·विषयानुक्रमः
पोपु
२
३-६
पत्रेषु
१०-१८
विषयानुक्रमः
मुमापित-विषयसूची
प्रस्तावना
प्रथमः प्रस्तावः । पद्यानि ८५
पूर्वमनपरमानदान-पुण्यार्जनम् ।
द्वितीयः प्रस्तावः । पद्यानि २३१
सालारतार-जन्म
यौग्नापमरः
विदेश-प्रचारः
राजगृह-प्राप्तिः
विराह-लामः
भोग-संयोगादि
तृतीयः प्रस्तावः । पद्यानि २५६
स्वकर्मपरीक्षार्थकौशाम्बीप्राप्तिः
रत्न-परीक्षा
राज्याङ्ग-प्रातिः
राजपुत्री-परिणयनम्
स्वयुटुम्पमिलनम्
सुभद्रोपलक्षणोपाख्यानम्
३-१०
.

·विषया- श्रीयन्य. परितस्य ॥२॥ पत्रेषु १.१८-२४ पत्रेषु २४-३४ नुक्रमः। चतुर्यः प्रस्तावः। पद्यानि २१४ स्वकुटुम्बमिलनम् भाजाया-परीक्षणम् प्राद-ग्रामपञ्चशतीदानम् पुना राजगृहप्रातिः चतुरिम्यसुतापरिणयनम् पुनारसमागमः पिरोष-निरोधः एका स्थानम् धर्म-करणम् पञ्चमः प्रस्तावः। पद्यानि ३५४ सद्गुरु-प्राप्तिः भावाभावदानम् ऐक्ये पञ्चागुलि-निदर्शनम् मृगाङ्ककथा-कथनश्ररणम् पूर्वभवः सन्देहापोहः धर्मरङ्गः पैराग्य-रग लाभादिवर्णनम् ग्रन्थकृत्प्रशस्तिः ३६ ·पृष्ठे प्रस्ताये ३ पद्यक्रमाङ्कः १२७ १४ २६ प्रस्तावे ५ ४ ३ ५ १ २ ४ २ २९ विपय अच्छन्नाः अज्ञाः अधमाः अधोशः अन्नमू अर्थेच्छा अविरोधः अविश्वासः असाम्प्रतम् अहङ्कारः आपन्नाश्रयः सुभाषित-विषय-सूची। पद्यक्रमा पृष्ठे विषय १६० २९ | आहार-शुद्धिः १४९ २२ औदरिक: २९ ११ । कर्म १५३ २८ -बलवत्ता ७८ ६ कर्म-भोगः २०८ २४ १३२ काम-भावाः ८२ २० ३३२-३३३ ३४ । कीर्तनम् ११ | कीर्तितः २ १ ४ ८४,२०१-२०२ २०, २४ ५ २८० ३३ ३ १४१-१४५,१६३ १४, १५ ८० ३ २१० ८५-८७ २७ ३ ८१,८४ १३ २ १३९ ·श्रीधन्य- चरित्रस्य विषय: कुपुमान कुलाङ्गना-धर्मः १ प्रस्तावे ។ २ पद्यक्रमा ७० सुभाषित- विषयमची ८ २४ २७ कुलीनः कुस्त्री १ ६९ १३ गुणाः प्रस्ताये पद्यक्रमा पृष्ठे विषयः १९ १ / क्रोधी ३ १०५, ११०-१११ १३ खला: २३१-२३२ १७ ५ ५०-५१ २६ ८ गाम्भीर्यम् ३ ११२ १०९-१११ २१ १३१ ७ ८८-१०५ गुणि-गौरवम् २१०९-११०-११६-११७ ६, ७ २०१-२०२ गुणिनः २८ २ १७१ ८ चित्त-नयने २ ४४, ५१,५४ कूटम् कृपणः १२ -धनम् ६० ५२-५३ क्रोधः क्रोधी २०० ·प्रस्ताये ४ १ पधमामा १७६ विषयः जाति-पोषः जिन-धर्मः त्याज्यम् दया दयाल: दानम् पृष्ठे विषयः प्रस्तावे २३ | -(पत्रात्तापरहितम्) ५ १ दानाप्रकाशः(छनधर्म:) १ दानी १ पृष्ठे ३०३-३०८ ३३-३४ ७१-७२ ३ १२ १७२-१७३ ३५ Urm २ | दाने दुर्लभम् १ १ ५३, ५८ दारिधम् ३ ८७-८८,१७१ २ २७७ ७३-७४ १२ | दुर्जनः १५३ ४ (आदरेण) ३ (पात्र) १९२ ८ १८ | दुर्वचः १६ | देशाः १ १२४ १५३ २२४ २२ २२५ १० देशान्तरम् २५ | दैवम् .ro ५ २२

·प्रस्तावे
पद्यक्रमा
पृष्ठे
श्रीधन्य-
चरित्रस्य
सुभापित-
विषयसूची।
२७ / धर्मः
विषयः
देवम्
-बलवत्ता
दौर्गत्य-शत्रवः
२२
२,
द्रम्माः
धनम्
७ / धूर्ताः
प्रस्तावे
पद्यम्माङ्कः पृष्ठे विषयः
९८
३ १५८, २१७ १५, १७
३
११८ १४ चतुर्विधः)
७९
२८ धार्मिक
२ ११६-११७
३ १३,१०९-११०
नन्दनाः
१२९-१३१ १४ नरामासाः
१३ । नारी
२५३ ३२ निर्गुणाः
१९४
निर्धनता
३
११
२-४, ७८ १.३ । निर्भाग्याः
४
१४१
१६-१८
२
१३
१४९, १५२
२
१२३
४
१८९
४ १०९-१११
५१-५२
३ ९९,१०१,१२९,१३१
५
२७८
३
-महत्ता
२१
-स्थानम्
धन्यजनः
घराचीक्षणम्
धर्मः
३३
११
॥४॥

·प्रस्तावे पृष्ठे १८ ४ विषयः निर्भाग्याः निःस्पृहाः पतिव्रता पद्यक्रमाङ्कः १२०-१२१ १८८ २२५-२२६ ४ २५ ४८ २५ १७४ ८ १ पृष्ठे विषयः प्रस्तावे पद्यममा २१ पुण्यम् ४ ३ ૨ ३६, ३७ २३ पुत्र-पुत्री-पाठनम् २५, २७ १७ पुत्रः २०, ४७ २६ प्रणामः (अष्टाङ्गः) १२ प्रधान-लक्षणम्, सेवा ३ प्रियश्रुतिः २ २१० बन्धु: १९० ५ बन्धु-पार्थक्यम् ४ १८० २१ बलम् २१ ३१८ ३० | युद्धिः २ १३९, १४१, १४२ ३४ १२३ पर-पीडा-परित्यागः २ परपीडाजाः परस्त्री ४ परीक्षितम् परीक्ष्याः पारतव्यम् ४ ५ २ २३ ४ २३ ५८-५९ ११३ ९९ २०६ ३३० २९ ५ ५ ·विषयः यीधन्य- चरित्रस्य पृष्ठे विषय पुद्धिमन्तः भाग्य-भगः पद्यकमा ४, १३९ लक्ष्मी सुभाषित- विपयसूची। ७ -साफल्यम् २१ २२ भाग्यमाजा प्रस्तावे पद्यकमाङ्क: २ १४२ ४ १२०-१२१ ४ १५१, १५५ २ १४८, १७९-१८१ ७४ १९९ ११४-११५ ४ २४ २५, २७ ८१ ४ • ५२-५३ ८ वचन-पालकाः ३ । वणिक्-क्रमः भुक्तम् भोगि-भोगः १६१ ३००-२ ६८, ६९ ७८ १६१-१६२ Mmm Murmur ९ / वधू-चरौ मनः ७ वाञ्छित-श्रुतिः वाणिज्यम् मर्यादा-भागः माता-पितरौ मृत-जीवितम् राजाशी ४ १२६-१२८ १११, १२५ २५ | विज्ञानम् १४ २८ १३ । विद्या दानम् १२४ २८ ·प्रस्ताये प्रस्तावे ३ पद्यकाका १३७ ३३ ४२ २२१ ५ - विषयः विद्या-बलिनः वियोपायाः विनयः विरोधः विवाहः व्यवसायी व्यवहारः -शुद्धिः शुभाशुभम् श्रुतिप्रियाः श्लाध्यम् सच्चरित्राः सज्जनाः पृष्ठे विपयः पधनमा पटे २८ सजनाः २१, २२, ६५ ११, १२ २ ८ ४ ४ ४ १०६,२७०,१९८ २१,२३,२४ १७ ५ ९०, १०५ २७ २९ २३ । सज्जीहा ३ १७७ ५ सती-सत्वम् ३ २३३-२३५, २३८ १४ । सत्परीक्षा २४३ सत्पुरुषः ९ सत्यम् ३८-३९ १६ समयोचितम् ३ १६६-१६७ समुदाय: (सङ्गताः) ५ २३४, २३५ सम्पदा २ १६० ६३, ६५ १२७ १५० २११ २००,२०१ १८८ ३७ ८ १ १ ३१ ·प्रस्ताये विषय पृष्ठे पृष्ठे १९ सुभापित- विषयसूची। ११ सेवा धीपन्य नरिमरस पिपय प्रताये पचारमा सहोदर ३ मादगिकाः १०७ मुर्गयोगः ३ ११४,१६१-१६२ मुग्री ३ ११२ २ ६ (भारपूना) ७४ २८ | सौरयानि ( सप्त) १४ १३ । स्त्रीचरित्रम् ३ खीपु मार्दवम् २७ m و مو مو د د पद्यनमाड २७ २ १-२ १४० १७१-२ २९ ११ स्वजन:

·॥ ॐ अहम् ॥ श्रीखरतरगणावतंसकमहाकविश्रीजयानन्दसूरिविरचितम् श्रीधन्यचरित्रम् ( पयम्) ॥ श्रीधुतदेव्यै नमः ॥ थेयोलतामण्डनमण्डपश्री-शाखाचतुर्दिक्षरिपूरिताशः । श्रीआदिदेवप्रथितप्ररूद्धि-भूयात् फल जिनधर्मवयः॥ १ ॥ यथा पुषु स्वर्गितरुर्गरीयान, यथाऽद्रिषु स्वर्णगिरिगरिठः । यथाऽन्धिषु क्षीरपयोधिरिष्ट-स्तथा पुमर्थेषु चतुर्पु धर्मः॥२॥धर्मेण लक्ष्मी- रसमा समेति, धर्मेण सम्पत्सुखमप्यखर्वम् । धर्मेण मोक्षोऽपि भवेदनन्तो, यतोऽस्ति धर्मोत्र जयस्ततोऽपि॥३॥ स धर्म एप प्रथितवतुर्धा, जिने परैर्भास्वरगीर्भिरेभिः । सदानशीलोग्रतपासुभावः, प्रभावसम्माविवभाविभद्रः ॥ ४ ॥ तत्रापि दान प्रथम प्रथीया, प्रदिएम- स्कृष्टफलमवापि । येनाऽदिदत्तेन सुनो सुपात्रे-जनिष्ट धन्योऽनुवशालिभद्रः ॥५॥ ध्यात्वा परं ज्योतिरनन्सदेत, प्रणम्य सम्पम् जिनवर्षमानम् । गिरी प्रभावा गुरुगौतमप, पेनधन्यस्य कथाप्रवन्धम् ॥६॥ धन्यः स पुण्यैरतुलो गुणौधै-रई तु फिश्चियतया ·प्रथम: प्रस्तावः । घन्य चरित्रम्। (पद्यम्) ॥१॥ समेतः । तदानधर्मातिशयात तथापि, स्ववाग्विशुद्धय किमपि ब्रुषेऽतः ॥७॥ यः पात्रदाने रसिकः स्वशक्त्या, स सौख्यपान हि यथा स धन्यः । पश्चाच तापेन सुदुःखिनः स्यु-न्याग्रजा दानकृतोऽपि यद्वत् ॥ ८॥ तथाहि महिमव्यूह-सुप्रतिष्ठाप्रतिष्ठितम् । प्रतिष्ठानपुरं स्वरित, रवस्तिसुरथं महद्धिमत् ॥९॥ यत्र दुर्ग परैर्दुर्ग, खातिका परघातिका । वनानि परितः सन्ति, नन्दनानीव सत्फ्लैः ॥१०॥ चैत्यैरलिहैः शुभैः, पताकापक्षपक्षमलैः । यत् पुरं रानते राज- हंसैरिव सरोवरम् ॥ ११ ॥ यत्र दानी जनो नागो, याचकालिप्रमोदः । दारिद्यं गहनं भिन्ते, हस्तविस्तारकारकः ॥ १२॥ लक्ष्यभेदोल्लसद्धाण-गुणचिन्ताविचारवित् । राज्ञि देवे च सर्वज्ञ, विजयी धार्मिको जनः ॥ १३ ॥ इत्यायनेकसच्छेक-सुविवेक- निकेतनम् । स्वर्भूर्भुवसयीसार-शोभाराग्भारमासुरम् ॥ १४ ॥ जितशत्रु पस्तत्र, नामतः परिणामतः । न्यायवल्लीवनाम्भोद- सोदरः सुन्दरः श्रिया ॥ १५॥ यद्भुजस्तम्भसम्बद्धा, जयश्रीहस्तिनीसमा । नान्यतो याति कुप्रापि, विचित्रेऽपि नृपाङ्गणे ॥१६॥ यत्प्रतापसहस्रांशु-चित्रं समुदितो रणे । रात्री दिवाऽपि विद्वेपि-ध्वान्तविध्वंसमातनोत् ॥१७॥ पुरा श्रिया श्रितं देवा-निःश्रीकं संश्रितं छिया । फुतश्चिनगरादागात, तद् द्रङ्ग कुलमेककम् ॥ १८ ॥ सिंहः सत्पुरुषा श्ये(स्वे)न, यत्रेयात् तत्र चार्घति । काकः कपोतः कुपुमान, जन्मभूमि न मुञ्चति ॥ १९ ॥ तत्कुटुम्बनरा नार्यः, कर्म कृत्वाऽन्य- येश्मसु । आजीविका प्रकुर्वन्ति, निर्वहन्ति यथा तथा ॥२०॥ तस्यैको दारकः सार-चारता विनीतधीः । स्वभावेन गुणोदात्त- चित्तो मातुः प्रियङ्करः ॥ २१ ॥ जनन्या जनितोत्साहो, महाहितमतित्वतः । वृत्तये वत्सरूपाणि, चार चारयति स्वयम् ॥ २२ ॥ एकदा बहिस्थाने, वत्सधारणकारणात् । निरनो निरगाद् गेहात, प्रातहरथाय सत्वरम् ॥ २३ ॥ तदेषोधानिकां कत, लघु- ·वृद्धोऽपि पूर्जनः । खान(स्वन्न)-पानसमायुक्तो, वर्न यातो भुनक्त्यथ ॥२४॥ तं दृष्ट्वा पालका सोऽपि, रोपितेहो गृहं ययौ । युभुक्षुर्मक्ष्य- मुस्कएं, मातरं प्रत्यरं जगौ ॥ २५ ॥ हे मातरय सघरक, परमानं सुधासमम् । देहि मे मुदि सम्पाद्य, जेमामि रुचितं यतः ॥२६॥ अधपूर्व लया मेऽम्ब !, फम्बलं विनते(त:) तनौ । सुभोजनप्रदानेन, नैवाऽऽशाऽपूरि भूरिशः ॥ २७ ॥ ततः कुतथिवानीय, कम- नीय(य) सुभोजनम् । पेहि मे घेहि मेऽदस्त्वं, प्राणा अन्नसमाः खलु ॥२८॥ इति श्रुत्वा प्रियालाप-कलापं स्वसुतस्य सा | मनसा सौरसस्नेह-गेहदेहल्यभूत प्रभुः(स.)।२९।। एतच चिन्तयामास, सनिःश्वासमसंशयम् । धिम् दुर्दैवे यतो नैवं, सुतस्याप्युचितं चितम् ॥ ३० ॥ चौरडश्चेल्लुफः सर्पः, प्राघुणो दुर्जनो भिषक् । धेश्या धूनों नृपो नैसे, परपीडो विजानते ॥३१॥ इति लोकोक्तिरक्ता- ऽभूत, सत्या सत्यापनादिव । न ग्रहं बालको जह्यात, किं कुर्वे सर्वथा पृथा ? ॥३२॥ इति श्रुत्वा पुराभत-सुखस्मृतिकृतेर्तृतम् । माता रुरोद रोदास्पृक, पालोऽपि खल पाल्यतः ॥३३॥ श्रुत्वेति प्रीतः(प्राति)वेश्मिक्यो, वाक्यपीयूपचन्द्रिकाः । मिलित्वा प्रीणयामा सु-थकोरीमित्र तांपत ॥ ३४ ॥ दीनं हीनं जनं दृष्ट्वा, यस्य स्याद् हृदये दया । सर्वज्ञोपज्ञसद्धर्म-स्तचित्ते वरिवत्ति वै ॥३५॥ स्व- दुःखदुःसितः प्रायः, सर्वो भवति मानवः । परदुःखसुदुःखातों, विरलस्तु दयालहत् ॥३६॥ सा दुःखकारण ताभिः, पप्रच्छे वत्सले- च्छया । प्रायशः सज्जनोऽन्यस्य, दुःखच्छेदं चिकीर्षति ॥ ३७ ॥ तत्पृष्टेऽथ यथास्पष्ट, तया निजगदे निजम् । मित्रस्वजनवर्गेषु, सत्यमेव वचः श्रिये ॥ ३८ ॥ सत्येन जायते प्रीतिः, प्रतीतिश्चापि सत्यभूः । जाजायते यशास्फीति-स्तस्मात् सत्यं सतां मतम् ।। ३९ ॥ सत्यसन्तुष्टचित्ताभि-स्ताभिः सर्वाभिरादरात् ॥ बमापे सा विशेषेण, स्थेमप्रेमपुरस्सरम् ॥४०॥ हे सख्यः ! भयर्ता तावन, बालको पाचते तु माम् । क्षीराशं तत् कथं दधा-मघ इचं स्वपनवे १ ॥४१॥ भुरयेति सामिः सर्वामि-र्वमा ·प्रथम: प्रस्तावः। श्रीधन्य- चरित्रम्। (पद्यम्) ॥२॥ सा सखी सुखम् । वर्ष ते पूरयिष्यामा, सुखं सखि ! सुवेप्सितम् ॥ ४२ ॥ इत्युदित्वैकया दुग्ध, तन्दुलोवो द्वितीयया । घृत वपरया खण्डा, चतुर्थ्या प्रमुदा ददे ॥४३॥ त्यक्त्वा खेदं समानीय, सर्व सर्वस्वसंनिभम् । रामिद्धं सुधास्वादु, परमानं तदा मुदा ।। ४४ ॥ संस्कृत्य पायसं माता, पुत्रप्रेटपुर्पया । जहर्ष नुरप्याशु, राद्धे वर्धापन यता ॥ ४५ ॥ विशालस्थालमा- नीय, संस्थाप्य स्वस्ताग्रतः । परिवेष्यापि तन्माता, कार्यायान्यगृहानगात् ॥ ४६॥ रहो रलं यथा प्राप्य, पिपासुस्तु सरोजलम् । वद्वत क्षीराममासाथ, मुमुदे बालकोऽधिकम् ॥४७॥ प्राक्तनागण्यपुण्येन, कथञ्चित् कर्मजाघवाद । दित्सा वत्साऽऽशये जाता, घोधियीजानुबन्धमः ॥ ४८ ॥ इतथ कैचिव सुकृता, प्राक्कतैस्तस्य मन्दिरे । कश्चिन्मुनिमहात्माऽऽगा-मासक्षपणपारणा॥ ४९ ॥ वाजप्रष्ट्याम, निपुष्पफलवत् फलम् । अदर्भ सम्भ्रम विभ-दुत्तस्थौ स तु सम्मुखम् ॥५०॥ भक्तिप्राग्मार- सञ्चार-स्फुरद्रोमाञ्चकञ्चुका । स त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य, तं ननाम स्वकामता ॥५१॥ चेतसा चिन्तयामास, धन्योऽई मगृह महत् । मद्वित्तमुत्तमं चैतदि], यतोऽसौ सङ्गतो यतिः ॥५२॥ दुर्लभं चित्तमेकस्य, वित्तं चान्यस्य कस्यचित् । चित्तं वित्तं च पात्रं च, धन्यानामेकतो मिलेत् ॥५३॥ ध्यात्वेति ध्यानसंहत्या, त्यागायोत्पन्नवासना । पाणिभ्यां पायसस्थाल-मालम्ब्येदमवर वचा ॥५४॥ हे मुने । समतासिन्धो !, विश्ववन्धो ! दयानिधे ।। विधेहि मयि सौम्या स्त्रो, दृष्टि धृद्धि(प्टिं) सुधाश्रियाम् ॥ ५५ ॥ स्वत्सम्भावितमात्मानं, मन्येऽहं जगदुत्तमम् । संसारसारत्व-राज्यलक्ष्म्याः कटाक्षितम् ॥ ५६ ॥ बालोऽप्यहं त्वया दृष्टा, प्रभ- धैर्य वनाधिका । दरिद्रोऽयीन्द्रसादृश्य-सान्द्रमद्रसुरनुमः ॥ ५७ ॥ सद्वित्त-चित्त-पात्राणां, संयोगो युगपन्मम । त्रिवेणीसङ्गमो भूया-मनो-पाक्कायशुद्धये ॥ ५८॥ दानं श्रेयस्ततोऽप्यन्न दानं तत्पायस पुनः । मुनौ पात्रे सुघा भ्यान, विशेषाद् वेषत(षितं) ·सपि ॥ ५९॥ मदर्य निर्मि मात्रा, मात्राधिकषियातया। गृहाण पायसं साधो!-ऽनुगृहाण घृणाऽनृणो(णम्) ॥१०॥ एतदादानता सपो, निर्निदानमना नु माम्। पवित्रय जगमाण !, रत्नत्रयमयाऽऽत्मना ॥६॥ त्वं मे माता पिता त्वं मे, पान्धवस्त्वं भयोधुना। संसामी शिवशंगामी, तसादादत्स्त्र धत्स्व माम् ॥ ६२॥ इत्युदित्वा ददानेऽस्मिन , शेवदाने स्मितस्यहम् । मुनिः स्वमिव सरसा, सत्पात्र समदीपरत् ॥ ६३ ।। धन्यमन्यस्त्वसौ पालो-जालोचिवमतिस्थितिः। परमाने मुनौ भक्तचा, परमानन्दको ददौ ।। ६४ ॥ तस्मिन् ददवि तहान, मुनौ पात्रोत्तमे तदा । देवा न वपुः स्वर्ण, तदद्भुतकृते ध्रुवम् ॥ ६५ ॥ तदा तस्मिन् भने यम, पालो लेमे फलाद्भुतम् । तल्लोके विश्रुता जाता, धमों धीर इति श्रुतिः ॥६६॥ विहत्य निर्गते गेहा-सुनावन्वगमन राकः । मन्नाना सफल जन्म, तन्महामुनिदानतः ।। ६७ ॥ तदानावसरे सारे, भावोदारे स पेतसि । महोत्तममनुष्यायु-निबन्ध प्रपन्यतः ।। ६८ ॥ गाम्भीर्य सर्वतः शस्, समायेषु भाविनाम् । विशेषतः शुमे दाने, यदधान पालकोऽपि सः ॥ ३९॥ पदपद् गेहसी, परमार्म सुधोपमम् । तद् दगाऽपि दधौ चित्ते, यथा फोऽपि विषेदन ॥ ७० ॥ कश्चिद्दाला समर्थोऽपि, किञ्चिद् वक्ति भूजने। कोऽपि दया महाभागो, न त वक्ति मनागपि ॥७१॥ एवं दचाऽपि गाम्भीर्या-माऽचख्यौ मातुरप्ययम् । तता सम्मा- प्यते भव्यै-धर्म उभो महाश्रिये ॥ ७२ ॥ समागत्य पुनर्मात्रा, परियेषितपायसम् । प्रायशो घुमुजे स्निग्ध-मुग्धमुग्धमतिर्यता ।।७३ ।। गुरु-देव-पिद-स्निग्ध-पद्ध-लानाधनेषु च। दमा यद् भुज्यते भुक्त, तच्छेपमुदरे भृतिः॥७४॥ तस्मिमेव दिने साये, पसरूपाणि पारसन । पदिशा मुनि एपष्ट-मुपविएस्तवन्तिके ।। ७५॥ धर्म चतुर्विध शुद्ध, मुनिनाऽऽविष्टमिटवत । प्रीस्पा शुभाष विभान्ता, फलापीपावर्जिवम् ।। ७६ ॥ षस्सपालस्सदाऽऽकर्ण्य, धर्मकर्मोग्रचर्मदम् । योगी। परमानन्द-कन्दोदा-

·घन्य-
चरित्रम्।
(पद्यम्)
द्वितीय
प्रस्तावः।
म्दुदोऽभवत् ॥ ७७ ॥ दध्यौ च हृदयै धर्मः, शर्महेतुरकृत्रिमः । विश्ववन्धुरहो ! धर्मों, धर्मः कल्याणवल्लिभः ॥ ७८ ॥ भवितव्य-
नियोगेन, सदायुः क्षतिमागतम् । विचिकावशादाप, परलोकमतर्कितम् ।। ७९ ॥ यस्मिन् देशे च काले च, यत्र योनि-चयो-
द्वये । जीवैद्धं हि यत् कर्म, प्रायस्तत् तत्र भुज्यते ।। ८० ॥ इत्येवमेव सुकृतं समुपाय॑ वर्यः, सद्भावदानवशतः स्वयशस्वभावः ।
तद्रोरमन्दिरमुपेक्ष्य समक्षमः, पुण्येन सोऽत्र विदधे सविधे समृद्धेः ॥ ८१ ॥ तस्मिन् क्षणे तदत्युग्र-पुण्यनैपुण्यभूपतिः । सुप्र-
सबस्तनोति स्म, विस्मयस्मेरिणी दशाम् ॥ ८२॥ यो दानपुण्यनैपुण्यं, बालोऽपि बुधवद् दधौ । निर्धनोऽपि धनीवामृद् दानाद् धन्यो
मुदेऽस्तु सः ।।८३॥ तद्दानपुण्यवशतः शिशुरेप वेप-वित्तादिमिविरहितोऽपि हितोपयोगी ! यत् प्राप्स्यतीप्सितसुखं सुपमाविशेषात् ,
तदनोच्यते समुचितं जिनधर्मयोग्यम् । ८४॥ इति धन्यमहापुण्य-नररत्नशिरोमणे । जिनधर्मजयानन्दः, प्रस्तावः प्रथमोऽजनि॥८५॥
इति श्रीधन्यदानचरिते पूर्वभवपरमान्नदानपुण्यार्जनः प्रथमः प्रस्तावः ॥ १ ॥
अथ द्वितीयः प्रस्तावः।
अथानदानोन्नतपुण्ययोगात, समर्जितोदात्तफुलोपयोगात् । स वालजीवोऽवततार यत्र, यथास्वरूपस्तदिहोयतेऽदः ॥१॥
दानाद् भवेजन्म कुलेप्वरोग, सौभाग्यभाग्योन्नतिलाभयोग्यम् । रूपं सुसंयोगफलं यशश्च, सबोधिसिद्धिश्च जयो वशश्च ॥ २॥
तत्रैव नगरे लक्ष्मी-लीलापुण्याढ्यनागरे । धनसाराभिधः श्रेष्ठी, ज्येष्ठोऽस्ति वणिजां वरः ॥ ३ ॥ लक्ष्मीर्वमति वाणिज्ये, सर्वतो
व्यवहारिणाम् । मत्त्वेति यस्तदेवाधाद् बहुधोक्तक्रयाणकैः ॥ ४ ॥ राजहंसीच सत्पक्षा, सन्मानसनिवासिनी । प्रिया शीलम(ब)ती
तरय, नामता परिणामतः ॥५॥ यादेष-गुरु-बन्धूनी, भत्ताचा पतिमनोऽनुगा। सर्वकार्यकरी गेहे, साखी श्रीवि वस्यते ॥६॥

·एतारष्ठि-प्रेष्ठिन्यो-हवास वितन्वतो।। प्रयाति सुखतः कालः, परस्परमुपेतयोः ॥७॥ पुरा पुत्रत्रयं जज्ञे, यथानुक्रमनामवत् । स्वस्वभावसमायुक्त-प्रागुणात्तात्मकर्मवत् ॥ ८॥ धनदत्ताभिधः पूर्वो, धनदेवो द्वितीयका । तृतीयो धनचन्द्रश, प्रायशः सम्याथ ते ॥ ९ ॥ विनयादिगुणोदीर्णा-स्तत्पत्न्योऽपि क्रमादिमाः । धनश्रीर्धनदेवी च, धनचन्द्रा तथाऽपरा ॥ १० ॥ पितृमातृसाए- धातु-मातृजायाटुम्बके । शीलवत्यां सुतत्यैन, स जीवोऽप्युदपद्यत ॥११॥ तस्मिन् गर्ने समुत्पमे, बहुपुण्ये पुरार्जितात् । शुभस्वमापनेव, माता सन्तोपिता भौ ॥१२॥ सन्निधेः सन्निधैर्धात्री, यथा दृष्टाऽपि तुष्टये । सद्गर्भवत्यभन्माता, साताख्याता- जदीरितः ॥ १३ ॥ यस्मिन दिने प्रियाकुक्षौ, गर्भस्ये सोऽवतीर्णवान् । तदिनात् स पनैः श्रेष्ठी, वधे चाविद् विधोः ॥ १४ ॥ यथा फ्ल्पतरोधीज, वर्धते नन्दनारनौ । तथाऽसौ वर्धते गर्भे, मातुञ्छितवत्सलः ॥ १५ ॥ यथाऽप्रककरण्डस्थे, दीपे गेहं प्रदीप्यते । मावगर्भस्थिते तस्मिन् , गृहं भाताऽप्यदीप्यत ॥ १६ ॥ दोहदा दानपुण्यादौ, यभयुर्मानुरुचराः । ते सर्वे पूरिताः पिना, मिनायितमनोरथः ।। १७ । गर्भमासान नवातीत्य, ससार्धाष्टमरात्रिकान् । सुप्रशस्त दिने वार-धिष्ण्य-योगमलाधिक ॥ १८ ॥ लग्ने ग्रहपलोपेते, केन्द्रगे गुरुभाये । रोहणाद्रिक्षमेवाम्बा सुतरत्नमजीजनत् ॥ १९ ॥ शुगलक्षणसम्पूर्णो, रूपला- वण्यपुण्यवान् । दीप्तिमानताकारः, पुत्रो जातः पितुः श्रिये ॥ २० ॥ तज्जन्मनि प्रशस्तानि, निमित्तान्यभवस्तदा । हर्षप्राषि- योपिक, सात सतिकागृहम् ॥२१॥ निधीयमाने तन्नाले, भूमायाचारकारणात् । निःससार महासार-मणिनिधी रसास्तना(तलाव ॥ २२ ॥ तं निधि तमिवावाप्य, धान्या निर्गतम् ग्रतः! धन्यो धन्योऽयमयैव, यो धनेन सहाजनि ।। २३ ।। सुत-शेषधिसम्प्राप्ति- हृष्टचिषा मियोऽगना धन्यनामेति निय, जगुरतं कुलयोपितः ।। २४ ॥ निमिशेिषकम् ॥ अन्योऽपि प्रीतिमाल्लोकः, कुल- ·द्वितीयः प्रस्तावा। धन्य. चरित्रम्। (पयम् ) ॥४॥ जस्वजनादिकः । चकार सारतन्नाम्ना, वर्धापनमहोत्सवम् ॥ २५ ॥ निवृ(वर्त्य सूतक रीत्या, द्वादशाहे महामहे । पिनाऽपि तस्य तन्नाम, सु(स)कुटुम्बमदीयत ॥२६॥ तस्य जन्मोत्सवाहास्तु, पितृभ्यां विहिता हिताः। तदाऽकस्माद् धनप्राप्ति-स्तद्भाग्यादभवद् भुवा ॥ २७ ॥ शुक्लपक्षद्वितीयेन्दुः, कलाभिर्वर्धते यथा । सुखस्था शङ्करप्रेयान , सल्लक्षणविचक्षणः ॥ २८॥ सचकोरहदामोदी, सन्वन कुवलयश्रियम् । धिष्ण्यराजिष्णुराशाद्युत्, स धन्योऽपि तथोचकः ॥ २९ ॥ युग्मम् ॥ स्नेहपानीयसंसिक्तः, सच्छायोपाय- सन्मयः । शाखीव वर्धते धन्यः, सार्ध पितृमनोरथैः ॥३०॥ क्षौरकर्मादिका जात-क्रियाश्थाचारहेतवः । ताः सर्वास्तस्य पितृभ्यो, विहिताः सन्महोत्सवाः ॥ ३१ ॥ अथ पञ्चान्ददेशीयो, विद्यादानार्थमर्थतः। शालायां पण्डितस्यायं, पितृभ्यो विनिवेशिता ॥३२॥ विनयाद् विद्याः सङ्ग्राह्याः, पुष्कलाद् धनतोऽपि च। विद्यया वा पुनर्विद्या-त्रयमेतत् तदङ्गतः ॥३३॥ गणिताधाः कला सर्वा पुद्धिसर्वस्वभमिका: । द्वासप्ततिरपि स्पष्ट-मधीतास्तेन धीमता ॥ ३४ ॥ विद्याश्चतुर्दश श्रेष्ठा, पडङ्गाथा यथाक्रमम् । पठिवास्ता हापि प्राज्य-विनयाद सुगुरोर्मुखात् ॥ ३५ ॥ यत्र पुण्यं हि तत्र श्रीयंत्र श्रीस्तत्र धीरपि । यत्र धीस्तत्र युक्ता डी- यंत्र हस्तित्र नीरपि ।। ३६ ॥ यत्र नीस्तत्र वागीशा, यत्र वाक् तत्र सा धृतिः। यत्र श्रेयश्च तत्रैव, गुणाः सर्वे विसृत्वराः ॥३७॥ एवं च भणनात् तस्मि-छक्षणानि गुणाः पुनः । सङ्क्रान्ताः पूर्वपुण्यत्वात् , पदार्था मुकुरे यथा ॥ ३८ ॥ त्रिमिविशेषकम् ॥ स यदाऽप्याप्तवियोऽभूत , सकलः कमलालयः । यौवनेनाप्यलचके, शक्रेणैरावणो यथा ॥ ३९ ॥ रूप-लावण्य-धन्यात्मा, संश्रितो यौवनश्रिया । इतः सौभाग्यलक्ष्म्याऽपि, सर्वः पुण्यास्पदेच्छुधीः ॥ १० ॥ पितृभ्यां स्वजनैर्मेने, स गुणैर्विनयादिभिः । एकेनापि गुणेनाही, प्रायः सर्वत्र पूज्यते ।। ४१ ॥ निष्केवलं गुणा. एव, परेष्वपि विजित्वरा किं पुनर्विनयेनाऽऽसा, शूरा वा गुण.

·पक्रिणा ॥ ४२ ॥ आदृत्येति पितृभ्यां स, सत्यग्रेऽपि सुतत्रये । विशेषात स्वात्मवत् प्रेष्टः, गुणा मानप्रदा। खल ॥४३॥
एवं च लघुत्वं प, नास्ति मानत्वतत्वदम् । गुणी लघुरपि श्रेष्ठो, ज्येष्ठोऽपि विगुणो लघुः ॥ ४४ ॥ इति स्थितिमते
सर्व-कुटुम्ने वद्धितावहे । पित्रोरपि सतोरेतद्-बान्धवा द्वेषिणोऽमवन ॥४५॥ एकदा पितरावा, प्रचुरेास्तदग्रजाः । समाने
सति सनुत्वे, किमेष यहु मन्यते ? ॥४६॥ प्रायः पुत्राः समाः सर्वे, पितॄणां हितहेतुतः । अङ्गजत्वा भूतत्वाय, पोषणादिविशेषणात
॥४७॥ एकोदरसे तुल्यस्य, लवोरपि सवोऽस्य तु । अत्यादरपुरस्कारः, क्रियते किमुकामता ? ॥ ४८ ॥ युग्मम् ॥ इति
प्रयाणां पुत्राणां तेषां धन्याग्रजन्मनाम् । नियाय्य वाक्यमाशङ्कय, जगतुः पितरावथ ॥ ४९॥हे प्रय[] पुत्रकामात्र,
निखपा निर्गुणाः किमु । ध यूथपरिभ्रष्ट-गजवद् मञ्जिवक्रमम् ॥५०॥ गुणाः सर्वत्र पूज्यन्ते, न वृद्धत्वं न सत्कुलम् । अन्यामा
मनास्त्याज्या प्रामाः सुमनसो वनात् ।। ५१ ॥ गृहजोऽपि रजापुञ्जा, क्षिप्यते निर्गुणो पहिः । पहिर्भवने नेया, खानेमत्स्ना.
ऽपि मङ्गला ।। ५२ ।। न कोऽपि वल्लभः कायः(य)-प्राया स्वार्थपरे जने । गुणवान वल्लभा सोऽपि, सर्वत्र निजकार्यकृत् ।। ५३॥
निष्कलोऽपि तथोमोऽपि, विरूपाक्षोऽपि भैरवः । रुद्रोऽपि गुणतः पूज्यः, कि पुनस्त्वेप सत्कुलः ॥५४॥ तस्मात् त्वावा गुणानस्य,
पूजयावा परेऽपि च । ततो न कार्यों युष्माभि-गुणद्वेषोऽस्य सोदरी ॥ ५५ ॥ एवं च न्यकता युक्तया, पितृभ्यो तेजाजाधमा ।
पुनः किमपि प्रत्यूचु-चाटास्तादृशाः खलु ।। ५६ ।। यद्येवं भवतोरस्मिानी निर्बन्ध[:] स्नेहबन्धुरा । परीक्षा क्रियतो तर्हि, यहि
सर्वत्र सम्मतम् ॥ ५७ ॥ गजोऽपि चतुरङ्गोऽपि, पत्तिश्चापि रथस्तथा । मणि-स्वर्णादिकः सर्वा, पदार्थ सुपरीक्षितः ॥ ५८ ॥
परीक्ष्यमाणा ये दक्षा, क्षमन्तेन परीक्षितम् । हे तु मन्तः सतो मान्या धन्या हि सुपरीक्षिता। ॥ ५९॥

·द्वितीयः
प्रस्ताव।।
भीधन्य.
चरित्रम्।
(पद्यम्)
॥५॥
इति सेपो वचः श्रुत्वा, युक्तिव्यक्तिमुपस्थितम् । किश्चिद् विमृश्य पितृभ्यो, यत् कृतं सनिरूप्यते ॥६० ॥
द्वात्रिंशद् रूपका भाग्य-लक्षणश्रीनिरूपकाः । तेभ्यस्ताभ्यां तु पितृभ्यां, वाणिज्याय धियाऽर्पिताः ॥ ६१ ॥
पृथक् पृथग् दिशो गत्वा, कृत्वा च क्रयविक्रयम् ! लाभ नौ दर्शयध्वं भोः !, इत्युक्त्वा प्रेषिताः सुताः ॥ ६२ ।।
परीक्षाद्रव्यमादृत्या-ऽऽगत्य स्थान प्र(य)थेप्सितम् । व्यवहर्तुथो लग्ना व्यवहारो हि कामधुक् ॥ ६३ ॥धन्योऽपि द्रव्यमासाद्य,
तन्मात्रं पितुरन्तिकात् । जगामोदामघी राज-मार्ग वर्गोत्तमोघमः ॥ ६४ ॥ प्राक् सजीवं क्रयाणं हि, श्रिये क्रेयं वणिक्सुतैः ।
मत्येति मेण्ढकं प्रौद, जग्राहाय्यगुणग्रहः ॥ ६५ ।। लात्वा तं यावदायातो, राजमार्ग समग्रमुत् । राजपुत्रस्ततः कोऽपि, समा-
यातः समेण्टकः ॥ ६६ ॥ धन्यस्य मेण्ढकं दृष्ट्वा, राजपुत्रस्तमप्रवीत् । योध्येते पुद्धितो मेण्डौ, परस्परजिगीपया ॥६७ ॥
दीनाराणां सहस्र हि, पणीकृत्य कृतस्पृहम् । राजमार्गजनान्वर्भ, मेण्डको तावढौकताम् ॥ ६८ ॥ घाताघातप्रपाताय, पृथग् भूत्वा
महोद्धतम् । शीर्पाशीर्पि महामर्प, युयुधाते तु मेण्डकौ ।। ६९ ॥ युध्यमानेन धन्यस्य, मेण्ढकेनोढदाय॒तः । राजसमेण्टको जिग्ये,
भाग्यं हि वलवत्तरम् ॥ ७० ॥ राजाङ्गजस्य मेपेऽथ, भमशेपे विशेषतः । धन्यो जयं च दीनार-सहस्रं लब्धवान् पणम् ॥ ७१ ॥
तल्लात्योभयमिन्यात्मा, गृहमागत्य सत्वरम् । ताताय ढोकयामास, सुपुत्रः खलु तादृशः ॥ ७२ ॥ अन्ये तु भ्रातरो भाग्य-वर्जिता
धन्यनिर्जिताः । अलाभस्वल्पलाभत्वा भाग्ययोग्या हि संम्पदः ॥ ७३ ॥ पुनर्द्वितीयवेलायां, प्रयोज्या भ्रातरोऽवदन् । भूया
परीक्षा क्रियता, श्रेयो द्विसिः परीक्षितम् ॥ ७४ ॥ पितृभ्यां पूर्वपुत्रोक्त-माकाकीर्णनिर्णयम् । परीक्षार्थ पुनः किञ्चित्, पर्या-
लोचि विचारतः ॥ ७५ ॥ एकस्यां तु परीक्षायो, धन्योऽभूधनकामधुक् । द्वितीयस्यो पुनर्भया-दिष्टार्थप्रथनप्रथा ॥७६ ॥ पुनः
॥ ५॥

·परीक्षार्थ, पुरेभ्यो ददिरे तदा । कल्याणमापका: पहिः, पिम्पा राष्टिपुष्टिदा ॥७७ ॥ तदादाय महायास-क्रय-विक्रय-निष्क- पान । पासपोऽपि तेऽस्यर्थ-मर्थेच्छा हि नृणां भृशा !! ७८ ॥ महोघमाव पुनस्वेपा, व्यवहारविहारिणाम् । न कोऽपि लामा प्रायोऽत, फर्म देव गछ ।॥ ७९ ॥ धन्योऽथ पुण्यनैपुण्य-बुद्धिसनिधिसनिधिः । यल्लामाय शुभं लेमे, तत्स्वरूप प्राप्यते 1८०॥ मनाममाधिमापाय, मिथाप जिनदर्शनम् । प्रणम्य सुगुरूनादौ, स्मृत्वा पश्नमस्क्रिपाम् ॥८१॥ पित्रोरादेशमासाघ, निर- पपरमाश्चि । अक्सा मतपथै प्राप्तः, स सर्प सपलं विधेः ||८२॥ कस्यां च विपणश्रेणी, सुपणायाविचक्षणः । चिक्रीपुः श्रेय नामाप, दाप समुपाविशत् ।। ८३ ॥ इतस्तमामवद् द्रो, तुङ्गेन्छो घनमीलने महाधन्याभिधः श्रेष्ठी, कृपणानो शिरोमणि ॥४॥ तेन ता महारम्भैः, स्तम्भैर्दुर्गतिसमनाम् । पापानामानने येन, तेन द्रव्यसमर्जनम् ॥८५॥ यथा नन्दोऽभवद् राजा, नयागाद्रिमनदी । सधैवास्थित पित्तोप-सञ्चयोचितपेतनः ।। ८६ ॥ रानिन्दिवं दिना स्वाप, प्रायशो भोजन विना। त्यक्त्वा- ममो द्रव कोटी कोटीरता यो ॥ ८७ ॥ पापानि कृपणाः कुर्यु-वित्तार्थ स्वार्थनिःस्पहाः । तदर्जित धिया धीरा वीरा: गन मते 11८८11 धर्मापापि नो दले, न कर्मण्यपि च शर्मणि । न नर्मणि च नो दीने, हीनेऽधीने घ किञ्चन ॥ ८ ॥ मजन सनने वाऽपि, नाऽऽभन्ने न दचीयसि । दुःस्थे सुस्थे प्रशस्तेऽपि, ग्रासमात्रं न यच्छति ॥ ९०॥ पुत्रस्पापि न कस्पापि, योरिव सपा पारिधिमा स प्रायो, दित्सति छापिच्छलः ॥ ११ ॥ न माता न पिता नेटो, बन्धु पिन यन्धुरः । सम्म न पोऽयस्ति, पाहयो द्ररिणादावे ॥ ९२ ॥ नाऽमा नापि परः कोऽपि, कपणस्य सुमोज्यमुक् । यो न भक्ते स्वयं पा-दन्यस्मै एक धी: १३९३॥ न वस्राणि परीपत्ते, वितेप्सुर्वपुषः प्रिये । यः कृत्वाऽऽलोक्यवे लोके, मानसन्मानपूजनम्

·द्वितीया
प्रस्तावः।
परित्रम्।
(पपम् )
॥ ९४ ॥ वार्षिकेऽप्युत्सपे दीपा-स्यादौ शाल्यादिभोजने । मिष्टाममस्य शस्यार्थ, नो विशेदुदरे कदा ।।९५ ॥ मितम्पचस्य
तस्याहो !, सत्यपि द्रविणोचये । भोजनाच्छादनेच्छासु, न कदाचिदभू वरम् ॥ ९६ ॥ मुखानुकूलताम्बूल-हदानन्दनचन्दनः ।
नाम्नाऽपि नासको मेजे, सुविनीतैर्यथा खलः ॥ ९७ ॥ सोऽर्थिमिा प्रार्यमानोऽथ, नामभ्रान्त्या भ्रमभ्रमा । चोक्कुपीति पत-
स्मीति, शाशपीति विरीतिमत् ॥ ९८ ॥ चेतसा चिन्तयन ब्रूते, भ्रूतेजोभञ्जकं वचः। गालिभिर्गालनीयोऽहं, न च याच्यस्त
याचकः ॥ ९९ ॥ यो मां मुष्टिभिराहन्यात, स तु मान्यो ममासमम् । न च याचकवाचाऽस्तु, वनपासोपमनमः ॥१०॥
जावजन्मोत्सवे प्रायो, मार्ग्यमाणः स मार्गणैः । मार्गणैरिव मिमात्मा, रोखीति खरस्वरम् ॥१.१॥ कि बहन्यमपि प्राति-
पेधिमक स्वजनादिकम् । कस्मैचिद् ददतं वीक्ष्य, वीक्षाऽऽपभो भवत्यलम् ॥१०२॥दीने हीने कचिद् दीय-माने दाने नु दानिना ।
शिरोऽनिर्जायते तस्य, पराकस्यास्य पश्यतः ॥ १०३ ॥ ऐहिकाऽऽमुष्मिकानर्थ-साथै निम्शङ्कसकरः । अशोभलोभसंधोम-
स्तोभदौर्भाग्यभोगः ॥ १०४॥ दाध्येति ध्यानसन्धान-विध्याताध्यात्मचेतनः। तद्धनो निर्धनो वान्ध-त्रिसन्ध्यं धनमिवधी।
॥१०५॥ युग्मम् । एवं च कुर्वतस्तस्य, तद्धनस्य धनाशया । धने घनेऽपि वृद्धत्व-माससादाऽऽपदा पदम् ॥ १०६॥ पुत्र-पौत्रा-
दिविद्वेषा-दन्यदास हदा न्यदात् । तथा धनं निधीकुर्वे, यथा कोऽपि न विन्दति ॥ १०७॥ इति ध्यात्वा मुर्व खात्वा, कृत्वा
गर्न गृहान्तरे । द्रव्येण पूरयामास, रजो नीत्वात्मसम्मुखम् ॥१०८॥ यदातु कृपणो धान्या, विदार्योदरमादराव धन क्षिपति
रक्षार्थ, धूलिमात्ममुखं नयनू ॥१०९॥ तदा तद्गर्तवृत्तास्य, प्रसार्यावार्यसम्मदात । बम्भणीति धनं मेदो, धूलिको तवास्तु
भोः। ॥ ११० ॥ तथाऽन्ताशुपिरो खट्वा-मपटुकटुचेष्टितः । वभार सारविस्तार-प्रत्लरलोऽथ यत्नवा ॥ १११ ॥
॥६॥

·गामापूर्य यत्नेनो-परि खट्वां निधाय ताम् । तदेकाग्रमनास्तत्र, तस्थावस्थानकस्थितिः ॥ ११२ ॥ तत्पर्यद्वासनासीनो, मूर्छास्त(स्त)मितलोचनः । दाध्याति ध्यानवानेतद्, योगीव परमक्षरम् ।। ११३ ॥ यदीदृग् निश्चलं चेतो, जन्तोः सन्तोपतो भवेत् । शुभार्थ तत् तदैवाशु, कैरल्यमनलम्बते ।। ११४ ॥ प्रायोऽन्यस्यापि जीवस्य, द्रव्यादिविपये मनः । यादृशं तादृशं व स्थाद्, धर्मे तत् सुलभं शुभम् ॥ ११५ ।। " न वेत्यसौ वराको यद्, धनं यत्नेन रक्षितम् । समं न केनचिद् याति, भवान्तरमुपे. युपा ।। ११६ ॥ विना भूतस्य दानेन, धनं रक्षाविधायिनः । किंचिन्मात्रमिहामुत्र, नोपयोगाय जायते॥ ११७॥" स जराजीर्ण- सानो, मुमूर्षुर्मुर्खशेखरः । प्राप पापसमायुक्तो, मोहमौढ्यमन्त् ।। ११८ ।। समुत्पाटयितुं खट्वा, प्रारेभे मां निरीक्षितुम् । तत्पुर्धनलिप्साय, दोपमूलं हि सा यतः ॥ ११९ ॥ पाणिभ्यां संस्पृशन पादौ, पुत्राणां स वदन मृदु । प्रोगे भो नन्दना ! मैना, कड्ड्वं खट्यां मदन्यतः ॥ १२० ॥ प्राणेभ्यो वल्लभा यन्मे, सट्वेयं घटते स्फुटम् । ततो न कार्या दूरेण, पितृभक्तः सुतै. रिति ॥ १२१ ॥ पुनरूचे विचार्यान्तः, कृपणः स्वसुतान् प्रति । समयोचितपाथेयं, दवं मह्यं सुता ! हितम् ॥१२२ ॥ ये भवेयुः पितुर्भक्ता, युक्तास्ते नन्दनाः पुनः । शेपास्तूदर-हृद्दारि-कृमिकीटोत्कटाः स्फुटाः ॥ १२३ ॥ श्रुत्वेति पितुरादिष्ट-मिष्टं ते 'मुदितास्तदा । पुण्यं दातुं पितुः पातुं, स्वाख्यातुं सपिचेष्टितम् ॥ १२४ ॥ ततः स कृपणः नोचे, विचिन्त्योचितमाचितम् । कार्यः संस्कारपुंस्कारो-ऽस्थानया सट्वया समम् ॥१२५॥ इत्युक्त लोभभूमुक्त, पिना सत्रा स्वचेतसा । जहपुः सुपर्म प्रोचु-स्तात ! त्वं निःस्पृहो गृहे ।। १२६ ।। सत्यपि सापतेयस्य, सारे द्वारे त्वदर्जिते । यदेतदेव देवत्वं, युभूपुर्याचसे वसु ॥ १२७ ।। इत्यङ्गी- कृतमात्मीय-मुदितं मुदितः पिता । पुपाश्चात्र महामात्र-निळयाभयदानतः ॥ १२८॥ प्रायो न कोऽपि कस्यापि, जानात्यान्त-

·भीषन्र
परित्रम्।
(पपम्
द्वितीया
प्रस्ताव
॥ २४ ॥ वार्षिकेऽप्युत्सपे दीपा-त्यादौ शाल्यादिभोजने । मिष्टाममस्य शस्यार्थ, नो विशेदुदरे फदा ॥९५ ॥ मितम्पचस्य
तस्याहो !, सत्यपि द्रविणोचये । भोजनाच्छादनेच्छासु, न कदाचिदभू वरम् ॥ ९६ ॥ मुखानुकूलताम्बूल-हदानन्दनचन्दनः ।
नाम्नाऽपि नासको मेजे, सुविनीतैर्यथा खला ॥ ९७ ॥ सोऽर्थिभिः प्रार्थ्यमानोऽथ, नामभ्रान्त्या भ्रमभ्रमः । घोकपीति पत-
स्त्रीति, शाशपीति विरी विमत् ।। ९८ ॥ चेतसा चिन्तयन् ब्रूते, भ्रूतेजोमञ्जक वचा । गालिभिलनीयोऽहं, न च याध्यतु
याचको ॥ ९९ ॥ यो मां मुष्टिभिराहन्यात, स तु मान्यो ममासमम् । न च पाचकवाचाऽस्तु, वनपासोपमक्रमः ॥१०॥
जातजन्मोत्सवे प्रायो, मार्यमाणः स मार्गणैः । मार्गणैरिव मिमात्मा, रोखीति खरस्वरम् ॥१.१॥ कि महन्यमपि प्रावि-
पेधिमक स्वजनादिकम् । कस्मैचिद् ददतं वीक्ष्य, वीक्षाऽऽपनो भवत्यनम् ॥१०२॥दीने हीने कचिद् दीय-माने दाने नुदानिना ।
शिरोऽर्जाियते तस्य, वराकस्यास्य पश्यतः ॥ १०३ ॥ ऐहिकाऽमुष्मिकानर्थ-साथै निशाङ्कसङ्करा । अशोभलोमसंक्षोभ--
स्तोभदौर्भाग्यमोगमः ॥१०४ ॥ दाध्येति भ्यानसन्धान-विध्याताध्यात्मचेतनः । तद्धनो निर्धनो वाजध-खिसन्ध्यं घनमिधी।
॥१०५॥ युग्मम् । एवं च कुर्वतस्तस्य, वद्धनस्य धनाशया । घने घनेऽपि पद्धत्व-माससादाऽऽपदो पदम् ॥ १०६॥ पुत्र-पौत्रा-
दिविद्वेषा-दन्यदास हुदा न्यदाद । तथा धनं निधीकुत्रे, यथा कोऽपि न विन्दति ॥ १०७॥ इति ध्यात्वा पुर्व खात्वा, कृत्वा
गर्न गृहान्तरे । द्रव्येण पूरयामास, रजो नीत्वाऽत्मसम्मुखम् ॥१०८॥ यदातु कपणो धान्या, विदायोंदरमादराव धनं विपति
रक्षार्थ, धलिमात्ममुर्ख नयन् ॥१०९॥ वदा तद्गवृत्तास्य, प्रसार्यावार्यसम्मदाद । पम्भणीति धनं मेदो, धूलिर्वस्त्रे तवास्त
भो॥ ११० ॥ तथाऽन्तःशुपिरो खट्वा-मपालुटितः । यभार सारविस्तार-पत्नरत्नोऽथ यलवा ॥ १११ ॥
॥६॥

·गामार्य पलेनो-परि खट्ना निधाय ताम् । तदेकानमनास्तन, तस्थावस्थानकस्थितिः ॥ ११२ ॥ तत्पर्यशासनासीनो, मूस्ति(स्त)मितलोचनः । दाध्याति ध्यानवानेतद्, योगीय परमक्षरम् ॥ ११३ ॥ यदीदृग् निश्चलं घेतो, जन्तोः सन्तोपतो भवेत् । शुभाथं तत् तदैवाशु, कैरल्यमवलम्बते ।। ११४ ॥ प्रायोज्यस्यापि जीवस्य, द्रव्यादिविषये मनः । यादृशं तादृश घेत स्याद्, धर्मे तत् सुलभं शुभम् ॥ ११५ ।। " न वेत्यसौ वराको यद्, धनं यत्नेन रक्षितम् । समं न केनचिद् याति, भवान्तरमुपे- युषा ॥ ११६ ॥ विना भूतस्य दानेन, धन रक्षाविधायिनः । किचिन्मानमिहामुन, नोपयोगाय जायते॥११७॥" स जराजीर्ण- सर्वाङ्गो, मुमूर्षुर्खशेखरः । प्राप पापसमायुक्तो, मोहमौट्यमन्दधृत् ॥ ११८ ॥ समुत्पाटयितुं खट्वा, प्रारेमे मां निरीक्षितुम् । तत्पुर्धनलिप्साय, दोपगलं हि सा यतः ॥ ११९ ॥ पाणिभ्यां संस्पृशन पादौ, पुत्राणां स बदन मृदु । प्रोने भो नन्दना ! मेना, कझं खट्वां मदन्यतः ।। १२० ॥ प्राणेभ्यो वल्लभा यन्मे, सट्येयं घटते स्फुटम् । ततो न कार्या दूरेण, पितृभक्तः सुतै. रिति ।। १२१ ।। पुनरूचे विचार्यान्तः, कृपणः ससुतान् प्रति । समयोचितपाथेयं, द मां सुता ! हितम् ॥ १२२ ॥ ये भवेयुः पितुर्भक्ता, युक्तास्ते नन्दनाः पुनः । शेपास्तूदूर-हृद्दारि-कृमिकीटोत्कटाः स्फुटाः ।। १२३ ॥ श्रुत्येवि पितुरादिष्ट-मिष्टं ते मुदितास्तदा । पुण्यं दातुं पितुः पातुं, साख्यातुं स्वविचेष्टितम् ॥ १२४ ॥ ततः स कृपणः मोचे, विचिन्त्योचितमाचितम् । कार्यः संस्कारपुंस्कारो-ऽस्यानया सट्दया सगम् ॥१२५॥ इत्युक्ते लोभगमुक्त, पिना सना स्वचेतसा । जहपुः सुपर्म प्रोचु-स्तात ! त्वं निःस्पृहो गृहे ।। १२६ ।। सत्यपि सापतेयस्य, सारे द्वारे त्वदर्जिते । यदेतदेव देवलं, बुभूपुर्याचसे यमु ॥ १२७ ॥ इत्यगी- कतमात्मीय-मुदितं मुदितः पिता | पुथान महामान-निळयाभयदानतः ॥ १२८ ॥ प्रायो न कोऽपि कस्यापि, जानात्यान्त- ·न्य- चरित्रम्। (पद्यम्) द्वितीयः प्रस्तावः। - रमन्तरम् । पितुर्हः परः कोऽपि, सुतानां तु परः परः ॥ १२९ ॥ यदा यस्यापि कस्यापि, वाञ्छितं स्याच्छुभाशुभम् । तदा तस्य प्रतिश्रुत्या, श्रुत्या सर्वः प्रमोदते ॥ १३०॥ यदुक्तं 'मानुपं कूटं, लाकुटं पौल्ल्यमान्तरम् । प्रायो न ज्ञायते । तयो-भयं सत्य- ममृत तदा ॥ १३१ ॥ प्रायः कायों न विश्वासः, स्वस्यान्यस्यापि कस्यचित् । पिताऽपि तापितस्वाहक, सुता अप्यमुतादृशाः ॥ १३२ ।। एवं तत्रासितस्यास्य, कृपणस्यायुपः क्षये। पञ्चत्वमासदन सद्यः, प्राणाः प्रकुपिता इव ॥१३३॥ स सुतै रत्न-तयत्ना- नभिज्ञैस्तदवज्ञया । खट्वायां चाटितो निन्ये, संस्कृत्यै पितृकाननम् ॥ १३४ ॥ याचितायां तु खवायां, श्मशानाधिकृतैरिति । कलिः सङ्कलितः कोऽपि, समं तत्स्वजनैरतदा ॥ १३५ ॥ तज्जनरन्तरे भूत्या, छत्वा कलिनिपेधनम् । सखपनाऽर्पिता खट्वा, चण्डालानामनादरम् ॥ १३६ ॥ श्मशानेशेन सा खट्वा, शीर्णा जीर्णेति निर्णयात् । विक्रेतुं विपणिश्रेणि-मानिन्ये धन्यपुण्यतः ॥ १३७ ।। विशेषाद् यत्र धन्योऽस्ति, स्थितः संक्रायणं चिकीः। तत्रागताऽथ साध्दर्शि, धन्येन युधयुद्धिना(तः) ॥१३८॥ " यतोऽ- भ्यासवशा विद्या, लक्ष्मीः पुण्यवशा पुनः । दयादानवशा कीर्ति-वुद्धिः कर्मवशा तथा ॥ १३९ ॥ ततो युद्ध्या तकां, खट्वां, दृष्ट्वा स्पृष्वा छटाऽम्भसा । सगर्भत्यवगत्यान्तः, सलक्ष(क्ष्य)त्वादलक्षयत् ॥ १४० ॥ " तृणवल्लथालिच्छन्नं, पृक्षकक्षादिरक्षितम् । बुद्धथा. पश्यन्ति धीमन्तः, काव्यामिव सदनम् ॥ १४१॥ चरैः पश्यन्ति राजानः, शाः पश्यन्ति पण्डिताः । गायो प्राणेन पश्यन्ति, घिया पश्यन्ति धीधनाः ॥ १४२॥" खट्येयं विकटा येपा-सारभारवती सती । हर्षप्रकर्षहेतुध, ततोऽर्ध्या रत्नभरिय ॥ १४३॥ तथा च धनिनां गेहे, वस्तु खट्वाऽऽदि सुन्दरम् । निःसावधं च सम्पन्न, ततोऽप्येया सुखाय मे ॥ १४४॥ इति निश्चित्य तत्कालं, शाली धन्यः कलाफलः । देयं दत्वाऽथ तां क्रीत्वा, नीत्वाऽगानिजमन्दिरम् ॥ १४५॥ एकान्तमेत्य निश्चित्य, तत्स्व-

·रूपमवेत्य च । योगीव विगतस्वेन्छः, पित्रोरन्तिकमाययौ ॥ १४६ ॥ प्रपम्य प्रणयप्रीत्या, पित्रोः पादौ प्रमोददौ । प्रोक्तं स्वरूप-
मेतत्क, पुरः सर्वमढौक्यत् ॥१४७॥ ततः श्रीविश्रुता तेपा, प्रससार रसास्पृशाम् । कीर्तिर्धन्यस्य पुण्यस्य, सर्व भाग्यवतां शुभम्
॥ १४८॥ तद्भातॄणां भृशेच्छानां, जय लाभाय चापाम् । अल्पापलाभसम्पत्ति-जर्जाता दुष्कृतदुर्धियाम् ॥१४९॥ यथा(दा) तेषा-
मिदं जातं, जहास जनता तदा । 'शुभाशुभेन जन्तूनां, लोकः संवाद्यते खलु ॥ १५० ॥ पितरौ च कुटुम्ब च, पान्धवा बन्धुरा
गिरा ! अन्वय-व्यतिरेकाम्यां, धन्यं तांश्चापि भापते ॥१५१॥ ततस्तेपामधन्यानां, विपाद-मदमीयुषाम् । मत्सरो हृत्सरो व्याप,
पापो धन्येऽपिधीधने ॥ १५२॥"दुर्जनानामियं रीतिः, प्रीतिमत्यपि मत्सरः । गुणागुणविशेपेण, सुजना दुर्जनाः पुनः ॥ १५३ ॥"
अतः स्वभावतस्ते तु, मिलित्वा कलिकल्मषाः । मन्त्रयन्ति कुमन्त्रत्वं, धन्य हन्तुं हतात्मकाः ॥ १५४ ॥ धन्यस्तु वस्तुविज्ञान-दान-
वानपि सज्जने । पितृवद् भ्रातृपु स्वेपु, विशेपानतिमातनोत् ॥१५५ ॥ "शीर्षकै शालिरम्भोदा-स्तोयैश्च फलिनः फलैः । कुलीना
विनयोपायै-नमन्ति न भयाद् भुवि ॥ १५६ ॥” इति धन्यगुणोत्कर्प-वर्षाकालघनाघनः । न प्रीणयति कांस्कांच, कलावपि
कलापिनः १ ॥ १५७ ॥ तद्गुणग्रहणं श्रुत्वा, विश्वनापि विसृत्वरम् । श्रीराजगृहवास्तव्यः, श्रीगोभद्रः स्म मोदते ॥ १५८ ।।
शालिभद्रानुजां भद्रा-कुक्षिव(वि)न्याद्रिभद्रिकाम् । सुभद्रा नन्दनीं तस्मै, धन्यायादादुदारधीः ॥१५९॥ श्रीमन्महोत्सवेनाथ,
सार्थवाहसुतां हि ताम् । परिणीयानणीय:श्री-धन्यो मान्योऽभवद् भुवाम् ॥ १६०॥ "नूनं स्वसदृशे जाते, संयोगे दम्पतीपदे । पोस्त-
जन्ते गुणा वृक्षा, जलसिक्ता झाधिषम्॥१६१॥वरा वधूभवेत् कापि, वरः कापि गुणैर्वछ । वधू-वरं द्वयं योग्य, जायतेऽगण्यपुण्यतः
॥ १६२ ॥" मान्धवास्तु योऽप्यना(ग्या) मत्सरोच्छे(त्से)कपिच्छलाः । चिन्वयन्त्यन्यथा धन्ये, विधातुमसमअसम् ॥ १६३ ॥

·द्वितीय:
श्रीधन्य-
चरित्रम्।
(पद्यम्)
॥८॥
वह क्षुद्रालोचनं स्नेह-मोचनं समवेत्य ताः । भ्रातृजायास्तु धन्याय, प्रीत्यैकान्ते न्यवेदयन् ॥ १६४ ॥ मा मंस्थास्त्वमिदं देव-
ओतरोऽमी हिता मताः । यदेते चिन्तयन्त्यन्त-स्तद् वक्तुमपि नोचितम् ॥ १६५ ।। "प्रायो दुर्जनवृत्तीनां, न सकीयः परोऽपि
वा । सलत्वेन सलु मायां, खेलयन्त्यसिलं खलाः ॥ १६६ ॥" धन्यः प्रोवाच हे भ्रातु-जाया ! मायाविवर्जितम् ।
भ्रातृणामपराधी हि, कोऽपि नारोपितो मया ॥ १६७ ॥" अपराद्धं विनाऽन्येऽपि, ना(नो) रुप्यन्ति द्विपोऽपि च । किं
पुनर्मातस्यैको-दरत्वेन कृतादराः ? ॥ १६८ ॥ बान्धवास्तु त्रयोऽप्यग्र्या, मत्सरोच्छे(त्से)कपिच्छलाः। चिन्तयन्त्यन्यथा
धन्ये विधातुमसमजसम् ॥ १६९ ॥ इत्येतद् वचनं श्रुत्वा, धन्ये मौनमुपेयुपि । खलचेष्टां कलेवृत्त-मिति ता
जगदुर्यतः ॥ १७० ॥ " अकारणक्रुधोऽमङ्ख्याः ससङ्ख्याः कारणक्रुधः । न कारणेऽपि कुप्यन्ति, पञ्चपास्ते जगत्यपि
॥ १७१ ॥ " तदाकर्ण्य सकर्णोतु-र्धन्यो मन्युविवर्जितः । न स्थातुमिह मे युक्तं, त्याज्यं सशकृद् यतः ॥ १७२ ॥ “यत्र
स्वोऽपि परो वाऽपि, प्रायो येत चेतसि । तत्र न स्थीयते स्थाने, स्थाने तत्यागजागरः ॥१७३॥ परायाधां यतः सन्तो, नो कुर्वन्ति
विवेकिनः । परपीडापरित्यागः, पुण्यमेव हि गण्यते ॥ १७४ ॥" इति निश्चित्य चित्तान्त-नितान्तोत्साहसाहसः । निर्ययौ स्व-
गृहात पुण्य-परीक्षामीक्षितुं क्षितौ ॥१७५|| ग्रामाकर-पुराराम-रामणीयकसङ्कुलाम् । स पृथ्वी परिवभ्राम, निकामस्वजनात्मका
॥१७६॥ तं भ्रमन्तमदभ्राम, यो जनः पश्यति स्म सन् । स स्वीयं सफलं मेने, नयनद्वयमायतम् ॥१७७ ॥ मार्गगः सोऽन्यदा
कापि, क्षेत्रामन्नभुवि स्थितः । कौटुम्बिकेन केनापि, दृष्टः स्पष्टतराकृतिः ॥ १७८ ॥ प्रस्तावाद् भोजनार्थ च, न्यमन्त्र्यत स
मित्रवत् । 'भाग्यमाजस्तु सर्वत्र, लभन्ते समयोचितम् । ॥ १७९ ।। ततस्तदनुरोधेन, स लाप्तीनस्तदन्तिके । यावत् तावत् समा-
॥८॥

·याता, भका: हि तत्त्रिया ॥ १८ ॥ कौटुम्मिन सा मोचे, भोजयातिथिनादित:(हता)। भोजनावसरे धन्यै-यतो भाग्यात्
स मृग्यते ॥ १८१॥ उपवेश्यानतोऽभ्यग्रो, धन्यस्तत्प्रियया तया । क्षीर-खण्डाज्यसाम्राज्य-सुभोज्यं भोजितस्ततः ॥ १८२ ॥
कुटुम्मिनस्तु तत्कालं, हलं खेटयतस्ततः । लनं हलं बलात् कण्ठे, कलस(श)स्य भुवस्तले ॥ १८३ ॥ सर्णपूर्ण तमालोक्य,
कलशं विलसन्मुदा । लब्धं तद्भाग्यतस्तस्मै, दौकयामास सोऽअसा ॥१८४॥ मो! भाग्यात् गृहाणेदं, लद्भाग्यानिर्गतं भुवः ।
यसस्त्वयि समायावे, क्षिवेराविरभूददः ।। १८५ ॥ कुटुम्बेनेति स प्रोक्तः, संयुक्तः शक्तचेतसा । महामना धनायामुक, ययके
अनिरूप्यते ॥ १८६॥ महोदारमना धन्यः, प्रायशो निःस्पृहाशयः। तस्मै कुटुम्मिने दवा, तदने चलति स्म सः ।। १८७ ॥ क्रमात
कौतुकसम्पूर्णा-पुरामुर्वराकृतिः । कामन राजगृहं प्राप, सम्पद्रराजद्गृहं वृहत् ॥ १८८॥ यत्र सुत्रामसूत्राम-सूत्रणासनसत्रभृत् ।
राजवे श्रेणिको राजा, श्रेणिकोपिदपन्दितः ।। १८९ ॥ यस्मिन्नईद्गृहोन()-पताकाभिरियाभितः । समागन्तुमनाः पान्थ-
जनम्त्याहूयते हितात् ॥ १९० ॥ तदुपान्तगते कापि, जीणोंघाने श्रमच्छिदे । तदा शिवाय विश्राम-कागद् धन्यनामकः
॥ १९२ ।। पुराऽऽसीन सीददत्यन्तं, शुष्क पक्वं च यद् वनम् । जल-पुष्प-फलापेतं, पेतःसन्तापहेतुकम् ॥ १९२॥ वद् धन्यस्य
। प्रमापेन, बगन्तेनेव वासितम् । सज्जलं फल-पुष्पाली-भालीवाजनि नन्दनम् ॥ १९३ ॥ युग्मम् ॥ यत्र धन्यजनोऽन्योति-पाति
गावियः स्वयम् । तत् स्थानं सोऽपि चाप्नोति, सर्वदा सम्पदां पदम् ॥ १९४ ॥ तदा कुसुमपालस्तु, मालिकोन समागतः ।
तद् दृष्टा वा दृश्यं साधयों मुमुदे इदि ॥ १९५ ॥ किमेतदिति चित्तान्त-चिन्तयन् यावदस्ति सः। तापदने व्यलोकिए,
पुष्टपुण्याकर नरम् ॥ १९६॥ तं दृष्ट्वा धन्यमासीन-मनुदासीनमातेः । परिरभ्याभिसम्भाष्य, निन्ये स्वगृहमाग्रहात् ॥ १९७ ॥

·द्वितीयः
प्रस्तावः।
श्रीधन्य-
चरित्रम्।
(पद्यम्)
॥९॥
धन्यं धामसमायात, मालिकः सकुटुम्बकः । सच के बहुमानादि-प्रदानेन प्रमोदतः॥१९८॥ "यतः सितामता हंसाः, शिखिनश्चित्रिता
यथा । जन्म मृत्युश्च सर्वत्र, तद्वद् भोगाश्च भोगिषु ॥ १९९॥" एवं च तिष्ठतस्तत्र, मुखाभिमुखतायु(जु)पः । धन्यस्य यदमुद्
भव्यं, नव्यं श्रयं तदुद्यते ॥ २०० ॥ अथ तत्र पुरे राज्ञः, श्रेणिकस्य क्षितिक्षितः । सोमश्रीनामतः पुत्री, मित्रीकृत-
रमाप्सराः ॥ २०१॥ कनीयसी स्वसा चास्ति, शालिभद्रस्य भद्रभूः । सुभद्रानामभृच्छील-समुद्रामुद्रचन्द्रिका ॥ २०२।।
सुता कुसुमपालस्य, तस्य पुष्पवती पुनः । अस्ति विरतारिलावण्य-पुण्यपुप्पैकवाटिका ॥ २०३ ॥ इति तिस्रोऽपि ताः कन्याः,
पुण्याः पुण्याहसम्भवाः । परस्परपरप्रीति-रयूताः सख्योऽभवन् मिथः ॥ २०४ ॥ ताभिरम्यधिकप्रीत्या, मन्त्र्यते स्म सविस्म-
यम् । यदाऽऽत्मभिर्वरस्त्वेको, वर्तव्यो वरमूर्तिमान ॥ २०५ ॥ यतो नः क्रीडितं ब्रीडा-क्रीडमुत्पीडमीक्षितम् । भणितं गुणितं
ज्ञातं, तत् सर्व फलवत् ततः ॥ २०६ ॥ एवं तासां च तिसृणां, घुसृणार्चिस्तत्विषाम् । याति काल: क्लाकेलि-कलाकेलि-
कुतूहलैः ।। २०७ ।। पुप्पवत्यन्यदा सोम-श्रियाः सख्या विचक्षणा । समाख्यातवती वार्ता, धन्यस्य गुणसम्पदाम् ॥ २०८ ॥
तां श्रुत्वा राजसः साऽऽसीद् , भावसद्भावभाविता । सानुरागाऽङ्गसंसङ्गि-चञ्चद्रोमाञ्चकञ्चुका ॥ २०९॥ सत्यमेतद् यतः
काम-शास्नेष्वेवं निरीक्ष्यते । 'प्रियश्रुतेः पुरन्ध्रीणां, कामभावा भवन्त्यमी' ॥२१० ॥ "सज्जनानां सुजनानां, स्वजनानां गुणो-
क्तयः । सज्जनानां सुजनानां, स्वजनानां श्रुतिप्रियाः ॥ २११ ॥" सोमश्रीपियामास, सख्या स्वां मातरं तराम् । साऽपि
श्रीश्रेणिकक्ष्मापं, तच्चिकीर्षुप्रकर्पतः ॥ २१२ ॥ प्रहृष्टः श्रेणिको राजा, तमाकार्य स्वकार्यवित् । व्यलोकिष्ट पटिष्ठश्री-सि(शि)
श्रीकृतपुरं वरम् ॥ २१३ ॥ अथो मिथः समालोक्य, सर्वस्वजनमानवैः । मेलयित्वाऽग्यसामग्री-महोत्सवपुरस्सरम् ॥ २१४ ॥
॥९॥

·सुलग्ने सुमुहले च, सुधैलाया बलोदये। धन्यः कन्याः स्वका धन्या, महद्धर्था परिणायितः ॥ २१५॥ युग्मम् ।। "को वरं प्रवरं प्राप्य, भाग्ययोगापित पिता । साक्ष्यसद्धव्यवाहाय, विवाहाय विलग्यते ? ॥ २१६ ॥॥ चतुर्ष मङ्गलेप्येवं, प्रहचेपु प्रदक्षिणम् । ऊलूलूध्व- निरावेने, पौराणां श्रवणोत्सवम्।।२१७॥ स्फेरकेपु प्रवृत्तेपु, चतुर्पु चतुरी परि। हस्तमोकविधौ वध्वा, यहन्धं तनिशम्यताम् ॥२१॥ देश-प्रासाद-हस्त्यश्व-विश्वविश्वम्भराऽऽदिकम् । मणि-मुक्ताफल-रवर्ण-पूर्णपात्रमनेकशः ॥ २१९ ॥ दिव्यवस-परीभोग-राज- चितानि यानि च । सुतास्नेहाच पितृमि-स्तरमै तत् सर्वमर्पितम् ॥ २२०॥ युग्मम् ॥ पुरस्यान्तविशेषेण, कीर्तिः स्फूर्तिपत्सृवरा । देहे श्रीच त्रियो गेहे, धन्यं पुप्यादवीभजन ॥ २२१ ॥ 'यस्य धर्मो धनं तस्य, धनात कामः सुरां ततः । समकालं अयं दधे, धन्यः पुण्यात पुराऽजितात् ॥ २२२ ॥ भोगास्तद्भोगशक्तिव, दारास्तत्प्रीतिरुचरा । वैभवं दानशक्तिय, भाग्याद् धन्ये तदा. ऽभवत् ।। २२३॥ चीप्सा कान्ताऽप्सरोऽभीप्सु-गीतामृतरतिस्थितिः। दिव्यं शय्यासुसं साधो-दाम(दो)गुन्दुक इनामरः ॥२२४॥ "ददते पानदत्ति ये, पाला पालाच भावतः । लभन्ते सुलभं ते हि, वैभवं प्राप्य वै भरम् ॥ २२५॥" ज्ञात्येति तत्वतो दाने, ददानोऽर्थिगणार्थितः । सकान्तः सुखमेकान्तं, भुङ्क्ते भोगफलोदयम् ।। २२६ ।। युग्मम् ॥ प्रमदात् प्रमदाझीडे, क्रीडन क्रीडा- सनीडमुत् । तिष्ठत्युक्तप्द(स्कृष्ट)सौभाग्य-भाग्योऽसौ भौम(भोग)भासुरः॥२२७॥ इत्यादिसुखर्सलीनः, श्रीगवद् भोगसागरे । क्षणरत् पुण्डरीकाक्षो, वासरान समसीसरत् ॥ २२८ ॥ इति सततसुखश्रीभासुरो भासुरो वा, वृतयुवतिसुतारं राजते राजतेजाः । जयति च यतिचर्य मावयन जैनधन स्वहृदि सहृदयोऽयं सन्जयानन्दलक्ष्मीः ॥२२९॥ एवं तत्र पुरे नरेश्वरपुरस्मोद्भाग्योदयः, पुष्यन मुख्यमनुष्यसौख्यमखिलं विख्यातिगाख्यान सुसाग्र । सन्मानं त्वसमानमात्मनि दधद् धन्यो नृपेभ्यो गणे, यत् संयोगमवाप ताप- ·धन्य- चरित्रम् । (पद्यम्) तृतीयः प्रस्तावः। रहितस्तत् साम्प्रतं प्रोच्यते ॥२३०॥ इति धन्यमहापुण्य-नररत्नशिरोमणेः। जिनधर्मजयानन्द-प्रस्तावो द्वितीयोऽभवत् ॥२३१॥ इति श्रीधन्यचरिते सुकुलावतार-जन्म-यौवनावसर-विदेशप्रचार-राजगृह- प्राप्ति-विवाहलाभ-भोगसंयोगलक्षणो द्वितीयः प्रस्तावः ॥२॥ अथ तृतीयः प्रस्तावः। अथास्य धन्यस्य यथार्थनाम्नः, क्रमात परीणामधुरन्धरस्य । राजगृहस्थस्य गृहस्थितस्य, यज्जातमेतत् परिकीर्यतेऽतः ॥१॥ "धर्मेण लक्ष्मीरतिनिर्मलाः कलाः, धर्मेण सौख्याप्तिरतीव सत्फला । धर्मेण शश्वत् स्वजनादियोगता, धर्मेण निःशेपसुखो- पयोगता ॥ २॥ अथान्यदा मुदोपेत-श्वेताप्रेयाश्रियान्वितः । गवाक्षस्थो महावक्षा धन्यः पश्यन् पुरं पुरः ।। ३ ॥ राजमार्गे क्षिपन दृष्टिं, वृष्टिं पीयूपरोचिपाम् । अद्राक्षीत पितरौ साक्षात् , क्षुधाक्षामौ कुभिक्षुवत् ॥ ४॥ युग्मम् ॥ प्रथमं प्रथयंश्वेतः, संशयि । विचार्य च पुराकर्म-मर्मनिर्माणकर्मणाम् ॥ ५ ॥ सम्यग् निरीक्ष्य विज्ञायाऽ-शाय च मनोभ्रमम् । उपलक्ष्य द्वाःस्थेनाकारयत् ततः ॥ ६॥ वेश्ममध्यमथो नीत्या, ममत्वादरसुन्दरम् । समावर्त्य संमभ्यज्य, संस्नाप्य च 9॥ यसामरणसम्भार-भूपयित्वा विशेषतः । पुरस्कृत्य च सत्कृत्य, स तत्पादौ मुदाऽनमत् ॥ ८॥ युग्मम् ॥ ऽऽसनमानम्य, तौ पुनर्विनयान्वयात् । प्रपच्छ स्वच्छधीरर्थ-बन्धुशुद्धिमधि सयम् ।। ९ ।। हे मातृ-पितरौ ! ब्रूतं, किं मतं क गतं धनम् ? । कथमेतादृशी जाताऽ-प्यवस्था दुःस्थितत्वतः ॥ १०॥ ततस्तौ धन्यसम्पृष्टौ, संस्पृष्टौ हर्पवर्षणैः ।

·च प्रत्यूचतुर्वाचा, यथा वृत्तमात्मनः ॥ ११॥ यत् त्वया त्वर्जित वित, स्वभाग्याभोगभागतः । त्वया सहैव तद् पावं, समुरपि सम्पति॥१२॥"यथा च(चा)न्द्रं महस्तेन, दिनेनेन सदा दिनम् । तथैव धनिना सार्ध, धनमतीति निश्चितम् ॥ १३॥" सत्येवेविषसम्बन्धे, निरन्धेनु स्वकर्मणाम् । त्वमस्माभिः श्रुतः श्रुत्या, राजा राज्यश्रिया श्रितः ॥ १४ ॥ आगच्छामो वयं वत्स!, बत्सलं त्या पुनः प्रति । यदापर्जनः स्वीयः, स्वजनो अनुगम्यते ॥ १५॥ पुनर्धन्याभिषोभाणीव, प्रमाणीकृतसद्गुणः । मावमें भातरस्ते की, सन्नि ये दुर्लभा भुवि ॥ १६ ॥ "देशे देशे कलत्राणि, मित्राणि च पदे पदे । देशं तं नैव पश्यामि, यत्र भावा सहोदरः॥ १७॥" इति भन्पपरिपृटे-ऽअशिष्टेऽवदद् बत । ते सन्ति नायमाणस्थाः, पुराद् बहिरिहाहिताः ॥ १८॥ धन्यस्तु वान् समानास्प, न्पारणचित् सररिमदान । सन्मान्य मान्यगद् धान्य-धनाचं च ददौ तदा ॥ १९॥ विभज्य प समाइ पाम-सीमातारं पृधर श्पर । स्थापयामास सापासे, सुजनास्सादृशा यतः ॥२०॥" ये सन्तः सन्ति सन्तुष्टा, विशिष्टा- भीडनेपिताः । दुर्बनेपपि वे कुर्युः, सुजनेषिव सुन्दरम् ।। २१॥॥"उपकारिषु ये तूप-कारिणस्ते जना पनाः । अपकारिपु ये पोप-कारिणस्ने सुसम्मनाः ॥ २२ ॥ एवं स्वजनसौजन्य-संयोगे योगमागते । पेश्मभार सदाचार, पिनोस्तत्र न्यवीविशत् ॥२३॥ माननास्ते मनानिष्ठा-भीप्सुको पाञ्छितोत्सपम्। रिलसन ललना लीला-फमला: कमलायते॥२४॥ गथा गृन्दावने सीमि-गोरिन्दो विन्दवे तुरन् । तथागते स पत्नीभि-मक्ते वैपषिकं सुखम् ॥२५॥ यद् विन्ध्यापनीमध्ये, करिणीभिः परीघरः । कान्वाभिस्ताभिरक्षान्त, झीडत्यन्तःपुरे तथा ॥ २६ ॥ एवं सति गते काले, कियत्यपि सुखाशिषा:(खाम)। पुनर्जन्यव भातृगा, दुरुमादपमासदत् ॥ २७॥ कदिच्छामत्सरोत्से, धन्ये दधति तेऽधिकम् । तच्लापालापर्व शुला,

·तृतीयः
प्रस्तावः।
श्रीधन्य-
चरित्रम्।
(पद्यम्)
॥ ११ ॥
परेवन्ते प्रतिक्षणम् ॥ २८ ॥ "येऽधमाः प्रायशः पूर्चा-धर्मकर्मकुवर्मिताः। स्वस्मै परस्मै धन्याय, ते द्विपन्ति द्विपो यथा
॥ २९ ॥" ते त्रयः कुधिया सत्रा, पर्यालोच्य च्युतोचितम् । पृथग्वासाय सापायाः, प्रोचुर्नीचाः पितुः पुरः ॥ ३०॥ स्थास्यामः
स्वात ! कय, वन विभज्य प्रयच्छ नः । यच्छारं येन धन्यैन, पृथग्भूता वयं परम् ॥ ३१ ॥ पृथग्भूता वयं श्रेष्ठा ज्येष्ठानुक्रम-
मागिनः । वामो निजभाग्येन, किं धन्येन सताऽपि हि ? ॥ ३२ ॥ सकर्णः स समाकर्ण्य, श्रेष्ठी ज्येष्ठात्मजोदितम् । व्यचि-
न्तयदिति स्वान्ते, यदेते भाग्यमदगुराः ॥ ३३ ॥ लभन्ते विति निर्माग्याः, खादन्तः खादितुं न यत् । स्वदुर्युध्ध्या विराध्यैनं,
धन्यं धन्यवमाग्रिमम् ॥३४॥" भाग्यायोग्या नराः प्रायः,प्राग्दुष्कर्मप्रणोदिताः। तचेष्टन्ते विनरोएं, न तिष्ठति यतोऽखिलात् ॥३५॥"
ध्यात्वति इतिवमित्त-पीडकं बीडकं सताम् । प्राह तान सहित शिक्षा-ऽन्वक्षं क्षणमवेक्ष्य यत् ।। ३६ ।। अये पुत्राधमाधन्या !,
जन्याजन्यमनोभ्रमाः । धन्यार्जितं हृतात्मानः, सन्तु जेमन्त इत्वराः ॥ ३७॥ युष्माकं कथ्यते कथ्य, किमथापथ्यमुत्पथा ।
पूर्ववगाधुना येषां, दुर्बुद्धिः सविधीभवेत् ॥ ३८ ॥ तत् तत् तातवचोऽजाच्यं, मत्त्वाऽऽत्मनि नियोजितम् । तेऽप्यूचिरे विरेकोक्तं,
वाक्यं पाक्यमित्रांदसः ॥ ३९ ॥ धन्योऽयं लघुरप्याशु, युष्मन्मस्तकचाटितः । साररत्नान्यलं लात्वा, पलायिष्ट स दुष्टवत् ॥४०॥
ततो धनप्रधानत्वा-दत्राप्येष विशेषतः । राजादेरभवद् भाता, जामाता जातसातभृत् ।। ४१ ॥ पितृपादाः प्रकुर्वन्तु, राज्यं धन्येन
संयुजः । वयं प्रमाते भोत्यागः, पृथग्भूय ततस्ततः ॥ ४२ ॥ इति श्रुत्वा अयोऽश्रव्यं, भ्रातृणां पचनाञ्चनम् । जागर्ति मे पुन-
र्भाग्य, गुरते यदमी बदः ॥ ४३ ॥ चेन्मे पूर्वभवोपानं, पुण्यमस्ति सुविस्तृतम् । पुनस्तस्य परीक्षार्थ, यामि देशान्तरं वरम्
॥४४॥ विमृश्येति हुदा धन्यो, धन्यम्मन्यो हृदा मुदा । चचालोत्तालवाचाला-नुकूलशकुनानिलः ॥४५॥" गोष्टश्वैः किमु
ॐ
॥ ११ ॥

·तर्गहे-नदिमिः कूपदरः १ । निःशेषां ये न वीक्षन्ते, नानाऽऽचर्यधरी धराम् ॥ ४६॥" इति ग्राम्यन् क्षमा पश्यन, कौतुकानि निलोकयन् । पाप पापविनिर्मुक्त, वत्सदेशं सुसुन्दरम् ॥ ४७}] कौशाम्बी नगरी यत्र, कौशाम्बीभूतभूतला | स्फारप्राकारविस्तार- कारस्करपुरस्कृता ॥ ४८ ॥ यस्यां लोकः कृपालोकः, शोकशङ्काविवर्जितः । दानादिपुण्यनैपुण्य-पण्यपुण्यापणक्षणः ॥ ४९ ॥ शतानीको नृपस्तत्र, शतानीकसमाकुलः । राजते राजसत्कीर्तिः, कान्ता यस्य मृगावती ॥५०॥ स राज्यं कुरुते राजा, जाय- मानमना गुणैः । लोकम्पृणस्फुरबातो, प्रात्यः प्रातरपि प्रभुः ॥ ५१ ॥ एकदा दापितार्थेन, भाण्डागारानुयोगिना। अनुयु- तेन विज्ञप्तः, कोशे रत्नं विमोऽस्त्यदः ॥५२॥ तत्परीक्षा-निरीक्षासा:, पृष्टाः प्रष्ठास्तदीक्षकाः । न सम्यक् कोऽपि जानाति, तत्परीक्षा परीक्ष्यपि ।। ५३ ॥ तदा सन्देहमुच्छेत्तुं, परिच्छेत्तुं च तद्गुणम् । डिण्डिमो वादयामासे, राज्ञा विशातुमिच्छता ॥ ५४॥ एकमस्ति महामूल्यं, मत्कोशे रत्नमुत्तमम् । यस्तत् सम्यक् परीक्षेत, ददे तस्मै मुदेप्सिनम् ॥ ५५ ।। तथाप्येत. न्मनस्तुप्यै, श्रूयतां श्रवणप्रियम् । येन प्रत्ययमायाति, मानसं मानसंविदा ॥ ५६ ॥ दन्तिनां शतमुन्मत्त-मश्वानां शतपञ्चकम् । सौभाग्यमञ्जरी पुत्री, ग्रामपञ्चशतान्विताम् ॥ ५७॥ एतच्छ्रुत्वाध्यतः स्थित्वा, श्रीपथे श्रीपथे स्थितः। स धन्यः स्पृष्टवान् स्पष्ट, पटई पदहस्ततः ॥ ५८ ॥ तत्समं स ययौ राज-वेश्म विस्मयसस्मयम् । गुणाः प्रायेण मान्याः स्युः, किं पुनः पुण्यधन्यगाः ? ॥ ५९ ॥ बहुमानं ददौ राजा, समाजाश्रितसंश्रितः । योग्यमागन्तुकस्यापि, गौरवं गुणिनां किमु १॥ ६०॥ तदाकृतिप्रकृत्या- ऽपि, नृपः प्रमुमुदेवमाम् । स्थानेऽस्य गुणिता यसा-दाकृतौ सा कृतस्थितिः ॥ ६१ ॥ पञ्चाङ्गस्पृष्टभूपृष्ठः, स ननाम क्षमापतिम् ।

·तृतीया
प्रस्वावा
श्रीधर-'
चरितम्।
(पथम् )
॥ १२॥
उशलालापसंलापात् सोऽपि राज्ञा व्यभाव्यत ॥ ६२ ॥ रत्नयनविदा तेन, परीक्षोदीक्षिता तथा । यथा राज्ञः सभायाच,
चमत्कारोऽभागिरम् ॥ ६३ ॥ सर्वे सभासदः सद्यः, प्रमोदामोदमेदुराः। राज्ञे विज्ञपयामासु-स्तेन रत्नवती भुवम् ॥ ६४ ॥
"सन्ति सन्तः कियन्तस्ते, ये गुणः प्रगुणनिजः। गुणिचित्तप्रशस्त्यश्म-न्यात्मानं तृत्किरन्त्यरम् ॥ ६५ ॥" रत्नजातिश(शि)रो-
रत्न-परीक्षाक्षेपीक्षणात् । रञ्जितः सफलो लोक-स्तं व्यलोकत लोकतः ।। ६६ ॥ शतानीकोऽथ सन्नीकः, स्वचश्चयनिश्चयी ।
तस्मै प्रोक्तधनस्मेरा, ददौ पुत्री प्रसादतः ॥ ६७ ॥ "तैर्धन्यै पिता भूमि-र्ये निजोक्तसुयुक्तयः । मुक्ता इस गुणैर्युक्ता, निरुह्यन्ते
प्रयत्नतः ॥६८॥" "ते जनाः सन्जनाः सन्ति, कियन्तो न घनाधनाः । घनाधना व घन-प्रतिपन्न प्रतिक्रियाः ॥ ६९ ॥" अथ
धन्योऽपि पुण्यात्मा, सात्म्यतः सकला: कलाः । केलयन मोदयानके, सचक्र पूर्णचन्द्रवत् ॥ ७० ॥ धन्यस्तु शस्तलमज्ञा-ज्ञप्ते
लग्नेऽस्तिलमके। हस्तमोचनदानाम्या-मुपयेमे नृपात्मजाम् ॥ ७१ ॥ तत्रोत्सवा नवनवा, दान-मानमुखाः सुखम् । लोकाः
सम्प्रीणिता दया, विशेपाच वनीपकाः ॥ ७२ ॥ यतः-" जल्प प्रियं प्रदर्शय, हृदादरं सुहृदि निपत पादेषु । दानं विना न
किश्चित्, मुशोमते दन्तदनिका ।। ७३ ॥" " सर्वः कोऽपि जनः प्रायो, महचाय महत्त्वरः । महत्त्वं प्राप्यते तर्हि, यहि दानं
प्रदीयते ॥ ७४ ।।" राजपुन्या समं धन्यः, पौनःपुन्येन पुण्यतः । सुसं वैपयिकं भुङ्क्ते, लक्ष्म्या लक्ष्मीपतियथा ॥ ७५ ॥
योग-क्षेमक्षमाक्षेपः, सदीदार्यमहोर्जितः । धन्यः साधुरिति ख्याति, प्राप मापसमोऽपि सः ॥ ७६ ॥ नव्यद्रव्यार्जनेश्वर्य-कृते
सत्कृत्य कृत्वविद । वाणिज्यकारकास्तेन, पहिताः प्रहितायतेः ॥ ७७ ॥ मुगाणिज्यानि ते कृत्वा, भृत्वा द्रव्यमुपार्जितम् ।
आगच्छन्ति च गच्छन्ति, वणिजा सत्क्रमोऽस्त्ययम् ॥ ७८ ॥ एवं याति पुरा ख्याति-भाति काले निराकुले । धन्यस्य तस्य
॥ १२॥

·सौभाग्य-भाग्यभोग्यं किमप्पभूत् ॥ ७९ ॥ अन्यस्मिन् दिवसे कस्मिन् , स्वकीयथ यथार्थकृत् । लोकाचारकृते चार्वा-रेभे सानयितुं सरः ।। ८०॥ यतः-"शास्त्रं जलाश्रयो वृक्षा, देवतायतनानि च । मृतानामपि जन्तूना, जीवितं मनुरनवीत् ॥ ८१॥" चापीरपापी सरसोरसीमाः, कूपानकूपारगभीरचेताः । प्रपा:] कृपावानतनिष्ट देव-सौधान्यसौ धार्मिकचक्रवर्ती ॥ ८२ ॥ अत- स्तन्नगराम्यर्ण-चातुर्वण्याप्तवर्णनम् । तेन सानयितुं नीत्या, पारेभे रभसा सरः ॥ ८३ ॥ यतश्च-" सरो वापी प्रपा कूप- देवकुलादिकम । कीर्तनं कार्यवे तीर्थ, कीनिस्फूर्तिममीप्मुभिः ।। ८४ ॥" इतश्च श्रेष्ठिनो गेहाद् , धन्ये धन्ये विनिर्गते। सङ्गवे रग- दोजोभि-दीपे चोद्दीपितान्तरे ।। ८५ ॥ दारियं सान्द्रमायात, ध्वान्तवद् सिवाध्वकम् । पुण्योद्योते गते तस्मिन, विस्मयः कः सलूच्यते ॥ ८६ ।। युग्मम् ।। यतः " तैलं नास्ति धृतं नास्ति, नास्ति मुद्ग-युगन्धरी । वल्लार्थे लवणं नास्ति, नास्ति तद् यत् तु भुज्यते ॥ ८७॥" यथा च-" न तस्यास्ति तैलं घृतं नास्ति किञ्चिन्न मुद्गा युगन्धर्युपेताच सन्ति । न यल्लादिशाकेऽपि लावण्यमस्ति, न तचास्ति यद् भुज्यते भोज्यकार्ये ॥८८॥” इति सर्वप्रकारेण, धनसारस्य मन्दिरे । धनसारत्रुटिर्जाता, विना धन्य तमुत्तमम् ॥८९॥ ततः श्रेष्ठो मतिश्रेष्ठी-कृतचित्तो व्यचिन्तयत्। यदस्माकमभूद् भूति-स्तद् धन्यस्पैव पुण्यतः ॥९०॥ गौरव च गतं स्वेपु, स्वापतेयं विनाऽधुना। 'धनाधीना यतः सर्वा, गृहस्थानां गृहस्थितिः ॥९१॥" धन्याधीनं धनं तन्त्र, तेन यातं समं समम् । दीपे वेश्मान्तरस्मेरे, भासते भवनं किमु १ ॥ ९२ ॥ धन्यप्रभावतः ख्यातः, पुरे पूज्योऽमवं पुरा। किमु शझवज- व्याजात, स्तम्भः पूज्यैर्न पूज्यते १ ॥ ९३ ॥ " यस्मिन् कुले यः पुरुषः प्रधानः, स यत्नतः स्यात् परिरक्षणीयः । तस्मिन् प्रयाते सकलं प्रयातं, न नामिभिनास्त्वरकास्त्वरन्ते ॥९४॥"ते धन्या ये निजं भाम्प-भाज राजसमं समम् । चकोरा इब सेवन्ते, सदानन्दा- . ३

·धीपन्य-
चरित्रम्
(पचन)
तृतीयः
प्रस्तावः।
मृवप्नुयाः ।। ९५ ॥॥ अहं त्वनिष्पापित-युद्धपुननयोऽनमः । दरिदो रनवद् यत्लाद्, यत् तं न समभालयम् ॥९६॥ एतत्पुर-
म्यिवो दुःस्था, स्थित्यपेतमना मनार । लघुवाणिज्य कर्म, कथं उसे धन विना ? ॥९७ ।। इति स्फुट कुटुम्वेन, निमृश्या-
मृश्य चात्मना । दूरदेशान्तरं यातु-मुद्यतः सय एव सः ॥ ९८ ॥ यत्र कोऽपि न जानाति, परमार्थमनर्थकम् । परकर्मापि निर्मा-
यो-दरं वात पूर्यते ॥१९॥ यतः-"सद्धेरपि उद्धिस्तु, निर्धनस्य विनश्यति । घृत-वैलान-पानाप्ति-वस्त्रेन्धन-धनायया ॥१००॥"
नदीभियदि नोदीर्ण-पयोभिः परिपूर्यते । तदोदरेषु दन्वान्, दीयमानः प्रहीयते ॥ १०१ ॥ इति चिन्ताचिताचान्त-स्वान्तस्ता-
न्तो नितान्ततः । यचाराऽतुरः श्रेष्ठी, तत्स्वरूप प्राप्यते ॥१०२॥ धन्यजायाद्वयं त्वार्य, प्रेप्य पितगृह वृहत् । श्वशुरश्च पुरस्कृत्य,
सुभद्रामित्यमापत ।। १०३ ।। मद्रे सुमद्रे ! ते भद्रं, भूयाद् मद्रङ्करं चिरम् । प्रिया हि त्वं पितुर्वेश, तिष्ठ तर स्थिता सुखम्
॥१०४॥ कुलसीभियं श्रेयं, श्रेयोऽर्थ सम्पदापदोः । पत्युक्ष्म पितुर्वेश्म, नान काऽपि त्रपा ननु, १०५॥ इति श्रुत्वा अवोऽपे-
य-मित्र वस्य वचश्रयम् । सुभद्रा साऽस्तभद्रेय, ब्रूते स्म विगतस्मयम् ॥ १०६ ॥ हे तात ! माताऽऽख्यातं भवताऽव्याप्तचेतसा ।
अयोवव्यगवव्यर, उल्खीणां मनागपि ॥१०७॥ त्वया नु तावतुल्येन, मद्धितं कर्तुमिच्छता । तुच्छतामत्सलं प्रोचे-ऽनुचितं
न्यायमगदः ॥ १०८ ॥ तथाप्यहमहङ्कार-निकारचिरवर्जितम् । वदामि दामवत् काम, तत् त्वं कर्मावतंसय ।। १०९।। सुखेति-
सम्मुरो सम्पत्-मम्मत्तिममये श्रये सीभिः पितुई श्रेयं, श्रेयसे यशसेजमा ॥११०॥ श्वशुरस्य सुरस्येव, सेत्य(व्य)गेहमगर्हितम् ।
दुःसे दीयेऽपि संसेव्यं, श्वाशुर रेंइसाहसम् ॥ १११॥ " बुखी पिनालयं याति, दुःसे त्यक्त्वा नियालयम् । प्रियालयं गताः
सत्य-रलं त्यजन्ति न गुखियः ।। ११२॥" श्रेष्ठी तद्वचनं पीत्वा, पीयूपमिर सौरन्यदम् । सौमनस्य मनस्याध्यात, सुपाशन इशा-
॥ १३ ॥

·, शनैः ॥ ११३ ॥ यथा-सुजानता यदा जानन्, मिलन्म(लेदम)लपेतनः । तदा तयोर्महानन्दः, सम्पयेत विदात्मतः ॥ ११४॥ श्रेष्ठीश्रेष्ठा वधूं ध्यावा, तत्त्वार्थगुणसार्थतः। मुखाशिषामिपा वीक्ष्य, विदेशायोद्यमं दधौ ॥११५ ॥ हर्षश्रेष्ठस्ततः श्रेष्ठी, प्रेटीकत- वधूपचाः। कला-पुत्रवध्वाप्तः, क्षिप्त(प्र) देशान्तरं प्रति ॥ ११६ ॥ यियासुर्वासवेश्मादौ, मुंद्रां दमा ममत्त्वतः । द्वारं पिधाय सन्ध्या- यां, निर्ययौ नगरानिशि ॥ ११७ ॥ युग्मम् ॥ यत: - शकटं वाटिका गावः, कृषिरुचलनं वनम् । समुद्रः पर्पतो राजा, नय दौर्गत्यशनवः ॥ ११८॥" भ्राम्यन् ग्रामान्तरं ग्रामा-दाक्रमन क्रमशः क्षमाम् । कर्म कुर्वन परागारे, पृत्तिद्वारेण वर्तयन् ।।११९॥ क्यापि द्वित्राणि घसाणि, कापि त्रिचतुराण्यपि । चतुःपञ्चानि च कापि, पञ्चपाणि तथा क च ॥ १२० ॥ एवं तिष्ठंश्चलन श्रेष्ठी, श्रमविश्रामपूर्वकम् । सकुटुम्यः स्फुटं प्राप, कौशाम्बीनगराम्बिकाम् ॥१२१॥ निभिर्विशेषकम् ॥ तां दृष्ट्वा परितः स्पृष्ट्वा, [स्पृष्ट्वा] सजीवनावनिम् । तिष्ठासुः कश्चिदप्राक्षीत, साक्षीकृत्य कुटुम्बकम् ॥ १२२ ।। भद्र ! ब्रूहि हितं सत्यं, मत्वा तत्त्वसतत्वतः । कथं निर्वहते ह्यन, निर्धनस्तद्धनो जनः ? ॥ १२३ ।। यतः "किं पुरा पूर्वजावासै-निरशनैर्विनाऽपि किम् । प्रशस्यते प्रशं- साईः, स देशो यत्र जीव्यते ॥ १२४ ॥ " श्रेष्ठिपृष्टमिदं श्रुत्वा, पौरोजादीनरस्त्विति । शृणु लोकार्पणस्यास्य, पुरस्याऽजीविका नृणाम् ॥१२५॥ यो धनाढ्यो जनः प्रौढ-बाणिज्येन स लामभुरु । 'वाणिज्यं वणिजां यस्मा लक्ष्मीलम्भनमाक्षिकम् ॥१२६॥ व्यवहारस्य संशुद्धि-णिजां दुर्लभा प्रभा । यथाऽऽहारस्य संशुद्विः, साधूनां शुद्धधीता ॥ १२७ ॥" निर्द्रयाणां विनाद्रव्ये, वाणिज्यं तु कथं पृथु । वाणिज्याय धनं तेपा-मपि प्रायेण युज्यते ॥ १२८ ॥ धनादेव प्रधानत्वं, पूज्यत्वं प्राप्नुयाजनः । धनहीनः कुलीनोऽपि, न किश्चिन्मान्यतेऽन्यवत् ॥ १२९ ॥ उक्तं च-"नयेन नेता विनयेन शिष्यः, शीलेन लिङ्गी प्रशमेन

·तृतीयः
प्रस्तावः।
श्रीधन्य-
चरित्रम्।
(पद्यम्)
॥ १४ ॥
साधुः । जीवेन कायः सुकृतेन देही, वित्तेन गेही रहितो न किञ्चित् ॥ १३०॥""वित्तेन लभते लोकः, स्वजनेपपि गौरवम् ।
निर्धनो मानः कापि, मान्यते न मनागपि ॥ १३१ ॥" तथाप्यत्र पुरे यो यत्-कर्मकर्मीणतापणः । सगुणां तनुते वृत्ति, विशेष-
स्त्येष पोपदः ।। १३२॥ धन्योऽस्ति धनिविख्यातः, साधुराजापराख्यया । प्रत्लेन तेन वित्तेन, ख्यातये खान्यते सरः ॥१३३॥
नराः कर्मकरास्तन, युज्यन्ते कर्मकर्मठाः । लभन्ते कृतकर्माणो, भृतिमाजीपनोचिताम् ॥ १३४ ॥ सर्वारम्भेण तत्रापि, मृत्तिका-
कर्पणक्षणे । भूयांसः सनरा नार्यः, प्रयुज्यन्तेतरां पुरा ॥ १३५ ॥ सरःखननमु(म)दाह-कर्मान्ते दीयते त्वदः । दीनारौ द्वौ नृणां
स्त्रीणा-मकश्छेकेन साधुना ॥ १३६ ॥ भोजनं हि प्रबाहेन, कटाह्यां च यथास्पृहम् । अनया नियतं पृत्या, वर्तते निर्धनो जनः
॥ १३७ ॥ युग्मम् ।। सकुटुम्यः स्फुटं श्रुत्वा, श्रित्ता लाजीविका तकाम् । तचिकीर्षुरिभूत्वेष्टी, कर्मणामीदृशी दशा ॥ १३८ ।
तद्विरा स सरःखात-कर्मणा शर्म मानयन् । गतः श्रेष्ठी कुटुम्बेष्टः, श्रेष्ठः किं कुरुतेऽतितः १ ॥ १३९ ।। खातकर्मकरैः सार्ध, स्प-
धमानः कुकर्मभिः । सरः खनन वहन मृत्स्ना, कृत्स्नमस्ति कुटुम्बयुरु ॥ १४० ॥ यतः- यदा यस्य पुरोपात्तं, कर्मोदेति
दुरासदम् । स सीदति पदापेतो, विपादः कोच चित्रदः १ ॥ १४१ ॥" कर्मणा रामचन्द्रोऽपि, सीता-लक्ष्मणसंयुतः। भ्रामितः
श्रामितः काम-मटन पश्चरटीयने ॥१४२॥ हरिचन्द्रः सुताराच, रोहिताश्वस्तदात्मजः । कतर(रत) कारितं कर्म, परवेश्मसु कर्मणा
॥ १४३ ॥ पाण्डवाः पञ्च विख्याता, द्रौपद्याऽनुपदारताः । विदेशे विविशुः केश-महो ! कर्म महोर्जितम् ॥ १४४ ॥ राजाऽपि
रवत् कापि, रुलति प्रतिनीस्तम् । कर्मणामग्रतः कोऽपि, न चली समलः खलु ॥ १४५ ॥ इत्यात्मकर्मनिर्माणं, न शर्मणे पृणन्
हृदा । श्रेष्ठी श्रेष्ठकुटुम्बयोऽपि, दिनानि नयति स्थितः ॥ १४६॥ कियत्स्यपि दिनेष्वेवं, गतेषु कृतकर्मतः। यदभूदद्भुतं भूयः,
.
) ॥१४॥

·धन्य श्रूयतां तच्छ्राःप्रियम् ॥ १४७ ॥ अन्येधुरुयतः सद्यः, सरोवरदिदृक्षया । तारूढः प्रभाप्रौढ-च्छन-चामरचञ्चुरः ॥१४८ ॥ पुरःस्फुरत्पदात्युच-श्रेणिः श्रेणिगणावृतः । शुभलोककृतालोकः, कोकिलालिरसालवत् ॥ १४९ ॥ हाराहार-केयूर- अण्डलाखण्डलद्युतिः । मुकुटप्रकटश्रीक-दिव्यवस्वसमास्तृतः ॥ १५० ॥ साधो ! जय जये-त्यादि वादिभिरादितः । गीयमानो गुणग्राम-रामणीयकर्मभिः ॥ १५१ ।। कल्पद्रुम इवानल्प-चिन्तामणिरिवोचितः । कामधेनुरिवानून-स्तूयमानः पुनः पुनः ॥ १५२ ॥ पन्दियन्दकतालोकं, लोकं पश्यनितस्ततः । साधुराजः साधुराजा, समायासीत सरस्सटे ॥ १५३ ।। पइमिः कुलकम् ॥ ततः कर्मफराः सर्वे, कर्म त्यतया स्वकीयकम् । तं तत्रायातमा- लोफ्य, लोचनासे चनामृतम् ॥ १५४ ॥ महाभक्त्या सकव्यक्तया, जीप जीवेति जल्पकाः। तेऽष्टाङ्गस्पृष्टभूपृष्ठं, नमन्ति स्म समन्ततः ॥ १५५ ॥ साधुराजः स नियाज-सुधाष्टिसुदृष्टितः । लोकानालोकयामास, सोल्लासविनयानतान् ॥१५६ ॥ पुनरालोकयन तास्तान, प्रीतिस्फीतिस्पृशा दृशा । स कुटुम्नं विटम्बाप्त-मद्राक्षीदक्षतोक्षितः ॥ १५७ ॥ दध्यौ स्वहृदये खेद, दधन् निर्वेदमेदुरम् । दैव हि चलवद् घेमि, दुर्दशा-सुदशाप्रदम् ॥ १५८ ॥ माता ममेयं प्रख्याता, पिता दुर्जनकम्पिता। सोदराः सुन्दराङ्गास्ते, भ्रातृजाया मता मया ॥ १५९ ॥ वल्लभा दुर्लभाकाराः, शीललीलाकलाकलाः । सुषिनीतगुणोपेत-चेतःस्थितिरति- प्रदाः ॥ १६० ॥ युग्मम् ॥ गोभद्रो मुद्रगोभद्रो, जनको धनकोटिभः । भद्रा च जननी यस्या, जननीति पुरस्कृतिः ॥ १६१ ॥ शालिभद्रोऽग्रजथाभूद्, भोगाभोग सप्रभः । एवमग्यसवग्योऽपि, सुभद्रा मृत्तिकां वहेद ! ॥ १६२॥ युग्मम् ॥ या सा गुणगणा- ग्रण्पा, गण्पणशिरोमणिः । प्रसह्य कर्मणाऽसह्या, वाह्यते मृत्तिकामियम् ! ॥ १६३ ॥ इत्याद्यन्तर्विचिन्त्याऽऽशु, तानाह स महा- ·तृतीयः श्रीधन्य- चग्निम्। (पधम् ) मनाः । समवोचत् समाकार्य, कुतो यूयमिति स्वयम् ॥ १६४ ॥ स्थानायानसमाख्यान-कृते सुकृतिना कुते । प्रश्ने तेऽयाऽऽत्म- गोपाय, किमयाख्यन यथा तथा ॥ १६५ ॥ यतः---" यदा न समयः स्वीयः, समुदेति मुदेनवत् । पद्माकरमित्र स्वान्त, तावनोद्घाटयेत् पटुः ॥ १६६ ॥" यतः--" स कोऽपि सुजनो नास्ति, यस्याग्रे स्वाशयः स्फुटम् । प्रायशः कथ्यतेऽकथ्यो, निःश्वसन्नुच्छ्वसन्नपि ॥ १६७ ॥" ततो धन्यपरी'टे, स्पष्टे पुष्टेऽपि शिष्टितः । विमृश्याऽऽपृश्य चावश्य, यत् किश्चिचोत्तरं ददुः ॥ १६८ ॥ धन्यसाधुस्ततः साधु-शुद्ध्याकर्ण्य सकर्णवत् । मामेते चेतसा नोप-लक्षयन्ति सपक्षकाः ॥१६९ ॥ एतके दुःखिता दुःस्था-वस्थाप्रस्थापितास्थया । स्वजनास्तेऽप्यजानाना, इव जानन्ति नैध माम् ॥ १७० ।। यत:- किं करोति नरोऽत्य(त्यु)- अ-दुःखदौर्गत्यसंगतः । ज्ञानं ध्यानं गुणाधान, हीनं दारिद्र्यमुद्रया ॥ १७१ ॥ " तथापि तु मयाऽऽतन्य, पितुर्वात्सल्यतुल्यकम् । शनैः शनैः परीक्ष्यता-श्वेतयिष्ये ह्यशेषतः ।। १७२ ॥ भोजने स्वनने वा(चा)त्र, घृतं स्नेहं नियुज्य सः । सर्वकर्मकरैः साक, निरातई गृहं ययौ ॥ १७३ ।। ततः कर्मकरास्तत्र, सर्वे सम्भूय सर्वतः । परस्परं प्रजल्पत्य-नल्पजल्पविकल्पतः ॥ १७४ । सर्वेपामात्मनामत्र, यदभूदाज्यमोज्यकम् । तदेतस्य कुटुम्बस्य, प्रमाचः प्रभवत्ययम् ।। १७५ ।। युग्मम् ।। पुनल्येधुरागत्य, धन्यः श्रेष्ठिनमूचिवान् । भववामस्ति शस्तत्वं, भोजने स्वजनैः समम् १ ॥ १७६ ॥ श्रेष्ठी तु लज्जया सज्जः, किञ्चिन्नाख्यत् तदग्रतः । 'प्रायः परं प्रार्थयितुं, सजिह्वा न प्रगल्भते ॥ १७७ ॥' धन्यः साधुस्ततोऽबादी-दनादीनवसद्वचाः । तक्राद् ऋते कुटुम्बस्य, भाविन्यस्य निशान्धता ॥ १७८ ।। इति संथाव्य गेहेगा-दुपकारचिकीरसौ । प्रगेऽहाय द्वितीयेऽद्धि, तत्रागत्य स तानवक }} १७९ ॥ विशेषाच्छेष्टिनं श्रेष्ठ-गिरा प्रीतिसुधाकिरा । जगाद सदयस्वान्त-स्तं प्रति ज्ञातुमिच्छुधीः ॥१८० ॥ भवतां ·श्रीमतां मन्ये, कुटुम्बं मुकुटोपमम् । वर्णिका वर्ण्यते यस्मात्, काञ्चनेऽपि चिरन्तने ।। १८१ ॥ कुतश्चयमवस्था वो, दुःस्थताऽवस्थि- वात्मनाम् । तदेतत् कथ्यता तथ्य, शुश्रूषा मे प्रकर्पतः ॥ १८२॥ साधुनेति तदा पृष्टे, तस्थुस्ते मौनवर्तिनः । धन्योऽपि पुनराह स, तान् प्रति प्रीवियागथ ॥ १८३ ।। मद्गृहे बहुलं तक्र-मस्ति शस्ततमं ततः । युष्माभिरन्वहं ग्राह्य, न ात्र कापि वस्त्रपा ॥ १८४ ।। एकैको घटको ग्राह्य-स्तनपूर्णो महत्तमः । कुटुम्बार्थे वधूः प्रेप्या, यवो वः स्यात् सुखावहम् ।। १८५ ॥ श्रेष्ठी तद्वचनं श्रुत्वा, श्रित्वा चान्तर्मुदं तदा । महाप्रसाद इत्यास्य-ललाटघटिताञ्जलिः।। १८६ ।। धन्योऽप्यनन्यसामान्य-मनाः प्राधर्म निर्मितम् । निन्दननिन्द्यद्रगः, प्रागाद् गेहं जनावृतः ॥ १८७ ॥ अथ धन्यस्य निर्देशा-च्छ्रेष्ठी तुष्टमना मनाक । तत्रा- नयनयत्लाय, यथाऽनुक्रमपूर्वकम् ।। १८८ ॥ वधूचतुष्टयी शिष्ट-बारकादनुवासरम् । सम्प्रेषयति सुप्रात-नियतं तकहेतवे ।।१८९।। युग्मम् ।। धन्यस्तु गृहमागत्य, तत्कालमतुलाशयः । सपनी शापयामात, तकादानाय तदिने ॥ १९० ॥ प्रियादेशप्रवेशेन, शतानीसुता मता । विशेपसुन्दरं तक्र--मवक्रवदनं ददे ॥१९१॥ यतः- यत्र क्वापि हि यत् तद् वा, दीयते वस्तु दित्सुना। तदादरपदागारं, सारं तत् स्वर्णसौरभम् ॥ १९२ ॥ पुनः कदाचित् प्रस्ताचे, शस्तावेशवशंवदः । नियां धन्यः समाचष्ट, शिष्टात्मा सुविशेषतः ॥ १९३ ॥ हे सुभु ! यदि सर्वत्र, समं सज्जनमानसम् । तथापि तन्यते तज्जै-गुणागुणविचारणा ॥ १९४॥ ततो यदा यदाऽभ्येति, सुभद्रेति सुभद्रभः । तदा तदा त्वयाऽऽधेयः, स्वप्रेयःप्रणयान्वयः ॥ १९५॥ धन्यः पुनः प्रियां पाह, पुण्याहसमारकमः । जनो जानीहि मानी हि, प्रेयः सर्वः समानसे ॥ १९६ ।। तथापि श्रेष्ठिनस्तस्य, चित्रं पुत्रचतुष्टयम् । तत्पल्यः क्रमशस्त्वेताः, सुविनीता: परस्परम् ॥ १९७॥ सर्वासु तासु लन्येषा, स्नुषा मुख्या यदा गृहे । समायाति कमायाति- ·श्रीधन्य- चरित्रम् । ( पयम) तृतीय: प्रस्तावः। स्तदा मान्या त्वया वियम् ॥ १९८ ।। यदा किमपि सद्वस्तु, सा पश्येत् स्पृहयालहत । कञ्चुकादि तदा देयं, शाटिकाऽऽदि च कर्पटम् ॥ १९९ ॥ शालि-गोधूम-सद्धान्यं, तस्यै देयमवश्यतः । तदस्तु वस्तुत: श्लाघ्यं, यत् सतामुपयुज्यते ॥ २००॥ यवः- सनित सूचितं यन्नो-पयुज्येत क्रतुष्वहे । याच्यमानं च यद् यत्नाद् , गुणवद्भ्यो न दीयते ॥ २०१॥ तत् कदर्यमदो द्रव्य, रक्षितं मुख्यतापहम् । भुज्यते युज्यत्ते वीरे-और-पार्थिव-शात्रवैः ॥ २०२॥” इति धन्यवचोवीच्या, सिञ्चिती- चित्यपादपा । राजपुत्री धरित्रीत्र, तत्फलेग्रहितामगात् ॥२०३ ॥ शाटिकाऽऽयं तदा दत्ते, तच्चित्तेनान्वित्तेच सा | राजपुत्री सुभद्रायै, सुभद्रायै गुणश्रिया॥२०४॥ यदा सा दधि घोलं च, सद्धा(वाs)न्य कञ्चुकादिमत् । समानयति सन्मान्या, तदा श्रेष्ठी बदत्यदः ॥ २०५।। स्तुपैसा भाग्यभागस्ति, वधूवर्ग निसर्गतः । यदाऽसौ याति तकाय, सद्वस्त्वानयते तदा ॥ २०६॥ इति थेष्ठिवचः श्रुत्वा, स्मित्या चान्तरुपान्ततः । प्रोचिरे सातिरेकास्ता, वध्वस्तिस्रोऽपि तं प्रति ।। २०७॥ श्वशुर ! प्रसरत्नेम्णा, व्या- ख्यातो देवरः पुरा। विरागानिरगाव सोऽपि, विदेशं गतवानतः ॥ २०८ ॥ इदानीमपि तत्पनी, यत्नीकृत्यतरां गिरा । व्याख्याय क्षगतः क्षीणा, सदनु प्रेपयिष्यते ॥ २०९ ॥ दिवा तु क्रियते कर्म, मृत्तिकायहनं महत् । निशायां शय्यते श्रान्तं, क्षितौ क्षतवपुर्लतम् ॥ २१० ॥ धूलिधूसरवा धार्या, सुकुमार्याऽपि यच क्या । वयेते कर्णशूलं नो, वधूर्मे भाग्यभागिति ॥२११।। तद्वाचा मौनमासीने, श्रेष्ठिनि व्यर्थचेष्टिनि । चध्वो वारेण तक्राय, यान्त्यायान्ति च नित्यतः ॥ २१२ ॥ ततः परिचयौचित्य प्रस्ताव प्रस्तुते सति । धन्यः प्राह सुभद्रां सदनागताम् ॥ २१३ ॥ मृगाक्ष्याख्याहि भो भद्रे , सुभद्रे ! स्त्रां कथां मम | का त्वं तत्वतया केन, हेतुना किमिहाहिता ? ॥ २१४॥ च, चदान्यः ·इत्थं धन्योदिते सयः, सजलजदधोमुखी । ते स्म विस्मयस्मेरं, वचस्वच्छ्वणामृतम् ॥ २१५ ॥ देवं पृच्छेच्छ्या तुच्छ, स्वच्छन्दच्छमवत्सलम् । किं मां पृच्छसि हे स्वच्छ !, कर्मकर्दमाच्छपीम् ? ॥ २१६ ॥ दैवमेव बलीयोऽस्तु, राज-रसमक्रमम् । यजगज्जन्तुसन्तान, नटवन्नटयत् पटु ॥ २१७॥ शालिभद्रस्वसा साऽहं, भद्रा-गोभद्रनन्दिनी। निन्द- नीया जने जज्ञे, मन्ये पुण्येन वर्जिता ।। २१८ ।। भरतामभिधामाजा, वरेण श्रेष्ठिम् नुना । परिणीताऽहकं भूप!, धनपालमुता. युता ॥ २१९ ।। कर्मणा कारणात् कस्मा-दकस्मात कलहे सति । भ्रातृणां मत्सरोच्छे से)के, साते श्रीरिघातिनि ॥ २२०॥ मद्भर्तरि गते कापि, जातमीदृगनीदृशम् । निरोधो गृहकुम्भेभ्यः, पयोऽपि क्षपयेदह ! ॥ २२१ ॥ यथावृत्ते तयेत्युक्ते, निर्मुक्त मान-मायया ! दध्यौ धन्यो धिया साधु, बहुरला वसुन्धरा ॥ २२२ ॥ ततः पुनरपि प्रोचे, धन्यो नैपुण्यपुण्यधीः। भद्रे ! तर पतिर्यातो, दूरदेशान्तरं परम् ॥ २२३ ।। स सा दिना यदि कापि, मृतः स्यादय जीवति । देशान्तरं नृणां प्रायः, प्रत्यूहव्यूहता- वहम् ॥ २२४ ॥ कथं भर्चा चिना तन्नि !, त्वं तिष्ठसि वियोगिनी ? । स्त्रीणां तु पतिरेवान, सर्वत्र सुपमासुखः ॥ २२५ ॥ यद्वद् रात्रिविना चन्द्र, दिनधीदिनपादपि । शस्तैन शस्यतेऽवश्य, तद्वत् स्त्रीर्दयिताद् ऋते ॥ २२६ ॥ ततः पतिनतं त्यक्त्वा, मुक्त्वाग्रहकदाग्रहम् । भुन भोगानयो मङ्घ, मद्गृहे स्वामिनी भर ।। २२७॥ तद्वचोऽनुचितं श्रुत्वा, साऽपि व्यापित- दुर्नयम् । वज्रघातोद्धवस्तान्त-पर्वतस्यापि सर्वतः ॥२२८॥ कर्णी पिधाय पाणिभ्या-मिभ्यसूरम्यस्यया । दोयाञ्चक्रुपी चक्र(क्न)- नक्रमोटनकृत् ततः ॥ २२९ ॥ शान्तं पापमिति प्रोच्य, शोच्यतामोच्परुव्यधीः । साशझा पङ्कनिर्मुक्त-मदः पद्य जगाद सा ॥ २३० । उक्तं च-"गतियुगलकमेवोन्मत्तपुप्पोत्करस्य, निनयनतनुपूजा चाथवा भूमिपातः । सिमलकुलमानामङ्गनानां

·तृतीयः
प्रस्तावः।
श्रीधन्य-
चरित्रम् ।
(पयम्)
॥१७॥
शरीरं, पतिकरजरजो वा सेवते सप्तजिह्वः ॥ २३१ ॥ " पाठान्तरम्-" गतियुगलमलं स्यात् काचनद्रोः सुमानां, मनसिजरिपु-
पूजा वाऽथ पृथ्वीनिपातः । विमलकुलभवानामङ्गनानामिहाङ्ग, पतिकरजरजो वा सेवते वा हुताशः ॥ २३२ ।। " सिंहस्य कैसरं
सारं, सत्याः पीनोन्नतौ स्तनौ । शरण्यं सुभटणे, शेपस्योरुशिरोमणिम् ॥ २३३ ॥ दन्तौ दन्तावलेन्द्रस्य, सुरेन्द्रस्य करा-
शनिम् । सौरभं जीवितेशस्य, को ग्रहीतुमलं बलात् १ ॥ २३४ ॥ छिद्यतां मस्तकं यद्वा, भूयाद् वा साधुवन्धनम् । यातु लक्ष्मी-
स्मा प्राणे-न मुश्चेयं पनिव्रतम् ॥ २३५ ॥ धन्यः साधुरसाधुस्त्व-मादधानो धनान्धधीः । यदृच्छावाञ्छकस्तुच्छं, वदसीति
मदोध्दु(द्धतम् ॥ २३६ ॥ राज्यन्याय्यं परित्यज्य, मां प्रियीकर्तुमिच्छसि । पति विना न शक्तो मां, स्प्रष्टुं सुष्टु शचीपतिः
॥ २३७ ॥ किं वा बहूद्यते सद्यः, स्वप्रशंसनपातकम् । सेन्द्रश्चन्द्रोऽपि नागेन्द्रो, नालं मे शीलहीलने ।। २३८ ।। इति तनिश्चय
चित्ते, निश्चित्यौचित्यसत्यतः । चमत्कृतोऽन्तरत्यन्तं, साधुः सान्त्वनमाददे ।। २३९ । धन्यः साधुरथावक तां, भद्रे ! मा कुप्य
भद्रधीः । कारणं च शृणु श्रन्यं, विद्यते यदवद्यमुक् ।। २४० ॥ परस्त्रीलोलुपो नाह-मात्मना हितहेतवे । व्यसनाभ्यसनो नापि,
कापि पापपरायणः ॥ २४१ ॥ इदं च वचनं प्रोचे, वाह्यवृत्तिप्रवृत्तितः । किन्तु मन्तुविनिर्मुक्त, सनं तव परीक्षितम् ॥ २४२ ।।
क्षन्तव्यं तत् त्वया दक्षे !, क्षमावत्या क्षमत्वतः । परीक्षा तु सतां सत्व-कल्याण-कपपट्टिका ॥ २४३॥ त्वां पृच्छामि परं स्वच्छे !,
हि सुभु! सविभ्रमे ! | जानासि त्वं कथं कान्त, नितान्तस्त्रान्तसङ्गतम् ? ॥ २४४ ॥ किं वा कस्मादभिज्ञानाद्, दर्शनादथवा
दृशोः ? । यथा वियुध्यसे बुद्ध्या, मत्पुरस्तनिवेदय ॥ २४५ ।। साऽऽह साधो ! विजाने त्वां, सङ्केतेन वरं परम् । दृष्टं च
वेमि वा वेप-परावर्णपि साम्प्रतम् ॥ २४६ ॥ सोऽवदत् तहि सङ्केतं, समाकर्णय वर्णिनि !। श्रीश्रेणिकस्य जामाता, धन्यो-
॥१७॥

·ऽभूद् धनसारभूः ।। २४७ ॥ रातो प्रियानय त्यक्त्वा, तत्र राजगृहे गृहे । गात्रमागो विनिर्गत्य, समागादन चिनदः ॥ २४८॥ युग्मम् ॥ सङ्केतवचनं श्रुत्वा, मत्वा प्रियमधिश्रियम् । दृशा प्रेमस्पृशा दृष्ट्वा, सुभद्रा भद्रभरभूत् ॥ २४९ ।। धन्यम्मन्या पति धन्य-मयेत्य प्रीतचेतसा । पाभावशा नन-वदना सा मुदं दधौ ॥२५०॥ चक्रवाकी यथयार्क, चकोरी चन्द्रमण्डलम् । मयूरी वारिदं दृष्ट्वा, हृष्टा तं वीक्ष्य सा तथा ॥ २५१ ॥ अथ वासोदरे नीत्वा, राजपुन्या पारतीम् । धन्यः सम्मानयामास, प्रियेयं मे प्रकाश्य सः ॥२५२॥ शीर्णे वस्त्रे परित्याज्य, प्राज्यहर्पप्रकर्पतः । दिव्यवस्त्राश्रिता चक्रे, शक्रेणेव शची रुचा ॥२५३ ॥ विभूप्य भूपणश्रेण्या, वेण्याद्या पदसम्पदः । सत्कृत्य स कृती प्रोचे, त्वं गृहस्वामिनीति ताम् ॥ २५४॥ समजनि जनमान्यः सीतया रामचन्द्रः, सपदि च दवदन्त्या श्रीनलक्षोणिपालः। सकलसहजपूज्यः कृप्या धर्मसूनुः, समु(सु)समुरामिनासीत्, कान्तया धन्य एवम् ॥ २५५ ॥ इति धन्यमहापुण्य-नररत्नशिरोमणेः । जिनधर्म-जयानन्दः, प्रस्तावस्तृतीयोऽभवत् ॥ २५६ ।। इति श्रीधन्यचरिते स्वकर्मपरीक्षार्थकौशाम्लोप्राप्ति-रत्नपरीक्षा-राज्याङ्गप्राप्ति-राजपुत्रीपरिणयन-स्व- कुटुम्बमिलन-सुभद्रोपलक्षणोपाख्यानवर्णनो नाम तृतीयः प्रस्तावः ॥ ३॥ अथ चतुर्थः प्रस्तावः। अथ सुपृथुलभाग्यश्रीप्रियाश्रीश्वरस्य, प्रविदितिमतिजाते वल्लमातुल्पयोगे । सुपमसुखमुखस्य श्रेयसा धन्यसाधो-रपरतरकुटुम्ने यत् त्वमत कथ्यते तत् ॥ १॥ तथा चोक्तम्-" स्थाने निवासः सुकुलं कलत्रं, पुत्रः पवित्रः स्वजनानुरागः । न्यायस्थवित्तं

·श्रीमन्य
परिपम् ।
(पथम्)
चतुर्थः
प्रस्ताव
मुहितं न चित्त, निच्छयधर्मस्य सुखानि सप्त ॥२॥" पुनश्व-" सविनयास्तनया दयिता हिता, नयभवो विभवो निपुणा गुणाः ।
यपुरनापि ममाधिरि(र)विणां, शुभतरोः प्रथमाकुरका अमी ॥ ३ ॥" "दानेन विश्वानि वशीभवेयु-दानेन वैराण्यपि भङ्गभाञ्जि ।
परेऽपि दानेन मुरन्धयेयु-दांनं हि सर्वव्यसनप्रणाशि ॥ ४ ॥” इतश्च श्रेष्ठिना सुष्टु, दृष्ट्वा वर्म वधूवियो(घौ)। द्वितीयिका स्नुपा-
भापि, प्रायः शक्तिपेतमा ॥ ५॥ वत्से ! विच्छेदमादाय, सुभद्रा द्राग विलोकय । वेलाविलम्बः सञ्जातः, कुतश्विद्धेतु-सेतुतः
॥ ६ ॥ वनवापनिकां लात्वा, तमुप श्वशुरेरिता । धन्यगेहमगाद् येगात, सुभद्रासंदिदृक्षया ॥७॥ तत्र गेहाङ्गणे गत्वा, निरी-
तस्तवः धणम् । स्तम्भमध्वर्युचेटीय, चिरण्टी टीकतेऽचिरम् ॥८॥ पुनर्मण्डपमध्येऽगाद्, गर्मगेहे ददे दृशौ । तत्राद्राक्षीन्मृगाक्षी
तां, दिव्यामरणमारिणीम् ।। ९ ।। ततः सत्वरमागत्या-तुरचेतस्विनी सका । श्रेष्टिने ज्ञापयामास, तं धृत्तान्तमशेषतः ॥१०॥
तच्छुत्वा श्रणश्रेणि-तप्तत्रपुनिभं वचः । वजाहत इव श्रेष्ठी, पौनःपुन्येन दूनवान् ॥ ११ ॥ स किंकर्तव्यतामूढः, प्रौढोऽपि दृढ-
धीरपि । क्षणमास्थाय विच्छाया-ऽऽशयश्चिन्तितवानिति ॥१२॥ अनया कुनयाचार-वत्या हत्यासमं नियाम् । किमाचरितमाचार-
परिहीनं कुलनिया ? ॥ १३ ॥ जने जन्येन धन्येन, पांशुने(ले)नेव साधुना ! प्रसह्याला रागाद्रि-मपनहे हिया विना ॥ १४ ॥
वत् मां सादुम्याय, शापयित्ता ममत्वतः । तं वृत्तान्तं द्रुतं गत्वा, व्याहरद् व्यवहारिणाम् ॥ १५ ॥ तेऽप्यूचिरे चिरेणेति, तं
विमृश्य हृदा तदा। नायं कुमार्गमंसी, निसर्गगुणवर्गणः ॥ १६ ॥ अद्यायागमतः पूर्व-मत्रस्थस्यास्य सर्वशः। दृष्टया न दृष्ट
न श्रुत्पा, श्रुतमन्यापपर्तनम् ॥१७॥ युग्मम् ॥ नीतेए गीयते चेति, परनारीसहोदरः । पुण्ययन्मानवाग्रण्यो, धन्यः साधुरहो ।
मान् ॥१८॥ माम्प्रतं मरता तस्येवं स्वरूपं ग्ररुप्यते । विपरीतमिदं कस्मात्, कारणाद् गण्यतेऽनणु ? ॥ १९ ॥ तथापि ज्ञाप-
| ॥१८॥

·यिष्याम-स्तं गत्वा सत्ववत्सलम् । विनयेन नयेनापि, विज्ञप्याः स्वामिनः पुनः ॥ २०॥ विसृज्य श्रेष्ठिनं शिष्ट-वाण्यास्ते वणिजो- असा । गत्वा नत्वा च तचार-धोघाद् धन्यं व्यजिज्ञपन् ॥ २१ ॥ धन्यस्त्वं पुण्यनैपुण्य-पण्यवाकुत्रिकापणः । विशेषाद् राज- जामाता, माता-पित्रोः समः सताम् ॥ २२ ॥ न चेदं युज्यते पूज्य-पूजनीयस्य ते सतः । परखीहरणं शस्त्री-समं न्यायलतात ॥ २३ ॥ यतः-" यदि सूर्यात वमो भूया-चन्द्राचाग्निकणोचयः । समुद्रात सीमविद्राव-स्ततो लोकस्य का गतिः १ ॥२४॥" तेपामिति बचश्वश्चचामराभं श्रुतिश्रियोः। श्रुत्वा बहुश्रुतः किश्चित, स्मिला चान्तरधान्मुदः ॥ २५॥ अशृण्वन्निर नित्या- कारगोपनमन्तरा । वार्तान्तरं तदाऽsरेभे, धन्यः साधोरधीश्वरः ॥२६ ।। ततो धन्यमनो ज्ञात्वा, तत्त्वज्ञा अपि तेऽज्ञरत् । गृहं ययुः 'स्पृहाहीना, सेवा स्वामिसुखा सलु' ॥ २७ ।। तत्स्वरूप तथाऽत्य, चिन्तासन्तापमानसौ । स्वयं गत्वा स्वविज्ञप्ति-माधाद् धन्य- पुरो गुरुः ॥२८॥ "दुर्बलानां बलं राजा, बालानां रोदनं बलम् । वलं मूर्खस्य मौनत्वं, तस्करस्यानृतं बलम् ॥ २९ ॥ अन्याय तनुते योऽन्य-स्तद्दण्डः क्रियते त्वया । तदन्यायमनादृत्य, वधूं मुश्च ममोत्तम ! ॥ ३० ॥ ततो भिन्नमना धन्यः, पितृप्रेमसुधा- रसैः । भटानाचष्ट विस्पर्ट, श्रेष्ठिने दीयतां वधूः ॥ ३१ ॥ ततस्ते श्रेष्ठिन श्रेष्ठ-मुपादाय तदग्रतः । सौधान्तरनयन्निद्धं, शुद्धान्त- मिव सम्पदाम् ॥ ३२ ॥ अथोत्याय हतापाय-महायेष्टस्य पृट()तः । गला नवा पितुः पादौ, स प्रोचे माचदञ्जलिः ।। ३३ ॥ सप्रसादैः पितृपादैः, सुपारकादेविदा पदः । क्षन्तव्यं नव्यभव्यत्वा ! मत्कृतं दुष्क त्वदः ॥ ३४ ॥ इदं साधुपचः श्रुत्वो-पलक्ष्य च सुतं स तम् । प्रोत्फुल्लपदनाम्भोजो, जज्ञे श्रेष्ठी महिष्ठमुत् ॥ ३५ ॥ हर्पप्रकर्षसंवर्प-पर्पत्योपितमानसः । पत्नी-पुनादिकं पवाद्, व्यस्मात् सुरखच्च सः ॥ ३६ ॥ प्रविष्टे चोपविष्टेऽथ, मध्ये श्रेष्ठिनि समनः । धन्यमाता तथैवाऽऽगाद्, रागाद् रावाविधित्सया

·।
भीषन्प.
परिणम् ।
(पपम्)
चतुर्थः
प्रस्ताव
॥ ३७॥ सा प्राधप्रविधास-माधातुं ठत्पुरोऽरवीत् । गृहीता मनधरादो, त्वया न्यायवताऽस्तु तत् ॥ ३८॥ मत्तान्तोऽपि हृतः
कस्मा-दमन्तुर्नन्तुमागता(त:) । तं दर्शय निमाई ! निस्राणवाणनैपुणः(ग)॥३९॥ मात्रेत्यकत्रिमे प्रोक्ते, सम्पृक्ते सक्तियुक्तिमिः ।
धन्यः मम्मुसुमागत्प, नत्या स्वाम्यां ननाम ताम् ॥ ४० ।। समायाताः क्रमेणेति, भ्रातरस्ते प्रयोऽपि हि । पञ्चाङ्गाश्चत्प्रणामेन
ते प्रत्येक प्रणेमिरे ॥४१॥ एवं फलप-सस्पिन-माव-माउसमागमे । धन्येन सत्रा सञ्जावे, यज्जातं वत् प्रतन्यते ।। ४२ ।। यदा
देवरमा सा, पथ-पशुरको पराः । नारुः कारणवोऽभूवन, प्राजायास्तदाऽऽकुलाः ॥ ४३ ।। सर्वाः सम्भूय ता भूयो, धन्य-
द्वारमयास्थिताः । पूणरुगकै राप-मिति वारं परस्परम् ॥ ४४ ॥ नियते यते नैव, कि भविष्यति दुःसदम् । राजसौघमिदं
प्रायः, श्रीजनस्यास्ति दुर्गमम् ॥ ४५ ॥ संलप्येति मृशं द्वाास्याः, दुःस्थास्ताः करुणस्परम् | स्थित्वा यामं मियोदार्म, समादुः
सकुटीरकम् ॥ ४६ ॥ प्रियामा शवयामा या, दुःसानीत्वा विपादतः। प्रमाते वास्तु सम्मय, शतानीकसमामयुः ॥ ४७ ।।
विनियमन्त्रि-सामन्त-सन्धिपाल-मटोवटाम् । श्रेष्ठि-श्रेष्ठगुणज्येष्ठ-विशिष्टवियुधाधिकाम् ।। ४८ ॥ कि बहिन्द्रसमाशोमा, समां
मम्प्राप्य ताः त्रिपः । व्या रागा महीन्द्राये(प्रे), धन्यान्यायविवक्षया ॥ ४९ ॥ युग्मम् । प्रतापजितमार्तण्डमण्डलपुतिमण्डल ! ।
न्यापालियनाम्मोद-गोदरस्सफरोत्कर ॥५०॥ मावपिन]मस्वामिनी सा सुम(समुचये । जीयेत्याशीर्वशाः प्रोचुः, शतानीकंतु
ताणाः ॥ ५१ ॥ निर विरभित्रीर, चिरं नन्द च नन्दात् । चिरं राज्यं मजन स्वैर, मुचिरं पालय प्रजाः ॥५२॥ श्रीमदा.
प्रिवलोकाना, कल्पद्रु-मणि-पेनुात् । समीहिवं हितं तन्वन्, सौराज्यं कुर्वपण्डितम् ॥ ५३ ॥ इत्याशीचनाम्भोद-सुन्दरोदक-
पष्टिमिः । अमिपिन्य धमाधीश, विनयं वा व्यजिझपन ॥ ५४ ॥ वयं कर्मकरत्येन, किङ्करत्वेन वा रिभो ! । वितामावादिहा-
॥ १९ ॥

·माता, निरात मवत्पुरे ॥५५॥ यत्र तत्र विचित्राणि, कृत्वा कर्माणि जीववत् । वर्तनायायतोद्योगा, देव! वामहे महनु । ॥५६॥ धन्येन साधुना साधु, नाधुना विधिनाधिना । प्रथम प्रथमन्दाक्षा, देवास्महेवरप्रिया ॥ ५७॥ तदनु श्वशुरः श्वश्रू-स्मदीया वरा वराः । वराका वा कुटुम्बाम्या, ह(ह) सर्वमिदं मदात् ॥५८॥ तत् कुटुम्बमिदं मन्द, मन्दं विश्वस्तमस्तहत् । घारित मारितं वाजं, जीवित वाऽवितं यत । ॥ ५९ ॥ शोधयित्वा नयाम्भोधे !, बोधयित्वा ममत्वतः । अस्माभिर्मेलयानालं, जोकपालोऽसि पश्चमः ॥६०॥ युग्मम् । इत्यादि तद्वचः श्रुत्वा, श्रोतव्यं भव्यममृताम् । नीत्या गीत्या क्षमाध्यक्षाः], सीमधाम स्वबन्दिनम् ॥ ६१ ॥ धन्यपाधै ततो मङ्घ, प्रेक्ष्य(ष्य) प्रेक्षावतां वरम् । समासात् कथयामास, मुञ्चमान् मानुषानिति ॥ ६२॥ धन्यसाधुरथा स्म, मन्दिनं युक्तिबन्दिनम् । निषेदय नृपं गत्वा, नाइमन्यायमत्पुमान् ॥ ६३ ॥ करोमि भिरोधेन, बर्हि किं तव भूभृता ? । प्रायः स्वेच्छा महेच्छाना, निरोधु केन युध्यते १ ॥ ६४ ॥ तव सर्वमुर्वरीशाया-ऽगत्य पन्दी न्यवीविदत् । स्वखर्वगर्ववचनात, क्रोधामातः क्षमाधवः ।। ६५ ॥ शतानीकः क्षतानीका, कतनीकर्मकर्मठः । धन्यं जामावरमपि, शत्रुक्षत्रमिवैक्षत ॥६६॥ सैनिकान् कांविदादिश्य, धन्यं हन्तुं समन्तुकम् । प्रैपी द्वेपीव तत्पेपी, भीषयमिव दुःखलान् ॥ ६७ ।। युग्मम् | धन्योऽपि रोपितौचित्य-मित्यवेत्य हृदा तदा । विरोधो भूभुजा जातो, दुनिरोधो महाधिया ॥ ६८ ॥ ततोऽहमपि सामग्री-मग्रीकृत्य युधो- चिताम् । तिष्ठामि शिष्टनीत्येपझोपेक्ष्यः खलु विद्विपन ॥ ६९ ॥ ध्यात्येति दुतैराज्ञाप्य, ग्रामपञ्चशतादतः । सुभटान् कटका• वितान, संनद्य स्थितवान् स्वयम् ॥ ७० ॥ समायाताः शतानीका-नीकयोधा महाक्रुषा । तैः सार्ध समरो जज्ञे-ऽसमरोपं शरा- शरि ॥ ७१ ।। धन्यः पुण्यप्रभारि-भावनाभिरमि प्रभुम् । ममाः पलायितुं लमा समास्याः शक्शस्ततः ॥ ७२ ॥ ममं कटकमा-

·पा
मृदाः
,
प्रोदा
इति
झुटोफिरे
॥
७
९
॥
चतुर्भिः
कलापम्
।
अग्रान्तरे
वरामात्यै
-
रेत्य
जात्यैर्धियेद्धया
।
परस्परं
विमृश्याशु
,
धीपर-
गाग्निन्।
(पन्)
1॥ २०॥
चतुर्थः
प्रस्तावः।
टीय, सप्टकार विकटं नृपः । स्वयं युयुत्सुरायासी-दनुदासीनविक्रमः ॥ ७३ ॥ सर्वाभिसारसंरम्भ, प्रारम्भाजम्भकारिवत्
न्य दानरमामन्य, समन्युरुदाद् युधे ॥ ७४ ॥ गृहरक्षामतो महल, कृत्वा धन्यो नि टैः । स्वसैन्यमन्यमादाय, निर्ययो
नगरात् पहिः ॥ ७५ ॥ रणक्षेत्रमयामध्य, सुग्रामसमविक्रमी । क्रमौचित्यं विना सैर-प्रसृत्वरचरत्वरौ ॥ ७६ ॥ राम-रावण-
या विष्णु-जरासन्धारियोद्धरौ । युधिष्ठिर-कुरुपस्पा-विध मुख्यो विशेषतः ॥ ७७ ॥ कल्पान्तभ्रान्तपाथस्का-विव वार्षी
परापरी । वीक्ष्य दक्ष्यविलक्ष्यादा वीक्षाऽऽपना वामपन् ।। ७८ ॥ किं मावि भवितव्येन, द्वयो राजन्य-धन्ययोः । किर्तव्य-
विगी मातेः पुरः ॥८॥ हे नाय ! न्यायपायोपे !, दीर्घदर्शिशिरोमणे ! । जामात्रामात्रा(प्रोत: सत्रा, न युद्धर्थ शुद्धयवे तय
॥ ८१ ॥ धन्यस्त्वदुहितुः प्रेपां-स्त्याचीपास्थि मानितः । पर्धितो पृक्षाद् दास्यात्, सय छेत्तुमसाम्प्रतम् ॥ ८२ ॥ नाप्ययं
दुर्णपाभ्पणः, कदाचिदपि दृश्पते। धीनिधिस्तु सपं शव-मर्यादापादसाम्पतिः ॥८३॥ कारणं गण्यते किचित, स्त्रीणां पार्श्वे तु
पृच्छपने निचिनाधिप्रदाः प्रायो, गवयः कर्ममर्मणा ।। ८४॥ अयामात्यैर्नृपाज्ञप्त्या, गत्वा पृष्टास्तकाः खियः। धन्याह्नः स्वजनो
याधु-देवरो पाऽस्ति फान १ ॥ ८५ ।। प्रोस्ता देवरोऽस्मार्क, पुरा धन्यामियोऽमात् । गृहानिर्गत्य कुत्रापि, मृतो वाऽध स
जीति ॥ ८६ ॥ पीसरीः प्रोचिरे तास्तु, लवगं वित्य तस्प किम् । देह स्नेह वाऽपि, येन स प्रकटो मयेत् ।। ८७ ।। प्रास्ता
देवरो नः म, पालोऽभग पुरा पदा । वदाप्रयातना दृष्टो, पमाशे वत्पदो मुदा।। ८८ ॥ मन्त्रिभिश्चततःप्रोचे, चिदेवाहेतुनाऽधुना।
॥ २० ॥

·प्रक्षाल्येतां पुनः पादौ, देवरो विधवे यथा ।। ८९॥ ततः सरोवरं जग्मुः, साता मन्त्रिभिर्दुतम्। धन्योऽप्याकारितस्तत्र, बहु विज्ञप्य सत्व- रम् ॥९०॥ भ्रातृजाया भृवापाया वीक्ष्य धन्योऽनमत पुरा । गिरा सुधाकिरा ताच, भाषते स्म सुभाषणः ॥९१।। किमर्थमागता यूयं, किमस्माभिः प्रयोजनम् । विनाऽर्थ कोऽपि नायाति, नाकारयति कञ्चन ॥ ९२ ॥ प्रोचुस्ता देवरोऽस्माकं, प्राणेभ्यो- ऽप्यतिवल्लभः । न प्रीणयसि नः कस्मात , पूर्ववमर्मसम्पदा ? ॥ ९३ ॥ धन्योऽवक किं भ्रमो योन, किं वा चित्तविपर्ययः ।। गार्थल्यग्रथना वाऽस्तु, वस्तु स्त्रीत्वस्वभावतः ? ॥ ९४ ॥ योऽतिप्रीतोऽस्ति वो धन्यः, स त्वन्यो मन्यतां ननु ।' श्रुतो राजगृहे- शस्य, सुतापतिरिति श्रुतिः॥९५ ॥ तास्तिस्रोऽपि पुनः मोचु-रनुर्वचनाचनाः । स नु(तु) विज्ञायतेऽस्मामि-लक्षणेन विचक्षणः ॥ ९६ ।। लक्षणं लक्ष्यते मुख्य, देवरस्य क्रमाम्बुजे । तत् तत् प्रक्षाल्य ते भक्त्या, शास्सामो निजदेवरम् ।। ९७ ॥ धन्यः प्रोचे परस्त्रीणां, स्पर्शः पातकजातकृत् । सन्ना परस्त्रिया नाहं, भाषे का स्पर्शसंकथा ? ॥ ९८ ॥ तेनेत्युक्ते हिया व्यक्ते, तास्तूष्णीमाल- लम्बिरे । परायत्ते पुनर्यने, किं करोति महानह १ ॥ ९९ ॥ मन्त्रिभिस्तु धिया बुद्ध्वा, परमार्थपरिस्पृशा । स एव देवरोऽस्त्यासा- मेप घेपान्तरापरः ॥ १०॥ मन्त्रिणस्तमथ प्रोचु-र्धन्यमन्येतरं गिरा । मा खेदय दयापाद !, भ्रातृजाया निजा मुधा ॥ १०१॥ इत्याचमात्यसम्योक्ते, स्नेहार्द्रः स्वयमप्ययम् । तदा व निदितीकृत्य, भ्रातपत्नीननाम सः ॥ १०२ ॥ सहसा मधुरोदार-गिरा पीतितिा चिराद । समानन्ध तदाऽऽशु , मन्दिर प्रैपयत् खल ॥१०३ ॥ अथ सैन्यसमारम्भ-प्रारम्भं प्रोदय तत्परम् । दो अन्याययो प्रीत्या-ज्यत्या विनयवामनः ॥ १०४ ॥ राजाऽप्याजावुपा(दा)सीनो, धन्यमुवीक्ष्य दक्षिणम् । सिंहासनार्धदानादि, इना गौरवगौरवम् ॥ १०५ ॥ जगाद सादरं सद्यः, सुधास्वादास्पदं पदम् । ' सन्तो हि सत्समायोगे-पयोगे मधुरा गिरा' .

·चतुर्थः
प्रस्तावः।
परिधम्।
(पचम्)
॥ २१॥
॥ १०६॥ युग्मम् । धन्यसायो । धिया साधो !, सुन्दरेण वरेण च । भ्रातृजायांस्त्वयाऽपाया:, खेदिता सुचिरं किमु ॥१०७
धन्योऽवोचद् वचस्तभ्यं, पथ्यं राज्ञः पुरः परम् । श्रूयतामननीनेतः !, सर्वसाधारणं वचः ॥ १०८ ॥ " बन्धूनां स्नेहन-
द्वानां, घ्युविनारी विना न वै। तालकं यद् द्विघाऽऽध्यात, कृञ्चिकाऽन्तरुपाञ्चिता ॥ १०९॥" 'स्त्रीणां दुर्वचनैर्देव !,
स्युर्दिधा पान्धवा जवात् ।' तत्परीक्षेक्षया प्रातः-जायास्त्वाखेदिताः खलु ॥ ११० ॥ यथा--" स्त्रीणां कृते भ्रातृयुगस्य मेदः,
संभिगमेदे स्लिप एच मूलम् । अप्राप्तकाले बहवो नरेन्द्रा, नारीभिरुच्छेदितराजवंशाः ॥१११ ॥" परमेता मम भ्राद-कान्ताः
शान्तपचोऽभिवाः । न कदापि द्विधाज्यायि, वचोऽचोचन परस्परम् ॥ ११२॥ " परीक्षितं हि सदस्तु, क्षमते क्षेममक्षतम् ।
अतो नराब नार्यर, सुपरीक्ष्या विचक्षणः ॥ ११३ ॥” इत्याधासादितासाद-प्रीतिसंवादसादरौ। तस्थतुः क्षितिभृद्-धन्या-
पन्योऽयं मान्यवामिवौ ॥ ११४॥ विसन्याय कृतार्थ त, धन्यं स्वावासरस्तुने । स्वयं स्वान्तःपुरं प्राप, हर्षोत्कर्पसुखो नृपः
॥ ११५ ॥ धन्योऽपि धाम चागत्य, नत्या नता यथोचितम् । तातादिकांस्तदा सर्वा-नतिप्रीताशयस्ततः ॥११६ ॥ एमच्छा.
तुरवात्सल्य, एनान्वं भूतपूर्वकम् । पुरावननिकेतस्थ, प्राअलिललितालिकः ।। ११७ ।। युग्मम् । प्राह श्रेष्ठी गुणज्येष्ठ !, श्रूयतां
पत्स ! वत्सल ! । तदा विनिर्गतेऽकसात्, सपनस्त्वयि सत्वरम् ।। ११८ ।। जामातृस्नेहसम्मोहात, समछम प्रकल्प्य च । कुपितो
नृपतिः क्षि), श्रेणिकः स्वजनोऽपि सः ॥ ११९ ।। सर्वस्वं जगृहे हन्त !, गृहाचे च तदा नृपः । ' किममाग्योदये पुंसां,
विपरीत न जायते ॥ १२० ॥ यदुक्तं च-" परवलं ज्वलति शुष्यति शाखी, मर्मर पुपि वर्षति चन्द्रः । वासरः सृजति
राविरिमाग, माग्यमासमये हि जनस ॥ १२१॥" जल-क्यलगतं द्रव्य, व्यवहारोचितं यतम् । कलान्तरगतं यम, तद् विनष्ट-
॥ २१॥

·मशिष्टतः ॥ १२२ ॥ देशे देशान्तरे चापि, यदमद् मीविहेतुकम् । तत् सवं भूतिवद् वाता-दुहीन कर्ममर्मणः ॥ १२३ ॥ युग्मम् । दरिद्रे क्षुद्रतासान्द्रे, समुद्रेकात समागते । गृहे मुद्रामथादृत्य, निराकृत्यान्यकृत्यताम् ।। १२४ ॥ रजनीं व्यञ्जनीकृत्य, खजनादिविनादितः। निर्गत्यात्तकुटुम्बोऽपि, समायातोत्र सत्रपम् ।। १२५ ।। अत्रायाते यथा जाते, वर्त्तना-वृत्तिवृत्तये । तत् सर्व भवता वत्स !, ज्ञायते ज्ञाप्यते किमु १ ॥ १२६ ।। धन्योऽसामान्यसौजन्य-पाञ्चजन्यजनार्दनः । यचकाराथ साथः, श्रूयतां कथ्यते हि तत् ॥ १२७ ।। त्रयाणामपि बन्धूनां, सिन्धूनामिव चन्द्रमाः । ग्रामपञ्चशतीवेला-विलासमतनोत् स तु ॥ १२८ ।। गृहसारं तदाऽपारं, पारम्पद्धितः पितुः । तत् सर्व जनकायतं, वित्तं चाचीकरत् स च ॥ १२९ ॥ इति द्वयेऽपि संरोप्य, कार्यभारमनारतम् । पत्नीद्वैतयुतस्तसा-मुत्कलाप्य नृपादिकान् ॥ १३० ॥ प्रति राजगृहद्रङ्ग, सद्रङ्ग प्रचचाल च । सुखेन चतुरङ्गेन, सैन्याङ्गेन सुसङ्गतः ॥ १३१ ॥ क्रमाद् राजगृहासन्न-सीमामासाद्य वाच्यतः । वर्धापन्या सुवर्धाप्य, श्रीश्रेणि- कमहीमता ॥ १३२ ।। महेन महता धन्यः, प्रवेशनपुरस्सरम् । पुरं प्रवेशितः सीता-पतिवत् पौरवीक्षितः ॥ १३३ ।। युग्मम् । दानमानविधानेन, प्रधानेन धनद्धिभिः। स प्रजा रञ्जयामास, प्रजाववनको निजाः ॥१३४॥ तत्रस्थः सुस्थितात्माऽथ,(यमनपायमया. यतिः ( महेम्पैरभिटौकिताः)। परिणिन्ये पुनर्धन्य-अतसः कन्यकोत्तमाः॥१३५॥ रूप-लावण्य-लक्ष्मीमिः, समुद्राभाः समुद्रया । कलाकेलिकलाकेलि-कलाः कलिकलाधराः ॥१३६ ॥ बन्धुराबन्धुरा बन्धु-राजिता राजिताः श्रिया । महोत्सवमहोलने, शुमलमे सुखार्थतः ॥ १३७ ॥ त्रिमिविशेषकम् । प्रियाएकयुतो धन्यः, शोमते स सुविस्मयम् । मभुवःस्वस्त्रयीस्वामी, हरिवद् भरितः श्रिया ॥ १३८ ॥ तत्पन्यष्टकमयिष्ठा-मोगसंयोगयोगः। धन्यः सुखोद्भिदं लेमे, दोगुन्दकसुरेश्वरः ॥ १३९ ।। धन्यस्य

·घननावस्या
-
.
श्रीपन्या
चरियम् ।
(पपम् )
1॥२२॥
चतुर्वर
प्रस्तावः।
यथार्थस्वाभिधाभुजः । ऐश्वर्यस्य धनोर्जस्य, सवा नाख्यायि मुख्यतः ॥ १४०
यस्य धोऽस्ति विस्तीर्ण-दीर्णः पूर्वभवार्जितः । स सर्वेभ्यो महेभ्यः स्याद्, 'यतो धर्मस्ततो जयः । ॥१४१ ।।
यदि जिला युवं तु स्याद्, पदने सदने गिराम् । अमरायुगिरा पत्यु-मैतिवैभवभासुरम् ॥ १४२ ॥ प्रमादमदमुच्छिद्य,
सद्विचाविदुरवतः। तद् धन्यपुष्पसौरुपक्ष्मां, वर्गयेयं सुनिर्णयम् ॥१४३॥ युग्मम् । किं वर्णते सकर्णस्य, धन्यस्य पधिवैमवम् ?
सौभाग्यश्रीनश्रीव, सोख्यश्रीमिश्रतामधात् (बैणिपद् गुणैः) ॥१४४|| कर्पूरः पूरताम्मूले,चन्दने स्वर्णपर्णिका । रत्नं हेम्नि सिताक्षीरे,
धन्ये पुण्यं तथाऽनुवम् ॥ १४५ ॥ एवं धन्यस्य सत्यार्थ-नाम्नः पुण्यस्य नैपुणात् । प्रयाति कालः श्रेयाश्री-मिश्रीकरणकर्मठः
।। १४६ ॥ ये वत्सदेशनामेषु, भ्रातरस्तनियोगिनः । ते यथा जज्ञिरे व्यर्था-स्तत्सरूपं प्ररूप्यते ॥ १४७॥ इतोधन्याग्रजन्मानः,
सन्माना दुर्मदिप्णयः । धनाढ्या ग्रामभदायाः, श्रीदर्पिष्ठास्त्वपीभवन ॥ १४८ ॥ तद्ग्रामेषु समग्रेपु, निजाज्ञां ते त्ववीवृतन् ।
' सत्यं न जानतेऽशानाः, सादन्तः खादितुं न ॥ १४९ ॥ घनाघनो घनोऽयाभूत, समग्रे वत्सनीति । ग्रामपश्चशती
त्यक्त्या, तदाशां दिशतीमितः ॥ १५० ॥ वदभाग्यनियोगेन, वियोगेन शुमश्रियाम् । नामद् वर्षाप्रवर्षोऽत्र, 'भाग्याधीना घना
ननु ॥ १५१ ॥ तल्लोका पृष्टयमायेन, दुःखमायेन सम्पदाम् । विमनस्कास्तिरस्कार-भाजो वाऽप्यमवस्तदा ॥ १५२ ॥ तद्ग्रामा-
नस्तजीवातून, जन्तूनिव दुरात्मनः । प्रोज्य ग्रामान्तरानारु: ' ते देशा यत्र जीव्यते । ॥ १५३ ॥ अनिष्पनेषु, मिनेषु, तेषु
ग्रामेषु सर्वथा । तेऽभवन् निधना धन्य-न्धवो विधवोपमाः ॥१५४॥ तेगुस्तातमथोद्विग्ना, भग्नाशा विवशाशयाः । पित्रा सिर:
स्कता माग्य-भङ्गादगिविपर्ययः । ॥ १५५ ।। ललासञ्जास्त्तयो ते तु, हेतुहीना विना धनात् । माल मण्डलं जग्मुः, सक्षुओं
,
-
॥ २२॥

·शरणं स यत् ॥ १५६ ।। आजीविकामयाधातुं, विधातुं कर्मनिर्मितिम् । वृषभान वाहयन्तस्ते, ग्रामाद् ग्रामे पुरात पुरे ॥ १५७॥ भ्रमन्तः परितो भ्रष्टा, विनष्टाशा ह्यनिष्टया। निर्भाग्याः सन्ति लाभाय, लोभभाजोऽभितो भुवम् ॥ १५८॥ तेऽथान्यदा मुदाऽपेता, लामार्थग्रन्धिताशयाः । वाणिज्यव्याजतास्थित्यै, कृत्ये तूयतचेतसः।।१५९॥ गोधूमधान्यपण्येन, पौष्टिकानृपभानिति । भृत्वाराजगृह जग्मुः, 'कि दूरं व्यवसायिनाम् १" (वाणिज्यार्थमभीप्सकाः) ॥१६०॥ चतुप्पथमथास्थाय, स्थापयित्वा स्वपौष्टिकान् । विक्रीणन्ति पणीकृत्य, तत्कणानां क्रयाणकम् ॥ १६१ ॥ दैवादवसरे त्वस्मि-नकस्माद् विस्मयस्मयः । महोत्त(सु)ङ्गाश्वमारूढः, प्रौढः परिवृढो दृढः ।। १६२ ॥ सोद्रेकानेकसच्छेक-सुविवेकजनावृतः । तनायातः श्रिया ख्यातो, धन्यः क्षितिपवेश्मतः ॥ १६३ ॥ युग्मम् । धन्यसत्कां श्रियं श्रेष्ठां, वीक्ष्योतीक्ष्य च नागराः । तद्वन्धूनां तमोधना-मिव नीर्गतत्विषाम् ॥ १६४ ॥ लोकाः परस्परं प्रोचु- रुचकैरेव केवलम् । दैवेनाहो । कृतं कस्मा- दन्तरं वान्धवेष्वपि ॥१६५ ।। युग्मम् । 'न कोऽपि प्रतिमल्लोऽस्ति, दैवस्यावश्यमस्य हि। ततो वलीय एवान, दैवमेव न चापरम् ॥१६६॥ क धन्यः पुण्यनैपुण्य-पाञ्चजन्यसरित्पतिः ।। कैते तद्वान्धवा दौस्थ्या- ऽवस्थाप्रस्था व्यवस्थया ? ।। १६७ ।। जनश्रुतिमिति श्रुत्वा, धन्यः श्रव्यां बहुश्रुतः । प्रविलोक्योपलक्ष्यापि, दक्षत्वाद् बान्धवांस्त- कान् ॥ १६८ ॥ विनीतस्तुरगात तूर्ण, समुत्तीर्य समुत् ततः । स्वभ्रातृपादयोर्धन्यः, पपात ख्याततद्गुणः ॥ १६९ ।। ' सत्सु सन्तस्तु ते सन्ति, बहवः क्षितिमण्डले । ये ह्यसत्स्वपि सन्तः स्यु-स्ते द्वित्रा धन्यमनिभाः। ॥१७० ॥ लज्जिता भ्रातरोऽत्यर्थ, धन्यं दृष्ट्वोपलक्ष्य ते । मौनमाददिरेऽमन्दं, लज्जाभाजां तदिङ्गितम् ॥ १७१ ॥ धन्यो महान् महाभक्त्या, युक्त्या सन्मान्य बान्ध- वान् । गृहीत्वा गृहमानेपी, मनीपी हि करोत्यदः ॥ १७२ ॥ तान् प्रति प्रकृतिप्रीति-वचमाजीवदत् मुदा । पूज्या मे वृद्धप-

·परियम्।
(स्पन)
॥ २३॥
चतुर्थ:
प्रस्ताव
पुत्वाइ, मरन्तो हि भवन्ति यत् ॥ १७३ ।। लक्ष्मीरेपा गृहमदः, प्रभुत्वमविभूतिभृत् । सर्व मे मवदायत्त, विलसन्तु लसन्तु च
॥१४॥'विवीणोऽपि न सा लक्ष्मी-लक्षणरिया विचक्षणः । भूयो भूयोऽपि सम्म्य, भुज्यते या न बन्धुमिः ॥ १७५ ॥ ॥
"नीपतियापि प्रायो, वर्णनीयो मनस्त्रिनाम् । काकोऽपि रोपिवप्रीते-जांतिपोपाद् विशेष्यते ॥ १७६ ॥ " एवं धन्योदिते
सपा, प्राप्तप्रीतिसुपेतसः । कियन्तो पासरानारात्, सधन्यास्तेऽवतस्थिरे ॥ १७७ ।। इत्थं कियत्सु घस्रेषु, सुखमिश्रेषु मुख्यतः ।
अनत्तु सत्सु ते मयः, प्रेरिताः प्राक्कुकर्मणा ॥ १७८ ॥ प्रोचुनीर्मवित्वेन, विजनेसज्जनत्वतः । पृथग्भूय वयं धन्य !, त्वत्तः
स्यास्पाम इत्पलम् ।। १७९ ॥ " सस्वम समानित्य, स्वस्तहत्याकुलात्ममिः । बान्धवैरप्यवस्थेय-मिति न्याय्यं सतां मतम्
॥ १८० ॥ तवो भन्योऽसौजन्यो-न्योन्यं पन्धुमिरम्पघात । नाहं स्वजिया प्रहो, वदामीदं भवत्पुरः ॥१८१।। यूयं वृद्धा
गुणिसा-प्रदावन्तो परलपा । प्रकुर्वन्तु ततः सर्व, कार्य यद् रोचतेच वः ।। १८२॥ पुनः किमपि संस्मृत्य, धन्यः कृत्यकृतां
घरः । तुर्पमार्ग धनं दया, ममं बाझमयान्तरम् ।। १८३ ।। श्रुत्येति धन्यसकोक्तं, सक्तछुतिसौख्यदम् || पृथग्भावकतेत्यर्थ,
तरन्ते स्मातिमत्वरम् ॥ १८४ ॥ भागप्रयं स्वमात कला, साक्षात्कृत्वा निजोदितम् । मागे मागे वदायाता:, स्वर्णकोट्यचतुर्दश
॥ १८५ ॥ यदा द्वाभिमके, पृथग्भावविभावना। पदपश्चाशत् तदा कोट्यो-ऽभवस्वेपामशेषतः ॥ १८६ ॥ घटिवस्वर्ण-
मप्पादि-नवम्नु समस्ततः । पट्टालादि तत्सयां, नास्यात् सख्यावतां वरः ॥१८७॥ युग्मम् ॥ " द्विवास्ते पुरुषा पायां,
निप्रदाः मबरियता दीयमानमपि प्रायो, ये नेच्छन्ति महेच्छपा ॥१८८" "वहवस्ते नरामामा, न मासन्दे विवस्वले । स्वकीर्य
॥ २३॥

·परकीया, सर्व लातुमतित्वराः॥१८९॥ पश्यन्तु सन्तस्तेऽवश्य, कर्मनिर्माणमुल्वणम् । तादृशो निःस्पृहो धन्मा, सुस्पृहास्तस्य बन्धवः ॥१९॥ भातरः स्वर्णमादार, कदाभयवदाशया। यातुं स्ववेश्मविस्मेरा-स्वरन्ते सातिकश्मलाः ॥ १९१ ।। तदत्त वित्तमादाय, मदान्मा स दुर्षियः । दारसीम्नि ययुः स्वैर-चरिता दुरितेरिताः ।। १९२ ॥ तावद तदात्तवित्ताधि-ठायकैर्यधनायकैः । सामरिक ते रुवा, विद्वात्मानः पुनः पुनः ॥१९॥ युग्मम् ! भाग्यमङ्गीविनाभूता, हाहाहता यतस्ततः । व्यावृत्य विगलवृत्ता, भन्ने शरणमाभात् ॥ १९४ ॥ करेण ततस्ते तु], गर्वसर्वस्वदुर्विधाः । अन्य प्रति गतागुमे, बान्धवास्ते वभाषिरे ॥१९५।। गुश पन ! महापुष्प-पपनैपुष्णपण्यान । । पुरा सष्टमपि स्पष्टं, दृष्टं ते भाग्यमझतम् ॥ १९६ ॥ एतापन्ति दिनान्येवं, मत्सरः उसितेभिः । सामासाभिरिभ्भेन, पारेभेऽनर्धमर्भिभिः ॥ १९७ ॥ " पर यदि खला न स्यु-पलाः शूकला: कलौ। कर सीमांसा सजनाः स्पुनानिः ॥ १९८ ॥ " सो प्रियकृतां मन्ये, त्वं सीमासीममानदः । वसतामसतामन्तः, सीमानो अपमेन ॥१९९ ॥ गुणागुणगुणैर न, वर्षे वयदि सोदराः। श्यामहे महेन्द्रेणो-धामहे घरणेन वा ॥ २० ॥ परे सभी गोग, मानो परो धा। कमर पलान्नुणो, सीणामपि शुभाशुभम् ॥ २०१॥ 'युज्यते मुज्यते चापि, नियोगाजियमधिन् । सौररि जगजन्तु-जारि ति फुतं गिरा ॥ २०२॥ तेभिनना तदा सघ, इत्याघात्मानमात्मना । कर्मणां MPा, भनौ वान्दिरे ॥२०३॥ अमोल ४ सम्मान्य, पौनःपुण्गन्येिन पुण्यवान् । सरकार सदाकारः, कृपाचारः तोपरान् ॥ २०४॥ धन्यनेवि जमशेन. भातर सान्तरादिताः । सम्प्रीणिवास्तथा सर्व प्रकारैः सुखिनो यया ॥२०५॥ तेश्य गार्गमगायज्यपन्पे एपसि पारिवत् । माधुपुवामाधु-रोज्यप प प्रसङ्गवः ॥ २०६ ॥ सम्मुखेन सुखेनेति, तेऽथ धन्येन ·श्रद्धा-दाने, मवन्ति स्तोकपुण्यानाम् ॥२॥" धन्यस्य सर्वस्वभाव-मैत्र्यैकत्र्यमुपेयुषः । यत् पुनः शुभमुद्धतं, वदशेष प्रकाश्यते ॥ ३॥ अथान्यदाऽऽययावत्र, पुरे प्रवरसंवरः । चतुर्ज्ञानरदो दान्तः, क्षमा-नु(मुक्ताविविक्तिमः ॥ ४॥ दानधर्मोदिता- प्रान्त-मधुप्रतकृतप्रियः । साधुपञ्चशतीयूथ-प्रथितः सद्गतिस्थितिः ॥ ५ ॥ विवेक-सेना-शारः, सारसद्धर्म-सत्क्रमः। धर्म- घोपाभिषः मूरि-सिन्धुरो बन्धुरोदयः ॥६॥ निभिर्विशेषकम् ॥ तं तत्रायातमाकर्ण्य, कर्णामृतमिवारतम् । धन्यः सम्राहको हो-स्कवाम्बुदोऽभवत् ॥७॥ महोत्सवमिहातत्य, नितान्तोनमदानतः। स भ्रावृत्रितयोपेतो-ऽभवद् वन्दितुमुवतः ॥ ८॥ कुटुम्बाडम्बर-माह-जाया-जायाष्टकान्वितः । वन्दितुं प्रययौ धन्यो, 'धर्मस्य त्वरिता गतिः । ॥ ९ ॥ भक्तियुक्ति गुरुं नता, तत्वामीप्सुतया तया । प्रतिपचिपुरस्काराद् , धन्यवाग्रेऽस्य तस्थिवान् ॥ १०॥ अष्टाङ्गस्पृष्टभूपृष्ठ-मिष्टमानम्प सद्गुरुम् । धन्यः शुश्रपुरास्ते स्म, ललाटघटिवालिः ।। ११ ॥ " उरसा शिरसा दृष्टया, वचसा मनसा धिया । पयामथ कराम्या वा, प्रणामोऽष्टाङ्ग उच्यते ॥१२॥ " तद्भातरोऽपि चारोध(प्य) श्रद्धां मनसि साझसम् । गुरोरुपाविशनने, देशनां श्रोतुमिच्छवः ॥ १३ ॥ धर्मघोपाभिधः सरि-धर्मघोपान्वितोऽब्दवत् । भृशं ताण्डवयामास, सोल्लासं भव्य केकिनः ॥ १४ ॥ भो भन्याः । शृणुत श्रव्यां, देशना क्लेशनाशिनीम् । चतुर्मुखजिनाधीश-शस्तामस्तभवभ्रमाम् ॥ १५ ॥ " देयं दानं हृदः शुद्धया, सुपाने मानभावतः ॥ शीलं शील्यमिह श्लीलं, कीलं मोहमहीशितः ॥ १६ ॥ तपस्तप्यं तमः क्षय, यथाशक्ति प्रशक्तितः। भावो भाव्यो भवाभाव्यो, धर्मोऽस्त्येप चतुर्विधः ॥ १७ ॥ धर्म चतुर्विधं शुद्धं, पालापालाश्च ये नराः । दुःस्था या यदि वा सुस्थाः, ५

·चतुर्थः
धन्य-
चम्।
(पद्यम्)
॥ २४॥
प्रस्तावः
सङ्गताः । कालं बहुमपि प्रीता, मुहूर्तमिव मेनिरे ॥ २०७ ॥ देवपूजा-नमस्कार-स्मृति-वन्दनकर्ममिः । पोपधावश्यकाम्यां च,
कालसाफल्यमादधुः ।। २०८ ॥ क्रमाच्छेष्ठयपि तच्छ्रुत्वा, पुत्रैकत्रनिवासिताम् । द्रुतं तमा(प्रा)गतस्तूर्णम्, 'अविरोधः सतां मतः"
।। २०९ ।। सकलवाचतुःपुत्राः, सकलत्राः समागमन् । प्राणमंश्च निजं तातं, समातरमतः परम् ॥ २१० ॥ पद्धारस्थागृहायद्वी,
तन्माता-पितरायुमौ । सुतानां सन्निर्धर्म-पाथेयाय पृथद्यतौ ।। २११ ॥ प्रान्ताराधनमाधाय, विधियच्छुमद्धिया । समाहिता-
वनशना-दुत्तमां गतिमापतुः ॥ २१२ ।। इति सकलकुटुम्बाडम्बरोडाकाण्डः, सुविशदपदकीर्तिस्फूर्तिको मुद्युदारः । सुपमतमसु-
खश्रीपूर्णभावाप्तमन्द्रः, कुमुदमधिदधाति प्रीणनं धन्यचन्द्रः ॥ २१३ ॥ इति धन्यमहापुण्य-नररत्नशिरोमणेः । जिनधर्म-
जयानन्दः, प्रस्तावस्तुर्यकोऽभवत् ॥ २१४ ॥
इति श्रीधन्यचरिते स्वकुटुम्बमिलन-भ्रातृजायापरक्षिण-मातृग्रामपञ्चशतीदान-पुना राजगृहप्राप्ति-
चतुरिभ्यसुतापरिणयन-पुनर्घातृसमागम-विरोधनिरोधैकत्रस्यान-धर्मकरणवर्णनो
नाम चतुर्थः प्रस्ताचः ॥४॥
अथ पश्चमः प्रस्तावः।
" स्थाने वासः सुकुलममलं शीलपात्रं कलत्रम्, पुत्रो मित्रोचितगुणगणः सजनार्यानुरागः । न्यायस्थेयः सदयहृदयं वि(वि)
तसौहित्यमेत-निश्छद्यत्त्वप्रविदितमते कथ्यते सप्तसौख्यम् ॥१॥" " मुविवेकः संवेगः सद्गुरुसङ्गः कपायहीनत्वम् । पात्रे
॥ २५॥

·. प्रद्धा-दाने, न भवन्ति स्तोकपुण्यानाम् ॥ २॥" धन्यस्य सर्वस्वभ्रात-मैत्र्यैकत्र्यमुपेयुषः । यत् पुनः शुभमुद्भूतं, तदशेष प्रकाश्यते ॥३॥ अथान्यदाध्ययावत्र, पुरे प्रवरसंवरः । चतुर्ज्ञानरदो दान्तः, क्षमा-नु(मुक्ताविविक्तिमः ॥ ४ ॥ दानधोंदिता- प्रान्त-मधुवतकृतप्रियः । साधुपञ्चशतीयूथ-प्रथितः सद्गतिस्थितिः ॥ ५ ॥ विवेक-सेना-शकारः, सारसद्धर्म-सत्क्रमः। धर्म- पोपाभिधः सरि-सिन्धुरो बन्धुरोदयः ॥ ६ ॥ त्रिभिर्विशेषकम् ॥ तं तत्रायावमाकर्ण्य, कर्णामृतमिवाटतम् । धन्यः सभ्रातृको हषों-कर्पवर्षाम्बुदोऽभवत् ॥ ७॥ महोत्सवमिहातत्य, नितान्तोत्तमदानतः। स भ्रातृत्रितयोपेतो-ऽभवद् वन्दितुमुद्यतः ॥ ८ ॥ कुटुम्माडम्बर-भात-जाया-जायाप्टकान्वितः । वन्दितुं प्रययौ धन्यो, 'धर्मस्य सरिता गतिः । ॥ ९ ॥ भक्तियुक्ति गुरुं नता, तत्त्वाभीप्मुतया तया । प्रतिपत्तिपुरस्काराद् , धन्यवाग्रेऽस्य तस्थिवान् ॥ १० ॥ अष्टागस्पृष्टभूपृष्ठ-मिष्टमानम्य सद्गुरुम् । धन्यः शुश्रूपुरास्ते स्म, ललाटघटिताञ्जलिः ॥ ११ ॥ " उरसा शिरसा दृष्टया, वचसा मनसा धिया । पयामथ कराभ्यां वा, प्रणामोऽष्टाङ्ग उच्यते ॥१२॥ " तद्भातरोऽपि चारोध(प्य) श्रद्धां मनसि साञ्जसम् । गुरोरुपाविशन्नने, देशनां श्रोतुमिच्छवः ॥ १३ ॥ धर्मघोपाभिधः सरि-धर्मघोपान्वितोऽब्दवत् । भृशं ताण्डवयामास, सोल्लासं भव्य-कैकिनः ॥ १४ ॥ भो भव्याः ! शृणुत श्रव्यां, देशनां क्लेशनाशिनीम् । चतुर्मुखजिनाधीश-शस्तामस्तभवभ्रमाम् ॥ १५॥ " देयं दानं हृदः शुद्धथा, सुपाने मानभावतः ॥ शीलं शील्यमिह श्लोलं, कीलं मोहमहीशितः ॥ १६ ॥ तपस्तप्यं वमः क्षयं, यथाशक्ति प्रशक्तितः। भावो भाव्यो भवाश्राव्यो, धर्मोऽस्त्येप चतुर्विधः ॥ १७ ॥ धर्म चतुर्विधं शुद्धं, वालावालाश्च ये नराः । दुःस्था वा यदि या सुस्थाः,

·पञ्चमः
प्रस्तावः।
चरित्रम् ।
(पद्यम)
॥२५॥
.
कुर्युस्ते स्युः शिवास्पदम् ।। १८ ॥ पुनर्मुनिवरः प्राह, महाबोधविधित्सया । पृच्छया श्राद्धधर्मस्थ-धन्यादीनामिदं मुदे ।।१९।।
दानपुण्यवनप्राश्चत-सेचनाम्बुधरोद्धराम् । व्याख्याद् विख्यातिमुत्सङ्गा, मृगाकस्य कथामथ ॥ २० ॥
तथाहि महिमाऽऽकीर्ण-दानश्रद्धानशोभिना । श्रूयतां श्रवणश्रेणी-श्रव्या तस्य कथा प्रथा ॥ २१ ॥ संसाराम्युधियानं,
दानं ददतेज ये सुपात्रेभ्यः । ते नर-सुर-शिव-सौख्यं, सुलभन्ते हंसपाल इस ॥ २२ ॥ वाराणसी वरा पुरी, मकरध्वजभ्यभः ।
तत्र चित्रदसम्पद्मान , श्रेष्ठी सन्मकरध्वजः ॥ २३ ॥ तस्य स्वयंप्रमेत्याख्या, श्रेष्ठिनी श्रेष्ठचेष्टिता। तत्पुत्रोऽभन्मृगाकाहा,
प्रहः पित्रोरविह्वलः ॥ २४ ॥ तं पाल्येऽध्यापनार्थायो-पाध्यायायार्पयत् पिता । ' तौ माता-पितरौ सत्यौ, यो स्वं पाठयतः
सुतम् । ॥ २५ ॥ इतश्च नगरेऽनास्ति, श्रेष्ठिशिष्टो धनञ्जयः । तदङ्गजा प्रजासज्जा, पद्यावत्यस्ति शस्तधीः ॥ २६ ॥ तत्रैव
दिवसे साऽपि, प्रापिताऽध्ययनर्धये । 'पुत्रिकाऽपि तु पितृभ्यां, प्रायोऽध्याप्या श्रिये धिये ॥ २७॥' वयोश्च तुल्ययोर्खाल्य-
गुण-रूप-वयः-श्रिया । साक्षात् सख्यमभन्मुख्यं, ज्योत्स्ना-ज्योत्स्नावतोरिव ॥ २८ ॥ साधं स्वायं तथा भोज्यं, पाय्यं सव-
स्तु वस्तुतः । तौ तु सम्मय भुञ्जावे, पुंजातेः प्रीविकृत् त्वदः ॥ २९ ॥ कुत्रचिद् दिवसेऽन्यत्र, पद्मावत्यां गृहस्पृशि । धनञ्जयेन
तत्पित्रा, पुत्रीक्रीडार्थमर्थवत् ॥ ३० ॥ कपर्दाशीतिप्रमितः, पणः प्रैपि मुताकते । तद्वयस्यमृगाकेन, विश्रम्माश्रितचेतसा ॥३१॥
भोज्यं पणकपर्दाना-मानीयानीय भावतः । भुक्तमेकाकिना तेन, वाल्यलौल्यवता सता ॥ ३२ ॥ त्रिभिर्विशेषकम् ॥ पधावत्या-
मुपेतायो, मृगाझेनोदितं हि तत् । तया रुपितयाऽभापि, कृतं सुष्टु त्या न भो ! ॥ ३३ ॥ यदि ते मेऽन्तिके सन्तोऽभवि-
ध्यस्तकपर्दका: । तान विक्रीय ततोऽहं त्वकारिष्यं भूषणं क्षणात् ॥ ३४ ॥ एवमेव त्वया व्मर्थ-मप्रथ्युदरिणा कथम् ।
॥ २५ ॥

·- । 'नात्मीया प्रायशः कश्चित् , कदाप्यौदरिकस्य हि । ॥ ३५॥ कुमारस्तहराकारो, निधाय हृदये स्थितः । 'न विस्मरति विस्मेर, केषांचिद् दुर्वचा कदा ॥ ३६॥ अथाध्ययनपर्यन्ते, गुरुणा तावुमावपि । पित्रोः समर्पितावन, विघापाने इवोत्तरे ॥ ३७॥ लोक-काव्य-कथाग्रन्या-म्यसनैर्व्यसनैर्विना । स्वसवपूजनाभित्यं, तावमुमुचतां मुदा ॥ ३८ ॥ क्रमेण यौवनारूढी, प्रौढाविव धियधया । परस्सर परप्रेम-प्रोताविव बभूवतुः ॥ ३९ ॥ पिनोरपि वपापेतं, वदावेघ स्वसंविदा । कृतनावकर्माणो, न्यूढी नियूंढसख्यको ॥ ४० ॥ ततस्तावतिसात-विख्यातस्नेह-मोहनौ । तिष्ठतः सुष्टुतानिष्ठो, पुटप्रेमतयोकसि ॥४१॥ अन्य- स्मिन् दिवसे राजे-रन्तिमे प्रहरे विधेः । मृगाङ्कस्य तदाक्तं, स्मृतं पद्मावतीवचः ॥ ४२ ॥ " येन केनापि यत् किश्चित , प्रोक्तं दुर्वचनं हृदः । न विस्मरति कस्यापि, भवितव्यमिदं यतः ॥ ४३ ॥" इतव दिवसे तस्मिन, सागरचन्द्रनामकम् । स्वमित्रं तु प्रतिष्ठास, द्वीपे सागरवर्मना ।। ४४ ॥ पूरयन्तं प्रवहणं, वार्धियोग्यक्रयाणकः । ज्ञात्वा तदा मृगाकोऽपि, वतश्विचलिपुस्त्वभूत ॥४५॥ मुत्कलाप्य स्वपितरौ, वारयन्तावपि स्वयम् । गत्वा पद्मावर्ती प्रोचे, प्रतिष्ठासुरिति प्रियाम् ॥४६॥ भने । रूपरमा- मुद्ने !, प्रेमसान्द्रे ! शृणूदितम् । समुद्रेऽहं तु यास्यामि, लाभवाणिज्यकर्मणे ॥ ४७ ॥ युग्मम् । त्वया कुलस्त्रिया सम्यग-रीत्या स्थेयमनाकुलम् । अलकाष्ठं स्रियस्ता हि, याः पतिवतसंयुताः। ॥४८॥ ततः पद्मावती पाह, विरहासहमानसा । नाई त्वद्रहिता स्थाता, समायाता त्वया समम् ।। ४९ ॥ दिनश्रीर्वा दिनाधीश, रजनी रजनीश्वरम् । विद्युदन्त विना विद्युत् , कापीटे स्थातुमातुरा १ ॥५०॥ तथाऽहमपि विज्ञेया, प्रिय ! त्वदनुयामि(यि)नी । सुख दुःखं कुलस्त्रीणा-मस्तु पत्या समं सदा ॥५१॥ तेनोक्तं तहिं भवता-वे चेद् रोचते हि ते । स तया सार्ध वार्घ्यन्तो, राक्षसद्वीपमाप च ।। ५२ ॥ पद्यावत्यान्वितः सत्या,

·पश्चमः
-
श्रीधन्य-
चरित्रम्
(पद्यम्)
प्रस्तावः
महत्या उद्दिदया। कौतुक पूरयामास, सोहीपभूमिपु ॥५३ ॥ तं वासरमतिक्रम्य, रम्ये कदलिकानने। सप्रियोऽपि स
सुष्वाय, रामावदत्तसौख्यतः ॥५४ । एवं दिनानि भूयांति, समुपास्य सुखं मुद्रा । प्रियाप्रियारतिष्ठ- सुखाश्लिष्टावतिष्टतम् ॥५५॥
पुनः प्रवहणेष्वे, पूर्यमाणेपु तजनः । यियासुरभवत् सोको, मुगाहोऽचिन्तयञ्च तत् ॥५६॥ यदेतपा पुरा गर्याद् , दुर्वचोयाचि
पाच्ययत् । तदेतस्या य(अवश्यायाः, मुर्खे दुधवम् धियः।।५७।। ध्यात्वेति चेतसैकन, रामायेव विधेर्वशात् । कपाशीतिप्रमित, पर्ण
यया तञ्चले १५८॥ सुप्तामेव विमुच्याशु,निभृत सम्भृताक्षपा (पमावर्ती त्यक्तास प्रियोऽपि प्रियामपि) । समुत्थायावहित्थात्मा,
शुगातः प्रपलापत्त ॥५९॥ विभिविशेषकम् । प्राप्प पोतसमीपे स, कपट नाटयन पढ । पूञ्चकारेति दुर्वार, बार बार दुरन्तरम्
॥६०॥ यद् मो मो ! मक्षितामाशु, प्रेयसी रक्षसा स्पसा । दृष्ट्वा नष्ट्वा पलाय्याया-महं कटादनिष्टतः ॥६॥ प्रेयन्तां यानपान
वत , सरितं भरितं यतः । समेष्यति न चेद् रक्षा, क्षामकुक्षि घुमुक्षया ॥ ६२ ॥ एवमुक्ते मिया मुक्त, तेन तद्दयितेन हि । प्रेरित
तेः प्रावण, वायुवेगमर्गलम् ।। ६३ ।। हतश्च सा जजागार, इसमेनेर योषिता । सम्भ्रान्वेष क्षपाप्रान्ते, प्रेयांसं न समेक्षत
॥६॥ तदोत्यायाचिरापार, तीरं हत्वा सरित्पतेः। नापश्यत् योतमुत्पशा, पोतवचेतसा नियम । ६५ । इतस्ततस्तदालोक्य,
सर्वशन्यमिपाथ सा। शोकास्तोतया वप्ता-अतर भुपि मुमूळच ॥६६॥ प्रातः शीतेन वावेन, विनीतेनेव वन्धुना ।
पूर्ण लम्मितचैतन्या, रोदालोदं रुरोद सा ॥ ६७ ॥ द्वीपवच्छन्यवेशान्त-मालतीव बनान्तरे । व्यर्थ सा विललापोंच-न केना-
पि निगरिता 1 ६८॥ सय वखाअलेनास-भपनेतुमना मनार । कपर्दकपणं चद्धं, ददर्श विममौ च ॥ ६९ ॥ तद् वाल्योक्त
स्मृतवती, चित चिन्तितक्त्यपि । 'अहो ! वनादपि प्रायः, पुरुषाः परुपा रुया ॥७० । अप मास्वरूपा सा, व्यावृत्य
॥ २६॥

·द्वीपमापतत् । तपसिनीव सा तस्थौ, गिरिकन्दरमन्दिरम् ॥ ७१ ॥ तत्र चित्तविनोदाया-पनोदायापदंहसम् । श्रीयुगादिजिन- स्याधाद्, विम्बं लेप्यमयं सुधीः ॥ ७२ ॥ परमेष्ठिनमस्कार-पुरस्कारमनारतम् । विधिना विधिवत् पुष्प-फलैः सा देवमार्चयत ॥ ७३ ॥ वन्दे च चिदानन्दान, देवान् शकस्तवादिभिः । प्रायः स्वीगां सतीश्रीमां, भावपूजा मतोचिता ॥७४ ॥ पूर्मा- धीतं च साध्येति, बुधवद् बन्धुरादरा । सामायिकवतावश्य-कादि सादितपातका ॥ ७५ ।। कन्दमूलफलैः प्राण-त्तिं च प्रामुके- रधात् । सा काल सफलं तेने, धन्यम्मन्या दिने दिने ।। ७६ ॥ समानामिम द्वीप-मिति ज्ञापनहेतवे । धज वंशानगं बया, वृक्षाने धृतवत्यपि ॥ ७७ ।। अत्रान्तरे कियत्स्येवं, दिवसेषु बजत्स्सथ । पासांयात्रिकस्तत्र, द्वीपमापदपाम्पतेः॥ ७८ ॥धजं दृष्ट्वा पदस्पष्टं, पोतादुत्तीर्य सत्वरम् । पदपद्धत्यनुपदी, प्रापद् गिरिगुहान्तरम् ॥ ७९ ॥ तत्राधिष्ठातृदेवीव, देवा कर्मकर्मठा। ददृशे सुदृशां दृश्या, विस्मितेन हि तेन सा ॥ ८० ॥ तां स्वसारमिति प्रोच्य, व्याजहार गिराऽदरात् । साऽपि तद्वचसा भूत-विश्रम्मा तमभाषत ।।८१ ।। हे भातर्यदि सत्योऽसि, भ्राता तन्मामतः पराम् । वसति नय पोवेन, चिरंजीव वराशिपा ॥ ८२॥ तेन पोते समानायि, प्रेरि पोतस्ततः परम् । स तां रूपोऽधुरां दृष्ट्वा, चलचित्तोऽनवीदिति ॥ ८३ ॥ यदि भनि ! मदीयेन, जीवितेन प्रसीदसि । तर्हि मां भज भोगार्थ, त्वं स्मरवरजर्जरम् ।। ८४ ॥ यतः-" तावन्महत्वं पाण्डित्यं, कुलीनत्वं विवेकिता । याव- ज्ज्वलति नाङ्गेपु, हन्त ! पञ्चेपु-पावकः ॥ ८५॥"" मध्यत्रिवलीत्रिपथे, पीवरकुच-चत्वरे च चपलदृशाम् । छलयति मदन- पिशाचा, पुरुपं हि मनागपि स्खलितम् ॥ ८६ ॥"" तावदेव कृतिनामपि स्फुर-त्येप निर्मलविवेक-दीपकः । यावदेव न कुरङ्ग- चक्षुषां, वीज्यते चदुललोचनाञ्चलैः ।। ८७ ॥ ॥ इत्यादि । ततः सा वर्णिनी कर्णी, पिधाप विधुरा पुरा । शान्तं पापमिविप्रोच्य,

·है
पञ्चमः
प्रस्तावः।
भीषन्य-
परित्रम्।
(पघम् )
॥२७॥
। ये
प्राह साहसस(सिंहिका ॥ ८८ ॥ आ! पापव्यापसंलापाव, भगिर्नी प्रतिपद्य माम् । मध-मांसादिव पक्षि, विलक्षमसमञ्जसम् ?
॥ ८९ ॥ " सन्वस्त एव सन्तस्तु, शीललीलाकुलाः कुलात् । ये प्रतिपन्न निर्वाह-साहसाकसहाः सहाः ॥९०॥"
सलाः सुस्खला लोलाः, कोलायितकुलाकुला: 1 वे पुनः स्ववचट्युत्या-हत्यात्याहत्यसंहताः ।। ९१॥ एवं सत्यां तदा पमा-
पत्यामत्यन्तनीवितः । पाणायां गुणानण्यं, यजाते तद् वितन्यते ॥ ९२ ।। अत्रान्तरे वरेण्यामिा, पोतदेवीमिरोच्यत । रे दुरा-
स्मन् ! शिरःशूलं, पोवारूढः करोपि किम् ? ॥ ९३ ॥ कुकर्म धर्मनिर्मुक्त, शर्ममित कुरुपे रुपे १ । ततो भवतु ते पोत-स्फोटः
संस्फोटकः श्रियाम् ।। ९४ ॥ वतः सम्पात-दुर्वात-महोत्पात-निपाततः । भग्ने पोते तु सा लेमे, फलकं पुलकाञ्चिता ॥९५ ॥
सद् मुजाभ्यामथादाय, समुदाय मुदामिव । तरीतुमन्धिमारब्ध, लब्धोद्यमवती सती ।। ९६ ॥ तत्राप्यनान्तरे दैवा-जवावलकरे-
गुना । करेणोल्लालिता सोचैः, कन्दुकोल्लाललीलया ॥ ९७ ॥ अपतन्त्येव साझाशाद्, ] विद्याभृता यता । ' प्रायः प्राण-
भृतां स्याता, देवाद् दे सम्पदापदे' ॥ ९८ ॥ विद्याधरोऽपि ती रूप-निरूपीकृतदेवताम् । निरूप्य प्रार्थयाश्चक्रे, कामार्थ चाटु
पाटवम् ॥ ९९ ॥ रूपमश्रिया मिश्र, प्राप्तरूपे न्यरूप्यत । क्वापि स्यादथियामश्र-मेतच्छीता निदर्शनम् ॥ १०० ॥ सा तं विद्या-
घरं मावा, त्वं मेसीति वशीन्द्रिया। प्रत्यरोधि धियः शुद्धया, सुबोधो वोधवान बुधः ॥ १०१ ॥ तदा विद्याधरेणापि, परितु-
ऐन शिष्टवत् । अदृदयकारिका वैरि-विद्योच्छेदकरी यथा ॥ १०२ ॥ विद्या रूपपरावृत्ते-रेतत् तस्यायदीयत । वितेने तेन सा चेति,
विद्याशक्तित्रयीमयी ॥१०३ ॥ इत्यं सत्कृत्य तां भक्त्या, मातृवद् भगिनीमिव । सं(सु)सुमारपुरोधाने, स सद्यस्ताममूमुचत्
॥१०४॥ सजनः सुजनः पुण्यः, पण्डितः शीलमण्डितः । यत्र यत्र व्रजत्येवं, तत्र तब स पूज्यते ॥१०५॥" साऽपि
.
"
॥ २७॥

·- यतः- पद्मावती रूप-परावर्तन विधया। पुंरुपं प्राप्य धर्मध्ये, जगामोदामघामधीः ॥ १०६॥ स प्राह साहसाहोऽह-मिति पृच्छति पूर्जने । 'प्रायः साहसिकाः स्वार्थ-सिद्धये स्युरलक्षिताः । ॥१०७ ॥ तत्रैकस्यास्तु वृद्धायाः, प्रगेऽयं गेहमागतः । माता मे त्व- मिति प्रोच्य, तस्थावास्थाऽतिसुस्थितः ॥१०८५ सवलं सकलाभिः स, कलामिा कलितः कलः । कलावानिय तत्कालं, कलया- मास सत्कुलम् ॥ १०९ ॥ ज्ञान-विज्ञाननिध्यानात, पौरगौरवगौरगीः । धर्मिष्ठानप्यधर्मिष्ठां-स्तोपयामास भासनः ॥ ११०॥ लवणाम रसोऽस्त्यन्यो, न विज्ञानाद परः सुहृत् । धर्मादन्यो निधिर्नर्द्धः, क्रोधादन्यो न वैरवान् ॥ १११॥" एकहि कौतुकाद्वैतात्, क्रीत्वाऽर्धपणदानतः । बहिबहान प्रबहाथानाट्य प्राज्याचवर्णकान् ।। ११२ ।। परनेण संसूत्र्य, व्यञ्ज(जोन जनरञ्जनम् । नरवर्मनृपमझे, नामाङ्ककमचीकरत् ॥ ११३ ॥ तज्जरत्याः करे प्रार्य, पुरान्तः प्राहिणोव स हि । पोडशोत्तरसत्पश्च- शर्ती द्रम्मान ददाति यः ॥ ११४ ॥ तस्मै देयमदस्ताल-वृन्तमित्यनुशिष्य च।' विज्ञानेन विना न स्यात्, प्रसिद्धिस्तद्वता सताम् ॥११५।। युग्मम् । तद् रम्यमपि तद्ग्म-बाहुल्य(बह)मल्यतया तया। न लोकः कोऽपि गृह्णाति, 'द्रम्माः खलु सुदुस्त्यजा' ॥ ११६॥ येन केनापि लोकेन, द्रव्याणुस्पृहयालुना । ग्रहीतु शक्यतेऽशक्यं, तादर्श वस्तु वस्तुतः ॥ ११७ ॥ राजा व्यजन- वार्ता तां, श्रुत्वा स्वान्तिकमानयत् । नेत्रमित्रं तु तत् दृष्ट्या, स्वकनामाइमेकतः ।। ११८ ॥ तदुक्ताद् द्विगुणं मूल्यं, दमा सत्ता- । पप्रच्छातुन्छयदृच्छं, कोऽस्य कर्तेति तो प्रति ॥ ११९ ॥ मत्पुनः साऽऽह राजेन्द्र !, साहसाकसमालया। तमझाय समास्य, भूपा पप्रच्छ वत्सलः ॥ १२० ।। भो वत्स ! वेत्ति विज्ञान-मन्पचापि मन:प्रियम् ? । तेनोक्तं युक्तिमत् सर्व, पेषि निच्छदसम सत ॥ १२१ ॥ राज्ञाध्याचल-विजया-दिकाः पुनाः स्वकास्तवः । तस्मै दत्तास्तदा तेन, कलासु अशलाः कृताः - .

·-
श्रीयन्य-
चरित्रम्।
(पथम्)
॥ २८॥
प्रस्ताव
॥ १२२ ॥ राने समर्पितास्तेन,ते सर्वेऽम्पस्वसत्कलाः । 'कुशाग्रीयधियां यस्माद्, बुद्धरसुकरं किमु ११ ॥ १२३ ॥ राज्ञा तुष्टेन
स प्रोने, किं तुभ्यं दीयते वद १ । सदानाधिकं येन, विद्यादानं त्या ददे ॥ १२४ ॥ साहसाबो नृपं प्राह, तदा साभिमतं
इदि । शुल्कमण्डपिफा-मुद्रा, मह्यमर्या महीपते ! ॥ १२५ ॥ राज्ञा तथैव तच्चके, चक्रेतरहदा मुदा । लोकानां तेन दानार्द्ध,
त्यक्तं युक्तिमता सता ॥ १२६ ॥ ऊचे पैति परं दान-चौरी कार्या न सर्वथा । यः करिष्यति सस्त्रिं, हर्ताऽहं तस्य निश्चितम्
॥ १२७ ॥ पुम(न)पंधेप्सितं दण्डं, करिष्ये तस्य तत्क्षणम् । इति रीतिकते बन्धे, निर्वन्धेन स निर्वहेत् ॥ १२८ ।। अत्रान्तरे परं
नौरो-पटुतस्तत्पुरीजनैः । राशो विज्ञप्तमाश्वेत्य, सर्व चौररिचेष्टितम् ॥ १२९ ॥ राज्ञाऽऽहूतस्तलारक्षो, रक्षितुं लोकमक्षतम् । प्रोचे
च रे तलारक्ष , चौरं द्रस्यति नो कयम् १ ॥ १३० ॥ स प्राह हे महाराज !, पश्यन्नपि दिवानिशम् । न चौरं क्वापि पश्यामि,
मृदयद् ब्रह्म तत्परम् ॥ १३१ ।। स्वयमेर ततो राजा, चौरनिग्रहहेतये । प्रच्छन्नं निर्गतोऽभ्राम्यत, पुरे वायुरिवान्तरः ॥ १३२ ॥
राजाऽप्यनायि नान्यायी, भ्रमकमरशादसौ । अदृष्ट्वा चौरमागार-मागादात्मवदेश(११)यम् ॥१३३ ॥ इतथ मन्त्री सन्मन्त्रः, समा-
गत्य प्रणम्प च । व्यजिवपन्नृपं देव !, मा विपीदेति तं वदन् । १३४ ॥ दिनपञ्चकमध्ये तं, ग्रहीपामीह चौरटम् । विडम्बनाई
मद्धे-नांस्त्यसाध्यं प्रसिद्धितः ॥ १३५ ।। स चौरस्तु महाशूरः, प्रतिमा मन्त्रिणोऽमृणोत् । रात्रौ मन्त्रिगृहे गत्ता, दचाऽपस्वा-
पिनी पुनः ।। १३६ ॥ विशेषामर्पवांस्तस्य, सर्वस्त्र मन्त्रिणोऽग्रहीत् । 'दस्यवो दुर्घरा: स्युर्य-न्नृणां विद्यावलोल्वणाः ॥ १३७ ॥
युग्मम् । एवमन्ये बुधम्मन्या-स्तापसायास्तदुपु(घ)ताः । सर्प पिडम्मितास्तेन, मन्मथेनेर सर्वथा ।। १३८ ॥ आन्तरे तु मकर-
दंष्ट्राला (शम्भली सभाम् । समेत्य भूपति नत्रा-वादीदिति समगरम् ॥१३९॥ देवाह महदुत्माहा, ग्रहीप्ये चौरमारवत् ।
॥ २८॥

·'वीचरिनं यतचित्रं, सपत्नाकुरते जगत् । ॥१४०॥ चौरोऽपि शु(शम्भलीसन्धा, श्रुत्वा सन्चाधिको धिया। भाररूप: सशृङ्गारो, रानौ तद्गेहमार सः ॥१४१॥ तद्गृहद्वारि सञ्चारि-कुब्जां दृष्ट्वा स चेटिकाम् । प्रहृत्य मुष्टया सरली-चक्र रूपामरीमिव ॥१४२॥ तया विस्मितया त्वेत्य, विज्ञप्ता शु(श)म्भली शुभे! । स्वामिनि ! द्वारि चेदृक्षो, दक्षः कोऽप्यस्ति शस्तना॥१४३॥ येनाहं सरली- चक्रे, हत्वा सुष्टु स्त्रमुष्टिना । चमचक्रे ततो वेश्या,वश्यालस्या कुकर्मसु ॥१४४॥ शु(श)म्मल्या स तदाऽऽहूतः, पुरुहूत इझादराद । जगाद तामहं सर्व कलासु कुशलोऽस्म्यलम् ॥ १४५ ॥ ततः साऽऽह नता स्वच्छ !, वत्स ! मां तरुणी कुरु । पुनर्येन जनं सर्व, वशयामि दिवानिशम् ।। १४६ ॥ ततः स औषधं दत्वा-बादीदेवमतः परम । त्वयापपरकस्यान्तः, प्रविश्य स्थेयमास्थया॥१४७॥ सम्पम् नियम्य तवारं, भक्ष्यमौषधभिक्षुवत् । प्रभाततश्च तरुणी, भविष्यसि सुरी घरा ॥ १४८॥ तद्गृहात सर्वमादाय, गतोऽ- हाय कचिच सः । कु(य)तो मुहर्जतो धू-धूर्त्यते दखिलं किल ! ॥ १४९ ॥ ततथ प्रातरायाता, शुभाशा शु(श)म्भलीसुता। सरं सरीस्वरं श्रुत्वा, हत्वा चात्मानमात्मना ॥ १५० ॥ रुटद् विपाट्य तद्द्वार-भकामैक्षिट रासभीम् । काकूयमानामधिकं, कर्ण- स्फोटस्फुटं कटु ।। १५१॥ युग्मम् ॥ विखिनमानसा दीना, तस्थावस्थानदुःस्थिता । धूर्त(घ)एस्तु कस्याग्रे, समाचरेऽन्यमुष्टवत् ? ॥ १५२ ॥ यतः-" ठद्वारः स्थपिरो (ध)ट-छत्कु(ठक्कोर: स्थानभू(भ्र)टकः । रणनष्टोऽकया घृ(घ)टो, मुष्टोऽटौ स्युरघोदशः ॥ १५३ ॥" तदा परिच्छदैश्छन्न-मस्या यद् रोरुदीत्यदः । 'चौरमाता मुख कोष्ठयां, न्यस्य रोदित्यवश्यतः । ॥१५॥ पुन- दिने तु कस्मिंश्चिनुपपुत्रीमपि द्रुतम् । जहे हिरण्यरेखाऽऽरूपां, सुबुद्धि दुष्टकर्मश्च ॥१५५।। ततवानन्तरं राजा-ऽदीदपत् पटई पुरे । एतदुद्धोष्य सद्धोमप, सर्वलोकमभि स्फुटम् ॥ १५६ ।। यो मत्पुत्रीमिमामिष्टा-मानयेच्छलवद्वलात् । तस्मायस्मि ददाम्येतां .

·पञ्चमः
प्रस्तावः।
मीधन्य.
परित्रम्।
(पधम्)
॥ २९ ॥
यथेप्सिवधनं ततः ॥ १५७ ॥ भ्राम्यतीति पुरेपारं, पटहे पटहेतवे । न कोऽपि रोपितप्रीति, पटई तमपस्पृशत् ॥ १५८ ॥
साहसी साहसाझोऽस्यो, श्रीपथे सश्वरनथ । प्रास्त्राक्षीत पटहं दाख्या(क्ष्या)द्, वीक्षाऽऽपन्नजनेक्षितम् ॥१५९॥ यतः-"अर्थपाठश्च
कुष्ठव, दश्वो दुष्टोऽपि निष्ठवत् । रहन्ति छन्नं न कापि स्वब्दाच्छन्नोदितार्कवत् ॥१६०॥" सतां प्रीतिर्मत(मति)वाप्य-भोगेऽपि
शुभगा शुमा । ' निधानस्थाऽपि किं न श्रीः, सुस्थिरं कुरुते मनः ११ ॥ १६१ ॥ ततो राजसमीपे स, गत्वा नत्वाऽवदन्नृपम् ।
विषण्णो मव मा भूप!, स्वरूपं भज भूपते ॥ १६२ ॥ तव पुत्रीमहं मित्री-भूतस्त्वत्पुण्यभूतितः । समानयामि श्रीराम-सखि-
वजनकात्मजाम् ।। १६३ ॥ इत्युक्त्वा स गृहं गत्वा-ऽनुचरानाह साहसात् । माण्डागारगुरुद्वार-मुद्घाटं रक्ष्यमद्य तत् ॥१६॥
निभृतं स्यमय-चौरमाशकय सङ्कलम् । न पूत्कार्यमितस्स्थैर्य, शिक्षयामास चेति तान् ॥ १६५ ॥ युग्मम् । स्वयं सस्मार तां
विद्या-मदृशीकरणक्षमाम् । परविद्याच्छिदि विद्या, दध्यावध्यात्मिवत् स च ।। १६६ ॥ स चौरस्तत्प्रतिज्ञां तां, श्रुत्वा गत्वा च तं
प्रति । वालोद्धाटकरी विद्या-मपस्त्रापनिकां स्मरन् ॥ १६७ ॥ तस्य घेश्म विवेशाशु, वस्तु जग्राह चाहितः । निर्जगाम धियो-
दामा, धाम खं यातुमुद्यतः ।। १६८ ॥ कुमारस्तु धियोद्वारो, लगस्तत्पृष्ठ एव सः । सङ्गभाग निर्ययौ पुर्या-स्तत्पातालगृहं गतः
॥१६९ ॥ चौरो धनं धनस्थानं, नीत्वा मुक्त्वा च यत्नतः । राजपुत्रीसमीपेगाव, तां च प्रोवाच चश्चलः ॥१७० ॥ सु.
न्दरि ! त्वरितीभ्य, भयो मत्कथितं कुरु । श्रमदा(अबला)सु बलात्कारः, कापि न क्रियते यतः ॥१७१॥ कृत्येति हेतुना नाई,
बलात्कार करोम्यरम् । कामशाने यतः प्रोक्तं, 'खीषु मार्दवमाचरेत् ' ।। १७२ ।। भृतमन्युस्तता कन्या, प्राह साहसवन्मनाः ।
॥ २९॥

·नाई करामिरे पाप , वचः पापपाकिमम् ॥ १७३॥ परमधाधुना सया, पापं वे पाकमागतम् । पतिष्यति शिरस्येव, रे वराक! सकालतः १७४ । जुवाणामिति तां कन्या-मन्यायी स स्वमन्युतः । करे धृत्वा तु तामाह, स्मरेष्टं सुष्ठ निष्ठुरे । ॥१७५।। अमान्तरे वरेण्योराः, कुमारः सारविक्रमः । प्रकटीमय प्रोवाच, तं चौरमचिरादिति ॥ १७६ ॥रे। दुरात्मभरं क्रूर !, कन्या हंसि नृशंस हे।। कथं सिध्यति वे राग-छुट्यत्कच्छस्य कुत्सितः १ ॥१७७॥ तन्मुक्तः कुमरे खङ्गः, कापि चास्फल्य चल्यपि। काठसा इस लमो, मनो अमोऽम्युममवत् ॥१७८॥ ततो मुद्गरमुद्यम्य, तं धावन्तं क्रुधोध्धुरम् । कुमारः पादधातेन, पातयामास लासता ॥१७९॥ निहत्य मुटिभिः सुष्छु, तं कात्यात पदपाणिभिः। मयूरवन्धाव सोऽबध्नात, त्रुट्यत्सन्धि त्रटत्स्नसम् ॥१८॥ युग्मम् । अमारी च तथाऽऽधास्य, विश्वास्य च वरादरम् । पिधाय च गृहद्वारं, निरगादात्तकन्यका ॥१८१॥ प्रातः सदसि गला च, स नत्वा प्राह मनिमम् । राजन् । पुर्वी गृहाणेमा, क्षेमवांश्च भवामितः ॥ १८२ ॥ पुण्यश्लोकाच ते लोका, विलोक्या- लोक्यलोकनैः। सं सं वस्तु च गृहन्त्व-निहवाच व्यजिन्नपत् ॥१८३।। युग्मम् । राजा चमत्कृतश्चान्तः, श्रा(स्वान्ते भ्रान्तोऽभवञ्च यः । तव तथा कारयामास, समासेन समादिशन् ॥ १८४ । चौरमानाय्य चामा(न्या)य्य-निवृत्यै न्यायवान नृपः । सकृपा कल्प- पामास, सुरूषां कुदिनीं च ताम् ॥ १८५ ॥ तस्मात् पुनरपस्वाप-तालोद्वारकरी द्वयीम् । विद्यामादाय विपयात्, स तं च निरवा- सपद ।। १८६ ।। एवं विद्यावते तस्मै, साहसाङ्काय रंहसा । राज्ञा हिरण्यरेखा सा-ऽदायि पूर्वमुदीरिता ॥ १८७॥ अत्रान्तरे परदीपाव, सिंहला दैवयोगतः । वमन्युपायं तत्रागा-मृगाः पोतसार्थपः ॥ १८८॥ गृहीत्वोपायनं सोऽपि, साहसामु- पाययो । दृश्य साहसाशनो-पालक्षि च तदेक्षणात् ।। १८९ ॥ त्यक्त्वा शुल्काप्रमचे स, कार्य चौर्य न शुल्कगम् । विलोकितुंच ·। प्रस्तावः। श्रीधन्य- चरित्रम्। (पद्यम्) ॥३०॥ तत्योत-मापपात स्वयं स्यात् ॥ १९० ॥ विदन नन्दगति नन्या, दानचौर्यादि विद्यया । गला पोतान् व्यलोकिष्ट, शिटदौपिक- चत् स्वयम् ॥ १९१ ॥ तदुक्तादधिकं वस्तु, विलोक्य क्रोधदुर्धरः । स तमाह महादुष्ट, प्रागपि ज्ञातवृत्ततः ॥ १९२ ।। रे ! लया 'सातिरेकेऽपि, दानाऽपि कृते सति । किं दानचौरिकाकारि, न्यत्कृतव्यवहारिता ? ॥१९३।। स ततोऽहिनहारेण, हारेणेव क्रुधः त्रियः । निजामे गतविनेन, साहसाङ्केन मस्तके ॥१९४॥ तत्सर्वस्वं गृहीत्वा तं, संगृह्य च महाग्रहम् । निन्ये स्ववेश्म निगडै-नि- गड्य निहितो रहः ॥ १९५ ॥ प्रत्यहं क्रियते तस्य, कम्बाभिस्ताडनं पुनः । प्सानं पर्युपितं चोष्णं, वारिसानमवारितम् ॥ १९६ ॥ दुःखमेवं विपहते, मृगाको मृगवद् विधेः । कदाचिन्नृपनिन्धिा-निर्बन्धो बन्धुरः कृतः ॥१९७॥ स सेवां साहसाङ्कस्य, कुर्वस्ति- पति शिष्टवत् । साशकं साहसावं स, पश्यन् वक्तुमपारयन् ।।१९८॥ चिन्ताविधुरितस्वान्त-श्चिन्तयत्येवमेव सः। पद्मावती किमेपा न, परावर्तितरूपभृत् ? ।। १९९ ॥ पुनः स्वचित्तं तद्भ्रान्ति, निवारयति सान्तरम् । 'यचित्तं नयने चैते, जातिस्मृतिवती स्मृते। ।। २०० ॥ गतेज चिरकालेऽथ, विचा(का)ले प्राप्तवत्यपि । साहसावं स चाह स्म, विस्मयापनमानसः ॥ २०१ ॥ स्वामिन् ! प्रसय मां मुञ्च, बन्धूनां मिलनाय यत् । गच्छाम्यहं महासच !, सत्वरं हि त्वदाज्ञया ॥ २०२॥ पाहाथ साहसाकस्त, न त्यां मुञ्चामि वञ्चकम् । सापराधमिव व्याघ, गुणमार्गोपसर्गदम् ॥२०३॥ स पुनः प्राह पुण्याह !, स्वामिन् । केनापि हेतुना । प्रकारेण च मां मुश्च-स्यसिस्पर्शमिवादिश ॥ २०४ ॥ तेनोक्तं युक्तितो मत्क-पादयोः पलमात्रकम् । यद्याज्यं शोषस्येष(१), मुञ्चामि खां तदाऽऽपदः ॥ २०५॥ तेन प्रोक्तं तथैवेति, पारवश्यवता सता । ' यतो नरकसङ्काश, परायत्तत्वमुत्तरम् ॥ २०६॥ ततः पलप्रमाणाज्यं, कृत्वा कबोलकेऽचलत् । साहसाङ्कः समं तेना-स्त्राप्सीच सदनोपरि ॥ २०७॥ मृगाकः सोऽपि ।। ३०॥

·सप्तस्य, साहसाङ्कस्य वश्यगः । स्नेहेन प्रक्षयत्यही ड्रीमान संवाहनावहः ।। २०८॥ साहसाङ्कस्य पादान्ते, दान्तेच्छ तस्य पश्यतः । नक्षीयवे घृतं न्यक्ष दुःखितस्य यथा दिनम् ॥ २०९॥ कुमारः साहसाङ्कस्तु, सुप्ता कपटनिद्रया। विलोकयति कर्ताऽयं, किमतः परमित्यतः ॥ २१० ॥ स कचालकमुत्पाट्य, मृगाको रकवेष्टया । पयःपिपासुवत् त्वाय, पपौ प्रौढोऽपि बुढ- वत् ॥ २११ ।। कुमारेण ततः प्रोचे, सोऽवेतन इवोचितम् । रे पाप ! कि पपे पाद-संवाहनघृतं शृतम् ॥ २१२॥ इत्युच्चा लत्तया हत्वा, स बभापे विमापया । तव किं क्रियते हि, किकरस्येव देवतः १ ॥ २१३ ।। दोपाडून मृगाङ्केन, दिने विच्छायता यता । विज्ञत्वमिति सक्षिप्त, साहसाकस्य भास्वतः ॥ २१४ ॥ त्वत्करा भास्वराः स्वैर, तमस्काण्डनिराकृतः । मत्यधिश्व तमास्पृष्टी, रोचते तत् कुरूत्तरम् ।। ।। २१५ ॥ ततस्तेन प्रशस्तेन, कपापरवशात्मना । कृत्वा स्वं रमणीरूप, विश्वरूपप्रियोपमम् ॥ २१६ ॥ भुजे सौख्यभुजेधृत्वा, पर्यटके स न्यवेश्यत । प्राञ्जला प्राञ्जलिः पश्चाद्, व्यजिज्ञपदिदं हि सा ॥ २१७ ॥ युग्मम् । स्वामिन् ! स्वदमिमानेन, विमानेन, विपद्रुचा(द् ध्रुवम्) । विरूपं तेऽकृताकृत्यं, तत् क्षन्तव्यं क्षमानिधे ! ॥२१८॥ मुदितेनाथ वेनोक्तं, युक्तियुग वचनं शुचि । हे भद्रे ! शीलसद्भद्रे, धन्योऽहं पुण्यवानहम् ।। २१९ ॥ यस्य धर्मवयस्येय, वर्या भार्या मवादशी ।। दृश्यते शीललीलाली, जाता ख्याता प्रभावभूः ॥ २२० ।। युग्मम् ॥ राजाऽपि ज्ञापितोदात्त-सत्कव्यतिकरोत्कहत् । धुत्वा समा- गतस्तन, चिनवान प्रोचिनिति ॥ २२१ ॥ अहो ! सत्यमहो ! सत्य-महो ! तचमहो ! मतिः। विद्यते विधयाऽद्यापि, पुं-स्त्री- रत्नधरा धरा ॥ २२२ ।। नृपेणाथ एथुन्याय-चताजेत्य यथातथम् । भृगाङ्केन तदानेन, व्यवायत कुमार्यपि ॥ २२३ ॥ स्था-

·श्रीधन्य-
चरित्रम् ।
(पद्यम्)
॥३१॥
पश्चम
प्रस्ताव
पयित्वा कियत्कालं, बहुमानसगौरवम् । ससुखं प्रेपयामास, राजा तं सत्पुरं प्रति ॥२२४॥ तत्र पित्रोर्मुदा पादावभिवन्याभिनन्दितः।
सकलनः श्रिया सत्रा, सुसात तिष्ठति शिष्टतः ।। २२५ ॥ अन्यदा बहिरुद्याने, मुनीन्दुर्मतिसागरः । समायासीदयोल्लासी,
विलासी श्रुतसम्पदाम् ॥ २२६ ॥ तं श्रुत्वा श्रुतिपीयूप-पुषं श्रद्धाधिया सुखम् । नृपाद्या वन्दितुं जग्मु-मंगाकोऽपि प्रियाऽनुगः
॥ २२७ ॥ गुरुं नत्वा पुरः स्थित्वा, पीत्वा धर्मरसायनम् । लब्ध्वाऽवसरसंरम्भ, मृगाङ्कः पृष्टवानिति ॥ २२८ ॥ भदन्त ! बेहि
सन्देहा-पोहदं मोहरोहहृत् । मया पूर्वभवेऽकारि, दुष्कृतं सुकृतं किमु १ ॥ २२९ ।। येन लक्ष्मीरलक्ष्मीश्च, जाता सापायसा यता।
तत सर्यमुर्वपि प्राच्य, कर्मावेदय मे दयिन ! ॥ २३० ॥ तद्विज्ञप्तिमिमां श्रुत्वा, तत्त्वाधिकशिरोमणिः ! मुनिः प्राह महोत्साह !,
शृणु पूर्वभवं तव ।। २३१ ।। त्वया पूर्वभवे दानं, दत्वा भावस्तु खण्डितः । खण्डितं तेन ते सौख्यं, जोगण्यविडम्बनम्
॥ २३२ ॥ दानाद्याः सफला धर्माः, शर्मणेक्ताः (ते) परस्परम् । सम्पद्यन्ते प्रपद्यस्व, पञ्चाङ्गुलिनिभालनात् ॥२३३॥ "दानाद्याः
संगताः सन्तः, सन्तु स्वार्थसमर्थकाः । पृथक् पृथग न ते प्रायः, पनालिनिदर्शनम् ॥ २३४॥
तद्यथा--" सचेतनाचेतनेषु, समुदायो जयप्रदः । अचेतनेपु हस्तस्य, पश्चाङ्गुल्या निदर्शनम् ॥ २३५ ॥ " एकदा तर्जनी
दध्यो, यदहं गुणभाजनम् । तदन्या निकटस्थाने, कि कुधीरन गुणोज्झिता ? ॥ २३६ ॥ विश्व सङ्केतिसं वस्तु, यदास्ते दर्शयामि
तत् । गुणिनो वर्णयामीति, तर्जयामि सदूपणान् ॥ २३७ ॥ गुणत्रये विचारेण, गर्विता मध्यमा जगौ। रे। रेऽपसर दूरं(रे) त्व, न
न्याख्याहि निजान गुणान् ।। २३८ ॥ तयोक्तं चेद् गुणैरर्प-स्तन्मत्तः काऽस्ति पण्डिता ? गीततालानहं वेधि, कार्योंत्सुक्ये तु
बुद्धिदा ॥ २३९ ॥ ताभ्यां तृतीया स्वगुणान, पृष्टा प्रत्युत्तरं ददौ । देवपूजादि माङ्गल्यं, मदधीनं च चन्दनः ॥ २४० ॥ ततः
॥ ३१॥

·कनिष्ठिका स्वीय, शौर्य दक्षत्वमालपद् । देहकप्टे सहे च्छेद, वज्रगु(ग)णने धुरि ॥ २४१ ॥ सख्यवतस्रोऽपि वयं, प्रत्येकं गुण- भषिका: । अङ्गुष्ठः किं च तनुते, निकटस्थोऽतिमन्थरः १ ॥२४२।। रे । रेऽहं भवतां भर्ता, वि(घ)भाषे स क्रुधाऽरुणा। मत्सामीप्याद् विना यूयं, कुरुध्वं कवलादिकम् ।। २४३ ॥ एवमालोच्य निर्वाच्य-मङ्गुल्योऽङ्गुष्ठकोऽपि च । स्वस्मिन स्वस्मिन् गुणं वीक्ष्य, समया. यान चैक्य(क)तः ॥२४४॥ लुलित्वालि(ल) मिलित्वा च, सङ्गतेन परस्परम्। स्वसार्थ प्रार्थयामासुः, समुदायोजयस्त्विति ॥२४५॥ एवमात्य दृष्टान्तं स्पष्टान्त निजदेहजम् । चातुर्यधुर्यधीधर्म-चातुर्यमभितश्चरेत् ॥ २४६ ॥ निशम्य स्वभवं पूर्व, मृगा ! त्वमथो पृथु । यतस्ते यतते शुद्ध-धर्मधीरत्यधीश्वरी ॥ २४७ ॥ अस्मिन्नेवाभवत् क्षेत्रे धन्यनामे पुरे बरे दरिद्रमुद्रानिनिंद्रा, क्षत्रियो हंसपालकः ॥ २४८ ॥ तस्य भार्या गुणैरो, नाम्ना लीलावतीति च । सकलना स दुःस्योऽपि, गृहस्थत्वाय कल्पते ।। २४९ ।। अन्यदाऽऽपृच्छ्य वात्सल्यात, प्रियवाचा निज नियाम् । धनार्जनाय सोऽचालीद् दूरवेशान्तरं प्रति ॥ २५० ।। सकलं भूतलं भ्रान्त्वा, सोऽलब्ध्याऽर्थमपि फचित् । पुनर्निर्विष्णवेतस्त्वाद्, चवले स्वगृह प्रति ॥२५१ ॥ मार्गमध्यमथागच्छन्नन्यदा कापि कानने । बिल्ववृक्षे प्ररोहं स, ददर्श विममर्श च ॥ २५२ ॥यदौषधस्य कल्पेऽस्ति, ' दु(ध्रुवं विल्व-पलाशयोः । प्ररोहरोहणादास्ते, तदयो धनम् ' इत्यदः ॥ २५३ ॥ स्मृत्यैतद्वचनं स्मृत्यो-घखानावनिमुन्मना।। तवो लेभे महारम्मा-देकर्क हेमटकम् ॥ २५४ ॥ ततो विशेषतोऽप्येप, विखिनात्ममनाः पुनः । गृहमागत्य सत्येन, तत् तत्प- न्यै न्यवेदयत् ।। २५५ ॥ सा तूत्तमस्वभावत्वात, प्राप्त प्राप्तव्यमव्ययम् । प्रियार्थ परमानं त्व-पक्त भक्तिमती सती ।। २५६ ।। भयान्तरे तयोर्गेहे, भोजनायोधतात्मनः। मुनिः कोऽपि समायासी-मासक्षपणपारणी ॥२५७॥ दृष्ट्वा स भावनाल्या, प्रत्यलामि

·पश्यमः
प्रस्ताव
श्रीधन्य
परियम्।
(पद्यम्
।। ३२
शुभाशयः। प्रतिलेमे मुनिः सोऽनं, धर्मलाभाशिषा तुपम् ॥२५८॥ गते मुनौ निजस्थान, ताभ्यामित्यपधारितम्। अहो ! आवाभ्या-
मेतत् कि, क्षीरानं मुनये ददे ? ॥ २५९ ॥ प्राक् पश्चात्तापमाप्यान्तः, पुनर्भावः स्थिरो दधे। शुभाशुभस्त्रमाणेना-ऽभवत
कर्म शुभाशुभम् ॥ २६० ॥ युग्मम् । धर्म सम्यक् समाराध्य, तदनालोच्य किञ्चन । सौधर्मकल्पे जज्ञाते, तौ समेतो सुरोत्तमौ
॥ २६१ ॥ तत्र चित्रो(तो)चितं सौख्य-मनुभयोचरोत्तरम् । ततश्च्युत्वाऽवतीर्येह, मृगाङ्कस्त्वं भवेऽभवः ॥ २६२ ॥ त्वदीया
दयिता जाता, सेयं पद्मावती यत । पुनः प्राग्जन्मसम्बद्धौ, भवन्तौ भवतः स्म तौ ॥ २६३॥ एवं भावविपर्यास-वृत्तं प्रववृते द्वयोः
भयन्तावमिजानीता, तदिदं कर्मणः फलम् ।। २६४ ॥ प्रतियुद्वौ ततस्तौ तु, जातजातिस्मृती इव । शुद्धधर्मचिकीय, स्पृहया-
लूतमात्मकौ ॥ २६५ ॥ ततो गुरोगिराऽऽराध्य, श्रद्धाश्राद्धत्वमाप्य तौ । तदन्ये भद्रकोपज्ञा, जज्ञिरे श्रीजिनाज्ञया ॥ २६६ ॥
युग्मम् ॥ तहये प्रतिपद्यापि, शुद्धधर्ममनश्वरम् । लेभिरेऽच्युतदेवत्व-मिन्द्रत्वावृतसद्रमम् ॥ २६७ ॥ च्युत्वा ततः पुनरवाप्य
कुले सुजन्म, सन्मान ससतसङ्गतबोधिधीजम् । कैवल्यमाप्य जिनधर्मगुरूपदिष्ट, प्राप्स्यन्ति मुक्तिकमलाममलामनन्ताम् ॥२६॥
इति भाव-भावदानधर्मकर्मणि श्रीमृगाङ्ककथा ।
सपाल-मृगाकस्य, देशनाऽन्तः कथामिमाम् । भाये भाये निशम्याथ, प्रथमानस्ववासनम् ॥२६९॥ देशनान्ते तु धन्येन, मिल-
त्पाअलिनालिके । विज्ञप्तिर्षिदधे साधो !, शोधिसदोधिसिद्धये ॥ २७० ॥ युग्मम् ।। भगवन् ! कर्मणाकेन, प्राक्तनेन दुरात्मना।
भ्रातरोभी समीपस्था, दु:स्थास्ते मेऽग्रजा अपि ।। २७१ ॥ व्यवसायवृतायासा, गुणवद्वणिजोनणु । न तादृग् धनमासेदु-
मेंदुरात कर्मणः कुतः(दुरोदरपरा इव) ॥२७२॥ मरीन्द्रः प्राह निस्तन्द्रा,भो मद्र! श्रूयतामथ। कथ्यमानं यथातथ्यं त्वत्पृष्टस्योत्तरं वरम्
॥३२॥

·॥ २७३ ॥ एतैरादिभचे दानं, ददे यतिनि यत् परम् । भावाविर्भावविकलं, सकलं तत् कलङ्ककृत् ॥ २७४ ॥ तथाहि कथ्यते कथ्यं, श्रूषतो तनवान्तरम् । ग्रामे कापि पुराऽभूवन, स्नेहेद्धा पान्धवास्त्रयः ॥२७५|| कुतचिव कर्मणः प्राच्या-दवाच्या ज्ञानिना विना । दारिय नात्यजत् तत्कं, सदौकः स्नेहभागिव ॥ २७६ ॥ दारिद्यविद्रुतास्ते तु, हेतुकेतुनिराकृताः। प्रासादा इव निर्देवा- वकासन्ते न किन्नन ॥ २७७ ॥ निद्रव्यो दीव्यति प्रायो, न च चश्चापुमानिव । चञ्चाना नु विनोदाय, मुत्प्रमोदाय निर्धनः ॥ २७८ ॥ त्रयोऽपि भ्रातरस्ते हि, हितं कापि लेभिरे । काठान्यानीय कप्टेन, चेष्टन्ते काननाननात् ॥ २७९ ॥ चतुप्पथे कथञ्चित् ते, काष्ठविक्रयनिक्रयाः । पोपयन्ति कुटुम्ब , ' विडम्बः खलु कर्मजः ' २८० ॥ काठेभ्यस्तेऽन्यदा प्रापु-रटवीं स्फुटशम्बलाः । भरानाभृत्य तत्कृत्याद् , बभूवुश्च चुभुक्षयः ॥ २८१ ॥ सम्भूयाह्राय मध्यावे, त्रयो भोक्तुमुपाविशन् । तरोधस्तु कस्यापि छायाश्रयमभीतयः ॥ २८२ ॥ युग्मम् ॥ तत्राप्यमानपुण्येना-रण्ये तेषां तु तस्थुवाम् । प्राप तापाम्बुदस्सन्दा, कन्दो धर्मतरोरिख ।।२८३॥ मासोपाससंवासः, सदीर्यासमितिस्थितिः । पारणाकारणात] क्षामः, क्षमासारमुनीश्वरः ॥२८४ ॥ युग्मम् ।। मुनिमालोक्य तं वाक्य-प्रमोदामोदमेदुरम् । जहपुस्ते प्रकर्षेण, कर्पका इस वर्पणम् ।। २८५ ॥ मुदमादधिरे दात, सामुदायिक- शम्बलम् । तेऽहम्पूर्विकया चेद-मदुस्तस्मै सदुत्सवम् ।। २८६ ॥ तदादाय गते साधौ, समाधौ या सुधानिधौ । कुमुदानीय ते भेजुर्भावसकोचशोच्यताम् ॥ २८७ ॥ पश्चात्तापमवापुश्शे-त्ययं लात्वाऽगमद् पृथा । कुतोऽकस्मादिहागाचा-ऽस्माकमातकपकरत ॥ २८८ ॥ न दायादो न सम्बन्धी, न गोत्री नात्र मैत्र्यवान् । न प्रतिवेश्मिकोऽस्माक-मस्मै तत् किं ददे तदा ? ।। २८९ ।। युग्मम् ॥ नायं निन्द्योऽयमा चन्द्यः, साधुर्माधुकरी भ्रमन् । वयमेव पुनर्निन्या, येऽविमृश्य विधायिनः ॥ २९० ॥ सर्व मुष्ट्वाऽप्यटन

·पञ्चमः
प्रस्ताव
न्य-
चरित्रम्।
(पद्यम्)
॥ ३३ ॥
साधु-लिप्सासिन्धुरितोऽधुना । वयं मूर्खाः क्षुधा शुष्का, भविष्यामो मुधाञ्बुधाः ।। २९१ ॥ पश्चात्तापोपसन्तापा-स्ते ययुर्निज-
मन्दिरम् । तेन दानानुभावेन, किञ्चिच धनिनोऽभवन् ॥ २९२ ॥ भावादभावतो दानं, प्रायः पात्राय योधये । ततः प्रदेयं तदानं,
दानाद् भावोऽपि (वि)भाव्यते ।। २९३ ॥ कदाचिदन्यदा ते तु, पात्रे दत्वाऽशनादिकम् । सानुतापाः पुनश्वासन , भवितव्यप्रतो-
दिताः ॥ २९४ ॥ पूर्ववत् तादृशं दानं, दत्ता पात्रेऽनुतप्य च । धर्ममाराध्य धिक्श्रद्धं, सुश्रद्धं वा पुनः कचित् ॥ २९५ ॥
पूर्णीकृत्य तदायुस्ते, वयोऽस्ते वार्धके गताः । तत्तादृशनिजोपात्त-धर्माधर्मद्वयास्त्रयः ॥ २९६ ॥ स्वल्पर्द्धिव्यन्तरावास-मासेदुरु-
दयास्तदम् । ' व्युप्यते यादृशं क्षेत्रे, तादृशं फलमाप्यते । ॥ २९७ ॥ व्यन्तरायुरपि प्रान्त्य, ततश्च्युत्वा यथाक्रमम् । श्रातरस्ते
त्रयोऽभूवन , भवतो भवतोऽत्र ते ॥ २९८ ॥ सुपात्रदानतः श्राद्ध-कुले ते धर्मसङ्कले । त्रयः समुदपद्यन्त, विद्यमानास्तवाग्रजाः
॥ २९९ ॥ तत्तादृग्दान-भावाभ्या-मभ्यावृत्तिप्रवर्तितः । लक्ष्मीरेपामलक्ष्मीर्वा, विद्युद्वद्दर्शनाशदा ॥ ३०॥ लक्ष्मीः कादम्बि-
नीवालं, लीयते च विलीयते । पूर्वोपात्ताघवातौघ-भावाभावेन भूस्पृशाम् ॥ ३०१॥ कादम्बिनीव कमला कमलाचलाऽलं,
सम्पद्यते सुखसमाश्रयसंश्रयाय । चेत् पूर्वकर्ममरुता स्फुरता नितान्त-मातन्यते भववता महता हताशम् ॥ ३०२ ॥ दानक्षेत्रधरा
शुभा सुरतडित-प्रोल्लासशश्वत्स्तुति-प्रत्युत्पन्नसर्जगर्जनमनः सत्केतका धान्यदः। मावान्दोऽद्भुतश(स)स्यदः प्रतिपदं सम्पद्यते सम्पदे,
पश्चात्तापमरुन चेद् गुरुतरं दूरं निरस्यन्न तम् ॥३०३॥ येन्येऽपि दात्या (दवा) मुनिपुङ्गवेभ्यो, दानं तु पश्चादनुतापमापन । ते दुःख-
दौर्गत्यगतिं लभन्ते, यथैव धन्यस्य सदग्रजास्ते ॥ ३०४ ॥ "दान देयं सद्यथाशक्ति युक्त्या, भावो भाव्यो नव्यनव्यो विभाव्य ।
पश्चात्तापो नैव कायों निवार्यो, यस्मात सर्व निष्फलं स्यादलं तत् ॥ ३०५॥" उक्तं च-" दानं दत्त्वा ये मुनिभ्यस्तु पूर्व,
॥ ३२॥

·पञ्चमः
प्रस्तावः
श्रीधन्य-
चरित्रम्।
(पघम् )
॥ ३४॥
शुभ्रा, गुणा या च द्वितीयया ।। ३२१ ।। सण्डवाखण्डमाधुयों-दायि ताभ्यां तृतीयया । प्राज्यमाज्यं चतुर्थ्या च, व्यतीर्यत
हितोनितम् ॥ ३२२ ।। इत्यमेताभिरिभ्यामि-श्चतसृभिरतिप्रभम् । तत्तदानसमायोगाद् , भोगभृत कर्म निर्ममे ॥ ३२३ ।। "एवं
यो यत्र कुत्रापि, प्रस्तावौचित्यकृत्यवित् । दत्ते दानं मुदादानं, स स्यात सर्वत्र भोगभूः" ॥ ३२४ ॥ हे सुभद्रे ! त्वया भद्रे,
यन्मूद्वहनकर्म तत् । न्यपन्ध्यपन्धुरं किश्चित, तदाप्यथ शृणु प्रथम् ॥ ३२५ । निर्वहन्ती वहन्ती च, काचिद् दासी तु गोमयम्
व्यजितपत् अपापारा, किञ्चित् त्वामिभ्यसत्प्रियाम् ॥ ३२६ ॥ त्वं तु प्रायः कृपापात्रा, तदा तां कर्मयोगतः । सतिरस्कार-
संस्कारमनीरिति निष्ठुरम् ॥ ३२७ ॥ हे दासि । कृतकर्माभि-भार वहसि काऽसि च ? । तत् तदेव कुरूत्तालं, मौनमालम्ब्य
तबलम् ॥ ३२८ ॥ तेन सा वचसा दूनाऽघुना वाऽमक्ष्यभक्षणात् । तस्थुप्यधोमुखीभ्य, भूयो भूयो हृदापदा ॥ ३२९ ॥
" किं करोति नरः प्रायः, पारवन्न्यनियन्त्रितः ? । नरकं प्राहुरेवार्याः, पारतन्त्र्यमयन्त्रितम् ॥ ३३०
तेनानालोचितापेन, निदाधेनेव तल्लिका । शालिभद्रानुजाऽपि च, वाहिता हन्त ! मृत्तिकाम् ॥ ३३१ ।। समथों वाऽस-
मयों पा, सर्वस्वपर्यतः । साहकारो नरः कर्म, चिनोति ननु नीचकैः ॥ ३३२ ॥ ततो धर्मार्थिमिः किं वा, कर्मा-
थिभिरिहोत्तमः । वचनेनाप्यहवारः, कर्तव्यो न मनीपिभिः ।। ३३३ ॥" निशम्येति गिर सूरे-निरस्तस्वान्तसंशया:। विनम्य च
गुरू तेधा-भूरन वेदम-यियामः ॥ ३३४ ॥ इत्येवं संशयादि विपमतमगति मोहमालानुकूलं, भिचा छित्वा च सम्यम्
जिनाचनलमद्देशना-पव्युपाच्या । जात्याख्यानविधानाः स्थितपति महति श्रीगुराविन्द्रमद्रे, धन्याद्या भाविमद्रा निजनिजसदना-
न्यापुराप्तप्रयोधाः ॥ ३३५॥ धन्याख्यानमिदं विदम्भसुहृदः श्रुत्वा गुरोरादितः श्रीकीर्युत्तमसागरात् सुमनसामानन्दकन्दाम्बु-
॥"
॥ ३४॥

·दाः । भव्या: श्रीजिनधर्मशर्मकमलामालिङ्गय संसर्गतो, योग्या जिप्णुमनोरथाः पृथुपथा जग्मुर्जयानन्दताम् ॥ ३३६ ।। आश्चर्यैश्चर्यवयोंर्जितसुकृतकृतः कान्तकान्ताभिरामा, कामोद्दामप्रधानः सुभगशुभगोंगभोगीन्द्रभद्रः। निस्तन्द्रः श्रीसमुद्रः सुषमसु- समय कालमालम्बमानो, धन्यः पुण्यप्रभावादभवदतिघनी सौख्यनीतिप्रणीतिः ॥ ३३७ ॥ यथा गथावगुणराजिराज्य-विधा- ज्यमानस्य मनस्यवश्यम् । वैराग्यसङ्गः समगस्त शस्तः, प्रियासुभद्राऽश्रुविलोकनेन ॥ ३३८ ॥ श्रुत्वा तदास्यादतिवश्यशस्य-श्री शालिभद्रस्य विरागभावम् । हास्यादपि स्वेन तदेव दैवादूरीचकार बतभारमारात् ॥ ३३९ ॥ तत् सर्वमुभिरिसुप्रसिद्ध--श्रीशा- लिभद्रस्य कथाप्रबन्धात । क्षेयं तु विज्ञैरिति भूरिभावं, विमाननीयं च शिवाय भूयः ॥ ३४० ॥ तदानात् पश्वाञ्चरमजिननाथा- दवितध, द्वयोः साध्वोर्धन्याभिधसुविधिशाल्योरनुफलम् । क्रियाकाण्डं चण्डं सदृशमभवद् भावविभय-प्रभावमारभारात् तदखिलसु- खापास्तु सुधियाम् ॥ ३४१ ॥ किञ्चित् प्राच्य सुवाच्यं किमपि नवमदो मोददं संविदाघ, किश्चिज्जात्रा गुरूणामनणुगुणिमुखात संमुखादागमोक्तो । क्लृप्त विज्ञप्तिरूपं निरुपमिति तयोः साधु साध्वोः प्रबोधात, खेन्द्विष्विन्द्वाख्यवर्षे १५१०] बहुलशुदि- रविधित्रयोदश्याम् ।। ३४२ ॥ श्रीवशाखासुखसान्द्रचान्द्र-कुले विशालेऽस्ति सुधर्मनाम्नः । श्रीवर्धमानान्वयवंश- रलं, जिनेश्वरः सूरिरभूत् प्रभाभूः ॥ ३४३ ॥ श्रीविक्रमान्नृिपतेः पयोधि-द्वि-खेन्दुवर्षे[१०२४१]णहिलाहपुर्याम् । श्रीदुर्लभाधीशसदस्युदारं, दधे, विधि खारतरख्यमुख्यम् ॥ ३४४ ॥ पभूव तस्मानिनचन्द्रसूरि-पट्टोत्कटामोऽभयदेव- सूरिः । नवागत्तिर्विवृतेस्ततान, यः सर्वशोभां जिनशासनाङ्गाम् ॥ ३४५ ॥ तदीयपट्टोदयभूधरान-सहस्ररश्मिस्तमसा प्रणाशी क्रियाप्रधानाद्भुतधीनिधीशः, सूरीश्वरः श्रीजिनचल्लभावः ॥ ३४६ ॥ ततो यभूवातिभयो नवोद्यद्योगीन्द्रचूडामणिरस्ततन्द्रः ।

·प-
पश्चमा
परित्रम्।
(पम्)
प्रस्तावा।
युगप्रधानी धरणेन्द्रदत्तो, वरो वरीयान जिनदत्तमूरिः ॥ ३४७ ॥ तस्यानुजः(गः) श्रीजिनचन्द्रसूरि-स्तत्पभूभृजिन-
पत्तिमूरिः। पदे तदीयेऽप्युदयाय भूरि-जिनेश्वरः सूरिगुरुर्पभूव ।। ३४८ ॥ जिनप्रयोधोऽपि तदाप्तबोधो, वादीन्द्रमुद्रादि-
ममुद्रचन्द्रः । ततोऽपि च श्रीजिनचन्द्रसूरि-स्तस्मार्जिनाग्रे कुशलस्तु सूरिः ॥ ३४९ ॥ जज्ञे ततः श्रीजिनपमसूरि-
रस्मात् सलन्धिर्जिनलन्धिमारः। तदग्रतः श्रीजिनचन्द्रसूरिर्जिनेश्वरः सूरिरितः प्रतापी ॥ ३५० ॥ ततोऽपि च श्रीजि-
नशेषराख्य-स्ततोऽस्ति स श्रीजिनधर्मसूरिः । प्रशाप्रकर्षाद्भुतदेवसरिः, सौजन्यपुण्यादिगुणांशुभूरिः ॥ ३५१ ॥ तदीयपा.
दाम्बुजरानहंसः श्रीकीर्तिसत्सागरमूरिशिष्यः । आचार्यमिश्राप्तपदानुसारी, सूरिर्जयानन्दसदाख्यया युक् ॥ ३५२ ॥
पारस्कराम्पे नगरे गरीयः-श्रीगूडरादोश्वरतार्थसारे । श्रीवौर-पार्धाजितचैत्यचित्रे, व्यधायि धन्यस्य चरित्रमेवम्
॥३५३॥ इति धन्यमहापुण्य-नररत्नशिरोमणेः । जिनधर्म-जयानन्दः, प्रस्तावः पञ्चमोऽस्त्वयम् ॥ ३५४ ॥
इति श्रीधन्यचरिते सद्गुरुप्राप्ति-भावाभावदानमृगाङ्ककथाकथनश्रवण-पूर्वभवसन्देहापोह-धर्भरङ्ग-वैराग्यरङ्गालाभादिवर्णनो
नाम पञ्चमः प्रस्तावः सम्पूर्णः ॥५॥
॥ ३५॥

·[ धन्यचरित्र-कथाकृत्-प्रशस्तिः-] वामेयमीशमनिशं मनसा नमामि, वाचा तथैव वपुषः प्रभया भजामि। श्रीनिश्चल सुखपुष शरणागतानां, श्रीशं विशेषभुपमासु- पमं गुणानाम् ॥१॥ पार्श्वदेव ! वरं देहि, पावनेशं सदैव हि । भावशश्वनतानेक-भावसत्यमोदकम् ॥२।। वृद्धलघुच्छत्रयुग्मम् । वर्षे ख-विधु-बाणेन्दु [ १५१० ] सम्मिने मासि मार्गवे (क) । शुदिद्वितीया-गुर्वाख्यवारेऽलेखीदमद्भुतम् ॥ १ ॥ श्रीम- स्पारस्करे मञ्जु-कोष्ठे श्रीसङ्घसङ्कुले। श्रीसोदावश्यश्रीभीम-राज्ये प्राज्ये श्रिया भिया ॥१॥ श्रीमत्खरतराहान-च्छे स्व- च्छत्रियाऽऽभिवे । श्रीजिनचन्द्रसूरीन्द्र-सन्ताने साधुवन्धुरे ॥ २॥ श्रीजिनेश्वरसूरीश-पदेभजिनशेखरः । तत्पट्टे प्रकटाः सन्ति, श्रीजिनधर्मसूरयः ॥ ३ ॥ तत्पादपमहंसेना-चार्येण विधुपक्षिणा ! जयानन्देन श्रीपार्श्व-प्रसादाल्लिखितं मुदे ॥ ४ ॥ यावद् धरा सुरधरः सरविविधुश्य, तारागणो धुवनिबद्धगतिः सदाऽस्ति । स्वर्भ(वस्त्रयमिदं किल यावदेव, श्रीपार्श्वचैत्य- मपि नन्दतु तावदेव ॥ ५॥ अस्मिश्चैत्यवरे सुरेश्वरनतश्रीपार्थतीर्थोतरे, श्रीसङ्घन चतुर्विधेन सुजनैरन्यैरपि प्राअलैः । कार्या शुद्धिरधीश्वरी शुभकरी पूजा नतिश्चोमतिः, सर्वश्रीसमुदायिभिः खरतरैरैक्पं विलोक्य श्रिये ॥६॥ इति प्रशस्ति।

·श्रीधन्य-
चरित्रम्
(पद्यम्)
॥ ३६॥
[प्राप्तप्रतिमान्तोस्लेखः]
संवत् १५४८वर्षे श्रावणसुदित्रयोदशीसोमे श्रीखरतरगच्छे श्रीजिनेश्वरसूरिसन्ताने श्रीजिनधर्मसूरिपट्टालङ्कारचूडामणि-
श्रीजिनचन्द्रसूरिवराणां पाचनाय पं० कीहिंसमुनिना श्रीधनाद्वगुणचित्रं चरित्रमलेखि श्रीजेसलमेरुमहादुर्गे चिरं नन्दतु ।।
न मुञ्चन्ते चेतः प्रतिदिवसमस्माकमखिलं, गुणा यौष्माकीनाः शशिकिरणसंवादनिपुणाः ।
न यौष्माकीनं नाम प्रतिदिनमनुत्कीर्त्य नियतं, स्वचिने विन्दामः कथमपि समाधानघटनम् ॥१॥
इति गुणगणोदारनीधन्यसाधुचरित्रमिदम् ॥
समाप्तम्
सूरीश्वरो विजयते सुकृपादिचन्द्रः, शिप्योऽस्ति तस्य सुखसागरपाठको यः ।
'तस्याऽऽज्ञया लिखितवान् सुरते सुरम्या, सुश्रावफो विजयचन्द्र इमां प्रतिं तु ॥ १॥
संवत् १९९२ वर्षे प्रथमभाद्रपदे पर्युषणपन्तिर्गतश्श्रीमहावीरजन्मवाचन-महोत्सवदिने
पूर्णीरतेयं लिखित्वा श्रावकविनयचन्द्रेण । शुभं भवतु ॥
॥ ३६॥

·विषयानुक्रमः ७
पत्रेषु
२
३-६
पत्रे
पत्रेषु
१०-१८
विषयानुक्रमः
सुभापित-विपयसूची
प्रस्तावना
प्रथमः प्रस्तावः । पद्यानि ८५
पूर्वभवपरमानदान-पुण्यार्जनम् ।
द्वितीयः प्रस्तावः । पद्यानि २३१
सुकलावतार-जन्म
यौवनारसरः
विदेश-प्रचारः
राजगृह-प्राप्तिः
विवाह-लाभ:
भोग-संयोगादि
तृतीयः प्रस्तावः । पद्यानि २५६
स्वकर्मपरीक्षार्थकौशाम्बीमाप्तिः
रत्न-परीक्षा
राज्याङ्ग-प्रालि
राजपुत्री-परिणयनम्
स्वकुटुम्बमिलनम्
सुभद्रोपलक्षणोपाख्यानम्
३-१०

·विषया-
श्रीधन्यः
"चरित्रस्य
॥२॥
पत्रेषु
१८-२४
पत्रेषु
२४-३४
नुक्रमः।
चतुर्यः प्रस्तावः। पद्यानि २१४
स्वकुटुम्बमिलनम्
भाजाया-परीक्षणम्
भ्रात-ग्रामपञ्चशतीदानम्
पुना राजगृहप्राप्तिः
चतुरिभ्यसुतापरिणयनम्
पुनर्धात्समागमः
विरोध-निरोधः
एकत्र स्थानम्
पञ्चमः प्रस्तावः । पद्यानि ३५४
सद्गुरु-प्राप्ति
भावाभावदानम्
ऐक्ये पञ्चाशुलि-निदर्शनम्
मृगाङ्ककथा-कथनश्रवणम्
पूर्वमवः
सन्देहापोहः
धर्मरङ्गः
वैराग्य-रण-लाभादिवर्णनम्
अन्यत्प्रशस्ति
धर्म-करणम्
॥२॥

·प्रस्तावे ५ ४ विषय अच्छन्नाः अज्ञाः अधमा: अघोशः अनम् अर्थेच्छा अविरोधः अविश्वास: असाम्प्रतम् अहङ्कारः आपन्नाश्रयः ३ सुभाषित-विषय-सूची। परक्रमा पृष्ठे विषय २९ । आहार-शुद्धिः १४९ २२ / औदरिक: २९ ११ । कर्म २९ २८ बलवत्ता ७८ २०८ २४ कर्म-मोगः १३२ काम-भावाः कामः ३३२-३३३ ३४ | कीर्तनम् ११ / कीर्तिः प्रस्तावे पथकमा पृष्ठे ३ १२७ २६ ४ ८४, २०१-२०२ २०, २४ २८० ३ १४१-१४५, १६३ १४, १५ ८० २ ७ ८२ २७ २१० ८५-८७ ८१, ८४ १३९ ५ ३ २ ·MAN पद्यक्रमा श्रीधन्य- चरित्रस्प ॥३॥ যিথ फुपुमान कुलाङ्गना-धर्मः १ प्रस्तावे ५ २ ४ पृष्ठे २६ सुभाषित- विषयसूची ८ २४ २७ कुलीनः पुस्खी १ १३ ) गुणाः प्रस्ताये पद्यक्रमाक पृष्ठे विषय. १ / क्रोधी ३ १०५, ११०-१११ खलाः २३१-२३२ ५०-५१ २६ १५६ ८ गाम्भीर्यम् ३ ११२ ४ १०९-१११ २१ १३१ ८८-१०५ ६ गुणि-गौरवम् २१०९-११०-११६-११७ ६, ७ गुणिनः ३ २०१-२०२ २८ १७१ ८ चित्त-नयने १९८ ९१ ६९ ४१, ४३ ४४, ५१, ५४ ५९ ७ छपाः १२ १२ धनम् ५२-५३ क्रोधः मोधी ५ २०० ·प्रस्तावे पद्यक्रमा १ १ पिश्य: जाति-पोपः जिन-धर्मः त्याज्यम् दया दयालः दानम् १७२-१७३ ८ पृष्ठे विषयः प्रस्ताये २३ / -(पश्चात्तापरहितम् ) ५ १ दानाप्रकाश:(छन्नधर्म:) १ दानी १ १ दारित्र्यम् पधक्रमा पृष्ठे ३०३-३०८ ३३-३४ ७१-७२ १२ ५३, ५८ ८७-८८,१७१ २ | दाने दुर्लभम् १ १ ३६ २ ५ ७३-७४ ४ १९२ ८ ३ ४ ( आदरेण) ३ १ १२ | दुर्जनः १८ | दुर्वचः १६ | देशाः २५ २७७ १५३ ३६, ४३ १२४ १५३ २२४ (पात्रे) ८ ३ ४ ३ २२५ २२ १० देशान्तरम् २५ | दैवम् २२ १७

·धिन्य-
चरिनस्य
॥ ४॥
विपय
दैवम्
बलवत्ता
सुभापित-
विषयसूची।
५
पृष्ठे
२८
२२
२५
दौर्गत्य-शनवः
२,३
९, १०
द्रम्माः
धनम्
१
१
७ धूर्ताः
प्रस्तावे पद्यक्रमाङ्क
१११
४
१४१
१६-१८
२
१३
१४९, १५२
१२३
१८९
१०९-१११
५१-५२
३९९,१०१,१२९,१३१
५
प्रस्तावे
पद्यक्रमाङ्क पृष्ठे विषय
९८
२७ धर्मः
३ १५८, २१७ १५, १७
११८ १४ -(चतुर्विधः)
७९
६
२८ / धार्मिक
११६-११७
३ १३, १०९-११०
नन्दनाः
१२९-१३१ १४ नराभासा:
१३ । नारी
२५३ ३२ । निगुणाः
१९४
९ | निर्धनता
४६
२-४, ७८ १,३ | निर्भाग्याः
२९
२
rom mms mom
-महत्ता
स्थानम्
धन्यजनः
घरा-वीक्षणम्
धर्मः
20 rsm
२७८
armer
mymov
॥४॥

·भावनगरै 'आनन्द मि. प्रेस' मुद्रणालये तदधिपतिना
शेठ देवचन्द दामजी इत्यनेन मुद्रितम् । ता. १-९-३८
imar
पुस्तक-प्राप्तिस्थानम्-
व्य० श्रीजिनदत्तसूरि-ज्ञानभण्डार
ठि. गोपीपुरा, सुरत.

·ARATIYA
HOTA
द्वसन
श्रीजिनदत्तसूरिपुस्तकोद्धारक फण्ड [ ग्रन्थांक ३१ ]
खरतरगच्छीयजैनाचार्यश्रीजयानन्दसूरिनिर्मितम्
धन्यचरितम् ।
IS N
.
क
जैनाचार्यश्रीजिनकृपाचन्द्रसूरिशिष्योपाध्यायमुनिसुखसागरसदुपात
सुरतनिवासिनः ' शा० भीखाभाई धर्मचन्द्र' इत्यस्य, नवापुरासङ्घस्य,
मलकापुरनिवासिन्याः सुश्राविकायाश्च द्रव्यसाहाय्येन प्रकाशितम् ।
卐.
गान्धीत्युपाख्येन भगवान श्रेष्ठितनुजेन पण्डितलालचन्द्रेण संशोधितम् ।
वीरनिर्वाणसंवत् २४६४]
प्रथमावृत्तिः ५००
[वि. सं. १९९४