·11 blogeom if it is not watered and nurtured carefully and adequately. Historians of Sanskrit literature treat generally of the greatness of Sanskrit Literature op to the eleventh century A. D. and do not find enough material to carry on their narratives beyond this period. The dissensions of the Hinda Religions and the consquent rant of Royal patronage and the frequency of the invasions by Jabammadans and other foreigners contributed to a very great extent for the decay, and gradual disappearance of authors of the first magnitude, In places and localities thich had been comparatively free from such foreign influences and then the Hindu principalities, hotterer small they might be, continued to enjoy comparatire peace and prosperity, tre al says find the neces. tary impetus for the growth of arts and culture which shot themselres out by yorls of outstanding merit. The sixteenth and serenicentb centuries in South Indis are an instance to the point.

·The petty principality of Tanjore enjoyed peace and plenty under the sympathetic and generous hands of the great Nayak Rulers #bo ruled Tanjore and the surrounding country from 1535 A. D. to 1675 A. D. No less than seventy authors of undoubted greatness flourished in this kingdom under the patronage of the Nayak Rulers. Of these, the two great outstanding figures are the famous Appaya Dikshita and his equally famous scion, Nilakantha Dikshita, his brother's grandeon. Among Nilakantha Dikshita's contemporaries Rajachydamani Dikshitu who was his fellow pupil under the great teacher Venkatesvara Makhỉ deserves special mention. Rajachudamani Dikshita was born of Ratna. kheta Srinivasa Dikshita, the father-in-law of the illustrious Appaja Dikshita, and Kamakshi. He was educated in all brunches of Sanskrit, learning firstly by Ardbenarispara Dikshita and finally by Venkatesyara Dakbi. Even from very. early times Rajachadamani gare promise of his

·is
future greatness and rersatility. In consonance
with current practice he has pressed at least one
definite date in his literary career.
In his
Tantrasikhamani he says :
"धीमान्मान्ये शकस्याग्दे हायने पेश्वराभिधे ।
चूदामणिः कलयते या तन्त्रशिखामणिम् ॥"
This gives the date of composition of the
Tantrasikhamani as 1559 Saka or A. D. 1636,
the same year in which his co-pnpil Nilskantha
Dikshita wrote his famous Nilakanthavijayo
Champu, As many as tsenty-seren works repre.
sentative of all branchs of learning appear to
hare been composed by Rajachudamani Dikshita.
The Rukminikalyana is n Karya in ten kargas,
dealing with the well-knon n Paaranit story, of
the marriage of Rukmini and Sri Krishna. The
teo sargas deal respectively with the description
of the cits Dreraks, the lore in separation of
Sri Krishga, the arriral at Kundinapora of Sri
Krishas on hearing the mental anguish of Ruk.
mioi, the carrying off of Rukmini to Drarusati,
the entry of Sri Krishna and Rukmini into
Dçararati, the marriage of Rukmini trith Sri

·Krishna, the description of the summer season, the description of the raing season, the descrip. tion of the Sarad-season and the descriptions of the Hemanta and Sisira seasons. In respect of descriptive detail, fullness of imagery and delineation of situations and characterigation of individuals, this poem compares quite favourably with those of Kalidasa and other Nnture-poets The Sri Vani l'ilas Press has done a distinct service to the scholar-world in bringing out for the first time a complete edition of this fascinating and delightful Kavya of the seventeenth century. SBIRANGAN. P.P. Subrahmanya Sastri.

·।। श्री ॥ रुक्मिणीकल्याणम् ॥ बामालकावल्लभभावमुद्रा- मीमाविभागेन्द्रमणीशिलेव । रामावली राजति यस्य मध्ये सोमावतंसः स सुखाय भूयात् ॥ १॥ प: स्याणुना केवलमाततज्य तन्वक्षणायन्ववरं सभद्गम् । सीताशुभा दरममृद्धिमाधा- यै स भूयान्महिमा मनश्रीः ॥३॥ जयाय भूयाजनकात्मजा सा कुचेन लंकषगौरवेण।

·रुक्मिणीकल्याणे
पतित्रतौचित्यपरा पुरारि-
शरासगर्व समकोचयद्या ॥ ३ ॥
मुधा रुदनार्भगृहे समेता-
मादातुमालिङ्गय हठन राधाम् ।
कुर्वन्नखाकान्कुचयोरमुष्या
मायाशिशुभंगलमातनोतु ॥ ४ ॥
रदाप्रसंचूर्णितरत्नसानु-
रजोभरैरङ्कजुषो रमण्याः।
सीमन्तसीमान्तरमादधानः
मिन्दुरितं दीव्यति मिन्धुरेन्द्रः ॥ ५ ॥
उन्मीलयेदुक्तिमरं मममं
वल्मीकजन्मा कविवल्लभो मे।
बाणी सुवृत्ताप्यभिसारिणीय
यो यमुष्टसहितकाननालिः ॥ ६ ॥
उत्सालगन्दोधितचम्पाद-
न्यासा विचिग्राभिनपश्यपस्था ।
मेयामिफी भारतवामनावा
मरस्वती दीव्यति सामिव ।॥ ७॥

·प्रथमः सर्गः। अनन्तशाखागमपक्षपात- जुपः प्रकृत्या हरितत्त्वभानः। शुकस्य पाणी मुकृतकलभ्या न कस्य वानन्दभरं विधत्ते ॥ ८ ॥ उदश्चितोचावचरागकाली- वीटीरसासारविवर्तमूर्तिः । सितायते सूक्तिरहो यदीया चित्ते स जागर्ति चिरं कवीन्द्रः ।। ९ ॥ कालीमुखोद्यद्वनसारखीटी- मौरभ्यसौलभ्यजुपा यदुक्ताया। सिता सिताजायत लजितेय स कालिदासः स्तुतिगोचरः किम् ॥ १० ॥ यो मालतीमाधवयोगहृद्यः प्रायो रसालोचितभव्यपद्यः । आरामदेशः कवितालताना- मामोददोऽयं भवभूतिरस्तु ॥ ११ ॥ माधाय माधं भवतान्मुकुन्द- केलीकथावर्णनपुण्यभाजे।

·रुक्मिणीकल्याणे स्वर्गावरोधा इव यस्य वाचः स्वैरं भजन्ते सुरसार्थशय्याः ॥ १२ ॥ स भारविर्दीव्यति पादवृन्दै- मन्देहसंमोहनमादधानः। धनंजयस्फूर्ति विधायिभिः स- त्पद्योदितैर्व्यजितभावभेदः ॥ १३ ॥ याणो धुरीणः कविपुंगवेषु प्रकाशतां भव्यफलोदय श्रीः । अमुश्चमानोऽपि गुणं परेषां विव्याध मर्माणि विशेषतो यः ॥ १४॥ मयूरनामा कविमल्ल एप चकास्ति सचन्द्रकलालिकार्तिः। बः शारदाभ्यागममप्यवाप्य सुरत्कलापालि विजृम्भते स्म ॥ १५ ॥ भेमेन्द्रनाने कविपुंगवाय भेमाणि भूयामुरलं यदीया। कवित्वधारा करमाददाना * ने गन्नमदा ॥१६॥ 11 ·प्रथमः सर्ग: पदेन दिव्यध्वनिभासुरेण रसोर्मिमग्नान्वयन्कवीन्द्रान् । दूरीकवोन्मेषदुरीहकाव्यः स वामनो भाति ममुन्नतश्रीः ॥ १७ ॥ अडाशयानां हृदयं जगत्यां यस्योदयाद्यातितमा प्रसादम्। स एव सारस्वतमर्मवेदी विभाति मोलौ विदुपामगस्त्यः॥ १८ ॥ सर्गेषु सर्गेपु विचित्रतत्त- दृत्तानुरोधेन विनैव यत्नम् । ग्यकं व्यवस्थापिवत्तिभेदाः परे च वाचामधिपाः प्रयन्ताम् ॥ १९॥ 'माति क्षितो वासरमासुरोध:- प्रदीपचिहो भगवत्प्रपत्रः। अशेषभापाकविताप्रवीणो वादोटो व्याकृतमर्षतन्त्रः ॥ २० ॥ बन्यथ्वनीनो दशरूपको:- शियाछतभीरमणानुकास।

·रुक्मिणीकल्याणे
विख्यातिमान्विश्वजिता मखेन
श्रीश्रीनिवासाध्वरिसार्वभौमः ॥ २१ ॥
गाधेयवंशाम्बुधिसंभवो यो
वसिष्ठनिष्ठां विदधे लघिष्ठाम् ।
सुधाझरीसोदरवाग्विलासो
दीव्यत्यसौ केशवदीक्षितेन्दुः ॥ २२ ॥
विरिश्चिकान्ताफरपद्मचञ्च-
द्विपश्चिकानिकणवश्चकश्रीः ।
पदर्शनीकेलिमसी चकास्ति
वागर्धनारीश्वरवादिमौलेः ॥ २३ ॥
शय्यारसालंकृतिरीतिवृत्ति-
वृत्तोन्झिता गूढपदप्रयारा।
गुरौ च वर्णे कुरुते लघुत्य-
ममत्कृतिश्चर्यिरतिक्रियेय ।। २४ ।।
यो गुणानाकलयनोपा-
नसज्जनः पनवदात्तगन्धः ।
राक्षः पुरो दर्शितमीनमुद्रः
प्रायेण जायेत जलानुपही ॥२५॥

·प्रथम. सगैः। दोपोन्मुसा दूरत एव सूर्या- लोके वहन्तो बहु वैमनस्यम् । अहाय चूका इव दुष्टलोका बलानिरस्या पलिहत्प्रवेकैः ॥ २६ ॥ विशङ्कलानां वितविः खलानां कामं करोतु क्षतिमत्र काव्ये । शाणोपलाघर्पणतः समिन्द्धे सौरभ्यसंपन्ननु चन्दनस्य !! २७ ॥ निकष्य मेधानिकपोपलेषु सुवर्णतत्त्वं परिशोधयन्तः। अलंक्रिया सुदशामवस्या कामं कलादाः सुसिनो भवन्तु ॥ २८॥ रानः प्रसाद विरपय्य शश्व- दारयन्ती कुमुदाडल्यम् । समादपाना बहुधान्यवृद्धि मता सभा भाति शरत्रिकामा ।। २९ ॥ जल्पामि कौतूहलतो यदल्प- धीरप्यहं सत्कवयः क्षमन्ताम् । .

·रुक्मिणीकल्याणे पक्रेऽपि काव्ये धनुषीव शूराः प्रायो गुणारोपपरा हि मन्तः ॥ ३०॥ पवित्रातः परमस्य पुंस- चरित्रसंकीर्तनमाग्यलोमात् । साहित्यसिन्धुं सहसा तितीर्णोः सांयात्रिकः स्यान्मम तत्कटाक्षः ॥ ३१॥ हरेरपारे गुणवारिराशी कणं गृणन्तोऽपि वयं कृताः । पृपन्सि सिन्धोः पयमा कियन्ति धना गृहीत्वातिपना भवन्ति ॥ ३२ ॥ शुष्णेऽपि साहित्यपथे कवीन्द्रैः । पुण्येन जायेत नवार्थसृष्टिः । किं पद्मनाभाहृतकौस्तुभेऽपि चिन्तामणिः सिन्धुपतौ न जातः ।। ३३ ।। आसीदशेपाहिसभूमिपाल- शासी सुनासीरसमप्रभावः । तिम्मावनीनायकवय्यमाम्बा- अन्मा.सुधर्मा चिनचेन्वभूमः ॥३४॥.

·प्रथमः सर्गः। वस्य त्रिलोकीमणिहारयष्ट्या मध्ये महानायकमावभाजः । कदापि न सासकयेति युक्त मत्यद्भुता या(5)तरलत्वशैली ।। ३५ ॥ यत्रं विना यस्म यशोपदेश- सुधानुलिने सुरनायसोधे। प्रायः प्रथालयलेपभनी प्रतापभूमा प्रकटीकरोति ॥ ३६॥ अजायतास्मादयमच्युतेन्द्रो मूर्त्यम्बिकायां महिते मुहूर्ते। सामन्तचूडाभुवि केतकीनां मखी यदाज्ञापनचीटिकास्ते ॥ ३७ ।। यशःपयोभिर्मरिताचदीयै- ब्रह्माण्डमाण्डादहिवल्लसद्भिः। प्रायेण साक्षभुजप्रताप- ♚भूयते भूरिनवमपालैः ॥ ३८॥ सत्रावतीर्णेषु यदाश्रितानां सुसाममुस्त्येषु सुधाशनेपु ·रुक्मिणीकल्याण युद्धाहतैर्यः प्रतियोधियोध. श्चक्रे पुरी शातमखीमशून्याम् ॥ ३९ ॥ आलङ्कमाशंकरधाम यस्मि- न्दिने दिनेऽन्नं दिशति प्रजाभ्यः । जगत्प्रजारक्षणजागरूका देवी दधौ चिह्नतयैव दर्वीम् ॥ ४० ॥ महान्ति दानानि महीसुराणां कुर्वन्नखर्वाशयमानुपूर्व्यात् । श्रीरामसेतावनुहायनं यः सिन्धौ शिवायावभृथं व्यधत्त ॥ ४१ ॥ दिने दिने दीनकृतानुकम्पो दीनारजातानि दिशन्भृशं यः । प्रामानगुणग्रामनिकामरामा- पारेसहस्रं प्रददी बुधेभ्यः ।। ४२ ॥ भूधामशेषां भुवनैकमूल्यां भद्रासनं भव्यमणिप्रणीतम् ।

·प्रथमः सर्गः। मायूरमध्यार्जुनकुम्भघोण- श्रीदक्षिणावर्तमुखस्थलेपु। वृद्धाचले पश्चनदे च सेतो मोपानसौधानतनिष्ट यो वा.।। ४४ ॥ चिदम्बरे चित्परिणामभेदे वैकुण्ठवीप्माजुपि वेङ्कटाद्री। श्रीकालदस्त्यादिषु चातनोद्यो वृषाकपायीवरयोः सपर्याम् ॥ ४५ ॥ सौन्दर्यसंकेतनिकेतभूताः सारस्थसर्वस्वनिधानसीमाः । सौभाग्यसाराः सुदृशः महलं भुवोऽधिविना विदघेतमा यः ॥ ४६॥ मूळम्बिकायामजनिष्ट तस्मा- द्रतीशरूपो रघुनाथभूपः। अत्युक्तिरत्यदुतपुण्यवृत्ती यव स्वभावोत्स्यिशोऽपि नैति ।। ४७ ॥ यदाश्रिवानां यजन हबीपि प्रहीतुमन्तहमांगतस्य ।

·रुक्मिणीकल्याणे द्वारोपकण्ठे द्विपडिम्मदम्भा- द्वाहा वलन्ते धनवाहनस्य ॥४८॥ पतीन्वरीतुं प्रधने यदीये निर्जग्मुषे निर्जरयौवताय । मालार्पणे मन्दतया प्रयाति बीडाजडत्वं विटपी मघोनः ॥ ४९ ॥ मुजप्रतापस्फुरणैर्यदीयै- रिद विलीयेततमामितीव । विचिन्त्य हैमं जगदण्डमाण्डं वेधा जलान्तर्विदधे सुमेधाः ॥ ५० ॥ सत्रे यदीये मृदुलासेतु- राज्यप्रवाहैरभितो विभिन्नः। पाकप्रकर्षात्कठिनैः पयोभि- निबध्यते नित्यमिलानिलिम्पैः ॥ ५१ ॥ श्रीपारिजाताहरणाभिधानो येनैकरात्रेण कृतो निबन्धः । अन्ये च वाल्मीकिचरित्रमुख्या विश्वप्रतीता विहिताः प्रबन्धा-५२०॥

·प्रथमः सर्गः। अध्यास्य तजानारीममुष्मि- न्सर्वसहां शासति सार्वभौमे । श्रीराजामणियायजूक. चिव निवनाति हरेधरित्रम् ॥ ५३ ॥ अस्ति क्षितेराभरणं रमान्त:- पुरी पुरी वृद्धिकरी यदूनाम् । वितन्धती द्वारपतीत्यमिख्यां विख्यातिविखारवती जगत्याम् ॥ ५४॥ वसुंधरायां वसुधाधिनायः सुसं धृतायां सुचिरं यदीयैः । प्राकारदम्भात्परिखापर्थन प्राप्त: ममुच्छ्वासकते फणीन्द्रः ॥ ५५॥ अस्माः समायोजितसेयकाने रुध्याणमुरामममि सातम् । रलार्गलारम्भितरम्यकीले मुख मणीगोपुरमप्यमुष्य ।। ५६ ॥ मन्ये मरुत्वन्माणिनिर्मिनानि शिरोगृहाणां शिमराणि यस्याम ।

·रुक्मिणीकल्याणे
वियनदीयीचिभरानुपङ्गा-
दजस्रमञ्चजलनीलिकानि ।। ५७ ।।
ब्रीडातिरेकाद्विनमन्मुसीनां
कन्यामणीनां परिणीतिकाले ।
हर्येषु यस्यामतिलद्विताभ्रे.
वास्त ध्रुघालोकनमयासात् ॥ ५८ ॥
सौधेपु यस्यां सुदृश. शशाङ्के
गण्डोपधानभ्रमतः कपोलो ।
तन्वन्ति रातीषु तदङ्गलग्नं
कस्तूरिकाचित्रकमङ्कदम्भात् ॥ ५९॥
सौधेपु यस्यां सुदीमुखश्री-
चौर्यादवाप्तध्वजशूलपातः।
विधुः सुधावैभववीतवाधः
किण विभर्ति व्रण किमङ्गम् ॥ ६० ।।
रयानुधावविवाजिवला.
खुराप्रशीर्यत्कुरुविन्दशकाम् ।
पुष्णन्ति यदोपुरशृङ्गभूमी
पूपोपलेभ्यः स्फुरिताः स्फुलिङ्गाः ॥ ६१ ॥

·प्रथमः सर्गः। शीतालुभिर्यत्र शिरोगृहेषु गाढं कुमारैदितार्गलेषु । तागसु रुद्धासु चिरं तमिम्रा मन्ये हिमावभवन्महत्यः ।। ६२ ।। ध्वजामभिन्न दुदिणाण्डमाण्ड- निप्य-दभानाम्युनिरन्तरेषु । सोधेपु धारागृहसौख्यदेषु जानाति यस्यां जनना न धर्मम् ॥ ६३ ॥ वियदुनो यत्र विहारभाज्ञां विश्रान्तिहेतोर्विवुधाङ्गनानाम् । प्रणीतमम्भोभवनं यदीयं प्रामादम_कपनमूहे ।। ६४ ॥ मन्दाकिनीकल्पितमज्जनाभिः पुरंदरान्तःपुरसुन्दरीभिः । वातायवदानि यदीयसोधे वासांसि मन्ये विचन्दाः पताकाः ॥ ६५ ॥ बलद्विपद्धारणदानपर- नीलीविलिप्ता नियतं पताकाः ।

·रुक्मिणीकल्याण सौधेपु यस्यां सुरसिन्धुपूरे विशोध्य वातो विशदीकरोति ॥६६॥ मन्दाकिनीवीचिमरुत्प्ररोह दोधूयमानध्वजशाटिकासु। यञ्चन्द्रशालासु न यान्ति मिद्धा यत्नं रतान्ते व्यजनानिलाय ॥ ६७ ॥ प्रत्युतमुक्ताफलकेतवेन प्रस्वेदिनी भास्करसंनिधानात् । प्रासादपङ्किः प्रचलत्पताका- व्याजादुदञ्चद्व्यजनेव यस्याम् ।। ६८ ।। मन्ये मणीतोरणमालिकां य. पासादलोला भवनेन्दिराभिः। परस्परं भाग्यविलोकनाय प्रसारितामेव कटाक्षरेखाम् ।। ६९ ॥ प्रायो वगरेः परिपन्थिवर्गे पराजिते यत्र नृपप्रतापैः । चकार वेधा हरिचापवल्ली चचन्मणीतोरणदाम मौधे ।। ७० ॥

·प्रथमः सर्गः। ५ शोणाधरा यन्मणिमोधभूमो वीणागुणास्फालनलब्धवर्णा । पणाङ्करेखाग्रहणाय यत्न कोणाशया कोरकितं विधत्ते ॥ ७१ ॥ कोकारिरेखामाणिकोणयप्ठ्या निकाणयन्त्यो निपुणं विपश्चीम् । सुधार्द्रतन्त्रीस्वरविप्लवन सौधेषु यस्यां मुशरूपन्ते ॥ ७२ । संगीतसर्वस्वरहस्यमशी- सारस्यसारानुकृतावदक्षा । विद्धा नखैर्यत्र विलासिनीनां वीणा विरावेण विरोदितीय ।। ७३ ।। पाणी गृहीत्वा परिवादिनी य- पौराः स्फुरत्पञ्चमरागमुद्राम् ।। अहो श्रुतिप्रामपयानुसार- प्राप्तप्रकर्पा जगति प्रथन्ते ॥ ७४ ॥ अन्तः शहरादः परिखासु हम्य- रत्युभतेरायतमप्तभूमैः।

·रुक्मिणीकल्याणे
पतुर्दशानां जगतामपास्त-
मीमाविवादेव ममेधते या ॥ ४५ ॥
त्रिविक्रमस्यैकमधो निविष्टं
त्रिविष्टपे चोच्छ्रितमन्यमद्धिम् ।
परिस्फुरन्ती परिसाजले य.
प्रासादपसिः स्मरयत्युदना ॥ ७६ ।।
पाताललोके परिखाजले या
हर्येण हन्त प्रतिविम्बितेन ।
पराजितायाः फणिराजधान्या:
प्रायेण मौलो पदमादधाति ।। ७७ ॥
प्रशानुपरस्फुरदात्मलक्ष्मी-
वीक्षाकृतेऽधोमुखतां वजन्ती।
विभाजते वृत्रजितः पुरीव
वियद्धनीवीचिषु विम्बिता या ! ७८ ।।
विनिर्जिता निर्जरराजधानी
बियत्तटिन्यां प्रतिबिम्पदम्भात् ।
निरीक्ष्यतेऽन्तर्वसुगोपनेन
निमज्ञितेषाम्युनि यत्समृद्धथा ॥ ७९ ॥

·प्रथमः सर्गः। अधोविसर्पमणिगोपुराम- मणिप्रभालीमयगडलामु। ज्यालम्बिता या वाणाभिगुप्ता निधिः किलास्ते निग्विाहतानाम् ॥ ८० शले यदु हशिरोगृहेषु फण्डूपिनोक्षय कपकपोलो । महेन्द्रदम्ती मदपर मपद्मको भाति सरोजरागः ॥ ८१ ।। भाराममीमासु महीरहाणा- मम्भोजपन्धी विचरत्यधस्तात् । यत्रातपत्राणि यदूतहानां प्रायेण मु प्राभयनिहमाथम् ॥ ८२॥ मनोडमन्दरिमनपष्टिकाभिः गरायद्रिः शशिकान्तकुम्भः । बल बिना यत्र विलासवत्सा सिन्ति सीडायनपालमालान् ।। ८३॥ प्रवासमुपारलपपराग- दूपंगायरमाधमनी।।

·रुक्मिणीकल्याणे क्रीणन्ति गोमेधकपुष्यरागैः फलानि यस्यां किल पोरवाला:.॥ ८४ ॥ तामावमन्वासवधामरम्यां तत्तादृशैश्वर्यनिधानसोमाम् । ररक्ष रक्षोभयतस्त्रिलोकी सर्वामिमां सात्वतसार्वभौमः ।। ८५॥ वरं नवोढेव पुराणवाणी व्यनक्ति यं वाङ्मनसानिदूरम् । परात्परं तं परिमेयवाची वयं कथं वर्णयितुं प्रगल्भाः ।। ८६ ।। कदाचिदेकान्तकृतादरोऽसौ दामोदरो दारुकदत्तहस्तः । सर्व सांनिध्यसमेधमान- नेखोत्सवं निष्फुटमाससाद ।।.८७ ।। मन्दानिलान्दोलितमञ्जुवल्ली- दोलाविहारोदितदोहदाभिः । शृङ्गीभिरङ्गीकृतमारवीर- संगीतमगीमरसोपकण्ठम् ॥ ८८ ।।

·प्रथमः मर्गः प्रमूनल्पादनसेन्दुफन्ति- मंदोहसंपकंचमक्रियाभिः । निप्यन्दमाननिकटेन्दुफान्त- नित्यं नदीमात्मतां भजन्तम् ॥ ८९॥ मन्चारपुष्पस्तपफापदे- मांगल्यकुम्भमधुयारिपूर्णः । মাষীনাবার धाराभिपेफ विधानमाराम ॥ ९०॥ निलीय पुप्पस्नयकोदरेषु निरपन्दपुष्पंपय नयेन। निद्राति यम्मिमिभृतं सस्तो प्रापारणोमानजाहिकानाम् ॥ ९ ॥ सनामामोदारहिताभि- पनिगिना इम्पललावामि। हापामा पप मुग्गनगाव प्रयामासो विटपा यम्॥ ९॥ दुराहो परमपिनाना पाराजानां परिषि पापाम् ।

·रुक्मिणीकस्याणे
संवाहनायेव शयानशोकाः
प्रसारयन्वे किसलानि यत्र ।। ९३ ।।
शङ्के पदाम्भोजतलाभिघाता-
कोलिसालैरुपदर्शितानाम् ।
करस्फुरत्कान्तिमुषां दलानां
कान्ताजनो यत्र करोति भक्तम् ।। ९४ ।।
प्रसूनलावीजनपाणिपद्म-
स्पर्शोत्सवाय स्पृहयनिवारात् ।
पुन: पुनर्यत्र रसालमालः
पुष्णाति पुष्पसबकाननेकान ।। ९५ ॥
कुरुण्टशाखी कुटिलेक्षणानां
कुचेषु फूलंकषतापशान्त्यै ।
गुलुच्छकुम्भोदलितैर्मरन्दै-
राभाति यस्मिन्नभिषिच्यमानः ॥ ९६ ॥
इसन्मुखीरिन्दुमुखीः सलील-
मालोक्य नागगणो यदीयः ।
उत्फुलपुष्पस्तबकापदेशा-
दुदीर्णमन्दस्मितवतिमाति ॥ ९ ॥

·प्रथमः सर्गः। पहण्या यक्ष विलासवत्यो दशा शूशन्त्यस्निलकं जहं च। भापादमापूहमनपाणे- रानन्यते हन्त ठावफीर्णम् ॥ १८ ॥ प्रायः प्रियाल: प्रमदाजनाना- माफर्य गीतीरगृतेकरीती। मगारफुरत्कोरकसहिनी- मंगीतभावानुकरोति यम्मिम् ।। ९९ ।। फामामणीनां नवकर्णिकाराः भोतुं गिरः मोत्रमुपायमानाः । प्रत्यमपुप्पलयकावनमार प्रायण मौलि नमन्ति यग्मिम् ॥ १०॥ उपान्तयतीमरनोपरेप निनाम्लनिभामजुपा तान्ने । सीमननीय दिमिन्दुवाग दसति मनेरपिरोनिहानेः ॥ १.१॥ भानाच पग्निप्लोरमानं मुगापर्ष मुरिगेनानाम ।

·रुक्मिणीकल्याणे वक्त्रेषु तासां वकुला मधूनि भूया स्वयं पुष्पमुखैर्दिशन्ति ॥ १०२ ॥ मनस्विनीनां मदरागतेले श्चमत्कता चम्पकदीपपतिः। प्रायेण यस्मिन्परितः पडदि परम्परांसंतमसं निरुद्धे ॥ १०३॥ विना मिलिन्दालिगुणानुपम चमकियां चम्पकपुष्पवाणैः । मनोभवो यत्र विचित्रशक्ति- मनस्विनीमानभिदा तनोति ॥ १०४ ॥ पाचं पुष्परसैम्तवार्जुनकतपीतेस्तनोत्यर्जुन। 'नागः पुरुषोत्तमस्य तनुते पुष्पोपहारक्रियाम् । रचे मन्मथ एप मन्मयपितुर्दिश्यैः फले. प्राणना- मित्याफर्णितदारुकोक्तिरदधादीशः परां नितिम् ।। विश्रीदन्तिपोतिदिवानदीपारसत्यमसनसेटश्रीनिवामदीक्षित समवस्म कामाक्षागर्भसंभवर श्रीमनारीपादोलितगुरुचरण- सहमतामामविधायक श्रीरामपामणिदी. तस्य इतिY विमलीकम्मापनाम्नि म्य प्रथमः सर्गः ·द्वितीयः सर्गः ॥ अथ म्मरोद्दीपनमात्मनिष्कुट बिलोचनामेपनकं दिलोफयम । अतम्सनीदेष इदन्तराविधि मधुदिपन्भीममहीशनम्मनाम् ॥१॥ वियोगमंतापमरापनुराये विगाव मोरेश्य मानमोरम। ताप्नया फसमयमामगा. गुपयुपर्युत्पनिमा अम्भिरे ॥२॥ पिराय पिन्नोपधिनिकामुग्गा- गग गरेर मनो पिमा। बमोपगभगापापना पहिन गर्नु परमे पनादपि ॥३॥ जापनम्नरपराभरपदर. मीरगनसम्पन्न ।

·रुक्मिणीकल्याण
विमोर्विचित्रं शि बाष्पवृष्टिभि.
विसृत्वरीभिः समभावि मत्वरम् ॥ ४ ॥
वियोगधमाशुविवर्धितोष्मणो
महीभृतस्तस्य मनस्तटे भ्रमन् ।
विदर्भजाकैशिकविभ्रमाम्बुदो
व्यजृम्भयद्वाप्पभरं नु निर्भरम् ॥५॥
निवेफराकाविधुमाशयागते
वधूमणीवेणिमुधाविधंतुदे।
प्रसत्यसो सत्यममजदञ्जसा
विभुर्मुहुर्मोहमहार्णवाम्भमि ॥ ६ ॥
तदा हृदाकाशपथावतारिणा
वदीयवेणीतमसा तिरोहिते ।
विवेकशीतविपि कि विभोरतमो
विमोहमंतानमयं व्यनृम्भत ॥ ७ ॥
यदा तदभिभूषमिन्दिराधिमू-
निनाय चित्ताभ्यनितान्तपान्यताम् ।
स पलुषाध्यमयति स्म तत्मणे
म्मरस्य जैवं सारं शरासनम् ॥ ८ ॥

·विवीयः सर्गः। अमुप्य पत्रं किल नाभिजातमि- स्युपेक्ष्य तमीममुतागुत्तरम् । म्मरोऽभिजातं स्मृतमायुधं व्यधा- दिनान मुख्यं करणं महाया ॥५॥ मनोमिधानो मधुविद्धिपो पो विलामहासातवीरिपु भ्रमन् । विदग्धलीलातिलकप मामिफा- विभूपणं हा पहिशं व्यगाहन ॥ १० ॥ मदुरिनिश्वासविलोपनानन- स्मृतिशणेपु समारतमाभिपन । पियो मरम्माशरो निशापरी विगेधिषिमा पिरहेन पो नु वा ॥११॥ नागपो लोमानमोऽपर. रामप्यापरिनिमारपन् । पोष्टमाझिप पहारगटिका. मगोट गाडं मानापगाभाम् ॥ १२ ॥ निरमपाननिनाशिनीमती. मगरागादि मानगरिमा

·रुक्मिणीकल्याणे
अवाप मुक्कामयतामथ क्षणा-
दधार ताहत्तरलात्मतामपि ॥ १५ ॥
तदप्रहारैकंतलं तलोदरी-
मणेः समाक्रामदुरोजमण्डलम् ।
करमहं कमियेष तन्मनो
व्यवस्थितिः कामवशंवदेषु का ॥ १४ ॥
धराधरं यः स्वकरोदरे पुरा
दधार सोऽयं दनुजान्तकस्वदा ।
पयोधरं पद्मश: म्मरमपि
अमोत्तरशाश्वसितानिलोऽभवत् ॥ १५ ॥
विदर्भपाठीनविलोचनामणेः
पयोधरेऽथ स्मृतिपद्धतिरपशि ।
सं राजहंसः सहसैव मानसे
ममेधितौत्सुक्यभरोऽभवत्तराम् । १६ ॥
नतध्रुवोऽस्या नवरोमरासिका
नपत्यमुस्मिन्नलिनेक्षणे मनः ।
कृपामपास्याशु पाणवादरी
रयेण पाणी रतिमानिराधे ॥ १७ ॥

·हितीयः सर्गः1 नितम्बिनीतुनामाचलाभला. निपात्य नाभीफपटापटे स्मरः। गृहीतगेमावीलशनसो र पयन्ध नन्मानमगन्धामाधुरम् ॥ १८ ॥ उहरोमालिनिभोरणाननः सुग्मं विनमाभिमुपामुरगया । मतीयवसामिपतम्फरामणी- रखाप नीवीपरमानामगेः ॥ १९ ॥ उपन्य रोमारिशराभिमुगपमा- गुरोजगरपा। फिल नाभिपनः । निरनो पापनमे पि पलीयताम्नमपुझिम्मन ..॥ अपनागपपिरिणा- सिप प प नामिकाहरे। मनी मुगरेमंदन: गावर सिंगापपमपनः ॥२१॥ नाप निलमलना. मनगम मनमा

·रुक्मिणीकल्याण
निरास्थदास्थां निजचक्रके तदा
वतो विधत्तेऽनुशयस्थितिं नु तत् ।। २२ ॥
भवाप्य काञ्चीस्थलमनामणेः
समेत्य मुक्तावलिभिः सदा चिरम् ।
अयोररम्भापरिरम्भसंभ्रम.
स्पृहामहो भूमिभृदाशयो दधौ ।। २३ ।।
अनर्घजनाधिगति पधूमणे.
रमन्यतोचैर्जयकाइलीगतिम् ।
पदद्वयप्राप्तिमपि क्रमोदिता-
मुदारपद्मोपगर्सि तदाशयः ।। २४ ॥
ममानशीलेषु सममिन्द्रिये-
ध्यवर्वनिर्वेदशतार्तिपूर्तिषु ।
अमुख्यदस्याः फयया हरेः श्रुतिः
कुनो व्यवस्था कुटिलात्मनां भवेत् ॥ २५ ॥
अनारतं हन्त निनिन्द नारद
शुभोचरोठि शुकमप्युपेक्षत।
न पुण्डरीफेऽपि स नर्म निर्ममे
प्रियेऽपि न प्रीविमुशास्ति योगिनः ॥ २६ ॥

·द्वितीयः मर्गः ममीरपोत ममगईतार निरास्थरमाधिपति निनिन्द यन । विदेहप-याविरहादपि प्रमु. पिदर्भमुभूविरहेण विन्यये ।। २७ ॥ निराम तारापतिमेप नो मुन नवानानन्दनफेलिपु व्यधान् । पहला पनेपरति सदा भूपं गादीमापापामनायनान् ॥ २८॥ अमारिभागिपर्थनापर विमादयरामनि मियभायनाम् । प्पत विपत नुसार यमुनातिपिदा पपि स्थितः ॥ २९॥ विनामधीसम्म पिपांगमंदर माण मानानुशन मनो। सामुना मारममारतापनि प्रहामपु परंपाप..॥ अरगानित यो पति पुग पुरामराया लिपिम्म ।

·रुक्मिणीकल्याणे : तथाविधोऽसौ दो दृशा जनैः कृशोदरीतागयोगकर्शितः ॥ ३१ ।। जनार्दनो निर्दयमर्दिताशयः स्वजन्मना हन्त मुगन्धिधन्वना । भवेत्प्रमोदाय पराजयः सुता- दिति प्रतीति निरधारयन्मुधा ॥ ३२ ॥ पुरा पुरारेरपि योऽभिनद्धनुः स एप वेपान्तरसंवृतः प्रभुः । भवाभिभूतादतनारपि क्षति घमाज कालो हि वली बलीयसाम् ।। ३३ । पुरः स्फुरत्युत्पलिनीविटे हरि- धौ दुरन्तां हदरंतुदा व्ययाम् । भदक्षिणाक्षिपुरणे हि ताणा- द्भवन्ति भत्र्येतरभालनं जनाः ॥ ३४ ॥ अमुप्य मन्दं पलितेऽपि मारते मनस्यमन्दं सममावि गया। मनमुवापि प्रतिकूलता दधे क राशि मौम्यं प्रतिकूलतां गते !! ३५ ॥

·द्वितीय: सर्गः। म एप जान्या कुटिल: समागता. दुरामदारानु गौरये विधुः । कथं नु समिद्धिकमीमनस्यम. प्यपाधतामुंजालमाननम् ।। ३६ ॥ मनोगतामुन्मदमम्मथव्यथा बमुंधरेला वाम ग्यत्रीविगत् । रिना परीपादषिधि जलामये महसरी मानि किमम्ममां भरः ॥३॥ वियोगरिमागितबेधुरीधुरं मनो विराम मलयानिटांधुना । दुनोति दो पदुमा पुनsyा पराजिया सुः ममपातीभिगः ॥३०॥ निरामपाययो निर्मपती गाभिमाति।। मनारपाक न मानरः ममीरपोऽपि मारमेषि ॥॥ पापपरपालि विपि मनारिलो पिये।

·रुक्मिणीकल्याणे
व्यधत्त वातंधयवल्लभं हरो
विभूपणं विभ्रमतल्पमन्युतः ॥ ४०॥
समुत्तरमा दिविषत्तरङ्गिणी
सनीडसंचारकरं निशाकरम् ।
निमज्जयेत्रीरभरे क्षणं न किं
कुतोऽथ वा स्यादुडुपस्य मजनम् ।। ४१ ॥
पनावलीय क्षणमर्धमेव वा
कठोरवृत्तिं क्षणदाफुटुम्बिनम् ।
पिधाय आयेत मम प्रियाय किं
मुदेऽय वा स्याकिमु मेघसंततिः ॥ ४२ ॥
विधु तुदन्तं किरणैर्वियोगिनो
विधुतुदो हन्त गिरन्विश्यालम् ।
परोपकारप्रवणा न जिझगा
इति प्रयां किं नु मुधा विधास्यति ।। ४३ ॥
बभूकतापविशेषधितो
विधुतुदः सामिषियोगविष्यः ।
नियोगिटिकविधावियलं
प्रमेत या क्षणदाधिपं फयम् ॥ ४४ ॥

·द्वितीयः सर्गः। जगप्रमोरेप जटाटवीधुने- ईलादयध पम्फलान्छनः । अधीला शीतोष्णती फनी बुले व्यनक्तिते युफविगुपयायोः ॥ ४५ ॥ नमो गदिने नटते दिनायो वियुफलीमापियुनोऽपि यः पुरा । जटाटवीघाटकुटीकुद्धा. रम्यिनीन्दी गती मंगेधने ॥16॥ अनन्तरं मंगगनुरीमय- पुरससंगापनिगरान्नम्। ममपरपावयमिग्दुरको निनिम्म् म म प नमः ।। ४ ।। माटोऽसि शशिम पलयं गमुनगंम्मानसाविती । मपनगारागिनमा- रममा नाटना पभने ॥ १८ ॥ बहो माननानपान रणविरपामासम्ममाम् ।

·रुक्मिणीकल्याणे
दहन्ति हा हन्त मरुद्भुता विधो
कराकुराकारभृतः कणा यतः ॥४९॥
मगर्यता नो शशलान्छन स्वया
विषानिमेषाशनयोर्विशिष्यते ।
तथापि चाद्यानुफतिं करोपि किं
न जन्मवका मलिनानुवर्तिनः ॥५०॥
सुधेन्दिरास्वस्तरुकौस्तुभादिकं
परासहस्रं सृजतात्पयोनिधिः ।
तथापि दोपाकर दुर्यशो निज
न माटुंमीष्टे भवदीयसृष्टिजम् ।। ५१ ।।
तुपानलभ्रान्तिकरैः करोत्कर-
स्तुपारमानो तुदसि प्रसीद मे।
तदात्यदास्यं तद दापयाम्यहं
तया युतश्चेत्सुकृतः पुरा कृतः ॥५२॥
कुतो विरोधं कुरुपे वृथा विधो
श्रियोऽनुजा स्यालतयासि संमतः
भज्ञानुकम्पां भवता विनापर।
ममीक्ष्यते नो महजापति द्विपन ॥ १३॥

·द्वितीयः सर्गः। १. विधो मुगहारमयामि विश्रुत. म्तथा ममुपहरदाररागभार । निसामु हम्नास्ययुनदिनापले. विराय मी त्रियमाहरस्यपि ॥ ५४॥ मदेव मरूयं मधुपापलीगुण- मृता विधरमे एहयाजन्मना । अहो महापाफमाकानित सुलो पतादेति फरा तथा परि ५५५ ।। कुमार मररगुपाठ yि मागगः परिपः फरोगु किम् । दरस्य मिनानने दुवे शिररियनोऽप्येष पनि कि.पुरा ॥५६॥ म्मन परियोगिपामग न भीमोनाजिनि भीमनामकः । विलापिनो हरभ- इपमानमिना ॥५॥ रिपगि मा. Pिulो सिमा मिपाम ।

·रुक्मिणीकल्याणे न पञ्चवाणीमरणाघदेकदा पतन्ति हा हन्त परशतं शराः ॥ ५८॥ अनङ्ग ते परशराभिधा मुधा विमुञ्चसे यद्विशिखान्परम्शतम् । मधुर्मधुद्वेषिणि मय्युत फुधा- शरान्नु दत्ते शतशस्तवाधुना ॥ ५९॥ पुरदुहा फालविलोचनानले पुरा भवन्तं मदनेन्धनीकृतम् । सुधाभिरुज्जीवयति स्म किं न्वदः. शिरःस्थितस्त्वत्सुहृदिन्दुपातकी ।। ६० ॥ निशाकरस्त्वत्सचिवो निजामृतै- रमीलयिष्यदृशमूष्मणा न चेत् । अधक्ष्यदद्धा निजगत्प्रभुः पुन- भवन्तमग स्मर पान्थघस्मरम् ।। ६१ ।। द्वयोः समा वां सुमनोपरेपुता स्था सुपर्वाश्रयधन्वधारिता । तथापि दग्धोऽसि दशा हरेण य. चदेतदप्यन्यवयोदितं फलम् ।। ६२ ।।

·दिसीयः सर्गः। शिलीमुनिमरसौरमोमिले स्वमालगन्धामपि पान्थसंततिम् । ममूनयाण ममर्म नयस्यहो कपं नु यामोदकयानभिज्ञताम् ।। ६३ ॥ मशधचिर्मधुशीलनाषा- मनो विधसे रतिलालसं मदा । मुगन्धिधम्पन्मुमनोगणैर्गुण- तयारि चित्रं यय लाल्यवेतराम् ॥ ६४॥ शिलीमुग्गरमे निशितान्तमा प. दिवापि दो मर मारता कपम् । कर गयामायद यो मिमा वा मिरा राति नः ॥ ३५ ॥ स्मSIमामय पळ मया लिनिनो मादेर राम् । निशान मिलना गरे भपया महाविमो रिम् ॥६॥ सिम्पापिहारविही. परस्पनिमाना।

·रुक्मिणीकल्याणे प्रमजनायुग्जनताविभश्वना- स्वदाचनेयो जनिमासदत्कथम् ॥ ६७ ॥ अवैमि मन्दानिल चन्दनाचलो भवत्प्रसूर्भाग्यविपर्ययेण नः। पितामहप्रीतिमता हनूमता निपातितः सेतुकृते न नीरधौ ॥ ६८॥ परास्तमेरुस्थिरतो भवान्पुरा कतोऽद्य मेलस्थिरताकृतोपमः समीरणानक्षिगतः सदा नृणां गतोऽधुना मेऽक्षिगतत्वमाः कथम् ॥ ६९ ।। भनक्षिलक्ष्यो हरिणाश्च वाधसे वियोगिनो विक्रमिणां न स क्रमः । पथि स्वमक्ष्णः पतितो यदि क्षणं तदीक्षणोल्कातरलीकृतो भवः ।। ७०॥ बियोगिनां मारत वीणोल्कया विपत्तिशरी निजवाहनस्य ते । अनधिसभ्यत्वकयोपदेशने स्मरो यताचार्यकमाचार किम् ॥ ७१ ।।

·द्वितीयः सर्गः। स्मरानलाइभुजलोदयान्नृणां हुताशनादाप इति प्रथा यपा। म्मरानलोत्पादनता ममीर से दुताशनोत्पादकताकया सया ॥ ४२ ॥ भानुशरामयिस्यपुपेत्य विदर्भमुषं मुम्पमनुभूयनेऽप हरिणाममरेण चिरस् । हनि स निशम्य पेलिवनपालियपूचना- न्यभजदगदगम्ताचिरेण रि: प्रमदम् ॥ ७॥ ansfertinianRTISHESARIनधीनिडाना SARAMIn Airlfrie. Ananारा दल. Righमयामनामे Tantr:मर्ग:

·तृतीयः सर्गः॥ अथालुलोके हरिरद्भुतैक- निदानमानन्दनिधानमक्ष्णोः । उद्गीर्णकर्णामृतमुक्तिगुम्मैः क्रीडाधुरीणं धुरि कीरधुर्यम् ॥१॥ गारुत्मतनावगणाभिराम- कायस्फुरत्कान्तिपरम्पराभिः । पतंसर्याङ्करवारशङ्का विश्राणयन्तं विपिनेन्दिरायाः ॥ २ ॥ प्रवालभनयुतिभाचुञ्चु- चम्च्पुटीचञ्चदभीशुपुले। भारामशोक कलमाप्रशकि इसन्समच्यच्यविभिश्छदामः ॥ ३ ॥ मुष्टस्य कन्वोः पुनरुद्भवं फि मंमाषयत्सास्ववसार्वभौमात् ।

·४१
तृतीयः सर्गः।
अमे समागादिदमापवाहा-
मित्याविशन्तं धियमीक्षकाणाम् ॥ ४॥
वपुप्यमुप्याशिनपश्नपणे
परस्यपि स्यन्दिमुधाकवणे ।
ममीक्ष्य सक्तं मममशिफर्ण.
माप्याकुलेयात्वरयस्यगीगम् ॥५॥
निकुशिता निभृतं जिघृक्षोः
करे हरेः कारकिशोर एपः ।
कौटिस्यमेतमरकोटित: म्या
प्रार्टि साध्यापयितुं नु तस्यौ ॥ ६ ॥
माधाकरः प्राग्पधा वियोगः
प्रभोक्तानीमम नानीम् ।
पमिदापे सपनो गया
परी भु प्रारपिन गर्ने ॥ ७ ॥
भानारनाममथाधिपादि
अतिरिरितं मरम।
पियामाग विमारोप
पाशुपविभारिशना ॥८॥

·m रुक्मिणीकल्याणे पद्मासनः सद्मगते मयि प्रा- पदक्रमव्युत्क्रमशविचेताः । अद्धापदिश्याशु बभूव शिष्टा- नध्यायमध्यापनतो निवृत्तः ॥ ९॥ अतिस्वरप्रामविशेषजाति- रागव्यवस्थाविषयेऽपि वादे । सद्यः परिच्छेदसममधीक तुष्टाव तुष्टा वनिता विधेर्माम् ॥ १०॥ अदभ्रनृत्तश्रमिविभ्रमपु संभ्याघ्रकुसो भ्रमतः ममं मे । सम्योत्तरीयान्चलमारुतेभ्यः पक्षानिलाय स्पृहयत्यजस्रम् ॥ ११॥ परन्तम चतुरं गिरं च किरन्तरीकृतमाधुरीकम् । एणाङ्कचूडैणविलोचना मां वीणां विहायाशु परे करोति ।। १२ ॥ मफूक्रियाहार्यमनजेतुः शशाइलेशच्छलरत्नदीपम् ।

·तृतीयः मर्गः। शभन्मयि च्छादयति च्छदाभ्यां नगेन्द्रकन्या मुमुदे नवोदा ॥ १५॥ मनोमुवो मानवती म्यकीरं मया जितं मन्मपनन्यवाद । प्रतिक्षणं पद्मपुटे 'पृशन्ती अपामरं वस्य पराकरोनि ॥ १४॥ मुपान्धमा सूनपिपाटवन्त्र. पाठन पाठीनदिवर्तनेयाः। प्रासानि गारमहदो नबोटाः प्रौदा पुरापारिपन पेन ॥ १५॥ जान मान्न जगटाये. निदानमामायनुनापदानम् । मंगरंगानिदर्भमा मापनोप मापनारम ॥1॥ न नन्दगि र गिराया ननीयो बिपनाम: मोरगे पापनपगारि मिोपनिना ! १.॥

·रुक्मिणीकल्याणे समीरचारऽपि सवैमनस्यो निरन्तरध्याननिविष्टचेताः। मदा(ss)नमस्थः समुपैपि किं त्वं रमेश कान्तारहितस्य वृत्तिम् ।। १८ ॥ वलक्षभावो भवतो व्यक्ति नाथ स्मरेपोर्नवलक्षभावम् । अनङ्गतापं च यतागतापो विनैव वाचं विशदीकरोति ॥ १९ ॥ अये जगन्नाथ सदा(ss)गयेन लक्ष्मी नवाम्भोजभवां दधानः । स्थाने भवान्द्वेष्टि तुपारधाम्ने कथं चक्रे कलयत्यनास्याम् ।। २० । नरेन्द्रभूरच्युत रुक्मिणी या वस्यामपीच्छा तव चेदुदीता । विधाय पृष्ठे विहगेन्द्रवत्त्वां नयामि कि ताम्यति लोकनाय ॥ २१ ॥ इतीरयन्वं शुकमितिझं पत्युपंदूनां प्रतिवक्तुमिच्छोः ।

·तृतीयः सर्गः। टास्गनि वाण्या लपने चिकीयों- निरस्करिण्या अपया बभूवे ॥ २२ ॥ अपाभल्लातिरस्करिण्या- मपाकवायामममायुरेन। वाणी नटी तदने विधा, पदकम प्राम्मत मरन विदर्भमुभूवितामय मां विवृवतः किस रातिमन्नान ।। २४ ॥ सभा सी कश्मियरीषयी मा कयाप्रमझे पिता देव । पुत्रापि ताम्सुमात्राम- विषामिता विपति स्म उजा ॥ २५॥ भासा प्रसोऽयमनेन कि प्रयोजनं युद्धवियोधनेन। कालानुयाँगेन भवत्यवृत्ते पन्मुस्त्वं माने मनो में ·रुक्मिणीकल्याणे हतीरयन्तं हरिमेष कीरो गिरं सुधासारभिरं यभाषे । भज्ञातमप्यरित जगत्सु किं ते वात्सल्यतो मां वरदानुयुझे ॥२७॥ राजत्यनर्घा नगरी रमाया नाट्यस्थली कुण्डिननामधेया। पत्रावलीद प्रथते विभक्त- वर्णस्थितिर्या वसुधागनायाः ॥२८॥ मौधेषु सोधेपु शुचिस्मितानां सौन्दर्यमालोक्य सुरावरोधाः । आश्चर्यतो निश्चलतामवाप्ता- चित्रश्रियं यव चिरं भजन्ते ॥ २९ ॥ मौरभ्यलोभात्सुदतीकचाना । भ्रमन्नदूरे भ्रमरप्रपश्वः । असंशयं नीलिमसंप्रदाय. मध्येतुमन्ते वसतीष यस्याम् ॥ १० ॥ चकोरनेता चरणारविन्द- खभावशोभासुलभावमानाः ।

·तृतीयः सर्गः। ভামাৰা গানিন্ত पदे पर हन्त गलन्ति यस्याम ॥ ३१ ॥ नम्बेन्दुरेग्गकिरणप्रणाली. शतेन मीत शतपत्रोमाम् । 'प्रभापदेशेन वमन्त्यमान्ती पद पर यत्ममदापनि ॥ १२॥ फरेलिपुष्पसमकावली । धुष दोहनमायकेषु । पदीयकान्तांचरणेषु यमा ज्यघत राग निखिलं विधाता ॥३३॥ निमोचिसापामनिरीभगाय गि परिरका निधिलां त्रिलोकीम् । पर बिनामीशितुमात्मान्यां प्रा. पोधित परिवापरेशान् ॥ १४॥ सो मनिकापसमाभिभूतो हियाबगाश्म तिकीविदोवम् । गतिय सामागोऽसिमापा. हमप्रभागरिपु मसी ॥१५॥ .

·रुक्मिगीकल्याणे सौधा यदीया वसुधासुधानां सिताभृतानां सहिता रसेन । सुधां सुधांशोडिमापनुस्य प्राय: पताकारसनैलिदन्ति ॥ ३६ ॥ ऊधःसु यत्रोरुपु दुग्धसिन्धु- गूढो गवां कुम्भभवाद्विभीतः । राकाविधं राहुभियापहाय पुण्डेक्षुकाण्डेपु पुनः सुधापि ॥ ३७॥ रामायणाभ्यासकृतोऽपि यत्र रामानुरागप्रवणा न पौराः । न जानते भीमगदाभिघात. कथां तथा शीलितभारताच ॥ ३८॥ भजन्ति युक्तं प्रमदं गुरुती बत्पौरलोका विबुधा यदेते । इदं तु चित्रं यदमी निवान्स कुर्वन्ति काव्योपु कौतुकानि ।। ३९ ।। नान्यन पायोकहनालदण्डा- दाकयेते कण्टकसंकथापि ।

·तृतीयः सर्गः।
हा विस्मृतं कान्त ढोपगृहां
तन्वीतनूमप्यपहाय यम्याम् ॥ ४० ।।
पातालसंलक्ष्यफणिप्ररोहः
एफुत्रवाला सुमनोञ्चितामः ।
मनोज्ञमुक्ताफलमामलो य.
त्सालो मणिच्छाययुतः समिद्धे ॥४१॥
कल्पद्रुपुष्पैः कलिनाधिवास
महेन्द्रदन्तीन्द्रमदाम्बुपकुम् ।
सौधाप्रलमं सुदृशो यदीया
गृहन्ति दिव्यगमदभ्रमेण ॥ ४२ ॥
धृत्वा फराण हढं किरीट
भूना प्रमुत्तम्भितपूर्वकायाः ।
पाकारिसौधाजुपः सुधाशाः
पश्यन्ति यस्सापशिस्वा प्रयामात् ।। ४ ।।
भावामयत्यद्य पुरीमणी ता.
मावासयमविशो यशोभित।
सेवाममायावसमतभूपो
भूपासपो भीष्मपदाभिधेयः ॥४॥

·रुक्मिणीकल्याण न भोगरीतिः प्रथते दिवीति विहाय शीतांशुकला विहायः । नतमुवः पादनखा बभूवु. सदश्याः कथमन्यथामी ॥ ५ ॥ प्राप्तुं तदद्वियकान्तिमादी प्रवालपालिः कथमेत्य रागम् । दिनैः कियद्भिजिहाति भूयो दृढानुरागा न हि पल्लवालिः ॥ ५५॥ पदप्रिये पद्मशः प्रवाल- पनौ भजन्तौ किल माघमा । तत्संनिधौ तां परमश्नुवाते स्थिरा न हि श्रीमधुसक्तिभाजाम् ॥ ५६ ।। तत्ताही तारतदीयजका- चातुर्यचौर्याकिमु शालिपलेः । क्षति कठोरैः चर्भवित्री मंचिन्त्य गर्भाः महमा स्फुरन्ति ॥ ५५॥ उरुस्तरुण्याः स्वयमुर्वशीको रम्भावमान रचयेत युकम् ।

·तृतीयः सर्गः। भवभयत्युज्वलचित्रलेखो. चितं सदा(s)भोगमसौ कथं वा ॥ ५८ उदश्चितस्यन्दनचक्रशोभ- मुदम'नागविलामयोग्यम् । नितम्बया निवि नितम्ब. बिम्ब महामृत्कटकं विशः ।। ५९॥ कथं नु वा मेखलया कवीन्द्र साहनितम्यस्तुलितस्तरुपया। यदेकदेशे परमेतदीये विभूपणत्वेन विलम्यतेऽसौ । ६० ॥ योपरोत्सेधभवो विमर्दो भवेदिकापीत्यनवेक्षमाणम् । मण्योऽभवयोम मृगीशोऽस्या विचारभाजोऽपि मोहिमोहः ॥ ६ ॥ पयोधरप्रावरणोपरोध. प्रतिक्रियासाममम्बरं किम् । बामित्य मध्यं वलिजुष्टमस्या- स्वदावृत्ति संप्रति सम्सनीति ।। ६२॥

·रुक्मिणीकल्याणे रोजकुम्भावुपकण्ठलोल. नक्षत्रमालाललितौ नताङ्गपाः । स्वागयोमस्तकरीतिमस्याः स्वैरं भजन्ते सुरतोपभोग्याम् ।। ६३ ।। वोरही वारिजलोचनायां: मुरालयश्रीभरमाहरेते । समस्तचक्रद्विजसंपदं च नन्वेवमुवृत्ततमस्य वृत्तिः ॥ ६४ ॥ लक्ष्मीविलासालयकोशलक्ष्मी चकप्रियं भूमिभृतां रमा च । उरोरुहावुत्पललोचनाया: प्रायेण लब्ध्वा भवतः प्रवृद्धौ ॥ ६५ ॥ मोढातिगाढेनकरोपमर्दा वप्यङ्गनारत्नकुचौ न कोको। अम्भोजकोशावपि तु ध्रुवं य. निशानुषड्ने भजतो न भेदम् ।। ६६ ।। पुचाचलप्रान्तभवी कुमार्या पाहायलावण्यरसप्रवाही ।

·तृतीयः सर्ग..
शृङ्गारराजोपचितोहरम्मा-
समीपसारस्यकृती विभातः ॥ ६ ॥
अब्जः किलको मुख तामवाप्य
भूयो न वक्रो भवतीति बुद्धपा ।
अन्योऽपि घान्तः कुटिलत्वदोष-
मपाचिकीर्षुः सुहशो गलोऽभूत् ।। ६८ ॥
अभिख्ययानुत्तमया जगत्सु
निषु प्रसिद्धेन सुदृग्गलेन ।
कम्बु दराभिख्यमथा(प्रमिद्धं
कथं कवीन्द्राः कथयन्ति
तुल्यम् म् ॥ ६९ ॥
द्विजेन केनापि हतिः पुरासी.
दिवीति भेजे सुधयाधरोऽम्याः ।
नाबोधि कि नाथ तया भवित्री
इतिरित्र च तावकीनः ॥ ७० ॥
जातानुपगः शुचिभिर्दिजौप.
जपानुपद्गरकुरितोऽधरोऽरयाः ।
मन्ये मुकुन्दातनुमन्त्रमिद्धया
भजेत योग मवदाननेन ॥१॥

·रुक्मिणीकल्याणे नवांशुकालीमरुणां मुखे या प्रपश्यत्यन्जहशो रसज्ञा । सस्तोकवन्धूकजपाभिरामा सा शारदोल्लामवती न किं वा ।। ७२ ॥ मन्ये सुकेशीमणिनासिकाया: कोपोऽधिकश्चम्पककुटमलेषु । इमं समाभिख्यमियं यतोऽध: करोति हेमाभरणापदेशम् ।। ७३ ॥ राजोपजीवीनि नवोत्पलानि राजीवमप्युद्यदिनावलम्बम् । विलासवत्या नयनं व्यजेष्ट नयोपपन्ना जयिनो नगु स्युः ।। ७४ ॥ श्वासानिलामोदवशादुपेते. र्नासामुधागडफलीविभीतः । छलेन चिल्ल्योरलिभिनिलीनैः शलिकान्तं निटिलान्तमस्याः ॥ ५॥ अधः कृतं नासिकाबलाया: कान्तत्वमभ्येत्य पुनः कथंचित् ।

·तृतीयः सर्गः।
तिवं ततोऽपिस्थितिमाळदुपै.
रलीफमाजो हि भवन्यजय्या: 11 ७६॥
धक्ष्णार्जुनेन प्रहितानपान-
बाणानकुण्ठानपि गपास्याम् ।
म्फरमदूरे कयन नित्यं
नन कणों निरुणदि स्या: ॥ ७७ ।।
परामबामक्तिमयस्तमिन्दु
पपनालीफाया प्रीतम् ।
भास्यन मालीफजुल धुनाना
समारं नमोऽधुनेद ॥ ८ ॥
तमामु पनं पसं भजत्य
तथा मपपु मधुमपु।
समावमामय परोपापा!
करोत्यमासि पोषः ॥७९॥
मेरागत र गुने
पापाममा कामरेत किया।
गारादिनानापुरमाया.
मागपपयाणमा साम् ॥ ८.॥

·रुक्मिणीकल्याणे तदीयवचारशभक्तिमुद्रा. तरङ्गिसोदाममयापयोधेः । आज्ञावशादागममम्बिकाया: प्रज्ञानिधेऽहं भवतः सकाशम् ।। ८१ । मिवेद्यते चन्निखिलापि तव्या हरे दशा कामवशंवदाया। शतं समानामपि नालमेव सामान्यतोऽथाप्यवधारयनाम् ॥ ८२ ॥ चिन्ने भवन्तं लिखितं चिराय निध्याय निध्याय नितम्बवत्याः । प्राता शाकार इवानिमेय. भावेऽपि मीनप्रतिमानमुद्रा ॥ ८३ ।। सखीजनानां सरसोक्तिगुम्फे- ध्वनुत्तराया हरिणक्षणायाः । त्ववर्णनाकर्णनसौमनस्य. मकुण्ठतायां श्रवसः प्रमाणम् ॥ ८४ ॥ मधुद्विषे मामकवाचिकानि निवेदयेदेष न घेत्यतुम् ।

·तृतीयः सर्गः। सया निसष्टेन तरविमायां चिरं विचारो निजचेनमा मे ॥ ८५ ॥ बापाम्युमिफ हदि पिम्यिन म नम्रानना मा नयनामिनाजम् । पिते विधातुं फिल कोलिन यां घेतोमुषा सष्टमवैति राम्रम् ॥ ८६ ॥ समपरागेग मदा(55)शयेन भवाम्फपोशमृता मुश्या । वंयमे तन पातु चित्रं मायामय विशेपार ॥ ८ ॥ विस्तापानिपपेय पेन- प्रोरेग योग मुरम मेप । भाभिः दिमिवादितमुधिरता मी: ममुपेशने पा॥ ८ ॥ नाम निति निमिमे. सम्भानोमायनि:महि । TriM. मारिने नाभि ।। ८९ ।।

·६१ रुक्मिणीकल्याणे संभाव्य संकल्पसमागतस्व. पाचुम्बनाडम्यरमम्बुजाक्षी । आकुचयत्यञ्चलमीषदक्ष्णो. निशासु निद्राधिगमेन नेषा ॥ ९०॥ तन्तन्यमाने तनुमध्यमाया: संकल्पतस्तावकर्मप्रयोगे । कृतस्य किं कल्पनयेति मन्ये स्वप्नो घताप्नोति कदापि नैनाम् ॥ ११ ॥ प्रपचितोचावचमूर्छनाया विपत्रिकायां विमनायते सा। उदश्चदुत्ताललयेऽपि लास्ये न किंचिदप्यञ्चति नर्म तन्वी ॥ ९२ ।। निमीलयत्यक्षि निशाधिनाथ तमीचरं वीक्ष्य सलोदरी का। समीरणावस्यति जीविदेश- समीपतो इन्त समागतास्किम् ।। ९३ ॥ उढनिःश्वासमरोपवन्यां मृदूदयन्मारतकंदलायाम् । ५.

·तृतीयः सर्गः।
धागलपापायुतनिकाली
धागगृहे मा तरसेधणारने ॥ ९४ ॥
पन्द्रावपापपमाहोऽपि
पोपशमपटि
पक्षामाइन बक्षणेन
माएको मुशहरोति ॥ ९ ॥
माया मा दिमवासुशामिः
मपाकापो हिमयापिकापाम् ।
माननोदिसरानमापि
समानाधिमाधि ॥१६॥
पाकरापमा
मारो गुस्त्या. कि माम
भामा मंप्रत्यनमसाप.
मयरमामन पादेयम् ॥ ९ ॥
मामल प्रमई
पपशिष्ट मा पुराना।
नापति
पोनि ॥ १८ ॥

·रुक्मिणीकल्याणे हरिः समेतीत्यधिगत्य कीर विधुर्विभातीति विलोक्य चन्द्रम् । पद्मानुरागी स्फुरतीति भानु प्रेक्ष्य भ्रमं गोपयते निजं सा ॥ ९९ ।। लावण्यसिन्धुर्लटना सुधाशु मालोक्य पर्याकुलजीवनास्तु । नेगोत्पलं मोहतमोभरेण निमीलितं हन्त कथं नु धत्ते ॥ १०॥ चित्ते विधत्ते सुदती यदा स्वा निस्पन्दतामेति तदा नितान्वम् । कथं क्षमा स्पन्दितुमाशयस्थे विश्वभराभारभृति त्वयीयम् ।। १०१।। ध्यानावसानावसरागतत्व. दालिगमानन्दनमोहमाजा। परिस्फुरन्त: पुलकमरोहा प्राणेषु तस्या. प्रतिभूभवन्ति ।। १०२।। स्वेदाम्युसिले हरये मुश्त्या रतीशिवा संप्रति रागीशम् । "

·तृतीयः सर्ग ।
अकूरयनिक पुलफापदेगा.
स्पुन पुन: मिश्चति बाप्पपूरैः ॥ १० ॥
असायपूर्यः स्मरधातुवादी
संताप्य मंताप्य रमानुवेधात् ।
मुवर्णमस्याः सुदृशा शरीरं
दुर्वर्णमेव हुनमातनोति ॥ १४ ॥
मधुमन्मथमायफानां
वेशम्युभिः सितशरीरयष्टिः ।
सस्पश्वासस्लरला तलीय.
पुतः स्फुरद्भिः पुलकेता मा ॥ १०५॥
माये नमो ममममीरमाया:
मासे सुधारीधिविधाम हामे ।
भु नितम्ये प पुरा निधाय
विपाशा निधीयताभः ॥ १०॥
मासमप्याशयबेरिकाया
भूमायमानं स्मरधुमन्तुम् ।
मापापुरपा गमः
पापपमान पयोमहापाः ॥ १० ॥

·रुक्मिणीकल्याण किमत्र चित्र बद कीरवाणी विलासिनी साजनि विखरेति । इदं तु चित्रं यदुनाथ धत्ते सूक्तीस्तथा सा श्रुतिसंगतापि ॥ १०८ ।। कृतं मृणालेः किसलैरलं में प्रयोजनं किं प्रमधास्तरेण । शीताय नाळं हिमवालुकेति मेयं निरुद्ध शिशिरोपचारान् ॥ १०९ ॥ अहार्यभारादिव हत्त हारा. दूनाधुना सगजेन्द्रयाना। महीभृतं त्वां हृदये विभर्ति मनोमवाज्ञामहिमा स एषः ॥ ११०॥ जानाति यावचनतेति शोरे परिस्फुरत्याण्डिमगोपनाय । अजानती मानसजाग्निदीप्ति करोति मुग्धा धनसारमझे ॥ १११॥ महीयते माधवसंगतेयं घल्ली भवया पुपिता वरानि ।

·तृतीयः सर्गः । आलोकयेत्यालिमुदीरयन्ती मालोकते माधव कुञ्चितभ्रूः ॥ ११२ २॥ इसत्य काण्डे हरिणेक्षणा सा फूकत्य रोदियथ साश्रुपूरा । गतागतैनिःश्वपितानि दूरं मुम्पत्यथो हन्त भवत्यनीहा ॥ ११३ ॥ भालीजनादेशमपारवती फतुं कटाक्षरुचितक्रियासु । त्यदन्तिकं प्रेपयितुं प्रियोक्ती. प्रवीति भूयः परिचारिकासु ॥ ११ ॥ स्वयं किमप्यस्फुटमालपन्ती पृष्टा पुनर्न प्रतिवक्ति किंचित् । समाधिलीनेच ततः क्षणेन सा सामिसंमीलितलोपनास्ते ॥ ११५॥ कर्णातिधित्वं गमिता पुरा य- कथा सथानन्दममन्दमाघात् । कीति तदीयां सम्बिकीर्तय त्वं मीभिः किमन्याभिरिति प्रवीति ॥ ११६ ।।

·रुक्मिणीकल्याणे आहूय लीलाशुकमादरेण बाहूपरि न्यस्य वहूपलाल्य । स्वदन्तिक प्रेषयितु कृतेच्छा न वाचिक वक्ति न जोपमास्ते ॥ ११७॥ दृष्ट्वा तमालं तरुणी स्पृशन्ती कर्णान्तलोलानल काकरेण । क्षणं प्रवालं श्रवणावतंसं करोति वैतपपदेऽभिषिक्तम् ।। ११८॥ पन्चायुधामो पिधुरञ्चतीति चन्द्रं समुदीक्ष्य सखीभिक्त । सा किंचिदुरफुलविलोचनाब्जा सस्वोत्तरीयाभरणोजिहीते ॥ ११९ ।। संचारिकाप्रेषणसाहसिक्य कन्याजनाना न कदापि भव्यम् । कामोऽपि मोई कुरते पतेति कर्तव्यमेषा न किमप्यति ।। १२० ।। तातम्नतेभ्यस्तरुगीमवली श्रुत्वा तवात्मन्य उरागौलीम् ।

·तृतीयः सर्गः । । अन्यावनीनायककन्यकाभ्यो धन्याहमेवेत्यभिमन्यते सा ॥ १११॥ शृणोमि चेत्तस्य गुणानन· गुणध्वनिर्मो बधिरीकरोति पश्यामि चित्रे यदि पातकी मे बायो विरोधीति बताकुला मा ॥ १२५॥ दूती मनोवेगवती दुरापा दूरेतरां द्वारवती पुरी च । क्षणोऽपि हा कल्पशतायते में करोमि किं वेति करोति चिन्ताम् ॥ १२३॥ निमीलयत्यक्षि निशा नैव निमेषमेपाथ निमीलयेथेत् । धनुर्धर वीक्ष्य पुरः सुमात्रं धावत्यविमान्तमितस्तत ॥ १२४॥ फदा तपालिङ्गनजातमोद. मुधासुधावारिधिमप्रचेताः । भुजान्तरे तस्य चिरं शयाना हजो विनेयेऽहमितीहने मा॥ १२५ ·रुक्मिणीकल्याणे राधा न चाई रतिवल्लभा ते पथि स्खलनिक पतितोऽसि यद्वा । याववृथा कृप्यति साशु याहि याहीत्युशन्ती मिषतीयमधे ॥ १२६ ॥ समालम तरुणं समीक्ष्य तन्वी भवद्भावनया तदैव । स्विभाखिलाङ्गी सवितुः करेण म्विन्नामस्मीति सलजमाह ॥ १२७ ।। माकन्द मन्दोऽसि यतो मुकुन्द ग्रूषे न मे हन्त यदि प्रवीपि । पुष्पाणि पुष्पायुधसाधनानि तवैव भूपाः स्युरिति ब्रवीति ।। १२८ विनिन्द्यते हन्त वृथा रसाल: ममीपमाशोऽस्य समागसशेत् । निरन्तरं सम्मुरलीनिनाद रड्रेस: स्यात्यमित्यवति ॥ १२९ ।। वनप्रिये व्याहरसि प्रियं चे. सबैव लामो भविता सदानीम् ।

·तृतीयः सर्गः। A ताम्यन्ति तापेन न मे यतोऽमी चूतप्रवाला इति षक्ति सुधू ।। १३०॥ प्रियो ममायं नियत पिकेन व्यालोकि नानेन विलोकितश्चेत् । सदीयवंशीरवजातलज- स्तार न कूजेदिति मन्यते सा ॥ १३१ ।। प्रवीपि चेदहिण बल्लमं मे तदा प्रमादाय तवैध पिस्छम् । कर्णावतंस कलयेऽस्य नान्य. यशस्तवास्मादिति याचते सा ॥ १३२ ॥ मुधैव ककिन्मुहुरद्य याचे नालोकि नाथो भवता म नूनम् । आलोकितवेदधुना नटेस्व- मित्याल पम्त्यन्यत एति बाला || ११३॥ - - चन्द्रांशलीलावनचन्दनादि. वार्चासु चार्ता वरवर्णिनी या ! भाराममूमावनुलितगात्री चन्द्राव संप्रति सेवते सा ॥ १३४ ।।

·रुक्मिणीकल्याणे भाशय मृङ्गारवमङ्गाजात. मौलिवाटंकृतिमेव गुर्वीम् । भधानागतत्वत्परिरम्भणाय दीना मुधा पारयति स्म बाहू ॥ १३५ ।। पश्याम्यलिश्यामलमालि कंचि । ( रखनो नु नाप्नोमि कदापि निद्राम् । भ्रमोनु नोदेति कदापि बाधा मायव मारस्थ तदित्यवति ॥ १६ ॥ शोरे पल्लविताभिक्तिभिरलं चेदीशितु : पिता रुक्मी दातुमिमांव्यवस्थतिवमां रोषानुपजास्वमि भाग्यं यद्गरुटे मदन्वयगुरौ भक्तानुरक्त्या कथा- स्ताहग्भाग्यभरांशमाजमधुना सन्मास्तदाउस माम् ॥ अयाजबिमध्वजस्तमधिकहा कीर रया- दहिण्डत स इण्डिनं पुरमखण्डभूमण्डनम् । अनुक्षणमदःशुकादमुमुदन्तमाकर्णय. न्त्यविन्दत विदर्भ जाप्यरममन्दमानन्दपुम् ।। इति धीराजामाणदीक्षितस्य कति কান্নাজশাপলা ম तृतीयः सर्गः ·चतुर्थः सर्गः। अपरेचरथाभिवन्द्य गौरी- पदयोभीममुतां निवर्तमानाम् । प्रददर्श हरिनिजागमाशा- मरतो दिक्षु विदिक्षु दत्तदृष्टिम् ॥ १॥ सुदतीसुपुमासुधाझरीभिः सुधिरं संपरिपूर्य टक्तडागम् । परिवाहितहर्षवाष्पपूरी मनमैवं निजगाद मानवेन्दुः ॥ २ ॥ पदपद्मयुगेन पक्ष्मलाक्ष्या. स्तुलितस्तूलभरः परं म्रदिना । शुलनाममुना विषापि लन्धु ध्रुवमारज्यति याचकद्रवेण ॥ ३ ॥ मृदुवोपगतोपमेयभाव.. प्रभागाप्रशमाय तूलपुरा.

·रुक्मिणीकस्याण उपदीकुरुते किमुत्पलाक्ष्याः सरसालतकसंपदं पदस्य ॥ ४ ॥ पदयोरनयो: पथोरहाक्ष्याः किसलं हन्त कियदिनकहृद्यम् । कययन्ति समं कवीश्वरा य. त्फळमेतत्तु पचेलिमं म्रदिन्नः ॥ ५॥ वदनेन्दुपराजितो वराङ्गधाः स्वयमङ्गुष्ठनखाकृतिः सुधांशुः । परिवीजयति प्रभापदेशा- त्पदयोः पद्मजितो कूलपट्टीम् ॥ ६ ॥ चकितैर्गतिचातुरीभिरस्था हरिणाझ्याः किमु राजहंसयूथैः । जलदुर्गमभाजि सिन्धुरेन्द्र गिरिदुर्ग वनदुर्गमप्य गाहि ॥ ७ ॥ सुदतीगतिसोंकुमार्य चौर्या दनदुर्गाश्रयिणोऽपि धारणेन्द्राः । बत झलिता वळागृहीत्वा महिपयुकमिदं मदान्धतायाः ॥ ८॥ N ·चतुर्थः सर्गः। गजराजवधूगमीरगत्या गतिचातुर्यकृतस्पृहा मराला ! पदपद्मसहोदरैरमुष्याः प्रथयन्ति प्रणयं धुवं पयोजः ॥ ९॥ प्रपदद्वितयधुत्प्रिकर्ष प्रसमीक्ष्य प्रमदामणेरमुष्या. । कमरजनि पावशारिक करणेष्वेव निजेषु संकुचद्भिः ॥ १० ॥ अदसीयमसासहिं तुला किं पदपर्भ प्रसमीक्ष्य किं नु माक्षात् । सममावि तिरोहिताकतिभ्यां सततं गुल्फमुधामणीतुलाभ्याम् ॥ ११॥ खलवल्लघुमुञ्चतां नयन्त्या कलयन्या गुरुमध्यपस्तथैव । तुलया तुलयन्ति मामितीव अपया गुल्फयुगं निगूढमस्याः ।। १२ ॥ प्रपदं दुलिचातुरीधुरीणं नखपति वशुकिभङ्गभङ्गिः।

·रुक्मिणीकल्याणे
अपि गुल्फयुगी कुलीरकेलि.
चरणोऽस्या धृतरागमागरमीः ॥ १३ ॥
मणिपुरमन्जुलालवाले
मुघुमाम्भोभरिते पदे,सुकेश्याः ।
रतिमन्मथरोपितो विलासा.
अनु जङ्ग्रे नवगर्भशालिशाली ॥ १४ ॥
इपुषिर्धवमेतदीयजवा.
युगलेन प्रतियुध्य दुर्जयेन ।
शरसंततिदन्तुरान्तरङ्गः
समभूदुद्भदयोधपृष्ठलम्बी ॥ १५ ॥
असिकर्कशया म्यानवाप्यां
घहतीयं वनितोरुकाण्डशोभाम् ।
इति नूनमुदविवाभ्यसूया
करिशुण्डा कदलीवन लुनीते ॥१६॥
कुलभूमिधरस्य टलक्ष्मी
कुपकुम्भाधुपरिस्थिती पाते
इति युक्तमधः स्थितेन दधे
सुरशा भोगिभरेण प्रशोमा ॥ १७॥

·चतुर्थः सर्गः। विलिता पतिरद्रिमेखलानां विषुलाक्षीमणिमेखलापदेन । अभिधा दधती किलादमीया- मसिलैरप्यभिधीयते नितम्बः ।। १८ ।। कलये सुदृशो नितम्बबिम्ब कलिता काममहोत्सवाय वेदिम् । स्फुरति स्फुटरोमपनिधूम पुरतो यत्किल नाभिहोमकण्डम् ॥ १९ ॥ अवमत्य बालित्रयविरेना. मचिरानामिबिलात्ममुजिजहानः । नवरोमलताफगी नताशयाः स्तिमितो नु स्तनमण्डलावलोकात् ॥ २०॥ कुरामलकूदसंपुटे है कुतुकामिभिपता कुशेशयाक्ष्याम् । सगृहे नवरोमराजियष्टिः जनसंमोहकरेल यौवनेन ॥ २१ ॥ प्रमदामणिनाभिगायतश्य. प्रविलम्माय नन यौवनेन ।

·रुक्मिणीकल्याणे विधृता बलवैरिनीलयष्टी रुचिरा राजति रोमराजिरूपा ॥ २२ ॥ स्तनयोरनयोः किमन्तराले तनुरप्यम्ति मृगीदृशोऽवकाशः। इवि बोद्धमिवोपनीयमाना मणिसूची मदनस्य रोमराजिः ।। २३॥ नवयौवनशिल्पिना नताशयाः कुचसोधं कुसुमायुधाधिवामम् । सुषमाम्बु निनीपुणाधिनाभि- प्रहि रोमावलियन्त्रकं प्रणीतम् ॥ २४ ॥ नानाभिमुसाधिता नवाङ्गपा मुरली रोमटता पयोमुरारेः । मिपति त्रिषलीमिषादमुप्या. मनिशठयाप्रतमलित्रयं किम् ॥ २५ ॥ अनुकारिच ममाचनीयमस्याः ममया नामिबि सरोकाक्ष्याः । निक्लीवलयादित: समिन्ने सपिरो रोमसेफचूतनाया ।। २६ ॥

·M चतुर्थः सर्गः। सुमायुधभूपदुर्गमीनोः इटिलाक्ष्याः फुचभूभृतोरमुष्या: । असितांशुकृताधिरोहणीय नवरोमावलिनाटिकावहारते ॥ २० ॥ अपनेतुमिवायशः स्वकीयं घनसारप्रतिकूलतोपजातम् । लिकुचं कुचतां गतं च चित्रं कनकानया न जहाति पूर्ववर्णम् ॥ २८॥ शशिशेलारशेखरोपयुक्त. च्छदजातार्पणसंमृतम्तपोभिः । दधते नियतं फलानि विल्वा दयितोरोमहवत्तसौहदानि ॥ २९ ॥ कुरकुटमलतो मिया शापार कुहाधिवकयुग जले निममम् । इह संकुचदेश्य सायम पृशमाकोशति वद्धमेण नूनम् ॥ ३० ॥ नवयौवननामसूत्रधारो नलिनाक्ष्यामिद नाटयन्विसामान :

·रुक्मिणीकल्याणे अधित स्तनतालयुग्ममास. दजहल्लम्बनरोमराजिसूत्रम् ॥ ३१॥ नतनाभिमणे: स्फुटे मुसेन्दा न वियुको कुवकोकदम्पती यत् । अनिशं च पुरोऽधराञ्चलेऽस्मि. अरुणांशुस्फुरणस्य वैभवं तत् ॥ ३२ ॥ कुचकुमलयुग्मकांदिशीको कुटिलाक्ष्या जलजावकोशचक्रो । मिलितावुचितं मृणालवल्ली- लहरीभ्यां भुजवल्लरीजिताभ्याम् ।। ३३ ॥ मणिहारमरीचिकापरीती स्तनकुम्भौ तरुणीमणेरमुष्याः । स्मरमगलशातकुम्भकुम्भी स्मरणीयौ कुरुतो निवद्धतन्तू ॥ ३४ ॥ सुशः सुषमाम्बु नाभिकूपा. च्छु रोमावलिशुण्डयोपगृह्य । कुरुते मणिहारशीकसलिं कुचकुम्मोपरि किं वयोगजेन्द्रः ।। ३५ ॥

·चतुर्थः सर्गः। नलिक नवरोमराजिदम्भा. कलयन्मानायगं ममाभिहन्तुम् । गुलिका व्यतनिष्ट हारवल्ली- गुरुमुक्ताभरतः स्मरः कृशाशयाः ॥ २६ ॥ लसमानभुजद्वयोलताभ्यां विमवल्ली यदजीयत प्रियायाः । तदियं प्रपया-जले निमन्ना तनुमाविकुरुतेतरां वलक्षाम् ।। ३७ ॥ सदसीयकरागुलीझुग्पण्या: प्रतिपर्वप्रथमानभूरिशोमाः । नसकंदलपशिनामधेयां नवमुक्ताफलराजिमुदिरन्ति ॥ ३८ ॥ ललितां ललनाललाटरम्बा कलयन्निन्दुकलान्तरः कियद्भिः। करयोः किमु कंबलं नखानां विदधे वारिजविष्टरोऽवशिष्टः ॥ ३९॥ परपुष्टषधाकावरोधाः प्रमदामौलिमणेवघोविषेयाः ।

·रुक्मिणीकल्याणे
किमदोघरविम्वकान्तिचोरं
किसलं बिम्बफलं च खण्डयन्ति ॥ ४० ॥
अधरो बहुधा निपीयमानो-
ऽप्यधिकोद्भिनरसो यदन हेतुः ।
निटिलेन्दुकलानिरन्तरोद्य-
निषिडासारसुधारमाभिषेकः ।। ४१ ।।
विधिवामदृशो विहारभाजः
पदळाक्षारसपाटला रसज्ञा ।
द्रव्यत्यमला च दन्तपद्धिः
स्फुटमस्या: स्फटिकाक्षदामलक्ष्मीम् ॥४२॥
सुदृशो रसनानिवासिवाणी.
शुकपोताप्रभुवि न्यधायि धात्रा ।
किमु दाडिमबीजराजिरस्या
दशनाल्या दशनच्छदेन बिम्बम् ॥ ४३ ॥
रमणीहदयानुरागवल्लया
रसनां शंसति पल्लवानुबन्धम् ।
अमला पुनरावलिर्द्विजानां
कुरुते कोमलकुटमलालिशवाम् ॥ ४ ॥

·चतुर्थः सर्गः। मयि कांचन विकियां निनीपु. मदनः किं नु मृदुस्मितांशुदुग्धे । कुरुते गुलिका रसेन बद्धा गुरुनासामणिकैतवादमुष्याः॥ ४५ ॥ अवदाततमानि वस्तुजाता. नगग्निलायाददात्मभूरमुष्याः । विरषय्य दतस्ततोऽवशिष्टे. विदधे मौक्तिकमेव नासिकायाः ॥ ४६ ।। स्मितकान्तिसुधारसे मुदत्याः किमु नामामणिकैतवेन मूवम् । म्ययशाकलमाडरोदयाय स्वयमेवैध निमन्जयत्यनः॥४७॥ पलामणिनामिकाभिरूप्यं प्रसमीक्ष्यापि शुचा तिलप्रसूनम् । शतधा यवीर्यत क्षणामो वहते सत्किल पमपुष्पनाम ।। ४८ ॥ मृदुगन्धबहादसीयनामा- कुहनाकाशनकुटमलेऽक्षिलक्ष्ये ।

·रुक्मिणीकल्याण कथयन्ति सुदुर्लभं कथं वा सुरभित्वं सुधियः सुवर्णपुष्पे ॥ ४९ ॥ अतनोद्विधिरेतदक्षि नीलो- त्पलरक्तोत्पलपुण्डरीकारः । प्रथते परथा कथं विनील कचन काप्यरुणं कचित्मितं च ॥ ५॥ अवतंसितमुत्पलं किमारा. दवलोक्याञ्चितमुत्पलोपमाक्ष्याः । अधिकर्णतया हगञ्चलाया- मजनि त्रासवशेन चञ्चलाभ्याम् ॥ ५१ ॥ प्रतिघारुणमीपदश्चलेऽस्याः प्रमदाया नयनं गतेनिरोधात् । अवतंससितेतराजदम्भा- दधिरुह्य श्रवणं प्रतिष्ठते किम् ।। ५२ ।। 'नयनेन नवोत्पलं नताङ्गया. स्तुलितं चित्तभुवा ध्रुवं तुलायाम् । अवतंसनिभेन किंचिदुश्चै- रजनिष्ट स्फुटमावहल्लघुत्वम् ।। ५३ ॥

·चतुर्थः सर्गः। ललनातिलकस्य चासचिल्ली. लतया विभ्रमसंपदेकधाम्ना । सदृशी कथमस्तु शम्बरारे- रधिकर्णोपनता शरासवल्ली ॥ ५४ ॥ उपजातमलिनजोपरोधा. दयशश्चम्पकमात्मनोऽपनेतुम् । ललनामणिनासिकायमानं लसति मूलतिकालिमालिकाभ्याम् ॥ ५५ ।। अयशो भृशमस्य चम्पकस्य प्रचितं माधुकरप्रचाररोधात् । अबलामणिनासिकात्मताया. मपि चिल्लीपटानिरीक्ष्यतेऽने ।। ५६ ॥ नियतं निटिलभियं चतुर्थी. शशिलेखा शतपत्रलोचनायाः। अपहत्य मतामभूदनीक्ष्या न तु मद्भिः प्रसमीक्ष्यते सदोषा ।। ५७ ॥ चिकुरप्रफरभियोऽनुकास- यमरी मुग्धचम्मलोचनायाः ।

·रुक्मिणीकल्याणे निनवालभरेऽपरागकेभ्यो निय प्रीति मनुत्तमां विधत्ते ।। ५८ ।। कवरीभरकान्तिनिर्जितश्री. श्चमरीवालधिरेप चञ्चलायाः । परिकर्मविषाविधानदम्मा- प्रचुरामस्य चरीकरीति सेवाम् ॥ ५९ ॥ अवलम्ब्य पदाम्बुजातमादा. वथ रागो हृदयं ततोऽघरोष्ठम् । अधिरोहति मौलिमप्यमुध्या: किमु सिन्दूरपरागकेतवेन ॥ ६० ।। कालिन्दीजलवेणिकापरिणतिः कान्तामणेर्वेणिका सीमन्तोऽपि सरस्वतीलहरिका सिन्दूररागारुणः। मुक्ताचारुललन्तिकारुचिरियं मूर्तेव मन्दाकिनी मजन्तीह मदीयलोचनयुगी मन्ये ऽनिमेषायते ।। कनन्ती कान्तायाः कचरुचिमाधारणतया कवीनां लोको यत्कथयति तदेवन्न हि मृषा । सपक्षात्सर्वस्मादपि मधुकराणां समुदया- द्विपक्षाद्वयावृत्तिं व्रजति शिखिपिन्छादपि यतः ।।

·चतुर्थः सर्गः ।
मुदत्या लावण्य तिरनपके शोधयघना-
द्लन्तीयं मुक्तागणमयललन्तीकपटतः ।
निलीना भ्रूवल्लीनिकटभुवि नासानिममणि.
प्रणालीतो मुक्ताफलवपुरभिष्यन्दत इव ।। ६३.
कुचाभोगे पत्रावलिभृति कुलक्ष्माधरधिया
निजं शत्रं वनी नियतममुचनीरजशः ।
तदेतत्काठिन्यादहह शकलीभूय शतधा
स्फुरत्याकल्पान्ते स्फुटममलवोपलनिभात् ।।
कुलाद्रस्त्सनं कुवलय हशो नामिकुहरा-
समर्षन्ती रोमावलिनिभविपीलावलिरियम् ।
मदीयान्तदेशे मदनशरवृष्टिं निरवधि
बिना वाचो वृति विशदतरमेव प्रथयति ॥६५॥
वयोमायी रोमावलिकपटपिष्छं प्रकटय.
विजृम्भन्तौ कुर्वन्धियति कुलभूभृत्परिटी ।
फुहं किं चातन्धम्मततमुपकण्ठस्थितिमती:
मनूनं शीतांशोरपि करूयते मण्डसमहो ॥६६॥

·रुक्मिणीकल्याण निर्वर्णयनिति नितम्बवती मुकुन्यो मन्दाक्षमोदभरमेदुरितान्तरङ्गः । अव नयनयमिमामथ कुश्चिताङ्ग• मारुह्य कीरवरमात्मपुरी प्रतस्थे ।। ६७ ।। इति भादन्तिद्योतिदिवाप्रदीपातसत्यमकलरलखेटश्रीनिवासदीक्षित. तनयस्य कामक्षिीगर्भसमवस्य श्रीमदर्घनारीश्वरदीक्षितगुरुचरण- सहजतालब्धविद्यावैशद्यस्य श्रीराजचूडामणिदीक्षि- तस्य कृतिषु रुक्मिणीकल्याणनाम्नि काव्ये चतुर्थः सर्गः।

·पञ्चमः सर्गः ॥ पश्चादने पश्चिम पद्मनाभः पश्यन्नक्ष्णोर्भागधेयं पयोधिम् । पश्चचक्षुश्चन्चलाक्षीमुखेन्दी मोचाहंतामोचनी बापमूचे ॥१॥ प्रायः पुष्णन्प्राणनाही सुरागां पर्यवत्वं प्राप्नुपपद्मनामेः । शंभो मोऽयं शाश्वतोसमदायी वाचां दूरे वर्तते वारिराशि ॥१॥ मन्ये पाथोमानुषीणाममूषां लावण्य श्रीलारितीरोकनेन । जाताशङ्का जातुषिनाथयो लक्ष्मीरमिलक्ष्यते नत्यान्ती ॥ ३॥ पश्यामुग्मिन्त्राच्ने धर्मराजे क्रीडामे ग्रीनविते दुलीभिः ।

·रुक्मिणीकल्याणे
ईर्ष्यारोषादीपदारज्यमाना.
नीक्षाभेदानिन्दिरा तन्तनीति ॥ ४॥
स्वैरं मीनलैणपञ्चेपुविद्या
पारीणत्वं पार्श्वतो वीक्षमाणः ।
भूयो धर्तु भूमिका मीनयूनो
जातोत्कण्ठो जायते शार्ङ्गधन्वा ॥ ५ ॥
शङ्के कापच्छायमायानिशाया.
मुद्यद्रनोयोतशेषप्रदीपः।
शश्वगृहन्सन्मनोमीनयूनो
दाशाहोऽयं दृश्यते वारिराशौ ॥ ६ ॥
विष्णोराराद्वीचिलोलस्पताका.
चेलोपान्त चित्रितो वैनतेयः ।
लक्ष्मीवीक्षालालितीचौर्यचुचू-.
नहन्तुं मीना-हन्त संनह्यतीव ॥ ७ ॥
गाढोत्कण्ठं कण्ठकाण्डे फणीन्दो-
वैकुण्ठीया वैजयन्ती नियम्य ।
गायन्तः श्रीकामुकं वारिमा
खेलालीलादोहदानारभन्ते ॥ ८॥

·पञ्चमः सर्गः। वारं वारं वारिनारीकुमार्य: कालेयानां कापतः शेषमौली। धूमोद्गारेथूसरा यादयामे रत्नश्रेणी रब्जयन्यञ्जसा किम् ॥ ९ ॥ प्रायोनाभीपमधूली मधूल्या सेक मेकं शेषशय्याशयस्य । पायोनार्यः पश्य हारिद्रचर्चा- सौभाग्यानां मौलमी मलभन्ते ॥ १० ॥ पद्माजानेः पश्य नाभीमरोज. च्योतन्माध्वीस्रोतमा स्वादु पाथः । पाय पायं प्रायशो वारिवाहा: स्वच्छा यान्ति स्वादुवर्षिस्वकीर्तिम् ॥ ११॥ तस्पोपान्ते तादृशे सिन्धुकन्या नाथस्या ग्रामिनालीकधूली । वाणीजानेर्वत्सला वारिमर्य. श्रेणीयाला: शीलयन्त्यक्षराणि ॥ १२ ॥ नित्यं नाभीनीरजातान्मुरारे. माध्वीपूरे मासले स्यन्दमाने ।

·रुक्मिणीकल्याणे
सेतु—लीसकतरिनारी
बालरर्वध्यते बद्धलीलैः ॥ १३ ॥
धूलीपालीदोहल निक्षिपन्तः
सेक सेकं स्यन्दमानमरन्दैः ।
नाभीपनं नायकस्यन्दिराया:'
पाथोमाः पङ्कजत्वं नयन्ति ॥ १४ ।।
बवावाल बन्धुरं धूलिजालैः
सेक सेकं शोधुवारानुवारम् ।
पाथोमाः प्रापयन्त्यम्बुजत्वं
प्रायो नाभी पद्ममम्मोजना ॥ १५ ॥
पुक्षीभूते भूरिशः शौरिनाभी.
पद्मोद्वान्ते पांसुजालऽधिशेषम् ।
कुर्वन्येता: कौस्तुभं गृहमानाः
पायोनारीवालिका धूलिकैलिम् ॥ १६ ॥
कीर्तिस्फूर्ति किंनरीगीयमानां
भावं भावं शाणिः शान्तरोदाः ।
शेपोपान्ते शेरते वारिनारी
घाला नाभीपद्मलोलायतायाः ॥ १७ ॥

·पञ्चमः सर्गः । गन्धर्वाणां गायतामिन्दिरेशं वीणालाबु व्याजतोऽमी गृहीत्वा । अन्ये पाथोमानवीनां कुमारा: पागवारे पश्य दूरं प्लवन्ते ॥ १८ ॥ शेषस्यामी शीर्षमारुह्य सिन्धो- मध्ये पाथोमत्येडिम्मा: सदम्माः । वारं वारं वासुकिवेलपङ्का नादातुं द्रागात्तगयाः पतन्ति ॥ १९ ॥ पश्येदानी पद्मनाभीयनाभी. नालीकोनालदण्डकपे । नान्स्यते नव्यनिमोकशादी पायोमर्याः पन्नगाधीशतर्याम् ॥ २० ॥ शय्याभूतः शाईपाणी फणीन्द्र- चण्डतिचालनं शमानः । बया दार्मासूर्षिधातुः सिन्धौ क्षेप्तु सौरमद्धा विभर्ति ॥ २१ ॥ बीपीवातर्विष्णुनाभीसरोजा. रोस्ता धूलि कापालिकेयम् ।

·रुक्मिणीकल्याणे
अम्भोवाहेष्वापतन्ती समन्ता-
द्विालक्ष्मीविभ्रमं तन्तनीति ॥ २२ ॥
नाथस्येयं नामिपद्मालिमाला
वारा राशौ पारिवाहच्छलेन ।
अद्धा पायोहस्तिदानाम्बुधारा.
सारोद्धान्ता संभ्रमादम्भ्रमीति ॥ २३ ।।
फुल्लनामीपुण्डरीकोदराच.
स्पांसुश्रेणीपाटलाभापदेशात् ।
संगृहीते सागः किं कुमारी
भत्रे दातुं भर्मशाटीरनेकाः ॥ २४ ॥
वीप्सां लक्ष्म्या विभ्रमादाधानाः
पायोनारी: पङ्कजाक्षो निरीक्ष्य ।
एता रागादेकदेवोहिवक्षुः
धत्ते मूर्तीस्तावतीरभ्रदम्भात् ॥ २५ ॥
शेषश्वासै: शीफरेधूमसेजः
पुखैरथैः पुद्धिवर्वाडवा।।
पायोमिश्च प्रायशो वारिराशी
संपद्यन्ते सर्वतो पारिवाहाः ॥ २६ ॥

·पञ्चमः सर्गः। संचलीलोद्वतिमीनामिधेनू प्रायो भूयः प्रस्फुरस्कूमखेटो। सभ्यं कृत्वा शाहिगं युध्यतोऽमू वलगं वलां वारिमाङ्गकागै ॥ २७ ॥ वेल्लद्वीचीविह्वलोऽत्रानुसायं कुर्नन्मियो कुटनलं नाभिपद्मम् । धके वेधाः संकुचासर्वमन्ज भीतो नूनं भीलुकत्वापवादात् ॥ २८ ॥ कोपादारात्कुम्मिमोहाद्धनाली. दन्तेनाम्भोदन्विवृन्दमयस्ता । क्रीडाकोडोरिक्षप्यमाणां धरित्री गाढं चेतो गाहयत्यस्मदीयम् ॥ २९ ॥ निर्मर्यादं नि:सरद्भिः समन्ता. दुच्छामानामूर्मिभिगिमतः । पारावार प्राप्य वेद पुनरत. निवामो कि नीयते क्षिप्रमन्तः ॥३०॥ पायोनाथः प्राप्य फूलंकयरवं सघो दूरं मंकुचहारिपूरः ।

·रुक्मिणीकल्याणे विश्वस्यैवं वृद्धिहानी भवेता. मित्येवोचरेष वक्तीव घोपैः ॥ ३१ ।। शालूराणां तादृशामन्तरधिः पाथोमनापर्वतेन्द्रान्प्रकाश्य । वीचीव्याजाध्यक्तमुक्षिप्य बाहुँ संग्रामार्थ शक्रमाक्रोशनीव ।। ३२ ॥ अद्याप्यस्यामन्दमन्थानशैला- घातोदीता हन्त बाधा न शान्ता । घोरारावो पूर्णितोपान्तताह. प्रत्नच्छायारक्तसिक्तो यदेषः ॥ ३३ ॥ मिन्धुच्छद्मा सिद्धराण्नूरननाना. रत्नच्छायाराजिपिञ्छं दधानः । प्रायेणौवं प्रानिगीणं विधत्ते लीलोद्वान्त लेशतो रत्नदम्भात् ।। ३४ ।। पर्यन्वेषु प्रस्फुरत्फेनरेखं मेघश्याम मेदुरैरिन्द्रनीलैः। पारावारं पश्मलाक्षि क्षमायाः प्रान्वश्वेतं भावये नीलचेलम् ।। ३५ ॥

·पञ्चमः सर्गः। . वातोद्धृतो वारिधी भाति वीची. गुम्भच्छद्मा गृहपात्प्रौढ एषः । नो देवं नूतनी फेनपाली. निर्मोकाली निर्मिमीले कथं वा ।। ३६ ॥ विश्वाकान्त्य विभ्रमादुद्भमन्ती कहोलानां फन्दली सिन्धुरन्धाः । बेलाबद्धा ग्रीडया पाहिमानं प्राय: प्राता प्रान्त फेनच्छलेन ।। ३७ ।। पाथोदालीमध्यपल्याणपाश्व- ध्यालोलोद्यद्विादुदामरस हैः । घाटीमाग्भिर्धारया वारिमय यावर्तन्ते पीरिघोटाः मफेनाः । ३८॥ नीलीयम् लीयमाना निवान्त वारी राशी पारिवादास्पदूहे । पायोनार्यों माडवबाजाला- दक्ष्णोरेतेश्वचनान्यचयन्ति ॥ ३९ ॥ बीवीयादेविष्यगाभ्यमानः शोभूयः शाफरवितासा. ।

·रुक्मिणीकल्याणे मुग्धा नूनं मौक्तिकेययनास्था कुर्वन्येते कूलभूदाशडिम्भा: ॥ ४० ॥ नित्योद्भिग्नारकुम्भीन्द्रविम्भ- दन्तादन्तिद्वन्द्वयुद्वात्तगन्धाः । खम्माराशेरभ्रमप्रापनायो जाने भेजे जम्भजेतुः सकाशम् ॥ ११ ॥ पाकागते पर्वता मीतभीताः पातान्त: पgममाश्चिगय । राधेलालोम्मनदम्भोमदेम. व्यासाचानित व्यक्तिमाभासहयोः ॥ ४२ ॥ पारावार पता वमपाता. दवा पानात्मनो गृहमाना । अर्पोन्माना हन्त शीवाला ममेको पानुभिमानुपादान् ॥ १३ ॥ नाको पार्टी नाटयमपार्टी म्पाजीरय प्पकमम्माधिमध्ये। पापाहि पाक्षिप्य र पानवाना गयो पर्वमामी PH ·पञ्चमः सर्गः। सिन्धावम्मसिन्धुराणां मदाम्भो. लोभादुचर्लोलमूदेऽलिचक्रम् । प्राप्त दन्तिप्राज्यराज्याधिराज्या. स्कायच्छाया कचरच्छन्नमेपाम ॥ १५ ॥ अम्मोराशावम्युदन्तावलेन्द्र प्यापर्वानामावलीपु भ्रमत्सु । पायोमत्याः प्राक्तनाः प्रायशोऽमा मन्थानाद्रमन्थमन्तः स्मरन्ति ॥४६ ।। केलीभेदान्काधिपश्चद्धमीका- पायोनारीमालिकाः शीलयन्त्यः । आवतानामातमादायकानां तन्वन्त्यागां तन्त्रि तर्यानुवृत्तो ॥ ४७ ।। वाचावीता वारिमभिकाणां सन्धि प्रज्ञा तयामो यदेते। पाथः क्षारं पाययिस्वा पयोधे. रम्भोयादानम्वु तेभ्यः पियन्ति ।। १८ ।। मन्ये पायोमनभूभृषिकुले भो मोज भोगिकम्पा निगढम् ।

·रुक्मिणीकल्याणे पायोमाः पश्य दम्भोलिपाणे- भूयोऽप्यायुः पुष्कलं प्रार्ययन्ते ॥ ५९॥ इति कृतवरवर्णिनीप्रमोदो यदुपतिरर्णवर्णनाविशेषैः । निजनगरमविभीषणोद्य. धुपतिपरीत गवाक्षालभलक्ष्यम् ॥ ५० ॥ भाहूय भीमकमनन्तरमात्मपन्धु- वर्ग ममपिरामुदेय एषः । पारेसरस्वविभवानुगुणं विधा याहिकं विधिमुपाक्रमता पुनस्य ॥ ५॥ भीमन्तिपोतिदियापदीगमयमसनम्टीनिवामी बनसरप मासीगर्भभनय भीमदपनारीपादीसितगुरुपरण. awarलपविताधरय पाराममनि तपlay करिमची पापनाकामे पायमः सर्ग:

·षष्ठः सर्गः। अथ भीमकान्धकपुरंध्रयः स्फुर. गिरिशागिरीशपरिणीतिगीतयः । निवरीसमङ्गलमृदङ्गनिस्वनं मणिपीठमध्यभनयन्वधूवरौ ॥ १ ॥ • वसुदेववंशतिलकाय मङ्गलं जगदम्च्यभीमजनुषे च मद्गलम् । इति यौवते पठति केचनावले तनुतः स्म तो सुरमितेलचर्षितौ ॥ २ ॥ कतमङ्गलस्नपनकेलिरच्युतः परिकर्मकर्मकृशल: प्रमाषितः । अवलम्व्य दारुककराम्बुजं ततः शनफैरगाहत विवाहमण्डपम् ॥ ३ ॥ सुदतीमणीमपि सुगन्धिभिर्जले. विहिताभिषेधनविधि विधाय माम् । विविधप्रसाधनविधानदक्षिणा विपुलेक्षणा व्यधुरुमपणाम् ।। ४ ।।

·रुरिमणीकल्याण पायोमाः पश्य दम्भोलिपाणे. भूयोऽप्यायुः पुष्फलं प्रार्य गन्ते ॥ १९ ॥ इति कृतवरवर्णिनीप्रमादो यदुपतिरर्णववर्णनाविशेषैः । निजनगरमविभागोच. गुयतिपरीतगवाक्षलक्षलक्ष्यम् ॥ ५० ॥ माहूय भीमकमनन्तरमात्मयन्धु- वर्ग समधिरासुदेव एषः । पारेतरस्वविभवानुगुणं विधातुं वैवाहिक विधिमुपारुमताच्युतस्य ।। ५१ ॥ श्रीदन्तिद्योतिदिवाप्रदीपारमन्यममलरत्नखेटश्रीनिवासदीक्षित- बनयक्ष्य कामाक्षीगर्भसंभवस्य श्रीमदर्धनारीश्वरदीक्षितगुरुचरण- सहजतालम्पविद्यावेशद्यस्य श्रीराजचूडामणिदीक्षि- तस्य कतिषु सक्मिणीकल्याणनाम्नि काव्ये पञ्चमः सर्गः॥

·षष्ठः सर्गः।
१०५
.*
इति सक: कलयति स्म संमदा-
स्कणितच्छलास्किलिकिलावं किल ।.९॥
अबलामणेरधिनितम्यमण्डल
कलिता कयापि मणिमेखला बभी
मरकुम्भिकुम्भतटमण्डनीभव.
न्मणिशृङ्खलामहिमतस्करद्युतिः ॥ १० ॥
मदिरेक्षणामणिनितम्बमण्डली.
मधितस्थुपोऽविरतमाजप्रभोः ।
विधृतां पुरो विजयतोरणंम्रज
मणिमेखला मनसि संन्यधापयत् ॥ ११॥
तरुणीमणेस्तदनु कण्ठभूपणा-
दधिक विवेक्तुमपटुर्विभूषणम् ।
पतरापि काचन चकोरलोचना
व्यतत प्रसाधनविधी विलम्बनम् ॥ ११॥
दुवहाटकाविमरीविरोधिपः
सुवनोः सुवर्णमयपट्टभूषिता ।
अवलमयष्टिरमिकस्य सनिधे.
पंधती दरोच्छुषिततामिवावमौ ॥ १३॥

·रुक्मिणीकल्याणे पपदामम्युजहशः प्रसाधिका- करयापकद्रवफरम्यितं वभी। मनुचिन्त्य महशिलाधिरोहणं परिपकपाटलिमम फिल ॥ ५ ॥ धनुरन्ति पदमलफकद्र? दिललास विभ्रगतीशिखामणेः । अनुवेलमाचिकुरमङ्गतोऽसिला. क्षरता किलादिमरसेन निर्भरम् ॥ ६॥ नयोः पदाररुणयो. स्वभावतो भर एव सोऽयमिति थापकद्रयम् । नवमौक्तिकांशुसलिलेन दूषय- मतमभ्यमामाणिरघत्त नूपुरम् ॥ ७ ७ ॥ प्रमदापदं मरमयावकद्रव. प्रतिविम्बिवागदनवीनमौक्तिकम् । अरुणाजमच्छगरुदण्डमण्डल. स्फुरितोदरं व्यधित पुद्धितत्रपम् ॥ ८॥ चटुलेक्षणाचरणपद्मसंगति. सुझरलम्मि सुलभेतरा परैः ।

·पष्ठः सर्गः।
-
इति बुद्धिमीक्षकजनस्य वन्वती
महिलाकुचे मकरिका परालिखत् ॥ १८॥
स्तनयोस्तरहित्तनिशाविलासयो.
मुंगनाभिकर्दमपातमिस्रयो ।
परुतारतारततिभिः परिष्क्रिया.
मुचिताममन्यत नतश्रुषः सखी ॥ १९ ॥
कमलाक्षि पश्य करमेष नायकः
परितः प्रसारयति ते पयोधरौ ।
इति हारमर्पितवसीमियं सम्वी
कुटिलं व्यलोकत कुरङ्गलोपना ॥ २०॥
अपि चक्रपीडनकृतायनिन्दिता.
कुचभूभृतौ कृतमियोभियो।
सुम्बममहारमुपकण्ठगं च य.
द्विमृतः रम मा फिल सुवृत्ततापिती ॥ २१ ॥
प्रमदापयोपरतटे प्रमाधिका
विततान यां विमलहारमालिकाम् ।
विलास मा विषमयाणभूमिभू-
दिरिदुर्गहीरवरणानुमारिणी ॥ २२ ॥

·रुक्मिणीकल्याण गजकर्णिकाकुसुमकल्पकरण- !:च्छलतश्चकोरनयनाकराम्बुजम् । वरुणीकरग्रहणभावुकस्मृतेः पुलकाङ्कराणि पृथुलान्युवाह किम् ॥ १४ ॥ अपरा प्रसाधनविधानकोविदा सरसीबहेण समतानिरूढये । करमूर्मिकावळयककृणाशित फलयोधकार कमलेक्षणामणेः ॥ १५॥ स्फुरणकदपशुभसूचकरंदः }, "स्फुटित भवेदिति किमदं परा । अपहाय वामभुजमङ्गनामणे. रपसव्यमेव भुजमध्यरोपयत् ॥ १६ ॥ कुचकुम्भयोः कुटिलोचनामणे. स्तनुते स्म पत्रलतिका तलोदरी । सुषमासुधारसभरस्तथाप्यहो सुतरां बभूव परितस्वरनितः ॥ १७ ॥ अकृत स्वविहमखिलं जगन्जयः न्मकरध्वजः सुरमहीभूतस्वटै ।

·षष्ठः सर्गः।
.
मुदतीमणे: श्रवणयोः सुमध्यया
परया अतः कनकपत्रमर्पितम् ॥ २७॥
बदनं विधाय तव पारिज विधी
रविमण्डलं व्यवन रत्नकुण्डलम् ।
भत एव नित्यमजहत्प्रभामरं
तदिदं सखीति वदति स्म तां परा ॥ २८ ॥
स्फुरिले कपोलभुवि कर्णपणे
तनुतः स्म तालयुगलभ्रमं तनोः।
मणिदीपमोहमपि रस्नवालिके
लवणिनि लास्यफलनोन्मुखे मुखे ॥ २९ ।।
निशिता: कटाक्षनिममायकावली.
मुंगुरर्जुने किरति हन्त लोचने ।
फिमु कर्ण एप वहति स्म फर्णिका.
मणिखेटगूढवपुरङ्गनामणेः ॥ ३० ॥
अधिमा कर्णशिखरं गजयो.
रवलोक्य देयमधिकं मृगीरशः ।
नवमुत्पलं नतमुख फपोलयो.
रविशस्किमन्तरनुपिम्वदम्भ: ॥३१॥

·रुक्मिणीकल्याणे उपनीय हारमुरुतत्कुचावदः. प्रतिबिम्बदर्शनपरामुखी परा । अथ जानती निजससीजनस्मिते- भ्रममात्मनः प्रतिमुमोच तं पुनः ॥ २३ ॥ शफरीशोऽथ दृशमेवमात्मिका समुदीक्ष्य शश्वधिगण्डमण्डलम् । মাধৰ মহাকণ্ঠ- दिखति स्म कापि लिकुचस्तनी सुखम् ।। २४ ।। खपतोऽधिराण्डमभिकस्य ते पुरा ससि मण्डनं मकरकुण्डलाङ्कतः । भविता ततो मकरिका भरस्तवे. लपहासपूर्वकमुवाच काचन ॥ २५ ॥ बदनापदेशरतिवल्लभावनी- पतिकलिकाभवनजालकभ्रमम् । कलयांबभूव कमलेक्षणामणे: कलितं कयापि मणिकर्णभूषणम् ॥ २६ ॥ अमृताननामृतमरीचिनिःसर. सुषुमासुधौधजलनिर्गमप्रियम् ।

·षष्ठः सर्गः।
सुदतीमा श्रवणयोः सुमध्यया
परया सतः कनकपत्रमर्पितम् ॥ २७॥
बदन विधाय तव पारिज विधी
रविमण्डलं व्यवत रत्नकुण्डलम् ।
मत एव नित्यमजहप्रभामरं
तदिदं सखीति वदति स्म तां परा ॥२८॥
स्फुरिते कपोलभुवि कर्णभूपणे
वनुतः स्म तालयुगलभ्रमं तनोः।
मणिदीपमोहमपि रत्नवालिके
लवणिनि लास्यफलनोन्मुखे मुखे ॥ २९ ॥
निशिता: कटाक्षनिममायकावली.
मुहुरर्जुने फिरवि हन्त लोचने ।
किमु कर्ण एष वहति स्म कणिका.
मणिखेटगूढयपुरगनामणेः ॥ ३०॥
अधिरहा फर्गशिखरं गब्जयो.
रषलोक्य मधिक मृगीशः ।
नवमुत्पलं नतमुम्ब फोलयो.
रविशत्किमन्सरनुमिम्मदामः ॥१॥

·रुक्मिणीकल्याणे प्रियपीतमप्यधरबिम्बमञ्जमा किरणामृताप्लुतमियं करोस्विति । घुटिकामिवाक्षयसुधोर्मिला स्वभू. विहितां वधूरभृत नासिकामणिम् ॥ ३२॥ श्वसितानिलेन हसितांशुराशितो गमिते दिशः स्मरयशःपुलाकके । अवशिष्यमाणमिव सारमाना बिभरांबभूव पृथुनामिकामणिम् ॥ ३३ ।। अनुवारमञ्जनकाअनाश्वला. मपरा विधाय मणितूलिका वधूः । फथमप्यथ प्रसूतिलोचनामा फल यांचकार धृतकज्जले दृशौ ॥ ३४ ॥ मुजभोगिपुंगवयुगामय प्रिय सुपुमानिधि सुसमियं विलोकिता । इति जानती किल परा तदीययो. रयला सतान नवमजन शो ॥ ३५॥ कुटिलः करदमदपहकारपस. तिलकस्तिलप्रमवनासिधामणेः ।

·पष्ठः सर्गः।
अलिकभिया पत यसाइत शुधा
मलिन संघांनुशकलं मनस्यात् ।। ३६ ॥
ललनालछामनिटिले इलामक
ललितं मृगनाभिनिर्मितम् ।
मदमाभिमायव सुमुद्रणोपम
मनामिवाहपनिधारणध्रमम् ॥ ३७॥
कुटिलधुपा शिरमि रेमिका यमी
पुराणाणाय मनमेऽनुयायिने ।
विमुखोपनेन विशता कपाटा
मछनेव किमटेन पसतिः ॥ ३८ ॥
इति भूपिताइसिरियं पीने.
नंबरस्नपूर्णहरपतिका ।
मगिराम्पसामनामनशालिनी
शरीयत विवारियम् ॥१९॥
मधुसूरमोड महिने मुर्ग
ArAsनविधी पक्षणा ।
उपहारमारभिरे
दुग्गीमन yि म ॥१०॥

·रुक्मिणीकल्याण मधुसूदनस्तदनु मीष्मकार्पित मधुपर्कमेप यदसिवन्मुदा । समभूदपामशनमत देणर- क्सरसाधरामृतमुजिक्रियाविधैः ॥ ४१ ॥ प्रमदाकराजपरिमर्शकन्दल. स्पृथुधर्मतोयपृपसैः कराम्युजम् । अभजत्तरां प्रथममेव सान्द्रना चरमं तु दानजलती जगत्पतेः ।। ४२ ॥ अपनीय सन्तुमधिन योजित सुशो गलोऽय सुतरामदापयत् । स व भूषणान्तरमशेपमुच्चकै. रमुना फिलाभरणमन्यदेयते ।। १३ ॥ लनामणेरिनकरमहक्षणे लघु मंचुकोच फरपद्ममद्भुतम् । अपि पाइप्रिपामधिरोपित शिला. मनिष्ट चित्रमचिरेण पाटयम् ॥ ४४ ॥ कृषभूमिमृत्कठिननाजिसे ग्यधा. स्पदमशमनीयमिति मन्यते परे ।

·पष्ठः सर्गः।
१११
मपिरोहुमुन्नत मुर:स्थलं हरे.
रिति मन्महे वयमियं रमा यतः ॥ ४५ ॥
विधिचोदिनो विभुरमा विलामिनी.
चरणाम्बुसमहणमानचार यन् ।
प्रणयापराधशमनाय माविको
महणस्य मत्प्रणयतामवीधरत् ॥ १६ ॥
रमणीमणे रमणपाणिपीटिता-
ਵਰ ਬਲਸ਼ਰ ।
नवमौक्तिकालिरिव लाजसंततिः
कतुभुमुखेऽकुरुत दन्तकौशलम् ॥ १७ ॥
सपनीयकाण्डपटिकाविरोहितो
मरुणीमवेक्ष्य यदुवंशशेखरः।
नचिराद्भविष्यति विनापसंद
नटनक्रियेति निरधाररसतः॥४८॥
स्मरकलिननकाविरिया
कुसुमाम्मति छि वितम्मनी पथ ।
फरपोः प्रगृप नामौक्तिमान
सपांपकार मनाप मुनि ॥ १९ ॥

·रुक्मिणीकल्याणे विगलन्त्यथो विभुकिरीटतो वधूः करमुक्तमौक्तिकमरीचिकैतवान् । चरणोद्गतत्वजनितं निजायशः सुतरां ममा सुरलोकवाहिनी ॥ ५० ॥ दयिताकरान्बुजविमुक्तमाफिक. घुविधोतवनपरिवीतमधंजः । स्मृतिभूमहाहवविधौ शुभोत्तरे विभुरेप दीक्षित इव व्यरोचत ।। ५१ ॥ अमृताभिषेचनमिवाचरमसा. पसमायुधायुधकृतातिशान्तये । अपलामणेरपि शिरस्यवाकिर. द्विमलां विमुम्बदनु मौफिकापलिम् ॥ ५२।। परिगृह्य पाणिकमलेन मौक्तिका प्रकरं विभुः प्रणयिनीकचोदये। प्रचलाकिनीचयपिछसंपये फरकावलीमिव पनापनोऽफिरत ॥५५॥ करमुफमौतिकमरीचिदीपिका. कवितावगुण्ठन कहां विलाधिनीम् ।

·पष्ठः सर्गः।
१२३
-
.
कलशाम्बुराशि परीकृतां
कमलाममन्यत सरोजलोचनः ।।५।।
अनुदर्शिव हरिरनन्तरं ध्रुषे
दयितामवेक्ष्य दम्मुन्नमन्मुखीम् ।
अददामिनोऽप्यधिकमुन्नतं पदं
किममुष्य नेति किमपि यचिन्तयम् ॥ ५५ ॥
विहितेऽय विप्रमदसाशियां भरे
विभुरेष घीरमधिरुदसिन्धुरः ।
अधिरोप्य रनगियिकामदरी.
मधिमाथि पौरनयनोत्सवं व्यधात् ॥५६॥
भय सौरभाध्यधिकलमामले:
परिता प्रदीपपटले प्रमर्षिभिः ।
मन्दिरमम्पम निवारिते
दिवस: फिमुरम्परिक्षयागत. ॥ ५ ॥
विधौषरय विपित्रमरिका:
समदीपयन्फसिपये समता
बपोऽपनेकविपनोहयात्री
रको मुमानि रतिरपूरयम् ॥ १८ ॥

·रुक्मिणीकल्याणे जयशवमंघकनकानकावली. मुरवाधवाद्यनिन निरन्तरे । प्रसभं प्रविम्वनिरिवाघ्रमण्डपे सुरदुन्दुमिध्वनिभरो व्यज़म्भत । ५९ ॥ गणिकाः कणकनककणोत्करा भरतोदिताभिनयभेदकोविदाः । परिमञ्चमनितविलासपो ननृतुस्वरामुभयपार्श्वनामसु ॥ ६ ॥ अय पूर्वनान्तक जयेश फेशिक्ष- जय मल्लसदन जयाहिमर्दन । जय कंमहिंसक लगस्पते जये. त्यपदानमस्य धुरि वन्दिनो अगुः ॥ ६१॥ अपलोफितुं तमपळोपशोभित चलित गजेन वलिवं माणविषा । स्वरयोपाधि पुरपोरिको म्यतिभूषमीपुरविभूमिसंभ्रमाः ॥ ६२ ।। मराषिमिप्य पुस्ः परहवं मरमेन याकरमेन पनौ।

·पष्टः मर्गः 1 अपहाय पालिमपहामकारिणी मदनाला सुरवनाप कापि सम् ॥ ६ ॥ স। বায়মঘাষিত किल जानवीह जलजात बोपना । भरिया रुपा परिताहनाय कि द्रुतमेकपाणिधृतमेम्बलागुणा ॥ ६४ ॥ मणिदर्पणीमदभरापहारिणोः स्तनयोरतीय पनयोग्तु विम्बितम् । इसरा मृगीगितगमनमा निजयालिलिट्र नुमया यदूदहम् ॥ ६ ॥ पिटर सरसकटकं ममुह. यधिपाणिमपिशय मूपमम् । दरतीय कापि मुदती समुस्थग. मराना नियामि माम् ॥१६॥ प्रस्तारिनी प्रतिमा मरानदेन रनिगाबमा । नानारामिनीसिमाना सामानमेश्व गुदमार पिनम् ।। ६.॥

·रुक्मिणीकल्याणे लिखितुं व्यवस्य(3) सखि तुङ्गनासिक किमु कंजनामममुकं विनिर्गता। इति कापि कांचिदतिकामकानगं कुशला जगाद सशलाकिकाम्जनाम् ॥ ६८। मदनोऽयमिन्दुवदनो रतिस्वियं प्रमदा शिरीपसुमदामकोमला । अभजं चिराय शुभज फलं दृशो- रिति कापि जातनुतिका ममाययो । ६९।। एप एव रमणीरमणीय: पञ्चयाण इति पारपाठः । श्युतीक्ष्य यदुवल्लभमेनं काचिदाकल यति स्म कशाही ।। ७० ॥ आलिरेवि करिणाप्रत एवं प्रेक्ष्यतां यदुपसे प्रणयेन । एवमालिगमजसवाचा लपन्ततम गंभ्रममेफा ॥१॥ माभिणि ग्रहविर्भुजि पिम्हा. सापितं मरममप पियाहम ।

·पष्ठः सर्गः।
कन्यका पकथमाचरणाच.
माजजाग्लममानकराना ७२।।
साम्बसामिनयसंभूनकम्प-
प्रेयमीममुपगहनदष्टः।
भारमीनि भवनम्य ततोऽमो
होलिकाविहतिमौस्यमयामीत् ।। ७३ ।।
पहिरपना रमणीया-
रात्रिकारधनलिचणाभिः ।
पथितो वरनभिरयामा
बन्दन म पितरी गृहभेव ।। ४ ।।
मधुमेह रममावविधा
मद्र महमिनि रगतोऽपि ।
प्रालि, पुरन एव म यो
प्रमय: प्रहरिष पनाम् ।। ०५॥
मानरं मनु मानुमपानी
सारेण विनममपिशेषम।
मानसम्गुरुमनामपि मा.
म्मानिमियाए ग मार ॥६॥

·११८ रुक्मिणीकल्याणे द्वारचारुमणितोरणरम्मा- काठचनकमुकचित्राषिवानम् । सूनलाजसुभगंकरणोर्वी रजवल्लिरचनारमीयम् ॥ ७ ॥ काञ्चनाकलितकृत्रिमपुत्री. चाल्यमानमितचामरगुच्छम् । राजमानमणिमण्डपराजी- मण्यमंघटिसमौक्तिफमम्धम् ॥ ७८ ॥ नूस्नरत्नतनिनिर्मिवनाना- द्वारतारनपनीयकपाटम् । प्राङ्गणप्रचलगाधरीक्षा. लोटकेलिगूगलोपननीलम् ॥ ७९ ॥ कायमानत्तलम्बनमही. पामरस्वफदगमालम। केटिममुफफेफिकोत. घातपुष्टमार्गपजरपुजम् ॥ ८॥ त्पतिमिव समविभमां निगमतुनिमिवानिरपुतिम् ।

·षष्ठः सर्गः,
क्मिनी कपिररूपशालिनी
रुजपरतिमुवाद पत्र ।। ८५ ॥
सा सस्सीजनचोऽवमानती
कशल्पमिव संगमे नये ।
श्रीपरिष गुरूलिमिर्व
ने म्यवतंत न पामत्पतिए ।। ८२ ॥
सा फवंचन सत्रीजनेस्सदा
प्रापिता शयनधाम कामिनी ।
पिवितप्रियतम मणीम.
हम्भमापितमध्यनन ॥ ८३ ॥
प्रापितापि वि प्रियाय मा
गातुमेहत मम्मीजन ममम् ।
बभिवापत टिकापना
भाषिणायन मौन मुताम् ॥ ८॥
जाभिवापि शयनयंपन
प्रीतानि यः परामसी ।
मुस्मिनिरपोषितानि मा
परम परममावासा ॥८५ ॥

·संक्मिणीकल्याणे निद्रयेव ढमीलितेक्षणा लजयाथ शयने तलोदरी । चुम्बिता प्रणविना निनिन्द सा प्रोन्मिपन्ति पुलकाङ्कराण्यलम् ॥ ८६ ॥ कन्चुकं व्यपनयत्यय प्रिये स्वस्तिक समतानष्ट भामिनी । सस्पृहं प्रियतमोऽपि सस्वजे वचितोरुकुधमर्दनं पहिः ।। ८७ ॥ रत्नदीपवितथासु फूक्रिया • स्वङ्गना मुकुलितेक्षणा स्वयम् । मंशुक हरति वालो बला. सस्बजे तदवलोकनहिया ।। ८८॥ चामे भागे हिमगिरिसुतामिन्दुमैले स्फुरन्ती पक्षःसीमन्यपि मुररिपोर्धारिराशेः कुमारीम् । भालेव्येषु प्रणयसुभगं दर्शयन्वीतलयां फार कारं पिरमरमयत्ता नवोढां म वोढारी इति धाराषचूडामणिदीक्षितस्य कृति , रुक्मिणीकल्याणनानि कामे पष्ठः सर्गः।

·सप्तमः सगः ॥ पाटरप्रसषपधमहरागः सम्पुरमवशिरीरपरागा। मलिफोगदहिगलगियो गामिनीलाममनोहरहारः ॥ १॥ मन्दतावहमनोप्रभुजोधमा मांसमीपमानिशुष्मा। दूरगानयमो दियो फयमानमलिलो विगु ॥२॥ सौमतं यक्षिणी मम गाणे निजगदि निमिरेम। इत्योग मनोडस . भाजप भवति मनिगरिम॥ पिजीवि पुरा नापती. एबमुरयरमा मनमः।

·रुक्मिणीकल्याणे पासकास्किमु ततः परिपका. क्षिप्रमेव पवनः क्षयमाप ॥ ४ ॥ गाढमातपभरादिव गन्तुं कातरे मति समीरकिशोरे। मम्महे महणविजययातो जायते स्म जगति स्मरवीरः ॥ ५॥ प्रज्वलत्सु दवपावककाले. hणकोशमवनेषु वनेषु । कलिलोलललनानयनास्त्रः फेवलं ममचरद्विषमात्रः ॥६॥ विस्फुरद्विमलवैणव मुका- व्याजलाअपिहिताखलिहोमाः । प्रत्यपद्यत शुचिर्वनभूमी: संनिधौ दवसमीरसमस्य ॥ ७ ॥ मारते व गोऽपि व्याय कासपर्ययवशाऋशिमानम् । दाब एप यमीग्नि विजन फष्णवरमंनि किमत मुहस्वम् ।। ८॥

·सप्तमः सर्गः। पक्ववेणुपडद्गतमुक्का. दावपावककणावलिदम्मात् । कंजभूः करकामवकोपा- ऋणार्थमकिरदिवि बीउम् ॥९॥ पञ्चदर्चिरवलोक्य वामे. श्वार धूमवलयं चलमभ्रे । এৰণৰান্ধুি चातकटुलचघु पवला ॥१०॥ वेणुपर्वविवरोद्वमुक्ता कैतवेन महकाननमीमा । निशुरातपनिरन्तरतापा. स्फोटजातमधिकं स्फुटमूहे ॥ ११ ॥ भूईच्छतरमौक्तिकरोपिः पुस्जफूटमितचामरचारैः। विहला तपनतापविशेष. वेणवो वनमुकिमवीजन् ।। १२ । शाखिमूळगतमस्मदमिय शश्वदेतदभिरक्षति शत्यम् ।

·रुक्मिणीकल्याणे
इत्थमाहितरुषा किल देहे
काननं झटिति धर्मदिनेन ॥ १३ ॥
मामृशन्नपुनरुत्यिति पार
कूपवारिषु गभीरतरेषु ।
नातनिष्ट नलिनीपतिरम्घी-
नन्यथा कथमिमानि हिमानि ॥ १४ ॥
दूरिता दुतवरं भुवनेभ्य:
शीतना भृशमशीतकरण ।
किं न्वकारि शिशिरतुकते मा
वेधसा वरतनूकुचमूवे ॥ १५ ॥
मुग्धशीवकरमौलिनिवास
म्यानमेतदितिक स्थिरभावाः ।
मामयन्त बटमूलमशेपै.
रातपरमिता जहिमानः ॥ १६॥
अन्तरम्य जडतामठिगृहां .
शोपयम्झटिति शोपितपायाः ।
हष्णमानुकरं मरमीना
निर्षिभेर निजापटिमा ॥१७॥

·सप्तमः सर्गः। भाविनं घनमीरपरोध संविचिन्स नु सहस्रगभस्तिः । आरमातलमभित्त धरित्री. मात्मनो वसुचयानपिधातुम ॥ १८ ॥ विस्फुरद्विवरभागविनिर्यः भोगिरवरुचिपुञ्जमिषेण । मेदिनी मिहिरपादहता द्रा- गाननेन विववाम किलास्रम् ।। १९ ॥ मेदिनीविवरतो मुहुरुच. हल्लसन्युरगलोकवलारेः। देहदीधितिरचीचरदुव्या मारवे पथि मरीचिनिषेण ।। २० ॥ योमरीमान पिस्त्वरमुथै. मन्महे मरुमरीषिवितानम् । फाननानकदर्थनभोत्या सष्टमम्वुभरमस्वरसद्भिः ॥ २१ ॥ विरएतं महमरीषिवितानं वीक्ष्य वीक्ष्म जलविभ्रमवोऽधे ।

·रुक्मिणीकल्याणे
आकुलेषु बहुधार्यमरथ्ये.
ध्वाचिरास दिवसेष्वथ देयम् ॥ २२ ॥
अम्बुधेरपस्तेषु विदूरं
पारदेशमपहाय पय सु ।
सैकताम्वनि शनैरिनरथ्ये
याति किं ययुरहानि त्रिद्धिम् ॥ २३ ।।
थानिशागमनमुज्झितकीला
स्वर्थमोपटतटीवपरा।
अधिमर्पयितुमर्कतुरने
याकुलेष्वहरगाहत पृद्धिम् ॥ २४ ॥
विश्वचक्षुषि वियद्विवताभि-
दहमानवधूमलताभिः।
अक्षमे त्वरितमध्वविवेके
द्रापिमा किमभवरिवसेषु ॥ २५ ॥
भादमिभृतमातपसेवां
शमशहितममीरनिरोधः ।
वीलाममुपनीनसपश्री-
वांमर. फिमु बयोऽधिफमाप ॥ १६ ॥

·सप्तमः सर्गः। विश्वदिग्विजयविश्लथवाछे पञ्चबाणधरणीपमणीन्दो। शर्वरीपटकुटी समयोऽमा. वज मैव समकोचयदद्धा ।। २७ ॥ वीतमारुतविवर्तनवाते वृद्धिमेबुषि विशिष्य निदाघे । वामसीकपटकालमुजंगी तादृशं किमवहत्तनिमानम् ॥ १८॥ दिष्ट एष दिवसेषु निरुन्ध- न्मारुतं जनितमांसलभावः । मन्दमन्दममुकं किमु मुच- स्तामसीपु लनुभावमयासीत् ॥ २९ ॥ पावनाचरितदूरतरस्य प्रायशो मुवनवापकररुष । अदक्षाय समयस्य न दोपा. हानिरतमिदं तु शुचित्वम् ॥ ३० ॥ पायातमधिगत्य पतला- स्पमिनीपरिश्रदोपलसंथा।

·१२८
रुक्मिणीकल्याणे
कोपतः किल ववाम कृशानुं
कः सहेत समहा: परिभूतिम् ॥ ३१ ॥
शांभवाक्षिशिखिनः किमु मत्तो
भूयसी सुवनतापकतेति ।
प्रस्थितोऽजनि परीक्षितुकामा
राजताचलती रविरद्धा ॥ ३२ ॥
दक्षिणां दिशमयं निजसूनो-
दर्शनाय किल दण्डधरस्य ।
चन्दनाचलतटीचटुलाहि-
प्रेक्षणानिववृते पतिरद्वाम् ॥ ३३ ॥
आभयत्यतिममीपमनूरा.
वाकुलानाहिशिशूनवलोक्य ।
मन्महे मलयतो दयमानो
नायको निववृते पसिरहाम् ।। ३४ ॥
शोपयजलमशेषमपाय.
मारत विदव्यन्महिभागान् ।
वावधमततिधमरिताध.
सेज एव सनुते स्म स कालः ॥ ३५॥

·सप्तमः सर्गः। । माधवाधिगवमांसलमावा. मोदशालिसुमनोदमनोऽसौ। आतपोऽधित विरोचनजातः शुक्रमाह्यसुलमामभिवृद्धिम् ॥ ३६ ।। प्राप्त एप सुदृशामुपकार: प्राकनेन सुकतेन मयेति । नृत्यति स्म निचयो व्यजनानां संघटेत सकलं हि सुवृत्ते ॥ ३७॥. भावपैरधिकमाहितताप. रुप्णदीधितिरुदरूचदुदन्यः । पातुमैहत पांसि समन्ता कल्पयन्करसहस्रमजस्रम् ॥ ३८॥ जाततषणमपिबञ्जलशाला. पालिवारिजहां पथि पान्थाः । भाननेनं परमम्पु मनोझं लोचनैश्च लहरी लवनिम्नाम् ।। ३९ ॥ कोष्णमेतदमत करकरथं दीयतामघरभाजनगुमम् ।

·१६.
रुक्मिणीकल्याणे
इत्युदीतहसितामिह पाथ:-
पालिका परिचुचुम्न युवैकः ॥ ४० ॥
अङ्गमङ्गममृतद्रवशीतं
कल्पयेः सुमुखि ते करकं चेत् ।
अगजातिरतिशान्तिमयेते.
त्यवग: स्मितमदाजलदायै ॥ ११॥
प्रक्रमे बहुतिथं प्रतिरुद्धो
मारुतो जनितमांसलभावः ।
पाथसामिव सतः परिवाहो
भमसेतुरगमान्प्ररभञ्ज ॥ ४२ ॥
वारिशोपणकर घनवृन्दै-
वारयार्कमिति वारिदवाहम् ।
मायितुं नु जलनाथनिदेशा.
स्प्रामुखोऽजनि सदा पवमानः ॥ ४५ ॥
पोरजामपदयालविमुष्टं
वाशाटपलयं चलने।
पांसुषककपटासवमाना
पांसुले पथि परमहररिकम् ॥ १४ ॥

·सप्तमः सर्गः। भानुधामपथिकनमपाथो. दह्यमानदवधूमममद्धिः । अन्वमाथि नचिरादभिवृद्धि. ज्योतिरादिजनुषां जलदानाम् ॥ ४५ ॥ तारानाथशिले कमलममिहिकाधारागृहाभ्यन्तरे पाटीरद्रवपरिल मणिमयं पर्यमामेदिवान् । फुल्लन्मल्लिमरन्दपूरशिशिरे भूवल्लभो निष्कुटे सन्धीमूक्तिभिरेव धर्ममनयत्सत्तादृशानन्थुः ॥ त भीदन्तिधोतिदिवामदीपाकसयमालरत्नखेटश्रीनिवासदीक्षित. बनयस्य कामाक्षीगर्भसंभवस्य श्रीमदर्धनारीश्वरदीक्षितगुरुचरण. सहजतालम्घविद्यावेशद्यस्य श्रीरामचूडामणिदीशि वस्य कृतियु रुक्मिणीकल्याणनाम्नि काव्ये सप्तमः सर्गः॥

·अष्टमः सर्गः। कन्दलनबकदम्बकोरकैः केतकरफुरणकेलिकारकैः । वावकवलवैरिवाहने. वामरैरजनि पान्थमोहनः ॥ १ ॥ चातकार्भककुलं सुपाकुलं चनलाक्षिवलनेन मीक्ष्य किम् । प्राडाविरभवत्पयोधर- प्रस्नुप्ताधिकपयापरिष्कता ॥ २ ॥ काननापलिशानुकीलया कल्पितेर्गगमकूटभाजने । कजलैरिव निकामकचरः कालमेपनिकरैरमयत ॥ ३ ॥ कल्पये जलमुपां कदम्य रोहितोकमणिरामाण्डितम ।

·अष्टमः सर्गः।
आतपरधिकमकुरद्रुजो
नीलमातपनिवारणं क्षिवे ॥४॥
धर्मनापधनया नमानिया
स्वर्णवीकृत सुखावगाया।
स्यन्दमानजलबिन्दुसुन्दर
किं व्यतानि पनवृन्दकुन्तलः ॥ ५ ॥
व्यञ्जयन्धुरि भयरपिच्छिका
विश्वचक्षुरपिधानदक्षिणः ।
सर्वतः समयमायिकः अणा-
दभ्रपुष्पमकिरकराश्चितम् ॥ ६ ॥
पारिदाश्वघटया वलत्तटि.
द्वलायानुमतबारिवेगया।
गर्जितच्छलगभीरहेपया
वहिगत वियति वल्गुधारया ॥ ७ ॥
सिन्धुचूपणकलासु फौशलं
शीलितुं कलशजन्मनो मुनेः ।
नीरवादनिवहेन शिभिये
चन्दनापलचमकता दिशा ॥८॥

·१ रुक्मिणीकल्याणे वंशदण्डदहिवैरिधन्वना पट्टगुच्छदचिरप्रभाजुषा । इन्द्रनीलचतुरन्तयानवा. नम्बुदेन समयाधिभूग्भूत् ॥ ९ ॥ प्रज्वलत्यशनिपावके भृशं तादृशं तपनहेम तापयन् । किं व्ययत्त घनसिक्थकान्तरे रोम्विकामचिररोचिषो मिपात् ।। १०॥ काननानलशिखाकदम्बकं भावयन्मनसि भावि वैशसम् । घनलानिचयचातुरीं वह- श्रीरवाहनिचयानमेवत ॥ ११ ॥ पूर्वमाझतमिपेण फूक्रिया- मारचय्य समयादितुण्डिफः । अम्बुभृत्कपटपेट कान्तरे विद्युत: फणिवपूर्णलामयत ॥ १२ ॥ प्रायशः पथिकपद्मलोचना. प्राणवायुभरपारणाकते।

·अष्टमः सर्गः।
वारिवाहफणिभिर्विषोत्करै-
विद्युदालिरमना विसारिताः ॥ १३ ॥
नारदं किमु निरीक्षितुं चिरा.
दागतं शिपिकदम्पमादरात् ।
चन्द्रकस्फुरणचातुरीमिपा.
चारु लोचनमहस्रमाददे ॥ १४ ।।
शासमन्यवशरासकोणया
वीणया किमपि वेदितस्वरात् ।
षड्जमुज्ज्वलगुणं पलाहका.
दथ्यगीपत कुलानि के किनाम् ॥ १५॥
थट्टयन्नचिरकान्तियष्टिका
तत्तदोमिति च गर्जितणन् ।
नर्तनं नवरमोश्योधित
फफिसंसदमशिक्षयद्धनः ।। १६ ॥
पारिदो वनशिपण्डिमंसदा
नृत्त फेलिनिबरीसमंमदः ।
पाततान हरिकोपफैसषा.
बन्जरागनिकराभिषेधनम् ॥ १७ ॥

·रुक्मिणीकल्याणे बारबज्वलनसंगतां धन. श्रेणिकासु घिरवासनावशात् । विष्फुलिङ्गवितति विसत्वरी शक्रकोपपटली शशहिरे ॥ १८ ॥ नरिवालिनिनदर्विदूरभू- र्जायते जगति रत्नसूरिति । शककोपमिषरत्रसंकुला संघभूव सकलापि मेदिनी ॥ १९ ॥ कापि राजनि गते हठाजले मजयत्यथ मलिम्लुपे घने । शक्रकोपमिपरस्नसंचयो व्यक्षितो नु घत रत्नगर्मया ॥ २०॥ मेदिनी निजरजोविमुफये मेदिनी विहितमजना जले।। ज्यसत्तनुरूवाह किं तृणार. करापुटकारावालिम् ।। २१ ॥ ৰামিন এ। बारपेति वपन जशितः !

·अष्टमः सर्गः।
प्रापयन्वलभिदं तदीरितः
प्राणोत्पुनरिनं मरुद्धनैः ।। २२ ॥
मातरमिते निजे भृगे
हमेष हरिणं सुधानिधेः ।
भावतान पनजाळमम्वरे
मार्गसंघरणरोधि मामतः ॥ २३ ॥
पद्मिनी प्रणयिनि प्रभापती
पन्धमाजि घनयन्धनाळये ।
निनिरोधविरहानलामहा
निर्ममज्ज नियतं मरोजले ॥ २१ ॥
कोकयान्धवकुमुदतीविटी
कीर्तिलेशमपि न रमरिष्यतः ।
भोगिभोगशयनेन यत्तदा
निया हनिमीलिताविमो ॥ २५ ॥
गर्मितभ्रमरकं करण्यक
फस्पयन्कुटजकतधाममाः।
पालाफणिमुग्योऽवरीकर.
हायशोऽम्यरमगिप्रमोपगम् ॥ २६ ॥

·रुक्मिणीकल्याणे शीर्णकङ्कणमपास्तहंसक किं च दूरमवीरिताम्बरम् । व्यञ्जितस्वरविशेषकंधर वियुता व्यहत वारिदागमः ।। २७ ।। भूपधन्गुकुलं महेन्द्रगि. र्याहितस्थितिरपास्तरेणुकः । अम्बुवाहजमदमिभूरमा- वर्जुनाफुरणमादधेऽद्भुतम् ।। २८ ।। कि गिरीशमुपकण्ठकल्पिता- नल्पशिल्पपरिरम्भमनमा । फालिका फलयत्ति स्म मंमदा. भूरियाप्पभरनिर्भरं तदा ॥ २९ ॥ मामिनस्य महमायमाक्षिप. स्पागितीव रजनी धनाप्रपात । मर्वमाक्रमन पनमन्यथा मर्षदान्धतममं फथं भवेत् ॥ ३०॥ भापगानिमियनन प. दाननिष्यदभिवृद्धिमम्युभिः ।

·अष्टमः सर्गः। वारिष पियति वारि निर्भर नाभविष्यदचिरानदीपवि. ॥ ३१ ॥ नीरवादनिभधर्मभखिका. नीतवारिनिधिनीरशीकरः । सिञ्चतीव सराणं घनागमो विश्वदिग्विजयमादरे मरे ।। ३२ ।। नीरवादनिभनीलशाटिको. ल्लोचलोलहरिचापतोरणम् । धारया तरलमौक्तिकमज्ञा व्योम कामसदनं विदियुते ॥ ३३ ॥ वारिवानिवहाः पिपन्यमी पारिपूरमनिवारितं न चेत् । आपगाभिरभिपूरित: क्षणा. दाक्रमेत जगदम्भसां निधिः ।। ३ ।। मन्मनादिकमशेषमादरा- भीलवस्तुनिचयं सरोभूः । वारिवाकिमु विधाय शेषतः पकम्युफलजालमादधे ।। ३५ ।।

·रुक्मिणीकल्याणे मारुतोद्भवममुं महीयसा गर्जितेन कृतकर्णदुर्व्ययम् । धाराष्ट्रधृतिहारिणं धर्म भीममेत्य मुमुदेऽद्भुतं यकः ॥ ३६ ॥ नीरवाहनिमनाकुभूवल. द्विादावलिबिलेशयोद्भवा । अण्डपटिरलसदलाकिका. मालिकाकपटतो मरुत्पथे ॥ ३७॥ भूरिसंकुचिनपुष्करं करो. दम्चियोरुतरशीफरोकिरा । वारिवाहमदवारणावले. श्चामेररिव बकैश्चमत्कृतम् ॥ ३८ ॥ मानसोन्मुखमरालमण्डली. चन्चुमुक्तपिसवल्लिचातुरीम् । आततान पुनरुच्वैखरी. मातता बकपरम्पराम्परे ॥ ३९॥ वारिदेन बहुवर्षशालिना नीरदत्वमुपितं निषेदुषा ।

·१४२
रुक्मिणीकल्याणे
पाथोदस्वरमण्डलीफलकभूपर्यायलोलास्तटि-
'तन्त्रीरातयातिघर्घरतरोत्ताउस्वरव्यञ्जिकाः ।
शश्वचालयतः पयोदसमयानानं समभ्यस्यता
प्रायेण प्रचलाकिनां समभवद्गीतिस्वरो विस्परः॥
सम्भोदच्छलाल्यका: पटपटद्दम्भोलिघु रखो
हामा हाटकटझपाटलतटिइंष्ट्राविटयोद्भटाः ।
धाराव्याजशलाइकुरोत्करकिरः प्रागाशुगोसाडिता
मुस्ता जग्थ्यवशेषिता: करमिपारसस्ता समातन्वत।
धूमो बाष्पपरिप्लुतारतनुभृतां दृष्टीविधत्ते स्पृश.
न्दूरादेष त धूमयोनिनिवहो दृष्ट्वोऽवगानां दृशः ।
चारित्रैरतिरिच्यते स्वजनकं कश्विजगत्यां जना
कुम्भोऽम्मा पिवति स्वयं परिमित कुम्मोदयत्वम्युधिम्म
चौरं चोरमशेपमात्मवसुसंभारं सरोजेक्षणे
स्वैरं गूढपदाहितातिनिभृतस्वाप दुरापेऽम्बुधौ ।
जृम्मगर्मितमीपणाः प्रतिफलं जम्मारियापोटा:
प्रायो विष्णुपदरमोऽधिममशम्पायोधरा यामिफा:।

·नवमः सर्गः असमशरशरामकेलि कारै. रचिरपचेलिमके किनीनिकार। सरसिजकुशलाङ्करप्रकारः समजनि शारदवासराधिकारैः ॥ १॥ महति कुमुदिनीमहोत्पलिन्यो सरसि निमग्नतनू समुद्दिवीर्युः । उडुपवरणिमण्डलोपनेता समजनि शारदघनकर्णधारः ॥ २ ॥ उदयमुपगतोऽयमजयन्धुः सरसि निममततुं समुद्धरेग्माम् । इति किल यहिरीषदुच्छ्रितोऽभू- प्रथमपाशमिपाकरो नलिन्याः ॥ ३॥ विरहविडतजीवनानुषन्धा ननु नलिनी पुरतो निरीश्य नामम् ।

·नवमः सर्गः। अवनमितमुखीनपानुषगा- दभवदधोमुखपिम्घिताजदम्मात् ॥ ४ ॥ प्रतिफलनमिपानिजोपकण्ठं प्रणयिनमागतमरिजनी सरागम् । प्रतिफलितमधोमुख पयो सुस्तमपदिश्य बलन्मुखी चुचुम्ब ।। ५ ।। विवि दिवसमणि निरीक्ष्य माभा. दभिनयमम्युजमन्नरङ्कुरद्भपः । निगरितुमिव नीरजवशेभ्यः प्रतिफलनच्छलना पयो जगाहे ॥६॥ अलिपटलमवेक्ष्य लोळमारा- द६६ लाहकमालशाहिसः । मुकुलमधिक मुग्यमम्युजाना मविशवधा महिलेपु पिम्वरम्मात् ॥ ७॥ परसि हशाले सरोजिनीय समधिक मुशवनालपमरम्भान् । विमिव पमपम्पप्रमुफ प्रमभमुशभितुमुन्मुजी पव। ८॥

·रुक्मिणीकल्याणे शुकत तिवपुषा सुराधिनेतु- वियति धनुर्लतिका विपर्यणसीत् । पभुरभिनवबन्धुजीववेषा वरिषुकोपगणा वसुंधरायाम् ॥ ९॥ सकलभुवननिनिमेषपद्मा विहितकलाधरवैमया विशेषात् । शरदुपचितव-धुजीवसंप. द्विधिरजनीति न विस्मयोदयाय ॥ १०॥ अभिनवशरकाण्डपाण्डुरश्री. रमळपयोधरभारलोभनीया । शुकतातिशुभरोमराजिरम्या शशधरगर्भवती शरचकाशे ॥ ११ ॥ शियिलितबकमालिकादुकूलं * शिव शिव विष्टविटे नभौरमायाः । रति किमु हठेन मेघश्या. दलितमुडुप्रमुमल्लिगर्भकेण ॥ १२ ॥ जगति जलधरैहीवमुक्त चुलुकयितुं चतुरर्णवीजलौपम् । 5

·नवमः सर्गः ।
कलशसुकृतकन्दलं मुनीन्द्र
शरदुदलासयदजसेवि शके ।। १३ ।।
कतिचन गगनेन्दिरोरुनासा.
मणिममलं कथयन्ति कुम्भडिम्मम ।
कलुपितसलिलप्रसादहतो:
कतकमहं कलये शरहोवम् ॥ १५ ॥
सुलभभयया घनान्धकारे
सुचिरमिमा रवितेकदेशवासाः |
नियतमुस्यति विषामधीशे
निजनिजधाम विशो दशापि भेजुः ॥ १५ ॥
विमत विजयकेलिसाहसिक्य.
प्रगुणसमुघमशालिनां नृपाणाम् ।
करिकलमघटाघटोरुशुणा.
हविभयतो हरितो गता विदूरम् ।। १६ ।।
स्फुटनमितमुग्यं निपाप मूछ-
स्फुरितसरोकाशीनुषारिपूरम् ।
समजनि पलमापलिस्तानी
ममनि पाटहिमापुरमुखीः ॥ १७ ॥

·११८ रुक्मिणीकल्याणे इसदभिनवमूलहल्ल कोच्चैः- प्रसमरधूलिपरंपरानुषङ्गात् । समधिकमरुणरभावि सद्यः कणिशगण: कलमारस्य नूनम् ॥ १८ ॥ कलमणिशचारुचचुकोटिं पथि पथि कौरपरम्परा विशङ्के । भवणमधुरालिपालिगीति. स्वरविजितोक्तितया तृणं चरन्तीम् ॥ १९॥ मणिभिरनुकलं प्रतीमुक्तः मविधवधूकलगीतिकाविलीनैः । भरदि समजनिष्ट शालिसीमा सततमुदश्चितसारिणीजलेव ॥ २० ॥ निभृतमनुलतागृहं निजाज्ञा- कृतरतिकेलिषु शालिपालिकासु । किमु रतिकितवो वृतीक्षुचापो. दलितमणीगुलिको ररक्ष शालिम् ॥ ११ २१ ॥ समुदयसमयद्वीकृनाभि. मणिततिभिः स्फुरिता घृतीक्षुकाण्डाः ।

·नवमः सर्गः।
किमजनिषत शालिपालिनारी.
सुमधुरगीतिसुखोदिताश्रुपूराः ॥ २२ ॥
सुखविहितमुरारिपोधमुद्रो
विलसदगस्त्यमहाविकासिपाणः ।
समजनि भुवि शारदायतारो
विहिसमयूरविजृम्भगो विचित्रम् ।। २३ ॥
जहमपि जनितप्रसादमन्त.
जगति वितन्पति शारदावतारे ।
समजनि सरसोक्तिभिः कवीन्द्र.
रिति कियते भवितागुतोदयाय ॥ २४ ॥
भुवनमवनशेपमेप पत्त्या
पुनरनवेक्ष्य पुरा प्रदेयमर्थम् ।
किमु पननिवहरसदा बलम्बे
किमपि विलक्षवया वरक्षभावम् ॥ २५ ॥
अनुपरमुयोन्मुम्बी हिमानी-
मपिनिगमिमा: सिमारपानाः ।
प्रतिनकारागुस्सफरयां
प्रतिपरमानगिरे पपोरेयाः ॥ २५ ॥

·रुक्मिणीकल्याणे अनुकलजलसेचनव्यपाया- द्धनकुल कोलिशखण्डमण्डलानि । अशनिहुतवहोरहेतिदाहा- दलमलभन्त दिशां विभूतिराशेः ।। २७ ॥ दिविपदधिपदिमुसोपजात. श्वमननिकाममलीममस्वभावो । विधुरविमुकुरी विमाकामो धनभसितं कलयांबभूव कालः ॥ २८॥ जलधरसमयं जवेन जित्वा किमु शरदागमकैतत्रप्रवीरः । घनपटलपटीकुटीरवाटी. मनयत भस्मदशाममुष्य नूनम ॥ २९॥ मलिनमपि महेन्द्रचापवल्ली- मिलचिरांशुगुणेन मेघकूलम् । असकृदहह घट्टयन्ननेहा किमु कुरुते स्म शनैर्जहत्कलङ्कम् ॥ ३० ॥ परिमरभुवि खेलनां वकानां परिचय मेत्य चिरं परम्पराभिः । 1

·नवमः सर्गः।
जलधरनिवहा जगाहिरे कि
धयलिमतस्ववत धुरंधरत्वम् ॥ ३१ ॥
त्रिदशपुरतरङ्गिणी तटान्त.
प्रहसितकाशपरम्परामकाशैः।
दिशि दिशि दिविपत्पथावकाशे-'
स्पतिविशदेः शरदम्बुदैश्वकाशे ॥ ३२ ॥
वियति पुलिनमण्डलानि विष्य.
विमलवलाहकलेशविघ्रमेण ।
विरमति जलदागये कथंधि-
द्वियुधधुनी किमुरम्चयांच कार ॥१३॥
जलपरिषयमेथकीकृता: प्रा.
दिनमणिदीधितिभिः शनैमिना ।
दिशि विशि परिशीर्णतारमुका
जस्ट घरफिनसीहावनेहा ।। ३४ ॥
छतरकोऽपविश्य धारा-
घरनिकरानियत पराएदीशा।
हरि मपनि दिमापों विषिम्त्य
प्रकटितहाटिपटाना बभूपुः ॥१५॥

·रुक्मिणीकल्याणे जलनिधिजलजातमश्वरत्नं करिवरमभ्रमुकामुकं च दृष्ट्वा । सपदि समभवन्धना वलक्षा। शतमखवाहनतासमानभावात् ॥१६॥ नियतमयमनन्तकुण्डलीन्द्रः शरदि विधौ शनको समुत्थितेऽस्मिन् । अनवसरवशाचिरादमुक्त धनचयकचुकसंचयं व्यमुञ्चत् ।। ३७ ॥ भगवति शयनोत्थिते मुकुन्दे भरविगमेन विसृत्वरैर्विशेषात् ।। फणशवपषनैर्विधूतमभ्रे फणिपतिकन्चुकमभ्रवृन्दमूहे ॥ ३८॥ सरमसमभिगच्छदच्छहंसी- परिषरतुच्छ नरच्छदच्छवीनाम् । अकुरुत पुनरुक्तिमम्बरान्ते मिसतरशारदवारिवाइलेशः ॥१९॥ लगति विचलता अनाधिपानां विजयरमापरिणीविविध्रमाय ।

·नवमः सर्गः। शितघनपटलेन सिद्धमार्ग सिचयवितानचमकिया सिषेवे ॥ ४०॥ प्रथममतितपा पयः प्रपीतं फटुलवणाम्युनिर्घना वमन्तः । पुनरमरपुरापताम्पु पारवा पुपुपुरमी वपुषा नु पण्डिमानम् ॥ ४॥ वनशिग्विविहितगाभिशान्त्य प्रथमतायुक्तलपट्टपन्धम् । अतनुत नभमः क्रमादनेहा मितधनताशुभ्रपट्टयन्धम् ॥ ४२ ॥ खफिरगकरोस्कर, कठोरै. रधिगतमूर्छनमम्भमाभिषिर५ । सवमय मयय: मिताप्रम्यण्डः मपदि सिलिम्प निलिम्पवरम नूनम् ॥ ४६॥ मपि मजति मनोरियोग ममधिकमुस्कलि काला पुरा या । अभजत न पति नदी सदामा. बएगठरिरसारशेन । ४४ ॥

·रुक्मिणीकल्याण अभवदधिकपटिलापि पपा सुगमतमा सुमधूलिभिजपानाम् । पुनरजनि च दुर्गमा प्रफुल्ल- स्थलनलिनांगलितमधलिपूरैः ॥ ४५ ॥ रुचिरशुकावलीललितरोमलताकलिता विकसितनीलनीरजवितीर्णवतंमविधिम् । प्रविनवबन्धुजीवविलमत्तिलकां शरद प्रभुरभिनन्दति स्म दागितामित्र तामपराम् ।। इति भादतियोतिदिवामदीपाहमयमालरत्नम्वेटश्रीनिवासदीति मनपस्य कामाक्षीगर्भसंभवत्य भीमदर्धनारीश्वरदीक्षितगुरुपरम सहजतालग्घविद्यावेशयस्य भीरामचूदामणिदीलि. तश्पति रुक्मिणीवस्याणनानि काम्ये नयमः सर्गः।

·दशमः सर्गः ॥ मनु यौवनमवलोदरी. कुचगिरीन्द्रकुटुम्बिमहोप्मभिः । रजनिपुष्टिविधकरसायने. रजनि कामिननानुगुणैर्दिनः ॥ १॥ हिमकुळ किळ हीनवलं पुग समुपलभ्य पुनः सहसा धूतिम् । नलिनपन्धुमकन्द मपान्धवं न हि जगापजयो नियनस्थिती ॥१॥ हिमगुदीक्ष्य हिमापलगोचरं दिनमणो दिशामेषि भिणाम । पुनरदो मुवनानि माणो. दुपये मजतेऽरितपेभित ॥ पहिनशेपारपरपरा. रममवेपितरप्यागो गा।

·रुक्मिणीकल्याणे
निववृते नियतं मलयाचलो.
लसदहीन्द्रगरोष्मलिते पथि ॥१॥
शमनसैम्भिदर्शनकातर.
स्वरथसैन्धवसत्वरचक्रमैः ।
द्रुततरं किमु दक्षिणदिङ्मुखो.
द्वतिरतानि गभस्तिमता तदा ॥ ५ ॥
विहितसाहसवृत्तिभिरक्षसा
बत तुपारभरबलवत्तरैः।
पतिमवेक्ष्य पराजितमादधे
किमु शुचा कृशता दिवसश्रिया ॥ ६ ॥
मिहिकया बहुधा कलिताशया
मिलितमेक्ष्य पतिनियतं निशा ।
अधित मानमतीष सुदुःसहं
प्रणयिनः परया ननु मेलनम् ॥ ७ ॥
परिमवादहहा तुहिनाहिवा-
प्रणयिनीरपि रक्षितुमक्षमः ।
भयवशानियतं नलिनीपतिः
प्रसममम्रपये प्रपळायत ॥ ८॥

·दशम: सर्गः । प्रगुणवेगपतङ्गतरणमा प्रकरपादपुटाइतिचूर्णितम् । विशदमभ्रकुलं विषदम्वनि धुवमलक्षि तुपारभरात्मना ॥ ९ ॥ प्रचितकोशशना परितःस्फुर- स्प्रचुरपत्ररथापि पयोजिनी । क्षयमियाय हिमें क्षणतस्तदा अलकत्ताभिरतेः क जयो भवेत् ॥ १० ॥ अतिकठोरतगतपनिता कमलिनी कणिकामपि हेमनीम् । यधिकशीसलिमानममोद नो पतिहित हि भवेरप्रमशहितम् ॥ ११॥ कुमुदिनी मुहिनांशुकुटुम्धिनी. महिमधामधूमपि पणिनीम् । दुहिनमाशु तुतोद मम सश भनिकनु असे स्वपक्षता ॥ १२॥ प्रतिभीदोऽपि महाहा: कमबिनारिपाधिफावरा:।

·रक्मिणीकल्याणे
बहलजृम्भितबाष्पपरिप्लुता
बभुरहो बत नेह ययापुरम् ॥ १३ ॥
प्रतिवधरवधूततमा हिमः
प्रसभमेव समीक्ष्य पयोजिनीः ।
प्रणयिनं परिरभ्य दृढं प्रभा
प्रकटतामभजन्न भयादिव ॥ १४ ॥
व्रततिकाकपटनजसुध्रुवा
मपहरनचिराद्दलशाटिका ।
किमपि कुन्दमहीरुहकोटिका-
मकृत नन्दसुतस्तुहिनागमः ॥ १५ ॥
निखिल घुष्पनिराकृतिनिष्ठुरे
स्फुरति भूरितुषारभरे पदा ।
कुसुममेकमराजत कुन्दजः
समरुची सकळ किल मोदते ॥ १६ ॥
अधिलवङ्गसुमं हिमशीकरा.
मलिततिर्जहती परभागिनः ।
त्रिचतुरानापिवत्तपिता मधु-
भ्रमवती नवकुन्दस्वान्पुनः ॥ १७ ॥

·दशमः सर्गः। सहदयेषु सरोरुहकोरके वधिगतेषु विपत्तिमनेहसा । किमिवि तापमवाप कृशोदरी. कुचमरोरुहकुटमलसंचयः ॥ १८ ॥ सुचिरमूममिया सुदृशां कुष. क्षितिधरं फिल हारलता भिता । अवरोह समानरुपी हिमे विभवशारिनि वीतमयोदया ।। १९ ॥ प्रथममेव सरन्प्रतया हिम. प्रतियो नवहारमणीगमाः। किमु जिता हिमपरिभिरूप्मभिः करावनुस्मनदुर्गभुवं जदः ॥ २० ॥ हरिनमीरयमूप्मलिमा दिमा. रकृटिसा पदुर्गमुपाभिता । उपपिरोभिपा सरमा धुवा. मारमयीमधिरोदिनीम् ॥ २१ ॥ सिममितपपपमनपष मटीपरमानरमा म्पुटेम् ।

·मक्मिणीकल्याण
इति विचिन्त्य हृदि प्रमदाजनः
परिजही निजहारपरम्पराम् ॥ २२ ॥
सपदि हन्त हिमं सरसोरहां
सकलमाकलय कुलमाकुलम् ।
व्रणयति स्म मुहुर्वरवर्णिनी-
वदनवारिजमोठइलाञ्चले ॥ २३ ॥
प्रकटितोहवणधूममनेकधा
प्रथममाहितकोप इव ज्वलन् ।
अधिहसन्त्यभियुष्य शिखी हिमै.
रजनि हापितहेतिरसंशयम् ॥ २४ ॥
उरसिजेष्विव पक्ष्मलचक्षुषा•
मुदयते दहनेषु किमुष्णमा ।
इति विवेक्तुभिवादरत: करा-
विधिरेऽधिहसन्ति विलासिनः ॥ २५ ॥
निजसतानि निरीक्ष्य सरोरुहा.
ण्यपहतानि करो युवतीतते ।
अहह शोकवशेन हसन्तिका-
मबलपातकवे किमसेवत ॥ २६ ॥

·दशमः सर्गः। समय एष हठने सरोकहा- मपहरन्नखिलामपि संपदम् । अहह वत्सुहृदोऽपि वधूकरा. नधिहसन्ति नितान्तमतापयत् ।। २७ ॥ हिमभिया किमु मित्रीहतं पधू. शयनिभं नलिन शरणागतम् । चिरमपालयदेप शिखावल. स्तदुषितं ननु वत्र धनंजये ।। २८ ।। अनुदिनं यक्ष्म वसुसंचये. रनलमम्बुजय धुरवर्धयत् । हदि विधाय तदेष हिमाद्वधूः फरनिभं कमलं किमपालयत् ।। २९ ।। अस विम्तिवझाटिपटीमदै. ईसितगर्मगृहोदरसमरः। अधिकशीतकपीडसमुद्भवै. रजनि शशिरवासरमः ॥ ३० ॥ शिशिरमारतशीफरितम्यया सरमसं सफलोऽपि वा अनः । R 11 ·रुक्मिणीकल्याणे - अधिहसन्ति करार्पणपूर्वक शरणमाप सखायमगुष्य किम् ॥ ३१॥ स्तनगिरी परिरक्ष्य तोष्णतां प्रतिदिशानि पुनः समयेष्विनि । अभयदानमिवादधती वधू- रभिकृशानु ततान कराम्बुजम् ।। ३२ ।। शिशिरवात भिया किल शीतता शिव शिव अयति स्म शिखावलम् । अमुमदोभयतो मृगलोचना- कुचगतोप्मलिमानमवैन्न किम् ।। ३३ ।। शिशिरवातविज़म्भणजा कर्ज शिथिलतामुपनेतुमना मनाक् । अधिहसन्त्यनलोऽपि ममन्ततो भस्तिदिग्धतनुर्भवति म्म किम् ।। ३ ।। परिचिता सुचिरं परिमुच्य मां हिमभयादियमूष्मला गता । इति वियोगवशादिव पाण्डुता. मधित व्ययहो भसितच्छलात् ।। ३ ।।

·दशमः सर्गः। शिव शिव द्विगुणां शिशिरव्यथा- मपटुरस्म्यपनेतुमिति हिया अधिसन्त्यनलो भसिदच्छला- दधिकपाण्डुरलायत वक्षणात ॥ २६ ॥ धनुपि पुण्ड्मये दलिते गुणे ऽप्यलिगणे विशिखऽपि सुमोत्करे । समृणिते शिशिरेण मनोभवो जगदिदं जयति म्म तपोयलात् ॥१७॥ निजपत्ति प्रसमीक्ष्य तप:स्थित दिनततिः शतामभजहदम् । अधित वृद्धिमतीय विभावरी पुननितमूरिसमोगुणा ॥ ३८॥ सपसि तापकलधारिणा शिशिरमामा मेषनरपरा: । किमिह माघवनिधये नगा व्रतमपणतया विधुतमाम ॥ ३९ ॥ देलारिसतिपिपमामुपवारवाद फोलालाथिन मुखभितेन ।

·रुक्मिणीकल्याणे
प्रालेयजालपटिमच्छिदुरेण पश्चा•
स्कालेन केनचिदभूयत कोमलेन ॥ ४०॥
बल्लावधूषितसयः प्रथमत्या
संचिन्त्य दक्षिणसमीरणसंनिकर्षम् ।
जीर्णच्छदच्छलमपास्य जरत्पट किं
नन्यप्रवालवसनं परिधातुमैच्छन् ॥ ४१ ॥
अन्तः प्रवालमथ दक्षिणगन्धवाह-
सांगत्यमेत्य सकला लतिका दधत्यः ।
पत्रावलीपरिचयं च चिराजहत्य:
किंचित्समुच्छसिकता क्रमशोऽधिजग्मुः ॥४२॥
उद्यानसीमनि नवप्रसवोन्मुखीपु
बल्लीमतल्लिकुहनाघरवर्णिनीपु ।
आरादलिद्विजकुलान्यजपनमन्दं
मन्त्राक्षराणि मदनागमघोदितानि ॥४३॥
सपाप्रसूतसमयाकपादलित.
प्रत्यमाङ्कमपचेलिमरागममे ।
वल्लीषु पल्लषपटान्तमुदश्चयन्ती.
ध्वामोधमन्यरतरोऽजनि गन्धवाः ॥ ४५ ॥

·दशमः सर्गः। आरामसीमसु नगा: प्रमोक्ष्य किं नु वल्लीमुधावरतनूः प्रसवोपपन्नाः । व्याकीर्णकोसुमरजोनिभगवर्मा ध्यात्युक्षिका विदधिरे मधुवारिपूरः ॥ ४५ ॥ प्राय: पचेलिमतपःस्थितिपारवश्या- स्पर्णावलीवापि परं दधतामनाथाम् । मन्दानिलो वनमहीपु महीनहाणां पृन्दानि तानि रमाश्वमितानि धेने ॥१६॥ संत्यज्य पर्णमपि साधु सपःस्थितानां शागशिरोमुषि महीरहमंतीनाम् । कीसावली किसलच्छतापुरन्थी. वहाय संनिधिमधाम मनासमूहः ॥ ४॥ समे प्रतापवरपत पावनी शम्दस्तत: समअनिष्ट कामगि पुरफोर पुष्परजसाय पम्पो जे व्यापति जाति मनोजवीरे !! ४८॥ मारानीपतिम गंगुमासमात्री बाराप विश्वरिजमोमपुण्यकाले ।

·रुक्मिणीकल्याणे
पूछानुपुखपरपुष्टरवापदेशा-
पुण्याहघोषमुदजृम्भयतानुवेलम् ॥ १९ ॥
मन्ये तपस्यदिवसमधुवासराणां
सीमाविवादशमनार्थमिहान्यपुष्टाः ।
ताम्रानबालदलतल्लजकैतवेन
जिह्वाञ्चलैश्चिरमधुः परशुं प्रतमम् ॥ ५० ॥
प्राप्त वसन्तसमयं प्रमदाबनभ्या
संवेद्य पञ्चमचमक्रियया सहर्षम् ।
संपूर्णरागसहकारदलापदेशा-
कि पूर्णपात्रमलभन्त वसन्तपोषाः ॥ ११ ॥
वामध्रुवां दशनवासमि शासवास-
संजातवेदनतया लथरागवन्धे ।
प्राप्यावकाशमित्र पल्लवमुल्लमन्त
प्रायोऽगिरन्परभृता वशगास्तदुक्तेः ।। ५१॥
सत्तत्प्रवालमनितारतमीविवेक-
कौतूहलादिव कुहू मुखयाललोकाः ।
संगृक्ष पूतमुखपल्लवतजानि
पच्चूपुटेपु चतुरं प्रतिशालि चेरुः ॥ ५३॥

·दशमः सर्गः।
सौरभ्यासमन:पयनारादी
यूनोः भियाय युगपम्मिलितेऽसिनेऽपि ।
भासीमिशाधिका ननु पपजन्मा
प्राय: मममगुणसृष्टिपराय मुग्यः स्यात् ॥५१॥
प्रायः कुहूं परभृतदिशा ममीपे
मुरया निप्रियभेवरसहिताः ।
काय फिलामजस फातिषियोगमीतिः
काताजनापदि भवेशिकदेवः ।।५।।
पाठोरफरभावगिने प्रयाने
जानवप्रामपगमापयुवमेव ।
प्रालयसपनं परित्य :
समगामपनि दागिपरेन्द्रम् ॥ ५५ ॥