·No text on this page.

·શ્રી આત્માન જૈન ગ્રંથમાળ, નબર જ
શ્રી પંચપરમેષ્ટિ ગુણ
રેનમાળી.
(શ્રી ભત્રરાજ કપમદદરિના ૧૦૮ ગુણરૂપી રનેનું)
તત્વજ્ઞાનની અનેક હરકત અને કથાઓ યુત વિસ્તાર
પ્રવાક વિવચન ),
K
પ્રસિદ્ધકર્તા
શ્રી જેના આત્માનદ સભા
ભાવનગર
વીર સંવત ૨૪૪, આત્મ અવત ર વિક્રમ સંવત ૧૯

·ધી આનંદ કી રાગ પ્રેસમા શાહ ગુલાબચંદ લલુભાઈએ યુ સ્ટેશન રોડ-ભાવનગર ·प्रस्तावना પ્રાતઃ સ્મરણીય, સકળમત્રશિરોમણિ અનેક ગુણ-૫ મહેદધિ ચાદ પૂર્વના સારભૂત પચપરમેષ્ઠી નમસ્કાર મહામત્ર કે જેને મહિમા પણ કરતા પણ અધિક શાસ્ત્રકાર મહારાજે વર્ણવે છે કે લોક અને પરોની અભિષ્ટ સિદ્ધિના માટે ધ્યાન કરવા પણ છે તેને એક અક્ષર સાત સાગરોપમ એક પદ પચાસ સાગરોપમ અને મમમ માત્ર પાંચ સાગરોપમના પાપ નાશ કરે છે નવલાખ અરવિ પૂર્વક જપ કરતા નઈનું નિવારણ કરી ભવનેપા-મોટા પામે છે એમ અપૂર્વ મહિમા શાસ્ત્રમાં વર્ણવે છે આ મામગ મારી પચપરમેકિરપ નવકાર મંત્ર કે જેના ૧૦૮ ગણે ઇને તેને ચમભર-પ્રભાવ તથા તેના ફળનું 6 હરણ પૂર્વક વિસ્તારમાં વર્ણન શ્રી જૈન સૂરો અને પ્રથમ આમ પુએ કહેલ છે કે જેના અભ્યાસ અને આરાધનથી માનવ જન્મ મફળ થાય છે જિનેશ્વર ભગવાને કર્મની નિર્જર માટે આ માના મોક્ષમાટે ધ્યાનતપ ઉત ક્રિપા કહેતી છે અને પાન પચપરમેઠીના ૧૮ બોનું થઈ શકે છે આ ગ્રથમા શ્રીપચપરમેઠીના ૧૦૮ ગુન અપૂવ વર્ણન આપવામાં આવેલ છે પથપરમેશ્રી થીઅરિદ્રત સિદ્ધ, આચાર્ય ઉપાધ્યાય, અને સાધુ મુનિરાજ અને તેના અનુક્રમે બાર આ છત્રીશ, પચીશ અને સતાવીશ ગુણ મળી ૧૮ ગુણે થાય છે કે જેનું ના ધામ પ્રાન થઇ શકે છે, આ ૧૦૮ ગુણોનું જાણ, સર્વ કેઈ ન હોઈ શબ્બાથી હાવ ઘણે ભાગે નવકારવા નીમા માત્ર નવકાર મંત્રનું એ એક પારે એક મરણ થાય છે, પરંતુ શાસ્ત્રકાર મહારાજનું કથન પચપરમેગેના ૧૦૮ ગુણના વર્ણનનું મરણ નવકારવાળી દારા મોક્ષ મેળવવા માટે કરવાનું ફરમાન છે, જેથી ભજનના ઉપકાર નિમિતે પિતાના પૂજ્ય ગુરૂરાજ શ્રી જિનનાભસૂરિની આજ્ઞાથી થી ખરતરગચ્છના વિદ્વાન મુનિરાજ શ્રી રામવિજયજી ઉપાધ્યાયજીએ આ પૂર્વે મથની રચના કરી છે આ પ્રાથના કર્તા મહાત્મા રામવિજયજી ઉપાધ્યાય એક વિદ્વાન મુનિશ્રી હતા એમ આ ગ્રંથ વાચનારને રહેજે માનુમ પડશે કારણકે દીપચપરમેનના ૧૦૮ ગુણેના વર્ણનમાં અનેક ચમત્કારી કથાએ કન્યાનુયોગની હકીકત શાસ્ત્રોની સાદ આપીને છાસ માટે અતા િરચના કરી છે આટલી ·હકીમ્ન આ કથની મહત્વતા તથા રચ ા માટે આપી હવે તેની અંદરની હકીક્તનું ટુંક વિવેચન કરીએ છીએ આ પ્રથમા અરિકત,સિદ્ધ આચાર્ય, ઉપાધ્યાય અને સાધુ મહારાજ એ પચપરમેટીના ૧૦૮ ગુણેનું વર્ણન આપવામાં આવે છે પ્રથમ અરિહંત ભગવાનના ૧૨ ગુણનું વિવેચન કરતા પહેલાં વિસ્તારથી અખી અદર મહેવા લોનું સ્વરૂપ દાત પૂર્વક સરસ રીતે બતાવવામા આવેલ છે, કારણકે લેકમાં રહેતા એવા અતિ ભગવાનના ગુણનું પ્રથમ વર્ણન કરવાનું છે ત્યારના આડપ્રાતિહાર્ય અને ચાર લાતિશ મળી, બાર ગુણેજે પ્રથમ ૫ શ્રી અરિહંત ભગવાનના છે તેનું વિવેચન કરે છે આ પ્રાતિહાર્યનું સામાન્ય સ્વરૂપ બનાવી ચાર મહાનિશય પણ પ્રથમ જ્ઞાના તિશય બતાવી બીજા પૂજાતિયના વર્ણનમાં પ્રભુના સમવસરણની રચના કે જે દેવો કરે છે તે સમવસરણની રચનાનું સ્વરૂપ એટલા વિસ્તાથી કરવામાં આ યુ છે કે જે ખાસ વાચવા અને જાણવા જેવું છે તેટલુજ નદિ પર તુ તે વિસ્તાર ર્વક વર્ણન વાંચના શ્રી અરિહંત પરમાત્માની પુણ્યપ્રકૃતિમા સનદાશ્ચય થવા માથે હાયમાં અરિહંત પરમાત્મા પ્રત્યે ભક્તિ રસને જમાવ થાય છે ત્યારબા- બાળના બે વચનાતિશયમાં જે ૩૫ પ્રકારના ગુણ છે ને બુટ બતાવવા સાથે ચોથા અપાયગમાનિયનું વર્ણન આપી શ્રી અરિ ત–પરમાત્માના બાર ગુણેનું સાવ સુદર અને હિતકર વર્ણન જણાવી તે વિભાગ પૂર્ણ કરે ? ૨ બ બાગમાં શ્રી સિદ્ધ ભગવત કોને કહેવા? તેને સામાન્ય અર્થ બતાવી આમ ત્યાગ થવાથી ઉત્પન્ન થયેન આઠ ગુણોનું વર્ણન બતા વામાં આવેલ છે છવનું મુખ્ય લથણું નાન-દર્શન–ચારિત્ર વગેરે તે જ્ઞાનાવરી વગેરે આ કર્મથી અવરાઈ ગર્વ છે તે મનુષ્ય જન્મ રૂપી શુભ સામગી પામી પિતાના સ્વરૂપને મેળવવા કેવી કેવી રીતે આશ્રવ ધી સનર આદરી તપવડે નિર્જ કરી ત્રિગ રૂધી, નિશી નામના કપુવડે સ્થિર થઇ છે, તે અથવા બાર કર્યું પ્રકૃતિ અપાવી મેલે જાય છે એટલે સિદ્ધસ્વરૂપ કેમ પ્રકટે છે? તે પ્રથમ બતાવવામાં આવે છે તેવા પરમાત્મારૂપે પરિણામ પામેના શ્રસિદ્ધ ભગતના આ ગુણે અનતતાન અનાદર્શન' એવાબાધપણે ૪ થાક મમમ્બિ, અમેયપણુ, અરૂપી પણ છ અવિરૂપ, અને ૮ અનંતવી કેજે અનુજ્ઞાનાવરીય કર્મ ખાવાથી અનાજ્ઞાન એમ આઠમા અંતરાયકર્મ ખવધી અનત વિગુણ કર્યુટ થાય છે, તે ઉપર બતાવેલા એક ગુણનું વર્ણન સાથે સમો આહોદ ઉત્પન્ન કરે તેવું પ્રર્થકતાં મહાશ બતાલુક૬ ( - ·હવે ત્રીજા પદમા શ્રી આચાર્ય મહારાજના ૬ ગુણેનું વર્ણન આપવામાં આવેલ છે. પ્રથમ આચાર્ય મહારાજ ને કહેવા તે સામાન્ય રીતે બતાવે છે પછી આચાર્ય મહારાજના 5, ગુણનું નામ આપવામાં આવે છે કે જે એક છત્રીસી એવાય છે જેને સાજભા તે તેની છત્રીસ ત્રીશી એટલે જુદી જુદી ૧૧૯ બા — ગુણેનું વર્ણન કરવામાં આવેલ છે આ સભા ત૨ફથી તે ગુરગુણ છત્રીમીના નામથી મૂળ અને ગુજરાતી ભાષાતર બને છ વાવવામાં આવે છે આ પ્રથામાં માત્ર ( એક ઇનીશી) ૩૬ ગુણેનું વર્ણન આપવામાં આવે છે તેમા પના ગુણ કે જે આદેશ કહેવાય છે તેમા ઉત્પર થના આચાર્ય મહારાજ કેવા હોવા જોઈએ તેમ બતાવી તે આજે મારી પચીશ છે, તેના નામે તેના મુખ્ય નગનાં નામો તેમાં કેટલા કેટલા ગામે છે તેનું વિસ્તારથી વર્ણન આપવામા આવેલ છે કે જેથી જેને શાસ્ત્રની ભૂગોળ વિદ્યાનું છે. ઘવ્યું તે મમ કરે છે અને તે પણ ખામ જાણવા જ્યા છે તે પછી બીજા ત્રીજા ગુણ કુળ નતિનું વર્ણન આપતા થા ગુણ રૂપનું વિવેચન કરતા જસ્વામીની કથા આપી તે ગુરૂનું ધ્યાન પૂર્ણ કરે છે પાચમે ગુણ દર મઠનન કો પતિયાન, સાતમે આસા રહિતપણ આમે અવિત્યન નવમો માયા ઢીનપથ દ રિથર પરીપી (સવાથ બને ન ભુને તેવા) અગીઆ સર્વ ઇ પિનાના વાકાને ગ્રહણ કરે છે. બામે સભાને તના ૧૩ મો નિકાને નનાર ૧૪ મે મગર ૧૫ મે ૧, ૧૬ મે કાળને જાણનાર તેનું વર્ણન અપ, ૧૭ મા ગુણ ભાવને જાણનાર એટલે અ યના મનને અભિપ્રાય જાણનાર એટલે બીજાના મનના અભિપ્રાયની અનુકુળતાએ પ્રવર્તન કમ્નાર, જે કમળને બેધ કરનાર મરિની જેમનપૂણ કહેવાય છે તે કમળને બંધ કઝાર મરિનું રમ પૂર્વક જાત આપી આ ગુણને મારી રીતે સમજાવે છે જે ખામ પઠન કરવા યોગ્ય છે અઢા ગુણ આસન લબ્ધપ્રતિભ–એટલે આ ૫ દર્શનીએ પિતાને પક્ષ અગીભર કરે તેમ તે વખતે તજ તેનું નિરાકરણ કરવામાં–પ્રત્યુતર દેવામાં જેમની બુદ્ધિ, શક્તિ, નિપુણના તે રિપણાને છે તે ઉપર પરદેશી રાજાને બોધ કરનાર શ્રીમાનું કેશીગુ અને પોશી રાજાની વિસ્તારપૂર્વક અને પ્રહ કરવા લાયક સુદર કથા આપી આ ગુણનું વર્ણન કરે છે ત્યાર બાદ પાંચ પ્રકારના આચારકે જે જ્ઞાનાચાર દર્શનાચાર ચારિત્રાચાર તપાયા અને વિચાર કરી યુક્ત દેય તેનું વિવેચન વીક એનીશ બાવીશ તેવીશ અને ચાલીશના ગુણમાં બનાવી પચીશમા ગુણમાં સન્ન અર્થ અને તેને જાણ નાર દેય તે બતાવે છે ત્યારબાદ આદુ-દરત નિપુણ હેતુ નિપુણ- ૫ ·નય નિપુણ અને નિપુણ એવા નામના અનુક્રમે વીશ સત્તાવીશ-અવીશ અને ઓગણત્રીશમા ગુણોનું વર્ણન કરવામાં આવતા આ ગ્રંથપ્ના મહારાજે તે ચારેમાં નિપુણ હેય તે આચાર્ય મહારાજ કહેવાય છે, તેમ જણાવે છે ઉપર બતાવેન આહરણ ગુણના ચાર બે અને તેના પ્રતિ માટે, શ્રી સ્થાનાંગ સૂત્રો તથા શ્રી સૂયગડાગ સો વગેરેની સારો અને અનેક પ્રતિક થાઓ સાથે વર્ણવવઢ જેમા અભયકુમાર-મુભકા–ચદનબાળા અને મગાવતી, નળદામ વણકર મોતરાજ વગેરે થાઓ આપી તે ગણોનું વિજ્ઞાથી વ ર્ણન કરવામાં આવે છે મનાવીરામાં ગુણ નિપુણ ભેનું વર્ણન કરતાં તેના મેદમાં પક્ષ અને પ્રત્યક્ષ પ્રમાણનું અને તેના પ્રકારનું વિવ કરવામાં આવેલ છે. અાવીશ ગુણ ઉપનય-જે ૫ર્થ વડે ટક હોમ-તેજ અને કહેવાને કેવા દ તિકમાં લઈ જવે-રોજના કરી તે ઉપનય કહેવાય છે એમ તેને સામા ય અર્થ બતાવી જેનશામા જે જબુ સ્વામીના ચરિત્રમા જે ઉપનય કર્યો છે તે કથા ઠાર બનાવી પછી ઓગણત્રીશ મે ગુણ નનિપુણ તે ન માન છે તેના નામ અને તેનું નિરિવચન કરેલ છે ત્રીશમો ગુણ પ્રાણાન-ભને હિપ દેવાની શક્તિ તેમાં થતા તેનું વિવેચન કરી તેના ઉપર નં ણની કથા આપવામાં આવે છે ત્યારબાદ સવ સમય પર સમયપર સિદ્ધાન્તને જાણનાર એવા બેક્ટીગ તથા બી શમા કુણનું વિવેચન કરવામા આવતા તેમાં અન્ય મત વાવાના ૧૮૦ કેદ અવિવારના ૮૪ અજ્ઞાનવાદીના ૬૭ અને વિનાદીના ૩૨ મળી કુલ ૩૬૩ મનું સ્વરૂપ શ્રી યથા મહાનુભાવ વિસ્તારથી આવે છે જેમાં અન્ય અન્ય શનના cપના ચાર બેમા શી રીતે સમાવેશ થાય છે? તે બતાવવા માથે ૧ બાદ્ધ ૨નૈયાયિક કે વૈશેષિક ચાર્વાક ૫ મિની-મિમામદ શાખ્ય વગેરે દર્શનના પ્રમાણ- મેયતત્વપ્રણેના વોરેનું વિસ્તારથી વર્ણન આપ વામા આ યુ છે જે - શનના સ્વ૫ અને તત્વજ્ઞાનના અભ્યાસી અને છતાસુઓ માટે ખાસ ઉપયોગી હોવાથી પઠન કરવાની ખામ આવતા છે તેત્રીશ ગુણગબીપ-બીજાઓના હ ય ભાવ જાણી શકે, એટલે કન પિતાનો દે પ્રાયશ્ચિત લેવા પ્રગટ કરતો હોય તે લેકમા પ્રગટ ન કરે તે તેમજ દિતિમાન એટ પર ની પગભવ ન કરી શકે તેવું તેજસ્વીપણુએ ચાત્રીય ગુણ સંક્ષિપ્તમા બનાવે છે ત્યારબાદ ઉપ વન નાશ કરનાર-જેમ શ્રી ભાભા, ખામીએ સાધના માટે યાને શાશનની ઉતિ કરવાના હેતુથી ઉપ વને નાશ કર્યો હતો ને પાત્રીશમા ગુણનું વર્ણન ના રી ભ મા મામીની નાશ યાની ચમત્કાઆપણામાં આવતા છત્રીશમે ગુણ સાગ્યનું કરી શ્રીઆચાર્ય મહારાજની આડપ્રકરની સ્મૃદ્ધિ સંપદાનવગુન બનાવા ·આચાર્ય ભગવાનના ચાર કમ ૧ સામા-ગચ્છને મુનિઓની સારવાર સભાન કરી ક્રિયામાં યત્ન કરાવન તેઓના ચારિત્રમા અતિચાર અનાચાર થતો હોય તેનું નિવારણ કરાવવુ તે વારણા, માધુઓમાં પ્રમાદ રહે છે તો તે દુર કરાવી સમાગે પ્રર્વતાવવા તે ચેાથણ અને છેવટે કઠોર વચને કરીને સત- ક્રિયામા પ્રવતાવવા તે-પડિયા કહેવાય છે તે પ્રમાણે આચાર્ય શરણે રહેના સાધુઓના દેન ને નિવારણ ન કરવ તેનાનાદિ ત્રણ રત્નોથી આચાર્યશ્રષ્ટ થયા કહેવાય છે એમ બતાવી તે ઉપર એક દ્રષ્ણાત આપી આચાર્ય ભગવાનના ૩૬ ગુણોનું વર્ણન પૂર્ણ કરવામાં આવે છે. આ ત્રીજા વિભાગમાં ઘણજ જાણવા, સમજવા અને ગ્રહણ કરવા યોગ્ય હોવાથી અભ્યાસીઓ માટે ખાસ ઉપયોગી છે હવે ચાથા ૫ શ્રી ઉપાધ્યાયજી મહારાજ કે જે અમીયા અંગો અને ચૌદ પૂર્વોને પે સુત અને અર્થથી ભણે અને બીજાને ભણાવે જે આ બને હેતુથી પચીશ ગુણોને ધારણ કરનાર છે તેટલો સામાન્ય અર્થ કહી તેમને નમસ્કાર કરી મથકર્તા મા જ વિસ્તારથી તે ગુણનું વિવરણ કરે છે પ્રથમ અગીયાર અગે--આચારાગ સુત્ર વિગેરેના તુત કધ અધ્યયન ઉદ્દેશ, પદે તે દરેક નામો સાથે તે કેટના છે તેમજ તેની વૃત્તિ યુછુિં અને નિખિ વિગેરે પચાગીનું ક પ્રમાણ આપી તેમાં શું શું અધિકર આવે છે તે સાથે તેના તપના દીવમે કેટલા છે અને તે ચારિત્ર લીધા પછી જ્યારે ભણાય છે તે વગેરે બજ વિસ્તારપૂર્વક આપવામા આવે છે, ત્યારબાદ બારમા રષ્ટિવાદાગસવ અને સૌપૂર્વનું વર્ણન કરવામાં આવે છે એ પ્રમાણે પચીશ ગુણોનું વર્ણન કરી દૃષ્ટિવાદની યુતિ બીજ સિદ્ધતિ જે વત માન મળે છે તેના નામે પણ આપવામા આવે છે ત્યારબાદ કાતિ સુત્ર તથા ત્રણે સંધ્યા સિવાયના બીજા પળમાં જે સૂરો ભય છે તથા ત્યાખ્યાન કરાય છે જેને ઉકાલિક સૂત્ર કહે વાય છે તેના તથા દશ પ્રકિર્ણ કેના તથા ચારસૂલગુનોના તથા છ છે. સોના નામ આપી એટલે કે આ પદના ગુણોના વિવરણમાં જૈન આગમેન્સને અધિકાર બનાવી શ્રી ઉપાધ્યાયજી મહારાજના ગુણેનું વર્ણન પૂર્ણ કવ્વામા આવે છે. આ પદનું વિવેચન આગમ અને તેના અધિકારનું વર્ણન જાણવા માટે ખાસ ઉપયોગી છે મનાવીશ ગુણે કરી બીરાજમાન એવા પચમ પ શ્રી સાધુ મુનિરાજના તે ગુશેન વણન છે. આ પમા આપવામા આવેલ છેપ્રથમ તે સતાવીશ હું ત્તમ ગુણોન ધરનારને મુનિરાજ કહેવાય તેમ મામાન્ય વ્યાખ્યા કરી ૫છી સતા વીશ -૫ પચમહાત્રનો ૫પરિનિગ્રહ ૪ચાર કષાય વિવે, ભવસ ય કરણમય કે જેને ક્રિયા કહેવાય છે તે છ આવશ્યકરૂપ નવા સમિતિ ગુપ્તિ વિગેરે રૂપ છે તેનું વિવેચન કરી બતાવી દેવા રહિત આહાર પાણીની , ·૨ માણ કરવાની મુનિખીને દેવાથી તે દાનું વર્ણન કખ્યામાં આવેલ છે ત્યાર પછી સનર ગુણ બસ પ, અમે થમાં, એની વિશ ગતા ૨૦-૨૧-૨૨ મન-વચન અને કાયા સમાજના વીશને એવી શમે અને પચીશમે જ્ઞાન દર્શન અને સ્વિસ પતતા મો વનાણા સનના વર્ણન કરી તેના વનમા ખાવા પીકની હકીકત છે ૨૭ મા ગુણ મારા-તક અધ્યામનતાની હરીખ ભૂલી જ મુબા કો ના સુત્રોનું વર્ણન સમાપ્ત કરવામા આવે છે તે સિવા પ્રકારને વિરે બીજા પ્રકાર સતાવીગુજ્જવલા છે જેવા કે પચમઠાવને, રાત્રિ બે જન્મસાગ છકાય રક્ષા થાય છે તથા લામને નિપ્રહ ક્ષમા ભાવવિશુટિ પ્રતિ લેખન મયમ યોગને વિ પુન-કુશ મન વચન કાયાને સરળ શિના દીક પીને સહન સી-પરિહે તવા-મરણાંત ઉપગને મદન કે એ રીતે રમને જણાવી તે પાળવાવાળા મુનિરાજ વા પ્રકામ્બા દેવ છે તે આપપાતિક ઉપાગમાં જે પ્રકારે વલ છે તેનું વર્ણન મથકન શ્રીમાન અહિ બતાવે છે તેમા લધિઓનું વન, કેટલાક પ્રકારના તપના નામ અને તે જગ્યાને વિધિ અને સાધુ પવિમાન રન બનાવી ભગવત શ્રમહાવીર સ્વામીના શિષે કેવા ઉત્તમ પ્રકારના મુનિઓ હતા તે પણ માથે બતાવી પચમ પછી મુનીરજનાર ગુણનું વર્ણન અને પૂર્ણ કરવામાં આવે છે આ પ્રથમ પાંચ પેમેરિના ગુનાનું વર્ણન કરવામાં આવેલ હોવાથી આ મધનું નામ ગુણમાલા રાખવામાં આવેલ છે આ ગોનું એક ચિતે અ- પાપન અને પાન કાર કઈ પણ પ્રાણી છે તેવા પ્રકારના ઉમદ પ્રાપ્ત કરે છેનવા મ કે જે ચૌદ પૂર્વ સાર અને સકલ મને શિરામણિ કહે- વાય છે તેને જપ કરનાર મનુષ્યોએ આ પચપરમેટીના ગુલોનુ રમ૨૭ થવા-પ્રાપ્ત થતા આ પ્રથ અવશ્ય ભવા તથા સાંભળવા એમ છે એમ ભાર દઈને નિશ્ચયપૂર્વક આ પ્રથર્ના મહારાજે થના છેવટના ભાગમા જણાવેલ છે આ પ્રથનું પાન પાન-અભ્યાસ કરવાથી પાપને લપ થાય અને આ પચ પરમેષ્ઠી અને તેના નાનાદિ ગબેથી એના શ્રી સિદ્ધયા મહારાજનું સેવન કરવાથી મયણાસુંદરી અને શ્રીપાળરાજા વગેરેની જેમ વાંછિતની સિદ્ધિ થાય છે જે હકીમત શાસ્ત્રમાં મોજુદ છે સિવાય આ પથપછી ૩૫ નવકાર મત્રનું સ્મરણ કરવાથી શિવકુમાર વગેરે કેટલાએક ભવ્ય અને મહાનુભાવ યુ ધણ પતિ પામ્યા છે, તેથી તે મહામત્રના મઠામ ઉપર શિવકુમાર ૨ આકાશગામિની વિદ્યા સાધનાર એર ૩ શ્રીમતી, ૪ ગોવાળ પજિનધામ શ્રેણી અને કિયાની ચમ કારિક આલ્હાદક અને સંપૂર્ણ સમિમા કથાએ આપી ના ઉત્તમ પ્રથતીગારવામાં અથકાર મહારાજે અવધિ કરો આ ગ્રથમા પચપરમેના ૧૦૮ ગુણોનું વણા કરવામાં આવતાં, તે ·** અને પ્રભાગ હેવાથી નવમર માત્રનું સ્મરણ કરનાર તેના અધિકારી ઉત્તમ શ્રાવક કે જે એકવીશ ગુણેમેં કરી બીરાજમાન છે તે એકવીસ ગુણના નામ તથા સામાન્ય અથ સાથેનું ગ્રથના છેવટના ભાગમાં કળશ ચલાવવા તરીકેનું વર્ણન આપી આ પ્રથની અપૂર્વના પ્રભાવશાલિતા–ભાવ સૌદર્યતા, રસ ભમના, બતાવી પ્રથાર મહારાજે ભવ્ય પ્રાીઓ ઉપર અતિઉપકાર કરે છે છેવો અત્ય ભગવરૂપ પોતાના ગુરૂની ૫ પર પ (પ્રશસ્તિ) આપી સામાન્ય રીતે જેન ઈતિહાસ સાહિત્યને પુષ્ટિ આપી છે એક દી આ પ્રથમનુષ્ય જીવનના માર્ગદર્શક અને ધાન કરવા માટે બહુ ઉપયોગી છે નવમર માત્રને જપ કરનાર મનુષ્યએ પચપરમેંકના ( ગુણનું મરણ થવા માટે આ પ્રથ ભણવા સાભળવા થવ્ય છે જેથી તેની મહત્તા અને ઉપગિતાના સંબંધમાં જેટલુ ધારીયે તેટનુ કહી શકાય તેમ છે પ્રથની શતી બડજ ઉત્તમ છે તે સાથે પ્રમાણે અમને જાણવા મહત્વજ્ઞાનની અનેક હકીકને અને કથાઓ આપે તેવાથી મનન કરવા યોગ્ય છે શ્રી ખરતરગચ્છના મહાન આચાર્ય શ્રીનિવાસરિકે જેઓની વિતા અને વ્યાખ્યાન શક્તિ ચમરિ હતી અને જેનવર્મના ઘણા ઉત્તમ છે તેમણે લખે છે તેમના શિષ્યો અને પ્રશિળ્યો પણ વિદ્વાન રતા આ ગચ્છમાં અનેક ધુરંધર પંડિત થઈ ગયા છે કે જેમના તત્વજ્ઞાન અને ન્યાયના પ્રણે હાલમાં મેજુદ છે નચમાર જેવા પ્રાર્થના કર્તા શ્રીમદ્દ દેવચંદજી મહારાજ પણ આ ગચ્છના મુનિરાજ હતા. આચાર્ય શ્રી જિનતાભરિ મહારાજની આજ્ઞાથી તેઓશ્રીના પ્રશિષ્ય શ્રીમાન રામવિજયજી પા મહારાજ કે જેમણે આ પ્રથ સ૦ ૧૮૧નો આશ્વિન શુખ્ય (વિજયા) દશમીના રોજ જેસ-મેર (માવા) મા ગિરિ ઉપર બિરાજમાન શ્રી ચિંતામણિ પાશ્વનાથ મહારાજના પ્રમાદથી પણ કરે છે કે અમાઈ હકીનને અગે જી. જુદા આચાર્ય મહારાજ કે વિદ્વાન અક્ત મહારાજના અભિપ્રાય જુદા જુદા ઘણી વખત જોવામાં આવે છે, તેમ આ ગ્રંથ શ્રી ખરતરગચ્છીય મહાત્મા બનાના હાવાથી જેમ પગચ્છ અને ખરતરગચ્છની માન્યતા અથવા સમાચાર મા ૫ણ કે, કોઈ સ્થળ ભેદ જોવામાં આવે છે તેમ આ ગ્રંથ માહેની કઈ કઈ હકીકતને અને પણ ભિન્ન ભિન્ન હકીક્ત જણાય છે ખરા તરીકે આ ગ્રંથના યા પાનાની ચેથી પાચમી લીંગમા સમમરણની રચનાની હકીકતમાં આશ્રયકાર મહારાજે લખે છે કે, “એ મુતી પુ પષ્ટિ તેમાં ચારે દિશામાં માર્ગ મુળને (ચા લવાને રસ્તે ખાલી મુકી રાખીને) એક યોજન પ્રમાણ ક્ષેત્રમાં અમખવાળા પતિના જનું પ્રમાણ પુષ્યાની નદિ કરે છે” તપગચ્છના માન આચાર્ય મહારાજે જે જે સ્થળે ગ્રથિમાં આ સમવસરણની પુષ્પવૃષ્ટિ માટે જણાવવું છે ત્યા નવા રસ્તે ખાવી મુકીને નહિ પરંતુ સવ સ્થ ભાર્ગમા વાને ·૧૦ ઉલેખ છે તે સાથે આ પ્રથાઁ મહારાજે તેમાજ જણાવ્યું છે કે તે પુ વિકર્વેલા જનજરથનજરૂપી બંને પ્રકારના હોય છે તેને બદલે તે સબંધમાં એ ઉલેખ છે કે વિકલા નહિ એવા જતજ-ભ્યનજ બને પ્રખરના હે છે તેમજ પાના ૯૭ માનણિની કથામાં કહ્યું છે કે “નહિણને ભગાવળી બાકી રહેતા હોવાથી ચારિત્ર છોડી વસ્યાને ત્યાં રહ્યા અને હમેશાં દશ પુરૂષને ધમ પમાડવા નિયમ લીધો અને ઓછા રહે તે પોતે દિક્ષા લેવી. એક દિવસે નવને પ્રતિબંધ પમાડ્યા દામે કોઈ મળે નહિ' આમ આ મથકર્તાશ્રીએ જણાવ્યું છે, પરંતુ દશમો મને પણ પ્રતિબધ પામ્યો નહિ બાવો અન્યત્ર ઉલેખ છે આવી રીતે આ ગ્રંથમા કેઈઈ સ્થળે મા યતા ફેર ભિન્ન ભિન્ન હકીકતો હે વાચબધુ જેજે ગચ્છની માન્યતાવાળા જે જે હોય તેમણે તેને ગના મહાન પુરૂના કથન પ્રમાણે તે સમજી લેવા અમારી નમ્ર સુચના છે આ ગ્રંથનું ભાષાંતર કરા પા પછી પરમ કૃપાળુ મુનિરાજ શ્રી કર- વિજયજી મહારાજને તપાસી જવા તેની સિપી મળી હતી તે તેઓ શ્રીએ તપાસી આપેલ છે જે માટે તેઓથી આભાર માનીએ છીએ આ ગ્રંથ છપાયા બાદ તેના છુટા કારમે વડીલ બંધુ કુવરજીભાઈએ વાચવા માન્યા હતા તેમણે પણ મનન પૂર્વક વાચ્ય હતા મુનિરાજ શ્રી કર્ષરવિજયજી મહારાજ અને બધું કુવરજીભાઈ અને અમેએ આ આ ગ્રંથ મનન પૂર્વક વાંચેલે છે છતા કોઈ સ્થળ આ ગ્રંથ કર્તા મહારાજને આશય બરાબર સમજી શકાયે નથી જોયો વાચક વર્ગને પણ જે તેમ લાગે છે તે ગુરૂગમથી જાણી લેવા વિનતિ છે આ ગ્રંથ પ્રગટ કરવામા શે દુલભજી દેવાજી શ્રી કરસનીઆ (સુરત] વાળા બધુએ એક રકમ સહાય તરીકે ભેટ આપી જ્ઞાનેદારનુ તેમજ આ સભા મારફત શ્રી સિદ્ધાચળજી ઉપર પ્રાતઃ સ્મરણીય શ્રી વિજયાદસૂરીશ્વરજી [આત્મારામજી મહારાજની દેહરીને સુશોભિત બનાવવાને પણ એક સારી રકમ આપી ગુરૂભક્તિનું કાર્ય કરેલ છે જે માટે તેઓને ઉપકાર માનવામા આવે છે સદરહુ ઝયની શુદ્ધિના માટે યથાશક્તિ પ્રયત્ન કરવામાં આવે છે છતાં છ રથ પણુમાં સુભ એવા પ્રમાદ તથા દષ્ટિ દેષાદિક કે પ્રેમદેષના કારણે કઈ સ્થળે ખનના થઈ હોય તે મિથ્યા દુષ્કત પૂર્વકક્ષમા યાચીએ છીએ અને તે સબ ધમાં વાચક વર્ગ મહાશય આ ગ્રંથ મનન પૂર્વક વાચી કાઈ સુધારે જણાવશે તે પ્રગટ કરવા અમે ઈંતેજાર છીએ કેટલાક અનિવાર્ય કારણોને લઇને આ ગ્રંથ પ્રગટ થતા ઘરોજ વિબ થયો છે જેથી ક્ષમા માગીએ છીએ વીર સંવત ૨૪૪૯ આત્મ સંવત ૨૦૭ વિશ્વવત ૧% વખ રાખ્યપૂર્ણમા પ્રારાક ·વિષયાનુક્રમણિકા અમર ૧ ૧ ૨ ૪ s ૫ S ૮ ૧૦ વિય મહાવીર પ્રભુને નમસ્કાર લેકનુ સ્વરૂપ ૨ ૧ શ્રી અહિતના બાર ગુણેનું વન. આઠ પ્રાતિહાર્ય તથા ચાર મૂરતિશોનું વર્ણન. સમવસરણ વર્ણન ૨ શ્રી સિદ્ધભગતના આઠ ગુપનું વર્ણન ૧૩ ૩ શ્રી આચાર્ય મહારાજના શ્રી ગુણાનુ વાન આપ દેશ અને તેના મુખ્ય નગરનું વર્ણન રૂપવાન પણ ઉપર આચાર્યશ્રી વજી સ્વામીની કથા ૨૨ ભાવઝ ગુણ ઉપર કમળને બેધ કરનાર આચાર્યશ્રીની કથા ૩૨ આમન લબ્ધ પ્રતિભ ગુણ ઉપર શ્રી શી કુરની કથા માપાય ઉપર બે વણિભાઈઓની કથા ૫૮ ભાવાપાય ઉપર નાગઢ મુની કથા ભાવાપાય આહણ ઉપર અભયકુમારે કહેવી મોટી કુમારીમની કથા અનુશાસ્તિ રૂપ આદરણ ઉપર મુભાની કથા ઉપાભ ૫ આદરણ ઉપર ચદનબાળા અને મૃગા વતીની કથા તો આહરણ ઉપર નળદામ વણકગ્ની કથા પ્રતિલોમનામના બીજા ભદ ઉપર અભયકુમાર તથા પ્રોત રાજાની થા આત્મપતિ નામના આહરણતદ્દો ઉપર પિગની સુતાર ૩૭ ૧૨ ૧૪ ૧૫ ૧૮ ૧૯ ની કથા બિકા ૨૦ ૭૮ '૨૨ ચાથાદુરપનતનામના બાહષ્ણુતા ઉપર પરિવ્રાજકની કથા ચાર પ્રમાણના નામે ભેદે અને તેનું સ્વરૂપ ઉપનયની વ્યાખ્યા અને તે ઉપર જ બુસ્વામીના ચરિત્રમાં કરેલા ઉપનયની કથા સાત નયના નામ અને તેનું સ્વરૂ૫. પર અનુયહ કરનાર શ્રી નદિવેણની કથા ૮૯ ·ર ૭ ૭ સ્ત્ર અને સમયની સામાન્ય વ્યાખ્યા ભણસેાિ અન્ય મતોનું વન અને પરસમમાં તેના સમાવેશની દીકત. વિદર્શનનું ૫. શ્રી ધના ઉપકવ નાશ કરનાર વીખબાહસ્વામીની કથા ૧૧૫ શ્રી આચાર્ય મહારાજના બીજી રીતે ત્રીશ નાનું વર્ણન. ૧૮ ૪ ઉપાધ્યાયજી મહારાજના પચીગ ગુન વર્ણન રા શ્રી અગીયાર અગનું વર્ણન. ૧૨૦ બારમા થી દષ્ટિવાદાનું વન. દવન ૩૫ ૭ લબ્ધિનું વર્ણન Y સાપુ મુનિજના સનાવી ગાનું વર્ણન 15 આહારના બેત લીશ નિ વબુન ૧૪ બાવીશ પરિકનું વર્ણન અજ્ઞાન પરિધ ઉપર માનુની કથા ૧૫૫ કનકાવળી એકાવન વગેરે તરોનું સ્વરૂપ (વિધિ સાથે) સાધુ પરિમા વાનનું સ્વરૂપ યત્ર વિધિ સાથે. ભગવત મહાવીર પ્રભુના સમયે કેવા ઉત્તમ ચારિત્રાત શિષ્યો હતા તેનું વર્ણન આ ગ્રંથનું નામ ગુણમાળા શી રીતે છે? આ પ્રથમા જણાવેલ શિવકુમારે વિધિવત નવકારમંત્રનું સ્મરણ કરવાથી ઘા સે પતિ પામે જેથી તેની કથા. ૧૬૦ શ્રી નવમર માત્રના મહા ઉપર આકાશ ગામીનિ વિદ્યા સાધનાર ચોરની કથા શ્રીમનીની કથા ગોવાળની કથા ૧૭૦ શ્રી જિનદાસ વેઠીની કથા ૧૭ શ્રી ઉકિયક્ષની કથા શ્રાવના એમ્ફીશ ગુણોનું વર્ણન પ્રશસ્તિ અને મથકર્તા મહારાજે કયાં અને કઈ સાલમાં મકર તેનું વજુન ૧ ૪૮ ૫૦

·આભાર
પ્રાતઃ સ્મરણીય ન્યાયાભાનિધિ શ્રીમદ્દ વિજયાન સૂરિ (આ
ભમાજી) મહારાજના શિષ્ય વિર્ય શ્રીમાન મુનિરાજ વલ્લ
ભવિજયજી મહારાજ, કે જેએ જમાનાને અનુસરી સાહાર
અને કેળવણી જેવા મહદ વિષયને હાથમાં લઈ, સ્થળે સ્થળે જેના
કેમને ઉપદેશ આપી, ગુજરાત, ૫જાબ, મુંબઈ, વગેરે દેશોમા તેવી
સંસ્થાઓને જન્મ આપવા તેમજ વિવિધ ઉપયોગી છે, આગ
મનું સંશોધન કરી જૈન સ્થાઓ દ્વારા જે સમાજના ઉપકાર
માટે પ્રકટ કરવાના અનેક પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે આ સભા ઉપર
તેઓશ્રીને અપૂર્વ પ્રેમ હોવાથી, ગુરૂભક્તિ નિમિત્તે તે દ્વારા શ્રી
રાધ્યયન સવ અને ક પસૂત્ર-સુમોધિકા જેવા આગ, તેમજ પ્રભુ
ભતિ નિમિતે અનેક પૂજાએ જમાનાને અનુસતા ખેચાકારક
નવીન રાગ રાગિણીથી બનાવી તપદેશદ્વારા પ્રકટ કરાવી જૈન સાહિ
ત્યની અભિવૃદ્ધિ કરી રહ્યા છે જે માટે જૈનકોમ આભારી છે, તેજ
મુજબ આ થી ૫ ચપરમેષ્ટિ ગુણરત્નમાળા ગ્રથ ખરેખર પઠન
પાઠન અને ધાનાભિલાષિઓને ઉપગી હેઈ, ગામ કરચલીયા
જીલ્લા સુરતના રહીશ શેઠ દુર્લભજી દેવાવાળાને રદ્વારના કાર્ય
માટે પ્રસગાનુસાર ઉપશ આપે અને આ સભાને તે અપૂર્વ રથ
પ્રકટ કરવાની આજ્ઞા કરી જેથી આ અત્યુત્તમ ગ્રંથ પ્રકટ કરવા
બા સભા ભાગ્યશાળી થઈ છે જેથી એ સભા ઉક્ત મહાત્માને
આત કરણું પૂર્વક આભાર માને છે
પ્રસિí.

·૨ શ્રી ગુણમાળા પ્રકરણ છયની અદર રહેલા મોતીની જેમ એકની અદર રહેલા લોકને પ્રન્ટ કરીને જેણે દેખાડે છે. વળી તે (સિદ્ધાર્થ પુન)કેવા છે? જેણે વાણી માથી પણ કવળ વચન કરીને જ પતુ હાથે ગહણ કરીને નહી “લવ્યાધ્વનીનાવલિ ” એટલે ભવ્ય જનરૂપ પાથની શ્રેણીને “અમૃતપર્ક નિજો” એટલે મુનિપદ પ્રત્યે પમાડી છે આ રાતે પહેલા લોકોને લેશ અર્થ કહ્યો અહીં વિસ્તારથી અલકમાં રહેલા લેનું સ્વરૂપ દેખાડે છે લકમાં છ દ્રવ્ય કહેલા છે તે લોક સ્વરૂપ આ પ્રમાણે–વિજ્ઞા કલા મોટા પટગ્રહના મા ભાગમાં જેમ એક નાનું થીગડુ દીધેલું હોય તેમ ચિતરફ વટીને રહેવા માટે લોકના મધ્ય ભાગમાં તે અની અપેક્ષાએ ઘણોજ નાના લેક રહે છે તે લેડનું સ્થાન આ પ્રમાણે છે –જેમકે મોટી કુશ અધ મુખે (ઉધી) સ્થાપન કન્વી, તેના ઉપર બે નાના કુને પર- પુટ કરીને સ્થાપન કરવા તેનુ જેવુ સસ્થાન થાય તે સ્થાન વાળે આ લોક રહે છે અથવા દહિ મથન કરનારી ભી રહેતી અને જે આકાર હોય તેવા આકારે આ લેન રહે છે તેમ દહિના મથન વખતે સ્ત્રીના કટિ ભાગની નીચ બને પાની પહોળાઈ સુધી તતમતાએ કીન વિખ્તાર દેય છે એટલે કે કટિ ભાગને નીચે અનુક્રમે વધતે વધતા વિસ્તાર હોય કે પછી બ ન જનતાને ચકાચ કરીને કટિ ભાગ ઉપર રાખવાથી ટિન ઉપ થી માર ભને બન્ને પાણીના ભાગ આવે ત્યાસુધી અનુક્રમે વધતિ વધતિ વિસ્તાર હોય છે, અને તે કાણના પ્રદેશથી ખભાના ભાગસુધી તે વિસ્તાર અનુક્રમે હાનિ પામતે જાય છે અને તેની ઉપર મસ્તકના ભાગ સુધી કટિ જટલેજ વિસ્તાર હોય છે આ રીતે લેકને આકાર છે અહીં નાભિને સ્થાને મનુષ્ય લોક જેમાં રહે છે એ તિર્યંગ લેક છે તેનાં માયામ વિષ્ક ભ એક રાજ પ્રમાણ છે, અને દીર્ધતા-જાડાઈમા અઢારસો જન છે તેની નીચે અનુક્રમે વિસ્તાર પામતે અધાક સાતમી તમન્તમાં પૃથ્વી સુધી છે તે નમનમા નીચ અમ માતા યાજ પ્રમાણ ૧ વમતુ ઘર તણું ૨ લામે પળા : ઉચાઈ અથવા નીચાઈમા ચતે ·શ્રી અરિનના બાર બો R આકાશ ભાગસુધી લાબી (જા) છે, તે આકાશ ખડને આયા વિક ભ સાત રાજ પ્રમાણ છે એજ પ્રમાણે ઉપની સર્વ પૃથ્વીએ એક એક રાજની હાનિએ કરીને કહેવી છે (એટલે કે છઠ્ઠી પૃથ્વીને આયામ વિપ્લભ છે જ, પાચમીને પાચ રાજ, ચોથીને ચાર રાજ, ત્રિીજીને ત્રણ, બીજી બે અને પહેલી પૃથ્વીને આયામ વિદ્ધભ એક રાજને છે ) વે તિર લાખની ઉપર અનુકને એક એક રાજ દ્વિ પામતે છે ભાગમે વધારે પાચ જ પ્રમાણુ આયામ વિભાળે છે ત્યારપછી ઉપર ઉપર અનુક્રમે હાનિ પામતે પામતે ઉપના નવમા) થપેયકને છે- એ જ પ્રમાણ છે તે તેના આ તસુધી તે ત્યાજ (એક રાજ) પ્રમાણુવાળે છે. વળી મલેક અધોલના નીચેના છેડાથી બાર ભીને છેક ઉપર લેકના તસુધી ચૂદ ગજ ઉચે છે તથા આ લેકના મધ્ય ભાગમાં આયામ વિષ્કલે કરીને એક જ પ્રમાણ અને દીર્ધતાએ કરીને ચેદ રાજ ઉચી ત્રમ નાડી છે તેમાં તમ જીવો હોય છે, અને તેની બહાર માત્ર સ્થાવર જ હોય છે ૧ મુલાઈ––જેઓ આઠ પ્રાતિહાર્યને વહન કરે છે તથા જેઓ નિરતર ચાર મૂલ અતિશય વડે બેભી રહ્યા છે, તે ભૂતકાળના, ભવિષ્યના તથા વર્તમાનકાળના જિનેશ્વ જેને નમસ્કાર છે ? કાર્થ––તે જિનનાયકે” શ્રી અરિક તેને નમસ્કાર છે તે ન્યા ? જેઓ પ્રાતિહાર્યાલ આવત - આઠ ગાનિકાર્યોને ધા- ૦૨ છે, તથા “ દેવ”—નિ તર ચા મૂળ અતિશયમાન થતા અતીતકાળે થઈ ગયેના, આગામિ પળે ( ભવિષ્યકાળ) થવાના , અને મણ પણ વર્તમાન છે, તે નર્વ જિનેને નમન હો આ કમા આઠ પ્રાતિહાર્ય તથા ચાર મૂળ અતિ કહેવાથી ભગવાનના બાર ગુણે સુચવ્યા છે તે આ પ્રમાણે–અશે કવૃક્ષ , સુર પુષ્પ વૃષ્ટિ ૨, દિવ્ય ધ્વનિ 3, ચામર ૪, આસન પ, ભામડળ ૬, દુભિ , આતપ (છ) ૮, આ આડ જિનેશ્વરના શસ્ત્રાતિહાર્યો છે (૧)તેમા થીજિનેશ્વરના શરીથીબાર ગુ ૯ ·બી કુળમાળા પ્રષ્ટિ અશોક વૃક્ષ હોય છે તેની નીવ જિનેશ્વરે રહે છે–બેસે છે તેમાં પાસે રહેલાયા કાઈ પણ વૃક્ષને અઠવૃક્ષરૂપે પરિણમા(વિકુ) છે તે વૃક્ષ વાયુથી ફકતી ઘણી ધ્વજાઓ અને ઘુઘરીઓથી ભિત હોય છે એ પહેલો પ્રાતિહાર્થ ૧ નવા દેએ મૂકેલી પુષ્પ વૃષ્ટિ–તેમાં ચારે દિશામાં માર્ગને મુકીને (ચાલવાને રસ્તે ખાલી મૂકીરાખીને) એક જન પ્રમાણ શ્રેનમાં અધે મુખવાળા પાચવર્ણના જનું પ્રમાણ પુપિની વૃદ્ધિ કરે છે તે પુપ વિલા જળ તથા સ્થળ જરૂપી બ ને પ્રધાન હોય છે કેટલાએક આચાર્યો કહે છે કે તે પુષે સચિત્ત હોવા છતાં ભગવાનના અતિશયને લીધે તેમના છને બાધા-પીડા થતી નથી એ બીજે પ્રાતિહાર્ય ૨ દિ વિનિ-ભગવાન ધર્મોપદેશ આપે છે તે વખતે માલવ શિક (માલકેશ) નામના રાગને અનુસરતા ભગવાનના ધ્વનિની સાથે મળેલ બીજો પણ તત, ઘન, શુધિર અને આનદ્ધ એ ચારે વાજિગને ધ્વનિ એક ૩૫ થઈને શ્રોત્રને મુખ કરનાર પ્રસરે છે એ ત્રીજે પ્રતિહાર્ય ૩ કેઈની પ્રેરણા વિના જ ભગવાનને ચામર વિ ઝાય છે એ છે પ્રાતિહાર્ય ભગવાનને બેસવા માટે મેટી કાતિવાળા રત્નથી જડિત સુવર્ણનું સિહાસન હેાય છે, અને તે વિહાર વખતે આ નશા ચાલે છે એ પાચ પ્રાતિહાર્થ ૫ ભગવાનનું તેજ સહન કરી શકાય તેવું નથી, તેથી અનિમેષ દષ્ટિએ (એકી નજરે) ભગવાનનું દર્શન કરવું અશકય છે, એમ વિચારીને વ્યતર દે ભગવાનના તેજને નવોને (એકત્ર કરીને) શ્રી ભગવાનના પૃષ્ટ ઉપર મુખની પાછળ ભામડળ કરે છે તે ભામડી પણ મડળની જેમ જાવ યમાન (દેદીપ્યમાન) હોવાથી ભગવાનનું દર્શન સુલભ થાય છે એ છઠ્ઠો પ્રાતિહાર્થ ૬ ભગવાનના વિહાર સમયે તથા સ્થિતિને સમયે આકાશમાં રાત્રિ-દિવસ અદસ્ય રીતે દેવ દુભિને નાદ થાય છે એ સાતમો પ્રાતિહાર્યું . ભગવાનની ઉપાસમાજ સુતાળનાથી અવકૃત પેન-ઉજવળ અને જાતિય સુવર્ણની સળીથી બે નારેલા ( ફેલા ચેવા) શ્વેત દિવ્ય વસ્ત્રથી વાંટેલા અને વિકસ્વર ૧ લીગકિ ૨ ના વિશે - વેબ વાંસળી વિગેરે ૪ પ્રરજ વિગેરે.

·ની અનિના બાર છે ૧૫ કુદ પુપિની માળાએથી આઝાદન (અલ કૃત) કરેલા ગણું છત્રો હોય છે એ આઠમે પ્રાતિહાર્ય એ રીતે આઠ પ્રાતિ હાર્યો હાથ છે હવેજિનેશ્વરે ચાર મૂળ અતિશય સહિત હોય છે, તે દેખાતે છે--જ્ઞાનતિશય ૧, પૂજાતિશય ૨, વચનાતિશય ૩, અને અપાયા પગમાં અતિશય ૪ આ ચારે મૂળ અતિશય કહેવાય છે તેમાં જિને અને માતાના ગર્ભમાં તેમજ ગૃહસ્થાશ્રમમાં પણ નિયમથી ગયું જ્ઞાન હોય છે, ત્યારપછી દીક્ષા સમયે મન પર્યવ જ્ઞાન પણ નિયમ થીજ ઉત્પન્ન થાય છે, ત્યાર પછી તીર્થ પદની પ્રાપ્તિ વખતે નવ સ્થ કેવળ જ્ઞાન ઉત્પન્ન થાય છે તેમાં જેમ સૂર્યોદયે સૂર્યની પ્રભામ સર્વ જ્યોતિષ (ચ, પ્રહ વિગેરે) ની પ્રભા લીન થાય છે તેમ વિજ્ઞાનમાં પૂર્વે કહેલા ચારે કાને લીન થાય છે કેવળ ન પરમાત્માનુ વસ્વરૂપજ છે, અને તે લેક તથા અ પ્રાશ કરનાર છે, એ પહેલા જ્ઞાનાતિશય કા ૧ કar દર્શન માત્ર એકજ સમયનું હેવાથી અહીં તેની કિ. - નથી, કેમકે તેને કેવળજ્ઞાનમાજ સમાવેશ જય : બીજે પૂજાતિશય આ પ્રમાણે–ભગવાનનું ગી- - - હોય છે, તેમનું ૩૫ સર્વ સુર, અસુર અને નચ્છી પણ કિ- છે, ગળાની નીચેથી નાભિ સુધીમાં એક હજાને ૬૯ ૪ ક્ષણે સહિત હોય છે, સર્વ અવયને ઉત્તમ લક્ષણવા તન : શરીર બેદમૂળ નહિત હોય છે ૧ મુખને શ્વાસ રોક ૨, આ દરનું લોહી અને મારા ગાયના દૂધની જ જર- 3, તથા આહાગુ કરવુ અને નીહારનો ત્યા- 1 લકાને અદશ્ય હોય છે આ ચાર સહજ -કર ભગવાન સર્વ જનેને પૂજ્ય છે, તેથી આ ર. ચોમાજ સમાવેશ થાય છે ? ભગવાનના " કાળે તથા ભગવાન જે ઠેકાણે પહેલ. દર્દ હોય તેવા અપૂર્વ સ્થાને અવ4 મમવક સિવાય બીજે સ્થાને અવગણને રિ- કરવા લાયક સાધારણ પૂજા છે પાક :- ·૬ શ્રી ગુસમાળા પ્રકરણ અમલમપુની ના કરી શકે છે તેમાં સાધા પૂજામાં વાયુ માર જાતિના ભુવનપતિ દે એક યોજન પ્રમાણુ સમવસરના ને વર્તક નામના વાયુ વડે સાફ કરે છે, ત્યા પછી તુનિત કુમાર એટલે મેઘકુમાર નામના ભુવનપતિ દે મુગધિક ગ છે દકની વૃષ્ટિ વડે ધૂળ સમાવવા માટે પૃથ્વીને આદ્ર કરે છે, ત્યારપછી વ્યતર દે પુષ્ટિ કરે છે, તે ઉપર બતર પ વનસ્પતિ કાયને બાધા ન થાય તે રી રીતે રતનશિવા લડે પૃપીઠ બધે છે, તેના પર ભુવનપતિ દેવા રૂપાને વર-કેટ (ગઢ) ચ છે, તે વમની ચારે દિશાએ તેનું નિહિત ચાર દરવાજા 4 છે, તેમાં એક દરવાજે અષ્ટમ ગોળ અને ઉપર થન, ચામ, પતાકા અને ધ૫ ઘી ચે છે, તે સર્વ રત્નમય હોય છે, તે વપ્રની ઉપર સુવ ના કાગગ હોય છે તે વપ્રની અંદર બીજે સુવર્ણમય વક તિષ્ક દેવતાઓ રચે છે, તેને રતનમય કાગરા હોય છે તથા ચાર દરવાજા પ્રથમની જેમ જાણવા તે બીજા વપ્રની અ દર ત્રીજો રનમય વપ્ર વૈમાનિક દેવ ચે છે, તેના કાગરા સૂર્યકાત અને ચદ્રકાત વિગેરે મણિના કરતા હોય છે, તથા ચાર દરવાજનું વર્ણન પ્રથમની જેમજ જાણવુ ત્યારપછી આ દરના વમની મળે વ્ય તર દે વિચિત્ર રત્નજડિત પીઠ રચે છે તેની ઉપર કાઈક ઉ, બીજુ ન્યૂટક રચે છે, તે સ્થટખી ઉપર અકક્ષ એટલે ચૈત્ય વૃભને ચતર એ છે આ અશોક વૃક્ષનું વર્ણન અg પ્રાતિહાર્યની અદર રહેલા અશોક વૃક્ષની જેવું જાણવું તેની ની વેતર દેવે સુવર્ણનું સિંહાસન, ત્રણ છત્ર, ચામર વિગેરે કવિ સહિત દેવચ્છ દડ (દેવ) ક છે હવ ભગવાનવિહાર કરતા ત્યારે રજા (નવ સુવર્ણ કમળ પેકી) બે સુવર્ણ મળી ઉપર બ ન ચરણે સ્થાપન કરે છે અને પાછળ રહેવા એ કમળાને તે વ્યતિરે આગળ મૂક છે' આ કમે પાછળના કમેળાને આગળ મુકતા દે વિચરે છે, તેમાં ભગવાન શુભવિગતિ વડે વિહાર કરતા રતનપીઠની ઉપર પ્રકાર પ્રવેશ કરી ચૈત્ય વૃક્ષને પ્રદક્ષિણ કરી “જમસ્તીઝr" એમ બેવી પૂર્વ તરફના સિંહાસન ઉપર ૧ ઘડેમ નર્મળ મબધી વાર્તા આવે છે ·શ્રી અરિહંતના બાર ગુણે હ. પૂર્વ મુખે બેસે છે ત્યારપછી બીજી ત્રણ દિશાઓમાં ભગવાનની જેવા રત્નમય ભગવાનના બિ બને વ્યતરે જ સ્થાપન કર છે, સર્વ બિ મા ભગવાનના જેવીજ અદ્ધિ હોય છે, આ સમવસરણ પૂર્વાહમાં પહલી પાગ્નીએ તથા અપરાલંમા પણ પરવી પિરમીએજ હોય છે. હવે પર્ષદાને વિચાર કહે –ભગવાનના (થી) અગ્નિખૂણમા મોટા-મુખ્ય ગણધર અથવા બીજા પણ અતિશયવાળા ગણધર ભગવાનને પ્રદક્ષિણ પૂર્વક નમસ્કાર કરી હાથ જોડી ભગવાનની પાસે બેસે છે, ત્યાર પછી ડાળીઓ પણ તેજ પ્રમાણે ત્રણ પ્રદક્ષિણ દઈ “સમજ” એમ બેલી ગણ ઘરની પાછળ અનિખૂણામા બેસે છે ત્યારપછી મન પર્યવ રાનીએ પણ એજ રીતે એક વિદિશિમાં કેવળીની પાછળ બે છે, તેમની પાછળ અધિજ્ઞાનીઓ, તેમની પાછળ ચદ પૂર્વધા તેમની પાછળ દર પૂર્વધર અને તેમની પાછળ હીન હીન પૂર્વ ધ બેસે છે, તેમની પાછળ વૈમાનિક દેવીઓ ઉ જાનુ રાખીને જ પર્વની રીતેજ (પ્રદક્ષિણદિક કરીને) રહે છે, તેમની પાછળ માધ્વીઓ પૂર્વે કહેલી રીતે નમસ્કાર કરી ઉચી નુ ગખીને જ હુ છે આ રીતે અગ્નિખૂણામાં ત્રણ પષદા રહે છે હવ તિ પીની દેવીએ દક્ષિણ દિશાના દ્વારે પ્રવેશ કરી ભગવાનને પ્રદક્ષિણા કરી નમસ્કાર કરી ઉંચી જાનુરખીનેજ ના ખૂણે રહે છે, તેમની પાછળ એજ રીતે ભુવનપતિની દેવીઓ અને તેમની પાછળ વ્યત- દેવીએ એમ ત્રણ પર્વદાઓ ને ખૂણે ય છે, ત્યારપછી પશ્ચિમ દિશાના દ્વારે પ્રવેશ કરીને જ્યોતિષી દે, પછી ભુવન પતિ દે અને પછી વ્યતર દે તેજ પ્રકારે પ્રદક્ષિણા દઈ નમ સ્કાર કરી અનુક્રમે બેસે છે આ રીતે વાયવ્ય ખૂણે ગણું યદાઓ હોય છે ત્યારપછી ઉત્તર દિશાના દ્વારે પ્રવેશ કરી વૈમાનિક રે ભગવાનને પ્રદક્ષિણા કરી નમન્કાર કરી ઈશાન ખૂણે બેને છે, તેમની પાછળ તેજ રીતે મનુ બને છે અને તેમની પાછળ તેજ રીતે નમસ્કાર કરી મનુષ્યની સ્ત્રીઓ ઉંચી જાનુ રાખીનજ રહે છે આ રીતે ઈશાનપણમા પણ ત્રણ પર્વદાર હોય છે, સવ મળીને વાર ૧ મવા વખત એપિને વખત in ·શ્રી ગુરુમાના મારણ પર્વદા આ રીતે થાય છે અ વિ એ છે જે– વળ દેવ અથવા મનુષ્ય ક્યા હે ય ત્યા બીને મહર્કિક આવે તો તે આ પદ્ધિક ક્ષે થઈ તેને પ્રણામ કરી બીજ ડેકા બને છે તથા અપદ્ધિ પણ પ્રદક્ષિણા કરતા મદ્ધિકને અને વરીને ઉઘન કરીને જાય છે તે કા પબ વિરોધ ક કલહ થતે દેતા નથી હવ સુવણવપ્ર અને રનવમની વનિત્ય વિરાધને ત્યાગ કરીને તિય ચા હે છે, તથા પાના વસ્ત્ર અને સુવણના વપ્રની વ દેવતાઓ પતાના વિમાનેને અને મનુ પોતાના વાહન મક છે સમવસરણમાં ભગવાન સૂર્યોદયથી આભીને એક પરા કુધી ધર્મદેશના આપે છે, તેથી ઉપરાત આપતા નથી દેશના પૂર્ણ થયે ભગવાન આનન ઉપરથી ઉડીને રનવમની ક્ત દિશાના દ્વારે નીકળીને ઈશાન ખૂણામ સુવર્ણ અને રનના વપ્રને વખ્ય વ્ય દેવોએ એવા અશેકવા, બિહાસન, ધન અને ચામર વિગેરે અદ્ધિ સહિત દેવદાન વિ એને છે ત્યારપછી મેરા ગણધર મહા કિ અથવા બીજા અનિલયવાળા ગધર્મ મહારાજ ભગવાનના પાદ પીઠ ઉપર બેસીને ધમ દેશના આપે છે અને લેફાના સ શ છેદે છે હવે ભગવાનની દેશના પૂર્ણ થયા પછી જે બને છે, તે લખે છ– ત્યા ભગવાનનું રમવનરણ થયું હોય ત્યાં રાજા, નજમત્રો, શ્રી અથવા ગામનો મુખી ચાર શેર સ્વચ્છ અખડત દૂલ(ચાખા) લઈને દેશના અતે અદરના વપ્રના દરવાજે પ્રવેશ કર છે અને પછી ટેશન પૂર્ણ થાય ત્યારે તેને એક વખતે ઉભા રહીને જ સ્વામીની સન્મુખ ઉછાળે છે, તેને અધ ભાગને પૃથ્વી પર પડતા પહેલા જ અત દેવે અથવા કે મસ્જિદેવ લઈ લે છે, બાકી રહેલા ચાખામાથી અર્ધો ભાગ મૂકનાર (ઉનાર)જ પ્રહણ કરે છે અને બાકી રહેલા અર્ધ ભાગને દાણે દાણો વહેંચીને બીજા સર્વે જને શેષપણે મeણ કર છે તેના પ્રભાવથી મનુષ્યના છ માસથી થયેલા ફળો નાશ પામે છે અને ત્યા૫છી પણ છ માસ સુધી નવા ગે ન થતા નથી હવે જે રધુઓએ પ્રથમ કોઈપણ

·વીઅન ના બાર અને
વખત સમવસરણ જોયુ ન હોય, તેમણે તે જોવા માટે બાર યેજ
દૂરથી પણ અવશ્ય આવવું જોઈએ જે કદાચ ને ન આવે તે એક
આબિલ તપ કરવાથી તેની શુદ્ધિ થાય છે આ મમવસની ના
આવશ્યક સૂત્રને અનુસાર લખે છે આધુનિક કવિઓ વાની બાત
ની ઉંચાઈનું પ્રમાણ, લગાઈનું પ્રમા, પરસ્પર પ્રેમના આ તરાલનું
પ્રમાણ તથા પગથીયાનું પ્રમાણ પ્રભુની સ્તુતિઓમા વર્ણવે છે, તે
આ આવશ્યકસૂરમાં દેખાતું નથી વળી ગવુ જય માધ્યમ લખે
છે કે-પૃથ્વીથી પાચસે ધનુષ ઉચી અને તેત્રીશ ધનુષને બત્રાશ
આગળ જાડી રૂપાના વમની ભક્તિ કેય છે, તે પછી પદનસે ધનુ
બને આતરે સુવા વપ્રની ભીંત છે, તેની ઉચાઈ તથા જાડાઈ પૂર્વ
વમની જેટલી જ છે અને વાર પછી રત્નના વમની Íન પણ એ
જ આતરે એટલાજ પરિમાણવાળા કે આ પ્રમાણે વિશે લવ
છે, પરંતુ તેમા પગથીયાની સખ્યા લખી નથી તેથી આ બાબતમાં
જ્ઞાનીનુ વચન જ પ્રમાણે કે આ સમવસરણની રચનાથી નામી
વિજગતને પૂત્ય છે એમ સિદ્ધ થાય છે, તેથી આ પૃજતિશય
કહેવાય છે તથા જ્યાં ભગવાન વિહાર કરે છે ત્યારે ચકવનને
ચકરાનની જેમ આકાશમાં સૂર્ય મડાની જેવુ ધર્મચક્ર આગળ
ચાલે છે તથા આગળ હજાર જન ઉંચા ધમ વ પ ચારે છે,
શુભને સૂચવન કરનાર અનુકૂળ વાયુ વાય છે, શુભ શકુનો પણ
જમ બાજુએ ચાલે છે, માર્ગમ ગહેલા વૃ નામ થાય છે અને
પુ વડે ભગવાનને વધાવે છે, સર્વે હતુ અનુકૂળ છે, ભ૪-
વાનના નખ તથા કેશ વૃદ્ધિ પામતા નથી, જય થથી (ઓછામાં
ઓછા) પણ ચાર પ્રકારના દેવ નિકાયના કેટી (એક કોડ) દેવ
તાઓ ભગવાનની સેવામાં હાજર જ હોય છે આ સર્વે અતિશ
ભગવાનનું પઠ્યપણ પ્રગટ કરે છે, તેથી આ સર્વ પૂજતિશય
કહેવાય છે ?
તો વચનાતિશય છે તેમાં વિશેષ પ્રકારના પશિશુ
હોય છે, તે દેખાડે છે–ભગવાનની વાdી અર્ધમાગધી ભાષાએ આ
K

·શો અશુમાલા પ્રણે
હિત હોય છે, માટે તે નામને સસ્કાર એ પહેલે ગુણ ૧, જે વખતે
જે ભાષાનો અવસર હોય તે વખતે તે ભાષાના લક્ષણ સહિતપાળુ
હેય તે તે નામને સસ્કારરૂપ ગુણ ૧ ઉદાર સ્વરે એટલે
ઉચે સ્વર ભગવાનની વાણી હોય છે, અન્યથા એક જનનાવિસ્તા
રવાળા સમવસરણમાં સર્વ પ્રાણીઓ સરખી રીતે સાભળી શકે નહી
તેથી આ ઉદાત્ત નામનો બીજો ગુણ ૨, ઉપચારપતત્વ-અગ્રામ
પણ (ગામડીયા ભાષા નહીં તે) ગામડીયા લેકની વાણી તુચ્છ
હિય છે, તેથી તેનાથી વિપરીત પણે વાની કુરાળતા , જળથી ભ
રેલા મેઘના ગજવની જેવુ વાણીનુ ગભીરપણુક, અનુવાદિતા-
પ્રતિશોદ એટલે પડદા સહિતપણુ પ, દક્ષિણ-વાક્યને વિષે સ
પણ ૬, ઉપનીતરાગ––ોતાજનને પોતપોતાના વિષયમાં બહુ
માન ઉત્પન કરવાપણ એટલે કે સર્વે શ્રોતાઓ પિતાપિતાના મનમાં
એવું ધારે કે આ ભગવાન મને ઉદેશીનેજ ઉપદેશ આપે છે ,
આ સાત અતિશય શરદની અપેક્ષાએ કરીને જાણવા હવે અર્થને
આશ્રીને કહે છે મહાઈપશુ-પુષ્ટ અર્થનું કહેવું ૮ અવ્યાહત…
પરપણું-મૂર્વાપર વાક્યને વિશેષ ન આવે તે હ, શિષ્ટ-સર્વ
શ્રોતાઓને જક્તાનુ શિષ્ટપણું સમજાય છે એટલે કે શિણ જન વિના
બીજાનુ આવુ વાકય હેઈ શકે નહીં એમ જણાય તે ૧૦, ફુટ
અર્થ કહેવાથી કેઈને પણ સદેહ રહે નહીં તેથી અસદિધત્વ
નામને ગુણ ૧૧, આ ભગવાનની વાણીમાં અર્થની વ્યાખ્યામાં કોઈ
પણ શ્રવણ દઈ શકે નહીં તેથી અપકૃતાન્યારત્વ નામને ગુણ ૧૨,
દુર્બોધ અર્થ છતા પણ બીજના હૃદયમાં તે અર્થ કસી જાય તેથી
હૃદયગ્રાહિત્ય નામને ગુણ ૧૩, ભગવાનનુ વચન દેશ તથા કાળને
અનુસરતું હોવાથી પ્રસ્તાવોચતપણ ૧૪, તcવાનરૂપ-કહેવાને
ઇઝેલી વસ્તુનું (નવતનુ ) સ્વરૂપ યથાર્થ રીર્ટે કહેવું તે ૧૫,
અપ્રકીર્ણ પ્રત–સાધના અધિકારનું પમિતપશુ (એટલે કે
જે સબધ ચાલ હેય તેની સિદ્ધિ પૂરતું જ કહેવું તે) ૧૬,
અન્ય પરિગહીતત્વ-૫ (શ) તથા વાકનું પરસ્પર આ
પક્ષ સહિત પણ ૧૭, અભિજાતત્વ-જે રીતે તત્વ કહેવાને ઇષ્ટ હોય

·બી અતિ ભારે કુણાં તે જ રીતે કહેવું તે ૧૮, અતિષિમધુરવી, ગેલ વિગેરે જેમ અત્યત મિણ એટલે મીઠાશ ઉપજે તેવું બેલડુ તે ૧૯, અપ રમધિત્વ-પરના રહસ્ય (ગુપ્ત વાત) વિગેરેને પ્રગટ ન કવું તે ર૦, અર્થધમાસાનુપતત્વ-વસ્તુના અર્થ તથા ધર્મ સહિત લિવુ તે ૨૧, ઉદારવ-અર્થને ઝળકાટ ઉઠે એવા પદા (ગ) મેળવીને બેસવું તે , અરવલાઘા નિદતા-પરની નિદા તથા પિતાની પ્રશંસા રહિત બેલવું તે ૨૩, ઉપગલાઘવ-કહેતા ગુણે ના વેગથી પ્રશસા કરવા લાયક ૨૮ અનીતત્વ-કારક વિકેન) કાળ, વચન તથા લિગ (જાતિ) વિગેરેની વિપરીતતા નુ વચનનાં દેથી રહિતપણુ ૨૫, ચિનકૃત્વ-થાતાઓને પિતાપિતાના વિષયને જવાબ મળવાથી આશ્ચર્ય ઉત્પ કરનારૂ ૬, અતત્વ-ઘnીત્વરાથી ન બેલવુ તે ૭, અનતિવિલબિવ-અત્યત વિલબથી એટલે એક વચન બેલ્યા પછી બીજુ વચન બોલતા ઘણી વાર લાગે એવી રીતે ન બેવવું તે ૨૮, વિક્રમાદિ વિયુક્તતા-મનની પ્રાતિ તથા વાકય બેવવાની અશક્તિ વિગેરે દોષ રહિતપણું ૨૯, અનેક જાતિ ચિ. -સર્વ સુર, અસુર, નર અને તિર્યંચની ભાષાએ બોલવું તે ૪૦, અહિત વિશેષત્વ-બીજા પુરૂષોની અપેક્ષાએ શિલ્થને વિષે વિશેષ બુદ્ધિને ઉત્પન્ન કરનારૂ ૩૧, સાકાર-પદે તથા વાકયે પરસ્પર મળીને ગુચાયેલા ન થાય તેમ સ્પષ્ટ રીતે છૂટા 2 બોલવા તે કર, સવ પ્રધાન-પરાક્રમવાળુ વચન બોલવું તે અપરિદિવ- પ્રયાસ વિના બોલવુ તે ૩૪, અવ્યવ છેદત-કહેવાને ઈરછેલા પદા થની સારી રીતે સિદ્ધિ થાય ત્યા સુધી અવિચ્છિન્ન પારાએ બોલવું તે , આ ગુાએ કરીને આ સર્વ વચનાતિશયજ કહેવાય છે કે ચેથ અપાયાપગમ અતિશયભગવાનના એક જન વિસ્તારવાળા સમવસરણના શ્રેન (ભૂમિ)માં વેરવાળા સુર-અસુર, મનુ અને તિર્યચા એ સર્વે કોટી કોટી સંખ્યાવાળા એ રહે છે, છતા તેમને કિંચિત્ પણ વિરોધ હોતા નથી, તેમજ સકડાશને લઈને પરસ્પર બાધા-પીડા પણ થતી નથી. આ કારણથી જ સર્વના ઉપદ્ર વેને નાશ થાય છે, તથા ભગવાન જે ઠેકાણે રહેલા છે ત્યાથી ચારે 33,

·શ્રી ગણમાને પ્રાણ
*
દિશામાં છે જે ગાક સુધી એટલે કે પૂર્વ પશ્ચિમ ગાઉ અને હું
તર દક્ષિણ બે ગાઉ સુધી તથા લર્વ દિશાએ અને અદિશાએ
પચાસ પચાસ ગાઉં સુધી અર્થાન છએ દિશામાં મળીને પાસે બાઉ
સુધીના ક્ષેત્રમાં કોઈ કાઈને વેર રહેતું નથી, શલભ (તડ) તથા ઉંદર
વિગેરે ઉપદ્રવ થતો નથી, રેગ કરનાર વાયુ વાત નથી, મરી
ઉત્પન્ન થતી નથી, અતિ વૃષ્ટિ થતી નથી અનાવૃષ્ટિ થતી નથી,
દુર્ભિક્ષ (દુકાળ) પતિ નથી તથા સ્વચક કે પરચકને ભય રહે
તે નથી ભગવાનના વિહારમાં કાટાઓ આમુખવાળા રહે છે આ
સવ અપાયાપગમ અતિશયજ છે જ
શાઓમાં ભગવાનને ચેત્રીશ અતિશય બતાવેલા છે, તે સર્વ
ને આ ઉપર બતાવેલા ચાર મૂળ અતિશયમાજ સમાવેશ થાય છે
તે આ પ્રમાણે માથે ઉત્પન્ન થયેલા ચાર અતિશય, આ પ્રાતિ
હા, આગળ ચાલતુ ઘર્મચક, ધર્મજ, ચરણને સ્થાપન કરવા
માટે નવ ગુવણું કમળની રચના, અનુકૂળ વાયુનું વાવ, જમણી
બાજુ શુભ શકુનું જવું, વૃક્ષનું નમવું, વૃ વડે વધાવે તે,
સમવસ ગુમા ત્રણ વપ્ર કરવા, સુગધી જળની વૃષ્ટિ, સુગંધી પુની
વૃષ્ટ, ભગવાનનું ચતુર્મુખ (દેશના દેવા) પણ તથા જઘન્યથી પણ
ચાર પ્રકારના નિકાયના) કેટ) દેવેની સેવા એ સર્વે અતિશય
પૂજાતિશામા અતર્ગત થાય છે તથા ભગવાનની જન સુધી
વિસ્તારવાળી, એક વખતે સર્વ ના સદેહને નિવારણ કરનારી
અને સર્વ ભાષાને અનુસરનારી વાણીને વચનાતિશયમાં સમાવેશ
થાય છે તથા બીજા પ્રતિક કાર્યો ને અભાવ, અપાયાગમ ના
મના અતિશયમાં સમાય તે કે અહી આઠ પ્રાતિહાર્યોને પૂજા
તિશનમાજ સમાવેશ થાય છે, તે પણ વિશે પ્રકારને નિયમ દેખા
ડવા માટે તેને બાર ગુણમાં જુદા ગણાવે છે એ રીતે આ બીજા
લેકને અર્થ સપૂર્ણ થયે
1 દેશી લાકથી ઉપવ પરદેશના નાકથા ઉપદ્રવ

·મિ મિઠલભગવાનના આગ -શ્રી સિદ્ધભગવતના આ ગુણોનું વર્ણન મૂલાથ–અ કર્મ ૩૫ મળને ત્યાગ કરી આઠ ગુણેએ કરીને મહિત જેઓ લેકના અગ્રભાગે પરસ્પર એકજ અવગાહનાને ધારણ કરીને ગહેલ છે, તથા જેઓનું અવ- લબન કરીને તીર્થકરનાથ પણ વિચરે છે, તે પરમાત્મ પદને પામેલા સિદોને નમસ્કાર થાઓ ૩ ટીકાWતે પરમાત્મપદને” સિદ્ધિના સ્થાનને પામેલા અર્થાત સિને નમસ્કાર છે તે (સિદ્ધ) કેવા છે? કે જેઓ અણ કર્મ રૂપી મળને ત્યાગ કરીને “આઈ ગુણેપ પન્ના” આઠ ગુએ કરીને યુકન છતા “લોકમૃધનિ” લેકના અગ્રભાગે છે છૂતકમિથે વગાહી ધારણ કર્યો છે એકજ પરસ્પર અવગાહ (અવગાહના) જેમણે એવા છતા રહેલા છે તથા તીર્થકર એવા નાથ પણ જેમને આલબીને એટલે દીક્ષા સમયે “નમ સિભ્ય ” સિદ્ધને નમસ્કાર છે એ પ્રમાણે જેમનુ આલ બન ગ્રહણ કરીને વિચારે છે આ પ્રમાણે ત્રીજા કમો મ૫ અર્થ કર્યો હવે વિસ્તરા કરે છે –જીવનું મુખ્ય લક્ષણ જ્ઞાન, દર્શન, ચારિત્ર, તપ, વિર્ય અને ઉપયોગી છે તેને જ્ઞાનાવરણીય વિગેરે આઠ કર્મથી મળે છે, તેથી કરીને જીવનું જ્ઞાનાદિક લક્ષણ હણાઈ જાય છે-અવરાય છે, અને તેથી કરીને જ જીવ પિતાના અજ્ઞાનવડે ચતુ તિરૂપ સંસારમાં પરિભ્રમણ કરે છે, તેમાં જે ભવ્ય જીવ છે તેઓ મનુષ્ય જ માદિક શુભ સામગ્રીના લાભથી પિતાના સ્વરૂપને મેળવવા માટે સવર (મ)ને ધારણ કરી આરોને રૂછે છે, તેથી કરીને નવા કર્મને બધ થતું નથી, અહીં (સવરમાં રહીને) પૂ ઉપ જંન કરેલા કર્મોનું બાર પ્રકારના તવશેષણ કરે છે તથા તેમની નિર્જશ કરે છે, ત્યારપછી ક્ષપક પિર આરૂઢ થઈ પ્રથમ મેહનીય કર્મને ખપાવી ત્યારપછી એક વખતે જ્ઞાનાવરણીય, દર્શનાવરણીય અને અનરાય એ ત્રણ કર્મને ખપાવી કેવળજ્ઞાન પામે છે, અને ·શ્રી ગુરુમાના પ્રક કેવળી અવસ્થાએ વિચરે છે, પછી જયારે એક અતર્મુહુર્તનું આયુષ્ય શિષ રહે છે, ત્યારે જે આયુષ્યની સ્થિતિ આ પહાય અને વેદનીય કર્મ, નામકર્મ અને ગોત્રકમ એ ત્રણ કર્મોની સ્થિતિ અધિકહેય તે કેવળીસમુદઘાત કરીને આઠ સમયમાં આ ચારે કર્મોની સમ સ્થિતિ કરે છે, અન્યથા સમાઘાત કરતા નથી, ત્યારપછી મનગ, વચનગ અને કાયથેગને રૂછે છે, તેમાં પ્રથમ મગ, ત્યારપછી વચનગ અને ત્યારપછી કાયોગને રૂપે છે, અને તે સમયે દેશી નામના કરણવડે સ્થિર થઈને આયુષ્ય સહિત ચારે કર્મોની બાકી રહેલી તેર અથવા બાર પ્રકૃતિઓને છેલ્લે સમયે ક્ષય કરે છે, અને તેજ સમયે આત્મસ્વરૂપની સ્થિતિવાળા થાય છે, તે વખતે તેની અવગાહના પિતાના શરીરના ત્રીજા ભાગે ઓછી એટલે ? ભાગે હે છે, અને તેમા પરમાત્મા રૂપે પરિણામ પામેલા આ આઠ ગુણે પ્રગટ થાય છે, તે આ પ્રમાણે–અનત જ્ઞાન ૧, અનત દર્શન ૨, અવ્યાબાધપ૩ ૩, લાયક) સમકિત, અવ્યય પણ પ, અરૂપીપણું, અરે લઘુપણ છે અને અને તવીર્ય ૮ તેમાં જ્ઞાનાવરણીય કર્મને ક્ષય થવાથી અનતજ્ઞાન ગુણ પ્રાપ્ત થાય છે , દર્શનાવરણીય કર્મના ક્ષયને લીધે અને તદર્શને ગુણ પ્રાપ્ત થાય છે. સામાન્ય રીતે પદાર્થને જે ગ્રહણ કરે--જાણો તે દર્શન કહેવાય છે, તેમાં વિશેષ ગ્રહણની અપેક્ષા હતી નથી, જે કે જ્ઞાન અને દર્શન અભિજાજ છે, તે પણ દર્શનને સામાન્ય ધર્મના ગ્રહની અપેક્ષા છે અને જ્ઞાનને વિશેષ ધર્મના ગ્રહણની અપેક્ષા છે, આ અપેક્ષાને લઈને જ તેમની ભિન્નતા કહેવાય છે, જેમકે પ્રથમ સામાન્ય રીતે ઘટd (ઘટની જાતિ) ગ્રહણ કયા પછી ઘરરૂપ વિશેષ પદાર્થનું ગહણ થઈ શકે છે, તેમા કેવળી રહિત સર્વ અને પ્રથમ દર્શન અને પછી જ્ઞાન હોય છે, પણ કેવળીને તે પ્રથમ જ્ઞાન અને પછી દર્શન હોય છે, જેમકે પ્રથમ ઘઉં, ખા વિગેરે વિશેષ વસ્તુનું ગ્રહણ થાય છે અને પછી આ સર્વ ધાન્ય છે, એમ સામાન્ય ઉપગ થાય છે તેથી કરીને જ “સચ્ચા સર” “સર્વ જ્ઞાનવાળા અને સર્વ દીનવાળા પ્રત્યે એ પાઠ સંગત થાય છે એટલે કે પ્રથમ સર્વજ્ઞ કઢા, અને પછી ·શ્રય- શ્રી સિદ્ધભમવનના આઠ ગુણે સર્વદશી કહા આ વિષય ઉપર ઘણી ચર્ચા છે, તે અન્ય માથી જાણી લેવી. ૨, વેદનીય કર્મને ક્ષય થવાથી અવ્યાબાધ ગુણ પ્રાપ્ત થાય છે આ ગુણને લીધે એકજ અવગાહનાવાળા અનત સિને પરસ્પર બાધા–પીકા થતી નથી જેમ એક નિગદમાં રહે લા એક અવગાહનાવાળા અનત જીને પરસ્પર અય તે બાધા સભવે છે, તેમ અહીં જાતિ (શકા) કરવી નહીં ૩, મેહનીય કમરને ક્ષય થવાથી સમ્યકત્વ-સમ્યક્ સ્વરૂપતા નામનો ગુણ પ્રાપ્ત થાય છે આ ગુણને લીધે મેહથી ઉત્પન્ન થતા વિકારને અભાવ હવાથી અનત સુખ પ્રાપ્ત થાય છે કારણકે વિકાર ઉત્પન્ન થાય તે આ માસ્વરૂપના અભાવને લીધે ક્લેશને સંભવ છે, અને આત્મ સ્વરૂપે સ્થિતિ હોવાથી સર્વ દુ ખ અભાવ હોય છે તેથી કરીને જ આ સમ્યકત્વનું બીજુ નામ અનત સુખ કહેવાય છે કે, આયુષ્ય કર્મના ક્ષયથી અવ્યયત્વ (નાશરહિત-અવિનાશીપણું) નામને ગુણ ઉત્પન્ન થાય છે આયુષ્યની ઉત્કૃષ્ટ સ્થિતિ તેત્રીશ સાગરોપમની છે, ત્યારપછી આયુષ્યને અવશ્ય ક્ષય થાય છે, પરંતુ સિદ્ધોની સ્થિતિ તે સાદિ અનત ભાછો હેવાથી અવ્યયત્વ ગુણ સિદ્ધોને હેય છે ૫, નામકર્મને ક્ષય થવાથી અરૂપિ૦ ગુણ પ્રાપ્ત થાય છે કારણકે નામકર્મ વર્ણ, ગંધ, રસ અને સ્પર્શવાળા પાગળના સ્કધથી ઉત્પન્ન થાય છે અને પુદગળના રૂપી દેય છે, તેને સિદ્ધોને અભાવ હેવાથી અરૂપિપણ સિદ્ધ થાય છે ૬, ગોત્રકમના ક્ષયથી અરૂલઘુ નામને ગુણ પ્રાપ્ત થાય છે, તે આ પ્રમાણે ઉચ્ચ ગોત્રના ઉદયથી મનુની ગોરતા થાય છે, અને નીચ ગોત્રના ઉદયથી લઘુપણ પ્રાપ્ત થાય છે, એટલે લેકમાં સન્માન પામે છે તે શરે કહેવાય છે, અને અપમાન પામે તો તે લઘુ કહેવાય છે, એ મને ત્રકર્મના ઉદયથી થાય છે, તેને અહીં અભાવ હોવાથી સિને આ ચરલ ગુણ કહેવાય છે અહીં કેઈ પ્રમ કરે છે કે પુરૂષોને સિદ્ધ પત્ય હેય છે, તેથી તેમનું ગુરૂપણ અને નાતિકને અપૂરા છે તેથી તેમનું લઘુપ સવે છે, તે અહીં અગુરૂ લધુપણ ઠેમકહ્યું? આને જવાબ એ છે જે-ઉચ ગાત્રવાળા પુરૂષના આવવાથી ઉભુ

·શ્રી ગુરુમાલા પ્રકરણ
થવુ, આસન આપવુ વિગેરે પૂજા થઈ શકે છે, અને નીચ ગાત્ર
વાળને દૂર રાખવામા આવે , એવી જાતનો વ્યવહાર સિદ્ધો
હેતે નથી, તેથી તેમનું અગુરુલઘુપલુ જ છે , અતરા
કને ક્ષય થવાથી અને વિ૫ ગુણ પ્રાપ્ત થાય છે કારણું
લેકામાં વર્તનાર પદાર્થોનું એ વખતે જ્ઞાન થવાથી તથા કઈ
સ્વરૂપ થકી નહીં પડવાથી અનત વીય પલ્સ પ્રાપ્ત થાય છે ૮ ની
આઠ રાણેએ કરીને સિહો ચિદાનંદમય છે, એમ સિદ્ધ થાય
અહીં કોઈ પ્રશ્ન કરે કે સિદ્ધોને ચિન્મયપણુ, આન દમયપદ
કે અનત સુખપણું ભવે છે, પરંતુ તેમને શરીરને અભાવ હોવાથી
તે કોઈ પણ ઘટતું નથી અને ઉત્તર એ છે જે—
न नि अस्थि माणुमाण, त मुफ न वि अमञ्चदेवाण ।
ज सिद्धाण सुरऊ, अव्वाचाह उवगयाण ॥
અવ્યાબાધ ગુણને પામેલા સિદ્ધને જે સુખ છે, તે મુખ
ચકવતી વિગેરે મનુષ્યોને હેતુ નથી, તથા ઇંદ્રાદિક ને પણ
s!
હોતું નથી "
વળી સિદ્ધનું સુખ આ પ્રમાણે કહ્યું છે—
सुरगणसुह समन, सम्बद्धा पिटिये भणतगुण ।
न चि पावइ मुत्तिमुह, णताहिं वग्गग्गृहि ॥
સર્વે દેવેનુ સર્વ કળ સબધી એટલે ભૂત, ભવિષ્ય
અને વત માનકાળ સબધી સર્વ સુખે એકત્ર કરીએ, તેને અનત
ગુણ કરીને અનત વગે કરીને વર્શિત કરી એટલે તેને અનતી
વાર વર્ગ કરે તે પણ તે સુખ મુક્તિ સુખની સુવતાને
પામતુ નથી
આ મુનિનું સુખ વચનથી કહી શકાય તેવું નથી, તે દષત
સહિત બતાવે છે
'जह नाम कोइ मिन्छो, नगरगुण बहुविहे वियाणवो ।
જ ર ૩, ૩ના ”

·૩ શ્રી મિઠ ભગવતના આ ગો જેમ કે એક પ્લેચ્છ ઘણા પ્રકારના નગગ્ના ગુણોને નાણતે છતે બીજાઓ ની પાસે (તથા પ્રકારની ઉપમાના અભાવે) તે કહી શકતે નથી, તેમ મુક્તિનું સુખ પણ કહી શકાતુ નથી” તેની કથા આ પ્રમાણે છે-કેઈ એક વનવાની તેજી બક ને ચા અરણ્યમા જ વૃક્ષની નીચે રહે છે એકદા કેઈ રાજા અશ્વથી હરણ કરાઈને તે અટવામાં આવ્યું, તે અત્યંત શમિત તથા વૃષાતુર થયે તેને તે મને જે, એટલે તેને પાણી પાઈ તે તે અગની સેવા ચાકરી કરી નકાર કર્યો, પછી તેની સાથે જઈને તેને તેના નગરમાં પહેરાવ્યો ત્યાછી રાજાએ આ મારો ઉપકાર એમ જાણીને તે ઘણી બરદાસ કરી અને પિતાની જવા જ ખાન, પાન વિગેરગમા તેને જડપો તે પણ તે વનના રાઝની જેમ ? નગરના સુખમાં સતિષ પામતે નથી એક વાતુ આવી, ત્યા તે છ અરણ્યને સભારી મનમા ખેદ પામવા લાગ્યો રાજા ખેદનું કારણ પૂછ્યું, ત્યારે તેણે પિતાને અભિવાય તેને કહ્યો તે સાભળીને તેની પ્રસન્નતાને માટે તેને અરાગ્યમા જવાની રાજાએ રજા આપી ત્યા તે પિતાના મિત્રેન અને તેઓએ તેને પૂછ્યું કેન્દ્રનગર કેવું હોય ત્યાં ખાવાનું શું હતું ? બીજી શી શી વસ્તુ હતી?” તેના જવાબમાં તેણે માત્ર પોતાની કાખલી જ વગાડી સુખનું ચિન્હ બતાવ્યું, પરંતુ નગરના સુખની વાત કહી શકાય નહીં આ દષ્ટાતની જેમ મુક્તિનું સુખ વચનથી અવા ચ છે, તો પણ કાઈક ઉપમા આપીને દેખાડીયે છીયે– जह मनकामगुणिय, पुरिसो भुत्तण भाषण कोवि। तण्हाछुहाचिमुक्को, यन्त्रित जहा श्रमियतिती ।। इय मव्वकालतिता, श्रउल निव्याणमुपगया सिद्धा । मासयमव्वापाह, चिहति मुही सह पत्ता ।।" છે જેમ કે પુરૂષ સવ મનવાડિન ગુણવાળું –રસવાળું ભેજન જમીન સુધા તૃષા દિન જાણે અમૃતથી તૃપ્ત થયા હોય એમ સુરે રહે છે, તેમ કે “ ઉપમા ન આપી શકાય એવા નિર્વાણુ મવ ૩

·આર ભમ પણ " નમ જિ” એ પ્રમાણે બે લાય છે. જો કે સર્વે
ભિન્ન ભિન્ન રહેલા છે, તે પણ સ્વરૂપે કરીને સર્વેની કક્યતા હોવાની
૧૮
ની ગુણમાલા પ્રય
સિહો નર્વદા ત અન શાશ્વત તથા અવ્યાબાધ સુખને પામીન
સુખી જ રે, છે અર્થાત્ તેમને કોઈ પણ જાતની ઈચ્છા છેતી નથી
તીર્થ કરો પણ સદા સિદ્ધના સ્વરૂપનું અવવ બન કરીને જ
મેશ્વરનું કથન કરેલ છે સર્વ કઈ પણ આત્મ નિશ્ચય નયની
અપેક્ષાએ પરમેશ્વર રૂપ જ છે અને તે મe નયની અપેક્ષાએ
ન' જિ ૪ સિદ્ધોને
તેથી તેઓ નિરતર સુખમય જ છે ”
જાન છે તેથી કરીને દીક્ષા સમયે “
નમસ્કાર છે ” એ બે માતૃકાના ગાક્ષરી ભાવનાને
સિદ્ધો પાત પોતાની અવગણના કરીને તથા પિતાને રાતાએ કરીને
' સિદ્ગ” શમે એક વચન મળે છે તથા “રમ” ને
સબ ઘ છતા પણ આર્ષ પ્રયોગને લીધે ચતુથીને બદલે દ્વિતીયા
વિભક્તિ મુકી છે. આ અભિપ્રાયથી જ લકિક શાસ્ત્રમાં એક જ પર
15
એક જ છે તે એક જ આત્મા બહાર નયને આશ્રીને માથાના
વ્યપદેશથી ગતિ-આગતિ રૂપ સંસારને પામે છે, તેથી કરીને છેક
નય ની અપેક્ષા પરમેશ્વર જગતસૃષ્ટિના કર્તા છે એમ કહેવાય છે
આ વિષયમાં મિથ્યાષ્ટિઓને મિહને લીધે ઘણી જાતિ રહે છે
પરંતુ રાજ્ય-દષ્ટિઆન તા વિપક હોવાથી કોઈ પણ કેકાણે સદેહ
ખાતા નથી ને કમાણે જ કાવ્યના અર્થ પૂર્ણ થયા ૩

·ની આચાય શિ
શ્રી આચાર્ય મહાગજના છત્રી ગુખનુ
यस्तीर्थकृत्पदमलरियते समाप्त
ये चार्यदेशालजन्ममुरूपताधान !
શિત ગુપુનમના
तेभ्या नभो भवतु मे गणनायक
જેઓનાથી અનુક્રમે પ્રાપ્ત થયેલું :--
અલકૃત કરાય છે અને જેઓ આર્ય ,
અને સુપતાદિક છત્રગિનિર્મળ ગુરૂ રૂમ ==
કરે છે, તે ગરછનાથને મારે નમશ્કરે
ટીકાર્થ– તે ગાય-આચાર્યોને ખવડ
આચાર્યો કેવા છે કે જેઓએ કમાપ્ત - - -
નીર્થકૃત પદ-જિ ધમ્મી પાટ અવકૃત ક - - ૪ -
વળી જેઓ નિર્મળ-દેષ રહિત ત્રીશ - -
છે એવા દેશ અને કુન, નન વિષે જે જરૂર
રૂપવાળાપણું, તે છે બા -મુખ્ય જેમને -~-
ગુને વહન કરે છે-જાણ કરે છે, તેવા સુરત :
થાઓ આ સપથ અર્થ કહ્યો
વિસ્તરાથ– તીર્થકરની પ મ ર -
આગને ધારણ કરે છે તથા શ્રી ન.૨ .
આચાર્યના છત્રણ ગુણે સતિ હોય છે - ૪ - - -
ત્તિ કાર્ત, પાકિટ
अधिकत्थणो अमाई विपरिवार
નિોિ વિનિ, મરજી
भासनलद्धपडभो, नाणाविहार
હ ઝાલા સુરો
શા -ના~િ-
૧
RE

·છે શ્રી ગુણ પ્રાણ -- मसमयपरसमयनिऊ, गैमीरो दितिम सो सोमा गुणसयकलिश्रो एसो, पक्यणउवएसमी य गुरू । દેશ ૧, કુળ ૨, જાતિ ૩, રૂપક, મઘથણ ૫, તથા તિ યુક્ત ૬, આશ સા રહિત ૭, કોઈની નિંદા નહી કરનાર ૮, માયા રહિત ૯, સ્થિરપરિપાટી (સૂક્વાર્થ ન ભૂલે તેવા) ૧૦, સર્વ કોઈ પિતાના વાકયને ગ્રહણ કરે તેવા ૧૧, પરિષદ-તભાને જીતનાર ૧૨, નિદ્રાને જીતનાર ૧૩, મધ્યસ્થ ૧૪, દેશ ૧૫, કાળ ૧૬, અને ભાવને જાણનાર ૧૭, તાત્કાલિક બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થાય તે ૧૮, ભિ ભિન્ન દેશ છે ભાષાને જાણનાર ૧૯, પાચ પ્રકારના આચારે કરીને યુક્ત ૨૪, સૂત્ર અર્થ અને તે બન્ને જાણનાર ૨૫, આહરણ ૬, હેતુ ૨૭, ઉપનય ૨૮, અને નયને વિષે નિપુણ ૨૯ મહિણાને વિષે કુશળ ૩૦, વસિદ્ધાત ૩૧, તથા પસિદ્ધાતને જાણનાર ૩ર, ગભીર , દીપ્તમાન ૩૪, ઉપદ્રવને નાશ કરનાર ૩૫ તથા ગ્રામ્ય ગુણ શું તે , આ પ્રમાણે શતગુગેએ કરીને યુપ્ત એવા આ ગુરૂ પ્રવચનનો (પદેશ જાણવા આ ગાથાઓને વિસ્તરાઈ કહે છે – સૂત્ર સૂચન માત્ર કરે છે તેથી ગાથામા જે શ દ લપે છે, તે આય દશ સમજવો, તે આર્યદેશમાં ઉત્પન્ન થયેના આચાર્ય હાવા જોઈએ તે બાય દેશ આ પ્રમાણે-ભરતન, તેમાં પણ દક્ષિણ બુધ ભરત, તેમાં પણ મધ ખડમાં સાડી પીશ આર્ય દેશ છે, શેષ દશા અનાર્ય છે તે આર્ય દેશે આ પ્રમાણે છે –મગધ દેશમાં રાજગૃહી નગરી, તે છાસઠ લાખ ગામો કે ૧, અંગદેશમા ચ પા નગરી તેના પાંચ લાખ ગમે છે , બગદેશમાં તાલિપ્તી નગરી છે તેના ૫ પીસ હજાર ગામે કે ૩, કલિગ દેશ ચિનપુર નાર છે, તેના એક લાખ ગામ છે,કાશી દેશમાં વારસી નગરી, તેના એક લાખને બાગ હજાર ગામે છે ૫, કાશલ દેશમાં સાકેતપુર ગર છે, તેનું બીજું નામ અયોધ્યા નગરી કહેવાય છે, તેના નવાણુ હજાર ગામે છે , કુરૂદેશમાં ગજપુર (હસ્તિનાપુર) નગર છે, તેના એ શી બજાર પણ ન પીશ પામે છે , કુશાવર્ત દેશમાં ·આ કાર્ય મીશા ગુણો શોર્યપુર નગર છે, તેના હજા- ને ત્રાસી ગામે છે , પચાવ દેશમાં કાપીકપુર છે, તેના ત્રણ લાખ ને કાશી હજાર ગમે છે, જાગને દેશમાં અહિત્રા નગરી છે, તેના એકતાવીશ હજાર ગામે છે ૧૦, સારાષ્ટ્ર દેશમાં દ્વારિકા નગરી છે, તેના અડસઠ લાખને પાચ પુજાર ગામે છે ૧૧, વિરહ દેશમાં મિથિલા નગરી છે, તેના આઠ હજાર ગામે છે , વચ્છ રેશમા કોશાબી નગરી છે, તેને અઠાવીશ હજાર ગામે ૧૩, મેડિ ય દેશમાં નદિપુર નગર છે, તેના દશ હજાર ગામ ૧૪, મલય દેશમાં ભુદ્દલપુર નગર છે, તેના સાત લાખ ગમે છે ૧૫, વસ્ત્ર દેશમાં વિરાટ નગર છે, તેના એશ હજાર ગામે છે ૧૬, દશા દેશમાં કૃતિકા નગરી છે, તેના અઢાર લાખ ને બાણ હજાર ગમે છે ૧૭, વરૂણ દેશમાં શુકિતકાનગરી છે, તેના ચાવીશ હજાર ગામે છે ૧૮, સિંધુ દેશમાં વીતભા પત્તન છે, તેના અડસઠ હજારને પાચ સે ગામ છે ૧૯, સિવીર દેશમાં મથુરા નગ રી છે, તેના છ હજાર ને આઠ સે ગમે છે ૨૦, બીજા વરૂણ દેશ છે અા નગરી છે, તેના બેતાનીશ ગામે છે ૨૧, રસેન દેશમા અપાપા નગરી છે, તેના છત્રીશ હજાર ગામો છે રર, ભગદેશમાં માગપુર નગર છે તેને ચદ છે ને પગીશ નામ છે ર૩, કુલ શા શ્રાવતી નગરી છે, તેના સડ હજાને ત્રેપન ગામો છે ૨૪, લાદેશમાં બાપુરી નગરી છે, તેને એકવીશ લાખ ત્રણ હજાર ગામે છે રમ, કેકય દશમા બિકા નગરી છે, તેના પચીશ હજાર ને આઠ ગામે છે અહીં તાબિકા નગરી સુધી પૂર્વ તથા દક્ષિણ ભાગ આર્ય છે, અને બીજો અનાર્ય છે, તેથી તે અઈ દેશ આર્ય છે, માટે સ શ દેશ આર્ય છે, આટલા દેશમ ઉ૫ થયેલા પુરૂ આચાર્યપણાને ૫ હેાય છે એ પ્રથમ ગુણ થયે 1 ઉભેગાદિક આર્ય કુળ કહેવાય છે, તેમા વિનયાદિક ધર્મની સામગ્રી હોય છે, તથા અભક્ષ્યાદિકનો ત્યાગ હોય છે, તેવા કુળમાં ઉત્પન્ન થયે પુરૂષ પિતૃપા કરીને શુદ્ધ હોય છે, તે આ ફળ નામને બીજો ગુણ માતૃપક્ષ શુદ્ધ હોય તે જાતિ કહેવા , મારી ભમ વિના ·રે ગમી ને પકરણ સારૂ બીજ કળવળું થતું નથી, તેથી શુદ્ધ જાતિ નામ ની શુ કહેવાય છે ૩ રૂપવાળે મનુષ્ય આચાર્ય પદને ૫ હોય છે, કહ્યુ છે કે- " मुवशजोऽपि रूपदि, मिना लोकैन मन्यते। बनमामिवढाचार्यो, रूपवाने पृज्यते ॥" સારા વશમાં હત્પન્ન થયે પુરૂષ પણ ને રૂ૫ની સમૃદ્ધિ રહિત હોય તે તે લેકએ પૂજા નથી પણ વાસ્વામી જેમ રૂપવાન આચાર્ય હોય તે જ તે પૂજાય છે” વજાસ્વામીની કથા નીચે પ્રમાણે– એકદા અષ્ટાપદ તીર્થે ગતમસ્વામી ગયા હતા, ત્યા વેશમણ (કુબેર)ના જે સામાનિક દેવ તિર્યો જા ભકને ધ પમાડવા માટે પુરીક અને કડરી નામનું અધ્યયન કર્યું હતું, તે દેવ આયુષ્ય પૂર્ણ થયે ચીને તુબવન નામના નગમા ધનગિરિ નામના ગ્રામચિતકની મુન દા નામની ભાર્યાની કુણિમા અવતર્યો, ત્યારપછી પ્રથમથી જ વૈરાગ્ય ૨ ગમ મમ થયેલા ધનગિરિએ વસ્ત્રીને ગર્ભવતી જોઈને કહ્યું કે–પ્રિયા તારા ગર્ભમાં ઉત્પન થયેલું બાળક તારી સહાય કરશે” એમ કહીને સુન દાને રેતી મૂકીને તેણે શ્રી સિ હગિરિ ગુરૂની પાસે રીક્ષા ગ્રહણ કરી, ત્યાર પછી અનુક્રમે તેણીને પુલ જન્મ થયે, પડેશમાં રહેનારી સ્ત્રીઓએ તેનુ સૂતિ કર્મ કર્યું, અને તેઓ પરસ્પર બની કે– જે આ વખતે આ બાળકને પિતા હાજર હેત તે માટે એરછવ થયે હૈ આ પ્રમાણે સ્ત્રીઓની વાળી સાભળીને તે બાળકને જાતિ સ્મરણ જ્ઞાન થયું, આ ભવની પહેલા બીજા ભાવ ઉપર તણે જે શાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યો હતો તે સર્વ સ્મરણમાં આવ્યું, તેથી ગ્રહવાસથી ઉગ પામીને તેનાથી છુટવા માટે તે અત્યંત રમવા લાગે, તેને મુનદા ઘણા રમકડાવડે માડવા લાગી તે પણ ત થાને રહ્યાન, તેથી તે પણ અત્યંત ખેદ પામવા લાગી, આ અવસરે ધનગિરિ સાધુ તથા સુન દાનો ભાઈ કે જાણે પ્રથમથી જ દીક્ષા વધતી હતી ને શમિત નામને સાધુ, એ બન્નેએ મળીને મિહમિરિ ગુરૂને વિકપ્તિ કરી કે– “આપની આજ્ઞા છે ?

·આચાયના છનીશ ગુણો ७५ ને અમે વનતિને પ્રતિધ કરીયે ' ત્યારે ગુરૂએ ઉપગ દઈને લાભ જાને કહ્યું કે-- “હા, ભવે જાઓ અને કુટુબમાથી સચિત્ત કે અચિત્ત જે ભિક્ષા મળે તે ગ્રહણ કરવી ” ત્યારપછી તે બન્ને સાધુ સુનદાને ઘેર આવવા, પડોશમાં રહેનારી જીએની શીખા મગુથી સુન દાએ ધનગિરિને કહ્યું કે આ તમારા પુત્રનું તમેજ પાલન કરે આનાથી હું અવતન ઉગ પાની ધુ, હવે આને હુ રાખી શકીશ નહીં ” યારે ધનગિરિએ કહ્યું કે–“હે ભદ્ર' તુ પુત્ર બાપને પાછળથી પશ્ચાતાપ પામીશ ” તે શ્રેની કે-“ના, મને પશ્ચાત્તાપ થવાને નથી ” ફરીથી સાધુ બન્યા કે “જે આને પ્રહણ કરીશ તો પછી તને આ દુર્લભ થશે કા કે પછી હું પાછે બાપીશ ન આ પુરૂષ તથા સ્ત્રીઓ સર્વ સાક્ષી છે તેણીએ કહ્યું–“ભલે, એમ થાઓ ” તે સાંભળીને ધનગિરિએ પિતાના પાત્રબોધની ઝાળામા તે બાળકને ગ્રહણ કર્યો અને વબની ગાઠ બાધીને તેણીને ધર્મલાભની આશિષ આપી શમિનસાધુ સહિત તે ગુરૂ સમીપે આ બાળક પણ તરત જ રૂદનથી નિવૃત્ત થયે ત્યારપછી ઘણે ભારને નીધે જેના હાથ નમી જતા અને એવા ધનગિરિને આવતા જોઈને ગુરૂએ ઉભા થઇ પોતાના હાથમાં તે વસ્ત્રની ગ્રથિ ળ લઈ લીધી, અને કહ્યું કે “અહો! આ તે વજની જેવો ભાર ?પછી ગુરુએ ગાઠ છેડી તે અ દર બાળકને જો તે જોઈને કહ્યું : આ બાળક વજા નામે શ્રી જિનશાસનને પ્રભાવક થશે ' એમ કહીને તેને પાવન કરવા માટે સાધ્વીઓને આ છે તે સા વીઓએ શ્રાવિકાઓને આપે તેમના બાળક સાથે કીડા કરે તે ત્રણ વર્ષ થયે મન્મન બબડા) શોને બેલ અત્યત પ્રશસ્ય સ્વરૂપવાળે તથા શુભ કાને તે તે કોને અત્યત દર્શનીય પ્રિય) જે તે જઈને સુન દા પણ તેને ગ્રહણ કરવા માટે અત્યંત આતુર થઈ, અને તેથી તે ગીએ વિકાઓ પાસે તેને મા, ત્યારે તેઓ બોલી કે “પારકી થાપણું અમારાથી આપી શકાશે નહી” એવા અવસર હિગિરિ આચાર્ય દેશાતરમા વિહાર કરતા ફરીથી તુબવન ગામમાં આવ્યા તે વખતે સુન દાએ સાધુઓ પાસે પોતાને પુત્ર માગે ત્યાર ધનગિરિએ કહ્યું કે “તે સર્વ tk ·શ્રી ગુસા ના પ્રકરણ લેકની સાક્ષીએ તે પુત્ર મને આપે છે, અને અમે તેને પ્રતિગ્રહ- સ્વીકાર કર્યો છે, માટે હવે તે બાબતને કાઈ વિવાદ કરવા ની જરૂ- નથી” તે સાંભળીને સુન દાએ તેને ન્યાય કરાવવા રાજા પાસે વિજ્ઞપ્તિ કરી રાજાએ સર્વ લેકેને એકઠા કરી સાધુઓને બેલાવી આ પ્રમાણે ન્યાય આપે કે “જે આ બાળક તેની માતાના બોલાવવાથી તેની માતા પાસે જશે તે તે તેમને જ જાણુ, અને પિતા રૂપ સાધુના બેલાવવાથી પિતા પાસે જશે તે તે પિતાનોજ જાવે આ ન્યાય ગર્વ લેકેએ પણ કબુલ કર્યો પછી એક તરફ સુન દા બેઠી અને બીજી તરફ તેને પિતા-સાધુ બેઠા, તે બન્નેની વચ્ચે બાળકને રાખ્યો, પછી સુન દાએ તે બાળકને મોદક તથા રમકડા દેખાડીને લેભ પમાડ્યો તથા મધુર વચનેથી બેલાવ્યો, તે પણ તે માતાની સમીપ ગયે નહી તે વખતે બાળકને વિચાર છે કે જો કે આ મારી માતા છે, તે એ મને ગર્ભમાં ધારણ કર્યો છે તે પણ તેની પાસે મારે જવું ચોગ્ય નથી, કારણ કે મારા જવાથી તે મહ મેહુાળમાં પડશે, અને મારા નહીં જવાથી તે સસારથી ઉદ્વેગ પામીને નિરાધારપણાને લીધે દીક્ષા જ પહણ કરશે, અને સા ગતિને પામશે આ પ્રમાણે વિચારીને તે બાળકે તેને આદર કર્યો નહીં ત્યાર પછી સાધુ-પિતાએ તેને કહ્યું કે “હે બાળક ને તુ વ્રત લેવા ઈચ્છતા કે તે આ સાધુનું ચિન્હ રજોહરણ છે તેને તુ ગ્રહણ કર” એ પ્રમાણે કર્યું કે તરત જ તે બારે ઉઠીને રજોહરણ રહણ કર્યું તે વખતે સાધુના પક્ષના લેકેએ ઉચે સ્વરે સાધુ અs (બહુ સારૂ કર્યું બહુ સારૂ કર્યું) એ શot બેકલીને તેને ઉહ આ રાજાએ સુનદાને કહ્યુ કે “હે ભદ્રે ! આ બાળકજ પિતાના વેને ચાહે છે, તેમાં અમે શું કરી શકીએ?” તે સાંભળીને સુન દા પણ ખેદ પામીને વિચારવા લાગી કે હવે તે મારા પતિ ની, પુત્રની તથા ભાઈની જે ગતિ છે, તે જ મારી પણ હે” એમ વિચારીને તેnીએ પણ રીક્ષા લીધી ગુરૂએ તેને દીક્ષા આપીને સાધ્વીઓ સેપી પછી શ્રાવિકાઓ પાસેથી તે બાળકને પણ લઈને તેના પવનને માટે સાવીને જ તે પછી તે બાળક સ્તનપાનને ત્યાગ કરી નુક આકાર પાવા લાગે, તથા નાષ્ટએ જ જે ભજે છે, ·આચાર્ય મહારાજના છત્રીસ ગુ તેતે સાભળવા લાગે એ રીતે શ્રવણું કરવાથી જ તે અમારી આગ ભયે અનુક્રમે તે આઠ વર્ષને થયે, ત્યારે સાધ્વીઓ પાસેથી તેને લઈને આચાયે દીક્ષા આપી. પછી તેને સાથે લઈને આચાર્યો માલવ દિશા તરફ વિહાર કર્યો માર્ગમાં મેઘ વર્ષવા લાગ્યો તેથી સૂરીશ્વર કેઈ એક થાના ચેત્યમાં રહ્યાઆ અવસરે વજાના પૂર્વ ભવના મિત્ર એક તિયભક દેવે વજની સયમમાં કેવી સ્થિરતા છે? તેની પરીક્ષા કરવા માટે ગાડી, ઘેડા, ઉટે, બળ અને મનુષ્યથી સહિત એક સાથે રમે અને પોતે મનુષ્ય રૂપે આવીને માધુઓને વિનતિ કરી કે “સાધુઓ અમારા સાથે મા ભિક્ષાને અવસર થયે છે, તેથી ત્યાં આવીને તમે ભિક્ષા ગ્રહણ કરે” તે સાભળીને આચાયે શિક્ષાને માટે વજનેજ આજ્ઞા કરી. ત્યારે વજા મુનિ ભિક્ષા લેવા ચા યા માર્ગમાં ચાલતા તેને આકાશમાંથી જળના બિદુ પડતા જેરા, તેથી તે પાછા વળ્યા ત્યારપછી તે દેવે વૃષ્ટિ બધ કરીને કહ્યું કે સાધુ! હવે વષાના બિંદુ પડતા નથી, ચાલે, ચાલે ” તે સાંભળીને વજન મુનિ પણ સાથ મા ગયા ત્યા શિક્ષા લેતી વખતે તુને વિરૂદ્ધ એવા શાકને રાધેલા જોઈને તેણે ઉપગ આપ્યો અને સર્વ દેવકૃત માવા જા તેથી તે ભિક્ષા લીધા વિનાજ પાછા વળ્યા દેવતાએ કહ્યું કે “હ સાપુ! કેમ પાછા જાઓ છો?” વ મુનિએ કહ્યું કે- તમે દે છે, તેથી તમારે આહાર અમારે કપનીય નથી ” તે સાંભળીને તે દેવ પ્રસન્ન થયા અને પ્રત્યક્ષ થઇને કહ્યુ કે હુ તમારા પૂર્વભવને મિત્ર જુ ભકદેવ છું કહીને તેણે તેને ક્રિય (૩૫) કરવાની શક્તિ આપી ત્યારપછી એક દિવસ બીજા જ ભકદેવે વમુનિને ઘમર દેવાવડે લેભ પમાડે, તે પણ તે દેવને વ્યવહાર જાણીને તેણે કહ્યું કે “આ ઘેબર અકાપ્ય ” તે વખતે પ્રથમના દેવની જ જેમ તણે પ્રસન્ન થઈને આકાશ ગામિની વિદ્યા આપે ત્યારપછી આચાયે માલવા દેશમાં વિકાર કર્યો ત્યા જેવીશ સાધુઓ અપાર આગને અને પૂર્વને અભ્યાસ કરતા હતા, તેઓને પાઠ જ સાભળે, તેથી તેને પ્રથમનુ શળેલું અતિ દઢ થયુ ત્યારપછી તે વજને ભણાવવાની ઈચ્છાથી બીજ . એમ Y ·ની ગુણમાળા પ્રકરણે સાધુએ જ જે પાઠ આપતા હતા, તે તે પાઠને પિતે જાણી જોઈને જ જાણે નિકા હોય તેમ ગુણ ગુણ શબ્દને કરતે હો એકદા આચાર્ય શરીરચિતાને માટે બહિર્ભમિ ગયા અને બીજી માધુઓ ગોચરી માટે ગયા, તેથી ઉપાશ્રયમા એકલા જામુનિ જ રહ્યા તે વખતે તેણે બાળ સ્વભાવને લીધે ક્રીડાને માટે જ સર્વે ભણુનારા સાધુઓના આસને લઈને જૂદા જૂતા પિતાના આસનની સમીપે મૂક્યા પછી પિતે આચાર્ય થઈને તેં તે સાધુના નામ ગ્રહણપૂર્વક તેમના ઈષ્ટ. પાકને આપવા લાગે, તેવામા આચાય બહિર્ભેમિથી આવ્યા, તેમણે ઉંચે સ્વરે સ્વાધ્યાય આપતા વજને સાભળે તે જોઈ તેણે વિચાર્યું કે “આ બાળક મારા કરતા પણ વધારે સારે પાડ અપ છે, તેથી અમને અહીં આવેલા જાણીને તેને લજાને લીધે જ થશે માટે તે પ્રમાણે ન થાઓ ” એમ વિચારીને સૂરિએ ઉંચે કરે ઉપ યની બહાર જ બડિમિથી આવવાની નધિકીને ઉચ્ચાર કર્યો તે સાભળીને તરત જ તે આસને પિત પિતાને સ્થાને મૂકીને વજ ગુરૂની સન્મુખ આવ્યું, અને ગુરૂના પદને પાદલુછન વડે પ્રમાર્જન કરી નમસ્કાર કરી ગુરૂના હાથમાથી દાડે લઇ ગુરૂની પાછળ પાછળ પાતાને આસને આ પછી ગુરૂએ વિચાર્યું કે-“આ શિખ સર્વ સાધુઓને વાચના આપવામાં યોગ્ય છે, તે પણ લઇ વયને હેવાથી તેની પ્રતીતિ થઈ શકશે નહી છતાં પણ કોઈ પણ ઉપાયે આની સર્વ સાધુઓને પ્રતીતિ કરાવવી જોઈએ ” એમ વિચા રોને સૂરિએ સર્વ સાધુઓને એકઠા કરીને કહ્યું કે “મારે અમુક ગામ અવશ્ય જવાનું છે, તમારે અહીં જ રહેવું ” તેઓ બન્યા કે- અમારા સ્વાધ્યાયનો ભાગ થશે તેમા આપની શી આજ્ઞા છે ?” ગુરૂએ કહ્યું કે-“વજાજ તમે સર્વેને વાચના આપશે ” તે સાભ ને તેઓને મનમા સચય થયે, તે પણ ગુરૂનુ વચન પ્રમાણ કર્યું ત્યાર પછી ગુરૂ ગામાતર ગયા પાઠ લેવાને સમયે સર્વે મુનિઓ વજની પાસે આવ્યા છે પણ જેને જે અભ્યાસ ચાલતું હતું, તેને તેને પાઠ આપે, અને અર્થની પરમી વખતે અર્થ પણ આપે જે સાધુ જે રીતે બોધ પામે તેજ રીતે હેતુ અને નય વડે એકજ વખત કહી તેને અનુ છે કરાવ્યું તેથી સર્વ સાધુઓ ·ની માયામ મહારાજના રોશ મુ. વ્યાખ્યાન માન થઈને પરસ્પર કહેવા લાગ્યા કે " ગુરૂ મહારાજ ચિરકાળ સુધી ગ્રામાતરમા રહે તે પણ મારૂ છે, આપણને તે સૂત્ર તથા અર્થ નું ગ્રહણ સારી રીતે થાય છે ” ત્યારપછી બે ત્રણ દિવસે ગુરૂ પણ આવ્યા તેમણે સર્વેને પૂછ્યું કે સાયુઓ તમારે રાખ્યા બરાબર થતો હતો કે નહી ?”તેઓ બો યા કે-“આપની કૃપાથી અને વા સારી રીતે ભણાવતા હતા હવેથી અમારા અધ્યાપક વજાજ છે, કે જેથી આપના ધ્યાનમાં વિના ન આવે, તથા શરીર ખેદ પણ ન થાય ફરીથી આચાર્યો પૂછયું કે-“ત્યારે આ વજ સાધુ આચાર્ય પદવી ગ્ય છે?” સાધુઓ બન્યા કે-“હા, યોગ્ય જ છે ” ત્યારે ગુરૂએ વજને આચાર્યપદે સ્થાપન કર્યા ત્યાર પછી સર્વે મુનિએ વજને વિનય કરવા લાગ્યા વજાચાર્ય પણ સુત્રનું આપતા પદાનુસારી લબ્ધિઓ કરીને ગુરૂના પણ પૂર્વગત સદેહેને નાશ કરતા હતા એકદા ગુરૂ વિચાર્યું કે આ વવિના બીજા સર્વે મુનિઓ અગ્યાર અગના અભ્યાસમાં પણ સાનિ પામે છે, તે દશમુ પૂવ ભણવાની શક્તિ તે કથાથી જ હેય? વળી દશમુ પૂર્ણ ભgવનાર પણ માત્ર ઉજયિનમાં રહેલા એક ભદ્રગુણાચાર્ય તેથી તેમની પાસે દશમુ પૂર્વ ભણવાને વજનેજ હું મકતુ તે તેને તેને લાભ થાય આ પ્રમાણે વિચારીને ગુરૂએ વજીને લાવ્યા, અને દશા પૂર્વને અભ્યાસ કરવા માટે બે શિવે સહિત ભદ્રગુપ્તચાપ પાસે એક યા વજાચાર્યે પણ ત્યાથી વિહાર કર્યો, અને અનુક્રમે ઉયિનીએ પહેચ્યા તે વખતે સાય કાળ થઈ જવાથી નારીની બહાર જ રાત્રિ નિર્ગમન કરી જ રાત્રિમાં ભદ્રગુણાચાર્ય સ્વમ જોયું કે-ખીરનુ ભરેલ મારૂ પાત્ર કઈ અતિથિ આવીને સર્વ પી ગયા પછી પ્રાત કાળે જાગ્યા પછી નાચાર્યે પિતાના શિષ્યોને કહ્યું કે આજે એક પ્રાદુર્ણક (પ) સાધુ આવશે, અને તે મારી પાસેધી સર વિથ ગ્રહણ કરશે ત્યારપછી થોડીવારે વજે આવીને ભદ્રગુણાચાર્યને વદના કરી આચાર્યું પણ શ્રીસિહગિરિની સુખશાતા પૂછીને તેને આવવાનું કારણ પૂછયુ ત્યારે જે પણ પિતાને અભિપ્રાય ઉદ્યો ને સાંભળી ભદ્રગુપ્તા ·ની સુગમાળા પ્રણ પિતા ને સત્ય કરવા માટે વજને શિષ્યપણે આ ગીભર કર્યો. વળે પદાજુમારિણી લધિ વડે કરીને થોડા કાળમાજ સપૂર્ણ દશામાં વને અભ્યાસ કરી વધે ત્યાર પછી કૃતાર્થ થઈને વજા ફરીથી પિતાના ગ૭માં આ પા તેને 5 જાને સિગિરિ ગુરૂએ સર્વ ગ૭ને ભાર તેને સેપે, અને પિતે વિવિધ તપ કરી અને અને શન લઈ સમાધિ પૂવક કાળધર્મ પામી વૈમાનિક દેવ થયા ત્યાર પછી વજપામી શીરાવ લબ્ધિને લીધે મધુર વાણીએ કરીને ભલેને પ્રતિબોધ કરતા કરતા ભૂમિપર વિચારવા લાગ્યા, અને અનુક્રમે દશપુરમા ચાતુર્માસ રહ્યા આ અવસરે પાટલીપુત્ર નગરમાં એક ધના નામે છેડી રહેતે હતે. તેને રુકિમણી નામની પુત્રી હતી, તે સાધુ સાધ્વીની ભક્તિમા તત્પર તથા કુમારિકા હતી તે ધન શ્રેણીની યાનશાળામાં કઈ વજાસ્વામીન ગની સાધ્વીઓ ચાતુર્માસ રહી. તેમની પાસે નિરતર કિમણી ઉપદેશ સાભળવી ની પ્રસ ગે પ્રસગે તે સાધ્વીઓ તેત્રીની પાસે શ્રી વજાસ્વામીના રૂપની પ્રશંસા કરી હતી. તે સાભળીને રૂકિમણીએ અભિગ્રહ ધારણ કર્યો -હુ વાસ્વામીને જ ભર્તાર તરીકે અગીકાર કરીશ, તે સિવાય અને વીશ નહિ” તે વખતે સાધ્વીઓએ કહ્યું કે- “હે ભદ્ર! આ તારે અભિનેહ કે? તે વજીસ્વામી તે બ્રહ્મચારી તથા ચાન્નિધારી (મુનિ છે, તેથી તારી પ્રતિજ્ઞા શી રીતે સિદ્ધ થશે?” રુકિમણી જેવી કે જે તે પૂજ્ય મને પત્નીપણે અગીકાર નહી કરે તે હુ તેમની પાસે ચારિત્ર ગ્રહણ કરીને તેમની શિષ્ય થઇશ, તેથી મારી પ્રતિજ્ઞા ન થઇ છે ' ત્યાર પછી ચાતુર્માસ પૂર્ણ થયે સ્વામી દશપુર નગરથી વિહાર કરી ગામેગામ ૧ પ્રાણ એને બેપ કરતા અનુક્રમે પાટલિપુને આવ્યા તેમના રાજાએ મહત્વસ પૂવક ગુરૂ ધર્મોપદેશ સાભળ્યો ગુરૂ રૂપ અને વાણીથી તે રાજા અત્યત હર્ષિત થયે પછી ગુરૂને નમીને ત્યાથી ઉઠી પિ તાના અતપુરા જઈ રાજાએ સવં રાણુઓને કહ્યું કે જેમણે વજી સ્વામીનું રૂપ જોયુ નથી, તેમણે કોઈ પણ જોયું નથી, અને જેએ તેમની વાણી સાંભળી નથી, તેઓએ કઈ સાભળ્યું નથી - આ પ્રમાણે રાજાના મુખથી સ્વામીની પ્રશંસા સાભળીને સર્વ ·શ્રી આચાર્ય મહારાજ ત્રાસ ગુણે રાણુંઓ રાજાની રજા લઈ ગુરુને વંદન કરવા અન્ય ત ઉસુક થઈ તે અવસરે ધન શ્રેણીની પુત્રી રૂકિમીએ પોતાના પિતાને કહ્યું કે- મત વાસ્વામીને જ ભર્તાર તરીકે અગીકાર કર્યા છે, તેથી મને વરવા માટે તમે તેમને નિમંત્રણ કરે ” તે સાભળીને શ્રેણી પણ વિવાહના વસ્ત્ર અલ કાર વિગેરે સામગ્રી લઈ અત પુરની રાણીઓ ચાલી જ વખતે તેમની સાથે જ ચા યો તે વખતે સૂરિએ ઉપયોગ દઈને જાણ્યું કે-“મારા રૂપથી મોહિત થયેલી સ્ત્રીઓને જ ન થાએ ” એમ વિચારીને પિતાનું રૂપ ગોપવી કપ ધારણ કરીને રહ્યા ત્યાર પછી અત પુરની સ્ત્રીઓ પણ આવી શ્રેણી પણ આવીને તેવુ કુરૂપ જોઈ છે. પાયે, તે પણ પુત્રીની પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરવા તેણે શ્રીવાને વિવાહ કરવા પ્રાર્થના કરી ત્યારે ગુરૂએ સર્વ સ્ત્રીઓને પ્રતિબંધ કરવા માટે ક્ષીરાવ લધિએ કરીને વૈરાગ્યમય દેશના આપી તે સાંભળીને સ્ત્રીઓ પરસ્પર બેલી કે “અહો ! ગુરૂની જેવી વાણી છે, એવું રૂપ નથી આચાર્ય તે રૂપવાન હવા જોઈએ પરંતુ સસારમાં સર્વગુને સંભવ એક સ્થાને કથાથી હેય? આ પ્રમાણે તેની શ કા દૂર કરવા માટે ફરીને વેકિય લબ્ધિ વડે બીજે દિવસે અત્યત સુદર રૂપ બનાવીને સુવણ કમળ ઉપર રહ્યા છે જેને સર્વ લેક ચમત્કાર પામ્યા અને પરસ્પર બેલવા લાગ્યા કે અહી આ ગુરૂની શક્તિ અચિત્ય છે ત્યાર પછી આચાર રુકિમણને બોધ પાડીને તેને દીક્ષા આપી આ કારણથી સુંદર --મનહર ૩૫ એ આચાર્યનો ગુણ છે આ પ્રમાણે રૂપ ગુણ ઉપર આચાર્ય વજસ્વામીની કથા કહી એ ચેાથે ગુણ ૪ વળી આચાર્ય દસ હનન હોવા જોઈએ કારણ કે શરીરનું સામર્થ્ય ન હોય તો ગચ્છા અધ્યાપન તથા સમય પ્રમાણે ક્રિયા કરીએવિગેરેબવહાર શી રીતે થઈ શકે એ પાચ ગુણ થી ૫ તથા ધૃતિ યુક્ત”-ધૃતિ એબે મનનું વીર્ય અર્થાત્ સાહસ, તેણે કરીને યુક્ત આચાર્ય દેવા જોઈએ કેમકે ધર્યા વિના ગચ્છનુ પાલન થઈ શકે નહી, તેમજ પૂજા પણ થઈ શકે નહી કહ્યું છે કે- "धैर्यवन्तो जना पूज्या, नाधीरास्तु कदाचन । शम्या पूज्यत्वमालोक्य, मूरिगच्छे स्थिरो भवेत् (ऽभवतो" ·19 Jાળા પ્રખ્ય “બૈર્યવાન લકે પૂજ્ય થાય છે, અધી- જને કદાપિ પૂજન થતા નથી શમી(ખીજડી) વૃક્ષની પૂજા જોઈને એક આચાથ પિતાના ગ૭માં દિથર થયા હતા તેની કથા આ પ્રમાણે-- કોઈ એક શિ ને આચાર્યો આચાર્ય પદ પર સ્થાપન કર્યો સ્વચ્છદપાથી રહિત એવા તે આચાર્ય સર્વે ગ૭ના સાધુ એની સાર-સંભાળ કરતા ઉગ પામ્યા, તેથી તે ગછ વાગ કરવાની ઈચ્છાથી શરીર ચિતાના મિષ કરીને એકલાજ નગરની બહાર નીકળી ગયા બે ગાઉ દર ગયા ત્યારે માર્ગ મા કોઈ ગામની સમીપે દેવાધિતિ શમીવૃક્ષ છે, તે વૃક્ષને ઘણુ એ અનેક વશ્વના ચીથરા બાધેલા હતા, તથા સિંદૂર અને તેથી તેની પૂજા કરતી હતી તે જોઈને સૂરિએ ચિત્તમા વિચાર કર્યો કે આ દેવા ધિષિત વૃક્ષ સ્થિર છે, તેથી કે તેની પૂજા કરે છે માટે હું પણ આચાર્યપદને પામીને (પામેલ હેવાથી) જે સ્થિર થાઉં ને સર્વ લેકને પૂજ્ય થાઉ ” એમ વિચારીને તે સૂરિ ત્યાથી જ પાછા વળીને ફરીથી ગચ્છમાં આવી તેને ભાર ઉપાડ્યો તેથી તે પૂજન્મ થયા આ છઠ્ઠો ગુણ ૬ “અનાશ ચી”—જેને વસ્ત્ર આહાર, પાણી વિગેરેની ઈચછા ન હોય તે અનાશગી કહેવાય છે આથી આચાર્યનું નિર્લો પણ કહ્યું એ સાતમે શુ થયો “અવિકથન ”—કેઈએ પિતા અ ૫ અપરાધ પણ કૉ હાય, તેને વાર વાર કહ્યા કરે તે વિકથન કહેવાય છે આવું વિકન જેને ન હોય તે અવિકથન ગુણ કહેવાય છે આ ચા કે “મા આ ગુણ ન હોય તે છેડે પણ અપરાધ વાર વાર કહેવાથી આચના (પ્રાયશ્ચિત્ત) લેનાર માણસ અત્યત લજપામે છે, અને મનમાં ઉદ્વિમ થાય છે તેથી આચાર્યે શિષ્યના સુખથી એકવાર સાભળીને જ ઉચિત દડ(આયણ) આપવામા યત્ન કરવો જોઈએ એ આઠમે ગુણ કહ્યો ૮ “અમાચી—માયા રહિન આચાર્ય માયાવી-કપટી હેય તે તે ગરકનું સારી રીતે પાવન કરી શકે નહી તેથી તે દોષ રહિત આચાર્ય દેવા જોઈએ, એ નવ ગુણ કહ્યો ૯

·તૌ આચાપ મહારાજના ત્રીશ ગુણો
૨.
સ્થિર પરિપાટિ” –કોઇ બુદ્ધિની લબ્ધિ સહિત હોવાથી
જેને અત્ર તથા અર્થનું વિસ્મરણ ન થતુ હેય તે સ્થિર ૫રિપટિ
કહેવાય છે એ દશમે ગુણ કહ્યો ૧૦
ગૃહીતનાકય ”—જેના વચનને સર્વ લેકે “
(યથાર્થ છે” એમ જાણીને સ્વીકાર કરે તે ગૃહીત વાકય કહેવાય
છે એ અગ્યારમે ગુણ ૧૧
જિનપરિષદ”—સભાને જીતનાર, પ્રગલ્ય વચન ન હોય
તે સભા મધ્યે સભાભ થવાથી જે વાકય બોલવું હોય તેને બદલે
મુખમાંથી બીજી જ વાકય નીકળી જાય છે જેમ કે માણસ રાજા
પાતે “ આશીર્વાદ” શબ્દ બોલવાને બદલે “ઉટર”શદ જે
આ દેજ જેને ન હોય તે જિતપરિષદ કહેવાય છે એ બારમે
ગુણ ૧૨
“જિતનિદ્ર” –નિદ્રાને જીતનાર જેના ને નિદ્રાથી ધણિ ન
હેય, તે કેઈના પ્રનને જવાબ આપે, તે પણ ફુટ રીતે સુત્ર તથા
અને પ્રકાશ કરી શકે નહી તેથી જિક્તનદ્ર એ તેર ગુણ
કો ૧૩
“મધ્યમસ્થ”—-લેાકા કાઈ પી ઉપર રામવાળા અને કેની
ઉપર દેવવાળા હોય છે પરંતુ આચાર્યું કે ઉપર રાગક હેવ રાખ
વે ન જોઈએ અને સમભાવે કરીને વર્તવું જોઈએ એ મધ્યસ્થ
નામને ચૌદમો ગુણ થી ૧૪
દેશકાળભાવ”-–આ ત્રણ ગુણે સાથે લખેલા છે
તેથી કરીને દેશના ૧૫ કાળજ્ઞ ૧૬, અને ભાવઝ ૧૭, તેમાં જે દેશની
યોગ્યતા પ્રમાણે વર્તે તે દેશ કહેવાય છે એટલે કે જે દેશમાં જ
કાર્ય ઉચિત હય, તે દેશમાં તેજ કાર્ય કરે તે દેશનામને પાદર
ગુણ છે ૧૫
જ કાળની ઉચિતતાએ પ્રવતે તે કાળજ્ઞ કહેવાય છે સ્વાધ્યા
યમા, ધ્યાનમા ચરમા, પ્રતિવેખનામતથા પ્રતિક્રમણમાં કાળનીજ
અપેક્ષા છે તથા આષાઢ માસમાં શરીરની છાયા બે પગ જેટલી

·થી ગુખમા પ્ર હે રે પોરબીને સમય થાય છે, છાદિક કાળને નિચ કરવા જ સમર્થ હોય તે કાળ કહેવાય છે એ મેળ ગુણ ક. ૧ ભાવ”—-ભાવ એટલે અન્યના મનને અભિપ્રાય, તેને જ જરો તે સાવ કહેવાય છે આ ગુણીજ આચાર્ય પદને યે परभावानापन, पुरूषो या प्रवर्तते । स एर निपुण परिर्यथा कमलगोधक. ।' જે પુરૂષ બીજાના મનના અભિપ્રાયની અનુકુળતાએ પ્રજન કરે છે તેજ કમળને બધ કરનાર રિની જેમ નિપુણ કહેવાય છે” તેની કથા આ પ્રમાણે કોઈ એક નગરમાં એક શ્રેણી રહેલું હતું, તે શ્રાવક ધનવાન, બુદ્ધિમાન તથા સર્વ જનને ભાવ હતા, તેને કમળ નામે પુત્ર ને, તે કળાવાન હતું, તે પણ તેને પમ તથા તત્વને વિચારમાં લેશ પણ રૂરિ થતી નથી ત્યારે તેને પિતા તેને કાઈ પણ તત્વવિચારને ઉપદેશ આપે, ત્યારે તે ઉઠીને ચાલે તે હો, તેથી તેને બાપ કરવા તેના પિતા શક્તિમાન થયે નહીં એકદા કઈક આચાર્ય તે નગરની સમીપના એક ઉદ્યાનમાં સમવસર્યા. તે સાભળીને નગરના લે તથા કમળને પિતા છો પણુસૂરિવદના કરવા ગયા, તેમની પાસે દેશના સાભળીને ઉડતી વખતે તેણે આચાયને વિનતિ પૂર્વક કે-“મારા કમળનામને પુત્ર ધમ વિચારમાં અત્યત અજ્ઞાની છે, તેને કેઈપણ પ્રકારે આપગીતાર્યવાથી પમાડે તે બહુ સારું થાય” તે સાભળી આચાર્યો તેનુ વચન અગીકાર કર્યું પછી શ્રેણીએ ઘર આવી પુત્રને કહ્યું કે-“હે પુત્ર!બહાર ઉદ્યાનમાં ગરીના ગુરૂ પધાર્યા છે તેમની પાસે જઈને તારે તેને ઉપદેશ સાભળ” એ પ્રમાણે પિતાની પ્રેરણાથી કમળ ગુરુ પાસે જઈને નીરી દષ્ટિ રાખીને ગુરૂની પાસે બેઠે આચાર્યો દ્રવ્ય, ગુણ અને પર્યાના વિચારવાની દેશના આરભી તે વખતે તેની પાસે એક બદરી વૃક્ષ(બેરીનુ ઝાડ) હતુ, તેના મૂળમાં રહેવા મકોડા બિલમાંથી નિકળતા તથા તેમાં પ્રવેશ કરતા કમળે જેથી તેની ગણતરી કરી દેશનાને ·છે. થી આયાય મહારાજ ! ત્રીશ ા અને આચાર્યો તેને પૂછયું કે-“હે ભદ્ર! આટલા સમય સુધીમાં તે શું જાણ્યું ?” કમળ કહ્યું-હુ ” કરીથી આચાર્યો પૂછયું કે- બુ નાયુ ?” ત્યારે તે બો -“આ બિલમાથી એકસો ને આઠ મકે બહાર નીકળ્યા અને તેટલા જ તેમા પાછા પેઠા એ છે જાણ્ય ” ફરીથી આચાર્ય બ યા- “અરે! અમે જે કહ્યું, તેમાંથી તે કાઈ જાણ્યું કે નહી?” તેણે કહ્યું- ના, તે તે મેં કાઈ સભ ળ્યું પણ નથી ” તે સાંભળીને આ અગ્ય છે એમ જાની આચામાન રહા પછી તેના પિતાને તેની હકીકત કહીને આચા વિહાર કર્યો ત્યાર પછી એકબીજા આચાર્ય તેજ ઉદ્યાનમા પધાર્યા તે વખતે પણ છીએ તેમની પાસે પુત્રને બંધ કરવા વિજ્ઞપ્તિ કરી ત્યારે સૂરિ બે થાકે-“બહુ સારૂ તમારા ને અહી કલજે, તથા તેને શીખામણ આપજે કે હે પુત્ર ગુરૂની પાસે નીચી દૃષ્ટિ રાખીને બેસવુ નહી, પરતું ગુરૂના મુખ સામું જોવું, અને તે બે તેમા ઉપયોગ રાખ " ત્યાર પછી તે શ્રેષ્ઠી આચાર્યનું વચન અગીકાર કરી ઘર આ યા, અને પુત્રને તે પ્રમાણે શીખામણ આપી ગુરૂ પાસે મિક તે પણ ત્યાં જઈને ગુરૂના મુખ સામે દૃષ્ટિ રાખીને બેઠે, ગુરૂએ કહ્યું-હિ કમળg કઈ તત્વનું કવરૂપ જાને છે?” ત્યારે તે બે-“મન ગમતુ ખાવું, પીવું અને સૂવું એ ત્રણ તત્વને હુ જાણુ છુ ” તે સાભળી હસીને આચાર્ય બે વ્યા-“આ ગામ ઠિયાનું વચન તુ બોલ્યો પરંતુ જાણવાનું ત્યાગ, કરવાનું નથી ગ્રહણ કરવાનું છે, તેમાથી કાઈ પ તુ જાણે છે?” કમળ બે જિતે કઈ જાણતા નથી તમે જ કહે હુ સાભળીશ.” ત્યારે આવા છોધ કરવા માટે ત્રણ ચાર ઘડી સુધી તત્વના નિર્ણવવાળી દેશના આપી પછી કમળને પૂછયું કે- શુ તત્વ જાણ્યું ?” ત્યારે તે બે કે-“હ ગુરૂ તમે બેલતા હતા, ત્યારે તમારી કુટિકા એકને આઠ વાર નીચે ઉચે જતી મે જાણી બીજુ તે તમારૂ કહેલું તમેજ જો ” આ પ્રમાણે તેનુ વચન સાંભળીને આચાર્યો ખેદ યુક્ત થઈ વિચાર્યું કે-અહે! અને દર્પણનું દર્શન કરી ૧ નાની ઇટડી અથવા ડી ·થી ગુણમાં જ પ્રણ વ્યા જેવું થયું ” પછી તેના પિતાને તે વૃત્તાત કહીને આચાર્યો અન્યત્ર વિહાર કર્યો ત્યાર પછી એકદા અન્ય આચાર્ય તેજ ઉ૫ વનમા સમવસર્યા પ્રથમની જેમ નગરના લેકે પણ તેમને વાદવા ગયા કમળને પિતા પશુ ધર્મ દેશના સાભળીને બે કે-“હે ભગવાન 1 મારા પુત્ર ધર્મ વિચારમાં અત્યત મૂખ છે પ્રથમ અને પધારેલા બે આચાર્ય મહારાજે તેને અત્યત બોધ પમાડ, પરંતુ તેને કોઈ પણ બાધ લાગ્યો નથી પ્રથમ તેણે મકોડાની ગણતરી કરી, અને પછી કૃકાટિકાની ગણતરી કરી એ મૂર્ણ છે ” તે સાભ ઈને આચાર્ય બન્યા કે તમારા પુત્રને લૈકિક વ્યવહારમાં લઈ પણ બુદ્ધિ છે કે નહી ” શ્રેણીએ કહ્યું કે-“તે એક ધર્મના વિચાર સિવાય બીજી બધી બાબતમાં નિપુણ છે ત્યારે આચાર્ય બે યા કે-તે તેને સુખેથી બંધ કરી શકાશે અવરરે તેને અહી મોકલ ત્યાર પછી શ્રેણી ત્યાથી ઉડીને પિતાને ઘેર ગયા, અને પુત્રની પાસે આચાર્યના ગુણની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા કે-“અરે ! આ જે આચાર્ય પધાર્યા છે, તે ત્રિકાલજ્ઞાની છે, અને સર્વના સુખ દુખની વાત જાણે છે માટે હે પુત્ર! તારે પણ તેમની પાસે જઈને પ્રશ્ન પૂછવા ” તે સાંભળીને કમળે ત્યાં જવાનું કબૂલ કર્યું પછી તે ત્યા ગયે, અને આચાર્યને નમન કરી તેમની પાસે બેઠો આચાર્ય તેને અભિપ્રાય જાણવા માટે બેવા કે-“હે કમળ! તારા હાથમાં મણિબંધ (પાચા) ઉપર મત્સ્યના મુખ સહિત મોટી ધનની રેખા દેખાય છે "તે સાંભળીને કમળ પૂછ્યું-“તેનુ શુ ફળ?” સૂરિ બે ચા-“મસ્યની રેખાથી ઘણુ ઘન પ્રાપ્ત થાય છે વિગેરે વળી તારા હસ્તની રેખા ઉપરથી અમે જાણીએ છીએ કે તારે જન્મ શુકલ પક્ષમાં હું જોઈએ, અને તે વખતે અમુક અમુક સ્થાને અમુક અમુક ગૃહે રહેલા હશે” તે સાભળીને કમળ આશ્ચર્ય પાપે, અને તરત જ ત્યાથી ઉડીને પિતાને ઘેર જઈ પિતાની જન્મપત્રિકા આણું ગુરૂને દેખાડી ગુરૂએ પણ તેને તેજ પ્રમાણે રહેલા ગ્રહ દેખાડ્યા તથા કહ્યું કે-“અમુક વરસે તારા લગ્ન થયા છે, અને અમુક વખતે તને તાવની બીમારી થઈ હતી ” ઈત્યાદિક ·૩૫ કરવું શ્રી આચાર્ય મહારાજના ત્રીશ ગુગ સાભળી કમળ બોલ્ય-અ આ ગુરૂ તે ત્રિકાળ જ્ઞાની છે” પછી તે હમેશા ગુરૂને વાદવા આવવા લાગ્યો સૂરિ પણ ત્યાજ ચાતુર્માસ રહ્યા દરરોજ સુભાષિત વડે નાયિકાના વર્ણનવડે તથા કેતુની કથાઓ વડે કમળનું ચિત્ત પિતાને વશવતી કર્યું, કેતુની કથામાં વચ્ચે ઘર્મના વિચારને પણ જણાવતા હતા તેથી કમળ કાઈક ધર્મને જાણ પણ થયે ચાતુર્માસ પૂર્ણ થયે વિહાર કરતી વખતે આચાર્યો કમળને ઉપદેશ કર્યો કે-“અમારા મરણની ખાતર કાઈક પણ અમારૂ વચન સ્વીકાર કર” મળે પણ કબૂલ કર્યું ત્યારે ગુરૂએ વિચાર્યું કે- આને થોડા પ્રત્યાખ્યાનનું પણ મોટુ કુળ દેખાડું તેનું ફળ જોઈને તેને પ્રતીતિ થશે, તેથી તેને વાદ લાગેલ હોવાથી (પછી) તે મોટા પ્રત્યાખ્યાને પણ ગ્રહણ કરશે” એમ વિચારીને સૂરિ બે યા કે-“હે કમળ! તારે તારી પાડોશમાં જે કુભાર રહે છે, તેની ટાલ જોઈને પછી હમેશા ભજન કમળે કહ્યું - આપનુ વચન મારે પ્રમાણ છે” ત્યાર પછી સૂરીએ વિહાર કર્યો હવે તે કમળની પડોશમાં રહેનાર તે કુ ભાર હમેશા ઉઘાડે માથે વાસણ ઘડે છે, તેની ટાલ જોઈને તે ભજન કરે છે, એકદા તે કુંભાર માટી દવા માટે માટીની ખાણે ગયે હતું ત્યાં મારી ખેદતા તેણે એક ખાડામાં રહેલ દ્રવ્યનુ નિધાન જોયું તે જોઈને તે કુભાર હર્ષ પામીનેતેનિધાનલેવા માટે અડખે પડખેથી માટીપાડવા (દૂર કરવા લાગ્યો આ અવસરે તેનગરમા કમળ કઈક કાર્યમા ગુથાયે હતે, તેથી જોજન કરવા માટે મેડિ ઘેર આ ભજન કરતી વખતે તે કુભારની ટાલ જોવાનુ મરણમાં આવ્યું, તરતજ તે પિતાના ઘરની વડી ઉપર ચડીને ઉચુ મુખ કરી તેની ટાલ જેવા લાગે, પણ તે કુભારને ત્યા ન જેવાથી તેની સ્ત્રીને પૂછયું કે- “ આજે પટેલ કય ગયા છે” તેણીએ કહ્યું “માટી ખોદવા ગયા છે,” તે સાંભળીને કમળ પણ તેની ટાલ જોવા માટે માટીની ખાણ તરફ દેશે તે વખતે તે કુભાર ઉપાડ માથે નિધાન કાઢતે હતે કમળ દૂરથીજ સૂર્યના માતપથી ચકચકિત તેની ટાલ જોઈ, તેથી મને રથની સિદ્ધિને લીધે હર્ષ પામીને તે ઉચે સ્વરે છે-“અહો! જોયું જે,”તે શબ્દ સાંભળીને કુભાર પણ મનમાં ભય પામે કે-“આ કમળે માફ _ ·કારણ કે માટીને ( બાળ પ્રાણ નિશાન જોયું તેથી તે જોયું છે એમ બેલે છે માટે હવે મારા રાજ તરફથી નિગ્રહ થશે તે તે દેશને ઢાકવા માટે હું આનેજ સતેજ પમાડુ ” એમ વિચારીને તેને તત્કાળ ઉભા થઈ કમળને બેલા કે-“હે કમળ જે તે જોયું તે તે ઠીક થયું છે શામાટે પાછે જાય છે ?” તારે અને મારે અર્ધો ભાઇ. તે સાભળી કમળે વિચાર્યું કે- આ મને અર્ધ ભાગ આપવાનું કહે છે, તે પરથી અનુમાન થાય છે કે આને કાઈક પ્રાપ્ત થયું અર્ધો ભાગ આપવા મને શા માટે બોલાર એ વિચારી પાછો આવી કમળ બે કે-“અરે મૂર્ખા તુ મનેજ અર્પભાઇ આપવાનું કહે છે, પણ રાજ ભાગ આપ્યા વિના તારો અને મારા બ નિગ્રહ થાય, માટે તે દેશની શાતિ કરવી જોઈએ અને તે દેશની શાતિ માટે હુ જ યત્ન કરીશ તેમાં તારી શક્તિ નથી તુ આના ત્રીજા ભાગથી રાજાના સર્વ અધિકારીઓને સાધીશ ” તે વાત કુભારે પણ અગીકાર કરી પછી બન્ને જણાએ બહાર ખેંચી કાઢયું, અને તેને ત્રણ ભાગ કર્યા તેમાંથી બે ભાગ કમળ લીધા, અને એક ભાગ કુબારને આપે તે દ્રવ્ય લઈ ઘેર આવી કમળે વિચાર્યું કે “અહે! આટલી વિરતિ ( નિયમ) પણ મને સુખને માટે તથા લાભને માટે થઈ, તે મહાવિરતિ (સર્વવિરતિ-યમ) ગ્રહણ કરવાથી મોટે લાભ અને મેહુ સુખ પ્રાપ્ત થાય, તેથી કરીને હવે તે જ ગુરૂમહારાજ જ્યારે અહીં આવે છે, ત્યારે હું મહાવિરતિ ગ્રહણ કરીશ” ત્યારપછી બે જણ વર્ષે તેજ ગુરૂ ફરીથી ત્યાં આવ્યા તેમની પાસે કમળ દેશવિરતિરૂપ ચારિત્ર અગીકાર કર્યું આયુષ્યને થય થયે સમાધિ મરણે વૈમાનિક દેવ ઉપજ થયે આ જાતનું તાત્પર્ય એ છે જે આચાર્યો અન્યને અભિપ્રાય જાણ જોઈએ છે સત્તર ગુણ છે ૧૭ “ આમલબ્ધપ્રતિભ”—જેણે બુદ્ધિને જાણે સમીપે જ રહી હોય તેમ ગ્રહણ કરી હોય તે આસન્નવશ્વપ્રતિભ કહેવાય છે એટલે કે અ ય દર્શનીએ પોતાનો પક્ષ અગીકાર કર્યો છે, તે વખતે તરત જ તેનું નિરાકરણ કરવામા તથા પ્રત્યુત્તર દેવામાં જેની શક્તિ હોય તે આસાલબ્ધપતિ કહેવાય છે કહ્યું છે કે-

·૨૭
શ્રી આચાર્ય મારાજના છત્રીસ ગુણે
“ ટિવ ક્લા , શિર્વિન્તરિ |
स च सरिर्यथा केशी, प्रदेशीनृपबोधक ॥"
જે પિતાની બુદ્ધિથી તત્કાળ અન્યની યુક્તિઓને તેડી
નાખે છે, તે જ સૂરિ કહેવાય છે તે ઉપર પ્રદેશ રાજ્યને બંધ કરી
નાર કેશી ગુરૂનુ દાત છે ”
તેની કથા આ પ્રમાણે–આબ્લક-પા નામની નગરીમા
એકદા ભગવાન મહાવીરસ્વામી સમવસર્યા તે સમયે કઈ દેવ
આવીને ભગવાનને નમસ્કાર કરી આ પ્રમાણે છે-“હે સ્વામી!
આપની પાસે નય કરવા માટે મને ઘણે હર્ષ (ઉત્સાહ) થાય છે
ભગવાને જવાબ આપે કે–“તમારે દેને એ આચાર છે જ
ફરીથી દેવે કહ્યું—“ ત્યારે હુ નૃત્ય કરીને સર્વ સાધુઓને દેવની
દ્ધિ દેખાડ” તે સાભળીને ભગવાન મન જ રહ્યા કારણ કે નૃત્ય
જોવાની આજ્ઞા આપવાથી કેટલાક સાધુઓને સ્વાધ્યાય પાનમા વિ
કરનારરૂપ અનુકૂળ ઉપસર્ગ થાય, અને નિષિકરવાથી તેની ભક્તિને
ભગ થવાને લીધે અલાભ થાય ત્યારપછી ભક્તિથી પ્રેરાયેલા દેવે
વેકિય લબ્ધિવડે સમવસરણની ભૂમિ સાફ કરી તેમાં ગાદકની વૃદ્ધિ
કરી, અને સુગધિ પુપથી પૃથ્વીને ઢાકી દીધી પછી પિતાની
દક્ષિણ ભુજામાથી સાર રૂપવાળા સોળ વર્ષની ઉમરવાળા એક
ને આઠ કુમારો તથા વામ ભુજામાથી તેવા પ્રકારની એકસે ને આઠ
કુમારીકાઓ પ્રગટ કરી ફરીથી પણ બને ભુજમાથી જ વિવિધ
વાજિત્રને ધારણ કરનારા તેટલા જ કુમારે તથા કુમારીકાઓ પ્રગટ
કરી બત્રીશ પ્રકારના નયને પ્રારંભ કર્યો તે અઈ માગત્યાદિ રૂપ
બત્રીશ પ્રકારનું નૃત્ય થયુ ત્યારપછી તે પિતાની સર્વ અદ્ધિ
સવરીને ભગવાનને પ્રણામ કરી વાગે ગયો તે સર્વ ઇશ્રીતમ
ગણધરે શ્રીમાન જિને ને ત્રણ પ્રદક્ષિણ પૂર્વક નમસ્કાર કરી પૂછ્યું
કે–“હે ભગવાન ! આ દેવ કેવું હતું?” ભગવાને કહ્યું “
ધર્મદેવવેકને નિવામી સૂર્યાભ નામના વિમાનને સ્વામી હમણા જ
દેવપણે ઉત્પન થયેને સૂર્યાલ નામને દેવ છે” ફરીથી શ્રી રમે

·3 ન ગુમાળ પ્રકરણ પૂછ્યું : “તેને ક્યા મુક્ત કરીને આવી અદ્ધિની લબ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ?” ત્યારે ભગવાને તેના પૂર્વભવની કથા આ પ્રમાણે કહી- આ પૂર્વભવે કે દેશના પ્રદેશ નામે રાજ હતા તે નાસ્તિક મતમાં હોવાથી જીવ પરથી આવે છે, તથા પરકમા જાય છે, એમ માનત નતિ અને પૃથ્વી, અપ, તેજ તથા વાયુ એ ચાર મહાભૂતના સાગથી ચેતના ધર્મ ઉત્પન્ન થાય છે એમ માનતે હતું પરંતુ શરીરથી ભિન્ન એવા ચેતના ધર્મવાળા જીવને ભાન નહોતે આ કારણથીજ પુણ્ય પાપ અને બધા મોક્ષને પણ પાનને નહીં તેથી હિસાકર, મૃષા વચન બોલત, અદતને મ હણ કરો, મિથુનને સેવત તથા પરિગ્રહને વૃદ્ધિ પમાડતો ઉલટે આનદ પામતે હો હમેશા શિકાર કરવાથી તેને હસ્ત રૂધિર વડે વ્યાપ્ત જ રહેતા હતા તે રાજાને ચિત્ર નામને મોટો ભાઈ હત, તેજ રાયપુરાને વહન કરતા હતા, રાયકાર્યની ચિંતા કરતે હ, તથા રાજાનું સારથિપણ પણ તેજ કરતે હલે, તેથી તે ચિત્ર સારથિ ના કહેવાતું હતું આ પ્રદેશ રાજાને કુણાલ દેશને આ ધિપતિ થાવસ્તિ નગરીને સ્વામી જિતશત્રુ નામનો રાજા મિત્ર હતે તેને માટે પ્રદેશ રાજાએ એકદા પ્રાભૂત તૈયાર કરીને ચિત્ર સારથિને શ્રાવસ્તિ નગરીએ મેક તે પણ ત્યાથી પ્રયાણ કરી કેટ લેક દિવસે શસ્તિ ગરીએ પહેઓ ત્યા જિતશત્રુરાજાને જય વિજય શબ્દો વડે વધાવી પ્રદેશ રાજાએ મોકલેલ પ્રાભૂત- ૭ ક જિતશત્રુ રાજાએ પણ પ્રદેશ રાજાના કુશળ સમાચાર પછી ચિન સાયનું સન્માન કર્યું, અને તેને સર્વ જતુમાં અનુકળ એવા એક મોટા મહેલમાં ઉતારે આપે તે ચિત્રા તે મહેલના ગવાક્ષમાં બે હતું, તે વખતે તેણે નગરમાથી નીકળીને એકજ દિશા તરફ જતા પુરજનોને જોયા તેથી તે કોઈ જાણતા માણસને તેનું સ્વરૂપ પૂછયું ત્યારે છે કે –“હે મહાત્મા! આ નગરીની સમીપના ઉનમાં શ્રી પાર્શ્વનાથ સ્વામીના સતાનીયા શ્રીકેશી કુમાર ના મના આચાર્ય પધાર્યા છે, તેમને વદન કરવા તથા તેમના મુખથી ૧ ભેટ + + ·I શ્રી આચાર્ય મહારાજ શ્રી ગુણો ૩૦ ધર્મદેશનાનું શ્રવણ કરવા આ સર્વે ધાર્મિક જને એકઠા થઈને જાય આ પ્રમાણે તેનું વચન સાંભળીને ચિત્ર સારથિને પણ તેમને ઉપદેશ સાંભળવાનું તુક થયુ તેથી તે ઉડીને વાહનમાં બેસી પરિ વાર સહિત તે ઉદ્યાનમાં ગમે ત્યા અન્ય જનની રીત પ્રમાણે પ્રણામ કર્યા વિના જ આચાર્યની પાસે જઈને બેઠે હવે ચાર જ્ઞાનને ધારણ કરનારા આચાર્ય મહારાજ પણ સર્વ જનને હિતકારક દેશના દેવા લાગ્યા તેમાં યુનિ સહિત જીવ અજીવના વિરેચનને સાભળીને ચિત્ર પણ કઈ વખત નહીં સાભળેલા અને પાયે, તેથી મિથ્યા ત્વને ત્યાગ કરી સમ્યકત્વરૂપી રત્નને પાપે દેશનાને અંતે સભા જને ઉઠવા તે વખતે ચિત્રે પણ ભક્તિપૂર્વક ગુરૂને નમસ્કાર કર્યો આ પ્રમાણે હમેશા તત્ત્વવાભની રૂચિવાળે થઈ હેય, ઉપાદેય પદા ર્થોને જાણ તેણે ગુરૂપાસે બાર વતને ધારણ કર્યા કેટલેક દિવસે જિતશત્રુ રાજાએ પણ પ્રદેશ રાજા માટે હસ્તિ, અશ્વ વિગેરેનું પ્રા ભૂત-ભેટવું તેયાર કરી તથા ચિનુ પણ વસ્ત્રાભૂષણથી સન્માન કરી તેને પિતાના સ્કધાવાર-છાવણીમાં જવાની રજા આપી તે વખતે ચિવ પ્રયાણ કરતી વેળાએ ૫ણુકેશીકુમાર આચાર્યને વાદવા ગયે તેમને વાટીને તેણે વિજ્ઞપ્તિ કરીકે–“હે સ્વામી ! સમૃદ્ધિવાળી અ મારી તાબિકા નગરી આપને જોવા લાયક છે તેમાં ઘણા ધમિક ઈપુત્ર (વણિપુ) રહે છે ત્યા આપને પણ પધારવુ યેગ્ય છે આપના પધારવાથી કેને ઘણે ધર્મલાભ થશે ” તે સાભળીને આચાર્યું કધુ –“હે મિત્ર! જે વનમાં જેનું ભક્ષણ કરનાર સિહ રહેતો હોય, તેવા વનમાં મૃગને શે લાભ થાય?” ત્યારે ચિત્ર કે આપને તે સિહનુ શુ પ્રજન છે? અમારી જેવા આપના ઘણા ભકતે છે, તેઓ સાધુઓને પદ્દ, ફલક, દf વિગેરે આપી ભક્તિ કરશે. તે સાભળી આચાર્ય માન રહ્યા ત્યાર પછી ચિત્ર પિતાના દેશ તરફ ચાયે કેટલાક પ્રયાએ કરી પિ- તાની નગરીએ પહેપે ત્યાં મૃગવન નામના ઉiાનને આરક્ષકને બોલાવીને તેણે આજ્ઞા આપી કે–“હૈઉદ્યાનપાલકી મૃગવન ઉવાનમાં જે કોઈ સાધુવેયને ધારણું કરનાર મુનિવરે આવે, તે તેમને તારે ·૦ જો ગુરૂમાળા પ્રકરણ શવ્યા, ફલક, દર્ભ વિગેરે આપીને ભક્તિ કરવી, અને મને તે સમા શાર આપવા " ત્યારપછી શ્રી કેશીકુમાર નામના આચાર્ય પણ લાભ જાને શ્રાવતી નગરીથી વિહાર કરી ગામેગામ વિચરતા કેક દેશમાં તાબિકા નગરીની બહાર રહેલા મૃગવન ઉદ્યાનમાં આવ્યા ત્યા ચિત્રસારથિએ પ્રથમથી જ આજ્ઞા કરેલા ઉઘાનપાળે તેમનું આગમન જાને શવ્યા, ફલક, વિગેરે સાહિત્ય આપી સાધુઓની ભક્તિ કરી, અને તે સમાચાર ચિત્રને આપ્યા તેણે પણ અવસરે આવીને ગુરૂને વાઘા, અને કહ્યું કે—-“હે સ્વામી! અહીં આપને મેંટે લાભ થશે, માટે આપે અહીં પાચ દિવસ સ્થિરતા કરવી ” એ પ્રમાણે વિજ્ઞપ્તિ કરીને ચિત્ર પિનાને ઘેર ગયે ત્યારપછી ધાર્મિક અને રદ્ધાવાળા નાગરિકજનો ઉદ્યાનમાં પધારેલા આચાર્યને જાણીને તેમને વાદવા ગયા ગુરૂને વાદીને તેમની પાસે બેઠા ગુરૂએ તે દેશની ભાષામાં ધર્મદેશના આર ભી હવે આ અવસરે કાજ દેશથી પ્રદેશ રાજાને લેટમા અો આવ્યા હતા, તેમની પરીક્ષા કરવા માટે ચિત્ર સાર શિએ રાજાને વિનતિ કરી રાજાએ તેનુ વચન સ્વીકાર્યું ત્યાર ચિત્ર અને રથમા જોયા તેમાં બેસીને રાજાએ તે અધાની ૫૨ ધારા ગતિએ કરીને પરીક્ષા કરી ઘણે કળ અશ્વોને વહન કરાત વાથી તે થાકી ગયા, તેમના મુખમાથી દહીં જેવા ઉજવળ છીણ નીક ળવા લાગ્યા અને આખું શરીર પરસેવ થી આ થયું તે જોઈને સારથિએ રાજાને વિનતિ કરી કે- “હે મહારાજ! ઘણું ચાલવાથી આ અધો થાકી ગયા છે તેથી તેમને શ્રમ ઉતરવા માટે આ રામી પના મૃગવનમાજ ગાઢ જીયાવાળા વૃક્ષ નીચ વિશ્રાંતિ કરીયે ” રાજાએ કહ્યું-“ બહુ સારું " એમ કહી રાજ સારો રોહિત અ શ્વને હાકી ગવનમાં છે ત્યાં કેશીકુમાર આચાર્ય ભવ્યજનોને ધર્મોપદેશ આપતા હતા, તેમની ડેક દૂર ચિત્રસારથિ પણ રથથી અને છોડી તેમને પૂર્ણ કરવા લાગ્યા એટલે તેમની પીઠ પર હાથ ફેરવવા લાગ્યું આ અવસરે ભવ્ય જનને ઉપદેશ દેતા આચાર્યને રાજાએ જોયા ત્યારે રાજાએ મનમાં વિચાર્યું કે –“અહા! આ મૃઢ શુ બોલે છે ? અને તેની પાસે રહેલા આ મૃઢ અને શુ સાભળે છે? અહો ! આ નક્તા અને વ્યતા સવે ગુઢ જ લેવા ·શ્રી આચાર્ય મહારાજના ત્રીશ ગુણ થયા છે” એમ વિચારીને રાજાએ ચિત્રસારથિને કહ્યું કે “આ કેણ છે? અને શુ ઉપદેશ આપે છે?” ચિત્ર બે-તે મહારાજ ! આ પાર્શ્વનાથ સ્વામીના સતાનીયા શિવ્યો છે, અને તે દેહથી જીવ ભિન્ન છે એ ઉપદેશ આપે છે” ત્યારે રાજાએ કહ્યું- “કઈ યુક્તિએ કરીને શરીરથી છવ ભિન્ન છે એમ નિશ્ચય કરે છે?” ચિત્ર બે-“જે ત્યા જઈને સાભળીએ તે તે જાણે શપય.” રાજાએ કહ્યું-“બહુ સારૂ, ચા જઈએ” એમ કહીને રાજા પણ ત્યાથી ચાલીને આચાર્યની પાસે આવી સ્તનની જેમ હભેર તેણે આચાર્યને પૂછ્યું કે –“કઈ યુક્તિવડે તમે શરીરથી આત્માને ભિન્ન માને છે ?” આચાર્ય બે યા--હે રાજા ! જે આવા પ્રકા રના પ્રશ્નો પૂછવાની તમારી ઈચ્છા હોય તો વિનયને કેમ ભગ કરે છે ?રાજાએ કહ્યુ–અહી શુ મે અમ્ય કહ્યું ?” સૂરિ બે ચાબ દૂરથી તમે અમને જોઇને મનમાં વિચાર્યું હતુ કે આ મૃઢ આ મૂઢાની સભામા શુ મિથ્યા બેલે છે? આ પ્રમાણે તમે વિચાર કર્યો હતે, તે સત્ય કે અસત્ય” આ પ્રમાણે સૂરિનું વચન સાભળીને રાજા આશ્ચર્ય પામીને બે કે--જ પરના અભિપ્રાયને તમે શી રીતે જાણે છે?” સૂરિએ કહ્યું કે-“પાચ જ્ઞાનમાંથી મારે ચાર જ્ઞાન છે તેમાં પહેલું મતિજ્ઞાન છે, તે ઇદ્ધિની પ્રેરણાથી (જ્ઞાનથી) ઉત્પન્ન થાય છે બીજુ શ્રુતજ્ઞાન છે, તે શાસ્ત્રના અભ્યા સથી પ્રહણ કરેલા વેદ વાકએ કરીને પદાથનું જ્ઞાન કરાવે છે ત્રીજી અવધિજ્ઞાન છે, તે ઈદ્રિયેના જ્ઞાનની અપેક્ષા વિના જ કેવળ આમાથી જ પ્રગટ થાય છે, અને તે રૂપી દ્રવ્ય સબંધી હોય છે તથા એણુ મન પર્યવ નામનુ જ્ઞાન છે, તેનાથી મનુષ્ય માં વર્તતા સોની ના વિચિત્ર અવસ્થાવાળા મનના પર્યાને આત્માવડે જ પ્રત્યક્ષ કરીને અર્થપતિએ કરીને પરનુ મનોચિતિત જણાય છે આ ચાર જ્ઞાન મારે છે તેથી હુ પરના મનના વિચાર જાણું છું પાચમુ જે કેવળજ્ઞાન છે, સૂર્યના પ્રકાશમાં અન્ય તારા એના પ્રકાશની જેમ તેમ આ ચારે સાનેને સમાવેશ થાય છે તે જ્ઞાન વિષય ત્રણ કાળ સબંધી સર્વ પ્રત્યે અને તેના સર્વ પર્યા છે, તથા રૂપી અને અરૂપી પદાર્થોને પ્રકાશ કરનાર છે તે જ્ઞાન ૬ + ·| ગુમળા પ્રકરણ તે મારે નથી, પરંતુ અવધિ અને મન પર્વ જ્ઞાનના બળે કરીને તમારે અભિપ્રાય મેં જાયે છે” તે સાભળીને રાજાએ વિચાર્યું કે—અ! આ મહાજ્ઞાની છેઆની સાથે મારે જે સભાષણ થશે તે મને અત્યંત લાભ માટે થશે” એમ વિચારીને બેસવાની ઈચ્છાથી તેણે સરિને વધુ– જે આપની આજ્ઞા હે તે હું નીચે બેસ” સૂરિએ – આ પૃથ્વી તમારી જ છે જે રીતે તમને સુખ ઉપજે તેમ કરો” ત્યાર પછી નાજા ની બેઠે અને બે કે- આપના મનમાં જીવ અને દેહનું બિલપણું છે, તે ઘટતુ નથી જે કદાચ કઈ આત્મા સુખી અને કોઈ દુખી છે તેની વ્યવસ્થા કરવા માટે પુણ્ય પાપની ક પના કરવું પડે અને ત્યાર પછી તે આત્માને પુર પાપ ભોગવવા માટે પરલેકમ જવા આવવાની ક પના કરવી પડે, તો તે સર્વ પ્રત્યક્ષ પ્રમાણ વિરૂદ્ધ છે કારણ કે મારા પિતામહ તમારા અભિપ્રાયે મહાપાપી હતા તેને હું અત્યંત પ્રિય હતું તે મારા પિતામહ તમારા કહેવા પ્રમાણે નરકે ગયા હોવા જોઈએ, અને ત્યા તે ઘણું દુખે સંભળાય છે તેથી જો તમારૂ વચન જ હોય તો તેણે નરકમાથી આવીને મને કેમ નિષેધ ન કર્યો કે હે પાત્ર! તુ પાપ કરીશ નહા, અને હું તે પાપ કરવાથી ઘણું દુખ પામે છુ આવી રીતે ન થવાથી એ નિશ્ચય કર્યો કે દેહ અને જવ એકજ છે, ભિવ નથી તથા કઈ પરલોકમાં પણ જતો નથી” તે સાંભળીને આચાય વ્યા કે-“હે રાજા! જે કઈ પુરૂષને તમારી રાણીને ભગવતે તમે જાયે હોય તે તમે તેને કાઈ દડ કરા કે નહીં? રાજાએ ક–” તેને ઘણુ પ્રકારની પીડા ઉપજાવીને મારી જ નાખું” ત્યારે સૂરિ બન્યા-“ ને તે પુરૂષ તમને એમ કહે કે મને એક ક્ષણવાર મુક્ત કર કે જેથી મારા કુટુંબને શિખામણું આપુ કે હેપુરો આવુ અકૃત્ય કરવાથી હું અત્યત કદથનાનું સ્થાન થયો છું તેથી તમારે કોઈએ આવુ દુષ્ટ કમ કરવું - આ પ્રમાણે તમને પ્રાર્થના કરે તે તમે તેનું વચન અગીકાર કરે કે નહીં? રાજાએ કહ્યું –“ના, તેને રજા આપુ નહીં” ત્યારે સૂરિ બે કે-એજ રીતે તમારા પિતામહ તમને બંધ કરવા શી રીતે અહીં આવી શકે?” આ પ્રથમ પ્રક્ષને ઉત્તર પૂર્ણ થયે ·૪૩ થી આયા પર જ છે 9ત્રો અને આ પ્રમાણે સરીરે કહ્યા પછી રાજાએ ફરીથી કહ્યું કે હે ભગવન્! મારા પિતામહ મને સટ દેવા ન આવી શકે તે વિશે આપે સૂકમ બુદ્ધિથી ક પના કરીને મેટી ઉપમા વડે મને જવાબ આવે, પરંતુ એટલા માત્રથી જ મારી પ્રતિજ્ઞા ભગ તે નથી તેથી મારી પ્રતિજ્ઞા તે સત્યજ છે કારણ કે મારા પિતાની માતા પિતાના પિતાને ઘેર હતા, ત્યારથી જ આપના શાસનમાં અનુગગી હતા, તે પરણ્યા પછી પણ તેજ ધર્મમા સ્થિર હતા તેથી તે સર્વ છ ઉપર દયા રાખતા, દાન દેતા, શીળ પાળતા અને તપસ્યા પણ કરતા હતા, તે તે આપના કહેવા પ્રમાણે તે વગે ગયા છે જોઈએ અને તેને હું અત્યત વહાલો હતો, તેથી તેએ અણું આવીને મને કેમ બેઘ ન કર્યો કે-“હે પિવી તુ ધાર્મિક થા મને પણ ધર્મના પ્રસાદથી જ સ્વર્ગનું સુખ મળ્યું છે અને તારા પિતા મહે પાપનુ ઉપાર્જન કરીને નરકનુ દુખ પ્રાપ્ત કર્યું છે ” મને અહીં આવીને કેમ કહેતા નથી? કેમકે તેણીને અહીં આવતા કોઇ અટકાવનાર નથી દેવતાઓ તે છાએ વિચાર છે માટે આ પ્રમાણે નહીં થવાથી મારી પ્રતિજ્ઞા જ સત્ય થાય છે ” ભળીને સુરિ બે યા કહે રાજન ! તમે સ્નાન કર્યું છે, પછી શરીર ઉપર સુગધિ દ્રવ્યને લેપ કર્યો હોય, તથા ઉત્તમ વસ્ત્ર અને આભૂષણથી વિભૂષિત થયા છે, તે વખતે તમને કેઈ ચાડાળ કહે કે–“હે સ્વામી! આ અમારા વિદ્યાગ્રહમાં એક ક્ષણ વાર આવીને ઉભા રહો, બે અથવા વ્યયન કરે આવું તેનું વચન તમે અગી કાર કરે કે નહીં?” રાજાએ જવાબ આપે કે- તેવા અશુચિ. સ્થાનમાં પવિત્ર અગવાળો હું શા માટે જાઉં? અને તેનું વચન શી રીતે અગીકાર કરૂ ? તથા તેનુ તેવુ વચન સાંભળવાને પ્રસંગ જ મારે કેમ આવે ?” ત્યારે સૂરિ બે ય કે- હે રાજ! દે ક્રિય શરીરને ધારણ કરનારા, મળ રહિત, દિવ્ય સુખને ભજનારા અને મનુષ્ય સાથેના સબ ધ રહિત હોય છે વળી મનુ આદારિક શરીરવાળા અને અશુચિ (અપવિત) સાત ધાતુ, વિષ્ટા, મૂત્ર અને મળ યુન હોય છે તેમજ મનુષ્ય લેકને ગધ મરકી વિગેરેના ઉપદ્રવ વખતે અથવા દુકાળને સમયે પાચ એ જે જન ઉચે જાય તે મા ·બી ગપાળા પ્રકરણ ( by છે અને ઉપદ્રવ ન હોય ત્યારે ચાર જે જન સુધી ઉચે જાય તે વિશે કહ્યું છે કે- " चनारि पच जोयण सयाइ गधो य मणु लोयस्म। ૩૪ વ ને, ન દુવા તે કાર ?” મનુષ્ય લોકને ગધ ચાર અથવા પાચ જજન ઉંચે પ્રસરે છે તેથી કરીને દેવો અહીં આવતા નથી ” તથા– सकवि(त) दिचपेमा, विसयपसत्ता समत्तफत्तव्वा । अणहीणमणुभका, नरमवमसुह न इति सुरा ॥ २२ ॥ “ દિવ્ય પ્રેમમા સ ક્રમેલા હોય છે, વિષય સુખમાં આસક્ત હૈય છે, તેમના કર્તવ્ય (કાર્યો) સમાપ્ત થયેલાજ હાથ છે, તથા તેમના કાર્યો મનુષ્યને આધીન હોતા નથી તેથી તેઓ આ અશુભ મનુષ્યલકમાં આવતા નથી તેથી તમારી પિતામહીનું અહીં આગમન સમતું નથી કારણ કે તેમને મનુષ્ય ભવસ બધી મોહ હોતે નથી તથા તેઓ આ મનુષ્ય લેકના દુધને સહન કરી શકતા નથી એ પ્રમાણે બીજા પ્રશ્નને ઉત્તર પૂર્ણ થયે. આ પ્રમાણે સૂરિએ રાજાને પ્રત્યુત્તર આપે તે પણ તે ફરી થી બે કે--મારી પિતામહીને અહીં નહી આવવાનું કાર આપે બુદ્ધિના વૈભવથી કપરી ઉપમાવડે સિદ્ધ કર્યું પરંતુ મે. દેહ અને જીવને અભેદ (એકયતા ) ઘણી યુક્તિઓથી સિદ્ધ કર્યો છે તેથી મારી પ્રતિજ્ઞા સત્યજ છે તે આ પ્રમાણે-એક ચેરને મે છિદ્ર વિનાની કુભીમા જીવતે નાખ્યું હતે પછી તે કુભીને ૮૮ રીતે ઢાડી દીધી અને તેના પર ચતરફ મટી વિગેરે પદાર્થને સ જજડ લેપ કર્યો, પછી થોડા દિવસે તે કુ ભી ઉઘાડી, તે ચોરને મરે વ્યો છે પરંતુ તેના જીવને નીકળવને કાઈ પણ માગ જે નહું તેથી જાણ્યું કે–આની ચેતન્યની શકિત એનાજ શરી રમા લય પામી છે જે કદાચ જૂદે કોઈ જીવ પદાર્થ હોત તો તેને બહાર નીકળવાને માર્ગ પણ હેત તે માર્ગ નહીં હોવાથી મારી પ્રતિજ્ઞા સત્ય છે " આ પ્રમાણે રાજાએ કહ્યું ત્યારે સૂરીશ્વર બનવા પિતાની મા ·શ્રી આચાર્ય મહારાજ નીશ ગુણે કે––“હે રાજન ! એક યરામ દુદુભિને વગાડનાર રહેલે હોય તે લેયરાનું દ્વાર સારી રીતે દઢ બધ કરી અને પછી તે દુદુભિ વગાડે, તો તેને શબ્દ બહાર રહેલા મનુષ્યો સાભળે કે નહીં?” રાજા એ કહ્યું-“હા, સાભળે” સૂરિ બન્યા તે શબ્દને નીકળવાનું કાર છિદ્ર કંઈ પણ ઠેકાણે જણાય છે?” રાજાએ કહ્યું-“ ના સૂરિ બન્યા–જ્યારે સ્થળ પરિણામવાળા શબ્દને નીકળવાનું દ્વાર દેખા તુ નથી, તે આકાશની જેવા અરૂપી આત્માને નીકળવાનું દ્વાર શી રિીતે દેખાય ? ” આ ત્રીજા અને ઉત્તર મૂરિ મહારાજે આ પ્રમાણે જવાબ આપ્યા છતા રાજાને બરા બર શ્રદ્ધા ઉત્પન્ન થઈ નહીં તેથી તેણે ફરીથી કધુ કે –“હે ભગ વાન! આ પણ આપે પોતાની બુદ્ધિથી ઉપમા પ્રમાણ વડે જીવની સિદ્ધિ કરી, તે પણ મારા હૃદયમાં તે વાત દઢ થઈ નથી કારણ કે તેજ કુ ભીમા મુદ્રિત કરેલા ચેરના કલેવરમાં કૃમિઆઓ પડેલા હતા તે તે છ છિદ્ર વિનાની કુભીમા કયા કારથી પિઠા? વળી એના શરીરમાં પણ છિદ્ર દેખ્યા નહીં કે જેથી તેના શરીરમાથી જી નીકળ્યા હોય એમ સિદ્ધ થઈ શકે તેથી મેં નિશ્ચય કર્યો કે વિકાર પામેલા ચારના શરીરનું જ એવુ રૂપ થયુ તે એ રીતે મારી પ્રતિજ્ઞા જ સત્ય થાય છે પ્રશ્નના ઉત્તરમાં મૂરિ બ યા કે–હે નાજન ! અગ્નિથી અત્યંત તપાવેલ લેટાના ગળામાં અગ્નિ પડે છે કે નહીં ?” રાજાએ કહ્યુ—-“હા, તેમાં અગ્નિને પ્રવેશ છે' ત્યારે સૂરિ બન્યા તે લેઢાના ગળામાં છિદ્ર નહી છતા પણ જેમ અગ્નિને પ્રવેશ સંભવે છે, તે જ પ્રમાણે જીવ પણ કાર-છિદ્ર વિના પ્રવેશ કરી શકે છે એમ કેમ શ્રદ્ધા કરતા નથી? આ રીતે ચોથા પ્રશ્નને ઉત્તર સમાપ્ત થયું છે આ પ્રમાણે સૂરિએ કહ્યું તે પણ રાજ ફરીથી બે કે-- “હે ભગવન ! આપના કહેવામાં એમ છે કે સર્વે જે સરખા જ લક્ષણવાળા છે, તે ઘટી શકતું નથી કેમકે જે લક્ષણ સખુ દાય તે સર્વનું બળ પણ સમાન જ હોવું જોઈએ અને તેમ હોય તે તે પ્રત્યક્ષ પ્રમાણથી વિરૂદ્ધ છે કેમકે બાળકે મૂકેલું બાણ નજીકમાં જ આ ·બિg સમીપની કો માળા પ્રકરણ પડે છે, અને જુવાને છેલ્લું બાણ દર જાય છે તેથી કરીને જીત અને દેહને અભેદ માનીયે તે તે સર્વ ઘટે છે, અર્થાત્ નાના શરી રમા થતુ બળ છે અને મોટા શરીરમાં મોટું બળ હોય તેથી કરીને સર્વ ઇવેનું સમાન લક્ષણ માનવાથી તેમનું બળ પણ સમાને માનવાથી તે ઘટી શકતું નથી, તેથી મારી પ્રતિજ્ઞા જ સત્ય થાય આ પ્રમાણે રાજાએ પૂવપક્ષ (પ્રધ) કર્યો, ત્યારે આચાર્યું ઉત્તરપક્ષ કર્યો કે—“હે રાજન! કઈ બળવાન જુવાન ધનુષધારી વાસના અથવા શગડાના ધનુષ ઉપર બાણ ચડાવીને તેને છોડે, તે તે બાણ જેટલી ભૂમિને ઉઘન કરે છે (એટલે દર જાય છે ) તેટલી જ ભૂમિને તે જ બાણ તે જ ધનુષધારીએ બાળકને કીડ કરવાના ધનુષ ઉપર ચડાવીને મુખ્ય હોય તે ઉ3 ઘન કરે? કે સમીપની ભૂમિમાં પડે ?” રાજાએ ક–“તે ભૂમિ ઉપર જ પડે, પરંતુ પ્રથમના બની જેટલી દૂર ભૂમિ સુધી જઈ શકે નહીં ” સૂરિએ પૂછયુ—“ તેનું શું કારણ?” રાજાએ ક–“તેમ સાધનની ખામી, એજ કારણ છે કેમકે બાણ મૂકનારે તે જ છે, તે પણ બાળને ક્રીડા કરવાનું જે ધનુષ છે તે નિર્મળ સાધન હોવાથી તેટલા દૂર બેત્ર સુધી તે બાણ જઈ શકે નહીં ત્યારે સૂરિ બે યા–“હે રાજન! એ જ પ્રમાણે બાળકનું શરીર પણ ધાતુની અમુણિને લીધે નિર્મળ સાધન છે, અને જુવાનનુ પુષ્ટ શરીર સબળ સાધન છે 'રાજાએ કહ્યું- જુવાન અને બાળકનું બિન ભિન્ન વી હેવાથી જીવનુ લક્ષg જે સમાન વીર્ય પણ આ કહે છે તે અમાત્ય છે ” સૂરિ છે –“ મજબુત કાવડે કરીને જે ભાર વહન કરાય છે, તે નાની કાવડ કરીને ભાર વહન થઈ શકતું નથી કારણ કે સાધનનુ નિર્બળપણ છે આ જ તારા પ્રશ્નો ઉત્તર સમજી છે તેથી કરીને સર્વે નુ સમાન જ લક્ષણ એમ અગીકાર કર ” એ પાચમા પ્રશ્નનો ઉત્તર જાણ ૫. આ પ્રમાણે કહ્યા છતા રાજા ફરીથી બે છે કે-“હે ભગવાન ' મે એક રને જીવતેજ ત્રાજવામાં મૂકીને જે, પછી તેને ગળા મા કા દઈને મારી નાખે તેના શરીરમાથીએક બિદુ પણ રૂધિર પડયુ નહતુ પછી તેને મરેલાને ત્રાજવામા નાખે તે પણ D ·શ્રી આચાર્ય મહારાજના છન્ની મુણે . પ્રથમની જેટલો જ તેને તેલ થયે જરા પણ હીન-એ છે કે નહીં. તેથી મે તર્ક કર્યો કે જે દેહથી ભિન્ન કઈ છવ પદાર્થ હોય તે તે જીવ ગયા પછી શરીરને કાઈક પણ ભાર ઓછો થ જોઈએ તેમ તે થયું નહિ તેથી જીવ અને શરીર એકજ છે ભિન્ન ભિન્ન નથી એમ મારે પક્ષજ સિદ્ધ થયે” તે સાંભળીને આચાર્ય મહારાજે પ્રત્યુત્તરમાં જણાવ્યું કે-“હે ગજન' કઈ માણસ ખાવી પાણી ભરવાની ચામડાની મસકને ત્રાજવામાં નાખી તેને તેલનિશ્ચિત કરે પછી તેજ મસકમાં વાયુ ભરીને ફરીથી ત્રાજવામા નાખીને તેને તેલ કરે, તે તેમાં કોઈ પણ ભારની વૃદ્ધિ થાય?” રાજાએ કહ્યું ના, કોઈ પણ વધે નહી ” સૂરિ બે યા–“જે તેમાં ભારની વૃદ્ધિ ન થાય, તે અમૃત એવા આત્માને ભાર શરીરમાં શી રીતે વધે?” એ છઠ્ઠા ધનને ઉત્તર પૂર્ણ થયે ૬ ત્યા૫ડી રાજાએ ફરીથી પૂર્વ પક્ષ કર્યો છે-“એક ચારને મે સૂધ્ય કકડા કરીને જો તે તેમાથી ચામડી, રૂધિર વિગેરે સાત ધાતુઓ જોઈ તથા મલ મુન જોયા પતુ કાઈ પણ સ્થાને જીવને જે નહી તેથી મેં નિશ્ચય કર્યો કે જીવ અને શરીર એક જ છે ભિત નથી ” આ પ્રમાણે પ્રદેશ રાજાનું વચન સાંભળીને સૂરિ બે યા–“હે પ્રદેશ રાજન ! તુ પણ વપછી લેકની જે અતિ મૃઢ લાગે છે ” રાજાએ પૂછ્યું કે-“વપજીવી જનનું દઈ તો કેવું છે? તે કહે” ત્યારે આચાર્ય બે વાકે— કેટલાએક પછવી લોકે કે જેઓ નાક કાપીને તેને વેચીને બાજીવિકા કરનારા હોય છે તેઓ એકદા એકઠા થઈને પોતપોતા ની કુહાડી વિગેરે ઉપકારણે લઈને અશન પાન વિગેરે ભાતુ લઈને વનમાં ગયા ત્યાં જઈને કોઈ એક પુરૂષને તેમણે કહ્યું કે-“આ સૂકી અરીનુ કાઇ છે અને આ સૂકા આકડાના વૃક્ષનું કાઇ છે આ બન્નેમાથી અગ્નિને ઉન્ન કરીને તુ અન્ન રાધવાનું કામ કરજે અમે બપોર પછી અહીં આવશુ અને અહીં જ ભજન કરીને સાય કાળે ઘેર જઈશુ”તે સાંભળીને તે પુરુષે તેનું વચન અગીકાર કર્યું પછી તેઓ કાદ લેવા માટે ભિન્ન ભિન્ન સ્થળે ગયા પેલે આદેશ કરેલે માણસ સુખેથી વૃક્ષની નીચે સૂઈ ર મ પ તેમને આવવાને સમય ·શ્રી ગુણમાના પ્રકરણ થયે જાણી તે ઉઠ અને અગ્નિ ઉસન્ન કરવા માટે વ સલાવડે અરgિ લાકડાને છોલવા લાગે તેના કકડેકકડા કર્યા તે પ તેમ તે કઈ ઠેકાણે અગ્નિ જે નહી તે જ રીતે આકડાના કાક ના પણ કકડા કરીને જોયુ તે પશુ અકિ દે નહિ અમિ વિના આ પાક થઈ શકે નહિ, તેથી તે અત્યંત ખેદયુક્ત રહ્યો ત્યારપછી તે કાઇવાહકે કાક લઈને આવ્યા, અને તેને પૂછ્યું કે- અરે! તે અપાક કર્યો કે નહી?” તે બે - અમિ વિના શી રીતે કરૂ?” તેઓ બેત્યા કે-“અરેઅરનિ કાઇ અને આનુ કાઈ અખિનું સ્થાન છે, તને આપીને અમે ગયા હતા તેની તે તેમાથી કેમ અગ્નિ ને પ્રગટ કર્યો નહીં?', તેણે કહ્યું કે તે બંને કાન્ના સુમ્બ કા કરીને જોયું પણ અગ્નિ પ્રાપ્ત થયો નહીં આમે કરલા કકડાને શશિ જુઓ "તે માભળીને તેઓ કપ પામીને બેન્યા કે-“અ તુતે મૂર્ખ છેઆ રીતે તેમાથી અને શી રીતે મળે?” તે બોલે ત્યારે કેવી રીતે તેમાથી અગ્નિ પ્રાપ્ત થાય તે માભળીને તે એએ અણિન કા નીચે રાખીને અને આકડાનો દડ ઉપર રાખીને તેમનું પરસ્પર મથન કર્યું તેની વચ્ચે છાણાને ભૂકા પણ નાખે. તેમ કરવાથી અગ્નિ પ્રગટ થયે તેને સળગાવીને તે વડે અન્નપાક કર્યો. પછી રસાઈ જમીને સર્વ પિતપતાને ઘેર ગયા હે રાજા' આ દEાતની જેમ તુ પણ મૂર્ખ છે સરિએ કહ્યું ત્યારે રાજા કે-“તમે નિપુણ છે, વળી જ્ઞાની તેમ છતાં આ સભાની સમય “તુ મૂખ છે એવુ વચન કરીને મારૂ અપમાન તમે કેમ કર્યું ? આમ કરવું તમને એમ નથી ” આચાર્યે કહ્યું—“હે રાજન્ ! આ મનુષ્ય લેકમાં મનુષ્યની કેટરી પર્ષદા (સભા) છે? તે તું જાણે છે? રાજાએ કહ્યું- “હા, જાણુ છુ ચાર પર્ષદ છેરાજપર્વદા ૧, ગાથા પતિ પર્વદા , બ્રાહણ પર્વદા ૩, અને કપિ પર્વદા ૪” ફરી આચાર્ય બન્યા-તે તે પદાઓમા કેઈએ અપરાધ કર્યો હોય તે તેને કે કે ઇડ થાય? તે તું જાણે છે?” રાજાએ કહ્યું-“હા જાણું છું ભામાં કોઈએ અપરાધ કર્યો હોય તે તેને છેટી ને એટલે ટુકડા ( આ પ્રમાણે રાક્ષ ૧ ગલે ·શ્રી આચાર્ય મહાગના ત્રીશ ગુણે ૪. કરી કરીને મારવામાં આવે છે ૧ ગાથાપતિની સભામા કેઈ અપ રાધ કરે તો તેને તરફ ઘામના પૂળાથી સળગાવવામાં આવે છે ૨ બ્રાહ્મણની સભામાં અપરાધ કરનારને લેઢાની તપાવેલી સળીવડે કપાળમાં ડામ દેવાય છે ૩ અને ઋષિની સભામાં અપરાધ કરનારને કવિઓ વાણિવકે તિરસ્કાર કરે છે ક આ પ્રમાણે દડ અપાય છે” તે સાંભળીને સૂરિ બે થી કે-“હે રાજા ! આ પ્રમાણે જાણતા ના તુ અમને કેમ ઉપાત ભ દે છે? ક તુ કુયુક્તિ કરીને વાર વાર બેલે છે કે મારી જ પ્રતિજ્ઞા સત્ય છે, એવું બોલીને તું વકતાને ધારણ કરે છે તેથી તેને અપરાધીને અમારે આ તારાદડ કરો રોગ્ય છે આ રીતે સાતમા પ્રશ્નનો ઉત્તર સમાપ્ત થયે. ૭ અહીં કેઈ એમ કહે છે કે-“તમારે મને આવુ (તુ મૂખ છે એવું ) કહેવું ગ્ય નથી ” આ વાકથથી આર ભીને તેનુ સૂરિએ સમાધાન કર્યું ત્યા સુધીનો આઠમે પ્રશ્ન જાણવા ત્યારપછી પ્રદેશી રાજા બોલે કે –“હે પૂજ્ય ! પહેલા જ પ્રશ્નમાં મા મનની ક પન આપે કહી બતાવી, તે જ વખતથી હ પ્રતિબંધ પામે છે તે પણ ઘણા પ્રને કરવાથી મને લાભ છે એમ ધારીને મે વક્રતા ધારણ કરી છે હવે આપ તે મહાસાની છે, તેથી મને શરીરથી ભિવ જીવ દબાડા આ પ્રમાણે રાજાએ કહ્યું, તેજ વખતે તેની પાસે રહેલા વનના પાદડા તથા તેની નાની શાખાઓ ચલાયમાન થઈ તેને આચાર્યે કહ્યું કે–“હે રાજી આ વૃક્ષના પાદડા તથા શાખાઓને કેઈ દેવ કે બીજો કોઈ હલાવે છે?” રાજા બે યો-“એને વાયુ હલાવે છે તેમાં શું સંદેહ છે?' સૂએિ કહ્યું-“તુ વાયુને જુએ છે?” ગજા બે-“ના, હુ ચક્ષુવડે જેતે નથી, પરંતુ તે વાયુ પશ ગુ કરીને પ્રત્યક્ષ જ છે ભલે ચબુથી પ્રત્યક્ષ ન હોય ” ત્યારે સુરિ બે વા-“જેમ તુ વાયુને સુવડે જ નથી અને સ્પર્શ ઈદ્રિયવડે પ્રત્યક્ષ માને છે એજ કે જ્ઞાન ગુણવાળ જીવને મનાવટ પ્રત્યક્ષ સ્વીકાર કર તે પણ ચલુવડે પ્રત્યક્ષ નથી ” આ આઠમે અથવા નવમાં પ્રથમ બાર થયે ૮-૯ S ·શ્રી ગુણમાં પ્રકરણ ફરીથી રાજાએ પૂછયુ--આપે ક થવાને અને હાથીને પણ જીવ સરખેજ કહ્યા તે શી રીતે માની શકય? નાના સ્થાનમાં નાની વસ્તુ રહી શકે છે અને મોટી વસ્તુ ને મોટા સ્થાનમાં રહી શકે તેજ એ છે આચાર્ય બન્યા–“હે આયુષ્યન્ ! આ તારા પ્રશ્નના જવા બમાં દીવાની પ્રજાનું દ્રછાત જાણવાનું છે દીવાને કોઈ મોટી શાળા માં રાખ્યું હોય તે તે આખી મેળે શાળામાં પ્રકાશ કરે છે, તેજ દીનાના ઘરમાં મૂક્યો હોય તે તે તેટલાજ ઘરને પ્રકાશિત કરે છે, તેજ દીવાને ઘડામાં રાખે છે તે તે ઘડાને જ ઉદ્યોગ કરે છે, અને તેજ દીવાને નાના કળસમા રાખ્યો હોય તે તે તેને જ પ્રકાશિત કરે છે એ જ રીતે આમ પણ જેટલા શરીર રૂપ ક્ષેત્રને અવગાહીને રહ્યો છે, તેટલા જ શરીરથેત્રને ચેતના રૂપ ગુણ કરીને પ્રકાશિત કરે છે આ નવ મે અથવા દશમે ઉત્તર જાણ ૯-૧૦ આ પ્રમાણે આચાયે કહ્યું, ત્યાર કરીથી રાજ છે કે કે-જે કે આપના વચન સાંભળીને નિ શકપણે પ્રતિબંધ પામે છે, તે પણ મારા બાપદાદાને ચિરકાળથી આવતે માર્ગ ત્યાગ કરવા હુ સમર્થ નથી આ પ્રમાણે તેનુ વચન સાંભળીને સૂરિ બે ચા- “હે રાજન ! આ તે બેઉવાથી તેનું લેહવણિક જે થયો રાજાએ પૂછયુ-“તે લેહ-વણિક કે હતા ? મૂરિયા-સાભળ કઈ એક ગામમાં ઘણા વણિજે એકઠા મળી ગાડી લઈ કઈ ગામ તરફ ચા-પા, માર્ગમાં તેઓએ એલેહ (ઢા)ની ખાણ જોઈ, તેથી તે સર્વેએ પોતપોતાના સર્વ ગાડાઓ લેહથી ભરી દીધા પછી તેને વેચવા માટે કઈ નગર તરફ જતા માર્ગમાં એક તાબાની ખાણ તેમની દ્રષ્ટિએ પડી તે જોઈને તેઓ હર્ષ પામી પરસ્પર બોલ્યા કે અહી આ તાબુ લેવાથી આપણને ઘણું લાભ થશે, તેથી આ લેઢાને ભાર ત્યાગ કરીને આપણે તાબુજ લઈએ તે સાભળીને માત્ર એક જ વણિક વિના બીજા સર્વએ તે વચન અગીકાર કર્યું અને લેહ ત્યાગ કરી સર્વ ગાડાએ તાળાથી ભર્યા તે એક જ વણિકે ચીત કુતિ, પરિપત્તિથતિ“પકિત પુરૂષ જેને અગીકાર કર્યો છે તેનું જ પાલન કરે છે ” એમ વિચારીને તે .

·શ્રી આચાર્ય મહારાજ ! છત્રો ગુણ લેઢાને ભાર હું નહીં ત્યારપછી આગળ ચાલતા તેઓએ મામા રૂપાની ખાણ જોઈ ત્યારે તેઓ હર્ષથી કથા છે. આ તાબુ તે અ પ મ યવાળું છે, અને રૂપ તે ઘણા કન્યા છે તથા તાબને તજીને ૩૫ જો તે સાભ નીને તે એક મઢ વણિકવિના બીજા રાવેએ તાબાનો ભાર ત્યાગ કરી સર્વ ગાડાઓમા રૂપાને ભાર ભર્યો ત્યાથી આગળ ચાલતા સોનાની ખાણ જોઈ તેથી સર્વેએ હર્ષિત થઈ રૂપાને ત્યાગ કરી માના ભાર ભર્યો છે પણ તે એક મૂઢ વર્થિકે લેઢાને ત્યાગ કર્યો હ ત્યાંથી આગળ જતા તે ઓએ રત્નની ખાણ જોઈ તેથી તેઓએ સોનાનો ત્યાગ કરી ને ભર્યા તે મૂટે તે લોઢાને ભારત જ નહીં પછી તે સર્વે પિતાને ઘેર આવ્યા તેમા તે સર્વે રત્નવાળાઓ સમૃદ્ધિવાળા અને સુખી થયા અને તેને ગ્રહણ કરનાર વણિક લહાને વેચવાથી અપ લાભ પાપે અને બીજા અને મેટી સમૃદ્ધિવાળા પશ્ચાત્તાપ કવા લા આ છાત પ્રમાણે છે. રાજા ' તુ પણ સત્ય જ્ઞાનરૂપી રનને પામ્યા છતા પણ મિથ્યાત્વ રૂપી લેહના ભારનો ત્યાગ ન કરે, તે તુ તે લેહરણિકની મ મ બનીશ” એમ આચાર્યે કહ્યું ત્યારે રાજા જે કે-“હુ લેવકની જમ પશ્ચાત્તાપવાળે નહીં થાઉં " એમ કહીને રજાએ ચિત્ર સારથીની જેમ શાવકના તે ગ્રહણ કર્યા. પછી રાજા ઉઠવાની ઈરછ કરતે તે, તેટલામા આચાર્યે કહ્યું- હે રાજા આચાર્ય કેટલા પ્રકારના હોય છે? અને તેમનો કેવી રીતે વિનય કર જે એ? તે તું જાણે છે?” રાજાએ કહ્યું-“s જાણ છે આચાર્ય ત્રણ નકારના –કળાચાર્ય, શિલ્પાચાર્ય અને ધમચાવે તેમ કળાચાર્ય અને શિલ્પાચાર્ય એ બેને સુદર ભેજ વસ્ત્ર, ભૂષણ અને આજીવિદ વિગેરે આપીને સતુષ્ટ કરવા જોઈએ. અને ધર્માચાર્ય વા વાર નમસ્કાર કરવા, વારવાર ખમાવવા, શુદ્ધ અને પાણી વડે તથા સ્તુતિવડે સ તુ કરવા જોઈએ આ પ્રમાણે રાજાએ કહ્યું ત્યારે સૂરિ બેઃ કે-“જે એ પ્રમાણે તે જાણે છે, તે તે વક્રપણાને લીધે જે અપરાધ કર્યો છે, તેને માવ્યા વિના જવા ઈચ્છે છે” ત્યારે રાજા બો -“આ વિષમા મારી ·પર શ્રી ગણમાળા પ્રકરણ એવી છે કે કાલે પરિવાર સહિત મોટી કૃદ્ધિથી આપને વાદીશ અને મારે અપરાધ ખમાવીશ” એમ કહી રાજા ઉડીને બારથી સ હિત પિતાની કતાબી નગરીમાં ગયા પછી બીજે દિવસે સૂર્યોદય થતા સર્વ રાજવને એકઠો કરી મહા ઉત્સવ પૂર્વક આચાર્ય પાસે આવી ત્રણ પ્રદિક્ષણ પૂર્વક વદના કરી ફરીથી બાર ને દઢ ક્ય, પિતાને અપરાધ ખમા અને ધર્મદેશનાનું કવણ કર્યું. ત્યાર પછી ગજા ઉભે થઈને જવા ઇરછે છે, તેટલામા આચાર્ય તને કહ્યું કે-“હે રાજા ! આજથી તુ ધર્મને આધાર થયું છે તેથી ઉ વાનની જેમ, નાટકશાળાની જેમ ઈબુ (શેરડી) ના શેત્રની જેમ અને ખળના વાડાની જેમ પ્રથમ મનહર થઈને પાછળથી અમને હર થઈશ નહીં જેમકે ઉવાન પ્રથમ નીલું હોય ત્યારે પત્ર, પુષ્પ અને ફળથી ભરપુર હાઈને રમણીય દેખાય છે અને તેજ ઉયાન સુકાય જાય ત્યારે પત્ર, પુષ્પ અને ફળરહિત હોવાથી અરમણીય લાગે છે નાટક શાળા પણ ગીત, નૃત્ય, વાજી ના શદ તથા હાસ્યવિવાસાદિકથી સહિત હોય ત્યારે રમણીય લાગે છે, અને તે રહિત હોય ત્યારે આ ૨મય લાગે છે ઈસુના ક્ષેત્રમાં જ સુધી ઈનું ખવાતી હેય, બીજાને દેવાતી હોય અને પિલાની હોય ત્યાં સુધી તે ક્ષેત્ર રમણીય લાગે છે, અને ઈસુને અભાવે તેજ ક્ષેત્ર અરમણીય લાગે છે તથા ધા ન્યનું ખળું પણ જયારે તેમાં ધાન્યનાડુ ન ખાતા હોય, મસળી તા હેય, ઉપશુતા હોય, તેમાથી અનાજ દેવાતુ છે અને ખાતુ હોય ત્યારે તે રમણીય લાગે છે, અને તેમાથી ધાન્ય વિગેરે સર્વ લઈ લીધા પછી તે જ ખળુ અરમણીય લાગે છે એ જ પ્રમાણે તુ અત્યા ૨ સુધી રાજ્યનું પાલન કરવાથી તથા સર્વને આજીવિકા આપવાથી રમણીય છે, અને હવે પછી તુ રાજ ઉપર પણ મેહરહિત થઈને કેટલાકની બાછવિ ને નાશ કરવાથી તથા દાનશાળાદિક બધ કર- વાથી અરમણીય થઈશ નહીં” આ પ્રમાણે ગુરૂએ કહ્યું ત્યારે રાજા બે છે કે-“હે સ્વામી! મારા કે દેશના સાત હજાર ગામે છે તેની ઉપજના ચાર ભાગ કરૂ છુ તેમાં એક ભાગ હની, અશ્વ વિગેરે સિન્યના નિર્વાહ માટે ખુ છું, બીજો ભાગ ભડારમાં નિધાન રૂપ ૧ધાન્યનું ખ) ·તો આચાર્ય મહારા ા ત્રીશ છે કે રાખુ કે, ત્રીજો ભાગ અત પુરના ની આજીવિકા માટે રાખું છું, અને ચા ભાગ દાનશાળામાં આપુ છુ તે દાન શાળામાં અતિથિઓ, પથિકે, મુનિઓ અને બ્રાહ્મણાદિક નિમુકેને અન્નદાન અપાશે ” આ પ્રમાણે કહીને રાજા ઉત્તમ બમપાસક (શ્રાવક) થયે પછી સૂચિને વરને તે પોતાની નગરીમાં ગયે પષધ અને ઉપવાસ વિગેરે થાવકના વડે આત્માને પવિત્ર કસ્તે તે રાજા કાળને નિમન કરવા લાગ્ય આચાર્ય મહારાજે પણ પિતાને અભિનેહ સુધી (એક માસ સુધી) ત્યાં રહીને પછી વિહાર કરે ત્યારપછી રાજ રાજાનું પાલન કરીને અને તે પણ વિષયે થકી ૫ રમુખ થયો, તેથી શેરીકાતા નામની તેની પટ્ટ રાણીને તે અનિષ્ટ થશે. તેણીએ પિતાના શરીકાત નામના પુત્રને બેલા પીને કહું કે –“હે પુત્ર! તારા પિતા રાજ્યને ઈતા નથી, તેથી તુ તેને હણને નયસુખ ભાવ” તેનુ ને વચન તેને અગીકાર કર્યું નહીં, ત્યારે તેણીએ વિચાર કર્યો કે–જે આ પુત્ર ! આ મારૂ નુ વચન તેના પિતાને કહેશે તે માટે અનર્થ થશે આમ વિચારીને તે રાએ પતિને મારવા માટે તેને જનમ વિભાળ્યું તે વિશ્વના વિકાથી શરીરમાં અત્યંત વેદ થયા છતા પણ તથા તેને અપરાધ જવા આવ્યા છના પશુ રાજાએ તેણીના ઉપર વેશ માત્ર પણ ક્રોધ કર્યો ન પછી રાજા આશાપને વદના કરી, પછીનું સ્મરણ કરી, સર્વ જેને ખમાવી તથા ભકા પા. 4 પ્રજાપ્તાન (અનશન) કરી સમાધિથી મરણ પામી સાવ દરેકમા ભૂવોભ નામના વિમાનમાં ચાર પોપમના આયુષ્યવાળે દેવ ઉપન્ન થયે આ પ્રમાણે ભગવાનનું વચન સાંભળીને ગતમ ગણધર ફરીથી પૂછયું કે-“ હે ભગવાન! આ દેવ સ્વગથી ચવીને કયા ઉત્પન્ન થશે?” ભગવાન Oિા–“આ દવ સ્વર્ગથી ચગી, મહા વિદેહ ત્રિમ શ્રેણી પુ. થડ, પ્રવ્રયા લેશે અને અનુક્રમે કેવળ જ્ઞાનને પામીને સિદ્ધિવિધને વરશે તેથી સવ દુબેને અત કરશે-પાન પામશે પ્રમાણે આચાર્યના અઢા માં ગુરુ ઉપ- શ્રી કેશીકુમાર અને પ્રદેશ રાજાની કથા કહી એ રીતે અઢાર ગુણ પૂર્ણ થયે ૧૮ { આ

·પક
થી અમાળા પ્રકરણ
નાના પ્રકારના દેશની ભાષાને જે જાણે, તે નાનાવિધ દેશ
ભાષા કહેવાય છે આચાર્યને ભિન્ન ભિત દેશોમાં વિચરવું પડે
છે, તેથી તેઓ જે તે તે દેશની ભાષા જાણવામાં નિપુણ
હેય, તે તે તે દેશના લોકોને તે તે ભાષાએ કરીને
પ્રતિબોધ આપવા સમર્થ થ શકે છે અન્યથા થઈ શક્તા નથી આ
ગશિમો ગુણ કહ્યો ૧૯
જાવ આ જુ”- આચાર્ય પાચ પ્રકારના આચાર
કરીને યુક્ત હોવા જોઈએ તે પાચ આચાર આ પ્રમાણે જ્ઞાનના
આચાર કરીને યુક્ત હોય છે તેથી અતિ, યુન, અવધિ, મન પર્ય
અને કેવળ આ પાચ જ્ઞાનમાથી જે સભરે તે કોઈ પણ એક બે
વિગેરે જ્ઞાનવડે યુકત હોવા જોઇએ અને જ્ઞાન મળધી કાળે વિનય
પૂર્વક કરે ઈવાદી આચારને પાવણ કરવાવાળા એ વીશમે ગુ9
કો ૨૦
દર્શનાચાર યુપ્ત-દર્શનના આચારે કરીને યુકત અહી
દર્શન એટલે સમ્યકત્વ-તતવને વિષે શ્રદ્ધાન જાણવુ તેથી આચાય
સમકિતના આચારવડે સુકત હૈવા જોઈએ એ એકવીશ ગુણ ૨૧
ચારિત્રાચાર યુકત-ન્ચારિત્ર ૩૫ આચારે કરીને યુકત હોવા
જોઈએ તે બાવીશમે ગુણ ૨૨
તપ આચાર યુકતપ રૂપી આચાર કરીને યુક્ત હેવા
જોઈએ એ વીશ ગુણ ૨૩
વિર્યચાર યુકત—ધિય એટલે મન, વચન અને કાયાનું બળ
તેનું જે આચરણ કરવું તે વિચાર કહેવાય છે, તે વિચાર કરીને
યુક્ત હોવા જોઈએ એ ચોવીશ ગુણ ૨૪
સત્રાર્થ તદુભાવિધિજ્ઞ––સૂત્ર, અર્થ અને તે બનેને ભણવું
ભણાવવું તથા તેને ઉપદેશ આપે તે રૂ૫ વિધિને જાણુનાર હૈવા
જોઈએ એ પીશમે ગુણ ૨૫
આહાણ હેતુ ઉપનયન નિપુણ-આહરણ એટલે દષ્ટાત, તથા
હેતુ, ઉપનય અને નય આ ચારને વિષે નિપુણ હેવા જોઈએ એટલે

·શ્રી આચાર મસાજના પ્રમોશ ગુમ ૫૫ એટલે અણુય કે આહરણ નિપુણ ૧, હેતુ નિપુણ ૨, ઉપનય નિપુણ ૩ અને નય નિપુણ આચાર ગણે છે તેમની અનુક્રમે વ્યાખ્યા આ પ્રમાણે છે- આહ9. એટલે દછાત, તે સિદ્ધાતની પદ્ધતિથી “જ્ઞાત” એ નામે કહે વાય છે તે વિષે સ્થાનાગ સત્રમાં કહ્યું છે કે – દે છે पनचे त जहा-बाहरण १ बाहरणत से २ श्राहरणतहासे ३ ઉ2 આ આલાવાની વ્યાખ્યા આ પ્રમાણે છે –પ્રયે ગમા રહે અર્થ જેનાથી જણાય તે જ્ઞાત એટલે દાત કહેવાય છે તે ચાર પ્રકારનું છે તે આ પ્રમાણે–આહરણ ૧, આહરણ તદેશર, આહરણ તરાજ ૩, ઉપન્યાસપનયર તેમાં પ્રથમ આવરણ એટલે શું તે કહે છે – પ્રયાગમ રહેલો અર્થ જેનાવડે અહરણ કરાય તે આહરણ કહેવાય છે એટલે કે પ્રયોગમાં જેટલો અર્થ છે, તેટલે અર્વ અથ જમા મળી શકતો હોય તે અહરણ કહે વાય છે અર્થાત આહરણ એટલે પૂર્ણ દાત જેમક-“પાપ દુખને માટે થાય છે બ્રહ્મદત્ત ચક્રીની જેમ” આ પ્રયોગમાં સર્વ પ્રકારના પાપને દુખનું કારણ કર્યું તો બ્રહ્મર ચક્રીવિષે સવથા પ્રકારે જોયું છે માટે આ (બ્રાન્તનુ) દાત આહરણ કહેવાય છે ૧ હવે આહ રણતદેશને શુ અર્થ ? તે કહે છે-જે પ્રયોગમાં દરતને કોઈ એક દેશ-ભાગ સદશ હોય છે, તે દેશને આશ્રીને આહારણપણે-૮ણાત પણે દેખાડવામાં આવે, તે તે આહરણતદેશ કહેવાય છે જેમકે- આ સ્ત્રીનું મુખ ચદ્ર જેવું છે ” આ પ્રયોગમાં મુખને શ્યતા ગુણ વર્ણવે છે પરંતુ આખા મુખનું વર્ણન કરવાનું નથી તેથી કરીને ચંદ્રની સમ્યાનારૂપ એક દેશની જ અહીં ઉપમા બાપેઢી છે પરંતુ મુખ ઉપર રહેલા નેત્ર, નાસિકા વિગેરે અવયના અને વિષે સભવતા નથી તેમજ ચદ્રનો અદર રહેવું તેલ કપરું પણ મુખને વિષે સભવતુ નથી પરંતુ એક મ્યતાગુણ જ માન અહીં ચદ્રના દણાતથી ઉપમા અપાય છે આ બીજે દુષ્ટાતને નકાર કહ્યાં ? આહરણતદા–જ પ્રગમાં જ કાઈ સાવ્ય હેય અને જે કાઇ સાધન હોય તે બન્ને દુષ્ટાતમા દેષ રૂપે જ હોય એટલે કે દાત જ હાથ તે સાધ્ય કે સાધન વર્તતુજ ન હોય, તે અહરણતષ કહે વાય છે જેમકે કોઈ મૂર્ણ મીશાસકે આ પ્રમાણે પ્રયોગ કો– k ·ત્રી મગમાળા પ્રશ્ન અહીં શબ્દને બોલવું તે જ “શદ નિત્ય છે, અમૂર્ત છે માટે, ઘટની જેમ વિશે નિત્ય સાધ્ય છે, અને અમૂત પ એ સાધન છે તે બને (સાય અને સાધન-નિત્યપશુ અમનેq) ઘટે રૂપી દદાતા સ ભવતુ જ નથી કારણ કે ઘટમ અનિન્યપણે રહેવું છે તેથી સાધ્ય વિરૂદ્ધ છે, અને ઘટમાં મૃર્ત પણ રહેલુ દેવાથી સાધન વિરૂદ્ધ છે તેથી આ આહરણતદોષ કહેવાય છે અથવા તે દ.તમા અસત્ય વચન પણ આહરણતદોષ કહેવાય છે જમક કેઈ માણસ નિગમ લેતા આ પ્રમાણે છે કે –“ સર્વથા પ્રકારે મૃષાવાદને ત્યાગ કરે છે ગુરૂના મસ્તકના છેદનની જેમ ” આ પ્રયોગમાં છે કે ગુના મસ્તકને છેદ સર્વથા પ્રકારે ત્યાગ કરવા લાયક છે, તે પણ આવુ દાત સભામાં બોલ; જ છે તેથી આ પણ આકારણ તોયજ કહેવાય છે અથવા જે દાતમાં સાથ સ ભવતુ હોય, પર તુ તેમા બીજે દોષ ઉત્પન થતું હોય તે તે પણ આહરણ તજ કહેવાય છે જેમ કેઈએ આ પ્રમાણે પ્રયોગ કહ્યો- 'પુણ્યના કાર્યમાં અધિક અધિક પ્રયત્ન કર, અધિક અધિક પુણયનું કારણ છે માટે ” જેમકે નારદીય પુરાણમાં કહ્યું છે કે – પર જૂdan, ઘર વસતા; I પર તુગપુરા, પુત્રતા | “મેં વા વરાવવા કરતા એક વાવ કરાવવી સારી છે, એ વા કરાવવી તે કરતા એક યજ્ઞ કરે સારે છે, તે યજ્ઞો કર્યો કરતા એક પુત્ર ઉ૫૫ કરવા સારા છે, અને એ પુત્ર ઉત્પન્ન કરવા કરતા સત્ય બોલવું, તે સારૂ છે ” અહીં સત્યને પુછયનુ કારણ કહેવું તે 4 છે, પરંતુ કુવા, વાવ વિગેરે તે સમારના કારણે હેવાથી દેવને ભવ છે તેથી આ પણ આહરણતદૃષિજ કહેવાય છે અથવા કે બુદ્ધિમાન છે કે-“આ જગત કેઈનું બનાવેલું છેવિશે પ્રકારના સાનિશ વાળું છે માટે જેમ જેમ ઘરને ર્તા કુભાર છે, તેમ જગતને પણ કર્તા કઈ હે જોઈએ અને તેથી તેને કર્તા જે છે તે ઈશ્વરજ આ પ્રયોગમાં ઘટને ક્ત કુભાર તો તે સાત-દાત છે તે ·શ્રી આચાર્ય મહારાજને છે - ગુણ કુભાર અનીશ્વર છે (ઈશ્વર નથી, તેથી આ દwતે કરીને જગતના કર્તાપણે કાપના કરેલા ઈશ્વરનું પણ અનીશ્વર પશુ જ સિદ્ધ થયું તેથી આ પશુ આહરણદોષજ કહેવાય છે આ સર્વ ત્રીજા ભેદમાં હgવા ૩ હવે ઉપન્યાપનય નામનો ચોથો ભેદ કહે છે પિતાને મત સ્થાપન (પ્રસિદ્ધ) કરવા માટે છાત રૂપે જે વસ્તુ સ્થાપન કરી (કહી) હેય, તેજ દાતમાં તેના જ મતને ખન કરના કોઈ એક ધર્મ (ગુણ) ક જે તે દાતમાં જ રહે હોય તેને સ્થાપન કરવામાં આવે, તે તે ઉપન્યારોપય કહેવાય છે જેમકે—“ આત્મા અકર્તા છે અમૂર્ત છે માટે આકાશની જેમ ” આ પ્રમાણે સાખ્યમતવાળાએ પિવાનો મત રથાપન કર્યો. તે ઉપર કેઈ કહે છે કે–આકાશ અડતા પણ છે, તેથી આત્માને અમે તા પણ માને પહશે. અને તેમ માનવુ સાખ્યના મતને અનિષ્ટ છે કેમકે તેઓ આત્માને શેકતા તે માને છે અથવા કોઈએ જે પગ કહ્યો છે, તેમાજ કેઈ બીજો પ્રશ્ન કરે ત્યારે તેને તેજ ઉત્તર આપે, તે તે પણ ઉપનાપના કહેવાય છે જેમકે—બજે ઓએ સવ સગાને ત્યાગ કર્યો છે, તેઓ વસ-પારાદિક સંગ્રહ કરતા નથી પભદેવ સ્વામી વિગેરેની જેમ ” આ પ્રમાણે કોઈએ કહ્યું, તેને બીજા કેઈએ પ્રશ્ન કર્યો કે તેઓ કુ વિગેરે કાઈ ગ્રહણ કરે કે નહીં? આ પ્રશ્ન કરનારને “સંગ્રહ કરતા નથી એજ ઉત્તર આપવાનું છે તેથી આ પશુ ઉપન્યાપન કહેવાય છે આ પ્રમાણે છાતને ચે ભેદ પૂર્ણ થયે ૪ હવે આ ઉપર કહેલા દષ્ટાતના ચાર ભેદાના પ્રતિભેટ કહેવા માટે સ્થાનાગસૂત્રમાં આ પ્રમાણે કહ્યું છે–“ ચી દાદ पन्नत्ते त जहासमा १ उवाते २ उवरणकम्मे ३ पड़प्पमनि- वासी ४ આ આલાવાની વ્યાખ્યા આ પ્રમાણે છે અહી સમુ હાથ રૂપે થયેલા દેખાતને અહરણ કહે છે, તે ચાર પ્રકારના છે અપાય ૧, ઉપાય ર, રાપના કર્મક અને પ્રત્યુત્ય અવિનાશી જ તેમા અપાય એટલે શું? તે કહે છે અપાય એટલે અનર્થ તે અપા ને મુખ્યપણે ક્યા દેખાડવામાં આવે તે અપાય૩૫ દાન કહેવાય O, ·૫૮ થી ગુમાળ પ્રકરણ છે તેને પણ ચાર પ્રકાર છે વ્યાપાથ , ક્ષેત્રાપાય ૨, કાલાપાય૩ અને ભાવપાય તેમાં જે પ્રગમા ૮ થને જ અનાર્થરૂપે દછાત તરીકે કહેવામા આવે, તે દ્વવ્યાપા કહેવાય છે તેને પ્રયોગ આ છે મા દ્રવ્યાપાથ ત્યાગ કરવા લાયક છે અનર્થનું કારણ છે માટે બે વણિક ભાઈઓની જેમ અહીં બે વણિક ભાઈઓ કથા આ પ્રમાણે કોઈ બે વણિક ભાઈઓ પરદેશ જઈ ધન ઉપાર્જન કરી પ તાના ઘર તરફ ચા યા પોતાના ગામની સમીપે આવતા માર્ગમાં એક સુવર્ણની ભરેલી વાસળી તેઓને હાથ લાગી તેના લેભથી તે બનેના મનમાં એક બીજાને મારવાને અવસાય થયે. તેથી તે બનેએ પિતપોતાના મનમાં વિચાર કર્યો કે “ જન્મથી આર ભીને અને પરસ્પર અત્યત પ્રેમ છે, તેમાં જે આદુઇ અધ્યવસાય ઉત્પર થયે, તેનું કારણ આ દુખ દ્રવ્યજ છે તેથી કરીને આ ટુ વસળીને જ ત્યાગ કરે યોગ્ય છે” આ પ્રમાણે વિચારીને તે બન્નેએ પિતા નાનગરની સમીપના હમાજ તે વાસળી નાખી દીધી તે વાસરીને કે મત્સ્ય ગળી ગયો પછી બને ભાઈઓ ઘર આવ્યા માતાના ચરણમાં નમસ્કાર કર્યો તેમને એક બહેન હતી તે તેમને માટે ભજન તૈયાર કરવા સારૂ નગરમાં શાક લેવા ગઈ તે વખતે કઈ ધીવર (મચ્છીમારી પાસેથી તે જ વાસળીવાળા મને લીધે પડી ઘેર આવીને તેણે છરીવડે તે માસ્યને કાપવા લાગી તેવામાં તેના ઉદ્ધરમાથી તે સુવર્ણની વાસળી નીકળી તે વાસળીને તેણી પિતાના કશુમાં છુપાવવા લાગી તે તેની માતાએ તેણીને જે તેથી “હે વત્સા! શુ સતાવે છે?” એમ માતાએ કહીને તેણીના કચુક મા હાથ નાખ્યો એટલે તરત જ તે બેહને માતાને છરી વડે મર્મ સ્થાનમા વીધી તેથી માતા તત્કાળ મરણ પામી તે જોઇ ભયભીત થયેલી બેહેને તે વાસળી ભાઈઓને દેખાડી તે જોઇને ભાઈઓએ વિચાર કર્યો કે-“અરે! દ્રવ્ય અનર્થનું મૂળજ છે” આ પ્રમાણે સસારથી ઉદ્વેગ પામીને તે બન્નેએ દીક્ષા ગ્રહણ કરી અનુક્રમે તેઓ ચારિત્રનું પાલન કરી સદગતિ પામ્યાં આ પહેલુ પાય રૂપ હિરણ કહેવાય છે હવે જે ક્ષેત્રમાં અપાયને--અનર્થને સાવ હોય, તે બીજી ·શ્રી આયાય મારાજના છત્રી ગણે ક્ષેત્રપાય નામનુ આહરણ કહેવાય છે તેને પ્રયોગ આ રીતે-“ક્ષેત્ર પાય ત્યાગ કરવા છે દુ ખનું મૂળ કારણ) છે માટે યાદવને મ થુરાના ત્યાગની જેમ અહીં આ પ્રમાણે કથા છે -શ્રીકૃષ્ણ કસને મારી નાખે, ત્યારે પ્રતિવાસુદેવ જરાસ ધ તેના પર અત્ય તકોધાય માન થશે તેથી તેના રાજગૃહ નગરની પાસે રહેલી મથુરા નગરીમાં રહી શકશે નહીં એમ જાણીને અનર્થના કારણ રૂ૫ મથુરાને ત્યાગ કરીને યાદ બીજી દિશામાં ગયા એ બીજી ક્ષેત્રાપાય આહરણ થયું હવે જે કાલે અપાયને સંભવ હેય, તે કાલાપાય નામનું ત્રીજુ આહરણ કહેવાય છે તેને પ્રવેગ આ પ્રમાણે-બુદ્ધિમાન માણમે અપાયવાળા કાળને ત્યાગ કરવા યત્ન કરે જોઈએ તૈપા યનની જેમ અહીં તેની કથા આ પ્રમાણે છે એકદા શ્રીકૃષ્ણ નેમિનાથ સ્વામીને પૂછ્યું કે “આ દ્વારકા નગરી કેટલી કાળ રહેશે?” ત્યારે નેમિનાથ બે યા કે-“આજથી બાર વર્ષને જ તે મદિરાથી અધથયેલા યદુકુમારેએ ઉપદ્રવિત કરેલે પાયન નામને તાપસ દ્વારકાને બાળી નાખશે” તે સાભળીને બાર વર્ષને કાળ આ પાય રૂપ જાણીને યાયન તાપસ દ્વારકામાથી નીકળી ઉત્તરાપથમા ભ્રમણ કરી છેવટ વિતક ગિરિની ગુફામા આવી રહ્યો આ ત્રીજુ અપાયરૂપ કાળનુ આહરણ કહેવાય છે હવે જે ભાવમાં અપાયનો સંભવ હોય તે વાયુ ભાવાપાય નામનુ આહરણ કહેવાય છે તેને પ્રયોગ આ પ્રમાણે-“ભાવાપાય ને ત્યાગ કરવો જોઈએ મહા નાગની જેમ અથવા નાગદત્ત સુઘકની જેમ” તેની કથા આ પ્રમાણે-કોઈક સાધુ કોઈ ગામમા સુલક સાધુ સહિત ભિક્ષા માટે ભ્રમણ કરતા હતા તે વખતે કાળને લીધે ઉપ્તન થયેલી એક દેડકી તે સાધુને પગતળે આવવાથી મરી ગઈ તે મુવકે પણ જોઈ ત્યારપ ઉપાશ્રયે આવીને ગુરૂએ ઈર્યા પથિકી પરિ ક્રમવા માડી, તે વખતે તે જુવકે તે દેડકીની આલોચના સભાશે. તે ક્ષુલ્લકના વચનને ગુરૂએ સાભળ્યા છતા અસાભળ્યું કર્યું ફરીથી આવશ્યકને વખતે પણ મુવકે મરેલી દેડકોને સંભારી આપી તેથી રાષ પામીને ગુરૂ તેને મારવા માટે રાત્રીમાજ ઉો થઈને જાય છે, તેવામાં એક ત ભ સાથે અત્યત અફળાઈને મરણ પામી તિથી ·- • બળા પ્રકરણ દેવ ઉપ્ત થશે ત્યાથી ચીને દિવિ ભર્યું છે ત્યા કાઈક નિમિત્ત મળવાથી તેને જતિ સ્મરણ થયું અને સાધુના શવ ક્રોધ કર્યો તો તેનું ફળ મળ્યું તે જોયુ, તેથી વરાસ પામી અનાન જ કરી બિલાજ સતા રહો આ અવસરે તે દેશના રાજા કુમાર સર્ષદશને લીધે મરણ પામે. તેથી ક્રોધ પામેલા રાજાએ ગાડીઓને ગાજ્ઞા આપી કે- “જે કઈ સ્થાને સર્ષ હોય, તે સપને પીને મારી નાખે ” તે ઉપથી કઈક ગારૂડી આ અનશન મહણ કરનાર સાગને મનના બળથી બિલમાંથી બહાર કાઢવા લા. તે વખતે તે શપ વિચાર ૬ બહાર નીકળીશ તો મારી દષ્ટિથી આ કાર બળીને મરણ પામશે તેથી તે પછડાના ભાગથી બહાર નીકળવા લાગ્યો. તેના ગારૂડીએ ટુકડે ટુકડા કરી નાખ્યા. તે પડ્યું તેને સમાધિને ભાગ કર્યો નહીં આ એક ભવાપાથ નામનુ આહરણ કબુ ત્યાર પછી તે સર્પ પણ મરીને દત્ત નામના રાજાને પુત્ર થયે તેણે બાલ્યાવસ્થામાજ દીક્ષા ગ્રહણ કરી તે નાગદત્ત નામ મુક નિ ચના ભવમાંથી આવે હોવાથી અત્યત સુધાતુર , તેથી સૂર્ય ઉદય થાય ત્યાથી પ્રારંભીને સૂર્યાસ્ત પર્ણત ભેજને કર્યા કરે છે તેથી તે લોકો કુરગ નામે પ્રસિદ્ધ થશે તે એકદા ચાર માસના ઉપવાસ કરનારા ચાર સાધુઓની સાથે કોઈક ગામમાં ચોમાસુ રહ્યો ત્યા તે હંમેશા આહાર લાવીને તે ચાતુર્માસ ઉપવામાં સાધુએનિમન કરતે હો એકદા તેઓ કોધથી તેના આહારમાં યુકયા. તે પણ ક્રોધરૂપી ભાવાપાયનો નાશ કરનારા આ કુરગડુએ તેમના શુકને અમૃત સમાન ગ આહાર કરવા માંડશે. તે અવસર તેના શણથી વશ થયેની શાસનદેવીએ તે ચાતુર્માસ ઉપવાસી સાધુઓને પ્રતિબંધ કરવા માટે ત્યાં આવીને તેને પૂછયું કે- “ નાગા સાધુ કયા છે? હું તેને વાદવા આવી છુ” ત્યારે તેઓ બે કે– ભદ્ર! તે તારે એમ્ય સાધુ ખાવા બેઠો છે ત્યા જઈને તેને વાદ ” તે સાભળીને શાસન દેવીએ ત્યાં જઈ તેને વેદના કરી તે વખતે સર્વ ભાવપાયને વર્જનારા તેણે ક્ષેપક છેeીપર આરૂઢ થઇ કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું, દેવોએ તેને કેવળી મહિમા કર્યો ·ની આ મહારાજના ૧ ટીશ ગુ તે જાળીને આ ચારે સાધુ તેને નમાવી કેવળજ્ઞાનને પામ્યા આ બીજી ભાવાપાય નામનુ આહરણ થયુ આ રીતે ચાર પ્રકારનું અપાય આયુરણ સમાપ્ત થયું હવે બીજા ઉપાય આહરણની વ્યાખ્યા કરે છે તેમાં પ્રથમ ઉપાય આહરણ એટલે શુ ? તે કહે છે–ઉપાયવડે અર્થ સાધવા લાયક હોય તે ઉપેય કહેવાય છે તે પણ દ્રબ, વ, કાળ અને ભાવ એમ ચાર પ્રકાર છે તેમાં જે સાધન હોય તે ઉપાય કહેવાય છે તે ઉપાયજ આહર એટલે છાત હોય તે તે ઉપાય આહરણ કહેવાય છે તેમા પ્રથમ દ્રવ્યપાય આહરણને વિષે આ પ્રમાણે પ્રયોગ કહે –“સુવર્ણાદિક દ્રવ્ય રસાયટ્ટાદિક ઉપાયવડે સાધવા લાયક છેધાતુવાદની સિદ્ધિની જેમ.” અહીં સુવર્ણરૂપી દ્રવ્ય સાધવાલાયક છે, તેમાં ધાતુવાદની સિદ્ધિઓ ઉદાહરણ છે, એ જ પ્રમાણે કોપાયના બીજા ઉદાહરણે પણ જાણુવા તથા શ્રેત્રરૂપ સાધ્યને વિષે ઉપાય રૂપ ઉદ્ઘ હરણ જે કહેવું, તે બે પાય ઉદાહરણ કહેવાય છે જેમકે –ત્રને ખેડવા માટે હળ, બળદ વિગેરે સામગ્રી જોઈએ તે તેજ અહરણ હેવાથી તે ક્ષેત્રપાય આહરણ કહેવાય છે તથા કાળને જાણવા માટે જળઘીમન અને શકછાયા વિગેરે ઉપાય છે તેથી તેજ આહરણ હેવાથી કોપાય આરણ કહેવાય છે તથા અન્ય પુરૂષના મનને અભિપ્રાય જાણવામાં જે કોઈ ઉપાય હૈય, તે ભાવપાય આહરણ કહેવાય છે અભય કુમારે કહેવી મોટી કુમારિકાની થાની જેમ તે કથા આ પ્રમાણે રાજગૃહ નગરમા શ્રેણિક રાજા રાજ્ય કરતા હતા તે સમક્તિની પરીક્ષા કરવાથી તુષ્ટમાન થયેલા એક દેવે તેની ચવણ રાને માટે સર્વ ઋતુના ફળેથી શોભતે એક આરામ કરી આપે હતો તેમાં નિરતર આમફળ પણ હતા હવે તે નગરમાં કોઈ ૨ ડાળની સ્ત્રીને આમળનો કાળ નહીં છતા તેને તે ખાવાનો દેદ ઉપ્ત થવાથી તેણીના પતિએ આકર્ષણ વિદ્યાના બળથી તે ઉદ્યાનમાં થી આમ્રફળે લઈને તેણીને દેહદ પૂર્ણ કર્યો ત્યારપછી આમ્રફળને કઈ લઈ જાય છે એમ રાજને જણાવ્યું તેને ચાર શોધી લાવવા અભયકુમારને આજ્ઞા S રાજની ન ·શ્રી બિમાળા પ્રણ જ વિચાર કર્યો કે-બઈ આવશ્યક કાર્યને લીધે કે પુરૂ આવું સાહસ કર્યું છે અને તે પણ આની ચોરી કરનાર કેઈ નીચ કુળને હે જોઈએ આ પ્રમાણે વિચારીને તેને ચાર ભાવ જાણવા માટે તેવા નીચ કુળના મનુબેને એકઠા કરીને તેમની પાસે તેણે એક કથા કહી એકમેટી દુશ્મની કન્યા પિતાને ઈવરની પ્રાપ્તિ થવા માટે કામ દેવની પૂજા કરવા હમેશા એક આરામમાથી પુપની ચોરી કરતી હ હરે તે ઉઘાનપાલક હમેશા સુદર પુપિની ચોરી થતી જાણીને એદા ચોરને પકડવા માટે એક લતામંડપમાં સતાઇને રહ્યો પછી તે પુપિને રોરનારી કન્યાને તેણે પકડી ત્યારે તે બેલી કે “હું ઈવરની પ્રાપ્તિ માટે કામદેવની પૂજા કરવા આ પુષ્પોને લઉં છું તેથી મને આ અપરાધને ૭ દડઆપ” તે સાભળીને તે બે કે-“તારે પરણ્યા પછી તે દિવસે પતિને સગમ કર્યા પહેલાજ મારી પાસે આવવુ આજ તારે દડ યોગ્ય છે” તેણુએ પણ તેનું વચન અગર કર્યું ત્યારપછી કેટલેક કાળે તેણી અભણ વરને પરણ. તે વખતે રાત્રીએ તેણીએ પિતાના પતિને પિતાની કરેલી પ્રતિજ્ઞા નિવેદન કરી, તે સાંભળીને તેને સત્ય પ્રતિજ્ઞાવાળી જાણીને તુ થયેલા પતિએ આરમિક પાસે જવાની રજા આપી રાતિને સમયે તે ? આરામિક પાસે જતી માર્ગમાં એ પકડી તે વખતે આ સ્ત્રીએ પિતાની પ્રતિજ્ઞા સત્ય કરવા માટે પોતાના પતિની પણ આજ્ઞા મળી છે એ વાત કહી તે સાંભળીને એ કહું કે-“હે સ્ત્રી! આરમિકને મનોરથ સફળ કરીને તારે અહીં આવવું” તેણીએ તે અગીકાર કર્યું પછી ત્યાંથી આગળ ચાવતી તેણીને એક રાક્ષસે પકડી. તેની પાસે પણ તેણીએ સત્ય વાત કહી તેથી પ્રસન્ન થયેલા રામે પણ ચારની જેમ કહીને તેને મુકી દીધી ત્યારપછી તે બી ઉપર નમાં આરામિક પાસે ગઈ અને પોતાના પતિની આજ્ઞા, ચારની અને રાક્ષસની આજ્ઞા મળી તે વાત નિવેદન કરી તે સાંભળીને “અહો! આ સ્ત્રીની કેવી સત્ય પ્રતિજ્ઞા છે?” એમ વિચારી આરામિક તુષ્ટ માને છે અને પોતાની બહેન તરીકે તેણીને અગીકાર કરી રજા ૧ બગીવો ૨ માંગી ·શ્રી અચાય ના છત્રીસ ગુણે આપી ત્યાંથી પાછા આવતા રાક્ષસે પ તેડીની સત્ય પ્રતિજ્ઞાથી સતુષ્ટ થઈને તેણીને તેજ રીતે રજા આપી તેજ પ્રમાણે ચારે પણ તેણીને રજા આપી પછી પિતાને ઘેર આવી પતિને સર્વ વાત કહી તે સાભળીને તે તેના ઉપર અત્યત સ તુ થશે તેથી તે પતિને અત્યત વઘભા થઈ આ પ્રમાણે સર્વ કેની પાસે કથા 5 હીને અભયકુમારે પૂછયું કે-“હે લો આ કથામાં પતિ, ચાર, રાક્ષસ અને આરામિક એ ચારે માથી કે વધારે દુષ્કર કયું કહે વાય?” તે સાભળીને કેઈએ ભર્તારને કેઈએ રાક્ષસને અને કોઈએ આરામિકને દુષ્કર કરનાર કહ્યો અને આમફળના ચારે તે વારને જ દુકર કહ્યો તેથી તેને ભાવ જાણીને અભયકુમારે આજ ચેર છે” એમ નિશ્ચય કરી તેને પકડ આ ભાવોપાનુ આહરણ થયુ આ રીતે ચાર પ્રકારના ઉપાય આહ૨ણની વ્યાખ્યા કરી ૨ હવે ત્રીજા સ્થાપના કમ નામના આરણની વ્યાખ્યા કરી છે-જે સ્થાપન કરવું તે સ્થાપના કહૈવાય છે તે સ્થાપનાનું જ કર્મ એટવું કરવું તે સ્થાપના કર્મ કહેવાય છે એટલે કે જે દા તે કરીને પરમતનું ખંડન કરી પિતાને મન સ્થાપન કરાય તે સ્થાપના કર્મ કહેવાય છે જેમ સાકૃતાગમા પુરણીનું દ. ત આપે છે તે સ્થાપના કર્મનું છે તે દાત આ પ્રમાણે-એક વાવમા ઘણા કાદવ સહિત જળ ભરવું હતું તેની મધ્યમાં એક કમળ હતું તેને નવું કરવા માટે ચાર દિશાઓથી ચાર પરૂપે આ વ્યા તેઓ પોતાની દિશા તરફથી વાવમાં પ્રવેશ કરી કમળ ગ્રહ શું કરવા માટે હાથને લાગે કરવા લાગ્યા પરંતુ કાદવને લીધે તેઓ તેમાં ખુચી ગયા પછી કાઈ પાચમે પુરૂષ ત્યાં આવ્યો તે વાવના કાપર રહીને જ તે કમળને પાતાની પાસે આવવા કહ્યું ત્યારે તેના અમેઘ વચનને લીધે તે કમળ કાઠા ઉપર રહેલા પુરૂષના હાથમાં આવ્યું અને તે પુછ્યું તે કાદવને સ્પર્શ કર્યા વિના જ રહ્યો આ દાતને ઉપનય આ પ્રમાણે જાણ––અહીં કાદવને સ્થાને વિા જાણવા કમળને ઠેકાણે રાજાદિક ભવ્ય પ્રાણી જાણવા. ચાર પુરૂ કાતે પરતીકિ જાણવા પાચમે પુરૂષ કહ્યો તે સાધુ જાણો ·જો ગુમાવ્યા પ્રકરણ ૧ તેનું અમેઘ વચન કહ્યું તે તેની ધર્મદેશના જાણવી વાવ કહી તે સસાર જાણો તેમાથી કમળને કાહવું તે નિર્વાણ જાણવું સ્થાપના કરીને એમ જણાવ્યું કે—કાદવની જેવા વિષયોમા ખુર ગયેલા પરતીથના આચાર્યો કમળરૂપી ભ ય પ્રાણને પણ વાવરૂપ મરારમાંથી બહાર કાઢી શકતા નથી મોક્ષ પમાડી શકતા નથી અને સાધુ પમાડી શકે છે તેથી તેની ધર્મદેશના વડે ભવ્ય પ્રાણુને ઉદ્ધાર સ્થાપન કર્યો આ કપિત સ્થાપના કરીને પણ પરમતનું ખડન અને સ્વમતનું સ્થાપન કર્યું તેથી તે સ્થાપના કર્મ કહેવા છે તેજ ઉદાહરણ હોવાથી સ્થાપના કર્મ આહરણ થયું અથવા પિતાના દેપનું આછાદન કરવા માટે પિતાની છા વસ્તુની સ્થાપના કરવી, તે પણ સ્થાપન કર્મ કહેવાય છે જેમકે- કાઈ એક અતિસારને વ્યાધિવાળા માળીએ રાજમાર્ગમા જતા ત્યા મત્સર્ગ કર્યો પછી તે પોતાને છુપાવવા માટે તે વિ8 ઉપર પુષ્પને હગલે કર્યો તે ઈલેકેએ તેને પૂછ્યું કે –“આ શું ત્યારે તે બેયો કે---“ આ સ્થળે હિંગુશિવ નામના દેવ પ્રગટ થધા છે તેની પુવડે પૂજા કરી ” આવું તેનું વચન સાંભળી અન્ય જજોએ પણ તે સ્થાનની પૂજા કરી તે દિવસથી તે સ્થાને હિંગુશિવ નામના દેવની સ્થાપના થઈ આ પણ સ્થાપના કર્મ કર્યું વાય છેઆ રીતે સ્થાપના કર્મ આહરણની વ્યાખ્યા સપૂર્ણ થઈ ૩ જવે વાયુ પ્રત્યુત્પન્ન વિનાશી નામનુ આહરણ કહેવાય છે જ દાત પ્રાપ્ત થયેલા કાર્યને (અસત્યાર્થીને) નાશ કરે તે પ્રત્યુ ત્ય ૫ વિનાશી કહેવાય છે જેમ કોઈક નગરમાં રાજની કૃપા મેળવવા માટે કેટલાક ગાયકો આ યા. તેના ગાયનથી સંતુષ્ટ, થયેલા રાજાએ તેમને રહેવા માટે એક શ્રેણીના ઘરની પાસે લા ર આપે, તે જાવું છેકીએ વિચાર્યું કે “આ લેકે અહીં પિતાના ગાયનને અભ્યાસ કરશે, તેથી તેમના ગાયનથી આકર્ષાઈને ઘણુ નટે, જાર પુરૂ અને રાજસેવકે અહીં આવ જાવ કરશે, તેથી અમારી વહુ દીકરીઓના શીળને ભગ થવાને સંભવ છે પ્રમાણે નિગાગનેને છીએ પાનાની કુળદેવીને એ છવ આરો, .

·શ્રી આચાર્ય મહામજને શ્રીસ . તેથી હમેશા ત્રણે સંધ્યા સમયે તેની પૂજામા પડ વિગેરે વાજીને ભેટે શબ્દ થવા લાગે, તેથી આ ગાધર્વ લોકોને પિતા સગીતને વ્યાઘાત થવા લાગે, તે કારણને લીધે તેઓએ ઉગ પામી. ને રાજા પાસે બીજો ઉતારે મા, અને અહીંથી નીકળી ગયા તેથી તે શ્રેણી નિશ્ચિત થયે આ પ્રમાણે છીએ પ્રાપ્ત થયેલા ગાધર્વ કાર્યને વિનાશ કર્યો, તેથી આ પ્રત્યુત્પવિનાશી નામનું ઉદાહરણ થયુ એજ પ્રમાણે ગુરૂએ પણ કોઈ વસ્તુમાં લુબ્ધ થયેલા પિતાના શિષ્યને જાણીને પિતાની શક્તિથી તેમની અકાર્ય પ્રવૃત્તિ નુ નિવારણ કરવું, આ પ્રમાણે ભેદ અને પ્રતિભેદ સહિત આહરણું ની વ્યાખ્યા સમાપ્ત થઈ ૧ હવે બીજા આહરણ તદ્દેશની વ્યાખ્યા કરે છે–ને દાતને જે દેશ—એક ભાગ તે રૂપ જે આહરણ–ઉપનયનુ સ્થાન, તે દેશ હરણ કહેવાય છે. આ રીતે શાદની સિદ્ધિ કરીને પછી પ્રાકૃત હેવાને લીધે આહરણ શબ્દને પ્રથમ મૂકે તેથી આહરણ તદ્દેશ એ. શબ્દ થયે, તેના ચાર પ્રકાર છે તે વિષે શ્રીસ્થાનાગ સૂત્રમાં કહ્યું છે. 3-" आहरण तसे चउब्धिहे पन्नत्त त जहा-अणुमिष्टि१ उया लभ-पुच्छा ३ णिम्मायतणा આ આલાવાની વ્યાખ્યા આ પ્રમાણે છે જે અનુશાસન કરવુ તે અનુશાસ્તિ કહેવાય છેએટલે કે કેઈના સદ્દગુણનું કીર્તન કરવાથી પ્રશસા કરવી તે તે રૂપી આહ રણ એટલે ઉપનય, તે અનુશિદિ (અનુશાસ્તિ ) આહરણ કહેવાય છે, તેને પ્રાગ આ પ્રમાણે –“ તેવુ જ કાર્ય કરવુ, કે જે લેકેએ લાઘા કરાય સુભદ્રાની જેમ ” તેની કથા આ પ્રમાણે ચપા નગરીમાં સુભદ્રા નામની શ્રેષ્ઠીની વહુ હતી એકદા કોઈ જિનકલ્પિ સાધુ સુભદ્રાને ઘેર ભિક્ષા લેવા આવ્યા તેના નેત્રમાં રજકણ પડેલ હેવાથી તેમાંથી પાણી ઝરતુ હતું તે જોઈને તેને મુનિની સેવાને નિમિત્તે પિતાની છ વડે તે રજકણુ કાર, કાઢતી વખતે બન્નેના મુખને પરસ્પર સ્પર્શ થવાથી સુભદ્રાના કયા બાનું તિલક મુનિના કપાળમાં લાગ્યુ તે બીજા લેકે ના જોવામાં આવવાથી તેણીની સમગ્ર લેકમાં નિંદા પ્રસરી ગઈ તેણીનું સઘળું .

·ગુર્થમાના પ્રકરણ કુટુંબ ખેદયુક્ત થયું તેથી કરીને તેદીએ શાસન દેવીની આરાધના કરવા માટે કાયોત્સર્ગ કર્યો અને તે તેના કલ કને દૂર કરવા માટે દેવીએ ચપા નગરીના ચારે દરવાજા બંધ ર્યા અને પિત આકાશમાં રહીને બોલી કે- લેકે કે સતી સ્ત્રી ચાલીને કાચુ મુતર બાધી તે વડે કૂવામાંથી પાણી ખેચી તે પાણી દરવાજાના બારણાને છાટે તે દરવાજા Cઘશે ” આ પ્રમાણે વચન સાંભળીને રાજાએ નગરીમાં આપણા કરાવી તે વખતે સુભદ્રાએ પોતાના શીળના નિર્મળપણાને લીધે તે કાર્ય કરવાનું અગીકાર કર્યું અને તે તેજ પ્રમાણે કર્યું તે જળ છાટવાથી દરવાજાના કમાડ ઉયા. અને સુભદ્રાનું કલક દૂર થયુ આવુ કર કાર્ય કરવાથી એ સુભદ્રાની લાઘા કરી એજ રીતે બીજાઓએ પણ સ્વાદાના કાર્યમા યત્ન કરે અહીં માત્રાઘાની જ અપેક્ષા છે પરંતુ સુભદ્રાએ જેવું કાર્ય કર્યું, તેવાજ કાની જરૂર નથી આ દષ્ટાતમા લેકની પ્રશસા રૂપ એક દેશની જ ઉપમા આપવાની છે, તેથી આ અનુશાસ્તિ ૫ દેગાહરણ કહેવાય છે ? હવે ઉપાભ રૂપ આહરણ તદુશની વ્યાખ્યા કરે છે---ઉપા લભ એટલે ઠપક દેવો તે તેનેજ દાત પે ત્યા બતાવવામાં આવે, તે આહરણ તદેશ ઉપાલભ કહેવાય છેઅહીં આ પ્રમાણે પ્રયોગ છે - કોઈ અપરાધમાં સાધુઓને પણ ઠપકો અપાય છે ચદન બવાએ મૃગાવતીને આપે તેમ” તે કથા આ પ્રમાણે– એકદા કોશાબી નગરીમા મહાવીર સ્વામી સમવસર્યા તેને વાદવા માટે ચદ્ર અને સૂર્ય પોતપોતાના વિમાન સહિત આવ્યા તેના ઉોતને લીધે કાળનું જ્ઞાન નહી થવાથી ભગવાનને વાદવા આ વેલી સાધ્વીઓ સમવસરણમાજ બેસી રહી, પછી તે સૂર્ય અને ચંદ્ર પિતાને સ્થાને ગયા, ત્યારે અધિકાર વ્યાપી ગયો તે વખતે સાધ્વીઓ પિતાને ઉપાથગઈ ત્યારે મેટી શ્રાધી મૃગાવતીને ચદના સાધ્વીએ પાલભ દીધું કે-“તમે એક મહારાજની પુત્રી છે, શતાનીક રા જાની પત્ની છે, ઉદાયન રાજાની માતા છે તેથી તમારે રાત્રીને સમયે બહાર રહેવું અાય છે તેમને પોતાને અપશમ અમારી * ·તો બચાવ મહારાજ ત્રીસ શિ તે કેવળનાન પામી આ છાતમા એક ભાગને આશ્રીને જ ઉપાલભ ! મુખ્યપણું છે તેથી તે આહરણ તલ ઉપલભ કહેવાય છે ૨ હવે ત્રીજે પૃરૂપ આહરણ તદેશની વ્યાખ્યા કરે છે જ્યા મનને વિષે જ ઉપનય હોય, તે પ્રશ્નરૂપ આહરણ તદેશ કહેવાય છે અહી આ પ્રમાણે પ્રગ છે-“સંદેહ થાય ત્યારે જ્ઞાનીને પૂછવું, કેણિક રાજાની જેમ”તેની કથા આ પ્રમાણે એકદા ચપાનગરીમા સમવસરેલા મહાવીર સ્વામીને શ્રેણી કના પુત્ર કેણિક રાજાએ પૂછયું કે-“હે સ્વામી! કામાગને ત્યાગ નહીં કરનારા ચકાતીઓની કેવી ગતિ થાય? ભગવાન બેલ્યા કે - “તેઓની સાતમી નરક ગતિ થાય”બ્રિકે ફરીથી પૂછયુ-“મારી કઈ ગતિ થશે?” સ્વામી બોલ્યા-“તુ છઠ્ઠી પૃથ્વીમાં જઈશ.” ફરીથી તેણે પુછયુ-“મારી માતમી પૃથ્વીમી ગતિ કેમ નહિ થાય?” ભગવાને કહ્યું-“ચકવતી તે ભારે થઈ ગયા છે તુ કાઈ ચકવતી નથી” ત્યારે તેણે પૂછયુ-“ચકવતીને જેટલી સમૃદ્ધિ છે, તેટલી મારે પણ છે તેથી હું કેમ ચકવત નહીં?” ભગ વાને કહ્યું-“તારી પાસે નવ નિધિ તથા દ ર નથી.” તે સાભ નીને અત્યત ગર્વ પામેલ કણિક કૃત્રિમ ચેદ રને બનાવી ઉત્તર ભરતક્ષેત્રને સાધવ ચાલે અને ખડપ્રપાત નામની ગુફાના દ્વારને કૃત્રિમ દડવડે તાડન કર્યું તેથી ક્રોધ પામેલા કૃતમાળ નામના દેવે અદ્ધિ મૂકીને તેને બાળી નાખે તે મરીને છઠ્ઠી પૃથ્વીમા નારી થયે આ દટાતમાં માત્ર પ્રશ્નને વિષે જ ઉપનય છે પરંતુ સમ- દwાતમાં નથી તેથી આ પૃરૂપ આહરણ તદેશ કહેવાય છે હવે ચોથા નિછાવચન રૂ૫ આહરણ દેશની વ્યાખ્યા કરે છે- કોઈ એકનું જ નામ લઈને બીજાઓને પણ જે ઉપદેશ વચન સભા ળાવવું, તે નિભાવચન કહેવાય છે તે નિશાવચન યા દતરૂપે હાથ તે દાતને એક દેશ નિશાવચન આહરણ દેશ કહેવાય છે અહીં આ પ્રમાણે પ્રયોગ છે-ઉપદેશ દેવા લાયક કઈ એક શિ ખને આથીને સર્વ શિને સંભળાવવું ફૂમપત્રિકા નામના અધ્ય- શતની જેમ”તે કથા આ પ્રમાણે – ·૬૮ શ્રી ગુમાસા પ્રકરણ શ્રીતમ ગણધરે અાપદ પર્વત પરથી ક્લરીને પાચ તાપને નિબોધ પમાડી દીશા આપી તેઓને કેવળજ્ઞાન થયુ જાણી પિતાને તે જ્ઞાન ન થવાથી મનમા ખેદ પામ્યા તે વખતે શ્રીભગવાન મહાવીર સ્વામીએ “fમડુarfસ ગોરમા' “હું ગતમ! તુ ઘણા કાળને પરિચિત છે” ઈત્યાદિ વચનેવ સમાધિ પમાડી ત્યારપછી સર્વને મહાદર કરવાના હેતુથી ભગવાને એક તમને ઉદ્દેશીને દુમપત્રિકા નામનું અધ્યયન કધુ એ જ પ્રમાણે સિદ્ધાતમાં ઘણા નિશ્રાવચન કહેલા છે તેથી આ નિશ્રાવચન રૂપ આ હરણ દેશ કહેવાય છેઆ પ્રમાણે ચાર પ્રકારને આહરણ તદેશ સમાપ્ત થયે ૨ હવે ત્રીજા આહરણ તદોષની વ્યાખ્યા કરે છે તે છાતને જે દેષ, તેજ જવા આહરણ એટલે ઉપનયનું સ્થાન હોય, તે તો આહરણ કહેવાય છે. અહીં પણ પ્રાકૃતને લીધે આહરણ શબ્દ પ્રથમ મૂક્યાથી આહરણ તદ્દોષ એ શબ્દ બને છે તે પણ ચાર પ્રકારને છે તે વિષે શ્રીસ્થાનાગમાં કહ્યું છે કે- વળતો જવાહિરે प्रत्त त जहा-अदम्मजुत्ते १ पडिगेम २ अत्तोवणीए ३ दुरुपणीय ४ આ આલાવાની વ્યાખ્યા આ પ્રમાણે–આહરણ તદર ચાર પ્રકાર છે–અધર્મયુક્ત ૧, પ્રતિમ ૨, આપનીત : અને દુરૂપનીત ૪ તેમા અધમે કરીને જે યુકત હોય તે અધમ યુકત કહેવાય છે એટલે કે જે દષ્ટાતે કરીને લેક અધર્મ મા જોડાય, તે અધર્મયુક્ત આહરણ તષ કહેવાય છે. અહીં પ્રયોગ આ પ્રમાણે છે-“શનુ સર્વ પ્રકારે નાશ કરવા લાયક છે નળદામ નામના તતુલાય (વણકર) ની જેમ તેની કથા આ પ્રમાણે શકય નામના બ્રાહ્મણે પાટલિપુત્ર નગરના નવમાં નદી નું ઉમૂલન કરીને મિર્યવાશના ચણાને રાજય ઉપર સ્થાપન કર્યો ત્યારપછી નદ રાજાના પુરૂ વૃત્તિથી નગરમાં ઉપદ્રવ કરવા લાગ્યા તેથી નગરની રક્ષા માટે ચાલુક્ય ઉપાય શોધવા લા એકદા નગરમાં ભમતા ચા એક નાદામ નામના તતુ વાયને જે તે વખતે તેના છોકરાને મફેર કરડી જવાથી તે અત્યંત ·શ્રી આચાર્ય મહારાજના છકીમ ગુણા રૂદન કરવા લાગ્યું તે જોઈને તે તતુલાય મોડા ઉપર કોપાયમાન થઈને તેને દર શોધી કાઢી તેમાં ગરમ પાણી નાખીને સર્વ માડાને મારી નાખને તો આવું કાર્ય કરતા તેને ચાણકયે પૂછ્યું કે- અરે તુ આ શું કરે છે?” તે બોલ્યા કે- આ મકડા મારા શનુ છે તેથી તેમને સમૂલ ઉખેડી નાખું છું–નાશ કરૂ છું એ હું ગ્ય કરૂ છુ ” તે સાભળીને ચાણકયે વિચાર્યું કે- અને નિ હેવાથી તલાક્ષક કર વ્ય છે” એમ વિચારીને ચાણકયે તેને કહ્યું કે-“અહી જેતુ ચેનો નિગ્રહ કરે, તે તેને રાજાને અધિકારી બનાવું ” તે સાંભળીને તેણે તે કાર્ય અંગીકાર કર્યું ત્યાર પછી તે તસુવાથ પ્રથમથી જ પરિચયવાળા તે ચોરની માથે મિનાઈ કરીને તેઓને ચેરીમાં સહાય કરવા લાગ્યો પછી એકદા તે તે સર્વે ને મિત્રાઈને લીધે પિતાને ઘેર જમવા નિમંત્રણ કર્યું તેમાં વિષ મિશ્રિત મોદક જમાડીને તે સર્વેને મારી નાખ્યા તેથી તે રાજ્ય નિકટક-શત્રુ રહિત થયુ આ દષ્ટાતમાં ચાણકયે ત,વાયને તવારક્ષક કર્યો તે સાભળીને લોકોને અધર્મ બુદ્ધિ વૃદ્ધિ પામે, તેથી આ અધર્મયુક્ત આહરણ તષ કહેવાય છે ૧ હવે પ્રતિમા નામના બીજા ભેદની વ્યાખ્ખા કરે છે–-કે માણને એક દેષ તપ કર્યો હોય, તે તે દેવ ઉત્પન નનારને જે સામે દેષ ઉત્પન્ન કરે, તે પ્રતિમ આહરણ તવ કહેવાય છે તેને પ્રયોગ આ પ્રમાણે કરેલા ઉપર પ્રતિકાર કરે પ્રોત રાજા પ્રત્યે અક્ષયકુમારે કર્યો હતો તેમ તેની કથા આ પ્રમાણે રાજગૃહ નગરમાં શ્રેણિક પુત્ર અભયકુમાર પાસે માત્રીઓમાં મુખ્ય મંત્રી હતા તેને શ્રેણિક રાજાએ પિતાની બેનની દીકરી કે જ વિદ્યાધરની પુત્રી હતી તેની સાથે પરણાવ્યો હતો તે સ્ત્રી અભયકુ મારને અત્યત વાની હતી તેણીના સમાનને નહીં સહન કરતી તેવીની સપનીઓ (શે ) એ એક સિદ્ધ વિદ્યાવાળી માત ગી (ચાડતી ને દ્રવ્યથી લભ પમાડીને તેણીના ઉપર લક અપ એ તે આ પ્રમાણે--તે માતગીએ પિતાની વિદ્યાના બળથી નગરમાં મારી વિવી તેથી ખેદ પામેવા એ અક્ષયકુમારને વિજ્ઞપ્તિ * ·શ્રી કુણમાળા પ્રકચ્છ કરી તેને પશું માતગીને પૂછ્યું ત્યારે તે બોલી કેબીન મુખ રૂધિરથી વ્યાપ્ત હેય, તેણીને મરકીનો ઉપદ્રવ કરનારી શાકિની જાણવી તે શાકિની પશુ તમારા અત કરણમાજ છે તે સાભળીને તે બાબતને તપાસ કરતા અભયકુમારે પિતાની ઈણ પત્નીને જ તેવી જોઈ ત્યારપછી તેણે તે માતગીને જ પૂછયું કે-“આ મારી પત્નીને શો દડકરશે?” તેણીએ કહ્યું કે “તેણીને કાઢી મૂકવી વ્ય છે ” અક્ષયે કહ્યું કે “તેને હું તનેજ સંપુ છુ તારી ઈચ્છા પ્રમાણે કર ” ત્યારે તે માત ગીએ તેને ઘરમાંથી કાઢી અત્યંત દૂર અરણ્યમાં મૂકી તેણી પણ ત્યા રૂદન કરતી ભમતી હતી તેટલામાં તેણીને કઇ તાપસે દીઠી અને તેને પૂછ્યું કે તુ કેણ છે? ત્યારે તેણુએ પોતાનું કુળ તથા સર્વ વૃત્તાત કો તે સાભળીને તે તાપસે શ્રેણિકના વશને લેવાથી તેને ઓળખી અને તેણીને આશ્વાસન આપીને ચટક રાજાની પુત્રી કે જે પ્રત રાજાની રાણી શિવાદેવી નામે હતી તેને સેપી ત્યા રહેતી તેણીએ અભયકુમા રની બુદ્ધિ વિશે અત્યંત પ્રશ સા કરી તે સાભળીને ચડવોના રાજાએ અભયની બુદ્ધિને હલકી પાડવા માટે એક ગણિબને આદેશ કર્યો કે- તુ અભયની બુદ્ધિને પરાભવ કરે, અને તેને પકડીને અહીં લાવે, તે હું તને ઘણું માન આપીશ” તેણીએ તે કાર્ય કવા અંગીકાર કર્યું અને તેને માટે તેણીએ મદદ માટે સામગ્રી માગી રાજાએ પણ તે તેને માગ્યા મુજબ આપી પછી તે વેશ્યાએ વિચાર કર્યો કે- અભયકુમારને ધર્મને છળ વિના નિગ્રહ થઈ શકશે નહીં ” એમ વિચારી તે કપટી શ્રાવિકા થઈ અને તીર્થયાત્રાને મી રાજગૃહ નગરમાં આવી ત્યા ભાગિરિ વિગેરે ઠેકાણે દેવપૂજા, રાત્રિ જાગરણ વિગેરે ધર્મકાર્ય કરવા લાગી. તે જોઈ અભયકુમારે તેણીને સાધર્મિક બહેન) માની તેથી પિતાના સમકિતના ભૂષને માટે સાધર્મિક વાત્સર્ય કરવામાં પ્રીતિવાળા તે અભયકુમારે તેને પિતાને ઘેર ભોજન માટે નિમત્રણ કર્યું ત્યારે તે બેલી કે- તમારે અને મારે એકજ ધર્મ છે જે તમે મને સાધર્મિકપણાને લીધે જમાડતા હૈ, તે તમારે પણ મારે ઘેર જમવુ જોઈશે નહીં તે હુ તમારે ઘેર આવીશ નહીં ”તે સાભ ·શ્રી આચાર્ય મહારાજના છત્રીસ ગુણો બને અભયે તેને વેર ભજન કરવાનું સ્વીકાર્યું આ પ્રમાણે કરાર કરીને તેણી અભયકુમારને ઘેર ભેજન કરવા ગઈ પછી બીજે દિવસે પિતાના સર્વ સામે વિદાય કરી બે ત્રણ રમા સુભટને તૈયાર રાખી ભોજનને માટે અભયને નિમંત્રણ કર્યું તેથી અજય પણ તેને વધારે ખર્ચ ન થવા દેવા માટે એક જ તેને ઘેર ભજન કરવા ગયે તે વખતે રથોમાથી સુભટેએ નીકળીને તકા. તેને પહ લીધે અને પવનવેગી ઘેઠાઓ વડે તેને શી તાથી ઉજ- યિની નગરીએ પહોંચાડે પછી તે ગુણિકા પ્રતિ રાજા પાસે તેને લઈ ગઈ પ્રોત રાજાએ અભયને કહ્યું કે-“હે મી! તારી બુદ્ધિ તે મિટી સાભળી હતી પરંતુ અમારી બુદ્ધિ કેવી રીતે તે જોઈ?' અભયે કામને ધર્મના છળથી છેતર્યો છે પરંતુ જો તમે મને છેડી છે, તે સર્વ લેકની સમક્ષ “મને પ્રતને આ અભય હરી, જાય છે' એ પ્રમાણે આક્રશ કરતા તમને હું હર જાઉં ત્યાજ મને બુદ્ધિમાન અભય જાણુ” આ પ્રમાણે અભયે કહ્યું, તેથી તેને તે ઘણી યનનાથી પિતાને કબજે રાખ્યો અને પ્રથમ આવેલી તેની બીને પણ તેને પી પછી તે તેણીના ઉપર સપનીઓએ અસત્ય જ મુકવાનું જાણી તેણીને વિષે અત્યંત પ્રીતિથી સુખ ભેગાવવા લા હવે આ પ્રતરાજાની પાસે ચાર ના શતા-એક લેહજઘ નામને દત, બીજુ રત્ન શિવાદથી નાણું, ત્રીજુ અભિીડ નામનો રથ અને યુ -ત્ન અનલગિરિ નામને હાથી તેમા લેહજ ઘના મને દૂત એક દિવસમાં મો કાશ (ગાઉ) ચાવી શકે છે, આ પ્રોત ધાને ભેગુકચ્છ (ભરૂચ)ને રાજા મેવક હતું, તેથી તેને બોલાવવા માટે પ્રતિ રાજા લેખ આપીને લેહજ ઘને મોલતે હતે. તેથી તે દૂત વારવાર ભરૂચ જતે તે, તેથી કરીને તે રાજા અયત ખેદ પામીને વિચારવા લાગ્યું કે-“વખતે વખત આ દૂતના આ વાલી મને જરા પણ્ સુખે રહેવાનું મળતું નથી તેથી કેઇપણ ઉપાય વડે આ મરી જાય તો હું સુખી રહુ અને આની તેવી ગતિ જાણવા થી બીજે દૂત પણ અહીં આવી શકશે નહીં ? એમ વિચારીને તેને ગાડિક પાસે એક દરિતિક સમનું અશુ મગાવ્યું છે તને - ·શ્રી ગણમાના પ્રકરણ જતી વખતે તેના માતાના મેદકમા તે દપ્રિવિધ સંઈ નાખે તે લઈ દૂત ઉયિની તરફ ચા યે માર્ગમાં ભેજન સમયે એક સ્થળે બેશીને તે ભતાની ગાડ છોડવા લાગે તે વખતે તે અપશુકનેએ તેને જમાત નિવાર્યો તેથી તે ભોજન કર્યા વિના જ આગળ ચાલે કેટલેક હર જઈને ફરીથી ભજન કરવાના હેતુથી ગાઠ છોડવા લાગે, ત્યાર પણ અપશુકન થયા એ રીતે ત્રણ વાર થવાથી તે ભજન કર્યા વિના જ ઉંધિનીમાં આવ્યું, અને સર્વ રાજકાર્ય કર્યા નું નિવેદન કર્યું તેના મુખથી ગ્લાનિ જોઈને પ્રોત રાજાએ તેનુ કારણ પૂછવાથી તે દૂતે માર્ગમા ભાત ખાતી વખતે થયેલા અપશ- કુનને વૃત્તાત કહ્યો તે સાંભળીને રાજાએ અભયને બેલાવી પૂછ્યું : કે-“આ દૂતને ભાતુ ખાતી વખતે અપશકુન થવાનું કારણ શું છે?” તે સાભળી અભથે ભાતાની પિટલીને હાથવતી સ્પર્શ કરી તથા સુધીને કહ્યું કે “આમા મોદક યુક્ત દષ્ટિવિષ ભર્યું છે તેની ખાત્રી માટે વનમાં જઈને કોઈ માણસે અવળુ મુખ રાખીને આ પોટલી છાડીને મૂકી દેવી” તે સાંભળીને રાજાએ આજ્ઞા કરેલા કોઈ પુરૂ વનમાં જઈ અવળે મુખે પિટલી છોડી, તો તેમાં રહેલા દષ્ટિવિષ મની મ મુખ પહેલા સર્વ વૃધે બળી ગયા અને મુર્તિ પછી સર્પ પણ મરી ગયો તે જોઈને રાજાએ તુટમાન થઈ અભયને કર્યું કે- મારા એક બે ધનથી છુટવા સિવાય બીજુ ગમેતે વરદાન માગ ત્યારે અભય બે કે-“આ વરદાન હાલ તમારી પાસે જ થાપણું તરીકે રાખે અવસરે હું માગી લઈશ ” હવે રાજાને અગારવની નામની રાણી હતી તેણીની કુક્ષિથી ઉત્પન થયેલી વાસવદત્તા નામની તેને એક પુત્રી હતી તે કન્યા સર્વ કળાઓ અને ગુણેથી ભૂષિત હતી તેને ગાધર્વ વિદ્યા શીખવવા માટે રાજા ગાધર્વ તિ ઘામાં નિપુણ આચાર્યની શોધ કરતે હતું તે વખતે તેણે સાભળ્યું કે- શાબી નગરીના શતાનીક રાજાને મૃગાવતીની કુક્ષિથી ઉત્પન્ન થયેલે દયન નામને રાજા ગાધર્વ વિદ્યામાં કુશળ છે તેના ગાય નથી હાથી પણ એટલા બધા મેહ પામે છે કે તેને લાવીને હતિ શાળામાં ખીલાએ બાધે, તે પણ તે પિતાના ધનને પણ જાણ નથી અને ચાલને હેય ન પડ્યું તે ખભની જે સ્થિર થઈ જાય ·૩ શ્રી આચાર્ય મહારાજની શીશ શું છે આટલી બધી ઉદયનની ખ્યાતિ જાણીને પ્રવત રાજા તેને પકડી લાવવાનો ઉપાય ચિતરવા લાગ્યે પી અભયની બુદ્ધિથી તેણે જાડા લાર્સની કબાને હથી બનાવ્યું તેની ઉપર હાથીનું જ ચમ મઠી લીધુ તેમા સવે ક્રિયા કરી શકે એવા ય ગોઠવ્યા તેના પગના ભાગમાં સુભટોને છુપાવી રાખ્યા તેના પગમાં ચક્ર યંત્ર ગઢવીને તેને તે વડે ચલાવી શાબી નગરીના ઉપવનમા તે કૃમિ હાથી મૂક તે હાથીના આગમનને વનેચરના મુખથી ઉદયન રાજાએ સાભ, તેથી તેને પકડવા માટે ઉદયન પણ એક જ વનમા ગ, અને ગાયન ગાઈને તે કૃત્રિમ હાથીને સ્થિર કર્યો પછી તેની પાસે જઈ તેના પર ચડવા લાગે તેટલામાં તેના પગમાથી સુશ ટેએ નીકળીને તેને બાધી લી પછી વાયુ જેવા વેગવાળા અને વડે તેને શીતપણે ઉજ્જયિની પહોચાડે પ્રવાત રાજાએ તેને સ કાર કરીને કહ્યું ક–“મારી પુત્રી વાસવદત્તાને તમે ગાધર્વ વિવા શીખ પરતુ તે કોણ છે, તેથી તમને પ્રત્યક્ષ જેવાથી તેણીને લજ્જા આવે, એ હેતુથી તે પડદામાં રહીને જ ભણશે ' ત્યાર પછી બનેને પરસ્પર જેવાથી પ્રીતિ ન થવા દવા માટે રાજાએ પુત્રીને પણ કહ્યું --“હે અમી! તને ભણાવનાર કઢી છે તેથી તારે તેની સન્મુખ જેવું નહીં અને પડદે વચ્ચે રાખીને જ તારે વધુ આ રીતની વ્યવસ્થાથી ઉદયન રાજા વાસવદત્તાને ભાણ જવા લાગ્યા એકદા કુમારીએ વિચાર્યુ કે –“જે કુષ્ઠી હોય, તેના રવરને ભગ હવે જોઈએ, અને આને સ્વર તે કિનર જેવો છે. તેનું શું કારણ હશે?” એમ વિચારીને તેઓ જાણતા છતા ભરૂવામાં ભૂલ કરી આવડતા છતા ટુ ગાવા લાગી તેથી ક્રોધ કરીને ઉદયન બે યે કે-“હે કાણી! આવું બેટુ કેમ ગાય છે?” તે સાભળીને તે બિવી કે –“હે કુકી! જેવું સગીતમા છે, તેવું જ બેલુ છે ” તે સાભળી ઉદયને વિચાર્યું કે–“હુ કાઈ કુછી નથી, જમ મારા આ દેખે છે, તેમ તેણીને કાપણાને દેશના ખેટે હશે” એમ વિચારીને તેણે વચ્ચે પડદે ૨ 2 SA

·શ્રી ગુણમાના પ્રકરણે
કરીને તેની સામે જોયુ તેઈએ પણ તેને જે બનેને પરસ્પર
પ્રીતિ થઈ પછી ઉદયને કહ્યું કે-“હે પ્રિયા ! તારૂ હરણ કરીને
હું તને કેશાબી લઈ જઉં ” તેણએ તેનું વચન અગીકાર કર્યું
ત્યાર પછી ઉદયને કેશાબી નગરીમાં પોતાના પ્રધાન યોગના
ચણને આ સમાચાર મલ્યા તે જાણીને વગ ધરાવણ ઉજવે
નીમા આવી ઉન્મત્ત (ગાડા)ને વેષ ધારણ કરી નગરીમા શમતે
વામને બોલવા લાગ્યા કે—મારા સ્વામીને તથા રાજાની પુત્રીને
જે હુ કાશાળી લઈ જાઉ, તેજ ખ ગ ધરાયણ
વચને લેકેને મુખથી સાભળીને રાજ કપાયમાન થયું તે જાણ
વગ ધરાયણે પણ ઉન્મત્ત રે કરીને જ નિર્લજજ થઇને પ્રોત
રાજા દેખતા જ તેની સન્મુખ ઉભું રહીને પિશાબ કર્યો છે
જોઈ તેનું ઉન્મત્તપણુ રાજાએ જાણ્યું અને આના વચન
ઉપર શે વિશ્વાસ?” એમ વિચારી કોપને ત્યાગ કર્યો
શેકવા અનલગિરિ નામને હાથી બધન તેડીને નગરીમા
વધવા લાગ્યો આખા નગરમાં ડોલાહલ થઈ ગયે. તેને
નિગ્રહ કરવા કોઈ શક્તિમાન થયું નહીં તેથી રાજાના પૂછવાથી
અભયે કહ્યું કે આ વખત દયન રાજા ગાયન કરે તે તે
વશ થાય તેથી પ્રોતની આજ્ઞાએ કરીને ઉદયને ગાયન ગાયું તે
નાથી મેહ પામે અનલગિરિ સ્થિર થઈ ગયો, ત્યારે ભારતે તેની
ઉપર ચડી તેને બધનસ્થાને લઈ ગયા તે અવસરે રાજાએ અજયને
બીજુ વરદાન આપ્યું અભયે પણ રાજાની પાસેજ સ્થાપન કર્યું
પછી ગધારાયણે પ્રોત રાજાની વિગવતી નામનીહાથના માવત
વસતને દ્રવ્યથી લાભ પમાડી પ્રદ્યોત રાજાથી વિરૂદ્ધ કર્યો તે વેગ
થતી હાથણી એક ઘડીમા સે ગાઉ ચાલતી હતી હવે એકદા ગ્રોત
રાજાએ વનકડા કરવા માટે આદેશ કર્યો કે આજે ઉદયન અને
વાસવદત્ત એ બન્નેએ સાથેજ રહીને અમને સગીત સભળાવવું”
એમ કહીને તે વનમાં ગયો અને કેશાબી જવા માટે વસતા
માવતે વેગવવી હાથણીને તૈયાર કરી, અને તે હાથણીનાજ મૂત્રને
ભરેલા ચાર ઘડાએ તેની પીઠ ઉપર બાળ્યા પછી તેના પર ઉદયન

·થી આચાર્ય મહારાજના છનીય ગુણે ૧, વાસવદત્તા , યોગ ધરાયણ ૩ અને વસતક એ ચાર જણ બેઠા પછી મધરાય હાથ ઉંચા કરી સર્વ લેક સાભળતા કહ્યુ કે – “અમે ચારે જ શાબી જઈએ છીયે પ્રતને જે કરવું હોય તે કરે” આ વાત પ્રોતે પણ સાભળી, તેથી તત્કાળ અનલગિરિ હાથી ઉપર ચડી તે રાજા તેની પાછળ ગયે પ્રોતને સમીપે આવેલ જઈને વસ તે મૂત્રને એક ઘરે પૃથ્વી પર નાખી ઉઠી નાખે તે મૂત્રના ગધથી ઉન્મત્ત થયેલ અનલગિરિ હાથી તેની ગધ સુવા ઉ રહ્યો તેટલામાં વેગવતીએ મોટુ આતરૂ પાડી દીધું ઘણે દર ગઈ ફરીથી શીધ્રપણે હાકેલે અનલગિરિ તેમની લગભગ પચ્ચે ત્યારે વસતે બીજે મૂવને ઘરે પૃથ્વી પરના તેથી હાથી પણ કરીથી ત્યાજ સ્થિર થયે આ પ્રમાણે ચારે ઘડા અનુક્રમે ત્રા, તેટલામાં ઉદયન કોશાબી પહોચી ગયે તરતજ તે પિતાની સેના પ્રત સામે મોકલી તેમ યુદ્ધ કરતા પ્રાતના સુભટો પરાજય પામ્યા પછી મત્રીઓના કહેવાથી બધા પામેલા પ્રતે “આ કન્યા પિતાની ઈરછાથી આ વરને વરી છે” એમ વિચારી પાણિગ્રહણમાં “વા લાયક પહેરામણી ઉદયનને આપી, અને તે પિતાની નગરીમા પાછો ગયો એકદા ઉજયિની નગરીમાં ક્રિય અનિના પ્રકોપથી માટે ઉપદ્રવ થયે ઘણું પાન નાખ્યું તે પણ તે બુઝાય નહીં ત્યારે રાજાએ અભયને પૂછયું તેણે જવાબ આપ્યો કે- આ વે ક્રિય અગ્નિને ઘરના અગ્નિ પાસે લઈ જાઓ ” રાજાએ તે પ્રમાણે કર્યું, તેથી અગ્નિ શાત થયે રાજાએ પ્રસન્ન થઈ અભયને વરદાન માગવા કહ્યું અભયે તે ત્રીજુ વરદાન પણ રાજા પાસે જ રહેવા દીધુ હવે એકદા ઉજ્જયિની મા મરકીને ઉપદ્રવ થયે તેની શક્તિ મોટે રાજાને અભયને પૂછ્યું, ત્યારે તેણે કહ્યું કે “હે રાજન! તમારી જે રાણી તમને દરિવડે તે તમારે મને જણાવવી ત્યારે પ્રતે દષ્ટિવાદમાં સર્વ રાણીઓની પરીક્ષા કરી તેમા શિવા રમીએ દિવસે રાજાને જીતી લીધો તે વૃત્તાત તેણે અભયને કહ્યો 'ત્યારે અભયે કહ્યું કે “એ શિવદેવીએ ચારે દિશામાં ને કાળિદાન આપવું' તેમ કરવાથી નગરમાં ઉપદ્રવ શાત થયે તેની ·શ્રી ગુરુમાતા કરીને તેણીની સામે જોયું તેણીએ પણ તેને જે બન્નેને પણ પ્રીતિ થઈ પછી ઉદયને કહ્યું કે–“હે પ્રિયા! તારૂ હર9 કરીને હુ તને કથાબી લઈ જઉં ” તેણીએ તેનું વચન અગીકાર કર્યું ત્યાર પછી ઉદયને કશાની નગરીમાં પિતાના પ્રધાન ગંધ પણને આ સમાચાર કિયા તે જાણીને ગ ધરાવલ ઉર્જાય નીમા આવી ઉન્મત્ત (ગાડા)નો વેષ ધારણ કરી નગરીમાં મને ભમતે બોલવા લાગ્યો કે મારા સ્વામીને તથા રાજાની પુત્રીને જે હુ કાશાળી લઈ જાઉં, તે જ હુ ખ ગ ઘરાયણ વચન લેકે ના મુખેથી સાભળીને રાજા કોપાયમાન થશે તે જાણી ગ ધરાય પણ ઉન્મત્ત વેહે કરીને જ નિર્લજજ થઈને પ્રોત રાજા દેખતા જ તેની સન્મુખ ઉભું રહીને પેશાબ કર્યો છે જોઈ તેનું ઉન્મત્ત પણ રાજાએ કહ્યું અને આના વચન ઉપર શે વિશ્વાસ એમ વિચારી કેપને ત્યાગ કર્યો એક્તા અનલગિરિ નામને હાથી ધન તેને નગરીમાં ભમવા લાગ્યો આખા નગરમાં હાહુલ થઈ ગયે. તેને નિગ્રહ કરવા કઈ શકિતમાન થયું નહીં તેથી રાજાના પૂછવાથી અભયે કહ્યું કે–આ વખત ઉદય ના ગાયન કરે છે તે વશ થાય તેથી પ્રોતની આજ્ઞાએ કરીને ઉદયને ગાયન ગાયુ નાથી મોહ પામે અનવગિરિ સ્થિર થઈ ગયે, ત્યારે માવતે તેની ઉપર ચડી તેને બધાસ્થાને લઈ ગયા તે અવસર રાજાએ અજયને બીજું વરદાન આપ્યું અભયે પણ રાજાની પાસે જ સ્થાપન કર્યું પછી ગપરાયણે પ્રોત રાજાની વેગવતી નામની હાથના ભાવ વસતને દ્રવ્યથી લાભ પમાડી પ્રત રાજાથી વિરૂદ્ધ કર્યો તે ન થતી હાથણી એક ઘડીમા સે ગાઉ ચાલતી હતી. હવે એકદા પ્રવન રાજાએ વનડા કરવા માટે આદેશ કર્યો કે આજે ઉદયન અને વાસવદત્તા એ બનેએ સાથે જ રહીને અને સંગીત સંભળાવવું એમ કહીને તે વનમાં ગમે તેવબતે કશાની જવા માટે વસતે માવતે વેગવવી હાથીને તૈયાર કરી, અને તે હાથણીનાજ મૂવન ભરેલા ચાર ઘડાઓ તેની પીઠ ઉપર બાળ્યા પછી તે પર ઉદયને તે ·શ્રી આચાર્ય મહારાજ શ્રી ગણે ૧, વાસવદત્તા ૨, ગ ધરાયણ ૩ અને વસતએ ચાર જણ બેઠા પછી રોગ ધરાયણે હાથ ઉચા કરી સર્વ લેક સાળા કહ્યું કે “અમે ચારે જ શાબી જઈએ છીયે પ્રતને જે કરવું હોય તે કરે” આ વાત પ્રોતે પણ સાભળી, તેથી તત્કાળ અનલગિરિ હાથી ઉપર ચડી તે રાજ તેની પાછળ ગયે પ્રોતને સમીપે બાવે જોઈને વસતે મૂવને એક ઘડે પૃથ્વી પર નાખી ફી નાખે તે મૂત્રના ગધથી ઉ મત્ત થયેલે અનલગિરિ હાથી તેની ગ ધ સુઘવા ઉભો રહ્યો તેટલામાં વેગવતીએ મોટુ આતરૂ પાડી દીધ ઘણે દૂર ગઈ ફરીથી શીઘપણે હાકેલે અનલગિરિ તેમની લગભગ પહે ત્યારે વસતે બીજ મૂત્રને ઘડે પૃથ્વી પર નાખે તેવી હાથી પણ ફરીથી ત્યાજ સ્થિર થયે આ પ્રમાણે ચારે ઘડા અનુક્રમે ફેટ્યા, તેટલામાં ઉદયન કોશાબી પહેચી ગયે તરત જ તે પિતાની સેના પ્રત સામે મોકલી તેમ યુદ્ધ કરતા પ્રતના સુભટે પરાજય પામ્યા પછી મત્રીઓના કહેવાથી બોધ પામેલા પ્રતિ આ કન્યા પિતાની ઈચ્છાથી આ વરને વરી છે” એમ વિચારી પાણિગ્રહણમાં Pવા લાયક પહેરામણ ઉદયનને આપી, અને તે પિતાની નગરીમા પાછા ગયે. એકદા ઉજયિની નગરીમાં વિક્રય અભિના પ્રકોપથી માટે ઉપદ્રવ થયે ઘણું પાણી નાખ્યું તે પણ તે બુઝાય નહીં ત્યારે રાજાએ અભયને પૂછયું તે જવાબ આપે કે- આ છે કિય અગ્નિને ઘરના અગ્નિ પાસે લઈ જાઓ ” રાજાએ તે પ્રમાણે કર્યું, તેથી અગ્નિ શાત થયે. રાજાએ પ્રસન્ન થઈ અભયને વરદાન માગવા કહ્યું અભયે તે ત્રીજુ વરદાન પણ રાજા પાસે જ રહેવા દીધું હવે એકદા ઉજજયિનીમા મરીનો ઉપદ્રવ થયે તેની શાતિ ર રાજાએ અજયને પૂછ્યું, ત્યારે તેણે કહ્યું કે હે રાજન' તમારી જે રાણી તમને દવિ છતે તે તમારે મને જણાવવી ત્યારે તે દષ્ટિવાદમાં સર્વ રાણીઓની પરીક્ષા કરી તેમા શિવા દેવીએ દષ્ટિવડે રાજાને જીતી લીધે તે વાત તે અભયને કહો ત્યારે અભયે કહ્યું કે “એ શિવદેવીએ ચારે દિશામાં ભૂલને નગરમાં ઉપદ્રવ શાત થયે તેથી DI છાળિદાન આપવું ·છા ગુલ્મમાં પ્રાણ - તેનું શું કારણ? 5 હવે ચોથે દુનીત નામને આહાર તોય કહેવાય છે એક દેષ ઉપર બીજા દોષને પ્રકટ કરે તે દુરૂપનીત કહેવાય તેથી તે તે નામને અહરણ તદૃષિ કહેવાય છે “મસ્થને વધ કર ના પરિવારના વચનની જેમ ” તેની કથા આ પ્રમાણે - કઈ પાપી પુરૂષ પરિવ્રાજકને વેષ ધારણ કરી મત્સ્ય પર્ડ વાની જાળ સ્કધ ઉપર રાખીને જતો હતો તેને કોઈ સન્મુખ મળેલા પુરૂ પૂછ્યું કે- અરે ભિક્ષુ ! આ તમારી કથામાં એક પણ વસ્ત્રો કકડો રહ્યો નથી, અને કેવળ રામય જ દેખાય છે ત્યારે તે પાપીએ કહ્યું કે-“ અરે! આ કથા નથી પણ મહ્ય પકડવાની જાળ છે ” 'ફરીથી તેણે પૂછયુ-“ અરે પાપી ! શુ તુ મત્સ્ય ખાય છે?” તેણે કહ્યું-મદિરા સાથે મા ખાવા પડે છે” ફરીથી તેને પૂછ્યું-“શ તુ મદિરા પણ પીએ છે?” પાપીએ કહ્યું-વેશ્યાની પ્રેરણાથી સુરાપાન પણ કરવું પડે છે ” પ્રશ્ન કરનારે પૂછયુ-“ અરે ! શું વેશ્યાગમન પણ કરે છે?” પાપ બે-“હા મારા શત્રુઓના મસ્તક ઉપર પગ મૂકીને વેશ્યાને ઘેર જઉ છુ” પૃચછકે પૂછયુ-“તારે વળી થનુ કાણુ છે?” પાપી બે - જેમના ઘર અને હાટની ભીંતે ફાડુ છું, તે સર્વે શુ મારા શત્રુઓ ન કહેવાય ?”તેણે ફરીથી પૂછ્યું- “ ત્યારે શુ તુ ચાર પશુ છે ?” પાપીએ કહ્યું- હુ ચોરી ન કરૂ, તે ઘતકીડા શી રીતે થઈ શકે?” તેણે ફરીથી પૂછયુ-“ ત્યારે તું કઈ જાતિ છે?” ત્યારે તે બે-બ રાજાની દાસીને પુત્ર છુ * તે સાભળી પૃછક બાયો-“જે એમ છે, તે આ સર્વ બાબત તારામ સભવે જ છે ” આ દટાતમા ઉપરાઉપર દેષનું પ્રગટ કરવું તે જ હરૂપનત છે આ અર્થને સૂચન કરનાર પ્રથોત્તર સહિત બ્લેક આ પ્રમાણે છે. "भिक्षो कन्या श्लथा ते नहि अफरवधे जालमनामि मत्स्यान, तेऽमी मद्योपदश किमु पिति मुरां वेश्यया यासि वेश्याम् । दस्यामि भूमरीणां किमु तव रिपयो भित्तिमेत्ताऽस्मि येषा, गौरोमि यत्तहेतोस्त्वयि मफलमिट येन दासीमतोऽस्मि ॥१॥"

·શ્રી આચાર્ય મહારાજના છત્રણ ગુણો હભિભુ! આ તારી કથા શિથિલ કેમ છે? ના, આ કથા નથી, મત્સ્ય પકડવાની જાળ છે શુ તુ મત્સ્ય ખાય છે? હા માની સાથે ખાવા પડે છે અરે! શુ તુ મઘ પણ પીએ છે? હા વેસ્થાની સાથે પીઉ છુ અરે! શુ વેશ્યા પાસે પણ જાય છે ? હા શત્રુના મસ્તક પર પગ મૂકીને જાઉ છુ અરે ! તારે વળી શકુ પણ છે? હા. જેમની ભતે હું ફાડ છું, તે મારા શત્રુઓ જ છે અરે શું તુ ચાર પણ છે? હા ધૂતક્રીડાને માટે ચોરી કરવી પડે છે અરે ! આટલા બધા દેષ તારામા છે? હા, હુ દાસીને પુત્ર છે તેથી ” આ પ્રમાણે બીજુ પણ દુરૂપનીત જાણવું અથવા જે તે કરીને પિતાના મતની સાધ્ય વસ્તુમાં વિરોધ આવતો હોય, તે પડ્યું દુરૂપની1 કહેવાય છે જેમકે-“શબ્દ નિત્ય છે-ઘટની જેમ” અહીં ઘટનું દાન આપે છે તે ઘટ અનિત્યજ છે એમ બાળગપાળ પર્ધત પ્રસિદ્ધ છે માટે આ દાતે કરીને શબ્દમાં જે નિત્યપણું મા ધવુ છે, તે સિદ્ધ થતુ નથી અને તે પિતાના મતથી વિરુદ્ધ છેતેથી તે દુરૂપનીત કહેવાય છે અથવા–“શબ્દ અનિત્ય છે કરવાપણ (કાર્ય) છે માટે ઘટની જેમ ” આ રીતે બોલવું જોઈએ તેને બદલે સબમને લીધે-“વટ અનિત્ય છે કરવાપણું છે માટે શબ્દની જેમ” આ પ્રમાણે બોલાયુ હેય તે તે પણ દુરૂપનીત કહેવાય છે આ સર્વે દુરૂપની આહરણુતોષ કહેવાય આ પ્રમાણે ચાર પ્રકારના આહરણતષની વ્યાખ્યા કહી ૪ હવે એ આહરણને ભેદ જે ઉપન્યાપનય નામને કહો છે, તેની વ્યાખ્યા કરે છે–ઉપન્યાસંપનય ચાર પ્રકાર છે તે વિશે શ્રી સ્થાનાગસૂત્રમાં કહ્યું છે કે “જોઇપ ઘf ver, सं महा-तम्बरथुते १ तयप्रवस्थुते २ पडिनिमे ३ इंऊ४" આલાવાની વ્યાખ્યા આ પ્રમાણે છે—જે પક્ષને સાધવા માટે જે વસ્તુ સ્થાપન કરાય, તેને સિદ્ધ કરવા માટે તેમજ બીજો ઉત્તર અપાય તે ઉપન્યાને પતય કહેવાય છે તેને ચાર ભેદ છે-તસ્તુકલ, તદન્યનતુક ૨, પ્રતિનિશ ૩ અને હd ૪ મતક્રતુકની વ્યાખ્યા ·૮ થી ગુમાવ્યા પ્રકરણ કરે છે બીજાએ સ્થાપના કરેલી જે વસ્તુ તે તદ્વરતુક કહેવાય છે તેણે કરીને સહિત એ જે ઉપન્યાસેપનય, તે પણ તરતુક કહેવાય છે જેમકે સમુદ્રને કા મેટું વૃક્ષ છે તેની છાયા જળમા અને સ્થળમા બને ઠેકાણે પડે છે તેમાં તેના જે પાદડાઓ જળમાં પડે છે, તે મવ જળચર જી થાય છે, અને જે પાદડાઓ સ્થળમાં પડે છે, તે સર્વ સ્થળચર જી થાય છે આહાઈ પુરૂષ આ તેના પાને અસિદ્ધ-ખડન કરવા માટે પત્રના પડવા૩૫ વસ્તુને હણ કરીને–આથીને ઉત્તર આપે કે- “હે ભાઈ! તારા કહેવા પ્રમાણે ભવે છે, પરંતુ જળ અને સ્થળની વચ્ચે જે પત્ર પડે તે પા કેવા થાય છે?” આવા ઉત્તરવડે તેને પક્ષનું ખંડન કર્યું આવા ખાતે કરીને જ બીજા કરતા પક્ષન તેનાજ વચન, દૂષિત કરે, તે ઉપન્યાસપનય કહેવાય છે અથવા અહી આ પ્રમાણે પ્રયોગ કરવો “જળ અને સ્થળની વચ્ચે પડેલા પત્રે જળચર કે રથળ ચર જરૂ૫ શતા નથી તે બેની વરા પડેલા પત્રની જેમ છે જે કદાચ પક્ષ કરનારને પોતાના પક્ષમાજ આગ્રહ હોય તે તે જળ અને સ્થળની વચ્ચે પડેલા પત્રો તે બન્ને પ્રકારના રૂપે થવા જોઈએ અને એવા પ્રકારના તે કોઈ પણ છ હેતા નથી તેથી તેજ (જળ અને સ્થળની વચ્ચે પડેલા પત્રની જેમ એજ) દટાત ઉપન્યાસપનય કહેવાય છે ? હવે બીજા તદન્યવતુક ઉપન્યાસોપનયની વ્યાખ્યા કરે છે- પ્રથમ વસ્તુને સાધવા માટે જે સાધન કયુ હૈય, તે સાધનથી આ ય કોઈ પણ વસ્તુ લઈને તેની સ્થાપના કરેલી-સિદ્ધ કરેલી વસ્તુનું ખન કરાય, તે તદન્યવતુક કહેવાય છે જેમકેને ઉપરનાજ પણ માપનના પડવારૂપ સાધન બાવીને તે પત્રનું ભેજની સ્થાપન કરવુ એટલે કે જે તે વૃના પા પાડીને ખાઈએ તે તે કેવા થાય છે પડવાના આશયને લીધે જળમાં પડેલા જળચર અને સ્થળમાં પલા સ્થળચર થતા હોય તે મનુએ ભથા કરેલા તે પગ મનુષ્યરૂપે થવા જોઈએ તેમ તે છે નહીં આ પણ પરમતના ખડનમાં તદન્ય તુક નામને ઉપન્યાસપનય કહેવાય છે તેવા પ્રકારના જ્ઞાતિનું હેતુ રૂપ હતા અને દાત (સાત) કહી શકાય છે ૨ ·બી ચય મહારાજના છત્રીસ ગુણે. હવે બીજા પ્રતિનિભની ચાચા કરે છે જે ઉપન્યાસાપનયમા વાદીએ સ્થાપના કરેલી વસ્તુના જેવી બીજી વસ્તુને લઇને આશ્રીને ઉત્તર અપાય તે પ્રતિનિભ ઉપન્યાપનય કહેવાય છે જેમકેઈક ગાએ પ્રતિજ્ઞા કરી કે જે મને કોઈ અપૂર્વ સભળાવે, તેને લાગૂ થને હાર આપુ ” આવી રાજાની પ્રતિજ્ઞા સાભળીને ઘણા મનુએ ઘણું ઘણું વાર્તાઓ સંભળાવી, પરંતુ રાજ તેને અપૂર્વ માનતે નહીં, અને કહેતો કે-“આ તે એ પૂર્વે સાભળ્યું છે ત્યારપછી કેએક સિદ્ધપુત્ર આવે, તેણે કહ્યું કે-“હે રાજન ! તમારા પિતાએ મારા પિતા પાસેથી લક્ષ ધન ઉધાર લીધુ હતુ, તે તમે તમારા પિતાના મુખથી સાભળ્યું હશે તેથી મને તે માગ લલ ધન આપે અને જે ન સાભળ્યું હોય તે મે અપૂર્વ સભા બાબુ તેથી તમારી પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ થવાથી મને લક્ષમૂયને હાર આપ આ પ્રમાણે બન્ને પ્રકારે રજુપાશથી ન ધાયેલા રાજાએ તેને લક્ષ દ્રવ્ય આપ્યું આ દતમા જેમ આ રાજાની પ્રતિજ્ઞા બેટી હતી, તેમજ તે સિદ્ધપુત્રનુ વચન પણ ટુજ હતુ વિપે ગાથા આ પ્રમાણે છે – "तुझ पिया मज्झ पियो, धारे। अणूणय सयसहस्स । जइ सुयपुष्य दिजउ, अह न मुय खोरय देहि ॥" તમારા પિતાએ મા- પિતા પાસેથી અન્યૂન (પૂરપુર ) વક્ષધન લીધુ છે જે આ વાત પૂર્વે સાભળી હોય તે મને ધન આપે અને જે ન સાભળી હોય તે લવમૂલ્યને હાર આપે.” આ પ્રતિનિભ ઉપન્યાપનય કહ્યો હવે ચા હતુ નામને ઉપન્યાય કહે છે-જે ઉપન્યાસને (વસ્તૃસ્થાપના) હેતુજ ઉત્તરરૂપે હોય, તે હેતુ નામને ઉપન્યા સપનય કહેવાય છે જેમ કે પુરૂષ જવને ખરીદ કરે છે તેને ત્યારે પૂછયું ક–“હે ભદ્રા તુ જવને શામાટે ખરીદ કરે છે ?” ને બદનાર છે કે “ભાણ કરવા માટે જવ ગટ- (૮ 3 ·શ્રી માલા પ્રકરણ મત મળતા નથી” અહીં યદાનરૂપી જ દત્તર છે, તેથી તે હેતુરૂપ ઉપન્યાપનય કહેવાય છે આ પ્રમાણે ભેદ અને પ્રતિભેદ સહિત આહરણનો અર્થ કો તે આહરમા જે નિપુણ હેય તે આહરનિપુણ કહેવાય છે એ આચાર્યને છાશ ગુણ થયે ૨૬ વે પરથકી કહેલા હેતુમાં નિપુણ નામને સતાવીશમે ગુણ કહે છે-સાપ્ય અને જે પમાડ-સિદ્ધ કરે તે હેતુ કહેવાય છે આ હેતુ શબ્દનો અર્થ કવો તેનુ લક્ષ આ પ્રમાણે-અન્યથા પ્રકારે અનુપતિ (ન પ્રાપ્તિ) તેજ છે એક લટ જેન તે હેતુ કહે વાય છે આ પ્રમાણે હેતુનું લક્ષણ છે જેનો મુખ્ય વસ્તુની સાથે અન્વથ હાય તેમજ વ્યતિરેક પણ છે. તે હેતુ કહેવાય છે જેના હવાથી જેનું હેવાપણ તે અનન્ય કહેવાય છે જેને અભાવે જેને અભાવ હેય તે વ્યતિરેકે કહેવાય છે એ પ્રમાણે અન્વય એ વ્યતિરેકનું લક્ષણ જાણવું જેમકે ધુમાડાના હાવાથી અનુિં પણ હેવાપણું હોય તે અન્વયથ, અને અમિને અભાવે ધુમાડાને પણ અવાવ હેપ તે વ્યતિરેક થશે તેથી અમિસાધવામા ધુમાડા એ હતુ કહેવાય છે (એટલે કે અ િવિના ધુમાડાની અનુપતિ-અપ્રા પ્તિ છે તેથી તેનું લક્ષણ બરાબર ઘટે છે) તે હેતુના ચાર પ્રકાર છે તે વિષે શ્રીસ્થાના સૂત્રમાં આ પ્રમાણે કયુ છે – જ पासे, त जदा-जायए। थायरा २ बसत हस, હેતુ ચાર પ્રકારને કહ્યો છે તે આ પ્રમાણે– થાપક , સ્થાપક ૨, વ્યસક ૩ અને ૪ ” તેની વ્યાખ્યા આ પ્રમાણે છે-- કાને જે નિર્ગમન કરાવે તે યાપક કહેવાય છે એટલે કે વાદી અને પ્રતિ દી વચ્ચે વાદ ન હોય ત્યારે બેમાંથી એક છે હેત કો હવે કે તેને સમજવા માટે સામાવાળાને તાળ વ્યતિત થાઇ તે હેતુ યાપક કહેવાય છે કોઈપણ વ્યાપાર કરીને કાળ નિર્ગમન આ પ્રમાણે થાય છે જેમકે કેઈએમ કુલટા સ્ત્રી પાર પુરુષમાં આસક્ત હેવાથી તેણીએ પિતાના પતિને કહ્યું કે- અહી શી તને ઉજયિની નગરીમા જાઓ અને આ નાના બાવા ઉર લીડા મનોરથ પૂર્ણ કરનારા છે, (

·No text on this page.

·થાય છે ! શ્રી ગુણમાળા પ્રકરણ જોઈએ દક ગામમાં હોઈ શકે? નહી તેથી લોકોનો મધ્ય ભાગ તે મેરૂ પર્વતના ડાક પ્રમાજ છે બેટી કપનાથી જે તે સ્થાને તે મધ્યભાગ કયાથી હોય?” તે સાભળીને સર્વ લેકેએ રૂચક પ્રદેશમાજ લોકનો મધ્ય ભાગ અગીકાર કર્યો આ રીતે જે હેતુ પિતાના પક્ષને સિદ્ધ કરે તે સ્થાપક હેતુ કહેવાય છે, જેમ ધુમાડે એ અમિને સ્થાપક હેતુ છે, અથવા આ રીતે પ્રવેશ કહે--“સર્વ વસ્તુ નિત્ય અને અનય છે, અનેકાનપણે પ્રાપ્ત આ પ્રમાણે અનેકાત પક્ષજ ન્યાયક હેતુ છે ? હવે ત્રીજા વ્યસક હેતુની વ્યાખ્યા કરે છે –- આ એટલે મેહ પમાડે તે વ્યમિક કહેવાય છે, જેમ કોઈ ગામડીઓ ગાડાવાળા નગર તરફ આવતું હતું, માર્ગને એક મલી તિત્તિરી જોઇને તેણે વિચાર્યું કે-“આના ભક્ષણ કરનારાઓને આ પણ તિરિરી જનને માટે થશે” એમ જાણીને તેણે તેને ગાડામા નાખી, અનુક્રમે તે નગરમાં આવ્યું, તે વખતે તેને કોઈ ધ મળે, તેણે ગાડામા રહેલી તિતિરીને જોઈ ને શબ્દને સાથે ઉરચાર કરીને તે ગાડા વાળાને કહ્યું કે –“ ગાડાવાળા! આ શકટતિત્તિરી (ગાડાની તિરિરી) નું શુ મૂલ્ય લેવું છે?” ત્યારે ગાડાવાળ બે કે- “આનું મૂ ય તર્પણલેડિક છે' આ સરલ સ્વભાવવાળા ગાડાવા ળાને એ અભિપ્રાય હતો કે—જેનાથી તૃપ્ત થવાય તે તર્ષણ એટલે સાથ અને આલડન કરાય એટલે જળવડે આ કરાય તે આ ડિકા અર્થાત તે તર્પણની સાથવાની લેડિકાવટે આ (તિત્તિરી) માય છે આ ઉત્તર ભાભળીને તરત જ તે ધૂત થી આઠ કરે સાથે તેને આપીને ગાડા સહિત વિત્તિરી તઈને ચાલવા માડ, તે જોઈ શકટિક (ગાડાવાળે) વિવ , આ પ્રમાણે છળ જાતિ જેમા પ્રધાન છે એ વ્ય સક નામને હેતુ થયે, જા વ્યસક હેતુનું લક્ષણ જણવું ૩ હવે ચેથા લુણ નામના હેતુની વ્યાખ્યા કરે છે–સી નાખે એવે વ્યમિક હેતુના રોષને દૂર કરે તે લૂષક હેતુ કહેવાય છે જેમ ૧ તે જાતિની પક્ષિણી ·શ્રી આચાથ મહારાક્ની ઝીમ ગુણ. ૮૫ ઉપરનાજ દાતમા તે તેતે શાકટિકને છળથી હરાવ્યું, અને તેથી તે શાકટિક વિખે થયે, તેટલામાં તેને એક મિત્રનગરવાસી કે જે ધુ વિદ્યામાં નિપુણ હતા, તે તેને મળે, જયારે શકટતિત્તિરી (ગડુ અને તિતિરીને લઇને તે ધુત ચા ત્યારે શાકટિક સહિત આ બીજે દુર્ત પહેલા ધુને ઘેર જઈને તેની સ્ત્રીને હાથ પકડી બે કે-“ચાલ તારા પતિએ તર્પણુલેડિકાના મૂએ કરીને શનિતિ રોને વેચાતી લીધી છે માટે તું હવે અમારી થઈ ઉઠ” ત્યારે પહેલા યુને કહ્યું “અરે આ તુ શુ કર છે?” બીજા નાગરિક પુર્વે કહ્યું – -“આ શાકટિક તણા લેડિશને પ્રહણ કરે છે તે પહેલે છે - એમ શી રીતે ?” નાગરિક ન્ય-તર્પણલેડિકાના અર્થને કેમ તુ, નથી જાણત? કેમકે તર્ષણ એટલે સાથે તેને જે આલેડન કરે એટલે જળમિશ્રિત કરે તે આવેડિકા એટલે કે સાથવાને જળ મિશ્રિત કરનારી નારી સ્ત્રી છે માટે તર્પણ ડિકાએ કરીને તારી સ્ત્રીને જ રહણ કરવાની છે” તે સાંભળીને પહેલે પૂર્વ ખેદ પામે, અને તેણે પિતાને પક્ષ મૂકી દીધે આ પ્રમાણે પ્રતિવાદીએ કહેલા દેષને દૂર કરનાર હોવાથી આભૂષક નામને હેતુ થયે આ પ્રમાણે ચાર પ્રકારના હેતુની વ્યાખ્યા કહી ૪ હવે બીજી વ્યુત્પત્તિએ કરીને હેતુ શબ્દને સિદ્ધ કરે છે તેમા જૂદો જ અથ નીકળે છે તે આ પ્રમાણે નિતિ નતિ 1 મામ જિત ”િ પ્રમાણ કરવા લાયક પદાર્થને પમાડે તે હતુ એટલે પ્રમાણુ તે પણ ચાર પ્રકારે છે તે વિશે સ્થાનાગ સુત્રમાં झुछ-अहया हैऊ चउव्यिहे पन्नत्ते, ते जहा-पचरफे १ अणुमा २ उपमा ३ आगमे । “ અથવા હેતુ ચાર પ્રકારને કહ્યો છે, તે આ પ્રમાણે–પ્રત્યક્ષ ૧, અનુમાન ૨, ઉપમાન ૩ અને આગમ આ આવાવાની વ્યાખ્યા બા પ્રમાણે છે - “અનુ આ नोति सर्वत्र इति अक्ष आत्मा, तं प्रति यत्माप्तं ज्ञानंतस्प्रत्यक्ष" “સર્વ ઠેકાણે જે વ્યાપી જાય તે અક્ષ એટલે આત્મા કહેવાય છે તે આત્મા પ્રત્યે જે જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું તે પ્રત્યક્ષ કહેવાય છે તે પ્રત્ય ક્ષ અવધિ, મનપર્યવ અને કેવળ એવા ત્રણ પ્રકારે છે, અથવા અક્ષ શબ્દને અર્થ જો ઈદ્રિય લઇએ, તો ઇદ્રિયથી ઉપન્ન થયેનુ જ્ઞાન પણ રવિહારથી પ્રત્યક્ષ કહી શકાય છે, પરંતુ પરમાર્થથી તે આ ઈદ્રિય ૪ .

·બે માતા પ્રકરણ જન્ય જ્ઞાન પરાક્ષ પ્રમાણુ છે ઇઢિયે આત્માથી પશિ છે તે થકી ઉત્પન્ન થયું છે માટે તે પરાક્ષ કહેવાય છે ૧ સાધ્ય અને સાધનને સ બ ધ ગ્રહણ કર્યા પછી જે જ્ઞાન થાય તે અનુમાન પ્રમાણ કહેવાય છે જેમ ધુમનું જ્ઞાન થયા પછી આ મિનું જ્ઞાન થાય છે, માટે તે અનુમાન કહેવાય છે રે ઉપમાવડે જે જ્ઞાન થાય તે ઉપમાન પ્રમાણુ કહેવાય છે જેમકે ગે (બળદની જેવો ગલ્ય હોય છે” આવુ કોઈ વનચરનું વચન ગ્રહણ કરીને કોઈ માણસ અરણ્યમા ગયો ત્યાગના જેવા અવયવ વાળાં અને ગોળ કઠવાળા એક પશુને જેમાં પૂર્વે સાભળવા વચનને અનુસાર તે પશુને ગવય તરીકે તેણે નિશ્ચય કર્યો આ ઉપમાન પ્રમાનુ કહેવાય છે ૩ આ પુરૂષના વચનથી પ્રગટ થયે; પદાર્થનું જે જ્ઞાન તે આગમ કહેવાય છે આ આગમ પ્રમાણે કહ્યું છે આ પ્રમાણે પાસ હતુ ૩૫જ કહેવાય છે કેમકે પૂર્વે કહેવી વ્યુત્પત્તિથી તેની સિદ્ધિ થાય છે. હવે અનુમાન પ્રમાણુના પણ ચાર પ્રકાર છે તે વિષે શ્રી થાનાગમાં કેવું છે કે –“TI rs 7 v, તે TET- अत्थित अस्थि मा हक अस्थि नरिथ साहऊ २नस्थित अस्थि माऊ३ नत्यि नयिमी * અથવા હૈ, ચાર પ્રકારને કહ્યો છે, તે આ પ્રમાણે તે હેય તે તે પણ હિંય ૧, જે તે ન હોય તે તે હોય છે, જેને હોય તો તે ન હોય ? અને જે તે ન હોય તે તે પણ ન હૈયા ૪ આ આલાવાની વ્યા ખ્યા આ પ્રમાણે છે—જે તે એટલે મધ્ય અગ્નિ હય, તે તે એવે ધમ હોય છે એ અમના હેવાપણાથી ધૂમનું પણ લેવા પણ છે ૧ અહીં તે એટલે શીતને સમૂહ નથી, તેથી અહીં અમિ છે આ વાક્યમાં રીતના અભાવે અગ્નિનું હવાપણું કહ્યું હવે વિપરીત પગે ત્રીજો ભા કહે છે–અહીં તે સાથે એ અગ્નિ છે, તેથી અહીં તે શીત નથી આ વાક્યમાં અશ્ચિના હોવાપણાથી શીતનું નાનિ પણ્ –અભાવ છે ૩ હવે એક ભગામા એકને અભાવે • T ·શ્રી આચાર્ય મહારાજ શ્રી ગુણ બીજાને પણ અભાવ હેય તે આ પ્રમાણે-અહીં શીશપા (વૃક્ષ) નથી, વૃક્ષને જ અભાવ છે તેથી અહીં વૃક્ષને જ અભાવ હોવાથી શિશપા નામના વૃક્ષને પણુ અભાવ જ છે ૪ આ રીતે બાર પ્રકારે હેતુનું કહ્યું આ હેતુના જ્ઞાનમાં આચાર્ય નિપુણ હોવા જોઈએ તેથી હેતુ નિપુ9પણા નામને આ સતાવીશમે ગુણ જાણ ૨૭ હવે ઉપનયની વ્યાખ્યા કરે છે જે અર્થ (પદાર્થ) અછાતવડે દઢ કર્યો હોય તે જ અર્થને કહેવાને ઈરલા દાણતિકમાં લઈ , પેજના કરવી તે ઉપનય કહેવાય છે જેમકે જ સ્વામીના ચરિત્ર તે ઉપનય કર્યો છે તેની કથા આ પ્રમાણે છે– વસતપુર નગરમાં શતાયુધ નામે રાજા હતું, તેને લલિતા નામની પટરાઈ હતી તેજ નગરમા સમુદ્રદત્ત નામને એક શ્રેષ્ઠી બહેને તે તેને લલિના નામે પુત્ર હતા તે યુવાવસ્થાને પામે મહા રૂપવાનું અને વર તથા આભૂષgવડે શેતે લલિતાગ નગર મળેહમેશા ક્રિીડા કરે છે એકદા તેને પિતાના ગવામાં બેઠેલી લલિતા દેવીએ દીઠે તેનુ ૩૫ જઈ મોહ પામેલી તેણીને તે લલિતાગની માથે ક્રી કરવાની ઈચ્છા થઈ તેથી તેણીની પ્રેરણાથી ચતુરિકા નામની દાબીએ વ્યાપારના મિરે કરીને લલિતાગની સાથે પરિચય કર્યો. હવે કામદેવનું વ્રત કરવા લાગી તેથી કામદેવની પૂજાના મિષથી તેની પ્રતિમાને દામી વાર વાર રાણીના અત પુરમા લાવની અને પાછી લઇ જતી હતી તેથી દ્વારપાળને તેણીનાપર વિશ્વાસ પડે પછી તે પ્રતિમાનાજ છળથી ચતુરિકા દામીએ લલિતાગને અત પુરમાં પ્રવેશ કરાવ્યું તેને ગુપ્ત રીતે રાખીને તેની સાથે રાણી ગ લાગવવા લાગી. અહીં તેને પિતા સમુદ્રદત્ત પુત્રની સર્વત્ર શોધ કરવા લાગ્યો પરંતુ કાઈ પણ ઠેકાણે તેને પ લાગે નહીં તેથી તે શોકમાં ગરક થયે આવા અવસરે અd.પુરના દ્વારપાળને કાઈક ચકા પડવાથી ઉદ્યાનકડા કરીને પાછા આવેલા રાજાને તેઓ એ વિનતી કરી છે-“હે સ્વામી અવે એ પતિવ્રજ છે તા પશુ આપે મેનેજ પિતા અને પુજે છે, અને અમને 1. * ·શ્રી ગુણમાળા પ્રકરણ. અભયદાન આપવું તે જોખમમાથી અમને મુક્ત કરવા » તે સાભળી રાજાને પણ શમ આવવાથી ગુપ્ત રીતે અત પુર તરફ ચાલે તેટલામાં દ્વારમાં ઉભેલી ચતુરિકાએ તેને આવતે જોઈ તરતજ રને ચેતવી તેજ વખતે રાણીએ પણ તે લલિતાગને બારી માર્ગ કરીને ઘરને પાછળ રહેલા ખાળકૂવામાં ના પડી રાજા આ દર બે કે તેણે બધી વસ્તુઓને જવાના મિષથી સર્વ સ્થાનકે જેયા પરંતુ કાઈ પણ શકા ઉત્પન્ન થઈ નહીં હવે તે લલિતાગ પણ પથ્થરની જેમ કૂવામાં પડે છે, તેના શરીરની ચાત રક અશુચિ, કાદવ અને કીડાઓ વ્યાસ થયા તે ઘરના વાસીદાની ધૂળ, રાખ તથા એઠવાડ વિગેરે તેની ઉપર કુવામાં ન ખાયા કરે છે, તેથી તે નારીના જવુ જ દુ ખ ભગવે છે તે ઘરની દાસીન જનનું ઉચ્છિદ તથા તેણીએ નાખેલા પાણીને છઠ્ઠાવડે ચાટતા લલિતાગે કેટલાક કાળ નિર્ગમન કર્યો ત્યારપછી વર્ષ હતુમાં વરસાદ વરસવા લાગે તેથી પ્રાળ માગે કરીને જળને પ્રવાહ વહેતે વહેતે તે ખાળવામાં આવ્યું તેનાથી તે ફ ભરાઈ જતા તેમાથી કચરાની સાથે તે લલિતાગ પણ બહાર નીકળી નગરની ગટરમાં પ્રવાહિત થયે તે વખતે તેને મૂછ આવવાથી કોઈ પણ કરી શકે નહીં તે અવસરે દેવગે લલિતાગની ધાત્રી અકસ્માત તે માગે નીકળી તેણીએ તેને જોઈને ઓળખે છે-“આ તે લલિતાગ છે અહી યાદી? ” પછી તેના શ્વાસોચ્છાસથી તેને જીવતે જાત ખાટલામા નાખી ઘર આયે તેને જોઇ હર્ષ પામેલા તેના પિતા વિગેરે પરિવારે તીર્ણ ઔષધના પ્રગથી તેને ચિનના પમાડે ત્યારપછી અનુક્રમે ઘણા ઘણા ઓષધે કરીને તેને મૂળ સ્થિતિએ પહેચાડશે. પછી ફરીથી પ્રસનની જેમ તે શહેરમાં ફરવા લાગે તેને લલિતાએ જે એટલે તેજ દાસી પાસે તેને ફરીથી બેલા, પરંતુ પોતે અનુભવે દુખ વિસરી ગયે નહિ તેથી તે ત્યાં જવાનું શી રીતે ? નજ ઇઓ આ પ્રમાણે જ બકુમારે પિતાની ક્રિયાઓ પાસે કથા કહી હતી તેને ઉપનય આ પ્રમાણે જા-અહીં જે લલિતાગ કહ્યો, તે ભેગલુખ્ય પ્રાણી જાણ જે ગણીને ભગ દો, વિપયનું સુખ જાણવું છે ને કૂવામાં વાસ ·ની આચાર પ્રકારના ત્રણ ગુ થયે, ત તને શવાસ જાણ તદ્દામા જે ઉચ્છિષ્ટ ભજન ર્યું, તે માતાએ ખાધેલા આહાર પાનુ અહણ જાણવું જે કૂવામાંથી નીકળવાનું કહ્યું, તે નિથી બહાર નીકળી જન્મ થયો એમ જાણવુ જે નગરની ટ કહી તે સૂતિકાગ્રહ જાવું છે તેની ધાત્રી કહી, તે શુભ કર્મ પરિણતિ જાણવી ધાત્રીએ તેને જે ફરીથી જીવાડ, તે અહીં કરીથી જ્ઞાન (બંધિ) ની પ્રાપ્તિ જાણવી તે જ્ઞાનના લાભથી કરીને તે પ્રાણી તે સ્થાનને ઈછતે નથી આ પ્રમાણે કાતના અર્થને દાઈ તિક અર્થમાં ઘટ વે, તે ઉપાય કહેવાય છે તે ઉપનયમા જ આચાર્ય નિપુણ હાય તે ઉપનયનિપુણ કહેવાય છે આ આચાય ને અઠ્ઠાવીશ ગુણ જાણ ૨૮ હવે નયને વિષે જે નિપુણ હોય, તે નયનિપુણ કહેવાય છે તે નય સાત છે નેગમ ૧, સંગ્રહ ૨, વ્યવહાર ૩, હજુસુમ , શબ્દ ૫, સમભિરૂઢ 5 અને એવ ભૂત ૭ આ નયના વિચારમાં ઘણે મેટે અર્થ રહે છે, તે પણ સક્ષેપથી તેમનું લક્ષણ બતાવે છે – આ જગતમાં વસ્તુઓના અનતા ધર્મવાળા સ્વભાવ છે તે સર્વને વિવેક કરીયે તે તેના બે પ્રકાર થાય છે-એક સામાન્ય અને બીજે વિશેષ જેમ જીવને વિશ્વ વસ્તુપાળુ અને પ્રમેયપ વિગેરે સામાન્ય ધર્મે છે કારણ કે એ ધમે અજીવ પદાર્થને વિષે પણ હોય છે તથા જીવને વિષે જે ચત ધર્મ છે, તે વિશેષ ધર્મ છે કેમકે એ ધમ અછવને વિષ હોતો નથી એ પ્રમાણે સામાન્ય અને વિશેષનું સાન થાય છે અહીં નગમનયન વિષે સામાન અને વિશેષ એ છાને થડ પદાર્થની પ્રરૂપણા વણે કાળમાં સરખી રીતે કરાય છે જે પ્રકારે મામા ય અને વિશષવડે નગમનય જાણી શકાય તે પ્રકારે નિવાબના ઢાતે કરી બતાવે છે –કોઈએ કાઈ માસૂસને પૂછયું કે– તુ ક્યા રહે છે ? ' તેણે જવાબ આ ક- લોકમા, તમા પણ તિરછા લાકમાં, તેમાં પણ મનુષ્ય કમાં, તેમાં પણ જબૂદ્વીપમા, તેમાં પણ ભરતક્ષેત્રમા, તેમાં પણ ·શ્રી ગુણમાલા પ્રકરણ- દક્ષિણ ભારતમા, તેમાં પણ મધ્ય ખડમાં, તેમાં પણ અમુક દેશમા, તેમાં પણ અમુક નગરમા, તેજ રીતે અમુક શેરીમ, અમુક ઘરમાં, અમુક શાળામાં, અમુક ભાગમા, મારા પોતાના શરીરમાં અને છેવટે મારા પિતાના આત્માને વિશે હું રહુ છુ આ દષ્ટાતમાં બેત્રને આશ્રીને પ્રથમ લેક કૉં, તે સામાન્ચે કરીને કહ્યો, અને છેવટ પિતાને આત્મા કહ્યો તે વિશેષ કહ્યો તથા તે બનેની વચ્ચે રહેલા સર્વે વિકપિ પૂર્વાપરની અપેક્ષાએ સામાન અને વિશેષ બન્ને રીતે કહી શકાય છે આ સવિક પિને નગમ નય પિતાના નિવાસને માટે તાવિકપણે-સપણે જ માને છે હવે ત્રણે કાળમા કહેવાને છેલા પદાર્થની પ્રરૂપણા માટે ગમ નયનુ દણાત દેખાડે છે કઈ સુતાર વનમાથી લાકડાને કકડો કાપી ખાધે લઈને આવતા હતું તેને કેઈએ પૂછ્યું કે-“હે કારીગર! તે આ ખાધે શું લીધુ છે ?” તે બોલ્યો કે મારી ખાધે પ્રસ્થ છે ” અહીં હજુ તે લાકડાને પ્રસ્થ થવાનું છે હજુ થયે નથી તેપણું ભાવી કાળને આશ્રીને લાકડાના કકડાને પણ પ્રખ્ય રૂપે કહ્યો એજ રીતે દીવા ળીના પર્વમાં ભગવાન મહાવીર સ્વામી આજે નિર્વા પામ્યા એમ જે બેલવુ તે નગમ નાનું લક્ષણ છે આ નયને અનુસરનારા માયિક અને વશેષિક મતવાળા છે ૧ હવે સમગ્ર નયનું સ્વરૂપ લખે છે – સર્વ પદાર્થ જેનાવડે શહણ કરાય તે સ ગ્રહ કહેવાઈ છે આથી કરીને આ નથમાં સામાન્ય તત્વને જ સમાવેશ થઈ શકે છે જેમકે-ચતન્ય ધર્મવડે સર્વ કઈ જીવ એકજ છે, એજ પ્રમાણે સવ પદાર્થોમાં સત્તા એકજ છે તેથી કરીને સત્તાજ તત્વ છે સત્તાને લઇને અવતુપણાને જ પ્રસંગ આવે છે ગધેડાના શગડાને જેમ સત્તા વિના કેઈ પણ પદાર્થ કહેવાશે જ નહીં આ કારણથી? જે સત છે, તેજ બ્રા છે ” એ અતિ મત છે આ પ્રમાણે સ ગ્રહ નતુ લક્ષણ જાણવું ? (વ્યવહાર નયનુ સ્વરૂપ-જે અર્થ ક્રિયા કરે તે પદાર્થ કહેવા ય છે પાણી લાવવાની ક્રિયા કરવાથી ઘટ પદાર્થ કહેવાય છે કે જે પદાર્થ અર્થ ક્રિયાને ન કરે તે તે પદાર્થ ગધેડાના શીગડાની જેમ

·શ્રી આચાર્ય મહારાજના છની ગુણે
અવરતુ રૂપિજ છે અર્થ ક્રિયા કરવાનું વિશેષને આશ્રીને કહી શકાય
છે, પણ સામાન્યને આશ્રય કરાતા નથી જેમકે ગાય દેવાય છે એમ
કહી શકાય પરંતુ ગાય પણ દેવાય છે એમ કહી શકાય નહીં માટે
વિશેષજ તવ છે કેમકે વિશેષ વડેજ વ્યવહાર ની પ્રવૃત્તિ હેવાથી
સર્વ જગત પ્રવર્તે છે, આ નયને અનુસરનારા વૈદિકના ભેવાળા
મીમાસકે છે આગમમાં પણ બે પ્રકારના જીવે છે--મુન અને
સસારી સ સારી છે પણ બે પ્રકારના છે નસ અને ૭ વર.
આ પ્રમાણે વ્યવહાર ન વડે કરીને જ જીવની પ્રાપ કરાય છે ?
અનુસૂત્ર નયનુ સ્વરૂપથઈ ગયેલી વસ્તુને નાશ થશે તેથી
તે વસ્તુ છે અને થવાની વસ્તુ હજુ થઈ નથી તેથી તે પણું ગધેડા
ના શીંગડાની જેમ અવતુજ છે તેથી કરીને બાકી રહેવાથી વ
માન કાળમાં રહેલી જે વસ્તુ તેજ -છની વસ્તુ છે તે વિમાન
કાળ એક સમયને જ છે તેથી કરીને જ “જે સત્ છે, તે ક્ષણિક છે
એ બેને મન છે એજ કારથી આગમન પણ-જીવ જે ઉપ
યેગમા વર્તતે હેય, તે વખતે તે જીવને સ્વરૂપવાન કહેવાય છે
જેમકે કોષના ઉપગમાં વર્તતો માધુ ચડાળ કહેવાય છે તેથી
કરીને ઉત્તરાધ્યયનમા વિનય નામના પ્રથમ અધ્યનમાં “
વંદ જા –“તુ ચડાળપણ કરીશ નહીં” એમ સત્ર
નયને આશ્રીને કહ્યુ છે કે આ ચારે ન અર્થને કહેવાય છે આ
નો અર્થનેજ કહેનાર છે
હવે બાકીના ત્રણ શબ્દને કહે છે-શબ્દથી પણ વાય
-વાચકભાવ સ બ ધ વડે અર્થનું ગ્રહણ થાય છે, પરતુ“નામ અને
અથને અરે કરીને બધ છે ”એવુ વચન લેવાથી જે શબ્દો
છે, તે અર્થના પથાયજ કહેવાય છે. અહીં પર્યાનુ જ મુખ્યપણું
છે અર્થ પણ શબ્દને અનુસરનાર હોવાથી આવી જ જાય છે કહ્યું છે કે-
नमोऽस्ति प्रत्ययो लोक, य' शब्दानुगमायते ।
अनुद्धिमिव मान, सर्व शब्देन भासते !"
તે કે પશુ પ્રત્યય અર્થ લોકમાં નથી, કે જે શબ્દને

·P૨ T 1 jમામ પ્રકરણ અનુબર ન હોય સત્તાન (સર્વ પદાર્થનું નાન) શબ્દ વડ કરી નેજ જાને ઓતપ્રેત થયેલું હોય એમ માને છે વળી જે નયમાં વહૂ પર્યાએ કરીને એકજ વર્તને અથ કહેવાય છે જેમ દ્રયને વિષે જાતિ અને મ ખ્યા(વચન)નો સબ પ છે, તેમ તેના પર્યાને વિશે પણ જાતિ અને સંખ્યાને સબધ છે આનું નામ શ૬ નય કહેવાય છે જેમ કે ઈદ, શક, પુર દર આ વિગેરે શબ્દ એકજ ઇદના અને કહેનારા છે, એ જ પ્રમાણે ધટ, ભ, કળસ, એ વિગેરે શા એકજ પૃથબુનેદરાદિક જાકાવાળા ઘવ રૂપ અને કહે છે આ શબ્દ નય છે ૫ હવે સમભિરૂઢ નાનુ ૧પ કહે છે—જે નયના જે શા એકજ અર્થને કહેનારા હે, તે પણ તેમાં દરેક શબ્દને અથ બ્યુ તિએ કરીને ભિન્ન ભિન્ન જણાતો હોય, તે નવ સમભિરૂઢ નામને કહેવાય છે, જેમ કે–ઈદ્ર શમા ઇન ધાતુ એશ્વર્ય અર્થવાળો હાવાથી ઈકને અર્થ એજય વાન થાય છે શક શબ્દમાં શક ધાતુ છે તેને અર્થ શક્તિમાન થવાનો હોવાથી શાકને અથ શક્તિમાન થાય છે એજ રીતે પુર દર દમા દેત્યોના નગરને ભેદવા રૂપ અર્થ છે એ સર્વ અર્થ બિન બિન છે, એ જ પ્રમાણે આગમમાં પણ “ના પના કરે છે, પ્રરૂપણ કરે છે” વિગેરે આવવાના વચને (૨) મા સમભિરૂટ નથને આશ્રીને ભિન્ન ભિન્ન અથ જાણુવા ૬ એવ ભૂત નામનું સ્વરૂપ–-સમભિરઢ ન જે અર્થ બતાવ્યો ડપ તે અથ જે વખતે જે વસ્તુમાં વતે હેય, તેજ વખતે તેજ શદને પ્રવેશ કરે છેષ્ય છે અને બીજા પર્યાય શબ્દોનો પ્રયોગ કરી શકાય નહીં, તે એવભૂત નય કહેવાય છે, જેમ કેન્દ્રની સભામાં જ્યારે સિહાસન ઉપર રહે સર્વ દેવેથી અધિક એશ્વર્ય વાળ દેખાય, વારેજ તે ઇકહી શકાય છે, પ તે વખતે શકવર્ગ શબ્દથી કહી શકાય નહીં, અને જ્યારે તે પિતાની શક્તિને દેખા ડત હેય, વારેજ તેને શરુ કરી શકાઈપણ તે વાતે નેને છે, ગદથી કહેવાયેગ્ય નથી, એ પ્રમાણે પિતાની દિવાને અવસરે તે ને કિયાને આશ્રીને અને શ્રદ: cશાન કરે તેજ ·વી આચાર્ક કા જના ૧૪ મુખે છે જેમ ગૃહસ્થાશ્રમમાં રહેલા છેવા તીથ છ વર્ધમાન થના પ્રગથી સાભળવામાં આવે છે 9 આ પ્રમાણે સાતે નોની લેશથી વ્યાખ્યા કરી અહીં ગમ, સંગ્રહ અને વ્યવહાર એ ત્રણ ન દ્વવ્યાર્થિક ન કહેવાય છે, અને બીજાના પર્યાયાર્થિક કહેવાય છે તેમાં પણ ત્રાજુભૂવનયને કેટલાક આચાર્યો વ્યાર્થિક પણ કહે છે, આમ એક એકનયન અભિપ્રાયને આગ્રહથી જ વળગી રહેવું, તેજ મિાન્ય છે અને સર્વ નયનો જે સ્વીકાર કરે, તે મ્યવ કહેવાય છેઆ સર્વ નયને વિષે આચાર્ય નિપુણ હેવા જોઈએ એ ઓગણીશમે ગુણ થયે ૨૯ શાહણ કુશળ–જેના વડે હિત અર્થ ગ્રહણ કરાવાય તે ગ્રહણ એટલે ભને હિતેશ દેવાની શક્તિ તેમજ કુશળ- ચતુર હેય, તે ગ્રાહણા કુશળ કહેવાય છે એટલે ભવ્યને હિતોપદેશ દેવાની ગતિવાળા જે કદાચ તથા પ્રકારના કર્મના ઉદયને લીધે પિતાનું (પિતાના આત્માનું હિત કરવામાં અસમર્થ હેય, તે પણ બીજાઓને હિત ગ્રહણ કરાવી શકે, તે તે પણ પિતાના હિતને માટેજ થાય છેકહે છે કે- "ग्राहयन्ति हित लोकानलग्ना स्वहिते तु ये । परानुग्रहतम्ते हि बन्धा म्युर्नन्दिपेणवत् ॥ “ જેઓ પિતાના હિતમાં લાગ્યા–પ્રવૃત્ત નથી અને બીજાઓને હિત ગ્રહણ કરાવે છે, તેઓ પરને અનુગ્રહ કરનારા છેવાથી નદિ પેજીની જેમ વઘ છે” નરિણની કથા કેઈ એક નગરમાં કઈ મિથ્યાત્વી ધનવાન બ્રાહ્મણ યજ્ઞ કરવા લાવે તેમાં રહેલા અન્નનુ ક્ષણ કરવા માટે કોઈને ચાકર તરીકે મળે તેણે બ્રાહ્મણને કહ્યું કે- જે બ્રાહાણ ભજન થઈ રહ્યા છી વધેલું પકવા મને આપે તે હુ આ કાર્ય મા રક્ષણું કરનાર થાઉં” ને સાભળીને બ્રાહ્મણે તેનુ વચન અગીકાર કર્યો પછી તે બ્રાહ્મણે પણ કરીને બ્રાહ્મણે ને જમાડયા અને વધેલુ અન્ન તે દાસને આપ્યું તે દરે તે અવડે સાધુઓને પ્રતિલાલ્યા તથા અન્ય દર્શનીઓને }} | ( - ·શ્રી ગુલુમાલા પ્રકરણ પણ દાન આપ્યું તેથી તેણે માગ કમ ઉપાર્જન કર્યું પછી કેટક કાળે તે દામ મગg પામીને દેવ થયે ત્યાથી ચવીને ગજક નગરમાં શ્રેણિક રાજાને નદિયg નામે પુત્ર થયે તે સમયે તે બ્રાહ્મણને જીવ પણ કેટલાક ભ ભમીને કદ ની નામના વનમા હાથણના ચૂથમા કેઈ હાથીની કુણિમા નભ પણે ઉત્પન્ન થયું. તે યૂથમા યૂથપતિ હાથી બીજા હાથથી પિતાના પરાભવની શકાવાળા હોવાથી જેટલા હાથીને જન્મ થાય તે સર્વને તત્કાળ મારી નાખત હતા, અને હાથણીને જન્મ થાય તે તેનું રક્ષણ કરતે હતે. તે વખતે આ વિપ્રના ગર્ભવાળી હાથણી પિતાના ગર્ભના અકુશળની શકા થવાથી કપટવડે લગડી થઈને ધીમે ધીમે ચૂથની પાછળ ચાલવા લાગી કોઈ વખત એક બે પહોર વીતી જાય ત્યારે ચૂથની સાથે મળતી, કોઈ વખત એક દિવને, કોઈ વખત બે ત્રણ દિવસે મળતી એ પ્રમાણે કરતી તે હાથ તાપના આશ્રમમાં ગઈ અને પિતાની સૂવડે તાપસના પગને સ્પર્શ કરી તેમને નમસ્કાર કરવા લાગી તાપસેએ તેને ગર્ભિને જાણીને “તારા ગર્ભનુ કુશળ થાઓ' એમ કહી તેણીને આશ્વાસન આપ્યું પછી એકદા તે હાથણએ તે આશ્રમમાં પુત્રને પ્રસબેનાપસના પુએ તે હસ્તિ બાળકનું લાલન પાલન કર્યું હશે ? પણ વખતે વખત ત્યાં આવીને તેને સ્તનપાન કરાવા લારી આ રીતે તે હસ્તિ બાળક વૃદ્ધિ પામી તાપસ પુત્રોની સાથે કીડા કરવા લાગ્યા, અને તે બાળકોની સાથે પોતે પણ નદીમાંથી પાણી વડે પિતાની સૂઢ ભરીને આશ્રમના વને નીચવા લાગે આ પ્રમાણે સીંચનક્રિયા કરતે તેને જોઇને તાપમએ તેનું સેચનક એનું નામ પાડ્યું આ રીતે તે વૃદ્ધિ પામતે અનુક્રમે ત્રીશ વર્ષનો જુવાન હાથી થયે એકઠા તે વનમાં વિચરતે હતા, તેવામાં તેણે તે ચૂથપતિને જે જુવાનીને લીધે મહા બળવાન થયેલા તેણે તે વૃદ્ધ યૂથપતિને મારી નાખ્યો અને પોતે યૂથપતિ થયે પછી તેણે વિચાર્યું કે- જેમ મારી માતાએ મને તાપના આશ્રમમાં પ્રસબે, તેમ બીજી પણ ત્યા પ્રસવશે, તે તે પણ મને મારીને ચૂથપતિ થશે.” એમ વિચારીને તેણે પિતાના યૂથને આશ્રમમાં લઈ જઈ તે આશ્ચમ ભાગી નાખે.

·શ્રી આચાર્ય મહારાિના ત્રાગુ તેથી ક્રોધ પામેલા તાપ એ શ્રેણિક રાજાની પાસે જઈ પિતાના વનમા એક હસ્તિત્વ છે એમ જણાવ્યું તે સાભળીને રાજાએ કેટ લાએક ઉપાય કરીને તેને પકડી લાવી હસ્તિશાળામાં દઢ બ ધનથી પછી એકદા તાપસોએ તેને બાપે જોઈ વાણીવડે તેની તર્જના કરીને જે તે કર્મ કર્યું, તેવું જ ફળ તને મળ્યું આ વચન સાભળી ક્રોધાયમાન થયેલ તે હસ્તી બધાને વેઠને તાપની પાછળ તેમને હણવા દેડ તાપસ નાશી ગયા ચોતરફ હહારવ Cછળે તે વખતે બ્રેણિકને પુત્ર નદિ તેના પૂર્વ ભવ વૃત્તાત સભળાવી તેની પાછળથી પૂછડાને પકડી પીપર ચડી મસ્તક ઉપર ત્રણ મુડી મારી તેના રધ ઉપર ચડી બેઠે તે જેઠ શ્રેણિક રાજાએ તેને સત્કાર કરી તેને પાચને કન્યાએ પર વી. એકદા ભગવાન શ્રી મહાવીર સ્વામી રાજગૃહ નગરમા સમવસ તેમને વાદવા માટે પિતાની સાથે નદિપેણ પણ ગયે. ત્યા ભગવાનની દેશના સાભળી નદિ પ્રતિબોધ પામ્યું એટલે તેણે ભગવાનની પાસે પ્રવજ્યાની આજ્ઞા માગી ત્યારે ભગવાન પણ આનાથી ધર્મ વૃદ્ધિ થશે એમ જાણીને “હે દેવાનુપ્રિયા જેવી તારી ઈચ્છા” એમ બેચ પરતુ તેના વતમાં વિધ આવવાનું છે એમ જાને પ્રતિબંધ ન કર ”એવુ બીજુ વાક્ય બેલ્યા નહીં ત્યાર પછી ઘેર આવી માત પિતાની સાથે પ્રવજ્યા લેવા સબધી પ્રતિરો કરી તેમની-આજ્ઞા લઈ નદિષેણ દીક્ષા લેવા તૈયાર થયે તે વખતે આકાશમા રહીને શાસનદેવી બેલી કે-“હે નદિપેણ! હજુ તારા ગકર્મને ઉદય છે, તેથી કેટલેક કાળ દીક્ષા લેવામાં વિલંબ કર પછીથી દીક્ષા ગ્રહણ કરજે ” આ પ્રમાણે દેવીએ કહૃાા છતા પણ પિતાના મનની દઢતા જાને નદિષેણે શ્રીભગવાન પાસે જઈ દીક્ષા ગ્રહણ કરી અતિ દુર તપ કરવાથી નદિ મુનિને લબ્ધિ એ પ્રાપ્ત થઈ ત્યારપછી ભેગા કર્મના ઉદયને લીધે મનની ચંચળતા થવાથી પ્રથમની ક્રિીડાઓ તથા ભેગે રમતિપથમાં આવ્યા તેથી મનને નિગ્રહ કરવા માટે તથા દેહને કુશ કરવા માટે ઘણું આતાપનાઓ તથા ઘણા તપ કરવા લા તે પણ તેને ભેગની ૧

·થી ગુણમાલા પ્રદરણ
ક્રિયાવાદીના એક એશી ભેદ છે, અક્રિયાવાદીના રાશી
ભેટ છે અજ્ઞાનવાદીના સડસઠ ભેદ છે અને વિનયવાદીના બત્રીશ
આ રીતે ૩૬૩ મતે છે
૧ ક્રિયાવાદીઓના ૧૮૦ મતે છે, તે કિયાવાદીઓ આસ્તિક
મતવાળા છે તેઓ ક્રિયાનેજ મુખ્ય માને છે, તેથી દિયા વિના
મેક્ષ થતો નથી તેઓ સ્વીકારે છે, પરંતુ તેમના માર્ગમાં આવે
છે તે આ પ્રમાણે તેઓમાના કેટલાએક એમ માને છે કે-“જીવ
સ્વત સિદ્ધ કાળથી નિત્ય છે ” આ પ્રમાણે માનનારા તેમને આ
અભિપ્રાય છે- જીવ એ પદાર્થ છે ખરે પરંતુ તે સ્વત એટલે
પિતાની અપેક્ષાએજ છે પિતાની મેળેજ સિદ્ધ છે માટે આ
છતા પણ નિત્ય જ છે, પણ અનિત્ય છે એમ નથી આ છતા
પણ કાળ થકી એટલે વાળની અપેક્ષા છે એટલે કે માત્ર ત્રણ કાળને
આશ્રીને જ આ જીવનુ સ્વત પશુસહજ સિદ્ધપણ તથા નિત્યપણુ
છે આમ માનવાથી તેમના મતમા કાળનુ જ કર્તાપ સિદ્ધ થાય છે
કેમકે તેઓ કહે છે કે-
काल सृजति भूतानि, काल सहरति प्रजा ।
काल सुप्तेषु जागर्ति, कालो हि दुरतिवम ॥
'કાળ પ્રાણીઓને ઉત્પન્ન કરે છે, કાળ પ્રાણીઓને વિનાશ
કરે છે, અને પ્રાણીઓ સુતા હોય ત્યારે પણ કાળ જાગ્રત રહે છે,
માટે કાળ ઉલઘન કરી શકાય તેવું નથી
તેજ રીતે કાળે વૃ ફળ આપે છે, વર્ષાકર્ણ મેઘ વરસે છે, અને
શીતકાળે ઠડી પડે છે એ પ્રમાણે સવ જગત કાળને આધીન છે
આ એક ભેદ થયે
બીજે ઇશ્વરવાદી કહે છે કે-જીવ સ્વત નિત્ય છે, પણ તે
ઈશ્વરને આશ્રીને છે જીવ ઈશ્વરને આધીન આ પ્રમાણે છે
ईश्वरप्रेरितो गच्छेन, स्वग वा श्वश्रमेव वा ।
યોગનુનાશsu–ાન મુરાદુ ઘરો ”
-

·શ્રી આચાર્ય મહારાજના છત્રીસ ગુણ
ઈશ્વરની પ્રેરણાથી જીવ સ્વર્ગ અથવા નરકમાં જાય છે ને
ઈશ્વરની પ્રેરણા વિના આ જીવ પિતાને સુખ મેળવવામાં કે દુખ
મેળવવામાં સમર્થ નથી ”
ઈશ્વરનું સ્વરૂપ આ પ્રમાણે છે
"जानमप्रतिघ यस्य, वैराग्य च जगत्पतेः ।
ऐश्वर्य चापि धर्मथ, महमिद्ध चतुष्टयम् ।।
તે જગત્પતિ (ઈશ્વર) નું જ્ઞાન, વૈરાગ્ય, ઐશ્વર્ય અને
પ અપ્રતિઘ-અવિનાશી એટલે નહીં ખલના પામે તેવું છેઆ
ચારે તેને સાથેજ સિદ્ધ છે
ઉપર પ્રમાણે ચાર સ્વરૂપવાળે ઈશ્વર ઑછાથી સવા કરે છે,
તે ઈશ્વરની આજ્ઞાથી પ્રાણુઓ સુખ કે દુખને પામે છે, આ બીજે
બીજો પુરૂષાકારવાદી કહે છે કે–જીવ સ્વત નિત્ય છે, પરંતુ
પુરુષાકારને આશ્રીને છે સર્વજીવક પુરૂષાકાર રૂ૫જ છે આ સર્વ
જગનું પુરૂવ રૂપજ છે તે ઈશ્વરનુ કાઈ પણ કાર્ય નથી આ
ત્રીજો ભેદ ૩
ચોથે નિયતિવાદી કહે છે કે- જીવ સ્વત નિત્ય છે, પર તુ
નિયતિને આશીન છે જે વસ્તુ જે આકારે અવશ્ય બને છે, નિયતિ
કહેવાય છે જેમ કે સ્ત્રી પુરૂષને સગ થવાથી મનુષ્યને (સી
અથવા પુરૂષને) આકારેજ જીવ ઉત્પન્ન થાય છે પરંતુ ગામ
વિગેરે પશુ પક્ષીને આકારે ઉત્પન્ન થતા નથી તેથી આ નિયતિ
નામને પદાર્થ પણ કેઈક જૂજ જગતમાં છે તે નિયતિથીજ સવા
વ્યવહાર પ્રવર્તે છે એ ચે ભેદ ૪
પાચ સ્વભાવવાદી કહે છે કે-જીવ સ્વત નિત્ય છે, પરંતુ
તે સ્વભાવથીજ છે સ્વભાવ એટલે વસ્તુની સ્વાભાવિક-અકૃત્રિમ
સિધતિ જેમ કે બોરડીના વૃક્ષ ઉપર એક કા સ્વભાવથીજ સરળ
(બી) હેય છે અને એક વર્ક હેય છે એ પ્રમાણે સર્વ પદાર્થોની
સ્થિતિ સ્વભાવથીજ હોય છે એ પાચમ ભેદ ૫

·થી ગુણમાના પ્રકરણ
આ પ્રમાણે પાચે ભેદે પિત પિતાના અભિપ્રાયથી નિત્યપ
ણાને આશ્રીને થાય છે તે જ પ્રમાણે અનિત્યપણને આશ્રીને પણ
તેજ પાચ ભેદ સભવે છે કારણ કે આ મતવાળાઓ પર્યાયની
અપેક્ષાએ જીવ વસ્તુને અનિત્ય માન છે તેથી પાચને બમણા કરવા
થી દશ ભેદ થાય છે ૧૦
આ દશે ભેદે જેમ સ્વત માનવામાં આવે છે, તેમ કેટલાએક
પરત પણ માને છે કેમકે તેઓ વસ્તુનું અસ્તિપત્ર (હેવાપણ )
પરની અપેક્ષાએ માને છે જેમકે ઘટ વિનાની બીજી સર્વ વસ્તુની
અપેક્ષાએ ઘટનુ અરિતપશુ સિદ્ધ થાય છે (એટલે કે પટ પુસ્તક
વિગેરે સર્વ પદાર્થોથી ઘટ એ કઈ જૂદીજ વસ્તુ છે) એજ પ્રમાણે
સર્વ વસ્તુનું અસ્તિપરા પરની અપેક્ષાએજ સિદ્ધ થાય છે તેથી
કરીને જેમ સ્વત ના પક્ષમા દશ ભેદ થાય છે, તેમ પરત ના પક્ષમા
પણ દશ ભેદ થાય છે એ પ્રમાણે જીવના અસ્તિપણામા વીશ
ભેદો સિદ્ધ થથા ૨૦
આ પ્રમાણે અજીવ પદાર્થના અસ્તિપણામાં પણ વિશ ભેદ
થાય છે, તે જ પ્રમાણે પુષ્યના અસ્તિપણામાં વશ ભેદ થાય છે,
તેજ પ્રમાણે પાપના અસ્તિપણામાં વીશ ભેદે, આશ્રવના અસ્તિ
પણમાં વીશ ભેદ, સવરના અસ્તિપણુમા વીશ ભેદે, નિર્જરાના
અસ્તિપણમાં વિશ ભેદે, બ ધના અસ્તિપણમા વીશભેદે અને
મેક્ષના અસ્તિપણામાં વીશ ભેદ થાય છે આ સર્વ ભેદે મળીને
કુલ એકસેને એ શી ભેદે થાય છે આ સર્વે આસ્તિક હોવાથી
કિયાવાદી કહેવાય છે
હવે અક્રિયાવાદીને ચોરાશી ભેદ દેખાડે છે આ અક્રિયાવા
ઓ નાસ્તિક કહેવાય છે તેઓ જીવ, અજીવ, આશ્રય, ચવર, નિ
જીરા, ધ અને મિક્ષ એ સાત પદાર્થો નાસ્તિપણે એટલે નથી
એમ માને છે આ નારિતકના મતમા પુગ્ય અને પાપ એ બે
ને વિચાર કરવાનું નથી તેઓના ભેદની ક પના નીચે
પ્રમાણે છે-
૧ પરને મામીને

·શ્રી આચાર્ય મહારાજ ! છત્રીમાળે. ૧લી છવ વન કાળથી છે નહીં એટલે કે કોઈપણ કાળે જીવ સ્વરૂપે કરીને છેજ નહી કારણ કે કણે કણે બુદ્ધિના કણને વિનાશ થાય છે, તેથી કરીને જીવનું જે અસ્તિપણા રૂપ લક્ષણ છે, તેને જ અભાવ હોવાથી કોઈપણ કાળે જીવની સત્તા-હેવાપણ છે જ નહીં એ એક ભેદ થયે ૧ તથા જીવ સ્વત ઈશ્વરને આશ્રીવન પણ છે નહીં અહી સ્વરૂપે કરીને જીવનું નાસ્તિપણ હેવાથી ઈશ્વરનું પડ્યું નાસ્તિપતુ સિદ્ધ થાય છેજ એ બીજો ભેદ : તથા જીવ સ્વત પુરૂષાકારને આશ્રીને પણ છે નહી અહીં પણ પુરૂષાકાર, નાસ્તિ પણ પૂર્વની જેમ જ એ ત્રીજે ભેદ ૩ તથા જીવ સ્વન નિયતિ ને આશ્રીને પણ નથી અ પણ પણ પૂર્વની જેમ યુક્તિ જાણવી એ ભેદ ૪ તથા જીવસ્વત સ્વભાવને આશ્રીને પણ નથી અને પણ પૂર્વની જેમ યુતિ જાણી પાચમો ભેદ તથા જીવ રવિત યાને આશ્રીને પણ નથી થઇચ્છા એટલે અકરમાતુ ઈચ્છા વિના પિતાની મેળે પદાઉ પન્ન થાય તે અહી કાર્યું કારણ ભાવ હેત નથી, એટલે કે કારણ વિના પણ કાર્યની ઉત્પત્તિ થઈ શકે છે જેમકે દેડકીમાથી ડકાની ઉત્પત્તિ થાય છે ખરી, પરતુ છાણમાંથી પણ દેડકા ઉત્પન્ન થાય છે આ જયા કહેવાય છે આવી થઇચ્છા ને આશીને પણ જીવ વન છે નહીં. એ છઠ્ઠો ભેદ ૬ આ પ્રમાણે વતને આથીને છ થયા, તે જ પ્રમાણે પરત -પરને આશ્રીને પણ છવ છે નહીં એ વિગેરે છ થાય છે બન્ને મળીને કુલ બાર ભેદ થયા એજ પ્રમાણે અજીવનાનાસ્તિપણામાં પણ બાર ભેદ જાણવા એજ પ્રમાણે આશ્રમ બાર, સવારમાં બાર, નિર્જરામાં તમાર, બ ધમાં બાર અને ક્ષમા પણ બાર ભેદે થાય છેઆ સર્વે મીન રાશી ભેદો થાય છે આ અદિયાવાદીઓ નાસ્તિક હોવાથી આ ચારાથી ભેદે નાસ્તિકના થયા જ ના કરી” આ પદની વ્યાખ્યા કરે છે- અાનવાદીઓના સડસઠ ભેરે છે તે આ પ્રમાણે સર્વ વસ્તુનું જ્ઞાન સાત પ્રકારે થાય છે સ પટ્ટાવડે , અસત્પઝાવડે ૨, મત્ અસદુપટ્ટાવડે , અવાચપછાડે ૪, સત્ અવસ્થપણા વડે ૫, સત અવાગ્યપાવડે ૬ અને સત્ અમ અવા પાવડે ૭ આ ·૧૦ર શ્રી ગણમાના પ્રકરણ તે ભાગાએ જીવ પદાર્થને આશ્રીને બતાવે છે -જીવ ચૈતન્ય રૂપે કરીને સત (છો) છે, તેથી જીવને વિષેસ પણ છતા પહેલા પણ કહેવાય છે જીવ જડપણાએ કરીને અસતહિત છે, તેથી જીવને વિષે અસતપશુ છે ૨ જયારે જીવને વિષે પ્રથમ સપણે સ્થાપન કરીને પછી તેનેજ વિષે અસતપશુ સ્થાપન કરીયે ત્યારે જીવને વિષે સત્ અસત્ પશુ રહેવું છે ૩ જાર એકી વખતે સત્ પણ અને અસત્ પણ સ્થાપન કરીયે, ત્યારે તે કહેવાનું શક્ય નહીં હેવાથી જીવને વિષે અવાગ્યપણ પ્રાપ્ત થાય છે ૪ જ્યારે પ્રથમ સપણું સ્થાપન કરીને પછી અવાપણુ માનીયે ત્યારે જીવને વિષે સવાપા! કહેવાય છે પણ જ્યારે પ્રથમ અસદુપરૂ સ્થાપન કરીને પછી અવાપણ કહીયે, ત્યારે જીવને વિષે અસત્ અવાચપણ કહેવાય ૬ અને જ્યારે પ્રથમ સત્ પણાને સ્થાપન કરી પછી તેનેજ વિષે અસ પણ સ્થાપના કરી ફરીથી તેને જ વિષે અવાય પણ સ્થાપના કરી ત્યારે જીવને વિષે સત્ અમત્ અવાપણ કહેવાય છે ૭ આ પ્રમાણે જીવના જ્ઞાનમાં સાત ભાગા--પ્રકારે થાય છે આ ભેદ જ્ઞાનના છે એ જાણવાથી શુ ફળ? એમ અજ્ઞાનવાદીઓ માને છે આ રીતે જીવ પદાર્થને આશ્રીને અજ્ઞાનવાદીઓના સાત ભેદ થાય છે, તે જ પ્રમાણે અજીવ પદાર્થને આશ્રીને પણ સાત ભેદ જા gવા તેમાં જ્યારે અજીવને વિષે જડપણ સ્થાપન કરીયે ત્યારે અવને વિષે પણ કહેવાય છે તે અહીં પણ નહીં હેવાથી તેને આશ્રીને અજીવને વિષે અસાથે પ્રાપ્ત થાય છે ? આગળ બીજા ભાગાઓની કલ્પના ઉપર પ્રમાણે કરી લેવી આ પ્રમાણે અજીવને જાણવા માટે સાત ભાગાએ છે તે જાણવાથી શુ ફળ? એમ અજ્ઞાનવાદીઓ માને છે તથા પુણયને વિષે પણ પિતાની અપે ક્ષાએ સપQ ૧ અને પાપની અપેક્ષાએ અસાચું ૨ પ્રાપ્ત થાય છે બીજા ભાગાઓ ઉપર પ્રમાણે જનજીવા એજ પ્રમાણે પાપને વિષે પણ પાપની અપેક્ષાએ સતપણ ૧ અને પુણ્યની અપેક્ષાએ અસ- પણ ર ત્યારપછી ભામાએ પૂવ પ્રમાણે જાવા એ પ્રમાણે આવને વિષે, સવરને વિષે, નિર્જરાને વિષે, બ ને વિષે અને મે ૧ અને વિો ·તો બચય મહારાજના છત્રીસ ગુપ્તા ૧૦૩ ક્ષને વિષે પy સાત સાત ભાગ જાણવા. આ દરેકને છેડે બા જાણવાથી શુ ફળ એમ અજ્ઞાનવાદીઓ માને છે એ પ્રમાણે સર્વત્ર જાણવું આ પ્રમાણે નવ પદાર્થોના સાત સાત ભાગી થવાથી કુવસઠ ભાગ થાય છે તે બીજા ચાર ભાગાએ સભવે છે, તે આ પ્રમાણે - સત પદાર્થની ઉત્પત્તિ થાય છે ૧, અસત્ પદાર્થની ઉત્પત્તિ થાય છે , સત્ અસત્ પદાર્થની ઉત્પત્તિ થાય છે ૩, અથવા અવાએ પદાથની ઉત્પત્તિ થાય છે, આ પ્રમાણે પદાર્થની ઉત્પતિને આ શ્રીને ચાર ભાગાઓની ક પના કરી લેવી તેમાં પણ આ જાણવાથી શુ ફળ છે? એમ અજ્ઞાનવાદીઓ માને છે આ ચાર ભેદ ઉપરના સામાં નાખવાથી કુલ સડસડ ભેદે અજ્ઞાનવાદીઓના થાય છે હવે “વળા જ ” એ પદની વ્યાખ્યા કરે છે. વિનયનું આચરણ કરે છે એટલે કે જેઓ માત્ર વિનાને જ ધર્મ માને છે તેઓ નિયિક કહેવાય છે તેમના ત્રીશ ભેદ છે તે આ પ્રમાણે-દેવ ૧, રાજ , યતિ ૩, જ્ઞાતિ, સ્થવિર (વૃદ્ધ), અધમ (નીચ પુરૂષ) ૬, પિતા ૭ અને માતા ૮એ આઠ સ્થાને વિષે મને ૧, વચન, કાથા ૩ અને દાન કરીને વિનય કરે એ આઠને ચારગુણા કરવાથી બત્રીશ ભેદ થાય છે આ વિનયવા દીએને લિગને (જાતિ) નિયમ નથી. એટલે કે પુરુષ કે સ્ત્ર ગમે તે હય, તે સર્વને વિનય કરે, એમ તેઓ માને છે આ પ્રમાણે એક ને એ શી ક્રિયાવાદીઓ, ચોરાશી અદ્ધિ થાવારીએ, સડસઠ અજ્ઞાનવાદીઓ અને બન્નીશ વિનયવાદીઓ આ સર્વે મળીને ત્રછુ ને સડ પરસમયે-અન્ય મતે થાય છે તેમાં નાયિક, શેષિક અને મીશાસકે એ ત્રણ મતવાળા દિયાવાદી છે, બોદ્ધ મતવાળા આદિયાવાદી છે, નાતિક મતવાળા અજ્ઞાનવાદી છે, અને સાખ્ય મતવા વિનયવાદી છે એમ ઘણું ખરું જોવામાં આવે છે ફોન મતથી જેઓ રહિત છે, તેઓ પરમતવાળા કહેવાય છે, તેમનુ કાઈક સ્વરૂપ દર્શનના ભેદવડે બતાવે છે તેમાં પરદર્શનના નામ આ પ્રમાણે છે–એ દર્શન ૧, નાયિક દર્શન ૨, પોષિક દશન , જેમની દશન ૪, સામ્ય દર્શન ૫ અને નાસ્તિક દઇન ૬ નામના છઠ્ઠા નાસ્તિક દર્શનને કલા-દર્શ તરીકે માનતા નથી ·૧૦૪ શ્રી ગુમાવ્યા પ્રકરણ ૧દ્ધ દર્શનનું સ્વરૂપ આ દર્શનમા બદ્ધ નામે દેવ છે, તે રોગમુદ્દાને ધારણ કરનાર તથા છાતી ઉપર ત્રણ રસ્તા સહિત છે તેના તીર્થકર સાત છે તેના નામ–વિપમ્પી ૧, શિખી ૨, વિશ્વભૂ૩, કચ્છ, કાચન પ, કાશ્યપ અને શક્ય સિહ ૭ તેમનાં દદનિ વિગેરે શિષ્ય સિદ્ધાત રચનાર છે તેના સાધુઓ ભિક્ષુ નામથી ઓળખાય છે તેમને વેષ આ પ્રમાણે હોય છે –કલાયર ગના વસ્ત્રનું ધારણ કરવું, મસ્તકે મુડન, હાથમાં કમડવને ધારણ કરવું અને પાત્રને વિષ માસ વિગેરે જે કાઈ પ્રાપ્ત થાય તે સર્વ ગ્રહણ કરવું તથા તેમના મતમા ધર્મ બુદ્ધ અને સઘ એ ત્રણ રત્ન કહેવાય છે બદ્ધ ચાર તને માને છે–દુ ખ ૧, સમુદય ૨, માર્ગ ૩ અને નિરોધ ૪ તેમા આ ભવ અથવા પરભવ વિશે જે જૂદા જુદા પાચ સ્ક છે તે દુખ કહેવાય છે તે પાચન નામ–વિજ્ઞાનસ્ક ધ ૧, વેદ નાસ્ક ધ ૨, સત્તાધ ૩, સંસ્કારસ્ક ધ ૪ અને રૂપસ્ક ધ પ તેમાં સચેતન કે અચેતન પરમાણુઓને જે વિશેષ પ્રકાર સમક્ષ તે સ્ક કહેવાય છે વિજ્ઞાનને એટલે રૂપ, રસ વિગેરેના જ્ઞાનને જે સ્ક ધ તે વિજ્ઞાનસ્ક કહેવાય છે ૧ વેદનાને એટલે સુખદુ ખના અનુભવને જે રકધ તે વેદનાક કહેવાય છે ર સજ્ઞા એટલે નામ, જાતિ વિગેરે સબ વને જે સ્ક ધ તે અજ્ઞાસ્ક ધ કહેવાય છે ? જેનાથી પુણ્ય પાપને ઉદય થાય તે સંસ્કાર કહેવાય છે, તેને જે સ્ક ધ તે સસ્કારસ્ક ધ કહેવાય છે ૪ પૃથ્વી, જળ વિગેરેના રૂપને જે સ્કધ તે રૂપસ્ક ધ કહેવાય છે ૫ આ પાચ આધા સસારનું કારણ હેવાથી દુ ખત છે ? આ પિતાને છે અને આ પરાયો છે તેના સબ ધને લીધે જેના પર રાગદ્વેષાદિકને સમુહ ઉદય પામે, તે સમુદાય નામે બીજુ તા છે સવ પદાર્થો ક્ષણિક એટલે વિનેશ્વર (નાશવત) છે, તે માર્ગ નામનું ત્રીજુ તત્વ છે ૨ કે ·ક જેવાથી ઉત્પન્ન થાય છે અને જે વિકપ સહિત હોય તે જ – વિષયવાળું હોવાથી પ્રત્યક્ષ નથી આ મનમાં બાર ન રહેતા વિષે રેને વિચાર ઘણે વિજ્ઞારવાળે છે તે પડદન સમુચ્ચય વિ ગેરે ગ્રંથમાથી જાણી લે અહમને પિતા એ જ જોવા ૨ નેયાયિક મતનું સ્વરૂપ આ cજ શિવનામે દેવ છે તે સુષ્ટિ (જગત)ને કતો અને નાશ કરો. આ મતના દંડને થી આચાર્ય મહારાજના ગ્લીસ ગુનો ચિત્તની જે સ્લેશરહિત અવસ્થા તે નિરોધ એટલે મોક્ષ કહે વાય છે, એ શું તત્વ છે આ ચાર તત્વથી જૂદ નિત્ય રહેનારે આત્માનામને પાકે કઈ પણ છે નહીં અહીં કોઈ શંકા કરે કે-જે નિત્ય આત્મા ન હોય તે પૂર્વે અનુભવેલા પદાર્થનું સ્મરણ શી રીતે થઈ શકે? આ તેની શકા બેટી છે કેમકે નિરતર સરખી બુદ્ધિના ની ઉત્પત્તિ થાય છે, તેથી પહેલ ક્ષણે બીજા ક્ષણનું કારણ છે અને બીજે ક્ષણે ત્રીજા ક્ષણનું કારણ છે, એમ કાર્યકારણુભાવ હેવાથી ઉત્તર ઉત્તર બુદ્ધિન મા વાસનાને સ્પર્શ થાય છે જેમ દીવાની તમે શિક્ષા મિપણે ચેતના કયાએ રહેલા છે, તેપ તે સર્વે સમાન હેવાથી એક રૂપે ભાસે છે પૂર્વની જાતે કરેલ કાર્ય ઉત્તર ઉત્ત ની તને વિષે પણ જોવામાં આવે છે એ જ પ્રમાણે પૂર્વવિજ્ઞાન જેમ ઉત્તરવિજ્ઞાન પણ ભાસે છે અહીં ફરીથી કઈ પ્રશ્ન કરે કે જે સર્વ પદાર્થો ક્ષણિક હેય તે તેજ વસ્તુ આ છે” એવી હીતેશ આ છે એવી પ્રતીતિ કેમ થઈ શકે? આ શબ પણ છે કેમકે આ વસ્તુ તેજ છે' એમ જે કહેવું તે જાતિ છે જેમકે કાપી નાખ્યા પછી ફરીથી નવા ઉત્પન્ન થયેલા નખ, કે વિને વિષે તેજ નખાદિક આ છે” એવી બુદ્ધિ થઈ શકે છે, પરંતુ ત બ્રાતિજ છે એજ રીતે સર્વત્ર જાણવું આ બદ્ધ મતમા પ્રત્યક્ષ અને અનુમાન છે બેજ કમાણે છે. તેમાં જે વિકપ રહિત હોય તે પ્રત્યક્ષ કહે છે કે તે આ ભયને લીધે લખ્યો નથી. આ ૧ જે વસ્તુ છે જે કતી નજરે ૧૪ હનું સ્વરૂપ ક૬ ૧ 1 ·છો ગુખુમાલા પ્રકરણ ધારણ કરનારા તાપસે ગુરૂ છે. તેઓ ઉપવીત (જનોઈ)ને ધારણ કરનાર, મસ્તક પર જટાને ધારણ કરનાર, હાથમાં જળના કમડળને ધારણ કરનાર, સ્નાન વિગેરે શાચ ધીમા તત્પર અને આખે શરીર ભરમ (રાખ)ને ધારણ કરનાર હોય છે તેઓના ભરટ વિગેરે ભેદે છે, તેઓ લેકમાં પરિવ્રાજક નામે કહેવાય છે આ મતવાળાએ સેળ તત્વની પ્રરૂપણ કરે છે તેના નામ- પ્રમાણ ૧, પ્રમેયર, સશય ૩, પ્રજન, છાત પસિદ્ધાત ૬, અવયવ ૭, તર્ક ૮, નિર્ણય ૯ જ ૫ ૧૦, વાદ ૧૧, વિતા ૧૦, હત્વાભાસ ૧૩, છળ ૧૪, જાતિ ૧૫ અને નિગ્રહસ્થાન ૧૬ તેમાં પ્રમાણ ચાર છે–-પ્રત્યક્ષ , અનુમાન, ૨, ઉપમાન ૩ અને શબ્દ ૪ તેમા ઈહિ અથવા ઇકિયેના વિશેની સમીપતા અને ઈદ્રિયેથી ઉપન્ન થતુ જે જ્ઞાન તે પ્રત્યક્ષ કહેવાય છે ? લિગથી લિગીનું જ્ઞાન થાય તે અનુમાન કહેવાય છે ? કઈ પદા થની તુ યતાએ કરીને બીજા કે પદાર્થનું જ્ઞાન થાય તે ઉપમાન કહેવાય છે ૩ અને પ્રમાણિક પુરૂષના વચનથી જે જ્ઞાન થાય તે શબ્દ કહેવાય છે ૪ (૧) જે પ્રમાણુ કરાય તે પ્રમેય કહેવાય છે તે પ્રમેય બાર છે તેના નામ–આત્મા ૧, શરીર, ઇન્દ્રિય ૩, અર્થ , બુદ્ધિ પ, મન, પ્રવૃત્તિ છે, દેવ ૮, પ્રેત્યભાવ , ફળ ૧૦, દુ ખ ૧૧ અને અપવર્ગ ૧૨ આ સર્વનું વિવેચન ચાયના ગ્રંથથી જાણી લેવું (૨) “આ શુ છે?” એમ જે વિચાર કરે તે સશય કહેવાય છે (૩) જેને માટે માણસની પ્રવૃત્તિ થાય તે પ્રજને કહેવાય છે (૪) સાધ્ય અને સાધનને સ બ ધને ગ્રહણ કરવાનું જે સ્થાન તે દાત કહેવાય છે (૫) પ્રમાણુવડે કરીને જે પદાર્થ અગીકાર કરવામાં આવે તે સિદ્ધાત કહેવાય છે (૬) અનુમાન પ્રમાણને વિષે પાચ અવય હેય છે–પ્રતિજ્ઞા ૧, હેતુ ૨, દાત , ઉપનય ૪ અને નિગમન ૫ એઓનું વિવેચન પણ ચાયના ગ્રંશથી જાવ માથી બમનું નાન થાય છે માટે ધૂમાડે લિગ છે, અને એમ ·શ્રી આચાર્ય મઠારાજના છત્રો ગુ. આ અવયવ કહેવાય છે (૭) દંહ થાય ત્યાર “ આ વસ્તુ છે લક્ષણે કરીને આમજ છે ' એમ ધારવુ તે તર્ક કહેવાય છે (૮) તમા પબ જે નિશ્ચય કરે તે નિર્ણય કહેવાય છે (૯૦ તત્વને જાણવાની ઈચ્છાથી બે વિદ્વાને ૫ પર વાત કરે તે વાદ કહેવાય છે (૧૦) એક બીજાને જીતવાની ઈચ્છાથી બે વિદ્વાને જે કથા કરે તે જ ! કહેવાય છે ( ૧૧ ). જે વાત કરવાથી પિતાને પA સિત થતું ન હોય તે વિતડા કહેવાય છે (૧૨) હેતુની જેવા જે ભાસે તે હેત્વાભાસ એટલે તુ હેતુ કહેવાય છે (૧૩) પિતાના આ ભિપ્રાયને આધીને કહેલા શબ્દનો અર્થ બીજી રીતે કરી તેમાં જે હજણ આપવુ તે છળ કહેવાય છે (૧૪) ખેરે ઉત્તર આપ તે જાતિ કહેવાય છે (૧૫) તથા પ્રતિવાદીનેજ મન સિદ્ધ થાય એવું જે બોલવુ તે નિગ્રહસ્થાન કહેવાય છે (૧૬) આ પદાર્થોનું વિશેષ વિવેચન તેમના ભેદે અને પ્રતિભેદ એ સર્વ ન્યાયના પ્રથથી જ gવા મા નેયાયિકના મનનું સ્વરૂપ કહુ ૨ ૩ વશેષિક દર્શનનું સ્વરૂપ-આ દર્શન પ્રાયે નાયિકની તુવે છે, તેથી તેને દેવ અને ગુરૂના વિષયમાં કોઈ પણ ભેદ નથી માત્ર જેઓ શિવના ભક્ત છે, તેઓ શિવનેજ ઈશ્વરપછે અને જગ ના કર્તાપણે અગીકાર કરે છે, અને જેઓ વિરૂના ભકત છે, તેઓ વિષ્ણુને જ ઈશ્વપો અને જગન્ના કર્તાપણે સ્વીકાર કરે છે ગુરૂ તે તેજ પ્રમાણે જાણવા પ્રમાણના પદાર્થોનાયિકના પદાર્થોથા જુદા છે, તે દેખાડે છે-આ મનમાં સાત પદાર્થો છે દ્રવ્ય ૧, ગુણ ૨, કમ , સામાન્ય ૪, વિશેષ ૫, સમવાય દ અને અભાવ 9 બામાં પહેલા ૭ ભાવ રૂપે છે અને સાતમે અભાવરૂપે છે દ્રવ્ય ના છે–પૃથ્વી , અપ, તેજ ૩, વાયુ : આશિ પ, કાળ ૬, દિક્ષા ૭, આત્મા ૮ અને મન ૯ નેયાયિકના મનમાં પણ અર્થ નામનું ચોથુ પ્રમે કહ્યું છે અને સમાધિ કારણ કય છે, અથવા ગુણને જે આ તે દ્રવ્ય, એ પ્રમાણે દ્રવ્યનું લક્ષણ કહેવું છે અને વનસ્પતિને પૃથ્વી દ્રવ્યમાં સમાવેશ થાય છે કેમકે ·૧૨૮ થી ગુગુમાં આ પ્રકરણ મધવાળી પૃથ્વી હોય છે. એવું પૃથ્વીનું લક્ષણ આપવામાં આ વેલુ આ નવ દ્રના લક્ષણો તથા ભેદે તેના પ્રથથી જાણી લેવા (૧). ગુણ ચોવીશ ઠે—રૂપ ૧, રસ , ગ ધ ૩, સ્પર્શ, સંખ્યા પ, પરિમાણ ૬, પૃથકત્વ , સ ગ , વિભાગ , આ આનાથી વયવડે અથવા કાળવડે પર (મા) છે એ પર કહેવાય છે, તેનાથી વિપરીત અપર કહેવાય છે ૧૧, ગુરૂત્વ ૧૨, વત્વ ૧૩ સ્નેહ ૧૪ શબ્દ ૧૫, બુદ્ધિ ૧૬, સુખ ૧૭, દુ ખ ૧૮, ઈચ્છા ૧૯, ૨૦, પ્રયત્ન ૨૧, ધર્મ ર૨, અધર્મ ૨૩ અને આ કાર ર૪ આમાના કેટલાક દ્રવ્ય પ્રત્યે સામાન્ય ગુણે છે, અને કેટલાક વિશેષ ગુણે છે તે સર્વને વિસ્તાર તેના થથી જા. (૨) કર્મ પાચ છે–ઉચે ફેકવુ તે ઉપણ ૧, નીચ ફેકવુ તે અવ પણ ૨, સંકેચ કરે તે આકુચન ૩, વાબુ કરવુ તે પ્રસાર છે જ અને જવું તે ગમન ૫, બમણું કરવાનું કર્મ ગમનમાજ સમાય છે (૩) સર્વને વિષે જે સમાન આકારનુ રહેવાપણ તે સામાન્ય કહે વાય છે તે બે પ્રકારનું છે– પર અને અપર તેમાં સત્તા એ પર સામાન્ય કહેવાય છે કેમકે સત્તા સર્વ દ્રવ્યમાં રહેલી છે (૧) દ્રવ્યને વિષે દ્રવ્યપણ, ગુણ વિશે ગુપણુ અને કર્મને વિષે કર્મપણુ જે રહેલુ છે, તે અપર સામાન્ય કહેવાય છે. ૨ (૪) સર્વ અન્ય પદાર્થોથી જે નિવૃત્તિ-રહિતપણું તે વિશેષ કહેવાય છે તે વસ્તુના ઉપલક્ષણને વિષે છેલ્લામાં છેલે હોય છે જેમકે પૃ સ્વી વિગેરે મા છે લે પરમાણુ અથવા તે પરમાણુનું રૂપ એ વિશેષ કહેવાય છે (૫) આધાર અને આયરૂપ સ બ ધ હોયને જેના હેવાથી જેનું હેવાપણું અને જેના નાશથી જેને નાશ થાય, તેવા એ પદાર્થને જે સબ ધ તે સમવાય કહેવાય છે જે તતુ એ પટને આધાર છે (ત તુને વિષે પટ રહે છે તેથી તતુ આધાર છે અને ૫ટ આધેય છે ) તતુના હેવાપણુથી પટનું હવા પણ થાય છે અને તે તેને નાશ થવાથી પટને પણ નાશ થાય છે તેથી કરીને તતુ અને પટ એ ·થી પ્રચાર મહારાજ ના ત્રીસ ગુણે બને સાથેજ સિદ્ધ છે એમ કહેવાય છે તે બનેને જે સબધ છે તે સમવાય કહેવાય છે તેથી કરીને અવયવ અને અવયવીને જે સબધ છે તે સમયેવાય છે, તેજ પ્રમાણે ગુણ અને ગુણીને ક્રિયા અને કિયાવાનને તથા જાતિ અને વ્યક્તિને જે સબંધે છે તે પણ સમવાય છે (૬) આ દ્રવ્ય, ગુવિગેરે છ પદાર્થો ભાવ રૂપ છે, અને સાતમે અભાવ પદાર્થ છે, તે ચાર પ્રકાર છે--પ્રાગભાવ ૧, પ્રધ્વસાભાવ, ૨, ઇતરેતરાભાવ ૩ અને અત્યતાભાવ છે, તેમાં કાર્યની ઉત્પત્તિ થયા પહેલા કારણને વિષે કાર્યને જે અભાવ છે, તે પ્રાગભાવ કહે વાય છે જેમ ઘટ ઉત્પન્ન થયા પહેલા તેના કારણ૩૫ માટીના પિંડમા ઘટ કાયને અભાવ છે તેથી તે પ્રાગભાવ કહેવાય છે (૧) કાર્યને નાશ થવાથી તેજ કાર્યને જે અભાવ થયે તે પ્રશ્વ સાભાવ કહેવાય છે જેમ ઘકે ભાગી જવાથી તેના ઠીકરા થયા,ને ઠીકરામા ઘટને અભાવ છે, તેથી તે પ્રશ્વ સાભાવ છે (૨) ભિન્ન ભિન્ન જાતિવાળા બે પદાર્થોમાં એક બીજાને જ અભાવ છે તે ઇતરેતરાભાવ કહેવાય છે, તેનું બીજુ નામ અન્યાભાવ પણ કહેવાય છે, જેમ ઘટ અને પટ એ બે ભિત જાતિવાળા પદાર્થો છે તેમા ઘટ એ પેટ નથી, અને પટએ ઘટ નથી એટલે કે ઘટને વિષે પટને અભાવ અને પટને વિષે ઘટને અભાવ છે તે અન્યોન્યાભાવ કહેવાય છે (૩) તથા જે વસ્તુમાં ત્રણ કાળે પણ ભાવ-હેવાપણ સભવતુ નથી તે અત્યતાભાવ કહેવાય છે જેમ ચિંતન કદાપિ જડ થઈ શકતો નથી, માટે ચેતનને વિષે જડપણને અન્યતાભાવ છે (૪) આ સાત પદાર્થો કહા (૭) આ વશેષિકના મતમા પ્રમાણે બે છે–પ્રત્યક્ષ અને અનુમાન. અહી ઉપમાન અને શબ્દ એ બે પ્રમાણને અનુમાનને વિષે સમા વેશ થાય છે જે પ્રકારે તેમને તેમાં સમાવેશ થાય છે, તે તેના ગથમાથી જાણી લે આ મનમાં મુક્તિને વિષે આત્માના બુધ્યિાદિક નવ ગુને નાશ થાય છે, તેથી મુક્ત જીવનુ જડપશુ થાય છે કારણ કે તેઓ કહે છે કે-એક્વીશ પ્રકારનાદુ અને નાશ થવો એજ મેક્ષ છે એવી ·૧૧૦ શ્રી ગુણમાલા પ્રકરણ દુખ આ પ્રમાણે છે-પાચ ઈદ્રિ અને છડુ મન એ છના વિ –શબ્દ, સ્પર્શ, રૂપ, રસ, ગધ અને ધ્યાન ૬, એ રીતે બાર થયા તથા એ છ વિષયમાં બુદ્ધિના છવ્યાપારા મળી કુલ ૧૮ થવા તથા શરીર ૧૯, સુખ ર૦ અને દુ ખ ૨૧ આ એકવીશ દુખ કહે વાય છે આ પ્રમાણે વશેષિક મત કહો ૩ ૪ મીમાસકમનીય) દર્શન-મીમાંસા એટલે વિચાર તેના બે પ્રકાર છે-પૂર્વમીમામા ૧ અને ઉત્તરમીમાસા ૨ પૂર્વમીમાં સામવેદ જ તત્તવ છે ઉત્તરમીમાસામાં એક બા જ તત્વ છે માટે તે અદ્રત કહેવાય છે. બ્રહ્મ એટલે સર્વને વિષે એક સમુદાય વાળું જ્ઞાન તે બ્રા જ સત્ય છે અથવા જે કાઈ સત્ (છતુ) છે તે બ્રા જ છે મીમાંસક ત્રણ દડને અથવા એક દડને ધારણ કરનારા હેય છે તેઓ યજ્ઞોપવીત (જનોઈ) ને ધોઈને ત્રણ આચમન કરે છે, મૃગચર્મનુ આસન રાખે છે, કપીન(લગેટી)ને ધારણ કરે છે, અને ભેજન કરતી વખતે પ્રથમ ગાય, કૂતરા વિગેરે પાચને ગ્રાસ (ભજન) આપે છે તેમાં જેઓ કુટીચર કહેવાય છે તેઓ કુટી (પડી) મા વસે છે, જેઓ બહૂદક કહેવાય છે તેઓ નદીને કાંઠે રહે છે, જેઓ હસ કહેવાય છે તેઓ સર્વ કુળમાથી ભિક્ષા ગ્રહણ કરે છે અને જેઓ પરમહને કહેવાય છે તેઓ અન શન કરનાર હોય છે તેઓ કેઈને ઈશ્વર તરીકે માનતા નથી તેઓ કહે છે કે—અતીન્દ્રિય પદાર્થોને સાક્ષાત પણે જેનાર કેઈપણ નથી તેથી નિત્વ એવા વેદના વચનથી તત્વને નિર્ણય થાય છે અહીં પૂર્વ મીમાસામાં યજ્ઞાદિક ક્રિયાની પ્રેરણા કરવી એજ ધર્મ છે કેમકે “નવા જ ધર્મ ” પ્રેરણા એ ધર્મનું લક્ષણ છે ” એવુ વચન છે જેમ “ રાજા રા' વર્ગની ઈચ્છા વાળાએ યજ્ઞ કરવો જોઈએ ” ઈત્યાદિ અને ઉત્તર ભીમાસા વિશે આત્માને પિતામાં જ લય થ તેજમે છે, અને ન કરવો તે મૂર્ખતા છે એમ કહ્યું છે તેઓના મતમા પાચ પ્રમાણે છે પ્રત્યક્ષ ૧, અનુમાન ૨, ઉપમાન ૩, શબ્દ ૪ અને અર્થપતિ છે ·શ્રી આચાર્ય મહારાજના છવીસ ગુણ ૫ તેમા અપત્તિ એટલે જોયેલા અથવા સાભળેલા અર્થને અનુ સરીને નહીં કહેલા અર્થની જે ક પના કરવી તે જેમ જ પુષ્ટ શરીરવાળા દેવદત દિવસે જમતા નથી ” એ અર્થ છે કે માભર્યો હોય તે ઉપરથી તે રાત્રે ભજન કરે છે” એવી જે કલ્પના કરવી તે અપત્તિ કહેવાય છે જે દિવસે ભજન કરતે ન હેય છતા તેનું શરીર પુષ્ટ હોય તે તે રાત્રિ ભેજના કર્યા સિવાય સભવતું નથી, તેથી પુષ્ટપણને જે અન્યથા અસંભવ એજ રાત્રિ ભોજન પ્રમાણ છે આ અર્થપતિ પ્રમાણમાં “ચણાનુપ" એટલે બીજી રીતે ઘટી ન શકે એ જ બીજ (કારણ) છે આ પ્રમાણે જેમનિને મત છે પ્રભાકર ભટ્ટના મતમાં છ અભાવ નામનું પ્રમાણ પણ છે પ્રત્યક્ષ વિગેરે પાચ પ્રમાણેના લક્ષણે પ્રથમ તે તે સ્થળે કાા છે “નહીં જાણેલા પદાર્થને જે જણાવનાર હોય તે પ્રમાણ કહેવાય છે” એવુ પ્રમાણનું લક્ષણ છે આ સબ ધી સર્વ વિસ્તાર તેના પ્રથ માથી જાણ આ પ્રમાણે મીમાસકના મતનું સ્વરૂપ કહ્યું ૪ ૫ સાખ્ય દર્શન–સાખ્ય મતવાળા કેટલાક વિષ્ણુરૂપે ઈશ્વરને માને છે, અને કેટલાએક આત્માને જ ઈશ્વર માને છે કેટલાક સાખ્ય મતવાળાઓ ભાગવત નામે કહેવાય છે અને કેટલાક જટા ધ કહેવાય છે તેઓના મતભેદને લીધે ઘણા પ્રકારે છે સાખ્યના મતમા પચીશ તો છે, તે આ પ્રમાણે દયા, ઉપશમ, સુજનતા વિગેરે ગુણે સત્વ કહેવાય છે ગર્વ, હર્ષ, ઉત્સાહ વિગેરે ગુણે રજ કહેવાય છે કે, હિંસા, અસત્ય વિગેરે દેશે તમ કહેવાય છે આ સવ/રજ અને તમ એ ત્રણની જે સામ્ય અવસ્થા તે પ્રકૃતિ કહેવાય છે તેથી કરીને જ “આની આવી પ્રકૃતિ છે” એવી લેક રૂઢિ પ્રવર્તે છે આ પહેલું પ્રકૃતિ નામનું તત્ત્વ છે ૧ બુદ્ધિ વિનાપ્રકૃતિ સભવતી નથી, અને તે બુદ્ધિનું નામ મહત્તત્વ કહેવાય છે, તે બીજુ તત્વ જ કરૂ છું, હું જાણું છુ ”એવા ઉલ્લેખ વિના બુદ્ધિની થી તેથી અહ કારનામનું ત્રીજુ તત્વ " રસ, ગધ અને સ્પર્શ એ વિષય. સ ૩ મહા રન ·શ્રી ગુણમાલા પ્રણ શકે છે, તેથી આ શબ્દાદિક પાચ તન અને મહત્તવ તથા અહકાર એ સાતપ્રકૃતિના વિકાર છે આ પ્રમાણે કુલ આઠત્ત થયા આ આઠ તમાથીજ પાચ ભૂત અને અચાર દિયે એ સેળ તને પ્રગટ થાય છે તે આ પ્રમાણે-શબ્દ માત્રથી આકાશ ૧, ૩પમાત્રથી તેજ ૨, રસમાત્રથી જળ ૩, ગધમાત્રથી પૃથ્વી છે, અને સ્પર્શમાત્રથી વાયુ ૫ આ પાચ ભૂત પ્રગટ થાય છે હવે અગ્યાર ઇઢિયે પિક પાચ બુદ્ધિ ઈતિ-શોત્ર ૧, ચબુ , નાસિકા, ૩, જિ હા ૪ અને ત્વચા ૫, તથા પાચ કર્મ ઇકિયે-વા ૧, પણ ૨, પાદ ૩, વાયુ ૪ અને ઉપસ્થ પ તેમા વાચા વડે બેસવાનું કામ થાય છે, પાણિ- હાથવડે લેવા દેવા વિગેરેનું કર્મ થાય છે, પાદ વડ ગમન કરવાનું કર્મ થાય છે, વાયુ એટલે ગુન, તે વર મળતુ (વિ) ત્યાગ કરવા ૩૫ કર્મ થાય છે, અને ઉપસ્થ એટલે ગુપ્ત રાગ, તે વડે માદિક કર્મ થાય છે આ પાચ બુદ્ધિ ઇઢિયે અને પાચકર્મ ઇદ્ધિ એને વિષે પ્રવનારૂ અગ્યારમુ મન ઈદ્રિય કહેવાય છે. આ અભ્યા ૨ અને પાચ ભૂત મળી કુલ સોળ પદાર્થો થયા તેમાં પૂર્વના આઠ મળવાથી વશ થાય છે તે સર્વથી ભિન્ન એ પુરુષ એ પચી મુ તવ છે તે પુરૂષ ચૈતન્યવાળે, અકર્તા અને નિશું છે પરંતુ પ્રકૃતિ જ કર્તા છે, તે જડ રૂપ છે પરંતુ બુદ્ધિ જડ છતા પણ એ મુખવાળાદર્પણના આકારવાની છે, અને ચૈતન્યવાળા આત્માને તેમા ક્રમ થવાથી એટલે પ્રતિબિંબ પડવાથી તે જાણે ચૈતન્યવાળી હોય એમ ભાસે છે તેથી કરીને બુદ્ધિને પ્રાપ્ત થયેલા છે. આત્માને વિષે ઉપચાર કરાય છે, તેવા હેતુથી આત્મા જોક્તા કહેવાય છે આ મ માણે પચીશ તો છે આ મત કપિલ ઋષિએ પિતાની દેવહુતિ માતાની પાસે ૩-કહ્યો હતો, તેથી આ મત પુરાણમાં કપિલમત તરીકે સ ભળાય છે આ મતમાં ત્રણ પ્રમાણે છે–પ્રત્યક્ષ, અનુમાન અને શબ્દ આ મેતમાં પ્રકૃતિ અને પુરુષનો જે વિગ તેજ મોક્ષ કહેવાય છે આ માખ્યતનું સ્વરૂપ કહ્યું ૫ આ પા દશને અતિક જવાય છે

·શ્રી આચાર્ય મારાજના ત્રીય ગુના
૧૩
- હવે નાસ્તિક મત પણ કઈક દેખાડે છે-આ મત કઈક
બહપતિ નામના પતિ કહ્યો છે, તેથી બાર્હસ્પત્ય એવા નામ
થી તે કહેવાય છે, આ મનમા છવ નથી, તેનું જવુ આવવુ નથી,
સ્વર્ગ નથી, નરક નથી આ પ્રત્યક્ષપણે જે દેખાય છે તેજ લેક છે,
તેથી એક પ્રત્યાજ પ્રમાણ છેતે કહે છે કે-
"एतापाने लोकोऽय यानानिन्द्रियगोचर ।
મા 9 પર પતિ પશુતા છે
છે. એટલે ઈદ્રિથી જણાય છે, તેટલે જ આ લાક
છે કેમકે જે બાબત જ વરના પગલાને કહે છે
જાક ઉપર આ પ્રમાણે કથા છે-
કઈક નાસ્તિક પાનાની સ્ત્રીને લાવવા માટે અસરાન શેર
ગ. ત્યાથી સ્ત્રી સાથે આવતા માર્ગમાં પાણી અને માતા રહિત
હેવાથી તરશી થયેલી પીએ પતિને કહ્યું કે-“હે નાથ ! મને તરસ
લાગી છે” ત્યારે પતિએ કહ્યું કે-“હે પ્રિયા ખેદ ન કર અહી
પાdજ માર્ગમાં સારા વૃની છાયા સહિત કમળથી સુશોભિત
અને જળથી ભરેલું એક સરોવર આવે છે” તે સાંભળીને જળની
શાશાએ ચાલતી તે સ્ત્રી કષ્ટ કરીને પિતાને ઘેર પહોચી ત્યા જળનું
પાન કરી સ્વસ્થ થઈ તેણીએ પતિને પકે આ કે-“તમારા
અસત્ય વચનને નમસ્કાર હે” પતિએ કહ્યું-“મારૂ અમાત્ય વચ
ન શુ છે?” તેણીએ કહ્યું-“માર્ગમાં તે સરોવર કયા હતું?” તે
બે-“હે પ્રિયા અસત્ય વાક્યની આશાથીજ તુ ઘર સુધી પહોચી
આજ દછાત આસ્તિકોના વાક્યને વિષે પણ તારે જાણવુ તેની
આશાથી જ સર્વ જગત પ્રવર્તે છે ” ફરીથી તેણીએ કહ્યુ- પાચ
Aહ્યા માણસોનુ સરખુ વચન હેવ તે પ્રમાણિક ગણાય છે પરંતુ
એક માણસનું વચન પ્રમાણિક હેતુ નથી ” ત્યારપછી તે નાસ્તિકે
સ્ત્રીને બેધ કરવા માટે વરૂના પગલાના આકારવાળા કાણના પાયા
કરાવ્યા પછી પઢીએ ઉડીને નગરના દરવાજા બહાર તે પાથાવડ
માર્ગ તે વરૂના પગલા પાડયા, અને નગરના લોકોને કધુ કે હું

·3) ૧૪ ચી ગુણમાલા પ્રકરણ લેકે ' આજે રાત્રિના આ નગરને મળે અરણયને કૂતરે (વરૂ) આવે હલે, આ તેના પગલા જુઓ ” એમ કહી તે ઘેર આવ્યું લેકના મુખથી તે વાત આખા નગરમાં પ્રસરી ગઈ તે નાસ્તિકની ચી પાણી ભરવા ગઈ, તેણીએ પણ તે વાત સાભળી, તેણીએ ઘેર આવી પતિને તે વાત કરી ત્યારે નાસ્તિકે કહ્યું કે તે વાત સભ વતી નથી ” તે સાભળી ફોધ પામેલી તેની ભાર્યા બોલી કે-“શુ આ આખા ગામના માણસે કહે છે તે છેટુ ! અને તમે કહે તેજ સાયુ ત્યા- તે બે કે- મેજ આ અસત્ય વાત ફેલાવી છે, તેને સર્વ લોકેએ સત્ય માની ” એમ કહી ફરીથી તે બોલ્યો કે “હે ભદ્દે ! વરૂના પગલાને જે કારણ કે સર્વે બહુ બોલે છે, કે આ વરૂના પગલા છે ” ફરીથી તેજ નાસ્તિક પિતાની પ્રિયાને કહ્યું કે- " पिच खाद च चारुलोचने, यदतीत वरगाति तन्न ते । न हि भीरु गत निवर्तते, समुदयमात्रमिद कलेवरम् ॥ “હે સુદર નેત્રવાળી! ઈચ્છા પ્રમાણે ખા અને પી. સુદર અગવાળી ! જે વનાદિક વીતી ગયું તે તેને ફરીથી પ્રાપ્ત થશે નહીં હૈ ભી જે સુખાદિક ગયું છે એટલે તે તર્યું છે તે ફરીથી પ્રાપ્ત થશે નહી કેમકે આ શરીર કેવળ મહાભૂતન સમુદાય રૂપજ છે " આ મત છે ચાર તત્વો છે પૃથ્વી, જળ, અમિ અને વાયુ આ ચારે સમુદાય રૂપ થઈને શરીર ઉત્પન કરે છે જેમ મદિરાની સામગ્રી ભેગી થવાથી તેમા મદની શક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે, તેમ શરી રમા ચેતન્ય ઉત્પન્ન થાય છે, અને તે ભૂત સામગ્રી વીખાઈ જવા ચેતના પણ નાશ પામે છે, તે મરણ કહેવાય છે ઈત્યાદિ નાસ્તિકાને મત છે ૬ આ સર્વે પર સમયે કહેવાય છે, તેનું જ્ઞાન આચાર્યને છેવું યોગ્ય છે એ બત્રીશમ ગુણ થયે ૩૦ ગભરપણ બીજાઓ હદયને ભાવન જાણી શકે તે પ્રાયશ્ચિત લેવા માટે કેઈએ પાતાને દે પ્રગટ કર્યો છે, તે દેષ લોકમાં ·s/ શ્રી આચાર્ય મહારાજના ગ્રીમ ગુણો ૧૫ ? પ્રગટ ન કરે, તે ગભીર કહેવાય છે આવા ગંભીર આચાર્યનીજ વાસે પ્રાયશ્ચિત્ત ગ્રહણ કરવું એગ્ય એ તે તીશમાં ગુણ થયે ૩૩ દીપ્તિમાન–તેજસ્વી એટલે પરદર્શની પરાભવ ન કરી =કે તેવુ તેજસ્વીપણ આચાર્યને વિષે હોવુ જોઈએ એ ચેરી મિ ગુણ ૩૪ શિવ—ઉપદ્રવને નાશ કરનાર કહ્યું છે કે 'येषा च वस्ने न पतन्ति युका, न देशभड्न सल येषु मत्सु । दोदकेनापि गदोपशान्ति, युगप्रधान मुनयो वदन्ति । “જેઓના વસ્ત્રમાં જૂ પડતી હોય, જેઓ જે દેશમાં રહેતા કે તે દેશને કેઈ શત્રુ વિગેરે ભગ કરી શકે નહીં, અને જેના પગ દેવાના જળવડે કરીને રાગની શાતિ થતી હોય, તે યુગપ્રધાન કહેવાય છે એમ મુનિઓ કહે છે ? શ્રી ભદ્રબાહુ સ્વામીની જેમ સઘને માટે થઈને સરિજિન શાસનની ઉંતિ કરવાના હેતુથી ઉપદ્રવને નાશ કરે છે શ્રી ભદ્રબાહુ સ્વામીની કથા 'થશેભદ્ર નામના સુરિ પૃથ્વી પર વિહાર કરતા પ્રતિ કાનપુરમાં આવ્યા તે નગરમાં ભદ્રબાહુ અને વરાહ નામના બે ભાઈઓ બ્રાહ્મણ હતા, તેઓએ સૂરિની દેશના સાભળી પ્રતિબોધ પામી પ્રવજ્યા અગીકાર કરી અનુક્રમે ભદ્રબાહુ ચક્ર પૂર્વધર થયા, અને વરાહે ચાર પૂર્વને અભ્યાસ કર્યો હશેભદ્ર સૂરિએ ભદ્રબાહુને આચાર્યપદે સ્થાપન કર્યા. પછી સુરિ સ્વર્ગે ગયા ત્યારપછી વરાહ બબાહુ પાસે આચાર્યપદની માગણી કરી ત્યારે ભદ્રબાપુએ કહ્યું કે- “અત્યત ગર્વિષ્ઠ હેવાથી આચાર્ય પદને લાયક નથી” -ને બે કે- જે મને આચાર્ય પદ નહીં આપે તે હું તમારા શાસનની મલિનતા કરીશ.” એમ કહી સાધુ વેષનો ત્યાગ કરી તે બ્રાહ્મણ થયે તેણે ઉજ્જયિની નગરીમાં આવી જિતશત્રુ રાજાને પૂર્વની વિદ્યાવડે ચમત્કાર બતાવી ૨જન કર્યો લેકિની પાસે પિતાને મહિમા આ પ્રમાણે કહેવા લાગ્યું કે-“હુ બાથપણથી જ એ કુદા, ·ગમ ના પ્રકરણ D આ મ લઝ જાણનાર હું એને મે નગરીની બહાર શિલા ઉપર લમ આળેખ્યું હતું તે લમ ભુમી નાખ્યા વિના હુ ઘેર આવ્યો રાત્રિએ મને સાભર્યું કે તે લમ ભૂસ્યા વિના હુ ઘેર આવ્યો છું પછી પ્રાત કાળે Cડીને હું ત્યાં ગયો, તે લ પર બેઠેલા સિંહને મે છે તો પણ નિર્ભય થઈને મે સિહના ઉદરની નીચે હાથ નાખી તે લગ્ન ભુમી નાખ્યું તે વખતે મારી ભકિતથી પ્રસન્ન થયેલા તે સિહે સૂર્યનું રૂપ ધારણ કરી મને કહ્યું કે - હે વત્સ ! વરદાન માગ ” ત્યારે મે માગ્યું કે હું સ્વામી ! તમારા વિમાનમાં બેસાડીને મને સર્વ જ્યોતિષચક્ર બતાવે ”ત્યાર સે તે પ્રમાણે કરીને મને વિષચક બનાવ્યું તેથી કરીને આકાશની જેમ ભૂમિને વિષે પણ જે થઈ ગયુ, જે થતુ હોય અને જે થવાનું હોય તે મનુ મને જ્ઞાન થયુ છે માણે તેનું વૃત્તાત સાભળી લેકે કહેવા લાગ્યા કે “આ વરાહ મિર એટલે સૂર્ય જ છે ” તેથી લોકમાં તેનું વરાહમિહિર નામ છે સિદ્ધ થયુ “આ તો શું જાણે છે ” એમ નિદા કરતાં તે જિન શાસનને પ્રત્યેનીક (શત્રુ) થયે તેથી જેનષમી” શ્રાવકે તે કેવી થશે એકદા શ્રી ભદ્રબાહુ સ્વામી તે ઉજજયિની નગરીમાં ચાતુર્માસ રહ્યા તે વખતે વરાહમિહિરે લેકેની પાસે પોતાનું જ્ઞાન આ રીતે પ્રગટ કર્યું કે અમુક દિવસે મધ્યાહુ સમયે આકાશમાં મેઘ ચડી આવશે, તેમાથી બાવન પળને મે માસ્ય પડશે, તે પૃથ્વી પર અમુક ઠેકાણે મે કુડાળું કર્યું છે, તેની મળે પડશે આ વૃતાત નગરીમાં પ્રસરી ગયે શ્રદ્ધાળુ વેકેએ શ્રી ભદ્રબાહુ સ્વામી પાને નિવેદન કર્યો ગુરૂએ કહ્યું કે “એ વરાહ પૂર્વભણેલ હોવાથી જાણે છે ખરે, તે પણ શાસનને હેલી હોવાથી તે યથાર્થ રીતે જાણે શ કે નથી તેમા સત્ય વાત આ પ્રમાણે છે – તેજ દિવસે મધ્યાન્ડ પછી અધ ઘડી જશે ત્યારે વાયુ વડે શરીરનું શેષણ થવાથી બા નને બદલે સાડી એકાવન પળને મત્સ્ય એ કુળામાં અને અર્થે બહાર એવી રીતે પડશે તે સાભળી શ્રદ્ધાળું શ્રાવકોએ આ વૃત્તાત પણ લેકમા કિલાવ્યું ત્યારપછી તે દિવસે જેમ ગુરુએ કહ્યું D ·શ્રી આચાર્ય મગજના વી, ગા ૧૧૭ હતુ તેજ પ્રમાણે થયુ તેથી તેમ “વરાહ મિહિર કરતા પણ ભ બાહુ સ્વામી યથાર્થ જ્ઞાનવાળા છે એમ પ્રસિદ્ધિ થઈ” અને વરાહ મિહર તે સાભળી લજજા પામ્યો ત્યારપછી વરાહમિહિરને ઘેર પુત્ર જન્મ થયે તે વખતે તે તેની મોટાઈને લીધે સર્વ લે કે તેની પાસે વધામણ કરવા આવ્યા પરંતુ શ્રી ભદ્રબાહુસ્વામી આવ્યા નહીં, તેથી તે કહેવા લાગ્યું કે-આ જેનો લોક વ્યવહારમાં પણ આ જ્ઞાની છે નહીં તે જેમ સર્વ લેકે આવ્યા, તેમ તે કેમ ન આવે?” આ વરાડે તે પુત્રનું આયુષ્ય જન્મ પત્રિકામાસે વર્ષનું લખ્યું હતું આ સર્ષ વૃત્તાન શ્રી ભદ્રબાહુ સ્વામી પાસે શ્રાવોએ જણાવ્યું ત્યારે ગરૂ બાલ્યા કે-“તે પુત્રનું આ ૫ આયુષ્ય છે આજથી સાતમે દિ વને તે બિલાડીના મુખથી મરણ પામશે તે વખતે વરાહ શેકાતુર મિ તેને પ્રતિબંધ કરવા માટે અમે જઈશું ” આ વાત પણ વ હે કાના મુખથી સાભળી, તેથી તેણે પુત્રની રક્ષા માટે બે પ્રય- ત્ન કર્યો પછી સાતમે દિવસે તે પુત્રની ધાત્રી માતા બાળકને લઈ એર ડાની અંદર કમાડની પાછળ મેડી તે વખતે બારણું બંધ કરવાની છાથી તે એ બારણું હલાવ્યું, તેવામાં અગ્રભાગ ઉપર બિલાડીના આકારવાળી કમાડની અગલા બાળકના મસ્તક પર પડી તેના પ્રહારથી બાળક મરણ પામે, તે જોઈ ધાનીએ પિકાર કર્યો તેના પરથી વરાહ મિહિર શેક વડે આકુળ વ્યાકુળ થયે, તે વખતે તેને પ્રતિ બંધ કરવા માટે આચાર્ય મહારાજ તેને ઘેર આવ્યા તેમને વરાહ મિહરે કહ્યું કે-“તમારૂ વચન સત્ય થયુ પર તુ બિલાડીથી મરણ ન થયુ ” ત્યારે ગુરૂ બીયા કે-“બિલાડીના મુખવાળી અર્ગલા છે, તે જોઈ ખાત્રી કરે અમારી વ્યવહારભાયા હેય છે, તેથી તે બેટી પડતી નથી” ત્યારપછી લેકમાં વાત પ્રવર્તી કે-“શ્રી ભદ્રબાહુ ગુરૂજ સત્ય છે, અને વરા મિહર તે ગુરૂને હેલી હેવાથી અસત્ય વાદી ? ” આવી પિતાની અપકીર્તિ સાભળવાથી હૃદયના થોભને લીધે વરાહમિહિર મરણ પામી વ્યતિરથ તેને નસઘ ઉપર છે હાવાથી મરકી વિગેરેના ઉપદ્રવ કરવા લાગ્યો તેની શાતિને માટે શ્રી ઘે ગુરૂને વિનતિ કરી ગુરૂએ પણ તે ઉપદ્રવની શાતિ કરવા માટે શ્રી પાર્શ્વનાથ સ્વામીની સ્તુતિ રૂપ ઉપસર્ગહર નામનું તે 1 1, ·૧૧૮ 13 શ્રી ગણમાના પ્રકરણ બનાવી સઘને ભણાવ્યું, તેના પ્રભાવથી સર્વ ઉપદ્રવ શાત થશે. આ રીતે આચાર્ય સર્વ ઉપદ્રવને નાશ કરનાર હોય છે આ પાત્રી શમ ગુણ કહ્યો ૩૫ સેમ–આચાર્ય ગ્ય ગુણે કરીને સુત હવા જોઈએ તે ગુણ વડે તે સાધુ વર્ગને સારી રીતે ધમ મા પ્રવર્તાવી શકે છે આ છે લે છત્રીસમો ગુણકો ૩૬ હવે બીજી રીતે પણ છત્રીશ ગુણે બતાવે છે- "अहविहा गखि सपय, आयाराई चउविहिकिका । चउहा रिणयपवित्ती, छत्तीमगुणा इमे गुरुयो ।। ગણિની સપદા આચારાદિક આઠ પ્રકારની છે, તે દરેક પણ ચાર ચાર પ્રકારની છે, તથા તે ઉપરાંત ચાર વિનયની પ્રવૃત્તિ છે તે સર્વ મળીને ગુરૂના છત્રીશ ગુણે થાય છે ” વિવેચન—જેને ગણુ-છ હોય તે ગણી એટલે આચાર્ય કહે વાય છે તેની સ પદા-સમૃદ્ધિ આઠ પ્રકારની છે, તે આ પ્રમાણે ચાર સ પદા , કુતર પદ ૨, શરીર સપદા ૩, વચન સપદા વાચન સપદા ૫, મતિ પદા ૯ પ્રયોગ મનિ સપના ૭ અને સ પ્રહ પરિજ્ઞા સપદા ૮ આ આઠ સંપદા દરેક દરેક ચાર ચાર પ્રકાર ની છે, તે આ પ્રમાણે-ચારિત્રને વિષે નિરતર વીર્ય ફેરવવું , મદ રહિત થવું ૨, ઉગ્ર વિહારી થવુ ૩, અને વિકાર રહિત થવુક આ ચાર પ્રકારે આ ચાર સપા છે, (૧) બહુશ્રુત થવુ ૧ સોને પરિચય કરે ૦, શુદ્ધ ઉચ્ચાર કરે, ૩, અને ઉદાર વિગેરે સ્વ રેની સ્થાપના સહિત બોલવુ ૪ આ ચાર પ્રકારની પ્રતિમ પદા છે ' (૨) શરીરનું પ્રમાણ ( કદ) અને લક્ષણે સારા હોવા જોઈએ , હીન તથા અધિક શરીર નહીં લેવાથી અલજજાલુપ ૨, પાઈ ઢિયે પરિપૂર્ણ હોવી જોઈએ ૩, અને સઘથળ સ્થિરે દેવું જોઈએ ૪ આ ચાર પ્રકારની શરીર પર છે (૩) સર્વ કેઈ અગીકાર કરે તેવું વચન હય, વચન મધુરતા હોય છે, વચનમાં રાગાદિ કને આશ્રય ન હવે જોઈએ ૩, અને સાભળનારને વચનમાં કઈ પણ સદેહ ન રહેવો જોઈએ જ આ ચાર પ્રકારની વચન સપદા છે ·શ્રી આચાર્ય મહારાજના જમીચ મુ ૧૧૯ (૪) શિષ્યને ગ્યતા પ્રમાણે સૂઝને ઉદેશે આપ ૧, એજ રીતે સમુદેશ કર ૨, પ્રથમ આપેલા સૂત્રના આલાવાને શિષ્યમાં સારી રીતે પરિમાવીને ત્યારપછી બીજા આલાવાની વાચના આ પવી ૩, અને પૂર્વીપરને વિરોધ ન આવે તેમ સૂત્રને અશે સમજાવ ૪ આ ચાર પ્રકારની વાચના પદા છે (૫) અવગ્રહ ૧, ઈહાર, અવા ય૩ અને ધારણા આ ચાર પ્રકારની મતિપદા છે (૬) આ વાદીને જીતવાની મારામાં શક્તિ છે કે નહીં? એ વિચાર કર ૧, આ વાદી સાખ મતને છે કે બદ્ધ મતને છે? ઇત્યાદિ વિચાર કરો ૨, આ ક્ષેત્ર સાધુનું પરિચયવાળું છે કે અપરિચયવાળું છે? ઈત્યાદિ વિચારવું ૩, અને આ આહારદિક મને હિતકારક છે કે અહિતકા રક છે? ઈત્યાદિ વિચારવું જ આ ચાર પ્રકારની પ્રગતિસ પદા કે (૭) બાળ માધુ, નાન સાધુ અને બહુશ્રુત નાધુ વિગેરે જેને જે યેગ્ય હેય તેને તેવું ક્ષેત્ર આપવુ ૧ વર્ષાકાળે જ તુની હિંસા દર કરવા માટે પાટ, પાટલા વિગેરે પ્રહણ કરવા , સમય પ્રમાણે સ્વાધ્યાય, પડિલેહણ, ભિક્ષાટન અને ઉપધિની ક્રિયા કરવી ૩, અને પ્રવ્રાજક, અધ્યાપક તથા રત્નાધિકની ઉપાધિ બીજા સાધુ પાસે ઉપડાવવી તથા તેમની વિદ્યામદિક કરાવવી જ આ ચાર પ્રકારના પગ્રહ પરિજ્ઞા સપત જાણવી (૮) આ આચારાદિક આઠ 2 પદાઓ ચાર ચાર ભેદવાળી હેવાથી આચાર્યના બત્રોગ ગુ થાય છે તે ઉપ પાત વિનયની ચાર મ પદા આ પ્રમાણે છે - યમ, તપવિગેરે આચાર ને વિષે જે વિનય કરે તે આચાર વિનય ૧, સૂત્ર વાચવુ અને તેનું વ્યાખ્યાન કરવું. તેમાં જે વિનય કરે તે વ્યુતવિનય રે મિથ્યાષ્ટિ વિગેરેને પણ સમક્તિ પમાડવુ તે વિક્ષેપણ વિનય 3 અને કષાયાદિક ને નિવારવા તે દેવનિર્ધાતના વિનય જ કહેવાય છે આ ચાર ગુણે પૂર્વના બત્રીશ સાથે મેળવવાથી ત્રીશ ગુણે થાય છે પરંતુ આ ગુને વિચાર કરતા પૂર્વે કહેલા ગુમાજ આને સમાવેશ થઈ જાય છે તેની આ વિસ્તાર કર્યો નથી હવે આચાર્યના ચાર કર્મો કહે છે-સ્મારણ ૧, વારણ ૨, ના ૩ અને પ્રતિથિના , તેમાં ગચ્છના સાધુઓની સારવાર માર તેમને ક્રિયામાં યત્ન કરાવવો તે સારણા હેવાય છે વન- સ લાળ ·ની ગુણમાના પ્રારા તેઓના ચારિત્રમા અતિચાર કે અનાચાર થતો હોય તેનું નિવારણ કરવું તે વારણ કહેવાય છે ૨, રાધુએ પ્રમાદમાં રહેતા રાય તે તેમના પ્રમાદ વકરાની તેમને સન્માર્ગે પ્રવર્તાવવા એ એયણ કહેવાય છે ; તથા કઠોર વચને કહીને પણ સક્રિયામાં પ્રવતો નવા એ પતિચાયણ કહેવાય છે ૪ આચાર્ય ને આ કર્મોને ન કરે તે તેને અગ્ય જાણો કારણકે સાધુઓ સસારના ભયથી ભય પામીને આચાર્યને શરણે આવેલા હોય છે, આચાર્ય જ જે તેને રામાથી નિવારણ ન કરે, તે તે આચાર્ય જ્ઞાનાદિક ત્રણ ર નથી બદ થયે કહેવાય છે કે છે – “ક્રિા, જિ નિકાળે છે ના રિ થઇ, HI gિઘાથd 1 / " માતાએ નિષેધ ન કરવાથી તને કરશું કરનાર પુત્ર પ્રસંગ(કાળે) હણ, અને નિવારણને નહી કરનારી માતા પન્ન પશુ સ્તનના છેદને પામી” આ ઉપર કથા નીચે પ્રમાણે જાણની – કાઈ નગમા કઈ વિધવા સ્ત્રી હતી તેને એકજ પુત્ર અને અટિરાની પાસે તેનું ઘર હતુ પુત્રને માતાએ લાડ લડાવ્યું હતું, તેથી તે પુત્ર જે કઈ કરતે, તે તેની માતા વખાણતી હતી પુત્ર સેળ વર્ષને થયો, ત્યારે તે એકદા રે સ્નાન કરીને ભીને શરીરજ ચટામાં મળે ત્યા ચાલતા અકસમાત સ્કૂલના પામવાથી એક તરાના ઢગલા ઉપર પડયે તેથી તેનું શરીર ભીનું કહેવાથી તેના શરીર પર સવ તવના દાણાઓ ચેટી ગયા તેવીજ રીતે તે ઘેર આવ્યું ને જોઇ તેની માતાએ તેની પ્રશંસા કરી તેના શરીર પર કુછીને વલ લઈ લીધા તે એક પાલી થયા પછી માતાએ તેને કહ્યું કે હે પુત્ર! તું અધિક ભાગાળે છે કેમકે તને અણુધાર્યો લાભ મળે તે પશુ માતાની પ્રશંસાથી હર્ષ પામે આ પ્રમાણે તેને દ્રવ્ય ઉપાર્જન કરવાને - ઉપાય હાથ લાગે તેથી તે હંમેશા અવને પામી પડી જતા અને હાથને ચલાવે ચાલાકીથી પારકી જતુને ચાર ચારમા પી જતા તે

·હોવાથી એકવચન બનાવે છે, તેથી એક છે
હે આ લેકમાં પચીશ એ જ ર , તેમાં
બહુવચનમાં આવવા જોઈએ,
૫૬ વ વાવ
પ ઉપાધ્યાય મહારાજના પચીરા ગુન.
જોઈ તેની માતા તેની બુદ્ધિની પ્રશસા કરતી. આ પ્રમાણે કેટક
કાળ ગયા પછી લેકેએ જાણ્યું કે આ ધૂર્ત છે તે પુત્ર પણ જુદા
થશે અને તે જ વિધિથી મટી ચેરી કરવામાં કુશળ થશે. એક
તેને કોટવાળ પકડે તેને મારવા માટે રાજાએ પણ આજ્ઞા કર
તે વખતે તે ચરે કહ્યું કે –“હુ મારી માતાને કાઈક કરેા "
છે, તેથી મને મારે ઘેર એકવાર લઈ જાઓ ” કેટવાળા
ધાર્યું કે- “ આ તેની માતા પાસેથી કાઈક ધન લઈને અમને અe
છે છે ” એમ ધારી તેઓ તેને ઘેર લઈ ગયા તે વરેડર
ધરી માગી તે હુએ પણ છરી આપી પગે પડ્યુ તે ના
સ્તન છેદી નાખ્યા છે તેને પૂછ્યું કે – આવુ અને જ
કેમ કર્યું?” ત્યારે તે બે ચોકે-“આ મારી માતા ન
વર્ષે નહીં, તેથીજ હુ થયે છે તેથી આ મારી એક બે
ના હેવાથી મારે વધ કરવા લાયક છે” આજ પ્રમાણે છે
ગ૭ને વિષે વારણ ન કરે તે તે ભગવાનની આ જ
જાવે
ઈનિ ઉપાધ્યાય થીગમવિજયગણિએ ચેલી
વિષે આચાર્યના ગુણનું વ્યાખ્યાન
અથ ઉપાધ્યાયના પચીગ કર
wwwજ્ઞાનિ જાવ, guઈ
gged ન્યાયશિક્તિ છે, તેઓ કે
અક્ષરાઈ–બુતાન રૂપી પુરૂષના જ ,
અગે તથા દ પૂર્વેને જે પિને સુઈ ન કર
બીજાને પણ ભણાવે છે, અને જે આ કળા જ
પી ને ધાર કરનાર છે, તે

·૧૨ શ્રી ગુણમાલા પ્રકરણ વિસ્તરાર્થ–પ્રથમ અગ્યાર અગના નામે આ પ્રમાણે છે આચારાગ ૧, સૂત્રકૃતાગ ૨, સ્થાનાગ ૩, સમવાયાગ ૪, ભગવત્યાગ, જ્ઞાતધર્મકથાગ ૬, ઉપાસકદશાગ ૭, અતદાગ ૮, અનુત્તરપપા. તિકાગ ૯ પ્રશ્નવ્યાકરણગ ૧૦ અને વિપાશ્રુતાગ ૧૧ હવે આચારાગને વિષે જે કૃતસક ધનુ પરિમાણ છે, જે અશ્ચ થનનું પરિમાણ છે, જે ઉરેશાનું પરિમાણ છે, જે પદેનું પરિમાણ છે, તથા જે અભિધેય (વિષય) છે, તે નદીમૂવને અનુસાર લખી છીયે તેમજ આ કાળે પણ વિદ જતા બાકી રહેલા મથના પરિમાણને પણ લખીયે છીયે તથા પ્રસગને લીધે આ અગની ત્તિ, ચુર્ણિ અને નિર્યુક્તિનું પ્રમાણ પણ લખીયે છીયે આ આચારાગમા અધ્યયનના સમુદાયરૂપ બે થતક છે છે તેમાં પહેલા ભુતક ધમાં નવ અLય છે તેના નામ–પહેલુ શસ્ત્રપરિજ્ઞા નામે અધ્યયન છે, આને વિષે સાત ઉદેશ છે બીજુ લેકવિજય નામનું અધ્યયન છે, તેમ છે ઉદ્દેશ છે ત્રીજુ ગીતણુય નામનું અધ્યયન છે, તેમ ચાર ઉદેશ છે ચોથુ સમ્યકત્વ નામનું અધ્યયન છે, તેમાં ચાર દેશ છે પાચમુ લોકસાર નામે અધ્યયન છે, તેમાં છ ઉદ્દેશ છે છડુ ધુત નામનું અધ્યયન છે, તેમાં પાચ ઉદેશ છે સાતમ વિમેહ નામનું અધ્યયન છે, તેમાં આઠ ઉદ્દેશા છે આઠમું મહાપ રિણા નામનું અધ્યયન છે, તેમાં સાત ઉદ્દેશ અને નવમું ઉપધાનથુત નામનું અધ્યયન છે, તેમા ચાર ઉદ્દેશ છે આ પ્રમાણે નવ અધ્યયન પહેલા અતધમાં છે તે સર્વના થઈને ઉદેશનકાલ એકાવન છે હવે બીજા યુવક ધમાસેળ અધ્યયને છે તેના નામ- પહેલ પિપણ અધ્યયન છે, તેમાં અગ્યાર ઉદેશ છે બીજી શકે ષણા નામનું અધ્યયન છે, તેમાં ત્રણ ઉદેશ છે ત્રીજુ ઈ નામનું અધ્યયન છે, તેમાં ત્રણ દેશા છે વાળુ ભાષણ નામનુ અધ્યન છે તેમ હોય છે પાચમુ વષણા નામનું અધ્યયન છે, તેમાં બે ઉદેશ છે છઠું પાણી નામનું અધ્યયન છે તેમા બે દેશ છે સાતમુ અવગ્રહ પ્રતિમા નામનું અધ્યયન છે, તેમાં બે ઉદેશા છે ત્યારપછી સાત મતિકા નામના આ યયન છે તેમાં દરેક આ ·શ્રી ઉપાધ્યાય મહારાજના પચીશ ગુનો ધથનમાં એક એક જ ઉદ્દેશ છે, તેથી સાતેના થઈને માન ઉદ્દેશા છે પદમુ ભાવના નામનું અધ્યયન છે, તેમાં એક ઉદ્દેશે છે તથા સેળનું વિમુકત નામનું અધ્યયન છે, તેમાં પણ એજ ઉદે છે આ પ્રમાણે મેળ અધ્યયને જે તક છે, અને તેમાં કુલ ચોવીશ શા છે અને કૃતકોમાં મળીને પચીશ અધ્યયને અને પચાશી ઉદ્દેશ છે આ આચારગમાં અઢાર હજાર પદો છે મૂળ અધિકારને આર ભીને તેની મમાપ્તિ થાય ત્યા સુધીનું એક ૫ કહેવાય છે આ અગમાં પચાચારનો વિચાર, નેચરીનો વિ ચાર, વિનયને વિચાર, વિથ સબ ધી શિલા, કર્મ થયને માટે શિક્ષા, ભાષાને વિચાર, અભાષાને વિચાર, ચારિત્રના ભેદ અને માયાની વૃત્તિઓ આટલા વિષ ઉર વિવેચન કરેલું છે આ અગમ ગમા અનતા છે, અનુગદ્વાર સખ્યાતા છે, નિર્યુક્તિ સખ્યાતી છે, કે સખ્યાતા છે અને લેકે સખ્યાતા છે આ મા ગણધરે રચેલા અગનું પરિમાણ છે હાલ તે અને હજાર પરિમાણ સુત્રનું છે, બાર હજાર પ્રમાણ વૃત્તિ છે, આઠ હજાર ને ત્ર પ્રમાણ ચર્ણિ છે, સાડાચાર તે પ્રમાણુ નિત છે સર્વ મળીને વીશ હજાર બસે ને પથામ આખા અગનું પ્રમાણ છે આ અગના તપના દિવસે પચાસ છે આ અગન ઉપાગ આપવા તિક નામનું છે, તેના શ થનું પરિમાણ ૧૧૭ છે, વૃત્તિનું પ્રમાણ ૩૧૨૫ છે તેને તપના દિવસે ત્રણ છે એ આચારાગનું વિવેચન કર્યું આ અગા દીક્ષા લીધા પછી ત્રણ વર્ષે ભણવા યોગ્ય છે બીજા સેવકૃત નામના નગમા બે ધુતક છે, ત્રેવીણ અધ્ય ય છે અને તેત્રીએ ઉદેશાટે તેમાં પહેલા કૃતધમાં ગાથાડ શકે નામના મેળ અધ્યયન છે બીજા શ્રુતસ્કંધમાં સાત અને છે પરંતુ તેમનું વિવેચન ન દીસત્રની વૃત્તિ કરનારે કર્યું નથી, તે પણ આ ગ્રંથને અનુસાર અધ્યયનના નામ અને ઉદેશાઓ લખીયે છીયે તેમ પહેd સમય નામનું અધ્યયન છે, તેમાં સ્વ સમય અને અન્ય સમય (મિહાત) સબધી વિવેચન કર્યું ઉદેશ : વીય નામનું અધ્યયન છે, તે ક ·શ્રી ગુમાતા પ્રકરણ ઉપર શ્રદ્ધા રાખવી એ વિષય જશુ છે, તેમાં ત્રણ ઉદેશ છે ત્રીજુ ઉપસર્ગ નામનું અધ્યયન છે, તેમા ઉપસર્ગોને જીતવા સબપી વિવેચન છે, તેમાં ચાર ઉદ્દેશ છે ચોથુ સ્ત્રી પરિક્ષા નામનું અધ્યયન છે, તેમાં સ્ત્રીને સગ કરે એ દેષ છે, ને સબ પી વિષય લીધો છે, તેમાં બે ઉદ્દેશ છે પાચમુ નરક વિભક્તિ નામનું અધ્યયન છે, તેમા નરકનું વર્ણન છે, તેમા બે ઉદ્દેશ છે છઠું વીસ્તવ નામનું અધ્યયન છે, તેમાં શ્રી મહાવીરની સ્તુતિ છે, તેમાં એક જ ઉદેશ છે સાતમુ કુશલ પરિભાષા નામનું અધ્યયન છે, તેમાં કુશળના દાવ વર્ણવ્યા છે, તેમાં પણ એકજ ઉદેશ છે આઠમું વીર્ય નામનું અાયન છે, તેમાં બાલવીર્ય અને પતિવીર્ય દેખાડયું છે, તેમા પણ એક ઉદ્દેશો છે નવમુ ઘર્મ નામે અધ્યયન છે, તેમ યથાર્થ ધર્મનું સ્વરૂપ કહ્યું છે, તેમાં પણ એક ઉદ્દેશ છે દશમું સમાધિ નામનું અધ્યયન છે, તેમાં સમાધિને વિશે સ્થિર રહેવું એ વિષય વર્ણ છે તેમાં પણ એક લહેશે છે અગ્યારમું માગ નામે અધ્યયન છે, તેમ યથાર્થ માની પ્રરૂપણા કરી છે, તેમાં પણ એક ઉદ્દેશ છે બારમું સમવસરણ નામનું અધ્ય થન છે, તેમાં ત્રg ને મડ મતે વર્ણવ્યા છે, તેમાં પણ પાસે ચાલીશ થયા, તેને પાચ ઉપાખ્યાયિકાએ ગુણવાથી એ એક ઉદેશ છે, તેરમુ યથાતથ્ય નામનું અધ્યયન છે, તેમાં સત્ય પદાર્થની પ્રરૂપણા કરી છે, તેમાં પણ એક ઉદેશ છે ચિદમ્ થ નામનું અધ્યયન છે, તેમાં બાહ્ય અને આભ્યતર ગ્રથિનું સ્વરૂપ કહ્યું છે, તેમાં પણ એક દેશો છે, દરમ્ યમયિક નામનું અધ્યયન છે, તેમ સાઈને ગ્રહણ કરવા લાયક વસ્તુ બતાવી છે, તેમાં પણ એક વદ છેસોળ ગાથાડિક નામનું અધ્યયન છે, તેમાં પદરે અધ્યયને મા કહેલા વિયોને સંગ્રહ છેતેમાં પણ એક હોય છે. આ પ્રમાણે પહેલા શ્રુતક ધમાં મેળ અધ્યયને અને છાશ ઉથા છે, બીજ સૂતક ધમાં પહેલું પુડરક નામનું એ થન છે, તેમા વાવના કમળનું અને પુરૂષનું છાત છે, તેમાં એક કરે છે બીજી ક્રિયા થાન નામનું અધ્યયન છે, તેમાં ક્રિયાના તેર સ્થાનો કહેલ છે, તેમાં એક ઉશે છે, ત્રીજુ આહાર પરિક્ષા ,

·No text on this page.

·શ્રી ગુણમબા પ્રક વિદ જતા બાકી ત્રણ હજાર ત્રણસેને સીતેર પ્રમાણુ સુ છે, પદરહજાર બસ ને પચાસ પ્રમાણ વૃત્તિ છે, આના તપના દિવસે અઢાર છે, દિક્ષા લીધા પછી આઠ વર્ષને પર્યાય થાય ત્યારપછી આ અગ ભણવા લાયક છે જીવભિગમ આ અગતુ ઉપાગ છે તેના ચાર હજાર અને સાત સુત્રો છે, તેરહજાર પ્રમાણ વૃત્તિ છે, પદ રસે પ્રમાણ ચર્ષિ છે, તથા તેના તપના દિવસે ત્રણ છે, આ પ્રમાણે સ્થાનાગનું ટિપન કહ્યું હવે ચોથા સમવાયાગને વિચાર કરે છે – –આ અ ામાં એકથી આર ભીને એક એક વધારતા મો, એકસેનેએક, સા ખ્યાતા, અમ ખાતા અને અનત સમવાય (સમૂહ) સુધી પદાર્થોની પ્રરૂપણા કરેલી છે આ અગમાં પણ સ્થાનાગની જેમ જીવ અજીવ વિગેરે પદાને સમવાય સમહ કહેલો છે છેવટ બાર અગ સબધી ટિપ્પણી કરેલી છે આ અગમાં એક જ શ્રુતસ્ક ધ છે, એકજ અધ્ય યન છે, એકજ ઉદ્દેશ છે, તેમાં એક લાખ ગુમાળીશ હજાર પદે, સખ્યાત અક્ષરે, સખ્યાતા કે, સખ્યાતા કે, સખ્યાતી નિતિઓ, અનતા ગમ્યા, અનતા પર્યા, પરીના ત્રસે છે અને અનતા સ્થાવરને સમાવેશ કરેલો છેઆ પ્રમાણે ગણપરે રચેલ. આગમનું પ્રમાણ છે, હાલમાં તે એક હજાર છો ને સડસ પ્રમાણે સૂત્ર છે, ત્રણ હજાર સાતસો ને તેર પ્રમાણ વૃત્તિ છે, ચાર સે પ્રમાણ ચ િછે, તપના દિવસ ત્રણ છે અને દીક્ષાથી આઠ વર્ષ ગયા પછી આ ભણવા લાયક છેઆ અગન ઉપાગ પ્રજ્ઞાપના છે તેમ સુત્રનું પ્રમાણ સાત હજાર ને આઠસે છે, ત્રણ હજાર સાતસેન્ટ અઠ્ઠાવીશ પ્રમાણે વૃત્તિ છે, આ વૃત્તિ પ્રાચીન છે, અને અલયગિરિની રચેલી વૃત્તિ આનાથી બીજી છે આના તપના દિવસ ત્રણ છે આ પ્રમાણે સમવાયાગનું વિવેચન કર્યું હવે પાચમા લગાવતી અગનું વિવેચન કરે છે–આનુ જ બીજી નામ વ્યાખ્યા પ્રજ્ઞપ્તિ અગ છે આને વિષે એકને એક શતકે દર નેજ અધ્યયને છે, તેમાં દશ હજાર ઉદ્દેશાઓ છે, એકજ શ્રુતસ્ક ધ દે ને અઠ્ઠાશીહાર પદે છે, તેમાં જીવ, અજીવ, જીવાજીક

·થી ઉપાખ્યામ મહારાજની પચીશ ગુણો
લક, અલેક કલેક, વસમય અને પરરામયની વ્યાખ્યા કરવી
છે, ગતમસ્વામીના પૂછેલા છત્રીસ હજાર પ્રશ્નો છે, સખ્યાતા અક્ષરે
છે, પરીના વાચનાઓ છે, સ ખાતા વેણકે છે, સખ્યાતા કે
છે, સખ્યાતી નિક્તિએ છે, અનતા ગમ્યા છે, અનતા પર્યાય
છે. પરત્તા ત્રસે છે, અને અનતા સ્થાવરે છે આ પ્રમાણે ગણધરે
ચેલા આગમનુ પરિમા છે, હાવમા તે સૂત્રનું પ્રમાણ પર
હજાર માતમ ને બાવન છે, અઢાર હજાર છસે ને તેમાં પ્રમાણ
વૃત્તિ છે, ચાર હજાર પ્રમાણે ચ િછે, પ્રવજ્યા લીધા પછી છા
હેય ત્યારે આ અગનું અધ્યયન થઈ શકે છે, તપના દિવસે
એક સે ને છાશી છે, આનુ ઉપાગ સૂરજ્ઞપ્તિ છે, તેમાં બે હજાર
પ્રમાણુ સુત્ર છે, એક હજાર પ્રમાણ વૃત્તિ છે, તપના દિવસે ત્રણ છે
આ પ્રમાણે પાંચમાં અગનું વિવરણ શું
હવે છઠ્ઠા જ્ઞાતધર્મ કથાગનુ વિવરણ કર છે-જ્ઞાત એટલે
દણાત, તેનાથી (તેદ્રારાએ ધર્મકથા કહેવી તે નાત ધર્મકથા કહે
જાય છે અહીં પ્રાકૃત ભાષામાં નાતા ધર્મકથા કહેવાય છે, તેમાં
ર્ષr f ” પ્રાકૃત એ વ્યાકરણના સૂત્રવડે સાત
શબને છે? દીર્ય થાય છે તેથી જ્ઞાતા શરદ બને છે આ અગમ
મેક છે, પહેલા એક ધમાં એગણુશ અધ્યયને છે, અને
બીજામાં દશ વગો છે, તેજ અધ્યયને છે, તેમાં પહેલા સ્ક
ધમાં પ્રથમના દશ અધ્યયનેમા જ દટા છે, તેમાં નગર, રાજા,
માતપિતા, ઉદ્યાને, પ્રવજ્યા, વિશેષ તપે, પરલોકી ગતિ અને
તકિયા એ સર્વ વર્ણવ્યું છે, આ પ્રમાણે પ્રથમના દશ અધ્યયન
ની વ્યવસ્થા છે, બાકીના નવ અધ્યયનમાં એક એક અધ્યયનને વિષે
પાચને ચાલીસ આખ્યાયિકાઓ-કથાઓ છે, એક એક આખ્યા
યિકામા પાચ ઉપાખ્યાયિકાઓ છે, અને એક એક ઉપાખ્યાયિ
કામા પાચ આખ્યાયિકે પાખ્યાયિકાએ છે, તેનું ગણિત આ
પ્રમાણે એક અ વયનવડ પાસે ચાલીશ આખ્યાયિકા ગુણવાથી
પાચને ચાલીશ થથા તેને પાચસે ઉપાખ્યાયિકાએ ગુણવા બે
લાખને સોહજાર થા, તે અને પાચને આખ્યાયિકે પળ્યા

·શ્રી ગુરુમાનાં પ્રણ વિકાએ ગુવાથી તેર કરોડને પરાસલાખ થાય છે, તેને નવ અશ્વ થને વડે ગુણવાથી એકને એકવીશ કરેડ અને પચાસ લાખ (૧ર૧પ૦૦૦૦૦૦) થયા, આટલી નવ અધ્યથામા કથાઓ છે, હવે બીજા શુત સક ધમાં દસ અધ્યયને છે, એક એક અધ્યયનમા પાસે આખ્યાયિકાઓ છે, એક એક આખ્યાયિકામા પાચ ઉપાખ્યાયિ કાઓ છે, અને એક એક ઉપાખ્યાયિકામા પાચ આખ્યાયિકે પાખ્યાયિકા છે તેનું ગણિત આ પ્રમાણે-એક અધ્યયનમાં પાચ આખ્યાયિકાઓ છે, તેને પાચસો ઉપાખ્યાયિકાએ ગુણવાથી બે લાખને પચાસ હજાર થયા, તેને પાચ આખ્યાયિક પાખ્યાયિકાએ ગુણવાથી બાર કરોડને પચાસ લાખ થયા, આ અકને દશ અવ્યયને વડે ગુણવાથી એક ને ને પીશ કરેડ થયા (૧૨૫૦૦૦૦૦૦૦) આ દશ અધ્યયનેમાં પૂર્વ કહેલી નવ અધ્યયનની કથાઓ પણ કહેવામાં આવી છે, અને નહી કહેવી કથાઓ પણ કહેવામાં આવી છે, તેથી પૂર્વે કહેવી એક ને એકવીશ કોડ અને પચાસ લાખ આ સ ખ્યા (૧રપ૦૦૦૦૦૦૦) માથી બાદ કરવા, બાકીની ત્રણ કરોડ અને પચાસ લાખ નહી કહેલી કથાઓ છે આ અગમાં પરીના વાચના છે, સ ખ્યાતા અનુયોગ દ્વારા છે, સખ્યાતા વેદકે છે, સ ખાતા લકે છે, અને સખ્યાતી નિર્યુક્તિઓ છે, બન્ને શ્રુતસ્ક ધના થઇને ઓગણત્રીશ અધ્યયનને છે, તેટલા જ એટલે ઓગણું ત્રિીશ જ ઉદેશ છે, તથા પાચ લાખને છેતેર હજાર પદો છે આ પ્રમાણે ગણુધરે રચેતા આગમનું પરિમાણ છે, તેના તપના દિવસે તેત્રીશ છે હાલમા પાચ હજાર પાચ સૂત્રનું પ્રમાણ છે, ચાર હજાર બસને બાવન વૃત્તિનું પ્રમાણ છે, પ્રવજ્યા લીધા પછી ગમે ત્યારે આ આગ ભણૂવાનું છે. આ અગન ઉપાગ જ બુદ્વીપ પ્રજ્ઞપ્તિ છે તેમાં ચાર હજાર એકસેને છેતાળીસવનુ પ્રમાણ છે. એકહજાર આસેને સાઠ ચણિનું પરિમાણ છે, તેની વૃત્તિઓ ઘણી છે, અને તપના દિવસે ત્રણ છે આ પ્રમાણે જ્ઞાતાધર્મકથાગની ટિપ્પણી કહી હવે સાતમા ઉપાસકદશાશને વિચાર કરે છે–આ અગમાં ઉપાસકે (શ્રાવકના નગરે, નગરના સ્વામી (રાજા) માતા પિતા, ઉતા, આચાર્યો, વતનું નહ, પરિગ્રહનું પ્રમાણ, ભેગને ત્યાગ

·No text on this page.

·૧૩૦ શ્રી ગુણમાલા પ્રકરણ વર્ગો છે, તેટલાજ (પણ) ઉદેશ છે, આ અગમ અનુત્તર વિમાનમાં ઉપજનારાઓના નગરે, રાજાએ, માતા-પિતા, ઉઘા, ચેસ મૃદ્ધિઓ,ધર્માચા, પ્રજ્યા, વિશેષત, પ્રત્યાખ્યાન, લેખના અનુત્તરમા ગતિ, કરી આર્યકુળમાં જન્મ, પ્રવજ્યા, કેવળનાન અને મગમન આ વિષ આપ્યા છે, આ અગમાં પરી વાચના છે, સખાતા અક્ષરા છે, સખ્યાતા છકો છે, સખ્યાતા કે છે, ખ્યાતી નિર્યુક્તિઓ છે, છેતાળીશ લાખ ને આઠ હજાર પદે છે, પ્રજ્યા લીધા પછી ગમે ત્યારે ભણવાનું છે, તેમા કાઈપણ નિયમ નથી આ પ્રમાણે ગણધરે રચેલા આગમનું પરિમાણ કર્યું, હાલમાં તે ઘા એ છે ત૫ા દિવસે સાત છે, આનું ઉપાગ ક પાવન સિકા છે, આ પ્રમાણે અનુત્તરોપપાતિક દશાગનું સ્વરૂપ કહ્યું હવે દશમા પ્રશ્નવ્યાકરણાગનો વિચાર કહે છે–આ અગમાં એક જ શ્રુતસ્કઘ છે, પીસ્તાલીશ અધ્યયને છે, પીસ્તાલીશ ઉદ્દેશા છે પ્રશ્નોનું વ્યાકરણ એટલે કથન કરવું તે, આ પ્રમાણે તેની વ્યુત્પત્તિ હોવાથી પ્રશ્નવ્યાકરણ એવું આનું આ અગમા પૂછેલા પ્રશ્નો એકસે ને આડ છે, નહીં પૂછેલા પ્રશ્નને એકસો ને આઠ છે, તથા પૂછેલા અને નહીં પૂછેલા ને પણ એક સો ને આ છે તેમની વ્યાખ્યા કરેલી છે આમાં અગવિયાએ તથા બીજી પણ અતિશયવાળી વિદ્યાઓનું કથન કેવું છે નાગકુમાર અને સુવર્ણકુમારનો વાદ તથા અસુરકુમાર અને વૈમાનિક દેવને વાદ બતાવેલો છે, પાચ આવે અને પાચ સ રોનુ વરૂપ દેખાડયું છે, આ અગમાં પરીપ વાચના છે, સખ્યાતા અક્ષરો છે, સખ્યાતા વેષ્ટક છે, સ ખ્યાતા કે છે, સખ્યાતી નિર્યુક્તિઓ છે, બાણ લાખ ને સેળ હજાર પદો છે આ પ્રમાણે ગણુધરે રચેલા આગમનું પરિમાણ છે, તપના દિવસે એક હજાર અને પચાસ ત્રનું પ્રમાણ છે, ચાર હજાર ને છે તે વૃત્તિનું પ્રમાણ છે આ અગન ઉપાગ પુષ્પ યુલિકા છે આ પ્રમાણે પ્રશ્નવ્યાકરણ અગની ટિપ્પણી કહી હવે અગ્યારમાં વિપાક સુત્રને વિવેક કરે છે આ અગમા બે શ્રતક ધ છે, નીશ આ ય છે, વિશે ઉદ્દેશા છે તેના પહેલા કૃત નામ ચદ છે હમણુ ·ત્રિીઉપાધ્યાય મહારાજના પ વીશ કે ૧ી કધમાખના વિપાક (ઉદય)વાળા નુ દુખ વર્ણવ્યું છે, બીજા શ્રત ધમાં સુખના વિપાકવાળા જીનું સુખ અને પ્રવજ્યા ગ્રહણનું વર્ણન કર્યું છે આ અગમ પરત વાચના છે, સખ્યાના અક્ષરે છે, સરખ્યાતા છકે છે, સખ્યાતા કે છે, સ ખ્યાતી નિર્યુક્તિઓ છે, એક કરોડ ચોરાશી લાખ અને બત્રીસ હજાર પદે છે આ પ્રમાણે ગણધરે રવેલા આગમનુ પ્રમાણ છે આના તપના દિવસે વીશ છે હાલમાં તે એક હજાર બસો ને સેળ સત્રનું પ્રમાણ છે, નવસે વૃત્તિનું પ્રમાણ છે, અને અભ્યાસ કરવામાં વર્ષના નિયમ નથી આનું ઉપાગ વૃદિશા છે નિરયાવલીથી વન્ડિદશા સુધીના ચારે ઉપગના સૂરનું પ્રમાણ અગ્યાર સે ને નવ છે આ પ્રમાણે વિપાક શુતાગનું વિવેચન કર્યું આ પ્રમાણે અત્યારે અગનું વિવેચન કર્યું બારમા દષ્ટિવાદાગને વિષે પ્રથમ પાચ ભેદનું નિરૂપણ કર્યું છે, ત્યારપછી ચાદ પૂર્વ વિચાર છે પૂર્વમાં રહેલા સુત્ર અને અર્થને ભણવાની યોગ્યતા પ્રાપ્ત કરવા માટે પ્રથમ પરિક સૂત્ર છે, તે દષ્ટિવાદને પહેલો ભેદ છે જેમ ગણિત શાસ્ત્રના અર્થને ગ્રહણ કરવા માટે પ્રથમ પરિકમના સેળ સૂત્રે કહ્યા છે તે આ પ્રમાણે – સંકલિત (સરવાળા) ૧, વવકલિન (બાદબાકી ) ૨, ગુણાકાર છે ભાગાકાર ૪, વર્ગ ૫, ધન ૬, વર્ગમૂળ ૭ ઘનમૂળ ૮ ત્યારપછી સમદ કરવા , સમદને ભેગા કરવા ૧૦, ભિન્ન ગુણાકાર ૧૧, બિત ભાગાકાર ૧૨, ભિન્ન વર્ગ ૧૩, ભિન્ન ઘન ૧૪, ભિન્ન વર્ગમૂળ ૧૫ અને ભિન્ન ઘનમૂળ ૧૬ આ ક્રિયા શીખ્યા ૫છીજ ઉત્તર ગણિત શાસ્ત્રના અર્થનું ગ્રહણ થઈ શકે છે, તેજ પ્રમાણે પૂના મૂત્ર અને અર્થને ગ્રહણ કરવા માટે પ્રથમ પરિકમ મૂત્ર છે, તે દષ્ટિવાદનો પહેલે ભેદ છે ૧ ત્યારપછી સૂત્રો છે, તે સમાં પૂર્વના સુત્રોના અર્થનું સૂચ વન કરેલ છે, તથા સર્વ દ્રવ્ય, સર્વ પર્યાયે, સર્વ ને અને મે ભગના વિકને દેખાડયા છે તે સૂત્રને સંપ્રદાય વિરદ ગયે છે આ દિવાદને બીજો ભેદ છે ૨ તીર્થ કરે તીર્થની પ્રવૃત્તિને સમયે અમથ ગંધને દૂશીને પ્રથમ પૂર્વના સુત્રને અર્થ કહે છે, પછી ગધરે પૂર્વના સ ·જ છે, ત્યાર પછી આગાગ વિરે બ તે ( એક તેમા પર પાદ છે તેમ ક અને સર્વ પદ્યપિ, ઉત્પત્તિને આને પ્રરૂપ કરી તેવા પદ રnઓ છે અને ચાર કાગ ૧ જી અા પૂર્વ કે અમ એટલે પર છે, તે નવન કટ અને કાન પર ( જ્ઞાન . તે દિતલાક થી તે નામ અગ્રાવ કરાય આમ ખ્ય બે કરે છે આ સ. નું પરિમા જ છે આમ છ—લાખ વાર અને બાર એ બુ વીલા પર્વ છે આ૧ , અપ, સર્વ છે અને જીવન વિથ જન્મ લે જા રર લાખ પરે છે, રાહ જુએ છે અને આઠ =લિત છે , અવિના મ્બિમાર નામનું પર્વ છેઆમ, સૂ નું અનિ૫૩ (હેજપ) અને નાસ્તિક (નાપ) પિતાના વરૂપની અપિકાએ અતિપ, અને અન્યના સવરૂપ અપાશે નાસ્ત વળ્યું છે તેમાં આદાર , સ વિ અને સાડ તાબે પદો છે પાચમુ જ્ઞાનપ્રવાદ નામનું તેમા જ નારાના વિસ્તાર કરે વાણી તે નવા કરાય છે તેમાં બાર વસ્તુઓ છે, લિબ જ નઈ, અને એક પર ઓછા એ કરેઠ પર છે આ સત્યપ્રવાહ નામનું પૂર્વ છે સએપ અથવા સત્ય વચન, તેને વિરતાથી કહેવું હોવાથી તે સત્યપ્રવાદ કેરવાય છે આમા બે વસ્તુ છે, અલબ નરો, અને છે કરડને એક પછે માન આત્મપ્રવાદ નામે પૂર્વ તે અનેક પ્રકારનું નવમનના બેરે કરીને અમને કરતા હોવાથી તે આત્મપ્રવાદ કહેશથ છે આમાં ગોળ સ્તુએ છે, લિકા નુ, અને ઇનીશ કવિડ પર છે આઠમુ કાદ પૂર્વ છે તેમાં જ્ઞાનાવયાદિક આઠ પાના પર્ણો અને તેમની પ્રકૃતિ, સ્થિતિ, અનુભાગ અને પ્રદશ કરેલા હોવાથી તે કર્મપ્રવાદ ના કહેવાય છે તેમાં ની વસ્તુઓ છે, લ નથી અને એક કરાડ ને એ હુર પર છે નવમું પ્રખ્યાખ્યાનપ્રવાદ નામનું પૂર્વ છે તેમાં ભેદ સહિત પ્રત્યાખ્યાનનું સ્વરૂપ કહેવું હોવાથી તે પ્રત્યાખ્યાન જન્ય એક ·ની ૫ વા મહાનજને પપીચ ગુમ પ્રવાદ કહેવાય છે તેમાં ની વસ્તુઓ છે, લિકા નથી અને રાશી લાખ પદે છે દશમુ વિદ્યાપ્રવાદ પૂર્વ છે તેમાં સાધનની અનુકુળતાવડે અતિશયને પામેલી વિદ્યાઓ કહેવી હેવાથી તે વિદ્યારબાદ નામે કહેવાય છે તેમાં પદર વસ્તુઓ છે, નલિકા નથી, અને એક કરોડ ને દશ લાખ પદે છે અગ્યારમુ અવ પ્યા નામનું પુર્વ છે જેમાં જ્ઞાન, તપ અને મધ્યમ વિગેરે શુભ ફળવાળા અને અશુભ ફળ આપનાર પ્રમાદ વિગેરનું વધ્યપણું વર્ણન કરવું હોવાથી તે અને ક્યા નામે કહેવાય છે તેમાં બાર વસ્તુઓ છે-લિકા નથી અને છવીશ કરોડ પદ છે બારમુ પ્રાણ યુ"પ્રવાદ પૂર્વ છે તેમાં ઇકિયાદિક નાવ પ્રાણે અને આયુષ્યનું યુક્તિથી વર્ણન કર્યું છે તેથી તે પ્રાણાયુ પ્રવાદ ના કહેવાય છે તેમ તેર વસ્તુઓ છે, પ્લીક નથી, અને એક કરોડને છપ્પન લાખ પદે છે તેરમુ ક્રિયા વિશાલ પૂર્વ છે તેમાં કાયકિ વિગેરે ક્રિયાઓનું અને છેદ કિયા વિગેરે વિસ્તારથી વર્ણન છે, તેથી તે ક્રિયા વિશાલના કહેવાય છે, તેમાં ત્રણ વસ્તુઓ છે, ચૂલિકા નથી, તથા નવકરડ પર છે ચૌદમુ કબિંદુસાર નામનું પર્વ છે. અક્ષરને માથે બિંદુની જેમ લેકને વિષે બિંદુની જેમ ચારભૂત હેવાથી તે લેકબિંદુસાર નામે કહેવાય છે, તેમાં પણ તુઓ છે, ચલિકા નથી, તથા સાડાબાર કડ પદે છે આ દિ પર્વો કહ્યા હવે ઉપર રહેલી વિકા(અબાડી) મહિત હાથી એને પ્રમાણે કરીને પૂવના લખવાને વિષે લોકોને જણાવવા માટે અનુક્રમે પૂર્વ, પરિમાણ લખે છે-૧૨-૪-૮-૧૬–૩૨-૬૪ ૧૨૮-૨૫૬-૫૧ર-૧૦૨૪૨૦૪૮-૪૯૬-૮૧૨ અટાહાથીએ પ્રમાણે શાહીના ઢગલાવડે પૂર્વો લખી શકાય છે, એટલે કે પહેલું પૂર્વ લખીયે તો એક હાથી જેટલા શાહીના ઢગલાથી તે લખી શકાય છે, બે હાથી જેટલા શાહીના ઢગલાથી બીજુ પૂર્વ લખાય છે, ચાર હાથી જેટલા શાહીના ઢગલાથી ત્રીજી પૂર્વ લખાય છે, આઠ હાથી જેટલા શાહીના ઢગલાથી ચાથું પૂર્વ લખાય છે, તે અનુક્રમે છેવટ ૯૧૯૦ હાથી જેટલા શાહીના ઢગલાથી ગૅદ પૂર્વ લખાય છે, સર્વ ·૧૩૪ માં ગુગુમાલા પ્રભુ મળી સોળહજાર ત્રણને ત્રાશી ૧૯૩૮૩ હાથીઓ થાય છે. આ દષ્ટિવાદને વિશે પૂર્વગત નામને ત્રીજો ભેદ કહ્યો ૩ દશિવાદને વિષે ચે ભેદ અનુગ નામને છે, તેનો વિચાર કહે છે–સૂત્રને પિતાના અર્થની સાથે જે અનુકળમાબતે અનુ ચિગ (વ્યાખ્યા) કહેવાય છે, તે બે પ્રકાર છે-મૂલાનુગ અને ગડિકાનુગ તેમ પહેલે મુલાયોગ આ પ્રમાણે છે–તીર્થકરેને સમ્યકત્વને લાભ-પ્રાપ્તિ થયા પછી જેટલા ભવ થાય છે, તે સર્વનું વર્ણન કરવામા આવે છે, એટલે કે સમકિત પામીને દેવલેકમાં જવું, ત્યાના આયુષ્યનું પ્રમાણ, દેવસુખના લેગ વિગેરેનું વર્ણન, એજ પ્રમાણે દરેક ભવે જે જે જાણવા લાયક વૃત્તાતી હોય તે તે જણાવી છેવટ કરીને દેવલોકમાં જવુ, ત્યા આયુષ્ય ભેગાવીને ત્યાથી ચવવું માતાના ઉદરમાં પણ ઉત્પન્ન થવુ, ત્યાથી જન્મ થ, જન્મા- ભિષેક, પછી પ્રવજ્યા ગ્રહણ કરવી, વિહાર કરે, તપ કર, કેવળ જ્ઞાન ઉત્પન્ન થવુ, તીર્થકરનું સ્થાન ભેગવવું અને છેવટ સિદ્વિપ દમાં જવું એ સર્વ પહેલા મૂલાનુગમાં વ્યાખ્યાન કરાય છે બીજે ગઠિકાનુગ આ પ્રમાણે છે–પહેલા મૂલાનુયોગથી પૂર્વે અને પછી પણ જે વશાદિક સર્વનું વ્યાખ્યાન કરવું તે ગડિકાનુગ કહે વાય છે જેમ શ્રી આદીશ્વરની પહેલા કુલકરની ઉત્પત્તિ,તે કુલકરે ના પૂર્વ ભવ તથા તેમના ચરિત્ર વિગેરેનું જે વર્ણન કરાય કુલકર ગડિકાનુગ કહેવાય છે તથા શ્રી આદીશ્વરની પછી ભરચકીને આર ભીને અજિતનાથ સુધી વશને વિષે ધર્મની પ્રવૃત્તિ અને તેનું જે વર્ણન તે પણ ગકિંગાનુયોગ કહેવાય છે જેમ શેરડીના ગાડાની વચ્ચે જે કાર્ડને ભાગ છે, તે એક રૂઢિથી ગઠિકા (ગડેરી) કહેવાય છે, તે જ પ્રમાણે ધર્મના પ્રથમ પ્રવર્તક તીર્થકરોની વચ્ચેના કાળમાં જે નિરતર પણે ધર્મની પ્રવૃત્તિ થાય તે ગઠિકા કહેવાય છે તેને જે અનુગ એટલે વ્યાખ્યા તે ગડિ કાનુગ કહેવાય છે જેમકે અષ્ટાપદ તીર્થ ઉપર સગર ચક્રવતીના સાઠ હજાર પુત્રે આવ્યા હતા, ત્યારે તેમની પાસે સુબુદ્ધિ નામના મત્રીએ શ્રી આદીશ્વરના વશનું વર્ણન કરતા આ પ્રમાણે સિદ્ધિગ ડિકાનું વ્યાખ્યાન કર્યું હતું કે-શ્રી ભરત ચક્રવર્તીની પાટે તેની ·શ્રી ઉપાધ્યાય મહારાજના પચીશ ગુણો ૧૩૫ પકીના આઠ રાજાઓ અરિસાભુવનમાજ કેવળજ્ઞાન પામ્યા હતા અને સિદ્ધિને વર્યા હતા ત્યારપછી અસ ગ્યાતા રાજાએ તેની પાટના અનુક્રમે આવેલા હતા તેઓ ત્રણ ખડને ભેગવનાર થયા અને સિ દ્વિપદને પામ્યા ત્યારપછી એક રાજ સસિદ્ધ વિમાનમાં જઈ મનુષ્ય ભવમાં આવી સિદ્ધિપદને પામ્યું અને ત્યારપછીના અને ખ્યાતા રાજઓ તેજ ભવે સિદ્ધિપદને પામ્યા એજ પ્રમાણે સર્વાર્થ મિદ્ધિવિમાનમાં જવા ૩૫ આતરાવાળા અસ ખ્યાતા રાજાએ સિદ્ધિ પદને પામ્યા ત્યારપછી બે રાજાઓ સવાથી સિદ્ધ વિમાનમાં જઈ મણે ગયા અને તેની પછીના અસખ્યાતા રાજાઓ તેજ ભ મે ગયા એજ પ્રમાણે સર્વાર્થસિદ્ધના આતરાવાળા અસખ્યાતા રાજાએ મિદ્ધિપદને પામ્યા ત્યારપછી ત્રણ રાજાઓ સર્વાર્થ સિદ્ધ જઈ મે ગયા, અને તેની પછીના અસ ખ્યાતા રાજાઓ તેજ ભવે મે ગયા એજ પ્રમાણે સર્વાર્થસિદ્ધના આતાવાળા અસખ્યાતા રાજાઓ માબે ગયા ત્યારપછી ચાર રાજાએ સર્વાર્થસિદ્ધેિ ગયા અને આગળ ઉપરની જેમ જાણવુ આ અનુક્રમે સર્વાર્થસિદ્ધમા એક એકની વૃદ્ધિ કરવી અને આગળ ઉપર પ્રમાણે જ જાણવુ એ પ્રમાણે પચાસ રે જાઓ સર્વાર્થસિદ્ધગયા, આગળ ઉપર પ્રમાણે જાણવું એમ એક એ ની વૃદ્ધિ કરતા અસ ગ્યાતા રાજાએ સર્વથ સિદ્ધ જઈ મેથે ગયા ત્યાર પછી ઓગણપચાસ રાજાએ સર્વાર્થસિદ્ધગયા અને એક રાજા તેજ ભવે મેથે ગયે આ વ્યવહાર-અનુક્રમ પણ અસ ખ્યાતી પાટ સુધી જાણ એજ પ્રમાણે સાર્વત્ર હાનિ કરવામાં પણ સર્વાર્થ સિદ્ધમા જવું અને તેજ ભવે મેલે જવું એ ક્રમ કહે આ વિષ યનો વિસ્તાર સિદ્ધાંડિકા નામના પ્રકર૭માથી જાણે કે આ પ્રમાણે સર્વે તીર્થ કરેને પહેલે મૂલાનુગ અને પછી ડિકનુ ચોગાણુ આ દષ્ટિવાદને વિષે અનુગ નામને ભેદ કહ્યો ૪ દષ્ટિવાદને વિષે પાચમે ભેદ યુલિકા નામનો છે તે આ પ્રમાણે –પરિકર્મ, સત્ર, પૂર્વગત અને અનુગ આ ચાર ભેદને વિષે કહેલા તથા નહીં કહેલા અને જેમાં સંગ્રહ કર હોય તે શુલિકા કહેવાય છેઆ પાચમે ભેદ કદ ૫ આ 1 ·થી ગુરુમાલા પ્રકરણ દક્ષિવાદમા પાચ ભેદો જાણવા ભણવામાં તે ચાર પૂજ મુખ્યતા એ કહેલા છે. અગ્યાર અગ અને ચૌદ પૂર્વ મળીને પચીશ થાય છેઆજ પચીશ ઉપાધ્યાયના હાથ છે દષ્ટિવાદની ચૂલિકા ૩૫ બીજા સિદ્ધાતે પણ વર્તમાન કાળે પણ છે તેમના નામ લખીયે છીયે તેમાં પણ દિવસના પહેલા અને ચાથા પહેરે તથા રાત્રિના પણ પહેલા અને ચોથા પહેરે જે સ જણાય છે તથા તેની વ્યાખ્યા કરાય છે તે કાલિક સૂત્રો કહેવાય છે તેમના નામ–ઉત્તરાધ્યયન ૧, દશાશ્રુતક ધર, કપ૩, વ્યવહાર નિશીથ ૫, મહાનિશીથ ૬, ઋષિભાષિત ૭, જબૂદીપ પ્રજ્ઞપ્તિ નામ નુ ઉપાગ પૂર્વે કહ્યું છે તે ૮,દ્વીપ સાગર પ્રાપ્તિ ૯ સૂર્ય પ્રજ્ઞપ્તિ નામનુ ઉપાગ પૂર્વે લખી ગયા તે ૧૦, ચદ્ર પ્રજ્ઞપ્તિ ઉપાગ પૂર્વે કહ્યું તે ૧૧, યુદ્ધતિમાન પ્રવિભક્તિ ૧૨, મહદ્ધિમાન પ્રવતિ ૧૩, અગ ચુલિકા ૧૪, વર્ગ શુલિકા૧૫, વિવાહલિકા ૧૬, અરૂષપાત ૧૭, વરૂપપાત ૧૮, ગરૂપપાત ૧૯, શ્રમપાત ૨૦, ઘર પિપાત ૨૧, વેલ ધરપપાત , દેવે પપાત ર૩, ઉસ્થાનથુત કસમુથાનકૃત પ,નાગપર્યાવલિકા ૨૬,નિરયાવલિકા ૨૭, કપિકા ૨૮, ક પાવનસિક ૨૯, પુપિકા ૩૦, પુલિકા ૩૧, વૃદિશા ૩૨, નિરયાવલિમથી આરભીને વૃદિશા સુધીના છએ ઉપાશે પાલખી ગયા છીયે આ ઉપરાત સર્વ અંગે મળી કુલ ૪૪ કાલિક કૃત કહેવાય છે ત્રણ સપ્યા સિવાયના બીજા કાળમાં જે સૂત્રો જણાય છે તથા વ્યાખ્યા કરાય છે તે ઉકાલિક સૂત્ર કહેવાય છે તેના નામ - દિશવૈકાલિક ૧, કપિકાકરિપક૨, ચુવકલ્પવૃત ૩, મહાક પત ઉપપાતિક ઉપાગ પૂર્વે કહ્યું તે , રાજકક્ષીય ઉપગ પૂવે કહ્યું તે ૬, છાભિગમ પૂર્વે કહ્યું તે ૭, પ્રજ્ઞાપના ઉપગ પૂર્વે કહ્યું તે ૮, મહાપ્રાપના ૯, પ્રમાદાપ્રમાદ ૧૦, નદીસૂત્ર ૧૧, અનુયાગદ્વાર ભાર, દેવેદ્રસ્તર ૧૩, સહુલતાલિક ૧૪, ચદવિઝયા ૧૫, પિરૂષીમ ડલ ૧૬, મલપ્રવેશ , વિઘાચરણુવિનિશ્ચય ૧૮, ધ્યાનવિભકિત ૧૯ મરણ વિભકિત ૨૦, આત્મવિધિ ૨૧ વીતરાગત ર ·શ્રી સાધુ મહારાજના સત્તાવીસ ગુણે ૧૩૭ સલેખના શ્રુત ર૩, વિહારક ૫ ૨૪, મરણ વિધિ ૫, આતુર પ્રત્યાખ્યાન ૨૬, તથા મહાપ્રત્યાખ્યાન ૧૭, તેમજ દશ પ્રકીર્ણ કે પણ ઉકાલિકસૂત્ર કહેવાય છે, તેના નામ ચતુ શરણ ૧, ભકત પ્રત્યાખ્યાન ૨, આતુર પ્રત્યાખ્યાન પ્રથમ કહી ગયા છીએ તે ૩, સસ્તારક પ્રકીર્ણ કક, અદાવિય પૂર્વે કહ્યું છે તે પ, તદુલા લિય પ્રથમ કહ્યું છે તે દેવેદ્રસ્તવ પ્રથમ ક છે તે ૭, ગણુવિદ્યા ૮ મહાપ્રત્યાખ્યાન પ્રથમ કહ્યું છે તે ૯ તથા અછવક ૫ ૧૦ વળી અગરિયા અને તિરડક પણ પ્રકીર્ણક કહેવાય છે તથા ચાર મૂળ સુ છે તેના નામ-આવશ્યક ૧, પાક્ષિક સૂત્ર ૨, દશ વૈકાલિક છે, અને ઉત્તરાધ્યયન પિડવિશુદ્ધિ પણ મૂળસત્રમા જ ગણાય છે એથનિર્યુક્તિ પણ તેમાં જ ગણાય છે હવે છ છેદ ગ્રંથે , તેના નામ-નિશીથ ૧, બૃહક ૫ ૨, છતક પs, વ્યવહાર સૂત્ર ૪, દશા ભુતક ધ ૫, અને પંચક તથા છતક ૫ ૬, મહાનિશીથ પણ નિશીથમાજ ગણાય છે પૂર્વના સૂને જુના પાડીને ભિત શ્રથમ કા, માટે તે છે. સૂત્રે કહેવાય છે આ ગ્રથોને ભણાવનાર ઉપા- ધ્યા હોય છે ઇતિ ઉપાધ્યાય શ્રી રામવિજય ગણિએ રચેની ગુણમાળાને વિષે ઉપાધ્યાયના ગુણેનું વિવેચન સમાપ્ત થયું સાધુના સત્તાવીશ ગુણે मताधिका विंशतिरुतमा यै- नेर्गुणा सुप्रतिनिध्रियन्ते । कर्मक्षयायव समुद्यतेम्यो, नमोऽस्तु तेभ्यो मुनिसत्तमेभ्य ॥ १॥ અક્ષરાર્થ—અતિશે સત્પરૂ સત્તમ કહેવાય છે, મુનિઓને વિષે જે સત્તમ તે મુનિસત્તમ કહેવાય છે તેઓને નમસ્કાર છે! તે મુનિસત્તમ કેવા છે? કર્મના ક્ષયને માટેજ ઉદ્યમવાળા એટલે ક્રિયા વડે સમ્યક્ પ્રકારે મન, વચન અને કાયાની શુદ્ધિથી ઉતમ કરનાર, પરતું સ્વર્ગાદિકને માટે ઉતમ કરનારા નહીં વળી તે મુનિ

·No text on this page.

·શ્રી સાધુ મહારાજના સત્તાવીસ ગુણ ૧૭ સલેખના કૃત ૨૩, વિહારક ૫ ૨૪, મરણ વિધિ ૨પ, આતુર પ્રત્યાખ્યાન ર૬, તથા મહાપ્રત્યાખ્યાન ૨૭, તેમજ દશ પ્રકીર્ણ કે પણ ઉકાલિકત્ર કહેવાય છે, તેના નામ ચતુ શરણ, ભકત પ્રાળ્યાન ૨, આતુર પ્રત્યાખ્યાન પ્રથમ કહી ગયા છીએ તે ૩, સસ્તારક પ્રકીર્ણક, ચદવિઝમ પૂર્વે કહ્યું છે તે પ, ત દુલયા લિય પ્રથમ કહ્યું છે તે , દેવેદ્રરાવ પ્રથમ કચ્છે છે તે ૭, ગણુવિદ્યા ૮ મહાપ્રત્યાખ્યાન પ્રથમ કહ્યું છે તે ૯ તથા અછવક-૫ ૧૦ વળી અગવિદ્યા અને તિકડક પવા પ્રકીર્ણક કહેવાય છે તથા ચાર મૂળ સુ છે તેના નામ-આવક ૧, પાક્ષિક સૂત્ર , દશવૈકાલિક છે, અને ઉત્તરાધ્યયન ૪ ડિવિશુદ્ધિ પગ મૂળસત્રમાં જ ગણાય છે એનિકિત પણ તેમ જ ગણાય છેહવે છ છેદ છે છે, તેના નામ-નિશીથ બ્રેડ પર, છનક પક, વ્યવહાર સુત્ર દશા શુતરકપ ૫, અને પચક૫ તથા જનક ૫ ૬, મહાનિશીથ પy નિષમાજ ગણાય છે પૂર્વ મને જુદા પાડીને ભિન્ન પ્રથમ કા, માટે તે છે સૂને કહેવાય છેઆ ગ્ર શેને ભણાવનાર ઉપા ધ્યાય હોય છે ઇતિ ઉપાધ્યાય શ્રી રામવિજય ગણિએ રચેની ગુણમાળાને વિ ઉપાધ્યાયના ગુણેનું વિવેચન સમાપ્ત થયુ સાધુના સત્તાવીશ ગુણે महाधिका पिंशतिरुत्तमा ये-मुनर्गुणा सुप्रतिभित्रियन्ते । कर्मचपायच समुद्यतेम्पो, नमोऽस्तु तेभ्यो मुनिसत्तमेभ्यः॥१॥ અક્ષગથે_અતિશે સત્પરૂપે સત્તામાં કહેવાય છે, મુનિઓને વિષે જે સત્તમ તે મુનિસતમ કહેવાય છે તેઓને નમસ્કાર છે ! તે મુનિસત્તમ કેવા છે? કર્મના ક્ષયને માટેજ ઉવમવાળા એટલે દિવાવડે સમ્પ પ્રકારે મન, વચન અને કાયાની શુદ્ધિથી ઉમ કરનારા, પરતું સ્વર્ગાદિકને માટે કામ કરનારા નહીં વળી તે મુનિ ·13 ધી ગુમાતા પ્રકરણ સતમ કેવા ? કે જે સુવતિઓએ-સાર જે વહાવતે તે સુવતે કહેવાય છે, તે સુરત જે છે તે સુવતિઓ કહેવાય છે, તેવા સુવતિઓએ મુનિના સત્તાવીશ ઉત્તમ ગુણે ધારણ કરાય છે અર્થાત જે સુવતિઓએ મુનિના સત્તાવીશ ઉત્તમ ગુણે પણ કરેલા છે, તે કર્મ ક્ષયને માટેજ ઉદ્યમવાળા ઉત્તમ મુનિઓને નમસ્કાર છે વિસ્તર્થ-જેએ સત્તાવીસ ગુને ધાર કરે છે, તે જ અનગાર કહેવાય છે તે વિષે સમવાયાગમાં કહ્યું છે કે – સાહ જણ તન્ના, 1 TET-પાઈને यायवरमणे, एव पच पच पिसोतिदियनिग्गहे जान फासिदि यनिग्गहे, कोहविगे जाव लोभाषियो, भारसये करणमचे जो गमञ्च ग्यमा निरागता मणममाहरणता पतिसमाहरणता काय समाहरणता णाणसपएणया दसणसपएणया चरित्तसपएणया वयणाधियासणया मारणति अहियामणया" આ સતની વ્યાખ્યા આ પ્રમાણે છે--અનગારના એમ્બે સાધુના સત્તાવીશ ગુણ કહ્યા છે–ભગવાને વિવેચન કરીને દેખાડયા છે તે આ પ્રમાણે ૧ સવ થા પ્રકારે પ્રાણાતિપાત વિરમ–પાચ ઈતિ, ઉસ, આયુષ્ય અને મન, વચન, કાયના ન બળ એ દળ પ્રાણ છે, તે પ્રાણને જીવથી વિનાશ- વિગ કરવો તે પ્રાણાતિપાત કહેવાય છે તેનાથી સર્વથા પ્રકારે એટલે કે મન, વચન અને કાયાથી કરવું, કરાવવું અને અનુમોદના કરવા વડે વિરામ પામ-નિવર્તન 'તે પ્રાણાતિપાત વિરમણ નામને પહે ગુણ છે (૧) ૨ એજ પ્રમાણે મૃષાવાદ વિરમણ-મૃષા એટલે મિયા (સી) જે બેલાય તે પાવાદ કહેવાય છે, તેનાથી પણ સર્વથા પ્રકારે વિરામ પામ તે મપાવાદ વિરમણ નામ બીજો ગુણ છે ? ૩ તથા અદત્તાદાન વિરમણકેઈએ નહીં આપેલી વસ્તુને ગ્રહણ કરવું તે અત્તાદાન એટલે વેરી કહેવાય તેનાથી સર્વથા ·ની સાધુ મહારાજના રાતા રીશ ગળે પ્રકારે વિરામ પામ તે અદત્તાદાન વિરમણ કહેવાય કે સાધુએ દત ખેતરવા માટે પણ નહીં આપે તૃણપણુ ગ્રહણ કરવું નહીં, માટે સર્વથા અગ્રહણ કહ્યું, એ ત્રીજો ગુણ છે ૩ ૪ મેથુન વિરમણ-તિયચ, મનુષ્ય અને દેવ સબ ધી મિથુનથી જે વિરામ પામે તે મિથુન વિરમણ કહેવાય છે તે પણ સર્વથા પ્રકારે એટલે મન, વચન અને કાયા વડે કરવું, કરાવવું કે અનુદ વું નહીં, એમ નવ મટિએ શુદ્ધ પાળવું, એ થે ગુણ છે જ, પરિગ્રહ વિરમણ જેનાથી જીવ ગ્રહણ કરાય-મૂછવાળે થાય તે પરિગ્રહ કહેવાય છે, એટલે કે પરવસ્તુને વિષે મૂકી તેનાથી જે વિરામ પામે તે પરિવહ વિરમગુ કહેવાય છે. અહીં પણ સર્વથા પ્રકારે વિરમણ જાણવુ એ પાચ ગુણ છે ૫ આ પાચે સાધુઓને મહાવ્ર છે અહીં કોઈ શંકા કરે કે રાત્રિભૂજન વિરમણ નામનુ છ વન ગ્રહણ કરવું જોઈએ, તે અહીં કેમ લખ્યું નથી? આ શાને જવાબ એ છે જે રાત્રિએ અધકાર તમમ્ (કાય) રૂપ અપ કાય સવત્ર પ્રસરે છે, તેથી સર્વ વસ્તુ સચિત્ત થઈ જાય છે, અને સચિનુ ભક્ષણ કરવાથી પ્રાણાતિપાતનો દેષ લાગે છે, તેથી પ્રાકૃતિ પાન વિરમણ વ્રતમાજ ત્રિભોજન વિરમણને સમાવેશ થાય છે દ દ્રિયનિગ્રહ-ત્ર ઈદ્રિયના ત્રણ વિકે છે જે ઈદ્રિયવડે જેનું જ્ઞાન થાય તે તેને વિસ કહેવાય છે તે ત્રણ વિષે આ પ્રમાણે છે–જીવશદ ૧, અજીવ શ દ ૨ અને મિશ્ર શક ૩ તેમાં દ્વાદિયાદિક ના મુખમાંથી નીકળે જે શબ્દ તે જીવ શરદ કહેવાય છે ૧ પશળના કોના યોગ અને વિયેગથી થ યે શબ્દ અછાશ કહેવાય છે ૨ તથા જ્યા જીવને શસ્ત્ર અને અજીવને શબ્દ એ બન્ને મળેલા છે. જેમ શખ વગાડનાર માણસ ના થી મિશ્રિત થયેલા શખનો શબ્દ તે મિત્ર શબ્દ કહેવાય છે 3 આ ત્રણે પ્રકારના શબ્દો બ બે પ્રકારના –ઈષ્ટ અને અનિષ્ટ તેમાં ઈદ શબ્દ સ ભળવાથી તેના પર રાગ થાય છે અને અનિષ્ટ શબ્દ સાંભળવાથી તેના પર બ્રેક થાય છે તેથી કરીને તેમને વિષે રાગ અને દ્ય બને છતવાથી પ્રતિનિઝ નામને છ ગુણ થાય છે .

·શ્રી ગુખુમાલા પ્રક ૭ ચકુઈદ્રિય નિગ્રહ-ચક્ષુઈદ્રિયના પાચ વિષયે છે –ષેતવર્ણ ૧, રાતે વર્ણ ૨, પળે વર્ણ ૩, લીલે વર્ણ, અને કાળે વર્ણ ૫ આ પાચે પણ ઈષ્ટ અને અનિષ્ટ એમ બે ભેદના છે તેને વિષે રાગ તેષને જીતવાથી ચહ્યુઈદ્રિયનિગ્રહ નામને સાતમે ગુણ થાય છે ૭ ૮ ત્રણે દ્રિય નિગ્રહ-નાસિકા ઇન્દ્રિયના બે વિષય છે સુર- ભિગ ૧ અને દરભિગધ ૨ આ પણ બે પ્રકારના છે-ઈષ્ટ અને અનિષ્ટ તેના પર રાગદ્વેષને ય કરવાથી ઘણે દ્રિયનિગ્રહ નામને આઠ ગુણ થાય છે ૮ ૯ રસને દિયનિગ્રહ–રસના એટલે બિહાં ઈદ્રિય તેના પાથ વિષચે છે -તીખો રસ ૧, કહે રસ ૨, કષાય રસ ૩, ખાટો રસ ૪ અને મધુર રસ ૫ આ પાચે ઈષ્ટ અને અનિષ્ટ એમ બે પ્રકારે છે તેમના પર રાગ દ્વેષને જય કરવાથી રસનેન્દ્રિયનિગ્રહ નામને નવ ગુણ થાય છે ૯ ૧૦ સ્પર્શે વિય નિગ્રહ-સ્પર્શ ઈદ્રિયના આઠ વિશે છે ગુરૂ (ભારે) સ્પર્શ ૧, લધુ (હળવે) સ્પર્શ ૨, “લણ (સુવાળે કમળ) સ્પર્શ ક, ખર (કઠણ) સ્પર્શ ૪, સ્નિગ્ધ (ચીકાશવાળે ને) સ્પર્શ ૫, રૂક્ષ (સુકે) સ્પર્શ ૬, શીત (થ) સ્પર્શ ૭ અને ઉષ્ણ (ઉ) સ્પર્શ ૮ આ આઠે પણ ઈષ્ટ અને અનિષ્ટ એમ બબે પ્રકારના છે, તેમને વિષે રાગ દ્વેષને જ્ય કરવાથી સ્પર્શને પ્રિય નિગ્રહ નામને દશમો ગુણ થાય છે ૧૦ ૧૧ ફોધ વિવેક--પ્રથમ તે ક્રોધને ઉત્પન્ન થવા જ ન દેવે કદાચ cપન્ન થાય તો પણ તેને વિવેક કરો એટલે કે તેને "પૃથગ ભાગ કરે અથવા તેને ૧ નિષ્ફળ કરે તે ક્રોધ વિવેક નામને અગ્યારમે ગુણ ૧૨ માન વિક–સાનને એટલે જાતિ વિગેરેના મદને વિવેક કરે એટલે પૃથભાવ કરે અથવા નિષ્ફળ કરે તે માન વિવેક નામને બારમે છે ૧૨ ૧ આત્મામાની દર કરે • તેને કંઈ પણ પરિણામ - વિવા દેવુ ની ·ત્રી સાધુ મહારાજના રાત્તા નીશ ગુણો ૧૪ ૧૩ માયા વિક–-માયા એટલે અન્યને ઠગવુ તે તેને વિવે એટલે પૃથગભાવ અથવા નિષ્ફળ કરે તે માયાવિવેકનામને તેરમે ગુણ છે ૧૩ ૧૪ લેભ વિક–લેજ એટલે સર્વ વસ્તુને વિષે ગૃદ્ધિપણું, લુપણુ, તેને વિવેક એટલે પૃથભાવ અથવા નિષ્ફળ કરે તે લેવિક નામનો ચંદમે ગુણ છે ૧૪ આ પ્રાણાતિપાત વિરમણથી આરભીને લેભવિવેક સુધીના ચોદ ગુણે આદરવાથી સાધુનું જ સ્વરૂપ થાય છે તે હવે પછી બતાવેવા ગુણો વડે કહે છે : ૧૫ ભાવમત્ય–અહીં આત્મા સિવાયની સર્વ પરવસ્તુના સગને ત્યાગ કરવાથી જે આત્મભાવ એટલે નિશ્ચય નયની અપે ક્ષાએ શુદ્ધ ચેન તે સત્ય કહેવાય છે જે કે વ્યવહારનયની અપે ક્ષાએ બાહ્યાભાની સત્તા છે અને અંતરાત્માની સત્તા વડે તે સત્ય યુના છે તે પણ તેનું જે પરમાત્મસ્વરૂપ દેખાડ્યુ તેજ આનું (જીવનું) સત્ય છે તેથી કરીને જ ભવભ્રમણના કારણરૂપ પ્રાણ- તિપાતાહિક દોનો આ ત્મા સાથે પૃથભાવ કરવાનું કહ્યું છે તેથી આ ભાવસત્ય નામને પદ ગુણ છે ૧૫ હવે ભાવસય ગુણને આશ્રીને બીજા જે આનુષગિક-પ્રાસ શિક ગુણે છે, તેમનું વિવેચન કરે છે ૧૬ કરણ સત્ય-જે કરાય તેનું નામ કરણુએટલે કિયા કહે વાય છે તે કરણને વિષે જે સત્ય તે કરણ સત્ય કહેવાય છે તે ક્રિયા છ આવશ્યક રૂપ તથા સમિતિ, ગુપ્તિ વિગેરે રૂપ છે, તેમ છે આવા શ્યક આ પ્રમાણે છે સામાયિક , ચતુર્વિશતિ જિસ્તવ ૨, ગુરૂ વદનક ૩, તેમે જે અતિચાર લાગે છે તેનું પ્રતિક્રમણ કરવું એટલે ફરીથી તે અતિચારમાં પ્રવર્તવું નહીં ૪, જ્ઞાન, દર્શન અને ચારિત્રને વિષે અનિચારને પ્રસ ગ (પ્રાપ્તિ) આવ્યો હોય તે આત્માને શુદ્ધ કરવા માટે વિધિ પ્રમાણે કાર્યોત્સર્ગ કરે ૫, તથા કાળને અનુસરીને ચતુવિધ આહારનું પ્રત્યાખ્યાન કરવું , આ અવય + : (ક્રિયાઓ) મય આશય વડે કરીને દ્રવ્યથી

·શ્રી ગુગ માળ પ્રકરણ
અથવા ભાવથી હમેશા પ્રાતઃ કાળે અને સાથે કાળે સાધુઓએ કરવા
લાયક જ છે આ ક્રિયાઓ અવશ્યક કરવા લાયક હોવાથી તેનું આ
વશ્યક એવું નામ કહેવાય છે હવે પાચ સમિતિ અને ત્રણ ગુપ્તિ
એ આઠે પ્રવચનની માતા રૂપે કહેવાય છે તે પણ કરણ રૂપ છે
તેમને વિષે નિર તર સાધુએ પ્રવર્તવાનું છે તેમા સમિતિ પારા
અને ગુપ્તિ ત્રણ છે તેમ સમ્યક્ પ્રકારે ઈતિ એટલે ચારિત્રને પાળ
તે સમિતિ શબ્દને અર્થ છે તેના પાંચ પ્રકાર આ પ્રમાણે છે
ઈર્ષા સમિતિ ૧, ભાષા સમિતિ ૨, એષણા સમિતિ ૩, આદાનમઃ
મત્તનિખેવા સમિતિ , અને ઉચ્ચાર પ્રશ્રવણ ખેલ જલસિ
ઘાણ પરિઝાપન સમિતિ ૫ હવે આ પાચેનું સ્વરૂપ કહે છે
૧ ઈરણ એટલે ગમન તે છર્યા કહેવાય છે, અર્થાત્ કાયાની
ચેષ્ટા તેને વિષે સમિતિ એટલે શુભ પ્રયોગ વ્યાપાર જેમકે માર્ગમા
વિહાર કરતા ચાર હાથ પ્રમાણ પૃથ્વીને દષ્ટિ વડે પ્રતિલેખી-જોઈ
તથા ધર્મના ઉપકરણ એઘા વડે પ્રમાર્જન કરી-મૂછ પછી પાદ
ન્યાસ કર–પગ સ્થાપન કરે તે ઈસમિતિ કહેવાય છે, તથા
બેસવામાં, ઉભા રહેવામાં અને સ્વામી ધર્મના ઉપકરણ વડે વાર
વાર સપાતિમ છાની રક્ષા કરવા માટે શરીરની જે પ્રતિવેખન
પ્રમાને કરવી તે પણ ઈસમિતિ કહેવાય છે, એ જ પ્રમાણે
સુતી વખતે કુકડાની જેમ પગને ઉંચા રાખવાની જે ક્રિયા કરવી તે
પણ ઈર્યાસમિતિ કહેવાય છે ?
૨ ભાષણને વિષે જે શુભ વ્યાપાર કરવો તે ભાષા સમિતિ
કહેવાય છે કહ્યું છે કે-
महुर निपुण थोय, कावडिय अगन्धियमतुन्छ ।
पुष मइसकलिय, भणति जिणधम्मसजुत्त ॥"
મધુર, નિપુણતાવાળું તેક-અ ૫, કાર્યાપતિત-(પ્રસ
ગને લગતુ) કામ વિના ન બોલવુ તે, ગવરતિ, તુરછતા રહિત
એટને ચતુરતા મહિત પર તુ ગામડીયા જેવું નહીં, પ્રથમ બુદ્ધિવડે
વિચારીને બેસવું કહ્યું છે કે
t

·૧૪૩
૧
થી સાધુ મહારાજના સત્તાવીસ ગુણ
श्रुत कस्मिन्नास्था प्रकृतिरपि का कौ मुरगुरु,
भवन्त्यस्य श्रोतुः प्रथममिति मचिन्त्य मनसा ।
वचो वाच्य तथ्य मितमिवरथा मौन मुचित,
कदाऽयो नाथ' स्या निपुणवचनोऽनेन विधिना ।।
આ શ્રાતાની કથા ગામમાં શ્રદ્ધા છે? તેની પ્રકૃતિ કેવી છે?
તેના દેવ અને ગુરૂ કેણ છે? આ પ્રમાણે પ્રથમ મનમાં વિચાર કરીને
પછી માપવાળુ (અપ) અને સત્ય વચન બોલવું, અ યથા મિન
રવુ જગ્ય છે અથવા કયારે હું આ વિધિવડે નિપુણ વચન
વાળે નાથ થઇશ? એમ વિચારવું
આ પ્રમાણે વિચારીને બેસવુ તથા જિનધર્મને અનુસરતુ
વયન બલવું ” જો કે બેલતા મુખે વસ્ત્ર અથવા હાથ રાખવાને
છે અને તે ઈસમિતિ કહેવાય છે તે પણ તે ભાષા સમિતિની
ઉપકારકારક (કાણ) હેવાથી કારણને વિષે કાર્ય ઉપચાર
કરીને ભાષાસમિતિજ જાણવી ૨
૩ તથા આહાર પાડીની ગષણાને વિષે જે સમિતિ એટલે
શુભ ઉપગ રાખ તે એપણા સમિતિ કહેવાય છે. અહીં આહાર
પાણીની ગવે વણા બેતાલીશ પ્રાપ્ત થાય છે, અને આહાર કર
વાની મડળીમ પાચ ને પ્રસંગ આવે છે તેનું વિવેચન આ
પ્રમાણે-ઉદ્દગમના મેળ દે છે, ઉત્પાદનના સોળ ર છે અને
એષણના દશ દે છે તે સર્વ મળી બેતાલીશ દા થાય છે તે
વિષે કહ્યું છે કે-
" सोलस उग्गमदोसा, मोलस उप्पायणा य जे दोसा ।
दस एमणाए दोसा, पायालीस इह हवति ॥
“ઉદ્દગમના દેશે સેળ છે, ઉત્પાદનના દસેળ છે, તથા
એના દશ દા છે આ સર્વ મળીને બેતાળીશ દે છે ”
તેમા ઉદગમના સેળ દેશે આ પ્રમાણે છે
૧ ઇસમિતિ કારણ છે અને ભા સમિતિ ય છે

·૧૪૪ શ્રી ગુરુમાના પ્રમુખ थाहासम्मुद्देसिय-पूईकम्मे य मीसजाए य । ठपणा पाहुडियाए, पाउयर कीय पामि । परियहए अमिहङ्क, मिन्ने मालोहडे य थन्छिले । अणमिह पोयरए, मोलस पिदुग्गमे दोसा ॥ આ બે ગાથાનું વિરેચન કરે -સાધુને માટે એર કે પાણી તૈયાર કરીને તેને તે આપવુ તે આધાર્મિક દૃષિ કહેવાય છે ? સર્વ સાધુઓને અથવા સર્વ વાચકોને મિતે તૈયાર કરાય છે તે એશિક દેષ કહેવાય છે ૨ ગૃહસ્થ પિતાને નિમિત્તે રાખ્યું છે તેમજ આધાર્મિક દષવાળો એક પણ દાણ અથવા દીવું માનવું મેળવીને જે દેવાય તે પૂતિકર્મ કહેવાય છે 2 ગ્રહસ્થે પોતાને નિમિત્તે સાધુને નિમિત્ત અને પાન ને નિમિત્તે મિશ્ર કરીને જ જે હેય અને તેજ સાધુને જે અપાય તે મિજાતનામને દેશ કહેવાય છે ૪ તૈયાર કરવા ભેજનમાંથી પ્રથમ સાધુને નિમિત્તે જુદુ સ્થાપન કરી રાખ્યું હોય અને પછી તેમાથી જ જે અપાય તે સ્થાપના દેવ કહેવાય છે જેમાં રાજાવિગેરે મોટા પુરૂષને પ્રાકૃત ટહુ કરાય, તેમ ગહરથ સાધુની સન્મુખ આવીને તેને જે કે નિર્દોષ આહાર આપે, તે પણ તે પ્રાભૂત દેવ કહેવાય છે ૬ જે વસ્તુ ઓરડા વિગે રેમા આ ધારે પડી હોય તેને દીવા વિગેરેના પ્રકાશવડે પ્રગટ કરે, અથવા બહાર અજવાળે આવે અને પછી તે વસ્તુ આપે, તે તે પ્રાદુકરણ નામને દેષ છે ૭ જે વસ્તુ વેચાતી લઇને અપાય તે પ્રીત નામને દેષ છે ૮ જે વસ્તુ ઉધારે (ઉતી) લઈને અપાય તે પ્રાથમિન્ય દેય છે જે વસ્તુ પરાવર્તન એટલે અદબદ કરીને અપાય તે પરિવર્તિત દોષ કે ૧૦ પરગામથી અથવા હાટ વિગે રેથી લાવીને અપાય તે અલ્પાહુત દેવ કહેવાય છે ૧૧ જે વસ્તુ પેટી વિગેરેના બારણું ઉઘાડીને અથવા કુડલા વિગેરેના મેઢીયા ઉઘાડીને અપાય તે હાભિ દેવ કહેવાય છે ૧૨ જે વસ્તુ અગાશી વિગેરેથી નીચે ઉતારીને અથવા ખાવા વિગેરે ઉપર ચડી શકા વિગેરે ઉંચા સ્થાનથી નીચે ઉતારીને અપાય તે માલાપહુતષ કહે વાય છે ૧૩ જે વસ્તુ નોકર વિગેરે પાસેથી બળાત્કારે ખુચવીને દેવાય તે આછિપદેષ કહેવાય છે ૧૪ ઘણુ સ્વામીવાળી વસ્તુને ·બી સાધુ મહારાજના સત્તાવીશ ગુણો ૧૪૫ D કોઈ એકજ સ્વામી આપે છે તે અનુલ્લેણ દેણ છે ૧૫ તથા જે છાશ વિગેરે વસ્તુ પિતાને માટે રાખેલી છે, તે વરતુ બીજને આ પવા માટે જળ વિગેરે નાખી વધારીને અપાય તે અધ્યપૂરક ના મને સળગે દોષ છે ૧૬ આ સેળ ઉગામના દોષે હર્ષથી ઉત્પન્ન થાય છે તે સાધુએ વર્જવા યોગ્ય છે હવે સેળ ઉત્પાદન જે વર્ણવે છે, તે વિષે કહ્યું છે કે- "धाई दुई निमित्ते, भाजीवग वणीमगे तिगिच्छा य । कोहे माणे माया, लोभे य हवति दम एए । पुग्ध पन्छा सथर, पिआमते य चुन्न जोगे य । उप्पायणा य दोसा, मोलसमे मृलकम्मे य ॥ આ દેનું વિવેચન કરે છે–સાધુ આહાર માટે થઈને ગૃહ- ને બાળકોને ચપટી વિગેરે વગાડી રમાડે તે વખતે તેનું પાત્રીનું કામ કર્યું, તેથી તે ધાત્રી કહેવાય છે ૧ જ્યારે પોતાના ગામના અને પરગામના સમાચાર તથા સંદેશે કહીને આહાર ગ્રહણ કરે ત્યારે પદયનામદેવ લાગે છે ? જ્યારે આહારને માટે નિમિત્તને કહે ત્યારે નિમિત્ત દવ લાગે છે કે જ્યારે આ કારને માટે પિતા છે જાતિ, કુળ વિગેરે પ્રગટ કરે ત્યારે આજીવિકા દોષ લાગે છે ૪ અમે મુનિઓ દાનને પાત્ર છીએ એમ કહી ભિક્ષા ગ્રહણ કરે ત્યાર વનપક દોષ લાગે છે ૫ જ્યારે રેગાદિકની ચિકિત્સા (દવા) કરીને આહાર ગ્રહણ કરે, ત્યારે ચિકિત્સા પિડ નામનો દોષ લાગે છે ? જ્યારે ઘેબર વહેરનાર સાધુની જેમ ક્રોધ કરીને બહાર ગ્રહણ કરે ત્યારે કેપિડ નામને દેષ લાગે છે ૭ જયારે માન કરીને કૃપશુના ઘરથી પણ આહાર ગ્રહણ કરે ત્યારે માનપિડ દેષ લાગે છે ૮ જ્યારે આષાઢભૂતિની જેમ માયા કપટ કરીને આહાર ગ્રહણ કરે ત્યારે માયાપિડદેષ લાગે છે ૯ જયારે સરસ આહાર ગ્રહણ કરવા માટે લોભથી વાર વાર તેજ ઘર આવે ત્યારે લાભપિાય લાગે છે ૧૦ જયારે દાતારની સ્તુતિ-પ્રશસ કરીને આહાર પ્રહણ ·ન ગુમાના પ્રકરણ કરે ત્યારે સસ્તવદોષ લાગે છે ૧૧ દેવતાના મંત્ર જાપ કરીને જ્યારે આહાર ગ્રહણ કરે ત્યારે માત્રપિંડ ષ લાગે છે ૧૨ જયારે વિવાનું આરાધન કરીને આહારદિક ગ્રહણ કરે ત્યારે વિપિક દેષ લાગે છે ૧૩ ભાય કરનારા કેઈ ઓષધને યોગ કરીને આહાર પ્રહણ કરે ત્યારે ગપિડદેષ લાગે છે ૧૪ ભાગ્ય કર નાર ચૂર્ણ શરીરે ચોળીને આહાર ગ્રહણ કરે ત્યારે સુપિડદેવ લાગે છે ૧૫. કેઈ ઓષધના યોગે કરીને ગર્ભપાતાદિક કાર્ય કરે ત્યારે મૂવ કર્મદેષ લાગે છે ૧૬ આળ ઉત્પાદન દે છે, તે સારી ઉત્પન્ન થાય છે તે પણ વર્જવાયેગ્ય છે હવે એષણાના દશ રે ગૃહસ્થ અને સાધુ બનેથી ઉત્પન્ન થાય છે તે આ પ્રમાણે “ संकिय मक्खिय निस्कित्त, पिहिय साहरिय दायगुम्मीसे अपरिणत लित्त छड़िय, एसणदोसा दम हवति ॥" આ ગાથામાં કહેલા દશ દનું વિવેચન કરે છે–જે પિડને વિષે આપકર્માદિક કોઈપણ રોષની શ કા ઉત્પન્ન થાય, તે તે શકિત દેવ કહેવાય છે ૧ જ્યારે નિર્દોષ આહાર પણ સચિન જળાદિવડે મિશ્ર થાય ત્યારે અક્ષર દેપ લાગે છે . ત્યારે પ્રાક આહાર પણ સચિન વરઘુવડે સ્પર્શ કરાયેલે હોય ત્યારે તે ગ્રહણ કરવામાં નિશ્ચિત દેષ લાગે છે ? જ્યારે પ્રાસુક આહાર પણ સચિત્ત વસ્તુવડે આચ્છાદન કરે (કે) હોય ત્યારે તેને ગ્રહણ કરતા પિહિત દેપ લાગે છે ૪ જ્યારે મોટા વાસણમાથી આહારને નાના વાસણમાં લઈને અપાય ત્યારે તે સાત દેાષ લાગે છે ૫ જે દાતાર જવરાદિક વ્યાધિથી પીડાએલ હેય, અથવા અવસ્થાદિકને લીધે તેનું શરીર કપતું હોય અથવા દાન કરનારી શ્રી ખાવું, પીસવુ વિગેરે કામ કરતી હોય પુરૂષ અથવા સ્ત્રી જે દાન આપ તે દાયક દેષ કહેવાય છે ૬ જે આહારમાં (બધા કાચાપાકા) શેકેલા ચશુદિકના પિખ ની જેમ સચિત્ત અને અચિત બને વસ્તુઓ મિશ્રિત થઈ હોય ત્યારે તે મિશ્ર દષ * (જેને બરાબર શાસ્ત્રનીતિ મુજબ અમિ પ્રમુખ શસ્ત્રથી પરિણત પિન કરવામાં આવું ન જય-પુ કુ ર-રા યુ હેય તેવું ) ·Aીમા મારાજના મનાવીશ યુગ કહેવાય છે ૭ જ્યારે અપકવ આહારદિક ગ્રહણ કરાય ત્યારે અપ ણિ દેવા લાગે છે જે વસ્તુ સાધુને એક થાય તે વસ્તુથી લીપાયેવા હાથ વડે જે આહાર દેવા તે તે લિપ્ત દોષ કહેવાય છે ૯ તથા ધી વિગેરે વસ્તુ અવની (વેરાતી) હેય એવી રીતે દાન આપે તે તે છઢિત દેષ કહેવાય છે . આ દશ ગહરથ અને સાધુ બન્નેથી ઉત્પન્ન થાય છે અહીં ળિ ગમના દે, સેળ ઉત્પાદન કરે અને દશ મિશ્ર દે એ સર્વે મળીને બેતા નીશ દે થાય છે આ રીતે નિર્દોષ આહાર ગ્રહણ કર્યા છતા પણ ભજન કરતી વખતે પાચ દષેિ ઉત્પન્ન થાય છે, તે કહે છે—જયારે શ્વાદિષ્ટ વસ્તુ એને મિશ્ર કરીને ભોજન કરે ત્યારે સાજના દેષ લાગે છે ? જયારે પિતાના આહારના પ્રમાણથી વધારે જોજન કરાય ત્યારે અપ્રમાણુ દેવુ લાગે છે ૨ જ્યારે રાગવડે ભેજન કરાય ત્યા- ઈગાલ દેષ લાગે છે ૩ જયારે ભેજનની વસ્તુ ઉપર અથવા તેને દાતાર ઉપર દ્વેષ કરીને જોજન કરે ત્યારે તેને વર્ષ લાગે છે ૪ તથા જ્યારે સુધાદિકના કારણ વિના ન કરે ત્યારે તેને કારણે નામને દોષ લાગે છે ૫ આ પાચ દે પૂર્વના બેતાળી સાથે ભેળવવાથી કુલ સુડતાળીશ દે થાય છે આ સવાદોમાં જે સાવધાન રહેવું તે એવષ્ણુ સમિતિ કહેવાય છે ? ૪ તથા ભાડ એટલે પુસ્તક, વસ્ત્ર વિગેરે માત્ર એટલે પરે, તેમનુ આદાન એટલે ગ્રહણ કરવામાં અને નિરૂપ એટલે મૂકવામાં જે સમિતિ એટલે સાવધાનપણ તે આદાન જડમાનિ પણ સમિતિ કહેવાય છે અહીં પ્રાકૃત ભાષા હેવાને લીધે આદાન શબ્દ પ્રથમ મૂકે છે જ પ તથા ઉચ્ચાર એટલે પુરીન્સગ (નીતિ) કસવાનું એટલે મન (લઘુનીતિ ) ખેલ એટલે યુકવું અર્થાત કફને મળ, જ એટલે શરીરને મેવ અને સિઘણ એ નાકને મળ એ સર્વ પરિઠવવામા જે સમિતિ એટલે સાવધાનીપલ્સ તે ઉચ્ચાર પાસવર્થ ખેલ જલ સિઘા પરિઝાપનિક સમિતિ કહેવાલ છે ૫ એ. સમિતિ કહી ·૧૪૮ ની ગુગુમાવ્યા પ્રકરણ ગુપ્તિ એટલે અશુભ પ્રવૃત્તિથી નિવૃત્તિ કરવી તે અશુભ માર્ગથી મનને વારવું તે મને ગુપ્તિ કહેવાય છે ૧ એજ પ્રમાણે અસત્ માર્ગથી વાહનું નિવારણ કરવું તે વચનગુખિકહેવાય છે રે તે જ પ્રમાણે અશુભ વ્યાપારથી કાયાની નિવૃત્તિ કરવી તે કાયપ્તિ કહેવાય છે કે અહીં અશુભ વ્યાપારથી વચનની નિવૃત્તિ કરવી તે ભચનગુપ્તિ કહી છે અને પૂર્વે શુભ વ્યાપારમા જે વચનની પ્રવૃત્તિ કરવી તે ભાષા સમિતિ કહી છે આજ ભાષાસમિતિ અને વચન ગુપ્તિમાં તફાવત છે આ આઠ પ્રવચન માતાને મળે જે પાચ રામિતિઓ કહી તેને સાધુના કાણસત્ય નામના ગુણમાં જ સમાવેશ થાય છે તથા શરીર, વસ્ત્ર અને પા ની પ્રતિલેખના પણ કરવૃસત્ય શુ9માં જ સમાય છે આ સોળ ગુ કહ્યો ૧૭ ગસત્ય મોગ, અને વચનગઅકાયેગને વિષે જેને આત્માની સત્યતા હોય તે આત્મ (ગ) સત્ય કહેવાય છે આ ગુણ સહાયના અભિપ્રાયે કહ્યો છે, વ્યવહારનયના અભિપ્રાયે આગળ કહેવામાં આવશે અહીં પ્રવચન માતાના વિચારમા ગ-સપણ હેવાથી તથા વેગને ક્રિયા સાથે સ બ ધ હોવાથી કરણમય નામના ગુણમાં પણ આ ત્રણે ગુપ્તિઓ કહી છે, અને તેમને સેળમાં માં જ સમાવેશ થાય છે, પરંતુ અડી સામાન્ય ધર્મને આશ્ચીને સતમ ગસત્ય ગુણ કહ્યો છે ૧૭ ૧૮ ક્ષમા ક્રોધ C૫જ થવાનું નિમિત્ત મળ્યા છતા પણ જે પિતાના સ્વરૂપમાં જ રહેવુ-કાઈપણ વિકાર પામ નહીં, તે ક્ષમા નામને અટાર ગુણ છે ૧૯ વિરાગત–સસરમા કમના વિપાકને આશ્રીને દુખની પ્રાપ્તિ થતી જોઈને સ સારથી જે હવેગ પામ તે વિરાગતા નામને એગણેશ ગુણ છે હવે અહીં ક્ષમા અને વિરાગતાના કારણરૂપ ત્રણ ગુને ૨૦ મનસમાહરણુતા–અશુભ ઉપગમા થતી વખતે ·ની મા મહારાજ મા નીશ ગણો ૧ મનપણે પરિણામ પામેલા પુદગળે જેમાં સમાહાર કરાય છે- મેપ કરાય છે તે મનસમાહરણતા કહેવાય છે અને સંગ્રહ નયને અભિખાર્ય કરીને ગસત્ય ગુણમાં સમાવેશ થાય છે, તે પણ વ્યવહાર નથના અભિપ્રાયથી આ (મનસમાહરણતા) જૂહી બતાવી છે વળ સ્વરૂપનું ચિતવન કરવાથી આ વિશિમે ગુણ છે આને જ જયારે ક્રિયા ૩૫ કહીયે ત્યારે તેને મને ગુપ્તિ રૂપે કરણસત્યમા સમા વેશ થાય છે ૧ એ જ પ્રમાણે વચન સમાહરતા-વાધ્યાય, ત્યવદન, શરદન અને પ્રકાર કરવા એ વિગેરે કાર્ય વિના વાણીના યાપારને કર નહીં, તે વચનસમાહરણતા નામને એકવાશ શુ છે આ ગુણ પણ સ્વરૂપે કરીને આત્માને વિષે રહે હેવાથી જાદે કહો છે આને જ જ્યારે ક્રિયારૂપ કહીયે વારે વાગગુપ્તિ નામને આ ગુણ થાય છે, તેથી તે કરાયુસત્ય ગુણમા સભવે છે અને સ ગ્રહનયના અભિપ્રાયથી તે ગસત્યમ સભવે છે ૨૨ એ જ પ્રમાણે કાર્યસમાહરજીતા–સલીનતા ત૫મા અને સંલેખના આ બાવીશમે ગુણ ઉપયોગમાં આવે છે આ પણ પ્રથમની જેમ કાયગુપ્ત રૂપ જાણ ૨૩ જ્ઞાનસંપન્નતા–મતિ, થત, અવધિ, મન પર્યવ અને કેવળ એ પાચ જ્ઞાને કરીને જે ચુત હેય તે જ્ઞાન પન્ન કહેવાય છે, તેને જે ભાવ તે જ્ઞાનસ પન્નતા કહેવાય છે એટલે કે જ્ઞાનસપ પણ જેમ જેમ જ્ઞાનાવરણીય કર્મને પશમ થાય છે, તેમ તેમ જ્ઞાનની સદા જે પ્રગટ થાય છે, તે લાપશમિકી સપદા છે અને જ્ઞાનાવરીય કમને ક્ષય થવાથી જે જ્ઞાન સપા પ્રગટ થાય છે, તે કેવળજ્ઞાન રૂપ શાયિકી જ્ઞાન સપદા કહેવાય છે. આ બે પ્રકારે જ્ઞાનસ પતા કહેવાય છે, તે વીશ ગુણ છે ૨૪ એજ પ્રમાણે દર્શનસ પન્નતા ગુણ કહે છે કે મિથ્યા દર્શન, સમિતિ દર્શન અને મિશ્રર્શન એ ત્રણ પ્રકારે દર્શન કહેવાય છે, તે પશુ અહીં ગસત્ય ગુણને અનુસરતુ સમકિત દર્શન બહણ કરવું અને તે યુક્તિ સહિત તત્વને વિષે શ્રદ્ધા કરવા રૂપ ·ચાવશો ગુણ છે * છે, E E ની ગુણગાના પ્રબ છે તે દર્શન કરીને જે યુક્ત પણ તે દર્શનસ પન્નતા નામને ૨૫ ચારિત્ર સંપન્નતા-જેમાં જ્ઞાન અને દર્શનની સ્થિરતા થાય તે ચારિત્ર કહેવાય છે આજ આત્માનું ચરિત્ર છે ચરિત્ર અને ચારિત્ર એ એકજ છે આત્માની સમૃદ્ધિ પ્રગટ કરવી તે ચારિત્ર કહેવાય છે અન્ય પુદગળના સબ પે કરોને જે આત્માનું સ્વરૂપ આછાદન થયું છે, તે આ ચારિત્રને વિષે પ્રગટ થાય છે આ ચારિત્રના પાંચ ભેદ છે –-સામાયિક ૧, પરથાપનીર પરિ હાર વિશુદ્ધિક ૩, સુકમ સપરાય ૪ અને યથાખ્યાત ૫. જેમાં નાના દર્શન અને ચાગ્નિને લાભ થાય તે સામાયિક કહેવાય છે તેમાં પણ જે થોડા કાળનું (બે ઘડીનું હોય છે તે ઈસ્વર સામાયિક છે, અને જે જીવન પર્યત ગ્રહણ કરાય છે તે વાવથિક સામાયિક કહેવાય છે આ યાવર્થિક જ સાધુને આચરવા ગ્ય છે ૧ બીજી છે પાપનીય ચારિત્ર પહેલા અને વીગમા તીર્થ કરના તીર્થ મા અન્ય ભાદરવા એ છે આ પ્રથમ ગ્રહણ કરેલા ચારિત્રને વિશે કરીને ઉજવળ કરે છે, માટે તેનું નામ છે પસ્થાપનીય કહેવાય છે અથવા મૂલ ગુણને ભેગા થાય ત્યારે જે કરીને મહાવતને આપ કરે તે છેદે સ્થાપનીય કહેવાય છે આ અર્થ લઈયે ત્યારે આ સવ તીર્થ કરના તીર્થમાં પ્રાપ્ત થાય છે આમા પૂર્વ પર્યાયને છેદ-નાશ કરવામાં આવે છે અને ઉત્તર (હવે પછીને કે પર્યાની સ્થાપના (આ૫) કરવામા આવે છે તેથી તેનું નામ હદો પસ્થાપની કહેવાય છે જે બીજુ પરિહાર વિશુદ્ધિ નામનું ચારિત્ર પહેલા અને છેલા તીર્થ કર વિદ્યમાન હોય ત્યારે જ બને છે ગચ્છમાથી નીકળેલા નવ (૯) મુનિઓ કષાયને અપે-પાતળા કરવા માટે અમુક તપ કરે છે તે પરિહાર વિશુદ્ધ કહેવાય છે, તે તપ વર્તમાન કાળે કે નહીં ? જેમા લોભ ક્યાયને સૂકમ કરવામા આવે તે સૂફમસ પરાય કહેવાય છે એ સમય પરાય ઉપસમશ્રણિ છે અથવા પકર્ણિમા દશમ *(બીજા બધા કારે ઉપરાંત તેને પગલે સમ ફીરી કરી () નાખવામાં અને તે ગુણસ્થાનક દશમે થઈ શકે છે કે પહેક થઈ શકે નહી પણ અગીયારમે ગુણસ્થાનકે ઉપણા તમે અને બારમે કીમોહ થતા તેરમે મોગી કેરી અવસ્થા હોય છે ( સરોધક ) ·પ્રમાણે-અ-- વેદના સહન કરવી તે , પીપાસા પરીમ-1ષાની વાત કરવી તે ૨, શીત પરીસહ-શીતની વેદના સહન કરી ને , ઉષ્ણુ પરીસહ-ઉ છું (તાપ) ની પદના સહન . દશ પરીસહ-ડાસ, મચ્છર વિગેરેની કરવી વેળા મઠ તે ૫, અચેન પરીસહ-વસ્ત્રની વાનિ (છ) - લીધે મનમાં જે વેદના થાય તેને સહન કરે છે. કહેવાથી મુનિને સર્વથા વજને ખભવ છે 0% + ' નહીં કારણકે તેથી સમિતિમાં ભાડા શબ્દ નીને ૧૫ કયુ છે ૬, અરતિ પરીસહ-પિતાને સમકા * થતા જોઇ મનમાં જે અરતિની વેદના થાય તેને જ . સ્ત્રી પરીસહસ્ત્રીના હાવ ભાવ જેવાથી કમ મનમાં જે વેદના થાય તેને સહન કરવી તે – 'पुष्फफलाण च रस, सुराए मममस्काई । जाणता जे विरया, ते दुपारका જેઓ પુપના, ફના, મરી, અને ૨ મ-સ્વાદને જાતા હતા તેમનાથી ડિઝ થી મધ મહારાજના સત્તાવીશ ગુણે થાનકે પમાય છે, પણ હાલ વર્તમાનકાળે ૫માતુ નથી ? જરા મહેને ઉપશમ કે ક્ષય થવાથી આત્મસ્વરૂપ પ્રગટ થાય છે તે વહા- યાત ચારિત્ર કહેવાય છે , આ પાચ ચારિત્રનું જે સમય પ્ર આરાધવા પણ તે ચારિત્ર સમારાધનતા-ચારિક સપના નામ. પચીશમે ગુણ છે ૨૫ રદ વેદનાધ્યાસનતા-વેદનાનુ અધ્યાસન એટલે જે સાત - પણ તે વેદનાધ્યાસનતા કહેવાય છે વેદના ઉપસર્ગ ના મ છે તે ઉપસર્ગો બાવીશ છે તેનું જે સહન કરવું તે પરીસઠ છે તે પરીસ જેકે બાવીશ છે તે પણ તેમાથી એક વર્ષ પસાર છેને બીજા પરીસની વેદનાજ સહન કરવાની છે તેથી આ શમાં ગુણમાદનાધ્યાસનતા નામ આપ્યું છે અને પીર સતાવીશમાં ગુણમા કહેશે તેથી અહી વેદનાવા એક હેજ ગણવાના છે તે પરીસો આ દુકર કાર્યને કરતા 1 ' છે, જે ·શ્રી સુષ્યમાત્ર પ્રકરણ ચયાપરીસહ–ચર્યાથી એટલે વિહાર કરવાથી ઉત્પન્ન થયેલી જે વેદના તેને સહન કરવી તે આ ઉપરથી એમ જણાય છે કે સા ધુને વાયુની જેમ અપ્રતિબદ્ધ વિહાર કરવાનો છે ૯ નેપેધિકારી સહ-જે વરાતિમા હાલવા ચાલવાની ચેષ્ટને નિષેધ કરાય તે નધેિડી કહેવાય છે અર્થાત્ અનિવાસનુ નામ નધિકી કહેવાય છે તે પર્વ તની ગુફા, વૃક્ષનું મૂળ, સમશાન મને શુન્ય ઘર વિગેરે કહેવાય છે તેમાં સિહ, વાઘ, સર્પ, વ્યત, તાવ વિગેરેના કરેલા ઉપક્ષ ની વેદના સહન કી ૧૦ શાપરીસહચી નીચી ભૂમિ પર શ ના કરવાથી તે સબ ધી જે વેદના થાય તેને સહન કરવી તે ૧૧ આક્રોશ પરીસહ-આ મુડે છે. પૂર્ત છે, અપશકુન છે, ઈત્યાદિકમિ ધ્યાધિઓના વચનની વેદના સહન કરવી તે કારણ કે “તુમ પ્રારા ગામના કટકે સહન કરવા મુશ્કેલ છે” એવું વ ચન છે, માટે આ ઉપસર્ગ સહન કરવું મુશ્કેલ-દુ શકય કહ્યો છે ૧૨ ચાચા પરીસહ-સર્વદા દાન કરનારા રાજા અને ધનાઢએ સાધુad અહણ કર્યું છે, તેમને યાચના કરવી અતિ દુષ્કર છે કઈ છે કે – " पिज्मइ मुहलानएण, वाया घोलेड कठमञ्झम्मि । कहकह करेइ हियय, देहीनि पर भणतस्स ॥ તુ મને આપ એમ બીજાની પાસે યાચના કરતા મનુષ્યના મુખનું લાવણ્યપ ( મુખની ભા) કરમાઈ જાય છે, વાણી કઠને મધ્યે ઘોળાય છે, અને હૃદય ધડકે છે ” " गति भ्रशो मुखे दैन्य, गात्रस्वेदो विनर्णता । मरणे यानि चिनानि, तानि चिनानि याचने । ગતિની ખલના, મુખ ઉપર દીનતા, શરીર પર પરસેવો અને કાતિ રહિતપણુ આટલા ચિન્હો જે મરણ વખતે થાય છે, તેજ રિ યાચકને હાથના કરતી વખતે થાય છે ” ઉક્ત વચનથી યાચના વેદના ૩પજ છે, તેને સહન કરવી તે વાચા પરીસહ કહેવાય છે ૧૩ અલાભ પરીસહ-આહાર પાણી વિગેરેને અલાભ થાય તે તપની વૃદ્ધિ અને લાભ થાય તે રેડ નિહ થશે એમ વિચારીને સમાધિનું રક્ષણ કરવું અને }} ·૧૫૩ શ્રી સાધુ મહારાજના સશિ ગુણ મનની વેદના થાય તેની ઉપેક્ષા કરવી તે અવાભ પરીસહ કહેવાય છે ૧૪ રોગપરીસહ-સનકુમાર રાજર્ષિની જેમ રેગની પીડા સહન કરવી તે ૧૫ gvપરીસહ-વિહાર કરતાં અથવા સથાગમાં દભાદિકને તીક અગ્રભાગ અડવાથી વેદના ઉત્પન્ન થાય તે સહન કરવી, તથા ઉપલક્ષણથી બીજા બેરી, બાવળ વિગેરે વૃક્ષના કાટા વાગવાથી વેદના થાય તે સડન કરવી ૧૬ મલ પરીસહ-છ દગી પર્યત સ્નાનને અભાવ હોવાથી મેલ તથા પરસેવાને લીધે જે પીડા થાય તે સહન કરવી. ૧૭ આ સતર પ્રતિળ ઉપસર્ગો છે, તેમાંથી થતી અશાતા વેદનીને સહન કરવી સત્કાર પરીસહ-સાપુ ભક્તજ વડે હતુતિ કરાય અથવા પૂજાય તે પણ તેણે કે ગર્વ કરે નહી આ ઉપસર્ગ અનુકૂળ હેવાથી શાતવેદની થાય તેને સહન કર વી એ સરકાર પરીસ કહેવાય છે ૧૮ પ્રજ્ઞાપરીસહ-અધિક બુદ્ધિને લીધે વિદ્યાને મદ ઉત્પન થાય, તે પણ અનુકુળ હેવાથી શાતા વેદની છે, તેને સહન કરવી ૧૯ અજ્ઞાનપીસ-જ્ઞાનાવરણીય કના ઉદય વડે કરીને અજ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થયા છતા પણ માપતુષમુનિની જેમ આત્માને વિરે જે અશાતા વેદની થાય તેને સહન કરવી માતૃપની કથા કઈ એક નવા દીક્ષિત સાધુને આચાર્ય મહારાજ સાધુને આચાર શીખવવા લાગ્યા પરતુ તેના કર્મના ઉદયથી તે સૂનના એક અક્ષરને પણ ગ્રહણ કરી શખે નહીં, તારે ગુરૂએ ખેદ પામીને સર્વ સિદ્ધાતના સારભૂત “મા રૂપ મા તુ” એ છ અક્ષરો મહા કષ્ટ કરીને તેને શીખવ્યા તેને અર્થ તેણે સારી રીતે ધારી રાખે પરતું તે છ અક્ષરવાળુ વાકય બરાબર દઢ કરવા માટે વાર વાર ગખવા લાગ્યું. તેમ જિલ્ડાના પરાવર્તનવડે કરીને બે અક્ષર પડતા મૂકી માતુષ એ ચાર અક્ષરને ગેખાવા લાગે તેવી છેષણ કરવાથી તે લાકમાં માપતુપના નામથી પ્રસિદ્ધ થશે ત્યારપછી તેના અર્થનુ બરાબર જ્ઞાન લેવાથી તે અજ્ઞાનને પરીસહ સહન કરી કેવળજ્ઞાન પામી લે ગયે આ અજ્ઞાન પસડ કહેવાય છે રે અ૫કવ પરીસહ--તાપસાદિક મિથ્થા ઓ પી લબ્ધિઓ ર ·થી ગુણમાળા પ્રાર જેવી કે કેઈને શાપ દેવો, કોઈના પર અનુગ્રહ (કૃપાપ્રસાદ) કરે એ વિગેરે જોઈ પોતાને સમતિથી ડગવું નહીં તે ૨૧ આ પ્રતિ અને અનુકુળ ઉપસર્ગોથી ઉત્પન્ન થતી અસાતા અને સારા વેદનીને સહન કરવી તે છવીશમે ગુણ થયો ૨૬ ૨૭ મારણતિક અધ્યાસનતા–જે ઉપસર્ગને છેડે મરણ જ થાય તે મરણતિક ઉપસર્ગ કહેવાય છે તેને જે સહન કરવાપણ તે મારણતિક અધ્યાસનતા કહેવાય છે આ સત્તાવીસમો ગુણ છે ર૭ આ પરીસ ઉપર શ્રી ઉત્તરાધ્યયનાદિક આગમને વિષે ઘણા દણ કહેલા છે તે સ્વયમેવ યથાયોગ્ય રીતે જાણી લેવા પ્રથમ થઈ જવાના ભયથી અહીં લખ્યા નથી આ સતાવીશ સાધુના ગુણ સુમા કહેલા છે,હવે પ્રકરણને વિષે પણ સાધુના સતાવીશ ગુણે કહા છે તે આ પ્રમાણે છે छन्वय छकायररका, पचिंदियलोहनिग्गहो सती। भाव विसोही पडिले-हणाय करणे विसुद्धी य ॥ सजमहजोयजुत्ती, अकुसलमणवयणकायसरोहो । सीयाइपीडसहण, मरण उपसग्ग सहण च ।। વ્યાખ્યા–છ ત એ પૂર્વે કહેલા પ્રાણાતિપાત વિર મણુથી લઇને રાત્રિભોજન વિરમણ પર્યત ૬, પૃથ્વી, અ, તેજ, વાયુ, વનસ્પતિ અને ત્રસ એ છ કાયની જે રક્ષા તે વસૂકાય રે સર્વ મળી ૧૨ થયા પાચ ઇધિ તથા લાભને નિગ્રહ એટલે નિયમમાં રાખવા આ પણ છે ગુણે લેવાથી સર્વ મને ૧૮ થી ક્ષાતિ-સમાં ૧૯, ભાવવિશુદ્ધિ-આત્માની નિર્મળતા પરના સગને ત્યાગ કરવાથી ભાવની વિશુદ્ધિ થાય છે ૨૦ પ્રતિખનાદિક ક્રિયાને વિષે વિશુદ્ધિ-પ્રતિલેખન એટલે વસ્ત્ર પાત્રાદિકની પ્રાર્થના, ગુરૂવદન એ ક્રિયાઓ શુદ્ધ રીતે કરવી તથા તેના વિધિનુ ઉલ ઘન ન કરવું ૨૧ સમગને વિષે યુતિચારિત્રના અનુષાનને વિષે સમિતિનું પાલન કરવાથી સહાય કરવું તે ૨૩ અકુશળ મન, વચન અને કાયાને સરેધ-અકુશળ એટલે દુષ્ટ રીતે પ્રવર્તતા મન, વચન અને કાયાને રૂ ધવા અર્થાત ત્રણ ગુપ્તિ પાળવી તે ૨૫ શીવાદિક પીડાને સહન કરવી એટલે દુસહ પરીસને ચિત્ય વદન, ·શ્રી સાધુ મહારાજના મતાની ગુણ જીતવા તે ૬ તથા મરણાત ઉપસર્ગને સડન કરે ર૭ આ સાધુના સત્તાવીશ છે પ્રકરણમાં કહેલા છે, તેમને પણ આગમમાં કહેલા ગુણેમા જ સમાવેશ થાય છે આ ગુવાળા સાધુઓ જેવા પ્રકારના હેય છે તે આપપતિક નામના ઉપગમાથી લખીયે છીયે - શ્રી મહાવીર સ્વામીના સમાચાર લાવનાર કૃણિક રાજને સેવક ચપા નગરીમા ભગવાન સમવસર્યા છે, એવા ખબર આપતા ભગવાનના સાધુઓનુ આ પ્રમાણે વર્ણન કરવા લાગે તે કાળે તે સમયે શ્રમણ ભગવાનના ઘણા શિનિ છે, તેમાં કેટલાક મતિજ્ઞાનવાળા છે, કેટલાએક કૃતજ્ઞાનવાળા છે, કેટલાએક અવધિ રાનવાળા છે, કેટલાએક મન પર્યાયજ્ઞાનવાળા છે, કેટલાએક કેવળ જ્ઞાનવાળા છે, કેટલાએક મનબળવાળા-મનને જીતી શકે તેવા ગળવાળા અર્થાત્ પ્રતિજ્ઞાન નિર્વાહ કરનારા છે, કેટલાએક વચન ગળવાળા છે, કેટલાએક ક્ષુધાદિક પરીસહેને વિષે પણ કાયાનું કાનપણ ન થાય એવા કાકબળવાળા છે, કેટલાએક મનવડે કરીને જ બીજાને શાપ આપવામાં અથવા તેને અનુગ્રહ કરવામાં સમર્થ છે, કેટલાએક ખેષધિની લબ્ધિને પામેલા છે, કેટલાએક જલેષધિની લબ્ધિને પામેલા છે, કેટલાએક વિષધિ લધિને પામેવા છે, કેટલાએક આમેવધિ લબ્ધિને પામેના છે, કેટલાએક સર્વે ધિની લબ્ધિને પામેલા છે તેમા લ એટલે મુખમાથી નીકળને કફ, જવા એટલે શરીર ઉપર મેલ વિપ્રમાથી વિ એટલે વિષ્ટા, પ્ર એટલે પ્રજવ-મૂત્ર, આ બે શબ્દને પહેલો પહેલો અક્ષર લઈને વિક શબદ બનાવ્યું છે, આમ એટલે અપક્વ મળ, મૂર્વ એટલે આ પૂર્વે કહેલા સર્વ, તેજ ઓષધિ રૂપે થઈ જાય તેવી લબ્ધિને પામેલા છે કેટલાએક કેશબુદ્ધિવાળા-વાર્ય રૂપી ધા યસ પ્રહ કરવામાં જેની બુદ્ધિ કે ઠાર જેવી હોય તે, કેટલાએક બીજ બુદ્ધિવાળા એટલે સૂત્રાર્થ રૂપી ધાન્યના સમૂહને ઉત્પન્ન કરવા માટે બીજના જેવી જેની બુદ્ધિ હોય તે, કેટલાએક પટબુદ્ધિવાળા એટલે વજની જેમ બુદ્ધિને વિસ્તાર કરીને સ્વાર્થને ગ્રહણ કરવાની જેની શક્તિ હોય તે, કેટલાએક પદાનુસાર લધિવાળા એટલે એકજ પદનુ ( શબ્દનુ) શ્રવણું કરવાથી તેને અનુસાર એક પદને ·થી ણમાળા પ્રષ્ટિ જાણી શકે તેવી લબ્ધિવાળા છે, કેટલાએક સભિન્ન શેતે લબ્ધિવાલા એટલે એક જ સમયે જૂદા જૂદા શબ્દો સાંભળી શકે અથવા એકજ ઇદ્રિયથી પાચ ઇદ્રિના વિષને ગ્રહણ કરી શકે એવી લબ્ધિવાળા છે, કેટલાએક ક્ષાથવ લબ્ધિવાળા એટલે દૂધની જેમ મધુરપણાએ કરીને શ્રોતાઓના મન અને કાનને સુખ ઉપજાવે તેવા વચન આવવાની (બલવાની) લબ્ધિ(શક્તિ)વાળા છે, કેટલાએક મક્વાશ્રય લબ્ધિ વાળા એટલે મધની જેવા મધુર શબ્દ સવવાની શક્તિવાળા છે, કેટ લાએક સપિરાશ્રય લબ્ધિવાળા એટલે ઘીની જેવા સનેહવાળા શબ્દ આવવાની શક્તિવાળા છે, કેટલાએક અક્ષીણુ મહાસ લબ્ધિવાળા, એટલે એક પાત્રમાં આહાર અને પછી (ગમે તેટલા સાધુઓને ) તેમાથી આપતા છતા પણ તે આહાર ખટેજ નહીં એવી શક્તિવાળા છે, કેટલાએક કજુમતિવાળા અને કેટલાક વિપુલમતિવાળા એટલે કે આ બે પ્રકારના મન પર્યવ જ્ઞાનને ધારણ કરનારા છે, કેટલા એક વેકિય લબ્ધિને પામેલા છે, કેટલાએક જ ઘાચારણે, કેટલાએક વિદ્યાચારણે કેટલાએક રવિચારણે, કેટલાએક જળચારણે, કેટલા એક સૂતાચાર, કેટલાએક પવચારણે, કેટલાએકપુપચાર અને કેટલાએક ફળચારણે છેઆ સર્વે ચારણ લબ્ધિવાળા કહેવાય છે તેને વિસ્તરાર્થ અન્ય ગ્રથમાથી જાણે કેટલાક વિદ્યાધર એટલે પ્રજ્ઞપ્તિ વિગેરે વિદ્યાઓને ધારણ કરનારા છે, કેટલાએક આકા શગતિની લધિવાળા છે, કેટલાએક કનકાવળી નામના તપને આચરે છે તે તપનો વિધિ આ પ્રમાણે છે - પ્રથમ ઉપવાસ કરવો, પછી બીજે દિવસે પારણું કરવું, પછી ૧ જ ઘાચારણ ધવાળા વિગરે સક્ષિપ્ત અર્થ આ પ્રમાણે જા બે --જઘાચારણ એટને જ પથી ચાલવાની શક્તિવાળા તે હવે ગતિ કરે તે એજ પર મેરૂ પર્વતના શિખર ઉપર પચે છે અને તીરછી મનિ કરે તે એકજ પગને નદીશ્વરદીપે પહેચે છે એ જ રીતે વિદ્યાચારણ જાણી ૨ મિચ રણ એટલે સૂર્યના કિરણોનો જ માત્ર આધાર લઈને ચાને છે, જળચારણ એ સ્થળની જેમ જળ ઉપર પણ ચારે તે કૂતાચારણ એટલે કોળીયાની જાળના તુને આધારે ચાલે તે ચારણ એટલે વૃક્ષના પાંદડાને આધાર લઇને ચાલે એવી જ રીતે પુપના આધાથી ચાલે તે પુષ્પચારણ અને કે બને આધારથી તે કયારણ ·પારા શ્રી માધુ મહારાજના સત્તા નીશ ગુણ ૧૫૭ છઠ્ઠ કરીને પારણુ કરવુ પછી અઠ્ઠમ કરીને પારણ કરવું. ત્યારપછી પારણાના આતરાવાળા આઠ અઠ્ઠમ કરવા આઠ અઠ્ઠમને આ તે પારણ કરીને પી એક ઉપવાસ કરી પાર કરવું, પછી છઠ્ઠ કરીને પછી અઠ્ઠમ કરીને પારણું, પછી ચાર ઉપવાસ કરીને પારણું પછી પાચ ઉપવાસ કરીને પારણ, એ પ્રમાણે એક એક ઉપવાસ વધારતા છેવટ સેળ ઉપવાસ કરીને પારણુ કરવુ ત્યાર પછી પારણાના આતાવાળા ત્રીશ અઠ્ઠમ કરવા છેવટે પારણ કરીને સેળ ઉપવા પ કરી પારણુ કરવું પછી ૫દર ઉપવાસ કરી પારણું, એમ એક એક ઉપવાસ ઉતરતા છેવટે એક ઉપવાસ કરીને પારણુ કરવું, ત્યારપછી પારણાના આતરાવાળા આઠ અઠ્ઠમ કરવા, છેવટે પારણુ કરવુ, પછી એક અઠ્ઠમ કરી પાર૩, પછી એક છઠ્ઠ કરી પારણ, અને પછી એક ઉપવાસ કરી પાછુ કરવું આ રીતે આ તપમાચારને ત્રીશદિવસે તપના અને અદ્દશી દિવસે પારણના મળી કુલ પાચને બાવીશ દિવસે થાય છે તેમના માસ કરીયે ત્યારે સત્તર માસ અને બાર દિવસ થાય છે. આ એક લતા (ર) થઈ, એવી ચાર લતા કરવી એટલે કે આજ રીતે ચાર વાર તપ કરે વિશેષ એ જણવું કે પહેલી લતા કરતી વખતે સર્વકામ ગુણિત પારણું કરવું એટલે કે સર્વ પ્રકારનું ભોજન (એકવા) કરવું, બીજી લતામા નવીના પારણા કરવા, નીજી લતામા પારણે આબેવ કરવા અને એથી લતામા ઉઝિન (ગ્રહસ્થીને ત્યાગ કરવા લાયક ) આહાર વડે પારણા કરવા આ આખા તપમાં કુલ પાંચ વનવ મામ અને અઢાર દિવસે થાય છે આ તપ કરનારા કેટલાક મુનિઓ છે કેટલાક મુનિઓ એકાવલિ તપ કરે છે તેને વિધિ આ પ્રમાણે કનકાવની તપની જ જેમ આ તપને આરભ થાય છે પરંતુ વિશેષ એટલે કે પ્રથમ ઉપવાસ, છઠ્ઠ અને અઠ્ઠમ કર્યા પછી જે આઠ અઠ્ઠમ કહેવામાં આવ્યા હતા તેને બદલે ૧ આચારનિકરમા બી આઠ છગુ કરવાનું કહ્યું છે, ત્યારપછી બાગળ ચેત્ર મ હ્યા છે તથા ત્યાપછી આઠ અમ કહ્યા છે તે બદન આચાર નિરમા નીશ છે અને આ છ કરવાના છે તેથી તપના દિવાની મુખ્યામાં પણ તફાવત છે ·પર છે શ્રી ગુણમાળા પ્રકરણ નહીં પારણાના આનરાવાળા આઠ ઉપવાસ કરવા, ત્યાર પછી એક એક ઉપવાસની વૃદ્ધિ કરતા સે ઉપવાસ સુધી જવું, ત્યાર નથી ત્યા શેત્રીશ અઠ્ઠમ કરવાના કદા હતા તેને બદલે અર્ટી ત્રીશ એથવાત–ઉપવાસ કરવા ત્યાર પછી સોળ ઉપવાસ, ૫દર ઉપવાસ એમ એક એક ઉપવાસ ઉતરતા છેવટ એક ઉપવાસ સુધી આવવું ત્યાર પછી આઠ અઠ્ઠમને બદલે અહીં આઠ ઉપવાસ પર ણાના આતરવાળા કરવા ત્યાર પછી એક અઠ્ઠમ પછી એક છઠ્ઠ અને છેવટે એક ઉપવાસ કરવો આ તપમાં ત્રણસોને ત્રીસ દિવસ તપને અને અઠ્ઠાશી દિવો પારણના થાય છે આ તપની એક લતામાં થાય છે એ રીતે ચાર લતા ઉપર પ્રમાણે જાણવી કેટલાક મુનિએ લધુ સિહનિકીડિત નામને તપ કરે છે તેને વિધિ આ પ્રમાણે- આ તપમ એક ઉપવાસથી આરભીને એક એક ઉપવાસની વૃદ્ધિ કરતા છેવટ નવ ઉપવાસ સુધી જવું સિહના અવકનની જેમ પાછળ (પહેલા) કરેલા તપને પણ આ ગળ આગળ કરતા જવુ જેમકે પ્રથમ એક ઉપવાસ કરી પાર ક૨વું, પછી બે ઉપવાસ કરી પાર કર્યા પછી પ્રથમ કરેલ એક ઉપવાસ કરી પરણ કરવું, પછી તે ઉપવાસ કરી પાર કર્યો પછી પૂર્વ કલા બે ઉપવાસ કરી પાર કરવું પછી ચાર ઉપ વાસ કરી પાણ કર્યા બાદ પૂર્વે કરેલા ત્રણ ઉપવાસ કરી પારણું, કરવું પછી પાથ ઉપવાસ કરી પાગ કર્યા બાદ પર્વે કરેલા ચાર ઉપવાસ કરી પણ કરવું આ પ્રમાણે એક તપ વધતા અને એક તપ મૂકેલો એ પ્રમાણે નવ ઉપવાસ સુધી વધવા જવુ તેજ પ્રમાણે ઉતરતા જવુ તેમાં પ્રથમ નવ ઉપવાસ કરી પારણું કરવું, પછી આઠ ઉપવાસને એળગી પડતા મૂકીનઈ કરી સાત ઉપવાસ કરી પાવું કરવું, ત્યાર પછી આડ ઉપવાસ કરી પારણું કરવું ત્યાર પછી સાત ઉપવાસને ઓળગી છે ઉપવાસ કરી પારણ કરવું અને ત્યાર પછી સાત ઉપવાસ કરી પારણું કરવું આ રીતે એક ઉપવાસ સુધી ઉતરવું આ તપમા એકને ચેપન ત્યાર પછી ·શ્રી માધુ મહારાજના સત્તાવીસ ગુણે ઉપર ૧૫૪ દિવસે તપના અને તેત્રીશ ૩૩ દિવસે પારણના થાય છે સર્વ મળીને છ માસ અને સાત દિવસે આ તપ પૂર્ણ થાય છે આ તપને યત્ર જેવાથી તે બરાબર સમજાશે તે યત્ર નીચે પ્રમાણે - ઉતરતા ચતા ઉ૦ દિ. પાદિ; ઉ[ પાદિ, 1 ૧ ૧ ૮ – ૧ ૩ ૧ ૧ ૫ ૩ ૧ 1 ૨ ૧ ૧ ક ૮ 1 ૧૭ ૮૧ ઉve પાર ઉપર પાર દિન દિન દિન. દિન કેટલાક મુનિએ મહા સિહનિ કૌડિત નામને તપ કરે છે તેને વિધિ આ પ્રમાણે--આ તપમાં પણું વધુ સિહનિ કીડિતની જ જેમ એક એક ઉપવાસની વૃદ્ધિ અને પાછળ મૂકેલા તપને કરવાનુ છે પરંતુ અહીં ળ ઉપવાસ સુધી ચડવાનું છે, ત્યારપછી પૂર્વની જેમ ઉતરવાનુ છે આ તપમા ચાર સે ને સતાણ ૪૭ સપના દિવસે અને એકસઠ ૬૧ પારણના દિવસે થાય છે સર્વ મળી અઢાર માસ ને અઢાર દિવસે થાય છે

·શ્રી ગુણમાળા પ્રકરણ
અણ અષ્ટમિકાને વિષે આઠ પકિત હોય છે તેમા દરેક
પઠિતમ આઠ આઠ દિવસ હોય છે તેમાં પહેલી પતિમા દિવસે
દિવસે એક એક દત્તિની વૃદ્ધિ કરવી બીજી પંક્તિમાં બે દક્તિથી
આર ભીને આઠમે દિવસે એક દત્તિ લેવી ત્રીજી પંક્તિમાં ત્રણ દત્તિ
થી આરંભ કરે તેથી છ દિવસે આઠ દતિ, સાતમે દિવસે એક
દતિ અને આઠમે દિવસે બે દક્તિ આવે છે જેથી પક્તિમાં ચાર
દત્તિથી પ્રારંભ કરાય છે, પછી આઠ દત્તિ થઈ રહ્યા બાદ ફરીને
એક દતિથી લેવું એ પ્રમાણે દરેક પતિએ વૃદ્ધિ પામતી દત્તિથી
આર ભ કરે અને આઠ દત્તિ થઈ રહ્યા પછી ફરીને એક દત્તિથી
લેવુ આ રીતે કરવાથી આઠમી પંક્તિમાં પહેલે દિવસે આઠ દત્તિ
અને ત્યારપછી એક દત્તિથી આરંભ કરે આ રીતે આઠ અમિકા
સઠ ૬૪ દિવસે પૂર્ણ થાય છે તેને યાત્ર–
પતિ
દતિ
1
૨
3
૫
છે
૮
નવ નવમિકાને વિષે નવ પતિઓ છે તેમાં પહેલી પંક્તિમાં
પહેલે દિવસે એક દત્તિથી પ્રારંભ કર, એ રીતે એક એક દતિ
વધારતા નવમે દિવસે નવ દક્તિ ગ્રહણ કરવી આ પંક્તિમાં મu
દત્તિ પાચની સંખ્યાવાળી છે ત્યાથી જ બીજી પતિને આરબ
કરે, અને નવ દત્તિ થઈ રહ્યા પછી ફરીથી એક દત્તિથી આરંભ
કરો આ પ્રમાણે દરેક પક્તિમાં પૂર્વ પક્તિની મધ્યમ દક્તિથી

·પી સાધુ મહારાજના સત્તાવીશ ગુણો ઉત્તર પતિને આર જ કરે એ પ્રમાણે નવ પતિએ કરીને નવ નમિકા એકાશી ૮૧ દિવસે પૂર્ણ થાય છે યત્ર સપ્ત સમિકા પ્રમાણે જાણ દશ દશમિકાને વિષે દશ પક્તિઓ છે તેમાં પહેલી પક્તિમા એકથી આરબીને દશમેદિવસે દશ દક્તિ ગ્રહણ કરવી બીજી પતિ મા અષ્ટ અછમિકાની જેમ એક એક દત્તિની વૃદ્ધિથી આરંભ કરો અને દશ દક્તિ પછી ફરીથી એકથી આરામ કરે એ રીતે કરતા દશમી પકિનમાં પહેલે દિવસે દશ દક્તિ આવે છે, ત્યારપછી એક દત્તિથી આર ભ કરતા દશમે દિવસે નવ દક્તિ આવે છે આ તપ સે ૧૦૦ દિવસે પૂર્ણ થાય છે મક પ્રતિમા–મોક એટલે પ્રસ્ત્રવણ (મૂર), તે નહી કર વાને જે અભિગ્રહ કરે તે મોકપ્રતિમ કહેવાય છે તેમાં પ્રથમ આહાર કરીને પછી છ ઉપવાસનું પ્રત્યાખ્યાન કરી ગામની બહાર જઈ અભિગ્રહ કરે કે-શરદ ઋતુ છતે પણ અથવા કેઈ ઉપસર્ગ કરે તે પણ મારે પ્રસવણું કરવું નહીં આ મોટી મોક પ્રતિમા છે આની અપેક્ષાએ છ દિવસથી ઓછા ઉપવાસ કરી થડા કાળનો અભિગ્રહ લે તે નાની મોક પ્રતિમા કહેવાય છે યવમ ચ પ્રતિમા અને વજમધ્ય ચ દ્રપ્રતિમાને કેટલાક મુનિઓ વહન કરે છે તેમાં ચદ્રકળાની વૃદ્ધિ તથા હાનિની અપે ક્ષાએ જે અભિગ્રહ કરે તે ચદ્રપ્રતિમા કહેવાય છે, તે બે પ્રકારની છે યવમળ્યા અને જામધા, તેમાં શુકલ પક્ષના પડવાને દિવસે એક કવળ આહાર ક, બીજને દિવસે બે કવળ લેવા એ પ્રમાણે હમેશા એક એક કવળની વૃદ્ધિ કરતા પૂર્ણિમાને દિવસે પદર કવળ આહાર કરે ત્યારપછી કૃષ્ણપક્ષના પડવાને દિવસે પદર કવળ લેવા, બીજને દિવસે ચાદ લેવા એ રીતે હમેશા એક એક કવળ ઓછા કરતા છેવટ અમાવાસ્યાને દિવસે એક કવળ લે આ યવમધ્યા પ્રતિ કહેવાય છે કેમકે યવ (જ) મધ્ય ભાગે જાડા હોય છે, તેની જ જેમ આ પ્રતિમા મધ્ય ભાગે વધારે કવળ લેવાથી જાડી છે હવે વમળ પ્રતિમાને વિષે પણ આજ વિધિ છે વિશેષ એટલે છે કે-કૃષ્ણપક્ષના પડવાને દિવસે શરૂ કરવાની છે તે દિવસે પાદર કેવળ ·૬ થી ગુણમાળા પ્રણ Hવા ત્યાર પછી એક એક કવાની હાનિ કરતા અમાવાસ્યાને દિવસે એક કવી લેવાને આવે છે પછી શુકલપક્ષના પડવાને દિવસે એક વળ લેવાનું છે, ત્યારપછી એક એક કવળ વધારતા મને દવસે પદર કવળ લેવાના છેઆ અભિગ્રહમા મધ્ય ભાગે ઓછા વળ છે અને બંને બાજુએ ઘણા કાળ છે, તેથી આ વજમપ્યા નતિમાં કહેવાય છેઆવી પ્રતિમાઓને વહન કરનારા કેટલાક મુનિઓ છે તેઓ પિતાના આત્માને તે તે અભિપ્રોવડે ભાવતા રહેલા છે તે કાળે તે સમયે શ્રમણ ભગવાન શ્રી મહાવીરના શિખ્યામાં ઘણા સ્થવિર મુનિઓ ઉત્તમ જાતિવાળા છે, કુળવાન છે, બળવાન છે, રૂપ વિનય, જ્ઞાન, દર્શન, ચારિત્ર અને લજજાવત છે, લાઘવને પામેલા છે-લાધવ એટલે અ ૫ ઉપધિવાળાપણુ અથવા ત્ર૭ પ્રકા રના ગેરવ રહિતપણ, તેને પામેલા છે, એજન્ધ-મનને નિયમમાં રાખનારા છે, તેજસ્વી-શરીરની કાતિવાળા છે, વચપ્પી-વચનના ભાગ્યવાળા છે, યશસ્વી છે, ક્રોધ, માન, માથા અને તેમને જીત નારા છે, ઈદ્રિયોને જીતનાર છે, નિદ્રાને જીતનાર છે, પરીમહેને જીતનાર છે, જીવવાની ઈચ્છા અને મરણના ભયથી રહિત છે, મહા તેને જ પ્રધાન (મુખ્ય) માનનારા છે, ગુણેને પ્રધાન માનનારા છે, કરને પ્રધાન માનનારા છે, ચરણને પ્રધાન માનનારા છે, નિશ હને--અનાચારના નિધને પ્રધાન માનનારા છે, નિશ્ચયને તત્વના નિર્ણયને પ્રધાન માનનારા છે, આર્જવને પ્રધાન માને છે, માદેવને પ્રધાન માને છે, લાઘવને-ક્રિડાકુશળતાને પ્રધાન માને છે, ક્ષતિ (સમા)ને પ્રધાન માને છે, મુનિ ( નિર્લોભતા)ને પ્રપાન માને છે, પ્રજ્ઞપ્તિ વિગેરે વિદ્યાને પ્રધાન માને છે, દેવ અધિછિત મને પ્રધાન માને છે, તેને પ્રધાન માને છે, જો કે હાલમાં ત્રદ વિગેરે વેદ મિથ્યાદિઓએ ગ્રહણ કરેલા છે, તે પણ શ્રી ત્રિષભદેવ સ્વામીએ કહેલા વેદ અહીં જાણુવા, અથવા વેદ એટલે આઝમ જાણવા બ્રાચને પ્રધાન માને છે, નયને પ્રધાન માને છે, નિયમને પ્રધાન માને છે, સત્યને પ્રધાન માને છે, શાચ એટલે દ્રવ્યથી લેપ રહિતપણુ અથવા નિર્દોષ સામાચારી, તેને પ્રધાન માને છે, મનેહર વર્ણવાળા એટલે સારી કીર્તિવાળા છે, લાવાળા છે, તપ છે, ·શ્રી સાધુ મહારાજ સત્તા રીશ ગુણા ૧૬૫ શુદ્ધિવાળા છે, નિયાણ રહિત છે, અય ઉત્સુકતાવાળા એટલે ઉત્સુક્તા રહિત છે, અમહિલે શ્યાવાળા છે, એટલે કે સયમની બહાર તેમના મનની વૃત્તિ નથી, અપ્રતિ લેશ્યાવાળા એટલે બીજા જનને વિષે ન હોય તેવી શુદ્ધ વેશ્યાવાળા છે, ઉત્તમ શ્રમણપણામા આસપ્ત છે, ઈદ્ધિને દમન કરનારા છે, આજ નિગ્ન થ પ્રવચનને આગળ કરી એટલે તેને અનુસરીને વિચરે છે, તે મુનિઓ આત્મવાદને જિન સિદ્ધાંતને જાણનારા છે, શાદિક પરમતના વાદ-સિદ્ધાને જાણ નારા છે, પ્રથમ આત્મવાદને-જિનદ્ધિાતને દઢ કરીને (ભણીને) નડવનને વિષે રમતા મમત્ત હાથીની જેમ નિર તર પ્રારને કહેનારા છે, રનના કરડીયા જેવા કે, કુત્રિકાની દુકાન જેવા કે એટલે કે ત્રણ ભુવનમાં વર્તતા સમગ્ર પદાર્થોને આપનારા-બતાવનારા છે, અર્થાત સવના મને આપે છે, અન્ય મતના વાદીઓને પરાશ કરનારા છે, બાર અને જાણનારા છે, સમમ ગણિશ્કિને ધારણ કરનારા છે, સર્વ અક્ષરેના સમૂહને જાણનારા છે, સર્વ ભાષાના જ્ઞાનવાળા છે, જિન નહી છતા જિન જેવા છે, જિનની જેમ સત્ય પ્રરૂપણ કરનારા છે અને સ યમ તથા તપવડે આત્માને ભાવતા છતા વિચરે છે તે કાળે તે સમયે શ્રમણ ભગવાન શ્રી મહાવીર સ્વામીના શિષ્ય સ્થવિર ભગવતે ઈસમિતિવાળા, ભાષા સમિતિવાળા, એષણા સમિતિવાળા, આદાન ભાડ પાત્ર નિવણ સમિતિવાળા, ઉચ્ચાર પ્રશ્રવણ ખેલ સિઘા જલ પરિઝાપનિક સમિતિવાળા, મન સિવાળા, વચન ગુપ્તિવાળ, કાય ગુપ્તિવાળા, ઈદ્રિયને ગુપ્ત રાખનારા, બ્રહ્મચર્ય પાળનારા, મમતારહિતપરિગ્રહ-મુછ રહિત, થિને છેદનારા, (આથવ-દોષ હિત), નિરૂપલેપ (કમલેપ રહિત , કાસાના વાસણની જેમ રાગ ( સ્નેહ) જળને ત્યાગ કરનારા (નહીં સ્પર્શ કરનારા), શખની જેમ નિર જન, જીવની જેમ નહીં હણાયેલી ગતિવાળા, જાતિવત કથનની જેમ યુદર રૂપવાળા, અરિસાની જેમ પ્રગટ-નિર્મળ સ્વભાવવાળા, કાચબાની જેમ ઈહિને ગુપ્ત કરનારા, કમળના પત્રની જેમ પક રૂપી પાપના લેપ રહિત, આકાશની જેમ આલબન રહિત, વાયુની જેમ એક ·ગુખમાળા પ્રરણ સ્થાન રહિત, ચદ્રની જેમ સુદર સ્થાવાલા, સૂર્યની જેવા તેજસ્વી, સમુદ્રની જેવા ગભીર, પક્ષીની જેમ સર્વ પ્રકારે બપન રહિત, જે પર્વતની જેમ કપ રહિત, સંવરના જળની જેમ શુદ્ધ હવા ગેડાના શીંગડાની જેમ એકલા, ભારડ પક્ષીની જેમ પ્રમાદ તિ, હાથીની જેમ પરાક્રમવાળા, વૃષભની જેમ બળવાળા,સિહની જેમ પરાભવ ન પામે તેવા, પૃથ્વીની જેમ સર્વ પરિસહ દુખ સ્પર્શને સહન કરનારા અને સારી રીતે હેમ કરેલા અગ્નિની જેમ તેજવડે દેશમાન છે તે પૂને કઈ પણ ઠેકાણે પ્રતિબધ નથી તે પ્રતિબધ ચાર પ્રકાર કહ્યો છે, તે આ પ્રમાણે- દથી ૧, ત્રથી ૨, કાળથી ૩ અને ભાવથી જ તેમાં દ્રવ્યથી સચિન, અચિત્ત અને મિથ સર્વ દ્રવ્યને વિષે, ક્ષેત્રથી ગામમા, નગરમા, અરયમાં, ક્ષેત્રમાં, ખળામા, ઘરમાં કે આગણામા કાળથી સમય, આવલિકા વિગેરેથી લઈને બે બે માસની છ માસ સબધ હતુ અથન-વર્ષ અથવા બીજા કોઈ દીર્ધકાળના ભાગને વિષે, ભાવથી ક્રોધ, માન, માયા, લાભ, ભય અને હા એ સર્વને વિષે તેમને પ્રતિબધ નથી તે પૂજે વર્ષાઋતુ વિના બીજા શીયાળા તથા ઉનાળાના આઠ માસ સુધી નાના ગામમાં એક રાત્રિ રહે છે, નગરમાં પાચ રાત્રિ રહે છે, વાએ અને ચદન જેવા એટલે કે વામીવડે (વાસ વિગેર શસવ) કેઈ છે તે દ્વેષ ન કરે અને ચદનથી પૂજા કરે તે રાગ ન કરે તેવા છે, પત્થર અને સુવઈને વિષે તું ય બુદ્ધિવાળા, સુખ દુ અને વિષે સમાન, આ લોક અને પરાકની ઈચ્છા રહિત, સંસાર સાગ રના પારને પામનારા તથા કર્મરૂપી શત્રુને નાશ કરવા માટે ઉદ્યમવત થયેલા વિચારે છે આ સાધુ ગુણના વ્યાખ્યાનમાં સાધુઓના ઘા ગુણે હિય તથા તે ગુના ભેદ પણ ઘણા છે, તે સર્વનુ પાખ્યાન કરતા ગ્ર ઘટે થઈ જાય અને તેથી કરીને કેટલાએક આળસુઓ આ ગ્રથને આદર કરે નહીં, તેથી આ વિસ્તાર નથી આ ગ્રથમા પચ પરમેષ્ઠીના ગુણે વર્ણવ્યા છે, તેથી આ પ્રથનુ નામ ગુણમાળા છે નવકાર મંત્રને જપ કરનાર મનુભ્યોએ પચ પરમેષ્ઠીના ગુણેનું સ્મરણ થવા માટે આ ગ્રંથ ભણવા તથા ·ની નવગર મત્રના રમર ઉપર શિવજ્ઞારી કથા ૧૬૭ સાભળવા એગ્ય છે આ ગ્રંથ ભgવાથી તથા સાંભળવાથી પાપને થ થાય છે આ માત્રથી ચેલા સિદ્ધચક્રનું સેવન કરવાથી મદન સુદરી (મયણાસુદરી) અને શ્રીપાળ રાજા વિગેરેની જેમ મન વતિની સિદ્ધિ થાય છે તેમની કથા તથા તેના યત્રની વિધિ શ્રીપાળ ચરિત્રમાથી જાણી લે આ નવકાર મંત્રનું સ્મરણ કરવાથી શિવકુમારની જેમ કેટલાએક ઘણું સંપત્તિ પામ્યા છે તેમાંથી કેટલાકની કથાઓ લખીયે છીયે કુસુમપુમા ધન નામે શ્રેષ્ઠી હતી તેને શિવકુમારના મને પુત્ર ઘતાદિકના વ્યસનવાળે થયે વ્યસનમાજ તે ધનનો ક્ષય કર્યો તેના પિતાએ વાર્યા છતા પણ તે સ્વેચ્છાથી વિચરતે હતે એકદા પિતા વ્યાધિથી ઘેરાયે, ત્યારે તેણે પુત્રને બોલાવી શી ખામણ આપી કે-“હે પુત્ર! મારા પરેડમાં ગયા પછી તુ ઘણે ખી થઈશ તેથી મારૂ એક જ વચન તુ અગીકાર કર તે એ કે પચ પરમેષ્ઠી મનને તુ ગ્રહણ કર પળ તને કદ પ્રાપ્ત થાય ત્યારે તુ તેનું સમરણ કરજે તેથી તારૂ કષ્ટ દૂર થશે ” તે સાભળી પુત્ર પિતાના મુખથી તે મને પ્રહણ કર્યો પછી તેને પિતા પરલેકમાં ગયે શિવે પિતાની પરલોક બધી ક્રિયા કરી ત્યાર પછી પ્રથમ સેવા વ્યસનમા દેવુ થવાથી તેની ચિંતાને લીધે નગરની બહારજ ભમવા લાગ્યા કોઈ વનવાસી વિદડીએ તેને પૂછ્યું કે હે ભદ્ર! તુ ખેદ પામેલો અને દીન મુખવાળો થઈને વનમા કેમ ભમે છે?” ત્યારે શિવે પિતાનું સત્ય વૃત્તાત કહ્યું તે સાભળી ત્રિીએ કહ્યું કે- “તુ ખેદ ન કર જે તું મારા કહેવા પ્રમાણે કરે તે તને અખુ સંપત્તિ પ્રાપ્ત થાય ”શિવે કહ્યું-“તે શી રીતે ?” વિદડીએ કહ્યું કે-એક સંપૂર્ણ અવયવ વાળું શબ લાવ બીજી સર્વ સામગ્રી મારી પાસે જ છે ” ત્યારે લેજથી પરાભવ પામેલા છે શિવે કોઈ ઠેકાણેથી તેવું શબ લાવીને તેને આપ્યું, પછી વિદડીએ તેલથી ભ રેલી એક મોટી કડાઈ ચૂલ ઉપર મૂકી, અને નીચે અગ્નિ સળગાવ્યા પછી તે અધમ તાપસે શિવને કહ્યું કે-“તુ આ શબને આખે શરીરે તે મસળ”શિવે પણ તેના કહેવા પ્રમાણે કર્યું તે વખતે ત્રિી અરીઠાની માળા લઈ મને જપ કરવા લાગે ત્યારે શિવે વિચાર્યું કે- આ દડી મને ઓળખતે પણ નથી, મે પણ પ્રથમ કાઈ પણ ·૧૬૮ શ્રી ગુણમાળા પ્રકરણ. સેવા કરી નથી, તો કેમ તે મારા ઉપર અનુગ્રહ કરવા તત્પર થશે? કદાચ મને જ ઉપદ્રવ કરી તે પિતાનું કાર્ય સાધશે તે પછી મારે રક્ષણ કરનાર અહી કોણ છે? હા હા ! હુ મહાકણમાં પડ્યો, હવે હું શું કરૂ?” આ પ્રમાણે વિચારતા તેને પિતાનું વચન રમ રણુમાં આવ્યું, તેથી કાને નાશ કરવાના હેતુથી તે મનમાં પચ પરમેષ્ઠીના નમસ્કાર મિત્રનું મરણ કરવા લાગે કેટલીક વેળાએ દડીના મ ને જપ પૂર્ણ થયે, તે વખતે તે શબ ઉભુ થવા લાગ્યું, પરતુ નવકાર મંત્રના પ્રભાવથી પાછું તે જ સ્થિતિએ નીચે પડી ગયું તે જોઈ દડીએ શિવને કહ્યું કે-“ અરે તુ શુ થાન કરે છે કે જેથી કાયની સિદ્ધિમા વિરા થયુ ? " શિરે કહ્યું કે-“હું તે કાઈ કરતા નથી ” પછી ફરીથી દડી જપ કરવા લાગ્યો શિવ પણ નવકાર મંત્રના પ્રભાવની પ્રતીતિ થવાથી તેને ગણવામાં અત્યંત સાવ ધાન થયે પછી દડીને જપ પૂર્ણ થશે, ત્યારે પણ તે શબ ઉભુ થઈ તેજ રીતે પડી ગયું દડએશિવને ઉપાલભદી પરતુ શિવે તે બહુ કાઈ કરતો નથી એ જ જવાબ દી ફરીથી ત્રીજી વાર ઇડીએ જપ કરવા માડયો શિવ પણ નવકારનું સમરણ કરવા લાગે. જપ પૂર્ણ થયે, ત્યારે તે શએ ઉભા થઈ ને જ તેલની કડાઈમાં નાખે તેને સુવણ પુરૂ થશે તે લઈ શિવકુમાર પિતાને ઘર આવ્યો, અને તે અખુટ સંપત્તિ પામીને સુખી થયે સવા બે સનો ત્યાગ કરી ધર્મક આસાન થઈ સાગતિ પામે. 'ઇતિ શિવકુમાર દષ્ટાત હવે ફરીથી નવકાર મંત્રના માહા ઉપર આકાશ ગામિની વિદ્યા સાધનાર એરની કથા કહે છે -- શ્રીપુમા ધનપાળ નામે ઘણી હસે તેને ધનમિત્ર નામે પુત્ર હતું તે કેતુકથી આકાશગામિની વિદ્યા સાધવા ઉત્સુક થશે, તેથી તેણે કઈ આચાર્ય મહારાજને પૂછયું ત્યારે ગુરૂએ સર્વ વિ ઘાના મનના બીજરૂપ નવકાર મને જાણીને તેને તે માત્ર અમે અને તેની સાધનાને વિધિ પણ આ પ્રમાણે કો -કૃષ્ણ પક્ષની ચેહને દિવસે ઉપવાસ કરી તે દિવસે અર્ધી રાત્રિએ વનમાં જઈ વડ ૧ ઉપર કાચા સુત્રનું શાક બાધવું, તેની નીચે પૃથ્વી પર કુ ·મામ શ્રો સાધુ મહારાજના સત્તા fશ ગુનો કરી તેમા અગ્નિ સળગાવો પછી વડની શાખા ઉપર બેસી આ મત્રને એકને આઠ વાર જપ કરે જ થઈ રહે ત્યારે સાહ સને ધારણ કરી કૂદકે મારી શકો ઉપર પડવુ આટલુ કરવાથી આકાશગામિની વિદ્યા સિદ્ધ થશે આ પ્રમાણે સર્વ વિધિ મનમા ધારીને ધનમિત્ર વનમાં જઈ વડની શાખા ઉપર કાચા સૂત્રનુ શકિ બાથી તેની નીચે પૃથ્વીપર કુડ કરી તેમાં અગ્નિ સળગાવી વડની શાખા ઉપર બેસી માત્રને જપ પૂર્ણ કર્યો પછી શા ઉપર પડવાને વખતે તેને ભય લાગે કે-“હા! હા! મહાકણ છે જે કદાચ આ કાચા સૂત્રનુ શીકુ ટુટી જાય તે હ અગ્નિમાં જ પડુ વિચારી વિદ્યા સાધ્યા વિના જ તે વડે ઉપરથી નીચે ઉતર્યો ફરીથી સાહસનું અવલબન કરી ઉપર ચડી જપ પૂર્ણ કરી શકો ઉપર પડવાનો વખત આવ્યા ત્યારે ફરીથી ભય પામે, તેથી ફરીથી નીચે ઉતર્યો એમ ત્રણ વાર તે ચડ્યો અને ઉતર્યો આ અવસરે કઈ ર કેઈક ધનિકના ઘરમા પિકી ૨નને અલ ની પેટી લઈને નાઠે તરત જ તે વૃત્તાત જાણી કેટવાળ તેની પાછળ દોડ્યો તેને આવતે જોઈ ચેરનામીવનમાં આવ્યો ત્યા વડની નીચે પ્રકાશ જઈ તેની પાસે આવે ત્યાં તેણે ધનમિતને વાર વાગવડ ઉપર ચડ વાન ઉતારવાનું કારણ પૂછ્યું ધનમિત્રે તેને વિ. સાધવાનું કારણ કહ્યું તે સાભળી ચારે વિચાર્યું કે-“આ અચત બીકણ જણાય છે ઉપકારીના વચન ઉપર પણ અસર કરે છે ” એમ વિચારીને તેણે ધનમિત્રને કહ્યું કે તમે મારા ગુરૂ થાઓ મને વિસા આપે આ મલકારની પેટી ગુરૂ દક્ષિણ તરીકે તમે રાખે તે સાભળી મત્રની પ્રતીતિ કરવાના હેતુથી ધનમીને તેને માત્ર આપે તે ચારે તે દિવસે કાઈપણ ખાધુ નહતુ, તેથી તરતજ શાખા પર ચડી માત્રને જપ કરી શકો ઉપર ઝપાપાત કર્યો તરત જ આકાશ ગામિની વિદ્યા સિધ્ધ થઈ તે આકાશમાં રહીને જ જોવા લાગ્યો તેટલામા કેટવાળે આવી “આજ વાર છે ”એમ ધારી ધનમિત્રને પકડ્યો, અને બાધીને વિટ બણ પૂર્વક તેને લઈ જવા લાગે તે ચિરે જોયું તેથી તે આકાશમાં રહીને જ બે કે–“હે લેકે ! ૨૨ ·શ્રી ગુચ્છમાજ પ્રમુખ આ ધનમિત્ર મારે ગુરૂ છે તેને કઈ આપવાથી હુ તમને સર્વને કઇ આપીશ તેથી તેને છેડી મૂકે ચેલુ ધન મે તેનેજ આપ્યું છે તે પણ જે તે અઈ ધન આપે તે તે ભલે આપે” તે સાભળી કોટવાળ ભય પામે તેથી ધનમિત્રને રસ્કાર પૂર્વક ગામમાં લાવ્યો ઈતિઆકાશગામિની વિદ્યાને સાધના ચેરનું દાતરમાણ ફરીને નમસ્કારના માહાન્ય ઉપર શ્રીમતીની કથા. સિરાષ્ટ્ર દેશમાં કઈ ગામને વિષે એક શ્રાવક હતિ તેની પુત્રી શ્રીમતી નામની હતી તે કઈ મિથ્યાવીને પરણાવી તે જિનેશ્વરની વાર્તા હેવાથી હમેશા પચ પરમેષ્ટીના મહામંત્રનું ૨ણ કરતી હતી તેને સર્વ સાસરીયાએ ના કહ્યા તા તેણે જેને ધર્મ મળે નહીં ત્યારે તેઓએ કપ પામી વિચાર કર્યો કે– જે આ મરે તે આપણે બીજી વહુ લાવીએ તેના પતિએ પણ તે વિચાર પસંદ કર્યો પછી તેના પતિએ કે ગારૂડિક પાસેથી કૃષ્ણ સપને લઈ એક ઘડામાં નાખી તેનું મુખ બધ કરી (ઢાકી) ગાઢ અધિકારમાં તે ઘડો મુક્ય બીજે દીવસે તેને પતિ વિષ્ણુની પૂજા કરવા બેઠે તે વખતે તેણે શ્રીમનીને આજ્ઞા કરી કે ઓરડામાં ઘરે છે, તેમા મે પુષ્પની માળા મૂકી છે, તે લાવ, કે જેથી ૫૫ પૂજા તે સાભળી તેનુ વચન અગીકાર કરી શ્રીમતી એરડામાં ગઈ ઘડાનું ઢાકણ દર કરી જ અરિહરાજ " એમ બેની ઘડામાં હાથ નાખી પુષ્પની માળા લાવીને જેટલામા તે પતિને આપે છે, તેટલામા તે પતિએ કૃષ્ણ સર્પજ તેથી તે ય પામીને મનમાં વિચારવા લાગ્યું કે--હો! આને ધર્મજ શ્રેટ છે એમ વિચારી તેણે પ્રિયાના મુખથીજ જૈનધર્મ અગિકાર કર્યો ઈતિ શ્રીમતીને દાત સમાસ નવકાર મંત્રના જ માહાન્ય ઉપર ગવાળની કથા. પાટલીપુર નામના નગરમાં શ્રીકાત નામે એકી હતું, તેને એક બા થવાથવાળે દાસ હતું, તે વનમાં શ્રેણીની ગાયોના વાછરડા ચારતે હતે, એકદા તે ગપાળે વનમાં કાર્યોત્સર્ગ રહેલા એક ચારણ મુનિને જેરા, તરતજ તે મુનિ કાર્યોત્સર્ગને પારી બે હાથ વડે યાય I ·શ્રીમમારાજના મત્તાવીસ ગુને જ ઘાનો સ્પર્શ કરી ઉનાળ" એમ બેલી આકાશમાં ઉજા, તે વૃત્તાત જેક બાળક ગોવાળે જાયું કે “મને આકાશમાં મિની વિદ્યા પ્રાપ્ત થઈ ” પછી તે બાળક ક્રીડા કરતે નદીને સામે કઠિ ગયે, અને વાછરડાઓ આ તરફને કઠે જ ચરતા હતા, તેવામાં પર્વતના શિખર ઉપર વૃષ્ટિ થવાથી અકસ્માત નદીમાં પૂર આવ્યું, તે જઇ દાસે વિચાર્યું કે –“અહીંથી ઉડી સામે કાંઠે જઈ વાછરડાઓને ઘેર લઈ જાઉં એ પ્રમાણે બાળબુદ્ધિથી વિચાર કરી નવકારનું પદ એવી નદીમાં ઝપાપાત કર્યો, તે વખતે પૂરમાં તણાઈને આવેલા કાટાના સમૂહમાં તે પડ, તેનું શરીર તરફથી વીંધાઈ ગયું, અને તે મરણ પામે, ત્યાથી મરીને તે શ્રીકાંત શેઠીનાજ પુત્રપણે ઉત્પન્ન થયે તેનું નામ સુદર્શન પાયુ, વૃદ્ધિ પામી તે સુદર્શન શેઠ શીળ વાન, રૂપવાન, અને ધનવાન તરીકે પ્રસિદ્ધ થયે તેને રાજાના પુરા હિતની સાથે મિત્રી થઈ હતી એકદા પુરહિતની સ્ત્રીને સુદર્શનનું રૂપ જોઈ તેની કામના થઈ, તેથી તેઓ દામીને મોકલી “તમારે મિત્ર તમને બેલાવે છે” એમ કપટ કરી શ્રેણીને પિતાને ઘેર બે લાગ્યો. તેને એકાતમાં લઈ જઈ તેણીએ ભેગને માટે પ્રાર્થના કરી શ્રેણીએ પિતાના શીળની રક્ષા માટે જવાબ દીધો કે-“હે ભદ્ર! હું તે નપુસક મારે પુત્ર છે પરંતુ તે કોઈક માયાથી થયેલા છે (બીજા પુરૂષથી થયેલા છે તે સાભળી પુહિતની પ્રિયાએ ખેદ પામી તેને રજા આપી એકદા કેઈ મહત્સવ હોવાથી ઉષા કરાવીને રાજાએ સર્વ પુરૂને વનમાં લાવ્યા તે વખતે સુદર્શન શેઠે પિતાના પુત્રને રાજાની આજ્ઞા પળવા માટે હુકમ કર્યો ત્યારે તેઓ આડબરી પૂર્વક વનમાં જવા નીકળવા તેમને રાજાની પટ્ટરાણી અભયાએ જોયા, અને પિતાની પાસે બેઠેની પુરેહિતની પતિ કે જે પિતાની સખી હતી તેને કહ્યું કે-“હે સખી! સુદર્શન શેઠન સર્વે પુત્રે અત્યત રૂપવાળા છે કારણ કે પુત્રે પિતાની જેવા હોય છે એમ કહેવાય છે તે સાભળી પરહિતની પતિએ કહ્યું કે-“ આ પુત્ર જઇ ત થ છે કાણું કે શેઠ તે નપુસક છે તેથી તેનાથી જન્ન થવા આપને નથી ”રાએ પૂછ્યું-“એ તે ઝી ન જ 1 2 -ને તેની પરીક્ષા કરી ·૧૭ર શ્રી ગુણમાલા પ્રકરણ } છે તેણે પિતાના મુખથી જ પિતાનું નપુસકપણે કહ્યું છે તે સાંભળી રાણી હસીને બેવી કે- હું સખી! તને તેણે છેતરી છે તુ તેનું રહસ્ય જાણતી નથી તે તે મહા પુરુષાથી” હિ. તને પ્રત્યક્ષ દેખાડશ ” એમ કહી રાણીએ દાસીઓને મે કવી તે વખતે શ્રેષ્ઠી પિતાને ઘેર જ સામાયિક લઈને કાત્મ રહે તે તેનું હરણ કરી દાગીઓ તેને રાજમદિરમા લઈ ગઈ રાણીએ ભેગને માટે તેની પ્રાર્થના કરી, તથા તેને આલિ ગન કર્યું, તે પણ તેણે શીળરૂપી બખતર પહેર્યું હતું, તેથી તે લેશ પણ લાભ પામે નહી રાણી ઘણે પ્રકારે તેને ક્ષોભ પમાડવા લાગી, પરંતુ તે તો મેરૂ પર્વતની જેમ જરા પણ કપાયમાન થયે નહી આ પ્રકારે કરતા છતા રાણીની ઈચ્છા પૂર્ણ ન થઈ, ત્યારે સ્ત્રી ચરિ ત્રમાં કુશળ તે રાણીએ પોતાના નખ વડે પિતાનું શરીર વિદારી “અરે સીપાઈઓ દે દે એ પ્રમાણે બુમ પાડી તે કોલાહલ સાભળી રાજા તત્કાળ ત્યા આવ્યા તેણે શ્રેણી અપરાધ સાભળી કોધ પામીને તેને મૂળી પર ચડાવવાની આજ્ઞા આપી રાજાના સેવકોએ તેને શૂળી પર ચડાબે તે વખતે શાશન દેવતા એએ તે શૂળી જ સિહાસનરૂપ કી આકાશમાં રહી અભયારાણી ને જ દોષ પ્રગટ કર્યો તે વૃતાત જાણું રાજા તત્કાળ શુળી પાસે આ થે, છોને સત્કાર કર્યો, અને તેની પાસે ક્ષમા માગી પડી સુદર્શન શ્રેષ્ઠીએ ઘેર આવી તરત જ દીક્ષા લીધી અનુક્રમે નિરતિ ચાર ચારિત્ર પાળી કેવળજ્ઞાન પામી મે ગયે ઈતિ વાછડાને ચારના શેવાળનુ દાત સમાપ્ત તેજમત્રના મહાભ્ય ઉપર જિનદાસ શ્રેષ્ઠીની કથા, શ્રીકાતા નાની નગરીમા જિતરાત્રુ નામે રાજા હતે એકદા માળીએ તેને એક બીજેરૂ આણુને આપ્યું તે ફળ અતયત સુદર અને સુગધિ હતું તે ફળ રાજાએ ખાધુ, તે અત્યંત સ્વાદિષ્ટ લાગ્યું, તે ખાવાથી રાજાનું બળ અને પુરૂષ પથ (વીર્ય) અત્યંત પુષ્ટ થયું તેથી રાજાએ માળીને બેલાવીને પૂછયું કે-“તે ફળ તું કયાથી લાવ્યું હતું?” તેણે કહ્યુ મહારાજ ! નદીના પ્રવાહમાં વહેતું આવતુ તે ફળ મે લીધુ હતુ તે ફળ કયાથી આવે છે?

·થી સાધુ મહારાજના મત્તાવીશ ગણો ૧૭૧ તેની શોધ કરવાની ઈચ્છાથી મે નીના પ્રવાહની સામે ચાલતા ચાલતા ઘણે દર વિકટ પર્વત ઉપર દ્વારા રહિત કિરવાથી વી ટાયે એક દેવને આરામજે તે ઉધાનમા બીરાના વૃક્ષ ઘણા ઉચા અને ફળથી મનોહર હતા તે કળ લેવાની ઈચ્છાથી હુ નીસરણી મૂળ તે કિ હવાની લત પર ચડવા લાગે તે વખતે દેવવાણી થઈ કે િતુ આવીશ તે મરીશ તે સાભળીને ૮ નાશી આવ્યો” આ પ્રમાણે સાભળી રસમલબ્ધ થયેલા રાજાએ એક પુરૂષને આજ્ઞા આપી કે કોઈપણ પ્રકારે તે ફળ લાવ” ત્યારે તે પુરૂ કે પશુ ઉપાયથી તે ઉધાનમાં પ્રવેશ કરી ફળને ગ્રહણ કરી સમીપે વહેતી નદીમાં નાંખ્યું તે વહેતું વહેતુ નગરી પાસે આવ્યું, તેને રાજપુરૂએ લઈ લીધુ તે પુરૂષને દેવે મારી નાખે આ વૃત્તાતથી સર્વ કે ત્રાસ પામ્યા, અને કેઈએ પણ તે ફળ લાવવાનું કાર્ય કરવા હા પાડી નહીં ત્યારે તે ફળના રસમાં લુબ્ધ થયેલા રાજાએ કાગળમા સર્વ પિરજના નામ લખ્યા પછી જે દિવસે જેનું નામ આવે તે દિવસે તે માણસ ત્યા જઈ મરીને પણ તે બીજેરાના ફળને નદીમાં મૂકે આ પ્રમાણે હમેશા કરતા એ જિનદાસ નામના એક વાર આવ્યું ત્યારે તે પણ દેવપૂજા કરીને સાગરિક અનશન ગ્રહણ કરી તે ઉદ્યાનમાં જઈ “૩જ અસ્તિત્તાન એમ બેલી જેવા કળ લેવા તૈયાર થયે, તેટલામાં તેના ધર્મગ્રી રતુદ થયેલા દેવે તેને કા કે-“હે જિનકાસ! તે મોટુ સાહસ કર્યું છે તેથી છીએ કહ્યું ફળ આપે, અને મનુની હિ સાને ત્યાગ કરે ” ત્યારે દેવ એ છે કે બીજા સર્વ મનુષ્યો સુખેથી રહે આ ફળ હમેશા તારે ઘેર જ હુ લાવીશ તને પણ શ્રમ ન થાઓ એમ કહી તેને ફળ આપ્યુ શ્રેણીએ પણ તે ફળ લાવીને રાજાને આપ્યું રાજીએ કુશળતાનું વાત પૂછ્યું શ્રેષ્ઠીએ પણ સત્ય વૃત્તાત નિવેદન કર્યું તે સાભળી રાજા તથા પિરજને સ હર્ષિત થયા સર્વેએ તેનું સન્માન કર્યું ત્યારપછી શ્રેણી પ્રવજ્યા લઈ કેવળજ્ઞાન પામી મે ગયો 2) ઇદ વરદાન માંગ ને ઈતિ જિનદાસ દીને રાત અમાસ ·૧૭/ શ્રી ગુણમાળા પ્રકરણ આ મંત્રના જ પ્રભાવ ઉપર હડિક યક્ષની કથા, કુસુમપુર નામના નગરમા અરિમર્દન નામે રાજા હતા તે નગરમા અહંમ નામે શ્રેણી અતિધાર્મિક હતો તે નગરમાં ચડપિગલ નામને ચેર હતું તે દિવસે સાહુકારને વિષે મને અને રાત્રે ચોરી કરતે તેને એક ગણિકાની સાથે પ્રીતિ હતી, તેથી તે જે જે વસ્તુ ચોરીને લાવતે તે તેનેજ આપને તે એક તે ચેર કાઈ પણ મિષથી રાજમદિરમાં પેઠે ત્યાથી પટ્ટરાણીના રત્ત જડિત આભૂષણેની ભરેલી એક પેટી ચેરીને ઉપાડી તે લઈને તેણે વેશ્યાને આપી રાણીએ રાજાને પણ શિયા વાત કરી રાજાએ ઘણી રીતે ચોરની તપાસ કરી, પરંતુ કોઈ પણ પતો લાગ્યું નહીં એકદા કેઈ ઉત્સવ હેવાથી નગરની સર્વીઓ પિતાપિતાના અવકારવડે શરીરને શણગારી ગીત ગાતી બહાર નીકળી તે અવસરે તે વેશ્યા પણ રાણીના આભૂષણે પહેરી બહાર જતી હતી, તેવામાં રાણની દાસીઓએ તેને જોઈ, અને તે ઘરેણા ઓળખી તેઓએ પિતાની હવામિનીને કહ્યુ રાણીએ રાજાને કહ્યું રાજાએ વેશ્યાને બેલાવી ધમકી આપી, ત્યારે વેશ્યાએ ચડપિગલ નામના ચેરને બતાવે તેથી રાજાએ તે ચડપિગલને પકડી શૂળીએ ચડાવવા હુકમ કર્યો રાજસેવકેએ તેને મૂળી પર ચડાવ્યો તે ચોરના બીજા સહાયકે કણ કણ છે? તે જાણવા માટે રાજાએ ગુપ્ત રીતે સેવકને રાખ્યા હતા તે વખતે અહદાસ કોઈ કાર્યને માટે બહાર જતે હવે તેને ચારે જઈ દીનવાણી વડે પિકાર કરી કહ્યું કે-“હે મહાત્મા ! તમે દયાળુ છે માટે મને પાણી પાઓ ” શ્રેણીએ તેની અન્ય આ વસ્થા જા ને “આની સગતિ થાઓ” એવી ઈચ્છાથી તેને કહ્યું કે-“અરે ! તુ મારા કહ્યા પ્રમાણે કરે તે હું તને પાછું પાઉં, તેનું વચન ચેરે અગીકાર કર્યું ત્યારે શ્રેષ્ઠીએ તેની સમીપે આવી તેને નવકાર મંત્ર આ ચારે શ્રેષ્ઠીને નમસ્કાર કર્યો, અને તે પાણી પીને મરણ પામે તે મરીને નમસ્કારના પ્રભાવથી હડિક નામને ચશ્ન થયે આ સર્વ વૃત્તાત ગુપ્ત રહેલા રાજસેવકોએ જોઈ રાજાને જણાવ્યું કે “હે સ્વામી તે ચરે અર્હદાસને ઘેર કાઈ ધન કર્યું હશે, તેથી તે ચારે તેની સાથે ઘણા વખત સુધી ખાનગી ·શ્રી સાધુ મહારાજ ! સત્તાવીસ ગુણો ૧૭૫ વાત કરી છે તે માભળી રાજાને ક્રોધ આવ્યું અને શેઠને પણ શીએ ચડાવવાને હુકમ કર્યો ત્યારે રાજસેવક શ્રેણીને વધસ્થાન તરફ લઈ ચાલ્યા તે વખતે તત્કાળ ઉત્પન્ન થયેલા તે દેવે અવધિ જ્ઞાન વડે જાણ્યું કે અહીં મને સદગતિ પમાડનાર મારા ગુરૂને મારા અપરાધથી શૂળીએ ચડાવે છે તે જોઈ તેણે આખા નગર ઉપર એક મેટી શિને વિકવ આરાશમાં રહી કહ્યું કે- આ શ્રેણી મને ગતિ આપનાર મારા ગુરૂ છે હું છું આ શ્રેણીએ મને મત્ર આડે હતા, તેંને પ્રભાવથી હું દેવ થયે છું જે આને કાઈ પણ કઈ આપશે તે હું આ શિવાથી આખા નગરને દાબી મારીશ” તે સાભળી ભય પામેલા રાજાએ શ્રેષ્ઠીના પગમાં પડી તેને તત્કાર કરી પિતાને અપરાધ ખમા છે તે જોઈ દેવ પિતાને સ્થાને ગયે ત્યારપછી શ્રેણી પ્રત્રજ્યાને રહણ કરી સવગતિ પામે ઈતિ હડિક યક્ષને દાત સમાપ્ત આ પ્રમાણે નવકાર મંત્રના મહાના ઘણા દાતે છે તે અ ય માથી જાણી લેવા આ પ્રમાણે આ ગ્રંથમાં પારો પરમે છીના મળીને એક ને આઠ ગુણે વર્ણવ્યા હવે ગુણને પ્રસંગ હેવાથી નવકાર મંત્રનું સ્મરણ કરનાર શ્રાવકના એકવીશ ગુણનું વર્ણન કરે છે. શ્રાવકોને એકવીરા ગુણે- धम्मरयणस्म जुग्गो, भरखुद्दो' सूयव पगइमोमों । लोगपिऊँ अकरौं', भीम ६असढी सुदस्किन्नं ॥१॥ સાધુ યાજૂિ , મામૈયો વિકિપુરાશી' મુvg", કુલીન રિલેશન" | ૨ | જુઠ્ઠાણુ વિણી, કચરઘાણી | तह चेव लद्धलको" इगपीसगुणो हवइ सड्ढो ॥ ३ ॥ વ્યાખ્યા–ધર્મરૂપી રનને યોગ્ય શ્રાવક એકવીશ ગુણવાળે હોય છે એટલે કે જેને આ એકવીશ ગુણે હેય તે શ્રાવકધર્મરત્નને યોગ્ય છે તે ગુણે આ પ્રમાણે–અમુદ્ર–શુદ્ધ પરિણામ રહિત એટલે કોઈને પણ છેતરે નહી, અને હમેશા ન્યાય માર્ગે જે ધન મળે ૩ ·૧૭૬ શ્રી ગુમાળી મકર તેનાથી જ સતેષ માને તે ૧ રૂપવાન-પાચે ઇધિ પરિપૂર્ણ હોય અને ગ રહિત હોય તે તે સુંદર આકૃતિવાન રૂપવાન માણસ પ્રાયે કરીને તેમા સત્કાર પામે છે ૨ પ્રકૃતિમ્ય-નળ સ્વભાવ વાળો એટલે શાન્ત મુર્તિવાળે ૩ લેકપ્રિય લેકને પ્રિય અને શાદિકમાસ માન પામેલે ૪ અરે--અન્યને દ્રોહ નહી કરનાર ૫ ભીડ-ભયવાળે એટલે કે સંસારથી કે પાપથી છાસ પામે ૬ અશઠ–શઠતા રહિત એટલે ડહાપણવાળ ૭ સુફિય-સર્વ ઉપર પ્રેમ રાખે, પિતાનું કામ છોડીને પણ બીજનું કાર્ય સાધી બાપ ૮ લજા-અશુભ કાર્ય કરતા લજજા પામે ૯ દયાળુ-ત્રમ અને સ્થાવર સર્વ જતુઓની રક્ષા કરનાર. ૧૦ મધ્યસ્થ-સર્વ ઠેકાણે શષ રહિત ૧૧ સેમદષ્ટિ-જેવાથી જ સર્વે લોકોને આનંદ આપનાર અર્થાત્ શીતળ દષ્ટિવાળે ૧૨ ગુલુરાગી-ગુણને જ પક્ષ પાત કરનાર ૧૩ સથા સ્વપક્ષયુક્ત-સારી કથામાં પિતાને પક્ષ કરનાર, અસકથા કરનાર પર પક્ષને ત્યાગ કરનાર અથવા જેમાં સારી કથા હેય એવા પિતાને પક્ષવડે યુક્ત ૧૪ સુદીર્ઘદશી-કાર્ય કરતા પહેલા ઘણે વિચાર કરનાર, પરતુ શીધ્રપણે ઉસુક થાય નહી ૧૫ વિશેષજ્ઞ-ગુણ અને અગુણના વિકવાળા ૧૬ વૃદ્ધાનુ-માતા, પિતા, ગુરૂ વિગેરે વૃદ્ધજનેને અનુસરનાર તેમને વિનય કરનાર ૧૭ વિનીત-ગર્વ રહિતહેવાથી સર્વને યથાયોગ્ય વિનય કરનાર ૧૮ કૃત -કોઈએ આ પઉપકાર કર્યો હોય તેને પણ જાણનાર ૧૯ કહ્યુ છે કે- " सन्तस्तृणोत्सारणमुत्तमागाव, सुवर्ण कोटयर्पणमामनन्ति । शीर्पव्ययेनापि कृतोपकारा', सला' पर चरमिनोद्वहन्ति ॥" “કેઈએ મસ્તકમાથી એક તૃણુ પણ કાઢયુ હોય તે સ પુરૂ કે સુવર્ણ આખ્યા જેવું માને છે અને ખળપુરૂષ તે પિતાનું મસ્તક આપીને પણ ઉપકાર કર્યો હોય તે પણ તે જાણે મોટુ વેર કર્યું હોય એમ માને છે " પરહિતાર્થ કારી–જે પ્રકારે પરનું હિત થાય તેવી જ રીતે કાર્યકર નાર૨૦ તથા લવણ-ગિત(આકાર)અને ચેષ્ટાવડે બીજાના મનના અક્ષિકાને જાણકાર ૨૧ આ પ્રમાણે ભાવકેના એકવીશ ગુણે કહ્યા ~~

·૧૭૭
પ્રશસ્તિ
આ ગુણમાળા નામને ગ્રથ સ વત ૧૮૧૭ના વર્ષે આધિન
માસની શુકલ દશમી (વિજ્યા દશમી)ને દિવસે પૂર્ણ કર્યો છે
થી ખરતર ગછના નાયક, શ્રી જિનભક્તિ નામના સરિની
ભક્તિ કરનાર અને સિધાતના રહસ્યના નિધનરૂપ શ્રીજિનલાભ
નામના સૂરિ જય પામો જેના મુખમાંથી નીકળેલી વાણી મરતાએ
કરીને બૃહસ્પતિની વાણીને પણ તુચ્છ કરે છે, તે યશવડે જગતને
ઉજવળ કરનાર શ્રી જિનલાભ સૂરી જય પામ ઉપાધ્યાય શ્રી ક્ષેમ
કાતિકની પાટે શ્રી જિનહ નામના મુનિરાજ થયા, તેમના શિષ્ય
ઉપાધ્યાય શ્રી સુખવર્ધન નામે પ્રસિદ્ધ હતા તેમના શિષ્ય દયા
ગુણથી પ્રસિદ્ધિ પામેલા શ્રી દયાસિંહ નામના ઉપાય થયા.
તેમના ચરણકમળની રજથી પિતાના મસ્તક ૨ચનાર બારમરિ
જય નામના પાઠ(ઉપાધ્યાય) કૃપાળુ શ્રીજિનલાલસરિની આજ્ઞાથી
આ ગુણમાળા નામને ગ્રથ રચે છે તે સરૂના પીઠ ઉપર
ઉલાસ પામે તે રામવિજયને આ પ્રયાસ શ્રી જેસલમેરના ગિરિ
ઉપર રહેલા શ્રી ચિતામણિ પાશ્વનાથને પ્રસાદ સાળ
इति श्री गुणमाला र
ર

·x+6+23+\(\(
203
શ્રી
આ મનિન્દ પ્રકાશ.
જૈન કેમમા અતિ ફેલાવા સાથે પ્રખ્યાતિ પામે આ
માસિક આ સભા તરફથી વીશ વર્ષ થયા પ્રતિમાને પ્રગટ કરે
વામાં આવે છે તેમાં આવતા ધાર્મિક, વ્યવહારિક અને નૈતિક
સબ ધી ઉત્તમ લેખેથી આપણે કેમમા પ્રસિદ્ધ થતા માસિ
કોમાં તે પ્રથમ પંકિત ધરાવે છે. દર વર્ષે તેના ગ્રાહકોને વાચ
નને બોળો લાભ આપવા સાથે, વર્ષ પૂર્ણ થતા પહેલા નવીન
દ્રવ્યાનુયોગ વગેરેના વિષયથી ભરપૂર એક ઉત્તમ ગ્રંથ સુદર
બાઈન્ડીંગથી અલકૃત કરી દર વર્ષે ભેટ આપવામા આવે છે
એકજ પદ્ધતિએ આવી ભેટને લાભ દરવરે આ માસિકજ
આપે છે હાલમાં તેનું વિશમુ વર્ષ ચાલે છે. દરેક માસિક અને
પિપરવાળાએ સ મેઘવારીના સબબે લવાજમ વધાર્યું છતા
અમોએ સમાજને ઉદારતાથી વાચનને લાભ આપવા તેનું
તેજ લવાજમ રાખ્યું છે અને ભેટની બુક ઘણું જ મોટી
દરવર્ષે આપવાને ક્રમ ચાલુ રાખ્યો છે, તેથી ગ્રાહકોની સંખ્યા
વધતી જાય છે, વળી ગુરૂભક્તિ નિમિત્તે નીકળતા આ માસિ
કની લધુવય છતા ગ્રાહકોની બહોળી સંખ્યા તેજ તેની ઉત્તમ
તાને પુરાવે છે વાર્ષિક મૂલ્ય રૂ ૧-૦-૦ પિલ્ટેજ પાચ
આના રાખવામાં આવે છે તેના પ્રમાણમાં લાભ વિશેષ છે
ના જ્ઞાન ખાતામાં વપરાય છે, જેથી દરેક જેન બ ધુઓએ
તેને ગ્રાહક થઈ અવશ્ય લાભ લેવા ચુકવું નહિ ,
- 00-2333