·भी मरमा जानमन्दिर
मीरमाहोल
पारगा (स. गुजमा )
卐
मुद्रकः-
शाह गुलाबचंद लल्लुभाइ
भी महोदय प्रेस-भावनगर.

·न्यायाम्भोनिधि जैनाचार्य श्रीमद्विजयानन्दसूरीश्वरजी
( आत्मारामजी) महाराजना पट्टधर.
निस्पृह चूडामणि सद्धर्मसंरक्षक जैनाचार्य
श्रीमद्विजयकमलसूरीश्वरजी महाराज.
Jammenternmerciternmmm..
श्री महोदय प्री, प्रेस-भावनगर.

·No text on this page.

·शब्दद्वयम् - दामल मुपिदिशयनयनिगरे मारतीयानां मांगामप- निविपनि निखिल वागाधारगम्योपनिनुकधातुशानमन्त- ২ লাখাসিন; নানায়খালী মাখামায संपादनाभिलाफै नमुपलभ्यते अन पानयोधयामिसान्न:फर- मानां युयोधगिषया धातुविजानविलागणिभिधातुसंगणसि- करचनारनितम्यागप्रन्धेपु यौगिकरोनिकादिन्यवहारव्ययातना- नानाममगुष्पजिस्यानभूतधातुलनानां मंचयोऽशत | किन्न याजिलमलदुर्गकरणारा व्याकरणं हि परमप्रयोजनो- पयोगि, नया हि व्यासरणानामनितिः, नाममिदः पदसिद्धिः, पदसिद्धः नत्यानं गतः कवन्यायाप्तिः, एवं प्रकारेण दशानं मानहेतुभून मिदम् । तथा पारनं व्याकरणात्पदसिद्धिः पद- सिद्धेग्धनिणयः, भवत्या वयानं तत्यानापरं श्रेयः' प्रति मन्यानः प्रतिभामण्डनमटितपण्टिवप्रकाण्टरप्रमिना व्याकरण- विपया प्रथा जन्धिरे। नया ये ये सन्दशास्त्रस्य गुणास्ते धात्वविनामायिनः, यथा च शाम्नेषु व्याकरणस्य निःश्रेयसप्रयुक्तमुत्कृष्टत्वं दरीदृश्यते तथा तदन्तर्गतत्वाद् धातोरपि-नयोक्तं भगवद्भिः दशमा द्वितीय संबरद्वारे चतुर्विशानिनमे सूने " अहरिसयं पुणाद सशं तु - .

·भासिअचं जंतं दधेहि पनवेहिय गुणेहि कम्मे हि बहुविहेहिं सि- प्पे हिं आगमे हि य नामक्वायनिवायउवसग्गतद्विअसमाससंधिप- दहेतुजोगिय उणाइकिरियाविहाणधातुसरविभत्तिवण्ण जुत्तं तिकल्लं दशविहमि "त्यादि एवं च मौलो धातुः व्याकरणस्य तथा च श्रुतिः ' नाम च धातुजमाह तत्र धातवः के ? इति प्रश्ने प्रत्युत्तरोऽयं धातुत्वप्रकारक प्रमाविशेष्या ये ते धातव इति, यथा भ्वादयः, धातुत्वन्तु क्रिया- त्वावच्छिन्नबोधजनकतावच्छेदकतया कुप्तो धर्मविशेषः, तथा चाहुः ‘क्रियाओं धातु' रिति तथा धातुरिति संज्ञा भ्वादीनाम- न्वथैव न केवलं हि संज्ञादिवत् सांकेतिता, महासंज्ञाकरणवैय- र्यापत्तेः, नापि केवलं रूढा, अशोकवनिकान्यायावलम्बनापत्तेः किन्तु परजादियद्योगरूढा संज्ञेपा विज्ञेया, अस्ति हि भ्वादीनां धातूनां धारकत्वं पोपकत्वं चान्यासाधारणम् । नर्ने धातूनां कस्यापि वाङ्मयाधारकत्वं पोपकत्वं च सम्भवतीति । ततश्च परम निःश्रेयसनिःश्रेणिकामारुरुक्षुभिर्वाणीशुद्धये, परमशास्त्रनिगृढ़ मर्म- परिच्छित्तये च द्वितीयमहावनपरिपालनोपयोगितयाऽवश्यम्भा- वेन विनेयमेव धातुप्रधानं शास्त्रम । ते च धातवो हैमव्याक- गणादिनियन्यपु यथाप्रयोगमिद्धि नियद्धा एव, परं तदियत्ता नानं तत्प्रधानप्रबन्धमन्नग न मुगममिनि मन्यानस्त नेरेवाचार्यः पृथगपि हे मधातुपागयणादयो ग्रन्थाः प्रकाशिताः, तेषामपि मना- নানাবিবিয়ানা গতি নাৰি নুন- मन्वेषयता मया मलोकि ग्रन्योऽयं स्तम्भपुरी नगालामाण्डागारे । , . ar ·५ तदा पायादान्तर्गतपालमण्या अध्ययनं फुर्वतोऽपि मेऽ. नाकरणं स्वकीयापूर्वगुणवन्धोऽवमहात, यरापि प्रन्यस्यास्य जीर्णत्वममाधारणं दृष्टं वायः पाठाम्युदितावानराणामुपलब्धिk- रापाऽसीन, अतः परमनिकन्या पाठनिर्णयार्थ प्रत्यन्नरोप. लिप्सा मनसि जागर्ति स्म तदुपरामनाय भाण्डागारेपु कृतान्येपणः पाटी' प्रामीयपुस्तकालयाद् तीगिकी प्रतिगुपलब्धवान् , आधा- रभूतेनामुना प्रतिद्वयन ममुपजातपाटनिर्णयः-अस्योपयोगिन्यं च मन्यमानी महाजननयनगोचरी फरणार समारब्धप्रयत्नोऽभूवम, तत्रगर्दीयलपिष्टगुरुभ्राता श्रीनमयिजयो मूलप्रतेः प्रतिकृतिफर- न माहात्यं दत्तवान , उमायचोशमन्यगुम्फनाधरीकृतमुरगुमभि. राईत कुमारपाल भूपालप्राप्तकलिकाल माविरक्षा, नस्विचंतन- मत्कारिचमत्कारन्यक्तमिद्धयोगिभिर्युगप्रधान: श्री हेमचन्द्रा- चार्यविरचिनं हेमधातुपारायणं नया श्रीमद्गुणरत्नसूरीश्वरः- विनिर्मितक्रियारत्नसमुभयमाचारनयाऽगृहम । अभ्या अपि छिटस्थलमुम्पटीकरणाय नत्र नत्र मया टिप्पणी संदृब्धा 'नामूलं लिख्यते किश्चित्त्यव्यतेऽपेक्षिन न चे 'ति न्याय मनुनता। तत्राप्यनुक्तानां कण्वादिधातूनामययोधाय ग्रन्थान्तरा- न्वेषणं जिज्ञासूनां न म्यादिति कविकल्पद्रुमतो न्यायमञ्जीरीतो धा- नून, लघुनिसफामाश फिविसंशोध्य वृत्तगणफलानि च संगृय परिशिष्टतयाऽन्ते तानि मयोपस्थापितानि, अस्या अवचूर्याः प्रणे. तारः कस्मिन्ननेहमि बभूवुः, कं वा भूवलयं पावयाचरित्यागेतिहा- कथाविषयकप्रपलप्रमाणोपलम्भवैधुर्येण नात्र तपा ममुपस्थाप्यते ·६ . त एवास्याः फार इत्यपि निर्णतुं न पागते प्रधान केलं जगवीर. गणिनाउलेखि इत्येतानमावस्येव पानात , नालेतरप्रन्यानामच. यमाणत्वाश, एवं चेक रस्तदा प्रन्यानोनिग्यमानयर्गेण पन्न दशशतामा अन्ते पोटाशनाला आदी च सत्मत्ताममय मुनि मुस्पष्ट एव । - शुभमेतत्संपादनकार्य परमकृपालुगुम्देवकविकुलकिरीटजन- रत्लव्याख्यानवाचस्पतिश्रीमदानार्यविजयलब्धिसूरीश्वराणामनुक- म्पयेवाकारि मयेति तत्रभवतां तेषां भवार्णवसन्तरणतरणि- कल्पपादारविन्दयुगलं भूयोभूयोऽभिवादये तत्कृतोपकरणस्मरणा- मृतमास्वादये च। आशासे च सम्पादनकर्मण्यस्मिन्-छाास्थ्यप्रयुक्ते दोपे समु- ज्जृम्भमाणेऽपि स्वाभाविकत्वं मन्यमानैर्गुणदोपविचारणाचतुरे- निष्पक्षपातिभिमेन्यमिममवलोक्य मदीयप्रयाससाफल्यं क्रियता- मिति । फलवधिनगरे भाद्रपदसितचतुर्थ्याम् गुरुवामरे १९९६, ता. ६-९-४०. विक्रमविजयः।

·No text on this page.

·शुद्धिपत्रकम् गुनि नि गणे ३२ २९ शि स्वत निवृत्ति मूर्धन्या औष्ठयादि १७ १६ णिदृग णेदर धूद धूम् उपलम्भने ४२ १४ ४१ १० ४११७ ८ न ४११४ ना श्र ६ গ্রনি गुद्धि आज शहोप शब्दोष नि भिभव पिन माग सिध्यन्ति सिद्गन्ति १० १९ स्फूर्णः भणः ११ १५ निति स्फुरण स्फूर्ण मून्या वलने चलने ११ ओटयादि उन्नास उनासे १२ १५ गिदम् देश णग पुण्डरिक पुण्डरीक हितं हित १६ অনু हेपितं इषितं १६ ३ उपलभ्ने हस्वा हस्ता १६ हस्वी हस्त्रो १६ सकर्म १६ : ओटया धातु धातू १६ १६ ववधीयन्त प्रति प्रती २ घटिप चैत् चे १८ १५ प्रसवे शब्देः शब्दे १९ कलथ मन्दायाम् मन्दायांच १९ १२ प्रयुक्त अनिट मृप्लंगनिटी १९ १४ मथयोः पादावक्षेपे पादविक्षेपे २१ ३ चूरादो ईर्ष्याथा ईयार्थाः २१ ११ घटादि सेलू सेल २२२० मीहा ह दृ २३ १५ अयूत पदराने ईपद्धसने २६. ६ । लुक ※ पल्लू ४ पत्ल २ i ७ ज सकर्मा औष्या वधीयते घटिय् प्रसवइ T ४९ . थ ५१ १० - ५१ १३ प्रयुक्त मथनयोः चुगदी घंटादि मिहा अयुत ५२ १० ५२ १५ ५२ १६ ५२ १८ ५४ १९ ब लप .. ५५.१० ·पृ. पं. अशुद्धि शुद्धि पृ. पं. ८ ४ १ शुद्धि शुद्धि जोगिपा जिगीपा ५९ १० गन्धयः दुर्गन्धः ५९ १५ चूरादे चुराद ५९ १७ तिः हूतिः २ न्दि नन्दो ६२ १८ उर्यन्तन्तम् पर्यन्तम् देवाय र्दिवाद्य ईच् शश्नोतः शकोतेः स्वादि स्वादि नान्तः शान्तः ६९ १६ अष्टक अटक: ७० १६ ऋयत् पैत ७४ रिटवि रिड्वि ७८ १० रुधादि रुघादी उपान्तस्य उपान्त्यस्य ८० १७ गता गतो ८१ १३ वाग वाचि स्फुटणे स्फुटण ३ ८७ ५ पिडण पिडण ८७ २२ हात्तण कृतण ८७ १७ बुस स ९० १६ प्लिहण प्णिहण ९० १७ कान्तः कान्तो धान्ती घान्ती ९६ १९ भाषा भासा ९७ १४ कार्य कार्थ ९७ २० घर्पयते धर्षयते हस्वा हस्ता १०२ ११ स्वर्थ त्वर्थात अनेक अनेकस्वर १०३ धान्ती थान्ती १०५ विच्छेदःउदी विच्छेदोदी १०५ ५ यत्वारः पञ्च १०५ १४ क्षेत्रसयुस क्षेत्रसयुस १०५ १६ पल्लयूल पल्यूले १०५ १६ उदन्तः ऊदन्तः उदन्त ऊदन्त वृदण् मृदण् १०८ १४ शुद्धो शुद्धी १०८ १५ लम्भने लम्भने १०८ १९ ईरण १०९ छादयति छदयति १०९ १९ लम्भनं ११० ६ स्तभ्नो स्तभ्नोति १२ हैभ हैम १४ भिष भिपो १८ १८ हस्वो हस्वो २२ २२ १०७ ११ ९०८ ४ -- ३ ७ १ ९६ १८ ur " " --

·No text on this page.

·श्रीहेमधातुपाठः।
अवारमाहित]
अध परम्मपदिनी धानवः
१.नं सतायान् ।
अयपरिः ::--- नमः श्रीमालागे । ह पूर्वानायप्रमिलाः
মুয়াক্কানি নিহিনুয়াশা: -
१. अमन मूग को प्रयोग यांना कामाची-
गादि ।। 1) rina katha यमाथि । म
नि नमानुभाग पाटादेव.म्यगदगुम्बागः (५ १४ । ५६ )
न्याना न भनि । सेवानिदो ममापि नाशिनोत्री-
नादमिंट ( 22 नि विधानान या
मेगवानुमान मानापि भू भाना: ARE आरी
निमयः परिगीलो धागामालागारमायगावगाः-
डीफार तुमत्तायां मर गती, नियास नगामिलम्पदाः ।
अभिव्यापी च सानो घ, प्रादुर्गा गा र मृ: ।।" इत्यादीनि
बननानि नहरन , नर मनागा महागापगास्याम्
मर्यपु भावगुपनः ।।
-

·। . १. क्रियाथा धातुः( ३ | ३ । ३ ),इत्यत्र कियात्वमेक- हॉर्थन प्रकृतयः प्रम्यूगन्ने । ना गाणि नागापदभेदान राजा, जयनि, पूतिगगिन्गादोभा प्रहनिम्लयागि ना मपदयो/तुमूलवाद् भानुमकमिंगका प्रभागा । गाणि इंधा शुद्धा प्रत्ययान्ता च । शुला भृ इन्गादि, प्रन्ययान्ता गोपाय, कामीन्यादि । एपापि भुगमूलनि, शुद्धगोदागिने । भृ इति- अविभक्तिको निर्देशगान्तगन्तम मानिसगार्थः, एवं सर्वत्र । वर्णसमाम्नायक्रमण खगन्तव्य बनान्तधातुपाठप्रतिज्ञानात फलावच्छेदेन प्रवृत्तस्य पूर्वापरीभूनावयवक संकलनात्मकैकबुद्धि विपयीकृतव्यापारसमूहवं तथा चोक्नं-यावत् सिद्धमसिद्ध वा, साध्यत्वेनाभिधीयते । आश्रितक्रमरूपत्वात, क्रियेति व्यप दिश्यते ॥ गुणभूतैरवयवैः समूहः कमजन्मनाम् । बुद्ध्या प्रकल्पितो भेदः क्रियेति व्यपदिश्यते ।। अत एवारब्धक्रियातस्तत्ममा. प्तिपर्यन्तं पचति-इत्येव प्रयोगः । २. भू इति वानुकरणं तत्र पदयम्- पक्षद्वयम्-अनुकरणमनुकार्या भिन्नम् , अनुकरणमनुकार्यादभिन्नञ्चेति । अस्मन्मते त्वन कार्यानु करणयोः कथञ्चिद् भेदाभेदः । यदानुकार्यानुकरणयोरभेदाश्रया तदानुकार्यनिरूपितशक्त्यैवानुकरणेनापि बोधादर्थवत्त्वाभावान्नाम- संज्ञाया अभावेन न भू इत्यस्मात् विभक्तेरुत्पत्तिर्यदा तु श्रयणं तदानुकरणेन बोधाय शक्तेः स्वीकार्यत्वादर्थवत्त्वेन नाम संज्ञायां विभक्तेरुत्पत्तिर्भवति परं त्वत्र शंकाव्युदासाय भक्तिको निर्देशः कृत इति भावः । । " भेदा. निर्वि

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·अ०-इतः परं पददन्ताः परयनुम्नागः, नकारात गतो, गतावायके १८-२६ ऋदन्ताः- निन्तायां, गूसेनने, ऑस्ट शद्रोपनापयोः, 5 जगणे, ई ई कौटिल्ये, मुं गनौ, ब्र प्रापणं च ॥ अ०--इतः परमृदन्ता नवानुम्बारेतः, ओदित , वरण स्थगनं, चकाराद्गती ।। २७ ऋदन्तः, तूं प्लवनतरणयोः । अ~ऋदन्तः, प्लवनं मजनं, तरणमुल्लवनम् । २८ एदन्तः धे पाने । अ० एदन्तः टकारस्स्तनन्धयीत्यादौ ङ्यर्थः,अनुस्वारेत्। २९-४९ ऐदन्ता व् शोधने, ध्यै चिन्तायां, ग्लै हर्पक्षये, म्लैं गात्रविनामे, थें न्यङ्गकरणे, दें स्वप्ने, | तृप्ती, शब्दे, टय स्त्य संघात च, खै खदने, स ज से क्षये, मैं में पाके, 4 ओ शोपणे, णें वेष्टने ॥ अ०-इतः परमेदन्ता एकविंशतिरनुस्वारेतश्च । वकारो १. अयमर्थः सुंधातोर्बोध्यः । २. अयं धातुस्सेट् , अनुस्खा रेत्वाभावात् । ३. वाहादिनेत्यादिः । ४. पायतीति रूपं, तद्घट- कस्य पा इत्यस्यानर्थकत्वेनार्थवग्रहणपरिभापया न पियादेशः । के गैरे

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·मादि उत्रामो भयोगतिः, उत्रामनं च । चंकारात् संघाते । भृतिर्वतन गधानुपाठः तट उच्छाये, खट काझे । णट नृत्ती, हट दीप्ती, पट अवयवे, लुट विलोटने, चिट प्रेष्ये, विट शब्दे, हेट विवाधायाम् , अट पट इट किट कट कटु कटें गतौ । कुटु वैकल्ये, मुट प्रमर्दने, चुट चुटु अल्पीभावे, बटु विभाजने, मुटु लुटु स्नेये, स्फुट स्फुट्ट विशरणे, लट बाल्ये, रट [ परिभाषणे ] ॥ अ०-अथ टान्ता अष्टात्रिंशन सेटश्च । वृष्टी आवरणे चार्थे । चतुर्प-अर्थपु । परिभाषणे घटादित्वं णौ वटयति । भरणं वा, परिभापणे घटादित्याद् भटयति । कासाऽस्याऽ स्तीति-अभ्रादित्वाद्-अः, कासा-काजाविशिष्टो धात्यर्थः । नतावित्यन्ये हिंसायामध्येके, नती बटादित्वाद् ह्रस्वे नटयति शाखाम् , नृत्तौ हिमायां च घटादित्वाभावान्न इस्त्रो नटं नाटयति प्रणाटयति । विलोडन इत्येक । प्रेष्यं दासत्वम् । आक्रोशे इत्यन्ये । उत्रासे पठितोऽप्यर्थभेदात् पुनर्वचनम् डौन्तोऽयमित्येके । उदितोऽयमिति कौशिकः । डन्तिोऽयमि १. ऐदित्वात् क्तयोरिनिषेधः, तेन कट्टा, कट्टवान्-इति रूपम । २. अविवेको वैकल्यम् । ३. शट धातुरित्यादिः, वर्त इति शेपश्च । ४. शब्दे चेत्यत्रेत्यादिः । ५. नमयतीत्यर्थः । ६. नर्तयतीत्यर्थः, एवमुन्नाटयति-हिनस्तीत्यर्थः । लुटधातोरितिभावः, डान्तोऽयमित्येके । भावः, केचित्तु विटं पठन्ति, हिटेत्यन्ये । ९. किटधातोरिति- भावः । १०. कुटधातुरित्यर्थः । ११. मुटधातुरित्यर्थः । विटधातोरिति

·No text on this page.

·+ लंड गिलागम:, :mr: गो. १८१ - २१, CTET :: मः भूगा. ग. जो : १६ मा मेट में रिली; लो: :.:, अनादो की .:: ना, तो लौट गती, यो पनि , मे. 4: : .. जुद हा॥ अ-अप टालाः विगत गटा। नान प्रान। गण्ट गतगंहगनक्रियायामित्यर्थः । बालम्पादिः । गंगः नेपः । नो. उनं दारणं । गताविन्यनुगुनगनिनिती निताने, कमप्येका पटन्ति, म तुदादिपाटनव गतार्थ इति नहाधीनः । दीपान्यो- ऽयं नवर्गस्य श्चवर्गष्टवाभ्यां गांगे चटयगी (१।३।६०), १. बदनैकदेशे क्रियायामित्यर्थः । २. नोटन-दा-हिमा च । ३. लक्ष्योरलयोधकत्वम्मरणाल्ललतीति गित । १. अभि योगस्त्वभिग्रहः । ५. हावरणमभिप्रायसूननम् , काल्वादगम्य दोपान्त्यास्तेन क्विपि कुत-अन-चुन-इत्यादिरूपं भवति अन्ये तु डोपान्त्यं मन्यन्ते तन्मते सान्ते अडिट्रिपति-इतिरूपम् दोपान्त्यत्वे-अद्विडिपतीति भवति । ६. खण्डने चेत्यत्रेत्यादि पुडुच् इत्येके तेन पुण्डरिकमित्यादि सिद्धम्। "बदनशब्दार्थमाह- गण्डेति । ७. संयुक्तडान्तोऽयम् इति केचित् तेन तुति-इति : भवति । ८. कट्ट धातुः । -- ·: १५ : परस्मंचातयः अवचूरिसहितः इति दस्य डत्वे कहतीति भवति, अपरे तु डोपान्त्योऽयं म- न्यन्ते । डोपान्त्योऽयमिति केचित् । हावो भावसूचनं दोपा- न्त्योऽयं तवर्गस्य० (१।३।६०) इति दस्य डत्वे चुट्ठति, स्विपि सौ पदस्य (२।१। ८९), इति संयोगान्तलोपे चुत् , डोपान्त्योऽयमित्यन्ये, चुट्-चुड् एवं पूर्वयोरपि स्व- मते परमते च किपि रूपाणि यानि ।। २११-२२९ णान्ता-अण रण बण व्रण यण भण भ्रण मण धण ध्वण श्रंण कण कण चण शब्दे, ओण अपनयने, शोण वर्णगत्योः, श्रोण श्लोण संघाते, पै? गतिप्रेरणश्लेषणेपुः ।। अ०-अथ णान्ता एकोनविंशतिः सेटश्च, शब्दः शब्द- क्रिया, अत्र रणस्य गती, कणस्य गती, चणस्य हिमा-दान- गतिपु, घटादित्वाण्णी इस्वत्वे रणयति कणयति चणयति, अन्यत्र राणयति काणयति चाणयति-इति इह च शब्दार्थत्वे- ऽविशेपेऽपि रणितं नू पुरादौ, मणितं सुरतरुजिते कणितमा, १. अह धातुः । २. बकारादित्वात् नशसददिवादिगु णिनः (४-१-३०) इत्यनेन एत्वाभावात्-बवणतुः-इति भवति । ३. उपदेशे नान्तोऽयम् , तेन यलुकि-दन्ध्रन्ति-इतिरूपम् । ४. वर्णश्चान रक्त एव 'लोहितो रोहितो रक्त शोण ' इति कोपात्, गतिर्गमनम् । ५. प्रेरणं. भृत्यादीनां प्रेपणं, श्लेपणं संबन्धः, पै] इति केचित् ।। .. 1 --

·द्वावपि दन्त्यादी, अन्य तु-इतु बन्धने-इति पटुः, धातुनाम
आणि गणातील, rift
गो, ति, , arti.im, fri
गिहाटी लागा :
लाम्गागमानलीविजन : (:. १२ ३'. ) पनि
हम्मामा मा भगानी गिणन, मनु रियार
हिन्ये कने उपान्यामानामा तीन पानीति, किदि.
करगणन ? गन्गं, इनमेगानिकरण सापक, नियमन
हिन्धगुपान्याम्नी मायने, नागमणि पून: पगार
हित्यं मा भवानटिटन-मा मनानजियादित्यादि नालव्यादिः।।
२३० २३९ वान्ताः --नित गंगान, अत सानन्य
गमन, न्युन आसेचन, चुनृ श्र] युनु शरण, जुन
अतु बन्धन, किन निवासे, नत घृणागतिम्पर्धेषु ।।
अ०-अथ तान्ता दश सेटच । संज्ञानं संवित्तिः । मात
त्येन गमनं-गतिः। आसंचनम्-इपंन्सेकः । शरणं स्रवणम् ।
भागने
नेकार्थत्वात् कितः संशयप्रतीकारे (३।४।६), इति
स्वार्थ सन् विचिकित्सति मे मनः, चिकित्मति आतुरं चयः।
१. दित्त्वाद् डीयश्व्यदितः क्तयोः (४।४ । ६१),
इतिसूत्रेण क्तयोर्नट् तेन चित्त:-चित्तवानिति रूपम् । २.
आसेचनमार्दीकरणम् , आडीपदर्थऽभिव्याप्ती च । ३. संशेत
इत्यर्थः । ४. प्रतिकरोतीत्यर्थः । * अतुकितधातू ।

·: १७ :
परस्मधातवः
अपरिसंहित:
निग्रहविनाशावपि प्रतिकारस्यैव भेदी तेन क्षेत्रे चिकित्स्यः
पारदारिका, चिकित्स्यानि क्षेत्रे तृणानि ॥
२४०-२४५ थान्ताः-कुथु पुथु लुथु मधु मन्थ मान्थ
हिंसा-संक्लेशनयोः॥
• अ०-अथ. थान्ता पट् सेटश्च । हिंसा प्राण्युपधातः । सं-
क्लेशो चाधामन्धो नोपान्त्यः, विलोडनेऽयमित्येके ।।
२४६-२७१ दान्ताः-खादृ भक्षणे, बद स्थैर्ये, खद
हिंसायां च, गद व्यक्तायां वाचि । रद विलेखने, णद
निविदा अव्यक्तं शब्दे, अर्द गतियाचनयोः, नद गर्द
गर्द शब्दे, तर्द हिंसायाम् , कर्द कुत्सिते शब्दे, खर्द दशने, अदु
वन्धने, इदु परमैश्वर्य, विदु अवयवे, णिदु कुत्सायाम् , टुनदु
समृद्धौ, चदु दीप्त्यालादनयोः, त्रदु चेप्टायाम् , कदु ऋदु
कुंदु रोदनाह्वानयोः, क्लिदु परिदेवने, स्कन्दं गतिशोषणयोः।
अ०-अथ दान्ताः पड्विंशतिः । स्कन्दं वर्जाः सेटश्च ।
ओष्ठ्यादिः, चात् स्थैर्ये, विलेखन--उत्पाटनम् , शब्दमात्र.
१.. निग्राह्य इत्यर्थः । २. विनाशयितव्यानीत्यर्थः, निवासे
नु केतयतीतिरूपम् ३. विलोडनं प्रतिघातः । ४. शोक इत्यर्थः।
५. हिंसायाश्चेत्यत्रेत्यादिः, केचित्तु भक्षणेऽपीति वदन्ति, स्थैर्ये-
ऽकर्मकः । ६. णद निविदाधातू-इतिभावः ।

·No text on this page.

·अवगरिमरितः अन्यथा तपाठोऽनर्धकः स्यात् , अर्थान्तरेऽप्यनेनेच बंद विकल्पस्य सर्वत्रय मिद्धत्वात् ।। २७५-२८३ नान्ना:-तन धन ध्चन चन मन बन गद, वन-पन संभक्ती, कन दीपि कान्ति-गनिषु ॥ अ० अथ नान्ता नव सेटम । धनः शब्दः घटादित्याण्णी धनयति, अन्यत्र धानयति. स्पन शब्द, चन हिंमायाम् , स्व- नोऽवतमने घटादिवं नान्यत्र, बनोदन्यादिः, अर्थमंदात पु. नरवीतम्बनिः, मनिर्भजनम् दीप्तिः प्रकागः, कान्तिः गोभा!! २८१-२९८ पान्ता-गुपी रक्षण, नपं धृपमंताप, सप लप जल्प व्यक्ने वचने, जप मानसे च, चप मान्यन, पए सेमवायें, मु, गती, चुप मन्दायाम् , तुप तुम्प अप गुम्प हिमायाम् ।। अल-अथ पान्नाः पञ्चदश । गुपौ वंद, नपं अनिट् शंपाः मंटः, मनोनित्यवचन-चाद् व्यक्ते । दन्त्यादिः । गताविन्यनुवृत्नेमन्दायां गती। १. व्यवोपसर्गाभ्यां योगे त्वशने पत्यम, विष्वणति-अव- ध्वणति-मुक्ते-इत्यर्थः । सशब्दं भुक्त, भुतानः कञ्चन शब्दं करोतीति वा फेचिन । २. बनेरर्थभेदात् पुनः पाठः ।। ३. सम- वायमन्बन्धः, सम्यगवयोधो वा। ४. मानस इत्यस्यार्थोऽयम् । ५. सृष्ठंधातुरित्यर्थः लूदित्यास डे असपदिति ।

·१६. 11; fer,
"}ss oju iskop in wel
-
-
मिLR , SAirit, infit ||
१०-- नानी ! हाथापा 1..
चतुर्थः पापदाः, चाद तिगामी मामा, 11
पापदगो मिनि गुमः, गिना मा , मा
न्नम्यादिः, अन्यथयादिः ॥
१. अदनं पीटा । .. पात्रमयोग - -
मिति भावः।

·•; .* - སt- 4 , ཨཱ ཙྩ༔ ལུ༌, པ , * མྨ, + '', : , f, riy:， r; ཎ། ཙrrསྶ : {། སཱ ཙ:： : ༈ ཧཱུྃ Fབྦཾ ri༔ པ f: , ཙ :， ལས, , ： ཝཱ ཙྪསྶབཀ, - ::༣༦, 'ཀg;, rr11 i1༣ f; *， པཎཎསཱ་ནt :: 12 ཙྩ སft-p -- , Frte-ཨ་མསྶ ས ས ：， པ , ཀཾ : $+ པ་, པཏྟཾ; ; ༔ ཨ--༔ * 1 བྷཀྵ ༣ { str i, སྶ •i༑ པཎསཱཀi;， razign, , -- ཙཎཡ མfirry-satir: : 1 : - ： ་ ༌ཀཱ1-བམ ཙ ་ཙii, xt i, འཉྩ། ༧ རོ *. * ;f p， it itxtyཀཾ, rii ༈ jr ， **fit; afit ' ''i } དྷfམr31 གr *, f: + ནི་ ཀ yfit 1} : ཝཱ ཨཱwrxi frཙནུrfii; ཙrpire༑ 4}}if- ***: rtafiqis, *** •7ff-g+41:, ཨrfiitigar བསྐr ཀiinn ;

·Auransar MART गि, मीन पाटाणा हम्बे दलपति इति मन्यन्ते । अनुवन्धी ज्ञानेच्यति दन्त्यादिः. निमेषणं-संकोचः, प्रतिष्टम्भो-रोधनम् , यणापल- सेल्दन्त्यादिः सलश्च, चलने, तालव्यादिश्शलमप्यत्रेक Trifl :: कौटिलणे, नाद गनी, गो. मामाने । ३६५ १.५ जागा; ... ग्मील मील मील निर्माण, गालदिने, ग, नशा, शील गमाली, कील नो, कम बागा लागाम , पून निष्का, 'ल गंवाने, मूल प्रतिष्ठायाम , निपतो. फुल विकमन, जुल्ल हारकगण, निशिगन, गर फेल शेर पंल मेन्ट बहल गल निल निल मा बल्ल गनी, बेल नेल के क्वेल खेल बल चलन, गाल गंवान, बाल बाल बाशुगनी गल [ अदने] अ०--अथ लान्ताबन्याम्गित सेटभ । कचिद घटादा (५-२-९२) मत्यर्थे क्तार्थः । उमीलस्तालव्यादिः, रमीला क्षितायां क्रियायां यथा श्वेतं नीलमिति मरकतकात्या, धिरैकाय्यं तालव्यादिः, शूलस्तालव्यादिः, निष्कर्पोऽन्तःस्थस्य बहिनिस्सारणम् , निप्पत्तिः-सिद्धिः, मथुनेच्छाप्रेरितशरीरवि- कारो-हायकरणम् , चकाराद् हावकरण, शैलस्तालव्यादि। समा पठन्ति, तबलादिपाठेनैव गतार्थ इति नेहाधीता; श्रवणेऽप्ययमनेकार्थत्वात् ॥

·་
༈ ༔ ༔ ༔ ༔ ༔ ༔ vii, 3;
མསri;, - ཎ ;;'' :: vii, '' '' Y
， , , , ༈ ཙ - : - : , ff
4 s སམྦ༢ པ༌ ཀ པཱམ༔ ༔བྷཱཝས་ -ཎ ཏྟ༔ རཱཎསཱ པ : '''
མ… མཱནྟ༔ ལ ཀ ཀཱ , ༔ ༔ ༔ དྷཏྟཾ: ;
– :༌: ， , ;;, ཝ ༢༣
1* : - : - : ༥ ??
, > f; sii， :: frei, is, ti Y!
བ ཕབ་ ：r sg } སྶ༔ : ;; ༔ 1 -
སཾ.. ཐཱནྟཔྤཡ - -ཡ;# virti :rnj3:. ：༣༣ .
ལift; yirr, * es - བབྷ:- པཨཱ༔ !
：: 4༣ ༔ ： 1:3r༣:༔ ༣ ཙ,
༣ ;, *j* མ༌, སྶ1:༣ ', ཀif3:13, 33rts:.
༣ ཝཔའི:, fitssf པ་, •51, si;…11vsg |
．. ཀ ss trivii, 12. tri; 41:5sris:་

·: २४ :
मानुपाट:
४४९-४८९ पान्ता--पुप शब्द, नूप पाने, तूप तुष्टी,
पूप वृद्धौ, लूप म्प स्तये, पूप प्रसवे, ऊप रुजायाम् :
उञ्छे, कृपं विलेखन, कप शिपजप झप चप मप मुप रुप
रिप युप जूप शप चप हिमायाम् , वृप संघाते च, भा
भर्सने, जिणू विष मित निपू पृष् वृप सेचने, मृत सहने
च, उप श्रृप लिप ग्रुप प्लुपू दाहे, धूपू संघर्ष, हुए
अलीके, पुप पुष्टी, भूप [ अलङ्कारे ] ॥
अ०--अथ पान्ता एकचत्वारिंशत् कृपं वर्जाः सेटच ।
उञ्छ-उच्चयनम् , विलेखनं-हलोत्कर्षणम् , शिपस्तालव्यादिः,
शपस्तालव्यादिः,चाद् हिंसायाम् ,भत्सनं-कुत्सितशब्दकरणम्
अतो भर्त्सने शब्दकर्मकोऽयम् , पडप्यूदितः, चकारात् सेचने
पञ्चाप्यूदितः ॥
४९०-५०२ सान्ताः-तसु अलङ्कारे, तुस इस हस रस
शब्दे, लस श्लेषणक्रीडनयोः, घस्लूं अदने, हस हसने, पिस
पेसृ वेस गती, शम् हिंसायाम् , शंसू स्तुतौ च ।
अ०-अथ सान्तास्त्रयोदश घस्लू वर्जाः सेटश्च । शर
स्तालव्यादिः, चाद् हिंसायां तालव्यादिः ।।
५०३-५१७ हान्ताः-मिहं सेचने, दहं भस्मीकरणे,
१. संघाते चेत्यत्रेत्यादिः । २. सहने चेत्यत्रेत्यादिः ।
३. पृपू पू हिंसा-संछेशनयोश्चेत्यपि केचित् ।।
-

·: २५
रममेधातवः
अवचूरिसहितः
वह कल्कने, रह त्यागे, रहु गतो, दुह दृहु वृह वृद्धौ, बृह
बहु शब्द च, उह तुट्ट दुट्ट अर्दने, अर्ह महपूजायाम् ।।
अ०-अथ हान्ताः पञ्चदश मिहं दहं वर्जाः सेटश्च
कल्कन-शाख्यम् , चकाराद् वृद्धौ, ऋदितस्त्रयोऽपि ।।
५१८-५३७ क्षान्ता-उक्ष सेचने, रक्ष पालने, मक्ष
मुक्ष संघाते, अक्षी व्याप्तौ च, तक्षी त्वक्षी तनूकरणे-
णिक्ष चुम्बने, वृक्ष स्वृक्ष गती, वक्ष रोपे, त्वक्ष त्वचने,
पूर्वी अनादरे, कान वाक्षु माक्षु काङ्क्षायाम् , द्राक्षु धाक्ष
चाक्षु घोरवासिते च ॥
परस्मैभाषा:
अ०-अथ क्षान्ता विंशतिः सेटश्च क्षान्तानां पान्तेषु पाटे
युक्त चैचित्र्यार्थमिह कृतः,चकारात् संवाते,तनूकरणं-कार्यम् ,
चुम्बनं-वक्त्रसंयोगः, संघात इत्येके, त्वचनं-त्वगग्रहणं-
संवरणं वा, यान्तोऽयमित्येके, चकारात् कालायाम् ,
एते
निरनुबन्धित्वात् शेषात् परस्मै (३ । ३ । १०० )
इति परस्मैपदिनः ॥

·५३८-५६० अथादन्तः--गांड गती । इदन्तः-प्मि
इपद्धसने ! ईदन्तः-डीङ् विहायसां गतौ । उदन्ता उंड कुछ
गुंङ घुङ इंछ शब्दे, च्युड छथुङ (छ्यु इत्यन्यत्र नास्ति)
ज्युङ ढुङ् ग्रंङ प्लुंड (प्लुङ् इति सेट् च) गती, रंडपणे च ।
ऊदन्ती-पूड पवन, मृङ् बन्धने । ऋदन्तः-धृङ् अवध्वंसने ।
यति, उभयपदिपु पठिप्यमानस्याप्यस्य विध्धंसने धरती
अथात्मनेपदिनः ।
अथ इङिनः कर्तरि (३।३।२२), इत्यात्म
नपदिनः । आईक्षवणममाम्नायक्रमेण वक्ष्यन्ते ।।
आत्मनेपदिनः
एदन्ती में प्रतिदाने, देङ् [ पालने ] ऐदन्ताः-त्रै
पालन, येङ्गतो, प्यङ् वृद्धौ ।।
अ०-अथादन्त एकोऽनिट् च । अथ इदन्त एकः सेट्
अथेदन्त एकः सेट् च । अथोदन्ता द्वादश सर्वेऽनिटच
चकाराद् गती, रेपणं-हिंसा । अथौदन्तौ द्वौ सेटौ च । पवन
नीरजीकरणम् । अथर्दन्तोऽनिट् चूरादेराकृतिगणत्वाद् धार
१. पक्षिणां गतावित्यर्थः, विहायसा गतावित्यपि कचिद
काशन गमनमित्यर्थः । २. रजोरहितकरणं-नीरजीकरणम ॥

·No text on this page.

·1., गत्याक्षेपे, मधु कतवे च, राघृङ् लोवृहद सामर्थ्य, द्राघड उपलम्भो वा, केतव वञ्चना, चकाराद् गत्याक्षेपे, चात् सामथ्र्य, शिष्टायां क्रियायां चाऽऽख्यात्, काल्पिकैर्हि प्रकृतिप्रत्य यविभागे द्राधिमादयः कस्मिंश्चिद् व्याकरणे धातोरेव साधित श्वचुद गती, पर्चि दीप्तौ, मचि मुचु कल्कने, मचुङ् धारणो- मजनमिति यावत् । तालव्यादिः । चाद् बन्धने । कल्कन दम्मः, वाटयं क्वथनं च । चात् कल्कने-दीप्तायपीत्येके ।। :२८ : हेमधातुपाठः तालव्यादयः । यस्किमकी दन्त्योपान्त्यौ, सेक लेकर दन्त्यादी ॥ ५९१-५९९ घान्ता-रघुङ लघुङ् गतो, अघु वयु आयासे च, श्लाघृट् कत्थने ।। अ०--अथ धान्ता नव सेटश्च । लघुछ भोजन-निवृत्य- थोऽपि, नंबज्वरो लङ्घनीयः । गतेराक्षेपो वेगः, आरम्भ आयामः कदर्थनम्-कौशिकस्तु आयामः-इत्याह । दयधि एवं नेदत्यादेर्नेदिष्टादयोऽपि । कत्थनमुत्काख्यानम् ।। ६००-६१२ चान्ताः--लोचूङ् दर्शने, पचि सेच शचि व्यक्तायां वाचि, कचि बन्धने, कचुद दीप्तौ च, छायपूजनेषु च, पचुङ्ग व्यक्तिकरणे । ष्टुचि प्रसादे ॥ अ-अथ चान्ताम्रयोदश सेटश्च । सेचन-सेवनम् । १. अत्र देही वियक्षिनः, चलनीय उपवमनीय इत्यर्थः । वा.

·No text on this page.

·न भा चरण. चडुङ् कोप, दाङ धाडङ् विशरणे, शाङ् श्ला- गजनं-शोधनम् न्यग्भावश्च, तोडनं-हिंसा, वरणं-स्वीकरणम्, हैमधातुपाठः ६३६-६५८ डान्ताः--पडुङ् ( पटुङ) गतौ, हु पिडुङ् सङ्घाते, शडु रुजायाञ्च, तडुङ् ताडने, कड खडुङ् मन्थे, खुडङ् गतिवैकल्ये, कुडुङ्दाहे, बडुङ् मड वेष्टने, भडुङ् परिभापणे मुडुङ् मजने, तुडुङ् तोडने, भुइ घायाम् , बाहुन आप्लाव्ये, हेदुङ् होड़ा अनादरे, हि अ० -अथ डान्ताम्बयोविंशतिः सेटश्च । चात संघाने, तालव्यादिः, विभाजनेऽप्यन्ये विभाजन-विभागीकरणम् । - गतौ च । - वालव्यादिः, आप्लाव्यं-आप्लावनम् , चकारादनादरे ।। ६५९-६६४ गान्ताः-बिणुङ् घुणुङ घृणुङ् ग्रहणे, घुणि घणि भ्रमगो, पणि व्यवहार-स्तुत्योः १०---णान्ताः पट गेटभ ।। ६६५-६६७ तान्ना-यन हा प्रयन्ने, -~-यनंदा प्रयन्ने, युतु जुन- मापन । अ-अथ तान्नामयः गेटश । कौगिकन्तु ज्योतिः १. पास गनिमी परिमाणमा २. अंग्रे- नगर गायर गया माया नावादागामध्य नाय॥

·आत्मनेपदिधातवः अवरिसहित:- सेद्धये जुतिस्थाने ज्युतिमधीते तदसत् गुतेरादेश्व (उ० २९१) इति सिद्धत्वात् ।। ६६८-६७३ थान्ता-विशृङ् वेशृङ् याचने, नाशृङ् उपतापैश्वर्याशीःपु च, श्रथुङ् शैथिल्ये, ग्रथुङ् कौटिल्ये, कत्थि श्लाघायाम् । अ०---अथ थान्ताः पंद् सेटश्च । कौशिकस्तु विथुर इति सिद्धये यातन इत्याह, तन्न व्यथेरेव श्वशुर० (उ०४२६) इति निपातनात् सिद्धः, चाद् याचने, उपताप-उपधातः, अत्र याञ्चोपतापी क्रियावादी, ऐश्वर्याशिपौ तु धर्ममात्रत्वाद् घोत्ये । यद्वा गंडति श्वेतते प्रासादः घंटा ध्वनति संयुज्यते । अस्ति. समवेतीति द्रव्यगुणसंयोगसत्तासमवायानामिय सिद्धानामप्याख्यातवाच्यत्वेन साध्यतया प्रतीतेग्नयोऽर्थत्व- मप्यस्तु, यंदाहुः-पूर्वापरीभूतं भावं आख्यातेन व्याचष्ट इति, अणोपदेशश्चायं यदाह-सर्वे णादयो णोपदेशाः नृति-नन्दि- नर्दि-नक्कि-नाटि-ना-ना-नृवर्जा इति तेनाहः-अदुम- १. अस्याशिप्येवात्मनेपदं स्यात् । २. विथुरो राक्षस इत्यर्थः, व्यथधातोः किदुरप्रत्यये विधादेशे व्यथतेऽस्मानन इति व्युत्पत्या विथुर इति भवति । ३. यास्काचार्याः । १.. पातञ्जलभाप्ये पतञ्जलिः । ५. नाटीति पर्युदासाचौरादिकस्य नटण अवस्यन्दने इत्यस्येवाणोपदेशत्वं, न तु पट नृत्ताविति भौवादिकस्य ।।

·म.
कोटि
शैथिल्यम्-अगाढता,
.
पसर्गान्रो-हिनुमीना-नेः (२२३१७७), इति णत्वाभ
६७४-६९४ दान्ताः--खिदुइ श्वत्वे, वदुङ् स्तुत्यनि-
वादनयोः, भदुङ् सुख-कल्याणयोः, मदुइ स्तुति-मोद-मा
स्वम-गतिपु, स्पदुइ किश्चिचलने, क्लिदुङ् परिदेवने, मा
हर्षे, ददि दाने, हदि पुरीपोत्सर्ग, यदि स्वदि स्वादि ऑषा
क्षगणे, द्वादि शब्दे, हादैङ् मुखे च, पदि कुत्सिते श
पि, पानिमांनी गनिमाका, मोदी-हर्षः, स्वमेनालम्गा
मगर, माद-पद-समलकमकोग, स्तुनिगयोः गर्म
: ३२:
हैमघानुपाठः
प्रनाथते स्यात् । तालव्यादिः,
ल्यं कुमृतिः बन्धव, श्लाघा-गुणारोपः ।।
दने, उर्दि मान-क्रीनयोश्च कुर्दि गुर्दि गुदि क्रीडायाम् ,
मला आप्रवण ॥
10अथ दान्ना एकविंशतिहदि वर्जाः सेटय ।
गणक्रिया । स्तुनिः प्रगंगा, अभिवादन-पादयोः प्रणिपा
--गायकमांदयान गुग्वानुभवनम् ,
पन, माग, आयः पागदगो नाग, गनम्र
.. THIM साना ।
. . fit fasti. .
it. IT Hfit,
i , , . . . . . '
कल्याणं-अंगः-ग्री
..
ܢ ܚܫ

·No text on this page.

·७०५-७१८ पान्ताः-तिपृष्टिपृड्रेपृङ क्षरणे. न
कम्पने च, टुवेपङ् केपृङ् गेपृङ् कपुङ चलने, ग्लेपङ दैन्यः
मेपृङ् रेपृङ् लेपृङ् गती, पौपि लजायाम्, गुपि गोपन
गतिर्दशान्तरप्राप्तिः, तत्रैव स्थितस्य-स्पन्दनं चलना
: ३४ :
हेमधातुपाठः
कुत्सनयोः ॥
अ०-अथ पान्ताचतुर्दश सेटश्च । चात् क्षरणे, ।
थ्यर्थः, केपङ्गेपृङ् द्वयं गतावपि, चाचलने, गतात्र
पृथगेषां पाठः, पिदार्थः ॥
७१९-७२३ बान्ताः-अबुझ रबुद्ध शब्दे, लगु
मंगने न, कवर गणे, जीवङ अधाष्य, क्षीवर मदे ।
अ० अथवान्ताः पद सेदश्च । चान्छब्दे, वो
मादिश, पतंकवादयो यद्यपि दन्त्योटवान्ताः का
as্য গন নগৰি গুৱীgণনা বলি?
वा पटिनाः ॥
१५२.५-१४, भान्ना:-सीधृत चीत शनि
नगलिा घास का मामला
पर राम, TET
मणि ग्राती ।।
'' . ... ... ... ... '
.:..:.:..!
..

·- त्मनेपदिधातवः अवचरिसहितः अ०-अथ भान्ताः सप्तदश रभि लभ वर्जाः सेटश्च । परः पकारोऽयमित्येके, स्तम्भ:-क्रियानिरोधः, रामस्यं योद्यमः, ट्विन त्रिमकर्थः, पिदर्थः ।। ७४१-७४३ मान्ता:~भामि क्रोधे, क्षमौपि सहने, मूइ कान्ती ।। अ०-अथ मान्तात्रयः सेटश्च, कान्तिरभिलापः ॥ ७४४-७६० यान्ता:-अयि वयि पयि मयि नयि चयि ये गती, तयि णयि रक्षणे च, दयि दान-गति-हिंसा- हानेपु च, ऊयै तन्तुसन्ताने, पूयै दुर्गन्ध-विशरणयोः, नूयैङ् शब्द-उन्दनयोः, क्षमायैङ् विधूनने, स्फायैङ् ओ- गयैङ् वृद्धौ, ताङ् सन्तान-पालनयोः॥ अ०-अथ यान्ताः सप्तदश सेटश्च । चाद् रक्षणे, न्दनं-क्लेदनं, दुर्गन्धेऽपीत्यन्ये, ओदित् सूयत्याद्योदितः ४।२७०), इति क्तयोर्नत्वार्थम् , सन्तानः-प्रबन्धः ।। ७६१-७६९ लकारान्ताः-बलि वल्लि संवरणे, शलि लने च, मलि मल्लि धारणे, भलि भल्लि परिभाषण-हिंसा- नेपु, कलि शब्द-सङ्ख्यानयोः, कल्लि अशब्दे ।। अ०-अथ लकारान्ता नव सेटश्च । दन्त्यौष्ठयादिरयं बलादौ वल प्राणनधान्यावरोधयोरिति त्वोष्ठयादिः, घटा- १. अपराधे. सत्यपि कोपानाविष्करणं सहनम् ।।

·No text on this page.

·नेपदिधातवः अवचूरिसहितः ७९८-८१० सान्ताः-संसूङ् प्रमादे, कासृङ् शब्दकु- याम् , भासि टुभ्रासि टुम्लासृङ् दीप्तौ, रासृङ् णासृड्- दे, णसि कौटिल्ये, भ्यसि भये, आङ् शासूङ् इच्छायाम् , हु ग्लसूङ् अदने, घसुङ् करणे ॥ अ०-अथ सान्तास्त्रयोदश सेटश्च । दन्त्यादिः प्रमादोऽ- पः, भान्तोऽयमित्येके, शब्दस्य कुत्सारोपः, टुभ्रास टुम्ला- * द्वितावथ्यर्थी, आङ् इति आइपर एवायं प्रयुज्यते योषसर्गान्नापि केवल इति ज्ञापनार्थम् , मूर्धन्यान्तोऽय ते चन्द्रः ॥ ८११-८२८ हान्ताः-ईहि चेष्टायाम् , अहुङ् प्लिहि 1, गर्हि गल्हि कुत्सने, चर्हि बल्हि प्राधान्ये, वर्हि बल्हि भाषण-हिंसा-च्छादनेपु, वेहङ् जेह वाहक प्रयत्ने, इङ् निक्षेपे, ऊहि तर्के, गाहौङ् विलोडने, ग्लाहौङ् ग्रहणे, महुङ् वृद्धौ ॥ अ०-अथ हान्ता अष्टादश सेटश्च । दानेऽप्यन्ये, ओ- दी एतो, पूर्वी तु दन्त्यौष्ठयादी, निद्राक्षेपे इत्यन्ये, तर्क पेक्षा, विलोडनं-परिमलनम् , गृहोङ् इत्येके । ८२९-८३६ क्षान्ताः-दक्षि शैध्ये च, धुक्षि धिक्षि दीपन-क्लेशन-जीवनेपु, वृक्षि वरणे, शिक्षि विद्योपादाने, .

·No text on this page.

·भियपदिधानमः अबगारिमादितः ८७६-८८४ पान्ता:-सपी आदान-संवरणयोः, भेग् भये, श्रेपग चलने च, पपी बाधन-स्पर्शनयोः, लपी कान्तौ, चपी भक्षणे, छपी हिमायाम् , विपी दीप्ती, अपी [ गत्यादानयोः ] अ०-अथ पान्ता नव, विपी बजाः संटच, चकाराद् भये, पर्मनं-ग्रन्धनम् , अयं स्पर्म इत्येके, कान्तिरिच्छा, अव- पूर्वो दान-निरसनयोश्चेत्येक निरसनमपाकरणम् , अवत्वे- पते-अवत्वेपति, ददाति-निरस्यति-दीप्यते चेत्यर्थः । ८८५-८८६ सान्तो असी गत्यादानयोग, दासृग दाने ।। अ०-अथ सान्ती द्वौ सेटी च, चकाराद् दीप्तौ ।। ८८७-८८८ हान्ती--माहा माने, गुहाग संवरणे ।। अ०--अथ हान्तौ द्वौ सेटौ च, मान-वर्तनम् ।। ८८९-क्षान्तः~म्लक्षी भक्षणे ।। अ०~-अथ वान्तः सेट् च, अयं भक्षीत्यन्ये ।। इत्युभयपदिन:

·अथ गजादयो नव वि पदवर्जा अनिटश्च कर हैमधानुपाट: वगन्ने । ९४४ गजी देवपूजासंगतिकरणदानेषु ॥ ९.४५-९४७ पदन्ताः-वेग तन्तुसन्ताने, गंग में गो. बंग गर्भागन्दगोः॥ ३. गान्तागमोऽनिटश, संचरणं-आम्हाला '... पान:-~सगी बीजमन्ताने ।। नहीं प्रापण । mir भागा ॥ ( . 'II. ALEमिकः धीमानात {{I !! {{{ , अलि ।। •AF- मदिनः ॥ infi if ... ft.: 3:11:, " -- :: :., ·-- "- दिधातवः अयचूरिसहितः त्यस्यैव घटादिकार्यार्थमिह पाठः, एवमन्येपामप्युत्तराणां स्टादिकार्यार्थमिह पाठो ज्ञेयः ।। ९७०-१०११ कान्ताः-टक स्तक प्रतीपाते, चक तृप्ती व. अक कुटिलायां गतौ च । खान्तः-कखे हसने । गान्ताः- अग अकवत् , रगे शङ्कायाम्, लगे सङ्गे, इगे हगे पगे सगे टगे स्थगे संवरणे । टान्ता:-बट भट परिभापणे, णटनंती । डान्ताः-गड सेचने, हेर्ड वेष्टने, लड जिहोन्मथने । णान्ताः-फण कण रण गती, चण हिंसादानयोश्च, शण श्रण दाने । थान्ताः-नथ क्नथ कलए केंथ हिंसाः । दान्ती छद उर्जने, मर्दै हर्पग्लपनयोः । नान्ताः-टन स्तन घन शब्दे, स्वन अवतंसने, चन हिंसायाम् । रान्तः- - - १. घटादित्वान्तृणन्तं प्रयुक्त इति नरयति, अन्यत्र नार- यति । २. अयमात्मनेपद्यपि तेन चकते | ३ कुटिलायां गता- वित्यर्थः । ४ वेष्टने वाटयति भृतौ भाटयतीति रूपं परिभापण- भिन्नार्थे । ५. नतो नटति तेन नृत्ती नाटयति ह्रस्वाभावः । ६ हेडकः अनादरे इत्यस्यात्मनेपदिन उत्सृष्टानुवन्धस्यार्थविशेपे -मित्त्वार्थमनुवाद आत्मनेपदिष्वनुक्त्वा परस्मैपदिषु पाठसाम- र्थ्यात् परस्मैपदं हेडति:-अहिडी-अहीडी-इत्यादि रूपं भवति । ७. चौरस्योत्नाथयती तु यौजादिकस्य घनन्ताद् वा णिच् , जास-नाट-क्राथ-पिपो हिंसायाम् (२।२।१४), इति निर्दे- शाद्वा हूस्वाभावः ॥

·९५४-९६५ जान्त:-क्षेजुङ गति-दानयोः ।
मदने, सखदिए स्वदने, कद्द दुलदुलको पा
कपि कपायाम् । रान्तः-मित्वरिए गम्भमे । गा.'
रगं कला नि नन्दः । पान्न गा."
IF ITE: गामा आशुकाग्निा जीनि
हैमधातुपाठः
व्यथिप भयननयोः, प्रथिप् प्रख्याने । दाना
पगि नितारे । शान्त:-दक्षि हिंमागन्योः ।
-अथ थान्नो दो प्रगानं-प्रगितिः।
पागे मागानं निवारणम् , निशा काम
म
पका, गान्त
पकः प्रांगरे ।
गणार का'
माननिः॥
।
11: सांगा।'
.: : । 1: ।
.
.
.
F
.

·ཋ༌གf ཀryzfན 2:''i ri། fiir
༣ འད༑ *if sifའ1: 11
t-1
ོམ• པཨུཏྟཾ ༈：;;， iii 1:1, *ri gfy,
ti༣ ཋ༔itij:, *པf: , དྷ|: Ty: j rf; -
， ri : ཝཱཎསཱ, ༔ : , •f fi, ry,
པས༔ ས:， ཨཱ – ཡ. tiE F3|
པ༠ མ་ཨ་ནi སྙstit+f tr:༔ ནig, ༣ --
ཡུལྟ ཀ ཚན པ༣ ༤༣ ཡ:, z ༣( nf:：ཁཡ་
Ta, ལོ ཙྩt qq wit [ { 12, , །
ཙiri; a F:ཀ•ཙ, sir-༣:༣ ལྟསུ }}
: ཐཝ》--ཨ ཀ, ༣ ༔ ཚུལr
zཔ། +F:: - སྶན།-ཙལ། 7 It
༔ འ8f41:ici། rf:༤༣ ད , fཝ ༩༥ 1tiret ནག་
rji 31 (114)， f༣ ནཱཀ 1：༔ ཙཀ །
༣༦ ཙྩfift !

·वृत् घटादिः परस्मैभापा ॥
अथ कान्ताश्चत्वारः सेटश्च, चात् प्रतीघाते, अ.
वृतघटादिः, इत्याचार्यश्रीहैमचन्द्रानु० भ्वादयो निरनुबन्धाः
टिलायां गतौ पठितोऽयमपि लाघवाथे तद्वत् पठितः, सान्न
एकः, गान्ता नव संवरणं-आच्छादनम्, दान्तासयर
सेटश्च, डान्तात्रयो जिया-उन्मथनं जिह्वोन्मयनम्,
जिहोन्मथयोः केचित् तन्मतसग्रहार्थं जिह्वा च जिहा.
पड् गती घटादित्वाण्णी फणयति, अन्यत्र फाणयति-
निःस्नहयति इत्यर्थः, फणि रणी पूर्वपठितावेव घटारा
प्राणनं बलं च उदण् संवरण इति चूरादौ पठिप्यमानोऽप्युर्जन
पुनः पठिती चागतो, थान्ताश्चत्वारः, दान्तौ द्वा उर्जन
घटादिकार्यार्थमिहाधीतः, मदैच् हपइत्ययमनयोरर्थयोघटादि.
कार्यार्थमिहाधीतः नान्ताःपञ्च, अन्त्यो पूर्वपठितावपि
अर्थविशेष घटादिकार्थमीहाधीतो शब्देऽपि स्वानयती
त्यन्य, अथ रान्त एकः सट्, लान्ताश्चत्वारः सट: चान
लने अलादावधीतोऽप्यर्थविशेष घटादिकार्यार्थमिहाधीता,
केचिन दलि-बलि-स्खलि [ क्षपि ] पीणामपि घटा-
१. नलगानापि व्यवन कार्य भावनीयम । ३. ममा
हेमधातुपाठः
ज्वर रोगे । लान्ताः-चल कम्पने, हल हल चलने, न
दीप्तौ च ।
अ
विषया क्रिया च जिहोन्मथनं चति समाहारः, गाता
दन्टयन वारयति गलगनि पनि अपयशीयापि भवति ।

·.
-
इन्यामिन मिनि पारदिन पाविम्यादयो निग्नुमन्या
*
...
अथ अदादों परस्मे दिनो धातवः ॥
है
३ .
१-१५ अरं मांस भक्षण. भांश दामी, यांर मापणे,
गोर गनि-गानयोः, कोचे, प्रांक पाये, द्रांक कामि-
नगनी, पाक रा. लांक पादान, गरे दाने, दाल, लयने,
गांच, प्रकपन, प्रांस पृष्ण, मांग मान ।।
अ०-शिवकरणं अदादिमापनार्थ एवं मत्र, आदन्ना-
अतुर्दशा पानि पच्यने स्वयमेवे पधः, कुस्मिता गनि:--पला.
यनं समच, चकारा अगोदाची दा (311), इत्यत्र
विशेषणार्थः प्रकटन इत्यन्ये, मान-ननम् ॥
१६-१८ इदन्नी-हर मरणे, एंगर गनौ । ईदन्नो
पांच प्रजन-कान्नि-मन-वादन च ।।
१. आदानपनि कति । २. पित्यार दामंशा अयो
दाधी दा (३।३१५), इति सूत्रेण । ३. अयं चतुप्येय लकारेषु
प्रयुज्यन इनिफेचिन॥

·No text on this page.

·पादियालयः अररिस हितः दाने, प्रदन्त एकः चकाराद् धारणे, जान्तौ हौ, चान्तोष यमिति [ सभ्याः], पान्त एककुः, उभयपदिन इत्यादयो ऽदादयः कितो धातवः। अदादयो धातवः समानाः !! -~-><- अथ दिवादयो धातवः । १दिवृच क्रीडा-जय-इच्छा-पणि-द्युति-स्तुतिगतिपु। अ० अथव्य विकरणा दिवादयो वर्णक्रमेण निर्दिश्य- न्ते, तत्रापि पूर्वाचार्यप्रसिद्धानुरोधेन दिवेरादौ पाठः, जये- च्छा-विजीगिपा, पणिर्व्यवहारः क्रियादिः, दिवादिज्ञापना चित्करणमेवं मर्वत्र ॥ २-३ भदन्ती-प् झुप् च जरसि । ४-७ ओदन्ताः---शोंच तक्षणे, दो छौंच छेदने, पोंच अन्तकर्मणि ॥ अ०-अथ ऋदन्तौ द्वौ जरा-बयोहानिः, पितोऽङर्थ, अन्त्यो. पिद् इत्येक, ओदन्ताश्चत्वारस्तक्षणं-तनूकरणम् अन्तकर्म-विनाशः ।। ८ डान्त:-ब्रीड्च् लज्जायाम् ।

·No text on this page.

·"
...
।
उपादिधातवः
अवचूरिसहितः
त्यर्थः, पान्त एकः, सान्ताश्चत्वारो हुति:-कौटिल्यम् ,
हान्ती द्वौ पुह तुसावित्येके ।।
पुपादि ।
३२ पुपंच पुष्टी
अ०-अथ दिवाद्यन्तर्गणः पुपादिः परस्मैपद्येव तत्रापि
प्रसिद्धानुरोधाद् आदौ पुपं च पुष्टी, अकर्मकोऽयम् ।।
३३ चान्त:-उचच् समवाये ।
३४ टान्तः-लुटच् विलोटने ।
३५-३८ दान्ता:-बिदांच गावप्रक्षरणे, क्लिदाच
आीभावे, जिप्पिदाच स्नहे, निविदाच मोचने च ।
अ०-चान्त एकः समवाय-ऐक्यम् , टान्त एकः,
दान्ताश्चत्वारो गात्रप्रक्षरणं-वर्मती, जित्वं ज्ञानेच्छा०
(५२२९२ ), इति सत्यर्थ क्तार्थमेवमुत्तरेऽपि, चात् स्नेहे ।।
३९-४४ धान्ता:-क्षुधंच बुभुक्षायाम् , श्रुधंच शौचे,
क्रुधंच कोपे, पिधुंच संराद्धी, गृधुच अभिकाज्ञायाम् , रधाँच
हिंसा:संराद्धयोः-।। ..
अ०-धान्ता:---शौच-नर्मल्यम् , संराद्धिः-निष्पत्तिः,
संसद्धि-पाकः, रधौच हिंसायाम् चेत्यकृत्वाऽस्यान निर्देशः
संराद्धिं, भेदज्ञापनार्थः ॥

·No text on this page.

·सुयादिधातवः
अवचूरिसहित:
त्यर्थः, पान्त एकः, सान्ताश्चत्वारो हुतिः-कौटिल्यम् ,
हान्ती द्वौ पुह तुप्तावित्येके ।।
पुपादि ।
३२ पुपंच पुष्टी
अ०-अथ दिवाधन्तर्गणः पुपादिः परस्मैपयेव तत्रापि
प्रसिद्धानुरोधाद् आदौ पुपं च पुष्टी, अकर्मकोऽयम्
३३ चान्तः-उचच् समवाये ।
॥
३४ टान्तः
-लुटच् विलोटने।
३५-३८ दान्ताः-विदांच गात्रप्रक्षरणे, क्लिदोच्
आभावे, निविदाच स्नेहे, जिश्विदाच मोचने च ।
अ०-चान्त एकः समवाय-ऐक्यम् , टान्त एकः,
द्वान्ताश्चत्वारो गात्रप्रक्षरण-धर्मनुती, जित्वं ज्ञानेच्छा०
(५।२९२ ), इति सत्यर्थे क्तार्थमेवमुत्तरेऽपि, चात् स्नेहै ।।
३९-४४ धान्ता:-क्षुधंच बुभुक्षायाम् , श्रुधंच शौचे,
बुधंच कोपे, पिधुंच संराद्धौ, गृध्रच् अभिकाज्ञायाम् , रधौच
हिंसा संराद्ध्योः ॥
अ०-धान्ताः-शौचं-नैर्मल्यम् , संराद्धिः-निष्पत्तिः,
संराद्धि-पाकः, रघौच हिंसायाम् चेत्यकृत्वाऽस्यात्र निर्देशः
संसद्धि भेदज्ञापनार्थः ।।
.
.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·P::TIM,
"
IE! IPL-1-1
जागा TETTE
.
१३२.11.
1, गो, .
भा-माना: ॥
.inपादन।
१२७ fit:- मा।
यहा:, मामा, अनितम् , Hit
श्यनिकरणोान्तरे तु अनुनिका बादिपटिन । त्यक,
अन्ये तु शक विनाणित मण नि पतिल-गाना व मपण
शश्नोतः परस्मपदं न ये निकलप्यते-आइटौ न शक्यते
शक्यनि-अशकीन्-अशकत्-शक्ता-शकिना, अन्यत्र शता
अशकत्, शक्ता ॥
१३८-चान्तः-शुगच् प्रतिभावे ।
१३९ जान्त:-रंजींच रागे ।
१४० पान्तः-शपींच आक्रोशे ।
शरैचिधातुः ॥

·No text on this page.

·Hin
or|f5'115
बिमकी, केनित्तु निगण नग इति गुरादौ पठन्नि, नस्य न
घटादित्वं निस्फुरोर्नवा ।४।२।१२।, इत्यालाभावमिच्छन्ति,
तन्मते चययति, आवमप्यन्ये नापयति ॥
६-उदन्तः-गद कम्पन ।
७-९ मादन्ताः-स्तुंग्द आच्छादने, कंगद् हिंसाया
वृगद् वरणे।
उभयतो भापा॥
अ०-ऊदन्त एकः, मदन्तात्रयः।
रति उभयपदिनः ॥
१० इदन्तः-हिंद गतिवृद्धयोः ।
११-१२ उदन्तौ-श्रृंट् श्रवणे, टुकुंट् उपतापे ।
१३-१४ ऋदन्ती-पूंट प्रीती, स्मृट् पालने च ।
अ०-'इदन्त एकः, उदन्तौ द्वौ, गतावित्यन्ये, द्वित्व
मध्यर्थः, ऋदन्तौ द्वौ, चकारात् प्रीतौ ।।
१७ गान्तः-तिग हिंसायाम् ।
१८ घान्तः-पघद् हिंसायाम् ।
१५-१६
कान्ती
-
शक्लंट
शक्ती
,
तिक्
हिंसायार

·No text on this page.

·ITIE: अावात एकः, शान ए, इत्यात्मनादि इति मायो पाता: मागणाः॥ Simittee अथ तुदादयो धातवः । १-५ तुदीत् व्यथने, अजीत् पाके, क्षिपीत् प्ररण, दिशीत् अतिसर्जने, कपीत् विलेखने । अ०-अथ तुदादयो वर्णक्रमेण प्रदर्यन्ते, तत्रापि नाथं सर्वत्र ज्ञेयम् , अतिसर्जनं-त्यागः ।। परिघाते, पिशत् अवयवे । वृत्मुचादिः ॥ अ०-अथ मुचादयोऽष्टौ, तत्राद्याः पञ्चानिट उभय वृद्धिः, मुचादिस्तुदाद्यन्तर्गणोऽष्टक संपूर्णः ॥ १४-१७ इदन्ताः-रिं पीत् गती, धित् धारणे, क्षित निवासगत्योः। प्रसिद्ध्यनुरोधेनादौ तुदीन् व्यथने , तित्वं तु तुदादिज्ञाप . ६-१३ मुच्छंती मोक्षण , विद्लँती लाभे , लुप्लुंती छेदने , लिपीत् उपदेहे , पिचीत् क्षरण , कृतैत् छेदने , खिदीद पदिनच , त्रयः परस्मैपदिनः खिदीत वर्जाः सेटश्च , उपदेहो

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·हैमधातुपाठः अ०-अथ रान्ता अष्ट, छेदनं-विलेखनम् , चकारा विलेखने, पोपदेशोऽयमित्येके, लान्तात्रयोदश, चलन इत्या कुदादी इमो इत्येके, पोपदेशोऽयमित्येके, णौ घटादिला इस्वत्वे चलयति, दन्त्यौठयादिः, ओठ्यादिः, शान्ताः ५ अनिटभ, आमर्शनं-स्पर्शः ॥ १०४-१०६ पान्ताः-सात् गतौ, शत् इन्छायाम् मिपत् म्पर्धागाम् । १ ० ७-१११ हान्ताः-हौन उग्रमे, तृही नही स्त हो तिमागाम्। 10-जय पावालयः गटस, हान्ला: पब- SHI{ . तो गोडा इत्यकमतको इमामगि न (मा.सामगन। माय हुदादिः । HI of ... Tritor: दिन भागम 1 . .. . + .

·No text on this page.

·--- - '- ma 1 h न 3:21! ; ; 11.}}'}} } } : 11: !!: '. : 15 P . . A -- - : . { Timit fat if it I fir गाने ॥ ? }} EMI RED गुण पोपदेशोऽयमिति नन्दी, जीतने प्ययमित्यन्ये ।। प्रक्षेपणे, प्रथण प्रख्याने । १ भडण् कल्याणे । २ दुःस्वीपतः कृच्छ्राकृच्छ्रार्थात् खल् परिभापया । ४ पुस्त आदर-अनादरयोः ॥ 111111111111111111 1.1.2.1.): .: 10:JAI .. 11-12-H अगामा 186 HI निदर दुगमानो मापनेमामादिप मजगामिनायादेश इति आमन्नाल्यात्नावा ( ३८ ) इतितानन , अयं इति बननं , अगं बन्दने पति नन्द्रः , संशब्द - व्यातिः , ( ५।३-१३९ ) इतिसूत्रेण उपसर्गा न व्यवधायी ' इतिन्यायन खल् प्रत्यय स्तस्य सप्तम्येकवचनम् । ३ ' णिलोपोऽप्यनित्यः ' इति ७ ९ -८२ थान्ताः - पंधुण गती , अक्षण प्रतिहर्ष , पृथग्

·No text on this page.

·हैमधातुपाठः
परस्मैपदि-ध
यमित्यन्ये, पटुण् अयमित्येके, णान्ताः षट् सेटश्च, प्रेरणं-
नम् , तान्ताः पट्, उदित्वान्नोऽन्ते चिन्तयति णिवेत्त्य
श्रन्धघवन्देरनः (५।३।१११ ), इत्यनापवादे में
भूपिचिन्तिपूजिकथिम्बिचर्चिस्पृहितोलिदोलि
(५।३।१०९), इति अङि चिन्ता, भीष्यादिभ्योऽन
अप्रत्ययेऽपि गेलुकि भीपादीनां सिद्धौ-अङविधानं ।
नित्यत्वज्ञापनार्थ, तेन गेलुंगभावे संयोगात् (२।१।'
इयि चिन्तिया तथा 'न यमेन न जातवेदसा न कुवरेण
वज्रपाणिना मधयो युधि सुग्रकम्पयाः श्वसनेनैव वसुंध
॥ १ ॥ अत्र सु[प्र.पूर्वात् कम्पः खंलि, गेलुंगभावे
अयादेशे च सुग्रकम्पया इति सिद्धम् , ज्ञापकेन च
लुगभावो ज्ञाप्यते आमादिपु तु मर्वत्र अव्यभिचा
इति आमन्ताल्वाय्येत्नावय (४।३।८५) इतिय
इति वचनं, अयं वन्दनें इति चन्द्रः, संशब्दनं-
पोपदेशोऽयमिति नन्दी, कच्छ्रजीवोऽध्ययमित्यन्ये ।।
७९-८२ थान्ताः-पथुण गती, श्रथण प्रतिह
प्रक्षेपणे, प्रथण प्रख्याने ।
१ मडण कल्याण । २ दुःस्त्रीयतः कुच्छाकन्द्रा
(५॥३-१३५) इनिम्त्रणा • उसमी न व्यवधामी' ५.
बन्द प्रत्यय लस्य मतम्येकवचनम्। ३ जिलोपोऽध्यान
परिमापया । ४ पान पादा-अनादायोः ।

·No text on this page.

·आत्मनेपदिधातवः : ९८ : हेमधातुपाठः २३७-ऋदन्तः-गृणि विज्ञाने । अ०-अथ उदन्त एकः, ऋदन्त एकः, विज्ञापने- त्येके, कृणीति कारयते चन्द्रः। २३८-चान्तः वञ्चिण प्रलम्भने । २३९-टान्तः-कुटिण प्रतापने । २४०-२४१ दान्तौ-मदिण् तृप्तियोगे, विदिणं चेत. नाख्याननिवासेषु । २४२-नान्तः-मनिण् स्तम्भे । २४३-२४४ लान्ती-बलि भलिण् आभण्डने । २४५-बान्तः-दिविण परिकूजने । २४६-पान्तः-वृषिण शक्तिवन्धे । २४७-२४८-धान्तौ-कुक्षिण अवक्षेपे, लक्षिण आलोचने। अ०-अथ चान्त एकः, प्रलम्भनं-मिथ्याफलाख्यानम् । टान्त एकः, दान्ती द्वौ, तृप्तिशोधन इत्येक-तृप्तः शोधन- १. अन्यत्र विकशाने गि, विदिन सत्तायाम् विगत, विदनी दोन विन्दनि--विन्दले, विदिप विचारणे, विने । २. निरनियर्थः । ३. नमाममियो ।

·No text on this page.

·: १०० :
हैमधातुपाठः
आत्मनेपदिशातरः
२६६-२६७ भान्तौ-डम्भि डिम्भिणू सङ्घाते ।
२६८-२७० मान्ताः-स्यमिण वित, शमिण आलो.
चने, कुस्मिण कुस्मयने।
२७१-२७३ रान्ता:-
गूरिण उद्यमे, तन्त्रिण कुटुम्म
धारणे, मन्त्रिण गुप्तभापणे ।
२७४ लान्तः-ललिण् इप्सायाम् ।
२०५-२७६ शान्ती-स्पशिण ग्रहण-श्लेषणयोः,
दंशिण दशने ।
२७७-२७८ मान्ती-दंगिण दर्शन च, भमिण
वर्जन च।
२७९ क्षान्तः- यक्षिण पूजायाम् ।
आत्मन भाषा:॥
..-अथ माना, जान ५, ६
पनि तानि-नाम पनि -H-1-1-
ननदनी दो ५। । ।
'ना-1 fit off-fiterist. 11:
'! को, जा:..
-

·No text on this page.

·: १०० :
हममान गतः
पामगा: 11:
२६६-२६७ भान्नौ-डम्भि डिम्भिणू गहाले ।
२६८-२० मान्ताः-स्यामिण वितर्क, शमिण आलो.
चने, कुस्मिण कुस्मयने ।
२७१-२७३ रान्ताः---गरिण उद्यमे, नन्त्रिण कुटुम्ब
धारण, मन्त्रिण गुप्तभापणे ।
२७४ लान्तः-ललिण् इप्सायाम् ।
२७५-२७६ शान्ती-स्पशिण ग्रहण-श्लेपणयोः,
दंशिण दशने ।
२७७-२७८ सान्तो-दसिण दर्शने च, भसिण्
तर्जन च ।
२७९ क्षान्तः-यक्षिण पूजायाम् ।
आत्मने भापाः ॥
अ०-अथ कान्तात्रयः, जान्त एकः, यत्तु लक्ष्ये
तर्जयति तथा भर्सयति-निशामयति-भालयति-कुत्सयति-
वञ्चयति-निवेदयतीत्यादौ परस्मैपदं दृश्यते तद् भ्वादी
राजृम् टुभ्राजि-इति पुनर्धाजिग्रहणेनात्मनेपदनित्यत्वज्ञा-
पनात् सिद्धम् । टान्तौ द्वौ, अप्रदान इत्येके, डान्तोऽयमि-
१. त्रुटिण् ।

·.
:: :: ::
२६९-२९७ गाली.... fami गरे।
२६८-२०० माना:--, HIT ली.
नने, कम्गिण मगने ।
२७१. २७३ गनाः गांगा उगमे, निदान
भाग, मन्त्रिण गुप्तमा ।
२७१ लान्तः-ललिण इमायाम् ।
२७५-२७६ शानो-मिण प्राण-गणगो:,
दशिण दगन।
२७७-२७८ मान्तौ--दगिण दर्शन च, भगिण
तर्जन च।
२७९ क्षान्तः-यक्षिण पूजायाम्
आत्मने भापाः ॥
अ0-अथ कान्तास्त्रयः, जान्त एकः, यत्तु लक्ष्ये
तजयति तथा भद्यति-निशामयति-भालयति-कुत्सयति-
वञ्चयति-निवेदयतीत्यादौ परस्मैपदं दृश्यते तद् भ्वादी
राजृम् टुभ्राजि-इति पुनर्धाजिग्रहणेनात्मनेपदनित्यत्वज्ञा-
पनात् सिद्धम् । टान्तौ द्वौ, अग्रदान इत्येके, डान्तोऽयमि-
१. त्रुटिण ।

·No text on this page.

·अदन्तधातवः :.१०२ : हेमधातुपाठः खेटण् भक्षणे, खोटण क्षेपे, पुटण संसर्गे, बटुण् विभाजने । २९९-३०० ठान्तौ-शठ श्वठण् सम्यग्भाषणे । ३०१-डान्तः-दण्डण दण्डनियातने । ३०२-३०९ णान्ताः-व्रणण् मात्रविचूर्णन, वर्णण वर्ण- क्रियाविस्तारगुणवचनेषु, पर्णण हरितभावे, कर्णण भेद, तूणण सङ्कोचने गणण् सङ्ख्याने, कुण गुणण आमन्त्रणे । अ०-अथ इत उर्ध्व युजादेः अदन्तत्वं धातूनां विधीयते, ततश्च अतः (४ । ३ । ८२ ), इत्यल्लुक स्थानित्वाद् गुणवृद्धयोः समानलोपित्याच सन्बद्भावदी. |पान्त्यहस्वानामभावः, कान्तौ द्वौ, अङ्कादीनां तूक्त फलाभावेऽपि पूर्वाचार्यानुरोधेनादन्तेपु पाठः, णिजभा- वेऽनेकस्वरत्वाद्यनिवृत्यर्थ इत्येके, द्रमिलास्त्वेवं प्रका- राणामदन्तत्वविधानसामर्थ्यात्-अल्लोपाभावं मन्यन्ते, णिज. भावेऽप्यदन्तस्वर्थस्य पाठस्तेनानेकस्वरत्वाद्य न भवति, एवं मूत्रि रूक्षि गर्वि प्रभृतीनां पाटे प्रयोजनमुन्नेयम् , अनदन्ता एवंते इत्येके, खान्तौ द्वौ सुखनं दुखनं च तक्रिया, गान्त एकः, घान्त एकः, चान्तो हो, जान्ता- १ वर्ण यनि कविः, सुवर्ण वर्णयति, इयं वर्णना, राजानं वर्गवति।

·No text on this page.

·३२६-३३ माना:-~णी, गोगण उपले- पने. गामणगानाने, शामा आमाणे, नोमण यामागाम् । ३३१ यान्न: सिनगागर्म । ३३२-३४३ गताः- गाणा निमोनम, मरण प्रमाणे, पारतारण कर्म गमातो, का गाना शिल्ये, नित्रण चित्र- क्रियाकदानिराणोः, छिद्रण भेद, मिश्रण संपर्नने, वरण ईमायाम् , स्वर आक्षेप, गारण दौवणे, कुमारण क्रीडायाम्। ३४४-३४८ लान्ताः --कलण संख्यानगन्योः, शीलण उपधारणे, येल कालण उपदेशे, पल्यूलण् लवनपवनयोः । ३४९ शान्त:---अंशण समाधाते । ३५०-३५१ पान्ताः-पपण अनुपसर्गः, गवेपण मार्गणे, मृपण् क्षान्तौ । ३५३-३५५ सान्ता:--रसण आस्वादनस्नेहनयोः, वासण उपसेवायाम् , निवासण आच्छादने । ३५६-३६० हान्ताः--चहण कल्कने, महण पूजायाम् , रहण त्यागे, रहुण् गती, स्पृहण ईप्सायाम् । ३६१-क्षान्त:-रुक्षण् पारुप्ये ! परस्मैभापाः ॥

·No text on this page.

·महिमा कमेन, इटलायमः, गनिमननम् . गनाविन्यन्ये, गिन्यस्य णिजमाने कलाकरांगांगपदाचार, एवमुरारयोगपि, उदन्न एका बदन्त एकः, लन्त एकः ।। ३८०-३८१ कान्तौ--नीक गीकण आमपणे । ३८२ गान्त:--मागंण अन्वेषणे । ३८३.-३८६ चान्ता:--पृचण संपर्चन, रिचण वियो- जने च, बचण भाषणे, अर्चिण पूजायाम् ३८७-३८८ जान्तौ--वृजण वर्जने, मृजौण शौचा- लङ्कारयोः। ३८९ ठान्त:--कटुण शोके । ३९०-३९४ थान्ताः-श्रन्थ ग्रन्थण संदर्भ, क्रथ अर्दिण् हिंसायाम् , श्रथण बन्धने च । ३९५-३९८ दान्ता:-बदिण भाषणे, छदण अपवारणे, आङः सदण गती, वृदण संदीपने । ३९९ धान्तः-शुधिण् शुद्धौ । ४००-४०१ नान्तौ-तनूण श्रद्धाघाते उपसर्गाद् दैध्ये, मानण् पूजायाम् । ४०२-४०४ पान्ताः-तपिण् दाहे, तृपण प्रीणने, आ- प्लण लम्भने।

·No text on this page.

·नागेश, डान्लामा, मनिनना, गनागिन्ये, गिमाग गिजभारे कलाकागाना, गमनागोरपि, उदन्न एक, वन एक न एकः ।। ३८०-३८१ कान्ती नीक गीकण आमणे । ३८२ गानः---मागंण अन्नपणे । ३८३.-३८६ चान्ना:--पृनण् संपर्चने, रिचण थियो। जने च, बचण भाषणे, अर्चिण पूजायाम् । ३८७-३८८ जान्नौ---वृजेण वर्जने, मृजौण शौचा- लकारयोः। ३८९ ठान्त:---कतृण शोके । ३९०-३९४ थान्ता: श्रन्थ ग्रन्थण संदर्भ, क्रथ अर्दिा हिंसायाम् , श्रथण बन्धने च । ३९५-३९८ दान्ताः-यदिण भाषणे, छदण अपवारणे, आङः सदण गती, वृदण संदीपने । ३९९ धान्तः-शुधिण शुद्धौ । ४००-४०१ नान्तौ-तनूण श्रद्धाघाते उपसर्गाद् दैध्ये, मानण् पूजायाम् । ४०२-४०४ पान्ता:-तपिण् दाहे, पण प्रीणने, आ- प्लण लम्भने। .

·No text on this page.

·4 - -- :::...:.., ... !! .:..:ो...THERS. 11:15 ::::::, fisti., '11. UPTET:, :::: mi, Nist : 'IT, Hit : .. ..ti alim, if...:, HEME, Tr: it, IITi, - HIN1:, :: .. Fri, ण 81..111. Mai. if I : [[:, fr: !!: Marnar-नि मीमगनी fririk:- , ifferrfri- अनिगम:-करः, पनिणगक प्रमान-अभिमाः, पण मान, हानी हो। -- अनि परम्मपदिनः ॥ यंदनद् भवत्यादिधातुपरिगणन ना बाइल्पन निदा- नव्येन नेयम् , नेनात्रापटिना अपि कृषिप्रभृतयो लौकिकाः स्तम्भृ प्रमुग्याः मौत्रा चुलुम्पादयध वाक्यकरणी या धानव उदाहार्याः, यहा भ्यादिगणाष्टकोक्ताः स्वार्थणिजन्ता अपि बहुलं भवन्ति, चुरादिपाठस्तु निदर्शनार्थ:-यदाहु:- . १. चुरादयो धातवोऽपरिमिताः किल सन्ति, नास्ति तेपा- मियत्ता, अतो यथालक्ष्यमनुसर्तव्याः, अत एवं चन्द्रगोमीनामा वैयाकरणथुरादिगणस्यापरिगिततया परमार्थतो यथालक्ष्यमनुसर- .

·No text on this page.

·No text on this page.

·परिशिष्टानि। Fearfaring

·॥ २॥
प्रथमं परिशिष्टम्
श्री हर्पकुलगणिविरचितानि
धातुस्थितानुवन्धफलानि ।
आदौ वक्ष्येऽनुबन्धानां सर्वधातुनिवासिनाम् ।
फलानि तेष्वकारः स्यात् सुखोचाराय जीवंवत् ॥१॥
आकार आंदित इतीट् निधाय क्तयोर्भवेत् ।
मिन्नवद्वेनिषेधादिहेतुश्वारम्भभावयोः
प्रमेदितः प्रमन्नश्च यथा मिन्नं च मेदितम् ।
अनेनेति नवा भावारम्भ इत्यत्र कीर्तितः
इकार इंडिन्तः कर्तर्यात्मनेपदसूचकः ।
एधतेवदीकारस्तु व्यक्तोभयपदात्मकः
ईगितस्त्रनिर्दिष्टो यजते यजतीतिवत् ।
उति स्वरानन्दतिवन्नोऽन्त इत्युदितः स्वरात्
१. जीव प्राणधारण इत्यत्राकारवदिति भावः । २. आदितः
(४ । ४ । ७१) इत्यनेन क्तयोरादिरिण न स्यात् । ३. नवा
भावारम्भे (४ । ४१७२) इत्यनेन क्तयोरादिरिड् वा न स्यात् ।
४. इडितः कर्तरि (३ । ३ । २२) इत्यनेन कर्त्तयात्मनेपदं स्यात् ।
.. ईगितः (३।३।९५) इत्यनेन फलवति कर्त्तयात्मनेपदं स्यात् ।
॥३॥

·चातुस्थितानुबन्धफलानि अवचूरिसहितः अकृत्वाऽश्चित्वावदः त्वायामूदितो वेति वेफलः। अचखाददुपान्त्यस्येत्युपान्त्यहस्वनाश ऋत् ॥६॥ ऋकारोऽदर्शदद्राक्षीद् ऋदिच्छवीत्यविकल्पकृत् । हँदिद्युतादीत्यसूची लुत्परस्मैपदेऽगमत् ने श्व्यादि सिच्येदिद् वृद्धेरभावायाहसीदिव। इडभावः क्तयोरेंदित् डीर्यश्व्यैदीति चित्तवत् 11८॥ सूंयत्येति क्तयोस्तो न ओदिति स्यात्मवाणवत् धूंगौदीत्यशिति स्तादौ वेट् क्षान्ता क्षमितावदोत् ॥ ९ ॥ १. अदितो वा ( ४ 1 ४ 1 ४२ ) इत्यनेन तत्र आदिरिद वा स्यात् । २. उपान्यत्यासमानलोपिशास्वृदितो हे ( ४ । २ । ३५) इत्यनेन धातोरुपान्त्यस्य ङपरे गौ ह्रस्वः स्यात् । ३. ऋदिच्छ्विस्तम्भूचुचुम्लुचुचूग्लपूग्लंचूना वा (३। ४ । ६५ ) इत्यनेन परस्मैपदेऽङ् वा स्यात् । ४. लुदिातादिपुप्यादेः परस्मै (३ । ४ । ६४ ) इत्यनेन परस्मैपदेऽङ स्यात् । ५. न विजा- गृशसक्षण हयेदितः (४ । ३ | ४९) इत्यनेन परस्मैपदे सेटि सिचि वृद्धिर्न स्यात् । ६ डीयश्व्यैदितः क्तयोः (४ । ४ ॥६१) इत्यनेन तक्तवत्वोरादिरिट् न स्यात् । ७. सूयत्याद्योदितः (४ । २ । ७०) इत्यनेन कयोस्तो नकारः स्यात् । ८.धूगौदितः (४।४ । ३८) इत्यनेन इड् वा स्यात् ।

·हैमधातुपाठः द्वितीयं परिशिष्टम् महीयते । अमहीयिष्ट । महीययति । अमहीयियत् । महीयिता । २ । हणी रोपे लजायामपि । हणीयते । 'कथं न पत्या धरणी हणीयते' । सनि, हणीयियिपते । णिगि, हणीययति । ३ । मन्तु तु रोपार्थे वैमनस्येऽपि । मन्तूयति । मन्तूयियि- पति । णिगि, मन्तूययति अद्यतन्यां, अमन्तूयीत् । ४ ॥२॥ असु मानसोपतापे बल्गु तु माधुर्यपूजयोः ख्यातः । वेङ्, लाङ, वेट्, लाट धौर्येऽप्यस्वप्ने पूर्वभावेऽपि ॥३॥ असु मानसोपतापे । असूयति । अन्ये तु असूङ् दोपा- विष्कृतौ रोपे । असूयते, इत्याहुः । असूयिविपति । आसू. यीत् । णिगि, असूययति । रे, आसूयियत् । ५ । बल्गु तु माधुर्यपूजयोः । वल्गूयति । अद्यतन्यां, अबल्गूयीत् । वल्गू यांचकार । ६ । 'वेङ, लङ्, वेद, लाट् धौय॑ऽस्वप्ने पूर्वभा- वेऽपि' । आद्ययोर्द्वयोर्डकार आत्मनेपदार्थः । वेयते । लायते । कण्ड्वादेस्तृतीयावयवस्य द्वित्वे, वेयिपिपते लायिपिपते । अवे. यिष्ट । अलायिष्ट । वेयांचके । लायांचक्रे । ८ । वेद , वेट्यति । लाट्, लाटयति ॥ १० ॥ ३ ॥ अल्पार्थकुत्सयोर्लिट् लोट् दीप्ती इरज इरस ईर्ष्यार्थौ । भिष्णज उपसेवायां भिपज् चिकित्सार्थ उरस ऐश्वर्ये ॥ ४ ॥ अल्पार्थकुत्सयोलिट् । लिट्यति । यक्प्रत्ययस्य कित्वान्न गुणः । ११ । लोट् दीप्तौ । लोट्यति । लोटियपिपति । लोटि- पिपति । लोटियता । लोटिता। "क्यो वा" || ४|३८१॥

·। । अपरिसहितः इनि यक्लोपमपि चिकल्पनेच्छन्ति केचित् । १२ । इरज, इरम. ईप्यायी । इरज्यति । इरस्पति । १४ । मिष्णन उपसे- वायाम् । मिष्णाज्यतिः उपसेवते इत्यर्थः । १५ । भिपज चिकित्सायें। मिपक्ष्यति । अयं कुत्मायामित्यन्ये । १६ । उरम ऐवर्य । उरस्पति । उसिसिपति । १७ ॥ ४ ॥ नन्द अमृद्धा कपुभ क्षेप संभूयम प्रभृतार्थे । इयसेसनौ तु धातू, ईप्यायां पुष्प मन्नोपे नन्द समृद्धौ । नन्धति । नन्दिता । "क्यो या ४।३२८१।। इति यक्लोपस्यापि पांचिन्मने विकल्पवान् । नन्धिता । १८ । कुपुम क्षेपे । कुखुम्यति । " अतः" ।।४।३। ८२॥ इत्यल्लुक, कुपुविभिपति । कुपुभिता । कृपुभ्यिता। कुषुभ्यांचकार । "क्यो वा” ४१३१८१ ।। इति यकोऽपि लोपे कुपुमांचकार । कुपुभ्यितः । पुभितः। कुपुभ्यित्वा । कुपु- भिन्या । कुपुभ्यितुम् । कुपुभितुम् । १९ । मभूयम प्रभृतार्थे । संभ्यस्यति गस्यम् ; वर्पति देचे प्रभृतं भवतीत्यर्थः । असं- भूयसीत् । संभूपियसिपति । संभ्यस्थित्वा । संभ्यसित्वा ।२०। इयसेससौ तु धातू ईयाथी । इयस्यति । इसम्यति । २२ । पुप्प सन्तोपे । पुष्पति । २३ ॥ ५ ॥ उपस प्रमानवाच्चे रेपा चित्रेऽथ पर्यसिति प्रसव । बेला समायार्थ म्याचरण गतायगद तन्त्रार्थः ·: १० : । हेमभातुपाठः द्वितीयं परिशिष्टम् उपस प्रभातवाच्ये प्रभातार्थ इत्यर्थः । उपस्यति रात्रिः; प्रभातीभवतीत्यर्थः। रेपा चित्रे । रेपायति; चित्रं करोतीत्यर्थः । २५ । पयसिति प्रसवे । पयम् इति धातुः प्रसवे, उत्पत्तौ । पयस्यति गौः । पयः प्रसते इत्यर्थः । वेला समयार्थे । वेला- यति चैत्रः; कालविलम्वं करोतीत्यर्थः । २७ । चरण गतौ । चरण्यति; गच्छतीत्यर्थः । २८ । अगद तन्त्रार्थः । तन्त्रमौषधं तस्याथै | अगद्यति; औषधं करोतीत्यर्थः । २९ ॥ ६ ॥ तिरस तरण प्रसिद्धौ टुबस तु परितापपरिचरणयोः स्यात् । कुसुभ क्षेपेऽथैला केला खेला विलासार्थाः ॥ ७ ॥ तिरस तरण प्रसिद्धी । तिरस तरण एती द्वौ प्रसिद्ध्यर्थे । तिरस्यति । तरण्यतिः प्रसिद्धो भवतीत्यर्थः । ३१ । टुवम् तु परितापपरिचरणयोः । टुवस्यति । ३२ । कुसुभ क्षेपे । कुसु- भ्यति; क्षिपतीत्यर्थः । स्वदेहाश्रयां परकीकां निरोधक्रिया मनुभवतीत्यर्थ इत्यन्ये । ३३ । एला केला खेला विला- सार्थाः । एलायति, केलायति, खेलायति च; विलसतीत्यर्थः । एलायियिपति । डे, ऐलायियत् । एलायांचकार । केलायि- यिपति । अकेलायियत् । केलायांचकार । केलायित्वा । प्रकलाय्य इत्यादि । ३६ ॥ ७ ॥ मेधा आशुग्रहणे मगध तु परिवेष्टने समर युद्धे । सुख दुःख तक्रियायां विख्यातौ भुरण पुरण गतौ।।८।। मेधा आशुग्रहणे । मेधायति । ३७ । मगध तु परि-

·No text on this page.

·PMENT 15. परिणा २१-२३ जान्ताः गज गौन, परोने का गब्दे । २४-२६ टान्ताः रण्टे प्राणाहरणे, पट गने, म हासे । २७ ठान्तः कुठे छेदने २८-३१ अन्ताः-कुड शब्दे, उई- सहाते, वर्ड आग्रहणे, गडणं अंगे। १. नान शो, मानिक नाटिक ( ३९७ ) इत्गुणादिसूत्रो- पात्तः, अनेनारे बियां मरीति । २. अनेनैव सूत्रेणोपाराः । ३. अग्यशि० (४.५) इत्युणादिसूत्रोपालादारे प्रत्यये कार:-कोष्टजातिः । ४. कोरुरुण्टिरण्टिभ्यः (२८) इत्युणादिसूत्रोपात्ताद- नेनाके प्रत्यये कुरण्टक:-वृक्षजातिः । ५. हासः-हस्वत्वम् , कृपकटिपटिमटि ० ( ५८९) इत्यु- णादिसूत्रोपात्तादनेनाहे प्रत्यये मटहः-हस्वभुजाद्यवयवः । ६. तुपिकुठिभ्यां कित् (४०८ ) इत्युणादिसूत्रोपात्ताद- नेन कित्यारे कुठारः। ७. उडेरुपक् ( ३११ ) इत्युणादिसूत्रोपात्तादनेन कित्युपे 'उडुपः। ८. कृशग० (३२९) इत्युणादिसूत्रादनेनाभे प्रत्यये गौरादि- त्वात् ङयां-वडमी-वेश्माप्रभूमिका । ९. नडेर्णित् ( ७१२ ) इत्युणादिसूत्रादनेनणिदी प्रत्यये नाडी:- मुहूर्तार्द्धम् ।

·No text on this page.

·No text on this page.

·*.

·F

2No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.