·Prlated by Ramchandra Yesu Shedge, ad the Niraaya Sagar Press, 26-28, Kolbhat Lane, Bombay, Published by Benoytosh Bhattacharyya, Director, Oriental Tostitate on behalt of the Government of H19 Highness the Maharaja Gaekwad of Baroda, ab the Oriental Institute. Baroda.

·भूमिका "लक्ष्मीभृद् वीतरागः क्षतमतिरखिलार्थज्ञताऽऽश्लिष्टमूर्ति- देवेन्द्रार्योऽप्रसादी परमगुणमहारत्नदोऽकिञ्चनेशः । तचातच्चेतिवक्ता न वितथवचनो योगिनां भावगर्भ- ध्येयोऽनङ्गश्च सिद्धेर्जयति चिरगतो मार्गदेशी जिनेन्द्रः ॥ १॥" श्रमणभगवन्महावीरस शारदेन्दुकलाकुन्दमरन्दस्सन्दसुन्दरवाग्विलासिनि त्रिकालयाधायाधिनि यशोविजयशालिनि खर्गापवर्गदायिनि शासने समभूवन सुगृहीतनामधेयाः परमध्येयाः सर्वाङ्गसुन्दरा विश्वविश्वविश्वाससंश्रया विशुद्ध- विज्ञानप्रचण्डमार्तण्डखण्डिताखिलकुमतान्धकारा भुवनत्रयातिशायिगुणगरिमाय- तारा भूरयः सूरयः । तद्वशे श्रीमद्'वायट' गच्छमलञ्चकुर्विद्यामन्त्रयलिनः सजनवातधुर्या आचार्यवर्याः श्रीजिनदत्तसूरयः । एतेपामन्तेवासिन आहेत- प्रवचनसमुन्नतिकारिणः श्वेताम्बरसम्प्रदायानुगामिनः श्रीवाग्देवीदत्तवरविराजि- नः मरिमन्त्रसाध्यसूरिपदशालिनः काव्यकल्पलतादिविधायिनः श्रीअमर- चन्द्रसूरय आसन् यानुद्दिश्य प्रस्तूयतेऽयं प्रस्तावः । एमिः परोपकारकरणा- वीणान्तःकरणैः सञ्जत"सिद्धसारस्वत'मत्रमहिना करतलामलकीकृतानेकसमय- रहस्सैः सुधासोदररसधारानिःसन्दिभिः सुसङ्गतवाक्यसन्दोहै। सदलतानि पद्यानि सर्गबन्धेनोपनिवनद्धिः कविचक्रचक्रवर्विभिः श्रीमद ऽणहिलपाटक'- निवासि'चायट'चंशावतंसपद्मप्रधानप्रधानप्रार्थनया विरचितं नगरादिवर्णनीयनि- कुरम्बव्यावर्णनेन पद्मानन्दमहाकाव्य श्रीजिनेन्द्रचरितापराह्वयम् । ननु पद्मानन्दमहाकाव्यमित्युक्ते प्रस्तुतसन्दर्भस महाकाव्यत्वं प्राप्तम् । तत्र वावदेतस्य काव्यत्वमपि स्यान्न वेत्यत्रैच सन्देह इति चेत् सङ्गच्छन्तेन विविधानि काव्यलक्षणानि । तानि चेमानि- "शरीरं तावदिष्टार्थव्यवच्छिन्ना पदावली ॥१०॥" इति काव्यादर्श प्रथमे परिच्छेदे महाकविश्रीदण्ड्याचार्यः । १ श्रीहरिभद्रसूरिवरविरचिते सर्वज्ञसिद्धिप्रकरणे प्रथमं पदम् । २ प्रेक्ष्यतां ३५८तम- पृष्ठगतं १४६तम पद्यम् । ३ काव्यम् । १. भू. २ ·भूमिका "काव्यशब्दोऽयं गुणालङ्कारसंस्कृतयोः शब्दार्थयोर्वर्तते" इति काव्यालङ्कार(सू. १)त्तौ प्रारम्भ श्रीवामनः। "काव्यस्थात्मा ध्वनिः" इति ध्वन्यालोके प्रथम उद्योते श्रीयुत आनन्दवर्धनः । "निर्दोपं गुणवत् काव्य-मलङ्काररलङ्कतम् । रसान्वितं कविः कुर्वन , कीर्ति प्रीति च विन्दति ॥२॥ इति सरखतीकण्ठाभरणे प्रथमे परिच्छेदे श्रीभोजदेवः। "तददोपौ शब्दार्थों सगुणावनलकृती पुनः कापि" इति काव्यप्रकाशे प्रथम उल्लासे श्रीमम्मटभहः । (३) "वाक्यं रसात्मकं काव्यम् इति साहित्यदर्पण आये परिच्छेदे श्रीविश्वनाथः । "अदोपौ सगुणौ सालङ्कारौ च शब्दार्थों काव्यम्" इति काव्यानुशासने पोडशे पृष्ठे मुनिचक्रशक्रश्रीहेमचन्द्रमरिः। "साधुशब्दार्थसन्दर्भ, गुणालङ्कारभूषितम् । स्फुटरीतिरसोपेतं, काव्यं कुर्वीत कीर्तये ॥२॥" इति वाग्भटालङ्कारे प्रथमे परिच्छेदे श्रीवाग्भटः कविः। "रमणीयार्थप्रतिपादकः शब्दः काव्यम्" इति रसगङ्गाधरे आये आनने पण्डितजगन्नाथः। "निर्दोपा लक्षणवती, सरीतिगुणभृपिता । सालङ्काररसानेक-वृत्तिर्वाक् काव्यनाममाक् ॥७॥" इति चन्द्रालोके पीयूपवत्यपरनामधेयः श्रीजयदेवः । "काव्यं रसादिमद् वाक्यं, श्रुतं सुखविशेपकृत् । हिताय सुकविः कुर्यात् , तद्धेतुः प्रतिभादिकम् ॥१॥" इति अलङ्कारशेखरे श्रीकेशवमिश्रः। १ काव्यमालायां २५तमग्रन्थाङ्करूपेणायं अन्यः प्रसिद्धिं नीतः । २ आनन्दाश्रमसंस्कृत- अन्यायल्यां ग्रन्थाङ्के ६६तमे नवमे पृष्ठे। ३ काव्यमालायां ७०तमे अन्याङ्के । ४ काशी- संस्कृतमन्धावल्या १९०३तमे खिस्तान्दे मुद्रितः । ५ काव्यमालायां ५०तमे अन्धाङ्के ।

·७
भूमिका
एवमेव श्रीमहिमभट्ट-शौद्धोदनि-प्रभाकरादिभिर्निर्दिष्टस्य च काव्य-
लक्षणस्य साकल्येन सद्भावः प्रस्थापयितुं शक्यते । तत्र तावदुपरितनेम्यो
लक्षणेभ्यः कतिपयलक्षणानुसारेणास्य ग्रन्थस्य परीक्षणं क्रियते-
उपरिनिर्दिष्टकाव्यप्रकाशादिगतलक्षणानुसारेणासिन् ग्रन्थे प्रायः प्रतिपदं
प्रेक्षावता प्रेक्षणपथगोचरीभवत ओजआदिगुणगणस्य रूपकोपमाद्यर्थालवार-
यमकानुप्रासादिशब्दालड्वारसन्दोहस्य च दिग्दर्शनार्थ कतिपयानि स्थलान्यवत-
रणपूर्वकाणि निर्दिश्यन्ते । तत्रौजोगुणविशिष्टनिदर्शनं यथा-
"उद्दण्डदोर्मण्डन(ल?)कुण्डलीभवत्-कोदण्डदण्डोद्गतकाण्डमण्डलैः।
विखण्डितद्विनृपतुण्डताण्डव-स्तवान्ववायेऽजनि दण्डको नृपः ॥२१२।।"
इति तृतीये सर्गे।
माधुर्यगुणविभूपिते पद्ये इत्थम्-
"ताराऽध्वतारातटिनीभुजङ्ग-तरङ्गगङ्गासिकताकणानाम् ।
सङ्ख्यां स कृत्वा कुरुतां स्वकर्म, यो धर्ममीप्सुः कृतगेहकृत्यः ॥ १७॥"
इति द्वितीये सर्गे। चतुर्थे सर्गे सप्तविंशस्य पद्यस्य च निम्नलिखितः पूर्वार्द्ध:-
"एतानि मानिनीनां, मानवितानस्य तानवकराणि ।"
प्रसादगुणविशिष्टानि पद्यानि त्वेवम्-
"वनक्रोडे वासं यदकृत कृती तेन तपसा
ततस्तत्केशानामलभत कलापी किल तुलाम् ।
अतथूलामौलिः प्रमदकलितो नृत्यतितमां
समेते जीमूते सुहृदि हृदयानन्दजननम् ॥ १६७ ॥
सूरेणाम्बरचुम्बिना प्रतिदिशं जातैश्चतुर्भिर्जल-
कोडे तत्प्रतिविम्बितैर्यदचरत् 'पञ्चामि'सझं तपः ।
तल्लक्ष्मीसदनं बभूव नलिनं लेभे न शोभा पुन-
स्तद्वक्त्रस ततः क्षपाखलिमिपं भुक्तता विपं मूर्च्छति ॥ १६८ ॥
पुरस्कृत्य स्फीतं कुचकलशरूपं किल फल-
द्वयं सेवावृत्त्यै नवपरिचये यौवनमदः ।
तदीये शृङ्गारिण्युरसि सततावासरसिकं
त्रिलोकीजेतारं विपमशरनेवारमभजन ॥ १६९ ॥

·भूमिका तद्वक्रेण तिरस्कृतः सितरुचिस्तल्लोचनस्पर्द्धिनं खोत्सङ्गेऽकृत यं कुरङ्गममुना जज्ञे कलकी ततः । सख्यं तत्सितसौरभारिभिरसौ कृत्वा समं कैरवै- स्तदन्तद्युतिमण्डलापहरणं काझन् बभूव क्षयी ॥१७० ॥" इति सर्गेऽष्टमे। अलङ्कारा विविधा दरीदृश्यन्तेऽसिन् ग्रन्थे । तत्रापि मालोपमा-र्थान्तर- न्यास-दृष्टान्त-समस्तरूपका-ऽनुप्रासादयो विशेषतः । अकारादिक्रमेणैतदुल्लेख: कतिपयस्थल निर्देशात्मकः क्रियते । तथाहि- अतिशयोक्तिः ३-१०,३२; १६-२०. अनुप्रासः २-१७, ३३,४५,५५, ९०,२८६, ३-२,५,१९, ४-६, ७, ११,३९,१४९,१५४, १५५, १५६, १५७, २१२, ७-२८३, ८-६५,११-४. १८-१४२. अन्योन्यालङ्कारः ६-१५७; १६-७६. अपहतिः ८-९३, ११-५६. अप्रस्तुतप्रशंसा ४-१०५. अर्थान्तरन्यासः २-८५,८६, ३-८३, १०८, २२५, ४-३५, १००, १३०; ५-१३२,१८७६-३७,८३,९१,१३५, ७-२२,१३८,१५६,४८०,४८१, ८- १५८१०-५८, ११-३४, १४-२४९, १५-१३, ९९,११५,१४४,१६५, १६-८५, १७-२९,२५४, १८-४०. अर्थापत्तिः ३-२३२,१६-२६४. असङ्गतिः ६-१०३. उत्प्रेक्षा २-७०,८७,८८, ३-५१,५२, ४-५३, ९-९०,९१, १७-३९०. उपमा ५-१५. एकाचली ४-१८५. एकापलीसङ्कीर्णा मालोपमा ५-११. काव्यलिङ्गम् १७-२१. कैतवापडति:-२-७८,४-५५, १६-७७. F ·. भूमिका सन्देह! १५-६०. समस्तरूपकम् २-१६१, ३-१७९,(१), ४-५७,५८,६३, ८-१२०,१२१, १६-२४७. समासोक्तिः १३-४४८. सहोक्तिः-३-२३७,४-२१६. सापहवा उत्प्रेक्षा ११-१४, १८-१९६. सार:४-१०७. सत्यप्येवं गुणसन्दर्भगुम्फितेऽसिन् ग्रन्थे पीयूपपूर्णे रत्नाकरे कालकूटकणस्येव न दोपदूषणगणस्याप्यसद्भावः । तथाहि- पदादाववश्यविधेयाया यतेनिम्नलिखितेपु स्थलेष्वकरणं छन्दशास्त्रनियमभङ्गः काव्यविपयकदोपश्च- "वसुधाधिपतिर्विम-लवाहनोऽनुत्तरामर" (स. १, श्लो. ९०) "स्तस्योत्कीर्तिरचीकरजिनचरित्राणां चतुर्विशतिम्" (स.१, पृ.१३, श्लो.२) "पृथ्व्यां पूर्वेषु विदे-हेपु द्वीपेऽस्ति 'धातकी सण्डे" (स. ४, श्लो. ११७) "संसारेऽसिन् संसा-रिणां चतुरशीतियोनिलक्षेपु" (स. ४, श्लो. १५२) तेषामथ क्षितिभृतां मिथः सप-क्षाणां क्षणात् क्षयकृते स पुष्कल" (स. ५, श्लो. १११) "युक्तावेव विपद्य सद्य उदपद्येतां स्वभावार्जवा-" (स. ५, श्लो. १४०) "खोकजैनो विजयोऽस्ति पुष्क-लावत्यभिख्यः श्रितपुष्फलश्रीः" (स. ६, श्लो. १२८) "अलक्ष्यलक्ष्मणा घाले-न्दुनेवेशालिकस्थली" (स. ७, श्लो. ४०६) "ईशानप्रभुरुत्तरां तु रमणीयाहे दिशं संश्रिते नित्योद्योत इति श्रुते तु चमरेन्द्रो दक्षिणाशास्पृशि" (स.७, श्लो. ६९१) "रोम कोमलतरं दधतो गा-धारगानमिव यानमनोज्ञाः" (स.८, श्लो.६१) "तद्वपुर्नहि तदात्ववसर्पि-ण्या क्रमेण न भवत्यनुभावः"(स.८,श्लो.१४५) "कुण्डान्तराजविरकरोदिह कश्चन वा-यविंशनाकसदनो ज्वलनं ज्वलन्तम् ।" (स. ९, श्लो. ९७) "दारूमुख्यहरणं कृषि वणि-ज्यादिकर्मपटवीमकल्पयत्" (स.१०, श्लो.७४) ·भूमिका उपरितनावतरणगतयेतिदोपपरिहारार्थ किमप्युच्यते । तत्र तावद् वैद्यमहा- महोपाध्यायश्रीमद्गङ्गादासविरचितायां छन्दोमञ्जर्या नैप दोपःखीकृतः । उक्तं च तत्र- "श्वेतमाण्डव्यमुख्यास्तु, नेच्छन्ति मुनयो यतिम् । इत्याह भट्टः स्वग्रन्थे, गुरुमें पुरुषोत्तमः ॥ २०॥" किञ्च सुप्रसिद्धकवयित्कृतिष्वपि यतिभङ्गो दृश्यते । तथाहि- "सन्तुष्टे तिमृणां पुरामपि रिपौ कण्डूलदोर्मण्डली- लीलालूनपुनःप्ररूढशिरसो वीरस्य लिप्सोर्वरम् । याचादैन्यपराञ्चि यस्य कलहायन्ते मिथस्तं वृणु त्वं वृण्वित्यभितो मुखानि स दशग्रीवः कथं कथ्यताम् ॥ ४१॥" इति श्रीमुरारिकृते अनर्घराघवाख्ये काव्ये (पृ. १३३) तृतीयेऽके तृतीय- पादे कलहायन्ते इत्यत्र हावर्णावसाने संलक्षिता यतिः । अपरश्च श्रीजयदेवविरचिते गीतगोविन्दे ( स. १२) निम्नलिखिते पये चतुर्थे चरणे सप्तमचतुर्दशयोर्यतिदोप:- "साध्वी माध्वीक ! चिन्ता न भवति भवतः शर्करे! कर्कराऽसि द्राक्षे ! द्रक्ष्यन्ति के त्वाममृत! मृतमसि क्षीर ! नीरं रसस्ते । माकन्द ! क्रन्द कान्ताधर ! धरणितलं गच्छ यच्छन्ति यावद् भावं शृङ्गारसारस्वतमयजयदेवस्य विष्वग् वांसि ॥ १२॥" "चारित्रमुचालमपालयं चिरं, जग्राह चान्तेऽनशनं तपःशिखाम्" (स.३, श्लो. १८५) "पुत्ररत ! निखिलेन्द्रनतोऽहं, त्वत्प्रभावविभवेन बभूव" (स.८, श्लो. १९) - १ एवंविधो दोषोऽन्यत्रापि, यथाहि-१४-४९, २४३, १८-१८३ । २ छन्दोमार्यामिदमपि निदर्शन वर्तते- "कन्याद्रिप्रतिरोधिताः कति नदीपायोनिधिप्लाविताः कन्येवाटवितां गताः कति न वा भूदेवदेववि॒ताः । भूम्यो भूमिपतीन्द्र ! तावकयश प्रस्तावनामण्डली कोठीकृत्य जगद्धनं कतिवराटीभिर्मुदं यास्यति ॥" अन तुरीये पादे द्वादशाक्षरे यतिभङ्गः कविनाऽनेन समारतः ।

·भूमिका "निमित्तमावामनिभालने विभो-चभूवियास्या धिगिति स्खलद्गते" -(स. १२, श्लो. १६४) "मेदखिनं खेदमहं महात्मन् ! चकार कामं मम तत् क्षमस्व" -(स. १७, श्लो. ३६६.) अत्र 'जग्राह' 'वभूव' 'वभूविव' 'चकार' इत्युत्तमपुरुपे परोक्षप्रयोगोऽसमी- पानः। उक्तं च 'परोक्षे लिट् (पा०३-२-११५) इति श्रीपाणिनिकृताष्ट्राध्या- यीसूत्रस सिद्धान्तकौमुदीसङ्घकव्याख्यायां २७७तमेऽड्डे- "उत्तमपुरुपे चित्तविक्षेपादिना पारोक्ष्यम् । सुप्तोऽहं किल विललाप, बहु जगद पुरस्तात् तस्य मत्ता किलाहम् ।" "देवीगणे गुरुमुदा धवलाद् ददाने, तेपां समं करसरोरुहमोक्षणेन । मोक्षं शचीपतिरचीकरदश्चलानां, वन्धो बभूव सुमहान् मनसां मिथस्तु॥१०॥" इति नवमसर्गगते पद्ये 'अचीकरत्' इति प्रेरकप्रयोग औचित्यं न वहति । 4. एवं सत्यपि, उक्तदोपेषु यतिमङ्गात्मकस्य च्छन्दोदूपणस्य कैश्चिद्दोपरूपतयाऽ- नगीकृतत्वेन, व्याकरणसाहित्यशास्त्रादिविपयकपणानां केषाञ्चनानित्यत्वेन, केपाश्चित् कैरपि दोपरूपेणानभ्युपगतत्वेन, कतिपयानां निरोधस्यैव प्रायोऽशक्य- तयाऽवश्यपातेन, शेपाणां च कवे रभसप्रवृत्त्या निरङ्कुशतया वा प्रयुक्तानां क्षन्तव्यत्वेन भवति परिहारः समस्तानामपि दोपाणाम् । स तु दोषाणामत्यन्ता- भावस्य द्रविडप्राणायामवत् कृच्छसाध्यत्वेन, दोपाणामीपत्सद्भावस्याप्यरुचि- ग्रस्ततया च सहृदयहृदयानां हृदयगमतामावहति न वेति प्रश्नः । किंञ्च न चैवंविधदोषाणामिहेवोपलब्धिः । एतत्पूर्वापरेषु च समानजातीयेषु (काव्येषु, तत्कर्तृणां कवीश्वराणां प्रमादशब्दाभिधेयं प्रवर्तनं न्यूनाधिकरूपेण । दृष्टिपथमवतरति । अत एव साधु प्रोक्तं कविनाऽपि सता सतां धुरीणेन श्रीनयचन्द्राचार्येण स्वकीये हम्मीरमहाकाव्ये (स. १४)- "प्रायोपशब्दादिकृतोऽपि दोपो, न चिन्तनीयो मम मन्दयुद्धः । नकालिदासादिभिरप्यपास्तो, योऽध्या कथंवा तमहं त्यजामि ॥३८॥" १ उक्तं च साहित्यदर्पणे काव्यलक्षणप्रसङ्गे यदुत "तसाव्याप्तिलक्षणा दोष"। २ सन्तुल्यतां यत् प्रोक्तं वेनचन- "अपशब्दशतं माये, भारवौ तु शंतनयम् । कालिदासे न गण्यन्ते, कविरेको धनञ्जयः॥"

·भूमिका एवं चास्य श्रीजिनेन्द्रचरित्रस विविधकाव्यलक्षणानुसारेण काव्यत्वे प्रस्थापितेऽस्य , महाकाव्यत्वप्रसाधनार्थ मीमांस्यते । तत्र काव्यादर्श प्रथमे परिच्छेदे महाकाव्यलक्षणं यथा- "सर्गबन्धो महाकाव्य-मुच्यते तस्य लक्षणम् । आशीर्नमस्क्रिया वस्तु-निर्देशो वाऽपि तन्मुखम् ॥ १४ ॥ इतिहासकथोद्भूत-मितरद् वा सदाश्रयम् । चतुर्वर्गफलोपेतं, चतुरोदात्तनायकम् ।। १५ ।। नंगरार्णवशैलतु-चन्द्रार्कोदयवर्णनैः। उद्यानसलिलक्रीडा-मधुपानरतोत्सवैः॥ १६॥ विप्रलम्भैविवाहैश्च, कुमारोदयवर्णनैः। मत्रितप्रयाणाजि-नायकाभ्युदयैरपि ॥ १७ ॥ अलङ्कतमसक्षिप्त, रसभावनिरन्तरम् । सगैरनतिविस्तीर्णैः, श्रव्यवृत्तैः सुसन्धिभिः॥१८॥ सर्वत्र भिन्नवृत्तान्त-रुपेतं लोकरजकम् । काव्यं कल्पान्तरस्थायि, जायेत सदलङ्कति ॥ १९॥" अथाधुनाऽवतार्यते परीक्षाभूमौ श्रीजिनेन्द्रचरित्रम् । अत्रैकोनविंशतिः सर्गसङ्ख्या । प्रथमं तावदेकैकसिन् सर्गे कियन्ति पद्यानीति सूच्यते येन सर्गा अतिविस्तीर्णाः सन्ति न वेति निर्धारणं सुशकं भवेत् । तथाहि- (१)१३०+३,(२)३२४+२,(३)२४०+२,(8)२४५+२,(५)१४०+२,(६) २५९+२+१,(७)६९३+२,(८)१७२+२,(९)१२३+२, (१०)१२७+२,(११) १ सन्तुल्यतां यदुक्तं काव्यकल्पलतायां (प्र. १, स्त. ५)- "अथ वानि कथ्यन्ते, तानि यानि कवीश्वरैः । महाकाव्यप्रभृतिषु, प्रबन्धेषु भवन्धिरे ।। राजाऽमात्यपुरोहितौ नृपवधू राजाङ्गजः सैन्यपो देशग्रामपुरीसरोऽब्धिसरिदुद्यानान्यरण्याश्रयाः । मनी दूतरणप्रयाणमृगयाश्वेभलिनेन्दूदया चीवाहो विरहः स्वयंवरसुरापुप्पाम्युखेला रतम् ॥" एतानि प्रायः सर्वाण्यपि दरीदृश्यन्तेऽन व्यावर्गितानि सप्रसई, तेन सिध्यतितरां निर्विवाद महाकाव्यत्वमस्य । २ अनेन साहित्यदर्पणे पष्ठे परिच्छेदे निर्दिष्टं निम्नलिखितं महाकाव्यलक्षणमपि न व्यथि. चरति- "नातिसल्पा नातिदीर्घा, सर्गा अष्टाधिका इह ॥ ३२० ॥ नानावृत्तमयः कापि, सर्गः कश्चन दृश्यते " प० भू. ३ -- ·. १४ भूमिका ८७+२,(१२)१६५+२, (१३)४६९+२, (१४)३११+२,(१५)२७०+२,(१६) २८०+२,(१७)४०७+१+१,(१८)३२१+२, (१९)६२+१ अत्र ११,१९ इति सर्गद्वयं एकशतानधिकपद्यसङ्ख्यात्मकम् ; १,५,८,९,१०,१२ इति सर्गपदक द्विशता; ३,४,६,१५,१६ इति सर्गपञ्चकं त्रिशता; २,१४,१८ इति सर्गत्रितयं चतुःशता; १३,१७ इति सर्गयमलं पञ्चशता; ७ इति सर्गाद्वैतं सप्तशता । चतुर्विंशतिजिनेन्द्रेभ्यः श्रीपुण्डरीकादिगणधरेभ्यः श्रुतदेवतायै च नम- स्कारकरणात्मकमङ्गलरूपेण चतुर्विंशतितीर्थपतिचरित्रप्रणयनरूपवस्तुनिर्देशद्वारा मुखम् । कलिकालसर्वज्ञश्रीहेमचन्द्रसरिवरविरचितः श्रीत्रिपष्टिशलाका- पुरुपचरित्राख्यो महाप्रवन्ध ऐतिहासिकसामग्रीसमृद्धः कविनाऽऽश्रीयते । श्री- ऋपभस्वामिनामाऽऽद्यो जिनेशो नायको यः समस्ति सत्तमः शान्तचेतसाम्, विशिष्टः प्रतिष्ठावताम् , अग्रगण्यो गुणवताम् , आद्यो विद्यावताम् , आथयोऽपूर्वः स्थेयासंयमश्रियाम् । असिन् काव्ये महाकाव्याभूतवर्णविपयान्तर्गतनगरादिवर्णनानि यथा- (१) नगरवर्णनम्-२-११-१३, ३ (ऊ) शिशिरः ११-६१-७० ७-२३, ५-२-४; १३-३३३-(५) सूर्योदयः २-२९३-२९७ ३४०, १७-३४-४० (६) उद्यानक्रीडा ३-६१-७२ (२) अर्णववर्णनम्- १५-५५-६१ (७) सलिलक्रीडा ३-७३-८५ (३) शैलवर्णनम्-१८-२५३-२५६ (८) विवाहः ९-२-१०५ (४) ऋतुपर्णनम्- (९) मत्रिवर्णनम् ३-९५-१७५; (अ) वसन्तः ७-१४-१९ ११- १७-५-२९ ३-१७ (आ) वर्षा २-९५-१०५, ११- (१०) दूतवर्णनम् १७-४१-१०१, २६-३८, (११) प्रयाणवर्णनम् २-६१--१०६) (ह) ग्रीष्मः २-८४-१४, ११- १७-१०२-१७२ १८-२५ (१२) आजिवर्णनम्१७-२०१-२२०, (ई) शरद् ११-३९-५० २८८-३६० (उ) हेमन्तः११-५१-६० (१३) स्वर्गवर्णनम् ४-१७-३२. प्रायः शृद्धार-हास-करुणा-रौद्र-बीर-मयानक-वीभत्सा-द्भुत-शान्त- ·भूमिका वात्सल्य-भक्तीति सर्चेपां रसानां यथास्थानमुद्भवः कृतः कविवरेण । तत्र प्राधान्येन वर्णितानां कतिपयानां निर्देशो यथा- शृङ्गारस ४-४२-७०, करुणस्य ४-७६-९१, वीभत्सस्य ४-१६१-१७५, अद्भुतस्य ४-१२-१४, भक्तेः ७-६६०-६७०, १४-६६-८२,१७१-१८१ । चतुर्दशं सर्ग विहाय प्रायः शेपेषु समस्तेपु सर्गेष्वेकवृत्तमयानि पद्यान्य- वसाने त्वन्यवृत्तकानि । चतुर्दशे सर्गे वृत्तवैविध्यं वर्तते, परन्तु न तद् दोपाये- त्यवगम्यते साहित्यदर्पणात् शिशुपालवधगतचतुर्थसर्गस्य किरातार्जुनीय- गतपञ्चमसर्गस्य च तथाविधरचनावलोकनाच । एवं चास महाकाव्यत्वस्य सिद्धौ सञ्जातायामप्येतन्निवेदनं नानावश्यक यदुव कलिकालसर्वज्ञश्रीहेमचन्द्रसूरीश्वरसन्हब्धे काव्यानुशासने ३३०तमे पृष्ठे प्रदर्शितं निम्नलिखितं- "पद्यं प्रायः संस्कृतप्राकृतापभ्रंशग्राम्यभापानिबद्धभिन्नान्त्यवृत्तसर्गाश्वास- सन्ध्यवस्कन्धवन्धं सत्सन्धि शब्दार्थवैचित्र्योपेतं महाकाव्यम्" -महाकाव्यलक्षणमपि सङ्गच्छते । किञ्च साहित्यदर्पणे श्रीविश्वनाथकवि- नाभिहितं महाकाव्यस्वरूपमपि न व्यभिचरति । एवं चास्य सरसस्फुटप्रसाद- गुणप्रधानबन्धबन्धुरस्य यमकश्लेपादिदुष्करालङ्कारसमलङ्कृतस्य भिन्नान्तिम- वृत्तसमेतसमानजातीयपद्यबद्धस्स नानाविधविदग्धोदारार्थव्यञ्जकसुभापितावली- शवलीकृतस्स रसानुरूपसन्दर्भगर्भितस्स शॉन्तरसप्रधानस पुरुषार्थचतुष्टयी- १ प्रेक्ष्यतां त्रयोदशपृष्ठगता टिप्पणी २ कचिदन्तरांन्तराऽन्यच्छन्दोनिबन्धस्स प्रायोग्रहणं कचिद्ग्रहण च न दूपणाहम् । ३ उदाहरणार्थ कतिपयानि पदानि पद्यानि चावतार्यन्ते, कतिपयानां तु केवल स्थान निर्देशः क्रियते । "श्रेयांसि बहुविनानि" (१-५५); “सता हि योगः सुकृतप्रयोगः" (२-१८); "धनप्रदः प्राणिषु धर्म एव" (२-३८), "न जीवितादिष्टतमं समस्ति" (२-२००), "सन्तः क्षमासन्ततिचारुचित्ताः" (२-२२०); "कला हि मूलं खलु जीविकायाः" (६-२१); "मूर्को वरं दुश्चरितो न विद्वान्, वरं गृहस्थो न यतिः कुशीलः । निःखो वरं नो धनवानदाता, क्लीबो वरं स्वीकृतभुग न शकः ॥२-१४७॥" "परोपकारैकपराः परेषां, दोपान् गुणत्वेन विवर्तयन्ते । सुस्वादुतां भस गुडा नयन्ति, क्षारं घना वारिविवारि यद्वत् ॥ २-२५३ ॥" ३-२६,५७,८५,९८,१०५,१७३,१७४,१८५,२१६, ३-१०३ । ४.शान्तरसस श्रेष्ठत्वं व्यावणि श्रीमद्भट्टतौतेन ।

·- भूमिका मुख्यमोक्षाभिव्यञ्जकस्य च पद्मानन्दाभिधस्य महाकाव्यस्य प्रतिसर्गप्रान्तिमपये वालभारतवद् "वीर शब्दस्य निवेशितत्वात् काव्यादर्शऽग्रिमे परिच्छेदे प्रोक्तेन निम्नलिखितेन- "कविभावकृतं चिद-मन्यत्रापि न दुप्यति । मुखमिष्टार्थसंसिद्ध्यै, किं हि न सात् कृतात्मनाम् १ ॥३०॥" इति लक्षणेनापि न विसंवादः। अपरश्च पूर्वोदीरितदोपेषु सत्स्वपि कलङ्क इव शशाङ्कस्य कण्टककदम्ब इव कमलनालस्यास महाकाव्यसामूलचूलं नानारसातिशयं प्रस्रवतः, आकण्ठं सुमनसां मनस्सु मुदमादधतः, मधुमधुरं हितमुपदिशतः, विविधविज्ञेयवस्तुवृन्दमवगम- यता, विवेकपूर्वकमसारतापरित्याग शिक्षयतः, प्रवीणतयाऽनेकविधशास्त्रसमु- चितोपादेयमुपवर्णयतः, एवं च कलानिधिनिर्मलं निजनिर्मातुर्यशःपुजमधिजग- त्रितयं प्रथयतश्च प्रस्तुतस्य सन्दर्भस्य न किश्चिदूनमादेयत्वमिति मे मतिः । अर्थतन्महाकाव्यविधातारः पापपङ्कप्रक्षालनाम्भसा सौवदर्शनेन प्रशमरस- पेयपवर्पिण्या वाचा च कदा कतमा कियती च सरला रलाकरवलयां वसुमती- न्धरा कांस्काजनांश्च पावयामासुरिति जिज्ञासायामनेकग्रन्थपर्यालोचने प्रवृत्ते मलधारिश्रीराजशेखरसूरिभिः १४०५तमे विक्रमाब्दे विरचिते प्रवन्धकोशा- परनामधेये श्रीचतुर्विशतिप्रवन्धेऽयमुल्लेख:- "श्री अणहिल्छपत्तनासन्नं 'चायट' नाम महास्थानमास्ते चतुरशीतिमहास्थाना- नामन्यतमत् । तत्र पैरपुरप्रवेशविद्यासम्पन्नश्रीजीवदेवसूरिसन्ताने श्रीजिन दत्तसूरयो जगर्जुः । तेषां शिष्योऽमरो नाम प्रज्ञालचूडामणिः । स १ अन्यैरपि पूर्वापरमहाकविभिरिय पद्धतिराहता दरीदृश्यते, तथाहि- श्रीभारविणा किरातार्जुनीये 'लक्ष्मी'पदप्रयोगोऽकारि, श्रीयुतेन शिशुपालवधे 'श्री' शब्दस्य, श्रीप्रवरसेनेन महासेतुबन्धे 'अणुराय'(अनुराग)चिहस, श्रीरत्नाकरेण हर विजये 'रत्न'पदस, विष्णुजये 'विष्णु'पदस्य श्रीत्रिविक्रमभट्टेन, दमयन्तीकथायां च 'हरचरणसरोज'शब्दस्य । जैनैरपि मुनिमतष्ठिकैः कक्षीकृतेयं शैली । एतदुदाहरणार्थ विलोक्यता श्रीशोभनस्तुतेर्मदीया भूमिका (पृ. १९)। २ इदमद्याप्यणहिलपाटकतो दशकोशं द्वादशक्रोशं या खेटकप्रायं वर्तते, तत्र च स्फाटिकरन- प्रतिमाप्रतिभासितं चरमजिनधीमवर्द्धमानखामिनश्चैत्यं जीर्णा महती वापी च दृष्टिपथं समा- याति जनानाम् । एतद् 'वायडा'वणिजां फुलदेवतास्थानम् । ३ परपुरप्रवेशविधिोगशास्त्रे (प्र. ५, श्लो. २६४-२७३) दृश्यते । ४ "पुर शरीरे" इति हैमः। ५ एषां सविस्तर- परित्रं श्रीचतुर्विशतिप्रयन्धे तृतीये प्रबन्धे (पृ. १३-१७) समस्ति, सहितं तु प्रस्तुतका- ध्यान्ते प्रयुक्तायां सूरिविरचितायामेव प्रशस्त्यां प्रेक्षन्तां प्रेक्षावन्तः । पुनरुक्तभयानान लिख्यते । - ।

·भूमिका १७ श्रीजिनदत्तमरिभक्तात् कविराजारिसिंहात् 'सिद्धसारखतं' मन्त्रमग्रहीत् । तद्गच्छमहाभक्तस्य विवेकनिधेः कोष्ठागारिकस्य पद्मस्य विशालतमसदनैकदेशे विजने एकविंशत्या ऽऽचाम्लैनिंद्राजया-ऽशनजय-कपायजयादिदत्वावधानस्तं मन्त्र- मजपत् । विस्तरेण होमं च चक्रे । एकविंशतितम्यां रात्री मध्यप्राप्तायां नभस्यु- दिताचन्द्रविम्बानिर्गत्य स्वरूपेणागत्याऽमरं भारती करकमण्डलुजलममलमपी- प्यत्, परं च प्रादात्-सिद्धकविर्भव, निःशेपनरपतिपूजागौरवितश्चैधि । इति चरं दचा गता भगवती । जातः कविपतिरमरः । रचिता काव्यकल्पलता नाम कविशिक्षा, छन्दोरत्नावली, सूक्तावली च । कलाकलापाख्यं च शास्त्रं निबद्धम् बालभारतंच बालभारते आदिपर्वणि (स०११) प्रभातवर्णने - १ पुत्रोऽयं लवणसिंहस्स लाचण्यसिंहापरनामधेयस । यदाहाऽमरपण्डितः सुकृत- सङ्कीर्तने अष्टमदशमसर्गयोः प्रान्ते- "लावण्यसिंहतनयाननसोमरश्मि-स्तोमं खलास्सकमलालिकलापहारी । श्रीवस्तुपालसचिवाधिपकीर्तिदुग्ध-सिन्धुं तरगयति नित्यमयं प्रवन्धः ॥ ४ ॥" “यत् कवेलवणसिंहजन्मनः, काव्यमेतदमृतोददीर्घिका । वस्तुपालनवकीर्तिकन्यया, धन्यया किमपि यत्र खेलितम् ॥ ४॥" २ मुद्रापितमिदं मुम्वय्यां निर्णयसागरमुद्रणालयाधिपतिना। तत्प्रशस्तिसगै तन्निर्माणकारणं परिमाणं त्वेवं स्पष्टमाकल्यते सूरीणामेव वचनात्- "श्री धाग्म(य)ट'स्थाननिवासिनस्ते, सम्भूय भूयस्तरहर्पभाजः । कदाचिदागत्य निवेशवेश्म, जगुजिास्तं मुनिचक्रशकम् ॥ ४२ ॥ मरुद्दाताऽस्माकं भुवनजयिनौ यस तनयाँ तयोः सङ्गो यसामजनि हनुमभीमभटयो । तथा सक्षेप्यासौ पृथुरपि महाभारतकथा यथा स्वल्पाभिः सात् तिथिभिरतिधिः कर्णपथयोः॥४३॥ आज्ञापितस्तदिह कर्मणि सूरिभिस्तैः, ख्यातः क्षितावमरचन्द्र इति स्वशिष्यः । श्रीवालभारत इति प्रततान काव्य, 'वीरा'कमेतदविनश्वरमात्मनोऽङ्गम् ॥ ४४॥ शस्त प्रशस्तिसर्गेऽन, रङ्गत्कविगुरुक्रमे । निश्चित्य स्पष्टतां नीता, नवाशीतिरनुष्टुभाम् ॥ ४५॥ चतुर्युक्तचत्वारिंशत्-सगैरासन्ननुष्टुभाम् । षट्सहस्री नवशती, पञ्चाशद् बालभारते ॥ ४६॥" ३ एतद्रन्थकारोपस्कृत उक्तव्यतिरिक्तः स्यादिसमुच्चयाभिधेयो ग्रन्थोऽपि दृष्टिपथपान्थतां समायाति । ४ उक्तं चामिन् महाकाव्ये आदिपर्वणि (स. ३, श्लो. ६३)- "नवकीर्तिदत्तसततामृतप्लवः, परिलूनदानववितानविप्लवः । अधुनाऽपि केन कुसुमैन पूज्यते, यदसिधृतः शिरसि वेणिमूर्तिभिः ॥"

·१८ भूमिका "दधिमथनविलोलल्लोलग्वेणिदम्भा- दयमदयमनको विश्वविश्वैकजेता । भवपरिभवकोपत्यक्तवाणः कृपाण- श्रममिव दिवसादौ व्यक्तशक्तिर्व्यनक्ति ॥६॥" इत्यत्रं वेण्याः कृपाणत्वेन वर्णनाद् 'वेणीकृपाणोऽमरः इति विरुदं कवि- घृन्दाल्लब्धम् , दीपिकाकालिदासवत् घण्टामाघच्च । कवित्वप्रसिद्देश्व महाराष्ट्रादिनरेन्द्राणां पूजा उपतस्थिरे । तदा श्रीवीसलदेवो राजा गूर्जरा- धिपति'धवलकके राज्यं शास्ति । तेनाऽमरकवेर्गुणग्रामः श्रुतः । ठकुरं वइ- जलं प्रधान प्रेष्य प्रातराहूतः कवीन्द्रः । आसनादिप्रतिपत्तिः कृता । सभा महती । अमरेण पठितम्- वीक्ष्यैतद्भुजविक्रमक्रमचमत्कारं निकारं मयि प्रेम्णो नूनमियं करिप्यति गुणग्रामैकगृह्याशया। श्रीमद्वीसलदेव ! देवरमणीवृन्दे त्वदायोधन- प्रेक्षाप्रक्षुभिते विमुञ्चति परीरम्भान्न रम्भा हरिः॥१॥ त्वत्प्रारब्धप्रचण्डप्रधननिधनितारातिवीरातिरेक- क्रीडत्कीलालकुल्यापलिभिरलभत सन्दमाकन्दमुर्वी । दम्भोलिस्तम्भमाखद्भुजगभुजजगद्भर्तुराभेर्तुरेन तेनायं मूर्ध्नि रलद्युतिततिमिपतः शोभते शोणभावः ॥२॥ रजिता समा, प्रीणितः पृथ्वीपालः । ततो राज्ञा प्रोक्तम्-यूयं कवीन्द्राः श्रूयध्वे । अमरोऽभिधत्ते-सत्यमेव यदि गवेपयति देवः । ततो नृपेण सोमे- १ इदं विरुदं हम्मरिमहाकाव्ये (२०१४) वार्गतम्- "वाणीनामधिदेवता स्वयमसौ ख्याता कुमारी ततः प्रायो प्रसवतां स्फुरन्ति सरसा वाचां विलासा ध्रुवम् । कुक्कोकः सुकृती जितेन्द्रियचयो हर्पः स वात्स्यायनो ब्रह्मज्ञप्रवरो महाव्रतधरो वेणीरूपाणोऽमरः॥३१॥" २ रुधिर० । ३ प्रसपण। ४ मूलपर्यन्तम् । ५ धारकस्य । ६ पृथ्वीम् । ७ काव्य- प्रकाशटीका-फाव्यादर्श-रामशतकादिग्रन्थप्रणेताऽसौ सोमेश्वरदेव एव वीरधवले राजनि वस्तुपाले चामात्ये सति गूर्जरेश्वरपुरोहितपदभाक् कीर्तिकौमुदीकाव्य सुरथोत्सव- काव्यं च विनिर्मितवान् । तत्र सुरथोत्सवे पञ्चदशे प्रशस्तिसर्गे वस्तुपालतेजःपालादीनां रम्या स्तुतिः कृतास्ति । तद्दिषुभिः निर्णयसागरमुद्रिता वालमारतभूमिका द्रष्टव्या । स्थान- सङ्कोचभयानात्रावतार्यते। a ·भूमिका श्वरदेवे दृष्टिः सञ्चारिता। ततः सोमेश्वरेण समस्याऽर्पिता । यथा-'शीर्षाणां सैव वन्ध्या मम नवतिरभूल्लोचनानामशीतिः' । अमरेण सद्यः समसा पूरिता- कैपा भूपा 'शिरोऽक्ष्णां तव भुजगपते ! रेखयामास भूत्या ? द्यूते मन्मूर्ध्नि शम्भुः सदशनवशता(९१०)नक्षपातान् विजित्य । गौरी त्याना दृष्टी जितनखनवभू(१९२०)स्तद्विशेपात् तदित्थं शीर्पाणां सैव वन्ध्या मम नवतिरभूल्लोचनानामशीतिः ॥ ततो वामन स्थलीयकविसोमादित्येन समस्या दत्ता-'धनुष्कोटौ भृङ्गस्त- दुपरि गिरिस्तत्र जलधिः' । अमरेणोक्तम्- भवस्याभूद् भाले हिमकरकलाग्रे गिरिसुता- ललाटस्याश्लेषे हरिणमदपुण्ड्रप्रतिकृतिः। कपर्दस्तत्प्रान्ते यदमरसरित् तत्र तदहो धनुष्कोटौ भृङ्गस्तदुपरि गिरिस्तत्र जलधिः॥ ततः 'कृष्ण'नगरवास्तव्येन कमलादित्येन समस्या वितीर्णा-'मशकगल- करन्ध्र हस्तियूथं प्रविष्टम् । अमरेण पुपूरे- तटविपिनविहारोच्छृङ्खलं यत्र यादो- मशकगलकरन्ध्र हस्तियथं प्रविष्टम् । बत वक! न कदाचित् किं श्रुतोऽप्येप वार्द्धि: प्रतनुतिमिनि तल्ले क्वापि गच्छ क्षणेन ।। अथ 'वीसल'नगरीयेग नानाकेन समस्या विश्राणिता-गीतं न गायतिवरां युवतिर्निशासु' । अमरेण पूरिता- श्रुत्वा धनेर्मधुरतां सहसाऽवतीर्णे भूमौ मृगे विगतलाञ्छन एप चन्द्रः । मा गान्मदीयवदनस्य तुलामितीय गीतं न गायतिवरां युवतिर्निशामु ।। १ अत्र शिरोक्ष्णामिति शिरसा युक्तानामक्ष्णामिति मध्यमपदलोपी समासः कार्यः, द्वन्द्वे तु प्राण्यगत्वादेकत्वं प्रामोति । २ शिवस्य । ३ ललाटं धनुः, तिलकप्रतिविम्ब मृगः, जटाजूटो गिरिः, गङ्गा च समुद्र इति तात्पर्यार्थः । ४ लघुसरसि ।

·. २० भूमिका एवमष्टोत्तरं शतं बहुकविदत्ताः पूरिता: समसाः श्रीअमरेण । ततो राज्ञा- ऽभिहितम्-सत्यं कविसार्वभौमः श्रीअमरः । तत्र दिने सन्ध्याऽवधि सभा निपण्णा स्थिता, राजा लशितः, सभ्यलोकोऽपि । 'रसावेशेन कालो ज्ञैर्गच्छन्नपि न लक्ष्यते । द्वितीयदिने सद्यः काव्यमयैः प्रमाणोपन्यासः प्रामाणिका जिताः। तृतीयदिने राज्ञा पृष्टम्-असाकं सम्प्रति का चिन्ताऽस्तीति कथ्यताम् । अमरेण भणितम्-देव! कथं दूरं गताः खर्गे ऐरावणस्य दक्षिणे कर्णे लुकिताः। भूपतिः स्वस्वसंवादेश्मोदत, शिरोऽधुनोत् । नित्यं गमनागमनेन जिनधर्मासन्नः कृतो राजा चैत्येपु पूजाः कारयति ॥ एकदा नृपेण पृष्टम्-भवतां का कलागुरुः १ । अमरेण गदितम्-अरि- सिंहः कविराज इति । राजाऽऽह-तहि प्रातरानेयः । अमरचन्द्रेणानीतः प्रातः कविराज उपराजम् । तदा राजा खञ्जेन श्रमयन्नास्ते । राज्ञा पृष्टम् -अयं कविराजः १ । कविराजेन व्याजहे-ओमिति । राजाऽऽह-तर्हि वद कालोचितं किश्चित् । अरिसिंहः कवयति- त्वत्कृपाणविनिर्माण-शेपद्रव्येण वेधसा। कृतः कृतान्तसर्पस्तु, करोद्व नवचिभिः॥१॥ अच्छाच्छाम्यधिकार्पणं किमपि यः पाणेः कृपाणे गुण: सञ्चकाम स यद् ददौ ग्रुपदवीं प्रत्यार्थपु मार्थिपु । तत्सङ्गान्न स यद्धमुष्टिरभवद् येनारिपृथ्वीमुजां पृष्ठेषु स्वमपि प्रकाममुदितः प्रोद्दामरोमोद्गमः ॥२॥ कलयसि किमिह कृपाणं, वीसला बलवन्ति शत्रुषु तृणानि । यानि मुसगानि तेपा, न चैप लयितुं समर्थः ॥३॥ देव त्वं मलयाचलोऽसि भवतः श्रीखण्डशासी भुज- स्तत्र फ्रीडति कलाकृतिरसिर्धाराद्विजिहः फणी । एप स्वागमनर्गलं रिपुतरुस्कन्धेषु संवेष्टयन् दीर्घ व्योमविसारि निर्मलयशोनिर्मोकमुन्मुञ्चति ॥४॥ १ एतत्प्रत्यया पिलोकनीय काव्यफल्पलताया आदावेर द्वितीयं परम् । एतद्रचिते मुकतमझीर्तनकाव्ये प्रत्येकमर्गप्रान्ते पपचतुष्टयं व्यरचयदसौ सूरिः, उछिलेरा चैवं सयम्- "प्रतिसगै प्रबन्धेऽम्मि-परिसिंहविनिर्मिते । चत्वारि, चाव्यान्यमरपण्डितः ॥" * ·भूमिका २१ ; अद्भुतकवितादर्शनात् कविराजो राजेन्द्रेण नित्यसेवकीकृतः । ग्रासो महान् प्रत्यष्ठायि ॥ एकदा वीसलदेवेन भोजनान्ते तृणं करे धृत्वारिसिंहोऽभिदधे-इदं तृणं सद्यो वर्णय, यदि रुचितभङ्ग्या वर्णयसि तदा ग्रासद्वैगुण्यम्, अन्यथा सर्व- ग्रासत्याजनम् । इत्युक्तिसमकालमेवाहतप्रतिभवया स ऊचे- क्षारोऽन्धिः शिखिनो मखा विषमयं श्वभ्रं क्षयीन्दुर्मुधा पाहुस्तत्र सुधामियं तु दनुजवस्तैव लीना तृणे । पीयूपप्रसवो गवां यदशनाद् दत्वा यदासे निजे देव! त्वत्करवालकालमुखतो निर्याति जातिर्द्विपाम् ॥ चमत्कृतो भूपालः, ग्रासद्वैगुण्यं कृतम् । कालान्तरेऽमरेण कोष्ठागारिकपद्म- मत्रिप्रार्थनया पद्मानन्दाख्यं शास्त्रं रचितम् । एवं कविताकल्लोलसाम्राज्यं प्रतिदिनम् ॥ इत्यमरचन्द्रकविप्रवन्धः॥" श्रीरत्नमन्दिरगणिकृतायामुपदेशतरङ्गिण्यां द्वितीये सुकृतदानोपदेशे प्रसङ्गवशादिदं लिखितमस्ति, यथा- "एकदाऽमरचन्द्रमुनौ पर्पदि तत्कालकृतनव्यश्लोकैर्व्याख्यानं कुर्वति द्विपदी प्रोक्ता- 'असिन्नसारे संसारे, सारं सारङ्गलोचना ।' चन्दनार्थमागच्छता द्वारस्थेन वस्तुपालेन मत्रिणा श्रुता । अहो रागी स्वीकथाकृन्मुनिः इति ध्यात्वा न वन्दितः। ज्ञातमत्रिचित्ताभिप्रायेणाऽमरचन्द्रेण प्रोक्तम्- 'असिन्नसारे संसारे, सारं सारङ्गलोचना । यत्कुक्षिप्रभवा एते, वस्तुपाल ! भवादृशाः ॥' १ प्रसङ्गोऽयं व्यावर्णित उपदेशतरगिण्यामपि (द्वितीयोपदेशे)। २ अन्धि-यज्ञ-पाताल-चन्द्रेषु शास्त्रवर्णितस सुधास्थानत्वस विशेषणैर्मुघात्वं वर्णयित्या हसस्थतृणेऽमृतत्वं वर्णयति । ३ "दिड्-नन्दा-ऽर्कमितेषु (१२९८) विक्रमनृपात् संवत्सरेषु प्रया- तेषु वर्गमवाप वीरधवलाऽमात्यः शुमध्यानतः । निम्बं मौलमथाऽभवद् विधिवशाद व्ययं सुभद्राचले- द्वैः स्तोकैगलितः कदापि न मृषा शङ्का सतां प्रायशः ॥ ६२॥" इति पण्डितश्रीविवेकधीरगणिविरचिते श्रीशत्रुञ्जयतीर्थोद्धारप्रयन्धे । ३ प्रान्तिमे मागे । प. भू०४ ·- २२ भूमिका तुष्टेन पादोपवेशनं कारितम् ।" शीघकवित्वविपये एपोऽपि दृष्टान्तः । श्रीनयचन्द्रकविकृतयो रम्भामञ्जरीनाटक-हम्मीरमहाकाव्ययोः- "कार्यात् कारणसंविदं विदधते नैकान्तमुत्सृज्य यत् तत् तेपामिव नोऽपि कहिंचन किं चेतश्चमत्कारकृत् । नैवं चेन्नयचन्द्रसूरिसुगुरोर्वाणी विधायामृतं श्रीहर्ष तमथाऽमरं तमपि तत् किं संसरेयुर्बुधाः १ ॥ नयचन्द्रकवेः काव्यं, रसायनमिहाद्भुतम् । सन्तः स्वदन्ते जीवन्ति, श्रीहर्पाद्याः कवीश्वराः॥ लालित्यममरस्येह, श्रीहर्पस्येह वक्रिमा । नयचन्द्रकवेः काव्ये, दृष्टं लोकोचरं द्वयम् ॥"- प्रथमजवनिकायां श्लो. १६-१८ इत्यत्र 'खदन्ते' 'जीवन्ति' इति वर्तमानप्रयोगाच्छ्रीहर्षाऽमरचन्द्रयोरपि नयचन्द्रसमकालीनत्वं वर्णयन्ति केचनानवयुद्धसिद्धान्ततचाः, परन्तु चतुर्दश- शतकपूर्वकालत्वाऽभावेन द्वादशख्रिस्तशतकोत्पन्नश्रीपद्मानन्दमहाकाव्यकवि- तुरमरचन्द्रस्य च नयचन्द्रसमानकालत्वाऽभावादेतत्समानसमयौ कौचिद् मिन्नावेव भवेताम् ॥ इत्यमरचन्द्रप्रवन्धतो वीसलनरपतिराज्येऽमरचन्द्रसत्ता निश्चीयते । किश्च वीसलभूपालराज्यसमयनिर्णयात्मक उल्लेखस्तु श्री अर्युदा'चलोपरि 'चिमलवसहिका'यांप्रविशतो वामभागे मूलप्रशस्तिस्थानात् पञ्चदेवकुलिका;ग् देवकुलिकाबाह्यशालायां श्यामोपलखण्डे- "॥६० ॥ संवत् १३५० वर्षे माघसुदि१ भौमे अघेह श्रीमद णहिल्लपा- टकाधिष्ठित-परमेश्वर-परमभट्टारक-उमापतिवरलब्धप्रौढप्रतापाक्रान्तदिक्चक्रवा- ल-क्ष्मापालमालवेशवरूथिनीगजघटाकुम्भस्थलविदारणैकपञ्चानन-समस्तराजा- वलीसमलङ्कृत-अभिनयसिद्धराज-महाराजाधिराज-श्रीमत्सारगदेवविजयकल्या- णराज्ये तत्पादपद्मोपजीविनि महामात्यश्रीवाधूये श्रीकरणादिसमस्तमुद्राव्या- पारान् परिपन्थयति सतीत्येवं काले प्रवर्त्तमानेऽस्यैव परमप्रभोः प्रसाद- पत्तलायां भुज्यमान अष्टादशतममण्डले महाराजकुलश्रीवीसलदेवः शासन- पत्रं प्रयच्छति, यथा-

·G
भूमिका
२३
स ७५ महाराजकुलश्रीवीसलदेवः संवत् (१३५०) वर्षे माघसुदि १
भौमे अद्यैह श्री'चन्द्रावत्यां' 'ओसवाल ज्ञातीयसाधुश्रीवरदेवसुतसाधुश्रीहेम-
चन्द्रेण, तथा महा० भीमा, महा० सिरवर, श्रे० गजसिंह, श्रे० सिर-
पाल, श्रे० गोहल, श्रेष्ठी वस्ता, महं० वीरपालप्रभृतिसमस्तमहाजनेन
भक्त्याऽऽराध्य विज्ञप्तेन श्री अर्बुद'योपरि सन्तिष्ठमानवसाहिकाद्वये निश्रयमाण-
घनतरं मुक्त्वा उप्तकृतकरस्य शासनपत्रं प्रयच्छति यथा-यच्छी विमलवसहि-
कायां श्रीआदिनाथदेवेन श्रीमातादेव्याः सत्कतलहडाप्रत्ययं उड्यदेयद्र०
(२८) अष्टाविंशतिम्माः । तया श्री अवुदे'ऽन्यठक्कुरसेलयतलारप्रभृतीनां
कापडां प्रत्ययं उड्यदेयद्र० (१६) पोडश द्रम्माः। तया कल्याणके अमीपां
दिन ये (१) दिनं प्रति देयकणहृतां दातव्यानि । तथा महं० 'श्रीतेजपाल वस-
हिकायां श्रीनेमिनाथदेवेन श्रीमातादेव्याः सत्कवर्ष प्रति देयद्र० (१४) चतु-
ईश द्रम्माः । तथा दिनैकेन कणहृतां देय (१०) तथा श्री अर्बुदेऽन्यठार-
सेलयतलारप्रभृतीनां कापडां प्रत्ययं देय (८) अष्टौ द्रम्माः । तथाम्रमदा-
कुलसत्कनामा (६) पट्कनामकं प्रतिमलप्रत्ययं द्र० (५) पञ्च द्रम्माः ।
वस्वरुध्य(१) वर्ष प्रति दातव्याः। तथा वसहिकाद्वये पूजारकानां पार्थानिःसृतकरो
मुक्तो भणित्वा श्री'अर्बुदेऽन्यठकुरेण सेलयतलारप्रभृतिभिः किमपि न
याचनीयं न गृहीतव्यं । अद्यदिनपूर्व वसहिकाद्वयपार्थात् ॥"
उपरिलिखनविधेरूचं श्रीअर्बुदेऽन्यठकुरेण सेलहयतलारप्रभृतिभिः तथा
'चन्द्रावत्या श्रीमुन्द्राजकुलेन महन्तकसेलहयतलारटोकराप्रभृतिभिश्च
किमपि न याचनीयं न गृहीतव्यं च । अनेन परिचितविधिना प्रतिवर्ष
वसहिकाद्वयपार्थाद् ग्रामठकुरप्रभृतिभिः गृह्यमाणैः कल्याणकप्रभृतिमहोत्सवेषु
समायावसमस्तसङ्घस्य प्रहरकतलारकप्रभृतिक रूढयं सर्व करणीयम् । कारापणीयं
च । उपरि च दिन उत्तीर्यमाणसमस्तसमध्यात् यस्य कस्यापि किञ्चिद
गच्छति तत् सर्व 'अर्बुदे'भ्य ठकुरेण लोहमयं रूढ्या समर्चनीयम् (समर्पणीयम्)।
अस्मद्वंशजैरपि अन्यैश्च भाविभोक्तभिर्वसहिकाइये उन्मुक्तकरोऽयं आचन्द्रार्क
यावत् अच्छातव्यं पालनीयम् । यथा उक्तं च भगवता व्यासेन-
'बहुभिर्वसुधा भुक्ता, राजभिः सगरादिभिः ।
यस यस यदा भूमी, वस्स तस तदा फलम् ॥ १॥

·२४ भूमिका वन्ध्याटव्युप्णतोयासु, शुष्ककोटरवासिनः । कृमिसर्पाःप्रजायन्ते, देवदायोपहारिणः॥२॥ न विपं विपमित्याहु-र्देवस्खं विपमुच्यते ॥ विपमेकाकिनं हन्ति, देवस्खं पुत्रपौत्रकम् ॥ ३॥' एतानि श्रुतिवाक्यानि अवलोक्य असदश्यैरन्यवंश्यैरपि भाविभोक्वमिः असत्कृत उड्यकरस्याऽस्य प्रतिबन्धः कदापि न करणीयः नकारापणीयश्च । दत्वा च ७दमुक्तवान्- मवंश्या अन्यवंश्या वा, ये भविष्यन्ति पार्थिवाः । तेपामहं करे लगो, मम दत्तं न लुप्यताम् ॥१॥ ठ० जयसिंहसुतपरिपान्थिकेन लिखितम् । हीनाक्षरप्रमाणमिति ७ महा- राजकुलश्रीवीसलदेव द्र० महं० सांगण । अत्र साक्षिणः-श्रीअचलेश्वरदेवीय- राउ० नन्दिश्रीवशिष्टदेव्याः सत्क अवो० नीलकण्ठः पमाणा ग्रामीयपढ्याः, राजप्रभृतिभिः समस्तपढ्याः ॥" एवंविधविलिखितशासनपत्रविलोकनतो गूर्जरदेशभूपावल्यादिविलोकनतश्च श्रीमद्वीसलदेवनस्पतिराज्यं त्रयोदशस्त्रिस्तशतके स्फुट निश्चीयते । एवं च त्रयोदशनिस्तशतकनिश्चितवीसलदेवराज्ये श्रीमदमरचन्द्रसूरीणां स्थितिनिश्चयात् प्रयोदशख्रिस्तशतक एव श्रीपद्मानन्दकाव्यनिर्माणनिश्चयः । अपरश्च 'अणहिल्ल'पत्तने अष्टापदजिनालयान्तास्थितश्रीमत्प्रतिमाया उपरि- "संवत् १३४९ चैत्रवदि ६ शनी श्री'वायटीय'गच्छे श्रीजिनदत्तसूरिशिष्य- पण्डितश्रीअमरचन्द्रमूर्तिः पं. महेन्द्रशिष्यमदनचन्द्राख्येन कारिता । शिवमस्तु ।"- इत्येवमूल्लेखदर्शनात् सम्भवति तत्रभवतामितोर्चागेव स्वर्गगमनमजायतेति । श्रीपद्ममन्त्रिप्रार्थनया दिवानिशमामनगृहकार्यसमयानां श्रावकवर्याणामल्प- समयावकाशेऽपि वाचनश्रवणादिमिः पूतानि चेतांसि स्युरिति विभाव्य १७२६- लोकसङ्ख्यायामेव लघूनि चतुर्विशतिजिनचरितानि वितेनिरे विभुभिः श्रीअमर- चन्द्रविस्तरतोऽपि विद्वअनमनोहराणि महाकाव्यरूपाणि । तत्रालभामहि १ उष्णतोया यैतरणी नदी।

·भूमिका वयं सर्वाण्यपि तानि लघूनि, यान्यत्रैव प्रान्ते क-परिशिष्टरूपेण मुद्रि- तानि । विस्तृतं तु प्रथमजिनचरितमेवैकोनविंशतिसर्गसंवलितं महाकाव्यरूपं वर्णनीयवस्तूनामलङ्कारादिगुणगणगुम्फितं श्रुतिमधुरललितवचनविरचनात्मकं पद्मानन्दमहाकाव्यमेव । अनेकधान्विष्टेष्वपि विविधेषु पुस्तकमाण्डागारेषु नैवावाप्तानि विस्तृतान्यपरजिनचरितानि सरिशार्दूलसूत्रितानीति निरुपायत्त्वं मन्दभाग्यत्वं च मादृशां जनानाम् । अवश्यंभावीनि तु तानीति निश्चीयतेतरां श्रीचतुर्विंशतिजिनेन्द्रससिसचरितगतनिम्नलिखितपद्यपरामर्शेन- "पूर्व श्रीवृपभादीना-मर्हतां चरितानि ते । पुरः श्रीपद्म! सङ्घपाद्, वक्ष्ये विस्तरतस्ततः॥२॥" किश्चेदं समर्थ्यते पद्मानन्दमहाकाव्यस्य प्रथमसर्गगतनिम्नलिखितपद्यसप्तक द्वारा द्वितीयसर्गस्थाद्यपद्यद्वयरूपेण च- "चतुर्विंशतितीर्थेश-चरितामृतसागरे । मद्गीमिथ्यापथभ्रान्ता, स्वाति श्रान्तिमलच्छिदे ॥ ३०॥" "श्रीपञनार्थितः स श्री-जिनेन्द्रचरिताह्वयम् । वाक्सहायो महाकाव्यं, निर्ममे निर्ममेश्वरः ॥ ४३ ।। तत्रोक्ताऽस्ति चतुर्विंश-त्यहतां चरितावली । श्रावकाः! श्रावये तां वः, श्रवणामृतसारणिम् ॥४४॥" "यथा तेनार्थितोऽत्यर्थ-मकरोदमरो मुनिः । चरित्राणि जिनेन्द्राणां, शृणुत श्रापकास्तथा ॥५६॥" "चतुर्विंशतितीर्थेश-चरित्रश्रवणोत्सवः । मत्पुण्यवनपर्जन्यः, पूर्यतां त्वत्प्रसादतः ॥ ६१॥" "साहाय्यतोऽहमप्यस्था, निष्प्रत्यूहमथार्हताम् । प्राच्यैर्भवैर्विचित्राणि, चरित्राणि प्रपश्चये ॥ ८५॥" "वालोऽहं कलयामि चापलमिदं कर्तुं युगादिप्रमो- र्यावद् वीरविभुं जिनेश्वरचरित्राणां चतुर्विशतिम् । सिद्धान्तोपनिपन्निपण्णविशदअज्ञोदयैर्दीयतां दोपरिह दोपदूषणगणं हत्वा गुणैर्भूपणम् ॥ १३० ॥"

·" भूमिका "अथोजगारेति गिरं प्रमोद-सुधासवन्तीममरो मुनीन्द्रः। समासतस्ते कथितानि पद्म-मत्रिश्चरित्राणि जिनेश्वराणाम् ॥ १॥ आकर्णयैतानि शशाङ्क कीर्ने !, सङ्कीर्यमानानि सविस्तराणि । चित्रं चरित्रं त्रिजगत्पवित्रं, युगादिनाथस्स वदामि पूर्वम् ॥ २॥" इति श्रीमुखप्रतिपादितादेव लेसदीप्रदीपात् सुस्पष्टं निःगई निधार्यतेऽवशिष्ट- चरित्रप्रणयनम् । अतस्तादृक्प्रत्युत्पादकेन प्राच्यविद्यासंशोधनरसिकेन भृशम- नुगृहीतात्मानं मस्से तदीयोपकृतिपवित्रपात्रतचरित्रमुद्रापणेन चादभ्रहर्पप्रकर्प वक्ष्यामि । गीर्वाणगी पुण्यमभिलपतां सहेच कथारसमपि च निपिपासनां जनानां पद्मानन्दाभिधं महाकाव्यमिदं गुणविसरविराजि महीयांसमुपकारमाधास्यति निजमुद्धारं च विधासतीत्यवधृत्य मुद्रणमन्तरेण नास समुपलम्भः सुलभ इत्यवगत्य च प्राप्तमात्रमपि संशोध्य मुद्रापयित्वा तत्रभवतां शेमुपीशालिनां करकमलयुगले समयते । श्रीअमरचन्द्रसूरीणां ग्रन्धसन्दर्भः (१) अलङ्कारप्रबोधः। (२) *कलाकलापः। (३) कविशिक्षा काव्यकल्पलताऽऽख्या, मुद्रिता । (४) काव्यकल्पलतापरिमलः । (५) *कान्यकल्पलतामञ्जरी। (६) काव्यकल्पलतावृत्तिः, मुद्रिता । (७) चतुर्विंशतिजिनेन्द्रमझिप्तचरितानि, मुद्रितान्यत्रैव । (८) छन्दोरतावली। (९) पद्मानन्दमहाकाव्यं श्रीजिनेन्द्रचरित्रेत्यपराह्वयं, मुद्रितमनैव । (१०) यालभारतं, मुद्रितम् । (११) सुकृतसङ्कीर्तनप्रतिसर्गान्ते पयचतुष्टयं, मुद्रितम् । (१२) *सूक्तावली। (१३) सादिशब्दसमुच्चयः, मुद्रितः । * एतचिहाड़िता ग्रन्या अद्यावधि नोपलब्ध्रि गता ।

·- भूमिका काव्यकल्पलतायाः परिचय:- अलङ्कारविपयोऽयं महाग्रन्थः कविशिक्षेत्यपरसज्ञका । उक्तं चास्यैव प्रारम्भे स्वयं ग्रन्थकर्तृभिः- "वाचं नत्वा महानन्द-करसत्काव्यसम्पदे । कविशिक्षामिमां वच्मि, काव्यकल्पलताहयाम् ॥१॥" समर्थ्यते चायमुल्लेख एतद्वत्तिगतेन निम्नलिखितेनाधेन पद्येन- "विमृश्य वाभयं ज्योति-रमरेण यतीन्दुना । काव्यकल्पलताख्येयं, कविशिक्षा प्रतन्यते ॥१॥" वृत्तिविधाने कवीश्वरोऽरिसिंहः सहायीभूत इति कथने निम्नलिखितं पy प्रमाणम्- "सारस्वतामृतमहार्णवपूर्णिमेन्दो- मत्वाऽरिसिंहसुकवेः कवितारहस्यम् । किश्चिच तद्रचितमात्मकृतं च किश्चिद् व्याख्यास्यते त्वरितकाव्यकृतेऽत्र सूत्रम् ॥ २॥" ३३५७श्लोकप्रमिता काव्यकल्पलतावृत्तिः स्वोपज्ञा न वेति सन्देहस्य सर्वथा निराकरणार्थ तत्प्रमाणपरिज्ञापनार्थ चोद्रियेते तद्गते प्रान्तिमे पये पुप्पिकापल्लविते । यथाहि- "श्रीमद्'वायट'गच्छवारिधिविधोः पादारविन्दद्वये येन श्रीजिनदत्तसूरिसुगुरोः शृङ्गारभृङ्गायितम् । श्रीश्वेताम्बरमौलिरत्नममरः श्रीवीरतीर्थङ्कर- प्रहात्माऽकृत काव्यकल्पलतिकावृत्ति सतां सम्मताम् ॥ १॥" "काव्यकल्पलतावृत्ती, ससूत्रायामनुष्टुभाम् । त्रिसहस्री त्रिशती च, सप्तपञ्चाशदुत्तरा ॥५॥" "इति श्रीजिनदत्तसूरिशिप्यमहाकविश्रीमदमरचन्द्रविरचितायां काव्य- कल्पलताकविशिक्षावृत्तौ अर्थसिद्धिप्रताने चतुर्थे समस्यास्तयकः सप्तमः । सम्पूर्णश्चायमर्थसिद्धिप्रतानश्चतुर्थः।" अस्यालङ्कारशाखस्स काँस्कान् विभागांश्चक्रुः कवय इति निदर्शनार्थमवतार्यते पद्यमिदम्- ·२८ भूमिका "चत्वारोऽत्र च्छन्दःशब्दश्लेपार्थसिद्धिनामानः । ....... क्रमशस्तताः प्रतानाः पञ्चचतुःपञ्चसप्तभिः स्तवकैः ।।" अनेन ज्ञायते यदुतास्य चत्वारः प्रतानाः । तत्राये छन्दःसिद्धिप्रदाने स्तवकाः पञ्च, द्वितीये शब्दसिद्धिग्रताने चत्वारः, तृतीये ग्लेपसिद्धिप्रवाने पञ्च, चतुर्थेऽर्थसिद्धिप्रताने च सप्त । स्तबकानां नामानि तु यथा- "अनुष्टप्रशासनं छन्दो-अभ्यासः सामान्यशब्दकः । वादो वर्ण्यस्थितिः पूर्व-प्रताने स्तबका मताः ॥३॥ रूढयौगिकमिश्राख्या, यौगिकाहानमालिका । अनुप्रासो लाक्षणिको, द्वितीये स्तवकाः स्मृताः ॥ ४ ॥ श्लेपव्युत्पादनं सर्व-वर्णनोद्दिष्टवर्णने । अद्भुतं चित्रमित्येते, तृतीये स्तबका मताः ॥५॥ तुर्ये पुनरलङ्कारा-भ्यासवर्णाकृतिक्रियाः । प्रकीर्णकाभिधः सख्या, समस्ये स्तबकाः स्थिताः ॥६॥" एवं विशदीभवति शास्त्रसङ्ग्रहः । अनेनैव ग्रन्थकारेणैतत्प्रणयनपूर्व विर- चितानां ग्रन्थानां नामानि यान्यत्र दृश्यन्ते तान्यवतरणसमेतानि यथा- "अन्यच्छन्दो मत्कृतच्छन्दोरत्नावल्यां ज्ञेयम् ।" "एते शब्दा मत्कृतकाव्यकल्पलतापरिमलान ज्ञेयाः ।" शब्दाच बहवः काव्यकल्पलतामचर्या ज्ञेयाः । "शेपानलङ्कारान् मत्कृतादलङ्कारमयोधादवबुध्याभ्यस्येत् ।" असिन् ग्रन्थे चतुरचेतश्चमत्कारी परिधिश्लोकः समस्ति अष्टचक्रारबन्ध- बन्धुरः। स चायम्-- "विश्वावरोधाय विरोधवाधका विपत्तमोजालविकर्ततोर्जिताः । विधूदयध्यामविशुद्धकीर्तिमा विभान्ति सन्तः सविवेकवैभवाः ॥ वाचं स्मृत्वा यतीन्द्रेण, काव्यकल्पलता कृता । तारथीरमरणेयं, भावनीया सतां गणैः ।।" .

·भूमिका यादिशब्दसमुच्चयस्य परिचितिः- असिन् व्याकरणविषयक ग्रन्थे स्वरान्त-व्यञ्जनान्त-सर्वनामगण-सदस्या- शब्देत्युल्लासचतुष्टयं स्यादिशब्ददीपिकायचूर्ध्या च समलङ्कतं विद्यते। श्रीसिद्ध- हेमचन्द्राभिधशब्दानुशासनपाठकानां कातन्त्रव्याकरणाभ्यासिनां चोपयोगी ग्रन्थोऽयं श्रीमद्भगवानदासात्मजपण्डितलालचन्द्रमहाशयैः संशोधित: २४४१तमे वीराब्दे च प्राकाश्यं नीतः। अस्साधं पद्यं यथा- "श्रीसारदां हृदि ध्यात्वा, स्यादिशब्दसमुच्चयम् । करोत्यमरचन्द्राख्यो, यतिः श्वेताम्बराग्रणी॥" एतत्प्रान्ते पुष्पिका यथा- "इति 'वायड'गच्छीयश्रीजिनदत्तसूरिशिष्यसरस्वतीकण्ठाभरणविद्वचक्रा- वतंसम्वेताम्बरशिरोमणिपण्डितश्रीमदमरचन्द्रानुस्मृते स्यादिशब्दसमुच्चये। श्री'वायडीये' गच्छे श्रीमजिनदत्तसरिशिष्यवरः । अरचयदिदममरमुनिः समुच्चयं स्यादिशब्दानाम् ।।" छन्दोरनावल्या परिचया- अद्यावधि ग्रन्थस्यास्य सत्ताया निर्धारणे काव्यकल्पलतावृत्तिगत उल्लेख- श्चतुविशतिप्रवन्धे च निर्देशः प्रमाणरूपोऽभूत् । अधुना न्यायतीर्थ- न्यायविशारदश्रीउपाध्यायमङ्गलविजयद्वारा 'श्रीविजयधर्मलक्ष्मीज्ञानमन्दिर'- सत्का प्रतिरेका प्राप्ता । सा चाष्टादशपत्रात्मिका १९७०तमे वैक्रमीयान्दे लिखिताऽस्ति । अस्या आधारेण किश्चिद् वक्तुं प्रक्रम्यते । यथाहि-सञ्ज्ञा- समवृत्ता-ऽर्धसमवृत्त-विषमवृत्त-मात्रावृत्त-प्रस्तारादि-प्राकृतच्छन्द-उत्साहादिप्रति- पादन-पट्पदीचतुष्पदीद्विपदीवर्णनेत्यभिधानेपु नववध्यायेषु विभक्तोऽयं ७५० श्लोकमायामितच्छन्दोविषयको ग्रन्थः । प्रारम्भस्तु यथा- "श्रीशारदापदप्रौढ-प्रसादपरमेश्वरः । छन्दोरत्नावलीमेतां, रचयत्यमरो मुनिः॥१॥ श्रीपिट्नालादिसन्हन्ध-शास्त्राम्भोधिसमुद्धृतैः । छन्दोरतैः कृता सेयं, जयत्तात् कविकण्ठिका ॥२॥" प्रथमाध्यायप्रान्तस्थ उल्लेख एवम्- "इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यपं०अमरचन्द्रविरचितायां छन्दोरनावल्या सज्ञाध्यायः प्रथमः।" १ 'गणिः' इति पाठान्तरम् । प. भू. ५ ·भूमिफा अन्ते वित्थम्- "इति श्रीछन्दोरत्नावल्यां पट्पदी-चतुष्पदी-द्विपदीवर्णनो नवमोऽध्यायः समाप्तः॥छ । संवत् १९७० वर्षे माप(स) कार्तिकसुदि ७ दिने । सू(शुभ भवतु ॥ कल्याणमस्तु ॥ श्री ॥ श्री॥" । विविधावतरणसमलङ्कतेयं छन्दोरनावली, उदाहरणार्थ वीक्ष्यतां निम्न- लिखितं प्रथमपत्रगतमवतरणम्- "वंशस्थकादिचरणान्तनिवेशितस्य, गत्वं लघोर्नहि तथा श्रुतिशर्मदायि । श्रोतुर्वसन्ततिलकादिपदान्तवति, तो गत्वमत्र विहितं वियुधैर्यथा तत् ॥" दृष्टान्तरूपेण प्रभृतानि प्राकृतपद्यानि दरीदृश्यन्तेऽन्तिमयोरध्याययोः । पद्मानन्दाभिधस्यास्य ग्रन्थस्य क-परिशिष्टसमेतस्य संशोधनार्थ प्रतियुगलस्यो- पयोगोऽकारि मया । तत्र क-सञ्ज्ञका प्रतिः 'श्रीमोहनलालजी जैन सेन्ट्रल लाइब्रेरीति नाम्याः संस्थायाः कार्यवाहकश्रीयुतजीवनचन्द्रद्वारा प्राप्ता शुद्धाशुद्धा पाठप्रपातादिपूर्विका १६९ पनात्मिका वैक्रमीये १५०७तमेऽन्दे लिखिता चित्रत्रितयसमलता च समस्ति । ख-सज्ञका प्रतिक्षिणवि- हारिमुनिराजश्रीअमरविजयानां विद्याविलासिभिः शिष्यरत्नर्मदीयसाहित्य- विपयकप्रवृत्तौ च सदोपकारिभिलिसिता मुद्रणपुस्तिका । एतत्कायें तैर्म- हानुभावैः तिस्रः प्रतय उपयुक्ता इति तेषां मह्यं निवेदनम् । तत्र शान्त- मूर्तिश्रीहंसविजयमुनिपुङ्गवैः प्रेपिते द्वे ययोरेका नवीना शुद्धतरा, द्विती- या त्वतीय जीर्णा शुद्धमाया च । तृतीया प्रतिः 'पाली'नगरस्थपुस्तककोपसत्का 'प्राग्वाट'वंशीयश्रावक श्रीयुततेजमालसमर्पिता । - एवं क-ख-प्रतियमलाधारेण सम्पादितं शुद्धिपत्रसङ्कलितं विपमस्थानेषु टिप्पनकनिष्टहितार्थसार्थ गीर्वाणाङ्ग्लभापाद्वयसन्हन्धप्रस्तावनापरिशिष्टादि- सामग्रीसमृद्धं चेदं पद्मानन्दमहाकाव्यं सादिसान्तं समीक्षन्तां समीक्षकाः । कणेहत्य निपीयन्ताममन्दानन्दसन्दोहनिःस्यन्दिनं नानारसनिवहं सहृदयहृदया। सततं समभ्यसन्तां संस्कृतभापाव्युत्पत्तिमभिलपन्तः सहैव च काव्यकोशच्छन्दो- ऽलङ्कारलौकिकपारलौकिकज्ञानार्थिनो विद्यार्थिनः । नयतामेवं परिश्रममेनं मदीयं फलेग्रहिताम् । क्षमन्तां क्षमासन्ततिचारुचित्ता निसर्गोपनिपाताश्छाम- स्थिकस्सलनाः । उपेक्षन्तां च मुद्रणयत्रसञ्जातास्तनियुक्तजनसमाचरिता वा मा- प्राऽनुखाराकादिपतनपरावर्तनादीरशुद्धीरिति प्रार्थयामि सदसद्विवेकविचक्षण- गुणगणचणान् सञ्जनान् विषुधवृन्दारविन्दमकरन्देन्दिन्दरो हीरालाल ।

·INTRODUCTION ivas It may be stated at the outset that our author S'ri Amaracandra Sūri, pupıl of Sri Jinadatta Sūri, was well known for his erudition, so scholars both oriental and occidental could not help referring to him in their works His popularity even amongst the non-Jainas, particulary the Hindus, is due to his beautiful and lucid malūkāvya Balabharata, which represents the Vedic point of view, in spite of the fact that the author was not only a Jaina but also a Jaina sadhu.' In support of its popularity it may be added that this work was translated into Greek * The present work Padmānanda mahukūvya, too, well-known to scholars, for, it has been referred to by the late Professor Peter Peterson in his first Report of 1883 on p 58, and verses from this interesting poem have been 'quoted extensively in his work by Sri Bhayaprabha Surı, the author and the com. mentator of Jarna dharmavarastotu a who flourished in the latter half of the 18th century Under these circumstances, it is necessary to point out the sources of information pertaining to our author and his literary activities Sukrtasankirtana of S'ri Arisinha 'Balabhjrata of Sri Amaracandra Suri 1 This bospeaks his spirit of toleration and absence of bigotism 2 Seo Introduction p 41 3 See the following pages of my edition of Jainadharmararasfolra wherein his other works are also included - 4 (II 176, XIV 298), 38 (XIII 287), 47 (XIIT 288) 08 (VII 67), 66 (XIV 22), 70 (XI 55), 98 (II 164), 105 (XVIII 112, 114), 106 (XVIII, 173 179), 108 (XVIII 110), 118 (XVII 230, 231, 233, 235), 119 (XVII 303, 340 346), 120 (XVII 361-363, 393-394) 4 Thus 16 a poem in 11 oantos, consisting of 555 s lokas in all, the last 4 or 5 verses of each canto are written by our author (Amaracaodra Suri), wherein he glorifies Vastupala, the famous minister of Viradharala of the Vaghela dynasty and bis son Vísaladoya For a full account of this poem, the reader is referred to Indian Antiquary (Yol XXI, pp 477–495) This Ford 19 published in Sri Jaina Atmananda Sabba series as No 51, in A. D 1917. This work was composed by our author doriog the reign of king Visaladera (A. D. 1243-1361) and is published in the Pandit Vols IV, VI ·(5) 32 INTRODUCTION (3) Kavya-kalpalată of Amaracandra Sūri with his own commentary. 'Syādis'abdasamuccaya of Amaracandra Sūri. *Prabandhacintāmaņi of S'ri Merutunga, pupil of S'ri Candraprabha. (6) * Upades'atarargiņi of S'ri Ratnamandira Gani. *Caturvims'ati-prabandha also known as Prabandhakos'a of Sri Rajas'ekhara Súri, pupil of S'rī S'rītilaka of the Harsapuriya gaccha. (8) Indian Antiquary Vol. VI (A. D. 1877) pp. 210-212 and Vol. XXXI ºpp. 477-495. (9) Dr. R. G. Bhandarkar's Report of 1883-84 (p. 6). (10) Z. D. M. G. Vol. XXVII (p. 170 ff.)-the article by Dr. Albrecht Weber. -(11) Indische Streifen Vol. III (p. 211ff). (12) Catalogue of the Sanskrit Mss. in the Library of the India Office, Nos. 1183 and 38.46. (Benares 1869–1871) and in the Kávyamálā Series (Bombay A, D. 1894, the 2nd edition in A, D. 1926). For further information see Sanskrit Introduction p. 17. 1 This was edited in A, D. 1886 by Rāma Sastri (Benares). There is another edition of Vámana S'ästri, Bombay, 1891. 2 This has been edited with Introduction in Sanskrit by Pandit Lālacandra B. Gandhi,, who published it in Vira sanız at 2441 (A, D. 1915). 3 This was composed in Sanivat 1361 at Vadbavdn. It was published in A.D. 1888 with, Gujarati translation by Dinanath Ramacandra. This was translated into English by O. H. Tawnoy and was published in the Bibliotheca Indica Series, 1901, 4 This is printed and published by Shāh Harakhchand Bhūrābhāi at the Dharmabhyudaya Press, Benares, in Vira sanivat 2437. 6 This was composed in Sanral 1405 and is published in S'ri Hemacapdrā. cārya Granthävali and also by Pandit Hirālāl Hansaraj, Jamnagar in A. D. 1918. A critical edition along with a Gujarati translation entrusted to me by the Forbes Gujarati Sabhã is in press. 6 This is a translation in English of Suſtasarkirlana of Arisiüha, the German artiole of the late Prof. Buhler C. I. E, LL, D., by L. H. Burgoss. It Pas published in the Sitzungsberichte of the Imperial Academy of Sciences ol Vienna (Vol. cxix, 1887). 7 Zeitschrift der Deutschen Morgenl indischen Gesellschaft.

·INTRODUOTION -33 (13) Geschichte der indischen Litteratur Vol. III (p. 74) by Dr. M. Winternitz. (14) Detailed Report of Operations in Search of Sanskrit Mss, in the Bombay Circle (August 1882-March 1883) by Prof. Peterson (p. 58). (15) Catalogi Codicum Manuscriptorum by Prof. Aufrecht (p. 210b, no. 497). (16) Notices of Sanskrit Mss. by Dr. Rajendralala Mitra, LL. D., C. I. E., (vol. VII, p. 282 ). (17) 'Studies in the History of Sanskrit Poetics by Dr. Sushil Kumār De, M. A., D. Litt. (18) A Descriptive Catalogue of Sanskyta and Prakrta Mss. by Prof. H. D. Velankar M. A. LIFE OF SRI AMARACANDRA SŪRI From the 13th prabandha of Prabandha-kos'a of Siri Rājas'ekhara Sūri, we learn that our author was a pupil of S'rī Jinadatta Sūri, the famous author of 'Vivekavilāsa and be. longed to the genealogy of the well-known S'ri Jivadeva Sūri. Once upon a time he received the charm called *Siddha. sārasvata from Arisimha, a devotee of his guru. He recited this mantra for 21 days by taking his station in a lonely corner of the big mansion of Padma, the minister. For all these days, he practised the penance known as ācīmla. Consequently, the goddess of Learning came to him and graced him with the two boons: (1) to become a perfect poet and (2) to become an object of honour to all rulers. Later on, our author composed Kavis'iksī (instruction or discipline for poets) also known as Kāvya-Kalpalatū, Chandoratnāvalī, Sūktāvali, Kalakalapa, Balabhūrata and Padmānanda mahākāvya. Thus it seems that Rajas'ekhara Sūri was not aware of or did not attach much importance to his other works viz., Alankaraprabodha and Syādıs'abdasamuccaya; the same remark holds good in the case of the work known as Caturvims'atı-Jinendrasanksiptacaritāni, if it is not included by him in Padmānanda mahākāvya. 1 This was published by Luzac & Co., London in 1923 A, D. 2 This work along with his author is quoted in Vādharācārya's Sarra. dars'anasangraha. See Govt. O. (Hindu) Series No. 1, pp. 46 and 86 resp. 3 This is referred to on p. 358 of the text, ·34 INTRODUCTION - Amaracandra Sari has described a braid'of'hair as a sword in Balabharata, so he has been designated as Ven Krpana; his predecessors Kalidasa and Magha, too, had similarly earned the titles Dipika-Kalidasa and Gharța-Magba, respectively. On hearing about the poetical genius of Amaracandra Sari, Vísaladeva, the ruler of Dhavalakva (modern Dholka) sent his minister Thakkura Vaijala to invite him to his court. On his coming, his ability as an extempore poet was examined; for, different poets at the court confronted him with samasyās, 108 in all. He completed the proposed parts of stânzas so beauti. fully that he was given the due honour of a poet-laureate by king Visaladeva. Subsequently, Arisimha, whom our author respected as his kala-guru was introduced to the king, to his complete satisfaction. Our author Amaracandra belongs to the Vayata gaccha, Vayata being a name of a place near Patan (Anahilla-pattana). I have not come across materials that throw light on his paren. tage, his birth-date, the year of his renunciation, his pupil or pupils, fus life-period, etc.; so, they are left to be brought to Tight by further investigators. This is however certain that he flourished in the 13th century. For, as Prof. Peterson mentions in his first report (p.58), there is a Ms. of Sri Jinendracarito a otherwise called the 'Padmana. bhakūvya in Cambay written in Samvat 1277 (i. e. A.D. 1241), and so this work must have been a creation of the author of the 13th century. Moreover, our author is a disciple of S'ri Jinadatta Sūri those work Vivekavilāsa composed in A.D. 1220 is quoted by Madhavācārya of the 14th century. It is, moreover, a fact that our author was present at the court of king Visaladeva for whom the date assigned is A. D. 1243–1261. According to Prabandhacıntīmani, he was well-respected by Vastupāla, the able minister of Viradhayala, and his son Visaladeva, who are said to have flourished in the 13th century by the late Sin Vincent Smith in his work "The Early History of India", Before concluding this account of our author, it may be noted that he was named himself in various ways such as 1 Seo Adiparvan, 11th canto, l. 6 or Sanskrit Introduction p. 17, 2 This is a slip, the real name belog Padmananda-mahākāıya. Sea bis report 1884-86 (p. XI) whero lo corrects himself.

·INTRODUCTION 35 3 Amara 'yati, Amarendu, etc. We shall now endeavour 10 give a detailed account of some of his works; for, as is well said good poem is "nothing but a permanent record of the inner life of the poet and a reflection of the age and society in which he lives." 1. Caturviñs'ati-Jinendra-Sarkşipta-Caritāni. This is the name given to the 24 poems briefly surreying the epoch-making lives of the 24 Jinas of the present avasarpini. This entire work has been reproduced here in the first appendix, although it precedes Padmūnanda mahāhūvya in composition (vide Sanskrit introduction p. 25). The extent of the work in verses is as follows: (1) "5+114; (2) 34; (3) 31; (4) 1+29; (5) 31; (6) 1+29; (7) 31; (8) 28; (9) 30; (10) 31; (11) 33; (12) 29; (13) 32; (14) 32; (15) 32; (16) 1+473; (17) 30; (18) 30; (19) 70; (20) 76; (21) 32; (22) 68; (23) I+104; and (24) 288. From the above it will appear that *17 poems comprise verses not exceeding 34. The ist, the 16tli, and the 19th to the 24th (the last) excluding the 21st are longer in extent, the 16th being the longest. Out of these, with the exception of the 19th and the 20th, the rest deal with the summary of the lives of the five popular Jinas of the Jainas. Generally speaking, the main topics treated in almost every poem, mostly composed 1 Seo Sanskrit introduction p. 29. 2 See Padmanandamabākāvga (I, v, 67.) This seems to have bcon used for the sake of the metre as indu is a synonym of candra, 3 This double numbering is mostly due to my exactly following tho E-Ms. 4 The 2nd to the fifteon, the 17th, the 18th, and the 21st. a To verify this statement we shall examine the metres of eacli poom, and ·36 INTRODUCT.ON in anusiubh metre, may be outlined as under (1) The previous birth or births, (2) the parentage, (3) thic reason assigned for nomenclature, (4) thic dates of entering the embryo, bırtlı, renunciation and salvation, (5) the height of the cartya va kşa, (6) the parivāra (attendants) consisting of the ganadharas ( apostles), male and female ascetics, those conver. sant in the 14 Pītavas, the avadhr jñanıns, the manahparzaja. jñanıns, the omniscient, those endowed with the vaihrija labdhi, experts in polemics, the devoted house holders of both the sexes, etc, (6) description of the s'āsana dcvatūs, and (7) the duration of life with the specification of the periods passed as a youth, a crown prince, a ruler (where possible), a chadmastha after renunciation and ani omniscient being 2 Padmunanda Mahuhavya Origin Before discussing the style, etc, of this interesting and important worh, we may cast a glance at its origin As the author himself mentions it was at the request of Padma, the minister (mantrın) that he undertook the composition of the noble and ennobling lives of the Tirthankar as Even before him these were, however, beautifully depicted by various erudite scholars, mostly the Jaina sidhus, amongst whom Kalıkūlasazajña S'ri Hemicandra Suri, the versatile and voluminous writer may be especially mentioned owing to his prolific worh, entitled the Trisasçıs'alakapılau sacar tra. It seems our author was extremely fascinated by this work, for, he has used it as his model in composing this Padmānanda mahākavya It should be borne in mind that prior to this compostion he wrote a small work summarizing the lives of all the 24 Tirthankaras, which is here given as the first appendix It appears that after hearing this small work consisting of 1726 verses, Padma become very tager to know about them more fully To satisfy his desire and perhaps with a view to give free scope for his poetical abilities, our nuthor undertooh the preparation of the Padmānanda mahākarya It seems he dealt with the lives of all the 24 Jonas like its prototype, as is borne out by the verses (1.30, 43- 1 Tor information about the various works composed by difforent authors, in this connection, the reader 13 referred to my edition of Caturvims att Jinanan la siut:

·INTRODUCTION 37 44, 56, 61, 85, 130; 11. 1-2) but, unfortunately, ive only come across the life of the first Jina only. This may be accounted for in two or three ways: (1) lives of the rest of the Jinas though composed may be lying in some bhandars perhaps as food for white ants, etc.; (2) they may have been destroyed by fire or worn out through the recklessness of its owner in course of time; (3) they may not have been at all composed owing to premature demise. The last seems rather very doubtful; all the same, if admitted, it may be deduced that Padmananda is the last out of the set of various precious jewels of poetic lustre given to us as a heritage by our venerable author. Style, etc. The style of Padmānandı mahākāvya is lucid, lofty, natural, easy-flowing and forcible. There are numerous anuprāsas (alliterations) beautifully furnished by the author. Even the 'yamakas (rhymes) have been given a due place. See the 14th canto, v. 66-74. The verses 75-82 of this canto where the first 15 letters arc absent and the verses 105-109 where the first 25 are not used, deserve to be mentioned as special cases of S'abdalarikara." He has composed phrases, hemistiches, verses, etc., capable of being interpreted in two ways. These some feats of verbal acrobatics, in which he has been eminently successful. This shows his command over Sanskrit vocabulary. Furthermore, hardly do we find grammatical in. accuracy which speaks for his thorough knowledge of this branch of Sanskrit. He has employed different metres for different cantos and while concluding a canto, he has changed the usual metre as is mostly the case with the mahikâvya. In all it seems he has used 35 metres. Out of them 7 may be looked upon as principal metres. Every poet is not generally 1 Yamala was bigbly thought of even by Kalidasa (vide the 9th canto of Raghuvans'n}. It occurs so early as in Rudravarman's inscription of A, D. 150. It is precisely the later writers that look down upon it. 2. For the repetition of bhas see IV. 30. 3. II. 169 may be sizgled out, as it also releals the astronomical know ledge of our author. 4 For the names of metres of each canto along with those occorring in single verses, the reader is referred to the third appendix (pp. 296-298). 5 They are (1) apostabls, (2) arya, (3) indrarazrā, (1) opaziti, (5) rathoddhalâ, (6) sasantatılabi and (7) s'árdulankridita. are ·88 INTRODUCTION every metre at his best nor can lie surpass all others in handling any and As a corroborative evidence may be cited the authoritative statement of 'S'ri Kşemendia, who remarks in his "Suvrita-tılaka that Abhinanda excelled in anustubh, “Pāņını in Upajūtı, Bhāravi in Vamsastha, Ratnakara in Vasantatılakā, "Bhavabhūtı in Sukharini, Kālıdāsa in Mandākrāntā, and Rajas'eh hara in Sardalavikridita Our author is, in my humble opinion, perfectly at home, when he has to compose a verse in Upajāli, the most commonly used metre in the Padmananda mahākāvja. He has even used metres like Candrini, etc., to be rarely found in other works. This reflects no small amount of credit so far as his proficiency in prosody is concerned. As an evidence of our author's dexterity in dressing his speech with linguistic decorations no less than in handling various metres, the reader is referred to the Sanskrit Introduction (pp 8-9). Over and above this the subject-matter is both interesting and instructive especially to a Jaina As the life of the Jina is the main fulcrum of this work, it is but natural that it is also entitled as Jenenda.carita. The author has not huddled up the facts in a slipshod style but has presented them in the desirable garb in smooth and polished verses His treatment is not abrupt nor incomplete but is 1 "अनुष्टुप् सनतासक्ता साभिनन्दस्य नन्दिनी। विद्याधरस्य वदने गुलिवेव प्रभावभू ॥ २९ ॥ स्पहणीयस्वचरित पाणिनेरुपमातिमि । चमवारवमाराभिरुघानस्येव जातिमि ॥३०॥ वृत्तच्छत्रस्य सा काऽपि वशस्थस्य विचित्रिता । प्रतिभा भारवेयन सच्छायेनाधिकीकृता ॥३१॥ वमन्ततिस्या रूढा वाग्वही गाढसहिनी। रसाकरस्योत्कलिका चकारत्याननकानने ॥ ३२ ॥ भवभूते शिखरिणी निरगलतरङ्गिणी । रचिरा घनसन्दर्भ या मयीव नृत्यति ॥ ३३ ॥ अशा कालिदासस्य म दशकाता प्रारगति । मदपदमस्येव काम्दोजतुरगाहना ॥ ३४॥ शार्दूरक्रीडितेरेव परयातो राजशेखरः। शिव पर के सोसैरयशेखर ॥३५॥ इत्येव पूर्वकवय सर्ववृतरा भपि । असिन् हार स्वैकस्सिन् प्रायेणाभ्यपिकादरा ॥३६॥"-तृतीये विन्यासे (५५३-५४) 2 This is rublished in haryamala pt II (Ep 29-54) 3 See fallamiari-hathasira 4 Eco Patalaryaya mahalat ya. 5 See Uttarar macartia, i watsmalhara, etc ·INTRODUCTION 39 fully exhaustive and strikingly natural. He has not criticized irrationally any non-Jaina system. But, why, this is what can justly be expected from the able writer of Bālabhārata and Kavyakalpalatā, which are the striking instances of his spirit of toleration. Not only is he an expert in narrative literature, but he is an equal, if not a greater expert in handling spiritual and philosophical themes. Furthermore, his representation of facts is clear, accurate and faithful to the sacred literature. The work is divided into 19 cantos, the last concerning itself mainly with the colophon. It seems that some 'manuscripts omit this canto but that does not mean that the genuineness of the 19th is not beyond doubts. It may be added that the statement in the Indian Antiquary (Vol. XXXI, p. 479) that the Padmananda consists of 12 sargas is inaccurate. The divisions namely the sargas are systematic and scientific. No sarga is unusually long nor does it terminate abruptly. Under these circumstances it is hoped that this work will be acceptable and agreeable to all students of poetics (kāvya), no matter to what caste, creed, colour or country they may belong. 3. Kāvyahalpalatū or Kavis'il şcī. This is a work on rhetorics in four parts or pratūnas, each having several stabakas, the number of which is 21, and consists of 452 verses. An account of the general plan of this work has been given by Prof. Aufrecht, Cat. Codicum no. 497 and by Dr. Mitra, Notices Vol. VII (p. 282). Besides a manuscript dated 1418 A. D., and written in bold Devanūgari hand-writing of Jaina type in the library of the India Office (see no. 1183) has been very ably described by Colebrooke. In this work, rich in illustrative examples, the author refers to his other works, viz., Chandoratnāvalī, kūvyakalpa. latāparımala, Kavyalatāmanjarī and Alaikās aprabodha. It appears that the author has purposely avoided in this work everything specifically Jaina except mentioning in some half a dozen places Jina, Jinendra or Jines'ruia. This may be with a view to get a wider circulation of his ork and to make it an object of study even for the most orthodox Brahmins and other staunch followers of the Vedas 1 See Prof. Peterson's Report for 1832-83, p. 58.

·INTRODUCTION 40 The author himself has commented upon this work (sce Sanskrit Introduction p. 27). As an illustration of his difficult feats as a poet may be cited the paridhi.s'loka of this work which is to be read on the rim of a whcel and which is inter. woven with another verse constructed as an astacakrārabandha on its spokes. It may be mentioned en passant that this work is not solely the composition of our author but that he has received consi. derable assistance in its composition from his confrere Arisimba. This work on rhetorics a critical edition of which is in my humble opinion a desideratum has been commented upon by Sri S'ubliavijaya Gani, pupil of Sri Hiravijaya Sūri, the commentary being designated as Kõvyakalpalatā-makaranda and composed in Samvat 1665 (1609 A. D.), at the request of S'ri Vijayadeva Sūri. There is a work entitled Kavyalalpalatī-viveka which is referred to in "a catalogue of MSS. in the Jain Bhandars at Jesalmere" (pp. 63, 22, 38-39). This is, in my humble opinion a commentary to Kavyakalpalūta and is far older than Kūvyakalpalatā.inakaranda. It remains to be finally settled as to whether Kāvya. kalpalatā is the name of the text or that of its commentary. Prof. Buller thinks that the original kārıkā verses of Arisimha were called Kavitū.rahasya, while Amaracandra's vitti was entitled the Kiryakalpalată. According to Dr. S. K. De the text is called Kavitā-1 ahasya or Kavyakalpalatā and its com. mentary is entitled the Kūvyakalpalatākavis'ıksūvrtti. In this connection it may be noted that there is another work on poetics entitled as Kavikalpalatū by Deves'vara, son of Vagbhața, a mahāmātya of the king of Malava. This writer seems to have borrowed literally most of the rules and definitions along trith the illustrative stanzas from the text of his predecessors Arisimha and Amaracandra; so, it may be inferred that he liad the text of Kavyakalpalata before him when he composed his work. 4. Bila-Bhurata This is a heroic poem epitomising Mahābhārata, the grand 1 Tharo is another work of the same name. Pracanda Pandara. It was composed by Rajns'ekhara, the author of Balaramiytna and Kavyamiminisa. It is also desiguated as ·INTRODUCTION epic of India as its very name suggests. It is like its prototype divided into 19 parvans, each of which is further subdivided into one or more sargas (cantos), their sum-total being 43. The pras'asti-sarga is, however, not included in this number. At the end of each parvan, a verse is added by the author whereby he computes the extent of the section in terms of the number of corresponding anuştubh verses. This splendid work has been twice quoted in Jainadharmavara-stotra e. g. I. 1. 36 on p. 112 and XI. 1. 26 on p. 122. Moreover, this beautiful kävya was translated into modern Greek at Athens in A. D. 1847 by D, Galanos from a manuscript in his own possession. It was published with an elaborate introduction by Tybaldos, who endeavoured to establish the identity of our author with Amarasimha, the well-known lexicographer. It ends with the pras'asti-sarga, containing a number of verses in common with that of the Padmānanda mahākāvya. To be exact, the first two and the last four (42-46) are not to be found in the Padmānanda mahākāvya—perhaps the last, though by no means the least important, of his literary works. 5. Syādis'abdasamuccaya. This is a work on grammar and is divided into four chapters or ullāsas. The first consists of 26 s'lokas, the end of 23, the 3rd of 2 and 4th of 3. Thus, in all, the work comprises 54 s'lokas. 6 Chhandoratnāvali This is a work on prosody. Up till now its composition was to be inferred from its being 'referred to by Amaracandra Sūri himself in his own syork namely Karpokalboladih-zrth.' Probably, at least one of its Mss, was to be had in the time of Rajas'ekhara Süri; for, it is mentioned by him in Prabandhakos'a as one of the works of Amaracandra. Fortunately, I have just come across a *Ms, of this work. It is divided into nine sections known as adhyāyas. 112 composing this work the author has utilized Pingala-s'īstra, etc. He has given a number 1 This leads as to deduce that it was composed prior to kūryalalpaluki-citi. 2-3 Soe Sanskrit introduction p, 28 and p. 17 respectively. 4 I am indebted to Ngāpatirtba Nyāyaris'árada Upadlıyása s'rr Mangala. vijuga, who kindly procured this Ms. as well as that of Parimala, for me from S'rt Vijayadlarma lakṣmf-Jûåpaniandira, Agre. This consists of 18 folios with alont 14 lines per page and 34 letters per line on an averama It is written in Dors någart characters in Sinivat (Vikrama) 1970, and u 103 in. by 1 io, la sisa ·42 INTRODUCTION of illustrations both in Sanskrit and in Prakrit. The last two sections are almost entirely written in Prakrit, whereas the former ones in Sanskrit The style is quite lucid and the exposition is clear, and systematic On the whole it appears to be an attractive work, so its publication will be a matter of rejoice. 7 Parimala This is a commentary on Kāvyakalpalatū composed by the author himself? It is referred to by him in his Kavyakalpalatā vattı I have just come across a Ms of this work It too, belongs to Srı Vijayadharma laksmi jnanamandıra, Agra, it seems to be however incomplete It begins as follows "श्रीयीतरागाय नम । स्वस्ति जयोऽभ्युदयश्च । श्रीशारदा हृदि ध्यात्वा, विरयाभ(तं?) परिमलारयया । काव्यकल्पलतावृत्ति, किञ्चिद् वच्मि विवेचनम् ॥१॥ वृत्तिकार काव्यकल्पलतासूत्रवृत्तिङ्कामो वायज्योतिर्विमर्शनपूर्यमभिधेयमाह ।" The work is divided in sections known as Prasaras the number of which appears to be at least 17 Therein are quoted several works such as Raghuvams'a, Chandas'cudāmanı etc, 8 Alankuraprabodha, ctc The naine suggests that it must be dealing with figures of speech Though no manuscript of this work is noticed by any scholır, its composition is however a matter of certainty, for, it has been referred to by the author himself, in his Kavyakalpalattīs Hence it follows as a corollary that it composed prior to it Further, two more works are attributed to the author by Rajas'ehhura Suri, though no trace of the actual works is found at present They are K'alūkalapa and Sähtuvalı. The latter seems to be in abbreviation of Sihtamuhtavalı It appears from its name to be a collection of maxims such as can be found in abundance in the Padmananda mahakūvja* 1 Tlus is borne out by the colopl on given at tlie end of each RC I'or instance, the coloplion on folio 24 runs as under 'इति 'वायट गच्छीयश्रीजिनदत्तरिशिष्यपण्डित श्रीमदमरचन्द्रविरचिते स्वोपशकाव्य (कल्पोरसावृत्ति विवेचने परिमलनासि छन्दोऽभ्यासस्तरोहासी तद्धिताख्या तस्कृच्छन्दयीनस्तनीय प्रसर 2 The concluding lines are as below "यथा मृगाधिणि इव अभिणी अस्या मृगाक्षी ओठमुखादित्वादुपमानभूत अग्निशब्दस्य बहुमीरी लोप । 1 गृगाक्षिलक्षणेनोपमानेनाशिलक्षणमा विशेषितम् । एव सवत्र दुव मुग्वमस्या पदुमुखी कमलानना । 3-4 Seo Sanskrit Introdaotion p 28 and p 15 respectively was मधाम ६४० 1 ·INTRODUCTIOY 43 verses. It now remains for me to perform the pleasant duty of acknowledging my indebtedness to those who have assisted me in the preparation of this edition, in one form or another. Foremost amongst them stands Muni S'ri Caturavijaya, a learned disciple of Sri Amaravijaya, who helped me by lending his press-copy of the text and the first appendix, by correcting a great many of the revised 'proofs and by doing for me “a part of the spade-work for the alphabetical index of the I am also much indebted to Mr. Madlav Vasudev Patwardhan, M. A., Bhagwandass Purshottumdass Sanskrit Scholar (A. D. 1929), for his willing and valuable co-operation in revising the introductions both Sanskrit and English and for assisting me to some extent in preparing an analytical digest and the errata. I am indebted to Mr. Jivancanda Sakarcanda Javeri, too, who, in the capacity of a trustee to Sri Mohanlalji Jain Central Library, Bombay, supplied me with a Ms, belonging to it. My special acknowledgements are due to Dr. Benoytosh Bhattacharyya, M. A., Ph. D., Director, Oriental Institute, Baroda, for the splendid service he has rendered to the cause of Jaina literature by including this work in the Gaekwad Oriental Series. Finally, I record here my obligations to all authors whose works I have consulted in the compilation of this edition. Bhagat wadı, Bhuleshwar, Boinbay. 26th April 1931 H. R. KÄPADIA. 1 I may ad with great pleasure that my younger brother helped me by reading the final proofs of the digest. 2 A part of this was also done by BIr. V. G, Dhable for ebich I hato to thank him ·An analytical Digest of Padmananda Canto I 14 Salutation to the supremo god-head and benediction 4-27 Glorification of all the 24 Jinas 28 Eulogy of the Srutadevată 29 Applause of the Ganadharas 30 The author considers himself blessed, 12 that he 28 privileged to sing the glories of the 24 Jinas 31 The author has been favoured with the grace of bio preceptor, Sri Jenadatta Sura 32 36 Traditional succession of spirtual preceptors 37-41 The delivery of the present poem occasioned by the request of devout laymen in Anahilapattana to Rāsla Sure 42 44 The present poem composed at the instanco of Padma mantren 45 55 Genealogy of Padma and his glorification 56 61 Padmas request to Sri Amarcandıa Suri to write a poem celebrating the life histories of the 24 Jinas. 62 65 Amaracandra consents to do so 66-81 Enumeration of the 63 Salakāpurusas 82 85 Panegyric of Cakres vari the Sasanadovata, and ber identification with Apraticakru 86 The authors indebtedness to Sri Hlemacandra Sur 87-128 Enumeration of the former lives of each of the 24 Jonas 129 Benediction 130 The author appeals to his readers to look upon his work in generous and appreciative manner, and in a spind of indulgence Additional staozas-(1) Benediction upon the devoat followers of the Jinas 23 Lalogium of the minister Padma Canto il 1-2 Amaracandra commences tlie poem at the request of Padma and starts with the life history of Vrsabha, the first Tīrfhankara 3 Bencdiction ७प. भू.

·46 DIGEST OF PADMANANDA 4-10 Description of the Jambūdvipa, its double luminaries, six mountains and seven divisions, 11-13 Description of the city called Kșitipratietha. 14-16 Description of the king Prasanacandra. , 17-21 Description of the merchant-prince Dhana of the same city. 22-27 Dhana's determination to go to Vasantapura in order to augment bis riches by means of commerce. 28-32 Dhana embarks upon his commercial excursion, accompanied by numerous other merchants. 33 Sri Dharmaghoza Sūri accom bied by many Sadhus, comes to Dhana, in the course of his excursion. 34-36 "Reception of Dharmaghoşa Süri by Dhana, and the former's spiritual biessing on the latter. 37-39 Dhana addresses bim reverentially. 40-45 Dharmaghosa's reply, wherein he expresses his intention to accompany Dhana in his escursion. 46-47 Dhana welcomes the proposal of Dharmaghosa most readily and undertakes to take this Sūri along with him surrounded by the best of comforts. 48-50 Dharmaghosa reminds Dhana of his own vow of asceticism and deprecates all bodily comforts. 51-60 The amrafala-episode which here serves the purpose of the vehicle of conveying an idea of the extreme rigourousness, privations and hardships of an ascetic life. 61 Dhana proceeds further upon bis excursion. 62-83 Description of the march along with its hustle and bustle, its elephants, horses, bullocks, camels and so on. 84-94 Description of the grisma season, the summer which tho commercial excursion had to encounter on the way. 95-105 Description of the cargā rtu, the rainy season. 106-109 Dhana and Dharmaghoşa camp on the way for the rainy season. 110-112 Scarcity of provisions, which upsets tho mind of Dhana 113-124 At night Dhana is suddenly reminded of the fact that Dharmaghona Sūri mas accompanying him in the march; he, consequently, 1 Compare tho situation depicted here with one in the first canto of Sır'upalaralha, where Lord Kripa simularly receitos and addresses the sage Náradat U ·DIGEST OF PADMANANDA (- upbraids bimself for his forgetfulness of his and decides to crave the pardon of the Sūri, the next morning, 125-128 In the morning Dhona goes to the resting-place of Dharmaghoşa. 129-138 Description of the Sūri and other munis engrossed in their morning-occupation. 139-143 Dhana pays homage to the Süri and receives blessings from him and the attendant munis. 144-147 Dhana condemns himself for his own carelessness. 148-151 Dharmaghoga consoles him. 152-168 Dhana requests Dharmaghoşa to favour him by accepting such provisions from him as may be unobjectionable. The Sure Блуз the occasion will take care of itself. Dhana being satisfied with this answer returns. He is soon followed by the sādhus whom he cautiouely offers clarified butter. This they accept to the very great joy of Dhana. 169-170 At night Dhana goes to the abode of Dharmaghosa Siiri. 171-289 Dharmaghosa Sūri's sermon on the fundamentals of the Jaina religion. 171-175 General characterization of dharma as being the supporter apd saviour par excellence of the whole world of human beings. 176-177 Dharma is fourfold, viz, dāna, s'ila, tapas and bhārana. 178-180 Glorification of dāna. 181 Dana is threefold viz, jñāna-dāna, abhaya dāna and dharmo. pastambha-dāna. 182-187 Meaning and glorification of jñāna-dāna as being the best of the dānas. 188 Meaning of abhaya-däna viz., abstinence from injury to the animate (tvas) 189-198 As & necessary digression, the Jaina doctrine of jiraa dilated upon. 199-203 Glorification of abhaya-dūna. 204 Meaning of dharmopstambha-dāna (a dāna of the means of subsistence) and its five-fold division into dayaka-s'uddha, grähaka-s'udilha, deya-s'uddha, kāla s'uddha and bhāra-s'uddha 205-209 Meaning of each of these five varieties 210 Glorification of dharmopastambho-dana. 211 Meaning of s'ila (refraining from reprehensible acts). The two kinds of abstinence or tirati viz, partial (for layman) and entire (for the munis) ·48 DIGEST OF PADUĀNANDA 212. Division of des'avirati into 12 kinde viz, the five anuvralas, threo gunavratas and four s'iksūvratas. 213-215 Enumeration of the 12 vratas, spoken of above. 216-220, 221-223, 224-226, 227-231, 232-237 Glorifications of the first five anıtratas, viz., gross pon-injury, abstinence from big lies, refraining from gross stealing, contenment with one's wifo and gross non-attachment, one by one. 238-239 Significance and glorification of tho first gunavrata viza digvirati. 240 Second gunavrata explained as moderation in cating, drinking and enjoyment. 241 Definitions of bhoga and upabhoga. 242-249 A list of things that should be avoided by a s'rūzala in his meals, 250-253 The evening-meals recommended to be taken before the Bunget, better to take a morning-diet 48 minutes after the suprise and the supper 48 minutes before the sunset, the best of course being to give up the evening meal altogether, if possible. 254-269 Enumeration and detailed examination of the 15 karmā. dānas--methods of earning subsistence which & d'rāvaka is recommended to abandon, 270 Meaning of anarthadandavirati, the third gunavrata. 271 Its fourfold classification. 272-277 Detailed examination of these four divisions. 278-281 Meaning of each of the four s'ikşāvratas viz., rāmāyika, des'ûvakās'ika, pausadha and atithisanvibhāga. 282-283 Glorification of dāna in connection with the suputra, 284 The topic of do'a-zirati is wound up. 285 Meaning of sarra-virati. 286 Sila is defined as being tantamount to strict and absoluto chastity. 287 Meaning of lapas, which is described as being twelve-fold. 288 Meaning of sad-bhāvanā. 289 General winding up the whole discourse, promising the infioite knowledge, eta, culminating in salvation to those who follow the fourfold dharma, 290-291 Dhana expresses his sense of indebtedness to the Sūre ·DIGEST OF PADMANANDA 49 for the priceless sermon giren and takes leave of the Sūri and his attendant munis. 292 Dhana experiences a kind of supreme spiritual satisfaction and passes the night in blissful repose. 293-298 Description of the morning. 299-300 Description of the close of the Rainy season. 301-305 Finding that the Rainy season was over, Dhana makes up his mind to proceed further on his excursion, and starts accordingly. Description of the march, 306 Dhana reaches Vasantapura. 307-308 Dhana and his fellow-merchants make extremely lucrative and advantageous bargains at Vasantapura, and return to Kpitipratistha. 309-310 Dhana goes on making endless profits in his trade, earning even new and new friends and load altogether a pious and meritorious life. 311 Dhana on his life-period being complete, passes away and is born ng mithuna or a couple in the Uttarakurus on the northern bank of the river Sīta. 312-322 Description of the marvellous land of the Utlurakurus with its weired people, its unearthly splendour, its wondrous halpavrkpas, etc. 323 The soul of Dhana, enjoys to his heart's content in this next birth of his all sorts of worldly pleasures, as a fruit of liis donation to the Baints in his former life. 324-325 On his death he is born ag adeva in the Saudharma kalpa, and there enjoys in the company of celestial women, all kinds of amorous pleasures. Additional stanzas (1) Benediction, (2) Glorification of Padma. Ciato 1 Benediction. 2-6 Description of the Gandhilāvatī-vijaya in the Videha country, and its principal mountain, Vaitādhya by name. 7-18 Description of the city Gandhasamrddhala, 19-23 Description of the king S'atabala, his powers, his fame, etc. 24.26 His wife called Candrakāntā, her chastity and devotion for her husband. 27-30 Birth of Dhana as the son of S'atabala and Candrakanta. He is named Mahābala and he gradually attains youth. 31-36 Description of his youthful beauty. 37 Mahābala marries Vinayarali. 38-48 King Satabala conceives a disgust for worldly pleasures, sod resolves to renounce all earthly interests.

·. 50 DIGEST OF PADMĀNANDA 40.54 Coronation ceremony of Mahabala, its splendour, pomp and magnificenco. 55-58 Kipg Satabala renounces tho world and becomes a s'ramana. His meditation and and his birth in the world of gods described. 59-60 Alahābala governs his kingdom most snccessfully with the co-operation of his able ministers and having subdued all his foes, gives himself up to a life of sensual enjoyment. 61.93 Description of Mahabala's amorotus sports with his sweethearts--- puspāvacaya-krīdā, ( 66-72), jala-krīdā (73-85), samgita.nītya (86-87), eto, in which he indulges himself to an unreasonable extreme. 94-97 King Mahābala in his Council-hall surrounded by his courtiers. 98-108 Svayambuddha, the Primo Minister reflects upon tho or. tremely pitiable condition to which Mahābala has been reduced on account of the latter's complete thraldom to his carnal instincts and their gratification, and blames himself for not having recognised so far his own responsibility as primo minister, in regard to the king, and at last, admonishes the king on tho present occasion. 109-117 Srayambuddha's advice to the king to be moderate in pleasures and remiuds him of the treacherous nature of the vis'ayas. Svayambuddha asks the king to be temperate in his habits and religious. 118-135 The second minister called Sambhinnamati, who is & thorough-going nihilist and a perfect hedonist, advises the king to pursuo the life of dissoluteness and sensuality. 136-157 Svayambuddha rises up again and refutes the nihilistic and hedonistic philosophy of Sambhinnamati, and clearly establishes his own position. 158-159 The third minister S'atamati who is a champion of the Buddhistic doctrine of momentarinos urges that the soul is nothing but perception, cognition of which is of an evanescent nature and is not the same even for two moments together. 160-165 Sviyambuddha refutes the Buddhistic doctrine of cvanescence. 166-170 Vedāntic doctrine of 1 a un his whole discour: ALUL 4uu Leconistic note, which is hardly consistent with true Vedantism. 171-175 Svayambuddha refutes the Vedantic doctrine of māyāvāda. 176-180 King Mahābala acknowledges tho truth of Svayam. buddha's Jainistic doctrine of realism, and the necessity of lending a pious and tomperate life, but says that the worldly pleasurcs are too charming to be given up. II. 1 181-185 Svayambuddha rominda Mahābala of a certain incident in ·DIGEST OF PADMĀNANDA 51 the latter's childhood, when both of them had an interview with Atibala, Mahabala's grandfather turned into a god, who advised young Mahābala to lead a lifo of piéty and righteousness, and appeals to him to believe in the realities of the next world very sincerely. 186 Mahābala is visibly moved by Svayambuddha's appeal. 187-225 Finding that the present moment was the most opportuno for Mahābala's spiritual redemption, Svayambuddha recounts to him a brief history of his forefather's with a view to impress upon his mind how a pious and righteous life always leads to happiness and how a licentious life brings nothing but misery in its train. 188-200 Amongst the forefathers of Mahabala, there was one named Kurucandra, whose wife was Kurumati and whose son was Haricandra. This king was a perfectly vicious, lewd, man of beastly violence. Retributivo justice visited upon him all dire and innumerable miseries while he was on his death-bed. He succumbed at last. 201-211 His son Haricandra was a perfect contrast to his father; for, he was pious, righteous and scrupulous. He once learnt from a muni called Silandhara that his father Kurucandra was suffering the just punishment in the 7tk kell for His recklessness ia life. Haricandre as so manca frightened by this that he renounced the world at once, placing his son on the throno and by leading a life of asceticism reached a state of blessedness after death. 212-220 There was also another king named Dandaka whose valorous deeds in battles could only be matched by his miserliness and hoarding habits. He led a sordid life and after a sordid death, was born as a mighty guardian-snake and too his abode in the treasure-house which contained the savings of his former life. He swallowed every one that dared to step inside the treasure-louse. One day, however, his own virtuous son Manimālin went into the treasure-house and the two recognised cach other. Manimālin preached the Jaina faith to bim, whereupon he, full of abashment for his miserable condition, at onco took to renunciation and after death was admitted to the company of gode Dandaka turned into a god, presented once a very precious necklace of celestial jewels to his son Manimālin as memento. Stayambico ddha reminds Mahābala that the latter is still tvearing the selfsamo celestial necklace. 221-225 He further warns the king that he has Icarnt only recently from two munis named Viyasc'hare and Urvīdhara that the king ras destined to live only for two months more and that is why he feels very anxious for his spiritual welfare. 226-231 Mahābala repents his deeds of recklessness, and requests Svayambuddha to be his guru and preach the right path to him, but says that this period would be too little to alono for the cgregious blunders of leckless life, 0 50 ·52 DIGEST OF PADMANANDA 232 Svayambuddha consoles the king by saying that it is nover too late to mend, and that one single moment of genuine sincere repentance can make amends for hundreds of years of sinfulness and, what is more, can secure for the repentant perfect happiness and salvation. 283 Mahābala places his son on the throne and renounces the world and begins to lead a life of asectic purity, devotion and austerity. He opens in fact, an altogether now and glorious chapter in his life; and purified by repentance and expiatory austerities, dies a peaceful and quiet death while meditating upon the panica parameşthins, and is born again in the Aisana-kalpa. Additional stanzas-(1) Benediction. (2) Glorification of Padına as being the only and the last mainstay of dharma, harassed in the kali-yuga. Canto IV. 1 Benediction. 2-6 The soul of Mahābala is born in the Sriprabha vimāna. 7-9 Description of his congenital ornaments, dress, youthful grace etc. 10-11 The accesion of Lalitānga to the lordship of S'rīprabha vimana greeted and celebrated with great eclat. 12-14 Lalitānga awakes as if from sleep, and finds himself to his infinite amazement, surrounded by great pomp and real splendour. 15-32 The vetrin or the staff-bearer explains the whole situation to him and gives a very fascinating description of tho kalpa and the S'riprablia vimāna, with its mansions, its ministers, its attendants, its uncomparable facility for diversion and enjoyment and its splendid celestial inlabitants. 33-35 Lalitanga now remembers his past life and realises that the present grandcour and splendour of liis position is nothing but the result of tlio few days, which he had passed in piety and austerity as a Jaina sūdhu after a long life of licentious recklessness. 36-37 Lalitinga is installed on the throne and invested with sovercigoty with duc pomp 38-40 Lalitānga worships the permanont idols of the Jenas and praises the Turthankaras and reads the holy works. 41-42 Lalıtānga is led by his attendants to his wife Svayamprabhā. 43-G2 Description of the wonderful, radiant and celestial beauty and rare charms of Svayamprabhā, haunting, bewitching, captivating. and enchanting 63-66 Lalitunga is beside limeelf in his admiration for and amazement at the dazzling beauty of Stayamprabhă and is once again reminded that all this happiness which awaits him in the company of this fair one is only the icsult of the renunciation with which he concladed bis past lifa ·DIGEST OF PADUANANDA 53 67-70 Lalatānga and Svayamprabha pass a very long time in enjoying the pleasures of conjugal life bound together by the tender ties of decp love, knowing nothing else and caring for notlung else but each other 71 75 But as destiny would have it, Svayamprabha, the dazzling one vanishes all of & sudden Lalitanga falls down unconscious, comes to his senses after a while and laments very touchingly the loss of his dear beloved 76 81 Lalitānga s lamentation 1 82 86 He wanders about simlessly, raving like a mad man, 10 search of his lost wife, and finds happiness nowhere 87-92 Lalitanga is treated with cooling remedies in order that his love-fever may be abated, but, apparently, there is no hope of recovery 93-95 Drdhadharma a god equal to Indra in all things except status and who was none other than Svayambuddha in his former life knows by aradhı yñana the calamity which has befallen Lalitanga, luis previous ruler, and he comes on the scene to offer bım words of consolation and advico 96 105 Drdladharma tries to console Lalitanga by saying that he should not forget that he 19 a man and men do not weep and lament, it is uomen who do that, he should not take the loss of Svayamprabha 60 seriously to lieart, and should try to divort himself in the company of other hcavonly beauties 106 114 Lalitānga rejoins that it is impossible to forget Srayamprabha and deprecates the last point in Drdhadharnas argument by incon nt with true, faithful and sincere love 115 207 Drdhadharma knows by hiq avadhr ſana what has happened to Svayamprabha in the meanwhile and narrates her account to Lalitanga as follows In Nandıgrama, in the Dhatalı khanda of the Pūrua T'rdeha, there lived a certain very poor house holder by vame Nagila and his wife Naga Their poverty was so great that they could not even get sufficient food to eat fronı day to day To intensify the miseries of an already ipsufferable life, the wretched couple gave birth to 7 daughters the birth of the last of them being the cause of Nagela's abandoning his house and family and going away where no one could say This last daughter was not named One at all and hence she came to be called Nernāmslā, the nameless one. day Nernamaka say at a festival & number of children eating various kinds of sweets and in her childlike simplicitz and 10nocence asked ber mother to give her sweets. The mother became angry with her and scolded her by saying that she was not luchy enough to baro sveets to eat and asked 1 This may be compared with Aja s lamentation described in Raghurams a (VIII, 43 68) ८प. भू. saying that it ·DIGEST OF PADMANANDA her to go away outside the town and collect fuel by selling which she could get something to eat She went away On her way she 81x Sri Yugan. dhara muni, whose attaroment of omniscienco mas being glorified by the gods, and crowds of people from neighbouring villages were pouring in to have a sight of him Tho mine delivered a discourse to the congregation, at the end of which Nirnamıka approached him and told tim of her extremely miserable and wretched condition, and aghed him whether any other being could possibly be more miscrable than she Thereupou Yugandhara muna points out to her that the celestial, human, and subhuman, one and all beings are subject to misery Ho słys to her that she has no idea of the unspeakable horrors of the punishments to which sinful beings are subjected in hell, expatiates upon the nature of worldly existence, the treacherous character of the ohjects of sense, which ultimately lead to nothing sayo unmitigated sorrow and misery, the happiness and spiritual tranquility resulting from observing the five vrata: The extremely impressible mind of Nernamihu was very easily infuenced by these words of advice and she resolved upon leading & prous life of renunciation and austerities henceforth Drdhadharma tells Lalitanga that his wife Svayamprabhut is thus at presont nothing but Nirnamika who is passiug her time in ascetic exercises under the guidance of Pugandhara nuni He adsiges Lalitanga to go there and show himself to Nirnamila whereupon, be says, she would recognise bim 208 212 Lalulunga does as he 18 told by Drdhadharma and overy thing happens as expected be is united with Srayamprabha and both of them spend a very long time in happiness and love 213 225 But gradually, Lalitanga finds himself fast decliving in lis celestial splendour, an indication that his period of stay in heaven was soon drawing to a close Description of live weakening of heavenly splendour and grandequr and plıysical powers. 226 228 Stayamprabha is înghtened and asl 8 hor husband the causc of it all 229 231 Lalitanga tells her that it has because the period of ht9 scarga ucisa (stay in heaven) was over 239 236 At the instance of the Ars ana kalpa ratr Lalitunga goes to Nandis vara in order to pay homage to the permanent idols of the Jinas He worsinps the idols with grent des otion and in the course of hi8 1297tws one turtha after another, lie meets hus end 237 245 He is born as the son of Sularnojangha, king of Pupktı. lavatı Vijaya and Lal sm his wife Description of lus childhood and youth follows Additional stanzas-(1) Benediction (2) Glorification of Padma ·DIGEST OF PADMĀNANDA 55 Canto V. I Eulogy of Lord Rsabha. 24 Description of Pandartlını, a city of the Pushalāvatı vijaya and that of its temples 56 Powers etc. of king Vajrasena described 78 His wife Gunaratis character etc. praised 9 Birth of Svayamprabhā, in this royal family 10 The act of naming her as Srimatı justified 11 13 Her attainment of youth 14 Her father's entire satisfaction due to her achievements 15-18 She goes to a terrace and notices the festival being celebrated by the celestials in honour of the omniscient saint Susthita This reminds her of her previous life and her separation from her loving husband Lalrtarga This being too much for her to bear, she faints. 19 21 Later on she regains her senses but seeing that there 19 a very remote chance of marrying Lalstānga she observes silence 22 Suspecting that her silence wis due to some evil charm directed against her by the Ksetra devatā, her female friends try their best to counteract it but they fail 23 24 Out of hundreds of attempts not even one proved successful in making her speak But, she, Lowever, diverted the attention of her attendants by making signs with the eye brows, bands, etc , and by writing somo letters here and there 25 35 Once she went to a sport garden and went from one tree to another but that was of no avail On the contrary it made her feel the separation more and more, and the arroits of the Cupid struck her with greater and greater force 36 38 Description of the bower of creepers resorted to by her and her outshining beauty 39 On account of her enchanting limbs she looked lile the presiding deity of that place 40 Seeing that nothing satisfied her and being fatigued she sat down in the midst of her female friends, in the grove of the A8 oka trees 41 44 Panditi, her wet nurse sent away her female friends to collect flowers, and pressed ber to inform her at least as to why she was observing complete silence all along 45 Srimat, then narrated to her the incidents of her previous life. 46 58 On realizing her cause of silence Pandita explained to her the seriousness of her von of not marrying any other but Lalitanga and mildly rebuked her for having given unnecessary pain to her as well as to her parents by this foolish action. She informs her that several Vidyadharas ·56 DIGEST OP PADMĀNANDA and kings woro soliciting her hand but her fathor waits to procuro a better husband for her Sho recommends to her Vajrajangha, the con of king Sularnajangha ag a suitable liusband and requests her to give up the idea of marrying a busband of her previous birth 59 02 On hearing tlus Srimati gives & reply to Pandılà that a celostial who is a devotee of Jines vara can only be born as a human being in a royal family No doubt, I was once born as Nirnūmrla, but that was due to my not following Jaipiem Lalitanga must have been born in this very vijaya, for, the birtla place of the affectionate 18 mostly the same 63 64 He has nover forsahen me, so I cannot bolp loving him 65 He must have been born in a noble family as he died during his pilgrimage to Nandı8 vara 66 Whether I succeed in marrying him or not I shall enslırına him in my heart, none else I shall select as a husband 67 72 Pandita thereupon draws a picture of her previous birth and stands on the road with this citrapata, thus attracting the attention of the passersby and specially of the several kings who had come there to congratulate the calcrazarlın on his birth-day People too, come from Beveral directions to see it and praise some part or other of that picture 73 83 Durdanta, the son of king Durdars ana fainted on seeing it and when asked to explain the cause, he said that he was reminded of #115 previous birth But Pandita Boon found out that this was only bus trick to marry Srimati, 80, she asked him further points for identification to his utter embarrassment She befooled him by saying that his wife of his presious birth was born lame and she was anxious to marry him that is why she bad drawn the outlines of her previous birth She would now take him to her birth place so that he can obligo her by accepting her as his wife 84 86 His friends took this opportunity to cut a joke Durdanta was very much ashamed as by this time many a person has joined them in goading lun to marry her 87 95 In the meanwhile Vajrajangha comes up there and swoons on seeing the picture On his regaining the senses he narrates his past history to Pandit t, which exactly tallies with the previous description given by Srimata 96 97 He informs her that lus wife Svayamprabha must have been born here and she must have furnished the inaterials for this picture, for, one B experience can never be thoroughly described by another 98 Pandita tells him that I 13 guessing is correct 99 100 Slie then goes to Srimatı and removes the dart of her sorrow by tl 18 pleasant news to her extreme joy 101 102 Her father, too is delighted and marries her to Vajrajangha which adds to her natural beauty 103 104 Tula couple went to Lohargala, and was received with great pomp, by Suvarnajangha and his subjects ·DIGEST OF PADMANANDI 57 105 Svarnajangha enthrones his son Vajrajangha and renounces the world 106 King Vajrasena, too does the same and in course of time le attains the status of the Turthankaras 107-108 Vazrajangha passes his time happily in the company of his wife who gives birth to a son 109 113 Puşkala being harrassed by the neiglibouring rulers, Vagra- Jangha accompanied by his wife starts to help him as solicited by him On his way he comes across a city Sararana but he has to change liis route as the surrounding forest was a dwelling place of a drstrvzsa serpent 114 116 On bis arriral the foes abandoned their enmity and surrendered themselves to Puşkala, who being pleased with the prowess of his brotherin law paid due honour to him and his sister 117-118 With the permission of Puskala they started for their city On reacling Saravana they were informed that that terrible serpent had become poisonless 119-120 As a result of Vajrajangha 8 enquiry as to how such an incident took place, he was ieplied that it was due to the splendour of the celestials who had como to celebrate the omniscience of lunzsena and Sagarasena 121-123 On heariog that these two omniscient saints at present are engaged in delivering spiritual sermons he came to know that they were his own brothers and so he cagerly went with bis wife and saluted thom. 124 127 They preached to him the transitoriness of the life 128 This sermon led Vajrajangha to ponder upon bis condition 129 Ho praised his brothers line of action and condemned that of his own 130 131 He decided to renounce the world, so he wanted to reach his capital and enthrone his son 132 Smmatı being informed approved of this and she, too decided for renunciation 133 With these holy thoughts in their miod they entered the city 134 During their absence their sou won over the ministry ou des side by bribery 135-137 Seeing that his parents had gone to sleep he cronted the poisonous smoke which resulted in their deathe. 138 Their birth as a couple in the Utlarakurus 139 140 Their life period being over they were born in the Saudharma kalpa and enjoyed each other & company to their hearts content 1-2 Additional stanzas 10 praise of Lord Rşabha and Padma.

·58 DIGEST OP PADUANANDA Canto VI. 1 Culogy of Lord Rşabha 25 Descriptions of tho Kørlıpratıştha city and its king To'anacandra 6 A very competent physician named Suzrult resides in that city 7 Vajrajangha is born as lus son after his descent from the Saudha. ma lalpa and is named Jirūnanda 8 12 Four other familles aro simultaneously lucky in having the births of sons Kanakūrali the wife of 18 anacandra gave birth to Mahfdhara, Lakşmt, the wife of the pritne muister Suudilke, to Sunasira Abhayamatt, the wife of Sagaradatta, the leader of a caravan, to Purnabhadra and Stlamalt, the wife of Dhana, a merchant to Gunalara 13 14 Being attended by the nurses none of theni suffered in grow thi. Each of them cultivated & fast friendship with the others from the very childhood. 15 Srimatı 18 born in this very city ag & bon to 18 taradatta, a mnerchant prince and 15 named Kes ara. 16-24 All these 81% passed their time happily as intimate friends and became experts in their hereditary arts and professions, eg Jivananda in the science of medicine 25 Arrival of a saint for alms at the house of Jizānanda where his five friends were present 26 35 This sanut was the son of P', thuipala a ruler and was named as Cunakara Ho renounced the worldly Lingdom for a spiritual one, on his being convinced of the worthlessness of wealth 36 37 He used to practise penance for attaining salvation and did not mind what food he got to sustain his emaciated body This led to leprosy but hio did not care to take thic pecessary medicine 38 He camo up to Jiranında 8 place on lus way to get food for breaking the two fasts ho bad obseri ed 39 44 Mahrdhara sees the unhealthy condition of the saint and jokiogly reminds bis friend the physician of callousness greediness, etc. the vices of lus profession 47.46 Kensks him to rise to the occasion and administer the medicine to the saint thus saving his profession from being an object of ridicule and carning in return the noble land of Auf 47 52 Jivananda replies that he is wonderstruck to hear tlus advico, for looking to hug age, handsomences provesg etc, one would expect him to be self willej Ho adds that the subjects aro certainly fortunate iu baving such a benevolent person as their lord 53 54 He says Really this saint desories medical treatment, but there is only oil at my place, so you friends should bring sandal and a jewel blanket 55 The friends go to procure these two thugs and the saint returns ·DiaEST OF PADHANANDA 69 to his resting place 56 67 They approach an old merchant who informs then that he would charge one lac of dinaras for each But on coming to know that these things were needed for the medical treatment of a saint he parts with them free of charge all the while praising their religious bent of mind, even though young 68 The old merchant renounces the world, practices penance and attains salvation 69 70 The friends along with the physician approach the saint and request bım to allow them to treat him medically 71 72 The suint complies with their request, so, they bring a dead body of a cow to locate the worms to be removed from the body of this saint thus observing the principle of ahırsū the cardinal tenet of Jainism 73 Discrinination arising from the study of the Jaina scriptures surely leads to evolution. 74 92 First of all they apply oil to the body of the saint and rub it so hard that the saint loses lus consciousness and worms come out of tho body The saint 19 then eng ripped in the jewel blanket The worms leave his body for this blanket wuch they find to be very cool The playssa cian then removes the blanket and with a small jerk dislocates the woims which fall on the dead body of the cow He then applies sandal to the body of the saint He twice repeats this process and succeeds in removing the worios from flesh and bones as well 93 94 The saint thereby regains his normal condition and finds himself quite happy 95 All the six frien Is beg to be excused for the inconvenience they caused to the saint who blesses them in return with dharma labha and goes elsewhere 96 They sell the sandal and the blanket and utilise the money in building a Jaina temple 97 99 Description of the beautıful temple 100 All the sur friends daily worship the Lord 101 114 Eight sorts of worslup-draiya puja aod their figurative description 115 On completion of these sorts of worship they indulge theinselres in panegyric 116 120 Their salutation and attendance to the holy preceptors observance of twelve vows adoration of the Jaina church, utilization of wealth in getting the scriptures copied and charity in right directions de-cribed 121 They realize the uselessness of the world and 1 enounce at 122 After studying the essential doctrines of Jainism at the feet of their guru, they go on foot froin one place to another to deliver ho's sere mons ·and 60 DIGEST OF PADDIÂNANDA 123-127 They practice penance duly observe the five mahā vratas subdue the four hornble passions resort to anas ana, and on completion of their life-period ore born in acyuta kalpa owing to their austerity 128 132 Description of Pundarıkınt 1 city in the Puskalāvait vijaya and that of its ruler Tazrasena and his wife Dharani 133 137 The physician the son of the king that of the prime minister, that of the merchant and that of the leader of a carayan are born as Bons to Dharanz and are named as Vagranabha, Bahu Subhahu Patha and Mahapıtha. Kosava too, 19 born in the same city 18 pamed Suyas as and cherishes great affection for Vagranabla 138 139 All these bis advance in years and study various arts. 140 144 Vazrasena is requested by the Lolantıkas to establish the tirtha so he enthrones his son and after giving donations for a year renounces the world He thereby attains the fourth type of knowledge goes on travelling on foot from one place to another 145 Vajranabha divides the kingdom annongst his four brothers 146 Suyas'as 19 appointed as his charioteer 147-148 Vajranabha is well serred by him and his brothers as well 149 Vajrascna attains omniscience. 150 The manifestation of a disc in the armory of Vajranabha described 151 152 His attainment of the remaining 13 rainas and nine nidhrs 153 He conquers the whole vijaya 154 156 His coronation-ceremony as tho sovereign and his moderate indulgence in worldly pleasures. 157 Elis wealth increases l is merit and urce crea 158 His adoration to the Jincs rara, 159 Increase in wealth proportionate to his advancement in years 160 162 Ho makes the best use of his riclos and 18 throughout temperato 163 164 lapasena 8 arrival in his city and his preaching 165 173 Taranabla accompavied by his brothers and the charioteer approaches him an l bows to lum Therenpon be delivers a holy sermon whereby le ex; lains tlo in portance of dharma. 174 183 Varanabha ponders over at and requests him to initiate lum 184 He nppoints bis son as bis successor and renounces the world along with ins brothers and the charioteer 185 186 He soon becomes well serscd in the twelve angas and the otl ers in 11 187 All of them practise penance 188 Vajrarana & attunment of absolution, 169 Vajranabha goes from one place to another and enlightens the Audience ·DIGEST OF PADUANANDA 61 190-229 The severe austerity of the six results in their attainment of miraculous powers, both physical and mental but they are not tempted to make a show of their prowess. 230 Vajranābha binds the firthankara-nāmakarman. 231-251 Description of the twenty different ways of attainig this meritorious stage. 252-254 Bahu's and Subāhu's attendance to saints highly praised by Vajranābha. 256-257 Pitha and Mahapitha become jealous of this and consequently their saintliness is somewhat stained and in virtue of this they will be born as females. 258.259 All the five, owever, the whole, lead a pious life, and these as well as Vajranābha are born in Sarvārthasiddhah. 1-2 Additional stanzas as usual, 3 A verse, most probably an interpolation. Canto VII 1 Eulogy of Lord Rşabha. 2-4 Description of the city of Aparājitā. 5-7 Its ruler To'ānacandra extolled. 8-9 There lived in this city a merchant named Candanadāss who had a son named Sagaracandra. 10-13 Sagaracandra's virtues outlined and his presence glorified. 14-15 Announcement of the commcacomont of the spring. 16-19 Growth of sprouts, blossoms etc, in the garden. 20 The king issues the order to the citizens to go to this garden. 21-22 Sāgaradatta receives this intimation and informs his friend As'okadatta. 23 The king surrounded by his subjects goos to the garden. 24 Sagaradatta, too, accompanied by his friond goes there. 25-26 The amorous sports described 27-29 The cry for protection suddenly raised by a female is heard by Sāgaradatta who runs in that direction to help her, 30-35 He succeeds in rescuing Priyadars'anā, the daughter of a mercbant Ptirnabhadra from the hands of the keepers of prisoners. 36-41 Looking to the obligation of Sāgaradatta and his other rirtues, Priyadars'ană decides to marry him and slowly weads her way to her residence. 42 Sāgaradatta goes to his abode. 43-45 His father comes to know of this erent and appreciate the attitude of his son towards Priyadars'ana but thinks that his son TAS DOC justified in making use of his valour. १५० भू० ·62 DIGEST OF PADMANANDA 46 83 He deprocates the fact that bis bon entertains friendship with A8 oladatta He mildly reproaches Jum by explaining to him that it is not befitting a merchant-class to take up arms, as it 18 really meant for & Warrior class He advises him not to confide too much in a beloved and explamps to him the extraordinary benefits accruing from Leopipg the com pany with the saintly characters and the disadvantages resultıog by keeping the company with the wicked He draws his attention to the evil pature of Ar ol adatta and asks him to give up his friendship 84 91 Sagaradatta roflects upon I is fatl er 8 advice and respectfully gives a reply to him and informs him that he would abide by his order He expresses his doubt about the wickedness of his friend, his father thereupon asks him to be on lii8 guard 92 93 Candana makes a request to Purnabhadra to marry Pryadar: ana to his son and this is most willingly complied with 94 95 The marriage of As oladatta with Priyadars ana and their consequent rejoice 96 100 Their immense love for each other 101 108 Once upon a time in the nbsence of Sagaradatta As okadatta gots to his place and tries to prejudice the mind of Priyadars ana against her husband by pointing out his infidelity Ho urges ber to enter into an illegal connection with him since her husband is unfuthful to her 109 113 Prryadars and is very much offended by his ammodesty and orders luim to leave her louso instantaneously 114 133 Asoladatla leaves the place and meets ! 18 friend Sagaradatta op the ray before u hoin he depicts the black side of his wife by narrating her indecent offers made to him and the great difficulty he experienced 10 returning from bis place with upstained character and thus succeeds in poisoning his ears. 184 137 Sagaradatta consoles bim by depreciating the female naturo in general while I w to forget ws wica ugly luthaviour 138 A8 oladatta is very much pleased on bis having succeeded in practis ng dcceit oad thus practically ruining Priyadars ana 139 140 S garadatta continued to lose he wife to all external appo arauces bit u ternally ho cherished very little affection for her 141 Priyadars ar a did not inform her husband about the misbehaviour of lus friend with a vier that their friendship may continue. 142 Sugaradatla utılızes luis wealth in chants etc 143 S garadatta Priyadarsana and 48 okacandra die a natural denth 144 145 Ti e first two are born as a couple in the Bharata esetrich 146 175 Description of atasarpine and tearpanz and that of the 10 halpa erksas ·DIGEST OP PADMANANDA 63 176 The couple's life-period and height, 177 Birth of Ad'okadatta as an elephant in that very city. 178-180 Sāgaracandra is recognized by him and vice versa. He rides him and is bence designated by other couples as Pemalarāhana, 181 Priyadars'anā is born as his wife and is named Candrayas'as. 182 Their excellent constitution and pre-ominent symmetry of the limbs. 183 Pamalavāhana becomes well-versed in ethics 184-196 The ten kalpavrhsas gradually cease to yield the desired fruits; so, the couples begin to claim certain kalpavrksas as their property, and if any other encroaches upon then right, they feel humiliated. This led to their unanimously appointing Vrmalarāhana as their lord. 197-199 He distributed the kalpa-vrksas aud to check the encroachment, he put in force the häkāra-nita which consisted in saying that oh, you have done a wrong thing This was & safficient punishment to them. 200 Candrayas'as gives birth to a couple when only six months remain out of her life-period 201-202 The couple's height, life-poriod etc, mentioned 203 The couple named as Caksus'mat and Candralanta advances in years 204 Vimalavāhana dies and is reborn amongst the Suparna kumāras, whereas Candrayas'as and the elephant amongst thio Nügakumāras. 207 Calcsusmat protects his subjects and adopts the polioy of his father 208-209 In course of time his wife gives birth to a couple named as Yas'asvin and Surūpā, having almost the same life-period as their parents 210 Caksusmat and his wife die and are reborn amongst the Suparnakumāras and the Nāgalumāras 211-213 Yas'asvin governs the various couples like his father but ho finds that the hākāra-nılı was gradually losing its force, so he promulgates the makära nita 214 The hākāra-nitz is utilized for minor offences, the mākära-nitt for gravo offences and both, for the graver. 215-216 Suriīpå gives birth to a couple named Abhicandra and Praterūpā, tho grace of the former being enhanced by the association of the latter 217 They were 700 bows in height and were a little short-lıred 89 compared with their parents. 218 Yas'asrin and Surūpă die in due course of time and are born amongst the Aldhekamāras aed the Nūgakumūras respectively. 219 Abicandra goreras the couples as his father used to do. 220 Pradırüpă gives birth to a couple which is named as Pratunajit and Calsuskānta ·64 DIGEST OF PADUĀNANDA 221 Their height and life-period mentioned. 222 After death, Abhacandra and his wife are born amongst the Abdhrkumāras and the Nāgakumāras respectively. 223-224 Prasenajat follows his father's policy in governing the couples, but, when thuis policy fails he puts in force the dhrkkāra niti 227 A couple 18 born to Calouskāntā This bears the names llars. deva and S'rīkāntā. 228 Their height etc, mentioned 229 The loveliness of Marudova in the company of his wife described. 230 Prasenant and his wife breath their last and are respectively born amongst the Duīpa kumāras and the Naga-kumāras 281 Marudeva rules over the coaples and makes use of all the thred ntti 232-233 Srikantā gives birth to A couple which is named as Nābh and Marudevā and which is 525 bows in height 234 The company of Nabhi and Marudevă adds to each other's loveliness 235-236 Their life period and their growth 237-238 Darudeva and ins wife die and are born in the same heavens as the previous couple Consequently Nabhe becomes the seventh hulakara 239 241 The soul of Vajranabha, the carrin enters the womb of Afamedevă, the wife of Nabhr, in the 3rd ara, on the 4th of the dark half of Āsādha 242 246 The figurative description of this epoch making event 247-248 Sarvarthasıddhz suffers in splendour owing to its being deprived of the company of the soul of the Cahren 249 251 A flash of light in the three worlds, the feeling of joy and the cessasion of pain experienced by all the living beings, are the concomit. ant features of this grand epoch 253 The 14 dreams are seen at night by Maruderā 254-268 The poetical description of these dreams. 269 These dreams prognosticate the birth of the Lord of the entire universe 270-272 In the morning Marudeva informs her husband about theso dreams who foretella the birth of an illustrious son, 273 274 The shaking of the throne of the Indras leads them to ponder over the event 275 293 On realizing the situation they come down to Harudera, explains to her the significance of the splendid dreams, vamely that her son will be unrivalled in moral, religious and spiritual attainments and will be unique in grandeour and splendour They then return. The whole opent causes immense delight to Marudovi. 294-295 Her pregaant condition glorified ·DIGEST OF PADMANANDA 65 296-302 The growth of the embryo and the yellowish white colour of Naruderā, 303-311 Development of her various limbs dae to her pregnancy. 312 The Lord is endowed with three kinds of knowledge even in the ombryonic condition. 313-323 The delightful influence of the embryo on Marudeva, Nabhi, the kalpa-vrksas, the couples, etc. 324-328 After a period of nine months and eight and a half days, when all the planets were in ascendency Marudevā gave birth to a son. 329 His birth unaccompanied by blood etc. 330 The directions are illuminated on uccount of the presence of the Lord. 331-337 His birth gives rise to a flash of light in the three worlds, the dispersion of darkness and the feeling of happiness which is experienced even by the denizens of hells. 338 The directions are also pleased, 339-340 The wind surcharged with scent blows slowly. 341 The fragrant shower. 342 The earth is delighted. 343 The lettle-drum is beaten by the celestials. 344 The shakiog of the seats of the Dokkumāris 345-346 Their joy on coming to know about the birth of the Lord. 347-354 The eight Dikkumāris residing in the nether world approach Narudevā, bow to her and the Lord, and praise them. 355-358 They inform Marudetā who they are and why they bavo como and thus giving her no chance of being afraid of them commence their work. 359-365 This is followed by the arrival of another batch of the eight Dekkumārs, who, too, bow to the Lord and his mother and perform their duty. 366-377 Similar is the case with other four batches each consisting of the eight Dalkumāns residing on the eastern, southern, western and northern Rucaka mountains respectively. 378 Then follows a batch of four Dikkumārzs, which, too, does the needful. 379-383 Then comes another batch of four which cats off the navel cord of the Lord keeping it only 4 fingers in length, buries it in a pit filling it with diamonds etc, and prepares a pitha on it with Dūresā grass 384-385 These four Dikkumáris then construct three plaintain-houses and in their intervals four quadrangles, each having a lion-throne. 386 391 They take the Lord and his mother to the southern quadrangle, apply oil to their body, zub it with unguents and bathe them with water after taking them to the castern quadrangle. They use towels to remove the wetness and anoint them with sandal. 392-393 Then follows the work of clothing and decorating them.

·66 DIGEST OF PADUANANDA 394 396 The Lord and his mother are then taken to the northern quadrangle where sandal wood is burnt and its ashes used as a preservative 397 They then striko two stone balls and wish a long life to the Lord 398-399 Tho acts of preservation, blessing eto, though meaningless in the case of the Lord of the three worlds are however justified as they are the natural outcome of their devotion Moreover the transcendental point of view is useless in case it is not accompanied by the conventional one. 400 402 Tho Lord and his mother are taken to their bed and are attended by the various Dilkumaris who spend their time in singing their merits 403-408 Marudeva 8 splendour on account of the presence of the Lord described 409-410 The sudden resounding of the permanent bells in heavens 411 The shaking of the seats the Indras 412 419 Saudharma feels the shaling becomes excessively angry and takes up the adamant in his hand Consequently the commander in chief addresses his master to pacify him 420 424 Saudharma ponders over this event and comes to realize the birth of the Lord His joy hnows no bounds He gets up from his seat, walks seven or eight steps and bows to the Lord 425 436 He then orders Margameson to inform other gods about the birth of the Lord so he thrice rings the bell known as Sughoşā which leads to the simultaneous resounding of other bells 437 Copeterpation of the gods 438 445 The order of Saudharma consequently explained to them by Nargameshon and their abiding by it 446 448 The Indra orders Palaka to construct & vast vimand which work ho does instantaneously 449 474 Descr ption of this beautiful vimana 475 479 Suudharma assumes another form and takes his seat in the umana along with l is eight queens 480 481 His other attendents occupy the seats assigned to them in this uzmāna 482 485 The eight auspicious signs the canopy, the chouries the flag and the banners described 486 487 The reflections of the Indra and others in walls studded with jowels ctc. 488 490 Description of the Indra and the umanas. 491 494 Tho starting of the imana and its descent 495 500 Seseral gods nro goaded by their wives to accompany the Indra 501 511 Agod 19 advised by 1 is friend to take part in this march 512 515 The vanous motives of gods in joining this procession ·DIGEST OF PÅDMANANDA 67 516-545 The march of the vimānas, and their masters described. 546 Palaka reaches Nandie'vara dvipa. 547-548 Saudharma directs the course of this vimana and goes on diminishing its size. 549 Le arrives at the birth-place of the Lord. 550-551 Description of Pālaka, and other vimūnas as they approach the lying-in-chamber. 552-556 The Indra circumambulates this place, gets down from the timana and bows to the Lord and his mother. 557-564 The Indra extols the mother and informs her why he has come there. 565 Le thon makos her sleep by means of avasvāpini, constructs an image of the Lord and places it by her side. 566-569 The Indra assumes five forms, 570 He requests the Lord to permit him to take Him to the Meru mountain, 571-676 The functions of the five forins described. 577-584 Gods bow to Him, and look at Him with wonder and devotion. 585-594 The Indra goes to Neru; other gods speedily follow him and praise the beauties of the limbs of the Lord. 595-598 The Indra reaches Meru with the Lord in his hands, and takes his seat on the lion-throne placed on atipāndukambala in the Pānduka forest. 599-600 The rest of the Indras experience the shaking of their seats, realize the occasion and become ready to celebrate the festival. 601-604 The march of is'ānendra in the Puspaka vimāna, and his arrival on Meru. 605-612 Tho similar course is followed by other Indras. 613 The shaking of the seats of the lords of the Bhavanapalis and the Pyantarus. 614-620 Cámara comes to know about the birth of the Lord and he, too, reaches deru along with his queens and others. 621-643 Similar is the case with other Indras. All the 64 Indras thus meet together, to celebrate the occasion. 641-646 The pitchers etc., are used for bathing the Lord. 647-649 The bath-ceremony is performed by tho 63 Indrar. 650-670 Is'ānendra takes the Lord in his lap. Saudharma, thereupon performs the bath-ceremony with great devotion and eslogizes Him. 671-574 He then takes the Lord from the lap of idanendra, aguio asgames fise forms and approaches Naruderā, 675-676 He then romores the image of the Lord and the charm operating upon Haruderd and places the Lord by her side.

·DIGEST OF PADDIANANDA 677-680 He puts two garments on the pillow, adorns the Lord with the ear-rings, and supplies tho Lord with a ball to play with. 681-682 He then asks Kubera to furnish the Lord with jorels, gold etc. 683 The Jrmbhakas supply the Lord with all other desirable articles. 684-586 The gods announce to the world the punishment to be meeled out to those who will think of doing any harm to the Lord and his mother. 686 Nectar is injected into the thomb of the Lord. 688 The five wet-nurses. 689 693 Saudharma goes to Nandis'vara along with other Indras, and after celeberating the event for eight days, they return to their abodes. 1-2 Additional verses as usual Caato VII. 1 Eulogy of Lord Rsabha. 2-4 Description of the cessation of night, etc 5 Marudevā's splendoor is enhanced by the company of the Lord. 6 She informs her husband about the birth of the Lord and the consequent arrival of gods at night 7 He is extremely delighted to see the face of the Lord. 8-9 The naming of the Lord as Vrsabha and that of the daughter as Sumangala 10-13 The Lord sucks the thumb and is attended by five apsards with great pleasure. 14-15 Nabhi's filial affection and his happiness, 16-21 Narudera bathes the Lord with the milk of her breasts, as she cannot buchle him. She admits that her greatness 19 due to Him but sees no tray to oblige Him; 80, she takes consolation in Lissing Him. 22 She pays full attention to Him. 23 Mother's affection for the son can hardly be described. 24-85 The delight of the parents arising from Vrşabha's various acts. 26-27 The Lord suchs the thumb many a time and takes part in all activities meant for a child. 28-29 The Indra approaches the Lord with a sugar-cane in bis hand to establish His vama'a 30-33 Secing that the Lord was anxious to have it the Indra hands it over to him and Dames His vams'a as Ikaváku. 34 36 The four atis'ayas of the Lord from bis very birth. 37-39 The Lord falls down at times shule walking but gets up with. out the support of anybody. 40 43 The Lord's sport, His constitution, the symmetry of tho limbs of His body etc., described 44.66 The Lord plays with the celestials.

·DIGEST OF PADNĀXANDL 60 67-68 The Lord's growth and the consequent joy of the three worlds. 69-70 His food and water to drink. 71-73 His attainment of youth. 74-135 Description of His various limbs. 136 His youth and loveliness, an attraction, 137-140 Some of the Indras and gods serve the Lord: 141 A couple comes near & palm-tree while playing, 142-143 The male member is accidently struck by the palm-fruit and dies. 144 He is born in a heaven. 145 His body is dropped in the sea. 146-147 His female companion's state of mind and the protection given to her by her parents who cherished as much affection for her as they would for a gon. But, this comes to an end owing to their death; 80, she aimlessly wanders from one forest to another. 148-170 Her (Sunanda's ) beauty. 171. She is placed under the guardianship of Nabhi who looks upon her as the bride for the Lord, 172 The Lord's marriage with her and Sumangala to take place in near future, 1-2 Additional stanzas as usual, Canto IX 1 Eulogy of Lord Rşabha. 2-9 The Indra approaches the Lord and prays to Him to marry Sumangala and Sunandā. The Lord nods His head and the Indra orders gods to take part in the celebration of the marriage. 10-25 Description of the pandal erected for the marriage. 26-65 Several apsarās are engaged in making the necessary preparations for the the marriage e. g., some are busy in decorating Sunanda and Sumangala. 66-70 The Lord arrives at the marriage-pandal accompanied by the Indra. 71-77 The various activities of the celestial ladies, 78-81 Description of the marriage-ceremony 82 The Lord takes the hands of the two brides in his land. 83-88 The Lord's splendour in their company and their mutual glances etc. 89-93 The celestial women sing marriage-songs, the Lord remaining iadifferent all the while T 4.90 ·70 DIGEST OF PADHĀNANDA > -94-102 The Indra and his wives perform certain functions pertaining to the marriage, to their immense joy. Other gods and godderges dance, clap their bands, etc; and thus, in sbort, fully celebrate this occasion. 103 106 The Lord returns to His abode with His wives, and the Indra, too, retires after taking His leave. 107 The Lord enjoys worldly pleasures, though unwilling to do so. 108-109 The souls of Bāhu apd Pītha enter the womb of Sumangalā, and those of Subāhu and Muhāpitha, that of Sunandā. 110-111 Sumangalā sees 14 dreams, and in due course of time gives birth to a son and a daughter respectively, who are named as Bharata and Brahmi. 112 Sunandā, too, gives birth to a couple, the son being designated as Bahubalin and the daughter as Sundart, 113-114 Later on, Sumangalā gives birth to 100 song, who become mature in age, and add to the beauty of their father. 115-117 The Kalpa-vrkgas cease to yield the desired fruits. Tho couples become slaves of passions and some trapegress the due limits of propriety, 118-122 Soreral couples inform the Lord about this state of affairs, who advises them to appoint a king. Thereupon they request Him to be their monarch; but He, honerer, persuades them to approach His father, who gives his formal consent to elect Him as their king 123 The couples go to fetch water for the coronation-ceremony. 1-2 Additional verses as usual. Canto X 1 Panegyric of Lord Vrsabha. ! The Indra's arrival to perform the coronation-ceremony. 3-17 Description of this ceremony wherein the Lord is adorned with various ornaments by the Indra. 18-19 The couples come in timo with water but seeing the Lord beautifully dressed and adorned, pour water on His feet. 20 The Indra orders Kubera to construct a city and namo it ab Vinita. 21 Dimensions of this city, 22 It is also named as Ayodhyā. 23-39 Description of this city—its jewel-studded buildings, banners, Wells, shops, roads and realihy citizens 40 The Lord commences to gorero the city, and thus becomes the first ruler in this at asarpini. 41-49 He appoints ministers, and selects men fit for doing the work of an army, cavalry, charioteers, foot-soldiers, archers and others, ·DIGEST OF PADIĀNANDA 71 50 51 The disappearance of the Kalpa-vrksas. 52 The people are thereby compelled to eat bulbous roots and fruits to sustain their life. 53 Rico, gram etc., become available on account of the fertility of the land. 54-60 The people fail to digest this raw corul So the Lord suggests various methods as alternatives to be adopted before eating it. 61 A forest-conflagration. 62-65 The people run wild to catch it and are on the contrary scorched in their fruitless attempt; so they bescoch the Lord to save them 66-69 He advises them to cook the corn with the aid of fire; but the ignorant people fail to do so. 70-71 The Lord thereupon prepares earthen vessels for them and *gives them the necessary direction for cooking their food. 72 This gives rise to the profession of potters. 73-75 The Lord teaches the five s'ilpas with their various subdivisions, asks the people to be agriculturists, traders, etc., for their maintenance, and explains to them the use of the four means of success. 76-77 He teaches 72 arts to Bharatu who imparts knowledge about them to his brothers. 78-79 Bahubalin is taught the characteristics of men, womon, elephants, etc, and Brahmi, the 18 sorts of alphabet and Sundari, numbers 80-82 The fixing up of various measurements, the settling up of disputes, etc. 83 Beginning of the sense of 'neum'. 84-89 The Lord points out several worldly fanctions and divides the human beings in four classes. 90-94 The people act up to the discipline of the Lord. This as it were causes raip. 95-108 Description of the fertility of the land, the desirable nourishment of coys, chastity, absence of diseases and calamities, and enjoyment of happiness, 109-121 The beautiful government and the good condact of the subjects and the longevity of their life-period are referred to. 122 The advantages of the company of the good. 123-126 The excellent qualities of the Lord. 127 The enviable condition of the people 1-2 Additional Ferses as usual.

·72 DIGEST OF PADUĀNANDA Canto XI. 1 Ealogy of Lord Vrsabha ? The six 80asong scrvo the Lord. 3-17 Description of the cornal season. 18-25 Description of the summer, 20-39 Description of the rainy season. 40-50 Description of the autumn. 51-60 Description of tho winter. 61-70 Description of S'ia'ira. 71-74 The agreeableness of the seasons and the planets. 75 The bearable heat even in summer, 76 The cool raya of the moon. 77 Absence of hurricano eto. 78-79 Nothing undesirable exista in the kingdom of the Lord. 86 The period of His rule. 87 The unique situation of the Lord. 1.2 Additional stanzas as usual, Canto XII. 1 Praise of Lord Vrsabha 2-35 Description of the Spring, and indulgence of the people in the festival pertaining to it. 36-48 The Lord realizes the happiness enjoyed by him in the anuttara vimāna, ponders over the nature of the worldly objects and becomes indifferent to them. 49-54 The Lokāntikas approach the Lord, beseech Him to establish the tirtha and return to their abode. 55-56 The Lord calls His eldest son Bharato along with others and informs him that he should now rule over the subjects. 57-67 Bharata shows his unwillingness to do so. 68-70 The Lord explains to him the necessity of a raler and orders him to take up the responsibility. 71-72 He obeys Bis order and takes bis seat on the throne. 73-77 His coronation and his consequent grandeour. 78 The Lord divides the kingdom amongst his song and commences to give donation for 8 year. 79-86 The sum-total of His charity eta 87-92 The Indra approaches the Lord, sprinkles water on Him, makes Him wear celestial garments, anoints Him with sandal and gets the palanquin ready.

·DIGEST OF PADMANANDA 78 93-95 The Lord takes His scat in this palanquin shouldered by men and gods. 96-100 Description of the activities of the various Indras. 101-102 The Lord is surrounded by the human as well as the celestial beinga on His way, some of whom play on musical instruments. 103-128 Eagerness of the people to seo 'Kim and the various waya adopted by them to satisfy their keen desire. 129.142 Description of the procession etc. 143 The Lord reaches the Siddhartha garden. 144-147 He descends from the palanquin, resorts to Asoka trea and removes the ornaments from His body. 148 The Indra places two celestial garments on His sboulder. 149 The constellation at the time of the Lord's dikşā. 150 He pulls off His hair which the Indra takes up in his garments 151-154 The Lord is about to remove the remaining hair when the Indra beseeches Him not to pluck them off; the Lord grants his request. 155-156 The Indra goes to Køīrodadhi to drop the hair therein, and on his return asks the people to observe complete silence. 157-158 The Lord takes the vow of refraining from doing any wicked act, observes two fusts and thus renounces the world. 159-160 This event makes denizens of hells happy and the world illuminated. 161 The Lord is endowed with the fourth type of knowledge. 162 Kaccha, Mahākaccha and other kings, too, renounce the world owing to their devotion for the Lord. 163 The Indras go to Nandis vara dvipa to celebrate the occasion whence they return to their places, 164 Bharata and others return to their abodes. 165 The Lord practises perance. 1-2 Additional verses as usual. Canto XIII 1-2 Eluogy of Lord Vrsabha. 3 The Lord goes from one place to another on footer 4-8 He could not break the fast as He could not get the right sort of food, the ignorant people offeripy Him horses, elephants, brides, jewels etc, which were useless to Him. 1 Mostly in the beginning of overy anto, tko poot describes the hair. For the sake of comparison of sack descriptions the reader is referred to Rabka-luntala-carpana pancarins'atilā composed by Sri Fibudhaprabha ·74 DIGEST OF PADMANANDA 9-84 He does not mind the difficulties, goes on observing fast after fast, resorts to silence, passes sleepless nights etc So Ll18 colleagues are very much handicapped; and to find out the solution, they approach Kaccha and Mahālaccha and seek their advico. 35-39 They inform them about their incapability to understand the motive of the Lord. 40-41 Thereupon all of them settle down on the banks of the Ganges and lead the life of a tāpasa. 42-77 Nami, the son of Karcha, and Vinami, the son of Mahālaccha pass by this place. They are wonderstruck to see their fathers in such a condition, and ask them to explain this situation, which they do to their Batisfaction. Thereupon they approach the Lord and request Hin to favour them with a piece of land But He remains silent, so they pass their days in rendering Him the best service possible, and they daily pray to Him for giving them a piece of land. 78 97 Dharana comes with his family to low to the Lord and finds them in this condition. So be addresses them, and they respectfully reply to him. 98-140 Dharana admits that the arguments advanced by Nami and Vinami aro tengonable. All the same, ho advises them to servo Dharata, the son of the Lord. They show their unwillingness to do so and express their firm determination to serie only one master vize the Lord Reabha. Dharana is very much pleased with them and praises their devotion etc. Ho explains to them who he is, gives them 48000 radyās and Informs them to go to the Vartādhya mountain and gorern that province. They, then construct a vimāna, take their seat in it and approach their fathers to show them the fruit of their devotion to tho Lord. Theroafter they go to Bharata, show him their prorregg, and accompanied by their relations and others, they go to Vautādhya, 141-151 Description of their march. 152-153 Nami constructs 50 cities and resides in Ratnanupūra. atrawila, a city in the middle of them. 151-155 Vinami similarly constracis 60 cities and stage in the city named Gaganarallabha. 156-158 Description of the cities ele 169 dami and Finami adore the images of the Lord in their cities. 160-165 Dharana marns them not to abuse their erdyās and returns to his abode. 166.172 The 16 tidyås etc, 173 170 Nami and Finams disides these vidyās amongst themselves, They do not forget to worship the idol of the Lord and enjoy marvellons Port# of plesnare ·DIGEST OF PADMANANDA 75 177-184 Their various activities, 185-189 The severe penance of Kaccha and Nahākaccha and the Lord's going from one place to another-even entering the ancirya countries, 190-193 The prowess of austerity, 194 The Lord has to remain without food for a year. This causes great anxiety to gods; but the Lord is not at all dejected. 195-202 He ponders over the necessity of food and with the desire of begging alms, he goes to Gajapura ( Hastinapura ). 203 206 Description of the dreams seen by Sreyānisa, a grandson of Bahubalin as well as by Subuddhi and Somayas'as, the father of Sreyānicode. 207 They meet together but fail to make out the significance of their dreams, 208 The Lord enters Hastinapura for getting the right kind of food. 209-231 The people are extremely delighted to see Him and offer Him various things which He cannot accept He observes silence and continues to go from one house to another to the extreme disappointment of the owners, who fail to realize the situation, 232-261 S'reyāmsa hears the uproar of the people and asks the staffbenrer the cause of this which he narrates to his satisfaction. He then runs tow ırds the Lord, bows to Him most respectfully, and continuously looks at Him; and being reminded of his previous birth, he recognizes IIim as closely connected with him for the last vine births, considers himself blessed to see that He has come down to his residešice, and thinks of offering to Him the right sort of food. 262-273 In the meantime some one brings pots containing juice of sugar-canes. S'reyānsa offers this juice to the Lord which He receives in Bis cavity. Due to His prowess, not a drop falls on the ground. He then breaks his yearly fast. 274-278 The five divyas are performed by the celestials in connection with this event. 279 The day on which the Lord breaks his yearly fast is observed as a parvan. 280 296 Charity is thus first practised by S'royānisu, for which gods congratulate him and then return to their ubodes. 297-316 The news of the breaking of the yearly fast reaches rarious Even Kaccha and other såpasas come to know about it and so tbey approrch S'reyansa and praise bin. They ask him the question why tho Lord did not accept jewels, horses etc., 10 whici Sreyamsa gives & satisfactory reply. They theredpop ask lijm how he got this buowledge He answtra that it is due to his játzsmarana. 317-325 Significance of the three dreams is now realized, and the pcople are delighted yith this incident eara ·76 DIGEST OF PADUANANDA 326 The Lord leaves the residence of Sreyāmea and goes elsewhere. 327-330 Sreyâmsa constructs a pitha of jowels where the Lord broke bis yearly fast and worbips it The people ask him what it is and he gives a reply. In course of time, it became a sthāpanā of āditya-pitha. 331-340 The Lord reaches Taksas'ilā, the city of Bahubalin, to whom the news is conveyed by a servant. The city is willingly decorated by the citizens. 341 Bahubalin thinks of going to the Lord next day in the morning. 842-345 Tho night passes away and the sun rises. 346 The Lord goes away elsewhere. 347-366 Bāhubalin takes his bath, adorns his body, dresses up, rides on en elephant, is attended by his wives and others and then starts to see the Lord. 367-373 He comes up near the garden where the Lord had temporarily put up, descends from the elephant, leaves aside his umbrella etc., and enters the garden. But he is extremely disappointed not to find the Lord there, so, he asks the gardeners where and when the Lord has gone and they give him a reply. 374-387 He is moved to tears and be laments and blames hitcself, 888-110 The minister tries to pacify him by pointing him out the pitiable condition of those children whose fathers die before they attain maturity. He informs him bow lucky he has been in having the Lord as his father who brought him up, got him married and gave him a kingdom. The Lord, of course at present has some higher object in view and that is why He practises penance He advises him to worship the foot-prints of the Lord, which he doog most willingly. His wives and others do the same. 411-415 Wo tungtracis i dharma-cabra in tbat place so that the foot.prints may not be defiled. He worships it and then returns to bis city. 416-419 The Lord singly goes from one place to another, practises ponance and puts up with all sorts of trouble and turmoil 420-428 Acts of devotion are performed by various persons. : 427.452 The Lord goes from one country to another and even enters the anarya conntries, wherein, too, he easily overcomes difficulties. He goes on practising pedance, is stcady in His meditation, tries to be entirely free from attachment and asorsion and attaios equanimity of mind. 453-454 The Lord comes up to Purimatdla city, goes to a forest, and updor a lanyar tree takes up the posturo of meditation nlong with the observance of fasts for three days. 1 ·DIGEST OF PADMANANDA 455-456 Description of bis posture.' 457-467 He goes from the 7th stage of development to the eighth and 80 on till he reaches the 12th. He then succeeds in destroying all the ghāti-karmans and attains omniscience etc. 468-469 Description of the atmosphere at the time of this great epoch-making event 1-2 Additional stanzas as usual. Canto XIV. 1 Eulogy of Lord Vrsabha. 2 Shaking of the seats of the Indras. 3 Ringing of the bells serves as a signal to the celestials to approach their master. 4-16 Description of the elephant of Saudharna ridden by him along with his attendants. 17-18 Like Palaka, this elephant goes on decreasing his dimensions and approaches the Lord. Other Indrus, too, arrive there. 19-20 Removal of dust from the ground to be used for samavasarana and sprinkling of water on it. 21-61 Description of the samavasarana. 62 The Lord starts for the samarasarana. 62-83 Eulogy of the Lord by the celestials. 84-85 The Lord enters the samarasarana and sits on the liou-throne, facing the east. 86-87 The Vyantaras construct the three idols of the Lord in the other three directions which exactly resemble the original. 88-90 The bhamandalı or the orb of light, the beatiog of the kettle-drums and boisting of fage and bappers described. 91-92 In the silver rampart, there were vehicles, in the golden one, the beasts and birds, and in the jewelled one, the twolve sabhas 93-97 The locations of these sabras etc. 98-100 Observance of modesty and absonce of malice and pain etc., in the samavasarana 101 Thousands of living beings come to and go from the same Va&atana. 102 Saudharmendra commences to sing the merits of the Lord, 103-110 The hymn of the Lord by Saudharma. 111 He then takes his Beata 112 Bharata goes to Ayodhyā to bow to bis grand-mother Marudeva 113-135 On his bowing to ber, she gives him a blessing. He inquires about her health. She says she is very much icted owing to her boa ·78 DIGEST OF PADMANANDA having forsakon her. She then laments, sheds tears, and blames his son for this indifference. 136-145 Bharata consoles her. 146-148 In the meanwhile Yamaka and S'amaka approach Bharata, the former congratulating him by informing that the Lord has attained omniscience and the latter by informing him about the appearance of & disc in his arsenal 149-151 Bharata ponders over these events and is in a dilemma AS to which he should celebrate first. But, he soon decides to celebrate the former event He then requests Narudovā to ride on an elephant and accompany him to see the splendour of the Lord. 152 Bharata and Marudera start for the samavasarana. 153-163 Bharata informs his grand-mother what the flag, ramparts, rush of the people, the charming sound etc, signify. She is moved by this, and tears of joy gusli forth from ber eyes and the occular disease consequently disappears. She now realizes the splendour of her son and is extremely delighted. She attains omniscience soon followed by balvation. 164 Narudevā is the first individual to attain the status of final emancipation in this aragarpent. The celestials drop her body in the Xpīrasāgara after worshipping it 165 From that day the worship of the dead begins 166 Bharata's state of mind. 167-182 He enters the samarasarana, bows to the Lord, extols His merits and takes bis ecat. 183-192 The prowess of the Lord. 193 The audience is extremely eager to hear the sermon. 194-245 The Lord delivers the sermon, which captivates the heart of Rsabhasena, a son of Bharata. Ho requests the Lord to ndmit him to the holy order of monks. 246-253 The Lord complies with his request Several other sons and grandsong of Bharata renounce the world. Out of them, Marici does 80 on seeing the Lord being worshipped eren by the Indras. Brāhmt, too, tales dikoda Sundart is howerer not allowed to do so by Bharatch So she becomes the first s'rātskā. Bharata takes up the vows of a house-holder. Some strain right faith, and some renounce the world e. g., the Tāpasas except Kaccha and Mahākaccha. 254-255 The four-fold sangho 256-258 Composition of the dvădas'āngi. 259-262 The Lord drops powder on the heads of His apostles. The other human beings as well as gods do the same, 203 Fragrance of the powder, ·DIGEST OF PÀDUĀNANDÀ 264-266 The Lord once more takes His seat and delivers a sermon, which His apostles listen to, with full attention. 267-274 Oblation consisting of rice is brought near the Lord and is thrown upwards. Gods and othors take a part of it. 275 This oblation removes diseases, and stops the entry of diseases for six months. 276.277 The Lord gets up from His seat, leaves that place and retires to the devacchanda. 278 The sermon is then delivered by His apostle. This being completed, all bow to the Lord and go homo. 279-283 Description of Gomukha and Apraticakrā. 284-285 The Lord goes elsewhere. 286-295 His 34 atis'ay18 or excellences. 296-306 The 35 qualities of His speech 307 The eight prātihāryas. 308 The Lord's splendour and grandeour are enhanced by the atis'ayas etc. 309-310 Absence of 18 faults in the Lord. 311 The praise of the Lord, 1-2 Additional verses as usual. Canto XV. 1 Eulogy of Lord Vrsabha. 2-12 Bharata returns to Vinitā, salutes the disc, cleanses it, bathes it etc., and celebrates a great festival for eight days. 13 The subjects, too, bow to the disc. 14-19 With a view to conquer the six khandas, Bharata takes his bath, anoints his body, eta 20-36 Description of his routine and that of bis march along with the disc and other ratnas. 37 Bharata follows the disc. 38-39 Favourable omens. 40 The uneren ground is made even. 41-42 Neighing of horses, etc 43-45 The luminous disc stops after going one yojana within a day. 46 Bharata goes on ranquishing various rulers on his track and Teaches the southern bank of the Groges 47-61 Description of this bank and that of the eastern 50l. 62-70 With the desire of subduing the ruler of Magadha, Bharata encamps there, observes three fasts, and on the fourth day discharges án arroty which reaches the assembly of this ligadhādhipati.

·80 DIGEST OF PADHĀNANDA 71-99 He becomes excessively angry on seeing this artow. Ho gets up from his seat and draws out his sword. His courtiers, too, prepare themselves for a fight. In the meanwhile, the minister reads the letters on the arrow. He realizes the situation and pacifies his master as well as others by informing them that this arrow is sent by Bharata, the eldest son of the Lord, who is destined to be a paramount king, So Magadhendra approaches Bharata with that arrow, and presents to him jowels, etc., after praising his merits. He is well treated by Bharata who then takes his bath and breakfast, and celebrates the event for eight days! 100-101 The disc again starts and reaches the Varadama tirtha. 102-113 Bharata reaches the shore of the southern sea, observes three fasts, and on the fourth day he discbarges an arrow towards the ruler of Varadāma tirtha. He becomes enraged at this; but on reading the letters on the arrow, becomes cool, and approaches Bharata with presents and praises him. 114-116 Dharata accepts the presents, returns to his camp, takes his bath and breakfast and celebrates this occasion. 116-131 The disc then goes towards Prabāsa tirtha. Bharata reaches this tirtha and conquers its ruler who, too, gives him presents which he accepts. This occasion is then celebrated for eight days. 132-145 Bharata then starts once more and reaches the southern bank of the river Sindhu. He observes three fasts with a view to conquer the presiding deity and succeeds in his attempt, the deity giving bim a number of presents, which he accepts. On this occasion being celebrated, the disc movp9 towards the Vaitadhya mountain. Bharata observes three fasts etc., as before and conquers the presiding deity, whose presents he accepts and in whose honour he celebrates the occasion. 146-150 The disc then starts for the cave known as Tamisrā, Bharata and his army following it. On reaching it Bharala acts as before in connection with Kolamāla, the presiding deity. 151-164 Susand, the commandar-in-chief is sent by Bharata to conquer the misküla of the Sindhu. He succeeds in this attempt, so bis lord honours bim. 165-166 Bharata stays there for a few days, and orders Suşena to open the doors of Tamisrā, 167-173 Description of the activities of Suşena, till the doors arc opened. 174 The tremendous noiss is generated, when the doors of Tamisra are opened. 176-194 Description of Bharata's passing through this cavo along with bis arms, and his reaching the territory of the powerful Kirālas. 195-200 Unusual events boding calamities to tho Kirälas take place.

·DIGEST OF PADMANANDA 81 201-211 Description of the battle between the Kiratas and the army of Bharata. 212-213 Seeing that the army is leaving the battle-field, Supena girds up his loing, rides on a horse and takes an active part in the fight. 214-227 Description of the horrible war. 228-247 Description of Suşena's Jiorse and that of big sword. 248-250 With this sword he soon succeeds in subduing the Kirátas. He then approaches Bharata. 251-267 The Kirālas who had fled away from the battle-field pray to dleghamukhas, their family-deities, who try to barass tho army of Bharata for seven days; but seeing that their attempt was fruitless thoy advise the Kirātas to serve Bharata. They thereupon approach bim and offer bim various presents. 268-269 Susena then starts for conquering the northern nişkiila of the Sindhr. Ho accomplishes this work and returns. 270 Bharata stays here for a number of days. 1-2 Additional verses as usual. Canto XVI. 1 Praise of the first Jina. 2-3 The disc marches towards the mount Kpudrahima. Bharata follows it and encamps on its southern ridge. 4-14 Bharata conquers the presidiog deity of this mountain tpbo offers him presents and admits him as his mastor. 15-17 Bharata then goes to the mount Reabhakata, engraves his name on it and returns to take tus break-fast. 18-23 He then leaves this place for the northern ridgo of this mountain and encamps there. 24-25 "Bharata discharges an arrowy towards Nami and Vinams, which gives them & cause for resentment, 26-37 Their preparation for a fight. 38-43 Surrounded by their followers, they come to Bharata and blame him for his misbehaviour, 44-45 Then ensues a battle between them and Bharala in lich the latter succeeds after a continuong fight for twelve years. 46-51 Nami and Vinami bow to Bharata, praise bis Talour, and acknowledge themselves as his servants. 52 Vinami offers his danghter Subliadrā, the stri-raina to Bharata. 53-79 Description of Subhadrâ's lovely limbs etc. 80 Bharata accepts Subhadru as his wife. Si Nami gives him a quaber of jewels.

·82 DIGEST OF PADHĀNANDA ܐܝ 82 Both Nami and Vinami renounco the world. 83-84 The disc starts and reaches the bank of the Ganges, where Bharata encamps with his army. 85 Susena returns after conquering the northern nishüta of the Ganges. 86 Bharata conquers Gangādeut, tyho gives him presente. 87-95 She falls in love with him. He then complies with her request of satisfying her carnal desires and remains in her company for one "thousand years. - 96-98 He then starts for Khandaprapūtā, reaches this cave and conquers Nātyamāla and celebrates the occasion for eight days. 99 Susena opens the doors of this care 100-107 Bharata along with his army crosses this cave and encamps on the western bank of the Ganges, where he gets nine nidhis. 108-114 Description of these nidhis and that of their presiding deities, who request Bharata to enjoy all sorts of pleasure at will. 115 This occasion, too, is celebrated for eight days. 116 Susena conquers the southern niskūša of the Ganges. 117 Bharata stays here for some time. 118 The disc now starts for Vinītä. 119-121 Bharata reaches the skirts of this city after spending 60000 cyears în conquering the six khandas, 122-132 Description of this city decorated in honour of Bharata. 133 Bharata desires to enter this city; 80 ho rides on an elephant 134-156 Description of his pompous entrance into the city and that of his reception. 157-159 Bharata enters his palace. 100-185 "His coronation-ceremony 09 & paramount sovereign. 186-201 Description of his riches, etc. 202-203 At the end of the ceremony. Bharata remembers his relations and calls them in his presence. 204-211 He finds Sundari extremely emaciated; so he becomes excessively angry and rebukes his servants, who respectfully inform him why she is so much reduced 212-218 Bharata inquires of Sundarī if she is even now anxious to renounce the world, to which she replies in the affirmative. So be praises her nad regrets that he is a ela c to passions, though the life is shoit, and the body impuro and perishable 219 Sundari is very much delighted to learn that she is allowed to reconoce the world ·DIGEST OF PADMANANDA 83 1 220-224 In tho meanwhile the Lord arrives at the mount Agtāpada, Bharata boon comes to know about this and informs Sundari accordingly. :- 225-230 Sundari's preparation for renunciation and her going to the Lord along with Bharata and her other relations. 231-232 She as well as Bharata bow to the Lord. 233-241 Bharata praises the Lord and takes his seat. 242-248 Thereafter Sundari extols the merits of the Lord and beseeches Him to admit ber to His holy order. 249-250 The Lord complies with her request. Thereupon she takes her seat amongst the sādhvīs. 251 Bharata returns to Ayodhyā, after the sermon is over. 252-259 He then sends messengers to his 98 brothers asking them to gerve him or to be rcady to fight. They find it difficult to come to any decision, so they approach the Lord for His advice. 260-279 The Lord explains to them the uselessness of the world; 80 thoy renounce the world. 280-281 The messengers Darrate this event to Bharata who confiscates their kingdoms 1-2 Additional verses as usual. Canto XVII. 1 Eulogy of Lord Vrsabha. 2-4 Srsena informs Bharata that the disc does not enter the city as if some body 15 still left out to be conquered. 5-18 Bharata is reminded by the minister that his younger brother Bahubalin who is extremely powerful is left out to bo vanquished. Ho then goads him to subdue him. 19-24 Bharata is non-plussed; for, he is neither prepared to see that the disc should remain outside the city nor he is ready to fight with his younger brother. 25-29 The minister shows Bharata the way out of this difficulty which he approves of. 30-31 He sends Sulega as a messenger to Bahubalin 32-33 After going through several cities etc., he reaches Bahali, the country governed by Bahubalini 34-40 Description of this country and that of Suvega's arrival at Taksas'ilā. 41-48 He approaches Bāhubalin and bowe to him, who inquires of him if Bharata and others are happy. 49-74 The messenger gives a reply and points out Farious reasons 29 to why he should serve Bhurata. 75-101 Bāhubalin nullifies all arguments of bis. Thereafter he leavęs the assembly, on his being so directed by the courtiers. 2 2 ·84 DIGEST OP PADMANANDA - 102 Tho messenger informs Bharata about tho roply given by Bahubalin, whereupon ho decides to fight with bim. 103-161 Description of his march along with the army consisting of rulers and others. 102-171 Sooing that Bharata has como up, Bühubalin, too, marches with his army and encamps within a reasonable distanco from the camp of Bharata. 172 Both aro anxious for a battle. 178-175 Bahubalin appoints his son Simharatha as the commanderin-chief, and gives advice to his followers as to how they should behave. 176-186 Bharata, too, advises his followers and informs them how powerful his younger brother is. 187 Both the armies anxiously pass the night 188-199 At day-brcak, on being instructed by their relations in various ways soldiers enter the battle-field. 200-220 Both Bharata and Bahubalin ride on clephants and go to the battle-field where a terrible fight takes place. 221-238 Fearing that this war will lead to the destruction of all human beings, gods prevent the soldiers from fighting and approach Bharata whom they request to give up the fight. 239-246 Bharata informs the gods why he has waged a war. Thereupon they understand the situation, decide to approach Bahubalin, and before starting request Bharata to give up this terrible fight and resort to other peaceful ways of fighting in case Bahubalin satisfies them as to why he is engaged in a contest. 247-252 Gods goe Bahubalin and persuade him to give up the fight.. 253-266 Bahubalin give replies to their arguments. 267-272 Gods are pleased with the reply and succeed in persuading him from refraining from a bloody war. Thereupon they retire. 273 Both the armies are ordered not to fight. 274-276 The followers of Bharata dislike the idea of a duel, since they consider Bāhubalin more powerful than Bharata. 277-278 Bharata informa them that their misgiring is due to their being uuaware of his strength. 279-287 Tie then shows them the strength of his arms; so they are pleased. Thereafter lie rides on an elephant and enters the battle-field. 288-291 There takes place dristi-yuddha botween him and Bahubalin in which the latter gains victory, 202-304 Bahubalin gires a challenge to Bharata, to defeat him in roaring. Hereio, too, Bharata is vanquished. 305-368 Then follows a bhuja-yuddha in which Bahubalin lifts up Bharata and throws him uprards. But fearing that he would die on ·DIGEST OF PADMANANDA 85 account of the fall, he holds him up when he falls. So the gods drop flowers upon him Then follows boxing and a fight with maces, but even then Bharata fails to win his younger brother So he takes up the disc, and befare directiog it against his brother he adyıses him to yield, but the latter does not do so, consequently the dise 19 thrown against him though not permissible, but it only circumambulates and returns Bahubalın blames bım for bis impropriety, and lifts up his hand to strike him with a fist. But, he fears that thereby his elder brother will be killed, so he gives up the idea of fighting decides to renounce the world requests Bharata to forgive his misbehaviour and pulls off his hair, whereupon gods drop flowers upon him 369-370 He, then thunks of approaching his father after attaining omniscience so that he may not have to bow to his younger brothers. He thereupon practises meditation there and then 371 379 Bharata bows to him, and praises him, all the while censuring himself He then appoints Bahubalın 8 800 Somayas as as the ruler in place of his father and returns to Ayodhya 380-395 Description of Bahubalın 8 concentration of mind and that of his complete disregard for his body 396 399 After a year bis sisters Brahmi and Sundarz approach bim, inform him that he cannot attain omniscience as he is riding on an elephant and retire 400 407 This causes him to examine himself with the result that he becomes conscious of his pride He blames himself for this and with humility he makes his up mind to go to his younger brothers with a view to boy to them As soon as he lifts up his leg to do so he attains omp1science He then approaches his father and takes bis Beat amongst the omnisciente 1-2 Additional verges as usual Canto XVIII. 1 Eulogy of the first Jona 2 27 Bharata s son Narıcz who had renounced the world finds it At extromely difficult to abide by the rules of discipline meant for saints. So be the same time he is not prepared to lead the life of a householder selects a midway between these two extremes, changes his attire, etc, accordingly, and accompanies the Lord in his tour 28 31 Seeing the change in his dress etc., people approach kuma and ask him about the true nature of dharma which lie does not fail to depict. 32 49 After some time he becomes all, but none of his colleagacs attend him, He thereupon thinks of getting a pupil of possible. He comes across ruch nn iadnidual, ubo fails to appreciate the dharnki a प भू १२ ·86 DIGEST OP PADMANANDA propounded by the Lord and who is pleased to follow in his foot-steps. This act is approved of by him, but for this he is obliged to pay a very benvy price viz., he has to undergo metem psychosis for a very big number of years. 50 The origin of the line of recluses. 51-53 In course of time the Lord reaches Aộtāpada. The Indra comes to know of this, so he approaches the Lord, and bors to him. 54-61 Bharata is informed about the arrival of tho Lord; 80, he, too, goes to Astāpada, with his army etc. He makes obeisance to the Lord and listens to His sermon. 62-76 Bharata sees his younger brothers there. This makes him find fault with himself for having deprived them of their kingdoms. He now thinks of providing them with all facilities. Therefore be prays to the Lord to permit him to invite his younger brothers to share all sorts of enjoyment. 77-90 The Lord informs bim that this is not desirablo; 60 Bharata is disappointed. He then thinks of supplying food to his brothers; but the Lord debars him from doing so. He then requests other saints to partake of the food but this desire of his, too, is not being fulfilled. So he is completely non-plussed. The Indra thereupon requests the Lord to explain the nature of avagrahas. The Lord complies with his request. 91-94 Bharata fails to decide hot be slould utilize food etc, but his difficulty is solved in the end. 95-102 Description of the lustre of the body of thc Indra. 103-104 The Indra bors to the Lord and returns to his abode. So does Bharata. 105-106 On reaching Vinita, Bharata celebrates for eight days the occasion of his being shown by the Indra his finger. This gives rise to Indrotsart. 107 The Lord goes elsewhere. 108-116 Bharata calls the S'rāvalas in his presence, informs them that he will provide them with food if they give up the profession of an agriculturist, etc., and promise to devote their timo in acquiring koon ledge etc, and in reciting a particular line in his presenco. They act op to his Buggestions with the result that Bharata gets a chance for self-examination. 117-121 In course of time cooks complain that tho Jainas ns well as non-Jainas come to take meals; eo an examination is held crery six months to find out the pretenders. 122 Bharala composos tho four Vedas. 123.126 The descendents of Bharata.

·DIGEST OF PADMĀNANDA 87 127 Bharata passes his time in giving charity to the Jainas. 128-129 The Lord once more puts up on the mount Astapada and Welvers & sermon 130-135 Bharata comes to know about this, approaches the Lord, end listens to His sermon In the end he asks a question to the Lord as to how many Jinas and Cakravarlins will flourish herefter 136 154 On the Lord replying to this question he requests Him to inform him if any one out of those who had assembled there will be & Jina The Lord tells him that his son Marc will be the last Jina Ho thon approaches him, bows to him as he is to be a Jona in future, and returns to his palace Marici gets puffed up with pride on realiziog the unique glory of bis famıly He thereby amalgamatos mica gotra karman 155-162 The Lord goes to the mount S'atrunjaya and delivers a sermou there. He then goes elsewhere asking Pundarila to stay thero with a kotz of saints as all of them were about to attain liberation 163-174 Pundarıka obeys the order and along with his associates ho performs Samles'ană etc In course of time all attain omalecience and finally salvation 175 Colebration of this occasion 176 179 The mount Satruñgaya becomes the first tirtha Bharata builds a temple on this mountain and installs the images of the Lord and Pundarzka. 180 The Lord goes from one place to another showing the right path to the misguided 181-186 The parwāra of the Lord 187-189 The Lord goes to Astapada and practises penance 190-204 On receiving this news Bharata arrives here and takes him Reat near tho Lord after bowing to Him 205 207 The seats of the Indras begin to shake, they become conscious of the fact that the Lord will soon attaio final emancipation, and hence they immediately approach Him. 208 212 The Lord s liberation along with other saints 213 This event causes happiness even to the hellish beings. 214-218 This eternal separation of the Lord makes Hug aon Bharata faint The Indra, gods and Bharata weep aloud. 219 223 Bharata's lamentation and the Indra's consolation to him 224-235 The fuperal-ceremony 236-239 The Lord s jawa eta, aro takoa possession of by Sakra and others.

·88 DIGEST OF PADMANANDA 3 240-242 The Indras then go to „Nandis'vara dvipa, celebrate the ogcasion, return to heavens, and worship the jaws in their possession. 243-256 Description of the temple erected by Bharata in tho place where the cromation took place. 257-274 After installing the idols of the Jinas in this temple Bharata goes to Ayodhyā, enters his palace and passes his days in sorrow. So the ministers console him and make him take part in the administration of the country. 275-276 He governa the subjects well; so they are pleased with him. 277-278 He enjoys various sorts of pleasure for a number of years, 279-281 He enters ādars'a-bhavana. 282-306 On looking at his body decorated with various omaments, he finds one of the fingers unadorned and consequently less attractive. This leads him to take off the ornaments from the various limbs of his body. This being done he realizes the true nature of the body whereby lie soon attaius omniscience. 307-310 Thereupon the Indra approaches him, supplies him with a rajoharana etc., and bows to him. 311 Soveral other kings renounce the world. 312-313 The Indra appoints Adityayas'us as the successor of Bharata, who goes from one place to another, illuminating the hearts of the bhavyas. 314-315 Bharata goes to Astăpada, practises penance and attains Balvation. 316-320 Description of the various stages he passed through 321 Bharata's final emancipation for evor. 1-2 Additional verses as usual. Canto XIX. 1-38 Description of tho spiritual predecessors of the author, 39-59 The genealogy of Padmah 60-61 Composition of the Padmānanda mahakāvyan 62 The author wishes that this composition may remain in tact for erer. 1 A blessing to Padma ·विषयसूचिः। प्रथमः सर्गः १ मेघवर्णनम् विषयः पृष्ठाकः विषयः पृष्ठाङ्कः धनसार्थवाहस्य वसन्तपुरचल. चतुर्विशतिजिनवरवन्दनपूर्वक नोपक्रमः मङ्गलाचरणम् १ वसन्तपुरमार्गे प्रीप्मवर्णनम् स्वगुरुपरम्परावर्णनम् २२ श्रीराशिलसूरीणां श्रावकार्यनया सार्थवाहस्योपालम्मः २३ श्रावणम् ५ धनस्य पश्चात्तापः २४ पामविवंशावली ५ श्रीधर्मघोपैः सान्त्वनम् २६ श्रीअमरचन्द्रसूरिभ्यो जिनचरित. घृतस्य दानम् २७ कृतयेऽभ्यर्थना ६ श्रीधर्मघोपसूरीणामुपदेशः २८ त्रिपटिशलाकापुरुपाणां नामानि ७ धर्मस्य महिमा २८ तत्रादौ चतुर्विशतिजिननामानि धर्मस्य चातुर्वियम् २९ द्वादशचक्रिनामानि च ७/दानस्य त्रैविध्यम् २९ नववटरामनामानि जीवादिखरूपम् नववासुदेवप्रतियासुदेवनामानि पर्याप्तिप्रपञ्चनम् उपकारकस्मृतिः एकेन्द्रियादीनां परिचयः कलिकालसर्वज्ञधीहेमचन्द्रसूर्येनुकृतिः धर्मोपष्टम्भदानस्य चतुर्विशतिजिनप्राच्यभवाः पञ्चविधता श्राद्धानां द्वादश व्रतानि द्वितीयः सर्गः परिग्रहस्य नवविधत्वम् उपक्रमः १४ अङ्गारकजीविका दिकर्मदानानां जम्बूद्वीपस्य वर्णनम् स्वरूपम् क्षितिप्रतिष्ठनगरवर्णनम् १५ सम्यक्त्वस्य लिङ्गपञ्चकम् ऋषभदेवस्य प्रथमे भवे सर्वविरतिः धनसार्थवाहत्वम् १५/धर्मस्य प्राप्स्यनन्तरं धनस्याटवीलचन. श्रीधर्मघोषसूरीणां समागमः १७ पूर्विका स्वगृहप्राप्तिः सूरीणां सम्भाषणम् १७ द्वितीयो युगलिकमवः ४१ सहकारमहिमा १८ उत्तरकुरुवासिनां जीवनदिक, ८ ८ ९ T- ३३ १४ ·विषयसूचिः विपयः पृष्ठाङ्क: दश कल्पवृक्षाः तृतीये भवे धनजीवः सौधर्मदेवः विषयः ४२ चारणर्पिदेशनयाऽकालेऽपि ४२ धर्मबोधनम् महाबलस्य दीक्षाङ्गीकरणम् ६२ तृतीयः सर्गः गन्धिलावतीविजये गन्धसमृद्धकाय- ४५ चतुर्थः सर्गः धनस्य ललिताङ्गदेवरूपः पञ्चमो भव: ४७ ४९ ६८ ७१ स्य नगरस्य वर्णनम् धनस्य महाबलनामा चतुर्थो भवः महाबलयुवकस्यावयवानां वर्णनम् विषयाणां हेयता राजर्षिशतबलस्य प्रव्रज्या महावलस्य विपयेषु गाय॑म् खयम्बुद्धमग्निणा महावलराजे धर्मे प्रेरणा द्वितीयनास्तिकमणिकयनम् धर्माधर्मपरलोकादीनामपटापः नास्तिकमतखण्डनम् तृतीयेन मध्रिणा बौद्धमतप्रपञ्चः क्षणिकमतखण्डनम् चतुर्थेन मन्त्रिणा मायावादमण्डनम् मायावादस्य निराकरणम् महावलस्य शङ्कोत्यानिका शकानिरासः अतिबलदेवस्य दर्शनयन्दनप्रसङ्गाः महावटस्य पूर्वजानां परिचयः फुरुचन्द्रस्य मरणोदना शीलन्धरकेवलिनो धर्मदेशना हरिचन्द्रस्य दीक्षा दण्डकस्याऽजगररूपेण जन्म सुबु. ७२ ४७ ललिताङ्गदेवस्य देहे विभूपणानि ऐशानकल्पस्य वर्णनम् ४९ सामानिकादीनां परिचितिः स्वयम्प्रभादेव्या वर्णनम् स्वयम्प्रभाच्यवने ललिताङ्गस्य ५२ विलापः ५४ स्वयम्बुद्धस्य दीक्षा ऐशाने च दृढध- ५४ मरूपेण तस्योत्पादः ललिताशाय आश्वासनम् स्वयम्प्रमाया उत्तरभव: नागश्रीनागिलयोर्गृहसंसारः ५८ स्वयम्प्रमाया निर्नामिकाभवः निर्नामिकाया युगन्धरकेवलिदेशना- श्रवणम् ५९ नरकवेदना ६० तिर्यग्गत्यादिषु विडम्बनाः ६० सुदेवलक्षणम् ६१ पश्चाणुव्रतपूर्वको गृहिधर्मः ६१ अनसनस्थिताया निर्नामिकाया रलि. ७४ ७४ ७८ ८० ८१ ताङ्गदर्शने पुनः स्वयम्प्रभात्वम् ८२ हिमप्रिवंशे च सपम्बुद्धस्योत्पतिः ६२ टलिताङ्गस्य व्यवनचिहानि ·विषयसूचिः : पुत्रो वनजङ्घः पञ्चमः सर्गः विपयः पृष्ठाङ्कः विषयः पृष्ठाक: ललिताङ्गस्य नन्दीश्वरयात्रार्य मित्रपश्चकाश्रिते जीवानन्दगृहे गमनम् ८४ श्रीगुणाकरमुनरागमनम् ललिताङ्गजीवो विदेहे सुवर्णजह पञ्चभिमित्रैः सह जीवानन्दस्य मुनेश्चिकित्साकरणविचारः वटमूले स्थितस्य · मुनेरनुज्ञया पडिमिश्चिकित्सनम् १०४ पुण्डरीकिणीपुरीवर्णनम् ८६/पमित्रैः प्रासादकरणम् १०७ स्वयम्प्रभायाश्चक्रिवज्रसेनपुत्रीरूपेण अष्टविधा जिनपूजा १०७ जन्म ८६ पमित्रैर्भावपूजाकरणम् १०८ श्रीमत्या जातिस्मरणम् ८७ | वैराग्यात् सर्वेषां मित्राणां सहैव दीक्षा. १०९ वनस्पतीनां मैथुनसञ्ज्ञा ८८ पण्णामनशनम्, अच्युते उत्पत्तिश्च १०९ पण्डितायाः प्रबोधवचनानि ८९ वैधादिदेवजीवानां विदेहे वज्रसेन- भवनाटकेऽन्यान्यरूपाणि नृपस्य वज्रनाभादिकपञ्चपुत्र- ललिताङ्गयुक्तखयम्प्रमायाचित्रपट- रूपेण जन्मानि करणम् ९१ चक्रस्य प्रादुर्भावः चित्रपटदर्शनेन दुर्दान्तस्य कपट पुण्डरीकिण्यां समवसरणम् मूर्छा ९२ जिनदेशना ११३ पण्डितया तत्कपटप्रकटनम् ९२ वजनाभस्य सहोदरादिना साध चित्रपटदर्शनेन वजहस्य पितुरन्तिके दीक्षा जातिस्मृतिज्ञानम् ९३ खेलादिलब्धिवर्णनम् वजजधस्य श्रीमत्सा संयोगः ९४ वीजयुद्धित्वादीनां खरूपम् मुनिद्वयपाधै प्रियायुक्तस्य वजजवस्य पजनाममुनर्विशतिस्थानकाना- देशनानवणम् माराधनम् सप्तमे भवे युगलिको ९७ वाहु-सुबाहु-पीठ-महापीठादीनां अष्टमे भवे सौधर्मे सुरौ वैयावृत्यादिवर्णनम् १२० MaWG पष्ठः सर्गः सप्तमः सर्गः नवमे भवे वजजनजीवो वैयपुत्र- जीवानन्दः श्रीमतीजीवः केशवनामा अपराजितायामीशानचन्द्रनृपस्य सागरचन्द्रश्रेष्ठिसुतस्य सागर- १००० चन्द्रस्य वर्णनम् १२२ ·९२ विषयसूचिः पृष्ठाङ्कः अष्टमः सर्गः १३७ सुनन्दारूपवर्णनम् विषयः पृष्ठाङ्कः विपयः वसन्तस्यागमनम् १२३ जिनं गृहीत्वा सौधर्मेन्द्रस्य प्रत्या- वसन्तक्रीडार्थमुद्यानं प्रति गमनम् १२३ गमनम् १७६ सागरेण वन्दिभ्यः प्रियदर्शनामोचनम् १२४ सागराय पित्रोरनुशासनम् १२५ सत्सङ्गतेः प्रभावः १२७ प्रभोः 'रूपभ' इति नामस्थापन सागरस्य प्रियदर्शनया सह विवाहः १२९ मातृपिनो लनं च १७९ प्रियदर्शनया सह अशोकदत्तस्य विभुवंशस्थापना १८१ कुटिलता १३० जन्मसिद्धातिशयचतुष्टयम् । १८१ प्रियदर्शनयाऽशोकदत्तस्य तर्जनम् १३१ देवैः सह प्रमोर्वालकीडावर्णनम् १८२ सागरप्रियदर्शनयोर्युग्मरूपेणोत्पत्तिः १३३ प्रभोः शरीरवर्णनम् १८५ कालचक्रस्य मेदप्रमेदपूर्वकं खरूपम् १३३ नृमरणात् स्त्रीदशा १९० कल्पतरूणा प्रभावस्य हानिः १९१ हाकारनीतिः १३८ युगलिकैर्नामेः सुनन्दायाः समर्पणम् १९३ माकारनीतिः १३९ धिकारनीतिः १४० प्रभोर्विवाहमण्डपवर्णनम् १९५ सप्तमकुलकरनाभिपनीकुक्षो चक्रि- अप्सरोमिः सुनन्दा-सुमङ्गलयोः वज्रनाभस्यारतरणम् १४१ शृङ्गारणम् चतुर्दशस्वमवर्णनम् १४२ १९७ विवाहमङ्गलगीताद्याडम्बरेण इन्द्रस्यागमनं स्वप्नफलकथनं च १४४ मण्डपद्वारे प्रभोरागमनम् चैत्रकृष्णाष्टम्या पुत्रप्रसवः १४८ २०१ |वधूद्वयेन सह प्रभोस्ताग़मेलकम् २०२ आसनकम्पाद् ५६ दिकुमारीणामाग- मण्डपात् प्रभोः स्वस्थान प्रत्यागमनम् २०४ मनं तत्कृतः सविस्तरमहोत्सपश्च १४९ जन्माभिषेकार्थमिन्द्राणामागमनम् सुमङ्गला-सुनन्दाम्या भरतादिपुत्र- १५४ पुत्रीणां समुत्पत्तिः सौधर्मेन्द्रेण मरुदेव्या नुतिः २०४ नामिकुलकराय मिथुनकृता श्रीउपभदेवस्य मेरौ आनयनम् १६७ राजार्य प्रार्थना ईशानेन्द्रादीना मेरी आगमनम् २०५ जिनलात्रविधिः १७३ दशमः सर्गः सौधर्मेण जिननपनादि १७४ प्रभो राज्याभिषेकार्थ समागतेन्द्- भावपूजायामिन्द्रकृता प्रभो. स्तुतिः १७४ कृत्यानि २०७ नवमः सर्गः ·विषयसूचिः ९३ विषयः इन्द्राज्ञया धनदेन विनीतापुरी- निर्माणम् निष्णाभावेषु कल्पपादपेषु प्रभोः पञ्चशिल्पदर्शनम् भरतादिपुत्रपुत्रीणां कलालिप्या- दीनां निदर्शनम् साराज्यवर्णनम् एकादशः सर्गः प्रति गमनम् वसन्तवर्णनम् ग्रीष्मवर्णनम् वर्पावर्णनम् शरवर्णनम् हेमन्तवर्णनम् शिशिरवर्णनम् पृष्ठाङ्कः विषयः पृष्ठाङ्क: त्रयोदशः सर्गः २०८ / पारणाहेऽपि प्रभोः शुद्धभिक्षाया असम्भवः २४४ २११ | कच्छादीनां मुनीनां महाचिन्ता २४५ नमि-विनम्योस्तापसवेपधारिखपितृ- २१३ समीपमागमनं प्रभुनिषेवणं च २४७ २१५/धरणस्य नमि-विनमिभ्यां सहालापसंलापः २५० नमि-विनमिभ्यां गौरी-प्रज्ञप्त्यादिविधानां वैताढ्यपर्वतराज्यस्य च वितरणम् २५४ २२० पुष्पकविमाने उपविश्य वैताढ्यं २२१ २५५ २२२ | मार्गस्य वर्णनम् २५५ २२३ | तपसो महिमा २५९ २२४ आहारस्यावश्यकता २६० २२५ श्रेयांसादीनां स्वप्नाः २६० भिक्षार्थ प्रभोर्गजपुरे आगमनं मुग्ध- जनानां च विज्ञप्तयः २६१ २२९ लोके कलकलः २६२ २३२ / श्रेयांसस्य जातिस्मरणं स्वामिनः २३३ पुरतो गमनं च २६३ २३३ | श्रेयांसेन स्वामिनःपारणककारापणम् २६५ २३५ | पश्च दिव्यानि २६६ २३६ | देवैः श्रेयांसस्य प्रशंसनम् २६६ २४१ कच्छादीनां श्रेयांसेन सह २४१ सम्माषणम् २६८ २४१ खमत्रयस्य निर्णयः २६९ २४२ | पारणकभूमौ रत्नपीठस्य निर्मापणम् २७० २४२ / तक्षशिलायां प्रभोरागमनं बाहुबले. वन्दनमनोरथच २७० द्वादशः सर्गः पसन्तोत्सवखेलनम् प्रभोवैराग्यरङ्गः लोकान्तिकानामागमनम् भरतस्य राज्यप्रदानम् वार्पिकदानम् प्रभोर्दीक्षामहोत्सवः सिद्धार्थोद्याने प्रभोरागमनम् चैत्रकृष्णाष्टम्यां प्रभोर्दीक्षा शिखारक्षणे शक्रस्य विज्ञप्तिः प्रभोर्मनःपर्यायज्ञानस्योत्पादः कच्छादिचतुःसहक्ष्या ब्रतमहणम् : cento- १३ प. भू.

·. : ३७५ विपपसूचिः विषयः पृष्ठाङ्क: विषयः पृष्ठाङ्क: सुषेणस्य हयस्य वर्णनम् ३४१ प्रभोर्देशनया प्रबुद्धानां भरतभ्रातॄणां खगरतस्य मानादि ३४२ दीक्षा ३६९ मेघमुखैः कृतश्चक्सैिन्ये उपद्रवः ३४३ सप्तदशः सर्गः पोडशः सर्गः आयुधशालायां चक्ररत्नाप्रवेशे चक्रिणा हिमवत्कुमारस्य वशीकरण- सेनापतेर्वचनानि ३७१ मृपभकूटे च खनामलिखनम् ३४६ भरतस्य प्रत्युत्तरं मत्रिणा सह चक्रिणो नमि-विननिभ्यां युद्धग्रसङ्गः ३४७ मन्त्रणं च ३७१ विनमितस्तत्सुतासुभद्राहीरनस्य तक्षशिलायां दूतस्य प्रेपणम्. ३७३ प्राप्तिः ३५० वाहुबले: सुवेगेन सह भरतकुशला- स्त्रीरतस्याङ्गोपाङ्गानां वर्णनम् ३५१ दिविषयक सम्भाषणम् ३७४ गङ्गादेव्या वशीकरणम् ३५२ दूतस्य सुवेगस्य प्रतिवचनानि भरतस्य सौन्दर्येण गङ्गादेव्याः सराग दूतं प्रति बाहुवलेरुत्तरवचनानि दशा तेन च सह तस्या रमणम् ३५३ बाइवलिना सह सभामार्थ भरतस्य नाट्यमालस्य वशीकरणम् ३५४ प्रयाणम् गङ्गातटे नवनिधिप्रासिः ३५४ / भरतेन सह युद्धाय वाहुबले: प्रयाणम् ३८४ पष्टिवर्पसहस्रेण पट्खण्डानि जित्वा सैन्यद्वये स्वाम्यनुशास्तिः ३८५ भरतस्य स्खपुरी प्रति गमनम् ३५६ सशामदीक्षा ३८७ भरतस्य प्रवेशमहोत्सवः ३५६ / लोकक्षयकारियुद्धात् सैन्यद्वयस्य भरतस्य चकित्याभिषेका ३५९ देवैर्निवारणम् ३८९ भरतचक्रिणः समृद्धिवर्णनम् ३६१ । भरताय युद्धनिवारणार्थ देवानां सुन्दरीशरीरस्थितेरवलोकनाद् भर- विज्ञप्तिः ३८९ तस्य वचनानि ३६३ | भरतस्य देवानुद्दिश्य प्रतिवचनानि ३९० सुन्दर्या निष्क्रमणोपक्रमः ३६५ / देवानां बाहुबलिना सह सम्भाषणम् ३९१ श्रीवृपभसमवसरणे भरतस्य स्तुतिः ३६५ बाहुबले: प्रत्युक्तिः ३९२ सुन्दर्या प्रभोः स्तुतिर्दाक्षायाश्च चक्रिणं प्रति तत्सेवकजनोक्तिः ३९३ कक्षीकरणम् ३६६ , भरतैन स्वभुजबलदर्शनम् भरतेन भ्रातृन् प्रति दूतप्रेपणम् ३६७ / दृष्टियुद्धम् भरतभातृणां पितृचरणशरणम् ३६७ घायुद्धम् अमारकारकस्य दृष्टान्तः ३६८) मुजयुद्धम् ३७९ ·९६ विषयसूचिः : 1 अष्टादशः सर्गः 1030:-- विपय: पृष्टाकः विषयः पृष्टाङ्कः चक्रप्रहारोद्यताय भरताय बाहुबले: शक्रादिभिः प्रभोर्दष्टादिग्रहणम् ४२८ प्रतिवचनानि ३९९ भरतेन प्रासादनिर्मापणम् ४२९ बाहुबलिना दीक्षाङ्गीकरणम् ४०१ शोकमस्तं भरतं प्रति मन्त्रिणा- चक्रिणा आत्मनिन्दागर्भिता माश्वासनम् ४३१ बाहुबले: स्तुतिः ४०२ | आदर्शभवने चक्रिणः प्रवेशस्तत्र केवलज्ञानप्राप्तिश्च ४३२ अष्टापदे श्रीभरतमुनेनिर्वाणम् ३१३ मरीचेीक्षामणानन्तरं चिन्ता ४०७ मरीचिना सकारणं वेपान्तरकरणम् ४०८ एकोनविंशः सर्गः मरीचे रोगपीडा ४०९ वायटीयस्थानवर्णनम् ४३७ कपिलस्य मरीचिशिष्यरूपेण तत्रत्यश्रीमहावीरचैत्यवर्णनम् ४३७ परिव्राजकतास्वीकारः ४१० श्रीजिनदत्तसूरि-रासिल्लसूरि-जीव- अशापदे प्रभोः समवसरणे इन्द्र- देवसूरिवर्णनम् चक्रिणोरागमनम् ४११ , कश्चिद् योगी समागत्य कृतपरिकरः "भ्रातृनिभालना भरतस्य आत्मनिन्दा सभायां निपण्णः भोगार्थ च तेभ्यो निमन्त्रणम् ४१२ श्रीरासिल्लसूारेणा स्तम्भितः अवमहाणा पञ्चविधत्वम् ४१४ इन्द्रस्य रूपम् ४१४ | तेन कृतं साल्या विद्वेषणनिवारणम् ४३९ प्रभोविहरणं भरतेन च माहननाम श्रीब्रह्मशालाप्रविष्टमृतगोः परपुरप्रवेश- स्थापनम् ४१५ शक्त्या बहिरानयनं वर्णयज्ञो- श्राद्धानामुपनयनं तत्पठनार्थ वेद- पवीतप्राप्तिश्च चतुष्टयस्य च प्रणयनम् ४१६ कपालशकलीकरणार्य श्रावकादिभ्यः प्रमोरष्टापदे पुनरागमनं धर्मदेशना- शिक्षाप्रदानम् ४४१ प्रदान च ४१७ | श्रीरासिल्लसूरेनिदिवप्रयाणम् मरीचेः कुलाभिमानः १४२ ४२२ श्रीजिनदत्तसूरेः विवेकाविलासा- प्रभोः शत्रुनये गमनं पुण्डरीकादीनां दिकृतेपिनम् मोक्षप्राप्तिमुद्दिश्य तत्र च स्थापनम् ४२२ | श्रीपममप्रियंशपरम्परादिवर्णनम् श्रीपभदेवस्य परिवारः ४२४ | चतुर्विशतिजिनचरित्रप्रणयनाय श्रीम. निर्वाणसमये प्रभोरष्टापदे गमनं दमरचन्द्रसूरये श्रीपगमप्रिणो भरतस्यापि तत्र सखेदमागमनम् ४२५ ५५ प्रमोर्निर्वाणम् १२६ कृपया मोचितच ४४० ४१३ ४४५ विज्ञप्तिः पमानन्दकाम्यफरणं प'४४५ ·विशिष्टटिप्पनकसूची पृष्ठाङ्क: १०८ १०९ १०९ १०९ १११ ११२ विषयः पृष्ठाङ्क: विषयः चतुर्विशतेस्तीर्थकराणां लाञ्छनानि आयुर्वेदत्य अष्टाङ्गानि वर्णाश्च २ द्वादश देवलोकाः चन्द्रप्रभस्य सप्त भवाः १० ध्यानचतुष्टयम् मुनिसुव्रतस्य नव भवाः ११ सदस्य चतुर्विधता लेश्यापटकम् १४ | सप्तक्षेत्री रसपटकम् १४ शुक्लध्यानस्य चातुर्विध्यम् गुणषट्कम् १४ | कपायप्रतिस्पर्धिचतुष्कम् वर्पधरपटकम् १४ नीतिचतुष्टयम् वर्पसप्तकम् १५/ चत्वारि घातिकर्माणि ज्ञानपञ्चकम् २५ चतुर्दश रत्नानि शरीरपञ्चकम् २५ / निधिनवकम् संसारस्य चातुर्विध्यम् २९ / द्वादशाङ्गी तत्त्वनवकम् २९. सम्यक्त्वस्य दूपणपश्चकम् समितिपञ्चकम् भूषणपश्चकम् गुप्तित्रितयम् ३१ सामाचार्या दशविधता द्विचत्वारिंशद् दोषाः ३१ | अष्ट प्रभावकाः पौषधस्वरूपम् ३८ मदनस्य पञ्च बाणा: त्रयोदश क्रियास्थानानि ४४ सन्धेर्मावाभावी चतुर्दश गुणस्थानानि ४४ देवानां चातुर्विध्यम् पत्रिंशदायुधानि ६६ अष्ट प्रवचनमातरः वादित्रस्य चातुर्विध्यम् ६७ / इन्द्रियपश्चकम् ग्रामत्रितयम् ६९ विषयपश्चकम् लवादिमानम् ७० | पञ्चमहाव्रती चतुरशीतियोनिजातयः ७० आचारपश्चकम् ललिताच्छन्दसो लक्षणम् दिक्पालचतुष्कनामानि ९९ इन्द्राणां सङ्ख्या राज्यस्य पड़ गुणाः १०० भवनवासिनो दशविधता " १२० १२१ १६७ १६७ १६७ १६७ १६७ १७० १७१ ८६ / परमेष्ठिपञ्चकम् ·विशिष्टटिप्पनकसूची सप्त महर्षयः पट् खण्डाः सवरस्य त्रिविधता विषयः पृष्ठाङ्क: विपयः पृष्टाकः व्यन्तराणामष्टविधत्वम् १७१ | वर्णपञ्चकम् २६६ मङ्गलाष्टकम् १७४ म्लेच्छदेशाः २७८-२७९ अअनगिरिचतुष्कादि १७७ | द्वात्रिंशन्नाटकानि २८५-२८९ सहजातिशयचतुष्कम् १८२ | चन्द्रिणीच्छन्दसो लक्षणम् २९३ खरसप्तकम् १८४ | प्रबोधितावृत्तस्य लक्षणम् साधुधर्मस्य दशविधत्वम् १८६ | लक्ष्मीवृत्तस्य लक्षणम् ३११ त्रिपदी १८८ ज्योत्स्नाच्छन्दसो लक्षणम् १९७ अनर्थदण्डस्य चतुष्प्रकारता ३१४ अप्सरसां नामधेयानि नयसप्तकम् चतुरज सैन्यम् २१० असति-प्रसृति-सेतिकादिमानम् द्वासप्ततिः कलाः २१३ क्षीराश्रवादिलब्धिखरूपम् अष्टादश लिपयः २१४ भरतवर्षस्य भयसप्तकम् २१६ ३२३ ईतिषटकम् २१६ ३३६ पश्चधाराप्रपञ्चः व्यसनसप्तकम् २१६ नन्द्यावर्तस्यार्थः नरकसप्तकम् २१६ ३५० पल्योपमस्य व्याख्या आन्तरवैरिपट्कम् २२० ३५५ वासकसज्जाया लक्षणम् 'शिर' शब्दविचारः २२० ३५७ पूर्वेतिसङ्ख्यायाः स्पष्टीकरणम् २२८ अष्टादशश्रेणिविचारः ३६२ कपायचतुष्कम् २३२ द्रोणपत्तनकवटादीनां स्वरूपम् ३६२ क्रोधादेथातुर्विष्यम् २३२ आचाम्लस्यार्थः ३६३ गतिचतुष्टयम् २३२ | पृतनायाः खरूपम् ३७९ अनन्तचतुष्टयम् २३२ अक्षोहिण्या वर्णनम् ३८६ मात्स्यो नयः २३४ | उत्यापनीलक्षणम् ३८७ जृम्भकदेवानां खरूपम् २३६ घुणाक्षरन्यायः ३९५ चतुर्यादितपः २४२ धातकीखण्डस्य रूपरेखा ३९६ उत्तरगुणाः २४४ लेश्याया वैविध्यम् आहारस्य चातुर्विष्यम् २४४ | आधाकर्मखरूपम् ४१३ 'सहस्र'शब्दस्य पुनपुंसकलिङ्गत्वम् २४५ | जैनीवेदचतुरायी अङ्गुलहस्तादिमानम् २५५ धर्मचकिचक्रवादीनो प्रासगिय नव कूटानि २५६ प्रदक्षिणाया अर्थः २६४ चरितगतम् ४१८-४२० वर्णन निपरिशलाफापुरुष- ·वेणीकृपाणेतिविरुदधारिश्रीमदमरचन्द्राचार्यवर्यविहितं श्रीजिनेन्द्रचरित्रेत्यपराभिधानं ॥ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् ॥ प्रथमः सर्गः १ अथ मङ्गलाचरणम् अहं नौमि सदाऽऽर्हन्त्य-कारणं सकलाईताम् । स्वस्तिश्रीजयदं श्रीमन्-महानन्दमहोदयम् ॥ १॥' मुदाहोमि तदाहन्त्यं, भू-र्भुवः-खस्त्रयेश्वरम् । यदाराध्य ध्रुवं जीवः, सादर्हन् परमेश्वरः ॥२॥ अर्हन्तः स्थापना-नाम-द्रव्य-भावश्चतुर्विधाः । चतुर्गतिभवोद्भूतं भयं भिन्दन्तु भाविनाम् ॥ ३ ॥ जयत्यादिमतीर्थेश-त्रिलोकीमङ्गलद्रुमः । श्रेयःफलं सदा लोका, यदालोकादुपासते ॥४॥ जयन्त्यजितनाथांहि-नखाः प्रोन्मिपदंशवः । सतां पापहतौ दीप्त-क्रोधवह्निशिसा इव ।। ५ ॥ मेरुवद् विश्वमध्यस्थो-ऽवतु श्रीसम्भवः स यः। यत्पादसेवया के न, लभन्ते काश्चनश्रियम् ॥ ६॥ १ १२७तमप्रान्तानि पद्यानि रचितानि 'अनुष्टुप् छन्दसा । २ ख-'निमन्तु' । ३ शुष. भजिनेश्वरः।

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ भीजिनेन्द्र- जितं मत्तश्चलं चेतो-ऽमुनेतीव समीः कपिः। प्रपेदेङ्कपदं यस्य, स जयत्यभिनन्दनः॥७॥ ज्ञानार्णवः स यो लक्ष्मी, तनुतां सुमतिप्रभोः। धत्ते शेफरिकाकार, लोकनालियंदन्तरा ॥८॥ सम्यग्दर्शननैर्मल्यं, दत्तां पद्मप्रभप्रभोः। मृतिः सैन्ध्येव शोणा वः, सुदिनारम्भसम्भ्रमा ॥९॥ श्रीसुपार्श्वप्रभोः शीर्षे, पान्तु वः फणभृत्फणाः । पञ्च पञ्चेन्द्रियाराति-जयलब्धा ध्वजा इव ॥ १० ॥ चन्द्रप्रभं स्तुमश्चन्द्र-श्चक्रे यस्याङ्ककैतयात् । सेवां शैत्या-ऽऽस्य-कीर्त्य-ऽङ्ग-कान्ति-चागमृतैर्जितः ॥११॥ तं स्तुवे सुविधिं योऽभूद्, विजित्य मेकरध्वजम् । स्वयं जगत्रयीमौलि-धृताज्ञो मकरध्वजः ॥१२॥ श्रीशीतलं श्रये यस्य, पदयोर्नखरुग्मिपात् । जिता ज्ञानप्रकाशेन, लमा इव रवित्विपः ॥१३ ।। श्रीश्रेयांसजिनेशस्य, जयत्यास्येन्दुरद्भुतः। यस्य दर्शनतो याति, शोपं संसारसागरः ॥१४॥ . १ चतुर्विशतेस्तीर्थङ्कराणां लाञ्छनानि यथा- "पृषो गजोऽश्वः प्लवगः, श्रीश्चोऽन्ज स्वस्तिकः शशी । मकरः श्रीवत्सः सद्गी, महिषः शूकरस्तथा ॥ १७॥ श्येनो वनं मृगछागो, नन्द्यावर्तो घटोऽपि च । कूर्मो नीलोत्पलं शहः, फणी सिंहोर्हतां घजाः ॥ ४८॥" इति कलिकालसर्वजश्रीहेमचन्द्ररिवरविरचिते अभिधानचिन्तामणौ प्रथमे काण्डे । २ मत्सविशेषाकृतिम् । ३ फ-शोणेव सन्या' । ४ रक्ता, उक्तं च अभिधानचिन्ता- मणी (का० १, सो० ४९)- "रक्तौ च पद्मप्रभयासुपूज्यौ, शुक्लौ तु चन्द्रप्रभ-पुप्पदन्तौ । कृष्णी पुनर्नेमि मुनी विनीलो, धीमल्लि-पायों कनकत्विपोऽन्ये ॥" पत्र 'मुनि'शम्देन 'मुनिसुव्रतो' शेयः । ५ कामम् । ७ प-शान्ति। ६मकरलान्छनः।

·अरित्रायम् ] प्रथमः सर्गः - पायाद् वो वासुपूज्या-ङ्गकान्तिः काऽप्यरुणारुणा। या सतां खान्तसशान्ता, मुक्तिकान्ताऽनुरञ्जिनी ॥१५॥ विमलाय नमो यस्य, सङ्कल्पाधिककल्पिनः । कल्पद्रुमौलिना धत्ते, पादुकां पल्लवच्छलात् ॥ १६ ॥ तमनन्तजिनं नौमि, जने यद्वचनामृतः । मोहादयो महाभोगा, रोगा इव ययुः क्षयम् ॥ १७ ॥ धर्म धर्मप्रभोः पाद-नखा दश दिशन्तु वः । साधुधर्मश्रियां चूडा-रलानीय विभान्ति ये ॥ १८ ॥ हित्वा संसारहेतूनि, यो रत्नानि चतुर्दश । खीचक्रे मुक्तिदां रत्न-त्रयी शान्तिः स वोऽवतात् ।। १९ ।। मोक्षाध्वदीपकः कुन्थु-स्वामी चामीकरद्युतिः । हतमोहतमोराशिः, प्रकाशयतु वः शिवम् ।। २० ॥ तमाशमकरो भाव-दुदयोत्सवसूचकः । अव्यादरविभोरहि-नसद्युतिभरोऽरुणः ॥ २१ ॥ मल्लिर्जयति यत्कायो, लक्ष्मीकेलिसरोवरम् । भाति सेराहि-ऽहस्ता-ऽऽस्य-नेत्रराजीवराजिभृत् ॥ २२ ॥ पान्तु वः सुव्रतविभोः, श्यामलाः कायकान्तयः। ज्ञानश्रीपत्रभङ्गाय, मृगनाभिद्रवा इव ।। २३ ।। श्रीनमि नौमि सौरम्य-वर्णाभ्यां चम्पकोपमम् । सुरभिः स्वर्णमुकुटः, स्फुटं यः संयमश्रियः ॥ २४ ॥ पायाद् वः पूरयन् पाश्च-जन्यं नेमिजिनेश्वरः । चलानुजबलाटोप-कीर्ति कवलयन्निव ॥ २५ ॥ मौलौ फणिफणाः सप्त, नयश्रीभिः करा इस । शृताः शान्तरसास्वादे, यस पार्थः स पातु वः ॥ २६ ॥ १क-'सम्झाता। २ सम्यग्दर्शन शान-यारियरूपाम् । ३ सुवर्णपमः। ४ मुनि सुयतप्रभोः, "मुनिमुयत-मुमती तुल्यो" इति अभिधानचिन्तामपा (का० १, सो० २९) पचनात् ५ 'समति' इत्तप्पाहार्यम् । ६ श्रीरुप्पस माम् । पामुदेययोः पराकमलासम्बरम सापाम् ।

·-- श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- यदहिस्पर्शनान्मेरु-विलोलैः सानुबाहुभिः । धन्यम्मन्यो ननर्तेव, तं वीरस्वामिनं नुमः ॥२७॥ सर्वे भावा यत्प्रभावा-दुद्गीर्यन्ते जिनैरपि । शब्दब्रह्मस्वरूपेयं, जयति श्रुतदेवता ॥२८॥ जयन्ति गणभृश्येष्ठाः, पुण्डरीकादयो जने । महानन्दप्रकरणे, नान्दी यद्वादशाङ्मभूत् ॥ २९ ॥ चतुर्विंशतितीर्थेश-चरितामृतसागरे । मद्गीमिथ्यापथभ्रान्ता, नाति श्रान्तिमलच्छिदे ॥३० ।। मदद्विपारिसिंहस, जिनदत्तगुरोर्गुरुम् । प्राप्य प्रसादप्रासाद-मुच्चैरर्थममुं श्रये ॥ ३१ ॥ स्वगुरुपरम्परावर्णनम् श्री'नागेन्द्र कुलाराम-मण्डनं चन्दनद्रुवत् । गच्छः श्री'वायटीयोऽस्ति, गौरसौरभगौरवः ॥३२॥ गच्छेऽस्मिन् समजायन्त, श्रीमद्राशिलसूरयः । न चक्रुर्यद्गुणाः केपां, जिह्वादोलासु खेलनम् ॥ ३३ ॥ सूरिः श्रीजीवदेवाह-स्तत्पट्टोदयपर्वतम् । प्राप्यार्कवद् गवां भार-र्जगद्भावानभासयत् ॥ ३४ ॥ सूरिः श्रीजिनदत्ताख्या, प्रख्यातस्तत्पदेऽभवत् । भव्यानां भवदापार्ति-र्ययौ यद्वचनामृतः ॥३५॥ नामभित्रिमिरेभिः स्यु-भूयो भूयोऽपि सूरयः । गच्छेऽसिन् वत्सरे वर्ण-शीतोष्णाः समया इव ॥३६॥ आनुपूर्व्याऽनया श्रेयो-राशिः श्रीराशिलो गुरुः । भूयोऽभवद् भवारण्ये, पुण्यवाणीसुधासरः ॥ ३७ ॥ ते कदापि चतुर्मास-कल्पकल्पनया स्थितिम् । अकल्पयन्निलाऽऽकल्प-कल्पे'ऽणहिलपत्तने ॥३८॥ १ ख-जनैरपि। २ संसारदावानलसन्तापा।

·प्रथमः सर्गः चरित्राद्वयम् ] श्रीराशिलसूरीणां श्रावकमार्थनया श्रावणम् तत्र श्रीराशिलाचार्या-स्तांश्चतुर्मासकं स्थितान् । भव्या विज्ञपयामासु-रिदं विशदवासनाः ॥ ३९ ॥ चतुर्विंशतितीर्थश-चरित्राणि यतिप्रभो।। मासैश्चतुर्भिरणाकं, नय श्रोत्रसुधोमिताम् ॥ ४०॥ कर्ण्यमाकर्ण्य तद्वाक्य, मुनिर्मुदल्लिमञ्जरीम् । श्रवणाभरणीचक्रे, भाविनामिति भारतीम् ॥४१॥ सूरेः श्रीजिनदत्तस्य, मद्गुरोः शिप्यपुङ्गवः । श्रयत्यमरचन्द्राहो, मम सब्रह्मचारिताम् ॥ ४२ ॥ श्रीपद्मेनार्थितः स श्री-जिनेन्द्रचरिताह्वयम् । वाक्सहायो महाकाव्य, निर्ममे निर्ममेश्वरः ॥ ४३ ॥ तत्रोक्ताऽस्ति चतुर्विंश-त्यहतां चरितावली । श्रावकाः ? श्रावये तां वः, श्रवणामृतसारणिम् ॥४४॥ पद्ममन्त्रिवंशावली श्रीपद्ममन्त्री कुबासौ, वंशे मुक्तामणीयते । इत्युक्ते श्रावकैः सरि-रूरीचके पुनर्वचः ॥ ४५ ॥ अत्रैवा'ऽणहिलंपुरे', 'वायट'शातिसम्भवः । वासुपूज्यः सतां पूज्यः, समभून्मत्रित्रहा ॥ ४६॥ तथा कर्णपथायातै-जंगञ्चित्तानि यद्गुणैः । पूर्णान्यमान्त एवान्त-र्यथा जिहासु तेऽलसन् ॥ ४७ ॥ तद्भूरभूद् धियां धाम, रामदेव इति श्रुतः। यन्ममौ यन्मनोऽणौ खं, तत्कीर्तिस्तन मातु किम् ? ॥४८॥ आसीत् तस्य सुतः शान्त-स्वान्तः शान्तडसञ्ज्ञया । मुखाब्जमधुवाग् यस्य, युधालिप्रीणनं व्यधात् ॥४९॥ आसला कलयामास, तत्सूनुः सकलाः कला। पर्वेन्दुरिव किन्त्वेस्या-ऽनश्वरी कीर्तिकौमुदी ॥५०॥ ३ स-'तास्ते। १ वाक्-सरस्वती सहाये यस सः। २ ममत्वरहिताना मुख्यः। ४ ख-'सारिणिम्। ५ क-किं तसा।

·४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- यदंदिस्पर्शनान्मेरु-विलोलैः सानुबाहुभिः । धन्यम्मन्यो ननर्तेच, तं वीरवामिनं नुमः ॥ २७ ॥ सर्वे भावा यत्प्रभावा-दुवीर्यन्ते जिनैरपि । शब्दब्रमस्वरूपेयं, जयति श्रुतदेवता ॥ २८ ॥ जयन्ति गणभृश्येष्ठाः, पुण्डरीकादयो जने । महानन्दप्रकरणे, नान्दी यद्वादशाझ्यभूत् ॥ २९ ॥ चतुर्विंशतितीर्थेश-चरितामृतसागरे । मद्गीमिथ्यापथभ्रान्ता, स्वाति श्रान्तिमलच्छिदे ॥३०॥ मदद्विपारिसिंहस्य, जिनदत्तगुरोर्गुरुम् । प्राप्य प्रसादप्रासाद-मुच्चैरर्थममुं श्रये ॥ ३१ ॥ स्वगुरुपरम्परावर्णनम् श्री नागेन्द्र'कुलाराम-मण्डनं चन्दनद्रुवत् । गच्छः श्री'वायटीयो'ऽस्ति, गौरसौरभगौरवः ॥३२॥ गच्छेऽसिन् समजायन्त, श्रीमद्राशिलसूरयः । न चक्रुर्यद्गुणाः केपा, जिहादोलासु खेलनम् ॥ ३३ ॥ सूरिः श्रीजीवदेवाह्व-स्तत्पट्टोदयपर्वतम् । प्राप्यार्कवद् गवां भार-र्जगद्भावानभासयत् ॥ ३४ ॥ सूरिः श्रीजिनदत्ताख्या, प्रख्यातस्तत्पदेऽभवत् । भव्यानां भवदावाति-र्ययौ यद्वचनामृतैः ॥ ३५ ॥ नामभित्रिमिरेभिः स्यु-भूयो भूयोऽपि सूरयः । गच्छेऽसिन् वत्सरे वर्षा-शीतोष्णाः समया इव ॥३६॥ आनुपूर्व्याऽनया श्रेयो-राशिः श्रीराशिलो गुरुः । भूयोऽभवद् भवारण्ये, पुण्यवाणीसुधासरः ॥ ३७॥ ते कदापि चतुर्मास-कल्पकल्पनया स्थितिम् । अकल्पयनिलाऽऽकल्प-कल्पे'ऽणहिलपत्तने ॥ ३८ ॥ १ ख-जनैरपि। २ संसारदावानलसन्तापः ।

·चरित्राह्वयम् ] प्रथमः सर्गः " श्रीराशिलसूरीणां श्रावकप्रार्थनया श्रावणम् तत्र श्रीराशिलाचार्या-स्तांश्चतुर्मासकं स्थितान् । भव्या विज्ञपयामासु-रिदं विशदवासनाः ॥ ३९ ॥ चतुर्विंशतितीर्थेश-चरित्राणि यतिप्रभो!। मासैश्चतुर्भिरमाकं, नय श्रोत्रसुधोर्मिताम् ॥ ४०॥ कर्ण्यमाकर्ण्य तद्वाक्यं, मुनिर्मुल्लिमञ्जरीम् । श्रवणाभरणीचके, भाविनामिति भारतीम् ॥ ४१ ।। सूरेः श्रीजिनदत्तस्य, मद्गुरोः शिष्यपुङ्गवः । श्रयत्यमरचन्द्राहो, मम सब्रह्मचारिताम् ॥ ४२ ॥ श्रीपद्मनार्थितः स श्री-जिनेन्द्रचरिताद्वयम् । वाक्सहायो महाकाव्यं, निर्ममे निर्म मेश्वरः ॥ ४३ ॥ तत्रोक्तास्ति चतुर्विश-त्यर्हतां चरितावली । श्रावकाः ? श्रावये तां वः, श्रवणामृतसारणिम् ॥४४॥ पद्ममत्रिवंशावली श्रीपनमन्त्री कुत्रासौ, चंशे मुक्तामणीयते । इत्युक्ते श्रावकैः मूरि-रूरीचक्रे पुनर्वचः ॥ ४५ ॥ अत्रैवा'ऽणहिलंपुरे', 'वायट'ज्ञातिसम्भवः । वासुपूज्यः सतां पूज्यः, समभून्मत्रिवृत्रहा ॥ ४६॥ तथा कर्णपथायातै-जंगचित्तानि यद्गुणैः । पूर्णान्यमान्त एवान्त-र्यथा जिहासु तेऽलसन् ॥४७॥ तभूरभूद् घियां धाम, रामदेव इति श्रुतः। . यन्ममौ यन्मनोऽणौ खं, तत्कीर्तिस्तत्र मातु किम् ? ॥४८॥ आसीत् तस्य सुतः शान्त-स्वान्तः शान्तडसञ्ज्ञया । मुखाञ्जमधुवाग् यस्य, बुधालिप्रीणनं व्यधात् ॥ ४९ ॥ आसलः कलयामास, तत्सूनुः सकलाः कलाः। पर्वेन्दुरिव किन्त्वैस्या-ऽनश्वरी कीर्तिकौमुदी ॥५०॥ १ वाक्-सरखती सहाये यस सः। २ ममत्वरहितानां मुख्यः। ३ ख-'काऽऽस्ते'। ४ ख-'सारिणिम्। ५ क-'किं तसा० ।

·A
श्रीपमानन्दमहाकाव्यम्
[श्रीजिनेन्द्र-
-
अहिदेवीति तसासीत् , पनी यस्सा मनोऽविशत् ।
न दुर्वृत्ततमो दीप-पत्यहि खदीपकम् ।। ५१ ॥
तयोर्जयति श्रीसद, पद्मनामा तनूद्भवः ।
धर्मः श्रित्त्या शरण्यं यं, कलित्रस्तोऽस्तभीरभूत् ।। ५२ ॥
पद्मस्य मेरता युक्तं, यन्मित्राभ्युदये भवेत् ।
राजप्रसादतो रेजे, यदस्य श्रीस्तदद्भुतम् ॥ ५३ ॥
लक्ष्मी पुष्णाति पद्मस्य, धर्मः प्राग्भवसेवितः ।
तत्कृतज्ञस्तमेवासौ, तद्दानादेव सेवते ॥ ५४ ॥
श्रेयांसि बहुविनानि, तस्य नासन् यतोऽकृत ।
श्रेयोऽन्तरायघाताय, श्रेयोऽन्तरशतानि सः॥ ५५ ॥
श्रीअमरचन्द्रसूरिभ्यो जिनचरितकृतयेऽभ्यर्थना
यथा तेनार्थितोऽत्यर्थ-मकरोदमरो मुनिः।
चरित्राणि जिनेन्द्राणां, शृणुत श्रावकास्तथा ॥५६॥
अर्हचरितशुश्रूपा-सुभगम्भाविताशयः।
अमरेन्दु मुनि पद्मः, स कदाऽप्यनवीदिदम् ॥ ५७ ॥
भैवसम्भारसंस्कार-भावितो भवतामहम् ।
न विभिन्नो भवाम्येव, भवभाजां स्वभाववत् ॥ ५८ ॥
कृपावन्तो भवन्तोऽपि, कदापि हि न मां हृदः।
पहिः कुर्वन्ति सर्वज्ञ-सिद्धान्तमिव ताचिकाः ॥ ५९॥
भवलक्षारूढस्य, प्रौढपुण्यतरोः फलम् ।
साधुमूर्द्धन्य ! धन्यस्य, भवत्सङ्गोऽभवन्मम ॥ ६ ॥
चतुर्विंशतितीर्थेश-चरित्रश्रवणोत्सवः ।
मत्पुण्यवनपर्जन्यः, पूर्यतां त्वत्प्रसादतः ॥ ६१॥
निशम्य तद्वचः सम्य-गमरो मुनिरब्रवीत् ।
हृद्वर्तिशमपीयूप-पयोधिलहरी गिरम् ॥ ६२ ॥

·प्रथमः सर्गः चरित्रालयम् ] तीर्थङ्करचरित्राणां, तीर्थङ्करजुपामपि । तीर्थङ्करागमार्थानां, प्रथा धर्मकथा मता ।। ६३ ।। संवेगं विन्दते नाङ्गी, निर्वेदं नैव विन्दति । संवेदयति नानन्द-शर्म धर्मकथां विना ॥ ६४ ॥ तत् त्वं साचिकताकन्द !, महानन्दमहोदयाः । कथ्यमाना मया तथ्याः, पथ्या धर्मकथाः शृणु ॥६५॥ चतुर्विंशतिरहन्तो, यधिका दश चक्रिणः । प्रत्येकं नव हैलिनो, विष्णवः प्रतिविष्णवः ॥ ६६ ।। त्रिपष्टिशलाकापुरुषाणां नामानि, तत्रादौ चतुर्विशति जिननामान्यमूनि त्रिपष्टिरवसर्पिण्या, शलाकापुरुषा इति । इहासन् 'भरत'क्षेत्रे, भूतसम्भाविसिद्धयः॥ ६७ ॥ वृपभप्रभुरजित-सम्भवावभिनन्दनः। सुमतिखामी श्रीपा-प्रभः सुपार्श्वतीर्थकृत् ॥ ६८॥ श्रीचन्द्रमभ-सुविधि-नाथौ श्रीशीतलप्रभुः। श्रीश्रेयांस-वासुपूज्यौ, विमलोऽनन्ततीर्थकृत् ।। ६९ ॥ धर्मः शान्तिः कुन्धुररः, श्रीमल्लि-मुनिसुव्रती। नमिर्नेमिः पार्श्व-वीरौ, चतुर्विशतिरर्हताम् ॥७०।-त्रिभिविशेपकम् द्वादशक्रिनामानि चक्रवर्तिनौ भरत-सगरौ मघवा तथा । सनत्कुमारस्तीर्थेशाः, शान्तिः कुन्थुररस्त्रयः ॥ ७१ ॥ सुभौमोऽथ महापद्मो, हरिषेणो जयस्ततः । ब्रह्मदत्तो द्वादशैते, पट्खण्डभरतेश्वराः ॥ ७२ ।।-युग्मम् १ ख-'सत्सङ्गं'। २ बलरामाः। ३ एतशक्षणनिर्देशकं परमेयम्- "द्वाभ्यां युग्ममिति प्रोक्त, निमिः श्लोकैर्विशेपकम् । कलापकं चतुर्भिः सात्, तदूर्य कुलकं स्मृतम् ॥१॥"

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् | श्रीजिनेन्द्र . नवंबलरामनामानि- अचलो विजयो भद्रः, सुप्रभोऽथ सुदर्शनः। आनन्दो नन्दनः पद्मो, रामोऽमी सीरिणो नव ॥ ७३ ॥ नववासुदेवप्रतिवासुदेवनामानि त्रिपृष्ठोऽथ द्विपृष्ठाख्यः, स्वयम्भूः पुरुषोत्तमः । पुरुपसिंहः पुरुप-पुण्डरीकाहयस्ततः ॥ ७४ ।। दत्तो नारायणः कृष्ण, इत्येते नव विष्णवः । विष्णुवध्या अश्वग्रीव-स्तारको मेरको मधुः ॥ ७५ ।। निशुम्भो यलिसझोऽथ, प्रह्लादो देशकन्धरः। जरासन्धर्थ विख्याता, नवते प्रेतिविष्णवः ॥ ७६ ॥-युग्मम् सद्धर्मचक्रिणोऽर्हन्त-श्चक्रिणो भरतादयः । ते त्रिपृष्ठप्रभृतय-स्त्वभवन्नर्द्धचक्रिणः ॥ ७७ ॥ अश्वग्रीवप्रभृतयः, पुनः प्रत्यर्द्धचक्रिणः । एपां चक्रानुगौ स्यातां विहारविजयोद्यमौ ॥ ७८ ॥ अर्हतां धर्मचक्रं तु, मिथ्यात्वमथनोन्मदम् । अपरेषां पुनश्चक्र, दुर्मदारिविदारणम् ॥ ७९ ।। पञ्च'स्वैरावता'ख्येपु, 'भरता'ख्येषु पञ्चसु । क्षेत्रेष्वेवं त्रिपष्टिः स्युः, शलाकापुरुषाः किल ।। ८०॥ उत्पद्यन्ते 'विदेहे'पु, पञ्चखेते सदा हली। धर्मचक्री चक्री चार्द्ध-चक्री प्रत्यर्द्धचयपि ॥ ८ ॥ कारकस्मृतिः संन्ति ये भाविनो भूता-श्चक्रिणो धर्मचक्रिणः । चक्राणि धर्मचक्राणि, चतेषां यानि कानिचित् ॥ ८२ ।। तेपां चक्रेश्वरी देवी, सर्वेपामधिदेवता । शासने त्वादिनाथस्य, संव शासनदेवता ॥ ८३ ॥-युग्मम् १ हलधारिणः । २ क-'पुरुषात् सिंह। ५ प्रतिवामदेवाः। ६ स-'ये सन्ति । - ३ रावणः। ४ ख-इति ख्याता।

·.. + चरित्रायम् ] प्रथमः सर्गः सेयमप्रतिचक्राऽऽख्या, विद्यादेवीप्वपि थुता। अर्हद्भक्ते सदा श्रेयः-प्रदा दुरितदारिणी ॥ ८४॥ साहाय्यतोऽहमप्यस्या, 'निष्प्रत्यूहमथाहताम् । प्राच्य वैर्विचित्राणि, चरित्राणि प्रपञ्चये ॥ ४५ ॥ कलिकालसर्वज्ञश्रीहेमचन्द्रसूर्यनुकृतिः मया श्रीहेमसरीणां, 'विपष्टिचरितक्रमः। यूथप्रभोरिभस्याध्या, कलमेनेव सेव्यते ॥८६॥ चतुर्विशति जिनप्राच्यभवाः सार्थवाहो धनो १ युग्म-धर्मी २ 'सौधर्मगः सुरः३ । महायलो महीजानि ४-'रीशाने ललिताङ्गकः ॥ ८७ ।। विबुधो ५ वज्रजङ्घाख्यो, राजा ६ युगलधर्मवान ७ । 'सौधर्मे त्रिदशो ८ वैद्यो ९-'ऽच्युत'कल्पगतः सुरः१० ॥८॥ वज्रनाभाभिधश्चक्री ११, सुरः 'सर्वार्थसिद्धि'गः १२ ॥ अर्ह१३न्नादिजिनेशस्य, त्रयोदश भवा इति ॥ ८९ ॥ वसुधाऽधिपतिर्विम-लवाहनो१ऽनुचरामरः २ । अर्हन्नजितनाथस्य, ज्ञेया इति भवात्रयः॥९॥ पृथिवीपतिर्विपुल-वाहनो १ थानता मरः २ ।' तीर्थकर इति प्रोक्ताः, श्रीसम्भवभवत्रयी ॥९१ ॥ महायलमहीपालो १, विमाने "विजये' सुरः ।। जिनेश्वर ३ खयो ज्ञेया, भवा इत्यभिनन्दने ।। ९२ ।। क्षितीशमनुः पुरुप-सिंहनामा कुमारका १ "वैजयन्त'सुरो २ ऽहंश्च ३, त्रयोऽमी सुमतेर्भवाः ॥ ९३ ।। अपराजितराजा १ ऽष्टो-त्तर प्रैवेयके सुरः २। तीर्थेशश्च ३ भवा एते, त्रयः पद्मप्रभप्रभोः ॥९४ ॥ क्षितीशो नन्दिषेणाख्यः १, पप्ठे ग्रैवेयके सुरः२। अर्हन् ३ मवास्त्रयोऽप्येते, श्रीसुपार्श्वजिनेशितुः॥१५॥ १ ख-हारिणी'। २ 'निःप्रत्यूह' इति प्रतियुगले । ३ असिंचरणे नवाक्षराणि । १ 'वेयके० सप्तमे' इति श्रीचतुर्विशतिजिनभवोत्कीर्तनस्तवने (स्तोत्रसमुच्चये पृ०२३८)। ५ 'जयंत' इति एकविंशतिस्थानप्रकरणे (पृ०५)। ६ ख-'न- दनात् । ७ ख-वैजयन्ते', 'जयते' इति त्वेकविंशति० (पृ०५)। . प०का०२ -- ·. भीपणानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र पनो राजा १ 'वैजयन्ते', विमाने त्रिदशरस्ततः । अहमिति यो ज्ञेया, भवाश्चन्द्रमभप्रमोः ॥ ९६॥ महापद्ममहीनाथो १, "वैजयन्त'विमानगः। देवो २ ईनिति विज्ञेया, त्रिभवी सुविधिप्रमोः ॥ ९७ ।। पद्मोत्तरनराधीशो १, देवः 'प्राणत'कल्पगः २। तीर्थाधिपतिररित्येपा, श्रीशीतलभवत्रयी ॥९८॥ नृपो नलिनगुल्मातः १, "शुक्र'कल्पाश्रयः सुरः२। जिनेश्वर ३ इति ज्ञेयं, श्रीश्रेयांसमवत्रयम् ॥ ९९ ॥ श्रीपद्मोत्तरपृथ्वीन्दुः १, कल्पे 'प्राणत'नामनि । त्रिदशोऽर्हश्नमी ज्ञेया, वासुपूज्यभवात्रयः ॥ १०० ।। पंझसेननृपः १ कल्पे, 'सहस्रारा'हये सुरः २ । तीर्थाधीशस्त्रियोऽप्येते, विमलस्वामिनो भवाः ॥१०१॥ राजा पद्मरथः १ 'पुष्पो-तरे' 'प्राणत'कल्पगे। विमाने विवुधो २ ऽहं ३ श्चे-त्यनन्तस्य त्रयो भवाः ॥१०२॥ राजा दृढरथो १ देवो, "वैजयन्त'विमानगः २। जिनेश ३ इति विज्ञेया, धर्मनाथभवास्त्रयः ॥१०३ ।। श्रीपेणक्षितिपो १ युग्मी २, सुरः 'सौधर्म'कल्पगः ३। 'वैताये' भूभृदमित-तेजाः ४ 'प्राणतजा सुरः ५॥१०४ ॥ अपराजितो 'विदेहे', सीरी ६ स्वर्पति'रच्युते' ७ ॥ चक्री वनायुधो ८ द्वथग्र-गते 'वेयके' सुरः ९॥ १०५ ॥ १ सप्ततिशतस्थानप्रकरणकृन्मते (पृ० ७) सप्त भवा , ते त्वेवम्-- "सिरिवम्मनिवो १ सोहम्ममुरवरो २ अजियसेणचक्की ३ य । अञ्चुयपटु ४ पउभनियो ५ य वेजयते ६ य चदपहो ७ ॥ २३॥ २ श्रीआनते ताविषे' इति स्तोत्रसमु० (पृ० २३९)। (पृ. २४०)। ४ 'श्रीपुष्पोत्तरसद्विमानकवरे' इति स्तोत्रसमु० (पृ० २४० ), 'अञ्चुर्य' इस्यकविंशति० (पृ. ५)। ५ सप्तमकल्पनाकी' इति स्तोत्रसमु० (पृ. २४०)। ६ प्रजासेन' इति स्तोत्रसमु० (पृ० २४०)। ७ 'विजय' इत्येकविंशति० (पृ०५), सर्वार्थसिद्धिविधोऽव' इति तु स्तोत्रसमु० (पृ० २४१)। ८ स-दमृततेजा। . 1 ३ 'सुरोऽच्युते' इति स्तोत्रसमु० ·प्रथमः सर्ग: " चरित्रालयम् ] राजा मेघरथो नाम १०, देवः 'सर्वार्थसिद्धिग: ११ ॥ तीर्थेशो १२ द्वादशेत्युक्ताः, शान्तितीर्थकृतो भवाः॥१०६ ॥ सिंहावहमहीनाथः १, सुरः 'सर्वार्थसिद्धि'गः २॥ तीर्थेशः ३ प्रथिता एते, कुन्थुनाथभवायः॥ १०७ ।। राजा धनपति १"|वे-यके'ऽथ नवमे सुरः ।। 'अर्ह ३ श्वेत्यरनाथस्य, भवत्रयमुदाहृतम् ॥ १०८॥ महायलनृपो १ देवो, 'वैजयन्त विमानगः २। अहंश्च ३ मल्लिनाथस्य, भवा इति मतास्वयः ॥ १०९ ॥ सुरश्रेष्ठाख्यया क्ष्मापः १, सुरः 'प्राणत'कल्पगः २। जिनेश ३ इति विज्ञेयाः, श्रीसुव्रतभवायः॥११॥ सिद्धार्थपार्थिवो १ देवो-'पराजित'विमानगः२। जिनेशो ३ नमिनाथस्य, प्रथितेति भवत्रयी ॥१११ ॥ धनो राजा धनवती, राज्ञी १ 'सौधर्म गौ सुरौ २। विद्याधरेश्वरश्चित्र-गती रत्नवती प्रिया ३॥ ११२ ॥ 'माहेन्द्र गौ ४ प्रिया प्रीति-मती भूपोऽपराजितः ५। 'आरण'त्रिदशौ ६ शह-क्ष्मापः पत्नी यशोमती ७॥११३ 'अपराजिते' विमाने, देवौ ८ राजीमती-जिनौ ९ । श्रीनेमेस्तत्प्रियायाश्च, भवा इति नवाप्यमी ।। ११४ ॥ भ्रातरावरविन्दस, नरेशस्य पुरोहितौ १ । कमठो मरुभूतिश्च १, कुर्कुटोरग-कुञ्जरौ २॥ ११५ ।। पञ्चमे नरके पूर्वः, 'सहस्रार सुरः परः ३। फणी किरणवेगाख्यो, विद्याधरधराधवः ४ ॥ ११६ ॥ १ 'सम्वढे' इत्येकविंशति० (पृ०५), 'श्रीजयन्ते' इति तु स्तोत्रसमु०(१०२४१)1 २ 'विजयणुत्तर' इति विचारसारे (पृ. ४०, गा० १४), 'जयत' इति तु एक. विंशति० (पृ०५)। ३ सप्ततिशतस्थानादौ तु नव भवाः, ते चामी- सिक्केउ १ सुहम २ कुवेरदत्त ३ तिइयकप्प ४ बजकुंडलओ५। बमे ६ सिरिवम्मनियो ७ अवराइ य ८ सुन्यो ९ नपमे ॥ २६ ॥ पाणय' इत्येकविंशति० (पृ०५)।

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीगिनेन्द्र . पञ्चमे नरके पूर्वो-'ऽच्युत कल्पसुरः परः ५। भिष्ठः प्रत्यग विदेहे'पु, वज्रनाभधराधिपः ६ ॥११७॥ सप्तमे नरके पूर्वो, मध्य ग्रेवेयके' परः ७ । पंचासः प्राग्'विदेहे'पु, सुवर्णबाहुचयपि ८॥११८ ॥ चतुर्थे नरके पूर्वः, 'प्राणत'त्रिदशोऽपरः ९। कठोऽर्हश्च १० दशेत्युक्ता, भवाः कमठ-पार्श्वयोः॥११९ ॥ मवे त्वेकादशे मेघ-कुमारः कमठः शठः। कृत्वा पार्चप्रभोष्टि-कैप्टं वैरोज्झितोजनि ॥१२०॥ नयसारो ग्रामचिन्ता-करः १ 'सौधर्मगः सुरः ।। मरीचिः३ पञ्चमे कल्पे, त्रिदशः ४ कौशिकद्विजः ॥१२१॥ सौधर्मगः ६ पुष्यमित्रो, विप्रः ७ प्रथमकल्पगः ८ । अझ्युयोतो द्विजन्माऽथ ९, द्वितीयत्रिदिवे सुरः १० ॥१२२॥ द्विजातिरग्निरि(भोत्याहो ११, देवैः कल्पे तृतीयके १२ ॥ भारद्वाजद्विज १३ स्तुर्ये, कल्पे देवो १४ भवभ्रमः ॥१२३॥ द्विजः स्थावरको १५ देवो, ब्रह्मलोके १६ भवनमः । विश्वभूतियुवराज-पुत्रः१७ 'शुक्रे सुरो दिवि १८॥१२४॥ त्रिपृष्ठो 'भरते' विष्णुः १९, सप्तमक्षितिनारकः २० । सिंहो २१ नारकस्तुर्यो--२२ तिर्यमय॑भवभ्रमः॥१२५॥ प्रियमित्रश्चक्रवर्ती २३, सुरः सप्तमकल्पगे। विमाने 'सर्वार्थ'सझे २४, नन्दनो नृपनन्दनः २५॥१२६ ॥ विमाने विद्युधः 'पुप्पो-तरे 'प्राण' कॅल्पगे २६ । अर्हन् २७ वीरविभोः सप्त-विंशतिः प्रथिता भवाः ॥ १२७॥ सद्गुरुतो दानाद्ये-यंत्र भवे भवति बोधिवीजाप्तिः । तोऽसाद् भवसङ्ग्या, भविनामपुनर्भवं यावत् ॥ १२८ ॥ रति वषभमुसानां सर्वतीर्थाधिपानां शर्म सङ्ख्यातिगं वः। 1 तत्पुरुष, :- इति क-पाठे तु इन्द्रः । आर्या। ५ सम्यग्दर्शनधीज ·प्रथमः सर्गः १३ चरित्रालयम् ] स्फुरितदुरितपदाऽऽतकशङ्काशिङ्क- द्धरणकरणधीरा तीक्ष्णभानुप्रमेव ॥ १२९ ॥' चालोऽहं कलयामि चापलमिदं कर्तुं युगादिप्रमो- विद् वीरविभुं जिनेश्वरचरित्राणां चतुर्विंशतिम् । सिद्धान्तोपनिपन्निपण्णविशदप्रज्ञोदयैर्दीयतां दोपरिह दोपपणगणं हत्वा गुणैर्भूषणम् ॥ १३०॥ ॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रविरचिते पद्मानन्दापरनाम्नि श्रीजिनेन्द्रचरिते महाकाव्ये वीराधे श्रीआदिनाथचरिते प्रस्तावना- सर्गः प्रथमः ॥ १ ॥ श्रेयोवल्लिवनाङ्कुराः कुजननश्रेणीपिधानेऽर्गला मोहद्रोहणमुद्राः शिवसुखारोहे महारजवः । अंहःसंहतिजैनधर्मविजयस्तम्भाः शुभं भाविनां पुष्यासुर्वृषभप्रभोः पदनखप्राप्तोदया रश्मयः॥१॥ मन्त्री 'वायट'वंशवारिजरविः श्रीवासुपूज्योऽभवत् तत्पुत्रोजनि रामदेवसचिवस्तस्यात्मभूः शान्तडः। श्रीमानासलसज्ञयाऽस्य तनयः श्रीपद्मनामाऽऽत्मज- स्तस्योत्कीर्तिरचीकरजिनचरित्राणां चतुर्विंशतिम् ॥२॥ अद्यैकांहितया विहर्तुमसहं सचैः सतां शाश्वतं त्वं मूर्धा वह धर्ममेनमधुना मूर्धन्य धन्यात्मनाम् । यावत् प्राप्य चतुष्पदी प्रमुदितः सोऽयं कृतज्ञाग्रणी- स्त्वां पद्म! प्रतिपालयत्यनुकलं खेलन् बली हेलया ॥३॥ ग्रन्थानं १४२॥ 4 १ मालिनी। २ शार्दूलविक्रीडितम्। ३-५ शार्दूलविक्रीडितम् । ६ स-१३९ ।

·द्वितीयः सर्गः२ अथ उपक्रमः " अथोजगारेति गिरं प्रयोध-सुधाश्रवन्तीममरो मुनीन्द्रः। समासतस्ते कथितानि पन-मत्रिंश्चरित्राणि जिनेश्वराणाम् ॥१॥ आकर्णयैतानि शशाङ्ककीर्ते !, सङ्घीय॑मानानि सविस्तराणि । चित्रं चरित्रं त्रिजगत्पवित्रं, युगादिनाथस्य वदामि पूर्वम् ॥ २ ॥ सतां श्रिये श्रीवृपभः स भूयाद्, यस्साङ्गभासां पटलं पटीयः । पैरात्मनोऽद्योतत भूर्भुवः-ख-स्तमोऽपहं ज्योतिरिव प्रसर्पद ॥३॥ अम्यूदीपस्य वर्णनम् श्रियः पदं स्वस्तिमयोऽस्ति 'जम्बू-द्वीपा'हयो द्वीपवरो धरित्र्याम् । मेजे जयस्तम्भमिवात्मलक्ष्म्या, जिते धुलोके कनकाचलं यः॥४॥ स येन साकं तुलितोऽल्पसारः, किलोलोकोऽगमर्ध्वमेव । सन्त्यज्य तिर्यस्थितिमूर्ध्वमूर्द्धा, धरत्यतो मेरुतुलैकमागम् ॥ ५॥ आवजवेदित्रिदिवावनिधाद्, यस्योर्ध्वगं भाति नभोवितानम् । तमिस्रसन्ध्याशशिभानुभामि-चित्रप्रभ तारकमौक्तिकाङ्कम् ॥ ६ ॥ श्रेयाप्रकाशप्रसराय यसिन् , शीवद्युती द्वौ खरदीधिती द्वौ। चतुर्दिशां स्फाटिक-पद्मरागै-रिव प्रलप्ता मुकुराः स्फुरन्ति ॥७॥ "लेश्याविशेपैरिव हृद्विवर्ती, "रसैरिव खाद्यपदार्थसार्थः। "गुणैरिबोशिनयः सदा यः, पड्मियुतो पंधरक्षितिधैः ॥८॥ सरिद्वरा वर्षधराचलानां, यत्राङ्कतः पुन्य इवावतीर्य । प्रपत्य पादेषु तदाप्तरता-ऽलङ्कारताराः सपति श्रयन्ति ॥९॥ १ ख-'प्रमोद०। २ * + एतचिहद्वयवर्जितानि ३२० तमप्रान्तानि पपानि वर्तन्ते उपजातिच्छन्दसि । ३ ख-'सारम्' । ४ तृतीयैकवचनम् । ५ जम्बूद्वीप. स्वशोमया। ७ जम्बूद्वीपस विभागम् । १० कृष्ण नील-कापोत तेज. पद्म शुक्लसः । मन्धि-विग्रह-याना सन-द्वैधा-ऽऽअयामिघानैः । १३ हिमवन्- १४ स साप्रमागा मेरुतुला। थाम् । लवण-मधुराख्यैः। ८ पर्वतः। ९ 'पद्रवा' इति माषा. ११ तिक्त-कटु-कपायाऽऽम्ल- ·चरित्रालयम् ] द्वितीयः सर्गः परश्रियं प्रेक्ष्य परीया नः, क्षयोऽस्तु मेति प्रविवर्य शङ्के । सप्तापि वर्षाणि मिथोऽन्तराले, यत्राधरन् वर्षधरोरुमित्तीः॥१०॥ क्षितिप्रतिष्ठनगरवर्णनम् पुरं पुराणां परमर्द्धिकाना-मपश्चिमं पश्चिमतोऽस्ति तस्य । श्रीमद् विदेहेषु कृतप्रतिष्ठं, 'क्षितिप्रतिष्ठाऽभिधया गरिष्ठम् ॥ ११ ॥ विजित्य 'जम्भारिपुर' खभूत्या, शोणाश्महHद्युतिवृन्ददम्भात्-। प्राप प्रतापप्रसरं यदुच्चै-श्रन्द्राश्मवेश्मांशुमिपाद् यशोऽपि ॥ १२ ॥ निन्द्यैव देवार्चनदानविन-निदानमेपेति रुपा व्यपेपि । निशा भृशं यद्भवनैरभीशु-दण्डप्रहारैर्मणिवर्मतारैः ॥ १३॥ प्रसन्नचन्द्रोत्र शरत्प्रसन्न-चन्द्रोपमानप्रथमानकीतिः। बभूव भूपः प्रतिपक्षलक्ष लक्ष्मीहठाकर्पकदो प्रकर्षः ॥१४॥ भीमाश्च कान्ताश्च गलद्विरोधा-सल्लाभलोभादिव लब्धचोथा। समं कलाभिः सकलाभिरासन् , यसिन् निवासप्रगुणा गुणौघाः ॥१५॥ प्रिया नृपस्यास्य गुणा विलासं, न चक्रुराक्रम्य मनस्सु केपाम् । तत्तद्भयादेव न दीव्यति स, तदन्तरा दुश्चरितं कदाचित् ॥ १६ ॥ प्रथमे भवे धनसार्थवाहः तस्य प्रियस्तत्र धियां निधानं, धनाभिधानो धनदाधिकश्रीः। यशोधनार्थी स्वधनैः कृतार्थी-कृतार्थिसार्थोञ्जनि सार्थवाहः ।। १७ ॥ निष्पुण्यनैपुण्यनरप्रतीतं, स्फीतं श्रियश्चञ्चलताकलङ्कम् । अमार्जयद् 'यो गुणयत्रितायाः सतां हि योगः सुकृतप्रयोगः ॥१८॥ गन्धं सुगन्धादिव गन्धवाहाः, पयः पयोधेरिख वारिवाहाः। दीप्ति हुताशादिव दीपसवा, धोतं दिनेशादिव नेत्रभासः॥ १९ ॥ शास्त्रं यथा शास्त्रविदो विनेया-स्तत्वं यथा ताचिकतो विविक्ता। रत्नं यथा रत्नगिरेर्दरिद्राः, पथं यथोदियितानियुक्ताः ॥ २० ॥ १ मरतै रावत- हैमवत हरि विदेह-रम्यक हैरण्यवतनामधेयानि । २ इन्द्रपुरीम्। ३ लि. तिप्रतिष्ठं नगरम् । ४ नगरगृहः। ५ किरण-। ६ बाहुः। ७ प्रसन्नचन्द्रस्य। ८ नूपगुणभयात् । ९ लोकचित्तान्तः।१० प्रसन्नचन्द्रराज्ञः। ११ कुबेराद् घनिरुतरा। १२ धनः। १३ पवनाः। १४ नृपात् । १५ कर्मचारिणः।

·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र निखा यथाऽलकरणं महेम्यात् । : काव्यं यथाऽस्पे कवयः कवीन्द्रात् । द्रव्यं ततः किश्चिदिवोपगृह्य 'वाणिज्यकारा व्यरुचन् ने कुत्र ॥ २१ ॥ -त्रिमिर्विशेषकम् कदाप्यसौ सार्थपतिस्नियामा-विरामयामाईविधूतनिद्रः। अन्तर्मनो बाहयमुहूर्तमूर्च्छत्-प्रज्ञामयज्योतिरिदं निदध्यौ ॥ २२ ॥ 'आयं विना यान्ति महोमिमन्ति, महाधनानां निधनं धनानि । नित्यव्ययैरप्यतिपुष्कलानि, सरोवराणामिव पुष्कराणि ॥ २३ ॥ नयेन नेता विनयेन शिप्यः, शीलेन लिङ्गी प्रशमेन साधुः। जीवेन देहः सुकृतेन देही, वित्तेन गेही रहितो न किश्चित् ॥ २४ ॥ जितेन्द्रियार्थप्रसरेण योगी, खाम्यर्थसामर्थ्यधिया नियोगी । व्यापारपारीणतया पदाति-वित्तार्जनेनैव गृही विभाति ॥ २५ ॥ विस्फूर्जदूर्जखिधनोऽपि तसान्-मुक्त्या प्रमादं तदुपार्जयामि । किमर्णवोऽर्ण प्रकरण पूर्णोऽप्यों न गृहाति तैरङ्गिणीम्यः ॥ २६ ॥ पुण्योदयाश्लेपविशेषवर्या, श्रियं प्रसते व्ययसायचर्या । ततः प्रयाम्येव पुरं 'वसन्त-पुराऽभिधं सम्भृतभूरिभाण्डः ॥ २७ ॥ इदं हृदन्तः परिकल्य कृत्या, प्राभातिकं कृत्यविदेपकृत्यम् । इत्थं पुरान्तःपटहप्रणादै-रुद्धोपणां घोषयति स विष्वक् ॥ २८॥ धनोऽस्त्यसौ सार्थपति'र्वसन्त-पुरे' प्रयाणाय कृतप्रवृत्तिः । ते सार्द्धमेतेन चलन्तु वित्त-गुपार्जितुं तत्र यियासवो ये ॥२९॥ द्रव्येण पण्येन पदातिना वा, यो येन हीनोऽस्ति जनो यियासुः । सर्व तदसै धनसार्थवाहो, दास्यत्यसौ दासितदेवशाखी ॥३०॥ कल्ये सुंकल्याणमये मुहूर्ते, चक्रे कुलस्त्रीकृतमङ्गलौषः । प्रस्थानमास्थाय रथं पुरस्य, बहिः स मेरीरवपूरिताशः ॥३१॥ इन्द्रवज्राच्छन्दसूचकमिदं चिह्नम् । उसमूहेन । ५ नदीभ्यः। ६ ख-पोषयति' । ७ किङ्करीकृतकल्पतरुः । ८ प्रमातसमये । ९ख-'कल्यः, निरामय इत्यर्थः। -- विस्तरत् । २ जलानि । ३ धनम् ।

·. चरित्राह्वयम् ] द्वितीयः सर्गः • प्राज्यैः परार्थप्रवणो वणिग्भि-स्तत्रावृतः सार्थपतिर्यभासे । गोभिर्निपिश्चन्नमृतैर्भूताभि-धिष्ण्यैरिव व्योमनि 'धिष्ण्यनाथः ॥३२॥ धर्मपोपसूरीणां समागमः तत्र क्षणे रक्षितरोपदोपः, श्रीधर्मघोपः सह साधुसडैः। सूरीश्वरः शान्तरस: शरीरी, संसारवैरी तमुपाससार ॥ ३३ ॥* तं सोममूर्ति सहसा समीक्ष्य, सार्थप्रभुः सम्भ्रमतोऽभ्युदस्थात् । सद्यः समुद्यत्प्रमदोर्मिरन्त-र्यथा नंदीनां हृदयाधिनाथः ॥ ३४ ॥ सूरीश्वरस्यासनमाश्रितस्य, वेखि 'नाग्गिरि'मग्रतोऽसौ । सार्थेश्वरः सेरमुखारविन्दः, श्रियं सरोदेश इवाविवेश ॥ ३५ ॥ स्वभावतो भद्रकभावभूरि-भावप्रभावात् प्रणताय तसै । कल्याणवल्लीजलभृञ्जलाभ, श्रीधर्मघोपोदित धर्मलाभम् ॥ ३६ ॥ निविश्य तस्याधिगमेन धन्य-मन्यो धनःप्राञ्जलिरित्यजल्पत् । मम प्रयाणप्रसरे प्रभूणां, समागमो मङ्गलसङ्गमाय ॥ ३७ ॥ धनप्रदः प्राणिपु धर्म एव, भवद्भ्य एवं प्रभवोऽस्य विश्वे । मया धनायोद्यमिनाऽध पुण्यैः, प्राप्येप यौष्माकपदप्रणामः ॥ ३८ ॥ युष्मादृशां यद्यपि वेनि किञ्चि-नैवास्ति कार्य विगतस्पृहाणाम् । पुण्यस्य मे पल्लवनाय पूज्या-गमः सुधासारिणितां कुतोऽधात् ॥ ३९ ॥ सूरीणां सम्भापणम् ततो यतीनां पतिरित्यवोचत्, वासुधाऽब्धिर्वचनप्रपञ्चम् । सार्थेश्वर ! सेरयति स्पृहैव, "विमानतां मानवतामपीह ॥ ४० ॥ लक्ष्मीलवोन्मादयतां पुरस्ता-दसगुणारोपकृतोपरोधात् । हहा स्पृहा काऽपि कलाकलापा-कुलान् कुलीनान् प्रकरोति दीनान् ॥४१॥ दक्षाः स्वयं मानभृतः स्वमान-रक्षाकृते निःस्पृहतां श्रयन्ति । इन्द्रे दरिद्रेऽपि समोऽवलोक-स्तेपां ततः स्यात् तृणितत्रिलोकः ॥४॥* स्पृहापरित्यागकृतामपि सात् , सतां स्पृहा सच्चरिते तथा तंत् । येऽन्येऽपि धन्याः परिपोपयन्ति, कासन्ति तेपामपि तेऽनुपङ्गम् ।। ४३॥ ३ पूर्वाचलम् । ४ धर्मस । ५ क-फेनचनापि। ६ मानखण्डनम् । ७ सचरितम् । १चन्द्रः। २ समुद्रः। प. का०३ ·१८ [ श्रीजिनेन्द्र- " श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् जनान् धनायैः खजनान् ममत्वैः, स्पृहाविमुक्तान् ममतोज्झितांश्च । लोकोत्तरः सचरितैः करोति, सेवाऽभिषणप्रवणान् प्रवीणः॥ ४४ ॥ त्वदीयसद्वृत्तततिप्रवृत्ति-प्रवर्तिताः सम्प्रति संम्प्रतीत!। सार्थेश ! सार्थेन समं तवैव, विहर्तकामा चयमागमामः ॥ ४५ ॥ आचार्यवर्यस्य वचो निशम्य, सम्यग् धनोऽप्येवमुवाच वाचम् । भाग्यैः प्रमो ! प्राग्भवपतिभूत-भवादशां सङ्गतिरगिनां स्यात् ॥ ४६ ॥ ततो यतीन्द्र ! त्वदुपागमेन, सार्थो मदीयोऽस्तु निरस्तपाप्मा । रवेः प्रवेशेन 'वियत्प्रदेशः, कथं न मुच्येत तमश्चयेन ? ॥४७॥ सदाऽन्नपानादिकृते यतीनां, कार्य भवद्भिः शुभभाववद्भिः । भविष्यथेत्थं मयि सूपकाराः, स संपकारानिदमादिदेश ॥४८॥ आकर्ण्य वाणीमिति भावपूर्णा, वाचंयमोऽवोचत वाचमेताम् । कृतिन्नसङ्कल्पमकारितं च, कृतं च साधोरशनादि कल्प्यम् ॥ ४९ ॥ अप्रासुकत्वेन पयोऽपि वापी-प्रपा-सर:-कूप-नदी-नदस्थम् । न कल्पते सार्थपते ! यतीनां, महात्मनामाहतशासनेऽसिन् ॥ ५० ॥ सार्थेश्वरस्यावसरेऽत्र नेत्र-नासा-रसज्ञाप्रमदप्रदानि । सवर्णसौरम्यरसै रैसाल-फलानि केनाप्युपदीकृतानि ॥५१ ।। प्रीत्या भृतः प्राभृतकर्तृभर्तृ-भक्तिस्फुटाकारफलैः फलस्तः । प्रोवाच तेद्वत् परिपाकरम्यां, गिरं स सार्थाधिपतिर्यतीन्द्रम् ॥ ५२ ॥ सहकारमहिमा वर्णेन गन्धेन रसेन विश्वे, खायेपु हृद्यं सहकारमेव । नास्यान्तराले यदि चीजशल्यं, रैम्भाफैलस्येव खलत्वमेति ॥५३॥* परोपकारैकरसक्रमस्य, "किमेकमानस्य तरोन कम्रम् । विश्वेन विश्वेषु महोत्सवेपु, पत्राणि कल्याणकराणि यस्य ॥ ५४ ॥ यत्पल्लवाः पल्लवयन्ति दर्प, कन्दर्पवीरस्य जगजयाय । यस्याङ्कुरः पञ्चमरागगान-निदानतां लिप्पति कोकिलानाम् ॥ ५५ ॥ १ हे यशस्विन् ! | २ आकाशप्रदेशः । ३ शुभोपकारकारकाः । ४ क 'कारां'। ५ पाचकान् । ६ जिहा०। ७ आम्र-1 ८ क-'स्फुटी०। ९ फलवत् । १० कदलीफलवत् । ११ रम्भा- फलसापि प्रत्यन्तरे पाठान्तर' इति फ-पार्श्वस्यः पाठः । १३ सकलेषु । १२ अपि तु सर्वमेव मनोहरम् ।

·- चरित्राहयम् ] द्वितीयः सर्गः यन्मञ्जरी पट्चरणातिथीनां, तूर्ण प्रपूर्ण कुरुतेऽभिलापम् । सुपा-क्षुधातापसमापकानि, माधुर्यधुर्याणि फलानि यस्ख ॥५६॥ विशेषकम् यदात्मनः प्रीतिकरं वरं च, यद् वस्तु पात्राय तदर्पणीयम् । मुनीश्वरास्तेन फलान्यमुनि, गृहीत मेऽनुग्रहमातनुध्वम् ॥ ५७ ॥ श्रीधर्मघोषो धनमभ्यधत्त, सिद्धान्तसिद्धां गिरमप्रमत्तः । फलादशस्त्रोपहतं न युक्तं, स्पष्टुं कृतिन् ! खादयितुं कुतो नः ॥५॥ अहो यतीनां तदुष्करत्वं, कर्तुं न शक्यं दिनमेकमन्यैः । तरन्ति तेर्यो हेदिनीहदीशं, धुर्या भुजालस भुजा न तत्र ॥ ५९ ॥ इति स्तुति सन्दधता धनेन, वभापिरे भक्तिभृता येतीन्द्राः । दास्ये तन्नादि यदेव कल्प्यं, प्रसीदताय प्रचलन्तु पूज्याः॥६॥ धनसार्थवाहस्य वसन्तपुरचलनोपक्रमः इत्युक्तिपारे प्रवणः प्रणम्य, सार्थाधिनाथो विससर्ज सूरीन् । ततः प्रतये च स भूरिभेरी-भाकारसम्भारभृतान्तरीक्षः ।। ६१ ॥ न्ययुक्त लोकः शकटस्य भारो-द्धाराय धुर्यास्त्वरया तदानीम् । सुशिक्षितान् सत्पथयानशीलान् , यूनो गृहस्येव गृही तनूजान् ॥ ६२॥ सप्ताझराज्योबहनेपि ते स्यु-र्दीना महीना बहुसैन्यहीनाः । सुखं वहन्तः शकटं शताङ्ग-मुत्कन्धरास्तद्धवला बभूवुः ॥ ६३ ॥ लसद्गुणौधैर्धवलैर्निवद्धं, सन्मार्गगानां शकटबजानाम् । पटौ नि कश्चिदनो न्यधत्त, महत्तमानां गुरुवद् विनेयम् ।। ६४ ॥ ने नः पुरस्त्वं भरभारिताना, गत्याधिकोऽसीति विकाशिदन्ताः । वेगाद् प्रान्तः करमा नभोऽने, वातं हसन्ति स किलोकाः ६५ राबस्तुरङ्गेण खरेण तुल्यै-रुत्कर्पयन्ती पितृमात्पक्षौ । स्वराधिकानां भरभारिकाणां, चाग्रेसरी "वेसरपकिराभात् ।। ६६ ।। . १ भ्रमरप्राघूर्णकानाम् । २ क-'युग्मम्' । ३ नावः । ४ समुद्रम् | ५ स-'मुनीन्द्रा। ६ धुपमान् । ७ राजानः । ८ शकटम् । ९ क-'तता। १० क-शसि। ११ विहायणा उष्ट्राः । १२ क-'भारकाणाम् । १३ अधतराणां श्रेणिः।

·२० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- भार वहामो न भरं सृजामो, निजेशितुस्तादृशहयखाद्यः । इत्युज्वलीभूतमुखाः प्रभूत-त्वराः खरा भारभृतो विचेलुः ॥ ६७ ।। छिद्रोज्झिताभिर्गुणसम्भृतामिः, प्रद्युम्नभावं दधतीभिरन्तः । गोणीभिरुद्भासितपार्थदेशाः, पुंवत् खराः स्फूर्तिमधुः प्रियाभिः॥६॥* परिक्वणनूपुरपादपाताः, प्रणद्धचित्राभरणाः कॅरभ्यः । मार्ग भजन्ते स रयाभिपूर्णा, राजीवनेत्रा इव जीवितेशम् ॥ ६९।। कल्याणपर्याणमिपेण पृष्ठ-देशादिवोद्धान्तममान्तमन्तः । महसमूहं दधतोहिधृली-भरेण भानुं पिदधुस्तुरङ्गाः ॥ ७० ॥ स्तम्भैनिकेतस्य सुतैः कुलस्स, मन्त्रीश्वरै राज्यनयस्य यद्वत् । सार्थेशभाण्डप्रकरस्य भारः, सुदुर्वहोऽप्युक्षवरैरुंदूहे ।। ७१ ।। श्रीधर्मघोपोऽध्वनि सार्थलोक-क्षुण्णे क्षमाभृत्प्रवरः प्रवृत्तः । जैनागमार्थश्रवणप्रणीत-मिथ्यात्वमन्थे मनसीय वोधः॥७२।।* धिष्ण्यैरिवेन्दुः शुभवृत्तशोभैः, कररिवार्कः कृतविश्वयोधैः । 'विष्कैरिवेभः समदत्वहीनः, शिष्यैर्वृतः सूरिपतिः प्रतस्थे ॥ ७३ ॥ सार्थाधिनाथस्य मुँहुनिदेश-मासाद्य हृष्टो हृदि माणिभद्रः। पृष्ठस्थितः सार्थजनार्थसार्थान् , गवां कुलानीव जॅगोप गोपः ॥७४ ॥ द्रव्यं यथा प्राक्सुकृता-ऽप्रमादौ, राज्यं यथा विक्रम-गुप्तमन्त्री । पक्षद्वयसौ परितोऽश्ववार-वाराव-वारावैवतः स सार्थम् ॥ ७५ ॥* 'यथाऽरुणोऽर्कस्य तमाशमाय, राज्ञो यथाऽरातिहते प्रतापः । तथाऽस्य सार्थस्य पुरःसरत्वं, दधौ धनोनिष्टनिषूदनाय ।। ७६ ॥ सदा मैदप्येप परोपकार-कर्तेति तं सार्थपतिं शशाङ्कः । शिवाय वाणिज्यकृतां वलक्ष-च्छत्रीच्छलात् कल्पितभूरिमूर्तिः ॥७७॥ कालं मितं जीवनदानशीला, वयं धनस्त्वीगसौ सदेति । द्रष्टुं तमुत्का जैलदा मयूर-पत्रातपत्रालिमिपादुपेताः ॥ ७८ ॥ १ व्ययम् । २ मुर्पणभावं, पक्षे कामविकारम् । ३ अधारयन्। ख-टि-पाठः । ५ सुवर्णपल्ययन । ६ वरपभैः । ७ उह्यते स । ८ ख-'प्रतीत। ९ फ्लभैः । १० स-सुहृनिवेश०' । ११ ररक्ष । १२ रक्षतः । १३ मत्तः सकाशात् । १४ श्रेतातपत्रमिपात् । १५ मेघा. । . ४ 'करिण्यः' इति . ।

·चरिघाइयम् ] द्वितीयः सर्गः बुद्धेन धर्मकधिया धनस, धृत्वाऽनुकम्पा निजवाहनत्वात् । मुन्ना यमेनेव तृपातुराणा, प्राणान् ददुस्तत्र जल लायाः ॥७९॥* कमेलकग्रांकृतिकासरोक्ष-घण्टाटणत्कारतुरङ्गहेपाः । धने जगन्मैत्र्यमवेक्ष्य मन्ये, बुद्धा विरोधं मिलिता विमुच्य ॥ ८ ॥ ऊर्ध्व ययौ तुङ्गतरङ्गरङ्गत्-खुरेण रेणुप्रकरण पृथ्वी । मां सर्वतो व्याप्य धनस्य कीर्तिः, कियद् वियद् व्यापदितीव वेत्तुम् ८१ दूरस्थितश्वापददस्युवृन्दै-रुदस्वहस्तैः सुभटैः परीतः । सुखं स सार्थः स्फुरदश्मसार-प्राकारमध्य इव प्रतस्थे ।। ८२॥ व्यधातू धनः सर्वजनस्य रक्षा-परायणो नित्यमिति प्रयाणम् । इष्टं पदं प्रेप्सुरनिष्टहन्ता, यतिर्यथा संयममस्ततन्द्रः॥ ८३ ॥ वसन्तपुरमार्गे ग्रीष्मवर्णनम् तस्याध्वनीति व्रजतोऽध्वनीन-भीष्मो भृशं ग्रीष्म ऋतु: प्रवृत्तः। स्रोतखिनीनां सरसां पयांसि, संशोपयन् पोषितभूमितापः ॥८४ ॥* दिनाधिनाथो दिनवृद्धिमाप्य, प्रतापवास्तापयति स विश्वम् । जायेत को वा जनसौख्यकारी, तीग्रस्खभावो र्वसुभिः प्रपूर्णः॥ ८५ ॥ सरस्फुरत्क्रूरकराश्रयोष्णा, विश्वोपतापं पुपुषुः समीराः । कोग्रप्रभावप्रभवत्प्रभाणां, भव्या स्थितिः स्यादनवस्थितानाम् ॥८६||* हिमाद्रिगामी हिमहिंसनाय, सहायमग्नेः ककुभोऽग्निमर्कः । जग्राह सार्धं ध्रुवमस्य तसा-दुष्णत्वमुंसाः सुतरामपुष्णन् ।। ८७ ॥ निःश्वासवायुप्रसरमणुन्ना, जिह्वामकर्पन महिपा मुसान्तात् । अन्तः प्रवृद्धोल्यणतापवहि-ज्वालामिवाग्रे परिकम्पमानाम् ।। ८८ ॥ तटाकपङ्केषु तैपर्तुमूर्ति-प्रतप्तकाया न्यपतँड्डुलायाः। दरिद्रिताऽऽर्ता इव सन्ततार्त-ध्यानप्रवृद्धोल्वणकल्मपेषु ॥ ८९ ॥ प्रपा प्रपां प्राप्य पयांसि पायं-पायं स तृप्यन्ति न सार्थपान्याः। जनि जनि जन्मभृतोऽभिगम्य, सम्भुज्य सम्भुज्य सुखानि यद्वत् ॥१०॥ १ यमराजप्रेरिता.। २ महिषाः । ३ उष्ट्र०महिष-वृषभ। ४ पधिकजनमीमः । ५ नदीनाम् । ६ किरणे, पक्षे धनैः । ७ सूर्य। ८ पवना.। ९ सूर्य. अमिलोपतः अमिं सहायं गृहीत्वा । १० विरणा। ११ मीमर्तु।

·• २२ . ११ क-'विपाध। .१२ नद्यः । १३ निसं-नीचैर्गच्छन्तीति निमगाः। १४ आकाशात् । धीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- उद्दामभाखद्भवतापतप्ताः, श्रितेपु पीयूपमित्र सवन्तीः। छायास्तरूणां पथिका गुरूणां, वाणीरिवाधास्य धृतिं दधुस्ते ॥ ९१ ।। तर्जामयज्ञाय नियन्तुरुच्चै-छायां 'प्रियां प्रत्युदिताभिलापाः । प्रकामतप्ताः परिहत्य मार्ग-मुन्मार्गभाजो वृपमा बभूवुः ॥१२॥ कामाभितप्तस्य शुचिक्रमस्य, कराभिमर्शाद् रुचिवल्लभस्य । खेदाम्बुपूरेण परिप्लुताझ्यः, फिल व्यलीयन्त विलोलनेवाः ॥ ९३ ॥ पलाश-हिन्ताल-तमाल-ताल-तालीदलाऽऽलीकृततालवृन्तैः । कैराग्नलोलैः पथि पान्थसार्था, मुहुर्व्यभिन्दन् घनधर्ममर्म ॥ ९४ ।। मेपवर्णनम् नदीर्द्धमान् मजनितान् नितान्तं, नयत्ययं शोपमतः सरोपः। रवि प्यधाद् वृद्धतडित्क्रुधाग्नि-ज्वालाकराला स्फुरितोऽन्दकालः॥९५॥ प्रेयोतनं मूर्तमिव प्रतापं, प्रागेच "संहृत्य तपस्य तेने । धाराधरो धन्यधरोऽम्बुधारा, वर्षन् शरासारमिवापहारम् ॥ ९६ ॥ प्रीतिं वपुस्तापमपास्य पूर्व, पश्चात् तु पई परिपोप्य पीडाम् । . घनो यथा कामकथाऽभिपङ्ग-श्वकार संसारभृतामवारः ॥ ९७ ॥ सदा यदाधारतयाऽस्ति संत्ता, "विपाट्य तान्येव तटानि दूरम् । उन्मार्गमीयुः स्वरसैस्तैटिन्यः, क सद्गतिर्वल्गति "निम्नगानाम् ? ॥९८॥ मरुत्पथानात् पतितैर्विलोले-"जलेमिलत्कण्टकचक्रयालैः । प्रभूतपकैरभितोऽपि मार्गा, नैवाभिगम्याः प्रभुषद् बभूवुः ॥ ९९ ॥ नियन्तवयैरपि तय॑माना, ममानि पके घृपभा बलाढ्याः । ऋष्टुं न शेकुर्नितमामनांसि, यथा युवानो विपये मनांसि ॥ १०॥ अलइयभावं भृशमध्वगानां, तोयेन पडून समन्ततोऽध्या । द्वेपेण रागेण शरीरभाजां, यभार संसार इवास्तपारः ।। १०१ ॥ स्वस्थानसम्प्रापकमेव मार्ग-ममुञ्चतां वश्चितचञ्चलत्वाः। जलप्रवाहाः खलवत् परेपां, विमान्यनिमा व्यधुरध्वगानाम् ॥ १०२ ॥ १ पक्षे सियम् । २ सूर्यम्य, पक्षे इष्टभर्तुः । ३ य-'कराललोलैः' । ४ वर्षाकालः। ५ सूर्यम् । ६ आच्छाय । ७ पूर्व प्रीतिं चकार। ८ काममार्गप्रवृत्तिरिय । ९ ख-'पया'। १० नदीनां सत्ता। से परे है। १६ नपा व १७ अशाः ।

·चरित्रालयम् ] द्वितीयः सर्गः + - " समुद्धरन्ति स शताङ्गचक्रा-ण्युर्वी निमग्नानि महावलेन । पान्था यथाऽऽपत्पतितानि सन्तः, सुहृत्कुलानि द्रविणार्पणेन ॥ १०३॥ आजानुसंलीननवीनपङ्काः, पथि प्रयातुं पथिका न शक्ताः । वर्षाप्रकर्षादपि गन्तुमुत्का, मेधैरिवोपेत्य पदेषु रुद्धाः ॥ १०४ ॥ अग्रस्थितैः सद्गुणसङ्घहेण, क्रमेलका वर्त्मनि कृप्यमाणाः । भ्रश्यत्क्रमाः पेतुरपातुकत्वं, कुतोऽस्तु सर्वाङ्गबहिर्मुखाणाम् ? ॥१०५ ॥ धनोऽध्ववैपम्यमवेक्ष्य तस्थौ, तत्रैव संसूत्र्य वने निवासान् । संसारवरस्यमिव प्रवीणो, विमुक्तिकामः परमात्मतत्त्वे ॥ १०६ ।। कप्टेऽपि वर्षासमये जनास्ते, निरन्तरालैरुटजैः प्रलप्तः। पुण्यैरगण्यैरिव पुण्यवन्तः, संसारवासेऽपि सुखेन तस्थुः ॥ १०७॥ निर्जन्तुभूमौ जनितं निजार्थ, यन्माणिभद्रेण समर्पितं तत् । शुद्धोटजोपाश्रयमाप्य तस्यौ, श्रीधर्मघोपः सह साधुवृन्दैः ॥ १०८॥* योधो विनेये विनयस्पृशीव, श्रद्धाविशुद्ध मनसीव धर्मः। उपाश्रये सूरिवरोऽध्यवास, तत्रागममोक्तगुणोपपन्ने ॥ १०९ ॥ नवोपपन्नानि नवानि तत्रा-नीतानि पूर्व सह शेम्पलानि । क्रमादसत्तामगुरध्वगाना, भाग्यानि भोगाद् द्वि(यु)सदा दिवीय ॥११॥ ततः प्रचेलुः फल-मूल-कन्द-दलार्थिनः सार्थजना वनान्तः । अन्नार्थिनः क्षुत्प्रसरेण दीना, वित्तेन हीना इव पत्तनान्तः ॥ १११ ।। सार्थस्य दौस्थ्यं सुहृदा प्रदोपे, तन्माणिभद्रेण समग्रमुक्तम् । आकर्ण्य कर्णद्वयवज्रसूची-समं स मूर्छागतवद् धनोऽस्थात् ॥११२॥ परव्यथोन्माथमतेरमुष्य, चिन्ताततालेपहतान्यवृत्तेः । ईर्ष्यावशेनेव निपेवते स, निद्रा चिरालोचनगोचरत्वम् ॥ ११३ ॥ स रात्रिशेपावसरे विनिद्र-स्तुरङ्गशालापरिपालकेन । इदं वचः केनचिदुल्यमानं, शुश्राव हृद्भावविभावविज्ञः ॥ ११४॥ दशामुपेतो विपमामपीति, खामी ममायं प्रतिपन्नमुच्चैः । कृपालयः पालयते पयोद-दूनोऽपि नूनं दिनवद् दिनेशः ॥ ११५ ॥ , १ शकटचक्राणि । २ उत्सुका.। ३ पुरुयैः। ४ स-सम्बलानि । ५पाययानि ।

·२४ . श्रीपनानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- इदं निशम्येति धनो निदध्यो, केनाप्युपालब्धमिदं मदने । ततोत्र सार्थे मम का प्रकामं, दुःस्थोऽस्त्यदश्चेतितुमादृतोऽभूत् ॥ ११६ ॥ अथास्य सार्थे सममागताना-मेकशः संसरतो नराणाम् । प्राप्ताः स्मृति सरिवरास्ततोऽसौ, दध्याचिदं सानुशयाशयश्च ॥ ११७ ॥ तेऽत्यन्तदुःस्थाः खलु धर्मधोपा-चार्या मया सार्द्धमुपागता ये । यसादसङ्कल्प्यमकारितं वा, कृतं च धान्याधुपभुञ्जतेऽमी ॥११८ ॥ ये च स्पृशन्त्येव न कन्द-मूल-फलादि सार्थे मम नान्नमस्ति । भिक्षाभुजः संयमजीविनस्तद्, वर्तन्त एते यतयः कथं ही ? ॥ ११९ ॥ सहाऽऽनयं यानहमध्वकृत्यं, स्वीकृत्य तानसरमप्यहो न । नैवाद्ययावद् वचसाऽपि तेपा-मकार्पमौचित्यमपीति घिङ् माम् ॥१२०॥ मनोहरं वाऽप्यमनोहरं या-ऽप्यनीकृतं पालयते पुमान् यः। पुण्यस्य तस्वेक्षणपुण्यमीप्सुः, प्रद्योतनो नित्यमुपैति मन्ये ॥ १२१ ॥ एतत् करोमीति कृतप्रतिज्ञो, यः स्वीकृतं नैव करोत्यसञ्चः। यात्यस संस्पर्शजकश्मलानां, प्रक्षालनायेव रविः पयोधिम् ॥ १२२ ।।* अप्पप्रतिज्ञस्तदहं मुनीनां, कथं स्वमास् बत दर्शयिष्ये । सयोऽथया पापमिदं दुनोमि, दिनोदये तत्पदवन्दनेन ॥ १२३ ।। . एवं धनस्यानुशयस्य तापं, तमखिनी सोढुमनीश्वराऽऽगात् । श्रितोऽस्य सत्कर्म विलोकनाय, प्राकशैलमौलिं किल कॅर्मसाक्षी ॥ १२४ ॥ अपां मुनीनामनुपासनोत्थां, त्यक्त्वा धनोऽध्यासितशुद्धवस्त्रः। उत्कण्ठया सङ्घाटिताभिपहां, समालिलिङ्गोत्सुकतामतुच्छाम् ।। १२५ ॥ उपास्यमानः पुरुपैः प्रधान-र्धनो विशुद्धांशुकधारिमूर्तिः । उपाश्रयं सुरिवरस्य मेजे, दिवामुखे भानुरिवान्तरीक्षम् ।। १२६ ।।* घमंदुमोत्थर्दलचक्रवालैः, समाश्रितानां पितृनामसाम्यम् । ब्रह्मदुमाणां 'मुनिपुङ्गवाना, प्रीत्या ध्रुवं रुद्धजलप्रवेशम् ॥१२७॥ -युग्मम, गुणरनन्तं तपसा तपन्तं, सिद्धान्तसारं धुतपापभारम् । श्रीधर्मघोपं कृतधर्मपोपं, पुण्याभिमर्शः स धनो ददर्श ॥ १२८ ॥ १ ख-यतीनां' । २ गति । ३ वराका । ४ पूर्वादिशिखरम् । ५ भानु । ६ फ-'प्रस्न(१)- सुमो०' । ७ पार्वपिप्पलदलैः रुद्धजलप्रवेशमुपाश्रयम् । . , ·, चरिनाह्वयम् ] द्वितीयः सर्गः २५ उपेक्षितं दोपकदम्बकेन, समीक्षितं पुण्यकुटुम्बकेन । संरक्षितं सद्गुणसञ्चयेन, कटाक्षितं मुक्तिविलासवत्या ।। १२९ ।। विवर्जयन्तं विषयानुयोग, सन्तर्जयन्तं दुरिताभियोगम् । उपार्जयन्तं सुकृतप्रयोग, प्रस्फूर्जयन्तं परमात्मयोगम् ॥ १३०॥ -विशेपकम् वैराग्यशत्रं श्रुतशाणध-स्तीक्ष्णं न यावत् क नु तावदेतत् । दुष्कर्ममर्माणि निकृन्ततीति, प्रवृत्तसूत्राध्ययनांश्च कश्चित् ॥ १३१ ॥ दानेषु सर्वेष्यपि सार्वभौम, ज्ञानस्य दानं गदितं जिनेन्द्रैः । अतो विनेयेपु जिनागमस, रहस्यसयानपरांश्च कश्चित् ॥ १३२ ॥ सतां चरित्रैः प्रथितैः श्रुतैश्च, स्यात् सञ्चरित्राचरणप्रवृत्तिः । इत्यादृतान् धर्मकथाप्रथासु, तदेकवानश्रवणांश्च कांश्चित् ।। १३३ ॥ याताश्च यास्यन्त्यपि यान्ति वा ये, मुक्ति त एतत्परिचर्ययैव । ततः समौनान् परमेष्ठिमन्त्रं, मुहुः परावर्तयतश्च कांश्चित् ॥ १३४ ॥ वाकेवलज्ञानमृते न सम्य-गित्युद्गते ज्ञानचतुष्टयेपि । न च्छद्मगास्तीर्थकतो गदन्ति, तेनाग्यमानग्रहणांश्च कांश्चित् ॥ १३५।।* पञ्चप्रकारैरपि कायभेदै-युक्तान्यतः कामयते न मुक्तिः । ततोऽर्हतोऽन्तम्प्रणिधाय कायो-त्सर्गप्रवृत्यम्यसनांच कांश्चित् ॥१३६॥ मुक्तिः श्रुतालापतपोजपोक्ति-मुख्यैः कुतोऽस्त्यात्मलयो न यावत् । इत्यात्मनाऽऽत्मानमनुप्रविष्टान् , ध्यानैकनिष्ठानिरतांश्च कांश्चित् ॥१३७॥* शीर्णारतीन् शान्तरसप्रशान्त-स्वान्तप्रसर्पद्भवभावदावान् । श्रितान् समुत्कैरिव मुक्तिसौख्य-धन्योधनः संयमिनोऽप्यपश्यत् ।१३८) -अष्टभि. कुलकम् श्रीधर्मघोषस्य पदौ नखेन्दु-द्योतैर्युकुँल्यालहरीसुहृद्भिः। नमन् धनोऽलक्षि वलक्षमूर्तिः, क्षिप्तैः कटाक्षैरिव पुण्यलक्ष्म्या ॥१३९॥ धनो मुनीनां पदपद्मवृन्द, स्पृशन्नमोवागतिमञ्जुगुञ्जः। द्विरेफरन्नमशिरोविभागः, पुष्टोऽभवत् पुण्यमरन्दलामैः ॥ १४ ॥ १ पैराग्यशस्त्रम् । २ रहसकथनतत्परान् । ३ परमेष्ठिमन्त्रः । ४ मति-श्रुता-ऽवधि-मन पर्यवसझके । ५ औदारिक-चैक्रिया-ऽऽहारक तैजस-कार्मणाभिधै 1६ स-अतो' । ७ गङ्गा० । ८ पुष्परस० । प.फा.४ ·२६ - . . श्रीपणानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- धनेन धन्येन तपोधनानां, प्रकल्पिता वन्दनमालिका सा । श्रेयाप्रवेशाय निजाणदेशे, निवेशिता वन्दनमालिकाऽऽसीत् ॥ १४१ ॥ सरेर्मुनीनामपि धर्मलाभा-शीर्वादपीयपपराभिषेकः । धनो भवाध्यप्रभवेन जज्ञे, मलेन तापेन च दूरितात्मा ॥ १४२ ॥ ततो धंनःसत्तमचारचारु-राचार्यवां हिसरोरुहान्ते । आनन्दसन्दर्भवशो निविश्य, मरालवन्मञ्जलमाललाप ॥ १४३ ॥ मया तदाऽऽकार्य कदापि पूज्याः, प्रमादमद्योच्छ्रयमूञ्छितेन । पाना-ऽन्नदानैर्वपुपा हृदापि, न सत्कृता न प्रणताः स्मृता न ॥१४४॥ रग्रहावग्रहवान् यथाऽन्दो, गर्जे परिस्फूर्य जलं न मुञ्चेत् । कृत्वा'द्युतिं न स्पृशति प्रकाशं, धनाधनच्छन्नतनुर्यथाः ॥ १४५॥ 'ज्योत्लां समुच्वास्स मुदं न धत्ते, 'विधुन्तुदाक्रान्तवपुर्यथेन्दुः । दत्या गिरं न सरणं जगाम, प्रमादमग्नो हहहा तथाऽहम् १४६-युग्मम् • मूर्यो घरं दुश्चरितो न विद्वान् , वरं गृहस्थो न यतिः कुशीलः। , निःखो वरं नो धनवानदाता, क्लीयो वरं स्वीकृतमुग् न शक्तः ॥१४७॥ इति स्वनिन्दानिरतं नितान्त-माचार्यवर्या गिरमूचिरे तम् । त्वयाऽध्वनि श्वापद-दस्युतो नः, संरक्षता दक्ष! न सत्कृतं किम् ? १४८ प्रीणाति पृथ्वी पयसा पयोभृत् , पयोधिरेवात्र निवन्धनं तत् । विश्वस्य पुष्णात्यरुणः प्रकाशं, न कारणं किं तरणिस्तदन? ॥ १४९ ॥ ज्योत्स्ना प्रयच्छत्यमृतं जनस्य, न स्यात् परो हेतुरिहामृतांशोः । अलीन् सुमाली मधुना धिनोति, निमिचमत्र हुमतोऽस्ति कोऽन्यः १ १५० ददाति सार्थेश्वर! सार्थलोको, यदन्न-पानाधुचितं सदा नः । त्वमेव सर्वं तदिदं ददासि, वृथा विपादं हृदि मा कृथास्तत् ॥ १५१ ॥ -विशेषकम् धनोऽभ्यधाद् यद्गुणतां यतीन्द्रा !, ममैप युष्मासु पुपोप दोपः। द्वैपादयस्तन्न निजखभाव-विभ्रंशमीत्या भवतो भजन्ते ॥ १५२ ॥ १ नमनावलिः । २ पापेन। ३ त्यक्तात्मा । ४ सद्गत्या चारु:-मनोहरः। ५ क्रूरम- हैष्टिनिरोधवान् । ६ राहुणा आक्रान्तो देहो यस्य सः ७ ख-धनोऽन्यधात्।

·२७ , चरित्रालयम् ] द्वितीयः सर्गः परोपकारकपराः परेपां, दोपान् गुणत्वेन विवर्तयन्ते । सुस्वादुतां भस गुडा नयन्ति, क्षारं घना चारिधिवारि यत् ॥ १५३॥ चिरप्रमादाचरणेन संजा, तथापि लज्जा न विमुश्चते माम् । ऋपीनतः प्रेपयत प्रेतीक्ष्या, यथा पयोऽन्न प्रतिलाभयामि ॥१५॥ सूरिर्वचोऽवोचदथेति वर्त-मानेन योगेन भवांस्तु वेत्ति । ददाति नोऽन्नाद्यमकारितं चा-कृतं तथा प्रासुकमुद्विवेकः ॥ १५५ ॥ दासे तदेवोपकरिप्यते य-न्मुदेत्युदित्वा सदनं धनोऽगात् । गतौ ततोऽस्सानुपदं मुनी द्वौ, श्रेयो-विवेकाविव मूर्तिमन्तौ ॥ १५६ ।। न चान-पानादि तदा तदर्ह, दैवादभूत् किञ्चिदितस्ततोऽथ । धनो भ्रमन् व्यग्रमना 'निदध्यौ, स्त्यानं घृतं पुण्यमिवोज्वलं स्वम् १५७ सर्पिः किमेतत् परिकल्पते चे, इतीरिते सार्थसुरेश्वरेण । इच्छाम्यदो वाक्यमदो जगाद, पतद्हं साधुरधारयच्च ॥ १५८ ॥ दातुः पतत्केवलमेव नानं, गृहाति दातारमपि क्लमे यः। पतद्हं तं स यतिर्गमीर, बभार सार्थप्रभुवत् सुवृत्तम् ॥ १५९ ।। धन्योऽस्मि पुण्योऽस्मि फलं ममाद्य, जातं जनु-र्जीवितयोः श्रियोऽपि । इति सरन् सेरतरासनेत्रो, धनो ददौ साधुवराय सर्पिः ॥ १६० ॥ तदा प्रमोदाधिगमाद् धनस, रोमाकुराणां ततिराविरासीत् । धर्मेण वृद्धि धरताऽन्तरालाद्, पहिर्निरस्ता किल फैश्मलाली ॥१६१ ॥ दानेन तेनात्मनि तस्स तत्र, काले यदुप्तं किल बोधिबीजम् । तत् तेन हर्पाथुजलैर्निपिक्तं, तत्तत्फलौघेन फलिप्यतीदम् ।। १६२ ।।* नवोल्लसद्भावनेन काले, हर्पाश्रुतोयप्रसरस्य वर्षात् । संसारदावः खमपारभाव-मपास शान्तित्वमधाद् धनस ॥ १६३ ॥ धनस्स नव्यैः सुरभिस्वभावैः, क्रीडागतकोडमृगेन्दुगौरैः । पतद्हः स्त्यानघृतैरशोमि, ब्रह्माण्डभाण्डं तु भृशं यशोभिः ॥१६॥ . १ उत्पन्ना। २ हे पूया ! ३ प्रगता असव-प्राणा यन तत् प्रासुरम् । ४ दर्श, "निध्यागमवलोकन" इति हैमे (का० ३, सो० २४१) पाठात् । ५ धृतम् । ६ युप्मारम् । ७ ग्लानौ सत्याम् । ८ पापाना श्रेणि । ९ख-'सूमपार०। १० ख-सान्तत्व०॥

·२८ । , श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तथा घृतस्तैरमृतैर्धनस, यशोऽङ्गजोऽगादजरामरत्वम् । अद्यापि यावत् स यथा त्रिलोक्यां, खैर व्यलासीद् विलसिप्यतीह १६५ दानाद्भुतो धर्मगजो धनस्य, पुष्टस्तथा स्त्यानघृतस पिण्डैः ।। यथैप दुष्कर्मवनान्यमुप्य, समूलमुन्मूलयिता बलिष्ठः ॥ १६६ ॥ दानावसाने मुनिवन्दनाय, धनस्य नम्रस्य भुवि प्रसक्ताः । हर्पाश्रुसेकस्पृशि हारमुक्ता, यशोलतावीजनिभा बभूवुः ॥ १६७ ॥ वयंवराण्यङ्गजुषां सुखानि, 'सर्वार्थसिद्धि प्रसवानि यसात् । तं धर्मलाभ तिनौ धनाय, दत्त्वा श्रितौ स्वीयमुपाश्रयं तौ ॥१६८॥ स्थानं मुनीनां गुरुणा धुंधेन, शनैश्चरेणाश्रितमङ्गलेन । काव्येन संशोभि "विकर्तनेन, मुक्तं धनोऽगानिशि ख शशीव ॥१६९॥ धनोऽनुजानीत चदन्नदोऽसौ, प्रविश्य नत्वा सुगुरून न्यपीदत् । धर्म ततोऽग्रेऽस्य गिरानवाब्द-नि?पयाऽऽख्यादिति धर्मघोपः॥१७॥ धर्मघोपसूरीणामुपदेशः घनानि विनानि घृणैकनिमो, निनन् भवारण्यपथे शरण्यः। इष्ट पदं प्रापयतेऽगिसार्थान् , सार्थेश ! धर्मस्त्वमिवापनिद्रः ॥ १७१ ॥ धर्मो विशिष्टः पितृ-मातृ-पत्नी-सुहृत्-सुत-स्वामि-सहोदरेभ्यः । सनातनोऽयं सह याति मृत्यौ, दुःखापहोऽमी पुनरीदृशा न ॥ १७२ ॥ धर्मों महामङ्गलमङ्गभाजां, धर्मो जनन्युद्दलिताखिलार्तिः। धर्मः पिता पूरितचिन्तितार्थो, धर्मः मुहृद् वर्तितनित्यहर्पः ॥ १७३ ॥* विद्युद्विलासस्थिति जीवितव्यं, सन्ध्येव लक्ष्मीः क्षणदृष्टनष्टा । तरङ्गभङ्गप्रतिमं प्रभुत्वं, धर्मस्ततः शाश्वत एव सेव्यः ॥ १७४ ॥ ताराऽघतारा-तटिनीभुजङ्ग-तरङ्ग-गङ्गासिकताकणानाम् । सङ्ख्यां स कृत्वा कुरुतां स्वकर्म, यो धर्ममीप्सुः कृतगेहकृत्यः ॥१७॥ . ख'श-मिनौ'। २ अध्यापकेन, पक्षे बृहस्पतिना । ३ विदुषा, पक्षे चन्द्रात्मजेन । मन्दगमनेन, पक्षे सूर्यपुनेण। ५ श्रेयमा, पक्षे लोहिताङ्गेन । ६ अन्धविशेषेण कवित्वेन ।। ७ दुष्टेन, पक्षे सूर्येण । ८ दयैकवशः। ९ प-'चिन्तितपूरितार्थो। १० ता- या-आकाश: तस ताराणां तटिनी-नदी तसा. भुजङ्ग--खामी समुद्रः तस्स कल्लोलाना हायाः सिकतानां कणानां च। - ·२९ चरित्राह्वयम् ] द्वितीयः सर्गः धर्मस्य चातुर्विध्यम् देहस्पृशां दुर्गति-पातकाभ्यां धर्ता ततो धर्म इति प्रतीतः। दानादिभेदैः स चतुःप्रकार-संसारविस्तारहरश्चतुर्धा ।। १७६ ॥ दानं विपद्भेदनिदानदान, शीलं सुखोन्मीलनशालिँशीलम् । तपः स्फुरत्पङ्कतपातपत्रि, सद्भावना स्याद् भवभावनाशा ॥ १७७ ॥ अर्थिव्यथापारनिदानदानो, नकारकारागृहचिचवृत्तिः। अदेयदेयस्वपरप्रभेद-मुक्तो "विमुक्तैरपि किं न मान्यः ॥ १७८॥ अर्तीरुपेतस्य रिपोरपि स्व-तपो वपुः श्रीव्ययतोऽपि निमन् । अक्षुण्णदाक्षिण्यनिधिविधत्ते, दिशो यशोभिर्विशदाः सदापि ॥१७९॥ खात्मप्रशंसापरदूषणार्थि-नकारयाज्जावचनेषु मूकाः । नराः परानन्दसुधापयोधि-तरङ्गरणयशसो जयन्ति ॥ १८ ॥ तज्ज्ञानदाना-ऽभयदान-धर्मो-पष्टम्भदानस्त्रिविधं तु दानम् । एतद् ददौ यः खलु तस्य दातुः, सुदुर्लभं सिद्धिपदं न जातु ॥ १८१ ।। ज्ञानस्य दानं तु वदन्ति दानात् , तद्धा(द्भा?)वनादेशनसाधकानाम् । ज्ञानस्य दानात् परमत्ति दानं, नाहो महानन्दकृतौ निदानम् ॥१८२।।* यतः श्रुतज्ञानवशेन वेत्ति, जीवादितच्चानि हिता-हिते च । ततः प्रबुद्धो विरतिं प्रयाति, तयाऽर्पिता तूर्णमुपैति मुक्तिम् ॥ १८३ ॥ एकत्र जन्मन्यहरेकमेव, दत्तं धनायर्थिजनान् "पिनोति । ज्ञानं तु तेषां तनुते वितीर्ण-मामुक्तिसौख्यानि भवान्तरेषु ॥१८४ ॥* बहिर्गतान्येव कृताङ्गतापः, पतिस्त्विां हन्तितमा तमांसि । अन्तर्गतान्यप्युदितात्मशैत्यं, ज्ञानं तु तानि प्रसभं भनक्ति ॥ १८५ ॥ अध्यापनेनाध्ययनेन कोटिं, परां श्रुतज्ञानमयं निनाय । इत्याप्तलोम तमुपैति मन्ये, तत् केवलज्ञानगुपौत्तवेगम् ॥ १८६ ॥ क-पातुकानां' । २ देव-नारक-तिर्यड् मनुष्यगतिभेदैः । ३ दान-शील तपो-मावनामिः । -'लीलम् । ५ स्फुरत्पापशोषक०। ६ नकार कारागृह मन्वानः । ७ सिद्धरपि। जण्डितः । ९ ज्ञानोपकरणानाम् । १० प्रीणयति । ११ जीया-जीव-पुण्य-पापा सब- नेर्जरा-बन्ध-मोक्षाख्यानि। १२ सूर्यः । १३ शीघ्रतरम् ।

·क श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- ज्ञानं द्वितीयं जगते ददाना, अहो लभन्ते लघु पञ्चमं तत् । वशीकृतां तेन च पैञ्चमी ता, गतिं भजन्तेऽनुगृहीतलोकाः ॥ १८७॥ विधा मनो-वाक्-तनुभिनिध, स्वान्याऽनुमत्या करणादिभिश्च । यद् वर्जन जीवगणे वधस्य, जिनैस्तदेवाभयदानमुक्तम् ॥ १८८ ।। जीवादिस्वरूपम् जीवा द्विधा स्थावरसंज्ञया च, साख्यया च द्वितये द्विधाऽमी । भवन्ति पर्याप्ततयाऽप्यपर्या-तत्वेन पर्याप्तय ईरिताः पट् ॥ १८९ ॥ पर्याप्तताकारणमेपु ताश्चा-ऽऽहारा-ग-खे-प्राण-चचो-मनांसि । एकेन्द्रियाणां विकलाक्ष-पञ्चा-क्षाणां चतस्रः किल पञ्च पट् च ॥१९०॥ एकेन्द्रियाः स्युः किल पञ्चभेदाः, पृथ्व्य-ऽम्यु-तेजः पवमान-वृक्षाः । चत्वार एतेषु भवन्ति पूर्वे, द्विधा पुनर्यादर-सूक्ष्मभेदात् ।। १९१ ।। प्रत्येक साधारण भेदभिन्ना, महीरुहोऽपि द्विविधा भवन्ति । , साधारणा अप्यनयोः प्रदिष्टा, द्विधा तथा बादर-सूक्ष्मरूंपाः ॥१९२॥ त्रसाः पुनर्दूि-त्रि-चतुर्मिताक्षाः, पञ्चेन्द्रियाश्चापि चतुःप्रकाराः। पञ्चेन्द्रियास्तत्र पुनभिदा-स्ते सज्ञिनोऽपि स्युरसचिनोऽपि ॥१९३।। जानन्ति शिक्षालपनोपदेशान् , सर्वात्मनः प्राणसमन्विता ये। ते सज्ज्ञिसञ्ज्ञा अमुतः परे स्यु-रसज्ञिनस्ते विकलाक्षसञ्ज्ञाः ॥ १९४॥ स्पर्शनाख्यं रसनाभिधान, प्राणायं दृक्-श्रवणामिधे च । खानि क्रमात् स्पर्श-रसौ च गन्धो, रूपंच शब्दो विपयास्त्वमीपाम् १९५* सवीन्द्रियाः स्युः कृमि-शङ्ख-शुक्ति-कपर्द-गण्डपदकादयस्तु । सश्रीन्द्रिया मत्कुण-कीटिकाया, मत्कोट-यूकाप्रमुखा विचित्राः॥१९६॥ स्युर्मक्षिका-भृङ्ग-पतङ्ग-दंश-लताप्रकाराश्चतुरिन्द्रियाश्च । जल-स्थल-व्योमचरास्तु तिर्यग्-योन्युद्भवा ये विचरन्ति शेषाः ॥१९७॥ देवा नरा नारकिकाश्च सर्वे, पञ्चेन्द्रियास्ते स्युरनेकमेदाः। एवं सुघुद्धिर्मतजीवभेदः, कुर्वीत नैतेषु वधं कदाचित् ॥ १९८ ॥ + १ केवलज्ञानम्। २ वैवलज्ञानेन । ३ मुक्तिनानीम् । ४ एपु-निषु दानेषु । ५ खम्- इन्द्रियम्। ६ख-रूपात्। ७ अमुष्मात् ।

·: चरित्राद्वयम् ] द्वितीयः सर्गः यद् वय॑तेऽमीपु वधस्त्रिधा तत्-पर्यायनाशादथ दुःखलः। मनोऽतितो वा त्रिजगत्प्रियं तत्-तीर्थङ्करेणाभयदानमुक्तम् ॥ १९९ ।। धन्येन येनाभयदानमगि बजाय दत्तं किल तेन तसै। किं किं न दत्तं यदहो त्रिलोक्यां, न जीवितादिष्टतम समस्ति ॥२०॥ सर्वेऽपि जीवाहुतयोऽत्र जीवा-स्ततो मिथोऽप्यस्ति भयं न केपाम् । तद् येन भेजे विरतित्रिलोक्या-स्तेनाभयोद्धोपणमेव तेने ॥ २०१॥ वित्तादिदानप्रभवा भुवोऽन्तः, परोपकारा न कति प्रतीताः । अमी शतांशेऽपि समीभवन्ति, भयार्तजन्तोरभयार्पणैः किम् ? ॥२०२॥ पितुः कलाधातुरभीतिदातु-र्मातुश्च किं प्रत्युपकारकर्म । इति सरन्तो हुदि केऽपि खेदं, तदहिभक्त्यैव यदि क्षिपन्ति ॥ २०३ ॥ संसारनिस्तारकरं तु 'धर्मो-पष्टम्भदानं' प्रथितं तृतीयम् । तद् दायक ग्राहक-देय-काल-भावैर्विशुद्धं किल पञ्चधा स्यात् ॥ २०४ ॥ श्रद्धाद्भुतं चित्तमिदं तथेदं, वित्तं विशुद्धं शुभपात्रमेतत् । अहो त्रयं यस्य ममोपपन्न, ततः कृतार्थः खलु दायकोऽसि ॥ २०५ ॥ ध्यायन्निदं यच्छति दायको य-ज्ज्ञानाश्रितों न्यायसमाथितश्रीः । नैवानुतापेन कदापि तप्तो, दानं भवेद् दायकशुद्धमेतत् ॥२०६॥-युग्मम् तपःपरः पञ्चसमित्युपेत-स्त्रिगुप्तिगुप्तः सुचरित्रशीलः। यद्वाहको दान्तमनाः प्रशान्तो, दानं मतं ग्राहकशुद्धमैतत् ॥ २०७॥ यद्वस्तुवस्त्रा-ऽशन-पान-खाद्य-खाद्यादि-पात्रा-ऽऽसन-कम्बलादि । जायेत दोपैवियुतं "द्विचत्वारिंशन्मितैर्देय विशुद्धमेतत् ।। २०८ ।। १ ख-'द्रव०'। २ जीवाहाराः। ३ ख-ज्ञानान्वितो'। ४ क-'ततः परं'। ५ ईर्या- भाषै-पणा-ऽऽदाननिक्षेपोत्सर्गरूपसमितिपञ्चकेन युक्तः । ६ मनो-वाक्-कायगुप्तिमिगुप्तः । ७ द्विचत्वारिंशद्दोषवाचका विचारसारे (पृ. ७२-७३) गाथास्तच्छाया चैवम्- "सोलस उग्गमदोसा सोलस उप्पायणाइ दोसा य । दस एसणाइ दोसा वायालीसं इय हवंति ॥ २९३ ॥" [पोडशोद्गमदोषाः पोडशोत्पादनायाश्च दोपाश्च । दशैषणाया दोषा द्विचत्वारिंशदिति भवन्ति ॥] -- ·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- प्रदीयते किचन यच काले, पात्राय तत्कालविशुद्धमाहुः । * आशंसया यद् रहितं प्रवृद्ध-श्रद्धाऽधिकं भावविशुद्धमेतत् ॥ २०९ ॥ धर्मोऽङ्गतोऽन्नात् तैदतो हि धर्मो-पष्टम्भदानाय संदा यतेत । ... ते येन कुर्वन् वितनोति तीर्था-व्युच्छित्तिमामोति पर पदं च ॥२१॥ - उग्गमदोस ति- "आहाकम्म १ देसिय २ पूईकम्मे ३ य मीसजाए ४ य । ठवणा ५ पाहुडियाए ६ पाओयर ७ कीय ८ पामिचे ९ ॥ २९४ ॥ , परियटिए १० अमिहडे ११ उन्भिन्ने १२ मालोहडे १३ य अच्छिज्जे १४ । अणिसिह १५ अज्झोयरए १६ सोलस पिंडुग्गमे दोसा ॥ २९५॥" [ उद्गमदोपा इति- आधाकर्म १ औद्देशिकं २ पूतिकर्म ३ च मिश्रजातं ४ च । स्थापना ५ प्राभृतिका ६ प्रादुष्करणं ७ फ्रीतं ८ प्रामित्यम् ९॥ .! , परिवर्तितं १० अभ्याहृतं ११ उभिन्न १२ मालापहृतं १३ चाच्छेद्यम् १४ । अनिसृष्टं १५ अध्यवपूरकः १६ पोडश पिण्डोद्गमे दोषाः ॥] उपायणादोस त्ति- धाई १ दुई २ निमित्त ३ आजीव ४ वणिमो ५ तिगिच्छा ६ य । कोहे ७ माणे ८ माया ९ लोभे १० य हवंति दस एए ॥ २९६ ॥ पुयि पच्छासंथव ११ विजा १२ मंते १३ य चुन्न १४ जोगे १५ य । उप्पायणाइ दोसा सोलसमे मूलकम्मे १६ य ॥ २९७ ॥" [उत्यातनादोया इति- धामी १ दूती २ निमिनं ३ आजीयः ४ वनीपकः ५ चिकित्सा ६ च । क्रोधो ७ मानो ८ माया ९ लोभः १० च भवन्ति दशैते ॥ पूर्व पश्चात्संस्तयः ११ विद्या १२ मन्रश्च १३ चूर्णानि १४ योग- १५ च । उत्पादनाया दोपा. पोडशो मूलकर्म १६ च ॥] दस एसणादोस ति-- संकिय १ मक्खिय २ निक्सित्त ३ पिहिय ४ साहरिय ५ दायगु ६ म्मीसे ७ । 'अपरिणय ८ लित्त ९ छद्दिय १० एसणदोसा दस हवति ॥ २९८ ॥" [दश एपणादोषा इति- शङ्कितं १ प्रक्षितं २ निक्षिप्तं ३ पिहित ४ संहृतं ५ दायकं ६ उन्मिश्रम् । अपरिणितं ८ लिप्त ९ छर्दितं १० एपणादोषा दश भवन्ति ॥] विशेषार्थिना विलोकनीयः प्रवचनसारोद्धार (पृ. १३७-१५४ ) सटीकः । १ क-शुद्धि०' २ धर्मः शरीराद् भवति । ३ शरीरमन्नात् । ४ क-'मुदा। ५ धर्मोपटम्भदानम् । 1 N ·चरित्रोहयम् ] द्वितीयः सर्गः शीलं भवक्लेशविनाशशीलं, सावधयोगाद् विरतिं वदन्ति । सा देशतः सर्वत एव वा स्यात् , किल क्रमाच्छ्रावक-संयतानाम् ।।२१।। श्राद्धानां द्वादश व्रतानि तां देशतः प्राहुरणुव्रतानि, पञ्च त्रिसङ्ख्यानि गुणवतानि । चत्वारि 'शिक्षोपपदव्रतानि, प्रबुध्यतां द्वादशधेति सेयम् ॥ २१२ ॥ जीवावधः सूनृतवागचौर्य, ब्रह्मानुपङ्गोऽप्यपरिग्रहोऽपि । पञ्चेति पश्चेन्द्रियजित्वराणा-मगारिणां प्राहुरणुव्रतानि ॥ २१३ ॥ अथादिमं दिग्विरतिस्तु भोगो-पभोगयोर्या विरतिईितीयम् । अनर्थदण्डाद् विरतिस्तृतीयं, गुणव्रतानां त्रयमेतदुक्तम् ॥ २१४ ।।। सामायिकाख्यं प्रथमं तु देशा-चकाशिकं पौपधसज्ञमन्यम् । चतुर्थमेवातिथिसंविभागः, शिक्षावतानीति चतुर्मितानि ॥२१५॥ धर्मो हि जीव: शुभशमलक्ष्म्या, धर्मस्य जीवः सलु जीवरक्षा। सर्वप्रकारैस्तदियं प्रपाल्या, धर्म विना नैव शुभोपलब्धिः॥ २१६ ॥ पद्भुत्व-कुष्ठित्व-कुणित्वमुख्यान, मत्वा सुधीर्जीववधस्स दोपान् । त्यजेनिरागस्त्रसजीवहिंसां, सङ्कल्पतोऽनल्पमतिः सदाऽपि ॥ २१७ ॥ दयां विना देव-गुरुकमार्चा-तपांसि सर्वेन्द्रिययत्रणानि । दानानि शास्त्राध्ययनानि सर्व, सैन्यं गतस्वामि यथा वृथैव ॥ २१८ ॥ सदाऽप्यहिंसैकपरा नरा ये, श्रयन्ति ते श्लाध्यतमत्वमुच्चैः। सुदीर्घमायुः सुबलं सुरूप-मरोगयोग सुभगं शरीरम् ॥ २१९ ॥ असत्पुरापातकघातकोऽयं, महोपकारीति कृतापकारम् । श्लिष्यन्ति दृष्ट्या सहसा हसन्तः, सन्तः क्षमासन्ततिचारुचित्ताः॥२२०॥ परः परामतिमियति येन, जागति येनात्मनि नाम दैन्यम् । सत्यवतः सत्यमपीहते त-न वध्यमानोऽपिसुधीः सुधीरः ।। २२१ ॥ न्यासापहारो वसुधा-कुमारी-धेनुव्यलीकान्यनृतं च साक्ष्यम् । स्थूलानृतानीति विवेकवन्तः, पञ्च प्रजल्पन्ति कदापि नैव ॥२२२॥* १ शिक्षाप्रतानीत्यर्थ । २ क-'जीवे बध। ३ स-दानादि। ४ स-शुभग ५प्रामोति । ६ सत्यम् । . प०का०५ ·श्रीपद्यानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- . यन्मूकता-काहलता-ऽऽसरोग-समन्मनत्वान्यनृतप्रभावात् । समुद्भवन्तीत्यधिगम्य दक्षा, वदन्ति नासत्यवचः कदापि ।। २२३ ॥ असाद् वपुश्छेदन-दुर्भगत्व-दारिय-दास्यानि समुल्लसन्ति । ज्ञात्वेत्यदत्तात्तफलानि सन्तः, स्थूलं न हि स्तेयमुपाचरन्ति ॥२२४ ॥ निजानि जानन्नपि जातजाति-स्मृतिर्भवेऽन्यत्र निधीकृतानि । सुखोपलभ्यान्यपि नाददीत, द्रव्याणि निर्व्याजनयो मनीपी ॥ २२५ ॥ प्राणान् यदर्थं मनुजास्त्यजन्ति, वत्प्राणतोऽप्यन्यधिकं धनं तत् । प्राणापहारादपि तेन नूनं, धनापहारोऽधिकपातकाय ॥ २२६ ॥ अब्रह्मतश्छेदनमिन्द्रियस्य, नपुंसकत्वं बहुजन्मसु स्यात् । ततो विवेकी निजदारतुष्टो, भूयाद् ध्रुवं वा परदारवर्जी ॥ २२७ ।। स्वीभिः प्ररूढातिभिरौपधत्वं, नीतस्य लुप्येत न यस्य चेतः। न तत्कलां धर्मकलबचारी, न ब्रह्मचारी च शुभौ(भ) लभेते ॥ २२८ ॥ या दक्षिणं हस्तमदत्तपत्यु- नक्ति सर्वखममुष्य तस्याः। विश्वस्तघाताद् व्यभिचारवत्याः, स्पर्शोऽपि पापाय परागनायाः॥२२९॥ या काम्यतेऽनेकविटादिलोकैः, पण्येन या श्लिष्यति कुष्टिनोऽपि । तस्या विलासैः स्वकलाप्रभुत्व-रूपाभिमानः कतमोऽस्तु पुंसः ॥२३०॥* तेजखिनोऽत्यूर्जितवीर्यवर्या, दीर्घायुपः संहनने दृढास्ते । नराः सुसंस्थानधरा भवन्ति, ये ब्रह्मचर्य परिपालयन्ति ॥ २३१ ॥ यथा यथा भूरिपरिग्रहाशा-स्तथा तथाऽऽरम्भपराः पुमांसः । आरम्भतो दुःखशतोपलम्भः, स्वल्पं प्रकल्पेत परिग्रहं तत् ॥ २३२ ॥ दूपेण रागेण भवप्रवृद्धिः, परिग्रहेणोद्भवतः सदा तौ। मु समुच्छायमतो विहाय, परिग्रहे साग्रहतां निरन्ध्यात् ।। २३३ ॥ इयं महामोहकरीत्यरक्तः, परोपकारे प्रथमेति सैक्तः । प्रयुक्तभोगप्रसरेत्युदासः, सदाऽपि दक्षः श्रियमीक्षते खाम् ॥ २३४ ॥ उपार्जयेत् कप्टशतानि कृत्वा, जगजनं दासयितुं धनं यत् । सदैव तद्दीक्षण-रक्षणायै-स्तस्यैव दासः खयमेव स स्यात् ॥ २३५ ॥ कता । २ यस्स चित्तं न छप्येत् तत्कटाम् । ३ हेती पञ्चमी । ४ राग द्वेषौ । ५ रक्त 3 1 " . .

·चरित्रायम् ] द्वितीयः सर्गः विलूनतृष्णस्य सुखोपलब्धि-नरस सन्तोपपरस या सात् । सा स्वर्गलोकेऽस्तु कुतः सुराणां, परश्रियाकलुपीकृतानाम् ॥२३६ ॥ द्विपाच-चतुप्पाद्-धन-धान्य-कुष्य-वास्तुस्थिति-क्षेत्र-हिरण्य-हेनाम् । परिग्रहः सानवघेत्समीपा, सन्तोपधन्यो विदधीत मानम् ॥ २३७ ॥ यसिन् कृता दिक्ष्वखिलासु सीमा, न लक्ष्यते 'दिग्विरतिव्रतं तत् । आय निवृत्तिः परिमर्दनस्य, संसारिणामत्र चराचराणाम् ।। २३८ ॥ दिग्यानमार्गावधितो बहिःस्था, ये स्थावराः प्राणभृतस्त्रसाश्च । ते टेकतो मृत्युभयं निवृत्त-मिति प्रमोदेन समुल्लसन्ति ।। २३९ ।। यत्रात्मशक्त्या कलयन्ति भोगो-पभोगसद्धयां भविनो विविक्ताः। गुणवतं तत् कथयन्ति 'भोगो-पभोगमानं' मुनयो द्वितीयम् ॥ २४० ॥ अन्न-स्रगाद्यः सकदेव धीरे-यो भुज्यते तं प्रवदन्ति 'भोगम् । पुनः पुनर्यः पुनरेव भोग्यो-ऽङ्गनादिकः स्यादुपभोग' एपः ॥ २४१ ॥ हैयंगवीनं मधु सीधु मांस, विवर्जनीयं कृमिपूर्णगर्भम् । उदुम्बर-प्लक्ष-वटोद्भवं का-कोदुम्बरा-ऽश्वत्थफलं फलं च ॥ २४२॥ दधि व्यतिक्रान्तदिनद्वयं यद् , यत् कोथवत् पुष्पितमोदनादि । यन्मिश्रमामेन च गोरसेन, दक्षैर्न भक्ष्यं द्विदलं सदा तत् ॥ २४३ ॥ स्वयं परेणाथ फलं प्रसून, नाज्ञातमश्नन्ति विविक्तचित्ताः। फले विपस्याथ विवर्जिते वा, प्रवृत्तिरेतस कदापि मा भूत् ॥ २४४ ॥ सन्धान-वृन्ताकफलानि तुच्छ-फलानि मृत्लां करकान् हिमं च । अनन्तकायान् बहुचीजकानि, निषेधयन्त्यारतजैनधर्माः ॥ २४५॥ पल्यङ्कशाकं लवणांहिपत्वक, सुकोमलाम्लां किशलं समग्रम् । कुमारिकां शूकरसञ्ज्ञवल्ल-सहीविरूढामृतवल्लयोऽपि ॥ २४६ ॥ तथा गहूची गिरिकर्णिका च, शतावरी चाईसमग्रकन्दाः । सूत्रोदिता इत्यपरेऽपि तज्जै-रनन्तकायाः परिवर्जनीयाः ॥२४७ ॥ -युग्मम् १ एकस्मात् मनुष्यात् । २ म्रक्षणम् । - कोपवत्। ४ स-'परेणापि'. ३ख- ५ वृक्षत्वचा।

·चरिनाक्षयम् ] द्वितीयः सर्गः यत् खेटनं साच्छकटस्य तय, तदनकानां घटनं तथा यत् । तद्विक्रयो यच जिनागमः, सा जीविकोक्ता शकटानयुक्ती ॥ २५९ ॥ सातेन यत् कूपसरोमुखानां, तथा शिलानां परिकुट्टनेन । भूकायसम्मईभवेन वृत्तिः, सा स्फोटपूर्वा किल जीविका साद ॥२६०॥ यद् वेसराणां शकटोक्ष-वाजि-क्रमेलकानां सर-कासराणाम् । भारस संवाहनतो हि वृत्ति-!ध्या युधैर्भाटकजीविके'यम् ॥ २६१ ॥ यद् विक्रयो दुष्कृतसम लाक्षा-मनःशिला-टङ्कण-धातुकीनाम् । क्रियेत नीलिप्रभृतेश्च 'लाक्षा-वाणिज्य मेतन्मुनिभिः प्रणीतम् ॥ २६२॥ कोदमरी-मज-घसा-मधूनां, हेयंगवीनस च विक्रयो यत् । द्विपाचतुष्पावपरिविक्रयो यद्, वाणिज्यमुक्तं रसकेशयोस्तत् ॥ २६३ ॥ यदाकरे दन्त-नप-त्वग-ऽस्थि-रोम्णां कचानां ग्रहणं क्रियेत । प्रसाङ्गकानां व्यवसायहेतो-स्तद् ‘दन्तवाणिज्य'मुदाहरन्ति ॥ २६४ ॥ हलाहलानां हरितालिकादे-लोहस्य यत्रा-स्त्र-हलादिकानाम् । यद् विक्रयो जीवितघातकानां, 'विपस्य वाणिज्य'मिदं वदन्ति ॥२६५॥ गोः कम्बलाश्रोत्रविभेदनासा-वेधोडूनं मुंष्कविकर्तनं च । पृष्ठस्य सङ्गालनमाहुरेतन्-'निर्लाञ्छनं' स्वच्छमतिप्रतानाः ॥ २६६ ॥ एरण्डवीजावलिसर्पपेक्षु-तिलाम्बुयत्रादिनिपीडनं यत् । प्रकल्प्यते यद् दलतैलप्ति-स्तां 'यत्रपीडो' परिकीर्तयन्ति ॥ २६७ ॥ पुण्यस घुझ्या व्यसनप्रसक्त्या, दवस्य दानं भवति द्विधा तु । सरः-संवन्ती-हदमुख्यतोऽम्यु-प्लावः सरःशोपममुं गृणन्ति ॥ २६८ ॥ यत् कुर्कटानां शुक-सारिकाणां, मयूर मार्जार शुना सूजन्ति । दायाश्च पोपं द्रविणार्जनाय, तच्चा सतीपोपण'माहुरायः ॥ २६९ ।। स्वकीयकायप्रमुखार्थदण्ड-विपक्षरूपत्वमुपागतो यः । अनर्थदण्डोऽस विवर्जनं यद्, गुणवतं प्राहुरिदं तृतीयम् ॥ २७० ॥ १ शकटजीवन मिति । २ स्फोटजीविका । ३ ख-यवाहनतो। कीनाम् मदिरा। ६ क-'कम्बलधोत्र। ७ अण्डकोशस विच्छेदनम् । ८क-'प्रवृद्ध्या ९ नदी०। . १ क- धात ·८ ૩૮ श्रीपदानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- अनर्थदण्डः स भवेचतुर्धा, वदन्त्यपध्यानमिहातरौद्रम् । पापोपदेशो वधकारि दानं, तथा प्रमादाचरणं चतुर्थम् ॥ २७१ ॥ इष्टाप्त्यनिष्टोत्सनराज्यकाढा, परोपधाता-ऽनलदीपने च । रिपुप्रणाशः परतो मुहूर्ताच, त्यजन्त्यपध्यानमिदं विदग्धाः ॥ २७२ ।। तुरङ्गमान् पण्डय देहि दावं, क्षेत्रं कृपैतत् परिपातय द्न् । दक्षस्य दाक्षिण्यमृते कदापि, पापोपदेशो नहि कल्पतेऽसौ ॥ २७३ ॥ वैश्वानरो-दूखल-लाङ्गलानि, यत्रा-स्वमाला-मुसलादिकानि । . हिंस्राणि दाक्षिण्यमृतेऽर्पयन्ति, कस्यापि कारुण्यपरायणा न ॥२७४ ॥* कुतूहलानाटक-गीत-नृत्ता-द्यवेक्षणं धूत-सुरादिसेवा । जलोत्सवा-ऽऽन्दोलन-कैलि-काम-शास्त्रप्रसक्तिप्रमुखा विनोदाः ॥२७५॥ आयोधनेक्षा चरणायुधादेः, स्त्री-भक्त-देशा-ऽवनिभृत्कथाश्च । वापः समग्रां रजनी रुगध्व-श्रमौ विना वैरमरेः सुतायैः ॥ २७६ ॥ जैनालये दुष्टकथाविलास-निट्यूत-निद्रा-कलहादिकानि । पाना-ऽऽसन-खादिम-खाद्यसेवे-त्यादि प्रमादाचरणं निपिद्धम् ॥२७७॥* --विशेपकम् रौद्रातदुर्ध्यानविवर्जितस्य, सावद्यकर्मप्रतिपेधकर्तुः । या स्यान्मुहूर्त समतां विदुस्तां, 'सामायिका ख्यं व्रतमागमज्ञाः २७८* यद् दिग्बते स्यात् परिमाणमस्य, सद्धेपणं यद् दिवसेऽथ रात्री। श्राद्धो विवेकी विदधीत 'देशा-चकाशिकं तद् व्रतमामनन्ति ॥२७९।। तपश्चतुःपर्वसु यचतुर्था-दिकं कुकर्मप्रतिपेधनानि । ब्रह्मक्रिया-स्नान-शिरोमजादि-त्यागो व्रतं 'पोपध'मेतदाहुः ॥ २८ ॥ १ क-'पुरो'। २ वृक्षान् । ३ कुर्कटादेः। ४ सन्तुल्यतां यदुक्तं तत्त्वार्थाधिगम- सूत्रस वोपजभाप्ये ( अ.७, सू १६, पृ. ९२)- "पोषधः पर्वेत्यनान्तरम् । सोऽष्टमी चतुर्दशी पश्चदशी अन्यतमा वा तिथिमभिगृप चतुर्थाद्युपवा- सिना व्यपगतस्मानानुलेपनगन्धमाल्यालङ्कारेण न्यस्तसर्वसावद्ययोगेन कुशसस्तारफलकादीनामन्यतमं संस्तारकमास्तीर्य स्थान वीरासननिपद्यानां वाऽन्यतममास्थाय धर्मजागरिकापरेणानुष्ठेयो भवति ।" एतट्टीकायां श्रीसिद्धसेनगणिभि प्रोक्तं (पृ. ९२ ) यदुत "स पौषधोपवास. उभयपक्षयोर- एम्यादितिथिमभिगृह्य-निश्चित्य बुद्ध्या अन्यतमा चेति प्रतिपदादितिथिम्, अनेन चान्यासु तिधिषु अनियम दर्शयति, नावश्यतयाञ्न्यासु कर्तव्यः । अष्टम्यादिषु तु नियमेन कार्यः ।" , * ·चरित्राहयम् ] द्वितीयः सर्गः यत् स्वाद्य-पाना-ऽऽसन-खाद्यपान-पीठालयाच्छादनमुख्यदानम् । सदातिथिभ्योऽतिथिसंविभाग'-व्रतं तदेतत् प्रवदन्ति सन्तः ॥२८॥ ज्ञानं क्रिया च द्वयमस्ति यत्र, तत् कीर्तितं केवलिमिः 'सुपात्र'म् । श्रद्धाप्रकर्पग्रसरेण दानं, तसै प्रदत्तं खलु मोक्षदायि ॥ २८२ ॥* दीनादिकेभ्योऽपि दयाप्रधान, दानं तु भोगादिकरं प्रदेयम् । दीक्षाक्षणे तीर्थकृतोऽपि पात्रा-ऽपात्रादिचर्चा ददतो न चक्रुः ।।२८३।।* संवेग-निर्वेद-शमा-ऽनुकम्पा-ऽऽस्तिक्याङ्कसम्यक्त्वमुपाश्रितानाम् । इयं तु 'देशाद् विरतिर्यतित्वा-नुरागभाजां गृहमेधिनां स्यात् ॥२८॥ सर्वविरतिः कुर्वन्ति सूक्ष्मेतरसूक्ष्महिंसा-दीनां विरामं मुनयो यदेपाम् । सा सर्वतः स्याद् विरतिधिापि, चारित्रमोहस्य विघाततोऽसौ २८५* यद् वा यदष्टादशधोपदिष्ट, समचर्य गणभृद्भिरायः । तत् कामकेलिप्रलयानिकीला-कलापलीलं कलयन्ति शीलम् ।। २८६ ।। संचप्रबोधप्रथितप्रकाश, भिच्या तमस्तापयते रजो यत् । तद् द्वादशात्मस्थितिसन्नभोग-मनस्तपो द्वादशधा वदन्ति ॥ २८७।। रत्नत्रयभ्राजिपु भक्तिरेका, तत्कायकर्मक्रमकर्मठत्वम् । शुभैकचिन्ता भवगर्हणेति, स्याद् भावनाऽसौ भवनाशनाय ॥ २८८ ॥ चतुर्गतिक्लेशहतिक्षम ये, चतुर्विधं धर्मममुं भजन्ते । ज्ञानादिनाऽनन्तचतुष्टयेन, ते भाखरं सिद्धिसुखं लभन्ते ॥ २८९ ॥ धेनोऽभ्यधाद् धन्यतमोऽसि धर्मः, शुद्धोऽद्य लेभे भवतां प्रसादात् । दुनोति चैतद् यदियन्ति जग्मु-दिनानि तत्वेन विना कृतानि ॥२९०॥ नत्वाऽथ सूरीन् सकलांश्च साधून , शुभोपदेशामृतपूरपूर्णः । उपाश्रयाद् धाम धनो जगाम, यथाऽम्बुधेरम्वुधरोऽन्तरीक्षम् ।। २९१ ।। अर्हद्विभु न्यस्य धनस्य चित्ते, बोधप्रदीपे निशि तत्र दीसे । सुस्थानलब्ध्याऽधिकहर्षधारी, धर्मो ध्रुवं जागरणं चमार ॥ २९२ ॥* १ देशविरति । २ सर्वविरति । ३ शक्तिविकाश०, पक्षे जीवप्रबोधः । ४ सूर्य० । ५ख-'धन्यो।

·चरित्राद्वयम् ] द्वितीयः सर्गः पश्चात् पुरः पार्श्वयुगे चतुर्पु, पक्षेषु रक्षा रचयन् जनस । सार्थेश्वरोऽरण्यमृपिव॑तस्य, धर्मेपु संसारमिवोत्ततार ।। ३०४ ॥ लध्वा भवस्येव वनस्स पारं, सम्भाष्य तं संयमवद् धनं च । स सूरिरात्मेव निपेवते स, परं पदं सम्मदमेदुरश्रीः ॥ ३०५॥ हृदि सरन् सूरिवरं सदैव, सन्मार्गसञ्चारपरोऽप्रमादी। खल्पैदिनैः प्राप धनो 'वसन्त-पुरं' यथा शिष्यगणो गुणौषम् ॥३०६॥ वणिग् जनस्तत्र पुरे प्रवीणः, समर्प्य भाण्डं व्ययिताल्पवित्तम् । भाव्योरुलाभं प्रति भाण्डमादाद्, यथाऽतिरन्नमिवैप पुण्यम् ॥ ३०७॥ पुरान् ततः सार्थपुरन्दरोऽथ, वस्तूनि सगृह्य महार्थदानि । शास्त्राणि शिष्यः सुगुरोरिवासौ, 'क्षितिप्रतिष्ठा'श्रयणो बभूव ॥ ३०८ ॥ आत्मीकृतानि द्रविणः प्रदत्तै-रुपद्रवेभ्यः परिरक्षितानि । पण्यानि मित्राणि यथा धनस्य, काले बभूवुर्बहुलाभदानि ॥ ३०९ ॥ सुपात्रदानप्रसरेण वित्तं, श्रीवीतरागमरणेन चित्तम् । खं जन्म सद्धर्मसमाधिनाऽय, कृतार्थयामास स सार्थनाथः॥ ३१० ॥ द्वितीयो युगलिकभवः । क्रमेण पूर्णायुरयं विषयो-दपादि युग्मी कुरुपूत्तरेषु । 'सीता'स्रवन्तीतटमुत्तरेण, पूर्वत्र 'जम्बू पृथिवीरुहस ॥ ३११ ॥ माः सदा तत्र दिनत्रयान्ता-शिनस्निगव्युतसमुन्नताङ्गाः। पृष्ठे करण्डान् द्विशती तथा पट्-पञ्चाशतं विभ्रति युग्मरूपाः॥३१२॥ भवन्ति पल्यनितयायुपोऽमी, गलन्ममत्वाल्यकषायमावाः । मद्याशमुख्यैर्दशमेदभित्रैः, कल्पद्रुमैः पूरितसर्वकामाः ॥३१३॥ ते जीवितान्तप्रसवाः सकृत ख-मेकोनपञ्चाशदहानि जातम् । प्रपाल्य चापत्ययुगं म्रियन्ते, सम्प्रामुवन्ति त्रिदशेषु जन्म ॥ ३१ ॥ क्षेत्रेव शश्वत्सुपमे क्षमायां, माधुर्यधुर्याः सिकताः "सितावत् । "नीराश्रयाः शारदशर्वरीन्दु-प्रभाप्रभावप्रतिवीरनीराः ॥ ३१५ ॥ १ चतुर्पु दिक्षु, पक्षे धर्मेषु चतुर्प । २ व्रतस्य रक्षां रचयन् । ३ ख-'पूर्वस' ४ शर्करावत् । ५ सरांसि। ५० पा०६ ·४२ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- खभावशोभाशुभगायमाना, निर्भग्नशकोपवनाभिमानाः। भृम्योऽत्र रम्या मुदमर्पयन्ति, कल्पद्रुमाः कल्पमनल्पयन्ति ॥ ३१६ ॥ यच्छन्ति वाच्छामिह कल्पवृक्षा, मघामुख्या दशधा जनानाम् । प्रियाऽधरस्वादुः सुधाऽनवयं, मद्यागसञ्ज्ञा पितरन्ति मद्यम् ॥ ३१७ ॥ सृजन्त्युत्स्वान्तसभाजनानि, भृङ्गाभिधाना मणिभाजनानि । तूर्याङ्गकास्तूर्यवराणि पूर्य-माणान्यनेकर्लयगैर्विवेकैः ।। ३१८ ।। ज्योतिष्कका दीपशिखाश्च दीप-शतोत्तरं द्योतमुदीरयन्ति । चित्राङ्गसज्ञाः कुसुमैर्विचित्रां, यच्छन्ति मालां मुदितालिमालाम् ॥३१९।। भोज्यं पुनश्चित्ररसाभिधाना, नानाप्रकारं सुरसोपचारम् । विश्राणयन्ति क्षतदूपणानि, मण्यङ्गकाः सन्मणिभूपणानि ॥ ३२० ।।* आतन्वते रत्नमयानि गेहा-कारास्तु गेहानि तमोऽपहानि । चासांस्यनमाः प्रमदोमिमग्ना-शयानि सर्वर्तुदिनोचितानि ॥ ३२१ ॥ प्रागुक्तमेते ददते परं च, दशप्रकारा अपि कल्पवृक्षाः । एभ्यो दशभ्योऽप्यपरेऽपि तत्र, जयन्ति सर्वेप्सितदानशीलाः ॥३२२॥ अनल्पकल्पद्रुमकल्प्यमान-मनःसमग्राभिमतार्थसार्थः । धनस्य जीवोऽन्वभवन् मुनीन्द्र-दानोच्छिखं चैपयिक सुखं सः॥३२३॥ तृतीये भवे धनजीवो देवः अशेपयित्वा मिथुनायुरेप, 'सौधर्म कल्पे स धनस जीवः । देवोऽजनि प्रारजननप्रदत्त-सत्पात्रदानप्रथमानपुण्यः ॥ ३२४॥ श्रीधर्मघोषगुरुदेशनया पुपोष धर्म यदेप धनजन्मनि धर्मवीरः। तेनार्पितां त्रिदशसंसदमाप्य तस्यौ स्वःस्त्रीविलासरसलीनमनाः सुसं सः ॥३२५॥ ॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यमहाकविवेणिकृपाणापरनामपण्डितश्रीमदमर- चन्द्रविरचिते श्रीपद्मानन्दपरनाग्नि श्रीजिनेन्द्रचरिते महाकाव्ये वीराके श्रीआदिनाथचरिते प्रथमधनसार्थवाहमय द्वितीयमिथुनभव- २तृतीयसौधर्मदेवभव३फीर्तनो नाम द्वितीयः सर्गः ॥२॥ १ क-'अप्युक्त' । २ अन्यदपि । ३ स-'परे तु। ४ वसन्ततिलका।

·चरित्राहयम् ] द्वितीयः सर्गः कनकरुचिसनाभिर्नाभिभूनाभिभूतो विपमतमतमोभिवैभवं स्तनोतु । कति जगति समीपं यं समाश्रित्य दीपं परमपदपदव्यां नाप्नुवन्ति प्रकाशम् ॥ १ ॥ श्रीसद्म 'पद्म' कलिकालकरालसर्प-- सर्पकुवृत्तगरलोर्मिविमूच्छितोऽयम् । धर्मोऽधुना तव पवित्रचरित्रचञ्चत्- पीयूपवीचिनिचयैः पुनरुज्जिजीव ॥२॥ ग्रन्थानं ४५४ ।।

·तृतीयः सर्गः३ श्रिये स नाभेयजिनोऽस्तु यत्रयो-दशक्रियास्थानविमुक् त्रयोदशे । जातो भवे तीर्थकरः परं गुण-स्थानाद् गुणस्थानमगात् त्रयोदशात् ॥१॥ इतो 'विदेहे'पु परेषु 'गन्धिला-वती'प्रतीतो विजयः श्रियोर्जितः । तत्रास्ति 'वैताट्य'वसुन्धराधरो, धरापुरन्ध्याः परमर्द्धिमण्डनम् ॥२॥ सुरासुरैः सेवितपादसनिधि-योगीव यो योगवशादिव स्थिरः । दधौ शिरोऽने मणिरश्मिकैतवात् , तमो विभिद्याभ्युदितं महन्महः ॥३॥ अनन्तसत्यप्रसरो महोन्नतः, स्थैर्यान्वितोऽन्यैरमतान्तराशयः । अप्यर्कमाक्रामति रतसन्तति-द्योतः प्रतापैः पृथिवीपतिर्यथा ॥४॥ फलादिभिलालयितुः पितुर्यथा, पुत्रोऽङ्कमस्साधिगतो धृतार्जवः । 'गन्धार'देशः प्रमदेन पेशलः, क्लेशस्य नो लेशमपि स्पृशेत् कचित् ॥५॥ " . १ समवायाङ्गसूत्रे (सू. १३) प्रोक्तम्- "तेरस किरियाठाणा पण्णत्ता, तं जहा-अहादंडे १, अणहादंडे २, हिसादंडे ३, अकम्हा- देहे ४, दिद्विविपरियासियादंडे ५, मुसावायवत्तिए ६, अर्दिण्णादाणवत्तिए ७, अज्झथिए ८, भाणवत्तिए ९, मित्तदोसवत्तिए १०, मायावत्तिए ११, लोभवत्तिए १२, इरियाववहिए नाम तेरसमे १३॥ [प्रयोदश क्यिास्थानानि प्रजातानि, तद्यथा-अर्थदण्डे १, अनर्थदण्डे २, हिंसादण्डे ३, अकस्माइण्डे ४, दृष्टिविपर्यासिकादण्डे दृष्टिविपर्यासितादण्डे या ५, मृपावादप्रत्यये ६, अदत्ता- दानप्रत्यये ७, आध्यात्मिके ८, मानप्रत्यये ९, मित्रद्वेषप्रत्यये १०, मायाप्रत्यये ११, लोभ- प्रत्यये १२, ऐपिथिके नाम त्रयोदशमे १३ ॥] २ अयोगाख्यं चतुर्दशमिति । गुणस्थानक्रमारोहे चतुर्दशगुणस्थाननामनिर्देशो यथा- "चतुर्दश गुणश्रेणि-स्थानकानि तदादिमम् । मिध्यात्याख्यं द्वितीयं तु, स्थानं सास्वादनाभिधम् २ तृतीय मिश्रकं तुर्य, सम्यग्दर्शनमनतम् । श्राद्धत्वं पञ्चमं पष्ठ, प्रमत्तश्रमणाभिधम् ॥३॥ ससम त्वममा चा-पूर्वात् करणमष्टमम् । नाम चानिवृत्त्याख्य, दशम सूक्ष्मलोभकम् ॥ ४ ॥ एकादशं शान्तमोह, द्वादशं क्षीणमोहकम् । त्रयोदश सयोग्याख्य-मयोग्याख्यं चतुर्दशम् ॥५॥" 4. ३ इन्द्रवंशा (1)। पक्षे अनन्तप्राणिप्रसरः। ४ स-श्रियोऽर्जति । ५ वैतादयः । ७ अज्ञातान्तरिकवरूपः । ८ वैताब्यस --चतुर्भिः कलापकम् ६ अनन्तपराक्रमप्रसरः, ।

·चरित्राह्वयम् ] तृतीयः सर्गः दुष्कालशत्रौ हुलासिधेनुभिः, प्रोचापसच्चक्रसरः श्रिया जिते । . येनारघट्टारवसङ्करेण यत्-क्षेत्राणि सांराविणमेव तन्वते ॥६॥ गन्धिलावतीविजये नगरवर्णनम् आस्ते पुरं तेत्र जितद्युसत्पुरं, समृद्धिमिर्गन्धसमृद्धका हयम् । अम्भोजशोभा सुमुखीमुखाथया, यसिन् जयत्येव विधुं विरोधिनम् ॥७॥ तमीषु यत्र प्रियकेलिवित्रुटत्-स्त्रीहारमुक्ता गुरुकुटिमोपरि । उडुच्छलेन प्रतिविम्बडम्बरं, हरिन्मणिस्पर्द्धिनि जग्मुरम्बरें ॥८॥ यसिन् विकीर्णाः परिरम्भसम्भ्रमा-न्मृगीदृशां हारमणिव्रजा निशि । प्रातः पतन्तो भुवि भान्ति मार्जनैः, शिरोगृहेभ्यस्तपनद्रुतोडुवत् ॥९॥ निशासु यूनां परिरम्भणच्युतै-रीकल्परत्नरिह भूरिभिर्युताः । चन्द्राश्मवेश्माम्बुनदीः श्रयन् वेहेद्, वृद्धिं चरनाकरतांचवारिधिः॥१०॥ असावसौ वेति न वेत्ति मध्यगं, यूनामहो मामिह शङ्करः परः। इतीव तीण भयेन निर्ममे, निवासमरिसन्ननिर्श रतिप्रियः॥११॥ निरन्तराभिः सुरमन्दिरध्वज-च्छायाभिरस्मिन् गगनं विभासते । क्षिप्ताभिरूचं मणिकुम्भसम्भव-प्रभाभरैर्मेचकिकण्ठमेचकम् ॥ १२ ॥ चैत्योच्चयः पातकघातखेदज-खेदाम्बुविन्दुः किल नद्धमौक्तिकः । चेलाञ्चलं दण्डभुजेन चालयेत् , ध्वजच्छलादत्र समीरवाञ्छया ॥ असिन् न कूपाः प्रतिभान्ति भूतले, द्वाराणि "वैरोचनवैश्मनः पुनः । प्रासादसङ्गीतकवीक्षणक्षण-क्षयोदयत्पन्नगवर्गहेतवे ।। १४ ॥ • निरन्तरश्रावपरैर्मदोदकै-रमुत्र सिक्ता नृपमार्गमेदिनी । ग्रसर्पता दर्पजुपां विपाणिनां, पादाहतैः कुट्टिमतां कुटुम्पयेत् ॥१५॥ रत्नावनौ काश्चनकन्दुके हते, नष्टे रविं विम्बितमत्र त मात् । दण्डैस्तुदन्तौ सहचालिनं गतौ, जयेन सीमामुभयौ शिशुबजी ॥ १६ ॥ १ बहुचारुसुरभिभिः, पक्षे बहुलच्छुरिकाभिः । २ अतिजलभृतशोभनचक्रवाकयुक्ततटाक- लक्ष्म्या, पक्षे उच्चधनुःश्रेष्ठचक्रवाणलक्ष्म्या। ३ गन्धारदेशक्षेत्राणि । ४ गन्धारदेशे । ५ सूर्य- प्रस्तनक्षत्रयत् । ६ नेपथ्यरत्नैः । ७ पास इति मन्ये। ९ मयूरकण्ठ- सदृशं नीलम् । १० मौक्तिकमिषेण खेदजन्यसेदविन्दुमान् चैत्योचयः । ११ रसातलसा १२ क-क्षणो। १३ रचयत् । १४ रत्नावनौ । १५ काचनकन्दुकभ्रमात् । , ८ मदनः।

·४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र इह द्विपन्नप्रकटे प्रभाभरः, शाले विशाले स्फटिकेन निर्मिते । । युद्धं खंबिम्वेन विधाय वित्रुटत्-खङ्गः करेण प्रहरन्नवैति तम् ॥ १७ ॥ हृदा यदान्ध्यं न ददे दृशोः सतां, सम्पन्मदै रननिकेतवासिनाम् । तस्यैव ताभ्यामिह गौरवादतः, समर्पिता व्यापृतिभूतिरात्मनः॥१८॥ द्विपद्धलाम्भोदमैहावलो चली, शेताद् बलो नाम बलोरुविक्रमः । भूवल्लभोऽभूदिह दुर्लभो भियां, निःशेपविद्याधरशीर्षशेखरः ॥ १९ ॥ यस्याहतस्याभ्युदितं विभासित-श्वेताम्बराडम्बरमुद्धरं यशः। निरर्गलैर्गोपटलैः समुज्वलै-रुचैरसत्तामनयन्महेश्वरः ॥ २० ॥ मिनेन्द्रनीलद्युतिभासि यद्यश:-क्षीरोदधौ तारकधारकं नमः । परिस्फुरत्फेनलवालिमालिनः, शेवालजालस तुलां समश्नुते ॥ २१ ॥ जेतुं यमं यस्य पराक्रमो भुज-स्तम्भेऽसिदम्भाद् युधि पुष्कराक्षरम् । परोपसंहारकशक्तिधारण-स्पर्द्धादुरः पत्रमिवाध्यरोपयत् ॥ २२ ॥ तद्धर्मकर्म प्रतिपक्षमर्मभि-निभाल्य भीता दुरुपद्रवा ध्रुवम् । देवोद्भवा मानवसम्भवाश्च न, क्लिश्नन्ति तद्देशनिवेशिनं जनम् ।। २३ ।। भुयोऽस्स भूकान्तवरस्य कान्तया, सपत्नताऽतन्यत चन्द्रकान्तया । अन्जस्य वोधेन सदा यदानने, विलेसतुश्चन्द्र-सरोजयोः श्रियौ ॥२४॥ सनाऽप्यनालोकितपङ्कसङ्करे, स्वभावजीच्यल्यरसातिमजले । 'प्रियांसिौवर्णसरोरुहाश्रये, यन्मानसेऽलासि सतीवतथिया ।। २५॥ सर्वाङ्गचङ्गा प्रगुणा गुंणक्रमैः, प्रमत्तमातङ्गयरप्रचारयुक् । सहसपनाम्यपदातिपेशला, नृपस्य साऽऽसीन्नृपनीतिवत् प्रिया ॥२६॥ वनस्य महावलनामा चतुर्थो भवः सौधर्म'कल्पात् समयेऽत्र विच्युतो, धनस्य जीवोऽजनि नन्दनस्तयोः । महायलाख्यः सकला: कलाःश्रयन् , सोऽभूत् कलोवानिव लोचनोत्सवः २७ ·" चरित्रायम् ] तृतीयः सर्गः भूतोद्भवद्भाविनरावमाननं, सङ्कल्पयोनिप्रभुफेलिकाननम् । जगत्तृणीकारविकारजीवनं, ततः प्रपेदे क्रमतः स यौवनम् ॥ २४ ॥ ज्ञातेपु शास्त्रेषु यथाऽनुचिन्तनं, कृतेषु धर्मपु यथाऽनुमोदनम् । गुणेषु जातेपु यथा नयाञ्चनं, प्राप्तेषु वित्तेषु यथा युधार्चनम् ॥ २९ ॥ वृतेषु फ्लुप्तेषु यथा सुदर्शनं, ज्ञातेषु तत्त्वेषु यथाऽऽत्मशीलनम् । चकार रम्येप्वपि रम्यतोम्भनं, कुमारदेहावयवेषु यौवनम् ॥ ३० ॥ न्युग्मम् महावलस्य अवयवानां वर्णनम् शशंसतुस्तस्य तले समौ क्रमा-दूर्ध्वं पुन: कूर्मसमुन्नतौ क्रमौ । सर्वेषु कालेषु सुखागमं समं, विश्वाऽन्तरोन्नत्यमपि प्रवृद्धिमत् ॥ ३१ ॥ क्रोडीकृताशेपविशेपविष्टप-त्रयान्वितज्ञानभृतः सदा हृदः। क्षामत्वधामाऽधिकमारधारणाद् , यभार मध्यं स कुमारकेसरी ॥ ३२॥ वाग्देवतावाक्यचयस गोचरं, यद्वक्षसो याति विशालता यदि । यकोडकोणस्थमनोऽणुकोटरे, तावन्मरुद्वर्त्म सुखं स खेलति ॥२३॥ श्रेयःश्रियः समनि तंत्र तोरण-स्तम्भद्वयीविभ्रमभृद् भुजद्वयम् । तस्योपरि प्रोन्नतमसयोर्युगं, कल्याणकुम्भद्वितयप्रभं वभौ ॥ ३४ ॥ स्फुर द्विरेफान्तरकैरवाकृती, विलोचने तस्य भृशं विलेसतुः । श्रोत्रद्वयीसीमनि दीर्घदर्शिता-निदानशास्त्रश्रुतिशक्तिमीहितम् ॥ ३५ ॥ अमुप्य सौन्दर्यगुणेन निर्जितो, भुजिप्यभावं भजति स 'चित्तभूः । ततोऽनुवृत्याऽस्यै स कामिनीन का-श्वकार तद्ध्यानविधानमानसाः१३६ कन्यामुपायंस्त पितुनियोगतो, नाम्ना प्रतीतां "विनयाद् वतीति सः। रेजे तयाऽसौ गुणनद्धयाऽधिकं, पताकया देवनिकेतकेतुवत् ॥ ३७॥ विपयाणां हेयता अथान्यदा तत्वविदां वरो हृदा, दध्यौ धराभृद्धवलः शताद् बलः । अहो महामोहवशंवदो जनः, प्रीतिं विधत्ते विपयेषु वैरिषु ॥ ३८ ॥ १ कामनृपक्रीडावनम् । २ क-'नयावन' । ३ रम्यताया वर्धनम् । ४ महावलवक्षसः । ५ वक्षोमध्य० । ६ नमः । ७ वक्षसि । ८ दासमावम् । ९ कन्दर्पः । १० महावलस। ११ विनयवती। .

·१८. -- श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् -[श्रीजिनेन्द्र- भक्तेर्दिदृक्षा कुविनेयपत्रिपु, श्रियो जिघृक्षा कृपणत्वधारिपु । अपां पिपासा मृगवृष्णिकास्वियं, सुखस्य लिप्सा विपयेपु देहिनाम् ३९ 'कैवर्तको मांसफणसपानिय, व्याधः सुगीताधिगमैZगानिव । सूनाधिपो घासलवैरवीनिव, यूरो मृदुक्तिप्रकरैर्नरानिव ॥ ४० ॥ मूर्खः कुपथ्यैरिव रोगयोगिनो, मूढः कुवोधैरिव मुग्धघीयुतान् । आपातरम्यैः परिणामदारुणैः, क्लिश्नाति मोहो विपयैः शरीरिणः ॥४॥ -युग्मम् भोगाद् धनं क्षीणमवेक्ष्य विहल-स्तनोत्युपायांस्तदुपार्जने पुनः । तत्कारणं पुण्यमवेत्य तद्विधं, न तद्विधानं विदधाति दुर्विधः ॥ ४२ ॥ यदर्थमर्थ प्रथयन्ति गत्वरं, कायः स चापायशतैर्विसेन्यते । तस्माद॑मृभ्यामपि धीधना जनाः, सनातन धर्ममनारतं श्रिताः ॥ ४३ ॥ अहो भवावर्तविवर्तवर्तिभिः, शरीरिभिर्मर्त्यभवः सुदुर्लभः ॥४४॥ अपारसंसारविकारपारग-स्तत्रापि देवो भगवान् जिनेश्वरः ॥ ४५ ॥ अमुद्रसङ्क्लेशसमुद्रसेतय-चारित्रगौरा गुरवो दुरासदाः । जीवादितत्वैनवमिः प्रबोधकर , धर्मोऽर्हदुक्तः सुकृतैरवाप्यते ॥४६॥ समग्रमेतद् बहुपुण्ययोगतो, लब्धं मया चेत् फलमस्य नाददे । तदा प्रमादेन ममाय माद्यता, व्यर्थीकृतं पौरुपदक्षतादिकम् ॥ ४७ ॥ अयं कुमारोऽपि महायलोऽधुना, यथार्थनामा नवयौवनोऽभवत् । राज्यं तदसिन् विनियोज्य तन्महे, समीहितं निःस्पृहचित्तवृत्तयः ॥४८॥ इदं विनिश्चित्य हृदा महायलं, वलादनिच्छन्तमपि प्रबोध्य तम् । राज्ये निजे प्राज्यमतिय॑वीविशद्, विद्याधरश्रेणिसहस्रलोचनः॥४९॥ तस्याभिपेकप्रभवैः पयोमरै-रभिप्लुता भूमिरशोभताद्भुतैः । तं भाग्यलम्यं परिभाव्य वल्लभं, स्वेदाम्भसाऽविर्भवतेव भाविता(ना)५० १ धीरः। २ मत्स्यान् । ३ अजा। ४ धनहेतुम् । ५ विनश्यते' इति क-टि-पाठ । ६ वेष्टयते । ७ धन-कायाम्याम् । ८क-तस्यां। ९ प्रमलेन । १० वय युमहे । ११ प्रादुर्भपता ।

·चरित्राइयम् ] तृतीयः सर्गः तद्धालदेशः शुशुभे जगद्दशा-मानन्दनश्चन्दनपुण्यमण्डनः मन्ये निवेशाय नरेश्वरश्रियः, सौवर्णपट्टश्रितगौरगद्दिकः ॥५१॥ यत् पुण्डरीकं नृपपुण्डरीकिणी-प्राणेशितुर्गोभिरमुष्य मृर्द्धनि । विकाश्यभून्नित्यविलासकेतनं, तत् पुण्डरीकं किल भूपतिश्रियः ॥५२॥ तत्पार्श्वयोरिन्दुमरीचिनिर्मलं, चलाचलं चामरयो बभी। प्रेसत्कटाक्षच्छ विमण्डलीयुगं, नरेश्वरश्री-विजयश्रियोरिव ॥ ५३॥ अम्भोधरध्वानतिरस्कृतिक्रिया-निरर्गलो मङ्गलदुन्दुभिध्वनिः । भर्ताऽभवद् पश्चिरहद्धृतोऽधुने-त्याशंसितुं व्याप किलाखिला दिशः ५४ एवं निवेश्य खपदे तनू, भवाद् विरक्तः सुतरां शताद् बलः। आचार्यवर्यस्य पदान्तिके मुदा, व्रतं प्रपेदे शिवशर्मकार्मणम् ॥ ५५ ॥ विपप्रकारानिव मोहकारिणः, सङ्ख्यातिगान् यो "विपयान मुमोच सः । पञ्च व्यमुश्चद् विषयानिति स्तुतिः, कुतश्चमत्कारकरी गरीयसाम् ॥५६॥ कारुण्य-माध्यस्थ-सुहृत्व-सम्मदै-विशुद्धसद्ध्याननिधानमानसम् । मुक्या किलोत्कण्ठितया तदासये, दिष्टः प्रमोदस्तमुपाययौ महान् ॥५७॥ क्लेशं शुभध्यानरसैरभिप्लुतो, नैवाप्तवांस्तीव्रतपोभिरप्यसौ । राजर्पिरायुर्निजमित्यवाहयत् , ततः प्रपेदे सदनं दिवौकसाम् ।। ५८ ।। राज्यं पितुः प्राप्य महन्महाबलो, बलोचरैवीरवरैवियच्चरैः । निषेवितः मां प्रशशास वासवो, दिवं यथा 'विक्रमविक्रमक्रमः ॥५९।। मत्रप्रयोगैः सचिवैरिवानिमि-चौरैः शरीरं सुकृतैः श्रितैरिव । निष्पिष्टविद्विष्टयलो महाबलः, सदाऽश्रयद् वैपयिकं सुसं स्वयम् ॥६०॥ 'वैताढ्य शैलस्य बनेपु सोऽन्वहं, रम्येपु रेमे रमणीभिरावृतः। 'वर्णाचल'स त्रिदिवालयेश्वरो, यथाऽप्सरोभिः परिवारितोऽभितः ॥६॥ स्वयं प्रसूनान्यवचित्य निर्मितं, रसेन कण्ठे सुदृशाऽधिरोपितम् । माल्यं महीशः सशिलीमुखं वहन् , से मूर्तिमान् धन्वघरोजनि सरः ६२ , १ 'गादी' इति भापायाम् । २ क-गाब्दिकं. ५ तत् कमलम् । ६ क-पौण्ड०। ७ देशान् । क्रमः। १० मेरुगिरेः। ११ महाबलः। प.का. ७ ३ यत् छनम् । ४ नृपास्य। ८ सेचरः। ९ वासुदेवसदृशपरा- ·4 " श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- मनो मनोभूः प्रविवेश सुभ्रुवां, सदा तंदालोकनकाल एव सः। खामी प्रवेशं कुरुते हि यत्र तत्, प्रागेव पश्यन्ति निदेशकारिणः ॥६॥ नृपेण तेनाकृतिनिर्जितः सर-स्तस्यैव सेवारसिको दिवानिशम् । तदानुकूल्यं किल कर्तुमुद्यतः, स्त्रीणां तदुत्कानि मनांसि निर्ममे ॥६४॥ सोऽन्यः कटाक्षाहतिभीगलत्करः, स्फुरद्रसोऽसाविति शङ्कमानया । धम्मिल्लयन्धप्रगुणः प्रियः स्त्रिया, चिरं चुचुम्बे बैंलिताननं मुदा ॥६५॥ परस्परालोकनमग्नचेतनं, करादजानन् गलितानि पूर्वतः । वृथा प्रसूनानि ददौ प्रियः प्रिया, वृथा गृहीत्वैव शिरस्यरोपयत् ॥६६॥ अपि प्रसूनेषु नखक्षतं प्रिये, सृजत्यस्यां विदधे मनस्विनी । भृङ्गोऽपि पुप्पावचयोत्थितः पिबन्, प्रियामुखाज रसिनाऽप्यसंयितः ६७ प्रिय! प्रयच्छेदमतीव मङ्गलं, प्रसूनमित्युक्तिभिरुच्छ्रिताङ्गुलौ । १ 'लतोन्मुखायां सुदृशि द्रुतं पपौ, नृपः परस्साश्छलबन्धुरोऽधरम् ॥ ६८॥ प्रानपाताद् गलदथु सुभ्रुवो, विलोचनं फूत्कृतिकारिकामिपात् । अचुम्बदच्छन्नमिवाच्छवाससा, पिधाय भूपश्चतुरः सरातुरः ॥ ६९ ॥ अलि विलूनप्रसवादुपागतं, कयापि वित्रासयितुं विदग्धया । करः कणत्कङ्कणकं न कम्पितो, विलोलयालिङ्गिभियेव भूपतिः॥७०॥ असूनरेणुप्रकरा वनान्तरे, मृदुस्फुरद्वायुविवर्तनर्तिताः । वधूजनस्पर्शकृतोत्सवा बभु-दिवाकरस्येव करा विकम्पिनः ॥ ७१ ॥ नितम्बिनीनां वपुपि प्रसन-पते रजोभिः श्रमधर्मपङ्किले । हतविपन्मानमहावलो वली, मुदं दधौ मन्मथमत्तसूकरः ।। ७२ ।। "विलासवापीः स "विलासवासवो, मुदा कदाचिजलकेलिकौतुकी । विलोलयामास विलासिनीवृतो, यथा करीन्द्रः करिणीपरिच्छदः ॥७॥ धापीपयस्युल्लसिते मृगीदृशां, नितम्बविम्बर्गुरुडम्बर(वम् । तदंहिहस्तानननेत्रनिर्जिता, राजीवराजी निममज लजिता ।। ७४ ॥ १ मदनः । २ महावलालोकनकाले । ३ अन स्वामी महाबलः, निदेशकारी तु कामः । महावले उत्सुकानि। ५ य-बलि. ६ क्रियाविशेषणमिदम् । ७ क्रियाविशे- महायलेन। ९ ईर्ष्यालुतां भेजे । .१० स-शूकरः । ११ क्रीडावापी..! २ख-विलापिया'०। १३ उच्छलिते चाप्या जले। ११ १३ म् । ।

·चरित्राह्वयम् ] तृतीयः सर्गः स वर्णशृङ्गीसलिलैः समुज्वलै-लीलावतीभिः समकालमीरितः । समन्ततः सम्भृतमूर्तिरावभौ, सम्भ्रान्तनेत्रान्तनिरीक्षितैरिव ॥ ७५ ॥ नरेशितुर्नीरसमीरणैरलं, चलेक्षणानां कुचमण्डलाद् गलन् । सचित्रपत्रणमदो हृदन्तरा-दुद्धा(द्वा)न्तशृङ्गाररसप्लयोपमः ।। ७६ ॥ क्रीडासु पाणिप्रसरेण मुश्चतः, सदम्भमम्भांसि निपेडुमक्षमा । काचित् प्रियस्योरसि वक्रपङ्कजं, ररक्ष दक्षा विनियोज्य रागिणी ७७॥ अनीश्वरा जेतुमनन्तकैतवं, पयोविलासर्दयितं विलासिनी । कठोरवक्षोरुहकोटिभिर्मुहु-र्जघान धन्यं रुपितेव वैक्षसि ॥ ७८ ॥ आकण्ठनिर्मग्नतनोर्मुगीदृशः, श्वासोर्मिसौरभ्यमिलन्मधुव्रतम् । जने सरोजं व्यपदिश्य रागवा-नचुम्बदाघ्राणमिपान्मुखं मुहुः ॥ ७९ ॥ चिराय पर्याकुलया जैलोक्षणैः, क्षणात् कृतं साचि कयाचिदाननम् । नाबोधि सिञ्चन् रसमोहितो युवा, पश्यन् पुरः कर्णवतंसवारिजम् ८० सरोरुहिण्यन्तरिता मुहुर्मुहुः, सिञ्चन्तमजं मुहुराननभ्रमात् । कुतूहलोत्तालमना मनःप्रियं, पयःप्रहारैर्विधुरं वधूळधात् ॥ ८१ ॥ विमर्दिताम्भोरुहकेशराङ्कुरैः, परिस्फुरत्फेनलवालिमालितैः । विलासिनीनव्यविलासतो यभौ, सखेदरोमान्च इवोर्मिसञ्चयः ॥ ८२ ॥ रोमाञ्चदण्डान्तरगर्मगीदृशां, नखक्षतैः स्नानपरिस्फुटीकृतैः। तीबाईचन्द्रायुधमञ्जुलैर्जग-जयाय द विततान दर्पकः ।। ८३ ॥ विश्रस्तधम्मिल्लगलत्प्रसूनक-प्रभ्रष्टमालामिपनो मृगीदृशाम् । विमुच्य कामः शरचापसम्पदं, मदेन तासां ललितान्यशस्त्रयत् ।। ८४ ॥ रुचिप्रियाभिः सह कान्तिकामुके, विलस्य निर्याति नभःसरोवरात् । समं समन्तानिजकामिनीजन-जवाद् युवा सोऽपि विनिर्ययौ जलात् ॥८५॥ सङ्गीतकैः सन्ततर्मूर्जितैः पुर-स्तूर्यत्रयज्ञो लयलीनमानसः । ममः परानन्दरसे स योगिव-नामस्त कालं विपुलं विलड्डितम् ॥ ८६॥ काम्पोरुकान्ति तनुरूपसम्पदं, स भाव्यभावानुगमैन नर्तकीम् । नृत्यं श्रयन्ती समवेक्ष्य सम्मदं, ज्ञानं परां शक्तिमिवाप योगयुक् ॥८॥ १ प्रियस्य चित्ते । २ पयसि । ३ जलसंसेचनैः । ४ चक्रीकृतम् । ५ क-भिन्य ६ सूर्ये । ७ अस्तं गते सति । ८ परिपुष्टम् । .

·- " श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- पुष्पैः फलैरप्यधिकं खभावतः, सौरभ्यसारैर्मधुरत्ववन्धुरैः । उपायनान्यस्य वनाधिदेवताः, सौभाग्यभाग्योर्मिवशीकृता व्यधुः ॥८॥ मुखेन 'पीयूपकरस्तिरस्कृतो, महाबलत्वेन किलानिलो जितः। 'तं शैत्यसौरम्यभरेण भेजतुः, श्रान्तं रतान्ते निशि सौधमूर्धनि ॥८९॥ प्रियाद्वयाराधनवाधया भुवं, धृतावतारः श्रितभूरिदारधीः । सरो नृपः प्रीति-रती तु तत्प्रिया, आविश्य तं भेजतुरेव सेक्या ॥९॥ तैरेव पुण्यैर्धनजन्मदानजै-स्तुर्य भवं यावदवार्यतां गतः । 'उन्मेप्यमाणा विपया मिथो धृत-स्पर्द्ध समीयुः सममेव तं नृपम् ९१ धर्म प्रसन्नोऽमुमुपासितुं चिरं, न्ययुक्त तवान् विषयान् विरागिणः । अस्मिन् विरक्तो विभुरस्त्विति ध्रुवं, न धर्मसेवाऽवसरोऽपि तैर्ददे ॥१२॥ धर्मस्य विश्वाधिपतेः प्रसादतः, सदा प्रपेदे सुखमुत्तरोत्तरम् । अहो कृतप्तः स तु मोहमोहितो, धर्मस्य नामापि कदापि नासरत् ९३ 'सौधर्म तोऽसिन् धरणी श्रिते धृतो-त्कण्ठं सुधर्माऽनुगतो लोकतः । रूपान्तरं रम्यमिवाधिगम्य यां, भूवासवो भूपयति स ती समाम् ॥९॥ पार्श्वद्वये चामरधारिणीयुगं, करस्फुरत्कङ्कणझणत्कृतैः । प्रायः शयालु क्षितिपाशयालये, दिवा सेरं जागरयाञ्चकार तम् ॥१५॥ सर्वे तमुर्वीदयितं सभासदो, नत्वा न्यपीदन्नमितो यथास्थिति । न तन्मुखाल्लोचनमन्यतोऽक्षिपन् , यथाऽऽत्मनो योगभृतो निजं मनः ९६ तस्य स्वयम्युद्ध इति प्रयुद्धधी-स्तत्राविशन्मत्रिपुरन्दरः पुरः । ' : परेचसम्भिन्नमतिः शतान्मति-महामतिर्मत्रिवरास्त्रयःस्थिताः ॥ स्वयम्बुद्धमत्रिणा महाबलराक्षे धर्मे प्रेरणा- उदीतसम्यक्त्वसहस्रदीधितिः, प्रध्वस्तमोहान्धतमासमुच्चयः । तदा महामात्यपदाऽऽविशन्महाः स्वयं स्वयम्वुद्ध इति व्यचिन्तयत् ९८ अकोपरोपप्रयलर्गलन्मदैः, कौटिल्यमुक्तर्गतलीभविप्नुवैः । लभ्येत राज्यं सुकृतस्तदुद्भव-धियेत तन्मत्रिवरैस्तु तन्निमः ॥ ९९ ॥ २ महावलम् । ३ क-मिपोद्धृत-'। ४ महावले। ५ देवसभा । ८ महावलचित्तगृहे । ९ कामदेवं । १० तिनामा ११ सुकृतसदृशैः। - ख-भिगम्य। ७ ख-प्यासना। शत- ܤܝܟ ·, चरित्राह्वयम् ] तृतीयः सर्गः अङ्गानि राज्यस्य महाऽऽत्मना स्वयं, सप्तापि गोप्यानि सदापि मत्रिणा । खामी विशेपादिह यद्विसंस्थुले, त्रुटद्गुणे हार इवाखिलं वृथा ॥१०॥ श्रितो महामात्यपदं महीपतेः, प्राग्जन्मपुण्यप्रतिहस्तकोपमः । न खाम्युपेक्षां विदधीत भक्षक-स्वार्थंकदक्षाऽन्यनियोगिशिक्षया॥१०॥ दीक्षां जिघृक्षुः स विभुः शताद् बलः, पुनः पुनामिति सभ्यमभ्यधात् । महाबलोऽयं विषयैर्महाबलै-विसंस्थुलः स्थान यथा तथाऽकृथाः १०२ तैरिन्द्रियार्थर्मम पश्यतोऽप्यसौ, घिग विप्रलुब्धो न कुतोऽपि चेतति । धिमामुपेक्षापरमेप मत्रिणां, दोपोन को यद् व्यसनी नरेश्वरः ॥१०॥ तस्मान्मयाज्यं प्रतियोध्य सत्पथे, नेयो विनेयो गुरुणेच साम्प्रतम् । दक्षा नृपान् यत्र नयन्ति तत्र ते, यान्त्येव रज्या "नियता वृपा इव १०४ यथा यथेशो च्यसनेन जीयते, तथा तथा क्षुद्रनियोगिनां श्रियः । सोपप्लवे स्युग्रहनायके न किं, सर्वे ग्रहाद्या धृतकान्तकान्तयः ॥१०५॥ ये येऽत्र राजव्यसनोपजीविन-स्ते ते भविप्यन्ति ममापवादिनः । कंडगरीयाः फलितेषु भक्षकाः, क्षेत्रेषु रक्षाकृति न द्विपन्ति किम् ? १०६ तथापि वक्ष्यामि जिनागमानुगां, गिरं प्रबोधाय निजप्रभोरहम् । कि मूपकोपद्रवभीपरैनरैः, सौधाधिवासः प्रतिपिध्यते क्वचित् ? ॥१०७॥ ध्यात्वा स्वयम्बुद्ध इति प्रबुद्धये, धराधवं बुद्धिधनोऽभ्यधत्त तम् । तवंश्यकल्याणविधानलमकः, श्राव्यो हितं मत्रिवरैर्विभुर्वचः ।। १०८ ॥ स्वामिन्नमी यद्विपयाः वयंवराः, देवस्स सेवारसिका दिवानिशम् । वर्मस्य जन्मान्तरसेवितस्य तत्-प्रसादविस्फूर्जितमेतदूर्जति ॥ १०९ ॥ प्राग्जन्मजाते सुकृते सति प्रभो, विवेकिभिस्तत् पुनरपते नवम् । 'नीवीधनादस्य पुनः कुतोऽर्जनं, वापः क्व वा प्रेसतु वीजभोजिनः ११० पाखादितः कालमसङ्ख्यमप्यसा-वात्मेन्द्रियार्थैर्हदयप्रियैः प्रभो। न याति तुप्तिं दहनो यथेन्धन-जलयथाऽब्धिर्गगनं यथाऽनिलः ॥११॥ “१ "साम्य ऽमात्य सुहृत्-कोप राष्ट्र दुर्ग-बलानि च" इत्यमरकोशे (श्लो० ७५१) । २ स्वामी विशेषेण गोप्यः इति । ३शतवलः। १ ख-कि। ५ निबद्धा । ६ धान्याचमर्दकाः। ७ मूलधनमक्षकस्य । ८ भवतु ।

·. " श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- इन्दीवराक्षी विपयाधिदेवता, तस्यां हि यः स्यान्निविडानुरागवान् । धर्मा-ऽर्थ-मोक्षक्षयकारणेष्वपि, व्यक्तं विरक्तिविपयेपु तस्स न ॥११२॥ मीनध्वजव्याधविभोर्भवाटवी-जीवान् किरातीव वधार्थमर्पयेत् । मुग्धत्वभाजो भुजकर्णकुन्तल-प्रोल्लासिपाशैः परियध्य कामिनी ११३ इयं मनो गन्धगजेन्द्रवन्धकद्, वारी हि नारी त्यज ती विदूरतः । गम्भीरया यद्गुरुनाभिगर्तया, यतः प्रपातो लघु दृष्टमात्रया ॥ ११४ ॥ धर्मोऽर्थमर्थो मदनं मुंपाच यत् , पितामहं यः पितरं च लुम्पति । मुंखे सुखाभासकरं रायति, 'तं सेवमानः कुशली क मानवः ॥११५॥ नृपत्व-चक्रित्व-हरित्ववैभवं, धर्मः प्रदत्तेऽनुभवं नवं नवम् । जल्पैरनल्पैः किमु कल्पयत्ययं, स्वल्पैरहोमिः परमार्हतश्रियम् ॥११६॥ विधेहि तद्धर्मविधानधन्यतां, पिधेहि घीमन् ! विपयानुपशवाम् । 'सन्धेहि सन्तोपसुहृत्वमुत्तम, निधेहि लक्ष्मी परलोकलब्धये ॥ ११७ ॥ द्वितीयनास्तिकमन्त्रिकथनम् विस्तारमिथ्यात्वतमोविभिन्नस-न्मतिः स सम्भिन्नमतिस्ततोऽवदत् । त्रिी गिरं नास्तिकताहृदन्त-प्ररूढहालाहलवल्लिमञ्जरीम् ॥ ११८॥ मयि स्खयम्बुद्ध ! सुबुद्धिरीदृशी, त्वयैव विस्फूर्जति नापरे नरे। स्वामिमां निष्ठुरतामपाठयद्, भोगांस्त्यज त्वं वदसीति यद् विभुम् ११९ । मोगोपभोगाणिभिरात्मभिः श्रितः, स्वामी स भोगाद् विनिवार्यते कथम् । सेयं कुलामात्य! कुलीनताऽद्य ते, स्फुटाऽभवद् भोगनिवारणाद् विभोः१२० विहाय भोगानिहलोकसङ्गतान् , क्रियेत यत्नः परलोककासया । प्रत्यक्षपाणिस्थफलोज्झनादियं, स्वमानुसम्भाव्यफलस्पृहा हहा ॥१२१॥ धर्मपरलोकादीनामपलापः क्रियेत धर्मः परलोकशर्मक-न्न तावदास्ते परलोक एव सः। साक्षादभावात् परलोकिनस्ततः, पुण्यस्य पापस्य भुनक्तु कः फलम् १ १२२ स्वयं शरीरेषु वसुन्धरापय-स्तेजोमरुद्भ्यश्चयमेति चेतना। संयोगवद्भ्यो गुडपिष्टधातकी-तोयादिकम्यो मदशक्तिवद् ध्रुवम् १२३, हस्तिवन्धनरजः। २ नारीम् । ३ प्रसूते स। ५ उत्तरकाले त्पादकम् । ६ कामम् । ७ भवं भवं प्रति। ४क-'मर'।

·चरित्रायम् ] तृतीयः सर्गः ततः शरीरी न शरीरतः पृथक्, कोऽप्यस्ति तत् कः परलोकमेष्यति । धर्मोऽप्यधर्मोऽपि न सौख्य-दुःखयो-हेतू विना जीवमिमौ खपुष्पवत् १२४ ग्रावा यदेका सपनैविलेपनैः, पुप्पोच्चयैर्वस्त्र-सुवर्ण-मण्डनैः। कर्पूर-कृष्णागुरु-धूपधूपनैः, सम्पूज्यते पुण्यमकारि तेन किम् ? ॥ १२५॥ ग्राव्णः परस्योपरि मानवव्रज-य॑स्य क्रमौ मूत्रपुरीपत्रणा । यद् रच्यते चूर्णकृते च खण्डयते, सन्दह्यते पापमकारि तेन किम् ? १२६ चेत् कर्मणोत्पत्ति-विपत्तयो भवे, भवन्त्यहो देहभृतामिति स्थितिः। तद् बुद्बुदानां बत केन कर्मणा, सद्यः समुत्पत्ति-विपत्तयो वद ॥१२७॥ तचेतना संयुतभूतसञ्चय-प्रपञ्चिता यावदियं विचेष्टते । विजृम्भ्यते तावदवार्यमिच्छया, तस्या विनाशे भवसम्भवो न सत् १२८ तन्व्यः सुतन्वाः सुकुमारतागुणैः, शिरीपपुष्पाणि कठोरयन्ति याः। ताभिः सुसं खेलतु निर्भयं विभु-मरालरोमावलितूलिकाङ्गकः ॥१२९ ।। भोज्यानि भोज्यान्यमृतोपमानि च, पेयानि पेयानि यथारुचि प्रभो । आस्तां रसज्ञा तव देव ! सान्वया, मा मूर्खता खार्थविनाशतोऽस्तु ते १३० उर:-शिरोदेशनिवेशचम्पक-प्रकारपुष्पप्रकरो नरोत्तम!। कर्पूर-कृष्णागुरु रङ्गनाभिमिः, सौरभ्यसम्भारमयो भवान्वहम् ॥ १३१ ।। दृशा निपश्योपवनानि पल्लवै-नवानुरागाणि किल त्वयि प्रभो! । शृङ्गारसारस्थितचित्रनाटिका-श्चिरं विचित्रा अपि चित्रशालिकाः॥१३२॥ गीतैर्मृदङ्गध्वनिवेणुवल्लकी-नादानुगैर्माद्यतु मेदिनीपते । समागमोत्कण्ठितकामिनीघटा-चटूक्तिभिः कर्णरसायनं तव ॥ १३३ ।। धर्मोऽप्यधर्मोऽपि न तत्फलं च नो, कर्ता च भोक्ता च न विद्यते विभो।। तजीव्यते यावदवारितं सदा, तावत् सुसं वैपयिकं निपेच्यते ॥ १३४ ।। य एव जन्तुम्रियते पुनर्भवे, स एव जायेत तथैव चेतना । । तं प्राच्यजन्मप्रभवानुयायिनी, समग्रमेतद् घटनां न गाहते ॥ १३५ ।। नास्तिकमतसण्डनम् तवा स सहुद्धिसुधाऽम्बुधिः स्वयं-युद्धोऽभ्यधाद् धार्मिकमलमण्डनम् । परात्मवैरी वत नास्तिको वदन, श्रोतारमात्मानमधः प्रपातयेत् ॥१३॥ १ चेतनाया.। २ कस्तूरिकाभि । ३ प्रतिदिनमेधि।

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- नैवास्ति जीयो यदि भूतसञ्चया-दहो पृथगं व्याप्य वपुःस्थितोऽखिलम् । सदा ततोऽहं सुखवानसौख्यवा-निति प्रतीतिर्वद कस्य जायताम् ॥१३७॥ आत्मा ध्रुवं दीव्यति सौख्य-दुःखवत् , सदा स्वसंवेदनवेद्य एव सः । न शक्यते केनचनापि वाधका-भावान् निपेढे च शरीरतोऽपरः ॥१३८॥ अहं सुखी दुःख्यहमित्युदित्वरः, सम्प्रत्ययः कस्यचनापि जातचित् । "नायं समुन्मीलति भूतसञ्चया-धिकं विनाऽऽत्मानमवाधयान्वितः १३९ 'आत्मा स्वयं वेदनतः प्रतीयते, स्वाङ्गे पराङ्गे त्वनुमानतोऽमुतः । तथाच सर्वत्र हि बुद्धिपूर्विको-स्थायाः क्रियाया उपलम्भतः खलु ॥१४॥ देशस्ति देहाद् व्यतिरिक्त इत्यहो, ऐक्यं न वाच्यं खलु देह-देहिनोः । 'अप्यत्र देहे तदवस्थयान्विते, नैवोपलभ्येत हि चेतना क्वचित् ॥१४१॥ तद्धर्मकर्मेतरयोरयं स्वयं, कर्ता च भोक्ता च तयोः शुभाशुभे । इत्यात्मसिद्धौ परलोकसम्भवो, विपद्यते यो हि स एव जायते ।।१४२॥ आत्मानमेकैव हि पूर्वजन्मतः, परत्र जन्मन्यनुयाति चेतना । घालखभावादिव यौवनोद्भवे, युवत्वकालादिव वाईकागमे ।। १४३ ॥ वपुष्मतः प्राक्तनजन्मसम्भवं, चैतन्यमुच्चैरनुवर्तते न चेत् । “तज्जातमात्रः कथमर्भको भृशं, स्तने जनन्या वदनं निवेशयेत् ? ॥१४॥ 'कदापि न स्फूर्जति भूतसञ्चया-दचेतनाचेतनसम्भवस्तथा । '. कार्यस्य यमाजगतीह कारणा-नुरूपतेव प्रतिरूप्यतेतराम् ।। १४५ ॥ पृथ्व्यादिकम्यो ननु चेतना भवेत् , प्रत्येकमेभ्यो मिलितेभ्य एव वा । पक्षो यदि स्यात् प्रथमस्ततो न किं, तावन्त एव प्रभवन्ति चेतनाः१ १४६ पक्षो द्वितीयो यदि सम्मतो भवेद्, भिन्नस्वभावैर्वसुधादिभिस्तदा । 'एकखभावो ननु चेतनः कथं, जन्यो त्रुवे तां च पृथक् स्वभावताम् १४७ भूः स्पर्शरूपे रसगन्धसंयुते, वाः स्पर्शरूपे सरसे महः पुनः । स्पर्श सरूपं मरुदेकमेव च, स्पर्श गुणान् सन्दधतीति भिन्नता ॥१४८॥ तोयादिकेभ्यो विसदृक् स्वरूपिणा, मुक्ताफलानां जननावलोकनात् । अचेतनादप्येचलादिकाद् ध्रुवं, याचेतनस्य प्रसवः सदेति चेत् ॥१४९॥ ख-ऽन्वित । ३ तेजः। ४ पृथ्व्यादिकाद् भूतात् । २ख-'प्राग्मव०॥

·चरित्राहयम् ] तृतीयः सर्गः युक्तं न तद् यजलमौक्तिकादिके-प्वेकं वपुः पौगलिकं पृथक् कथम् ? किचाचलाद्याः किल पुद्गलात्मका-स्ते चेतनं किं प्रैसवन्त्यपुद्गलम् ११५० पिष्टोदकादेर्मदशक्तिरुद्भव-त्यचेतनादेव विचेतनैव या। निदर्शनत्वेन च चेतते कर्थ, नियोजिता सा घटनां विगाहते १ ॥१५॥ ग्रावा यदेकः परिपूज्यते परो, विलिप्यते मूत्रमुखैरसत् तु तत् । नाचेतने पुण्यमपुण्यमप्यहो, सुखं च दुःखं च कुतस्तयोः फले? ॥१५२॥ देहाद् विभिन्नः परलोकवानसा-वात्मा तथाऽऽस्ते परलोक एव सः। शुभाशुभं तत् कृतमस्ति निश्चितं, भोक्ता तथाऽऽत्मैव कृतस्य कर्मणः१५३ पचिर्यदेको ननु नायकः परो, यानं यदेको यधिरोहकः परः । अर्थी यदेको बत दायकः परो, रक्ष्यो यदेकः कैटरक्षकः परः ॥१५४॥ एको दरिद्रो द्रविणेश्वरः परो, निर्बुद्धिरेकोऽद्भुतबुद्धिमान् परः। एकः कुरूपो वररूपवान् परो, दुःखाऽधिरेकोऽधिकसौख्यवान् परः १५५ इत्यादि पुण्येतरपुण्ययोः फलं, प्रत्यक्षमेवेह विलोकयन् जने । यदात्मनैवानुभवन् न मन्यते, सोऽधिष्ठितस्तन्नरकाघिदे(दैवतैः ।।१५६।। निराकुरु भ्रान्तधियां गिरः प्रभो, तिरस्कुरु खैरविहारशीलताम् । आविष्कुरु प्रौढविवेकवलिगतं, पुरस्कुरु प्रोज्वलधर्मकर्मताम् ॥ १५७ ।। तृतीयेन मत्रिणा चौद्धमतप्रपञ्चः शैतान्मतिः प्राह न वस्तुगोचराद्, ज्ञानादिहात्मा क्षणभङ्गुराद परः । वस्तुप्रकारेषु शरीरधारिणां, विजृम्भते यत् स्थिरबुद्धिवासना ॥ १५८॥ निमित्तमत्र प्रथमापरक्षणोद्भवं तदैक्यं नहि वास्तवं पुनः। तं मत्रिणं चौद्धमतानुवादिन, ततः खयम्बुद्ध इदं वचोऽवदत् ॥१५९ ।। क्षणिकमतखण्डनम् मनिन् ! विमुश्च क्षणिकत्ववादिवां, निरन्वयं वस्तु यदीह टेंश्यते । तद्धेतुवृन्दस्य तृणोदकादितः, पीयूपपेयाप्रतिमं कुतः पयः ॥१६०॥ चेद् विश्वमेतत् क्षणिक मतं ततः, सन्तानमेति क्षणनाशिता न किम् ।। सन्ताननित्यत्वमुरीकृतं च चेत् । ततः समग्र क्षणभङ्गुरं कुतः १ ॥१६॥ १क-'प्रभव०॥ २ दुर्गमोऽयं पाठ । ३ शतमतिः। ४ ख-जायते । . . प० का०८ ·५८ . , श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् श्रीजिनेन्द्र- भावाः क्षणध्वंसिन एव चेत् ततो, न न्यस्तवस्तुप्रतिमार्गणं भवेत् । कस्यापि नैव सरणं प्रजायते, न प्रत्यभिज्ञापि कदापि सम्भवेत् ॥१६२।। जन्मक्षणानन्तरनवरे क्रमे, पुत्रो न पित्रोरपरक्षणोद्भवः । पुत्रस्य वा नो पितराविति स्थिता-चसङ्गतिः सङ्गमुपैति सर्वतः ॥१६॥ ऊर्घ विवाहक्षणतः प्रतिक्षणं, विध्वंसिनोभ-कलत्रयोस्तयोः । भर्ता कलवस्य न सम्भवेत् तथा, भर्तुः कलयं नहि चेति विप्लवः १६४ : करोति यः कर्म पवित्रमत्र स, क्षेतः क्षणध्वंसितया भवान्तरे । परः पुनस्तत्फलमश्नुते ततः, कृतस्य नाशोऽप्यकृतस्य चागमः ॥१६५।। चतुर्थेन मत्रिणा मायावादमण्डनम् महामतिः प्राह न तत्चतः किम-प्यस्त्यत्र मायेयमहो विजृम्भते । विलोक्यमानं निखिलं चराचरं, स्वग्नेन्द्रजालादिनिभं विभाव्यते १६६|| शिष्यो गुरुः पुण्यमपुण्यमात्मजः, पिता कलत्रं रमणः पैरो निजः। इत्यादिकं यद्व्यवहार इत्यसौ, किश्चित् पुनश्चञ्चति नैव ताचिकम् १६७॥ मांसं तटान्ते परिमुच्य जम्युको, मीनोपलम्भाय लघु प्रधावितः । मीनो जलान्तः प्रविवेश सत्वर, मांसं च गृध्रो हरति स तद् यथा १६८ हित्त्वैहिक यैपयिकं सुखं तथा, येमुत्रसौख्यप्रसराय धाविताः । ते वञ्चयन्ति स्वमहो सदोभय-भ्रष्टा नरास्तीव्रतपोग्रतादिभिः॥१६९॥ -युग्मम् वेश्वम्भराभ्रंशभयभ्रमोद्भया-देकांहिणा नृत्यति लावको यथा । धूर्तस्य वाक्यैर्नरकोदरव्यथा-भीतस्तथाऽङ्गी तनुते परं तपः ॥ १७० ।। मायावादस्य निराकरणम् आह स्वयम्बुद्ध इतीह वस्तु चै-न सत् ततः कार्यकरं कुतो भवेत् । माया यदीक् परिजृम्भते ततो, न कार्यकृत् खममतगजः कथम् ११७१ महामते! कारणकार्यतां न चेत् , त्वं मन्यसे वस्तुपु पारमार्थिकीम् । भुजङ्गमेभ्यस्तदहो विभेपि किं, किं वा विपक्षनकरात् पलायसे ११७२ एभिर्वितण्डाविबुधैर्धरापते !, प्रतार्य लोको विषयैकगृभुभिः । शुभायतिप्राप्तिपरायुसरयं, स्वयं पतद्भिर्व्यसने निपात्यते ॥ १७३ ॥ १ नष्ट । २ क-'पुन' । ३ ख-'ऽनुज। ४ वर्तक । ..

·चरित्राहयम् ]. तृतीयः सर्गः ५९ विवेकमालम्ब्य महागुणं महा-मोहान्धकूपादधुनाऽपि भूपते । समुद्धर स्वं विषयप्रपञ्चनं, विमुश्च नाद्यापि हि किश्चिदप्यगात् ॥१७४।। विजित्य गर्जेरिख पङ्ककारिणां तेषां पनानां प्रसरं समन्ततः । श्रिते शरत्काल इवोदयं वय-म्बुद्धेऽत्र राजाभजत प्रसन्नताम् १७५ महावलस्य शङ्कोत्थानिका नृपः प्रसन्नरमृतं निरीक्षणै-वपन् स्वयम्वुद्धमभापत खयम् । धीवारिधे! मुग्धधियो विधुन्वता, धर्मोऽहमप्येप समुद्भुतस्त्वया ॥१७६॥ यस्यानुपङ्गेण निपेव्यते सुखं, तत्रास्ति धर्मे न मनागनादरः। किन्त्वस्य सेवाऽवसरो न रोचते, तारुण्यचारुण्युदिते वयस्यहो ॥१७७।। फुल्लेन्द्रियार्थद्रुमसान्द्रबैभवं, तारुण्यमात्मोपवनं श्रिते सरे । रत्या समं धर्मभवार्थजे कुत-स्तत्र प्रवेशं कुरुतां"पितामहः ? ॥ १७८ ॥ रङ्गद्विवेकादिगुणगुमोल्वणे, सन्तुष्टपीयूपतरङ्गिणीकृते । पापक्रमश्वापदतापर्पूरिते, धर्मोऽस्तु वृद्धत्ववने कृताश्रमः ॥ १७९ ॥ अमुत्र धर्मस्य फलं तदप्यदः, सन्देहदोलामधिरोहति प्रत्यक्षमीहागतमैहिकं सुखं, निपेसि त्वं किमु यौवने नवे ॥१८० ॥ शङ्कानिरासः ततः खयम्बुद्ध इति क्षितीश्वरं, बद्धाञ्जलिवुद्धिधनो व्यजिज्ञपत् । आवश्यके धर्मफले विशांपते !, शङ्का स्वकीये हृदि मा था कृथाः १८१ देवस्य किं न स्मृतिमेति शैशव, यदेकदाऽऽवामगमाव नन्दने । तसिन्नपश्याव विभासुरं सुरं, त्वां सप्रसादः स जगाद सादरम् ।।१८।। ममासि पौत्रस्त्वमहो यहावल!, पितामहस्तेऽतिवलाहयोऽऽस्म्यहम् । राज्यं विमुक्तं कुकलत्रवन्मया, चारित्रमादाय मुदा सुमित्रवत् ॥ १८३॥ चारित्रमुत्तालमपालयं 'चिरं, जग्राह चान्तेऽनशनं तपःशिखाम् । मृत्युं समेतः परमेष्ठिनः सर-नभ्रान्तधी लान्तक'नायकोऽभवम् ।।१८४।। त्वयाऽपि न स्थेयमतिप्रमादिने-त्युक्त्वा तिरोऽभूत् स विभासयन् नमः । मन्यख शश्वत् परलोकमीश! तत्-प्रत्यक्षरूपे व विकल्पकल्पना ? १८५ १ आत्मानम् । २ क-'गर्जारव' । ३ बहूना, पक्षे मेघानाम् । ४ नृपतिः, पक्षे चन्द्रः । ५ धर्मः, प्रेक्ष्यतां ५४तमपृष्ठगतं ११५तमं पद्यम् । ६ क-'दूरिते'। ७ क- महाग ८ख-'कृथा वृथा। ९ क-स्वयं।

·. ६० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- भृपस्ततोऽभापत साधु साध्यहं, पैतामहं सारित एप यद् वचः। पितामहस्यापि तवापि वाग्भरै-र्लोकः परोऽमानि ततोऽसि मे गुरुः १८६ मिथ्यात्वमन्थी प्रथमो मनीपिणां, विज्ञाय राज्ञो धृतवासनं मनः । लब्धावकाशः सुकृतप्रकाशनं, वाक्यं ततो मत्रिपुरन्दरोऽवदत् ॥ १८७॥ महाबलस्य पूर्वजानां परिचयः तवान्ववाये पृथिवीपतिः पुरा, नयज्ञ! जज्ञे कुरुचन्द्रसज्ञया । पत्नी तदीया कुरुमत्यभिख्यया-स्तयोस्तनूजो हरिचन्द्रनामतः १८८॥ कृतान्तदुर्दान्तममुं स्वभावतो, विभाव्य भीत्येव कृपालुताऽत्यजत् । एनं महारम्भपरिग्रहाग्रह, कार्याण्यनार्याण्यपि भेजुरञ्जसा ॥ १८९ ॥ राज्यश्रिया प्राज्यसुदुर्नयोऽप्ययं, न तत्यजे प्राक्तनपुण्यबद्धया । यथा कुलीनत्वनिलीनचित्तया, पतिः कुरूपोऽपि कुरङ्गनेत्रया ॥१९॥ अधापतिष्यन्नरकव्यथाभर-प्रसारिनासीरकमात्रसन्निभः। तस्यावसानावसरे प्रसृत्वरे, नरेशितुर्धातुविपर्ययोजनि ॥ १९१ ।। तस्याजनि श्लक्ष्णतमाऽपि तूलिका, सकण्टकेव प्रतिकूलताकते । अप्यानुकूल्यप्रथमानमानसा, नीलोत्पलाक्षीव विरक्तचेतसः ॥ १९२ ।। भोज्यप्रकारा मधुराः प्रपेदिरे, पापेन निम्बप्रतिविम्बडम्बरम् । नृपस्य तस प्रतिपक्षपक्षतां, मिथोऽर्थलोमेन यथा सहोदराः ॥ १९३ ।। कर्पूर-कृष्णागुरु-चन्दनादयः, सौगन्धिकादीन्यपि पूतिगन्धताम् । तस्पोनपापैः परुपैर्गिरां भरै-रसजनत्वं स्वजना इवाययुः ॥ १९४ ॥ उद्वेजकत्वं दधति स नेत्रयोः, प्राणप्रियाः पुत्र-सुमित्र-मत्रिणः । पापोत्करात् तस्स कटुत्वमुत्कटं, पित्तप्रकोपादिव शर्करादयः ॥१९५॥ सद्वेणु-वीणा-मुरजखनानुगं, गीतं खैर-क्रोष्ट-घरट्टयोपताम् । अमुष्य पापैः परमैः समभ्यगा-दभोज्यभावं परमानवद्विपैः ॥ १९६॥ पश्चापि पूर्णोपचयेन पाप्मना, नस्येन्द्रियार्था विपरीततां ययुः । गव्यानि मैरेयरसेन सङ्गिना, क्षणात् पवित्राण्यपवित्रतां यथा ॥१९७॥ देवेषु धर्मेष्वपि तस्य यादृशी, जज्ञे पुरा नास्तिकता नरेशितः । सुखेषु सर्वेष्वपि तागेव सा, प्रान्ते प्रकामं परिणाममागमत् ॥१९८॥ १ अग्रयान० । २ कमलनयना कामिनी । ३ योगिनः। ४ क-'मरुज०।५ गर्दम- सुगाल पेपणयन। ६ मदिरा० ७ क-'ययु'।

·चरित्राह्वयम् ] तृतीयः सर्गः चिकित्समानो 'विचिकित्स्यवस्तुमि-श्छन्नं स पापः क्षणमाप नितिम् । न सारमेयो धनसारतस्तथा, यथा प्रयाति प्रमदं पुरीपतः ॥ १९९ ।। समुत्कया नारकपीडया तदा-बाने स्वदूत्यः प्रहिता हिता ध्रुवम् । दाहोर्मयस्तं परिताप्य निन्यिरे, वखामिनीप्रीतिकृते नु पञ्चताम् ॥२०॥ विधाय दुःखी पितुरौर्ध्वदेहिक, तदङ्गजन्मा हरिचन्द्रभूपतिः । शशास राज्य जैनकायमानितं, सम्मानयन् धर्ममधर्ममर्मभित् ॥ २०१॥ इहापि सोऽत्युत्कटपाप्मनः फलं, दृष्ट्वा पितुस्तन्मरणं विपण्णधीः । सदा सदाचारपथावनीनता, व्यधादधर्मस्य कथास्वपि श्लथः ॥२०२।। सुवुद्धिनामानर्ममानवासनः, से श्रावकं 'शैशवमित्रमादिशत् । धर्म भवान् धर्मविदो दिवानिशं, निशम्य सम्यग् दिशतान्मदग्रतः॥२०३॥ धर्म सुबुद्धिः प्रतिबुद्ध सद्गुरो-र्दिदेश स क्लेशहरं धरेशितुः । यथाऽम्युधेरम्बुधरोऽम्बु निर्मलं, सगृह्य विधस्य सुखोपकारकम् ॥२०॥ सुबुद्धिना दिष्टमनिष्टसदनं, स श्रद्दधे धर्ममधर्मभीरुकः । भीतो भवाद् योगमिवान्धकारतो, दीपं यथा वैरिगणात् कृपाणवत् ॥२०५॥ शीलन्धराहस्य बभूव "केवल-ज्ञानं पुरस्योपवनेऽन्यदा मुनेः तमर्चितुं तत्र समाययुः सुरा, बुद्धा सुबुद्धेः क्षितिपोऽप्युपागमत् ॥२०६॥ नत्वा निपण्णेषु पुरः सुरा-सुर-क्षितीशमुख्येपु ऋपीन्दुरिन्दुवत् । विस्तारयामास स धर्मदेशनां, ज्योत्स्लामिव मेरितभव्यकैरवः ॥२०७॥ स देशनान्ते नृपतिर्यतिप्रभु, पप्रच्छ तातो मम कां गतिं गतः । मुनीन्दुरूचे नरकं स सप्तमं, प्रापन्नृपान्यत्र गतिः क्व तादृशाम् ? ॥२०॥ श्रुत्वेति भूपो भवभङ्गिभङ्गुरो, गुरुं प्रणम्यैत्य "निकेतमात्मजम् । राज्ये नियोज्येति सबुद्धिमत्रवीद, धर्म मयीयांत्र दिशेर्दिवानिशम् ॥२०॥ दीक्षा ग्रहीष्याम्यहमाह सोऽपि तं, त्वां प्रव्रजिष्याम्यहमप्यनु प्रमो। त्वनन्दनेऽसिन् मम नन्दनोऽन्वह, व्याख्यातु धर्म शिवशर्मकार्मणम् २१० १ चिकित्सायोग्य० । २ क-बन्धुभिः । ३वा। ४ चन्दनेन । ५विष्ठया। ६ नारकपीडा। ७ क-कनका। ८ निरभिमानाशयः। ९ हरिचन्द्रः। १० क- 'शैशवधर्म, ११ स-'केवलं ज्ञानं'। १२ गृहं वकीयम् । १३ मम पुने।

·६२ . श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- इदं विनिश्चित्य नरेन्द्र-मत्रिणी, तावाददाते भवदुःखभिद् व्रतम् । तीवासिधारापरिहासि तचिरं, संसाध्य साध परमीयतुः पदम् ॥२११॥ उद्दण्डदोर्मण्डनकुण्डलीभवत्-कोदण्डदण्डोद्गतकाण्डमण्डलः । विखण्डितद्विड्नृपतुण्डताण्डव-स्तवान्चवायेजनि दण्डको नृपः ॥२१॥ जज्ञे नयज्ञो मणिमालिसञ्ज्ञया, तन्नन्दनः सजनचित्तनन्दनः । अतुच्छमृ• धन-रन-काश्चन-प्रिया-सुता-ऽश्वादिपु दण्डकस्त्वभूत२१३ आ घरन् ध्यानमवाप पञ्चतां, प्राणप्रियस्वर्णमणिः स दण्डकः । अजायतायं निधनानिजे धना-गारे करालोजगरो गरोत्कटः ॥२१॥ तसिन्नगारे द्रविणग्रहाशया, यो योऽविशत् तं तमनन्तकोपवान् । स जग्रसेऽत्युग्रगरोमिसागरः, सर्पच्छलेनेव ठेलायलाञ्छनः ॥ २१५॥ विशन्तमन्तःसदनं ददर्श तं, स कुण्डलीशो मणिमालिनं सुतम् । सञ्जातजातिसरणेन नन्दनो, ममैप तेनेत्युएलक्षितश्च सः॥२१६ ॥ 'प्रशान्तमूर्तिः स सुधोर्मिसान्द्रया, पश्यन् दृशा स्नेहरसप्रसन्नया । प्राग्जन्मबन्धुर्मम कश्चिदित्यसा-वज्ञायि राज्ञा मणिमालिना पुनः २१७ विज्ञाय तं ज्ञानविराजिनां गिरा, धराधिनाथः पितरं सरीसृपम् । तस्योपविश्य प्रतियोधयन्धुरं, धर्म शशंस स्वयमाईतं पुरः ॥२१८ ॥ प्रागजन्मचित्तश्रितवित्तमोहर्ज, निनिन्द तिर्यग्भवमात्मनो हुदा । जग्राह संन्यासमसौ शमाश्रयो, विपद्य वृन्दारकमन्दिरं ययौ ।। २१९ ॥ तत्तद्भवलेहवशंवदो दिवः, समेत्य देवो मणिमालिने मुदा । स दिव्यमुक्तामयहारमार्पयत् , सोऽद्यापि ते दीव्यति देव ! हृद्यसौ २२० त्वमन्वयेऽभूर्हरिचन्द्रभूपतेः, सुबुद्धिवंशप्रभवस्त्वहं प्रभो।। मम क्रमप्राप्तमिदं पदं हि य-निजप्रभुर्धर्मपथे प्रवर्त्यते ॥ २२१ ॥ यद् देव: विज्ञप्तमकाण्ड एव त-निवेद्यते कारणमद्य वन्दितौ । वृन्दारकोर्वीभृति नन्दने चने, वियचरोर्वीधरसचिनौ मुनी ॥२२२॥ धर्मप्रभोर्दुर्गतिकूपनिःपतत्-प्राणियजत्राणकरौ करौ ध्रुवम् । ध्यानस्फुरज्ज्ञाननिधानमानसौ, तौ चारणी कुरुतः स देशनाम् ॥२२३॥ १ 'उद्दण्डदोर्दण्डलमण्डलीमयत्' इति स-पाठश्चिन्त्यः । ५ सर्पराजः । ६ सर्पम् । ७ क-'पुन.'। ८ स-'तनद्भव०। ९ मेरौ । - २ धनुष्य० ॥ ३ बाण.1 यमराट् ।

·चरित्राहियम् ] तृतीयः सर्गः 'विभो! भवज्जीवितमानमानम-नपाक्षमेतौ समयेऽहमादृतः। आचक्षतुर्दक्षमदक्षयक्षमौ, तौ मासमात्रं तव जीवितं यती ॥ २२४ ॥ तसादकस्मादपि धर्मकर्मणे, त्वं त्वयंसे वर्य विवेकिनां मया। ये स्वामिनः स्युःशुभकामिनःप्रभो-भजन्त्युपेक्षा सचिवाः क्वचिन्न ते २२५ ऊचे महामात्यमदो महाबलः, साधु खयम्बुद्ध ! विशुद्धधीनिधे। त्वमेक एवासि सुहृत्तमोऽन्वहं, येन प्रकामं यतसे हिताय मे ॥ २२६ ॥ व्यामोहमैरेयनिरस्तचेतन, व्या(नि)कृप्यमाणं विपयद्विपच्चयैः । उच्चैगिराऽजागरयस्ततो गुरु-स्त्वं साधु मां शाधि हि साधयामि किम् १२२७ आयुः समग्रं मम मोहनिद्रया, सुप्तस्य कालेन विलुप्तमेव हा । किं मासमात्रे सति धर्मसूत्रणं, दग्धे पटे वावरणं देशाङ्कुरः ॥ २२८॥ उत्पातवातत्वरमगमगिना, वातोचलद्वीचिचलं च जीवितम् । वीचीचलद्बुद्धदवच्च यौवनं, देही हहा चेतति नो तथाप्यहो ॥ २२९ ॥ कुर्वन् दुरन्तं दुरितं शरीरवा-नवैति नो मृत्युमुपान्तवर्तिनम् । कृतान्तपाशे पतितेऽनुतापवान् , सतां गिरः पथ्यतराः सरत्यहो॥२३०॥ मत्रीन्द्र! मन्त्रेण तवैव वैरिपु, क्षीणेषु सौख्यानि मया सिपेविरे । यथेह तत्प्राप्तिरमुत्र सम्भवेत् , तथा महामात्य! मतिः प्रतन्यताम् ॥२३१॥ जगौ स मत्रीति विभो! विपीद मा, धृति भज त्वं यतिधर्मधारणात् । एक दिनं प्रबजितोऽपि यत् पुमा नामोति मुक्ति त्रिदिवस का कथा १२३२ ओमित्युदित्वा नृपतिर्निजे पदे, नियोजयामास निजं तनूद्भवम् । कृतोद्यमः प्रबजितुं प्रजामुदे, रविर्द्वितीयेन्दुमिव प्रकाशकम् ॥ २३३ ॥ दानं व्रतादाननिदानमद्धतं, दीनादिकेभ्यः स दयामयो ददौ । यथा यथा याचनदैन्यमाचरत् , तदन्ववायेऽपि न कोऽपि कुत्रचित् २३४ फुल्लैः प्रफुल्लैर्विमलैर्दुकूलकै-यैः सुवर्णैर्मणिभिर्मनोहरैः । तीर्थड्वराणां प्रतिमाः प्रपूजय-नष्टाहिका से प्रतिचैत्यमातनोत् ॥ २३५॥ १ख-'प्रभो।। २ शिक्षा देहि । ३ अञ्चलान्तिमतन्तुभिः। ४ ख-चर०'। ५ सौख्यप्राप्तिः।। ६ ख तथा यथा। ७ दीनजनवशे। क-सम्प्रति।

·३४
श्रीपमानन्दमहाकाव्यम्
[ श्रीजिनेन्द्र-
--
महावलस्य दीक्षाङ्गीकरणम्
सौजन्यधन्यः स्वजनान् महीजनान् , निजानुगानक्षमयत् क्षमी ततः ।
निःश्रेयसश्रीवशकृद् विशांपति-यतित्वमादत्त यतिक्रमान्तिके ॥ २३६ ॥
कृती विरत्या सह सत्त्ववारिधि चतुर्विधाहारविराममग्रहीत् ।
असौ शुभध्यानसुधाहृदाश्रयो, नापत्तपस्तापमपापवान् मनाक् ॥ २३७ ।।
खर्णस्यवर्णस विवृद्धयेऽनलः, शूरस्य शूरत्वसंमृद्धये रणः ।
असेः शितत्वाय च शाणघणं, यथा तथा तस्य तपोजनि श्रिये ॥२३८॥
सद्वासनावासमनास वासरान् , द्वाविंशति सानशनत्वमानशे ।
पञ्चाथ चित्ते परमेष्ठिनः सरन् , पञ्चत्वमापचितपुण्यसञ्चयः ॥ २३९ ।।
ऐशाने उपपातः
तीवेण तेन तपसा परिताप्य पापा-त्यैशानकल्पमगमत् सुकृतैर्वृतोऽसौ ।
कौक्षेयकेण विजिगीपुरिवाभिजातीन् , भिचा जयं प्रवरवीरपरीतपार्थः।
इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रविरचिते पद्मानन्दापरनानि
श्रीजिनेन्द्रचरिते महाकाव्ये वीराङ्के श्रीआदिनाथचरिते चतुर्थ-
महाबलभववर्णनस्तृतीयः सर्गः ॥ ३ ॥
श्रीनाभयो भवतु भवतां सिद्धये सिद्धिसौध-
द्वारे यसिन् भुजयुगमभूत् तोरणस्तम्भयुग्मम् ।
उच्चरंसद्धयशुभमयस्वर्णकुम्भाग्रदेश-
प्रेवत्केशप्रकरपैटलोन्मीलिनीलाम्रपत्रम् ॥ १॥'
मह्यं द्रुह्यति योऽन्वहं स लभते नासिन प्रवेशं कलि-
मद्बुद्धिं जनयन्ति ये नयमुखाः खेलन्ति तेऽस्मिन् गुणाः ।
खाभी मेध्य जिनेश्वरस्तदिह मे चासः सुखोऽस्त्वित्यसौ
धर्मः सम्प्रति पद्ममत्रिहृदये रात्रिंदिवं दीव्यति ॥२॥"
ग्रन्थाग्रं । "३७१ अक्षर ॥१६॥

·. ५ चतुर्थः सर्गः४ श्रीवृपभो वः सोऽव्याद् , दशदिगजनचिन्तितानि पूरयितुम् । दश चिन्तामणय इव, क्रमयो रेजुर्नखा यस्य ॥१॥ स महाबलजीवोऽभू-दुपपादे शयनसम्पुटे त्रिदशः। 'ऐशान'कल्पभूमी-विभूपणे 'श्रीप्रभ'विमाने ॥२॥ मौक्तिकमिव शुक्तिपुटे, विद्युद्विद्योतवद् धनघटान्तः । उदपद्यतोपपादे, सुरः स्वयं शयनसम्पुटके ॥३॥ दिव्याकारस्फार-स्फुरितोरुमरीचिनिचितदिक्चक्रः । निःशेपदोपरहितः, "शिरीपसुकुमारसंस्पर्शः॥४॥ वनमयवर्यसंस्था-नशुभलक्षणसप्तधातुमुक्ततनुः । प्रगुणाणिमादिगुणवा-नवधिज्ञानी महोत्साहः ॥५॥ श्रीधाम कामरूपः, समग्रविज्ञानविज्ञमूर्द्धन्यः । स सकलकलाकलापैः, कलितो ललिताङ्ग इति जज्ञे ॥६॥*-विशेषकम् ललितादेवस्य देहे विभूपणानि मणिमयकटके क्रमयोः, कटिसूत्रं कटितटे विकटशोभम् । करयोः कङ्कणयुगलं, भुजयोरङ्गदयुगं चङ्गम् ॥ ७॥ हृदयवि हारलतिका, कण्ठतटे कण्ठिकाऽप्यकुण्ठथी। शुल्यो कुण्डलंयुगलं, मौली माल्य वधा मुकुटः ॥ ८॥ इति नित्यालङ्करणं, मनोऽनुकूलानि सदुकूलानि । सर्वाङ्गचशिमगुणं, जज्ञे सममेव यौवनं चास्य ।। ९ ।।-विशेपकम् भूरिप्रतिवपूरित-दिग्गर्भो दुन्दुभिर्ननाद तथा । उच्चैर्जगुर्जय जग-नन्देत्यादीनि बन्दिचराः॥१०॥ वादिनचित्रनाद-प्रतिनादैस्तद्विमानमतिमानम् । गर्जितमूर्जितमतनो-दभिनव विभुलाभसम्भृतानन्दम् ॥ ११ ॥* १ * + एतचिहद्वयलक्षितानि पद्यानि विहाय प्रायः अन्येषां छन्द आयेति शेयम् । २ ख-'भूमि' । ३ पुप्पविशेषस्येव अतिमृदुः स्पर्शो यस स.। ४ ख-'स्थानः सुलक्षण। ५ * गीतिच्छन्द सूचकमिदं चितम् । ६ ख-'तदा'। प० का९ ·[श्रीजिनेन्द्र- HAMAR -निति चित्ते सोऽथ चिन्तयामास । सानिमामा, फिमिन्द्रजालं? किमीगिदम् ॥ १२ HAREम किरात, प्रवर्तते प्रीतिकारि सङ्गीतम् ।। परिवारोऽपिनयी, स्वामीयति मां समग्रः किम् ॥१३॥ प्रोमान्दमहाकाव्यम् रामगि सेल्यमिदं, श्रीमदिदं प्रियमिदं सुसैक्यमिदम् । गरगानन्दनिदानं, समासदं किमिदमास्थानम् ? ॥ १४ ॥ एवं विकल्पकल्पन-परायणं तं व्यजिज्ञपद् वेत्री । सम्प्रत्यमी सनाथा-स्त्वया सुनाथेन नाथ ! वयम् ॥ १५ ॥ त्वत्कारणरणरणक-प्रकरणेरीणानुपासकानेतान् । निभृतममृतोर्मिसदृशा-दृशामिपिञ्च प्रसीद विभो ! ॥१६॥ ऐशानकल्पस्य वर्णनम् द्वैतीयीका स्फीत-श्रीकः सङ्कल्पकल्पका कल्पः । निस्तुपसुखसन्तानः, स्वामि'नशान नामाऽसौ ॥१७॥ आकल्पकल्पमेतत्-कल्पस्थानल्पपुण्यपरिकल्प्यम् । खामिन्निदं विमानं, 'श्रीप्रभ'सझं विभूपयसे ॥१८॥ द्युसदोऽमी त्वदुपासन-कामाः सामानिका निकामं यः । सुरहHशर्म भोक्तुं, कृतभूरितनुर्विभाति भवान् ॥ १९ ॥ त्रायस्त्रिंशास्त्रिदशाः, पुरोहिता-ऽमात्यताहितारम्भाः। स्वामिन्नमी समीहां, वहन्ति भवदीहितं हितं कर्तुम् ॥ २० ॥ नर्मसचिवत्वहृद्याः, परिपद्या दिविपदः सदस्यते । परिहासावसरे तव, मनो ननु विनोदयिष्यन्ति ॥ २१॥ 1, रक्षादक्षा, ·चरित्राहवम् । चतुर्थः सर्गः कङ्कटसङ्कटकाया, विकटोच्छाया इमे सुरनिकायाः ॥ २२॥ एते च लोकपाला-स्त्वत्पुरवरलोकपालने कुशलाः। एते त्वनीकपतय-स्त्वदनीकविवेककृतनतयः॥ २३ ॥ जानपदपौररूपाः, प्रकीर्णका नाकिनो नेतः।। शेपामिव शीर्षेऽमी, भवदादेशं निवेशयिष्यन्ति ॥ २४ ॥ एते विभो ! भजन्ते, तवाभियोग्या भुजिप्यतायोग्याः । किल्विपिकाश्च त्वा-ममी तब म्लेच्छकर्मकृतः ॥२५॥ एते तेऽन्तः असमर-रमणीरमणीयनूपुरनिनादाः । समुदितमनाप्रसादाः, प्रासादा मणिमयाः स्वामिन् ! ॥ २६ ॥ एतानि मानिनीनां, मानवितानस्य तानवकराणि । शाश्वतकुसुमफलानि, क्रीडोद्यानानि ते नाथ ॥२७॥ एते विलासशैलाः, 'कैलाश'सोपहासलासिकलाः । सुमुखीसुखप्रचाराः, काश्चन-मणिसानवस्तव स्वामिन् ! ।। २८ ॥* विमलमणिमया विलसन-चाप्यः प्राप्य प्रभु भवन्तमिमाः। दधति विकस्वरका-स्वरसरसिरुहाननैर्महानन्दम् ॥ २९ ॥* एतत् चेतःप्रियकृत, काञ्चनमणिकिरणपूर्णदिक्चक्रम् । अद्भुततरभूति विभो !, विभाति भवतः सभाभवनम् ॥ ३०॥ चामर-मुकुर-व्यजना-कुलकरकमला विलासभुवः । एता पाररमण्य-स्तर सेवारसवशा देव! ॥ ३१॥ एते तव गन्धर्वा-चतुर्विधातोयचतुरताप्रचुराः । सङ्गीतमनवगीतं, कर्तुं पुरतः स्फुरन्ति विभो ॥३२॥ इति वेत्रिवाक्प्रयोगा-दुपयोग कलयति स ललिताः। ह्यस्तनदिनमिव पूर्व, जनुरिति सर्व स ससार ।। ३३ ।। विद्याधरधरणीन्दु, प्रमादिनं जिनपतिप्रणीतं माम् । धर्म स धर्मबन्धु-चोधयति स खयम्बुद्धः ॥ ३४ ॥ १ कवचयुक्तशरीरा । २ +उदीतिच्छन्द प्रदर्शकमिदं चिहम् । ३ आतोद्यस्य-वादिवस चतुर्विधता यथा-वीणाप्रभृतिक ततं, तालप्रभृतिकं घनं, वंशादिकं शुपिर, मुरजादिकं आनद्रं च ।

·६६ -- श्रीपानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- प्रतिपद्य प्रमज्या, तदेच विदधे मयाऽनशनम् । तस फलमेतदतलं, किमपि हि धर्मस्य वैभवमचिन्त्यम् ॥ ३५॥ इति संस्मृत्योत्तस्यौ, सहसा प्रतिहारदत्तनाहुरसौ । सिंह इव सानु सिंहा-सनं जयजयारवर्भजे ॥३६ ॥ तममृतभुजोऽमिपिपिचु-श्रामरचलनैरवीजयन् जयिनम् । स च सर्पगन्धर्षः, कलमङ्गलगीतिमिर्गीतः ॥ ३७॥ अथ स समुच्छायगत-चैत्ये शाश्वतजिनेश्वरप्रतिमाः । पूजयति स सविसय-विपुलास्यः प्रमदलास्यपरचित्तः ॥ ३८ ॥* पर्वसगर्वः सर्व-गन्धर्वर्गीतमगले मधुरे । क्रियमाणे तुष्टाव, स्तवनैः स नवैजिनाधीशम् ॥ ३९ ॥ ज्ञाननिधानानि ततः, स पुस्तकानि वाचयामास । जैनास्थीन्यानर्च, वसुमाणवस्तम्भगर्भगूढानि ॥ ४० ॥ अथ स पथा प्रतिहार-प्रथितेन जगाम वासधाम सुधीः । छत्रेणान्तरऽमाता-सुकृतेनेवोपरि स्फुरता ॥ ४१ ॥ स्वयम्प्रभादेव्या वर्णनम् ·- चरित्राह्वयम् ] चतुर्थः सर्गः तिरिह परितो रेसना, स्तम्भनिभा रोमाजिरभूत् ॥ १७ ॥ ईदमवलग्नेन कुँलिश-गर्भसगर्भण केशरी भनः । कवलयति कुरङ्गकुलं, कुपितस्तन्नेत्रमित्रमतः॥४८॥ स्तनकनककुम्भयुग्मं, चूचुफमरकतपिधानयुग यस्याः। शृङ्गाररसभृतमतो, रोमततिः सन्दपदवीव ॥ ४९ ॥ ग्रामत्रयाभिराम-स्त्रिजगत्यामयमिति त्रिरेखोऽभूत् । यत्कण्ठस्त्रिजगजय-शंसी शह्वः सरभटस्य ॥ ५० ॥ अङ्गुलिपल्लवकलिते, कङ्गणमुक्ताऽशुकुसुमसङ्कीर्णे । कुसुमास्त्रशस्त्रजनने, यद्धजलतिके विलसतः स ॥५१॥ अमृतनिभृतेन कटुनो-ऽप्यधरत्वं यदधरेण विम्बस । दत्तं ततोऽतिमायतु, तद्वर्णेनैव वर्ण्यमिदम् ॥५२॥ अन्योन्यश्रीप्रेक्षा-दत्तातः क्षयोऽनयोर्माऽस्तु । इति नाशामिति यत्-कपोलयोविधिरधादन्तः ॥ ५३॥ यस्सा मुखेन्दुरिन्दोः, किमु माऽभ्यधिकोऽस्त्वधारि येनाङ्के । नयनमृगयुगं तदभू-न्न कलङ्कः किन्त्वलङ्कारः ॥ ५४॥ यस्या द्वाभ्यां विजितो, मुक्तामयकुण्डलद्वयमिपेण । सेवां द्वयोर्द्विरूपः, कपोलयोः कुमुदवान्धवो विदधे ।। ५५ ।* यस्याचिरमनुचरत्वं, धम्मिल्लवपुर्विधुन्तुदो विदधे । यद्दनेन्दोः समता, समेत किमु तस्य "शीतांशुः॥ ५६ ॥ नाम्यावर्त्तगभीरा, घनमिलितस्तनरथाङ्गमिथुनवरा । मितहसितफेनकलिता, वरेण्यवेणीविलासश्रीः॥ ५७ ॥ लावण्यामृतलहरी, क्रमकरनयनाननारविन्दततिः। या विपुलजघनपुलिना, "विलसनकल्लोलिनी रतीशय ॥५८॥ -युग्मम् सरसीमिव सरसीरुहि-णीभिः सरसीरुहाऽऽस्यसरसाभिः। पीयूपद्युतिलेखा-मिव ताराभिः स्फुरदाभिः ॥ ५९ ॥ १ख-वृत्ति०'। २ कटिमेखला। ३ असा मध्यभागेन । ४ यजमध्यसदृशेन । ५ स्वयम्प्रभानयनमिन कुरङ्गकुलम् । ६ निर्झरणपति । यो प्रामा। ८ क-नाभ्यधि०' । ९ पोराभ्याम् । १० राहु । ११ चन्द्र । १२ रा-'विलसत्०। " ७ पड्ज-मध्यम-गन्धारति ·" श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र नन्दनवनावनीमिय, कल्पलताभिः सभूषणगणाभिः । 'निर्जरतरङ्गिणीमिव, हंसीभिः सुभगगमनाभिः ॥ ६॥ मधुसमयवसुमतीमिव, पनीभिरभिशोभिसुरभिकुसुमामिः। शारददिवमिव सारस-वधृभिरतिमधुरशब्दाभिः ॥ ६१॥ शतशोऽप्सरोभिरभितः, सुन्दरितसँदेशविनिवेशान्ताम् । ताललनां ललिताङ्गो, निध्यायैवं हँदा दध्यौ ॥ ६२॥-चतुर्भिः कलापवम् उच्चकुचकेलिशैला, श्रुतिदोलालोललोचनचकोरा । गम्भीरनाभिवापी, काऽपीयं कामकैलिवनी ॥ ६३ ॥ कमलमुखी कुमुदाक्षी, कुँन्दरदा –न्धुजीवमधुरोष्ठी । तिलकुसुमतुल्यनीसा, वाला कुसुमास्त्रशस्त्रशालाऽसौ ॥ ६४ ॥* सौभाग्यामृतनिभृता, मुग्धसितदुग्धवारिधितरङ्गा । पीयूपमयूपमुखी, रहस्यमेपा त्रिभुवनस्य ॥६५॥ प्राग्जन्मप्रतिपालित-जिनविभुधर्मस्य वैभवाल्लब्धा । सेयमथवा कियदिदं, तसान्मुक्तिरपि सुप्रापा ॥ ६६ ।। इति विमृशंस्त्रिदशवरो, विहिताभ्युत्थानयाऽनया त्वरया । स परप्रेमविवशयो-पविवेश सहैकपर्यङ्के ॥ १७ ॥ एकसिंस्तौ तल्पे, ललिताङ्गसुर-खयम्प्रभादेव्यौ । शुशुभाते शुभशोभ, यथाऽऽश्विने शशधरा-अश्विन्यौ ॥ ६८॥ तन्मनसोरन्योन्यं, परमप्रेमरससान्द्रयोरधिकम् । मृत्पिण्डयोरिव रया-देकत्वं मिलितयोर्जज्ञे ॥ ६९ ॥ निविडानुरागनिगंडा-ऽयलीढयोर्मिलितयोस्तयोः सततम् । एको लैंव इव बहुलः, केलिकल(न)योर्ययौ कालः ॥ ७० ॥ १ गङ्गाम् । २ वसन्तः । ३ ख-'सारद०॥ ४ आसनभूमि०। ५ क-'हृदि । ६ 'मोगरा' इति भाषायाम् । ७ 'घपोरियु' इति भाषायाम् । स-'नाशा 'निविडा०' । १० कालविशेषः, तत्सरूपं यथा-असङ्ख्येयाः समया:=१ आवलिका, ४४४६ २७ आवलिकाः=१ उच्छासो निःश्वासो वा; उच्छवासनिःश्वासौ १ प्राणः; ७ प्राणाः १ स्तोकः, ७ स्तोकाः १ लयः, ३८६ लवाः १ नालिका; २ नालिके-१ मुहूर्तम् । ३० मुहूर्तानि १ अहोरात्रम् ; अतः ॐ 'मिनिट (minute)प्रमाणो लयः ।

·७१ चरित्रालयम् ] चतुर्थः सर्गः आयुःक्षणेन साऽथ, स्वयम्प्रभा नयनगोचरममुञ्चत् । प्रोल्वणपवमानेन, स्तनयित्नुपरम्परा यद्वत् ॥ ७१ ॥ ललिताङ्गःप्रेमललित-मयप्रियाच्यवनदुःखनिचयेन । तरुरिव करिणाऽऽक्रान्तः, प्रोच्छ्रितमूर्छ क्षितौ न्यपतत् ॥ ७२ ॥ मूर्छाऽऽलिलिङ्ग सुभगं, तं प्रियया विरहितं स्यात् प्रथमम् । तेसामेवैकरसं, मत्वेर ततोऽचिरादमुश्चत् ॥ ७३ ।। मुश्लेिपिणि तस्मिन् , या तस्थौ किल निलीय कुत्रापि । सा गतमूर्छ प्राप्ता, दक्षसखीवाशु सञ्ज्ञा तम् ॥ ७४ ॥ स्वयम्प्रभाच्यवने ललिताङ्गविलापः स कलितसञ्चो दयिता-वियोगतापक्कमेण विललाप । किल करुणरसरसायन-वरैः प्रियोल्लापनैरतुलैः ॥ ७५ ॥ हा दयिते ! हा दयिते !, कासि कास्येहि दर्शनं देहि । यत् त्वां विना त्रिदिवमपि, दुःखकरं नरकवजज्ञे ॥ ७६ ॥ सततं त्वयि चाटुरसे, मम वचसि पाप नापराऽवसरम् । त्वद्वदनेन्दुज्योत्सा-पानरते दृक्चकोरे च ॥ ७ ॥ अस्वमस्य ममास्तु, स्वमेऽप्यन्याश्रयः प्रिये ! कस्मात् । लवमानं त्वद्विरहा-सहेऽत्र मयि तत् कथं कोपः ॥ ७८ ॥-युग्मम् न कदापि त्वं कुपिता, मयाऽजुनीताऽपि नैव तेन त्वम् । अनुनयसुखाय कृतकं, कृत्वा कोपं स्थिता कापि ॥ ७९ ॥ ज्ञातमिदं तेन त्वां, नन्दनवनकल्पवल्लिकुञ्जान्तः । निजवल्लभां निभाल्य, क्रमपतितोऽनुनयमेवं कर्ताऽहम् ।। ८० ।।* इति बुद्ध्यैव स नन्दन-चने भ्रमन् प्रतिनिकुञ्जमित्यूचे । हा सुमुखि हा घनस्तनि!, हा सुश्रोणि! किमिहापि न त्वमसि ? ८१* इति दयितादर्शनमति-रयमुपवनमुपपनाद् ययौ वापीम् । वाप्याः क्रीडाशैलं, क्रीडाशैलाद् विमानमनुवेलम् ॥ ८२॥ इत्यनिरीक्ष्य मृगाक्षी, कुत्राप्येकन तन्मयस्वान्तः । सर्वनापि हि सर्व, स्वयम्प्रभामयमपश्यदहो ॥ ८३ ॥ -'मेवाहम्। घमाला। २ स्वयम्नभायाम्। ३ अन्या योषित् । ४ कोपापनयसुखाय । ५क- ·७२ , । श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तेन मनोतिमनोज्ञां, रमणीममियोजितं ततो मनसा । साधु कृतन कृतं, तस्य पुरस्तन्मयं भुवनम् ॥ ८४ ॥ एसोहि वाल! लघु, विनय कपोलाद् घनाञ्जनं याप्पम् । इति स अगौ भृगलाञ्छन-मागच्छद्वल्लभामुखभ्रान्त्या ॥ ८५ ।।* अपतदुदमच मुहुः, क्षणमूर्छनचेतनाश्रयेणैपः । कुसुमतलिनेऽपि तूली-शयनेपि महीतलेऽपि न निवृत्तः ।। ८६ ॥* शिशिरैः पदार्थविसरै-रुरो न तस्याससार शिशिरत्वम् । तस्योरसों रयात् पुन-रासनशिशिराण्यशिशिराणि ॥ ८७ ।। शिशिरोपचारतरलं, परिवारजनं जगाद स तदानीम् । मृदुमन्धरशिथिलोदित-वर्णपदं समदमदनाः ।। ८८ ॥ अन्तः परितापभिदे, तथ्यं पथ्यं हि न बहिरुपचारः । अमृतमधुमधुरतदधर-सरसमुखरसनौपधं कुरुत ॥ ८९॥ कदलीदलपटलमद-चालयथ कथं यदस्य पवनेन । वर्धेत दावपावक, इव हृदि न तु दीपवद् विरहः ॥९॥ हृदि धृततत्कुचकलशे, सरशररन्ध्रपु चञ्चलैः प्राणैः। ज्वलितवियोगानलजुपि, मलयजपकोऽतितापाय ॥ ९१ ॥ इति दीनतदीयवचः-प्रचयविलीनावलेपदृढलेपाः। जलतरलकातरदृशो-भूवन्न वरोधसुदृशोऽपि ॥ ९२ ॥ स्वयम्बुद्धस्य दीक्षा, ऐशाने च दृढधर्मो देवः मत्वेतच विरक्तो, महाबलमुनीन्द्रनिधनमनशनतः । श्रीसिद्धसूरिपार्थे, व्रतं प्रपेदे त्रयम्बुद्धः ॥ ९३ ॥ स सचिवयतिव्रतं शुचि, निरतीचारं चिरं समाचर्य । "ऐशाने दृढधर्मा-ख्यश्चेन्द्रसामानिक[:] सुरः समभूत् ।। ९४ ॥* सोऽवधिना बुद्धा तं, प्राग्जन्मस्वामिनं तथा विधुरम् । ललिताई बोधयितुं, दृढधर्मों मधुरमित्यूचे ॥ ९५॥ ललिताङ्ग चर्यललितां, फलय विषं विधुरता मुधा धरसि । पुरुपेभ्यो विलपन्ति हि, महिलाः पुरुषा न महिलाभ्यः ॥ ९६ ।। . १रा-तृलि'।

·चरित्राहयम् ] चतुर्थः सर्गः , " . स्वामी प्राग्जन्मनि मम, महावलस्त्वं तव त्वहं सचिवः । न सरसि मोहकूपे, निपतन् विधृतोऽसि तत्रापि ॥ ९ ॥ प्राग्भवसम्बन्धधिया, प्रबोध्यसे त्वमधुना महासच!। 'त्रिदिवापीड ! बीडा, पीडा स्त्रीमानहेतवे भवतः ॥ ९८॥* शोके विलपति हर्षे, नृत्यति नारी पुनर्नरो नैव । पौरुषपरिहारेण, श्रयसि कथं स्त्रीखभावमहो? ॥ ९९ ॥ सुपुरुपरेखा नैपा, यद्विधुरे नैव धीरता ध्रियते । वात्यावः तृणमिव, कम्पं कलयन्ति किं शैलाः ॥१०॥ संसारे संसरता, स्पृश्यन्ते न कति कामिनीप्रमुखाः। तत् तेषां कः शोकः, पथिकस्सेवाध्वभूतृणतरूणाम् ? ।। १०१॥* विपदि विपादं सम्पदि, मदं च भजते न गम्भीरः। ग्रीष्मे गर्जति जलधि-र्घनकालनदीजलेन सङ्कुचति ॥१०२॥ महिलाविरहे ग्रहिला, इव विच्छाया भवन्ति ये मनुजाः । रजनिवियोगे रजनी-पतिरिव ते किं न सकलङ्काः ॥ १०३ ॥ सैका जगाम गच्छतु, सहस्रशो रम्यरम्यतररूपाः । देव्यो दीव्यन्त्यपरा-स्तव रतिकरणाय चतुरतराः ॥१०४॥ एकस्यां शुष्काया-मितरां भजते लतां न किं भ्रमरः । हंसोऽपरां न सरसी, वनीं च पैश्चाननो नान्याम् ? ॥ १०५ ॥ अथ ललिताहोऽजल्पद् , बन्धो । प्राग्भवनिबन्धबन्धुतया । प्रतिबोधवचनमूचे, भवान् पुनरिदं विभावयतु ॥१०६ ॥ त्रिजगति सारं खर्गः, स्वर्गे सारं सदैव विपयसुसम् । विषयसुखे सारं स्त्री, स्त्रियां हि सारं परं प्रेम ॥ १०७ ।। निरुपमरूपाऽद्भुततम-सौभाग्या विमलशीलभाग ललना। प्रेम विना प्रासादः, प्रतिमाहीन इव न सुखाय ॥ १०८॥ सुस्निग्धया मृगाक्ष्या, स्नेहविहीनोऽनुकूल्यमानोऽपि । तुष्यति न नरः शुष्यति, कादम्विन्या वासका सिक्तः ॥ १०९ ॥* १ स्वर्गमुकुट!। २ ख-'नच सङ्कुचति'। ३ सिंह। ४'जवासो' इति भाषायाम् । प० का १० ·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- प्रेमैकपाक्षिकं तद्-दुःसानुभवाय जायते नियतम् । द्रध्याय व्यवसाया, पुंसः पुण्योज्झितस्येव ॥ ११ ॥ कामपि न कामयेऽहं, न मयि प्रेमरससकुला काऽपि । बहुलाखपि महिलासु, प्रीतिकृदेका न मे काऽपि ॥ १११ ॥ प्राग्भवलक्षप्रभवं, पुण्यमगण्यं विपाकमेति यदा । दम्पत्योरन्योन्यं, तदा भवेत् प्रेम कोटिगतम् ॥ ११२ ।। खहृदयदयिता कान्ता, प्रेमरसविसंस्थुलानि ललितानि । वहति विरहासहा यदि, तत् किं मुक्तेः सुसं किमपि ।। ११३ ।। अवधारय तद् बन्धो, सा मे प्राणप्रियाऽहमप्यस्याः । जीवितजीवितरूप-स्तत् तद्विरहे क मेऽस्तु रतिः ॥११४ ॥ अथ दृढधर्मः मुदृढ़, ध्यात्वा तदुःखमुन्मिपितदुःसः । दत्त्वोपयोगमवधि-ज्ञानाज्ज्ञात्वाऽभ्यधादिति तम् ॥ ११५ ॥ दुःखं दूरे विक्षिप, निक्षिप हृदयेऽधुना धृतिं धीमन् । ज्ञाता मया प्रियतमा, तव हृदयारामहरिणी सा ॥ ११६ ॥ स्वयम्प्रभाया उत्तरभव: पृथ्व्यां पूर्वेपु 'विदे-हे'पु द्वीपेऽस्ति धातकी'पण्डे । 'नन्दि'ग्रामो नागिल-नामाऽस्मिन् गृहपतिनिःखः ॥११७ ॥ खोदरमपि पूरयितुं, भ्रमतोऽस्य दरिद्रता न तत्पृष्ठम् । कापि कदाचन मुश्चति, पतिव्रता पत्युरिव पत्नी ॥ ११८ ॥ ध्याधेराधिरिवाघ-सेवार्नािस्तिकस्य कुमतिरिव । आस्ते नागश्रीरिति, नाम्ना सहचारिणी तस्य ॥ ११९ ॥ प्रत्यक्षेव बुभुक्षा, दरिद्रतेव समुपाश्रिता मूर्तिम् । कलितवपुरलक्ष्मीरिख, नागश्री गिलास्ते ॥ १२०॥ जातौ दिवसे कुत्रा-प्यभोजनावर्द्धभोजनौ कापि । "प्रेतपिशाचाविव तौ, न कदाचन पूर्णभोजनौ सुप्तौ ॥ १२१ ॥ १ स-धातुकी.'। २ निर्धन । प्रौढि काम्यायिय तौ' । ३ क-काऽपि कदापि न । ४ समस्ति। ५ क- ३ - ·चतुर्थः सर्गः , चरित्रायम् ] परगृहकर्मकृतोरपि, प्राग्जन्माजातपुण्ययोरनयोः। तावन्न कोऽपि दत्ते, भोजनमपि यावता भवति ॥ १२२ ॥ दीनादीनवलोक्य, स्तोकात् स्तोकं विवेकिना देयम् । येनोपायशतैरपि, नादत्तं प्राप्यते क्वापि ॥ १२३ ॥ यद् व्यवसायो न फलति, न फलति कुत्रापि सेवितः स्वामी। नाराद्धः फलति सुरः, फलति कृतं प्राक्तनं सुकृतम् ॥ १२४ ।। केऽपि सहस्रम्भरयः, कुक्षिम्भरयश्च केपि केऽपि नराः । नात्मम्भरयस्तदिदं, फलमखिलं सुकृत-दुष्कृतयोः ॥ १२५ ॥ ईश्वरता धर्मस्या-धर्मस्य दरिद्रता सदा दास्यौ । यौ यत्र यत्र जयत-स्ते भवतस्तत्र तत्रैव ॥ १२६ ॥ • नागश्री-नागिलयोः, प्राग्जन्माराधनादधर्मेण । निलयीकृतयोः खेलति, दरिद्रता खामिनिरता तत् ।। १२७ ॥-युग्मम् कालादकासिताः पट्, पुत्र्योऽभूवन्नुपर्युपरि पुत्रीम् । अङ्करव्यक्तय इव, दरिद्रताकन्दयोरनयोः ॥ १२८ ॥ वीभत्सरूपभाः, स्वभावतो भूरिभक्षकाः कुत्स्याः । विश्वेषां विचिकित्साः, पुध्यस्ता विद्वाह्य इव ॥ १२९ ।। नागिलगृहिणी गर्भ, बभार पुनरेव दुरितभारमिव । दारियदः प्रसरति, प्रायेणापत्यदलपटलैः ॥ १३०॥ अथ नागिलो व्यथितहृद्, व्यचिन्तयदिदं ममोरदुरितमहो । यदिहापि मनुजलोके, स्वयंवरा नरकवेदना प्राप्ता ॥ १३१ ॥* सहजातेन हहाहं, दारिद्येणामुना विनिद्रेण । अन्तःशून्यो विदधे, दारु यथा दारुकीटेन ॥ १३२ ॥ तत्राप्यलक्षणाभि-विलक्षभूतो विपक्षरूपाभिः । कन्याभिरभिद्रुतोऽहं, यत तरुरुदेहिकाभिरिव ॥ १३३ ।। सम्प्रत्यपि यदि पत्नी, पुत्री प्रसविप्यते पुनः पापा । त्यक्त्वा ततः कुटुम्ब, परदेशे कापि यास्यामि ॥ १३४ ॥ , १ धर्मा-धर्मयो ।२ ख-'तो'।३ क-पत्नीम्' । ४ ख-हहहा' । ५ पिपीलिकाविशेपैः ।

·७६ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- इति तस्योपचिताः, पत्नी सा सप्तमी सुतां सुपुवे । सा सप्तमी नरकभू-रिव जातात्यरतिदा जाता ॥ १३५ ॥ पल्याः पुत्रीभ्योऽप्यथ, मीतोऽष्टाभ्यः स राक्षसीभ्य इव । अकथितवार्तोऽत्याचः, कापि ययौ नागिलो नष्ट्वा ॥ १३६ ॥ नागश्रियः प्रसवभव-दुःसानेदोंस्थ्यवायुतो ज्वलतः । भर्वप्रवासघास-प्रसन्यासोऽतितापाय ॥ १३७ ॥ खयम्प्रभाजीवनिर्नामिकास्वरूपम् नागश्रीः पतिदुःखा-चकार नामापि नो कनीयस्याः । निर्नामिकेति नाना, ततः क्षितौ सा गता ख्यातिम् ॥ १३८ ॥ नागश्रीरपि सम्यग् , यालामेनामपालयन्नैव । प्रापत् तथापि कानन-वल्लीवारक्षिता वृद्धिम् ॥ १३९ ॥ तत् किञ्चिद् दौर्भाग्य, येनास्यास्तावदासतां स्वजनाः । माताऽम्याक्रोशैस्ता, प्रतिपदमाक्रोशयामास ॥ १४०॥ सा मोदकान् विलोक्य, क्वापि महे सकलबालककरेषु । जननी निजां ययाचे-ऽबालदशासुलभया स्पृहया ॥ १४१॥ रोपारुणेक्षणाऽम्या-ऽब्रवीदिदं मोदकास्तव कुलेन । केनापि खमेऽपि, प्राप्ताः पापे ! स्पृहा कि ते १॥ १४२ ॥ कि मोदकैस्तव हले!, भोजनमपि लप्यसे ततः सततम् । 'अम्बरतिलका'दद्रे-रिन्धनमानेष्यसि त्वं चेत् ॥ १४३ ।। सा न्यकृतेति मात्रा, बजाकुरसोदरैगिरां प्रकरैः। तं गिरिमियाय रुदती, निन्दन्ती देवमेधैंकृते ॥ १४४॥ शैलस्य तस्य शी, तदाश्रितस्सैकरात्रिकी प्रतिमाम् । समजनि युगन्धराभिध-संयमिनः केवलज्ञानम् ॥ १४५ ॥ तस्साथ मुनेः केवल-महिमां सन्निहितदेवतास्तेनुः । आसन्नग्रामनगर-जना नमस्कर्तुमिममीयुः ॥ १४६ ॥ निर्नामिकापि तत्र, प्रेक्ष्यापततः सुरासुरमनुष्यान् ।

·. चरित्राह्वयम् ] चतुर्थः सर्गः विस्मितहृदया तैः सह, तं नन्तुमगादगाग्रं सा ॥ १४७॥ तं नत्वा केवलिनं, शमिनं निर्नामिका निकामं सा। मुदिता रोमाञ्चमिपाद्, विकीर्णकल्मपभरेवाभूत् ॥१४८॥ निर्नामिकायाः केवलिधर्मदेशनाश्रवणम् भवदवभवदवथुपृथु-व्यथामथनतथ्यपथ्यपीयूपम् । सद्धर्मशर्मसौधं, साधुवरो देशनां विदधे ॥ १४९ ॥ आपातमात्ररतिद, निपेवितं रोगिणामपथ्यमिव । जायेत देहिनामिह, विषयसुखं दुःखपरिणामम् ॥ १५० ॥ यावन्न मुक्तिराप्ता, भवेन भविनां कुतः सुखं तावत् १ । कर्मक्षयेण सा स्यात् , स पुनः साम्येन सम्भवति ॥ १५१॥ संसारेऽस्मिन् संसा-रिणां चतुरशीतियोनिलक्षेषु । जन्म-जरा-मरणमुखं, स्याद् दुःखमपारमनिवारम् ॥ १५२ ॥ निर्नामिका ततस्तं, केवलिनं कल्पिताञ्जलिरजल्पत् । भगवन् ! यूयं भुवने, राशि च रके च समचित्ताः ॥ १५३ ॥ रविरविरलकरनिकरैः, प्रकाशयन् विश्वमप्यदो विश्वम् । किमु निःस्वमूर्खकातर-विरूपमलिनालयान् विवर्जयति ? ॥ १५४ ॥ अमृतरुचिरमृतंनिचय, रुचिनिचयैरुपचितैर्जनं सिञ्चन् । पर्वणि किमु पर्वततरु-तिर्यगंवंततीर्विदूरयति ? ॥ १५५ ।। ? १ पर्वतशिखरम् । २ संसारवने जन्मदाह. ३ मुक्ति । ४ कर्मक्षयः। ५ पृथ्वीकाया- नां जलकायानां तेजस्कायानां वायुकायानां च सप्त सप्त लक्षाणि योनीनाम् , साधारणवनस्पति- कायानां मनुजानां च चतुर्दश चतुर्दश, प्रत्येकवनस्पतिकायानां दश, द्वीन्द्रिय-जीन्द्रिय-चतु- रिन्द्रियाणां द्वे द्वे द्वे, नारकाणां देवानां तियपञ्चेन्द्रियाणां च चत्वारि चत्वारि चत्वारि । एवं चतुरशीतिर्लक्षाणि योनीना सख्या । उक्तं च विचारसारे (पृ. १४८)- "पुढवि-दग-अगणि-मारुय इक्किके सत्त जोणिलक्सा उ । यण पत्तेय-अणंते दस चउदस जोणिलक्खाओ ।। ८००॥ विगलिदिएसु दो दो चउरो चउरो य नारयमुरेसु । तिरिएसु हुंति चउरो चउदसलक्खा य मणुएम ॥ ८०१॥" ६ समग्रम् । -निविते । ८ पूर्णिमायाम् । ९ क-तिर्यभु तती'। १० लता. ।

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम्
[श्रीजिनेन्द्र-
स्तनयिनुरुषतः किं, तपात्यये तपनतीव्रतापहरैः।
न जलभरैः पल्लवयति, कान्तारलतावितानानि ॥१५६ ॥
ऋतुवासवो वसन्तः, पल्लवयन् सकलवल्लिविटपिकुलम् । .
कटुकण्टकिकुजतरू-नपि कुरुते कुसुमफलकलितान् ॥ १५७ ॥
तद्वत् तत्रभवानपि, भविनां सन्देहहरणकरणपरः ।
साधारणस्ततस्त्वं, मयाऽपि विज्ञप्यसे ज्ञानिन् ! ॥१५८ ॥
येन भवो भगवद्भिः, प्ररूपितो दुःसरूप एवायम् ।
तत् कापि कोऽपि दुःखी, मत्तोऽप्यतिमात्रमत्रास्ते ॥ १५९ ।।
मुनिविभुरभापतैनां, दुःसितमानिनि ! तवास्ति किं दुःखम् ? ।
नरकावनीपु नारक-दुःखानि ख्यातुमप्यलक्ष्याणि ॥ १६० ॥*
नरकवेदना
नरके त्रिविधं दुःखं, क्षेत्रप्रभवं परस्सरेण कृतम् ।
परमाधार्मिकविहितं, भविनोऽनुभवन्ति कर्मवशाः॥१६१॥
प्रथमेपु त्रिपु नरके-पृष्णं तुर्ये तु शीतमुष्णं च ।
शीतं परेपु तदिदं, दुःसं क्षेत्रोद्भवं भवति ॥ १६२ ।।
यदि नरकेषु कथञ्चन, निपतति लोहाद्रिरुष्णशीतेपु ।
सं तदा विलीयते श्रा(स्रा)ग, विशीर्यते भुवमनाप्तोऽपि ॥ १६३ ॥
स्मृत्वा प्राग्भववैरं, कृतवैफियहस्तिसिंहरूपधराः ।
अन्योन्यं प्रहरन्तो-ऽनुभवन्ति विखण्डिता दुःखम् ॥ १६४ ॥
चजघटीयवेपू-पन्नाः पापासुरैर्लघुद्वारात् ।
आकृष्यन्ते चलतः, सीसशलाका इव रटन्तः ॥ १६५॥
करचरणादौ धृत्वा, शिलासु पटुवजकण्टकपटासु ।
असुरैरास्फाल्यन्ते, रजकैरिव मलिनवसनानि ॥ १६६ ॥
क्रकचैव दारुदारं, दार्यन्ते दारुणैः केचित् ।
पिप्यन्ते तिलपेप, चित्रैर्यत्रैश्च कुत्रापि ॥१६७ ॥
लोहयनैः केपि घनः, कुट्यन्ते लोहपात्रवर्दैमत्रम् ।
दम्भोलिशूलतूलिक-शय्यासु च केऽपि शाय्यन्ते ॥ १६८ ॥

·. चरिनाहयम् ] चतुर्थः सर्गः ७९ वजलकुटैश्व केचित् , ताड्यन्ते नीलिकादलवत् । शाकपणिका इवैके, खण्ड्यन्ते खण्डशो बहुशः ॥ १६९ ।। भूयोऽपि मिलितकाया, भूयो भूयस्तथैव तद् दुःखम् । असुरैरनुभाव्यन्ते, ऋन्दन्तः करुणरावेण ॥ १७ ॥ चैतरणी नाम नदी, तप्तत्रपुसीसकौघघोरतराम् । आर्चाः पिपासया पुन-रवतार्यन्ते वराकास्ते ॥ १७१ ॥ छायेच्छया रयात् पुन-रसिपाहिपवनान्तरे प्राप्ताः । निपतद्भिनिशितास्त्रैः, पत्रैस्तिलशो विकृत्यन्ते ॥ १७२ ॥ परदाररतं सततं, संमार्य च लोहपुत्रिकास्तमाः । संश्लेष्यन्तेऽतिकुलिश-कण्टककलिताश्च शाल्मल्यः ॥१७३ ।। सारितमांसावाद, स्वशरीरस्यैव मांसमाश्यन्ते । प्रख्याप्य मद्यपानं, पुप्रतप्तं च पाय्यन्ते ॥ १७४ ।। कुम्भीपाकभ्राष्ट्र-स्वेदनिकाशूलमुख्यदुःसानि । अनुभाव्यन्ते लवमपि, न लभन्तेऽर्ति विना स्थातुम् ॥ १७५ ॥ इति नरके पूर्वकृतं, दुष्कर्म सार्यमाणास्ते । दुःखमनुभवन्ति तदिह, भविनां श्रुतमपि हि दुःखाय ॥ १७६ ॥ प्रत्यक्षमपीक्ष्यन्ते, जल-स्थल-सगामिनोऽगिनोवापि । तिर्यग्गत्यादिपु विडम्बनाः बहुदुःखमनुभवन्तः, स्वकर्मपरिपाकतः सततम् ॥ १७७ ।। जलचरजीवा धीवर-घकादिपतगैस्तथा मिथोऽद्यन्ते । स्थलचारिणो मृगाद्याः, सिंहाधैर्मगैयुभिश्च मार्यन्ते ।। १७८ ।।* शीतोष्णतृड्बुभुक्षा-भूरितरकशाऽशप्रतोदैश्च । कां वेदनां सहन्ते, नैते प्राग्जन्मकर्महताः ॥ १७९ ॥ खचरास्तित्तिर-लावक-कपोत-कीरादयो निगृह्यन्ते । पललुब्धैः शाकुनिकैः, सिञ्चान-श्येन-गृध्रमुख्यैश्च ।। १८० ॥* मानुष्यकेपि केपि, प्राणभृतो जन्मपङ्गु-बधिरा-धाः। १ मेलापरवत् । २ उपगीति । ३ पक्षिमि । ४ हिसन्ते । ५ व्याधे । ६ क-भर०' । ७ खरकोण , पक्षिविशेष । + ·८० श्रीपद्मानन्दमहाफाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- कुष्ठादिव्याधिभृतो, दारिद्यप्रभृतिपरिभूताः ।। १८१ ।। देवत्वेऽपि परस्पर-परामवाधिकविभूतिदूनानाम् । च्यवनेऽप्यतिदीनानां, देवानां दुःरामप्यास्ते ॥ १८२ ॥ असिंचितुर्गतिनुपा-मपि संसारे निसर्गभोगवताम् । जलधिजलानामिव नो, दुःसानामवधिरुन्मिपति ॥ १८३ ॥ एपो भवदुःसानां, प्रशमोपायस्तु जयति निरपायः । श्रीमलिनेन्द्रसेवा, मुधेव लघुकालकूटानाम् ॥ १८४ ॥ मोक्षं विना न सौख्यं, रागद्वेपक्षयं विना नायम् । अयमपि न वीतराग-प्रभु विना प्रभवति कापि ।। १८५ ॥ अगलगिता मृगाक्षी, न लक्ष्यते रागलक्षणं यस्य । रागपर एव नारी-परिरम्भारम्भसंरम्भः ॥ १८६ ।। न द्वेपलक्षणान्यपि, वीक्ष्यन्ते चक्र चापमुख्यानि । यस्य करे येन विमो-स्तस्य न बध्योऽस्ति शमवाः ॥ १८७ ।। रागद्वेपविरोपित-मोहादिविकारवारपरिमुक्तम् । सकलातिशयः कलितं, मुफ्त्वाऽईन्तं कुतो मुक्तिः ॥ १८८॥ -विशेपकम् धर्मः स एव सेव्यः, प्ररूपितो वीतरागविभुना यः। हिंसादिदोपरहितः, सपोज्झितममृतकुण्डमिच ॥ १८९ ॥ उक्तं च- "रागद वा द्वेषाद् वा, मोहादू या वाक्यमुच्यते ालूलम् । यस्य तु नैते दोपा-स्तसानृतकारणं किं सात् ? ॥ १९० ॥" रागेण द्वेपेण च, मोहेन च वर्जितो जिनाधिपतिः । स्यात् तत् तेनैवोक्तो, धर्मो दुष्कर्ममर्मभिदे ॥ १९१ ॥ निरवद्यो जिनधर्मः, सम्यग् येनादृतः सुकृतभाजा । तिर्यड्-नरकगतियुगं, विरक्तमेवारस नो मिलति ॥ १९२ ॥ न विधेयो जीववधो, जीवा यत् तेन तस्करेणेव । १ ख-दुःखमेवास्ते' । २ स-'तोऽगवताम् । ३ स-'अयं च'। ४ क-तिर्यग्' ५ जीववधेन । . - , ·- , चरित्राहयम् ] चतुर्थः सर्गः हृत्वा सुकृतरहस्सं, न्यस्यन्ते-नरककुहरान्तः ॥ १९३ ।। नित्यमसत्यं त्याज्यं, यतोऽमुतो लाघवं जनो लभते । तेन भ्राम्यति दुष्कृत-पवनाद् भवकाननेतूलमिव ।। १९४ ॥ नादत्तमाददीता-न्यार्थ व्यर्थामुंना पराफियते । सुकृतततिः पश्चात् कृत-शून्येनैवाङ्क सङ्कलना ॥ १९५ ॥ अब्रह्म हेयमन्वह-ममुना विलयं प्रयाति सकलोऽपि । ध्रुवमुपचितोऽपि धर्मः, सोम इव श्यामपक्षेण ॥ १९६ ।। सुमहान् परिग्रहो नहि, धार्यो यत्नेन मानवो नैव । लक्यति भयं वृप इव, बहुतरभारादितो गहनम् ।। १९७॥ एतानि पञ्च हिंसा-प्रभृतीनि त्यजति देशतोऽपि हि यः । पञ्चत्वं तस्य कुतो, गतिमचिरात् पञ्चमीमुपेतस्य ? ॥ १९८ ॥ मुनिगी:श्रितसंवेगौ-पधियोगान्नागिलस नन्दिन्या । उपलग्रन्थिरिव रयाद, कर्मग्रन्थिस्तदाऽभेदि ॥ १९९ ॥ रत्नाधिकस्य सुमुने-रन्ते सम्यक्त्वरत्नमसिौ । तत् प्राप यत्प्रभावा-मोक्षपुरे प्राप्स्यति प्रसरम् ।। २००॥ पश्चाप्यणुव्रतानि, प्रतिपेदे पञ्चविपयविरताऽसौ । पञ्चपरमेष्ठिमत्र-ध्यानाधीनाऽन्तिके साधोः ॥२०१ ।। अपवर्तितसंसारं, सारं सुरधेनु-रत-शाखिभ्यः । लब्ध्वा युगन्धरमुने-हिधर्म सा दधार धृतिम् ॥ २०२ ॥ कृतकृत्यंमन्याऽसौ, धन्या साधुं प्रणम्य सप्रमदा । अथ दारुभारकमुपा-दाय स्वालयमियाय रयात् ॥ २०३ ॥ धृतवोधाऽतक्रोधा, तनुते स तपस्तदादि तीव्र सा । श्रीमजिनेन्द्रसेवा-सुधामुधाभूतसर्वाधिः ॥ २०४ ॥ तां तारुण्यगतामपि, दौर्भाग्यमयीं न कोऽप्युपायंस्त । को "निर्मलजलामपि, क्षारत्वयुतां श्रयेद् वापीम् ॥२०५॥ ४ मुक्तिम् । ।। १ क-'नश्यन्ते'। २ अदत्तादानेन । ३ कृष्णपक्षेण चन्द्रमा इव । ५ युगन्धराहस । ६ निर्नामिका। ७ क-नैर्गल्यकला " प० का.११ ·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र निर्नामिकाया ललिताङ्गदर्शने पुनः सयम्प्रभात्वम निजदौर्भाग्यतरङ्गित-वैराग्याद्रि पुनस्तमाप्तस्य । पुरतो युगन्धरमुने-राचानशनाऽधुना साऽऽस्ते ॥२०६ ॥ तत्र त्वं गत्वा स्वं दर्शय तस्यास्ततोऽनुरक्तेयम् । भवति मृता भवति तव, प्रिया गतिः स्याद् यदन्तमतिरूपा ॥२०७॥* अथ ललिताङ्गेन तथा, रचिते सा तदनुरागिणी मृत्वा । तत्पनी पुनरेव, स्वयम्प्रभा पूर्ववजज्ञे ॥ २०८ ॥ दृष्टविनष्टार्थ इव, प्राप्तसुतोऽसुत इवार्थिवत् सार्थः । लब्धामृतो मृत इव, प्रीतः सोऽभूत् प्रियां प्राप्य ।। २०९ ॥ अवगततत्तत्प्रेमा-तिशयसमुद्धान्तशतगुणस्नेहा । ललितागस बभूव, स्वयम्प्रभा रतिकृते किमपि ॥ २१० ॥ रममाणः स तया सह, सहजस्नेहाया बहुस्नेहः । एकं लवमिव कालं, भूयांसं लड्चयामास ॥ २११ ॥ अमृतकलितानि कलयन् , प्रेमकलानि ललितानि ललनाया। औलोकत ललितागः, स्वर्गात् स्वच्यवनचिह्नानि ॥ २१२ ॥ प्रियया कृतविनिय इव, हिया विमुक्तस्ततस्तदनुचर्या । दूरीकृतः श्रियाऽसौ, व्यसने व्यसनान्तराणि स्युः ॥ २१३ ।। तस्याभरणानि विभा-विभासुरत्वं विदूरयामासुः। किरणान्यपि किं तरणेः, सोष्णत्वं दधति दिवसान्ते ॥ २१४ ॥ तस कृतमौलिलीला-यितानि माल्यानि लेभिरे म्लानिम् । स्वामिव्यसनावसरे, नान्याऽऽस्ते सुमनसां वृत्तिः ।। २१५ ॥ सहसा सह देहेन, व्यवहन् वसनानि तस्य मलिनत्वम् । आजन्मावियुतानां, गुणिनां प्रणयोचितं तद्धि ।। २१६ ॥ न त्वां विना मम रति-रिति मर्त्य भुवा भुवं तमाह्वातुम् । प्रहिता हितात्मदूती, तं निद्रा सेवते स भृशम् ॥ २१७ ॥ तस्य स्फुटनजपीडा, सर्वाङ्गोपाङ्गसन्धिपु स्फुरिता । एष्यद्गर्भस्थितिर्मुस-दुःसचमूसङ्गताग्रसेनेव ।। २१८ ।।* त्वयि । २ क-'ललिताया '1३ अपश्यत् । ४ तृतीयैकवचनम् । ५ क-व्यवसन्' । ६ क-'सुग'। - ·- चरित्रायम् ] चतुर्थः सर्गः आलोक्यस्यालोक, स्फुटमपटुस्तस्य दृष्टिरजनिष्ट । त्रिदिवप्रेमश्लथता-प्रथनाभ्यासे मवृत्तेव ॥ २१९ ।। आत्मानमतिबलिष्ठे, ऋष्टुं चालयति कीलवत् काले । तस प्रकम्पतरला, सकलाऽपि तनुर्बभूव भूमिरिव ॥ २२० ॥ तस्य चकम्पे हृदयं, प्रियाहृदः कल्पपादपाः सुहृदः । तदुःखादिव विगलित-कुसुमाश्रुकणाश्चकम्पिरे सुतराम् ॥ २२१ ॥* क्रीडापर्वतवापी-सरिदुपवनदीर्घिकासु न रति सः। गतसर्वस्व इवापद्, दयितादुश्चरिततप्त इव ॥ २२२ ॥ विपयसुखे व्यासक्तिं, व्यधादसौ धर्मबाधयाऽभ्यधिकम् । सममायात मयैवं, किल तेपामनुनयाकासी ॥ २२३ ॥ तस्सासिलः परिजनो, वचनेषु वभार शोकवरसम् । खखामिनस्तदंधिकं, ध्रुवं गृहीतुं विभज्येव ॥ २२४ ॥ वचने दृशोश्च दैन्यं, प्रतिवेदे प्रतिपदं पैदं तस्य । हृदयप्रवेशहेतो-रिव विहितारम्भसंरम्भम् ॥ २२५ ॥ सभया स्वयम्प्रभाऽथ, प्रियमूचे प्राणनाथ ! किमिदं त्वम् । मद्विरहाभावेऽपि हि, विमनस्कत्वं समुद्हसि ॥ २२६ ॥ मनसि विमृशामि बहुश-स्तावन्न मयाऽपराद्धमिह किमपि । विधुराऽहं हृदयाधिप!, कथय कुतो वैमनस्यमिदम् ॥ २२७ ।। ललिताङ्गोऽजल्पदिदं त्वया प्रिये नापराद्धमणुमात्रम् । अपराद्धं तु मया प्राग, येन कृतं न सुकृतं विततम् ॥ २२८ ॥ पूर्वभवेऽभूवमहं, विपयैकरसेन धर्मविमुखात्मा । विद्याधरधरणीन्दु-महाबलो नाम कामरसः ॥ २२९ ॥ जिनधर्म मन्त्री मां, बोधयति स खयं खयम्बुद्धः। आयुश्शेपे तमहं, प्रतिपन्नः पालयामास ॥ २३०॥ वद्धर्मवैभवेन, 'श्रीप्रभ विभुता बभूव सुश्रु ! मम । अधुना च्यवनावसरः, समजनि विमनस्कता तेन ।। २३१ ॥ १ विषयाणाम् । २ शोकविरसताम् । ३ स्थानम् । ४ जिनधर्मम् ।

·. " ८४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- एवं निवेदयति सति, तसिन्नेत्याभ्यवत्त दृढधर्मः। ऐशानकल्पपतिरिति, दिशति त्वां 'श्रीप्रभाधिपते ॥२३२ ॥ 'नन्दीश्वरा'दिपु महा-तीर्थेपु जिनेन्द्रशाश्वतप्रतिमाः। नन्तुं वयं प्रचलिता-स्त्वमपि त्वरया स्वयमुपैहि ।। २३३ ।। सुकृतपरिणामतो मे, समयोचितमेवं शासनं नेतुः। इति मुदितो ललिताङ्ग-श्वलति स स वल्लभासहितः ।। २३४ ॥ 'नन्दीश्वरे' स गत्वा, सेन्द्रः शाश्वतजिनेश्वरप्रतिमाः। आनर्च मुदा विस्मृत-ससीमभीमच्यवनदुःखः ॥ २३५ ॥ 'नन्दीश्वर'तोऽन्येपु, बजन स तीर्थेपु विशदवासनया । आयुःक्षयादभावं, दीप इव प्राप पवमानात् ॥ २३६ ॥ 'जम्बूद्वीपे' पूर्ववि-देहे'पूपार्णवं महासरितः । 'सीता'या उत्तरतो, जयतितरां 'पुष्कलावती'विजयः॥ २३७ ।।* इह 'लोहार्गल'नाम्ना, पुरमस्ति निरस्तनाकसाकल्यम् । यस्मिन् सुकृतसमुद्रे, चैत्यपताकास्तता वीच्यः ।। २३८ ।। तसिन् सुवर्णज-खिभुवनजबालसुकृतजालयशाः । समजनि गतीजानिः, प्रजा निजापत्यवत् पुष्यन् ॥ २३९ ॥ लक्ष्मीरमुष्य पत्नी, समजनि यन्नेत्रपद्मयुग्ममहो । सूर्यालोके विमुखं, प्रियाऽऽस्यविधुवीक्षणे स्मेरम् ।। २४०॥ ललिताङ्गजीवो विदेहे सुवर्णजवपुत्रो वनजद्धः अनयोस्तनयो जज्ञे, ललिताङ्गः सुराग्रणीश्युतः स्वर्गात् । एतस नाम पितरौ, वितेनतुर्वज्रजङ्घ इति ॥ २४१ ॥ धात्रीपतया व्यक्तं, पयोविलासेन लाल्यमानोऽसौ । सोरण्येवाराम-द्रुम इव परमां दधौ पृद्धिम् ॥ २४२ ॥ सकलाभिरपि कलाभि-स्तल्लाभोत्कलिकोर्मिबहुलाभिः । अहमहमिकया रयता, किल कलितोऽयं कुमारवरः ॥२४३ ॥' १.क-'महत्तीर्थेपु' । २ ख-मद्य' । ३ पृथ्वीपतिः। ४ असूर्यपश्या राजदारा इति । ५ प्रणाल्या।६ क-स्तहाभायहकोमि। - ·चरित्राह्वयम् ] चतुर्थः सर्गः यत् प्रान्तलीनमधुकर-केतकदलमजुलानि नयनानि । युषतिजनानां जनयति, तद् यौवनमाप नृपतनुजः ॥ २४४ ॥ शश्वद्भुजिष्ययति विश्वततिप्रवीरान् यस्तेन सोऽपि मदनस्तनु-विक्रमाभ्याम् । जित्वाऽऽत्मयौवनपरिष्करणे नियुक्तः से व्यक्तमस्तु जगति प्रतिवीरवीरः ॥२४५॥ ॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यपण्डितश्रीमदमरचन्द्रविरचिते श्रीपद्मानन्दापरनाम्नि श्रीजिनेन्द्रचरिते महाकाव्ये वीराके श्रीआदिनाथचरिते पञ्चमललिताङ्ग- देवभवषष्ठभवश्रीवनजद्धोत्पत्तिकीर्तनश्चतुर्थः सर्गः ॥४॥ यस्स खर्गिमृगीदृशां मधुकरस्निग्धा कटाक्षच्छटा वक्रोशान्तमरीचिवीचिभिरभिक्षिप्तेव पक्षद्वये । कर्णाभ्यर्णनिवेशिकेशकलिकान्याजेन विभ्राजते स श्रीमान् शिवतातिरस्तु भवतां श्रीनाभिभूपालभूः॥१॥ श्रीपद्मप्रतिसम पद्मनिलया देवी न किं दीव्यति? त्वां मुक्त्वा तु न कोऽपि रोपितपदो दातुं सुपात्राय ताम् । केपि क्षोणितले क्षिपन्ति कतिचित् कुर्वन्ति पण्याङ्गना- गेहे कर्मकरी सृजन्ति कुँनृपस्तेनाग्निभोग्यां परे ।। २ ॥ ग्रन्था श्लोक ॥३०॥ ५ वज्रजधः। २ वसन्ततिलका । ३ लक्ष्मीम् । ४ कुनृपचोरवहिमोग्या कुर्वन्ति । ५ शार्दूलविक्रीडितम् । ६ 'आदितोऽयं० १२६७' इत्यधिक. क-पाठः ।

·- पञ्चमः सर्गः ५ १० यस्यांहिवारिरुहसेवया रया-लक्ष्मीरुपैति विरहासहा स्वयम् । स्व-भू-र्भुवस्त्रयनिषेवितक्रमः, स श्रीयुगादिमजिनो 'धिनोतु वः ॥१॥ श्रीपुष्कलत्वपुपि 'पुष्कलावती'-त्याख्याजुपीह विजये द्युजित्वरे । पू: पौरगौरमतिपुण्डरीकिणी-पूँपद्युतिर्जयति 'पुण्डरीकिणी' ॥२॥ चैत्येपु यत्र धृपखेलनाद्रिपु, स्फूर्जध्वजावलिवलाकिकाः सदा । 'नानामणिद्युतिकृतेन्द्रकार्मुकाः, स्युधूपधूमचयधूमयोनयः॥३॥ यमन्दिरेषु वलमीपरम्परा-विन्यस्तरत्नततिभिः प्रतिक्षपम् । दीपोत्सवो भवति भूपणाञ्चिते, लोकेऽखिलेऽपि न पुनरोद॑रम् ॥ ४ ॥ श्रीवज्रसेन इति तत्र वज्रभृद्, भूचक्रवृत्तिरिय चक्रवर्त्यभूत् यस्य प्रतापपरितापितो रिपु-मौलिं यदंहिनेलिनालयं व्यधात् ॥ ५॥ यत्तेजसाऽम्बुरुहबान्धवो जित-चक्रच्छलादनुदिनं पुरः स्फुरन् । कीर्णः करैररसहस्रमूर्तिमि-दुःखात् कृशैरिव निपेयते स यम् ॥६॥ तस्य प्रशस्वचरितामृताऽभवत् , पूर्णा गुणैर्गुणवतीति वल्लभा । देव्यस्तैदङ्गरुचिरत्ववश्चिता, देवास्तदाप्तिरहिता न शेरते ॥७॥ पुण्यैर्जनस न रविं नृपाङ्गनाः, पश्यन्ति तद्वदनदर्शनेऽन्यथा । तत्र स्थिरे तंदुरुतापविह्वलः, कायं श्रयेद् विधुसुधांशुसेचनम् ॥ ८॥ कालादितश्च ललिताङ्गवल्लभा, तद्विप्रलम्भविधुरा स्वयम्प्रभा । धर्माच्युता दयितवच्युता दिवो-ऽभून्नन्दिनी नयननन्दिनी तयोः॥९॥ स्वयम्प्रभायाः पुष्कलावतीविजये जन्म अस्या भृशं तनुभवा विभासते, श्रीविश्वविश्वजनतातिशायिनी । इत्यभ्यधायिजनकेन सार्धया, सा श्रीमतीत्यभिधेया शुभेऽहनि ॥१०॥ १ प्रीणयतु । २ ललिताच्छन्दः 'धीरभाणि ललिता तभी जरौ' इति लक्षणात्मकम् । ३ लक्ष्मीबहुलतापोपके। ४ सूर्यकान्तिः। ६ क-'क्षिपम्। ७ चूतम् । ८ इन्द्र इव पृथ्वीचारी । ९ कमल० । १० सूर्यः । ११ वज्रसेनम् । १२ गुणवती । १३ नृपानामुखविलोकने । १४ सूर्ये । १५ सूर्यविपुलताप० । १६ जनः । १७ क-हिता' । . ५ अमय.।

·पञ्चमः सर्गः ८७ चरित्राहयम् ] सद्भावनाभिरिव धर्मवासना, सद्वासनाभिरिव पुण्यसन्ततिः। पुण्यावलीभिरिव शर्मपद्धतिः, सा धात्रिकाभिरभिवर्धिता क्रमात् ॥११॥ विद्यामिव प्रमतिशिप्यपाठनं, लक्ष्मीमिव प्रशमपात्रपूजनम् । भूपालतामिव सुनीतिपालनं, तां शोभयाऽद्भुतयति स यौवनम् ॥१२॥ सा जन्मतः खजनजीवजीवितं, जज्ञे खभावसुभगत्वशोभया । तारुण्यतस्तु रतिजीवितप्रमो-जीवस्य जीवितमभूत कुमारिका ॥ १३ ॥ साऽपत्यवत्सलतया वपुःश्रिया, धीमत्तया मधुरवाक्यलीलया । कैः कैर्गुणैः पितुरभून्न तुष्टये?, दुःखप्रदापि तु सवरेशया ॥ १४ ॥ प्रासादमिन्दुकलिकेव 'सर्वतो-भद्रा'मिधं गिरिमिवाऽपरेद्यवि । ताराकुलैरिच घृतालिमण्डलैः, क्रीडाविलासरसिकाऽऽरोह सा ।। १५ ।। सा सुस्थितस्य सुमुनेमनोरमो-द्याने स्थितस्य समुपेयुपः सुरान् । तत्राभितो दिवि ददर्श केवल-ज्ञानोद्भवस्य महिमां चिकीर्पतः ॥१६॥ श्रीमत्या जातिस्मृतिः क्वाप्येतदीक्षितमिति प्रतर्कतो, जातिस्मृतिः समजनिष्ट तत्क्षणम् । तस्यास्ततः स्मृतवती भृशं निशा-स्वप्नोपमानि जननान्तराणि सा ॥७॥ प्रारजन्मलन्धललितागवल्लभ-प्रेमाध्वनि असमरा रयाधिकम् । तद्विच्युतिस्खलनतोऽतिविह्वला, सा मूर्छिता क्षितितलेऽपतत् क्षणात्१८ सा व्याकुलाऽऽलिकुलकल्पितैरलं, द्राक् चन्दनद्रवनिपेचनादिभिः। मूछी मुमोच चिरलब्धवल्लभ-स्मृत्यन्तरायकृतविप्रियामिव ॥ १९ ।। सञ्ज्ञामवाप्य हृदि सेत्सचिन्तय-न्मत्पूर्वजन्मपतिरस्ति कुत्र सः । एतन्न वेमि न तु तं विना परः, स्यान्मे वरः श्रयति कः खरंगजात् ? ॥२०॥ प्राणेश्वरः स यदि मे न गोचर-स्तद् व्याँहरे सह परेण नेति सा । निश्चित्य चेतसि समाददे तदा, द्राङ् मौनमेव नरदेवनन्दिनी ।। २१ ।। "क्षेत्रप्रभुप्रभृतिदोपशङ्कया, या तत्सखीभिरुचिता प्रतिक्रिया। चक्रे मुधा खल बभूव साऽसिला, मैत्री कृतमपुरुपे कृता यथा ॥ २२ ॥ १ क-'श्री'। २ जातिस्मृतेः। ३ अहं ब्रवीमि । ४ क्षेत्रपाल..

·- १ ८८ श्रीपानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- नैवोपचारशततोऽपि साऽमुच-मूकस्थिति दयितदर्शनापधिम् । चैद्यक्रियामिरनिदानवेदिनां, व्याधिर्दधाति न कदाचन क्षयम् ॥ २३ ॥ भ्रूहस्तमस्तकमुसाग्रसज्ञया, सा यत्र तत्र लिखितैरथाक्षरैः । प्रावर्तयत परिजनं प्रयोजने, प्राग्भदत्तनिजजल्पकल्पना ।। २४ ॥ तसादृशप्रियतमस्य तादृश-प्रेमस्मृते रतिमनाश्रिवा क्वचित् । सा केलिकाननमवापदन्यदा, तद् वन्यदाव इव दाहदाय्यभूत् ॥ २५ ॥ संस्मृत्य नन्दनविलासकौतुकं, प्रेमालसेन सह वल्लभेन तत् । आयल्लकातिशयलोडिताशया, तत्रापि सौपदिव तापमाप सा ॥२६॥ सा कापि चित्तरतिरुल्लसेदिति, प्रत्यहिपं प्रति निकुञ्जमब्रजम् । वाणिज्यकृद् द्रविणलाभलोभतः, प्रत्याश्रयं प्रतिपुरं यथाऽमितः ॥२७॥ तस्यामशोकतरुपल्लवैर्नवै-रेतत्करक्रमसुहृत्कृतैरपि । भेजे विभिन्नजनहद्रजाऽसृजा, शोणसरप्रदरभल्लिभीष्मता ॥ २८ ॥ सा चम्पकद्रुकलिकासमुच्चयान् , सौरभ्यलुभ्यदलिचुम्बिताननान् । . पुष्पेपुणा विरहिणां वधेऽखितान्, कोलेयलेशकलितान् किलैक्षत ॥२९॥ सा कुंभलालिललितालिमालिनं, बाला व्यलोकत रसालशासिनम् । शश्वद्वियुक्तजनहिंसनक्रिया-सञ्जावपातकसमाकुलं किल ॥३०॥ यावन्मुधाकृतसुधामदोचयं, नो चक्रवर्तितनया श्रयेद् वचः । तावद् गिरो मम सगौरवा रखा-नित्याऽऽतनोत् परभृतां तदनिदान ३१ एणेक्षणाक्षणकटाक्षधोरणी-व्यालोकनेन तिलकं विकस्वरम् । तारुण्यपुण्यतरुणीसनूपुर-काणांहिणा हतमशोकमुन्मदम् ॥ ३२ ॥ मत्तागनावदनचारुवारुणी-विश्राणनेन बकुलं मदाकुलम् । पीनोन्नतस्तननितम्बिनीधन-प्रश्लेपणे कुरुषकं प्रहर्पिणम् ॥ ३३॥ तत्रापि वीक्ष्य मम जीविताधिपोऽप्येवंविधैर्विलसितैर्मदुद्भः । ईदृग्विधा वत विधास्यते कदा, चेष्टा हृदैवमुदकण्ठतैव सा ॥ ३४ ॥ विशेषकम् १ केलिकाननम् । २ उत्कण्ठा ! ३ आपत्सहिता इव । ५ लोह- फलक ()युक्तान् । ६ मञ्जरीपलि। ७ आम्रवृक्षम् । ८गुणवत्याः पीडाकरान् । ९ काननेऽपि। , ४ रुधिरेण ।

·चरित्राहयम् ] पश्वमः सर्गः वल्लीनिकुञ्जपटलीविलोकितुं, बाला स्वचित्तरतये चचार या । सा तासु हन्त मरुदाहृतैर्दुता, पुष्पोत्करै रतिपतेः शरैरिव ।। ३५ ॥ तत्केशपाशपटलं कलापिन-स्तविभ्रमक्रमगति सितच्छदाः। सश्चिन्त्य चैतसि धृतपा द्रुतं, जग्मुर्लतागहनगर्भगहरे ॥ ३६ ।। व्यालोकनाद किल तदंहिपायोः, पद्मानि नूपुर-किरीटकमयोः जातानि तद्रणितगर्जितर्जिनोः, श्यामाननान्यलिकुलैः स्वजैत्रयोः॥३७॥ तस्याः कराधरमवेक्ष्य कोमले-प्याप्तोर्ध्वरेखमखिलेषु भूतले । तत्केलिकाननलताद्रुपल्लवा, भीत्यैव वायुललिताश्चकम्पिरे ॥ ३८ ॥ रेजे स्तनस्तयकशस्तवैभवा, हस्ताधरक्रमविलासिपल्लवा । रङ्गरकुरङ्गशिशुलोललोचना, लीलावनेव वनदेवतेव सा ॥ ३९ ॥ तथा विलासवनिका विलासतः, स्वान्तं न निर्धतिमुपाययौ ततः। खेदापनोदमपदिश्य सा सखी-पृपाविशत् खयमशोककामने ॥४॥ सख्योऽवचित्य कुसुमानि मण्डनं, नानाविधं रचयताध गच्छत । तेन स्वयं कुसुमकार्मुकप्रभु, भूपाङ्गजा यदियमर्चयिष्यति ॥ ४१॥ एका स्थितासि निजपुत्रिकाऽन्तिके, त्वेवं विसृज्य चतुरोपचारिकाः। विज्ञाय तद्धृदयभावमिङ्गितै-तां धात्रिकाऽभ्यधित पण्डिताऽभिधा ४२ -युग्मम् प्राणा मम त्वमसि येन जन्मतो, मातेव चासि तनये! तवाप्यहम् । मेदो मिथोऽस्त्यपि न तावदावयो-मुग्धे न विश्वसिपि किंतुमय्यपि १४३ मौनं समाश्रयसि येन हेतुना, तच्छंस मां जनय दुःखभागिनीम् । दुःखक्षयं विरचयामि तद्धिया, बुद्याधिकेति विदिताऽसि पण्डिता४४ श्रीमत्यथाभ्यषित पण्डितेरिता, प्राग्जन्मजं चरितमात्मनोऽखिलम् । शीतांशुकान्तपटलीस्थली कथं, ज्योत्लाञ्चिता स्रवति नामृतं द्रुतम् १४५ खं सार्वभौमसुतया निवेदितं, प्राग्जन्मवृत्तमवगत्य पण्डिता। तां दु:खिताऽऽह गुरु साहसं कृतं, मुग्धे! त्वयाऽहमपि मत्रिवान किम् ४६ ३ हंसाः। ४ क-'प्रपाद्भुतं'। ५ रुपया १पटली। २ पीडिता। ६ क-कथम् । प. का. १२

·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम्
[श्रीजिनेन्द्र
प्राणी स्वकर्मपरिणामतः सुते !, कुत्रापि कामपि समाश्रयेद् गंतिम् ।
द्वीपान्तरेऽथ मलिनासु जातिपू-त्पन्नो भवेद् यदि तदाऽस्तु का गतिः१४७
मूका-ऽन्ध-पद्य-बधिरा-ऽज्ञ-रोगिणो, मा भवन्ति यदि तेपु कोऽपि से।
रूपात् वृणीकृतसुराङ्गनागणे, कल्याणि! का तव ततो विडम्बना? ४८
मृों बुधो बुधवैरश्च मूर्खराइ , दुःस्यो धनी धनपतिस्तु दु स्थितः ।
दुःखी सुखी.सुखयुतोऽपि दुःखितो, नारी नरो वत नरोऽपि नायिका ४९
भूपोऽत्र यः स हि परत्र किङ्करो, यः किङ्करो भवति भूपतिस्तु सः।
जीवोन पुत्रि ! भवनाटके नटो, रूपान्तरैः प्रसरति स्वकर्मणा ॥ ५० ॥
-युग्मम्
काम्याऽतिरम्यतनुशर्मसम्भवाद् , देवीभवात् त्वमपि नाभवः कथम् ।
श्रीभत्सदुर्भगकुरूपदुःखिनी, निर्नामिका गुरुदरिद्रदुष्कुले ॥५१॥
अस्मिन् भवे ध्रुवमनादिकालतो-ऽनन्तान् भवान् प्रभवतः किलात्मनः।
के के न मात-पितृ-भर्तृतां गता, जीवास्ततः क इव तेप्वभिग्रहः ॥५२॥
ये भर्त-मात-पिट-सोदरा-गजाः, स्त्री तत्र जन्मनि चरेत् तदाज्ञया ।
जन्मान्तरे कंचन ते पृथग् गॅता, ज्ञाताच नो किमु वदर्थमाग्रहः ॥५३॥
श्रीवज्रसेन इति ऍत्रि ! ते पिता, माता पुनर्गुणवती भवेन यत् ।
त्वं बाल्यतोऽपि हि मयैव पालिता, तदुःखदासि किममीप्वभिग्रहानी ५४
विद्याधरैरपि धराधरैरपि, त्वं प्रार्थ्यसे प्रतिदिनं कृतादरैः।
स त्वपिता त्वदनुरूपमेव तु, प्राप्तुं वरं वैरतनो! विलम्बते ॥ ५५ ॥
'लोहार्गला'हनगरेशितः सुतः, श्रीवर्णजङ्घनृपतेर्निशम्यते ।
श्रीवनजङ्ग इति सर्वभूमिभृत्-पुत्रेषु पौरुपमुखैर्गुणैर्गुरुः॥५६॥
तादग्विधेन धरणीशमनुना, त्वं चक्रिपुत्रि! परिणेष्यसे यदा ।
माता पिताऽहमपि ते तदा शुभे, लप्स्यामहे हदि महेत्र निर्धतिम् ॥५७॥
रूपं तवावयवनिर्जितोपमं, विश्वोत्तरा चतुरता नवं चयः।
सर्व कृतार्थयतमा ममार्थने-र्मुक्त्या भयान्तरपरस्पृहाग्रहम् ॥ ५८ ॥

·, - चरित्राहियम् ] पञ्चमः सर्गः 88 आकर्ण्य तद्रिमथोरांपतेः, पुत्री विचित्रमिदमाददे वचः। , मातर्ममेति दिशती ममत्वत-स्त्वं पण्डिता किमुभवस्यपण्डिता ॥५९॥ जानासि किन जिनराजसेविनां, तिर्थग्गतौ च नरकै च नो गतिः। तेषां दिवच्युतवतां भवेद् ध्रुवं, सद्धर्मभोगनृपवंशसम्भवः ॥६॥ धर्मों मया जिनपतेः पुरा न यत्, माप्तस्ततोऽहमभवं कुवंशजा। 'निर्नामिका पुनरवाप्य तत्र तं, जाता दिवि क्षितिपतेः सुताऽधुना ॥६१॥ जीवा मिथः प्रथितसौहृदाशयाः, प्रायः श्रयन्ति जनुरेकैवर्पजम् । जातोऽस्ति सोऽपि विजयेऽत्र तत् क्वचित् , मद्वध्रुवं शुभमये नृपान्वये ६२ खर्गादहं च्युतवती ततः क्षणा-न्मद्विप्रयोगविधुरो बभूव सः। निर्नामिकां कुतनुदुर्भगात्मिका, मां वीक्ष्य नाजनि मनाग विरागवान् ६३ प्राप्तां पुनस्त्रिदशजन्म मां न स, स्निग्धेक्षणः क्षणमसङ्गिनी व्यधात् । तत् तादृशः प्रियतमो ममाशया-न्मातर्न निःसरति सागरैरपि ॥ ६४ ॥ 'नन्दीश्वरप्रभृतितीर्थयात्रया, खं पावयन् जननि ! स च्युतस्तथा । निन्धं नजन्म लभते तमप्यहं, ग्रामोमि तन्मयमतिभ्युताऽसि यत् ॥६५॥ अत्राप्यते स यदि नाप्यतेऽथ मे, तद्भ्यानलीनमनसः कृतार्थता । एनं विना तु वितनोमि नात्मनो, मातः परेण वचनादू विडम्यनाम् ६६ ललिताङ्गयुक्तस्वयम्प्रभायाः चित्रपटकरणम् तन्निश्चयाधिगमतस्तया तत-स्तत्माग्भवानुभवभावसम्भृतम् । वृत्तं पटे निखिलमप्यलीलिखद , सा पण्डिता स्वयमुपायपण्डिता ॥६॥ श्रीचक्रिणः समजनिष्ट वत्सर-ग्रन्थिस्तदा विह महे महीभृतः। प्रस्तावतः स्वयमुपागताश्चतु-दिग्भ्यः शमे गुणगणा इवागिनः ॥ ६८॥ तं पण्डिता विमलमत्यखण्डिता, विस्तार्य चित्रपटमुस्कटाकृतिः। वत्पुण्यवत् पृथुतरं मनोहरं, तस्थौ नृपाध्वनि नृपाङ्गजाऽर्चितः ।।६९॥ एतं च चित्रपटमीक्षितुं जनाः, कृत्लासु दिक्षु परिवरावाः। रोजेनपर्वदिनसङ्गसङ्गता, दानप्रधानमिव मानवं द्विजाः ॥ ७० ॥ १ ख-'मथो धरापतेः । २ फलदभूमिपतेः । ३ एकक्षेत्रजम् । ४ असहायातकाल- ५-क-शात्मकां'। ६ ललिताङ्गमयमतिः। ७ स-'ततः,--प्राग्मया ८ भीवनलेनस। ९ सार्वमौगवत्सरमन्धिपर्वदिवसे, पक्षे सूर्यचन्द्रग्रहणदिवसे । , विशेषैः ।- .

·९२ श्रीपनानन्दमहाफाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- . 'नन्दीश्वर'घुसदनादिचित्रगं, केऽप्यागमानुगमवेक्ष्य तुष्टुवुः । कैप्यतां प्रणतकन्धरा नरा, विम्बानि नेमुरुरुरोमकण्टकाः ॥ ७१ ॥ केचिद् विकूणितनिरीक्षणाः क्षणाद्, रेखाविशुद्धिमसमाममानयन् । 'केचित् प्रकम्प्रशिरसः सितारुण-श्यामादिवर्णकगणानवर्णयन् ॥७२॥ दुर्दर्शनावनिपतैः सुतस्तदा, दुर्दान्त इत्युपगतः पटं च तम् । प्रेक्ष्य क्षणं परिपपात मूर्छया, पृथ्वीतटे कपटतो व्यलीकया ॥ ७३ ॥ सद्यः परिच्छदकृतोपचारतः, सञ्ज्ञां किलाप्य सहसा समुत्थितः । मूर्छानिमित्तमथ तत्र पार्थिवैः, पृष्टः स धृष्टतरमित्यभापत ।। ७४ ।। प्राग्जन्मजं चत चरित्रमत्र मे, कश्चित् पटे निखिलमप्यलीलिखत् । तद्दर्शनात् समुदपद्यताशु मे, जातिस्मृतिः कृतभवान्तरस्मृतिः ॥ ७५॥ देवोऽहमेप ललिताङ्ग इत्यसौ, देवी मदीयदयिता स्वयम्मभा। ' इत्यादि पूर्वभवसम्भवं ममा-शेपं चरित्रमिह संवदत्यदः ॥ ७६ ॥ तं पण्डिता सुमतिमण्डिता जगौ, भद्रेति चेद् वद ततोऽत्र चित्रितः। का सनिवेश इति सोऽवदद् गिरि-भैरुः पुरीयमिति 'पुण्डरीकिणी' ७७ पप्रच्छ तं पुनरपीति पण्डिता, कोऽयं यति यति का तपखिनी । को भूपतिः सचिवपतिभिर्यतः, सोऽप्याह नामनिवहं न वेश्यहम् ॥७८॥ तं माययाऽन्वितमवेत्य पण्डिता, पाहोपहासपरिचुम्बितं वचः। प्राग्जन्म संवदति पुत्र! ते ध्रुवं, ग्रामे प्रियाऽस्ति तय 'नन्दि'नामनि ।। खर्गाच्युतात्मकृतकर्मदोपतः, पद्भुत्वमाप ललिताङ्ग! तेऽङ्गना। जातिस्मृतेर्निजमलीलिखत् पटे, प्राग्जन्मवृत्तमिदमर्पितं च मे ॥८॥ द्वीपं पुरा यदहमाप 'धातकी'-खण्डं ततस्तदनुकम्पया महीम् । 'सङ्गृह्य चित्रपटमेनमभ्रम, तद्भाग्यतोऽद्य मिलितोऽसि पुत्रक!॥ ८१॥ तत् त्वां नयामि लघु तत्र 'धातकी,-खण्डे तदन्तिकमुपैहि साऽस्ति यत् । त्वद्विप्रयोगविधुरा वराकिका, स्वीकृत्य तामनुगृहाण वल्लभाम् ॥ ८२ ॥ वोढा भवेद् यदि दरिद्रताऽन्वित-स्तत् ता स मूर्द्धनि निधाय चालयेत् । तत् ते भयं न हि सुतोऽसि भूपते-स्तत् तां सुसासनगतां प्रचारयेः ८३ .

·१३ चरित्रहियम् ] पञ्चमः सर्गः एवं निवेद्य विरराम पण्डिता, स्वैः सोपहासमथ मित्रमण्डलैः। सोऽजलप्यतेति सुकलत्रलाभतो, भाग्योदयस्तव वयस्स! कोऽप्यसौ ॥४॥ पङ्गमिमा परिणय द्रुतं ब्रज, मागूजन्मवल्लभतमा क लभ्यते । त्वं मङ्गलानि परिवर्तयेरिमां, स्कन्धेऽधिरोप्य करपीडनोत्सवे ॥ ८५ ॥ तस्यावलोकमिलितप्रजाकृते, सांराविणे लसति तत्र सत्रपः । बैलक्ष्यलक्ष्यवदनः स दीना, दुईर्शनक्षितिपनन्दनोऽवसत् ।। ८६ ।। चित्रपटदर्शनाद् वनजङ्घस्य जातिस्मृतिज्ञानम् 'लोहार्गला हयपुरादिह क्षणे, श्रीस्वर्णजङ्घजगतीपतेः सुतः । श्रीवज्रजङ्घ इति तत्र वज्रभृद्-वर्यक्रमः समयति स कौतुकात् ।।८७॥ तसिन् पटे स लिखितं गवेपयन् , प्रारजन्मनश्चरितमात्मनः क्षणात् । मूर्छामयाप शिशिरोपचारतः, सज्ञा पुनः प्रकृतिवञ्जनः श्रितः ॥८॥ जातिस्मृति समधिगम्य सोऽसरत् , प्राग्जन्म सद्य इव निर्गतो दिवः । सापण्डिताच तमुवाच मूर्छित-स्त्वं किं कुमारचरितावधारणात्१८९ पृष्टस्तयेति स जगाद सादरं, श्रीखणजङ्घजगतीशनन्दनः । भद्रे पटेच दयितान्वितस्स मे, प्राग्जन्मवृत्तमिति मूञ्छितोऽस्म्यहम् ९० 'ऐशान'कल्पमुकुटोपोमिदं, श्री श्रीप्रभ' ननु विमानमाश्रितम् । देवोऽहमेष ललिताङ्गसङ्घया, सेयं मम प्रियतमा स्वयम्प्रभा ॥११॥ ग्रामोऽत्र 'नन्दि'रयमस्ति 'धातकी'-खण्डस मण्डनमिहैव देव्यसौ । च्युत्वा प्रिया मम दरिद्रनन्दिनी, निर्नामिका समजनिष्ट कटिनी ९२ शैलोऽयमम्बर विशेषको यतिः, सोऽयं युगन्धर इतीह केवली । निर्नामिकाऽस्य पुरतोऽस्त्यसौ पुन-पराग्यतोऽनशनकर्मकर्मठा ॥९३ ॥ अस्याः स्वदर्शनकृतेऽहमागतो-त्रासि खयं मयि ततोऽनुरागिणी। ‘एपा मृता समजनि स्वयम्प्रभा, देवी पुनर्मम मनःसुधाधुनी ॥९४॥ 'नन्दीश्वरे'ऽत्र जिनबिम्बपूजन-व्यग्रोऽस्म्यतोऽप्यपरतीर्थपतिषु । 'गच्छन् पथि च्यवनमाप्तवानिह, न्यस्तोऽहमेप पटचित्रकर्मणि ॥ ९५ ॥ १ सप्तम्यन्तं पदमिदम् । २ कोलाहले। ३ आयाति स। ४ क-समयते। अगहल्लिङ्गम्। ६ नन्दिग्रामे । ७ अम्परतिलकः ।

·(- ९४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र एकाकिनी पुनरियं खयम्प्रभा, दीनानना मम वियोगजन्मना । दुःखेन दावदहनेन विच्युता, प्राणेश्वरी मैदनपुत्रिकेव सा॥९६ ॥ जाताऽस्ति सेह मम जीवितेश्वरी, जातिस्मृतेश्चरितमाद्यजन्मनः। जाने पटेऽत्र लिलिखे तयासिलं, नान्यानुभूतमपरस्य गोचरे ॥९७॥ सत्यं कुमारवर! सर्वमप्यदः, स्याने चिनोति वचनं न चनिजा। तं पण्डितेति मुदिताऽऽह सोऽभवद्, रोमाञ्चितो निचितपुष्पनीपवत् ॥९८ वाजतस्य श्रीमत्या सयोगः सम्प्रासपूर्वपतिवार्तया तया-ऽयस्कान्तरनकलिकासमानया । । श्रीमती द्रुतमुपेत्य पण्डिता, तच्छोकशल्यमपकर्षति स सा ॥१९॥ नाग्जन्मबल्लभतमाप्तिवार्त्तया, सा श्रीमती पुलकिताऽभवत् क्षणात् । श्रीमान्तसम्भृतनवाऽभ्रमालया, विश्वम्भरेव कुशसचिसञ्चिता ॥१०॥ वृत्तान्तमेतमवर्गम्य चयपि, प्रीताशयः सुकृतिनी खनन्दिनीम् । श्रीखर्णजडनरनाथसूनुना, तत्प्राग्भवप्रियतमा व्यवाहयत् ॥ १०१।। विद्या यथा विनयसम्प्रयोगिणी, लक्ष्मीर्यथा वितरणप्रचारिणी। नीतियथा परमविक्रमाञ्चिता, साश्रीमती विरुरुचे तदाथिता ॥१०॥ तो सर्वदाऽप्यवियुतौ विकासवत्-पौ दिनेश्वर-दिनश्रियाविव । श्रीवज्रसेननृपतेरनुज्ञया, 'लोहार्गला'य नगराय जग्मतुः ॥ १०३ ॥ श्रीखर्णजद्धजगतीश्वरः पुरं, ती दम्पती सितदुकूलवाससौ। प्रावेशयत् कृतजनोत्सवं वियत्, पर्वप्रदोप इव कौमुदी-विधू ॥ १०४॥ श्रीवर्णजनृपतिनिजे पदे, श्रीवनजङ्घनृपतिं न्यवीविशत् । संसारसागरविकारपारदा, दीक्षां पुनः स्वयमुपाददे कृती॥१०५॥ श्रीवज्रसेननरपोऽपि पुष्कलात् , पालाङ्गजस्य निजराज्यमार्पयत् । जज्ञे स्वयं यतिवरः क्रमादसौ, तीर्थकरोऽजनि जगप्रयार्चितः ।। १०६॥ श्रीयनजडनरनायकोऽपि सा, श्रीश्रीमतीविलसिताऽमृतोक्षणः। विश्वम्भरावलयभारधारणाद्, भूरिक्तमोत्यदयधुं न लब्धवान् ॥ १०७ ॥ १'मीण इति भाषायाम् । २ योग्यम् । ३ कदम्पवृक्षवत् । ५क-पगत्य'। ६ यनजद। ७ पूर्णिमासन्ध्याकाले। ८ क-कौतु- कीविष। ९ पुष्कलपाल इत्यर्थ । ४ चमक्पाषाणखण्ड- समानया।

·पञ्चमः सर्गः परित्राहयम् ] शश्वद्वियोगमनवाप्सयोस्तयोः, श्रेयाश्रियोरिव चिंदात्मनोरिख । ' विश्वोत्तर विषयसौख्यसम्पदं, भुञ्जानयोः समभवत् तनूद्भवः ॥ १०८॥ तत्रोन्नते चिरगतेऽथ चक्रिणि, श्रीपुष्कलस्य विपुला विलासिनः । तल्लस्य तीरमृदिवाब्दमण्डले(लैः), सीमालभूपपटली(लै:१)व्यभिद्यत १०९ श्रीवज्रजामृपतिस्ततोऽचलत् , श्रीमत्यपि प्रचलिता तदन्विता। शक्तिः पृथग भवति नो परात्मन-छाया न कायमपि दूरतस्त्यजेत् ११० तेपामथ क्षितिभृतां मिथः सप-क्षाणां क्षणात् क्षयकृते स पुष्कलः । आकारयत् परबलपहारिणं, श्रीवज्रजचनरवज्रधारिणम् ॥ १११ ॥ मार्गे स्फुरनुरुमहामहत्तरं, प्रापत् पुरः 'शरवणं' नराग्रणीः । उत्फुल्लफुल्लततिसञ्चितं शरज्-ज्योत्स्नावितानमिव काननश्रियाः॥११२॥ अत्रास्ति दृग्विपफणीति सोऽध्वगै-विज्ञप्त इत्यपरमार्गमाश्रितः। तत्याज काननमिदं विदूरतो, दक्षो मुमुक्षुरिव नास्तिकं जनम् ॥ ११३ ॥ ते पुण्डरीकमिव 'पुण्डरीकिणी', सम्प्राप्तमात्रमवगत्य तेऽत्यजन् । सर्वेऽपि पुष्कलकपुष्करद्विपः, क्षोणीभृतो मदमैनेकपक्रमाः ॥११४ ।। श्रीवनजङ्घाजगतीपुरन्दर, श्री पुष्कल'क्षितिपतेर्वशेऽकरोत् । सामन्तमण्डलमखण्डचण्डिमा, बोधो यथेन्द्रियकदम्बमात्मनः ॥११५॥ श्रीवज्रजङ्घमनपार्यविक्रम, श्रीश्रीमतीमपि निजां सहोदरीम् । श्री'पुष्कल क्षितिधवोऽतिपुष्कलैः, पूजार्पदैः ससदमानयन्मुदा ॥११६ ॥ आपृच्छ्य 'पुष्कल'नृपं तदाश्रयात्, श्रीवज्रजचनृपतिः प्रियान्वितः । 'लोहार्गलं' प्रति चचाल वारिधे-बिद्यवृतः प्रतिवियद् यथाऽम्बुदः॥ क्षोणीश्वरः 'शरवणा'न्तिकागत-स्तद्वेदिभिः स जगदेऽध्वगैरिदम् । याताऽधुनाऽस्य विपिनस्स मध्यतो, यद्दग्विपः समजनिष्ट निर्विपः ११८ राज्ञाऽभवत् कथमितीरिते जगु-स्तेऽन्तःस्थसेनमुनिसागरी मुनी । ज्ञानं वापतुरिहेव केवलं, जज्ञे ततः सुरसमागमोत्सवः ॥ ११९ ।। F-३ तटाकस्य (1) । २ स्वयमेव व्यभिद्यत इति कर्मकर्तरिप्रयोग. । ३ख- ४ व्याघ्रम् । ५ हस्तिपतयः। ६ क-फलै ससद' । ७ मुनिसेन- सागरसेनौ । तत्रा०।

·- , hd श्रीपणानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र क्षीणं क्षणेन नरदेवदेवतो-योतेन तस्स भुजगस्य दृग्निपम् । वोधेन मोहपरिरोहणं यथा, खात्माश्रयेण भववासदुःसवत् ।। १२० ॥ अत्रैव देवतनिपेचितक्रमी, राजेन्द्र ! ती रचयतो यतीश्वरी । धर्मोपदेशविनिवेशतो भृशं, क्लेशप्रवेशरहितान् शरीरिणः ॥ १२१ ॥ एवं निशम्य मुदितो महीपतिय॑त् तस्य तौ यतिवरौ सहोदरी । सैन्यं निवेश्य निजमुत्कमानसो, वन्धू स वन्दितुमगाव प्रियान्वितः १२२ फैल्याणपङ्कजनिवेशिनौ मुनी, तौ राजहंससुरसेवितक्रमौ । । ज्ञानोद्भवेन परमेष्ठितां श्रिता-चेतावचन्दत स मेदिनीपतिः॥ १२३॥ मथ मुनिद्वयपाधै प्रियायुक्तवजयस्य देशनाश्रवणम् तद्वन्दनाद् दयितयाऽन्वितो नृपः, प्रीताशयो निविशते स तत्पुरः । राजाग्रतो रचयतः स देशनांसाधू प्रबोधकमलादीधितिम् ॥१२४॥ सान्द्रेन्द्रियार्थगहनोरुगहरे, सुप्ता भृशं निविडमोहनिद्रया। संसारदावदहनेन देहिनो, दह्यन्त एव चेरणाञ्चनोज्झिताः ॥ १२५ ॥ शीपाश्रयं श्रवणचालनैगजाः, पुच्छाञ्चलैश्च तुरगाः स्वपृष्ठगम् । ' वास्थैर्यमेव निगदन्ति नित्यशो, नित्यानिवाऽल्पमतयो विदन्ति तान् । देहार्थमेव धनमय॑तेऽन्वहं, देहं धनं च तदतीव नश्वरम् ।। तत् तेन तेन च सचेतना जनाः, स्वीकुर्वते सुकृतमेव शाश्वतम् ॥१२७॥ तां देशनामिति निशम्य भक्तितो, भक्तोदकोपकरणांशुकादिमिः। तौ प्रत्यलाभयदिलाविभुः स्वयं, चेतस्यचिन्तयदिदं चिरं च सः॥१२८॥ धन्याविमी सुकृतिनौ महाशयौ, तातस्य यापनुपदं धृतवती। सोदर्यता हि सदृशी विजृम्भते, नेदृग्विधः पुनरहं प्रमादवान् ॥ १२९ ॥ अद्यापि किश्चिदपि नैव मे गतं, दीक्षां श्रयामि विरतोऽधुनाऽपि चेत् । दत्ते यदेकदिनमप्यसौश्रिता, मुक्तिं न चेत् वदपि कल्पयेद् दिवम् ॥१३०॥ गत्वा पुरं तदधुना स्वमनवे, राज्यं प्रदाय पितृवत् पितुर्गतिम् । यास्यामि मंझु पवनस्य वहिवद्, यूथप्रभोरिभवरस्य यूथवत् ॥ १३१ ।। १ क-रम्भणं'। महीपते । ३ सुवर्णकमल। ४ चरणौ-पादौ चारित्रं च । तस्मात् देहेन । ६ धनेन च । ७ शीघ्रम् । .

·पश्चमः सर्गः '९७ - चरित्राहयम् ] मन्त्रेऽत्र तेन कथिते प्रिय ! त्वया, दीक्षा सहाहमपि संश्रये पुरा । साश्रीमतीति विहिताग्रहाऽभव-नात्मानमुज्झति हि चेतना क्वचित् १३२ एवं विमुक्तविपयार्थनारसौ, दीक्षाग्रहाग्रहसहायमानसौ । चौ दम्पती खपुरमीयतुर्द्धतं, तत्वान्तवत् प्रशमसंयमस्पृहे ॥ १३३ ॥ साम्राज्यलुब्धहृदयस्तयोः सुत-स्तत्रान्तरे प्रकृतिमण्डलं पितुः । क्रूरो वधाय विभवैरभेदयत् , कामो पस विपयैः खन्दवत् ॥ १३४॥ राज्य नियोज्य तनुजे वयं ग्रही-प्यावः प्रगे प्रतमिति प्रचिन्त्य तौ । रात्रौ सुखं सुपुपतुः क्षमापतिः, सा श्रीमती सपरमेष्ठिसंस्मृती ॥१३५॥ पुत्रस्तयोर्निशि सुखं प्रसुप्सयो-धूपं व्यधाद् विषमयं विपक्षवत् । यैः क्षिप्यते हि विपयैर्भवाम्बुधौ, धन्धुः परो भवति हन्त तद्वशः॥१३६|| तद्भूपधूमपटलैर्विपोत्कटः, कौटिल्यशालिगतिलालितक्रमैः। सपैरिव प्रसमरैः समन्ततः, प्राणस्वरूपपवनस्तयोः पपे ॥ १३७ ॥ सप्तमभवे युगलिको तावुत्तरेषु 'कुरु'पु क्षतायुपौ, जातौ मिथो "मिथुनरूपिणावुभौ । प्राणावसानसममानसस्पृशां, जायेत यत् तनुमतां गतिः समा॥ १३८॥ तौ तत्र कल्पतरुभिर्दशभेद भिन्नै- रापूरितत्वरितचिचकृतार्थसाधौं । प्रेमप्रकर्षपरहर्पमयौ मिथोऽपि क्षेत्रानुर्पूरमनुपूरयतां तदायुः ॥ १३९ ॥ अष्टमे भवे सौधर्मे सुरौ युक्तावेव विपद्य सद्य उदपद्येतां स्वभावार्जवा- दौज्वल्यप्रथमानमानसरसौ 'सौधर्म कल्पे सुरौ । तावन्योन्यमनोज्ञपूर्वजननस्नेही बने 'नन्दने' कन्दर्पप्रतिवीरविग्रहधरौ स्वःस्त्रीचरौ चेरतुः ॥१४०॥ ४ शनु.. ५ युग्म०॥ १ सचिवसमूहम् । २ पुण्यस्य । ३ स-तनये। ६ स-रूपि यदपूरयता' । ७ वसन्त०। ८ शाईल०॥ प.का. १३ ·९४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- ॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिप्यपण्डितश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते श्रीपद्मा- नन्दापरनानि श्रीजिनेन्द्रचरिते महाकाव्ये वीराङ्के श्रीआदि- नाथचरिते पाठश्रीवनजङ्घश्रीमतीभवसप्तमयुग्मिभवाष्टम- सौधर्मभवप्रकाशनः पञ्चमः सर्गः समाप्तः ॥ ५ ॥ स भवतु ग्रंपलक्ष्मा भूरिलक्ष्मीकरो वः किल विषयविपक्षान् पञ्च जेतुं समं यः। नमिविन मिकृपाणद्वन्द्वधाराचतुष्क- प्रतिमिततनुरासीत् पञ्चमूर्तिमपश्चः ॥१॥ शीतांशुः सकलोऽपि सोऽद्धकलुपः क्षारः स बारांनिधिः गम्भीरोऽपि समुन्नतोऽपि विनयानम्रोऽमरादिर्न सः। दावारोऽपि सुदुधेनुमणयो नामी गुणग्राहिणः श्रीपद्मस्तदपास्तदूपणगणः पुष्णातु केनोपमाम् ॥२॥ ग्रन्था २१८ अक्षर १६॥

·पष्ठः सर्गः६ आद्यो जिनः सोऽस्तु मुदेऽशंदेश-केशापदेशेन यदाननेन्दुः । द्विधा विभिन्नाङ्क इव त्रिलोक-रक्सङ्घसदृवशाद् घमासे ॥१॥ अस्ति श्रियोमन्दिरमत्र 'जम्यू-द्वीपे 'विदेहे'पु पुरं परार्धम् । 'क्षितिप्रतिष्ठा भिधया प्रतिष्ठा-मुपागतं स्वर्गपुरीजयेन ॥२॥ यस्मिन् विसर्पन्मणिवेश्मरश्मि-विसारिताशेपतमःसमूहे । अष्टप्रकारां जिनराजपूजां, कर्तुं सृजन्ति स्म जनाः प्रदीपान् ॥ ३॥** तसिन् विजिग्ये स्वगुणदिंगीशा-नीशामचन्द्रो नृपतिः प्रतीतः । तद्गौरवानूनमवारितं तै-या॑पद् यशो यस्स दिशो दशापि ॥ ४ ॥ - यस प्रयाणेऽश्वखुरोत्थरेणु-पूरेण दूरेण रयेण सूरः । सोऽपि न्यलोपि क्षितिपो न कोऽपि, शूरत्वमूरीकुरुते स तस्मात् ॥५||* बभूव भूवर्द्धियशाः पुरेऽसिन् , वैद्योऽभिधानात् सुविधिविधिज्ञः । सम्भाव्य यं रोगहरं यमोऽपि, रुग्भ्योऽङ्गिनोऽहन्नपरैः प्रकारैः॥६॥ नवमे भवे वनजङ्घजीवो वैद्यपुत्रजीवानन्दः 'सौधर्म'कल्पाच स वनजङ्घ-जीवश्युतस्तस्य सुतश्च जज्ञे । श्रुतः स नाम्ना क्रियया च जीवा-नन्दः समानन्दितजीवलोकः ॥७॥ तदैव तत्रैच पुरेऽपरेऽपि, चतुर्मिताः पुत्रवरा बभूवुः। ते रेजिरे धर्मसुरद्विपस्स, दन्ता इवाद्य प्रतिपक्षपाते ॥ ८॥ तत्रैक आसीत् कनकादिवत्या-मीशानचन्द्रस्य नृपस पल्याम् । शरीरजन्मा स महोन्नतत्वा-माना स्थिरत्याच महीधरोऽभूत् ॥९॥ अन्यः सुनासीर इति श्रुतस्य, मत्रीश्चरस्थात्मभवो बभूव । लक्ष्म्यां प्रियायां गुणलक्षलक्ष्यः, सुवुद्धिनामा शुभधुद्धिधाम ॥१०॥ आसीत् परः सागरदत्तसार्थ-वाहस्य पल्यामभयादिमत्याम् । स पूर्णभद्रस्तनुभूः प्रपूर्ण-कलाकलापः किल पूर्णिमेन्दुः ॥ ११ ॥ १ क-प्रती शस्थाने सकारः। २ *+चिह्वयुगलवर्जितानि २५८तमप्रान्तानि पद्यानि विद्यन्ते उपजातिच्छन्दसि । ३ अतिश्रेष्ठम् । ४ प्रेक्ष्यतां १०७तम पृष्ठम् । ५ *इन्द्रवज्राच्छ. न्दःसूचकं चिहमिदम् । ६ सोम-यम-वरुण-कुवेरान् । ७ कनकवत्याम् । ८ अमयमत्याम् ।

·१०० श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तुर्योऽङ्गाजा श्रेष्ठिवरस्य पन्यां, धनाभिधस्साजनि शीलमत्याम् । गुणाकराख्यः प्रगुणान्तरात्मा, श्रेयोगुणालीगुणनक्रियासु ॥ १२ ॥ ते वालधारः परिपाल्यमाना, विलोलपाणिक्रमपळवाग्राः। आरामियनशतेन नित्य-मारामवृक्षा इव वृद्धिमापुः ॥ १३ ॥ सर्वेऽपि वाल्यात् सह पांशुकेलि-कथामियासाहृदयद्धचित्ताः । ते तुल्यकालं तस्वद् वसन्ते, कलां कुलीनाः कलयाम्बभूवुः॥१४॥ श्रीमतीजीवः केशवनामा स श्रीमतीजीव इहैव जज्ञे, पुरेऽङ्गाजः केशवनामधेयः । श्रेष्ठिप्रभोरीश्वरदत्तनाम्न-स्ते 'तेन युक्ताः सुहृदः पडासन् ॥ १५ ॥ तत्रावियोगेन विहारिणोऽमी, निन्युः ससित्वं पडपि प्रकर्षम् । राज्यं यथा सजनमानसानां, सुखाय सन्धिप्रमुखा गुणाः पट् ॥ १६ ॥ सोऽष्टप्रकाराङ्गानिवद्धमायु-चेदं कुलायातमतन्द्रवृत्तिः। विश्वौषधीनां च विवेद जीवा-नन्दो निकामं रसवीर्यपाकान् ॥१७॥ 'वैधादमुप्मादभिशङ्कमानो, नैवापमृत्युनिजघान जन्तून् । आयुःसमाप्तावपि भीतभीतः, प्राणापहारं कुरुते स कालः ॥१८॥ कारुण्यपुण्यं भिपजां वरेण्यं, निभाल्य तं खाघृणकर्महीणाः। न व्याधयो विश्वजनस्य बाधा, संलब्धबोधा इव कुर्वते स ॥१९॥ वैद्याधिपेऽसिन्ननवद्यविद्ये, विद्योतमाने खलु मानवेषु । रोगाः सरोगा इव न प्रचार, विस्फ़र्तिहीना दधति स दीनाः ॥२०॥* १ केशवेन युक्तास्ते पञ्च । २ सन्धि-विग्रह-याना-ऽऽसन-द्वैध-आश्रयेति पड़ गुणाः । ३ आयुर्वेदस्य अष्टागानां नामानि तत्स्वरूपं च यथा-(अ) शल्यतन्त्रम्-विविधतृणकाठपाषाण- पांशुलोहलोछास्थिवालनखपूयास्रावान्तर्गर्भशल्योद्धरणार्थं यत्रशास्त्रक्षारामिप्रणिधानव्रणविनिश्चयार्थ च, (आ) शालाक्यम्-ऊर्ध्वजनुगतानां रोगाणां श्रयणनयनवदनप्राणादिसंश्रितानां व्याघीनामुपश- मनार्थम् , (इ) कायचिकित्सा-सर्वागसश्रितानां व्याघीनां ज्यरातिसाररक्तपित्तशोफोन्मादापस्मारकुष्ठ- मेहादीनामुपशमनार्थम्, (ई) भूतविद्या-देवासुरगन्धर्वयक्षरक्ष पितृपिशाचनागग्रहाद्युपसृष्टचेतसां शान्तिकर्भवलिहरणदिग्ग्रहोपशमनार्थम् , (उ) कौमारभृत्यम्-कुमारभरणधानीक्षीरसशोधनार्थ दुष्टस्तन्यग्रहसमुत्यानां च व्याघीनामुपशमनार्थम्, (ऊ) अगदतमम्-सर्पकीटलूता दृश्चिकम्पका: दिदष्टविषव्यञ्जनार्थे विविधविपसंयोगविषोपहतोपशमनाथै च, (ऋ) रसायनतन्त्रम्-पय स्थापना- युर्मेधावलकररोगापहरणसमर्थ च, (३) वाजीकरणतन्त्रम्-अल्पदुष्टविशुष्कक्षीणरेतसामाप्यायनप्र- सादोपचयजनननिमित्त प्रहर्पजननार्थ च । मन्तुल्यतां स्थानागवृत्ते. ४२८ तमं पनम्। ४ यमः।

·पष्ठः सर्ग चरित्राहयम् ] 6408 ते पञ्च तस्याप्यपरे वयस्याः, कुलक्रमायातकलां कुलीनाः । सम्यग् विदन्ति स विदां वरेण्याः, कला हि मूलं खलु जीविकायाः॥२२॥ यथा यथा सङ्कलनं कलानां, क्रियेत लोकोत्तरतामवाप्नुम् । श्रियः प्रकाशो हि तथा तथा स्या-निदर्शनं शीतमरीचिरत्र ॥२२॥ पदे पदे खस्खकलाविशेपै-विस्मेरयन्तः सुमनःसमूहम् । विश्वोपकारककृते पडेते, कृतप्रचारा ऋतुवद् बभूवुः ॥ २३ ॥ सम्भूय ते सोदरवत् सदैव, खेच्छाविहारप्रसरं श्रयन्तः। कदापि कस्यापि हि सौधदेशे, परस्परं तस्थुरनन्यचिचाः ।। २४ ॥ पञ्चमित्रयुक्ते जीवानन्दगृहे श्रीगुणाकरमुनेरागमनम् कदापि तेपु स्थितवत्सु जीवा-नन्दस वैद्यप्रवरस हर्ये । खैरं सुखालापपरायणेपु, भिक्षार्थमेको मुनिराजगाम ॥ २५ ॥ पुत्रः स पृथ्वीदयितस्य पृथ्वी-पालाभिधानस्य गुणाकराहः । लक्ष्मीस्वरूपं क्षणदाविरामे, विचारयामास कदापि दान्तः ।। २६ ॥ लक्ष्मीरियं पण्यमृगेक्षणेव, सत्पुण्यपण्यप्रवणं प्रवीणा । प्राणानिव प्रीणयते पुमांसं, प्रक्षीणपुण्यं तृणवत् त्यजेत् तु ॥ २७ ॥* कुलेन नायात्यनुकूलकेलिं, रूपेण नाङ्गीकुरुते प्रसङ्गम् बुद्ध्या न वनात्यनुवन्धभावं, विद्वत्तया श्रीन ममत्वमेति ॥ २८ ॥ आक्रम्यते नैव पराक्रमेण, "विभ्रम्यते नैव गुणभ्रमेण । संयम्यते नैव च संयमेन, श्रीः खैरिणीवाश्रितवैरिणीयम् ॥ २९ ॥ मत्वाऽऽत्मनो बन्धनिवन्धनानि, पुण्यानि पुंसां कमला किलासौ । तद्ध्वंसनायेव धनेश्वराणां, दत्ते मतिं दुर्वलपीडनाय ॥ ३० ॥* दुर्वात्ययेव क्षितिपः श्रियाऽऽशु, विवेकदीपे प्रशमं प्रयाते । विष्वक् परीतस्तमसाऽऽतपत्र च्छायात्मना सत्पथमीक्षतां क? ॥३१॥ श्रीचुम्बिनश्चामरचालिनीनां, फरक्कणत्कङ्कणझश्कृतौथैः । कर्णान्तरे पूर्णतरे व मान्तु, रक्तानि सद्धोधसुधोच्छ्रितानि ? ॥ ३२ ॥ १ मणम् । २ चन्द्र। ३ +उपेन्द्रवज्रासूचकमिदं चिह्नम्। ४ निशाऽवसाने । ५क-विनसते' । ६ पुण्यविनाशाय । ७ नरेश्वराणा' इति स-टि-पाठ) - 5408 ·, श्रीपध्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- वीणांचलचोमरवीजनेन, तबाढवाक्यामृतसेचनेन । लक्ष्मीमदोष्माधिक एव चित्रं, क नोपतापाय कुनायकानाम् ? ॥३३॥ थियोऽर्जनार्थ जनदण्डनायै-निर्विरोधिध्वजिनीयधार्थम् । सर्वप्रकारेनरकाय राज्यं, त्याज्यं मया मुक्तिमभीप्सुना तत् ॥ ३४ ॥ चिरं विचार्येति विविक्तचेताः, सप्ताङ्गमुत्सृज्य निजं स राज्यम् । अङ्गैयुतं द्वादशभिर्महात्मा, समाददे संयमराज्यमुचैः ॥ ३५ ॥ सिद्धिं यतिः सोऽभिलपनयोग-वियोगतापेन किलोद्गतेन । तप्तेन कामं तपसा कृशाङ्गो, नाहारकर्मण्यपि साग्रहोऽभृत् ॥ ३६॥ चारित्रपावित्र्यकृते ह्यकाले, कुपथ्यभोज्यात् कमिकुष्ठरोगी । सोऽभूत् तथाऽप्यौषधमग्रहीन, देहानपेक्षा हि मुमुक्षवः स्युः ॥ ३७ ॥ भ्रमन् स गोमूनिकया यतात्मा, गृहाद् गृहं पारणकारणाय । पैठस्य पद्भिः सहसा सुहृद्धि-स्तैः खालयानं श्रितवानदर्शि ॥३८॥ तमामयक्षीणमवेक्ष्य रीण-मूचे धुरीणः करुणाकराणाम् । सूनुर्महीशस महीधरस्तं, वैद्यावतंसं परिहासहृद्यम् ॥ ३९ ॥ कुसङ्गिनं सद्गतिरस्तपुण्यं, पद्मा दरिद्रं पेणपद्मनेत्रा । क्षुद्रं क्षमा विपमं मृगाक्षी, वैद्यं कृपा नाश्रयते कदापि ॥४०॥ यो व्याधिभिया॑यति पाध्यमानं, जनौषमादातुमना धनानि । व्याधीन विरुद्धौपधतोऽस्य वृद्धिं, नयेत् कृपा तत्र कुतोऽस्तु वैद्ये ॥४॥ रसायनैः सार्द्धमिहोपधानि, तदत्र वासान्मम मन्दता न । इतीव वैद्यस्य हृदन्तरालं, लोभः पटुत्वं कलयन् न मुश्चेत् ॥ ४२ ॥ प्रेत्यूपसं वीक्ष्य पुरीपमूत्र-दुर्गन्धसम्बन्धवशेन मन्ये । सद्धर्मगन्धः सुरभिस्वभावो, विजृम्भते नो भिपजां गणेषु ॥ ४३ ।। प्रामोति धर्मा-ऽर्थ-यशांसि धर्मा-चिकित्सकः संरचयंश्चिकित्साम् । अर्थार्थकः केवलमर्थमेव, निपेवते धर्मयशोनिशुम्मी ॥ ४४ ॥ तद्धर्ममेवाश्रय धर्मपात्रं, समेतमेत सरु चिकित्स । १ क-'व्यसनेन' । २ सेनासहाराय । ३ तपोविशेषम्य । ४ पूतिस्राम्युनम् । ५ वेश्या । ६प-वाधि०। ७ वैद्यहृदन्तराले। ८ वैद्यस्य हृदि । ९ प्रतिप्रातःकालम् । ० धनाभिलाषी। ११ विघाती। " ·पष्टः सर्गः . चरित्राहयम् ] उपेक्षसे यद्यमुमद्य हृद्या, न वैद्यविद्या तदियं त्वदीया ॥ ४५ ॥ ऋपेरमुष्याद्य चिकित्सया ते, स कोऽपि भावी विभवप्रकाशः। वंशीकता येन पुरः पुंरा स्वां, स्वयंवरा सिद्धिवधूर्धिनोति ॥ ४६॥ वैद्याधिराजो निजगाद राज-तनूजमूर्जखितमप्रमोदः । धराधिनाथात्मज! साधु साधु, साधुप्रयोधात् तव विसितोऽहम् ॥४७॥ राजाङ्गजो यौवनमाप्य चित्ते, प्रायस्तृणायापि न मन्यतेऽन्यम् । सुचेष्टिते द्विष्टयति प्रकामं, कुचेष्टिते चेप्टयति क्षणेन ॥४८॥ विजृम्भते राजतनूद्भवानां, यूनां तथोच्छ्रङलयत्तिधैर्यम् । न केवलं विभ्यति येन तेन, रिपूत्करानो नरकादपीमे ॥४९॥ रूपं विभो! निष्पतिरूपमेत-लावण्यपुण्यं नयनामृतोमि । गैर्भेश्वरत्वं नवयौवनत्वं, कलासु सर्वासु च कौशलं ते ॥ ५० ॥ तातस्य पादेपु जयोज्यलेषु, न क्लेशलेशः क्षितिपालनस्य । सर्वैः प्रकारैः समयस्तवायं, स्वच्छन्दसञ्चारविकारकन्दः ॥५१॥* यदीदृशस्यापि मतिस्तवेदृक्, परोपकारप्रसरे कुमार! । धृतोदयं त्वामिनमाप्य मन्ये, भाग्यैस्ततो जागरितं प्रजानाम् ॥ ५२॥ पञ्चभिर्मित्रैः सह जीवानन्दस्य मुनेश्चिकित्साकरणविचारः चिकित्सनीयो मुनिरेप नूनं, किं त्वौपधानां न समग्रताऽऽस्ते । गृहेऽस्ति तैलं मम लक्षपाकं, वस्तुद्वयस्थानयने यैतन्ताम् ।। ५३ ॥ गोशीर्पकं चन्दनमानयचं, मित्राणि! यूयं मणिकम्बलं च । वस्तुत्रयेणाख गदोऽभिगन्ता, रर्लनयेणेव भवो विनाशम् ॥ ५४ ॥* वस्तुद्वयं तद् चयमानयामः, प्रोच्येति पश्चाप्यगुरंपतिम् । भेजे सं भिक्षामधिगम्य शुद्धां, खं स्थानकं स्वच्छमना मुनीन्दुः ॥५५॥* प्रयच्छ मूल्यान्मणिकम्बलं च, गोशीर्पकं चेत्यभिजल्पितस्तैः । वृद्धो बणिग् वस्तुयुगस्य मूल्य-मेकैकदीनारकलक्षमूचे ॥५६॥ अनेन वस्तुद्वितयेन कीटक, प्रयोजनं वो वणिजेति पृष्टः। १ क-'वशं कृता । २ 'न्यायवत् पुरा योगभविप्यन्ती स्थानवर्तमाना विभक्तिर्भवति' इति फ-प्रती पार्थस्थं टिप्पणकम् । ३ राजपुताः । ४ गर्भत ऐश्वर्यम् । ५ 'भवन्तः' इत्य- ध्याहार्यम् । ६ सम्यग्ज्ञानदर्शनचारित्ररूपेण । ७ पणिश्रेणिम् । , ·श्रीपानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- कार्या चिकित्सा यतिनोऽमुनेति, प्रोक्तेऽथ तैः सोऽपि हृदीति दध्यौ ५७ एपाक तारुण्यमिदं प्रमाद-मनोभवोन्मादमदप्रमोदम् । क चेयमसद्विधवृद्धयोध्या, बुद्धिर्मवाबन्धभिदा निदानम् ॥ ५८ ॥ नेवा भवारण्यविलङ्घनेऽलं, केचिद् विवेकार्ककृतप्रकाशाः । वृद्धा महामोहतमोहताशा, न सत्पथे दत्तपदास्तु केपि ॥ ५९ ॥ ध्यात्वेति वृद्धो वणिगम्यधत्त, धन्या भवन्तो भुवनेषु येपाम् । तारुण्यचारुण्यपि पुण्यकर्म-प्रवीणताऽसिन् चयसि प्रवृत्ता ॥ ६ ॥ वृचं श्रिता ये लघवो गुरूणां, स्यानुगं श्लिष्यति गौरवं तान् । धरन्ति वृद्धा अपि ये लघूना, लीलायित लाघवमाश्रयेत् तान् ॥६१ ॥ ये यौवने सचरिता नितान्तं, तेपामहो सत्पुरुपेषु रेखा। ते तारकाः स्युः प्रसरन्ति पूरे, तरङ्गिणीनां तरणक्षमा ये ।। ६२ ॥ स्वयं विकारेपु गतेप्वभावं, को बार्द्धके धर्मरतिं न कुर्यात् । ग्रीष्मे विशुष्यत्सलिलां सवन्ती, पालोऽपि नो लद्धयितुं क्षमः किम् १६३ चेद् वृद्धभावेऽपि 'विशुद्धसत्वो, धर्म सुबुद्धिः सगुणं विधत्ते । वतः क्षपित्या दुरितारिवृन्द, गृह्णाति वेगात् परलोकलक्ष्मीम् ॥ ६४॥ कल्याणवन्तो ! मणिकम्बलं मे, गोशीर्पकं चन्दनमाददध्वम् । विनाशि गृह्णामि धनं न मूल्ये, काहामि किन्त्वक्षयमेव धर्मम् ॥६५॥ । धर्मेण जातो विभवस्तदेन- मेनोऽपहे रोपयते पदे यः। तत्ततपिताऽस्पेह परन चोचैः-पदं प्रदत्तेऽतिमुदा कतज्ञः ।। ६६ ।। मह्यं ततो यच्छत धर्मभागं, 'क्रिय भवद्भिर्भुवि धर्मवन्धुः । उक्त्वेति वस्तुद्वितयं स वृद्धः, समर्पयामास मुधैव तेपाम् ॥ ६७ ॥ वृद्धः स धर्मेण ददौ धनं खं, व्रतं समादत्त ततोऽप्रमत्तः। तेपे तपो दुष्कृतपशोप-ग्रीष्मातपं प्राप परं पदं च ॥ ६८॥ पटमूले स्थितस्य मुनेरनुज्ञया पदिमित्रश्चिकित्सनम् तद्द्धधर्मेण चमत्कृतास्ते, ततो यति वैद्यवरेण युक्ताः । न्यग्रोधमूले प्रतिमास्थितं तं, गत्वाऽथ नत्वाऽऽशु वभापिरेऽमी ॥ ६९ ।। १ तरुणाः । २ आचरणम् । ३ वृत्तस । ४ लघून् । ५ वृद्धान् । ६ 'धृतोरुसत्वः' इति ल-टि-पाठः। ८ विभवपिताधर्मः। ९ भवन्तो मां धर्मवन्धुं कुर्वन्तु । " ७ पापनाशे।

·पाठः सर्गः + चरित्राहयम् ] करिष्यते सम्प्रति ते प्रतीक्ष्य! चिकित्सयाऽल्पः सुकृतान्तरायः । अनुज्ञयाऽसासु ततः प्रसीद, सीदन्तु सद्यो दुरितप्रकाराः ॥ ७० ॥ तमित्यनुज्ञाप्य मुनि कुतोऽपि, तत्रानयन् गोमृतकं नवं ते आकर्पणीयर्पिशरीरदुर्ग-संसर्गवल्गत्कृमिजीवनाय ॥७१ ॥ जीवेन पुण्यं किमु पालितेन, तत्पालने चेदपरे निघात्याः । एतत् परं जैनमतस्य तत्त्वं, यजीवजीवातुभिरेव भाव्यम् ॥ ७२ ॥* विवेकचक्षुर्यदि जायतेऽर्ह-सिद्धान्तसिद्धाञ्जनसङ्गचड्गम् । सन्मार्गसञ्चारपरायणस्य, न सद्गतेस्तत्स्खलनं कुतोऽपि ॥ ७३ ।। कृतादरा धर्मपरायणास्ते, मुनि परीणामशुभेन तेन । स्नेहेन सर्वाङ्गमथाभ्यपिश्चन् , जगन्मनः सजनवनितान्तम् ॥ ७४ ॥ प्रत्यङ्गमभ्यङ्गनिपनिरोग-घाताय तैलं व्यलसत् तदन्तः । मुनिर्यथाऽस्यैव मनोऽघभित्त्य, सिद्धान्ततत्त्वं सुगुरुप्रणीतम् ।। ७५ ॥ अत्युष्णवीर्येण वपुर्णतेन, तैलेन जज्ञे स मुनिर्विसज्ञः। रोगानुदना हितांश्च को वा-नारुह्य सन्देहतुलां निहन्ति ? ॥७६ ॥* तैलेन तेनाकुलिता यतीन्दो-बहिः शरीरात् कृमयो निरीयुः । यथाऽन्धकारेण विसत्त्वरेण, गेहस मध्याल्लघुमक्षिकौघाः ॥ ७७ ॥ तापापहाराय समन्ततोऽपि, ततो यतीन्दु मणिकम्बलेन । आच्छादयामास चिकित्सकेशः, प्रावधनो भूतलमम्भसेव ।। ७८॥ तैलोप्मदीनाः कृमयो निलीना, मुनीन्द्रकायान्मणिकम्बलेऽध । प्रजा इवान्यायद्वैताः स्वदेशा-दतापलेशे द्रुतमत्यदेशे ॥ ७९ ॥ स मन्दम(मा)न्दोलयति स वैद्य-स्तत्कम्बलं गोमृतकोपरिष्टात् । कृती कृमीणां कृपया कृपालोः, कृपालुताऽनल्पतमाल्पकेषु ॥ ८० ॥ कृशर्पिकायात् कृमयोऽशीयः, खाद्याश्रयं गोशवमाप्य वैद्यात् । पुष्टाः प्रभोरल्पपदादनल्पं, पदं मुदा सेवकवद् बभूवुः ॥ ८१ ॥ पीयूपपीयूपमयूससारै-जहार गोशीपकचन्दनैः सः । तापं यतैवैद्यपतिर्जनस्य, सूरीन्दुरज्ञानमिवोपदेशैः ॥ ८२ ॥ १ जीवनौषधम् । २ मुनिशरीरान्त । ३ शत्रून् । ४ वर्षर्तुमेघ । ५'४ क x प- विसर्गानुस्वरव्यञ्जनाहादिसयोगे' इति छन्दोऽनुशासनवचनात् न छन्दोभङ्ग । ८ प० का १४ ·१०६ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र-- अद्यापि तैलेन विनिर्गतास्त्वम्-गता यदेते कृमयः पुनस्तत् । भिपग्वरोऽभ्यङ्गमृपेश्चकार, नारब्धमधे(ध) कृतिनस्त्यजन्ति ॥ ८३ ॥ बहिर्वभूवुः कृमयोऽथ तसा-दम्यगतो मांसगता अपि द्राक् । ग्रीप्मार्कमीप्मातपतो गभीर-हदान्तरस्था इव मीनसद्धाः ॥ ८४ ॥ पुनर्मुनीन्दु मणिकम्बलेन, वैद्यावतंसः परितः प्यधात् तम् । यथाऽन्तरीक्षं तपतापतप्तं, तपात् पयस्तोयदमण्डलेन ॥ ८५॥ सुशीतले ते मणिकम्बलेऽथ, पिण्डेन भूत्वा कृमयोभितस्थुः । मध्याह्नकाले पशवो यथा हु-च्छायाप्रदेशे रवितापरुग्णाः ।। ८६ ॥ भिपग्वरेण्यो मणिकम्मलान्ता-देतान् कृमीन् गोमृतकेऽतिमन्दम् । नियोजयामास यथा सुकर्म, तद्योगभोग्ये भविकान् प्रदेशे ॥ ८७ ॥ तं जीवजीवातुभिरेव जीवा-नन्दोऽथ जैवातृकवजगद्वत् । ऋपि स गोशीपरसैर्मयूरी-रिवौपधं ग्रीष्मद्रुतं सिपेच ॥ ८८॥ भूयो निरीयुः कृमयस्तृतीया-म्यशान्मुनेरस्थिगता अपि द्राक् । उग्रादयस्कान्तमणेरिवान्तः, सदान्तशल्यप्रकराः शरीरात् ।। ८९ ॥ निःसृत्य कायान्मणिकम्पले ते, निरस्तसङ्ख्याः कृमयः प्रसस्रुः। तारापथे विस्तृतिभाजि यद्वद्, भूरन्ध्रभागाछलभाः समन्तात् ॥९॥ वैद्यो विधुन्वन् मणिकम्बलं त-मपातयद् गोमृतके कमीस्तान् । परोपकारी हि परोपकारं, कुर्वन् न निर्वेदपरः कदापि ॥ ९१ ॥ पुण्यरिवात्मानमर्थात्मनीनो, विश्ववयं कीभिरैरिव खैः। मुनि पुनद्यमतल्लिका तं, लिलेप गोशीपरसैः समन्तात् ॥ ९२॥ तेनैप गोशीर्ष विलेपनेन, लोपं प्रयाते सकलेऽपि तापे । मुनिः परां नितिमाजगाम, स नाम गन्ता प्रशमेन यद्वत् ॥ ९३ ॥ प्राप्यैः सुपुण्येन मुनिः स तैला-भ्यङ्गैस्त्रिभिर्निप्कृमितां प्रपद्य । कल्याणलक्ष्मीमभजच्छमीच, निष्कर्मभावं त्रिभिरेव रलैः ॥ ९४ ॥* उल्लाषितां निर्दलिताघसङ्घ-विधाय वैद्यादिभिरिद्धभावः । दम्पीन्दुः क्षमितोऽन्यतोऽगात्, प्रदाय तेभ्योऽथ स धर्मलाभम् ॥१५॥ १ मेघसमूहेन । २ क-'ऽथ तस्थु'। ३ पीडिता । ४ क-तज्जीन०। ५ चन्द्र- ६ 'तीड' इति भाषायाम् । ७ स-'कदाचित् । ८ आत्महितकारक । . वा ·पप्ठः सर्गः चरित्राहयम् । १०७ पण्मिनैः प्रासादकरणम् विक्रीय गोशीर्षमथावशिष्टं, वैद्यादयस्ते मणिकम्बलं च । मूल्येन लब्धैः कनकैनिजैश्च, चैत्यं व्यधुर्मेरुशिरसपतम् ॥ ९६ ॥* जिनालयः वर्णमयः स रेजे, पीतत्विपा पोपितपूपकान्तिः । धर्मस्य नेतुः किल तंद्विधात-पापद्विपचापकरः प्रतापः॥९७ ॥ दिवं पताकाप्रसरेण गर्चा-पूरेण पृथ्वीतलमात्मनोर्वीम् । च्याप्य स्थितस्तीर्थकरालयोऽयं, त्रैलोक्यपावित्र्यकरो विरेजे ॥ ९८ ।। नानामणिश्रेणिनिवेशसञ्जा, सैजातरूपावलिजातरूपा । न्ययोजि जैनप्रतिमाऽतिमात्र-रम्यान तैर्निष्प्रतिमा त्रिलोक्याम् ॥९९॥ अष्टविधा जिनपूजा मित्राणि ते पद्मिलिता विचित्रा-मष्टप्रकारां जिनराजपूजाम् । दिने दिने भक्तिभृतो वितेनु-रष्टापि कर्माणि निपेष्टुकामाः ॥ १०॥ प्रातर्जिनेन्द्रस्नपनाय वक्षो-द्वारस्थितस्फारसुवर्णकुम्भाः। अमी बभूवुर्भववारिराशिं, तरीतुकामा इव मुक्तिकामाः ॥ १०१॥ श्राद्धा जिनेन्द्रर्लेपनोदकेन, ते खं सिसिञ्चः किल येन तेन । मोक्षाभिधानाय फलाय तेपु, श्रेयोलताः पल्लविता नितान्तम् ॥१०२।।* कर्पूरपूरश्रितचन्दनौधै-विलेपनं ते विदधुर्जिनेन्दोः। अपारसंसारदवोद्भवस्तु, तेषां तु तापः समवाप शान्तिम् ॥ १०३ ॥ शुभैरदत्रैः सुरभिस्वभाव-विकाससारैः कुसुमप्रकारैः । ते शोभयन्ति स जिनाधिनाथ, भृशं यशोभिर्भुवनत्रयं तु ॥ १०४ ॥ ते श्रीजिनेशस्य वपुःप्रदेशे, गन्धान सुगन्धानभिचिक्षिपुर्यान् । यावद्भवस्तापदधारि तेपां, श्रेयाश्रियः कार्मणचूर्णता तैः ॥१०५॥* यैरक्षतैः स्वस्तिकपतिरेतै-विनिर्मिता तीर्थपतेः पुरस्तात् । तैरात्मसज्ञाप्रतिमाः प्रलप्ता, खस्तिस्थितिस्तेषु सनातनैव ॥ १०६ ॥ नैवेद्यमुद्यत्प्रमदं यदग्रे, नियोजितं तैर्जिनपुङ्गवस्य । तेनार्जितं तैः शुभभोगकर्म, मत्र्येष्यमर्येषु विशेषतोपि ॥ १०७॥ १ जिनालयविधायक० । २ क-विलोक्य' । ३ श्रेष्ठसुवर्णावलीतः निष्पन्नरूपा । ४ ख- ७ तन्दुलैः। 'पनाम्भसा ते समभ्यसिञ्चन् । ५ तेन कारणेन । ६ क-अङ्ग्र० ।

·. १०८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- माधुर्यधुर्याणि जिनेश्वराग्रे, ते ढोकयन्ति स फलानि यानि । तान्येव तेभ्यस्त्रिदिवादिभिस्तैः, फलैः फलिप्यन्ति विपाककः॥१०८॥ पुरो जिनेन्द्रस जलं जडत्व-मुक्तविमुक्तं यदमीभिरेतत् । अदायि संसारदवप्रचार-निवारकं दुःखपरम्परायै ॥ १०९ ।। प्रदीपितस्तैर्जिनपुङ्गवस्य, यो विश्वदीपस्य पुरः प्रदीपः । बभूव तेपां भुवनप्रकाशे, ज्ञानप्रदीपस्य से दीपनाय ॥ ११०॥ उत्क्षिप्तकृष्णागुरुधूपधूम-स्तोमस्य दिक्षु अमृतस्य दम्भात् । जिनेन्द्रभक्तेर्भयकम्पवन्ति, यान्ति स तेषां भवपातकानि ॥ ११ ॥ न्यवेश्यताखण्डितसद्दशाट्या, समुज्वलश्रीः परिधा पवित्रा । तैर्या जिनस्वामिनि तागेपा, मर्येष्वमापु गतिवित्री ॥११२ ॥ आरात्रिकोत्तारणकर्मकाले, तैः प्रेरिताऽद्योतत पुष्पपतिः। सत्कर्म तादृक् समवेक्ष्य तेषां, धर्मस्य हांथुपरम्परेव ॥ ११३ ॥* विचित्रवादित्ररवोपविद्ध-घण्टानिनादध्वनितान्तरिक्षम् । जिनाग्रतो मङ्गलदानदक्षं, दक्षा व्यधुर्मङ्गलदीपमेते ॥ ११४ ॥ पण्मित्रैर्भावपूजाकरणम् ते द्रव्यपूजां विधिवद् विधाय, व्यधुर्जिनेन्दोरथ भावपूजाम् । शैक्रस्तवाद्यैः स्तवनैस्तथाऽऽत्म-प्रणीतसङ्गीतमहोत्सवेन ॥ ११५॥ ते प्रत्यहं प्रीतिपरा गुरूणा-मुपासनां चक्रुरपक्रचित्ताः। जिनोक्ततत्त्चान्येवगम्य सम्यक्, सम्यक्त्वसङ्गे स्थिरतामवापुः ॥११६ ॥ व्रतानि ते द्वादश सद्गुरुभ्यः, सम्पालयामासुरवाप्य सम्यक् । तथा यथा द्वादशदेवलोके-भ्योऽपि प्रयास्यन्ति परं पदं ते ॥ ११७ ॥ चतुर्विधध्यानविधानधीरा-श्चतुर्विधं धर्मममिस्पृशन्तः । चतुर्गतिक्लेशनिवारणाय, चतुर्विधं सचमपूजयंस्ते ॥ ११८ ॥ १ प्रदीपः। २ ख-खलु पातकानि'। ३ वस्त्रपूजा । ४ 'नमोत्थुणं' इत्यपरं नाम । ५ स-न्यधिगम्य। ६ प्रेक्ष्यतां ३३तम पृष्ठम् । ७ (अ) सौधर्मः, (आ) ऐशानः, (इ) सनत्कुमारः, (ई) माहेन्द्रः, (उ) प्रह्मलोकः, (ऊ) लान्तकः, (ऋ) महाशुक्रः, (ऋ) सहस्रारः, () आनतः () प्राणतः (ए) आरणः, (ऐ) अच्युत इति द्वादश देवलोकाः कल्पोपपन्नवैमानि- कानाम् । ८ आर्त-रौद्र-धर्म-शुक्रेति ध्यानस्य चातुर्विध्यम् । ९ साधु-साध्वी-बारक-श्रा- विकेति सङ्घस चतुर्विधता।

·पष्ठः सर्गः चरित्रायम् ] शस्तैर्धनैः पुस्तकलेखनेन, सिद्धान्तमुद्धृत्य विशुद्धबोधाः । आत्मानमुद्दधुरमी समीप-मुक्तिप्रवेशा भववारिराशेः ।। ११९ ।।* एवं सदैव स्वधनानि सप्त-क्षेत्र्यां वपन्तः पडमी वयस्साः। खकीयदुष्कर्मपरम्परावत् , कालं कियन्तं क्षपयाम्बभूवुः ॥ १२० ॥ पैराग्यात् सर्वेषां मित्राणां सहेय दीक्षा अथैकदाज्नेकविधैर्विकारैः, संसारवरस्यममी विमृश्य । व्रतं युता एव पडप्यखण्ड-बोधाः सुसाधोः सविधेऽधिजग्मुः ॥ १२१॥ गुरोः परिज्ञान विधेयतच्चाः, सत्चानुकम्पाऽऽश्रयिणः सुसत्याः । समन्विता एव महीतलेऽमी, नमोऽङ्गणे भग्रहवद् विजहः ॥ १२२ ॥ चित्तोदयाद्रादितस्य शङ्के, प्रयोधपैथैरहवान्धवस्य । तप्तस्तपोभिः प्रसूतैर्महोभिः, क्षतानि तेपां नितमा तमांसि ।। १२३ ।। एकोत्तराः पञ्च मदोन्मदेम-पञ्चाननाः पञ्चसमित्युपेताः। ते क्षिप्तपञ्चेन्द्रियजप्रपञ्चाः, प्रापश्चयन् पञ्च महाव्रतानि ।। १२४ ॥* चतुर्गतिक्लेशलताऽऽद्यकन्दान् , चतुःशुभध्यानविरोधिरूपान् । क्षमामुखैरत्रवरैश्चतुर्भि-विजिग्यिरेऽमी चतुरः कपायान् ॥ १२५ ॥+ द्रव्याच भावाच विधाय पूर्व, संलेखनां ते पडपि व्रतीन्द्राः। पञ्च सरन्तः परमेष्ठिनस्ते, प्रान्ते प्रपन्नानशना विपन्नाः ॥१२६ ॥* पण्णामनशनम् , अच्युते उत्पत्तिश्च सर्वेऽपि कल्पे'ऽच्युत'नाम्नि शक-सामानिका नाकिवरा बभूवुः । तपा सुतप्तं हि तपोधनानां, श्रेयोऽस्ति तन्नो वितनोति यन ॥ १२७ ॥ द्वीपेच जम्बूपपदे 'विदेह'-क्षेत्रस्य पूर्वत्र महाधिपार्थे । खर्लोकजैनो विजयोऽस्ति 'पुष्क-लावत्य'भिख्यः श्रितपुष्कलश्री. १२८* पू. 'पुण्डरीकिण्य'भिधाऽस्ति तत्र, श्रियोनिधी चमेनिमेव यत्र । अस्थादहीन्द्रः कापशीर्पवेश-फणासहस्रः परिखाऽध्वनाऽऽन्तः ॥१२९ ।। १ साधु-साध्वी-श्रावक-श्राविका-ज्ञान-प्रतिमा चैत्येति सप्तक्षेत्री । २ नक्षत्रमबत् १३ सूर्यस्य । ४ क-'तप्तैर्महोभिः प्रस्तैस्तपोमिः' । ५ प्रेक्ष्यतां ३१तम पृष्ठम् । ६ पृथक्त्ववितर्कम्, एकत्ववि- तर्कम्, सूक्ष्म प्रतिपाति, व्युपरतक्रियाऽनिवृत्तीति चतुर्विधं शुक्लध्यानम् । ७ क्षमा-मृदुतासरल- ता निर्लोभता इति कपायसंहारकचतुष्कम् । ८ जम्बूद्वीपे । ९ क-निभेन' । १० क-'नाऽर्थ ।

·" ११० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- तस्यामभूद् दोर्जितवजदण्डः, श्रीवज्रसेनः स्पलितारिसेनः । राजा नभो यस्य यशोभिराभाद, कर्पूरसम्पूर्णसमुद्गकाभम् ॥ १३० ।।* यस्य प्रतापस्तपनो नवीनः, सर्वत्र लब्धाभ्युदयोऽस्तहीनः । यो यः क्षितीशोऽत्यजदातपत्रं, तापं तनोति स न तस्य तस्य ॥१३१||* भार्याऽस्य पर्याजनि धारणीति, सन्धारिणी सद्गुणधोरणीनाम् । रूपं निरूप्यानुपमं यदीयं, सरोऽपि रत्यां विरतादरोऽभूत् ॥ १३२ ॥ द्वाविंशति तोयपतीनितस्ते-ऽप्यपूरयन् पुण्यमयाः स्वमायुः। ततोऽच्यवन्ता'ऽच्युत'तश्च तेपु, जातास्तयोः पञ्च सुताः क्रमेण ॥१३३॥ वैद्यादिदेवजीवानां विदेहे वयसेननृपस्य वचनाभादिकपञ्चपुत्ररूपेण जन्मानि वैद्यस्य जीवोजनि वज्रनाभा-भिधाङ्गभूर्भूरिगुणगुभूमिः । चतुर्दशखामविनिश्चितोरु-चक्रित्वसम्पत् प्रथमः पृथुश्रीः॥१३४ ॥ सूनुर्द्वितीयो भवति स पाहु-नामाऽतिधामा नृपपुत्रजीवः । आजानुबाहुः स मुबाहुसज्ञो, जज्ञे पुनर्मत्रितनूजजीवः ॥ १३५ ॥* पीठो महापीठ इति प्रतीतो, तौ श्रेष्ठि-सार्थेशतनूजजीवौं । । स राजपुत्रोऽजनि केशवस्य, जीवस्तु नाम्ना सुयशा यथार्थः ॥१३६॥ शिश्राय पाल्यादपि वज्रनाभं, स राजपुनः सुयशा विनीतः। स्नेहो बहुः प्राग्भवसन्निबद्धः, स्पष्टीकरोत्येव हि बन्धुभावम् ॥ १३७ ।। राज्ञस्तनूजाः सुयशाः स चैते, पडप्यवर्धन्त सम समेताः । पट्खण्डभागं विजयं विजेतुं, मन्ये नयस्याङ्गजुपो गुणाः पेट् ॥ १३८ ॥ तेपामुपाध्यायपुरःस्थिताना, चित्ते कलास्तत्क्षणमेव सर्वाः । सङ्क्रान्तिमीयुर्मणिदर्पणे किं, विलम्बतोऽर्थाःप्रतिविम्बिताः स्युः॥१३९॥ लोकान्तिकैय॑ज्ञपि नाथ ! तीर्थ, प्रवर्तयेति त्रिदर्शनेरेशः । श्रीवनसेनोऽथ स वज्रनाभं, न्यवीविशद् जिसमं स्वराज्ये ॥१४॥ ईशेऽथ सांवत्सरिकं ददाने, दानं यथाकामितमीहकानाम् । हीणाः शशंसुः सुररत्न-धेनु-ट्ठमा निजं मेरुनिकुञ्जवासम् ॥१४१ ॥ चके प्रभोनिष्क्रमणोत्सवोऽथ, नाथैर्युसन-दानव-मानवानाम् । १ स-नहीनः'। २ सागरोपमान् । ३ प्रेक्ष्यतां सप्तमः सर्गः (श्लो० २५४-२६९)। ४ संयुक्ताः । ५ प्रेक्ष्यतां चतुर्दशं पृष्ठम् । ६ स-नरेन्द्र.। ७ इन्द्रसमम् । " ·पष्ठः सर्गः . चरित्राह्वयम् ] पुराद् वनं प्राप विरक्तचेताः, स वज्रसेनो नरकादिव द्याम् ॥ १४२ ॥ स तत्र निःश्रेयसदानदक्षा, दीक्षा स्वयम्युद्धविभुः प्रपेदे । ज्ञानं मनःपर्ययमुत्कमय्यं, ज्ञानत्रयस्व विभुं सिपेवे ॥ १४३ ॥ पादप्रचारैः परितः प्रपुष्यन् , पवित्रतां साम्यपरप्रवृत्तिः । ततो विभुः क्षुण्णतमस्ततिःक्ष्मां, पौवर्तत द्यां रविवद् विहर्तुम् ॥१४॥ श्रीवज्रनाभोऽपि विभज्य देशान् , ददौ चतुर्योऽपि सहोदरेभ्यः । यथोचितं राज्यचयप्रदेभ्यः, सुधीरुपायेभ्य इव प्रयोगान् ।। १४५ ।। श्रीवज्रनाभक्षितिभर्तुरासीद्, दासीकृतारे सुयशाः स पेतः । "विडोजसो मातलिवन्मरुद्वद्, चढेरिनस्सारुणवन्महौजाः॥१४६ ॥ चपुर्वदक्षः सकलार्थदक्षः, संसारवजिष्णुभिरिन्द्रियाथैः । महावतैः साधुरिवातिशुद्ध-स्तैः पञ्चभिर्भूपवरो विरेजे ।। १४७ ॥ कदापि कुत्रापि कृतप्रवृत्तेः, श्रीवज्रनाभस्य नरेश्वरस्य । पञ्चाप्यमी तेऽनुचरा बभूवुः, सदैव चित्तस्य यथेन्द्रियाणि ॥१४८ ॥ ज्ञानं परध्याननिघातिपाति-कर्मस्थिते केवलमाविरासीत् । श्रीवज्रसेनस्य नरेश्वरस्य, द्योतो यथा वातहताब्दपतेः ॥ १४९ ॥* चक्ररत्नस्य प्रादुर्भवः श्रीवज्रनाभस्य तदैव शस्त्र-शालाऽन्तराऽऽविर्भवति स चक्रम् । ग्रीष्मर्तुमध्यन्दिनतीक्ष्णभानु-भीष्मप्रभाभासितदिग्विभागम् ॥१५०11* त्रयोदशासन्नपराणि तस्य, रत्नानि यत्तेन विना नृपस्य । पुण्यानुमानेन विद्धिमेति, स्थानाम्बुमानेन लतेव लक्ष्मीः ॥ १५१ ॥ तस्यावनीन्दोः कृतसनिधानाः, 'सर्वार्थसिद्धिस्थितिसंविधानाः । , . णेभ्यः । १ उत्कण्ठितम् । २ विध्वस्त। ३ क-'च्यावर्तत। ४ साम-दान-दण्ड-भेदलक्ष- ५ सारथिः। ६ इन्द्रस्य। ७ ज्ञानावरण दर्शनावरण-मोहनीया-ऽन्तरायेति घाति- कर्मचतुष्कम् । ८ ख-'तीक्ष्ण.' 1९ बृहत्सनहिण्यां ३०३तमगाथायां एतन्नामान्येवम्- "सेणावइ गाहावइ पुरोहि गय तुरय वड्डई इत्थी। चवं छत्तं चम्म मणि कागिणी खम्ग दंडो य॥" [ सेनापतिगृहपति. पुरोहितो गजस्तुरगो वर्धकिः स्त्री। चक्र छन्नं चर्म मणिः काकिनी सङ्गो दण्डश्च ।।]

·११२ " " श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- सदा बभूवुर्निधयो नेवापि, जिनोक्ततचानि यथा यतीन्दोः ॥ १५२ ॥ जैत्रेण जिग्ये विजयोऽमुनोर्वी-शक्रेण चक्रेण समन्ततोऽपि । यथाऽतितीवेण यतीश्वरेण, भवक्रमः संयमशीलनेन ॥ १५३ ॥ नृपेषु तसिन् विजयेऽखिलेपु, स सार्वभौमः शुशुमेऽभिषिक्तः। गुणेषु सर्वेषु धुरीणवृत्तिः, शमो यथा सिद्धिसुखोपलम्मे ॥ १५४ ॥ पटूखण्डभाजो विजयस्स तस्य, लब्धाधिपत्यं विविधान् स भोगान् । सदैव सूतेन सहोदरैश्च, सहात्मपष्ठः खलु सेवते स ॥ १५५ ॥ मनोऽपि भोगेपु महोल्वणेपु, तेषां न मोहेन विमोहितोऽयम् । विचक्षणो मूर्खगणेपु खेलन् , मौख्र्येण तेपामुपलक्ष्यते किम् ? ॥१५६॥ निन्येऽस्य वृद्धि सुकृतेन लक्ष्मी-स्तेनापि लक्ष्म्या सुकृतं तथैव । मिथस्तयोरित्युपकारकेलिन कापि विश्राममहो जगाम ॥ १५७ ॥ खण्डेपु नेता विजयस्य पदसु, पड्भिर्गुणैः किङ्करितारिलोकः । स सोदरैः सारथिनाऽऽत्मपष्ठो, जिनांहिपङ्केहि पट्पदोऽभूत् ॥१५८॥ धृद्धि यंतस्तद्वयसोऽनुघसं, श्रीः स्पर्द्धयेवास्स विवर्द्धते स । 'संहर्पतोऽस्याः खलु साऽपि धर्म-धीरस्य धीरस्य दधौ प्रकर्षम् ॥१५९॥* धृतावधानैर्नयमिर्निधानः, समर्थिताः केऽस्य न कासित्तार्थाः । "तैरप्यशेपैः सुकृतक्रिया न, निःशेषतां नेतुमलं बभूवे ॥ १६०॥ गीतानि चिन्तामणि-कामधेनु-कल्पद्रुमाणामधिदेवताभिः । शुण्यन्ति सिद्धाचलसन्धिरन्फ्रे-लिस्त्रियो दानयशांसि यस्य ॥ १६१ ॥ उपास्यमानस्य सदाप्तयोगै- गैरनेकैः सविवेकवृत्तः । नास्य प्रयास मनसश्चकार, संसारवैरसभयो विरागः ॥ १६२ ॥ १ जम्बूद्वीपप्रज्ञप्तौ ६६तमे सूत्रे एतन्नामनिर्देशो यथा- "नेसप्पे १ पण्डुअए २ पिंगलए ३ सव्वरयण ४ महपउमे ।। काले ६ अ महाकाले ७ माणवगे ८ महानिही संखे ९॥" नैसर्पः पाण्डककः पिझलकः सर्वरलो महापद्मः । कालश्च महाकालो माणयको महानिधिः शङ्खः ॥] २ क-'जिनेन्दोः। ३ तेन कारणेन। ४ सुकृत-लक्ष्म्योः। ५गच्छतः। 'सहर्षतो। ७लक्ष्म्याः। ८ काक्षिताथैः।

·चरित्राहयम् ] पाठः सर्गः पुण्डरीकिण्यां समवसरणम् अथैकदा तत्र जिनाधिनाथः, श्रीवज्रसेनप्रभुराजगाम । प्रमादनिद्रां जगतो विनिद्रा, विद्राव्य कुर्वन् रविवत् प्रबोधम् ।। १६३ ॥ देवैः कृतायां मणि-हेम-रूप्य-वप्रत्रयान्तर्मणिवेदिकायाम् । चक्रे स्थितश्चैत्यतरोरधस्ताद-धर्मोपदेशं स सुधोर्मिदेश्यम् ॥१६४ ॥ * श्रीवजनाभोऽपि सवन्धुरतः, श्रीवज्रसेनस्य जिनेश्वरस्य । आसाम्बुजादू वामधुपानलीला-रङ्गन्मना भृग इवाजगाम ॥ १६५ ।।* स सार्वभौमस्त्रिजगत्ममुं त्रिः-प्रदक्षिणीकृत्य तथा प्रणम्य । नुत्वा नरेन्द्रोऽनुसुरेन्द्रपृष्ठं, सृष्टापदेशः समुपाविवेश ॥ १६६ ॥ शक्रानुगे चक्रिणि धर्मचक्री, प्रचक्रमे चेति वचः प्रवक्तुम् । अन्तःस्फुरज्ज्ञानसुधापयोधि-रङ्गत्तरङ्गसरप्रशस्सम् ॥ १६७ ॥ जिनदेशना प्राग्जन्मपुण्यैर्जनितप्रपञ्चा, शक्रत्व-चक्रित्वसमृद्धयोऽमः । स्फुरन्ति तावद् बत यावदायुः, क्षणे क्षणे सात् परिहीणमेतत् ।।१६८॥ समृद्धिमोहेन यदि प्रमादा-दायुर्विलीनं सुकृतं कृतं न । तदा परित्राणमहो विधाता, का प्राणभाजां नरकप्रपाते ? १६९-युग्मम् कर्माणि बाल्यैकध(प)राणि मुक्त-थमं रमन्ते बत विश्वजीवैः । मृदाईपिण्डैरिव कामतृप्त-क्षणक्षणान्यान्यशरीररूपैः ॥ १७० ॥ वातप्रपाताहतवारिवाह-सत्रमतां चुम्बति जीवितव्यम् । तंत्रेश्वरत्वं तु शरीरभाजां, विद्युत्प्रकाशस्य विलासमेति ॥ १७१ ।।* जानाति यजीवति नैव देही, सम्बन्धिनो वेत्ति च मृत्युमातान् । खं अस्थमानं जरसाऽवगच्छे-न दुर्मतिर्धर्ममतिस्तथापि ॥ १७२ ॥ स एव विश्वत्रितये विवेकी, स एव सद्बुद्धिवतां वतंसः । स एव सत्त्वेपु विरक्तसत्त्वो, गृह्णाति धर्म फलमायुपो यः ॥ १७३ ॥ आकर्णयन् कर्णसुधां सकर्ण-स्तां देशनां क्लेशविनाशिनी सः । अमानसन्मानसवासनाभृद्, विचिन्तयामास वासवोऽथ ॥ १७४ ॥ मोहान्धकारैर्दुतदर्शनानां, भवान्धकूपान्तरपातुकानाम् । ४ जीवितव्ये। अमृतकल्लोलकल्पम् । २ क-'मृष्टापदेश'। ३ त्यक्तमाय । प. का. १५ ·. . श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र उद्धारकारी गुरुगीर्गुणोघः, कृपालचूडामणिरेप वातः ॥ १७५ ॥ सन्मार्गतो भ्रष्टतरानपार-संसारकान्तारजुपो मनुष्यान् । दुष्कर्मदुष्टारिविदश्यमानान् , रक्षन् प्रभुर्मुख्यपथै करोति ॥ १७६ ॥* अपीडशे स्वामिनि मोहनिद्रा-निद्रालवो विद्म वयं हहा न । रत्नत्रयं संहियमाणमन्तः-रैः कपायैर्विपपिद्भिः ॥ १७७ ॥ चित्ते विचिन्त्येति स चक्रवर्ती, तं धर्मचक्रिप्रभुमानताङ्गः। ध्यजिज्ञपद् विज्ञजनावतंसो, भक्त्या भृशं गद्गदया गिराऽथ ॥ १७८ ॥ प्रकाशिताशेपयथास्थितार्थे, त्रैलोक्यमानौ त्वयि भासमाने । एकत्र सम्भूय भृशं तमोभिः, स्वामिन् ! गिरेगहरवद् भृतोऽसि ॥१७९॥ समग्रवल्लिदुमकाननोद्यत्-असूनपत्रप्रकरप्रकीर्णे । यथा वसन्ते प्रसृतेऽपि विष्वक, जाती न पुप्पं न दलं करीरे ॥१८॥ उल्लासिताशेपजगत्प्रकाशे, विनिर्मितालोकनलोकनेत्रे । दिनाधिनाथेऽप्युदिते विकाशो, न कैरवे पश्यति नाप्युलूकः ।।१८१ ॥ तथा जगन्नाथ ! भवार्णवान्त-र्जगत्रयं तारयति त्वयीदम् । अहं तथैवासि निमग्न एव, कृपां कृपालो ! कुरु तारयाशु ॥ १८२॥ तातेन दत्तं भुवनाधिपत्यं, नीत्यान्वितः पालितवान् यथाऽहम् । व्रताधिपत्यं परिपालयिष्ये, क्षमान्वितो नाथ! तथैव देहि ॥ १८३ ॥ वानाभस्य सहोदरादिना सार्ध पितुरन्तिके दीक्षा एवं स विज्ञप्य विभु सुताय, प्रदाय राज्यं भववासभी। सहोदरैः सारथिनाच साई, व्रती पितुस्तीर्थकृतोऽन्तिकेऽभूत् ॥१८॥ श्रीवज्रनाभः समभूत् क्रमेण, सिद्धान्तपाथोदधिपारदृश्वा । 'एकत्र संवाससुखेच्छयेव, दाग द्वादशाङ्गानि विलेसुरसिन् ॥ १८५॥ एकादाङ्गानि विदाम्बभूवु-र्याहादयस्ते यतयस्तु पञ्च । प्रज्ञाभियोगक्रमचिनताया-विचित्ररूपाः श्रुतसम्पदः स्युः ॥ १८६ ॥ श्रीवनसेनप्रभुवाक्सुधोमि-संसिच्यमाना मुनयोऽनुवेलम् । १ विहन्यमानान् । २ क-'पालयाशु] ३ स-नाऽथ। ५ आचार-सूत्रकृत स्थान समवाय भगवती ज्ञाताधर्मकयो-पासका-ऽन्तकृद ऽनुत्तरोपपातिक-प्रश्न- व्याकरण विपाक दृष्टिवादेति द्वादशाङ्गानि ।

·पष्ठः सर्गः चरिबाहयम् ] . ११५ मासोपवासादितपोभिरु]-ग्रीषभूवुर्न मनागपीमे ॥ १८७ ॥ मलप्रलिप्ता जलयोगतो या, या कुण्ठरूपा कठिनप्रहारात् । या कोशसङ्गा परहिंसनीया, सा किं समा तत्तपसोऽसिधारा॥१८८॥ श्रीवज्रसेनो भगवान् जिनेन्दु-या॑नं श्रितः शुक्लमथान्तिमं सः । पदं प्रपेदे परमं सुरेन्द्र-परम्पराकृप्तमहप्रेपश्चः॥ १८९ ।। मव्याम्बुजन्मप्रतिबोधकारी, तमोऽपहारी रविवद् विहारम् । श्रीवज्रनाभो जनयाम्बभूव, करैरिवर्पिप्रवरैः परीतः ॥ १९० ॥ खेलादिलब्धिवर्णनम् योगाभियोगप्रभवप्रभावात् , खेलादिलब्धीः खलु लेमिरे ते । वर्षाब्दवाद् व्रततीविशेपान , क्षितिप्रदेशा इव संयतेशाः ॥ १९१ ॥ क्षमावतां श्लेष्मलैवेन तेपां, श्लिष्टानि कुष्ठामयवद् वपूंपि । सधः सुवर्णानि भवन्ति सिद्ध-चूर्णेन ताम्राणि यथा क्षणेन ॥ १९२ ॥ कर्णा-ऽक्षि-कायप्रभवो मलस्तु, कस्तूरिकामोदसहोदरत्वम् । तेपामृपीणामकरोत् सरोग-रोगापहारित्वमधारयञ्च ॥ १९३ ॥ तेषां वपुःस्पर्शनमात्रतोऽपि, रुजः प्रणेशुः सरुजां जनानाम् । सजाजुलीमन्त्रविवर्त्तमात्राद् , यथाऽभितः कुण्डलिमण्डलानि ॥ १९४ ॥ जीमूतमुक्तं सैरिदादिगं वा, तदङ्गसङ्गप्रगुणं पयोऽपि । वियोजयामास रुजोगभाजां, पीपपूरो गरलावलीयन् ॥ १९५ ॥ तेपां वपुःस्पर्शपरैर्मरुद्भि-विपादिदोपा विलयं समीयुः । प्राट्नमत्तोदितवारिवाह-वारिप्रवाहैरिव दायदाहाः ॥ १९६ ॥ तस्यर्पिवृन्दस्य विपेण मिश्र-मन्नादि पाने वदने प्रविष्टम् । किलामृताक्ते स विपत्वमौज्झद् , चोधक्रमे मानसवत् कुबोधम् ॥१९७॥ दूरेण तेषां श्रमणेश्वराणां, स्वाध्यायवाणी श्रवणाञ्जनस्य । बाधा विपव्याधिमवाप नाशं, सिंहस्य नादात् करिणां घटेव ॥१९८॥* दन्ताश्च केशाश्च नखाश्च तेषां, समग्रमप्यङ्गभवं तथाऽन्यत् । भैपज्यभावं भजति स यद्व-न्मणित्वमब्दाम्बु तदाकरेपु ॥ १९९ ॥ १ उत्सवप्रसार । २ क-'प्रपञ्चम् । ३ क-भवेन' 1 ४ नद्यादिजलम् । ५ मुनिदेह- ६ रत्नाकरेषु । . . सङ्ग।

·. श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- कर्तुं तथा मृत्तिमणीयसी खां, क्षमा भवन्ति स महर्पयस्ते । अलं यथा सञ्चरणाय हार-मुक्ताऽन्तराले गुणवद् वभूयुः ॥ २०० ॥ महत्तमीकर्तुममी समर्थ-तमास्तथा सन्मुनयः खमङ्गम् । यथाऽरुचन् खे सुरमुक्तपुप्पो-त्करैरिवोडनकरैतास्ते ॥ २०१ ।। वपुर्लघीयस्त्वमघोज्झितानां, तत्कर्तुमेपामजनिष्ट निष्ठा । यदुल्ललड्डे तृणतूलवायु-चनीपकानामपि लाघवानि ॥२०२ ॥ चक्राणि वज्राणि च पाणिभिर्ये, धुन्वन्त्यहो तैरपि चक्रिशनैः । सह्यानया साऽऽविरभूदमीषा, वपुरिम्णः करणाय शक्तिः ॥२०३ ॥ सा प्राप्तिशक्तिः प्रससर्प तेपा, पृथ्वीस्थिता एव यथाऽङ्गुलीभिः । भृशं स्पृशन्ति स सुखं सुखेन, ते मेरुशृङ्गग्रहतारकादीन् ॥ २०४॥ प्राकाम्पशक्तिः प्रससार सारं, तेपो भुवीवाप्सु गतिर्ययाऽऽसीत् । तथा पृथिव्यामपि पाथसीव, बभूवुरुन्मजनमअनानि ॥२०५॥ तपःप्रभावेण यतीश्वराणां तदीश्वरत्वं विललास तेपाम् । ते येन चक्रित्रिदशेनसेना-समृद्धतां स्वस्य विधातुमीशाः ॥ २०६ ॥ तस्किश्चिदेपामृपिपुङ्गवानां, वशित्वसामर्थ्यमुपाजगाम । क्रूरखभावान्यपि येन जन्तु-जातानि जातानि भृशं वशानि ॥ २०७॥ तपोभृतामप्रतिघातिनी सा, शक्तिस्तथा व्यक्तिमियाय तेपाम् । धैरस मध्येऽपि यथैव रन्धे, यथा न यातं प्रतिघातमापत् ॥ २०८ ॥ अनाहता कापि तपोधनानां, समृद्धिरन्तैर्द्विविधे बभूव । अदृश्यरूपानसरो ययाऽऽसीत् , सदागतीनामिव सर्वतोऽपि ॥ २०९ ।। तेषां तथा कामकथा रिपूर्णा, सा कामरूपित्वकलोल्ललास । यथा जगत् पूजयितुं समर्थाः, स्वरूपवारैर्विविधप्रकारः ॥ २१०॥ पीजबुद्धित्वादीनां स्वरूपम् सुज्ञानजीवातुजितेन्द्रियाणां, तद्वीजयुद्धित्वमभूद् यतीनाम् । '५ एकार्थवीजादजनिष्ट येना-ज्नेकार्थवीजप्रकरप्ररोहः ॥ २११ ॥ तत्कोष्ठयुद्धित्वमदीपि तेपां, येऽर्थाः थुताः प्राक् सरणं विना ते । यतः स्फुरन्ति स तथा स्वरूपा-धान्यानि कोष्ठप्रहितानि यद्वत् ।।२१२।। १ याचकानाम् । २ इन:-स्वामी । ३ पर्वतस्य । ४ गमनम् । ५ अन्तर्धनविधे। ६ घायूनाम् । ७ समूहः। " . - ·पष्टः सर्गः चरित्रालयम् ] आद्यस्थितान्मध्यगतादथान्त्य-श्रिताच्छ्रुतादेकपदादपि स्यात् । ग्रन्थार्थबोधः सकलोऽपि यसात् , पदानुसारित्वमभूत् तदेपाम् ॥२१३।। उदृत्य वस्तु स्फुटमेकमन्त-मुहर्चमात्रेण समर्थताया। श्रुताम्बुराशेरवगाहनाय, मनोबलाढ्या मुनयोऽभवंस्ते ॥ २१ ॥ तद्वाग्यलित्वं विललास तैपा-मन्तर्मुहुर्तेन यतो यतीन्द्राः। ते मातृकामात्रपरिक्रमेण, श्रुतं समग्रं गुणयाम्बभूवुः ॥२१५॥ तेपां तथा कायमलित्वमासीत् , स्थिरां चिराय प्रतिमां यथाऽमी । प्रपद्यमाना न कदापि पीडां, श्रम-लमाभ्यामभिभेजुरेव ॥ २१६ ॥ सर्वेऽप्यजायन्त सुधाऽऽज्यदुग्ध-मध्वाश्रयात्युज्ज्वललब्धिमन्तः । पाने कदन्नस समागतस्य, सुधादिजस्वादसमाश्रयास्ते ॥ २१७ ॥ ते जज्ञिरे साधु तथैव दुग्ध-सुधाऽऽज्यमध्याश्रविणो यतीन्द्राः। सत्वेपु दुःखैर्विधुतेपु दुग्धा-दीनां परीणामकिरा गिरा च ॥ २१८॥ बभूवुरक्षीणमहानसर्द्धि-प्रवृद्धशोभा भृशमक्षयेण । अन्नस्य पात्राथयिणोऽल्पकस्या-प्यनल्पसाधुष्वपि कल्पनेन ॥ २१९ ।। जिनेश्वराणामिव देशनोव्या, स्वल्पप्रदेशेऽपि शरीरभाजाम् । सवातिगानां सुखसंश्रयेण, विरेजुरक्षीणमहालयास्ते ॥ २२०॥ एकेन ते केनचिदिन्द्रियेण, परेन्द्रियार्थप्रतिलम्भनेन । विरेजुरुच्चैः प्रतिलब्धभिन्न-श्रोतःसुलब्धिप्रबलप्रभावाः ॥ २२१॥ जासमोल्लयभवार्णवानां, जवापुरधारणलब्धिरेपाम् । साऽऽसीद् ययैकोत्पवनेन यातुं, द्वीपसमथो 'रुचकोऽभिधानम् ॥२२२१% ततो वलन्तो 'रुचकात्' तु 'नन्दी-वरे'ऽलमेकोत्पतनादुपैतुम् । पुनर्द्वितीयोत्पतनेन तस्माद्, यतो गतास्तत्र समाययुस्ते ॥ २२३ ॥५ ऊवं तु गत्यां सुरशैलमौलि-धृतालय पाण्डकनामधेयम् । उद्यानमेकोत्पतनेन गन्तुं, तेषां क्षमत्वं समभून्मुनीनाम् ॥ २२४ ॥ ततः समेतुं वलितास्तदेको-पावात् क्षमा 'नन्दन'काननं ते । भृयो द्वितीयोत्पतनेन पूर्वो-पातक्षिति प्रामुमलं बभूवुः ॥ २२५ ॥ विद्यापुरश्चारणलब्धितस्ते, त्वेकेन पूर्वोत्पतनेन गन्तुम् । १स-'यतीशा'। २ जछाप्रमाणोहवयससारसमुद्राणाम् । -- , ·१८ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- " --- क्षमा 'मनुष्योत्तर पर्वताग्रं, परेण 'नन्दीश्वर'मासुमासन् ॥ २२६ ॥ सम्प्राप्तुमेकोरपतनेन तसात् , क्षमास्तु पूर्वोत्पतनावनी ते । तथा तिरश्वीनगतिक्रमेण, गवागतेपूर्द्धमपि क्षमास्ते ॥ २२७ ।। आशीविपर्द्धिय बभूव तेपा, साद निग्रहा-ऽनुग्रहयोः समर्थाः।' तेपां प्रभूता अपि लब्धयोन्या, प्रादुर्वभूचुर्भुवनोत्तमानाम् ।। २२८॥ न लैंब्धिसिद्धिनभयं फलं ते, स्पृहाविमुक्ता जगृहुः कदापि । खैरं सरस्वामपि कि लसन्त-स्तृप्णाविहीनाः सलिलं पिबन्ति ? ॥२२९॥ जनाभमुनेविंशतिस्थानकानामाराधनम् इतश्च तीर्थकरनामगोत्र-कर्मार्जयामास विनिर्जितात्मा। श्रीवज्रनाभो भगवानपीति, स विंशतिस्थान विधानधन्यः ॥ २३० ।। तत्राहतो तत्प्रतिमांततीनां, यत् पूजनं यत् स्तवनं घराथैः । अवर्णवादप्रतिपेधनं यत् , स्थानं तदार्हन्त्यनिमित्तमेकम् ॥ २३१ ॥ प्रभावना सिद्धगणस्य सिद्धि-स्थानेषु 'सम्मेत'नगादिकेषु । तथा यथावस्थितसिद्धभाव-सङ्कीर्तनं तद् गदितं द्वितीयम् ॥ २३२ ।। बाल्यस्थरोगाकुलशैक्षमुख्य-तपोभृतां नित्यमनुग्रहो यत् । सिद्धान्तवात्सल्यमनारतं तत् , स्थानं तृतीयं गदित गरिष्ठैः ॥ २३३ ॥ शुद्धानपानौषधवस्त्र मुख्य-विश्राणनादञ्जलियोजनाच । अतुच्छवात्सल्यकृते गुरूणां, स्थानं चतुर्थ कथितं मुनीन्द्रः ॥ २३४ ॥ भवन्ति ये विंशतिसयवर्ष-पर्यायिणः पष्टिसमायुपोऽथ । तुगधुर्याः स्थविरोस्त्रिधैपु, भक्तिस्तु तत् पश्चममामनन्ति ॥ २३५ ॥ , बहुश्रुता ये स्फुटमात्मनोऽर्थ-व्यपेक्षया स्युतिनां वतंसाः । तेप्वन्नवस्त्रप्रभृतिप्रदान, वात्सल्यमेतत् प्रवदन्ति पष्ठम् ।। २३६ ॥ अत्यन्तमुत्कृष्टतपापराणां, प्रतीश्वराणां परिकल्पते यत् । विश्रामणादानपरेण भक्ति-त्सिल्यमेतत् किल सप्तमं सात् ॥ २३७ ।। यद् द्वादशाङ्गे सततं श्रुतेऽपि, प्रतन्यते प्रश्नसुवाचनाद्यैः । सूत्रात् तथार्थाद् द्वितयाच सम्यग् , ज्ञानोपयोगो हि तदष्टमं सात् २३८ १ सचरम् । २ समवायागधारिणः । ३ क-'दानप्रभृतिप्रशस्तं'। - ·पष्ठः सर्गः चरित्रायम् ] शङ्कादिपश्चाद्भुतदोपमुक्तं, स्थैर्यादिपञ्चोरुगुणप्रपञ्चम् । शैमादिपश्वस्फुटलक्षणाई, सम्यक्त्वमुक्तं नवमं मुनीन्द्रः ।। २३९ ॥ सज्ज्ञान-सद्दर्शन-सच्चरित्र-भावोपचारैश्च चतुप्पकारैः। खसेवकानां विनयः कुकर्म-ततेविनेता दशमं मतं तत् ॥२४० ॥ आवश्यकेषु प्रतिघस्रमिच्छा-मिथ्याक्रियायेषु गुरुप्रयत्नः। योगेष्वतीचारविवर्जनं यत्, स्थानं तदेकादशमामनन्ति ॥ २४१ ॥ गुणेष्वहिंसादिषु यत् समित्या-दिकेषु मूलेषु तथोत्तरेषु । यत्नादतीचारनिवारकत्वं तद् द्वादशं स्थानमुदाहरन्ति ॥ २४२ ॥ प्रमादमुचैः परिहृत्य दूरे, क्षणे क्षणे यत् तु लवे लवेपि । सध्यानसन्धान विधानमेव, त्रयोदशं स्थानमिदं वदन्ति ॥ २४३ ।। नित्यं तपःकर्म कुकर्ममर्म-व्यथाकरं यत् क्रियतेऽतितीयम् । अबाधया स्वान्तशरीरयोस्त-चतुर्दशं स्थानमुर्शन्ति दक्षाः ॥२४४ ॥ तपाप्रपन्नेषु परं क्रियेत, मुदा यदन्नादिकसंविभागः। मनोवाकायविशुद्धधन्यै-स्तत् स्थानकं पञ्चदशं दिशन्ति ।। २४५ ।। आचार्यमुख्येषु दशवतीव-भक्त्या-ऽन-पानाऽशनदानमुख्यैः । निर्वेदहीनं करणेन वैय्या-वृत्तस तत् पोडशमामनन्ति ॥ २४६ ॥ तत् स्थानकं ससदशं स्मृतं यत्, क्रियेत सद्धस्स चतुर्विधस्य । अपायसम्भारनिवारणेन, मनासमाधिश्व समुन्नतिश्च ।। २४७ ॥ १ शङ्का काक्षा विचिकित्सा मिध्यादृष्टिप्रशसा तत्संस्तवेति सम्यक्त्वस्य पञ्च दूषणानि । २ स्थैर्य प्रभावना भक्ति जिनशासनकौशल तीर्थसेवेति सम्यक्त्वस पञ्च भूपणानि । ३ शम-सवेग निर्वेदा-ऽनुकम्पा ऽऽस्तिक्येति सम्यक्त्वस पञ्च लिगानि । एतत्सूचनमकारि कविनर ३९तमे पृष्ठे। ४ उक्त च अनुयोगहारे ११८तमे सूने- "इच्छा १ मिच्छा २ तहक्वारो ३ आवस्सिया ४ य निसीहिया ५। आपुच्छणा ६ य पडिपुच्छा ७ छदना ८ य निमंतणा ९ उवसपया १० य काले सामायारी भवे दसविहा उ।" [इच्छाकारो मिथ्याकारस्तथाकार आवश्यकी च नैवेधिकी। आपृच्छना च प्रतिपृच्छना छन्दना च निमन्त्रणा। उपसम्पदा च काले सामाचारी भवेद् दशविधा तु] एतत् विद्यते विचारसारे २४९-२५० तमगाथासार्धरूपेण ५ क-'आबाधया। ६ स-कमयन्ति।

·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- सूत्राऽर्थयोस्तद् द्वितयस्य वाऽथ, यतादपूर्वस्य दिने दिनेऽपि । विरच्यते यद् ग्रहणं गुरुभ्यः, स्थानं तदष्टादशमाहुरायः ॥ २४८ ॥ सदा समुद्रासन-वासनाभ्या-मवर्णवादप्रतिपेधनेन । श्रुतस्य भक्तिर्यदहर्निशं त-देकोनविंशं समुदाहरन्ति ।। २४९ ।। क्रियेत विद्या-कविता-विवाद-निमित्तसद्धर्मकथादिभिर्यत् । अंभावना श्रीजिनशासनस, तत् स्थानकं विशमुशन्ति विज्ञाः ॥२५० ॥ एतेषु तीर्थकरनामकर्म-कृते भवत्येकमपि प्रकृतम् । :श्रीवजनाभो भगवानमीभिः, स्पष्टः समग्रैरपि तद् बबन्ध ।। २५१ ॥ हु-सुवाहु-पीठ-महापीठादीनां वैयावृत्त्यादिवर्णनम् व्रतीश्वराणां विततान वैया-वृत्त्यं तथा याहुयतिर्यतात्मा । उपार्जयामास स चक्रवर्ति-भोगप्रदं कर्म यथा प्रथीयः ॥ २५२ ॥ सुवाहुना साधुवरेण साधु-विश्रामणां संसृजता यतीनाम् । उपार्जितं याहुबलं तदने, यश्चावल: सोऽपि महाबलोऽभूत् ।। २५३ ॥ श्रीवज्रनाभो भगवान् सभायां, धन्याविमौ साधुवरावितीमौ । पाहुं सुबाहुं प्रशशंस वैया-वृत्त्येन विश्रामणया मुनीनाम् ॥२५४ ॥* 'पीठो महापीठमुनिश्च तौ तु, मिथः सदाऽऽलोचयतामथेति । सदैव यः सादुपकारकारी, स एव विश्वे स्पृशति प्रशंसाम् ॥ २५५ ॥ सिद्धान्तशुद्धाध्ययनावधानी, सद्ध्यानसन्धानभृतानुबन्धौ । वृथा स्तुतां कोऽनुपकारिणी नौ, स्वार्थ विनान कचिदादर स्यात् २५६ ईर्ष्याकृतं दुष्कृतमित्युदग्रं, तयोरनालोचयतोथिराय। कर्माभवत् स्त्रीत्वनिवन्धि माया-मिथ्यात्वजं संयमशालिनो ही २५७ ते पूर्वलक्षाणि चतुर्दशेति, पञ्चाप्यतीचारविवर्जितानि । प्रपालयन्ति म पडप्यखण्ड-माखण्डलस्तुत्यपदा व्रतानि ।। २५८ ।। १ कथयन्ति । २ तत्कर्तृपरत्वे उल्लेखोऽयं सम्यक्त्वसप्ततो- पावयणी १ धम्मकही २ वाई ३ नैमित्तिओ ४ तवस्सी ५ य। विजा ६ सिद्धो य ७ कवी ८ अटेव पभावगा मणिया । [प्रावचनी धर्मकथा चादी नैमित्तिकः तपखी च । विद्यासिद्धः च कविः अष्टैव प्रभावका भणिताः ॥] ३ नो-आषयोः । ४ खेदे।

·परिचाहयम् ] पष्टः सर्गः १२१ पष्णामपि सर्वार्थसिद्धी गमनम् संलेसनाद्वयमध प्रथमं प्रपद्य ते पादपोपगमनानशनाद् विपद्य । 'सर्वार्थसिद्धि'मधिगम्य च धर्मवीराः सर्वेऽप्यमी समभवन युसदोऽहमिन्द्राः ।। २५९ ।। ॥ इति भी जिनदत्तसूरिशिष्यमहाकधिचायतिधेताम्बरशिरोमणि(सुसलितपदन्यास- राजहंस)विद्वननगीवनमसरस्वतीफण्ठाभरणपण्डित श्रीमदमरपन्द्रविरचिते श्रीपणानन्दापरनानि श्रीजिनेन्द्रचरिसे महाकाव्ये वीरादे श्रीआदिनाथ- चरिते (नवमयधजीवानन्दमय)वामान्युनदेवलोकभव-एकादश- चक्रयतिथीवसनाभभव-दादासर्वार्थसिद्धिभवप्रकाशनः पष्ठः सर्गः समाप्तः ॥६॥ भई पञ्चाशु पंञ्चाशुगसुभटगरान् पंञ्चमुख्यत्रतश्री- क्रीडासौख्यानि चाप्तं सममिव समितीः पञ्च संसेवितुं वा । आसीद् यः पञ्चमूर्तिनमिचिन मिध्वोर्धासिधाराचतुष्फ- कोडान्तकान्तकायः स हरतु दुरितान्याद्यतीर्थङ्करो वः ॥१॥" मः किमु स्फटिकदर्पणदर्पहारि श्रीपनमत्रिहृदयस्य मुनिर्मलत्वम् । मुक्तिम्यिता अपि यतोऽत्र जगत्रयाा- स्तीर्थकराः प्रतिदिनं प्रतिविम्बितास्ते ॥ २ ॥ ग्रन्थाग्रं श्लोकमया ॥३६५ ॥ अमरत्वं घुघाः पापु-निपीयाऽमृतमुत्तमम् । भवता तत् पुनर्लन्ध-मुहम्य वचनामृतम् ॥ १॥" १-२ धनुश्चिद्वान्तर्गतोऽय पाठः क-प्रती नास्ति । ३ एतन्नामानि विद्यन्ते निमलिपिते पद्ये-- "अरविन्दमशोकं च चूतं च नवमलिका । नीलोत्पलं च पते पञ्चवाणस्य सायका ॥" ४ काममुमट० । ५ पञ्चमहाप्रत० । ६ क-'याप्तुं । ७ सम्धरा। ८ क-क्रमः। ९ अमरचन्द्रसूरिणा। १० स-प्रतिगतोऽय शोष प्रक्षिप्त इति प्रतिभाति । प.का.१६ है ·२ सप्तमः सर्गः ७ थिये श्रीपभः सोऽस्तु, स्थानकं ज्ञानशासिनाम् । यस्योपकण्ठे चिकुर-श्रेणिवणायते ॥१॥ इतो 'जम्बूद्वीपे प्रत्यग-'विदेहे'प्व'ऽपराजिता'। पुर्यस्ति स्वस्तिधुर्यश्रीः, शक्रपुर्यपराजिता ॥२॥ स्तनस्त्रैणाश्रुसिक्तायाः, स्फीताया नीतिवीरुधः । पुष्पगुच्छा इवाट्टेपु, यत्र मुक्तोत्करा यभुः ॥३॥ यत्र स्वस्तिकपतिस्था, मुक्ता भान्ति स वेश्मसु । अन्तर्द्रव्योमणा वेश्म-लक्ष्मीणां खेदविन्दुवत् ॥ ४॥ तसामीशानचन्द्रोऽभू-चन्द्रोज्ज्वलयशा नृपः । प्रतापतपनध्वस्त-समस्तरिपुतामसः ॥५॥ यद्वामवामनेत्राणां, नेत्राणां वीक्षणाद् बने । लजमाना गलन्मानाः, कुरङ्गत्वं मृगा दधुः ॥ ६॥ .यद्वैरिऍरयेश्मानि, प्रोपितस्वामिदुःखतः। शङ्के तपखितां भेजु-र्लोलद्वल्लिजटाघटाः ॥७॥ श्रेष्ठी श्रेष्ठगुणज्येष्ठो, गरिष्ठो धर्मकर्मभिः । तत्र चन्दनदासोऽभूद् , वाचा दासितचन्दनः॥८॥ तख प्रशस्वमहिमा, तनयो विनयोज्यल: जज्ञे सागरचन्द्रः श्री-रागसागरचन्द्रमाः ॥९॥ मतिलीलावर्तीकेलि-कानने तत्र तेनिरे । कलामिः कलितोल्लासा, विलासाः प्रगुणैर्गुणैः ॥१०॥ स्वच्छाशयस्य तस्यासन् , परोपकृतये गुणाः । रैनाकरस्य रत्नानि, भुवनस्य विभूपणम् ॥ ११ ॥ महाजनाति संहर्तु, नृदेवं सेवते स सः । विश्वसम्प्रीणनायेव, पयोवाहः पयोनिधिम् ॥ १२॥ !.१ पूर्वानामकतृणस्य बनमिवाचरति । २ 'अनुष्टुप् छन्दसि ६८९तमपर्यन्तानि पद्यानि । ३ मनोहरमहिलानाम् । ४ प-नगरावासाः'। ५ गृहाणि । ६ सागरचन्द्रे । ७ समुद्रस ।

·सप्तमः सर्गः . चरित्राह्वयम् ] असौ पुरस्य सङ्कल्प-कल्पनैः कल्पशाखिवत् । नन्दनखेव सुमनो, नन्दनोऽजनि मण्डनम् ॥ १३ ॥ वसन्तस्यागमनम् तत्रान्यदा धरित्रीन्दी, पर्पदं प्रतिपेदुपि । नृपद्वारे पपाठेति, प्रोचैर्मगलपाठकः ॥१४॥ 'विकासिपुण्डरीकश्रीः, कामाज्ञावशविष्टपः । भाखन्महोभरो राज-तुराजो विजृम्भते ॥१५॥ पल्लवैर्नवरागेव, सकटाक्षेव पट्पदैः। हसतीच सितैः पुष्पै-र्वसन्तागमनेवनी ॥१६॥ मञ्जरीमिपतो मार-स्कन्धावारमहार्थितान् । सहकारतरुः सज्जी-चकार स्फारचामरान् ॥१७॥ मेरपयक्रमकरा, कोकिलाकोमलध्वनिः । आरामश्रीस्तव खामिन !, सविभ्रमवयोऽञ्चिता ॥ १८ ॥ विकासिकुसुमा स्माता, मकरन्दरसैरसौ । सम्भाविता त्वया भूप!, सफलीभवति ध्रुवम् ॥ १९ ॥-युग्मम् वसन्तक्रीडार्थमुद्यान प्रति गमनम् श्रुत्वेति नृपतिः प्रीतः, प्रतीहारमिदं जगौ । प्रातः पौराः प्रयान्त्वस-दुद्यानमिति घोप्यताम् ॥ २० ॥ त्वयाऽप्येतव्यमित्युर्वी-पतिना श्रेष्ठिनन्दनः । समादिष्टः स्वयं हृष्टो, निजं धाम जगाम सः ॥ २१ ॥ अशोकदत्तमित्राय, श्रेष्ठिपुत्रो 'विशांपतेः । तमादेशं समादिक्षन् , मित्रे गोप्यं न किश्चन ।। २२ ॥ पौरतो द्वितीयेऽथ, वासरे नरवासवः । अलञ्चके तमाराम, वसन्तः कुसुमैरिव ॥ २३॥ अशोकदत्तमिनेण, संयुतः श्रेष्ठिनः सुतः । अवाहर्पतियोम, तमारामं समागमत् ॥ २४ ॥ १ ख-'विकाशि०1 ३ क-'नारा ४ उत्सपार्थ प्रार्थितान् । ५ क-'महार्पितान्। ६ चरणहसा। ७५ प्रतिहार' । ८ नृपते । , २वसन्त ।

·सप्तमः सर्गः७ श्रिये श्रीवृपभः सोऽस्तु, स्थानकं ज्ञानशाखिनाम् । यस्योपकण्ठे चिकुर-श्रेणिवणायते ॥१॥ इतो 'जम्बू द्वीपे प्रत्यग-'विदेहे' प्व'ऽपराजिता'। पुर्यस्ति स्वस्तिधुर्यश्रीः, शक्रपुर्यपराजिता ॥ २ ॥ तेनस्त्रैणाथुसिक्तायाः, स्फीताया नीतिवीरुधः। पुष्पगुच्छा इवाट्टेषु, यत्र मुक्तोत्करा वभुः ॥३॥ यत्र स्वस्तिकपतिस्था, मुक्ता भान्ति स वेश्मसु । अन्तर्द्रव्योष्मणा वैश्म-लक्ष्मीणां खेदविन्दुवत् ॥४॥ तस्यामीशानचन्द्रोऽभू-चन्द्रोज्ज्वलयशा नृपः । प्रतापतफ्नध्वस्त-समस्त रिपुतामसः ॥५॥ यद्वामवामनेत्राणां, नेत्राणां वीक्षणाद् बने । लजमाना गलन्मानाः, कुरङ्गत्वं मृगा दधुः ॥६॥ यद्वैरिपुंरवेश्मानि, प्रोपितस्वामिदुःखतः । शङ्के तपस्वितां भेजु-र्लोलद्वल्लिजटाघटाः ॥७॥ श्रेष्ठी श्रेष्ठगुणज्येष्ठो, गरिष्ठो धर्मकर्मभिः । तत्र चन्दनदासोऽभूद्, वाचा दासितचन्दनः॥८॥ तस्य प्रशस्यमहिमा, तनयो विनयोज्यलः। जझे सागरचन्द्रः श्री-रागसागरचन्द्रमाः ॥९॥ मतिलीलावतीकेलि-कानने तत्र तेनिरे । कलाभिः कलितोल्लासा, विलासाः प्रगुणैर्गुणैः ॥१०॥ स्वच्छाशयस्य तस्यासन् , परोपकृतये गुणाः । रंताकरस्य रत्नानि, भुवनस्य विभूषणम् ॥ ११ ॥ महाजनाति संहत, नृदेवं सेवते स सः । विश्वसम्प्रीणनायेव, पयोवाहः पयोनिधिम् ॥ १२ ॥ पूर्वानामकतृणस्य वनमियाचरति । २ 'अनुष्टुप् छन्दसि ६८९तमपर्यन्तानि पधानि । ३ मनोहरमहिलानाम् । ४ स-'नगरावासाः। ५ गृहाणि । ६ सागरचन्द्रे।७ समुद्रस । - - ·चरिनाह्वयम् ] सप्तमः सर्गः असौ पुरस्य सङ्कल्प-कल्पनैः कल्पशाखिवत् । नन्दनस्येच सुमनो, नन्दनोऽजनि मण्डनम् ॥ १३ ॥ वसन्तस्यागमनम् तत्रान्यदा धरित्रीन्दी, पर्पदं प्रतिपेदुपि । नृपद्वारे पपाठेति, प्रोच्चैर्मङ्गलपाठकः ॥१४॥ 'विकासिपुण्डरीकधी, कामाज्ञावशविष्टपः । भास्वन्महोभरो राज-तुराजो विजृम्भते ॥ १५ ॥ पल्लवैर्नचरागेव, सकटाक्षेव पट्पदैः । हसतीव सितैः पुष्पै-सन्तागमनेवनी ॥ १६ ॥ मञ्जरीमिपतो मार-स्कन्धावारमहार्थितान् । सहकारतरुः सज्जी-चकार स्फारचामरान् ॥ १७ ॥ सेरपक्रमकरा, कोकिलाकोमलध्वनिः । आरामश्रीस्तव स्वामिन् !, सविभ्रमवयोऽञ्चिता ॥ १८ ॥ विकासिकुसुमा त्राता, मकरन्दरसैरसो । सम्भाविता त्वया भूप!, सफलीभवति भुवम् ॥ १९ ॥-युग्मस् वसन्तक्रीडार्थमुद्यानं प्रति गमनम् श्रुत्वेति नृपतिः प्रीतः, पँतीहारमिदं जगौ । प्रातः पौराः प्रयान्त्वस-दुद्यानमिति घोप्यताम् ॥ २० ॥ त्वयाऽप्येतव्यमित्युर्वी-पतिना श्रेष्ठिनन्दनः । समादिएः स्वयं हृष्टो, निजं धाम जगाम सः ॥ २१ ॥ अशोकदत्तमित्राय, श्रेष्ठिपुत्रो 'विशांपतेः । तमादेशं समादिक्षन् , मित्रे गोप्यं न किञ्चन ॥ २२ ॥ पौरैर्वृतो द्वितीयेऽथ, वासरे नरवासवः । अलञ्चके तमाराम, वसन्तः कुसुमैरिव ॥ २३ ॥ अशोकदत्तमित्रेण, संयुतः श्रेष्ठिनः सुतः । अहेवाहर्पतिर्योम, तमारामं समागमत् ॥ २४ ॥ १ स-'विकाशि०। ३ क-'नारं। ४ उत्सवार्थ प्रार्थितान्। ५ क-'महार्पितान्। ६ चरणहस्ता । ७ क-प्रतिहारं। ८पतेः। + + २ वसन्तः।

·म +- , " १२४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- तत्र पुप्पोचयप्रेता-गीतनृत्यादिसेलनः । खेलन्ति स सुसं लोकाः, कुसुमेपुवशंवदाः ॥ २५ ॥ न स वृक्षो न सा प्रेङ्खा, न तत् कुझं न सा लता । यत्र क्रीडारसा नासन् , कामिनः कामिनीसखाः ॥ २६ ॥ इंति कौतुककेलीमिः, सङ्घले सकले जने । करसादकसादेकसा-दंहिपव्यूहगहरात् ॥ २७ ॥ वायचं नायध्यमहो, जना! धावत धावत । इत्युत्तस्थौ भयभ्रान्त-तरुणीकरुणारयः ॥ २८ ॥-युग्मम् प्रत्यासन्नतयाऽऽकर्ण्य, तं कोलाहलमाकुलम् । किं किमेतदित्यधावत् , सागरः साहसाकरः ॥ २९ ॥ बन्दिभ्यः प्रियदर्शनामोचनम् स कन्यां पूर्णभद्रस्य, श्रेष्ठिनः प्रियदर्शनाम् । धृतां वन्दिभिरद्राक्षी-दब्दैरिन्दुकलामिव ॥ ३०॥ स श्रेष्ठिनोऽङ्गभूर्वेगा-दाक्रम्यकस्य बन्दिनः । हस्तमामोय्य हठतो-ऽग्रहीत् तच्छक्तिवत् क्षुरीम् ।। ३१ ।। इत्यालोक्य बलं तस्मात् , पलायन्ते स बन्दिनः। तां मुक्त्वा चन्दनलता-मिव सर्पा गरुत्मतः ॥ ३२॥ ररक्ष दक्षो वन्दिभ्यः, सागरः प्रियदर्शनाम् । उप्णांशुरन्धकारेभ्यो, दुर्धरेभ्यो धरामिय ॥ ३३ ॥ विश्वम्भराविभुः क्षुद्रो-पद्रवेभ्यः प्रजामिय । सदाचारपरो दुष्टा-चारेभ्यः स्वसभामिव ॥ ३४ ॥ सन्देहादिकदोपेभ्यो, विद्या विद्यागुरुर्यथा । विवेकबुद्धि मिथ्यात्न-कुग्रहेभ्यो गुरुर्यथा ॥ ३५ ॥-विशेषकम् यः कश्चिदेप तारुण्य-चारुः कारुण्यपुण्यधीः । परोपकारी परुप-पौरुपः पुरुषाग्रणीः ।। ३६ ॥ क्रीता त्राणोपकारेण, साऽहं साहसिनाऽमुना । , १ दोल२ मदनमवर्तिन । ३ क-'त'-।

·, चरित्राह्वयम् ] सप्तमः सर्गः १२५ पतित्वेन ततस्त्राता, ममातः परमप्यसौ ॥ ३७ ॥ 'चिन चिन्तयन्तीति, प्रीतिपल्लवितेन सा । अगादगारं सारङ्ग-दर्शना मियदर्शना ॥ ३८ ॥-विशेपकम् सागरान्तरनिर्मग्न-मन कृष्टिश्रमाऽसहा । पौर्णभद्री किलापूर्णा, तूर्ण प्रस्वेदविन्दुभिः ॥ ३९ ॥ संम्भ्रान्तखान्तसङ्कान्तं, कान्तं चन्दननन्दनम् । विधाणा तद्भरेणेव, सा चचार शनैः शनैः ॥ ४० ॥ जातसागरचन्द्रोरु-स्नेहसागरजागराम् । क्षिपन्तीन्दुरुचिखच्छां, दृशं पश्चात् पुनः पुनः ॥४१॥-विशेषकम् तद् गन्तेक्षणैस्तीक्ष्णैः, समुत्कीर्णामिवाशये । तां धरन् सागरो धाम, जगाम सुहृदा सह ।। ४२ ॥ एनं नन्दनवृत्तान्तं, चन्दनः श्रेष्ठिनामिनः । ज्ञातवाँनिति माध्यस्थ्याद्, ध्यातवानिति शुद्धधीः ।। ४३ ॥ विशुद्धामतिशुद्धस्स, युक्तोऽधिप्रियदर्शनाम् । रागः सागरचन्द्रस्य, चन्द्रस्येवाभिचन्द्रिकाम् ॥ ४४ ॥ तन्न युक्तं स यत् तेने, तदा बन्दिपु पौरुपम् । यन्नैव पणिजा कार्यो, विक्रमः सुभटक्रमः ॥ ४५ ॥ किन्त्वस्थाशोकदत्तेन, निन्द्या रङ्गति सङ्गतिः । विधोर्विधुन्तुदेनेव, क्रूरेणाक्रूरताजुपः ॥ ४६ ॥ इति ध्यात्वा धियां धाम, सामवाक्यैः सुधामयैः। नृपं मन्त्रीय संरब्धं, नन्दनं चन्दनोऽवदत् ॥ ४७ ॥ सागराय पित्रोरनुशासनम् वत्स! खच्छमते ! वेत्सि, स्वयं शास्त्रार्थनिश्चयम् । व्यवहाररहस्सं च, त्वं तथाऽप्यनुशास्यसे ॥४८॥ ५ पूर्णभद्रस्य १ स-चेतसा'। २ क-पल्लवेन' । ३ गृहमगच्छत् । ४ मृगनयना । ५ स-यानथ' ! ६ विलोक्यतां बाहुल्यमनुनासिकानाम् । ९ प्रकोपितम् । , तनया। ७ प्रभुः।

·" १२६ श्रीपानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- -वृद्धवाक्याङ्कुशै रुद्धा, कुधीः सन्तिष्ठते,न यः ।। स मत्त इव मातङ्गः, स्वस्यान्यस्यापि नाशकृत् ।। ४९ ॥ कलाकौशलमेव स्याद्, वणिजां वत्स ! जीवनम् । न तु प्रचण्डदोर्दण्ड-सण्डितद्वेपि पौरुषम् ॥ ५० ॥ सहसा साहसेनाति-कम्यते यन्महस्तिनः । मतं पतङ्गकस्येव, प्रदीपाक्रमणं हि तत् ॥ ५१ ॥ अविमृश्य स्वपरयोः, शक्तिगुत्तिष्ठते तु यः। सोऽब्दशब्दे शरभवत् , प्रोल्ललन्नङ्गभङ्गभाक् ॥ ५२ ॥ शास्त्रैकजीविनो विप्राः, क्षत्रियाः शखजीविनः । भवन्ति वैश्याः शूद्राश्च, कलाकौशलजीविनः ॥ ५३॥ कलां कुलागतामेव, सेवमानो जनप्रियः। मन्दयानो गजः श्रेयां-स्तुरङ्गास्तु त्वरागतिः ॥५४॥ श्लाध्यः कुर्वन् न तत् कर्म, यन्नैवात्मकुलोचितम् । करोत्यश्वः किमानन्दं, मन्दं गज इव वजन् ? ॥ ५५ ॥ विद्वेपो विक्रमो दानं, लक्ष्मीविषयसेलनम् । छायां छन्नानि वणिजां, प्रयच्छत्यगनाऽङ्गवत् ॥ ५६ ॥ अनुद्धताऽऽचारवेपै-लक्ष्मीरा वणिग्जनैः । रके राजन्यनुत्सकैः, छेकैः काकाभिशनैः (१) ।। ५७ ॥ अपि हीनकुलः श्रीमान् , सत्क्रमैरेव सेव्यते । पश्य 'द्विजकुलोमा, हंसाः पङ्कजमाश्रिताः ॥५८॥ नानुकूलो विधिर्यत्र, धीमतां तत्र का स्पृहा । किं विनाऽर्क-शशाङ्काभ्यां, वर्तते न रसातलम् ? ॥ ५९॥ यन्नैव विधिना सृष्टं, प्रयासस्तत्र का सताम् । पृथ्वीपाथो विना नैव, किमु चञ्चन्ति चातकाः १ ॥६०॥ १ हस्ती । २ अष्टापदवत् । ३ क-प्रोडभन्न०' । ४ लक्ष्मी कान्ति वा । ५ ख-'सक- मेरपि। ६ पक्षिवंशविभूषणाः । ७ सन्तुल्यतां यदुक्तमभिनन्दकाव्ये- "यन्नव विधिना सृष्ट, धीमतां तत्र का स्पृहा । चिना पार्थिवतोयेन, चातकः किं न जीवति ? ॥"

·सप्तमः सर्गः १२७ + . + चरित्राहयम् ] दैवमुलक्ष्य यत् कार्य, क्रियते फलवन्न तत् । सरोऽम्भश्चातकेनाचं, गलरन्ध्रेण गच्छति ॥ ६१ ॥ अन्तर्धतगुणैरेय, परेपां स्थीयते हृदि । अर्थ समर्थयन्त्येनं, समग्रं कुसुमस्रजः ॥ ६२ ॥ कष्टान्यसहमानानां, गुणारोपः कुतो भवेत् । वेधवन्धं सहित्वैव, पुष्पालिगुणमालिनी ॥ ६३ ॥ रक्तायामपि विश्वासः, कार्यो नार्या न सर्वथा । न बभाति दिनान्तेलिं, नीलीरागं किमजिनी ? ॥ ६४ ॥ वसन् दूरेऽपि तेजस्वी, मदयत्युदितो निजान् । दवीयानपि पानि, सूरः पूरयति श्रिया ॥ ६५ ॥ खस्य स्वीकुरुते मृत्यु, जनो दानयशंवदः। कर्णतालाहते लि-विभेतीभकपोलयोः ।। ६६ ॥ किल म्लायन्ति सद्वत्ता, विपदि खोपकारिणाम् । भेजन्त्यर्कातेन्तेि, तारकाः स्फारकोलिमाम् ॥ ६७ ॥ दानशौण्डा न तन्वन्ति, पात्रा-ऽयात्रविचारणाम् । कमलं कलहंसेऽपि, मधुपेऽप्यागते समम् ॥ ६८ ॥ उचैः सुचरितैरेका, शोपं दोपः सतां ब्रजेत् । भुजगीगर्भसन्दर्भ-प्रदः कि न मुदेऽम्बुदः ॥ ६९ ॥ सत्सङ्गतेः प्रभावः असिनसारे संसारे, सारं सङ्गः सतां मतः। इहामुत्र च येनैप, नानाश्रेयःफलोवलः ॥ ७० ॥ प्राज्यः प्राग्जन्मजैः पुण्यैः, सद्भिः समोगिनां भवेत् । भाविन्यागामिनि भवे-ऽद्भुतकल्याणमालिनि ॥ ७१ ॥ वर्मणि-द्रुम गव्योऽपि, चिन्ता सङ्कल्प कामदाः । एभ्योऽप्यधिकदातासौ, पुनः सङ्ग. सतां मतः॥ ७२ ।। १ क-प्रतो अत पर 'तेजस्वी मद'पर्य तस्स पाठस्य प्रपात । २ स-वज०। ३ ख- 'कान्तिताम्'। ४ स-ऽगिनो।

·१२८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र सुलभा सौख्यदा लक्ष्मीः, सुलभा सार्वभौमता । सुलभा स्वःप्रभुत्वश्री-दुर्लभा सङ्गतिः सताम् ॥ ७३ ॥ असिन्नपारे संसारे, भूरिभिः सम्भृता भवैः । कुतः क्लेशा विशीर्यन्ते, सतां सङ्गाहते द्रुतम् ? ॥ ७४ ॥ म्लानिः स्यान्मलिनासङ्गा-दंग तेजस्विनामपि । घनाधनघटाघट्टाद् , घटते रविरच्छविः ॥ ७५ ॥ अशुद्धहृदयस्तुद्य-लक्ष्मीः कुटिलतां ब्रजेत् । हिमांशुराशु मुश्चेत, हीयमानः सुवृत्तताम् ॥ ७६ ॥ मलिनाप्तरसं शुद्ध-पक्षः प्रियमपि त्यजेत् । कियत् खेलति कासारे, घनासारे सितच्छदः ॥ ७७ ॥ अपि तेजस्विनां तेजः, क्षीयते जडसगतेः। अधृष्योऽप्यूप्मणा पाढं, निदर्शनमिहानलः ॥ ७८ ॥ क्रूरः खीकुरुते सूक्ष्मी-भूयाक्रान्तं पराश्रयम् । सर्पः प्रसपैति खैर, विले परविलेखिते ॥ ७९ ।। क्रूराः कारणतो दूरा-न्मधुरारावकारिणः । 'निमान् निमन्ति निर्विघ्नं, मुग्धान व्याधा मृगानिव ॥ ८०॥ तत् ताताऽशोकदत्तो यः, प्रमत्तो मित्रमस्ति ते । सोऽत्यन्तकुटिलखान्त-स्त्वं नितान्तमृजः पुनः ॥ ८१॥ तद् वत्स ! युवयोः सङ्ग-स्तरगयति मे रतिम् । यथाऽहर्नाथ-तमसोहंस-चायसयोर्यधा ॥ ८२॥ क्रूरस्य वक्रचारस्य, परच्छिद्रप्रसारिणः । द्विजिहस्य च विश्वास, सर्पस्येवास मा कृथाः ॥ ८३ ।। इत्युक्त्या चन्दनसान्द-सुन्दरे चैन्दने स्थिते । चिन्तयामासिवानेवं, चित्ते चन्दननन्दनः ॥ ८४ ॥ -- १ क-सारे'। २ कोमरामम्रणे । ३ कातिहीन । ४ ५-'मलिनापूर०' । ५ मलिनप्राप्त स्वभावम् । ६ अत परं ७९तमपद्यपर्यन्तक पाठप्रपात फ-प्रतौ । फ-'रास्तुरागतो'। ८ ख-धारिण । ९ सार्धानान् । १० है पुन! । ११ इद पद्यमपि विशीण क-प्रती। १२ स-स्वान्त- । १३ क-'मदने । ७क- ·सप्तमः सर्गः चरित्राहयम् ] १२९ तातेन 'विदितो बन्दि-वृत्तान्त इति वेश्यहम् । अन्यथा कथमीक्षा, शिक्षा तदनुगामिनी ॥ ८५ ।। स विमृश्य मनस्येतद्, विनयस्यतया गिरा। विज्ञो विज्ञपयामास, सागरः पितरं प्रति ॥ ८६ ।। पूज्यैर्यत् किनिदादिष्टं, करिष्याम्येव तत् तथा । गुर्वाज्ञाकरणं श्रेयः-सरणं शरणं श्रियाम् ॥ ८७ ।। पूज्यपादैस्तु यदहं, व्याहृतः सुहृदः कृते । किञ्चित् तत्र तथारूपं, विरूपं न निरूप्यते ॥ ८८ ॥ विज्ञप्तमथवा तात !, केनचित् पिशुनेन वैः। परापवादसंवाद-चावदूकाः खलाः खल ॥ ८९ ॥ तादृशो वाऽस्तु तदोपै-दोपवान्न भवाम्यहम् । कोकान्तिकेपि नो कार्ण्य, राजहंसस्य जायते ॥१०॥ श्रुत्वेति तनयं श्रेष्ठी, जगौ विनयरञ्जितः । तथापि सावधानेन, भाव्यं वत्स! मुधीरसि ।। ९१ ॥ सागरस्य प्रियदर्शनया सह विवाहः अथ चन्दनदासेन, पुत्राभिप्रायवेदिना । तदर्थमर्थिता पूर्ण-भगतः प्रियदर्शना ॥ १२ ॥ तव पुत्रेण पुत्रीयं, क्रीता प्रागुपकारतः । भवत्वेवमिति प्रीत्या, पूर्णभद्रोऽप्यभापत ॥ ९३ ॥ सुचिरं चिन्तितश्चित्ते, ताभ्यां द्वाभ्यां शुमेहनि । प्रतेने पितृभिः प्रीतैः, पाणिग्रहमहस्तयोः ॥ ९४ ।। कपकाणां यथा हेर्पः, कासितादब्दवर्पणात् । तथा परिणयादेतो, मुमुदाते वधू-बरौ ॥ १५ ॥ परस्परं परप्रेम-रससान्द्रतयायो। क्रमात् तन्मनसोरक्य, जज्ञे मृत-पिण्डयोरिव ॥१६॥ निरन्तरस्मरस्मेर-शरसूचीपंचारतः । १ क-'विहितो'। २ स-'च'। ३ काकरय समीपे। ४ कृषीवलानाम् । ५ क-'घर्पः । ६ क-प्रसारतः'। , . प. पा. १७ ·श्रीपष्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- मेहेन स्यूतयोरासी-दैक्यमेव तदात्मनोः ॥ ९७ ॥ साऽप्यसारा सारसयो-वराकी चक्रवाकयोः । रति-कन्दर्पयोर्मन्दा, ग्रीतिः प्रीतेः पुरस्तयोः ॥१८॥ रैथाङ्गयोर्निशीथिन्यां चन्द्र-चन्द्रिकयोर्दिवा । विरहार्तिर्भवेत् किन्तु, न नक्तं न दिवा तयोः ॥ ९९ ।। दिवाऽप्युदित्वरद्योत-दयिताऽऽस्येन्दुदर्शनात् । शश्वदुजागरो रेजे, सागरः प्रेमसागरः ॥ १०॥ प्रियदर्शनया सह अशोकदत्तस्य कुटिलता अगारे सागरस्याथ, बहिर्यातस्य सोऽन्यदा । अशोकदत्तः प्रोन्मत्तः, शून्ये श्वान इवाययौ ॥१०१॥ रहोऽवगम्य तां रम्य-दर्शनां मियदर्शनाम् । अभ्यधत्ताशोकदत्तः, पुप्पचापजचापलः ॥ १०२॥ धनदत्तस्य गेहिन्या, सह मत्रयते रहः । सागरः कारणं तत्र, स्वच्छे ! त्वं वेत्सि किश्चन? ॥१०३ ।। ऋजुखमावाऽभापिष्ट, सा तं वेरिस त्वमेय चेत् । द्वितीयं हृदयं येन, सर्वदा तेन मन्यसे ।। १०४ ।। सूत्रयन्ति विचित्रापिण, कार्याणि व्यवसायिनः । गुप्ता-ऽगुप्तानि किं तानि, ज्ञापयन्त्यगनाऽग्रतः ॥ १०५ ॥ जगादाऽशोकदत्तोऽपि, तन्धि ! सत्यमिदं शृणु । यन्मे सुभु! त्वया कार्य, त्वद्भरिपि तत् तया ॥ १०६ ॥ किं ते कार्य मयेत्युक्तः, सहजार्जववर्यया । प्रियदर्शनयाऽशोक-दत्तः पुनरदोऽवदत् ॥ १०७ ॥ सचेतनस्य कस्य स्या-नरस्य सरसस न । तन्वि! कार्य त्वया त्वेक, नीरसं त्वत्पति विना ? ॥१०८॥ तच्छ्रोत्रयजसूच्यामं, सश्चिन्त्यानुचितं वचः। सा साक्षेपममापिष्ट, सरुपा परुपाक्षरम् ।। १०९ ॥ . १ पक्रयाक-चक्रवाक्यो। २ क-तारकयो । ३ मदनातुरः। है ·सप्तमः सर्गः चरित्राझयम् ] प्रियदर्शनयाऽशोकदत्तस्य तर्जनम् रे निर्मर्याद ! नियहि, निर्याहि गृहतो मम । रे धिक् ते चिन्तितं धिक च, जल्पितं धिक् च साहसम् ॥ ११० ।। आ पाप! बालसुहृदं, स्वभावसरलाशयम् । विश्वस्तं वञ्चयन्नेवं, कि निर्लज्ज ! न लजसे ॥११॥ अर्जु खदारसन्तुष्टं, जन्तुजीवातुवैभवम् । मन्नाथमन्यथा जल्पन्, शत्रुस्त्वं मित्ररूपतः ॥ ११२ ॥ परदाररतेर्मित्र-द्रुहो विश्वासघातिनः । तवालापोऽपि पापोर्मिः, पापात्मन् ! याहि रे द्रुतम् ॥ ११३ ॥ इत्याष्टो निकृष्टोऽयं, मियदर्शनयाऽऽलयात् । मन्दो मन्दाक्षवैलक्ष्य-विह्वलात्मा विनिर्ययौ ।। ११४ ॥ भ्रान्तस्वान्तसमुद्धान्त-पापधान्तभरादिव । स विच्छायः समागच्छन् , सागरेण न्यरूप्यत ।। ११५ ॥ किमुद्विग्नोसि मित्रेति, सागरेण स सादरम् । पृष्टो दुष्टः समाचष्ट, सकट इव निःश्वसन् ॥ ११६ ॥ भवेत्र भविनां भ्रात-रुद्वेगो नैव दुर्लभः । ग्रीष्मेङ्गारकृतां तापा, सुदुष्प्रापः कथं भवेत् ॥ ११७ ।। तद्गुह्मरोगवद् दैवात् , किश्चिदेवोपपद्यते । प्रकाशमप्रकाशं वा, यत् कर्तुं नैव शक्यते ।। ११८ ॥ इत्थमुक्त्वा स्थिते तूष्णी-मश्रुमिश्रितलोचने । तसिन् मायामये च्छाया-हीनश्चान्दनिरनवीत् ॥ ११९ ॥ प्राकाश्य चैमनस्यस्थ, कारणं चेद् चयख ! मे । तत् कथ्यतां श्लथ्यतां च, दुःखं मद्भागदानतः ॥ १२०॥ जगादाऽशोकदत्तोऽपि, त्वयि जीविराजीविते । मित्रेऽन्यदपि नो गोप्य, वृत्तमेतद् विशेपतः ॥ १२१ ॥ मिन ! त्वमपि जानासि, यदियं जन्ममेदिनी। थोपा निखिलदोपाणां, यथा कृतघ्नतेनसाम् ॥ १२२ ।। १ लज्जा०। २ उच्छलित०३ चन्दननन्दन । ४ स्त्रिय । ५ पापानाम् । - ·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- सागरोऽप्युजगावं, कस्सा अपि वयस्य ! किम् । पतितो रेड्डयद् व्याघ्याः, सङ्कटे कुटिलभ्रुवः १ ।। १२३ ।। अशोकदत्तोऽप्यपद-नटः कपटनाटके । भ्रातृजायाऽन्वहं भ्रात-र्मा द्यूतेऽनुचितं वचः॥१२४ ॥ अनल्पं जल्प्यमानोऽपि, प्रयाम्यन्यत्र सत्रपः । अवज्ञाता स्वयमियं, स्थास्यतीति विचिन्तयन् ॥ १२५ ॥ नित्यं नित्यमियं मां त, वचोमिः कुटिलोचितः। उद्वेगयत्यनुद्योग, प्रेतोदैरिव गां गैलिम् ॥ १२६ ॥ अद्य त्वदालोककृते, त्वदोकसि गतस्तया । असदासनया धर्म, इव रुद्धो विरुद्धया ॥ १२७ ॥ ओनार्ययोगतो मीन, इव दीनदशां श्रितः । कथञ्चिन्मोचयित्वा स्वं, तगृहादहमागमम् ॥ १२८ ॥ अचिन्तयं च विरम-त्येपा न मयि जीवति । जीवनाहं वचस्तस्याः, कुर्वे तन्मरणं परम् ॥ १२९ ॥ यद्वा मयि परोक्षे सा, प्रख्यास्यत्यन्यथा पुरः। मंन्मित्रस किमप्यस्यां, सोऽपि विश्वासमेष्यति ॥ १३० ।। विश्वस्तः सरितेवायं, तया बनरसोग्रया । प्रयाध व्यसनाम्भोधौ, पापया पातयिष्यते ॥ १३१ ॥ भावयन्नित्यहं भ्रात - पितो भवताऽधुना। उद्वेगकारणं पृष्टः, स्पष्टतामिदमानयम् ॥ १३२ ॥ उजगारातिमन्थे हि, गरलं क्षीरसागरः । भेजे श्रुतेऽपि नो क्षोभं, 'प्रियाऽऽगसि स सागरः ॥ १३३ ॥ निर्व्याजहदयो व्याज-हार सागरचन्द्रमाः। विपादं मित्र! मा काी-योपितां स्थितिरीदृशी ।। १३४ ॥ चपला चपला नीच-गामिनी च तरङ्गिणी। १ मृगवत् । २ माजनैः । ३ बलवन्तमलसं वृषभम् । ४ तव दर्शनार्थम् । ५ मत्स्यजा योगात् । ६क-'योमतो'। ७ क-तन्मिन'। पक्षे दृहप्रेम। अपराधे। १० प्रोवाच । ११ विद्युत् । , ८ जल, ९पल ·सप्तमः सर्गः . चरित्रालयम् ] १३३ लक्ष्मीच क्षणिका योपिद्, दुःशीलेति नवं न हि ॥ १३५॥ मा विपाद विषादन्त-स्तोपं शोपं समानय । स्वमतः परमेतस्या, विसर सरवैकृतम् ॥ १३६ ।। शुमा वाऽप्यशुभा चाऽस्तु, तरोस्त्वगिव सा मम । छायेव केवलं मैत्री, भूयात् प्रीतिकरी त्वयि ॥ १३७ ॥ अनुनीतः स तेनेति, प्राप पापः परां रतिम् । खागांस्यन्यत्र संरोप्य, मायन्ति हृदि मायिनः ॥ १३८ ॥ तदाप्रभृत्यनुद्गीर्ण-विप्रियः प्रियदर्शनास् । प्रत्यभूत् सागरो गर्भ-संगरः सागरो यथा ॥ १३९ ॥ अन्तर्विरक्तमत्यन्तं, स दक्षः स्वमलक्षयन् । सदाऽनुवर्तते मैना, तैवज्ञ इव 'संमृतिम् ॥ १४०॥ तचरित्रं कुमित्रस्य, प्रियाय प्रियदर्शना । मा भून्मया कृतो भेदो-ऽनयोरिति शशंस न ॥ १४१॥ संसारस्फारवैराग्य-सागरः सागरः क्रमात् । दीनदानादिसन्मानः, खां पा संदमानयत् ।। १४२ ॥ कालेन सागरोऽशोक-दत्तोऽपि प्रियदर्शना । साऽपि मापुः परं लोक, त्रयोऽपि त्रुटितायुपः ॥१४३॥ सागरप्रियदर्शनयोयुग्मिरूपेणोत्पत्तिः 'जम्बूद्वीपस्य 'भरत' याम्या 'सिन्धु'-'गङ्गयो। 'मध्यदेशेऽवसर्पिण्या, गतवत्यरकद्वये ॥ १४४ ॥ पल्याटमांशशेपेच, तृतीयारे प्रसर्पति । युग्मिनायुदपयेता, सागर-प्रियदर्शने ॥ १४५॥-युग्मम् फालचक्रस्य भेदप्रभेदपूर्वकं स्वरूपम् 'भरते'पु पञ्चस्वपि, पञ्च'खरायते'पपि । वर्षेषु द्वादशारं स्यात् , कालचक्रमिति स्थितिः ॥ १४६ ॥ १ प्रसन्नता प्रापित । २ निजापराधान् । ३ गर्ने विष यस स । य-'सहर'। ५क-तद्विश। ६ संसारम् । ७ सफलामकरोत् । .

·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- कालो द्विधाऽवसर्पिण्यु-सर्पिणीभेदतोऽत्र पट् । एकान्तसुषमाधास्त्व-वसर्पिण्यां भवन्त्यराः॥ १४७॥ चतस्रोऽधिकोटाकोट्य, एकान्तसुपमेयरः । तिवस्ता: सुपमा तु स्यात् , ते द्वे सुपमदुःपमा ।।.१४८ ।। 'सैका दुष्पमसुपमा, द्विचत्वारिंशता पुनः । हीना सहर्याणां, दुप्पमा त्वेकविंशतिः ॥ १४९ ॥ वर्षाणां सहस्रास्ताव-न्माना दुप्पमदुप्पमा । सागराणां दशेति स्युः, कोटाकोव्योऽयसपिणी ॥ १५०॥ विपरीतैरररेभि-रुत्सर्पिण्यपि तापती । स्थात् कालचक्रमित्यब्धि-कोटाकोट्यो हि विंशतिः ॥ १५१ ॥ अरे तत्रादिमे लोकाः, सर्वे पैल्यत्रयायुपः । चतुर्थवासराहारा, गन्यूतित्रितयोनताः ॥ १५२ ॥ ते बजर्षभनाराच-घनसंहननश्रिताः । चतुरससुसंस्थानाः, समग्रशुभलक्षणाः ॥ १५३ ॥ सर्वकालं क्रोध-मान-माया-लोभविवर्जिताः। सदासुखाः स्वभावेना-धर्मकर्मसमुज्झिताः ॥ १५४ ॥ यथोत्तर'कुरुक्षेत्रे, तथा तत्रापि युग्मिनाम् । सङ्कल्पान् कल्पयन्ति स्म, दशधा कल्पशासिनः ॥१५५ ॥ सद्यो हृयानि मद्यानि, मद्याङ्गा दधुरर्थिताः । अत्युदारा हि दातारः, कालक्षेपं न कुर्वते ॥ १५६ ॥ भृङ्गाः शृङ्गारयन्ति स, युग्मिनो माजनादिभिः। वात्सल्यादुत्सवोत्साहे, महेभ्या इव सेवकान् ॥ १५७ ॥ तेनुस्तूर्याणि वाणि, तूर्याशास्तत्र युग्मिपु । गन्धर्वा इव सभ्येषु, सूर्यत्रितयवेदिपु ॥१५८॥ तत्रोद्योतं व्यधुर्दीप-शिखा ज्योतिपका अपि । निनान्ववायेऽनवम-व्यापाराः पुरुषा इव ॥ १५९ ।। १क-सैषा'। २ क-'पल्लिनया०।३-भोजना। , " ४ शुभाचाराः।

·सप्तमः सर्गः चरित्राह्वयम् ] १२५ माल्यानि युग्मिनां तत्र, चित्राङ्गाः समस्त्रयन् । यथेप्सितानि देवानां, 'नन्दना'रामिका इव ॥ १६०॥ भोज्यश्चित्ररसैश्चित्रा-स्तत्र युग्मान्यतोपयन् । देशान्तरसमेतानि, स्वमित्राणीव सजनाः ॥ १६१ ॥ नानारूपाणि मण्यङ्गा, युग्मिनां मण्डनान्यदुः। यथेप्सितं यथेशानां, कोशागाराधिकारिणः ॥ १६२ ॥ गेहाकारास्तु गेहानि, मिथुनेभ्यो यथेहितम् । चित्राणि सूत्रयन्ति स, सूत्रधारा इव क्षणात् ॥ १६३ ॥ ऋतूचितान्यभग्नेच्छ-मनमा युग्मिनां ददुः । दुकूलान्यनुकूलानि, प्रसन्नाः स्वामिनो यथा ॥ १६४ ॥ एतानप्यन्यानप्यर्थ-सार्थान् कल्पद्रुमाः परे । सर्वान् सम्पादयन्ति स, ते विश्वमणयो यथा ॥ १६५ ।। तदा तत्राभवन भूम्यो, मधुराः शर्करा अपि । सदा पीयूपपेयानि, पयांसि सरिदादिषु ॥ १६६ ।। तत्रारे "विरमत्यायु-देहसंहननादयः । प्रभावाः कल्पवृक्षाणां, व्यरमंश्च क्रमात् क्रमात् ॥ १६७ ॥ अरे द्वितीये माः स्युः, पल्योपमर्युगायुपः। तृतीयदिनभोक्तारो, गब्यूतद्वितयोन्नताः॥ १६८ ॥ तत्र पूर्वारतः स्वल्प-प्रभावाः कल्पभूरुहः । किश्चिन्माधुर्ययुक्तानि, शर्करोवीपयांस्यपि ।। १६९ ।। पूर्वारवदिहारेऽपि, हीयमानरसं क्रमात् । अम्भोभूमिप्रभृत्यासी-दिक्षुदण्ड इवाखिलम् ।। १७० ॥ तृतीयारे पुनर्मा, एकगव्यूतकोनताः । द्वितीयवासराहारा, एकपल्योपमायुषः ॥१७१ ॥ क्रमहीनान्यरेऽप्यत्रा-भवन् दुर्जनमैव्ययत् । कल्पद्रुमहिमा-भूमी-माधुर्या-ऽऽयु-वपुष्यपि ॥ १७२ ॥ २ क-'कारा'। ३ चिन्तामणयः । ४ इवार्थे । ५ क-विरमत्यास्तु देह' ६। द्वयायुष्काः। १ वनपालकाः।

·" " श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् भी जिनेन्द्र चतुर्थारे पुनः प्राच्य-प्रभावरहिते क्रमात् । पूर्वकोव्यायुपो मः, पञ्चचापशतोवताः ॥ १७३ ।। पञ्चमारे सप्तहस्तो-न्नता वर्षशतायुषः । मा हस्तोन्नताः पठे, पोडशान्दायुपः पुनः ॥ १७४ ॥ एकान्तदुःखिनस्ते स्यु-रुत्सर्पिण्यामपीशी । व्यवस्थोत्पद्यते पश्चा-नुपूर्व्यारेपु पट्स्वपि ॥ १७५ ॥ तृतीयारान्तजातत्वा-नवचापशतोच्छ्यौ । जातौ पल्यदशमांशा-युष्कौ तौ युग्मिनौ पुनः ॥ १७६ ॥ अशोकदत्तस्य हस्तिरूपेण जन्म मृत्वा सोऽशोकदत्तोऽपि, तया प्रोग्भवमायया । तत्रैवाचतुर्दन्तो, दन्ती शुभ्रतनुप्रमः॥ १७७ ॥ प्रेक्ष्य सागरचन्द्रं प्राग्-जन्ममित्रं स कुञ्जरः। जातजातिस्मृतिः स्कन्धे-निच्छन्तं चाध्यरोपयत् ॥ १७८ ॥ जातिसरणवान् सोऽपि, तमारूढः परिभ्रमन् । साक्षादिव दिवः स्वामी, युग्मरूपिभिरेक्ष्यत ॥ १७९ ॥ दन्तावलं स बालेन्दु-विमलं वाहनं श्रितः । इति युग्मिमिरोनातो, नाना विमलवाहनः ॥ १८० ॥ पत्नी चन्द्रयशोनानी, साऽखासीत् प्रियदर्शना । श्यामया धूम्ययेवामिः, स्वर्णाभः स वभौ तया ॥ १८१ ।। शरीरं जपम-नाराचपनसन्धिमत् । आसीत् तयोः समचतु-रस्रसंस्थानसुस्थितम् ॥ १८२ ॥ . १ धनुष्य० । २ प-'प्रारजन्ममायया' । ३ इन्द्रः । ४ हस्तिनम् । ५ कथितः। ६ "सहितैकपदे नित्या, नित्या धातूपसर्गयो । नित्या समारो वाक्ये तु, सा विवक्षामपेक्षते ॥" इत्यनेन सन्धिप्रसङ्गे समुपस्थितेऽपि धीसुमतिकल्लोलमुनिरचिते अपभस्तवने "श्रीआदिनाथ नतनाकिता", श्रीदेवानन्दसूरिसन्टन्धे गौतमाष्टके "श्रीइन्द्रभूति यमुभूतिपुत्र", श्रीधर्म- घोपरिप्रणीतेऽष्टापदकल्पे "वरधर्मकीर्तिऋषभो०", श्रीजिनमभसूरिसूनिताया अर्थकल्प- लॅताया प्रशस्तौ "शरऋतूदर्चि०" इत्यादिवत् सन्धेरमावोवापि ज्ञेय । , ·सप्तमः सर्ग: चरिनालयम् ] जातिसरणतो नीति-विज्ञो विमलवाहनः। जज्ञे प्रकृत्या चिद्रूपो, रूपवांश्च जनोत्तरः ॥१८३ ॥ प्रमत्तयतिधर्माणा-मिव जज्ञे क्रमात् तदा । प्रभावो दशमेदाना-मप्यल्पः कल्पभूरुहाम् ॥ १८४ ॥ कल्पतरूणां प्रभावस्य हानिः मितं विलम्बितं मद्य, मद्याङ्गा ददुरथिनाम् । अर्णोघौ मधुराोवत् , नौस्थानां नाविकाग्रणीः ॥ १८५॥ अत्यर्थमर्थिता भोक्तुं, न भृङ्गा भोजनान्यदुः । नार्यः सपत्नीजाताना-मपत्यानामिव द्रुतम् ॥ १८६ ।। आतोद्यानि न हृद्यानि, तूर्याङ्गाः पर्यकल्पयन् । गन्धर्वा इव सभ्येपु, मूर्खपु कृपणेषु च ॥ १८७ ॥ नोद्योतं तेनिरे दीप-शिखा ज्योतिपिका अपि । धनं घेनाघनच्छन्ना, इव धर्माशुरश्मयः ॥ १८८॥ इच्छाऽनुरूपं चित्राङ्गा, अपि माल्यानि नो ददुः । धर्माय निधनाभ्यासे, धनादि सुजना इव ॥ १८९ ।। भोज्यं चित्ररसं चित्र-रसा व्यश्राणयन्न हि । पुरावत् परिवाराय, श्रीमन्तः कृपणा इव ॥ १९० ॥ तथारूपाणि मण्यङ्गा, मण्डनान्यपि नार्पयन् । शिष्येभ्यो दुर्विनीतेभ्यो, रहस्सानीच सूरयः ॥ १९१ ॥ गेहाकारा न गेहानि, प्राग्वत् प्रोग्राणि तेनिरे । नेतुः कृत्यानि तद्दत्त-'श्रीमत्ता इव सेवकाः ॥ १९२॥ अनमा अपि वासांसि, व्यतरन् स्खलितोत्तरम् । चैदान्या अपि दानानि, कुपात्रेभ्य इवार्थिताः ॥ १९३ ॥ मिथुनानां कालवशा-दनल्पं कल्पशासिपुः। ममत्वं समभूद् भक्ते-प्वपत्येष्विव गेहिनाम् ॥ १९४४।। समुद्रे । २ क-'भाजना०'! ३ दु । ४ 'क-पर्यपादयन् । ५ मेघेराच्छादिता । १० ख-श्रीमत्ता ६ सूर्यस किरणा । ७ ददु । ८ मरणावसरे ()। ९ प्रधानानि । सेवका इव' 1 ११ दानशौण्डा । प० का १८ ·श्रीपध्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र स्वीकार कल्पवृक्षेपु, येषु ये युग्मिनो व्यधुः। अन्यैस्तेपु गृहीतेपु, भेजिरे ते पराभवम् ॥ १९५॥ मिथः पराभवं सोढ-मक्षमैमिथुनैस्ततः । आत्मस्वात्माधिकथके, खामी विमलवाहनः ॥ १९६ ॥ जातिसरणतो ज्ञात-नीतिः कल्पद्रुमानयम् । ददौ विभज्य युग्मिभ्यः, पुत्रेभ्यो द्रव्यवत् पिता ।। १९७ ॥ अन्यकल्पद्रुमग्राहा-ग्रहाणां निग्रहाय सः। हाकारनीति प्रकटी-चकार करुणाकरः ॥ १९८॥ हाकारनीतिः हा त्वया रे कृतं दुष्ट-मिति दण्डेन युग्मिनः । समुद्रा इव मर्यादां, नैव ते व्यतिचक्रमुः ॥ १९९ ॥ खगादिघाततोऽप्युग्रः, समग्रैर्युग्मधर्मिभिः । स हाकारतिरस्कार-श्चित्ते चिरमचिन्त्यत ॥२०॥ पण्मासप्रमिते तस्या-युःशेपे श्यामलप्रभम् । युगलं चन्द्रयशसि, जायायां समजायत ॥ २०१॥ स्त्रीपुंरूपमसत्येय-पूर्वायुः पूर्वसंस्थितिः । पूर्वसंहननं युग्मं, तचापाष्टशतोच्छ्यम् ।। २०२॥ चक्षुष्मान् चन्द्रकान्तेति, सज्ञाभ्यां सममेव तौ। स्त्रीपुंसावीयतुद्धि, चन्द्रमश्चन्द्रिके इव ॥२०३ ॥ युग्मं प्रपोप्य वार्द्ध, जरारुग्भ्यामृते मृतः । स 'सुपर्णकुमारे'पु, जज्ञे विमलवाहनः ॥ २०४ ॥ तदैव 'नागकुमारे-प्वभूचन्द्रयशा मृता। जलदे विलयं याते, 'विद्युद् विद्योतते कियत् ? ॥ २०५॥ स कुअरोपि कालेन, मृत्वा प्रान्ते निजायुपः । जज्ञे 'नागकुमारे'पु, संसारथितिरीदृशी ।। २०६ ॥ पितृरीत्याज्य हाकार-नीत्या युगलिनोऽखिलान् । चक्षुष्मान् पालयामास, वासवस्त्रिदशानिव ॥ २०७॥ १ ख-विधुदुद्योदते। २ क-प्रान्ते मृत्वा ।

·१३९ . चरित्राहियम् ] सप्तमः सर्गः कालेन युगलं जज्ञे, चक्षुष्मच्-चन्द्रकान्तयोः। तद्यशस्विसुरूपाख्यं, सप्तधन्वशतोन्नतम् ॥ २०८ ॥ श्याम थमसंस्थानं, पूर्वसंहननान्वितम् । मनागूनायुः पितृतो, दुच्छायावद् व्यवर्द्धत ॥ २०९॥ समये पञ्चतां प्राप्य, चक्षुष्मान् समजायत । सुपर्णेपु पुनश्चन्द्र-कान्ता नागेपु तत्क्षणम् ॥ २१० ।। यशस्वी जनकस्थित्या, ततो मिथुनमण्डलीः । अन्वशिपद् उपाध्याय, इव शिष्यपरम्पराः ॥२११ ॥ क्रमाल्ललले हाकार-नीतिमिथुनपतिभिः । वर्पोत्कर्पोच्छृङ्खलामिः, कुल्याभिः कुलभूरिख ॥ २१२॥ माकारनीतिः ततो यशस्वी माकार-दण्डं युगलिपु व्यधात् । पूर्वास्त्रे निष्फलेऽस्त्रज्ञो, द्वितीयास्त्रमिवारिपु ॥ २१३ ॥ अल्पेऽपराधे हाकारं, माकारं मध्यमे तु सः। ' महीयसि पुनी तौ, युक्तिज्ञोऽयुङ्ग युग्मिषु ॥ २१४ ॥ ततः सत्यायुपः शेपे, सुरूपायां यशस्विनः । अभिचन्द्र-प्रतिरूपा-ऽऽह्वयं युग्ममजायत ॥ २१५ ॥ शुभ्रप्रमोऽभिचन्द्रोऽभात् , कृष्णया प्रतिरूपया । 'कैलाश शैलः स किला-लङ्घतो मेघमालया ॥ २१६ ।। सप्तचापशतोच्छ्रायौ, पित्तोऽल्पायुपौ मनाक् । तौ युतौ जग्मतुद्धिं, लोध्रवृक्ष-प्रियङ्गुवत् ।। २१७ ।। पूरितायुरभून्मृत्वा, यशस्व्य'ब्धिकुमार गः । सुरूपा तत्क्षणं 'नाग-कुमारे पूदपद्यत ॥ २१८ ॥ अभिचन्द्रोऽपि नीतिभ्यां, द्वाभ्यां पित्वदन्वशात् । तथा युग्मानि तैमने, स एव पितृवद् यथा ॥ २१९ ॥ प्रतिरूपाऽऽयुपः प्रान्तै, स्त्रीपुंसौ प्रसुपाप सा । प्रसेनजिच्-चक्षुःकान्ता-ऽभिख्यौ श्यामतमत्विषौ ॥ २२० ॥ १ ख-स्वरूपा'। २ समचतुरस्रनामकम् । ३ मृत्वा ।

·१४० श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- न्युनायुपौ पितृभ्यां तौ, पंडिप्वासशतोन्नतौ । समं समीयतुद्धि, धर्म-कीर्ती इव क्रमात् ॥ २२१ ।। पूर्णायुरभिचन्द्रो'ऽब्धि-कुमारे पूदपादि सः । तदैव प्रतिरूपापि, मध्ये 'नागकुमार'कम् ।। २२२ ॥. प्रथयामास मिथुने-वथ शास्ति प्रसेनजित् । एतत्पुत्रस पुत्रत्वं, यत्पितुर्वर्तयेत् क्रमम् ॥ २२३ ॥ तदा हाकार-माकारी, युग्मानि व्यतिचंक्रमुः। क्रमतो दुरपत्यानि, माता-पित्रोः क्रमाविध ॥ २२४ ॥ धिकारनीतिः तेपामुद्धान्तदुाय-ध्वान्तप्रद्योतनप्रभाम् । आविश्वकार धिकार-नीतिमन्यां प्रसेनजित् ॥ २२५ ॥ सोऽहन् हाकार-माकार-धिक्कारैर्युग्मिनेयम् । ज्ञान-दर्शन-चारित्र-भवं चारित्रवानिव ॥ २२६ ॥ चक्षुःकान्ताऽऽयुपः प्रान्ते, स्त्री-पुंसौ सुपुवेऽथ सा । श्रीकान्ता-मरुदेवाख्यौ, किञ्चिदूनायुपी स्वतः ।। २२७ ॥ प्रताप-कीर्ती इव तौ, सममेव समुन्नतिम् । प्रपेदाते संपञ्चाश-त्पश्चचापशतोन्नतौ ॥ २२८ ॥ श्यामाश्यामलया पल्या, मरुदेव: सुवर्णरुक् । तमखिन्येव देवाद्रि-रेकपार्श्वस्थयाऽद्युतत् ॥ २२९ ॥ पूर्णायुरजनि 'द्वीप कुमारेपु' प्रसेनजित् । चक्षुःकान्ता क्षणेऽत्रैवा-भवन्'नागकुमार गा ॥ २३० ॥ तिसभिर्नीतिभिर्लोक, मरुदेवोऽप्यपालयत् । शक्तिभिर्नुपपद् राज्यं, गुप्तिभिर्यतिवद् व्रतम् ॥ २३१ ॥ स्त्री-पुंसी प्रान्तकालेऽथ, श्रीकान्ताऽपि सुपाव सा। विश्वोद्धारकरौ साधु-सेवा-बोधक्रिये इच ॥ २३२ ॥ -- २ क-विव शास्ति'। १ पट्दनःशतमोत्तुगी। कृष्णया। ५ मेरुः । ३ क-'दुर्णयम्। गत्रिवत् ·चरित्राद्वयम् ] सप्तमः सर्गः तौ पितृभ्यां नाभिरिति, मरुदेवेति नामतः । कृतौ सपञ्चविंशति-पञ्चचापशवोनतौ ॥ २३३ ॥ श्रीनाभिः शातकुम्भाभो, मरुदेवा प्रियगुरुक् । तौ मेघमण्डलीश्लिष्ट-'मेरुतुल्यत्वमीयतुः ।। २३४ ।। सङ्ख्यातपूर्वप्रमितं, श्रीनाभि-मरुदेवयोः। मरुदेव-श्रीकान्ताभ्यां, न्यूनमायुर्मनागभूत् ॥ २३५॥ श्रीनाभिर्मरुदेवा च, ववृधाते सहैव तौ । दत्तविश्वजनानन्दौ, धुंद्युरनद्युती इव ॥ २३६ ॥ प्राप 'द्वीपकुमार स्वं, मरुदेवो विपद्य सः । सागान्'नागकुमार स्वं, श्रीकान्ता नत्क्षणं पुनः ॥ २३७ ॥ ततः कुलकरो नाभिः, सप्तमः स नयैत्रिभिः । शशास कालवद् वर्ण-शीतोष्णसमयैर्जनम् ॥ २३८ ॥ सप्तमकुलकरनाभिपत्नीकुक्षौ चक्रिवानाभस्यावतरणम् तदा च चतुरशीति-पूर्वलक्षैस्तृतीयके । अरके सनवाशीति-पक्षैरूने गते सति ॥ २३९ ।। आपाढे कृष्णचतुर्थ्या-मुत्तरापाढया श्रिते । चन्द्रे च्युत्वा स जीवोऽथ, वज्रनाभस चक्रिणः ॥२४॥ त्रयस्त्रिंशत्सागरायुः-प्रान्ते 'सर्वार्थसिद्धितः । श्रीनाभिपल्या श्रीमरु-देव्याः कुक्षाववातरत् २४१-त्रिमिर्विशेषकम् तमस्तोमहरो द्वीपाद्, द्वीपान्तरमिवार्यमा । प्रमावोद्भासकं राशे-रुचराशिमिव ग्रहः ॥ २४२ ॥ धर्मध्यानात् परतरं, शुक्लध्यानमिवाशयः । संसारागारतः श्रेयः-कृदात्मेवामलं पदम् ॥ २४३ ॥ जलभृत्कालकासारा-मराल इव मानसम् । प्रातः स्मरं सरसिज, "द्विरेफ: कैरवादिय ।। २४४ ॥ पोरीन्द्र इव कान्ताराद् गिरिगहरकन्दरम् । १ आकाशे सूर्य-तद्द्युती इव । २ क-'सप्तमि'। ३ सुर्य | ४ नमः । ५सिंहः ।

·. " श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र विन्ध्यक्षोणिधरारण्या-दिवेभो' 'नर्मदा इदम् ॥ २४५॥ वज्रनाभसार्वभौम-जीवः 'सर्वार्थसिद्धितः । स्वामिन्या मरुदेवायाः, कुक्षिदेशमशिश्रयत् ॥ २४६ ॥ पञ्चमिः कुलकम्. रविमुक्त इव द्वीपो, दीपोज्झित इयालयः। लूनान इव कासारो, हतरत्न इवाकरः ।। २४७ ।। निर्मायक सैन्यमिय, नि:सिंहमिव काननम् । विमानं स्वामिना हीनं, विच्छायत्वमियाय तत् ॥ २४८॥-युग्मम् तत्र त्रैलोक्यजीवाती, सुधाधाराधरे क्षणम् । अवतीर्णेऽभवद् विद्यु-दिवोद्योतो जगत्रये ॥ २४९ ।। जगत्रयजुपां तत्र, जगत्रयसुखप्रदे। समुत्पन्ने क्षणं दुःखं, क्षयं भेजे भयादिव ॥ २५० ॥ तत्रेशे सर्वसौख्याना-मवतीर्णे मदादिव । जज्ञे त्रैलोक्यजन्तूनां, सुखस्याम्पुदयः क्षणम् ॥ २५१ ॥ तस्य रत्नत्रयेशस्य, प्रभावाद् भुवनत्रये । दुखोच्छेद-सुखोद्भेद-प्रद्योता इत्यभूत् प्रयम् ॥ २५२ ।। चतुर्दशस्वप्नवर्णनम् निशि तस्सामदृश्यन्त, देव्या गर्भागते विभौ । चतुर्दश महाखमाः, सुप्तया वासवेश्मनि ॥ २५३ ॥ शरदभ्रप्रभाशोमी, मणिश्रेणिविभूपणः । चङ्गशृङ्गः समुत्तुङ्गः, प्राग्रपादागवलिगतः ॥ २५४ ॥ उपागतो जङ्गमता, किल रोजतपर्वतः । खमेपु 'पभः' पूर्व, मरुदेव्या न्यरूप्यत ॥ २५५ ।।-युग्मम् गुरुक्रमः सितो 'दन्ती', धर्मो मूर्तिमिवाश्रितः । चतुर्भिः करगैर्दन्तः, खंभेदान् दर्शयन्निव ॥ २५६ ॥ "हर्यक्षः शौर्यवर्येषु, 'जितकाशी प्रकाशयन् । जयस्तम्भमिवोत्क्षिप्त--पुच्छदण्डच्छलादलम् ॥ २५७ ।। १ हस्ती। २ मेघे । ३ त्रैलोक्यवासिना जीवानाम् । ४ प्रधानखुरधावितः । ५ वैताब्य- गिरि।। ६ महाचरणः। ७ दानादिप्रकारान् । <सिंहः । ९ जयनशीलः। har ·सप्तमः सर्गः , चरित्रहियम् ] कैकुप्कुम्भिकरोजृम्भि-कुम्भाम्भोभिपवादिव । 'देवी' सेरास्वहस्तांहि-पद्मा पद्माधिवासिनी ।। २५८॥ 'दाम' स्वर्धामविविध-प्रसूनपरिगुम्फितम् । भ्रमब्रुमरझङ्कारैः, किल क्लुप्ताहतस्तुति ॥ २५९ ॥ श्रितः स्वक्षयशान्त्यर्थ-मिवाराटुं जिनाधिपम् । किरणापूर्ण दिकश्रेणिः, पार्वणो "रोहिणीवरः ॥ २६ ॥ प्रकाशः शाश्वतो मेऽस्तु, लोकालोकविलोककृत् । देवेशसेवेयेतीय, 'तीवरश्मि'रुपास्थितः ॥ २६१ ॥ भाव्यसौ विश्वविश्वेशो, विश्वविश्वोपकारकः । जिनेन्द्रः किङ्किणीकाणे-रिति जल्पन्निव 'ध्वजा' ।। २६२ ।। शातकुम्भमयः 'कुम्भो'-sम्भापूर्णः पल्लचैनवैः। लोकत्रितयकल्याण-कन्दः कन्दलितः किल ॥ २६३ ॥ सेरपद्माकरैः शुद्ध-रापचापमलापहै। सरस्तरङ्गित तोयै-त्रैलोक्यसुकृतैरिव ॥ २६४ ॥ प्रभुतात्रैः पवित्रं मे, वारि वन्धं सुरासुरैः । भावीति हल्लिहरी-हस्तैर्नृत्यभिवार्णवः ॥ २६५॥ 'सर्वार्थसिद्धि' मां मुक्त्वा, सिद्धिमाप्तुं किमु प्रभो!। उत्कोऽसीति विभुं वक्तुं, तेद्विमानमिवागतम् ॥ २६६ ॥ दारिद्यादीनि कष्टानि, निपेष्टुमिव कटिनाम् । उन्मुद्रितेन्द्रकोदण्ड-यत्नो रनोच्चयो' महान् ॥ २६७ ॥ 4भोरिव तपस्तेजो-राशिः प्राग्जन्मलासितः। कृतत्रैलोक्यपावित्र्य-मङ्गलो 'ज्वलनो' ज्वलन् ॥ २६८ ॥" देवी चतुर्दशरञ्ज-लोकेशोत्पत्तिसूचकान् । वदने विशतोऽपश्य-दिमान् स्वमांश्चतुर्दश ॥ २६९ ॥ ततो विरामे यामिन्याः, स्वामिनी पभिनीय सा । १ दिग्गजशुण्डाग्रस्फुरत्कलशजलाभिषेकात् । २ कल्पवृक्षः। ३ चन्द्रः। ४ सेवया इति इव । ५ सर्वार्थसिद्धिविमानम् । ६ ख-रिटानि' । ७ प्रकाशितेन्द्रधनुष्यः । ८ स-प्रमो. रिततप०। ९ पूर्वजन्मविहितः । १० पश्चदशमि कुलकं' इत्यधिकः क-पाठः ।

·सामः सर्गः १४५ , चरित्राह्वयम् ] जगजागरकृद्गोमि-गतदोषो महामहाः । सतमोहतमोहा, भावी भानुनिभालनात् ।। २८३ ।। वर्द्धमानासमाखर्व-पर्वसद्वंशसंश्रयः । परिष्करिष्यते विश्व-सौधाग्यं ध्वजवीक्षणात् ।। २८४ ॥ त्रैलोक्यमपि कल्याण-रनल्पं कल्पयिष्यति । सद्वत्तशोभितः शात-कुम्भकुम्भनिभालनात् ॥ २८५ ॥ भवाटवीभ्रमा नां, पापतापं हरिष्यति । विलासिकमलाश्लिष्टः सरोवरनिरीक्षणातू ।। २८६ ।। निर्मलोकलितोऽत्यक्त-सीमा सद्गुणरत्नभूः। अधर्षणीयो भविता, क्षीरनीरधिवीक्षणात् ॥ २८७ ।। सेविष्यते सदैवासौ, सर्वनास्खलितोदयः । विमानदर्शनाद् देवि !, देवैमानिकादिभिः ॥ २८८ ।। रत्नाधिकोऽधिकं ज्ञाना-दीनि रखानि देहिनाम् । कृतदास्थः सुरैर्दास्य-त्ययं रनोच्चयेक्षणात् ॥ २८९ ॥ जगजननि ! निर्दूम-धूमध्वजनिरूपणात् । महामहस्वी दुष्कर्म-गहनं भसयिष्यति ॥ २९० ॥ जगन्मातर्जगत्राता, जगन्नाथो जिनेश्वरः । भाव्यत्र 'भरत'क्षेने, स्वप्नैरेभिस्तवात्मभूः ॥ २९१ ॥ खमार्थान् मरुदेवाया, पुरो देवाधिपा इति । कथयित्वा यथास्थान-मगमन् मुदिताशयाः ॥ २९२ ॥ स्वमार्थानां कथाभिः सा, विलसत्पुलकाङ्कुरा । धाराधराऽम्बुधाराभि-धरेच मरुदेव्यभूत् ॥ २९३ ॥ निधि धनिगृहोर्वीच, वजं तजनिभूरिव । सुरत रत्नगर्भव, सद्ध्येयं योगिधीरिख ।। २९४ ॥ दीपं स्फाटिकघटिवत् , कौस्तुभं वार्धिवीचियत् । मरुदेवा देवाधीशं, गर्भे सा विभ्रती वभौ ॥ २९५ ॥-युग्मम् १ उत्सव० । २ जलेन कलित -युक्त, पक्षे अल्लेशात् । ३ स-सू" " प.का. १९ ·" . . १४६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- स गर्मो मरुदेवायाः, कुक्षी प्रवृधे क्रमात् । धर्मप्रवृत्तावन्तस्थो, यथा पुण्यसमुच्चयः ।। २९६ ॥ गर्भस्थितजगद्भर्तृ-भास्वत्कीर्तिभररिव । प्रभोरेव मनः शुक्ल-लेश्यांशुपटलैरिव ।। २९७ ।। तस्वान्तः सझमोद्भूतैः, प्रभूतैः सुकृतैरिख । तस्य प्रभावतः स्वान्तो, भ्रान्तशान्तरसैरिव ॥ २९८ ॥ प्रसन्ननाभिभूनेव-नेत्ररश्मिचयरिख । आलिङ्ग्यमाना पाण्डत्वं, मरुदेवा समासदत् ॥ २९९ ॥-प्रिमिर्विशेषकम् यमुनेव मिलगङ्गा-तरङ्गावलिवल्गितात् । आरामपतिवत् पर्व-शर्वरीश्वररश्मितः ॥ ३०॥ कस्तूरीकैल्कमगीय, घनसारभवद्रवात् । श्रीकण्ठकण्ठपीठीय, शेषकण्ठीत्विपोत्करात् ॥ ३०१ ॥ मरुदेवा स्वभावेन, प्रियङ्गुश्यामलाङ्गमा । गर्भानुभावतः पाण्डु-भावमाविश्वकार सा ॥ ३०२॥-निभिर्विशेषकम् तत्स्तनौ प्राग जिनेशो नौ, पोप्यः प्रीत्येति पीवरौ । ततोऽसत्स्तन्यपो नायं, मत्वेतीवासिताननी ॥ ३०३ ॥ 'विकाशयिष्यति स्वामी, यत्रैलोक्यस्य दर्शनम् । किं चित्रं देर्शनं देच्या-स्तत्रान्तस्थे विकाश्यभूत् ॥ ३०४ ॥ शिश्राय स्वामिनीश्रोणि-विशालापि विशालताम् । गर्भतोऽदभ्रधीधीवत् , सम्यकशास्त्रायवोधतः ॥ ३०५॥ त्रैलोक्यार्तिहरे तीर्थ-करे गर्भावतारिणि । देवी "दिदेव पीडोा, माऽस्त्वितीय शनैः शनैः ॥ ३०६ ॥ कपोलफलके देन्या, गलल्लक्ष्मेन्दुसुन्दरे । दृष्टः शशी न सङ्क्रान्ती, जज्ञे तल्लक्ष्मलक्ष्म ने ॥ ३०७ ॥ १ क-स्वान्तोद्धान्त०' । २ पर्वण शशिन फिरणात् । ३ सार० 1 ४ महादेव० । ५ शेष- नागात्मवहार० । ६ क-विकासयि०' ! ७ नेत्रम् । ८ तीर्थकरे । ९ प्रभूतबुद्धिमबुद्धिवत् । १० चचाल । ११ ख-''।

·सप्तमः सर्गः चरित्राह्वयम् ] १४७ देव्या गर्भः स मध्यस्थ-स्तन्मध्यस्थमवर्धयत् । उदरं वर्द्धमानो हि, खजाति को न वर्द्धयेत् ॥ ३०८ ॥ मध्यदेशः संदेशत्वं, लब्ध्याऽतिबलिनः प्रमोः। देव्या वृद्धि परां भेजे, भड्क्त्वा व्यक्तं वलित्रयम् ॥ ३०९ ॥ तत्रान्तस्थे विभौ विश्व-त्रयदारिद्यदारिणि । किं चित्रमुदरं देव्या, यदाकिश्चन्यमत्यजत् ? ॥ ३१० ।। मध्यस्थस्योदरस्सासी-नतौ प्रीतितो ध्रुवम् । स्वामिन्याः स्तनयोः स्थौल्य-मयं हि महतां क्रमः ।। ३११ ॥ ज्ञानखिभिरशोभिष्ट, गर्भे तिष्ठनपि प्रभुः । प्रदीपो द्योतते धोतै-मन्दिराभ्यन्तरेऽधिकम् ॥ ३१२ ॥ देच्या गर्भानुभावेन, जज्ञे नेनामृताञ्जनम् । कार्तिकेनेव कौमुद्याः, कापि श्रीरतिशायिनी ॥ ३१३ ॥ आससाद न सा साद-मुदरे विभ्रती विभुम् । स किमर्तिकृते मातु-यों जगत्खेदभेदकृत् १ ॥ ३१४ ॥ गर्भाश्रयिणि कारुण्य-खयम्भूरमणे प्रभौ । देवी विशेषादद्वेषा, सदयाऽजनि जन्तुषु ॥ ३१५ ॥ प्रभुप्रभावतो नाभि- वनाभिमतो भृशम् । पभूवाद्भुतसौम्यश्री-र्यथेन्दुः शरदागमात् ॥ ३१६ ॥ खामलक्ष्यीकृतां लक्ष्मी-मनल्पां कल्पपादपाः । तदा विस्फूर्जयामासु-या॑य्ये राज्ये जना इव ।। ३१७ ।। विभौ गर्भाधिते शान्ति, वैराणि प्राणिनामगुः । उदयाद्विशिरोगुप्ते-ऽप्युष्णांशी स्युस्तमांसि न ।। ३१८ ।। कोप-मानादिमुक्तानि, मिथुनानि मिथस्तदा । पूर्वारमभवानीव, 'पीवप्रीतीनि जज्ञिरे ।। ३१९ ।। अभावं लेमिरे भूमौ, तदा सर्वेऽप्युपद्रवाः । सदर्पा अपि कि सर्पाः, सर्पन्ति गरुडागमे ॥ ३२० ।। देवीमध्यस्थम् । २ सादृश्यम् । ३तुच्छत्वम् । ४ सप्तम्यन्त पदम् । ५ खेदम् । तमे गहासमुद्रे । ७ स-स्वामिल्क्ष्मीकृता । ८ पुष्ट०१९ स-प्लया। ' ·श्रीपद्यानन्दमहाकाव्यम [श्रीजिनेन्द्र अस्मिन्ननन्तकल्याणे, प्रभौ गर्माश्रिते भुवि । अकल्याणानि भीत्येव, पलायन्ताखिलान्यपि ॥ ३२१ ॥ तत्प्रभावाद् भुवि स्फूर्ति, परां श्रेयांसि शिश्रियुः । सुवातादिव शस्थानि, सुखानि सुकृतादिव ॥ ३२२ ॥ स्वामिनोऽसगिरा चोध, प्रदातेति मदादिय । तिर्यश्चोऽपि प्रसनत्व-मश्चन्ति स मिथस्तदा ।। ३२३ ।। चैत्रकृष्णाष्टम्यां पुत्रप्रसवः गतेषु नवमासेपु, सार्द्धाष्टमदिनप्पथ । चैत्रस्य बहुलाष्टम्या-मुत्तरापाढया युते ।। ३२४ ॥ धनराशिश्रिते चेन्दा-चस्थेषु ग्रहेष्वपि । अर्द्धरात्रे सुवर्णाभ, वृपाई युग्मधर्मिणम् ॥ ३२५ ।। इन्दु शुक्ल द्वितीयेव, धर्म सत्कर्मवृत्तिवत् । पयोवाहं प्रावृडिव, भूपत्वं भाग्यभङ्गिवत् ॥ ३२६ ॥ निर्मानतेव विनयं, विक्रमस्फूत्तिवन्महः । प्रातःसन्ध्येव तीत्रांशु, कलासंवित्तिवद् यशः ॥ ३२७ ।। तत्वज्ञतेव प्रशम, सन्तोपप्राप्तिवत् सुखम् । शमतेव महानन्द, देवी सुतमस्त सा ॥ ३२८ ॥-पञ्चभिः कुलकम् जरायुरुधिरप्रायै-मलरमलिनाकृतिः । निधूम इव माणिक्य-प्रदीपोऽदीपि स प्रभुः ॥ ३२९ ॥ प्रभुः प्रभामरैराभाद्, गर्भतो निर्गतो बहिः । भासयन् ककुभो भाखा-निव शारदवारिदात् ॥ ३३० ।। प्रभौ प्रत्यक्षता प्राप्ते, भुवनत्रयभास्करे । उद्योतो द्योतयामास, त्रैलोक्यमपि तत्क्षणम् ॥ ३३१ ॥ तमांसि धंसमेष्यन्ति, यं प्रेक्ष्यान्तर्गतान्यपि । किं चित्रं निजगद्ध्वान्त-मुद्योतस्तद्भवोऽहर १ ॥३३२ ।। स्वामिन्यमोक्षगेऽप्यासीत् , किं तत्रानन्तसौख्यता। यजगत्रयजन्तुभ्यः, स जातोऽपि सुसान्यदात् ॥ ३३३ ॥ १ ख-'तस्मि' ।२ क-रूपत्व' । ३ ख-जगहान्त- - ..

·सप्तमः सर्गः " चरित्राइयम् ] १४९ नारकाणामिति क्षिप्वा, दुःखान्यपि चलान्यपि । सुखानि प्रभवन्ति स, प्रभावेन प्रभो किम् ? ॥ ३३४ ॥ नारकाणां नराणां च, जल-स्थल-खचारिणाम् । तिरश्चां च सुखोल्लासः, स्वर्गिभ्यो न भिदा तदा ॥ ३३५ ।। दावपावकतः सद्यः, सुधाकुण्डमिवाश्रितः। कुहूझान्तादिव ध्वान्तात् , प्राप्तः पूर्णेन्दुकौमुदीम् ॥ ३३६ ॥ नरकावासतः खर्गा-3ऽवासवासमिवागतः । तदानन्दमयो जत्रे, विश्वो विश्वत्रयीजनः ॥ ३३७ ॥-युग्मम् असौ नः स्वाम्यलङ्का, कीर्तिमौक्तिकमण्डनैः । इत्युन्मदास्तदा प्रापुः, प्रसादं परमं दिशः ॥ ३३८ ।। तोयाशयेषु लात्वेव, प्रभुपूजाकृते किल । धृतद्रुपुष्पसम्भारः, सञ्चचार शनैर्मरुत् ॥ ३३९ ॥ जन्तुजातैकजीवातौ, जाते तत्र जगत्पतौ । जीवानुकम्पयेवासी-न्मुनियन्मन्दगो गरुत् ।। ३४०॥ किं जाते रजसः स्फूर्ति-र्ने संच इव प्रभौ । इति गन्धाम्वुवर्पणो-कप तस्याहरन् घनाः ॥ ३४१ ॥ मम स्वामिपदस्पर्शः, पावित्र्यं सूत्रयिष्यति । तदेति मेदिनी मन्ये, समदा समुदश्वसत् ॥ ३४२ ॥ अनाहतो ननादाब्द-गम्भीरो देवदुन्दुभिः । जिनजन्मोत्सवं कर्तु, देवानुत्साहयन् दिवि ॥ ३४३ ॥ आसनकम्पाद् दिकुमारीणामागमनं तत्कृतः सविस्तरमहोत्सवश्व इतः ककुत्कुमारीणा-मकम्पन्तासनान्यपि । प्रभोरद्धतमाहात्म्या-दिव मूर्द्धविधूननैः ॥ ३४४ ॥ जिनजन्मावधिज्ञाना-ज्ज्ञात्वेमा दिक्कुमारिकाः । प्रीति पल्लवयामासु-राशु लास्यकरैः करैः ॥ ३४५॥ १ ख-'नारकाणामपि क्षिप्वा दुखान्यतिबलान्यपि ।२ अमावस्या० । ३ ख-'नारका०' । ४ गृह । ५ अस्मान् । ६ जलाशयेषु । ७ सत्त्वगुणे । ८ क-हर्षाम्बु'। ९ रजसः, पक्षे रजोगुणस। १० नृत्य० ।

·, . श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- अर्हद्गुणगणाधान-स्तुतिगानच्छलेन ताः । उद्गिरन्ति स 'चित्तान्त-रमान्तमिव सम्मदम् ॥ ३४६ ॥ अधोलोककृतावासा-स्ततोऽष्टौ दिवमारिकाः। समीयुर्मरुदेवायाः, समदाः सूतिमन्दिरम् ॥ ३४७ ॥ भोगङ्करा भोगवती, सुभोगा भोगमालिनी । मुवत्सा वत्समित्रा च, पुष्पमालावनिन्दिता ॥ ३४८ ॥ तत्राहतोऽर्हन्मातुश्च, दत्त्वा तिस्रः प्रदक्षिणाः । ताः प्रणामं च निर्माय, निर्मायमिदमूचिरे ॥ ३४९ ॥ जय त्रिजगदाकल्प-कल्पद्रुप्रसवावने । जगन्मातर्जगत्पूज्य-तमे ! स्वामिनि ! ते नमः ।। ३५० ।। जातत्रैलोक्यदीपो य-बैलोक्यजननि ! त्वया । उदेष्यति प्रकाशोऽस्य, लोकालोकप्रकाशकः ॥ ३५१॥ रामासु प्रथमा मात-स्त्वं प्रसूय जिनेश्वरम् । सैव पूर्वा श्रुता दिक्षु, या प्रसौति दिनेश्वरम् ॥ ३५२ ॥ न प्रसूते पुरन्ध्री का, परद्रोहपरान् नरान् ? । परोपकारसारं तु, काऽप्येका त्वादृशी यदि ॥ ३५३ ॥ अहंश्चक्री चैलो विष्णु-विश्वोपकृतिलालसः। दाता दान्तेन्द्रियो विद्वान् , पुण्यस्वीकृक्षितो भवेत् ॥ ३५४ ।। दिकुमार्यों वयं मात-रष्टाधोलोकसंश्रयाः। जिनजन्मावधेर्युद्घा, समेवास्तमुपासितुम् ॥ ३५५॥ तन्मा कार्भियं मात-रित्युक्त्वेशानदिश्रितम् । प्राथुखं सूतिवेश्मैता-स्तेनुः स्तम्भसहस्रमत् ॥ ३५६ ॥ परितः सूतिकाहर्म्य-मसिलाशुचिपुद्गलान् । आयोजनं समाजहु-स्ताश्च संवर्त्तवायुना ॥ ३५७ ॥ ततः संहृत्य संवर्त-यातं नत्वा जिनं प्रभुम् । निकपा तं निपण्णास्ता, गायन्त्यस्तद्गुणान् स्थिताः ॥ ३५८ ।। १ हृदयमध्ये । २ स-मालेवनन्दिता'। ३ निष्कपटम् । ४ सूर्यम् । ५ बलरामः । वासुदेवः। .

·सप्तमः सर्गः चरित्रायम् ] वर्णाद्रौ 'नन्दने 'रत्न-कूट'स्था ऊर्ध्वलोकगाः। अथेयुरप्ट दिकन्या, भक्तिधन्याशया रयात् ॥ ३५९ ॥ घरा मेघवती, सुमेघा मेघमालिनी। तोयधारा विचित्रा च, वारिपेणा पलाकिका ॥ ३६० ॥ र्थिकृत-तीर्थकृन्मात्रो-स्तास्तथैव नति-स्तुती । कृत्वा विचक्रिरे मेघान्, पुण्यराममदनदान् ॥ ३६१ ।। तासां गन्धाम्बुवृष्ट्योाः, प्रययौ योजनावधि । शान्ति रजश्च तापश्च, जिनेश्वरगिरा यथा ॥ ३६२ ॥ जानुमात्रमिमा वर्षे-र्य पुष्पप्रकरं व्यधुः। से |मद्धमरारावैः, सांराविणमिवाकरोत् ॥ ३६३ ॥ एताभिरभितः पञ्च-वणदृष्टिप्रपश्चितैः । विचित्रैरपि पुप्पौधैः, सचित्रेव धरित्र्यभूत् ॥ ३६४ ॥ ततः संहृत्य जीमूत-जालं जिनपतेर्गुणान् । गायन्त्यः स्थानके हृष्टा, निविष्टास्ता यथोचिते ॥ ३६५ ॥ अष्ट दिकन्यकाः प्राच्य-'रुचका'द्रिस्थितास्ततः । विमानैर्वेगतोज्योन्यं, स्पर्द्धमानैरिवागताः ॥ ३६६ ॥ ताश्च नन्दोत्तरानन्दे, आनन्दा-ऽऽनन्दवर्द्धने । विजया वैजयन्ती च, जयन्ती चाऽपराजिता ॥ ३६७ ॥ देवे(जिने ?)न्द्रं मरुदेवां च, नत्वा नृत्वा च पूर्ववत् । गायन्त्यस्तद्गुणानस्थु-स्ताः प्राक्पाणिस्थदर्पणाः ॥ ३६८ ॥ दिकन्योऽष्टावापेतु-पाच्य'रुचका'चलात् । आकृष्टा विभुमाहात्म्य-गुणैरिव गुरुत्वराः ॥ ३६९ ॥ समाहारा सुप्रदत्ता, सुप्रवुद्धा यशोधरा । लक्ष्मीवती शेपवती, चित्रगुप्ता वसुन्धरा ॥ ३७० ।। प्राग्वजिनं जिनाम्यां च, नत्वाऽऽत्मानं निवेद्य च । तस्थुर्भृङ्गारशृङ्गार-पाणयो दक्षिणेन ताः ॥ ३७१ ।। १ क-'तथा' । २ ऊर्षदिक्कुमारिकाः । ३ पुष्पप्रकरः। ४ क-'सम्भ्रम०। ५ख-'स्तुत्वा । ६ आजग्मुः। ७ दक्षिण। , ·" " १५० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र अर्हद्गुणगणाधान-स्तुतिगानच्छलेन ताः । उद्गिरन्ति सचित्तान्त-रमान्तमिव सम्मदम् ॥ ३४६ ॥ अधोलोककृतावासा-स्ततोऽष्टौ दिकमारिकाः । समीयुमरुदेवायाः, समदाः सूतिमन्दिरम् ॥ ३४७ ॥ भोगङ्करा भोगवती, सुभोगा भोगमालिनी । सुवत्सा वत्समित्रा च, पुष्पमालावनिन्दिता ॥ ३४८ ॥ तवाहतोऽहन्मातुश्च, दचा तिस्रः प्रदक्षिणाः । ताः प्रणामं च निर्माय, निर्मायमिदमूचिरे ॥ ३४९ ॥ जय निजगदाकल्प-कल्पद्रुप्रसवावने। जगन्मातर्जगत्पूज्य-तमे ! स्वामिनि ! ते नमः ॥ ३५० ॥ जातखैलोक्यदीपो य-बैलोक्यजननि ! त्वया । उदेष्यति प्रकाशोऽस्य, लोकालोकप्रकाशकः ।। ३५१ ॥ रामासु प्रथमा मात-स्त्वं प्रसूय जिनेश्वरम् । सैव पूर्वा थुता दिक्ष, या प्रसौति "दिनेश्वरम् ॥ ३५२ ॥ न प्रसते पुरन्धी का, परद्रोहपरान् नरान् । परोपकारसारं तु, काऽप्येका त्वादृशी यदि ।। ३५३ ।। अर्हश्चक्री वेलो 'विष्णु-विश्वोपकृतिलालसः । दाता दान्तेन्द्रियो विद्वान् , पुण्यस्वीकुक्षितो भवेत् ॥ ३५४ ॥ दिकुमार्यों चयं मात- रटाधोलोकसंश्रयाः। जिनजन्मावधेद्धा, समेतास्तमुपासितुम् ॥ ३५५ ॥ तन्मा कापीयं मात-रित्युक्त्वेशानदिश्रितम् । प्रामुखं सूतिवेश्मैता-स्तेनुः स्तम्भसहस्रमत् ॥ ३५६ ॥ परितः सूतिकाहर्म्य-मसिलाशुचिपुद्गलान् । आयोजनं समाजहु-स्ताश्च संवर्त्तवायुना ॥ ३५७ ॥ ततः संहत्य संवर्त चातं नत्वा जिनं प्रभुम् । निकपा तं निपण्णास्ता, गायन्त्यस्तद्गुणान् स्थिताः ॥ ३५८ ॥ १ हृदयमध्ये । २रा-मारवननिता। ३ निष्कपटम् । १ सूर्यम् । ५ बलराम । ६ बासुदेव ।

·सप्तमः सर्गः " चरित्राह्वयम] '१५१ स्वर्णाद्रौ 'नन्दने 'रत्न-कूट'स्था ऊर्ध्वलोकगाः। अथेयुरष्ट दिकन्या, भक्तिधन्याशया रयात् ॥ ३५९ ॥ मेघरा मेघवती, सुमेघा मेघमालिनी। तोयधारा विचित्रा च, वारिपेणा घलाकिका ॥३६०॥ तीर्थकृत्-तीर्थकृन्मात्रो-स्तास्तथैव नति-स्तुती । कृत्वा विचक्रिरे मेघान्, पुण्यराममदनदान् ॥ ३६१ ॥ तासां गन्धाम्बुवृष्ट्योाः, प्रययौ योजनावधि । शान्ति रजश्व तापश्च, जिनेश्वरगिरा यथा ॥ ३६२ ॥ जानुमात्रंमिमा वर्षे-यं पुष्पप्रकरं व्यधुः । से भेंममरारावैः, सांराविणमिवाकरोत् ।। ३६३ ॥ एताभिरभितः पञ्च-वणेष्टिपपश्चितैः। विचित्रैरपि पुष्पौधः, सचित्रेव धरित्र्यभूत् ॥ ३६४ ॥ ततः संहृत्य जीमूत-जालं जिनपतेर्गुणान् । गायन्त्यः स्थानके हृष्टा, निविष्टास्ता यथोचिते ॥ ३६५ ॥ अष्ट दिकन्यकाः प्राच्य-'रुचका द्रिस्थितास्ततः । विमानैर्वेगतोऽन्योन्यं, स्पर्द्धमानैरिवागताः ॥ ३६६ ॥ ताश्च नन्दोत्तरानन्दे, आनन्दा-ऽऽनन्दवर्द्धने । विजया वैजयन्ती च, जयन्ती चाऽपराजिता ॥ ३६७ ॥ देवे(जिने ?)न्द्रं मरुदेवां च, नत्वा नैत्वा च पूर्ववत् । गायन्त्यस्तद्गुणानस्थु-स्ताः प्राक्पाणिस्थदर्पणाः ।। ३६८ ॥ दिकन्योऽष्टावापेतु-पाच्य'रुचका'चलात् । आकृष्टा विभुमाहात्म्य-गुणैरिव गुरुत्वराः ॥ ३६९ ॥ समाहारा सुप्रदत्ता, सुमधुद्धा यशोधरा । लक्ष्मीयती शेषवती, चित्रगुप्ता वसुन्धरा ॥ ३७० ।। प्राग्वजिनं जिनाम्बां च, नत्वाऽऽरमानं निवेद्य च । तस्थुभृङ्गारशृङ्गार-पाणयो दक्षिणेन ताः ॥ ३७१ ।। १ क-'तथा'। ४ क-सम्भ्रम०॥ २ऊ दिक्कुमारिकाः । ३ पुष्पप्रकरः। ५ ख-'स्तुत्वा'। ७ दक्षिण ६ आजग्मुः।

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- आययुर्दिकुमार्योऽए, प्रेत्यग् रुचक पर्वतात् । प्रेरिताः प्रियसख्यैव, भक्या सेवाकृते प्रभोः ॥ ३७२ ॥ इलादेवी सुरादेवी, पृथिवी पद्मवत्यपि । एकनाशा नवमिका, भद्रा शीतेति सज्ञिता ॥ ३७३ ।। कृत्वा नतिं स्वमाख्याय, प्राग्वजिन-जिनांम्बयोः । गायन्त्यः पश्चिमेनैता, हस्तस्थव्यजनाः स्थिताः ॥ ३७४ ॥ अष्ट दिकन्यकाश्चैयु-रौदीच्य रुचकाद्रितः। यानैरतिमनोयान-राभियोगिकयोगतः ॥ ३७५ ॥ अलम्बुसा 'मिश्रकेशी, पुण्डरीका च वारुणी। हासा सर्वप्रभा ही श्री-रित्याहानसमन्विताः ॥ ३७६ ।। प्राग्वत् प्रभुं प्रभोरम्बा, नत्वाऽऽत्मानं निवेद्य ताः । गायन्त्यश्चामरकरा, उत्तरेणावतस्थिरे ॥ ३७७ ॥ दिकन्या विदिग'रुचका-द्रिभ्योऽभ्येयुश्चतुर्मिताः। चित्रा चित्रकनका स-तेजाः सौदामिनी तथा ॥ ३७८ ॥ स्वामिनं स्वामिजननी, नत्वाऽऽख्याय तथैव ताः । ईशानादिविदित्वस्थु-यन्त्यो दीपपाणयः ॥ ३७९ ॥ दिकन्या 'रुचक द्वीपा-न्तरादीयुश्चतुर्मिताः । रूपा रूपांशुका चापि, रूपया रूपकावती ॥ ३८० ॥ नाभिनालं प्रभोश्छिच्चा, 'ता मुक्त्वा चतुरङ्गुलम् । विवरं चख्नुस्तं तत्र, चिक्षिपुर्हदि भाववत् ।। ३८१ ॥ एतदत्युज्जलैरेता, 'ज-माणिक्य-मौक्तिकैः । पूरितं "विवरं चक्रु-रात्मानं सुकृतैरिव ॥ ३८२ ॥ दुर्वाभिः सम्भृतं तस्यो-परि पीठं च ता व्यधुः। केल्या कल्याणमालाभि-रात्मानं परितः पुनः ॥ ३८३ ॥ सूतिकाश्मतो दिक्षु, पूर्वयाम्योचरासु ताः । १ पश्चिम०१२ उत्तर० । ३ क-'मियकेशा'। ४ क-श्री ही' । ५ स-रूपांसिका। ६ क-रूपा' । ७ ख-'चतुरङ्गुलीम्। ८ क-'विदरं'। ९ नामिनालम् । १० हीरक० । ११ क-'विदर'। १२ स-कन्या.'।

·चरित्राइयम् सप्तमः सर्गः हारीणि त्रीणि कदली-गृहाण्युच्चैचिक्रिरे ।। ३८४ ॥ तास्तेषामन्तरेकैक, खर्विमानापमानकृत् । 'सिंहासनसनाथाई, चतुःशालमकल्पयन् ॥ ३८५ ॥ ता निन्युभक्तिशालिन्य-चतुःशालेऽथ दक्षिणे । कराञ्जलौ जिनं न्यस्य, तदम्बां दत्तवाहवः ॥ ३८६ ।। लक्षपाकेन तैलेन, सिंहासननिवेशितौ । अभ्यानजुरुमौ भत्या, तत्र तश्चिटिका इव ॥ ३८७ ।। ताः संजहुयोर्देह-स्नेहयुद्वर्तनस्ततः । स तासां हृदि सङ्क्रान्त, इव स्नेहो बहुस्त्वभूत् ।। ३८८ ॥ नीत्वा प्राच्यचतुःशाले, न्यस्य सिंहासनेऽम्बुभिः । तास्तावसिस्नपन्नासं-स्तदात्मानोऽपि निर्मलाः ॥ ३८९ ॥ वदङ्गान्यमृजन् गन्ध-कैपायवसनैश्च ताः । याति म विलयं तासा-मप्यहो जलभावता ।। ३९० ।। गोशीपचन्दनरच्यौँ, ततस्तास्तावचर्चयन् । तासां भवदवोद्भिन्न स्तापः प्राप शमं पुनः ॥ ३९१ ।। तौ पर्यधापयन् वर्य-वर्धामयसनानि ताः। सलास्थानीय तान्यासन् , सुस्थानाप्तिमुदानिलैः ॥ ३९२ ।। तावुभौ भूपयन्ति स, दिव्यैराभरणरिमाः । नेदं विदुः स्म तावेष, अवनत्रयभूषणम् ।। ३९३ ।। अथोत्तरचतुःशाले, ता जिनं जिनमातरम् । नीत्वा न्यवेशयंस्तत्र, रतसिंहासनोपरि ॥ ३९४ ॥ गोशीपचन्दनान्येता-स्ततः 'क्षुद्रहिमाद्रितः। साक् समानाययन्ति स, 'त्रिदशैराभियोगिकः ।। ३९५ ।। ताः कृतेरणिदारुभ्या-मग्नौ गोशीपचन्दनम् । हुत्वा तद्रक्षया चकू, रक्षापोट्टलिका तयोः ॥ ३९६ ॥ ताः समास्फालयन्त्योऽथ, मिथः पापाणगोलको । १ क-मन्तरेणैक। २ सिंहासनान्वितमध्यभागम् । ३ क-प्रदक्षिणे। ५ स-'कापाय० । ६ डलयोरैक्यात् जाट्यम् । ७ क-'ताविमौ' । ८ सुरै । . ४दास प०का०२० ·, १५४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्री जिनेन्द्र- पर्वतायुर्भवेत्यूचु-रुचैः कर्णान्तिके प्रभोः ॥ ३९७ ॥ जगद्रक्षाक्षमस्यास्य, जगत्कल्याणकारिणः । यद् रक्षा मङ्गलाशीच, तासां भक्तिक्रमो हि सः ॥ ३९८ ॥ परमार्थाजगढूढे-र्व्यवहारो महत्तरः । व्यवहारपरीहारे, परमार्थो न सिद्धिदः ।। ३९९ ॥ तत्र स्तम्भसहस्राङ्के, सूतिकासदने नवे । जिनं तजननी चैता, नीत्वा शय्याश्रितौ व्यधुः ॥ ४००॥ ता दिशां विदिशां कन्याः, स्वस्खदिग्विदिगाधयाः । ऊो-ऽघो-मध्य रुचका'-द्रीणां शय्यान्तिकस्थिताः॥४०१॥ अर्हतोऽर्हजनन्याथ, गुणगौरवितानि ताः। गायन्त्यो मङ्गलान्युच्चै-रासीनास्तस्थुरुन्मुदः ॥ ४०२॥ पक्षद्वयविशुद्धेन, हंसेनेव सरोजिनी । विष्टपस्याप्यधृष्येण, हर्यक्षेपणेव कन्दरा ॥ ४०३ ॥ बलाधिक्यता गन्ध-सिन्धुरेणेव 'विन्ध्य भूः । विशदश्रीवरेणैरा-वणेनेवेन्द्रवाहिनी ॥४०४॥ सङ्कल्पदेन कल्पद्रु-णेव 'नन्दन'मेदिनी । महोमयेन माणिक्ये-नेव 'रोहण शैलभूः ।। ४०५ ।। अलक्ष्यलक्ष्मणा चाले-न्दुनेवेशालिकस्थली। श्रेयःकृता कौस्तुमेने-चेन्दिराविभुहचटी ।। ४०६ ।। श्रेयापैदेन सत्पात्र-दानेनेवेन्दिरोन्नतिः। सम्यक्त्वत्वप्रसङ्गेन, शमेनेव श्रुतोन्नतिः॥१०७॥ महानन्दनिदानेन, ज्ञानेनेव तपक्रिया। पुत्रेण प्रभुणा तेन, मरुदेवाऽद्युतत् तदा ॥ ४०८ ॥-पड्मिः कुलकम् इन्द्राणामागमनम् इतः शाश्वतघण्टानां, प्रक्षुब्धान्धिघटोत्कटः। नाकलोकेष्वेककालं, नादः प्रादुरभूत् वदा ॥ ४०९ ।। १ महादेवललाटभूमिः। २ लक्ष्मीपतिहृदयतटी। ३ ख-प्रदेन । ४ सङ्घन्ध समुद्रौघपदुत्कटः ·चरित्राहयम् ] सप्तमः सर्ग: युगपद् भगवजन्म-मुदेव विदधे तदा । नाकेषु नित्यघण्टामिः, सांराविणमिवारवैः॥४१०॥ उत्कानीय प्रभु नन्तुं, चेल: शनासनान्यथ । इन्द्रकृत्येषु नौचित्यं, सान्नस्तस्थुरिति भुवम् ॥ ४११ ॥ ततः कम्पं तनौ कम्प-मानपश्चाननासनात् । सङ्घान्तमिव सङ्कद्धः, 'सौधर्माधिपतिर्दधौ ॥ ४१२ ॥ सहस्रनयनस्यासन् , शोणा नयनरश्मयः । ज्वाला इवान्तरुद्दीप्त-कोपामेनिर्गता पहिः ॥ ४१३ ।। खान्ते समन्ततः कोप-ज्वलने ज्वलिते द्रुतम् । अभिमानतरोस्तस्य, चकम्पेऽधरपल्लवः ॥ ४१४ ॥ रक्तो ललाटपट्टोऽस्य, स्वेदविन्दुकुटुम्धितः । अभिमृत्य भृकुट्याऽऽशु, श्लिएः कलितकम्पया ॥४१५॥ अये कोऽयमकालेऽपि, कालेनाय कटाक्षितः । यो ममाकम्पयन्मृत्यू-त्कण्ठी कण्ठीरवासनम् ॥ ४१६ ॥ सुयाण इति गीर्वाण-पतिः पाणितले पविम् । जिघृक्षति सक्षोणीभृ-ल्लक्षपक्षक्षयप्रदम् ॥ ४१७ ॥ सम्भाव्या तसंरम्भ, दम्भोलिग्रहणस्पृहम् । सेनानीः सञ्जगौ शक्रं, विक्रमो मूर्तिमानिव ॥ ४१८ ॥ विश्वेश! कोऽयमावेशः, स्वयमद्य समादिश । माणः कस्खास्तु धूमोर्णा-प्राणाधीशस्य तर्पणम् १ ॥४१९ ॥ ततः सुरपतिः स्वान्तं, शान्तं कृत्वा प्रयुज्य च । अयधिं युयुधे जन्म, प्रथमस जिनेशितः ॥ ४२०॥ ततः प्रमदपीयूप-क्षिप्तरोपविषप्तवः । “धिनया ध्यातमत्रास्तु, मिथ्यादुष्कृतमेव मे ॥ ४२१ ॥ इदं मुदा वदन्नेव, सपदि घुसदां प्रभुः । सिंहासनं विहायाने, सप्ताष्टानि पदान्यगात् ।। ४२२ ॥-युग्मम् १ सिंहासनात् । २ इन्द्रस । ३ इन्द्रस्य । ४ सिंहासनम् । ५ पर्वत०। ६ यमस । ७क-'शान्तं स्वान्त। ८ क-धिरा " . - ·१५६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र कोटीरकोटीकोटीर-प्रतिवीरकराजलिः। इलातलमिलन्मौलि-जानुदेशो जिनेश्वरम् ॥ ४२३ ॥ नाकिनां नायको नत्वा, रोमहर्पप्रकर्पवान् । शक्रस्तवेन हर्षाथु-मिश्राक्षः स्तवनं व्यधात् ।। ४२४ ॥-युग्मम् . इति त्रिजगतीनाथं, नत्वा नाथोऽनिमेपिणाम् । पत्यनीकाधिपं सम्य-गादिक्षन्नैगमेपिणम् ॥ ४२५ ॥ नैगमेपिन् । 'भरता'॰, 'जम्बूद्वीपस्य दक्षिणे । खण्डेऽस्ति मध्यमे नाभिः, सप्तमः कुलकद्वरः ॥ ४२६ ॥ तस्पल्या मरुदेवायाः, पुत्रोऽभूत् प्रथमो जिनः । वजन्मस्नानपर्वार्थ, सर्वानाहय नाकिनः॥ ४२७ ॥ उल्लालयंत्रिवेलं स, योजनं परिमण्डलाम् । ततो घण्टा 'सुघोपा'ऽऽख्यां, मेघघोपामवादयत् ॥ ४२८॥ स्फूर्जता सिंहनादेन, महीभृत्कन्दरा इव । पर्जन्यगर्जितेनेव, कुलानि प्रचलाकिनाम् ॥ ४२९॥ एकच्छात्रोचैर्ध्वनिना, सर्वे छात्रा इवेतरे । एककुर्कुटनादेन, अंगेऽन्ये कुर्कुटा इव ॥ ४३० ॥ एकयामिकरावेणे-वापरे निशि यामिकाः । धुर्यस्त्रीधवलारावे-पोवान्या वनिता महे ॥ ४३१ ॥ द्वात्रिंशति विमानानां, लक्षेपु निखिलेवपि । नेदुः 'सुघोपा घोपेण, समं घण्टाः समन्ततः॥४३२||-चतुर्भिः फलापकम् मिलिता एव चर्द्धन्ते, सजातीया इव ध्रुवम् । मिथो युक्ताः परां वृद्धि, घण्टानां ध्यनयोऽगमन् ॥ ४३३ ॥ दिष्या प्राप्तोऽसि तीर्थेश-जन्मसात्रनिमित्तताम् । इति तुष्पेय पीनत्वं, परं घण्टाध्वनिर्दधौ ॥ ४३४ ॥ सत्प्रसङ्गैरिव श्रेयो, विपयरिव मन्मथः । कलान्तरिव द्रव्यं, "विटपैरिव पादपः ॥ ४३५ ।। १ मुकुटाग्रे मुकुटसदृशः कराञ्जलियस्य सः । २ देवतानाम् । ३ गिरीणां गुहा । १ क-'प्रागन्ये। ५ क-इति। ६शाग्यासमृहः ।

·-. 'चरित्रायम् ] सप्तमः सर्गः अवान्तरैर्दिव्यास्त्रवद्, वैक्रियाङ्गैः सुपर्ववत् । घण्टाध्वनिविमानेपु, प्रतिशब्दैरवर्धत ॥ ४३६ ।।-युग्मम् घण्टानां तेन घोपेणा-खिलदिभुखखेलिना । भेजुः सुधाभुजः सर्वे, किमेतदिति सम्भ्रमम् ॥ ४३७ ॥ गुरोः शिष्येष्विवाक्रोशै-ण्टिारावैर्द्धवासिपु । अवधानगतेपूच्चै-नैगमेपीत्यभापत ॥ ४३८ ॥ भो भोः सर्वे ! सुंपणः !, शक्रोऽनाक्रम्यशासनः । स देव्यादिपरीवारा-नित्यादिशति यः स्वयम् ।। ४३९ ।। 'जम्बूद्वीपस्य 'भरते', दक्षिणार्द्धस्य मध्यमे । भागे कुलकृतो नाभे-रजनि प्रथमो जिनः ॥ ४४० ॥ यातारस्तत्र तजन्म-कल्याणिकमहोत्सवम् । कर्तुं वयं यूयमपि, त्वरध्वं सपरिच्छदाः ॥ ४४१ ॥ अद्याकस्मिकमस्माकं, नाकनायकतास्पृशाम् । पुण्यैरगण्यैरुद्भिन्न-मेतदेव महत् फलम् ॥ ४४२ ॥ यद् घृन्दारकवृन्दाना, चॅतुर्भेदभृतामपि । नास्ते परं परं कृत्य-महत्कल्याणपर्वणः ॥ ४४३ ॥ कल्याः कल्याणपर्वाणि, जिनानां जनयन्ति ये। पितबुद्ध्येव सेवन्ते, तानि ताननुवासरम् ।। ४४४ ।। सुराः श्रुत्वेति तामाज्ञा-माशु मुक्त्वा प्रमत्तताम् । गीर्वाणपतिमाक्वः, सुविनीतं गुणा इव ॥ ४४५ ॥ ( आदिष्टः पालकाभिख्यो, जम्भजेत्राऽऽभियोगिकः । ईहायानं महामानं, विमानं कल्प्यतामिति ॥ ४४६ ॥ पञ्चयोजनशत्युच्चं, लक्षयोजनविस्तृतम् । अर्हजन्ममहप्रीत्या, ध्वजैर्नृत्यद्धजैरिव ॥ ४४७ ॥ 'पालक' नाम शक्राज्ञा-पालक पालका क्षणात् । विमानमविद्यमान-प्रतिमानमयं व्यधात् ॥ ४४८ ॥-युग्मम् १ देवाः । २ इन्द्राणाम् । ३ मुरसमूहानाम् । ४ मवनपति-च्यन्तर-ज्योतिष्क-चैमानिकवि 'चतुःप्रकाराणाम् । ५ कल्याणपर्वाणि । ६ कल्यान्। ७ इन्द्रेण । ८ इच्छानुकूलगतिकम् ।

·चरिनालयम् ] सप्तमः सर्गः उल्लसद्भिः करैः श्लिष्टा-खिलकाष्ठानागणम् ॥ ४६१।। सुमनोननोऽश्वेभ-स्थिरीकरणकारणम् । कुम्भिकं मौक्तिकं दाम, तत्र वजाङ्कुशोऽप्यभात् ॥ ४६२ ।। तदीयामवद्भिस्तद्-दाम मौक्तिकदामभिः । रेजेर्द्धकुम्भिकैः पार्श्व-भृतस्तस्यार्भकैरिव ॥ ४६३ ॥ तद्रामणीयताऽऽलोक-कौतुकादिव मन्दताम् । संश्रित्यान्दोलयन्ति स, तॉनि पूर्वादिवायवः ॥ ४६४ ॥ तदन्तः प्रस्फुरनादं, मरुत् कर्णसुधां व्यधात् । कापि नातः परं रम्य-मस्तीति प्रस्तुवनिव ॥ ४६५ ॥ सिंहासनमिदं श्रित्वा, वायुश्रीदेशदिक्षिह । भद्रासनान्यशोभन्त, 'सामानिक दिवौकसाम् ॥ ४६६ ॥ तावन्ति चतुरशीति-सहस्रप्रमितिस्पृशाम् । अष्ट मुख्याष्टदेवीनां, पूर्वस्यामासनानि तु ॥ ४६७ ।।-युन्मम् भद्रासनान्यभ्यन्तर-सभ्यानां त्रिदिवौकसाम् । द्वादशासन सहस्राणि, श्रितान्यग्निदिशं पुनः ॥ ४६८ ॥ दक्षिणयां दिशि खर्ग-सदां मध्यसदासदाम् । आसनानि शुशुभिरे, सहसाणि चतुर्दश ॥ ४६९ ॥ आसनानि तु दक्षिण-पश्चिमायां दिशि कमात् । पोउशासन् सहस्राणि, बाह्यपर्षद्दिवौकसाम् ॥ ४७० ॥ आसनान्यावन् सप्ता-नीकनायकनाकिनाम् । वर्लक्ष्मीतिलकानीव, पश्चिमाशाश्रितानि तु ॥ ४७१ ॥ प्रत्याशं चतुरशीति-सहस्राण्यात्मरक्षिणाम् । परितोऽप्यासनानीन्दु-धिष्ण्यानीय ध्रुवं वभुः ॥ ४७२ ॥ विमानेन्द्रस्य तस्सान्य-निमानेरर्पितं जितैः । सम्पीड्य स्वमहो दण्डे, रतासनततिच्छलात् ॥ ४७३ ॥ १ ककुप्कामिनीकुलम् । २ क-'दामभिर्मोत्तिकादिभि'। ३ ख-यकालोक- ४ मौक्तिकदामानि । ५ वायुकोणोत्तरेशानदिक्षु । ६ सामानिकदेवानाम् । ७ देवानाम् । ८ मध्यसभास्थायिनाम् । ९ नैऋत्ययोणे । , ·. १६० श्रीपद्यानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र-- पूर्णता तूर्णमेवैत-दाभियोगिकनाकिनः । निन्युर्विमानमिन्द्रस्य, मनोरथमिवोन्नतम् ॥ ४७४॥ उत्तरं विकरोति स, तदा रूपं पुरन्दरः । जिनजन्मोत्सवाय प्राक्-उन्नीकृतमिवाद्भुतम् ।। ४७५ ।। महिपीमिस्ततोऽष्टामि-जम्मारिः शोभितोऽभितः । सदृष्टिमिः प्रवचन-मामिः थुतबोधवत् ॥ ४७६ ॥ गन्धर्वाऽनीकनाट्याऽनी-कानेककृतकौतुकः । हर्षात् प्रदक्षिणीकुर्वन् , पूर्वसोपानपंडितः ।। ४७७ ।। चञ्चद्विचित्रवादिन-वनमित्रप्रतिखनैः। तन्वद् विमानमादान-मिवारोहन महामहात् ॥४७८॥-त्रिमिविशेषकम् तत्रेन्द्रः पूर्वाभिमुखो, भानुः पूर्वाद्रिसानुवत् । भेजेऽचलागवत् पञ्चा-ननः पञ्चाननासनम् ।। ४७९ ।। तंत्रत्योदीच्यसोपानैः शक्रसामानिका: क्रमात् । उपाविशन् विशिष्टानां, न क्रमस्य व्यतिक्रमः ॥ ४८० ॥ समेत्याउँपाच्यमोपानः, शिश्रियुत्रिदशाः परे । स्वस्वासनानि महतां, न स्पृहा परवस्तुपु ॥ ४८१ ॥ पुरतो मरुतां पत्यु-मुकुरादीनि रेजिरे । ङ्गलान्यष्ट निप्पिष्ट-दुष्टारिष्टानि देहिनाम् ॥ ४८२ ।। अर्हद्ध्यानोद्भचं पुण्यं, स्वर्पतेर्वपुरन्तरा । अमादमात्रमुद्धान्त, श्वेतच्छत्रच्छलादलम् ।। ४८३ ॥ चामरैश्चामरेशस्य, चञ्चलै रुरुचेतराम् । कटाक्षः पुण्यलक्ष्म्येव, निक्षिप्तस्तरक्षणोत्कया ॥ ४८४ ॥ सहस्रयोजनोत्सेधो, विरेजे जम्भजिद्ध्वजः । विमानाग्रे पताकाभिः, सक्रियाभिरिवोत्तमः ॥ ४८५ ।। प्रतिमानैर्विमानान्त-यंत्रभिन्मणिभित्तिपु । देवाधिदेवसेवाय, बहुमूर्तिरिवाभवत् ।। ४८६ ॥ १ समितिपञ्चकगुप्तिनितयरूपाप्टप्रवचनमातृभिः । २ क-'पलय.'। ३ क-तत्यो। ४ दक्षिणनि भेणिभिः । ५ इन्द्र। + ·“चरित्राइयम् ] सप्तमः सर्ग: सान्ता रत्नपाञ्चाली-मालासु त्रिदिवौकसः।. शुभसौभाग्यशोभाग-सङ्गमोत्कण्ठिता इव ॥ ४८७ ॥ शतकोटिकरः कोटि-मितैः परिवृतः सुरैः। विमाने नभसीवाभात् , तारकैस्तारकेश्वरः ॥ ४८८ ॥ वृतं विष्वग् विमानान्त-विमानौधैर्विमानिनाम् । रेजे रत्नाद्रिवद् रत्ना-वृतैः अत्यन्तपर्वतैः ॥ ४८९॥ विमानानि विमानानां, प्रतिविम्वैर्मियोऽन्तरा । क्यमेतानि वा रम्या-णीति ज्ञातुमिवागमन् ॥ ४९०॥ ततो जय जयेत्युच्चै-बन्दिवृन्दारकारवैः । गम्मीराम्भोधरध्धान-सगमर्दुन्दुभिध्वनैः ॥ ४९१ ॥ नटद्गन्धर्वनाट्याऽनी-कोद्यद्वादिवनिःस्वनः। "विमानादभ्रगर्मेषु, सम्मूर्च्छद्भिः प्रतिखनैः ॥ ४९२ ॥ सकलैरप्येककालं, सम्मील्योल्लासितं किल । चचाल 'पालकं' नाम, विमानं वासवेच्छया ॥ ४९३ ॥-त्रिभिर्विशेषकम् द्वात्रिंशल्लक्षसङ्ख्यान-र्विमानैः परिवेष्टितम् । तिर्यमार्गेण 'सौधर्मो -तरतोऽप्युत्ततार तत् ॥ ४९४ ॥ तव प्राणेश! तीर्थेश-सेवाहेवाकिताफलम् । देवत्वममवत् तत् कि, तदुपास्त्यै प्रमाद्यसि ॥ ४९५ ॥ "संहिते सुकतैरंय, जिनजन्मोत्सवे रयात् । . शक्रार सर्ने समेष्यन्ति, समदाः सपरिच्छदाः॥ ४९६ ॥ प्रिय ! यद्युत्सवेऽप्येद्य, नैव देवाधिपाज्ञया । उत्तिष्ठसे विनिष्टं तद्, ध्रुवं तव भवद्वयम् ॥ ४९७ ॥ तत् किमप्येवमेव त्वं, मन्मुखालोकमोहितः । अहं तावत् सहैम्यामि, स्वामिनसिन महामहे ॥ ४९८ ॥ उत्तिष्ठोत्तिष्ठ तीर्थेश-पर्युपासनवासनः । आसादय महापुण्यं, प्रसादय दिवस्पतिम् ॥ ४९९ ॥ १ इन्द्रः । २ चन्द्रः ।३क-'विमानं तद् विमानौ०१४ क-'विमानादद्रि०१५क-'स- कुख्यातै-'। ६ तीर्थेशस पूजायै । ७ क-सहिते'। ८ पुण्यैर्मिलिते । ९ क-प्येष' । प. का०२१ ·१६२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र इति वल्लभया कश्चि-चतुरैर्वचनमः। उत्साहितस्तुरासाह, सुरः सत्वरमन्वगात् ।। ५०० ।-पञ्चभिः कुलकम मित्रचित्रसुखाखाद-मदमेदुरसम्मदाः। मुग्धा निर्गमयन्त्यायु-मदिरामूच्छिता इव ॥ ५०१ ॥ लभन्ते दुर्लभान् भावान् , देहिनो यदुपासनात् । कृतमा इव तं धर्म, न सरन्त्युपकारिणम् ।। ५०२ ।। अप्रदातुमना धर्मः, शर्म सारं शरीरिणः । विपयैर्विप्लावयते, पालान् खेलनकैरिव ॥ ५०३ ॥ धैर्यो देशः कुलं रम्यं, रूपं चिद्रूपताऽश्चितम् । आयुरुल्लाघतादीर्घ, श्रुतं सद्गुरुसंश्रितम् ॥ ५०४ ॥ आर्याचारपरा नार्य-स्तनया विनयान्विताः । लक्ष्मीलक्ष्मोज्झितेत्यादि, शुभं यदिह लभ्यते ॥ ५०५॥ अमुत्र यदमय॑त्व-मिन्द्रत्वमपि सेव्यते । तद् ध्रुवं विद्धि धर्मस्या-राधितस्थाखिलं फलम् ।। ५०६ ॥ धर्मो वृद्धि परां धत्ते, न जिनाराधनं विना । ऋतेऽपि विधुकान्ति किं, 'विधुकान्तः सुधां श्रयेत् (स्रवेत् १) ॥५०७।। कालादलक्षिते तसिन् , धर्मे योधप्रदानतः । जनानां जागरूकत्व, जनयन्त्यर्कवजिनाः ॥५०८ ॥ जन्मस्नानादिकल्याण-पर्वखेव सुपर्वणाम् । । प्रायस्तीर्थक्षरोपास्ति-प्रस्तावस्तावदुत्तरः ।। ५०९ ।। अर्हकल्याणपर्याप्य-प्यकुर्वद्भिः सुपर्वभिः । सुपर्वत्वं कृतं व्यर्थ, यस्तोनेति न तंत् पुनः ॥ ५१० ॥ तदेहि ते हितं ह्येतद् , दूरं प्राप्तः पुरन्दरः। एवमुद्दीपितो मित्रः, कोऽपि स्वर्पतिमापतत् ॥५११॥-एकादशभिः फुलकम् केऽप्यूर्वयुवधूरूप-निरूपणपरायणाः। केपीशानेन्द्रमुख्येन्द्र-सान्द्रश्रीदर्शनोद्यताः ।। ५१२ ।। १ इन्द्रम् । २ मोक्षसुखम् । ३ स-धर्मो' । ४ नीरोगता० । ५ कलङ्करहिता। ६ चन्द्र- न्तमणि.। ७ प्रधानः। ८ क-'अपर्वत्वं' । ९ देवान् । १० देवत्वम् । " ·चरित्राह्वयम् ] सप्तमः सर्गः केपि खर्गाशनागीत-श्रवणप्रवणाशयाः। केप्याज्ञालोपतः कोप-मयदम्भोलिभृद्भियः॥५१३ ।। केपि विस्फूर्जदूर्जवि-तूर्यनादोद्यदुद्यमाः। केपि केवलतीर्थेश-ध्यानसन्धानमानसाः ।। ५१४ ॥ देवा देवेन्द्रमन्वीयु-स्त्वरितत्वरितेरितैः । विमानैर्वेगवद्यानै- नायानः परैरपि ।। ५१५॥ चतुर्भिः कसापकम् तद्विमानैरनुगतैर्विमानप्रकरोऽनगः। परितः पूरितो रेजे, सरित्पूरैरिवार्णवः ॥ ५१६ ॥ विमानं व्योनि 'विस्मेर-जालकं 'पालक' चलत् । पार्श्वस्फुरद्विमानेक्षा-स्फारिताक्षमिवावभौ ॥ ५१७ ॥ हरेर्दर्शयितुं देवा, जिनसेवार्थमागतम् । खं खं विमानमानिन्युः, 'पालका'ग्रे कृवत्वराः ॥ ५१८ ॥ तैदा विमानसट्टाद, ये दिवि स्वेदविन्दवः। ततोऽयोतन्त तेऽद्यापि, दृश्यन्ते धिष्ण्यदम्भतः ।। ५१९ ।। घट्टसे स्वविमानेन, किं विमानमिदं मम ? । "विपुलो धुपथोऽस्त्येप, द्वेपमेपितमा मृपा ॥ ५२० ॥ कि मे गतिविलम्बाय, जायसे प्रविशन् पुरः । यतो लीलावतीयानं, यानहंसाः श्रयन्ति ते ।। ५२१ ।। आस्फरलयति किं प्रशान, यानमग्रे न पश्यसि ? ) यद्युत्सुकोऽसि तद् याहि, पतिबाह्यस्थितो द्रुतम् ॥ ५२२ ॥ सङ्घद्दे हर्पसंहर्प-सर्पिणां स्वर्गिणां तदा । मिथः कलहजो जज्ञे, कोऽपि कोलाहलो महान् ॥५२३॥-कलापकम् विमानसशससो-न्माऽमर्प कुरुतामराः । महेऽद्य स महः कीदृक्, सम्मों यत्र नार्दति। ।। ५२४ ।। केऽपीत्याघोपणां तेनु-स्तदा मघवतो गिरा। १ उद्घाटितगवाक्षम् । २ इन्द्रस्य । ३.स-'विमानसइसइटाद, ये दिवः स्वेद०। १ ख-'तदाऽद्योत०'। ५ ख-'कि विमानेन' । ६ स-'पृधुलो' । ७ गामिनाम् । (ख-'सही'। 44 ·१६४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- उच्चकैः सुरचक्राणां, कुले कलकलाकुले ॥ ५२५ ॥-युग्मम् कि प्रियायाः प्रियालाप-कलापप्रमदादहो। विस्मृति सम्प्रति प्राप्ता, विमानप्रेरणाऽपि ते ? ॥ ५२६ ॥ घनापनघटाच्छन्न-विमानो मानिनीजनैः। ज्योतिष्किकाणां कलह, कर्णयन् वर्ण्यसेधुना ॥ ५२७ ॥ सर्वतः पर्वतग्रामा-रामाणां रामणीयकम् । गुंया निरूपयनुया, मन्दमन्दतमोऽसि किम् ॥ ५२८ ॥ सखे ! सखेदवन्मन्दं, यानं नानन्दकृत् तव । निभालयसि नो बाली, 'पालकं' दूरगं पुरः ॥ ५२९ ।। अद्य प्रमादतो दीव्यन्, यदि पश्चादुपैष्यसि । तत्पुर: सुरसम्म, न मुखं द्रक्ष्यसि प्रभोः ॥ ५३० ॥ इत्थं सुहृद्भिराहूताः, पुरुहूताग्रतो गताः । केचित् पश्चानिपतिता, अपि यानैरतित्वरैः ॥ ५३१ ॥-पभिः कुलकम् प्रचेलु पुष्पपटली-प्रवराः सुरकिङ्कराः। अर्हत्पूजाकृते देव-दुमा इव सहामरैः ॥ ५३२ ॥ विमानिनां विमानानि, व्यक्तमामुक्तमौक्तिकैः। गतिवेगोद्तैः खेद-बिन्दुवृन्दैरिवाद्युतन् ॥ ५३३॥ विप्रकीर्णा रयाद् दीर्ण-हारमुक्ता दिघोऽपतन् । त्रिदशानां विमानानां, प्रेरितास्तारका.इव ॥ ५३४ ॥ मुक्तालङ्करणान्यासन् , धिष्ण्यानां श्रेणयः क्षणम् । सम्मत् तेषु शीर्णेपु, प्राक्तनेषु द्युयोपिताम् ॥ ५३५ ।। इन्दुः स्वं पदमाप्तानां, देवानां श्रान्तिशान्तिदम् । मरीचिनिचयैश्चक्रे, चन्दनैरिव चर्चनम् ॥ ५३६ ॥ शुंभ्रमानुस्फुरद्भानु-शुभीकृतशिरोरुहाः। तदा नभसि भान्ति स, 'निर्जरा सजरा इव ॥ ५३७ ॥ १ क-गुळ निरूपयनुर्व्या' । २ इन्द्रस्यागे । ३ 'पहेरेलं' इति भापायाम् । ४ मुक्तालङ्क- रणेषु । ५ चन्द्रः । ६ खेदशान्तिदायकम् । ७ क-'शुनसानु०1८ ख-'भूत' १९ देवाः । .

·, चरित्रायम्.] सप्तमः सर्गः उपान्तभ्रान्तगीर्वाण-विमानमणिसानुभिः । सहस्रभानुः सहसा, कोटिभानुरिवाभवत् ॥ ५३८ ॥ प्रचलन्ति विमानानि, चञ्चलः केतनाञ्चलैः। व्योम्नि खं वीजयन्ति स, क्लान्तं रैविकरैरिख ।। ५३९ ॥ कराचैर्नीरभृन्नीर - किनां यानदन्तिनः । सूत्कारस्फारितात् तापं, "सीकरासारतोऽहरन् ॥ ५४॥ प्रस्ताः स्वर्वासिनां यान-कासरा वासराधिपात् । नीरदानां न्यलीयन्त, तापहारिषु वारिषु ॥ ५४१ ॥ नानाविमानरत्नांशु-नातैरिन्द्रधनुःशतम् । देवेर्ददेऽम्बुदेभ्यस्त-स्तेभ्यश्छायोपरिस्थितैः ॥ ५४२ ॥ अधोऽम्बुधरधोरण्या-धवलाभिरलभ्यत । विमानवैजयन्तीमि-बलाकावलिवलिगताः॥ ५४३ ॥ मन्दमान्दोलयन्नीर-धरनीरपरम्पराम् । श्रयन सुरपुरन्ध्रीणां, पद्मगन्धीन मुखानिलान् ॥ ५४४ ॥ मरुतो नाम मित्राणि, प्रीणयन् परिरम्भणैः । सिपेवे स्वपथप्राप्तं, मरुतामधिपं मरुत् ॥ ५४५ ॥-युग्मम् असहयान् मधयोल्लञ्चय, लघु द्वीपनदीपतीन् । नाना 'नन्दीश्वरं द्वीपं, 'पालके'न समापतत् ॥ ५४६ ॥ तत्र दक्षिणपूर्वस्थ, स्थित्वा 'रतिकरे' गिरौ । अपावर्तयदैङ्कज्ञों-ऽङ्कवत् तत् 'पालक' हरिः ॥ ५४७ ॥ ततोर्चाक् क्रामन् द्वीपा-धीन् , विमानं तन्मुहुर्लघु । शक्रश्चके गुणस्थाना-लीव चारित्रवान् भवम् ।। ५४८ ।। 'जम्बूद्वीपे 'भरताद्धे, दक्षिणे क्षणतोगमत् । आघाईतो जन्मसम, 'निकानिमिपाधिपः ॥ ५४९ ।। श्रेणीभूतोत्तरभूरि-विमानान्तरगं पुरः। १ ख-'भानुभिः'।२ सहस्रकिरणः सूर्यः । ३ क-करतलैरिव'। ४ मेघजलैः । ५ क-'सी. रुरा०।६ क-'व्यली०१७ देवेभ्यः । ८ मेघपरम्परा०।९क-'घल्गुताः । १० य-प- रम्पराः' । ११ देवान् । १२ गणितज्ञः सङ्ख्याइयत् । १३ समीपे । १४ इन्द्रः ।

·, १६६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तत् 'पालक' वियलक्ष्मी-हारनायकता ललौ ॥ ५५० ॥ विमानश्रेणयः क्षोण्या-मुत्तरन्त्योऽम्बराद् वभुः। प्रापेण्यास्तरङ्गिण्यः, सर्वतः पर्वतादिव ॥ ५५१ ॥ तत् पालकेन' पौलोमी-पतिः सूतिगृहं प्रभोः। प्रदक्षिणीकरोति स, ध्रुवं धिष्ण्यगणो यथा ॥ ५५२ ।। ततैत्रिविष्टपस्वामी, खं विमानमतिष्ठिपत् । तत्पूर्वोत्तरदिग्देशे, मनो मुनिरिवात्मनि ॥ ५५३ ।। ततोऽवरुह्य वेगेन, खैर्गेनः सन्निधौ विभोः। ययौ मदात् तदालोका-यल्लकोत्कलिकाकुलः ॥ ५५४ ॥ ननाम खर्धामपति-ईष्टमात्रमपि प्रभुम् । तत्प्रेक्षोत्पद्यमानानि, पुण्यान्यातुमिवातुरः ।। ५५५ ।। पुनः प्रदक्षिणीकृत्य, प्रभुमिन्द्रः समातरम् । नमश्चक्रे तितृष्णार्गः, पयः पीत्वा पुनः पिवेत् ॥ ५५६ ॥ सौधर्मेन्द्रेण मरुदेव्या नुतिः जल्पति स ततोऽनल्प-सुकृतालिः कृताञ्जलिः। मरुदेवामिदं देवा-धिपः सेवाकृतौ कृती ॥ ५५७ ॥ जय त्रिजगतीमात-र्जय त्रिजगतीनते। नमस्ते त्रिजगत्स्तुत्ये !, नमस्ते त्रिजगत्स्थिरे ! ॥५५८ ॥ आसंसार हृदि सारं, सारं श्रीधाम नाम ते । दारिचारिणीं देपि, अविष्यन्ति श्रियं नराः ॥१९॥ अमुग्मिन् 'भरत'क्षेत्रे, कालतो लोपमीयुपः । धर्मस्यौद्धारधारेय-स्त्वयाऽयं जनितोऽङ्गजः ॥ ५६०॥ रनसू रोहणक्षोणि-नँव देवि ! तवोपमा । त्रैलोक्यस्याप्यलझारो, यतो जातोऽङ्गजस्त्वयि ॥ ५६१ ॥ या मातर्जनयत्यर्क-मेकलोकप्रकाशकम् । दिशं दिशन्ति तां दिक्षु, पूर्वी सर्वासु कोविदाः ॥ ५६२ ॥ १ शचीपति -इन्द्र । २ ध्रुवतारकाम् । ३ स्वर्गनाथ -इन्द्र । ४ ख-'खर्गेश। ब-'यलोको। ६ उत्कण्ठाक्लोलाकुल । ७ क-'स्त्वया।

·चरित्रालयम् ] सप्तमः सर्गः जनयित्री जिनेशस, विश्वविश्वप्रकाशिनः । वर्ण्यसे वर्णिनीपु त्वं, न कथं प्रथमा ततः ॥ ५६३ ॥ सूनोर्जन्ममहं कर्तु-महं ते प्रथमार्हतः । सौधर्मेन्द्रः समेतोऽस्मि, न भेतव्यं शुमे ! त्वया ॥ ५६४ ॥ इत्युक्त्वा मरुदेवायां, शक्रोऽवस्थापिनी ददौ । तत्पार्श्वे च प्रभोश्चक्रे, प्रतिच्छन्दममन्दधीः ॥ ५६५ ॥ श्रीपभदेवस्य मेरौ आनयनम् पञ्चेन्द्रियाणि जित्वाऽयं, "विपयान् पश्च वश्चयन् । पञ्चवाणं निकुर्वाण-चरन् पैञ्चमहाव्रतीम् ॥ ५६६ ॥ स्वीकुर्वन समितीः पश्च, पश्चाचारपरायणः । पञ्चभूतमये पिण्डे, निर्ममत्वं प्रपश्चयन् ॥ ५६७ ॥ पञ्चमं ज्ञानमुत्पाद्य, पंञ्चमी गतिमेष्यति । तस्मादमुष्य मुख्यस्य, पञ्चानां परमेष्ठिनाम् ॥ ५६८ ॥ रूपैः पञ्चभिराधास्ये, स्वयमाराधनामिति । विचिन्त्य पञ्च रूपाणि, पंविपाणिर्विनिर्ममे ॥५६९ ।।-कलापकम् अनुजानीहि मां नाथ , सात्रार्थ 'मेरु मूर्द्धनि । 'पुरुहूतः पुरो भूत्वा, नत्वेत्युक्त्वा जगत्पतिम् ॥ ५७० ॥ पाणिद्वयेन गोशीर्ष-चन्दनाक्तेन भक्तितः। रूपेणैकेन जग्राह, किल मङ्गलमगवत् ॥ ५७१ ॥-युग्मम् श्वेतातपत्रमेकेन, प्रभोरुपरि पृष्ठगः । स बभार समुद्धान्तं, श्रेयस्तस्येव यद् बभौ ॥ ५७२ ॥ स द्वाभ्यां विभराश्चक्रे, चामरे चाऽमलप्रभे । निजनेत्रसहस्राणां, किरणश्रेणिवत् तते ॥ ५७३ ॥ १ निद्राकारिणी विद्याम् । २३"स्पर्शन-रसन घ्राण-चक्षु-ओनागि, पर्श-रस-गन्ध-वर्ण- शब्दास्तेषामा " इति तत्त्वाथै (अ० २, सू० २०२१)। ४ अहिंसा-सत्या-ऽस्तेय जल चर्याऽकिञ्चनत्वेति । ५ शान दर्शन-चारित-तपो वीर्याचारेषु तत्पर । ६ केलसज्ञकम् । ७ मुक्तिम् । ८ परमे पदे तिष्ठन्तीति परमैछिन, ते च पञ्चधा, अहत् सिद्धा-ऽऽचार्यो-पाध्याय साधुभेदत । ९ इन्द्र । १० ख-पुरुहूर्त' । ११ इन्द्रस । १२ श्वेतातपरम् ।

·" १६८ श्रीपानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- निर्दम्भभक्तिर्दम्भोलि, विभ्राणो चल्गुवैल्गुनः। सोऽभूदने चलद्वीवं, स्वामिन्येकैर्ने दत्तदृक् ।। ५७४ ।। खस्वव्यापारकरणा-दिन्द्राः पश्चापि तेऽरुचन् । इन्द्रियाणीव जीवेन, स्वामिनाऽन्तरवर्तिना ।। ५७५ ।। जगद्विभुं जगद्भाग्य, सङ्गृह्याङ्गमिवाश्रितम् । तेऽम्बरे मेदुरानन्दाः, पञ्चाप्युत्पेतुरुत्वराः ॥ ५७६ ॥ स्वामीजयजयाराव-मुखरीकृतदिसुखैः । ततः सुरैर्नतस्तुल्य-कालमानतमौलिभिः ॥ ५७७ ॥ देवानां विभुवनेन्दु-दर्शनान्नेत्रकैरवैः । उन्मीलितं करद्वन्द्व-कमलैः कुमलायितम् ॥ ५७८ ॥ स ऊर्ध्वगः प्रभौ धत्ते, यः क्रियां भक्तिसूचिकाम् । करैः कुमलितस्तेन, नाकिनां मौलिपु स्थितम् ॥ ५७९ ॥ सल्लक्षणानामष्टाग्रं, सहस्रं स्वामिनः समम् । द्रष्टुमष्टैच्छदक्षीणि, संहस्राक्षोऽधिकान्यपि ॥ ५८० ॥ सहस्रनेत्रोऽनुपम, स्वामिरूपं निरूपयन् । अमोघां श्लाघयामास, नेत्राणामनिमेपताम् ॥ ५८१ ॥ अतृप्ता नेत्रयुग्मेन, पश्यन्तः स्वामिनं सुराः। सर्वे सहस्रनेत्राय, स्पृहयन्ति स विसिताः ॥ ५८२ ॥ अहम्प्रथमिकाप्तानां, प्रभोर्मुखमवेक्षितुम् । मरुतां स्फुरतामग्रे, सहः कोऽप्यभूत् तदा ॥ ५८३ ॥ विमानपतयः प्रेसत्-पताकापटपल्लवैः । प्रमोर्निरञ्छनानीच, सर्वधूस्पर्धयाऽसृजन् ॥ ५८४ ॥ अमिपेकं प्रभोः कत, कौश्चनाद्री शेचीश्वरः। ततोषचाल वाचाल-दिग्जालस्तूर्यगर्जितः ॥ ५८५ ॥ १ धारयन् । । सुन्दरगतिः । ३ ख-'वल्गनः' 18 रूपेण । ५ अष्टोत्तरसहस्राणां लक्षणानों नामानि कुत्रापिनो लभ्यन्ते । ६ इन्द्रः। ७ ओवारणा' इति माषायाम्। ८ 'मेरु'गिरौ । ९ दन्त्योरप्यस्ति । १० क-गर्जितैः ।

·सप्तमः सर्गः १६९ चरित्राहयम् ] प्रभौ जग्मुर्वलद्रीव-मध्ये गच्छतामपि । वारंवारमवाराणि, नेत्राणि त्रिदिवौकसाम् ।। ५८६ ।। अग्रे मार्गेपु रुद्धपु, प्रभोवीक्षणकाशिणः । अणिमासरणात् केपि, सूक्ष्मीभूय पुरोऽभवन् ॥ ५८७ ॥ सिंहयानाद् गजयानो-ऽश्वासनः कासरासनात् । दीपिवाह्यात् पृपद्वाह्यो-ऽहिध्वजो गरुडध्वजात् ॥ ५८८ ॥ दूरेणाध्वनि यानं स्वं, विदधे वियुधो मुधा । पैरं शाश्वतवैराणा-मपि यन्न जिनान्तिके ॥ ५८९ ।।-युग्मम् अहो विश्वत्रये नास्य, रूपस्य प्रतिरूपता । अहो लवणिमा कापि, नेत्राणाममृताञ्जनम् ॥ ५९०॥ अहो लोचनचारुत्वं, वचनानां न गोचरे । अहो शरीरसंस्थान-मास्थानं सौम्यसम्पदः ॥ ५९१ ॥ अहो किमपि माहात्म्यं, स्वामिनोऽस शिशोरपि । यदास्येक्षणसौख्येन, न नः स्वर्गेऽपि च स्पृहा ॥ ५९२ ॥ शक्रेण स्वामिनाऽस्माकं, प्रसादोऽद्याद्भुतः कृतः । येनानिन्यिमहे मात्र-महमेनं महेशितुः ॥ ५९३ ॥ इति भुवाणा गीर्वाणा:, कम्पयन्ते स कैन्धराम् । शिरःस्थभवसम्भार-परिहारपरा इव ॥ ५९४ ॥-पञ्चभिः कुलकम् कराभ्यां कलयन् नाथं, प्रथमानपृथूत्सवैः । सुरैः समं सहस्राक्षः, स्वर्णशैलं समासदत् ।। ५९५ ॥ तत्रान्तः पाण्डुक'वनं, चूलिका दक्षिणेन च । 'अतिपाण्डुकम्बलाख्या, शिलाऽऽस्ते स्फटिकोज्वला ॥ ५९६ ॥ सा योजनपञ्चशती, दीर्घा चन्द्रार्द्धसन्निभा । तस्यां सिंहासनं चाह-जन्मसात्राय शाश्वतम् ॥ ५९७ ।। तत्र चित्रमणिज्योति-चित्रितव्योनि वासवः । अङ्कस्थापिततीर्थेशः, प्रामुखो न्यपदन्मुदा ॥ ५९८ ॥ " - ३ ग्रीवाम् । ४ 'मेरु पर्वतम् । २ स-चाऽपि। १ हरिणवाहनः। प.का.२२ ·, १७० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र पीठस कम्पनं कोपो-बधेर्जिनजनिज्ञता। घण्टाहतिः पत्यनीक-नेत्राऽऽयानं विमानिनाम् ॥ ५९९ ॥ विमानकृतिसक्षेपी, सदृक्षोऽयं क्रमस्तदा । चतुःपटेरपीन्द्राणां, प्रत्येकं प्रत्यवर्त्तत ॥ ६०० ।-युग्मम् ईशानेन्द्रादीनां मेरो आगमनम् इहान्तरे 'महाघोपा'-घण्टाघोपाययोधितः । घृतोऽष्टाविंशतिर्लक्ष-विमानत्रिदशैर्मुदा ।। ६०१ ॥ विमाने 'पुष्पके' पुप्प-कामियोगिककल्पिते । 'ईशानेन्द्रः स्थितः शूल-शोमी वृपभवाहनः ॥ ६०२॥ दक्षिणेनशानकल्प-मुत्तीर्णस्तिर्यगधना । अधि'नन्दीश'मीशान-दिवस्ये 'रतिकरे' गिरौ ॥ ६०३ ॥ सङ्क्षिप्य 'पुष्पर्क' भूयः, सवियंस्तत्पुरो वजन् । 'सौधर्माधिपवत् प्राप, 'सुमेरु शिखरं रयात् ॥६०४ ॥-फलापकम् सनत्कुमारो द्वादश-लक्षसहयविमानगैः । मुरैः परीतः 'सुमनो-विमानेन समागमत् ॥ ६०५ ॥ माहेन्द्रोऽपि विमानाप्ट-लक्षजेलक्षितः सुरैः । मनस्त्वरो विमानेन, 'श्रीवत्सेन समाययौ ।। ६०६॥ नेह्मापि विमानलक्ष-चतुष्टयसुरैः श्रितः। 'नन्द्याव विमानस्थ-स्तीर्थनाथमुपागमत् ॥ ६०७॥ देवर्षिमानपञ्चाशत-सहस्रप्रभवतः। लान्तकोsपि 'कामगव'-विमानस्था समागमत् ॥ ६०८॥ चत्वारिंशत्सहस्राणां, विमानानां घृतोऽमरः। शुक्रः 'प्रीतिगमा हेन, विमानेन समापतत् ॥ ६०९ ॥ सुरैः सह सहस्रारः, पट्सहस्रविमानजैः । १ पत्तिसेनानायकैन आहवानम् । २ भवनपतीनां विंशतिः, व्यन्तराणां द्वानिशत्, ज्योति काणां द्वौ सूर्य शशिनामानौ, वैमानिकानां दशेन्द्राः । अत्र असहधयाना सूर्याणां शशिनां च समू- हरूपेण व्याख्या या अन्यथा इन्द्राणां सङ्ख्याऽसङ्ख्याता । ३ नन्दीश्वरे' द्वीपे । ४ विमानस अमतः। ५ प्रक्षलोकंस स्वामी ।

·चरित्राद्वयम् ] सप्तमः सर्गः १७१ आगमन'मेरु मूर्द्धानं, 'मनोरम विमानगः ॥ ६१०॥ 'विमलेन विमानेन, चतुःशतविमानजैः। सुमनोमिः समं प्राप-दानवप्राणत प्रभुः॥ ११ ॥ 'आरणा-ऽच्युत योरिन्द्र-त्रिविमानशतामरैः । स्वर्गाद्रिं 'सर्वतोभद्र-विमानेन समाद्रवत् ।। ६१२ ।। तदा 'रलप्रभा'पृथव्यां, चाहुल्योत्सङ्गवासिनाम् । भवन-च्यन्तरेशाना-मासनानि चकम्पिरे ॥ ६१३ ॥ पुर्यां 'चमरचश्चा'यां 'सुधर्मायां च संसदि । चमराऽसुरेन्द्र सिंहा-सने चमरके स्थितः ॥ १४ ॥ विज्ञायावधिना जन्म, जिनभर्तृरवादयत् । घण्टा मोघवरी' पत्य-नीकनेत्रा द्रुमेण सः ॥ ६१५ ॥ चतुःपच्या सहौः स, सौमानिकपदस्पृशाम् । बॉयस्त्रिंशस्त्रयस्त्रिंश-ल्लोकपालैश्चतुर्मितैः ॥ ६१६ ॥ पर्यद्भिस्तिमृभिर्मुख्य-महिपीभिश्च पञ्चभिः । महानीकै सप्तमितैः, सप्तभिस्तद्धीश्वरैः॥ ६१७ ॥ असुराणां चतुःपष्ट्या, सहखैरात्मरक्षिणाम् । वृतो विमानमारुक्ष-दाभियोगिकनिर्मितम् ॥ ६१८॥ यत् पञ्चयोजनशत-समुन्नतमहाध्वजम् । यत् पञ्चाशत् सहस्राणि, योजनानि तु विस्तृतम् ॥ ६१९ ॥ तद् विमानं सहस्राक्ष, इव वर्त्मनि सझिपन् । चमरासुरनाथोऽर्हन-सनाथं 'मेरु'मागमत् ।। ६२० ।-अष्टभिः कुलकम् नगर्या 'पलिचञ्चा'यां, बलिघण्टामवादयत् । महाद्रुमेण सेनान्या, सार 'महौषखरा'ऽभिधाम् ।। ६२१ ।। सामानिकानां सहस्रैः, पल्या तेभ्यश्चतुर्गुणैः । १ भवनवासिनां व्यन्तराणां च प्रत्येकमेदानां द्वौ द्वौ इन्द्रौ । तत्र भवनवासिनो दशधा, असुर-नाग-विद्युत्-सुपर्ण-वह्रि वात-स्तनित-जलधि-द्वीप-दिक्कमारभेदात् । व्यन्तरास्तु अष्टधा, किन्नर-किम्पुरुष-महोरग-गान्धर्व-यक्ष-राक्षस-भूत-पिशाचभेदात् । २ ख-च चमरे स्थितः। ३ इन्द्रपदवर्जितानां समानर्धिकानां देवानाम् । ४ मनिपुरोहितस्थानीयैः ।

·१७२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- आत्मरक्षेत्रायविंशा-दिभिश्च चमरेन्द्रवत् ॥ ६२२॥ असुरैरावृतो विध-गसुराणां विभुर्वलिः। त्वरावानागमन् 'मेरु, स्वामिसङ्गमसुन्दरम् ।। ६२३ ॥-युग्मम् घरणो नागाधिपति-धण्टा 'मेघखरा'ऽभिधाम् । सेनान्या भद्सेनेन, परिताब्य प्रबोधितः॥ ६२४ ॥ सामानिकैः पट्सहरुयाङ्गरक्षतचतुर्गुणैः । पद्धिमुख्यमहिपीमि-घृतो नागैः परैरपि ।। ६२५ ॥ यद् योजनसहस्राणि, पञ्चविंशानि विस्तृतः । यस्य चेन्द्रधनः सार्द्ध-द्वियोजनशतोनतः॥ २६ ॥ तद् विमानं समारुह्य, प्रभुभच्या किलेरितः। 'मेरुमागाद् भगवता, सुभगंभाचुकं रयात् ॥६२७ ॥-कलापकम् भूतानन्दो नागप॑ति-घण्टा 'मेघखरा'ऽमिधाम् । वादयित्वा पत्त्यनीक-नेत्रा दक्षेण बोधितः ॥ ६२८ ॥ सामानिकादिभिर्नाग-कुमारैरभितो घृतः । सद्यो विमानमारुहा, प्रपेदे 'मन्दराचलम् ।। ६२९ ॥-युग्मम् उभौ विद्युत्कुमारेन्द्रौ, हरिहरिसहोऽपि च । वेणुदेवो चेणुदारी, सुपर्णानामधीश्वरौ ॥ ६३०॥ अग्नीनां नायकावनि-शिखानामाऽग्निमाणवः। नमस्खदिन्द्रौ वेलम्ब-प्रभञ्जनसमायौ ॥ ६३१ ॥ स्तनितानां तु सुघोप-महाघोपौ पुरन्दरी । वासवी जलराशीनां, जलकान्ति-जलप्रभो ।। ६३२ ॥ पूर्णसञोऽवशिष्टाख्या, शकौ द्वीपकुमारपौ । दिकुमाराणाममिता-ऽमितवाहनवासयौ ।। ६३३ ॥ न्यन्तरेपु तथा काल-महाकाली पिशाचपौ। सुरूप-प्रतिरूपाही, भूतानां च पुरन्दरौ ।। ६३४ ।। पूर्णभद्र-माणिभद्रा-ऽभिख्यौ यक्षविडोजसौ । १क-स्पर्धि०' । १ ख-विभु-'1३ 'मेरु'गिरिम् । ४ वायुकुमाराणामिन्द्रौ। ५ द्वीप- फुमाराणा पती। ६ यक्षाणामिन्द्रौ ।

·सप्तमः सर्गः १७३ चरित्राहयम् ] नाना भीम-महाभीमौ, राक्षसासण्डलौ पुनः॥ ६३५ ॥ किनरेन्द्रौ किन्नरच, तथा किम्पुरुपाभिधः । सत्पुरुप-महापुरुपौ ख्याती किम्पुरुपेश्वरौ ।। ६३६ ।। अतिकाय-महाकायौ, महोरगकुलेश्वरौ । गन्धर्वाधिपती गीत-रति-गीतयशोऽभिधौ ॥ ६३७ ॥ अप्रज्ञप्ति-पञ्चप्रज्ञ-त्यादीनामष्टभेदिनाम् । व्यन्तरान्तर्विशेषाणां, पोडशेयुर्बिडौजसः ॥ ६३८ ॥ तत्र सन्निहित-समा-नावप्रज्ञप्तिनायकौ । पञ्चप्रज्ञप्तीनां धाता, विधाताऽधिपती पुनः ।। ६३९ ॥ ऋष्यावऋषिपालाह्र-ऋषिवादितवासवौ । ईश्वरो महेश्वरच, भूतवादितकप्रभू ॥ ६४०॥ सुवत्सश्च विशालश्च, ऋन्दितानामधीश्वरौ । महाक्रन्दितकाधीशौ, हासो हासरतिस्तथा ॥ ६४१ ॥ श्वेतो महाश्वेत इति, 'कूष्माण्डा'ऽऽखण्डलौ पुनः। पवका पवकपतिः, पवकानां पुरन्दरी ॥ ६४२ ॥ ज्योतिष्काणामसत्येयौ, सोमा-ऽऽदित्यावुपेयतुः । इति शक्राश्चतुःपष्टि-'मरु'मौलिमुपागमन् ॥ ६४३ ॥ जिनस्तानविधिः केवलैमिश्रितैः कुम्भान् , मणि-मृद्-रूप्य-काश्चनैः । कृतान् प्रत्येकमष्टाग्रं, सहस्रं चाभियोगिकैः ।। ६४४ ॥ योजनासान् धनसारा-गुरुधूम(पी)धरान्तरान् । विचित्रितांश्चन्दनायैश्च वदनास्यद(न्द)नीरजान् ॥ ६४५ ॥ नदीइदनदीनाथ-मुख्यतीर्थोदकै तान् । ततो गृहीत्वा हस्ताभ्यां, पूताम्यां चन्दनादिभिः ॥ ६४६ ॥ वायानां वाद्यमानानां, चतुर्भेदभृतामपि । नादेऽतिमेदुरे 'मेरु'-कन्दराप्रतिनादतः ॥ ६४७ ॥ १ राक्षसानामिन्द्रौ। २ ख-'पुन'। ३ ख-'नका' ·. " १७४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [.श्रीजिनेन्द्र- जय नन्द युगादीश!, सिद्धिवर्त्मप्रवर्तक । उच्चैरुच्चारयत्स्वेवं, चारणश्रमणर्षिषु ॥ ६४८॥ त्रिपप्टिरच्युतादीनां, पैर्यायेण पुरन्दराः । विधिनाऽस्लपयन् नाथं, पूजयित्वा च तुष्टुवुः ॥६४९ ॥-पद्भिः कुलकम् सौधर्मेण जिननपनादि ततः स्वक्रोडमीशान-शक्रेणारोपिते प्रभौ । 'सौधर्माधिपतिः स्नात्र-कारेमेऽतिभक्तितः ॥ ६५० ॥ स चतुर्दिक चतुर्दृप्या, विषाणाष्टकतो विभुम् । मृत्वरीमिः क्षीरधारा-धोरणीभिरसिस्नपत् ॥ ६५१ ॥ सह सर्वैः सुपर्वेशः, सानपर्व सुपर्वभिः। कृत्वा त्रैलोक्यनाथस्य, प्रापदात्मपवित्रताम् ॥ ६५२ ॥ सोल्लासवासनो दिव्य-वाससा वासवः स्वयम् । अमार्जयद् विभोरङ्ग, मनोरङ्गं तथाऽऽत्मनः॥ ६५३ ॥ रोगादिन्द्रोऽङ्गरागेण, प्रभोस्तेने विलेपनम् । दुष्कर्मवज्रलेपं तु, विलुलोपात्मनोऽखिलम् ॥ ६५४ ॥ अप्पैर्देवदूष्यई-नन्दनैर्मणिमण्डनः। प्रभु व्यभूपयजम्भ-भेत्ता स्वं सुकृतैः पुनः ॥ ६५५ ॥ वारिपारिजातादि-पुष्पैः सुरभिभिः प्रभुम् । अशोभयद् यशोभिः खै-रभितो भुवनत्रयम् ॥ ६५६ ।। अनन्तमङ्गलासङ्ग-चङ्गस्याप्यष्टमङ्गलीम् । लेखाग्रणीलिलेखाग्रे, भक्तिव्यक्त्या जगत्प्रभोः ॥ ६५७ ।। पादितोनादिवादित्रं, सुरोत्कीर्णसुमोत्करम् । हरिरुत्तारयामास, प्रभोरारात्रिकं पुरः ॥ ६५८ ॥ भावपूजायामिन्द्रकृता प्रभोः स्तुतिः इलातलमिलन्मौलिः, पौलोमीवल्लभः प्रभुम् । १ ख-'युगाधीश । २ क्रमेण । ३ बलीवर्दचतुष्टयस । ४ ख-'तदात्मनः । ५ प्रेम्णः । ६ कुङ्कुमादिना । ७ खस्तिक नन्द्यावर्त-दर्पण-मत्स्ययुगल-श्रीवत्स-भद्रासन-कुम्भ सम्पुटेत्यष्ट मग- लानि । ८ ख-जगद्विभो.'।

·चरित्रालयम् ] सप्तमः सर्गः १७५ , स्तुत्वा शक्रस्तवेनेति, पुनः स्तोतुं प्रचक्रमे ॥ ६५९ ॥ नमस्ते विश्वदीपाय, नमस्ते विश्वशासिने । नमस्ते विश्वनाथाय, नमस्ते प्रथमाहते ॥ ६६०॥ यत्र त्वं 'भरत'क्षेत्रे, धर्मकल्पद्रुमोऽभवः । कल्पकल्पद्रुमेशानां, प्रभो ! सेव्यं बभूव तत् ॥ ६६१ ॥ यत्र त्वं नाभिभूपाल-कुले भानुरियोदितः । अकालमिदमुत्ताल-मुयोतं नैव मोक्ष्यति ॥ ६६२ ॥ यत्र त्वं सुमुहूर्तेऽद्य, जन्माप्तः पुण्यकन्दलः । से लोकत्रयकल्याणा-नन्दकन्दत्वमाददे ॥ ६६३ ॥ यत्र त्वं कालचक्रारे, जातः प्रथमतीर्थकृत् । एपोरेपु तृतीयोऽपि, प्रथमः कथमस्तु मा? ॥ ६६४ ॥ यत्र त्वं जन्मिनां स्वामिन् !, सुकृतैः समवातरः । सोऽद्यप्रभृत्युपास्योऽभूत् , कल्यैः कल्याणवासरः ॥ ६६५ ॥ शर्म नैति 'सुधर्मा यां, 'नन्दने' न हि नन्दति । ऐरावते न रमते, सुरैश्वर्ये न रज्यते ॥ ६६६ ॥ प्रीति नामोति सङ्गीते, स्वर्गस्त्रीपु न रङ्गति । मन्मनस्त्वन्मुखालोक-सुखास्तोकमुदा प्रभो ॥ ६६७ ॥-युग्मम् सदैव देर्शनानि त्वद्-दर्शनानि नृणां नुमः । किमसदीक्षणैरीश, क्षणप्राप्तत्वदीक्षणैः । ॥ ६६८ ।। एपा त्वदूपरेखाऽभू-नेत्रयोरमृतप्लवः । श्रोत्रयोरप्ययं भावी, कदेश! तव देशना ? ॥ ६६९ ॥ जानातु त्वद्गुणग्राम-प्रमाणं यदि केवली । सोऽपि शक्तो न वक्तुं तु, जिहानन्त्यविवर्जितः ॥ ६७० ॥ इति स्तुत्वा प्रमोदाथु-स्तोमो रोमोगमं दधत् । ईशानेशाङ्कतः शक्रो, जग्राह त्रिजगत्पतिम् ॥ ६७१ ॥ १ मुहूर्तः। २ क-कल्पैः । ३ लोचनानि ।

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् श्रीजिनेन्द्र जिनं गृहीत्वा सौधर्मेन्द्रस्य प्रत्यागमनम् पञ्चरूपकृदेकेन, पविपाणिः स पाणिना। भक्त्या दधौ हृदो गर्भे, बहिरन्तरपि प्रभुम् ॥ ६७२ ॥ चतुर्भिरपरै रूपै-छत्र-चामर-चजभृत् । पूर्ववत् पूर्वदिक्पाल-श्वचाल व्योमवर्त्मना ॥ ६७३ ।। समं संम्मदसङ्गीत-सम्भ्रमोद्भासुरैः सुरैः । मन्दिरं मरुदेवाया, देवाधीशः समाश्रयत् ॥ ६७४ ।। ततस्तद्रूपं सञ्जहे, प्रतिरूपं जगत्पतेः। मिथ्याज्ञानमिवोत्पन्नं, सद्गुरुर्मरुतां पतिः ॥ ६७५ ॥ हृत्वाऽवस्वापिनी देव्याः, पार्श्वे प्रभुमतिष्ठिपत् । त्रिविष्टपेशः प्रत्यूपो, दोपामिव दिवो रविम् ।। ६७६ ॥ श्वेतं चेतोऽनुकूलश्रि, दुकूलयुगलं प्रभोः । शंचीशोऽमुश्चदुच्छी, मुखेन्दोः कौमुदीनिभम् ॥ ६७७ ॥ न्यधान्नाथस्य तत्रैव, शको मौक्तिककुण्डले । 'जितौ चक्रेण सेवाप्ती, जम्बूद्वीपविधू इव ॥ ६७८ ॥ जिताभ्यां सूर्य-सोमाभ्यां, महसा यशसा प्रभोः। खकीयं कान्तिसर्वखं, पिण्डीकृत्येव ढौकितम् ॥ ६७९ ॥ श्रीदामगण्डं घृतारि-रामुक्तं रनमौक्तिकैः । वितानेऽस्थापयन-विनोदार्थ विभूपरि ॥ ६८०।-युग्मम् मणि-स्वर्ण-हिरण्यानां, धनदः सदने विभोः । शक्रादेशेन प्रत्येकं, कोटीर्द्वात्रिंशतं न्यधात् ॥ ६८१॥ द्वात्रिंशतं पृथग नन्दा-सन-भद्रासनानि च । नाना वस्त्राणि माणिक्या-लकारानप्यनेकशः॥ ६८२ ॥ श्रीदोऽन्यदपि यत् तन, संसारसुखकारणम् । वस्तु शस्तं समस्तं तद , न्यस्तवान् जुम्भकोम्भितम् ॥ ६८३ ॥ १ क-'समन्द०। २ स-सची' । ३ क-'यतो। ४ मेसामध्यकन्दुकम् । ५क-शतो। ६ कुपेर । ७ उम्मित-पूरितम् । १ ·सप्तमः सर्गः चरित्राइवम् ] १७७ अथाभियोगिकैः खर्ग-विभुत्रिभुवनान्तरा । चतुर्भेदेषु देवानां, निकायेष्वित्यघोपयत् ॥ ६८४ ॥ जिनस जिनमातुश्व, योप्रियं चिन्तयिष्यति । तस्सार्जकमजरीवत् , सप्तधा भेत्स्यते शिरः ॥ ६८५ ॥-युग्मम् बुधेन्द्रो विविधाहार-रसामृतमतिष्ठिपत् । अङ्गुष्ठे स्वामिनो बोध-मिव भन्याशये गुरुः ॥ ६८६ ॥ नाहन्तः स्तन्यपाः किन्तु, यदा क्षुद्दयो भवेत् । रसवर्षिणमॉर्छ, क्षिपन्त्यास्से तदाऽऽत्मनः ॥ ६८७ ॥ धात्रीकर्मकृतः पञ्च, धात्रीरप्सरसः प्रभौ । न्ययुक्त हरिराचार्यः, संयते समितीरिव ॥ ६८८ ॥ ततो 'नन्दीश्वर'द्वीपं, ययौ सुरयुतो हरिः । 'मेरो रेवापरे देवा-धिपास्तमगमन् पुनः ॥ ६८९ ॥ पूर्वाशास्पृशि तत्र 'देवरमणा'ऽऽहाने'ऽजना'द्रौ क्षणा- दुत्तार विभराम्बभूव विबुधैः साई 'सुधर्मा'ऽधिपः । पर्येन्द्रध्वजचैत्यपादपचतुर्दारेऽत्र चैत्ये कृती सोऽकाीपभादिशाश्वतजिनाष्टाहीमहा महम् ॥ ६९० ॥ 'ईशान'प्रभुरुत्तरां तु 'रमणीया हे दिर्श संश्रिते 'नित्योद्योत' इति श्रुते तु चमरेन्द्रो दक्षिणाशास्पृशि । प्रत्यगदिगजुपि तु 'स्वयम्प्रभ' इति ख्याते'ऽञ्जना'द्रौ बलि- चक्रुस्तद्गतचैत्यशाश्वतजिनार्चाञ्चोत्सवाष्टाहिकाम् ।। ६९१ ।। अद्रिष्वेषु चतुर्दिगाश्रयजुपो वाप्यश्चतस्रः पृथक तासु स्फाटिकसत्चिपो 'दधिमुख क्षोणीघराः पोडश । तचैत्येषु च तन्मितेषु पृथगिन्द्राणां चतुर्णा चतु- दिक्पाला विदधुर्जिनार्चनमहाष्टाही महाहृष्टितः ।। ६९२ ॥ १ ख-सुरेन्द्रो। २ साधौ। ३ ख-'फलम्' इति । ४-५ शार्दूल-विक्रीडितम् । ६ नन्दीश्वरद्वीपे एकैकस्सां दिशि एकैकोऽञ्जनगिरिः । पुनः प्रत्येकाअनगिरेश्चतसृषु दिक्षु एकैकखां दिशि एकैका वापी ! एवं चत्वारोऽञ्जनगिरयः घोडश वाप्यश्च । एतासां बहुमध्यदेशमागें प्रत्येकं प्रत्येक दधिमुख'नामा पर्वतः। ७ शार्दूल। प. का. २३ ·१७९ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र इत्यष्टौ दिवसान् विधाय विधियन्नित्याहतामहणां खं खं स्थानमंमानवाः समगमन् सत्पुण्यपैण्यागमाः । स्त्राने तृप्तिमवाप्तवान् जिनपति द्रष्टुं किलोत्कण्ठितो भानुर्भानुभरैविभेद तिमिरं नासीरवीरैरिव ॥ ६९३ ॥" ॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यकविचक्रवर्तिपण्डितश्रीमदमरचन्द्रविरचिते श्रीपमा. नन्दाऽपरनाम्नि श्रीजिनेन्द्रचरिते महाकाव्ये वीराङ्के श्रीआदिनाथचरिते कुलकरोत्पत्तिप्रभुजन्मोत्सववर्णनः सप्तमः सर्गः समाप्तः ॥७॥ मेरुः स्नात्रभवैः सकुङ्कुमपयःपूरैः परीतोऽभवत् पीतस्तेन सुवर्णपर्वत इति ख्याति जगाम क्षितौ । देवीनृत्य विशीर्णहारमणिभिस्तारो मतस्तारका- धारोऽसाविति यञ्जनिव्यतिकरे सोऽव्याद् घृपाङ्कमभुः ॥१॥ धर्मोऽर्थ तव पुष्णाति, त्वं पुष्णासि तैमर्थतः । परस्परोपकारित्व-मिदं पद्मास्तु ची सदा॥२॥ ग्रन्थानं ७११ ·अष्टमः सर्गः । अंशुमालिशशिनोरिव जज्ञे, यस नेतुरुदये जगदेतत् । सर्वतस्ततमहः परहर्प, भूतये स भवताद् धूपमाङ्कः ॥१॥ स्मेरपभपदपट्पदनादै- भिनन्दनगुणानिव गायन् । विश्वबोधजननैरभिराम-स्तामसं प्येधित रात्रिविरामः ॥२॥ सान्ध्यदीधितिकसुम्भदुकूला, स्मेरनीरजमुखी दिनलक्ष्मीः। विभूती घुमणिमक्षतपात्रं, नाभिभूपमपि वर्धयति स ।।३।। भालबालरविकुड्डमपिण्डा, तत्प्रभाचयकुसुम्भसुचेला । "चित्रपत्रिरवमङ्गलगीति, जैनजन्मनि ततान दिगैन्द्री ॥४॥ विश्वविश्वशुभकृत्यनिमित्तं, शातकुम्भमहसं भुवनेशम् । विभ्रती समरुचन्मरुदेवा, द्यौर्नवं रविमिवास्तवमिसा ॥५॥ अप्सरोभिरभितः कृतसेवा, नाभिभूमिपतये मरुदेवा । शर्वरीसुरसमागमवृत्तं, स्वान्तसम्मदमिवोद्गिरति स ॥६॥ पाप नाभिनृपसम्मदवार्द्धि-द्धिमीशवदनेन्दुमवेक्ष्य । प्रोल्ललास सुरचक्रचरित्र-प्रक्रमेण शुचिना त्यतिमात्रम् ॥ ७ ॥ प्रभोः 'पभ' इति नामस्थापन मातृपित्रोालनं च खामिनोऽस्य जननी यमशेष-सम्ममुख्यमृपभं यदपश्यत् । अरुलक्ष्म यदभूद् वृपभस्त-नाभिरेनमकरोद् वृपभाख्यम् ॥ ८ ॥ लक्षणैः खल सुमङ्गलमालिन्येतदगलतिकेति पितृभ्याम् । कन्यका युगलजाऽपि सुपूर्वा, मङ्गलेत्यभिधयाऽभिदधे सा ॥ ९॥ शक्रसमितमक्षयमात्मा-इष्टनिष्टममृतं परमेष्ठी । पादलीनमिव पादपसङ्घः, पुष्टिकृत् प्रतिलवं पिबति स ॥१०॥ १ सूर्यचन्द्रयो । २ १६२तमपर्यन्तानि पयानि सागताच्छन्दसि । ३ अन्धकारसमूहम् । १ आच्छादयति स। ५ 'कसुबो' इति भाषायाम् । ६ ख-मभिवर्धयति'। ७ विचिन पक्षिकलध्वनि०। ८ पूर्वी दिशा । ९ आषाढमासेन । १० समग्रेषु समेध्यायम् । ११ सम- १२ पक्षे जलमिति ।

·१७९ श्रीपद्मानन्दमहाफाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- इत्यष्टौ दिवसान् विधाय विधिवन्नित्याहतामहणां खं खं स्थानममानवाः समगमन् सत्पुण्यपण्यागमाः । स्त्राने तृप्तिमवाप्तवान् जिनपतिं द्रष्टुं किलोत्कण्ठितो भानुर्भानुभविभेद तिमिरं नासीरवीरैरिव ॥ ६९३ ॥ ॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यफविचक्रवर्तिपण्डितश्रीमदमरचन्द्रविरचिते श्रीपना- नन्दाऽपरनानि श्रीजिनेन्द्रचरिते महाकाव्ये वीराके श्रीआदिनाथचरिते कुलकरोत्पत्तिप्रभुजन्मोत्सववर्णनः सप्तमः सर्गः समाप्तः ॥ ७ ॥ मेरुः स्नात्रभः सकुडमपयःपूरैः परीतोऽभवत् पीतस्तेन सुवर्णपर्वत इति ख्याति जगाम क्षितौ । देवीनृत्य विशीर्णहारमणिभिस्तारो मतस्तारका- धारोऽसाविति यजनिव्यतिकरे सोऽव्याद् पाइप्रभुः॥१॥ धर्मोऽर्थ तव पुष्णाति, त्वं पुष्णासि तैमर्थतः । परस्परोपकारित्व-मिदं पद्माऽस्तु वीं सदा ॥२॥ ग्रन्थाग्रं ७११ ·अष्टमः सर्गः अंशुमालिशशिनोरिख जसे, यस्य नेतुरुदये जगदेतत् । सर्वतस्ततमहः परहर्प, भूतये स भवताद् यूपभायः॥१॥ स्मेरपद्मपदपट्पदनादै-नाभिनन्दनगुणानिव गायन् । विश्ववोधजननैरभिराम-स्तामसं प्यधित रात्रिविरामः ॥२॥ सान्ध्यदीधितिकुसुम्भदुकूला, स्मेरनीरजमुखी दिनलक्ष्मीः। विभ्रती घुमणिमक्षतपात्रं, नाभिभूपमैपि बर्द्धयति स ॥३॥ भालबालरविकुडुमपिण्डा, तत्प्रभाचयकुसुम्भसुचेला । "चित्रपत्रिरथमङ्गलगीति, जनजन्मनि ततान दिगन्द्री ॥४॥ विश्वविश्वशुभकृत्यनिमित्तं, शातकुम्भमहसं भुवनेशम् । विभ्रती समरुचन्मरुदेवा, द्यौर्नवं रविमिवास्ततमिस्रा ॥५॥ अप्सरोभिरभितः कृतसेवा, नाभिभूमिपतये मरुदेवा । शर्वरीसुरसमागमवृत्तं, स्वान्तसम्मदमिवोद्रिति स ॥ ६ ॥ पाप नाभिनृपसम्मदवाचि-वृद्धिमीशवदनेन्दुमवेक्ष्य । प्रोल्लास सुरचक्रचरित्र-प्रक्रमेण शुचिना त्यतिमात्रम् ॥ ७ ॥ प्रभोः 'पभ' इति नामस्थापनं मातृपित्रोालनं च स्वामिनोऽस्य जननी यमशेष-स्वममुख्यमपभं यदपश्यत् । ऊरुलक्ष्म यदभू, वृपमस्त-नाभिरेनमकरोद् पभाख्यम् ॥ ८ ॥ लक्षणैः खलु सुमङ्गलमालि-न्येतदङ्गलतिकेति पितृभ्याम् । कन्यका युगलजाऽपि सैंपूर्वा, मालेत्यभिधयाऽभिदधे सा ॥ ९ ॥ शक्रसङ्कमितमक्षयमात्मा-गुष्ठनिष्ठममृतं परमेष्ठी । पादलीनमिव पादपसङ्घः, पुष्टिकर प्रतिलवं पिबति स्म ॥१०॥ + १ सूर्यचन्द्रयोः। २१६२तमपर्यन्तानि पद्यानि स्वागताच्छन्दसि । ३ अन्धकारसमूहम् । ४ आच्छादयति स। ५ 'कसुंवो' इति भाषायाम् । ६ ख-मभिवर्धयति । ७ विचित्र- पक्षिकलध्वनिः । ८ पूर्व दिशा । ९ आषाढमासेन । १० समग्रेषु खनेप्वायम् । ११ सम- हला। १२ पक्षे जलमिति ।

·.
-
१८०
श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र-
बालभायसुलभार्जवलीलो-न्मीलितप्रमदकीलितचित्ताः ।
लोचनामृतमरीचिममुश्चन, पश्च तं च चिरमप्सरसो न ॥ ११ ।।
ताः स्वभावसुभगाद्भुतशोभ, शैशवावतयाऽत्यभिगम्यम् ।
वीक्ष्य वीक्ष्य वृपभप्रभुमापु-नैव तृप्तिमनिमेपदृशोऽपि ॥ १२ ॥
दुर्लभानि दिवि देवमहेला, पाललालनसुसानि निपेव्य ।
स्वं शशंसुरमरेशनिदेश, स्वविहारपरिहारपरेहाः ॥ १३ ॥
उद्वहन् हृदयसीमनि पुत्र-प्रेमतः प्रभुमवाप पिता यत् ।
तव सुसं किमपि तल्लयलीनो, योगवानपि ययौ न ययौ वा ॥१४॥
यालकेपि किल तत्र निलीनं, शर्म सन्ततमभूत् तदनन्तम् । ।
अन्यथा किमु पिताऽस्य भुजोरः-पीडनादनुवभूव सदा तत् ? ॥ १५॥
स्तन्यमन्यजनवन्न जनन्या, यद्यपि त्रिजगतीपतिरापात् ।
सा तथापि पुरतः स्थितवन्तं, तेन विश्वपतिमनपयत् तम् ॥ १६ ॥
जात ! यद्यपि नवामृतमात्मा-गुष्ठसम्भवि पिबन्ननुवेलम् ।
पुष्टिमेपि मम तेन न तुष्टि-यत् स्तनन्धयपदं न दधासि ॥ १७ ॥
वत्स! वत्सलतयाऽद्भुतया त्वं, लाल्यसे सुरवधूभिरमूभिः ।
भाग्यवानसि सुधारसभोजी, मातृताऽस्तु मम केन गुणेन ? ॥ १८॥
पुत्ररत ! निसिलेन्द्रनताऽहं, त्वत्प्रभाव विभवेन बभूव ।
प्राप्त विश्वजनपूजन! जज्ञे, मद्भवस्तव न कोऽप्युपकारः ॥ १९ ॥
आत्मजानुपकृतिप्रकृवागः-सागरे मम सुत! प्रपतन्त्याः।
नौरियं युगलजाऽजनि कन्या, स्तन्यपानपरिपालनयोगः ॥ २० ॥
एवमड्डमधिरोप्य कराभ्यां, सन्निरुद्धय जननी जिननाथम् ।
अश्रुमिश्रितविलोचनमुक्त्वा तं पुनः पुनरपि प्रचुचुम्य ॥२१॥
--पञ्चभिः . कुलकम्
मङ्गलैकनिलये तनयेऽसि-नप्सरोभिरभिनिर्मितरक्षे ।
'रिष्टरक्षणलयात् प्रतिवेलं, मातुरातुरतया तु ययौ दृक् ॥ २२ ॥

·१८. चरित्रालयम् ] अष्टमः सर्गः यन्ममत्वममृतार्णवरूपं, मातृचित्तभुवि तत्र सुतेऽभूत् । तेन केवलवता कलिता चेत्, तन्मितिर्निगदितुं ननु शेके ॥ २३ ॥ श्लाघ्यलडरगिरा श्रुतियुग्मे, दन्तशून्यहसनै शमक्ष्णोः । न्यस्तहस्तकिशलाडुलिनाऽऽस्ये, श्वाससौरभमरैर्निशि शश्वत् ॥ २४ ॥ हृत्स्थलीविलुलनेन शरीरे, कल्पयन्नमृतवृष्टिमनल्पाम् । विष्टपप्रभुरयं पितृमात्रो-राततान निसिलेन्द्रियसौख्यम् ॥ २५॥-युग्मम् स्वादयन् खयमयं प्रभुरात्मा-हुठलीनममृतं प्रतिवेलम् । उच्छ्रयं परमगादमृतांशो-रंशुसंश्रितमिव द्रुमवारः ॥ २६ ॥ चित्रवालललितानि किल त्रि-ज्ञानवानभिनिनाय जिनेन्द्रः। विश्वविश्वजनरञ्जनतारां-स्तत्ववानिव जनव्यवहारान् ॥ २७ ॥ विमुवंशस्थापना क्रीडतोऽस कियताऽपि हि हीने, जन्मतो जगदिनस्य गतेऽन्दे । कर्तुमापतदुपप्रभु वंश-स्थापनं सुरपतिः कलितैक्षुः ॥ २८ ॥ जम्भजिजिनपतेर्जनकस्यो-सङ्गसङ्गमधृतेर्दधदिक्षुम् । आगतोऽग्रभुवि विग्रहशोभा-निर्जितः स्मर इवोज्झितुमस्त्रम् ॥ २९ । स्वं करीव करमक्षिपदिक्षौ, लक्षयन् ग्रुपतिकाङ्गितमीशः । भावयन्मधुरिमैकधुरीणं, ते न्ययोजयदिने सुरनेता ।। ३० ।। साध्वहं समभवं विभुवंश-स्थापने स्थिरनिमित्तमितीक्षुः । चञ्चलैर्दलभरैः किल भर्तु-लालनात् करतले अननत ॥ ३१ ॥ आददे यदयमिक्षुममुष्ये-क्ष्वाकुरित्यभिधया भुवि वंशम् । तत् प्रघोष्य भुवनयभः, सम्प्रभुः स्वभवनं भजते स ॥ ३२ ॥ भोव्यखर्वतमसर्वसुपर्वा, तापशान्तिदलसद्रसपूर्णः । खामिनो जनमनोहरलक्ष्मी-शमेप भृशमिवरिवोाम् ।। ३३ ।। जन्मसिद्धातिशयचतुथ्यम् श्रीयुगादिमजिनस शरीरं, स्वेदरोगमलयोगविमुक्तम् । स्फारसौरभभृदद्भुतरूपं, शातकुम्भसरसीरुहशोभम् ।। ३४ ॥ १ क-'म तु। २ भुवनभर्तु । ३ स-'भावविन्मधु०'। ६ बृहत्तमसर्थशुभमन्धि । " ४ इक्षुम् । ५ मपि व्यति ।

·" श्रीपनानन्दमहाकाव्यम् [भी जिनेन्द्र- धेनुदुग्धधवले प्रललाले, 'विस्रगन्धविसरैरविमिश्रे। गोचरे जनदृशां न सदैवा-ऽऽहारनीहतिकृतिर्भवति स ॥३५॥-युग्मम स्मेरनीररुहर्गन्धसमानः, सर्वदाऽऽननभवः पवमानः । नित्यमित्यतिशया युगसझया, जन्मना समभवत् सममेव ॥ ३६ ।। स प्रभुः स्फटिककुटिमभूमौ, शुभ्रभानुभिरशोभत 'रिशन् । सर्वतः समुदितान्तरशुक्ल-ध्यानकान्तिभिरिवाघृतकायः ॥ ३७॥ सन्निरीक्ष्य पुरुपान् स्वयमेवो-त्तिष्ठतः प्रभुरसावुदतिष्ठत् । वैद्धमुष्टिकलनादवलम्ब, नाकरोत् कचिददाननिदानात् ॥ ३८ ॥ प्राणिनां नरकपातपराणां, यः स्मृतोऽपि वितनोत्यवलम्बम् । तीर्थकृत् कथमयं परदत्ता-लम्बनः श्रयतु वल्गनशक्तिम् ॥ ३९ ॥ ऊर्ध्व एव विनतार्द्धतनुर्यो-उसजयद् गतिकृतेऽङ्गुलियुग्मम् । खामिनाऽन कुतुकाद् धृतमात्रे, भक्तितः किल लुलोठ स भूमौ ॥४०॥ पूर्वसंहननवत्तनुशाली, मन्दमन्दपदचारमचालीन् । यद्यपि प्रभुरधात् तु तमुर्वी, तत्पदार्पणमदाद् चलगुर्वी ॥ ४१ ॥ रोचते स चतुरस्रसमाना, “संस्थितिस्त्रिजगदीशशरीरे । "निर्मलकमकलाकमलानों-मैलमण्डलमिव न्यसनाय ॥ ४२ ॥ शारदेन्दुरिव सौम्यतमश्री-ीष्मतीक्ष्णकरवत् परतेजाः । नव्यनीरद इवातिगभीर-ध्वानवान् शिशुरपि प्रभुरासीत् ॥ ४३ ॥ : सह प्रभोलिक्रीडावर्णनम् नाकिनः किल कुमारकरूपाः, स्वामिनं रमयितुं स्वयमीयुः। १ मांसशोणिते । २ आमगन्धिवाससमूहैः । ३ क-गर्भसमान.'। ४ वायुः, श्वासः। ५चतुःसइया । ६ सन्तुल्यां यदुक्तमभिधानचिन्तामणी (का० १)- "तेषां च देहोऽद्भुतरूपगन्धो, निरामयः खेदमलोज्झितश्च । श्वासोऽब्जगन्धो रुधिरामिपं तु, गोक्षीरधाराधवलं पवित्रम् ॥ ५७ ॥ आहारनीहारविधिस्त्वदृश्य-श्वत्वार एतेऽतिशयाः सहोत्थाः।" ७ स्फटिकरत्नसचितभुवि । ८ स्खलन् । ९क-बन्धमुष्टि । १० क-लम्बत ११ फ-'स्मामिना(!)' । १२ फ-'भौमौ'। १३ वऋषभनाराच० । १४ प्रभोः । १५ आ- कारः । १६ निर्मलप्रकारचतु पष्टिकलारूपलक्ष्मीणाम् । १७ पार्थिवमण्डलम् ।

·अष्टमः सर्गः - चरित्राह्वयम् ] १८३ क्रीडति स जगतां पतिरेतैः', कर्तुमेतदनुवर्त्तनमेतैः ॥४४॥ स्वामिमानसविनोदरसाय, प्रोन्मदः सुरकुमारनिकायः। ज्ञानवान् जगदिनः पुनरेपी, माऽस्तु भक्तिरफलेति ललास ॥ ४५ ॥ स्मेरवारिजमिवालिसमाजः, स्वर्णशैलमिव तारकयारः। सोऽन्वहं सुरकुमारसमूहो, नाभिसम्भवमभि भ्रमति स ॥४६ ॥ अप्रमाणरतये रममाणः, सोऽभवत् दिविपदां समुदाये। विस्मृतान्यलयतल्लयभाजां, योगिनामिव मनस्यनुवेलम् ।। ४७ ।। सञ्चरचरणपरराः, श्रोणिनद्धगुणकिङ्किणिनादैः । योतते स नटयत् पटुतालै नर्तयन् सुमनसां स मनांसि ॥४८॥ खर्गिणः प्रभुकरेण पवित्रैः-स्तै रजोभिरभवनरजस्काः । तेभितोऽपि ककुभामिव भागा, भास्करस्य किरणैरतमस्काः ।। ४९ ।। शैशवेन वियुतस्य कृतः स्या-दगसगतिरिनस्य पुनमें । इत्यमुष्य जगती सकलाङ्गा-लिङ्गनं व्यधित धूलिमिपेण ॥ ५० ॥ धूतधूलिततिनिर्भुवनेशः, सोऽशुभव सुभगताद्भुतशोभः । किं न कान्तिरधिकान्धतमोभि-"धिष्ण्यधिष्ण्यमणिरलगणानाम् ॥५१॥ धूलिधूसरममुं मरुदेवा-ऽऽश्लिष्य मीलिनयना क्षणमासीत् । अन्तरे वपुरिदं सुसपूरैः, पूरितं कियदितीय दिक्षुः ॥ ५२ ॥ मीलिलोचनयुगोऽजनि नाभि-धूलिभिभूतममुं परिरभ्य । जीवितस तनुजस्य तथाऽन्त-जीवितस्य च विशेषमिवेप्सुः ॥ ५३॥ यत् किमप्यकृत वस्तु सहेलं, खेलनाय जिननायक एपः । तद् ग्रहीतुमसहा घुसदस्ते, हस्तिनो हि मशकाः क्व समाः स्युः ॥५४॥ यो दधौ जिनविधं कुतुकेन, प्रीणतो निजभुजद्वितयेन । क्वापि तूलवदिनाननजात-श्वासवातविधुतः स पपात ॥ ५५ ॥ या प्रकोष्ठपटनोद्धटनाभि- भिभूपतिभुवा रमते स । चूर्णतामयतु मायममाय-तत्र तद्भलमनेने न तेने ॥ ५६ ॥ १ आगते । २ एतस-प्रभोरखवर्तनं कर्तुम् । ३ देवै । ४ देवानाम् । ५ धुघरी' इति भाषायाम् । ६ पापरहिता । ७ नक्षनसूर्यरत्नगणानाम् । ८ निमीलितनयना । ९ क-वय- मासीत्' । १० बलेन । ११ देवे । १२ प्रभुणा । " ·१८४ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- कन्दुकेन निहतास्त्रिदशा ये, स्वल्पकल्पितवलेन जिनेन । तेऽपतन् सपदि कन्दुकपात-स्पर्द्धयेव पुरतो विलुठन्तः ॥ ५७ ॥ चङ्गमङ्गलविहङ्गमकाया-श्चक्रिरेऽसुरकुमारनिकायाः। स्वामिनो मुंदमुदित्वरभावाः, कर्णपेयकृतकूजितरावाः॥५८॥ केऽपि मूर्तमनुरागमिवाने, स्वर्गिणो मुखमिपेण दधानाः । खामिनं जय अयेति वचोभिः, प्रोचिरे रचितकीरशरीराः ॥ ५९ ॥ मञ्जुकूजिपु पतत्रिपु चूला-कैतवेन मुकुटं नटयन्तः । केपि केकिवपुपः कलपैडा-राविणः प्रननृतुः प्रभुतुबै ॥६॥ रोमकोमलतरं दधतो गा-न्धारगानमिव यानमनोज्ञाः । केपि हंसवपुपः प्रभुपाणि-स्पर्शने सुमनसः विलेपुः ॥ ६१ ॥ क्रौञ्चरूपमुपचर्य चुकूजु-मध्यमध्वनितवन्धुरमन्ये । पारितोपिकमिवादित तेपां, तोपपोपकरमीक्षणमीशः ॥ २ ॥ रेजिरे रचितपञ्चमगानाः, कृप्तकोकिलवपुःप्रतिमानाः । केचन श्रुतिकृतामृतवर्षाः, स्वामिवीक्षणसुधाकृतहर्पाः ॥ ६३ ॥ धैवतध्वनिमनोरममश्ची-भूय भूरिकृतहेपितहः । केऽप्यदुर्जिनपतेः प्रमदं यं, तेपु सम्मदमदत्त से एव ॥ ६४ ॥ को मदोऽस्तु मदखण्डनचण्डे, स्वामिनीत्यभिगताः कलभत्वम् । निर्मदोदयमदुर्मुदमन्ये, सम्मदोदितनिपादनिनादाः ॥ ६५ ॥ लक्षणाद् वृपभतो वृपभाख्या, यद्विभोपभतातिशुभा तत् । केऽप्यतो वृपभतां व्यधुराप्ताः, प्रीतिभारमृपभारवभाजः ॥ ६६ ॥ अप्सरोभिरपि कौतुककारै-नित्यमित्ययममर्त्य कुमारैः । कल्पपादप इवाश्रितपादः, पाप वृद्धिमनुपागतसादः ॥ ६७ ॥ क-'माराः' १२ "नासां कण्ठमुरतालु, जिह्न दन्तांश्च संस्पृशन् । पड्भ्यः सआयते यस्मात् , तरसात् 'पडूज' इति स्मृतः॥१॥ षड्ज वदति मयूरो, ऋपमं गाव एव च । अजा वदति गान्धारं, क्रौञ्चो वदति मध्यमम् ॥ २॥ यसन्तकाले सम्प्राप्ते, कोकिला वदति (पिकः कूजति ?) पञ्चमम् । धैवतं हेपते वाजी, निषाद कुशरः स्वरम् ॥ ३॥" १ ख-'प्रविलेसुः। ४ प्रमदः।

·" . चरित्राद्वयम् ] अष्टमः सर्ग: तत्र विश्वनयनामृतसत्रे, वृद्धिमाश्रयति तीर्थकरेन्दौ । सर्वतनिजगतीप्रमदाधि-वर्धते स धृततुगतरङ्गः ॥ ६८ ॥ नित्य मुत्तरकुरु द्रुफलानि, 'क्षीर सागरजलानि स देवः। उम्भितानि बुभुजे पिवति सा-गुष्ठपानसमयोभ॑वयोभृत् ॥ ६९ ॥ शैशवात्ययवयासमयं तु, प्राप्य तीर्थपतयोऽन्यहमन्ये । योगदावसथवासविलासं, सिद्धभोज्यभुज एव चभूवुः ॥ ७० ॥ ज्ञानिनोऽपि मम बाल विनोदै-यत् प्रमादकरमेतदितीय । शैशवं क्रमवशाद् विभुरौज्झत् , तत्ववानिव भवस्य विलासम् ॥७१ ॥ यौवनं जिनपतिनिचिताडो-पाङ्गचनिमगुणप्रगुणथि । प्रत्यपद्यत वनस्पतिकाय-चैत्रमासमिव विश्वजनीनम् ॥७२॥ तोयदात्ययमिवामृतरोचिः, प्रातरत्ययमिवोप्णमरीचिः। शैशवात्ययमवाप्य महोभिः, शोभते स विशदैर्घशमीशः ।। ७३ ।। प्रभोः शरीरवर्णनम्, • मानसाद् विगलितः किल रागः, शोणभावनिमतो जिनभर्तुः । पादपद्मत्तलमाप ततस्तत् , केतकीदलसमुज्जलमासीत् ॥ ७४ ॥ यन्न नीरजजयेजनि खेदः, खेदवेदनमतोऽस्तु कुतोऽस्य । खामिनः क्रमयुगस्य मियाऽलं, खिन्नमेव नु पयःक्रणदम्भात् ॥ ७५ ॥ - बारिजेन विजितेन वितीर्णा, स्वामिनधरणयोर्निजलक्ष्मीः । तेन तौ व्यलसतां महसोप्णी, निःप्रतापमिय शीतलमेन्यत् ॥ ७६ ॥ पल्लवादपि मृदुत्वमुदारं, स्वामिनः क्रमयुगे मनसीव । आश्रितस्स दुरितारिविदारे, वज्रतोऽपि कठिनत्वमपीह ।। ७७ ।। पल्लवेषु कमलेप्वपि चक्रे, चक्रितां जिनपतेः पदयुग्मम् । तेन चक्रयुगलेन दिदीपे, तस्य विश्वजनविसयदेन ॥ ७८ ॥ सौति सौख्यमसमं समतैव, क्षिप्यतां विषमतेत्युपदेशम् । शंसितुं पदतले किल नेतु-मसिले कलयतः स समलम् ॥७९॥ १ ढोकितानि । २ गृहवासविसावधि । ३ मिपात् । ४ मानसम् । ५ कमलम् । ६ भक्तस्य । ७ क्रमयुगे। ८ पदयुग्मस । " ५० का०२४ ·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र - यः श्रयिष्यति जिनेशितुरंही, स्वस्ति तस्य जननद्वितयेऽपि । दातुमन्तिकतमं स धाते, स्वस्तिकद्वयमदः पदमेतौ ॥ ८ ॥ नम्रनाकिकुलमौलिमणीनां, सम्भ्रमेण मुहृदां परिरम्भम् । स्वामिनः क्रमनखाः खलु कर्तु, सम्मुखं स्वककरान् परितेनुः ॥ ८१ ॥ उन्मिपत्त्विपिसखी नखपतिः, पादयोर्जिनवरस्य विरेजे । भाविभाविशुभसिद्धिविवाहे, सजितेय जववारक()राजिः ।। ८२ ॥ नाकिकोटिमुकुटाङ्करकोटि-द्योतिताः पदनखा दश नेतुः । लेभिरे दशककुप्कमलानां, रत्नदर्पणततिप्रतिमत्वम् ॥ ८३ ॥ श्रीगृहं प्रभुपदाम्बुजयुग्मं, नूनमेतदपरं न सरोजम् । अन्यथा कथमिहेव वभौ श्री-वत्स एप विलसद्मजकुम्भे ॥ ८४ ॥ सत्पुमानिव सुवृत्तविशिष्टो-ऽङ्गुष्ठ उन्नततमो जिनभर्तुः । सर्वदैव चरणाग्रनिपेवी, वक्रभावमयमावहतु क? ॥ ८५ ॥ पादयोर्हदि धृताधिकदान-धिकृताः कृशतरा दश लग्नाः । स्वामिनोऽङ्गुलिमिपाः किल कल्प-क्षमारुहो नखमहोमणिवी(वा)रा: ८६ ये नयन्ति यतिनो गहनान्तं, तेपु साधुदेशधर्महयेषु । पुष्टिदाः किल दशाङ्गुलिमूले, स्वामिनः समभवन यवमालाः ॥ ८७ ॥ कूर्मवत् क्रमसमुन्नतिरम्ये, रेजतुर्जिनविभोः पदपृष्ठे । धर्मयोर्यतिगृहस्थजनानां, रोहणार्थमुदिते इव पद्ये ॥ ८८ ॥ प्रोन्नतौ पृथुलवर्तुलदीपों, रेजतुर्जिनपतेः पदपार्णी । आश्रितत्रिजगतीजनतानां, भुक्ति-मुक्तिमुखयोरिव कन्दौ ॥ ८९ ॥ चर्नुलाविपमगूढनिवेशै-विष्टपत्रयपतेः पदगुल्फैः । अध्यचुम्बत चतुर्विधधर्म-श्रीविभूषणसमुद्गकशोमाः ॥९॥ जहन्योयमशोभत भर्तुः, श्राद्धधर्म-यतिधर्मयुगस्य । फ्रूरकर्मजयिनो जयकीर्ति-स्तम्भयुग्ममिव जगममूर्ति ॥ ९१ ।। १ भविष्यद्भावयुक्ताशुभ० । २ प्रभुपादपद्मयमले। ३ क्षमा-मृदुता-सरलता-शुचिता- सत्य-संयम तपश्चर्या-त्यागा-किश्चनता ब्रह्मचर्यति दशविधः साधुधर्मः । ४ दान-शील-तपो- भावेति । ५क-शोभा।

·अष्टमः सर्गः . चरित्रायम् ] १८७ कोविदा अपि चदन्ति धिगम- जङ्घयोरुपमिति मृगनाम् । यत्पुरो न जयिनी हरिजरे-तीय तंतनुरुहाणि कृशानि ॥ ९२ ॥ जयोर्युगलकेन जिनेन्दो-मांसलांसयुतजानुमिपेण । वोहमूरुयुगभारमिवोरं, मौलिबन्धनमवध्यत मौलौ ॥ ९३ ।। अर्ध्वमूरुयुगली क्रमवृद्धा, यत्प्रभोस्तदनया क्रमहीना । स्पर्द्धते स कदली यदतोऽस्या, दुर्यशः 'शितिदलच्छलमासीत् ॥१४॥ यद् विलासिकरुणारसकुल्या-पर्वतः प्रभुरखर्वतरधीः । "तेन किन कठिनायतपीनी-नत्यविस्तरवरोज्स्य नितम्बः ॥ ९५ ॥ सिंहरूपकलनां कृशमध्या-लम्बनेन स न केवलमीशः। भव्यभद्रवनभेदनमाद्यत्-पापदन्तिदलनादपि लेमे ॥ ९६॥ यः प्रभोः कुलिशगर्भसगर्भः, शोभते स किल मध्यविभागः । तस्स कश्चन मृगारिनिकारे, न श्रमः समजनिष्ट गरिष्ठः ।। ९७ ।। भौतरङ्गभूतनाभिगभीरा-वर्त्त एप सुकृतामृतसिन्धुः । तारका न वयमित्युरुशङ्का-स्तन्न तत्तटमपीयुरपौधाः ॥ ९८ ॥ नाभिभूविपुलहृत्तलगर्ने, खेलति स खलु धर्ममहेभः । रोमराजिरिह तत् किल रेजे, वत्कपोलगलिता मदलेखा ॥ ९९ ॥ 'काञ्चना'चलशिलाविपुले श्री-वत्समण्डलमभाद् हृदि भर्नुः । चिन्महो बहिरिह क्रमतोऽभि-स्थन्य पिण्डितमिवान्तरमेतत् ॥१०॥ श्रीविलासनववेश्मनि बाहु-स्तम्भयोरुपरि भर्तृशरीरे । शातकुम्भमयकुम्भयुगाभा, प्रांशुरंसयुगली विपुलामात् ॥ १०१॥ दोर्युगं विजयते स जिनेन्दो-र्जानुलम्बि पविदण्डविडम्वि । घोधिना प्रगुणितं खलु राग-द्वेपपेपि गुरुमुद्गरयुग्मम् ॥ १०२ ।। जिग्पिरे करयुगेन जिनेन्दोः, पङ्कजानि दशदिक्प्रभवानि । तस्य तद्दश नखोल्लसदंशु-श्रेणयो जयतता नु पताकाः ॥१०३ ॥ स्वामिपाणिकमलं किल कोपात् , ताम्रगुप्णमधिगम्य भियाऽजम् । शङ्ख-मीन-मकरैः स्वकवयः, सान्त्वनाय सममेत्य सिपेवे ॥ १०४ ॥ ४ कारणेन। १ प्रभुजघारोमाणि । २ ख-'सिति०'। ५ कान्तिकलोल। ६ गलित्वा । ७ उन्नता। ८ सम्यक्त्वेन । " " ३ यस्मात् कारणात् ।

·. ૨૮૮ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र किं धृतैः कुलिशकार्मुकचः, किङ्करौ 'किशलयं कमलं ते । वक्तुमेवमिव तद्द्वयलक्ष्म्यौ, विष्टपाधिपतिपाणिमुपेते ॥ १०५ ॥ हस्तमूलवलये विजवाल्यो, प्रेजिरे त्रिभुवनैकविनेतुः । ज्ञानदर्शनचरित्रकलानां, पाण्यलकरणशृङ्खलिका नु ॥१०६ ।। कल्पवल्लिनवपल्लवलक्ष्मी, स्वामिनो जगृहुरहुलयो यत् । तास्ततः श्रितनिरन्तरपर्व-श्रेण्यखर्च विभवाः प्रबभूवुः ॥ १०७ ॥ तत्त्वसंश्रयपैदत्रयवक्ता-ऽभूत् त्रिरेख इति यः प्रभुकण्ठः । शङ्ख एपं रिपुपेपनिदान-ध्वानवानजनि धर्मधरेन्दोः॥ १०८ ।। भक्तितः शशभृता सितदम्भाव, कौमुदी सुरभिताऽम्बुरुहेण । अर्पिता प्रभुमुखे सुकृताधे-स्तैः पुनः प्रभवतः स तयोस्ते ॥१०९॥ श्रीर्विधोविभुमुखेऽम्युजलक्ष्मीः, खेलतः स मिलिते किमु चित्रम् । यन्न तीर्थकरपार्श्वमुपेतान् , कानपि स्पृशति शाश्वतवरम् ॥ ११ ॥ श्रीयुगादिमजिनाननमुच्चै-निश्चिनोम्यमृतकुण्डमिदं हि । येन यस वचनामृतपानात् , के परामरपदाय न जग्मुः १ ॥ १११ ॥ विश्वनेतुरधरः सितसान्द्रो-ऽशोभताम्रनवपल्लवताम्रः । क्वापि लीन इव रागलयोऽन्तः, स्वान्तशान्तरसपूरनिरस्तः ॥ ११२ ।। योतते स न किमु द्विगुणश्री-रिन्दुतो वृपभलक्ष्ममुखेन्दुः । यः कलाः कलयति स्म किल द्वा-त्रिंशतं विशददन्तनिभेन ॥ ११३ ॥ विसितस्मितसमर्पितशोभा, दन्तभावतिरभाद् वृपभस्य । मानसामृतसमुद्रसमान-ज्ञानसान्द्रविहरल्लहरीवत् ॥ ११४ ॥ जन्तुतोपजननी जिनभर्नु-र्यद् बभूव सैंमनःस्थितिरन्तः । तद् भुवं तदधिवासविलासः, श्वासयायुरभितः मुरभिश्रीः ॥११५ ॥ विश्वनाथरसना परमात्म-ज्योतिपः समुदिताध्यशिखेव । द्वादशाङ्गसमयार्थचयानी, सा प्रसरितरथा कथमासीत् ॥ ११६ ।। शलिमौलिमणिरप्यमृतांशु-र्यजितः प्रभुकपोलयुगेन । १ स-किसलय। २ किसलय-कमलद्वयलक्ष्म्यौ । ३ उत्पत्ति विगम-प्रौव्यपत्रयः । ४ चन्द्रेण। ५ चन्द्र-कमलयोः। ६ कौमुदीमुरमिते । ७ पक्षे पुपस्थितिरित्यर्थः । ८ समनःसुगन्धः। ९शिवमस्तकमणिः । , , ·अष्टमः सर्गः चरित्राहयम् ] १८९ नासिकाऽस्य तदनोभत कीति-स्तम्भवत् तलपृथुः क्रमसंक्ष्मा ॥११७॥ नासिका जिनपतेः किल वंशो, लोकचित्तकपिसङ्कलनार्थम् । तंत्र तेन विललास शितिधू-दम्भतो विपुलशहलमाला ॥ ११८ ।। वर्नुलोन्नतिमती विभुनासा, वंशयधिरिह रञ्जरभूद् भूः । तल्ललाटफलकेऽकृत लायं, श्रीः स्फुटं कटरि वंशनटीव ।। ११९॥ लोललम्बिविपुलथुतिदोलं, सूक्ष्मरूढचिकुरावलिदूर्वम् । मौक्तिकोज्वलविभाजलभास्खद्-दृष्टिपुष्करिणिकाकृत१ष्टि ॥ १२० ॥ ओष्ठपल्लवफलं सितपुप्पं, भूलताव्यतिकरेण वरेण्यम् । स्वामिनोऽभिनवयौवनलक्ष्म्याः, केलिकाननमिवाननमाभात् १२१-युग्मम् मध्यकृष्णधवलारुणकोणे, राजतः स जगदीश्वरनेत्रे । उत्पलात् कुमुदकोकनदाभ्या-मागतैः परिणते इव सारैः ॥ १२२ ॥ किं विशालसरलोज्यललक्ष्मी-पात्रयोनयनयोर्जिननेतुः। श्यामपक्षमिपतो जनचक्षु-दोपमोपकृतयेऽञ्जनरेखाः ॥ १२३ ॥ स्निग्धता जिनविलोचनयुग्मे, काऽप्यहो वचनमार्गमतीता । यत्र यत्र तनुभाजि ययौ तत्-स्नेहसंश्रयमयः स स जज्ञे ।। १२४ ।। “निर्मले सरलपक्ष्मलसौम्ये, सामिनेत्रयुगले स्पलनं ही । स्वान्तिके प्रसरति श्रवणाभ्या-मन्तरा कुटिलयोः क विवेकः ? ॥१२५।। बालवीयजनवाकरकान्ती, किं शुचौ भुवनभर्तुरभाताम् । हक्सुधासरसि कान्तिकनासा-वंशशीप वितते नवशाखे ॥ १२६ ।। लोललम्बिपृथुपाशविलासौ, ध्यायताचशुभतां विभुकरें । चारुश्रियोः श्रितससित्वसुखिन्योः, खेलनप्रवणयोरिव दोले ॥१२७ ॥ नेतुरास्यरुचिसिन्धुतरङ्गैः, शुक्तिसम्पुटमिव प्रविभिन्नम् । तीरयोः श्रुतिनिभाद् गतमवा-बचिमुक्तरदमौक्तिकपतिः॥ १२८ ॥ स्वामिभालमशुभत् समरेखं, कान्तकान्ति कठिनं मसणं च । धर्मसाद् 'भरत'वर्पमिहत्या-ख्यायि सअमिर शासनपत्रम् ।। १२९ ॥ १ क-सूक्ष्म ' । २ वंशे । ३ ख-'प्रभुनासा' । ४ ख-हटि'। ५ कृष्णवर्णकमलात् । ६ घेतरक्तपङ्कजाभ्याम् । ७ स-भर्तु । ८ निर्ममे सरलनिर्मलसोन्ये' । ९ डर्यमणि । १० ख-'किल शाखे। ११ दीघौं । १२ ख-शुभकरें । १३ क-पानम्।

·, श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- सर्वतः क्रमसमोन्नतपृष्ठः, शोभते स भुवनाधिपमूर्द्धा । न्यमुखसितसरोरुहशोभा, केलिपर्वत इवाहतलक्ष्म्याः ॥ १३० ॥ धर्मभूमिधवजङ्गमसौधं, नाभिभूपतनुभूः शुशुभे सः। शीर्पभूपणमिहोनतवृत्तो-प्णीपमण्डलमभूत् कलशथि ॥ १३१ ॥ खामिमूर्ध्नि मृदुला भ्रमरालि-श्यामला चिकुरराजिरराजत् । 'अन्तरा प्रस्मरेण परात्म-ज्योतिपेव तिमिरोमिरुदस्ता ॥ १३२ ।। स्वामिनो दलितकाञ्चनदर्पा, लोकलोचनकृतामृतवृष्टिः । उप्परोचिरमृतांशुमहोभि-मिश्रितैः परिणतेय तनुत्वक् ।। १३३ ॥ श्यामसूक्ष्ममृदुलानि जिनाङ्गे, रेजिरे तनुरुहाणि सुरीणाम् । दृक्प्रवेशमनवाप्य कटाक्षा, रोमकृपपदवीपु किलाप्ताः ॥ १३४ ॥ इत्यलक्ष्यत सुलक्षणसङ्घ-लक्षितः क्षितिविभूपणमीशः । 'रोहणा'द्रिरिव सन्मणिवृन्दैः, खण्डिताखिलजगजनताऽऽतिः ॥१३५।। किञ्चनाऽभिनवयौवनयोगात् , तद् बभौ जिनविभोः सुभगत्वम् । येन मोहितहृदस्त्रिदिवेशा, नान्तिकं सह सुरीभिरमुञ्चन् ॥ १३६ ॥ छत्रधारणचरद्वरुणोऽग्रे, वेत्रभृत्यदभवद् धरणेन्द्रः । गुह्यकोन्नमितचामरयुग्मो, पाहुदानविलसत्रिदशेन्द्रः॥१३७ ॥ जीव जीव करुणार्णव ! नित्या-नन्द ! नन्द जयकन्द ! जयेति । वादिभिः परितः सुरवृन्दैः, खेलति स स यथासुखमीशः।१३८/-युग्मम् पर्युपास्तिरससान्द्रबलीन्द्रो-त्सगरङ्गकृतसङ्ग पदाग्रः । भक्तिसम्भ्रमनमच्चमरेन्द्र-मोडमृत्वरततोत्तरकायः॥ १३९ ॥ अप्सरोभिरभितः श्रितपार्थो, हस्तशाटकविहस्तकराभिः । स्वनिवासनिहितासनवर्ती, नृत्यमैक्षत सगीतसवाद्यम् ॥ १४ ॥-युग्मम् नृमरणात् खीदशा तालशालतलसीमनि बाल-क्रीडया कलितकौतुककेलि । एकदा मिथुनमेकमगच्छत् , स्वच्छभावगलितस्थिति वाल्यम् ॥ १४१ ॥ कालदण्ड इव तालफलं त-न्मध्यतः पुरुपवालकमौलौ । उग्रवातगलितं निपपात, कास्ति पूर्वकृतकर्मविघातः १ ॥ १४२ ॥ १ ख-'वृत्त । २ 'छडीदार' इति भाषायाम् ।

·चरित्राह्वयम् ] अष्टमः सर्गः ताडितः किमपि काकताली-न्यायतः शिरसि तेन फलेन । दारको मृतिमगादवसर्पि-ण्यामसावपमृतिः प्रथमाऽऽसीत् ॥ १४३ ।। प्रत्यपद्यत विपद्य स सद्यो, दारकत्रिदशवासविलासम् । आजबोज्ज्वलहदां युगलानां, सम्मुखानि सुरलोकसुखानि ॥ १४४ ॥ नीडदारुवदुदस्य पुराब्धी, चिक्षिपुर्घतबपि खगेन्द्राः । तद् वपुर्न हि तदा त्ववसर्पि-ण्यां क्रमेण न भवत्यनुभावः ॥ १४५ ॥ बालिकाऽस्य युगलस्य तु दीना, स्वेन सा सहचरेण विहीना । मौरध्यदिग्धहृदया हरिणीयद् दिम्बिलोकि चललोचनमस्थात् ॥ १४६ ।। मङ्गु तजनकयुग्ममुपेत्या-दाय च स्वयमवर्द्धयदेताम् । दुःखितं निजमपत्यमवेक्ष्य, प्रेप्यतां प्रकुरुतः पितरौ हि ॥१४७॥ तां च तन्मिथुनमाह सुनन्दे-त्याख्यया सुतममत्वमपीहै । आवहन्मृतिमगान्मिथुनानां, स्यादपत्यजननाद् बहु नायुः ॥१४८ ॥ यातयोर्जनकयोदिवि कन्यै-काकिनी सकलकृत्यविमूढा । अभ्रमीत् प्रतिवनं चलनेत्रा, सा मृगीव निजयूथवियुक्ता ॥ १४९ ॥ सुनन्दारूपवर्णनम् जयोस्तलचरौ रुरुचाते, तक्रमौ "दिनकृतः करपद्ये । न्यधुखे वृपगवीक्षणलीना-दृर्धनालललिते गलिते किम् १ ॥१५०॥ आनुपूर्व्यपृथुवर्तुलशस्ती, हस्तिहस्तजयजानि यांसि । गौरगौरयविभाततिदम्भाद, विनती प्रभवतः स तदूरू ॥ १५१ ॥ मेखलाकणितकिङ्किणिमाला-श्लावि तजघनमण्डलमाभात् । 'खेटकं निसिललोकजिगीपो-रुत्कटस्य किल कामभटस्य ॥ १५२ ॥ तन्नितम्बफलक विपुलामं, भ्राजते म भुवनकविजेतुः । "सिंहविष्टरमिवाहितमुच्चै-यौवनेन 'विपमेपुनृपस्य ॥ १५३ ॥ साऽऽज्ञया सरनपस्य कुमारी, यौवनेन रचिता किल वारी । चित्तदन्तिपतनाय गभीरा, नाभिरन तदतन्यत गर्ता ॥ १५४ ॥ १ कुलाय(पक्षिस्थान)काष्टवत् । २ क-स्तेन । ३ सुनन्दायाम् । ४ सुनन्दाचरणौ। ५ सूर्यात् । ६ 'ढाल' इति भाषायाम् । ७ सिहासनम् । ८ स्थापितम् । ९ मदनमहीपते । १० हस्तिबन्धनशाला।

·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र ॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यसरस्वतीकण्ठाऽऽभरणवेणीकृपाणाऽपरनामपण्डित- श्रीमदमरचन्द्रविरचिते श्रीपद्मानन्दाऽपरनानि श्रीजिनेन्द्रचरिताऽभिधाने महाकाव्ये वीराके श्रीआदिनाथचरिते प्रमुवाललीलायितर्वपुर्वर्णनो' नामाऽष्टमः सर्गः ॥८॥ यस्योत्तुगतरांसशैलतटयोरभ्युल्लसन्ती पयो- वाहानां पटलीव कुन्तलततिर्गुञ्जाग्रजाग्रद्युतिः । भिन्दाना भवदावपावकभयं कल्याणवल्लीचयं वृद्धि प्रापयति प्रभुः स जयति श्रीनाभिजन्मा जिनः॥१॥ योगीन्द्रफणासहस्रमणिभिर्यत् कौञ्चभिद्वणिः स्फाराक्षिस्फुरितैर्यदौपधिविभुप्रौढप्रभाप्रातिभैः । यत् पृथ्वीधरपुत्रिकाऽधरसुधाखादैनहि च्याहतं पद्म ! त्वद्यशसा तदद्य पिहितं श्रीकण्ठकण्ठे विपम् ॥ २॥ ग्रन्थानं ॥ २५२ ।। आदितो ग्रं० २८१३ । ३ ·नवमः सर्गः ९ श्रीनाभिभूर्भवतु नामिभृतां विभूत्यै, यस्य प्रभावविभवेन तमोऽभिभूतम् । . अंशाकेशनिभतः शरणेऽमिलीनं, भामण्डलार्कवदनेन्दुकरैर्न भिन्नम् ॥ १॥ अत्रान्तरे त्रिभुवनविभोम्भिाव्य, भर्चा दिवोऽवधिलयेन विवाहकालम् ।- तयाजगाम चरणौ प्रणमाम पत्युः, स्थित्या पुरश्च रचिताञ्जलिरित्यवोचत् ।।२।। यः स्वामिनं सकललोकनयज्ञमज्ञः, खोपज्ञमर्थमभियक्ति समर्थयिष्यन् । भानु विभासि भुवनं निकपा से खेलन् , खद्योतपोत इब खेलनक न केपाम् । ३ स्वामिप्रसादमददुर्ललिताः कदाचित् , किश्चिद् वदन्त्यसदृशं यदि 'तेन तेभ्यः । कुप्यन्ति नैव विभवस्तदहं वदामि, कार्यस्ततो मयि कृपामय ! नाप्रसादः ॥४॥ वेनि प्रभोर्भवपराभवनोद्यतस्य, दीक्षापरिग्रहमहाय महाग्रहोऽस्ति । वर्षेऽध किन्तु निखिला व्यवहारमार्गा, वर्मेव नितिपुरः प्रभुणा प्रवाः॥५॥ उत्सर्पिणीष्वपि तथाऽध्यवसर्पिणीपु, क्षेत्रेषु येन भरतैरवताभिधेषु । उच्छिन्नकृत्स्नभुवनाचरणस्य नाथ !, विस्तारणे प्रथमतीर्थकृतोऽधिकारः ॥६॥ तद् विश्वशासन ! जनव्यवहारहेतो-र्नेतः ! सहोद्वह सुमद्गलया सुनन्दाम् । अङ्गीकृते भगवतात्र विवाहकृत्ये, भूयान्महोत्सवमयस्त्रिजगजनोऽपि ॥७॥ श्रुत्वेति भोगफलकर्म ममास्ति पूर्व-लक्षत्र्यशी तिमिह यावदवारणीयम् । भोग्यं तदित्यवधिना प्रतिबुद्ध्य नाथो, मूविधूननमधोवदनं व्यवत्त ॥ ८॥ मौलिप्रकम्पकृतितोऽनुमतिं किलाप्या-अभिप्रायविद् भुवनभर्तुरमर्यभा। आनन्दकन्दलपदं त्रिदशानशेषा-नाजूहद् विभुविवाहमहोत्सवाय ॥९॥ प्रभोर्विवाहमण्डपवर्णनम् तवाभियोगिकसुराः सुरभ राज्ञां, विज्ञाय भूरिमणिभूरिभिरभ्यकार्युः । यं भण्डपं सपदि तन्मिपतः 'सुधर्मा'-ऽप्येता सुरेन्द्रसुरवत् प्रभुपर्युपास्त्यै ॥१०॥ तत्रोचकैविरचिता मणि-रूप्य रुक्मः, स्तम्भा भृशं शुशुभिरे वृपभस भर्तुः । स्थैर्योन्नतत्वविजितैरिव रेत तार-वर्णादिभिः स्वशिसराण्युपदीकृतानि ॥ ११ ॥ १ ख-भवभृता'। २ स-'असाङ्क०' । ३१२२तमपर्यन्तानि पधानि यस ततिलका- छन्दसि । ४ क-गुरो०। ५ अज्ञ । ६ वाक्येन ! ७ 'भरत क्षेत्र। 2 इद्र । ९ मम्- तरत्नसुवर्ण । १० क-'रित्यकार्प। ११ देवसभा । १२ रोहणाचल-हिमालय-मेरुमिः ।

·१९६ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- स्तम्भेषु तेषु निचिता मणिचक्रवालैः, पाश्चालिका रुरुचिरेऽत्र विचित्ररूपाः । श्रीमधुगादिमजिनेन्द्रनिभालनेन, संस्तम्भिता इव दिवः शतपत्रनेत्राः ॥ १२ ॥ तत्रावभुः स्फटिककुटिमभूमिकासु, प्रोद्भासिकान्तिततिषु प्रतिविम्बितायः । ज्योत्स्नासमुज्वललसअलकेलिवापी-क्रीडाप्रसक्तललना इव शालमज्यः ॥१३॥ तन्दुकान्तमयभूमिपु नीलरत्न-स्तम्भावली प्रतिमिता प्रभवत्प्रभासु । 'क्षीरा'म्युराशिलहरीपटलान्तराल-सेवालजालतुलनां कलयाम्बभूव ॥ १४ ॥ तन्दुनीलमयभूमिषु पद्मराग-स्तम्भा विनीलविलसत्किरणः परीताः । मेजुः कैलिन्दतनयाजलचीचिजाल-प्रोत्तालकोकनदनालकलापलीलाम् ॥ १५॥ स्तम्भाः शशाङ्कमणिजाः कुरविन्दरन-क्षोणीपु सन्ध्यिधनयुक्शशभृत्कराभाः। शोणाश्मजा मरकतक्षितिसीग्नि तत्र, प्रावृट्पयोदलुलितार्ककरोपमेयाः ॥१६॥ तत्र प्रसत्वरतरद्युतयो द्विधाऽपि, कल्याणमण्डलमयाः कलशा विरेजुः । प्राप्ता जगत्प्रभुविवाहमहे समग्र-द्वीपा-ऽन्धितो दिनकरा इव कौतुकेन ॥१७॥ तत्र प्रकाशितनभाककुभोभितोऽपि, विभ्रेजिरे द्युतिभरेण सुवर्णवेद्यः । भक्या प्रभोः परिणयावसरे प्रयुक्ताः, सम्पिण्ड्य चण्डकिरणैरिव कान्तयः स्वाः १८ द्वारेषु नीलमणिमिनिभृतेषु नाना-रनोल्पणामिरिह तोरणधोरणीभिः । प्राधनाधन विभूपणवज्रपाणि-वाणासनप्रगुंणिता गुणयाम्बभूवे ।। १९ ॥ सन्तानशाखिभवपल्लवकल्पिताभिः, सर्वासु दिक्षु नववन्दनमालिकाभिः आन्दोलिताभिरनिलेन दिगगनानां, दोलावलीभिरिख तत्र भृशं बभासे ॥२०॥ विष्वग्भवद्धवलदिव्यदुकूलसान्द्र-चन्द्रोदयव्यतिकरस्य किल च्छलेन । तत्रोत्सवे जिनवरस्य यशःसुहृया-देत्य स्थितं विधुकदम्बककौमुदीभिः ॥२१॥ मुक्तावचूलपटलान्यभितो वितानं, शृङ्गारसागरवरे किल मण्डपेन । रेजुस्ततानि मकरध्वजजालिकस्स, जालानि विश्वजनदृक्शफरीग्रहाय ॥ २२॥ भान्ति स तत्र कलशावलयः सुरीभि-रारोपिता रतिपतेः सुकृतोत्कराः किम् ? ता वेष्टिता हरितवंशपरम्परामिः, शृङ्गारभङ्गिभिरिवाभ्युदयं गताभिः ॥ २३ ॥ भान्ति स धूपघटधूमघटामिरत्र, प्रोद्भासिता नभसि वातहताः पताकाः । १ कमललोचना । २ स-मणिभूमिपु'। ३ यमुना। ४ सन्ध्याकालीनमेघ०। ५ हरिन्मणि। ६ इन्द्रचाप०॥ ७ क-'गुणता'। ८ क-'इच्छफरी०। , .

·चरित्रालयम् ] नवमः सर्गः सूर्यात्मजामिलितजहुसुतासहस्र-प्रान्त्या सहर्षतरसप्तमहर्पिदृष्टाः ॥ २४ ॥ तत्र स्थितेप्वपि 'विदूरजनीलरत्न-स्तम्भेषु मङ्गलधिया वियुधैः प्रक्लप्तम् । मत्वाऽऽत्मरोपणमुरुप्रमदेन रम्भा-स्तम्भैरनति किल लोलदलच्छलेन ॥ २५ ॥ अप्सरोभिः सुनन्दा-सुमङ्गलयोः शृङ्गारणम् आज्ञा त्रिविष्टपपतेत्रिजगत्पतेश्व, येज्ञोत्सवस्तदिह नः सुकृतैः प्रवृत्तिः । इत्युन्मदास्त्वरितमैप्सरसः प्रसनु-लगे समीपतरवर्तिनि कृत्यजाते ॥ २६ ॥ रम्भाः समारभत देवतरुप्रसूनः, स्रष्टुं सजश्वलशिलीमुखचक्रवालाः। खखामिने कुसुमचापभराय चाप-श्रेणीरिव त्रिजगतीविजयोद्यताय || २७ ।। अर्घ वराय विधिविद् विधिवद् विधातुं, सज्जीकृतं दधिधृतादि दधौ घृताची। मङ्गल्यगोच्छगणमृन्मयमण्डलाली-द्वारेण्वकल्प्यत तिलोत्तमया क्रमाय ॥२८॥ मुक्तामिरक्षतचयैरपि चित्रलेखा, साक् स्वस्तिकानदित विसितैलेखलेखान् । मेना मनोमवमनोरथकारि चित्रं, नेत्रोत्सवं व्यधित मागृहे विचित्रम् ॥२९॥ १ यमुना० । २ गडा० । ३ मरीच्य-ऽध्य-ऽगिर-पुलस्त्य पुलह ऋतु-वसिष्ठेति । ४ वैदूर्य० । ५ 'जन्योत्सवः' इति ख-टि-पाठः । ६ एतासां कतिपयानां नामान्युत्पत्तिश्च वर्णितानि व्याडिकोशे, यथा-- "अथ ब्रह्मणोऽभिकुण्डात्, समुत्पन्ना प्रमावती । वेदितलाद घेदिवती, यमात् पुनः सुलोचना ॥ १ ॥ उर्वशी तु हरे सव्य-मूरु भित्वा विनिर्गता । रम्भा तु ब्रह्मणो वक्त्रा-ञ्चित्रलेखा तु तस्करात् ॥२॥ शिरसस्तु महाचित्ता, स्मृता काकिलसा वसा । मरीचिसूचिका चैव, विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा ॥ ३ ॥ अद्रिका लक्षणा क्षेमा, दिव्या रामा मनोरमा । हेमा सुगन्धा सुवपुः, सुबाहुः सुव्रता सिता ॥ ४ ॥ शारद्वती पुण्डरीका, सुरसा सूनृताऽपि च | सुवाता कामला हंस-पादी च मुमुखीति च ॥ ५ ॥ मेनका सहजन्या च, पर्णिनी पुझिकास्थला। ऋतुस्थला धृताची च, विश्वाचीत्यप्सर खियः ॥ ६॥" ७ बाणा०। ८ अप्सरोऽभिधानम् , उक्तं च अमरकोशे (का० १, लो०५२)- "घृताची मेनका रम्भा, उर्वशी च तिलोत्तमा । सुफेशी मजुघोषाधाः, कथ्यन्तेऽप्सरसो बुधै "" ९क-भा'। १० विक्षितदेवौधान् ।

·. १९८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र अम्लोचिका समुचिते रंचयाम्बभूव, स्थाने यथास्थिति चरां वरमश्चिका सार। शारद्वती समुदपादयदादरेण, प्राग्रं यथाविधि वधूवरपादुकौघम् ॥ ३० ॥ सर्व सुगन्धि विधिवद् विविधं सुगन्धा, खर्धामनन्धुरितसन्निधि सन्न्यधत्त । साग यज्ञयात्रिकजनैः सह जन्ययाऽपि, सञ्जन्यते स मृदुलालपना-ऽऽसनादि ३१ अस्युन्मुखी सुमुखि किं सुरसेऽलसा किं ?, किं कामलेग्लससि कि रमसेन रामे। क्लेशं सुकेशि! किमु यासि किमुर्वशि वं गुर्वादराऽपि न सितेऽश्चसि किं वृथैवम् ॥ ३२ ॥ तूर्ण न पूरयसि पूर्णिनि ! पूर्णपात्रा-ण्येतानि सम्प्रति किमक्षतमौक्तिकौषैः । किं नाम घोपयसि मजु न म घोपे !, खोषितो धवलमङ्गलगानमुच्चैः॥३३॥ लग्नं समीपमुपसर्पति तत् त्वरध्वं, खं स्वं करग्रहमहोचितकर्म कर्तुम् । इत्थं मिथोऽप्यसमसम्भ्रमजस्तदाभू-दालापकेलिसरसोऽप्सरसां विलासः ॥३४॥ निभिर्विशेषकम अध्यासयन् सह सुमङ्गलया सुनन्दा, खानाय काश्चन ततोऽप्सरसः सुपीठे । 'ते रेजतुः किल युते जयराजलक्ष्म्यौ, सजीकृते प्रथमतीर्थकृतोऽर्पणाय ॥३५॥ उल्लासिते धरलमगलगानशब्दे, स्नेहेन देहमनयोः सुमनोऽङ्गनाभिः । अभ्यज्य ताभिरभितो बहिरन्तरापि, स्नेहेन ते सुरभिणा निभृते नितान्तम् ३६ पिष्टातकेन भरणेन तयोः कुमार्यो-रुद्वर्त्तनं विदधिरे "विबुधाम्युजाक्ष्यः । उद्धर्तिनीप्रकरसङ्करतो धरियां, पावित्र्यमात्मनि च किञ्चन सूत्रयन्त्यः ॥३७॥ तेनुर्नवाथ तिलकान् पद-जानु पाणि-स्कन्धद्वया-अलिकतलेषु तयोर्चुनार्यः । ते विन्दवो नवरसप्रसरेषु दुःखा-प्रामाण्यसाधकतमा इव रेजुरुचैः ॥ ३८ ॥ तर्कुप्रतिष्ठितकुसुम्भरसाक्तमः, मव्यापसव्यतनुदेशनिवेशितैस्ताः । "ते पस्पृशुस्त्रिदशपद्मदृशो जिनेशे, दीर्यानुरागकरणं किल दर्शयन्त्यः ।। ३९ ॥ इत्याहिते दिविपदा हेरिणेक्षणाभि-स्ते वर्णके मणिनिकेतनकोटरान्तः । . १ ख-रचयाश्चकार । २ फ-वराम्बर० । ३ फ-शाक्' । ४ श्रेष्ठम् । ५ देव०। ६ क-श्राक्'! ७ स-पाय। ८ क-जने। ९ सुनन्दा-सुमद्गले। १० क- 'राज्य० । ११ देवागना । १२ सुनन्दा-सुमङ्गले । १३ मृगाक्षीमि । १४ मिलेपने ।

·परित्राहयम् ] नवमः सर्गः ताभ्यां तु नाभितनुभूः कृतवर्णकाम्यां, न्यस्तः समस्त समयं हृदयालयान्तः॥४०॥ तेने तयोरनिमिपेक्षणवाणिनीभि-रुद्वर्णकः सकलयाऽप्यनयैव रीत्या । वर्णोद्भुतः पुनरभूजिनधर्मपत्नी-भावप्रभावजनितखिजगन्ति यावत् ॥ ४१॥ किं. खप्रसन्ननयनद्युतिसञ्चयेन, खोद्यत् तदात्वसुकृतप्रसरेण किं वा । ते शातकुम्भमयकुम्भपयश्चयेनाऽ-न्यत्रासने धुसुदृशोऽस्लपयन निवैश्य ॥ ४२ ॥ अङ्गप्रमार्जनविधि विदधुः फुमार्यो, खोपितः पटुदुकूलपटेन येन । एते विमुच्य तेमनुप्रविवेश तोयं, कास्तां वरा-ऽचरविवेककला जैलस्य ? ॥४॥ जो विडम्बयति नो गुणिनः प्रसङ्गा-दित्याकलय्य किल नाकिपिलोलनेत्राः। • पाढं तयोनिवसनेन सुकोमलेन, चक्रुर्जलाकवरीपरिवेष्टनानि ॥४४॥ अङ्गानुकूलनवदिव्यदुकूलकानि, 'संव्याय्य ते सुरचकोरदृशोऽपरसिन् । न्यस्यासने तदुरुकेशकलापतोऽम्बु, न्यश्योतयन् प्रमदवाप्पकणानुकारि ॥४५॥ एतौ मीयसंसिना शिसिनां. कलापै-मैत्रं श्रिताविति धृतप्रमदं पयोदः । स्वर्गाङ्गनाजनितधुपनधूमदम्भा-दालिङ्गति स किल तेवकारीकलापौ ॥ ४६॥ मार्जिनो जिनपतेर्हदि मे प्रवेशो, युष्मत्प्रसादचशवोऽस्त्विति याचनाय । स्वःस्वीकृतस्फुरदलतकलेपदम्भाद्, भक्त्या तदहिनलिनेषु ललाग रागः ॥४७॥ भूमी-दिवोरिव निशाविभुभाभिरात्मो-लासेन चन्दनरसप्रसरेण ताभिः । तेने तयोः सुरपुरन्ध्रिभिरङ्गरागः, प्रौढस्त्वभूञ्जिनपति प्रति चित्तरागः ।। ४८॥ कुमास्तयोः स्तनयुगे वदने च चित्राः, पत्रालयो विवुधलोलविलोचनाभिः। विश्वत्रयीविजयजातयशःप्रशस्ति-लीलायितं रतिपतेः परिकल्पयन्त्यः ॥४९॥ खर्धामवामनयनास्तिलक प्रतेनु-स्तमालपट्टममि यन्मलयोद्भवेन । भांति स तत्पगुणिता रमणाय रत्या, 'श्वेतोत्तरच्छदपटावरणेच शय्या ॥५०॥ शास्त्रं विदोऽक्षि निगदन्ति यदन्तरङ्गं, प्राप्नोति 'येन लिखितं तदपि प्रकर्षम् । तेनाञ्जनेन निचिते घुचलेक्षणाभि-स्तल्लोचने व्यरुचतां किमु चित्रमेतत् ॥५१॥ आयो रसः श्रयति शश्वदेशुभ्रवर्ण-मेतद्वचः कचन नाञ्चति चञ्चलत्वम् । येनाञ्जनं विनिहितं धुनितम्बिनीभिः, शृङ्गारसङ्गतिमियाय तदीक्षणेषु ॥ ५२ ।।

·१९८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- अम्लोचिका समुचिते रंचयाम्बभूव, स्थाने यथास्थिति चरां वरमश्चिका साक् । शारद्वती समुदपादयदादरेण, प्रेग्नं यथाविधि वधूवरपादुकौघम् ॥ ३० ॥ सर्व सुगन्धि विधिवद् विविधं सुगन्धा, वर्धामनन्धुरितसन्निधि सन्न्यधत्त । साग यज्ञयात्रिकर्जनैः सह जन्ययाऽपि, सञ्जन्यते स मृदुलालपना-ऽऽसनादि ३१ - अस्युन्मुखी सुमुखि! किं सुरसेऽलसा किं ?, कि कामलेग्लससि कि रमसेज रामे। क्लेशं सुकेशि! किमु यासि किमुर्वशि त्वं गुर्वादराऽपि न सितेऽवसि कि वृथैवम् १ ॥ ३२ ॥ तूर्ण न पूरयसि पूर्णिनि ! पूर्णपात्रा-ण्येवानि सम्प्रति किमक्षतमौक्तिकौघैः ।। किं नाम घोपयसि मञ्जु न म घोपे !, स्वयोपितो धवलमङ्गलगानमुचैः॥३३॥ लनं समीपमुपसर्पति तत् त्वरध्ध, खं खं करग्रहमहोचितकर्म कर्तुम् । इत्थं मिथोऽप्यसमसम्भ्रमजस्तदाभू-दालापकेलिसरसोऽप्सरसां विलासः ॥३४॥ निभिर्विशेषकम अध्यासयन् सह सुमङ्गलया सुनन्दां, स्नानाय काश्चन ततोऽप्सरसः सुपीठे 'ते रेजतुः किल युते जयराजलक्ष्म्यौ, सजीकृते प्रथमतीर्थकृतोऽर्पणाय ॥३५॥ उल्लासिते धरलमङ्गलगानशब्दे, लेहेन देहमनयोः सुमनोऽङ्गनाभिः । अभ्यज्य ताभिरभितो पहिरन्तरापि, स्नेहेन ते सुरमिणा निभृते नितान्तम् ३६ पिष्टातकेन महणेन तयोः कुमार्यो-रुद्वर्त्तनं विदधिरे "विबुधाम्बुजाक्ष्यः । उद्वर्तिनीप्रकरसङ्करतो धरियां, पावित्र्यमात्मनि च किञ्चन सूत्रयन्त्यः ॥३७॥ तेनुर्नवाथ तिलकान् पद-जानु पाणि-स्कन्धद्वया-अलिकतलेषु तयोर्युनार्यः । ते विन्दवो नवरसप्तसरेपु दुःसा-प्रामाण्यसाधकतमा इव रेजुरुचैः ॥ ३८ ॥ तर्कुप्रतिष्ठितकुसुम्भरसातसूनः, मव्यापमन्यतनुदेशनिवेशितैस्ताः । "ते पस्पृशुत्रिदशपद्मदृशो जिनेशे, दीर्घानुरागकरणं किल दर्शयन्त्यः ॥ ३९ ॥ इत्याहिते दिविपदा हेरिणेक्षणाभि-स्ते चणेके मणिनिकेतनकोटरान्तः । १ ख-रचयाश्चकार' । २ क-'घराम्बर ३ क-याक्' । ४ श्रेष्ठम् । ५ देव० । ६ क-श्राक्'। ७ प-'जय'। ८ क-जने। ९ सुनन्दा-सुमगले । १०क- 'राज्य० । ११ देवाङ्गना । १२ सुनन्दा-सुमगरे । १३ मृगाक्षीमि । १४ पिलेपने।

·" चरित्रायम् ] नवमः सर्गः ताभ्यांतुनाभितनुभूः कृतवर्णकाम्यां, न्यस्तः समस्तसमयं हृदयालयान्तः ॥४०॥ तेने तयोरनिमियेक्षणयर्णिनीभि-रुवर्णकः सकलयाऽप्यनयैव रीत्या । वर्णोद्भुतः पुनरभृजिनधर्मपत्नी-भावप्रभावजनितस्त्रिजगन्ति यावत् ॥४१॥ किं खप्रसन्ननयनद्युतिसश्चयेन, खोद्यत् तदात्वसुकृतप्रसरेण किंवा? । ते शातकुम्भमयकुम्भपयश्चयेनाऽ-न्यत्रासने धुसुदृशोऽस्लपयन् निवेश्य ॥ ४२ ॥ अङ्गप्रमार्जनविधि विदधुः कुमार्योः, स्वोपितः पटुदुक्लपटेन येन । एते विमुच्य तमनुप्रविवेश तोयं, कास्तां वरा-ऽवरविवेककला जलस्य ? ॥४३॥ जाय विडम्पयति नो गुणिनः प्रसङ्गा-दित्याकलय्य किल नाकिविलोलनेवाः। वाढं तयोनिवसनेन सुकोमलेन, चक्रुर्जलाईकवरीपरिवेष्टनानि ।। ४४ ॥ अङ्गानुकूलनवदिव्यदुकूलकानि, 'संन्याय्य ते सुरचकोरशोऽपरस्मिन् । न्यस्यासने तदुरुकैशफलापतोऽम्यु, न्यथ्योतयन् प्रमदवाष्पकणानुकारि॥४५॥ एता मदीयसंसिना शिसिनां कलापै-मैत्रं श्रिताविति धृतप्रमदं पयोदः। वर्गाङ्गनाजनितधुपनधूमदम्मा-दालिङ्गति स किल तत्कवरीकलापौ ॥४६॥ मार्जिनो जिनपतेर्हदि मे प्रवेशो, युष्मत्प्रसादयशतोऽस्त्विति याचनाय । स्वःस्वीकृतस्फुरदलक्तकलेपदम्भाद्, भक्त्या तदंहिनलिनेषु ललाग रागः ॥४७|| भूमी-दिवोरिय निशाविभुभाभिरामो-लासेन चन्दनरसप्रसरेण तामिः। तेने तयोः सुरपुरन्ध्रिभिरङ्गरागः, प्रौढस्त्वभूजिनपति प्रति चित्तरागः ॥४८॥ कुमास्तयोः स्तनयुगे वदने च चित्राः, पत्रालयो विवुधलोलविलोचनाभिः । विश्वत्रयीविजयजातयशःप्रशस्ति-लीलायितं रतिपतेः परिकल्पयन्त्यः ॥४९॥ खोमवामनयनास्तिलक प्रतेनु-स्तद्भालपट्टमभि यन्मलयोद्भवेन । भाति स तत्मगुणिता रमणाय रत्या, 'श्वेतोत्तरच्छदपटावरणेव शय्या ॥ ५० ॥ शास्त्रं विदोक्ष निगदन्ति यदन्तरङ्ग, ग्रामोति येन लिखितं तदपि प्रकर्षम् । तेनाअनेन निचिते धुचलेक्षणाभि-स्तल्लोचने व्यरुचतां किमु चित्रमेतत् ॥५१॥ आयो रसः श्रयति शश्वदेशुभ्रवर्ण-मेतद्वचः वचन नाञ्चति चञ्चलत्वम् । येनाञ्जनं विनिहित युनितम्बिनीमिः, शृङ्गारसङ्गतिमियाय तदीक्षणेषु ।। ५२ ॥ " ·" , " श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ भीजिनेन्द्रit... सञ्जायते भृशमसंयमसंयुतानां, सद्वृत्तता सुमनसां श्रयणादितीव । तन्मूर्द्धजास्तदधियोगजुपो नियम्य, धम्मिल्लमुल्लसितवृत्तधरं व्यधुस्ताः ॥ ५३॥ न्यतौ तयोरधिशिरः सुरसुन्दरीमि-श्रश्चद्विचित्रमणिचारुतरौ किरीटी । उल्लालिनाशिमहसौ हसत म 'जम्बू'-द्वीपस्य दीधितिविभू ध्रुवमामिरेतो' ५४ सेरे तयोः श्रवणयोः सुरवर्णिनीभि-रुसिते विशदरत्नमयारविन्दे । ते वेमि रूपजितयेन्दिरया वितीर्णे, तत्र क्षणे खकरकेलिसहस्रपत्रे ॥ ५५ ॥ आकल्पयन् कलितमौक्तिकपलिकान्ते, ताः कुण्डले श्रवणयोरनयोवुनार्यः । सजीकृते मदन-यौवनयोः स्फुरेते, भ्रूलासितासिलतयोखिजगजयाय ॥ ५६ ।। "निष्कं न्यधुर्विबुधकेतनकम्बुकण्व्यः, कण्ठे तयोर्विविधरनरुचिप्रपञ्चम् । प्रापत् पयोधरपरिष्करणप्रवीणं, घृन्दारकाधिपतिकार्मुककम्रतां यत् ।। ५७॥ कण्ठेऽध्यरोपि कुचयुग्मलताऽवलम्बी, हारस्तयोस्त्रिदिववारविलासिनीमिः । कामप्रियाद्वितयकेलिनगद्वयाव-रोहनदीयुगलवेणियुगानुकारः ।।-५८ ।। आनामि कण्ठवलयात् परिलम्बमानौ, हारी तयोः सरविलासनिवासयोस्ती। भातः स नायकपदासनम मध्यौ, प्रीते रतेश्च किल केलिविलोलदोले ॥५९ ॥ सत्पल्लया मणिगणप्रगुणाऽङ्गदानां, पुप्पाङ्किता विमलमौक्तिककङ्गणानाम् । योतैस्तयोर्भुजलता धुवधूततानां, सूतप्रभूवमदनाखभरा इवासन् ।। ६० ।। यादृग् भृशं गुरुरलाभि मया प्रदेशो, नान्येन तादृगिति सम्मदतः प्रतेने । साराविणं क्वणितकिङ्किणिकानिकायैः, श्रीण्या सुरीप्रणिहितेन कलापकेन ॥६॥ अङ्गान्यमूनि निखिलानि यतो मदीया-ऽऽधारे स्फुरन्ति तदकार्युचितो ममैपः माणिक्यनपुरमिपान्मुकुटो द्युकान्ताः, साहेति सञ्जितरवेण तदंडियुग्मम् ॥६२॥ इन्दोः करा मृदुदशाकुरकैतवेन, या(?) निश्रिताः किल सुकोमलवाऽर्थनाय । तैः पारिणेत्रवसनैर्युसदङ्गनाभि-स्ते रेजतुः परिवृते सुकृवैरिवोचैः ॥ ६३ ॥ शृङ्गारसारवररूपनिरूपणीये, कृत्वेति मारगृहमाहितमङ्गलं ता। उत्पाट्य निन्युरमरप्रमदा मुदा ते', जीवं क्रियाः सुविमला इव भुक्ति-मुक्ती ॥६॥ अध्यासयन् कनकरत्नमयासने ता-स्ते कन्यके सुंरनिकेतनकैरवाक्ष्यः । पुण्योर्मयो गुणविवेकिनि पुंसि गी.श्री-देव्याविवाद्भुततपोविमवेन लम्ये ॥६५॥ १ पुष्पाधियोग० । २ चन्द्रसूर्यो । ३ किरीटौ ! ४ कण्ठाभरणम् । ५ इन्द्रधनुर्मनोहरताम् । ६ कटिमेखलया।७क-सिमित०१८वैवाहिकपः।९सुनन्दा-सुमङ्गले। १० दिव्याङ्गना।

·, चरित्राहयम् ] नवमः सर्गः 5408 २०१ विवाहमङ्गलगीताद्याडम्बरेण मण्डपद्वारे प्रभोरागमनम् निर्वन्धतोऽनुमतिमाप्य सुराधिपेन, नैर्मल्यसौरभशुमः सुभगः स्वभावात् । खामी खयं स्वपितलेपितभूपिताङ्ग-थके समग्रजगतः सितिदर्शनाय ॥ ६६ ॥ उत्तार्यमाणलवणः सुरवर्णिनीभिः, पार्थद्वयेऽप्यनुपदं श्रितदिव्ययानः । वेत्रिस्थिति 'विदधता विवुधाधिपेन, प्रोत्सारिताग्रविचरनरनिर्जरोघः ।। ६७ ।। इन्द्राण्युलूलुविलसत्प्रतिशब्दपूरै-निःशेषदिमुखभवद्धवलानुवादः । सामानिकप्रियतमापटलीकराम-लीलासमुच्छलदतुच्छनिरुञ्छनालिः ॥ ६८ ॥ गन्धर्वबन्धुरपुर परिवाद्यमान-वादित्रधुन्दरवडम्बरितो वा । पृष्ठा-ग्र-पार्थविलसत्रिदशः प्रपेदे, द्वारं जगत्रयगुरुर्गुरुमण्डपस्य ॥ ६९॥ --त्रिभिर्विशेषकम् उत्तीर्य यानवरतो वरतोरणाग्रे, तस्थौ विभुर्जगति दर्शयितुं व्यवस्थाम् । तस्मै सहस्रनयनोऽर्पयति स बाहुँ, भाग्यर्भवत्यघसरो विभुसेवनाय ॥ ७० ॥ माणिक्यमण्डपचरा व्यमुचन धुनार्यो, निःशेपमङ्गलमयप्रभुमङ्गलाय । द्वारे शराववरसम्पुटमुत्कटाग्नि-क्षिप्तबटनटितिकृच्छवणौधगर्भम् ॥ ७१ ॥ दुर्वादिमाङ्गलिकवस्तुविराजि रूप्य-स्थालं विकृत्य पुरतोऽसित कापि तत्र कौसुम्भशोभिवसनावरणा घुसुभ्रूः, सन्ध्येव नव्यविलसच्छशलक्ष्मविम्बा ॥७२॥ काचित् कुसुम्भवसनाऽश्चलचुम्बिताग्रं, “वैशासमुद्धृतवती पुरतो परस्य । रेजे युदण्डमिव सान्ध्यघनाभिरुद्धं, सम्बिनती युतिपतेर्दिवसाननश्रीः॥७३॥ देवर्षदेऽपमिममय॑तमाय रूप्य-स्थालात् समुत्क्षिप नवं नवनीतमेतत् । उद्वेादो दधि समुद्धर चन्दनं च, दूर्वा मृदा सममिमां च समुन्नयाशु || ७४ ॥ यद्वारि तिष्ठति जगत्पवरो वरोज्ने, गौरोत्तरीयपटसंयतसर्वगात्रः । सौवर्णशैल इव पार्षणशर्वरीश-विस्मेरशारदपयोदवृतोऽभितोऽपि ।। ७५ ।। म्लानि स्पृशन्ति कुसुमानि समीरणेन, "तेनैव चन्दनरसः परिशोपमेति । तद् द्वारतोरणचरं चिरकालमेवं, "मैनं धरेति घर मैनमिहैणनेत्रे ॥ ७६ ॥ १ क-'लिप्तविभूषि०॥ २ ख-'धृतवता। ३ मङ्गलध्वनि। ५ मन्थनदण्डम् । ६ सूर्यस्य । ८ ख-'देवाधिप सुतनु! मा मा घरैनम्। 5408 ४ आकाशः) घर ७ वायुना। ए. का. २६ ·" २०२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- इत्युचकः सुरपुरन्धिगणेन गीय-माने श्रुतिश्रुतसुधे धवले प्रहृष्टा । सार्ध ददौ जगदनयगुणार्णवाय, नाथाय निश्चलविलोककलोचनाय ७७।। -चतुर्मिः कलापम् मन्धेन मालमथ सा स्पृशति स हृया, त्रिविष्टपत्रयपतेत्रिदिवणनेत्रा। पाणिद्वयकणितकङ्कणनिकोन, सङ्गीतमङ्गलनिनादमिवादधाना ॥ ७८ ॥ स्वामी स्ववामचरणेन सपादुकेन, साग्निं सराववरसम्पुटमुद्धिभेद । कौसुम्भचेलवलयेन ततोऽधिकण्ठ-माकृष्य मातगृहमर्घदया स निन्ये ॥ ७९ ॥ नव्यद्धिवृद्धि मैदनैकपदं द्विधापि, बद्धं वधूवरकरेयिह हस्तसूत्रम् । सन्ध्याऽम्युदं विधुरिवादिजिनोऽथ मातृ-देवीपुरः कनकविष्टरमध्यतिष्ठत् ॥८॥ सम्पिष्य पिप्पलशमीद्रुमजत्वचौ त-चेतोवशीकरणचूर्णमिव सरस्य । सजीकृतः सुरवधूभिरथैप हस्त-लेपोऽध्यरोप्यत कुमारिकयोः कैरान्तः ॥ ८१॥ खामी Kलग्नसमयेऽथ तयोः कराने, जग्राह गर्भकरलेपधरे कराभ्याम् । गार्हस्थ्यवीजमिव हस्तपुटस्थहस्ता-लेपेक्षिपद् दिविपदां पतिरङ्गुलीयम् ॥८२॥ वधूद्वयेन सह प्रभोस्तारामेलकम् हस्तद्वयाग्रविधृतेन वधूद्वयेन, तेनादिमो जिनपतिः सुकृतैरवाप्यः । उत्साहवद् विरुरुचे प्रभुमत्रशक्ति-द्वन्द्वेन सर्वसुभगाङ्गमनोहरेण ॥ ८३॥ अभ्यापतनथ मिथोऽभिमुखानि तोरा-मेलाऽऽख्यपर्वणि वधूवर्रवीक्षणानि । हृत्प्रेमदुग्धमयवा ितरङ्गभङ्गाः, शृंगारयोनिपवनोल्लसिता इवोचैः॥ ८४॥ खेदाधनङ्गभवभावजुपाममीयां, सयः समुघदनुरागसमागमाय । अन्योन्यमुज्यलविलासिविभाच्छलेन, नेत्रैः कृता स्फटिकरत्नमयेव पद्या ॥८५॥ मिन्नेन्द्रनीलविमलासु कनीनिकासु, सर्वे परस्परममी प्रतिविम्बिताङ्गाः । श्यामाभिरामरुचिचारुतरास्तदानी, शृङ्गारसागरतरङ्गवृता इवासन् ॥ ८६ ॥ ते द्वे प्रभोनयनमार्गमगात् प्रवेशं, व्यातेनतुर्दुततरं हृदयालयान्तः । एकस्तयोर्जिनपतिः स तु दृक्चतुष्का-ऽध्वभ्यो मनःसदनयोः प्रविवेश वेगात् ८७ तारान्तरे प्रतिकृतिद्विवयेन ते द्वे, पत्युत्रिवर्गकलनाय किल त्रिमूर्ती । १ क-'मदनेक०'। २ क-'हस्ता-1 ३ स-'करोऽन्त। ४ क-सलम। ५ अक्षिमेलापरूप०। ६ क-धीक्षितानि'। ७ मदनः। ८मयीव' इति क-पार्थस्थः ९ सुनन्दा-सुमङ्गले। पाठः।

·चरित्राह्वयम् ] नवमः सर्गः २०३ नाथस्तयोः प्रतिमितः श्रितपञ्चमूर्चि-स्ताभ्यां स पश्च विपयानिव मोक्तुमासीत् ८८ नर्मप्रकारविदुराः प्रमदं ददत्यः, शक्राय कौतुककलान् धवलान् युवध्वः । एवं प्रभोरनुचराननुसृत्य गातु-मारेभिरेऽथ मिलिताः सविधे वधूव्योः ॥ ८९॥ निर्द्रव्यंबाल इब लड्डकलोलपाणि-दीनः श्ववद् बैटकमण्डकलीननेत्रः । मार्जारवन्मधुरदुग्धविलुब्धजिह्वः, श्रद्धां दधात्यनुचरो मनसाऽद्य केन ? ॥१०॥ काकोष्ट्रभूतवदरिष्टफलोधपत्र-वातावतारणरम्बकदम्बकानाम् । jगोरगप्रततिपल्लवचूर्णकानां, श्रद्धां दधात्यनुचरो मनसाऽद्य केन ॥ ९१ ।। निर्माल्यकस्य कलितग्रहिलत्वपुंवद्, ग्रामीणंकोल इव कर्दममण्डनस्य । पुष्पसजो मलयजद्रवलेपनस्य, श्रद्धां दधात्यनुचरो मनसाऽद्य केन ॥९२ ॥ इत्युक्तकौतुकगणश्रवणोत्सवेन, सन्ति स विसयरसप्रसराः सुरोपाः । मार्गोऽखिलोऽपि जगतः खलु दर्शनीय-इत्याततान वृपभप्रभुरप्युपेक्षाम् ॥९॥ वध्वंशुकाञ्चलयुगं वसनाञ्चलेन, विश्वाधिपस विवुधाधिपतिर्ववन्ध । तन्मानसद्वयमिव प्रभुमानसेन, संयोज्य चञ्चलतया वियुतं चकार ॥ ९४ ॥ कट्यामथ प्रथमतीर्थकृतं त्रिलोक-सर्वखवत् समधिरोप्य बुधाधिनाथः । वेदीगृह प्रति चचाल समं शचीभ्यां, ते चालिते कटितटाधिगते वधूय्यौ ॥१५॥ साई वधूद्वयवरेण परेण पूर्व-द्वारेण वेदिसदनं छुपतिर्विवेश । "पौरस्त्यवायुरिव तोयधरेण गर्जि-विद्युयुतेन गगनं जनजीवितेन ॥ ९६ ॥ कुण्डान्तराऽऽविरकरोदिह कश्चन त्रा-यस्त्रिंशनाकसदनो ज्वलनं ज्वलन्तम् । रत्नाधिकप्रभुनिभालनकारि रस-गर्भावरत्नरुचिचक्रमिव प्रकाशम् ॥ ९७ ॥ वः समिदूव्यतिकराद वियदन्तराले, विसारिणी चिरमराजत धूमराजिः। अभ्युनता धनघटेव वधूवरस्य, कल्याणवल्लिवनपल्लवनाय नव्या ॥ ९८॥ 'तत्रैत्य कौतुकगृहादेवियुक्तहस्तं, नाथस्तथैव परितः स्फुरित हुताशम् । अष्टातिपुष्टधवलान्यथ मङ्गलानि, पत्नीद्वयेन सममभ्रमदभ्रमश्रीः ॥ ९९ ॥ १ प्रतिविम्वितः । २ मोदकेत्यर्थः, 'लाडु' इति भाषायाम् । ३ 'बर्ड' इति भाषायाम् । ४ 'तर' इति भाषायाम् । ५ अवसैफिमसर्वरसाव्यामृतलोचनः । ६ इदं पयं तदनन्तरे च सम. साकोटौ अवतरन्ति । ७ क-करम्भ। 'सोपारी नागरवेल पान चूनो' इति मापायाम् । ९ सूकरः । १० ख-मण्डलस्य । ११ 'बभूवुः' । १२ पूर्वदिग्यातः। १३ क-गर्मान्त- रत०। १४ बंदीगृहै । १५ क-तिककौतुक०।१६ मातृगृहात् । १७ क्रियाविशेषणमिदम् । १२ ·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- भापित्वेत्यभिपेचनाय भुवनश्रेणीशिरोभूपण- सास्य श्रीवृपभप्रभोर्जलभरं नेतुं ययुयुग्मिनः । क्षीरा'ब्धिप्रतिवीरविस्तृतयशोभारस्य तस्याद्भुतै- भोग्यैर्नुन्नममर्त्यभर्तुरमितोऽम्पिष्ट सिंहासनम् ॥ १२३ ॥ ॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रविरचिते श्रीपद्मानन्दापरनान्नि श्रीजिनेन्द्रचरिते महाकाव्ये वीराके श्रीआदिनाथचरिते श्रीजगन्नाथ- विवाहभरतबाहीबाहुबलिसुन्दरीसम्भवमिथुनराजार्थना. समर्थनो नाम नवमः सर्गः ॥९॥ पायाद् वो बृपभप्रभुः फलति या काद्धाधिक किंन सा सेवा यस्य विशिष्यते सुरगीरनगुमाणां शतात् । यस्याः काक्षितंजीवनौ नमि-विनम्याख्यौ विमोः सेवको 'वैताल्या'धिपती बभूवतुरहो विद्याभृतां चक्रिणौ ॥ १ ॥ पनायाः सततनिवाससमपद्मः, श्रीपद्मः सचिनवरश्चिरायुरस्तु । यद्वाणी मधुरमॅरन्दसुन्दरश्री-रास्वाद्या सहृदयचेञ्चरीकन्दैः ॥२॥ ग्रन्थाग्रं ।। २२५ ॥ १ शार्दूलविक्रीडितम् । २ स-जीविती'। ३ शार्दल० । ४ मकरन्द०। समुदायै । ६ प्रहर्षिणी। ७ 'सोपसङ्ख्या' इत्यधिक रा-पाठ ।

·दशमः सर्गः भाविपावनविजृम्भि यस्य भा-मण्डलांहिनखभामिपान्महत् आन्तरं मह इवोधमप्यधो-ऽप्युच्छ्रितं स वृपभः श्रियेऽस्तु वः ॥ १॥ सिंहविष्टरविकम्पतोऽवधे-र्बुद्धराज्यसमयो जगत्पतेः । तस्य कर्तुमभिषेकमुत्सुक-स्तान त्ररिपुरापतद् द्रुतम् ॥२॥ प्रभो राज्याभिपेकार्थ समागतेन्द्रकृत्यानि तत्र जैन्मसवनोत्सवः प्रभो, पागभून्मयि ततोऽभिपेचनम् । अस्तु राज्यकृतमित्युपाययौ, स्वर्णवेदितिपाण्डकम्बला ॥ ३ ॥ रत्नसञ्चयचितं शंचीपति-स्तत्र पञ्चवदनासनं न्यधात् । यन्महोमिरिनैभाग्यसंहतेः, पल्लौरिख नवैविजृम्भितम् ॥ ४॥ मेरुङ्गमिव केसरी ततः, पूर्वपर्वतमिवामृतद्युतिः । सिद्धिसौधमिव लँब्धकेवलो-ऽलश्चकार हरिविष्टरं विभुः ॥५॥ पूर्वदिक्पतिरथो सुपर्वमिः, सर्वतीर्थसलिलैरुपाहतैः । विश्वभर्तुरभिपेकमङ्गलं, निर्ममे मुदितविश्वमण्डलम् ॥ ६॥ श्यामपक्षशशिनः समुवृत्त-र्धामराशिभिरिवाभिसाधिते । वाससी जिनवरेण वासवः, पर्यधापयदधौतनिर्मले ॥ ७ ॥ अङ्गरागममराग्रणीः प्रमो-रात्मनो हृदयरागमातनोत् । व्यानशे जिनवरस्य मानसं, नो मनागपि सरागता पुनः ॥८॥ यत्स्वभावसुभगाङ्गशोभितं, तं प्रभु त्रिभुवनकभूपणम् । भूपणमभुविभुळभूपयत् , तन्महेप्विय महो महाँचिती ॥९॥ तीर्थपत्यलिकपट्टमस्तके, स्थापितोऽस्म्यखिलभूपणैश्वरः । मौलिनेति शिसरत्रयच्छला-दूधितास्त्रिपु जगत्सु हस्तकाः ॥१०॥ चन्दनद्रवविशेषकोऽभवद्, भालपट्टमभि वर्तुल प्रभोः । गैदिका समुपवेशनोचिता, वस्त्रपद्मवसतेरिव श्रियः ॥११॥ ११०७तमपर्यन्तानि पद्यानि गुम्फितानि रथोद्धता'वृत्ते । शक । ३ जन्माभिपेक० । ४ ख-'रितिपाण्डु०'। ५ ख-सची०। ६ स-व्यधात्' । ७ सूर्य०। ८ सर्वज्ञ. । ९ सुरपतिः। १० क प्यमहो। ११ मुकुट । १२ गादी' इति भाषायाम् ।

·२०८ . श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- शौक्तिकेयमयकुण्डलद्वय-च्छमना वदननिजितं विभोः । सेवया समभवत् किलादिम-द्वीपगेन्दुयुगमस्तलाञ्छनम् ।। १२ ॥ त्रास(१)गाररहितः सुवृत्तभूः, सम शश्वदवदाततेजसाम् । हार इत्यलसदीशहत्तले, स्यान्न कुत्र गुणवानलङ्कतिः ॥१३॥ कङ्कणद्वयमंधाद् विभुर्बुवं, बाहुनिर्जितकरण निर्मितम् । दिव्यशक्तिवशतः खकुम्भतो-ऽभ्युद्धृतर्युसदिभेन मौक्तिकैः ॥ १४ ॥ कीर्तिभिर्मम महोऽयमन्वहं, वर्धयेदिति विधुर्विभोरभूत् । छत्रमूर्तिरिति पुण्यसंहते-स्तस्स हेमकलशो निधिः किल ॥ १५ ॥ सान्द्रचान्द्ररुचिचारुचामरै-श्रामरद्वयमचाल्यत प्रभोः । स्वामिवीक्षणपरायणस्फुरत्-खैणवीक्षणविमागणप्रभम् ॥ १६ ॥ दुन्दुभिप्रभृतिवाद्यवादन-ध्वानसन्ततिलसत्प्रतिवनैः । स्वामिनं नवमवाप्य तेनिरे, गर्जितानि नियतं दिशो दश ॥ १७॥ युग्मिनोऽपि जलमन्जिनीदलै-विभ्रतोऽत्र समये समाययुः । भूपितं विभुमवेक्ष्य विसिता-स्तस्थिरे किल धृतार्घपाणयः ॥ १८ ॥ चालङ्करणचेलमालिनः, स्वामिनः शिरसि नैव युज्यते । क्षेप्तुमेतदिति ते तदाऽक्षिपन् , पादयोर्जिनपतेः पयः स्वयम् ॥ १९ ॥ इन्द्राक्षया धनदेन विनीतापुरीनिर्माणम् साधु युग्मिपु विनीतता 'विनी-तेति पूर्जिनपतेः प्रतन्यताम् । श्रीदमित्यदिशदीश्वरो दिवः, खं पदं नतजिनो ययौ ततः ॥ २० ॥ दैर्ध्यतस्त्रिगुणवेदयोजनां, विस्तराच नवयोजना पुरीम् । तां धनाधिपतिरातनोद् "विनी-ता'ऽऽहयां कनकरलकेतनाम् ।। २१ ॥ योध्यते न भुवि कैश्चिदि'त्ययो-ध्ये ति नाम परमाप सा पुरी । तां विधाय निधिनायको शुकै-र्धान्यमण्डनधनैरपूरयत् ॥ २२ ॥ तत्र शोणशितिरनहर्म्ययो-वल्गतः स महसी विमिश्रिते । सूररश्मितमसी इव प्रभो-वैभवाद् गलितरैरविभ्रमे ॥ २३ ॥ - " ·चरित्राहयम् ] दशमः सर्गः + * पद्मरागमयसमरश्मय-स्तत्र कोकनदपत्रसोदराः। विश्वशासितरि पौरमानसो-द्वान्तरागलहरीनिभा यमुः ॥ २४ ॥ तत्र शोणमणिवेश्मतेजसा, मिश्रितं स्फटिकहर्म्यज महः । सप्रतापपरिरम्भसम्भ्रमं, खामिनो यश इवालसद् भृशम् ॥ २५ ॥ यत्र मध्यदिनमाप्य विम्बनः, योमणिः प्रतिमणीगृहं गतः। धाम भूरि लभते स तत् तदा, दुर्निरीक्ष्यतरमूर्तिरावभौ ॥ २६ ॥ तत्र रखसदनदिनेश्वरः, संश्रितः खसविधं ध्वजाञ्चलैः। वीजितश्च वसुभिश्च पूरितः, प्रोन्नता ह्यतिथिपूजनीयताः॥२७॥ तत्र सौधततिपु ध्वजाचला-थश्चला विधुमरीचिनिर्मलाः । खामिनः सुकृतकाननोद्भवाः, पल्लवा इव नवा विरेजिरे ॥ २८ ॥ आत्मनोऽभ्यधिकरूपवैभव-आजमानयुक्तीनिभालनात् । स्तम्भितेव कमला चलाऽप्यहो, तत्र पौरसदनानि नात्यजत् ॥ २९ ॥ यत्र सञ्जनितविप्रियाः "प्रियाः, कामिनीः कलितमानमानसाः । दूरतोपि मणिभित्तिविम्बर्तत्-पादमदनकृत्तोऽनुनिन्यिरे ॥ ३० ॥ खं स्त्रियः स्फटिकभित्तिविम्बितं, वीक्ष्य यत्र निजनन्दिनीभ्रमात् । कि हले! लगसि नात्मकर्मणी-त्युक्तयः प्रहसिताः सखीजनैः ॥ ३१ ॥ यत्र रेजुरवचूलमालिकाः, स्वस्तिकावलिपु मौक्तिकालयः । आलयेषु कमलाविलासतः, खेदविन्दुनिवहा इवोद्गताः ।। ३२ ।। याऽसदप्यधिकरलधृत्पुरी, सास्ति कीटगिति रोहणा-वर्णवौ । यत्र वनपरिखाकृती किल, प्रेक्षणाय परिवृत्य तस्थतुः ॥ ३३ ॥ यत्र पेभि खलु कूपवापिका-पल्वलेषु धनदः सुधां न्यधात् । तेषु तत्प्रतिमयेन्दुरेत्य तां, प्राप्य नक्तममरेज्वपूरयत् ॥ ३४ ॥ यत्र 'हट्टतति स्थलीकता, रनमौक्तिकसुवर्णपतयः। न्याय-कीति-महसां बमुर्विभोः, खेलनाय किल केलिपर्वताः ॥ ३५ ॥ मस्तकादुपरि पुण्यमस्त्यहो, यस्य सोच खलु वासमासदत् । १ क-'पद्म'। २ सूर्यः ३ क-'ततः। ४ मारः। ५ स-सुम्बितम्' .६ कामिनी० ॥ ७ हे सखि।। ८ वितानस सर्वतः क्रियमाणा मौक्तिकपचया ९ख-विलासिनः। १० 'हाट' इति भाषायाम् । ११ पण्यशालानां श्रेणिषु । प० का २७ ·२०८ . -- श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- शौक्तिकेयमयकुण्डलद्वय-च्छद्मना वदननिर्जितं विभोः। सेवया समभवत् किलादिम-द्वीपगेन्दुयुगमस्तलाञ्छनम् ॥ १२ ॥ त्रास(१)गाररहितः सुवृत्तभूः, सम शश्वदवदाततेजसाम् । हार इत्यलसदीशहत्तले, सान्न कुत्र गुणवानलङ्कतिः ॥ १३ ॥ कङ्कणद्वयमंधाद् विभुर्भुवं, बाहुनिर्जितकरण निर्मितम् । दिव्यशक्तिवशतः स्वकुम्भतो-ऽभ्युद्धृतधुमदिभेन मौक्तिकैः ॥ १४ ॥ कीर्तिभिर्मम महोऽयमन्वहं, वर्धयेदिति विधुर्विभोरभृत् । छत्रमूर्तिरिति पुण्यसंहते-स्तस्य हेमकलशो निधिः किल ॥ १५ ॥ सान्द्रचान्द्ररुचिचारुचामरै-चामरद्वयमचाल्यत प्रभोः । स्वामिवीक्षणपरायणस्फुरत्-स्त्रैणवीक्षणविमागणप्रभम् ॥ १६ ॥ दुन्दुभिप्रभृतिवाद्यवादन-ध्वानसन्ततिलसत्प्रतिखनैः। स्वामिनं नवमवाप्य तेनिरे, गर्जितानि नियतं दिशो दश ॥१७॥ युग्मिनोऽपि जलमजिनीदलै-विभ्रतोत्र समये समाययुः । भूपितं विभुमवेक्ष्य विसिता-स्तस्थिरे किल धृतार्घपाणयः ।। १८ ॥ चावलङ्करणचेलमालिनः, स्वामिनः शिरसि नैव युज्यते । क्षेप्तुमेतदिति ते तदाऽक्षिपन् , पादयोर्जिनपतेः पयः वयम् ॥ १९ ॥ इन्द्राज्ञया धनदेन विनीतापुरी निर्माणम् साधु युग्मिषु विनीतता 'विनी-तेति पूर्जिनपतेः प्रतन्यताम् । श्रीदरित्यदिशादीवर दिव पदं नताजिनो यमौ बना ॥ २०॥ . दैर्ध्यतस्त्रिगुणवेदयोजनां, विस्तराच नवयोजना पुरीम् । तां धनाधिपतिरातनोद् 'विनी-ता'ऽऽहयां कनकरलकेतनाम् ।। २१ ।। योध्यते न भुवि कैश्चिदि'त्ययो-ध्ये ति नाम परमाप सा पुरी। तां विधाय निधिनायको शुकै-र्धान्यमण्डनधनैरपूरयत् ॥ २२ ॥ तत्र शोणशितिरलहर्म्ययो-वल्गतः स महसी विमिश्रिते । सूररश्मितमसी इव प्रभो-वैभवाद् गलितवैरविभ्रमे ॥ २३ ॥ १ स-'मभाद। २ शुण्डादण्डेन । ३ ऐरावणहस्तिना। ५ क-स्फुरा'-1 ६ धारिणः इत्यर्थः । ७ जलम् । ८ कुबेरम् । ९ द्वादशयोजनाम् । १. फुर। H ४ चन्द्ररूपच्छनस्य ।

·दशमः सर्गः . " . चरित्राहयम् ] २०१ पद्मरागमयसमरश्मय-स्तत्र कोकनदपत्रसोदराः। विश्वशासितरि पौरमानसो-द्वान्तरागलहरीनिभा वभुः ॥ २४ ॥ तत्र शोणमणिवेश्मतेजसा, मिश्रितं स्फटिकहर्म्यजं महः । समतापपरिरम्भसम्भ्रम, स्वामिनो यश इवालसद् भृशम् ।। २५ ॥ यत्र मध्यदिनमान्य विम्बनैः, धोमणिः प्रतिमणीगृहं गतः । धाम भूरि लभते स तत् तदा, दुर्निरीक्ष्यतरमूर्तिरावमौ ॥ २६ ॥ तत्र रत्नसदनैर्दिनेश्वरः, संश्रितः खसविधं ध्वजाञ्चलैः। वीजितश्च वसुमिश्च पूरितः, प्रोन्नता छतिथिपूजनोद्यताः ॥ २७ ॥ तत्र सौधततिषु ध्वजाचला-श्चञ्चला विधुमरीचिनिर्मलाः । स्वामिनः सुकृतकाननोद्भवाः, पल्लवा इव नवा विरेजिरे ॥ २८ ।। आत्मनोऽभ्यधिकरूपवैभव-भ्राजमानयुवतीनिभालनात् । स्तम्भितेव कमला चलाऽप्यहो, तत्र पौरसदनानि नात्यजत् ॥ २९ ॥ यत्र सञ्जनितविमियाः 'प्रियाः, कामिनीः कलितमानमानसाः। दूरतोऽपि मणिभित्तिचिम्पर्तत-पादमदनकृतोऽनुनिन्पिरे ॥३०॥ खं स्त्रियः स्फटिकभित्तिविम्बितं, वीक्ष्य यत्र निजनन्दिनीभ्रमात् । किं हलेलगसि नात्मकर्मणी-त्युक्तयः प्रहसिताः सखीजनैः ॥३१॥ यत्र रेजुरवचूलमालिका, स्वस्तिकावलिपु मौक्तिकालयः । आलयेपु कमलाविलासतः, खेदविन्दुनिवहा इवोद्गताः ।। ३२ ।। याऽसदप्यधिकरत्नधृत्पुरी, साऽस्ति कीगिति रोहणा-ऽर्णयौं । यत्र चप्रपरिखाकृती किल, प्रेक्षणाय परिपृत्य तस्यतुः ॥३३॥ यत्र वेभि खलु कूपवापिका-पल्वलेषु धनदः सुधां न्यधात् । तेषु तत्प्रतिमयेन्दुरेत्य तां, प्राप्य नक्तममरेष्वपूरयत् ॥ ३४ ॥ यत्र 'हट्टततिपुं स्थलीकृता, रत्नमौक्तिकसुवर्णपतयः । न्याय-कीर्ति-महसां बमुर्विभोः, खेलनाय किल केलिपर्वताः॥३५॥ मस्तकादुपरि पुण्यमस्त्यहो, यस्य सोच खलु वासमासदत् । १क-'पद्म'। २ सूर्यः। ३ क-'तत.। ४ भर्तारः। ५ ख-'चुम्बितम् । ६ कामिनी० । ७ हे सखि! । ८ वितानस सर्वत क्रियमाणा मौक्तिकपतयः । ९ख-विलासिनः। १. 'हाट' इति भाषायाम् । ११ पण्यशालानां श्रेणिषु । प० का २७ ·, २१० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र तत्र शंसितुमितीव मानवा, राजमार्गमगुरूज़वाहवः ॥३६ ॥ जम्मजिद्-भुजग-यक्ष-रक्षसां, पूश्चतुष्टयजयाय सजिताम् । या दधौ किल चतुःप्रतोलिका-द्वारतोरणशरासनावलीम् ॥ ३७ ॥ स्वामिनो नतिभिरक्षयैर्धन-चल्लभाविलसनैः शरीरिणाम् । तत्र सर्वपुरुषार्थभासुरा, वासराः सफलजन्मतां ययुः ॥ ३८॥ तत्र सर्वगुणधारिणां नृणां, दूपणं सुमहदेकमेव तत् । दानधर्मविदुरो न कोऽपि यत् , कापि कोऽपि न वनीपकोऽप्यभूत् ॥३९॥ जन्मतो गलितविंशतिस्फुरत्-पूर्वलक्षसमयो दयामयः । तत्र पुर्यधित राजधुर्यतां, पालनाय जगतो जगत्प्रभुः ।। ४० ।। आदिमः स सकलावनीभृतां, नाभिभूर्भरत'वर्षभूपणम् । अर्हतां स इव चक्रवर्तिनां, तद्भवश्च भरतो यथाऽभवत् ॥४१॥ साधुपालनमसाधुशासनं, सन्निधातुमतिशुद्धधीनिधीन् । आत्मनः प्रतिशरीरसनिभान , मत्रिणः प्रभुरसूत्रयत् ततः ॥ ४२ ॥ निर्ममे स भुवनैकरक्षिता-ऽऽरक्षकान् विषयचौर्यरक्षकान् । नीतिविच चतुरङ्गसङ्गतं, सैन्यमस्तमितदैन्यमातनोत् ॥ ४३ ॥ तान् परीक्ष्य सममीलयच्छ्रियः, खेलनाऽचलनिभौनिभान् विभुः। एकदिकरिपरिच्छदा मदं, यैर्न किं मुमुचिरे दिगीश्वराः। ॥४४॥ तद्विशेषविदुरस्तुरङ्गमा-नाग्रहेण स बहून समग्रहीत् । यत्प्रचारखुरजो रजोभरः, सप्तसप्तिमलुपत् किमद्भुतम् ॥ ४५ ॥ निर्ममे जनमनोमिनन्दनान् , स्यन्दनान् सं विभुनाभिनन्दनः। , चक्रयुग्मरुचिरा रखे रैथान, ये न कि द्विगुणतां जगाहिरे॥४६ ॥ जम्भशुम्भिभयकारिशक्तयः, स्वामिना विदधिरेऽतिभक्तयः । वायुसत्वरपदाः पदातयः, संम्परायविजितामिजातयः ।। ४७॥ छादिताम्बरसमीकसायकान्, खाम्यकल्पयदंनीकनायकान् । सर्वयानमतवाहनक्रमान्, शत्रुदुःसहमहापराक्रमान् ॥४८॥ 4 . १ क-जन्मनां'। २ ख-'संविधातु'। ३ पत्ति-तुरग-गज-रघ०। ४ ख-'मी. मिल. ५ हस्तिनः । ६ सूर्यम् । ७ क-'रथान्'। ८ इन्द्र० । ९ युद्धविजित- रिपयः । १० युद्धवाणान् । ११ समग्रवाहनचालनज्ञानवतः ।

·चरित्राह्वयम् ] दशमः सर्ग: २११ उक्षधेनुमहिपोष्ट्रवेसरं, कार्यकारि जगतोऽग्रहीत् प्रभुः। कल्पवृक्षविरहे हि कल्पयेत् , कः परः सकललोकजीविकाम् ॥४९॥ निष्प्रभावेषु कल्पपादपेपु प्रभोः पञ्चशिल्पदर्शनम् विश्वशासितरि विश्वनायके, विश्वलोकमनसः समीहितम् । तत्र कल्पयति कल्पपादपाः, सत्रपा इव न दृक्पथे स्थिताः ॥५०॥ युग्मिधर्ममतिलय युग्मिनः, प्राज्यसन्ततिभृतो यतोऽभवन् । तावदर्थनसमर्थनेषु किं, न क्षमा इति सुरद्रुमा ययुः ॥५१॥ स्वर्गिशासिपु गतेपु जज्ञिरे, कन्दमूलफलभोजिनो जनाः। दैवलुप्तपिठमातृसम्पदो, डिम्भका इव कदन्नभोजिनः ॥ ५२ ॥ विश्वजीवननिमिचजन्मनः, सम्भृतेव सुकृतामृतैः प्रभोः । शालि-अँगचेंणकादिकौपधी-भूः सुपाव वणवत् तदा स्वयम् ॥ ५३॥ ओपधीर्जनचयः खपोपधी-राजहार परितोऽप्यपाकिमाः। तास्तु तस नहि जीर्णतां ययु-गुधमर्पितमिवाङ्गनाजने ।। ५४ ।। मर्दय त्वचय पाणिसम्पुटैः, कोमलास्तदनु भक्षयौपधीः । अभ्यधादिति पध्वजो विभु-र्चाधितं जनमजीर्णवाधया ॥ ५५ ॥ आहता यदि जनैस्तथा कृता-स्तास्तथापि न सुखाय जज्ञिरे । ये स्वभावकठिनत्वभाजिन-स्ते रतिं दधति किं यथा तथा ? ॥५६॥ पीडितान जिनपतिर्जगी जनान् , पूर्वरीतिजननाअलार्द्रिताः। न्यस्य पत्रपुटिकान्तरे कियत्-कालमत्त सुखमौपधीस्ततः ।। ५७ ॥ तत् तथाविधिविधावजीर्णता-दोपमोपधिगणो व्यधाउने । पूर्वमल्पविधिना हि साधितः, क्रोधवान् विकृतिमेव सेवते ॥ ५८ ॥ वाम्युपायमनपायमादिशद्, विष्टपस करुणापरः पुनः । दुःखिताहित्तिमेव केवलं, यजनुर्जनयितुं जिनेशितुः ।। ५९॥ १ सन्तुल्यता यदुक्तं महाकविधनपालप्रणीताया श्रीमपभपञ्चाशिकाया (पृ०४०)- "पई चिंतादुलहमुखिसुक्खफलए अउव्वकप्पदुमे । अवइन्ने कप्पतरू, जयगुरू! हित्या इय पोत्या ॥६॥" २ क-'युग्मधर्म ३ क-वर्गशाखिषु । ४ 'मग' इति भाषायाम् । ५'चणा' इति ६ ख-खपौषधी'। भाषायाम् । ७ त्वचमपाकुरु । ८ अपभदेव'। ९ मक्षिताः। १० खादत । ११ क-'तथाविधविधा०'।

·- २१२ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- प्राग्विधौ विरचिते जनाः पुन-मुष्टिमध्यमधिरोप्य कक्षयोः । ऊष्मणि प्रतिनिधाय मार्दवं, प्रापितास्तदनु सादतौषधीः ॥ ६ ॥ इत्युपायमपि तन्वतो जन-स्याहृतं न हि जरां परामृशत् । आकृले जगति पावकोऽज्वलत् , काननेऽथ तरुसघट्टजः ॥ ६१॥ वृद्धिमाप दहनो दहन्नयं, दिक्षु काष्ठ-तृणमुख्यमुच्छिसः । घावति स लेघु रत्नलिप्सया, लातुमेनमखिलो जनोऽमितः ॥ ६२॥ उच्छिखे शिसिनि रनलब्धये, मुग्धधी से निजपाणिमक्षिपत् । खं करं करलनाय बालका, किन लालयति कुण्डलिन्यपि ॥ ६३ ।। ज्वालयाजनि जनस्य दाहदः, स्वाग्रहाय विहिताग्रहस्य सः। पावकः कृपणनायको यथा, याचकस्स विनिषेधवाचया ॥६४ ॥ स्वामिनं दहनदाहविह्वलाः, प्राहुरातुरतरा नरा इति । नूतनं किमपि भूतमद्भुतं, नाथ ! नो दहति पाहि पाहि तत् ॥ ६५ ॥ खाम्यजल्पदयमग्निरुद्गतः, स्निग्धरुक्षसमयानुभावतः । स्निग्ध एव न न रूक्ष एव वा, काल एप विलसेत् कदाचन ॥ ६६ ॥ पार्श्ववर्तितणदारु सर्वतो-ऽस्यापसारयत सन्निगृह्य तम् । न्यस्य पूर्वरचनादिहौषधीः, पावकेऽथ परिपच्य सादत ॥ ६७ ॥ ते तथा विदधिरे महौपधी-स्ता ददाह दहनोऽप्यशेषतः । एत्य मुग्धमतयो दयोदधि, ते पुनर्जिनपति व्यजिज्ञपन् ॥ ६८॥ नेतरमिरयमसदर्पिता, एष एव हि गिलत्यनर्गलः । लोलहेतिरसनाभिरौपघी:, किश्चनापि न ददाति नः पुनः ॥ ६९ ॥ तैस्तदा प्रभुरिभाश्रयः समा-नाययत् सलिलसार्द्रमृत्तिकाम् । कुम्भिकुम्भवलये वितत्य तां, कुम्भिकुम्भनिभपात्रमातनोत् ।। ७० ॥ स्वाम्यजल्पदपराणि भाजना-न्येवमातनुत तान्यथाऽनले । संविपच्य कठिनेपथौषधी-य॑स्य तेपु पचताथ सादत ॥ ७१ ॥ खामिशासनमिदं तथैव ते, तेनिरे तदनु कुम्भकारकाः । तेऽभवन् प्रथमशिल्पकल्पना-गौरवात् प्रेथमकारवोऽवनौ ।। ७२ ॥ १ शीघ्रम् । २ असान् । ३ चपलज्यालारूपजिहामि । ४ गज०१५ प्रथमशिल्पिका । .

·दशमः सर्गः , चरित्राह्वयम् ] २१३ तक्ष-चित्रक-कुविन्द-नापिता-नातनोदिति स पञ्च शिल्पिनः । स्वाम्यमी तु शतधाऽभवन् यतो, "विंशतिप्रकृतिरेक एककः ॥ ७३ ॥ दारुमुख्यहरणं कृषि वणि-ज्यादिकर्मपटलीमकल्पयत् । आत्मकृत्यमखिलं विदन्निदं, स्वाम्यशेपजनजीविकाकृते ॥ ७ ॥ साम-दानविधि-भेद-दण्डनैः, स्वाम्यधाचतुरुपायत्रणाम् । विष्टपव्यवहृतिश्रियश्चतु:-शालकं नयपुरीचतुःपथम् ।। ७५ ॥ भरतादिपुत्रपुत्रीणां कलालिप्यादीनां निदर्शनम् आदिमं द्वथैधिकसप्ततिं कला:, सोझर्ज भरतमध्यजीर्गेपद । १ एतन्नामान्यपि नोपलभ्यन्तेऽधुना । २ क-'सूत्रणम्। ३ "१ लेहं (लेख), २ गणियं (गणित), ३ रूपं (रूपं), ४ नई (नाट्यं), ५ गीय (गीत)। ६ वाइयं (वादित), ७ सरगयं (खरगतं), ८ पुक्खरगयं (पुष्करगतं), ९ सम- ताल ( समतालं), १० जूयं (धूत), ११ जणवायं (जनवाद), १२ पोखच (प्रोक्षत्वं ), १३ अहावयं (अष्टापदं अर्थपदं वा), १४ दगमट्टियं (दकमृत्तिकां), १५ अनविही (अन्नविधि), १६ पाणविहीं (पानविधि), १७ पत्थविहीं (वखविधि), १८ सयणविहीं (शयनविधि), १९ अर्ज (आर्या), २० पहेलियं (प्रहेलिकां), २१ भागहियं (मागधिका), २२ गाई (गाथां), २३ सिलोग (लोकं ), २४ गंधजुत्तिं (गन्धयुक्ति), २५ मधुसित्यं ( मधुसिक्थं ), २६ आभरणविहीं (आभरणविधि), २७ तरुणीपडिकम्मं ( तरुणीपरिकर्म), २८ इत्थीलक्खणं (स्त्रीलक्षणं), २९ पुरिसल० (पुरुष), ३० ए० (हय०), ३१ गय० (गज०), ३२ गोण. (गोजातीय०), ३३ कुकुड० (कुर्कुट०), ३४ मिढय० ( मेद०), ३५ चा० (चक्र०), ३६ छत्त० (छत्र०), ३७ दंड० (दण्ड०), ३८ असि० (असि०), ३९ मणि. (मणि), ४० कागणि (काकिणी), ४१ चम्म० (चर्म०), ४२ चंद (चन्द्र०), ४३ सूरचरिय (सूर्यचरितं), ४४ राहुबरियं (राहुचरितं ), ४५ गहचरियं (ग्रहचरितं), ४६ सोमागकर (सौभाग्यकर), १७ दोभागकर (दौर्भाग्यकर), ४८ विजागयं (विद्यागतं), ४९ मंतगयं (मत्रगतं) ५० रहस्सगयं ( रह स्वगतं), (सभासं), ५२ चार (चार), ५३ पडिचार (प्रतिचार), ५४ चूहं (व्यूह), ५५ पडि- चूह (प्रतिव्यूह), ५६ खंधावारमाणं (स्कन्धावारमानं ), ५७ नगरमाण (नगरमानं), ५८ वत्थुमाण (वस्तुमान), ५९ संधावारनिवसं (स्कन्धावारनिवेशं), ६० वत्थुनिवर्स (वस्तुनिवेशं ), ६१ नगरनिवेसं (नगरनिवेशं), ६२ ईसत्थं (इप्पसं), ६३ छरुप्पयाय (सरुप्रवादं), ६४ आससिक्खं (अश्वशिक्षा), ६५ हत्यिसिक्खं (हस्तिशिक्षां), ६६ घणु- व्वेयं (धनुर्वेद), ६७ हिरण्णपागं (हिरण्यपाक) सुवन्नपागं (सुवर्णपार्क) मणिपागं ( मणिपार्क) धातुपागं (धातुपाकं), ६८ बाहुजुद्ध (बाहुयुद्धं) दंडजुद्धं (दण्डयुद्ध) मुहिजुद्ध (मुष्टियुद्ध) अहिजुद्धं (अस्थियुद्धं) जुद्धं (युद्ध) निजुद्धं (नियुद्धं) जुदाईजुद्धं (युद्धातियुद्धं), ६९ मुत्त- खेडं (सूत्रलेलं) नालियाखेडं (नालिकालेलं) वट्टरोई (वृत्तखेलं) धम्मरोडं (धर्मरोलं) ५१ सभासं ·२१४ श्रीपानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- ब्रह्म यत् प्रथमसुनवे पिता, कल्पयेदिति नयं श्रयन्निव ।। ७६ ॥ ता: कलाः स भरतः सहोदरा-नन्वशादितरनन्दनानपि । आदिमो हि तनुजोऽनुजादिकान् , शिक्षयेदिति नयं विशेपयन् ।। ७७॥ लक्षणानि पुरुषस्य योपितो, वारणस तुरगादिकस्य सः । भेदभाञ्जि बहुधा जगत्प्रभुः सोऽथ बाहुबलिने न्यवेदयत् ।। ७८ ॥ ब्रालिका प्रभुरंसव्यपाणिना-उंटादशाप्यथ लिपीरपीपठत् । सुन्दरीमपि स वामहस्ततो, वामतोऽङ्कपटलीमलीलिखत् ॥ ७९ ॥ मानमेतदुदवप्रतेः परं, वस्तुपु व्यवहृतेर्निवन्धनम् । प्रोतरनमुखपोतसूत्रणं, "विष्टपप्रभुरवयत् तदा ॥ ८० ॥ उज्ज्वलो जगति राजकल्पिता-ऽध्यक्षसाक्षिकुलंगेहिपूर्वकः । आज्ञयैव नयवेदिनः प्रभो दिनोरजनि वादनिर्णयः॥ ८१ ॥ अत्रवेदरणकर्मवैद्यका-न्यर्थवन्धवधशास्त्रगोष्ठयः । नांगमुख्यमहनादयः प्रभोः, प्राभवन् विनयतो गुणा इव ।। ८२ ।। एप मे जनयिता जनन्यसौ, सोदरस्तनुभवस्तनद्भवाः । गेहिनी गृहमिदं धनं तथे-त्यादिविश्वममतातदादिका ॥ ८३ ॥ चम्मखेड (चर्मखेलं), ७० पत्तच्छेज (परच्छेचं ) कडगच्छेजं (कटकच्छेद्यं), ७१ सजीवं (सजीवं) निजीवं (निर्जी), ७२ सउणरुयं (शकुनरुतं )" इति समवायाने, श्री- राजमश्नीये (सू. ८३) तु पाठभेदः । एतद्विशेषार्थिना द्रष्टव्योऽभिधानराजेन्द्रः (पृ. ३७८)। ४ ख-'जपत्' । १ दक्षिणेन हस्तेन । २ समवायाङ्गेऽष्टादशे स्थानके एतदभिधानान्येयम्-१ घंभी (प्राली), २ जवणालिया (यवनालिका), ३ दोसाऊरिया ( दोपोरिका), ४ खरोटिया (खरोष्टिका), ५खरसाविआ (सरगायिका), ६ पहराइया (प्रहरातिगा), ७ उच्चतरिया (उच्चतरिका), ८ अक्खरपुडिया (अक्षरपृष्ठिका), ९ भोगवयता (भोगयतिका ), १० वेण- तिया (वेनतिका), ११ पिण्हइया (निहारिका), १२ अंकलिपी (अङ्कलिपिः), १३ गणिय- लिवी (गणितलिपिः), १४ गंधयलिची (गान्धर्वलिपि.), १५ आदंसलिवी (आदर्शलिपिः) १६ माहेसरीलिवी (माहेश्वरीलिपिः), १७ दामिलिवी ( दामिलिपिः), १८ बोलिंदिलिवी, (बोलिन्दिलिपिः)" मावश्यकनियुक्तरुपोद्धातनियुक्ती विशेषावश्यक(गा. ३६४ )स श्रीमलधारीयवृत्तौ च महान् भेदो विद्यते। ३ उन्माना-ऽयमान-प्रतिमानानि । ४ स-सू. पणां'। ५ क-विष्टपनयप्रमु०। ६ क-गेहपूर्वक.' । ७ स-न्यगास्त्रवधयन्धगोष्टयः । ८ हस्तिप्रधानपूजा। ९क-'समता०'।

·चरित्राहयम् ] दशमः सर्गः २१५ पाणिपीडनविभूपणादिकं, चूडकोपनयनप्रभृत्यपि । विश्वकृत्यमखिलं प्रभोरभूव, पर्वतादिव नदीप्रवर्तनम् ॥ ८४ ॥ आदितीर्थकरकृत्यमेतदि-त्याविमृश्य हृदये पुनः पुनः। केवलं करुणया जनस्य स, खाम्यवद्यमयमप्यवर्त्तयत् ।। ८५॥ विश्वरक्षणपरायणान् पुरा, रक्षका इति चकार यान् नरान् । उग्रदण्डकरणाधिकारिण-स्तान जगाद विभुरुग्रसज्ञया ।। ८६ ।। नेतुरस्य सचिवादयस्तु ये, ते कृता जगति 'भोग'नामतः । ये समानवयसः सदैव रा-जन्यका इति च ते प्रकल्पिताः॥ ८७ ॥ क्षत्रिया इति च शेपमानवा, मानवाधिपतिना वितेनिरे। निर्मिता इति नराश्चतुर्मिंदो, यामिका इव विभुत्वसम्पदः ।। ८८॥ इत्यशेपभवभावदर्शकः, सम्प्रधार्य जगतो व्यवस्थितिम् । प्राज्यराज्यकमलोत्सवोऽभवद्, भानुमानिव विभुमहामहाः॥८९॥ आज्ञया चलमिदोऽप्यलेखया, स्वामिनः सल नियन्त्रितो जनः । नाल्पमात्रकमलइयनिज-क्षेत्रहगृहसीमतः क्वचित ।। ९०॥ स्वामिनः पितुरिव पाभरात् , कोऽपि न कचिदनीतिकृजनः । सापराधजनजीवना ततो, दण्डनीतिरफलत्वमाययौ ॥ ९१ ।। नाभिसनुविभुनाभिनन्दितां, नीतिमेव खल्ल सेवते स यत् । तेन तस्य न जनस्य सम्मुसं, रोपणाद् ध्रुवमनीतिरक्षत ॥ ९२ ॥ येन धूपनजधूमवल्लभा-ssलोकहर्पनयनाथुवारिभिः । भूपणांशुरतजाऽऽस्यमारुतै-वृद्धिमस्य कुरुतः स्म दम्पती ॥ ९३ ॥ तेन पृष्टिमतनोद् धनाधन-स्तत्पुरेऽतिगुरुधानि नीचगः । धर्मधुर्धरणधुर्य मूर्जितै-गर्जितैर्जिननयं नुवन्निव ॥ ९४ ॥-युग्मम् सौराज्यवर्णनम् भूनता धनजनातिभारतः, श्वभ्रगाममृतकुण्डमण्डलीम् । श्लिष्यति स खलु तत्तदौपधी-धोरणिः सुमधुरा सदाफला ।। ९५ ।। पीयताममृतमेत वाञ्छये-तीक्षवो दलरवैः सुराञ् जगुः । १ क-वर्धयत् । २ क- भोजनामत'। ३ क-विशेषमानया। ५ क-'लड्यया'। ६ क-'मयं'। ७ यूयमागच्छत । , ४इन्द्रस।

·२१६ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- दुःस्थिताः स्थ कथमेकपक्षगै-कैकघस्रशशभृत्कलालवैः ॥ ९६ ॥ स्वामिनोऽङ्गिपु सुवासनामृतै-रुज्वलाऽमृतरुचः करामृतः । प्राणिनां सुचरितामृतैः क्षितिः, प्रोक्षिताऽजनि सैना फलद्वना ॥ ९७॥ मॉलिभिः पवनलोलिमिभृशं संस्तुवन्त इव वैभवं विभोः । पाकमाकलयता न के नति, भूरुहः फलभरेण भेजिरे ।। ९८ ॥ तत्र रत्ननिकरान् नरेश्वरे, भूमिराविरकरोनिरन्तरम् । भूरिभूपणधरा हि भामिनी, रङ्गति प्रियतमस्य सङ्गतौ ॥ ९९ ॥ कुल्ययेव सलिलाशयो वनं, स्वच्छवत्सलरसाया दृशा । तं जनं जगदिनोऽसिचत् तथा, शिश्रिये स शतशाखतां यथा ॥ १० ॥ तत्र रक्षति जगत्प्रभौ प्रजाः, प्राज्यभावमपुपन् यथा तथा । भूरिशस्तृणकणाद्यसूत तत्-पीडयेच पृथिवी तथा तथा ॥ १०१ ।। नैव तानि विपिनानि नाद्रय-स्ते न तानि तटिनीतटान्यपि । द्वीपपतिरपि सा न सागरे, यत्र नैव जनसङ्खला स्थितिः ॥ १०२॥ पुष्टितुष्टिधरधेनुपीवरो-धाक्षरन्मधुरदुग्धवर्षणैः। क्षेत्रपनिरिह राज्ञि नाम्युदा-उपेक्षिणी निखिलसँस्यसाक्षिणी ॥ १०३ ।। डिम्मभीरुभयदाद्भुतारवैः, किं भवद्भिरिह पङ्ककारिभिः । ग्रामपतिररघट्टसाट्कृतै-रित्यहर्निशमनिन्ददम्बुदान् ॥ १०४ ॥ तत्र राशि निजदारतोऽपर-स्त्रीजनेजनि जनस कुत्र न । मातृ-जामि-दुहितव्यवस्थितिः, स्वस्थतोऽन्यविभवे हि भीष्मता ॥ १०५॥ यस नाममहिमा हिमागमः, सर्वदुष्कृतलतावनार्दने । तत्र रक्षति विभौ वसुन्धरां, व्याधिराधिरपि वाधतां कुतः ॥ १०६ ॥ तत्र सेप्तभयवर्जिते विभा-वीतिसप्तकमदृष्टमथुतम् । वजने व्यसनसप्तकं तथा, सप्तदुर्गतिगतिः कुतस्तनः ॥ १०७॥ १ सदा । २ य-भूरिशः कणतृणायसूत'। ३ ख-सस०' 1 ४ निजधनतः। ५ इ- हलोकभयं, परलोकमय, आदानभयं, अकसाभय, आजीविकामय, मरणमयं, अपकीर्तिमयम् । ६ "अतिवृष्टिरनावृष्टि-मूषका. शलभाः शुकाः । प्रत्यासन्नाश्च राजानः, पडेता ईतयः स्मृताः ॥" ७ यूत-मांस-मदिरा वेश्या गूगया लेय परदारागमनानि । ८ धर्मा-चंशा-शैला-अना-रिटा. माघच्या-माधवीति सप्तविधा नरकगतिः। - ·चरित्राहयम् ] दशमः सर्गः सर्वेऽपि जीवाः किमु पुण्यपूर्णा ?, न न प्रभोरेव स हि प्रभावः । तदा विभी शासति तत्र यत् ते, सदा सुखैकार्णवमन्वभूवन् ॥ १०८॥' निःशेषमानवसुखोपनिपन्निपिक्तं राज्यं विविक्तमभवद् वृषभप्रभौ यत् । पश्चात् पुरो न तदभूदवसर्पिणीत्वात् पश्चात् क तत् क विभुरेप पुरा बभूव १ ॥१०९ ॥ वर्ण्यन्ते कविमिर्विनाऽप्युपकृति पीयूपकुण्डान्यहो तानि श्वश्रतले वृतान्यहिकुलैहोलाहलव्याकुलैः। पीत्वाऽसास्वमृतोत्करं सुरभयः क्षीरामृतैर्जीवय- न्त्येतद् विश्वमितीव हास्यमसृजन् फेनैः सरस्यस्तदा ॥ ११० ॥ अतो भवादेप विभुः क लभ्यः, सदैव दुःसेव्यविडम्बना नः । इतीच सर्वैविपयैरतीय, देवाधिदेवः स निपेव्यते स ॥ १११॥ राज्ये श्रीवृषभप्रभोः सुसमये नित्यं निवासाशया ताम्यन्ति स सुराः सुरालयसदावासप्रदैः कर्मभिः । बद्धाः किं नु सृजन्तु सिद्धनगरीः सिद्धास्तु ते निश्चित ज्ञानेनात्र पुनः पुनः पुनरिति क्रीडा वितेनुस्तदा ॥ ११२ ॥ श्वश्रून वध्या न पिता तनूजात्, पति पत्न्या न विशुः पदातेः । न स्त्री सपत्या न गुरुर्विनेया-लेभे तदा दुर्विनयाभिभूतिम् ॥ ११३ ॥ तारुण्यमुक्तौ पितरौ सहोदरान् , वालान् स्वसारं पतिपुत्रवर्जिताम् । स्वीयान्यपत्यान्यतिथीन् समाश्रितान् , नाभोजयित्वा बुभुजे वयंजनः ११४ न दुर्जननिकारज न दयितादुराचारज न सनुनिधनोद्भवं न च विभूतिनाशोद्भवम् । जनस्य नयनोदकं ध्रुवमवाप तप्तं मही- मुदश्रुसलिलैर्मुदं व्यधित शीतलैः केवलम् ॥ ११५॥ प्रभुप्रभावात् पुरुषायुपस, हवेन हर्तुं लवमप्यशक्तः । दूरीकृतान् क्रोधमुखैर्विकारै-न प्राणिनः प्राप तदाऽपमृत्युः ॥ ११६ ॥" १ उपजाति। २ वसन्ततिलका। ३ शार्दूलविक्रीडितम् । ४ उपजातिः। ल०। ६ उपजातिः। ७ ख-सदा। इन्द्रवंशा। ९पृथ्वी। १० उपजातिः । प० का०२८ ·२१८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- राज्ये प्रभोः सचरितोदयाना-मविश्रुता-ऽदृष्टरुजां प्रजानाम् । अमीलयद् बन्धुसुखोक्तिभाजा, निद्रेव मृत्युनयनानि काले ॥ ११७ ॥ क्व मानवानामधुना विरोधः, सोऽगात् तिरश्चामपि तत् स किं नौ । एवं विमृश्यनमपास्य वाक्थी-देव्यौ प्रपन्ने प्रतिसद्म वासम् ॥ ११८॥ शक्ति(वं दीन्यति देवताना-मसङ्ख्यरूपीकरणप्रवीणा । यदेककालं प्रतिसम वाक्श्री-देव्यौ मिलित्वेव विलेसतुस्ते ।। ११९ ।। राज्ये प्रभोः श्रीश्च सरखतीच, क्षणं विभिन्ने भवतः स नैव । पश्चाद् विरोधस्तु कुतोऽपि हेतो-रभृत् तयो व विबुध्यते तत् ॥ १२०॥ सुखेऽभवद् देशजुपां जनानां, विभुस्तवोक्त्या सफलैव वाणी । तेषां पुनर्वेश्मनि निष्फलैच, लक्ष्मीरभावेन बनीपकस ॥ १२१ ॥" कठोरत्वं क्रूरान्तररिपुनिकारे कृपणतां खमर्यादात्यागे जगदगुणवादे विकलताम् । अकृत्ये भीरुत्वं प्रगुणयति यस्मिन् गुणतया विवृत्तास्ते दोपा गुरुरहह सत्सङ्गमहिमा ॥ १२२ ॥ येनादायि महापलत्वमनिलाद् व्योमो महत्वं विधो- माधुर्य वरवृत्तताऽम्बरमणेर्गम्भीरताउँम्भःपतेः । औन्नत्यं कनकाचलात फिल तदेकत्रास्थिति शून्यता हृत्कार्य परितापमानिनदं दूरे पदं ते दधुः ॥ १२३ ॥" क्षारो वारिनिधिः कलङ्ककलुपश्चन्द्रो रविस्तीवरुप जीमूतश्चपलाशयोऽर्थिपटलादृश्यः सुवर्णाचलः । शून्यं व्योम सुधा द्विजितविधुरा वर्धामधेनुः पशुः काष्ठं कल्पतरुढपत् सुरमणिस्तत् केन साम्यं प्रभोः ॥ १२४ ॥" स्थैर्य धर्मविनिर्मिती मधुरतां वाक्ये हृदि स्वच्छता प्राकाश्यं सुकृतोपदेशकरणे शैत्यं सुहृत्प्रीणने । इत्यारोप्य यथोचितं गुणचयान् शैलाऽमृत-स्वन(?)दी- पण्डाचि-शशिनः स्वमाश्रितवतश्चके कृतार्थान् प्रभुः ॥ १२५ ॥ १ उपजातिः। २ विरोधम् । ३ क-इति सन्निरासम्। ४-७ उपजातिः। एशिखरिणी। ९ सूर्यस्य । १० सागरस। ११-१३ शार्दूलविक्रीडितम् ।

·चरित्राह्वयम् ] दशमः सर्गः चेतः सार्द्रतरं वचः सुमधुरं दृष्टिः प्रसन्नोज्ज्वला शक्तिः क्षान्तिफला श्रुतं गतमदं श्रीर्दीनदैन्यापहा । रूपं शीलयुतं मतिः थितनया खामित्वमुत्सेकता- निर्मुक्तं प्रकटान्यहो नव सुधाकुण्डान्यमूनि प्रभो ॥ १२६ ॥ युगादिजिनसेवनैः प्रथितपुण्यपण्योन्मुदा- स्तदाऽन्तररिपुच्छिदे कलितविक्रमोपक्रमाः। मुदाऽप्यतिथिभोग्यया सुभगतापदं सम्पदा सदा भुवि नरा व्य(त्रिविधवीरकोटीरताम् ॥ १२७ ॥ ॥ इति श्रीमद्वायटगच्छीयपूज्यश्रीजिनदत्तसूरिचरणेन्दीवरचञ्चरीकशिप्य- पण्डितश्रीमदमरचन्द्रविरचिते श्रीपद्मानन्दापरनाम्नि श्रीजिनेन्द्र- चरिते महाकाव्ये वीराक्के श्रीआदिनाथचरिते भगवद्राज्याभि- पेक-विनीतास्थापन-जगद्व्यवस्थाप्रकाशन-सौराज्य- वर्णनो दशमः सर्गः ॥१०॥ श्रीनाभेयः प्रभुरवतु वो गाढसर्वाङ्गवन्धा यं राज्यश्रीः सुभगमभजत् किन्तु यस्य प्रभोर्न । तद्रागोऽन्तःकरणमविशद् दुष्टचेप्टेव शिष्टं वाचिस्यन्दस्तटमिव विपं भोगिचूलामणीवत् ॥१॥ श्रीपनमन्त्रीश्वरकीर्तिवल्ली, समारुरोहाम्बरमण्डपाग्रम् । तद्देववेश्मप्रचलत्पताका-ऽश्चलच्छलात् पल्लविनी बभूव ॥२॥ ग्रन्थाग्रं ॥१९॥ १ क-'साम्प्रतरं'। २ शार्दूल०। ३ क-'न्मदा-। ४ धर्मवीर-शौर्यवीर-दानवीरगु- ख्यताम् । ५ पृथ्वी। ६ क-'श्रीवीराके आदि। ७ मन्दाक्रान्ता। ८ उपजातिः।

·, एकादशः सर्गः ११ मदमिधं पमेप पुपोप यद् , यमिति लक्ष्ममिपेण धूपोऽश्रयत् । भुवनभारधरत्वमिहाप्यभूव , किल यतो वृपभोऽस्तु स वः श्रिये ॥१॥' प्रगुणपड्गुणराजनयाश्रयं, दृढपेंटान्तरखैरिविमर्दनम् । त्रिजगतामृतवः पडपि प्रभु, तमृपभं क्रममाप्य सिपेविरे ॥२॥ घसन्तवर्णनम् पवननर्तितवल्लिवनोऽलिनी-रणितगीतभरः सुरभिः प्रभुम् । युवतिदोलनसक्कणकङ्कण-प्रचयवाद्यलयः समसेवत ॥ ३॥ कलितकूजितभृङ्गकुलाकुल-प्रचितचम्पर्ककोरककैतवात् । कनककिङ्किणिका इव निर्ममे, वनभुवो रैसनाविधये मधुः ॥४॥ रणरणन्मणिनूपुरमंहिणा, प्रमदया प्रहतः शठकान्तवत् । भृशमशोकतर्हसितः सुमैः, पुलकितो लुलितालिकुलैरपि ॥५॥ विरहिणीजनजीवितकर्षणा-दरुणतां गमिता रुधिरैरिव । रतिपतेः सितकिंशुकपतयः, प्रकटमंडटिका इव रेजिरे ॥ ६ ॥ मदनमादवशंवदकामिनी-समदकान्तमनोरतये मधुः । बहुलपल्लववल्लियनालयै-~धित दर्शनिशा दिवसेप्वपि ॥ ७ ॥ कुसुममण्डलधर्मजलप्लवा, विलुलितालिकदम्बककण्टकाः । कलितकम्पलया 'मलया'ऽनिलै-लघुलता मधुकान्तरुचोऽभवन् ॥ ८॥ सितशा सितकृष्णरुचोऽर्पिताः, किल कटाक्षघटास्तिलकद्रुमः । अधिशिरः श्रितवान् सरसो धुवं, कुसुमसङ्गतभृङ्गततिच्छलात् ॥९॥ किल विलोलदृशो वदनाम्बुज-श्रयणतोऽधिकवाससुराश्रयात् । बहुलसौरभपुप्पभरो भृशं, 'धुतशिरैर्मधुपैर्वकुलः पपे ॥ १० ॥ १ पुण्यम् । २ बलीवर्दः। ३ ६९तमपर्यन्तानि पद्यानि द्रुतविलम्बितच्छन्दसि वर्तन्ते । ४ काम-क्रोध-लोभ-मोह-मद-मत्सरेति । ५ वसन्त नातुः । ६ कलिकामिपात् । मेखला। ८ पुष्पैः। ९ क-पते वकिशुक०। १० आकडा' इति भाषायाम् । ११ वसन्तः। १२ अमावास्साया रात्रि । १३ स-'धुतशिरोमधु.। १४ अकारान्तोऽपि शिरःशब्दो वर्तते, उक्तं च कल्पद्रुकोपे तृतीये काण्डे (पृ.३४)- "उत्तमा शिरः शीप, क शिरं मस्तकोऽस्रियाम् । मूञ पुंसि च मुण्डोऽसी, मस्तिकोऽपि कमन्ययम् ॥ १३२ ॥" ७ कटि- ·चरित्राहयम् ] एकादशः सर्गः २२१ विकसदाम्रमहीरुहमजरि-प्रकरमंजरिताः ककुभो वभुः । किल मधुप्रियकेलिमहोत्सवे, कलितकुङ्कुमपङ्कविलेपनाः ॥ ११ ॥ कललसत्कमलक्रमया लसत्-तिलकया कलकण्ठमनोज्ञया । सविसदिनसारमहःस्पृशा, जनमनोहतं सुरमिश्रिया ॥१२॥ युवतिदोलनधर्मजलं हरन् , नितलतास्खलितैः कुसुमैर्वृतः । उपवनान्तरचारपरायणं, परिचचार विभुं 'मलया'ऽनिलः ॥ १३ ॥ तपनतापभयादुडुमण्डली, शिशिरवल्लिकदम्बकशालिनीम् । सितविकखरपुप्पभरच्छला-दिच दिवो वनभूमिमवातरम् ॥ १४ ॥ अभिगतस्तनुकान्तिमलिम्लुच-स्तरुशिरस्यपि चम्पकसञ्चयः। कलितमन्त्र इवालिकुलैचिरा-दवचितः सुशा करकेलिभिः॥ १५ ॥ ऋतुपतिस्तमवेक्ष्य धूपध्वज, सह जनैः सुमहोत्सवखेलिनम् । किल नन तरोः शिखरैवलैः, पतितपुप्पमुदश्रुपयःकणः ॥१६॥ अथ तपस्यऋतोः प्रभुसेवना-ऽवसरमाप्तमवेत्य मधुर्ययौ । दधुरमुष्य ततो विरहादिव, व्रततयोऽपि विपाकविपाण्डुताम् ॥ १७ ॥ ग्रीष्मवर्णनम् पथिकवत् तपनोऽपि शुंचौ करै-रधैयदन्धुजलं किल शीतलम् । भृशमसेचनकं गगनद्रुमे, स्थिरतनुः प्रहरद्वयतापवान् ॥ १८ ॥ जलमहो भुवनेऽपि विशोपितं, मम जलानि विशोपय चेत् क्षमः । इति विशेषविकाशिजलोऽम्युधि-यंवददमिव अवलद्युतिम् ॥ १९ ॥ समुदियाय धृतौर्वमहः प्रति-ग्रह इवैप सरद्युतिरुद्धतः । इति जगन्ति नितान्तमतापयत् , तदधितोयधितोयमवर्द्धत ॥ २० ॥ द्रुतमुपेत्य रुपा खररोचिपा, स्फुटमपेपि तमी गतशेपका । वियति तेन तदीयलवा बभुः, पवनलोलशिरीपरजःकणाः ॥ २१॥ 4 . १ "निष्कुहः कोटर वा ना वहरिमञ्जरिः स्त्रियो" इत्यमरकोशे (लो० ३३८)। २ख-पिञ्जरिताः। ३ पिता, पक्षे सूर्य । ४ क-'महस्पृशा'। ५ क-हति। ६क-तार'01 ७क-'शालिनी। ८ ग्रीष्मसा ९क-मवेश्य'। १० ग्रीष्मे । ११ कूपजलमपिवत् । १२ रम्यम् । १३ वडयामिमहः। २४ रानि ।

·२२२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम श्रीजिनेन्द्र- . . 'विचकिलप्रसवे मधुभाण्डके, किल समुद्घटिते मधुपोत्कराः । मधुसखस्य समेत्य चमूभटाः, कलकलं मधुपानकृते व्यधुः ॥ २२ ।। अशुभदद्भुतपाटलपाटला-पटलमारवशालिमधुव्रतम् । वनमहीपु गृहीतरटत्तमो-भटघटं नें रविच्छविमण्डलम् ॥ २३ ॥ तरणिना किरणैरनलोपमै-रविरलैः करिणः परितापिताः । तदनुवृत्तिपराणि सरोरुहा-ण्यदलयन् सरसि प्रसरत्कुधः ॥ २४ ॥ 'मलय'जन्मविलेपनमल्लिका-कुसुममाल्यसितांशुकसंश्रयम् । वृतमिवात्मयशःप्रसरैर्जगत्-पतिमवेक्ष्य तपर्तुरगाद् द्रुतम् ॥ २५ ॥ वर्षावर्णनम् घनतरं तरलां धनमालिकां, रसभृतां परितः प्रसरान्विताम् । अपससार निरीक्ष्य शुचिः स्वयं, मलिनतामभिशङ्य किलात्मनः ॥२६॥ म यदवादि बलाहकवाहनः, पविकरः कविभिर्वितथं न तत् । यदिह वारिधरेडेस धनुःपवी, व्यलसतां सततं विततद्युती ॥ २७ ॥ अंजनि तुङ्गतरङ्गपरम्परा-चलिनिलुप्तपयोजविलोचनः । समुदयः सरसां नववारिद-च्युतपयोभरपीवरवैभवः ॥ २८ ॥ कुटजकोटिभिरुद्गतमुत्कटै-रिति तटाऽलकिन्नरभापितैः। ' बहुरिपूद्यतनौमभयाद् ध्रुवं, सपदि सङ्कुचितं जलराशिभिः ॥ २९ ॥ श्वसितधूममलिच्छलतः क्षणात् , कमलिनी परिमुच्य जलेऽचुडत् । विशदहंसवियोगभरातुरा, समुदितेऽद्भुतनादिनि वारिदे ॥ ३०॥ धनविघट्टनया घनदन्तिनां, 'निपतिता'ऽतिगुरोर्गगनद्रुमात् । विमलतारकपुप्पततिः क्षिती, सलिलताडनयुद्धदकैतवात् ।। ३१ ।। उपरि वारिभृतां व्यलसद् भृशं, सुरकरी स्फुरदूर्जितगर्जितः । इति तदीयचलश्रुतिदर्पण-द्युतिकलां विततान तडिल्लता ॥ ३२ ॥ १ मल्लिका ( पुष्पविशेष ) । २ कामस्य । ३ 'गुलावी वर्ण' इति भाषायाम् । ५४ क-'तु'। ५ सूर्यानुवृत्तिपराणि । ६ ख-'गान्मुदम् । ७ मेघवाहनः । ८ वज्रपाणिः- ९इन्द्रस्य। १० क-विलसतां । ११ वैभवाद् विलोचने विलुप्यते इति तात्पर्यम् । १२ वृक्षविशेषः, पक्षे अगस्त्यमुनिः। १३ क-'तदाचल.'। १४ समुद्रत- दपर्वतकिन्नर र १५क-नागभयाद्'। १६ ऐरावणहस्तिनः प्रचलितकर्णः । , ·चरित्रादयम् ] एकादशः सर्गः २२३ तपतपत्तपनद्युतितापिता, वसुमतीममृतैर्यदतर्पयत् । जलधरोऽस्य ततः सितपॅथिका-कुटजजातिसुमैः प्रस्तं यशः॥ ३३ ॥ शशि-दिवाकरयोः कृतनिहवे, जलधराभ्युदयेद्भुतदुर्दिने । बत वयोमणिमिर्दिवि जृम्भित, द्युतिभृतो महतां विरहेऽल्पकाः ॥३४॥ अपुपदसदुपाश्रयपादपान्, रविमद (ह?)परिशोपकरं प्यधात् । सुहृदयं स्तनयित्नरतो मुदा, ध्रुवमनृत्यत केकिकुटुम्बकैः ॥ ३५ ॥ सुभगसौरभगौरवगौरभ, किमपि केतकमित्यलिरापतत् । कुटिलकण्टकसङ्कटमत्यजत् , क इस दीव्यति तीवपरिच्छदे ।। ३६ ॥ जगदशेपमजीवयदम्युभिः, सहजॉनरसप्रसरोऽम्बुदः । अकृत दीनरवैर्मुहुरर्थनं, बत वृथोत्सुक एव स चातकः ॥ ३७॥ शिशिरशीकरसङ्करशङ्करो, धुतकदम्बकदम्बककैशरः। उपचचार संपात्ययमारुतो, जिनवरं गुरुसौधगवाक्षगम् ।। ३८ ।। शरदृतुवर्णनम् त्रिजगतीजनतापहरे प्रभो, मनुजमात्रकतापहृता मया । किम कृता बत गर्जिरिति त्रपा-पर इवापययौ जलदागमः ॥ ३९ ॥ शरस्तुः शरपूर्णदिगन्तरो, 'विमलसत्तरवारिविजृम्भितम् । किल विजित्य धनागममुद्यवो, विशददुस्सहसूर्यमहस्ततिः ॥१०॥ धनदभीरुभिरद्धृतकौमुदी-महरसाभिरदीव्यत मानसे । ललिततगतिविभ्रमभत्सिता, इव महीमविशन् "विशदच्छदाः।। ४१ ॥ प्रस्तताम्रमुखांहिशुकावलि-च्छलसविद्रुमवीचिसमुच्चयम् । विजलवारिदफेनिलमम्बरं, सितितरं श्रियमश्रयदम्बुधेः ॥ ४२ ॥ अलियुवा नवरागरुचि जपां, परिचुचुम्ब चिरं मधुपानकत् । मदनिरर्गलकण्ठकलध्वनिः, कृततदीयहृदन्तरमन्दिरः ।। ४३ ।। तततरङ्गकरा परिरम्भणं, रचयति स रयेण तरङ्गिणी । १ मेघस्स। २ खद्योतः। ३ प्रखरपरिवारे। ४ स-'दानवस०। कर०। ६ वर्षायायुः। ७ बाणः, पक्षे तृणविशेषः । ८ अतिविमलजलं, पक्षे तरवारिः । ९ क-म्भितः'। १० कुवेरस्त्रीमिः। ११ हंसाः। १२ जपायक्षमध्ये०। १३ हंस- तरङ्गिण्यौ मिथो मिलतः स इति तात्पर्यम् ।

·२२४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र सपदि नीररुहाऽननचुम्बिनः, शुचिरुचेमिलितस पतत्रिणः॥४४॥ कलमलुब्धहदोऽस्थुरधोऽभव-लकगाढनिबद्धपदाः शुकाः । 'निगडबन्धपरा वयमित्यलं-भवदलीकमया भविनो यथा ॥४५॥ कलमलौल्यममुञ्चत गोपिका-मधुरगानविमोहितमानसः । मृगगणो मुनिवद् "विमलागम-श्रुतिकृतार्थमतिर्विपयार्थिनीम् ।। ४६ ।। रुचिरमन्नविपाकमनाविलं, कमलसौरभहारि सुवारि च । व्यधित धेनुपयःप्रभृति प्रिया, प्रियतमाय यथा जगते शरत् ॥ ४७॥ सुसमये शुभवस्तु सुवासनः, समवपत् कलभूमितलेपु यत् । अकलयत् तदनन्तगुणं जनो, विमलपात्रवितीर्णमिवोत्तमः ॥४८॥ मथितपङ्कपथान प्रथयन् पथः, परममिक्षुरसामृतमुनिरन् । सफलिताखिलभूमितलः क्रम, शरदृतुर्विदधे वृपभप्रभोः ॥ १९ ॥ पलितपाण्डुरवारिदडम्बरा, विरलनिर्मलकीशरदा शरत् । विशदसिन्धुजलांशुकधारिणी, शमपरेव परिव्रजति म सा ॥ ५० ॥ हेमन्तवर्णनम् गुरुतराः क्षणदास्तरुणीजन-स्तनयुगं च धनोप्मभर सृजन् । सुकृतपाकवशादिव कामिनां, हिममयोऽय संहासमयोऽभवत् ॥ ५१ ॥ वनमहीपु सैरो हिमपिण्डितं, हिमलवाईतटाकुरकं बभौ । उपसि शीतभयेन सतारकं, किल दिवो विधुमण्डलमागतम् ॥ ५२ ॥ स्तबकितं कपिभिर्नवकृष्णला-पटलमेव दीयहिमव्यथाम् । अपजहार महागिरिपु क्षणा-दुपसि भानुमणिद्युतिदीपितम् ।। ५३ ॥ समयमाप्य हिमप्रकरो रवे-रपजहार महांसि महारिपोः। तदनु तशवर्तिसरोरुह-प्रकरपैभवभङ्गकरोऽप्यभूत् ॥ ५४॥ सहजनिर्मलकान्तिनि कुङ्कुमा-रुणिमरम्यतमे रमणीमुखे । + १ शालि०। २ पलालतृणानि । ३ स-निविटबन्ध'। ४ ख-'विशदा० । ५ ख-'ताम्। ६ स-कथान् । ७ शरत् प्रभुसादृश्यं विदधे इत्यर्थः । ८ तृणदन्ता। ९ शरत् वैराग्यपरा दीक्षिता । १० शिशिरकालः । ११ चन्द्रमण्डलसदृशानि सरोवराणि जातानि इति निष्कर्षः। १२ स-'मागमत् । १३ गुआ। १४ कपिहिमपीडाम् । १५ सूर्यकान्तः । १६ फ-माद्यहिम० । १७ सूर्यवशवति ।

·परिनालयम् ] एकादशः सर्गः पदमकारितमां हिमनुन्नया, हिमरुचेः कमलस च सम्पदा ॥ ५५ ॥ किल संहस्यवयस्यसमागम-श्रितमदेन हिमेन टुता दिवा । दिनमणेघृर्णयो घुसणच्छला-चलदृशो निचितोष्मकुचौ श्रिताः ॥५६ ।। विरहिहद्दीप्तमनोभव-चलनसम्भवधूमसमानताम् । दिवि चलाः प्रबलाऽनिललोलन-रकलयन् फेलिनीवनरेणवः ॥ ५७ ।। हिमभरसरणीयदशा विशत्-कमलिनीविरहाकुलितो भवन् । मधुकरः किल पाण्डुरतां दधौ, धवलरोधरजोभरधूसरः ।। ५८ ॥ गलितरागभरोऽपि विभुर्मया, घुसणकल्कविलिप्ततनुः कृतः। कलितराग इवेति मुदा धुनं, भृशमवद्धि सहस्पतमिस्रया ।। ५९॥ सुकृतसर्दिवसोऽतिकशः कृतो, गुरुतरा रजनीति तमोजनिः । कथमिति स्थितिरस्तु पुरः प्रभो-रिति धियेव ययौ शरदत्ययः ।। ६० ।। शिशिरवर्णनम् अनिललोललवङ्गरजोभर-छलसुकोमलकेशलवाञ्चितः । शिथिलपझपदः शिशिरः शिशु-नवसमुद्गतकुंन्दरदोऽभवत् ।। ६१ ॥ नवयवाकुरकण्टकसम्मिलत्-तुहिनशीकरधर्मपयःकणा । शिशिरसङ्गमवाप्य वसुन्धरा, विशदकुन्दसुमैः सितमातनोत् ॥ ६२ ।। निशि खलु धुमणिः फैणिविष्टपे, ब्रजति तचिरसङ्गवशादिव । उदकमन्धुपु तापगुणं हिमे-ऽभजत शैत्यमिहापरथा तपे ॥ ३ ॥ हिमभयादुपसि स्फुटमात्मना-क्षुदनलो वपुरन्तरदीव्यत । अजनि तजनिधूमससी मुसे, तनुमतामिति बाप्पततिस्तता ॥ ६४ ॥ हिमगुणैरजयजगदप्यदः, समय एप कुचौ न तु योपिताम् । इति तयोस्तनुमानिव कुटुम-स्तबकमृतिरदीपि मह शिखी" ॥६५॥ शिखिधिया कपिभिर्नवकृष्णला-समुदयोऽनुपदं परिपुञ्जितः । नवमहीभिरपि स्फुटकुङ्कम-स्तबकवत् कलितस्तुहिनागमे ॥ ६६ ॥ १ क-'सम्पदाम् । २ पोपमासमिनः। ३ परितापिता । ४ किरणा। ५ प्रिया ६ क-रुचन्। ७ वृक्षविशेष । ८ नीरागोऽपि सराग कृतो विलेपनच्छलादिति तात्पर्यम् । ९ 'मोगरा' इति भाषायाम् । १० पाताले। ११ ससारे । १२ प्रतापामि । १३ क-'महाशिखी' । १४ क-'सग। १५स-वन' वन०। प.का.२९ ·+ २२६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- अहह चुल्लिगृहेषु वधूकर-प्रथितमसमहावसना अपि । गुरुतरामपि जाग्रति यामिनी, हुतभुजोऽपि हिमैः स दुता इव ॥ ६७ ।। हिमलयान्मदनोऽपि सन्तिका-मकृत समनि पद्मशो हृदि । अपरथा कथमूष्ममनोरमं, प्रियसुखाय तदीयकुचद्वयम् ? ॥ ६८ ॥ निखिलशाखिदलानि निपातयन्, किशलयन्नरघट्टकृताः कृपीः । नरवरस तपस्यसमीरणः, समतनोदरतिं च रतिं तथा ॥ ६९ ॥ "हिमदग्धपुष्पजनिहेतुवनी-तरुवल्लिपद्धतिक्रतुः शिशिरः। कुसुमाकरस्य ऋतुभ रथा-गमनं विभाव्य चकितश्वलितः ।। ७० ।। एवं क्रमेणैव पुनर्भवन्तो-नात्मव्यवस्थामृतवो व्यतीयुः । विश्वस्थितिस्थापक एव नाथे, करोति को वा प्रतिकूलकेलिम् ? ॥७१॥" जनस्तनोत्वेवमिति प्रभुः स, सर्वर्तुसौख्याभिनयं चभार । विश्वप्रकाशाय न किं विवखान् , नित्यं नमोऽन्तभ्रमणं विभर्ति ॥७२॥ सर्वेऽपि सेवामृतवो विधातुं, दधुः समीहां युगपैद्धि नेतुः। नेतुर्न पुष्पाणि फलान्यकाले, कल्याणदानीति तथैव तस्थुः ।। ७३ ॥" क्रूरग्रहास्ते न विभोः प्रभावात् , दूरसभावं विभराम्बभूवुः । यदर्घकाणां हि बलाहकाना-मवग्रहं नैव कदापि तेनुः ॥ ७४ ॥" खामिप्रतापतपनस्तपति त्रिलोक्यां वापं तनोति तथेति विभाव्य तस। भद्रं खभावमिव भानुरतीय तीवान् ग्रीष्मेऽपि नाधित करान् रतये प्रजानाम् ॥ ७५ ॥१ जज्ञे जिनाधिपतिकीर्तिसुधानिबद्ध-सम्बन्धपन्धुरमरोशुभरः सुधांशोः। सिक्ता ततो वसुमती खलु तेन तेन, शश्वद् बभूव तृणपुष्पफलाभिरामा७६ तदा जिनेन्दो वमङ्गसङ्गात् , कार्य ययौ फूरसमीरणानाम् । १ अमयः पिहिता जामतीति फलितार्थः। २ स-द्रुता' । ३ स-'मया' 'सगडी' इति भाषायाम् । ५ फाल्गुनिको वायुः। ६ स-'तदा' ७ हिमेन दग्धा तरुवल्लीनां श्रेणियेन । ९ प्रमिताक्षरा । १०-११ उपजातिः । १२ क-'पद् वि. नेतुः । १३ उपजातिः। १४ स-यद्वायुकाणां'। १५ प्रतिबन्धम् । १६ उपजा- तिः। १७ प्रतापसूर्यस। १८ फ-रितीव'। १९ वसन्ततिलका। २० क-'तरो। २१ वसन्त । ८वसन्तस्स।

·चरित्रालयम् एकादशः सर्गः २२७ आवाद्भिरेतैरपि यन जबे, धान्येषु मृतेष्वपि रोगयोगः ॥७७ ॥ उच्चैर्विशालगृहगर्भकृताधिवासैः शीते यथा स्फुरति शीतलता पदाथैः । ग्रीष्मे यथा तपति भावति तप्तभावो मेघे यथा सलिलमुज्झति मेघवातः ॥ ७८॥ तद्वत् त्रिलोकशुभपल्लवनस्वभावे राज्यं प्रपालयति तत्र युगादिनाथे । संवत्सरर्तुतिभिग्रहयोगमुख्यैः सर्वैः शुभत्वमशुभैरपि शश्वदूहे ।। ७९ ॥"-युग्मम् मिन्नभोक्त्रा भृशमोतुना च, शुना च मु(?) केऽतिथिसंविभागे एकत्र काकचटकेन साक-माकण्ठमाहारमिहाजहार ॥ ८० ॥ जानाम्यनन्योन्यभुजोऽम्युजीवा, जलेऽप्यमान्तः पतिताः स्थलेषु । तताप तापेन न तापनस्तां-स्तत्कालवृष्ट्या तु युयोज 'दृष्ट्या ॥ ८१ ॥ अभुज्यमानो जननीभिरुचै-रभूत् प्रभूतः खलु भोगिवर्गः । मुक्त्वाऽसमुद्ग्रासरसं प्रसक्त-स्तदै जाने पवनस पाने ॥ ८२॥" क्षेत्रेष्वन्नचयास्तथा समभवनेपां यथा न क्षय- श्वेत् खादन्ति शुकादयस्तदिति ते प्रीणन्ति पुण्यानि नः । इत्यैहन्त तदागर्म कृपिकृतः किन्वागता नैव ते तिर्यञ्चोऽपि न जज्ञिरे खलु तदा ये स्युर्जनद्रोहिणः ॥ ८३॥" कारुण्यैकमहार्णवस्य विशदे राज्ये युगादिप्रभो- दुग्धाम्भोधिजलैधुवं जलधरा धात्री समग्रीणयन् । यत्तलाततृणादिभिः सुमधुरैराखादितैः श्वापदा जमुस्कृप्तिपरा न ते मृगगणं निर्मुक्तमांसाशनाः ॥ ८४ ॥" किं स्वर्गेण सदागुमाऽश्मपशुतो यत्रार्थलाभस्पृहा किं वा भोगिपुरेण यत्र सततं चाताशनैः स्थीयते । १ आचलदिः पवनैः । २ उपजातिः। ३ वसन्ततिलका । ६ सहव भक्षकेण । ७ क-'पुटकेन । ८ उपजातिः। ९स-'तापनस्तान काल.'। १० क-'हृष्टया। ११ उपजातिः। १२ क-शुमनामरसं'। १३ मोगिवर्गः। १४ उपजातिः। १५ वाञ्छत । १६ क-'किं वा गता'। १७-१८ शार्दूलविक्रीडितम् । .. ४ नक्षत्र०। ५ वसन्त०।

·२२८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [भोजिनेन्द्र- किं वा मुक्तिपुरा न यत्र वृपभस्वामी समाराध्यते मर्त्यत्वं प्रभुरव्ययं भवतु नः सर्वैस्तदेतीहितम् ॥ ८५॥' श्रेयःश्रेणीराजिराज्याभिषेकाव , प्राज्यं राज्यं पालयन् नाभिजन्मा । कष्टालक्ष्यः पूर्वलक्षत्रिपष्टिं, सोऽतिक्रान्तः शक्रचक्रार्चिताहिः॥ ८६॥" कृत्या-ऽकृत्यविवेकवेदनवशाद् विश्वस्य जीवायित येनाशेपमनःसमीहितकृते सत्पुण्यराशीयितम् । चित्तध्येयजगत्रयोत्तरगुणग्रामाद् रहस्यायितं कस्तस्य प्रतिवीरतां कलयतु श्रीमयुगादिप्रभोः ॥ ८७॥ । इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यपण्डितश्रीमदमरचन्द्रविरचिते श्रीपद्मानन्दापर- नानि श्रीजिनेन्द्रचरिते महाकाव्ये वीराके श्रीआदिनाथचरिते तुपट्प्रभुविलासो नाम एकादशः सर्गः समाप्तः ॥ ११॥ तन्वानः परमां श्रियं सुमनसां भास्वन्महो भासयन् वर्णश्रेणिभृतां सूजन् वसुमतीं सोमश्रियं स्तोमयन् । मार्ग तापकथाऽपहं प्रकटयन् पुणस्तपःसम्पदं पायाद् चो वृषभप्रभुः परिवहन् सर्वर्तुसब्रह्मताम् ॥१॥" एक एव भुवि सम स पद्मः, सेत्कलाभिरसिलाभिरलाभि । अम्बरं तरणितारकराजा-डम्बरं तरति यन्मतिवाझै ॥२॥" ग्रन्थानं ॥ १४१॥ १ख-रप्ययं। २ शार्दूलविक्रीडितम् । ३ ख-लक्षः' । ४ चतुरशीतेर्लक्षाणां चतु- रशीत्या लक्षैर्गुणनाद् या सख्या जायते सा पूर्वेत्युच्यते । ५ शालिनी। ६ शार्दूल। ७ शार्दूल। ८ का-'पद्म' । ९ फ-सोत्कला० । १० क-'अन्तर'। ११ सूर्यतारक- चन्द्राटोपम् । १२ रथोद्धता ।

·द्वादशः सर्गः १२ सदैव सेव्यो भवता विभुर्यतो, गते त्वयि त्यक्ष्यति मामिति श्रियः। गिरेव गन्तुं समयेऽप्यगाद् यतो, न यौवनं श्रीवृपभास योऽवतात् ।।१।। वसन्तोत्सवखेलनम् अथ प्रभौ पालयति प्रजाः क्रमात् , खैकाललब्धप्रसवो मधूत्सवः। प्रवर्तते स सरसैनिवज-ध्वजप्रभाऽऽद्वममञ्जरीभरः॥२॥ निबद्धवासावधिमेवं दक्षिणां, निपेव्य सर्पन रविरुत्तरां दिशम् । कुबेरसक्तां परिभाव्य तां पुरः, क्रुधेव ती परितापमाप सः ।।३॥ यदाश्रये शैत्यमिमां जहासि मां, यदन्तिके तापचयः प्रयासि ताम् । मँतिन तेऽस्तीति विभापितुं रविं, न्ययुत योम्या मलयानिलं किल ॥२॥ वियोगिनीप्राणविनिर्गमानकः, प्रकोपिनीकोपविलोपलपका। प्रियान्विताकर्णपथाऽमृतप्लवः, क नाम नाकर्ण्यत कोकिलारवः१॥५॥ दिशः समग्राः सहकारमञ्जरी-रजोभिरापिञ्जरिता विरेजिरे। जगज्जिगीपोवपमेषुभूपतेः, प्रतापभानुप्रभयोम्भिती इव ॥६॥ चिराद् वसन्ते समुपेयुपि प्रिये, मनोहरालापकरेऽलिकूजितः। निरन्तरोल्लासिपलाशमण्डलं, दधौ कुसुम्भाशुकवद् वनस्थली ॥७॥ चिरादुपेतो मधुरर्पयत् प्रियः, कृतमिताभ्यः स्मितपुप्पपडिमिः। प्रफुल्लकङ्केल्लिकदम्बकच्छलाद, धनस्थलीभ्यः किल कुङ्कुमावलीम् ॥८॥ नवाऽरुचच्चम्पककोरकावलिः, प्रसूनवाणेन जगजिगीषुणा । भटेन दिव्यास्त्रघटेव सजिता, वनाधिदेवी द्युतिपुञ्जपिञ्जरा ।। ९ ।। "द्विरेफनादैन न नेति वादिनी, धृतप्रकम्पां मलयानिलः शनैः । समालिलिङ्ग श्रितपुप्पसम्पदं, युवेव मुग्धां नवमाधवीलताम् ॥ १० ॥ १ यौवनं प्रति श्रीरिति वदति । २ १६२तमपर्यन्तानि पद्यानि गुम्फितानि 'वंशस्थ वृत्ते । ३ स-सुकाल०। ४ ख-'जाग्रज'-1 ५ क-'प्रणवद्रुग०। ६ क-'मेतदक्षिणा'। ७क-वयः। ८ क-नितिनते। ९ दक्षिणाऽऽशाऽनिलमुखेन सूर्य प्रति मापयते । १० मदनराजस्य । ११ पूरिताः। १२ क-'भिजिते । २३ स-किङ्केलि. १४ क-कोरवावलि,'। १५ श्यामभंगर० । , ·- . २३० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- कदम्ब-जम्बू-बकुलेषु पाटला-मंधूक-मल्ली-लवलीसुमादिपु । खबाणसङ्यामिव कर्तुमीरितः, प्रसूनबाणेन पडंहिरभ्रमत् ॥ ११ ॥ वृतावतारेऽधिवसुन्धरं मधौ, वैरा-वराणामपि वृक्षवीरुधाम् । समुच्छ्यं श्रीः श्रयति स सर्वथा, यथा प्रजानां वृपमचेंजे प्रभौ ॥१२॥ प्रमुर्वसन्तोत्सवखेलनोत्सुकी-भवत्परीवारपेरोपरोधतः । हरिः सुराराममिवागमन्मनो-ऽभिराममाराममैकामधामहृत् ॥ १३ ॥ विचित्रपुष्पाभरणैर्विभूपितो, निविश्य तत्रास्थित पुष्पवेश्मनि । मनोज्ञनानाफलमण्डलप्रदः, किल त्रिलोक्याः सुकृतद्रुमो महान् ॥१४॥ प्रियाऽवमाने धृतमानमानसाः, शरैरिमैः पुष्पशरः शृणाति" नः। किलेति कोपात् कुसुमानि कङ्कण-कणद्वतीलीन्यवचिक्युरङ्गनाः ॥१५॥ प्रफुल्लमहयाः कुसुमानि चिन्वती, तदुद्गतेन भ्रमरेण तद्धमात् । सितेन सान्द्रेऽधरपल्लवे परा, चिरं चुचुम्वे धृतपाणिपल्लवा ॥१६॥ विचिन्वती काचन चम्पकान् यतः, पडंहिभिः प्राहरिकैरिवोद्यतैः। श्रितोरुरावैःश्वसितोर्मिसौरभा, प्रकम्पमापद् विधुरीकृता (?)ता ॥१७ विलोलनेत्राभिरशोकवल्लयः, समन्ततो लुण्टितपुप्पसम्पदः । समुज्झिताः श्यामचलालिभिः पुनः, स्थितं स्वशाखाभवरक्तपल्लवैः॥१८॥ परेषु पुष्पावचयप्रचारिपु, तानिनीकुञ्जचरी वधूवरौ । चिरेण लब्धावसरी परौ मिथः, स्थिती प्रियालापकुतूहलादिभिः॥१९॥ इमानि पुष्पाणि वराणि कस्यचि-न गोचराणीह समेहि तेऽर्पये । प्रलोभ्य मुग्धामिति बल्लमोऽनयद्, रहस्तदालिङ्गानमगलोत्सुकः ॥ २०॥ प्रियेण दातुं कुसुमानि सजिप्तः, करो ग्रहीतुं प्रिययाध रोपितः । तथास्थितौ चेतयतः स तौ न तो, मिथो मिलल्लोचनलीनचेतनौ ॥२॥ युवां नयां 'कौसुमकन्दुकादिभिः, समर्पितैः खेलनकैः स्वसम्मुखीम् । स्वयं प्रसनाहृतिकप्तकौतुकां, दृढं समालिङ्ग्य लतामरोपयत् ॥ २२ ॥ १ 'महुडो' इति भाषायाम् । २ कामेन । ३ फ-'चराचराणों'। ४ क-ध्वजप्रभौ'। ५ अत्यन्ताग्रहेण । ६ नन्दन यनम् । ७न कामधामहृदयं यस्य सः । ८ आरामे। ९ हन्ति । १० क-शृणोति' । ११ गतभ्रमराणि। १२ प्राप्नोति स्म। १३ अन्य- जनेपु। १५ क-'नेगलो०। १६ हस्तौ। १७ क-कौसमक- न्दुका। १४ वली।

·द्वादशः सर्गः " चरित्रासयम् ] प्रियेण पुष्पाण्यवचित्य निर्मितैः, स्वयं प्रियाऽलङ्करणैरलता । किलाखशाला कुसुमात्रभूपते-र्जगद्विजेतुर्विरराज जगमा ।। २३ ।। विचित्रवर्णैः कुसुमविधाय यां, न्यधत्त मालामधिकण्ठकन्दलम् । प्रियः प्रियायाः किल सा पयोधरो-परि प्रपेदे हैरिचापचारुताम् ॥२४॥ प्रियमल्लप्सान्यखिलप्रतानिनी-तरुप्रसूनाभरणानि विभ्रती । प्रचारिणी काचन काननान्तरे, मता न कैः काननदेवतेत्यसौ ? ॥२५॥ प्रियो यमन्तर्गतमल्लिकं त्रियो, बबन्ध धम्मिल्लमय व्यतर्कयत् । रसो नु शान्तो मधुमन्मथोल्लसद्-वलेन शृङ्गाररसेन वेष्टितः ॥ २६ ॥ यमङ्गनाया बहिरेव मल्लिका-चयेन धम्मिलमवेष्टयन् प्रियः । न कैरतीति से तारकापते-वरेण दारैर्विधृतो विधुन्तुद:? ॥२७॥ गतासु दोलासु दिवं मृगीदृशां, मुखेन्दुमिन्दोद॒द्गीतमोहितः । मृगः समेष्यन्नयनावलोकना , पां प्रपन्नस्तु तथैव सोऽस्थित ॥२८॥ परस्पराङ्गव्यतिपाखायो-भृशं प्रिया-वल्लभयोः कयोश्चन । अभूमिपं खेदसमुन्मिपत्पयः-प्लवस्य दोलाभ्रमणमश्रमः ॥ २९ ।। चलासु दोलासु विलासकौशलं, विलासिनीनामवलोक्य विसिताः। पातिशासिसरवितेनिरे, प्रसूनवृष्टिं वनदेवता इव ॥ ३०॥ प्रियस्य पार्धे विनिवेशिनः प्रिया, सदापि दोलाप्रमणे गेलभिया । प्रकम्पिनीकण्ठतटावलम्बनं, भयापदेशेन रसेन निर्ममे ॥ ३१ ॥ मधूत्सवे तत्र लसद्विलासिनी-सहेलहल्लीसकमण्डली बभौ । अपारशृङ्गाररसश्रमोल्लसद्-भवार्णवावर्तपरम्परानिमा ।। ३२ ।। चलचलाक्षीचयचंश्चरीरवाः, कुहूकरीकण्ठकुहूकलस्वनाः । सरङ्गभृङ्गीकुलकूजितान्यपि, प्रपेदिरे 'देपंकजैत्रपाद्यताम् ॥ ३३ ॥ बनान्तरे केलिचिलोलकामिनी-कणतुलीकोटिकलापकरणः । जगत्रयेऽस्मिन्नहमेव जित्वरो-धुनेति गर्जा मकरध्वजो व्यधात् ॥३४॥ यथासुखं पौरजनेषु खेलन-प्रसक्तचित्तेप्विति नायकः क्षितेः । २ मेघधनुषो मनोहरताम् । ३ शृङ्गारस्तु कृष्ण शान्तस्तु शुल इति कविस- ४ धम्मिा । ५ स-गीति०६ मृग । ७क-'क्लम०। ८ख-'प्रस वैवितेनिरे। स-गलगया। १० भ्रमर (1)। ११ अमावसा। १२ पक्षि। १३ कामदेव०। १४ नूपुरसमूह । १५ ऋषभटेवः। , १ माला। मयः।

·२३२ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- .. किमीदृशी वाप्यपरत्र विद्यते, विलासलीलेति मनस्यचिन्तयत् ।। ३५॥ त्रिलोकनाथोऽवधिनाऽथ युद्धवां-निविष्टपानां सुखमुत्तरोत्तरम् । 'अनुत्तर स्वर्गसुखं स्वयं च यत्, पुराऽनुभूतं बहुसागरावधि ॥ ३६ ॥ प्रभोवैराग्यरङ्गः विभावयन् प्राग्भवजं विजृम्भितं, विभुर्विमोहः पुनरित्यचिन्तयत् । धिगेप लोको विपयाभिकाइया, कटाक्षितो नात्महिताय तिष्ठते ॥३७॥ शरीरिणामूर्ध्वमधश्च कर्मभिः, कदापि कुत्रापि गतिः प्रतन्यते । सदाऽप्यशक्यैर्विनिपेझुमुदुरै, रजोभराणामिव वायुडम्मरैः ॥ ३८॥ प्रमादमैरेयरसप्रसङ्गिनः, प्रसह्य सर्वस्वमिवायुरात्मनः । अनेहसा संहियमाणमन्वहं, न हन्त जानन्ति विचेतना जनाः ॥३९॥ चतुष्कपायैः स्खलिताः पृथक् पृथक्, चतुर्विधैः सञ्चलनादिभेदतः । चतुर्गतिस्थप्रभवा भवेऽङ्गिनः, प्रयान्ति नानन्तचतुष्टयं पदम् ॥ ४० ॥ द्रुमोद्भवं हन्ति विपं न हि द्रुमं, न वा भुजङ्गप्रभवं भुजङ्गमम् । अदः समुत्पत्तिपदं दहत्यहो, हहोल्वणं क्रोधहलाहलं पुनः॥४१॥ नरो गुरूनप्यगुरून् निरीक्षते, क्षमाश्रितान् माननगाग्रसङ्गतः। विदन्ति "तं तद्गतमप्यमी पुन-नितान्तमप्युच्चमनुच्चमेव हि ॥ ४२ ।। निजेप्सितार्थस्पृहया हताशयो, जनो न मायां कचनापि मुन्वते । विरक्तकान्तामिव तां न वेत्यसौ, मुखेऽतिसौम्यां परिणामदारुणाम् ४३ भजन्ति लोभं धनलाभकामया, सखायमुच्छायपरायणं नराः । भवाटवीभ्रान्तिषु तान् क्षिपत्ययं, हठेन हत्वा नरकोरुकूपके ।। ४४॥ अमीभिरात्मा विपयैः प्रतार्यते, प्रभुर्यथाऽनार्यतमैनियोगिमिः । प्रकल्प्य शर्माल्पतरं विनश्वरं, शमोत्तरं यात्रियते सनातनम् ॥ ४५ ॥ अतीतसवैविपयैर्निपेवितै-न तृप्तिमात्माऽयमुपैति कुत्रचिन् । धनोत्करेरिनुपापराधकृत-करप्रदानां पृथिवीपतियथा ॥४६॥ १ त्रयस्त्रिंशत्सागरोपमपर्यन्तम् । २ स-मदुरै-' । ३ मदिरा०। ४ कालेन । ५ कोध-मान माया-लोभसज्ञकैः । ६ आदिशब्देन प्रत्याख्यानावरणा-ऽप्रत्याख्यानाऽनन्तानुव- धिरूपा उत्तरोत्तरतीवतामयाः कपाया ज्ञेयाः । ७ नरक-तिर्यङ्-मनुज-देवेति । ८ ज्ञान-दर्शन- सुख-वीर्येति । ९ अहङ्कारपर्वतशिखरसङ्गेन। १० नरम् । ११ उन्नतितत्परम् । " , " ·द्वादशः सर्गः चरित्राह्वयम् ] २३३ जरोदये यद्यपि शक्तिरगिनो, गतेन्द्रियाणां विपयाभिपेषणे । अनन्तजन्मान्तरजातमैत्र्यया, तथापि तद्वासनया न मुच्यते ॥४७॥ सुकर्मदत्तेन्द्रियशर्मसङ्गत्ते, गतेऽपि तारुण्यभरे शरीरिमिः। न ही कृतनस्य विनाशिनोऽशुचे, फलं शरीरस तपः प्रपद्यते ॥ ४८ ॥ लोकान्तिकानामागमनम् जनस्वरूपं मनसा निरूपय-निति प्रभुर्यावदभूद् विरागभूः। क्षणेऽत्र सारस्वतकादयः सुराः, समाययुः पञ्चमकल्पसम्भवाः ।। ४९॥ सारस्वता-ऽर्का-वरुणा-निलानिमा-ऽव्यावाध-रिष्टास्तुपिताश्चते ताथ। स्युर्गर्दतोया नवभेदभाजिनो, लोकान्तिका 'रिट'विमानवासिनः ॥५०॥ शिरस्थमी खामिमुखामृताते-विलोकनात् कुमलितैः कराम्बुजैः । प्रणम्य लोकान्तिकदेवतास्तत-त्रिलोकनार्थ तमिति व्यजिज्ञपन् ॥५१॥ घुसच्छिरोरत्नरुचा धुरतमा-प्रभातभास्वत्कमलोपमनम: । जगत्प्रभो ! 'भारत'चर्पवासिना, नयाध्वमोक्षाध्वविलासँदेशक ! ॥ ५२ ।। जगद्व्यवस्था प्रथमा यथा त्वया, प्रवर्तिता नाथ! तथा प्रवर्गय । सुधर्मतीर्थ भयवार्द्धिपारदं, सर स्वकृत्यं त्रिजगत् समुद्धर ॥ ५३ ॥-युग्मम् पतिं जनानामिति विज्ञपय्य ते, दिवौकसः सौवपदं अपेदिरे । अपि प्रवनन्दनकाननाद् ययौ, निजं बतादानमना निकेतनम् ॥ ५४॥ भरतस्य राज्यप्रदानम् अथाझ्यत् वत्र जगत्रयीपतिः, समं समर्भरतं तनूद्धवैः । भवस्य "वैरस्वरहस्सवेदनाद्, हुतं व्रतादाननिदानमानसः ॥ ५५ ॥ विभुर्वभापे मरतं सभागतं, गृहाण राज्यं परिपालय प्रजाः । अतः परं वत्स ! विधातुमुत्सुका, यतो वयं संयमराज्यमुज्वलम् ॥५६॥ इमां समाकर्ण्य गिरं जगद्गुरो-य॑गाननोऽभूद् भरतः सभाऽन्तरे । तदेव मूर्धन्यधिरूढमेदिनी-महाभराक्रान्त इव क्षणं स्थितः ॥ ५७॥ अथेति नत्वा भरतः कृताञ्जलि-जंगाद सादेन सगद्गदां गिरम् । न तेन राज्येन विभो ! प्रयोजनं, त्वया वियोगो मम यत्र जायते ॥५८॥ १ मझलोक०। २ ख-'निलानिला-३ चिन्त्यमिदं नामेति भाति । ४ क-'देशका। ५फ-स्वधर्म०। ६ विरसतामर्म०। - प. का० ३० ·द्वादशः सर्गः चरित्रायम् ] २३५ इति प्रभूच्या भरतोऽतिभारितो, चमार भाषां नतमौलिरोमिति । असौ सुपुत्रस्य परा पवित्रता, पितुर्यदाज्ञा न कदापि लक्ष्यते ॥ ७१॥ प्रणम्य मूर्धा भरतः प्रभु प्रभो-यभूपयत् पञ्चमुखासनं महद । वमौ स तत्राभिनवोदय दिनः, प्रभातभावानिव पूर्वपर्वते ॥ ७२ ॥ अथोपविष्टः प्रमुसिंह विष्टरे, मृदाऽभिषिक्तो भरतः प्रभोगिरा। अमात्यसेनापतिभूमिपादिभिः, सुरैः सुरदुः सुरशैलगो यथा ॥ ७३ ।। तदाऽऽत्तपत्रं भरतेशितुः शिर-यशोभत श्वेतसहस्रपत्रणम् । प्रभोः प्रसादः शरदिन्दुसोदरः, सुतोपरि स्फीतिमिवाश्रितः स्फुटम् ७४ समुज्जजम्भे भरतस्य पायो-चलोनलैश्चामररोममण्डलैः। जगत्रयीमृत्वरतद्गुणावली-यशोलतापनिवारैरिव ।। ७५ ।। स शुभ्रवासोभिरदम्रमौक्तिकै-विभूपणैर्भूपितमूर्तिरावभौ । प्रभोर्मुखेन्द्धरपुण्यसागरोद्-गतैस्तरङ्गैर्नु सफेनविन्दुभिः ॥ ७६ ॥ रराज राजा स नवो जनप्रियः, प्रदीप्तशूरद्युतिपूरपूरणः । इतीच राज्ञां निवहोऽस्य निर्ममे, नमस्कियां मङ्गलमण्डलस्पृहः ॥७७॥ वार्पिकदानम् स बाहुयल्याद्यपराङ्गजन्मना, विभज्य मे" "विषयानथार्पयत् । वैदान्यचूडामणिरे वार्पिके, प्रदानमप्यारभताद्धतानकम् ।। ७८ ॥ चनीपकः कोऽप्यवनीतले तदा, न दानमादातुमना मनागपि । श्रियो विशेषः प्रभुशेषयाऽनया, ममेत्युपादत्त जनोऽल्पमात्रकम् ॥७९॥ त्रपाऽस्तु मा कामगवी-सुरद्रुम-घुसन्मणीनां बहुदानदर्शनात् । इतीव विश्वत्रितयैकशर्मदः, स दानमिच्छाप्रतिमानमातनोत् ।। ८० ॥ यदीहते तल्लभते जनोऽसिलः, समेतु गृहातु मनःसमीहितम् । अपुष्यदाघोपणमुच्चकैश्चतुः-पथप्रतोल्यादिपदेपिति प्रभुः ॥ ८१॥ चिरप्रेनष्टानि गतप्रभूण्यपि, प्रलीनचिहान्यपि शैलगान्यपि । १ क- भूप(योत्यन्तसुखा०'। २ सिहासनम् । ३ क-पनरम् । ४क-दूरण। ५ऋपमप्रभु । ६ देशान् । ७ दातृशेसर । ८ क-रेव'। ९ अद्भुतो दुन्दुभेचनि- यलिन् । १० याचक । ११ क-'प्रणयानि । " ·द्वादशः सर्ग: चरित्रालयम् । असूयतेशाय सहवचक्षुपा, 'सुदर्शनाख्या शिविकाऽथ यन्मिपात् । ससीम सर्वार्थ' विमानमुत्कया, न्ययोजि मुच्येव जिनोपहूतये ॥ ९२॥ ततोऽधिरूढः शिविका स तां प्रभुः, प्रदत्तपाणिः शतकोटिपाणिना। महोन्नते मोक्षतरौ सुशर्मणः, फलस निःश्रेणिमिवाशु लब्धये ॥ ९३ ॥ समुद्धृता पार विकृतादरैनर-रनन्तरं भक्तिविभासुरैः मुरैः। ग्रंभोः श्रियाऽसौ शिविका विकाशिनी, स्वभाग्यशोभेव जगत्रयाद्धता ९४ विरेजिरे लोलदुकूलपल्लवा, विलोलहारा धृतरत्नभूपणाः । सुरा वहन्तः शिविकां नमोऽन्तरा, सुरखुमा जगमतां गता इव ।। ९५ ॥ तदन्तरा सेदुपि सिंह विष्टर, विवोढुकामे नवसंयमश्रियम् । वरे विभौ चालयतः स चामरे, तदाऽऽद्यकल्पद्वयवासवावुभौ ॥९६ ॥ शिरःप्रदेशे शरदिन्दुसोदरं, सितातपत्रं भुवनेशितुर्वभौ । ध्रुवं हृदध्यासितसाधुधर्मभा-वितानमूर्ख देशमाध्वनिर्गतम् ॥ ९७ ॥ जिनेशितुः पार्श्वयुगे रङ्गतु-'गङ्गा'तरङ्गाकृतिधामचामरे"। किलादिमद्वीपर्कुमुद्वतीपति-द्वयार्पितौ प्राभृतके करोत्करी ।। ९८॥ करस्फुरत्काञ्चनधूपपट्टकै-जगत्पतेर्व्यन्तरनिर्जरबजैः। कृतस्य धूपार्थविधेर्घनश्रियं, दधार धूमो जनपुण्यवीरुधाम् ॥ ९९ ॥ जयारवोआगरवक्रवारिजैः, शिरोधिरोहत्करयुग्मकुमलैः । नतश्चतुःपष्टिसुरासुरेश्वरै-स्ततः प्रतस्थ शिविकास्थितः प्रभुः ॥ १० ॥ पुरः प्रभो नव-देव-दानवै-स्तदा तथाऽयाद्यत वाघमण्डली। यथा तदीयप्रतिनादतोऽखिलाः, प्रभुप्रशंसामिव तेनिरे दिशः॥१०१॥ सदोजितैर्मङ्गलतूर्यगर्जितै-लसद्द्युसद्वारजयारववजैः । विभुं 'विनीता'नगरीनृपाध्वना-ऽधिगत्य यान्तं परिवबिरे जनाः १०२ सदोचचारी खलु नीचचारिणां, चिराय नो लोचनगोचरे चरेत् । इति प्रभु केऽपि निरीक्षितुं नरा, वृहत्तरा नारुरुहुर्महीरुहः ।। १०३ ॥ गृहाट्टयप्रप्रमुसोबतेषु ये, जनाः प्रतेनुः पदमीक्षितुं प्रभुम् । १ इन्द्रेण । २ क-'प्रभुधिया'। ३ स-विकासिनी'। ४ क-'जगत्रयाहुता। ५ख-सुन्दर । ६ मस्तकमार्गानिर्गतं । ७ इदं चरणं वर्तते 'इन्द्रवंशाच्छन्दसि। ९ क-'धूपार्घ०। १० मेघशोभाम् । ८ ८चन्द्र-1 ·श्रीपभानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- - संशानगान्यप्यटवीगतान्यपि, प्रसूनसंस्त्यायपुरीगतान्यपि ॥ ८२ ॥ सुवर्णरत्नप्रभृतीनि सर्वतो, धनान्युपाहत्य विभोरपूरयन् । सुरेश्वरादिष्टधनेश्वराज्ञया, विजृम्मिणो जृम्भकसज्ञया सुराः॥८३ ॥ -युग्मम् सकोटिमेकां कनकस्य निर्व्यथ-स्तथाटलक्षी तृपभप्रभुर्ददौ । दिनेश्वरस्याभ्युदयाद् दिने दिने, बभूव यावजनभोजनाणम् ॥ ८४ ॥ प्रयच्छतः कोटिशतत्रयं प्रभो-रशीतिरप्टाम्यधिकाच कोटयः। अशीतिलक्षाण्यपि सर्वसझबया, समग्रवण सुवर्णमित्यभूत् ।। ८५॥ विभाव्य दीक्षाभिमुखं जगद्विमुं, जनोऽपि संसारविरागसागरः । ईयेप 'शेपामितमेव हाटकं, स्पृहाप्रदानेऽपि हि नाग्रहीद् बहु ॥८६॥ प्रभोर्दीक्षामहोत्सवः ववर्ष वर्ष प्रतिमानुपं प्रभुः, पदार्थसाथैहृदयेहितैर्हितैः । चलासनश्च धुसदां पतिस्तदा, मतेशदीक्षासमयः समागमत् ।। ८७ ॥ समं समग्रैः स सुरेश्वरः सुरैः, सदम्भसा सम्भृतकुम्भपाणिभिः । 'जगत्प्रतीक्ष्यस्य ततान दीक्षणोत्सवाभिपेकं जननाभिपेकवत् ।। ८८॥ खवासनावद् विशदानि वासवो, युवासवासांस्यथ पर्यधापयत् । 'जगत्रयीशेन तदीयचित्तव-नितान्तमच्छान्यतिकोमलानि च ।। ८९ ॥ स्वयं मुदा दुध्ययनेन चन्दन-र्जगत्पतिश्चचिंतमूर्तिरावभौ । से रोमकूपान्तरवमसूत्वर-घृतः शुभध्यानविभिरैरिव ॥ ९॥ यदेप मुक्तापलिमण्डनं विभु-भविष्यति ध्यत्तमपोरयन्यनः। इतीव वृन्दारकनायकोऽप्यमुं, "विविक्तधीस्तादृशमेव निर्ममे ॥ ९१ ॥ १ क-श्मशान २ स-प्रशून्यसं० । ३ गृह० । ४ क-रपूर्यत' । ५ जृम्भ- न्ते-स्वच्छन्दचारितया चेष्टन्त इति जृम्मकाः । इमे तिर्यग्लोकवासिनो व्यन्तरदेवा अत्यर्थ केलिरसिका निधुवनशीलाः शापानुग्रहकरणसमीः सदा च प्रमुदितमनसः । ते च दशविधाः प्रशताः, यथाहि–अन्नजृम्भकाः, पानजृम्भकाः, ववजृम्भकाः, लयन(गृह )जृम्भकार, शयन- जुम्मकाः, पुष्पजृम्भकाः, फलजृम्भकाः, पुष्पफलजृम्भकाः, विद्याजृम्भकाः, अव्यक्तजृम्भकाः । विशेषाधिना तु प्रेक्ष्यतां भगवती(श. १४, उ. ८, सू. ५३३ )वृत्तिः । ६ ख-क्षणः' । ७ इच्छति स। ८ देवनिर्माल्यप्रमाणकम् । ९ फा-'गृहाप्रदाने । १० अव- लोक्यतामस्मिन्पद्यार्धे सकारवाहुल्यम् । ११ प्रभुमनोवत् । १२ इन्द्रेण । १३ प्रमुः। १४-'घरैरिव' । १५ मोक्षगतजीवश्रेणिविभूषणम् । १६ विचारशाली ।

·द्वादशः सर्गः २३७ चरित्रालयम् ] असूज्यतेशाय सहस्रचक्षुषा, 'सुदर्शनाख्या शिविकाऽथ यन्मिपात् । ससीम सर्वार्थ विमानमुत्कया, न्ययोजि मुच्येव जिनोपहूतये ॥ १२ ॥ ततोऽघिरूढः शिविका स तां प्रभुः, प्रदत्तपाणिः शतकोटिपाणिना । महोत्नते मोक्षतरौ सुशर्मणः, फलस्य निःश्रेणिमिवाशु लब्धये ।। ९३ ।। समुद्धृता प्रार विधृतादरैनरै-रनन्तरं भक्तिविभासुरैः सुरैः। प्रभोः श्रियाऽसौ शिविका विकाशिनी, स्खभाग्यशोमेव जगत्रयागुता ९४ विरेजिरे लोलदुकूलपाछना, विलोलहारा धृतरत्नभृपणाः । सुरा वहन्तः शिविकां नभोऽन्तरा, सुरछमा जङ्गमतां गता इव ॥ ९५ ॥ तदन्तरा सेदुपि सिंहविष्टरं, विवोढुकामे नवसंयमश्रियम् । वरे विभौ चालयतः स चामरे, तदाऽऽद्यकल्पद्वयवासवावुभौ ॥ ९६ ।। शिर प्रदेशे शरदिन्दुसोदर, सितातपत्रं भुवनेशितुर्वभौ । सुर्व हृदध्यासितसाधुधर्मभा-वितानमृर्घ देशमापनिर्गतम् ॥ ९७ ॥ जिनेशितुः पार्थयुगे रङ्गतु-गङ्गा'तरङ्गाकृतिधामचामरें। किलादिमद्वीपकुमुदतीपति-व्यापितौ प्राभृतके करोत्करी ॥९८॥ करस्फुरत्काञ्चनधृपपट्टकै-र्जगत्पतेय॑न्तरनिर्जरबजैः। कृतस्य पार्थविधेनिश्रियं, दधार धूमो जनपुण्यवीरुधाम् ॥ ९९ ॥ जयारवोआगरवकवारिजैः, शिरोऽधिरोहत्करयुग्मकुमलैः। नतश्चतुःषष्टिसुरासुरेश्वरै-स्ततः प्रतस्थे शिविकास्थितः प्रभुः ॥ १० ॥ पुरः प्रभोर्मानव देव-दानवै-स्तदा तथाऽनाद्यत वाद्यमण्डली । यथा तदीयप्रतिनादतोऽखिलाः, प्रभुप्रशंसामिव तेनिरे दिशः॥१०१॥ तदोजितैर्मगलतूर्यगर्जित-लसद्युसद्वारजयारवजैः । विभुं 'विनीता'नगरीनृपाध्वना-ऽधिगत्य यान्तं परिवबिरे जनाः १०२ सदोचचारी खलु नीचचारिणां, चिराय नो लोचनगोचरे चरेत् । इति प्रभु केऽपि निरीक्षितुं नरा, वृहत्तरा नाररहुर्महीरहः ॥१०३ ॥ गृहाहवप्रप्रमुसोचतेपु ये, जनाः प्रतेनुः पदमीक्षितुं प्रभुम् । १ इन्द्रेण । २ क-प्रभुश्रिया'। ३ रा-'विकासिनी'। १ क-जगत्रयाहुता'। ५स-सुन्दर। ६ मतकमार्गानिर्गत। ७ इद चरण वर्तते 'इन्द्रवशा च्छन्दसि । ८ चन्द्र-। ९क-धूपार्ष' | १० मेघशोभाम् । " ·श्रीपनानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तेदाप्तपुण्यात् खलु तेषु शीतरुक्-करायितं शूरकराः प्रपेदिरे ॥१०४ ॥ महोन्नतेष्वप्यवनीरूहादिपु, स्थिरेपु यन्नाथनिरीक्षणं क्षणम् । अतो गजान कैचन जङ्गमाचलो-पमान समारुह्य विभोः पुरोऽभवन् १०५ मरुत्व केऽपि तुरङ्गमैर्मनो-स्यैर्मयैः केऽपि तयो रयोत्तरैः। पदप्लवैः पुप्लुविरेऽपि केऽपि तु, प्रमोदिक्षात्वरिताः पुरः पुरः ॥१०६॥ स्थस्य वीथीमनवाप्य केपि तं, समर्प्य सूताय पदातयः स्वयम् । नतोनतावप्लवनैः प्लवङ्गवत्, पुरोऽभवन् खामिनिलाभनेप्सवः ॥१०७॥ जनौघसङ्घट्टतया जनान्तरात् , तटेन गन्तुं प्रभुदर्शनस्पृहाः । परे नरा निःसरणाय नाशकन् , कुटुम्बवासाद् विरताशया इव ॥१०८॥ पुरासरस्कन्धनिबद्धपाणयः, परे अणुन्ना बलतोऽनुपातिभिः । प्रकाममस्पृष्टमहीतलाइयो, "दिवा प्रचेलस्त्रिदिवालया इव ॥ १०९ ॥ घनाघसम्बन्धनिबन्धनं स्त्रियो, 'निकृत्य कृत्यं लघु "गेह-देहयोः । तदाऽऽत्मकृत्यं सुकृतैकवर्धनं, विधातमीयुर्जगदीशदर्शनम् ॥ ११० ॥ शिरस्तटे किं मुकुटेन तेऽधुना ?, स्वयं त्रिलोकीमुकुटत्वमाप्नुहि । ललाटपट्टे तिलकेन किं तव?, स्वयं त्रिलोकीतिलकायसे न किम् ? १११ किमजनं लोचनयोनिधीयते ?, सुधोपचारं रचयाऽनयोश्चिरात् । जगद्विभोर्वन्दन-दर्शनोत्सबै-स्तदा मिथः स्त्रीभिरिदं न्यगद्यत ॥११२॥ -युग्मम प्रमोखिलोक्याभरणस्य भान्ति कि?, पुरो घराण्यामरणानि कानिचित् । ध्रुवं पुरन्ध्योऽपरिधाय तान्यत-स्त्वरातुरा राजपथं ययुः पराः ॥११३॥ निमित्तमावामऽनिभालने विभो-भूविवारसा 'धिगिति स्खलतेः । स्तनौ परस्या रुदतः स पीपरी, विशीर्णहारच्युतमौक्तिकाश्रुभिः ॥११॥ विलोकितुं लोकगुरुं त्वरागतेः, शिरोऽगुके संसिनि केशसञ्चयः । अदर्शि कसाचन नाथदर्शनात् , तमःसमूहस्तनुतो नु निर्गतः ॥१५॥ पदात् पदं नार्पयितुं वयं क्षमा, ससीद्वयस्कन्धलसत्करद्वया । १ तमादीक्षणात् प्रासपुण्यात् । २ उटै । ३ तुरङ्गमोष्टयो । ४ रघम् । ५ आ- ६ परित्यज्य। ७ स-'देह-गेहयो.'। ८ नायिकायाः। ९ 'धिगति०। - . . " । काशेन।

·चरित्राद्वयम् ] द्वादशः सर्गः , पराऽपतत् प्रौढनितम्बडम्बरा, पराऽजना च त्वरितांहिसञ्चरा ॥ ११६ ॥ परा परौत्सुक्यपरा व्यतिक्रमा-दुपर्यधोवस्त्रधराऽभवद् यदि । रसायनं हास्यरसस्य सा तथा-ऽप्यदर्शि केन प्रभुलीनचक्षुषा ? ॥११॥ त्रिविश्वसर्वस्वमिवेक्षितुं प्रभु, खकीयसर्वखनिरादरा परा । विहाय शून्यं गृहमुत्सुकागमत् , तदा न कोऽप्यन्यधनस्पृहः परः ११८ सनातनाऽऽस्ते रसनासुधाशनं, विभुक लभ्यो नयनामृतं पुनः । अतो भुक्तेऽप्यपरा प्रतत्वरे, प्रभुं प्रहमाचमना निरीक्षितुम् ॥११९ ॥ तदेतरस्या रभसेन विस्मृते-धृतैकताडकमतप्ताननम् । जगत्पतेर्दीक्षणवीक्षणक्रिया-रसप्रसक्ताऽऽगतपुप्पदन्तवत् ॥ १२०॥ विनिर्मितेपन्मृगनाभिपत्रकं, मुखं परस्यास्त्वरितागतेर्वभौ । जिनाननेक्षासुकृतेन सङ्कुचत्-कलङ्कपको नु कुरङ्गलाञ्छनः ॥ १२१ ॥ मुखं परस्साः पदयापकद्रवे, रयाद् विलिप्तं घुसणभ्रमाद् बभौ । शशी स्वमित्रसरविद्विपं प्रभु, निरीक्ष्य रोपादिव रक्ततां गतः ॥ १२२ ॥ रयान परस्यालयकेशबन्धन-क्षरत्प्रसूनच्युतमाल्यकैतवान् । मुमोच तूणादिव वाणधोरणी, धनुस्तथा पुष्पशरः पुरः प्रभोः ॥ १२३ ॥ जगत्प्रदीपस्य पुरः प्रदीपका, भवेयुरुत्तारणकं जगद्विभोः । अतः पराः सप्तशिखाविभूपितं, प्रतेनुरारात्रिकमुग्नभक्तयः ।। १२४ ॥ त्रिलोकनाथस्य विलोकनेऽश्चला-नचालयंश्चामरवच्च काश्चन । किलास पृथ्वीपृथुभारधारणात्, क्रमस्पृशो 'वीजनकर्म कर्मठाः ॥१२५॥ चकासिरे काभिरपि प्रकाशिताः, पुरः प्रभोरक्षतपात्रपतयः । समं समेवा इव सेवितुं विभुं, यशोजिता दीपनदीपतीन्दवः ॥ १२६ ।। निरन्तरं शान्तरसातिपूरिते, जिनेश्वरे "क्षेत्रवरेघ काश्चन । प्रचिक्षिपुाजतति कलायति, किलोच्चला मङ्गलवीजमण्डलीम् ।। १२७॥ नभोज्नसन्ध्यायनरागनागरी-समुच्छलन्युन्छनमण्डलच्छलात् । जिनाधिनाथे जनचित्तभक्तिजा-ऽनुरागवीचीततयस्तदोच्छ्रिताः॥१२८॥ १ क-वित्त्वरितांहि। २ ख-'विभु। ३ क-पुनः'। ५ सूर्य- शशिवत् । ७ यवसम्बन्धि। ८ ख-'त्रिभु। ९ क-घोजन। १० कार्यदक्षा। ११ उत्समक्षेत्र। १२ मनोज्ञोत्तरकालाम् । ४ मुखम् । ६चन्द्रः।

·श्रीपदानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- । ततैश्चतुःपष्टिसुरासुरेश्वर-स्फुरद्विमानप्रकरैवियच्चरः। अनातपः प्रादुरभूजगत्प्रभो-निरीक्षकाणामनुगामिनामपि ॥ १२९ ।। सुपर्वगन्धर्वगणा नभोऽङ्गणे, प्रभोर्गुणान् मङ्गलगीतिरीतिभिः । विचित्रनाट्या-अभिनयक्रियानुगं, जगुर्जगत्यामपि राजगायनाः ॥१३०॥ प्रवृत्तनृत्ता नरदेवन-की-गणाखुटद्धारमणीन् निचिक्षिपुः । अमर्त्यमर्त्यद्विपदानपकिले, तले पृथिव्या निजपुण्यवीजवत् ।। १३१ ।। सुपर्वणां व्योनि विमानपतिभिः शताङ्गमातगातुरङ्गसङ्गमैः। किल प्रभोः प्रधजनोत्सवं नवं, निरीक्षितुं शक्रपुराण्युपाययुः॥ १३२ ।। दृशामदृश्यस्फटिकालयाश्रया, विभोपिलोकादनिमेपलोचनाः। मुराङ्गनाभ्यो न विभिन्नवैभवा-स्तदा व्ययुध्यन्त पुरीपुरन्धयः॥१३३॥ विभोः स्तवाट्या इव किङ्किणिकणैः, प्रशस्खलास्याः प्रचलैर्ध्वजाञ्चलैः। ईरद्विभूपासुमसम्मदाऽश्रव-स्तदाऽद्युतन् देवविमानपतयः ॥ १३४ ॥ अमयक्लप्सर्दिवि मयंकल्पितैः, क्षितौ च सङ्गीतकनाटकखनैः । पदे पदे मण्डलनृत्यदप्सरो, नरप्रियोल्लासकरासकवरैः ।।१३५ ॥ विभो चिरंजीव जनस्य जीवन !, प्रमो! चिरं मङ्गलकन्द ! नन्द च । इन! त्रिलोकी चिरमस्तु सुस्थिता, त्वयेति चाशीर्वचनोचयैर्नृणाम् १३६ पुरःसरव्योमचरत्सुरासुर-स्फुरद्विभुस्तोत्रपवित्रवाग्भरैः । मिथो मिलल्लोककुलाऽऽकुलारवै-र्जगत्रयं शब्दमयं तदाऽभवत् ॥१३७।। -विशेषकम् यतो न तोपं लभतेऽवहेलनाद्, भजेत भक्या सुकृतार्जनं जनः । ततः प्रतीयेप गतस्पृहः प्रभुः, प्रतन्यमानं पथि 'तेन मङ्गलम् ॥१३८॥ अमानया वासनया विसृत्वरान् , विमुः समग्रानसुरान् सुरान् नरान् । ददर्श दृष्ट्या सदृशप्रसादया, दयालुरुल्लासिसुघोमिसान्द्रया ॥ १३९ ॥ श्रितकपक्षो भरतस्तदाऽभवद्, द्विपार्थगो बाहुबलिर्जगद्विभोः। भी स ताभ्यां धुतपातको यथा, यतीन्द्रधर्मो धृवयोध-संयमः ॥१४॥ अनेकसामन्त-नरेश-मबिभिः, समं परेऽधानपतिस्तनूद्भवाः । भवार्तिनाशं भुवनेशमन्वगु-नयं प्रजावद् विनयं गुणा इव ॥ १४१ ॥ १ इन्द्रनगराणि २ फ-'सुरद्विभूपामुमसम्मुदा०। ३ क-'नन्दन।जनेन।

·+ परित्राहयम् ] द्वादशः सर्गः २४१ जगद्गुरु श्रीमरुदेवया समं, सुमङ्गला साऽथ सुनन्दया तया । सुताद्वयी पुत्रवधूशताश्रिता, दयेव देवाधिपधर्ममन्वगात् ॥ १४२ ॥ सिद्धार्थोद्याने प्रभोरागमनम् स्वभावभावप्रथमानमानसै-रिति 'त्रिलोकीपतिभिः कृतोत्सवः । प्रभुः स 'सिद्धार्थ'मवाप तापनो, नभोवदुधानममानवैभवम् ॥ १४३ ॥ विनिर्मिताहानमिवालिनादतः, समाश्रितोऽशोकमनोकह क्रमात् । अवातरत् तत्र जगत्रयीपतिः, 'सुदर्शना या भवसन्ततेरिव ॥ १४ ॥ बभूव 'सर्वार्थविमानमत्र तद्, यथा खसर्वार्थमिव व्युते प्रभौ। तथाऽवतीर्णे शिविका 'सुदर्शना', कुदर्शनाऽऽसीदिह सौम्पदर्शने॥१४५।। अहं सरागोऽपि विरागचेतसा, जगत्रयीशन समाश्रितस्ततः । अशोक एवासि मुदेति स धुवं, नन” कङ्कलितरुर्दलैशलैः ॥ १४६ ॥ खसारताऽहतिवल्लिसारिणी-ममुद्रसंसारसमुद्रकौमुदीम् । ततोऽमुचन्मारविकारधोरणी-मिवाम्बरालङ्करणावली विभुः ॥ १४७ ॥ जगद्विभोः स्कन्धतले बिडोजसा, न्यवेशि वृन्दारकदृष्यमुज्वलम् । क्षणेत्र तत्रैव किलाधिरोहिणः, सुसाधुधर्मस महोमहोमिवत् ।। १४८॥ चैत्रकृष्णाष्टम्यां प्रभोर्दीक्षा तदा च चत्रे .हुलाष्टमीतिथौ, विधौ च धियं श्रवणादिमं श्रित्ते । दिनस्य भागे चरमे नरामरै-र्जयारवस्फारमुखैर्निरीक्षितः ॥ १४९ ॥ प्रमुश्चतुर्मिः स्वयमेव मुष्टिमिः, स्वमौलिदेशाद् बहुकाललालिताम् । चतुर्गतिक्लेशपरम्परामिवो-दपाटयत् केशतति प्रसृत्वराम् ॥ १५० ॥ -युग्मम् स्वयं स्वमूर्धा विभुनाप्रियन्त ये, निपातमर्हन्ति न ते महीतले । इति प्रतीयेष शिरोरुहान् हेरिः, स्वयं विनेतुर्वसनाञ्चलेन तान् ॥१५१॥ ततोऽपरान् पश्चममुष्टिना कचान, जिघृक्षुरूचे नमुचिद्विपा प्रभुः। प्रसीद देवेश! तथैव तिष्ठतात , तवावशिष्टा चिकुरावली चिरम् ॥१५२॥ यदंसयोः स्वर्णसवर्णयोरियं, जगत्पते ! वल्गति कुन्तलाक्ली । तवेन्द्रनीलद्युतिरब्दमालिका, किलाप्तसङ्गा सुरशैलशृङ्गयोः ॥ १५३ ॥ १ क-'साव० १२ नृपेन्द्रादिभिः । ३ सूर्यः । ४ क-सारणी-१५ वस्रविभूषणश्रेणिम् । ६ ख-'मत्' । ७ कृष्णपक्षस्याटम्याम् । ८ उत्तरापाढाम् । ९ इन्द्रः। १० इन्द्रेण । " - प०का० ३१ ·- २४२ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- इतीरिते सम्पतिना जगत्पति-स्तथैव तां कुन्तलवल्लरी दधौ । इतीव लासं मृदुलानिलेन सा, शनैर्लसन्ती ग्रंमदेन निर्ममे ॥ १५४ ॥ ततः 'सुधर्माऽधिपतिः शिरोरुहान् , रयाद् गतो दुग्धपयोनिधौ न्यधात् । प्रभोः स शेपामिव तानरोपय-महोमिमौलौ विमलाशयः स्वयम् ।।१५५।। समेत्य शक्रो लघु मुष्टिसञ्जया, स्वयं प्रजल्पन समयं पुनः पुनः । दृशां सहस्रेण दिशो विलोकय-नलं त्रिलोकीतुमुलं न्यवारयत् ॥१५६॥ प्रपन्नौने नर-देव-दानवे, क्षणेऽत्र चित्रस्थ इवैकचेतसि । सदाखिलं योगमवद्यसङ्कलं, निराकरोमीति गिरं वर्तयन् ॥ १५७ ।। भवोद्भवक्लेशनिवेशवैशसं, विमुक्तमत्रीपधिमुक्तिकार्मणम् । प्रकृप्तपष्ठो नतसिद्धपद्धति-स्ततः स चारित्रमुपाददे प्रभुः॥१५८॥-युग्मम् तपातपत्चापनतापतापिनां, पथस्तरुच्छायमिवाध्वयायिनाम् । अभूत् प्रभुप्रव्रजनोत्सवे क्षणं, सुखामिपङ्गो नरकस्पृशामपि ॥ १५९ ।। बभूव भूरि वनेष्वपि त्रिपु, क्षणं प्रकाशः क्षेणिकाप्रकाशवत् । तदा विभोर्ध्वस्ततमासमुन्मिप-महातपस्यामहसो नु कर्णिका ॥ १६० ॥ प्रभोर्मन:पर्ययज्ञानस्योत्पादः मनुष्यवर्पान्तरवासिनां तनू-भृतां मनोद्रव्यविकाशनक्षमम् । विभोर्मनापर्ययस मुज्ज्वलं, तुरीयकं ज्ञानमथोदपद्यत ॥ १६१॥ कच्छादिचतुःसहरुया व्रतग्रहणम् चतुःसहस्री सहकच्छभूभृतां, स्वयं महाकच्छमुखावनीभृताम् । निवारितानां भरतादिभिर्मुहु-र्मुहुः प्रपेदे प्रभुपृष्ठतो व्रतम् ।। १६२ ।। प्रभुं नुत्वा नत्वा समममरवृन्दैर्युपतयो ययुर्तीपं 'नन्दीश्वर'मिह जनुमानमहवत् । १ क्षीरसागरे । २ स-'प्रकीर्तयन्। ३ नाशम् । ४ पृथग्जनस्यानियतानि भक्तानि, मुमुक्षूणां सकृद् भोजन, मध्यमजनस भक्तद्वयं, तत्र मध्यमा प्रतिपत्तिमाश्रित्य चतुर्थपष्ठादितपोग- णना । अतीतेऽहनि भुक्त्वा प्रत्याख्यानमित्येको भोजनकालः। द्वितीयेऽहनि भक्तद्वयच्छेदः । तृती- येऽहनि चतुर्थभक्तकाले मुख इति चतुर्थभक्तमुच्यते । कदाचिदुत्तरपदलोपात् चतुर्थभक्तमेय चतुर्थम्-एक उपवासः । यदि तृतीयेऽहनि भक्तद्वयच्छेदश्चतुर्थे तु पठभक्तकाले मुझे तर्हि पाठ- भक्तं पठं योच्यते द्वौ उपवासी इत्यर्थः । एतदर्थे प्रेक्ष्यतां तत्त्वार्थस्य थीसिद्धसेनगणिकृत- टीकाया द्वितीयो विभागः (पृ. ९२)। ५ विद्युत् । ६ जम्बू-धातकी-पुष्करार्धतिमनु- प्यक्षेत्रवासिनाम् । ७ स-मात्रमवत्।

·द्वादशः सर्गः चरित्राह्वयम् ] स्थिताईद्विम्पानां विहितमहिमास्तेष्टदिवसी कदा दृश्यः स्वामी पुनरिति मुदा स्खं पदमगुः ॥ १६३॥' भरत-बाहुबलिप्रमुखाश्च ते, नृपतयः परिवारजनान्विताः। जिनपति प्रणिपत्य निजं पदं, प्रययुरथुविमिथविलोचनाः ॥१६४ ॥ क्षिप्वा श्रीवृपमः कपायविषयक्रूरारिवीरव्रज जिष्णुः संयमराज्यमाप्य परमप्रीतिप्रतानप्रदम् । निशेपामुपचक्रमे वसुमतीमाकान्तुमुद्यचप- स्तेजोदुर्जयतां दधत् परिवृतः कच्छादिभिः साधुमिः ॥१६५॥" ॥ इति श्रीवायटगच्छीयाचार्यश्रीजिनदत्तसूरिशिप्यपण्डितश्रीमदमरचन्द्र- विरचिते श्रीपद्मानन्दापरनाम्नि श्रीजिनेन्द्रचरिताभिधाने महाकाव्ये वीराके श्रीआदिनाथचरिते वसन्तोत्सवखेलनभगवद्वैराग्यश्रीभरत- • राज्याभिषेकसांवत्सरिकदानदीझोत्सवप्रकाशो नाम द्वादशः सर्गः ॥ १२॥ श्रेयांसि प्रतनोतु वः प्रतिदिनं श्रीनाभिजन्मा जिनो यस्यांसस्थलसीम्नि केशपटली भिन्नेन्द्रनीलप्रभा । सोत्कण्ठं परिरम्भसम्भ्रमजुपः साम्राज्यलक्ष्म्याश्चिरं वेल्लद्वाहुविटङ्ककङ्कणकिणश्रेणीव सम्भाव्यते ॥ १॥ खसिन् विश्वमगी समीक्ष्य विमुखं मन्ये "विषण्णा गुणाः श्रीमत्पन! तपखिनः शुचिवमं त्वामाश्रमं चक्रिरे । तेनात्र त्वयि तत्मभावविभवैर्मुक्या मिथः शाश्वतं चैरं वारिधिपुत्रिकाविधिसुते खैरं परिक्रीडतः ।।२।। ग्रन्थानं ॥ २५७ ॥" १ शिखरिणी । २ द्रुतविलम्बितम् । ३ शार्दलविक्रीडितम् । ४ क-इत्याचार्य। ५ 'समाप्तः' इत्यधिकः स-पाठः । ६ शार्दूल। ७ क-'निषण्णा'। ८ स-सदा दीव्यतः' । ९ शार्दल. १० सारखतामृताम्भोधि-समुल्लासनचन्द्रमाः । अजरामरतां देया-दमरः खवच करैः ॥ १॥ इत्यधिकः ख-पाठः प्रक्षिप्त इव भाति ।

·त्रयोदशः सर्गः १३ संवोऽव्यान्नाभिभूः श्रेया-कुम्भः शान्तरसान्तरः । वोधिद्रुमदलायन्ते, यस्य कण्ठतटे जटाः ॥१॥ श्रीयुगादिप्रभोर्जीया-नवीनो ज्ञानभानुमान् । लोकालोकावलोकाय, प्रकाशो यस्य शाश्वतः ॥२॥ समं कच्छ-महाकच्छ-मुँखैक्रषिवरैर्विभुः । ..विजहारावनी मूर्ते-भूलोत्तरगुणैरिव ॥ ३॥ पारणाहेऽपि प्रभोः शुद्धभिक्षाया असम्भवः न प्राप पारणाहेऽपि, कापि भिक्षां भ्रमन् विभुः । जनस्तदाऽनभिज्ञो हि, मिक्षां दातुमृजुर्भृशम् ॥ ४॥ केचित् त्वरापराभूत-समीरणरयान् हयान् । केपि सम्भ्रमतो जम्भ-शुम्भिकुम्भिनिभानिभान् ॥ ५॥ परे कुलकुमारी दिक्-कुमारीसोदरा इव । अन्ये स्वर्णोच्चयं वैश्री-तेजस्तपकितं किल ॥६॥ इतरे स्फुरितव्योम-चित्रं चित्रं मणिब्रजम् । अपरे दिविपद्दूप्य-सभमंशुकमण्डलम् ॥७॥ राजानमेव जानन्तो, जनास्ते पूर्ववत् प्रभुम् । भिक्षायै भ्रमतस्तस्य, प्राभृतं भक्तितो व्यधुः ॥ ८॥-कलापकम् विभुतुर्विधाहार-भिक्षामवाप्नुवन्नपि । १ इदं पद्यं न वर्तते फ-प्रता। २ ४४१तमपर्यन्तानि पद्यानि वर्तन्तेऽनुष्टुप्छन्दसि । ३ प्रमुखैः । ४ पञ्च महाव्रतानीति मूलगुणाः, उत्तरगुणास्तु सूत्रता(श्रु. १, अ. १४)वृत्ती निर्दिष्टा यथा- "पिंडरस जा विसोही समिईओ भावणा तवो दुविहा । पडिमा अभिग्गहा वि उत्तरगुणमो वियाणाहि ॥" [ पिण्डस या विशोधिः समितयो भावनास्तपो द्विविधम् । प्रतिमा अभिग्रहा अपि चोत्तरगुणा (इति) विजानीहि ] ५ ख-स्वश्री-। ६ स-प्रती सप्तमाष्टमयोः पद्ययोः क्रमविपर्ययः । ७ अशन-पान खादिम- खादिमेत्याहारस चातुर्विध्यम् । तर "अश्यत इत्यशनम्-ओदनादि, पीयत इति पानम्- सौवीरादि, खादः प्रयोजनमस्येति सादिमं-फलवर्गादि, स्वादः प्रयोजनमस्येति स्वादिम-ता- म्यूलादि" इति स्थानाग(स्था. ४, उ. २)वृत्तौ २२०तमे परे।

·. परित्रालयम् ] अयोदशः सर्गः अदीनो विहरन् सेहे, क्षुत्-तृष्णाऽऽदीन् परीपहान् ॥९॥ निरीहो निर्ममो मौनी, स्वात्मारामैकमानमः । पवमान ईवाबद्धो-पावयद् विहरन् महीम् ॥१०॥ सहस्त्रास्तेऽपि चत्वारः, क्षितीशा दीक्षिताः स्वयम् । अनुजग्मुर्जगन्नाथं, यथाधिपमिय द्विपाः ॥११ ।। कच्छादीनां मुनीनां महाचिन्ता राजन्यमुनयः कच्छा-दयः स्वच्छाशयास्ततः। क्लान्ताः क्षुदादिभिस्तेऽथ, चेतस्येतदचिन्तयन् ॥ १२ ॥ तथा प्राक् प्रभुणाऽनेन, प्रसादं प्रापिता चयम् । येथा नैनं विना कापि, प्राप्नोत्यसन्मनो रतिम् ॥ १३ ॥ अयमेवोर्षयत् प्राज्य, राज्यं तदमुना विना । कि नस्तेनेति तन्मुक्त्वा, प्रभुमेवानुजग्मिरे ॥ १४ ॥ असंस्तुत इवास्माकं, न सम्मुखमपीक्षते । सम्प्रत्यवागवात्सल्यो, नासानालपयत्यपि ॥१५ ।। तथोपरोध्यमानोऽपि, नम्यमानोऽपि मानवैः । दीयमानं स सन्मानं, नैव गृह्णाति किञ्चन ॥ १६ ॥ मातङ्गानिव मातङ्गा-स्तुरगांस्तु(स्तू ?)रगानिव । न कन्या विपकन्याव-देप सद्वेपवत् स्पृशेत् ॥ १७ ॥ अकल्याणवत् कल्याणं, भूपणं दूषणं यथा । सपत्नानिव रखानि, दाम दामेव वर्जयेत् ॥ १८॥ विपाक्तानीय नानाति, फलानि चैनजान्यपि । नद्यादिजान्यपि जला-न्युरिछटानीव नो पिवेत् ।। १९ ।। स्मानं विलेपनं वस्त्र-परिधान विभूषणम् । १ क-'इत्यबद्धो २ 'सहस'शब्द पुनपुसकलिङ्ग इति पट जायते श्रीहेमचन्द्रसरि- कृतलिङ्गानुशासनस्य निम्नलिखितपद्यात्- "अलिञ्जर कूपर कूरवर-नीहार हिीर-सहस्त्र-मेढ़ा । ससार-सौरौ तुवरश्च सून-शृङ्गार-पुण्डा ऽन्तर-कर्णपूरा ॥१११॥" ३ ख-शयत्वत। ४ क-यथाऽनेन'। ५ स-चार्जयत्। ६ राज्येन । ज्यम् । ८ श्वपचान् । ९ चिन्त्य पदमिदमिति भाति । १० सुवर्णम् । ११ व-'सपत्रा- १२ मालाम् । १३ क-'विविधान्यपि ·२४६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- काये करोति नो कर्म, परिकर्म कुकर्मवत् ॥ २० ॥ वपुरावृणुते रेणुः, समीरणसमीरितः । सोऽस्खेदस्य विभोरस्य, मलत्वं कलयेन तु ॥ २१ ।। नातपेन न शीतेन, शैलवत् क्लिश्यते कचित् । न शेते नोपविशति, कदापि पवमानवत् ।। २२ ।। असौ सर्वसहः सर्व-सहेव सहतेऽन्वहम् । मारुता-ऽऽतप-शीतानि, स्फीतान्यप्राप्तकम्पनः ॥ २३ ॥ पीड्यते क्षुपिपासाऽऽद्यैः, स्वामी यन्न मनागपि । ततो ध्रुवमयं धातु-मुक्तमूर्तिरमय॑वत् ॥ २४ ॥ मिक्षामलभमानाः क्षुत्-पिपासाभ्यां पुनर्वयम् । पीड्यामहेतमां स्वामी, न वक्ति किमु कुर्महे ? ॥ २५ ॥ एवं ते साधवो ध्यात्वा, स्वामिसन्निधिसेवको । खवर्गसाग्रगौ कच्छ-महाकच्छौ बभापिरे ॥ २६ ॥ अश्नात्यन्नं पियत्यम्बु, कदापि न हि मुक्तवत् । नॉस्वप्ने इव शेतेऽसौ, स्वामी नो चक्ति मूकवत् ॥ २७ ॥ शीते यवस्तम्ब इव, जैवासक इवातपे । वर्षणे कर्पणमिच, खामी सम्मदमाश्रयेत् ।। २८॥ नापेक्षते परीवारं, महारण्येप्वपि भ्रमन् । शाश्वताभयसन्धानः, पश्चानन इव प्रभुः ॥ २९॥ तत् तपः प्रभुरेवैतत् , कर्तुं शक्तो वयं तु न । सुपर्णेनैव जलधि-र्लयते न तु वायसैः ॥ ३०॥ उत्तीर्यते हि जङ्घाले-महारण्यं न पङ्गुभिः । प्रकाश्यते भास्वतैय, भुवनं तारकैर्न तु ॥ ३१॥-युग्मम् तदा त्यक्तानि राज्यानि, खानि खाम्यनुगामिभिः । भरतेन गृहीतानि, तानि नासाल्लभामहे ॥ ३२ ॥ यद्यनमेव भरतं, भजामो जीविकाकृते । मुक्त्वा स्वामिनमसाकं, तत एव भयं ततः ॥ ३३ ॥ १ख-'किश्चित् । २ पृथ्वीच । ४ क-'नाखिन्न। ५ देवः। ६ फ-'यया.' ८ क-'न त'। ९भरतात् । . ३ पन०। ७ भरतात् ।

·" . + चरित्रांद्वयम् ] त्रयोदशः सर्गः तदाऽयौँ ! क वयं यामः?, कास्महे ? किमु कुर्महे । युवामेव यंदासन्नौ, स्वामिनो भाववेदिनौ ॥ ३४ ॥ इति तैः कथिते कच्छ-महाकच्छावथोचतुः । भावः सम्भाव्यते नाम, खामिनः केन मौनिनः । ॥ ३५ ॥ यदि तीरागतैस्तागः, सागरस्थावगम्यते । यदि मूलाश्चिमेरो-मौलिचूलाऽवलम्ब्यते ।। ३६ ।। यदि व्योमचरैयोस्रो, मानमुन्मीयते कचित् । पार्थे श्रितैस्तदाऽमाभिः, प्रभो यो विभाव्यते ॥ ३७॥-युग्मम् कलत्रपुत्रपौत्रादि, सर्व निर्मुच्य निर्ममः । प्रत्यहं पूज्यमानोऽपि, सुरासुरनरेश्वरैः ॥ ३८॥ प्राज्यं साम्राज्यमुत्सृज्य, दुस्तपं तप्यते तपः । कामेन येन केनापि, जानाति प्रभुरेव तम् ॥ ३९ ॥-युग्मम् इत्यायालोच्य 'गङ्गा'या-स्तीरगानि बनानि ते । सर्वे शिश्रियुरासंच, कन्दमूल फलाशिनः ॥ ४० ॥ कन्दमूलफलाहारा, जटावल्कलधारिणः । ततः प्रभृति सम्भूता-स्तापसा वनवासिनः ॥४१॥ नमिविनम्योस्तापसवेपधारिस्वपितृसमीपमागमनम् ततः कच्छ-महाकच्छ-तनुजौ मनुजोत्तमौ । प्रयातपूर्षिणी दूर-देशमीशनिदेशतः ॥ ४२ ॥ नामतो नमि-विनमी, प्राप्तौ तत्काननाध्वना । प्रेक्ष्य स्वपितरावेतौ, चेतसीति प्रदध्यतुः ।। ४३ ।।-युग्मम् जगन्नाथेऽपि नाथे कि, नि थाविव दुःस्थितौ ? । आवयोर्जनकावेती, निर्जने कानने स्थिती ॥४४॥ करलमुकुटो मौलौ ?, क्व जटावलिमण्डलम् । काओं कस्तूरिकालेपः ?, क रजाखेदजो मलः ॥ ४५ ॥ १ क-'याम.'। २ क-'सदासन्नौ। ३ तलस्पर्श । ४ इदं पद्ययमलं न समस्ति क-प्रतौ । ५ मनोऽभिलापम् । ६ कच्छादयः। ७ ख-'तनूजी। , ·. श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- कानुकूलं दुकूलं तत् , प्रतिकूलं च वल्कलम् ।। कस स्तम्वेरमस्कन्धा-रोहः? कोहिविहारता ॥ ४६ ॥ कामधेनोरपत्यानां, दुग्धालब्धिरियं ध्रुवम् । कल्पद्रुमूललीनाना-मियं दारिद्यदीनता ॥ ४७॥ करस्थचिन्तारलाना-मियं चिन्तिवविच्युतिः। तपनोपान्तमाप्ताना-मियं ध्वान्त विडम्बना ॥४८॥ सुधाकुण्डसनीडानां, पीडाऽसौ पापतापजा | यदेते भूभृतोऽभूवन् , दुर्विधाः स्वामिसन्निधौ ॥४९॥-विशेषकर ध्यात्वेति पृष्टौ नत्वाऽऽभ्यां, किमेतत् पितराविति । स्वच्छौ कच्छ-महाकच्छौ, तायप्येतदवोचतुः ॥ ५० ॥ तृणवद् राज्यमुत्सृज्य, भुवं कृत्वां विभज्य च । प्रददौ भरतादिभ्यः, स्वयं साम्य जद् व्रतम् ॥ ५१ ॥ वत्सौ ! दीक्षा तदा मौन-शालिना स्वामिना समम् । भक्तिवेश्मभिरसाभि-रभाजि रभसावशात् ॥ ५२ ॥ सा दीक्षा क्षुत्तृपारुग्ण-गलिमिर्धरिवोक्षमिः । तद्धारधारणासा-निर्लजैस्त्यज्यतेतराम् ॥ ५३ ॥ जगन्नाथाहते मार्गे, यद् गन्तुं पङ्गयो वयम् । स्थितास्तत् त्यक्तगार्हस्थ्याः, पवित्रेऽत्र तपोवने ।। ५४॥ आवामप्यर्थयिष्यावः, पृथ्वीभागं जगद्विभोः । इत्युक्त्वा नमि-विनमी, तो नत्या प्रभुमीयतुः ॥५५॥ स्थितः प्रतिमया मौनी, निर्ममो निष्परिग्रहः । ताभ्यामित्यर्थितो नाथः, क विवेकोऽयवार्थिनि ? ॥५६॥ आवां प्रतीक्ष्य ! सम्प्रेष्य, दूरदेशान्तरे स्वयम् । भूरियं भरतादिभ्यो, विभज्य भवता ददै ॥ ५७ ॥ आपयोरपि विश्वेश, मालेशः प्रेष्यलेशयोः। अर्ग्यतां सविता विश्वे, वसुभिः किं न भासयेत् । ।। ५८ ।। १ हस्तिस्कन्धः। २ प-क्वाति विहारिता'। ३ क-'ब्रज प्रतम् । ४ पुषमः। ५ असामि। ६ फ-'भरतो। ७ सेवकाण्वोः । - , ·+ . चरिनाह्वयम् ] त्रयोदशः सर्गः २४९ आवां न तावकादेश-सेवाहेवाकतच्युतौ । प्रभो! ततः कुतो नो वाङ्-मात्रेणापि प्रसीदसि? ॥ ५९ ॥ इत्युच्चैरुच्यमानोऽपि, किञ्चित् प्रोवाच न प्रभुः । यः खदेहेऽपि निर्मोहः, समोहः वास्तु सोऽनयोः ॥ ६०॥ खाम्ययं वक्तु वा मा वा, नावयो यकोऽपरः । क चक्रा-ऽम्युजयोः सूर्या-दन्यत्र सेरता मता॥६१ ॥ प्रतिश्रुत्येति तौ सेवां, नाथस्यैवाथ तेनतुः। एकाग्रहृदयैः सर्व, गृहीतं हि फलेग्रहि ॥ १२ ॥ नीराश्रयाहृतैनौरै-रन्वहं नलिनीदलैः । प्रभोरम्यर्णभूस्ताभ्यां, सिक्ता भक्तिरसैरिव ॥ ६३ ॥ रजोवियुक्ता निस्तापा, पयोभिस्तैः पृथिव्यभूत् । सद्यः प्रभुपदस्पर्श-प्रकृतैः सुकृतैरिख ॥६४ ॥ यं प्रभोः परितः पुष्प-प्रकरं किरतः स तौ । सै तयोर्भमराराव-निभाद् भावमवर्णयत् ।। ६५ ।। कृष्टासी सन्निकृष्टे तौ, प्रभोरुभयतः स्थितौ । असिधारेशतपसो-स्तैक्ष्णान्तरमिवेक्षितुम् ॥ ६६ ॥ तत्खङ्गयो प्रभुर्धारा-चतुप्के प्रतिविम्बितः । पञ्चमूर्तिरभूत् पश्चे-न्द्रियारिविजयोद्यतः॥ ६७ ॥ तौ सदेशं सदेशस्य, तमो हतु विहारिणः । न मुञ्चतः स चण्डांशोः, शुक्रचन्द्रसुताविव ॥ ६८॥ रजश्वीराञ्चलेनैती, देहतो जहतुः प्रभोः । ध्यानावेशेन तस्यैव, हृदः शम-दमाविव ॥ ६९ ॥ दंशादीन् देहदेशात् तौ, वारयामासतुर्विभोः । धरित्रीशस्य सन्मन्त्र-विक्रमाविव शात्रवान् ॥ ७० ॥ भक्त्या वितत्य दधाते, प्रभोरुपरि तौ पटम् । नभोनभस्यावम्भोद-वद् विश्वस्थावपच्छिदे ॥ ७१ ॥ १ चक्रयाक पद्मयो। २ जनै । ४क-'प्रतिविम्बतः। ५प्रमोः ६ शुक्र-बुधौ । ७ श्रावण-भाद्रपदौ मासौ । ३ पुष्पप्रकरः। - ६.का-३२ ·R५० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- स्वामिनः स्थान-यानादि, तौ सदैवानुसंश्रितो । जितेन्द्रियत्वं सत्पुंसो, विवेक-विनयाविव ॥ ७२ ॥ मुखमङ्गोत्तमं शब्द-प्रेवणौ श्रवणाविव । प्रेक्षामख्ये थितौन्नत्यं, नासावंशमिवेक्षणे ॥ ७३ ॥ सरलौ विपुलश्रीकं, वक्षःपीठं भुजाविच । निष्प्रकम्पप्रभासेरौ, मेरुं शशि-रवी इव ॥ ७४ ॥ धीरं धर्माञ्चितौ चक्र-रक्षाविव महारथम् । सेव्यं सेवारसावीशं, चामरोचालिनाविध ॥ ७५ ॥ तावहर्निशमुद्युक्ती, प्रतिमोपासनापरम् । देवदेवं सिपेवाते, पार्श्वद्वयकृताश्रयौ ॥७६ ॥-कलापकम् प्राञ्जली प्रोजलौ नित्य-मित्यनल्पमजल्पताम् । तौ प्रसुं प्रभुरन्यो नौ, नाभूद् भूपत्वदो भव ॥ ७७ ॥ धरणस्य नमिविनमिभ्यां सहालापसंलापः अन्यदा धरणो नाम, नागानामधिपः प्रभुम् । प्राप पुण्यस्पृहो नन्तुं, शास्त्रेप्सुरिव सद्गुरुम् ।। ७८ ।। स भक्त्या सपरीवारो, नत्वार्चित्वाऽस्तवीत् प्रभुम् । कदापि हि न मुह्यन्ति, दक्षाः स्वार्थसमर्थने ॥ ७९ ॥ सोऽपश्यन्नमि-विनमी, प्रमोः पार्श्वद्वयाश्रितौ । पूर्णिमारजनीग्रान्ते, "वियतोऽर्कविध इव ॥ ८॥ चिन्तितं याचमानौ ता-वकिञ्चनमपि प्रभुम् । आर्जवाजनकं बाला-विवालापीत् फणीश्वरः ॥ ८१॥ कौ युवां त्रिजगन्नाथ, स्वार्थप्रार्थनमानसौ । भजेथे किमजल्पन्त, जीमूतं चातकाविव ! ॥ ८२ ॥ दाने वार्षिक दानं, 'विमी कुत्र युवां गतौ?। न श्रेयोऽवसरज्ञाः स्युः, सुकृतैर्दूरतः कृताः ॥ ८३॥ , सर्वोऽप्यवसरे श्रेयः, प्रसरन् श्रयति स्फुटम् । १क-'सुख०। २ क-प्रवणं'। ३ फ- चालना' । ४ सरलौ। ५ आकारास। क-पुत्र युयां विमौ गतौ। , ·२५१ " चरित्राईयम् ] त्रयोदशः सर्गः रजन्यामेव भजते, चन्द्रश्चन्द्रावपं चरन् ।। ८४ ।। प्रार्थयेतार्थिदत्ताथै-नि:स्वान् विज्ञो न दानिनः । याचते चातको नैव, नीरं शारदनीरदान् ॥ ८५ ॥ दानम्लानधनो दानी, घिनोत्यथैः कुतोऽर्थिनः। किं चन्द्रोऽदि चकोराणां, तुच्छज्योत्स्ना प्रयच्छति ॥८६॥ सम्प्रति प्रतपत्येप, त्यक्ताशेपपरिग्रहः । प्रभुस्तपस्ये शाखीव, क्षिप्ताखिलदलावलिः ।। ८७ ।। निरानिय कासारान् , निच्छायानिय पादपान् । लूनानानिव केदारान् , का सुधीनिर्धनान् श्रयेत् ॥ ८८ ॥ अवश्यं देवदेवस्य, सेवकः कोऽप्यसाविति । गौरवात् तावुभौ नाग-विभुं प्रति जजल्पतुः ॥ ८९ ॥ चकोराणां यथा चन्द्रो, रथाङ्गानां यथा रवि । तथा खाम्ययमसाकं, वयमस्यैव सेवकाः ॥ १०॥ प्रमोरादेशतो देश-मावां दूरं गतौ तदा । खेभ्योऽन्यदाद विभज्योवी, विभुर्वत्सलतामिव ॥ ९१ ॥ स्वयं राज्यं परित्यज्य, प्रव्रज्यां भेजियान् विमुः। यदर्थ शक्यते तन्न, ज्ञातुं कर्मविपाकवत् ॥ ९२ ॥ प्रस्तावोऽङ्गसहोत्थानां, स्वामिनोऽनुगमे सदा। किं कदापि न जायेत, छाया कायाऽनुयायिनी ? ॥ ९३ ॥ अकिञ्चनोऽपि नौ स्वामी, सम्पदं प्रापयिष्यति । दने चिन्तामणिश्वेत-चिन्तितान्यपरिग्रहः ॥ ९४ ॥ अजल्पन्तोऽपि कल्याण-रूपाः कल्याणकारिणः । श्रेयसे किं न दूर्वा-ऽऽन-पिप्पला-ऽशोकपल्लयाः १ ॥९५ ॥ दारियं विद्रवत्याशु, सेवयैव शुभात्मनः । शमं तमः समभ्येति, प्रभयैव प्रभापतेः॥९६ ॥ इत्युक्तवन्तौ तौ व्याल-पतिरालपति म सः। कि विपादपि पीयूपं, स्यादिति भ्रान्तिदं वचः ॥ ९७ ॥ १ चन्द्रिकात् २क-लान। ३नाशम् ।

·- " २५२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र वत्सावच्छाशयौ ! युक्ति-युक्तोक्तिर्युवयोरियम् । किन्तूपदिश्यते स्वामि-सेवासाधर्म्यतो हितम् ॥ ९८ ॥ खामीव खामिनी मान्यः, सूनुरूपगुणोऽपि सन् । पङ्गः प्रवेशितः पनौ, ग्रेहाधीशसुतो ग्रहः ॥ ९९ ॥ स्वामिभूः खामिनः श्रीमान् , सेव्योऽनणुगुणानिमः । भरतो वां भजेद् भृङ्गः, कैरवं कमलान्निशि ॥ १० ॥ खाम्येव सेवितः सत्यं, सेविते स्वामिसम्भवे । शरीरेऽलङ्कतोऽन्तस्था, शरीरी सादलवृत्तः ॥१०१॥ सा सेवकस्य भक्तिर्या, स्वामिनोऽनु तदाऽऽत्मजे । प्रत्यक्षं न तथा प्रीतिः, स्तुत्येय॑क्षं स्तुतेर्यथा.॥ १०२॥ इत्युक्तिपारे पाताल-पालमालपतः स तौ । श्रुतिपीततद्वाग्भार-सुधोद्गारकिरा गिरा ॥१०३।। सेव्यः स्वामिसुतः किन्तु, स्वामिनि स्वर्गगामिनि । सर्पाः स्युः शाश्वते शम्भौ, भूपणं पमुखस्य न ॥ १०४ ॥ स्वामिनोऽनाज्ञया स्वामि-सूनुः सेव्यो न सेवकः । अहेतिहननं ज्ञेयं, राज्ञामाज्ञावहेलनम् ॥ १०५ ॥ नयज्ञा नाश्रयन्त्येव, सति खामिनि तत्सुतम् । कदापि जनकेऽपि स्यु-स्तनया विनयातिगाः॥१०६॥ स्वामिनं जनिता जन्म-जीवनं निर्जने वने । सन्त्यज्यकाकिनं तद्भू-भजने को नयोऽस्तु नौ ॥१०७॥ खामिनं मलिनात्माऽऽशु, श्रिया मुक्तं समुज्झति । दिनान्ते नलिनं म्लान, मधुपो नैव सेवते ॥ १०८ ॥ जीवनेनापि निर्मुक्तं, कुलीनों नोज्झति प्रभुम् । अपि शुष्कं त्यजेनैव, सरस्तीरं तरूत्करः ॥ १०९ ॥ सेवित्वा स्वामिनममुं, नैव सेवावहे परम् । १ अनूरुः । २ सूर्यस्य पुनः-शनैश्वरः। ३ क-'कमलान्यपि। ४क-'तदा। ५ क-'स्तुत्योन्या। ६ परोक्षस्तवाहे पुरुषे । ७ कार्तिकेयस। ८ अशस्त्रो वधः । १० पुरुषः। ९भरत।

·परित्राहयम् ] त्रयोदशः सर्गः २५३ चिन्तारतं करे कृत्वा, काचं कथेतनः श्रयेत् ॥ ११ ॥ प्राप्य कल्पतरोश्छायां, हिमायाति का कृती । क्षीरनीरनिधेः क्षीरं, पीत्वा क्षाराम्बु का पिवेत् ? ॥ १११ ॥-युग्मम् वाचा याचापहे नावां, कामितं स्वामितोऽपरम् । हित्वाऽम्भोदं नदाधम्म-थातकोऽपि न चुम्बति ॥ ११२ ॥ किमनल्पेन जल्पेन, स्वामिनं तावदावयोः । मुक्त्वैनमात्मानमिव, मुमुक्षोर्नाश्रयः परः॥ ११३ ॥ भरतः कुरुतां राज्यं, प्राज्यं न जल्प्यतां त्वया । तेनापि नौ परा प्रीति-यद्भवत्यमुतः प्रभोः॥ ११४ ॥ इत्येतयोः प्रभौ भक्त्या, प्रसन्नः पन्नगेश्वरः । बमापे तोपपीयूप-संश्लेपसुभगां गिरम् ॥ ११५ ॥ साधु साधु महासचौ, प्रतिज्ञा युवयोरियम् । यदेनं स्वामिनं हित्वा, नावां सेवायहे परम् ॥ ११६ ॥ अहो वां निविडा भक्ति-रहो वां निश्चयो दृढः । अहो वा परमं स्थैर्य, पर्युपास्तौ जगत्पतेः ॥ ११७ ॥ जयत्यपि जगन्नाथे, भक्तिः स्वस्यैव सिध्यति । स्फुरत्यपि सहस्रांशी, दृष्टिः स्वस्यैव पश्यति ॥११८ ।। तत्वमेतत् त्वसावेव, प्रभुत्रिभुवनोचरः। भविनो भुवनैश्वर्य, यत्प्रभावान दुर्लभम् ॥ ११९ ॥ न भक्तेप्यनुरक्तोऽयं, नामक्तेषु विरक्तिभाक् । श्रेयोऽश्रेयः सृजेत् तत् तत्, "तेषु सात् त्वस्य वैभवात् ॥ १२० ॥ सेवयैयास्स दास्यः स्यु-रवश्यं राज्यसम्पदः । पुंसां सद्यो भवेद् भाग्य, सुभगंभाचुकात्मनाम् ॥ १२१ ॥ योऽस्वाहिसरोजेपु, रोजहंसायतेऽम्यहम् । यशो-महोभ्यामैश्वर्याद्, राजहंसति स क्षितौ ॥ १२२ ।। १'थोर' इति भाषायाम् । २ क-'म प्राज्यं। ३ रा-'तदसावेव। ऽमक्तेषु । ५ राजहंस इवाचरति। ४ मता- ·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र , योतिपुष्यत्यमुष्यांहि-सरोरुहि पडंहिताम् । पट्खण्डोवीशेखरांहिं, तमुत्काञ्चति चक्रिता ॥ १२३ ॥ यः सरत्यनुरक्तोऽहि-पद्ममस्यारुणप्रभम् । आकृष्टेच पुरस्तिष्ठ-त्यय विद्याधरेन्द्रता ॥ १२४ ॥ सेवयाऽस्य वशीकार-विद्ययेव वशीकृताः। पुमांसमुपसर्पन्ति, त्रिदशाधिपतिश्रियः ॥ १२५ ॥ यो महत्तममारोह-त्यस्य सेवाक्रमं विभोः। तेनोन्नतमपि प्राप्य, सुखेन पदमक्षयम् ॥ १२६ ॥ मिविनमिभ्यां गौरीप्रज्ञाप्यादिविद्यानां वैतान्यपर्वतराज्यस्य च वितरणम् धरणो नाम नागाना-मिन्द्रः पातालपालका । नन्तुमेनं समेतोऽसि, स्वामिनोऽस्यैव सेवकः॥१२७ ॥ युवामपि यदसैव, सेवको तद् दिशामि वाम् । वर्य विद्याधरैश्वर्य, प्रभुभक्तिभैवं फलम् ॥ १२८ ॥ प्रभोरेव प्रसादोऽयं, माऽन्यथा मान्यतामिदम् । यदिन्दुकान्तादमृतं, तदिन्दोः स्रवति ध्रुवम् ।। १२९ ॥ यदादर्शोद्भवं तेज-स्तमो हन्ति तदर्कजम् । वायुर्व्यनक्ति सौरभ्यं, यत् तत् कुसुमसम्भवम् ॥ १३०॥ यदम्बुदो ददात्यम्बु, तदम्युनिधिसंश्रितम् । अम्भोभिर्मत्रितं यद् रुग-घरं तन्मत्रजृम्भितम् ॥ १३१ ।। इत्युक्त्वा गौरी-प्रज्ञप्ति-प्रमुखाः पाठसिद्धिदाः ।। सोऽप्टचत्वारिंशत् सह-त्राणि विद्यास्तयोर्ददौ ॥ १३२ ॥ -पञ्चभिः फुलकम् 'पैताट्या'द्रिं युवां यात्वा, श्रेणियुग्मे पुरावलीम् । संस्थाप्य राज्यं कुर्याथा-मित्थं तावादिशच सः ॥ १३३ ॥ सद्यो हृदाऽऽलवालोद्यद्-विद्यावल्लिभवं नवम् । 'पुष्पकं' पुष्पकं नाम, विमानं तो विचक्रतुः ।। १३४ ।। २ स-'प्रभो। ३ भगवन्तम् । ४ क-'मवे। ५ क-'सौरमम्॥ ६ एतासां सर्वासां नागानि वापि नोपलम्यन्ते । ७ क-'विशेषत्रम् । १नरस।

·चरित्राहयम् ] त्रयोदशः सर्गः २५५ तौ नत्वैनं विमानं त-नागनेतुरनुज्ञया । आरोहतः स सद्वृत्तं, यशःश्रेयश्चयाविव ॥ १३५ ॥ पुण्येनेव वपुःस्थेन, नागनाथेन सङ्गतौ । विमानस्थौ प्रतस्थाते, तारापथपथेन तौ ॥ १३६ ॥ पुष्पकविमाने उपविश्य वैताद्व्यं प्रति गमनम् प्रभूपास्तिफलं लक्ष्मी, लक्षयन्तावथाक्षयाम् । प्रीतिं पित्रोः कच्छ-महा-कच्छयोस्तावयच्छताम् ॥ १३७॥ तथा प्रभुप्रसादोभू-न युप्मासु यथाऽऽवयोः । इत्ययोध्यापतेस्तौ खं, विद्यैश्वर्यमशंसताम् ॥ १३८ ॥ आकार्यावर्त्य स्वजनान्, प्रीत्या परिजनानपि । विमानमुरुसन्मान-मियारोहयतः स तौ॥ १३९ ॥ "तैरन्विती 'विनीतायाः, सम्भाप्य भरतादिकान् । तौ गतौ प्रति 'वैताट्य', श्रियाऽऽयं करणं नृणाम् ॥ १४० ॥ मार्गस्य वर्णनम् पूर्वा-ऽपरदिशो रन-लुब्धेनेवान्धिना श्रितम् । सीमाय सेतुं 'भरत'-दाक्षिणौदीच्यभागयोः ॥ १४१ ॥ पश्चाशयोजनपृथु, याम्योदीचीनदेशयोः। लभमानं नभोलक्ष्म्या, वेदीशयनविभ्रमम् ॥ १४२ ॥ सक्रोशपइयोजनानि, यातमन्तर्महीतलम् । भुवनेन्द्राणां भुवन-लक्ष्मीमिव निरीक्षितुम् ।। १४३ ।। पञ्चविंशतिसवानि, योजनानि समुन्नतम् । कर्तुं मुक्ताजालमिय, मौलौ तारकमालया ॥ १४४ ।। यान्तीभ्यां जनकाद् पार्द्धि-भारं हिमभूभृतः। 'गङ्गा-सिन्धुभ्यां संश्लिष्टं, ताररूपं रसोर्मिभिः ।। १४५ ।। वहन्तं 'खण्डप्रपाता'-'तमिस्रा'ऽऽद्वानहे गुहे । १ प्रभुम् । २ आकाशमार्गेण । ३ भरतरा। ४ क-'सुरसन्मान०। ५ वजनैः। ६ घेतान्य'पर्वतम् । ७ २४ अगुलानि-१ हस्त., ४ हस्ताः-१ धन, २००० धनूंपि-१ कोश. ४ क्रोशा.-१ योजनम् । ८ मस्तके । 4 ·" રંદ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ भोजिनेन्द- पूर्व-पश्चिमदिग्लक्ष्म्यो-बिलासनिलयाविव ॥ १४६ ॥ 'सिद्धायतन'कूटेन, शावतप्रतिमावता। शीर्ष सर्वेषु शैलेप, मुकुटनैव मण्डितम् ॥ १४७ ।। तत्चरिचाहतं धर्म, ग्रहरिव मरूपथम् । मुमनःसंश्रय रन-कूट भिरक्षितम् ॥ १४८॥ ऊर्च विंशतियोजन्या, याम्योदीचीनपार्श्वयोः । यहन्तं व्यन्वसमास-श्रेण्या कर्णावतंसवत् ॥ १४९ ॥ आमूलचूलिकं रूप्य-शिलावलयशालिनम् । शिरोधृतशाश्वतार्हद्-भवैः पुण्यरिखोज्चलम् ॥ १५० ॥ कृवनृत्तं मरुत्कम्पैः, शाखिशाखाभुजबजेः । ती तदाप्तिमुदेवाट्य, 'वैताट्य प्रापतुर्गिरिम् ॥ १५१॥ -एकादशमिः कुलकम् घरातो दशयोजन्या, तत्रो घरणाऽज्ञया । पुराणि दक्षिणश्रेण्यां, न्यधात् पञ्चाशतं नमिः ॥ १५२ ।। पुरं श्री रत्ननूपुर-चक्रवाला'ऽयं वरम् । पञ्चाशत्पुरमध्यस्थ-मध्यतिष्ठन्नमिः स्वयम् ॥ १५३ ।। तथा तत्रोचरश्रेण्यां, घरणेन्द्रस्य शासनात् । पुराणि तत्क्षणं पष्टिं, निर्ममे विनमिर्नृपः ॥ १५४ ॥ विनमिर्नगरं नाग-नायकानुज्ञया स्वयम् । भेजे तत्पुरगर्भसं, नाम्ना 'गगनवल्लभम् ॥ १५५ ॥ .. "सिद्धायतनं कूटं १ दक्षिणभरतार्धनामधेयं २ च । खण्डप्रपातकूटं ३ तुर्य तन्माणिभद्राख्यम् ४ ॥ ८३ ॥ वैताव्यास्य ५ पञ्चममय षष्ठं पूर्णभद्रसंज्ञ६ च । मवति तमिस्रगुहं ७ चोचरमरतार्थे च वैधमणम् ॥ ८४ ॥ वैताध्ये नव कूटान्येवं ज्ञेयानि तत्र पूर्वान्धेः । सविधे सिद्धायतनं ततः क्रमात प्रत्यगखिलानि ॥ ८५॥" इति क्षेत्रलोकप्रकाशे पोडशे सगें। २क-यया'। ३ ख-'रथ'।

·चरित्राहयम् ] प्रयोदशः सर्गः २५७ ते प्रांशुरलवप्रांशु-पूरिताशापरम्परे । शिनियाते पुरश्रेण्यौ, शैलतव्योधंटीश्रियम् ॥ १५६ ॥ तौ शाखानगरपाम-स्तोमान् जनपदानपि । निवेश्योवीतलान्नीत्या, वातयामासतुर्जनान् ॥ १५७ ।। तबाहूयाहिता यसाद्, यसाजनपदाजनाः । कृतास्तत्रापि तन्नाना, ताभ्यां जनपदामिधाः ॥ १५८ ॥ निजेषु नमि-विनमी, पुरेषु वृपभप्रभुम् । भक्तितोऽधिसभं जीव-मियाध्यामयतां ततः ॥१५९ ।। मो कार्पर्दुष्कृतं विद्या-धरा विद्यामिरुद्धराः। इत्येषां धरणोऽकापी-मर्यादां विदितामिति ।। १६० ।। अर्हतामर्हचैत्यानां, चरमां तनुमीयुपाम् । प्रतिमाप्रतिपनानां, चारुचारित्रधारिणाम् ॥ १६१ ।। 'वियोद्धरा विधास्यन्ते, येवहीलनलहुने । सद्यो विद्या "विहास्यन्ति, तान् निर्भाग्यानिय श्रियः ॥१६२॥-युग्मम् ये योपितं हनिष्यन्ति, नरं चा सात्मयोपितम् । अकान्त्यिाच रन्तारो, विद्यारत्यक्ष्यन्ति तान् क्षणात् ॥ १६३ ॥ एवमुद्रीर्य मर्यादा-मुच्चकैरुदचीकरत् । भुजङ्गपुङ्गयो रन-मयभित्तिप्रशस्तिषु ॥ १६४ ।। विद्याधराधिपत्ये ती, निधायाराधको प्रभोः व्यवस्थां तां व्यवस्थाप्य, तिरोऽभूद् भुजगप्रभुः ॥ १६५ ॥ विद्याः पोडश गोर्याद्या, जाता विद्याभृतां तथा । तेषां निकायास्तत्सङ्ख्याः, स्वस्खविद्याऽऽख्यया श्रुताः ॥ १६६ ॥ गौरीणां नाना गौरेया, मनूनां मनुपूर्वकाः । गान्धारीणां तु गान्धारा, मानचीनां तु मानवाः ॥ १६७ ॥ विद्यानां कौशिकीनां तु, कौशिकीपूर्षिकाः स्मृताः। विद्यानां भूमितुण्डानां, विदिता भूमितुण्डकाः ॥ १६८ ।। १ "घटी चीर च वासस" इति मेदिनीकोश (द्विके श्लो० १८)। २ ख-'घंटीश्रियम् । ६स-मया०। ३ क-'अकार्दुप्फर'। ४ स-'विद्याधरा । ५ क-'निहासन्ति । , प.का.३३ ·- २५८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- विद्यानां मूलवीर्याणां, जल्पिता मूलवीर्यकाः । शङ्गुकानां शङ्खकास्तु, पाण्डकानां च पाण्डुकाः ॥ १६९ ॥ कालीनां कालिकेयाश्च, श्वपाकीनां श्वपाककाः। मातङ्गीनां च मातङ्गाः, पार्वतीनां च पार्वताः ॥ १७० ॥ वंशालयानां विद्यानां, जाता वंशालया इति । विद्यानां पांशुमूलानां, प्रथिताः पांशुमूलकाः ॥ १७१ ।। विद्यानां वृक्षमूलानां, विख्याता वृक्षमूलिकाः । निकाया जज्ञिरे खस्ख-विद्यानाम्नेति पोडश ।। १७२ ।। विद्याभृतां विभज्याप्ट, निकायान् नमिरग्रहीत् । अष्टौ विनमिरित्येतो, जातौ विद्याधरेश्वरी ॥ १७३ ॥ खीये स्वीये निकाये तो, श्रेयाश्रीतुष्टिपुष्टिदाः । स्थापयाञ्चक्रतुश्चिच, इव विद्याऽधिदेवताः ॥ १७४ ।। सेवाकृतौ निष्प्रतिमौ, प्रतिमामृपभप्रभोः। नित्यं कृतक्षणी भावात् , तावपूजयतामुभौ ॥ १७५ ॥ विभुभक्तिभवं विद्या-भृत्प्रभुत्वमुपेत्य तौ। बुभुजातेऽद्भुतान् भोगान् , धर्माभोगाविरोधतः ॥ १७६ ॥ मर्यादिशैलोद्यानेपु, देवाविव कदापि तौ । विद्याधरीपरीवारो, स्वैराचारी विचरतुः॥१७७ ॥ 'नन्दीश्वरा'दितीर्थेषु, तौ कदाचन चक्रतुः । शाश्वतप्रतिमापूजा, सम्प्राप्तुं शाश्वतं पदम् ॥ १७८ ॥ 'नन्दना'दिपूधानेषु, चारणर्पिमुखाम्युजात् । कदापि पपतुः प्रीतो, तो भृङ्गाविव वाङ्मधु ।। १७९ ॥ तो कदापि 'विदेहे पु, विहृत्य श्रीमदर्हताम् । पीत्वा वागमृतं तृष्णा-तापपातकमौज्झताम् ।। १८० ॥ श्रितेऽपि तादृशैश्वर्ये, समं सन्मानसेवनात् । हादिव त्रिवर्गेणा-लिङ्गिता तो निरर्गलम् ।। १८१ ॥ जगन्नाथांहिहेमाजे, मजुले मानसे तयोः । १ स-'तु। २ क-'याता'। ३-४ एतयोः पद्ययोः पूर्वपरीमावः क-प्रतौ । .

·२५९ , + चरिनाह्वयम् ] त्रयोदशः सर्गः निवासं जनयामास, सम्यग् धर्मसितच्छदः ॥ १८२ ।। प्रयोज्य प्रयतौ न्याय-रसायनमहर्निशम् । प्रजानामात्मनोऽप्यर्थ, तो तुष्टिं निन्यतः पराम् ॥ १८३ ॥ रझरझात्कुरङ्गाक्षी-नेत्रभङ्गितरङ्गिते । सुखं लक्ष्म्या समं राज्य-सरस्यैतौ विलेसतुः ॥ १८४ ।। ते तु कच्छादयो राज-तापसा वल्कनाससः । महाशीता-ऽऽतपसहा, जटापटलशालिनः ॥ १८५ ।। वनजीवकृतासङ्गा, 'गङ्गा दक्षिणकूलगाः। सर्वसहारुहो रेजु-गता जङ्गमतामिव ।। १८६ ॥-युग्मम तेषां चतुर्थ-पष्ठादि-तपोभिस्तनुतो ध्रुवम् । निरीयुर्दुरितवाता-स्ते कृशाकृतयस्ततः ॥ १८७ ॥ चकार पारणाहेऽपि, शीर्णपर्णाशिनां तपः । तेषां न तापं हद्दर्भा-हितेशाहिसरोरुहाम् ॥ १८८ ।। आर्या-नार्येषु देशेषु, मौनवान् भगवानपि । विजहार निराहारो, निर्मोहत्वसहायवान् ॥ १८९ ॥ तपसो महिमा अहो तपस्तीव्रतरं, त्यक्त्वा तीर्थङ्करैरपि । नापरानमुपादायि, कर्मणां मर्ममर्दने ॥ १९० ॥ ज्ञानवतुभियुक्तोऽपि, सेवितोऽपि मुरा-ऽमुरैः। जिनोऽपि केवलज्ञानं, न प्राप्नोति विना तपः ॥ १९१ ॥ वावेनाभ्यन्तरेणापि, दीपितेन तपोऽमिना । देहा-ऽऽत्मनोरन्तरस्थ, दयते कार्मणं वपुः ।। १९२ ॥ देहदुर्गमुदग्राणि, तावत् कर्माणि देहिनाम् । नोज्झन्ति यावदन्नाम्बु-प्रवेशोन निरर्गलः ॥ १९३ ।। ततो वर्ष निराकाडो, वपुष्यपि पैरीपहान् । सहमानो निराहारः, प्रचचार धरां प्रभुः॥ १९४ ॥ १ख-'मालिन। २ क-रुहम् । ३ क-परीग्रहान् ।

·[ श्रीजिनेन्द्र " २६० धीपणानन्दमहापाच्या देहिनां ध्रुवमाहार, एवापार सधारणे । अनाददानस्तं स्वामी, कथं तीर्थप्रवर्तकः १ ॥ १९५॥ एवं सुरासुरकुले, सकलेऽप्याकुलात्मनि । धर्मधुर्योर्जितः स्वामी, मनस्येवममन्यत ।। १९६ ॥ आदारण्यावश्यकता आहारेण विनाऽगानि, नागिनां दधति म्पितिम् । शस्थान्यवश्यं नश्पन्ति, सिच्यन्ते सलिलन चेत् ॥ १९७ ।। जलर्वियोजिता नेव, जीवन्ति जलजन्तवः । आरामवृक्षाः गुप्यन्ति, सारिणीचारिणा विना ।। १९८ ॥--युग्मम् "द्विचत्वारिंशता काले, मिक्षादोपैरदूषितः । आहारो माधुकर्या तु, त्या ग्राह्यः सुसाधुना ॥ १९९ ।। गृहामि यदि नाहारं, पुनरद्याप्यभिग्रहम् । तनोमि तपसव सात् , प्रशमः कर्मणामिति ।। २०० ।। तदा कच्छादय इव, निराहारतयार्दिताः। भनवता भविष्यन्ति, भविष्यन्तोऽपि साधवः ।। २०१॥ एवं विचिन्त्य चिचेन, चिरं प्रचलितः प्रभुः । निर्दोपभिक्षामाकाजन्, पुरं 'गजपुरं' ययौ । २०२॥ श्रेयांसादीनां स्वमाः तत्र थाहुवलेनतो, सोमप्रभनृपात्मभूः । श्रेयांससञो युवराद, स्वममेवं व्यलोकयत् ।। २०३ ॥ यन्मया श्यामलीभूत-शीतकौम्मीयभूमिभृत् । पयाकुम्भैरभिक्षाल्य, निर्मलो निर्ममेभितः ॥ २० ॥ श्रेष्ट्येक्षिष्ट सुवुद्धि!-सहसं गोपतेश्युतम् । श्रेयांसो न्यस्लवांस्तन, तेनार्कोऽभूदतिद्युतिः॥ २०५॥ राजा सोमयशाः खमे, प्राज्यै रुद्धं विरोधिभिः । एक श्रेयांससाहाय्या-जयभाज न्यभालयत् ॥ २०६ ॥ १ क-'धारस्तु धारणे । २ क-'पदं'। ३ क-'सरणी०। ४ विलोक्यतामेकनिशत्तम ५ ख-स साधुना' । ६ क-गृह्माति'। ७ क-'तनोति'। ८फ-'भविष्यन्ति न साधव'। ९ पौत्र । १० भेरु'गिरि । ११ स-'धुम्भीय १२ क-ध्यमालयत् । पृष्ठम् ।

·, चरित्राह्वयम् ] त्रयोदशः सर्गः २६१ मिलित्वैकन तेऽन्योन्यं, प्रातः स्वमान् न्यवेदयन् । न किञ्चिनिर्णयन्ति स्म, यान्ति स स्वखवेश्मनि ॥ २०७॥ भिक्षार्य प्रभोगजपुरे आगमनं मुग्धजनानां च विज्ञप्तयः शस्तयानः स हस्तीव, भिक्षार्थ 'हस्तिनापुर'म् । तद् विवेश जितक्लेश-स्तीर्थशः प्रथमस्तदा ॥ २०८ ॥ निराहारोऽपि वर्ष सो-डविहस्तो 'हस्तिनापुरम् । अविशन् ददृशेऽकसा-नागरैर्मदसागरैः ॥ २०९ ॥ स्वयं श्रीवृपभस्वामी, समेतोऽस्तीत्युदन्ततः । कास्ते कास्ते प्रभुरिति, त्वरमाणा जगुर्जनाः ॥ २१० ॥ खस्वस्थानकतो वेगा-दुत्थायोत्थाय धावितैः । सेमन्ततः प्रभुः पौरै-भक्तिगौरैरवेष्ट्यत ॥ २११ ॥ ते लगित्वा लगित्वांहो, धृत्वा धृत्वा करे प्रभुम् । ममावासं ममावासं, समेहीति पृथग् जगुः ॥ २१२ ।। प्रभुर्मनागप्यभिन्न-मनास्तद्भक्तिभङ्गिमिः । प्रसङ्गागतमेवागा-दगारं भैक्ष्यकारणात् ।। २१३ ॥ कैश्विदूचे चिरानाथ !, नेत्रयोरमृतायसे । श्रान्तोऽस्यहिविहारेण, सिंहासनमिदं श्रय ॥ २१४ ॥ कोऽप्याह त्राहि श्रान्तोऽसि, स्वामिन् ! सानीयमस्त्यदः । स्नेहादिमुग्धो नाबोधि, सोऽस्स नाङ्गे मल-श्रमौ ॥ २१५ ।। शरीराचरणं स्वामि-विरेणानेन रच्यताम् । इत्यूचेऽन्यः स नाशासी-दनेनैवावृतं जगत् ॥ २१६ ॥ कोऽध्यनल्पत कर्पूराद्य-रमीभिः सुरभीकुरु । वपुः प्रमोः स सौरभ्यं, नासाज्ञासीत् स्वभावजम् ॥ २१७ ॥ अन्योऽभ्यधादमीमिः खं, भूपणैर्भूपय प्रभो।। विभुमेव त्रिभुवना-भरणं स विवेद न ।। २१८ ॥ परो जजल्प तेऽपीन्द्राः, सदा तव पदातयः । युक्ता पदातिता ते किं, स्वीकुर्वश्वान् रथान् गजान् ।। २१९ ॥ १ प्रशस्तगतिः । २ पुरम् । ३ अव्याकुलः। ४ हर्षसमुद्रैः। ५स-'समम्नम'। , ·२६२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- . साहान्यः स्वीकुरु स्वामिन् !, कन्या धन्या भवन्त्यमूः । न विवेद स कन्दर्प-शस्त्रं न प्रभवेत् प्रभो ।। २२० ॥ कोऽप्यदोऽवददादत्व, रसालानि फलानि मे । स न वेत्ति स्म महते, फलाय यतते यतिः ॥ २२१ ॥ गृहाण पत्रपूगानि, क्षीणरागं मुखं तव । कोऽपीत्यूचे न तचित्त-मप्यरागममस्त सः ॥ २२२ ॥ प्रभुस्तु कल्प्यवस्त्वर्थ, गेहं गेहमुपागमत् । पुष्पं पुष्पं यथा भृङ्गो, राशि राशिं यथा ग्रहः ॥ २२३ ।। तदकल्प्यमिति किम-प्यगृहानो जगत्पतिः। मौनवान् निर्ममो लोकै-रित्यनल्पमजलप्यत ॥ २२ ॥ त्वां निरीक्ष्य चिरेणाद्या-नन्दः कन्दलितोऽस्ति नः। तमोतिथ्यमगृहानः, किं म्लानि नयसि प्रभो ॥ २२५ ॥ प्रसादः क्रियतां खामिन् , विपादस्त्वदनादरात् । प्रमादः कोऽपि नो नास्ते-ऽपवादः प्रसरेत् पुनः ॥ २२६ ।। न ते युक्तमवज्ञातु-मेनं प्रणयिनं जनम् । उपायनमिदं नाथ, गृहाणानुगृहाण माम् ॥ २२७ ॥ तद् वात्सल्यं तदालाप-दानं तत् प्रतिपालनम् । जन्मतो जनयित्वा नः, कथमेकपदे गतम् ? ॥ २२८ ॥ अथवा वनवासे त्वं, नासाभिर्यदनुश्रितः । किमु तेनापराधेन, प्रतिवाचं न यच्छसि ? ॥ २२९ ॥ इदं विप्रियमत्यन्त-मेकं स्वामिन् ! क्षमस्व नः । खपालितेषु लोकेपु, कृपां कुरु कृपाऽऽकर ! ॥ २३० ॥ तथेश! दर्शनान प्राक्, प्रजानां प्रमदाथुभिः । श्रेयः पल्लवितं नाथा-नादानोत्थैर्यथाऽथुभिः ॥ २३१ ॥ लोके कलफलः लोककोलाहले तत्र, श्रवणातिथितां श्रिते । किमेतदिति श्रेयांसे-नोक्ते वेत्री व्यजिज्ञपत् ।। २३२ ।। १ आनन्दम् । २ अतिथ्यथै आतिथ्यम् । ३ अस्माकम् । ४ स-'सृतः ।

·२६३ . चरित्राद्वयम] त्रयोदशः सर्गः विसेरयन्ति वदना-अरविन्दानि नतान्यपि । सुरेन्द्राणां यदीयाहि-नसशीतत्विपोऽद्भुताः ॥ २३३॥ पित्रेव जीवनोपाया, जनानां येन तेनिरे । येनापि भरतादिभ्यो, युष्मभ्यं च विभज्य भूः ॥ २३४ ॥ येन राज्यं विहायोच्चै-हावकरहेलया। जगृहे गहनावासो, विलासावासलीलया ।। २३५ ।। ततः प्रभृत्यसौ स्वामी, मौनवान् ममतोज्झितः । पदयां पवित्रयत्युवी, निराहारो विहारवान् ॥ २३६ ॥-कलापकम् तीवातपेऽप्यसौ सर्पन् , स्वामी नोद्विजतेऽन्यवत् । किलेति कलयामास, प्रीत्याऽसौ सप्रकाशताम् ॥ २३७ ॥ विभु भिलपत्येप, मामशेपजनो यथा। इतीव दुःसतश्छाया, समायाति स कृष्णताम् ॥ २३८ ॥ यस्तपत्यातपे शैलः, शीते भवति शीतलः । कोभयत्र समः स्वामी, स्थैर्यात् तेनोपमीयते ? ॥ २३९ ।। जीवानुकम्पया नाथो, युगमा प्रदत्तदृक् । खाहिन्यासादिव औन्तां, सिञ्चन्नेत्रामृतैर्महीम् ॥ २४० ॥ प्रत्यक्ष इव ते पुण्य-प्राग्भारः प्रपितामहः । दिष्ट्या त्रैव समायाति, सें मायातिमिरांशुमान् ॥ २४१॥-युग्मम् अनुस्वामिनमेतेपा, पौराणां परिसर्पताम् । अयमाकर्ण्यते कर्णा-मृतं कलकलः कलः ॥ २४२ ॥ श्रेयांसस्य स्वामिनः पुरतो गमनं जातिस्मरणं च श्रेयांसोऽप्युपेयिवांसं, स्वामिनं खाश्रयाग्रतः । प्रेक्ष्य साक् सम्भमेणेवो-त्पाटितः समुदस्थित ।। २४३ ।। अच्छवोपानहोऽधावत् , कुमारोऽनु जगत्पतिम् । पर्पजनस्तथैवैनं, यूथं यूथतिं यथा ॥ २४४ ॥ लोलकुण्डललिप्टामिः, कण्ठिकाभिः कणच्छलात् । १ ख-'प्रकाश्यताम्। २ शैलेन समम् । ३ खेदिताम् । ४ प्रपितामहः। ५ माया. रूपान्धकार प्रति सूर्यतुल्य । ६ क-'श्राक्'। ७ क-पतियथा , ·, २६४ श्रीपानन्दमहाकाव्यम [श्रीजिनेन्द्र- युवराजस्त्वरायानो-ऽनूयतानुजिनं व्रजन् ।। २४५ ॥ श्रेयांसः संश्रितस्थाथ, नाथसावंसथाङ्गणम् । क्रमाचमार्जयत् केश, रजो हर्तुमिवाध्वजम् ।। २४६ ॥ गुरोधर्मध्वजेनेव, शिष्यः केशचयेन सः । आश्रयाजिरमाप्तस्य, ममार्ज खामिनः क्रमी ।। २४७ ॥ उत्थाय स विधायाथ, नाथस्य त्रिः दक्षिणाम् । तपयन् भूरिहर्षाच-सलिलेनानर्मद् क्रमौ ।। २४८ ॥ ऊर्थीभूय पुरोभूय, स्वामिनो बदनाम्युजे । चञ्चरीकीचकाराग, कुमारो लोचने चिरम् ॥ २४९ ॥ ईदृग् लिङ्गं मया प्रैक्षि, कुनापीति "विचिन्तयन् । स पाप जातिसरणं, प्राग्जन्मप्रेक्षणेक्षणम् ॥ २५० ।। विवेदेति च यत् पूर्व, 'विदेहे' भगवानयम् । वज्रनाभश्चक्रवर्ती, जातोऽस्याहं च सारथिः ।। २५१ ।। वज्रसेनायोऽस्यैव, पिता तत्र मेवेऽभवत् । से मया तीर्थकृल्लिङ्ग-मीदृशं ददृशे दधत् ।। २५२ ।। पाई श्रीवज्रसेनस्य, मुक्त्वा राज्यमुपाददे। व्रतं श्रीवज्रनाभोऽय-मस्याहमपि पृष्ठतः ॥ २५३ ॥ वज्रनाभोऽयं 'भरत'-क्षेत्रे प्रथमतीर्थकत् । भविष्यतीति भगवान् , वज्रसेनस्तदादिशत् ।। २५४ ॥ सेयम्प्रभाप्रभृतयो-उधौ भयाः प्रभुणाऽमुना। समं पर्यटिरे सम्प्र-त्यसौ मे प्रपितामहः ॥ २५५ ।। ललिताइभवेऽप्येप, स्वामी निर्नामिकां यथा । अनुग्रहीतुमागान्मां, सम्प्रत्यप्यागमत् तथा ॥ २५६ ॥ दिष्ट्या दियाऽद्य दृष्टोऽयं, दृष्टिपीयूपवृष्टिकृत् । अहो नवभवस्वामी, यथाकामीनतां श्रितः ।। २५७ ॥ १ गृहाङ्गणम् । २ क-'दमार्जयत्। ३ गृहागणम् । ४ क-'प्रदक्षिणम्। र्वासु दिक्षु विदिक्षु च परिभ्रमतः पूजकस दक्षिण एव बन्यो भवति यखां सा प्रदक्षिणा । ६ क-'भत्'1 ७ स-वितकयन् । ८ ख-'तु। ९क-'मये भवे। ११ प्रेक्ष्यतां ६८तम पृष्ठम् । १२ क-'मन्यप्रभुणा'। १३ क-अयो। , १० वज्र- सेनः।

·- चरित्राह्वयम् ] त्रयोदशः सर्गः अहो महोत्सवः कश्चि-दहो भाग्यमहोदयः । अहो माहात्म्यविस्कृर्ति-रहो श्रेयासमुन्नतिः ॥२५८ । यदयं जगतां स्वामी, स्वयं सौधाङ्गणे मम । जङ्गमः कल्पशाखीव, भूपणत्वमवाप्तवान् ।। २५९ ॥-विशेषकम् श्रेयांसेन स्वामिनः पारणककारणम् भिक्षादानानभिज्ञेऽसिन् , जने वर्षमुपोषितः । पारणं कारणीयोऽद्य, प्रभुः प्रासुकवस्तुमिः ॥२६०॥ इति रोमभिरुद्भिन्नः, श्रेयोवळ्यकरैरिव । श्रेयांसः समभिव्याप्तो, यावद् भावयते हृदि ॥ २६१ ॥ तावदावसथद्वारे, राजसूनोरुपायने । केनचिच्चक्रिरे कुम्भा, नवेपुरससम्भृताः ॥ २६२ ।।-युग्मम श्रेयांसो जातिस्मरणाद् , भिक्षादोपोज्झितं रसम् । मत्वा कल्प्यममुं स्वामिन् !, गृहाणेत्यभ्यधात् प्रभुम् ॥ २६३ ॥ प्रभुणाऽप्यञ्जलीकृत्य, पाणिपात्रे पुरो धृते । से रसं कलशश्रेण्या-विक्षेपेक्षुसमुद्भवम् ॥ २६४ ॥ यथा यथा रसपूरैः, पूर्यते साजलिः प्रभोः । श्रेयोराशिभिरश्रान्त, श्रीश्रेयांसस्तथा तथा ।। २६५ ॥ सम्भृतेऽपि रसैः स्वामि-पाणिपात्रान्तरे ममुः। भूरयोऽपि रसा भूयो, वा विच सरित्प्लवाः ॥ २६६ ॥ पाणिपात्रे प्रमोरासी-दलिहशिसो रसः। दातुरद्भुतभावोत्थात् , स्तम्भितो विस्मयादिव ॥ २६७ ॥ रसस्य विन्दुरेकोऽपि, नागलत् पाणितः प्रभोः । प्राज्ञस्य मानसाद् ग्रन्थ-बोधस्येव लवो पहिः ।। २६८ ॥ वृद्धि रसशिसा लेभे, प्रभुपाणौ यथा यथा । स्पर्द्धयेव कुमारस्य, वासनाऽपि तथा तथा ॥ २६९ ॥ द्रयरूपोऽपि स रसः, स्त्यानरूप इव प्रभोः । १ क-'प्राशुक'। २ श्रेयांस। ३ क-'सरिङ्गया। ४ क-प्रज्ञस्य। , . १०० ३४ ·२६६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- नापतत् पाणितः सोऽभूत् , प्रभावः मोभवोद्भुतः ॥ २७० ॥ अकारि रसपूरेण, प्रभुणा तेन पारणम् । जगत्रयजनश्रेयः-स्थिरीकरणकारणम् ।। २७१ ।। दारणं दुरितीघस्स, वारणं क्रूरकर्मणाम् । तारणं भवपाथोधेः, पारणं तत् प्रभोरभूत् ।। २७२ ॥ श्रीश्रेयांसो रस थं, निजगन्मङ्गलद्रुमम् । सिक्त्वा मालपूर्णानि, जगन्ति त्रीण्यपि व्यधात् ।। २७३ ।। पश्च दिव्यानि दिग्भागा दुन्दुभिध्वान-प्रतिध्यानस्तदोदुरैः। प्रभुपारणतः प्रीत्या, सांराविणमिव व्यधुः ॥ २७४ ॥ श्रेयांसोकसि रत्नानि, वृष्टितो लुलुठुस्तदा । रत्नाधिकं जिनाधीश, समारा मिवोत्सवे ।। २७५ ॥ पंञ्चवर्णानि पुष्पाणि, तत्र कीर्णानि नाकिभिः । निपेतुस्तद्विमानौघ-सञ्चभ्रष्टरतवत् ॥ २७६ ॥ गन्धाम्यवृष्टिभिर्याडं, भूमिः सुरभिशीतला । सृत्वरीभिः सुरैश्चक्रे, श्रेयांसेन तु कीर्तिभिः ॥ २७७ ॥ चित्रचेलचयोत्क्षेप-मिपादनिमिपा दिवि । श्रेयांसदानयशसो, न्युञ्छनानीच तेनिरे ॥ २७८ ।। वैशाखे मासि शुक्लायां, तृतीयायां तदक्षयम् । दानं जज्ञे पर्या'ऽक्षय-तृतीयेति सतोऽभवत् ।। २७९ ।। एतस्यामवसर्पिण्यां, क्षेत्रेऽत्र 'भरता'भिधे । श्रेयांसाद् दानधर्मोऽभूद्, विश्वाचार इव प्रभोः ॥ २८ ॥ प्रभुपारणकानन्द-सन्दर्भादुन्मदिप्णवः । प्रशंसामिति सन्तेनु:, श्रेयांसस्य दिवौकसः ॥ २८१ ।। देवैः श्रेयांसस्य प्रशंसनम् भो भो श्रेयांस! धन्योऽसि, पुण्योऽसि गुणवानसि । अब लोकत्रये पुण्य-कृतां मौलिमणीयसे ॥ २८२ ॥ .१ स्वामिसम्बन्धी। २ कृष्ण-नील-रक्त-पीत-श्वेतेति वर्णपञ्चकम् । ३ ख-'चित्र'।

·, चरित्राह्वयम् ] जयोदशः सर्गः २६७ यदद्य निरवयेन, रसपूरेण पारणम् । 'चिमुं वर्षनिराहारं, कारयामासिवान् भवान् ॥ २८३॥ व्रतादनन्तरं तीर्थ-करा यन्मन्दिराजिरम् । पवित्रयन्तः प्रथम, पारणं प्रथयन्त्यहो ।। २८४ ।। भवे भवेयुभविन-स्ते तत्राथ तृतीयके। संसारपारदृश्वानः, सिद्धिस्थानधृताश्रयाः ॥ २८५ ॥ युग्मम् पारणं कारयेद् भक्त्या, सामान्यानपि यो मुनीन् । अझं नयति निःशवं, तमुत्का मुक्तिकामिनी ॥ २८६ ।। कश्चनापि क्षुत्तृटक्लान्त, प्राप्तमन्नोदकैर्मुदा । यस्तर्पयति सर्पन्ति, स्वभॊगास्तमपि ध्रुवम् ।। २८७ ।। किमप्यतिथिदानस्य, माहात्म्यं सुमहत्तमम् । यमानमानतः स्वर्गा-ऽपवर्गसुखसङ्गमः ॥ २८८ ॥ आद्यः पारयिता तीर्थ-दूरो वर्षमुपोपितः । खैन्मनः क्षुब्धदुग्धाब्धि-शुद्धश्रद्धोर्मिधार्यदः ॥ २८९ ॥ मासुकश्चैपणीयथ, कल्प्यवेक्षुरसोऽप्यसौ । सत्पान चित्त-वित्तानां, भाग्यैर्योगोऽभवत् तव ॥ २९० ॥--युग्मम दानानन्दोद्भवैरथु-सलिलस्तैर्निरर्गलैः । अमीभिः शमितो नूनं, ज्वलन् भवदवानलः ।। २९१ ।। भूभृद्-यति-जिनेन्द्राणां, यथा ते प्रपितामहः । श्रेयांसः प्रथमो दाता, भवान् भुवि तथाऽभवत् ॥ २९२ ॥ यथा 'गङ्गा'ऽम्वुविस्तार-स्तुपारधरणीधरात् । भवतो 'भरत क्षेत्रे, दानधर्मस्तथाऽभवत् ॥ २९३ ॥ स्वत्साधितममुं साधु-धर्मस्थितिनिबन्धनम् । जना दानविधि विश्वे, वर्तयिष्यन्त्यतः परम् ॥ २९४ ।। गायन्तीनां धुकान्तानां, तव दानाङ्कितं यशः । 'नन्दने'ऽलिरवैः स्थान-दायिनः कल्पपादपाः ॥२९५ ।। 47 १ क-'विभुर्वर्षे निराहार । २ स-सुमहत्तरम्'। ३ क-तमन १४ हिमाचलार ।

·२६८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- श्रेयांसमिति ते स्तुत्या, खं स्थानं स्वर्गिणोऽगमन् । धिग् नो मुनिदानानौं-नात्मनिन्दापरा इति ॥ २९६ ॥ प्रभुपारणगीर्वाण-सम्पातश्रवणोन्मदाः । भूरयः स्वखदेशेभ्यो, नागरा नगराधिपाः ॥ २९७ ॥ अपरेऽपि तेऽपि कच्छ-प्रमुखाः क्षत्रतापसाः। श्रेयांसस्याययुर्वेश्म, सुकृतानीव साच्चिकम् ॥ २९८ ॥-युग्मम् कच्छादीनां श्रेयांसेन सह सम्भापणम् श्रेयांसंप्रेक्ष्य ते धर्म-प्रकर्पण वभापिरे । सुधामधुरवाक्पूरा, मयूरा इव वारिदम् ॥ २९९ ॥ श्रेयांस! श्रेयसां राशि, श्रितस्त्वं तर्पितो रसैः । यत् तपःस्वस्त्वया नाथो, यथा पाथोभृता जनः ॥ ३०॥ रत्ना-ऽश्वे-भा-अस्त्र-कन्यादि, सर्वखं ददतामपि । किश्चिन्नादत्त नः स्वामी, हहा हत्याकृतामिव ।। ३०१ ।। ग्रामाकर-पुरा-रण्या-न्यटन् संवत्सरं विभुः । न नो वेश्मसु विश्राम-मप्यकार्पोद् द्विपामिव ।। ३०२ ॥ पालयित्वा प्रभुः पूर्व, पूर्वलक्षाण्यपत्यवत् । चाचाऽपि नालापयति, कृतमानिव नोऽधुना ॥ ३०३ ।। प्रति नप्ता प्रभोरेतान् , जल्पतः प्रतिजल्पितैः । प्रीणयामास पर्जन्यो, गर्जितैरिव केकिनः ।। ३०४ ॥ अलं प्रलप्यते किं भो, मुग्धा ! दुग्धान(श ?)नैरिव । स्वीकरोति न सावयं, निरवद्यपरः प्रभुः पुरेव नृपतिर्नासा-चासादितपरिग्रहः । सम्प्रति प्रतिनिवृत्त-दुर्वृत्तो वर्त्तते यतिः ॥ ३०६ ॥ रलैरवैरिभैस्तस्य, कार्य यो राज्यमीहते । निरीहस्यास्य किं भर्तु-रहितैरात्मनो हि तैः १ ॥ ३०७ ॥ १ स-गर्दा०' । २ क-नागरा०'। ३ क-प्रेष्य ते' । ४ स-हर्ष-१५ मेघेन । ६ क-मनो। ७ बालकैः। ८स-भूपतिनासा०'। ९ क-कार्ये ।

·२६९ चरित्रायम् ] प्रयोदशः सर्गः वध्यं किमपि यस्सास्ते, धत्ते शस्त्राणि स ध्रुवम् । प्राणिरक्षापरस्यास, प्रभोः किं तैः कृपावतः ॥ ३०८ ॥ अङ्गनाङ्गीकृतिस्तस्य, यस्य रागातुरं मनः । वीतरागस्य सा तस्य, वियत्कुसुमसोदरा ॥ ३०९ ॥ निःसङ्गताऽस्य सर्वस्वं, शाश्वतानन्दसुन्दरम् । नरकैकनिदानेन, सर्वखेनास बोऽस्तु किम् ? ॥ ३१० ॥ सात् प्रासुकं कल्पनीय-मेपणीयं च वस्तु यत् । तद् गृह्णाति यतिर्नान्यद्, विदितं भवतां न तत् ॥ ३११ ॥ शिल्पादेरधिकं खेत-ज्ज्ञापिताः खामिना न हि । कुतो ज्ञातं त्वयेत्युक्ते, तैः श्रेयांसोमदत् पुनः ॥ ३१२ ॥ निभालनाजगद्भर्तु-र्जातिसरणमद्य मे । समुत्पन्नं यथा ज्योति-रादर्शस्यार्कदर्शनात् ॥ ३१३ ॥ अमर्त्यमर्त्य विश्वान्त-रमुना खामिना समम् । भ्रान्तोऽष्टाऽहं भवानेप, ममाभून्नवमो भवः ॥ ३१४ ॥ इतो भवात् तृतीयेऽभूद् , भवेऽतीते वती विभुः। 'विदेहे वज्रसेनस्य, पितुस्तीर्थकृतोऽन्तिके ॥ ३१५ ॥ स्वामिनोऽहमपि स्नेहा-दनु प्रबजितस्ततः । तज्जन्मस्मृतितोऽज्ञायि, सर्वमेतन्मयाऽधुना ।। ३१६ ।। खात्रयस्य निर्णयः त्रिखमी वातपादानां, सुबुद्धिश्रेष्ठिनो मम । याऽऽसीत् तस्याः फलेनाध, निर्णयः समजायत ।। ३१७ ॥ आक्षिप्त प्रतिपक्षयः, प्रैक्षि क्ष्मापेन स प्रभुः । मत्पारणसहायत्वात् , पराजैपीत् परीपहान् ॥ ३१८ ॥ श्रस्तं सुबुद्धिनादर्शि, गोसहस्रं यदुष्णगोः । न्यस्तं मया रयात् तत्र, तेनार्को नितरां बभौ ॥ ३१९ ॥ प्रभुः प्रद्योतनस्तस्य, केवलं द्युतिमण्डलम् । भ्रष्टं तत्र मयारोपि, पारणात् तच्च सोऽरुचत् ॥ ३२० ॥ १क-रक्षाकर०'। २ क-श्रान्त-1 - ·श्रीजिनेन्द्र- २४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् मयैक्षि श्यामलो 'हिमा-ऽचली यत् क्षालितो जलैः। स हि स्वामी तपाक्षामः, श्रीमानिक्षुरसैरभूत् ॥ ३२१ ।। श्रुत्वेति तत् तपो भर्तु-स्तद् दानं तन्नृपात्मजम् । प्रशशंसुखयं विश्व-त्रयपावित्र्यकृज्जनाः ॥ ३२२ ॥ ग्राहं ग्राहं जनाः श्रेयः, श्रेयांसस्थानुमोदनात् । मौलिकम्पमिपात् काम, तेनात्मानमपूरयन् ॥ ३२३ ॥ श्रेयांसः श्रेयसः किश्चि-दानन्त्यं यद् भृशं जनः । अनुमोनियाग्राहि, हीयते स न तत् पुनः ॥ ३२४ ॥ जना जनपदेशास्ते, प्रणतारं प्रभास्ततः आपृच्छ्य कृतसन्मानं, स्थानं जग्मुनिजं निजम् ॥ ३२५ ॥ श्रेयांसवेश्मनोऽन्यत्र, पारणानन्तरं प्रमुः। ततो जगाम नो धाम-स्थितयो यतयो यतः ॥ ३२६ ॥ पारणकभूमौ रत्नपीठस्य निर्मापणम् मा कोऽपि पारणक्षोणिं, प्रभोराक्रमतादिति । तत्र रनमयं पीठ, राजसूनुरकारयत् ।। ३२७ ।। तद् राजमनुरानर्च, रनपीठं प्रयतवान् । त्रिसन्ध्यमप्यथ साह, किमेतदिति तं जनः ॥ ३२८ ॥ आदिकन्मण्डलमिदं सोऽप्पजल्पत् ततो जनः । प्रभुर्यत्राग्रही मिक्षा तत्र तन्मण्डलं व्यधात् ।। ३२९ ॥ ततो निर्मीयमाणेऽत्र, कर्मणि क्रमतो जनैः । जनेयादित्यपीठस्या तत्स्थाने स्थापनाऽजनि ॥ ३३० ॥ तक्षशिलायां प्रभोरागमनी पाहुबलस्य चन्दनमनोरथश्च विहरन् 'पहली देशे, पुरी याहुबलेः प्रभुः । सायं तक्षशिला' प्राप्यो-याने मतिमया स्थितः ॥ ३३१॥ दायुक्तोदिते स्वाम्या-गमे याहुयलिर्नृपः । मुदादिक्षत् पुरारक्षं, हट्टशोभाकृते पुरि ।। ३३२ ।। १ख-"हेमा-'। २ क-क्षालितोऽअनः । ३ उद्यान,त्योत्ते।

·. चरित्राह्वयम् ] त्रयोदशः सर्गः २७१ मेरा श्रीरसदप्येपा, धुतेत्येतत्पुरीगृहान् । मञ्चा द्रष्टुमिवाप्तानि, स्वर्विमानानि रेजिरे ॥ ३३३ ॥ पौरवारैः पुरीपृथ्व्यः, प्रतिरथ्यं पृधूत्सवैः। मूर्तेनेवानुरागेण, सिक्ताः कुडमयारिणा ॥ ३३४ ॥ कुसुमानि प्रकीर्णानि, प्रतिवम विरेजिरे । खाम्यागमे गृहश्रीणा-मिव हर्षाश्रुविन्दवः ।। ३३५ ।। चलानां मालिकामाला, वभुर्वाहुयलिं प्रति । पुर्या इवानुरागाब्धे-र्लयोऽनिललोलिताः ।। ३३६ ।। चित्रास्तरङ्गितीकृत्यो-द्धिता वस्त्रपरम्पराः । नगर्या वर्यसौभाग्य-मञ्जर्य इव रेजिरे ॥ ३३७ ॥ योतन्ते स दुकूलानां, पद्मकानि पदे पदे । विलासनलिनानीव, सौनन्देयगुणश्रियाम् ॥ ३३८ ॥ रम्भास्तम्भेपु नीलानि, दलान्यनुपर्द वभुः। पुर्याः कञ्जललक्ष्माणि, चक्षुर्दोपभयादिव ।। ३३९ ।। ते तस्यां पर्वशर्वर्या, श्रीविराजिनि राजिनि । गर्जयोजागरा रेजु- गराः सागरा इव ॥ ३४० ॥ प्रातस्तातपदाम्भोज-पर्युपास्तिपरायणः । राजहंसो भविष्यामी-तीहां बाहुबलिय॑धात् ॥ ३४१ ॥ प्रभोरुत्कण्ठयोत्तालः, प्रातःकालविलम्तः । अयं वाहुवलिाहु-बलान्मा दलयिष्यति ॥ ३४२ ।। इति शङ्कातुरा शङ्के, निशा देशान्तरे ययौ । उजगार जगद् भाभि-र्भासयन् भानुमानपि ॥ ३४३ ॥ नन्तुं विश्वपति बाहु-बले ! किमु विलम्बसे । इति पत्रिततिध्यान-निभेन ककुभोऽभ्यधुः ॥ ३४४ ॥ मद्वीक्षणादिव क्षोणि-तमो मम तमः प्रभोः। दर्शनाद् यात्वितीनोचैः, श्रितोऽर्कः प्राग्गिरेः शिरः ।। ३४५ ॥ १ क-श्रितोऽप्येतत् पुरीमहात्' । २क-'घेलाना' । ३रक्तविन्दुकानि । ४ पाहुयलि। ५क-धुर्या'। ६ ख-'उजगाम' । ७ क-कनुभो व्यधु। ८ उदयाचलस्य ।

·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- पारितप्रतिमो नाथः, प्रतस्थेऽन्यत्र कुत्रचित् । छअस्थतीर्थकृद् वायु-नैकत्र कुरुतः स्थितिम् ॥ ३४६ ॥ निशान्ते खामिनं नन्तुं, सौनन्देयस्त्वरातुरः । सातश्चन्दनलिप्तोऽभा-चन्द्रिकास्मेरमेरुवत् ॥ ३४७ ॥ याहुबलेः प्रयाणशोभावर्णनम् तन्मौली मुकुटो रन-रश्मिविसरिताम्बरः । वभौ हृदो विभुध्यान-महस्तोम इयोद्गतः ॥ ३४८॥ तमिन्दुर्मुक्ताताडक-द्वयदम्भेन सेवितुम् । निर्जितो यशसाऽऽस्पेन, द्वैधीभूय ययौ भुवम् ॥ ३४९ ।। माणिक्यकण्ठिकाकान्ति-पटली पाटलप्रभा । तस्य वक्षास्थितेर्लक्ष्म्याः, कौसुम्भांशुकवद् वभौ ॥ ३५० ॥ तस्य वक्षास्थले हार-मुक्तास्तद्भाऽम्युहारिणि । पभुः प्रतिगुणक्रीड-कीर्तिवयालिबीजवत् ॥ ३५१ ॥ जितेन भुजगेन्द्रेण, तद्धजो भूतिक्षमौ । रत्नाङ्गदमिपाद् रन-मुकुटाभ्यामिवाचितौ ॥ ३५२ ।। तस्य प्रकोष्ठयोः शोण-मणिकरणकान्तयः । खेलन्ति सोमशिखिनो, विस्तारिण्य इन विपः॥ ३५३॥ तत्पाण्योर्जितकल्पद्रु-नवपल्लवयोर्वभौ । रलोमिकाद्युतित्रातः, प्रताप इव विस्फुरन् ॥ ३५४ ।। चित्रवर्णानि चीराणि, विभ्रद् बाहुबलिर्वभौ । सन्ध्याऽभ्रपटलाश्लिष्ट, इव सौपर्वपर्वतः ॥ ३५५ ॥ सुनन्दानुरन्यून-श्रितालङ्करणांशुकः । अथारुरोह हस्तीन्द्र-मुदयाद्रिमिवार्यमा ॥ ३५६ ।। शिरःस्थेनातपत्रेण, स शुभ्रणाशुभद्' भृशम् । पर्वोद्र्वेण चन्द्रेण, प्राचीनपर्वतो यथा ॥ ३५७ ।। रेजतुः पार्थयोस्तस्य, वारनायौं सचामरे । क्षानमत्रश्रियो मूर्ते, यशोभिः शोभिते इव ॥ ३५८ ।। १फ-भूति' । २ प्रज्वलवहेः। ३ देवपर्वतो मेरुः । ४ पूर्णिमागर्वव " ·- . चरित्राद्वयम् ] त्रयोदशः सर्गः २७३ वसन्तश्रीप्रभृतयः, शतशोऽन्तःपुरस्त्रियः। गुणश्रिय इवाङ्गिन्य-स्तं पतिं परिवनिरे ॥ ३५९ ।। प्रससार प्रतीहार, पुरतो दुरतिक्रमः । तस्य चण्डस्फुरद्दण्डो, मूर्चिमानिव विक्रमः ॥३६०॥ ततो मतिलताकन्दैः, कीर्त्तिकैरविणीन्दुभिः । नीतिनिर्झरिणीशैलै।', शालिवो मन्त्रिमण्डलैः ।। ३६१ ।। वृतो व्यूहर्महीन्द्राणां, माणिक्यमुकुटोत्कटः। रत्नादिखि सदन-चप्रैः प्रत्यन्तपर्वतैः ।। ३६२ ।। रविरध्यैरिवाबद्ध-स्पर्धतवियत्प्लवैः । तुरङ्गमगणैः सख्या-अतिक्रान्तैर्वेष्टितोऽमितः॥३६३ ॥ तत्स्थैर्यनिर्जितैः सेवा-कृते जङ्गमतां गतः । नगैरिव तो नागै-विगलन्मदनिर्झरैः ॥ ३६४ ॥ तरङ्गारङ्गणोत्तुङ्ग-तुरङ्गै रत्नभूपणैः। पोरैः श्रियामकूपार-पारैः परिवारितः ॥ ३६५ ॥ स्फूर्जदिस्तुर्यनि दै-ईन्दिवृन्दजयारवैः । चचाल स्तुतिवाचाला:, कुर्वन् वायलिदिशः ॥३६६॥-पशिः कुलकम् प्रभुपादपवित्रं त-दवाप्योपवनं नृपः । हस्तिनोऽवरुरोह द्रोग, मोहादिव महामतिः ॥ ३६७ ॥ राजचिहानि राजेन्दु-च्छत्रादीनि परित्यजन् । स विवेश तमाराम, नन्तुमुत्को जगत्पतिम् ।। ३६८ ॥ जगन्नाथं स नापश्यत्, तमारामं समाश्रयन् । सुखोल्लासमियोपास-मानः कुस्वामिनं जनः ॥ ३६९॥ तपोहीनं यथा ज्ञानं, ज्ञानहीनं यथा तपः। सामिहीनं तदुधानं, तस्य नातिमुदेऽजनि ॥ ३७० ॥ स वनस्थानथेत्याह, तातपादाः क सन्ति ते । अपि त्रिविष्टपखाम्यं, न काम्यं यदुपासनात् ॥ ३७१ ।। १ ख-चण्ड' । २ ख-शीलैः' । ३क-'महेन्द्राणां' । ४ क-'त्यजेत्' । ५ क-प्रयत्' । . प.का.३५ ·२७४ श्रीपद्यानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तेऽप्याहुः स सहस्रांशी, सहस्राक्षदिशं श्रिते । खामी ययौ वनादसात, पार्वणेन्दुरियाम्बरात् ॥ ३७२ ॥ यावदावसथं देव-सायाम इति शंसितुम् । तावत् प्राप्तः स्वयं देवः, सेवनोत्कण्ठया प्रभोः ॥ ३७३ ॥ प्रभोर्दर्शनवञ्चनात् सीनन्देयस्य विलापः तदाकर्ण्य वचः कर्ण-कील 'तक्षशिला पतिः । सद्यो दधार धीरोऽपि, नेने याप्पजलाविले ॥ ३७४ ॥ दध्यौ वन्ध्योद्यमश्चेति, चेतितं न मयेति यत् । व्रतात् प्रभृति नैकत्रा-चस्थितिं कुरुते प्रभुः ॥ ३७५ ॥ अपि प्रकृतिपौराद्याः, प्राप्नुवन्तु पवित्रताम् । इति तैः सह वन्दिष्ये, स्वामिपादान दिनोदये ॥ ३७६ ॥ मनोरथो मे भग्नोऽय-मभाग्योद्घातपाततः। हाहा हतोऽस्म्यहं पापो, निप्पुण्यानां शिरोमणिः ॥ ३७७ ॥-युग्मम् विलम्मकारिणं धिग् मां, लोकानुग्रहकारणात् । परार्थकाम्यया मौात्, स्वार्थभ्रंशोऽभवन्मम ॥ ३७८ ॥ धिर मामयुद्धिमूर्द्धन्यं, धिर धिर मां च प्रमादिनम् । यत् तातचरणाजाना-मर्चनेनासि वञ्चितः ॥ ३७९ ॥ वृथा मम समुत्पन्नो, विभ्रमो यद् विभावरी । सद् दिनं दृश्यते यस्मि-निनो विश्वप्रकाशकः ।। ३८० ।। भास्वन्तं सवितारं तं, विनाहरपि शर्वरी । जाता यन्मे तमोजालैः, किलान्धाः सकला दिशः ॥ ३८१ ॥ प्रमादसदनं स्वामिन् !, यद्यहं तत् कथं त्वया । नात्मपुत्रप्रमोदाय, दिनमेकमपि स्थितम् १ ॥ ३८२ ॥ लोकेष्वपत्यवत् पूर्व, ममत्वमकृथा यथा । साम्प्रतं निर्ममत्वं ते, तथाऽपत्येपु लोकवत् ॥ ३८३ ।। - वसति'। १ पूर्वदिशम् । २ पूर्णिमाच द्र। ३ ख-'देव'। ६ क-'प्रकृत। ७ अभाग्यारम्भपतनात् । ४क-'प्रभो!'। ५ख नेकन ८प्रभु ।

·" . चरित्रालयम् ] प्रयोदशः सर्गः २७५ घिय मामेकदिनाहार-ग्रहणेनापि न प्रभुः। मानितस्त्रिजगन्मान्यो, जनसामान्यमप्यहो ।। ३८४ ॥ स्वदसम्भावनोद्भूतं, प्रभूतं मे पराभवम् । अपनेष्यति को नाम, नाथ! नाथं विना परः ॥ ३८५ ॥ यावत् तेजनि वात्सल्यं, सर्वेप्यन्येषु सूनुपु । मय्यासीत् तावदेकसिन् , कुंत्र तत् ते गतं प्रभो ॥ ३८६ ॥ बाल्येऽपि हृदयकोडे, सदा मां कृतवानसि । सम्प्रत्यपि ततो नाथ!, हन्मध्ये धृतवान किम् ? ॥ ३८७ ।। मश्रिणा प्रवोधनम् लोकमतरनालोक-शोकशङ्काऽतिसङ्कुलम् । ततस्तं विपमूर्छाल-मिव मत्रीत्यवोधयत् ॥ ३८८ ॥ नृप! नालोकि लोकेश, इत्यर्ति मा वृथा कृथाः । यन्मानसे कृतावासः, स तवास्ते दिवानिशम् ॥ ३८९ ॥ श्रितान्त स्वामिनि खान्ते, किमित्येतत् तमस्तय। अप्रकाशं किमाकाशं, भासमानेऽपि भास्वति ? ॥ ३९० ।। किश्चैतदपि चित्तान्त-विचारश! विचारय । गर्भस्थितस्य कस्यापि, पिता देवाद् विपद्यते ॥ ३९१ ॥ पाल्ये नीत्वा बाहुभ्यां, धृत्वा न्यस्खानने दृशौ । पित्राऽर्पितां पिबत्येब, श्रुत्या नोल्लापनासुधाम् ॥ ३९२ ।। पहिस्तो गेहमागच्छन् , रममाणं गृहाङ्गणे | प्रीत्योत्पाट्य रजोयुक्तं, जनकस्त न चुम्बति ॥ ३९३ ॥ सम्प्रेक्ष्य जननी तस्य, श्रीमत्पुत्रानलङ्कृतान् । तत्तद्यानाकर चैनं, साऽथुनेत्रा चदत्यदः ॥ ३९४ ॥ मां मुक्त्वैकाकिनी तात !, पिता ते त्रिदिवं गतः । कस्तेऽर्थानार्थतानेवं, तं विना पूरयिष्यति ? ॥ ३९५ ॥ मा रोदीस्तात! ते सर्व, दास्ये स्वतनुजन्मनः । १ क-'प्रभो। २ क-'जगन्मान्य।। ३ क-मिप्यहम् । ४ तमासत्कारजन्यम् । ५ क-कुतस्तत्। ६ मृतपितृको वालः। ७ यायप्रदेशात् । ८ मृतपितृक बालम् । , ·" श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- अप्यन्यसदने दास्य, कारं कारं शनैः शनैः ॥ ३९६ ॥ इति मातुर्गिरो दीनाः, शृण्वन् दीनाननोऽन्वहम् । तया दुःसशतैः पाल्याद्, वाल्यादुत्तार्यते सुतः ।। ३९७ ॥ स्वजनैरप्यवज्ञाता, सजनैरनुशोचिता। कृच्छ्रान्माता विना पत्या, निजापत्यानि पर्द्धयेत् ॥ ३९८ ॥ अहो वाहुयले! धन्य-स्त्वदन्यः कोऽस्तु भूतले ।। लालितः पालितश्चासि, जगन्नाथेन यः स्वयम् ।। ३९९ ।। तेनैवानुदिनं देव !, माहितस्त्वमनुग्रहाद । बालेन्दुरिच पक्षण, शुक्लेन सकलाः कलाः ॥ ४०० ॥ तेनैव भूरिशो भूभृद-पुत्रिकाः परिणायितः । त्वं ताभिः शोभसेऽत्यन्तं, ताराभिरिव चन्द्रमाः ।।४०१॥ विभज्य भरतादिभ्यो, भूविभागान् जगद्विभुः। तुम्यं तु 'बहली' देश, बहुदेशोत्तमं ददौ ॥४०२॥ सम्प्रति त्यक्तराज्योऽयं, विहरन् निरवग्रहः । प्रयाति यत्र तत्रापि, यत्र तत्रापि तिष्ठति ॥ ४०३ ॥ विभुत्रिभुवनस्यापि, यदेवं तप्यते तपः। तन्मन्येऽतःपरं किञ्चित्, परं चिन्तयति प्रभुः ॥४०४ ॥ भवदर्थान् समर्थ्यासी, स्वार्थ साधयतेऽधुना । तत् किमयापि तापाय, तवास्यानुग्रहस्पृहा ॥४०५ ॥ अथ ते तातपादानां, पूजनोत्कण्ठया मनः । ताम्यत्यतीव तत् तेपां, विम्चान्येतानि पूजय ॥ ४०६ ॥ नतैः प्रभोः पादविम्वैः, प्रभुपादा नता ध्रुवम् । विम्बदर्शनतः किन, देवबुद्धिजृिम्भते ॥ ४०७॥ इति मविगिरा युद्ध, शुद्धभक्तिः प्रभोपः । पदविम्बे चवन्देऽब्ज-बज-मत्स्सादिलाञ्छिते ॥ ४०८॥ प्रभुविम्यपूजनम् चायेषु वाद्यमानेपु, मणिपुष्पमुखैस्ततः । है १ क-भवदान् समासौ'। , ·चरित्राह्वयम् ] नयोदशः सर्गः सोऽयूजयत् पादविम्वे, साक्षात् पादाविध प्रभोः ४०९ ॥ अथान्तःपुरपौराया, गौरान्तःकरणाः प्रभोः। ववन्दिरे पादविम्बे, भालचुम्बितभूमयः ॥ ४१०॥ प्रभोर्माऽऽक्रमतात् कोऽपि, पदस्थानमिति द्रुतम् । तन्त्र रतमयं चके, धर्मचक्रं धराधवः ॥ ४११ ॥ तदेकयोजनौन्नत्य-मयोजनविस्तृतम् । अरैः श्रेष्ठं सहस्रेण, करबिम्ब रवैरिच ।। ४१२।। 'तत् क्षणं तत्क्षणात् प्रैक्षि, प्रभावातिशयात् प्रभोः । यद् विना वैक्रियी शक्ति, शक्रैरपि सुदुष्करम् ॥ ४१३ ।। सर्वतः पर्वतख्य, राज्ञा पुष्पैस्तदर्चितम् । शुशुभे मुवि तस्यैव, श्रेयः स्सेय इचोच्छ्रितम् ॥ ४१४ ॥ निर्वाहाटाहिकां कृत्वा, रक्षकानर्चकानपि । तस्स क्सनति'स्तक्ष-शिला' बाहुबलिययौ ॥ ४१५ ॥ भगवानपि निःसङ्गः, खाङ्गेऽपि ममतोज्झितः । व्यहरद् वसुधामेको, ध्यायन्नात्मानमात्मना ॥ ४१६ ॥ जन्मलक्षाप्तजन्मानि, दुष्कर्माणि शरीरिणाम् । दयन्ते गहनान्युचै-रतसेनैव तपोऽग्निना ॥४१७॥. - विप्रियाकम्पदायीनि, जगद्यापीनि देहिनाम् । तुहिनानीच कर्माणि, विलीयन्ते तपोऽनलैः ।। ४१८ ।। इत्युत्कटतपोनिष्ठः, कष्टवलगदभिग्रहः । स्वामी भ्रमन् हताकासो, देहे सेहे परीपहान् ।। ४१९ ॥ आलोकात् तु प्रभोर्लोकाः, प्रा नद्वात्सल्यवासिताः । तद्भक्ति व्यक्तिमानिन्यु-स्ताभित्ताभिरुपातिभिः ॥ ४२० ॥ प्रभोः पादाम्बुजद्वन्द्वे, लक्ष्मीखेलनसमनि । रजा प्रमार्जयामामु, केशपाशेन केचन ।। ४२१ ।। तीर्णे भवार्णवे तीर-पकोत्तारपरायणाः । १ क-'ध्रुवम् । २ स-कृतं । ३ जनैरिति शेषः। 'स्थेयः श्रेय। ६ धर्मचक्रस । 'स्कृप्तानति'। ८ ख-'हताकाझो' । ८ + ४ सदृशम् ।

·" २७८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन- भूपीठलुठनैः केपि, प्रांपुः पारमिव प्रभुम् ॥ ४२२ ॥ चर्चितौ चन्दनैः कैश्चि-चरणौ रेजतुः प्रभोः। नखेन्दुनिचयस्वच्छ-ज्योत्स्नाविच्छुरिताविव ॥ ४२३ ॥ भतरीहरभवावर्त्त-क्रोडात् कति याच्या । किल चेलाञ्चलैः केचि-न्युञ्छनानि विभोयंधुः ॥ ४२४ ।। केचिदद्भुतसौभाग्य-गुणाकृष्टा जगत्प्रभुम् । अनुजग्मुर्यथा यान्तं, भृङ्गाः सुरभिमारुतम् ॥ ४२५ ॥ आत्मानं सुकृतैः पूर्ण, कुर्वाणाः केचन प्रभुम् । पारणं कारयामासुः, प्रासुकैः पायसादिभिः ॥ ४२६ ॥ पूज्यमानो जनैरेवं, पादन्यासैः पवित्रयन् । देशाद् देशं ययौ खामी, द्वीपाद् द्वीपमिवार्यमा ॥ ४२७ ॥ तद्भक्तिमपि तां त्यक्तु-कामोऽकाममनाः प्रभुः। आर्यभूमिमथामुञ्चद् विरक्तो यनितामिव ॥ ४२८ ॥ अनार्यदेशेषु प्रभोबिहारः येवना-ऽडम्ब-इल्लादि-म्लेच्छनीवृत्स्वनार्यकान् । दर्शनाद् भद्रकीचक्रे, सोऽवत् कमलाकरान् ॥ ४२९ ।। १ क-'प्राप्तपार०॥ २ ख-'जगत्पतिम् । ३ क-'भूमी' । ४ प्रभुणा विहारद्वारा ,का का भूमिरल तेति जिज्ञासायास्तृप्त्यर्थं प्रोक्तमावश्यकनियुक्तौ- " यहली अडंब इल्ला, जोगगविसओ सुवनभूमी अ। आहिडिया भगवया, उसमेण तवं चरतेण ॥३३६॥" [पहली अडम्य इसा योनकविषयः सुवर्णभूमिश्च । आहिण्डिता भगवता ऋपमेण तपश्वरता] ५ प्रश्नव्याकरणे आश्रवद्वारे चतुर्थे सूने विषयोऽयं दरीदृश्यते, यथाहि- "बहये मिलिक्सुजाती के ते १" सक-जवण-सवर-यब्बर-गाय-मुरुंड उद(ड) भडग-ति(भि)- त्तिय-पकणिय पुलक्स गोड सिंहल पारस कोंच अंध-दविल विडल(चिलय)-पुलिंद-अरोस-डोव- पोक्कण गंधहारग बहलीय-जल रोम मास पउम-मलय चुचुया य चूलिया कोंकणगा भेत्त-पण्ह(ल्ह). व-मालव महुर आभासिय-अणक-चीण-ल्हा(ला)सिय-खस खासिया नेहु(ड)र-मरहट्ट मुहिय आ रव डोविलग-कुहण केकय हूण रोमग रुरु मरुगा चिलायविसयवासी य पावमतिणो।" [वहयो म्लेच्छजातयः कास्ता.१ शक-यवन-शवर-वर्चर-काय मुझण्ड-उद(ड) भडक-ति(भि)- त्तिक पक्कणिक-कुलाक्ष-गौड-सिंहल-पारस क्रौञ्चा-ऽन्ध्र-द्राविड विल्वल पुलिन्दा-ऽऽरोप-डोम्य- पोकण-गन्धहारक-बहलीक-जल-रोम माप यकुश मलय चुञ्चुकाश्व चूलिकाः कोपणका भेद-पहव- ·, चरित्राह्वयम् ] त्रयोदशः सर्गः २७९ उपसर्गाः क्वचिन्नोप-सर्पन्ति सादिमं जिनम् । तमांसीव विपामीश, सर्पा इव पंतत्पतिम् ।। ४३०॥ वायूनामपि यत् काय-स्पर्शिनां स्पर्शनाञ्जनान् । नास्पृशन्नुपसर्गास्ते, सङ्गं तस्य श्रयन्तु किम् ? ॥ ४३१ ॥ महारण्येषु निष्कम्पः, पुरेघृपवनेष्विव । विनेप्यन्निव सिंहादीन् , व्यहापीद् वृषभप्रभुः ॥ ४३२॥ घुकानां घोरघूत्कारैः, "फेरूणां स्फारफेत्कृतैः । फैणिनां रौद्रफूत्कारै-र्व्याघ्राणां बाढयत्कृतैः ॥ ४३३ ॥ आत्मारामात् परिप्वक्तं, नाऽऽकर्षि वृपभप्रभोः । भ्रान्तानां वाक्यैः सन्मार्गाद्, विविक्तरसेव मानसम् ।। ४३४॥-युग्मम् पारीन्द्रः प्रोच्छलत्पुच्छ-च्छटाच्छोटैरपुस्फुटत् । मालव-महुरा-ऽऽमापिका-ऽनक्क-चीन-ल्हा(ला)सिक-खस-खासिका नेह(ट)र-महाराष्ट्र-मौष्टिका- ऽऽरव-डोवि(म्बोलक कुहण-केकय हूण-रोमक रुरु-मरुकाः किरातविपयवासिनश्च पापमतयः ।। प्रशापनासूत्रे प्रथम पदे ३७तमे सूत्रेऽपि म्लेच्छविषयक उल्लेखो वर्तते, किन्तु अन्धगौरव- भयानावतार्यतेऽध । जिज्ञासुना द्रष्टव्यं मदीयं स्पष्टीकरणं (पृ० ५९) ऋपभपञ्चाशिकायाः । प्रवचनसारोद्धारेऽनार्यदेशा निर्दिष्टा यथाहि- "सग-जवण-सबर-बब्बर-काय-मुरडोड्ड(डड्ड)-गोण(ड)-पक्कणया । अरवाग-हो(ह)ग-रोमय-पारस खस खासिया चेव ।। १५८३ ॥ दुंबिल(विल)य-लउ(कु)स-बोक्कस मिहंध-पुलिंद-कुं(को)च भमररुआ। कोवा(कायो)य-चीण-चं(चु)चुय-मालव-दमिला(पिडा)-कुलग्या(स्था) य॥१५८४॥ केकय-किराय-यमुह खरमुह गयतुरयमिढयमुहा य । हयकन्ना गयकन्ना अन्ने वि अणारिया वहवे ॥ १५८५ ॥" [शक-यवन-शबर बर्वर-काय-मुरुण्ड-उड्ड गोड्ड पक्वणकाः । अरबाक हूण रोमक-पारस-खस-खासिका एव ॥ दुम्बिलक-लकुश-योक्स मिला-ऽऽन्ध्र पुलिन्द-क्रौञ्च भमररुताः । कापोत-चीन-चञ्चुक मालव द्रविड कुलार्थाश्च ॥ कैकेय-किरात यमुखाः खरमुखा गजतुरड्गमेण्ढकमुखाश्च । हयकर्णा गजकर्णा अन्येऽपि अनार्या बहवः ॥] धनुचितान्तर्गताक्षराणि प्रायोऽभिधानराजेन्द्रपाठविषयकाणि । सूत्रकृताङ्गे १२३तमे पत्रेऽपि गाथाद्वयमायं प्रायोऽक्षरशो दृश्यते । १ गरुडम् । २ क-'सझतसा। ३ मिनये स्थापयन्निव । ४ प्रकामं घोर ५गालानाम् । ६ नागानाम् । . ७शरभः।

·२८० " . " श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र अटव्युर्वी पुनर्गुनी, नाधीशध्यानधारणाम् ॥ ४३५ ॥ मत्तभैर्भज्यमानेपु, स्थानेषु खेपु शाखिपु । . चक्रिरे पुरतः पत्युः, खगाचुम्बा इवारवैः।। ४३६ ॥ तेजसेशतपस्तेजः-स्पद्धा विदधतो ध्रुवम् । दावधुमध्वजा धूम्या-मकीर्तिमिव तेनिरे ।। ४३७ ।। उपाद्रवन् कुरङ्गाद्यान् , कुरङ्गेन्द्रादयोऽपि ने। प्रभावाद् यस्य ते तस्य, बाधां कुर्वन्तु किं प्रभोः ॥ ४३८ ।। स्वामी शिरसि यस्याद्रेः, प्रतिमां माप तेन से। भूभृद्वन्देऽभवलब्ध-कल्याणमुकुटः स्फुटम् ॥ ४३९ ॥ महातरङ्गिणीतीरे, प्रभुः प्रतिमया स्थितः । रराज तरुवत् किन्तु, पवनैरप्यकम्पितः ॥४४० ॥ चतुथादि मासिकादि, विदधद् विविधं तपः । व्यहापौदार्यदेशेषु, कृशोऽप्यक्षीणशक्तिकः ॥ ४४१॥ वल्गन्तः प्रेत-वेताल-पिशाचाः प्रतिमापरम् । प्रभुं प्रेक्ष्य तमीपु द्राक्, श्मशाने सौम्यतां ययुः ॥४४२ ॥ ग्रीष्ममीप्मतरभास्करत्विपो, भर्तुरुग्रतपसोऽग्रतो हिमाः। यत् स्थितः प्रतिमया स कामया-मास तासु न मनार्गनातपम् ४४३" वरात्रौ तस्य धाराधराणां, धारासारैः स्फारझञ्झामरुद्भिः। कायोत्सर्गासद्भित्तः शैलशु नो विध्यातो ध्यानदीपः प्रदीपः ४४४१ हमनीप्वपि तमीपु स धीर-स्तीरसीनि सरितः प्रतिमास्थः। मारुतः सतुहिनैरपि ना-ऽऽप क्रान्तिमान्तरमहस्ततिलीनः ॥ ४४५॥" कायस्यास्य प्रतिभवमुपक्रम्यते शर्म कर्तु जीवैस्तत् वाननुपदमुपायाति जन्मान्तरेऽसौ । इत्येतसिन्नुपरतमनास्तापशीतादिपुष्टं कष्ट चक्रे यतिपतिरयं केवलत्वं किलेप्सुः ॥४४६ ॥ १क-शस्तप०' ३ धूमसंहतिम् । ४ फ-'। ५ पर्वतः । ६ ख-'स्थिरः। ७ सार्धपश्चविंशतिसङ्स्येषु ।। ८क-या। ९ सूर्यकान्तिपु। १० छायाम् । ११ रथोद्धता । १२ शालिनी। १३ हेमन्तरात्रिपु। १४ क-क्लान्त०' । १५ स्वागता। १६ मन्दाशान्ता । . १3 १६ २ दावानलाः। " ·३ चरिनाह्वयम् ] त्रयोदशः सर्गः २८१ खेलन्तु देशमशका महिपा वृपाश्च, कण्डूयनानि जनयन्तु मुदा मदने । तेपासुखार्थमिति पारयति सकायो-त्सर्गप्रभुन समयेऽपि दयामयोऽसौ४४७' आसंसारं प्रियसहचरी मामनादृत्य मौनी कामक्षामा श्रयति करुणामेष सम्प्रत्यकम्पः । त्यक्ष्याम्येनं तदिह बहवः सन्ति सक्ता मयीति द्वपात् प्रैक्षि त्रिभुवनविभुर्नान्वहं मोहलक्ष्म्या ॥४४८॥ जन्माम्बायां विमोहः प्रवचनजननीपालने यत्नमञ्चन सर्वत्रोचैर्दयालुर्भवपरिभवने निष्कृपत्वं वितन्वन् । शान्तखान्तोऽन्तरङ्गाद्विपदभिकपणे रोपणत्वं प्रपुष्यन् कामं काम्येऽस्तकामः प्रभुरहह तपो दुस्तपं तप्यते स ।। ४४९ ॥ विभ्रति भावमभावं, स्तवनं निन्दामुपास्तिमनुपास्तिम् । स जने सम एव जिनः, कापि न तेने पुनः परं पक्षम् ॥ ४५० ॥ शत्रौ मित्रे समः स्वामी, किन्तु यस्यान्तरारयः । शान्ताः के वयमस्येति, नासन् वाद्याः खलु द्विपः ।। ४५१ ।। यत् तप्तुं दिनमपरैर्न शक्यमेकं, स्वाम्येकं दिनमिव तत्समाः सहस्रम् । अम्लानः किमपि तपः प्रतप्यमानः, शान्तात्मा भुवमनवग्रहोच्यहापी४५२२ स 'पुरिमताला'भिख्ये, शाखानगरे विभु'विनीता'या। अतिनन्दनर्मुत्तरतः, 'शकटायन'काननमुपेतः॥ ४५३ ॥" बदुशानान्तरन्यग्रो, न्यग्रोधस्य तरोधः । कृताष्टमतपाः खामी, प्रतिमा प्रतिपन्नवान् ।। ४५४॥" परमज्योतिरुयोत-भिद्यमानतमोभरः । पभौ प्रतिमया स्वामी, सुवर्णप्रतिमेव सः॥४५५ ॥" उद्धर्तुमुग्रनरकान्तरगान् कृपालु-रालम्बमानगुरुवाहुयुगो जिनेन्द्रः। आलोकनामृतरसैः किल सेक्तुमेतान् नासामनीतनयनो विभुरावमासे४५६" अष्टमादिपु गुणस्थानेषु प्रभोरारोहः गुणस्थानाप्रमत्त-संयताख्यात् तदा प्रभुः। १ वसन्ततिलका । २ अतिकृश.! ३ मन्दाक्रान्ता । ४ सग्घरा। ५क-कोऽपि। ६ आर्या । ७ अनुष्टुप् । ८ प्रहर्षिणी । ९ पुरिमतालादुत्तरसां दिशि । १० आर्या । ११-१२ अनुष्ट । १३ वसन्ततिलका। १४ ससमात् । ५. का०३६ ·२८२ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र भेजेऽष्टमं गुणस्थान-मपूर्वकरणादयम् ॥ ४५७ ॥ शब्दं श्रोत्रादा-दर्थ शब्दाद् विभुव्रजन् मेजे। नानात्वश्रुतवीचा- शुक्लध्यानमाद्यमथ ॥ ४५८॥ अनिवृत्तिवादरमतो-ऽप्यथ परिणामानिवृत्तिकृन्नवमम् । वृणुते स गुणस्थानं, वाद् वनं हरिरिवाद्रेः ॥ ४५९ ॥ अथ सूक्ष्मसम्पराय, दशमं खामी श्रितो गुणस्थानम् । किट्टीकृतलोभतया, सोपानादिव स सोपानम् ॥ ४६० ॥ मोहस्य क्षयतः क्षीण-मोहाहं द्वादशं ततः । प्रभुः प्राप गुणस्थानं, ग्रामाद् ग्राममिवाध्वगः ।। ४६१ ॥ ऐक्यश्रुतं द्वितीयं, शुक्लध्यानं दधाववीचारम् । तस्स गुणस्थानस्या-ऽन्तिमक्षणे त्रिजगतीनाथः ॥ ४६२॥" अमुना ध्यानेन मना, परमाणौ सकललोकविषयमधात् । सर्वाङ्गीणं दंशे, विपमिव मन्त्रेण विश्वेशः।।४६३॥ अपकृष्टेन्धननिवहः, शेपस्वल्पेन्धनोऽनलो ज्वलितः। निर्वाति यथा क्षणतो, निर्वाणं तन्मनोऽय तथा ।। ४६४॥" पञ्च ज्ञानावरणी, पृथ्यावरणं चतुर्विधं स विभुः। पश्चान्तरायभेदा-ननीनशद् घातिशेपमिति ॥ ४६५ ॥ प्रमोः केवलज्ञानस्य प्राप्तिः ततो बताद् गते वर्ष-सहस्र मासि फाल्गुने । कृष्णैकादश्यां शीतांशा-चुत्तरापाढया श्रिते ॥ ४६६ ॥" प्रातः कालत्रयीं लोक-त्रयीं लोकत्रयीपतेः। प्रत्यक्षीकर्वदुत्पेदे, केवलज्ञानमुज्वलम् ॥ ४६७॥"-युग्मम् असाकं पतयः परां मुदमवाप्स्यन्ति प्रमोर्वाक्सुघां खादं स्वादमितीव पीवरमुदा मन्ये प्रसेदुर्दिशः। ११ १ अनुष्टुप् । २-४ आर्या । ५ अनुष्टुप् । ६ क्षीणमोहगुणस्थानस्य । ७-८ आर्या । ९ प्रमोर्मनः। १० आर्या । ११ ख-शानावरणं'। १२ आर्या । १३-१४ अनुष्टुप् ।

·चरित्राहयम् ] त्रयोदशः सर्गः २८३ खगौंकाकृतगन्धवारिसुमनाप्राग्भारवर्षेण ना सौरभ्यं प्रभविष्यतीति मरुतो वान्ति स शान्ताः सुखाः॥४६॥ को धीरः प्रतिवीरतां जनयतु श्रीमद्युगादिप्रभोः कल्याणप्रकराकरे त्रिजगतां यज्ज्ञानकल्याणके। किं चूमो मरुतामभूद् भुवि मनुष्याणां तिरश्चां क्षण तेषां श्वभ्रनिवासिनामपि सुखोल्लास: प्रकाशान्वितः॥४६९॥" इति श्रीजिनदत्तमरिशिष्यपण्डितश्रीमदमरचन्द्रविरचिते श्रीपदानन्दा- परनाम्नि श्रीजिनेन्द्रचरिताभिधाने महाकाव्ये धीराधे श्रीआदिनाथ- चरिते छमस्थविहारे कच्छमहाकच्छवरूप-नमिविनमिविद्या- धरैश्वर्य-श्रेयांसकारितप्रभुपारणक-केवलज्ञानोत्पत्तिप्रकाशन- स्त्रयोदशः सर्गः ॥ १३ ॥ किं दातुर्भावनायाः किमु तदभिर्नेवप्रोद्भवत्पुण्यपतः किं वर्षान्ताप्तशुद्धाहतिविशदतमस्वामिचारित्रलक्ष्याः। कि विश्वश्रेयसां किं त्रिदशपतिमुदा स्पर्द्धया बर्द्धमाना श्रेयांसक्षिप्यमाणेक्षुरसवतिशिखा पातु नाभेयपाणौ ॥१॥ औनत्यं कठिनत्वमित्रमचले गाम्भीर्यमम्भापती क्षारत्वेन कुटुम्बितं दहनताहर्म्य हुताशे महः । चन्द्रे सान्द्रमला: कला इति गुणस्त्वेकः सदोपस्त्वसौ पद्मेऽसिन्नमिता गुणाः पुनरहो दोपस्स लेशोऽपि न ॥२॥" 'ग्रन्थाग्नं ५६७ ।। १ देवकृत०। २-३ शार्दूलविक्रीडितम् । ४ क-'भव०। ५ सग्घरा।६धन- मला। ७ शार्दूल। ८ष-'लोकसण्या ५८० प्रयोदशानां सर्गाणा सोकसहस्सा ४१९१ जाताऽनुमीयते ।

·" + . चतुर्दशः सर्गः १४ सकलमङ्गलमण्डलकैरवा करविकाशकरामृतदीधितिः। निचितनेत्रचकोरमदो मुदे, भवतु भावभृतां वृपभप्रभुः ॥१॥ केवलज्ञानमहोत्सवे देवागमनम् किमु प्रमादो भवतां जगत्प्रभोः, प्रकल्प्यतां केवलपर्वमङ्गलम् । इतीरितुं स्वस्थपतीनिव द्रुतं, सुरेन्द्रपीठान्यधिकं चकम्पिरे ॥२॥ प्रवादितानां मरुदीश्वरैर्महा-घण्टाघटानां रणितैरुदित्वरैः। प्रमादनिद्रां परितमं निर्जराः, श्रितत्वराः स्वान् परिवबिरे प्रभून् ॥३॥ द्वतं 'सुधर्माधिपतेर्यियासतः, खाम्यन्तिकं सौकृतपिण्डवत् पुरः । अवल्गदैरावणवारणप्रभु-र्भूत्या सुरः शुभ्रविभाविभासुरः॥४॥" वपुर्वलक्षद्युतिलक्षयोजन-प्रमाणमत्यायतदन्तकं दधौ । 'कैलास' शैलः किल काञ्चनाचल-स्पर्धानुबन्धी स सुराधिपद्विपः ॥५॥" तस्य प्रभाराशिमिरभ्रमप्रभोः, शुभ्रांशुशुभैः ककुभो बभासिरे । सद्यः 'सुधर्माधिपतेजिनाधिप-ध्यानप्रसूतैः सुकृतोत्करैरिव ॥६॥ जजृम्भिरे जम्भनिशुम्भिकुम्मिनो-ऽनिला विशालश्रुतितालचालनात् । मन्ये भिदाय श्रमधर्ममर्मण-स्त्वरामरेणापततां दिवौकसाम् ॥ ७॥" सिन्दूररेणुप्रसरेण भासुरी, कुम्भौ से भेजे जय-विक्रमश्रियोः । विलासशैलाविव तद्विलासता, सक्तक्रमालक्तकरक्तरोचिपी ।। ८॥" कर्णानिलैस्तस मदाम्युविन्दवः, समन्ततः श्यामलकान्तयोऽपतन् । दुष्कर्मलेयर इव देवदेशतो, जिनेहरोवारसिला सुधाशिलाम् ॥९॥ वराणि माणिक्यपटाविटङ्कितः, कल्याणपट्टः कमलासनैरिख । सदामदोऽष्टी वदनानि सोऽवहत् , फिलाट काष्ठाः सममेव चुम्बितुम् १०" विशालदीर्घान् मधुमञ्जुलत्विपो, मुखे मुखेऽष्टी दशनान् दधार सः। घेतांसि विसापयितुं समेप्यता, तदा चतुम्पष्टिविडोजसामिव ॥ ११ ॥ १ ख-'करविलास । २ द्रुतविलम्वितम् । ३ वंशस्थविलम् । ४ ख-'वयं। ५-७ इन्द्रवंशा। ८चन्द्रोज्ज्वलैः। ९ इन्द्रवंशा। १० वंशम्थविलम् । ११ ऐरायणः । १२ तयोः क्रीडया। १३ इन्द्रवंश । १४ क-'लेशतो। १५ इन्द्रवंशा । १६ दिशः। १७-१८ इन्द्रवंशा। - ·परित्राहयम् ] चतुर्दशः सर्गः २८५ पीयूपकुण्डानि नवाप्यनेकधा, कृत्वा ध्रुवं पुष्करिणी रदे रदे । सोऽष्टौ च पद्मानि किलोल्लसत्पयो–देवीमुखानि प्रति पुष्करिण्यधात् १२३ तेनेऽष्टपत्री प्रति पद्मीयता, किलाएदिक्पल्लवितां सुशिल्पिताम् । स नाटकानि प्रतिपत्रमट च, श्रेयोधराणि खधियो गुणानिव ॥ १३ ॥ द्वात्रिंशताव्य प्रतिनाटकं स्थितैः पाश्चतुर्धाभिनयः प्रपश्चितः। , १ क-'पुष्करिणां' । २ जलदेवी० । ३ इन्द्रवंशा । ४ क-'मायतं' ५ "तए णं से सूरियाभे देवे तप्पढमयाए णाणामणिकणगरयणविमलमहरिहनिउणोवचिय- मिसिमिसिंतविरतियमहामरणकडगतुडियवरभूसणुजलं पीवर पलेवं दाहिणं मुये पसारेति । तओ णं सरिसयाण सरित्तयाणं सरिव्ययाण सरिसलावण्णरूवजोवनगुणोरवेयाणं एगाभरणवसणगहि- यणिज्जोआणं दुहतोसंवलियग्गणियत्थाणं आविद्धतिलयामेलाणं पिगिद्धगेविजकंचुयाणं उप्पीलिय- चित्तपट्टपरियरसफेणकावत्तरइयसंगयपलंववत्थंतचित्तचिल्ललगनियंसणाण एगावलिकंठरइयसोभंत- बच्छपरिहत्थभूसणाणं अट्ठसयं णट्टसज्जाणं देवकुमाराणं णिगच्छति । तयाणंतरं च णं णाणामणि जाय पीवरं पलंय याम भुयं पसारेति, तओ णं सरिसयाण सरित्तयाण सरिच्यतीणं सरिसलावण्ण- रूवजोच्यणगुणोववेयाणं एगाभरणयसणगहियनिज्जोयाणं दुहतोसंवेल्लियग्गनियत्थीणं आविद्धतिल- यामेलाणं पिणद्धगेवेजकंचुतीणं णाणामणिरयणभूसणविराइयंगमंगाणं चंदाणणाणं चंदद्धसमनिला- डाणं चंदाहियसोमदंसणाणं उक्का इव उज्जोवेमाणीणं सिंगारागारचारुवेसाणं हसियभणियचिद्विय- विलाससललियसलावनिउणजुत्तोवयारकुसलाण गहियाउज्जाणं अट्ठसयं नसज्जाणं देवकुमारियाणं णिग्गच्छइ । तए णं से सूरिया देवे अट्ठसयं संखाणं विउव्वति, अट्ठसयं संखवायाणं विउव्वइ, अट्ठसय सिंगाणं विउवइ, अट्टयसं सिंगवायाण विउच्वइ, अहसयं संखियाणं विउब्वइ, अहसयं संखियवायाणं विउव्वइ, अट्ठसय खरमुहीणं विउव्वइ, अट्ठसयं खरमुहिवाइयाणं विउच्चइ, अट्ठसयं पेयाणं विउव्यति, अहसयं पेयावायगाणं, अट्ठसयं पीरपीरियाणं विउव्वइ, एचमाइयाइं एगणपण्णं आउज्जविहाणाई विउच्वइ २ ता तए णं ते बहवे देवकुमारा य देवकुमारीयाओ य सदावेति, तए णं ते बहवे देवकुमारा य देवकुमारीयो य सूरियाभेणं देवेणं सहाविया समाणा हह जाव जेणेव सूरियामे देवे तेणेव उवागच्छन्ति तेणेव २ त्ता सूरियाभं देव करयलपरिग्गहिये जाव वद्धावित्ता एवं वयासी-संदिसंतु णं देवाणुप्पिया ! जं अम्हेहि कायव्वं । तए णं से सूरियामे देवे ते बहवे देवकुमारा य देवकुमारीओ य एवं क्यासी-गच्छह णं तुम्भे देवाणुप्पिया ! समणं भगवं महावीरं तिक्खुत्तो आयाहिणपयाहिणं करेह, करित्ता वंदह नमंसह, दित्ता नमंसित्ता गोयमाइयाणं समणाणं निग्गथाणं तं दिव्यं देविड्डि विच देवजुतिं दिव्वं दिव्वाणुभाव दिव्वं बत्तीसइबद्धं पट्टविहिं उवदंसेह, उवदंसित्ता खियामेव एयमाणत्तियं पञ्चप्पिणह' । तए णं ते बहवे देवकुमारा देवकुमारियो य सूरियाभेणं देवेणं एवं वुत्ता समाणा हट्ठजाव करयल जाव पदिसुगंति २ जेणेव समणे भगवं महाचीरे तेणेय उवागच्छंति २ समणं भगवं महावीरं जाव नमंसित्ता जेणेव गोयमादिया समणा निग्गंथा तेणेव उवागच्छंति, तए णं ते वहये देवकुमारा देवकुमारियो य समामेय समोसरणं करेंति, समा २ चा समामेव पंतिओ बंधंति, समामेव ·२८६ श्रीपणानन्दमहापाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- पंतिमओ पंधित्ता समामेर तिमो नमंसति, समामेव २ सिचा समामेव पंतीओ अयणमंति २त्ता समामेव उन्नमति २ एवं सहितामेव ओनमंति, एव सहितामेय उन्नमंति, सहियामेय उण्णमित्ता थिमियामेव ओणमंति, थिमियामेव उन्नमंति, सगमामेय ओनमंति, सगयामेव उनमति २त्ता समामेव पसरति २ ता समामेव आउजविहाणाई गेहंति समामेव पवाएंमु पगाईमु पणचिंसु, किं ते ?, उरेण मंदं सिरेण तार टेण वितार तिविहं तिसमयरेयगरइयं गुंजावध युहरोवगूढं रत्तं तिठाणकरणसुद्धं सकुहरगुंतवंसतंतीतलतारलयगहसुसंपउत्तं महुरं समं सललियं मनोहरं मिउ- रिभियपयसचार भुरइ मुणइ वर चारुरूव दिव्यं णट्टसज्ज गेय पगीया वि होत्या, किं ते ?, उद्ध- मंताण सखाण सिंगाणं ससियाणं सरमुहीणं पेयाणं परपिरियाणं आहेमंताणं पणवाण पडहाण अप्फालिजमाणाण ममाण होरमाण [धीणाण वियधी(पची)ग ] तालिजताण मेरीण झहरीण दुदुहीण आलियताण [ मुरयाग ] मुइगाण नन्दीमुइगाण उत्तालिजताण आलिंगाण मुतुवाण गोमुहीण मद्दलाण मुच्छिजताण वीणाण विपचीण वाटकीण कुहिजंताण महंतीणं कच्छमीण चित्तवीणाण सारिजताणं बद्धीसाण मुघोसाण णदिघोसाणं फुहिजंतीण भामरीणं छम्मामरीण परियायणीण छिप्पतीण तूणाणं तूवीणाणं आमोडिजताणं आमोताण कुंमाण नउलाण अच्छि- जंतीणं मुगुंदाण हुडुक्कीण पिचिङ्गीणं बाइज्जताण करडाणं हिंडिमाणं किणियाणं कमाणं वाइज- ताणं दद्दरगाण ददरिगाण कुतुवाणं करसियाणं मड्डयाणं आवडिजंताणं तलाणं तालाणं कंसतालाणं पट्टिताण रिंगिरिसियाण सत्तियाणं मगरियाणं सुसुमारियाणं फूमिजंताणं वंसाण वेलूण पालीण परिलीण वद्धगाणं, तए णं से दिव्वे गीए दिल्वे नट्टे दिवे याइए एवं अमुए सिंगारे उराले मणुन्ने मणहरे गीते मणहरे नट्टे मणहरे घातिए उप्पिंजलभूते कहकहभूते दिव्वे देवरमणे पयत्तेया वि होत्या" इति राजप्रश्नीये २३तमे सूने सूर्याभदेवकृतनाटकस्योपक्रम । ६ इन्द्रवंशा । ७ नाट्यविधीना सम्यक् खरूपप्रतिपादनं पूर्वान्तर्गते 'नाट्यविधि'प्रामृत आसीत् । तचेदानी व्यवच्छिन्नम् । अस किञ्चित् खरूपं समस्ति राजप्रश्नीये (सू २४), तद् यथा- "तए ण ते महवे देवकुमारा य देवकुमारीओ य समणस्त भगवओ महावीरस्स सोस्थिय- सिरिवच्छणंदियावत्तवद्धमाणगभद्दासणकलसमच्छदप्पणमंगलमत्तिचित्त पाम दिव्वं नह विधि उपदसैंति ११ तए ण ते वहवे देवकुमारा य देवकुमारीओ य सममेव समोसरणं करेंति २ सात चेव माणियव्व जाव दिव्वे देवरमणे पवतेया वि होत्या, तए ण ते पहये देवकुमारा य देव- कुमारीओ य समणस्स भगवो महावीररस आवडपञ्चायडसेढिगसेढिसोत्थियसोयस्थिअपूसमा- जगमच्छडमगरडजारामाराफुहायटिपउमपत्तसागरतरगवसतलतापउमलयभत्तिचित्त णाम दिव्य विहि उपदसैंति २१ एव च एकेक्छियाए पट्टविहीए समोसरणादीया एसा वत्तब्बया जाय दिवे देवरमणे पवत्तेविया वि होत्था । तए णं तै बहवे देवकुमारा देवकुमारियाओ य समणस्स भग- वतो महावीरस्स ईहामिहउसभतुरगनरमगरविहगवालगकिनररुरुसरभचमरउजरवणलयपउमल- यमत्तिचित्त णाम दिव्य णट्टविहिं उवदर्सेति ३ | एगतो वह दुहओ वा [एगतो खुह दुहझो खुह] एगओ चवचाल दुहओ चकवाल चक्दचक्रयाल णामं दिव्य पट्टविहिं उवदसति ४ चंदावलिपवि. भत्तिं च वलियावलिपविभनि च हसावलिपविभत्तिं च सूरावलिपविमत्तिं च एगावलिपविमत्तिं च ताराबलिपविभत्तिं च मुत्तालिपविमत्तिं च कणगावलिपविभत्तिं च रयणाबलिपविमत्तिं चणाम दिब्व गट्टविह उददसैंति ५ चदुग्गमणपविभत्तिं सूरुग्गमणपविभत्तिं च उग्गमणुगमणपविमत्तिं च णाम ·चरित्रालयम् ] चतुर्दशः सर्गः २८७ दिव्व णहविहं उबदंसेंति ६ चदागमणपविभत्तिं च सूरागमणपविभत्ति च आगमणागमणपविभत्ति च णाम दिव्य पट्टविह उवदंसति ७ चंदावरणपविभत्तिं च सूरावरणपविभत्तिं च णाम दिव्यं गट्ट- विहं उवदंसंति ८ चंदत्थमणपविभत्तिं च सूरत्थमणपविभत्तिं च अस्थमणऽत्थमणपविभत्तिं नाम दिव्वं पट्टविहं उपदसति ९ चंदमंडलपविभत्तिं च सूरमंडलपविभत्तिं च नागमंडलपविभत्तिं च जक्खमंडलपविभत्ति च भूतमंडलपविभत्तिं च [ रक्खस० महोरग० गंधन मंडलपविभत्तिं च ] मंडलपविभत्तिं णामं दिव्वं पट्टविहं उवदंसेंति १० उसमललियवईत सीहललियवक्तं हयविलं- बियं गयविलंबियं भत्तहयविलसियं मत्तगयविलसियं दुयविलंबियं णाम दिव्वं पट्टविहि उव- दसति ११ सागरपविभत्तिं च नागरपविभत्तिं च सागरमागरपविभत्ति च णामं दिव्वं गट्टविहं उवदंसंति १२ गंदापविभत्तिं च चंपापविभत्तिं च नन्दाचंपापविभत्तिं च णामं दिव्यं महाविह. १३ मच्छंडापविभत्तिं च मयरंडापविभत्तिं च जारापविमत्तिं च मारापविभत्तिं च मच्छंडामयरडा- जारामारापविभतिं च णाम दिव्वं णट्टविहि उवदसेंति १४ कत्तिककारपविमतिं च खत्तिखकारप- विभत्तिं च गत्तिगकारपविभत्ति च घत्तिघकारपविभत्तिं च डत्तिडकारपविभत्तिं च ककारसकारगका- रघकारडकारपविभत्तिं च णाम दिव्यं णट्टविहं उपर्दसेंति १५ एवं चकारवग्गो वि १६ टकारवग्गो वि १७ तकारवग्गो वि १८ पकारवग्गो वि १९ असोयपल्लवपविभत्तिं च अंबपल्लवपविभत्तिं च जंबूप- लवपविमत्ति च कोसंबपल्लवपविभत्तिं च पल्लव २ पविभत्तिं च णाम दिन्व पट्टविह उवदर्सेति २० पउमलयापविभत्तिं च जाव सामलयापविभत्तिं च लयालयापविभत्तिं च णाम दिव्वं पट्टविहं उवदसेंति २१ दुयणाम णट्टविहं उपदसति २२ विलंबियं णामं णट्टविहिं २३ दुयविलंबियं णाम भट्टविहिं २४ अंचियं २५ रिभियं २६ अंचियरिभियं २७ आरभई २८ भसोलं २९ आरमडभभसोलं ३० उप्पयनिवयपवत्तं संकुचियं पसारियं रया(खेयोरइयभंतसंभंतणामं दिव्यं पट्टविहि उवदसेंति ३१ । तए णं ते बहवे देवकुमारा य देवकुमारीयाओ य समामेव समोस- सरणं करेंति जार दिव्ये देवरमणे पवतेया वि होत्था । तए णं ते नवे देवकुमारा य देवकुमा- रीओ य समणस्स भगवओ महावीरस्स पुव्वमवचरियणिवद्धं च (देवलोयचरियनिबद्धं च) चवणचरियणिबद्धं च संहरणचरियनिबद्धं च जम्मणचरियनिबद्धं च अभिसेअचरियनिबद्धं च बालभावचरियनिबद्धं च जोव्वणचरियनिबद्धं च कामभोगचरियनिबद्धं च निक्खमणचरियनिबद्धं च तवचरणचरियनिबद्धं च (णाणुप्पायचरियनिबद्धं च) तित्थपवत्तणचरियनिव्वपरिनिव्वाणच- रियनिवद्धं च चरिमचरियनिबद्धं च णामं दिव्वं पट्टविहि उवदंसेंति ३२ । अस प्रतिच्छायास्थाने जीवाजीवाभिगम( सू. १४१ )वृत्तिगतो निम्नलिखित उल्लेखोड- वतार्यते- "तत्र सस्तिकश्रीवत्सनन्दावर्त्तवर्द्धमानकभद्रासनकलशमत्यदर्पणरूपाष्टमङ्गलाकारामिनयात्मक प्रथमो नाट्यविधिः १, द्वितीय आवतप्रत्यावर्त्तश्रेणिप्रतिश्रेणिखस्तिकपुष्पमाणवकवर्द्धमानकमत्सा- ण्डकमकराण्डकजारमारपुष्पावलिपद्मपत्रसागरतरङ्गवासन्तीलतापमलतामक्तिचित्राभिनयात्मक २, तृतीय ईहामृगऋषमतुरगनरमकरविगव्यालकिन्नररुरुशरमचमरकुञ्जरवनलतापद्मलताभक्तिचिना- त्मकः ३, चतुर्थ एकतोच(तश्च)कद्विधातोच(तनोक एकतमकवालद्विधातश्चक्रयालचकाचक- चालाभिनयात्मकः ४, पञ्चमश्चन्द्रावलिपविभक्तिसूर्यावलिप्रविभक्तिवलयावलिप्रविभक्तिहंसावलि- ·२८८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- प्रविभक्तितारावलिपविभक्तिमुक्तावलिप्रविभक्तिरलायलिप्रविभत्तिपुष्पावलिपरिभक्तिनामा ५, पष्ठ. श्चन्द्रोद्गमप्रविभक्तिसूर्योद्मप्रविभत्त्यगिनयात्मक उद्गमनोद्गमनाविभक्तिनामा ६, सप्तमश्चन्द्रागम- नसूर्यागमनप्रविमक्त्यभिनयात्मक आगमनागमनपविभक्तिनामा ७, अष्टमश्चन्द्रावरणप्रविमक्तिसूर्या- वरणप्रविभक्त्यभिनयात्मक आवरणावरणप्रविभक्तिनामा ८, नवमश्चन्द्रास्तमयनप्रविमक्तिसूर्यास्त- मयनप्रविभक्त्यभिनयात्मकोऽस्तमयनास्त्रमयनप्रविमक्तिनामा ९, दृशमश्चन्द्रमण्डलपविभक्तिसूर्य- मण्डलपविभक्तिनागमण्डलपविभक्तियक्षमण्डलप्रविभक्तिभूतमण्डलप्रविमक्त्यभिनयात्मको मण्डलप्र- विमक्तिनामा १०, एकादश ऋषभमण्डलपविभक्तिसिंहमण्डलपविमक्तियविलम्बितगजविलम्बित- हयविलसितगजविलसितमत्तहयविलसितमत्तगजविलसितमत्तयविलम्बितमत्तगजविलम्वितामिनयो द्रुतविलम्बितनामा ११, द्वादशः सागरप्रविभक्तिनागप्रविभक्त्यभिनयात्मकः सागरनागप्रविम- क्तिनामा १२, त्रयोदशो नन्दापविभक्तिचम्पाप्रविभक्त्यमिन्यात्मको नन्दाचम्पाप्रविमक्त्यात्मकः १३, चतुर्दशो मत्स्याण्डकप्रविमक्तिमकराण्डकप्रविभक्तिजारप्रविभक्तिमारप्रविभक्त्यभिनयात्मको मत्स्याण्डकमकराण्डकजारमारमविभक्तिनामा १४, पञ्चदशः क इति ककारप्रविभक्तिः ख इति खकारप्रविभक्तिर्ग इति गकारप्रविभक्तिर्घ इति धकारप्रविभक्तिः इति डकारप्रविभक्तिरित्येवं क्रमभाविककारादिप्रविभक्त्यभिनयात्मकः ककारखकारगकारघकारडकारप्रविभक्तिनामा १५, एवं षोडशश्चकारछकारजकारझकारनकारप्रविभक्तिनामा १६, सप्तदशः टकारठकारडकारढकारणकार- प्रविभक्तिनामा १७, अष्टादशस्तकारथकारदकारधकारनकारप्रविभक्तिनामा १८, एकोनविंशतितमः पकारफकारबकारभकारमकारप्रविभक्तिनामा १९, विंशतितमोऽशोकपल्लवप्रविभक्त्यानपल्लवप्रवि- भक्तिजम्बूपल्लवप्रविभक्तिकोशाम्बपल्लयप्रविभक्त्यभिनयात्मकः पल्लव २ प्रविमक्तिनामा २०, एकवि- शतितमः पद्मलतापविभक्त्यशोकलताप्रविमक्तिचम्पकलतापविभक्तिचूतलताप्रविमक्तिवनलताप्रवि- भक्तिवासन्तीलताप्रविभक्त्यतिमुक्तलताप्रविक्तिश्यामलताप्रविभक्त्यभिनयात्मको लताप्रविमक्ति- नामा २१, द्वाविंशतितमो द्रुतनामा २२, त्रयोविंशतितमो विलम्बितनामा २३, चतुर्विंशतितमो द्रुत- विलम्बितनामा २४, पञ्चविंशतितमः अञ्चितनामा २५, पड्डिंशतितमो रिभितनामा २६, सप्तविंश- तितमोऽश्चितरिभितनामा २७, अष्टाविशतितम आरभटनामा २८, एकोनत्रिंशत्तमो मसोलनामा २९, त्रिंशत्तम आरभटभसोलनामा ३०, एकत्रिंश उत्पातनिपातप्रसक्तसङ्कुचितप्रसारितरेकरचित- प्रान्तसम्भ्रान्तनामा ३१, द्वात्रिंशत्तमस्तु चरमचरमनामानिबद्धनामा, स च सूर्याभदेवेन भगवतो बर्द्धमानखामिनः पुरतो भगवतश्चरमपूर्वमनुष्यभवचरमदेवलोकभवचरमच्यधनचरमगर्भसंहरण- चरमभरतक्षेत्रावसर्पिणीतीर्थकरजन्माभिषेकचरमबालभावचरमयौवनचरमकामभोगचरमनिष्क्रमण चरमतपश्चरणचरमज्ञानोत्पादचरमतीर्थप्रवर्त्तनचरमपरिनिर्वाणामिनयात्मको भावितः ३२।" समीक्ष्यतां यदुक्तं भरतमहर्षिकृते नाट्यशास्त्रेऽष्टमेऽध्याये- "आगिको वाचिकश्चैव, आहायः सात्विकस्तथा। ज्ञेयस्त्वमिनयो विप्रा-श्वतुर्धा परिकल्पितः ॥९॥" एतस्य नवमेऽध्याये ससंयुतहस्तसाभिनयत्रयोदशविधः प्रदर्शितः । तत्र सस्तिकस वर्धमा- नस च सरूपे एवम्- "मणियन्धनविन्यस्ता-वरालो सीप्रयोजिती। उत्तानो वामपार्श्वस्यो, 'स्वस्तिकः' परिकीर्तितः १२१" "पिज्ञेयो 'वर्धमाग'स्तु, हंसपक्षौ पराङ्मुखौ । जालयातायनादीनां, प्रयोक्तन्यो विघाटने ॥१५०॥"

·चरित्राह्वयम् ] चतुर्दशः सर्गः २८९ मकराभिनय:-"पताको तु यदा हसौ, मूर्धाङ्गुावधोमुखौ । उपर्युपरि विन्यस्तो, तदा स 'मकरः' करः ॥ १४२ ॥" पज्ञाभिनयः- "आवर्तिन्यः करतले, यस्सागुल्यो भवन्ति हि । पार्श्वगताविकीर्णाश्च, स भवे दलपद्मकः ॥ ८५ ॥" गजदन्ताभिनय:-"कूर्परासश्चिती हस्तौ, यदाऽऽस्तां सर्पशीर्षकौ । 'गजदन्तः स विज्ञेयः, कर्म चाय निवोधत ॥१४४॥" हंसवनाभिनय:-"तर्जनीमध्यमामुछा-नेताग्निस्था निरन्तराः । भवेयु हसवक्नस्स, शेषे द्वे सम्प्रसारिते ॥ ९८॥" हंसपक्षामिनय:-"समाः प्रसारितास्तिस्र-स्तथा चोर्धा कनीयसी । अगुष्ठः कुञ्चितश्चैव, हंसपक्ष' इति स्मृतः ॥ १००॥" एकादशेऽध्याये मण्डलानां विंशतिर्वर्णिता । तन्नामानि यथा- "अतिक्रान्तं विचिनं च तथा ललितसञ्चरम् । सूचीविद्धं दण्डपाद-विहतालातकै तथा ॥२॥ यागबन्धं सललितं, कान्तं चाकाशगामि च । भ्रमरास्कन्दिते साता-मावत च तथा परम् ॥३॥ समाक्रन्दितमप्याहु-रेडका क्रीडितं तथा । अड्डितं शकटास्य च, तथाऽध्यर्धकमेव च ॥ ४ ॥ पिष्टकुटुं च विज्ञेयं, तथा चापगतं पुनः । भूमिकामण्डला खेते, लक्षणं च निबोधत ॥ ५॥" एकत्रिंशेऽध्याये लयनयम्-~"ततः कलाकालकृतो, 'लय' इत्यभिसजितः । प्रयो लयास्तु विज्ञेया, दुत-मध्य-विलम्बिताः॥४॥" अष्टमेऽध्याये शिरोविषयकमश्चितम् -"किश्चित् पार्थानतीवं, शिरो विज्ञेय मञ्चित'म् । व्याधिते मूच्छिते मत्ते, सचिन्ते दु.खिते भवेत् ॥२९॥" दशमेऽध्याये पादसत्कोऽश्चित:--"पाणिर्यस्याञ्चिता भूमौ, ऊर्वाग्रतलं तथा । अमुल्यश्चाञ्चिताः सर्वाः, स पादस्त्वश्चितः स्मृतः ॥ ४८ ॥" द्वाविंशेऽध्याये आरभटीवर्णनम् --"सरम्भावेगबहुलै-नीनाचारीसमुत्थितैः । नियुद्धकरणैश्वित्रै-निर्मिता'ऽऽरभटी' ततः ॥ १४ ॥" हरिदाससस्कृतग्रन्थमालासमाख्यकाशीसंस्कृतसीरीजपुसकमालायाः ६०तमग्रन्थाङ्करूपेण प्रसि- द्धस्स श्रीभरतनिप्रणीतस नाट्यशास्त्रसाधारेण अध्यायाधड्को दत्तोऽध । ७ दान्तिक प्रात्यन्तिक-सामन्तोपनिपातिका-ऽन्तर्मध्यावसानिकेति चतुर्विधताऽमिनयस इति राजप्रश्नीय(सू. २५)गतनिम्नलिखितपक्तिभावार्थः-- "तए णं ते बहवे देवकुमारा यं देवकुमारियाओ य चउन्विहं अभिणयं अभिणयति, तं जहा-दिद्वंतियं पार्डितिय सामंतोवणिवाइयं अतोमज्झावसाणियं"। प० का०३७ ·२९० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- यस्यावलोके सफलत्वमावहत् , सहस्रनेत्रस सहस्रनेत्रता ॥ १४ ॥ रदोत्करैरङ्कुरितैस्तथाऽद्भुतैः, प्रभावनाकन्द इवाभ्रमप्रभौ। अतिष्ठदग्रासनगोत्र गोत्रमित्-कुम्भस्थलापहुतनाभिमण्डलः ॥१५॥ पृष्ठाधिरूढे सपरिच्छदै हरौ, 'सौधर्म'तः सोऽभ्रंमतङ्गजोऽचलत् । तन्नाटकालोककुतूहलोत्सुकैः, स्तुतोत्सवैनतनुर्विमानिभिः ॥१६॥ गर्दा गुरुत्वं त्रिजद्गुरोः पुरः, किलेति पर्जन्यगजो ब्रजन् पथि । लघूभवन् 'पालक'वत् पदे पदे, पदं प्रपेदे प्रभुपावनं क्रमात् ॥ १७ ॥ व्यक्ति स्वभक्तेरपरेऽपि सत्वराः, परस्परं दर्शयितुं पुरन्दराः। विचित्रचित्राभिनवैर्महोत्सवैः, प्रभोः पदं स्वस्वपदात् प्रपेदिरे ॥ १८॥ अवकरमपहृत्यादित्यपादास्तमोवद् द्रुतमनिलकुमारास्तत्रं धात्रीप्रदेशम् । समवसरणयोग्य योजनं यावदेकं गतदुरितमिव खं पावनीचक्रुरुचैः ॥ १९॥" तदनु धनकुमारा गन्धवारामुदारं सुरभिपरिमलेनोत्कर्पयन्ति स वर्षम् । भुवनविभुविभावाद् भूरिभिर्वाप्पधूमैः क्षितिरपि निरयद्भिः पापभाररिवाभात् ॥ २० ॥ समवसरणरचना व्यन्तरसुराः सुवर्णे-मणिमिश्च समवसरणाय । जगतीं चवन्धुरद्भुत-भक्त्या खसै च सुकृतततिम् ॥ २१॥" प्रासुकजानुमितानि, स्थलजलभवपञ्चवर्णसुरभीणि । व्यकिरन व्यन्तरदेवा, न्यत्कृतवृन्तानि तत्र कुसुमानि ॥ २२ ॥ प्रकरकुसुमानि बन्धन-मधो व्यधुर्विभुविभावतो नियतम् । स्मरोन्मुखतामवहन् , ज्ञानमहनिभालनायेव ॥ २३ ॥ १ क-चहन्' । २-३ इन्द्रवंशा । ४ ऐरावणः । ५ स-'स्थन्नतनुविमाविभिः । ६ इन्द्र- वंशा ७ ऐरावणः। ८-९ इन्द्रवंशा। १० प्रभुस्थाने । ११ मालिनी। १२ क-मार० । १३ मालिनी। १४ कुट्टिमतलम् । १५ आर्या । १६ गीतिः । १७ क-भालनायैव' । १८ आर्या । १६ ·चरिनाह्वयम् ] चतुर्दशः सर्गः २९१ जगत्यामेतस्यां भुवनपतिभिस्तारततिभिः प्रतेने प्राकारः कनककपिशीर्षव्यतिकरः । प्रभोभक्तान् कर्तुं गलितदुरितान् कुण्डलतया स्थितो रत्नद्योतः किल कपिलमौलिः फणिपतिः ॥२४॥ अन्तर्धत्वा रगणधरणीं तस्य गर्ने द्वितीय वनं पृथव्याः सुरगिरिमिव प्रोन्नत पीठमूर्तीि । पिण्डीभूतैरिव तनुभवैर्कोतिपां चक्रवालैः स्वैज्योतिप्काः कनकनिकरैः कल्पयामासुराशु ।। २५ ॥ "ते तस्मिन् मणिकपिशीर्पकाण्यकापु-यत्कान्तिर्जनितजपात्रपा विरेजे । प्रारम्भे शुभतरवासरस्य भूता, सन्ध्येय त्रिभुवनवासिनां जनानाम् ॥२६॥ तस्थान्तरे रमणभूमितलं विमुच्य पीठोपरि प्रवररत्नमयस्तृतीयः । वो विमानिमिरतन्यत यन्महोमि- मध्यन्दिनेऽपि दिनकदिवसोदयश्रीः ॥२७॥ वैमानिकैरेच विनिर्मितात्र, माणिक्यचक्रः कपिशीर्षपतिः । व्योमार्णवे खामियशोम्पूर्णे, यद्भावभुर्विद्रुमपल्ल्याभाः ॥ २८॥ तस्याप्यन्तर्मुक्त्वा, रमणोवीं व्यन्तरा मणिप्रकरैः । पीठं घटयामासु-जिनमत्तार भाक्तिरागभाङ्गमिव ॥ २९ ॥' चप्राणां त्रितयेऽपि तत्र परितः कृतानि सार्थैर्मणि- स्वर्णानां कपिशीर्षकाणि किरणक्षीणान्धकाराण्यमान् । लोकालोकविकासकेन कलितं ज्ञानेन जाने जगन्- नाथं द्वीपनदीपकान्तिपतयः प्राप्ताः किलाप्ताधिपम् ॥ ३० ॥" वप्रे वप्रे किञ्चिदुचायतस्रः, केतुश्रेष्ठाटालजालाः प्रतोल्यः । सम्प्राप्तानां द्वादशानां किलासन् , कल्पश्रीणां क्रीडनसानकानि ॥३॥" १ रौप्योगिभिः । २ शिखरिणी । ४ ज्योतिष्काः। ५ प्रहार्पगी। ६ वसन्ततिलका। गीतिः। ९ युक्तम् । १० शार्दूलविक्रीडितम् । ११ ओटलो इति भाषायाम् । १२ रा-'सीणा। १३ शालिनी। .. . . ३ मन्दाकान्ता। ७इन्द्रवज्रा।

·२९२ श्रीपद्यानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- रत्नस्वर्णेय॑न्तरनिर्मितानि, द्वारे द्वारे रेजिरे तोरणानि । स्वामिस्थानोपास्तये द्वादशवः-श्रीभिर्मुक्तास्तर्कये खस्तकण्ठयः ॥ ३२॥' तेषां स्तम्भाग्रेषु कम्पाः पताका, मेजुः शोभा शातकौम्भाच कुम्भाः । तीर्थशाहन्नामकाहिपस्य, मोद्भिन्नानां पल्लवानां फलानाम् ॥ ३३ ॥ छत्राणि 'तेपु शरदिन्दुसमच्छवीनि पाञ्चालिका रुचिररत्नचयैः कृताश्च । व्यातेनिरे विभुविजृम्भिविभाविवाद्धौं डिण्डीरपिण्डपटलीजलमानुपीत्वम् ॥ ३४॥ समवसरणनिर्मितेनिमित्तं, मम मणिमण्डलमात्मसात् कुरुध्वम् । गदितुमिति सुरानमीपु रेजुः, किल मकरा मकराकरेण नुन्नाः ॥ ३५ ॥ खस्तिकप्रभृतिमङ्गलाष्टकं, 'तोरणान्तरधरातलं दधौ । अष्टकर्मजयजाऽष्ट्रदिग्गत-स्वामिकीर्तिलतिकाऽप्टवीजवत् ॥ ३६॥" रम्भास्तम्भाः सत्फलास्तोरणेपु, द्वारे द्वारे भारुताऽऽन्दोलिताः। पत्रवातैस्तालवृन्तैरिवास्थुः, सम्प्राप्तानां प्राणिनां तापलुप्त्यै ।। ३७ ॥" त्रिगुणाऽऽम्रपत्रफलवन्दनमालाः, प्रतितोरणं रुरुचिरेऽन्तरनम्राः । अनिलैर्जगत्रयगुरोर्गुणलक्ष्मी-गणदोलनाय तरलाः किल दोलाः॥३८॥" शरज्योत्स्नास्वच्छस्फटिकघटिता द्वादशद्वारगाणां नवागी वेदीनां प्रममतनोत् पार्श्वयोस्तोरणानाम् । नवानां तत्वानां निधिततिरिव स्थापिताऽत्र प्रदातुं चतुर्दिक्प्राप्तानां त्रिभुवनजुपां योपितां पूरुषाणाम् ॥ ३९ ॥" त्रिभुवनजनश्रेणी श्रेयस्करा नयनप्रिया मुदममेदयन् वेदी नेदीयसीह ज(य?)वाङ्कुराः। जिनपतियशोमैन्यान्मुक्ताः किलामृतरश्मिना समवसरणे द्वारे द्वारे विभज्य निजांशयः॥४०॥ १ शालिनी । २ तोरणानाम् । ३ शालिनी । ४ स्तम्मेषु । ५ वसन्ततिलका । ६क- 'सममणि' । ७ पुष्पितामा । ८ तोरणमध्यमागे । ९ क-दिग्मत:-'। १० रथोद्धता । ११ शालिनी। १२ बुटजा । १३ द्वादशद्वारतोरणानां पाईयोर्नव नव वेदिकाः सन्ति । १४ मेघविस्पूजिता । १५ क-'मर्दयन् । १६ हरिणी ।

·चरिनाह्वयम् ] चतुर्दशः सर्गः २९३ स्तम्मेषु तोरणानां, मङ्गलकलशस्तले स्थित कैकः। ते किल भर्तुर्गुणतति-कीर्तिलतानां तताः कन्दाः ॥४१॥ एकैका धूपयटी, सुवर्णघटिताउँनुतोरणस्तम्भम् । यासां धूमोर्मिभिरभूत् , ककुभां मृगनाभिभङ्गिरिव ॥ ४२ ॥ वप्रत्रितये पीठ्या-मपि मणिसोपानपङ्कयो रेजुः । आत्माङ्गुलेन रचिता, हस्तोचा हस्तपृथुलाश्च ।। ४३ ।। चाप्योऽरुचन् रूप्यमयोरुवप्र-प्रतोलिकामध्यगपक्षयुग्मे । या स्वागतं साहुरिवालिरावै-भव्यान् सितस्वर्णसरोरुहासाः॥४४॥ सोपानैः कनकमयैः सुखावताराः, पातालावधिमधुराऽम्बुपूर्णमध्याः । जन्तूनां कृतशुचितातृपापहारै-प्यिोऽमूर्यधुरमृतं धरातलेधः ॥४५॥ दृष्टमात्रमपि तृप्तिकारक, स्पृष्टमात्रमपि खेदभेदकम् । पीतमात्रमपि रोगयोगहृद्, वापिकाखजनि तासु 'जीवनम् ॥४६॥" सुवर्णप्राकारेशानदिग्भित्तिभागे वमौ देवच्छन्दः खामिविश्रामहेतोः । किलोत्कण्ठापूर्ण प्राप सर्वार्थसिद्धि'- विमानं तन्मानीभूय नाभेयनाथम् ॥ ४७ ॥ वन रनमये क्रमेण परितो वैमानिको व्यन्तरौ ज्योतिष्कौ भुवनप्रभू स भवतः पूर्वादिदिग्द्वारगौं । द्वौ द्वौ वैत्रधरौ "हिरण्यहिमरुकमाभातिकाहर्पति- प्रावृड्वारिददीधिती किल मिथो जातप्रतिच्छन्दको ॥४८॥" द्वारेषु पूर्वविधिनैव सुवर्णवप्रे पाशा-ऽङ्कुशा-ऽमयद-मुद्गरपाणयोऽमः । देव्यो जयाप विजयाऽप्यजिताऽपराजि- नाऽऽख्ये च चकुरखिलं प्रतिहारकर्म ॥४९॥ १ क-'मूले' । २ ख-भर्तृगुण । ३ आर्या । ४ तोरणस्तम्भ तोरणस्तम्भ प्रति । ७ उपजातिः। ८ अमृतमप्यधश्चकिरे। ९ प्रहर्पिणी । १० जलम् । ११ रयोद्वता । १२ ख-श्राणहेतो.। १३ क- सर्वार्थसिद्धिं'। १४ देवच्छन्द प्रमाणीभूम। १५ चन्द्रिणी, "मौ रौ गश्चन्द्रिणी चैः" इति छन्दोऽनुशासने तस्या लक्षणम् (२०४) । १६ कमेण वेत्रधराणां कान्तिः । १७ शार्दल। १८ वसन्ततिलका । ५-६ आर्या। ।

·२९४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- एताः शशाका-ऽरुण-काश्चना-अब्द-समानदेहद्युतिभासमानाः । पूर्वादिदिग्द्वारगता विरेजु-चतुःसंदृक्षायुधशस्तहस्ताः॥५०॥ नृकपालालङ्करणः, खट्वाइजटाधरःप्रतिद्वारम् । रौप्ये चने हर इव, तुम्युरुरेकः प्रतीहारः॥५१॥" दिव्यदुकूलालङ्कति-केलाः कनकदण्डमण्डितकरायाः । भूपीठाऽस्पृष्टपदाः, सर्वेऽप्येते प्रतीहाराः ॥ ५२ ॥ तृतीयग्राकारान्तरगमणिपीठान्तरवनी- तलोलासी क्रोशनितयमुदयी व्यन्तरकृतः । अशोकदुः सान्द्रोऽरुणनवभवत्पल्लवगणै-- ननच स्वःस्त्रीकरकिसलयश्रेणिविजयात् ॥ ५३ ॥ न्यग्रोधाख्यक्षमारुहाऽन्येन शाखा-वृन्दैरेप च्छादितश्चैत्यशाखी। अस क्लान्ता कोमला पल्लवाली, मा भूदू भाभिस्तीव्रभानोरितीव ॥५४॥ चैत्यगुमस्य चतसृप्वपि दिक्षु रेजु- द्राग् व्यन्तः प्रगुणितानि मणीमयानि । : सिंहासनानि किल सारचतुःप्रकार- धर्मश्रियामलिकमण्डनपुण्डूकाणि ॥५५॥ प्रत्येकमेपामुपैरि स्थितानि, त्रीण्यातपत्राणि शशिप्रभाणि । पतिभ्रमान्मौक्तिकपतिदम्भाद्, वृतानि ताराभिरिवाभितोऽपि ॥५६॥ प्रत्यक्षमेपोमपि पक्षयोयो-पक्षी वलक्षौ धरतः स चामरौ । प्रकाशयन्ताविय विष्टपप्रमो-त्रिलोकलोकोत्तरकीर्तिवर्णिकाम् ॥५७॥" निजनिजकुसुमर्दिभिः समग्राः, सममृतवः प्रभुसेवने समुत्काः । समवसरणमाश्रयन् समेताः, स्फुरति कुतो जिनसन्निधौ विरोधः ॥५॥ दशप्रकारा अपि कल्पपादपाः, साकं पैर कसदामनोकहैः। तत्रावतीर्णाः किल कल्पनाधिक-प्रकल्पनं ज्ञातुमियान्तिके प्रभोः॥ ५९॥ १३ १ चतुर्हस्तेषु सदृशाधवत्यो जयादिकाः । २ सहस्रायुध०' । ३ उपजातिः। ४ आर्या । ६ मनोहराः । ६ आर्या । ७ शिखरिणी। ८ शालिनी। ९ वसन्त० । १० क-'मेका०' । ११ सिंहासनानाम् । १२ चन्द्रग्रमात् । १३ उपजातिः। १४ सिंहासनानाम् । १५ इन्द्रयंशा। १६ पुष्पितामा । १७ देववृक्षः । १८ इन्द्रवंशा।

·चरित्राद्वयम् ] चतुर्दशः सर्गः २९५ समवसरणमुख्यद्वारि हेमारविन्द- स्थितमुरुरुचिचक्रं व्यन्तरा धर्मचक्रम् । नवमिव दिननाथं माथिमिथ्यात्वरूप-- प्रसमरतिमिराणां तेनिरे तानवाय ॥ ६०॥' प्राकारेभ्यः कृत्यमन्यत् समस्तं, तत्रोद्युक्तास्तेनिरे व्यन्तरा द्राक् । मन्दायन्ते कोविदाः किं कदापि, प्राप्ये पुण्यः पुण्यपूरप्रदेऽर्थे ।। ६१ ।' इतः कृतजयारवैः सुरवरैः शिरोऽप्रस्फुरत्- कराजलिपुतत्रिजगतीपतिः सोऽचलत् । सुवर्णनववारिजेप्वमरचारितेप्वग्रतो- ऽग्रतो विनिहितक्रमः समवसर्तुमझोमुखे ॥ ६२॥ दिवि दिविषदो वाधारावैः सदुन्दुभिधोपणै- विरचितविभुस्तोत्रं चकुर्नभः किल केचन । कतिचन कृतलोत्क्षेपैर्दिशोऽट सपल्लवाः कतिचिदमृतोद्दारं गीतैः प्रमोद परायणाः ॥ ६३ ॥ गीतार्हद्गुणजालतालगलसत्तालीकणत्कङ्कण- प्रकाणश्रवणनसत्तनुलतालीनाऽधकाकोलकाः । श्रेणीभिः पविलक्ष्मपक्ष्मलदृशां हल्लीसकाविर्भवद्- भावाभिर्ददिरे जगञ्जनमनाप्रोल्लासका रासकाः ।। ६४ ॥ आनन्दकन्दलघटा-कन्दच्छन्दःकदम्बसन्दर्भः। स्तवनैर्विभुं नवनवै-रिति देवास्तुष्टुवुस्तुष्टाः ॥ ६५ ॥” देवैः कृता स्तुतिः जिनपते ! द्रुतमिन्द्रियविप्लवं, दमवतामवतामवतारणम् । वितनुपे भववारिधितोऽन्वहं, संकलया कॅलया कलया कया ॥६६॥" .. १ प्रवल.1 २ मालिनी । ३ शालिनी । ४ समवसरणे समुपवेष्टुम् । ५पृथ्वी। ६ हरिणी। ७क-लीनापका। ८ वायसा । ९ इन्द्राणीनाम् । १० शाईल। ११ आर्या । १२ दयावताम् । १३ सम्पूर्णया। १४ मनोझ्या । १५ अत. पर ७४तम पचं यावत् द्रुतविलम्बिते रचना।

·२९६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् श्रिीजिनेन्द्र- तव सनातनसिद्धिसमागम, 'विनयतो नैयतो नैयतो जनम् । जिनपते ! सविवेकमुदित्वरा-ऽधिकमला कमला कैमलासयत् १ ॥६७॥ भवविवृद्धिकृते कमलागमो, जिनमऽतो नमतो न मतो मम । न रतिदाऽमरभूरुहकामधुक्-सुरमणीरमणीरमणीयता ॥ ६८ ॥ किल यशाशशिनि प्रसते शशी, नरकतारक ! तारकतामितः । बजति शोपमतोऽपि महामहो, 'विभवतो भवतो भवतोयधिः ॥ ६९॥ न मनसो मम येन जिनेश ! ते, रसमयः समयः समयत्यसौ । जगदैभेदि विभाव्य ततः क्षणा-दुपरता परेता परतापकृत् ॥ ७० ॥ त्वयि वभूव जिनेश्वर ! शाश्वती, शममता ममता मम तादृशी । यतिपते ! तदपि क्रियते न किं, शुभवता भवता भवतारणम् १ ॥७१॥ भवति "यो जिननाथ ! मनः शैमा-ऽश्चितनुते तनुतेऽतनुतेजसि । किमिव नो भविनस्तमसां सुख-प्रसविता सविता स वितारयेत् ।। ७२ ।। परमया रमया रमया तवां-हिकमलं कमलं कमऽलम्भयम् । न नतमानतमानतमानमन् , वरविभा रविभा रविभासुर! ।। ७३ ॥ अमरसामरसामरनिर्मिता, जिनतिर्ननु तिग्मरुचिर्यथा । रुचिरसौ चिरसौख्यपदप्रदा-निहतमोहतमोरिपुचीर! ते ॥ ७४ ॥ मूर्यन्मूर्तिरानन्द-द्रव्यैरिव विनिर्मिता । तं नेत्रानन्दनं सेवे, देवेशं नाभिनन्दनम् ।। ७५ ॥ त्वदीयदर्शनान्नेत्र-द्यानन्दाथुदैम्भतः। इहामुत्र मया स्वामिन् , दत्तमश्रेयसां पयः॥ ७६ ॥४ तव स्तुवन्ति तीर्थेश !, निःस्पृहत्वं मुदा युधाः । पश्यतामपि येन त्वं, मनो हरसि भाविनाम् ॥ ७७ ॥१ १ विनयात् । २ नीतितः। ३ प्रापयतः । ४ लक्ष्मीः। ५ अपि तु न कमप्यलासयत् । ६ प्रणमतः । ७ तारकत्वं प्राप्तः । ८ प-महानहो'। ९ प्रभावात् । १० तव । ११ सि- द्धान्तः। १२ गच्छति । १३ अविनश्वरम् । १४ शत्रुता । १५ उपशमगी । १६ त्वयि । १७ साधुः। १८ शमेनाश्चितैः स्तुते। १९ असान्ययात्रार्थ विलोक्यतां मदीयाभूमिका (पृ.९) श्रीशोमनस्तुतेः (आगमोदयसमितिमन्थोद्धारे ग्रन्थाङ्कः ५१)।२० फ-सुतः । २१ ख-'नुतिर्न तु' । २२ अनुष्टुप् । २३ फ-'दन्ततः' । २४-२५ अनुष्टुप् ।

·चरित्राद्वयम् ] चतुर्दशः सर्गः २९७ त्वमेव सिद्धिसुन्दर्या, दर्शनप्रतिभूः प्रभो।। धृतोऽस्स दर्शयन्नेना, तेनामिन् हृदयालये ।। ७८॥ स्वदर्शनेन हाशु-प्रवाहः स ममाभवत् । मूलादुन्मूलितो येन, स्वामिन् ! सोऽपि भवदुमः॥ ७९ ॥ स्वत्पुरो हर्षरोमालि-मालिनो भविनो भुः । खामिन् । सलोहसन्नाहा-इव मोहारिभित्तये ॥ ८० ॥ स्वामिन् ! सत्यमनन्त स, श्रेयसः संश्रयो भवान् । हीयते दीयमानं यत्, तन्नात्यन्तमपि त्वया ॥८१ ॥ सदा भवतु भावेन, नमतो मम निर्मम । मुदथुपयसा सान्द्र, भवदंहिसरोरुहम् ॥ ८२॥ इति "त्रिवर्या रहिता स्तुतिस्ते, नाभेय ! भिनान्तरवैरिवीर ।। अस्पृष्टशाठ्यं पठतां प्रदत्ते, पदं त्रिवाः परमङ्गभाजाम् ॥ ८३ ॥ समवसरणे प्रभोः प्रवेशः एवं देवैः स्तवनततिभिः स्तूयमानोऽतिमात्रं गानं रोमाकुरपरिकर भाववद्भिर्भजन्निः। वारंवारं प्रस्तनयनः प्रेक्ष्यमाणोऽप्यपूर्वः पूर्वद्वारा समवसरणं प्राविशद् विश्वनेता ॥ ८४॥ प्रदक्षिणां चैत्यतरोः प्रदाय, नमोऽस्तु तीर्थाय वदन्निदं च । सिंहासने प्राग्वदनो न्यपीदद्, विभुर्विवेकः कृतिनां हृदीय ॥ ८५॥" प्रांग व्यन्तरास्त्रीण्यपरासु दिक्षु, सदृक्षरूपाणि विभोचिंचक्रुः । प्रभुश्चतुर्मुतिरभूमीभि-धर्मं चतुर्भेदमियोपदेष्टुम् ॥ ८६ ॥" विभुमूर्तेय॑न्तरकृत-मूर्तीनां कोऽपि नैव यद् भेदम् । वेत्ति स स प्रभावः, समभूद् भुवनप्रभोरेव ॥ ८७॥" भामण्डलमाविरभूत् , त्रिभुवननाथरस मौलिपृष्ठतले । आन्तरतमाशमकला-शिक्षायै रविरिवानुगतः ।। ८८ ॥" १-२ अनुष्टुम् । ३ 'भवतु' इति क-पाठश्चिन्त्यः। ४-६ अनुष्टुप् । ७ क-च टेतिवर्ग• त्रितयेन रहिता । ८ उपजातिः। ९ मन्दाक्रान्ता । १० क-'तीर्थे शिर:कृप्तकरं प्रणम्य'। ११ उपजातिः । १२ ख-'दाग'। १३ क-'भूमि' । १४ 'उपजातिः । १५-१६ आर्या। प० का०३८ ·२९८ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् । [श्रीजिनेन्द्र तारस्वरेण जगदीशगुणप्रतान- मानस्पृशः किल दिशः सकला प्रकुर्वन् । प्राट्पयोदरखसोदरतां दधान- निर्भृशं नभसि दुन्दुभिरुन्ननाद ॥ ८९॥ प्रतोलिकानां प्रतिदिशं पहिर्दिवि ध्वजाः सहस्रेण लघुमिर्ध्वजैर्वृताः । वभुः पताका ध्रुवममीपु पल्लवा विभोर्नभोमण्डपगकीविल्लिजाः ।। ९०॥ आसन् सुमनो-मानव-दानवयानानि रौप्यवप्रान्तः । तिर्यञ्चभ्युतवैराः, स्वर्णप्राकारगर्भे तु ।। ९१॥ रतमयशालमध्ये, द्वादशसङ्ख्याः सभा विभान्ति स्म । आग्नेयायेषु पुन-स्तिस्रस्तिस्रश्चतुर्पु कोणेषु ॥ ९२ ॥ प्रारद्वारा खर्नार्यः, प्रविश्य दत्त्वा प्रदक्षिणास्तिस्रः। तीर्थकृतं तीर्थं च, प्रणम्य दिशि पूर्वदक्षिणाख्यायाम् ॥ ९३ ॥ साधूनां साध्वीनां, स्थानं मुक्त्वा तदन्तरे तस्थुः। ऊर्ध्वस्थास्तीर्थाधिप-मुखेन्दुना मुदितलोचनचकोराः ॥ ९४ ॥"-युग्मम् भुवनपति-ज्योतिष्क-व्यन्तरनार्यस्तु दक्षिणद्वारा । आगत्य प्राविधिना, नैर्ऋतककुमि क्रमात् तस्थुः ॥ ९५ ॥ प्रत्यग्द्वारा भुवन-ज्योतिष्क-व्यन्तराः प्रविश्य सुराः । पूर्वविधिपूर्वमासन् , मस्दाशायां समासीनाः॥९६॥" एत्योदग्द्वारा प्राक्-कल्पात् कल्पामरा नरा नार्यः । अवस्थिरे धकान्तक-दिश्यूर्ध्वस्याः पुरन्ध्यस्तु ॥ ९७॥" पूर्वायातोऽस्पर्द्धि-स्तत्रायातं महद्धिकं नतवान् । तं स्थितवन्तं सविनय-सदनं सैंदसो नमन्निरगात् ॥ ९८ ॥" पूर्व तत्रायातो, महर्द्धिकोऽल्पर्द्धिकं समायातम् । साधर्मिक इति मुदितः, कृतबहुमानं सदाऽलापीत् ॥ ९९ ॥" १ घसन्त० । २ मञ्जुमापिणी । ३ आर्या । ४ गीतिः । ५ अग्मिकोणे। ६-७ गीतिः । ८ आर्या । ९ क-'भुवनपयोतिष्क०' । १० वायुकोणे । ११ आर्या। १२ ईशानकोणे। १३ आर्या । १४ सभायाः। १५-१६ आर्या ।

·चरित्रायम् ] चतुर्दशः सर्गः २९९ समवसरणे न विकथा, न भयं न नियत्रणा न मात्सर्यम् । ने तु बाधा तिर्य-नर-देवानां कोटिकोटीनाम् ॥१०॥ समवसरणय बाह्ये, केपाश्चिद् गच्छतां च केपाश्चित् । आगच्छतां च सङ्ख्या, नासीत् तिर्यट-नृ-देवानाम् ॥ १०१॥ जगत्पति स्तोतुमथ प्रचक्रमे, प्रणम्य 'सौधर्म पतिः कृताञ्जलिः। अन्तःप्रदीप्तप्रभुभावभानुमी-त्रसत्तमिस्रोपमरोमकण्टकः ॥ १०२॥ संसारसारं शेषश्री-सरसीसरसीरुहम् । ऋपीश्वरं पावासं, श्रेयसां संश्रयं श्रये ॥ १०३ ॥ सुरावासंश्रिया खैरं, सँसर्वसहया सह । आशा यशःशशी य॑स्य, सहासाः सहसाश्रयत् ॥ १०४ ॥-युग्मम् पेशं रोपविषय-वैरिशोपरसैर्वरम् । उपाहा-सायं-वेलासु, सेवेयाहं लवे लवे ॥ १०५॥ "श्रेयाश्रीवल्लिविलय-शालशीलालयाशय ! । उऊशेखरसेन्योऽसि, रैसावासववासवैः ॥१०६ ॥ रसाशीविपविश्वख-विहायस्सु शिवाश्रय।। अवार्यवीर्यसूर्योऽसि, सुराशिविलासः ॥ १०७ ॥ "संसारवैरिवरस्या-वसायहर! संहर । अहोऽरिवारं विश्वस्य, श्रेयाश्रीशर्वरीश्वरः ॥ १०८ ॥ अशरीरारिसंहार-हर्पसंहर्पसाहस!। विश्वविश्वेश! "विश्वीय-सहोविसरं हर ॥१९॥ पञ्चवर्गरहितामिमा स्तुति, पिष्टपञ्चविपयाः पठन्ति ये । १८. . १ ख-'नानाधा' । २-३ आर्या । ४ इन्द्रवंशा। ५ अतः पर १०९तमपर्यन्तानां प. थाना छन्दोऽनुष्टुप् । ६ क-'श्रियोः खैर' । ७ सभूम्या वर्गश्रिया । ८ प्रभोः । ९ क-'- पेशां' । १० हे मोक्षलक्ष्मीलताधारशीलरूपशालवृक्षाघारह्दय ।। ११ क-'वलय.' । १२ क- 'शयः । १३ नृपैरिन्द्रश्च । १४ पातालनागलोकादि०। १५ क-'अवार्यवीर्यः । १६ कि. रणसमूह । १७ क-'भू.। १८ ससारशनुवैरस निश्चयेन हारक!! १९ क-'दसा. यिहर'। २० स-श्वर ! २१ कामवैरि०। २२ जगत्पापविस्तारम् । २३ क-च-रन्त-प- वर्गाक्षररहितामित्यर्थः ।

·३०० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- पंञ्चपश्चितमहानता द्रुतं, पञ्चमी गतिमवाप्नुवन्ति ते ॥ ११०॥' स्तुत्या त्रिलोकनायक-मिति नारी-नर-नृ-देव-देवानाम् । पुरतः पुरन्दरोऽस्थाद्, विभुमुखनिहितेक्षणसहस्रः॥१११ ॥ प्रातधृतभक्तिरितः, श्रीमरुदेव्याः पदाम्बुजोपास्तिम् । कमियोध्या'पुर्या, श्रीभरतो राजहंसोगात् ॥ ११२ ॥ सुतातिसूताऽश्रुजलोत्थनीलिका-विलुप्तनेत्राम्बुरुहां पितामहीम् । तवाद्य पौत्रो नमति क्रमाविति, क्षितेः पतिर्विज्ञपयन् ननाम ताम् ११३५ पौत्रं भरतं प्रति मरुदेवायाः पुनार्तिवचनानि भरताय साऽऽशिपमदान्मुदितः, स जगाद मातरसि सुस्थमनाः । पुनरुजगार गिरमेवमियं, हृदयोद्भवामिव सुतातिततिम् ॥ ११४ ॥ बदसीदमेव दिवसाभ्युदये, प्रणतक्रमः सुगुण ! नित्यमपि । हृदि सुस्थता सुत! ममास्तु कुत-स्तनुजः स यां परिजहार हहा ॥११५।। म्लानां मौलिस्रजमिव परित्यज्य मां त्वां च देह-. प्रादुर्भूतं मलमिव जरचीरवच्चेश्वरत्वम् । एकाकी मे गहनमगमत् सोऽङ्गजस्तं शृणोमि क्षुत्-तृष्णाभ्यां बत द्रुतमहो दुर्मरा न म्रियेऽहम् ॥ ११६ ॥ भरते नृपतौ पुरःस्थिते, स्मृतपुत्रेश्वरतापरोन्नतिः । स्रवदश्रुविमिश्रलोचना, मरुदेवा व्यलपत्तरामिति ॥ ११७॥" क्क तदाऽऽत्तपवारणं पुरा, मम सूनोः शिरसीन्दुसुन्दरम् । अधुना व दवानलोल्वणं, तपचण्डं तपनांशुमण्डलम् १ ॥ ११८ ॥ कस चामरचारुचालनै-चलनेवाकरकङ्कणकणः । श्रवसोरधुना सुतस्य मे, मशकश्रेणिगुणत्कृतिः कसा? ॥ ११९ ॥ १ पश्चपश्चिन्महामता ध्रुव' इति पाठः प्रवर्तकश्रीमत्कान्तिविजयमुनिपुङ्गवसत्कायां एक- पवात्मिकायां प्रतौ "इति पञ्चवर्गपरिहारसाधारणस्तवनं पद्मानन्दमध्यगतं ॥छ ॥ संवत् १४८९ वर्षे चैत्र परशु)दि ५ दिनेऽलेखि ॥छ ॥ श्रीः ॥ छ ॥” इति पुष्पिकापल्लवितायाम् । २ रथो. द्वता । ३-४ आर्या । ५ 'मुताचस्तार्ति०' । ६ वंशस्थम् । ७-८ प्रमिताक्षराच्छन्दः । ९ म- म्दाकान्ता । १० अतः प्रभृति १३५तमपर्यन्तानि पद्यानि 'प्रबोधिता'च्छन्दसि वर्तन्ते, छन्दो- ऽमुशासने एतलक्षणं तु एवम्---"सागाः सभाः प्रयोधिता"; 'ओजे स इयं जगौ च युजि समरलगा।

·, परित्रालयम् ] चतुर्दशः सर्गः 5408 क पुरा रथवारणादिभिः, सुखयानानि ममाङ्गजन्मनः । अधुना व पदातिचारिता, चरणत्राणमृते विहारिणः ॥ १२० ।। मणिपञ्चमुखासने सुखा-सनमन्तः सदनं क तस्य तत् । । क निरासनता बनान्तरे, गिरिशी निरतस्य साम्प्रतम् ? ॥ १२१ ॥ क तदस सदैव देवतो-पहृताहारजलोपजीवनम् । क स सम्प्रति मैक्ष्यसम्भृता-ऽभ्यवहारस्तदसम्भवोऽपि वा ।। १२२ ॥ श्रवणामृतवर्पणं क तन्-मृद्गीतं शयने युसुभ्रुवाम् । क चनेऽस्य सुतस्य साम्प्रतं, श्रुतिसूचीधनघूकघूत्कृतिः ॥ १२३ ॥ स्तनयिनुकृतं तपात्ययो-दुरधाराजलमुल्वणानिलम् । सहते स तमखिनीपु ही, गिरिसङ्गी गजवन्ममाङ्गजः ॥ १२४ ॥ कमलाकरपद् बनायो, हिमसन्दोहमयानिलोमिभिः । रजनीपु स हैमनीपु ही, क्लममेत्यावरणेन वर्जितः ।। १२५ ।। भृशमुष्णसतौ सुदारुणैः, किरणरुष्णरुचेचिरं स्थिरैः। ग्लपितानननीरजोऽङ्गजा, स सरोवत् परितोपि शुष्यति ॥ १२६ ॥ स निरावरणो निराश्रय-स्तनयो मे विसहाय एव हा । शबरो गिरिगः स्फुरद् यथा, खलु कालेप्वखिलेषु दुःखितः ॥ १२७ ॥ पृथिवीं परिपालयन्त्यमी, भरतो बाहुबलिः सुताः परे । न तु कोऽपि करोति सकथा-मैपि सनोर्मम धिम् विधिक्रमः ॥१२८॥ इति सन्ततसंस्मृतेः सुतं, पुरतः सङ्गतवद् विजानती । इदमालपति म सा भृशं, समुपालम्भनकारिवाग्भरा ॥ १२९ ।। न कदापि ददासि दर्शनं, विशदज्ञाननिधानमानस!। किमु वत्स! न वेत्सि वत्सलां, जननीं शोकसमाकुलामिमाम् ॥१३०॥ जरतीत्यवधीरणाऽस्ति चेन्-मयि पौत्राः प्रतिपौत्रकास्ततः । किमु लाकुरजस्पिनोऽपि नो, कथमुक्तं प्रथयन्ति ते मनः ॥ १३१ ॥ अनुगै रहितोऽसि वत्स ! तै-रपि कच्छप्रमुखैः क्षितीश्वरै। कथमेकक एव कानने, चरसि क्रूरमृगारिभैरवे ? ॥ १३२ ॥ १ क-'फुलोप० २ क-'पूत्कृतिः । ३ क-मिति'। ४ अग्रतः स्थितमिव । ५ अवज्ञा । ६ अव्यक्तमधुरजल्पिनः । 5408.

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- . अनुगम्य भवन्तमात्मजं, खमवश्यं वरिवस्ययाम्यहम् । तव दुःखजरोदनाथुभिः, किमु कुर्ने बत लुप्तलोचना ॥ १३३ ।। मजति त्वयि राज्यमुज्वलं, सुखमुन्मेपमियेप यन्मयि । अधुना विपिनं श्रयत्याभू-दसुखं कोटिगुणं ततः मुंत! ॥ १३४ ॥ इति सा भृशमात्मसम्भवा-ऽसुखसम्भावनयाऽभिभाविता। गलदथुजलप्लुतांशुका, व्यलपत् कल्पितमौलिचालना ॥ १३५ ॥ . मरुदेवां प्रति भरतवाक्यानि तद्विलापजनितं हृदि दुःखं, सनिरुध्य भरतोऽद्भुतधैर्यः । कल्पिताञ्जलिरजल्पदनल्पा-नन्दकन्दवचनो मरुदेवाम् ।। १३६ ॥ स्थैर्य निर्जरगिरेः शतधार-स्फारसारपरसवधरस्य । त्वं जगत्रयपतेरसि माता, क्लेशमाविशसि देवि ! किमेवम् ? ॥ १३७॥ जाता जगत्रयपतेरपि तस्य माता किं शोकसकुलतया विकलत्वमेपि । दुर्वात्यया भृतवियत्पथगर्भयापि सञ्चाल्यते वचन काञ्चनशैलचूला ॥१३८॥" गन्तुं महानन्दपुरे सुदुस्तरं, संसारकान्तारमलं लिलड्विपुः । मत्वा समग्रान् पदवन्धनानिन-तत्याज नेता जगतामपि स्वयम्॥१३९॥" यस्य प्रभावेण शमं प्रपन्नान् , मृगद्विपो नैव भयं मृगाणाम् । कुतो वनान्तः सृजतो विहारं, तस्सापदः श्वापदवृन्दतः स्युः ॥१४०॥" क्षुधा-पिपासा-ऽऽतप-शीतमुख्या:, परीपहा देवि! सुदुस्सहा ये। तस्यासहायस्य सहायतां ते, कुर्वन्ति दुष्कर्मविमर्दनाय ॥ १४१॥" यन्नाममन्त्रस्मृतिमात्रतोपि, ये स्युः प्रजानां दुरुपद्रवा न । तत्रैवान् स्वामिनि शङ्कमाना, पृथा कथं ताम्यसि मातरित्थम् ? १४२" एकाक्ययं मचनयो न योद्धं, शक्तः समं गन्धगजेन्द्रयूथः । पञ्चानने कानन!रिणि स्या-चिन्तेति चित्ते किमु तस्य मातुः ११४३" १ सेयां करोमि । २ प्रादुर्भावम् । ३ क-'सुतः। ४ पुत्रदुःखकल्पनया । ५ खागता । स्थिरतायां 'मेरु'तुल्यस । ७ वज्रतुल्यसत्त्ववतः । ८ क-'धरः। ९ स्वागता । १० बसन्त०। ११ इन्द्रवंशा । १२-१३ उपजातिः । १४ दुरुपद्रवान् । १५ उपजातिः । १६ क-वारिणी' । १७ इन्द्रवज्रा। , ।

·चरित्राह्वयम् ] चतुर्दशः सर्गः ज्ञानं ससचं सनयं नृपत्वं, श्रीनशखा शमभृत् तपस्या । यस्सास्ति तं सत्पुरुषायतंसं, प्रसौति रामा सुकृताभिरामा ॥ १४४ ॥ स सुरैरसुरैस्तवाभिपिच्य-स्तनयस्तादृगधृप्य एव देवि! । तनुते नु तपः सुदुस्तपं यत्, सुमहत् तस्य फलं विलम्बि नास्य १४५" केवलज्ञान-चक्रोत्पत्तिः अत्रान्तरे नरौ नृप-मुपेयतुर्यमक-शमकनामानौ । सेविवेकमिव शम-दमौ, सुकृतिनमिव विभविभुभावौ ॥ १४६ ॥ नत्वाऽवदन्नृपमिदं यमकः क्षितीन्दो! दिष्ट्याऽद्य केवलमभूद् घृपलक्ष्मभर्तुः । ज्ञानं परं 'पुरिमताल'पुरे त्रिकाल- व्यालोककारि 'शकटानन'काननान्तः ॥ १४७ ॥ नत्वा व्यजिज्ञपदिदं शमको नृपात्र- शालान्तरे समुदपद्यत चकरलम् । मार्तण्डमण्डलचिडम्यि वियद्विलम्बि- लम्बोदितद्युतिकदम्बकंडम्बरधि ॥ १४८ ॥ इतत्रिजगतीपतिर्जयति केवलस्योदया- दितोऽप्यजनि चक्रिताजननहेतुचक्रं महत् । ततः प्रथममर्चनं चिरचयामि कस्यैत्यसो विमृश्य भरतः क्षणं पुनरिदं हृदि ध्यातवान् ॥ १४९ ॥ जगदभयदः कायं स्वामी व चक्रमिदं सदा- ऽप्यसुमदसुहृत् स ध्यात्वैवं प्रभोर्महिमाकृते । भरतनृपतिः सामन्तादीन खकान सैमवीवहद् यमक-शमको तौ सम्मान्य श्रिया विससर्ज सः॥१५०॥" भरतेन दर्शिता समवसरणसम्पद् मरुदेवाये अथेदं पृथ्वीन्द्रोऽभ्यधित मरुदेवां जननि ! मां सदुःखेत्यादिक्षः सततमतिकष्टी मम सुतः । १ उत्पादयति । २ उपजाति । ३ क-'तु'। ४ औपच्छन्दसिकच्छन्दो चैतालीयम् । ५ पुरुषम् । ६ क-'विदुभावो' । ७ आर्या । ९ चित्रविचित्रशोभायुक्तम् । १० वसन्त । ११ क-चकहेतुं । १० पृथ्वी । १३ सम्प्रचालयति स्म । १४ हरिणी । ८ वसन्त०॥

·३०४ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तदैश्वर्य विश्वाधिपतिभिरनध्यास्समधुना स्वयं पश्येत्युक्त्वा द्विरदपतिमारोहयदिमाम् ॥१५१॥ सुवर्णमणिभूषणस्फुरितभानुभानूचय- अपश्चितचलाचलत्रिदशचापचक्रस्ततः। गजा-ऽश्व-रथ-पतिभिः परिवृतः प्रभूत्कण्ठितः समं स मरुदेवया 'भरत'भूमिमर्त्ताऽचलत् ॥ १५२ ॥ 'पुरिमताल पुरान्तिकमाश्रितो, वियति वीक्ष्य मणिध्वजमग्रतः। पथि करीन्द्रगतां करिणि स्थितो, भरतभूपतिराह पितामहीम् ॥१५॥ वप्रत्रयं जननि ! रूप्य-सुवर्ण-रन- सर्बोर्ध्वमत्र पुरतः सुरक्लप्तमेतत् । गर्भेऽस्य पीठमपि शंसति ते सुतस्य विश्वत्रयोपरि पदं प्रभुताप्रभावम् ॥ १५४ ॥ अहंप्रथमिकारसप्रसरतः प्रभूपास्तये रयेण समुपेयुपामनिमिपेक्षणानां गणैः। अयं जयजयारवो जननि ! जन्यमान्योऽधुना तनोत्यमृतवर्पणं श्रवणगोचरे सञ्चरन् ॥ १५५ ॥ गमीरमधुरो ध्वनिर्नभसि दुन्दुमेरुद्भवन् दशापि कुरुते दिशः प्रतिरवेण पूर्णान्तराः। शुचिक्रमकृतोनतेर्वि विभाववाढेरयं तरङ्गरवडम्बरः परमवृद्धिमाप्तो ध्रुवम् ॥ १५६ ॥ वप्रालीकपिशीर्षमण्डलचलचिह्नानि रत्नध्वज- स्तखोपान्तलघुध्वजाश्च विबुधणीविमानानि च । प्रौढप्रकणकिङ्किणीगणझणत्कारैरपारैः पुरो मातस्तातगुणायलीमिव मुदा गायन्त्यमृन्युच्चकैः ॥ १५७ ॥" "दिष्या दृश्योऽद्य विश्वप्रभुरिति विततोत्कण्टया प्रस्थितानां दूरादप्युनतानं समवसतिगतं चैत्यवृक्षं निरीक्ष्य । १ अप्राप्यम् । २ शिखरिणी। ३ क-'भानुद्वय० । ४ पृथ्वी । ५ द्रुतविलम्बितम् । ६ धसन्त०। ७ पृथ्वी। ८ आषाढमासकृतोचतेः शुद्धाचरणकृतोन्नतेः। ९ पृथ्वी । १० शाईल० । ११ सं-'दृश्यो दिष्टयाऽद्य' ।

·, परित्राह्वयम् ] चतुर्दशः सर्गः ३०५ उद्घान्ताः स्वान्तहर्षोर्मय इव मुसरीभूतदिग्थ्योमदेशाः श्रूयन्ते सिंहनादा दिशि विदिशि भृशं मृत्वराणां सुराणाम् ॥१५८॥ स्वामिप्रेक्षाप्रवृत्तोत्सुकसकलसुनासीरनासीरगाणां गन्धर्वाणां सुराणां प्रतिनदितदिशश्चित्रवादिननादाः । सद्भक्त्या भावितान्तःकरणपरिणतिस्निग्धमुग्धोपर्णाः कर्ण्यन्तेऽमी च मातखिदशचलदृशां चश्चरीचारुरावाः ॥ १५९ तद्रवश्रवणतोऽद्भुतरूपं, खाम्यमात्मतनये कलयन्त्याः। नीलिका लघु शोर्मरुदेव्याः, सम्मदाथुसलिलेन विलीना ॥१६॥ तीर्थङ्करद्धिदर्शनेन मरुदेवाया अन्तकृरकेवलित्वम् प्रेक्ष्य तीर्थकरसम्पदमुच्चैः, स्वाङ्गजस विविधातिशयर्द्धिम् । प्रोल्लसत्परमसम्मदलीना, तन्मयी समभवन्मरुदेवा ॥ १६१॥ स्रोगपूर्वकरणक्रमतोऽसौ, श्रेणिमाश्रितवती 'क्षपका'ऽऽख्याम् । एककालगलिताखिलकर्मा, ज्ञानमध्यगमदप्रतिपाति ॥ १६२ ॥ ततोऽन्तकृत्केवलितामवाप सा, स्कन्धाधिरूढैव मतगजेशितुः। मोक्षामिधानं भरतस्य पश्यतः, पदं प्रपेदे मरुदेव्यनश्वरम् ॥१६३॥ अस्यामवसर्पिण्या, प्रथमः सिद्धोऽजनिष्ट येनासौ। सम्पूज्य तद्वपुरतः, क्षीराम्भोधौ न्यधुर्वियुधाः ॥ १६४ ॥" तदादि मर्त्यस्य मृतस्य पूजा, प्राप प्रवृत्तिं पृथिवीतलेऽत्र ! यद्यन्महान्तो हि सृजन्ति विश्वे, तत् तत् सदाचार इति प्रचारः ॥१६५॥" मातुर्मतिं निर्वृतिमप्यवेत्य, सदुःखहर्पो भरतस्तदाऽभूत् । चन्द्रोदयारम्भ इवान्धकार-चन्द्रातपोदारधरोऽर्द्धरात्रः॥१६६ ॥ ततस्त्यक्त्वा विश्वान्यपि नृपतिचिह्नानि चरण- प्रचारै पालो निखिलपरिवारेण भरतः। उदीचीनद्वारा समवसरणकोडमविशद् विवेकेन च्छेका प्रशममिव सर्वार्तिशमनम् ॥ १६७ ॥ . १ स्रग्धरा । २ समग्रेन्द्रशिविरस्थितानाम् । ३ स्रग्धरा । ४ स्वामित्वम् । ५-६ खा- गता । ७ क-'आ(द्रा)गपूर्व'। ८ स्वागता । ९ इन्द्रवशा । १० आर्या । ११ उपजाति । १२ क-गातुति । १३ उपजाति । १४ शिखरिणी। ५० का३९ ·, , ३०६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तत्रादिदेवं दिविपनिकायै-श्चतुःप्रकारैः परितः परीतम् । न्यमालयद् भूमिविभुस्तमेव, 'विश्राणनाथैः सुकृतैरिवासौ ॥१६८॥ रतत्रयप्राप्तिकृतप्रयत्न-मेनं नरेशो भुवनत्रयेशम् । प्रदक्षिणास्त्रिनिकपा प्रतेने, मायेव वर्णो वरमन्नयत्रम् ॥ १६९ ॥ पञ्चेन्द्रियाणि विपयानपि पञ्च जित्वा योऽपञ्चयत् किमपि पश्च महाव्रतानि । चक्री स पञ्चमगतिप्रयतस्य तस्य 'पञ्चाङ्गचुम्बितधरोरचयत् प्रणामम् ॥ १७०॥" भरतकृता प्रभोः स्तुतिः आत्मनो जनकमाप्तकेवलं, तं युगादिजिनमानतं सुरैः। सन्निभाल्य भरतश्चिरात् प्रभु, स्तोतुमारभत भूरिभक्तिभृत् ॥ १७१॥ प्राकारत्रयमध्यमञ्जुलमणीनद्धोरुवेदीतले 'विष्वन्यस्तसपादविष्टरचतुःसिंहासनाध्यासिनम् । त्वां विश्वेश! चतुर्मुखं सुखनिधे! धर्मोपदेशोद्यतं सर्वात्मीयविभूतिभृपितमिति ध्यायन् "विमाय ! स्तुवे ॥१७२॥" स्वर्गिश्रेणिविकीर्णपुष्पनिकरव्याजेन पुष्पायुधो निर्जित्येव युधाऽऽयुधानि तरसा नाथ ! त्वया त्याजितः । कर्तु तैजयघोपणामिव जगत्कोडे परिक्रीडिनी देवैर्दुन्दुमिरौहतः प्रमुदितैस्त्वद्देशनासंसदि ॥ १७३ ॥ त्वद्भामण्डलभाप्ररोहलहरीसंश्लेपणाविर्भवद्- द्विर्भावारुणपल्लवावलिरसौ स्वामिन्नशोकदुमः । रागो रागवशात् त्वया प्रतिहतस्फूर्तिः स मूर्ति गतः सेवां कर्तुमिव त्रिविष्टपपते ! पृष्ठं तवाशिश्रिये ॥ १७४ ॥ मध्ये देहमनर्गलं विमलतां कृत्वा सतत्वाश्रयं शुक्लध्यानमहस्तवेश ! दशमद्वाराऽन्तरालोद्गतम् । १ दानाद्यैः । २ धर्मः । ३ उपजाति. । ४ क-'वर्णोत्तर० । ५ उपजातिः। ६हस्तयुग जानुद्वयशीर्ष०। ७ वसन्ततिलका । ८ रथोद्धता । ९ चतुर्दिक्षु न्यस्तपादासन० । १० क- 'सितम्। ११ फ-निनाय । १२ अतः पर १८१तमपर्यन्तानि पद्यानि शार्दूलविक्रीडित- च्छन्दसि सन्ति। १३ कामविजय० । १४ क-दो नादमुदितै'। १५क-मनिर्मलं'।

·चरित्राद्वयम् ] चतुर्दशः सर्गः तल्लोकत्रयपायनाय विशदच्छत्रत्रयीकैतवात् त्वन्मूभि प्रसृतं त्रिधेति भगवन् ! मेऽस्तु त्रिधा शुद्धये ॥ १७५ ॥ उद्धान्तैस्तव देशनासुरनदीडिण्डीरपिण्डैरिव प्रेक्षाक्षिप्तजनप्रसन्ननयनप्रद्योतदण्डैरिव । आस्याम्भोजसितच्छदैरिव रदखच्छांशुगुच्छैरिव प्रीतेन्द्रावलिचालितविरुरुचे स्वामिन् ! पुरश्चामरैः ॥ १७६ ।। प्राप्तो दुर्गमदुर्गतेरिव दिवः क्रोडं फुहूक्रीडित- ध्वान्तौघादिव कौमुदीतरयितुर्विम्बान्तरा लम्बितः। ग्रीष्मोदनदवानलादिव मुदा स्वातः सुधारन्धुरे वाद्धौं रूपनिरूपणात् तव शुभोदौत्यहं तर्कये ॥ १७७ ॥ प्रीतिः स्फीतिमवाप तापममुचन्मूतिर्वभौ स्फूर्तिमि- नेत्रं गद्दतां ततान च वचो लेभे मनो मूर्च्छनाम् । देव! त्वन्मुसवीक्षणक्षणचमत्कारैरपाररसा- वात्मा किं तु जगाम कामपि कलामेतन्न मे गोचरः॥ १७८॥ देव ! त्वद्वदनावलोकन विधौ ग्म्यां द्रुतं वर्द्धितो हर्पः सोऽयमिहेव तोनियह विमं कृतमो व्यधात् । दचा पक्ष्मकपाटिकामिति निजस्थाने समाक्रम्य तेत् तद्वेश्मैव मनो जिनेश ! "निभृते त्यामेव ते पश्यतः॥ १७९ ।। अश्रान्तं रसना तव स्तवरसा कर्णावपि त्वद्गुण- ग्रामाकर्णनकर्णिको तब मुखप्रेक्षाजुपी चक्षुपी । मौलिस्त्वत्पदमण्डनस्तव दृढभ्यानकधन्यं मनो भूयान्मे भुवनैकनायक ! रयादात्माऽप्ययं त्वन्मयः ॥ १८० ॥ भक्त्या नाम यदि प्रकामकृतया प्रीतो ददासि प्रियं तद्वद्धाञ्जलिरुज्वलेन मनसा याचे चिरं किञ्चन । नाथ ! त्वचरणारविन्दयुगलीसेवारसं मेऽनिशं स्वाद स्वादयतोऽन्तरायपदवीदुःखाश्मभूर्मा स भूः ॥ १८१॥ १ क-पीतेन्द्रावलिचालिभि०' । २ चन्द्रख । ३ हर्पः । ४ स-विभवै॥ ६ हप॑स्य गृहम् । ७ क-निवृते । ८ दशो।

·चरित्राह्वयम् ] चतुर्दशः सर्गः अङ्ग सङ्गतशीत्तमन्दपवनस्पर्शाद रसज्ञां विभु- स्तोत्रसन्दिसुधारसद् धुसुमन सौरभ्यतो नासिकाम् । चक्षुर्नाथमुखक्षणात् सुखमयं निर्माय संसजनाः श्रोत्रं स्वामिवचाश्रुतेः सुखयितुं तस्थुस्तदासोन्मुखाः १९३२ पञ्चत्रिंशत्स्फुरदतिशयश्रव्यया सर्वभापा- संश्लेपिण्या असरपरया योजनं विश्वदिक्षु । उच्चैरुञ्चैः परपदगृहारोहनिश्रेणिरूपां विश्वश्रेणिप्रभुरथ गिरा देशनामित्यकापीत् ॥ १९४ ।। समवसरणे प्रभोर्देशना धर्मोऽयं पितृमातृवान्धवसुहृत्सुस्वामिसद्भुत्यसद्- दारेभ्योऽपि विशिष्यते स्वयममी यस्मान्न दीर्घायुपः । नो जन्मान्तरगाः समं हितकृतौ नैव क्षमाः शाश्वतं जन्मान्ते सहयायिनं हितकरं सेवध्वमेनं ततः ॥ १९५॥ तोयेनेव सरः श्रियेव विभुता सेनेव सुस्वामिना जीवेनेव कलेवरं जलधरश्रेणीव वृष्टिश्रिया। प्रासादस्त्रिदशार्चयेव सरसत्वेनेव काव्यं प्रियः प्रेम्णेव प्रतिभासते नहि विना धर्मेण जन्तुः कचित् ॥ १९६ ॥ अधर्मोपासनात् ताप-भीष्माद् ग्रीष्मादिवोदधिः। संसारः स्फारतामेति, दुरुत्तारः शरीरिणाम् ॥ १९७ ।। कुग्राहग्राहदुंगो छैमरतममहामोहरोहअलौषः प्रोच्चैश्चश्चकपायोचयलहरिरयच्छन्नसज्योतिरध्वा । रागाव)ग्रगर्भो भवजलधिरयं तीर्यते यद्यगण्यैः पुण्यैरासाद्य सद्यो जिनसमयमयं जन्तुभिर्यानपात्रम् ॥१९॥ मानुपं भवमवाप्य दक्षिणा-वर्तशङ्खवदमुं भवोदधौ । पूरयेत् सुकृतगाङ्गवारिणा, क्रूरवृत्तसुरया तु नोत्तमः ॥ १९९॥" १ 'सुवर्णसारा०' इति क-पाठः, परन्तु सोऽनादरणीयः, छन्दोभङ्गात् । २ क-'स्मृतेः' । ३ शार्दूल ४ भन्दाक्रान्ता। ५ शार्दूल०। ६ क-सेवेव' । ७ शार्दल०। ८ अनुष्टुप् । १० स्रग्धरा। ११ रथोद्धता। ९ क-'दुर्ग।

·+ चरित्राह्वयम् ] चतुर्दशः सर्गः ३११ तवानां विस्तराद् वा तेषु सक्षेपतो वा जीवाद्यानां नवानां योऽववोधो यथावत् । सम्यग्ज्ञानं तदेतत् तच पञ्चप्रकार ज्ञेयं मत्यादि मुक्त्यारोहसोपानरूपम् ॥ २०८ ॥' सिद्धान्तोक्तेषु शुद्धा तत्त्वेषु यद् वासना सम्यक् सम्यक्त्वमेतच्छवादिदोपोज्झितम् । जायेतैतन्निसर्गात् संसर्गतो या गुरोः संसारस्फाररूपाऽकूपारपारप्रदम् ॥ २०९ ॥ मोहग्रन्थितमी विभिद्य भविनां सदर्शनोप्णद्युति- तो यादयं प्रभृतदुरितध्वान्तोपहं वा ततः । सन्मार्गाः प्रकटीभवन्ति भुवने भावा यथावस्थित भाव्यन्ते शुभवैभवो दिनसमारम्भः समुज्जृम्भते ॥ २१० ॥ चारित्रं स्यात् सर्वसावद्ययोग-त्यागो रागद्वेषसंश्लेपशून्यः । तचाहिंसा सत्यमस्तेयमुच्चै-ब्रह्मा-किश्चन्यं च पञ्चप्रकारम् ॥ २११॥ सर्वे धर्मा दान-सत्यादयो ये, यन्मूलास्ते सत्फलत्वं सृजन्ति । एकैवेयं सा दया सावधानः, साध्या सद्भिः सिद्धिसन्धानदूती ॥२१२॥ लक्ष्म्या गार्हस्थ्यमक्ष्णा मुखममृतरुचिः श्यामयाम्भोरुहाक्षी भ; न्यायेन राज्यं वितरणकलया श्रीनृपो विक्रमेण । नीरोगत्वेन कायः कुलममलतया निर्मदत्वेन विद्या निर्दम्भत्वेन मैत्र्यं किमपि करुणया भाति धर्मोऽन्यथा न ॥२१॥ निरालम्बे व्योग्नि स्फुरति पतिरहां यदनिशं विशन्ति मां भीमा न यदहतसीमा जलधयः । न यदिव्ये दीप्तो दहति दहनः प्राणिनिवहान् महानेप प्रेह त्यहह तमिथ्योतिमहिमा ॥२१॥" . १ लक्ष्मी., "म्रो तो गौ लक्ष्मी." इत्येतल्लक्षणं छन्दोऽनुशासने (२२६)। २ ज्योत्स्ना, "मम्यल्गा ज्योत्स्ना" इत्यस्सा लक्षणं छन्दोऽनुशासने (२२५)। ३ क-शा ततः। ४ ख-समुङ्गम्भिते'। ५ शार्दूल० । ६ शालिनी । ७ दयामूलाः । ८ शालिनी। ९ स्रग्धरा । १. 'धीजकरणे' इति भापायाम् । ११ सत्योक्तिप्रभाव । १२ शिखरिणी ।

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- नदीपूरप्लावे तटविटपिशाखाग्रमटवी- पंथध्वान्ते दीपं जलधिपतने पोतफलकम् । दरिद्रत्वे चिन्तामणिमिह भवे मानवभवं प्रमादेन प्राज्ञः सुकृतशतदत्तं क्षिपति का? ॥२०॥ गीर्वाणत्वे विषयकलुपे रकत्वे व्यथाः- स्तिर्यक्त्वेऽपि प्रकृतिवितताज्ञानसन्तानमूडैः । जीवैः सम्यग् न विरतिरिह प्राप्यते मुक्तिहेतु- स्तन्मानुष्यं जयति "विरता यान्त्यमी यत्र मुक्तिम् २०११ क यान्ति चिन्तामणि-कामधेनु-कल्पद्रुमा मर्त्यभवस्य साम्यम् । एतैरदेयं वितरत्यमेयं, योऽर्हन्मुखानामपि मोक्षसौख्यम् ॥ २०२॥ मोक्षाप्तौ न जरा नाधि-र्न व्याधिन शुचो न भीः । न मृत्युर्न परावृत्तिः, प्राप्यन्ते पुनरात्मगा ।। २०३ ॥ परानन्दः परिज्ञानं, परमे वीर्य-दर्शने । तत्र प्रामोत्यनन्तानि, परात्मा केवलोऽव्ययः ॥ २०४॥ जीवः स्वीकुरुते चतुतिचतुर्दोरेऽत्र 'रत्नाधिक प्राप्तो धर्मचतुप्पथं भवपुरे यां 'खेन रायीम् । तसै साधुपये कपायविपयस्तेनाग्रतो रक्षिता म. दत्तेऽसौ शिवपत्तनं श्रितवतेऽनन्तां प्रमोदा श्रयम् ॥२०५।। ज्ञानदर्शनचारित्रा-गीयं रलत्रयी श्रिता । व्यक्तं प्राणभृतां मुक्ति-कामिनीकार्मणं परम् ॥ २०६॥" ज्ञानं मत्तमनोमतङ्गाजमणिस्तृप्यानिशाहर्मणि- स्तत्त्वालोकनलोचनं मदविषज्यालासुधासेचनम् । अंहाकारणदारुारणदवः क्लेशाग्नितोयप्लवः कल्याणगुमकाननं कृतषियः सिद्ध्यङ्गनाऽऽराधनम् ॥२-७॥" १क-परे प्वान्ते'। २ शिखरिणी । ३ क-'भ्राम्यते'। ४ क-'चिरता'। ५ मन्दा. शान्ता । ६ उपजातिः । ७ अनुष्टुप् । ८ एतदनन्तचतुष्टयमुच्यते प्रेक्ष्यतां २३२तम पृष्ठम् । ९ अनुष्टुप् । १० फ-रलाधिकात्। ११ आरमना, पक्षे द्रव्येण । १२ रत्नत्रयो। १३ शाईल. । १४ क-णीव'। १५ अनुष्टुप् । १६ फ-'दारुणदता' । १७ शाईल.

·चरित्रायम् ] चतुर्दशः सर्गः तश्चानां विस्तराद् वा तेषु सझेपतो वा जीवाद्यानां नवानां योऽवयोधो यथावत् । सम्यग्ज्ञानं तदेतत् तच पञ्चप्रकार ज्ञेयं मत्यादि मुक्त्यारोहसोपानरूपम् ॥ २०८॥' सिद्धान्तोक्तेषु शुद्धा तत्त्वेषु यद् वासना सम्यक् सम्यक्त्वमेतच्छादिदोपोज्झितम् । जायेतैतनिसर्गात् संसर्गतो वा गुरोः संसारस्फाररूपाऽकूपारपारप्रदम् ।। २०९ ।।' मोहग्रन्थितमी विभिद्य भविनां सद्दर्शनोष्णाति- यांतो यादयं प्रभूतदुरितध्वान्तोपहं वा ततः । सन्मार्गाः प्रकटीभवन्ति भुवने भावा यथावस्थितं भाव्यन्ते शुभवैभवो दिनसमारम्भः समुजृम्भते ॥ २१० ॥ चारित्रं स्यात् सर्वसावद्ययोग-त्यागो रागद्वेपसंश्लेपशून्यः । तचाहिंसा सत्यमस्तेयमुच्चै-ब्रह्मा-किश्चन्यं च पञ्चप्रकारम् ॥ २११॥ सर्वे धर्मा दान-सत्यादयो ये, यन्मूलास्ते सत्फलत्वं मृजन्ति । एकवेयं सा दया सावधानः, साध्या सद्भिः सिद्धिसन्धानदूती ॥२१२॥ लक्ष्या गार्हस्थ्यमक्ष्णा मुखममृतरुचिः श्यामयाऽम्भोरुहाक्षी भना न्यायेन राज्यं वितरणकलया श्रीनृपो विक्रमेण । नीरोगत्वेन कायः कुलममलतया निर्मदत्वेन विद्या निर्दम्भत्वेन मैत्र्यं किमपि करुणया भाति धर्मोऽन्यथा न ||२१३॥' निरालम्बे ब्योनि स्फुरति पतिरहां यदनिशं विशन्ति मां-भीमा न यदहतसीमा जलधयः । न यदिव्ये दीप्तो दहति दहनः प्राणिनिवहान् महानेप प्रेडत्यहह नमिथ्योक्तिमहिमा ।। २१४ ॥" १ लक्ष्मीः, "म्रौ तौ गो लक्ष्मीः" इत्येतल्लक्षणं छन्दोऽनुशासने (२२६)। २ ज्योत्ला, "मम्यल्गा ज्योत्स्ना" इत्यसा लक्षणं छन्दोऽनुशासने (२२७)। ३ क-सा ततः। ४ ख-समुज्जृम्भिते'। ५ शाल०। ६ शालिनी । ७ दयामूलाः। ८ शालिनी । ९ सग्धरा । १० 'धीजकरणे' इति भाषायाम् । ११ सत्योक्तिप्रभावः । १२ शिखरिणी।

·३१२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- मोहः कर्मसु दुर्दमेपु मदनो द्रोहेपु विश्वस्तहृद्- वन्धुव्याहतिरिन्द्रियेपु रसना क्रोधः कपायेष्वपि । दौर्जन्येषु कृतघ्नता चपलतापात्रेषु लोलेक्षणा दुर्वारेपु मनः परस्खहरणं पापेपु चूडामणिः ॥२१५ ॥ पीयूपमापधिपु शासिपु कल्पशाखी चिन्तामणिर्मणिपु धेनुपु कामधेनुः । ध्यानं तपस्सु सुकृतेषु कृपा व्रतेषु ब्रह्मव्रतं क्षितिपतित्वमुरीकरोति ॥ २१६ ॥ दारियेण गृहस्थता गुणततिलोभेन दुर्वेधसा सर्वारम्भपरिश्रमः परपरिद्रोहेण धर्मक्रमः । नास्तिक्येन सुरार्चनं गुरुतपः कोपेन विद्या मदो- द्रेकेणात्मगतिः परिग्रहरीणाहेन रीणायते ॥ २१७ ॥ आपत्तापव्यापपीयूषपेया, श्रेयोवल्लीजालजीमूतमाला । कैवल्यश्रीनित्यसाङ्गत्यदूती, प्रव्रज्याऽसौ साधुभिः साधु साध्या २१८ आईत्यं ध्रुवमपि तद्भवे भविष्य-जानन्तोऽप्यनधिगतास्तपः कृते याम् । नाहन्तः कथमपि केवलं लभन्ते, प्रवज्यांश्रयत मुमुक्षवो! न किं ताम् १२१९'. मणिः शाणोल्लेसात् कनकमनलान्तर्निपतनात् सुरूपं संस्कारान्मुकुरतलमुन्मार्जनविधेः । सुचारित्र्याजन्तुः कलयति महानन्दपदवीं स्वभावश्रेष्ठत्वं दधदपि परं ज्ञानमहसा ॥ २२०॥" सम्यग्ज्ञानचरित्रदर्शनमया यत्र त्रयोऽमी क्षणाः स्तम्भाली प्रगुणाग्रिमोत्तरगुणाचतोविशुद्धिः सुधा । कीर्तिः श्वेतवितानमग्रगचतुर्द्धर्मीचतुरिके श्रेयोवेश्मनि तत्र वासरसिको नामोति को निर्धतिम् ॥२२ १ शार्दूल। ६ शालिनी। ११ महोत्सयाः। २ वसन्त। ३स-रति'। ४ विस्तारेण । ७ अप्राप्ताः। ८ प्रमज्याम् । ९ प्रहार्पणी। १२ क- -'द्वारक। १३ शार्दल० । ५ शार्दूल। १० शिखरिणी।

·चरित्रायम् ] चतुर्दशः सर्गः सर्वात्मनैतद् यतिपुगवानां, चारित्रमुक्तं भवकन्दमेदि । श्राद्धेषु देशादिदमेव साधु-धर्मानुरक्तेषु विमुक्तये सात् ॥ २२२ ॥ सम्यक्त्वेन रम्याण्यणु-गुणशिक्षाब्रतानि तु । स्युः पञ्च त्रीणि चत्वारि, क्रमेण गृहिणामिति ॥ २२३॥ सद्देवे सुगुरौ शुद्ध-धर्मे या वासना स्थिरा । सम्यक्त्वं तदिदं सम्यग्, मिथ्यात्वं तद्व्यतिक्रमात् ॥ २२४ ॥ संवेगादीनां व्याख्या संवेग-निर्वेद-शमा-ऽनुकम्पा-ऽऽस्तिक्यानि पञ्चास सुलक्षणानि । संसारखैरस्थ विमर्शनेन, 'संवेग उक्को विपयेष्वशक्तिः॥ २२५॥ संसारवासः स्फुटमेप कारा, दारादिवर्गों निगडानुवन्धः। मोक्षं विना नैव सुसानि याऽसौ, चिन्ता स 'निर्वेद' इति प्रतीतः २२६९ उदयो न कपायाणां, स्याद् यदनन्तानुवन्धिनां स 'शमः। स प्रकृतितः कपाय-फरविपाकेक्षणादथवा ।। २२७ ॥ एकेन्द्रियाचसुमतां पततां भवान्धी क्लेशावलोकनक्शाद्धृदयार्द्रता या । तदुःखदुःखिततयाऽथ यथाऽऽत्मशक्ति- यत् तद्व्यथापहरणं किल साऽनुकम्पा' ॥ २२८ ॥ स्थिरा निराकाहत्तया प्रवृत्ति-स्तत्त्वेषु तच्चान्तरकर्णनपि । अर्हत्प्रणीतेपु भवेद् यदेत-'दास्तिक्य'मुन्मुद्रितधर्मकर्म ॥ २२९ ॥" शङ्का-भिकासा-विचिकित्सनानि, मिथ्यागाशंसनसङ्गती च । सम्यक्त्वमेतानि हि दूपयन्ति, पञ्चेन्द्रियार्था इव धर्मयोधम् ॥२३०॥" श्रीजिनसमये स्थैर्य, प्रभावना कौशलं भक्तिः । तीर्थोपास्तिः पञ्च हि, सम्यक्त्वं भूपयन्त्युचैः ।। २३१ ॥ - द्वादश प्रतानि अहिंसनाधानि महायतानि, सर्वात्मना स्युरितिश्रितानाम् । १ ख-'तन्मुनि०' । २ इन्द्रवजा । ३ अनुष्टुप् (1)। ४ अनुष्टुप् । ५-६ इन्द्रवजा । ७ विपाकानुभवात् । ८ आर्या । ९ वसन्त०। १० प्रकटित०। ११ उपजाति.। १२ इन्द्रवजा । १३, आर्या । प०का०४० ·. ३१४ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- अणुव्रतानि प्रथितानि पञ्च, तान्येव देशाद् विरतिस्पृशां तु ॥२३२॥' दिक्षु दशखपि सीमा, कृता न यल्लयते प्रथममेवत् । 'दिग्विरति'रिति गुणवत-मगारिणां गुणकृतिप्रगुणम् ।। २३३ ॥ मोगोपभोगयोर्यत्-सरत्या यत्र प्रकल्प्यते गृहिणा । 'भोगोपभोगमानं', द्वितीयमेतद् गुणवतं भवति ।। २३४ ॥ आतं रौद्रं यदप-ध्यानं यत् पापकर्मणां शिक्षा । हिंसोपकारि दानं, यद् वा येद् वा प्रमादकृतिः ॥ २३५ ॥ सादय'मनर्थदण्ड'–श्चतुष्प्रकारो विवर्जनममुष्य । क्रियते विवेकिना यत्, वार्चीयीकं गुणवं तद् स्यात् ॥ २३६ ॥ रौद्रा-ऽऽर्तध्यानाभ्यां, सावधैः कर्मभिश्च मुक्तस्य । समता भवति मुहूर्त, यत् तत् 'सामायिक तं ज्ञेयम् ।। २३७ ॥ यद् दिग्वते प्रमाणं, पुनरपि सङ्केपणं यदेतस्य । दिवसे निशि वा 'देशा-चकासिकं तद् व्रतं भवति ॥ २३८॥". कुर्वीत चतुष्पन्या, विजितात्मा यत् तपो यथाशक्ति । ब्रह्माचरणं नाना-दित्यागं 'पोप,' तत् सात् ॥ २३९ ॥" दानं चतुष्प्रकारा-ऽऽहारा-ऽऽच्छादन-निवास-पात्रादेः। अतिथिम्यो य दतिथिसं-विभाग'सझं व्रतं तत् स्यात् ॥ २४० ॥" रत्नत्रयमिदं यत्न-परैर्यदात्मसात् कृतम् । तल्लुन्धा सा ध्रुवं सिद्धि-स्तानाश्लिष्यति हेलया ॥ २४१॥ देशनामृपभसेनसज्ञया, तां निशम्य भरतस्य नन्दनः । खामिनो भवविरागसागरो, योजिताञ्जलिरिदं व्यजिज्ञपत् ॥ २४२ ।।" भरतपुत्रेण पुण्डरीकेण प्रभोः स्तुतिः आधिव्याधिमयस्फुलिङ्गचयमानस्तोकशोकस्फुरद्- धूमः सप्तमयातिदृप्तविलसज्वालाकरालात्मकः । .. १ उपजातिः। २ आर्या । ३ क-'यच्छक्त्या। ४ आर्या । ५ क-यत्वा' । ६ आर्या । ७ अपध्यान-पापोपदेश-हिंस्रप्रदान-प्रमादचरितेति प्रकारचतुष्टयम् । ८-९ गीतिः । १०-१२ आर्या । १३ अनु पू। १४ ख-स्वामिनं। १५रभोद्धता।

·, परित्राहयम् ] चतुर्दशः सर्ग: ३१५ संसारोरुदवश्चतुर्गतिचतुर्दिङ्मूलकूलङ्कपः प्लष्यत्येप कुतोऽप्यनागतपरित्राणान् हहा प्राणिनः ॥ २४३ ॥' भवदावातुरप्राणि-त्राणाय करुणार्णवः। समुजगार संसार-सारं तत्त्वामृतं भवान् ॥ २४४ ॥ कल्याणकमलोल्लास-वासराधिपदीधितिम् । तमास्तोमच्छिदादक्षा, दीक्षां देहि जगत्प्रभो! ॥२४५।। इत्युक्त्वा भरतस्यै-केनोनैः पञ्चभिः शतैरपरैः । पुत्रैः सह पौत्रशतैः, सप्तभिरपि वल्गदुग्रसंवेगैः ॥ २४६ ॥ आदायि पुण्डरीका-परनाम्ना समदमृपभसेनेन । दीक्षा मोक्षसुखांहिप-जननमही शमरसप्रसरा ।। २४७ ॥"-युग्मम् उपासमानं सानन्दं, 'विश्वेशं देवतेश्वरैः। निमाल्य भेजे प्रवज्यां, मरीचिर्भरतागभूः ॥ २४८ ॥ ब्राह्मी विसृष्टा भरतेन भेजे, व्रतं विरक्ता भववासदुःखात् । को वाऽन्धकूपे पतितः सुवुद्धि-लब्धाञ्चलम्ब कुरुते विलम्बम् १ ॥२४९॥" मुक्ताऽपि चाहुधलिना ब्रतमाजिघृक्षु: सा सुन्दरी भरतभूपतिना निषिद्धा । सुश्राविका समजनि प्रथमाऽथ नाथ- पादान्तिके "द्विगुणपड्व्रतसंश्रयेण ॥ २५० ॥3 योमयः श्रावकतां प्रपद्य, प्रभोः पदान्ते भरतो बभूव । स्पृष्टा हि पीयूपमयूषकान्तिः, पीयूपवर्प चपुपि प्रपुष्यात् ।। २५१ ॥" तिर्यक्षु देवेषु नरेषु केऽपि, सद्दर्शनं श्रावकधर्ममन्ये । दीक्षां च केचिजगृहुर्जिनेन्दोः, सद्धर्मकल्पहुमतो यथेच्छम् ।। २५२ ॥" जन्यतापसाः कच्छ-महाकच्छविवर्जिताः। तेऽपि प्रपेदिरे दीक्षां, समेत्य स्वामिनोऽन्तिके ॥ २५३ ।।" १ दहति । २ शार्दूलविक्रीडितम् । ३-४ अनुष्टुप् । ५ गीतिः । ६ सहर्षम् । ८ ख-विमुं वृन्दारकेश्वरैः। अनुष्टुए। १० क-'सबुद्धिः। ११ उप- जातिः। १२ द्वादश०। १३ वसन्त। १४ उपजातिः। १६ क्षत्रिय० । १७ अनुष्टुप । ७ आर्या ·. श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- श्रीपुण्डरीकप्रमुखा व्रतस्था, ब्राहयादयः प्रबजिवा बभूवुः । सुश्रावकाः श्रीभरतेश्वरायाः, सुश्राविका सुन्दरिकादिकाश्च ॥२५४॥" तदेति यां विश्वविभुर्व्यवस्था, व्यधत्त सङ्घस्य चतुर्विधस्य । सीमा संवन्तीपतिनेव सेय-मद्यापि केनापि विलयते न ॥ २५५ ॥ ऋषीणामृपभसेन-मुख्यानां शेमुपीजुपाम् । चतुर्भिरधिकाशीते-गणभृन्नामकर्मणाम् ॥ २५६ ॥ उत्पाद-विगम-धौव्य-मयीं सम्यक्पदत्रयीम् । तदोदिदेश विश्वेशो, निःशेपश्रुतवीजवत् ॥ २५७ ॥-युग्मम् तत्रिपद्यनुसारेण, पुण्डरीकादयः क्रमात् । ते सूत्रं सूत्रयामासु-रहैदशभिः श्रितम् ॥ २५८ ।।" दिव्यचूर्णचयापूर्ण, तूर्ण वर्णायकस्ततः । स्थालमादाय पादान्ते, प्रभोर्देवैर्वृतोऽमवत् ॥ २५९ ॥ समुत्थाय ततस्तेषां, सर्वेषां गणधारिणाम् । चूर्णक्षेपं सृजन सूत्रे-णार्थेनतद्वयेन च ॥ २६०॥" द्रव्यैर्गुणैः पर्यायैश्च, नयैरपि यथाक्रमम् । ददावनुयोगानुज्ञा-गणानुज्ञे जगत्पतिः ।। २६१ ॥"-युग्मम् ततो नरैः सुरैर्विद्या-धरैस्तत्स्त्रीभरैरपि । समं चिक्षिपिरे तेपु, गन्धा घनति दुन्दुभौ ॥ २६२ ॥ वासानां प्रसरः सुरासुरनरोद॑तः सदोऽभ्यन्तरे सौरभ्यस्फुरितद्विरेफपटलीगाढावगूढो बभौ । खामिज्ञानदिनाधिनाथविकसन्निःशेपविश्वत्रयी- श्रेय पद्मवनीपरागनिवहप्रागल्भ्यलीलावहः ॥ २६३ ॥ पुनः सिंहासनासीन-स्तेपां गणभृतां पुरः। अनुशिष्टिमयीं तेने, देशनां विश्वनायकः ॥२६४ ॥" १इन्द्रवज्रा। २ समुद्रेण । ३ उपजातिः । ४-५ अनुष्टुप् । ६प्रेक्ष्यतां ११४- तम पृष्ठम् । ७ अनुष्टुप् । (स-वर्नायक ९-१० अनुष्टुप् । सत्रह व्यवहार सूत्र-शब्द-समभिरूलै-चम्भूता इति नयसप्तकम् । १२ अनुष्टुप् । १३ दिव्य- चूर्णमया । १४ अनुष्टुए। १५ उत्क्षिप्तः । १६ शार्दूल। १७ अनुष्टुप् । : . ११ नैगम- ·चरित्रांवयम् ] चतुर्दशः सर्गः स्वामिनो बदनचन्द्रचन्द्रिका, देशनाममृतमिश्रिताश्रिताम् । पातुमुन्मुखतयाऽवतथिरे, तेऽग्रतो गणधरायकोरवत् ॥ २६५ ॥ प्राणिनां शिवमयी सुधामयी, चिन्मयी महमयी महोमयी। क्लेशराशिदलनेशदेशना-पूरितावधिरपूरि पौरुपी ॥२६६ ॥' बलिः प्रहसः कलमैरखण्डै-स्तुपोज्झितैः शङ्खवलक्षवणः । तदा चतुष्प्रैस्थमितो विशाल-स्थालस्थितो यत्नपरम्परात्तः॥२६७॥" निर्मापितः श्रीभरतेन नाकि-विकीर्णगन्धद्विगुणं सुगन्धिः । विचित्रवादिननिनादहन्द-प्रतिध्वनिधानितदिविभागः ॥२६८॥ अन्वीयमानो वरवर्णिनीनां, गणैर्मुदा मङ्गलगायिनीनाम् । पौरैः परीतः प्रविवेश पूर्व-द्वारेण विश्वकविभोः सभायाम् २६९"विशेषकम् खामिसेवनकृतां शरीरिणा, पुण्यराशिरिव मूर्चतां श्रितः। नेतुरेव स जने प्रसन्नता , पिण्डितेय बलिरुज्वलो बभौ ॥ २७० ॥ प्रदक्षिणीकृत्य विभुं स शालि-बलिः पुरोऽक्षिप्यत पुंष्करान्तः । कल्याणवल्यावलिवीजरूपो, जगत्रये विघ्नविघातनितः ।। २७१ ॥" तसान्तरिक्षात् पतदर्द्धमग्रही-मुक्तीपमब्दादिव देवतागणः । ततोऽर्द्धमर्द्धस्य धरां प्रपेदुपः, समाददे श्रीभरतो धराविभुः ॥२७२॥" द्रव्यजातमिव स्वीय-जनकस्य सहोदराः । समासद्भ्यः प्रसादाप्त-मिव सङ्गीतकोविदाः॥ २७३ ॥" साधारणक्रयाणोत्थ-मिव लाभं वणिग्जनाः। शेपास्तु शेपमा, विभज्य जगृहुर्जनाः ॥ २७४ ॥-युग्मम् बलेस्तस्य प्रभावेण, रोगाः प्राक्सम्भवा स्यात् । सर्वे शाम्यन्ति पण्मासा-नोत्पद्यन्ते नवाः पुनः ॥ २७५ ॥" समुस्थितोऽथ प्रभुरुत्तरस्य, द्वारस्य मार्गेण विनिर्जगाम । - जयेति नन्देति गिरं गृणद्भि-गीर्वाणवृन्दैः परितः परीतः॥ २७६ ॥ १-२ रथोद्धता। ३ असतिद्वयं-१ प्रसूतिः, प्रतिद्वयं-१ सेतिका, सेतिकाचतुष्टय? कुडवः, कुडवचतुष्टयं १ प्रस्थ इति अनुयोगद्वारात् (सू० १३२)। ४क-'परं नरा- ५-७ उपजातिः। ८ रथोद्धता। ९ नमोमध्ये । १० उपजातिः । ११ इन्द्र- वंशा। १२-१४ अनुष्टुप् । १५ समन्ताद् वेष्टितः । १६ उपजातिः ।

·, श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- दिश्यैशान्यां मध्यवरद्वयान्त-देवच्छन्दे व्यश्रमद् विश्वनाथः । शिप्योसो देशनां पुण्डरीक-चके नेतुः पादपीठे स्थितोऽथ ॥२७७॥' प्रभोः खेदच्छिदा तस्य, शिप्येपु गुणंदीपना । प्रत्ययः स्यादुभयतो, गणभृद्देशनागुणाः ॥ २७८ ॥ ततो द्वितीयपौरुप्यां, पूर्णायां गणभृद्वरे । देशनाविरते नाथ, नत्वा सर्वेऽप्यगुहान् ॥ २७९ ॥ वराक्षस्रगयुताचाम-दोर्युगो गजवाहनः । सेमातुलिङ्गपाशान्य-दोईयः कनकद्युतिः ।। २८० ॥ समुत्पेदे जगद्भतः, सदासन्निधिसेवकः । तीर्थत्राणकलादक्षो, यक्षो गोमुखसञ्जया ॥ २८१॥ -युग्मम् प्रभोरप्रतिचक्राऽऽख्या, तीर्थे शासनदेवता । युता सचक्रपाशेपु-वरदैर्दक्षिणैः करैः ॥ २८२ ॥ चक्रा-ऽकुश-धनु-ज-लक्षणैर्दक्षिणोत्तरः । सुपर्णचाहना स्वर्ण-पर्णा सन्निधियचिनी ।। २८३ ॥"-युग्मम् ततो यतियुतोऽन्यत्र, विहत्तुं प्रभुरप्यगात् । तस्य विश्वोपकाराय, नैकत्र स्थितिरर्कवत् ॥ २८४ ॥" चतुस्त्रिंशताऽतिशयै-स्तैः पञ्चत्रिंशता गिरः अष्टमहाप्रातिहाय-विजहार युतो विभुः ॥ २८५॥"

·" ५ चरित्राहृयम् ] चतुर्दशः सर्गः ३११ रुधिरामिपे अविसे, चत्वारो जन्मतस्त्वेते ॥ २८८ ॥ रोगेतिवैरमार्यों-ऽतिवृष्यवृष्टी निजा-ऽन्यचक्रभयम् । दुर्भिक्षं न क्वापि, क्षेत्रे योजनमितेऽपि पुनः ॥ २८९॥" माति नृतिर्यकोटि-ईणी संवादिनी च सर्वेषाम् । एकादशेत्यतिशयाः, कर्मक्षयजा जिनेन्द्रस्य ।। २९०॥-युग्मम् । खे धर्मचक्रचामर-सिंहासनमातपत्रकत्रितयम् । रत्नध्वजश्च पाद-न्यासे नव कनककमलानि ॥ २९१ ॥ वनत्रयचतुरङ्ग-त्वचैत्यवृक्षो दुमानतिः पथि च । दुन्दुभिनादोऽधोमुख-कण्टकवातानुकूलत्वे ॥ २९२ ॥ शकुनाः प्रदक्षिणा अपि, गन्धाम्भोवर्पणं कुसुमवृष्टिः। वृद्धिर्न केश-नखर-श्मश्रुभवा पार्थतः सततम् ॥ २९३ ॥ कोटिर्जधन्यभावा-दापि देवानां चतुर्निकायानाम् । मतुपकास तथा विप-याणामप्यानुकूल्यतावश्यम् ॥ २९४ ॥" सुरजनिता इत्येको-नविंशतिः श्रीजिनेश्वरातिशयाः। एवं सर्वेऽपि चतु-त्रिंशदमी श्रेयसे सन्तु ।। २९५ ॥" मौलवकैशिक्यादि-प्रधानरागप्रयोगसंयुतया । योजननीहारिण्या, मिथ्यात्वतमोरविप्रभया ।। २९६ ॥3 सुरनरतिर्यग्भापा-संवादिन्या च धर्मबोधिकया। 'क्षीराश्रवादिलब्ध्य-न्वितया परमातिशयवत्या ॥२९७ ॥ १ दुर्गन्धरहिते । २-५ आर्या । ६ चतुर्विम्बत्वम् । ७ आर्या । ८ अनुकूलाः। ९-११ मार्या। १२ 'मालकोश' इति भाषायाम् । १३ आर्या । १४ एतन्नामा- घुल्लेखो वर्तते ११७तमे पृष्ठे । एतत्स्वरूपार्थे तु विलोक्यता श्रीजिनभद्रगणिक्षमाश्रमणकृतस्य विशेषावश्यक(गा० ७९९)स वृत्तिर्मलपारिश्रीहेमचन्द्रसूरिसूनिता । तनोकं क्षीराभावा- दिलन्धिखरूपं यथा- "चीर्णग्रन्थिपर्णकादिवनस्पतिविशेषस्य चक्रवर्तिसम्बन्धिनो गोलक्षसाधार्धक्रमेण पीतगोक्षीरस पर्यन्ते यावदेकसा गोः सम्बन्धि यत् क्षीर तदिह गृह्यते । मधपि किमप्यतिशायि शर्करा- दिमधुरद्रव्यम् । एवं सपिरपि किमप्यतिशायि द्रष्टव्यम् एवम्भूतक्षीर-मधु-सर्पिषा य आस्वाद- स्वदुपमाप्यायकवचना ये तीर्थकर-गणधरादयस्त तदाश्रवा मन्तव्याः, क्षीर-मधु सर्पिराश्रया इत्यर्थः, बचनेन यथोक्तक्षीरादीनिव ते सवन्तः सकलजन सुखयन्ति ।" १५ आया ।

·३२० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- दानं शीलं च तपः, शुभभावं देशनाविधौ भगवान् । वाण्या व्याख्यौ स, प्राग्यामे प्रान्त्ययामे च ॥ २९८॥-विशेषकम् जिनधर्मचक्रमभितो, मृगीमृगावूर्ध्वकर्णकावचलौ । यत् तिष्ठतः स साक्षा-न्महिमा दिव्यध्वनेरेपः ॥ २९९ ॥ पञ्चत्रिंशद्गुणोपेतवं वाण्याः संस्कारवच्चमौदा-त्यमहार्थत्वाब्दरवगभीरत्वम् । उपचारपरीतत्वो-पनीतरागत्वमौदार्यम् ।। ३०० ॥ अव्याहतत्वं शिष्ट-त्वमिथः साकासत्ता प्रतिध्वनिता । अविकीर्णप्रसूतत्वा-वश्लाघाऽन्यजननिन्द्यत्वे ॥३०१॥ मधुरातिस्निग्धत्वं, निराकृतान्योचरखमद्भुतता। निःसंशयता हृदय-गमता प्रान्त्याययुक्तत्वम् ॥ ३०२ ।। अनतिविलम्बत्वं दा-क्षिण्यं वर्णपदवाक्यवैविक्त्यम् । प्रस्तावोचितताऽने-कजातिवैचित्र्यतत्वनिष्ठत्वे ॥ ३०३॥ अभिजाततयालङ्कत-मपरजनामर्मवेधकत्वं च । अन्यच्च कारकाद्यवि-पर्यासत्वं प्रशस्सत्वम् ॥ ३०४ ॥ सच्चप्रधानता चित्रकृचमव्युच्छिदाऽप्यखेदित्वम् । धर्मार्थप्रतिबद्ध-त्वमथारोपितविशेषत्वम् ।। ३०५॥ पञ्चत्रिंशत्सपै-वचनातिशयैरमीभिरभियुक्तः। समवसरणोपविष्ट-चके व्याख्यां जिनाधीशः॥ ३०६ ॥ प्रातिहार्याष्टकम् छत्रत्रितयं चामर-दुन्दुभि-भामण्डलानि चैत्यतरुः । मणिमयसिंहासनमपि, दिव्यध्वनि-पुष्पवृष्टी च ॥३०७॥ चतुस्त्रिंशदतिशये-प्वित्यष्ट प्रथिताः पुनः । प्रातिहार्याख्ययाऽमीभिः, शोभितो व्यहरत् मभुः ॥ ३०८ ॥" जिनस्याष्टादशदोपराहित्यम् लामे वीर्ये भोगो-पभोगदानेषु चान्तरायगणः । १-५ आर्या । ६ गीतिः । ७-१० आर्या । ११ अनुष्टप् ।

·चरित्राह्वयम् ] चतुर्दशः सर्गः ३२१ हासो रत्यरतिभयं, जुगुप्सनं शोक-मिथ्यात्वे ॥३०९॥ राग-द्वेपावविरत्य-ज्ज्ञानं वाप-कामसेवे च । इत्यष्टादशदोपै-रपरामृष्टो जिनाधीशः ॥ ३१०॥ विश्वानां कृतविसयैरतिशयैरेवं स देवाधिपै- रप्याराधितसनिधिः प्रतिदिनं विश्वत्रयीनायकः । व्याख्यानामृतवर्पणः क्षितितले त्रैलोक्यलोकंपूणो जीमृतप्रतिषीरतां विरचयंश्चक्रे विहारक्रमम् ।। ३११ ॥ ॥ इत्याचार्यश्रीजिनदत्तसूरिशिष्यपण्डितश्रीमदमरचन्द्रविरचिते श्रीपनानन्दा- परनाम्नि श्रीजिनेन्द्ररितामिधाने महाकाव्ये वीराङ्के श्रीआदिनाथ- चरिते समवसरणवर्णन-श्रीमरुदेवानिर्वाण-प्रभुदेशना-सद्ध- स्थापनाप्रकाशनश्चतुर्दशः सर्गः ॥ १४ ॥ पिण्डीभूतं तप इव पुरो यस्य नश्यत्तमिस्र मिथ्याग्भिः कलुपहृदयैरपंधर्पप्रकर्यम् । सत्तेजोभिः सुजनमनसां शर्मकृद् धर्मचक्र रेजे श्रेयो जनयतु स वः श्रीयुगादिर्जिनेन्दुः॥१॥" खेलन्तीन्दुधिया मुखे भ्रवि लसन्निस्त्रिंशलेखाशया नीलेन्दीवरशंसया दृशि गिरां भारेऽब्धिीचिनेमात् । मत्तेभप्रभुहस्तविभ्रमतया बाहौ करेऽम्भोरुह- भ्रान्त्याऽस्यैव सदैव पद्मसचिवं श्रीदेवता सेवताम् ॥ २॥" ग्रन्थानं ॥ ४५६॥ १-२ आर्या । ३ 'विहारं प्रभुः' इति ख-टि-पाठः। ४ शार्दूल. ५ स-परिते। ६ फ-प्रधृष्यप्रकर्षे' । ७ मन्दाक्रान्ता। ८ तरवारि०। ९ क-क्रमात् । १० साल० । प० का०४१ ·" पञ्चदशः सर्गः १५ यद्गोमिस्तमसि गतेऽधिगम्य सम्यग-दृष्टित्वं शुभपथपान्थतां जनोऽधात् । विश्वानामुपकृतये कृतोद्यमः श्री-नाभेयः स भवतु वोकवद् विभूत्यै ॥१॥ भरतनृपकृतं चक्ररत्नपूजनम् सम्प्राप्तः प्रभुतनुभूरितो 'विनीता', चक्रस्य प्रथमर्नेतिं चकार चक्री । उत्कण्ठाऽतिशयवशात् पुरोऽस्त्रदेवी, प्रत्यक्षामिव मनसा स मन्यमानः ॥२॥ येनासाद् भवति रजोगुणातिरेकः, सम्भाव्यं तदिह रजः किलेति बुधा । श्रद्धालुः खयमुपगृह्य रोमहस्तं, तच्चकं भरतमहीपतिर्ममार्ज॥३॥ चक्रित्वव्यतिकरजीवने निमित्तं, भाग्येतद् ध्रुवमिति 'जीवनैः पवित्र। चक्रस स्नपनमकारि चक्रिणाऽसौ, भक्तानां क्रम इति तंत्र किं रजोऽभूत् ? ॥४॥ विन्यस्ता दिशि दिशि तत्र चान्दनीया, हस्ता ये भरतनरेश्वरेण भक्त्या । प्रत्यक्षाः स्वयमभयप्रदानहस्ता-स्तेनासे निखिलदिशां जयाय कृप्ताः॥५॥ चक्रेऽसिन् शुभसुरभिप्रसूनमाला, क्षमापालावलितिलकेन कल्पिता या । तेयाजान्नृपविजयश्रियं निरोद्धं, मन्येऽसौ प्रगुणित एव "तेन पाशः ॥ ६॥ नानाभैर्निवसनराशिभिः प्रसून-प्राग्भारैर्मणिमयभूपणप्रकारैः। तच्चक्रं नरपतिनार्चितं चकासे, सङ्कल्पार्पणकरणैककल्पवृक्षः ॥७॥ तस्याने स रजततन्दुलैल्लेिख, श्रेष्ठानि स्फुटवरमष्ट मङ्गलानि । तान्यासन् द्रुततरमेष्यदप्टकाष्ठा-लक्ष्मीनां खलु विनिवेशनासनानि ॥ ८॥ तस्याने नृपतिवरेण पञ्चवर्णैः, पुष्पैर्यो निपुणमकल्प्यतोपहारः। अश्रान्तं विषयसुखानि पञ्च रूपा-ण्यप्यसै समजनि लैंग्नका स दातुम् ॥९॥ यत् कृष्णागुरुमुखधूपधूमचक्र, चक्राग्रे चिरमैचलावरेण चक्रे । तेनैव प्रसरणकारिणाऽनुकाष्ठं, विद्विष्टाननमलिनत्वमयते स ॥१०॥ चक्रस्साकृत नृपतिः प्रदक्षिणास्त्रिः, सप्ताष्टान्यथ स ततः पदान्यपागात् । १ २१४तमपर्यन्तानां प्रहर्पिणी'च्छन्दः। ३ समवसरणात् । ४ क-'तति'। ५ जलैः। ६ क-'तव । ७ क-'नस्तेनासे । ८भरतेन । ९ मालामिपात् । १० भरतेन । ११ जामीन' इति भाषायाम् । १२ क-'धूम्यपधूम' । १३ भरतेन । - २ मरतः।

·पश्चदशः सर्गः . चरित्राह्वयम् ] ३२३ आकुञ्च्य प्रेपर्दमदक्षिणं च जानु, न्यस्योा परमकरोत् प्रणाममस्य ॥११॥ अष्टानामपि विजयी सदा मदाना-मष्टानामपि ककुभां प्रभुत्वमीप्सुः । अशाहान्यकृत महामहं महीन्दु-चक्रस्साहितवसतिः स शस्त्रसौधे ।। १२ ।। पूर्लोकः प्रकलितविसयप्रमोदै-श्चक्रस्वार्चनरचना प्रपञ्च्यते स । भक्त्यार्थी रचयति यस्य भूमिजानि-स्तस्सोधैर्जनयति को न पूजनानि ॥१३॥ दिग्विजयार्थ भरतस्योपक्रमः चक्रस क्षितिपतिरस शक्रदेश्यो, दिक्चक्राक्रमणकलं फलं जिघृक्षुः। सामन्तान् सह समवीवहन्महस्वी, तीक्ष्णांशुः किरणकृतो हि दुनिरीक्ष्यः॥१४॥ प्रस्थानं शुभदिवसे वसुन्धरेशः, सर्वाशाविजयि(य)निवन्धनं विधास्यन् । मङ्गल्यस्नपनजलैरिलामसिञ्चत् , तापोऽस्याः प्रचलबलेन मास्त्वितीव ॥ १५ ॥ स्नानान्ते 'मलयजलिसमूर्तिराभाद्, वासोमिधृतशरदभ्रशुभ्रशोभैः । सोत्कण्ठं किल विजयश्रियः कटाक्ष-विक्षिप्तः सपदि वृतोऽभितो वलक्षः ॥१६॥ औकल्पान विरलसैक्तशौक्तिकेयान् , विभ्राणः स 'भरत'भूविभुभासे । विक्रीडन् परमपराक्रमार्णवान्त-स्तत्कालं वृत इव फेनविन्दुवृन्दैः ।। १७ ।। क्षोणीन्दोरलिकतले 'विशेषकस्य, श्रीखण्डद्रवलिखितोन्मिमेप लेखा । पट्खण्डक्षितिविभुताफलोद्भवार्थ, पुण्यद्रोरभिनवमञ्जरीव जाता ॥ १८ ॥ तं भूमीविभुमभिशातकुम्भकुम्भ-माजिष्णुप्रसूतसितातपत्रदम्भात् । पट्खण्डक्षितिविजयोत्सवे विधिसू, साहाय्यं समुपगतौ तु पुष्पदन्तौ ॥ १९ ॥ पार्श्वस्ये भरतनृपस्य वारनायौं, स्फूर्जद्भिश्चलचमरोद्भवैर्मरुद्भिः। "जिहालं किल कुरुतः स वैरिवंश-घ्यूहानां दहनकृते प्रतापवह्निम् ॥ २० ।। विद्वेपिक्षितिपतमोभिदाप्रगल्भै-स्तेजोमिर्जगदभिनन्दयन्नदत्रैः। पूर्वाद्रिं दिनवदने यथोप्णभानु- सुभूविरिभरत्नमारुरोह ॥ २१ ।। रदि। १ क-'प्रमद०॥ २ पादामम् । ३ पृथ्व्याः। ४ ख-चासोभिर्भूत०'। ५क-श- ६ पोशाक' इति भाषायाम् । ७ संलगमौक्तिकान् । ८ तिलकस्सा प्रादु- भूता। १० 'भरत'वर्षस मध्ये पूर्वसात्. समुद्रात् पश्चिमसमुद्रपर्यन्तविस्तारवान् 'वैतात्यः' पर्वतो वर्तते । किश्वामिन् वर्षे 'गङ्गा' सिन्धु'श्वेति महानद्यौ । एतैवर्पस पडू विमागा भवन्ति ये 'खण्डा' इति व्यवाहियन्ते । भरत'योत्तराचे यथा खण्डमयं वर्तते तथा दक्षिणाऽपि । ११ सूर्यचन्द्रौ। १२ जिहावन्तम् । १३ क-रमरत्त()मारुरोह' ।

·पञ्चदशः सर्गः १५ यद्गोमिस्तमसि गतेऽधिगम्य सम्यग्-दृष्टित्वं शुभपथपान्थतां जनोऽधात् । विश्वानामुपकृतये कृतोद्यमः श्री-नाभेयः स भवतु चोर्कवद् विभूत्यै ॥१॥ भरतनृपकृतं चक्ररत्नपूजनम् सम्प्राप्तः 'प्रभुतनुभूरितो "विनीता', चक्रस्य प्रथम तिं चकार चक्री । उत्कण्ठाऽतिशयवशात् पुरोऽस्त्रदेवी, प्रत्यक्षामिव मनसा स मन्यमानः ॥२॥ येनासाद् भवति रजोगुणातिरेकः, सम्भाव्यं तदिह रजा किलेति बुधा । श्रद्धालुः खयमुपगृह्य रोमहस्तं, तचक्रं भरतमहीपतिर्ममार्ज ॥३॥ चक्रित्वव्यतिकरजीवने निमित्तं, भाव्येतद् ध्रुवमिति जीवनैः पवित्रः। चक्रस्य सपनमकारि चक्रिणाऽसौ, भक्तानां क्रम इति तंत्र किं रजोऽभूत् ।।४।। विन्यस्ता दिशि दिशि तत्र चान्दनीया, हस्ता ये भरतनरेश्वरेण भक्त्या । प्रत्यक्षाः स्वयमभयप्रदानहस्ता-स्तेनामै निखिलदिशां जयाय कृताः ॥५॥ चक्रे मिन् शुभसुरभिप्रसूनमाला, मापालावलितिलकेन कल्पिता या। तद्व्याजान्नृपविजयश्रियं निरोद्धं, मन्येऽसौ प्रगुणित एव 'तेन पाशः ॥६॥ नानामनिवसनराशिमिः प्रसन-प्राग्भारैर्मणिमयभूपणप्रकारैः । तच्चक्रं नरपतिनाचितं चकासे, सङ्कल्पार्पणकरणैककल्पवृक्षः ॥७॥ तस्याग्ने स रजततन्दुलैलिलेख, श्रेष्ठानि स्फुटतरमष्ट मङ्गलानि । तान्यासन द्रुततरसेप्यष्टकाएर-लक्ष्मीता खल विनिशानासतानि ॥४॥ तस्याने नृपतिवरेण पञ्चवणः, पुष्पर्यो निपुणमकल्प्यतोपहार। अश्रान्तं विषयसुखानि पञ्च रूपा-ण्यप्यसै समजनि लैंग्नकः स दातुम् ॥९॥ यत् कृष्णागुरुमुसधूपधूमचक्र, चक्राग्रे चिरमैचलायरेण चक्रे । तेनैव प्रसरणकारिणाऽनुकाष्ठं, विद्विष्टाननमलिनत्वमर्प्यते स ॥१०॥ चक्रसाकृत नृपतिः प्रदक्षिणास्त्रिः, ससाष्टान्यथ स ततः पदान्यपागात् । १ २१४तमपर्यन्तानां 'महर्षिणी'च्छन्दः । ३ समवसरणात् । ४ क-तति' । ५ जलैः । ६ फ-तव' । ७ क-मस्तेनासे । ८भरतेन । ९ मालामिषात् । १० भरतेन । ११ 'जामीन' इति भाषायाम् । १२ क-'धूम्यपधूम' । १३ भरतेन । " २ मरतः।

·चरित्राद्वयम्] पञ्चदशः सर्गः आकुमच्य प्रेपर्दमदक्षिणं च जानु, न्यस्योया परमकरोत् प्रणाममस ॥११॥ अष्टानामपि विजयी सदा मदाना-मष्टानामपि ककुभा प्रभुत्वमीप्सुः । अष्टाहान्यकृत महामहं महीन्दु-चक्रस्याहितवसतिः स शस्त्रसौधे ॥१२॥ पूर्लोकः प्रकलितविसयप्रमोदै-श्चक्रस्वार्चनरचना अपञ्च्यते स । भक्त्यार्चा रचयति यस्य भूमिजानि-स्तस्योचैर्जनयति को न पूजनानि ? ॥१३॥ दिग्विजयार्थ भरतस्योपक्रमः चक्रस क्षितिपतिरस्य शकदेश्यो, दिक्चकाक्रमणकलं फलं जिघृक्षुः । सामन्तान् सह समवीवहन्महस्वी, तीक्ष्णांशुः किरणवृतो हि दुनिरीक्ष्यः॥१४॥ प्रस्थानं शुभदिवसे वसुन्धरेशः, सर्वाशाविजयि(य)निवन्धन विधास्थन् । मङ्गल्यस्नपनजलैरिलामसिञ्चन् , तापोऽस्याः प्रचलवलेन मास्त्वितीय ॥ १५ ॥ स्नानान्ते 'मलय जलिप्तमूत्र्तिराभाद्, वासोमिधृतशरदभ्रशुभ्रशोभैः । सोत्कण्ठं किल विजयश्रियः कटाक्ष-विक्षिप्तः सपदि वृतोभितो चलः ॥१६॥ औकल्पानविरलसंक्तशौक्तिकेयान् , विभ्राणः स 'भरत'भूविभुभासे । विक्रीडन् परमपराक्रमार्णवान्त-स्तत्कालं वृत इव फेनबिन्दुवृन्दैः॥१७॥ क्षोणीन्दोरलिकतले 'विशेषकस्य, श्रीखण्डद्रवलिसितोन्मिमेप लेसा । पंखण्डक्षितिविभुताफलोद्भवार्थ, पुण्यद्रोरभिनवमजरीव जावा ॥१८॥ तं भूमीविभुमभिशातकुम्भकुम्भ-भ्राजिष्णुप्रसूतसितातपत्रदम्भात् । पखण्डक्षितिविजयोत्सरे विचित्य, साहाय्यं समुपगतौ तु पुष्पदन्तौ ॥ १९॥ पार्थस्थे भरतनृपस्य वारनायी, स्फूर्जद्भिवलचमरोद्भवैर्मरुद्भिः। "जिहालं किल कुरुतः स वैरिवंश-व्यूहानां दहनकृते प्रतापपतिम् ॥ २० ॥ विद्वेपिक्षितिपतमोभिदाप्रगल्भ-स्तेजोमिर्जगदभिनन्दयन्नदभैः। पूर्वादि दिनवदने यथोप्णभानु- सुभ्रविशरिभरनमारुरोह ॥ २१ ॥ १ क-'प्रमद.'। २ पादानम् । ३ पृथ्व्या । ४ ख-'वासोमित०।५क-'श. ६ 'पोशाक' इति भाषायाम् । ७ सलममौक्तिकान् । ८ तिलरस । ९प्रादु- भूता। १० 'भरत'वर्षस मध्ये पूर्वस्मात् समुद्रात् पश्चिमसमुद्रपर्यन्तविस्तारवान् 'वैताब्य' पर्वतो वर्तते । विचालिन् पर्षे 'गा' सिन्धुश्चेति महानद्यो । एतर्वस पर विमागा भवन्ति ये 'बण्डा' इति ज्यवाहियन्ते । 'भरत'स्योत्तरार्धे यथा खण्डत्रय वर्तते तथा दक्षिणार्थेऽपि । ११ सूर्यचन्द्रौ। १२ जिलावन्तम् । १३ फ-रमरत()मारुरोह'।

·पञ्चदशः सर्गः १५ यगोभिस्तमसि गतेऽधिगम्य सम्यग-दृष्टित्वं शुभपथपान्थतां जनोऽधात् । विश्वानामुपकृतये कृतोद्यमः श्री-नाभेयः स भवतु वोक़वद् विभूत्यै ॥१॥ भरतनृपकृतं चकरनपूजनम् सम्प्राप्तः 'प्रभुतनुभूरितो' 'विनीतां', चक्रस्य प्रथम तिं चकार चक्री । उत्कण्ठाऽतिशयवशात् पुरोऽस्त्रदेवी, प्रत्यक्षामिव मनसा स मन्यमानः ॥२॥ येनासाद् भवति रजोगुणातिरेका, सम्भाव्यं तदिह रजः किलेति बुद्धा। श्रद्धालुः स्वयमुपगृह्य रोमहस्तं, तचक्र भरतमहीपतिर्ममार्ज ॥३॥ चक्रित्वव्यतिकरजीवने निमित्तं, भाव्येतद् ध्रुवमिति जीवनैः पवित्रः। चक्रस सपनमकारि चक्रिणाऽसौ, भक्तानां क्रम इति तंत्र कि रजोऽभूत् ? ॥४॥ विन्यस्ता दिशि दिशि तत्र चान्दनीया, हस्ता ये भरतनरेश्वरेण भक्त्या । प्रत्यक्षाः स्वयमभयप्रदानहस्ता-स्तेनासै निखिलदिशां जयाय लप्ताः ॥५॥ चक्रेऽसिन् शुभसुरभिप्रसूनमाला, मापालावलितिलकेन कल्पिता या । तद्याजान्नृपविजयश्रियं निरोद्धं, मन्येऽसौ प्रगुणित एव "तेन पाशः ॥६॥ नानार्निवसनराशिभिः प्रसून-प्राग्भारैर्मणिमयभूपणप्रकारैः । तच्चक्रं नरपतिनाचित चकासे, सङ्कल्पार्पणकरणैककल्पवृक्षः ॥७॥ तस्याग्रे स रजततन्दुलैलिलेख, श्रेष्ठानि स्फुटवरमष्ट मङ्गलानि । तान्यासन द्रुततरमेष्यदष्टकाठा-लक्ष्मीनां खल विनिवेशनासनानि ॥ ८॥ तस्याग्रे नृपतिवरेण पञ्चवर्णैः, पुष्पैर्यो निपुणमकल्प्यतोपहारः। अश्रान्तं विषयसुखानि पञ्च रूपा-ण्यप्यसै समजनि लैंग्नकः स दातुम् ।। ९ ।। यत् कृष्णागुरुमुखधूपधूमचक्र, चक्राग्रे चिरमैचलावरेण चक्रे । तेनैव प्रसरणकारिणाग्नुकाई, विद्विष्टाननमलिनत्वमर्प्यते स ॥१०॥ चक्रस्याकृत नृपतिः प्रदक्षिणास्त्रिः, सप्ताष्टान्यथ स ततः पदान्यपागात् । १ २१४तमपर्यन्तानां 'प्रहर्षिणी'च्छन्दः । ३ समवसरणात् । ४क-तति । ५ जलैः । ६ क-'तव'।७ क-'मस्तेनाले'। ८भरतेन । ९मालामिपात् । १० भरतेन । ११ जामीन' इति भाषायाम् । १२ क-'धूम्यपधूम०' । १३ भरतेन । २ भरतः।

·पश्चदशः सर्गः . चरित्राहय ] ३२३ आकुञ्च्य प्रपदमदक्षिणं च जानु, न्यस्योा परमकरोत् प्रणाममस्य ॥११॥ अष्टानामपि विजयी सदा मदाना-मष्टानामपि ककुभां प्रभुत्वमीप्मुः। अष्टाहान्यकृत महामहं महीन्दु-चक्रस्साहितवसतिः स शस्त्रसौधे ॥१२॥ पूर्लोकः प्रकलितविसयप्रमोदै-चक्रस्वार्चनरचना प्रपञ्च्यते स । भक्त्याची रचयति यस्य भूमिजानि-स्तस्सोचैर्जनयति को न पूजनानि ॥१३॥ दिग्विजयाथ भरतस्योपक्रमः चक्रस्य क्षितिपतिरस्य शक्रदेश्यो, दिक्चक्राक्रमणकलं फलं जिघृक्षुः। सामन्तान् सह समवीवहन्महखी, तीक्ष्णांशुः किरणवृतो हि दुनिरीक्ष्यः॥१४॥ प्रस्थानं शुभदिवसे वसुन्धरेशः, सर्वाशाविजयि(य)निवन्धनं विधासन् । मङ्गल्यसपनजलरिलामसिश्चत् , तापोऽस्याः प्रचलबलेन मास्त्वितीय ॥१५॥ खानान्ते 'मलयजलिप्तमृचिरामाद्, वासोभिर्धतशरदभ्रशुभ्रशोभैः । सोत्कण्ठं किल विजयश्रियः कटाक्ष-विक्षिप्त संपदि वृतोभितो बलः ॥१६॥ ऑकल्पानविरलसंक्तशौक्तिकेयान् , विभ्राणः स 'भरत'भूविभुर्वभासे । विक्रीडन् परमपराक्रमार्णवान्त-स्तत्कालं वृत इव फेनविन्दुवृन्दैः ॥ १७ ॥ क्षोणीन्दोरलिकतले 'विशेषकस्य, श्रीखण्डद्रवलिखितोन्मिमेप लेखा । पैट्खण्डक्षितिविभुताफलोद्भवार्थ, पुण्यद्रोरभिनवमञ्जरीव जाता ॥ १८॥ तं भूमीविभुमभिशातकुम्भकुम्भ-माजिष्णुप्रसृतसितातपत्रदम्मात् । पट्खण्डक्षितिविजयोत्सचे विधिम, साहाय्यं समुपगतौ तु पुष्पदन्तौ ।। १९ ।। पार्श्वस्थे भरतनृपस्य चारनार्यो, स्फूर्जनिश्चलचमरोद्भवैर्मरुद्भिः। "जिहालं किल कुरुतः स वैरिवंश-व्यूहानां दहनकृते प्रतापवह्निम् ॥ २० ॥ विद्वेपिक्षितिपतमोमिदाप्रगल्म-स्तेजोभिर्जगदमिनन्दयन्नदत्रैः। पूर्वादि दिनवदने यथोष्णभानु-भूसुभ्रवि रिभरत्नमारोह ॥ २१ ॥ . १क-'प्रमद०। २ पादामम् । ३ पृथ्व्याः । ४ ख-'वासोभिर्भूत०'। ५ क-श- रदि। ६ 'पोशाक' इति भाषायाम् । ७ सलग्नमौक्तिकान् । ८ तिलकस । ९ प्रादु- भूता। १० 'भरत'वर्षस मध्य पूर्वस्मात्. समुद्रात् पश्चिमसमुद्रपर्यन्तविस्तारवान् 'वैताब्य.' पर्वतो वर्तते । किश्चास्मिन् वर्षे 'गङ्गा' सिन्धुश्चेति महानद्यौ । एतैर्वपस्स पर विभागा भवन्ति ये 'खण्डा' इति व्यवाहियन्ते । 'भरत'स्योत्तरार्धे यथा खण्डनयं वर्तते तथा दक्षिणार्धेऽपि । ११ सूर्यचन्द्रौ। १२ निवावन्तम् । १३ फ-रमरत()मारोह'।

·३२४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तन्वानरनवरतं शरीररक्षा, यक्षाणां भुजगुणिताश्टमिः सहस्रः । पार्श्वस्यैः स भरतभूपतिर्वभासे, श्रेयाश्रीव्रततिभवैरिव प्ररोहैः ॥ २२ ॥ तत्कालं जयजयवादिन्दिमाला-नादानां प्रतिरवकैतवेन तेनुः । दिक्चक्राक्रमणसमुद्यतस्य तस्य, क्षोणीन्दोः सपदि जयाशिपं दिशोऽपि ॥२३॥ विद्वेपिक्षितिपतिदन्तिसिंहनादः, साजन्यश्रितशिखिसा मेघनादः। क्रोडस्पीकृतततवन्दिवृन्दनादः, सङ्घान्तो दिशि दिशि हैद्यवाद्यनादः ॥ २४ ॥ पट्खण्डं 'भरत'मशेपमेप जेतुं, पट्सङ्ख्यप्रगुणगुणप्रयोगदक्षः। नाभयप्रभुपदपद्मपट्दः प्राक्, पूर्वाशां प्रति 'भरत'प्रभुः प्रतस्थे ॥२५॥. आक्रष्टुं निखिलधराधिनाथलक्ष्मी, ध्यानं यद् दधुररुणं सदा हृदन्तः । तद्योतिः शिरसि विसृत्वरं श्रयन्तः, सिन्दूरं किल करिणां गणाः प्रसस्नुः २६ पाताले नृपमहसः प्रवेशनाय, मापीठं हयततयः खुरैः प्रचख्नुः । तस्यैव त्रिदिवभुवि भुवं प्रयात, पद्यां द्यामनु दधुरुद्धतै रजोभिः ॥ २७ ॥ रोहद्भिः कनकमणिप्रभाप्ररोहै-विस्तारं रविकरसङ्क्रमाद् ब्रजद्भिः। सम्पूर्णा निजरथिनामिव प्रतापैः, सम्बाधामिव विपुलां रथाः प्रचक्रुः ॥२८॥ घकादिरत्नपुरस्सरं चक्रिणः प्रयाणम् पादातैर्द्धततरजातपादपात-न्यश्चद्भूकृतभुवनेशदेशशङ्कः। उद्धृतोद्धतविविधायुधाग्रविभ्यत्-द्योलोकै रिपुकुलकम्पदैः प्रचेले ॥ २९ ॥ शर्वर्यामपि तिमिरोज्झितं वितन्यद्, दिक्चक्रं रुचिनिचयेन चक्ररतम् । सैन्याने नभसि चचाल वत् पावान् , मार्तण्डोजनि रजसा भरैरदृश्यः ॥३०॥ साग रनं हयमधिरुह्य दण्डरतं, पाण्यग्रे दधदथ दण्डनाथरत्नम् । प्राचाली रिपुकुलमृत्युदस्तदने, कालोऽयं किल तनुमान् सुपेणनामा ॥३१॥ यन्मन्त्रैर्दुतममृतप्लवैरिव द्राग, दीर्यन्ते दुरितविपार्चिपो जनानाम् । श्रेयाश्रीवततिपयोधरः पुरोधा-रतं स क्षितिपतिना समं प्रतस्थे ॥३२॥ अग्रेऽभूद् गृहपतिरलमप्रयत्न, यद् दातुं क्षममशनान्यभीप्सितानि । क्षोणीशाखिलशिविराश्रयेषु कृत्वा, पुंरूपान्तरमिच चित्रकल्पशाखी ॥ ३३ ॥ १ षोडशसहसः। २ क-'नन्दि०'। ३ मेरीप्रभृतिमनोहरवादित्रवनिः। ४क-पद- भीमाक्'। ५ ख-तज्ज्योति ६ भरतप्रतापस्यैव । ७ एथस्थितसुमटानाम् । ८ख-'शिवरा०'।

·. चरित्राद्वयम् ] पञ्चदशः सर्गः ३२५ यत् कतुं कटकनिवेशनायभिज्ञ, तद्रलं सममिह वर्द्धकि प्रतस्से । तद् रत्नद्वयमपि काकिणी मणिश्च, प्रद्योतेर्बुमणिनिशामणिप्रकाशम् ॥ ३४ ॥ स्रष्टुं यत् क्षममुरुचक्रिसैन्यमान, विस्तार तदचलदत्र चर्मरलम् । तादृक्षं तदपि तथाऽऽतपत्ररत्न, नद्यम्भस्तरणधनाम्बुवारणार्हम् ॥ ३५ ॥ यल्लक्ष्मीविलसनवेश्म शाश्वतं यद्, रोलम्बावलिरिख पाणिपुण्डरीके। यत् पृथ्वीजयमयमवयत्रपीठं, तद् भेजे भरतनृपः कृपाणरत्नम् ॥ ३६ ॥ चक्रस्यानुग इति सैन्यचक्ररने, रोचिष्णुः समगमदादिमः स चक्री। माणिक्यस्फुटमुकुटेद्धमूर्द्धदेशै-रुवीशैरनुदिशमावृतः कृतः ।। ३७ ।। तत्कालं लुलदनुकूलवायुवल्गद्-दीर्घाग्रेजनिचयैश्वमूसमूहः । खव्यासे स्फुरति गुरौ पुरोऽपसारं, शङ्केऽसौ त्रिदशपतेर्दिशो दिदेश ॥ ३८ ॥ तस्यो शितुरनुकूलतां प्रपन्नः, सम्पन्नैः पथि शकुनैरिदं न्यवेदि । पट्खण्डक्षितिविजयेऽत्र ते करिष्य-न्त्याश्लेपं सकलदिशां श्रियोऽनुकूला: ३९ सैन्येशोऽकृत पथि चण्डदण्डरन-व्याघातैर्विपमपदं समं स्थितोऽग्रे। साम्राज्ये सचिव इवा तैरुपायैः, सिद्धान्ते शुभमतिवद्गुरूपदेशैः ॥ ४० ॥ राजानं समुदयिनं निरूप्य सैन्या-ऽकूपारः स परिलसन्नदृश्यपारः । "रोहद्भिर्महादिभहिता-ऽश्वहेपा-नृक्ष्वेडा-रथिरथचीत्कृतैर्जगर्ज ।। ४१ ॥ बाहीकप्रखरखुरोत्थरेणुपूरै-रापूर्णान्तरमभितोऽम्बरं बभासे । 'दिईशज्वलितनृपप्रतापवढे रुद्भुतैरिव नवधूमचक्रवालैः ॥ ४२ ॥ तचक्र पवनपथे पुरा स्फुरद्भि-स्तेजोभिर्व्यजयत तद्रजोऽन्धकारम् । येनोच्चः पिहितमहर्पति समूहै, वैर्भासामहसिपुरश्ववारकुन्ताः ॥ ४३ ।। तञ्चक्रं गगनगमेकयोजनाग्रे, गत्वाऽस्थात् प्रगुणगभस्तिदुर्निरीक्ष्यम् । यद् रेजे तिलकमिवाखिलक्षमाभृत्-क्षोभार्थ भरतनृपप्रतापलक्ष्म्याः॥ ४४ ॥ चक्रेत्र स्थितवति तत्र तत् प्रयाणे, प्रामाण्यं समजनि योजनस्य मानम् । तत्रो विजयमहे नृपयाणं, जज्ञेऽहर्दिनमपि योजनप्रमाणम् ॥ ४५ ॥ - १-थथा। २ क-'नद्यम्बुस्तरण। ३ चमूविस्तारे। ४ क-सव्यासे। ५क-'दण्डचण्डरन-' । ६ सेनासमुद्रः। ७ प्रादुर्भवद्भिः । ८ काम्बोजाश्व० । ९क-द्विशः। १० क-रुसृतः । ११ एकयोजनाये। १२ क-प्रमाण।

·३२६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- निर्मायाध्वनि तृणवन्नतान् नरेन्द्रा-नुन्मूल्यानिलवदनोकहानिवान्यान् । भूभर्ता कतिभिरपि प्रयान् प्रयाणै-'गंगा'या पुलिनमवाप दक्षिणं सः ॥४६॥ गगातटवर्णनम् सौरम्यं सरसिरुद्दोद्भवं तुपारान् , विभ्राणोऽनुपममुपायनं नियुक्तः । 'जाहव्या' मृदुसहजो निजप्रधान- स्तं भेजे नृपतिवरं तरङ्गवायुः ॥४७॥ मेराम्भोरुहसुरभिं मृदुखभावं, तं वायुं ससुरतरङ्गिणीप्रसङ्गम् । हाहेति ध्वनिनिभृता सैरोमहर्षा, साक् सेना मुकुलितनेत्रमालिलिङ्ग ॥४८॥ खर्दण्डः किमु पतितोऽन्तरिक्षदेशात् , किं शेषद्युतिविततिस्तलाद् गतोर्ध्वम् । किमुक्तापलिकलिताऽत्र कण्ठिकोा १, व्योमस्यैर्विमलजलेत्यतर्कि या प्राक् ४९ तीरद्रुप्रतिमितिभिर्विवर्णताभार, विस्फूर्जद्विविधविहङ्गकूजिताया। विसेराम्बुजवदना सकम्पसम्पद्, याऽऽश्लिष्यत्युदधिमहो तरङ्गहस्तैः ॥ ५० ॥ विश्वाऽन्तर्वहति महत्त्वतत्वमुच्चै-र्दुर्लद्ध्यां परमगभीरतां विभर्ति । तापाति व्यपनयति द्रुतं श्रितानां, या साधुस्थितिरिव निर्मलखमावा ॥५१॥ या तीरद्वयवलये विशालशाल-च्छायाभिः शितिजलपद्धतिच्छलाभ्याम् । संश्लिष्टा समदमुदन्वता तताभ्या-मायान्ती निजदयिता ध्रुवं भुजाभ्याम् ॥५२॥ तीरान्तोपवनततिः प्रियान्वितानां, संवासैरिह सुरसिद्धपद्धतीनाम् । शून्या यद् भवति न मुंक्तनन्दनानां, या तेनाजनि 'सुरसिद्धसिन्धु'सज्ञा ५३ चक्रस्यानुचरणमाचरन् स चक्री, पूर्वाब्धि सुरसरिता तयाञ्चगृढम् । . अद्राक्षीत् प्रसृमरमेदुरप्रमोदो, रोदोऽन्तर्विततपतत्तरङ्गभङ्गम् ॥ ५४ ॥-फुलकम् पूर्वसमुद्रस्य वर्णनम् पूर्वाब्धि रसरभसाऽभिपङ्गि'गङ्गा'-सङ्गार्थ बहुलविलोलवीचिवाहुम् । आलोक्याकरितगुरुप्रमोदकन्दः, सन्दध्याविति भरतः स भूमिमर्ता ॥ ५५ ॥ पर्यन्तस्थितजलनुन्नरत्नपालि-द्वीपालिः कलितविशालजातरूपा । वृत्ताऽसिन् कृतबहुकुण्डलप्रकारा-दाराणामिव सरितां कृते चकास्ति ॥५६॥ एतसिंस्तरुणतमालमेचकाना-मुत्तुङ्गा नियतमपां जयन्युरोजाः। मुक्तास्रक्चयमिव विभ्रतो पनाली-नीलाझाः कुसुमसमूहमन्तरीपाः ॥ ५७ ॥ १ प्रामृतम् । २ क-'सुरोम० ३ देवैः। ४ त्यक्त नन्दन'वनानाम् । ५ पूर्वाधौ। ६ क-'मण्डल'। ७ पूर्वाधौ । ८ स्तनाः। ९क-'सम्बयमिव । " ·पञ्चदशः सर्गः N चरित्राहयम् ] ३२७ घर्षामिविपुलपयोधराभिरुवी, पुत्रीवत् खलु गमिता मयैव वृद्धिम् । पाल्याऽसौ निजरमणीति रनरूपा-मस्याज्ञामिव शिरसा भजन्ति भूपाः ॥५८॥ नक्षत्रं न भवतु जन्मनोऽप्यनादिः, पानीयैरनसदृशो वरोऽयमास्ते । इत्यसै निजतनया नु नामराशेः, साधादददत सिन्धवे 'क्षितिधाः ॥ ५९ ॥ किं नीरद्विरदमदप्लवैः किमर्क-चस्तान्त तविततान्धकारभारैः । 'किं चाऽन्तः प्रतिमिततारकाध्वभावा-दम्मोधिः समजनि मेचकोऽयमुच्चैः ६० गर्भान्तर्गुरुतरगोत्रचन्द्रकान्तं, प्रत्यग्रप्रसृतसुधातरङ्गिणीमिः । अभ्येते तुहिनरुचौ तमीपु सोऽयं, 'सोत्तालस्फुरिततरङ्गसङ्गमा स्यात् ॥ ६१ ॥ तीर्थ यद् ध्रुवमिह 'मागधा'भिधानं, जेयोऽस्थाधिपतिरिदं हुदा विमृश्य । तत्तीरे स बहुमहीरहे विधिसु-विश्रामं शिविरनिवेशनं व्यधासीत् ॥ ६२ ॥ स द्वाभ्यां युतदशयोजनानि दैर्ये, विस्तारेऽजनि नववाहिनीनिवेशः। चित्राहालयचयचत्वरादितत्रा-'ऽयोध्या'यामिव विविधं बभूव सर्वम् ।। ६३ ।। धीवारांनिधिरिह बर्द्धकिर्विचित्रा-नावासान् दिशि दिशि सर्वसैनिकानाम् । एकां च व्यतनुत पौपधस्य शाला-मालानं किल सुकृतद्विपाधिपस्य ॥ ६४ ॥ शालायां स्वमनसि मागधेशमस्यां, राट् स्मृत्वाऽष्टमतपसा सपौपधोऽस्यात् । सम्पूर्णावधिविधिपौपधोऽहि तुर्ये-ऽध्यारोहद् रथमुदयाद्रिवत् प्रगेऽर्कः ॥६५॥ पाथोधेः पयसि शताङ्गनाभिदमे, स्थित्वो-पतिरकरोद् धनुस्ततज्यम् । तर्जन्यगुलिरिव मागधेन्द्रलक्ष्मी-मैंत्र्यार्थ नृपतिमहाश्रियो नता तत् ॥६६॥ क्षोणीन्दुर्विशिखमृगँ स्वनामयुक्तं, सत्तेजो विकटमयुक्त कामुर्केन । सत्कृत्ये सुहृदमिवाथ तैत्र कृटे, जिह्वायद यमवदनेऽन्तरा स रेजे ।। ६७ ॥ आकर्णप्रगुणगुणस्य कार्मुकस्य, क्रोडस्थं व्यरुचत चक्रवर्तिर्वक्रम् । बाणेनोल्बणपरिवेपि केतुनेव, व्यासक्तं भुवनभयाय भानुविम्बम् ॥ ६८ ॥ यः पुढे बहिरबहिर्मुखे गरुत्मद्, "दैत्याहिप्रमुखसुरैरधिष्ठिताङ्गः । तं भूमीविभुरभि 'मागधा'धिनाथ, खं दूतं किल विससर्ज पत्रवाहम् ॥ ६९ ॥ " समुद्रेण । २ समुद्रस्य । ३ नदीः। १ समुद्रस नदीनामपि सिन्धुरिति नामसादृश्य- ५ पर्वताः। ६ क-'किश्चान्त.प्रतिमितितारका० । ७ 'सेवको । ८क-कान्त- प्रत्यग्र०'। ९ फ-सोत्ताले। १० भरतः। ११ कार्मुके। १२ स-'चक्रम् । १३ अमोघे । १४ क-'दैत्यारि०। १५ स-रनु मागधा० ।

·0 . ३२८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- निर्यातधनिजनिताद्भुतप्रकम्पः, सम्पातज्वलितदिगन्तरालजाला । पद्विमान्युरुगति योजनानि गत्वा, वाणोऽसौ सदसि पपात मागधेन्दोः ॥७॥ वाणवीक्षणेन मागधाधिनाथस्य स्थितिः धूमोर्णापरिवृढदण्डवत् प्रचण्डा-पातं तं विशिसमवेक्ष्य मागधेन्द्रः । सोटोपधुकुटिकरालभालपट्टः, प्राकुप्यत् कैलितवपू रसो नु रौद्रः॥७१ ॥ कुआन्तः शयनजुपः सुसं मुखे का, सिंहस प्रणिहितवान् हठेन यष्टिम् ।। ज्वालाभिर्व्वलति बने भृशं कृशानी, कश्चके चरणनिवेशनं "विसञ्ज्ञः १ ॥७२|| तस्याहं हरिवि हस्तिनः प्रभूतं, प्रोद्भूतं मदमपहर्तुमुद्यतोऽसि । इत्येपः स्फुरदधरः क्रुधा प्रजल्प-नुत्तस्थौ पुरत इस स्थिते विरुद्ध ॥७३॥-युग्मम् रेजेऽसौ यमरसनासनाभिमभ्रा-दभ्रामाभरमभिकम्पयन् कृपाणम् । उज्वालः किल तनुमान् प्रकोपवह्नि-व्योमाध्यप्रसमरधूमधोरणीद्धः ॥७४ ॥ धूतासाविह रभसोत्थिते तदानीं, प्रक्षुब्धः सपदि परिच्छदोऽप्युदस्थात् । ग्रीष्मत्तौ स्फुरदुदये कुरङ्गलक्ष्म-युद्वेलो जलधिरिवानणुप्रणादः ॥ ७५ ॥ केपाश्चिद् दिवि वितताः कृपाणसद्धाः, कान्त्योधैरसिततः किलेत्यशंसन् ईर वो नियतमिहोद्यमे भवित्री, दुष्कीर्तिः शमर्मसमं ततः श्रयध्वम् ॥७६॥ अश्रान्तश्रमकृतसम्भमेण शून्ये, कुर्वाणाः कतिचिदपि क्षुरीमहारान् । आरम्भ निभृतमसूचयन् स्वकीयं, जेतव्यप्रसभपराजयेन शून्यम् ।। ७७ ॥ केपाश्चित् सपदि धनुभिराततज्यैः, सा पर्पजनितसहस्रलोचनेव । संरम्भादशुभदमुप्य सायकस्य, क्षेप्तारं प्रतिदिशमीक्षितुं क्षणेन ।। ७८ ।। उनहुः कतिचन कुन्तचक्रालं, संक्षिप्यद्रविकिरणावलीकरालम् ! यज्योतिस्ततिभिरतीव तीनमेपा-मुन्मेपादरमयथानलं जहास ॥ ७९ ॥ यं प्रेक्ष्य प्रधनभुवि त्रैयीतनुत्विद-दुर्द्धपं त्रिजगदपि प्रकम्पमेति । द्विशक्तिनितयविमूलनं त्रिशूल-वातं तं प्रजगृहिरे परे करेण ।। ८० ॥ "यो साकं युधि जयकीर्तिवल्लरीमि-भिन्दन्ति त्रसदिति विद्विपां शिरांसि । तान् पर्शनकशकशानुभानुशोभा-सम्भारानभिजगृहुः करेण केचित् ।। ८१॥ १ यमराजः । २ क-'साटोपिभ्रकुटि' । ३ मूर्तिमान् । ४ मूढ । ५ कालनिहासदृशम् । ६ कम्पितखङ्गे ।७-रक्षम्य-८ अनुपमम् । ९ निरन्तरोद्यमेन । १० माकाशे।११ कु. न्तचक्रवालप्रभा० । १२ अनुचितवरम् । १३ क-'यत्' । १४ सूर्यप्रभा०। १५ ख-'ये। .

·पञ्चदशः सर्गः . चरित्राद्वयम् ] ३२९ केप्युचिक्षिपुरुरुशीर्षसे हिकेयान् , सन्मुष्टिवभुजवराश्च मुद्गरान् से । कल्लोलानिव निविडस्वधैर्यवाः, केऽप्युद्यन्मदमुदलालयंश्च दण्डान् ।। ८२॥ व्यातेनुः कतिचन सिंहनादमुच्चै-यं श्रुत्वा लघु दिगिभावलीमदोऽगात् । वित्रस्तो न (नु?) विधुमृगस्तु यत्कलाभि-पद्धोऽयं दृढतरमस्य तत् क्व मोक्षः१८३ आकुश्योरसि विनिवेश्य वामवाहू-नास्फोटान् व्यधुरपरेऽन्यपाणिभिर्यान् । तजन्मा ध्वनिरगमत् तदाऽब्धिमध्ये, सोऽद्यापि स्फुरति तरङ्गरङ्गणेषु ।। ८४ ॥ इत्यासीत् सदसि परिच्छदो मैदोग्रः, संरम्भाद् विविधविचेष्टितः स यावत् । तावत् तत् सचिववरेण तत्र वाणे, वर्णाली रणविनिवारिणीत्यलोकि ॥ ८५ ॥ कार्य चेनिजधन-राज्य-जीवितव्यैः, सेवां नस्तनुत ततः स्वरनदानैः । इत्याज्ञां वितरति वो युगादिभर्तुः, पुत्रोऽयं भुवि भरतोऽद्य सार्वभौमः ॥८६॥ शराक्षरदर्शनानन्तरं वचनानि सचिवस्य मन्त्रीत्यक्षरविधितोऽवधेश्च मत्वा, तत्तत्वाच्छरमपि दर्शयन् विभोस्तम् । इत्यूचे सकलपरिच्छदप्रवीरान , भो भो धिक् सरभसकार्यकारिणो वः ॥८७॥ क्षेत्रेऽभूद् बत 'भरते'न चक्रवर्ती, पूर्वोऽयं भरत इति प्रतीतनामा । सूनुःश्रीवृप विभोः स दण्ड मिच्छ-त्युच्चैर्वः शिरसि च शासनं निधातुम् ॥८८॥ चेद् विद्याधर-नर-फिचरा-ऽसुराया, सम्भूय प्रसभजयेच्छया यतन्ते । प्राक् पुण्योपनतसनाकिचनचक्रो, भूशको न युधि तथापि जीयतेऽसौ ॥८९॥ दम्भोलिः कथमपि दल्यते चलेना-कूपारः कथमपि तीर्यते भुजाभ्याम् । स्वर्णाद्रिः कथमपि चूर्ण्यते प्रकोष्ठ-नैवोया कथमपि जीयते तु चक्री ॥९॥ देव! त्वं भुजगकुमारजातिरेप, द्वेप्याशीविपविपभृद् रिपुश्च चक्री । तत् क्रोधादयमपवर्त्यतां खेलोक-स्तस्याज्ञां धर शिरसाऽद्य देहि दण्डम् ।।९।। श्रुत्वैवं सचिवचः शरे च वर्णान-निर्वर्ण्य प्रशममवाप मागधेन्द्रः। तं स्वर्णाशुगमुपदां च सम्प्रगृह्य, प्राप्योर्वीपतिमुपनम्य चेत्यवोचत् ॥ ९२ ।। मागधेन्द्रेण कोपशमनानन्तरं चक्रिणः स्तुतिः दिट्या मे नयनपथं गतोऽद्य देवः, प्रत्यूपे रविरिव पड्कजाकरस्य । तातस्ते जिनपतिरादिमो यथाऽऽस्ते, त्वं चक्री जयसि तथाऽऽदिमोजगत्याम् १३ नेतस्त्वां प्रति नियतं न केपि वीरा, गन्धेमं प्रति किमिभाः परे मदान्धाः । १क-यन्मद०' । २ विधुमृगस्य। ३ क-'मदन'। ४ क-प्रभोः।५स-खोंक- " म.का.४१ ·चरित्राद्वयम् ] पञ्चदशः सर्गः कृप्तार्थः किल विलसत्तरङ्गहस्तो-त्सङ्गस्थोल्यणमणिमण्डलेन तेन ॥ १०५ ॥ स्तब्धानां न हि गुणधारणेति कृत्वा, प्राङ्क ननं स धृतगुणं धनुर्व्यधत्त । तेनेऽथ क्षुभितसुरासुरेन्द्रवार, टङ्कार सुभटशिरोमणिगुणस ॥ १०६ ॥ कापि प्राग् 'भरत'विभुः प्रभावनने, निःशेपक्षितिपचये न यं न्ययुत । तदुःखं से दधदधोमुखो 'निपङ्गात् , तेनात्तो मणिमेहसा सि(स्थि?)तस्तदेपुः १०७ कर्णान्तप्रणयिगुणं सवाणदण्ड, कोदण्ड यदकृत मण्डलं महीन्द्रः । यात्रायै त्रिजगति तत्प्रतापमानो-भूगर्भस्थितिरथचक्रमेकमेतत् ॥ १०८ ॥ यं बाण प्रति 'वरदाम'तीर्थदेवं, "दिग्ज्योतिद्युतिनिचयं मुमोच चक्री । चापाद् द्वे दश च स योजनानि यात्वा, पर्जन्यादशनिरिवापतत् तदने॥१०९॥ उद्दामद्युति'वरदामराट् कराल-क्रोधाग्निः शरपतनेन तेन जज्ञे । इत्यूचे वचनमयं च पञ्चवक्त्रः, केनाहितहतिकृता विनिद्रितोऽद्य ॥ ११० ॥ बाणेन खयममुनैव तस्स हन्मी-त्युक्त्वाऽसौ रणकरणाग्रहोऽग्रहीत् तम् । तां तत्राक्षरपटली निरीक्ष्य रोपं, तत्याज द्रुतमपि जाङ्गुलीमिवाहिः ॥ १११ ॥ आदाय प्रवरमुंपायनं प्रपत्कं, तं चागान्नृपमुपनम्य सोऽनवीच । आहूतः क्षितिपुरुहूत ! पत्रिणा ते, नीप्तोऽहं स्वयमिह यत् सहस्य तन्मे ॥ ११२ ॥ नाथातः परमिह नाथवांस्त्वयाऽसी-त्युक्त्वाऽसौ भरतनृपाय भूरिभक्तिः। तंबाणं मणिकटिसत्ररतरौशि-मुक्तानां चयमुपदीचकार चारु ॥ ११३॥ तद्वंस्तुग्रहणमनुग्रहं महीन्द्रा, कृत्वाऽसाविह 'वरदाम'नानि तीर्थे । आरोप्य खजयजकीर्तन किलैनं, पाथोधेः शिविरमगाद् वियद्वदर्कः ॥११४॥ स्नात्वाऽसौ विरचितपारणो महाळ्या-मष्टाहीमथ 'वरदाम'तीर्थनेतुः । व्यातेनेऽवनिवनितापतिः प्रतिष्ठा-मिष्टानां प्रणतिजुपां सृजन्त्यधीशाः ॥११५॥ पश्चिमसमुद्रे प्रभासतीर्थेशवशीकरणम् तचक्रं चलितमथ प्रति प्रतीची, शिव्यस्तद्गुरुमिय पार्थिवोऽवगच्छत् । प्रत्यञ्च जलधिमभि 'प्रभास'तीर्थ, सपोपत् कतिभिरपि प्रयान् प्रयाणैः ॥११॥ १ अमिमानिनाम् । २ क-'मग्ने। ३ वाणः। ४ तूणिरात् । ५क-'महसी'। ६ क-'धूगर्भ०। ७ क-दिग्द्योतिद्युति०। ८ क-'प्रहृतिः। ९ क-जाङ्गली'। १० क-'मुपायने तृपत्कं' । ११ क-'नात्तोऽयं । १२ क-राशीरलाना' । १३ क-'भृष्टानां प्रणतिजुषामज०। १४ पश्चिमम् । १५ क-'पाप क्षितिमि । .

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- तत्तीरे बहुलनिरन्तरालशाल-श्रेणीभिः सततनिवारितार्कतापे । सैन्यानि क्षितिपतिना निवेश्य तस्थे, 'संस्मृत्याप्टमतपसा 'प्रभास'नाथम् ॥११७॥ . पर्जन्याद रविरिव पौषधीयपस्त्या-निर्यातो नृपतिरतीय तीव्रतेजाः। आरूढो रथमथ पूरिताप्टमोऽयं, प्राप्तोऽन्धेः पयसि रथाङ्गनाभिमाजि ॥ ११८॥ आक्रम्य खकरबलाद् व्यधत्त ननं, कोदण्डं दृढमपि चण्डबाहुदण्डः । क्ष्मापालोरिकुलमियाथ मौलिना तत् , तेस्याज्ञामिव बिभराम्बभूव जीवाम् ११९ हुङ्कारं स परमहीन्द्रभूतिकृष्टय, स्वीकारं 'भरत'र्धराधिपत्यलक्ष्म्याः । ओकार रणकरणस्य चक्रवर्ती, टकार तदनु धनुर्गुणस्य तेने ॥ १२० ॥ इष्वासे विततगुणे सुवंशजाते, सत्कोटिश्रिणि सुमहत्यनन्यधार्ये । कल्याणोल्वणमहसं सुपर्वशस्वं, माहात्म्ये स्वमिव शरं नृपो न्ययुत ॥ १२१ ॥ कर्णान्तप्रणयिगुणे शरासनेऽसिन् , शौर्यश्रीविलसनपल्वले विशाले। ताडङ्कद्वयमणिकङ्कणांशुनीरे, राजासं विकचसरोजवद् 'विरेजे ॥ १२२ ॥ विक्षिप्तः क्षितिपतिना करदुशीसाः, क्षिप्वा खे सपदि दिदेव दिव्यपत्री। पक्ष्मान्तोदितपवमानपूरदूर-प्रक्षुब्धाम्युधिविलसद्विलोलवीचिः ॥ १२३ ।। सोऽब्धेादश लघु योजनानि यात्वा, स्फूर्जा नभसि सभा 'प्रभास भर्तुः । आयत्या कृतततविसयसिताक्षी, सङ्घोभस्फुरितविसंस्थुलखरूपाम् ।। १२४ ॥ वाणेऽसिन् विपमशरस्य जातपौते, यां रक्तः क्रुधमभजत् 'प्रभास'भर्ता । सद्वर्णेक्षणवशतस्तु "भीतिसक्ते, तसिन् सौऽद्भुतममुचत् तमीठयेव ॥१२५॥ तं गृह्णन् शरमुपदां परां च गत्या, नत्वाऽसौ नृपतिमिदं व्यजिज्ञपच्च । भोंवीधव! भवता प्रभासितोऽहं, सत्योऽद्य ध्रुवमभवं भुवि प्रभासः ॥१२६॥ विश्वस्पेश्वर! शिरसा श्रये त्वदाज्ञां, प्रत्यग्दिग्वसतिरहं तवाश्रितोऽसि । इत्युक्त्वा भरतनरेश्वरस्य भक्त्या, तं वाणं स्वयमुपदा मुदायच ॥ १२७ ।। उन्मीलनिजविभुतालताप्रसून-सम्भारानिव नवशक्तिकेयहारान् । " . १ क-'संस्मृताटम २ गृहात् । ३ क-'पूरितोऽष्टमो'। ४ ख-बलाद- घत्त। ५ कोदण्डस । ६ क-'नृपाधि०' । ७ 'शुणि'। ८ क-कर्णान्ते प्रणय गुणे । ९ क-रराजे । १० स-शाखारत्यक्त्वा' । ११ बाणः, पक्षे पक्षी। १२ क-आपत्या ततविलयसितक्ष्मा-संक्षोभक्षुभित०'। १३ क-'पाने। १४ क-भी- तसक्ते। १५ कुथ् स्त्रीलिङ्गे। १६ 'प्रभास'मर्तारम् । १७ क-त्वदीक्षा' । ० ·पञ्चदशः सर्गः चरित्राद्वयम् ] रत्नौघान् स्वघनमहोऽनलस्फुलिङ्गान् , स्फीताभानिव तदुरुप्रभावशीतान् ॥१२८॥ निष्कादीन् कटकगणं कटीगुणं च, द्वौ चूडाहृदयमणी च चक्रभर्तुः । एतानि स्वयमयमर्पयाञ्चकार, प्राक्पुण्योज्वलपृथिवीरुहः फलानि ॥ १२९ ॥ -युग्मम् आदत्तानुपममुपायनं नृपस्त-नेतुर्हि प्रथममिदं प्रसादचिह्नम् । तीर्थेऽसिन्नमुमधिरोप्य स स्वकीर्ति-स्तम्भा जलनिधितो ययौ बलं स्वम् १३० स्नात्वाऽसौ विरचितपारणोऽकृतोचै-रष्टाहीमहमहिमा 'प्रभास'नेतुः। सम्प्राप्ते महति निजानुवृत्तिभावं, माहात्म्यं विमलमतिनिहन्ति नैव ॥ १३१॥ सिन्धुदक्षिणतटे तद्देवीवशीकरणम् चक्रस्यानुसरणमाश्रयन् स राजा, जन्तो(व्यतिकरवत् पुरा कृतस्य । याऽऽन्नाता त्रिजगति 'सिन्धु'नामधेया, प्राप्तोऽस्यास्तटमथ दक्षिणं वटिन्या:१३२ पूर्वाशाभिमुखमटंस्तटेन 'सिन्धो'-रेतस्याः सदनसदेशमाप भूपः । सेनानामिह स निवेश्य वृन्दमेना-मुद्दिश्याप्टममतनोन्महात्रवन्तीम् ॥ १३३ ॥ धचे साऽऽसनमथ 'सिन्धु'सिन्धुदेव्यो तोर्मिप्रतिहतयोधिपत्रलीलाम् । सा बुध्वाऽवधिविधिना च चक्रिणं तं, सत्कर्तु त्वरितमुपायनरुपायात् ॥१३४॥ सेत्यूचे जय जय नन्द नन्द चक्रि-नित्याशीर्वचनपुरःसरं पुरःखे। देवाऽद्यप्रभृति भयभिदेशदासी-स्थानेऽसिन्नहमियमसि तनिदेश्या ।।१३५॥ जुष्टं साऽष्टभिरथ रत्नसम्भवानां, कुंम्भानामवनिभुजे ददौ सहस्रम् । एथ्यद्भिः किल नवमिर्निधानकुम्भ-रग्रे खं प्रहितमपत्यचक्रवालम् ॥ १३६ ॥ राक्षे सादित मणिनिर्मिते यशाश्री-तेजाश्रीयुगलकृते तु भद्रपीठे। प्रीत्याऽऽप्सः प्रवरतरः प्रियात् पयोधे-रत्नौधैः खलु घटितांश्च बाहुरक्षान् ॥१३७॥ साऽयच्छन्मणिकटकानतुच्छगुच्छ-च्छायाचिछुरितदिगन्तराम्बरान्तान् । ऊर्वाः किरणगणैरिचार्णवार्णः-संवासष्यतिकरशीतलैः प्रसान् ॥ १३८॥ अर्णोधेहुविधवर्णरत्नरोचिः-पाग्भारैरिव रचितानि सदुचीनि । लक्ष्णत्वक्षतकदलीदलसयानि, क्ष्माभ!ऽदित मुदिता च साशुकानि ॥१३९॥ १ क-मघयाश्चकार1 २ ख-'सिन्धुदेव्या वातोमि । ३ पिप्पलदलशोभाम् । ४ क-'तनिदेश्या'। ५ क-'कुन्ता०। ६ क-निर्मिते मणिः श्री-। ७ 'सुभद्रपीठे। ८ क-'सद्रनीनि' (सद्गतीनि ?)। ९ कोमलतया दूरीकृतरम्भापत्राभिमानानि ।

·, श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तत् 'सिन्धो जलमिव 'सिन्धुराट् समस्तं, स्वीकृत्यामृतमधुरैर्वचोभिरेनाम् ।। सत्कृत्य व्यस्जदपांनिधेः स सैन्यं, श्रित्वाऽस्नात् तदनु चकार पारणं च १४० वैत्यादयेशस्य वशीकरणम् अष्टाहीमतनुत 'सिन्धु'देवताया, धात्रीशः क्रमसमुपासिनो हि सन्तः । 'ऐशान्यामथ दिशि सञ्चचाल चक्र, 'चैताढ्यं तदनुगमोऽद्रिमाप भूपः ॥१४॥ आदेशाद् भरतनरेश्वरस्य सेना, तस्याद्रेन्यविशत दक्षिणे नितम्वे । ध्यात्वाऽद्रेः पतिमकृताप्टमं महीन्द्रो-ऽकम्पिटासनमिति सोऽपि भूपमापत् १४२ 'वैतात्या'धिपतिरसौ नमःश्रितोऽने, प्राहेदं जय जय देव ! सेवकोऽहम् । ऍपोऽद्यप्रभृति तवेह मां प्रशाधि, मोच्येति व्यतरदुपायनं नृपाय ॥ १४३ ॥ रनालङ्करणकदम्बदेवदृप्य-प्रारभारान् मणिगणभद्रपीठपट्टीः । स व्यथाणयदवनीधवाय सर्व, तेनात्तं नतमवमानयन्ति नेशाः ॥१४४ ॥ सत्कृत्य व्यस्जदमुं मुदाऽटमान्ते, मानां पतिरपि पारणं चकार । 'वैताट्याधिपवियुधस्य निर्ममेऽसा-वीही जितमखिला विशेषयन्ति ॥१४५॥ ग्रीष्मार्कप्रतिममहो गुहां 'तमिसा'-मुद्दिश्याचलदथ चक्ररतमुचैः । सर्वत्रास्खलितविलासमन्वचालीत् , तद् राजा तप इव चिन्तितार्थसार्थः॥१४६॥ सम्प्राप्तोऽवनियनितापति स्तमिस्रां', तस्पार्थे कृतघृतनाततिप्रतिष्ठः। संस्मृत्याकृत कृतमालमष्टमं सो-ऽकम्पिटासनमिति भूपति प्रपेदे ॥ १४७ ॥ द्वाःस्थोऽहं नृपतिवरामि ते 'तमिस्रा'द्वारेऽसिनिति स वदन् शिरोधृताज्ञः। भूभत्रेऽदित तिलकांचतुर्दश स्त्री-रत्नायाऽऽभरणचयं सजोडणुकानि ॥ १८ ॥ आदत्तासिलमिदमुर्वराहदीशो, नो दण्डं त्यजति जयानकं जिगीपुः । सम्भाष्य व्यसृजदमुं स पारणं च, क्ष्माभृद्भिः सह विदधे धरास्थपात्रैः ॥१४९॥ अष्टाहीमकृत सुरस्य तस्य चक्री, नेतारो ददति करप्रदे महत्चम् । सैन्येशं तदनु 'सुपेण मित्यभाणीत् , सेनामिज जय 'सिन्धु'निष्कुटं त्वम् १५० सिन्धुनिष्कुटजयाय सेनापतेः प्रेषणम् 'चैनाढ्या'चलजलराशि सिन्धु सीमा, संसाध्या समरभरेण निष्कुटोयीं । उछाड्या लघु ततचर्मरततोऽसौ, चारित्रादिव भवसन्ततिः सरित् तु ॥ १५१॥ २ क-'ईशान्या०'। ३ स-साहेदं'। ४ फ-पयोऽध०। ५क-'पतियुधस्य। ६ स-टाही.'। ७ सेनाश्रेणि। १ समुद्रः। ८ जयप्राप्तम् ।

·चरित्राद्वयम् ] पञ्चदशः सर्गः आदेशात् क्षितिदयितस्य दक्षिणाय, प्रस्थानं व्यधित स 'सिन्धु'निष्कुटाय । म्लेच्छच्छित् प्रधननृपार्द्धसैन्यधन्यः, सामन्तैः सममसमः पराक्रमेण ॥ १५२ ॥ एतस्या विलसति निष्कुट तटिन्या, जेयं मे कियदिति वीक्षणाय मन्ये । आरुक्षद् द्विरदनरत्नमद्रितुझं, सेनानीः सितचमरातपत्रशोभी ॥ १५३ ॥ विस्तार्य क्षतजगतीरजांसि 'सिन्धु,' कुर्वद्भिः किल सुखलनाय योग्याम् । संस्पर्द्ध प्रभुमहसास्तभं च भानु, सैन्यौपैः स परिरुरोध 'सिन्धुरोधः ॥१५॥ स्पष्टं व दश च यदेति योजनानि, द्राग् वृद्धि दिवसमुखे च यत्र धान्यम् । उप्तं सद् भवति दिनात्यये समग्रं, यद्' धादिप्रमुखपयासु तारणाहम् ॥ १५५ ॥ प्रक्षिप्तं तदुपरि पाथसः स्रवन्त्या, विस्तारं समगमदातटद्वयान्तम् । आरूढः सबलचयोन चमरने, प्रोत्तीर्णो लघु तटिनी स पंद्ययेव ॥१५६।।-युग्मम् दण्डे शे प्रसरति तत्र निष्कुटं तत् , प्रक्षोभं निसिलमलब्धपूर्वमापत् । उन्मीलद्भयचलितप्रभूतभूतं, मैन्थोवीधर इव तोयराशितोयम् ॥ १५७ ॥ सामैरकृत स सिंहलान् शृगालान् , गर्वोग्रानपि लघु चर्बरान् वराकान् । स्वैर्देशैः सह पटुटवणानटष्ट्वान् , कालस्यातुलकवलांच कालवक्रान् ॥ १५८ ॥ स द्वीपं 'जवनक सञ्ज्ञया प्रतीतं, ते रताकरमिव रत्नपूरपूर्णम् । सामन्तैः सह हरिवत् सुरासुरेन्द्रैः प्रक्षोभ्याखिलमपि सारमुजहार ।। १५९ ।। दासेरानकुरुत जोनकानफाले, धृतानामथ करवालदण्डपातः । 'वैताट्य'क्षितिभृदुंपत्यकाश्रयाणां, वृक्षाणांमिव स फलावलीमगृह्णात् ॥ १६० ॥ कच्छोरींमपि सकलां प्रकम्पमानां, कांमार्त्या धृतविपमायुधप्रगल्भः । सर्वाङ्गं खभुजबलेन पीडयित्वा, खासक्तां परमसुखार्थदां चकार ॥ १६१ ॥ निष्पिष्टाः पटुसमितीति निष्कुटेशा, हस्त्यश्वाञ्जनरथरलहेमराशीन् । स्थासामो वयमिह पत्तियत् तवेत्थं, जल्पन्तो ददुरुपदां सुपेणभर्तुः ।। १६२ ॥ आक्रामनिखिलमपीति निष्कुटं तत् , प्रोत्तीर्णस्तदनु तरङ्गिणी पुरेष । म्लेच्छेभ्यस्तमखिलमाहृतं स दण्डं, दण्डस्याधिपतिरढोकयन्नृपाय ।। १६३ ॥ तद्यात्राजयमुदिताशयः प्रसत्त्या, तं चक्री सदकृत सैन्यपं कृतज्ञः । १ क-'सस्पर्धे। २ अस्ततेजसम् । ३ सिन्धुनदीतीरम् । ४ चर्मरत्नम् । ५ क-र. स्नेनोत्तीर्णो'। ६ मार्गेण 1 ७ मन्थाचले प्रसरति सति । ८ क-कालस्यानुकलबलाश्च । ९इन्द्रवत्। १. दासीपु हान् धीवरान् वा । ११ पर्वताधोभागाश्रयाणाम् । - १२ युधि ।

·. श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- विद्वेषिक्षितिशतमन्युदत्तमन्युं, मन्यन्ते स्वमिव सुसेवकं नृदेवाः ।।१६४ ॥ तत्रैवास्थित कतिचिद् दिनानि चक्री, सौख्येन वपुरनिवासनिर्विशेपम् । यत्रापि प्रथयति पुण्यवान् निनासं, तत्रापि स्फुरति सुसोत्करः पुरोऽस्य ॥१६५।। वैताव्यतमिस्रायां सेनानीप्रवेशः ते सेनापतिमुपहूय भूमिनेता, जेतारं समदमिदं समादिदेश । 'वैतात्यक्षितिभृतमाश्रितां 'तमिस्रां', गत्वोद्घाटय लघु तत्र तत्कपाटे ॥१६६॥ खाम्याज्ञां सजमिव तां निवेश्य शीर्षे, सेनानीः समदमुपागमत् 'तमिस्राम् । संस्मृत्याकृत कृतमालमष्टमं च, श्रेयो हि स्फुरति तपो विनाऽगिनां किम् ११६७ स्नातोऽसौ 'विसविशदांशुकोऽष्टमान्ते, पाणिस्थागुरुगुरुधूमधूपपट्टः । भक्त्यो मिलदलिकोनमकपाटौ, प्राक् शक्ता अपि कृतिनः सृजन्ति साम १६८ तत्रैतद्विरिसचरप्रमोदमुच्चै-रष्टाहीमहमकरोन्महद्धिकं सः। अष्टाशाजयकमलाविलासदानि, द्वाराज्ये समलिसदष्टमङ्गलानि ।। १६९ ॥ धृत्वा यत् प्रभवति पाणिना नरेशः, शत्रूणां रणभुवि देण्डभृत प्रचण्डः । तद् दण्डाधिपतिरधत्त दण्डरतं, हस्तेनाशनिमिव पाकशासनोऽसौ ॥ १७ ॥ सेनानीस्तदररियुग्ममाजिघांसुः, सप्ताप्टान्यथ स पदान्यपाससार । संसारं सुमुनिरपि प्रेहन्तुकामः, कामं तद्व्यवहरणात् प्रतीपमेति ॥ १७१ ॥ प्राणेन त्वरितमुपागतः सुपेणो, दण्डेन त्रिस्यमताडयत् कपाटौ । श्रेयोऽध्यावरणपरावधर्मधर्मी, योगीच 'त्रिविधवरेण संवरेण ॥ १७२ ॥ वज्राङ्गं विघटितसन्धि तेन दण्डा-घातेनोदघटत तत् कपाटयुग्मम् । संम्पन्नाश्लथतरवन्धनन्धुनिद्रा-च्छेदेन द्वयमिव पक्ष्मणोः क्षणेन ॥ १७३ ॥ दण्डोग्रप्रहतितडत्तडिद्विराव-राक्रन्दं किल कुरुतः स तो कपाटौ । तन्नादं प्रतिरवकैतवेन मन्ये, तदुःपादनु तनुते स सा 'तमिस्रा' ॥ १७४ ॥ तवारोद्धटनविधौ बलस्य नेत्रा, "विज्ञप्तो भरतनृपो द्विपेन्द्ररत्नम् । आरूढस्त्वरितमुपाययौ 'तमिस्रां', "पीयूपच्छविरिव विश्वप्रियश्रीः॥१७५॥ ३ सामनीतिम् । ४ यमराजवत् । ६ कपाट०। ७ स-प्रहर्तुकाम'। ८ चलेन । ९ कायिक-वाचिक मानसिकेति () प्रकारत्रयम् । २० सातदृढतरबन्धयुक्त०। ११ क-पक्ष्मयो। १२ क-विज। १३ चन्द्र इव । . १इन्द्र०॥ २ मृणाल०॥

·चरित्राह्वयम् ] पश्चदशः सर्गः जायन्ते रुज व नैव शस्त्रयाता-स्तिर्य-नृ-त्रिदशभवा इवोपसर्गाः । दुःखौधाः प्रलयमयन्ति यंत्र मौलि-न्यस्ते यद् दशशतयक्षकृप्तरक्षम् ।। १७६ ॥ उद्दामद्युतिमणिरतमुर्वरायाः, प्राणेशः श्रितचतुरङ्गुलप्रमाणम् । तद्वामेतरकरित्नकुम्भदेशे, प्राक्पृथ्वीधरशिखरेऽवच्यधत्त ॥ १७७॥-युग्मम् चक्र प्रागकृत गुहान्तरे प्रवेशं, पृष्ठेऽस्य क्षितिपतिरस्य सैन्यसद्धनः । श्रद्धावन्मनसि यथा गुरूपदेशः, सद्धोधस्तदनु गुणोचयस्ततश्च ॥ १७८ ॥ प्रामाण्ये 'द्विहतचतुःसुवर्णमानं, सम्पूर्णब्यधिकदशाथि पट्तलत्रि । संस्थानादधिकरणीकृतानुकारं, प्रोन्मीलत्समतलमष्टकर्णिकं यत् ॥ १७९ ।। यावद् द्वे दश च भिनत्ति योजनानि, धान्तं यद् दशशतयक्षरक्षितं तत् । सूर्येन्दुद्युति चतुरडलं तदादान-मेदिन्याः पतिरथ काकिणीति रतम् ॥१८॥ -युग्मम् तेनोपतिरनुयोजनं गुहायां, संसर्पन्नतनुत पार्श्वयुग्मभित्त्योः। गोमूत्रक्रमकलनेन मण्डलानि, प्रद्योतमहततमिस्रमण्डलानि ॥ १८१ ॥ तान्यासन दशगुणपश्चसम्मितान्ये-कोनान्युद्धटितमुखा गुहा च तावत् । स्थायीनि प्रकलितचापपञ्चशत्या-यामानि प्रभवति यावदेव चक्री ॥१८२ ॥ चाहाहिक्षततरकर्करे द्विपानां, दानाम्मापदपतनैः समे च मार्गे । सैन्यस्यास्खलिततरो गुहान्तरासीद, सञ्चारो रुचिपटलेन मण्डलानाम् ॥१८३॥ प्रापोर्वीप्रभुरथ "निम्नगे निग्नगो-मनाहे तदुरुगुहान्तरालसंस्थे । एकस्यां बुडति शिलेय तुम्बलुच्चै-रत्यस्यां तरति तु तुम्यवच्छिलाऽपि ॥ १४ ॥ प्राम्भित्ते नितविनिर्गमे प्रतीच्या, मित्तेस्त्वन्तरपथसञ्चरे गुहायाः। याम्योदग्भरतनृयानरोधरेखे, ते नद्याचुदधिमुपेत्य सङ्गमाते ॥ १८५ ॥ वाहिन्योः सपदि तयोर्घनामपद्या-मेकाश्माकृतिमिव वर्द्धकिर्ववन्ध । "ते चक्री सपरिजनस्तयोत्ततार, स्वाम्यहन्नरतिरती यथा विरत्या ।। १८६ ।। स द्वारं नरपतिरुत्तरं गुहाया-स्तत्कालोटितकपाटयुग्ममापत् । तौ जातो स्वयमपमृत्य चक्रिभाग्य-व्याकृष्टामिव पदवीप्रदौ कपाटौ ।। १८७ ।। १ यस्मिन् मगिरते । २ मणिरतम् । ३ पूर्वाचलस्य शिखरे। ४ आठ तोला' इति भाषायाम् । ५ 'पार खुणे' इति भाषायाम् । ६ मण्डरानि। ७ नद्यौ। ८ दक्षिणो- तर०। ९ क-रमपद्यामेकालावृति०'। १० नयौ । ११ द्वेपरागौ। १२ मार्गप्रदो। . . १० या.४३ ·- , श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- प्राक् चक्र निर्चितमहामहो गुहाया, निष्क्रान्तं किल 'भरत'प्रभुप्रतापैः। सन्तप्ताद् धरणिधरान्मणीगणानां, सम्भूय द्युतिपटलं पृथग् बभूव ॥ १८८ ।। उनिद्रस्तदनु मृगेन्द्रवन्महस्वी, विश्वेन्द्रो निरगमदद्रिकन्दरायाः। सूते स क्षितिधरसुन्दरी दरी सा, निर्गच्छविरदनिभेन सनुशैलान् ॥ १८९ ।। "वैतात्यक्षितिधरकन्दरात् तुरङ्गा, रङ्गन्तः 'किल विलयोनयो निरीयुः । जीमृतादिव दिवसेश्वरांशुवारा, दुराः कनकमणिप्रथा रथाश्च ॥ १९० ।। निष्पेतुः क्षितिधरकन्दरान्तराला-दुत्तालध्वनिसमदाः पदातिसवाः । नानाऽवप्रकरकृतान्तरिक्षघाताः, पातालान्तरविवरादिवासुरौघाः ॥ १९१ दुर्दान्तम्लेच्छान् वशीकृत्य चक्रिपार्श्वे सेनापतेरागमनम् पञ्चाशत्परिमितयोजनायतां ता-माक्रम्य क्षितिधरकन्दरां नरेन्द्रः । 'कौबेरी मकरमुखत्रयीमिवार्की, स प्रापोत्तर भरता' भूतधात्रीम् ॥ १९२ ।। आपाता इति कलिताभिधाः किराता, दुर्दान्ता 'दितिसुतवद् वसन्ति तत्र ।.. ते वितैर्विहितधनेश्वरोपहासा-स्ते रखैरनुकृत'रोहण क्षितिधाः ॥ १९३ ॥ ते नाप्तासहनपराभवाः सुरेन्द्रो-धानोर्वीरुहवददाववहिदाहाः । ते प्राणैस्तृणितमहायला भुजाला, योगीन्द्रा इव विषयः परैरजेयाः ॥ १९४ ।। -युग्मम् तत्रोदग्गत भरता'र्धमध्यखण्ड-क्रोडान्तर्भरतनैरप्रभी प्रवृत्ते । एतेषामकुशलशंसिनः समन्ता-दुत्पाता इति शतशः स्फुटीवभूवुः ॥ १९५ ॥ ... दृप्तानां समिति पतिष्यतां किरात-बातानां गुरुतरभारधारणायाः । भीत्येव प्रचलूनिकेतकाननादि-तत्कालं शितिर खिलाप्ति कम्पले. एक ॥ २०६४ दिग्भ्रान्तैर्भरतमहोनलैरियोग्रे-दिग्दाहा भृशमभवन् दवाग्निदेश्याः । उद्धृतैरजनिपत क्षरनिराशा-दृग्वेप्या जगति रजोभिरप्रकाशाः ॥ १९७ ॥ म्लेच्छौघग्रसकविकस्वरात् कृतान्त-क्रव्यादाननकुहरादिवाग्निकीलाः । उज्ज्वालावनिपमहोनलस्फुलिङ्ग-श्रेणीवत् पवनपथानिपेतुरुल्काः ॥ १९८ ॥ दुर्वाता वियति मिथोऽप्यथाऽऽस्फलन्तः, कल्लोला इव जलधेरुदायोपाः । आस्फोटं सुभटघटा करिष्यतीत्थं, शंसन्तः किल विजम्भिरेऽतिघोराः १९९ १ इदं पधं न विद्यते क-प्रतौ। २ किलेत्युत्प्रेक्षायाम् । ३ सर्पाः । ४ उत्तरदिग्भवाम् । ५ दैत्या इव । ६ न प्राप्तशत्रु०॥ ७ ख-नापतौ। १ आकाठान ।

·पञ्चदशः सर्गः . चरित्राह्वयम् ] प्राज्यपद्भटपटलीपलादनाप्ति-प्रीतानां किल पलभुगजनवजानाम् । कान्ताभिः सह कृतहासहस्तघाता, निर्याता दिशि दिशि जज्ञिरेऽतिरीद्राः २०० आपातकिरातानां चक्रिसैन्येन सह युद्धम् 'प्रेपन्तं भरतमवेक्ष्य ते किराता, सम्भूय त्वरिततरं तरङ्गिताखाः। सद्धाः क्षितिविभुसैन्यमभ्यधाव-नग्रस्यैः सह सुभटैयुधं व्यधुश्च ॥ २०१॥ म्लेच्छानां समजनि चक्रिणोऽग्रसैन्यैः, सद्दामः समममरैरियासुराणाम् । यं दृष्ट्वा वियदपि मृत्वरैः शरौघै-रोमाञ्चपचितमिवाभवद् भटानाम् ॥ २०२॥ अन्योन्यं द्रुतमथ साहसप्रसक्ता, दोष्मन्तः प्रधनभृतोऽभितोऽभिलुः । आक्रन्दो गुणरवकैतवेन तेने, तन्मुष्टिग्रहमसहिष्णुभिर्धनुर्भिः ॥२०३ ।। आकृष्टै रयहठतो हयत्वराया, मानेन स्फुरितुमनीश्वरैलुंठद्भिः। चीत्कारं रथचरणैः क्षणं मुजद्भि-ग्वेगादतिरथिनोमिलन्मदान्धाः॥२०४॥ संरम्भादुचितकृतप्रतिक्रियाणां, वीराणामजनि तदा स शस्त्रपातः। प्रक्षुब्धे जगति यथा करं न तेपु, प्रक्षेप्तुं क्षणमशकत्तमा यमोऽपि ॥ २०५ ।। सभामव्यतिकरजातखेदसादि-स्वेदाम्भःप्रतिहतवर्णके तदानीम् । आरूढं रुधिरधुनीमहोमिवृन्दैः, सिन्दूरीभवितुमिवेभकुम्भदेशे ॥ २०६॥ म्लेच्छानां कृतपरमर्मवेधरौद्रैः, शस्त्रौघैः प्रसरतरैः क्षितीश्वरस्य । सेनाङ्ग समजनि तन्नयन्नभिन्नं, क्षुद्राणामिव वचनैर्मनुष्यवृन्दम् ।। २०७ ।। दण्डार्निविडमकुट्टयन् किराता-स्ते नीलीदलवदिलापतेः पदातीन् । ते चकुर्युधि विमुसानरं तुरङ्गान् , वेलाऽध्यूमय इव वाहिनीवरङ्गान् ॥ २०८॥ सर्वाशाप्रसरणकारिभिः किरात-दुर्वातैरिव निविडं प्रताध्यमानाः । "मेघौघा इव नवविद्युदय्यहेमा-लङ्कारा नृपकरिणां गणाः प्रणेशुः ॥ २०९ ॥ 'आपाते'रगणितशत्रुशस्त्रपात-हस्तीन्द्रैरिव गुरुहस्तशस्तदण्डैः । आहत्य प्रबलमदान्वितैः शताङ्गाः, कोव्यङ्गाः प्रविदधिरे रणागणान्तः ॥२१०॥ म्लेच्छानां प्रधनभृतामपि प्रकामं, सा प्रायन्नृपपृतना पराअसत्वम् । मालिन्यं भुवि भजते स सा तथापि, प्रार प्रीता लघु मिलति स तैः समं यत्र२११ सेनानीः समरपराधुसी सेमीक्ष्य, खां सेनां पतिविमुखीमिरासती ताम् । १ प्रविशन्तम् । २ सङ्ग्रामम् । ४ क-ग्धादति ५ वेगात् । ६ शोणितसरित्। ७ क-सडौघा'। ८ पृतना। ९ 'समय। ३ सुभट०।

·" ३४० श्रीपद्मानन्दगहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तत्कालं स्वयमुदतिष्ठत प्रपेष्टुं, तान् द्विष्टान् किल युधि मूर्तिमान् प्रकोपः २१२ पूर्वादि दिनमणिवत् तमोऽरिवृन्द, संहर्तुं स तुरगरनमारोह । उद्योतैरिख सहसा सहस्रसः, क्षोणीशैस्त्वरिततररथावृतोऽसौ ॥ २१३ ॥ तैः सर्वैः सममजनिष्ट विष्टपेशै-म्लेंच्छानां विपमतमो रणातिरेकः । शूरत्वं सुभटवरेष्वशोभताऽसग्-धाराभिर्धतनवपल्लवं किलेह ॥ २१४ ॥ विशिर्वरयोधचक्रवालं, दशनैरुग्रतरं करीन्द्रवृन्दम् । इतरेतरमकुशप्रहारै-'म॑धमाधोरणधोरणिश्चकार ।। २१५ ॥' मुखमण्डलमम्बरे भटानां, निभृतं मारय मारयेति शब्दैः। रिपुखद्गहतं पतन्निनाशै-रवलोकागतदेवतुष्टयेऽभूत् ॥ २१६ ॥ अंहितासिभिदोत्थितं दधानो, गलरन्ध्रस्थितमैभमास्यमुच्चैः । युधि नृत्तपरः परश्चकासे, हरनाटये गुहवन्धुवत् कवन्धः ।। २१७ ॥ रिपुमौलिरसिप्रहारनुन्नो, दिवि ताडङ्कयुतो हसद् भटेन । सुरमीतिकदेककाललब्ध-बुमणिश्चेतकरोनराहुरौद्रः ॥२१८ ॥ रणसीमनि वाञ्छितस्य पत्युः, प्रथमं प्राप्तमरातिखगघातात् । धुगतं वदनं सहासहक, युवधूश्चुम्बितुमुच्चकैरियेप ॥ २१९ ॥ रिपुमेकमहो जघान कश्चित् , प्रथमं जीविकपुङ्गवः कृपाण्या । सममुच्चलितं जवेन जित्वा, शरमुच्चैर्निजपक्षवीरमुक्तम् ॥ २२० ॥ मणिमौलिजटानकान्तिसिन्धुः, प्रधनाम्भोधिभवार्द्धचन्द्रमाला । असिदण्डशिखोद्धृतारिशीर्षः, किल सवाङ्गकरः परश्वकासे ॥ २२१ ॥ शरकृत्तनिरन्तरान्तरालः, "स्फुरकः काञ्चननिर्मितः परस्य । पतितो मृतवीरभेदपीडा-विधुरो भूमितले "किलाङ्कविम्यः ॥ २२२ ॥ अवलोक्य पुरःश्वसन्तमन्तः-कुपितः कोऽपि कुले कलङ्कभीरुः । असिना प्रथमं जघान बन्धु, रिऍमन्वेपिणमेव तस्य पश्चात् ॥ २२३ ॥ १युद्धम् । २ निपादिपशिः । ३ अतः परं २२६तमपद्यपर्यन्तं 'वैतालीय'च्छन्दसि रचना । ४ अरितरवारि० । ५ क-'वृत्तपरः' । ६ गणपतिवत् । ७ क-'युतो हसन् भटेन'। ८ शर- वेगादपि जाविकोऽधिकवेगवानिति तात्पर्यम् । ९ चन्द्र, पक्षे अस्रविशेषः । १० क-'माल' । .११ महादेवः। १२ क-परश्च कामः' । १३ 'ढाल' इति भाषायाम् । १४ किलेत्युत्प्रेक्षा- याम् । १५ क-'भीमः । १६ अन्वागच्छन्तम् । .

·पञ्चदशः सर्गः . चरित्राहयम् 1 सुहृदा धृतमञ्चलं 'विकर्पन , शिरसि प्रत्तपदो मृतस्य बन्धोः। दयितारुदितान्यमन्यमानः, परचक्रेप पपात कश्चिदेकः ।। २२४ ॥ व्ययितास्त्रभरः परः समीके, रदमुन्मूल्य द्रुतं 'रिपुद्विपस्य । प्रसभं प्रसरन् बलेन दृष्टो, मुशलीवाद्भुतभीतिभङ्गुरेण ॥ २२५ ॥ खरशक्तिरपूर्णमण्डलोऽपि, असमं पूर्णतरेऽपि नाशहेतुः । सकलेन्दुसमा भेटाऽऽसकूटा, द्विपतां चिक्षिपिरेऽम्बरेऽर्द्धचन्द्रैः ॥ २२६ ॥ इति प्रवृत्तें समरे भरेण, रोपेण सेनाधिपतिः सुपेणः । आपातसम्पातनिपातनाय, पारीन्द्रवद् दन्तिभिदेऽभ्यधावत् ॥ २२७ ।। सुपेणस्य यस्य वर्णनम् शतमष्टोत्तरं दैध्ये, यस्याशीतिः समुच्छ्ये । अङ्गुलानि परीणाहे, नवतिस्तु नवोचरा ॥ २२८ ॥ द्वात्रिंशदङ्गुलोत्सेधो, मौलियस्य समुन्नतः । वाहू विंशत्यङ्गुलौ च, श्रवणौ चतुरङ्गुलौ ॥ २२९ ॥ जवाडुलानि पोडश, यस्य चत्वारि जानु च । खुरोचत्वे च चत्वारि, मध्यं वलितवर्तुलम् ॥ २३० ॥ विशालं सन्नतं यस्य, पृष्ठं तल्पमिव श्रियः । मेरालयालकस्येव, कोमला लोममण्डली ॥ २३१ ॥ प्रशस्यद्वादशावर्तः, सर्वसल्लक्षणान्वितः । मित्रेणोत्कण्ठितेनेव, यौवनेन न्यपेवि यः ॥ २३२ ॥ यस्तेजोनिजितेनेव, रविणा चक्रिणेऽपितः। शुकनीलोऽष्टमो रथ्यः, सप्तसप्तिरभूत् स तत् ।। २३३ ॥ सादिचित्तानुवृत्ति यो, न मुञ्चति कदाचन । इतीर्ण्ययेव नाश्लेप-दशामस कशाऽश्रयत् ॥ २३४ ॥ पैश्चधाराप्रपञ्चायो, यः पञ्चास्वपराक्रमः । १ क-'चिकीर्षन्। २ क-परद्विपस्य' । ३ क-'भटान्यकूटा'। ४ अर्द्धचन्द्रवाणैः। ५ पातनाशाय । ६ उपजातिः । ७ अतः परं २४७तमं पयं यावत् छन्दोऽनुष्टुप् । ८ फ-'च. लितपर्तुलाः'। ९ का-'मृणालबालक०' । १० क-रम्यसप्त०' । ११ सूर्यः । न्दित-धौरितक-रेचित-यल्गित-प्लुतेति तुरङ्गस धाराख्याः पञ्च गतयः प्रेक्ष्यताममरकोशे (श्लो० ७८२)। १३ क-'प्रपञ्चाभ्यो' । १४ क-'परिक्रम.'। . १२ आस्क- ·३४२ श्रीपानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- पञ्चवर्णमणिवर्ण-भूपणैरिति भूपितः ॥ २३५ ॥ क्षणतो योजनशतो-लाइनोल्लापलायवः। यो जल-स्थलमा -ऽद्रि-दुर्गाद्युत्तारणोल्यणः ।। २३६ ।। प्रकणकिङ्किणीजाल-व्याजात् कूजदलिबजाम् । वरमालामिव क्षिप्तां, जयलक्ष्या धभार यः ॥ २३७ ।। नाना धाम्नाऽपि ते ताक्ष्यो, 'मित्रं तं मित्रतां नय । मयि वक्तुमिदं बल्गा-मृाऽहीन्द्रेण यः श्रितः ॥ २३८॥ वेगादस्यानुजग्माते, न मनः पवनय न । इत्याप यो यशोयुग्मं, श्रुतिचामरयोर्मिपात् ॥ २३९ ॥ स्पृष्टास्पृष्टमहीष्ठं, विहरन्तं विहायसि । खतुल्यरविरथ्यानां, प्रियालापकृते किल ॥ २४० ॥ चक्रीभवद्भधामहिन्यां, निपतझ्या मुखादिव । द्वेपिलक्ष्मीमिवाक्रष्टु-मुन्नमन्तं मुहुर्मुहुः ।। २४१ ॥ विदलत्कमलामोद- मेदुराननमारुतम् । साम्राज्यकमलीपीडं, 'कमलापीड'माख्यया ॥ २४२ ॥ मूर्तिमन्तमिवोत्साहं, देहस्थमिव साहसम् । पिण्डीभूतमिवागण्यं, पुण्यं भरतचक्रिणः ॥ २४३ ॥ तमश्वरतं सेनानीः, 'सांयुगीनं रणागणे । अस्पामाप्त प्रज्ञालं जावं द्विजपापाता।।२४४॥कुल्फम् खड्गरत्नस्य मानादि पञ्चाशदगुलायाम, पोडशाङ्गुलविस्तरम् । यदर्धागुलपिण्डं च, मणिस्वर्णोच्छ्रितत्संरु ॥ २४५ ॥ सतीव्रततीवधारं, सारं सत्प्रतिपन्नवत् । यच्चक्रिकमलाकेलि-सरः पुंफलपुष्करम् ।। २४६ ॥ १क-रक्षम्या। २ गरुडः। ३ सूर्यम् । ४ 'लगाम' इति भाषायाम् । ५ क-'स्पृ- ष्ट्या स्पृष्ट०। ६ क-'चक्री०' । ७ स-'सोदरा०। ८ क-'पीडा' । ९ युद्धकुशलम् । १० मुष्टि । ११ उज्ज्वलकमलम् । १२ क-'दुष्करम्' ·पञ्चदशः सर्गः . चरित्रायम् ] ३४३ तत् खगरत्नं निर्मोकाद्, वल्मीकादिव पन्नगम् । स नरेन्द्रवरोऽमा-चकरिक्षयाशया ।। २४७॥-विशेपकम् स वाजिराजः स चम्पतिश्च, सोऽसिश्च रत्नत्रितयं युतं तत् । चिक्षेप विद्वेपिबलानि मुगु, ज्ञानानि दुष्कर्मकुलानि यद्वत् ॥ २४८ ॥ सगाधिपे रगति पन्नगा यथा, पश्चानने चञ्चति दन्तिनो यथा । सुपेणसेनाधिपती विनितति, वासं किरातास्त्वरितं प्रपेदिरे ॥ २४९ ।।' कृते किराते रहिते रणागणे, क्षणात् सुपेणेन नृपोऽश्रयन्महः । यथाऽरुणेनोडुगणैर्विवर्जिते, विनिर्मिते व्योमनि वासरेश्वरः ॥ २५०॥ भीत्या सुषेणस्य रणात् पलायिता, म्लेच्छाश्च ते 'सिन्धु नदीतटं श्रिताः। मेघाननानात्मकुलाधिदेवताः, स्मृत्वाऽष्टमं नागकुमारकान् व्यधुः ॥ २५१॥ मेघमुखैश्चक्रिसैन्ये उपद्रवः तत्साहाय्यकृते मेघ-मुखाश्चक्रिचमूपरि । कुर्वन्त इव संवर्त, ते प्रावर्त्तन्त वर्पितम् ॥ २५२ ।। निरीक्ष्यारिटवृष्टिं तां, द्रुतं मित्रमिवाहतः । चर्मरतं चक्रवर्ती, पस्पर्श निजपाणिना ॥ २५३ ॥ योजनानि द्वादशैतत्-पाणिस्पर्शेन चक्रिणः । प्रभुत्वं सुकृतेनेव, चर्मरत्नमवर्धत ॥ २५४ ॥ स्थिते जलस्योपरि चर्मरत्ने, तत्रार्णवस्येव पयोदयुन्दे । आरुह्य सुस्थोजनि भूमिजानिः, ससैनिको ज्ञान इयाप्ततत्वः ॥ २५५ ।। शातकुम्भसम्भवाभिः, शलाकाभिर्विभूपितम् । सहसनवनवत्या, सहस्रांशूपहासि यत् ॥ २५६ ॥ शारदीनेन्दुविशदं, स्वर्णदण्डेन मण्डितम् । यत् कोकनदनालेन, कलितं कुमुदं किल ॥ २५७ ॥ वातातपरजस्तोय-त्राणकृत् पाणिना नृपः । तच्छत्ररतं पस्पर्श, पुनः पुनरपत्यवत् ॥ २५८ ॥"-विशेषकम् 1 १ उपजातिः । २ इन्द्रवंशा। ३ वंशस्थविलम् । ४ इन्द्रवंशा। ५-७ अनुष्टुए। ८ उपजाति । ९-११ अनुष्टुप् । " ·३४४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- धर्मोऽनुमोदनेनेव, दानेनेवोज्वलं यशः। चर्मवत् तद् दधौ वृद्धि, करस्पर्शन चक्रिणः ॥ २५९ ।।' पूर्वाचल इव च्छन्न-दण्डे ध्वान्तविखण्डनम् । मणिरतं नमोरत्न-मिचोर्वीशो न्यवेशयत् ।। २६० ॥ तचर्मच्छत्रयो रेजे, सम्पुटं तरदण्डवत् । ब्रह्माण्डमिव तेनाभूत् , ततः प्रभृति कल्पना ॥ २६१ ॥' चर्मरत्ने प्रातरुप्तां, धान्यशाकफलावलीम् । दिनान्ते पक्रिमा प्रत्या-वासं गृहपतिर्ददौ ।। २६२ ॥ वतो मेघमुखैः सप्ता-होरात्राणि प्रचर्षिभिः। निर्विण्णैरूचिरे म्लेच्छाः, साध्योऽस्माकं न चन्यसौ ॥ २६३ ॥ प्रथमो भरतश्चक्री, पुत्रः श्रीवृपभप्रभोः । कि 'नृमिर्जीयते नायं, सुरैरप्यसुरैरपि ॥ २६४॥ तदेनमेव सेवध्वं, यधं शरणार्थिनः!। इत्यादिश्य तिरोभूवं-स्तेपां नागकुमारकाः ॥ २६५ ॥ एतद्गिरा किरातास्ते, भरतं शरणं ययुः । सर्वदा भवदादेश-वशाः स इति वादिनः ॥ २६६ ॥ निर्मितानिव दियाकृतः करै-स्ते मणीननणुभांग्गुणैर्वृतान् । काञ्चनानि किल काञ्चनाचला-दर्पितानि रुचिराणि दैवतैः ॥२६७ ॥" लक्षशोपे शुभलक्षणाङ्कितान् , धिकृताकेतुरगांस्तुरङ्गमान् । चारुचीवरचयानुपायनी-चक्रिरे भरतचक्रवर्तिनः ॥२६८॥---युग्मम् नद्याः 'सिन्धो' साधयित्वा सुपेणः, स्वाम्यादेशादुत्तरं निप्कुटं सः । प्राप्तस्तत्र स्वर्णरलाययत्नाद् , दण्डादात्तं स्वामिनेटीकयच ॥ २६९ ॥४ तत्रैव प्रविमोचयनिजरता वीरबजान् वीरता कर्तुं चार्यजनस्स सङ्गतिवेशादार्याननार्यान् किल । १-५ अनुष्टुप् । ६ स-'नरे०' 1 ७-९ अनुष्टुप् । १० क-'मागणे० । ११ सुवर्णागि । १२-१३ रथोद्धता । १४ शालिनी। १५ क-'दशादायीननार्यान् ।

·पञ्चदशः सर्गः चरित्रालयम् ] ३४५ भोगान् प्राग्भवसंम्भृतोरुसुकृतप्राग्भारसम्भावितान् भुञ्जानो गमयाम्बभूव सुबहून् भूवासवो वासरान् ॥ २७० ॥ ।। इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यपण्डितश्रीमदमरचन्द्रविरचिते श्रीपद्मानन्दापर- नाम्नि श्रीजिनेन्द्रचरिताभिधाने महाकाव्ये वीराङ्के श्रीआदिनाथचरिते भरतचक्रवर्तिदिग्विजये मागधतीर्थादिविजय-तमिस्राप्रवेश- किरातरणकीर्तनः पञ्चदशः सर्गः ॥ १५ ।। श्रीमान् श्रीनाभिजन्मा स भवतु भवतां शर्मणे धर्मचक्री चश्चन्मिथ्यात्वमन्थाऽतिशयपरपुर प्रस्फुरद्धर्मचक्रः । आत्मस्थानस्थितोऽपि त्रिभुवनजनताताडनव्यक्तशक्ति दुष्कर्मारातिजाति प्रकृतिततियुतां लीलया यो जिगाय ॥१॥ स्फूर्जत्तेजःप्रचयनिचितं यस्य जन्मद्वयेऽपि श्रेयश्चक्रं स्फुरति दुरितामित्रवित्रासहेतुः । अग्ने भूतं भुवनवशकृद्विक्रमश्लाघ्यकर्मा श्रीमान पद्मः स जयतु सदाचारिणां चक्रवर्ती ॥२॥ अन्याय ४२२॥ २ शाल । ३ क-जानि०। ४ स्रग्धरा । ५ ककर्म । १ ख-'सम्भवो। ६ मन्दाक्रान्ता। 4.का.४४ ·पोडशः सर्गः १६. जयत्यादिजिनो यस्य, निरस्तो हृदयाद् पहिः । शृङ्गारः शिश्रिये पृष्ठं, स्कन्धकुन्तलकैतवान् ॥१॥ अथ पृथ्वीपतेश्चक्र, चक्रित्यार्पणलमकम् । प्रचचाल प्रभाजाल-जटालव्योममण्डलम् ॥ २ ॥ चक्री चक्रानुगो वाता-नुगोऽनल इवोल्लसन् । नितम्बे दक्षिणे 'क्षुद्र-हिमा'द्रेः शिविरं न्यधात् ॥ ३॥ 'चक्रिणा हिमवत्कुमारस्य वशीकरणमृपभकूटे खनामलिखनं घ क्षोणीन्द्रः 'क्षुद्रहिमवत्'-कुमार मानसे सरन् । तत्राष्टमं व्यधादिष्ट-सिद्धिवन्धनिवन्धनम् ॥ ४ ॥ गत्वाऽष्टमान्ते 'हिमवत्-पर्वतं त्रिरताडयत् । स रथी रथशीर्पण, करेण 'हूँ करेणुवत् ॥ ५॥ हिमाचलकुमाराय, समाकारणदूतवत् । निननामाङ्कितो याण-श्चक्रिणा मुमुचे ततः॥६॥ द्वासप्ततिं योजनानि, स गत्वा गिरिमूर्द्धनि । पत्री पत्रीव हिमवत्-कुमारस्यापतत् पुरः ॥ ७॥ शरापातेन धिकार-चाग्भारेणेव शोणदृक् । हैर्यक्ष इव हिमवत्-कुमारोजनि रोपणः ॥ ८॥ बाणे नामाक्षराण्यैक्ष्य, चक्रिणः सोऽमुचत् क्रुधम् । न नाम जाङ्गुलीनॉम, श्रुत्वा दृप्यति दृक्श्रुतिः ॥ ९॥ उपायनरुपायज्ञः, समं राज्ञस्तमाशुगम् । प्रधानवत् पुरोधाय, स शिश्राय नृनायकम् ॥ १० ॥ पूर्व जय जयेत्याह, विहायास्यः स चन्दियत् । ततस्तमर्पयामास, वासवाय भुवः शरम् ॥ ११ ॥ १५७तमपर्यन्तानां पद्यानां छन्दोऽनुष्टुप्' । २ वृक्षं गज इव ।। }क-'नामथुत्या' । ५ मर्पः ।, ६ अमे समागत्य । . , ३ सिंहः।

·. चरित्राहयम् ] पोडशः सर्गः ददौ सारं स राज्ञे स्वं, सुरसुमनःस्रजम् । गोशीर्षचन्दनं सौं-पधीरम्भो हूदोद्भवम् ॥१२॥ देवघ्यांशुकश्रेणी, कटकान् वाहुरक्षकान् । ददौ स राज्ञे राजाऽस्मै, तदादानान्मुदं पुनः ।। १३ ।। भूपतिर्भरत क्षेत्रो-त्तरदिशान्तवर्त्यहम् । तवायुक्त इवासीति, जल्पन्तं विससर्ज तम् ॥ १४ ॥ गत्वा 'ऋषभकूटा'द्रि-मापभित्रिर्जपान तम् । रथशीण वृपभः, शृङ्गेोवाऽऽपगातटम् ।। १५ ।। तत्पूर्वकटके काकि-ण्येति वर्णान् लिलेस सः। अवसर्पिण्यां तृतीया-रान्ते भरतचम्यहम् ॥ १६॥ ततो व्यावृत्त्य गत्वाऽऽत्म-चक्रं चक्रे स पारणम् । अष्टाही 'क्षुद्रहिमवत्-कुमारस्याथ निर्ममे ॥ १७ ॥ न्यवर्तत ततः सिन्धू, 'गङ्गा'-'सिन्धु' स "सिन्धुरैः । स्रवन्मदोदकैः कुर्वन् , सङ्गते इव सम्मदात् ॥ १८ ॥ चक्रिणः परिचर्यायै, चलद्दन्तावलच्छलात् । "दिष्टा हिमाचलेनेव, निजगोत्रजपर्वताः ॥ १९ ॥ दन्तिदानोदकैनित्यो, 'गङ्गा-'सिन्धु समागमः । अभविष्यन्नास्फुरिष्यद्, यद्यश्वखुरजं रजः॥२०॥ गजबजमयं वापि, वाजिराजिमयं क्वचित् । स्थवीथीमयं कापि, पत्तिपलिमयं क्वचित् ।। २१ ॥ 'गङ्गा'-'सिन्ध्वान्तर कुर्व-चक्री चक्रानुगोऽश्रयत् । 'वैताख्य पर्वतं गुर्व-नुगो क्षेयं विनेयवत् ।। २२ ।।-युग्मम् चक्री तस्याचलस्योदड-नितम्बे शिविर न्यधात् । सुते संदावनच्छाया-प्राज्ये राज्यं पिता यथा ॥ २३ ॥ चक्रिणो नमिविनमिभ्या युद्धप्रसङ्गः ततो नमिविनम्याहौ, प्रति विद्याभृतां पती । १ क-श्रेणीकटुकान् । २ वस्तूना ग्रहणात् । ४ श्रीवृपभपुत्र, ५ हस्तिमिः। ६ सह प्राप्ते । ७ दत्ता । ८ क-'सदादन०॥ " ३ वशी।

·३४८ श्रीपानन्दमहाकाव्यम् [भोजिनेन्द्र- प्राहिणोन्मार्गणं दण्ड-मार्गणं धरणीधवः ॥ २४ ॥ तौ मार्गणं तमालोक्य, विद्याधरवलोल्यणौ । क्रुद्धौ युद्धाय सन्नद्धौ, सिद्धविद्यावलोद्धतौ ॥२५॥ चक्रिणा तूर्णमुत्तीर्णी, सङ्गतौ शङ्गतो गिरेः। युयुत्सू सरभेणेव, व्याघ्र-केसरिणाविमौ ॥ २६ ॥ ततः श्रेणीद्वयस्यापि, क्षोणिग्रामपुरेश्वराः। साकं स्वस्खपरीवार-qारे रणकर्मणि ॥ २७॥ अस्खलद्गतयो वाता, इव व्योम्नि महाबलाः । तदा विद्याभृतां नाथौ, त्वरितं परिवबिरे ॥२८॥-युग्मम् विमानैरीयुपां तेषां, सुराणां तन्निरीक्षिणाम् । प्रियाभिः श्रितपार्थाभि-भेंदो व्योमन्यमन्यत ॥ २९ ॥ स्वरत्नाभरणज्योति-जलपूर्णे नभोऽर्णवे । तुरङ्गमैस्तरङ्गाद्भिः, केपि रङ्गद्भिपतन् ॥३०॥ केऽप्ययुर्वियति क्रीडद्-गुरुकेतुमदोदकैः । नागैर्नगैरिवोत्पन्न-पक्षमारुहनिर्जरैः ॥ ३१ ॥ कान्तिर्वः कियतीत्येव-माख्यद्भिर्योतिपामिव । प्रेसत्केतुकरैरीयुः, केपि रत्नमयै रथैः ।। ३२ ॥ शस्त्रैरुदस्वैस्तन्वाना, दिवं पल्लवितामिव । गगने फैंल्गुवल्गन्तः, केऽप्यापेतुः पदातयः ॥ ३३ ॥ यौर्विमानैर्भानुमयी, स्फुरकै शशभृन्मयी । कुन्तैः केतुमयी रिटं, व्याचष्टेव सचारिणाम् ॥ ३४ ॥ रूप्यभेरीभरा नेदु-विद्याभृद्भुत्यपूरिताः । अपि तत्प्रतिनादेन, 'वैताढ्य'गिरिकन्दराः ॥ ३५ ॥ मा कुरुध्वं जयाकाहां, चक्रिणं प्रति भो मुधा । इति प्रतिरवव्याजाद्, 'वैताट्य स्तानवारयत् ॥ ३६ ॥ घनैस्तूर्यरवस्तोमै, रोमोगममिपात् तदा । १ ख-'विव। २ स-'दुर्वारै'। ३ फ-गुडाकेतु०' । ४ मनोह ५ फलकैः, 'दाल' इति भाषायाम् । ६प-'चया'। ७ 'उत्प्रेक्षायाम्।

·चरित्राहयम् ] पोडशः सर्गः ३४९ तेषामङ्कुरितं क्षेत्रे, वीरव्रतमिवाभितः ॥ ३७ ।। एवं तैनमि-विनमी, विद्याधरबलैय॒तौ । युयुत्समानौ मानोग्रा-वीयतुचक्रवर्तिनम् ॥ ३८॥ खजनेपु विभज्यो:, ददे भगवता यदा । तस्यादेशगतावावा, त्वया न सारितौ तदा ।। ३९ ।। आयां तेनापमानेन, न जातौ तव सेवकों । स्वामिनः सेवयवाप्ता-वेतां विद्याधरेन्द्रताम् ॥ ४०॥ ततः किमपि किं तेऽस्ति, दण्डं यदमिकाससि । चलात् चेत् तत् कथं म्लेच्छ-च्छेदे दर्पः सर्पति? ॥४१॥ विजित्याल्पमनल्पस्य, कल्पयेभावहेलनाम् । हरिः करिजयी कुप्यन् , पर्जन्यायाङ्गभङ्गभाक् ।। ४२ ।। चक्रं ते यद्यमोघाखं, शत्रुसवातघातकृत् । तत् ताक्दावयोस्तार, विद्याचक्रं विजृम्भते ॥ ४३ ॥ तादित्वेति विद्यामिविद्याधरयलैरपि । अतिटसाबाहयेता-माहवाय महारिपुम् ॥४४॥-कुलकम् ततस्ताम्यां समेताभ्यां, विदधे युद्धमुद्धतम् । चक्री त्वरागतिश्रान्त-कृतान्तपरिचारकम् ।। ४५ ।। चक्री द्वादश वर्षाणि, स कृत्वा दारुणं रणम् । विद्याधरेश्वरौं राग-द्वैपौ यति रिवाजयत् ॥ ४५ ॥ निर्जितौ मदनिर्मुक्ती, प्राञ्जली प्रणिपत्य तौ । मृदेवमेव सेवाप्ती, भत्त्यानल्पं जजल्पतुः ॥ ४६ ।। यद्येकीभूय युध्यन्ते, सुरा-सुर-नरेश्वराः। तथापि तावकं नैव, काम रोमापि कम्पते ॥ ४७ ॥ वीरास्तृणाय मन्यन्ते, ये जगत् तेऽपि ते प्रभो । सम्परायात् पलायन्ते, पलालान्यनिलादिव ।। ४८ ॥ धृषभस्वामिनः सूनु-स्त्वमावां तस्य सेवको । १शरीरे, पक्षे क्षेने । २ ख-तौ नमि० । ३ मेघगर्जिते सति सिंह. कुप्यतीति तात्पर्यम् । ४ स-'महीविभुम् । ५क-वारकम्। " ·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- त्वं स्वाम्येवाययोमाँग्ध्याद् , योधितोऽपि सहस्स तत् ॥ ४९ ॥ दक्षिणोत्तर'भरता'- यो वताय'वर्तिनौ । पार्थद्वये तवायुक्तौ, स्थास्यायो यामिकाविव ॥ ५० ॥ विनमितसत्सुतासुभद्राहस्त्रीरत्नप्राप्तिः इति विज्ञप्तिपर्यन्ते, विनम्य विनमिर्ददौ । सुभद्रां भरतेशाय, स्त्रीरलं स्वतनूद्भवाम् ॥ ५१ ॥ महांसीन्दोर्गृहीत्वाऽन्त- शन्यस्याङ्कदम्भतः । या निर्मिता समचतु-रेसा सूत्रार्पणादिव ॥ ५२ ॥ तारुण्यं प्राप्य यां पुण्यां, नैवाजन्माप्यमुश्चत । यथाकामीनशीतोष्ण-स्पर्शसौख्यवशं खलु ॥५३॥ सर्वदिव्यौपंधीद्रव्यः, मुधया भावितै वम् । या कृता सा ततो बोल्यात् , सर्वामयविनाशिनी ॥ ५४॥ जित्वा जगत्रयस्त्रैणं, जयस्तम्भत्रयं किल । त्रिशूलच्छलतो भाल-स्थलगर्भ बभार या ॥ ५५॥ नव कोणान् दधौ पाणि-नन्द्यावर्ते प्रदक्षिणे । या विश्रामासनानीव, पत्युर्नवनिधिश्रियाम् ॥ ५६ ॥ याऽन्योन्यवर्द्धितस्पर्द्ध-रिव सर्वैः सुलक्षणैः। जितस्वस्खोपमानेपु, प्रतीकेषु "परिष्कृता ॥ ५७ ॥ स्त्रीरत्नस्याङ्गोपाङ्गस्य वर्णनम् नवहमयाष्टिनिभनासिकास्थिति-सयमानभालफलकाधिरोहिणः । प्रवरो यदीयकवरीकलापकः, शुशुभे कलाप इव कामकेकिनः ॥ ५८॥ प्रतिवर्षराहुचकितस्य यन्मुखं, विधुवैभवस्य गगनादुपेयुपः । १ क- स्तन्यस्याङ्क २ रसास्तर्पणादिव' इति छन्दोभङ्गात्मकः क-पाठः । ३ यथेष्टशीतोष्ण । ४ ख-'पधैर्देव्यैः। ५ क-चल्या' । ६ फ-'नाशिनीम्। ७ नन्दी आवर्तो यस्य स नन्द्यावर्तः, निन्द्यावर्त:-प्रतिदिनयकोणकः स्वस्तिकः" इति जम्बू द्वीपमशः श्रीशान्तिचन्द्ररिकृतवृत्तौ १८२तमे पर्ने । ८ क-न्यं वर्धित०' । ९क-मानेन। १० सर्वावयवेषु । ११ सस्कृता। १२ ख-'स्थित-। १३ अतः पर ७८ तमपर्यन्तानां पद्यानां छन्दो 'मजुभाषिणी'।

·. चरित्राइयम् ] षोडशः सर्गः अवतारमार्गसमतां समुज्ज्वलां, विततान यचिकुरमध्यपद्धतिः ॥ ५९ ॥ विजितः शशी स सरसीरुहश्रिया, श्रितया यदीयवदनं नदन्महः । महदाश्रयव्यसनिना हि जीयते, रिपुरुग्रमौलिमणिरप्यणीयसा ॥६०॥ नवयौवनसरकिरातयोरयो-मयकर्तरीद्वितयमेव यद्धयौं । घनपत्रपल्लिमुखसीम्नि रेजतु-मंगयागीयुगलमेव यदृशौ ॥६१॥ किल यत्कपोलयनसीम्नि वागुरां, श्रवणच्छलान्मदनलुब्धको व्यधात् । समुपेत्य यत्र परितः स्थिरक्रम, जनलोचनैर्निपतितं मृगैरिव ॥ १२॥ हृदयस्थकामशरपुप्पराशिवद् , दशनप्रभा विलसति स यन्मुखे । इति तन्मरन्दविभवैरिवाभवन् , मधुरा गिरः श्वसितमाह्यसौरभम् ।। ६३ ।। विततान सेनतमनङ्गभूभृतो, नवविद्रुमीयशयनीयसौरभम् । मणिदीधितिर्यदधरो विधूश्वल-सितविस्तृतास्तरणभूतिभासुरः ॥ ६४ ॥ "पितृपाणिकम्बुसदृशोऽयमीहशो, यत रेखयाऽपि न भिदा विभाव्यते । सततं व्यलोकत चमत्कृतः सर, स यदीयकण्ठमिति कौतुकादिव ॥६५॥ शुशुभे यदीयहदि मारमेदिनी-धवधानि मङ्गलसुवर्णकुम्भवत् । कुचयोर्द्वयं कलितचारुचूचुक-च्छलपिप्पलद्रुदलमजुलाननम् ॥ ६६ ।। भुजनालमञ्जु ललिताङ्गुलीदलं, नखकान्तिकैतवलसद्रजोभरम् । अरुणश्रि तत्करयुगं स्मरप्रिया-द्वयकेलिवारिरहहारितां दधौ ॥ ६७ ॥ जगतां जयाय विरराज सा भुवं, तपनीयशक्तिरिय कामभूभुजः । चलयो हि मुष्टिकलनीयमध्यया, दधिरेऽहुलिग्रहणचिहयद् यया ॥ ६८॥ भदनानलो यदुरुनाभिकुण्डगः, समदीपि यौवनमहाँग्निहोत्रिणा । उदिता ततो भ्रमितलोकलोचना, नवधूमवल्लिरिव रोमवल्लरी ।। ६९ ।। विललास सजघनगौरवाद् धुचं, पृथुतनितम्पभुवि कामबहिणः । रसनागुणकणितकैतवात् ततो-ऽम्युदितं तदीयकलकेकया किल ।। ७० ॥ गुरुणा यदूरुयुगलेन लीलया, करिणां करो जगति येन निर्जितः। अधुनाऽपि तमवशाद् दिवानिशं, कदलीप्रकाण्डपटलं भिनत्यसो ।। ७१ ।। १ महादेवमस्तकमणि । २ क-पतितं' । ३ पुष्परस० । ४क-'स्वसित०'। ५ क-'सन्ततमनगसम्भृतो'। ६ क-वैभवम्' । ७ विष्णुहसगतशक्षः । ८ मदनमही-' पतिगृहे । ९ सुन्दरताम् । १० या-'महामिहोरिण'। ११ क-मञ्जरी' ।

·. ३५२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- क्रमशः कृशं ममृणवर्तुलोचलं, युगलं यदीयमजनिष्ट जंयोः । रतिजानियौचननचीनमाल्लयो-लवृद्धये लघनद्वयं किल ।। ७२ ॥ क्षेणदापतेः समुदयेऽपि सर्वदा, समदं यदहिसरसीरुहद्वयम् । इति स क्रुधेव नखदम्भतोऽन्तिके, दशधा स्थितस्तैदशुभद् भृशं नु तैः ॥७३॥ "विशदच्छदै त्रिदिवसिन्धुसेवनाद् , घनदानतोऽप्यमरवारणेश्वरः । विधिवासवी ध्रुवमवापतुः प्रभू, सुकृतस्तदीयगमनोपमां न तु ॥ ७४ ॥ यदि सेवते स विधिसारदाक्रमौ, न तथाऽपि यद्गतिसमत्वमासदत् । वरलावरस्तदरुणाननः क्रुधा-ऽसृजदेतदंहिसुहृदंजभञ्जनम् ॥ ७५ ॥ स्वगुणैः समग्रभुवनेषु याऽङ्गना-जनरत्नमाप खलु रत्नराजताम् । इति रत्नमण्डलमिमाममण्डयत् , तेंदसावपि स्खविभया व्यभूपयत् ॥ ७६ ॥ श्रयति स यां बदननिर्जितो विधु-र्धवलातपत्रमिपतो निपेवितुम् । तदभीशवः प्रवरचामरद्वय-च्छलतश्च पार्श्वयुगलेऽलसन मुंदा ॥ ७७॥ भरतेशभाग्यसहकारभूरुहो-द्भुतसौरभां प्रबरमञ्जरीमिव । परिवनिरे परभृता इवाभितः, परिचारिकाः सुमधुरारवेण याम् ॥ ७८ ॥ स्वीकृत्य समभूचक्री, स्त्रीरलं तचतुर्दशम् । चतुर्दशमहास्वमा-ऽपितखखफलः किल ॥ ७९ ॥ अनाणि महााणि, राज्ञे रवान्यदान मिः। स्त्रीरतस्य पुनस्तानी-च्छन्ति न्युञ्छनतापदम् ॥ ८॥ विसृष्टावथ तौ राज्ञा, राज्यन्यत्तसुतौ व्रतम् । वैराग्यतः प्रपेदाते, श्रीयुगादिजिनान्तिके ॥ ८१ ॥ गहादेव्या यशीकरणम् चलितस्य ततश्चक्र-रतस्यानुचरश्चरन् । तापपापहरं प्राप, नृपत्रिपथगातटम् ।। ८२ ॥ 'गङ्गानिकेतनस्यासी, नातिदूरे नरेश्वरः । सैन्यं निवेशयामास, चासवोपमविक्रमः ॥ ८३ ॥ १ बलरामगदायुगलम् । ३ अंहिद्वयम् । ४ नखरूपचन्द्रः । ५ राजहंसः। ६ क-'त्रिदश। ७ हंसः। ८ एतस्याः सुभद्रायाः । 'दष्टमजनम्। १० रनमण्डलम् । ११ सुभद्रा। १२ ख-सदा। १३ अतः पर २७९तमपर्यन्तानां पद्यानां छन्दोऽनुष्टुत्' ज्ञेयम् । , २ चन्द्रस्य ।

·, चरित्राद्वयम् ] पोडशः सर्गः ३५३ 'गङ्गां 'सिन्धु'मिवोल्लय, तसा निष्कुटमुत्तरम् । नृपाज्ञया सुपेणोऽपि, साधयित्वा समागमत् ॥ ८४॥ गङ्गादेवीमष्टमेन, धराधीशोऽप्यसाधयत् । सिद्धिं सुकृतिनां यान्ति, प्रारम्भाः सममीहया ।। ८५ ॥ गङ्गा रङ्गान्महीशाय, रतसिंहासनद्वयम् । सहस्रं रनकुम्भानां, ददावष्टोत्तरं तथा ॥ ८६ ॥ भरतस्य रूपेण गङ्गादेव्याः सरागदशा तेन च सह तस्या रमणम् मरीचिवीचिनिचयः, पूर्ण लवणिमार्णवम् । निभाल्य भरतं भेजे, गङ्गा रागवशां दशाम् ॥ ८७ ॥ स्वेदविन्दुपुनरुक्त-मुक्तागणविभूषणा । 'मुखामृतरुचिज्योत्स्ना-रूपस्वच्छसितांशुका ।। ८८॥ रोमोच्चयैः प्रियस्पर्श-वञ्चकं किल कञ्चकम् । प्रस्फोटयद्भिर्बिभ्राणा, नवोच्छासघनौ स्तनौ ।। ८९ ॥ स्वान्तोद्धान्ततमप्रेम-सुधोर्मिभिरिवाभितः। दृग्भिगङ्गाऽभिपिश्चन्ती, भरतं प्रत्यभापत ।। ९० ॥-विशेपकम् तवाष्टमेन तपसा, ममासनमकम्पत । त्वदर्शनेन सुभग !, शरीरमधुना पुनः ॥ ९१ ॥ त्रिजगधुवतीचेत:-'प्रचलाकिबलाहक!। तवाभोगेन निर्वाति, कामतप्तं मनो मम ॥ ९२ ॥ एवमभ्यर्थ्य पृथ्वीन्द्र, प्रेमगद्गदया गिरा ! अरं रिरंसमानाऽसौ, निनाय स्वनिकेतनम् ॥ ९३ ॥ भुञ्जानोऽत्यद्भुतान् भोगान् , भूमिभर्ता तया समम् । सहस्रं मुहूर्तवत् स, बत्सरानत्यवाहयत् ॥ ९४ ॥ गङ्गां तदङ्गसङ्गार्थ-मतृप्तां तां कथञ्चन । अनुज्ञाप्य नृपः 'खण्ड-प्रपाता'ऽभिमुसोऽचलत् ॥ ९५ ॥ पडहिरंहिपाद् बल्ली-मिव स्थानात् ततो गतः। १ क-'पक्षदरुक्क०'। २ है मयूरमेघ । ३ क-हका । ४ क-मम्पर्य। प०का०४५ ·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [भीजिनेन्द्र- - अखण्डविक्रमः 'सण्ड-प्रपाता'हा गुहां नृपः ॥ ९६ ॥ नाटयमालस्य वशीकरणम् नाट्यमालमष्टमेन, नृपालः कृतमालवत् । असाधयद् व्यधान्नाटयं, नृपाग्रे नटवञ्च सः ॥ ९७ ॥ सत्कृत्य कृत्य विद् राजा, निर्जरं विससर्ज तम् । चकार पारणं चास्य, चके चाष्टाहिकामहम् ॥ ९८ ॥ 'तमिस्रा'या द्वारमिय, सुपेणः क्षोणिपाज्ञया । द्वारं 'खण्डप्रपाता'या, दण्डहत्योदघाटयत् ॥ ९९ ॥ तामविक्षल्लिसन् मापः, काकिण्या मण्डलावलीम् । तत्प्रकाशं 'निष्क्रयवत् , 'तस्या विश्राणयनगात् ॥ १०॥ विनिर्गत्य गुहाप्रत्यग्-भित्तेः प्रागेभित्तिमध्यतः । भृत्वा ये भेजतुर्गझां, जननी तनये इव ॥ १०१ ॥ ते 'उन्मन्ना'-'निमना'ऽऽढे, निम्नगे पद्यया नृपः । ललझे चोधिना साधु-रिव तिर्यगधोगती ॥ १०२ ॥-युग्मम् गुहाया दक्षिणं द्वारं, स्वयमुजघटे लघु । 'भरता'र्द्धस्य याम्यस्य, राज्ञोत्कस्येव याजया ॥ १०३ ॥ निर्जगाम गुहामध्या-दभ्रादिव दिवाकरः। महीपतिर्महोभार-स्तारैरुद्भासयन् भुवम् ॥ १०४ ॥ गङ्गातटे नवनिधिप्राप्तिः गाङ्गे न्यधान्नृपः स्कन्धा-वारं रोधसि पश्चिमे । ध्यात्वा निधींश विदधे, सिद्धिद्वारमिवाष्टमम् ।। १०५॥ भरतस्य ततोऽभ्येयुः, सन्निधि निधयो नव । अधिष्ठितास्ते प्रत्येकं, यक्षाणां दशभिः शतैः ॥ १०६ ॥ नैसर्पः पाण्डुकथाथ, पिङ्गला सर्वरतकः । महापद्मः काल महा-कालौ माणव-शह्वको ॥ १०७॥ १ मण्डलावलीतेज । २ प्रतिदानवस्तुवत् । ४ अगच्छत् । ५ क-मध्यभित्तित'। ६ सम्यक्त्वेन । ७ स-राजोरकस्येव । ८ ख-गर्भा-1 ९ क-मिहाष्टमम्। " ३गुहाया ।

·चरित्राह्वयम् ] पोडशः सर्गः चक्राष्टके प्रतिष्ठाना, दैर्घ्य द्वादशयोजनाः । एतेऽष्टयोजनोत्सेधा, विस्तारे नवयोजनाः ॥ १०८ ॥ काञ्चना चैडूर्यमणि-कपाटस्थगिताननाः । समा रत्नसमापूर्णा-चक्रचन्द्रार्कचिह्निताः ।। १०९ ॥-कुलकम् तदधिष्ठायका देवा-स्तेषामेवाहयैः श्रुताः । पल्योपमायुपो नाग-कुमारास्तनिकेतनाः ॥ ११ ॥ इति ते जगतीजानि, जगदुर्जगदुचम!। भवद्भाग्यैर्वशीभूता-स्तवाभ्याशं श्रिता वयम् ।। १११ ॥ उपमुक्ष्य यथाकाझं, यथावाञ्छं प्रयच्छ च । वयं स्वयम्भूरमणा-ऽम्भोधेरम्भोवदक्षयाः ॥११२ ॥ सदा वयं स्वयं 'गङ्गा'-मुख मागध'वासिनः । साम्प्रतं सञ्चरिष्यामः, क्ष्यामध्ये सनिधौ तव ॥ ११३ ॥ सम्पन्नसन्निधानेपु, निधानेषु धराधयः । चकार पारणं तेषां, पेंष्ठामष्टाहिकामपि ॥ ११४ ।। सुपेणो दक्षिणं 'गङ्गा'-निष्कुट "निष्कुटुम्बताम् । नयन् म्लेच्छान् नृपादेशाद् , वशीकृत्य समागमत् ॥ ११५॥ पूर्वापरार्णवोपान्त-वनविश्रान्तविक्रमः । स तस्थौ तत्र पखण्ड-'भरता खण्डलश्विरम् ।। ११६ ।। , १ उत्सेधागुलनिष्पन्नदैर्घ्य विस्ताराभ्यां प्रत्येक योजनप्रमाण उच्चत्वेनापि योजनमानोऽवटः 'पल्य' उच्यते । स मुण्डितैकादिसप्तदिनमरूढ कुरुक्षेत्रनरकेशै पूर्यते यथा सोऽनिलजलाभीना- मविषयो भवेत् । प्रतिसमयमैकैकस्मिन् वालाग्रेऽपहियमाणे यावान् कालो लगति तद् बादरोद्धारप. ल्योपमम् । एकैकस्य पूर्वोक्तवालाग्रस्य मनीषयाऽसड्ड्येयानि खण्डानि कल्पनीयानि धीघनैः । ततः सूक्ष्मखण्डीकृतवालाग्रभूतपल्यात् प्रतिसमयमकैकस्मिन् सूक्ष्मवालामखण्डेऽपह्रियमाणे यावान् कालो व्यपैति तत्प्रमाणं सूक्ष्मोद्धारपल्योपमम् । सहजबादरवालाप्रपूरिते पल्ये यदा प्रतिवर्षशत- मेकैक वालाग्रमपहियते तदा सर्वस्मिन्नपि तदपहारे यावान् कालो भवति तद् बादरमद्धापल्योपमं ज्ञेयम् । पूर्वोक्तासङ्ख्येयखण्डीकृतसूक्ष्मवालामपरिपूर्णपल्यात् प्रतिवर्षशतमेकैकस्मिन् सूक्ष्मे वालामखण्डेऽपहियमाणे यावान् कालः सम्पाद्यते तत् सूक्ष्ममदापल्योपमं मोद्धव्यम् । इदमेव प्रासनिकमत्र । २ सानिध्यम् । ३ ख-'मुख०। ४ अग्रेसराम् । ५ निवेशताम् ।

·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम [श्रीजिनेन्द्र- पष्टिवर्पसहस्रेण पट् खण्डानि जित्या भरतस्य स्वपुरी प्रति गमनम् 'भरते' 'भरत'क्षेत्र-त्रिनेत्रत्वैककारणम् । 'विनीता'ऽभिमुखं चक्र-मथोऽचालीत् पथा दिवः ॥ ११७ । पष्टिवर्पसहस्रैः प्राक्-प्रयाणदिवसादिति । जित्वा पखण्ड भरतं', चक्री चक्रानुगोऽचलत् ॥ ११८ ॥ 'अयोध्या'याः सन्निधाने, स्कन्धावारं निवेश्य सः । व्यधत्त तां पुरीं ध्यात्वा, विधिप्रष्ठोऽटमं तपः ॥ ११९ ॥ पूरयित्वा नृपारीन्द्रो, निष्पिष्टारिष्टमष्टमम् । महामहीधवैः सार्द्ध, विदधाति स पारणम् ।। १२० ।। भरतस्य प्रवेशमहोत्सवः "विनीता'यां त्वतन्यन्त, मचा मणिचयाञ्चिताः । नानादेशागतश्रीभ्यो, 'विलासनिलया इव ॥ १२१ ।। मश्चोल्लोचावचूलान्ता-ऽऽमुक्ता मुक्ता विरेजिरे । प्रवेशकौतुकावेश-स्फारास्तारा इवागताः ॥ १२२ ॥ प्रतिमञ्च व्यरचयन् , नागरा रततोरणान् । इस नीद्गणाभ्येत-श्रीभ्यो भूपणकण्ठिकाः ॥ १२३ ॥ 'स्तम्भेषु शातकुम्भीया-ऽऽदशेरकैरिवारमे । महासुहृदमुर्वीशं, द्रष्टुं द्वीपगणागतैः ॥ १२४ ॥ तरङ्गितानि बद्धानि, स्तम्भेपु वसनान्यभान् । सञ्जितान्यट्टलक्ष्मीभिर्युञ्छनानीय भूभृते ।। १२५ ॥ सा कणत्किङ्किणीनादा, स्फूर्जद्ध्वजकरा पुरी । देवानिवायद् द्रष्टुं, तं प्रवेशोत्सवं नवम् ॥ १२६ ॥ राजमार्गामालान्त-स्तता वसनमालिकाः । कमलाजलधौ पुर्या, लय इव रेजिरे ।। १२७ ॥ पुरीरथ्यापथाः पौर, सिक्ताः काश्मीरवारिभिः । हृदयान्तःसमुद्धान्त-नृपरागरसैरिव ॥ १२८ ॥ १ 'भरत'क्षेनकल्याणकारि । २ स-मथाचालीत्। ३ ख-निधि०' । ४ क त्वमन्य- '। ५फ-निवास० । ६ देशसमूहागतश्रीभ्यः । ७ क-'स्पर्शेषु' । ८ फ-'भूभृतः ।

·चरित्रहियम् ] पोडशः सर्ग: प्रतिहट्ट प्रतिगृहं, मौक्तिकैः स्वस्तिकस्थितैः । रेजे पत्यागमात् पुर्याः, प्रेमदाथुकणैरिख ॥ १२९ ।। प्रतिरथ्यापथं कीर्णाः, कुसुमप्रकरा वभुः। पत्युः समागमे पुर्या, इव प्रस्वेदविन्दवः॥ १३०॥ न्यस्तागुरुधूपघटी-घटाधूपेन धूपिता । पुरी वासकसओव, तस्थौ खामिसमुत्सुका ॥ १३१ ॥ प्रवेष्टुकामः कल्याणे, मुहूर्ते नगरी नृपः । गजमुद्गर्जमारोहद् , नवाहनवद् धनम् ॥ १३२ ।। उच्चकैरातपत्रेण, केतकीपत्रकान्तिना । चन्दनस्यन्दतिलकं, तन्वानो गगनश्रियः ॥ १३३ ।। स्वयशाप्रसरन्नीर-भरेऽम्बरसरोवरे । मरालपटलीलीलां, चामरद्वितयं नयन् ।। १३४ ॥ रखाकरेण गाम्भीर्य-निर्जितेनापितैरिव । रलालङ्करणगणः, सर्वाङ्गीणविभूषणः ।। १३५ ।। अलकृतः शरत्काल-ज्योत्स्नाजालसमुज्वलैः। वासोभिर्वपुपो गर्भा-दुद्वान्तः सुकृतैरिव ।। १३६ ।। द्वात्रिंशता क्षितीशानां सहस्रराश्रितोऽभितः । पादैरिव सुंपाद्रि-र्माणिक्यमुकुटोत्कटः ।। १३७ ।। चन्दिवृन्दैHदूर्जखि-स्फूर्जजयजयारकैः । स्तूयमानगुणग्रामः, सैंत्रामसमविक्रमः ।। १३८ ।। गजेन्द्र यातयाताभ्यां यापयन् स शनैः शनैः । चतुरङ्गचमूचार-मारलोलाचलोऽचलत् ।। १३९ ।।-सप्तमिः कुलकम् वाद्यानां वाद्यमानानां निनादप्रतिनादतः। अनुकारं चकारेव, देववर्म तदा मदात् ॥ १४० ॥ लोकेशोत्कण्ठितैलोकै-देशेभ्योऽभ्यागतैरभूत् । १ स-'प्रमोदाथु०॥ २ नायिकाविशेषः । एतलक्षणं तु यथा--"कु मण्डनं या तु, सजिते वासवेश्मनि । सा तु 'घासकसज्जा' स्यात्" । ३ इन्द्रवत् । ४ क-सुपादे- ५ इन्द्रतुल्य०॥ ६क-'यतयाता' । ७ लोलाऽचलायस्येति । ८ स-'नादितः ।

·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम [श्रीजिनेन्द्र- पूर्जनैश्वासिलो मर्त्य-लोको न्वेकत्र पिण्डितः ॥ १४१॥ महीरुहमहीशाल-गृहा-ऽट्टा-ऽट्टालकाद्यभूत्। . संसक्तैर्मानवैः सर्व, मानवैकमयं तदा ॥ १४२ ॥ पूर्वद्वारेण पूर्मध्यं, प्रविवेश 'विशांपतिः। चक्षुःपथैन प्रणयी, यथा प्रणयिणीमनः ॥ १४३ ॥ परिणेदुर्मृदङ्गादि-चादित्राणि समं तदा । मञ्चेपु स्वर्विमानेपु, घण्टा जैनजनाविच ॥ १४४ ॥ लाजा लोकपतौ प्रासे, पुरः पुरपुरन्धिभिः । शुभ्राः शुशुभिरे क्षिप्ता:-स्तत्कटाक्षच्छटा इव ॥ १४५॥ अकवीनामपि तदा, मुदातिशयतोऽभवन् । नृपतिस्तुतिकाव्यानि, 'सिद्धसारस्वतादिव ॥ १४६ ॥ चलैश्वेलाञ्चल र्यो, राजराजमवीजयन् । पटखण्ड'भरत'क्षेत्र-भ्रान्तिश्रान्तिभिदे किल ॥ १४७॥ पृष्ठस्यैरपि पूर्लोक-क्षिप्तः कुसुमदामभिः । नृपेभो दामित इव, मन्दं मन्दं तदाऽगमत् ॥ १४८ ॥ सदाऽपि नृपतौ तसिन् , न जनो भयमन्वभूत् । 'सोऽमीरिभान्ते भूत्वाऽस्या-ऽर्पयत् पुष्पफलानि यत् ॥ १४९ ।। मञ्चयोर्मञ्चयोरन्त-दन्तीन्द्रमकृत स्थिरम् । तैयोस्तस्य किलोन्नत्य-समत्वावगमस्पृहः ॥ १५० ॥ चक्रुर्मश्चोभयाग्रस्था, भूपस्यारात्रिकं स्त्रियः। एतयशोमहःस्पर्द्धि, घनसारशिखित्विपि ॥१५१ ।। जगी मश्चेषु पश्चेपु-जीवितं युवतीजनः । राज्ञो मङ्गलगीतानि, नृत्तं तदनुगं व्यधात् ॥ १५२ ।। नृपं नराः शिरःस्थाज्ञा-भारतः कन्धरां किल । नमन्ती धर्तुमावद्ध-भीलस्थाञ्जलयोऽनमन् ।। १५३ ॥ १ नृपः । २ तीर्थकम्यम्बन्धिनि जन्मनि । ३ स-क्षिप्ताः शुशुभिरे शुभ्रा-'। विशेषात् । ५ जनः। ६फ-'प्यायत् । ७ मञ्चयोः। ८ हस्तिनः । ९क-'मचा- भया०1 १० फ-'तारमा " ४ मत्र- ·३५९ चरित्राह्वयम् ] पोडशः सर्गः वाणिजान पाणिनोत्क्षिप्त-मुक्तास्थालान् पुरस्थितान् । प्रत्यापणं नृपोऽप्रीणात् , सुधावेणिस्पृशा दृशा॥ १५४ ।। चिरं जीव चिरं नन्द, चिरं जय 'जयनिति । पौराशीर्वचनैरासी-नृपस्य श्रवणामृतम् ॥ १५५ ॥ आलोकायाकुलान् लोका-नुत्क्षिप्ताभयपाणिना। रक्षन् वेत्रिगणात् पत्र्यं, प्रासादं प्राप भूपतिः ॥ १५६ ।। ततस्तस्याङ्गणे वेद्या, मृगेन्द्रोऽद्रेरिवावनौ । उत्ततार प्रतीहार-प्रत्तपाणिर्द्विपान्नृपः ॥ १५७ ।। तत्र सर्व परीवारं, विसृज्य नरनिर्जरः । विवेशास्तमनःसाद, प्रासादं स्वर्गमिन्द्रवत् ।। १५८ ।। भरतस्य चक्रित्वाभिषेकः चक्रिणश्चक्रवर्तित्या-भिपेकाय पुरीपहिः। मण्डपं मण्डनीचक्रुः, पूर्वोदग्दिश्यथो सुराः ॥ १५९ ।। रेजे रत्नमयं स्नान-पीठं मण्डपमध्यगम् । पृथ्वीन्द्रोपास्तये प्राप्तो, रत्नाद्रिरिव तद्वपुः ॥ १६० ।। नदीनदनदीनाथ-तीर्थपाथस्तापधीः । मृदोऽप्यभ्याहरन् देवाः, सर्वतः पर्वतादिकात् ॥ १६१ ॥ स्थितः पौपधशालान्त-नूपोऽटमतपोऽग्रहीत् । यत्प्रसादादभूद् राज्यं, तदाराध्यं सदा तपः ।। १६२ ।। तमखण्डाष्टमः क्षोण्या-खण्डलो मण्डपं ययौ । सान्तःपुरपरीवार-चारः संश्रित्य वारणम् ॥ १६३ ।। ततः प्रदक्षिणीचक्रे, सह दारनरेश्वरः । रत्नोयोतं स्नानपीठं, परिणीत इवानलम् ॥ १६४ ॥ पूर्वसोपानतः खान-पीठं पृथ्वीन्दुरुन्नतम् । सह दारैः समारोहत् , पूर्वाद्रिं द्युतिकान्तवत् ॥ १६५ ॥ १ क-'पाणिजात्'। २ क-विभोविति'। ३ क-'कुलालोका-'। ४ क-'पित्र्यं। ५ मानपीठवपुः । ६ क-तफ.खण्डा०। ७ ख-तत्र' ८ सूर्यवत् । ९ क-कान्तियत्' ।

·. श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- पूर्वाशाभिमुखस्तत्र, नृसिंहः सिंहविष्टरे । उपविष्टो मणिप्रष्ठे, 'मेरु"शृङ्गे मृगेन्द्रवत् ॥ १६६ ॥ ते द्वात्रिंशत्सहस्राणि, माणिक्यमुकुटोल्यणाः । उदक्सोपानमार्गेण, पीठमारुरुहुर्नृपाः ॥ १६७ ॥ नातिदूरेऽस्धुरासीना, राज्ञो भद्रासनेपु ते । निबद्धाञ्जलयः शक्रा, इव श्रीवृपभान्तिके ॥ १६८ ॥ पुरोहितो गृहपतिः, पृतनापतिवर्द्धकी। श्रेष्ठ्याद्याः 'पीठमारोहन , याम्यसोपानवमना ॥ १६९ ।। आसनेषु निषण्णास्ते, तस्थुर्भृङ्गीवदैथिराः । इन्दिरां रोद्धमापद्ध-पाण्याञ्जलयः किल ।। १७० ।। ततोऽमिपिपिचुर्भूप-माभियोगिकदेवताः । तीर्थाम्भोमिभृतैः कुम्भ-स्तीर्थेशं वाप्तवा इव ॥ १७१ ॥ घनकुम्भोदकष्टि-विस्फूर्जत्तूर्यगर्जिता । भूभृन्मूर्धन्यभूद् राज-हंसा मुमुदिरे द्रुतम् ।। १७२ ॥ ते द्वात्रिंशत् सहस्राणि, क्षोणीशाः कलशोदकैः । तमभ्यपिञ्च चला, निर्झरैरिव काननम् ॥ १७३ ।। तेनुः सेनापतिथेष्ठि-मुख्यास्तस्योञ्चलै लैः। जातरूपाद्भुतस्याभि-पेकं मेरोरियाम्बुदाः ॥ १७४॥ तस्याई गन्धकोपाय्या-मृष्टं गोशीपचन्दनः। विलिप्तं व्यरुचद् वक्र-चन्द्रं चन्द्रातपरिव ॥ १७५ ।। किरीटं पुरुहूतेनो-पनीतमृपभप्रभोः । औद्यमूर्दाभिपिक्तस, तस्स मूभि न्यधुः सुराः ॥ १७६ ।। दीप्रैरौर्वानलज्वालाः, संस्तम्म्येवाधिनी कृतैः । रद्धे न्यधुस्तस्य, कर्णयोः कुण्डले सुराः ।। १७७ ॥ हारार्द्धहारयोर्मुक्ता, राज्ञो रेजुरुरःस्थले । क्रीडाविलासतो लक्ष्म्याः, किल स्वेदोदविन्दवः ॥ १७८ ।। १ स-'प्रष्ठे' । २ ख-'पृष्ठ०' । ३ ख-'स्थिराम्' । ४ ख-'ऽम्भसा भृतै.'। ५ ख-'दु तम्। ६ पर्वताः। ७ क-कापाव्या सृष्टी'। ८ आधनपस । ९क-'नोस्कृते। , - ·" . चरित्राहयम् ] पोडशः सर्ग: उज्वलै दुलैरिन्दोः, किरणैः कल्पिते किल । देचदृष्यांशुके राज्ञो, विवुधाः पर्यधापयन् ।। १७९ ॥ पुष्पमाला सुरैर्याऽस, मङ्गलायाहितोरसि । तप्तस्य तपसः सैव, फलमालोज्वलाजनि ॥ १८० ॥ अविशत्सुभटां शुक्ल-करदण्डोज्झितां नृपः। यावद् द्वादश वर्षाणि, "विनीता'मकरोत् पुरीम् ।। १८१ ।। सिंहासनादयोत्थाय, पृथ्वीशः सपरिच्छदः। जगाम धाम व्योमेव, प्राग्गिरेरंशुमानिव ।। १८२ ।। तत्र स्नानगृहे स्नात्या, भूमिविन्यस्तभाजनैः । नृपचः समं चक्री, चकाराष्ट्रमपारणम् ।। १८३ ॥ अभिपेकोत्सवे तसिन् , घृत्ते द्वादशवार्पिके । बुभुजे भूपतिर्भोगान् , प्राग्भाग्याभ्यागतान भृशम् ।। १८४ ॥ भरतचक्रिणः समृद्धिवर्णनम् चक्र-दण्डा-सि-च्छवाणि, चत्वार्येतानि जज्ञिरे । एकेन्द्रियाणि रत्नानि, नरेन्दोरस्त्रमन्दिरे ॥ १८५॥ काकिणी-मणि-चर्माणि, निधयश्च नयाभवन् । तस्य रताकरे रत्ना-नीच पद्मानिकेतने ॥ १८६ ॥ पुरोहितो गृहपतिः, पृतनापति-बर्द्धकी। खपुर्या तस चत्वारि, नररतानि जज्ञिरे ॥ १८७ ॥ गजा-ऽश्वरत्ने जज्ञाते, तले 'वैतात्य भूभृतः । विद्याधरोत्तरश्रेण्यां, स्त्रीरनं समजायत ॥ १८८ ॥ स चतुर्दशभिः शोभा, लेभे रलैमहत्तमैः । पुण्यनैपुण्यतः प्राप्यैः, पूर्व नागमो यथा ॥ १८९ ॥ श्रितः पोडशभिर्देव-सहस्रः पारिपार्थकः । अङ्गरक्षाकरैः पूर्व-तपोराशिवशीकृतैः ॥ १९० ॥ स राज्ञां राजकन्याना-मिव द्वात्रिंशता श्रितः । १ ख-राज्ञा'। २ ख-'रशुरंशुमान्'। ३ चतुर्दशपूर्वयुक्तो यथा जैनसिद्धान्तः, पूर्वाणां नामाद्युल्लेखाथै तु प्रेक्ष्यतां प्रवचनसारोद्धार(गा. ७११-७१८)वृत्तिः श्रीधीरमक्तामरस मदीयं स्पष्टीकरणं (पृ. ५९-६१ ) वा। ४ स-परैः। , , ५०या०४६ ·३६२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- सहसै सहस्राक्षा, सहस्राक्षमहा घमौ ॥ १९१ ।। कन्यानां जानपदीनां, नाटकानामिवान्वहम् । द्वात्रिंशता सहस्रःस, महीशः समुपास्यत ।। १९२ ।। स भूपः संपकाराणां, प्रिपथ्यप्रैखिभिः शतैः । तथाष्टदशभिः श्रेणि-प्रश्रेणिमिरशोभत ॥ १९३ ॥ लक्षचतुरशीत्येमै-रश्वैरिव स्थैरिव । स पत्तिमिर्गामैरिवा-भात् पण्णवतिकोटिमिः ॥ १९४ स द्वात्रिंशजनपद-सहस्राणामभूव प्रमुः। द्वासप्ततिपुरवर-सहस्राणामपीशिवा ॥ १९९ ॥ स सहस्रेणो द्रोण-मुखलक्षस्य रक्षकः । पंत्तनाष्टाचत्वारिंशत्-सहस्राणां च शासिता ॥ १९६ कंटानां मैडम्बाना-मियाडम्बरमाश्रियाम् । चतुर्विंशतिसहस्र-सहयातानां स रक्षिता ॥ १९७ ॥ औकराणां स विंशति-सहस्राणामधीश्वरः। पोडशानां तथा "खेट-सहस्राणां प्रपालकः ।। १९८ ॥ चतुर्दशसहस्राणां, सम्बाधानामधीशिता । १ इन्द्रवत् तेजस्वी । २ नानादेशोद्भवानाम् । ३ क-'तप०। ४ शिल्पिसख्यादिमिः, "कारस्तु कारी, प्रकृतिः शिल्पी श्रेणिस्तु तद्गणः” इत्यमिधानचिन्तामणि( का. ३, सो. ५६३ )वचनात् ; एतेपामष्टादश नामानि उपलभ्यन्ते 'हिंदुशास्त्रांतील संख्यावाचक दुर्योधशब्दार्थ- कोश'नामि पुस्तके, किन्तु तान्येव प्रस्तुतानि न वेति प्रश्नः । ५ गजैः । ६ क-वित्रिंश०' । ७ महानगर० । ८ "सिन्धुवेलावलयितानि द्रोणमुखानि" इति प्रमेयरनमपायो १२१तमे पत्रे । ९ जलस्थलपथयुक्तानि रत्नयोनिभूतानि वा पत्तनानि । १० क्षुल्लकमाकार- घेष्टितानि अभितः पर्वताकृतानि वा कर्बटानि । वाचस्पतिकोशे त्वेवम्- "स्थात् स्थानीय स्वतिलम्बो, ग्रामो ग्रामशताष्टके । तदर्घ तु द्रोणमुखं, तय कर्घटमस्त्रियाम् ।। कर्वसाधं कवुटिकं स्यात्, तदर्धे तु कार्वटम् । तदर्धे पत्तनं तय, पत्तनं पुटभेदनम् ॥ निगमस्तु पत्तनाघे, तदर्थे तु निवेशनम् । कर्वटादधमो द्रगः, पत्तनादुत्तमश्च सः॥ उद्गश्च निवेशश्व, स एव द्रग इत्यपि।" श्रीकेशयकृते कल्पद्रुकोपेऽपि कर्वटादिखरूपं समस्ति । ११ अर्धतृतीयगव्यूतान्तर्मामरहितानि प्रामपञ्चशत्युपजीव्यानि वा मडम्बानि । १२ क- 'मिव सम्बरमाश्रिया'। १३ हिरण्याकरादय आकराः । १४ प्रांशुप्राकारनिबद्धानि चिन्नद्यद्रि- बेटितानि वा खेटानि; "खेटः पुरार्धविस्तरः" इति अभिधानचिन्तामणौ (का. ४,लो. ३८)। १५ शैलङ्गस्थायिनो निवासा यात्रासमागतप्रभूतजननिवेशा वा सम्बाधाः ।

·चरित्राह्वयम् ] पोडशः सर्गः ३६३ स पट्पञ्चाशतोऽन्तरो-दकानामपि नायकः ॥ १९९ ।। एकोनायाः पञ्चाशतः, कुराज्यानां प्रशासका। 'भरत क्षेत्रभूतानां, परेपामपि सोऽधिपः ॥ २० ॥ दुर्विनीतान् विनीतान् स, 'विनीता'यां स्थितः सृजन् । अभिपेकोत्सवान्ते स्वान् , सतुं चक्री प्रचक्रमे ॥ २०१॥ पष्टिं वर्षसहस्राणि, विरहोत्कण्ठिताशयान् । राजा 'निजान निरैक्षिए, 'नियुक्तनरयोजितान् ॥ २०२।। सुन्दरीशरीरस्थितेरवलोकनाद्' भरतस्य वचनानि दुर्बलां बाहुबलिनः, सोदरां सुन्दरी ततः । भूपो न्यमालयन्म्लानां, हेमन्तनलिनीमिव ।। २०३ ।। परावर्तितरूपां तां, प्रेक्ष्य ग्रीप्मलतामिव | रोपाध्मातो धराभा-ऽधिकृतानित्यभापत ॥ २०४॥ सन्ति रे किं मैदीयेऽपि, न सदा नोदनान्यपि। सत्स्वप्यश्नात्यसौ चेन, तदस्त्यस्याः किमामयः १ ॥ २०५ ।। गदो यद्यगदकाराा, कथाधाराः कथं ततः । आसीद् वसुन्धरा बन्ध्या, नौपधीर्वा प्रसौति किम् ? ॥ २०६ ॥ दृष्ट्वा दरिद्रपुत्रीवत् , कामं क्षामतमामिमाम् । दूनोऽहं तदहो यूयं, पञ्चका मम वैरिणः ॥ २०७॥ नियुक्तास्तेऽपि नत्वेति, प्रोचुः प्राञ्जलयो नृपम् । तनास्ति वस्तु किमपि, देववेश्मनि नास्ति यत् ॥ २०८॥ सर्वदिग्जैप्रयात्रायै, किन्तु देवो यदायगात् । तदादीयं विरचय-त्याचीमाम्लानि नित्यशः ।। २०९ ॥ तंदा देवो यदैवेमा, प्रव्रजन्तीं न्यवारयत् । १ जलान्तर्तिसन्निवेशानामर्थाद् द्वीपानाम्, न तु जेनसिद्धान्तप्रसिद्धयुग्मिमनुजाश्रयभूताना षट्पञ्चाशदन्तरद्वीपाना, तेषु कसाप्याधिपत्यस्यासम्मवात् । २ स्वबन्धून् । ३ ख-भरान्। ४ प्रेषितनरानीतान् । ५ मम गृहे, 'मारे त्या' इति भाषायाम् । ६ क-'भूदानोदना०' । ८ विकृतिपटकत्यागपूर्वकमेकाशनम् ; "आचामोऽवश्रावणम्, अम्लं चतुर्थों रस, त एव प्रायेण व्यसने यत्र भोजने ओदनकुल्मापसक्तुप्रभृतिके तदाचामाम्लम् , समयमाषयो दनकुल्मापसक्तुप्रभृतिके घ. अ. २" इति अभिधानराजेन्द्र (पृ. २९६)। ९ क-'तया' । ७मृता ।

·चरिनाह्वयम् ]
पोडशः सर्गः
स पट्पञ्चाशतोऽन्तरो-दकानामपि नायकः ॥ १९९ ॥
एकोनायाः पञ्चाशतः, कुराज्यानां प्रशासकः ।
'भरत'क्षेत्रभूतानां, परेपामपि सोऽधिपः ॥२०॥
दुर्विनीतान् विनीतान् स, 'विनीता'यां स्थितः सृजन् ।
अभिपेकोत्सवान्ते खान् , सतुं चक्री प्रचक्रमे ॥ २०१॥
पष्टिं वर्षसहस्राणि, विरहोत्कण्ठिताशयान् ।
राजा "निजान निरैक्षिप्ट, "नियुक्तनरयोजितान् ॥ २०२॥
सुन्दरीशरीरस्थितेरवलोकनाद् भरतस्य वचनानि
दुर्बलां पाहुयलिनः, सोदरां सुन्दरी ततः ।
भूपो न्यभालयन्म्लानां, हेमन्तनलिनीमिव ।। २०३ ॥
परावचितरूपां तां, प्रेक्ष्य ग्रीष्मलतामिव ।
रोपाध्मातो धराभा-ऽधिकृतानित्यभापत ॥ २० ॥
सन्ति रे किं मैदीयेऽपि, न सूदा नोदनान्यपि।
सत्स्वप्यश्नात्यसौ चेन्न, तदस्त्यस्याः किमामयः ॥ २०५॥
गदो यद्यगदड्काराः, कथाधाराः कथं ततः ।
आसीद् वसुन्धरा वन्ध्या, नौषधीर्वा प्रसौति किम् ? ॥२०६ ॥
दृष्ट्वा दरिद्रपुत्रीवत् , कामं क्षामतमामिमाम् ।
दूनोऽहं तदहो यूयं, वञ्चका मम वैरिणः ।। २०७ ।।
नियुक्तास्तेऽपि नत्वेति, प्रोचुः प्राञ्जलयो नृपम् ।
तनास्ति वस्तु किमपि, देववेश्मनि नास्ति यत् ।। २०८॥
सर्वदिग्जैत्रयात्रायै, किन्तु देवो यदाद्यगात् ।
तदादीयं विरचय-त्याचीमाम्लानि नित्यशः ॥ २०९ ॥

·[श्रीजि . . - श्रीपनानन्दमहाकाव्यम् तदाप्रमृत्यभूद् भाव-संयतेयं भवच्छिदे ॥ २१०॥ किं प्रबजितुकामाऽसि, भरतेनेति भापिता । अवादीदेवमेवेति, सुन्दरी शीलमुन्दरी ।। २११ ।। बभापे भरतोऽप्येवं, प्रमादोजनि मे तदा। अपधमाना प्रवज्यां, यन्मया त्वं निवारिता ॥ २१२ ।। साधु साधु महासत्वे, तत्त्वे ते रमते मतिः । अत्यन्तं तातपादाना-मपत्यसोचितं ह्यदः ॥ २१३ ॥ के वयं हन्त ये राज्य-लुब्धा विषयगृनवः । न प्रपद्यामहे तात-पादानां पदवीं मनाक् ॥ २१४ ॥ कृत्यं किञ्चित् करे कार्य, तिष्ठत्यायुपि गत्वरे । तमिस्राविधुदुद्द्योते, च्युतं द्रव्यमिव द्रुतम् ॥ २१५ ॥ अकसादेव कुत्रापि, कदापि गमनेच्छया । विश्वं विश्वासयन्तीव, श्वासाः शश्वद् गतागतैः ॥ २१६ ॥ शरीरस्याशुचेरस्य, नश्यतोऽवश्यमन्वहम् । व्रतमेव गुणो मोक्ष-फलं गृहन्ति केपि तत् ॥ २१७ ॥ मुदिता मेदिनीभर्तु-तरक्षाकराग्रहात् । सा धन्याऽमन्यतात्मानं, मुक्तं कारागृहादिव ।। २१८ ॥ समयेन समभ्यायाद्, भगवान् कृपभध्वजः । 'अष्टापदा'ऽद्रौ विहरन् , भव्याम्भोरुहभास्करः ॥ २१९ ॥ किरीटमिव तस्याद्रे, रूप्यस्वर्णमणीमयम् । - उच्चैः शिरस्थ समवसरणं चक्रिरे सुराः ॥ २२० ॥ जिनेशं देशनां तत्र, तन्वानं शैलपालकाः। एत्य विज्ञपयति स, भरताय त्वरामृतः ।। २२१ ॥ भृत्येभ्यः क्षितिभुक् तेम्पः, सेतोपपारितोपिकम् । वर्णस्य तत्क्षणं कोटीः, सार्दा द्वादश दत्तवान् ।। २२२ ॥ कल्पाणि ! तव पुण्याना-मिर्यचा नैव विद्यते । . .

·चरित्राहयम् ] पोडशः सर्गः खामी यदा जगामेह, जगादेति च सुन्दरीम् ॥ २२३ ॥ सुन्दर्या निष्क्रमणोपक्रमः ततो निष्क्रमणलान-मस्या मानववासवः । खान्तःपुरपुरन्धीमिः, श्रद्धया निरधारयत् ॥ २२४ ॥ स्नाता विलिप्ता विविधा-ऽलङ्कारा पर्यधादसौ । वाससी सदशे स्वान्त-वासनाविशदद्युती ।। २२५ ॥ तस्यास्तथास्वरूपाया, पुरतो रूपसम्पदा । स्वीरनं जात्यरत्नस्या-जनि कृत्रिमरत्नवत् ।। २२६ ॥ जनतायै यथाकाम, कामं कामगवीव सा । ददाना दानमारूढा, शिविकां स्वर्चिमानवत् ॥ २२७ ॥ सा राज्ञाऽनुगता साक-मन्तःपुरपुरीजनैः । प्रपेदेऽष्टापदं शैलं, परितः स्फुरितोत्सवा ॥ २२८ ॥ ततो भरत-सुन्दयाँ, तमारुरुहतुर्गिरिम् । प्रथमं सोपानमिव, तौ निःश्रेयसवेश्मनः ॥ २२९ ॥ मुदा समवसरणं, प्रविश्य परमेश्वरम् । प्रदक्षिणीचक्रतुस्तौ, 'मेरु रात्रि(शि.)रवी इव ॥ २३० ।। जगतीसङ्गिपञ्चाङ्गः, सम्प्राप्तुं पञ्चमी गतिम् । समुत्कण्ठितचित्तौ तौ, नेमतुस्त्रिजगत्पतिम् ।। २३१ ।। श्रीपभसमवसरणे भरतस्य स्तुतिः अथ प्रथमचक्री स, प्रथमं धर्मचक्रिणम् । प्रचक्रमे प्रमोदेन, स्तोतुं गद्गदया गिरा ।। २३२ ।। ममेश ! 'मरत क्षेत्र-जयः प्रीतिमयः कुतः । पष्टिवर्पसहस्राणि, त्वदर्शनविनाकृतः॥२३३ ॥ जगद्भर्मवन्मुर्तिः, सुंधावर्तिरियं दृशोः। सतां गोचरतां याता, दत्ते सद्दर्शनोदयम् ॥ २३४ ॥ तवालोकेन लोकानां, जन्मलक्षार्जितान्यपि । १ क-सिना. २ अमृतलेप । ३ सम्यक्दर्शनस प्रादुर्भावम् ।

·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र , , . यान्त्याशु नाशमेनासि, तमांसि रविणा यथा ॥ २३५ ॥ सतां प्रणमतां येपा, युष्मदहिनसत्विपः । चूडारत्नन्ति ते चूडा-रतन्ति त्रिजगजने ॥ २३६ ॥ मुसपीयूपकुंण्डान्तः, पीयूपलहरीगिरः । पायं पायं प्रयान्येव, पैरामरपदं नराः ॥ २३७ ।। अमनोज्ञे मनोज्ञे वा, रद्दे राजनि वा विभो।। सर्वत्र सदृशाः श्रेयो-वृष्टयस्तव दृष्टयः ॥ २३८ ।। सदा त्वद्ध्यानसुधया, तृप्यतीश ! मनो न मे । दृक् तृप्यतु चिरप्राप्तः, कुतस्त्वदर्शनामृतः १ ॥ २३९ ॥ इति तीर्थपतिं स्तुत्वा, नत्वा च नरनायकः । दिशि पूर्वोत्तरस्यां स, निपसाद प्रेमादमुक् ॥ २४०।। दन्ताशुर्दम्भादुद्भ्रान्त-खान्तभक्तिभरां गिरम् । सुन्दर्यपि प्रणम्येश-मजल्पत् कल्पिताञ्जलिः ॥ २४१ ॥ सुन्दा प्रभोः स्तुतिर्दाक्षायाश्च कक्षीकरणम् चेतश्चेतति चेन्नेत-नेवरत् त्वां विनाऽन्वहम् । त्वन्मुखेन्दुमदृष्ट्वा तु, नैति दृकुमुदं मुदम् ॥ २४२ ॥ ज्ञानेन निर्ममेश! त्वं, पश्यसि स्वान् परानपि । पश्यन्ति त्वां किमज्ञानाः, प्रत्यक्षं त्वं गतो न चेत् १ ॥ २४३ ॥ ब्राह्मी सुकृतभार भाव-पुत्रा भ्रातृव्यनाथ ते । पुण्यात्मानो यैः प्रवज्य-त्वमयः पर्युपास्यसे ॥ २४४ ॥ विहरन् वसुधां खामि-नुद्धाराय शरीरिणाम् । निर्ममोऽपि ममागण्यैः, पुण्यैः प्राप्तोऽसि सम्प्रति ।। २४५॥ अतं ब्राह्मया सहाग्राहि, भरताग्रहतो न हि । यन्मया तदियत्काल-विलम्वेनासि वञ्चिता ॥ २४६ ॥ कृपाकूपार ! संसारा-कूपारात् परमेश्वर । प्रव्रज्यायानपात्रेण, जगत्तारक ! तारय ॥ २४७ ॥ १ ते जना। २ मुकुटमिवाचरन्ति । ३ क-कुण्डात् ते। ४ उत्कृष्टं मोक्षस्थानम्। ५ममादत्यागी। ६ फ-'दन्तादु०। ७ रचितहतसम्पुटा । ८ फ-'तसि' । ९ स्वामी।

·•३६७ चरित्राह्वयम् ] पोडशः सर्गः साधु त्वद्गीः स्तुवन्नेवं, तस्यै दीक्षां ददौ विशुः । वतो महानतान्जार्क-दीधिति देशनां व्यधात् ॥ २४८ ॥ हस्तान्तरविहस्तान्त-यस्ता मुक्तिममन्यत । मध्येसाध्वीसमं साऽनु-ज्येष्ठं सन्तिष्ठते स च ॥ २४९ ॥ देशनाऽन्ते प्रणम्येश-'मयोध्या' प्रययौ नृपः । विसितो हृदि सुन्दर्या, दीक्षाग्रहणसाहसांत् ॥ २५० ॥ भरतेन भ्रातून प्रति दूतप्रेपणम् खामिपेकोत्सवे भ्रान्, विज्ञायानागतानथ । तेषां दूतान हृदाकूत-ग्राहिणः प्राहिणोन्नृपः ॥२५१ ॥ यदि राज्यामिलापोऽस्ति, भजध्वं भरतं ततः। तैरित्युक्ता मिलित्वा ते-ऽप्यालोच्येत्यालपन्नृपाः ।। २५२ ।। दत्तं विभज्य तातेन, राज्यं प्रव्रजता पृथक् । तस्थासाकमकसात् त-दसराज्यस्पृहाऽस्य किम् ? ॥ २५३ ।। राज्यस्तातार्पितैस्तुष्टा, न समीहामहेऽधिकम् । निःस्पृहाः स्मृतदेवाधि-देवाः सेवामहे न 'तम् ॥ २५४ ॥ सेव्यते यदि सोऽस्माकं, व्याधिवार्धक्यमृत्युहृत् । नेदृक् चेत् तर्हि मर्त्यत्वे, समे का सेवकीभवेत् ॥ २५५ ॥ ओजसैवं स यद्यसद्-राज्यानां ग्रहणाग्रहः । ततस्तस्यैव तातस्य, सुता वयमपि श्रुताः ॥ २५६ ॥ .ताते जीवति तस्याज्ञा-मगृहीत्वाऽग्रजन्मना । सोदरेण न सङ्ग्राम-महाय प्रोत्सहामहे ॥ २५७ ॥ तिभातृणां पितृपरणशरणम् इति तानुदित्वा ते, तदैवा'ऽष्टापदे' गिरौ । थितं समवसरणे, भेजुः श्रीवृपभध्वजम् ॥ २५८ ॥ १ अव्याकुल०। २ क-मुक्ता। ३ दूतैः। ४भरतसा ५ प्राणाम् । ६भरतस्य। ७ भरतम् । ८ भरतः। ९ स-ओजसेवा १० क-श्रुतेः।

·३६८ . श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तैर्नत्वा भरतादिष्टे, निजानिष्टे निवेदिते । तानभ्यधात् कृपाऽम्भोधि-भगवान् नामिभूपभूः ॥ २५९ ॥ का रतिभूरिभोग्यायां, गणिकायामिव क्षितौ । भाग्यहीनं पतिं त्यक्त्वा, रज्यते भाग्यमाजि या ।। २६० ॥ धूलिस्थामस्थिरां भूमि-मिच्छन् बन्धुवघोचतः। सुधांशुशुद्धया कीर्या, को न मुच्येत नित्यया ॥२१॥ सुकृतामृतफल्लोल-सन्तानस्तानमालिनः । नेच्छन्ति दूपिता रक्तैः, शुचयो विजयश्रियम् ॥ २६२ ॥ सन्तो भजन्ति सन्तोप-सुलभं विधवैभवम् । वाञ्छन्ति भूलवैश्वर्य, जडास्तु प्राणसंशयात् ॥ २६३ ॥ जीवितं हन्त जन्तूनां, नयनोन्मेपचञ्चलम् । सुखश्रीयौवनादीनां, का तदंशस्पृशां कथा ? ॥ २६४ ॥ उपान्तदीप्तदावेपु, विलासोपवनेष्विव । अवश्योद्यद्वियोगेपु, सङ्गमेपु रमेत का ? ॥२६५ ॥ तृष्णातिरस्करिण्यैव, पिहितोऽस्ति सुखोदयः । यावत्युत्तार्यते सेयं, तावानेयमवेक्ष्यते ॥ २६६ ॥ तापकद् वर्धमानैव, लब्धे लब्धे धनेन्यने । तृष्णामिकीला सन्तोप-पीयूपेणैव शाम्यति ॥ २६७ ॥ स्वभॊगैरपि वृष्णा बो, या प्राग् जन्मसु नात्रुटत् । सा मर्यभोगैरङ्गार-कारकस्येव किं त्रुटेन ? ॥ २६८ ॥ महारकारकस्य दृष्टान्त: गृहीत्वाऽम्बुति कश्चि-दंगादगारकारकः । कान्तारे कर्तुमङ्गारान् , ग्रीष्मप्रक्षीणवारिणि ॥ २६९ ॥ . १ रुधिरैः । २ क-'मुख०। ३ लालसारूपजवनिकया। ४ सुखोदयः। ५क-'या' । ६ अगच्छत् ।

·" , चरिनाद्वयम् ] पोडशः सर्गः मध्याहातपसम्पर्क-स्फाराङ्गाराग्नितापतः । अखर्वया तृपा सर्व, दृत्यम्बु पिवति स सः ॥ २७० ।। सोऽक्षीणया तृपा 'रीणः, सुप्तः स्वप्ने गतो गृहम् । कैलशा-लिजरा-ऽलूना, जलानि सकलान्यपात् ॥ २७१ ॥ तजलेन विलिल्ये न, तत्तृष्णा वजवहिवत् । ततः सर:-सरिद्वापी-कूपानां स पयांस्यपात् ॥ २७२ ॥ नीरैस्तैरपि तृड् नास, शान्ता दिव्यास्त्रयहिवत् । ततो नद-नदीनाथ-पाथः पेपीयते स सः ॥ २७३ ॥ तेनाप्यनुपशान्तायां, तृष्णायां मरुकूपके । गत्वाऽक्षिपद् रज्जुबद्धं, पयसे कुशपूलकम् ।। २७४ ।। दूरनीरतया कूप-क्रोडेऽपि गलिताम्वुकम् । 'निथ्योत्य पूलं स पपौ, तृष्णा” क विवैकिता? ॥ २७५॥ या शीर्णा नार्णवैस्तृष्णा, त्रुट्येत् पूलाम्भसा क सा ? । तद्वद् वः स्वःसुखाक्षीणा, क्ष्मापलक्ष्म्यैति किं क्षयम् ? ॥ २७६ ॥ वत्सास्तच्छाश्वतानन्द-सन्दर्भपंदसुन्दरम् । युक्तं संयमराज्यं वो-ऽखिलदुःखनिपूदनम् ॥ २७७ ॥ प्रभोर्देशनया प्रबुद्धानां भरतभ्रातॄणां दीक्षा ततो विरक्तिसंसक्ता-स्त्यक्ता विषयकासया । जगृहुर्भगवत्पार्थे, तेऽप्यपानवतितम् ॥ २७८ ।। स्वरूपं विनिरूप्यैतत् , तेपो रेखां हृदि क्षिपत् । दूता न्यवेदयन्नेत्य, द्रुतं भरतभूभृते ॥ २७१ ॥ धर्मप्रवीरेषु सहोदरेषु, दीक्षा प्रपन्नेषु नयं नृपस्य । सश्चिन्तयश्चेतसि चक्रवर्ती, राज्यानि तेषां निखिलान्यगृहात् ॥ २८०॥" ॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यपण्डितश्रीमदमरचन्द्रविरचिते श्रीपमानन्दापर- नानि श्रीजिनेन्द्रचरिताभिधाने महाकाव्ये वीराङ्के श्रीआदिनाथचरिते - ? १ पीडित । २फ-करशालिञ्जलाभूताम्'। ३ क्लशाना बृहत्कलशाना लघुकलशाना च । नाशं प्राप। ५ निचोवीने' इति भाषायाम् । ६ स-'पर० । ७ इन्द्रवजा। प० का०४७ ·३७० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- क्षुद्रहिमवत्कुमारविजयादिदिग्विजय-विनीतापुरीप्रवेश-चक्रवर्ति- पदाभिपेफ-सुन्दरीसहोदरनवग्रहणकीर्तनः पोडशः सर्गः ॥ १६ ॥ वातौंधैः परिपक्वपन विततिः क्षोणीहाणामिव पालेयांशुकरैः प्रसूनपटली 'शेफालिकानामिव । पाप्माली गलति द्रुतं तनुभृतां यन्नाममत्राक्षरैः श्रीनाभेयजिनप्रभुः स भवतां भूयाद् विभूतिप्रदः ॥१॥ चिन्तारत्नं मनस्ते विमलतममिदं कामधेनुश्च वाणी कल्याणी ते तथाऽयं विवुधरतिकरस्ते करः कल्पशाखी। यात्रा चक्रेऽर्थिकाहाधिकमपि यदमून्यर्पयन्त्येव तेऽसौ श्रीमत् पद्म! प्रभावो गुरुरहह महत् सङ्गमः सद्गुणात्यै ॥२॥ ग्रन्थाग्रं० ३०२॥ १ चन्द्रकिरण । २ निर्गुण्डीवृक्षविशेषाणाम् । वित्रीडितम् । ५ सग्धरा । ३ ख-'भविना। ४ शार्दूल ·. सप्तदशः सर्गः १७ जगद्विचारोत्तरगोचरान्त-गौः सञ्चरन्ती 'त्रिपदी यदीया । सद्धर्मदुग्धैः सुधियो धिनोति, सोऽस्तु श्रिये श्रीवृपभध्वजो ॥१॥ आयुधशालायां चक्ररत्नाप्रवेशे सेनापतेर्वचनानि अथ स्थितं श्रीभरतं सभाऽन्तः, प्रभां हरन्तं घुपतेः प्रतापैः । काले प्रकल्प्य प्रणतिं सुपेणः, सेनापतिः प्राञ्जलिरित्यजल्पत् ।। २ ॥ वाख्याङ्कितं वर्पमिदं विजित्य, पट्खण्डमप्यात्मपुरी प्रपन्ने । त्वयि प्रभो! चक्रमिदं तु पुर्या, नोत्तिष्ठते रुष्टमिव प्रवेष्टुम् ॥ ३ ॥ पुर्या बहिदिग्विजये जितेऽपि, प्रभो! जयारम्भ इस प्रवृत्तम् । अद्याप्यदो "वैद्युतवलितानां, वितानमुच्चैः प्रचिनोति चक्रम् ॥ ४॥ भरतस्य प्रत्युत्तरं मत्रिणा सह मन्त्रणं च मत्वा तदुक्ति भरतोऽभ्यधत्त, को नाम 'वीरो 'भरता'ऽन्तराले। चक्रानलान्तः शलभो भविष्णु-रवज्ञयाऽऽज्ञां मम मन्यते न ॥५॥ सेंदासदा"श्रोत्रसुधासगोत्र-मथोञ्जगौ मन्त्रिसहस्रनेत्रः। जानाम्यदो दिग्विजयप्रवृत्ते, देवेऽनुमेयः खलु नैव जेयः॥६॥ प्रतापदग्धाखिलकण्टकायां, यशोजलैः शान्तिमुपागतायाम् । लघूभवभूभृति सैन्यनागः, क्षिती त्वदाज्ञा सुखिनी चचार ॥ ७ ॥ देव! त्वदाज्ञा भुपि सर्पिणीति, चिरं नरेन्द्रैरपि लइयते न । कैश्चित् "तदुल्लङ्घनतस्तु मत्तं, चक्रं 'विनीता'मविशद् व्यनक्ति ॥ ८॥ मर्येष्वमयेष्वपि ते न जेयं, न दुर्जयं वा कमपि प्रपद्ये । आ ज्ञातमेकोऽस्त्वथवा विजेयः, सुरासुरेन्द्ररपि दुर्विजेयः ॥ ९॥ तनूनवः श्रीवृषभस्य भर्तुर्भुवि प्रतीतो भवतोऽनुजन्मा। १ स्व-'चारोचय। २ उत्पाद व्यय-प्रौव्येतिपदनितयरूपा । ३ अस्मिन् सर्गे +1 एत- चिहृदयरहिताना पद्याना २०२तम पधं यावत् छन्द 'उपजाति' । १ क-प्रणते।। ५ व- 'सुपेणसेना०। ६ भरतमिति सज्ञितम् । ७ विद्युतश्चेष्टानाम् । ८ फ-'धीरो'। ९ क- 'चक्रान्तरालः' । .१० सभ्यानाम् । ११ कर्णामृतसदृशम् । १२ + एतचिवलक्षितानां पद्याना छन्द उपेन्द्रवजा ज्ञेयम् । १३ पुरुपम् । १४ त्वदाहोलानतः।

·. ३७२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्री जिनेन्द्र- बलीयसां बाहुबलिबलीयान् , महाबलः सोऽप्यवलो यदने ॥१० बलीयसो याहुयले शरीरात्, खलूरिकाखेलनखेदजातान् । खेदोदविन्दननिशं ग्रसित्या, मन्येऽनिलोऽप्याप महाबलत्वम् ॥ ११॥ : भ्रष्टप्रमं भावति भासमाने, नभश्चरे तारकचक्रवालम् । यथा तथा बाहुबली बलिष्ठे, रणं प्रविष्टे पटलं नृपाणाम् ॥ १२॥ श्रीमद्युगादिप्रभुनन्दनस्त्वं, लोकोत्तरो नाथ! यथा तथा से। । ततस्त्वयाऽसिन्नजिते जितं किं, भाखानभास्वान् न हते तमिले ॥१३॥ सविक्रमः स्वामिसमः समग्रे, पट्खण्डरूपे 'भरते'ऽभवन्न । तत्तजये कोऽस्तु जयस्तवस्ते, यथा करेणोर्मशकावमर्दै ॥ १४ ॥ पञ्चाननखेमघटाममिया, पराक्रमः को मृगमर्दनेन । 'प्रचण्डवायोरचलानकृत्वा, चलान् वलं किं तृणकपणेन? ॥१५॥ अरं नरस्यानभिभूय लोभ, किमद्भुतं दोपविमोपणेन । देवस्स किं दिग्विजयेन वाहु-बलं न चेद् याहुवलिर्जितोऽसौ ॥१६॥ -युग्मम् न भन्यते देव-नृदेवमान्या-माज्ञामयं ते स्वबलावलेपात् । त्वयि स्थिते त्वेनमसाधयित्वा, चक्रं धृतक्रोधमिति नात्र ॥ १७ ॥ अलं विलम्वेन बलानि सजी-कुरुध्वमेतद्विजये यतध्वम् । अपालिताज्ञस्तनुरप्यराति-रुपेक्षणीयो न जिगीषुणा यत् ॥ १८ ॥ ततः प्रकोपं प्रशमं च विभ्रत् , तापं च शीतं च यथा तपस्यः । चक्राप्रवेशाल्लघुवन्धुयुद्धा-वेशाद् 'विहस्तो 'नृविभुर्वभापे ॥ १९ ॥ मेने ममाज्ञामनुजो 'निपादि-सञ्ज्ञां शिशुत्वे फैलभो यथाऽसौ । स एव सम्प्रत्यवमन्यते तां, घिन मचतां यौवनसम्प्रदत्वाम् ॥ २०॥ जनेपु राज्ञां जनयत्यवज्ञा-माझा प्रतीच्छत्यनुजोऽपि नो यत् । कनीयसा तेन तु सम्पराय-परायणत्वं मम 'नैति तत्त्वम् ॥ २१ ॥ भ्रात्रा कनिष्ठेन समं समीकात् , कलकपकप्रसरामिलिप्तम् । भजन् प्रभुत्वं विशदैर्यशोभिः, कालुष्यभीतैरिव नाभिपेन्यः ॥ २२ ।। १पवनः। २ शस्त्राभ्यासशाला०1३ चाहुचलिः । ४ फाल्गुनमासः । ५ न्याकुलः । ६ स-पति ७ हस्तिपालक०। ९क-'नेति'। १० युद्धात् । ८पालगजः।

·चरित्रायम् ] सप्तदशः सर्गः एकोऽपि नाज्ञां मनुतेऽत्र यावत् , तावन्न चक्रस्य पुरीप्रवेशः। कनीयसो दुर्विनयासहत्व-मेपा तु लोकेवपवादरेखा ॥ २३ ॥ राज्ञां नयो ह्येप निजः परो वा-ऽवहीलिताज्ञो न हि पालनीयः । सौभात्रमसिन्नसहस्तु हन्तुं, ही सङ्कटं सङ्घटितं महन्मे ॥ २४ ॥ ततोऽनवीन्मत्रिवरो नरेश, विशङ्कसे सङ्कटमात्मनो यत् । महचतो देव ! स एव तेत् ते-ऽपनेप्यते दुर्विनयः कनीयान् ॥ २५ ॥ लोककमस्तावदयं यदाज्ञां, ज्यायान् प्रदत्ते कुरुते कनीयान् । देवस्तदाज्ञापयितुं तमाशु, प्रज्ञाप्रभूतं प्रहिणोतु दूतम् ॥ २६ ॥ नाज्ञामनॆन्तापुरुहूत ! दूत-वाक्योपनीता स तवानुजन्मा । सहिष्यते दुर्विपहो महोभिः, कदापि पर्याणसहो न सिंहः ॥ २७ ॥ देवे ततो दुर्विनयस्य तस्य, सृजत्युपायप्रसरं शमाय । लोकेषु नैवेपदपि प्रवादो, लोकक्रमातिक्रमभूः स भूपे ॥२८॥ तथेति पृथ्वीपतिरेतदीयं, वाक्यं विवेकैकपदं प्रपेदे । का शास्त्रलोकव्यवहारहया, वाणी प्रमाणीकुरुते कृती न? ॥२९॥ तक्षशिलायां दूतस्य प्रेपणम् स्वयं नयोल्लासमयप्रयोगै-दूतं ततः शिष्यमिवानुशिष्य । स प्राहिणोदू बाहुबलिं प्रतीला-पतिः सुवेगाह्वयमात्तवेगम् ॥३०॥ शिक्षामशेषामुपगृह्य शेषा-मिवैष शीर्पण नृदैवतस्य । ससार सेनापरिवारवार-सारः पुरी 'तक्षशिला 'परीप्सुः ।। ३१ ।। लब्धुं लसं'स्तक्षशिला' सुवेगो, मार्गे पुराणां पटलं ललखे। मुनीश्वरो मुक्तिमवाप्नुचेता, यथा गुणस्थानकचक्रवालम् ॥ ३२ ॥ ऋपिः कपायानिव वह्वपायान्, विलच्य घोरान् गहनप्रभागान् । .शर्मोत्तरं शान्तरसं 'बहु(हल्या'-वयं क्रमाद् देशमयं विवेश ॥ ३३ ॥ किं संश्रयोऽसौ भुवनेश्वराणां, सुपर्वणां वा सुभगो भुवो वा । इत्यूहबाहुल्यमुवाह वाहु-बले. स देशं 'बहुली' प्रविश्य ॥ ३४ ॥ १ अहमखीति शेष । २ सङ्कटम् । ३ 'इन्द्रजा'च्छन्दसचिहमिदम् । पृथ्वीन्द्र ।। ५ क-'लोके क्रमा०। ६ पृथ्वीनाथ । ७ देयनिर्माल्यम् | ८ प्राप्तुमिच्छु ।

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम [ श्रीजिनेन्द्र- . तत्रात्मभ्रमणिभूपणानां, प्रभाभरध्वस्ततरा(ता)न्धकारे । भृशं निशीथेऽपि महापथेऽपि, पान्थानसौ सञ्चरतो ददर्श ॥ ३५ ॥ निपेदुपां क्षोणिरुहां तलेपु, गोपीकुलानां प्रतिगोकुलं सः। श्रीमद्वृपाप्रभुकीर्तिमिश्राः, शुश्राव गीतीः श्रवणामृतानि ।। ३६ ॥ भृङ्गारवैर्षाहुबलेर्गुणानां, ग्राम प्रतिग्राममिवोद्विरद्भिः। दुमैः सदा पुष्पफलाभिराम-रारामवृन्दं स ददर्श दृश्यम् ॥ ३७॥ ग्रामान्तरेषु प्रतिपादपान्तं, सजोपभोक्तव्यपदार्थसाथैः । इभ्यप्रयुक्तैरुपरुध्य पुंभिः, सम्भोज्यमानान् पथिकानपश्यत् ॥ ३८॥ धनैरघोन्यस्तधनाधिनाथा-नमाधिवाधानकुतोभयान् सः । नृपान्तरं बाहुबलिं विनाऽन्य-मजानतो जानपदानपश्यत् ॥ ३९ ॥ देशस्य सौष्ठ्यादधिकद्धिकत्वात् , पराक्रमं याहुवलेयं च । प्रबुध्यमानो भरतादपी -मध्याश्रयत् 'तक्षशिलां' पुरीं सः ॥ ४० ॥ वणिगजनानापणगान् परर्झन् , पैश्यन् 'निधीशानिव भूरि पान् । नानाऽस्त्रभृद्वीरविराजि राज-द्वारं ययौ राजकयानराजि ॥४१॥ सार वैत्रिणा बाहुबलेनिवेद्य, तदाज्ञयाऽनीयत संसदं सः। यथा विनेयो विनयेन विद्या, शस्यां कलापानपरम्पराभिः ॥ ४२ ॥ प्रणम्य भूमीतलचुम्बिमालं, श्रितासनं बाहुबलिस्तमाह । बाहुबलेः सुवेगेन सह भरतकुशलादिविषयकं सम्भाषणम् सुवेग! केचित् कुशलं करस्थ-पट्खण्डभूमेभरतेश्वरस्य ? ॥ ४३ ।। श्रीतातपादैः परिपालितानां, कलाकलापार्पणलालितानाम् । कच्चिद् 'विनीतानगरीप्रजाना-मार्यस्य राज्ये जयवान् प्रमोदः १ ॥४४॥ रान्तरारिधिव दुस्तरेषु, खण्डेपु कचिद् भरतस्य पटसु । अजस्रमार्यस्य युतेप्वनाय-निरन्तरायो विजयो बभूव ॥ ४५ ॥ पष्टया सहस्रः शारदां समन्ता-दिमां महीमातुहिनावनीध्रम् । सम्यक् समाक्रम्य समागतानां, सुवेग ! कचित् कुशलं बलानाम् १ ४६ १ क-'सुभ्रूमणि' । २ अध कृतकुबेरान् । ३ नागरान् । ४ दीप्तम् । ५ क-पश्य. मधीशान्। ६ कुबेरान् । ७ ख-रूपान् । ८ राजसमृहमानैः शोभितम् । ९क- 'भाग'। १० कियाविशेषणम् । ११ पक्षे । १२ क-'सुते । १३ हिमालयपर्यन्तम् ।

·सप्तदशः सर्ग: चरिनाह्वयम् ] अखण्डिताज्ञैः क्षितिमण्डलेऽसि-बाखण्डलस्पेव निपेवितस्य । आर्यस्य चक्रैर्जगतीपतीनां, कचित् सुखेनैव दिनानि यान्ति ॥१७॥ अनामयं देश-पुरी-नरेश-हस्त्य-ऽश्व-सेनापति-सैनिकानाम् । एवं समापृच्छ्य नृपे निवृत्ते,-ऽब्रवीदनावेगमिदं सुवेगः ॥४८॥ दूतस्य सुवेगस्य प्रतिवचनानि यसिन् प्रवृत्ते कुशलं प्रदातुं, भीत्यैव नैवाकुशलं जनेऽपि । खतोऽपि सिद्ध कुशले ततोऽस्य, तवानजस्साकुशलं कुतोऽस्तु १ ॥ ४९ ॥ यस्मिन् वशीभूतनृदेवदेवे, देवोऽपि नैवापकृतौ कुंती सात् । तत् तत्परीवारपुरीतुरा-गजादिकस्याकुशलं सृजेत् कः ॥५०॥ किं वापि कोऽप्यस्ति समोऽधिको चा, प्रतापभानोभरतेश्वरस्य । खण्डेषु यः स्याद् भरतस्य यट्सु, जयाय सजीमवतोऽन्तरायः॥५१॥ धराधिनाथैः स्खशिरोधृताज्ञा-भैरादिवाननशिरोधराः। निपेव्यते श्रीवृषभात्मजोऽयं, प्रमोदतेऽन्तःकरणं तु नास ॥५२॥ जयं विधायास दिशां शरद्भिः, पथ्या सहः स्वपुरीं श्रितस्य । एकोपि यद् द्वादशवार्पिकेऽपि, राज्याभिपैकेविरजेषु नायात् ॥ ५३॥-युग्मम् जायेत या श्रीनिजजातिजातै-ौपान्तयारपरैनरैः सा। जलाशयानां जलजाकरैर्या, लक्ष्मी कसा कूलगतैः पतद्भिः ॥ ५४॥ अनागतानां स निजानुजाना, निर्मातुमाहानमयुत दूतान् । कश्चिदू विकल्प परिकरप्य चिचे, श्रीतातपार्थे व्रतमाश्रितं तैः ॥ ५५ ॥ नीरागतासङ्गसुखेन "तेपां, न साम्प्रतं खो न परोऽपि कोपि । तद्धातृवात्सल्यकुतूहलेन, स मां त्वदाह्वानकृते न्ययुत ॥५६॥ खभ्रात्सौभ्रात्रमुदा तदेहि, देहि प्रमोदं हृदयस्य तस्य । भ्राता कनीयान् विनयी सुखं यत्, सूते न तत् सर्वदिगीश्वरत्वम् ॥५७ ॥ दिगन्तरात् पष्टिसमासहसः, समागते ज्यायसि विश्वज॑ने । न दर्शनेनाप्यनुकूल्यतेऽसौ, कठोरता वः पवितोऽपि तीव्रा ।। ५८ ॥ १ इन्द्रसेव । २ कुशलम् । ३ क-'यतोऽस्तु। ४ समर्थः । ६ फ-'काप्यस्ति । ७ क-'नरा०। ८ लघुम्रातृषु । ९ क-'जात'। १० पक्षिभिः । ११ क-'जल्प्य। १२ भ्रातृणाम् । १३ वर्ष। , ५ तस्मात् ।

·. ३७६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- भ्राताऽग्रजन्मा गुरुवत् कुलीन-सन्यस्तदाज्ञा क्रियतेऽन्वहं तत् । तां येऽवजानन्ति वलातिरेकात् , ते स्युर्विवेकाध्वनि नाचनीनाः ॥ ५९ ॥ सर्वसहत्वेन महीमहेन!, सहिप्यते सोऽविनयं तचैनम् । कर्णेजपाः किन्तु गतत्रपास्तं, विस्तारयिष्यन्त्युदितावकाशाः ॥ ६०॥ . अलं खलानां खलु स खभाव-चर्वन्ति यत् ते परदूपणानि । किं वापि विद-शूकर-कुक्कुराणां, विष्ठां विनेष्टं किमपीह दृष्टम् ? ॥ ६१ ।। "द्विजिहवाग्धालहलावलीढा, महीपतीनां हृदयप्रवृत्तिः । माधुर्यधुर्याऽपि भवत्यवश्य, सम्बन्धिनां जीवितनाशनाय ॥ ६२ ॥ अत्यल्पमप्यात्मनि गोपनीयं, छिद्रं सदा क्षुद्रमदापहृत्यै । सूक्ष्मेऽपि तसिन् पिशुनाः प्रवेश, सृजन्ति सिद्धा इव सर्वदैव ॥ ६३ ॥ गोपायितुं तत् पिशुनप्रवेशं, तत्रोपगन्तुं तव युक्तमेव । भ्राताग्रजश्चक्रिपदं प्रपन्न-स्ततस्त्रपा किं तदुपासने सात् १ ॥ ६४ ॥ भ्रातेत्यभीतो यदि नाम्युपेत-स्तत्रैतदप्यञ्चति नौचिती ते । आज्ञाप्रधाना हि महो दधाना, ज्ञातेययन्धैन नृपा ध्रियन्ते ॥ ६५ ॥ प्रभोः प्रतापैर्भरतस्य तप्ता, भृशं घुसद्-दानव-मानवेशाः । छायां भुजस्योपगता विधृत्य, मू हिपमे धृतिमाप्नुवन्ति ॥ ६६ ।। सुधीः 'सुधर्मा'ऽधिपतिर्यमर्धा-सनप्रदानाद् द्युसदा सदोऽन्तः । सदैव मित्रीयति तस्य तत्र, स्वीयागमेनैव सृज प्रमोदम् ॥ ६७ ॥ प्रवीरमानी बलतोऽभिमानी, नरेश्वरं यद्यवमन्यसे त्वम् । तत्तद्वलाम्भोनिधिमध्यमग्ना, बहत्यभावं तव वाहिनीयम् ॥ ६८॥ 'स्तम्बरमास्तस्य विभोरशीति-लक्षाश्चतुर्लक्षयुता भटैः कैः । स्खल्या गलद्दानजलाश्वलन्तः, शैला इवोदित्वरनिर्झराख्याः ॥ ६९॥t तस्पेभसङ्ख्यैस्तुरगैः शताङ्गै-स्तु स्तरङ्गैरिव दुर्विगाहम् । को नाम सङ्घाममहार्णवं स्या-दलं समुल्लचयितुं भुजालः १ ॥७॥ १ हे पृथ्वीन्द्र।। २ भरतः। 'महापतीनां'। ६ क-प्रलापै० । १० प्रचल० ()। ३ पिशुनाः। ४ पिशुनवाणीविषसंयुक्ता। ७ स-'प्रदानधु०॥ ८ इन्द्रवंशा।

·चरित्राहयम् ] . सप्तदशः सर्गः ३७७ कोयोद्धताः पण्णवतिस्तदीया, पदातयः केन रणे निवार्याः । तावत्प्रमेभ्यः किल तेन ते ख-ग्रामेभ्य एकैक इवोपनीतः ।। ७१॥ एकोऽपि सेनाधिपतिः सुपेणो, निनन् रणे दण्डकरः प्रचण्डः । द्वैराज्यकारी किमु कोऽपि मेध्य-मेवं यमेनापि विशक्यते स ।। ७२ ॥ मेरांशुचक्रं समरेपु चक्र, सम्बिभ्रतः श्रीभरतेश्वरस्य । त्रैलोक्यपि स्तोकतरा नराणां, जये ततस्तस्य जिगीपुता किम् ।। ७३ ।। ज्येष्ठोऽग्रजत्वेन पराक्रमेण, स चक्रवर्ती तव सेव्य एव । त्वं चेचिरं जीवितराज्यकाम-स्तन्मुच्यतां बाहुवलेऽवलेपः ॥ ७४ ॥ दूतं प्रति बाहुबलेरुत्तरवचनानि अथो महावाहुबलावलुप्त-जगहलो बाहुबलिर्वभापे । प्रावृट्पयोवाहगभीरधीर-ध्वानप्रैतानध्वनितान्तरिक्षः ॥ ७५ ॥ दूत ! त्वया युक्तमिदं यदुक्तं, वाग्मी त्वमेकोऽसि समो न तेऽस्ति । एवं वदेद् यः पुरतो ममापि, खाम्यर्थकृत् प्राणभयं न धत्ते ।। ७६ ॥ सदा तदाज्ञां स्वशिरःकिरीटं, कुर्वन्तु किं नाम न ते नरेन्द्राः । यसानुजः स्फूर्जति वर्यशौर्यो, महामहा बाहुबलिबलिष्ठः ॥७७॥ भ्राताऽग्रजो नः खलु ताततुल्या, खयं ब्रजन् दिग्विजये पुनः सः। नाकारयामास कनीयसो यत्, तत् किं वयं ताततनूद्भवा न? ।। ७८॥ किं चानुचर्याविनयाद् विहीनाः, किं वापि वीरव्रततश्युता का ? । तन्मानसे गुर्वपमानपूर्णा-स्तत्रागते नो वयमागमाम? ॥ ७९ ॥-युग्मम् सुभाता चेतसि चेत् ततः किं, स खानुजानां प्रजिघाय दूतान् । चेन्जीवितं राज्यमपि प्रियं व-स्तदाऽग्रज द्राग भजवेत्युदित्वा ।। ८०॥ न रोचते नः समरोग्रजेन, समं स राज्यग्रहणाग्रहश्चेत् । इदं हृदन्तर्षिशदं विमृश्य, श्रीतातपादान्तिकमाश्रितास्ते ॥ ८१ ॥ जग्राह राज्यान्यसिलानि तेषां पात् परेपामिव 'गृधुरेपः। न्ययुत दूतं मयि तादृशेच्छो, वचःप्रपञ्चेपु विचक्षणं लाम् ॥ ८२ ॥ प्रवज्य तैाभिरात्मराज्या-न्यसार्पयित्वा प्रमदो ददे यः। २ क-सः'। ३ सम्बोधनात्मकमिदं पदम् । ४ समूह०। ५क- 'घाऽनु०। ६ क-'पूर्वा तना। ७ भरते। ८ लोभी। . . , - १ पदातयः। प.का.४८ ·" ३७६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- भ्राताऽग्रजन्मा गुरुवत् कुलीन-सन्यस्तदाज्ञा क्रियतेऽन्वहं तत् । तां येऽवजानन्ति चलातिरेकात, ते स्युर्विवेकाध्वनि नाध्वनीनाः ॥ ५९॥ सर्वसहत्वेन महीमहेन !, सहिप्यते सोऽविनयं तवैनम् । कर्णेजपाः किन्तु गतत्रपास्त, विस्तारयिष्यन्त्युदितावकाशाः ॥६०॥ अलं खलानां खलु स स्वभाव-चर्वन्ति यत् ते परदूषणानि । किं वापि विट्-शूकर-कुक्कुराणां, विष्ठां विनेष्टं किमपीह दृष्टम् ? ॥ ६१ ॥॥ *द्विजिहवाग्यालहलावलीढा, महीपतीनां हृदयप्रवृत्तिः । माधुर्यधुर्याऽपि भवत्यवश्यं, सम्बन्धिनां जीवितनाशनाय ॥ ६२ ॥ अत्यल्पमप्यात्मनि गोपनीयं, छिद्रं सदा क्षुद्रमदापहृत्यै । सूक्ष्मेऽपि तस्मिन् पिशुनाः प्रवेश, सृजन्ति सिद्धा इव सर्वदैव ।। ६३ ॥ गोपायितुं तत् पिशुनप्रवेशं, तत्रोपगन्तुं तव युक्तमेव । भ्राताग्रजश्वक्रिपदं प्रपन्न-स्ततस्त्रपा किं तदुपासने स्यात् १ ॥ ६४ ॥ भ्रातेत्यभीतो यदि नाभ्युपेत-स्तत्रैतदप्यञ्चति नौचिती ते । आज्ञाप्रधाना हि महो दधाना, ज्ञातेयवन्धैर्न नृपा ध्रियन्ते ॥६५॥ प्रभोः प्रतापैर्भरतस्य तप्ता, भृशं द्युसद्-दानव-मानवेशाः । छायां भुजस्योपगता विधृत्य, मूर्नाऽहिपने धृतिमामुवन्ति ॥ ६६ ॥ सुधीः 'सुधर्मा'ऽधिपतिर्यमर्धा-सनप्रदानाद् द्युसदा सदोऽन्तः । सदैव मित्रीयति तस्य तत्र, स्वीयागमेनैव सज प्रमोदम् ॥ ६७ ॥ प्रवीरमानी चलतोऽभिमानी, नरेश्वरं यद्यवमन्यसे त्वम् । तत्तद्वलाम्मोनिधिमध्यममा, वहत्यभावं तव वाहिनीयम् ॥ ६८॥ 'स्तम्बरमास्तस्स विभोरशीति-लक्षाश्चतुर्लक्षयुता भटैः कैः । स्खल्या गलद्दानजलाश्वलन्तः, शैला इवोदित्वरनिर्झराख्याः ॥ ६९ ॥ तस्पेभसत्यस्तुरगैः शताङ्गै-स्तुङ्गैस्तरबॅरिव दुर्विगाहम् । को नाम सभाममहार्णवं स्सा-दलं समुल्लचयितुं भुजालः ॥ ७० ॥ . १ हे पृथ्वीन्द्र!। २ भरतः। ३ पिशुना। ४ पिशुनवाणीविषसंयुक्ता । ५ क- 'महापतीनां'। ६ क-प्रलापै०। ७ स-प्रदाना० । ८ इन्द्रवंशा। १० प्रवल ()। ९गजाः।

·सप्तदशः सर्गः -- चरित्रायम् ] ३७७ कोट्योऽद्धताः पण्णवतिस्तदीयाः, पदातयः केन रणे निवार्याः । तावत्प्रमेभ्यः किल तेन ते ख-ग्रामेभ्य एकैक इवोपनीतः ॥ ७१ ॥ एकोऽपि सेनाधिपतिः सुपेणो, निनन् रणे दण्डकरः प्रचण्डः। द्वैराज्यकारी किमु कोऽपि मेध्य-मेवं यमेनापि विशवते सै ॥ ७२ ॥ मेरांशुचक्रं समरेषु चक्र, सम्बिभ्रतः श्रीभरतेश्वरस । त्रैलोक्यपि स्तोकतरा नराणां, जये ततस्तस्य जिगीपुता किम् ? ॥ ७३ ॥ ज्येष्ठोऽग्रजत्वेन पराक्रमेण, स चक्रवर्ती तब सेव्य एव । त्वं चेचिरं जीवितराज्यकाम-स्तन्मुच्यतां बाहुवलेऽवलेपः ।। ७४ ॥ दूतं प्रति बाहुबलेरुत्तरवचनानि अथो महाबाहुबलावलुप्त-जगदलो बाहुबलिर्वभापे । प्रादृट्पयोवाहगमीरधीर-ध्यानप्रंतानध्वनितान्तरिक्षः ॥ ७५ ।। दूत ! त्वया युक्तमिदं यदुक्तं, वाग्मी त्वमेकोऽसि समो न तेऽस्ति । एवं वदेद् यः पुरतो ममापि, स्वाम्यर्थकृत प्राणभयं न धत्ते ॥ ७६ ॥ सदा तदाज्ञां स्खशिरःकिरीट, कुर्वन्तु किं नाम न ते नरेन्द्राः । यखानुजः स्फूर्जति पर्यशौर्यो, महामहा याहुबलिबलिष्ठः ।। ७७ ।। भ्राताऽग्रजो नः खलु ताततुल्यः, स्वयं वजन् दिग्विजये पुनः सः। नाकारयामास कनीयसो यत्, तत् किं वयं ताततनूद्भवा नः ।। ७८॥ किं चानुचर्याविनयाद् विहीनाः, किं कापि वीरव्रततश्युत्ता वा ? | तन्मानसे गुर्वपमानपूर्णा-स्तत्रागते नो वयमागमाम? ॥ ७९ ॥-युग्मम् सुभ्रातृता चेतसि चेत् ततः किं, स स्वानुजानां प्रजिघाय दूतान् ? । चेजीवितं राज्यमपि प्रियं च-स्तदाऽनज द्राग् भजतेत्युदित्वा ॥ ८० ॥ न रोचते नः समरोग्रजेन, समं स राज्यग्रहणाग्रहश्चेत् । इदं हृदन्तर्विशदं विमृश्य, श्रीवातपादान्तिकमाश्रितास्ते ॥ ८१ ।। जग्राह राज्यान्यखिलानि तेपां, पात् परेपामिव 'गृभरेपः । न्ययुत दूतं मयि तादृशेच्छो, बचःप्रपञ्चेपु विचक्षणं त्वाम् ॥ ८२॥ प्रवज्य तैर्धाभिरात्मराज्या-त्यस्यार्पयित्वा प्रमदो ददे यः । २ क-स। ३ सम्बोधनात्मकमिदं पदम् । ४ समूह। ५क- 'वाऽनु०॥ ६ क-'पूर्वा तना। ७ भरते। ८ लोभी। १ पदातयः। प.का.४८ ·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- मैया सेमेतेन मदीयराज्य-मादातुकामस्य न दास्यते सः ॥ ८३॥ वर्तामहे तस्य वयं मनोऽन्त-स्तद्विस्मृति व सदापि मेऽस्ति । नैसर्गिकी प्रीतिरियं स्थिता नौ, दूरस्थयोः शूरसरोजवत् तत् ॥ ८४ ॥ जग्राह राज्यानि कनीयसां यः, कठोरतां स्फोरयसे न तस । ज्यायानसावित्यहमस्य राज्यं, शक्तोऽप्यगृह्णन् किमहो कठोरः १ ॥ ८५॥ गुरौ गुरुत्वे सति यो 'विनीतः, स गौरवं पौरजने भजेत । गुरौ गुणैर्हीनतरे तु तस्मिन् , 'सेवास्पृशः सङ्घटते लघुत्वम् ।। ८६ ॥ तसिन् मया दिग्विजयाय याते, किं नाम पूर्णामपरिच्छदादि । दुतं यदेपोऽविनयं त्वदीशः, सर्वसहो हन्त सहिष्यते मे ॥ ८७॥ कर्णेजपानां वचनप्रपश्चा, महत्तमान् कापि न दूपयन्ति । भुजङ्गमानां गरलप्रसङ्गा-नापेयतां यान्ति महासरांसि ॥ ८८॥ कृत्यान्यकृत्यान्यविचारयन्तो, ये क्षुद्रवाक्यं हृदये धरन्ति । श्रयन्त्यवश्यं लघु ते विनाश-मपककुम्भा इव वारिगर्भाः॥ ८९ ॥ असत्प्रमादेन समुज्झिते य-श्छिद्रं मयि द्रक्ष्यति भाखतीव । प्राणग्रहाणप्रवणप्रयत्न-स्तस्य ध्रुवं सन्निहितः कृतान्तः ॥९॥ खामिन्यसेवाप्रबलं वलं हि, खाम्येव तावन्मम न त्वदीशः । खाम्यावयोः श्रीवृपभो द्वयोर्यत् , तसिन् सति स्वाम्ययमस्तु मे किम् ॥९॥ सदा ददातीश्वरसेवकत्व-मीहा नृणां मानवतामपीह । देशादि तस्याहमनीहमान-स्तमानये स्वामिपदं कथं तत् ? ॥ ९२ ॥ चक्री स चक्रभ्रमतो बभूव, तन्निग्रहाद् विभ्यति ये चराकाः । ते तस्य सेवां रचयन्तु तं तु, न कुम्भकारादधिकं करोमि ।। ९३ ॥ 'सौभ्रात्रतो यद्यपि तं भजेयं, सेवां सृजेद् बाहुबलिभियेति । तथापि सम्भावयते जनोऽयं, दूत ! पेयं महती न किं मे १ ॥ ९४ ॥ कुतोऽपि यद्यस्य न विद्यते भी-स्तद् भ्रातुरुंगातु ततः कुतो मे । १ क-'मायासमेतेन। २ सन्मुखमागतेन। ३ प्रमदः । ४ क-मनौवतद्वि०'। ५ आवयोः। ६ सूर्य-कमलयोरिव । ७ प्रकाशयसे। ८ ख-विनेयः। ९ जनखेति शेपः। १० उपद्रवः कृतः। ११ क-असत्प्रसादेन'। १२ यः सूर्ये छिद्रं पश्यति स शीघं म्रियते । १३ सुबन्धुत्वात् । १४ उद्भवतु ।

·सप्तदशः सर्गः " चरित्राहयम् ] ३७९ आज्ञेश्वरत्वं यदि तस्य तन्मा-माज्ञापयत्वस्ति समर्थता चेत् ॥१५॥ कानन ममोपास्तिमयं निषेध्यो, निपेव्यमाणो नृ-सुरा-ऽसुरॊषैः । मृगाधिपत्यं विदधन्मृगेन्द्रो, भजेत भङ्गं शरभाजिभाजी ॥९६ ॥ यत् तातभक्तो 'हरिरासना, तमासयेत् तातसुतेपु मुख्यम् । स देवभक्तैः शिरसा धृतस, शेपासुमस्येव न तत्प्रभावः ॥ ९७ ॥ दूरेऽस्तु तावत् पेउना ममेयं, कल्पान्तकालोल्वणतां प्रपन्नः । महाबलस्तद्वलतोयराशि-मेकोऽप्यहं क्षोभयितुं क्षमोऽसि ॥ ९८॥ पदातयोऽश्वाः करिणः शताङ्गाः, सैन्यस्य भर्ता भरतोऽपि सर्वे । मयि प्रयान्तु प्रलयं मनोऽन्त-भवस्य भावा इव तचभाजः ॥ ९९ ॥ ज्यायानसौ नास महीं ग्रहिये, मयेत्युपैक्षि प्रणयाश्रयेण । त्वं याहि दूत ! त्वरितं समेतु, स्वयं स एवार्पयितुं ममैताम् ॥ १० ॥ उत्थापितो वेत्रभृताऽथ सम्य-भूपैरिताज्ञोदुरपाशबद्धैः। निरीक्ष्यमाणोऽतिरुपाऽरुणाक्षः, स पर्पदन्तर्निरगात् सुवेगः॥१०१॥ बाहुबलिना सह सङ्घामार्थ भरतस्य प्रयाणम् दूतेन तेन त्वरितं समेत्य, तसिन् स्वरूपे कथिते यथार्थे । चकार चक्री चतुरङ्गरग-ददैन्यसैन्योऽनुमति प्रयाणे ॥ १०२ ॥ प्रमाद्यमाना प्रसभं प्रयाणा-रम्भाय भम्भाऽद्भुतनाददम्भात् । सामन्तसेनापतिभूपतीना-माह्वानसन्तानमिवाततान ॥ १०३॥ तदककालं त्वरया प्रयाण-तर्याण्यवाद्यन्त सहस्रशोऽथ । तेपां निनादाः परमां समृद्धि, शब्दैकजात्या मिलिताः समीयुः ॥१०॥ प्रयाणतूर्यध्वनिरूर्जितश्री-ममैक एवैप गुणो जयीति । पित्रेव पुनो दिविपत्पथेन, सर्वाङ्गमालिङ्ग्यत सङ्गतेन ।। १०५ ॥ तन्नादसज्ञामिलितैः शताङ्ग-तुरङ्ग-मातङ्ग पदातिवीरैः। पराक्रमाशैरिव मूर्तिमद्भिः, समं नरेशो निरगानगर्याः॥ १०६ ॥ १ अष्टापदयुद्धकारी। २ इन्द्र, सौधर्माधिपति । ३ निर्माल्यपुप्पस्येव । महत्त्वम् । ५ सैन्यस्यैको विभागो यत्र २४३ शताङ्गा , २४३ मतगा, ७२९ तुरङ्गा, १२१५ पदातयश्च । ६ ख-'करिणस्तु रहा। ७ महीम् । ८ क-'भृतावसम्यै-" ९ क-रुद्ध'। १० ख-सेनो। ११ परम्परामिव । १२ शन्दाद्वैतमयमाकाश जातम् । . ४ भरतस्य ·३८० श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- जयो नु मूर्ती जगतीश्वरस्य, ससार सेनापतिरत्नमाम् । पुरःसरं व्योमचरं तु चक्र-रसं प्रतापस्तनुमाश्रितो नु ॥ १०७॥ घण्टारवापूर्णनभोऽन्तरालः, प्रचण्डसँण्डालहरीकरालः । गजनजोऽधिजफेनशाली, कल्पान्तकालोल्लटि(लि ?)तोऽन्वचालीत् ॥ दन्तावलाम्भोदमदाम्बुव-चलद्विपक्षावनिभृन्महोऽग्निः । 'निर्वापितस्तद्वलधूलिभार-धूमप्रचारैरिव पूरिता चौः ॥ १०९ ।। खरेण वर्णेन च नश्चिनोति, स्पा घनो यः खलु तस्स पोप्याः। अमी द्रुमास्तेन मतङ्गजास्तान् , व्यमूलयन्मार्गरुधः अधोग्राः ॥११०॥ असिं "विकोशं त्रसता रयेण, नरेण पश्चाद् विधृतं करेण । करी करे केशकलापकस्य, भ्रमाद् गृहीत्वाऽत्यजदाशु दीर्णः ॥ १११ ।। किमर्णवेनोत्तरलास्तरङ्गा-स्तुरङ्गमीकृत्य नृपाय दत्ताः । किं किन्नरा वाऽश्वमुखा-ऽश्वदेहाः, पूर्णाश्वरूपा नृपसेवयाऽऽसन्॥११२॥ ज्योतिःसुरैर्वा स्वविमानवृन्दा-देतेऽपिताः किं नृपपर्युपास्त्य। किंवा नवम्यो नृपतेनिधिम्यो, वशंवदेभ्यः खयमाचिरासन् १ ॥११३॥ अस्यैव किं वैक्रियशक्तितो चा, बभूवुरेते बहुरूपभाजः । इत्यूहिता विश्वजनद्दुत्वा-न्महीतलं तैस्तरिरे तुरङ्गाः॥११४॥-विशेपकम् न सन्निभोऽस्यां भरतस्य भूमौ, 'वश्वभ्रयोस्तं विनिमालयामः । . इतीव दिव्युल्ललनं व्यतन्वन् , क्षितिं च चख्नुस्तुरगाः खुरागः ॥११५॥ कश्चित् पुरस्तात् पतितं भयेन, बालं समालोक्य रयाश्रयोऽश्वः । उदश्चित्तानकम एव पश्चात-स्थिरहिरस्थाल्लिखितो नु "पिम्वे ॥११६॥ हयांहिखातस्यपुटस्थलोत्थ-रेणुप्रपूर्णासु तरङ्गिणीपु । समीकृतासु द्विपपादपातैः, पथा सुखेनैव रथाः प्रचेलुः ॥ ११७ ॥ स्वस्वामिनोऽसद्रथिनोऽनृणीत्वं, यास्यन्ति "युद्धैर्विजयं प्रदाय । इतीय नृत्यं दधतो ध्वजाग्र-हस्तै रथौघाः प्रचलैः प्रचेलुः ॥११८ ॥ शनैः स्थलाग्राणि समारुरोह, वेगात् तु तेभ्योऽचततार लोकः । १क-'मुण्डालहरीतकालः'। २ क-ऽमेः'। ३ क-'निर्वास्सतस्तद्बल०। ४ विगतः कोशो यस स तम्, नमम् । ५ आच्छादयामासुः । ६ खर्गे पाताले च। ७ स-'चित्रे'। ८क-'घात०। ९ क-'भूणत्वं'। १० क-'शुद्ध०। .

·, . चरित्राह्वयम् ] सप्तदशः सर्गः ३८१ आरोहणं तेप्यवरोहणं वा, स्थास्तु तेनुर्विपरीतवृत्त्या ॥ ११९ ॥ आनिन्यिरे किं भरतेश्वरेण, द्वीपान्तरेभ्योऽपि गणा नराणाम् । इति त्वरातारपदा पदाति-परम्पराऽशङ्कि विलोकिलोकैः ॥ १२० ।। वृतावृतार्दोरुभिरुनकच्छैः, मलम्बसङ्कीर्णपदैर्भटौघाः। नृत्येन चेलुः स्फुरघर्घराली-घनखनाः 'शून्यमिदोऽभिघातः ॥ १२१ ॥ अश्वेन कामप्रसराभिराम-रयस्पृशा स्फूर्जिवकूजितेन । क्षता नखारैचलां चकम्पे, स्वेदादेहेव मदैर्द्विपानाम् ॥ १२२ ।। ललहिरे याः पथि दीर्घकष्टा-न्मदोदकैः पूरमिताः करीन्द्रः। तुरङ्गमैस्ताः सरितः सुखेन, खुरोत्थरेणुप्रकरण पूर्णाः ॥ १२३ । । वाहांहिसातक्षितिरेणुभारैः, स्फारेन्धकारे नृभिरित्यशङ्कि । जवादिवास्तं किमवापदकों, भेरीवत्रस्तरथाश्ववेगात् ? ॥ १२४ ॥ जाते रजोमण्डलधूमयोनौ, विद्युद्विलासायितभल्लभासि । चलत्पताकापटलीवलाका-कुले किलानृत्यत केकिपतया ॥ १२५ ॥ रजश्चये चुम्बति चञ्चलेऽभू-मालिन्यमुच्चैः ककुभां दियो । सुनिर्मला एव वभुः पताका-तं दूरयन्त्यः क्रुधयेव कम्प्राः॥ १२६ ॥ उल्लहितग्राम-पुरा-ऽय-ऽरण्यः, क्रमेण देशं 'बहली' नरेशः । निरस्तसंसारविकारभारः, शमी सुखाखाद मिवाससाद ॥ १२७ ॥ एतस्य देशस्य ततः प्रवेशे, निवेशयामास नृपो निवासान् । तृणत्रिमार्गातरुरामणीये, मपीन सेरखानिव तीरसीम्नि ॥ १२८ ॥ अनु स्वभूमीशनिवासमाशु, सेनाचरैः स्खे ददिरे "निवासाः । वयं कपायेन्द्रियजैर्यथाऽनु-मोहारोह "विविधैः प्रकारेः ।। १२९ ।। अलक्षितोत्पाटनरोपकाला, अलोकि पश्चादिव ताडितैव । यथाक्रमं चीरमयाऽऽलयाऽऽलि-तं दिवोडीय"किलागताये॥१३०॥ सेनाजनः काश्चनकेतुचि, निकेतनं पूर्वमुपेत्य राज्ञः। जनानपृष्दैव ततः क्रमेण, ययौ निवासं निजमेव धीमान् ॥ १३१॥ १ क-रावली-'। २ आकाशभिदः । ३ पृथ्वीम् । ४ क-'मनोरथै.। ५प्राप्ताः । ६ मेघे । ७ रजश्चयम् । ८ क-'नृपः प्रदेशे। ९ समुद्रः। ११ क-विविधर्विकारैः। १२ ख-'व्यलोकि' । १३ क-कलागता'। १० क-'प्रवासाः।

·" ३८२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र पुरा क्रमेणैव लसन्निवेशे; सैन्ये गुरौ 'खस्खमगारमयाः । । विनैव वल्गां रुचिवलगनेन, निन्युः स्वयं विसयिनोऽश्ववारान् ॥१३२॥ भरे यथाऽऽरोहति भूरिरावा, निरस्यमाने रवणास्तथाऽऽसन् । सदैव सर्वाङ्गम हिर्मुखाना, हिताहितज्ञानपरामुखत्वम् ।। १३३ ॥ अभीक्ष्णमुक्ष्णां सतां वलेन, गोण्योऽध्यरोप्यन्त घनर्जनः । अपातयत् ताः सुखमेक एवा-धिरोपकः पातयितुः क्व तुल्यः॥१३४ ॥ यथा सपर्याणतुरङ्गिसङ्ग-स्तुरङ्गमो विस्फुरितानि तेने। तथा न पर्यस्तसमस्तवस्तु-स्तेजस्विनोऽन्याक्रमणे हि तेजः ॥ १३५ ।। कुचद्वयीमूलमिलत्करात्रैः, प्रियैः प्रियाः कण्ठनिलीनहस्ताः । जवादवातारिपत क्षणाप्त-परस्पराश्लेपसुखं हरिभ्यः ॥ १३६ ॥ पुरा यथाऽऽरोपिपत क्रमस्या-र्पणादवातारिपतैव तद्वत् । निपादिनो दन्तिभिरदिनोऽपि, क्रमोऽयमुच्चैः शिरसां खकेषु ॥ १३७॥ रथ्यान् स्थिरीकृत्य घटेऽवतीर्य, स्थिते प्रभौ यात्रिवेपभाजि । 'पूर्व प्रयाणाय नियोजितं खं, 'ते मेनिरेऽध्यागमनैरखिन्नाः॥१३८॥ घनाध्वखिन्नैरपि कौतुकेनो-स्थितैरखिन्नैरिव सैनिकौघैः । वृतोऽपि तन्नेत्रकुतूंहलिन्या, पन्या गिरारक्षि मृगः प्रियेण ॥ १३९ ॥ यावजनो नैव समेति तावद्, पणिग्जनः प्राग् विपणि वितत्य । गुर्वादरं बालगिराऽभ्युपेता-नाजूहवत् पण्यमृगेक्षणेव ॥१४०॥ कचिजलाय क्वचिदिन्धनाय, क्वचित् कणाय क्वचिदग्नयेऽपि । गते समग्रेऽपि जने गृहेशा, मुदं वहन्ति स वधूसहायाः॥१४१ ॥ कोऽप्यग्निदुर्भिक्षमवेक्ष्य चक्रे, शैमीद्रुमाद् वह्निकणप्रकाशम् । रयेण रक्षा इव तगृहाय, जनाः समीयुः शतशस्तदन्ते ॥ १४२ ॥ मार्गप्रसक्तान् श्रमतोयविन्दून् , समूलमुन्मूल्य समं समन्तात् । रामातनूभूमिपु सार्वभौमा, बभुर्नदीमारुतशीकरौघाः ॥ १४३ ॥ अतीच ती तरणेरवाप्य, क्लान्ताः करालिङ्गलमुत्पलाक्ष्यः । १ ख-'खं स्व०। २ संराविणः । ३ वलीवर्दानाम् । ४ 'गुणीओ' इति भाषायाम् । १ क-क्षणान्त-'। ६ अश्वेभ्यः। ७ क-'देवमानि' । ८ क-'पूर्वप्रयाणाय'। ९ रथ्याः । १० क-हलिन्याः पत्यामिरा०। ११ क-समीभ्रमाद्। १२ सिन्नाः। , ·चरिनाद्वयम् ] सप्तदशः सर्गः ३८३ अमृमुदन्मन्दर्ममूश्चमपु, धुताजनीरा धुंधुनीसमीराः॥१४४ ॥ खानाय पानाय धनाध्वयानाद् , रजोऽतिरुग्ला(ग्णा?)थ तृपाजुपश्च । नागा नगेन्द्राङ्गभवा नगा नु, समीपमीयुटुंधुनीभगिन्याः ॥ १४५ ॥ मेरस्फुरवपुष्करसौरभाट्यं, स्वपुष्करेण द्विरदा गृहीत्वा । पपुर्नदीपुष्करपूरमुच्च-स्ततोऽक्षिपन् वर्मसु पुष्करेण ॥ १४६ ॥ भ्रान्त्वा मदान्धो विपयान्तराले, लुब्धर्विलोलैर्मधुपैः परीतः । प्रकामतप्तो न्यपतद् इदान्तः, करी शरीरीव भवार्णवान्तः॥ १४७ ।। स्रोतखिनीश्रोतसि पुष्कराणि, निर्मूल्य सर्वाङ्गमिमा न्यमअन् । तेपाममग्रानि करोरुनाला-ग्रगान्यभूवन् नवपुष्कराणि ॥ १४८ ॥ आपो हृदन्तः स्थितमेतदीय-सिन्दपूरैररुणाः करीन्द्रम् | धृतानुरागा इव जातकम्पाः, समालिलिगुर्लहरीकराप्रैः ॥ १४९ ॥ शुण्डाभिरामनमतङ्गजानां, श्यामप्रभामिः सरलीकृताभिः । कलिन्दकन्यालहरीपरीता, इव व्यराजन् युधुनीतरङ्गाः ॥ १५० ॥ निपीय पानीयचयं तदीय-सङ्गादतिश्यामतमाऽङ्गकान्तिः । अभावलीवेभघटारदाली-स्फुरद्वलाका निरगाद् युनद्याः ॥ १५१ ।। महत्तमा एव महत्तमानां, सदैव सम्मर्दसहा भवन्ति । इति प्रकाण्डेपु महातरूणां, ववन्धिरे हस्तिपकैदिपेन्द्राः॥१५२॥ मुहुः समग्राहिपत द्विपेन्द्रा, निपादिभिश्चाटुभरेण भोगम् । ध्रुवं भवन्ति स्वहितेऽपि हीना-ग्रहा महान्तो महनीयवृत्ताः ।। १५३ ।।। पुरा पदाग्रेधुतैया नतासा, विनिःश्वसन्त्यङ्कविवर्त्तवृत्तिः । जवाअनन्येव निवृत्तखेदा, व्यधायि सर्वसहया हयालिः ।। १५४ ।। आपोऽभिलग्नाः सरितः प्रसङ्गाद्, विनिर्गतैः मानसमुज्वलाझैः। पाढं विमुक्ताः परिधूय चौहै-महखिनो हि व्यसनेन सक्ताः ॥ १५५ ॥ नरप्रमाणैग्रंथितासु कील-स्तृणालिगुप्ताजिनवाल्लिकासु"। तुरङ्गमान् हस्तयुगान्तरालान् , गुणैरवनन्त तुरङ्गपालाः ॥ १५६ ॥ १ उत्पलाक्षीः । २ स्वर्गीयगद्गापपना । ३ कमल । ६ देहेषु। ७ भ्रमरैः, पक्षे मद्यपैः । ८ प्रवाहे। ९ 'यमुना'तरङ्ग। १०क-'मगा दति०' । ११ क-zतया' । १२ अथैः। १३ अश्वाना मण्डपविशपेषु । ४ शुण्डया। जल०॥

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- खरैः खुराग्रेः खनतां धरित्री, सहर्षहेपारवकारकाणाम् । ' इतस्ततः सञ्चरतामवन्धि, तुरङ्गमाणां वदनेषु भोगः ॥ १५७ ॥ यन्नीरपानेन यदीयतीर-दूर्वाऽदनेनास्ततृपाक्षुधातिः । तटानि तस्याः सरितो व्यभिन्दन् , शृङ्पा धिक् तरुणप्रमादम् ॥१५८॥ विहाय वृक्षान् सहकारमुख्यान् , क्रमेलकाः कण्टकिषु द्रुमेपु । अरं चरन्ति सचिरं प्रमोदा-दसद्गतिः साधुरतं च धत्ताम् ? ॥१५९॥ संस्पर्धतेऽस्मञ्जनिकर्तुरेप, नाम्ना च धाम्ना च किल क्रुधेति महानसोत्थैः प्रतिधाम धूमै-धीयत व्योमनि चित्रभानुः ॥१६॥ स्वस्मै मुहुः सज्जितमोदनादि, प्रदाय पश्चात् पतितागतेभ्यः । स्वेभ्यः परेभ्योऽपि पुराऽभ्युपेतैः, स्वयं ततोऽभुजत वासरान्ते ॥१६॥ परतेन सह युद्धाय बाहुवलेः प्रयाणम् तत्रागतं चक्रिणमुग्रचक्र, मत्त्वा सुनन्दाऽऽत्मभवोऽपि भम्भाम् । अचादयद् यत्प्रतिनाददम्भाद्, भूपं दिशन्ति स दिशोऽपि गन्तुम् १६२ अथ प्रयाणाय शुभ मुहूर्ते, मूर्त निजं मानमिवातितुङ्गम् । सदेहमुत्साहमिवारुरोह, रोहन्महा बाहुवलिपेिन्द्रम् ॥ १६३ ॥ स्वाङ्गोद्भवीप्मतरप्रताप-तारैः कुमारैः परितः परीतः । मध्याह्नमार्तण्ड इवांशुदण्डै-चण्डै रेन्द्रोऽजनि दुर्निरीक्ष्यः ॥ १६४ ॥ वलान्वितो वाहुवलिर्विलोल-रथा-ऽश्व पत्ति-द्विप-नक्रचक्रः। कल्पान्तपाथोधिरिवाथ तूर्ये-श्वचाल वाचालदिगन्तरालः ॥ १६५ ॥ परैरजेयान् स्ववलरमेया-नुत्कण्ठितान्तःकरणान् रणाय । अभ्यागतान् भूमिभुजो भुजालान् , मेने तदा वाहुबलि स्वतुल्यान् ।। चलत्यलं वाहुवलेबलेऽसिन्, पृथ्वीमपृथ्वीं प्रथयत्यपारे । भूमीभृतां कम्पभृतां भियेव, शीर्षाणि पीठे लुलुटुः पृथिव्याः॥१६७॥ चलाधिपे बाहुबलौ बलिष्ठे, जेप्यामि शत्रूनहमेक एव । प्रत्येकमूष्मेत्यभवद् भटानां, तीचे रवी रव्युपला ज्वलन्ति ॥ १६८॥ । स-चिरप्रमोदा । २ क-धूपै। ३ क-'भुज्यत' । ४ बाहुयलिः। ५ पर्वताना, पक्षे राज्ञाम् । ६ सूर्यकान्तमणयः । 1 - ·सप्तदशः सर्गः परित्राह्वयम् ] ३८५ शौर्योत्रणे याहुघलावधीशे, सर्वेऽपि शौर्येकरसा वलेऽसिन् । आकाहलावादकमप्यभूवन, पूणे सरस्युत्पयसोऽन्तकृपाः ॥ १६९ ॥ दूरेअपि शीघ्रं निजदेशसीनि, महावलो याहुबलिर्जगाम । खभूमिमाकामति शत्रुभूपे, साद् वीरमानी किमु मन्दगामी ॥१७०॥ निवेशयामास स नातिरे, न वाऽतिपार्थे भरतस्य सैन्यात् । 'गङ्गा'तटे वाहुबलिः स्वसेना, पराशये च स्वबलाभिशङ्काम् ॥ १७१ ॥ अथो मिथोपि प्रधनोत्सवाय, प्रेक्षासमेष्यदिविषद्णाय । उभौ प्रभातोपरि 'मागधेन्द्र-निमन्त्रितौ श्रीपभात्मजौ तौ ॥१७२।। सैन्यद्वये स्वाम्यनुशास्तिः नक्तं ततो बाहुबलिर्चलान्त-भूकान्तवृन्दानुमतेन सूनुम् । महौजसा सिंहमिनाप्रभूप्यं, सेनापति सिंहरथं चकार ॥ १७३ ॥ स मूर्द्धबद्धन हिरण्मयेन, बभौ भटेन्द्रो रणपट्टकेन । द्विधारसंहारकृतेऽङ्गगर्भा-दूर्घगतेनैव ततेन धान्ना ॥ १७४ ।। स्वयं समीकाय समुत्सुकाना, शिक्षा परेपामपि भूपतीनाम् । सत्कारसारां नृपतिः प्रतेने, मेने पुनः सत्करणं रणं तैः ।। १७५ ।। समग्रभूमीपतिसम्मतेन, सङ्घामदीक्षा भरतेश्वरोऽपि । दचा सुपेणस्य सुखेन मेने, विनिर्जितानेच हृदाऽभिजातीन् ॥१७६॥ ततः कुमारान् रिपुमारसारान् , धराधिनाथान् मुकुटेद्धमूर्ध्न। आहूय वीरानपरानपीति, तेभ्यो ददौ श्रीभरतोऽनुशास्तिम् ॥ १७७ ॥ महौजसो! हे महनीयवृत्ता!, रणे प्रवृत्तेऽन ममाऽनुजस्य । सुपेणसेनापतिरप्रमत्तै-युप्माभिरेकोऽहमिवानुगम्यः ॥ १७८ ॥ भो भो भवद्भिर्भुजदुर्मदास्ते, भूयस्तरा भूमिभुजोऽभिभूताः । न तेष्वभूत् 'तक्षशिला क्षितीश-पदातिमानस्य समोऽपि कोऽपि ॥१७९॥ सोमो गजश्रेणिमिवैगनाथो, घनाघनालीमिव मारुतौधः । ज्येष्ठः सुतो याहुबले थुतोऽलं, प्रक्षेमुमेकोऽपि विपक्षसेनाम् ॥१८०॥ १ काहलावादिवादकममिव्याप्य । २ क-निम नयामास पुराऽऽर्पभो तौ। ३ नृप समूहसम्मतेन । ४ क-'महौजसा' । ५ क-दूर्धागते.'। ६ शत्रून् । ७ वाहुवले । ८ सिंह । प. का०४९ ·३८६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- महारथः सिंहरथः कनीयान्, तस्याकनीयोस्तु पराक्रमेण । क्षणेन विद्वेपिगणं क्षिणोति, दुष्कर्मसम्मर्दमिवात्मवोधः ॥ १८१ ।। चलोचये बाहुवलेमहीन्द्राः, पुत्रेषु पौत्रेप्यपरेप्वपीह । एकैक एच त्रिजगत्समक्ष-मैक्षोहिणी क्षोभयितुं क्षमोऽस्ति ॥ १८२ ।। विश्वत्रयस्वामिसुतोऽस्ति यस्तु, ममानुजो याहुबलिमहीन्द्राः।। सदाऽनुभूतं प्रवदामि तुल्यो, नास्य धुसद्-दानव-मानवेषु ॥ १८३ ।। चाहोर्वलात् कर्करकानुकार-क्ष्मागणे याहुबलौ रणेषु । हन्तुं प्रवृत्ते पुरतः क्रुधा न, धत्ते ध्रुवं वैज्रधरोप वजम् ॥ १८४ ।। 'वैताढ्य'माक्रम्य कृतः क्षितीशाः, 'किरात'वीरेपु पराक्रमो यः। विद्याधरेपूग्ररणेपु यो वा, ततोऽधिकं सम्प्रति सन्तनुध्वम् ।। १८५ ॥ इति प्रभोः प्रौढतरप्रसाद-पीयूपवर्पस्य गिरोऽभिपेकात् । वीरव्रतस्याङ्कुरमालिकेचें, 'क्षेत्रेषु तेषां पुलकालिरासीत् ॥ १८६ ॥ सैन्यद्वये स्वाम्यनुशास्तिमेवं, लब्ध्वा ययुर्धाम निजं निजं ते । स्वस्वायुधानि स्वयमर्चयित्वा, तूर्यास्वैर्जागरणं च चक्रुः ॥ १८७ ॥ प्रातःस्पृहा हन्त दिवा प्रहारै-मैते प्रवीराः प्रलयं प्रयान्तु । इतीव तेपां कृपया प्रकामं, सहस्रयामाञ्जनि सा "त्रियामा ॥ १८८॥ जगत्रयीशानाजयोस्तयोर्नु, सैन्यद्वये वीरपरम्पराणाम् । समीक्षितुं शौर्यविजृम्भितानि, प्राक्शैलमौलि रविरारुरोह ॥ १८९ ।। क्षुब्धोत्तरङ्गाऽऽतुरनक्रवार्द्धि-भूनुम्बिवूलोपललोलशैलः । वस्ताश्वधृत्याकुलसतसूर्य-स्तूर्यप्रणादोजनि सैन्ययुग्मे ॥ १९० ॥t प्रभुप्रसादर्णमहार्णवस्य, यियासवः पारमपारशौर्याः । सरोमहर्षा रणतूर्यरावै-धीरा रणोवी प्रति चेलुरुत्काः ॥ १९१ ॥ युद्धे यियासोर्जननी सुतस्य, भालस्थले यं तिलकं चकार । तस्य प्रभावेण रणेषु जिष्णो-रमुप्य रेखा सुभटेपु "सोऽभूत् ॥ १९२ ।। "१ सेनासमहे । २ २१८७० गजैः, २१८७० रथैः, ६५६१० तुरङ्गैः, १०९३५० पत्ति- मिश्च समेतां सेनाम् । ४ क-'केषु'। ५शरीरेषु। ६ फ-मर्थयित्वा' । ८ स-राससाद'। ९ऋणरूपमहासागरस्य । १० तिलकस्य । ११ तिलकः। . . ७ रात्रिः।

·सप्तदशः सर्गः , चरित्राद्वयम् ] ३८७ सङ्घामदीक्षा काऽप्याह पुत्रं तव तात ! तात-मातामही वीरपती प्रतीतौ । ततस्तथा विक्रममादधीथा, यथा मम स्थान कलङ्कपङ्कः ॥१९३ ॥ रणोत्सुकं वीररसं नु मूर्त, काऽपि प्रयान्तं तनयं निरीक्ष्य । प्रीतेति मेनेऽस्य पराक्रमेण, प्राप्स्ये सतीपङ्क्तिशिरोमणित्वम् ।। १९४ ॥ ज्येष्ठस्य पुत्रस्य च तपितुश्च, पुरः परा प्राह सुतं कनिष्ठम् । तथाऽद्य युध्यस्व यथाऽनयोः स्याद्, भ्राता ममेत्यात्मभवो ममेति १९५ आश्लिष्य मां यासि रणाय जित्वा, प्राप्तः पुनः श्लिष्यसि धूलिलिप्तः । आलिङ्गय तद्याहि पुनः समेतु-मिति प्रियं यान्तमुवाच काचित् ॥१९६।। काऽपि प्रियं प्राह सदाऽवदस्त्वं, त्वं प्राणतुल्याऽसि ममेति सत्यम् । सन्त्यज्य यन्मां चलितोऽसि धीर!, प्राणानपि त्यक्तुमना रणोत्कः १९७ त्वं प्राणतः किन्त्वधिको ममासि, त्यक्त्वा यदेतांस्तृणवत् क्षणेन । त्वामेव संसेवितुमाश्रयिष्ये, स्वर्गाहनामानसशल्यतुल्या॥१९८॥-युग्मम् प्रियापरप्रेममयोरुपार्श, विकृत्य कृष्टा रणवाद्यनादैः । मात्राऽऽशिपा सत्कवचेन धीरा, वीरा रणोळभैरणीवभूवुः ॥ १९९ ॥ श्रीमयुगादिप्रभुनन्दनौ तौ, सानाह्य हस्तीन्द्रधृताधिरोहौ । सञ्चरतुः स्वस्खचमूसमूहे, सुरासुरेन्द्राविय दुनिरीक्ष्यौ ॥ २० ॥ अथात्मनाथानुमती मिथोऽमि-सश्चेलतुः सैन्यसमुच्चयौ तौ । पक्षद्वयो।त्पवमाननुन्नी, पयोधिवीचीनियाविवोचैः ।। २०१॥ विस्फुट्य वौरा बहिरापतन्तः, सञ्चारितास्ते पुनरन्तरेव । नृपस्स वेत्रिप्रकरैस्तरङ्गा, वेलाप्रदेशैरिव पारिराशेः ॥ २०२॥ द्रष्टव्यमेव मृधमद्य सुरा-नित्याहयन्त इव केतुकरैः। धुर्याश्वशब्दमदहासभृतो-अन्योन्यं रथा रथजुषां मिलिताः ॥ २०३॥ अश्चै रणद्विगुणवेगलयं, चितं विदद्भिरिव पृष्ठजुपाम् । १ हे वत्स 11 २ क-'भरणावभूवुः । ३ युद्धम् । ४ फेन। ५ 'उत्थापनी- च्छन्दः, 'तमजल्गा उत्थापनी' इत्येतलक्षणं छन्दोऽनुशासने (१४८)। राणाम् । ६ अश्ववा- ·३८८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- सद्यो निमेपचलचञ्चलदृक्-पक्षमत्वरैरुभयतो मिलितम् ॥ २०४ ॥ असदृढक्रमभरेण भवत् , मा स व्यथा जगति नागततेः। इत्यस्पृशन्त इव भूमितलं, नागाः पदैर्मदभृतोऽभिययुः ॥ २०५॥ गीते गजेन्द्रमदभृङ्गकृते, चाये तु हृष्टयनादमये । सभ्याऽमरोचयमचालि भटै-रम्यासिभियुधि नटद्भिरिव ॥ २०६॥" आकृष्टमेव सुभटस्य परे-ऽपश्यन् धनुः पतत एव शरान् । प्रद्योतनस्य परिवेपमिव, "क्षीयानि प्रतिदिशं च करान् ॥ २०७॥ आश्चर्य किमिव तदा यदाऽऽशु पेतु-दन्तीन्द्रा रणभुवि वीरसिंहनादैः । उत्पश्याः सुरकरिणोऽपि यत् तदाऽऽसन्, कि व्योम त्रुटितमिति प्रकम्पमानाः ।। कसिंश्चिद् गंदति जगत्रयकरौद्र, शत्रूणां न गलितमायुधं करेभ्यः । यत् तेषां भयभरनष्टजीविताना-मत्यर्थ व्यदधत मुष्टयो दृढत्वम् ।। २०९ ॥ उन्मुक्ता युधि सुरमार्गमुल्लिखन्त-श्छिन्दाना भटपटलानि वीरवाणाः। पातालेऽप्यवनिभिदस्तदा विशन्तः, क्षोभाय ध्रुवमभवन् जगत्रयेऽपि ॥ २१०॥ केऽप्युचैरसिफलकैन केऽपि 'दोप्णा, केऽप्यक्ष्णा भृकुटिकलाफरालितेन । केप्यङ्गप्रचलनवायुनैव विष्वक, केनापि द्रुतमिति जमिरे विपक्षाः ॥२११ ।। तब्यूहद्वयसुभटाः कटुप्रणादं, द्वन्द्वेन व्यदधत युद्धीद्धताङ्गाः । शस्त्रोधस्खलनभुवस्तदा स्फुलिङ्गाः, खद्योतश्रियमराजन् रजोधकारे ॥२१२॥ वीराणां शिततरकाण्डचण्डपातैः, "पोगण्डं सकलमवेक्ष्य शत्रुसैन्यम् । यद् देवा दिवि हसितं व्यधुस्तदानी, तत्तेजः स्तबक इवाधुनाऽपि चन्द्रः ॥२१३॥ कोऽप्येकः सह सहसा जयश्रियोचैः, प्रक्रीडां व्यधित विरोधिवाहिनीपु । सम्पातप्रमदगदाहतेभराजी-कुम्भोधन्मणिकपटोत्थिताम्युविन्दुः ॥ २१४ ॥ वर्षन्तो युधि रुधिरच्छटास्तदानी-मुत्क्षिप्ता झगिति मतङ्गजा भुजालैः । विद्वेपिक्षितिपचमूपु किश्चिदुचै-रुत्पातं दिवि जलदा इबाचचक्षुः ।। २१५ ॥ बद्धस्य प्रसमरसैन्ययुग्मवाणैः, किं घूमो दिवि नवमण्डपस्स दाळम् । येनासौ दिशि दिशि वीरदोषिलासा-दुत्क्षिप्तैरपि करिभिर्व्यभेदि कष्टात् ॥२१६॥ १स्त्री०। २-४ 'उत्थापनी'! ५ तीव्रान् । ६ क-क्षीणानिव'। ७ उत्थापनी। ८ मतःपरं २२०तमपर्यन्तानां पद्यानां 'प्रहर्पिणी'च्छन्दः । ९ क-'गजति। १० भुजेन । ११ क-'मुद्धतांशाः। १२ विकलाङ्गम् । १३ हसिततेजः । , , ·सप्तदशः सर्ग: परित्राह्वयम् ]] ३८९ आदत्व त्वरितमj जवादमुं चा, प्रक्रीड प्रतिदिनमष्टमिस्तुरङ्गैः। इत्युचर्दिवि तुरगानुदास दोप्मान् , सप्ताश्वं प्रति नु निजप्रतापमित्रम् ॥२१७॥ उत्क्षिप्य स्वभुजबलेन कश्चिदेको, वीरोऽश्व-द्विरद-रथान् पतिष्यतः । खे भूर्मा भूद् युधि विधुरा टैर्निर्घात-रेतेपामिति समचूर्णयद् गदाभिः॥२१८॥ केऽप्युद्यत्पटुमटसजकार्मुकज्या-निर्घोपैरिह मुमुहुर्मुहुश्युतानाः । तन्मुक्तैर्विशिखशतैः क्षतार्कतापै-स्तेऽजीवन् पुनरुरुपक्षजातवातैः ॥ २१९ ॥ ग्रासोद्यद्रसनकरालकालवक्र-क्रूरथि व्यवसितचण्डभल्लि चापम् । वीराणां रणभुवि कृष्टमेव तस्था-वस्थैर्यस्पृशि पुरतोऽरिवीरवारे ।। २२० ॥ लोकक्षयकारियुद्धात् सैन्यद्वयस्य देवैर्निवारणम् इति प्रवृत्ते समरे समन-मनुष्यलोकक्षयशोकशङ्काः । सक्रोधयोरार्पभयोः प्रबोध-विधानयुद्ध्या विवुधा दिवीयुः ॥२२१॥' वालांश्च वृद्धांश्च विनाच वर्षे, सत्पौरुपाः केचन पूरुषा ये । सर्वेऽत्र ते सगरपर्वरङ्गै, रगन्त्यमी वीररसप्रेसक्ताः ॥ २२२ ॥ अकाल एव क्षयकाल एप, विशेपितो विश्वपतेः सुताभ्याम् । इत्यामृशद्भिस्त्रिदशैः स्फुरद्भि-नभखभाष्यन्त घटा भटानाम् ।। २२३ ।। -युग्मम् 'वीरर्षभाः! श्रीपभावभर्तु-राज्ञाऽस्ति वस्तावदहो न योध्यम् । यावद् वयं वाक्यचयं प्रपञ्च्य, प्रबोधयामो भवतामधीशौ ॥ २२४ ॥ तयाऽऽज्ञया विश्वपतेनिरुद्धाः, सेनाद्वये शूरवरास्तथैव । व्यापारवन्ध्यायुधरुद्धहस्ता-स्तस्थुईपद्रूपसुरस्वरूपाः ॥ २२५ ॥ व्यनश्यदद्यापि न किञ्चिदेव, भद्रं प्रभूयाद् भुवनत्रयाय । इति वाणा दिविपद्गणास्ते, गत्वाऽऽदितश्चक्रिणमित्यवोचन् ॥ २२६ ॥ भरताय युद्धनिवारणार्थ देवानां विज्ञप्तिः जय त्रिलोकप्रभुपुत्र! लोक-त्राणाय भारं त्वयि विश्वभता । नियोजयामास ततः किमर्थ-मुपक्रमोऽयं जनहिंसनस्ते ? ॥ २२७ ॥ पखण्डवर्षे विजिताः क्षितीन्द्रा, न तेषु ते कोऽपि पुनः क्षमोऽभूत् । १ उच्चिक्षेप । २ सूर्यम् । ३ अत परं । एतचिहरहिताना २२९तमपर्यन्तानो पद्यानां छन्द 'उपजातिः । ४ चेष्टन्ते। ५ क-'प्रभक्ताः। ६ हे वीरवर्याः।। ७ क-'प्राक् प्रचर्य।

·३९०. श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र-. दोर्दण्डकादृशमनाय नून, भ्राना समं तत् समरोधमोऽद्य ॥ २२८ ॥ . विनोदमा युवयो रणोऽयं, हृप्यत्कृतान्तस्तु जने युगान्तः । तसात् त्वमसाद् विरमावनी वा, यदीहसे भ्रातुरिदं न युक्तम् ।।२२९॥ के न पूर्वमभवन् भुवो धवा, मेदिनी कमपि नेयमन्वगात् । बीडमप्यधृत नागभर्तरि, भ्रंशभाजि दधती नवं नवम् ।। २३० ।। नैतया कति पतित्वधारिणो, मारिता यत परेपु लुब्धया । रागिणो गुणनिधीन् यदृच्छया, जीवतोऽपि कति नेयमत्यजत् ॥२३१॥ 'एतदर्थमपि यः कदर्थय-त्यर्थवादकणधी रिपूनपि । श्लाध्यते न खलु सोऽपि यः पुनः, कुल्यमस्यति नमस्स एव सः ॥२३२॥ -विशेपकम् वैभवेऽपि भुवनस्य भोग्यता-मेति तल्पमितमेव भूतलम् । श्रीभरेऽपि सति भोज्यतोऽधिकं, स्वस्स किञ्चिदपि नोपकारकम् ॥२३३॥' वैभवैर्भवति भोगतोऽधिकः, सम्मदो यदि ममत्वमात्रतः । क्ष्मा ममेयमसिलाऽप्यदो वदन् , प्रीयते न तदकिञ्चनोऽपि किम् १२३४" तद् धुनी-चन-विला-ग-सागर, रुद्धमस्ति न कियद् घरातलम् । भूलवोऽयमपि तद्वदुच्यतां, मुच्यतां सह कुलेन विग्रहः ॥ २३५ ॥" विग्रहः सह कुलेन नौचिती, यात्यरातिकुलकल्पपादपः । प्रीतिमेति न वने वनेचरः, कश्चिरं रणभरेण सिंहयोः ॥ २३६ ॥ तद् रणं त्यज निजं निकेतनं, याहि पाहि जनमाहिमाचलम् । आगते त्वयि समागतो यत-स्त्वते. स्वयमयं गमिष्यति ।। २३७ ॥" भद्रमस्तु भवतो वो" भयं, शान्तिमेतु रणहेतुवारणात् । सैन्ययोरुभययोरभीतये, भालतोऽवतरतां तब ध्रुवौ ॥ २३८ ॥ भरतस्य देवानुदिश्य प्रतिवचनानि अथेत्युदित्वा विरतेपु तेषु, गम्भीरघोपं भरतो वभापे । दोमानहं नेति रणस्पृहा मे, नेहा महीं बाहुबलेग्रहीतुम् ।। २३९ ॥ १ क-'द्यमोच्च (१)। २ प्रलयकालः । ३ क-'मृत' । ४-५ रथोद्धता । ६ मेदिन्य- थम् । ७ हन्ति । ८-१० रथोद्धता। ११ नदीवन बिलपर्वतसागरैः। द्वता। १५ स-' व भयं'। १६ रथोद्धता। १७ ख-गभीर० १८ अतः परं + एतचिहद्वययुक्तानि पद्यानि विहाय ३७९तमपर्यन्तानां पधानां छन्द 'उपजातिः' । . १२-१४ रथो- ·चरित्राह्वयम् ] सप्तदशः सर्गः ३९१ किन्त्वेप मां तातमिवातिभक्तः, पुरा 'विविक्तः श्रयति स नमः। मय्यागते दिग्विजयं विधाय, न त्वाययौ ज्येष्ठधियापि नन्तुम् ॥२४॥ पथ्या सहसैः शरदा समय दिग्जैत्रयात्रां स्वपुरीं श्रितस्य । दते मैमाह्वानकृते गतेऽपि, नैवागतोऽन्याटगिवाधुनाऽसौ ॥ २४१ ॥ आकारयाम्येनमहं न कोपा-ल्लोभान वा किन्तु विशेन चक्रम् । अन्त'विनीता मनते यदेक-मिन्नप्यऽदो न श्रयति प्रवेशम् ।। २४२ ॥ न चक्ररनं प्रविशेद् 'विनीता', भवेद् विनीतो न ममाऽनुजोऽयम् । स्पर्धा द्वयोरप्यनयोः प्रवृद्धा, दिवौकसः सङ्कटमुत्कटं मे ॥ २४३ ॥ अप्येकवेलं स समेतु मान-चतामपीशोऽत्र ममानुजन्मा । गृह्णातु पृथ्वीमपरां मदीयं, सर्व मेंदीयं त्रिदशा! न सादः ।। २४४ ।। अथावदन नाकसदो 'नरेन्द्र, निष्कारणोऽयं न रणोद्यमस्ते । गत्वाऽधुना वाहुबलि प्रबोध्यो, जनक्षयोऽयं खलु रक्षणीयः ॥२४५।। यथा भवान् सोऽपि तथा समर्थ, प्रवक्ति किञ्चिद् रणकारणं चेत् । तथापि दृग-बाग-भुज-दण्डयु?-र्योध्यं यथा स्यान्न गजादिवाधा २४६ देवानां बाहुबलिना सह सम्भापणम् तथेत्यथोक्ते 'भरताधिपेन, सुधाभुजो बाहुबलिं ययुस्ते । मृाऽप्यधृष्योऽयमहो महोग्रा-वष्टम्भवेत्युक्तिभृतोऽभ्यधुस्तम् ॥ २४७ ॥ नन्द त्रिलोकीपतिनन्दनोा-मानन्दनः सजनमानसानाम् । त्वं दुर्विनीतद्विपता विनेता, गुरौ विनीतस्त्रिजगत्प्रतीतः ।। २४८ ।। विश्वत्रयस्थामयदः पिता ते, तवोद्यमस्तस्य भयङ्करः किम् । भानोस्तमिस्राऽभ्युदयः कथं स्यात् , पीयूपरश्मेविपवर्षणं वा ॥२४९ ।। प्राप्तः खपुर्या कृवदिग्जयस्त्वा-माढाययामारा समुत्कचेताः । पितेव यः पूज्यतमः सदा ते, तस्मिन् गुरौ भ्रातरि को विरोधः ॥२५॥ रणक्षणोत्साहजुपि त्वयीह, क्षोमाभिपङ्गस्त्रिजगजनानाम् । स्वेच्छाप्रचारिण्यपि पञ्चवक्रे, किं भीमपञ्चो न वनेचराणाम् ? ॥२५॥ ४ स-तदीयं १ विवेकी । ५क-नरेन्द्र। २ ख-समर्थ्य । ३ फ-'तमादान । ६ देवाः। ७ विश्वनयस।

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- । 'तत् सगरोत्साहममुं विमुञ्च, गुरौ भज भ्रातरि सङ्गमङ्ग। लगेऽपि राजन् ! गुरुयोगमाजि, नान्यग्रहोत्थाः प्रभवन्ति दोपाः॥२५२॥ उत्तवेति गर्जारवमञ्जु तेपु, स्थितेपु चाब्देवि दैवतेषु । गिरं जगौ बाहुबलिविवेकी, केकीव लोकश्रुतिशर्मकारी ॥ २५३ ॥ बाहुवले प्रत्युक्तिः ताताहिभक्ता! ऋभवो! भवन्त-स्तातस्य चाचां तनयावितीस्थम् । शुभामभाषन्त गिरं महान्तो, ह्युदासते न व्यसने निजानाम् ॥ २५ ॥ तत्त्वादमत्वा रणकारणं नौ, पेन्दारका ! हे वदथार्जवेन । कार्यस्य मूले कलितेऽनुशास्तिः, सुस्थानके वल्लिरिवोत्फला स्यात् ।।२५५॥ पुरा हि दीक्षासमये विभज्य, श्रीतातपादा ददति स देशान् । असभ्यममै च तथाऽऽश्रितेभ्यो, यथा सुवर्णादि बनीपकेभ्यः ॥२५६॥ सर्वे वयं स्वस्वमवाप्य देश, सन्तोपपीयूपरसाश्रयाः सः। ताते कथं जीवति तातदत्तं, विविक्तचित्ताः परतो हरन्ति ॥ २५७ ॥ पट्खण्डव निखिलानि लात्वा, राज्यान्यतृप्तो दवपद् वनानि । निजानुजानामपि जनसेऽसौ, देशानशेपान् भरतोऽपि भीष्मः ॥२५८|| जग्राह राज्यान्यनुजन्मनां य-स्तस्मिन् गुरुत्वं किमु किश्चिदस्ति । लोभातरं भ्रातुरवेत्य धृत्तं, वैराग्यतस्ते व्रतिनो बभूवुः ॥ २५९ ॥ अयं मयेयत्समयं समेक्षि, प्रतीक्ष्यरूपो गुरुगौरवेण । भ्रान्त्यैव चिन्तामणिविभ्रमेण, क्लृप्तानि शैलोपललालनानि ।। २६०॥ सङ्गृह्य राज्यान्यनुजग्रजस्य, राज्यं जिघृक्षुर्मम निघृणात्मा। मामुनदन्नाह्वयते मदान्ध्य-धारी स पारीन्द्रमिव द्विपेन्द्रः ॥ २६१ ॥ जव्यादवत् क्रूरतरं निरीक्ष्य, नैतं भजन्ति स ममानुजास्ते । ततः कथं तस्य रणोद्यतस्य, वशंवदोऽहं द्युभवा! भवामि ॥ २६२ ।। सेवापरं स्वस्य पराक्रमेण, करोति चेन्मां तदयं करोतु । पन्था ह्ययं क्षत्रियपुगवानां, कीर्तिप्रदो वा विजयप्रदो वा ॥ २६३ ॥ , . " १ तस्मात् । ६ याचकेभ्यः। २ सम्बोधनात्मकं पदम् । ३ क-पादेविव' । ७ पूज्यरूप । ८ राक्षसवत् । ४-५ हे देवाः।

·. परित्राह्वयम् ] सप्तदशः सर्गः विमृश्य वा यद्यपमृत्य याति, यथाऽऽगतं तत् कुशलेन यातु | भ्रातेत्यहं दुर्ललितं सहिप्ये, तस्यैव नान्यवहृतौ ममेहा ॥ २६४ ।। मया विजिग्ये 'भरत' समग्र-मित्युद्यतो यद्ययमद्य मायन् । तीर्णार्णवं पोतमिवाद्रिदन्ते, मयि प्रतिस्खल्य से भज्यतां तत् ॥२६५॥ यद्यस्ति तस्मिन् हितमीहितं चो, रणाग्रहादेप निपेध्यतां तत् । अयुध्यमानेन समं न युध्ये, सुधाभुजो! बुद्धिरियं ध्रुवा मे ॥ २६६ ॥ बैलाहके बाहुवली प्रवृष्य, पीयपवद्वानिवहं निवृचे । गिरं सुरा विस्सयवल्लिफुल्ल-माला ततां कण्ठगतां वितेनुः ॥ २६७ ।। चक्राप्रवेशाद् भरतोऽभिसर्प-ननुत्तरीकर्तुमशक्य एव । अयुध्यमानेन युधं न कुर्वे, वदन्निदं केन निवार्यसे त्वम् १ ॥ २६८ ॥ द्वयोरपि श्रीवृपभस सुन्यो-ईयोरपि त्राणकृतोः प्रजानाम् । जगन्नयीभाग्यविपर्ययेण, महाहवोत्पात उपस्थितोऽयम् ॥ २६९ ॥ त्वं प्रार्थ्यसे वीर! तथापि वाढं, त्वयोचमेनैव रणेन योध्यम् । तत्राधमे यद् भवतोभवित्री, भूयिष्ठलोकप्रलयोपपत्तिः ॥ २७० ॥ यद् द्वन्द्वयुद्धं युवयोर्विना न, युद्धोपशान्तिः किल तय॑तेऽसौ । दृग्-चाग्-भुजायैर्जनिते तदसिन् , स्थान्मानसिद्धिर्न च जीवहिंसा २७११ ओमित्यमुष्मिन् प्रवदत्यमा-स्तेनातिदूरेऽस्थुरथापमृत्य । सभ्या इव व्योम्नि तयो रणोत्थ-जया-जयोच्छ्रायविनिर्णयाय ॥२७२।। स्वाम्याज्ञया सैन्ययुगेऽथ वेत्रि-प्रदत्तया युद्धविधेर्निरुद्धाः । खं मेनिरे वीरवरा वराट-मावर्णमुक्तं न विभोपिण्णाः ।। २७३ ।। चक्रिणं प्रति तत्सेवकजनोक्तिः युद्धावरोधेन विचार्य चक्रि-चमूनृपाश्चक्रिणमूचुरेवम् । मत्रेण कस प्रभुणाऽद्य मत्रि-रूपाद् रिपोर्द्वन्द्वरणं प्रपन्नम् १ ॥ २७४ ॥ भृत्येषु नष्टेषु हतेषु युक्तं, युद्धं प्रभोयुद्धगतिहि चित्रा। शङ्कामहे स्वामिनि संशयं न, न चेद् भवेद् याहुयलिविपक्षः ॥२७५|| १ फ-तस्येव' । २ क-ततो मनक्तु'। ३ मेघे । ४क-मालाततां'। इत्यध्याहार्य पदम् । ६ कपर्दिका। ५ रणे प० का०५० ·३९४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- चाहोर्यलं बाहुवलेपिंडौजा, न सोऽपि सोढुं समरे समर्थः । पूर्व प्रभोस्तस्य मुखे न युक्तं, स्थातुं महरिव रोपितस्य ॥ २७६ ॥ भूपान् यभापे भरतो नरेन्द्राः1, पुरःस्फुरत्सु प्रधने भवत्सु । न कोऽपि मां पाप गुणेषु मूलो-त्तरेषु नात्मानमिवाभिमानः ॥ २७७॥ रणो न मे क्वापि भवद्भिरक्षि, तद् वोऽभिशका मयि भक्तिरीक् । मद्दोर्यलं पश्यत तत् क्षितीशा!, भीत्येव सा याति यथा प्रणश्य ॥२७८॥ भरतेन स्वभुजवलदर्शनम् उक्त्वेति चक्री लघु गर्तमेक-मसानयत् तस्य तटे निविश्य । स शृङ्खलालीः प्रतिशृङ्खलालीः, सव्ये न्यधाद् दोप्णि वटे जटावत् २७९ स भूपतीनित्थमथाह भूपाः!, सम समग्रेवलवाहनैः खैः । मां पातयन्त्वत्र विकृप्य गर्ने, न खाम्यवज्ञाप्रभवं छलं वः ॥ २८० ॥ स्वमो मयाऽप्यक्ष्यत दुष्ट एप, युष्माभिरेवं प्रतिहन्यतां तत् । मोधीभवत्येव यतः कृतार्थी-कृतो यथार्थानुभवात् वयं सेः ॥२८१ ॥ पुनः पुनश्चक्रिनिदेशतस्ते, तद्दोःस्थितं शृङ्खलचक्रवालम् । सर्वेऽपि यत्नाचकृपुः स चक्री, न सूत्रमप्यासनतस्त्वचालीत् ॥ २८२ ।। हस्तेन तेनैव स चक्रवर्ती, चक्रेऽङ्गरागं हृदि लीलया च । सर्वेऽपि तेऽन्योन्यमथास्फलन्तो, विसंस्थुलीभूय ललम्भिरे च ॥२८३।। तथाविधं स्थाम विभोनिभाल्य, भूमीभृतः सम्भृतभूरिहर्पाः । ते तत्यजुस्तद्भुजशृङ्खलाली, करान्तरन्तःकरणाच शङ्काम् ॥ २८४ ॥ भूयो महेभं भरतोऽभिस्ह्य, पूर्व रणप्राङ्गणमाजगाम । चक्रान्निवृत्तो वरमार्गमेत्य, ग्रहो यथा प्राक्तनमेव राशिम् ॥ २८५ ।। अथो नियुक्तैरिव देववृन्दः, प्रक्लप्तगन्धोदकपुष्पवर्षा । सैन्यद्वयाभ्यन्तरभूमिराभाद्, विलासशय्या किल युद्धलक्ष्म्याः॥२८६॥ तो चक्रभृद्-याहुयली गजेन्द्रा-दुत्तीर्य वीर्यावमतनिलोकौ । स्थिती रणप्राङ्गणभूमिगर्भे, रसौ श्रितागाविव वीर-रौद्रौ ॥ २८७ ।। १ अभिशङ्का। २ शीघ्रम् । ३ गर्तस्य। ५ कुङ्कुमादिलेपम् । . . . ४ स्वम ६क-'चक्रा०1 ·चरित्राइयम् ] सप्तदशः सर्गः ३९५ दृष्टियुद्धम् खीकृत्य युद्धमथो मिथोपि, तौ सम्मुखीनावनिमेपनेत्रौ । स्थिती तदन्तर्विजयं ग्रहीत, प्रवेष्टुकामाविव देहगर्भ ॥ २८८।। विलोकयन्तौ वदनं मिथस्ती, हरभ्यां स्थितौ 'कोपविपाटलाम्याम् । तत्कान्तिदण्डैः परिताडयन्ती, तप्तोरुनाराचगणैरियोग्रेः ॥ २८९ ॥ प्राभातिकार्कप्रतिम प्रकोप-तानं मुखं बाहुबलेविलोक्य । अमुञ्चतां कैरववद् विकासं, दृशी युगादिप्रभुपूर्वसनोः ॥ २९० ॥ गीर्वाणवारै भरते'श्वरस्य, नेत्रोदेकसानसमुज्वलाङ्गी । दृग्युद्धजा बाहुबलेर्जयश्रीः, प्रसूनवः सुरभीकृताऽऽशु ॥ २९१॥ घृणाक्षरन्यायवशेन दृष्टि-युद्धं जितं चेतसि चेदिदं ते । वागयुद्धतो योध्यमिदं गदित्वा, तत्कृप्तये बाहुबलि स्थितोऽग्रे॥२९२॥ वाग्युद्धम् एवं भवत्वेवमथ प्रभाष्य, वेडाऽऽशु वेडा क्रमतो विशाला। अमर्पभाजा भरतेन तेने, घनापनेनेव नवेन गर्जा ॥ २९३ ॥ तसिंहनादेन निनादितोरु-ब्रह्माण्डमाण्डेन किमत्र चित्रम् । शुशोप शक्रेभमैदप्रतान-स्ततान नैशनिवृपोऽपि रोपम् ॥ २९४ ॥ दन्तावलानां किल कर्णतालार, तुरङ्गमाणां किल पुच्छदण्डात् । महारथानां किल चिह्नकेतो-महाभटाणां किल खड्गदण्डात् ॥ २९५ ॥ मृगेश्वराणां किल केसरेभ्यः, पक्षीश्वराणां किल पक्षपड़े। प्रसर्पता तेन महारवेण, वपुः समग्रं समवाप कम्पम् ॥ २९६ ॥-युग्मम् अथोचकैश्चितचक्रिरावं, सिंहावं याहुबलिप्रभार । कल्पान्तसम्भ्रान्तपनीघशम्पा-सम्पातसङ्कातरवातिरौद्रम् ॥ २९७ ॥ १ क्रोधेन रक्ताभ्याम् । ३ प्रथमपुत्रस्य भरतस्य। ४ देवसमूहः। ५क-दके। ६ घुणः काष्ठकीटः, अनेन काष्ठकीटेन काटे छिद्रं कुर्वाणेन यथाऽनायासे. नाकस्मात् काठे कादीन्यक्षराणि क्रियन्ते तथा इदमप्याकम्भिकमिति न्यायेन । ७ वाक्युद्ध । ८ सिंहनादः। ९ नौः । १० क-'घनेनेदमदेन गर्जाः'। ११ क-शुशोक'। १२ मद- विस्तार । १३ शियस्य वलीवर्दः । १५ मेघमण्डलविद्युत्सम्पात०) २ बाण.1 . १४ अषाकृत।

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- अभ्यन्तरढीपतटाभिपङ्गात् , प्रेतीपयन द्वीपनदीपवीचीः । द्वीपावलीलोलदिलाधरन्ध्र-सन्धानबन्धानभितो विभिन्दन् ॥ २९८ ॥ भूभ्रंशविभ्यद्भुवनाधिपानां, सङ्कोचयन् लोचनचक्रवालम् । स्फुटप्रपातिस्फुटितान्तरिक्ष-क्षोभादुडूनां नमयन् शिरांसि ॥ २९९ ॥ ही पाहि पाहीति गिरः पुरन्ध्रीः, प्रवेशयन् स्वर्गसदामुरस्सु । ययावधोऽप्यूर्ध्वमपि प्रवृद्धिं, स लोकनालिप्रमितः प्रणादः ॥ ३००॥ -विशेषकम् सैन्यद्वये सैनिकचक्रवाल-मालिङ्गयन् भूमिमतुच्छमूर्च्छम् । उच्चैः पुनश्चक्रभृता धृतेय, अपश्चितः पञ्चमुखप्रणादः ।। ३०१ ॥ आरोपयन्तावमरामरीणां, पाणी पिधानं श्रुतिरन्ध्रयुग्मे । मुहुर्धतस्पर्द्धमिमौ मिथोऽपि, प्रचक्रतुर्थक्रि-नृपौ प्रणादम् ॥ ३०२॥ क्रमेण कार्य भरतेश्वरस्य, वेडा खलस्येव जगाम मैत्री । चलोदधे हुवले पुनः सा, सन्मित्रमैत्रीव परां प्रवृद्धिम् ॥ ३०३ ॥ शास्त्रीयवाग्वादकृतप्रतिज्ञा-प्रज्ञालताताण्डवितोक्तिजाले । 'जिष्णौ स्थिते चादिनि मेदिनीन्दी, जयं न चक्री प्रतिवाद्यवाप ॥३०४॥ भुजयुद्धम् स्थितावथोभौ भुजयुद्धबुद्ध्या, नृपौ पटावद्धकटीतटान्तौ । तौ धातकीखण्डसुवर्णशैला-विवागतौ साम्बुदमेखलाऽऽन्यौ ॥३०५॥ 'दोस्फालनस्फाररवैस्तदैव, तयोः स्फुटं स्फोटितमन्तरिक्षम् । खर्दण्डवेपादखिले किलेह, प्रस्फोटरेखा स्फुरति स्फुटा तत् ।। ३०६ ॥ रणक्षणेक्षागतवज्रपाणि-पाणिस्पृशा पर्वतपातजातः । मिथस्तयोस्तालमहामहारा-नुत्प्रेक्ष्य मुक्तः पविनाऽपि दर्पः ।। ३०७॥ १ विपरीताः कुर्वन् । २ क-'मूर्छ। ३ क-'चितेय। ४ भरत-बाहुवली। ५ क-'कृति०' । ६ जयनशीले । ७ वाहुवलौ । ८ जम्बूद्वीपो लवणजल समुद्रेण परिक्षिप्ता, लवणजलसमुद्रो धातकीखण्डेन परिक्षिप्तः, धातकीमण्डद्वीपः कालोदसमुद्रेण परिक्षिप्तः, एवमा स्वयम्भूरमणसमुद्रादिति । सर्वे चैते द्वीपसमुद्रा यथाक्रममादितो द्विििर्वष्कम्भाः पूर्वपूर्वपरि- क्षेपिणो वलयाकृतयः प्रत्येतव्याः, तद्यथा-योजनशतसहस्रविष्कम्भो जम्बूद्वीपस्य, तद्विगुणो लव- गजलसमुद्रस्य, तस्माद् द्विगुणो धातकीखण्डद्वीपस्य, इत्येवमा स्वयम्भूरमणसमुद्रादिति । प्रेक्ष्यतां तरवार्थ( अ. ३, सू. ८)स स्वोपचं भाष्यं (पृ० २५०)। ९क-'आस्फालन०'।

·चरित्राह्वयम् ] सप्तदशः सर्गः क्षणेन युक्तौ विद्युतौ क्षणेन, बभूवतुस्तौ मुहुरेव मल्लौ । चलाचलौ चेल्लभयोर्डगन्ता-विवाशु संसअनसम्प्रदाये ॥ ३०८॥ क्षणेन तावुच्छलितौ नितान्तं, क्षणेन सम्पातमुपेयतुश्च । मुहुर्जयश्रीजनितस्पृहौ प्राग-जन्मन्यपूर्णीकृतपुण्यवत् तौ ।। ३०९ ॥ अथ ग्रंथीयस्त्वरया प्रसर्पत्-प्रकोपतस्तो परिपखजाते । मिथोऽङ्गमङ्गेन निपीडयन्ती, महाभुजौ प्रीतियुजौ यथा प्राक् ॥३१०॥ मल्लौ कदाप्यूर्ध्वमधः कदाचि-जाती विचित्रोदितदेहबन्धौ । उद्यद्रजासत्तमसौ ससच्चा-चप्राप्तमोक्षौ भैविजीववत् तौ ॥ ३११ ॥ खेभ्यस्तविज्ञानवशादथैतौ, दूरं निरस्याद्भुतकर्मबन्धम् । त्यक्ताङ्गसङ्गो लघु लब्धमोक्षा-चूर्व थितौ विश्वकृतप्रशंसौ ॥३१२॥ परस्परोचाटकरेण धूम्र-ध्यानेन हृद् व्याप्य पहिर्गतेन । वृताविवोर्वीलुठनेन धूल्या, तौ धूसरौ रेजतुरुग्रवाहू ॥ ३१३ ॥ मत्पालकावेव युवां ततः कि, दत्तव्यथौ सम्भवथोऽधुनेति । पृथ्वी तयोरुद्धतपादयात-निर्घोपदम्भेन जुघोप भूरि ॥ ३१ ॥ वल्गन्तमग्रे 'भरता'ऽधिनाथं, क्रुधाऽऽकुलो बाहुबलिचलेन । हस्तेन हस्तीव हठाद् गृहीत्वो-दलालयत् कन्दुकवद् दिवोऽन्तः॥३१५॥ पुरा जनी यत्युपचाररूढ-महो बलं बाहुबलेलीयः । तादृग्वलोऽप्येककरण चक्री, यल्लीलयोल्लाल्य पराम्बरेऽस्तः ॥३१६ ॥ इदं न भूतं न भविष्यतीति, यत् क्षिप्यते कैनवनापि चकी। इदं गदद्भिस्त्रिदशैः प्रणटं, दिव्यापतन्तं भरतं निभाल्य ॥ ३१७ ॥ अहर्निशं श्रीपभांहिभक्त्या, पुण्यैरगण्यैः किमयं सकायः । वर्ग समेतीति सुरैरतर्कि, संविस्मितैव्योम परं प्रसर्पन् ॥ ३१८ ॥ पट्सण्टजेता सलु सण्डरूपः, मामण्डलेऽसिन् पतितो नभस्तः । भावीति सैन्यद्वयसैनिकानां, हा हेति नादः सुमहान् बभूव ।। ३१९ ।।* धिङ् मे वलं रामसिकं च धिड् मां, राज्यद्वये धिर धिगिमानमात्यान् । १ क-'पुनरेव' । २ पतिपल्यो । ३ अधिकतरेण वेगेन । ४ क-'मुवि जीव- वन्तौ। ५ य-अभ्यस्त०' । ६ ख-'हस्तीन हलेन'। ७ पूर्वजन्मनि । ८ दूरावारी क्षिप्तः। ९ स-सविसय०.

·३९८ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- न यैनि पिद्धः समरोद्यमोऽयं, सम्प्रत्यमीभिः किमु गर्हिता ? ॥३२०॥ यावत् पतित्वा न विशीर्यतेऽसौ, तावत् प्रतीच्छामि पतन्तमेनम् । इदं तदा वाहुबलिविमृश्य, हस्तौ 'विहस्तस्तदधो दधौ सः॥ ३२१ ।। -युग्मम् दिवः पतन्तं लघु धर्तुमेतन्-मूर्षोल्लसत्पाणियुगच्छलेन । सद्भातृवात्सल्यमलं 'बहुल्या, पत्युस्तदा पल्लवितं बभासे ॥ ३२२ ।। ममानुतापः वलो नु तापः, खरद्युतेर्वेति परीक्षणाय | 'ऊनिनो बाहुवलिः पदाग्र-प्राणेन तस्थौ स्थिरनेत्रपत्रः ॥ ३२३ ॥ व्योम्नः पतन्तं नृपति पहुल्या, बलात् कराभ्यां भरतं यभार । जीवं यथा सद्गतितश्च्यवन्तं, बोधः सुचारित्र-सुदर्शनाभ्याम् ।। ३२४ ।। उत्क्षेपणाद् यो भरतस्य सैन्य-द्वये विपादोजनि निर्ययौ सः। सत्पालनेनास्तमनाद् धुनेतु-स्तमो भवेद् याति तदुद्गमेन ॥ ३२५ ॥ नयान्वितोऽयं विनयान्वितोऽयं, महाबलोऽयं विलसद्दयोऽयम् । इति स्तुवन्तस्त्रिदशाः प्रसून-वृष्टिं व्यधुर्याहुबलौ प्रहृष्टाः ॥ ३२६ ॥ मुष्टिप्रहारेण पराजयस्य, सृजाम्यमुप्यान्तमिदं विमृश्य । 'लजाविलक्षत्वसरोपपोप-श्चक्री नृपं वक्षसि मुष्टिनाऽहन् । ३२७ ॥ लेध्यार्पभेक्षसि रुटचकि-मुष्टिप्रहारः स मुधात्वमाधात् । किं दन्तिदन्तप्रहतेहिरण्य-क्षोणीधरस्य प्रसरेत् प्रकम्पः ॥ ३२८ सुमङ्गलायास्तनयं सुनन्दा-मनुर्जधानोरसि मुष्टिनोचैः । घातात् ततो दन्तिहतेरिव दुः, पपात मूर्छाविधुरः स धान्याम् ॥३२९॥ मृ.विरामे भरतः प्रजहे, दण्डेन मौलौ 'बहुली' महीन्द्रम् । आजानुमनः स ततः महारा-ज्जज्ञे यथार्धास्तमितो विवस्वान् ॥३३॥ तेन प्रहारेण जेंडात्मवृत्ति-जज्ञे निमीलन्नयनो नरेन्द्रः । सायं सरोदेश इवोप्णरोचि-रस्तेन सङ्कोचिसहस्रपत्रः ।। ३३१॥ उत्पत्य पृथ्व्यन्तरतः प्रकोपा-दताडयत् 'तक्षशिला विलासी। १ क-'मेवम्'। ३ क-'मूर्नोल्हस। ४ स-'प्रततो'। ५ पलेन । ६'फ-'उत्पाल०' । ७ सूर्यस्य । ८ क-लमा०' । ९ चाहुयलेः । १० मेरोः । ११ भरतम् । १२ वावलिः। १३ प-'जडत्ववृत्ति' । १४ क-'पत्रम् २ व्याकुलः । .

·सप्तदशः सर्गः चरित्राह्वयम् ] ३९९ दण्डेन पट्खण्डमहीमहेन्द्र, मौलो तडित्वास्तडितेव शैलम् ॥ ३३२ ।। ' घातेन तेन क्षितिमण्डलान्त-राकण्ठभाग भरतो ममज्ज । त्रासाय 'नोबास्य पदप्रवेशो, भीत्येति भाव्यो भग्नावनीशैः॥३३॥ मूर्छाच्छ्ये प्राप्य सचेतनत्वं, मजन् यथा नौफलकं पयोधौ । चक्री रसाया लघु निःससार, संसारवृत्तेरिय योगयुक्तः ।। ३३४ ॥ युद्धैः समरमुना जितोऽहं, कि नामि चक्रीति वितर्कभाजः । न्ययोजि यक्षैर्भरतस्य हस्ते, चक्रं विभाचक्रविडम्बितार्कम् ॥ ३३५ ॥ तत्प्रत्ययाचेतसि चकिमानी, चक्रं स चञ्चद्रुचिचक्रवालम् । नभोविभागे भ्रमयन् गभस्ति-विम्बं बभौ काल इवाप्रधZः ।। ३३६ ।। चक्रोद्यदर्कयुतिजाललुप्त-पराजयोत्तालतमासमूहः । स्फुटस्फुरत्तारपदप्रचार-चक्री जगी वाहुबलि बलोग्रम् ॥ ३३७ ॥ शरीरसंस्थानविशेषतः स्यात्, कस्यापि काये प्रबलं बलं यत् । तत् तेन किंवाहुबले! प्रमत्त-स्तवेयता कि जितकाशिताऽऽसीत् १३३८ हस्ती बलिष्ठोऽस्ति चतुप्पदेपु, ततोऽपि सिंहः शरभस्ततोऽपि । एवं मनुष्येपु बलोत्तराः स्यु-न चक्रवर्ती किमुपासते तैः ।। ३३९ ।। अद्यापि किश्चिन्न विनष्टमास्ते, मा चक्रपातात् प्रलयं प्रयाहि । मन्यख मन्यस्य ममानुवृत्ति, दत्से कथं भ्रातृवधात् कलङ्कम् ? ॥३४०॥ चक्रप्रहारोद्यताय भरताय वाहुवले प्रतिवचनानि इत्युनदन्तं प्रसरन्मदं तं, ज्येष्ठाऽऽपभिं याहुबलियभापे । किं लोहखण्डेन करस्थितेन, विगर्हसे बाहुयलेलौघम् ? ॥ ३४१ ॥ क्षतोऽसि युद्धनिखिलैर्न किञ्चि-चक्रस्य ते सर्पति यस्य दर्पः । तद् ब्रूहि दण्डेन निहत्य चूर्णी-करोमि नीलीदलवद्' बलेन ॥ ३४२ ॥ प्रोल्लासयाम्यपधेऽथ चाता-कान्तार्कतूलावलिलीलया किम् । घनेन लोहाधिकरण्युरोऽन्तः, कि वज्रयत् क्षोणितले क्षिपामि ॥३४३॥ अरान् सहस्रं 'विशरारुभावं, नयेऽस्स किंवा लपशो विदार्य । करोम्यधिष्ठायफतां प्रपन्नान, यक्षान् विलक्षान् कणशो विकीर्य १ ३४४ १ अरमाकम् । २ क-न्ययोधि । ३ बलेन । ४ वरोत्तरै । ५ क-'क्षितोऽति'। ६ क-विदलदू । ८ एरण' इति भाषायाम् । ९ नाश ७ पवनाकान्त०।

·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र - अन्यानिव क्षोणिधवाननेन, मामप्यमुं भापयसे किमु त्वम् । लब्धं त्वया स्वस्स बलप्रमाणं, चक्रस्य सम्प्रत्यवलोकय स्राक् ॥३४५॥ तेनेति चक्रोदितगर्हणाभि-र्भालस्थलस्थनकुटीकरालः। चक्री क्रुधा वाहुवलेर्वधार्थ, सर्वोजमा प्रेर्य सुमोच चक्रम् ॥ ३४६ ॥ समीपमापत्य चकार चक्र, प्रदक्षिणां 'तक्षशिला'ऽधिपस्य । गीर्वाणभव युगादिभर्नु- खानिव वर्णशिलोचयस्य ॥ ३४७ ॥ खगोत्रजे चक्रभृतो न चक्र, सामान्यरूपेऽपि विरूपकारि । तसिन् विशेपाचरमं शरीरं, समाश्रिते मौलिमणौ नराणाम् ॥ ३४८ ॥ चक्र ययौ चक्रिणमेव भूयो, यथा प्रभुत्वं कृतपुण्यमेव । यथा परब्रह्म जिताक्षमेव, यथा महाशर्म शमाढ्यमेव ॥३४९ ।। मृगमगेन्द्रः शरभो मृगेन्द्रः, सुरैः सुरेन्द्रस्तरणिस्तमोभिः । यज्जीयते चक्रधरो नरेन्द्रः, श्रुतं न दृष्टं न कदाचिदेतत् ।। ३५० ।। एकत्र नोभी भुवने भवेतां, तीर्थङ्करौ चक्रधरी हरी च । किमेककालं तिमिरस जालं, विलुम्पतोऽकौं मिलितौ कदाचित् १३५१ चक्री कथं बाहुबलिः किमग्र-जन्माऽस्य भुक्त्यै 'भरत' जिगाय । उपार्जिताया जनकेन लक्ष्या, भोक्ता न कि सूनुरनूनपुण्यः ॥३५२ ॥ विश्वरजेयो भरतो जितोऽयं, युद्धेऽमुना तेन किमेप चक्री । एवं यदि स्यात् तदमुं विमुच्य, चक्रेण भेजे भरतः पुनः किम् ? ॥३५३॥t अहो असम्भाव्यमिदं चरित्रं, प्रभुः स जानात्यनयोः पितैव । इत्युपद्हे दुसदा समूहे, खोयाग्रज याहुबलिर्जगाद ॥ ३५४ ॥ -पश्चभिः फुलकम् कान्ता त्रिलोकीपतिपुत्रता ते, क्षत्रयतं चित्रकरं च चक्रिन् । दण्डायुधे यन्मयि युध्यमाने, विमुञ्चसे सर्वरलेन चक्रम् ।। ३५५ ॥ तथा प्रतिश्रुत्य सुपर्वलक्ष-समक्षमेवोत्तमसम्परायम् । विमुञ्चता चक्रमिदं त्वयाऽद्य, श्यामीकृतानि स्वजनाननानि ॥ ३५६ ।। समुसलं तन्वति तावकीने, यशःसुधांगौ वसुधान्तरालम् । . सनातनोऽभून्नययुद्धसन्धा-सन्धानभनेन कलङ्कपङ्कः ॥ ३५७ ।। १ घासुदेवी। २ ममुपजायमानता ३ फ-शुद्ध।

·सप्तदशः सर्गः चरित्राह्वयम् ] 5408 ४०१ एकेन्द्रियस्यापि तवापि चक्रिन् !, चक्रस्य मद्रक्षणदक्षिणस्य । योऽभूद् विवेकः स न ते कृतोरु-लोभक्रुधो मद्धबद्धयुद्धेः ॥ ३५८ ॥ त्वया मयि प्रातरि चक्रपाता-दुपार्जितं पातकमूर्जितं यत् । तस च्छिदे चक्रयुतं भवन्तं, मुष्टिप्रहारेण करोमि चूर्णम् ॥ ३५९ ॥ इत्युक्तिपारे स्वकरं करीव, प्रोत्पाट्य मुष्टिं भरतस्य पार्श्व । गत्वा स्थितस्तीर इवाम्बुराशि-रदः स दध्यौ सुकृतैस्तदीयैः ॥ ३६० ।। बाहुबलिना दीक्षाऽङ्गीकरणम् राज्यस्य लोभादमुनेव धिर धिङ, मयाऽप्यहो भ्रातृवधो विधेयः । न तेन राज्येन ममास्ति कार्य-मकार्यमित्थं क्रियते यदर्थम् ।। ३६१ ॥ लोमेन कोपेन विनिर्जितेऽसिन् , जितेऽपि को मे प्रमदो मदो वा। याभ्यां जितोऽसावहमप्यहो चेत् , ताभ्यां जितोऽस्मात् किमु गौरवं तत् ।। राज्येऽपि लोमं भरतेऽपि कोपं, त्यक्त्वा ततस्तातपथं प्रपद्ये । चेद् राज्यलक्ष्मीः परिणामरम्या, तत्याज तातोऽपि कुतस्तदेताम् ? ३६३ त्याज्यैव तसान्नरकप्रदेयं, ग्राद्यैव दीक्षा शिवदानदक्षा । इदं हृदन्तर्विशदं विमृश्य, स्वीयाग्रज बाहुबलिर्जजल्प ॥ ३६४ ॥ चक्रिन् ! मयाऽत्यज्यत राज्यतृष्णा, भ्रात्रोर्ययेदृग् जनितो विभेदः । ऐतत्कृते भ्रातृवधं न कुर्वे, तातप्रपन्नां पदवी प्रपत्स्ये ॥ ३६५ ॥ ज्येष्ठे त्वयि भ्रातरि राज्यमात्र-कृते यदज्ञानताभिमानः । मेदस्विनं खेदमहं महात्मन् !, चकार कामं मम तत् क्षमस्व ॥ ३६६ ।। इदं गदित्वा शिरसः स केशान् , क्लेशानिवान्तःकरणप्रदेशात् । समूलमुन्मूलयति स कोपा-टोपात् पुरोत्साटितमुष्टिनैव ।। ३६७ ।। जित्वाऽग्रज पाहुयलिबलेन, तेंद्रोहक मोहमपि व्यपोहत् । इति स्तुवन्तखिदशाः प्रतेनु-स्तस्योपरिष्टात् गुरपुष्पवृष्टिम् ।। ३६८ ।। स्वयं महात्माऽऽत्तमहाव्रतोऽय-मदीर्घसूत्री मनसेति दध्यौ । १ क-राशे। २ लोमकोपाभ्याम् । ३ क-'तदराच्या १ नरकगतिदायिनी राज्यलक्ष्मीरियम् । ५ राज्यतृष्णाकृते । ६ फ-कृतेमि०' । ७ भ्रामोद्रोहकम् । 5108 प.का०५१ ·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र - अन्यानित्र क्षोणिधवाननेन, मामप्यमुं भापयसे किमु त्वम् । लब्धं त्वया स्वस्य पलप्रमाणं, चक्रस सम्प्रत्यवलोकय साक् ॥३४५॥ तेनेति चक्रोदितगर्हणाभि-र्भालस्थलस्थभ्रकुटीकरालः। चक्री कुधा पाहुबलेर्वधार्थ, सौंजमा प्रेर्य मुमोच चक्रम् ॥ ३४६ ॥ समीपमापत्य चकार चक्र, प्रदक्षिणां 'तक्षशिला'ऽधिपस्य । गीर्वाणभःच युगादिभर्तु- स्वानिव स्वर्णशिलोचयस ॥ ३४७ ॥ खगोत्रजे चक्रभृतो न चक्र, सामान्यरूपेऽपि विरूपकारि । तसिन् विशेपाचरमं शरीरं, समाश्रिते मौलिमणौ नराणाम् ॥ ३४८ ॥ चक्रं ययौ चक्रिणमेव भूयो, यथा प्रभुत्वं कृतपुण्यमेव । यथा परब्रह्म जिताक्षमेव, यथा महाशर्म शमाद्यमेव ॥ ३४९ ॥ मृगमगेन्द्रः शरभो मृगेन्द्रः, सुरैः सुरेन्द्रस्तरणिस्तमोमिः । यज्जीयते चक्रधरो नरेन्द्रः, श्रुतं न दृष्टं न कदाचिदेतत् ॥ ३५० ॥ एकत्र नोभी भुवने भवेतां, तीर्थङ्करौ चक्रधरौ हरी च । किमेककालं तिमिरस्य जालं, विलुम्पतोऽकों मिलितौ कदाचित् १ ३५१ चक्री कथं पाहुवलिः किमग्र-जन्माऽस्य भुक्त्यै 'भरत' जिगाय । उपार्जिताया जनकेन लक्ष्म्या, भोक्ता न कि सूनुरनूनपुण्यः ॥ ३५२ ॥ विश्वैरजेयो भरतो जितोऽयं, युद्धेऽमुना तेन किमेप चक्री । एवं यदि स्यात् तदसुं विमुच्य, चक्रेण भेजे भरतः पुनः किम् ? ॥३५३॥ अहो असम्भाव्यमिदं चरित्रं, प्रभुः स जानात्यनयोः पितैव । इत्युद्यदूहे द्युसदां समृहे, खीयाग्रज बाहुबलिर्जगाद ॥ ३५४ ॥ -पश्चभिः फुलकम् कान्ता त्रिलोकीपतिपुत्रता ते, क्षत्रवतं चित्रकरं च चक्रिन् । दण्डायुधे यन्मयि युध्यमाने, विमुञ्चसे सर्वबलेन चक्रम् ।। ३५५ ॥ तथा प्रतिश्रुत्य सुपर्वलक्ष-समक्षमेवोत्तमसम्परायम् । विमुञ्चता चक्रमिदं त्वयाऽद्य, श्यामीकृतानि स्वजनाननानि ॥ ३५६ ।। समुपलं तन्वति तावकीने, यश-सुधांशी वसुधान्तरालम् । सनातनोऽभून्नययुद्धसन्धा-सन्धानभङ्गेन कलङ्कपड़ः ॥ ३५७ ॥ १ पासुदेवौ। २ समुपनायमानतर्के। ३ क-शुद्ध०। .. .

·सप्तदशः सर्गः चरित्राद्वयम् ] 5408 ४०१ एकेन्द्रियस्यापि तवापि चक्रिन्!, चक्रस्य मद्रक्षणदक्षिणस्य । योऽभूद् विवेकः स न ते कृतोरु-लोभक्रुधो मद्धबद्धबुद्धेः ॥३५८॥ त्वया मयि भ्रातरि चक्रपाता-दुपार्जितं पातकमूर्जितं यत् । तस्य च्छिदे चक्रयुतं भवन्तं, मुष्टिप्रहारेण करोमि चूर्णम् ।। ३५९ ॥ इत्युक्तिपारे स्वकरं करीव, प्रोत्पाट्य मुष्टिं भरतस्य पार्थे । गत्वा स्थितस्तीर इवाम्बुराशि-रदः स ध्यौ सुकृतैस्तदीयैः ॥ ३६० ॥ बाहुबलिना दीक्षाऽङ्गीकरणम् राज्यस्य लोभादमुनेव धिर धिर, मयाऽप्यहो भ्रातृवधो विधेयः । न तेन राज्येन ममास्ति कार्य-मकार्यमित्थं क्रियते यदर्थम् ।। ३६१ ।। लोमेन कोपेन विनिर्जितेऽसिन् , जितेऽपि को मे प्रमदो मदो वा। याभ्यां जितोऽसावहमप्यहो चेत् , ताभ्यां जितोऽसात् किमु गौरवं तत् ।। राज्येऽपि लोभं भरतेऽपि कोपं, त्यक्त्वा ततस्तातपथं प्रपद्ये । चेद् राज्यलक्ष्मी परिणामरम्या, तत्याज तातोऽपि कुतस्तदेताम् ? ३६३१ त्याज्यैव तस्मान्नरकप्रदेयं, ग्राीय दीक्षा शिवदानदक्षा । इदं हृदन्तर्विशदं विमृश्य, खीयाग्रज बाहुबलिर्जजल्प ॥ ३६४ ॥ चक्रिन् ! मयाऽत्यज्यत राज्यतृष्णा, भ्रानोर्ययेर जनितो विभेदः । ऐतत्कृते भ्रातृवधं न कुर्वे, तातप्रपन्नां पदवीं प्रपत्स्ये ॥ ३६५ ॥ ज्येष्ठे त्वयि भ्रातरि राज्यमात्र-कृते यदज्ञान:ताभिमानः । मेदस्विनं खेदमहं महात्मन् !, चकार कामं मग तत् क्षमस्व ॥ ३६६ ॥ इदं गदित्वा शिरसः स केशान् , लेशानिवान्तःकरणप्रदेशात् । समूलमुन्मूलयति स्म कोपा-टोपात् पुरोत्पाटितमुष्टिनेव ॥ ३६७॥ जित्वाग्रज याहुबलिबलेन, तेंद्रोहकं मोहमपि ग्यपोहत् । इति स्तुवन्तस्त्रिदशाः प्रतेनु-स्तस्योपरिष्टात् सुरपुष्पवृष्टिम् ।। ३६८।। स्वयं महात्माऽऽत्तमहायतोऽय-गदीर्घसूत्री मनसेति दध्यौ । १ क-राश। २ लोभकोपाभ्याम् । ३ क-'ताया। ४ नरकगतिदायिनी राज्यलक्ष्मीरियम् । ५ राज्यतृष्णाकृते । ६ क-कृतेभिः । ७ भ्रात्रोद्रोहकम् । SHOS प. का०५१ .

·४०२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- किं तातपादान्तमुपैमि नो वा, यास्याम्यनुत्पादितकेनलोऽहम् । ॥३६९।। यात्वाऽनुजानां प्रथमव्रतानां, ज्ञानान्वितानां किमिव प्रणामम् । अहं करोमीति विचिन्त्य चित्ते, तत्रैव सोऽस्थात् प्रतिमां प्रपन्नः ॥३७०॥ तथास्थितं तं भरतो निभाल्य, सम्भाव्य तादृक् स्वकृतं कुकर्म । चैलक्ष्यलजानमदाननाजो, जज्ञे जगत्यन्तरिय प्रवेष्टुम् ॥ ३७१ ॥ चक्री ततस्तं प्रणनाम कायोत्सर्गस्थमाजानुविलम्बिबाहुम् । नेत्राथुनीरै रणरेणुपूर्णी, प्रक्षालयन् तस्य पदौ कदुप्णैः ॥ ३७२ ॥ चक्री ततः स्वप्रेसतापवाद-तमिस्रपूरक्षतिसूरकान्तिम् । नत्वा सुनन्दातनयं स्वनिन्दा-मेवं जगाद प्रसरद्विपादः ॥ ३७३ ।। चक्रिणा आत्मनिन्दागर्भिता बाहुबलेः रतुतिः कृतिन् ! बलाढ्याश्च कृपालवश्व, ये तेषु सर्वेषु शिरोमणिस्त्वम् । निर्जित्य मां वध्यदशां च नीत्वा, तत्याज यो मत्कृपयैव राज्यम् ॥३७४॥ • असजलजः समदो यदर्थे, कोपेन पापोऽहमुपाद्रवं त्वाम् । कृत्वाऽनुकम्पां मयि तत्यजे तद्, राज्यं त्वया सत्यवतां वतंस! ॥३७५।। कपायवात्याप्रसरैः स्वशक्ति-ज्ञानप्रदीपोऽस्तमनाप येपाम् । अद्यादि ते केलिनोऽपि तेषां, ही दर्शयिष्यन्ति निदर्शनं माम् ॥ ३७६ ॥ तातस्य तस्यासि सुतस्त्वमेव, जातस्तदीयाधनि योऽध्वनीनः । त्वत्तो जितस्तातपथाऽप्रवृत्तो, वलेन सत्त्वेन ततोऽसि हीनः ॥ ३७७ ॥ इति स्वनिन्दासलिलोमिवृन्दात् , प्रक्षाल्य जम्बालमिव स्वदोपम् । तदनजं सोमयशोऽभिधानं, निवेशयामास तदीयराज्ये ॥ ३७८ ।। तदादि विश्वेऽजनि 'सोमवंशः, सहस्रससमाप्रस्तोरुशाखः। चक्री ततो बाहुबलिं प्रणम्य, पुरी'मयोध्या' सपरिच्छदोऽगात् ॥ ३७९ ॥ जानुलम्बितभुजो भगनादिर्जानुदन इव मेऽभदेवम् । ख्यातुमेव स ननन्द सुनन्दा-नन्दनो मुनिपतिः प्रतिमास्थः ।। ३८० ॥ नासाऽन्तविश्रान्तविलोचनद्वयो, निष्फम्पमूतिर्लयलीनमानसः । उच्छासनिःश्वासविशेपार्जितो, यतिः सुपर्णप्रतिमेव सोऽशुभत् ॥ ३८१॥ १ क-'यम्। २ क-'प्रहता। ३ २-'सुशक्ति-। ४ क-'यतस्तात." ५ फ-'मेनम्। ६ क- मेष स'। ८ इन्द्रवंशा। - ७स्वागता।

·सप्तदशः सर्गः चरित्राह्वयम् ] दुष्कर्मकान्तारमपारमप्यलं, ध्यानानलैालयताधिकोज्वलः। महर्पिणा ग्रीष्मदिवाकरांशवो, दवानलाचिंर्विपमा विपहिरे ॥ ३८२ ॥' तैपर्तृवात्याप्रकरण रेणुभि-स्तसिन् विकीर्णैनधर्मवारिणा । पकीभवद्भिर्वपुपो बहिःस्थित-निष्पकतान्तर्यतिपुङ्गवे कृता ॥ ३८३ ॥ धारासारैः प्रावृपेण्याम्बुदानां, स्फूर्जज्झञ्झावातजातद्रुकम्पैः । कायः कायोत्सर्गतस्तस्य साधो-ानाचेतश्चालिलिङ्गाचलत्वम् ॥ ३८४ ॥ साधोस्तस्याधोवहद् वारिस्तेः, शेवालस्य च्छद्मना पादयुग्मे । खान्तात् क्षिप्ते तत्प्रवेशासमर्थे, व्यर्थ 'लेश्ये कृष्ण-नीले विलग्ने ॥ ३८५॥" कायोत्सर्गस्थिरतनुरसौ निर्ममेऽस्मद्धिमाद्रि- स्थैर्यस्पर्धा ध्रुवमिति रुपा वाततारैस्तुपारैः । एत्याक्रान्तः स्फुरति सुतरामन्तरा ध्यानवी हेमन्तर्तावपि मुनिपतिर्नाप कम्पं मनाक् सः ॥ ३८६ ॥ हेमनीपु रजनीपु हि मान्या, तस्य पाहुबलिनो मुनिभर्तुः ध्यानमुज्वलमराजत यंव्य-क्षेत्रवत् कलितपुष्टिविशिष्टम् ॥ ३८७ ॥" साधूत्तंसे गुरुतरतरुस्कन्धवत् तत्र कृत्वा शृङ्गाच्छोटं विपिनमहिपाः स्कन्धकण्ट्रयनानि । दन्ताघातान् क्षितिधरशिरोदेशवद् दन्तिसङ्का- स्तेनुस्तस्याप्यभजत पुनः कम्पमात्रं न गात्रम् ॥ ३८८ ॥१ त्यक्तयाऽपि परिरन्धुमुत्कया-ऽनन्तया स निहितैर्भुजैरिव । भूरिवल्लरिगणैः सकङ्कणैः, प्राथपि दुरिख पर्यवेष्टपत ॥ ३८९ ॥" १ इन्द्रवंशा । २ ग्रीष्मर्तुपवन समूहप्रकरण । ३ इन्द्रवंशा। ४ क-'जातवातप्रकम्पैः। ५ शालिनी। ६ "द्विविधा लेश्या द्रव्यभावभेदतः । तत्र द्रव्यलेश्याः कृष्णादिवर्णमात्रम्, भावलेश्यास्तु कृष्णादिवर्णद्रव्यावष्टम्भजनिताः परिणामकर्मवन्धनस्थितेर्विधातारः, श्लेषद्रव्यवद् वर्णकस्य चित्राद्यप्तिस्येति, तत्राविशुद्धोत्पन्नमेव कृष्णवर्णस्तत्सम्बद्धद्रव्यावष्टम्भादविशुद्धपरिणाम उपजायमानः कृष्णलेश्येति व्यपदिश्यते ।...... तथा नीलवर्णद्रव्यावष्टम्मानीललेश्या" इति तत्त्वार्थ(अ. २, सू. ७)वृत्तौ (पृ. १४७)। ७ शालिनी। ८ क-क्रान्त स्फुरति। ९ मन्दाक्रान्ता। १० यवक्षेत्रवत् । ११ वागता । १२ मन्दाकान्ता। १३ पृथ्व्या । १४ रथोद्धता।

·४ ४०४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- राजर्पिराजः स रराज विष्वर, लतामिरवेष्टितगात्रयष्टिः। नीलारविन्दद्युतिमिः कटाक्ष-च्छटाघटाभिः किल मुक्तिवध्याः॥३९०॥' प्रादपङ्कशरण्ययोश्चरणयोस्तस्पर्पिचूडामणे- बिभ्राणैरभितः परोद्मभरं दभैरदभैमे। जात्योद्यन्नखपद्मरागकिरणप्रेम्णा प्रणद्धः स्थिरैः प्रेहेन्द्रप्रकरेन्द्रनीलमुकुटज्योतिःप्ररोहरिव ॥ ३९१ ॥ पावित्र्यं परमर्द्धिवाहुबलिनः साधोः समाराधये यस्यांहिद्वयसेवया ध्रुवमभूद् दर्भेऽद्भुता पूतता । किं घूमो जगतोऽपि हि व्यवहुतौ तेनार्हतामप्यसौ प्राक्पीठे सपनेऽथ पावनकृतिप्रष्ठः प्रतिष्ठास्त्रभृत् ॥ ३९२ ॥ तस्य वल्लिकुलकुंअनिकाये-ऽभूत् खगैः कृतकुलायनिकाये । वैरिणोगियोरविरोध-छायया दलतते रविरोधः ॥ ३९३ ॥ तत्र चल्लियलयेन सङ्कले, खेलनं खगकुलस्य रक्षया । विभ्रतां फणभृतां फणवजैः, पल्लवद्विगुणता व्यतन्यत ॥ ३९४ ॥ कायोत्सर्गस्थस्य तस्येत्ययासी-देकं वर्ष ध्यानधन्याशयस्य । सर्वाहारत्यागभाजो विहार-व्यासक्तस्येवादितीर्थङ्करस्य ।। ३९५॥' वर्षान्ते वृपभध्वजप्रभुरिदं ब्राह्मी तथा सुन्दरी प्रोचे बाहुवलिः स हायनतपाप्रम्लानकर्मा मुनिः । मेघाच्छादिवमर्कमण्डलमिवामुष्यास्ति मानातं ज्ञानं सम्प्रति तत्प्रयोधसमयो यातां भवत्यौ ततः॥ ३९६ ॥" मानं तथा तस्य विदन्नुपेक्षा, चक्रे त्रिलोकीप्रभुरब्दमेकम् । अमूढलक्ष्या हि जिनाधिनाथा, निजोपदेशं समये सृजन्ति ॥ ३९७॥" तयाऽऽज्ञया विभोर्लानी-सुन्दयों तत्र जग्मतुः । भ्रान्त्वा दुवल्लतालीढं, चिरान्मत्वा तमूचतुः ॥३९८ ॥ १ उपजातिः। २ नमेन्द्रौप० ३ शार्दूल। ४ दर्भः । ५ शार्दूल. ६ स-कुझिनिकाये । ७ स्वागता। -८ रथोद्धता। ९ शालिनी । १० क-'मुख्या०॥ ११ शाईल। १२ उपजातिः। १३ क-मात्वा'। १४ अनुष्टुप् । 17 ·सप्तदशः सर्गः चरित्राहयम् ] ४०५ यतिन्। समाज्ञापयति त्रिलोकी-प्रभुः स तातो भगवानिदं त्वाम् । दन्तावलस्कन्धकताधिरोहा, न केवलज्ञानमवाप्नुवन्ति ॥ ३९९ ।।' उदित्वेदं यथाऽऽयात, जग्मतुस्ते तपोधने । विस्मेरविसया सोपि, चेतस्येतदचिन्तयत् ॥ ४०० ॥ विमुक्तावद्यवर्गस्य, कायोत्सर्गकृतस्थितेः । कान्तारेऽत्र कुतस्त्यं मे, हस्तिस्कन्धाधिरोहणम् ॥ ४०१॥' यदि प्रक्षीणकर्माणो, मुक्ताः संसारिणः पुनः। तदा त्रिजगदाराध्य-भापितं सम्भवेन्मृपा ॥ ४०२॥ किमिदं तदहो ज्ञात-मथवा मान एव मे । गजस्तत्राधिरूढोऽहं, धिड् मोहं द्रोहकारिणम् ॥ ४०३ ॥ कथं लघीयसो भा-स्तयोमिरलयीयसः। वन्दे धिगिति चिन्ता मे, मिथ्यादुष्कृतमस्तु तत् ॥ ४०४॥ कनीयसोऽपि पूर्वोत्त-प्रवज्याज्यायसो यतीन् । तान् गत्वा तातपादान्ते, वन्दिध्ये शिष्यशिष्यवत् ।। ४०५ ।। एवं मानसतोऽभिमानमभितो मुक्त्वा मुनिग्रामणी- वित् पादमुदक्षिपत् क्षितितलादेकं विवेकं दधत् । तोवद्धि त्रुटिते लतापटलवत् तद्घातिकर्मोत्करे तस्य ज्ञानमहः सहस्रकरवन्नाशे "निशोऽद्योतत ॥४०६॥" माने मोहनरेन्द्रवीरपृतनोसे तदीयास्पद चेतश्च प्रविमूल्य बोधवलतो ज्ञाने समुन्मीलिते । तातं प्राप्य कृतप्रदक्षिणविधिस्तीर्थाय कृत्वा नमो भेजे बाहुबलिः स केवलिसभा पूर्णप्रतिज्ञो मुनिः ॥ ४०७ ॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यभीमदमरचन्द्रविरचिते पद्मानन्दापरनानि श्रीजिनेन्द्र- चरिते महाकाव्ये वीराङ्के श्रीआदिनाथचरिते वाहुबलिसभाम-दीक्षा- केवलज्ञानसङ्कीर्तनः सप्तदशः सर्गः समाप्तः ॥ १७ ॥ - १ उपजातिः । २-३-४ अनुष्टुप् । ५ क-जात-'। ६-८ अनुष्टुप् । ९क-'तावद् वित्रुटिते। १० निशाया। ११ क-'योत्सत'। १२-१३ शाल।

·४०६ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् . [ श्रीजिनेन्द्र- यद्गीगुरुन्त्रिपथगा त्रिजगजनानां, पावित्र्यकृन्मधुरवन्धुरवर्णवा । चित्रं तु जाड्यनिचिता न न नीचवृत्ति-श्वेतोरति सृजतु वः स युगादिनाथः१' याचन्ते कृतिनः कदाचन जनं नैव स्वयं मे सुता- स्तेभ्यः सम्प्रति नैव कथन पुनातुं प्रतिज्ञापरः । धातस्तात! विधेहि पद्मसचिवं दीर्घायुपं यः श्रिया यत् तान् जीवयतीति चौडिगदितो ब्रह्मास्त्वजियाग्रहः॥१॥ ग्रन्धानम् ॥५६४॥ १ वसन्ततिलका। २ मे सुता पण्डिताः। ५ख-५७४५०५ इति ब-टि-पाठः । ३ सरस्वत्या निगदितः। ४ शार्दूल।

·अष्टादशः सर्गः १८ जयत्यादिजिनो येन, निर्ममेनापि निन्थिरे । पुत्रपौत्रादयः साक-मात्मना मुंक्तिमन्दिरम् ॥ १॥ मरीचेर्दीक्षामहणानन्तरं चिन्ता इतश्च चक्रिणः सूनु-मरीचिर्योऽधरद् प्रतम् । रविणेव बुधः सार्द्ध, स्वामिना विजहार सः॥२॥ सोऽधीत्येकॉदशाज्ञेषु, सुसाधुत्वधरोऽचरत् । स्वामिशिष्यान्वितो राशि-धिपण्ययुक्तो यथा ग्रहः ॥ ३ ॥ ग्रीष्मे भीष्मेण तापेन, पीडितः पथि सोऽन्यदा । निसर्गसुकुमाराङ्गो, विममर्शति मानसे ॥ ४ ॥ तप तपनोत्तप्ते, चालुकास्थलवम॑नि । आगुल्फममचरण-चर्य चारित्रचारुभिः ॥५॥ साधर्म्याद गुप्तमेवैत्य, दावज्वालाभिराश्रिताः । उष्णांशोरंशवोऽत्युष्णा, सद्या मध्यन्दिनेऽध्वनि ॥६॥ देहदाहं हर्तुमियो-यतेन स्वेदवारिणा । क्लिन्नस्यागमलस्योगो, ग्रास्यो दुर्गन्धडम्बरः ॥७॥ गम्यं नरकशीतोष्ण-क्षेत्रानुभवभीरुणा । शीतेऽप्युष्णेप्यचरण-नाणं चारित्रिणा पथि ॥८॥ लुब्धकोत्पाव्यमानत्वक्-पक्ष्मपक्षिवलुप्तये । केशनोन्मूलनलेशा, सोढव्यः सुदृढाशयः॥९॥ क्षुधापिपासाशीतोष्ण-देशमुख्याः परीपहाः। दुःसहा हन्तुं तानेव, सहनीया महर्षिभिः ॥१०॥ श्रामण्यमनणीयोमि-र्मूलोचरगुणैरिति । दुर्वहं वहनीयं यत्, तन्मूर्धा मेरुधारणम् ॥ ११ ॥ १ क-'पु(मु) मन्दिरम् । २ ७०तमपर्यन्ताना पद्याना छन्दोऽनुष्टुप् । ३ प्रेक्ष्य- ता ११४तम पृष्ठम् । ४ राशिमपादि, धिष्ण्यमश्चिन्यादि नक्षत्रम् । ५ क-'श्वर्य' । ६ क-मित्येय' । ७ प-'दुर्गन्धि०। ८ ख-मुगयुत्पाव्य०१९ व्याध०।१० क-'म- मणीयोति० ११ श्रामण्यम् ।

·४०९ चरित्राह्वयम् ] अष्टादशः सर्गः विरता यतयः स्थूल-सूक्ष्मप्राणिवधादितः। चिरतिः स्थूलप्राणाति-पातादिभ्योऽस्तु मे पुनः॥ २४ ॥ भूरिजीवजलारम्भ, न भजन्तेऽधभीरवः । यतयोऽमी जलेनास्तु, खान पानं मितेन मे ॥ २५ ॥ एते खाचरणत्राणा, विहरन्त्यनुपानहः । उपानभ्यां करिष्येऽहं, पुनश्चरणरक्षणम् ॥ २६ ॥ मरीचिरिचय्येति, स्वमत्या लिङ्गमात्मनः । दधौ तथाविधः सार्द्ध, विभुना विजहार सः ॥ २७ ॥ गार्हस्थ्यग्रतयोगे स, इयांशोऽभूदतादृशः। अन्योन्यवर्णमिश्रत्वे, वर्णः स्यान्मेचको यथा ॥ २८॥ तं निरूप्य तथारूप-मसदृक्षं महर्षिषु । स्मेराननो जनो धर्म, पप्रच्छातुच्छकौतुकः ॥ २९ ॥ स्वामी धर्म यथाऽऽदिक्षत् , तथा शुद्धं दिदेश सः। अयं तदकृतौ पृष्टो, न मे शक्तिरदोऽवदत् ।। ३० ।। मव्यान् प्रबोध्य प्रव्रज्यां, जिघृक्षन् प्रजिघाय सः । प्रभोः पार्थे प्रभुश्चैपां, ददौ दीक्षां दयानिधिः ॥ ३१ ॥ मरीचे रोगपीडा एवं विचरतस्तस्य, मरीचे स्वामिना समम् । अङ्गेद्धतार्तिभोगोऽभूद्, रोगो दुष्कर्मणः फलम् ॥ ३२ ॥ पलियाद्यो व्रतभ्रष्ट, इति कष्टयुतोऽपि सः । खयूथ्यैरपि निर्ग्रन्थै-न मरीचिरपाल्यत ॥ ३३ ॥ प्रतिचारं विना रडू-स्येवास्स च्याधिराधितः। विध्यमिश्रवमिस्रावत् , तमिस्रेणाप पीवताम् ॥ ३४ ॥ रुजातचिन्तयामास, मरीचिरिति चेतसि । रोगे मग्नोऽसहायोऽहं, कूपे निरवलम्बवत् ।। ३५ ।। १ ख-'अन्यान्य० । २ मयूरपिच्छचन्द्रवर्ण । ३ स्त्र-'दयोदधि । श्रात् प्राप। ४ क-त प० का. ५२ ·४१० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- निजमन्यमिवैते मा-मुपेक्षन्ते महर्षयः । अथवैपां.न दोपोऽस्ति, ने यन्मय्युपचारिणः ॥३६ ॥ निरवद्यचरित्रास्ते, सावधचरितस्य मे । वैयावृत्ये न तादूप्यं, सकुष्टस्येव विभ्रति ॥ ३७॥ वैयावृत्यमहं चेत् तान् , कारयामि यतींस्ततः । व्रतभ्रंशोद्भवं मे स्यात् , पातकं जातकन्दलम् ॥ ३८॥ वतः स्वस्स करिष्यामि, कञ्चन प्रतिचारकम् । वकल्पमल्पधर्माणां, युज्यते सदृशा सदृक् ॥ ३९ ॥ इति चिन्ताकरं काला-मरीचिममुचद् गदः । रोगा भोगाश्च गच्छन्ति, स्वकर्मापगमेऽगिनाम् ।। ४०॥ कपिलस्य मरीचिशिष्यरूपेण परिव्राजकतास्वीकारः राजपुत्रो दूरभव्यः, सभायां खामिनोऽन्यदा । समाजगाम कपिलो, नाम कोऽपि कुतोऽपि हि ॥४१॥ स्वामिना कथितो धर्मः, कपिलायारुचन्न हि। उलूकाय सुखाय स्याद् , द्योतः प्रद्योतनस्य किम् ॥ ४२ ॥ · मरीचिं स्वामिशिष्यम्यो, लक्षयित्वा विलक्षणम् । स धर्मान्तरशुश्रूषा-स्पृहयालुस्तमाथयत् ।। ४३ ॥ धर्म पृष्टो मरीचिस्तु, तेन स्पष्टमदोऽवदत् । .

·चरित्राहयम् ] अष्टादशः सर्गः मरीचिमिथ्यावचसा, तेनैकेनाप्युपार्जयत् । स सागरकोटीकोटि-मानं संसारमात्मनः ॥ ४९ ॥ कपिलो दीक्षितस्तस्य, समुवाह सहायताम् । ततः प्रभृति भेजे च, परिव्राजकतां जनः ॥ ५० ॥ अष्टापदे प्रभोः समवसरणे इन्द्रचक्रिणोरागमनम् अथ त्रिजगतीनाथः, पावयन् पृथिवीं क्रमात् । 'अष्टापदाऽचलोत्सझे, भगवान् समवासरत् ॥५१॥ पासवः समवमृत, विज्ञाय स्वामिनं तदा । तत्राजगाम वर्धाम-खर्वामनयनाशतैः ।। ५२ ।। स प्रविश्योत्तरद्वारा, त्रिःप्रदत्तप्रदक्षिणः । नत्वा नुत्वा प्रभुं पूर्वोत्तरसां न्यविशद् दिशि ॥५३॥ तथा च नाथं समय-सृतं पर्वतपालकाः । चक्रिणे कथयन्ति स्सा, तदर्थ तत्र ते कृताः ॥ ५४ ॥ पारितोपिकदानेन, तेभ्यो भरतचक्रिणा । ददिरे द्वादश वर्ण-कोव्यः सार्धाः क्रमो ह्ययम् ।। ५५ ।। आयल्लक-प्रमोदाभ्यां, सुहृयामिव नोदितः। सोगादिष्टापदं वेगात् , कृत्स्नसेनापरिच्छदः॥ ५६ ॥ चक्री प्रविश्य समव-सरणं निः प्रदक्षिणाम् । कृत्वेशं नत्वा स्तुत्वा च, निविष्टो हरिपृष्ठतः ॥१७॥ गिरा योजनगामिन्या, सर्वभाषाविशेषया । विश्वातिशयया स्वामी, विदधे धर्मदेशनाम् ।। ५८ ॥ ग्रीष्मे तृष्णातुरैः प्राप्ता-ऽमृतपानोत्सवैरिव । दारियविद्रुतमा-ऽऽकल्पकल्पद्रुमैसि ॥ ५९ ।। नदीपूरातर्लब्धद्रु-पीलम्मालम्भनरिव । तीपांशुतप्तलेनाज-पादपानातपरिव ॥ ६॥ देवदेवागनाशते । २ भगवदागमनकथनार्थम् । ३ उत्कण्ठा०। ४ ख-दरिद्र- विद्युतै०'। ५ गेहस्थितः। ६ पूरपासे । ७ दीर्घालम्बने । ८ क-'लम्याध्य-'।

·४१२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र शृण्वद्भिः स्वामिनो ध्यान-धारिमिधर्मदेशनाम् । सद्यः समुद्यदानन्द-स्तस्थे तिर्यङ्-नरा-ऽमरैः ॥ ६१ ॥-त्रिभिर्विशेषकम् भ्रानिभालनाद् भरतस्य आत्मनिन्दा भोगार्थ च तेभ्यो निमत्रणम् देशनाविरतौ भ्रातून् , निमाल्य भरतप्रभुः। महाव्रतधरान् दध्या-विदं सानुशयाशयः ॥ ६२ ॥ अगृह्यन्त मया राज्या-न्यमीपामनुजन्मनाम् । पट्खण्ड'भरत'श्वर्ये, 'तैः किमासीन्ममाधिकम् १ ॥ ६३ ॥ अग्रजेनानुजन्मानः, पालनीया हि पुत्रवत् । राज्यान्येषां पुनस्तात-दत्तान्याददिरे मया ॥ ६४ ॥ ज्येष्ठोऽप्यज्येष्ठ एवैपा, लक्ष्मी लुब्धो हरनहम् । तां त्वेते मम दत्त्वाऽऽत्त-व्रता मत्तो महत्तमाः ॥६५॥ प्रातरोऽद्भुतलोभेन, पराभूता मयैव हि । श्रित्वाऽमी तातपादान्तं, तप्यन्ते दुस्तपं तपः ॥ ६६ ।। भुञ्जेऽहं वर्यभोज्यानि, मिक्षाप्तानभुजस्त्वमी । शयेऽहं तूलिकातल्पे, पृथ्वीतलशयास्त्वमी ॥ ६७॥ अहं मृगमदक्लिन्नो, मलखेदाकुलास्त्वमी । नानायानाधिरोहोऽहं, क्रमचमणास्त्वमी ।। ६८॥ कीदृशं मम सौभ्रात्रं, कीदृङ् मम पराक्रमः । सेऽहं चक्रिसौख्यानि, दुःखिनो हि सहोदराः॥ ६९ ॥ अहो मम महन्मौग्ध्यं, सोदरा दूरतः कृताः । स्वीकृता लक्षशोऽप्यन्ये, मल्लक्ष्मीमुपभुञ्जते ।। ७० ॥ यो धुनाति निजयन्धुतां निज-स्तस्य कोऽस्तु पर एव यः कापि यान्त्यमलपक्षिणो जलैः, शैवलं शिति सहैव शुष्यति येस्तपन्धुपरिरम्भसम्भव-प्रीतयो धनलवात्तसम्मदाः। ते हतेन्दुरखयो योमणि-द्योतिनोऽतिमलिना चना इय ।। १ भ्रातृराज्यैः । २ ख-धुनोति । ३ कृष्णम् । ४ रथोद्धता। मेघा ७ रथोद्धता। .

·- चरित्राह्वयम् ] अष्टादशः सर्गः पन्धुनाऽतिकटुनाऽपि सङ्गमः, संम्मदं सृजति यं न सुधा । यत् सुधाकरकरेषु सत्सु न, प्रीयतेऽस्तभृति भास्करेऽम्बुजम् ॥७३॥ यो वलि गिलति भूतलेऽन्धधी-चन्धुवर्गमवधूय निष्ठुरः । नित्यमुद्धरशिरोधरैर्मदा-देकरग्भिरपि स हसते ॥ ७४॥ तदेतानर्थयेऽत्यर्थ, दीयमानानमी यदि । आददीरन् पुनर्भोगान् , माग्याभोगैर्ममाद्भुतैः ॥ ७५ ॥ इति निश्चित्य चित्तान्तः, पादान्ते त्रिजगदुरोः । भोगाय भरतो भ्रातृन् , न्यमत्रयत भक्तिभाक् ।। ७६ ।। खामी साहेति तं चक्रि-ऋजुचित्त तवानुजाः । भोगान् भूयो न गृहन्ति, मुखश्लेष्मवदुज्झितान् ।। ७७ ।। क्षित्वा कपायान् विषया-नाद्रियन्ते पुनर्न ये । प्रयान्त्यपुनरावृत्ति-पदं ते यतिपुझ्वाः ॥ ७८ ॥ एवं श्रीवृपभाङ्कन, भोगेपु 'भरते'श्वरः । निपिद्धः सविषादेन, स्वान्तेन विममर्श सः ॥ ७९ ॥ भृशं भगा भवाभोगाद्, भोगान् यदि न भुञ्जते । भोक्ष्यन्ते तावदाहारं, प्राणाधारं तथाऽप्यमी ।। ८०॥ विमृश्येति शताङ्गानां, शतैश्चक्री स पञ्चमिः । नानाऽऽहारं समानाय्या-मन्त्रयामास तान् पुनः ॥ ८१॥ विभुर्भूयोऽभ्यधचेति, भरतं 'भरतेश्वर । कल्पतेऽन्नादि साधूनां, नीधाकर्माहृतं कचित् ।। ८२ ।। निपिद्धः पुनरित्यन्ने-नाकृताकारितेन सः। मुनीन निमश्रयामास, वासना ह्यार्जवासनाः ।। ८३ ।। यतीनां जातु राजेन्द्र! राजपिण्डो न कल्पते । इति चक्री निराचक्रे, त्रिजगत्पतिना पुनः ।। ८४ ।। १ क-'सम्पदं। २ रथोद्धता। ३ भोज्यपदार्थम् । ४ काकैः। ५क-'प्रहन्यते । ६ रथोद्धता। ७ अतः पर पुनरपि ३२०तम पद्य यावत् छन्दोऽनुषुप्' । साधुनिमित्तं चेतस प्रणिधानं यथा अमुक्स साधोहेंतोर्मया भत्तादि पक्तव्यमिति आघया- ९ सरलताऽऽधायः। कर्मणा पाकादिक्रियया आधाकर्म, तद्योगाद भत्ताद्यपि आधाकर्म। । ८ आधानमाधा- ·४१४ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- , सर्वथा प्रतिपिद्धोऽस्मि, विश्वभरॆति तत्क्षणम् । भरतो मूछित इव, संविपादविपादभूत् ॥ ८५ ॥ पविलक्ष्मा विलक्षत्वं, प्रतिक्षेप्नुममुप्य तत् । भवत्यवग्रहो भर्तः!, कतिथेत्यम्यधात् प्रभुम् ॥ ८६ ॥ अवमहाणां पश्च विधत्वम् व्याजहार प्रभुः पञ्च-प्रकारः स्यादवग्रहः । इन्द्र-चक्रि-नृपा-ऽगारि-साधुसम्बन्धिभेदतः ॥ ८७ ॥ पञ्चस्ववग्रहेष्वेपु, क्रमशः पाकशासन!! परोक्तेन परोक्तेन, पूर्वः पूर्वः प्रयाध्यते ॥ ८८ ।। हरिराहावग्रहे मे, मुनयो विहरन्ति ये । मयाऽमीपामनुज्ञातः, स्वीयः शश्वदवग्रहः ॥ ८९ ॥ इत्युक्त्वा स्वामिनं नत्वा, सहस्रनयने स्थिते । भूयोऽपि 'भरत'स्वामी, चेतसैवमचिन्तयत् ॥ ९ ॥ अमीभिर्यतिभिर्यय-प्यन्नादि मम नादृतम् । तथापि स्यां कृतार्थोऽद्या-वग्रहानुज्ञयाऽप्यहम् ॥ ९१ ॥ इति निर्धार्य कार्यज्ञो, जगत्पतिपदाग्रतः । शचीश इव सोऽप्यन्व-ज्ञासीनिजमवग्रहम् ॥ ९२ ॥ खच्छ: पप्रच्छ पृथिवी-नाथः खर्नाथमित्यथ । भक्तपानप्रभृतिना, कि कार्यममुनाऽधुना ? ॥ ९३ ॥ गुणोत्तरेभ्यः श्राद्धेभ्यो, देयमेतदितीरिते । शक्रेण चक्रिचित्तान्त-निचिकाय तथैव तत् ॥ ९४ ।। इन्द्रस्य रूपम् भास्खदाकृतिक रूपं, निरूप्यानुपमं हरेः। पप्रच्छ विसयस्मेरो, वासवं भूमिवासवः ॥ ९५ ॥ ईक्वरूपं रूपं वः, किं स्वर्गेऽपि निसर्गतः। अन्यादृशं या स्युर्नाम, कामरूपधराः सुराः ॥१६॥ १ विषादरूपहालाहलात् । २ इन्द्रः । - ·चरित्राहयम् ] अष्टादशः सर्गः - भूप! यद् रूपमा मे, द्रष्टुमीप्टे नरो न तत् । इत्युक्ते हरिणा ग्राह, भूयो 'विश्वम्भराप्रभुः ॥ ९७ ।। रूपं वोऽप्रतिरूपं यद्, दिव्याकृति दिवस्पते । तेन प्रीणय मन्नेत्रं, शतपत्रं यथाऽर्यमा ॥९८॥ त्वमुत्तमः पुमांस्तेन, व्यर्था ते प्रार्थनास्तु मा । अङ्गावयवमेकं तन्-नयिष्ये दृश्यतां तव ॥ ९९ ॥ इत्युक्त्वा स्वाङ्गुली शक्रो, लसत्कान्तिमदीदृशत् । दिवाकरकरश्रेणी, सम्पिण्डोव विनिर्मिताम् ॥ १०० ।-युग्मम् कि मेघवाहनत्वात् स्वी-कृतामैरैम्मदद्युतिम् । किं वा दम्भोलिपाणित्वात् , तत्प्रभा स्तम्भितामिमाम् ॥१०१॥ बमारेन्द्रोऽङ्गुलीदम्भा-दिति भूपो निभाल्य ताम् । प्रभामरैर्भासमानां, मानसाऽन्तरमानयत् ॥ १०२ ॥-युग्मम् जगन्नाथं प्रणम्याथ, क्ष्मानाथमनुमान्य च । दिवं दिवस्पतिः प्राप, दृडमनोगतिजित्वरः ॥ १०३ ।। ततः स्वामिनमानम्य, शक्रवचक्ररपि । चित्ते निश्चित्य कृत्यानि, “विनीता'नगरीमगात् ॥ १०४ ॥ इन्द्राद्गुली रत्नमयीं, किलेन्द्रप्रीतिकन्दलीम् । विन्यस्यारचयञ्चक्री, प्रहृष्टोष्टाहिकामहम् ॥१०५॥ ततः प्रभृति प्रोचम्भे-न्द्रस्तम्भमभितो भुवि । इन्द्रोत्सवः समारेभे, मत्यः सोऽद्यापि वर्तते ॥ १०६॥ ? प्रभोर्विहरणं भरतेन माहनतास्थापनम् 'अष्टापदा'द्रेरन्यत्र, व्यहरत् प्रभुरप्यथ । विश्वप्रबोधको भावा-नप्येकत्र स्थितोऽस्ति किम् ? ॥ १०७ ॥ ततः साह समाहूय, भरतः श्रावकानिति । इच्छाभोज्येन भोक्तव्यं, भवद्भिर्भवने मम ॥१०८ ।। कृष्याद्यारम्भसंरम्भ, धृत्वा खाध्यायधीधनैः। १ क-'प्रष्टु' । २ भरत. । ३ स-'धृथा' । ४ क-'तत'। ५ इरम्मदस्य-मेघवहेरय ऐरम्मदस्तस प्रभाम् । ६ ख-'विनीता'। .

·४१६ श्रीपानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- कर्तव्यः शश्वदव्यग्रे-रपूर्वज्ञानसङ्ग्रहः ॥ १०९॥ भुक्त्वाऽभ्येतैर्ममाम्याशे, भृशमभ्यस्यतामिति । "जितो भवान् भयं भूरि, ततो मा हन मा हन" ॥ ११० ॥ तथेत्युक्त्वा सार्वभौम-भवने भुञ्जते स ते । तद्वचोऽप्यशठाः पेठ-चक्री श्रुत्वैतदस्सरत् ॥ १११ ॥ जितः कैरहमा ज्ञातं, कपाय, कुतो भयम् । एतेभ्य एव तदह, मा हन्यां देहधारिणः ॥ ११२।। मेदिनीदयिते तसिन् , प्रमादतमसाऽऽवृते । श्राद्धा जितो भवानेवं, स्मारयन्ति यदा तदा ॥ ११३ ॥ धिर धिडू मे धर्मवैमुख्यं, हा हा संसारसक्तता। ही ही प्रमादमित्रत्वं, हहहा विषयाग्रहः ॥ ११४ ॥ असादनुशयादासीद्, धर्मध्यानावधानता। क्षणिका प्रावृपेण्यायां, क्षणदायामिव क्षणम् ॥ ११५ ॥-त्रिमिर्विशेषकम् प्रागर्जितोर्जिताभोग-भोगकर्मफलाद्भुताम् । भेजे भूमिविभुर्भूयो, विपयेवभिपङ्गताम् ॥ ११६ ।। अथान्येद्युरिदं सूदा-ध्यक्षाः क्षमापं व्यजिज्ञपन् । बहुत्वाद् बुध्यते नैव, श्रावकोऽश्रावकोऽपि वा ॥११७ ॥ ततोऽदिशद् विशामीशः, सूदानद्यादि भोजनम् । 'देयं परीक्षया यूय-मपि सुश्रावकाः स्य यत् ॥ ११८ ।। श्राद्धानामुपनयनं तत्पठनायें वेदचतुष्टयस्य प्रणयनम् परीक्षितानां श्राद्धानां, रत्नत्रितयलक्षणम् । रेखात्रितयंवैकक्षं, काकिण्या धोणिपो व्यधात् ॥ ११९॥ परीक्षिताः पण्मासान्ते, पण्मासान्ते नवा नवाः । तथैव चक्रिरे काकिणीरतलाञ्छिताः ॥ १२० ॥ " श्राद्धा, १ क-'मुक्त्वा'। २ कपायेभ्यः। ३ ख-'यदा ते स्मारयन्त्येवं, श्रावका भावकारि- न । मेदिनीन्दौ तदा तस्मिन्, प्रमादतमसाऽऽवृते ॥' ४ ख-'आसीदनुशयादसाद । ५ ख-'कृत्वा परीक्षां दातव्यं भवन्तः श्राचका.'। ६ उपवीतम् ।

·, चरित्राद्वयम् ] अष्टादशः सर्गः लेभिरे भोजनं तेन, लाञ्छनेनाथ तेऽपठन् । जितो भवानित्यायेतां-स्तजना माहनान् जगुः ॥१२१ ॥ अर्हत्स्तुतियतिश्राद्ध-धर्मकर्मसमुज्ज्वलान् । आर्यान् वेदांतत्स्वाध्याय-विधानाय व्यधान्नृपः ॥ १२२ ।। भरतादादित्ययंशा-स्ततोऽजनि महायशाः। अतिथलो बलभद्रो, बलवीर्याहयस्ततः ॥ १२३ ॥ कार्तवीर्यों जलवीर्यो, दण्डवीर्योऽष्टमस्त्विति । अष्टो-शान यावदसा-वाचारः प्रचचार च ॥ १२४ ।।-युग्मम् एतेऽष्टौ भरतार्धस्य, भोक्तारो भूभृतोऽभवन् । मुकुटं स्वामिनः शक्रो-पनीतं मूर्द्धगं व्यधुः॥१२५ ॥ परैर्महाप्रमाणोऽयं, नेति वोढुमशक्यत । जायन्ते हवसर्पिण्यां, हीनहीनतरा नराः ॥ १२६ ॥ इतश्च वाहयामास, वासरान् 'भरते'श्वरः। दानरमानैः श्राद्धानां, विभ्रमैः सुभ्रुवामपि ।। १२७ ।। प्रभोरष्टापदे पुनरागमनं धर्मदेशनाप्रदानं च भुवनं बोधयन् गोभि-भगवान् भानुमानिव । 'अष्टापदा'द्रावारुक्ष-दृपिदेवगणैर्वृतः ॥ १२८॥ त्रिदशैस्तत्र समव-सरणे तत्क्षणं कृते । निविष्टो विएपखामी, निर्ममे धर्मदेशनाम् ॥ १२९ ॥ तत्रस्थं त्रिजगन्नार्थ, तत्रत्या मारुतत्वराः। 'विनीता'मेत्य कथया-ञ्चक्रिरे चक्रवर्तिनम् ॥ १३० ॥ भरतोऽभिददौ तेभ्यः, पुरावत् पारितोपिकम् । वर्धेनुद्रुमरत्नानां, दाने दैन्यं कदापि किम् ? ॥ १३१ ॥ भरतोऽटापदं प्राप्य, त्रिः प्रदाय प्रदक्षिणाम् । प्रभुं नत्वा च नुत्वा च, यथास्थानं निपण्णवान् ॥ १३२।। १ संसारादर्शन-संस्थापनपरामर्शन-तत्त्वावबोध-विद्याप्रबोधेति वेदचतुष्टयम् । २ क-'यशा: सुतो'। ३ क-नृपानेतान्। १ क-'शूलव'। ५स-'सुभुयां विनमैरपि। ६पवन- वेगाः। ७ क-'वर्तिनः। ८ स-तिददौ। प.का०५३ ·श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- सर्वमापानुवादिन्या, गामिन्याऽऽयोजनं गिरा। जगतां क्लेशनाशाय, देशनामसृजत् प्रभुः ॥ १३३ ॥ प्रणम्य देशनाप्रान्ते, भरतस्त्रिजगत्प्रभुम् । व्यजिज्ञपदिदं रोमा-चिताङ्गो रचिताञ्जलिः ॥ १३४ ॥ १ अथ श्रीहेमचन्द्रसूरिवरविरचितत्रिपटिशलाकापुरुपचरित्र(प. १, स. ६)गताः प्रस्तायायाताः केपि श्लोका लिख्यन्ते- "देशनाविरतौ नत्या, खामिनं मरतेश्वरः । रोमाञ्चितवपुर्वद्धा-अलिरेवं व्यजिज्ञपत् ॥ २७३ ॥ नाह 'भरते' यूर्य, यथा विश्वाहितास्तथा । कत्यन्ये भाविनो धर्म-चक्रिणश्चक्रिणः कति ? ॥२७॥ तेषां च नगरं गोनं, पितरावभिधा-ऽऽयुषी । वर्ण मानान्तरे दीक्षा-गती विज्ञापय प्रभो ! ॥२७॥ अथाचचक्षे भगवान् , 'भरते' भाविनोऽपरे । त्रयोविंशतिरहन्त, एकादश च चक्रिणः ॥२७६॥ जिनौ चविंशद्वाविंशी, तत्र गोतम'वंशजौ। 'कश्यपा'न्वयजास्त्वन्ये, सर्वे निर्वाणगामिनः ॥२७७॥ अयोध्या'यां जितशत्रु-विजयातनयोऽजितः । द्वासप्ततिपूर्वलक्षा-युष्को निष्कसमद्युतिः २७८ अर्द्धपश्चमकोदण्ड-शतान्युत्तुङ्गविग्रहः । पूर्वाङ्गोनपूर्वलक्ष-पर्यायोऽसौ भविष्यति ॥ २७९ ॥ तथा मदीयनिर्वाणा-ऽजितनिर्वाणकालयोः। सागरोपमकोटीना, लक्षाः पश्चाशदन्तरम् ॥ २८० ॥ 'श्रावस्त्यां' जितारिसेना-भूः स्वर्णाभश्च सम्भवः । पष्टिपूर्वलक्षायुप्क-चतुर्धन्यशतोच्छ्यः२८१ चतुःपूर्वागहीना च, पूर्वलक्षाऽस्य तु व्रते । सागरोपमकोटीनां, लक्षाणि त्रिंशदन्तरम् ॥ २८२ ॥ विनिता'पुर्या संघर-सिद्धार्थाजोऽभिनन्दनः। पञ्चाशत्पूर्वलक्षायुः, सार्द्धधन्वशतत्रयः॥२८३॥ वर्णाभः पूर्वलक्षाष्ट-पूर्वाङ्गोनास तु व्रते । सागरोपमकोटीनां, दश लक्षाणि चान्तरम् ॥ २८४ ॥ तत्पुयाँ सुमतिर्मेघ-मगलाभूः सुवर्णरुक् । चत्वारिंशत्पूर्वलक्षा-युर्धनुस्त्रिशतीमितः ॥ २८५ ॥ द्वादशपूर्वागहीना, पूर्वलक्षाऽस्य तु व्रते । सागरोपमकोटीनां, नव लक्षाणि चान्तरम् ॥ २८६ ॥ कौशाम्ब्यां' धरसुसीमा-सूनुः पद्मप्रभोऽरुणः। त्रिंशत्पूर्वलक्षायुष्कः, सार्द्धधन्वशतद्वयः॥२८॥ पोडशपूर्वाङ्गन्यूनः, पूर्वलक्षाऽस्य तु ते । अब्धिकोटीसहस्राणां, नवतिः पुनरन्तरम् ॥ २८८ ॥ 'वाराणस्या' तु प्रतिष्ठ-पृथ्वीसूनुः सुवर्णरुक् । सुपार्यो विंशतिपूर्व-लक्षायुर्द्विधनुःशतः २८९ विंशत्यङ्गविहीनाऽस, पूर्वलक्षा व्रते पुनः । सागरोपमकोटीनां, सहसाणि नवान्तरम् ॥ २९० ॥ चन्द्रानने महासेन-लक्ष्मणाभूः शशिप्रभः । दशपूर्वलक्षायुष्कः, शुभ्रः सार्द्धधनु.शतः ॥२९॥ चतुर्विशत्यङ्गहीना, पूर्वलक्षाऽस तु व्रते । सागरोपमकोटीना, शतानि नव चान्तरम् ॥ २९२ ॥ 'काकन्यां' सुग्रीव-रामा-तनय सुविधिः सितः । पूर्वलक्षद्वयायुप्क, एकधन्यशतोच्छ्यः॥२९३॥ अष्टाविंशत्यगहीना, पूर्वलक्षाऽस्य तु व्रते । सागरोपमकोटीनां, नवतिः पुनरन्तरम् ॥ २९४ ॥ शीतलो भद्रिपुरे', नन्दादृढरथात्मजः । स्वर्णामः पूर्वलक्षायु-र्धनुर्नयतिमुच्छ्रितः ॥२९५॥ अमुष्य तु व्रते पूर्व-सहस्राः पञ्चविंशतिः । अन्तरं तु सरिनाथो-पमानां कोटयो नव ॥२९६ ॥ 'सिंहपुरे विष्णुराज-विष्णोः सूनुः सुवर्णरुक् ।श्रेयांसस्तु निनोऽशीति-शरासनसमुन्नतिः २९७ वर्षाणां चतुरशीत्या, लक्षैः प्रमितजीवितः । अमुष्य तु व्रते वर्ष-लक्षाणामेकविंशतिः ॥ २९८ ।। पद्विशत्याऽब्दसहस्रः, पट्पष्टया वर्षलक्षकैः । तथाऽर्णवशतेनोनो-ऽर्णयकोटिर्जिनान्तरम् ॥२९९॥ चम्पा'पुर्या वासुपूज्यो, पसुपूज्य-जयात्मजः । द्वासप्तत्यष्टलक्षायु-र्धनु सप्तति मुन्नतः ॥३०॥ , ·चरित्राद्वयम् ] अष्टादशः सर्गः रक्तोऽस चतुप्पश्चाशद, वर्षलक्षाणि तु ते । तथा सागरोपमाणां, चतुःपञ्चाशदन्तरे ।। ३०१॥ 'काम्पिल्यै च कृतवर्म-श्यामाभूमिलो जिनः। पष्टिवत्सरलक्षायुः, पष्टिधन्वा सुवर्णरुक्।।३०२।। अमुष्य च पञ्चदश, वर्षलक्षाणि तु व्रतम् । वासुपूज्यान्ततन्मोक्षा-ऽन्तरे च त्रिंशदर्णवाः ३०३ अयोध्या'यां सिंहसेन-सुयशोभूः सुवर्णरुक् । अनन्तस्त्रिंशल्लक्षान्दा-युःपञ्चाशद्धनूनतिः ॥३०४॥ सानि वर्षलक्षाणि, सप्त तस्य पुनर्बतम् । विमलमोक्षतन्मोक्षा-ऽन्तरे च नव सागराः ॥३०५ ॥ धर्मों 'रत्न'पुरे भानु-सुव्रताभूः सुवर्णरुक् । दशाब्दलक्षायुः पञ्च-चत्वारिंशद्धनून्नतिः ॥ ३०६ ॥ पर्यायस्तस्य वर्षाणां, सार्द्धलक्षद्वयं खलु । अनन्तमोक्षतन्मोक्षा-ऽन्तरेऽर्णवचतुष्टयम् ॥ ३०७ ॥ पुरे 'गजपुरे' शान्ति-विश्वसेना-चिरासुतः । वर्णवर्णोऽष्टलक्षायु-श्वत्वारिंशद्धनून्नतिः३०८ पञ्चविंशतिरब्दानां, सहस्राण्यस तु व्रते । अन्धित्रयं पल्यचतु-र्भागे त्रिकोणमन्तरम् ॥ ३०९॥ कुन्थुर्गिजपुरे' स्वर्ण-वर्णः शूर श्रियोः सुतः । पञ्चनवत्यब्दसह-सायुः पल्यार्द्धकान्तरः॥३१०॥ पश्चत्रिंशदनुस्तुगः, पर्यायेऽस तु वत्सराः । त्रयोविंशतिसहस्राः, सार्द्धसप्तशतानि च ॥ ३११॥ स्वर्णाभोऽरो 'गजपुरे', देवी-सुदर्शनात्मजः । चतुरशीत्यब्दसह-त्रायुस्त्रिंशद्धनून्नतिः ॥३१२॥ पर्याये तस्य वर्षाणां, सहस्राण्येकविंशतिः । पल्यतुर्यांशोऽब्दकोटी-सहस्रोनो जिनान्तरम् ॥३१३॥ मल्लिनाथो 'मिथिला' यां, कुम्भ-प्रभावतीप्रसूः । पञ्चविंशतिधन्वाऽब्द-कोटीसहस्रकान्तरः ३१४ नीलोऽस्याब्दसहस्राणि, पञ्चपञ्चाशदायुपि । एकवर्षशतोनानि, पूर्वोक्तान्दानि तु ते ॥ ३१५ || पधा-सुमित्रसू 'राज गृहे' कृष्णस्तु सुवतः । त्रिंशद्वर्पसहस्रायु-र्धनुर्विशतिमुन्नतः ॥ ३१६ ।। सप्तपर्पसहस्राणि, सान्येितस्य तु प्रतम् । चतु,पश्चाशदब्दाना, लक्षाणि तु जिनान्तरम् ॥३१७॥ मिथिला'यां स्वर्णवर्णो, वमा-विजयभूमिः । दशवर्षसहस्रायुः, पञ्चदशधनूनतिः ॥ ३१८॥ समासहस्रद्वितयं, सार्द्धमेतस तु व्रतम् । मोक्षान्तरं नमि नेम्यो-चर्पलक्षाः पडेव हि ॥ ३१९ ॥ शिवा-समुद्रविजया-त्मजः शौर्यपुरे' शितिः । नेमिर्दशधनुस्तुङ्गः, समासह जीवितः ३२० शतानि सप्तवर्षाणां, प्रव्रज्यायाममुष्य तु । मुक्त्यन्तरे नमिनेम्यो-चर्पलक्षाणि पञ्च तु ॥ ३२१॥ चामा-ऽश्वसेनभू पार्यो, 'धाराणयां' विनीलरुक् । नवहसप्रमाणाङ्गः, शतवत्सरजीवितः३२२ वर्षाणां सप्ततिस्तस्य, दीक्षायामन्तरे पुनः । सहस्राणि न्यशीतिः सा- नि सप्त शतानि च ॥३२३॥ 'कुण्डग्रामे' महावीरः,सिद्धार्थ-त्रिशलासुतः। स्वर्णाभः सप्तहस्तागो, द्वाससत्यब्दजीवितः३२४ द्वाचत्वारिशदब्दानि, प्रव्रज्यायाममुष्य तु । पार्श्व वीरान्तराले तु, साढ़े वर्षशतद्वयम् ॥३२५॥ 'काश्यपा'श्चक्रिणो हेम-वर्णा अटैपु मोक्षगाः । त्व मयीवाजिते तना-'ऽयोध्या'यां सगरः खलु ।। तुक सुमित्र-यशोमत्योः, सार्द्धधन्वचतु:शतः । द्वासप्तत्या पूर्वलक्ष , स तु प्रमितजीवितः ॥२७॥ 'श्रावस्त्यां' मघवा भद्रा-समुद्रविजयात्मजः । पञ्चाब्दलक्षायुः सार्द्ध-द्विचत्वारिंशद्धन्वकः ३२८ सनत्कुमारोऽष्टलक्ष-त्रयायुहस्तिनापुरे । प्राङ्गानादेकभन्योन, सहदेव्यश्वसेनभूः ॥३२९॥ धर्म-शान्त्यन्तरे चैतो, तृतीयस्वर्गगामिनौ । शान्तिः कुन्थुररश्चैते-ऽर्हन्तश्चक्रभृतोऽपि च ३३० तारा-कृतवीर्यसुतः, सुभूमो 'हस्तिनापुरे । पष्टिवर्षसहस्रायु-रष्टाविंशद्धन्वतिः ॥ ३३१ ॥ अरमल्यन्तरे भावी, सप्तमं नरकं गमी । वाराणस्यां' पुनः पद्मो, ज्वाला-पद्मोचरात्मजः ३३२ त्रिंशद्वर्षसहस्रायु र्धनुर्विशतिमुच्छ्रितः । 'काम्पित्ये हरिपेणस्तु, मेरा-महाहरिप्रसूः ।। ३३३ ।। दशवर्षसहस्रायुः, पञ्चदशधनून्नतिः 1 मुनि-नम्योर्विहरतो, द्वारप्येतो मविष्यतः ॥ ३३४ ॥ १पुनः।

·४२० श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [भीजिनेन्द्र- चमा-विजयभू 'राज-गृहे' द्वादशकार्मुकः । जयस्यब्दसहस्रायु-नमिनेमिजिनान्तरे ॥ ३३५॥ 'काम्पिल्ये' ब्रह्मदत्तस्तु, चूलिनी-ब्रह्मनन्दनः । सप्तवर्षशतायुकः, सप्तधन्यसमुन्नतिः ॥३३६॥ श्रीनेमिनाथश्रीपार्श्वनाथतीर्थान्तरे त्वसौ । रौद्रध्यानपरो गामी, सप्तमी नरकावनीम् ॥३३७॥ तन प्रभुरपृष्टोऽपी-त्याख्यश्चयर्द्धविक्रमाः। त्रिखण्डावनिमोक्तारो, वासुदेवा नवाऽसिताः ॥३३८॥ अष्टमः 'काश्यप' कुल-स्तेषु शेपास्तु 'गौतमाः' । सापना भ्रातरस्तेषां, बलदेवाः सिता नव ॥३३९॥ त्रिपृष्ठः केशवस्तत्र, नगरे 'पोतनाहये । प्रजापति-मृगावत्योः, मुतोऽशीतिधनून्नतिः ॥३४०॥ महीं विहरमाणे तु, श्रेयांसजिनपुगवे । चतुरशीत्यदलक्षा-युरन्त्यनरकं गमी ॥ ३४१॥ 'द्वारावत्यां' द्विपृष्ठस्तु, धनुःसप्ततिमुन्नतः । भुवं विहरमाणे तु, वासुपूज्यजिनेश्वरे ॥ ३४२ ॥ द्वासप्ततिवर्षलक्षा-युः पद्मा-ब्रह्मनन्दनः । गमिष्यति च सोऽवश्यं, पष्ठी नरकमेदिनीम् ॥३४३॥ 'द्वारावत्यां' स्वयम्भूस्तु, घनुष्पष्टिसमुन्नतिः । पष्टिवत्सरलक्षायु-विमलखामिचन्दकः ॥३४॥ भद्रराजस पृथिवी-देव्याश्चैष तनूरुहः । गमिष्यति च पूर्णायुः, पष्ठिकां नरकावनीम् ॥३४५ ॥ तस्सामेव नगर्यो तु, पुरुषोत्तम आख्यया । पञ्चाशत्कार्मुकोत्तुङ्गः, सोम-सीतातनूरुहः ॥३४६॥ वर्तमाने जिनेऽनन्ते, त्रिंशल्लक्षान्दजीवितः । समाप्तायुरसौ पष्ठी, नरको: गमिष्यति ॥ ३४७ ॥ 'अश्वपुरे' तु पुरुप-सिंहो नाम्ना भविष्यति । धर्मनाथजिने पञ्च-चत्वारिंशद्धनून्नतिः ॥३४८॥ शिवराजा-5 -ऽमृतासूनु-र्वलक्षाण्यसौ दश । आयुरनुपाल्य षष्ठी, नरकोवीं गमिष्यति ॥३४९॥ 'चक्रपुर्यो' तु.पुरुष-पुण्डरीकोऽभिधानतः । अरमल्यन्तरे लक्ष्मी-वतीमहाशिरःसुतः ३५० एकोनविंशतं चापा-नयमुन्नतविग्रहः । पञ्चषष्टिसहस्राब्दा-युः पठं नरकं गमी ॥ ३५१ ॥ दत्तो वाराणसी'पुर्यो, पइविंशतिधनून्नतिः । जिनान्तरे तु तत्रैव, शेपवत्यग्निसिंहमूः ॥३५२॥ षट्पञ्चाशत् सहस्राणि, वर्षाणामस जीवितम् । गमिष्यति च पूर्णायुः, पञ्चमी नरकावनीम् ॥३५३॥ नारायण इति ख्यातः, पुरे 'राजगृहा' हये । द्वादशाब्दसहस्रायु-मुनिनम्यन्तरे त्यसौ ॥३५४॥ कैकेयी-दशरथभू-र्धनु.षोडशकोन्नतिः । गमिष्यति च पूर्णायु-स्तुरीयां नरकावनीम् ॥ ३५५ ॥ कृष्णस्तु 'मथुरा'पुर्या, देवकी-वसुदेवभूः। वन्दिता नेमिनाथस्य, दशधन्वसमुच्छ्रयः ॥३५६॥ सहस्रमेकं वर्षाणा-मायुरस्य भविष्यति । ततो नरकमेदिन्या, तृतीयायां गमिप्यति ॥ ३५७ ॥ प्रथमो बलदेवस्तु, तत्र भद्रासुतोऽचलः । पञ्चाशीतिर्वपलक्षा ण्यायुरस्य भविष्यति ॥ ३५८ ॥ द्वितीयन्तु बलदेवो, भावी विजय आख्यया सुभद्राभूः पञ्चमम-त्यब्दलमाणि जीविला ३५९ तृतीयस्तु बलदेवो, भद्र इत्यभिधानतः । सुप्रभाभूः पञ्चपष्टि-वर्षलक्षाणि जीविता ॥ ३६० ॥ चतुर्थस्तु बलदेवः, सुप्रभो नामधेयतः । सौदर्शनेयोऽष्टपञ्च-पश्चाशलक्षजीवितः ॥ ३६१ ॥ पञ्चमो बलदेवस्तु, भावी नाम्ना सुदर्शनः । सप्तदशवर्षलक्ष-जीवितो विजयासुतः ॥ ३६२ ॥ पष्ठो बलो वैजयन्त्याः, सूनुरानन्द आख्यया । पश्चाशीतिसहस्राणि, वर्षाणामस्य जीवितम् ३६३ सप्तमो बलदेवस्तु, नन्दनो नामधेयतः । पञ्चषष्टिसहस्राब्दा-युर्जयन्तीसमुद्भवः ॥ ३६४ ॥ अष्टमस्तु बलदेवः, पद्मोऽपराजितासुतः। पञ्चदश सहस्राणि, वर्षाणामस्य जीवितम् ॥ ३६५ ।। नवमस्तु बलदेवो, राम इत्यभिधानतः । द्वादशाब्दशतायुप्को, रोहिणीतनुसम्भवः ॥ ३६६ ॥ तनाष्टौ मोक्षगा रामो, 'ब्रह्म'कल्पं गमिष्यति । उत्सर्पिण्यां 'भरते', कृष्णतीर्थे तु सेत्स्यति ३६७ अश्वप्रीवस्तारकश्च, मेरुको मधुरेव च । निशुम्म-बलि-प्रल्हाद-लद्देश-मगधेश्वराः ३६८ वासुदेवप्रतिमलाः, सर्वे चकप्रहारिणः । हनिष्यन्ति निजैश्चर्वासुदेवकरं गतैः ॥ ३६९ ॥ .

·चरित्रायम् ] अष्टादशः सर्ग: . विश्वोपकारनिता, नाथ! यूयं यथा तथा । 'भरते भाविनो धर्म-चक्रिणश्चक्रिणः कति ? ॥ १३५ ॥ भाविनां त्रयोविंशत्य-हेदेकादश चक्रिणाम् । प्रत्येकं नवसङ्ख्यानां, विष्णूनां सीरिणामपि ।। १३६ ।। प्रतिविष्णूनां च ततः, पितृमातृपुराभिधाः । वर्णा-ऽयु-नि-गत्यादी-श्चक्रिणेऽकथयत् अभुः ॥१३७ ।।-युग्मम् किं कोऽप्यस्ति सदस्यत्र, नाथ! तीर्थ प्रवर्य यः । पवित्रयिष्यति क्षेत्रं, 'भरत' भगवानिव ॥ १३८ ॥ इत्युक्ते चक्रिणा धर्म-चक्रीत्यूचे पुनर्नृप।। मरीचिरिति पुत्रस्ते, परिवाद प्रथमोऽस्ति यः ॥ १३९ ॥ स क्षेत्रे 'भरते'ऽत्रैव, पुरे 'पोतन'नामनि । त्रिपृष्ठनामा प्रथमः, पद्मनाभो भविष्यति ॥ १४०॥ भावी प्रत्यग् 'विदेहे पु, चक्री 'मूका पुरि श्रुतः। धनञ्जयस धारिण्याः, प्रियमित्राहयोऽङ्गजः ॥ १४१ ॥ भवं भूरितरं प्रान्त्वा, 'भारतेऽन भविष्यति । तीर्थङ्करश्चतुर्विंशो, महावीराहयस्त्वसौ ॥ १४२ ।। निशम्येति समादाय, स्वाम्यनुज्ञां नरेश्वरः । तं मरीचिं नमस्कतु, भक्तिनुन्नोऽमिजग्मिवान् ॥ १३ ॥ प्रथमस्त्वं त्रिपृष्ठाख्यो, 'विष्वक्सेनो भविष्यसि । यच्च चक्री 'विदेहे'पु, मियमित्र इति श्रुतः ॥ १४४ ॥ तन वन्दे तवेदं न, पारिवाज्यं न वा जनः । तत् तु चन्दै यदहस्त्वं, चतुर्विंशो भविष्यसि ॥ १४५ ।। 'भरते'शोऽभिधायेति, दत्त्वा तिस्रः प्रदक्षिणाः । नियोजिताञ्जलिमौली, तस्य तेने नमस्कृतिम् ॥ १४६ ॥-विशेषफम् ततः स्वामिनमानम्या-'ऽयोध्या' राजा ययौ पुरीम् । कृत्वाऽथ त्रिः करास्फोटं, मरीचिरिदमूचियान् ॥ १४७ ॥ १ तीर्थरा। २ बलदेवानाम् । ३ ख-'नामगोना। ४ पामुदेवः ५ क-'मूकापरि'। ६ वासुदेव । ७ स-'तन्नु। " ·, ४२२ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् आद्यः पितामहोऽर्हन्मे, पिता चक्रभृतामपि । अहं च वासुदेवानां, ममाहो कुलमुत्तमम् ॥ १४८ ॥ यद्यहं प्रथमो विष्णु-'मूका'यां चक्रवर्त्यहम् । अन्त्योऽहं तीर्थकृद् भावी-त्यलमेतायता मम ॥ १४९ ।। मरीचे फुलाभिमानः द्रुमेभ्य इव कल्पद्रु-देवेभ्य इव वासवः । निसिलेभ्यः कुलेभ्योऽपि, ममाहो कुलमुत्तमम् ।। १५० ॥ अभ्रकुम्मीच कुम्भिम्यो, धातुभ्यः शातकुम्भवत् । सकलेभ्यः कुलेभ्योऽपि, ममाहो कुलमुत्तमम् ॥ १५१ ॥ कृत्वा परिकरं दृप्य-नृ-सुरा-ऽसुरसंसदि । श्लोकं श्लोकं पठित्वोचैः, करास्फोटं चकार सः ॥ १५२ ।। करास्फोटेन तेनैव, प्रध्वनन्मरुदधना । खस्योचैर्गोत्रकर्मोच्चै-स्तूर्ण चूर्णीचकार सः ॥१५३ ।। तेनात्मकुलगषेणा-गुणेनापि गरीयसा | मरीचिर्नीचगोत्रं च, गुरुबन्धं घबन्ध सः ॥ १५४ ॥ प्रभोः शत्रुञ्जये गमनं पुण्डरीकादीनां मोक्षप्राप्तिमुद्दिश्य तत्र स्थापनम् पुण्डरीकादिमिः सार्द्ध, गणभृद्भिस्थ प्रभुः । अपनी पावनीकुर्वन् , पादै रविरिवाचलत् ॥ १५५ ।। देशानदैवथुक्केशा-नुपदेशामृतैः सृजन् । अस्राब्द इस स्यागी, ऐलं. 'समुख्य ग्यौ । १५६ ॥ पञ्चाशद् योजनं मूले, मौलौ दश तु योजनम् । तमष्टयोजनौनत्य-मारुक्षत् क्ष्माभृतं प्रभुः ॥ १५७ ॥ गणैः सुराणां समय-सरणे तत्र सूत्रिते। निषसाद विपादनी, देशनां चामृजत् प्रभुः ॥ १५८॥ दिनानि कतिचित् तत्र, स्थित्वा लोकानुकम्पया । खाम्यन्यत्र प्रेतिष्ठासुः, पुण्डरीकमदोऽवदत् ॥ १५९ ।। १ऐरावण इय । २ कटिं बद्धा । ३ दुर्गुणेन, पक्षे अरज्जुना। लक्लेशरहितान् । ५ प्रयातुमिच्छु। ४ दावान- ·चरित्राहयम् ] अष्टादशः सर्ग: ४२३ चयमन्यत्र यासामो, विहाराय महायते । त्वं युतो यतिकोटीभि-स्तिष्ठात्रैव तु पर्वते ॥ १६० ॥ अत्रैव भवतः क्षेत्रा-नुभावेन भविष्यति । केवलज्ञानं सपरी-वारस्याचिरकालतः ॥ १६१ ।। तचात्रैव तथा शैले, शैलेशीध्यानशालिनः। साधो ! सुसाधुसङ्घस्य, मक्षु मोक्षो भविष्यति ॥ १६२ ।। तथेति प्रतिपद्यासौ, स्वामिवाणी प्रणम्य च । गणभृद् गणकोटीभिः, साकं तत्रैव तस्थिवान् ॥ १६३ ॥ जगत्पतौ गतेऽन्यत्र, विहां सपरिच्छदे । श्रीपुण्डरीको गणभृ-न्महोनित्यभापत ॥ १६४ ॥ अयं महर्पयः! 'शत्रु-अयः सिद्धिनिबन्धनम् । अत्र क्षेत्रप्रभावेण, मक्षु कर्मक्षयो भवेत् ॥ १६५ ॥ मुक्तः संलेखना हेत्व-न्तरमप्यपिपुङ्गवः। विधेया द्विविधा सा तु, द्रव्य-भावविभेदतः ॥ १६६ ॥ सर्वोन्मादनिदानानां, सर्वामयविधायिनाम् । द्व्यसंलेखना सर्व-धातूनां शोपणं भवेत् ॥ १६७ ॥ भावसंलेखना सा तु, या स्वभावविरोधिनाम् । स्याद् राग-द्वेप-मोहानां, कयायाणां च विच्युतिः ॥१६८ ॥ इत्युक्त्वा यतिकोटीमिः, पुण्डरीको गणाग्रणीः । सममालोचयामासा-तिचारानणुबादरान् ॥ १६९ ॥ पुनर्महाव्रतारोप-मृपीणां गणभृद् व्यधात् । मुहुर्मुहुर्मज्यमानो, मुकुरो प्रतिनिर्मलः ॥ १७० ॥ क्षमयाम्यखिलान् जन्तून् , सर्वे क्षाम्यन्तु ते मयि । मैत्री मे तेषु सर्वेषु, वैरं केनापि नो मम ॥ १७१ ॥ इत्युदित्वा पुण्डरीका, साकं श्रमणकोदिभिः । दुष्करं भवचरम, चकारानशनं च सः ॥ १७२ ।। १ क-'ससाधु०' । २ क-निधानाना।

·. ४२४ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- मासि चैत्रे पौर्णमास्यां, मासान्ते केवलं ततः । प्रथमं पुण्डरीकस्य, श्रमणानां ततोऽभवत् ।। १७३ ।। शुक्लध्यानाधिरोहण, क्षीणेष्वखिलकर्मसु । प्रापत् तपखिकोटीभिः, पुण्डरीकः परं पदम् ।। १७४ ।। स्वर्गादागत्य गीर्वाणा, निर्वाणाप्तिमहोत्सवम् । क्षणात् तेषां महीणां, मरुदेव्या इव व्यधुः ॥ १७५ ।। तीर्थकृत् प्रथमः स्वामी, यथा श्रीवृपभस्तथा । तदानीं प्रथम तीर्थ, जज्ञे 'शत्रुञ्जयो' गिरिः ॥ १७६ ॥ सिद्धो महर्पिरेकोऽपि, तीर्थतां स्थानमानयेत् । महर्पिकोटयो यत्र, किं पुनः सिद्धिमव्रजन् ? ॥ १७ ॥ 'शत्रुञ्जयोऽद्रिपु सिद्धि-क्षेत्रत्वान्मुकुटं स्फुटम् । नानारतमयं चक्रवर्ती चैत्यमकारयत् ॥ १७८ ।। प्रभुविम्बं पुण्डरीक-युक्तं (कृतं) तैदन्तरा । आत्मानमिव विश्वान्त-रात्मानं च स्थिरं व्यधात् ॥ १७९ ॥ विहरन् भविनो भाखद्-भवतापोज्झितान् विभुः । चन्द्रश्चन्द्रातपेनैव, बोधिदानेन निर्ममे ॥ १८०॥ श्रीऋषभदेवस्य परिवारः प्रमोः सर्वपरीवारः, समभूदिति साधवः । सहस्राश्चतुरशीतिः, साध्वी लक्षत्रयं पुनः ॥ १८१ ॥ चतुःसहस्त्री पञ्चाशद्-युक्ता सप्तशती तथा । चतुर्दश पूर्वधरा-स्त्ववधिज्ञानिनो नव ॥ १८२ ॥ सहस्राणि केवलिनः, सहस्रा विंशतिः पुनः । विंशतिः सहस्राः पट्-शती सद्वैक्रियलब्धयः ॥ १८३ ॥ सार्दा पट्शती द्वादश-सहस्राणि तु वादिनः । एतावन्त एव तथा, मनापर्ययशालिनः ॥ १८४ ।। द्वाविंशतिसहस्राणि, त्वनुत्तरोपपातिनः । त्रीणि लक्षाणि पश्चाशत्, सहस्राः श्रावकास्तथा ॥ १८५ ॥ १स-चैने मासि पूर्णिमायाम् । २ क-सिद्ध- ।३ प-तदनन्तरा' । " ·चरित्राह्वयम् ] अष्टादशः सर्गः ४२५ पञ्चाशत्सहस्रैश्चतुः-सहस्राभ्यधिकैः पुनः । अन्वितान्यभवन् पञ्च, लक्षाणि श्राविकास्तथा ॥ १८६ ॥ निर्वाणसमयेऽष्टापदं प्रति प्रभोर्गमनं भरतस्य च सखेदं तत्रागमनम् दीक्षाकालात् पूर्वलक्षे, गते त्रिजगतीपतिः । मोक्षकालं निजं मत्वा, यया'वष्टापदा'चलम् ॥ १८७॥ आरोहद् विष्टपाधीशो-'अष्टापदं सपरिच्छदः। उच्चैस्तपस्तरोर्मोक्ष-फलग्राहस्पृहः किल ॥१८८ ॥ तत्र शिश्राय साधूनां, सहस्रर्दशभिः सह । पादपोपगमं स्वामी, चतुर्दशतपःपरः ।। १८९ ।। ततो 'भरत'नाथाय, जगन्नाथ तथा स्थितम् । गत्वा 'विनीता' कथया-मासुराशु गिरिस्थिताः ॥ १९ ॥ आकर्ण्य तद्वचः कर्ण-वज्रसूचीसहोदरम् । अप्राप्तपूर्विकामति, चक्रवर्ती तदाऽन्वभूत् ।। १९१ ।। चक्री चतुर्विधाहार-परिहारपरे प्रभी। चतुर्गतिप्रकारेऽपि, संसारे विरसोऽभवत् ॥ १९२ ॥ मुमोचाजसमधूणि, भरतोऽर्तिभरै तः। दीप्तशोकानलक्लिन्न-कपालस्सन्दविन्दुवत् ॥ १९३ ॥ ततः प्रतस्थे भरतः, प्रत्य'ऽष्टापद'पर्वतम् । रयेण पादचारेण, सान्तःपुरपरिच्छदः ॥ १९४ ।। कर्करैः कर्कशे मार्गे, राजा नाज्ञायि वेदना । हृदा धृतेन शोकेन, कृतज्ञेनेव संहृता ।। १९५ ॥ खरकर्करदूनाहि-क्षरद्रक्तच्छटाच्छलात् । संसाररागस्तस्यान्तः, शोकनुन्नः किलागलम् ॥ १९६ ।। से जनैरुपनीतेपु, वाहनेप्यारोह न । मद्यानमानतो नैपा, नयनैमिति मानसात् ॥ १९७ ॥ , . ३ क-न यान०' । ४ गमनम् । २ वाहनानाम् । प.का.५४ ·४२६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- , , भरतस्य रयोगिन-भालखेदोदविन्दुभिः । प्रभुभक्तेष्वभून्मुक्ता-पट्टवन्ध इबाध्वनि ॥ १९८ ॥ छत्रे मूर्भि धृतेऽप्याप, न तापः मापतेः शमम् । नान्तस्तापो विना याति, स्वामिनो दर्शनामृतम् ॥ १९९ ॥ अलं स्खलन्तीश्चरण-चारे चामरधारिणीः । पश्चाचके चक्रवर्ती, स मरुजित्वरत्वरः ॥ २०० ॥ त्वरया परया क्षमापः, प्राप'दष्टापदं' क्षणात् । तस्यानुकूलनं कर्तु-मैल्पीभूत इवाध्वनि ॥ २०१॥ ततः स 'भरत'खामी, पदगामी पदातिवत् । 'अष्टापदाद्रिमारोहद्, वायुनुन्न इवाम्बुदः ॥२०२॥ स्तोकहर्ष दधौ शोक, तत्र प्रेक्ष्य प्रभु नृपः। सन्ध्याज्योतिर्युतं धान्तं, "शितिपक्षप्रदोपवत् ॥ २०३ ॥ चक्री प्रदक्षिणीकृत्य, स पर्यवासनं प्रभुम् । नत्वा तदायहक् पार्थे, निपसाद विपादवान् ॥ २०४ ॥ इत्थं स्थिते प्रभौ सुस्थाः, कथमेवं स्थिता इति । किलेन्द्राणां चतुःपटे-र्विष्टराणि चकम्पिरे ॥ २०५॥ तेश्वयुध्यावधिज्ञानान्-निर्वाणसमयं तदा । प्रभोरभ्यासमभ्येयु-रिन्द्राः सर्वे मनस्त्वराः ॥ २०६ ॥ दत्त्वा प्रदक्षिणां नत्वा, प्रभु मौनपरायणाः । निपेदुः सविपादास्ते, दृपद्रूपधरा इव ॥ २०७ ॥ माघकृष्णत्रयोदश्यां प्रभोनिर्याणम एतस्यामवसर्पिण्यां, तृतीयारे गते सति । ऊने वस्तिभिर्मास-रएभिः पक्षसंयुतैः ॥ २०८ ॥ माघमासस्य कृष्णायां, त्रयोदश्यां तिथावथ । पूर्वाह्नेऽभीचिगे चन्द्रे, पर्यङ्कासनगः प्रभुः ॥ २०९ ॥ १ प्रमुभक्तेषु भरतस्य मुक्तापट्टवन्धः सञ्जातः । ३ ख-'अल्पीभूय। ४ कृष्णपक्षसायंकालवत् । ५ प्रभुमुख दृष्टिः । . २भरतस्य।

·चरित्रायम् अष्टादशः सर्गः ४२७ शुलध्यानं तृतीयं प्राक, सूक्ष्मक्रियमसाधयत् । ततस्तुरीयमुच्छिन्न-क्रियं नाम समाश्रयत् ॥ २१० ।-विशेषकम् एरण्डवीजवद् बन्धा-भावादूर्ध्वगतिः प्रभुः । ऋजुनैवावना सिद्धिं, भेजेऽनन्तचतुष्टयः ।। २११ ॥ आरुह्य क्षपकैथेणि, निःश्रेणिं श्रितकेवलाः। पदं प्रापुः परं तेपि, सहस्राः साधवो दश ।। २१२॥ त्रैलोक्यप्रभुनिर्वाण-कल्याणान्नरकस्पृशाम् । सदा दुःसनिमयाना-मपि सौख्यमभूत् क्षणम् ॥ २१३ ।। अस्तोकशोकसञ्छन्नो, भरतो मूर्छयाऽपतत् । दुःसच्छेदि तदाऽज्ञासीन्-न कोऽपि रुदितं यतः ।। २१४ ।। चक्रिणं ज्ञापयन् दुम्स-खेदभेदनकारि तत् । शक्रः सङ्कन्दनं चक्र, समग्रैस्त्रिदशैः सह ॥ २१५ ॥ रुदितैरुदितैस्तेषां, विमूर्च्छश्चक्रवर्त्यपि । रुरोद रोदसीक्रोड, पूत्कारैः परिपूरयन् ॥ २१६ ॥ रुदितेन क्षणात् तेन, शोकोऽन्तश्चक्रवर्तिनः । कुठारस्फारघातेन, दारुवत् प्राप दीर्णताम् ॥ २१७ ॥ दुम्सशल्याकुलखान्त-विशल्यीकारकारणम् । तदादि किल लोकेऽपि, शोकेऽभूद् रुदितक्रमः ॥ २१८ ॥ विललाप ततः मापः, सन्त्यज्येत्यात्मधीरताम् । हा तात! हा जगप्रात-स्त्यक्त्वा मां गतवानसि ।। २१९ ॥ पाहुघल्यादयस्तेऽपि, भ्रातरो मम निर्ममाः। स्वसारौ ब्राह्मी-सुन्दयौँ, पुण्डरीकादयोऽङ्गजाः ॥ २२० ॥ श्रेयांसप्रमुखाः पौत्रा, मां मुक्त्वैकाकिन हहा । प्रक्षीणाखिलकर्माणो, निर्वाणपदमाश्रयन् ॥ २२१ ॥ जीवाम्यद्यापि पापोऽहं, राज्यमोहं त्यजामिन । त्वद्धर्मदेशनाशर्म, त्वां विना नाथ! कुत्र मे ॥ २२२ ॥ १ एतत्स्वरूपार्थ प्रेक्ष्यता तत्त्वार्थ(अ० ९, सू० ३८)वृत्ति (पृ० २६९-२७३), विशेषावश्यकं (गा० ५२८-५३३), विचारसारः ( पृ० ८३), लोकप्रकाशा (स०३) या । २ क-श्रेणी'। ३ पृथ्व्याऽऽकाशमध्यम् । " - ·" ४२६ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- भरतस्य रयोद्भिन्न-भालखेदोदविन्दुभिः । प्रभुभक्तेष्वभून्मुक्ता-पट्टबन्ध इबाध्वनि ॥ १९८ ॥ छत्रे मूभि धृतेऽप्याप, न तापः क्षमापतेः शमम् । नान्तस्तापो विना याति, स्वामिनो दर्शनामृतम् ॥ १९९ ॥ अलं स्खलन्तीश्चरण-चारे चामरधारिणीः । पश्चाचके चक्रवर्ती, स मरुजित्वरत्वरः ॥ २०० ॥ त्वरया परया मापः, प्राप'दष्टापदं' क्षणात् । तस्यानुकूलनं कर्तु-मल्पीभूत इवाध्वनि ॥ २०१ ।। ततः स 'भरत'स्वामी, पदगामी पदातिवत् । 'अष्टापदा'द्रिमारोहद्, वायुनुन्न इवाम्बुदः ॥ २०२॥ स्तोकहर्ष दधौ शोक, तत्र प्रेक्ष्य प्रभुं नृपः । सन्ध्याज्योतिर्युत धान्तं, 'शितिपक्षप्रदोषवत् ॥ २०३ ॥ चक्री प्रदक्षिणीकृत्य, स पर्यवासनं प्रभुम् । नत्वा तदास्यदृक् पार्थे, निपसाद विपादवान् ।। २०४॥ इत्थं स्थिते प्रभौ सुस्थाः, कथमेवं स्थिता इति । किलेन्द्राणां चतुःपटे-विष्टराणि चकम्पिरे ॥२०५॥ तेऽवयुध्यावधिज्ञानान्-निर्वाणसमयं तदा । प्रभोरभ्यासमभ्येयु-रिन्द्राः सर्वे मनस्त्वराः ॥ २०६ ॥ दत्त्वा प्रदक्षिणां नत्वा, प्रभु मौनपरायणाः । निपेदुः सविपादास्ते, दृपद्रूपधरा इव ॥ २०७ ॥ माघकृष्णनयोदश्यां प्रभोर्निर्वाणम एतस्यामवसर्पिण्यां, तृतीयारे गते सति । ऊने वर्षेत्रिभिर्मास-रएभिः पक्षसंयुतैः ॥ २०८ ॥ माघमासस्य कृष्णायां, त्रयोदश्यां तिथास्थ । पूर्वाऽभीचिगे चन्द्रे, पर्यवासनगः प्रभुः ॥२०९ ॥ १ प्रमुभक्तेषु भरतस्य मुक्तापट्टवन्ध. सातः । ३ स-'अल्पीभूय। ४ कृष्णपक्षसायंकालवत् । ५ प्रभुमुखदृष्टिः । २भरतस्य ।

·चरित्रायम् ] अष्टादशः सर्गः ४२७ शुक्लध्यानं तृतीयं प्राक, सूक्ष्मक्रियमसाधयत् । ततस्तुरीयमुच्छिन्न-क्रियं नाम समाश्रयत् ।। २१० ।-विशेपकम् एरण्डवीजवद् बन्धा-भावादूर्ध्वगतिः प्रभुः । ऋजुनैवाध्वना सिद्धिं, भेजेऽनन्तचतुष्टयः ॥ २११ ।। आरुह्य क्षेपकैश्रेणिं, निःश्रेणिं श्रितकेवलाः। पदं प्रापुः परं तेऽपि, सहस्राः साधवो दश ॥ २१२ ॥ त्रैलोक्यप्रभुनिर्वाण-कल्याणानरकस्पृशाम् । सदा दुःखनिमग्नाना-मपि सौख्यमभूत् क्षणम् ।। २१३ ।। अस्तोकशोकसञ्छन्नो, भरतो मूर्छयाऽपतत् । दुःखच्छेदि तदाज्ञासीन्-न कोऽपि रुदितं यतः ॥ २१४ ।। चक्रिणं ज्ञापयन् दुःख-खेदभेदनकारि तत् । शक्रः सङ्कन्दनं चक्र, समग्रैत्रिदशैः सह ॥ २१५ ॥ रुदितैरुदितैस्तेषां, विमूर्च्छश्चक्रवर्त्यपि । रुरोद रोदसीक्रोड, पूत्कारैः परिपूरयन् ।। २१६ ।। रुदितेन क्षणात् तेन, शोकोऽन्तश्चक्रवर्तिनः । कुठारस्फारपातेन, दारुवत् प्राप दीर्णताम् ॥ २१७ ॥ दुःखशल्याकुलखान्त-विशल्यीकारकारणम् । तदादि किल लोकेऽपि, शोकेऽभूद् रुदितक्रमः ॥ २१८ ॥ विललाप ततः क्ष्मापः, सन्त्यज्येत्यात्मधीरताम् । हा तात! हा जगन्नात-स्त्यक्त्वा मां गतवानसि ॥ २१९ ॥ बाहुवल्यादयस्तेऽपि, भ्रातरो मम निर्ममाः । स्वसारौ ब्राह्मी-मुन्द्रयाँ, पुण्डरीकादयोऽङ्गजाः ॥ २२० ॥ श्रेयांसप्रमुखाः पौत्रा, मां मुक्त्वैकाकिनं हहा । प्रक्षीणासिलकर्माणो, निर्वाणपदमाश्रयन् ॥ २२१ ॥ जीवाम्यद्यापि पापोऽहं, राज्यमोहं त्यजामि न । त्वद्धर्मदेशनाशर्म, त्वां विना नाथ ! कुत्र मे? ॥ २२२ ।। १ एतत्स्वरूपाथै प्रेक्ष्यतां तत्त्वार्थ(अ० ९, सू०३८)वृत्तिः (पृ. २६९-२७३) विशेषावश्यकं (गा० ५२८-५३३), विचारसारः ( पृ० ८३), लोकप्रकाश (स०३) वा। २ क-'श्रेणी०। ३ पृथ्व्याऽऽकाशमध्यम् । , .

·४२८ श्रीपद्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- मोहप्ररोहणादेव-मुहिलापमिलापतिम् । प्रबोधमधुरैक्यिोधयामास वासवः ।। २२३ ।। आभियोगिकगीर्वाणान् , गीर्वाणाधिपतिस्ततः । 'नन्दना'चन्दनैधांसि, समाहर्तुं समादिशत् ॥ २२४ ॥ अनिमेपा निमेपात् ते, धनं गोशीपचन्दनम् । आनिन्युः शतमन्युस्तै-श्चितात्रयमकारयत् ॥ २२५ ।। प्राग-ऽपाक्-प्रत्यक्षु वृत्तां, ते व्यसां चतुरस्रकाम् । प्रभो रिक्ष्वाकुवंश्याना-मन्यपीणां चितां व्यधुः ॥ २२६ ॥ क्षीरनीरधिनीरेण, देवानीतेन देवराट् । स्वामिनः पयामास, चपुर्विपुलभक्तितः ॥ २२७ ॥ गोशीर्षचन्दनैलिया, वासवो दिव्यवाससा । रत्नालङ्करणैश्चापि, जगद्विभुमभूपयत् ॥ २२८ ।। अन्ये त्यन्यमहर्षीणां, त्रिदशास्त्रिदशेन्द्रवत् । सपनप्रमुखं सर्व, भक्तियुक्ता वितेनिरे ॥ २२९ ।। सहस्रवायाः शिविका-स्तिस्रो रतैः सुरा व्यधुः। प्रणम्यांही विभोर्दे, शिविकायां हरिय॑धात् ॥ २३० ।। शिविकायां द्वितीयायां, मुनी'निक्ष्याकुवंशजान् । यतीनन्यांस्तृतीयायां, मूर्ध्यारोप्य न्यधुः सुराः ॥ २३१ ॥ वायेपु वाद्यमानेपु, शक्रस्तां शिपिकां प्रभोः । चितोपान्ते निनायान्ये, निन्युश्च शिविके सुराः ॥ २३२ ॥ चितासु तासु देवेन्द्रो, देवाश्थापि यथाक्रमम् । प्रभु'मिक्ष्वाकुवंश्यांश्च, मुनीनन्यांश्व चिक्षिपुः ॥ २३३ ॥ शक्राज्ञयाऽमिकुमारा-श्चिताखाश्वग्निकायकान् । वायून वायुकुमाराश्व, ज्वालनाय विचक्रिरे ॥ २३४ ॥ मुक्त्वाऽस्थीनि प्रदग्धेषु, धातुष्वदकुमारकाः। व्यध्मापयन क्षीरनिधेः, क्षीरनीरैश्चिताऽनलम् ।। २३५ ॥ २ पूर्वदक्षिणपश्चिमासु । ३ आशु-शीघ्रम् । ४ मेघकुमाराः । १ इन्द्र।

·चरित्राहयम् ] अष्टादशः सर्गः ४२९ शक्रादिभिः प्रभोर्दष्ट्रादिग्रहणम् जग्राहोपरिगां शक्रो, दंष्ट्रां वामेतरां विभोः । ऐशानोऽप्यूर्ध्वगां दंष्ट्रां, खीचक्रे दक्षिणेतराम् ॥ २३६ ।। चमरेन्द्रोऽग्रहीद् दंष्ट्रां, दक्षिणस्थामधस्तनीम् । पलिस्त्यधस्तनी वामां, दन्तानन्ये तु वासवाः ॥ २३७ ॥ कीकसान्युररीचकु-स्ततोऽन्ये त्रिदिवौकसः । चितात्रयानलं श्राद्धा, लब्ध्वाऽर्चन्ति स वेश्मसु ॥ २३८ ॥ केचिद् ववन्दिरे भस्म, नीत्वा वेश्मसु नित्यशः । चक्रुश्चितात्रयस्थाने, त्रीन् स्तूपांस्त्रिदिवौकसः ॥ २३९ ।। 'नन्दीश्वरे' ततो द्वीपे, 'नित्याहन्महिमोत्सवम् । कुर्वन्तस्ते सुपर्वेन्द्राः, स्थानं जग्मुनिज निजम् ॥ २४०॥ स्वेपु खेपु विमानेषु, स्तम्मे 'माणवका'ऽभिधे । न्यधुरिन्द्राः स्वामिदंष्ट्रां, वृत्ते वज्रसमुद्के ।। २४१ ।। तास्तत्र स्थापिता भक्त्या, पूजयन्ति स नित्यशः । ते 'तेषां तत्प्रभावेण, शश्वद्विजयमङ्गले ।। २४२ ।। भरसेन प्रासादनिर्मापणम् तत्र 'सिंहनिपयाख्यं, प्रासादं 'भरतेश्वरः । प्रभुसंस्कारभूपाचँ, मणीमयमकारयत् । २४३ ॥ स एकयोजनायाम-सिंगन्यूतसमुन्नतः। चक्रे वर्द्धकिरलेन, नानारत्नैर्नृपाज्ञया ॥ २४४ ॥ द्वाराणि तत्र चत्वारि, जजिरे स्फटिकाश्ममिः। प्रतिद्वारं तोरणानि, रनरूपाणि पोडश ॥ २४५ ॥ द्वारेपु मण्डपप्रेक्षा-मण्डपाखिलं पुरः। नानारत्नमयं जज्ञे, प्रासादे तत्र 'चित्रकृत् ।। २४६ ॥ तत्र श्रीवृपभादीनां, चतुर्विशतिरहताम् । निर्मिताः प्रतिमा रलै-यथावर्णप्रमाः क्रमात् ॥ २४७ ।। १ दक्षिणाम् । २ चामाम् । ३ अस्थीनि । ४ शाश्वतीजिनप्रतिमा०। ५ इन्द्रा । ६ इन्द्राणाम् । ७ दंष्ट्राप्रमावेण । ८ षट्क्रोश । ९ क-चित्रभृत् । , " ·श्रीपानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तत्रैव सूत्रयामास, चित्ररत्नाश्मराशिमिः । प्रतिमा नवनवते-ओतणां 'भरते'श्वरः ॥२४८॥ शुश्रूषमाणां तत्रात्म-प्रतिमामवनीपतेः । अभूत् कारयतो व्यक्ता-भक्तिरप्रतिमा पुनः ॥ २४९ ॥ चैत्याद् बहिर्विभोरेकं, भ्रातृणामेकवर्जितम् । शतं यशोराशिरूपान् , स्तूपान् भूपालको व्यधात् ॥ २५०॥ मा कार्युर्मानवा याता-यावैराशातनामिह । लौहान् यत्रमयानित्य-कापीदारक्षकानिह ॥ २५१ ॥ तैरारक्षकनरैः स्थानं, तदगम्यं नृणामभूत् । जैनतत्वैरिवोद्युक्त-भयानां भव्यमानसम् ॥ २५२ ॥ राज्ञाऽद्रिर्दण्डरनेन, स निर्दन्तः कृतोऽजनि । नृणामगम्यो नारीणां, वार्द्धकेन पुमानिव ॥ २५३ ॥ तैर्दन्तैर्मूलतैश्छिन्न-जुरुचतमो गिरिः । सोऽनारुह्यो नृणां जज्ञे, शाखी शाखाऽङ्खरैरिव ॥ २५४ ॥ योजनान्तरितान्यष्टौ, तमद्रि परितो नृपः। पदानि विदधे तेन, स ख्यातो'ऽष्टापदा ख्यया ॥ २५५ ॥ मानामभिः सोऽद्रि-स्तैः पदैर्दुरतिक्रमैः । अनारुह्योऽभवन्मोक्षः, कर्ममिर्मविनामिव ।। २५६ ॥ इति प्रासादं निर्माप्य, प्रतिष्ठाप्य जिनाधिपान् । विधिना भूधयोऽभ्यर्य, प्रणम्य क्रमतोऽस्तवीत् ।। २५७ ।। ततः 'सिंहनिपधा'या, निरवद्याखिल क्रियः। नृसिंहो धर्मघीधुर्यः, स दर्या इव निर्ययौ ॥ २५८ ॥ प्रासादं स्वयशोराशि-मिव पल्लवितं ध्वजैः। पश्यन् विवलितग्रीव-मुत्ततार गिरेर्नुपः ।। २५९ ॥ स स्वामिसरणैकाग्र-मानसो मानवेश्वरः । यया वयोध्या नगरी, कष्टा'दष्टापदा'द्रितः ॥ २६० ॥ १ क-निव। २ फ-श्छन्ने०'। ३ फ-'ऽनारोद्यो। १ छिन्नरित्पन्वयः। ५क-'अनारोघो।

·" चरित्राह्वयम् ] अष्टादशः सर्ग: स विवेश नृपः क्लेश-निवेशश्रवदश्रुभिः । पुरी पौरजनैश्य-मानम्लानतमाननः ॥ २६१ ॥ स सौधमध्यमाप्तोऽपि, महारण्येऽशरण्यवत् । रति कुत्रापि न प्राप, संसरन् परमेश्वरम् ।। २६२ ।। वारं वारं विभुं सारं-सारं नारंस्त केचित् । हृद्येष्वपि विनोदेपु, हृतसर्वस्ववन्नृपः ॥ २६३ ॥ त्रिलोकेशस्मृतेः शोक-व्याकुलः कुलमन्त्रिभिः । इत्यजल्प्यत राजन्यः, खाजन्यविशदं वचः ॥२६४ ।। शोकप्रस्तं भरतं प्रति मन्त्रिवचनानि पूर्व राज्यस्थितेनापि, येनायं निखिलो जनः । लक्ष्म्याः शश्वदलङ्कारे, व्यवहारे प्रवर्तितः ॥ २६५ ॥ ततः कलितदीक्षेण, येन केवलशालिना । धर्मधिरोपितं विश्वं, भवाब्धेरुद्दिधीपुणा ।। २६६ ।। कृत्वा कृतार्थानात्मान-मिव योऽन्यान् जनानपि । अध्यास्ते स परां सिद्धिं, स सिद्धः शोच्यते कथम् ? ॥ २६७ ॥ शुश्राव स्वामिनो धर्म-देशनामेकशोऽपि यः। शोकप्रकारः संसार-विकारैः स न जीयते ॥ २६८ ॥ गरलेनेव पीयूपं, तिमिरेणेव तीव्ररुक् । कार्पण्येनेव कल्पद्रु-दोर्जन्येनेव सञ्जनः ॥ २६९ ॥ अधर्मपोष सद्धर्मो, मरणेनेच मोक्षगः । क्लिष्टलोकेन शोकेन, तचज्ञः क्वापि नाप्यते ॥ २७० ।-युग्मम् प्रजाशास्ति त्वयि न्यस्य, स्वामी स्वार्थपरोऽजनि । बाहुवल्यादयस्तेऽपि, सर्वे स्वामिनमन्वगुः ॥ २७१ ॥ अद्यापि नाऽऽदित्ययशाः, कुमारो धूःसहः शिशुः । त्वयैकेन प्रजाः पाल्या-श्रेत् त्वं शोफेन जीयसे ॥ २७२।। निर्नाथा इव तन्नाथ!, कः प्रजाः पालयिष्यति । तत् त्रिलोकैकधीरस्याङ्गजस्त्वं भज धीरताम् ॥ २७३ ।।-युग्मम् १ ख-रण्यशरण्य'। २ भरत'।

·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तत्रैव सूत्रयामास, चित्ररत्नाश्मराशिभिः । प्रतिमा नवनवते-ओतणां 'भरतेश्वरः ।। २४८॥ शुश्रूपमाणां तत्रात्म-प्रतिमामवनीपतेः। अभूत् कारयतो व्यक्ता-भक्तिरप्रतिमा पुनः ॥ २४९ ॥ चैत्याद् चहिर्विभोरेकं, भ्रातृणामेकवर्जितम् । शतं यशोराशिरूपान् , स्तूपान् भूपालको व्यधात् ॥ २५०॥ मा कार्युर्मानवा याता-यातैराशातनामिह । लौहान् यन्त्रमयानित्य-कादारक्षकानिह ॥ २५१॥ तैरारक्षकनरैः स्थानं, तदगम्यं नृणामभूत् । जैनतत्वैरिवोद्युक्त-भयानां भव्यमानसम् ॥ २५२ ॥ राज्ञाद्रिदेण्डरनेन, स निर्दन्तः कृतोजनि । नृणामगम्यो नारीणां, वार्द्धकेन पुमानिव ॥२५३ ॥ तैर्दन्तैर्मूलतैश्छिन्न-मजुरुचतमो गिरिः। सोऽनारुह्यो नृणां जज्ञे, शाखी शाखाऽङ्खरैरिव ॥ २५४ ॥ योजनान्तरितान्यष्टौ, तमद्रि परितो नृपः । पदानि विदधे तेन, स ख्यातोऽष्टापदा'ख्यया ॥ २५५ ॥ मानामष्टमिः सोऽद्रि-स्तैः पदैर्दुरतिक्रमैः । अनारुह्योऽभवन्मोक्षा, कर्मभिर्मविनामिव ।। २५६ ।। इति प्रासादं निर्माप्य, प्रतिष्ठाप्य जिनाधिपान् । विधिना भूधवोऽभ्यर्य, प्रणम्य क्रमतोऽस्तवीत् ॥ २५७ ॥ ततः 'सिंहनिषधा'या, निरवद्याखिलक्रियः । नृसिंहो धर्मधीधुर्यः, स दर्या इव निर्ययौ ॥ २५८ ॥ प्रासादं स्वयशोराशि-मिव पल्लवितं ध्वजैः । पश्यन् विवलितग्रीव-मुत्ततार गिरेपः ॥ २५९ ॥ स स्वामिसरणकान-मानसो मानवेश्वरः । यया वयोध्या नगरी, कष्टा'दष्टापदा'द्रितः॥ २६०॥ १ क-'निव। २ क-'श्छन्ने० ३ क-ऽनारोद्यो' । ४ छिरित्यन्वयः। ५क-'अनारोयो। " , ·चरित्राह्वयम् ] अष्टादशः सर्गः - स विवेश नृपः क्लेश-निवेशश्नवदश्रुभिः । पुरी पौरजनैदृश्य-मानम्लानतमाननः ॥ २६१ ॥ स सौधमध्यमाप्तोऽपि, महारण्येऽशरण्यवत् । रतिं कुत्रापि न प्राप, संस्मरन् परमेश्वरम् ॥ २६२ ॥ वारं पार विभुं सार-सार नारस्त केचित् । हृद्येष्वपि विनोदेपु, हुतसर्वस्ववन्नृपः ॥ २६३ ॥ त्रिलोकेशस्मृतेः शोक-व्याकुलः कुलमन्त्रिमिः। इत्यजलप्यत राजन्यः, खाजन्यविशदं वचः ॥ २६४ ॥ शोकप्रस्त भरत प्रति मत्रिवचनानि पूर्व राज्यस्थितेनापि, येनायं निखिलो जनः । लक्ष्म्याः शश्वदलङ्कारे, व्यवहारे प्रवर्तितः ।। २६५ ॥ ततः कलितदीक्षेण, येन केलशालिना । धर्मेऽधिरोपितं विश्वं, भवान्धेरुदिधीर्पणा ॥ २६६ ॥ कृत्वा कृतार्थानात्मान-मिव योऽन्यान् जनानपि । अध्यास्ते स परां सिद्धि, स सिद्धः शोच्यते कथम् ॥ २६७ ।। शुश्रान स्वामिनो धर्म-देशनामेकशोऽपि यः। शोकप्रकारैः संसार-विकारैः स न जीयते ॥ २६८ ।। गरलेनेव पीयूपं, तिमिरेणेव तीवरुक् । कार्पण्येनेव कल्पद्रु-दोर्जन्येनेव सजनः ॥ २६९ ॥ अधर्मेणेव सद्धर्मो, मरणेनेव मोक्षगः । क्लिष्टलोकेन शोकेन, तचज्ञा क्वापि नाप्यते ॥ २७० ।-युग्मम् प्रजाशास्ति त्वयि न्यस्य, स्वामी स्वार्थपरोजनि । पाहुवल्यादयस्तेऽपि, सर्व स्वामिनमन्वगुः ॥ २७१ ॥ अद्यापि नाऽऽदित्ययशाः, कुमारो धू सहः शिशुः । त्वयैकेन प्रजाः पाल्या-श्चेत् त्वं शोफेन जीयसे ॥ २७२ ॥ निर्नाथा इव तन्नाथ!, कः प्रजाः पालयिष्यति । तत् त्रिलोकैकधीरस्या-गजस्त्वं भज धीरताम् ॥ २७३ ।।-युग्मम् १ ख-'रण्यशरण्य०। २ भरत । .

·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- तत्रैव सूत्रयामास, चित्ररताश्मराशिभिः । प्रतिमा नवनवते-ओतणां 'भरतेश्वरः ।। २४८॥ शुश्रूपमाणां तत्रात्म-प्रतिमामवनीपतेः । अभूत् कारयतो व्यक्ता-भक्तिरप्रतिमा पुनः ॥ २४९ ॥ चैत्याद् बहिर्विभोरेकं, भ्रातृणामेकार्जितम् । शतं यशोराशिरूपान् , स्तूपान् भूपालको व्यधात् ॥ २५०॥ मा कार्युर्मानवा याता-यातैराशातनामिह । लौहान् यत्रमयानित्य-कापीदारक्षकानिह ॥ २५१ ॥ तैरारक्षकनरैः स्थानं, तदगम्यं नृणामभूत् । जैनतत्वैरिवोद्युक्त-भयानां भव्यमानसम् ॥ २५२ ।। राज्ञाद्रिर्दण्डरनेन, स निर्दन्तः कृतोऽजनि । नृणामगम्यो नारीणां, वाईकेन पुमानिव ।। २५३ ।। तैर्दन्तैर्मूलतश्छिन्न-जुरुचतमो गिरिः । सोऽनारुह्यो नृणां जने, शाखी शासाऽङ्खरैरिव ॥ २५४ ।। योजनान्तरितान्यष्टौ, तमद्रि परितो नृपः। पदानि विदधे तेन, स ख्यातो'ऽष्टापदा'ख्यया ॥ २५५ ।। मानामष्टभिः सोऽद्रि-स्तैः पदैर्दुरतिक्रमैः। अनारुह्योऽभवन्मोक्षः, कर्ममिर्मविनामिव ।। २५६ ।। इति प्रासादं निर्माप्य, प्रतिष्ठाप्य जिनाधिपान् । विधिना भूधवोऽभ्यर्च्य, प्रणम्य क्रमतोऽस्तवीत् ।। २५७ ।। ततः 'सिंहनिपधा'या, निरवद्याखिलक्रियः । नृसिंहो धर्मधीधुर्यः, स दर्या इच निर्ययौ ।। २५८ ॥ प्रासादं स्वयशोराशि-मिव पल्लवितं ध्वजैः। पश्यन् विवलितग्रीव-मुत्ततार गिरेपः ॥ २५९ ॥ स स्वामिसरणैकान-मानसो मानवेश्वर । यया वयोध्या नगरी, कष्टा दष्टापदा'द्रितः ॥२६०॥ १ क-'निव'। २ फ-श्छन्ने०॥ ३ फ-ऽनारोद्यो। ४ छिरित्यन्वयः। ५क-'अनारोलो। , ·४३१ , परित्राह्वयम् ] अष्टादशः सर्गः स विवेश नृपः क्लेश-निवेशश्रवदश्रुभिः । पुरी पौरजनैदृश्य-मानम्लानतमाननः ॥ २६१॥ स सौधमध्यमातोऽपि, महारण्येऽशरण्यवत् । रति कुत्रापि न प्राप, संसरन् परमेश्वरम् ।। २६२ ।। वारं वारं विभु सारं सारं नारंस्त केचित् । हृद्येष्वपि विनोदेपु, हुतसर्वस्ववनृपः ॥ २६३ ।। त्रिलोकेशस्मृतेः शोक-व्याकुलः कुलमन्त्रिमिः । इत्यजलप्यत राजन्यः, स्वाजन्यविशदं वचः ॥२६४ ॥ शोकप्रस्तं भरते प्रति मत्रिवचनानि पूर्व राज्यस्थितेनापि, येनायं निखिलो जनः । लक्ष्म्याः शश्वदलकारे, व्यवहारे प्रवर्तितः ॥ २६५ ।। ततः कलितदीक्षेण, येन केवलशालिना । धर्मेऽधिरोपितं विश्वं, भवाब्धेरुद्दिधीर्पणा ।। २६६ ।। कृत्वा कृतार्थानात्मान-मिव योऽन्यान् जनानपि । अध्यास्ते स परां सिद्धिं, स सिद्धः शोच्यते कथम् ? ॥ २६७ ॥ शुश्राव स्वामिनो धर्म-देशनामेकशोऽपि यः। शोकप्रकारैः संसार-विकारैः स न जीयते ॥ २६८ ॥ गरलेनेव पीयूपं, तिमिरेणेव तीव्ररुक् । कार्पण्येनेव कल्पद्रु-दौर्जन्येनेव सज्जनः ॥ २६९ ॥ अधर्मेणेव सद्धर्मो, मरणेनेव मोक्षगः । क्लिष्टलोकेन शोकेन, तत्वज्ञः क्वापि नाप्यते ॥ २७० ।-युग्मम् प्रजाशास्तिं त्वयि न्यस्य, स्वामी स्वार्थपरोजनि । बाहुवल्यादयस्तेऽपि, सर्वे स्वामिनमन्वगुः ॥ २७१।। अद्यापि नाऽऽदित्ययशाः, कुमारो धूःसहः शिशुः । त्वयैकेन प्रजाः पाल्या-श्चेत् त्वं शोकेन जीयसे ।। २७२ ।। निर्नाथा इव तन्नाथ!, कः प्रजाः पालयिष्यति । तत् त्रिलोकैकधीरस्या-गजस्त्वं भज धीरताम् ॥ २७३ ॥-युग्मम् १ स-रण्यशरण्य०। , २ भरतः।

·श्रीपानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- . सचिवैः शुचिवैदग्ध्य-प्रबोधैरिति चोधितः । राजकार्येषु राजन्यः, मावर्त्तत शनैः शनैः ।। २७४ ॥ शोकमुक्तःक्रमाद् राजा, प्रोञ्चलेन नयेन सः। मेघोज्झितः शशीपांशु-वृन्देनानन्दयत् प्रजाः ॥ २७५ ।। तदासिन् वसुधां पाति, धर्मेणाप्यचिकित्सितम् । अभूदर्थिकराप्राप्ति-रेव दुःखं जगनुपाम् ॥ २७६ ॥ कर्मभिः स भृशं भोग-फलदैरुपदीकृतान् । भोगान् भूरितराभोग्यान् , भूविभुर्युभुजेतराम् ॥ २७७ ॥ इति वैपयिक सौख्य, भुञ्जाने 'भरत'प्रभो । पूर्वलक्षा ययुः पञ्च, स्वामिनिर्वाणवासरात् ।। २७८ ॥ आकल्पकल्पनायागा-दन्येधुर्मेदिनीपतिः । अन्तरन्तःपुरस्त्रीणां, स्वःस्त्रीणामिव वासवः ॥ २७९ ।। तत्रैकत्राविशन् सर्वाङ्गीणरल विभूपणे । वर्णिन्यो विम्वितस्तासां, मनःस्वेकस्तु सोऽविशत् ।। २८० ॥ आदर्शभवने चक्रिणः प्रवेशः केवलज्ञानप्राप्तिश्य .यथाप्रमाणमात्मीयं, रूपं यत्र निरूप्यू। भा. विशामीशोऽविशत् तत्र, रतादर्शनिकेतने ॥ २८१ ॥ स तत्र जगतीजानिः, सर्वाङ्गं प्रतिविम्बितः । लोक केवलिनो ज्ञाने, यथोर्ध्वपुरुषाकृतिः ॥ २८२ ।। रनैद्धापि वृद्धस्य, द्धितारुण्यधारिणी । कान्तेष भर्तुरज्ञातं, मुद्रिका करतथ्युता ॥ २८३ ॥ रूपं निरूपयन भूप-स्तत्रादर्श ददर्श सः । अस्ताङ्गुलीयकामेका, गतश्रीकां कराङ्गुलीम् ॥ २८४ ॥ . मध्येऽगुलीनां सा साऽल-वाराणां निरलङ्कतिः । राज्ञैक्षि निष्कला स्त्रीणां, सधवानामिवाधवा ॥ २८५ ।। १निःसन्देहम् । २ क-'भोगान् । ३ नेपथ्यकरणाय । ४ भरते। ५ भरतः। क-जगता जानि.' । ७ वर्द्धितरक्तताधारिणी, पक्षे प्रवर्डियौवगधारिणी। ८ क-'अस्ता। अविद्यमानो धयो यस्साः सा अधया-मृतभर्तृका । , ·अष्टादशः सर्गः " चरित्रायम् ] अधेत्यचिन्तयच्चक्री, मत्कायोऽलङ्कति विना । विच्छायः किं गतज्योत्स्नो, यथाति मृगलाञ्छनः १ ॥ २८६ ॥ विमृश्येति स मूभः प्राक्, किरीटमुदतारयत् । त्रिजगद्विभुना न्यस्त-मिव विश्वम्भराभरम् ॥ २८७ ॥ नृपः शिसरिणस्तस्य, किरीटस समुज्झनात् । अभूद् वप इव भ्रष्ट-कपिशीर्षपरम्परः ॥ २८८॥ सर-यौवनयोः सजे, युवतीमदजैत्रयोः। स्फुरे इव नृपः प्रोज्झद, कर्णयोर्मणिकुण्डले ॥ २८९ ।। स त्यक्तकुण्डलद्वन्द्वो, नि:श्रीकास्याम्बुजोऽजनि । अस्तानुदितसर्यन्दुः, प्रदोपसमयो यथा ॥ २९० ॥ तारमुत्तारयामास, हारं सर्वसहाहरिः । कण्ठात् पाशमिव क्षिप्त, महामोहमहीअँजा ॥ २९१ ॥ महीपातुरुरोहार-ताप्राग्भारवर्जितम् । प्रातर्निस्तारकज्योत्स्ना-विस्तार समिवाभवत् ।। २९२ ॥ चाहोमहानलाटोप-रोपयोः स्फोटशङ्कया। स पहिर्वन्धवलया-विवौज्झद् वाहुरक्षको ।। २९३ ।। तौ केयूरपरित्यक्ती, भूभृद्धाहू बभूवतुः। क्षीणोलमालवलय-परिवेपाविवाहिपौ ।। २९४ ॥ चक्री प्रकोष्ठतश्चक्रा-पीय मन्मथचक्रिणः । मिन्नरामाभिमानानि, कङ्कणान्युदतारयत् ॥ २९५ ॥ नृपोऽपश्यत् प्रकोष्ठौ तौ, निर्मुक्तौ मणिकङ्कणैः । इन्द्रस्तम्भावियोत्तीर्ण-सुमनो माल्यवेष्टना ॥ २९६ ।। क्षोणियः पाणिपायो-लासायेव रविविपः । प्रसक्ता मुद्रिकाः प्रोज्झ-दङ्गुलीपल्लवालितः ।। २९७ ॥ अगुल्यो गलितज्योति-धोतिरत्नाकुलीयकाः । शासिशासा इवाभूवन् , खूनप्रसवपल्लचाः ॥ २९८ ॥ १ 'दाल' इति भाषायां । २ महीन्द्र । ४ ख-पतेरो ५ 'मयारा' इति भापायाम् । ६ छिन्ननूतनाथुरा । , प.का०५५ ·श्रीपष्मानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- . सचिवैः शुचिवैदग्ध्य-प्रबोधैरिति बोषितः । राजकार्येषु राजन्यः, पावर्त्तत शनैः शनैः ।। २७४ ॥ शोकमुक्तः क्रमाद् राजा, प्रोज्वलेन नयेन सः । मेघोज्झितः शशीयांशु-धृन्देनानन्दयत् प्रजाः ॥ २७५ ॥ तदाऽसिन् वसुधा पाति, धर्मेणाप्यचिकित्सितम् । अभूदर्धिकराप्राप्ति-रेव दुःखं जगनुपाम् ॥ २७६ ॥ कर्मभिः स भृशं भोग-फलदैरुपदीकृतान् । भोगान् भूरितराभोग्यान् , भूविभुर्घभुजेतराम् ॥ २७७ ॥ . इति चैपयिक सौख्यं, भुञ्जाने 'भरत'प्रभो । पूर्वलक्षा ययुः पञ्च, स्वामिनिर्वाणवासरात् ॥ २७८ ॥ आकल्पकल्पनायागा-दन्येधुर्मेदिनीपतिः । अन्तरन्तःपुरस्त्रीणां, स्वःस्त्रीणामिव वासवः ॥ २७९ ॥ तत्रैकत्राविशन सर्वा-वीणरत्न विभृपणे । वर्णिन्यो विम्वितैस्तासां, मनःस्वकस्तु सोऽविशत् ।। २८० ।। आदर्शभवने चक्रिणः प्रवेशः केवलज्ञानप्राप्तिश्च यथाप्रमाणमात्मीय, रूपं यत्र निरूप्यू पा.. विशामीशोऽविशत् तत्र, रत्नादर्शनिकेतने ॥ २८१ ॥ स तत्र जगतीजानिः, सर्वाङ्गप्रतिविम्धितः । लोकः केवलिनो ज्ञाने, यथोर्ध्वपुरुपाकृतिः ॥ २८२ ॥ रद्धाऽपि वृद्धस्य, द्धितारुण्यधारिणी। कान्तेव भर्तुरज्ञातं, मुद्रिका करतथ्युता ॥ २८३ ।। रूपं निरूपयन् भूप-स्तत्रादर्श ददर्श सः । श्रस्ताङ्गुलीयकामेका, गतश्रीकां कराङ्गुलीम् ॥ २८४ ॥ . मध्येऽङ्गुलीनां सा साऽल-काराणां निरलङ्कतिः । राजक्षि निष्कला स्त्रीणां, सधवानामिवाधवा ॥ २८५ ॥ १ निःसन्देहम् । २ क-'भोगान् । ३ नेपथ्यकरणाय । ४ भरते । ६क-'जगतां जानिः' 1 ७ यद्धितरक्तताधारिणी, पक्षे प्रवद्धियौवगधारिणी। ८ क-'अस्ता० । ९ अविद्यमानो धवो यस्याः सा अधया-मृतभर्तृका । " ५भरतः।

·अष्टादशः सर्गः चरित्राहृयम् ] अथेत्यचिन्तयञ्चक्री, मत्कायोऽलङ्कुति विना । विच्छायः किं गतज्योत्स्नो, यथाति मृगलाञ्छनः १ ॥२८६ ॥ विमृश्येति स मूर्ध्नः प्राक्, किरीटमुदतारयत् । बिजगद्विभुना न्यस्त-मिव विश्वम्भराभरम् ॥ २८७ ॥ नृपः शिखरिणस्तस्य, किरीटस्य समुज्झनात् । अभूद वप्र इव भ्रष्ट-कपिशीर्पपरम्परः ॥ २८८ ॥ सर-यौवनयोः सजे, युवतीमदत्रयोः। स्फुरे इव नृपः प्रौज्झत् , कर्णयोर्मणिकुण्डले ॥ २८९ ।। स त्यक्तकुण्डलद्वन्दो, निःश्रीकास्याम्वुजोजनि । अस्तानुदितसूर्येन्दुः, प्रदोपसमयो यथा ॥ २९० ॥ तारमुत्तारयामास, हारं सर्वसहाहरिः। कण्ठात् पाशमिव क्षितं, महामोहमही जा ॥ २९१ ॥ महीपातुरुरोहार-तद्भाप्राग्भारवर्जितम् । प्रातर्निस्तारकज्योत्स्ना-विस्तार खमिवाभवत् ।। २९२ ।। बाह्वोर्महाबलाटोप-रोपयोः स्फोटशङ्कया । स पहिर्बन्धवलया-विवौज्झद् वाहुरक्षको ।। २९३ ॥ तौ केयूरपरित्यक्ती, भूभृद्भाहू बभूवतुः। क्षीणोलवालवलय-परिवेषाविवाहिपी ।। २९४ ॥ चक्री प्रकोष्ठतश्चक्रा-णीव मन्मथचक्रिणः। मिन्नरामाभिमानानि, कङ्कणान्युदतारयत् ।। २९५ ॥ नृपोऽपश्यत् प्रकोष्ठौ तौ, निर्मुक्तौ मणिकङ्कणैः । इन्द्रस्तम्भाविवोत्तीर्ण-सुमनो माल्यवेटनौ ॥ २९६ ॥ क्षोणिपः पाणिपायो-ल्लासायेव रवित्विपः । प्रसक्ता मुद्रिका प्रौज्झ-दलीपल्लवालितः ॥ २९७ ॥ अगुल्यो गलितज्योति-ोतिरत्राहुलीयकाः । शाखिशाखा इवाभूवन् , खूनप्रसवपल्लवाः ॥ २९८ ।। १ 'दाल' इति भाषाया। २ महीन्द्र । ३ क-'भुज' । ५ 'क्यारा' इति भाषायाम् । ६ छिन्ननूतनाडुरा । ४ ख. प.का. ५५ ·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- . " इति पृथ्वीपतिस्त्यक्त-सर्वाङ्गीणविभूषणः । ददर्शात्मानमश्रीकं, पुमांसमिव निर्गुणम् ॥ २९९ ॥ इति दयौ च धिग् देहं खभावेनाप्यशोभनम् । उपचारैरिदं किश्चिद्, वयं दुर्जनवद् बहिः ॥ ३०० ॥ द्रव्याणि सङ्गतान्यङ्गं, शुचीन्यशुचितां नयेत् । नद्यम्यूनीव पेयान्य-पेयत्वं लवणार्णवः ॥ ३०१ ॥ दक्षा मे भ्रामुख्या यै-रमुष्य वपुपोऽशुचेः। 'मोक्षामिख्यं तपस्तावा-ऽग्राहि साहसिकैः फलम् ॥ ३०२ ॥ मुक्तीभूय न के मुक्ति, प्रययुर्मम गोमजाः । कामतप्तोऽहमेकोऽसि, पङ्के मग्नो लैलाययत् ॥ ३०३ ॥ इत्ययं चिन्तयन्नुच्चै-रपूर्वकरणक्रमात् । क्षपकश्रेणिनिश्रेण्याः, शुक्लध्यानमुपेयिवान् ॥ ३०४॥ शुक्लध्यानबलेनाशु, प्रौढेन प्रवलान्यपि । मृणालतन्तुवत् तस, घातिकर्माणि तुघुटुः ॥ ३०५ ॥ चतुर्णा विलयाद् घाति-कर्मणां तस्य केवलम् । उदगाद् रात्रियामाना-मिव चण्डांशुमण्डलम् ॥ ३०६ ॥ तदैवासनकम्पेन, प्रापत् तं तत्र घेत्रहा । खामीव स्वामिभूर्मान्यो, विशेषात् प्राप्तकेवलः ॥ ३०७ ॥ द्रव्यलिङ्गं गृहाणेन्द्रे-पणेत्युक्ते स लसद्गुणम् । केवलश्रीगृहे स्खसिन् , लोचमुल्लोचवद् ध्यधात् ॥ ३०८।। रजोहरणमुख्योप-करणं व्रतलक्षणम् । आसन्नदेवतादत्त-मथादत्त स केवली ॥ ३०९ ॥ आचदीक्षो नमश्चक्रे, शक्रेण भरतस्ततः । सम्प्राप्तकेवलोऽपि स्यान्-न नमस्सो घदीक्षितः ॥३१०॥ तमनु प्रायजन् भूपाः, सहस्राणि दश श्रिताः । १क-मिक्षातप० । २ निःसङ्गीभ्य। ३ महिषवत् । ४ ज्ञानावरण ग-दर्शनावरण- मोहनीया ऽन्तरायेति कर्मचतुष्टयम् । ५ इन्द्रः। ६ 'चंदरवो' इति भाषायाम् । " , ·अष्टादशः सर्गः चरित्राह्वयम् ] भक्तिः श्रितानां साद् व्यक्ता, खाम्यवस्थाऽनुवर्तनात् ॥ ३११ ॥ भूभारधारणे धुर्य, तनूजं 'भरते शितुः । आदित्ययशसं राज्ये-ऽभिषिपेच शचीविभुः॥३१२ ॥ दीक्षाकालात् पूर्वलक्षं, भुवि भव्यान् प्रबोधयन् । विजहार परीवार-सहितो भरतो यतिः ।। ३१३ ।। अष्टापदे श्रीभरतमुनेनिर्वाणम् 'अष्टापदा'द्रौ गत्वाऽथ, भरतो यतिपुङ्गवः । चक्रे चतुःप्रकारखा-प्याहारस्य विपर्जनम् ॥ ३१४ ॥ ततोऽसावेकमासान्ते, विधी श्रवणधिष्ण्यगे । भरतपिर्ययौ सिद्धि, सिद्धानन्तचतुष्टयः ॥३१५॥ कौमारे पूर्वलक्षाणां, भरतः सप्तसप्ततिम् । अतिवाहितवान् शास-त्युवी श्रीवृपभध्वजे ॥ ३१६ ॥ ततो माण्डलिकत्वेऽय-मत्यवाहयदार्पभिः। सहस्रमेकं वाणां, छमस्थत्वे प्रभुर्यथा ॥ ३१७ ।। शरदेकसहस्रोन-पूर्वलक्षाणि पट् पुनः । व्यतिचक्राम चक्रित्वे, स श्रीमपभागभूः ॥ ३१८॥ पूर्वाणां लक्षमेकं तु, विजहे जातकेलः । प्रबोधसुधया सिञ्चन् , वसुधां स सुधांशुवत् ॥ ३१९ ।। इत्यायुश्चतुरशीति-पूर्वलक्षाः प्रपाल्य सः। सिद्धिं ययौ सुरास्तस्य, निर्वाणमहिमा व्यधुः ॥ ३२० ॥ राज्ये श्रीवृषभध्वजप्रभुपदध्यानकतानत्ततः समामास्तरिपुत्वतोऽर्थिपटलीकल्पटुकल्पत्यतः । ज्ञाने धर्मसमुद्धृतेर्मदजयाद्, बोधप्रदानात् विधा वीरत्वं भरतोऽनुभूय परमं प्रापत् पदं शाश्वतम् ।। ३२१ ।' इति श्रीमद्वायटगच्छीयजिनदत्तसूरिशिष्यपण्डितश्रीमदमरचन्द्रविरचिते श्रीपनानन्दापरनानि श्रीजिनेन्द्रचरिताभिधाने महाकाव्ये वीराके १क-भरणे । २ शार्दूल। ३ क-'श्रीजिनदत्तसूरि०। ४ क-जिनेन्द्रचरिते'।

·श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [श्रीजिनेन्द्र- श्रीआदिनाथचरिते मरीचिखरूप-भगवनिर्वाण-श्रीभरतकेव- लोत्पत्तिमोक्षवर्णनो नामाऽष्टादशः सर्गः समाप्तः ॥ १८ ॥ एतत्समाप्तौ समाप्तोऽयं श्रीमद् वृपभदेवचरिताभिधानो ग्रन्धः ॥ छ । सोऽव्याद् वो घृपभप्रभुर्भवततौ सेवां भारैव यो तो सन्त्यज्य चिराद् विरागललितो लोकस्थितिं यद्यपि । एकं शाश्वतमुक्तिशर्म किमपि प्रापत् परं यः पदं साऽन्तर्भावभृता तथापि किल यं ज्ञाने निलीनान्वगात् ॥१॥ देवा यान्त्यमृताशनैरमरतां श्रीपद्म! वेभि ध्रुवं श्रीदेवी समदा कदापि न ततस्त्वां मोक्तुमुत्कण्ठते । येनासौ सुकृतामृतैः प्रतिपदं सन्तर्प्यमाणा त्वया सम्प्राप्तेत्यजरामरत्वमतुलं तत् त्यां कुतो मोक्ष्यति ॥२॥ ग्रन्थानं ॥ ३३६ ॥ सर्वाग्नं ॥ ६२६६ ॥ 'सं० १५०७ वर्षे चैत्रशुद्ध (क्ल)पठ्यां रखी। १ पाठोऽयं नास्ति फ-प्रतौ । २ लोकस्थिति। ३ फ-'एक'। ४स-'पदयः परे। ५ प्रभुम् । ६ ख-'अन्यामन्धसध्या ३३६ जाता'। ७ अयं फ-पाठ।

·एकोनविंशः प्रशस्तिसर्गः १९ श्रीमद्घायट'नामि सारसुकृतश्रीधाम्नि पुण्ये महा- स्थाने मानिनि दानमानसरसाः श्रीवायटीया द्विजाः। सोमस्तोमसमुत्थधूमनिवहालिन्यमालम्पया- मासुर्या वणिजो जिनार्चनघनोद्यद्धपधूमोत्करैः ॥१॥ 'ध्वजमिपभुजमूलस्थूलकुम्भकरक्षो- रुहमहह महीयोऽधाकृतस्फाटिकाद्रि। . विलसति वणिजां सत्कीर्तिधर्मार्द्धनारी- श्वरवपुरिव तत्र 'श्रीमहावीर चैत्यम् ॥ २॥" श्री'श्वेताम्बर'मौलिमौक्तिकमणिस्तसिजिनेन्द्रालये- ऽधिष्ठाता जिनदत्तसूरिरजनि ज्ञानकैवैज्ञानिकः । श्रेयस्तुङ्गयदङ्गसङ्गमसमुद्भूतप्रभूतस्फुरत्- "पुण्यैर्यस गुणैर्गतं दिवि सितच्छायैरुडुच्छमना ॥३॥ "तत्पट्टोपींधरवरमणिोमणियोतजैत्रै स्तेजःपुजैः किमपि ककुभोऽपूरि रॉसिल्लसरिः । यस्य व्योमच्छलकलशभृत्कीर्तिधारापयोमि- "\भिर्भुक्ताः क न जनमनाकानने मोहवत्यः ॥४॥" सुरगज-रजनी-भुजङ्ग-गङ्गा-भुजगपतिप्रतिशूरकीर्तिपूरः । तदनु मुनिपतिर्मतिप्रैतिष्ठाजनितरसोञ्जनि जीपदेवसरिः॥५॥ वयस्सद्विद्याभिः सलु सह कलाभिर्गुणगणाः सहेलं खेलन्तो बहुमतिलते यत्तनुभवे । १ 'तसिन्' इति वालभारते (पृ० ४८५) २ क-माननिदान। ३ दानमानाम्या सयुक्ता । ४ ख-'सरसारते वाय०' । ५ क-स्तोमस्तोम०। ६ सोमय- समूह । ७ शार्दूल । ८ घजमूले कुम्भरूपैकस्तनम् । ९ क-काद्रि' । १० पार्वती- महादेवदेह । ११ मालिनी । १२ क-'श्रीज्ञानवैज्ञानिन'। १३ एक एव कलाकुशलः। १४ क-'पुण्यै पश्य' । १५ समुज्वलै । १६ शार्दूल। १७ जिनदत्तपट्टपर्वत०। १८ स-राशिल्ल' । १९ वाणीमि , पक्षे धेनुभि । २० याल०-'धनजनक। २१ मन्दाक्रान्ता २३ मतेः प्रतिष्ठया जनितो रसो येन । २४ पुप्पि. २५ सखिवदाचरत्यो विद्या यासा कलानाम् । २६ क-'यत्तनुवने। १७ २२ सदृश० । तामा।

·४३८ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [भी जिनेन्द्र यशाश्रीपुप्पस्रक्चयसुरभयः संशयमयीं महादोला मुक्त्वा सुकृतरसवापीपु विहृताः ॥६॥ महायोगी भोगिप्रभुनिमभुजस्तस्य शमिनः सभायामायातः कचिदहनि कश्चिद् देहनदृक् । असावुद्यद्विद्याचयजयपताकामिव सुखं मुखाजिह्वां कृष्ट्वा केतपरिकरोऽग्रे न्यविशत ॥ ७ ॥ प्रीतिव्यालोलमौलिच्छलचलकमलामुच्छलन्युञ्छनालि- व्याजभ्राजिष्णुवीचि स्तिमिततिमिसग्दृकलाकेलिकनाम् । अक्षुभ्यस्तैत्प्रभावादपि सुकृतसुधासिन्धुधारौधरो यो दूरं सरिः पुपूरे सर इव वरवाग्वृष्टिभिः संसदं सः ॥८॥" अथ सुकृतकथान्ते गन्तुमिच्छन् रसज्ञां न स परिकरबन्धात् ऋष्टमिष्टे स योगी । भपण इव तदसिन्नुल्लसद्दीनशब्दे. किमिदमिति जनेनापृष्टमाचष्ट सूरिः॥९॥ शक्तः पातयितुं नभस्तरुफलं हुकारतोऽर्क क्षमो मूलस्तम्भमपि त्रिलोक वने भॉ भुजङ्गेश्वरम् । योगीन्द्रोद्भुतभूरिसिद्धिरसिकोऽसौ मत्कपालाप्तये प्राप्तः स्तम्भनमाचरन् मयि मया द्राक् प्रत्युत स्तम्भितः ॥ १०॥ वक्रानलम्बितलसद्सनावबद्ध- पर्यस्तिकोच मदमर्पदवानलेन । कुर्धिनिःसृतमहोरगवेष्टिताङ्गः शाखीव शुष्यतुतरामयमित्थमेव ॥ ११ ॥" १ सुगन्धयुक्ताः। २ शिखरिणी। ३ वाल०-'भोगी प्रमु०। ४ बाल ०-'वहन- एक्'। ५ जिह्वयाऽऽत्मानं परिवेष्टयित्वा बद्धासनोऽभूत् । ६ शिखरिणी। ७बाल-'व्यालोकमौलि.'1८ याल०-'प्राज०। ९आर्द्रमत्स्स०। १० क-कनम् । ११ क-'अक्षुभ्यंस्तत्प० । १२ योगिप्रभावात् । १३ क-याला-धरोऽयं'। १४ सग्धरा । १५ मालिनी। १६ क-'नमस्तलफलं'। १७ क-'भप(य)ने। १८ शाईल.। २९ लतागृह । २० वसन्ततिलका ।

·४३९ चरित्रालयम] एकोनविंशः सर्गः जिनेश्वरमतामृतार्णववितन्द्रचन्द्रोदय- प्रमोदय दयां हृदि क्रुधममं च मुच प्रभो! । 'सदासदि वदत्यदस्तदनु साधुवर्गे गुरुं क्षितौ खटिकयाऽक्षराण्यलिखदेप योगी तदा ॥ १२॥ उपकृतिमुपकर्तुः सर्वतः कुर्वते ये कति धरति न धात्री तानसौ मानशौण्डान् । अपकृतिकॅति यस्तामेव कुर्वीत गुर्वी वहति सततमुर्वीमुद्विवेकः स एकः ॥१३॥ आमृश्यैवं स यतिपतिना कृष्णभोगीव योगी बन्धान्मुक्तः धमधिवहनिःश्वसन्निाससार । यातो यस्यां दिशि रिपुरसौ गम्यतां नाय तस्सा- मसद्वग्यरिति च वचनं स्पष्टमाचट सरिः ।। १४ ।। रैतिरिव पतिनाशे श्रीरिवास्थैर्यदोपे स्ववशगकविदौस्थ्ये वागिवाप व्रतं या । नगरवाहिरगच्छद् गच्छसाध्वी न्यवेशि स्वतनुमनु च तेन द्रोहिणा मोहिता सा ॥ १५॥" मवेत्यथो कुशमय तैमयं मुनीशः कृत्वा ततान वितते तपनस तापे ।१२ स प्रस्फुरज्वरभरोऽथ विहाय साध्वीं लूनाङ्गुलिगलितगर्वगणो जगाम ॥ १६ ॥१३ अयमुदयदमन्दव्यक्तशक्तिय॑नक्ति कचन वचनसङ्गी नास्य सादृश्यभङ्गी । सततमिति यतीन्दोस्तस्य नर्नति कीर्ति- जंगति जगति गङ्गार्णस्तरङ्गाङ्गहारैः ॥ १७ ॥" १ क-'ससदि।२पृथ्वी । ३ वाल०-'न घरति' । ४ याल०-'कृतिनसामेव' ५ उप- कृतिम् । ६ मालिनी ७ क-ममदर्य०। ८ मन्दाक्रान्ता । ९ साध्वीनतमाप रूपेण रतिश्रीसरस्वतीसदृशी योगिना स्वपृष्ठे स्थापितेति तात्पर्यम् । १० मालिनी । ११ क-तनयं । १२ दर्भमयं पुत्तलकं कृत्वा तापे मुमोचेति तात्पर्यम् । १३ वसन्त। १४ मालिनी।

·४४० श्रीपध्मानन्दमहाकाव्यम [श्रीजिनेन्द्र- पूर्वोधिरगन्धसिन्धुरशिरःसिन्दूरपूरप्रभा विभ्राणे तरणी कदाचन कृतप्राभातिकप्रक्रियः। सूरि रिभिरेत्य तत्पुरवरः सम्मान्य मान्यः सतां श्रीतिश्रीरसभावितर्निजसभावी वैभापे द्विजैः ॥ १८ ॥ गौरेका पतिता कथञ्चन मृता श्रीब्रह्मशालान्तरे न म्लेच्छाः प्रविशन्ति तत्र न मृतं कर्पन्ति विप्राः पशुम् । धर्माधार ! कृपाधुरीण ! तरसा तसान्महाकश्मला- दसानन्यपुरप्रवेशकलयवोत्कर्पतः कर्ष तत् ॥ १९ ॥ मत्राकृष्टविशिष्टेचेटकचयत्राताऽगयष्टिर्यति- खामी सोऽन्यपुरप्रवेशनमय ध्यानं दधौ शुद्धधीः । सा गौरुच्छसिता ततो जिनमतस्थापि 'प्रभावप्रभा सा श्रीब्रह्मगृहाद्' बहिर्निरगमद् दुःसं द्विजानां हृदः ॥ २०॥" स्वस्थानस्थापितात्मा तैदनु मुनिरसावुत्सवेन द्विजेन्द्र- रानिन्ये ब्रह्मशालामथ च पृथुमदैर्वायटादित्यदेवः । हैमं यज्ञोपवीतं तदिह सह महास्थानबण्टेन दवा जैनोऽपि ब्रह्ममुख्यस्त्वमसि शमनिधेऽसाकमेवं जगे च ॥ २१॥" जलद इव तडित्यान् मेरुशृङ्गाप्तसेतु- जलधिरिव करी वाऽऽवद्धकल्याणकक्षः । ध्वनिभरभृतदिको लब्धनिष्कोपवीत. स्तदनु मुनिरकापीद् धर्मकर्मोपदेशम् ॥ २२ ॥" पदपदमदगायद्गायनस्तोमनृत्य- नटपटलकजल्पद्धन्दिवन्दाद्भुतेन । १ ख-चरै.। २ ख-'बभासे' । ३-४ शार्दल०। ५ व्यन्तरविशेषः । ६वाल-बाताप देह त्यज'। ७ क-'स पुर०। ८ बाल०-'शकमध' । ९ चाल०-'प्रदश्र्योन्नति तसाद् ब्रह्म'। १० शार्दूल०। ११ वाल०-'तदिह'। १२ क -'दुत्सवेन' । १३ क-'देवम् । १४ तत्क्षेनविभागेन सह । १५ चाल०-'वृन्देन'। १६ स्थान- 'विमागदानेन । १७ सग्धरा। १८ मुवर्णयज्ञोपवीतः । १९ मालिनी। २० बाल-वृन्दोद्वेन।

·-चरित्राह्वयम् ] एकोनविंशः सर्गः ४४१ मुदितजनमुदथुस्निग्धसान्द्रेण सरिः खमठमथ पधागाजग्मुरन्येऽप्यथौकः ॥ २३ ॥ यतीन्दोस्तस्याथोल्लसदसमशक्तः परपुर- प्रवेशावेशद्धिः परमतममुत्कर्षमगमत् । अमुक्तस्वाङ्गोऽपि श्वसनसुभगस्यापि यदसा- वनेकस्याप्येका समसमयमेवान्तरविशत् ॥ २४ ॥ यन्मार्गाप्रणालिरिक्षुलतिका यद् वालुकामण्डलं खण्डो यत् तटगर्तनीरममृतं यत् कर्कराः शर्कराः। यत् फेनप्रचयः सुधारुचिरयं यत् संरचोऽनाहत- ध्यानस्ताः शतशोऽस्फुरन् क न यतेस्तस्य प्ररन्धापगाः ॥२५॥ तेनाकारि पुरारिपर्वतशिरोधिकारि धात्रीतला- ऽलङ्कारि स्फुटपापहारि भुवने "वृन्दं जिनेन्द्रौकसाम् । आरोपोन्नमितेन यस नियतं दण्डोच्चयेनोच्चकै- बिदं व्योम दधाति किं न परितश्छिद्राण्युडुच्छमना ॥२६॥ गाम्भीर्ये च गुरुत्वे च, माधुर्यं च ध्वनौ च कः । "पर्यन्ताब्धेर्जलाधार, इब तखैतु तुल्यताम् १ ॥ २७ ॥ श्राद्धान् श्रद्धाभाजन-मुदितसभाजनविराजिनो विग्रान् । पौरांश्च भक्तिगौरान, कदाचिदाचष्ट स मुनीन्द्रः ॥ २८॥" ग्रहीतुमर्नुलाग्रहः "परपुरप्रवेशव्यसोः कपालमपपालनाद् वधुप एकखण्डं मम । स योगिपुरुषोऽकृत अमृतगोपयोग मया स्वरक्षणविचक्षणा त्वघटि चेटकानां घटा ॥ २९॥" १ बाल-स्वमत०। २ मालिनी। ३ चाल०-'यतीन्द्रस्तस्यायो। ४ परशरी- रप्रवेशशक्तिः परमां प्रसिद्धि प्राप । ५ स्वशरीरमत्यतया जीवतामन्येषा शरीरेऽविशदिति तात्पर्यम् । ६ शिखरिणी। ७ बालक-'गर्भनीर'। ८ जीवदेवकृतप्रबन्धात्मकनदीना- मेवेक्षुलतिकादि ज्ञायते इति तात्पर्यम् । ९ शार्दूल०। १० महादेवः । ११ याल०- 'लता-। १२ वाल०-'वृन्दे'। १३ शार्दूल०।१४ स्वयम्भूरमण समुद्रस। १५ चालo- 'तस्यैव तुल्यताम्' । १६ अनुष्टुप् । १७ आर्या । १८ क-'तुकामहः । १९ परशरीर- प्रवेशमतस मम । २० बाल०-'मथ पालनाद्। २१ पृथ्वी। १३ 9E प. का०५६ ·४४२ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [भौजिनेन्द्र भुवन विजय विद्यां सिद्धिकर्मण्यवद्या- मसुमदसुविनाशः साधयिष्यन् स योगी। चिरविरचितयनो मत्कपालग्रहार्थ विहर तिपरितो मन्मृत्युकालप्रतीक्षः ॥३०॥ व्यसोनगरनिर्गमे डैमरकध्वनियोमनि स्फुटः स्फुरति तद् यदा मम शिरोऽस्थि चूर्ण्य तदा। ईतीद्धमतिलीलया स मुदमुद्वहन् मचिवां चिराय परिपूरयत्यगुरुचन्दनौधैः पुरा ॥ ३१ ॥ इति विरचितंशिक्षः स क्षमी ध्यानशुद्धि- श्रुटितविकटकर्मा निर्मलीभूतचित्तः । अमृगयत तंटन्तीरप्ट सिद्धीः कदाचिद् दिशि विदिशि कदाचिद् गी:श्रियौ युक्तपाणी ॥ ३२॥" नेत्रे निमीलयति चेद् भववृद्धिहेतु- भूलोकदर्शनभिया स पतिर्यतीनाम् । तभूरिभावभरभासुरभूतिमाला- मालोकते त्रिजगतीमपि किं करोतु ॥ ३३ ॥" इति सुकृतनिधानध्याननिर्धारितायु- (वमिव दिवमात्माऽध्यासपूतां स चक्रे । जनमनसि स जीवन्नेव रेजे तु तत्त- न्मतिविफलिततादृग्दुष्टयोगिप्रयोगः ॥ ३४ ॥" अमीभित्रिभिरेव श्री-जिनदत्तादिनामभिः । सूरयो भूयोऽभूवं-स्तत्प्रभावास्तदन्वये ॥ ३५॥" १ क-विद्याशुद्धकर्म०'। २ मालिनी। ३ वाल०-'डमरुक०।४ख -'हतीद। ५ रचयिष्यतीत्यर्थः। ६ फ-'पुरः। ७ पृथ्वी । ८ घाल०-'शिप्या। ९ अन्त. समये चक्षुर्भमणमुत्प्रेक्षते कविः । १० स-रटन्ती०। ११ मालिनी। १२ बाल- 'भूलोक०। १३ पाल०-'मुनीन्द्रः। १४ निधनसमये नेत्रे उघटिते एव श्रेष्ठतमे इति कवेराशयः। १५ घसन्त०1 १६ घाल०-मात्मध्यानपूतां। १७ क-'ध्यान १८ मालिनी। १९ अनुष्टुप् ।

·चरित्राइवम् ] एकोनविंशः सर्गः ४४३ एकः प्रौढविवेकविश्रमलतापुष्पेषु पुष्पेपुजित् तेषु श्रीजिनदत्तमरिरुदयद्भरिप्रभावोऽभवत् । ताग्विस्तृतहनिपीतनभसो यसोचितं दिद्युते धीराम्भोधरसिन्धुसिन्धुरजयी व्याख्यासु शब्दो गुणः ॥३६॥' श्रीविवेकविलासाद्य-पत्प्रबन्धैः सहस्रशः। हतमोहतमोऽकारि, कररिव खेर्जगत् ॥ ३७॥ आयुष्यं कथयन्ति जन्तुपु पयः सौरः पयोधेः पुनः पीयूपं पृथिवीजुपामनिमिपीभावाय सम्भाव्यते । विभः श्रीजिनदत्तसूरीवचनं सारः सुधानामपि व्यक्तं मुक्तिमपि प्रयच्छति सतां यत् पीतमुत्पीतिकृत् ॥ ३८॥" श्रीजीवदेवसूरीणां, त एव परमाणवः । जग्मुर्यदङ्गतां भेजे, तद्गुणैस्तद्धियैव सः॥ ३९॥ इतश्च- श्री'वायट प्रवणवंशमणिमहस्वी श्रीवासुपूज्य इति मत्रिवरो विरेजे । येना'ऽणहिल्लपुरपौरपरम्पराणां चूडामणित्वमुररीक्रियते स शश्वत् ॥४०॥" रामदेव इति वत्सुतोऽभवद् , यद्यशाप्रसरदुग्धवारिधौ । लक्ष्मलक्षदरसोमशुक्तिजा, मौक्तिकालय इबोडुपतयः॥४१॥" तस्य मानसनिवासिनी प्रिया, पद्मिनीति सुदिवसोद्गमसिता। श्रीगृहाननकरांहिनीरजा, जातरूपरुचिरा व्यराजत ॥ ४२ ॥ तस्य सूनुरजनिष्ट शान्तडा, शान्तलक्ष्मशशलक्ष्मसनिभैः । यस्स निस्तमसि मानसे गुणैः, शर्म धर्मनृपतिर्लसन् ललौ ।। ४३ ॥" कलिकालकरालवल्गितै-गतसझं सुकृतामृतोमिभिः । सहजी समजीवयत्तमां, दयिता तस्य पतिव्रताव्रतम् ॥ ४४॥" १बेटा० । २ मेघसमुद्गजजयी । ३ शार्दूल। ४ अनुष्टुप् । ५ वाल०-सारात् पयो०'। ३ वाल०-'प्रीतिमुत्प्रीतिः'। ७ शार्दूल। ९ अनुष्टुप् । १० वसन्त०। ११ क-शक्तिजा'। १२-१५ रथोदता । १3 ८याल०-य।

·४४४ श्रीपनानन्दमहाकाव्यम् [ श्रीजिनेन्द्र- 'आसलः कलयति स कौशल, कासु कासुन कलासु तत्सुतः । केवलं स्वगुणभापणेऽर्थिता-रक्षणे परविभापणेऽल्पधीः॥४५॥ तस्याऽहिदेविरिति देहधरेव गेह- लक्ष्मीः प्रिया कलिविलक्षणलक्षणाऽऽसीत् । यस्या परांहिनखरनधरो मनोऽब्धिः केनापि नैव कलितो विमलात्मवृत्तिः॥४६॥ श्रीपद्म इत्यभिधया धियां निधिः, पुत्रस्तयोर्जयति मत्रिवृत्रहा । श्रीः प्राप्य तीर्थमिव यं सरस्वती-पूतं स्वपापचपलत्वमत्यजत् ॥ ४७॥ कश्चिद् गौरगुणोऽस्ति यः स कलितोन्मादं विवादं मया दत्तामित्यखिलेषु यस्य यशसा विश्वेपु विक्रीडितम् । क्वाप्येतत्तंतिमल्लतां कलयते कोपी न कोऽपीत्यदान ब्रह्मेन्दुं जयपत्रमस्य पुरतः संलक्ष्य लक्ष्माक्षरम् ।। ४८॥" सत्पात्रप्रसराश्रयः शुचिगुणग्राग्भारगौराशयः सद्वृत्तो द्विजराजहंससुखकृद् दोपाकरे न्यङ्मुखः श्रीमद्विश्वलदेव विश्वविभुना प्रोद्भास्य तेजोभरैः श्रीपद्मस्तपनेन पद्मवदयं सद्म श्रियो निर्ममे ॥४९॥" श्रीमद्विश्वलमेदिनीश्वरकृतप्रौढप्रसादादसौ व्यापारानधिगम्य कानपि कदाऽप्युत्सेकदावाम्बुदः। श्रीपद्मो नृपतिप्रजार्थयुगली कृत्वाऽर्थशास्त्रार्थतः स्वार्थ सारपरोपकारकरणव्यापारमेवाकरोत् ॥५०॥ श्रीपद्मः समभूषयजिनविभु हुन्नन्दनैश्चन्दनैः करैः कुसुमोत्करैः सुरमिभिः शुभैर्यशोमिर्जगत् । तस्याग्रे दुरितोचयः सह समुचिक्षेप कृष्णागुरुं तं स्तौति स्म नवस्तवैरनुलवं सोऽपि त्रिलोक्या स्तुतः ॥५१॥" १ख-आशलः। २ क-'भापणार्थिनां रक्षिणापर०' । ३ रधोद्धता। ४ वसन्त० । ५ 'ललिता'च्छन्दः । ६ पद्मयश.सादृश्यम् । ७ ख-'कलयति' । ८ क्रोधवान् । ९ ब्रह्मा जय. पत्रमिन्दुमदात् । १० क-'लक्ष्माकरम्'। ११ शार्दूल । १२ शाल० । १३ मानरूप- दावामिशान्त्यर्थ मेघः। १४ राजनीतिशास्त्रसार्धात् । १५ शार्दूल। १६ क-'स्तुवः। १७ शाईल.।

·चरित्रायम् ] एकोनविंशः सर्गः ४४५ साधर्मिकोद्धरणसुश्रवणादिसब- प्रोत्सर्पणाप्रवचनवलानुरागैः । चैत्यापितैश्चमरकाञ्चनकुण्डलायुः श्रीजैनशासनसमुन्नतिमेप तेने ॥५२॥ तस्य पुष्यति सतीत्वसम्पदं, चम्पलेति सहधर्मचारिणी। सेवते सुकृततत्परा पैरा, पालाप गुणसम तन्मनः ॥५३॥ चित्ताहादं प्रह्लादन-देव्यप्यस प्रियाऽकरोत् । धर्मरूपः सदा यस्याः, स एवासीन्मनोऽन्तरा॥५४॥ पुत्रोऽस्य विक्रमादित्या, पद्मलाकुक्षिसम्भवः । कलाभिश्च प्रमाभिश्च, सुधांशुरिव वर्धताम् ॥ ५५ ॥' सौभाग्यदेवी कुलभाग्यदेवी, श्रीपद्ममविद्युपतेः "खसास्ति । गङ्गेच "या निर्मलशीललीला, जडखभावं न विभर्ति किन्तु ॥ ५६ ॥" श्रीपामग्रीवरभागिनेयो, मोपाकसूनुर्महणाहयोऽस्ति । तारुण्यचारुण्यपि यस्य देहे, वृद्धत्वशुद्धा विधयो वसन्ति ।। ५७ ॥ मल्लदेवो 'हस्तिमल्ल-प्रतिमल्ललसघशाः । निजान्वयवनीसिंहो, देवसिंहो महोद्यमः ॥ ५८॥" पूर्णेन्दुद्युतिलुण्टाक-कीर्तिरुदाक इत्यपि । सहोदराः क्रमादेते, त्रयो महणमन्त्रिणः॥ ५९॥ श्रीमतीर्थकृतां चरित्रततयश्चित्राश्चतुर्विशतेः खल्पाभिस्तिथिभिर्यथा श्रुतिपथे पान्थत्वमातन्वते । ग्रन्थः कोऽपि तथा भवेद् यदि ततः श्राद्धाः श्रयन्त्येव तं शृण्वन्तः सुकृतानि पद्मसचिवेन्द्रस्येति चेतसभूत् ॥ ६०॥" श्रीमद्यायट'गच्छवारिजरवेः पादारविन्दद्वये येन श्रीजिनदत्तमूरिसुगुरोः शृङ्गारभृङ्गायितम् । १ क-'प्रवणानु०'। ३ क-'परा समला। ६ रथोद्धता। ७ अनुष्टुप् । ८ ख-शुद्धामु०॥ ९ अनुष्टुए। १० क-'सुशास्ति'। ११ क-'या'। १२ उपजाति.। १३ इन्द्रवत्रा । १४ ऐरावण । १५-१६ अनुष्टुम् । १७ शार्दूल। २ वसन्त०1 ४ पनमन.॥ ५ क-'तान।

·४४६ श्रीपमानन्दमहाकाव्यम् [भीजिनेन्द्र- स श्वेताम्बरमौलिरत्नममरः श्रीपद्ममन्त्रीप्सितं 'पद्मानन्द मिदं मुदाऽकृत महाकाव्यं महानन्दकत् ॥ ६१ ॥' शिवा कर्मविपक्षवीरनिचयं निःश्रेयसाख्यं पदं प्राप्ताः प्रेसदनन्तसन्ततंचिदानन्दोर्मिसंवर्मिताः । यावत् तीर्थकराः करामलकवत् पश्यन्ति विश्वस्थिति तावद् ग्रन्थवरोऽस्त्वसौ युधहदि श्रेयःसुधास्वस्तिकः ॥ १२॥' *इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यपण्डितश्रीमदमरचन्द्रसूरिविरचिते श्रीजिनेन्द्रधरिते पद्मानन्दापरनानि वीराङ्के महाकाव्ये प्रशस्तिसर्गः समाप्तः । खेलन्तीन्दुधिया मुखे भ्रवि लसन्निस्त्रिंशलेखाशया नीलेन्दीवरसंशयाद् दृशि गिरां भारेऽन्धिवीचिभ्रमात् । मचेभप्रभुहस्तविभ्रमतया वाही करेऽम्भोरुह- भ्रान्त्याऽस्यैव सदैव पद्मसचिवं श्रीदेवता सेवताम् ॥१॥ मन्थाग्र० ॥११५ ॥ सर्वाग्रं १०३०२ (१) A -'भावे। १ शार्दूल । २ क-विदा०'। ३ शार्दूल । ४ ख-'इत्याचार्यश्री'। ५ क- ६ अतः परं क-पाठ एवम्- श्रीमद्विक्रमतो (गते) नगवियत्पाण्डुब्द(१५०७)सख्येश्वरे नाम्ना माधवशुभ्रके हरितिथौ भौमान्विते भे शुभे । रेवत्यां शशिनि प्लयगमगते श्रीवोरसिद्धाहयों(ये?) स्थानेऽलीलिखदर्घनिर्वृतिकृते विप्रो जगन्नाथकः ॥ १ ॥ संवत् १५०७ वर्षे श्रीकुवलीसियां लिखितमेतद् व्यासजगन्नाथेन । यादशं पुस्तके दृष्टं, तादृशं लिखित मया । इति मत्वा च मे गाली-र्माऽदुः पुस्तकवाचकाः ॥ अदृष्टभावात् स्मृतिविभ्रमाद् वा, यदर्थहीनं लिखितं मयाञ्च । तत् सर्वमार्यः परिशोधनीय, प्रायेण मुह्यन्ति हि ये लिखन्ति । समाप्तमिदं श्रीपद्मानन्दाभिधानं महाकाव्य जैनमतानुसारि ॥ - ·अहेम् क-परिशिष्टम् । सरस्वतीकण्ठाभरणवेणीकृपाणेतिविरुदधारिश्रीअमरचन्द्रसरिसूत्रितानि ॥ चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसङ्क्षिप्तचरितानि ॥ श्रेयोबल्लियमाकुराः कुजननश्रेणीपिधानला मोहद्रोहणमुद्गराः शिवसुखारोहे महारजवः। अंहःसंहतिजैत्रधर्मविजयस्तम्भाः शुभं भाविनां पुप्यासुकृपभप्रभोः पदनखप्राप्तोदया रश्मयः॥१॥ पूर्व श्रीवृपभादीना-महंतां चरितानि ते । पुरः श्रीपद्मः स पाद्, वक्ष्ये विस्तरतस्ततः ॥२॥' श्रीपन ! प्रथयिष्यामि, प्रथमं पुरतस्तव । श्रीमद्वृषभचरित्रं, त्रयोदशभवाद्भुतम् ॥ ३ ॥ धनसार्थवाह १ युगलज २-'सौधर्म'सुरा ३ महाबलनरेन्द्रः ४ । 'ईशाने' ललितागा-भिववियुधो ५ वज्रजनृपः ६ ॥४॥ युग्मी ७ 'सौधर्मगदमिप-ग९'ऽच्युत'जा१० वजनामचक्री ११ च । 'सर्वार्थ'सुरो १२ वृषभ १३-स्त्रयोदशेत्याविनाथभवाः॥५॥-युग्मम् अथ श्रीआदिनाथचरितम् अस्ति कुण्डलिमिॉप-नदीपैः परितो वृत्तः । शाश्वतश्रीनिधिीपो, 'जम्बूद्वीपोऽभिधानतः॥१॥ अयं जयति सद्वृत्त-धरो द्वीपाधिराजवत् । 'जम्बूद्वीप:' परद्वीपैः, प्रातः सेवकैरिव ॥ २ ॥ यस्य चूडामणिज्योति-चित्रनेत्राश्चितोऽभितः । एकातपत्रवन् 'मेरु-जल्पति द्वीपराजताम् ॥ ३॥ उभौ सोमाधुभौ "तीक्ष्णा-चुपायाविय भूपतेः। १ क-'वसविना २ शार्दूल। ३ अनुष्एप् । ४ क-'चरित'। ५ अनुष्टुम् । ८ अत पर सप्तदश पयं यावत् छन्दोऽनुगुप्' । ९ साम-दामी। १० दण्ड-भेदो। ६-७ आर्या।

·४४८ चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१ श्रीऋपम- शशिनी तपनो यस्य, प्रकाशाय सदोद्यतौ ॥ ४ ॥ भूपितः सप्तभिर्वपें, पनिर्वधरैश्च यः। दीर्घश्रीकैर्महोच्छायै, राज्यमङ्गैर्गुणैरिव ॥५॥ अस्त्यस्य पश्चिमस्थेपु, 'विदेहे'पु महर्द्धिमत् । 'क्षितिप्रतिष्ठित' नाम, स्पर्धामपुरवत् पुरम् ॥ ६॥ धर्मकल्पतरुयंत्र, जिनेन्द्रलपनोदकैः । सिक्तो भक्तिनता कै कै-न कामैः फलितोऽन्वहम् ॥ ७ ॥ यस वाससुखं नाप्ता-स्तप्ताः स्वर्वासकर्मणा। वहन्त्यनिमिपीभाव, चिन्तयेव दिवौकसः॥८॥ प्रसन्नचन्द्रो निस्तन्द्र-श्चन्द्रोउयलयशा नृपः । तत्र क्षत्रशिरोरत्न-मभूत् तीव्रमहोमहाः ॥९॥ स राजाऽऽत्मानमायत्तं, गुणानामेव निर्ममे । कुर्वन्ति स कृतज्ञास्ते, तदायत्तं सदा जगत् ॥ १० ॥ तेनावहीलिता दोपा, न स्थितिं लेमिरे क्वचित् । गुणास्त्वङ्गीकृतास्तेन, केन गीता न गौरवात् १ ॥ ११ ॥ तस्य पृथ्वीपतेः प्रौढ-प्रसादपरमास्पदम् । धनाहः सार्थवाहोऽभूत् , पैरार्थप्रथनो द्विधा ॥ १२ ॥ महासार्थो वणिज्याथ, स 'वसन्तपुरं व्रजन् । प्राट्काले पथि प्राप्ते, वनेऽस्थाद् वृष्टिकष्टतः ॥ १३ ॥ प्राक सार्थेन सहायाताद्, धर्मघोषगुरोरिह । साधुभ्यो घृतदानेन, बोधिवीजं स भेजिवान् ॥ १४ ॥ वर्षात्यये गुरुन् नत्वा, स 'वसन्तपुरे'ऽगमत् । 'क्षितिप्रतिष्ठे' नगरे, कृतार्थः पुनराययौ ॥१५॥ तत्र क्रमेण पूर्णायु-रुत्तरेषु 'कुरुप्चसौ । 'जम्बू'वृक्षस्य पूर्वेणो-तरे 'सीता'नदीतटे ॥१६॥ १ सूर्यो। २ प्रेक्ष्यतां पञ्चदशं पृष्ठम् । ३ अवलोक्यतां चतुर्दशं पृष्ठम् । ४ "खाम्यमात्यमुहृत्कोश-राष्ट्रदुर्गबलानि च । राज्यागानि" इत्यमरकोशे (लो. ७५१)। ६ "सन्धिर्ना विग्रहो यान-मासन द्वैधमाश्रयः । पड्गुणाः" इत्यमरकोशे (लो. ७५२) ६ प-मतां'। ७ मोक्षः, पक्षे परेपामर्थलस प्रसिद्धिकारकः ।

·" , .. जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् मुनिदानप्रभावेण, युग्मधर्मी पुमानभूत् । युग्मायुः पूरयित्वाऽयं, 'सौधर्म वियुधोऽभवत् ॥ १७ ॥-युग्मम् च्युत्वा ततो 'विदेहे'-प्वपरेपु स 'गन्धिलावती विजये । 'चैताठ्ये' गिरौ गन्ध-समृद्धे 'गन्धार'देशपुरे ॥ १८ ॥ शतबलनानो विद्या-धरधरणीन्द्रस्य चन्द्रकान्तायाम् । पल्यामुदपादि सुतो, महाबलो नाम गुणधाम ॥१९॥ प्रबजितजनकराज्यं, प्राप्यासौ विषयलीनहृद् बुद्धः। केवलिचारणयतियो-धितः स्वयम्बुद्धमत्रिगिरा ॥२०॥ निजतनुजार्पितराज्या, स प्रवज्याऽऽश्रितः कृतानशनः । द्वाविंशतिदिवसानथ, ललिताङ्गः सुरोज'नीशाने ॥२१॥ 'श्रीप्रभ'नाम्नि विमाने, स्वयम्प्रभा वल्लभाऽभवत् तस्य । खीकृतदीक्षोऽनशनी, मृतः खयम्बुद्धमन्त्रिपतिः ॥ २२ ॥ सोनाजनीन्द्रसामा-निकच ढधर्मसञ्जया त्रिदशः। च्युतयाऽथ तया प्रियया, ललिताङ्गो विरहितोऽर्तिमगात् ।। २३ ।। प्राह प्राग्भवसौहार्दाद् , दृढधर्मः समेत्य ताम् । ललिताङ्गाकुलो मा भू-मयाऽज्ञायि प्रिया तव ।। २४ ।। 'धातुकीखण्डद्वीपे प्राग्-'विदेहे' 'नन्दि'नामनि । ग्रामे 'नागिल'सज्ञोऽस्ति, श्रेष्ठी दारित्र्य विद्वतः ॥ २५ ॥ सप्तानां तस्य पुत्रीणा-मुपर्येपाऽष्टमी सुता । जज्ञे तस्यां च जातायां, प्रणश्य स पिता ययौ ॥ २६ ॥ कृतमस्या न केनापि, नाम निर्नामिकेति सा। निर्भाग्याद्भुतदौर्भाग्या, परिणिन्ये न केनचित् ॥ २७ ॥ सा शैलेऽम्बरतिलके, दार्चाद्यानेतुमन्यदा। गता युगन्धरं तत्रा-पश्यत् केवलिनं मुनिम् ॥ २८ ॥ गिरा तस्य विरक्ताऽसौ, गृहीतानशनाऽधुना । तत्रैवास्ते ततस्तस्या-स्त्वं गत्वा खं प्रदर्शय ।। २९ ॥ ३ गीतिः। ४-६ आर्या । ७ अतः पर ५७तम पधं यावत् छन्दो'- ८ काठादि समानेतुम् । . १-२ आया। प.का०५७ ·, . . ४५० चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१ श्रीषम- ततस्त्वद्रागिणी मृत्या, भवति त्वत्प्रियैव सा । तद्विरेति कृते सापि, मृत्वोत्पन्ना खयम्प्रभा ॥३०॥ रेमे समेतया भूयः, कालं भूयांसमेतया । ललितास्ततोऽमस्त, चिहश्यवनमात्मनः ॥ ३१ ॥ ईशानेन्द्रेण सार्द्ध स, श्रद्धयाधिकया सुधीः। 'नन्दीश्वरा'दितीर्थेषु, यात्रां 'संसूत्रयंश्युतः ।। ३२ ।। 'जम्बूद्वीपे' प्राग'विदेहे', 'सीता'नद्युत्तरे तटे । विजये 'पुष्कलावत्यां', पुरे 'लोहार्गला'हये ।। ३३ ॥ राज्ञः सुवर्णजयस्य, लक्ष्मीदेव्यां सुतोऽजनि । स वज्रजङ्घ इत्याप, तारुण्यं पुण्यकन्दलः ॥ ३४ ॥-युग्मम् पुत्री स्वयम्भभाव, विजये श्रीमतीति सा! 'पुण्डरीकिण्यां' पुर्यासीद् , वज्रसेनस चक्रिणः ॥ ३५ ॥ तस्याः स्वयंवरार्थ च, पित्राऽऽहूता नृपात्मजाः । वज्रजवकुमारोऽपि, प्राप्तो 'लोहार्गला' पुरात् ॥ ३६ ॥ जातिसरणमुत्पेदे, श्रीमत्यास्तु पुरान्तिके । मुनेः केवलिमहिमा-यातामयेक्षणात् तदा ॥ ३७॥ पित्रोः प्राग्भववृत्तं स्व-माचख्यौ सा सखीमुसात् । ललिताङ्गाद् वरो नान्यो, मान्यो मेऽस्त्विति चाग्रहम् ॥ ३८ ॥ वचरित्रपटः पित्रा-ऽस्थापि राजपथान्तरे । चेत् कोऽपि ललिताशात्मा, राजपुत्रो भवेदिति ॥ ३९ ॥ वज्रजछोपि तं प्रेक्ष्य, जातिस्मृतिमवाप्तवान् । श्रीमत्या प्रत्ययात् कण्ठे, वरमालाऽस्य चिक्षिपे ॥ ४० ॥ सोऽप्येनां परिणीय स्वं, पुरं प्राप तयान्वितः । पिता तस्यार्पयद् राज्यं, तस्य पुत्रोऽप्यभूत् क्रमात् ॥ ४१ ।। सोगात् पुष्कलपालाख्य-श्रीमतीभ्राविद्विपः । विजेतुं सीमसामन्तान् , सदारः 'पुण्डरीकिणी'म् ॥ ४२ ॥ १ क-'स सूत्र० । २ क 'इत्यापत् ।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ४५१ , तत्र पुष्कलपालस्य, दासीकृत्याखिलद्विपः। आगच्छत् स्वपुरं मार्गे, सोऽन्तः शरवणं स्थितः ॥४३॥ तत्र ती दम्पती श्रुत्वा, तदात्वोत्पन्न केवलात् । धर्म मुनिद्वयाज्जैन, विरक्तौ स्वपुरं गतौ ॥४४॥ प्रातयंसात्मज, राज्ये प्रव्रजिष्याव इत्यम् । सुप्तौ पुत्रस्तु तच्चिन्ता-ऽनभिज्ञो राज्यलोभतः॥४५॥ विपधूपं तयोर्वास-भुवनान्तरकारयत् । मृत्वोत्तर'कुरु'प्वेतो, उत्पन्नौ युग्मरूपिणी ॥ ४६ ।।-युग्मम् ततोऽप्यायुःक्षये जातो, 'सौधर्मे' स्नेहलौ सुरौ । 'जम्बूद्वीपे 'विदेहे'ऽथ, पुरे 'क्षितिप्रतिष्ठिते' ॥४७॥ व्युत्वाऽभूद् वज्रजचात्मा, वैद्यस्य सुविधेः सुतः । जीवानन्द इति ख्यातः, श्रीमत्यात्मा ततश्च्युतः॥४८॥ तत्रैव श्रेष्ठिपुत्रोऽभूत् , केशवाख्यः स चाप्तवान् । जीवानन्दस्य मित्रत्वं, तयोरप्यपरेऽभवन् ॥ ४९ ॥ चत्वारः सुहृदस्तेऽमी, सुवुद्धिर्मचिनन्दनः । सूनुरीशानचन्द्रस्य, महीन्द्रस्य महीधरः ॥ ५० ॥ सार्थवाहश्रेष्टिपुत्री, पूर्णभद्र-गुणाकरौ । पश्चाऽन्ये सुहृदो जग्मु-र्जीवानन्दगृहेऽन्यदा ॥ ५१ ॥ तदा गुणाकरस्तत्र, व्रती मिक्षार्थमागतः । दृष्ट्वा कुष्टाकुलं तं च, पञ्चानामप्यभूत् कृपा ॥ ५२ ॥ एतैरुत्साहितो जीवा-नन्दो मुनिचिकित्सने । स्वगृहे लक्षपाक 'च, तैलं सज्जीचकार सः ॥ ५३ ॥ तैर्मूल्यादर्थितो जीर्ण-श्रेष्ठी साधु चिकित्सितुम् । मुधा दत्ते स गोशीर्य-चन्दनं रनकम्बलम् ॥ ५४ ॥ पडेते काननं गत्वा, चिकित्सामसूजन मुनेः । प्रणेमुर्मुनिमुल्लासं, दधुर्योधं च तद्विरा ॥ ५५ ॥ चिकित्साशेपगोशीर्ष-कम्बलादिकविक्रयात् । १ख-'सा, वैलं सजीचकार च।

·४५२ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसशिप्तचरितानि [१ श्रीपम- लब्धैः स्वैः स्वैर्धनैर्धन्या-स्ते जिनायतनं व्यधुः ॥५६॥ पडपि प्राप्तदीक्षास्ते, प्रपाल्य विमलं व्रतम् । मृत्वोत्पन्नाः क्रमात् कल्पे, सर्वेऽप्य'ऽच्युत'नामनि ।। ५७ ॥ अथ 'जम्बूद्वीपे पूर्व-'विदेहे'पु 'पुष्कलावती'विजये । पुर्या च 'पुण्डरीकि-यां' राज्ञो वज्रसेनस्य ॥ ५८॥' धारिण्यां प्रेयस्यां, पञ्चैते जज्ञिरे क्रमात् पुत्राः । च्युत्वा स वैद्यजीव-चतुर्दशस्वमसूचितश्चक्री ॥ ५९॥ प्रथमः समजनि तनयो, विदितोऽयं वज्रनाभ नाना। ते चत्वारश्युत्वा, नृपसचिवथेष्ठिसार्थवाहसुताः ॥ ६॥ जातौ याहु-सुयाह, क्रमतः पीठो महापीठः। केशवजीवश्युत्वा, सुयशा इति तत्र राजपुत्रोऽभूत् ॥ ६१॥ सुयशा वज्रनाभं तु, शिश्रिये शैशवादपि । ते पञ्च से च तारुण्यं, प्रापुः प्रीतिपरा मिथः ॥ ६२ ॥ तीर्थ प्रवर्तयेत्युक्ते, देवर्लोकान्तिकैस्ततः । वज्रसेनोऽपि राज्ये स्वे, वज्रनाभं न्यवीविशत् ॥ ६३ ॥ *स सांवत्सरिकं दानं, दत्त्वा दीक्षां प्रपन्नवान् । उत्पेदे केवलज्ञानं, क्रमादस्य तपस्यतः ॥ ६४ ॥ उत्पन्ने वज्रनाभोऽपि, चक्रे पखण्डचयभूत् । सुयशाः सारथिस्तेन, कृतोऽन्ये विपयेश्वराः ॥६५॥ चक्रवर्ती पितुर्धर्म-चक्रिणो वनसेनतः । दीक्षां जग्राह सोदय-स्तथा सारथिनाऽन्वितः ॥६६॥ 'विंशत्या स्थानकैर्वन-नाभेन मुनिनाऽद्भुतम् । अर्जितं तीर्थकृन्नाम-कर्म दुष्कर्ममर्मभित् ॥ ६७ ॥ बाहुना साधुयोग्यान-पानाधानयनादिना । वैयावृश्येन चोपार्जि, चक्रिभोगोज्वलं फलम् ॥ ६८ ॥ १ आर्या । २-३-गीतिः। ४ आर्या (१)। ६ अतः पर ११३तमपर्यन्तानां पद्यानां छन्दोऽनुष्टुप् । ७ पनसेनः। ८ एतन्नामार्थे प्रेक्ष्यन्तां ११८-१२०तमानि पृछानि । , ५ घननाभः।

·- जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ४५३ सुबाहुना महपीणां, सद्विश्रामणयाऽनणु । उपार्जितं बाहुबलं, वज्रनाभोऽस्तबीच तौ ॥ ६९ ॥ तदीर्पया पीठ-महा-पीठाभ्यां स्त्रीत्वमर्जितम् । चतुर्दशपूर्वलक्षा-ण्येते व्रतमपालयन् ॥ ७० ॥ आयुक्षये त्रयस्त्रिंशत्-सागरप्रमितायुषः। सर्वे 'सर्वार्थसिद्धौ ते, समुत्पेदुर्दिवौकसः ॥ ७१ ॥ 'जम्बूद्वीपेन 'भरते', क्षेत्रे कुलकरोऽभवत् । सप्तमो नाभिनामाऽस्स, मरुदेवा प्रियाऽभवत् ।। ७२॥ तदा च चतुरशीति-पूर्वलक्षस्तृतीयके । अरके स नवाशीति-पक्षरूने गते सति ।। ७३ ॥ प्रयस्त्रिंशत्सागरायु:-क्षये 'सर्वार्थसिद्धि'तः। आपाढे कृष्णचतुर्थ्या-मुत्रापाढयाऽऽश्रिते ॥ ७४ ।। चन्द्रे च्युत्वा स जीवोऽथ, वज्रनाभस्य चक्रिणः । श्रीनाभिपल्याः श्रीमरु-देव्याः कुक्षाववातरत् ॥७५।-त्रिमिर्विशेषकम् वृपभे-भ-हरि-श्री-सक्-चन्द्रा-ऽर्क-ध्वज-कुम्भकाः । सरो-ऽर्णव-विमानानि, रत्नौष-ज्वलनाविति ।। ७६ ॥ चतुर्दश महास्वप्ना, देव्या गर्भगते विभौ । निशि तस्सामदृश्यन्त, सुप्सया वासवेश्मनि ।। ७७॥-युग्मम् गतेपु नवमासेपु, सार्द्धाष्टमदिनेष्वथ । चैत्रस्य बहुलाप्टम्या-मुत्तरापाढया युते ।। ७८ ॥ चन्द्रे धनुर्गते देवी, निशीथे युग्मधर्मिणम् । तनयं सुपुवे स्वर्ण-वर्ण वृषभलाञ्छनम् ॥ ७९ ॥-युग्मम् *पटपश्चाशद् दिकुमार्यः, खखकृत्यानि चक्रिरे । प्रभोरिन्द्राश्चतु पष्टि-'मेरी खात्रोत्सवं व्यधुः ।।८।। खमे मात्रैक्षि प्रागुरु-गश्वाको वृपभोऽस्य यत् । १ महत् । २ य-भरतक्षेत्रे। ३ कृष्णपक्षीय० । ४ एतदभिधानाद्यर्थमवलोक्यन्ता १५०-१५२तमानि पृष्ठानि । ५१७०-१७३ तमेषु पृष्ठेषु एतधिकारः। . L- ·४५४ चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसहिप्तचरितानि [१ भीऋपभ- ततः पितृभ्यां वृपभ, इति नाम प्रभोः कृतम् ॥ ८१॥' चक्रे सुमद्गलेत्याख्या, युग्मजायाः स्त्रियः पुनः। कस्यापि मिथुनस स्त्री, पुंसि तालफलान्मृते ॥ ८२॥ एकाकिनी सुनन्देति, पित्राऽग्राहि प्रभोः कृते । ते द्वे स्वामी समयेऽथ, हरिणा परिणायितः ॥ ८३ ॥-युग्मम् उपायनीकृतादिक्षो-ग्रहणे हरिणा कृतः । 'इक्ष्वाकुरिति चंशोऽभूद्, विभोर्भुवन विश्रुतः॥ ८४ ।। च्युत्या सुमङ्गलादेव्या-स्तौ जीवौ बाहु-पीठयोः।। सञ्जातौ भरत-ब्राहयौ, समये युग्मधर्मिणौ ॥ ८५ ॥ तौ सुबाहु-महापीठ-जीवी च्युत्वा बभूवतुः । सुनन्दाया बाहुबलि-सुन्दयौँ युग्मरूपिणौ ।। ८६ ॥ गतेपु पूर्वलक्षेषु, विंशतौ जन्मतो हरिः । 'विनीता नगरी कृत्वा, तत्र राज्ये प्रभुं न्यधात् ॥ ८७ ॥ पञ्चचापशतोच्छ्राय-स्तत्र पुत्रशतावृतः। त्रिपष्टिं पूर्वलक्षाणि, राज्यं प्रभुरपालयत् ॥ ८८॥ चैत्रे च बहुलाष्टम्यां, दिनमागे च पश्चिमे । 'उत्तरापाढ'नक्षत्रे, कृतपठतपः प्रभुः ।। ८९ ॥ 'सुदर्शनाऽऽ ख्या(ख्य )शिविका-रूढः 'सिद्धार्थ'कानने । गत्वोत्तीर्या'ऽशोक'तरो-मूले प्रत्रजितोऽभवत् ॥ ९० ॥-युग्मम् स्वच्छान्तःकरणाः कच्छ-महाकच्छादयो नृपाः। दीक्षां सहस्राश्चत्वारो, जगृहुः स्वामिना समम् ॥ ९१ ॥ 'कुरु देशे 'गजपुरे', पुत्रो याहुबलेर्नृपः । सोमप्रभोऽभवत् तस्य, सूनुः श्रेयांससञ्जया ॥ ९२ ॥ सुयशा राजपुत्रो यः, प्रभोः प्राग्भवसारथिः । 'सर्वार्थसिद्धेश्युत्वा स, श्रेयांसः प्रभुपौत्रजः ॥ ९३ ॥ , १८४तमस्य एतदनु स्थान प्रतिभाति । ३ख-'तपा.11 २ क-'समेतेऽथ'। ३ क-व्यपात्।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ४५५ जातिसरणविज्ञात-दानधर्मेण पारणम् । प्रभुरिक्षुरसैर्वर्पो-पोपितस्तेन कारितः॥९४॥-विशेषकम् छपस्यो विजहाराथ, ग्रामा प्रग्य-पुरादिपु । व्रताद् वर्षसहस्रान्ते-'ऽयोध्या'शासापुरे प्रभुः ॥ ९५॥ पुरे 'पुरिमताला ख्ये, 'शकटानन नामनि । उद्याने कद्वेल्लितरु-मूले प्रतिमया स्थितः॥ ९६ ॥ फाल्गुने कृष्णैकादश्या-मुत्तरापाढया युते । शशाङ्के केवलज्ञानं, लेभेऽष्टमतपः परम् ।। ९७ ॥-युग्मम् प्रभो रिप्रभाचक्र, धर्मचक्र पुरोऽभवत् । आविर्भूतं क्षणेऽत्रैव, चक्रं भरतभूपतेः ।। ९८ ॥ प्रभोः समवसरणं, सुराश्चक्रुर्गणाधिपाः । आसन् घृपभसेनाधा, अशीतिश्चतुरुत्तराः ॥ ९९ ॥ क्रोशत्रयोन्नतश्चैत्य-वृक्षोऽभूद घृपभप्रभो। पराक्षसृग्युतावाम-दोर्युगो गजवाहनः ॥१०॥ समानुलिङ्गपाशान्य-दोईयः कनकद्युतिः । यक्षो गोमुखो नामाऽभूत् , प्रभोस्तीर्थेऽन्तिकस्थितः ॥१०१॥-युग्मम् प्रभोरप्रतिचक्राऽऽख्या, तीर्थे शासनदेवता । युता संचक्रपाशेपु-वरदैर्दक्षिणः करैः ॥१०२ ॥ चक्रा-शि-धनु-र्वज-लक्षणैर्दक्षिणेतरैः । सुपर्णवाहना स्वर्ण-वर्णा सन्निधिपर्तिनी ॥ १०३ ॥-युग्मम् प्रभोः सर्वपरीवारः, समभूदिति साधवः । सहस्राश्चतुरशीतिः, साध्च्यो लक्षत्रयं तथा ॥ १०४ ॥ चतुःसहस्री पञ्चाशद्-युक्ता पैञ्चशती तथा । चतुर्दशपूर्विणः स्यु-रवधिज्ञानिनो नव ॥ १०५ ॥ १ ख-'आसवृषभ०' । २ एतनामानि न कापि प्रेक्ष्यते । ४ 'सहस्राणि तु चत्वारि तथा सप्त शतानि च । पञ्चाशदधिकान्यासन्, श्रीचतुदशपूर्विणाम् ॥' इति पाठस्तु निपटिशलाकापुरुषचरित्र (प० १, स० ६, श्लो० ४५३)14 ख-'सप्त। ६४५५० । ३फ-सचक्र०।

·चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१ श्रीपम- , सहस्राणि केवलिनः, सहस्रा विंशतिः पुनः । पशती विंशतिसह-साः 'सबैक्रियलब्धयः॥१०६॥ सार्द्धपदशती द्वादश, सहस्राणि च वादिनः । एतावन्त एव तथा, मनःपर्ययशालिनः ॥ १०७ ॥ द्वाविंशतिसहस्राः स्यु-नुत्तरोपपातिनः । त्रीणि लक्षाणि पश्चाशत् , सहस्राः श्रावकाः पुनः ॥ १०८।। . पञ्चाशत्सहरीश्चतुः-सहस्राभ्यधिकः पुनः । समन्वितानि लक्षाणि, पश्चाशत् (सन्?) श्राविकास्तथा ॥ १०९ ॥ दीक्षाकालात् पूर्वलक्षे, गते'ऽष्टापद'पर्वते । साधुसहदेशभि-श्चतुर्दशतपापरः ॥ ११० ॥ एतस्यामवसर्पिण्यां, तृतीयस्यारकस्य तु । एकोननवती पक्षे-प्ववशिष्टेषु सत्सु च ।। १११ ।। माघकृष्णत्रयोदश्यां, पूर्वाह्नेऽमीचिगे विधा। पर्यासनवान् मोक्षं, ययौ श्रीपभप्रभुः॥ ११२ ।।-त्रिभिर्विशेषकम् विंशतिलिपष्टिरेक, कौमारे राज्य-दीक्षयोः । पूर्वलक्षाण्यायुश्चतु-रशीतिवृषभप्रभोः ॥ ११३ ॥ श्रिये स नाभेयजिनोऽस्तु यत्रयो-दशक्रियास्थानविमुक् त्रयोदशे। जातो भवे तीर्थकरः परं गुंण-थानाद् गुणस्थानमगात् त्रयोदशात् ११४' ग्रन्थानं ॥ १२५ ॥ "इति श्रीजिनदत्तमूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विशति- जिनेन्द्रसहिप्तचरिते प्रथमं श्रीमदादिनाथचरितं समाप्तम् ॥ १ ॥ - , १ २०६००। २ १२६५० । ३ स-'द्वाविंशतिः' । १५५४००० 1 ५ क-का- सद् गते पूर्व-सक्षेऽद्यापद। ६ क-'परम् । ७-८ पश्यता ४४तम पृष्ठम् । ९ वंश- स्थविलम् । १० अर्य पाठो नाति क-तो } ·. जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ४५७ अथ श्रीअजितखामिचरित्रम् ॥२॥ यत् तेने गतिनिर्जितो गजपतिर्यस्याङ्कमूर्त्या पदो- पास्ति तैरिव नव्यपुण्यनिवहस्तजातिरप्यद्भुता। श्री विथामपदं रणेऽद्भुतजया मान्या च राज्ञामभूत् स श्रीमानजितो जिनः सृजतु वो दुष्कर्ममर्मन्छिदम् ॥१॥ 'जम्बूद्वीपविभूपण-महा विदेह'स्थ वत्स विजयजुपि । अजनि 'सुसीमा पुर्या, महीपतिर्विमलवाहनो नाम ॥२॥ सारिन्दममुनेरन्ते, तपस्तेपे धृतवतः। विपद्या'ऽनुत्तरे' देवो, विमाने 'विजये'ऽजनि ॥३॥ 'जम्बूद्वीपेऽन 'भरते', 'विनीता' विद्यते पुरी। तस्सा मिक्ष्वाकु वंशेऽभूज्-जितशत्रुर्नरेश्वरः ॥४॥ 'सद्धर्मचारिणी तस्य, विजया सज्ञयाऽजनि । त्रयस्त्रिंशत्सागरायु:-क्षये 'विजय'तस्ततः ॥ ५॥ जीवो विमलवाहन-नरेन्द्रस्य परिच्युतः । पैशाखमासि शुक्लायो, प्रयोदश्यां तिथावथ ॥ ६ ॥ रोहिणीधिष्ण्यसंयोग, प्रासे पीयूपरोचिपि । स तस्या विजयादेव्याः, कुक्षिदेशमभूपयत् ॥ ७ ॥-विशेषकम् माघस्य धवलाष्टम्यां, रोहिण्यां वृपगे विधौ । सुतं साऽस्त तीर्थेशं, द्वितीयं हस्तिलान्छनम् ॥ ८॥ द्यूते गर्भस्थितस्यास्य, जननी न जिता मया । इत्यदादजित इति, नाम तस्य प्रभोः पिता ॥९॥ युवा साईचतुश्चाप-शतोचः काञ्चनच्छविः। सम्पूर्णाष्टादशपूर्व-लक्षो राज्येऽभवत् प्रभुः ॥१०॥ त्रिपञ्चाशत्पूर्वलक्षी, राज्यं प्रभुरपालयत् । माघे नवम्यां शुलायां, श्रिते शशिनि रोहिणीम् ॥ ११ ॥ १ क-'प्यद्भुतम् । २ क-च्छिदाम्। ३ शार्दूल। ४ आया। ५ अत पर ३३तम पद्यं यावत् छन्दोऽनुष्टुप् । ६ क-'सघर्म०। ७ स-लक्षे। , प. का०५८ ·[२ श्रीअजित- . ४५८ धनुकिंगति जिनेन्द्र महिप्तपरिवानि 'मुप्रमा प्रभुराख्य, शिपिकां निर्ययो पुरः । 'सहसाम्रपणे गत्वा, सप्तच्छदतले स्थितः ॥ १२ ॥-युग्गम. दिनस पश्चिम भागे, सहसेण नृपः सह । कृतपष्टतपाः स्वामी, चारित्रं प्रतिपन्नवान् ॥ १३ ॥ द्वितीये दिवसे जात-मजितस्य जिनेशितः। ब्रामदत्तनृपावासे, परमानेन पारणम् ॥ १४ ॥ ततो द्वादश वर्पाणि, छमस्थ व्यहरत् प्रभुः । दीक्षास्थाने 'सहस्राम्रो'-पवने पुनरायया ॥ १५॥ तर सप्तच्छदतरो-रधः प्रतिमया स्थितः । पॉपस्य शुक्लैकादश्यां, रोहिण्यां दिवसोदये ।। १६ ॥ प्रपेदे केवलज्ञानं, कृतपष्टतपाः प्रभुः । सिंहसेनप्रभृतयो, नयतिः पञ्चभिर्युतां ॥ १७ ॥ आसन् गणधराश्वत्य-पादपस्त्वजितप्रभोः । चतुर्दशधनुशत्य-धिककोशद्वेयोन्नतः ॥ १८ ॥-निभिर्विशेषकम् सपाशा-ऽक्षसग मुद्गर-चरर्दक्षिणः करः। शत्तय-श-धीजपूरा-ऽमयदर्दक्षिणेतरः ॥ १९ ॥ अष्टयाहुमहायक्ष-नामा यक्षश्चतुर्मुखः । श्यामो गजरथस्तीर्थे, समभूदजितप्रभोः ॥ २० ॥-युग्मम् विभ्राणा दक्षिणी पाहू, वरदं पाशशालिनम् । वीजपूरा-पृशयुतो, वामौ तु कनकद्युतिः ॥ २१ ॥ देवता त्वजितयला, तीर्थेऽभूदजितप्रभोः । लोहासनसमासीना, पार्श्वे शासनदेवता ॥ २२ ॥-युग्मम् ओ केवलात् परीवारः, सर्वोऽयमजितप्रभोः । व्रतिनो लक्षं व्रतिन्य-स्त्रिलक्षी त्रिसहस्रयुक् ॥ २३ ॥ त्रिंशत्सहस्त्री च चतुर्दशपूर्वभृतः पुनः। त्रिसहस्री सप्तशती, मनःपर्ययशालिनः ॥ २४ ॥ १क-'पुनः' । २ पञ्चनवतिः । ३ स-शताधिक०' १४ प-'द्वयान्वितः' १५ फ-'श्री. घेवलात्'। ६ त्रिपष्टि चरित्रे तथा जैनतत्यादर्शयन्ने नीणि लक्षाणि त्रिंशत् सहसाणि । "

·.
जिनेन्द्रचरित्रम् ]
क-परिशिष्ठम्
४५९
सहस्रा द्वादश तथा, सपञ्चाशचतुःशती ।
आविर्भूतावधिज्ञाना-चतुर्णवतिशत्यपि ॥ २५॥
उत्पन्न केवलज्ञानाः, सहस्रा न्यनविंशतिः।'
वादिनचतुःशत्यग्राः, सहस्रा द्वादशाऽभवन् ।। २६ ।।
सबैक्रियलब्धयोऽपि, सहस्रा विंशतिस्तथा ।
चतुःशती(?) श्रावकास्तु, सहस्रद्वितयोनितम् ॥ २७ ॥
लक्षत्रयं श्राविकाच, पञ्चलक्षीसमन्विताः ।
पञ्चचत्वारिंशत्सङ्ख्यैः, सहसैरभवन् पुनः ॥ २८ ॥-युग्मम्
दीक्षाकालादेकागोने, पूर्वलक्षे गते सति ।
चैत्रस्य शुक्लपञ्चम्यां, पूर्वाहे मृगशीर्पगे ॥ २९ ॥
विधी सानशनो मासं, सहस्रेणर्पिमिः सह ।
'समेता'द्री पर्यवस्था, शिवं प्रापाऽजितप्रभुः ॥ ३०॥-युग्मम्
पूर्वलक्षाणि कौमार्ये, ययुरप्टादश प्रभोः ।
राज्यभोगे त्रिपश्चाशत् , पूर्वाङ्गेण युतानि तु ॥३१॥
'दीक्षायां पूर्वलक्षं तु, पूर्वाङ्गेण विवर्जितम् ।
द्वासप्ततिः पूर्वलक्ष्या-ण्यायुरित्यजितप्रभोः ॥ ३२ ॥-युग्मम्
अजितखामिनो मोक्षः, श्रीमपभमोक्षतः ।
पञ्चाशत्कोटिलक्षेपु, सागराणां गतेपभूत् ॥ ३३ ॥
कृत्वा-मोहतमोहति प्रकटितानन्तार्थसार्थस्थिते.
निपर्यन्तमुपेयुपः समुदयं यज्ज्ञानभानो पुरः ।
द्वीपोदन्चदसहयमूर्यततयः सद्योतपोतप्रभां
प्रापन् पापचमूः समूलमजितखामी स मे लुम्पतु ॥ ३४ ॥
ग्रन्थानं ॥३८॥
इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विशतिजिनेन्द्र-
सद्धिप्तचरिते द्वितीय श्रीमदजितजिनचरित समाप्तम् ॥ २ ॥

·. वरचरित्र] क-परिशिष्टम् ४६१ राज्ञां सह सहस्रेण, 'सहस्राम्रवणे' बने । कृतपष्टतपा दीक्षा, पश्चिमेऽद्भयग्रहीत् प्रभुः॥१२॥ सुरेन्द्रदत्तभूपस्या-चासे तत्रैव पारणम् । खामिनः परमानेन, द्वितीये दिवसेऽभवत् ॥ १३ ॥ चतुर्दशान्यत्र समा, विहृत्य पुनरागतः । 'सहस्राम्रयणे' शाल-दुमूले प्रतिमास्थितः ॥ १४ ॥ कार्तिक कृष्णपञ्चम्यां, मृगाङ्के मृगशीर्पगे। पूर्वाह सम्भवस्वामी, पठेन प्राप केलम् ।। १५॥-युग्मम् वारमुख्या गणभृतो, बभूवु_धिकं शतम् । चैत्यद्वश्च साएधन्य-शतकोशद्वयः प्रभोः ॥ १६ ॥ स भ्र-गदाभृद-मी-प्रददक्षिणदोस्त्रयः। समातुलिङ्ग-नागा-ऽक्ष-सूत्रनामभुजयः॥ १७॥ त्रिनेत्रः पड्भुजो यक्षः, श्यामो पर्हिणवाहनः । निमुसस्त्रिमुखाख्योऽभूत् , तीर्थे श्रीसम्भवप्रभोः ॥ १८ ॥-युग्मम् वरदानपरा-ऽक्षत्रग-युता दक्षिणदोर्युगा । अभयप्रद-फणिभृद्-चरखामकरद्वया ॥१९॥ दुरितारिरिति नाम्ना, गौरागी च्छागवाहना । चतुर्भुजा श्रीसम्भव-तीर्थे शासनदेव्यभूत् ॥२०॥-युग्मम् श्रीसम्भवपरीवारे, वे लक्षे वतिनोऽभवन् । अतिन्यस्त्रीणि लक्षाण्या-सन् पट्त्रिंशत्सहरुयपि ॥२१॥ सर्वपूर्वभृतः सार्दू-कविंशतिशती पुनः । अवधिज्ञानिनः पण्ण-वतिर्जाता शतानि तु ॥ २२ ॥ सहस्रा द्वादश तथा, शतं सार्द्ध मनोविदः । सहस्राणि पुन: पञ्च-दश केवलशालिनाम् ॥ २३ ॥ अष्टादश शतान्यासॅ-लब्धक्रियलब्धयः । सहस्राणि द्वादश तु, वादलब्धिसमन्विताः ॥ २४ ॥ १ क-'चारुमुख्या' । २१०२ सङ्ख्याप्रमिता । ३ नकुल० । ४ क-खय। ५क-शालिन।

·- [३ श्रीसम्भव " चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि श्रीसम्भवचरित्रम् ॥३॥ श्रीसम्भवः स भवताद् भवतां विभूत्यै यस्याहियुग्मनखपतिमह प्ररोहाः। 'नम्रस्य भालभुवि विभ्रति भूर्भुवःस्व:- स्वामित्त्वशंसिनवरत किरीटशोभाम् ॥ १॥ अभू दैरावत क्षेत्रे, 'धातुकी'खण्डमण्डने । राजा 'क्षेमपुरी'पुर्या, नाम्ना विपुलवाहनः ॥२॥ खयम्मभगुरोरन्ते, तपस्तत्वा धृतव्रतः। पूर्णायु'रानते' कल्पे, नवमे स सुरोऽभवत् ॥ ३॥ 'जम्बूद्वीपेच 'भरते', 'श्रावस्त्यां' पुर्यभृन्नृपः । जितारिरिक्ष्वाकु चशे, तस्य सेना प्रियाजनि ॥४॥ फाल्गुनस सिताप्टम्यां, चन्द्रे मृगशिरश्रिते । जीवो विपुलचाहन-नरेन्द्रसा'ऽऽनता'त् च्युतः ॥ ५॥ तस्याः सेनामहादेव्याः, कुक्षाववततार सः । साऽसत समये सनु-मश्वावं कनकद्युतिम् ॥६॥ मार्गशुलाचतुर्दश्यां, धिष्ण्ये मृगशिरोऽभिधे । विधौ मिथुनराशिस्थे, तृतीयं तीर्थनायकम् ।। ७ ॥-युग्मम् असिन् गर्मगते धान्यं, सम्भूतं यदभूद् भृशम् । सम्भवः 'सम्भवश्चेति, पित्रा नामाऽस्य तत् कृतम् ॥ ८॥ गतेषु पञ्चदशसु, पूर्वलक्षेपु जन्मतः । न्यस्य श्रीसम्भवं राज्ये, जितारितेभागभूत् ॥९॥ चतुश्चापशतोचाङ्गः, सपूर्वाङ्गचतुष्टयीम् । चतुश्चत्वारिंशत्पूर्व-लक्षीं राज्यं व्यधात् प्रभुः ॥ १० ॥ ततो मार्गपूर्णिमायां, मृगशीर्षगते विधी । श्रितः 'सधि शिविका, नगर्या निर्गतो विभुः ॥११॥ १फ-'तप्रस्य (1) । २ स-सन्त० । ३ अतः परं शित्तम पयं यावत् छन्दोऽनु । ४ फ-सम्मय.' ५ स-धृत०। ६ स-चतुष्टयम् । ७ फ-'सिद्धार्थी। .

·घरचरित्र] क-परिशिष्टम राज्ञां सह सहस्रेण, 'सहसाम्रवणे' बने । कृतपष्ठतपा दीक्षा, पश्चिमेऽहथग्रहीत् प्रभुः ॥ १२ ॥ सुरेन्द्रदत्तभूपस्या-चासे तत्रैव पारणम् । स्वामिनः परमानेन, द्वितीये दिवसेऽभवत् ॥ १३ ॥ चतुर्दशान्यत्र समा, विहृत्य पुनरागतः । 'सहस्रामवणे' शाल-दुमूले प्रतिमास्थितः ॥ १४ ॥ कार्तिक कृष्णपञ्चम्यां, मृगाङ्के मृगशीर्पगे। पूर्वा सम्भवखामी, पठेन प्राप केवलम् ॥ १५ ॥-युग्मम् वारमुख्या गणभृतो, बभूवु_धिकं शतम् । चैत्यगुश्व साष्टधन्व-शतकोशद्वयः प्रभोः ॥ १६ ॥ स भ्र-गदाभृद-भी-अददक्षिणदोस्त्रयः । समातुलिङ्ग-नागा-ऽक्ष-सूत्रवामभुजत्रयः ॥ १७ ॥ त्रिनेत्रः पड्भुजो यक्षः, श्यामो बर्हिणवाहनः । त्रिमुसस्त्रिमुखाख्योऽभूत् , तीर्थे श्रीसम्भवप्रभोः ॥ १८॥-युग्मम् वरदानपरा-ऽक्षस्रग्-युता दक्षिणदोर्युगा । अभयप्रद-फणिभृद्-वरवामकरद्वया ॥ १९ ॥ दुरितारिरिति नाना, गौरागी च्छागवाहना । चतुर्भुजा श्रीसम्भव-तीर्थे शासनदेच्यभूत् ॥ २० ॥-युग्गम् श्रीसम्भवपरीवारे, द्वे लक्षे व्रतिनोऽभवन् । वतिन्यस्त्रीणि लक्षाण्या-सन् पत्रिंशत्सहरुयपि ॥ २१ ॥ सर्वपूर्वभृतः सा?-कविंशतिशती पुनः । अवधिज्ञानिनः पण्ण-पतिर्जाता शतानि तु ॥ २२ ॥ सहस्रा द्वादश तथा, शतं सार्द्ध मनोविदः। सहस्राणि पुनः पञ्च-दश केवलशालिनाम् ॥ २३ ॥ अष्टादश शतान्यास-ल्लब्धक्रियलब्धयः । सहस्राणि द्वादश तु, वादलब्धिसमन्विताः ॥ २४ ॥ १ क-चारुमुख्या' । २१०२ सङ्ख्याग्रमिता । ३ नकुल०। ४ क-या। ५क-शालिन।

·४६२ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [ श्रीअभिनन्दन- लक्षद्वयं त्रिनवति-सहस्राः श्रापकाः पुनः । पड़ लक्षाणि पत्रिंश-च सहस्राः श्राविकास्तथा ॥ २५ ॥ चतुःपूर्वागहीनेऽथ, पूर्वलक्षे गते व्रतात् । चैत्रस्य शुक्लपञ्चम्यां, प्रभाते मृगशीर्पगे ॥ २६ ॥ मासिकेनानशनेनो-प्रस्थः श्रीसम्भवप्रभुः । 'समेता'द्रौ समं साधु-सहस्रेण शिवं ययौ ॥ २७ ॥ कुमारत्वेऽभवन् पूर्व-लक्षाः पञ्चोत्तरा दश । राज्ये चतुश्चत्वारिंश-चतुःपूर्वागसंयुता ॥ २८ ॥ दीक्षायां पूर्वलक्षं तु, चतुःपूर्वाङ्गवर्जितम् । इति पष्टिः पूर्वलक्षाः, सर्वायुः सम्भवप्रभोः ॥ २९ ॥ श्रीसम्भवस्य निर्वाणं, निर्वाणादजितप्रभोः। सागराणां त्रिंशत्कोटि-लक्षेपु गलितेपभूत् ॥ ३० ॥ भूयाद् यः स शुभाय सम्भवविभुर्यद्देशनासंसदि स्वर्गीकाप्रकरैः प्रसूनततयो मुक्ताः पतन्त्यो वभुः। सानन्दप्रभुवन्दनभ्रमदमोघार्तिसङ्घट्टन- व्यग्रद्योधनधर्मविन्दुनिवप्रागल्भ्यलीलाबहाः ॥ ३१ ॥ ग्रन्थाग्रं ॥ ३४॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विशति जिनेन्द्र- सङ्क्षिप्तचरिते तृतीयं सम्भवजिनचरितं समाप्तम् ॥ ३ ॥ श्रीअभिनन्दनचरित्रम् ॥४॥ नानास्थानपरिभ्रमभ्रमतया नित्यं प्रतेने मम द्वैराज्यं ननु यन्मनस्तदमुना निर्मूलमुन्मूलितम् । यस्येत्यङ्कमिपाचकार चरणोपास्ति प्लवनोन फि स श्रीमानभिनन्दनस्त्रिभुवनानन्दाय कन्दायताम् ॥ १॥ 'जम्बू द्वीपेच प्राग्-'विदेहे' वर मङ्गलारती विजये । पुरि 'रत्रसञ्चया'यां, महाबलो नाम नृपतिरभूत् ॥ १ ॥ १ क-शीर्षभे। २ क-'नम-'। ३ शार्दूल। ४ आर्या ।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् काले विमलसूरीणां, पादान्ते सोहीद् प्रतम् । तपस्तावा विपद्याभूद्, विमाने 'विजय' सुरः ॥२॥ 'जम्बू'दीयेऽत्र 'भरते', 'विनीता' विद्यते पुरी | तस्यां संवरभूमीशः, सिद्धार्था तत्प्रियाऽभवत् ॥ ३॥ 'वैशाखे शुक्लचतुर्थ्या-ममीचि (भिजिद्?) धिष्ण्यगे विधौ । त्रयस्त्रिंशत्सागरायु:-क्षये 'विजय'तश्युतः ॥ ४ ॥ सिद्धार्थाकुक्षिं स महा-घलजीको व्धभूपयत् । माघशुक्ल द्वितीयाया-ममीची मकराश्रिते ॥ ५॥ शशाङ्केऽस्त सा सर्नु, स्वर्णाभं कपिलाञ्छनम् । 'इक्ष्वाकु कुलकोटीरं, चतुर्थ तीर्थनायकम् ।। ६ ।।-विशेषाम् गर्भस्धेव कुलं राज्य-मभ्यनन्ददतो व्यधात् । अभिनन्दन इत्यस्य, नाम संवरभूवरः ॥ ७ ॥ सहार्द्धद्वादशपूर्व-लक्षान्ते जनफेन सः । धनुःसार्द्धत्रिंशतोचो, युवा राज्येऽभ्यपिच्यत ॥८॥ संवरे धृतदीक्षेऽथ, प्रभोः पालयतः प्रजाः । सार्दा सहाटपूर्वाह्या, पत्रिंशत् पूर्वलक्ष्यगात् ॥ ९॥ माघेऽथ शुक्लद्वादश्या-मभीचिं संश्रिते विधी । शिविका'मर्थसिद्धा'ख्या-मारूढी निर्ययौ पुरः॥ १० ॥ राज्ञां सह सहस्रण, 'सहसाम्रवणे' बने । पश्चिमेऽहि कतपष्ठः, प्रभुर्दीक्षामुपाददे ।। ११ ।। दिवसे द्वितीये स्वामी, परमान्नेन पारणम् । इन्द्रदत्तावनीशेन, 'विनीता यामकार्यत ॥ १२ ॥ विहृत्याप्टादश समा- छमस्थोऽन्यत्र स व्रतात् । पौषशुक्लचर्तुदश्या-ममीचिं शशिनि "श्रिते ॥ १३ ॥ 'सहस्राम्रवणा'रामे, "प्रियाद्भुतले प्रभुः । पूर्वा केवलं प्राप, पठेन प्रतिमास्थितः ॥ १४ ॥-युग्मम् १ प्रान्तस्यं पद्य विहाय अत पर सर्वेषा छन्दोऽनुष्टप्' । २ क- वैशाखशु'। ३ क-धनुसार्ध। ४ क-ग्रते। ५क-प्रियाल०। ६ क-'पुन'।

·" चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [४श्रीअमिनन्दन- ४६४ गणेशा वज्रनाभाद्याः, शतं पोडश च प्रभोः । चैत्यगुमः स द्विचाप-शतक्रोशद्वयोनवः ।। १५ ॥ श्यामः समातुलिङ्गा-ऽक्ष-सूत्रदक्षिणदोईयः । नकुला-कुश द्वाम-दोर्युगो गजवाहनः ॥ १६ ।। यक्षेश्वराख्यो यक्षोऽभूत् , तीर्थेऽभिनन्दनप्रभोः। श्यामा वरद-पाशाङ्की, विभ्राणा दक्षिणी करी ॥१७॥ नागा-कुशधरौ वामी, कालिका कमलासना । अभिनन्दनदेवस्य, तीर्थे शासनदेव्यभूत् ॥ १८ ॥-निभिर्विशेषकम् प्रभोः सर्वपरीवारे, त्रीणि लक्षाणि साधवः । साध्व्यत्रिंशत्सहस्राया(ग्रा.), पइलक्षी सर्वपूर्विणः ॥ १९ ॥ पुनः पञ्चदशशता-न्यवधिज्ञानधारिणः । शतान्यष्टानवतिस्तु, मनःपर्ययसंयुताः ॥ २० ॥ एकादश सहस्राणि, सार्द्धानि पट् शतानि च । चतुर्दश सहस्राणि, केवलज्ञानशालिनः ॥ २१ ॥ एकोनविंशतिसँह-साः सद्वैक्रियलब्धयः । एकादश सहस्राणि, वादलब्धिविराजिनः ॥ २२ ॥ अष्टाशीतिसहस्राग्रा, द्विलक्षी श्रावकास्तथा । श्राविकाः पञ्च लक्षाणि, सहस्राः सप्तविंशतिः ॥ २३ ॥ पूर्वलक्षेऽष्टादशाघ्या-ऽष्टायोने केवलाद् गते । 'सम्मेत' पर्वते साधु-सहस्रेण सह प्रभुः ॥ २४ ॥ वैशासस्य शुक्लाष्टम्यां, सुधांशी पुप्यधिध्यागे। सन्ध्यायां च प्रवृत्ताया-मूर्ध्व संस्थानसंस्थित्तः ॥ २५ ॥ मासं सानशनः सिद्धिं, भेजिवानभिनन्दनः । सार्दा द्वादश कौमार्ये, राज्ये त्रिंशत् पडुत्तरा ॥ २६ ॥-विशेपकम् सार्दा साष्टाङ्गा दीक्षाया-मेकाहाङ्गविवर्जिता । पञ्चाशल्लक्षाः पूर्वाणां, सर्वायुरभिनन्दने ॥ २७ ॥ १ गणधराः। २ क-'वद्वाम। ३ क-'समा। ४ फ-'सहसास्तद्वैक्रिय०। ५फ-'पश्चसमतिः। ६ क-'दशाया। ७ स-समेत०'। ८ फ-'मुस्थितः।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् अभिनन्दननिर्वाणं, सम्भवप्रभुनिवृतेः । कोटिलक्षेपु दशसु, सागराणां गतेष्यभृत् ।। २८ ॥ किं संसारचतुर्गतीर्दलयितुं सञ्ज्ञाश्चतस्रोऽथवा- संहर्तुं युगपजनस्य चतुरो जेतुं कपायान् नु वा । ख्यातुं धर्मचतुष्टयीमत चतुर्थ्यानानि देष्टुं स्खैक- व्याख्यापर्वणि यश्चतुर्वपुरभूत् सोऽव्याचतुर्थो जिनः ॥ २९ ॥ ग्रन्थाग्रं ॥ ३३ ॥ शति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशतिजिनेन्द्र- सङ्क्षिप्तचरिते चतुर्थ श्रीमदभिनन्दनजिनचरितं समाप्तम् ॥ ४ ॥ श्रीसुमतिनाथचरित्रम् ॥ ५॥ सन्तः स्नात्वा प्रतिमितिमिपात् कान्तितोयोर्मिपूर्णे तूर्ण यस्य क्रमनखसरश्वक्रवाले नमन्तः । सम्पद्यन्ते भवदवभवत्तापसन्तापमुक्ता मुक्तेः खामी स सुमतिजिनो जायतां प्रीतये वः॥१॥ 'जम्बूद्वीपस्थपागू-विदेह 'वरपुष्कलावती'विजये । 'शङ्खपुरे' नृपतिर्जय-सेनोऽस्याजनि सुदर्शना दयिता ॥२॥ तयोः पुरुपसिंहाख्यः, सुतः सुकृतभूरभूत् । कुमारत्वेऽपि विनय-नन्दनाख्याद् गुरोरयम् ॥३॥" प्रवज्यां प्राप चक्के च, तपोद्भुततरं ततः। विमाने 'वैजयन्ता'हे, महर्द्धिरमरोजनि ॥ ४॥-युग्मम् 'जम्बूद्वीपेत्र 'भरते'-ऽयोध्या'यां पुरि भूपतिः। मेघ इत्यभंवत् तस्य, मङ्गलाजनि वल्लभा ॥ ५ ॥ त्रयस्त्रिंशत्पयोराशि-प्रमाणस्यायुपः क्षये । जीवः पुरुपसिंहस्य, 'वैजयन्ता'च्युतोऽथ सः ॥ ६ ॥ श्रावणे मासि शुक्लायां, द्वितीयायां सुधाकरे । १ ख-'मुदा'। ४ शार्दूल। ६ गीतिः। ७ अतः पर ३०तमपर्यन्तानां पयानामनुष्टुप्छन्दः । ८फ-'दिवाकरे। + . २ स-'मथ'। ३ क-'तु या'। ५ मन्दाक्रान्ता।

·[५ श्रीसुमति- चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसजिप्तचरितानि मघास्थे मद्गलादेव्याः, कुक्षिदेशमभूपयत् ॥ ७ ॥ वैशाखस्य सिताटम्यां, मघायां सिंहगे विधौ । मङ्गला सुपुचे सूनुं, क्रौञ्चाई कनकच्छविम् ॥ ८॥ 'इक्ष्वाकु'कुलकल्पहूँ, तीर्थनाथं च पञ्चमम् । गर्मस्थितेऽत्र समभूज्-जनन्याः शोभना मतिः ॥९॥ स्वामिनः सुमतिरिति, नाम पित्रा ततः कृतम् । पूर्वाणां दशभिर्लक्ष-युवराज्येऽभवत् प्रभुः ॥१०॥ एकोनत्रिंशतं पूर्वलक्षाः सद्द्वादशानिकाः। धनुःशतत्रयोत्तुगो, राज्यं प्रभुरपालयत् ॥ ११ ॥ वैशाखे शुक्लनयम्या, मघाधिष्ण्याश्रिते विधी । शिविका मभयकरा'-मारूढो निर्ययौ पुरः ।। १२ ॥ समं नृपसहस्रेण, 'सहस्रानवणे' बने । पूर्वाह नित्यभक्तेन, प्रवज्यामग्रहीत् प्रभुः ॥ १३ ॥ दिने द्वितीये 'विजय'-पुरे पद्मनृपौकसि । पारणं परमानेन, बभूव सुमतिप्रभोः ॥ १४ ॥' छमस्यो विजहारोवी, विभुर्वाणि विंशतिम् । 'सहस्रामवणे'ऽभ्येत्य, प्रियमुक्ष्मारुहस्तले ॥१५॥ चैत्रस्य शुक्लैकादश्यां, मघामे प्रतिमास्थितः । पूर्वाहे केवलं प्राप, पष्ठेन सुमतिप्रभुः ॥ १६ ॥-युग्मम् शनं गणधरा भर्तृ-इशिरे चमरादयः । चापपोडशशत्यन-क्रोशोचचैत्यपादपः ॥ १७ ॥ यक्षः सुमतितीर्थेऽभूत , तुम्बुरुन्तार्क्ष्यवाहनः । श्वेताङ्गो परदशक्ति-युतदक्षिणदोर्युगः ॥१८॥ गदा-पाशधरवाम-करद्वन्द्वोऽन्तिकस्थितः । करी वरद-पाशाको, दक्षिणौ दक्षिणेतरौ ॥ १९ ॥ मातुलिगा-इकुशधरी, विम्राणाम्भोरुहासना । हेमकान्तिर्महाकाली, देवी सुमतिशासने ॥ २० ॥ १ क-'परा०'। २ ख-शिति.। . + ·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् . ४६७ युक्ता सहस्रविशत्या, त्रिलक्षी साधयोऽभवन् । जतिन्यः पश्चलक्षी च, सहसस्त्रिंशताऽन्विता ॥२१॥ चतुर्दशपूर्वभृत-चतुर्विंशतिशत्यपि । एकादश सहस्राणि, त्ववधिज्ञानशालिनः ॥ २२ ॥ अयुतं संयुतं चार्द्ध-चतु:शत्या मनोविदः । उत्पन्न केवलज्ञानाः सहस्राणि त्रयोदश ॥ २३ ॥ चादिनां दश सहस्राः, सपञ्चाशचतु:शती। अष्टादश सहस्राणि, चतुःशत्यान्वितानि तु ॥ २४ ॥ सद्वैक्रियलब्धिमन्तः, श्राद्धा लक्षनयं तथा । एकाशीतिसहस्राणि, श्राविका लक्षपञ्चकम् ॥ २५ ॥ सहस्राणि पोडशेति, परिवार प्रभोरभूत् । पूर्वलक्षे द्वादश्याझ्या, विंशत्याव्या च वर्जिते ॥ २६ ॥ ज्ञानाद् गते 'समेता'द्रा-वृर्षो मासमुपोपितः । चैत्रस्य शुक्लनवम्यां, पुनर्वसुगते विधौ ॥ २७ ॥ ययौ मुनिसहस्रेण, पूर्वाह्ने सुमतिः शिवम् । कौमारे दश राज्ये तु, द्वादशाङ्गसमन्विताः ॥ २८ ॥ एकोननिशद् दीक्षाया, द्वादशाङ्गोज्झिताः प्रभो। एका लक्षा चत्वारिंशत् , पूर्वाणामायुरित्यभूत् ॥ २९ ॥ सुमतिखामिनिर्वाण-मभिनन्दननिर्यते। सागराणां नवकोटि-लक्षेषु गलितेषभृत् ॥ ३०॥ युष्माकं सुमतिप्रभुः शुभमतिं पुष्णातु यस्य द्विधा- प्युष्णांशुमंहसा परेण तपसा तीनेण च न्यकृतः ! 'वेधाभूतवपुष्टयाऽधित पुरः पृष्ठेऽपि तिष्ठन् परा सेवां निर्मलधर्मचक्रविलसद्भामण्डलच्छमना ॥ ३१ ॥ ग्रं० ॥३४॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमर चन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशतिजिनेन्द्र- सजिप्तचरिते पश्चम सुमतिनाथजिनचरित समाप्तम् ॥ ५ ॥ १ इद पद्य न वर्तते क-प्रतो । २ क-द्वेधीभूत०'।

·चतुर्विशतिजिनेन्द्रसङ्क्षिप्तचरितानि [६ श्रीपाप्रम- श्रीपद्मप्रभचरित्रम् ॥६॥ क्षीणाशेपघनाते शमसम्माविक्षयसाभितो- लोकालोकप्रकाशकं श्रितवतो विस्तारमैस्ताधिकम् । यज्ज्ञानामृतरोचिपो न किमयं द्विःसप्तरज्वात्मको लोकोऽङ्कः स्थितिमातनोति स मुदे पद्मप्रभोऽस्तु प्रमुः॥१॥ 'धातु(त)की खण्डद्वीपे प्राग्-विदेहे "विजये पुनः । 'वत्सा' हे 'सुसीमा पुर्या, राजाऽसीदपराजितः ॥१॥ पिहिताश्रुत(श्रव ? )मरीणा-मन्ते स व्रतमग्रहीत् । तपस्तत्वाऽथ नवमे-जनि ग्रैवेयके सुरः ॥२॥ 'जम्बूद्वीपेच 'भरते', 'वत्स देशेऽस्ति पूर्वरा । 'कोशम्ब्य'त्र धरो राजा, सुसीमा तत्प्रियाऽजनि ॥ ३ ॥ माघस्य पष्ठ्यां कृष्णायां, चित्रां याते सुधाकरे । एकत्रिंशत्सागरायु:-क्षये अवेयकाच्युतः॥४॥ सोऽपराजितस्य जीवः, सुसीमाकुक्षिमाश्रयत् । सुसीमा समयेऽमूत, पठं तीर्थकरं सुतम् ॥ ५॥ 'इक्ष्वाकु'कुलकोटीरं, पद्माभं पद्मलाञ्छनम् । कार्तिक कृष्णद्वादश्यां, चित्रां कन्यां श्रिते विधौ ॥ ६ ॥-युग्मम् मातुर्गर्भस्थितेऽत्राभूत् , पद्मतल्पस्य दोहदः । पद्माभश्चेति चके स, पित्रा पद्मप्रभाभिधः ॥७॥ गतेपु पूर्वलक्षेपु, सार्द्धसप्तस्वथ प्रभुः । सार्द्धचापद्विशत्युचः, पित्रा राज्येऽभ्यपिच्यत ॥ ८॥ राज्ये पोडशपूर्वाङ्ग-युक्ता साईकविंशतिः । पूर्वलक्षा व्यतिक्राम्य-ति स पद्मप्रभः प्रभुः ॥९॥ कार्तिकेऽथ कृष्णत्रयो-दश्यां चित्रागते विधौ । आरुह्य 'निर्यतिकरां', शिविकां निर्ययौ पुरः ॥ १० ॥ १क-'वृते भृश०'। २ क-'विकासक। ३ क-'मस्तावधि। ४ शार्दूल। ५ फ-विजये पुरौ (१)। ६ ख-'ऽभूद० । ७ अतः परं चरमं पद्यं विहाय समस्तानां छन्दोऽनुष्टुप् । ८ क-गते'। ९क-'पूर्वक०'। . " ·है जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् राज्ञां सह सहस्रेण, 'सहस्रानवणे' बने । अपराहेहीद् दीक्षा, कृतषष्ठो जगत्पतिः ॥११॥ द्वितीये दिवसे स्वामी, पुरे पद्मसलेऽकरोत् । सोमदेवनृपावासे, परमान्नेन पारणम् ॥ १२॥ छद्मस्थोऽन्यत्र पण्मासान् , विहुत्यैत्य पुनः स्थितः। 'सहस्राम्रवणे' मूले, चटद्रोःप्रतिमां श्रितः ॥ १३ ॥ चैत्रमासे पूर्णिमायां, चन्द्रे चित्रामुपेयुपि । कृतपठतपाः खामी, पूर्वाह्न प्राप केवलम् ॥ १४ ॥ शतं सप्ताधिकं जाता, गणेशाः सुव्रतादयः । सार्द्धकोशोन्नतश्चैत्य-पादपोऽभूत् तथा प्रभोः ॥ १५ ॥ यक्षः कुसुमनामाऽऽसीन्-नीलाङ्गो मृगवाहनः । विभ्राणो दक्षिणी पाणी, सफला-ऽभयदौ परौ ॥१६॥ नकुला-क्षसूत्रयुक्ती, तीर्थे पद्मप्रभप्रभोः । अच्युता शासनदेवी, श्यामाङ्गी नरवाहना ॥ १७ ॥ दक्षिणी वरदं पाशं, शोभित विभ्रती भुजौ । वामौ पुनर्धनुर्दण्ड-प्रचण्डाभयदायिनौ ।। १८ ।। त्रिंशत्सहस्रयुक्तानि, त्रीणि लक्षाणि साधवः । साध्व्यश्चत्वारि लक्षाणि, सहस्रा विंशतिस्तथा ॥ १९ ॥ चतुर्दशपूर्वभृत-त्रयोविंशतिशत्यपि । समुत्पन्नावधिज्ञानाः, सहस्राणि पुनर्दश ॥ २० ॥ मनोविदां सहस्राणि, दश त्रीणि शतानि च । उत्पन्न केवलज्ञानाः, सहसा द्वादशाभवन् ।। २१ ॥ सबैक्रियलब्धयोऽपि, सहस्राणि तु पोडश । शतमष्टसमेतं च, चादिलब्धिपराः पुनः ॥ २२॥ सहस्रनवकं पट् च, शतानि श्रावकाः पुनः । उभे लक्षे पट्सप्तत्या, सहस्ररधिक तथा ॥ २३ ॥ श्राविकाः पञ्च लक्षाणि, सहस्राण्यपि पञ्च च । १ क-ब्रह्मस्थले। २ ख-'प्रतिमास्थितः। ३ स-'लन्धकरा'।

·. - चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [७ श्रीमपाव इति सर्वपरीवारः पद्मप्रभप्रभोरभृत् ॥ २४ ॥ ज्ञानात् पोडश पूर्वाग्या, पण्मासोने गते सति । पूर्वलक्षे 'समेता'द्रा-चूर्वो मासमुपोपितः ॥ २५॥ मार्गस्य कृष्णैकादश्यां, चित्रां याते विधी प्रगे। व्यग्राष्टशत्या साधूनां, सिद्धि पद्मभभोऽभजत् ।। २६ ॥ कुमारत्वे सप्त सार्दा, राज्ये साईकविंशतिः। पोडशाझ्या युता लक्षा, तयो का व्रते पुनः । लक्षाः पूर्वाणामित्यायु-स्त्रिंशत् पद्माभप्रभोः ॥ २७॥' श्रीपद्मप्रभनिर्वाणं, सुमतिस्वामिनिर्पतेः । गतायामब्धिकोटीनां, सहस्रा नवतावभूत् ॥ २८॥ रङ्गद्विभातभवरङ्गविभाभुजङ्ग- चङ्गा यदङ्गरुचिवीचिचयाः स्फुरन्ति । रागोर्मयः किल वहिर्मनसो निरस्ताः पद्मममनमुरसौ दुरितानि भिन्द्यात् ।। २९ ॥ ग्रन्थानं ॥ ३२॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशतिजिनेन्द्र- सद्धिप्तचरिते पष्ठं श्रीमत्पद्मप्रभजिनचरितं समाप्तम् ॥ ६ ॥ श्रीसुपार्श्वचरित्रम्॥७॥ देवः सेवापरसुरशिरसक्रीडदापीडरत्न- ज्योतिर्जातच्छुरितचरणः श्रीसुपार्श्वः श्रियेऽस्तु । भेजुः पञ्चेन्द्रियजयभवत्पञ्चधा कीर्तिवल्ली- कन्दाकारं फणिपतिफणाः पञ्च यस्योत्तमाङ्गे ॥१॥ 'धातुकी'सण्डद्वीपे प्राग्-'विदेहे' विजयेजनि । रमणीये 'क्षेमपुर्या', नन्दिपेणो धराधयः ॥२॥ स जग्राहाऽरिदमना-चार्यान्ते समये व्रतम् । तपस्तावाऽद्भुतं जातः, पष्ठे 'वेयके' सुरः ॥ ३ ॥ १ क-पोडश्याझ्या युता लक्षास्तयो। २ षट्पदी। कान्ता। ५ अतः परं त्रिंशत्तमपर्यन्तानां पद्यानां छन्दोऽनुष्टुप् । ३वसन्त०। ४ मन्दा.

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् 'जम्बूद्वीपेच 'भरत'-क्षेत्रे 'वाराणसी' पुरी । तत्र प्रतिष्ठो राजाऽऽसीत् , तस्स पृथ्वीति वल्लभा ॥ ४ ॥ कृष्णाटम्यां भाद्रपद-स्थानुराधाश्रिते विधौ । अष्टाविंशतिवाायु:-क्षये 'ग्रेवेयका'च्युतः ॥५॥ नन्दिपेणनृपजीवः, पृथव्याः कुक्षाववातरत् । सा सुर्त सुपुवे वर्ण-वर्ण स्वस्तिकलाञ्छनम् ॥६॥ ज्येष्ठस्य शुक्लद्वादश्यां, विशाखायों तुलाश्रिते । विधौ सप्तमतीर्थेश-'मिक्ष्वाकु कुलमण्डनम् ॥७॥-युग्मम् फणिन्येकफणे पञ्च-फणे नवफणेऽपि च । सुसं स्वप्ने प्रभौ गर्भ-स्थिते माता स्वमैक्षत ॥ ८ ॥ असिन् गर्भस्थिते माता, सुपार्था समभूद् यतः । ततः सुपार्श्व इत्याख्या, करोति स पिता प्रभोः ।। ९ ।। गतेषु जन्मनः स्वामी, पूर्वलक्षेषु पञ्चसु । धनुःशतद्वयोत्तुङ्गः, पित्रा राज्येऽभ्यपिच्यत ॥ १०॥ चतुर्दश पूर्वलक्षा, विंशत्यङ्गसमन्विताः । राज्यं पालयतो जग्मुः, श्रीसुपार्श्वजगत्पतेः ॥ ११ ॥ ज्येष्ठ शुक्लत्रयोदश्यां, रांधाया पश्चिमेऽहनि । 'मनोहरा'ऽऽख्यां शिविका, श्रितः पठपरो गतः ॥ १२ ॥ 'सहस्रानवणे' राज्ञा, सहस्रेणाभवद् यतिः । प्रभुश्चक्रे द्वितीयेऽति, 'पाटलीखण्ड पत्तने ॥ १३ ॥ पारणं परमानेन, महेन्द्रनृपवेश्मनि । छमस्थो नवमासांश्च, विजहारावनीं विभुः ॥ १४ ॥-युग्मम् 'सहसानवणे'ऽभ्येत्य, प्रभुः प्रतिमया स्थितः । फाल्गुनस्य कृष्णपठ्या, विशाखा संश्रिते विधौ ॥ १५ ॥ शिरीपमूले पठेन, पूर्वाहे प्राप केवलम् । चतुर्धन्वशताक-क्रोशोऽभूचैत्यपादपः ॥१६॥ १ ख-भूत्। २ सागरोपमायु । ३ विशाखायाम् । " ·४७२ , चतुर्विंशति जिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [७ श्रीसुपाच- पृथव्यां स्वप्नेक्षितं तादृक्-सर्प शीर्पोपरि प्रभोः। शक्रो विचक्रे समव-सरणेषु सदा विमोः ॥१७॥ अभूवन् पञ्चनवति-विदर्भाद्या गणेश्वराः। दक्षिणी पिल्य-पाशाङ्को, धामी सनकुला-ऽहुशौ ॥ १८ ॥ भुजी दधानो मातङ्गो, यक्षो नीलो गजाश्रयः। शासने देवता शान्ता, स्वर्णवर्णेभवाहना ॥१९॥ दक्षिणी वरदं साक्ष-सूत्र वामौ तु विभती। शूलाङ्का-ऽभयदौ वाहू, श्रीसुपार्श्वप्रभोरभूत् ॥ २० ॥-युग्मम् प्रभोः सर्वपरीवारे, त्रीणि लक्षाणि साधवः । साव्यः पुनश्चतुर्लक्षी, सहस्रस्त्रिंशताऽन्विता ॥ २१॥ चतुर्दशपूर्विणो द्वौ, सहस्री त्रिंशदन्चितौं । अवधिज्ञानसंयुक्ताः, सहस्राणि पुनर्नव ॥ २२ ॥ सहस्रनवकं सार्दू-कशतं च मनोविदः । सहस्राण्येकादश तु, केवलज्ञानशालिनः ॥ २३ ॥ सद्रक्रियलब्धयोऽपि, संयुक्तानि शतैत्रिभिः। सहस्राणि पञ्चदश, बादलब्धिधराः पुनः ॥ २४ ॥ सहस्राण्यष्ट सचतु:-शतानि श्रावकाः प्रभोः। द्वे लक्षे सप्तपश्चाशत् , सहस्राः श्राविकाः पुनः ॥ २५ ॥ पञ्च लक्षाणि सह-रधिकानि च सप्तभिः । विंशत्यङ्ग्या नवमास्या, वर्जिते केवलाद् गते ॥ २६ ॥ पूर्वलक्षे 'समेता'द्रा-वृों मासमुपोपितः । फाल्गुने कृष्णसप्तम्यां, मूलंधिष्ण्यगते विधौ ॥ २७ ॥ मुनिपञ्चशतीयुक्तः, सुपार्यो मुक्तिमाप्तवान् । कौमारे पञ्च राज्ये स-विंशत्यङ्गाश्चतुर्दश ॥२८॥ विशत्यहोज्झिता सैका, दीक्षायामिति विंशतिः। लक्षाः पूर्वाणां सर्वायुः, श्रीसुपार्श्वजिनेशितुः ॥ २९ ॥ १क-'दक्षिणं। २स-'पुना। ३ फ-'पश्चलक्षे। ४ स-'धिष्ण्ये गते।. *- ·-जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ४७३ श्रीसुपार्श्वस निर्वाणं, श्रीपद्मप्रभनिर्वतेः । यातेवर्णवकोटीनां सहस्रेषु नवखभूत् ॥३०॥ पश्चशीर्पफणमृत्फणच्छलात्, पञ्चशाख इव केवलश्रिया । मूर्मि शान्तरसपायिनः कृतो, यस्य सोऽवतु सुपार्श्वतीर्थकृत् ॥ ३१॥' ग्रन्थाग्रं ॥३४॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विशति जिनेन्द्र- सङ्क्षिप्तचरिते सप्तमं श्रीमत्सुपार्श्वजिनचरितं समाप्तम् ॥ ७ ॥ श्रीचन्द्रप्रभचरित्रम् ॥ ८॥ धर्मद्रोः स्मेरपुष्पस्तबक इव लसत्केवलज्ञानदुग्धा- म्भोधेः सम्पृक्तमुक्ताचय इव विकसदेवंश्यकीर्तेरिवीपः । सन्दोहः शारदेन्दुप्रतिमसमुदितध्यानदीप्तेरिखासौ सौधं "सिद्धेरिवेन्दपल विमलवपुः पातु चन्द्रमभो वः ॥१॥" 'धातुकी'खण्डद्वीपस्थ-प्राग विदेह'विभूषणे । विजये 'मङ्गलावत्यां', 'रास्ते 'रत्नसञ्चया' ॥२॥ तत्र पद्म इति क्षमापो, राज्यं कृत्वा धृतव्रतः। युगन्धरगुरोरन्ते, चिरं तेपेद्भुतं तपः॥३॥ पूर्णायु'वैजयन्त्या'ख्ये, विमाने विवुधोऽजनि । 'जम्बूद्वीपेच 'भरत'-क्षेत्रे 'चन्द्रानना' पुरी ॥४॥ महसेनो नृपस्तत्र, तत्प्रिया लक्ष्मणाऽभवत् । चैत्रस्य कृष्णपञ्चम्या-मनुराधागते विधौ ॥५॥ त्रयस्त्रिंशत्पयोराशि-प्रमाणायुःक्षये च्युतः। 'वैजयन्तात् पद्मजीवो, लक्ष्मणाकुक्षिमाश्रयत् ॥ ६ ॥ पौपस्य कृष्णद्वादश्या-मनुराधां च पृश्चिकम् । १ रथोद्धता। २ क-'सुधाचय'। क-वंशकीर्ते०'। ४ क-सिद्धेरिवेन्दोपल." ५स्रग्धरा। ६ नगरी। ७ अतः पर २७ तमपर्यन्तानां पद्यानामनुष्टुप् छन्दः। ८स-स- यन्ताख्यविमाने। ख-'महसेननुपा १० क-वृश्चिके। प० का०६० ·४७४ " चतुर्विशतिजिनेन्द्रसक्षिप्तचरितानि [८ ओचन्द्रप्रम- इन्दौ श्रितेऽस्त सुतं, लक्ष्मणाऽर्हन्तमष्टमम् । 'इक्ष्वाकु वंशाब्धिचन्द्र, चन्द्राभं चन्द्रलाञ्छनम् ॥ ७॥-पट्पदी गर्भस्थेऽञाभवन्मातु-चन्द्रपानाय दोहदः । चन्द्राभश्चायमित्याह-दमुं चन्द्रप्रभं पिता ॥८॥ पूर्वलक्षद्वये सार्द्ध, जन्मकालाद् गते प्रभुः । साधन्वशतोच्छ्रायः, पित्रा राज्येऽभ्यपिच्यत ॥९॥ राज्ये पट् पूर्वलक्षाणि, सा नि त्रिजगत्पतिः । चतुर्विंशतिपूर्वाङ्ग-संयुक्तान्यत्यवाहयत् ॥ १० ॥ पौपकृष्णत्रयोदश्या-मनुराधास्थिते विधौ । 'मनोरमा'ऽऽख्यां शिविका-मारूढो निर्ययौ पुरः ॥११॥ राज्ञां सह सहस्रण, 'सहस्राम्रवणे' बने। अपराहेऽग्रहीद् दीक्षा, कृतपष्ठतपाः प्रभुः ॥ १२ ॥ 'पद्मखण्ड पुरे स्वामी, सोमदत्तनृपौकसि । पारणं परमान्नेन, द्वितीये दिवसे व्यधात् ॥ १३ ॥ छद्मस्थोऽन्यत्र मासांस्त्रीन् , चिहृत्पत्य पुनः स्थितः । 'सहस्रानवणा'रामे, पुन्नागस्य तरोस्तले ॥ १४ ॥ फाल्गुने कृष्णसप्तम्या-मनुराधास्थिते विधौ । प्रतिमास्थितः पूर्वाहे, प्रीप पप्ठेन केवलम् ॥ १५ ॥ आसीदष्टादश धनु:-शतोचश्चैत्यपादपः । दत्तादयो गणभृतस्तथा त्रिनवतिः प्रभोः॥१६॥ तीर्थेऽभूद् विजयो यक्षो, नीलागो हंसवाहनः । सखगं दक्षिणं वाई, वहन् वामं समुद्गरम् ॥ १७ ॥ सङ्ग-मुद्रसंयुक्तौ, विभ्राणा दक्षिणी करौ । वामी फलक-परशु-शालिनौ हंसवाहना ॥ १८ ॥ सुवर्णवर्णा भृकुटी, प्रभोः शासनदेच्यभूत् । द्वे लक्षे साधवः सार्द्ध, साध्च्यो लक्षत्रयं तथा ॥ १९ ॥ १ख-'प्रभु। २ख-पठेन प्राप " ·- जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ४७५ सहसरशीत्या युक्तं, 'द्विसप्तपूर्विणः पुनः । द्विसहस्यवधिज्ञान-भृतस्तथा मनोविदः ॥२०॥ अष्टौ सहस्राः केवल-भृतो दशसहस्यपि । चतुर्दश सहस्राणि, जातवैक्रियलब्धयः ॥२१॥ पटातीसंयुता सप्त-सहस्री वादिनः पुनः । द्वे लक्षे श्रावकाः सार्द्ध, श्राविका लक्षपञ्चकम् ॥ २२ ॥ ऊनं नवत्या- सहौर, परिवारेऽभवन् प्रभो। पूर्वलक्षे त्रिमासोने, केवलज्ञानतो गते ॥ २३ ॥ नभस्यकृष्णसप्तम्यां, सुधांशौ श्रवणाश्रिते । ऊर्ध्वस्थः 'सम्मेत गिरौ, मासं सानशनः प्रभुः ॥२४॥ समं मुनिसहस्रेण, पूर्वाह्न मुक्तिमाप्तवान् । कौमारे द्वे लक्षे सार्द्ध, राज्ये सार्दाश्च षट् पुनः ॥ २५ ॥ युताश्चतुर्विशत्यङ्ग्या, वयोनैका पुनर्जते । लक्षाः पूर्वाणामित्यायु-र्दश चन्द्रप्रभप्रभोः ॥ २६ ॥ श्रीचन्द्रप्रभनिर्वाणं, श्रीसुपार्श्वस्य निर्धतेः । शतेष्वर्णवकोटीनां, व्यतीतेषु नवखभूत् ॥ २७ ॥ चश्चचूडारुणमणिगणोदश्चदुयोतरज्य- चक्षुश्चन्द्रोपलमदजलस्मेरकाश्मीरनीरैः। चक्रे शक्रः सनवमवनिन्यस्तहस्तो यदहि- द्वन्दे लक्ष्मी रचयतु स वश्चन्द्रलक्ष्मा जिनेन्द्रः ॥ २८॥" ग्रन्थाग्रं ॥४२॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशतिजिनेन्द्र- सहिप्तचरितेऽष्टमं श्रीमचन्द्रप्रभजिनचरितम् ॥ ८॥ ४ क-प्रक्षु०॥ १ चतुर्दशपूर्विणः। ५ क-कालीर०'। २ भाद्रपद० । ६ ख-यदद्धि। ३ क-'न्यचचूडा०। ७ मन्दानान्ता।

·चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [९ भीमुविधि- श्रीसुविधिचरित्रम् ॥९॥. सुविधिजिनपतिर्वः पातु पातालपृथ्वी- त्रिदिवजयमहौजा निर्जितो येन गर्जन् । सहजमकरचिह्नच्छद्मना पादसीम्नि खमिव मकरकेतुः केतुमौज्झद् विजेतुः ॥१॥' 'पुष्करवर'द्वीपार्दै, पार विदेह विभूपणे । विजये 'पुष्कलावत्यां', पूरास्ते 'पुण्डरीकिणी' ॥२॥ तत्रासीत् पद्मभूपोऽसौ, जगन्नन्दगुरोर्बतम् । प्राप्य तप्त्वा तपो मृत्वा, 'वैजयन्ते' सुरोजनि ॥३॥ 'जम्यू'दीपेच 'भरते', 'काकन्दी'त्यस्ति पूर्वरा । नृपोऽभूत् तत्र सुग्रीव-स्तस्स रामेति वल्लभा ॥४॥ फाल्गुने कृष्णनवम्यां, सुधांशौ मूलधिष्ण्यगे । 'वैजयन्ता'त् अयस्त्रिंशत्-सागरायुःक्षये च्युतः ॥५॥ महापद्मनृपजीवो, रामाकुक्षाववातरत् । मार्गस्य कृष्णपञ्चम्यां, मूलः धनगे विधौ ॥ ६ ॥ रामाऽसूत सुतं श्वेत-कान्ति मकरलाञ्छनम् । 'इक्ष्वाकु'कुलकोटीरं, नवमं तीर्थनायकम् ॥ ७ ॥ दक्षा सर्वेषु विधिपु, गर्भस्थेऽव जनन्यभूत् । पुष्पदोहदत्तो दन्तो-गमोऽसाभूदिति प्रभोः॥८॥ सुविधिः पुष्पदन्तचे-त्यभिधाने पिता व्यधात् । जन्मतः पूर्वपश्चाशत्-सहस्रेषु गतेष्वभूत् ॥ ९॥ धनुःशतोन्नतः पित्रा, स्वामी राज्ये न्यवेश्यत । साष्टाविंशत्यङ्गं पूर्व-लक्षार्द्ध राज्यधार्यभूत् ॥ १० ॥ प्रवर्मार्गस्य कृष्णायां, पष्टयां मूले परेऽहनि । 'शूरप्रभा'ऽऽख्यां शिविका-मारूढो निरगात् पुरः ॥ ११ ॥ राज्ञां सह सहस्रेण, 'सहस्राम्रवणे' बने । कृतपष्टतपाः स्वामी, प्रवज्यां प्रतिपन्नवान् ॥ १२ ॥ १ मालिनी । २ अत परमन्त्य पचं विहाय सर्वेषा छन्दोऽनुष्टुपए।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् द्वितीयेऽति पुरे 'श्वेत-पुरे' पुष्पनृपौकसि । बभूव परमानेन, पारणं सुविधिप्रभोः ॥ १३ ॥ ततोऽन्यन्न चतुर्मासी, छद्मस्थो व्यहरत् प्रभुः । 'सहस्राम्रवणे' भृयो-ऽभ्येत्य प्रतिमया स्थितः ॥ १४ ॥ मालूरस्य तरोर्मूले, पूर्वाह्ने षष्ठतत्परः । ऊर्जशुक्लतृतीयायां, मूलः प्राप केवलम् ॥ १५॥ चैत्यगुर्दादशधनु:-शतोचः सुविधेरभूत् । अधाशीतिगणधरा, वराहप्रमुखास्तथा ॥१६॥ अजिताख्योऽभवद् यक्षः, श्वेताङ्गः कूर्मवाहनः । मातुलिङ्गा-ऽक्षसंत्रादौ, विभ्राणो दक्षिणौ करौ ॥ १७॥ वामौ नकुल-कुञ्जानौ, तीर्थे श्रीसुविधिप्रभोः । दक्षिणौ वरदं साक्ष-सूत्रं च दधती भुजी ।। १८ ।। बामौ कलशा-ऽङ्कुशाङ्को, गौरागी कृपवाहना। सुतारा सुविधेरासीत् , तीर्थे शासनदेवता ॥ १९ ॥ प्रभोः सर्वपरीवारे, हे लक्षे वतिनोऽभवन् । व्रतिन्यो लक्षमेकं तु, सहस्रा विंशतिस्तथा ॥२०॥ शतानि चतुरशीति-विधिज्ञानशालिनः। चतुर्दशपूर्वभृतः, सहस्रं पश्चशत्यपि ॥ २१ ॥ मनापर्ययिणः सप्त, सहस्राः पञ्चशत्यपि । केवलज्ञानसंयुक्ताः, शतानि पञ्चसप्ततिः ॥ २२ ।। त्रयोदश सहस्राणि, जातवैक्रियलब्धयः। पट्सबानि सहस्राणि, सञ्जातवादलब्धयः ॥ २३ ॥ द्वे लक्षे एकोनत्रिंशत्, सहस्राः श्रावकाः पुनः । श्राविकास्तु चतुर्लक्षी, द्वासप्ततिसहरुयपि ॥ २४ ॥ अष्टाविंशत्यङ्गया हीने, पूर्वलक्षे गते व्रतात् । ऊर्वस्थितः सानशनो, मासं 'सम्मेत पर्वते ॥ २५ ॥ १ ख-'सालूरस्स। २ क-'तत्परै'। ३ कार्तिक । ४ क-सूनारयो (१)। " ·[१० श्रीशीतल ४७८ चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसशिप्तचरितानि समं मनिसहस्रेण, पूर्वाहे सुविधिप्रभुः । नभस्ये शुक्लनवम्यां, मूलरूंगात् परं पदम् ॥ २६ ॥-युग्मम् पूर्वलक्षार्द्ध कौमार्ये, पूर्वलक्षार्द्धमेव हि । अष्टाविंशत्यङ्गयुक्तं, राज्यभोगे ययौ पुनः ॥ २७ ॥ पूर्वलक्षमष्टाविंश-त्यङ्गहीनं पुनर्वते । इत्यासीत् पूर्वलक्षे द्वे, सर्वायुः सुविधिप्रभोः ॥ २८ ॥ सुविधिस्वामिनिर्वाणं, श्रीचन्द्रप्रभनिर्धतेः । सागरोपमकोटीना, गतायां नवतावभूत् ॥ २९ ॥ च्याते यत्र नवग्रहार्तिरुदयं नायाति तत्त्वानि यो व्याचख्यौ नव यस्य चाग नवसुधाकुण्डन्नपाकारिणी। नित्यं यत्पदपद्मयुग्मपुरतः पद्मानि देवा नव च्यातेनुर्नवमो जिनः स जयति श्रीपुष्पदन्तः प्रभुः ॥ ३० ॥' ग्रन्थाग्रं ॥३३॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशति जिनेन्द्र- सहिप्तचरिते नवमं सुविधिजिनचरितं समाप्तम् ॥ ९॥ श्रीशीतलचरित्रम् ॥ १०॥ सम्यग्ज्ञानचरित्रदर्शनसमुद्भूतं यशः किं त्रिधा त्रैलोक्यं पवितुं महः समुदितं किं ब्रह्मरन्धात् त्रिधा । दातुं वा भुवनत्रयाय सुकृतं सज्जीकृतं किं विधे- त्यां वोऽवतु शीतलस शिरसि श्वेतातपत्रत्रयम् ॥१॥ 'पुष्करवर'द्वीपा, प्राग'विदेह कमण्डने । 'वत्स'नानि विजयेऽस्ति, 'सुसीमा' सज्ञया पुरी ॥२॥ तस्यां पद्मोत्तरो राजा, समये सोऽग्रहीद् व्रतम् । अस्ताघ[रोः पार्श्वेऽसौ, मृत्वाऽभूत् 'प्राणते' सुरः ।। ३ ।। १-२ शार्दूल० । ३ अन्त्यं पयं त्यक्त्वा शेषाणां छन्दोऽनुष्टुप्' । ४ क 'गुरुपाई। ५ ख-'मृत्वाऽऽसीत् ।

·" " जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् 'जम्बूद्वीपेत्र भरते-ऽभूत् 'भदिलपुरे' पुरे। राजा दृढरथो नाम, नन्दा तस्य प्रियाऽजनि ॥ ४ ॥ विंशतिसागरानायुः, प्रपाल्य 'प्राणताकयुतः। वैशाखस्य कृष्णपठ्यां, पूर्वापाढास्थिते विधौ ॥ ५॥ नन्दाकुक्षि पद्मोत्तर-नृपजीवो व्यभूपयत् । माघस कृष्णद्वादश्यां, पूर्वापाढाभिधे च मे ॥६॥ विधौ धनगतेऽसूत, सुतं नन्दा सुवर्णभम् । 'इक्ष्वाकु वंश्यं दशमा-हन्तं श्रीवत्सलाञ्छनम् ॥७॥-विशेषकम् गर्भस्थे तत्र नन्दायाः, स्पर्शाद् दाहज्वरातुरः । शैत्यं पिताऽऽप तेनैतं, स चक्रे शीतलाभिधम् ॥८॥ प्रभुः पूर्वसहस्रेषु, गतेषु पञ्चविंशतौ । युवा नवतिचापोचः, पित्रा राज्ये न्यवेश्यत ॥९॥ ततः पूर्वसहस्राणि, पञ्चाशत् परमेश्वरः । जनकेनार्पितं राज्यं विधिवत् पर्यपालयत् ॥ १० ॥ माघस्य कृष्णद्वादश्यां, पूर्वापाढागते विधौ । 'चन्द्रप्रभा'ऽऽख्यां शिविका-पारूढो निर्ययौ पुरः॥११॥ राज्ञां सह सहस्रेण, 'सहस्राम्रवणे' वने । अपराहे कृतपष्ठः, प्रवज्यां प्रभुरग्रहीत् ॥ १२ ॥ द्वितीयेऽति 'रिष्टपुरे', पुनर्वसुनृपौकसि । चकार परमानेन, पारणं शीतलप्रभुः ।। १३ ॥ छमस्योऽन्यत्र त्रीन् मासान् , विहृत्य पुनरागतः । 'सहस्राम्रवणे' पक्ष-दुमले प्रतिमाश्रितः॥ १४ ॥ पौपकृष्णचतुर्दश्यां, पूर्वापाढागते विधौ । पूर्वाह्न केवलं प्राप, कृतपष्ठतपाः प्रभुः ॥ १५ ॥ चैत्यगुरशीत्यधिक-दशचापशतोवतः। एकाशीतिरानन्दायाः, प्रभोर्गणभृतस्तथा ॥ १६ ॥ १ क-'भद्रिलपुरे'। २ ख-'तस नन्दा'। ३ क-विधियत् प्रमुः।

·चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्वितचरितानि [१० श्रीशीतल यक्षस्तीर्थे प्रभोब्रह्म-नामा व्यक्षतर्मुसः । श्वेतः पद्मासनो विन-चतुरो दक्षिणान् भुजान् ॥ १७ ॥ मातुलिङ्ग-मुनरिण्यी, सपाशा-ऽभयदायिनौ । वामांस्तु नकुल-गदा-ऽङ्कुशा-ऽक्षसूत्रधारिणः ॥ १८॥ दक्षिणौ वरदं पाश--शोमितं विनती भुजी । वामौ फला-ऽङ्कुशधरी, मुद्गाभाञ्जासनाऽजनि ॥ १९ ॥ अशोकाख्या श्रीशीतल-तीर्थे शासनदेवता । प्रभोषिहरतः पृथव्यां, परिवारस्त्वभूदिति ॥ २० ॥ अतिनो लक्षं वतिन्यो, लक्षं तु पद्भिरन्वितम् । चतुर्दशपूर्वभृतः, सहस्रं सचतु शतम् ॥ २१॥ अवधिज्ञानिनः सप्त, सहस्राणि शतद्वयम् । मनःपर्यायिणः सप्त, सहस्राः सप्तशत्यापि ॥ २२ ॥ उत्पन्नकेवलज्ञानाः, शतानि सप्ततिः पुनः। सक्रियलब्धयोऽपि, सहस्रा द्वादशाभवन् ॥ २३ ॥ जातवादलब्धयश्चा-एपश्चाशत् शतानि तु । श्रावकाः सनवाशीति-सहस्र लक्षयुग्मकम् ॥ २४ ॥ श्राविकाश्चतुर्लक्षी सा-टपश्चाशत्सहस्रिका । ज्ञानात् पूर्वसहस्रेषु, गतेषु पञ्चविंशतौ ॥ २५ ॥ मासत्रितयहीनेपु, प्रभुः 'सम्मेत पर्वते । ऊर्ध्वः सानशनो मासं, सहस्रेण सहर्पिमिः ॥ २६ ॥ वैशाखे मासि कृष्णायां, द्वितीयायां मुधाकरे । पूर्वापाढाश्रिते प्राप, पूर्वाहे शीतलः शिवम् ॥ २७ ॥ कुमारत्वे गताः पूर्व-सहस्राः पञ्चविंशतिः । पश्चाशत् पूर्वसहस्रा, राज्यस्य परिपालने ॥२८॥ पञ्चविंशतिसहस्राः, पूर्वाणां व्रतपालने । सर्यायुरिति पूर्वाणां, लक्षं श्रीशीतलप्रभोः ॥ २९ ॥ १ ख-चतुर्भुज । २ फ-'दक्षिणं । :

·, जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् श्रीशीतलस निर्वाणं, सुविधिखामिनिर्पतेः। नवस्वासीदतीतासु, सागरोपमकोटिपु ॥ ३०॥ तपःप्रतानैर्विजितोऽनलो वा, ज्ञानप्रकाशैरहिमद्युतिर्वा । भामण्डलस्य च्छलतो वभार, यस्यानुवृत्तिं श्रय शीतलं तम् ॥ ३१॥ ग्रन्थानं ॥ ३४॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रसूरिमहाकविविरचिते चतुर्विंशतिजिनेन्द्र- सङ्क्षिप्तचरिते दशमं श्रीमच्छीतलनाथ जिनचरितं समाप्तम् ॥ १० ॥ श्रीश्रेयांसचरित्रम् ॥ ११ ॥ श्रीश्रेयांसः श्रियं स प्रभुश्यतु सुरक्षितपुष्पप्रसङ्गाद् भृङ्गा रेजुर्यदने किमु कलितमदोत्कर्पभूरोमहर्पाः । कि वोधद्धर्मचक्रधुमणिदिततमासण्डसण्डानि किंवा स्वामिप्रेक्षाग्रहष्यत्रिभुवनजनताविच्युताः केशलेशाः॥१॥ प्राच्ये 'विदेहे' 'पुष्कर-घर द्वीपार्द्धभूपणे । 'कच्छा'हे विजये नाना, 'क्षेमा'ऽस्ति नगरी घरा ॥२॥ तस्यां नलिनगुल्माख्यो, राजा राज्यमपालयत् । विरक्तो वनदत्तर्पि-दत्तमादत्त स प्रतम् ॥ ३॥ स तपो दुस्तपं तप्ता, मृत्वा 'शुक्रे' मुरोऽभवत् । 'जम्बूद्वीपेऽत्र 'भरते'-वास्ति 'सिंहपुरं' पुरम् ॥ ४॥ तत्र विष्णुरभूद् भूप-स्तस्य विष्णुरिति प्रिया । पंख्या ज्येष्ठस्य कृष्णायां, शशिनि श्रवणं श्रिते ॥५॥ जीवो नलिनगुल्मस्य, पृथ्वीशस्य परिच्युतः । 'शुक्र'कल्पाद् विष्णुदेव्याः, कुक्षाववततार सः ॥ ६॥ फाल्गुने श्यामद्वादश्यां, धिष्ण्ये श्रवणनामनि । इन्दौ मकरराशिस्थे, शातकुम्भनिभप्रभम् ॥७॥ २ क-नयोत्कर्ष' । ३ क-'च्युतलेशलेश'। ५ ख-क्षेमा नामा'। अत पर प्रान्तिमं पर्व विहाय समस्ताना छन्दोऽनुष्टुप्' स-निभं प्रभुम् । ७ ख-ज्येष्ठस पठया कृष्णाया श्रवणं शशिनि भिते'। ४ सग्घरा। १ उपजाति प.का.६१ ·-- . ४४२ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्विप्तचरितानि [११ श्रीश्रेयांस- 'इक्ष्वाकु'कुलकासार-सरोज खनिलाञ्छनम् । एकादशं तीर्थकर, विष्णुः सूते स सा सुतम् ॥ ८॥-युग्मम् यतो जगत्पतिर्जातः, सोऽयं श्रेयसि वासरे। श्रेयांस इति नामास, जनकोजनयत् ततः ॥९॥ क्रमादशीतिकोदण्ड-कायोऽभिनयावनः । "पितुराज्ञापरो राज-कन्यां पर्यणयत् प्रभुः ॥१०॥ जन्मतो वर्पलक्षेपु, व्यतीतेप्वेकविंशता । जनकेन निजे राज्ये, न्ययोज्यत जगत्पतिः ॥ ११ ॥ स राज्यं द्विचत्वारिंशद्, वर्पलक्षाण्यपालयत् । ततो विरक्तो 'विमल-प्रभा'ऽऽख्यां शिपिकां श्रितः ॥ १२ ॥ तपस्यस त्रयोदश्यां, श्यामायां श्रुतिगे विधौ । नगरान्निरगानाथो, वृतः सर्वसुरेश्वरैः ॥ १३ ॥ राज्ञां सह सहस्रेण, 'सहस्राम्रवणे' बने । कृतषष्ठोऽग्रहीद् दीक्षा, श्रेयांसः पूर्ववासरे ॥ १४ ॥ 'सिद्धार्थनगरे नन्द-मेदिनीश्वरमन्दिरे । पारणं परमान्नेन, द्वितीयेऽति विभुर्व्यधात् ॥ १५ ॥ वर्षद्वयं विहृत्योपी, छमस्थो भगवान् पुनः । 'सहस्रानवणे'ऽशोक-मूले प्रतिमया स्थितः॥ १६ ॥ माघे कृष्यापञ्चदश्यां, श्रवणाश्रयणे विधौ । पूर्वाहे केवलज्ञानं, कृतपठोऽभजत् प्रभुः ॥ १७ ॥ गोसुतायाः पट्सप्ततिः, प्रभोर्गणभृतोऽभवन् । चैत्यवृक्षः पट्यधिक-नवेष्वासशतोन्नतः ॥१८॥ ईश्वराख्योऽभवद् यक्ष-यक्षो गौरो वृपाश्रयः। मातुलिङ्ग-गदायुक्ती, विभ्राणो दक्षिणौ करौ ॥ १९ ॥ वामी तु सनकुला-ऽक्ष-सूत्री श्रेयांसशासने । देवी च मानवी गौर-शरीरा सिंहवाहना ॥२०॥ , + १ क-कन्याः । २ फाल्गुनस्य । ३ श्रवणनक्षत्रं गते चन्द्रे। ४ क-भवत् । ५ गोशुभाद्या' इति विपटिशलाका०। ६ इष्यास:-धनुः । ७ क-'हंसवाहना।

·- जिनेन्द्रचरित्रम् ] . क-परिशिष्टम् वरदं मुद्गरमाग्रं, विधाणा दक्षिणी करौ । कलशेनाङ्कुशेनापि, प्रशस्सौ दक्षियोतरौ ॥२१॥-विशेषकम् सहस्राश्चतुरशीतिः, समजायन्त साधकः । आर्यिका लक्षमेकं तु, सहस्रत्रितयाधिकम् ॥ २२ ॥ चतुर्दश पूर्वभृतः, सहस्रं त्रिशतीयुतम् । पट्सहस्यवधिमन्तो, मनःपर्ययिणस्तथा ॥ २३ ॥ केवलज्ञानयुक्ताः पट्-सहस्री पञ्चशत्यपि । एकादश सहस्राणि, जातवैक्रियलब्धयः ॥ २४ ॥ सहस्राणि पुनः पञ्च, वादलब्धिसमन्विताः । सैकोनाशीतिसहस्र, द्वे लक्षे श्रायकाः पुनः ॥ २५ ॥ लक्षाश्चतस्रोऽटचत्वारिंशत्सहस्रसंयुताः। श्राविका इत्ययं सर्वः, परिवारः प्रभोरभूत् ।। २६ ॥ गतायां वर्पलक्षक-विंशतौ पैंततो विभुः। नभाकृष्णतृतीयायां, धनिष्ठाधिष्ण्यगे विधौ ॥ २७ ॥ सार्द्ध साधुसहस्रेणो-स्थः 'सम्मेत पर्वते । प्रातः सानशनो मासं, श्रेयांसः सिद्धिमासदत् ॥ २८ ॥-युग्मम् श्रीश्रेयांसस कौमारे, वर्पलक्षकविंशतिः। वर्षाणां द्विचत्वारिंश-लक्षाणि क्षोणिरक्षणे ॥ २९ ॥ एकविंशतिलक्षाणि, वर्षाणां व्रतपालने । इत्यायुश्चतुरशीति-वर्पलक्षाण्यभूत प्रभोः ॥ ३० ॥-युग्मम् सागराणां कोटिरेका, सा सागरशतोनिता । वर्षाणां च पड् लक्षाणि, पइविंशतिसहस्यपि ॥ ३१ ॥ एवावत्यन्तरे जाते, शीतलखामिमोक्षतः । श्रीश्रेयांसप्रभोरासीन्-निःश्रेयससमाश्रयः ॥ ३२॥ केषां 'मेरु'गिरिगुरुन हि भुवश्चक्रे स नामीयते सोऽप्यम्भोऽजनि चार्द्धिवारिणि तदप्यब्दाध्वनः स्यन्दवत् । १ क-'तथा । २ क-'सर्वपरि०' । ३ क-'तु ततो' ४ क-'याते। , ·चतुर्विशतिजिनेन्द्रसहिमाचरितानि [१२ श्रीवासुपूज्य- शैवालकलवच्छवि ब्रजति यज्ज्ञानार्णवे सोऽपि स श्रीश्रेयांसजिनेश्वरो जनयतु श्रेयांसि भूयांसि वः ॥ ३३ ॥' ग्रन्थाग्रं ।। ३७॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशति- जिनेन्द्रसद्धिप्तचरिते एकादशं श्रीमच्छ्रेयांसजिनचरितं समाप्तम् ॥ ११ ॥ अथ श्रीवासुपूज्यचरितम् ॥ १२ ॥ ब्रह्मद्रोरात्मनः किं कुसुमसमुदयः किं धुतारातिकर्मा धर्ममापप्रतापः किमुरुतरभवारण्यदाही दवामिः । किं भूसुभूविभूपाऽरुणमणिमुकुटः किं चरज्ञानलक्ष्मी- भाले कालेयपको जयति नवजपाभासुरो वासुपूज्यः॥१॥ प्राच्य विदेहे' 'पुष्कर-वर'द्वीपार्द्धमण्डने । विजये 'पुष्कलावत्यां', पूरास्ते 'रतसञ्चया' ॥ २॥ तत्र पद्मोत्तरः पृथ्वी-पतिः पृथ्वीमपालयत् । स भेजे वज्रनाभर्पि-पार्चे भीतो भवाद् व्रतम् ॥३॥ कृत्वाद्भुतं तपो मृत्वा, गीर्वाणः 'प्राणतेऽजनि । 'जम्बूद्वीपेच 'भरते, 'चम्पा'ऽस्ति प्रवरा पुरी ॥ ४ ॥ वसुपूँज्यो नृपस्तस्या-मासीत् तस्य प्रिया जया । ज्येष्ठे नवम्यां कृष्णाया-मिन्दी शैतभिपश्रिते ॥५॥ इतः पद्मोत्तरक्षमाप-जीवः 'प्राणत'कल्पतः । परिच्युतो जयादेव्याः, कुक्षाववततार सः ॥६॥-युग्मम् , फाल्गुनस्य कृष्णचतु-र्दश्यां शतभिपज्यथ । कुम्भराशिचरे चन्द्रे, सूते स तनयं जया ॥ ७ ॥ पद्मरागमणिप्राय-छायं महिपलाञ्छनम् । 'इक्ष्याकु'कुलकोटीरं, द्वादशं तीर्थनायकम् ॥८॥-युग्मम् १ शार्दूल। ३ अतः परं प्रान्तिम पयं विहाय समग्राणां छन्दो- ऽनुष्टुप् । ४ क-'पूज्योऽभवत् तस्यामभूत् तस्य । ५ शततारकास्यं नक्षत्रं गते) 4- २ स्रग्धरा।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्ठम् सुतस्य तस्स नामाथ, वसुपूज्येन निर्ममे । यथाविधि यथार्ह च, वासुपूज्य इति श्रुतम् ॥ ९ ॥ युवा सप्ततिचापोचो, राजकन्यां विवाहितः। प्रभुः पित्रार्पित राज्यं, भवोद्विमोऽग्रहीन तु ॥१०॥ अष्टादशखतीतेपु, वर्पलक्षेपु जन्मतः । 'पृथिवीं' शिविका रूढो, नगर्या निर्गतो विभुः॥११॥ जग्राह व्रतमुद्याने, 'विहारगृह'नामनि । फाल्गुनस्सामावास्सा-यामिन्दौ शतभिपश्रिते ॥ अपराहे चतुर्थेन, राज्ञां पद्धिः शतैः समम् ॥ १२॥ पट्पदी 'महापुरे' पुरे खामी, सुनन्दनृपमन्दिरे । पारणं परमानेन, द्वितीये दिवसे व्यधात् ।। १३ ।। छनस्थो मासमन्यत्र, विहृत्य पुनरेत्य च । 'विहारगृह' मुद्यानं, पाटलाद्रोरधः स्थितः॥१४॥ माघे शुक्ल द्वितीयाया-मिन्दौ शतभिपगजुपि । पूर्वाले केवलज्ञानं, चतुर्थेनाभजत् प्रभुः ॥ १५ ॥ पद्पष्टिः सूक्ष्मप्रमुखाः, प्रभोर्गणभृतोऽभवन् । चैत्रद्रुः सचत्वारिंशद्-धनुरष्टशतोन्नतः ॥ १६ ॥ यक्षोऽजनि कुमाराख्यः, श्यामागो हंसवाहनः । दधानो दक्षिणी हस्तौ, मातुलिङ्ग-शरान्वितौ ॥ १७ ॥ वामौ नकुल-चापाको, श्रीवासुपूज्यशासने । देवी चण्डाऽऽहृया श्याम-धामदेहाऽश्ववाहना॥१८॥ विभाणा वरदं शक्ति-धारिणं दक्षिणी भुजौ । पुष्पेण गदया युक्ती, दधाना दक्षिणेतरौ ॥ १९॥-विशेषकम् वासुपूज्यपरीवारे, समभूवन सुसाधवः । द्वासप्ततिः सहस्राणि, लक्षमेकं तथाऽऽर्यिकाः ॥२०॥ चतुर्दशपूर्वभृतः, सहस्रं द्विशतान्वितम् । १ क-'सुमन्द। , ·" , चतुर्विगतिजिनेन्द्रसदिप्तचरितानि [१३ श्रीविम उत्पन्नावधयः पश्च, सहस्राणि चतुःशती ॥ २१॥ पद् सहस्राण्येकशतं, मनःपर्ययसंयुताः। पडेव तु सहस्राणि, केवलज्ञानशालिनः ॥ २२॥ पुनर्दश सहस्राणि, लब्धवैक्रियलब्धयः । वादलब्धिमन्तश्चतुः-सहस्त्री सप्तशत्यपि ॥ २३ ॥ लक्षद्वयं पञ्चदश, सहस्राः श्रावकास्तथा । चतुर्लक्षी सपट्त्रिंशत्-सहस्रीः श्राविकाः पुनः ।। २४ ॥ दीक्षातश्चतुःपञ्चाशद्-धर्पलक्षेवितेप्वथ । 'चम्पा'यां साधुपदृशत्या, साद्धं मासमुपोपितः ॥ २५॥ वासुपूज्यः शुचौ शुक्ल चतुर्दश्यां सितद्युतौ । श्रितोत्तरभाद्रपदे, प्रातरूः शिवं ययौ ॥ २६ ॥-युग्मम् कौमारेऽष्टादश चतु:-पश्चाशच्च व्रते ययुः । वर्षलक्षा द्वासप्तति-र्वासुपूज्यायुरित्यभूत् ॥ २७॥ श्रीवासुपूज्यनिर्वाणं, श्रेयांसप्रभुनिर्वतेः । सागरेपु चतुःपञ्चा-शति यातेप्वजायत ॥ २८॥ मौलौ पाटलपुष्पदामघटना सीमन्तसीमान्तरे सिन्दूरप्रकरः कपोलफलके काश्मीरपत्रावली। कर्णे पङ्कजकर्णिकाजनि नतस्वर्धामवामझुवां शोणा यस्य तनुद्युतिः स जयति श्रीवासुपूज्यो जिनः ॥२९॥ ग्रन्थाग्रं ॥३३॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विशति- जिनेन्द्रसहितचरिते द्वादशश्रीमद्वासुपूज्यजिनचरित समाप्तम् ॥ १२ ॥ अथ श्रीविमलस्वामिचरित्रम् ॥ १३ ॥ पुण्यापुण्यलिपी ललाटभुवि यत्पादाग्रजाग्रन्नख- ज्योतिर्जालजलोर्मयः प्रणमतां प्रक्षालयन्ति क्षणात् । १ आपाढे । २ स-'श्रीश्रेयांसस्य निघृतेः' । ३ शार्दुल ।

·४८७ जिनेन्द्रचरिनम् । क-परिशिष्टम् दुष्कर्मद्रुमसण्डखण्डनकलादुर्दान्तदन्तानलः स श्रीमान् विमलप्रभुर्भनतु वो निश्रेयसश्रेयसे ॥१॥ 'धातुकीसण्डद्वीपे प्राग्-'विदेहे' 'भरता'हये। विजयेऽस्ति जितस्वर्ग-पुरी नाम्ना 'महापुरी ॥२॥ पद्मसेनो नृपस्तन, प्रजाश्चिरमपालयत् । सर्वगुप्तगुरोरन्ते, वैराग्यादग्रहीद् व्रतम् ॥ ३॥ तीनं कृत्वा तं मृत्वा, 'सहस्रारें सुरोऽभवत् । 'जम्बूद्वीपेन 'भरते,' 'काम्पिल्यं विद्यते पुरम् ॥ ४ ॥ कृतवर्मा नृपस्तत्रा-जनि श्यामेति तत्प्रिया। इतश्युतः 'सहस्रारा'त्, पद्मसेननरशितुः ॥५॥ स जीवो मासि वैशाखे, शुक्लायां द्वादशीतिथौ । श्रितोत्तराभाद्रपदे, विधौ तत्कुक्षिमाश्रयत् ॥ ६ ॥-युग्मम् माघमासेऽथ शुक्लागां, तृतीयायां सुधाकरे । श्रितोत्तराभद्रपदे, श्यामा सुतमस्त सा ॥७॥ त्रयोदशतीर्थकर-'मिक्ष्वाकु कुलमण्डनम् । उत्तमकनकप्रायच-छायं शूकरलाञ्छनम् ॥ ८॥-युग्गम् यतो गर्भाश्रिते तसिन् , जननी विमलाजनि । तं नाना विमल इति, जनकोजनयत् ततः ॥९॥ पष्टिचापोगतो नव्य-यौवनो नृपकन्यकाः । उपायंस्त विरक्तोऽपि, प्रभुः पिनोर्महाग्रहात् ॥ १० ॥ गतेषु पञ्चदशसु, वर्पलक्षेपु जन्मतः । अनीहोऽप्यवनीपत्वे, प्रभुः पिनाऽभ्यपिच्यत ॥ ११ ॥ राज्यं श्रीविमलस्त्रिंशद्, वर्पलक्षाण्यपालयत् । दीक्षायै 'देवदत्ता'ख्या-मालढः शिविका ततः ॥ १२ ॥ स्वामी माघस शुक्लायां, चतुर्ध्या सितरोचिपि । १ शार्दूल०1 २ अत पर ३०तमपयन्ताना पद्याना छ दोऽनुष्टुप्' । फर्मा'। ४ क-'वेशाखशुक्लायाम्। ५ क-'शुद्धाया। ६ क-'चापोन्नतौनत्ययाउनो'। , ३ ख-कृत ·" ४८८ चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१३ श्रीविमल श्रितोत्तराभद्रपदे, 'सहस्राम्रवणं श्रितः ॥ १३ ॥ कृतपष्ठतपास्तत्र, सहस्रेण नृपैः सह । अपरेऽहनि जग्राह, प्रव्रज्यां विमलप्रभुः ॥ १४ ॥ पुरे 'धान्यकरा'भिख्ये, जयक्षोणीशवेश्मनि । द्वितीयेऽति विभुश्चक्रे, परमानेन पारणम् ॥१५॥ छनस्थोऽन्यत्र मासौ द्वौ, विहृत्य विमलप्रभुः। 'सहस्राम्रवर्ण' भूयः, प्राप्य प्रतिमया स्थितः ॥ १६ ॥ जम्बूतरुतले पौप-शुक्लपट्यां प्रगे विधौ ।। श्रितोत्तराभद्रपदे, पठेन प्राप केवलम् ॥ १७॥-युग्मम् घभूयुः ससपञ्चाशन्-मन्दराद्या गणेश्वराः । चैत्यद्रुश्च विंशत्यग्र-सप्तचापशतः प्रभोः ॥ १८ ॥ बभूव पण्मुखो यक्षः, शिखियानो वलक्षरुक् । दक्षिणैः फलचक्रेपु-पगपाशाक्षसूत्रिभिः ॥ १९ ॥ वामः स नकुल-चक्र-कोदण्ड-फलका-उड्वशैः। अमीदेन च दोर्दण्डैः, श्रीमद्विमलशासने ॥ २० ॥ देवी विदिताख्याजस्था, स्वर्णाभा दधती भुजौ । दक्षिणी वाण-पाशाङ्की, धनु- गधरी परौ ॥ २१ ॥-प्रिभिर्विशेषकम् अष्टपटिसहस्राणि, समजायन्त साधवः । आर्यिका लक्षमेकं तु, शतैः संयुतमष्टभिः ॥ २२ ॥ चतुर्दशपूर्वभृतः, शवान्येकादशैव तु । अष्टचत्वारिंशच्छता-ज्यवधिज्ञानिनः पुनः ॥ २३ ।। मनःपर्ययिणः पञ्च-सहस्री पश्चशत्यपि । उत्पनकेवलज्ञाना-स्त्वेतावत्यैव सङ्ख्यया ॥ २४ ॥ पुनर्नव सहस्राणि, जातवैक्रियलब्धयः । त्रिसहस्री द्विशती च, बादलब्धिसमन्विता ॥ २५ ॥ श्रावका लक्षद्वितयं, सहस्रैरष्टभिर्युतम् । चतुर्लक्षी चतुस्त्रिंशत, सहस्री श्राविकाः पुनः ॥ २६ ॥ १ क-पाशा।

·- जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ४८९ इति सर्वपरीवारो, विमलस्वामिनोऽभवत् ।। गतानि वर्पलक्षाणि, तथा पञ्चदश बतात् ॥२७॥ आपाढकृष्णसप्तम्यां, रेवतीं शशिनि थिते । पद्भिः सहस्रैः साधूनां, समं 'सम्मेत पर्वते ॥ २८॥ विहितानशनो मास-भूर्षस्थः पूर्ववासरे। स श्रीमान् विमलखामी, प्रपेदे पदमव्ययम् ॥ २९ ॥-विशेषकम् कौमारेऽब्दलक्षाः पञ्च-दश त्रिंशत् प्रजायने । व्रते पञ्चदशेत्यायुः, प्रभोः पथ्यब्दलक्ष्यभूत् ॥ ३० ॥ विमलस्वामिनिर्वाणं, वासुपूज्यस्य निवृतेः । सागरेपु व्यतीतेपु, त्रिंशत्सोप्वजायत ॥ ३१ ॥ मुस्यगनाविरहिणो हृदि यत्पदाङ के नाम कामभवतापहरं निघाय । नासादयन्ति तत एव वियोगपारं पारं भवस्य भवतां विमला प्रदत्ताम् ॥ ३२ ॥ ग्रं०॥३५॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशति- जिनेन्द्रसद्धिप्तचरिते त्रयोदशं श्रीमद्विमलनाथ जिनचरितं समाप्तम् ॥ अथ श्रीअनन्तस्वामिचरितम् ॥ १४ ॥ यस्याहिहरताक्षियुगैर्मुखेन्दु-नाभीशिरोभिनवधा धुतानि । इतीव पदानि नवत्वमेत्य, सेवां वितेनुः स जयत्यनन्तः ॥१॥ 'धातुकी'खण्डद्वीपे प्राग्-'विदेहे' विजये पुनः । 'ऐरावते' "रिष्टा'पुर्या, नृपः पद्मरथोऽभवत् ॥२॥ 'चित्तरक्षगुरोः सोऽन्ते, व्रतं प्राप्याकरोत् तपः। मृत्वा देवः 'प्राणते'ऽभूत् , 'पुप्पोत्तर विमानगः ॥३॥ . ५ अत.पर १क-'स दत्ताम् । २बसन्त । ३ उपजाति.। ४ ख-'रिष्टपुर्यो' । प्रान्तसं पचं विहाय सर्वेपा छन्दोऽनुष्टुप् । ६ क-चित्ररथः । प. का०६२ ·४९० . " चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसक्षिप्तचरितानि [१४ श्रीअनन्त- 'जम्बूद्वीपेऽत्र 'भरते', 'विनीता' विद्यते पुरी । सिंहसेनो नृपस्तयां, सुयशास्तत्प्रियाऽभवत् ॥ ४ ॥ इतः पद्मरथक्ष्माप-जीवः स 'प्राणता'च्युतः । श्रावणश्यामसप्तम्यां, 'पौष्णे तत्कुक्षिमाश्रयत् ॥ ५॥ वैशाखे बहुले पक्षे, त्रयोदश्यां च पौष्णमे । मीनराशिगते चन्द्रे, साऽसूत सुयशाः सुतम् ॥ ६॥ चतुर्दशं तीर्थकर-'मिक्ष्वाकु कुलभास्करम् । काञ्चनप्रतिमच्छायं, श्येनलाञ्छनलाञ्छितम् ॥७॥-युग्मम् अनन्तं जितवान् वैरि-वलं गर्भागतेन यत् । अनन्तजिदिति प्राह, तस्य नाम ततः पिता ॥८॥ क्रमेण प्राप्ततारुण्यः, पञ्चाशद्धनुरुन्नतः । पितुराग्रहतो राज-कन्याः पर्यणयत् प्रभुः ॥९॥ जन्मतो वर्षलक्षेपु, गतेप्वर्द्धाष्टमेष्यथ । प्रभुः पित्राऽऽग्रहाद् राज्य-भारमङ्गीचकार सः॥१०॥ राज्यं पञ्चदश वर्ष-लक्षाः प्रभुरपालयत् । ततः 'सागरदत्ता'ख्या, निष्क्रान्तः शिविकां श्रितः ॥११॥ वैशाखे मासि बहुले, पक्षे चतुर्दशीतिथौ । पौप्णधिष्ण्याश्रये शीत-करे पश्चिमवासरे ॥ १२ ॥ राज्ञां सह सहस्रेण, 'सहस्रानवणे' बने । कृवषष्ठतयाः स्वामी, प्रव्रज्यां प्रतिपन्नवान् ।। १३ ।।-युग्मम् नगरे 'वर्द्धमाना है, विजयोःशवेश्मनि । पारणं परमानेन, द्वितीयेऽदि विभुर्व्यधात् ॥ १४ ॥ विहृत्यान्यत्र छमस्य-स्त्रिवपी पुनरेत्य च । 'सहस्राम्रवणा'राम-मशोकद्रुतले स्थितः ॥१५॥ वैशाखस्य कृष्णचतुर्दश्यां पौष्णाश्रिते विधौ । पूर्वाह्न केवलज्ञान, प्रपेदेऽनन्तजिज्जिनः ॥ १६ ॥-युग्मम् , १ रेवत्याम् । २ क-'ततः । ३ ख-'जित् प्रभु।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् यशोमुख्याः प्रभोरासन् , पञ्चाशद् गणधारिणः । बभूव चैत्यवृक्षस्तु, पट्कार्मुकशतोन्नतः ॥१७॥ पातालत्रिमुखो यक्ष-स्ताम्रो मकरवाहनः । दक्षिणैर्याहुभिः खड्ग-पद्म-पाशावितैत्रिभिः॥१८॥ वामैनकुल-फलका-ऽक्षसूत्रप्रवरैर्युतः। अङ्कुशा नाना देवी तु, गौरागी कमलासना ।। १९ ॥ दक्षिणे फलकं वामे, त्वङ्कुशं दधती करे । अनन्तस्वामिनस्तीर्थो-पन्ना शासनदेवता ॥२०॥ उदपद्यन्त पट्पष्टि-सहस्राणि सुसाधवः । द्वापष्टिस्तु सहस्राणि, तिन्यो विमलव्रताः ॥ २१ ॥ चतुर्दशपूर्वभृतः, शतान्येव पुनर्नव । अवधिज्ञानयुक्तास्त्रि-चत्वारिंशच्छतानि तु ॥ २२ ॥ मनःपर्ययिणः पञ्च-चत्वारिंशच्छती तथा । सहस्राणि पुनः पञ्च, केवलज्ञानशालिनः ॥ २३ ॥ अष्टौ तथा सहस्राणि, व्यक्तवैक्रियशक्तयः । त्रयः सहस्रा द्विशती, बादलब्धिविराजिताः ॥ २४ ॥ श्रावका लक्षद्वितयं, पट्सहस्रसमन्वितम् । श्राविकास्तु चतुर्दक्षी, चतुर्दशसहस्रयुक् ॥ २५॥ अनन्तस्वामिनः सर्व-परिवारोऽयमित्यभूत् । व्रतात् तु सप्त सार्दानि, वर्पलक्षाणि जज्ञिरे ॥ २६ ॥ चैत्रस्य शुक्लपञ्चम्यां, रेवती शशिनि श्रिते । 'सम्मेत पर्वते साधु-सहस्रैः सप्तभिः सह ॥ २७॥ विहितानशनो मास-मृद्मस्थः प्रथमेऽहनि । अनन्तनाथो भगवा-नवाप पदमव्ययम् ॥ २८॥-युग्मम् कौमारे चर्पलक्षाणि, सप्त सार्दानि जज्ञिरे । दश पञ्च च वर्षाणां, लक्षाणि क्षितिरक्षणे ॥ २९ ॥ १ ख-स्पन्ने शासनदेवते।

·[१५ श्रीधर्म- .. ४९२ चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि सप्सव वर्पलक्षाणि, सार्दानि व्रतपालने । त्रिंशद्वर्पलक्षाण्यायु-रित्यनन्तजितःप्रभोः ॥ ३०॥-युग्मम् अनन्तस्वामिनिर्वाणं, विमलस्वामिनिर्वृतेः । समतीतेपु नवसु, जलराशिष्वजायत ॥३१॥ यो गर्भाश्रयणे चतुर्दशशुभस्वप्नाभिसंसूचितो यो जन्माधिगमाचतुर्दशमहापूर्वाब्धिपारङ्गमः। यज्ज्ञानकतटे चतुर्दशलसद्रप्रमाणोऽप्यमा- ल्लोका किन चतुर्दशो जिनपतिः सोऽनन्तजित् पातु वः॥३२॥ ग्रन्या ३५ आदितो ग्रं. ५६९ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशतिजिनेन्द्र- सङ्क्षिप्तचरिते चतुर्दशं श्रीमदनन्तनाथजिनचरितं समाप्तम् ॥ १४ ॥ अथ श्रीधर्मनाथचरितम् ॥ १५॥ यः शान्तोऽपि नितान्तमान्तररिपुच्छेदप्रचण्डोद्यमो निष्कामोऽपि जगत्रयीजनमनकामप्रदायी सदा । निःसङ्गोऽप्यनुरक्तमुक्तिवनितासंश्लेपकारी भृशम् वाञ्छां यच्छतु धर्मकर्मणि स वः श्रीधर्मनाथो जिनः॥१॥ 'धातुकी'सण्डद्वीपे प्राग-'विदेहे' 'भरता'हये । विजये 'मैद्रिलपुरे,' राजा दृढरथोञ्जनि ॥२॥ स राज्यं सुचिरं कृत्वा, विरक्तो भववासतः । जग्राह पार्श्वे विमल-वाहनाहगुरोर्बतम् ॥ ३ ॥ तपस्तत्वाऽद्भुतं प्रान्ते, स ममार समाधिना । विमाने 'वैजयन्ता'ख्ये, वियुधः समजायत ॥ ४ ॥ 'जम्बूद्वीपेत्र 'भरता'-ईऽस्ति 'रत्नपुर' पुरम् । भानुनामा नृपस्तत्र, तत्प्रिया सुव्रताऽभवत् ॥ ५॥ वैशाखशुक्कसप्तम्यां, पुप्यः 'वैजयन्ततः। १-२ शार्दूल०।३ख-महिलपुरे। ४ अत परं चरमं पधं त्यक्त्वा शेषाणां छन्दोऽनुष्टुप् ।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् “४९३ च्युत्वा हंढरथक्ष्माप-जीवस्तत्कुक्षिमाप सः ॥६॥ माघशुक्लतृतीयायां, नक्षन्ने पुष्यनामनि । शशाङ्के कर्कराशिस्थे, सुव्रतास्त सा सुतम् ।। ७॥ धृतदम्भोलिलक्ष्माण-'मिक्ष्वाकु कुलकेतनम् । तीर्थङ्करं पञ्चदशं, शातकुम्भनिभप्रभम् ॥८॥-युग्मम् यन्मातुर्गर्भगेनाभूद्, धर्मकर्मणि दोहदः। वेनास्य भानु जानि-धर्म इत्यभिधां व्यधात् ॥९॥ ततः क्रमात् पञ्चचत्वारिंशच्चापोन्नतो युवा । पितुराज्ञापरो राज-कन्यां परिणिनाय सः॥१०॥ व्यतीते जन्मतः सार्द्ध, वर्पलक्षद्वये प्रभुः। अङ्गीचकार भूभार-माग्रहाद् भानुभूपतेः ॥ ११ ॥ वर्षाणां पञ्च लक्षाणि, रक्षोपी विभुस्ततः । आरुह्य 'नागदत्ता'ख्यां, शिविका निर्ययौ पुरात् ॥१२॥ माघशुक्लत्रयोदश्यां, पुप्यधिष्पयाश्रिते विधौ । अपराह्ने महोद्याने, 'वप्रकाञ्चन'नामनि ॥ १३ ॥ कृतपठतपाः सार्द्ध, सहस्रेण महीभुजाम् । श्रीधर्मनाथो भगवान् , प्रव्रज्यां प्रतिपन्नवान् ॥ १४ ॥-युग्मम् द्वितीयेऽह्नि प्रभुश्चक्रे, पुरे 'सौमनसा'हये । धर्मसिंहनृपावासे, परमान्नेन पारणम् ॥ १५ ॥ खामी छमस्थितोऽन्यत्र, विहृत्याब्दद्वयं पुनः । 'वप्रकाश्चन'मुद्यान-मध्यास्य ध्यानमाश्रयत् ॥ १६ ॥ पौपे रोकातिथौ पुष्ये, दधिपर्णतरोस्तले । पठेन तपसा स्वामी, पूर्वाह्ने प्राप केवलम् ।। १७ ॥ स्वामिनस्त्रिचत्वारिंश-दरियाद्या गणेश्वराः। चैत्यद्रुमश्चत्वारिंशत्-पञ्चचापशवीनतः ॥१८॥ त्रिमुखः किन्नराख्योऽभृद्, यक्षः कूर्मरथोरणः । " , १ नृपः। २ पूर्णिमायाम् ।

·४९४ चतुर्विंशति जिनेन्द्रसजिप्तचरितानि [१५ श्रीधर्म- समातुलिङ्ग-गदाभृ-दभीदान् दक्षिणान् भुजान् ॥ १९ ॥ वामांस्तु नकुला-म्भोजा-ऽक्षमालामालिनो दधत् । कन्दर्पा नाम देवी तु, गौराङ्गी मीनवाहना ॥२०॥ उत्पला-कुशसंयुक्तौ, दक्षिणी दधती भुजौ। वामौ सपना-ऽभयदौ, श्रीधर्मखामिशासने ॥ २१॥-निभिर्विशेषकम् अजायन्त चतुःपष्टि-सहस्राणि सुसाधवः। साव्यो द्वापष्टिसहस्रा-चतुर्भिः सहिताः शतैः ॥ २२ ॥ चतुर्दशपूर्वभृतः, पुनः पञ्च शतानि च । समुत्पन्नावधिज्ञाना-स्त्रिसहस्री शतानि पट् ।। २३ ॥ मनःपर्ययिणः पञ्च-चत्वारिंशच्छती पुनः । एतावन्त्येव शतानि, केवलज्ञानशालिनः ॥२४॥ तथा सप्त सहस्राणि, जातवैनियलब्धयः । वादलन्धिसमायुक्ता, "द्विसहस्पष्टशत्यपि ॥ २५ ॥ श्रावका लक्षद्वितयं, चत्वारिंशत्सहरुयपि । श्राविकास्तु चतुर्लक्षी, त्रयोदशसहस्रयुक् ॥ २६ ॥ इति सर्वपरीवारः, श्रीधर्मखामिनोजनि । वर्पलक्षद्वयं सार्द्ध, व्रतकालाद् तथा ॥२७॥ ज्येष्ठस्य शुक्लपञ्चम्यां, पुष्ये 'सम्मेत पर्वते । मासं सानशनः सार्द्ध, साधूनामष्टभिः शतैः ॥२८॥ ऊर्ध्वस्थ एव पूर्वाहे, श्रीधर्मः सिद्धिमासदत् । कुमारत्वे वत्सराणां, सार्द्ध लक्षद्वयं तथा ॥ २९ ॥ पञ्च लक्षाणि राज्ये तु, सार्द्ध लक्षद्वयं व्रते । वर्षाणां दश लक्षाणी-त्यायुर्धर्मप्रभोरभूत् ॥ ३० ॥ श्रीधर्मस्वामिनिर्वाण-मनन्तस्वामिनिईतेः। व्यतिक्रान्तेषु सअज्ञे, चतुर्पु जलराशिपु ॥ ३१ ॥ , १ क-'नाना'। २ क-'तु साधवः । ३ 'तथा चतुर्दशपूर्वभृतां नव शतानि तु' इति त्रिपटिरालाकापुरुपचरित्रे। ४ क-निसह०' । ५ फ-सुधर्मः।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ४९५ उन्मृष्टा दश दिव्यरलमुकुराः किं साधुधर्मश्रियां दिक्पालैः पदपूजने दश शिरोरत्नानि मुक्तानि किम् ? | दीपाः किं दशदिक्तमोमिद इति भ्रान्ति दिशन्ति स ये देयासुर्दश सम्पदं पदनखाः श्रीधर्मनाथस्य वः ॥ ३२॥' ग्रन्थाग्रं० ॥ ३५॥ इति श्रीमजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रसूरिविरचिते चतुर्विशतिजिनेन्द्र- सङ्क्षिप्तचरिते पश्चदशं श्रीमद्धर्मनाथजिनचरितं समाप्तम् ॥ १५ ॥ अथ श्रीशान्तिनाथचरित्रम् ॥ १६ ॥ मौलौ कल्पमहीरुहोऽपि दधतो यत्पादुकापल्लवां- स्ते चिन्तामणयोsपि यत्पदनखच्छायां भजन्तोनिशम् । उद्भूताद्भुतदानशक्तिविभवाः वर्धामसेव्या ध्रुवं जाताः शान्तिजिनः स पातु भविनः प्रौढप्रभावो विभुः॥१॥ श्रीपेणक्षितिपो १ युग्मी २, सुरः 'सौधर्म'कल्पगः ३ । 'वैतात्ये भूभृदमित-तेजाः ४ 'माणत'जः सुरः ५॥१॥" अपराजितो 'विदेहे', सीरी ६ वर्पति रच्युते ७ । चक्री वज्रायुधो ८ द्वयन-गते ग्रैवेयके सुरः ९ ॥२॥ राजा मेघरथो नाम १०, देवः 'सर्वार्थसिद्धि'गः ११॥ तीर्थेशो १२ द्वादशेत्युक्ताः, शान्तितीर्थकतो भवाः ।। ३ ।। 'जम्बूद्वीपेऽत्र 'भरता'-दे॒ऽस्ति रिनपुरं' पुरम् । तत्र क्षोणीश्वरो जज्ञे, श्रीपेण इति सज्ञया ॥ ४॥ अभिनन्दितया पत्या, शिखिनन्दितयापि सः । उभाभ्यां शुशुभे प्रीति-रतिभ्यामिव मन्मथः ॥५॥ खमेऽङ्कगतसूर्येन्दु-दर्शनादभिनन्दिता । इन्दुषेण बिन्दुपेणी, प्रसूते स सुतावुभौ ॥ ६॥ १-२ शार्दल०१३ ख-'दमृततेजा। ४ मत पर १७२ तमपर्यन्ताना इन्दोऽनुष्टुप्'।

·४९६ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसशिप्तचरितानि [१६ श्रीशान्ति- इतोऽभूद'ऽचलग्रामे', मामणो धरणिजढः । तद्भार्याऽऽसीद् यशोभद्रा, सा द्वौ सौति स नन्दनी ॥७॥ इन्द्रभूति-श्रीभूत्याख्यौ, तावाचख्यो पिता तयोः । तथाऽऽसीत् कपिलादासां, कपिलोऽयापरः सुतः ॥ ८॥ इन्द्रभूति-श्रीभूत्योस्तु, पठतोः पितुरन्तिके । कपिलः प्रेजिलो बजे, कर्णथुत्यैव वेदवित् ॥ ९ ॥ सै चतुर्दश विद्यानां, पारदृश्चा पितुहात् । निर्गत्य भुवि बभ्राम, महाविप्रोऽस्म्यदो वदन् ॥ १० ॥ पुरे पुरे परां पूजां, प्रामुवानः कलावलात् । स प्राप कपिलो भ्राम्यन् , क्रमाद् 'रनपुरं' पुरम् ॥ ११ ॥ पुरेऽत्र सर्व विद्याना-मुपाध्यायस्य सत्यके । गत्वा पठनशालायां, से तस्थौ तदनुज्ञया ॥ १२ ॥ विनेयाध्यापनैः प्रीतो, जम्बुकाकुक्षिसम्भवाम् । कपिलाय सत्यभामां, सत्यकिः स्वसुतां ददौ ॥१३॥ स सत्यभामया कामं, 'विषयाभोगभागभूत् । प्रावृनिश्यन्यदा सोऽस्थाद् द्रष्टुं प्रेक्षणकं बहिः॥ १४ ॥ तत्रायाति गृहं मार्गे, ववर्पोत्कर्पवान् घनः । कक्षाऽन्ते सोऽक्षिपद् ध्वान्ते, नगीभ्य निजांशुके ॥१५॥ प्राग्वस्त्रे तीमिते सत्य-भामेत्यपरवाससी । कपिलेनार्पयन्तीति, मोचे पल्लवितसितम् ॥ १६ ॥ विद्यावलान्न मद्वस्त्रे, तीमिते मितवादिनि । तेनेत्युक्ते सत्यभामा, चेतस्येवैमचिन्तयत् ॥ १७ ॥ यदि विद्याबलं तुं सात् , तन्नागमपि तीम्यते ।। मन्ये नमोऽयमेति स, तनैतसोज्वलं कुलम् ॥ १८॥ . १ स-'धरिणीजड। २ ख-'प्रज्ञालो। ३ ख-चतुर्दशापि। ५क-विधायाभोग। ६ क-गृहे। ७ क-कक्षान्तः। ९ तदचिन्तयत् । १० क-स्यात् तन्नासाङ्गमपि। व-तस्थौ ८ जलार्दीकृते ।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ध्यात्वेत्यूचे न सा किञ्चित् , तत्र तुच्छरतिस्त्वभूत् । काले सिन् धरणिजढः, 'श्रीक्षीणस्तत्पिताऽभ्यगात् ।। १९ ॥ स्वपितुः कपिलश्यके, पाद्यस्नानादिकं खयम् । अशनावसरे प्राप्ते, प्रोवाचेति प्रियां पुनः ॥२०॥ न वपुःपटुता मेघ, तत्पृथक् प्रथय प्रिये।। मपितुर्भोजनस्थानं, पवित्रतममुत्तमम् ॥ २१ ॥ इत्युक्तेति तयाऽतर्कि, मत्पतिःकपलिका। भत्त्याऽथ भोजयामास, श्वशुरं सा सगौरवम् ॥ २२ ॥ शपथं ब्रह्महत्यायाः, सा प्रदायाहतैकदा । भक्तिप्रसन्नं प्रच्छन्नं, पप्रच्छ श्वशुरं वयम् ॥ २३ ॥ पुत्रोऽयं तातपादानां, मत्पतिः पूतपक्षजः । किं वा विरुद्धजः शुद्धं, बेत भूपितभूतलाः ॥ २४ ॥ तत्पुरः श्वशुरेणाथ, यथातथमकथ्यत । पूजितः पुत्रमापृच्छय, निजग्रामं जगाम सः ॥२५॥ सत्यभामा सभां प्राप्य, श्रीपेणनृपमभ्यधात् । कपिलेनाकुलीनेन, व्यूढाऽहं देव ! दैवतः ॥ २६ ॥ तन्मां विमोचयामुष्मात्, करिष्ये सुकृतं परम् । कार्याकार्यविदाकार्य, प्रोवाच कपिलं नृपः ॥ २७ ॥ मुञ्च भद्र भवाद् भीतां, सत्यभामा तपाकृते । कपिलः प्राह नैवाह-मुत्सृजामि प्रियामिमाम् ॥ २८ ॥ सत्यभामा तपःकामा, सभामाह न मां यदि । मोक्ष्यत्येप तदा मोक्ष्ये, प्राणान् वह्नावथाम्युनि ॥ २९ ।। राज्ञोक्तं कपिल ! प्राणान् , मा स त्याक्षीदसाविति । कियन्त्यपि दिनान्यस्तु, सुते वाऽसाकवेश्मनि ॥ ३० ॥ अस्त्वेवं कपिलेनोक्ते-ऽर्पिता पन्योपेण सा। समस्थित वितन्वाना, नानारूपं तपस्ततः ॥ ३१ ॥ . . १ ख-क्षीणश्री' । २ ख-'सारगौरवम् । ३ स-'सभामाप्य' । प० का०६३ ·[१६ श्रीशान्ति- ४९८. चतुर्विशतिमिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि तदो-शेन 'कौशाम्ब्या', चलेन श्रीमतीभवा । प्रैपि पुत्रीन्दुपेणाय, श्रीकान्ताख्या स्वयंवरा ॥ ३२ ॥ एकामनन्तमत्याख्यां, समायातां तया समम् । ऐक्षिपातामिन्दुपेण-विन्दुपेणौ पणाङ्गनाम् ॥ ३३ ॥ ममैवेयं ममैवेय-मिति संचादिनी मिथः । कुमारी देवरमणो-द्याने तो यो मुद्यतौ ॥ ३४ ॥ क्रुद्धावेकवधूलुब्धा-विमौ युद्धानिपेधितुम् । प्रियाद्वयान्वितो जज्ञे, न श्रीपेणनृपः क्षमः ॥ ३५ ॥ विषण्णः श्रीपेणनृपः, पन तालपुटाविलम् । प्रियाभ्यां सममाघाय, सद्य एव व्यपद्यत ॥ ३६॥ सम्भाव्य सत्यभामाऽपि, कपिलाद् भाव्यमङ्गलम् । आघायाब्ज तदैवागान्-मरणं शरणं विना ॥ ३७ ॥ चत्वारोऽप्यभवन् मृत्वा, स्फूर्जदार्जवमार्दवाः । 'जम्बूद्वीपोत्तर'कुरु'-क्षेत्रेऽमी युग्मधैर्मिणः ॥ ३८॥ श्रीपेणा-ऽभिनन्दितौ ता-चभूतां पुस्त्रियावुभौ । क्षेत्रेऽत्र शिखिनन्दिता-सत्यभामे च ते तथा ॥ ३९ ॥ जननी प्राग्भवेऽहं वां, भगिनी गणिका त्वियम् । इति तीर्थकरेणोक्तं, श्रुत्वा विद्याधरात् तु तौ ॥ ४० ॥ इन्दुपेण-विन्दुपेणी, निवृत्तौ सम्परायतः । गुरोर्धर्मरुचेरात्त-बेतौ तौ मुक्तिमापतुः ॥४१॥-युग्मम् प्रपाल्यायुखिपल्यानि, श्रीपेणाया विपद्य ते । चत्वारोऽपि युगलिनः, 'सौधर्मे' जज्ञिरे सुराः॥४२॥ अस्त्यत्र 'भरत'क्षेत्रे, 'वैताढ्या'हगिरौ पुरम् । पुरस्थित'चक्रवाल'-'रथनूपुर संज्ञया ॥४३ ॥ जो ज्वलन विद्याधराधिपः। , .

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ४९९ अर्ककीर्तेरेनुजा त-याभूव पुत्री स्वयम्प्रभा । प्राजापत्यस्त्रिपृष्ठाख्य-स्ता 'पोतन'पुरेश्वरः ॥ ४५ ॥ आदिमो वासुदेवाना-मचलाहबलानुजः। जीव श्रीवीरनाथस्य, परिणिन्ये स्वयम्प्रभाम् ॥ ४६॥-युग्मम् त्रिपृष्ठेन प्रहृष्टेन, तदा ज्वलनजटयसौ । चक्रे विद्याधरश्रेणि-द्वयराज्यस्य भाजनम् ॥ ४७ ।। अर्ककीर्तेः प्रिया जज्ञे, ज्योतिर्मालेति सङ्ख्या । श्रीपेणजीवः 'सौधर्मा'च्-च्युत्वा पुत्रस्तयोरभूत् ॥४८॥ गर्भगेऽत्र चिरं माता, ददर्शामिततेजसम् । अस्याऽमिततेजा इति, नाम तेने ततः पिता ॥४९॥ दत्त्वाऽर्ककीर्तये राज्यं, व्रतभाग् चह्निजट्यभूत् । चारणर्षिजगन्नन्द-नाभिनन्दनयोगिरा ॥ ५० ॥ च्युत्वा 'सौधर्म'तः सत्य-भामाजीयः सुताऽजनि । अर्ककीर्तेः सुतारेति, भगिन्यमिततेजसः॥ ५१ ।। जीवोऽभिनन्दितायाः स, च्युत्वा 'सौधर्म'वोऽभवत् । त्रिपृष्ठ-स्वयम्प्रभयोः, पुत्रः श्रीविजयायः॥५२॥ त्रिपृष्ठ-खयम्प्रभयो-द्वितीयोऽपि तनूद्भवः । सज्ञया विजयभद्रो, जज्ञे श्रीविजयानुजः ॥ ५३ 'सौधर्म कल्पात् स शिखि-नन्दितात्मा च्युतोऽभवत् । त्रिपृष्ठ-खयम्प्रभयोः, पुत्री ज्योति प्रभाभिधा ॥ ५४॥ त्रिपृष्ठस्य तनूजेन, विजयेन निजागाजाम् । विद्याधेरेन्द्रोर्ककीर्तिः, सुतारां पर्यणाययत् ॥ ५५ ॥ ज्योतिःप्रभा निजां पुत्री, त्रिपृष्ठोऽप्युवाहयत् । सररूपेणार्ककीर्ति-पुत्रेणाऽमिततेजसा ।। ५६ ॥ यः पुरा कपिलो नाम, सत्यभामाधवोऽभवत् । नानायोनिषु स भ्रान्त्या, चिरं भवमहावने ॥ ५७ ॥ १ क-अर्ककीर्त्यनु०॥ २ भगिनी। ३ ज्वलनजटिन । ४ स-च्युत.'। +क-'धरोऽर्क०' .

·५०० चतुर्विशति जिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१६ श्रीज्ञान्ति- अभू'चमरचञ्चा'यां, पुर्या 'वैताढ्य पर्वते । ख्यातोऽशनिघोष इति, नाना विद्याधरेश्वरः॥५८॥-युग्मम् 'रथनूपुर पुरस्थ-'चक्रवाल'पुरेऽन्यदा । अभिनन्दन-जगन्न-न्दनाऽग्निजदिनत्रयः॥ ५९॥ मुनयः समवासार्प-स्तदन्ते व्रतमग्रहीत् । अर्ककीर्तिः सुतं राज्ये, नियोज्याऽमिततेजसम् ॥ ६ ॥ इतोऽभूत् 'पोतनपुरे', त्रिपृष्ठः परलोकभाक् । तत्पुत्रं विजयं राज्ये, न्यस्य प्रबजितोऽचलः ॥ ६१॥ पैच्यं प्रपालयन् राज्य, विजयी विजयोन्यदा । सुतारया युतो रन्तुं, ययौ 'ज्योतिर्वनं' वनम् ॥ ६२ ॥ तदा कपिलजीवः सो-ऽशनिघोपो दिवि वजन् । प्रेक्ष्य प्राग्जन्मसंस्कारात्, सुतारां प्रति राग्यभूत् ।। ६३ ।। प्लवमानं मृग हैम, स विचक्रे तयोः पुरः। सुतारार्थनयाऽत्यर्थ, दूरं तं विजयोऽन्यगात् ॥ ६४ ॥ हरिणेन हृते दूरं, विजये वायुवेगिना । शनैरेत्याऽशनिघोपः, साक् सुतारां जहार सः ॥६५॥ तेन प्रतारिणी विद्या-दिष्टाऽहं कुर्कटाहिना। दष्टेति पूत्करोति स, सुतारारूपधारिणी ।। ६६ ॥ 'तं निशम्य मृगं मुक्त्या, चवले विजयो मणिमत्रादिकं तस्य, कुर्वतः सा व्यपद्यत ॥ ६७ ॥ स मुन्तेि सचैतन्य-स्तया सार्द्ध श्रितश्चिताम् । पहिमज्वालयत् ताव-देतौ विद्याधरावुभौ ॥ ६८ ॥ अभिमभ्याम्भसासिञ्चत् , तयोरेकश्चितां च ताम् । साट्टहासा पलायिष्ट, सा क्षिप्रं विप्रतारिणी ॥ ६९ ॥ 'विजयं विस्मितं विद्या-धरौ ताबूचतुस्ततः । आवां पुत्रौ विद्याधर-पतेरमिततेजसः ॥ ७० ॥ रयात् । १ क-'भात्मकीर्ति'। २ क-तन्निशम्य' । ३ ख-विस्मितं विजय' । ४ क-पत्ती' ।

·५०१ . ८ जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् 5408 अहं सम्भिन्नश्रोता मत्-पुत्रो दीपशिखस्त्वयम् । तीर्थेषु निर्गतौ तीर्थ-कृद्विम्यानि विवन्दिपू ॥७१॥ आपतझ्यामिहावाभ्या-मश्रावि करुणेति गी। हा मजीवितनाथ! श्री-विजयारिजयोमल! ॥ ७२ ॥ हा तेजस्विशिरोरता-ऽमिततेजःसहोदर।। हा पुत्र ! विजयभद्र!, भद्विद्रावण! द्विपाम् ।। ७३ ॥ त्रायध्वं त्रायध्वमति-क्रूराद् विद्याधराधमात् । इत्युच्याऽऽत्रामन्वयाव, स्वामिजामिमवेत्य ताम् ॥ ७४ ॥ . निरीक्ष्याऽशनिघोपं तं, कृष्ट्वाऽसी हन्तुमुद्यतौ। यावदायां रयात् तावत् , तारमुक्तं सुतारया ।। ७५ ॥ त्यक्त्वा युद्धं युवां वेगाद् , यातं 'ज्योतिर्वनं' वनम् । तत्र श्रीविजयम्वामी, प्रतारिण्याऽस्ति वञ्चितः ।। ७६ ।। स्वप्राणान् 'मोक्कुकामं तं, रक्षतं रक्षतं द्रुतम् । नैव जीवाम्यहं तत्र, मदर्थ गतजीविते ॥ ७७॥ रयात् तदाज्ञयाऽऽप्ताभ्या-मावास्यां त्वचिताऽनला। विध्यापितोऽयं विधिवत, पयोभिरभिमन्त्रितैः ।। ७८ ।। सुतारारूपधारिण्या, प्रतारिण्या पलायितम् । श्रुत्वेत्यासीदसीमातिः, सुताराहरणान्नृपः ॥ ७९ विद्याधराभ्यां नीतोऽयं, 'वैताढ्यं विजयो नृपः । वृत्तं ज्ञात्वाऽसै विद्याः स्वा, दत्ताश्वामिततेजसा ।। ८०॥ पुर्या 'चमरचश्चा'यां, पुनपश्चशतीवृतः। प्रहितोऽशनिघोपं तं, हन्तुं सोऽमिततेजसा ।। ८१ ॥ जयायाऽशनिघोपस्य, प्रबलस 'हिमाचलम् । महाज्वालाभिधां विद्या, स्वयं साधयितुं ययौ ।। ८२ ॥ इत'श्चमरचञ्चायां, विजया-शनिघोपयोः । युद्धमुद्धतमारब्ध, विद्याधरचमचरैः ॥ ८३ ॥ . , १ ख-'त्यक्तुकाम। २ ख-'दत्तास्त्वमित०॥ 5408 ·५०२ [१६ श्रीशान्ति - . चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि एति साऽमिततेजाः स, सिद्धविद्यो 'हिमा'ऽद्रितः । तद्विद्ययाऽशनिघोपः, पलायिष्ट गरिष्ठभीः ॥ ८४ ॥ महाज्वाला महाविद्या, निर्दिष्टाऽमिततेजसा । रुटा हठात् तमाक्रएं, पर्यधाविष्ट पृष्ठतः ॥ ८५ ॥ तस्या भयाद् रयानश्य-ननाप्य शरणं कचित् । अपाग्'भरत'वर्षा, शरणस्पृहयाविशत् ।। ८६ ॥ तदैव तत्र 'सीमा'द्रौ, मुनीन्द्रमचलं बलम् । उत्पन्नकेवलज्ञान, समाजग्मुः सुरासुराः ।। ८७॥ तौ चाभिनन्दन-जगन्-नन्दनौ वहिजट्यपि । चारणश्रमणाश्चान्ये, समीयुस्तमुपासितुम् ।। ८८ ॥ तं प्रेक्ष्याऽशनिघोपोऽपि, महाज्वालाभयाकुलः। मुनीन्द्रमचलं दक्ष-स्तत्क्षणं शरणं ययौ ॥ ८९ ॥ शक्राशनेरपि स्फूर्ति न हन्तुं ज्ञानिसंसदि । व्यावृत्तेति महाज्वाला-ऽशनिघोपमैपोह्य तम् ॥९० ॥ तत्स्वरूपं परिज्ञाय, महाज्वालानिवेदितम् । यातावमिततेजाश्री-विजयावचलान्तिके ॥ ९१॥ गत्वा 'चमरचञ्चा'न्तः, सुतारां द्रुतमानयेः । इत्युक्तस्ताभ्यां गच्छद्भ्यां मारीचाह्वो निशाचरः ॥ ९२ ॥ अन्त:पुरी गतः सर्व, सुतारायै शशंस सः। सुतारां खयमादाया-ऽशनिघोपजनन्यथ ॥ ९३ ॥ मारीचेन युताऽऽयाता, 'सीमा'द्रावचलं मुनिम् । सुतारां सार्पयत् तत्र, विजयाऽमिततेजसोः ॥ ९४ ॥ मुन्यग्रेशनिघोपोऽपि, रोपोज्झितमतिस्तदा । क्षमयामास साना ती, विजया-ऽमिततेजसौ ॥९५॥ अनुरागः सुतारायां, प्रभो ! मम कुतोऽभवत् । इत्युक्तोऽशनिघोपेण, शशंस प्राग्भवान् मुनिः ॥ ९६ ॥ १ दक्षिण २ क-ज्ञानससदि०। ३ क-'मुपो(घ) तम्।

·" जिनेन्द्रचरित्रम् , क-परिशिष्टम् ५०३ श्रीषेणाद्यान् पूर्वभवा-नाख्यदागामिनस्तथा । शान्तिनाथभवं याव-दचलोऽमिततेजसे ॥ ९७॥ शान्तिनाथभवे सर्नु, भाविनं विजयं नृपम् । तं चैव.गणभृज्येष्ठ, शशंसाऽमिततेजसः॥९८॥ तनिशम्य मुनि नत्वा, विजया-ऽमिततेजसौ । विधिवद् द्वादशविधं, संश्रितौ श्रावकवतम् ॥ ९९ ।। कपिलादिभवान् स्मृत्वा-शनिघोपो विरागवान् । अचलर्षिपदोपान्ते, प्रवज्यां प्रतिपन्नवान् ।। १००॥ जननी विजयस्यापि, तत्र प्राप्ता स्वयम्प्रभा। अचलस्य यतीन्द्रस्य, पादान्ते व्रतमग्रहीत् ॥ १०१॥ विजयोऽमिततेजास्तौ, विद्याधरनरेश्वरौं । सर्वेऽप्यन्ये मुनि नत्वा, ययुः स्थानं निजं निजम् ॥ १०२ ॥ अन्यदा 'नन्दन वने, विजया-ऽमिततेजसौ । शाश्वतानहतो नन्तु-मुभौ सम्भूय जग्मतुः॥ १०३ ॥ शाश्वताहत्प्रणामान्ते, तौ वनेसिनपश्यताम् । चारणी विमलमति-महामत्यादयौ मुनी ॥ १०४ ।। तौ नत्वा ज्ञानिनौ पृष्टा-चाचख्यतुर्वपी तयोः । पेडिंशतिदिनान्येव, शेषमायुर्द्वयोरपि ॥ १०५ ॥ इति नत्वा मुनी नत्वा, विजया-अमिततेजसौ । पुरं निजं निजं प्राप्तौ, धर्मोपक्रमतत्परौ ॥ १०६ ।। चैत्येष्वष्टाहिकां कृत्वा, तौ राज्यं न्यस्य पुत्रयोः। प्रीत्याऽभिनन्दनजगन्-नन्दनान्ते श्रितौ व्रतम् ॥ १०७॥ तौ पादपोपगमना-नशनं चक्रतुस्ततः । तदा च पितुरैश्वर्य, ससार विजयो मुनिः॥१०८ ॥ यादृक् पिता त्रिपृष्ठो मे, भूयासमहमीदृशः। सप्तरत्नेश्वर इति, निदानं विततान सः॥ १०९ ॥ १ क-'चला-ऽमितेतजसोः । २क-'मत्वा। ३ क-'स्थानं निज निज ययुः। ४ ख-विपुलमति-'। ५ क-'पट्त्रिंशतं दिना०। ६ वासुदेवसम्बन्धि ।

·. " . चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१६ श्रीशान्ति- विपन्नौ 'प्राणते' कल्पे, तौ गीर्वाणो बभूवतुः । विमाने 'सुस्थितावर्ते', 'नन्दितावर्त्तके तथा ॥ ११० ॥ मणिचूल-दिव्यचूला-भिधौ तौ विवुधावुभौ । विशति सागरानायुः, पालयन्तौ स्थिती सुखम् ॥ १११ ॥ 'जम्बूद्वीपे प्राग'विदेहे,' विजये 'रमणीयके । 'शुभा'छायामभूत् पुर्या, राजा स्तिमितसागरः॥११२ ।। वसुन्धरा-ऽनुद्धरा च, तस पल्यौ बभूवतुः । 'नन्दितावत'तो जीवः, स च्युतोऽमिततेजसः॥११३ ।। श्रीमद्वसुन्धरादेव्याः, कुक्षावयततार च । देव्यादर्शि चतुःखमी, गजश्चन्द्रो वृपः सरः ॥११४ ॥ श्रुत्वा स्वमान नृपोऽशंसद् , देवि! भावी सुतो बलः । सुतं सासूत नाम्नाऽसौ, पित्राझार्यऽपराजितः ।। ११५॥ 'सुस्थितावर्त'तो जीव-श्श्युतः श्रीविजयस्य सः । अनुद्धरामहादेव्याः, कुक्षिदेशमंशिश्रियत् ॥ ११६ ॥ सिंहा-अभिषेक कुम्भा-ब्धि-सूर्या-अग्नि-मणिसञ्चयाः। सप्तैते सुप्तया स्वमा, देव्या ददृशिरे तया ॥ ११७॥ तया प्रकाशितान् स्वमान् , श्रुत्वा स्तिमितसागरः । भावी तव सुतो विष्णु-रित्याख्याति स तत्पुरः ॥ ११८ ॥ साऽसूत समये सूनुं, तेने नाम पिता ततः। अनन्तवीर्य इत्यस्य, प्राप्ती द्वायपि यौवनम् ॥ ११९ ॥ अनन्तवीर्य विन्यस्य, राज्ये स्तिमितसागरः। स्वयं खयम्पभाचार्यो-पान्ते प्रव्रजितोञ्जनि ॥ १२० ॥ श्रामण्यं पालितं प्रान्ते, वान्तेनायं व्यराधयत् । स विपन्नः समुत्पन्न-श्वमरेन्द्रोऽसुरेश्वरः ।। १२१॥ इतश्चाऽनन्तवीर्योsपि, क्षमापतिः सापराजितः। पृथिवीं पालयामास, वासयोपमविक्रमः ॥ १२२॥ १ख-स्वभान् श्रुत्वा । २ ख-मभूषयत् । ३ फ-'मामपि सर्वता . - ·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ५०५ ताभ्यां सौहार्दभाक् कोऽपि, विद्या विद्याधरो ददौ । ताश्च पूर्वभवाराद्धार, सिद्धाः श्रद्धावतोस्तयोः ॥ १२३ ॥ चरीति किरातीति, तयोश्चेट्यौ बभूक्तुः। रम्भादिभ्योऽप्यरं भाव-गीतनाट्यादिमिः शुभे॥ १२४ ॥ तत्प्रेक्षणक्षणप्रेक्षा-व्याक्षिप्तस्थितयोस्तयो। एकदा प्रापदास्थानं, नारदः पारदद्युतिः ।। १२५ ॥ चेटिकानाटकालोक-रसैकाग्रतया मुनिः । न ताभ्यां सत्कृतस्तेन, तत्पुरः कुपितो ययौ ॥ १२६ ।। दर्शयिष्याम्यवज्ञायाः, फलं साम्प्रतमेतयोः । ध्यायन्निति स 'वैताट्ये', दमितारिनृपं ययौ ॥ १२७ ॥ सत्कृतस्तेन कुत्रापि, किश्चिदाश्चर्यमद्भुतम् । दृष्टमित्यादरात् पृष्टः, स्पष्टमाचष्ट नारदः ।। १२८ ॥ नृपस्याऽनन्तवीर्यस्य, 'शुभा'यां पुरि तिष्ठतः । बर्वरीति किरातीति, चेट्यौ नाट्यविचक्षणे ।। १२९ ।। तत्राभिनीयमानं यत् , ताभ्यां नाटकमद्भुतम् । मया व्यलोकितनाक-लोकेऽपीगसम्भवि ॥ १३० ।। इत्युक्त्वा यां गते तत्र, स्वदूतो दमितारिणा। अहितोऽनन्तवीर्याय, चेट्यानयन हेतवे ॥१३१॥ वेगाद् गतेन दूतेन, ते चेट्यौ याचिते ततः। धीमाननन्तवीर्योऽपि, व्याजहारेति तं पुनः ॥ १३२ ।। चेटीभ्यामपि चेत् प्रीतो-ऽस्मासु विद्याधरेश्वरः। गृहीत्वा तदिमे प्रात-गन्तव्यं स्वपुरे त्वया ॥ १३३ ।। इत्युक्तः मीतिमान् दूतो, ययौ तद्दत्वेश्मनि । रहस्तौ हरितालाको, मन्त्रयामासर्तुस्त्विति ॥ १३४ ॥ दमितारिनिरीक्ष्योऽयं, गच्छावस्तन तत् स्वयम् । विद्याप्रभावतो भूत्वा, चेटिकारूपधारिणौ ॥ १३५ ॥ १ क-भाजोऽपि । २ ख-'तन्नाग०'। ३ विष्णु वलदेवौ। ४ स-'तुरिति'। . , - प. का०६४ ·चतुर्विंश तिजिनेन्द्रसक्षिप्तचरितानि [१६ श्रीशान्ति- इति निश्चित्य राज्यस्य, भारं विन्यस्य मन्त्रिपु । तावभूतां वर्वरिका-किरात्यौ विद्यया स्वयम् ॥ १३६ ॥ आवामनन्तवीर्या-उप-राजिताभ्यां नियोजिते । दमितारिनृपायेति, ते गत्वा दूतमूचतुः ॥ १३७ ॥ स दूतस्तद्युतो यात्वा, दमितारिमिदं जगौ । एते तेऽनन्तवीर्येण, चेटिके प्राभृतीकृते ।। १३८ ॥ तयोरभिनयः प्रीतो, दमितारिर्मुदाऽर्पयत् । चेच्योर्नाटकशिक्षायै, तनयां कनकश्रियम् ॥ १३९ ॥ चेट्यौ कपटनव्यौ ते, नाट्यशिक्षान्तराऽन्वहम् । अनन्तवीर्य जगतु-र्गुणैर्जितजगत्रयम् ।। १४० ॥ श्रुतानुरागतो द्रष्टु-कामायाः कनकश्रियः। पुरतोऽनन्तवीर्यण, स्वरूपं दर्शितं रहः ॥१४१ ।। रूपालोकनतो गाढा-नुरागा कनकश्रियम् । तां हुत्वाऽनन्तवीर्योऽथ, प्रतस्थे सापराजितः ॥ १४२ ॥ चैक्रियेण विमानेन, तो प्रयान्ती विहायसा । रणोत्कटमटाः प्रापुः, प्रेरिता दमितारिणा ॥ १४३ ॥ तदानीं सीरशाङ्गादि-दिव्यरत्नानि वीरयोः । जज्ञिरे समरायाऽप-राजिताऽनन्तवीर्ययोः॥ १४४ ॥ कौन्दिशीके वीरेपु, तयो रणकणादपि । स्वयमेत्य समं ताभ्यां, दमितारिय॑धाद् युधम् ॥ १४५ ॥ रणक्षीणेपु शस्त्रेषु, दमितारिरमर्षणः । चिक्षेपाऽनन्तवीर्याय, चक्रं भाचक्रमीपणम् ॥ १४६ ॥ तेनेव तुम्बघातेन, पतित्वोपान्तत्र्तिना। आतेनाऽनन्तवीर्या द्राग, दमितारिशिरोऽहरत् ।। १४७ ।। केशवोऽनन्तवीर्योऽयं, चलोऽयमपराजितः । इति हर्षात् पुष्पवप, देवास्तदुपरि व्यधुः ॥ १४८ ॥ १ क-'फिरातो'। २ क तारिन्पं ययी। ३ फ-'कान्दिसीकेपु'। पलायमानेषु'। ४ 'भीत्या ·५०७ . जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् व्रजन्ननन्तवीयोऽथ, विमानेन निजां पुरीम् । 'मेरों' कीर्तिधरं साधु, निदध्यौ धृतकेवलम् ॥ १४९ ॥ तं प्रणम्य निपण्णोऽग्रे, सोऽीपीद् धर्मदेशनाम् । कनकश्रीस्त्वदोऽपृच्छत् , कुतो मेऽभूत् पितुर्वधः ॥ १५० ॥ ऋपीन्दुरिदमाचख्यो, 'धातुकी'सण्डमण्डने । अस्ति प्राग भरत क्षेत्रे, ग्रामः 'शसपुरा' हयः ॥ १५१ ॥ श्रीदत्ता नाम दारिय-धाम तत्रागनाऽजनि । भ्रमन्ती प्रापदन्येद्युः, सा 'श्रीपर्वत पर्वतम् ॥ १५२ ।। साधुः सत्ययशा ध(क)म-चक्रवालाभिधं तपः । तस्यै तत्रादिशत् तेपे, साऽपि तत्पापतापहृत् ॥ १५३ ।। तत्प्रभावोदितलाभो-दयकर्मवशादसौ । प्राप पतिनिकेतैक-कोणतः कनकादिकम् ॥ १५४ ॥ पूर्णे तपसि सा तेने, हृद्यमुद्यापनं मुदा । अर्हचैत्यार्चनाऽतुच्छ-सङ्घवात्सल्यकल्पनैः॥१५५ ॥ एतस्य जिनधर्मस, फलं साद् या न वेत्यसौ । कियत्यपि गते काले, विकल्प पर्यकल्पयत् ॥ १५६ ।। प्रेक्ष्य 'श्रीपर्वते' विद्या-धरं तद्पमोहिता। इमामियमनालोच्य, विचिकित्सा व्यपद्यत ।। १५७ ।। 'जम्बूद्वीपे प्राय 'विदेहे', 'वैताव्ये 'शिवमन्दिरें। पुरे 'कनकपूज्याख्यः, ख्यातः क्षितिधवोऽभवत् ॥ १५८ ॥ तत्सुतोऽहं वायुवेगा-भवः कीर्तिधराभिधः । अभूदनिलवेगेति, नाना तु दयिता मम ॥ १५९ ॥ कुम्मीन्द्रो-क्षनिधि-कुम्भस्वमत्रितयसूचितः। आसीन्मम सुतस्तैस्यां, दमितारिरिति श्रुतः ॥ १६० ॥ शान्तितीर्थकरस्यान्ते, संसारासारतां सरन् । मिनारिम गज्ये. न्यम्य स्वीकतमान प्रतम् ॥ १६१ ।। , ·, चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१६ श्रीशान्ति- अत्रैव पर्वतेऽकार्प, यापिकी प्रतिमामहम् । अद्यब केवलज्ञानी, घातिकर्मक्षयेऽभनम् ।। १६२ ॥ समुत्पनेन चक्रेण, दमितारिनरेश्वरः । त्रिसण्ड विजयं कृत्वा, प्रतिविष्णुरभूद् बली ॥ १६३ ॥ श्रीदत्तायास्तु जीवस्त्वं, दमितारेः सुताऽभवः । प्रियायां मन्दिराबायां, कनकधीरिति श्रुता ॥ १६४ ॥ पितृबन्धु वियोगो य-स्त्वयाऽयमनुभूयते । विचिकित्साफलं कृत्स्न-मेतत् परिणतं तब ॥ १६५ ॥ श्रुत्वेत्यसौ विरक्ताऽऽसीत् , कनकधीर्यतार्थिनी। यात्वा प्रवाजयिष्या-स्त्वां शुभे! नगरीमिति ॥ १६६ ॥ तामुक्त्वाऽनुज्ञाप्य मुनि, जग्मतुबलकेशयौ । विष्णोस्तत्रार्द्धचक्रित्वा-भिपेकं भूधवा व्यधुः ॥ १६७ ।। सा सीरिविवरूपाभ्यां, खयम्प्रभजिनान्तिके । प्रबाजिता कनकधी-स्तपस्तम्घा "शिवं ययौ ॥१६८ ॥ भुक्तायुश्चतुरशीति-पूर्वलक्षाण्यधःक्षितिम् । आद्यामनन्तवीर्योऽगात् , कर्मभिस्तैनिकाचितैः॥ १६९ ॥ तेत्र तं द्विचत्वारिंशत्-सहस्राब्दायुपं व्यधात् । निर्व्यथं चमरोऽभ्येत्य, पिता प्रापिष्णुजन्मनः ॥ १७० ॥ स्वकर्मसरता तेन, तत्र ता नरकवेदनाः। अनन्तवीर्यजीवेन, संविज्ञेनाधिपहिरे ॥ १७१ ॥ न्यस्यानुजशुचा सूनी, पृथ्वी सोऽप्यपराजितः । सीरी धरजयस्यान्ते, व्रतं गणभृतोऽग्रहीत् ॥ १७२ ॥ प्रवव्रजुः सहस्राणि, राजां तमनु पोडश । तपस्तप्वाऽन्तेऽनशनी, स मृत्वेन्द्रो'ऽच्युते'ऽजनि ॥ १७३ ॥ १ क-तारिनरेश्वर' । २ क-जित्वा । ३ क-'स्तु यायम०'। ४ ख-ययौ शिवम् । ५ क-'तद् मतं । ६ क-तत् सत् कृता'। ७ फ-'जयधर०'। ८ क-'मृत्वाऽन्ते सोऽच्युते ।

·जिनेन्द्रचरितम् ] क-परिशिष्टम् ५०९ नरकान्निर्ययौ जीवो-ऽनन्तवीर्यस्य कालतः । 'जम्बूद्वीपेच 'भरत'-क्षेत्रे 'वैताढ्य पर्वते ।। १७४ ।। उत्तरश्रेण्यलद्वारे, पुरे 'गगनबल्लभे । मेघवाहनसञ्जस्य, विद्याधरनरेशितुः ॥ १७५ ॥ नन्दनो मेघमालिन्यां, प्रेयस्यां समजायत । पिता तस्याऽतनोन्नाम, मेघनाद इति श्रुतम् ।। १७६ ॥-त्रिभिर्विशेषफम् कृत्वा तं यौवने राज्य-वाहनं मेघवाहनः । स्वकार्य परलोकाया-स्तापवादमसाधयत् ॥ १७७॥ प्रज्ञप्ति विद्ययाऽन्येयुः, सोऽगान् 'मन्दर भूधरम् । सिद्धचैत्यार्चनं चक्रे, तत्रान्तनन्दनं' वनम् ॥ १७८ ॥ अच्युतेन्द्रस्तदा तत्रो-तीर्णस्लमवगत्य च । प्राग्भवभ्रातरं तस्य, प्रबोधं गुरुपद् व्यधात् ।। १७९ ।। ततो विद्याधरेश्वर्ग, मेघनादः सनन्दने । न्यस्याऽमरगुरोः साधु-पतेरन्तेऽनहींद् व्रतम् ।। १८० ।। पालयन् स व्रतं तीव-मद्रौ 'नन्दन पर्वते । ध्यान्यन्यदा स्थितः श्रित्या, प्रतिमामेकरात्रिकीम् ॥ १८१॥ अश्वग्रीवागभूभन्सा, भचं प्राग्भवशात्रवः । दैत्यजन्म तदा प्राप्त-स्तनायातो ददर्श तम् ।। १८२ ॥ तस्य क्रूरनिसर्गस्यो-पप्सर्गः प्रागरित्वतः। नोग्गैरप्यचलद् ध्यानान्-मनागपि स धीरधीः ।। १८३ ।। गते दीनमुखे तन, "विलक्षत्वोपलक्षिते । पारयामास स ध्यान, निधानं श्रेयसां मुनिः ॥ १८४ ॥ तपश्चिरं चरित्वाऽय-मन्तेऽनशनमाश्रितः । मृत्वा कल्पेऽच्युतेन्द्रस्य, सामानिम्सुरोऽजनि ॥ १८५॥ 'जम्बूद्वीपे प्राग विदेहे', 'सीता'या दक्षिणे तटे। विजये 'मङ्गलामत्यां', पूरास्ते 'रनसञ्चया ॥ १८६॥ १ ख-'श्रुत। २ क-बाधमसा'। ३ क-पठे साधुगुरोरन्ते' । त्या। ५ स-लक्ष्यत्वोप०। ६ क-'च्युतेऽच्युतेन्द्र०'।

·चतुर्विशति जिनेन्द्रसहिप्तचरितानि [१६ श्रीशान्ति- क्षेमङ्करनृपोवासीद्, रत्नमालेति तत्प्रिया । अपराजितजीवोऽभूत् , तद्गर्भ स च्युतो'ऽच्युता'त् ।। १८७ ॥ सुखसुप्ता निशाशेपे, महास्वमांश्चतुर्दश । तथा पञ्चदशं वजं, महादेवी ददर्श सा ॥ १८८ ॥ सा ख्याति स अगे पत्यु-याख्याति स स तत्पुरः । वज्रीव वीरो भविता, चक्रवर्ती तवाङ्गजः ॥ १८९ ।। सा सुतं समयेऽमूत, नाम तस्यातनोत् पिता । वज्रायुध इति समे, देव्या वज्रय दर्शनात् ॥ १९ ॥ सक्रमात् प्राप्य तारुण्यं, तरुणीनेत्रकार्मणम् । लक्ष्मीवतीमुपायंस्त, लक्ष्मीरूपां नृपाङ्गजाम् ॥ १९१ ।। जीवोऽप्यनन्तवीर्यस्य, स च्युत्वाऽच्युत'कल्पतः। लक्ष्मीवतीकुक्षिभयो, जज्ञे वज्रायुधात्मजः ॥१९२॥ सहस्रायुध इत्यस्य, सज्ञा वज्रायुधो व्यधात् । युवा पर्यणयद् राज-कन्यां स कनकश्रियम् ॥ १९३ ।। सहस्रायुधसाप्यासीत् , तनयः कनकप्रियाम् । श्रुतं शतबलिं नाना, जनकोऽजनयच्च तम् ॥ १९४ ॥ कदाप्यसौ पुत्रपौत्र-प्रपौत्रपरिवारितः । समां भेजे भुवः क्षेम-करः क्षेमङ्करो नृपः॥ १९५ ।। ईशानेन्द्रस्तदेशाने, कल्पेजल्पत् सदस्खदः। अनुवज्रायुधं धीरा, धरायां बोधिधारिणः ॥ १९६ ।। अश्रद्दधानस्तां श्रुत्वा, चित्रचूलाऽमरो गिरम् । क्षेमकरनृपस्साप, तं पर्पदममर्पणः ।। १९७ ।। स नास्तिक्याहतास्तिक्य-स्तत्र मिथ्यात्वमूढधीः । नारमा नैनो न पुण्यं न, परलोकोऽस्त्यदोऽयदत् ।। १९८ ॥ तं व्याजहार नियाज-बोधिर्वज्रायुधः सुरम् । भो प्रत्यक्षविसंवादि, विवादिन् । वचनं तय ॥ १९९ ॥ १ स-'प्राप। २ क-'च्युतोऽच्युत। ३ क-कदाप्यथ' । ४ क-'धारणे। क-'नास्तिकहता०। ६ पापम् ।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् युध्यस्खावधिना ताव-देतद् वैभवमात्मनः । प्राग्जन्मनिर्मितैर्धर्म-कर्मभिः प्राभृतीकृतम् ॥ २०० ॥ मय॑स्त्वं प्राम्भवे सम्प्र-त्यमय॑त्वमवाप्तवान् । नैव जीवोऽस्ति चेदिह, तदेतद् घटितं कुतः ॥२०१॥ इह प्राप्तोऽसि मय॑त्व-ममर्त्यत्वं परत्र च । ततस्ते परलोकोऽपि, प्रत्यक्षोऽस्तीह लोकवत् ॥ २०२॥ एवं बज्रायुधेनार्य, विवुधः प्रतियोधितः । 'खर्भूपणैस्तमभ्यर्च्य, ततः सम्यक्त्वमग्रहीत् ॥ २०३ ॥ त्वया कुमार! संसारे, निपतन्नुद्धृतोऽस्म्यहम् । कि शस्यं यस्य ते क्षेम-बरस्तीर्थकरः पिता ॥२०४।। इत्युक्तवैशानमाप्तं तं, वैज्रश्लाघाकर सुरम् । ईशानेन्द्रोऽववीदेव, भाव्यर्हन् भगवानयम् ॥ २०५॥ मैधौ 'खैरनिपाताख्यो-द्याने वज्रायुधोऽन्यदा। रेमे लक्ष्मीवतीमुख्यैः, सप्तदेवीशतैः समम् ॥ २०६॥ वाप्यां देवीयुतो यावज्-जालकेलिरतोऽस्त्यसौ । तावत् तत्रापतद् देवो, विद्युदंष्ट्राभिधः क्रुधा ।। २०७ ॥ प्रागर्भयारेदमितारे-जीवो भान्वा भवं चिरात् । देवोऽभवन्निभाल्यैप, क्रुद्धो वज्रायुधं तदा ॥२०८ ॥ नागपाशैः पदद्वन्द्वे, बद्ध्या वनायुधं कुधीः। क्षितिध्रमेकं तं पेष्टुं, चिक्षेपोस्थिप्य रोपतः ॥ २०९ ॥ मुष्टिप्रहारैर्यद्वज-सारैर्वनायुधः क्रुधा । कि चित्रमत्र यनिन्ये, गिरिं तं विशरारुताम् ॥ २१०॥ लीलायानेपि यस्यादि-न्यासः स व्यथतेतराम् । नागत्राता नोटयत् स, नागपाशान् किमद्भुतम् ? ॥ २११ ॥ तदा 'विदेह'चैत्यानि, नत्वा नन्दीश्वरे' व्रजन् । शक्रोऽपश्यत् कुमारं तं, निर्जरोर्जित जित्वरम् ।। २१२ ।। १ क-वभूषणैः । २ वज्रायुधप्रशसाकारिणम् । ३ चैने। फ-सूरनि- ५ स-'जन्मारे०। ६ क-'सत्वरम् । पाता।

·, ५१२ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसहिदप्तचरितानि [१६ श्रीशान्ति-- त्वं भावी 'भरत'क्षेत्रे, शान्तिः पोडशतीर्थकृत् । इत्युक्त्वा तं समभ्यर्य, भक्त्या सुरविभुर्ययौ ॥ २१३ ॥ क्षेमकरनृपो लोका-न्तिकैर्देवैनिवेदिते । प्रव्रज्यासमये राज्य-भाजं वज्रायुधं व्यधात् ॥ २१४ ।। प्रवज्य परमं तत्वा, तपः प्राप्य च केवलम् । क्षेमङ्करस्तीर्थङ्करः, प्रवृत्तो भव्यबोधने ॥ २१५ ।। वनायुधनृपस्यापि, चक्रादीनि चतुर्दश । रत्नानि जज्ञिरे चक्र-पतितानर्तिताप्तये ॥ २१६ ॥ स तैराठ्यः स 'वैताट्य, विजयं 'मङ्गलावती'म् । चक्री व्यजेट पट्खण्ड-मासण्डलपराक्रमः ॥ २१७ ॥ स वृत्ते चक्रवर्तित्वा-भिपेके भूभरक्षमम् । सहस्रायुधमाधत्त, यौवराज्ये नयोज्यलम् ॥ २१८ ॥ अन्यदा संसदासीनं, वज्रायुधधराधिपम् । स्वामिन् ! मां रक्ष रक्षेति, कोऽपि विद्याधरो त्रुवन् ॥ २१९ ॥ कम्पमानवपुः काम-मवस्थोऽश्वत्थपत्रवत् । अम्बरात् तूर्णमुत्तीर्य, शरण्यं शरणे श्रितः ॥ २२० ।-युग्मम् तत्पष्ठे सेटकं खॉ, दधाना खेचराङ्गना । एत्योचे चक्रिणं चक्रिन्', 'दुर्णयोऽयं प्रमुच्यताम् ॥ २२१ ॥ तत्पृष्ठे च गदापाणिः, कोऽप्येत्य 'खेचरोऽवदत् । क्रुधा वज्रायुधाधीश, देवाऽस्य शृणु दुर्नयम् ॥ २२२ ॥ 'जम्बूद्वीपेत्र 'विदेहे', 'सुकच्छ विजये गिरी । 'वैतात्येऽस्ति जितस्वर्ग-पुरं 'शुकपुरं' पुरम् ॥ २२३ ॥ तसिन् पवनवेगोऽहं, महीपालो मम प्रिया । सुकान्तेत्याययोः पुत्री, नाम्ना शान्तिमतीत्यसौ ॥ २२४ ॥ प्रज्ञप्ति साधयत्येपा, क्ष्माधरे मणिसागरे। उत्क्षिप्ता खेऽमुना चास्याः, सिद्वा विद्या तदैव च ।। २२५ ॥ १ ख-चरित्यर्तित्वा'। २ क-'मुत्तीर्ण'। ३ क-शरणाश्रित.'। ४ स-'दुर्नयो च्यतामयम्'। ५ क-खचराङ्गना'। ६ फ-'सचरो०। ७ क-'वाच्या। , ·जिनेन्द्रचरित्रम् ] ' क-परिशिष्टम् ५१३ विद्याभयेन मत्पुत्र्या, पापामाऽयं पलायितः।। क्वाप्यप्राप्य परित्राणं, शरणं त्वत्क्रमौ श्रितः ॥ २२६ ॥ प्रज्ञप्तिविद्यापूजाय, यावत् तं नगमागमम् । अहमेा सुतां ताव-दनालोक्याकुलोऽभवम् ॥ २२७ ॥ आमोगिन्या ततो ज्ञात्वा, पापमेतं त्वदन्तिके । एतं तु हन्तुमायातां, तनयां चाहमागमम् ॥ २२८ ॥ तदेप त्यज्यतां दोपी, दुष्टात्मा दुष्टमूदन। कीनाशसदनं येन, प्रापये गदयाऽनया ॥ २२९ ॥ एनं ततोऽवधिज्ञानाद्, बुद्धा वज्रायुधोऽवदत् । अहो प्राग्जन्मपर्यायो, ज्ञायतामनयोरयम् ॥ २३० ॥ 'जम्बूद्वीपे'ऽत्रैवत'-क्षेत्रे 'विन्ध्यपुरे' पुरे । विन्ध्यदत्तो नृपोऽभूत् तत्-पत्नी नाम्ना सुलक्षणा ॥ २३१ ॥ अनयोर्ज नलिन-केतुनामा तनूद्भवः । पुरे तत्र सार्थवाहो, धर्ममित्राभिधोऽभवत् ॥ २३२ ॥ श्रीदत्ता दयिता तस्य, तयोर्दत्तः सुतोऽजनि । दत्तस्यापि प्रिया रूप-प्रभारम्भा प्रभङ्करा ॥ २३३ ॥ तया दयितया दत्तो, वसन्ते सममन्यदा । स्वैरं व्यलसदुद्याने, शक्रः शच्येर 'नन्दने' ।। २३४ ।। स राजमनुर्नलिन-केतुस्तत्र तदागतः। पश्यन् प्रेभरां सद्यो, मान्मथैर्मथितः शरैः ॥ २३५ ॥ सरातुरोऽपहृत्यैतां, क्रीडावापीवनादिपु । तया विलासवत्याऽसौ, विललास नरेन्द्रभूः ॥ २३६ ॥ दत्तस्तद्विरहोन्मचः, सम्भ्रमन्सुमनोऽभिधात् । मुनेः केवलिनो वाचा, चैतन्यं सोऽश्रयत् पुनः ॥ २३७ ॥ शान्तो दान्तमना दान-धर्माधीनधनोऽन्यहम् । स कालधर्ममध्यास्ते, सम्पूर्णपुरुषायुपः ॥ २३८ ।। " १ ख-'एतं । २ क-विलस०'। ३ क-'प्रभाकर'। प. का०६५

·.
चतुर्विशतिजिनेन्द्रसशिप्तचरितानि
[१६ श्रीशान्ति-
'जम्बूद्वीपे प्राग'विदेहे,' 'सुकच्छे' विजये गिरौ ।
'चैतात्ये 'वर्णतिलके', पुरे विद्याघरेश्वरः ॥ २३९ ॥
महेन्द्रविक्रमाहोऽस्या-ऽनिलवेगा प्रियाऽभवत् ।
तयोरजितसेनाख्यो, दत्तजीवः सुतोजनि ॥ २४०।-युग्मम्
विन्ध्यदत्ते मृते 'विन्ध्य'-पुरे नलिनकेतुना ।
राज्यं कृत्वाऽन्ते प्रव्रज्य, तप्त्वा मुक्तिरवाप्यत ॥ २४१ ।।
प्रभङ्करा विना दीक्षां, तवा चान्द्रायणं तपः।
मृत्वा पवनवेगाऽऽसीत्, सुता शान्तिमती तव ॥ २४२ ॥
अनेनाऽजितसेनेन, पूर्वस्नेहेन ते सुता ।
विद्याभृता हृता तेन, कुपः पवनवेग! मा ॥ २४३ ।।
इति श्रुत्वा मिथः शान्ताः, क्षमयामासुराशु ते ।
व्याजहार पुनर्वा-युधस्तान् विसिताशयान् ॥ २४४ ॥
आदास्यध्वे त्रयो दीक्षा, क्षेमङ्करजिनान्तिके ।
यूयं कर्ता पुनः शान्ति-मती रत्नावलीतपः ॥ २४५ ॥
प्रान्तेऽसौ मृत्वाऽनशना-दीशानेन्द्रो भविष्यति ।
युवामपि क्षणेऽत्रैव, केवलज्ञानमाप्स्यथः ॥ २४६ ॥
ईशानेन्द्रः स तत्रैत्य, युवयोः केवलोत्सवम् ।
तपाकृशस्य चाची ख-शरीरस्य करिष्यति ॥ २४७ ॥
'ईशान'तस्ततश्युत्वा, क्रमा'दीशान वासवः ।
प्राप्य मय॑त्वमुत्पन्न-केवलो मुक्तिमेष्यति ॥ २४८ ॥
त्रिकालज्ञानकलितं, तद् वज्रायुधचक्रिणः ।
वचः श्रुत्वाऽभवन् सभ्याः, सर्वे विस्मेरविसयाः ॥२४९ ॥
नृपः पवनवेगस्तत्-तनया शान्तिमत्यपि ।
विद्याभृचाजितसेनो, यथोक्तमभजंत्रयः ॥ २५०॥
सहस्रायुधवध्याऽथ, जयना सञ्ज्ञया निशि।
समे व्यलोकि कनक-शक्तिः कान्तिकरम्विता ॥ २५१ ॥

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ५१५ तयाऽथ कथिते स्वप्ने, प्रातरित्याह तत्पतिः। भविष्यति सुतो देवि !, महाशक्तिस्तव ध्रुवम् ॥ २५२ ॥ देवी यभार सा गर्भ, सौति म समये सुतम् । खमानुसारात् कनक-शक्तिरित्युदिताह्वयम् ॥ २५३ ॥ शैशवं समभिक्रान्तः, प्राप्ताभिनवयौवनः । पुत्रीं 'सुमन्दिर'पुर-स्वामिनो मेरुमालिनः ॥ २५४ ।। मल्लाकुक्षिभवां रूपा-प्रतिमल्लामिलावले । नाम्ना कनकमालेति, मतां परिणिनाय ताम् ॥ २५५ ॥-युग्मम् इतो 'मशक्यसारा ख्ये, पुरे 'विश्वम्भरेश्वरः । आसीदजितसेनाख्यः, प्रियसेनाऽस्य च प्रिया ॥ २५६ ।। तयोर्वसन्तसेनेति, सुताऽऽसीद् रूपविश्रुता । सा प्राक् कनकमालायाः, प्रियालापा प्रिया सखी ॥ २५७ ।। पिता स्वयंवरां प्रैपी-'देतां कनकशक्तये । स तां पर्यणयद् वज्रा-युधपौत्री यथाविधि ॥ २५८ ।। तस्यास्तेन विवाहेन, पितृष्वससुतोऽभवत् । एकाकी कनकशक्ति-रुद्यानेऽचरदन्यदा ।। २५९ ।। उत्पतन्तं पतन्तं च, नरं कश्चिन्निरूप्य सः। तत्रोचे पत्रिवत् किं भो, त्वं पतस्युत्पतस्थथ? ॥२६० ॥ सोऽप्यवादीदहं विद्या-धरो 'वैताढ्य पर्वते । गतोऽर्थेन केनापि, व्यावृत्तोऽवापत पुनः ॥ २६१ ॥ असारामस्य रम्यत्वं, पश्यतोऽलमवश्यकृत् । एकमाकाशगामिन्या, विद्याया विस्मृतं पदम् ।। २६२ ।। पठेत्युक्ते पैदेनोना, विद्योक्ता तेन साऽथ ताम् । पूर्णा पदानुसारिण्या, कुमारः प्रज्ञयाऽपठन् ॥ २६३ ।। ततः पुनर्नवीभूत-विद्यो विद्याधरो ददौ । स खविद्याः कुमाराय, कृतज्ञा झुपकारिणः ॥ २६४ ॥ २ क-'देषा'। ३ क-तैतोनेन (3) विद्योता। १ नृप.।

·चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसहितचरितानि [१६ श्रीशान्ति ययो विद्याधरो विद्याः, कुमारस्ता यथाविधि । साधयित्वा-सुधीरासी, विद्याधरशिरोमणिः ॥ २६५ ॥ वसन्तसेनायाः पित-प्यत्रीयो रोपणोऽपि सः । न कतु कनकशक्ते-पकारं क्षमोऽभवत् ॥ २६६ ॥ प्रपया सोऽन्नपानादि-परिहारपरायणः। विपद्य त्रिदशो जने, हिमचूलाऽभिधानतः ॥ २६७ ॥ वसन्तसेना-कनक-मालाभ्यां सममिच्छया । सुखं विजहे कनक-शक्तिः शैलवनादिपु ॥ २६८।। प्रियाद्वयान्वितः सोऽगात् , कदापि 'हिमबद्'गिरिम् । देशनां विपुलमति-चारणरिहाशृणोत् ।। २६९ ॥ प्रतिबुद्धोऽथ कनक-शक्तिः कान्ताद्वयं गृहे । राज्यश्रिया समं मुक्त्वा, मुक्तिदं व्रतमग्रहीत् ॥ २७० ॥ वसन्तसेना-कनक-माले ते निर्मलाशये। आर्याया विमलमतेः, पार्थे जगृहतुव्रतम् ॥ २७१ ॥ एकदा कनकशक्तिः, साधुः सिद्धिपदे गिरौ । शिलायां स्थितवान् श्रित्वा, प्रतिमामेकरात्रिकीम् ।। २७२ ।। हिमचूलः सुरस्तत्र, प्राप्तस्तं प्रेक्ष्य रोपवान् । उपसर्गान् सृजन विद्या-धरैचित्रासितोऽधमः ॥ २७३ ॥ प्रतिमां पारयित्वा तां, विहरनवनीं मुनिः। जगाम कनकशक्ति-नगरी 'रत्नसञ्चयाम् ॥ २७४ ।। तत्र सूरनिपातोप-वने प्रतिमयाऽथ सः । 'तस्थिवानेकरोत्रिक्या, केवलज्ञानमाप्तवान् ।। २७५ ।। केवलज्ञानमहिमां, तस्यैत्य त्रिदशा व्यधुः। निभाल्य हिमचूलस्तत्, तमेव शरणं "श्रितः ॥ २७६ ॥ तस्य वज्रायुधधैक्री, ससहस्रायुधो मुनेः । निर्माय महिमां श्रुत्वा, देशनां वपुरी ययौ ॥ २७७ ॥ १ ख-'स्थितवान् । २ क-'रानिक्यः । ३ स-स्थित.'। ४ क-'श्वके'। ५क-पुरं ययौ।

·. जिनेन्द्रचरित्रम् ]. क-परिशिष्टम् ५१७ अथ वज्रायुधो राज्ये, स्व सहस्रायुधं व्यधात् । क्षेमङ्करजिनोपान्ते, स्वयं दीक्षामुपाददे ।। २७८ ।। चतुःसहस्री राजीनां, शेतं राज्ञां किरीटिनाम् । शतानि सप्त पुत्राणां, तमनुप्रतिनोऽभवन् ॥ २७९ ।। 'सिद्धशैले'ऽन्यदा वज्रा-युधर्पिविहरन् गतः । वार्षिकी प्रतिमा तत्र, स्तम्भे वैरोचने स्थितः ॥ २८० ।। मणिकेतु-मणिकुम्भा-वितोऽश्वग्रीवनन्दनौ । भवं भ्रान्त्वा चारुतपो-ऽभावादसुरतां गतौ ।। २८१ ॥ तत्र तौ स्वैरचर्याप्तौ, तमृपिं प्रेक्ष्य चक्रतुः । तसोपसर्गानमित-तेजोभवजवैरतः ॥ २८२ ।।-युग्मम् तदा तिलोत्तमा-रम्भा-दयो देव्यो दिवौकसाम् । तनावतेरुस्तं नन्तुं, त्रस्तौ तौ तद्भयाद्रयात् ॥ २८३ ।। चार्पिकी प्रतिमां तां स, नीत्वा पारमपारयत् । ततो वज्रायुधो धात्री, विजहार मैहायतिः ॥ २८४ ॥ स सहस्रायुधो न्यस्य, राज्ये शतबलिं सुतम् । पिहिताश्रवगणभृत्-पादान्ते व्रतमग्रहीत् ।। २८५ ।। वनायुधविहरन्, स सहस्रायुधोऽमिलत् । संयुक्तौ तौ पितापुत्रौ, तपस्यन्तौ विचरतुः ॥२८६ ॥ भवाचर्चा'वीपत्प्रारभार'-शितिधमधिरुह्य तौ । पादपोपगमं नाम, श्रितापनशनं मुनी ॥ २८७ ॥ मृत्वा महामुनिपञ्च-विंशत्यधिमितस्थितौ । अवेयके तृतीये ता-वहमिन्द्रपंदे स्थितौ ॥ २८८ ।। 'जम्बूद्वीपेऽत्रैव प्राच्य-'विदेहे' 'क्षितिभूपणे । विजये 'पुष्कलावत्यां', पूरास्ते 'पुण्डरीकिणी' ।। २८९ ॥ तस्यां घनरथो राजा, रेजे तस्य प्रियाद्वयम् । एका प्रियमतिर्नाम्ना, द्वितीया तु मनोरमा ॥ २९० ॥ वज्रायुधस्स जीवोऽय, च्युत्वा नैवेयकादभूत् । १ स-'तथा'। २ ख- बालतपोभावा०।३ क-'महीपति.'। ४ ख-'पदं सितौ। .

·" ५१८ चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१६ श्रीशान्ति प्रियमत्याः सुतो मेघ-स्वमान्मेघरथाभिधः ॥ २९१ ॥ सहस्रायुधजीवोऽपि, जज्ञे ग्रैवेयकाच्युतः । मनोरमायास्तु रथ-खप्नाद् दृढरथाभिधः ॥ २९२ ।। घनप्रीती मियो मेघ-रथो दृढरथोऽपि तौ। क्रमेण कामिनीनेत्र-कार्मण यौवनं श्रिती ॥ २९३ ॥ नृपतेनिहतशत्रोः, 'सुमन्दिर पुरनभोः । मन्त्री घनरथं प्राप्य, प्रणम्येति व्यजिज्ञपत् ।। २९४ ॥ नृपतेः सन्ति निहत-शत्रोस्तिस्रः सुताः प्रभो।। उमे मेघरथस्यास्ता-मेका दृढरथस्य तु ॥ २९५ ॥ मुदा सम्मान्य तं राज्ञा, कुमारी प्रहितौ ततः । तौ चेलतुश्च सामन्ता-मात्यसैन्यशतावृतौ ।। २९६ ॥ प्रयाणैः प्रचलन्तौ तौ, 'सुमन्दिर'पुरं प्रति । राज्ञः सुरेन्द्रदत्तस्य, देशसीमां समीयतुः ।। २९७ ॥ दूतः सुरेन्द्रदत्तस्या-भ्येत्य मेघरथं जगौ । मा गा मद्देशमध्येन, स्वामी मे त्वां वदत्यदः ॥ २९८ ॥ सित्या मेघरथोऽवादीद्, देशोऽयं मेऽध्वनामुना। याम्यन्योऽस्ति यदि खामी, निवारयतु मां स तत् ॥ २९९ ।। इति दूतेन गत्वोक्ते, व्यक्तं रोपारुणेक्षणः । सुरेन्द्रदत्तः प्राचालीत् , ततः सर्वाभिसारतः ॥ ३०॥ युध्यमानोऽभिमानोग्रा, कुमाराभ्यां विजित्य सः। जीवन् गृहीतस्तद्देशे, निजाज्ञा घोपिता ततः ॥ ३०१ ।। नीतः सुरेन्द्रदत्तोऽपि, 'सुमन्दिर'पुरे समम् । अभ्याययौ स निहत-शत्रू राजकुमारयोः ॥ ३०२ ॥ उपयेमे मेघरथा, नियमित्रा-मनोरमे। ज्यायस्यौ दृढरथोऽपि, सुमत्याख्यां कनीयसीम् ॥ ३०३ ॥ सम्मानितौ विसृष्टौ तौ, राज्ञा निहतशत्रुणा । ताभ्यां सुरेन्द्रदत्तोऽपि, खदेशे स्थापितः पुनः ॥ ३०४ ॥ १ क-'सुमन्दर०। २ क-'शत्रुराजकुमारयोः ।

·५१९ , . जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् सम्प्रासौ स्वपुरी प्रीत्या, लिष्टौ धनरथेन तौ । विशेपितोत्सवां द्वेपि-पेपिशायौं प्रवेशिती ॥३०५।। पत्या मेघरथस्यापि, सुपुवाते सुतौ क्रमात् । नन्दिपेणं प्रियमित्रा, मेघसेनं मनोरमा ॥३०६॥ प्रिया दृढरथस्थापि, सूते स सुमतिः सुतम् । रथसेनामिघं सर्व-कलाकौशलशालिनम् ॥ ३०७ ॥ अन्तःपुरे प्रियापुत्र-पौत्रैर्घनरथो वृतः । सुसेनावश्यया 'व्यज्ञ-प्यैवं कुर्कुटहस्तया ।। ३०८ ।। देवाऽयं कुर्कुटो मेऽन्य-कुर्कुटेन रणोत्कटः। नीयते चेत् तैदा लक्ष दीनाराणां पणं ददे ॥ ३०९॥ देवी मनोरमाऽवादी-देवं देवाऽमुना मम । वज्रतुण्डस्तानचूडः, पणेनानेन युध्यताम् ॥ ३१०॥ एवमस्त्विति राजोक्तं, ततस्तौ चरणायुधौ । उामुत्तारितो चित्र-गतिनृत्तौ प्रजहतुः ।। ३११ ।। चचभ्यां चरणाभ्यां च, चण्डयोस्तानचूडयोः । तयोर्घनं प्रहरतो-रथो घनरथोऽवदत् ॥ ३१२ ॥ न मध्यादनयोरेको-ऽप्येफेन युधि जेष्यते । आह मेघरथः किना-ऽनयोर्जयपराजयो? ॥३१३॥ अथो घनरथो राजा, ज्ञानत्रयधरोऽब्रवीत् । प्राचीनजन्माचरित, चरितं शृणुततयोः ।। ३१४ ।। अस्यैव 'जम्बू'दीपस्य, क्षेत्रेऽ'स्त्यैरवते' पुरम् । नाम्ना 'रलपुरं' तत्र, वणिजौ द्वौ बभूवतः ॥ ३१५ ॥ दत्तो धनवसुश्चैती, प्रीतिप्रीतौ परस्परम् । प्रेमतुर्भूरिविचाशी, युतौ ग्रामपुरादिपु ॥ ३१६ ॥ मार्गे भाराक्षमानुक्ष्णः, शंकट रसङ्कटः । २ ख-विज्ञप्येव । ३ ख-'पणं लक्ष, दीनाराणा तदाददे। ४ कुर्कुटः । ५ कुर्कुटौ। ६ क-मानयो। ७ख-'नयो। ८ख-महा- ९ स-शकटैर्भण्डिसङ्कटै। . १ क-'वीयों मारा।

·५२०. चतुर्विंशति जिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१६ श्रीशान्ति- प्रतोदैर्यटिभिस्त्यक्त-दयं ताडयतः स तौ ।। ३१७ ॥ तयोः कूटतुलामान-मान् पश्चयतोश्विरम् । अबोधयोविरोधोऽभू-देकद्रव्यामिलापयोः ।। ३१८ ॥ क्रुद्धौ युध्वा मिथो मृत्वा, तावभृतामुभाविभौ । तत्रै भैरवते' 'स्वर्ण-कूला'कूलंकपातटे ॥ ३१९ ।। क्रमादुद्यौवनादेतो, दन्तादन्ति कराकरि । द्वावपि प्रक्षरदानौ, क्रुद्धोदग्रमृधौ मृतौ ।। ३२० ॥ अस्यैव 'जम्बू द्वीपस्य, क्षेत्रेच 'भरता मिधे । 'विनीता यां नन्दिमित्रो-ऽभृदिद्धमहिपीधनः ।। ३२१ ॥ तस्यैप्टे महिपीयूथे, जातौ तौ महिपौ ततः । 'अयोध्या'ऽधिपतिः शत्रुञ्जयोऽभृजगतीविभुः ॥ ३२२ ।। देवानन्दा प्रिया तस्य, तयोः पुत्रौ बभूवतुः । धरपेण-नन्दिपेणौ, महिपौ तावपश्यताम् ॥ ३२३ ॥ ताभ्यां तौ कौतुकात् क्रीत्वा, रक्ताक्षौ वपुपोत्कटौ । मिथः प्राग्जन्मवैरान्धा-ययोध्येतां क्रुधोद्धरौ ।। ३२४ ॥ युध्या मृत्वा च तो जातो, पुर्या तत्रैव मेण्डको । मिथः प्रहृत्य मृत्वा ता-युत्पन्नौ कुर्कुटाविमौ ॥ ३२५ ।। पुराऽप्येतौ समप्राणी, नैकोऽप्येकेन निर्जितः । एकः पूर्ववदेकेन, सम्प्रत्यपि न जेप्यते ॥ ३२६ ॥ साह मेयरथी देव, न बैरदेव केवलम् । युध्येते कुर्कुटौ विद्या-धराक्रान्ताविमौ पुनः ॥ ३२७ ॥ तथाहि 'धातुकी सण्डे, पूरवतभूपणे । अभूदभयघोपाख्यो, राजा 'वजपुरे पुरे ॥ ३२८ ॥ बभूव वल्लभा तस, सुवर्णतिलकाहया । विजयो वैजयन्तश्च, तयोः पुत्रावजायताम् ॥ ३२९ ॥ नत्रै' पैरवत क्षेत्रे, पुरे 'वर्णपुरे नृपः । शङ्खोऽभूत् तत्प्रिया पृथ्वी, पृथ्वीसेना तयोः सुता ॥ ३३० ॥ १ख-'धनसेन.'। २ रा-पुत्रौ बभूवतु। १ स-स्वर्णद्रुमे। ३ .

·५२१ , जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् एतामभयघोपाय, शक्ष्मापः सुतां ददौ । स रेमे पृथिवीनाथः, पृथवीसेनया तया ॥ ३३१ ॥ स वसन्तेऽन्यदोधानं, राजा सान्तःपुरो ययौ । पृथ्वी देवी त्वनुज्ञाप्य, नृपं चिक्रीड तत्र सा ॥ ३३२॥ तदन्तर्दन्तमथनं, दृष्ट्वाञ्चन्दत सा मुनिम् । निशम्य देशनां तस्य, भववैराग्यभागभूत् ॥ ३३३ ॥ नृपमापृच्छय सा दन्त-मथनान्सुनितो व्रतम् । भवभीताऽभजद् भूप-स्तां शंसन् स्वपुरं ययौ ।। ३३४ ॥ तदाघभयघोपोऽपि, दानादिसुकतोधतः । कृतराज्योऽनन्तनाथ-तीर्थेशान्तेऽभवद् व्रती ।। ३३५ ॥ विजयो वैजयन्तश्चा-ऽगृहीतां तमनु व्रतम् । पिता पुत्रौ त्रयोऽप्येते, दुस्तरं(?) तेपिरे तपः ।। ३३६ ।। राजर्पिरभयघोपो, विंशत्या स्थानकैः पुनः। सदैव सेवितैरहन्-नामगोत्रमुपार्जयत् ॥ ३३७ ।। सेवितानशनाः प्रान्ते, ते त्रयोऽप्यायुपः क्षये । 'अच्युते' घुसदोऽभूवन , द्वाविंशत्यर्णवायुपः ॥ ३३८ ॥ जीवोऽथाऽभयघोपस, अच्युतोऽच्युत'कल्पतः। पुर्यखां 'पुण्डरीकिण्यां', हेमाङ्गदमहीपतेः ॥ ३३९ ।। जायायां वज्रमालिन्यां, सूनुर्घनरथो भवान् । जातस्तीर्थकरस्तात-कृतजन्मोत्सवः सुरैः ।। ३४० ।-युग्मम् 'जम्बूद्वीपस्य 'भरत'-क्षेत्रे 'वैतात्य'भूभृति । उत्तरश्रेण्यलढारे, 'वर्ण'नामाह्वये पुरे ॥ ३४१ ।। राजा गरुडयेगोऽभूद्, धृतिषेणेति तत्प्रिया । विजयो पैजयन्तश्च, तौ च्युता'वच्युता'त् ततः ॥ ३४२ ।। उत्पेदाते तयोः पुत्रौ, चन्द्रार्कस्वप्नदर्शनात् । तौ चन्द्रतिलक-सूर-तिलको नामतः थुतौ ॥ ३४३ ।। १ ख-'स्थानकैस्तु सः । प. का. ६६ ·५२२ चतुर्विशति जिनेन्द्रसहिमचरितानि [१६ भौशान्ति- अन्यदा जग्मतु'मरो'-मूर्ध्नि तो 'नन्दने' बने । चरन्ती सागरचन्द्र-चारणर्पिमपश्यताम् ॥ ३४४ ॥ केवलज्ञानिना तेन, पृष्टेन प्राग्भवास्तयोः । ख्यातास्ताभ्यां ततोऽझायि, प्राग्जन्मजनको भवान् ॥ ३४५ ॥ तौ त्वां द्रएमिहायाती, स्वामिन् ! विद्याधराविमी । समं चक्रतुस्तान-चूडयोः क्रीडयाऽनयोः ।। ३४६ ॥ इति श्रुत्वा स्फुटीभूय, प्राग्जन्मजनकं नृपम् । भक्त्या घनरथं नत्वा, गती विद्याधरौ गृहम् ।। ३४७ ॥ तावप्यात्मभवाने, निन्द्यानाकर्ण्य कुर्कटी। सम्यक्त्वं धनसंवेगो, श्रिती धनरथान्तिके ॥ ३४८॥ मृत्वा सानशनौ 'भूत-रत्ना'टव्यां बभूवतुः । साम्रचूल-स्वर्णचूला-ऽभिधौ तौ भूतभूपती ॥ ३४९ ॥ तौ युद्धावधिना पूर्व-भवमेत्योपकारिणम् । श्रुत्वा घनर, मेघ-रथमित्यूचतुर्मदा ॥ ३५० ।। आवां तौ कुर्कुटौ युष्मत्-प्रसादाद् व्यन्तरेश्वरी । अभूवेमौ तदेतन्नौ, विमानमधिरुह्यताम् ॥ ३५१ ॥ सर्वा सर्वसहां पश्य, ज्ञाताऽस्ति ज्ञानतो यदि । इत्यथितो मेघरधो, विमानमधिरूढवान् ॥ ३५२ ॥ तस्मै सपरिवाराय, तद्विमानाधिरोहिणे | तौ साद्रिसागरद्वीपां, दर्शयामासतुः क्षितिम् ॥ ३५३ ।। अथ मेघरथं नीत्वा, तौ पुनः 'पुण्डरी किणी'म् । सौधे कृत्वा रत्नवृष्टिं, नत्वा स्खं जग्मतुः पदम् ॥ ३५४ ॥ अथो घनरथो राजा, राज्ये मेघरथं न्यधात् । यौवराज्ये हीरथं, स्वयं दीक्षामुपाददे ॥ ३५५ ।। तीर्थङ्करो धनरथः, क्रमादुत्पन्नकेवलः । प्रयोध्य प्राणिनः क्षीण-कर्मा मोक्षमुपेयिवान् ॥ ३५६ ।। " १ क-'द्रष्टुमिह प्राप्तौ'। २ क-'स्तुत्या'। ३ आययोः।

·, " . जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ५२३ चके मेघरथो राजा, राज्यं दृढरथान्धितः । सोऽन्यदा 'देवरमणो'-द्यानेऽयासीद् रिरंसया ॥ ३५७ ॥ मियमित्राप्रियायुक्तः, तत्राशोकतले खितः । सङ्गीतमविगीतं स, यावत् प्रास्तावयन्नृपः ।। ३५८ ।। तावद् भूतैराविर्भूतैः, प्रभूतैर्भूपतेः पुरः । प्रारभ्यताद्भुतालम्ब-स्ताण्डवाडम्बरः परः ॥ ३५९ ॥-युग्मम् यावत् ते ताण्डवं तेनु-स्तावदाविरभूत् पुरः । पुमानेको विमानेन, रामया रम्ययाऽन्वितः ।। ३६० ।। भक्त्या मेघरथं नत्वा, क्षमयित्वा च सोऽगमत् । प्रियमित्राऽऽह नाथाऽयं, का कैयं कथमागतौ ? ॥ ३६१॥ अथो मेघरथोवादीत् , 'पुष्करा'दस्य 'भारते' । पूर्वसिन्नस्त्यनय॑श्रि, पुरं 'सङ्घपुरा'वयम् ॥ ३६२ ॥ राज्यगुसाभिधस्तत्र, दुःस्थोऽभूत् कुलपुत्रकः । शाडिका नाम तत्पनी, परकर्मकरावुभौ ॥ ३६३ ॥ प्राप्तौ तौ फलसङ्काया-ऽन्यदा 'सङ्घगिरि' गिरिम् । सर्वगुप्तमुनेधर्म, तत्राकर्णयतः सा तौ ॥ ३६४ ॥ किश्चिदात्मोचितं याच-मानयोरनयोस्तपः । सर्वगुप्तो दिदेश द्वा-त्रिंशत्कल्याणिकं तपः ॥ ३६५ ।। हे त्रिरात्रे चतुर्थानि, द्वात्रिंशदिति तत् तपः। कृत्वाऽन्ते धृतिधरपि, प्रत्यलाभयतां च तौ ॥ ३६६ ॥ सर्वगुप्तसुनेरन्ते, राज्यगुप्तः सशखिकः। प्रवव्राज स चाचाम्ल-वर्द्धमानं तपो व्यधात् ॥ ३६७ ॥ राज्यगुप्तो यतिः प्रान्ते, विपन्नोऽनशनान्वितः । 'ब्रह्मलोके दशोदन्व-जीवितो निर्जरोजनि ।। ३६८।। 'जम्बूद्वीपेच 'भरते, 'वैताढ्यो'वीघरे पुरि । 'अलका यामभूद् विशुद-रथो विद्याधरेश्वरः॥ ३६९॥ १ ख-'ऽवोचत् । २ एतत्स्वरूपं स-परिशिष्टे निरूपमिप्यते । ३ फ-कृत्वा ते धृतधर। ४ फ-तावाप्तवर्धन ५ एतत्स्वरूपाय विलोक्यता व-परिशिष्टन् ।

·, ~ ५२४ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१६ श्रीशान्ति- तस्य मानसवेगाऽऽसीद, पत्नी पुत्रस्तयोरभूत् । जीवः स राज्यगुप्तस्य, अच्युतो 'ब्रह्मलोक'तः ॥ ३७० ।। कृतः पित्रा सिंहस्थ-स्वप्नात् सिंहरथाभिधः । स व्युवाहोत्कएकुल-कन्या वेगवतीं युवा ॥ ३७१ ।। शल्लिका साऽपि तत्पनी, तपस्तप्या 'विपद्य च । 'ब्रह्मलोके सुरो जज्ञे, ततश्युत्वाऽस्य पत्यभूत् ॥ ३७२ ॥ न्यस्य सिंहरथं राज्ये, दीक्षां विद्यद्रथोऽग्रहीत् । तपोमिस्तपैः क्षीण-शेपकर्मा शिवं ययौ ।। ३७३ ।। सोऽथ सिंहरथो द्वीपे, 'धातुकी'खण्डनामनि । पश्चिमेपु 'विदेहे'', 'सीतोदोत्तररोधसि ।। ३७४ ।। 'सूत्रा'ऽभिधाने विजये, पुरे 'खड्गपुराहये । गत्वा पन्या सहार्हन्तं, नुनावाऽमितवाहनम् ॥ ३७५ ॥-युग्मम् तद्धर्मदेशनों श्रुत्वा, तं नत्वाऽऽत्मपुरी प्रति । व्यावृत्तस्य नभस्यूर्व, त्रास स्खलिता गतिः॥ ३७६ ॥ गतिमें स्खलिता कमा-दित्यधः स न्यधाद् दृशम् । यावत् तावदिहस्थं मां, निध्याय व्यधित क्रुधम् ॥ ३७७ ॥ मामुत्क्षेमुमुपायाते, मयामिन् वामपाणिना | आक्रान्ते रसति प्रेय-स्यस्य मां शरणं गैता ॥ ३७८ ॥ मुक्तो मयाऽयं मन्त्रीत्यै, सङ्गीतं तत्पुरो प्यधात् । प्रातारा. चेग-मृद्विरस्य महीयसी ॥ ३७९, ।।। पुरी प्राप्यात्मजं राज्ये, कृत्वा मत्पितुरन्तिके। प्रव्रज्यो तपस्तप्वा, मुक्तिमेप गमिष्यति ।। ३८०॥ इत्युक्त्वा मियमित्रायै, सप्रियः 'पुण्डरीकिणी'म् । पुरी मेघरथो 'देव-रमणो'धानतो ययौ ।। ३८१ ।। पौषधी पौपधागारे, स्थितो मेघरथोऽन्यदा । धर्ममार्हतमाख्यातु-मारेभे भाविनां पुरः ॥ ३८२ ॥ १ क-'व्यपद्यत' । २ ख-ऽश्रयद' । ३ ख-'तसाघ। ४ स-पिता ५ क-'मुक्तोऽयं मया यत्प्रीत्यै, सङ्गीतं मत्पुरो'। ६ फ-प्रमज्योमतप०। - ·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ५२५ तदद्दे कम्पवान् दीना-ननश्चलविलोचनः । अवाप्तिमयः पारा-पत एकोऽपतत् तदा ।। ३८३ ॥ से तं वस्याभयं याच-मानं मानुपभापया । मा भैपीरित्यभाषिष्ट, भूयो भूयोऽपि भूपतिः ॥ ३८४ ॥ नरेन्द्र! मुश्च मुश्चामुं, मम भक्ष्यमिदं वदन् । तस्वानुमार्गमागच्छन्-छयेनपक्षी क्षुधातुर ॥ ३८५ ॥ भूमीशोऽभ्यधित श्येन-मेनमेनःपरोद्यमम् । देवस्याप्यर्पयिष्यामि, नैवामं शरणाश्रितम् ।। ३८६ ।। काप्यनाप्तपरित्राण-प्राणिप्राणप्रहाणतः । भवतोऽप्यात्मनः पोषः, शोष एवैप तत्त्वतः ।। ३८७ ।। प्राणानां धारणा तु स्यात् , परैर्भोज्यान्तरैरपि । केवलं नरकायैव, जीविका जीवकायजा ॥ ३८८ ॥ नृपं मर्त्यगिरा श्येनः, सदस्येनमथावदत् । कपोतो मदयालॊऽयं, क्षुधार्तोऽहं क्षितीश्वर! ॥ ३८९ ॥ यत्ति शरणाप्तस्य, हरस्यस्येश! रक्षणात् । तत् किं नाम ममाप्यति, न कुन्तस्येतदर्पणात् ? ॥ ३९० ।। नोटिकोटिचुटव्यक्त-रक्तपत्रिपलाशिनः । ममाभक्ष्याणि भक्ष्याणि, पराणि क नु तृप्तये ।। ३९१ ॥ मद्रक्ष्यं भवता रक्ष्य, पारापतपतन्यसौ । प्राणा यान्त्यपरित्राणा, ही मे तेऽस्तु कृपालुता ।। ३९२ ।। सं साह साइसी श्येनं, भो ही दुःस्थ! ददाम्यहम् । पारापतेन तुलितं, स्वपलं माऽऽकुलो भव ॥ ३९३ ॥ श्येनेनास्त्येवमित्युक्ते, स पारापतमेकतः। तुलायां न्यधितान्यत्रीद-कृत्योत्कृत्यात्मनः पलम् ।। ३९४ ।। यथा यथा वपुःखण्ड, खण्डयित्वा नृपोऽक्षिपत् । तथा तथा स वधे, भारात् पारापतोऽधिकम् ॥ ३९५॥ कृपाकूपारस्तं पारा-पतं भौराधिकं विदन् । १ क-'रात्तमया' । २ क-'त च । ३ क-'दुास्थे । ४ क-'भारामित'। , ·~ " चतुर्विशतिजिनेन्द्रसहिप्तचरितानि [१६ श्रीशान्ति- स्वयं तुलाधिरूढोऽपि, प्रैलोक्येऽप्यतुलोऽभवत् ।। ३९६ ॥ धन्यो धन्योऽस्म्यहं यस्य, पपुरासीत् परार्तिहृत् । इत्युक्त्वा श्येनमित्यूचे, भो आसानर्गलं पलम् ॥ ३९७ ॥ इति रोमाकुराकीणे, जल्पत्युरुकृपे नृपे । वदन् जय जयेत्युच्चै-राविरासीत् पुरः सुरः ॥ ३९८ ॥ कृत्वा सजतनुं देवो, नरदेवमदोऽवदत् । त्वमेव पुरुपेष्वेकः, 'पौरुपाद् गलितोऽसि न ॥ ३९९ ॥ सवाश्रयं शशंस त्वां, शश्वदीशान वासवः । महीशाऽसहमानोऽह-भकार्प त्वत्परीक्षणम् ॥ ४००। अद्राक्षं पक्षिणायेती, प्राग्वैरेण रणोमणौ। अध्यतिष्ठमकाएं च, क्षमेशैतत् क्षमस्व तत् ॥ ४०१॥ मेदिनीन्दुमुदित्वेदं, देवोऽदीव्यद् दिवे मुदा । ततः सभासदो भूपं, वदन्ति स सविसयाः ॥ ४०२ ।। किं श्येन-पारापतयो-रेतयोवैरकारणम् ? । देवेनाऽनेन देवस्य, कुतो वा कप्टमाहितम् १ ॥ ४०३ ॥ राजाजल्पज्'जम्बूद्वीपे, क्षेत्रेऽ'स्त्यैरावते' पुरम् । आख्यया 'पद्मिनीसण्ड'-मासण्डलपुरोपमम् ॥ ४०४ ॥ तत्र सागरदत्ताख्यः, श्रेष्ठी श्रीसागरोजनि । तद्भार्या विजयसेना, तत्पुत्रौ धन-नन्दनौ ।। ४०५॥ वाणिज्यार्थ गतौ 'नाग-पुरं पितुरनुज्ञया । महामूल्यं महारतं, तो तत्रैकमवापतुः ॥ ४०६ ॥ तौ 'शङ्ख'तटिनीतीरे, रणं तद्रनकारणम् । कुर्वाणौ कोपसाटोपी, पेततस्तन्महाहदे ॥ ४०७ ॥ श्येन-पारापतावेता-धुत्पेदाते विपद्य तौ। इहापि कलहायेते, प्राग्भवोझ्यरतः ॥ ४०८ ॥ 'जम्बूद्वीपे प्राग विदेहे', 'सीता'या दक्षिणे तटे । विजये 'रमणीयाख्ये, पू: ख्याताऽस्ति 'शुभा'ऽमिधा ॥ ४०९ ॥ १ क-'पौरुषान(द) गलितोऽसि न'। २ स-'तत्परी०।२ क-'मीहितम् । - ·५२७ जिनेन्द्रचरित्रम् क-परिशिष्टम् तस्यां भूपोऽभूत् 'स्तिमित-सागरोऽस्य सुतोऽभवम् । अमुतः पश्चममवे, नाम्नाऽहमपराजितः॥४१०॥ अभूवं बलदेवोऽहं, तदा विष्णुस्तु मेऽनुजः। आसीदनन्तवीर्याहः, सोऽभूद् दृढरथोऽधुना ॥ ४११॥ प्रतिविष्णुर्दमितारि-स्तदानीं मददुर्दमः । कनकश्रीकन्यकार्थ, निजमेऽस्माभिराहवे ॥४१२ ॥ भ्रान्त्वा संसारकान्तारं, स 'जम्बूद्वीप'भारते। मृले'ऽष्टापद शैलस्य, 'निकृत्याः सरितस्तटे ॥ ४१३ ॥ सोमप्रभाभिधस्यासीत् , तापसाधिपतेः सुतः । चालं तपः स कृत्वाऽलं, सुरूपाख्यसुरोऽभवत् ॥ ४१४ ॥ ईशानेन्द्रकृतामसत्-प्रशंसामसहिष्णुना । देवेनानेन तेने च, प्रत्यक्षं मत्परीक्षणम् ॥ ४१५ ।। स्मृत्वा प्राग्भववृत्तं स्वं, श्येन-पारापतौ तु तौ। जातजातिस्मृती रुग्णौ, नृपान्तेऽनशनं श्रितौ ॥ ४१६॥ विपनी तौ समुत्पनी, सुरौ भवनवासिषु । पारयित्वा पौपधं तु, सौधं मेघरथोडगमत् ॥ ४१७ ॥ धराधाराधिपः पारा-पतश्येनपतत्रिणोः । वृत्तेन तेन वैराग्य, शमभाग्यं स मेजिवान् ॥ ४१८॥ कृताष्टमतयाः पृथ्वी-पतिः प्रतिमयाऽन्यदा। धीरो वैराग्यसौभाग्य, ध्यानमाधाय तस्थिवान् ॥ ४१९ ॥ ईशानेन्द्रः परप्रीति-रन्तरन्तःपुरं तैदा । नमश्चक्रे नमस्तुभ्यं, नमस्तुभ्यमिति त्रुयन् ॥ ४२० ।। महिष्यस्तमभापन्त, कस्मै स्वामिन् । नमस्कृतिः । 'सोऽशंसत् 'पुण्डरीकिण्या', पुर्या मेघरथो नृपः ॥ ४२१ ।। कृताष्टमतपाः सूनु-रहद्घनरथस सः । सम्प्रत्यप्रतिमध्यानं, महाप्रतिमया स्थितः ॥ ४२२ ।। १ क-'समितिसागरो'। २ स-'दुर्मदः'। ३ क-भुवन०। ५ क-'मुदा'। ६ ख-खेशसत्। ४ख-'माग्य- ध्यान' ।

·- ५२८ चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसहिप्तचरितानि [१६ श्रीशान्ति- 'जम्यू'द्वीपस्य 'भरते', माज्यसौ शान्तितीर्थकर । एनं प्रेक्ष्य नमोऽकार्प, हर्पादहमिह स्थितः ॥ ४२३ ॥ सदारैः सपरीवार, सुरासुरनरेश्वरैः । ध्यानाद् धंसयितुं धीरो, ध्रुवं निर्धार्यते न सः॥ ४२४ ॥ 'अतिरूपा-सुरूपाख्ये, तन्महिन्यौ महेर्ण्यया । श्लाघामसहमाने तं, प्रक्षोभयितुमीयतुः ॥ ४२५ ॥ विकुर्वाते स ते तत्र, शतपत्रदृशस्ततः । तास्तत्पुरः सरस्मेरान्, विकारान् विविधान् व्यधुः ॥ ४२६ । जनितर्यामिनी सर्वा, विभ्रमैः सुरसुभ्रुवार । मनागपि मनस्तस्य, न ध्यानाद् समासदत् ।। ४२७ ।। विभातायां विभावर्या, देव्यायनुशयान्विते । हृत्वा वैक्रियरूपाणि, क्षमयामासतुर्नुपम् ।। ४२८ ॥ 'शंसित्वा ते स्ववृत्तान्तं, जग्मतुर्निजमाश्रयम् । प्रतिमा पौपधं पृथ्वी-पतिः प्रातरपारयत् ॥ ४२९ ॥ अथो मेघरथो राज्ये, मेघसेनं निजात्मजम् । रथसेनं यौवराज्ये, न्यधाद् दृढरथाङ्गजम् ॥ ४३० ॥ चतुःसहस्या भूपानां, सुतानां सप्तभिः शतैः । समं दृढरथेनानु-जन्मना जन्मनाशिनीम् ॥ ४३१ ॥ परिव्रज्यां पितुस्तीर्थ-कृतो घनरथस्य सः । पादान्ते समुपादत्त, ततो मेघरथो नृपः ॥ ४३२ ॥-युग्मम् विंशत्या स्थानकरईन्-नामगोत्रमुपार्जयत् । तथा मेघरथचक्रे, 'सिंहविक्रीडितं तपः॥ ४३३ ॥ इत्थं मुनिपतिर्मेघ-रथो दृढरथान्वितः । पूर्वलक्षमखण्डं स, श्रमणत्वमपालयत् ॥ ४३४ ॥ आरुह्याऽम्बरतिलकं', शैलं युक्तोऽनुजन्मना । शिश्रायानशनं शान्त-मना मेघरथो मुनिः ॥ ४३५ ॥ १ क-'इति रूपा० । २ ख-शंसयित्वा ववृत्तान्त' । ३ एतत्स्वरूपार्थे प्रेक्ष्यता तत्वावृत्ति (द्वि. वि. पृ. २०२)।

·५२९ जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् आयुःप्रान्ते त्रयस्त्रिंशत्-सागरप्रमितायुपौ । गीर्वाणौ 'सर्वार्थसिद्धि'-विमाने तो बभूवतुः॥ ४३६ ॥ 'जम्बूद्वीपेञ्च 'भरते', 'कुरु देशविशेपकम् । 'हस्तिनापुर'मित्यस्ति, पुरं सुरपुरोपमम् ॥ ४३७ ॥ तत्रासीद् विश्वसेनाख्यो, नृपस्तस्याऽचिरा प्रिया । तत्कुक्षौ भाद्रपदस्य, श्यामायां सप्तमीतिथौ ॥ ४३८ ॥ भरणीस्थे निशानाथे, च्युतः 'सर्वार्थसिद्धितः । जीवो मेघरथक्षोणी-पतेरवततार सः॥ ४३९ ।। ज्येष्ठश्यामत्रयोदश्यां, पिण्येशे भैरणीश्रिते । मेपराशी प्रसौति स, सुतं देव्यऽचिरा ततः ॥ ४४०11 'इक्ष्वाकुवंशतिलकं, मृगाई काश्चनच्छविम् । पोडशे तीर्थाधिपति, पञ्चमं चक्रवत्तिनम् ॥ ४४१॥ गर्भस्थेच प्रशान्तानि, प्राग्जातान्यशिवानि यत् । तनाम स्वामिनश्चक्रे, पित्रा शान्तिरिति श्रुतम् ॥ ४४२ ॥ क्रमादुद्यौवनश्चत्वारिंशचापोन्नतः प्रभुः । विश्वसेन रेशेन, पर्यणायि नृपात्मजाः ॥ ४४३ ॥ यातेप्पन्दसहस्रपु, जन्मतः पञ्चविंशती। पिता शान्ति न्यधाद् राज्ये, स्वयं तु स्वार्थभागभूत् ॥ ४४४ ॥ प्रभोः पालयतो राज्य, माज्यैरनणुमिर्गुणैः । सर्वान्तःपुरमुख्यत्वं, प्राप पत्नी यशोमती ॥ ४४५ ॥ जीवो दृढरथस्यापि, व्युत्वा 'सर्वार्थसिद्धि'तः। यशोमत्याः श्रितः कुक्षि, चक्रस्वमेन सूचितः ॥ ४४६ ॥ अथ सा समये सूनुं, प्रसूते स यशोमती। चक्रखमात् पिता तं च, चक्रे चक्रायुधाभिधम् ॥ ४४७॥ स पित्रा प्राप्ततारुण्यो, नृपपुत्रीः खयंवराः । गणेशोऽनणुलावण्य-प्रवणाः पर्यणायत ॥ ४४८॥ १ क-'सर्वार्थसिद्ध० २ क-'पदश्यामाया' । ३ क-भरणीस्थिते। भूपेशेन। ५ क-पर्यणाय्यत। " . प० का०६७ ·५३० + ~ , - चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१६ श्रीशान्ति- प्रभोः पालयतो राज्य, पर्याणां पञ्चविंशतौ । सहस्रपु गतेप्यासी-चक्र शखगृहान्तरा ॥ ४४९ ।। पट्खण्ड भरत क्षेत्रे, ततश्चक्रेण साधिते । प्रभोर्वभूव चक्रित्वा-भिपेको 'हस्तिनापुरे'॥ ४५० ॥ चक्रोत्पत्तिदिनाचक्र-पतित्वं त्रिजगत्पतिः । पालयामास वर्षाणां, सहस्रान् पञ्चविंशतिम् ॥ ४५१ ॥ न्यस्य चक्रायुधं राज्ये, 'सर्वार्थी शिविकां ततः । समारुह्य ययौ स्वामी, 'सहस्राम्रवर्ण' वनम् ॥ ४५२ ॥ ज्येष्ठश्यामचतुर्दश्यां, भरण्यामपरेऽहनि । सह राज्ञां सहस्रेण, कृतपठोऽग्रही व्रतम् ।। ४५३ ॥ नगरे 'मन्दिरा'भिख्ये, सुमित्रमापमन्दिरे । विभुर्व्यधाद् द्वितीयेऽति, परमानेन पारणम् ।। ४५४ ॥ मासांश्छद्मपरोऽन्यत्र, विहृत्य द्वादश प्रभुः। दीक्षापदं तदेवाप, 'सहस्राम्रवणं' वनम् ॥ ४५५ ॥ 'पीपे नवम्यां शुक्लायां, भरण्यां पूर्ववासरे । नन्दिद्रुमूले तत्राप, प्रभुः पठेन केवलम् ॥ ४५६ ॥ प्रभोर्देशनया बुद्धो, राज्ये विन्यस्य नन्दनम् । पंश्चत्रिंशन्नृपैः सार्द्ध, व्रतं चक्रायुधोऽग्रहीत् ॥ ४५७ ॥ चैत्यगुमोऽशीत्यधिक-चतुर्धन्वशतं प्रभोः । चक्रायुधादयस्त्रिंशत्, पड्युता गणधारिणः ॥ ४५८ ।। यक्षोऽभूद् गरुडाभिख्यः, क्रोडासः करिवाहनः । विभ्राणो दक्षिणी पाणी, चीजपूरा-म्युजाङ्कितौ ॥ ४५९ ॥ नकुलेनाक्षसण, प्रवणौ दक्षिणेतरौ । निर्वाणी नाम्ना गौरागी, स्मेरपैकेरुहासना ॥४६० ॥ दधाना दक्षिणी हस्तौ, पुस्तकोत्पलमालिनी।

·. जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ५३१ श्रीशान्तितीर्थनाथस्य, तीर्थे शासनदेवता । आभ्याममुक्तसान्निध्यो, विजहार धरां विभुः ॥ ४६२ ॥ शान्तिप्रमोः सहस्राणि, द्वापष्टिः साधवोऽभवन् । एकपष्टिसहस्राणि, पट्शती चार्यिकाः पुनः ॥ ४६३ ॥ चतुर्दशपूर्वधराः, पुनरष्टौ शतानि च । समुत्पन्नावधिज्ञानाः, सहस्राखिमितास्तथा ॥ ४६४ ।। सहस्राणि तु चत्वारि, मनःपर्ययशालिनः । गुतानि त्रिचत्वारिंशत् , केवलज्ञरनिनः पुनः ॥ ४६५ ।। इसङ्ख्यानि सहस्राणि, जातक्रियलब्धयः। दलब्धिप्रधानास्तु, द्वौ सहस्रौ चतुःशती ॥ ४६६ ॥ भौ लक्षौ सहस्राणि, नवतिः श्रायकास्तथा । तिम्रो लक्षास्त्रिनवति-सहस्राः श्राविकाः पुनः ॥ ४६७ ।। आ केवलाद् विहरतः, परीवारः प्रमोरिति । जग्मुश्चाब्दसहस्राणि, व्रततः पञ्चविंशतिः ।। ४६८॥ ज्येष्ठश्यामन्त्रयोदश्यां, भरणीधिष्ण्यगे विधौ । 'सम्मेत पर्वते सार्द्ध, साधूनां नवभिः शतैः ॥ ४६९ ॥ निर्मितानशनो मास-मूर्ध्वस्यो दिवसोदये । श्रीशान्तिनाथ भगवान, निर्वाणं सापेयिवान् ॥ ४७० ।-युग्मम् कौमारे मण्डलीकत्वे, चक्रित्वेऽथ व्रतेजगमत् । प्रत्येकं लक्षतुर्याशो-ऽन्दलक्षायुरिति प्रभोः॥ ४७१ ॥ श्रीशान्तिनाथनिर्वाणं, श्रीधर्मस्वामिनिघृतेः । पादोनपैल्यहीनेषु, गतेषु त्रिपु वार्धिषु ॥ ४७२ ॥ येन द्वादश सातानि गृहिणां ता द्वादशानुक्रम भिक्षणां प्रतिमास्तथाऽभिदधिरे सद्भावना द्वादश । , १ ख-'प्रतिपननान् । २ पल्योपमः।

·५३२ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१७ श्रीकुन्थु- यश्च द्वादशकल्पवासवनिपेव्यांहिभवे द्वादशेऽ- गानि द्वादश सञ्जगी जिनपतिः शान्तिःसयोऽस्तु श्रिये ॥४७॥' ग्रन्थाग्रं ॥४७८॥ इति श्रीमजिनदत्तसूरिशिप्यनीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विशतिजिनेन्द्र- सज्ञिप्तचरिते पोडशं श्रीमच्छान्तिजिनचरितं समाप्तम् ॥ १६ ।। , अथ श्रीकुन्थुनाथचरितम् ॥ १७ ॥ कीया॑ऽस्य शैत्यैर्विजितः सुधांशु-विधाऽऽतपत्रत्रयकैतवेन । यस विधाभूय तनोति सेवां, देवो मुदे वोऽस्तु स कुन्युनाथः ॥१॥ 'जम्बूद्वीपे प्राच्य वि-देहे' प्वाऽऽवर्त'नाम्नि विजयेऽस्ति । 'खङ्गिपुरी तत्रासीद्, राजा सिंहावहो नाम ॥२॥ वत्सराचार्यपादान्ते, धृतदीक्षस्तपोद्भुतम् । कृत्वा मृत्वाऽथ 'सर्वार्थ-सिद्धौ' सुरवरोऽभवत् ॥३॥ 'जम्बूद्वीपेऽत्र 'भरते'-ऽस्ति 'हस्तिनापुरं' पुरम् । तत्र सूरोऽभवद् राजा, तस्य श्रीरिति पत्यभूत् ॥ ४ ॥ श्रावणे कृष्णनवम्यां, सुधांशी कृत्तिकाश्रिते। प्रयस्त्रिंशत्सागरायु:-क्षये 'सर्वार्थसिद्धि'तः ॥५॥ च्युत्वा सिंहावहजीवः, श्रियः कुक्षाववातरत् । वैशाखे बहुलचतु-र्दश्यामानेयगे विधौ ॥ ६ ॥ १ शार्दूल। २ क-'इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यपण्डितश्रीमदमरचन्द्रसूरिविरचिते पद्मा- नन्दापरनाम्नि जिनेन्द्रचरिते महाकाव्ये पोडशतीर्थङ्करश्रीशान्तिनाथचरित्रवर्णनम् । ग्रन्थानं ॥ ४७८॥ शिवमस्तु सर्वजगतः परहितनिरता भवन्तु भूतगणाः । दोषाः प्रयान्तु नाशं सर्वत्र सुखी भवतु लोकः ॥ अहिंसा परमो धर्मो, मान्या देवी सरस्वती । ध्यानेन मुक्तिमामोति, सर्वदर्शनसम्मतम् ॥ मङ्गलं माहा()धीः ॥ छ ५॥' ३ ख-विधीभूय। ४ उपजातिः । ५ आयो । ६क-सिद्धार्थ- ७ अतः पर विंशतितम पचं यावत् छन्दोऽनुष्टुप् । ८क-य। ९ कृत्तिकायाम् ।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् उच्चस्से श्रीः प्रसते स, तनयं छगलाञ्छनम् । खैर्णप्रभं सप्तदशा-हन्त मिक्ष्वाकुवंशजम् ।। ७॥-युग्मम् कुन्थ्यास्यो रत्नसन्दोहो-ऽदर्शि मानान गर्भगे । इति कुन्थुरिति नाम, प्रभोः पित्रा प्रकल्पितम् ॥८॥ गतेष्वन्दसहस्रेषु, जन्मनत्यग्रचिंशतौ । अष्टमशताग्रेषु, पित्रा राज्ये प्रभुः कृतः ॥९॥ तावत्स्वन्देपु यातेपु, पञ्चत्रिंशद्धनुमितेः । राज्यात प्रभारभूच्चक्र-रत्नं शस्त्रगृहान्तरे ॥१०॥ ततः साधितपखण्ड-'भरत'चक्रवर्त्यभूत् । अष्टिमशतान् वर्ष-सहस्रांख्यग्रेविंशतिम् ॥ ११ ॥ वैशाखे कृष्णपञ्चम्यां, कृत्तिकाखपरेऽहनि । विजयां' शिविका रूढो, नगरान्निर्ययो अंभुः॥१२॥ 'सहस्राम्रवणो'द्याने, सहस्रेण नृपैः सह । कृतपठतपाः कुन्यु-खामी दीक्षामुपाददे ॥ १३ ॥ पुरे 'चक्रपुरे' चक्रे, व्याघसिंहनृपौकसि । कुन्थुनाथो द्वितीयेऽति, परमानेन पारणम् ॥ १४ ॥ छमस्थितो विहृत्योवी, विभुर्वणि पोडश । 'सहस्राम्रवणेऽभ्येत्य, तिलकद्भुतले स्थितः ।। १५ ।। चैत्रशुलतृतीयायां, कृत्तिकावधिजग्मिवान् । पूर्वाह्ने केवलं कुन्थुः, पप्ठेन प्रतिमास्थितः ॥ १६ ॥ चैत्यगुमो विंशत्यग्र-चतुर्धन्वशतोन्नतः । पञ्चत्रिंशद् गणभृतः, खंयम्भूप्रमुखाः प्रभोः ॥ १७ ॥ गन्धर्वनामा यक्षोऽभू-दसितो हंसवाहनः । दक्षिणी वरदं पाश-धरं विभव करौ परौ ॥ १८ ॥ मातुलिङ्गा-शधरी, तीर्थे कुन्थुजिनेशितुः । देवी बलाढया गौर-देहा बहिणवाहना ॥ १९ ॥ १ क-'पस्थे। २ ख-प्रसौति स'। ३ स-'वर्णनि'। १ क-गतेप्वष्टः। ८ख-यस्थो ५ फ-'प्रविंशतो'। ६ क-विजयाशिविकारूढो। ७ प-विभुः। ९स-स्वयम्प्रभुमुखाः। वि०॥

·५३४ चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [ १७ श्रीकुन्थु- वीजपूरक-शुलाकौ, विधाणा दक्षिणी भुजौ । चामौ मुंपण्ढी-पद्माको, कुन्थोः शासनदेव्यभूत् ॥ २०॥ व्रतिनां पष्टिसहस्त्री, वतिनीनां साधिका शतैः पशिः। सप्तत्यधिकानि चतु-र्दशपूर्वभृतां च पट् शतान्येव ॥ २१ ॥ अवधिज्ञाननिधीनां, पञ्चशताभ्यधिकविंशतिशतानि । सत्रिशती त्रिसहस्री, चत्वारिंशन्मनोऽवबोधभृताम् ॥ २२ ॥ केवलिनां द्वात्रिंश-च्छतानि वैक्रियकलब्धिमताम् । पञ्चसहस्येकशतं, विधादिना द्वे सहस्रे तु ॥ २३ ॥ एकं लक्षमशीति-न्यूनः सहस्रः श्रावकाणां च । लक्षत्रयमेकाशी-तिसहस्राः श्राविकाणां तु ॥ २४ ॥ इति सर्वपरीवारः, कुन्युतीर्थकृतोऽभवत् । ज्ञानाद् वर्षसहस्रपु, गतेपु व्यग्रविंशतौ ।। २५॥" चतुर्विंशदधिकेपु, तथा शतेपु सप्तसु । वैशासे कृष्णादितिथा-चानेये पूर्ववासरे ॥ २६ ॥ 'सम्मेता'द्रौ प्रभुः साई, साधूनां दशभिः शतैः । मासं सानशनः प्राप-दूर्घस्थः परमं पदम् ॥ २७॥-विशेषकम् समानभागे कौमारे, राज्ये चक्रित्व-दीक्षयोः। कुन्योः पञ्चनवत्यब्द-सहस्राण्यायुरित्यभूत् ॥ २८॥" अर्द्धपल्योपमे याते, श्रीशान्तिप्रभुनिर्धतेः । श्रीकुन्थुनाथतीर्थेशो, निर्वाणं समुपेयिवान् ।। २९ ॥" त्यक्त्वा तामपि चक्रार्चिपदवीं विधत्रयवायिनो निःसङ्गत्वमुपेयुपोऽपि परमं पूर्वानुरागादिव । यसाहिद्वयसनिधिं न निधयोऽमुञ्चन्नवाजच्छलाद् देवः पल्लवितां स वः प्रथयतु श्रीकुन्थुनाथः- ग्रन्थानं ॥ ३३ ॥ h ·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् अथ श्रीअरनाथचरितम् ॥ १८॥ रुचिररुचिमिपेणोत्सङ्गरगचरङ्गा दश विधयतिधर्मश्रीवधूकेलिवाप्यः। अरचरणनखा यः पान्तु ननेन्द्रचूला- मरकतकरवल्लीवर्यपर्यन्तदेशाः ॥१॥' 'जम्बूद्वीपे पूर्व वि-देहे' 'सीता'महानद्याः। उत्तरतटगे विजये, 'वत्साहये पुरि 'सुसीमा याम् || २ ॥ आसीद् धनपतिर्भूपः, स काले संवरान्मुनेः । प्राप्तवतोऽथ नवमे, देवो चेयकेऽभवत् ॥ ३॥ 'जम्बूद्वीपेऽन 'भरते-ऽस्ति 'हस्तिनपुरं' पुरम् । तसिन् सुदर्शनो राजा-ऽजनि देवीति तत्प्रिया ॥४॥ फाल्गुने मासि शुक्लायां, द्वितीयायां सुधाकरे । रेवतीसंश्रिते जीवो, राज्ञो धनपतेस्तदा ॥५॥ एकत्रिंशत्सागरायु:-क्षये 'ग्रेवेयका'क्युतः । देव्याः कुक्षाचवातापीत्, साऽसूत समये सुतम् ।। ६ ।। वर्णामं नन्यावर्ताङ्क-मष्टादशजिनेश्वरम् । मार्गस्य शुक्लदशम्यां, रेवत्यां मीनगे विधौ ॥ ७॥ अरः स्वर्णमयो मात्रा-ऽदर्शि स्वप्नेऽन्न गर्भगे। अर इत्यभिधानं तत्, प्रभोः पित्रा प्रकल्पितम् ॥ ८॥ गतेपु जन्मतो वर्ष-सहस्रप्वेकविंशतौ । निशचापोन्नतो राज्ये, सोऽभूदिक्ष्वाकुवंशजः ॥९॥ तावत्येव गते राज्यात् , काले चक्रमभूद प्रभोः । पटूखण्ड'भरत'क्षेत्रं, चक्री प्रभुरसाधयत् ॥ १०॥ चक्रित्वतो गते काले, तावत्येवाऽरतीर्थकृत् । 'विजयन्त्या' शिविकया, 'सहस्राननणं गतः ॥ ११ ॥ १ मालिनी। २ आर्या ()। ३ अत. पर २९तमपर्यन्ताना पचानां छन्दोऽनुए। १ क-श्वसः।

·[१८ श्रीअर- चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसशिप्तचरितानि मार्गस्य शुलैकादश्यां, रेवत्या पश्चिमेऽहनि । राज्ञां सह सहस्रेण, पप्ठेन प्रायजत् प्रभुः ॥ १२ ॥ अपराजितभूपस्य, धाग्नि 'राजपुरे पुरे । द्वितीयेऽदि प्रभुश्चक्रे, परमान्नेन पारणम् ॥ १३ ॥ छद्मस्थो व्यहरत्-पृथ्वी, त्रीणि वर्षाण्यथागतः। 'सहस्रामवणे चूत-मूले प्रतिमया स्थितः ॥१४॥ कार्तिक शुक्लद्वादश्यां, रेवतीसंश्रिते विधौ । पूर्वा केवलं प्राप, कृतपष्ठतपाः प्रभुः ॥ १५ ॥ चैत्रद्रुमः पथ्यधिक-त्रिकोदण्डशतोन्नतः । प्रयस्त्रिंशद गणभृतः, कुम्भप्रभृतयः प्रभोः ॥ १६ ॥ यक्षोऽभूत् पण्मुखत्यक्षः, श्यामाङ्गः शलवाहनः । समातुलिङ्ग-आणा-ऽसि-मुद्गरान् पाशमीप्रदौ ॥ १७ ॥ दक्षिणान् पड़ भुजान् विभ्रद्, वामी चक्र-धनुर्धरौ । सवर्म-शूला-ऽङ्कुशा-ऽक्ष-सूत्रान् तीर्थे त्वरप्रभोः ॥ १८ ॥-युग्मम् मातुलिङ्गोत्पलधरौ, विभ्राणा दक्षिणी भुजौ । पद्मा-ऽक्षत्रिणी वामौ, नीलाझी नैलिनासना ॥ १९ ॥ धारणीत्यरनाथस्य, तीर्थे शासनदेवता। प्रभोः सर्वपरीवारो-ऽभवद् विहरतस्त्विति ॥ २० ॥-युग्मम् पञ्चाशत् साधुसहस्राः, सहस्राण्यायिकाः पुनः । पञ्चषष्टिश्चतुर्दश-पूर्विणः पदशती दश ॥२१॥ स पट्शतौ सहसौ द्वा-वधिज्ञानशालिनाम् । सहस्रौ द्वौ सार्धवेक-पश्चाशश्च मनोविदाम् ॥ २२ ॥ केवलज्ञानभाजौ द्वौ, सहस्रावष्टशत्यपि । सहस्राः सप्त त्रिशती, लब्धवैक्रियलब्धयः ॥ २३ ॥ सहसः पेंटातीयुक्तो, वादलब्धिविराजिनः । श्राद्धाः पोडश सहस्र-हीनं लक्षद्वयं पुनः ॥ २४ ॥ , ~ १ फ-'यास्सभीप्रदी'। २ ख-'चभ्रुधनु०' । ३ स-मलिनाशना' । ४ख-पट्शतयुक्तो।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् श्राविकास्त्रीणि लक्षाणि, सहस्रौ द्वौ च सप्ततिः । इत्युद्यत्परिवारस्य, प्रभोररजिनेशितुः ॥ २५ ॥ ज्ञानाद् वर्षत्रयोनैक-विंशत्यन्दसहस्यगात् । ततो यतिसहस्रेण, समं 'सम्मेत'पर्वते ॥ २६ ॥ ऊर्वस्थितो मार्गशुक्ल-दशम्यां पौष्यगे विधौ। मासं सानशनः स्वामी, प्रातःप्राप परं पदम् ॥ २७ ॥ तुल्यभागं कुमारत्वे, राज्ये चक्रित्व-दीक्षयोः । आयुश्चतुरशीसब्द-सहस्राणीत्यरप्रभोः॥२८॥ श्रीकुन्थुमोक्षवो वर्पकोटीहीने गते सति । पल्योपमचतुर्भागे, जज्ञे मुक्तिररप्रभोः ॥ २९ ॥ सदा सुदिवसोदयं त्रिजगदन्तरा सूत्रयन् नयन्नपि तमः क्षयं हृदयगर्भगर्भेश्वरम् । सृजन जनचकोरकप्रमदमेत्य तारापथं जयत्यरजिनेश्वरस्तरणिरद्भुतः कोऽप्ययम् ॥ ३०॥ ग्रन्थाग्रं०॥ ३५(१)॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशतिजिनेन्द्र- सज्ञिप्तचरितेऽष्टादशं श्रीमदरनाथजिनचरितं समाप्तम् ॥ १८॥ अथ श्रीमल्लिनाथचरितम् ॥ १९॥ मुदेऽस्तु मल्लेबंदनं यदग्रतो रतोज्झिताश्चामरयुग्मकैतवान् । सरलदण्डाः सितरोचिपा रुचो- गुणाः सरोजेन मृणालजा निजाः ॥१॥ 'जम्बूद्वीपे दीपेच प्राग्-'विदेहे प्वपरेषु च । 'सलिलावत्यां' विजये, 'वीवशोका'ऽस्ति पूर्वरा ॥२॥ तत्रामवद् घलो राजा, धारिणी तस्य वल्लभा । तयोर्महायला सनुः, सिंहस्वमोद्भवोऽभवत् ॥३॥ १'पृथ्वी। २ शस्थविलम् । ३ अनुष्टुप् । ४ फ-'धारणी'। ५ अनुष्टुप् । प०का०६८ ·५३८ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [१९ श्रीमहि कमलश्रीप्रभृतीनि, राजकन्याशतानि तु । एकसिन्नेव दिने व्य-वाहयत् पितुराज्ञया ।। ४॥' अचलक-धर-पूरण-वसु-चैश्रमणाख्या-भिचन्द्रनामानः। पडमी सुहृदोऽभूवन् , महायलास्यस्य शैशवतः ॥ ५॥ अन्येधुः स यलो राजा, वीतशोकारो पहिः। ऐशान्या मिन्द्रकुजाख्यो-याने मुनिसमीपतः॥६॥ धर्म श्रुत्वा सवैराग्यो, राज्ये न्यस्य महाबलम् । ऊरीकृत्य परिव्रज्यां, तपस्तत्वा शिवं ययौ ॥७॥-युग्मम् महाबलोऽपि तैमित्रैः, सह राज्यं चिरं व्यधात् । ततो व्रतोत्कः स्वे राज्ये, बलभद्रं सुतं न्यधात् ॥८॥ "खे स्वे राज्ये सुतं स्वं स्वं, चक्रुस्ते सुहृदोऽपि पट् । वरधर्मगुरोरन्ते, सप्तापि पावजन्नथ ॥९॥ यदेका कुरुते कार्य-मपरैरपि तत् तपः । इति प्रतिज्ञा सप्ताना-मपि तेपामभून्मियः ॥१०॥ शिरस्थयोदरेऽद्यार्ति- य क्षुदिति मायया । वञ्चयन्नधिकं तेभ्य-स्तपस्तेपे महाबलः ॥११॥ वबन्ध मायया कुर्व-स्तपः स्त्रीवेदकर्म सः। तीर्थनामकर्माहेद्-भक्त्यादिस्थानकैरपि ॥१२॥ कृत्वा चतुरशीत्यब्द-सहस्रीं दुस्तपं तपः । विमाने 'वैजयन्ता हे, सुराः सप्तापि जज्ञिरे ॥ १३॥ 'जम्बूद्वीपेन 'भरते, क्षेत्रेऽस्ति 'मिथिला' पुरी। तत्र कुम्भोऽभवद् भूपः, प्रिया तस प्रभावती ॥ १४ ॥ फाल्गुने शुक्लचतुर्थ्या-मश्विनी शशिनि श्रिते । 'वैजयन्तात् त्रयस्त्रिंशद-सागरायु-क्षये च्युतः ।। १५ ।। श्रितः कुक्षि प्रभावत्या, जीयो महाबलस सः। मार्गेऽथ शुक्लैकादश्या-मश्विन्यां मेपगे विधौ ॥ १६ ॥ १क-चैक०।२ अनुष्टुप् । ३ 'अचल-धरण पूरण-' इति प्रतिमाति । ४ मार्या । क-'पुरीबहिः। ६ अतः परं ६८तमपर्यन्तानां छन्दोऽनुमुपू । ७ क-खखराज्ये । . m ·जिनेन्द्रचरित्रम् ] फ-परिशिष्ठम् ५३९ कन्यां देवी प्रसूते स, 'नीलामा कुम्भलाञ्छनाम् । एकोनविंशं तीर्थेश-'मिक्ष्वाकु कुलभूषणम् ॥ १७ ॥ गर्भस्थायामत्र मातु-र्माल्यतल्पस्य दोहदः। आसीत् तन्मल्लिरित्यसा, नाम कुम्भनृपो व्यधात् ॥१८॥ 'भरते'चैव 'साकेत नगरे 'वैजयन्ततः। जीवोऽचलस्य स व्युत्त्वा, प्रतिबुद्धिनृपोजनि ॥ १९॥ इतो धरणजीवोऽपि, 'वैजयन्तात् परिच्युतः । 'चम्पा'यां पुरि भूपाल-श्चन्द्रच्छायाभिधोऽभवत् ॥२०॥ इतः पूरणजीयोऽपि, 'वैजयन्तात् परिच्युतः । 'श्रावस्त्यां' पुरि सञ्जज्ञे, रुक्मिनामा नरेश्वरः ॥ २१ ॥ स च्युतो वसुजीवोजपि, 'वैजयन्त'विमानतः । जज्ञे 'वाराणसी पुर्या, शो नाम क्षितीश्वरः ॥ २२ ॥ जीवो 'वैश्रमणस्यापि, स च्युतो 'वैजयन्ततः। अदीनशत्रुनामाऽऽसीन्-नरेन्द्रो 'हस्तिनापुरे ॥ २३ ॥ अभिचन्द्रस्य जीवोऽपि, 'वैजयन्त विमानतः। च्युत्वा 'काम्पिल्य'नगरे, जितशत्रुपोजनि ॥२४॥ मल्लिरूपवरूपं ते, मत्वा पडपि पार्थिवाः । स्वदूतान् प्रेषयामासु-रुत्कास्तत्प्रार्थनाकृते ॥ २५ ॥ परिणेतुं न मत्कन्या, देवानामपि योग्यता । कते नृपशवस्त्वेवं, ते कुम्भन निराकृताः ॥ २६ ॥ कुम्भभूपपराभूवा, दूतास्ते खवभूभुजे । तमुदन्तमवोचन्त, कोपसन्तमसोदयम् ।। २७ ।। तेऽसमानापमानाति-भृतः सम्भूय भूभृतः। सैन्यैर्दत्तासुहृदैन्यैः, प्रचेलु'मिथिला' प्रति ॥ २८॥ मल्लि प्राग्जन्ममित्राणां, पण्णामेषां क्षमाभुजाम् । बोधं खोपेज्ञमज्ञानां, विज्ञायावधिना व्यधात् ।। २९ ।। १ क-कुम्मागां नीललाञ्छनाम् । २ क-वैश्शवण' । ३ क-मट्टी ख- रूपं तं'। ४ मनुष्यरूपेण मृगाः। ५ क-पक्रमज्ञाना।

·५४० चतुर्विशतिजिनेन्द्रसशिप्तचरितानि [१९ श्रीमल्लि 'अशोका पनिकान्तःस्थ-सौधापवरकान्तरे। सौवर्णी प्रतिमा स्वस्थ, रत्नपीठप्रतिष्ठिताम् ॥ ३० ।। यथास्थानाई विन्यस्त-नानावर्णमणिबजाम् । तालुच्छिद्रान्वितां तत्र, हेमपद्मपिधानिकाम् ॥ ३१ ॥-विशेषकम् तत्र मूर्यपवरके, पुरो मित्तिगतानि पढ् । स जालककपाटानि, मल्लिराण्यकारयत् ॥ ३२ ॥ हुस्खापवरकास्तेपा, द्वाराणां पुरतश्च पट् ।' सैकं द्वारं प्रतिमायाः, पृष्ठमित्तौ न्यवेशयत् ॥ ३३॥ प्रतिमायास्तालुछिद्रे, सा सर्वाहारपिण्डिकाम् । शिवा पिधाय च स्वर्णा-म्भोजेन युभुजेऽन्यहम् ॥ ३४ ॥ इतश्च युगपत् पद्भि-स्तैररोधि विरोधिभिः। अन्तःस्थे कुम्भपृथ्वीशे, परितो 'मिथिला' पुरी ॥ ३५ ॥ पूरोधात् कैरपि दिन-रुद्विग्नं कुम्भभूपतिम् । मल्लिरेत्य जगादेदं, खेदभूस्तात! मा स भूः ॥ ३६ ॥ तुभ्यं स्वपुत्री दास्वामी-त्युक्त्वा पडपि तान नृपान् । आनयकाफिनः सायं, प्रत्येक गूढपूरुपैः॥ ३७॥ क्रमेण पट्सु मन्मूः, पुरोऽपवरकेपु ते । .अविज्ञाता मिथः सायं, विशन्तु श्वेतवाससः॥ ३८॥ तथैवाकृत पृथ्वीन्दु-स्थायातं तथैव तैः। कपाटजालकैर्मल्लि-मृत्ति मल्लिधियक्ष्यत ॥ ३९ ॥ संसारसारसारङ्ग-नेत्रा प्रापि मयेत्य मी। पूर्वजन्मानुरागेण, दध्युः सर्वे पृथर हदि ।॥ ४० ॥ तत्रागात् प्रतिमाएष्ठ-द्वारा मल्लिरिह क्षणे। मूर्तिच्छन्नाऽपनिन्ये च, ताल्वावरणवारिजम् ॥ ४१ ॥ प्राविक्षप्ताहारपिण्डानां, कुथितानामभूद् बहिः । दुर्गन्धोऽपरदुर्गन्ध-गर्वसर्वस्वतस्करः ॥ ४२ ॥ १क-न्यस। २ क-रत्नपीठमणि०।३ख-'जगादेवं। ४ क-मल्लीधि०। ५ख-'सारे सारङ्ग ६ क-'द्वारे।

·५४१ जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् पिधाय विधुरा नासा, याससायनिवासवाः। सद्यः पराङ्मुसीभूताः, पातकादिव साचिकाः ।। ४३ ॥ ततोऽभिदधिरे मल्लि-स्वामिन्याऽमी नृपा इति । भो भो नानामणिस्ता, प्रतिमा हेममय्यसौ ।। ४४ ॥ ईदृशोवापि गन्धोऽय-माहारक्षेपतोऽन्वहम् । किं कथ्यं तस्य देहस्य, यः शुक्रास्क्समुद्भवः ॥४५॥ अत्र वाक् समुत्पत्ती, गर्भे विण्मूत्रवासिनि । स्वयं पुरीपकोष्ठे च, का स्त्रीवपुपि वो रतिः ॥ ४६॥ यन्मया सह युष्माभि-स्तुतीयेऽसाद् भवाद् भवे । तप्तं तपोऽद्भुतं तत् किं, तन्न सरत बालिशाः ॥४७॥ इति मल्लिवचः श्रुत्वा, तेपां 'विमर्शता क्षणात् । सज्जातं जातिसरणं, पण्णामपि महीभुलाम् ॥ १८ ॥ ते मल्लिमखुवनेवं, साधु साधु प्रयोषिताः। स्मृतमसाभिरेतद् यत् , सप्तापि सुहृदो वयम् ॥ ४९ ॥ कृत्वं दिशेति तैरुक्ते, खीकृत्यं समये व्रतम् । मल्लयेत्युक्त्वा ययुःखं स्वं, पुरं पडपि पार्थिवाः ॥ ५० ॥ पश्चविंशतिचापोचा, जन्मतोऽब्दशते गते । 'जयन्ती शिविकां मल्लि-रारूढो निर्ययौ पुरः॥५१॥ पूर्वा मार्गशुक्लका-दश्यामिन्दौ श्रितेऽश्विनीम् । अभ्यन्तरपरीवारे, समं स्त्रीणां त्रिभिः शतैः ।। ५२ ।। तथा परिच्छदे पाये, नरेन्द्राणां त्रिभिः शतैः। 'सहस्राम्रवणे' मल्लिः, पावजद् विहिताटमा ।। ५३ ।। अत्रैवाहन्यशोकदु-तलस्थस्याप्टमस्पृशः। श्रीमल्लिखामिनो जज्ञे, पूर्वाहे एव केवलम् ।। ५४ ॥ धनुःशतत्रयीतुङ्गा, श्रीमल्लेथैत्यपादपः । तथा भिषमभृतयो-ऽष्टाविंशतिर्गणेश्वराः ॥ ५५॥ १ख-'तात्त्विकाः। २ क-'विमृशतां। ३ क-'स्वस्थपुरं'। . " " ·५४२ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धितचरितानि [१९ श्रीमल्लि- , तेऽपि प्राग्जन्मसुहृदः, पडपि प्राव्रजन नृपाः । जज्ञिरे श्रावकाः कुम्भ-राजप्रभृतयः प्रभोः ॥ ५६ ॥ द्वितीये दिवसे महिल-प्रमोस्तत्रैव कानने । पारणं परमानेन, विश्वसेननृपादभूत् ॥ ५७ ॥ मल्लितीर्थेऽभवद् यक्षः, कुवेराख्यश्चतुर्मुखः। इन्द्रायुधद्युतिर्दन्ति चाहनश्चतुरो दधत् ॥ ५८ ॥ घरदं पशु-शूलाङ्का-चमीदं दक्षिणान् भुजान् । वामान् वीजपूर-शक्ति-मुद्राङ्का-ऽक्षमत्रिणः॥ ५९॥ वरदं साक्षसूत्रं च, दक्षिणौ विभ्रती भुजौ-1 वामौ पुनर्मातुलिङ्ग-शक्त्यकौ कमलासना ॥ ६ ॥ वैरोट्या राजपट्टाभा, मल्ले शासनदेव्यभूत् । परीवारेऽस्य यतयः, सहस्राद्विमविंशतिः ॥ ६१ ॥ व्रतिन्यः पञ्चपञ्चाशत् , सहस्राः सर्वपूर्विणः । पटु शतान्यष्टपष्टिश्चा-चधिज्ञानविराजिनः॥ १२ ॥ द्वे सहस्र शते द्वे च, मनःपर्यर्यशालिनः । सपञ्चाशत्सप्तदश-शती केवलशालिनः ॥६३॥ द्वे सहस्र शतद्वन्द्वं, जातवैक्रियलब्धयः। त्रिसहस्री शतेनोना, धादिनां तु चतुर्दश ॥ ६४ ॥ शतानि श्रावका लक्षं, सत्र्यशीतिसहस्रकम् । श्राविकास्त्रीणि लक्षाणि, सहस्त्राः सप्ततिस्तथा ॥६५॥ व्रताद् वर्षशतोनेपु, पञ्चपञ्चाशति प्रभुः । यातेप्वन्दसहसेपु, प्राप्तः 'सम्मेत पर्वते ॥६६॥ सार्द्ध साध्वीनां साधूनां, पञ्चमिः पञ्चभिः शतैः । फाल्गुने शुक्लद्वादश्यां, भरणीधिष्ण्यगे विधौ ॥ ६७॥ विहितानशनो मास-मूर्ध्वसंस्थानेसंस्थितः। श्रीमल्लिनाथः पूर्वाहे, परं पदमवाप्तवान् ॥ ६८ ॥-विशेषकम् -१-क-'श्वतुर्दन्ति-'। 'देवता'। ३ चत्वारिंशत् । ४ ख-'यिणः पुनः ५क-'सुस्थितः। २क- ·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ५४३ पञ्चपञ्चाशत्सहस्र-चर्पायुररनिर्वृतेः । वर्षकोटिसहस्रेऽति-फ्रान्ते मल्लिय॑यौ शिवम् ॥ ६९ ॥ परममहिमज्योतिर्योती सशब्दगुणोऽन्तर- स्फुरितभुवनो मल्लिखामी श्रियेऽस्तु नभोनिमः । शमयतितमां यत्र ज्ञानांशुमान् सततोदित- त्रिभुवनजनखान्तभ्रान्तं तमोभरडम्परम् ।। ७० ।। ग्रन्थाग्रं ७५॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विशतिजिनेन्द्र- सङ्क्षिप्तचरित एकोनविंशं श्रीमन्मल्लिनाथजिनचरितं समाप्तम् ॥ १९ ॥ अथ श्रीमुनिसुव्रतचरित्रम् ॥ २० ॥ श्रीसुव्रतस्य पदयोनखरश्मिदण्डाः सिद्धि दिशन्तु दश वो दशसाधुधमः । स्तम्भा इव प्रधनकेलिकृतप्रति - रारोपिताः प्रबलकर्मरिपून् प्रहर्तुम् ॥१॥ 'जम्बूद्वीपे द्वीपेऽत्रैव, 'विदेहे'प्यपरेषु च । विजये 'भरता हेस्ति, 'चम्पेति प्रवरा पुरी ॥२॥ आसीत् तस्यां सुरश्रेष्ठो, नृपः काले धृतवतः । 'सुनन्दनमुनेः पार्थे, तात्याऽभूत् 'प्राणते' सुरः ।।३॥ च्युत्वाऽतो 'हरिवंशेऽर्ह-नयमासीद् यतस्ततः । उत्पत्तिस्तस्य वंशस्य, प्रागियं परिकीर्त्यते ॥४॥ 'जम्बूद्वीपेच 'भरते', 'कौशाम्ब्या' सुमुखो नृपः । पायारामेऽचलद् रन्तुं, हस्त्यारूढो मधूत्समे ॥५॥ पत्नी वीरकुविन्दस, वनमालाहयां पथि । रूपे निरुपमा प्रेक्ष्य, नृपः कामातुरोऽभवत् ।। ६ ॥ १ हरिणी। २ वसन्तः। ३ अतः पर प्रान्तिमं पद्य विहाय सर्वेषां छन्दोऽनुष्टुप् । ४ क-'स नन्दनः।

·चतुर्विशतिजिनेन्द्रसहिप्तचरितानि [२० श्रीमुनिसुव्रत- तद्वियोगातुरं मत्वा, सुमतिः सचिवो नृपम् । आत्रेय्या प्रेवाजिकया-ऽयोजयद् वनमालया ॥७॥ राज्ञा कताऽनुरक्तेन, रक्ता साऽन्तःपुरेश्वरी । वीरः सोऽपि कुविन्दस्तद्-विरहे ग्रहिलोऽभवत् ॥ ८॥ हा प्रिये! वनमाले! त्वं, व गता देहि दर्शनम् । इत्यादि विलपन यालै-रोलोत्ताले(?)तोऽभ्रमत् ॥ ९॥ अन्यदा प्रलपन् राज-मन्दिराजिरमाययौ । तं तथा घराधीशो, वनमालाऽप्यलोकत ॥१०॥ तद्वीक्षणाद् विपादानों, स्वं निन्दन्तौ स्वकर्मणा । तौ व्रताकाविणौ दग्धी, विद्युत्पातादिह क्षणे ॥११॥ शुभध्यानाद् विपन्नौ तौ, मिथः स्नेहलमानसी । 'हरिवो' हये वर्षे, जज्ञाते युग्मधेर्मिणौ ॥ १२ ॥ हरिश्च हरिणी चेति, नाम पित्रा तयोः कृतम् । कल्पद्रुपूर्णसर्वेच्छौ, सुखिनौ तत्र तस्थतुः ॥ १३ ॥ इतो वीरकुविन्दोऽपि, चक्रे पालतपोद्भुतम् । मृत्वा 'सौधर्म'कल्पेऽसौ, सुरः किल्बिपिकोऽभवत् ॥१४॥ स बुद्घाऽवधिना पूर्व-भवं तौ हरिणी-हरी । दारापहारदुःखं च, जज्ञे रोपारुणेक्षणः ॥ १५ ॥ स ययौ 'हरि'वर्षाय, संहत हरिणी-हरी । दध्यौ च युग्मिनां न सा-दसम्पूर्णायुपां मृतिः॥१६॥ मृतानां च ध्रुवा स्वर्ग-गतिः क्षेत्रप्रभावतः । वन क्षेत्रे नयाम्येतो, ततः पूर्वभवद्विपौ ॥ १७ ॥ यत्राकालेऽपि मृत्युः सान्-मृतानां यत्र दुर्गतिः । ध्यात्वेत्युत्पाटयामास, स तौ कल्पद्रुमैः समम् ॥ १८॥ तावन 'भरत' क्षेत्रे, पुरीं 'चम्पा'मुपानयत् । तदा च चन्द्रकीाख्य-'श्चम्पे'शः पञ्चतां गतः ॥ १९ ॥ १ क-'सुमन्तः । २ क-प्रावृजिकया। ३ ख-'प्रलपन्। ४ क-रूपिणौ। ५ क-सुख तौ'। ६ क-स दध्यौ युग्मिना। ७ स-सह।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ५४५ " क-परिशिष्टम् तस्यापुत्रस राज्यार्थ, प्रकृतीस्तेन दुःखिताः। अन्तरिक्षान्तरस्थेन, प्रत्यक्षेण वभापिरे ॥२०॥ भो भो सामन्ताः! सचिवा!, युष्मत्पुण्यैरिहेरितः । 'हरिवो दरिं नाना, राज्याहममुमानयम् ॥ २१ ।। जायाऽस्य सहजा युग्म-रूपिणी हरिणीत्यसौ । एतेऽप्यानिन्यिरे कल्प-दुमा भोगार्थमेतयोः ।। २२ ॥ अयं भवतु वो राजा, 'प्रतापी रिपुतापनः । मांसमिश्रा सुरा देया-जयोः कल्पद्रुजैः फलैः ॥ २३ ॥ एवमस्त्विति तैरुक्ते, तेभ्योऽदान्मिथुनं सुरः । चक्रे स्वशक्त्या खल्पायुः, शतचापोन्नतं च तत् ॥ २४ ॥ ततो राज्येऽभिपिपिचुः, सामन्तसचिवा हरिम् । नरकान्ते कृते राज्ये, तस्य ही ययौ सुरः॥२५॥ तीर्थे शीतलनाथस्य, नृपो हरिरसावभूत् । 'हरिवंशस्ततो विश्वे, यातः ख्याति तदाख्यया ॥ २६ ॥ पुत्रः पृथ्वीपतिर्नान्ना, हरिणीगर्भजो हरेः। ततः पृथ्वीपतिरभूत् , तत्पुत्रोऽथ महागिरिः ॥ २७ ॥ ततो हिमगिरिस्तसा-दासीद् वसुगिरिनुपः। अनेकशोऽभवन्नेवं, 'हरिवंशे नरेश्वराः ॥ २८ ॥ इति हरिवंशोत्पत्तिः। इतश्चात्रैव 'भरते', देशे 'मगध'नामनि । पुरे 'रोजगृहे' राजा, सुमित्रो 'हरिवंशजः ॥२९॥ तस्य पद्मावती पत्नी, तस्याः कुक्षाववावरत् । सोऽथ श्रावणराकायां, शशाङ्के श्रवणाश्रिते ॥३०॥ सुरश्रेष्ठनृपजीव-युत्या 'प्राणत'कल्पतः । ततो ज्येष्ठस्य कृष्णाया-मष्टम्यां श्रवणाख्यमे ॥ ३१ ॥ १ क-राज्यामनुमानय'। २ फ-'प्रतीपरिपु०॥ ३ क-'समम्। ख्याति यातस्तदा। ५ स-राज्यगृहे। ४स- प.का. ६९ ·५४६ चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [२० श्रीमुनिसुव्रत- इन्दी मकरगे पद्मावती सूते स नन्दनम् । तीर्थेशं विंशतितम, श्यामलं कूर्मलाञ्छनम् ॥ ३२॥-युग्मम् मुनिवत् सुव्रता जाता, मातासिन् गर्ममागते । मुनिसुव्रत इत्यस्य, ततो नाम पिताऽकरोत् ॥ ३३ । यौवने विंशतिधनु-रुन्नतो राजकन्यकाः। मभावतीप्रभृतिका, जगत्प्रभुरुपायत ॥ ३४ ॥ मभावत्यां प्रभोः पुत्रः, सुव्रतोऽभूत् ततो विभुः । राजा वर्पसहस्रपु, गतेप्वर्द्धाश्टमेप्वभूत् ॥ ३५ ॥ राज्यं वर्षसहस्राणि, चक्रे पञ्चदश प्रभुः। नियोज्य सुव्रतं पुत्रं, राज्ये 'राजगृहा'त् ततः॥ ३६॥ निश्चकाम समारूढः, शिविका मपराजिताम् । ययौ 'नीलगुहा'नामो-द्यानं श्रीमुनिसुव्रतः ॥ ३७॥-युग्मम् फाल्गुने शुक्लद्वादश्यां, श्रवणः परेऽहनि । खामी राज्ञां सहस्रेण, कृतपष्ठोऽग्रहीद् व्रतम् ।। ३८ ॥ पुरे राजगृहे स्वामी, ब्रमदत्तनुपौकसि । द्वितीये दिवसे चक्रे, परमानेन पारणम् ॥ ३९ ॥ छमस्थो व्यहरत् पृथ्वी, मासानेकादश प्रभुः। पुनर्नीलगुहो'धाने, दीक्षास्थाने समागतः॥४०॥ तत्र प्रतिमयाऽधस्ता-चम्पकस्य तरोः स्थितः। फाल्गुने कृष्णद्वादश्यां, श्रवणं शशिनि श्रिते ॥४१॥ कृतपष्ठतपाः प्राप, पूर्वाह्ने ऎव केवलम् । चैत्यगुः सचत्वारिंशद्-धनुः शतयुगः प्रभोः ॥ ४२ ॥ मातुलिङ्ग-गदा-बाण-शक्त्यवान् दक्षिणान् भुजान् । वामान् नकुला-ऽक्ष-धनुः-पशुयुक्तान् वहन् सितः॥४३॥. मुंनिसुव्रततीर्थेऽट-बाहुर्वपभवाहनः । वारुणाख्योऽभवद् यक्ष-त्रिनेत्रश्चतुराननः ॥४४॥-युग्मम् १ क-राजसहस्रण'। २ क-राजपुरें। ३ क-मुनिल.' । ४ ख-'केवलं ५ फै-'तीर्थे मुनेः सुवतसाट-' । ६ क-वरुणाक्षो । " प्रभुः ।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ५४७ वरदं साक्षसूत्रं च, विभ्रंती दक्षिणी भुजौ। समातुलिङ्ग-शूलाडौ, वामौ भद्रासनस्थिता ।। ४५॥ गौराङ्गी नरदत्ताऽख्या, तथा शासनदेवता । प्रभोरष्टादशाभूव-निन्द्राधास्तु गणेश्वराः॥ ४६॥ विहरन् समवासापर्पोद्, 'भृगुकच्छ पुरे प्रभुः । जितशत्रु पो नन्तुं, तत्रारुह्याश्वमाययौ ॥४७॥ मुनिसुव्रततीर्थेश-देशनां क्लेशनाशिनीम् । रोमाञ्चनिचितो राजा, राजाधोऽप्यशृणोन्मुदा ॥ १८॥ गणभृद्देशनाप्रान्ते, पप्रच्छति जगद्गुरुम् । असिन् समवसरणे, प्रतियुद्धोऽद्य का प्रभो ! ।। ४९ ॥ स्वाम्यप्युवाच नो बोध, कोऽप्यद्य प्रत्यपद्यत । एकं विना जात्यमश्वं, जिताउनरेशितुः ॥ ५० ॥ जितशत्रुनृपोऽपृच्छद् , विस्मितस्त्रिजगत्पतिम् । विश्वेश! कोऽयमश्वोत्र, धर्म यः प्रतिपन्नवान् ? ॥ ५१ ।। स्वाम्याह 'पद्मिनीखण्ड'-पत्तने श्रावकोत्तमः। जिनधर्माभिधो जैन-धर्मकर्मदृढोऽभवत् ॥५२॥ तस सागरदत्ताख्यो, मित्रं तत्पत्तनाग्रणी। ययौ स नित्यं चैत्येपु, तद्युतो भद्रकत्वतः ॥५३॥ साधुभ्य इति सोऽश्रीपीव, कारयत्याहतानि यः। बिम्बानि स भवेऽन्यत्र, धर्म भयभिदं श्रयेत् ॥ ५४॥ इति सागरदत्तोऽपि, श्रुत्वा भद्रकभावतः । कारयित्वाऽर्हती हेम-प्रतिमा प्रत्यतिष्ठिपत् ॥ ५५ ॥ सम्यक्त्वमनवाप्येव, स्वभावादेव 'दानवान् । धनार्जनमहातृष्णो, मृत्वाऽश्वोऽयं तवाभवत् ॥ ५६ ।। एतदोधार्थमायाता, वयमत्र महीपते । प्राग्जन्मकृतार्हद्विम्प-प्रभाषा चोधमाप्तवान् ।। ५७॥' ख-दक्षिणौ बिभ्रती'। २ दानशील । ३ इदमनन्तर च पयं नोपलभ्येते क-प्रतौ । .

·५४८ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसक्षिप्तचरितानि [२० श्रीमुनिसुव्रत- ख्याते श्रीसुव्रतेनैवं, जितशत्रुः सविसयः । अश्वमुक्त्वा क्षमस्वेति, तं चक्रे स्वैरचारिणम् ।। ५८॥ वतः प्रभृत्यभू'दश्वा-चवोघ'मिति विश्रुतम् । 'भृगुकच्छ महातीर्थ, त्रिजगजनपावनम् ॥ ५९ ॥ श्रीसुव्रतजिनेशोपि, विश्वोपकृतिकर्मठः। भगवान् समवासापीद्, विहरन् 'हस्तिनापुरे' ॥ ६ ॥ तसिन्नासीत् पुरे राजा, जितशत्रुरिति श्रुतः । तथा वणिक् सहस्रशः, कार्तिकः श्रावकोत्तमः ॥ ६१॥ स श्रेष्ठी दृढसम्यक्त्वा, पाखण्डिपु परामुखः। परिव्राजकस्यैकस्य, मासोपवासपारणे ॥ ६२ ॥ जितशत्रुनृपेणैप, कारितः परिवेपणम् । स तसादेव निर्वेदात् , श्रीसुव्रतपदान्तिके ॥ ६३ ॥ समं वणिक्सहस्रेण, प्रवज्यामाददे तदा । स तपो द्वादशान्दानि, द्वादशाङ्गधरोऽकरोत् ॥ ६४ ॥-विशेषकम् शक्रः 'सौधर्म'कल्पस्य, विपद्याजनि कार्तिकः । परिवाइ वाहनं जज्ञे, शक्रस्पैरावतः पुनः॥६५॥ सहस्राः साधवस्त्रिंशत्, ते तु पञ्चाशदार्यिकाः । शतानि पञ्च तु चतुर्दशपूर्व विचक्षणाः॥६६॥ सहस्रमष्टशत्यग्र-मवधिज्ञानशालिनः । सहस्रं पश्चशती च, मनःपर्ययसंयुताः ॥ ६७ ॥ सहस्रमष्टशती च, केवलज्ञानशालिनः । सहस्रद्वयसङ्ख्यास्तु, लब्धपैक्रियलव्धयः ॥ ६८॥ सहसं शतयुग्मं च, सञ्जातवादलब्धयः । श्रावका लक्षमेकं तु, सहस्रा व्यग्रसप्ततिः ॥६९ ॥ श्राविकास्त्रीणि लक्षाणि, सार्द्धनीति परिच्छदः । मुनिसुव्रतनाथस्य, पृथ्व्यां विहरतोऽभवत् ॥ ७० ॥ १ क-'हस्तिनापुरम् । २ क-'सहसमष्टशती च, मनःपर्यायशालिनः' । 'शोभिना । ४ स-सिद्धवैक्रिया ५ क-'विंशतिः । " ·, , जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ५४९ मुनिसुव्रतनाथस्य, केवलज्ञानशालिनः । एकादशमासहीना-ऽष्टिमाब्दसहस्यगात् ॥ ७१॥ ततो मुनिसहत्रेण, समं 'सम्मेत पर्वते । ज्येष्ठ नवम्यां कृष्णायां, शशिनि श्रवणाश्रये ॥७२॥ पूर्वाह्न ऊर्ध्वसंस्थानो, मासं सानशनः प्रभुः। मुनिसुव्रततीर्थेशः, पदं प्रापदनश्वरम् ॥ ७३ ।।-युग्मम् सार्दाः सप्ताब्दसहस्राः, पृथक् कौमार-दीक्षयो। राज्ये पञ्चदशेत्यायुः-स्त्रिंशच्छ्रीमुनिसुव्रते ॥ ७४ ॥ मुनिसुव्रतनिर्वाणं, श्रीमल्लिमभुनितेः । वर्षाणां लक्षेपु चतुः-पञ्चाशति गतेष्वभूत् ॥ ७५ ।। येनायोज्यत पष्टियोजनमविक्रम्य 'प्रतिष्ठान'तो- अध्यानं प्राप्य दिनविभि' गुपुरं' राज्ञस्तुरङ्गः खयम् । शुद्धश्रावकधर्मवम॑नि कृपानिष्ठेन पष्ठिवता- तीचारव्यतिलङ्घनाय स सतां श्रीसुव्रतोऽस्तु श्रिये ॥ ७६ ॥ ग्रन्थाग्रं ।। ८३॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशति जिनेन्द्र- सङ्क्षिप्तचरिते विंशतितमं श्रीमन्मुनिसुव्रतजिनचरितं समाप्तम् ।। २० ।। अथ श्रीनमिनाथचरितम् ॥ २१ ॥ व्यक्तं मुक्तावलयललितो वारिलेशापदेशा- जन्मस्नाने त्रिदशवनितासेवितोपान्तदेशः। 'मेरो'मनि भ्रमरहितया सौमनस्यथिया वो- उनल्पः कल्पद्रुम इब नमिर्यच्छताद् वाञ्छितानि ॥ १॥ जिम्बूद्वीपे प्रत्यग्-'विदेहे' विजयेऽस्ति पूर्भरत सञ्चे। 'कौशाम्पीति विशाम्पति-रिति सिद्धार्धाभिधानोऽभूत् ॥२॥ १क-'पुन। २ क-'सहस्रापृथक् । ३ क-'त्यायुर्विशश्री'। ४ स-भृगुपुरे'। ५ शार्दूल०। ६ क-'लेशोपदेशा० । ८ क-'जम्बूद्वीपेज मरत- प्रत्यग०'। ९ आर्या । . ७ मन्दाक्रान्ता।

·, , ५५० चतुर्विशतिजिनेन्द्रसहिप्तचरितानि [२१ श्रीनमि-- सुदर्शनमुनेः पार्श्वे, प्राप्तदीक्षोऽद्भुतं तपः । तात्वा मृत्वा विमानेऽसौ, सुरोऽभू दपराजिते ॥३॥ 'जम्बूद्वीपेऽन्न 'भरते, क्षेत्रेऽस्ति 'मिथिले ति पू: । तत्रासीद् विजयो राजा, जज्ञे चप्रेति तत्प्रिया ॥४॥ आश्विनस्य पूर्णिमाया-मश्विनी शशिनि श्रिते । त्रयस्त्रिंशत्सागरायु:-क्षये च्युत्वा'ऽपराजितात् ॥५॥ स सिद्धार्थनृपजीवो, वप्राकुक्षाववावरत् । सा सूते म सुतं नीलोत्-पलाई कनकधुतिम् ॥६॥ तीर्थेशमेकविंशति-तम'मिक्ष्वाकु वंशजम् । श्रावणेऽष्टम्यां कृष्णाया-मश्चिन्यां मेपगे, विधी ॥७॥ रिपुभि'मिथिला' रुद्धा, पुरी गर्भगत भो । वप्रादेवी क्षणात् तत्रा-रोहत् प्रासादमूर्द्धनि ॥ ८॥ दृष्ट्वा देवीं च तद्गर्भ-प्रभावाद् विजयं नृपम् । नेमुर्यद्वैरिणस्तेन, नमि म प्रभोः कृतम् ॥९॥ सार्दैऽथ जन्मतो वर्ष-सहस्रद्वितये गते । युवा पञ्चदशधनु-स्तुगो राज्येऽभवत् प्रभुः ॥१०॥ पञ्च वर्पसहस्राणि, राज्यं प्रभुरपालयत् । सुप्रभ नाम पुत्र स्वं, ततो राज्ये न्यवेशयत् ॥११॥ शिविकां 'देवकुळ'ख्या-मारूढो निर्ययौ पुरः । कृतपठो गतः स्वामी, 'सहस्राम्ररणे' वने ॥ १२ ॥ आपाढे कृष्णनवम्या-मश्चिन्यां चरमेऽहनि । साद्धं नृपसहस्रेण, प्रवज्यामग्रहीत् प्रभुः ॥ १३ ॥ पुरे 'वीरपुरे दत्त-मेदिनीपतिमन्दिरे। द्वितीये दिवसे स्वामी, क्षैरेय्या पारणं व्यधात् ॥१४॥ नव मासान् विहृत्योवीं, 'सहस्रामवणे पुनः । पकुलस्य तरोर्मूले, तस्थौ प्रतिमया प्रभुः ॥ १५ ॥ १ अतः पर ३१तमपर्यन्ताना छन्दोऽनुष्टप्' । २ स-'विभौ' । ३ क-ऽग्रहीत् सामा' ।

·, जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् मार्गस्य शुक्लैकादश्या-मश्विनी शशिनि श्रिते । पूर्वाहे केवलं प्राप, कृतपठो नमिः प्रभुः॥१६॥ चैत्यगुरशीत्यधिक-शतचापोनतः प्रभोः । कुम्भादयो गणभृत-स्तथा सप्तदशाभवन् ॥ १७ ॥ नमितीर्थे भृकुव्याख्यो, यक्षस्यक्षश्चतुर्मुखः। वृपस्थः स्वर्णभो जज्ञे, चतुरो दक्षिणान् भुजान् ॥ १८॥ विभ्रन्मातलिङ्ग-शक्ति-मुद्राका-ऽभयप्रदान् । वामान् नकुल-परशु-चजा-ऽक्षसूत्रसंयुतान् ।। १९ ।।-युग्मम् गान्धारी शासनदेवी, श्वेतागी हंसवाहना। वरदं खद्भिनं चाहू, दक्षिणावपरौ पुनः ॥ २०॥ सवीजपूरौ विभ्राणा, सन्निधौ श्रीनमिप्रभोः। पृथ्व्यां विहरतः सर्व-परीवारस्त्वभूदिति ॥ २१ ॥ परिवारे सहस्राणि, विंशतिः साधनोऽभवन् । आसन्नेकचत्वारिंशत् , सहस्राः पुनरायिकाः ॥ २२ ॥ सार्द्ध शतचतुष्कं च, द्विःसप्तपूर्वधर्धारिणः। सहस्रं षट्शतोपेत-मवधिज्ञानशालिनः ॥ २३ ॥ सहस्र द्वे शते पटि-मनःपर्ययसंयुताः। उत्पन्न केवलज्ञानाः, सहस्रं षट्शतान्वितम् ॥ २४ ॥ पञ्चकं तु सहस्राणां, जातवैक्रियलब्धयः । शतानि दशसहयानि, चादलब्धिविराजिनः ॥ २५ ॥ श्रावका लक्षमेकं तु, सहस्राः सप्ततिस्तथा । श्राविका लक्षत्रय्यष्ट-चत्वारिंशत् सहस्यपि ॥ २६ ॥ नवमासोनिते सार्द्ध-ऽब्दसहस्रद्वये गते । ज्ञानान्मुनिसहस्रेण, समं 'सम्मेत पर्वते ॥ २७ ॥ वैशाखकृष्णदशम्या-मश्विनी शशिनि श्रिते । ऊर्ध्वस्य एवं पूर्वाहे, मासं सानशनः प्रभुः ॥२८॥ १स-वर्णरुग। २ क-धारिणाम्। ३ क-शालिनः। .

·, - चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसद्धितचरितानि [२२ श्रीनेमि- जगामापुनरावृत्ति-पदं नमिजिनेश्वरः। कुमारत्वे सहस्री द्वौ, साधी राज्ये तु पञ्च ते ॥ २९ ॥ व्रते साडौं सहस्रौ द्वौ, वर्षाणां श्रीनमिप्रभोः । दश वर्षसहस्राणि, सर्वमायुरभूदिति ॥ ३०॥ श्रीनमिप्रभुनिर्वाणं, मुनिसुव्रतनिवृतेः । अतिक्रान्तेपु वर्षाणां, पट्सु लक्षेप्वजायत ॥ ३१ ॥ किं वन्दारुसुरीशिरोग्रपतितः सिन्दूरपूरः किमु प्रेसद्भाविकलक्षरजनकरो लाक्षारसः सज्जितः। रागः किं नु मनोऽन्तरालगलितो भाति स यस क्रम- द्वन्द्वं शोणनखांशुमण्डलमिपाल्लक्ष्मी स पुष्यानमिः ॥ ३२॥' ग्रन्थानं ॥ ३५॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशति जिनेन्द्र- सङ्क्षिप्तचरिते एकविंशं श्रीमन्नमिनाथजिनचरितं समाप्तम् ॥ २१ ।। है - अथ श्रीनेमिनाथचरित्रम् ॥ २२ ॥ सन्ध्येव प्रभुसेविनां शुभदिनप्रारम्भसंरम्भिणी ज्ञानश्रीवसनानुरजनकरी कौसुम्भमनीव च । शोभाकृ मृणावलीव विलसत्यार्हत्यलक्ष्म्या तु या सा नेमिक्रमयोर्नखद्युतिततिर्दत्तां प्रमतां श्रियम् ॥१॥ धनो राजा धनवती, राज्ञी १ 'सौधर्मगौ सुरौ २। विद्याधरेश्वरचित्र-गती रत्नावती प्रिया ३ ॥२॥ 'माहेन्द्र'गौ ४ प्रिया प्रीति-मती भूपोऽपराजितः ५। आरु(र)णे त्रिदशौ ६ शङ्ख-क्ष्मापः पत्नी यशोमती ७ ॥३॥ 'अपराजिते' विमाने, देवौ ८ राजिमती-जिनौ ९। श्रीनेमेस्तत्प्रियायाश्च, भवा इति नवाप्यमी ॥४॥-विशेषकम् 'जम्बूद्वीपेन 'भरते'-ऽप्यत्राऽचलपुरेऽजनि । धनो राजा धनदत्त-धनदेवाऽनुजान्वितः ॥ ५ ॥ १ शार्दूल। २ क-सुन्ध्येप। ३ क-'मईच या'। ४ शाईल 'अरणव()निदशौ क्षमापशहपत्नी' ।

·५५३ जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् राजाऽसीत् 'कुसुमपुरे, सिंहोऽस्य विमला प्रिया । तयोर्धनवती पुत्री, धनस्याजनि वल्लभा ॥६॥ वसुन्धरमुनेः पार्थे, चत्वारोऽप्यभजन व्रतम् । तपस्तत्वाऽद्भुतं सर्वे, 'सौधर्म जज्ञिरे सुराः ॥ ७ ॥ 'वताये'ऽस्त्युत्तरश्रेणी, 'संरतेजःपुरं' पुरम् । विद्याधरचक्रवर्ती, तत्र सूराख्ययाऽभवत् ॥ ८॥ वस्य विद्युन्मती पत्नी, तयोः 'सौधर्म'तच्युतः। धनजीवोऽभवत् पुत्रो, नाना चित्रगतिः थुतः ॥९॥ धनदत्त-धनदेव-जीवी 'सौधर्म'तथ्युतौ। तो मनोगति-चपल-गव्याख्या सोदरावुभौ ॥१०॥ नाती चित्रगतीवो, धनवत्याच स च्युतः । 'चैवाट्ये दक्षिणश्रेण्या-मनगसिंहभूपतेः ॥ ११ ॥ शशिप्रभाकुक्षिभवा, पुत्री रनवतीत्यभूत् । एतां चित्रगतिः पित्रा, पीतां दत्तामुपायत ॥ १२ ॥ पितृदत्तं ततो राज्यं, "चिरं चित्रगतिबंधात् । रतवत्या परप्रेम्णा, सोदराभ्यां च सेवितः ।। १३ ॥ व्रतन्दमगुरोः पार्थे, चत्वारः समये व्रतम् । प्राप्य तवा तपोऽभूवन् , देवा 'माहेन्द्र'कल्पगाः ॥१४॥ प्रत्यम् विदेहे' विजये, 'पंखे 'सिंह'पुरेऽभवत् । हरिणन्दी नृपस्तस्य, प्रियाऽऽसीत् प्रियदर्शना ॥१५॥ सोश्य चित्रंगतेर्जीव-युवा 'माहेन्द्र'कल्पतः। अनयोः समये सूनु-रपराजित इत्यभूत् ॥ १६ ॥ तो मनोगति-चपल-गतिजीचौ ततश्युतौ । 'माहेन्द्रा'द सोम-सूराख्यौ, जातौ तदनुजावुभौ ॥ १७ ॥ अपराजितस जज्ञे, मिथो विश्वासवासभूः । बाल्याद् विमलयोधाख्य-मत्रिपुत्रेण मित्रता ॥१८॥ १ क-'सूरितेज पुर। २ क-'धरश्चक.' । ३ स-'दत्ता प्रीतामुपा०। ४ ख-चिन। ५ क-सेविता। ६ रा-'पद्मसिंह०'। प.का. ७० ·+ - जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् तपस्तत्वाऽद्भुतं मृत्वा, जीवाः पञ्चापि ते क्रमात् । 'अपराजिता मिधाने, विमाने मरुतोऽभवन् ।॥ ३२ ॥ 'जम्बूद्वीपेन 'भरते', 'कुशार्च'देशमण्डनम् । 'शौर्य' नाम पुरं तत्र, समुद्रविजयो नृपः ॥ ३३ ॥ 'हरिवंश्योऽभवत् तस्य, शिवादेवीति वल्लभा । कार्तिक कृष्णद्वादश्यां, चित्रायामपराजितात् ॥ ३४ ॥ विमानतस्त्रयस्त्रिंशत्-सागरायुःक्षये च्युतः। स शहनृपतेर्जीवः, शिवाकुक्षाश्यातरत् ॥ ३५ ॥-विशेषकम् श्रावणे शुक्लपञ्चम्यां, चित्रायां हिमरोचिपि । कन्यास्थिते निशीथे सा-ऽसूत देवी शिवा सुतम् ॥ ३६ ॥ स्निग्धाञ्जनतनुच्छायं, शङ्खलाञ्छनलाञ्छितम् । 'हरिवंशशिरोरलं, द्वाविंशं तीर्थनायकम् ।। ३७ ।।-युग्मम् चक्रधारारिष्टमणि-मयी मात्रात्र गर्भगे । दृष्टारिष्टनेमिरिति, तस्याख्यां तद् व्यधात् पिता ॥ ३८ ॥ स्वामी दशधनुस्तुङ्गः, प्रपेदे यौवनं क्रमात् । शतानि त्रीणि वाणां, कुमारत्वेऽत्यवाहयत् ॥ ३९ ॥ आजन्ममन्मथजयी, कुमारीणां परिग्रहम् । पित्राधैरीमानोऽपि, नैव नेमिरमन्यत ॥४०॥ इतो यशोमतीजीव-श्युत्वा सोऽप्य ऽपराजितात् । 'मथुरा'यां 'हरिवंश-स्योग्रसेनस्य भूपतेः॥४१॥ धारिणीकुक्षिसम्भूता, जज्ञे राजीमती सुता । कलयामास कन्दर्पो-जीवनं यौवनं कमात् ॥ ४२ ॥-युग्मम् पितृभ्यां राम-कृष्णाभ्यां, समौर्यादवैः समम् । राजीमतीविवाहार्थ, नेमिरत्यर्थमर्थितः॥४३॥ नीयमानः स शुभाव, करुणारससागरः। भोज्यार्थ सन्निरुद्धानां, प्राणिनां करुणारवान् ॥ ४४ ॥ १सुराः । २ ख-'करमहमू।

·[२२ श्रीनेमि- J . ५५६ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसशिप्तचरितानि आदिश्य सारथिं स्वामी, समग्रांस्तानमोचयन् । कृतराजीमतीत्यागो, रथं व्यावर्तयत् ततः ॥ ४५ ॥ याते राज्यमकृत्वैव, जन्मतोऽन्दशतत्रये । शिविका मुत्तरकुरु-मारूढो निर्यया पुरः ॥ ४६॥. श्रावणे पृष्ट्यां शुलायां, चित्रानक्षत्रगे विधौ । 'उञ्जयन्त'गिरी यात्वा, 'सहस्राम्रवर्ण वनम् ॥४७॥ नरेन्द्राणां सहस्रेण, सह पष्ठतपःपरः। श्रीनेमिनाथः पूर्वाहे, प्रवज्यां प्रतिपन्नवान् ॥ ४८ ॥-युग्मम् गोष्ठे द्वितीये दिवसे, वरदत्तनृपाकसि । जज्ञे श्रीनेमिनाथस्य, परमानेन पारणम् ॥ ४९ ॥ चतुःपञ्चाशतं नेमि-विहृत्यान्यत्र वासरान् । पुनरागाद् 'रैवतके', 'सहस्रामवणे वने ॥ ५० ॥ स्थितो वेतसवृक्षस्य, तले प्रतिमया प्रभुः । आश्विनस्यामावस्यायां, चित्राधिष्ण्यगते विधी ॥ ५१ ॥ कृताष्टमतपा नेमिः, पूर्वाह्ने पाप केवलम् । चैत्यद्वविंशतिधनु:-शतं तुङ्गः प्रभोरभूत् ।। ५२ ॥ धनदेवो धनदत्तो, यौ वन्धु धनजन्मतः । मन्त्री विमलयोधो यो-'ऽपराजित'भवात् पुनः ॥ ५३ ॥ ते समं प्रभुणा श्रान्ता, जन्मन्यस्मिन्नृपास्त्रयः । पावजन् नेमिनोऽन्ते ते, वरदत्तनृपान्विताः ॥ ५४॥ गणेशा वरदत्ताधा-स्तैः सहकदशाभवन् । श्रीनेमितीथें गोमेधो, यक्षरुयास्यो नृवाहनः ॥ ५५ ॥ त्रीन् दक्षिणान् मातुलिङ्ग-पशु-चक्रधरान् कैरान् । श्यामो वामांस्तु नकुल-शूल-शक्तियुतान् दधत् ॥ ५६ ।। अम्बिकाऽम्रलुम्बी-पाशा-लम्बिदक्षिणदोईया। सपुत्रा-शभृद्वाम-दोर्दया सिंहवाहना ॥ ५७ ॥ सुवर्णवर्णा श्रीनेमि-तीर्थे शासनदेवता । १ य-द्विजोकसि। २ क-'पूर्वाह्न एव'। • ३ स-'मुजान्। . , ·, . जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् नेमेविहरतः पृथ्वीं, परीवारस्त्वभूदिति ।। ५८ ॥ सहस्राण्यभवनष्टा-दश श्रामण्यधारिणः । सञ्जज्ञिरे सहस्राणि, चत्वारिंशत् तथाऽर्यिकाः ॥ ५९ ।। तथा शतानि चत्वारि, द्विःसप्तपूर्ववेदिनः। प्रत्येक पञ्चदश तु, शतान्ययधिशालिनः ॥ ६॥ सबैक्रियलब्धयोऽपि, केवलज्ञानिनस्तथा । एक एव सहस्रस्तु, मनापर्ययसंयुताः ॥ ६१ ॥ अष्टौ शतानि सञ्जात-वादलब्धिविराजिनः । श्रावका लक्षमेकं तु, नवपष्टिसहस्यपि ।। ६२ ।। श्राविकास्त्रिलक्ष्येकोन-चत्वारिंशत्सहरुयपि । राजीमती प्रभोः प्राप्त-प्रव्रज्या प्रययौ शिवम् ॥ ६३ ॥ आपाढस्य शुक्लाष्टम्यां, चित्रायां रैवता'चले। पट्त्रिंशदधिकसाधु-पञ्चशत्या समन्वितः ॥ ६४ ॥ मासं सानशनः स्वामी, पर्यङ्कासनमास्थितः । सन्ध्यायां सिद्धिसम्पन्धं, श्रीनेमिः समुपेयिनान् ॥ १५ ॥-युग्मम् कौमारे वर्पत्रिशती, वर्षसप्तशती व्रते। एक सहस्रं चर्याणां, सर्वायुर्नेमिनोजनि ॥६६॥ श्रीनेमिनाथनिर्वाणं, श्रीनमिप्रभुनिवृतेः । बभूव वर्षलक्षेपु, व्यतिक्रान्तेषु पञ्चसु ।। ६७ ॥ यश्चक्रे नवनोकपायकपणं यो ब्रह्मगुप्तीनव व्यातेने नव पाप्मनामपि निदानानि प्रभिन्ते स यः। भ्रान्त्वा यश्च ययौ भवान् नव नव 'ग्रैवेयका'नुत्तरा- नप्यूचं विदधातु वो नवनिधिप्राप्ति स नेमिप्रभुः ॥ ६८॥ अन्याग्रं०॥ १७२॥ इति श्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशति जिनेन्द्र- सजिप्तचरिते द्वाविंश श्रीमन्नेमिनाथजिनचरित समाप्तम् ॥ २२ ॥ asya १ क-शालिन। २ ख-खामि० ३ शार्दूल।

·चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि अथ श्रीपार्श्वनाथचरित्रम् ॥ २३ ॥ उत्क्षिप्ताः किमु सप्तदुर्गतिसमुत्खानाय कुद्दालकाः? किं श्रेयःफलसप्ततत्वलतिकालब्धोदयाः पल्लवाः । किंवा सप्तभयारिवीरविजय प्राप्ताः पताका इति भ्रान्ति भोगिफणा ददुर्यदुपरि प्रीत्यै स पार्थोऽस्तु वः ॥१॥ भ्रातरावरविन्दस, नरेशस्य पुरोहितौ । कमठो मरुभूतिश्च १, कुर्कुटोरग कुञ्जरौ २॥१॥ 'पञ्चमे नरके पूर्वः, 'सहस्रारे' सुरः परः३। फणी किरणवेगाख्यो, विद्याधरधराधवः ४ ॥२॥ पञ्चमे नरके पूर्वी-'ऽच्युत कल्पसुरः परः ५। मिल्लः प्रत्यग विदेहे'ऽथ, वज्रनाभर्धराधिपः ६॥३॥ सप्तमे नरके पूर्वो, मध्ये अवेयके परः ७। पश्चासः प्राच्य विदेहे', सुवर्णवाहुचयपि ८॥४॥ चतुर्थनरके पूर्वः, 'प्राणते' त्रिदशोऽपरः । कठोऽहंश्च दशेत्युक्त्या, भवाः कमठ-पार्श्वयोः ॥५॥-कुलकम् भवे त्वेकादशे मेघ-कुमारः कमठः शठः। कृत्वा पार्श्वप्रभोष्टि-कष्टं वैरोज्झितोऽजनि ॥६॥ 'जम्बू'दीपेन 'भरते'-ऽभूद 'पोतनपुरे पुरे। अरविन्दो नृपस्तस्य, विश्वभूतिः पुरोहितः ॥ ७॥ अनुद्धराकुक्षिभवौ, तत्पुत्रौ द्वौ बभूवतुः । कमठो मरुभूतिश्थ, प्रकृत्या कमठः शठः ॥८॥ मरुभूतिर्भवभीरुः, खभावादेव धार्मिक। वरुणा कमठस्य स्त्री, मरुभूतेर्वसुन्धरा ॥९॥ मरुभूतिः सदा जैन-धर्मोपासनवासनः । कमठः कामयामास, छन्नं छन्नं वसुन्धराम् ॥१०॥ १ स-'लव्धोद्वा । २ शार्दूल। ३ स-'पूर्व-सह०। ४ ख-'नराधिपः । । स-मध्यमवेयके मुरः।।६ रा-अरविन्दप'। , ·५५९ जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् शशंस मरुभूतेस्तद्-दुर्वृत्तं घरुणेjया। तद्वृत्तमात्मना प्रैक्षि, गुप्तेन मरुभूतिना ॥११॥ कथिते तदुराचारे, क्रुद्धेन मरुभूतिना। कमठः सनिकारं स, राज्ञा निर्वासितः पुरात् ॥ १२ ॥ वापसाश्रममाश्रित्य, तद्विडम्बनदुःखितः । कमठतापसीभ्य, तपस्तेपेऽद्रिमूर्द्धनि ॥ १३ ॥ अन्वागतः सानुशयो, नन्तुं ज्येष्ठसहोदरम् । मरुभूतिर्नतस्तेन, मौलौ मुक्त्वा शिलां हतः ।। १४ ।। मरुभूतिरभून्मृत्वा, हस्ती 'विन्ध्य'धराधरे । वरुणा करिणी जसे, मृत्वा सात्रैव कानने ॥ १५॥ मरुभूतिगजस्थासीत् , सा यूथाधिपतेः प्रिया । मृत्वाऽत्रैव वने जज्ञे, कमठः कुर्कुटोरगः ॥ १६ ॥ अरविन्दनृपोऽप्येतद्-वृत्तेन विरतो भवात् । राज्ये नियोजयामास, महेन्द्र तनुजं निजे ॥१७॥ समन्तभद्राचार्यान्ते, स्वयं स व्रतमग्रहीत् । गीतार्थः स तपः कुर्व-भवधिज्ञानभागभूत् ॥ १८ ॥ अन्यदाऽष्टापदं' नन्तुं, राजर्षिर्गुर्वनुज्ञया । समं सागरचन्द्रेण, सार्थवाहेन सोऽचलत् ॥ १९॥ आवासान् स ददौ सार्था-धीशो 'विन्ध्य वनावनौ । मरुभूतिगजः सोञ, सरसो निःसृतस्तदा ॥ २० ॥ वरुणाकरिणीयुक्तः, क्रुद्धो लोकरवेण सः। मदान्धो मथयन् सार्थ, चक्रे सकलमाकुलम् ॥ २१ ॥ अरविन्दोऽपि राजर्पि-रुज्झितः सप्तमिर्भयैः। भावनां भावयन्नन्त-निमध्यारोह सः ॥ २२ ॥ ध्यानशं तं स निध्याय, वरुणा करिणी च सा । तपाप्रभावतस्तस्सा-भूतां शान्तावुभौ क्षणात् ॥ २३ ॥ अवधिज्ञानतो बुवा, तबोधावसरं मुनिः । १ क-'नु नेतुं ज्येष्ठसोदरम्। २ क-तचिनेन। ३ क-'मवमाभाव।

·, " चतुर्विशतिजिनेन्द्रसट्विप्तचरितानि [२३ श्रीपार्श्वनाथ- वमापे मरुभूते ! किं, करोपि परुपाः क्रियाः? ॥ २४ ॥ निशम्य तद्विरं जज्ञे, जातिसरणमेतयोः । ततस्तस्योपदेशेन, सम्यक्त्वं तायवापतुः ॥ २५ ॥ प्रयोध्य प्रापितो चोधि, साधुना सार्थपोऽप्यगात् । मुनि रष्टापदं नत्वा, सोऽन्यत्र विजहार च ॥ २६ ॥ स करी श्रावकाचारां-धरन शुप्फतृणाशनः । कृशोऽजनि सरस्पङ्क-मनो निःसर्तुमक्षमः ॥२७॥ दष्टः कुर्कुटसर्पण, दैवात् तत्र प्रसर्पता । विपाट्य करटी तेन, नीतः पापेन पञ्चताम् ॥ २८ ॥ स करी क्लिश्यमानोऽपि, तत्राप्यचूरमानसः । स्मृतपञ्चनमस्कारः, 'सहस्रारदिवं ययौ ॥ २९ ॥ वरुणा करिणी सापि, तपस्तेपे तथा वने । आसी'दीशान'कल्पे सा, यथा देवी महर्द्धिका ॥ ३०॥ 'ईशान'कल्पतो नीत्वा, गजजीवेन सा निजे । कल्पे वान्तःपुरस्त्रीणां, शिरोरनं 'विनिर्मिता ॥ ३१॥ गजासग्मांसतृप्तोऽभूव , स मृत्वा कुर्कुटोरगः। पञ्चमे नरके सप्त-दशसागरसंस्थितिः ।। ३२ ॥ 'जम्बूद्वीपे प्राग विदेहे', 'सुकच्छे विजये गिरी । 'चैताट्ये' दक्षिणश्रेण्यां, पूरास्ते 'तिलका'हृया ॥ ३३ ॥ तस्यां विद्युगतिर्नाम्ना, जज्ञे विद्याधरेश्वरः । तस्य प्रियाऽऽसीत् कनक-तिलकेत्याख्यया श्रुता ॥३४॥ कुक्षाववातरत् तस्सा, गजजीवः स कल्पतः । 'सहस्रारा'त् सप्तदश-सागरायुःक्षये च्युतः ॥ ३५ ॥ सुतं साऽसूत किरण-वेगाख्यं तं पिताऽकरोत् । युवानं न्यस्य तं राज्ये-ऽग्रहीन विद्युद्गतिव्रतम् ॥ ३६॥ काले किरणवेगोऽपि, पुत्रं किरणतेजसम् । राज्ये न्यस्याददे दीक्षां, पार्श्वे सुरगुरोर्गुरोः ॥ ३७॥ १ क-चारश्चरन् । २ क-'च निर्मिता'। ३ ख-'त न्यस्य'। .

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् स 'पुष्करवर'द्वीपे, 'वैवाढ्यं निकपा मुनिः। 'हेमशैलस्य कटके, कायोत्सर्गेण तस्थिवान् ॥ ३८॥ कुर्कुटाहे स जीवोऽपि, पञ्चमानरकाद् गिरौ । उद्धृत्योत्पन्नस्तत्रासीन्-महाहिबहुजीवहृत् ॥ ३९ ।। दष्टो मुनिः स तेन माग-जन्मवैरानुबन्धतः । विहितानशनो मृत्वा-'अच्युत कल्पे सुरोजनि॥४०॥ मुनिपातपातकी स, महाहिर्दवचदिना। दग्धो मृत्वा समुत्पन्नः, पञ्चमे नरके पुनः ॥४१॥ 'सुगन्ध'विजये 'जम्बू'-दीपे प्रत्यग विदेह'गे। पुरी 'शुभङ्करी' तयां, वज्रवीर्यो नृपोऽजनि ॥ ४२ ॥ तस्य लक्ष्मीवती पत्नी, तस्याः कुक्षाववातरत् । द्वाविंशतिपयोराशि-प्रमाणायुःपरिक्षये ॥ ४३ ।। जीवः किरणवेगस, स च्युतोऽच्युत कल्पतः । सुतं साऽसूत पित्राऽसौ, वज्रनाभाभिधः कृतः ॥ ४४ ॥-युग्मम् युवानं न्यस्य तं राज्ये, वज्रवीर्योऽभवद् यतिः । वज्रनाभोपि विजया-जानिः पृथ्वीमपालयत् ।। ४५॥ कालेऽग्रहीद् व्रतं क्षेम-करतीर्थरान्तिके । वज्रनाभो निजे राज्ये, कृत्वा चक्रायुधं सुतम् ॥ ४६ ॥ आसन् गगनगत्यादि-लब्धयोऽस्य तपस्सतः। 'सुकच्छ विजये सोऽगाद्, व्योमगत्याऽन्यदा मुनिः ॥४७॥ स तत्रैव सप्तदश-सागरायुःपरिक्षये । जीवो महाहेरुद्धृत्य, पञ्चमान्नरकादभूत् ॥४८॥ शबरः कुरङ्गकाख्या, पहयां 'ज्वलन'पर्वते । तत्रैवाद्रौ मुनिदैवाद्, गत्वा प्रतिमया स्थितः ।। ४९ ।। वज्रनाभमुनिस्तेन, कुरङ्गशबरेण सः। शरेण महतो दृष्ट्वा, दुष्टेन प्राग्भवद्विपा ॥ ५० ॥ १ क-'शुभकराऽस्त्यसां'। २क-धर्यवीयों। ३ क-'यात्वा'। . प० का.७१ ·, . ५६२ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [२३ श्रीपाच- तत्राप्यद्वेषवानेप, मृत्वा सद्ध्यानशुद्धधीः । अभूद्वेयकमध्ये, ललिताद्गाभिधः मुरः ॥५१॥ क्रूरकर्मा कुरगोपि, मुदितो मुनिमारणात् । सप्तमं नरकं प्राप्तः, कालतो निहतः परैः॥ ५२ ॥ 'जम्बूद्वीपे मार'विदेहे', 'शुभा'रये विजये पुरे । 'पुराणा'ख्येऽभूत् कुलिश-बाहुर्नाम्ना नराधिपः ॥ ५३॥ पत्नी सुदर्शना तस, तस्याः कुक्षिं व्यभूपयत् । स जीवो वननाभस, मध्यप्रैवेयकाच्युतः ॥ ५४॥ चतुर्दशमहाखमो-दितचक्रिपदं सुतम् । सास्त सुवर्णवाहु-नामानं तं पिता व्यधात् ॥ ५५ ॥ युवानं न्यस्य तं राज्ये, काले कुलिशवाहुना । खयं दीक्षामुपादाय, प्रक्रान्तं खार्थसिद्धये ।। ५६ ।। उत्पन्नचक्रपखण्ड-पृथिवीविजयोचला। चक्रित्वं सुवर्णवाहु-हुकालमपालयत् ।। ५७ ॥ निवेश्य समये सूनुं, स्वराज्ये कनकप्रभम् । बुद्धिसागरसूरीणां, पार्वे जग्राह स प्रतम् ॥ ५८ ॥ गीतार्थो विहरन्नेको, गत्वा 'क्षीरवणा'टवीम् । कायोत्सर्गे स्थितश्चण्ड-रोचिय॑स्तविलोचनः ।। ५९ ।। सप्तमानरकाद् मिल्ल-जीवोऽप्युद्धृत्य कानने । कर सिंहोमनट प्रैक्षि, लेल स भ्रम्हा मुनिः ॥६॥ स्वर्णवाहुमुनिनिन्ये, पञ्चास्येन स पञ्चताम् । सध्यानकल्पनात् कल्पे, 'प्राणते' निदशोऽभवत् ॥ ६१ ॥ सिंहोऽपि समये मृत्वा, चतुर्थे नरके पतत् । तसाद् दशसागरायु-भुक्त्वोद्भुतो भवेऽभ्रमत् ॥ ६॥ सोऽत्रैव 'भरत'क्षेने, 'रो'विप्रकुलेऽभवत् । कठः सुतः शिशुत्वेऽस्य, पितरौ मृत्युमापतुः ॥ ६३॥ १क-अवेयके मध्ये। २ स-स्वर्णयाहु ३ स-'भ्यधात् । पुलिशवाहु-१५क-'प्रभुम् । ६ क-'रोचिर्विन्यस्त्रलोचन।

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् कसिंश्चिदुत्सवे स्वर्ण-वस्त्रभूपणभूषितान् । प्रेक्ष्य पौरान् विरक्तोऽसी, प्रपन्नस्तापसं व्रतम् ।। ६४॥ 'जम्बूद्वीपेन 'भरते'वास्ते 'वाणारसी' पुरी । राजाऽसीदश्वसेनोऽस्यां, वामा देवीति तत्प्रिया ॥६५॥ चैत्रे चतुर्थ्या कृष्णायां, विशाखां शशिनि श्रिते । अपात्य 'माणता'दायुः, सागरोपमविंशतिम् ॥ ६६ ॥ च्युत्या वर्णवाहुजीवः, स चामाकुक्षिमाश्रयत् । पौपे दशम्यां कृष्णाया-मनुराधाऽभिधे च मे ॥ ६७॥ वृश्चिकस्थे विधौ वामा, देवी सूते स नन्दनम् । 'इक्ष्वाकु कुलकल्पहूँ, त्रयोविंशं जिनेश्वरम् ॥ ६८॥ मात्रान गर्भगे प्रैक्षि, कृष्णपक्षक्षपाखपि । पार्थेऽहिः पार्श्व इत्यस्य, प्रभो म पिताऽकरोत् ।। ६९ ॥ नीलोत्पलदलच्छायः, श्रीपार्श्वः सर्पलाञ्छनः । यहस्तोन्नतवपुः, प्रपेदे यौवनं क्रमात् ॥ ७० ॥ सेनजिन्नरेन्द्रस्य, 'कुशस्थल पुरेशितुः। त्री प्रभावतीं प्रेम-परां पर्यणयत् प्रभुः॥ ७१॥ मोऽपि 'वाणारसी' प्राप्तः, पर्यटन् कठतापसः । पञ्चवहि'तपस्तेपे, वाह्योद्यानकृतस्थितिः॥७२॥ स्य पाच गतः पावो, ज्ञानत्रितयभास्करः । ज्ञानकष्टमेतद् भो, जुवन्निति कृपानिधिः॥ ७३ ।। गुल्या दर्शयन् दारु-खण्डं ज्वलनकुण्डतः । कर्पयन् पृथक् यत्नात् , तद्विदारमकारयन् ॥ ७४ ॥ नि:स्तो दारितात् तसा-दर्द्धदग्धो महोरगः । दृशा सुधा या दृष्ट्वा, नष्टार्जितं 'विभुळधात् ॥ ७५ ॥ अथावयत् परमेष्ठि-मत्रं स्वामी कृपाकरः । सर्पः समाधिना मृत्वा, धरणेन्द्रो बभूव सः ॥ ७६ ॥ १ स-'प्रभु।

·५६४ चतुर्विशति जिनेन्द्रसक्षिप्तचरितानि [२३ श्रीपार्श्व- कठोऽपि लजितो लोकै-निन्धमानोऽन्यतो ययौ । मृत्वा स्वायुम्क्षये 'मेघ-कुमारे पूदपद्यत ।। ७७ ॥ इतस्विंशतिवर्षाणां, गतानां जन्मकालतः। राज्यं प्रभुरकृत्वैव, भोगकर्मफलक्षये ।। ७८ ॥ पौपस्य कृष्णैकादश्या-मनुराधां गते विधौ । 'विशाला'नाम्नी शिविका-मारूढो निर्ययौ पुरः॥ ७९ ॥-युग्मम् त्रिभिः शतैर्नरेन्द्राणां, सहाश्रमपदे वने । कृताष्टमतपाः स्वामी, पूर्वाह्ने व्रतमग्रहीत् ॥ ८॥ सन्निवेशे 'कोपकटे', धन्यस्य गृहिणो गृहे । द्वितीयेऽदि प्रभुश्चक्रे, परमानेन पारणम् ॥ ८१ ॥ छंद्रस्थितोऽन्यत्र चतु-रशीति वासरान् विभुः । विहृत्य पुनरभ्यागात् , तदाश्रमपदं वनम् ॥ ८२ ॥ स तत्रास्थाद् धातुकीद्रु-मूले प्रतिमया निशि । इतश्च कठजीवोऽपि, प्राप्तो 'मेघकुमार'ताम् ।। ८३ ।। विद्युन्माल्यभिधोञ्चालीत, तेन देशेन दैवतः । प्रेक्ष्य पार्श्वप्रभु कोपा-दुपद्रोतुं प्रचक्रमे ॥ ८४ ॥ सिंह-वृश्चिक-साधे-रप्यक्षुब्धहृदः प्रभोः । घृष्टिं कर्तु प्रवृत्तेऽस्मिन् , नासाग्रं जलमाययौ ॥ ८५ ॥ अत्र क्षणे च सखाता-सनकम्पः समाययौ। धरणेन्द्रः सदेवीकः, प्रभोरन्ते गुरुत्वरः ।। ८६॥ ऊर्ध्वमुल्लासयाञ्चक्रे-ऽधस्तात् कुण्डलिकाकृतिः। धरणेन्द्रः प्रभु मूर्भि, फणाच्छनावृतं व्यधात् ॥ ८७॥ निर्भय॑ त्रासितो दूर, दुरात्मा कठवारिदः । विमुक्तो धरणेन्द्रेण, स प्रभोः शरणं श्रितः ।। ८८॥ कृतं धरणपत्नीभिः, सङ्गीतं पुरतः प्रभोः । पुनस्तुल्यमना जज्ञे, द्वयोरप्युपरि प्रभुः ॥ ८९ ॥ १ ख-महाप्रम० २ ख-'छयस्थोऽन्यत्र'। ३ क-'प्रभुः। ४ ख-'गादाश्रमप- काननम्। ५ ख-सर्पवृश्चिकसिंहा०। ६ क-'मयाश्चके' । ७ क-'ताकृतिः । , ·. , जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् चैत्रे चतुर्थ्या कृष्णायां, विशाखाधिष्ण्यगे विधौ । कृताटमतपाः स्वामी, केवलज्ञानमाप्तवान् ॥ ९० ॥ आर्यदत्तादयोऽभूवन्, प्रभोर्गणधरा दश । सप्तविंशतिधन्वोच-स्तथा चैत्यद्रुमोऽजनि ॥ ९१ ॥ मातुलिङ्ग-गदायुक्तौ, बिभ्राणो दक्षिणौ करौ । वामौ नकुल-सर्पाको, कूर्माङ्कः कुञ्जराननः ॥ ९२ ॥ मूर्ध्नि फणिफणच्छत्रो, यक्षः पाचोऽसितद्युतिः । तथा पार्श्वप्रभोः पद्मा-चती शासनदेवता ।। ९३ ॥ खर्णाभा पद्म-पाशाङ्की, 'विभ्राणा दक्षिणी भुजौ । वामौ फला-ऽङ्कुशधरौ, कुर्कुटोरगवाहना ॥ ९४ ॥ साधवः पोडश सह-स्राण्यष्ट त्रिंशदार्यिकाः । चतुर्दशपूर्वभृतः, पुनः सार्द्धा शतत्रयी ॥ ९५ ॥ अवधिज्ञानसंयुक्ता-चतुर्दश शतानि तु । शतानि सप्त सार्दानि, मनःपर्ययशालिनः ।। ९६ ॥ सहस्रमेकं सञ्जाताः, केवलज्ञानसंयुताः। एकादश शतान्येव, जातवैक्रियलब्धयः॥९७॥ वादलब्धिसमायुक्ताः, पट्सङ्ख्यानि शतानि तु । श्रावका लक्षमेकं तु, चतुःपष्टिसहस्यपि ॥९८॥ श्राविकाः सप्तसप्तति-सहस्राग्रास्त्रिलक्ष्यपि । प्रभोरिति परीवारः, पृथ्व्यां विहरतोऽभवत् ॥ ९९ ॥ व्रताद् गतेषु सप्तत्य-ब्देपु 'सम्मेत' पर्वते । त्रिंशता साधुभिः सार्बु, मासं सानशनः प्रभुः ॥ १०० ॥ श्रावणेऽष्टम्यां शुक्लायां, विशाखां शशिनि श्रिते । श्रीपार्श्वः प्रथमे यामे, सिद्धिमूर्ध्वस्थितो ययौ ॥ १०१ ॥ त्रिंशद्वर्षाणि गार्हस्थ्ये, व्रते वर्षाणि सप्ततिः । इत्यासीद् वर्षशतायुः, पाोऽभूञ्चास्य निर्वृतिः॥ १०२॥ १ ख-दक्षिणी विनती। ३ क-धाविकाम्या: . - - , २ ख- 'सार्धशत।

·" ५३८ चतुर्विंशतिजिनेन्द्रसहिप्तचरितानि [२४ श्रीमहावीर- पप्रच्छेत्यन्यदा चक्री, भरतो वृषभप्रभुम् । भावितीर्थकृतो जीवः, कोऽप्यस्यामस्ति पर्षदि ॥२१॥ प्रभुःप्राहेति भरत, मरीचिर्यस्तवाङ्गजः। साम्प्रतं त्यक्तचारित्र-स्त्रिदण्डित्वेन वर्तते ॥ २२ ॥ भाव्यत्र 'भरत'क्षेत्रे, स 'पोतनपुरे.पुरे । श्रेयांसतीर्थकृतीर्थे, त्रिपृष्ठः प्रथमो हरिः ॥ २३ ॥-युग्मम् 'महाविदेहे' 'मूका'यां, नगर्या चक्रवर्त्यसौ । पट्खण्डाखण्डलो भावी, प्रियमित्र इति थुतः ॥ २४ ॥ अत्रैव 'भरत'क्षेत्रे, 'कुण्डग्रामे भविष्यति । चतुर्विशस्तीर्थकरो, वर्द्धमानोऽभिधानतः ॥ २५ ॥ ततः प्रभुमनुज्ञाप्य, प्राप्य चक्री तदन्तिकम् । प्रभूक्तं प्रकटीकृत्य, कृत्यवित् प्राह तं पुनः ॥ २६ ॥ त्वमत्र चरमो भावी, 'भरते' तीर्थकृद् यतः। मरीचे! त्वां ततो वन्दे, प(पा)रिव्राज्यं न ते पुनः॥२७॥ इत्युक्त्वा चक्रवर्ती तं, पतितत्रिप्रदक्षिणः । भत्तया ववन्दे भूयोऽपि, प्रभुं नत्वा पुरीं ययौ ॥ २८ ॥ अथास्फोव्य भुजावूचे, मरीचिर्मदवीचिमान् । अत्रार्द्धचक्री 'मूका'यां, चक्री चाहश्च पश्चिमः ।। २९ ।। भविष्यामि यतोऽहं तत्, पूर्यतामपरेण से । पितामहोऽहतां चक्र-वर्तिनां च पिता मम ।।३०।। हरीणां प्रथमोऽहं च, ममाहो कुलमुत्तमम् । इति कुर्वन् मदं कर्म, नीचैर्गोत्रमुपार्जयत् ॥ ३१ ॥-विशेपकम् कदाऽप्यसौ विधिवशाद, व्याधिना बाधितो भृशम् । असंयतोऽयमित्यन्यैः, प्रतिजागरितो न तु ॥ ३२ ॥ तोऽचिन्तयदित्येप, मुक्तोऽहं व्याधिनाऽमुना। खस्स शिष्यं करिष्यामि, कञ्चन प्रतिचारकम् ॥ ३३ ॥ १ ख-'बाधितोऽधिकम् । २ स-ततो विचिन्तयत्येष। " .

·. जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ५६९ उल्लाघेन ततस्तेन, कपिल: कुलपुत्रकः । प्रबोधितोऽभ्यधादेव, धर्मोस्ति त्वन्मतेऽपि किम् ॥ ३॥ अर्हन्मतेऽपि धर्मोऽस्ति, मन्मतेऽप्यस्त्यदोऽवदत् । मरीचिरचिनोद् वार्द्धि-कोटाकोटीमितं भवम् ।। ३५ ॥ शिष्योऽभूत् कपिलस्तस्य, शिष्यास्तस्यापि जज्ञिरे । मरीचिः समये मृत्वा, 'ब्रह्मलोके सुरोऽभवत् ।। ३६ ॥ कपिलोऽपि मृतो 'ब्रह्म-लोके देवत्वमाप्तवान् । खशक्या स्वमतं तेन, नीतं विश्वे प्रसिद्धताम् ॥ ३७ ।। च्युतो मरीचिजीवोऽपि, समाप्यायुर्दशोदधीन । विप्रेशः सन्निवेशेऽभूत् , 'कोल्लाके' कोशिकाहयः ॥ ३८॥ स पूर्वलक्षाशीत्यायुः, श्रित्या प्रान्ते बिदण्डिताम् । मृत्वा भ्रान्त्वा भवं 'स्थूण'-सनिवेशे द्विजोऽजनि ॥ ३९ ॥ पुप्पमित्राभिधः सोऽन्ते, त्रिदण्डित्वं श्रितो मृतः । द्वासप्ततिपूर्वलक्ष-प्रमाणस्यायुषः क्षये ।। ४० ।। मध्यमायुः स 'सौधर्मे', सुरोजनि ततश्श्युतः। 'चैत्या हे सनिवेशेऽभू-देन्युयोतो द्विजोत्तमः ॥ ४१ ॥ चतुःपष्टिपूर्वलक्षा-युः सोऽप्यन्ते त्रिदण्ड्यभूत् । मृत्वा देवो मध्यमायु-रासी दीशान'कल्पगः ॥ ४२ ॥ ततश्युतो 'मन्दिरा'ख्ये, सन्निवेशे द्विजेश्वरः । पटूपश्चाशत्पूर्वलक्षा-युष्कोऽग्निभूतिरित्यभूत् ।। ४३ ।। प्राग्वदेव वयःप्रान्ते, प(पा)रिवाज्यं श्रितो मृतः। 'सनत्कुमार'कल्पेऽसौ, मध्यमायुः सुरोऽभवत् ॥ ४४ ॥ व्युत्त्वाऽऽसीत् पुरि 'श्वेतम्यो', भारद्वाज इति द्विजः । चतुश्चत्वारिंशत्पूर्व-लक्षामितजीवितः॥४५॥ परिव्राट् वयसः प्रान्ते, भूत्वा मृत्युमवाप्तवान् । अमरोऽभून्मध्यमायुः, कल्पे 'माहेन्द्र'नामनि ॥ ४६॥ १ क-'पुत्रकैः । २ क-कोटिकोटिमितं । ३ ख-सन्निवेशेऽजनि द्विजः' । ४ क- 'पुष्पदन्तामिधः । ५ स-दग्निद्योतो द्विजाग्रणीः'। ६क-श्वेतव्यां'। , . प.का. ७२ ·, ५७० चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [२४ श्रीमहावीर- ततश्युत्वा भवं भ्रान्त्वा, पुरे 'राजगृहे' द्विजः । चतुस्त्रिंशत्पूर्वलक्षा-युष्कोऽभूत् स्थावराख्यया ॥४७॥ त्रिदण्डीभूय मृत्वा च, देवोऽभूद् 'ब्रह्मलोक गः । मध्यमायुस्ततश्युत्वा, स बभ्राम भवान् बहून् ॥ ४८ ॥ इतोऽभूद् विश्वनन्दीति, राजा राजगृहे पुरे । विशाखनन्दीति पत्यां, प्रियङ्गौ तत्सुतोऽभवत् ॥ १९ ॥ राज्ञोऽनुजोऽस्य युवराद्, विशाखाभूतिरित्यभूत् । सैद्धर्मचारिणी तस्य, युवराजस धारिणी ॥ ५० ॥ मरीचिजीवः सुकृत-रनयोस्तनयोऽजनि । विश्वभूतिरिति ख्यातः, स क्रमात् प्राप यौवनम् ॥५१॥ विश्वभूतिय॑धात् क्रीडां, बने 'पुप्पकरण्डके' । अन्तःपुरपुरन्ध्रीभिः, सार्द्ध मूर्त इव सरः ॥ ५२ ॥ विशाखनन्यपि ययौ, तद्वनं क्रीडनेच्छया । विश्वभूतिं तदन्तःस्थं, मत्वा तस्थौ च तदहिः ।। ५३ ॥ क्रीडोद्यानाद् बहिर्दत्ता-वासःक्ष्मापासवाङ्गजः । प्रियद्गुदेव्याः पुरतः, स दासीमियवेद्यत ॥ ५४ ॥ ततः अधि ततस्तस्यां तदीप्सितकृते कृती। मायया मेदिनीजानि-दति स सदस्यदः ॥ ५५ ॥ मापः पुरुपसिंहोऽस-दाज्ञामज्ञो न मन्यते । तं जेतुं याम इत्युक्त्या, यात्राभेरीमवादयत् ॥५६॥ विश्वभूतिर्निशम्यैत-देत्य क्रीडावनान्नृपम् । निवार्यः स्वयं चक्रे, प्रयाणं तजयाशया ।। ५७ ॥ - नितागातानाना। .

·. जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् मायिभिर्माययैवाह, कृष्टः क्रीडावनादतः । ध्यात्वेत्थमथ मुट्याऽयं, कपित्थं प्राहरत् क्रुधा ॥ ६॥ पतितां तत्फलश्रेणी, दर्शयन् द्वाास्थमाह सः । अये मायाविनां मौली-नितीव पातयाम्यहम् ॥ ६१॥ ज्येष्ठताते पुनर्भक्ति-स्त्र प्रत्यूहकारिणी । भोगैर्ममालमीग्भि-यरीदृग् बन्धुवञ्चना ।। ६२ ॥ इत्युक्त्वा सम्भूतिमुनि-पार्थे गत्याग्रहीद् व्रतम् । निशम्येत्यनु नेतुं तं, राजाऽगात् सानुजानुगः ॥ ६३ ॥ त्वं सत्रैकनिधे! राज्यं, गृहाणानुगृहाण नः। इति राज्ञाथितोऽप्यैच्छद्, विश्वभूतिर्न भूपताम् ॥ ६४ ॥ तत्र त्यक्तस्पृहेऽन्यत्र, गते च गुरुणा सह । विश्वनन्दी निरानन्द-स्तद्वियुक्तो गृहं ययौ ॥६५॥ स विश्वभूतिरेकाकी, गीतार्थों गुर्वनुज्ञया । तपाकृशवपुः प्राप, विहरन् 'मथुरां' पुरीम् ॥ ६६ ॥ आगाद् विशाखानन्द्यत्रोद्-चोढुं वन्नुपजां तदा । मासान्तपारणे विश्व-भूतिरप्यविशत् पुरीम् ॥ ६७ ।। विशाखनन्दिनः सैन्य-निकटे पर्यटन्नयम् । विश्वभूतिरिति ज्ञात्वा, तन्नरैरुपदर्शितः॥१८॥ विशाखनन्दिनस्तस्य, पश्यतः स गवैकया । पर्यस्तः पतितः पृथव्यां विश्वभूतिस्तपाकृशः॥६९ ।। कपित्थपातनं स्थाम, क ते सम्प्रत्यगादिति । विशाखनन्दी सैन्येन, समं तमहसच सः ॥ ७० ॥ हास्यकोलाहलं श्रुत्वा, क्रुधोचालाकृतिर्यतिः । गां शृङ्गाभ्यां गृहीत्वोचं, भ्रमयित्वाऽब्रवीदिति ॥ ७१ ॥ रे रे क्रूरा! दुरात्मानः!, सिंहो यद्यपि दुर्बलः । तथापि जम्बुकैव, कदापि परिभूयते ॥ ७२ ॥ २ क-ये मृतीते (1) पुन०। २ क-'गन्तुं' ।

·५७२ चतुर्विशति जिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [२४ श्रीमहावीर- अरे परिहसन्त्येवं, भवन्तः प्रभुतोन्मदाः। तपास्थं मां यदद्यापि, निदानं क्रियते ततः ॥७३ ।। विशाखनन्दिनो युप्मत्-स्वामिनोऽमुष्य मृत्यवे । भवान्तरे भूरिवलो, भूयासं तपसाऽमुना ॥७४ ॥ कृत्वा निदानं सोऽन्यत्र, विहरन् कोटिहायनः। मृत्वा महामुनिः शुक्रे, प्रकृष्टायुःसुरोऽभवत् ।। ७५ ॥ 'भरते' त्रैव 'पोतन-पुरे पृथ्वीवोऽभवत् । रिपुमतिशत्रुरिति, तस्य भद्रेति वल्लभा ॥ ७६ ॥ इतश्च प्राग्'विदेहे'ऽस्ति, नगरी 'पुण्डरीकिणी' । तत्रासीत् सुबलो राजा, स विरक्तोऽग्रहीद् व्रतम् ॥ ७७ ॥ मृत्वाऽनुत्तर विमाने-ऽभूद् देवोऽथ ततश्च्युतः । इभेन्दुवृपभसर-चतुःस्वमाभिसूचितः ॥ ७८ ॥ बलभद्रोऽचलामिख्यो, भद्रादेव्याः सुतोऽभवत् । क्रमान्मृगावती तस्सा, मृगाक्षी तनयाऽजनि ॥ ७९ ।।-युग्मम् सा प्राप्तयौवना मात्रा- लहत्य पितुरन्तिके । प्रणन्तुं प्रहिता तां स, निजोत्सङ्गे न्यवेशयत् ।। ८० ॥ पुत्र्या निरुपमं रूपं, नरनाथो निरूपयन् । जातानुरागस्तत्पाणि-ग्रहोपायमसूत्रयत् ॥ ८१ ॥ पुत्रीं सम्प्रेष्य पौरांचा-हयापृच्छदिदं नृपः । पृथ्यां यद् रनमुत्कृष्टं, कस्मै तदुपतिष्ठति ॥ ८२ ॥ पाहुस्ते राज्ञ एवेति, तद्गिरं त्रिरुपाददौ । तद्वाक्छलावष्टम्भेनो-पाह पुत्री स नित्रपः ॥ ८३ ।। स प्रजायाः पतित्वेन, प्रजापतिरिति श्रुतः । भद्राऽपि सत्रपा पुत्रा-न्विताऽगाद् दक्षिणापथम् ॥ ८४ ॥ 'माहेश्वरी' पुरीं तत्रा-ऽचलो व्यरचयन्नवाम् । नियोज्य जननी तत्र, स ययौ जनकान्तिके ॥ ८५ ॥, स विश्वभूतिजीवोऽपि, 'महाशुक्रा'च्युतस्ततः । १ क-'मुनिश्चक्रे । २ क-'सूचयत्' ।

·५७३ . " जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम कुक्षौ प्रजापतेः पन्या, मृगावत्याः समागमत् ।। ८६ ॥ सिंहा-ऽभिषेक कुम्भा-ऽब्धि-सूर्या-अग्नि-रत्नसञ्चयैः । स्वमैः सप्तमिरुक्तार्द्ध-चक्रित्वः स सुतोऽजनि ॥ ८७।। आसन्नमुष्य वपुपि, त्रयः पृष्ठकरण्डकाः । त्रिपृष्ठ इति तत् तस्य, नाम पित्रा प्रकल्पितम् ॥ ८८॥ अचलेनाऽचलप्रेम्णा, रममाणोऽभवद् युवा । त्रिपृष्ठा प्रथमो विष्णु-रशीतिधनुरुन्नतः ॥८९ ॥ विशाखनन्दिजीवोऽपि, भवं भ्रान्त्वाऽभवद् गिरौ । 'तुगा'हे मृगराट् 'शत-पुरं सोऽन्त्यमुपाद्रवत् ॥ ९॥ तत्र कालेऽभवद् भूमि-धवो 'रनपुरे पुरे । हयग्रीवः प्रतिहरि-त्रिखण्ड'भरत'प्रभुः॥ ९१ ॥ कुतो मृत्युर्म इत्युक्त-स्तेन नैमित्तिकोवदत् । प्रचण्डश्चण्डवेगं ते, दूतं यो धर्पयिष्यति ॥ ९२ ॥ सिहं 'शङ्खपुरासने, 'तुझा'द्रौ यो हनिष्यति । स ते हन्तेति तं ज्ञातु-मुपायमकरोदिति ॥ ९३ ॥ 'तुगां दि निकपा 'शत-पुरे' शालीनवापयत् । तद्रक्षणाय क्षोणीशान, वारकेणादिदेश सः ॥ ९४ ॥ वीर्यसारौ कुमारौ तौ, श्रुत्वा राज्ञः प्रजापतेः । कुतोऽप्यर्थाच्चण्डवेगं, प्रैपीद् दूतं सशङ्कितः ॥ ९५ ॥ स पुत्रादिपरीवारो, यदा राजा प्रजापतिः। सङ्गीतसुखसर्वस्वं, सदस्यनुभवन्नभूत् ।। ९६ ॥ तदा दूतश्चण्डवेगः, समदोऽग्रसदोऽविशत् । अभ्युत्तस्थौ च तं भूपो, रङ्गभङ्गोऽभवत् ततः ॥ ९७ ॥-युग्मम् पृष्टास्त्रिपृष्ठा-ऽचलयोः, शशंसुः सचिवा इति । प्रधानभूतो दूतोऽयं, हयग्रीवजगद्विभोः॥९८॥ अन्येचुर्दूतमभ्यर्च्य, विससर्ज प्रजापतिः। , १ ख-'कुतो मे मृत्युरित्युक्त-'।

·. ५७४ चतुर्विशति जिनेन्द्रसहिप्तचरितानि [२४ श्रीमहावीर- तमुग्रः सानजो मार्ग, त्रिपृष्ठः पृष्टतोऽगमत् ।। ९९ ॥ रङ्गभङ्गरूपाऽध्वाः, तमभ्येत्योत्कटमेंट। त्रिपृष्ठोऽकुट्टयनष्टाः, कापि तत्पत्तयो स्यात् ।। १०० ।। अगृहादश्वग्रीवाय, प्रहितं ग्राभृतादिकम् । वृत्तान्तं तन्नृपो मत्या, दूतं प्रत्यानयत् पुनः ॥ १०१।। नव्यद्रव्यैः स सत्कृत्य, चण्डवेगं सगौरवम् । राज्ञोक्तं सुतदुर्वृत, न शस्यं स्वामिने पल ।। १०२॥ एवं करिष्य इत्युक्त्वा, सोऽगात् किन्त्वग्रतो गवैः। तन्नरैरश्वग्रीवाय, शशंसे तस्य धर्षणम् ॥ १०३ ॥ स्ववृत्तज्ञाय भूपाय, दूतेन स्वस्थ धर्पणम् । पृथाकथनभीतेन, यथातथमकथ्यत ॥ १०४ ॥ ततो रुपाऽश्वग्रीवेण, नियुक्त शालिरक्षणे । प्रजापतिरिति प्रोचे, त्रिपृष्ठा-ऽचलयोः पुरः ॥१०५ ॥ वत्सौ मत्सरवान् स्वामी, युवयोरपराधतः । अवारेऽप्यनिवारोऽय-मादिशत् सिंहरक्षणम् ॥ १०६ ॥ एवमुक्त्वा प्रतिष्ठातुं, पृथ्वीशं प्रतिपिध्य तौ। कुमारौ जग्मतुः सिंह-युद्धश्रद्धामयौ स्वयम् ॥ १०७ ॥ प्राप्तः 'शेख'पुरेऽपृच्छत् , निष्ठः शालिगोपकान् । वारयन्ति कथङ्कार-मन्ये सिंहं महीधवाः ॥ १०८॥ तैरक्तं वर्षवारेण, शालिना(जा?)लवनं नृपाः । कृतपत्तिस्थाश्वेभ-चप्रा रक्षन्ति जाग्रतः ॥ १०९॥ अन्यथाऽसन'तुङ्गाह-गिरिगह्वरगो हरिः। पंवमान इयोत्पत्य, क्रूरः कर्षति कर्पकान् ॥ ११ ॥ त्रिपृष्ठस्तानिति प्राह, यत् कालं स्थासतीह का ? | तद् दर्शयत पञ्चास्य, यमास्यं प्राप्यते यथा ॥ १११ ॥ .

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् भृगेन्द्रगी दूरस्थै-स्ततस्तैर्दर्शितां गुहाम् । रथस्यौ धृतवर्मा-ऽस्त्रौ, तौ त्रिपृष्ठा-चलौ गतौ ॥ ११२ ॥ तौ वीरौ तद्गुहाऽभ्यणे, वेडनादं प्रतेनतुः। हर्यक्षो निर्ययौ जृम्भा-भीमवको ध्वनिक्रुधा ॥ ११३॥ पृथ्वीस्थेन रथस्थस्य, न समः समरो मम । इति त्रिपृष्ठो भूपृष्ठे-ऽवातरत् फलका-ऽसिभृत् ॥ ११४ ॥ अवमितवपुर्दष्ट्रा-नखास्त्रोऽयमिति क्षणात् । त्रिपृष्ठो धर्म-चर्मा-सीन् , मुमोचाय॑तमक्रमः॥११५ ॥ हर्यक्षः प्रेक्ष्य तं जात-जातिस्मृतिरचिन्तयत् । अहं विशाखनन्दी स, विश्वभूतिरयं पुनः ॥११६ ॥ एकमाश्चर्यमेको यन्-मगुहामयमागमत् । स्थ-चर्मा-ऽस्लमोस्तु, परा चित्रपरम्परा ॥ ११७ ॥ मदावलेपाद् बलिष्ठ-मन्यो वेत्ति न वालिशः । मदोत्कटकरिघटा-पाटने पाटवं मम ॥ ११८ ॥ हन्म्येनं तद् विचिन्त्येति, फालं दत्त्वोत्पपात च । पपातोपत्रिपृष्ठं च, व्यात्तवका स केसरी ॥ ११९ ॥ आपतन्नूद्धिततल-त्रिपृष्ठेनाभिपत्य सः। ऊच्चोंष्ठः पाणिनैकेना-ऽपरेणाप्यधरे धृतः ॥ १२० ।। तेनैवास्यविदारेण, क्रुद्धमूर्ध्वशरीरतः । स बलिहस्त्रिपृष्ठस्तं, चक्रे खण्डद्वयं स्यात् ॥ १२१ ॥ किमनेन कुमारेण, कुमारेणासि मारितः। इत्यमर्पाद् विखण्डोऽपि, स्फुरति स स केसरी ।। १२२ ।। त्रिपृष्ठस्यान्त्यतीर्थेश-जीवस्यास्याथ सारथिः । गणमृद् गौतमजीवः, स्फुरन्तं सिंहमब्रवीत् ॥ १२३ ।। पशुसिंह ! नृसिंहेन, त्वमनेनासि मारितः । निहतोऽसि न हीनेन, माऽपमानं वृथा कृथाः ॥ १२४ ॥ - , १ क-'जम्मा-।

·चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [२४ श्रीमहावीर-
अमृतेनेव वाक्येन, तेन सिक्तः स केसरी।
प्रीतो मृत्वा चतुर्थेऽध, नरके नारकोऽजनि ॥ १२५ ॥
सिंहो हृदयशल्यं ते, हतः सम्प्रति निर्भयः।
यथेष्टं घोटकग्रीव!, शालीन् कालयोउलान् ॥ १२६ ॥
इति स्वस्वामिने कथ्य, तथ्यं दूत! त्वयेति तम् ।
उक्त्वा त्रिपृष्टो दचा च, सिंहकृत्तिं विसृष्टवान् ॥ १२७ ॥-युग्मम्
प्रपेतुः 'पोतनपुर', तौ त्रिपृष्ठा-ऽचलौ ततः ।
तत् तथाऽकथयद् दूतो, हयग्रीवाग्रतो गतः ॥ १२८ ॥
हयग्रीवः 'पीवभयो, निहन्तुं'छमनाऽपि तौ ।
दत्या शिक्षा पुनः प्रैपीद्, दूतं प्रति प्रजापतिम् ।। १२९ ॥
दृतो गत्वेति तं ग्राह, प्रहिणु स्वसुतौ नृप ।
परितोपफलं राज्यं, दत्ते यदनयोः प्रभुः ॥१३० ॥
प्रजापतिर्जजल्पेद-मेप्यामि स्वामिनं स्वयम् ।
प्रहिणोमि सुती नाहं, साहवाराविमौ यतः॥ १३१ ।।
दृतो जगाद चेद् राजन् !, नागजी यापयिष्यसि ।
ततः प्राणप्रहाणाय, रणाय गुणो भव ॥ १३२ ॥
इत्युक्तवतो दूतस्य, प्रधर्पणममर्पणौ ।
कृत्वा कुमारावारात् तं, निरकासयतां पुरात् ॥ १३३ ॥
हयग्रीवाय दूतोऽपि, गत्वाऽऽचख्यौ स्वधर्पणम् ।
सोऽपि कोपेन 'पोतन-पुरं' प्रत्यचलद् चलैः ॥ १३४ ।।
त्रिपृष्ठं 'स्थनूपुर-चक्रवाल पतिः सुताम् ।
विद्याधरेन्द्रो ज्वलन-जटी वां पर्यणाययत् ॥ १३५ ॥
खयम्प्रभाऽऽख्यया पुत्र्या, तया सह तदाखिलाः ।
विद्या विद्याधराधीश-स्त्रिपृष्टाय ददौ मुदा ॥ १३६ ।।
विद्यापुष्टस्निपृष्ठोऽपि, हयग्रीवस्य सम्मुसम् ।
अचलेन समं भ्रात्रा, प्राचलत् प्रवलैलैः ॥ १३७ ॥

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् 'स्थावर्त्तन'गोपान्ते, हयग्रीव त्रिपृष्ठयोः। आसीत् संवरणश्रान्त-कृतान्तचरणो रणः ॥ १३८ ।। निपिध्य सैन्ययोः प्राज्य-निधनं प्रेधनं स्वयम् । अश्वग्रीवस्त्रिपृष्ठश्च, युयुधाते क्रुधा मिथः ।। १३९ ।। त्रिपृष्ठाय निप्पिष्टास्त्र-श्चक्रं भाचक्रमीपणम् । अश्वग्रीवोऽमुचद् वैरि-ग्रीवालवनलम्पटम् ॥ १४० ॥ तुम्बेन पतितं चक्र, निष्ठोर स्थलान्तरे। तद् बभौ गगनकोडे, किल मार्तण्डमण्डलम् ।। १४१॥ त्रिपृष्ठः पाणिनिष्ठेन, तेन चक्रेण हेलया। लुलाय तुरगग्रीव-ग्रीवां कदलिकाण्डवत् ॥ १४२ ॥ अचलः प्रथमो राम-स्त्रिपृष्ठः प्रथमो हरिः। इत्युद्घोष्य सुराः पुष्प-वृष्टिं तदुपरि व्यधुः ॥ १४३ ॥ सर्वेऽप्यु-धवाः सद्य-स्तदाज्ञां प्रतिपेदिरे । 'भरत'क्षेत्रे याम्याई, ताभ्यां साधितमोजसा ॥ १४ ॥ 'मगधे प्वर्द्धचक्री स, आद्यः कोटिशिला शिलाम् । चामदोष्णोद्धृतां मूर्ध्नि, छवं कृत्वाऽमुचत् पुनः ॥ १४५ ॥ कृतो 'वैताये' ज्वलन-जटी श्रेणिद्वयेश्वरः । अस्वाभृचार्द्धचक्रित्वा-ऽभिपेकः 'पोतने' पुरे ॥ १४६ ।। क्रमात् पुत्रस्निपृष्ठस्य, जज्ञे श्रीविजयाहयः । श्रेयांसतीर्थकृत्पार्थे, सम्यक्त्वप्राप्तिरप्यभूत् ॥ १४७ ॥ गायन्तो गायनाचार्या-स्त्वयैते शयिते मयि । इत्यादिष्टस्निपृष्ठेन, ताल्पिको नक्तमेकदा ॥ १४८ ॥ प्रबुद्धस्तेपु गायत्सु, शय्यापालं जगौ हरिः। नामी विस्टाः सोऽप्याह, कर्णयोः सुखदा इति ॥ १४९ ।। तदाकर्ण्य क्षुधा तप्तं, कर्णयोस्तस्य विष्णुना । क्षेपितं त्रषु तेनाशु, तल्पपालो ममार सः ॥ १५० ॥ १ क-'पिधन' । २ क-निपृष्टस्त्रिव्येक()माचक्र०' । ३ यासुदेव । ४ फ-तिस्था। -पोतनपुरे। ६ क-रभ्यभूत्। ५ ख- प.का. ५३

·५७८
चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [२४ श्रीमहावीर-
दुर्विपाकं तदा वेद्यं, त्रिपृष्ठोऽपि न्यकाचयत् ।
स हिंसादिभिरप्यन्य-दुग्रं कर्म वबन्ध च ॥ १५१ ।।
प्रपाल्यायुश्चतुरशी-त्यप्टलक्षीमयं मृतः ।
नारकः सप्तमावन्या-'मप्रतिष्ठान'गोऽजनि ॥ १५२ ॥
तद्वियुक्तो यतिर्भूत्वा, तप्त्वा प्रापाऽचलः शिवम् ।
सिंहस्निपृष्ठजीवो-भूदुद्भुतो नरकावनेः ॥ १५३ ॥
स क्रूरात्मा मृतः सिंह-श्चतुर्थ नरकं गतः ।
उद्धृत्य नरकाद् भ्रान्त-स्तिर्यगमर्त्यभवान् वहून् ॥ १५४ ॥
कदापि मानुषं जन्म, प्राप्य कर्मार्जयच्छुभम् ।
राजाऽपर विदेहे'ऽभून्-'मृका पुर्या धनञ्जयः ॥ १५५ ॥
तत्पनी धारिणी सोऽभूत् , 'प्रियमित्रस्तयोः सुतः ।
चतुर्दशमहाखमो-दितश्चक्रित्ववैभवः ॥ १५६ ॥
स युवा समभूच्चक्री, पदसण्ड विजयेश्वरः ।
पोहिलाचार्यपादान्ते, प्रतिबुद्धोऽग्रहीद् व्रतम् ॥ १५७ ॥
तपस्तेपे स शान्तात्मा,
वर्पकोटी
समुत्कटम् ।
आयुः स चतुरशीति-पूर्वलक्षाण्यपूरयत् ॥ १५८ ॥
विधायानशनं प्रान्ते, धर्मध्यानपरायणः ।
मृत्या 'शुक्रे' स 'सर्वार्थ'-विमाने वियुधोऽभवत् ॥ १५९ ॥
ततश्युत्वाऽत्र 'भरते', 'छत्रा'पुरि स भूपतेः ।
जितशत्रोभद्रापल्यां, नन्दनाख्यः सुवोजनि ॥ १६० ॥
तं युवानं पिता राज्ये, न्यस्य प्रबजितः स्वयम् ।
सोऽष्टानां चतुर्विंशति-लक्षी राज्यमपालयत् ॥ १६१ ॥
प्रवज्य पोहिलाचार्य-पार्वे तेपे वपोद्भुतम् ।
विंशत्या स्थानैस्तीर्थकृत्-नामकर्मार्जयञ्च सः ॥ १६२ ॥
वर्षलक्ष प्रती सोऽन्ते-ऽनशनी पष्टिवासरान् ।
क्रमादायुः पञ्चविंश-त्यष्टलक्षाण्यशेषयत् ॥ १३ ॥

·जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् ५७९ अधि'प्राणत'कल्पं स, 'पुष्पोत्तर विमानगः । आसीद् विंशतिसागरो-पमायुर्भासुरः सुरः॥ १६४ ॥ 'जम्बूद्वीपेन 'भरत'-क्षेत्रेय द्विजन्मनाम् । सन्निवेशोऽस्ति 'ब्राह्मण-कुण्ड ग्राम इति स्मृतः॥ १६५॥ तमिन् वृपभदत्तोऽभूत, 'कोडालस'कुलो द्विजः । 'जालन्धर'कुलोद्भूता, 'देवानन्देति वप्रिया ॥ १६६ ॥ तत्कुक्षौ नन्दनजीवो-ऽवातापीत् 'प्राणताच्युतः। आपाढे पृष्ट्या शुक्लायां, विधौ हस्तोत्चरागे ॥ १६७ ॥ चतुर्दश महास्वमान् , देवानन्दा ददर्श सा। शातराख्यच पत्ये सो-ऽवदद् भावी सुतोऽद्भुतः ॥ १६८ ॥ ध्यशीतिर्दिवसा जग्मुः, प्रभौ तद्गर्भमाश्रिते । ततः 'सौधर्माधिपतेः, सिंहासनमकम्पत ॥१६९॥ देवानन्दागर्भगतं, विज्ञायावधिना विभुम् । मुक्तसिंहासनो नत्वा वृत्रहेति व्यचिन्तयत् ।। १७०।। भिक्षावृत्तिकुले रोर-कुले तुच्छकुलेऽपि चा । नोत्पद्यन्ते तीर्थकृतो, जगत्पूज्याः कदाचन ॥ १७१ ॥ 'इक्ष्वाकुवंशमुख्येपु, क्षत्रवंशेप्वमी पुनः । अर्णवेष्विव रत्नानि, जायन्ते जिनपुङ्मवाः ॥ १७२ ॥ कुले नीचेऽवतरणं, स्वामिनस्तदसङ्गतम् । यद्वा प्राक्कर्म नाभुक्तं, क्षयमेत्यर्हतामपि ॥ १७३ ॥ उपस्थितं तदद्यापि, यन्मरीचिभवे विभुः । कुर्वन् कुलमदं नीचै-र्गोत्रकर्मार्जयत् पुरा ॥ १७४ ॥ जातान् नीचकुले कर्म-चशादुचकुलेऽन्यतः। अर्हतः क्षेमुमसाक-मधिकारोऽस्ति निश्चितः ॥ १७५ ॥ स्वामी तत् कुत्र सञ्चार्यो, ज्ञातं तिष्ठति 'भारते' । क्षेत्रेच 'क्षत्रियकुण्ड'-ग्रामा प्रवरं पुरम् ॥ १७६ ॥ १क-'जन्मनः। २ क-नन्दादेवीति'। ३ क-'संश्रिते'। क-'सुधर्माधि।

·५८० चतुर्विशति जिनेन्द्रमशिमचरितानि [२४ श्रीमहावीर- 'इक्ष्वाकु वंशसम्भूत-स्तत्र क्षत्रशिरोमणिः । सिद्धार्थोऽस्ति धराधीश-स्तस्यास्ते त्रिशला प्रिया ॥ १७७॥ तद्गर्भेऽस्त्यधुना पुत्री, कार्यस्तदनयोर्मया । देवानन्दा-त्रिशलयो-लघु गर्भव्यतिक्रमः ॥ १७८ ॥ विचिन्त्यैवं नैगमेपी, सेनानीः पविलक्ष्मणा। कार्ये तत्र समादिष्ट-स्तत् तथैव च निर्ममे ।। १७९ ॥ श्यामाश्विनत्रयोदश्या-मिन्दौ हस्तोत्तराश्रिते। द्वयशीतिदिवसमान्ते, स्वाम्याप त्रिशलोदरम् ॥ १८० ॥ चतुर्दश महाखमान् , मुखे प्रविशतस्तदा । ददर्श त्रिशला देवा-नन्दा निर्गच्छतः पुनः ॥ १८१ ॥ मातुर्मयि स्पन्दमाने, मा भूत् कप्टमिति प्रभुः। गर्भ निभृत एवास्थाद्, योगीन्द्र इव योगवित् ॥ १८२ ॥ हृतः केनापि मद्गर्भ, इत्यार्चा त्रिशलाऽभवत् । सिद्धार्थोऽप्यवबुध्येदं, सखेदहृदयोऽजनि ॥ १८३ ।। तज्ज्ञानत्रयवान् मत्वा, दुःसं पित्रोः परं प्रभुः। गर्मसञ्ज्ञावबोधाय, स्वामङ्गुलिमचालयत् ॥ १८४ ॥ गर्मोऽस्त्यक्षत एवेति, पित्रोः प्रीतिरभूत् परा । अष्टेऽपि सुते स्नेह, तं मत्वा खाम्यचिन्तयत् ॥ १८५ ।। 'लीवलोरनयोक्षा, पिनोर्दुष्प्रतिकारिणो । यद्यहं स्वीकरिष्ये त-दानध्याने पतिष्यतः ॥ १८६ ॥ जीवतोरनयोर्दीक्षां, न ग्रहीप्याम्यहं ततः । सप्तमे मासि जग्राहा-ऽभिग्रहं भगवानिति ॥ १८७॥ चैत्रे शुक्लत्रयोदश्यां, शशिन्युत्तरफाल्गुनी । धिष्ण्यं श्रिते कन्याराशी, देव्यथासूत सा सुतम् ॥ १८८ ॥ तीर्थेशं चतुर्विंशति-तम मिक्ष्वाकु वंशजम् । काञ्चनप्रतिमच्छाय, सिंहलाञ्छनलाञ्छितम् ॥ १८९ ।।-युग्मम् " ·जिनेन्द्रचरितम् ५८१ क-परिशिष्टम् कालभावालधुतनुः, स्वखभत्त्या सुरैः कृतम् । इयद्भिरुदका तात्रं, कथं खामी सहिप्यते ॥ १९ ॥ इति लसां हरेः शङ्का, हतु 'मेरु'गिरि प्रभुः । लीलयाऽचालयद् वाम-पादाहुँठाग्रपीडनात् ॥ १९१ ॥ तद् विज्ञायावधिज्ञानात् , प्रभोर्लीलायित हरिः। स्वामिन् ! मिथ्या वितर्क मे, क्षमस्वेति ननाम च ॥ १९२ ॥ गर्भस्थेवाभवद् वृद्धि-हे देशे पुरे पुरे । इति व्यधाद् वर्द्धमान, इति नाम पिता प्रभोः॥ १९३ ॥ कृतोपसगैरप्येष, न प्रकम्प्यः सुरैरपि । हरिर्महावीर इति, प्रभोर्नामाकरोत् परम् ।। १९४ ॥ न्यूनाब्दहायनः सार्द्ध, सवयोभिपात्मजैः। विभुर्वयोऽनुरूपाभिः, क्रीडाभिः क्रीडति स सः॥१९५ ॥ तदानदव द्युसनाथो, घुसदा सदसोअन्तरा । महावीरविभुधीरः, क्षोभ्यो भुवि न केनचित् ॥ १९६ ॥ तं चीरं क्षोभयाम्येप, इति द्वैषधरः सुरः । कोऽपि त्वरापरः प्राप, सैनीडं क्रीडतः प्रभोः॥ १९७ ॥ कुर्वन्नामलकी क्रीडां, यत्रारूढस्तरौ प्रभुः । स सीभूय भोगेन, तं दुष्टोऽवेदयत् तले ॥ १९८ ॥ मीयस्तेषु समस्तेपु, स्वेपु नृपमनुषु । प्रभुरुत्क्षिप्य साक्षेप, दूरे चिक्षेप पन्नगम् ॥ १९९ ।। रन्तुं पुन: समीयुस्ते, कुमारास्तत्र सत्रपाः । कुमाराकारतां कृत्वा, रेमे तेष्वमरोजपि सः ॥२०॥ पणोऽयमभवत् तत्र, क्रीडायां पूर्वमेव यः । पादपस्याग्रमारोहेत , कुमारः स जयी भवेत् ॥ २०१॥ विनिर्जिताच जेतारं, पृष्ठारूढं वहन्ति ते । जित्वा वीरविभुः पृष्ठा-रूढश्चान्यानवाहयत् ॥ २०२ ॥ १ ख-मान'। २ समीपम् । ३ क-'वेगेन' ।

·चतुर्विशति जिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [२४ श्रीमहावीर- पृष्ठारूढः क्रमाद् वीरो, वर्द्धमानं सुरं दिवि । निर्भयो मुष्टिना पृष्ठे, हत्वा तं वामनं व्यधात् ।। २०३ ॥ स्वं रूपं शक्रसङ्घमां, प्रभोधैर्यस्तुतिं च ताम् । प्रकाश्य स प्रभु नेत्या, क्षमयित्वा ययौ सुरः ॥२०४।। सायाप्टहायनं नीतं, पित्रा पाठकृते प्रभुम् । उपाध्यायान्तिके सिंहा-सने शक्रो न्यवेशयत् ।। २०५॥ प्रार्थितः प्रभुरिन्द्राय, तदा शब्दानुशासनम् । यजल्पति स तल्लोके, 'जैनेन्द्र मिति विश्रुतम् ॥ २०६॥ खामी क्रमात् सप्तहस्तो-च्छ्रयस्तारुण्यमाश्रयन् । राज्ञः समरचीरस्य, सुतैनं बोढुमागमत् ॥ २०७॥ सा तु प्रार्थनया मातु-स्तदाज्ञाभङ्गभीरुणा। राजकन्या यशोदाख्या, प्रभुणा पर्यणीयत ॥ २०८ ॥ समये समभूद पुत्री, स्वामिनः प्रियदर्शना । राजात्मजो जमालिस्तां, व्युवाहावाप्तयौवनाम् ।। २०९ ।। जन्मतः स्वामिनो व-ऽष्टाविंशे पितरौ मृतौ । कल्पितानशनौ कल्प-'मच्युता'हुं समीयतुः ॥ २१०॥ सिद्धार्थ-त्रिशलाजीची, च्युता'वच्युत'कल्पतः। उभावपर विदेह'-क्षेत्रे मुक्तिमवाप्स्यतः ॥ २११ ।। अर्थितः पार्थिवो नाभूद्, भवभीरुविभुर्यतः । तदग्रजस्ततो जसे, नृपतिर्नन्दिवर्द्धनः ॥ २१२ ।। जीवतः पितरौ यावत् , तावद् गृहामि न व्रतम् । इत्यभिग्रहमापूर्ण, प्रेक्ष्य दीक्षाग्रहाग्रहः ॥ २१३ ॥ पितृशोकभृतो भ्रातु-रातुरस्योपरोधतः । विभुर्भावयतीभूय, वर्षमेकमवायत् ॥ २१४ ॥-युग्मम् तीर्थ प्रवर्तयेत्युक्तो, 'लोकान्तिक सुरैः प्रभुः । यथाकाममधार्थिभ्यो, दानं दत्ते स वार्पिकम् ॥ २१५॥ १ ख-सम्भूतां । २ क-नीत्वा । ३ फ-न्यवीविशत् । ४ व्याकरणम् । ५ क-'विदेहे।

·, . -जिनेन्द्रचरित्रम् ] फ-परिशिष्टम् पत्रिंशत्कार्मुकप्रोचां, पश्चाशद्धनुरायताम् । पञ्चविंशतिकोदण्ड-विस्तारां शिविकोत्तमाम् ॥ २१६ ॥ 'चन्द्रप्रभा'ऽभिधां नन्दि-चर्द्धनो निरमापयत् । तादृशीमेव शक्रोऽपि, चक्रेऽन्यां शिविका पुनः ॥ २१७ ॥-युग्मम् 'विशांपतेः शिविकायां, शक्रस्य शिबिका परा। देवशक्त्याऽन्तर्हिताऽऽसीत् , तत्रारूढो जगत्पतिः ॥ २१८ ॥ 'ज्ञातखण्डवनं' नाम, स गत्वोपवनं विभुः । मार्गशी श्यामलायां, दशम्यां त्रिंशदन्दिकः ।। २१९ ।। हस्तोचरास्थिते चन्द्रे, प्रहरेऽहश्च पश्चिमे । कृतपष्ठतपा दीक्षा-मेकाकी प्रतिपन्नवान् ।। २२० ।-युग्मम् सिद्धार्थनृपमित्राय, तदाप्ताय द्विजन्मने । सोमाय देवदूष्यार्द्ध, दरिद्राय ददौ विभुः ।। २२१ ॥ खामी तत्र दिने सायं, 'कूर्मार'ग्राममाप्तवान् । उपसर्गकरं गोपं, तत्र शको न्यवारयत् ॥ २२२ ॥ उपसर्गा भविष्यन्ति, द्वादशाब्दानि ते प्रभो।। तान् सर्वान् वारयिष्यामि, पार्थवर्त्यहमन्वहम् ॥ २२३ ॥ इत्युक्ते हरिणा स्वामी, साहार्हन्तो हि न क्वचित् । अपेक्षन्तेऽन्यसाहाय्यं, श्रेयःप्राप्ती कृतोद्यमाः ॥ २२४ ॥ इत्युक्त्या स्वामिनो मातृ-प्वतीयं ध्यन्तरं सुरम् । शको निदेश्य रक्षायै, सिद्धार्थ स्वपदं ययौ ॥ २२५ ॥ 'कोल्लाक'सन्निवेशेऽभूद्, द्वितीये दिवसे प्रभोः । बहुलाहाद्विजगृहे, परमानेन पारणम् ॥ २२६ ॥ शूलपाण्याख्ययक्षेण, चण्डकौशिकदंष्ट्रिणा। त्रिपृष्ठभवनिभिन्न-सिंहजीवो भवे अमन् ॥ २२७ ॥ सुदाढाख्योऽभवन्नाग-कुमारस्तेन वैरिणा । गोशालेन स्वयं शिघ्यी-भूय मङ्खलिसनुना ॥ २२८ ॥ ५स-ऽथ। ४ स-'चार्यह०। २ ख-'प्रभुः । ६फ-'नमत्। ३ क-पश्चमे। १ नृपस्य ।

·, ५८४ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसहिप्तचरितानि [२४ श्रीमहावीर- भार्या विजयवत्याख्या, या त्रिपृष्ठभवे प्रभोः । अगौरवाऽहमित्येपा, तदामोन्ममार सा ॥ २२९ ॥ भवे भ्रान्त्वा तदा जाता, व्यन्तरी कटपूतना। जटाग्रवल्कलाग्रोत्थ-शीतलोदकविन्दुभिः ।। २३०॥ माघे तपस्विनीरूप-धारिण्या नक्तमेतया । तथा सङ्गमकेनेन्द्र-स्तुतिक्रुद्धेन नाकिना ॥ २३१ ॥ अयोभारसहस्राट्य-कालचक्रपमोचिना । पृष्ठलग्नेन पण्मासान् , नानोपद्रवकारिणा ॥ २३२ ॥ यस्त्रिपृष्ठभवे शय्या-पालकैरपु पायितः। सोऽभूद् भवे भ्रमन् गोपो, ग्रामे 'पैण्मानि'नामनि ॥ २३३ ॥ तेन कर्णद्वयीक्षिप्त-काशकीलद्वयेन च । एतैरन्यैश्योपसर्गान् , कृतान् सेहे बहून् विभुः ॥२३४ ॥-अष्टभिः कुलकम् शीतं माधनिशायां यद्, वितेने कटपूतना । जघन्येपूपसर्गेपु, तदुत्कष्टं प्रभोरभूत् ॥ २३५ ॥ कालचक्र मध्यमपू-स्कृष्टं दुष्टसुरेरितम् । उत्कृष्टपूत्कृष्टतमं, शल्यप्रोद्धरणं पुनः॥ २३६ ॥-युग्मम् तपःसङ्ख्या पुनरिय-मेकं पाण्मासिकं प्रभोः । दिनपश्चकहीनं तु, पाण्मासिकमभिग्रहे ॥ २३७ ।। चतुर्मासक्षपणानि, नव द्वे तु निमासिके । सार्द्ध द्विमासिके द्वे च, द्विमासिकानि पद् पुनः ॥ २३८॥ सार्द्धमासिके पुन, मासिकानि 'द्विपट् पुन: जातान्यर्द्धमासिकानि, द्वासप्ततिमितानि तु ।। २३९ ॥ भेंद्रादिप्रतिमास्तिस्रो, द्वादशाष्टमभक्ततः । प्रतिमाश्चैकरात्रिक्यः, पष्ठानां द्वे शते तथा ।। २४० ॥ एकोनत्रिंशदधिक, तपः सर्वं जलोज्झितम् । चतुर्थ नित्यभक्तं च, न कदाचिदभूत पुनः ॥ २४१ ॥ १ स-'यथा'। २ क-'मुपलायित'। ३ क-'पग्माननामनि' । ५ भद्र महामद्र सर्वतोभद्रा २-४-१०दिनप्रमाणा । ६ क-'पुन" " ४ द्वादश।

·५८५ जिनेन्द्रचरित्रम् ]. क-परिशिष्टम् आसीदेकोनपञ्चाशं, पारणाहः शतत्रयम् । व्रताहथेति पण्मासाः, पक्षो द्वादशवर्ण्यभूत् ॥ २४२ ॥ अथर्जुपालका ख्याया, नया उत्तररोधसि । श्यामाकाहस्य गृहिणः, क्षेत्रे सालतरोस्तले ।। २४३॥ अव्यक्तचैत्यपार्थस्थे, मुहूर्ते विजयाह्वये । कृतपष्ठतपाः स्वामी, तस्था'वुत्कटिका'सने ॥ २४४॥-युग्मम् वैशाखशुक्लदशम्या-मिन्दौ हस्तोतराथिते । दिनस पश्चिमे यामे, श्रीवीरः प्राप केवलम् ॥ २४५ ॥ न सर्वविरतिं कोऽपि, गन्ताग्नेति विदन्नपि । व्याख्यां समवसरणे, स्थितिरित्यकरोत् प्रभुः ॥ २४६ ।। मातङ्गनामा यक्षोऽभूद् , गजयानोऽसितद्युतिः । वीजपूरं करे वामे, नकुलं दक्षिणे दधत् ।। २४७ ।। देवी सिद्धार्थ(यि)का चासी-दासीना गजवाहने । हरिच्छवि पुस्तकाढ्या-ऽभयदौ दक्षिणौ करौ ॥ २४८ ।। वामौ तु दधती वीज-पूर-वल्लफिसंयुतौ । प्रभोरभूतां ते नित्या-सन्ने शासनदेवते ॥ २४९ ॥-विशेषकम् पुरी'मपापा' प्रापाथो-लय द्वादशयोजनीम् । दिनवनिश्यपि स्वामी, घुसयोतैः स्फुटेऽध्वनि ॥ २५० ॥ 'महासेन'वनोद्याने, तस्यां पुरि सुरैः कृतम् । खामी समवसरणं, पूर्वद्वाराविशत् ततः ॥ २५१॥ ततः प्रदक्षिणीकृत्य, द्वात्रिंशद्धनुरुन्नतम् । चैत्यदुं न्यपदत् तत्र, पूर्वसिंहासने प्रभुः ।। २५२ ॥ तस्यां पुरि धनाढ्येन, सोमिलेन द्विजन्मना । भट्टेन ऋतुरारब्धो, मिलितास्तत्र याज्ञिकाः॥२५३ ॥ ईयु'मगध'देशीया, 'गोवर ग्रामवासिनः । पृथिवीकुक्षिसम्भूता, वसुभूतिद्विजाङ्गजाः ॥ २५४ ॥ १ स-'पालिका २ क-मालतरो०'। ३ क-'धनुभूति प० का०७४ ·५८६ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसजिप्तचरितानि [२४ श्रीर इन्द्रभूतिरग्निभूति-र्वायुभूरिति श्रुताः। गोत्रेण 'गौतमा स्तत्र, त्रयोऽप्येते सहोदराः॥ २५५ ।। 'कोल्लकादीयतुर्व्यक्तो, वारुणीधनमित्रजः । सुधर्मा च तत्पितृव्यधम्मिल्लभद्रिकाभवः ॥ २५६ ।। कोल्लाके' सनिवेशेऽभूद्, विजया धनदेवजः । मण्डिकस्तत्र जाते तु, धनदेवो व्यपद्यत ॥ २५७ ॥ तत्रैव धनदेवस्य, मारप्वससुतोऽजनि । मौर्यनामा द्विजस्तस्य, परिणीता मृताङ्गना ॥ २५८ ॥ ततो विजयदेवाऽऽसीद्, देशाचारेण तत्प्रिया । तस्यां मौर्यात् सुतो जज्ञे, मौर्यपुत्र इति श्रुतः ॥ २५९ ।। ईयतुस्तौ तौ तत्र, तथैव 'मिथिला'पुरः । आयादकम्पितस्तत्र, जयन्तीदेव विप्रजः ॥ २६० ।। आययौ 'कोशला'पुर्या, वसुद्विजतनूद्भवः । अचलभ्राता नाम्नाऽसौ, नन्दाकुक्षिसमुद्भवः ॥२६१ ॥ 'वत्स'देशीय'तुझिक'-सन्निवेश निवासतः। आगतस्तत्र मेतार्यो वरुणादत्तविप्रजः ॥ २६२ ।। अतिभद्राकुक्षिभवो, बलविग्रस्य नन्दनः। प्रभासनामा यज्ञेन, प्राप्तो 'राजगृहा'त् पुरात् ॥ २६३ ॥ एकादशाप्यमी विप्राः, केतजीवादिसंशयाः । स्वामिना दीक्षिताः कृत्वा, निःसन्देहाः पृथक् पृथक् ॥ २६४ ॥ प्रत्येकं तेषु पञ्चाद्याः, शिष्यपञ्चशतीवृताः। त्रिभित्रिभिः शिष्यशतै-ताः पड् दीक्षिताः पुनः ॥ २६५ ॥ एकादशेन्द्रभूत्याद्याः, प्रभोर्गणधरा इति । चन्दनाऽपि तदा तत्रो-पाट्याऽऽनीता सुरैः स्वयम् ॥ २६६ ॥ वहीभिर्नुपपुत्रीभिः, प्रभुणा दीक्षिता च सा । श्रावकत्वं नरा नार्यः, श्राविकात्वं प्रपेदिरे ।। २६७ ॥ १ फ-कोलाकादीयतुव्यक्तो। २ फ-'भद्रिला'। ३ ख-कोलाकसनिवेशे'। १ क-तत्रैव । ५ क-'दित्यमिनज। .

·५८७ . जिनेन्द्रचरित्रम् ] क-परिशिष्टम् एवं चतुर्विधः सङ्घ, श्रीवीरस्वामिनोऽभवत् । त्रिपद्या द्वादशाहीच, गणभृद्भिरसूत्र्यत ॥ २६८ ॥ अकम्पिताऽचलभ्रानो-मैतार्याख्यप्रभासयोः । सदृशी वाचनाऽन्येपा, सप्तानां तु पृथक् पृथक् ।। २६९ ॥ एकादश गणधरा, गणा नव पुनः प्रभोः। इत्यभूवन्नथान्यत्र, विजहार जगद्गुरुः ॥ २७० ।। चतुर्दश सहस्राणि, समजायन्त साधवः । साध्व्यः शान्ताः सहस्राणि, पत्रिंशत्प्रमितानि तु ॥ २७१ ॥ चतुर्दशपूर्वधराः, श्रमणास्त्रिशती पुनः । समुत्पन्नावधिज्ञाना-त्रयोदश शतानि तु ॥ २७२ ॥ शतानि सप्त प्रत्येक, जातवैक्रियलब्धयः । 'अनुत्तरगतिश्रेष्ठाः, केवलज्ञानिनस्तथा ।। २७३ ॥ मनोविदां पञ्चशती, वादिनश्च चतु शती । सैकोनपष्टिसहस्रा, लौका श्रावकाः पुनः ॥२७४ ॥ श्राविका लक्षत्रितय-मष्टादशसहस्रयुक् । इति जातः परीवारः, प्रभोविहरतः क्षितौ ।। २७५ ॥ ततः पुर्या'मपापा'यां, सेव्यमानः सुरासुरैः। खायुःप्रान्तं परिज्ञाय, श्रीवीरः समवासरत् ॥ २७६ ॥ पृष्टः पञ्चमपष्ठार-स्वरूपं भगवांस्तथा । भावितीर्थकृतां जीवान्, गौतमाय न्यवेदयत् ॥ २७७ ॥ ततो विज्ञाय निर्वाण-समयं ज्ञातनन्दनः । हस्तिपालनृपालस्य, शुल्कशाला समाश्रयत् ॥ २७८ ॥ कार्तिकस्सामावस्यायां, निशायामन्तिमक्षणे । शशाङ्के खातिगे मुक्ति-काले शक्रः प्रभु जगौ ॥ २७९ ॥ जिनेश! तव जन्मक्ष, गन्ता भैसकदुर्ग्रहः । पाधिप्यते स वर्षाणां, सहसे द्वे तु शासनम् ॥ २८० ॥ तस्य सङ्गमणं यावद्, विलम्बस ततः प्रभो । १ अस कीदृशं खरूपमिति न ज्ञायते । " , ·५८८ चतुर्विशतिजिनेन्द्रसद्धिप्तचरितानि [२४ श्रीमहावीर- भवत्प्रभाप्रभावेण, स यथा विफलो भवेत् ॥ २८१ ॥' खाम्यूचे शक! केनापि नायुः सन्धीयते कचित् । टुपमाभावतो वाधा, भाविनी मम शासने ॥ २८२ ॥ प्रबोध्येति सुधर्मेश, त्रिंशद् वर्षाणि केवलात् । सार्द्धपण्मासहीनानि, प्रपाल्य परमेश्वरः ।। २८३ ।। द्वासप्ततिवत्सरायुः, पर्यङ्कासनमास्थितः । कृतपष्टतपा मुक्ति-मेकाकी समुपेयिवान् ।। २८४ ॥-युग्मम् निशि तयां कृतो देव-रुद्योतो रतदीपकैः । प्रतिवर्ष तदायेव, विश्वे दीपोत्सवोऽभवत् ॥ २८५॥' त्रिंशद्वर्षी गार्हस्थ्ये द्वि-चत्वारिंशत् समा व्रते । द्वासप्ततिवाणीति, सर्वायुश्चरमार्हतः ॥ २८६ ॥ गते श्रीपार्श्वनिर्वाणात् , साढ़े वर्षशतद्वये । श्रीवीरस्वामिनो जज्ञे, महानन्दपदोदयः ॥ २८७ ।। आनन्दास्वादसीमा सुजनजनहृदां भाग्यसौभाग्यसीमा विश्वालीलोचनानां परमशमरसस्याद्भुतैश्वर्यसीमा । धर्मस्योल्लाससीमा शिवसुखपटलीसंश्रयोपायसीमा श्राद्धानां शर्म संवर्द्धयतु जिनविभोर्वर्द्धमानस्य मूर्तिः॥ २८४ ।। इति वायटगच्छीयश्रीजिनदत्तसूरिशिष्यश्रीमदमरचन्द्रमहाकविविरचिते चतुर्विंशति- जिनेन्द्रसहितचरिते चतुर्विशतितमं श्रीमहावीरजिनचरितं समाप्तम् ।। . , ·ख-परिशिष्टम् ॥प्रकीर्णकम् ॥ (१) पत्रिंशदायुधानि । चतुर्थे सर्गे द्वाविंशे पद्ये 'पत्रिंशदायुधधरा' इत्युल्लेखो वरीवति । एतदभि- धानानि टिप्पणरूपेण सूचितानि पट्पष्टितमे पृष्ठे । अन विशेषतः प्रमाणीभूतानि नामानि निर्दिश्यन्ते द्याश्रय( भा. २, स. ११, पृ. २८)काव्यस्य श्रीअभय- तिलकगणिगुम्फितायाष्टीकाया आधारेण । तथाहि- "चक १ धनुः २ वा ३ खड्ग ४ क्षुरिका ५ तोमर ६ कुन्त ७ त्रिशूल ८ शक्ति ९ परशु १० मक्षिका ११ भल्लि १२ भिन्दिमा(पा)ल १३ मुष्टि १४ लुण्ठि १५ शङ्कु १६ पाश १७ पट्टिश १८ ऋष्टि १९ कणय २० कम्पन २१ हल २२ मुश(स)ल २३ गुलिका २४ कर्तरि २५ करपन्न २६ तरवारि २७ कुदाल २८ दुस्फोट २९ गोफणि ३० डाह ३१ डचूस ३२ मुद्गर ३३ गदा ३४ घन ३५ करवालिका ३६ इति ॥" श्रीकेशवकृते कल्पटुकोपे (भा. १ पृ. १२४) पनिंशदायुधनामानि त्वेवम्- "धनुः १ खड्गो २ गदा ३ चक्र ४ वन ५ सदाङ्ग ६ तोमराः ७ । यमदष्ट्रा ८ क्षुरी ९ मू(शू?)लं १० कर्तरी ११ मुद्गरो १२ हलम् १३ ॥ २२२ ।। पाशो १४ ऽङ्कुशो १५ भिन्दिपालः १६ कणपः १७ पटिश १८ स्ततः । भुशुण्डी १९शङ्ख २० मुसल २१ स्त (स?)रु २२ गोफण २३ पत्रणाः २४॥३२३॥ दुःस्फोट २५ मक्षिका २६ डाह २७ डभसाः २८ करपत्रक २९ । हुलिः ३० कुठारः३१ परिघ. ३२ कुन्तिः ३३ शक्तिश्च ३४ कर्तरी ३५ ॥३२४॥ यष्टिः ३६ शस्त्राणि पत्रिंशदमून्यायोघजीविनाम् ।" कौटिलीयेऽर्थशास्ने द्वितीयाधिकरणे आयुधागाराथ्योति नाग्नि प्रकरणे विविधानामायुधाना वर्णन समस्ति, किन्तु पत्रिंशत् इति सज्ञा केपामायुधानामिति न तत्र दर्शितम् । श्रीमाणिक्यचन्द्रसूरिकृते पृथ्वीचन्द्रचरिने धाग्विलासेत्यपराये १ गीर्वाणभापाया निबद्धमिद महाकाव्य 'मुम्बापुरी'स्थरासकीयमधमालाया प्रकाशित शाके १८४३तमे वत्सरे। २ ग्रन्थोऽय Gaekiyad's Oriental Series इति सञ्जक- अन्थमालाया प्रसिद्धिं गत ! ३ मुद्रिते थे खुरीमूलमिति सयुक्तरचनाऽस्ति, परन्दर सत्यामा युधाना प्रतिज्ञातसङ्ख्याया दुर्निर्वाह ।

·प्रकीर्णकम् . द्वितीये उल्लासे विद्यते पत्रिशदायुधनिर्देशः, किन्तु मन्थगौरवभयात् नायमत्राववार्यते । एतदर्थ च विलोक्यतां प्राचीनगुजरातीगद्यसन्दर्भः (पृ. १३९) । (२) चतुर्थसर्गगतस्य विशे पद्ये उल्लिखितस्य त्रायविंशस्य चतुर्णवतितमपद्य- निविष्टस्य सामानिकस्य पष्ठसर्गस्य २५९तमे पद्ये प्रयुक्तस्य चाहमिन्द्रस्य खरूपस्य रूपरेसा यथा- "इन्द्राः सामानिकादिभेदानां नवानामधिपतयः परमेश्वर्ययुक्ताः । सामा- निकास्त्विन्द्रतुल्या भवन्त्यायुप्कादिभिः, केवलमिन्द्रत्वं सकलकल्पाधित्वं नास्ति, शेष समानम् , अतः समानस्थाने भवाः सामानिकाः 'समानस्य तदादेः' (का. वार्तिके) चेति वचनादौपसङ्ख्यानिकष्ठक(ब्) । अन्यत्यानिर्देशादिन्द्रैः सह समानभावः प्रत्यासन्न- श्वेति, ते चामात्य-पितृ-गुरु-पाध्याय-महत्तरवद् द्रष्टव्याः, अमा सहाथै, सह भवन्तीत्यमात्या:-कार्यालोचनसमर्थाः पिता गुरुरुपाध्यायो महत्तरश्च सर्व एते पूजनीयास्तद्वत् तेऽपि सामानिका इति । त्रयस्त्रिंशदेव त्रायविंशाः स्वार्थेऽण् 'तद्धिताः' (पा. अ. ४, पा. १, सू. ७६) इति वहुवचननिर्देशानुक्ततद्वितोत्पत्तिदृष्टशब्दा- न्वाख्यानाच, एते मत्रि-पुरोहितस्थानीयाः" । -तत्त्वार्थ(अ. ४, सू. ४)स्य बृहद्वृत्तौ (पृ. २७५-२७६) नवप्रैवेयकपश्चानुत्तरवासिनो देवाः परस्परं न परतत्राः, न कोऽपि कस्य- चिदन्यस्य स्वामी, सर्वेऽपि इन्द्रतुल्याः, अतस्तेषां प्रत्येकस्याहमिन्द्रेति सझा समस्ति । (३) अप्सरसां नामावली । नवमे सर्गे २७ तमात् पद्यात् ३३ तमपद्यपर्यन्तेषु कतिपयानामप्सरसाम- भिधानानि दरीदृश्यन्ते । तत्परत्वे व्याडिकोशादिगवानि प्रास्ताविकानि पद्यान्युद्ध- तानि मया १९७ तमे पृष्ठे । अधुनाऽत्र श्रीभरतमुनिप्रणीते नाट्यशास्त्रे प्रथमे- ऽध्यायेऽप्सरसा यानि नामानि सन्ति तेषामुल्लसः क्रियते । यथाहि- "मञ्जकेशी सुकेशी प, मिश्रकेशी सुलोचनाम् । सौदामिनी देवदत्तां, देवसेना मनोरमाम् ॥ ४८॥ सुदती सुन्दरी चैव, विदग्धां विविधा तथा । सुमालां सन्ततिं चैव, सुनन्दा सुमुखीं तथा ॥ ४९ ॥ १ महाभारतगताप्सरसां नामाथे प्रेक्ष्यता Adolf Hortzmann इति नामधेयानां महानुभावाना Tho Mahabharat Apsaras' इति सन्जारमको लेखो यो Z.D.M.G. (rol. 33, pp. 631-644) इत्याहे ग्रन्थे प्रसिद्धिं गतःT. R. Krishnacharya इति महोदयानां च An alphabetical Index of Sriman Mahabharatam' - नाम मन्थ.1 ·५९१ ल-परिशिष्टम् मागधीमर्जुनी चैव, सरलां केरलान्धनीम् । नन्दां सुपुष्पमालां च, कलभां चैव निर्ममे ॥५०॥" कल्पद्रुकोपे (भा. १ पृ. ३७२) अप्सरोनामानि यथा- "अथाकृत्यः शोभयन्त्य, ऊर्यो विकुरयो रुचः। आनुवत्योऽमृतरुचो, वेगवत्यश्च भीरवः ॥ २६ ॥ रोचयन्त्यो बभ्रवश्व, भुवश्वेयप्सरोगणः । स्त्रियां बहुप्वप्सरसा, स्वर्वेश्या उर्वशीमुखाः ॥ २७ ॥ स्पर्शानन्दा रतिमदा, अपि स्युः सुदयात्मजाः । उरुवाशियुवशी स्वादू-वश्युरुवशी कचित् ॥ २८ ॥ अनुत्तमा सुरूपा च, सुकेशी च मनोवती । मेनका सहजन्या च, पर्णाशा पुञ्जिकस्थला ॥ २९ ॥ ऋतुस्थला घृताची च, विश्वाची पूर्ववि( चित्तिका । पञ्चचूडा सामवती, चित्रलेखा च सुप्रभा ॥ ३० ॥ मिश्रकेशी सुगन्धिश्च, विद्युत्स्पर्श तिलोत्तमा। अदृश्या लक्ष्मणा क्षेमा-प्यसिता रुचिका तथा ॥ ३१ ॥ . सुनता च सुयाहुश्च, सुयोधा सुवपुस्तथा । 'पुण्डरीकानुदाराश्च, सुदारा सुरसा तथा ॥ ३२ ॥ हेमा सरस्वती कामा, कमलाऽपि च सूनृता । सुमुखा हंसपादा च, वासोरी रतिलालसा ॥ ३३ ॥ इत्याचप्सरसो" अपरश्च E. Washburn Hopkins इत्येभिर्महाशयः प्रणीते 'Epic Mythology' इत्याहे अन्ये १६० तमे पृष्ठे आङ्ग्लभाषायामप्सरोनामावली सन्दृन्भा वर्तते । साऽवतार्यते । यथा- अद्रिका, अद्रिकृतस्थली, अन्त्वद्या, अनुगा, अनूका, अनूचाना, अनूना, अनुम्लोचा, अम्बिका, अरुणा, अरुणप्रिया, अरूपा, अलम्बुपा, असिता, असुरा, कुम्भयोनिः, इरा, उम्लोचा, उर्वरा, उर्वशी, ऋतुस्थला, कर्णिका, काम्या, केशिनी, क्षेमा, गन्धकाली, गुणमुख्या, गुणावरा, गोपाली, धृवस्थला, घृताची, चारनेत्रा, चारुमध्या, चित्रा, चित्रागदा, चित्रलेखा, चित्रसेना, जानपदी, जामी, १ पद्यानन्दमहाकाव्यस्य नवमसर्गान्तर्गतेषु २७-३३ पद्येषु अप्सरसां यानि नामानि सन्ति तान्यत्र स्थूलमुदाक्षरैर्दर्शितानि । + ·५९२ प्रकीर्णकम् , , , तिलोत्तमा, दण्डगौरी, दान्ता, देवी, नन्दा, नागदत्ता, नागदन्ता, पश्चचूडा, पर्णिका, पर्णिनी, पुञ्जिकस्थला, पुण्डरिका, पूर्वचित्तिः, प्रजागरा, प्रभा, प्रमाथिनी, प्रम्लोचा, प्रशमी, प्रियमुख्या, बुद्बुदा, भासी, भीमा, मधुरखना, मधुरवरा, मनुः, मनो- रमा, मनोवती, मनोहरा, मरीचिः, मार्गणप्रिया, मालवी, मालिनी (3), मित्रा, मिश्रकेशी, मेनका, यामी, रक्षिता, रतिः, रम्भा, रुचिः, लक्षणा, लक्ष्मणा, लता, वंशा, वपुस्, वरानना, वरूथिनी, वर्गा, वामना, विद्युता, विद्युत्पर्णा, विद्योता, विप्रचित्तिः, विश्वाची, बुद्दा, शारद्वती, शुचिका, शुचिस्मिता, अविष्ठा, समीची, सहजन्या, सहा, सुकेशी, सुगन्धा, सुप्रीवी, सुप्रिया, सुबाहु, सुभगा, सुमध्या, सुमुखी, सुरजा, सुरता, सुरथा, सुरमा, सुरसा, सुरूपा, सुलोचना, सुवृत्ता, सोमा, सौरभेयी, सौरसेयी, स्वयम्प्रभा, हासिनी, हिमा, हेमदन्ता, हेमा । एवं विविधेष्वपि स्थलेपु समीक्षितेष्वपि अम्लोचिका-पूर्णिनी-मेनेति नामत्रितयं न दृष्टिपथमवरतीति विचित्रता। यदि छन्दसः सानुकूल्यार्थ मेनकास्थाने मेनाप्रयोगो भवेत् तर्हि नामयुगलमेयान्वेषणीयम् । एवमम्लोचिकाया अम्लोचाया अभेदस्वीकारे महाभारते आदिपर्वणि ११४तमेऽध्याये ५१२तमे पृष्ठे उम्लोचायाः पाठान्तर- (K, Ms, v. 1.) रूपेण 'अम्लोचा' शब्दो नयनगोचरीभवति । (४) अष्टादश श्रेणया- पोडशस्य सर्गस्य १९३ वमपद्यगतं 'अष्टादशभिः श्रेणी'त्युल्लेखमानित्य किश्चिदु- च्यते । विविधाः श्रेणयो वर्तन्ते । तासु का अत्र अष्टादशसञ्जाधारिण्य इति सर्वमान्यो निर्णयो दुःशकः । अष्टादश श्रेणीत्युल्लेखः समस्ति पष्ठे जातके मूगपक्खे । विविधसा- हित्यशिलालेखनिरीक्षणेनैकत्रीकृतानां श्रेणीनां च नामानि डॉ. रमेशचन्द्र मजुम्दार (Ramesh Chandra Majumdar, M.A., Ph. D.)कृते 'Corporate Lifo in ancient India' सझे प्रन्थे (पृ. १८-१९) सन्ति, यथाहि- (1) Workers in wood. ( Carpenters, including cabinet-makers, wheel-wrights, builders of houses, builders of ships and builders of vehicles of all sorts). (2) Workers in metal, including gold and silver. (3) Workers in stone. (4) Leather workers. (5) Ivory workers. (6) Workers fabricating hydraulic engines (Odaya. mitrika). (7) Bamboo workers (Vasakara). (8) Braziers (Kasa. १ प्राचीन विद्यासंशोधनमन्दिरात् प्रसिद्धचमाने । २ एतत्स्थलनिर्देशद्वाराऽनुगृहीतोऽसि Dr. V. Sukhthankar NM.A, Ph. D., इत्येभिर्महाशयैः । ३ प्रेक्ष्यतां "Sir Asutosh Mookerjee Silver Jubilee Volumes. rol. III, orientalia" इति सन्जात्मकस ग्रन्थस्य ततीयो विभागः10.।

·स-परिशिष्टम् •५९३ kara ). ( 9 ) Jewellers. ( 10 ) Weavers. (11) Potters. (12) Oilmillors ( Tilapishaka). (13) Rush workers and basket makers. (14) Dyers. ( 15 ) Painters (16) Corn-dealers (Dhamlika). (17) Cultivators. (18) Fisher folk. (19) Butchers. (20) Barbers and shampooers. (21) Garland makers and flower sellers. (22) Mariners. (23) Herdsmen. (24) Traders, including caravan traders. (25) Robbers and freebooters. (26) Forest police who guarded the caravans. (27) Money-lenders. जम्बूद्वीपप्रज्ञप्तेः श्रीशान्तिचन्द्रवाचकविहितायां प्रमेयरत्नमञ्जूपा- भिधायां टीकायां तु १९३तमे पृष्ठेऽष्टादशश्रेणिनिर्देशो यथा- "अष्टादश श्रेणयश्चेमाः- कुंभार १ पट्टइल्ला २ सुवण्णकारा य ३ सूवकारा य ४ । गंधव्वा ५ कासवगा ६ मालाकारा य ७ कच्छकरा ८ ॥ १॥ तंवोलिआ ९ य एए नवप्पयारा य नारुआ भणिआ। अह णं णवप्पयारे कारुअवण्णे पवक्सामि ॥२॥ चम्मयंरु १ जतपीलग गंछिअ ३ छिपाय ४ फंसकारे ५ य । सीवग ६ गुआर ७ भिल्ला ८ धीवर ९ वण्णाइ अट्ठदस ॥३॥" (४)चान्द्रायणं व्रतम् तपोरत्नमहोदधौ प्रथमे भागे त्रयोविंशे पृष्ठे चान्द्रायणप्रकारा एवम्- "चान्द्रायणं च द्विविध, प्रथमं यवमध्यकम् । द्वितीयं वनमध्यं तु, तयोश्चर्या विधीयते ॥ यवमध्ये प्रतिपदं, शुक्लामारभ्य वृद्धितः । एकैकयोर्मासदत्त्यो, राकां यावत् समान(प)येत् ॥ ततः कृष्णप्रतिपद-मारभ्यैकैकहानितः । अमावास्यां तदेकत्वे, यवमभ्यं च पूर्यते ।। . १ छाया- कुम्भकाराः पट्टवन्तः (प्रधानकृपकाः) सुवर्णकाराश्च सूपकाराश्च । गान्धर्वाः काश्यपका (नापिता) मालाकाराश्च कच्छकराः ॥ ताम्बूलिकाश्च एते नवप्रकाराश्च नारुका मणिताः । अथ नवप्रकारान् कारुकवर्णान् प्रवक्ष्यामि ॥ चर्मकारो यन्त्रपीलको गन्छिक छिम्पाकः कांस्यकारश्च । सूचिको गुआरः (१) भिल्लो घीवरो वर्णा अष्टादश ।। प.का. ७५ ·प्रकीर्णकम् , . - वजमध्ये कृष्णपक्ष-मारभ्या प्रतिपत्तिथि । कार्या पश्चदशग्रास-दत्तिभ्यां हानिरेकतः ॥ अमावास्याश्च परतो, ग्रासदत्ति विवर्द्धयेत् । यावत् पञ्चदशैव स्युः, पौर्णमास्यां च मासतः ।। एवं मासद्वयेन स्यात्, पूर्ण च यववसकम् । 'चान्द्रायणं यतेर्दत्तेः, सङ्ख्या पासस्य गैहिनाम् ।। एकोनविंशे पश्चाशकेऽपि- "चंदायणाइय तहा अणुलोमविलोमओ तवोअवरे । मिक्खाकवलाण पुढो विण्णेओ वुडिहाणीहिं ॥ १८ ॥ सुक्कमि पडिवयाओ तहेव वुड्डीए जाव पण्णरस । पंचदस पडिवयाहिं तो हाणी किण्ह पडिवक्खे ॥ १९ ॥ किहि पडिवय पण्णरस गाहाणीउ जाव इको उ । अवमरस पडिवयाहिं वुड्डी पण्णरस पुण्णाए ॥२०॥ एत्तो भिक्खामाणं एगा दत्ती विचित्तरूवा वि । कुक्कुडिअंउयमेत्तं कवलस्स वि होइ विण्णेयं ॥ २१ ॥" पाराशरस्मृतेः प्रायश्चित्काण्डस्य दशमाध्यायस्य माधवीयटीकायां (पृ० २४१) यथा- "द्विविधं चान्द्रायणं पिपीलिकामध्यं यवमध्यं च ।" तद्विधिश्वायम्- "अमावास्यां पौर्णमास्यां, व्रतं चान्द्रायणं चरेत् । मासान् प्रवर्द्धयेत् सोमः, पञ्च पञ्च च पञ्च च ।। एकैकं वर्द्धयेत् पिण्डं, शुक्ले कृष्णे च हासयेत् । अमावास्यां न भुञ्जीत, एप 'चान्द्रायणो विधिः ॥ एकैकं हासयेत् पिण्डं, कृष्णे शुक्ले च पद्धयेत् । एतत् पिपीलिकामध्यं, 'चान्द्रायण'मुदाहृतम् ॥ वर्द्धयेत् पिण्डमेककं, शुले कृष्णे च हासयेत् । एत'चान्द्रायण' नाम, यवमध्यं प्रकीर्तितम् ॥" पुनरपि प्रकारान्तरेण चान्द्रायणं त्रिविधं ऋपिचान्द्रायण, शिशुचान्द्रायण यतिघान्द्रायणमिति तेषां स्वरूपं यम आह- १ सन्तुल्यता यदुक्तं मनुस्मृतौ (अ. ११, सो. २१६-२१९) । .

·व-परिशिष्टम्
.
५९५
त्रींनीन् पिण्डान् समनीया-नियतात्मा दृढव्रतः।
हविष्यान्नस्य वै मास-मृपिचान्द्रायणं स्मृतम् ॥
चतुरः प्रातरधीया-चतुरः सायमेव च ।
पिण्डानेतद्धि यालानां, शिशुचान्द्रायणं स्मृतम् ॥
पिण्डानष्टौ समभीयान्-मासं मध्यन्दिने रवौ ।
यतिचान्द्रायणं ह्येतत् , सर्वकल्मपनाशनम् ॥"
(५) कर्मचक्रवालतपः
कर्मचक्रवालतपो द्विविधं लघु, बृहन्छ । लघु (तपोरन.भा. १, पृ.५) यया-
"विधाय प्रथमं पठं, पष्टिमेकान्तरांस्तथा ।
उपवासान् धर्मचक्रे, कुर्याद् ब्रहयर्क(१२३)वासरे ।"
बृहत्त्वेवम्-पूर्वमष्टमं ततश्चतुःपष्टिमुपवासानेकान्तरपारणाश्च । फुर्यात्
प्रान्तेऽप्यष्टमम् । एवं ७० उपवासाः ६६ पारणाश्च ।।
(६) द्वात्रिंशत्कल्याणकं तपः
एतत्स्वरूपं (तपोरन. भा. १, पृ. ११०) यथा-
"उपवासनयं कृत्वा, द्वात्रिशदुपवासकाः ।
एकभक्तान्तरास्तस्मा-दुपवासत्रयं वदेत् ॥"
(७) आचाम्लवर्द्धमानतपः
अस्स स्वरूपं (तपोरत्न० भा. १, पृ. ११६) एवम्-
"उपवासान्तरितानि च शतपर्यन्तं तयैफमारभ्य ।
वृद्ध्या निरन्तरया भवति तदा चाम्लवर्द्धमानं च ॥"

·घ-परिशिष्टम् पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः सोइ पद्याह पचप्रतीकम् सोहः पद्याइ ४२ आ १३ ८ २४४ २५८ २ २८ १३ १२ १७ १० १४४ ५८२ १११ २३७ १८६ ६ ७ १७ ६ ७६ २ १४ १४६ मशुमालि. अकल्याणवत् पल्याणं अकवीनामपि तदा अकस्मादेव सफारि रसपूरेण अकाल एवं क्षयकाठ एप भकिचनोऽपि नी खामी अकोपरोपप्रयलैगलन्मदैः अखण्डिताशे क्षिति. अगामिनि सामिनि अगारे सागरस्याथ भगृपन्त मया राज्या- अमीना नायकावनि- अप्रजेनानुजन्मानः सप्रस्थितैः सद्गुणसङ्घरेण अप्रेऽभूद् गृहपतिरन. अग्रे मार्गेपु रुद्धेषु मनाङ्गीकृतिस्तस्य अङ्गप्रमार्जन विधि म प्रस्वेदमले भनरागममरामणी अगलगिता भृगाक्षी अल सङ्गतशीतमन्द. अहानि राज्यस्य अशानुकूल नवदिव्य. मज्ञान्यमूनि निखिलानि अनारकभ्राष्ट्र अनुलिपलवकलिते महुल्यो गलित० अचलो विजयो भद्र अचिन्तयं च विरम- पद्यप्रतीकम् अचिरप्रभाऽभिभावि- १/ अच्छतोपानहोऽधावत् १३ १८ अच्छिन्नविच्छित. १६ १४६ / अजनि तुगतरगपरम्परा- १६ २१६ | अजल्पन्तोऽपि कल्याण- १३ २७१ / अतिकायमहाकायौ १७ २२३ | अतीतसबै १३ ९४/ अतीव तीन ३ ९९ / अतृप्ता नेत्रयुग्मेन ४७ अतो भवादेष १२ ६० अत्यन्तमुत्कृष्ट १०१ / अत्यर्थमर्थिता भोक्तु १८ ६३/ अत्यल्पमप्यात्मनि ६३१ / अत्युष्णवीर्येण १८ ६४ | अनान्तरे निभुवनैक. २ १०५, अनान्तरे नरी नृप- १५ ३३ | अनाप्यते स यदि ५८७ अनास्ति दृग्विपफणीति १३ ३०९ / अत्रैव भवत क्षेत्रा- ९ ४३ | अनैव देवत. १४ २८७ | अवाऽणहिल्लपुरे १० अथ चन्दनदासेन १८६ अथ तपस्य प्रातो १४ १९३ अथ ते तातपादाना ३ १०० अथ निजगतीनाथ ४५ | अथ दृढधर्म सुदृढ ६२ | अथ नागिलो व्यथित. २ २५७ अथ पृथ्वीपतेश्चक ४ ५१ अथ प्रथमचक्री स १८ २९८ अथ प्रथीयस्त्वरया १ ७३ अथ प्रभौ पालयति १२९ / अथ प्रयाणाय शुने . ५ ११३ १६१ ५ १२१ १ ७ ९२ ११ ७ ४ ४०६ १८ ११५ १३१ १६ २ ३१० २ १२ ·३४० ४ ४ अथ स समुच्छ्राय ७ ७ २ ९ ९ १८ ४ ७ पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः पयप्रतीकम् साहः पद्यावा पद्यप्रतीयम् सगांवः पद्याङ्कः अथ ललिताझेन तथा २०८ अद्यापि फिश्चिन्न अथ उलिताङ्गो १०६ / अद्यापि तेलेन ६ ८३ अथवा वनवासे त्वं १३ २२९ अद्यापि नादित्ययशाः १८ २७२ अथ स पथा प्रतिहार- ४१ मौकाहितया विहर्तु। १ ४. ३८ | पद्रिप्वेव चतुर्दिगा. ६२ अथ सुकृतकथान्ते १९ अधर्मणैव सद्धर्मों १८ अथ सूक्ष्मसम्पराय १३ ४६० अधर्मोपासनात् ताप- १४ १९७ अथ स्थितं श्रीभरतं १७ २ अधोऽम्युधर० अथात्मनाथानुमती १७ २०१ | अधोलोककृतावासा- अथादिमं दिग्विरतिस्तु २१४ | अध्यापनेनाध्ययनेन २ १८६ अथान्तःपुरपौराद्या १३ ४१० अध्यासयन् कनक. अथान्यदा तत्त्वविदा ३ ३८ अध्यासयन् सह ३५ अथान्येधुरिदं सूदा- ११७ अनमा अपि वासांसि १९३ अथापतिष्यन् ३ १९१ | अनघे यस्या जो अयाभियोगिकैः ६८४ अनतिविलम्वत्वं १४ ३०३ भयावदन् नाकसदो १७ २४५/ अनन्तमालासन अथास्य सार्थे ११७ | अनन्तसत्त्वप्रसरो ३ अथाहयत् तन १२ अनयोस्तनयो जज्ञे २४१ १२ ५८ अनाणि महााणि १६ अत्यचिन्तयचकी २८६ / अनर्थदण्डः स अत्युदित्वा विरतेषु २३९ अनल्पकल्पद्रुम. ३२३ अथेदं पृथ्वीन्द्रो. १५१ | अनल्पं जल्पमानोऽपि १२५ ६ १६३ अनागतानां सनिजानुजानां भयेकदाऽनेक० ६ १२१/ अनामयं देशपुरी. १७ अथोचकैधित. १७ २९७ अनाहता कापि भयोजगारेति गिर २ अनाहतो ननादाग्द- अयोत्तरचतु शाले ३९४ अनिमेषा निमेपात ते १८ २२५ भयो नियुक्तैरिव २८६ अनिललोललवन ११ १२ अनिवृत्तिवादरमतो- ४५६ अथो मिथोऽपि प्रधनो १७ १७२ | अनीश्वरा जेतुमनन्त. ७५, अनुगम्य भवन्तमात्मज अथो यथार्थ २७५ अनुगै रहितोऽसि वत्स! १४ १३२ अदूष्यैर्देवदूष्य ६५५ भनुजानीहि मां नाथ ! अय त्वदालोककृते १२५ | अनुद्धताऽचारवेपै- अय प्रमादतो दिव्यन् ५३० भनुनीत स तेनेति अद्याकस्मिकममा ४४२/ अनु खभूमीश. १२९ अद्यापि किचिदपि ५ १३० * एतचिहाकितानि पानि सर्गप्रान्तस्थानि । २ अथेति नत्वा भरतः ८० १७ २ ७ अथैकदा तर ६ ७ अयोपविष्टः प्रभु अयो महावाहु. १४ . SG८८८ ७ ·5408 घ-परिशिष्टम् ६०१ सर्गाः पद्याङ्कः सर्गाः पद्याइः ८ २ . ४ १४० २२७ १९६ ३२० १५ २१९ ३०४ ४ पद्यप्रतीकम् अनु खामिनमेतेषां अनेकसामन्तनरेश अनेन वस्तुद्वितयेन अन्तःपरितापमिदे अन्तर्धतगुणैरेव अन्तर्धत्वा रमण. अन्तर्विरक्तमत्यन्तं अन्ननगाद्यः सकृदेव मन्यकल्पद्रुममाहा- अन्यदा धरणो नाम अन्यः सुनासीर अन्यानिव क्षोणिधवा० अन्ये त्वन्यमहषीणां ११ १४ १३ ५८५ १८४ १३४ ८२ २९८ ११ ८४ अन्योन्यं तमथ ४ १८ १५१ १६ २३८ पद्यप्रवीकम् १३ २४२ | अप्सरोभिरमितः श्रित. १२ १४१ / अब्रह्मतश्छेदनमिन्द्रियस्य ६ ५७ अब्रह्म हेयमन्वह- ८९ / अभावं लैमिरे भूमी ६२ / अभिगतस्तनु. १४ २५ | अभिचन्द्रोऽपि नीतिभ्यां १४० | अभिजाततयाऽलङ्कृत- २ २४१ | अभिनभोक्ता १९८ अभिषेकं प्रभोः कर्तु ७८ अभिषेकोत्सवे तस्मिन् ६ १० अमीक्षणमुक्ष्णा १७ ३४५ अभुज्यमानो जननीभि. १८ २२९ अभ्यन्तरद्वीपतटा. १५ २०३, अभ्यापतन्नथ ५३ ] अभ्रकुम्भीव कुम्भिभ्यो २१८] अमनोज्ञे मनोज्ञे वा १४ २६९ | अमरत्व बुधाः प्रापुः १३ ४६४ अमरसामरसामर. ८६ | अमर्त्यतृप्तैदिवि ९४ अमर्त्यमर्त्यविश्वान्त- ११४ | अमानया वासनया ។ १०५ / अमीभिरात्मा २९८ / अमीभिर्यविभि० २०२ / अमीभित्रिभिरेव ७८ | अमी हि मुनयो गुण्डा १३ ३७६ | अमुन धर्मस्य ३ ६७ | अमुन यदमर्त्यत्व- ५०] अमुद्रसलेश. ६ १७७ अमुना ध्यानेन ११ ३५ | अमुष्य सौन्दर्य २४४ | अमुष्मिन् भरतक्षेने ६३८ अमृतकलितानि ५०३ | अमृतनिमृतेन ४७ अमृतरुचिरमृत. ५० अम्भोघरप्पान ६५ अम्लोपिका ६ / अयं कुमारोऽपि 5HOS ४ -- १ १४ ७४ १२ १३ ३१४ १२ १३९ १२ १८ ९१ १९ ३५ १८ २१ ७ भन्योन्यधीपेक्षा- अन्योऽभ्यधादमीमिः खं अन्वीयमानो वर. अपकृष्टेन्धननिवहः मपतदुदपतच अपराजितराजा भपराजिते विमाने अपराजितो विदेहे अपरेऽपि तेऽपि कच्छ- अपवर्तितसंसार अपि तेजस्विनां तेजः अपि प्रकृतिपौरायाः अपि प्रसूनेषु अपि हीनकुलः अपीदृशे खामिनि अपुषदमदुपाश्रय- अप्येकवेलं स समेतु मप्रज्ञप्तिपश्चप्रज- अप्रदातुमना मप्रमाणरतये अप्रासुकत्वेन पयोऽपि अप्सरोभिरपि अप्रोभिरभितः कृतसेवा प्र.का. ७६ १८० ३ १३ ४६३ ३ २१२ ५२ १५५ ३ २ ३ ४८ ८ ८ ·६०२ पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः सर्गाः पद्याह ७० ३ ११ ४३ २१४ १४ पद्यप्रतीकम् असमुदयदमन्द. अयमेवार्पयत् अयं मयेयत् अयं महर्पयः। अयि स्वयम्बुद्ध! अये कोऽयमकालेऽपि अयोध्यायाः सन्निधाने अरे नरस्यानभिभूय मराजकेऽस्मिन् जगति मरान् सहन्न अरे तनादिमे अरे द्वितीये २१० ४ ११४ २२३ १५ १३ १८१ १४ अप वराय १४ १०९ ७६ २३ सर्गाः पद्याः पाप्रतीकम् १७ | अलम्बुसा १३ १४ अलिं विलून. २६० | अलियुवा १८ १६५ | अल्पेऽपराधे ३ ११९ अवकरमपहत्या. ४१६ | अवगततत्तत्प्रेमा- १६ ११९ | अवधारय तद् बन्धो! १६ | अवलोक्य पुरः १२ ६९ अवश्यं देवदेवस्य १७ ३४४ अविमृश्य १५२ अविशत्सुभटां १६८ अव्याहतत्वं २८ अशरीरारि. १५ १३९ अशुद्धहृदय. २ १७९ | अशुभदद्वत. २ १७८ | अशेषयिला मिथुना. ३५४ ) अशोकदत्तमित्राय अशोकदत्तमिण अशोकदत्तोऽप्यवद- १.१/ अमात्यनं पियलम्बु अथान्तं रसना १८ ३४६ | अधान्तश्रमकृत. ४८३ सक्षमीवप्रमतयः २ २९२ | अश्वेन कामप्रसरा. १ ७९ अश्वै रणद्विगुणवेग. १३ १६१] अष्टदिकन्यकाः प्राच्य- ४०२ अष्टदिकन्यकाचैयु- १ ३ अष्टानामपि विजयी १ अष्टापदादेरन्यत्र १८ अष्टापदादी गलाऽय १८ २०.१ अष्टाहीमकृत १३. (अधहीमवनुत ४०६ असंस्तुत. ७ २२ ७ १ १२४ १ १३ १८० १५ ७ १ अर्णोथैर्वहुविधवर्ण. अतस्पेतस्य अर्थिव्यापार अहंधकी अहंचरितशुश्रूषा- भईकल्याण. सहप्रभोः अर्हरस्तुति. সন্ত अयानो अर्हद्विभुं न्यस्य ईसा धर्मचकं तु अक्षतामह भईसोऽहवनन्या. अर्हन्तः स्थापना-नाम- भई नौमि सदाऽहन्त्य- भलं विलम्देन पलानि भलं स्खलन्ती. अलक्षितोत्पाटन. अलक्ष्यलक्ष्मणा अलकृतः शरत्काल- अलं खलानां रालु मलापभावं पलं प्रलप्यते १२२ १७ २०४ ७ १८ १८३१४ १५ १५० १५ १४१ १३६ असयान् ६९ असबलबः ५४६ १ १७ १.१ असाप्रमादेन ३०५ / असावसो वेति ३ ·घ-परिशिष्टम् ६०३ सर्गाः पद्यायः साइः पद्याङ्क: पद्यप्रतीकम् असि विकोशं प्रसता असुराणां अमुरैरावृतो असूत्र्यवेशाय असौ नः स्वाम्य० १४ २३२ १५ २१७ १ १७ ३५४ ५९२ १९० १३ असौ पुरस्य १३ . अहो मम २ . २५८ १३ २ ५९१ ११७ ७ १३ ७ आ- पद्यप्रतीकम् १११ | अहिंसनाद्यानि ६१८ अहितासिभिदोत्थितं ६२३ / अहिदेवीति तस्यासीत् १२ ९१ | अहो असम्भाव्य. ३३८ अहो किमपि माहात्म्यं १३ अहो तपस्तीव० २३ अहो वाहुवले ! २८ अहो भवावर्त ६ १८ २१४ | अहो महोत्सवः १० ८२ अहो यतीनां व्रत. अहो लोचनचाहत्वं २ २२० अहो वां निविडा २०५ अहो विश्वत्रये नास्य १३ ४६८ १८ ११५ आकण्ठनिर्मग्न २ २२४ | आकराणां १८३ | आकर्णप्रगुण. ३ १४ | आकर्णयन् कर्ण. ३२१ | आकर्णयैतानि शशाङ्क० ७४, आकर्ण्य तद्रि० भाकर्ण्य तद्वचः ५२ आकर्ण्य वाणीमिति ५ १० आकल्पकल्पना. १४ १६४ | आकल्पकल्पमेतत् आकल्पयन् ९ ३२ आकल्पान विरल. १७ ११४ | आकारयाम्येन. ७० आकार्यावर्त्य १२ १४६ / आकुश्योरति ३ १३९ / आकृष्टमेव १८ १३ / आकृष्टैरयहठतो ५८३ / आक्रम्यते नैव १४ १५५ आक्रम्य स्खकर. १८ ६८ | आश्टुं निखिल. ३१८/ आकामानिखिल. ६७ / भाक्षिप्तः प्रतिपक्षयः ३ १६ १९८ ६८ ६ १७४ २ २ १८ असी सर्वसहः सर्व- अस्सलद्गतयो मस्ति धियोमन्दिर अस्तोकशोक. अनवेदरण. • अनान्तर अस्मत्पुरापातक० अस्मद्दृढ़. अस्माकं पतयः असादनुशया. अस्माद् वपु. असिंधतुर्गति० अस्मिन्न कूपाः अस्मिन्ननन्त. अस्मिन्नपारे अस्मिनसारे अस्मिन् भवे भस्या भृशं अस्पामवसर्पिण्या अस्याः खदर्शन अस्युन्मुखी अस्यैव किं वैक्रिया अखप्रस्य ममास्तु अहं सरागोऽपि अहं सुखी भहूं तु वोटु. अहम्प्रथमिकाप्तानां अहम्प्रथमिकारस० अहं मृगमद. अहर्निशं अहह चुलि. १९१ ७ २ २७९ १८ ४ ९ १५ १७ १७ २४२ १३ १५ ४ ८४ २०७ २९ ६ १५ १५ १५ .

·६०४ पद्मानन्दमहाकाव्यान्वर्गवानां पद्यानामकायद्यनुक्रमः धावः पदाः ६ ९ १४ २४३ १६० ८ १४ १२८ १ पचप्रतीकम् वाचार्यमुख्येषु भाचार्यवयंस्य आजन्म सर्वगुणसन बाजानुसलीननवीन. आज्ञया बल. या ज्ञात आज्ञा त्रिविष्टपपते. पातन्वते रत्नमयानि सातपादुपस्तं भातोद्यानि न हृयानि आत्तदीक्षो आरमजानुपकृति. आत्मनो जनकमात आत्मनोऽभ्यधिकरूप० आत्मा ध्रुवं दीव्यति आत्मानं सुकृतः पूर्ण आत्मानमविवलिष्ठे आत्मानमेकैव० आत्मारामात् परिष्वकं आत्मा सयंवेदनतः मात्मीकृतानि द्रविणैः आदत्तापिल. आदत्तानुपम आदत्स त्वरित. ८ सर्गाः पद्याहः पद्यप्रतीकम् ६ २४६ | आद्यो जिनः सोऽस्तु २ ४६ | आयो रसः ९ १२२] आधिव्याधिमय. २ १०४ आननेन्दुरुदय. १० ९० आनन्दकन्दलघटा- १८ १९| नाभि कण्ठ. ९ २६ आनाय योगतो २ ३२१ आनिन्यिरे कि १४ १८९ आनुपूर्व १८७१ आनुपूर्व्याऽनया श्रेयो- १८ ३१.आपत्ताप. २० | आपातमात्ररविदं १७१ | आपाता इति २९ आपातैरगणित. ३ १३८ आपच्छच पुष्कल. १३ ४२६ | आपोऽभिलमाः २२० ३ १४३ | आ: पापा चाल. १३ ४३४ आभियोगिक १४० आमूलचूलिक २ ३०९ / आरश्यैवं १५ १४९ | आयं विना यान्ति १५ १३० आययुर्दिकुमार्योऽष्ट १७ २१७ आयलकप्रमोदाभ्यो ३२ | आयुःक्षयेण साऽय १५ ११२ | आयुष्यं कथयन्ति १४ २४५ | आयुः समग्र १३ ३२९ आयोधनेक्षा ८५ | आरणाच्युतमोरिन्द्र- ७६ / आरानिकोतारण. मारय क्षपक० ४४६ | आरूढो रथ. १५ १५२ | आरोपयन्ता. १५ १४२ भारोहद् विष्टपा. १३ २८९ भात रोई यदप- १४८ | आतं धरन् ध्यान २१३ | आर्याचारपरा नार्य- १२० १५१ ३७ १४ २१८ १५० ९५ १९३ १५ २९० ११७ १७ १५५ १४९ ७ १११ आपो हृदन्तः १८ २२४ १३ १५० २ ७ १८ भाददे यदय. ८ आदाय प्रवर० भादायि पुण्डरीका- आदिकृमण्डलमिदं आदितीर्थकरकुत्या आदिमं अधिक सादिमः स भादिष्टः पालकाभिख्यो आदेशात् क्षिति भादेशादू भरत. भायः पारथिता भायः पितामही आपस्थितानू २ २७६ ७ ६१२ ६ ११३ १८ २१२ १५ १०५ १७ १८ १८८ १४ २३५ ३ २१४ ur ·घ-परिशिष्टम् ६०५ सर्गाः पद्याङ्कः पद्यप्रतीकम् सर्गाः पद्यायः १४ १२ २ १३ १८ ६ १८ १२७ ४ १४ १४९ ७ १८ ४० ४ १६ १६ १३ १३५ २४० १११ ४२५ ८३ १४ पद्यप्रतीकम् आर्याऽनार्येषु आईलं ध्रुवमपि आलोकात तु प्रमो. आलोकायाकुलान् आलोक्यस्यालोके आवनवेदित्रिदिवा० आवयोरपि विश्वेश! आवश्यकेषु आवा तेनाप० आवान ताव० आवा प्रतीक्ष्य। आवामप्यर्थयिष्याव. आशीर्वपर्द्धिश्च आश्चर्य किमिव आश्लिष्य आपाढे कृष्णचतुर्थ्या- आससारं हृदि आससार प्रियसह. आसनानि तु आसनान्यद्युतन् आसनेपु निपण्णेषु आसन् सुमनो. आसलः कलयति स्म आसल कलयामास आससादन सा आसीत् तस्य सुत आसीत् परः आस्ते पुरं तन आस्फालयति आखादित काल. आह खयम्बुद्ध इतीह भाहारेण विनाऽज्ञानि आहारो नीहारो ४ ८२ ४ १३ १८९ इत कृतजयार १४ २१९ | इतरे स्फुरित. ४२० इतश्च चक्रिणः सूनु- १६ १५६ इतश्च तीर्थकर. २१९ इतश्च वाहयामास २ ६ इतः शाश्वतघण्टाना १३ ५८ | इतत्रिजगतीपति. २४१ | इति कौतुक. ४० | इति चिन्ता. १३ ५९/ इति तस्योपचिताः १३ ५७ इति तीर्थपति १३ ५५ | इति ते जगतीजानि ६ २२८/ इति ते कथिते २०८ | इति निजगती. १७ १९६ / इति निवर्या रहिता २४० | इति दध्यौ च ५५९ / इति दयितादर्शन ४४८ | इति दीनतदीय. ४७० इति दूता. ४७१/ इति ध्याला १६ १७० इति नरके पूर्व १४ ९१ | इति नित्यालकरणं १९ १ ३१४ | इति पृथ्वीपति. १ ४९] इति प्रभूक्सा ६ ११ | इति प्रभो ७ इति प्ररते समरे भरेण ५२२ | इति प्रवृत्ते समरे समप्र- ३ १११ इति प्रासादं ३ १७१ । इति बुद्ध्यैव स १९७ इति ब्रुवाणा १४ २८८ | इति मन्त्रिगिरा १० ५६ इति मातुर्गिरो | इति रोमभिरुद्भिः १६ २५८ ४७ ४५ | इति निर्धार्य ५० इति निश्चित्य ४ १७६ ४ ९ १८ ९२ १८ ७६ १८ २९९ १२ १८६ १५ २२७ २२१ १८ ८१ १३ २६१ आहृता यदि जनै- इच्छानुरूप चिनाज्ञा इतः ककुपकुमारीणा- १८९] इति बलभया ३४४ इति विज्ञप्ति ·४ ७ ४ इति स्तुखा २ इत्यमुक्त्वा स्थिते ७ ६०६ पमानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामफारायनुक्रमः पचप्रतीकम् सगाडः पद्यादः पद्यमतीकम् सर्गाः प्रयाः इति विमृशंत्रिदश० ६७ इत्युक्त्वा चन्दन इति विरचित १९ ३२ इत्युक्त्वा भरतस्यै० १४ २४६ इति पभमुखानां ។ १२९] इत्युक्त्वा महदेवायां इति वेत्रिवाक्० ३३ इत्युक्त्वा यति. १८ १६९ इति वैषयिक १८ २७८ । इत्युक्त्वा स्वाहुली १८ इति शङ्कातुरा १३ ३४३ | इत्युक्त्वा खामिनं १८ इति संस्मृत्योत्तस्थौ ३६ | इत्युच्चकैः मुर० इति सन्ततः १४ १२९ / इत्युचैरुच्य० १३ ६० इति सा भूश० १३५ | इत्युत्कटतपोनिष्ठः १३ ४१९ इति सुकृतनिधान ३४ इत्युदिखा पुण्डरीकः १८ १७२ इति स्तुतिं सन्दधता २ इत्युम्नदन्तं ३४१ ६७१ / इत्युपायमपि १० इति खनिन्दानिरतं २ १४८ इत्येतयोः प्रमो ११५ इति खनिन्दासलिलो. इत्यं सुहृदिरा० १७ ३७८ ५३१ इतीरिते इत्यं स्थिते प्रमी १२ १५४ १८ २०५ इतो जम्बूद्वीपे ११९ इतो भवात् तृतीये इदं विनिश्चित्य नरेन्द्र० १३ ३ ३१५ २११ इतो विदेहेषु इदं विनिश्चित्य हृदा महा. ३ २ ३ इत्यनिरीक्ष्य इदं विप्रिय १३ २३० इत्ययं चिन्तयनुच्चै- २ १८ ३०४ २८ इदं गदिता इत्यलक्ष्यत १७ १३५ ३६७ इत्यशेषभव० इदं न भूतं ३१७ १० इत्यष्टी दिवसान् इदं निशम्येति २ ११६ इदमवलमेन इत्याक्रुष्ट इत्यादि पुण्येतर० ३ १५६ इत्याद्यालोच्य इन्दीवराक्षी १३ १४० ११२ इत्यायुश्चतुरशीति- इन्दु शुक्ल द्वितीयेव १८ ३२० इत्यालोक्य इन्दुः खं पदमाप्ताना इत्यासीत् सदसि १५ इत्युक्तकौतुक. १८ १०५ ९३ | इन्द्राण्यदलु. ९ इत्युकवन्ती' १३ ९७ | इमां समाकर्ण्य १२ ५७ इत्युक्तिपारे पाताल. १०३ | इमानि पुष्पाणि १२ इत्युक्तिपारे प्रवणः ६१ | इयं प्रजाप्रालि १२ इत्युक्तिपारे स्व. ३६. | इयं मनोगन्धः ११४ इस्युके चक्रिणा १३९ | इयं महामोह. २ २३४ १३ १३२ । इलपतलमिलन्मौलिः ६५९ ४ ८ ७ ४८ ११४ | इदं मुदा पद. ४१२ ३ ७ ७ ३२ | इन्दोः करा मृदु दशा. ८५ | इन्द्राजुली रन ९ इत्युक्त्वा गौरी ·घ-परिशिष्टम् ६०७ सर्गाः पद्याः सर्गाः पद्याङ्कः १७ १३ १०१ २४८ पद्यप्रतीकम् इलादेवी इटाप्यनिष्टोत्सन० इप्वासे वितत० इह द्विपमप्रकटे इह लोहार्गल. হানা इहापि सोऽत्युत्कट. १ ३ १४ ८१ २२९ २५७ ६ ९ १४ २ २२७ ई. ३ ३ २१२ इंटक स्वरूपं रूपं यः इंग लिङ्ग मया प्रैक्षि ईशानप्रभुरुत्तरां तु देशेऽथ सांवत्सरिक ईश्वरता धर्मस्या- इयांकृतं दुष्कृत. १७७ ० ४ १५ ११० पद्यप्रतीकम् ३७३ | उत्यापितो वेत्र २ २७२ | उत्थाय स १५ १२१ उत्पत्य पृथ्व्यन्त. ३ १७ | उत्पद्यन्ते विदेहेषु ४ २३८ उत्सातवातलर. ६.१ | उत्पादविगमध्रौव्य- ३ २०२/ उत्सर्पिणीष्वपि उदयो न कपायाणां १८ उदित्वरैर० १३ २५० उदित्वेदं यथाऽऽयातं उदीतसम्यक्त्व. ६ १४१ / उद्दण्डदोर्मण्डन १२६ / उद्दामद्युतिमणि ६ २५७ | उद्दामद्युतिवरदाम० उद्दामभाखभव. १७ उद्धर्तुमुप्रनरका. १७ २७९ / उद्धृत्य वस्तु ४९ / उद्धान्तैस्तव ६३ | उद्वहन् हृदय. १३३ उद्वेजकत्वं दधति ११ ७८ / उन्निद्रवदनु ६९ / उन्मिपत्त्विपि १० ६३ / उन्मीलनिज २ २५० | उन्मुक्ता युधि ७९ / उपकृतिमुपकर्तुः १३३ / उपभुत यथा० १७९ उपरि वारिमृतां १० ८१ | उपसर्गाः कपिल ४११ | उपागतो जामतां ६ १११ उपाद्रवन् १७ २१८ | उपान्तदीसदावेषु १७ ३२५ उपान्तप्रान्त. ४७५ / उपायनरुपायज्ञः ९ ६५ / उपार्जयेत् कष्ट. ४९९ उपास्यमानः पुरुषैः १३ ३१ | उपास्यमानं S उपास्यमानस सदा उक्त्वेति गजा. उयत्वेति चकी उक्षधेनुमहिपोष्ट्र. उचकुचकेलि. उपरातपण उच्चैर्विशाल. उच्चैः सुचरित. उच्छिखे शिखिनि वच्छिष्टमन्नं ४ २ ९१ १३ ४५६ २१४ १७६ १४ ३ १९५ १५ १८९ ८ ८२ १२८ १७ २१० १९ १३ १६ ११२ ११ उज्वहुः कविचन २५५ १३ ४३८ १६ २६५ उजागरातिमन्थे उज्वलैमदुलैरिन्दोः उज्वलो गगति उत्कानीव प्रभु उत्क्षिप्तकृष्णागुरु उत्क्षिप्य स्खभुज० उत्क्षेपणादू यो उत्तरं विकरोति स उत्तार्यमाण. उत्तिष्ठोत्तिष्ठ उत्तीर्यते हि उत्तीर्य यान. २ २३५ १४ २४८ ·६०८ पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गवानां पधानामकाराधनुक्रमः सर्गाः पद्याः सर्गाः पद्याः ४ १०५ पद्यप्रतीकम् उपेक्षितं दोष. उभौ विद्युत्कुमारेन्द्री उरः शिरोदेश. उल्लवितप्राम उल्लाषितां निर्दलिता. उल्लालयंत्रिवेलं स उल्हासिताशेप० उल्लातिते धवल. . ६ १४ १४३ ६ १८६ १७५ ५ ४२ ७ ९ ऊ. 1 ऊचे महामात्यमदो ऊर्च ययौ तुग. ६ २२१ १७ ३५८ १४ २२८ २ १९१ १४ ४२ ६ १२४ ३ ८ ऊर्च विवाहक्षणतः ऊध्वं विंशतियोजन्या सर्व एव विनता. ऊर्ध्व तस्याभूद ऊर्ध्व तु गत्यां अर्घमूरुयुगली ऊवीभूय पुरोभूय छने गतेऽय २३ ८ पद्यप्रतीकम् २ १२९ / एकलिस्तो तल्पे ६३० । एकस्यां शुष्काया- ३ १३१/ एकाकिनी पुनरियं १२७ एकाक्ययं ९५ / एकादशाहानि ४२८ | एकान्तदुःखिन. ६ १८१] एका स्थिताऽस्मि ३६ | एकेन ते केनचि० एकेन्द्रियस्यापि ३ २२६ | एकेन्द्रियाद्यसुमता २ ८१ एकेन्द्रियाः स्युः ३ १६४ | एकैका धूपघटी १३ १४९ / एकोत्तराः पञ्च ४० | एको दरिद्रो द्रविणे. ४६१ | एकोनायाः ६ २२४ एकोऽपि नाज्ञा एकोऽपि सेनाधिपतिः १३ २४९ एणेक्षणाक्षण. १०८ एतं च चिनपट. एतत् करोमीति ११२ | एतत् चेतःप्रिय १०४ | एतदयुजवले. ११ १६ एतदर्थमपि १५७ । एतद्राि किराताखे १६४ (एतस्विरूप २३ । एतस्य देशस्य ३३ | एतस्यामवसर्पिण्या क्षेत्र १४ २५६ | एतस्यामवसर्पिण्या हतीयारे ४६ | एतस्या विलसति ६४. एतानप्यन्यान. | एतानि पञ्च हिंसा- *२/ एतानि मानिनीनां ४३. एताभिरभितः २ १८४}एताः शशाधारण १५ ३५० एते व लोकपाला- १९ ३६ एते तव गन्धर्वा- ४३१ । एते तेऽन्तः ५ ३२ ७० २ १२२ ७ ३८२ १७ २३२ १५ २६६ ऋजु खदारसन्तुष्टं ऋजुखभावाऽभाषिष्ट अनुपतिखमवेक्ष्य ऋतुवासवो वसन्तः ऋतूचितान्यममेच्छ- ऋषयोऽमी निष्क० ऋषिः कपायानिव ऋषीणामृपभसेन- ऋपेरमुष्याद्य ऋष्याहऋषिपालाह- १८ १७ १२८ १३ २८० १८ २०८ १५ १५३ ४ २७ एक एव भुवि एकच्छनोधे एकत्र जन्मन्यह १४ ४ एकत्र नोभी एक: प्रौढविवेक ४ سر پہ ہم एकयामिक ७ ·घ-परिशिष्टम् ६०९ सर्गाङ्क पयाङ्क पद्यप्रतीकम् सर्गाक पद्याङ्क ९१ ६ १८ १८ १६ १७ २७२ ९ १४ १० ८ १२१ ३ २८ | ऐक्यश्रुत द्वितीय २५१ ! ऐशानकल्पमुकुटो. १२५ ओ २६ | ओजसैव स यद्यमद् ४६ | ओमित्यमुध्मिन् ९७ ओमित्युदिखा ४३ | ओषधीजनचय १७३ ओष्ठपलवफल २११ औ २६७ | औन्नत्य कठिनत्व १५ क ३२ ककुपकुम्भिकरोजृम्भि- २०२ कङ्कणद्वयमधाद १३३ कच्छोवीमपि सकला कञ्चनापि १२० १८ २ १३ *२ ७ १८ १० २५८ १४ १६१ २८७ १६ १८ ६ १० १२२ कठोरत्व क्रूरा- ९ पद्यप्रतीकम् एते विमो भजन्ते एते विलासशैला एतेषु तीर्थङ्कर० एतेऽटी भरता एते खाचरण एतौ मदीय. एत्योदगद्वारा एन नन्दनत्तान्त एमिर्वितण्डा० एरण्डबीजवद् एरण्डबीजावलि. एव विकल्पकल्पन. एवं विचरतस्तस्य एव विचिन्त्य एव विमुक्तविषया० एव श्रीपभाऊन एवं सदैव एव स विज्ञप्य एव मुरासुर एव क्रमेणैव एव ते साधवो एव तैर्नमिपिनमी एव देवै स्तवन एव धनस्यानुशयस्य एव निवेदयति एव निवेद्य विरराम एव निवेश्य स्वपदे एव निशम्य एवममधिरोप्य एवमभ्यर्थ्य एवमुद्गीर्य एव भवत्वेव० एव मानसतो एप मे जनयिता एपछि तारुण्य. एषा रवद्रूपरेखा एषां भवदु खानां एहि वल्लमे। प. का० ७७ १७ १२ ११ ४ ६ १४८ २५ १४५ २२ ३ २ २ ६ कट्यामथ प्रथमतीर्थकृत १८४ १३ कण्टेऽभ्यरोपि कुच. ११ ७१ कथ लघीयसो भ्रातृ- १३ कदम्बजम्बू ३८ कदलीदलपटल. ८४ कदापि कुत्रापि २ १२४ २३२ कदापि तेषु स्थितवत्सु ८४ कदापि न स्फूर्जति कदाप्यसी सार्धपति ३ कनकरुचिसनामि० ५ १२२ २१ कनीयसोऽपि पूर्वात्त- ९३/ कदमूलफलाहारा १६४ | बन्दुक्नेव निहतात्रिदशा २९३ | कन्यानो जानपदीना ४०६ | कन्यामुपायत्र ८३ | कपिलो दीक्षितस्तस्य ५८/कपोलफलके देव्या ६६९ / कमलमुखी कुमुदाक्षी १८४ कमलाकरवद् वना. ८५ करचरणादी धृत्वा ८ १३ ८ १९२ ३ ५० ३०७ ४ १२५ ४ ४ ·७ ६ ८८ ८ ६१० पमानन्दमहाकाव्यान्तर्रातानां पद्यानामकारायनुक्रमः पद्यप्रतीकम् सर्गाः पद्याङ्कः पद्यप्रतीकम् सर्गाः पद्यायः करस्थचिन्तारना० १३ ४८ कल्यागि। तब पुण्याना १६ २२३ करस्फुरत्काशनः १२ ९९ कल्ये सुकल्याणमये २ करातेनारमनीरे- ७ ५४० कश्चित् पुरस्तात् पवितं ११६ कराभ्या कलयन् नाथ ५९५ कश्चिद् गौरगुणोऽखि ४८ रास्फोटेन तेनैव १८ १५३ / पायवाल्याप्रसरैः ३७६ करिष्यते सम्प्रति ६ कष्टान्यसहमानाना करोति यः कर्म ३ १६५) कोऽपि वर्षासमये २ १०७. करैः पर्षशे मार्ग १८ १९५ कस्तूरीकल्कभनीव ३०१ 'कर्णाक्षिकायप्रभवो १९३ करमादकस्मादस्माक- वर्णानिलैस्तस्य १४ ९ कस्मिंश्चिद् गदति २०९ कर्णान्तप्रणयिगुणं १५ १०८ काकिणीमणिचर्माणि १८६ कर्णान्तप्रणयिगुणे १५ १२२ काकोष्ट्रभूतवदरिष्ट कणेजपाता वचनाप्रपञ्चा १७ काक्षन् ममोपास्तिम १७ कर्ण्यमाकर्ण्य १ ४१ याचित् पुसुम्भवसना ७३ फतु तथा मूर्ति ६ २०० काधनाचलशिला. कर्पूरकृष्णागुरु० ३ १९४ | काचना वैडूर्यमणि- कर्पूरपूरश्रित. ६ १०३ | कान्ता त्रिलोकीपति. कवटाना मढम्याना- १९७१ कान्तिर्वः कियतीसेव- १६ फर्ममिारा मृशं भोग- १८ २५७ कादम्बरीमज्जवसा. कर्माणि वाल्यक० १७० काऽपि प्रियं प्राह १७ १९७ कर्षकाणां यथा हर्ष. ९५ काऽप्याह पुत्रं तव तात ।. १९३ ক্ষীপ্তানি १३ ३८ कामधेनोरसत्याना १३ फलमनुष्यहृदो. ११ ४५ कामपि न फामपेऽहं मलमलौल्यममुचत ११ ४६ / कामाभितप्तस्स २ कल्लसत्कमल. ११ १२ | वाम्यातरम्य० फ्लाकौशलमेव स्वाद ५.काभ्योरुकान्ति ३ क्ला कुलगतामेव कायस्यास्य प्रतिभव० १३ ४४६ कलिकालकराल. ४४ | कायोत्सर्गस्थस्य फलितजित. ४ | कायोत्सर्गस्थिरतनु १७ कल्पवहिनवपल्लव १०७ का रतिभूरिभोग्यायो १६ २६० कल्या. कल्याणपाणि ४४४ कारुण्यपुण्यं १९ कल्याणकमलोटास- १४ २४५ कादण्यमाध्यम्य. कल्याणकारणैरिन्द्र- ४६. धारण्येकमहार्णवस्य ११ कल्याणपज. १२३ | कार्तवीर्यो जलवीयों १८ १२४ कल्याणपर्याणमिण ७.कार्य सिजन १५ ८५ परमाणभाजि समये ९ १११ | कालक्रमादजनि पल्याणवन्तो ६५ सालक्रमेण समजीजन ८७ ८ ६ ·घ-परिशिष्टम् सर्गाः पद्याकः ८ ७ १८ १०१ १४३ २७६ १६ २२० १६ १०६ ६७ १६ १४ ११ १० ११ ५६ १८ २३८ १८ १० १९८ सर्गाङ्कः पद्याङ्कः पद्यप्रतीकम् १४२ कि मे गतिविलम्बाय २ ७८ कि मेघवाहनत्वात् ११६ / कि मोदकैस्तव हले १२८ किरीटघटिताऽजय- ५०८ | किरीटमिव तस्यादे किरीटं पुरुहूतेनो- ९ १३ १७० किल म्लायन्ति सवृत्ता ९ ११२ किल यस्कपोलवत. २०८ किल यशः शशिनि १४३ / किल विलोलशो १४७ किल सहस्यवयस्य. १२३ । कीकसान्युररीचकु- १७ ३४ | कीदृशं मम सौनानं ९ ४२ कीतिभिर्मम महो ११ ८५ / कुमाहग्राहदुर्गो १३८ | कुचद्वयीमूलमिलत्कराप्रैः ५१] कुजान्तः शयनजुषः १३६ | फुटजकोटिभिरुद्गत. १७ ७९ | कुण्डान्तराविरकरो. १३ ३९१ | कुतूहलानाटक. ३४१ / कुतोऽपि यद्यस्य न विद्यते १०७ | कुम्मीपाकघ्राष्ट्र- ४६ | कुरापोतः पुरत- २४० कुर्वन्ति सूक्ष्मेतर० १३ +१ | कुर्वन् दुरन्तं १०५ कुर्वीत चतुष्पा ६३६ कुलकृत कुल. १५ ६. फुलेन नायात्यनुकूल. १२ ११२ / कुल्ययेव सलिला. १३ ११३ | कुसद्भिनं सद्गति. १७ १५ ११ पद्यमतीकम् कालदण्ड इव कालं मितं जीवन कालस्य दोपवशतः कालादकाहिताः कालादलक्षिते तस्मिन् कालादितश्च 'कालीनां फालिकेयाश्च कालेन बाहुबलिनं कालेन युगलं जज्ञे कालेन सागरोऽशोक- कालो द्विधाऽवसर्पिण्यु- किं विशालसरलो. किं संश्रयोऽसौ किं खप्रसननयन कि स्वर्गेण सदा० कि कोऽप्यस्ति सदस्यत्र कि कापि फोऽप्यस्ति किचनाऽभिनव कि घानुचर्याविनयाद किश्चैतदपि चित्तान्त- कि जाते रजसः स्फूर्ति- कि ते कार्य मयेत्युका किन्तस्याशोकदत्तेन किन्त्वेप मां तातमिवा. किं दातुर्भावनायाः किं धृतैः कुलिश. किन्नरेन्द्रौ किन्नरश्च कि नीरद्विरद. किमजनं लोचनयो. किमनल्पेन जल्पेन किमप्यतिथिदानस्य किमर्णवेनोत्तरला. किमिदं तदहो ज्ञात- किमु प्रमादो भवता किमुद्विमोऽसि मिनेति कि प्रवजितुकामाऽसि किं प्रियायाः प्रियालाप- ७२ ८ २ १७ ७ १७५ ४ १४ २ १८७ २८५ २३० २३९ ३ १४ ८ ६ २८ ७ १० ६ ८ ११ १३ ८ ८८ २८८ | कुसुममण्डलधर्म. ११२/ कुमुमानि प्रकीर्णानि १७ ४०३ कूर्मवत् क्रम. १४ २. कृच्ट्रोवामपि सकला ११६ / कृतकृलंमन्याऽसौ २११ कृतकृतं मरुतम्पैः ५२६ | कृतादरा धर्म. १५१ १३ ६ ७ ·पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकारानुक्रमः सर्गाः पायाङ्कः ९ १०३ २१४ ४० पद्यप्रतीकम् कृतान्तदुर्दान्त. कृतिन् ! बलाब्याच कृती विरत्या सह कृते किराते रहिते कृसं किश्चित् करे कार्य कृयाकृत्यविवेक कृत्यान्यकृत्यान्यपि ३ १४ १९४ ४२३ ७१ १३ ४६९. कृत्वा कृतार्था १७ १४२ १३ २१७ १३ १२१ १३ २१५ २१४ ८ ६५ १३ ८ १३ ८२ सर्गाः पद्याक्षः पद्यप्रतीकम् ३ १८९ कैश्चित् प्रमोदभर. १७ ३७४ | कश्चिदूचे चिरानाथ ! ३ २३७ कवतको मांसकणैः १५ २५० कोटिर्जघन्यभावा- २१५ कोटीरकोटीकोटीर- ११ ८७ कोट्योऽद्धताः पण्णवति. ८९ को धीरः प्रतिवीरता १८ २६७ | कोपमानादिमुक्तानि ३७४ कोऽप्यमिदुर्भिक्षमवेक्ष्य १८ १५२ कोऽप्याल्पत् कर्पूरायः ९ १०६ / कोऽप्यदोऽवददादत्ख १६ २९७ कोऽप्याह नाहि श्रान्तोऽसि १ ५९ कोऽप्येकः सह सहसा ६ १ को मदोऽस्तु मदखण्डन० १३ ६६ । कोविदा अपि धदन्ति १८ १०९ | कौमारे पूर्वलक्षाणा ४९ को युवा निजगमार्थ ५ कचैव दारुदार १३ ४२५ क्रमशः कृशं मसूण. १८.२३९ कमहीनान्यरेऽप्यत्रा- ५ ७२ / क्रमेण कार्य १७ २३० । कमेण पूर्णायुरयं ५९ कमेलकप्राकृति. ५१४ व्यादवत् क्रूरतरे १२५ क्रियेत धर्मः परलोक. ५१३ | क्रियेत विद्याकविता. ५२५ कोडतोऽस्य ८२ कोडापर्वतवापी- १७. २११/ मीडासु पाणिप्रसरेण २१९ झोता नाणोपकारेण ५१२ | क्रूरमहावाहवान् ३१ करप्रहास्ते १६ २१४ ( क्रूरस्य पवारस्य ६४ | फरः स्वीकुरुते ७६ | क्रूराः कारणतो दूरा- ७८ रान्तरारिविव १.४] क्रोटीकृतारोप. ४ १६ ७ कृत्वा नतिं समाख्याय कृत्वा परिकरं दृप्य- कृत्येति तत्परिणयोत्सव. कृपाकूपार! संसारा- कृपावन्तो भवन्तोऽपि कृशर्षिकायात् कृष्टासी सनिकृष्टे तो कृप्याघारम्भसंरम्भ पलप्सास्तयोः स्तनयुगे केचित् त्वरापराभूत- केचिपमृतसौभाग्य- फेचिद यवन्दिरे भस्म फेचिद् विकृणिन के न पूर्वमभवन् केऽपि मूर्तमनु. केऽपि विस्फूर्जदूर्जस्ति- केऽपि सहसम्भरयः फेऽपि खर्गाङ्गनागीत- केपीलाघोपणों तेनु- केऽप्युधिशिपु. केऽयुधैरशिकफलकेन केऽप्युद्यत्पर केयूर्वावधूरूप- केऽप्येयुर्वियति कीडन- के वयं हन्त ये राज्य- केवलैमिश्रितः कुम्भान् फेयाचिद् दिवि वितताः पाधित सपदि धनु कैधिनगपति. ४२ ९७२ ३०३ ८ ४ २ २ ८. १७ २६२ ३ ૧૨૨ ६ २५० ८ २८ ४ १२२ ३ ७ ७ २ ११ ७ ८. ४५ ३ ·घ-परिशिष्टम् सर्गाङ्कः पद्याङ्कः 'पद्यप्रतीकम् श्रीधरूपमुप० सगांव पदार ८३ १८ २९७ ८ क्लेशं शुमध्यान ३ १७ १५ १८ १४ १.४ ११८ ५ ४ ६ १५८ २२६ २ १५ क्वचिजलाय कचिदि. क तदस्य सदैव क तदाऽऽतेप० का पर्वपीयूषकरः कपुरा रथवारणा. क मानवानामधुना क यान्ति चिन्तामणि क रत्नमुकुटो कसचामरचाह कानुकूलं दुकूलं तत् कापि प्राग भरतविभुः काप्येतदीक्षित. क्षणतो योजनशतो- क्षणदापतेः समुदयेऽपि क्षणेन तावुच्छलिती क्षणेन युको वियुती क्षतोऽसि युद्धनिखिलैन क्षनिया इति च शेपमानवा क्षमयाम्यसिलान् जन्तून् क्षमावतां हम. क्षारो यारिनिधिः क्षितीशसूनुः पुरुष- क्षितीसो नन्दिषेणाख्यः शिवा कर्मविपक्ष शिवा कपायान् विपया- क्षिप्त्वा धीवृपभः क्षीणं क्षणेन नर० क्षीरनीरधिनीरेण सुधापिपासातप. सुधापिपासासीतोष्ण- शुरधोतरमातुर क्षेत्रप्रभुप्रभाविदोष, क्षेत्र सचमुरमे क्षेोऽभूत् यत भरतेऽष पद्यप्रतीकम् ६२ | क्षेत्रेवनचयास्तथा ५८ क्षोणिपः पानिपग्रस्यो- १४१ | क्षोणीन्दुर्विशिसमृर्नु १२२ / क्षोणीन्दोरलिकतले १४ ११८ क्षोणीन्द्रः क्षुद्रहिमवत्- १६ ६७ क्षोणीन्दो हृदि वरदाम. १४ १२० क्षोणीश्वरः पारवणा. १० ११८ १४ २०२ / सगाधिपे रजति १३ ४५। खचरास्तित्तिरलापक- १४ ११९ | खगादिधाततोऽप्युप्रः १३ ४६ / खण्डेपु नेता १५ १०७ | सरककरदूनाहि- १७ सरशक्तिरपूर्णमण्डलोऽपि १५ २३६ /खरैः सुराप्रैः सना ७३ Jखातेन यत् कूप० ३०९ | खे धर्मचक्रचामर- ३०८ खे भीष्मद्युति ३४२ 'खेलन्तीन्दुधिया १. ८८ खेलन्तु दंशमयका १८ १७१ ६ १९२ | गमो सिन्धुमियोलम्प १२४ / गहादेवीमटमेन १ ९१ / गहानिकेतनस्यासी ९५ तामझायं- गहा रसान्महीशाय १८ गहासिन्वन्तर कुवं- १२ १६५/ गच्छेऽलिन् १२ गजपत्रमयं हानि १८ २२४. गजाधरो जाते गजेन्द्र यातयाममा १४ गर्नः मुरा समर- १८ सडाम होता गते नामा पमा समाया- २ रोनर १ ८४ ८ १ . १ १८ १३ ·६१४ पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गतांनां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः साक्षः पद्या ७ ४३८ ८६ १५ १०३ १२ १०३ १३ २२२ ૧૬ २६९ १३ २०० १९२ १६३ २ १७ ६ ५४ ३९५ ७ ७ ७ ७ सवः पादः पद्यप्रतीकम् १३१ | गुरोः शिष्येवियाकोश- १६ ५) गुरौ गुरुत्वे सति यो २०६ गुहाया दक्षिणं द्वार १४ १३९ | गृहावप्रप्रमुखो. २ १९ | गृहाण पत्रपूगानि ६९ | गृहीत्वाऽम्बुदति कश्चि- ४७७ | गृह्णामि यदि नाहार १३ २७७ | गेहाकारा न गेहानि १५६ | गेहाकारास्तु गेहानि १८ ८ गोः कम्बलाश्रीन १८ २६९ गोपायितुं तव पिशुनक २९७ | गोशीर्षक चन्दन ६१ / गोशीपचन्दनान्येता- ३१५ | गोशीपंचन्दनरच्या १४ १५ गोभीर्यचन्दनलिवा ११ ५९ / गौरीणां नाना गौरेया ७. ४५२ | गौरेका पतिता कथयन १६ १०५ | प्रहीतुमतुलाग्रहः १९ २७ | प्रामनयाभिराम- १३ २९५ | प्रामाकरपुरारण्या- १८ २८ प्रामान्तरेषु प्रतिपादपान्तं १८ ५८ | प्रामोज नन्दिरयमखि १६१ प्रावा यदेकः परि० ६४ प्रावा यदेका सपना २०६ प्राव्णः परस्योपरि ३ १३३ | प्रासोद्यद्रसन. २०१ प्राहं माहं जनाः श्रेयः २९१ प्रीष्मभीष्मतरभास्कर. १३ ४५७ / प्रीष्मार्कप्रतिममहो ६ २४२ / प्रीप्मे तृष्णानुरैः प्राप्ता- १२८ प्रीष्मे भीष्मेण १८ २२८ १६७ पयप्रतीकम् गत्वा पुरं तदधुना गवाऽष्टमान्ते हिमवत्- गदो यद्यगदङ्काराः गन्तुं महानन्दपुरे गन्धं सुगन्धादिव गन्धर्ववन्धुरपुरः परि० गन्धर्वानीकनाट्या० गन्धाम्बुष्टिभिवाद गभीरमधुरो ध्वनि- गम्यं नरकशीतोष्ण- गरलेनेव पीयूपं गर्भस्थितजगद्भर्तृ- गर्भान्तर्गुरुतरगोत्र. गर्भाश्रयिणि कारण्य- गा गुरुत्वं निजगद्. गलितरागभरोऽपि गवाक्षेतद्विभो रूप- गाने न्यधानृपः स्कन्धा- गाम्भीर्ये च गुरुत्वे च गायन्तीनां घुकान्तानां गाईस्थ्यव्रतयोगे स गिरा योजनगामिन्या गीतानि चिन्तामणि गीताईद्गुणजालताल. गीते गजेन्द्रमद. गीतेदाध्वनि गीवाणत्वे विषयकलपै. गीर्वाणवारभरतेश्वरस्य गुणस्थानादप्रमत्त- गुणेष्वहिंसादिषु गुणेरनन्तं तपसा गुणोत्तरेभ्यः भाद्धभ्यो गुरुकमा चितो दन्ती गुरुणा यदूरुयुगलेन गुषतराः क्षणदा. गुरो परिक्षा. गुरोधजेनेक १९ १९ २९ ५० ३०२ १३ wr ३ ९२ १५२ १२५ १२६ १४ १७ ३ १४ १४६ १८ १८ २ ४ १८ घ ७ ५२० ७ ११ २५६ पसे रूविमानेन घण्टानो तेन घोषेणा- ५१ घण्टारवापूर्ण १२२ धनकुम्भोदष्टि- २४७ धनत तरला १०८ १७२ H ·प-परिशिष्टम् ६१५ सर्गाः पद्याः १८ १९२ १७ ३७२ १७ १६ २३ पद्यप्रतीकम् धन विघटनया० घनाघनघटाच्छन्न- घनाघसम्बन्ध घनाध्वखिनैरपि धनानि विनानि घनान्धकारा० घनैस्तूर्यरवस्तोमै घनोऽध्वगानध्वनि घातेन तेन क्षिति घुणाक्षरन्यायवशेन धूकानां घोरघूरकारैः १८ सर्गाः पद्याङ्कः पद्यप्रतीकम् ३१ | चकी चतुर्विधाहार- ५२७चकी ततस्त प्रणनाम १२ ११.| चक्री ततः खप्रस्ता० १७ १३९ | चक्री वस्याचलस्योद- २ १७१ चक्री द्वादश वर्षाणि २ २९५ ची प्रकोष्टतधका- १६ ३७ चक्री प्रदक्षिणीकृत्य २ ३.० | चक्री प्रविश्य समय १७ ३३३ | चकी स चक्रभ्रमतो १७ २९२ चकुर्मयोमयाप्रस्था ४३३ ] चक्रेज स्थितवति चके प्रमोनिकमणो. चक्रेऽस्मिन् शुभसुरभि. १३ १८८ चक्रोद्यदद्युति. १२ १२६ १३ ९० १८ १५१ १५ ६ १४२ ६ ३२७ २२७ ७ ८ ५८ ७ ४७८ १४८ ६ २ ११५ २८९ १ १ १६ चकार पारणाहेऽपि चकासिरे काभिरपि चकोराणां यथा चन्द्रो चक्र ययौ चक्रिणमेव चकदण्डासिछत्राणि चकं ते यद्यमोघालं चक्र प्रागकृत गुहान्तरे चक्रवर्तिनी भरत- चक्रस्य शितिपतिरस्य चक्रस्याकृत नृपतिः चक्रस्यानुग इति चस्यानुचरणमाचरन् चकस्यानुसरणमाश्रयन् चकानुशधनुर्वज- चक्राणि वाणि बकाप्रवेशाद् चकाटके प्रतिष्ठाना चक्रिणं शापयन् दुस- चमिणः परिचर्याय चमिणधवर्तित्वा- चक्रिणा तूर्ण मुत्तीर्णी चक्रित्यव्यतिकर चकिन् । मयाऽलग्यत घकी कथं पाहुयलिः की पकानुगो याता- चक्षुः कान्तायुषः प्रान्ते ३४९ | चक्षुष्मान चन्द्रकान्तेति १६ १८५ / चमहलविहङ्गम. .१६ ४३ / चचद्विचित्रवादिन- १५८ | चतस्रोऽन्धिकोटाकोट्य ७१/चतुर्गतिशलता. १४/चतुर्गतिलेशहति. १५ ११/ चतुर्ण पिलया पाति- १५ ३७ | चतुर्यादि मासिकादि १५ ५४/ चतुर्थारे पुनः प्राच- १३२ / चतुर्षे नरके पूर्वः २८३ / चतुर्दशसहसाणा ६ २०३ / चनुभिरपर रूपै- २६८/चतुर्विशवितीया-चरिता. १.८ चतुविशतितीश-चरित्र. १८ २१५/ चतुर्विशतिसीर-चरित्रा. १९ गनुर्विशाहिरईन्तो १५९ / चतुर्विपप्यान. २६/पतुर्विपस पास ४ पापाः राष्ट्रवाः १६५/-पएमा सहयः। १५२ पसरावा- ३ लिग- २. 1 १ . १२ ·पमानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकारानुक्रमः सगांव: पाहा १२ ૮૨ १२ ८ १२ ८० १ ३ ३ १६ १२७ २४२ १२६ १० ३ १६१ १३ ३३६ १४ १८ २५० ३ १३ १४ पथप्रतीकम् चतुःसहस्री पञ्चाशद्- चतु सहनी सहकच्छ. चलारिंशत्सहस्राणा चन्द्रद्रवविशेषकोऽभवद् चन्द्रप्रभ स्तुम० चपला चपला चमरेन्द्रोऽमहीद् दंष्ट्रों चर्चिती चन्दनकैश्चि- चर्मरने प्रातरुप्तां चलचलाक्षीचय. चलत्यलं वाहुबले. चलास दोलासु चलितस्य ततधक- चलखेलाचले यो चामरमुकुरव्यजना- चामरैयामरेशस्य धारित्रं स्यात् सर्व चारित्रपाविन्यकृते चारित्रमुत्तालमपालयं चारुकाश्चनरुची चार्यलकरणचेल. चिकित्सनीयो मुनि चिकित्स्यमानो चितासु तामु देवेन्द्रो चित्ताहादं प्रवादन- चित्तेन चिन्तयन्तीति चित्ते विचिन्त्येति चित्तोदयादावुदितस्य चित्रवेलचयोत्क्षेप. चिनबालललितानि चित्रवर्णानि चीराणि चितास्वरमितीकृत्यो- चिन्तारनं मनस्ते चिन्तितं याचमानी चिरं विचार्येति चिरं जीव चिरं नन्द चिरप्रमादाचरणेन सर्गाः पद्याः पद्यप्रतीकम् १८२ | चिरप्रणष्टानि गतप्रभूण्यपि १२ १६२ चिरादुपेतो ६०९ चिराद् वसन्ते १० ११ चिराय पर्याकुलया ११ चेत् कर्मणोत्पत्ति १३५/ चेतश्वेतति चेप्नेत- १८ २३७ | चेतः सातर १३ ४२३ चेद् विद्याधरनर० १५ २६२ / चेद् विश्वमेतत् १२ ३३ चेद् वृद्धभावेऽपि १६७ चेलानां मालिकामाला १२ ३० चैत्यद्वमस्य चतसृष्वपि ८२ | चैत्याद बहिर्विभोरेक १६ १४७ ) चैत्येषु यन ३१ चैत्योधयः पातक. ४८४ १४ २११ छत्रत्रितयं चामर- ६ ३७ छत्रधारणचर० ३ १८४ छचाणि तेषु १५७ छन्ने मूर्ध्नि धृतेऽप्याप १९ छादिताम्बर ५३ | छायेच्छया रयात् ३ १९९ विद्रोज्झिताभि. १८ ५४ | जगजननि ! निधूम- ३८ । जगजागरकृद्गोभि- जगतां जयाय विरराज १२३ जगतीसङ्गिपञ्चामः १३ २७८ | जगप्रयजुषां तत्र २७) जगत्रयीशाजयोस्त्रयोर्नु १३ ३५५ जगत्पति स्तोतुमय १३ ३३७ जगत्पती गतेऽन्यत्र १६ *२ | जगप्रदीपस्य पुरः ८१ / जगसामेतस्सा ३५ जगदमयदः १५५. जगदशेपमजीपय. २ १५४ | जगदुई श्रीमदेवया ८ १३७ ३४ ८ १८ १० १० ४८ १७२ ૨ ७ २८३ १६ २३१ ७ ८ १८९ १०२ १४ १८ १२ १४ १४ १२४ २४ १५० १२ १४२ ·घ-परिशिष्टम् ६१७ सर्गाः पद्याङ्कः सा: पदार ७ ८ ३ ७ १३ Y१७ १४४ ४४. ८ ७ १. १७ प पद्यप्रतीकम् जगभर्तर्भवन्मूर्तिः जगद्रक्षाक्षमस्यास्य जगद्विचारोत्तर जगद्विभुं जगद्भाग्य जगद्विभोः स्कन्धतले जगद्व्यवस्था प्रथमी जगन्नाथं स नापश्यत् जगनाथं प्रणम्याथ जगन्नाथांहिहेमाले जगन्नाथाहते मार्गे जगनाथेऽपि नाथे कि जगन्मातर्जगत्राता जगाद नाथो जगता० जगादाशोकदत्तोऽपि तन्वी जगादाशोकदत्तोऽपि त्वयि जगौ मश्चेषु पञ्चेपु- जगी स मन्त्रीति जप्राह राज्यानि कनीयसा जमाह राज्यान्यखिलानि जग्राह राज्मान्यनुजन्मना जमाहोपरिगा शो जक्योयमशोभत जक्योयुगलकेन जसयोस्खलचरौ जसाहुलानि पोडश जहाप्रमोलाय. जजृम्भिरे जम्भ. जज्ञे जिनाधिपति. जो नयज्ञो जनतामै यथाकामं जनयित्री जिनेशस्य जनस्तनोत्वेवमिति बनखरूपं मनसा जना जनपदेशास्त्र १८ १ पद्यप्रतीकम् २३४ | जन्तुजातैक्जीवातो ३९८ | जन्तुतोषजननी जन्मक्षणानन्तर० ५७६ / जन्मतो गलितविंशति. १२ १४४ जन्मलक्षाप्तजन्मानि १२ ५३ / जन्म सानादिकस्याण- १३ जन्माम्बायां विमोहः १८ १०३ / जम्बूद्वीपस्य भरत. १३ १८२ जम्बूद्वीपस्य भरते १३ ५४/ जम्बूद्वीपे पूर्व विदेहेषु १३ ४४ | जम्बूद्वीपे भरता २९१/ जम्मजिजिनः १२ ६८ / जम्भजिद्धजग. १०६ | जम्भशुम्भिभयकारि. १२१ / जयं विधायास्य १५२ | जयत्यपि जगनाये ૨ २३२ | जयसादिजिनो यस १७ ८५ जयत्यादिजिनो येन १७ ८२ जयत्यादिमतीश- २५९/जय निजगतीमात- १८ २३६ जय निजगदाकल्प- जय निलोकप्रभुपुत्रा जय नन्द युगारी! १५०/ जयन्ति गणमृज्येष्टाः १५ २३. जयन्यजिन. ६ २२२ / जयारपोवागर. जयो श मूतों जगती. ७६ | जरतीलवधारणाऽनि ३ २१३ जण्युरधिरप्रायै- २१७ | परोदये सपरि ५६३ जलपरजीवा धीवर- ७२ सरदय तडियन् १२ बहगारारासारा- २२५ अरहो मुन्नति ४जदगोजितानेर साजी सलोना- मामी १ ७ ५.८ ३५. ८ , ८ ५ ७ ४ N ४९ २ সনা যােব ४॥ जनेषु राशो जनयल अनीसाहतया ·६१८ पमानन्दमहाफाल्यान्तर्गतानां पधानामकारायनुक्रमः सगांवः पद्याः सगा पद्याष्टः ८ १२ १२ २२० ६ ८ १३ १४ २ १९५ १३८ १०९ २०५ १८९ २४० ६२ २२२ २१३ २६४ ५ १८ २ २ ६ १५ ३ २२ १५३ पद्यप्रतीकम् जात । यद्यपि जातसागरचन्द्रोर- जातस्त्रैलोक्यदीपोऽय- जाता जगत्रयपतेरपि जाताऽस्ति सेह मम जातिस्मरणतो ज्ञात- जातिस्मरणतो नीति- जातिस्मरणवान् सोऽपि जातिस्मृति समधिल जाते रजोमण्डल. नाती दिवसे कुत्रा- जानन्ति शिक्षालपनो जानपदपीररूपाः जानाति यजीवति शानातु सद्गुणप्राम- आनाम्यनन्योन्यभुजो० जानासि किन जानुमात्रमिमा वर्ष- जानुलम्बितभुजो जाने यदूरविजिता. जायन्ते रुज इव जायेत या श्री. जिग्यिरे करयुगेन जित. रहमा हात जितं मत्तथलं जिताभ्यां सूर्यसोमाभ्यो जितेन भुजगेन्द्रेण जितेन्द्रियाप्रसरेण जित्वाऽज बाहुबलिमलेन जित्वा जगत्रयणं जिनजन्मावधिज्ञाना- जिनधर्मचक्रमभितो जिनधर्म मन्त्रीमा जिनपते । एतमिन्द्रिय. जिनस जिनमातुथ जिनालयः वर्णमयः जिनेश देशनां तत्र पद्यप्रतीकम् १७ जिनेशितः पार्श्वयुगे ४१ जिनेश्वरमतामृतार्णव. ३५१ | जिनेश्वराणामिव १४ १३८ जीमूतमुक्त ९५ जीय जीव करुणार्णव ! १९७ (जीवनेनापि निर्मुकं १८३ / जीवः स्वीकुरुते १७९ | जीवा द्विधा स्थावर. ८९ जीवानुकम्पया नापो १७ १२५ | जीवा मिथः प्रपित. १२१ ] जीवाम्यद्यापि पापोऽहं १९४ | जीवावधः सूनृत. २ २४ जीवितं हन्त जन्तूनां १७२ | जीवेन पुण्यं किमु ६७. जुष्टं साउटभिरय ११ ८१ / जेतु यमं यस ६. जैनण जिग्ये ३६३ जेनालये दुष्टकथा. ३८. ज्यायानसौ नास्य ४६ ] ज्येष्ठस्य पुत्रस्य १७६ ज्येष्ठे खयि भ्रातरि १७ ५४ ज्येष्टोऽप्रजत्वेन १०३ ज्येष्ठोऽप्यज्येष्ठ एवैषों १८ ११२ ज्योतिष्कका दीप० ज्योविष्काणामसद्येयो ६७९ / ज्योति.सुरैवी ३५२ | ज्योत्स्ना समुच्वास्य २ २५ ज्योत्सां प्रयच्छत्यभृतं १७ ३६८ ज्वालयाऽजनि १६ ५५ | हातमिदं तेन त्यो ३४५ | शातेषु शास्त्रेषु २९९ शानं सत्त्वं २३. शान किया च द्वयक १४ ६६ ज्ञानदर्शनचारित्रा- ६८५ ज्ञाननिधानानि ततः ६ ९७ ज्ञानं द्वितीयं जगते २२, ज्ञान परम्यान. ६ २ १९५ १७ १७ ७४ ८ १८ २ १ ६५ ३१९ ६४३ ११३ १४६ ७ १७ २ २ ३ २९ १४४ २८२ ४ २ २ ६ ·घ-परिशिष्टम् ६१९ सर्गाः पद्याइः। पाप्रतीकम् सर्गाः पद्याङ्कः १३ ७ ८ पद्यप्रतीकम् शानं मत्तमनोमतहज. ज्ञानस्य दानं तु झानार्णवः स वो शानिनोऽपि मम ज्ञानेन निर्ममेश त्विं ज्ञानेश्चतुर्मियुक्तोऽपि ज्ञाननिभिरशोभिष्ट ३ ४२१ १२४ २७ ७ ७ १६ ४५ १४ १६७ ५५३ डिम्भमीरमय त ३५८ २१५ २७२ २२५ १८ ३ २५८ १२ U ४२० १४ २०७ ततः प्रमृति प्रोत्तम्मे २ १८२ ततः प्रभृत्यसौ सामी १ ततःप्रेमदपीयूप- ततः शरीरीन १६ २४३ ततः श्रेणिद्वयस्यापि १३ १९१ / ततस्तद्रूपं सजहे ३१२ / ततस्तस्याङ्गणे वेद्यां ततस्ताभ्यां समेताभ्यां १० १०४ | ततस्त्यक्त्वा विश्वान्यपि ततत्रिविष्टपखामी १५ ततः संहृत्य जीमूत- २ ततः संहृत्य संवर्त- १ १२ ततः सत्यायुषः शेपे १० ततः स भरतखामी १५ १२६ ततः समेतुं १५ ४४ ततः स सद्बुद्धि १५ ११६ ततः सिंहनिषद्याया १५ ४३ ततः सुधर्माधिपतिः १४१ ततः सुरपतिः खान्तं २६१ | ततः साह समाहूय ३ १२८/ततः स्खकोडमीशान- १०९ तत खयम्बुद्ध इति क्षिति. २७२ ततः खस्य करिष्यामि १८१ ततः खामिनमानम्य ६ ८८ ततः खामिन् मानम्या- ८९/ ततेषु शह ध्वनिपु ४२ / ततैश्चतुपटि. ४१२ / ततो जय जयेत्युच्चैः २६६ ! ततोऽदिशद् विशामीशः ४१ / ततो द्वितीयपरिष्या १७ १७७ | ततो धन. सत्कम. २३८ ततोऽधिरूढ शिविका ४४ | ततो नग्दीश्वरद्वीप १९ / ततो नमिविनम्याही २ ११ ततो नरैः सुरैर्विद्या- १९४ ततो निर्मीयमाणेऽत्र १६४! ततो निष्कमणमान- ७ १८ ६५० १८१ ३ तं सेनाप्रतिमुपहूय तं सोममूर्ति तं स्तुवे सुविधि तक्षचित्रककुविन्द- गृहन् शरमुपदा तचक्र गगनगमेकयोजना तच्चकं चलितमथ तच्च पवनपये तचरित्र फुमित्रस्य तश्चर्मच्छन्नयो रेजे तधेतना संयुतभूत तच्छोनवभ्रसूच्या तजलेन विलिल्ये तज्ज्ञानदाना तं जीवजीवातु तटाकपकेषु तपर्तु. ततः कच्छमहाकच्छ- ततः कम्मं तनी कम्प- सतः कलितदीक्षेण. तत. किमपि किं तेऽस्ति ततः कुमारान रिपुमारसारान् ततः फुलकरो नाभिः तततरसकरा. ततः प्रकोपं प्रशमं ततः प्रचेलुः फल. ततः प्रतस्थे भरतः ततः प्रदक्षिणीचके १८ १०४ १४४ २९४ २ १२ . ७ ११८ २ १२ ७ २४ ·पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराधनुक्रमः सर्गाः पद्यार १२ १ ७ १३ ८ ३२८ ११९ १०८ , पद्यप्रतीक ततोऽन्तकृत्केवलिता. ततोऽपरान् पय मुष्टिना ततो प्रवीन्मन्निवरो ततो भरतनाथाय ततो भरतमन्दों ततोऽभिपिपिचु. ततो मतिलताकन्दैः ततो माण्डलिक. ततो मेघमुखैः सप्ता- ततो यतियुतोऽन्यत्र ततो यतीनां पति ततो यतीन्द्रःखदुपा० ततो यशस्वी ततोऽर्वाक् झामन् ततोऽवरुह्य वेगेन ततो वर्ष निराकाहो ततो वलन्तो रुचकात् ततो विरकिसंसका- ततो विरामे यामिन्या: ततो व्यावृत्य गत्वाऽऽत्म- ततो बनाद गते ततोऽसावेकमासान्ते तत्कालं सुलदनु तत्कालं जयजय. तत् किञ्चिदेषामृषि तत् किचिद् दौर्भाग्य तव किमप्येवमेव तत्केशपाशपटलं तत्कोष्ठयुद्धि तत्क्षण तरक्षणात् प्रेक्षि तत्सहयो. प्रभु १४ २०८ ८२ १३ १४८ १९ ४२७ १३ ३५४ ३. ५५२ १६ ३३६ ६ सर्गाः पद्याङ्कः पद्यप्रतीकम् १४ १६३ | तत्रिपद्यनुसारेण १५२ तत् त्वं सात्त्विकता. १७ २५ तत्वज्ञतेव प्रशम १८ १९० तत्त्वमेतत् वसावेव २२९ तत्वसंश्रयपदन्नय. १७१ तत्त्वादमत्वा रणकारणं १३ ३६१ | तत्वानां विखरादू १८ ३१७ तत् त्वां नयामि १५ २६३ तत्त्वरिवाहतं १४ २८४ | तत्पहोवीधर. २ तत्पन्या मरु० ४७ तत्पाण्योर्जितकल्पद्रु- २१३ , तत्पार्श्वयोरिन्दु. ५४८ तत्वालकेन पौलोमी ५५४ तत्पूर्वकटके १३ १९४ | तत्प्रत्ययाचेतसि २२३ तत्प्रभावाद् भुवि स्फूर्ति २७८ तत्र क्षणे रक्षित २७० तन चिनमणिज्योति- १७ तन जन्मसवनोत्सवः १३ ४६६ तरत्योदीच्यसोपानः १८ ३१५) तन त्रैलोक्यजीवातो १५ ३८ तत्र वं गत्वा १५ २३ तत्र दक्षिणपूर्वस्थे ६ २०७तन पाश्चालिका रेजुः १४० तन पुप्पोचयप्रेता- तत्र पूर्वारतः ३६ तर प्रकाशितनमः २१२ तन प्रसत्वर. १३ ४१३ | तत्र बाहुवलेनता ६७ तन्त्र रक्षति जगत्प्रभो २४७ | तन रमनिकरान् १० ५८ तन रमसदन ३ २२० तन राशि निजदारतोऽपर- ८१] तत्र वहिवलयेन सङ्घले २५ | तत्र विश्वनयनामृत. ११७ | तत्र शिश्राय साधूना ૨ ३३ ५९८ ३ १० ४८. २४९ ७ ७ ४९८ ७ १६९ १३ २०३ १०१ तत् सहरन १० २७ तत् तपाविधिविधावजीर्णता तत्तद्भवह. तत् ताताशोक. तत्ताहाप्रियतमस्य १७ ८ तत्तीरे बहुल. १८ १८९ 8 ·घ-परिशिष्टम् ६२१ सध: पवादः सर्गाः पद्याङ्कः ० १० १५ १.३ १५ २७. १८ २४८ १ १ ९ २५२ १५ २५२ १ २ पद्यप्रतीकम् तन शोणमणि तत्र शोणशिति० तत्र श्रीराशिलाचार्या- तत्र श्रीपभादीनां तन सन्निहितसमा- तत्र सप्तभयवर्जिते तत्र सर्वगुणधारिणां तन्न सर्व परीवार तत्र सिंहनिषद्याख्यं तत्र सौधततिपु तन स्तम्भसहस्राइ तत्रस्थं त्रिजगनाथं तत्र स्थितेष्वपि तत्र स्नानगृहे तत्रागतं चक्रिणमुपचकं तनात्मसुन्रमणि. तत्रादिदेवं दिविपनिकायै- तत्रान्तःपाण्ड कवनं तत्रान्तस्थे विभौ विश्व- तनान्यदा धरित्रीन्दी समापि वीक्ष्य मम तत्राप्यलक्षणाभि- तत्रावभुः स्फटिक. सत्राभियोगिकसुराः तवारे विरमत्यायु- तत्राईतां तत्प्रतिमा. तमाईतोऽहन्मातुश्च तमावियोगेन तनाहूयाहिता यस्मात तन्दुकान्तमय. तनेन्दुनीलमय. तत्रेन्दः पूर्वाभिमुखो तप्रेशे सर्वसत्याना- तक आसीत् तत्रैकाविशन् सर्वा- ततगिरिसर तीस कौतुकाहा. पद्यप्रतीकम् २५ तलाकमुकलवार- २३ / तत्रैव प्रविमोचय. ३९ | तत्रैव सूत्रयामास १८ २४७ | तत्रैवास्थित कतिचिद् ६३९ | तत्रोताऽस्ति चतुर्विश- १० १०७ | तनोचकैर्विरचिता १० ३९ | तनोद्गतभरता. १५८ तनोद्योतं व्यधु. १८ २४३ | तनोमते चिरगतेऽथ १० २८ | तत् सझरोत्साह ४०० / तरसाहाय्यकृते १८ १३० तत्सिंहनादेन निनादिवोर- २५ / तत् सिन्धोर्जलमिव १६ १८३ | तत्स्थानक १७ १६२ | तत्स्थैर्यनिर्जितः सेवा- ३५/ तथा कर्णपथायाते. १४ १६८ तथा गहची गिरिकर्णिका ५९६ / तथा च नायं समय- ३१० तथा जगन्नाथ! तथा तनोत्तरश्रेण्या तथा तेस्तरमृत १३३ तथापि वक्ष्यामि तथा प्रतिश्रुत्य सुपर्व तथा प्रभुप्रसादोऽभू. १६५/ तथा प्राक् प्रभुणाऽनेन ६ २३१ तथारूपाणि मण्या ३४९/तयाविषं स्याम १६ | तथास्थितं तं मरतो १५८ तथेतरत् प्रापि १४ | तथेति पृथ्वीपतिरेतरीयं १५/तपेति प्रविपद्यासो ४४९ तपेसयोके भरता. २५१ / तयेत्युक्त्वा सार्वभौम- ९ तयेशा दर्शनाल प्रह १८ २८. तपोपरोप्पमानोऽपि ६७वदरल्यामिति ९ समान्यमान् गन्ध- २४७ ५४ १८२ १५४ ६ १४ ३ ४ . १३८ S ९ १० २८४ २ ६ १७ १६३ ९ ७ ·पमानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराधनुक्रमः सर्गाः ::पचारः ११८ ७ १५ ३ ३ १७५ २३ १४२ २३५ ४२८ ३ ४८ १६४ १४ १६० १३ ३२० . पद्यप्रतीकम् तंदधिष्ठायका देवा- तदनु धनकुमारा तदन्तः प्रस्फुरनादं तदन्तरा सेदुषि तदीयामवद्भि. तदा कच्छादय इव तदारर्ण्य वचः कर्ण- सदाच चतुरशीति- तदा च चैत्रे यहुला. तदा जिनेन्दोधुव० तदा तनाभवन् भम्यो तदाऽऽतपत्र भरतेशितुः तदा त्यतानि राज्यानि सदादि मर्पस्य मृतस्य सदादि विवेऽजनि तदा देयो यदैवेमां तदा प्रमृत्यनुद्गीर्ण- तदा प्रमोदाधिमार तदायुकोदिते खाम्या- तदा रत्नप्रभापृथ्व्यां तदाऽऽयो! क वयं यामः तदा विज्ञानसह सदाऽस्मिन् वसुधा पाति- सदा हाकारमाकारी सदुद्यानान्तरव्यमो तदेकयोजनापत्य- सदेतरस्या रभसेन तदेतानयेऽत्यर्थ तदेति यो विश्वविभु तदेनमेव सेवध्वं तदेहिवे हितं तदैकाल त्वरया प्रमाण- सदैव तत्रैव पुरेऽपरेऽपि तदेव नागकुमारे तदेवारान कम्पन तदोर्जितैर्मल तद्गमें दर्भमाणिक्य- सर्गाः पद्याः पद्यप्रतीकम् १६ ११० तद्गुह्यरोगवद् १४ २० तद् दृगन्तेक्षण ४६५ तदारोद्घटनविधी ९६ तद्धर्मकर्म. ७ ४६३ ) तद्धर्मकर्मतरयो. १३ २०१ तदर्मवैभवेन १३ ३७४ | तद् धुनीवनविलाऽग. २३९ । तद्धृपधूमपटले. १२ १४९ तद्भक्तिमपि तां ७७ तद्धालदेशः १६६ तद्भूरभूद् धियां धाम १२ ७४ तद्यानाजयमुदिताशयः १३ ३२ तद् रणं त्यज निजं निकेतनं १६५ | तद्रवप्रवणोऽहुत. १७ ३७९ तद् राजसूनुरानर्च २१० | तद्रामणीयता १३९) तफेण तिरस्कृतः १६१ तद्वत् तत्रभवानपि १३ ३३२ तद्वत् त्रिलोकशुभ- ६१३ | तद्वत्स! युवयोः सह- ३४ तद्वन्दनाद् दयितया. ५१९ तदस्तुमहापमानुग्रह २७६ | तद्वारबलित्वं २२४ तद् वात्सल्यं तदा लाप- १३ ४५४ तद् विमानं सहस्राक्ष ४१२ ( तद् विमानं समारुह्य १२ १२० तद्विमानैरनुगतै- १८ ७५ ) तविलापजनितं २५५ तद्विशेषविदुर. १५ १६५ तद् विश्वशासन! ५११ तदधर्मेण १७ १०४ तद् ध्यूहद्वयसुभटाः ६ तन्यः श्रीषभस्य २०५ | नत्वा केवलिन १८ ३०७ तन युकं स यत् १२ १०१ (तम पन्दे तवेदं न ४५८ तिक्षादसज्ञामिलितः २ ४ ८२ १२४ १८ २१५ २२८ ६२. ७ ७ . १२६ २१२ ८ १७ १४८ .

·घ-परिशिष्टम् सर्गाः पद्यात सर्गाः पदाहर ८ ५ ११४ पद्यप्रतीकम् तनितम्बफलक तं निरूप्य तथारूप- तनयोः सन्तत. तन्मध्ये विविधै रन तन्मनसोरन्योन्यं ८ १९ ३९८ २२५ ५२ तन्मा कार्मियं १ तन्मौलौ मुकुटो १३ १२५ २४ ११ २ पद्यप्रतीकम् १५३ | तं पण्डिता सुमति. १८ २९ | तं पुण्डरीकमिव १६३ | तं माययाऽन्वितः ४५६ तं भूगीविभुमभि. ६९ / तयाऽऽज्ञया विभोाह्मी- ३५६ तयाऽऽज्ञया विश्वपते. ३४८ तयोर्जयति श्रीसम तररहणोत्तुम- ११ *१ तरहितानि बद्धानि १५ २२ तरणिना किरणैरनलोपमै- ३ १२९ तर्कुप्रतिष्ठित ११ ૨૨ तर्जामवज्ञाय नियन्तु ११ तव पुत्रेण पुत्रीयं २ २०७ तव प्राणेश! तीर्थेश- ६ २४५ तव सनातनसिद्धि. ६ २०६ तव स्तुवन्ति तीथेंश। १८ तवात्रैव तथा शैले १७ ३८३ तवालोकेन लोकाना २ तवाष्टमेन तपसा १२ तस्मादकस्मादपि ६ २०८ तस्मादकरसाद भवता. १३ ३५० तस्मान्मयाऽयं, २ २९० तस्मिन्नगारे १६३ ९२ ९३ १४ १४ १८ १६ १६२ २३५ २८० ३ २२५ २ ३०२ ३ ३ तन्वान परमां श्रियं तन्वानरनवरत तन्व्य सुतन्याः तपतपत्तपनधुति. तपनतापभयादुड. तपःपरः पञ्चक तपः प्रपनेषु तप प्रभावेण तप तपनोत्तो तपर्तुवात्याप्रकरण तपश्चतुःपर्वसु तपातपत्तापन तपोमृतामप्रति तपोहीनं यथा तप्तैस्तपोभि किल तमखण्डाष्टमः क्षोण्या- तमनन्तजिनं तमनु प्रानजन् भूपाः तममृतभुजोऽभिषिषिचु- तमश्वरत्न सेनानी तम शमकरो तमस्तोमहरो द्वीपाद् तमासि ध्वंसमेध्यन्ति तमामयक्षीण. तमित्यनुज्ञाप्य तमिझाया द्वारमिव तमीषु यत्र प्रिय. तमेन्दुमुक्काताड- तं पण्डिता विमल. २१५ ८८ ४ २३९ २१५ २२१ ५३ ४ १ ३५३ तस्मिन् पटे स १ तस्मिन् मया दिग्विजयाय १८ ३११ तस्मिन् विजिग्ये ३० तस्मिन् सुवर्णजा- तस्य कृतमौलिलीला- तस्य चकम्पे हृदय तस्य पुण्यति सतीत्व. ३३२ तस्य प्रकोष्ठयो शोण- ६ ३९/तस्य प्रभाराशि ७१ तस्य प्रशस्यचरिता. तस्य प्रशस्यमहिमा तस्य प्रियस्तर ३४९ तस्य मानस निवासिनी तस्स रमनयेशस ५ २ ८ ३ ४२ २५२ ·सर्गायः पयाड १६ २५७ ५७ ४ ४ ७ ३८६ २०५ ४०१ २१२ १२८ २ तस्याजनि लक्षण १. ४४ ४ १५ ९ ૧૮૧ १२० १४ ७८ ६२४ पमानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पधानामफारायनुक्रमः पचप्रतीकम् सर्गाः पद्याः पद्यप्रतीकम् समर्पियन्दस्य ६ १९७ ताताहिमका। तस्प वक्षःस्थळे हार- १३ ३५९ ताते जीवति तस्याशा- तस्स पलिकुलपुज. १७ ३९३ तावेन पिदितो पन्दि- तस्य सूनुरजनिष्ट शान्तडः ४३ ताग्विधेन धरणीश. तस्य स्फुटनजपीडा २१८ | तादृशो वाऽस्तु तस्य, खयम्युर इति ३ ९७ ता निन्युमक्तिशालि. तस्याःकराघर. ३८ तां तारण्यगतामपि तस्याखिलः परिजनो- २२४ तां दिशा विदिदा तस्यामे नृपतिवरेण १५ ९ तां देशतः प्राहुरणुव्रतानि तस्याने स रजततन्दुलै. तो देशनामिनि तस्पा गन्धकापाच्या- १६ १७५ / तान् निश्चयाधिगम.. १९२ | तान् परीश्य समः तस्याप मुनेः केवल- १६ | तान्यासन् दशगुणपछ. तस्यायनीति २ ८४ तान्यूचिरे विरमयो तस्यान्तरीक्षात् २७२ तापकृद् वर्धमानव तस्यान्तरे रमण. २७ तापापहाराय तस्यान्तः सङ्गमोद्भुतैः २९८) तामविक्षलिखन् माप: तस्याप्यन्तर्मुक्या १४ २९ | तारमुत्तारयामास तस्पाभरणानि विभा. २१४ तारखरेण जगदीशः तस्याभिषेकप्रभवः ३ ५. तारावतारा. तस्यामभूद ६ १३० ताराऽन्तरे प्रतिकृति. तस्यामशोकता. ५ २८ | तारण्यमुक्तौ पितरी तस्यामीशानवन्द्रोऽभू- तारुण्यं प्राप्य यो पुण्या तस्यावनीन्दोः १५ तालशालतलसीमान तस्यावलोक- ८६ सालेन दत्तं भुवना. तस्या विलास ५ ४. तावदावसथद्वारे तस्यास्तयाखरूपायाः १६ २२६ तावन्ति चतुरशीति- तस्पाई हरिरिव १५ १५३ / तावहर्निशमुयुक्ती तस्याहिदेविरिति ४६ तावुत्तरेषु कुरुधु तस्पेभसाइयैस्तुरगैः ७. | तावुदित्वेति विद्याभि- तस्योवाशितुरनुकूलता १५ ३९ तावुभौ भूषयन्ति ताः कलाः स भरतः, ताच नन्दोत्तरानन्द ताः कृतेऽरणिदारभ्या- ३९६ तासां गन्धाम्दु. तो चन्मिधुनमाह १४८ तासां पुरो दधी रन- ताडितः किमपि १४३ तास्तत्र स्थापिता भक्त्या तातस्य तस्यासि सुतस्त्वमेव ३७७ | तास्वेपामन्तरेकै तातस पादेषु ५. ताः संजयुयोर्देई १८ ४ १४ २ १७५ ८८ १० ११४ ८ १४१ ur १८३ २६२ १३८ ४४ ७ ७ ७ १८ २४३ ३८५ ·घ-परिशिष्टम् ६२५ 'सर्गाङ्क पद्याक सर्गाच पद्यात ३३१ ८४ . ८ १० १९ १८ १५४ १९४ २७४ ९ १५८ १७४ पद्यप्रतीकम् ३९७ | तेन प्रहारेण जडात्मवृत्ति- १२ | तेन मनोऽतिमनोज्ञा १४ २५२ तेन वृष्टिमतनोद १४ १८३ | तेनाकारि पुरारि. २३१ | तेनात्मकुलगर्वेणा- १५ ५० तेनाप्तासहनपराभवा ។ ५३ तेनाप्यनुपशान्ताया १३ ४२२, तेनुर्नवाऽथ तिलकान् १५ तेनुस्तुर्याणि वाणि ३६१ | तेनु सेनापति १८ १७६ | तेने तयोरनिमिषेक्षण तेनेति चक्रोदितगर्हणा. तेनेऽष्टपनी १३ २३७ तेनैव भूरिशो भूभृत्- ३ २४० तेनैवानुदिन देव! २ २७३ तेनैष गोशीप. १२ तेनोवीपतिरनुयोजन ९ ते पञ्च तस्याप्यपरे- ते पूर्वलक्षाणि १४ 4 १ पक्षप्रतीकम् ता समास्फालयन्त्योऽथ ताः खभावसुभगा. तिर्यक्षु देवेषु नरेषु तिर्यड्मनुष्यामर० तिसृभिनीतिभिर्लोकं तीरटुप्रतिमितिभि. तीरान्तोपवनतति. तीणे भवार्णवे तीर्थं यद् ध्रुवमिह तीर्थकृत्तीर्थकृन्मानो- तीर्थकृत् प्रथम. खामी तीर्थवरचरित्राणा तीर्थपत्यलिकपट्ट. तीव्रातपेऽप्यसो तीव्रण तेन तपसा तुरङ्गमान् पण्डय तुर्योऽजज श्रेष्ठि. तूर्ण न पूरयसि तृणवद् राज्य. तृतीयप्राकारान्तर० तृतीयारान्तजात तृतीयारे पुनर्मा ते उन्ममानिममाहे ते कदापि चतुर्मास- ते जज्ञिरे साधु तेजसेशतपस्तेज- तेजखिनोऽत्यूर्जित- ते जीवितान्तप्रसवा १० ६ १३ ४०० ६ १५ १८१ ६ २१ २५८ १३ ३७२ ११६ १५६ ६ १३ २१२ . १८ १५३ २०६ १०५ - ६ ६ ६ तेऽप्याहु म सहस्राशी १७१ ते प्रत्यह प्रीति० १०२ ते प्राशुरनवप्राशु- १ ३८ ते बालधावै परिपाल्य. ६ २१८/ ते लगित्वा लगित्वांही ४३७ ते वर्षभनाराच- २ २३१/ तेऽवबुध्याऽवधि. २ ३१४ ते श्रीजिनेशस्य ते तथा विदधिरे १० ६८/ तेपा वपु स्पर्शन. ते तस्मिन् मणिकपिशीर्ष २६ / तेषा वपु स्पर्शपरै० ते तस्या पर्वशर्वयां ३४० तेषां खम्भानेषु ते तु कच्छादयो १८५/ तेषा चकेवरी तेऽत्यन्तदु स्था २ ११८ तेषा चतुर्यपष्टादि- वे द्रव्यपूजा विधि ११५| तेषा तथा काम ते द्वात्रिंशत् सहस्राणि सोणीशा १५३ तेपा तथा काय. ते द्वात्रिंशत् सहस्राणि माणिक्य. १६ १६७|तेपामप शितिमृता ते द्वे प्रभोनयन ९ १ १८७ ६ ६ ५ १२५ देपामुद्रान्त. प०३ ·१३ २०९ ८ ८ ८८ ४ ६३२ पमानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः मयप्रतीयम् सर्गाः पद्याः पद्यप्रतीकम् सर्गाः पद्यायः नारकाणामिति शिवा निराश्रयाहतैनारे- १३ नाहन्तः स्तन्यपाः किन्तु ६८७ निराहासोऽपि वर्ष सो- नासाऽन्तविश्रान्त. ३८१ निरीश्यारिष्टष्टिं तो १५ २५३ नासाचंशस्यो. १६६ निरीहो निर्ममो मौनी नासिका जिनपतेः ११८ | निरुपमरूपाद्भुततम- ४ १०८ निखिलशाखिलानि ६९ नितिध्वनि जनितादभुत. निजदीर्भाग्यतरङ्गित- २०६ निर्जगाम गुहामध्या- निजनिजकुसुमद्धिभिः ५८ निर्जन्तुभूमौ जनितं २ १०८ निजमन्यमिवैते १८ ३६ / निर्जिती मदनिर्मुक्ती ४६ निजानि जानकापि निर्दम्भभकिदम्भोलि १२५ ५७४ २ निजेप्सितार्थस्पृहया निद्रव्यवाल इव १२ ९ ९० निजेषु नामिविनमी निन था १५९ १३ इव तन्नाथ! १८ २७३ नितम्बिनीनां वपुषि निर्नामिका ततस्तं १५३ ३ नित्यं तपःकर्म. निर्नामिकाऽपि तत्र १४७ २४८ नित्य नित्यमियं मा तु निर्नायकं सैन्यमिव १२६ नित्यमसत्सं त्याज्य निन रानिव कासारान् १३ १९४ निर्वन्धतोऽनुमति ९ नित्यमुत्तररु. निधि धनिगृहोपीय निन्द्यैव देवार्चन २ १३ } निर्मले सरलपक्ष्मल. १२५ निन्येऽस्य वृद्धि निर्मलोऽकलितोऽसत- निपीय पानीयचयं १५१ निर्मानव विनय निवद्धवासावधिमेव १२ ३ निर्मापितः थ्रीभरतेन १४ २६८ निविडानुरागनिगडा- निभालनाजगभर्तु- निमित्तमन्त्र प्रथमापर. ३ १५९ निर्मितानिव दिवा कृतः निमित्तमावामऽनिभालने निलीञ्छनं यं २ नियन्तृवथैरपि २ १०. निर्वाह्याऽष्टाहिको फला लियुक्तास्तेऽपि नस्वेति २०८ निरन्तर शान्तरसाति. निर्व्याजहृदयो १२७ निरन्तरभावपरैः निविश्य तस्याधिगमेन निवेशयामासस । १७१ निरन्तरस्मरस्मेर- ६२ निरन्तराभिः सुर० १२ निशम्येति समादाय निरवाचरित्रास्ते ३७ निशान्ते खामिनं मन्तुं १३ निरवयो जिनधर्मः १९२ | निशामु यूनां परिरम्भण. ३ १० निराकर भ्रान्तिधिमा ११ ३ १५७ निशि खल घुमणिः निरालम्बे म्योशि २१४ निशि तस्यामदृश्यन्त 0 ८ ६९ निर्ममे जनमनो० २९४ निर्ममे भुवनैकरक्षिता ७ ८ २८७ ७. निर्मायाध्वनि १३ ३१३ (मिमीषकल परित २५६ २ ९७निशम्य तद्वचः ·घ-परिशिष्टम् ६३३ साइः पादः सगांडः पद्यायः ३ १३७ ६ १०७ पद्यप्रतीकम् निशुम्भो बलिसज्ञोऽथ निःशेषमानवसुखोप० निःश्वासवायुप्रसर० निषिद्धः पुनरित्यन्ये निषेदुपां क्षोणियहां ८८ २ ११० १०७ १८८ निष्कं न्यधु० १४ ५४ पद्यप्रतीक्म् ។ ७६ | नैवास्ति जीवो यदि १० १०९ | नैवेद्यमुद्यत्प्रमदं २ नवोपचारशततोऽपि ८३ | नैवोपपन्नानि नवानि ३६ | नैसर्पः पाण्डुकवाय ५७ | नोयोत तेनिरे दीप- १५ १२९ | नो मेनिरेऽय मिथुनानि १५ १६२ / न्यग्रोधाख्यक्ष्मारुहा० २ १८ न्यधान्नाथस्य तव १५ १९१ | न्ययुत लोकः ३१० न्यवर्त्तत तत. सिन्धू ६ ९. न्यवेश्यताखण्डित. २१ न्यस्वागुरुधूपघटी- १४५ / न्यस्तो तयोरधिशिरः ११९ / न्यासापहारो ३८९ / न्यूनायुपी पितृभ्यां २ ११२ १३१ २ ९ ८ २ निष्कादीन् कटकगणं निपिष्टाः पटुसमितीति निष्पुण्यनैपुण्य. निष्पेतु. क्षितिधर. निःसहताऽस्य सर्वस्वं निःसृत्य कायान् नि.खा यथाऽलङ्करणं नीडदारुवदुदस्य नीतिव्यतिक्रमकृता नीत्वा प्राच्यचतु शाले नीरागतासङ्गसुखेन नीराश्रयाहृतनीरे- नीरस्तैरपि तृद नास नृकपालालकरण: नृपत्वचकित्व. नृप। नालोकि लोकेश नृपं नराः शिरःस्थाज्ञा- २२१ २२१ ९ प ८ ३ १८ ४०३ १५५ १४७ ३३ २१७ २ ३०६ २३५ १५ २ १३ ६३ | पक्षद्वयविशुद्धन १६ २७३ | पक्षयोरुभययोः १४ ५१ | पक्षो द्वितीयो यदि ३ ११६ | पतिवाह्यो व्रतभ्रष्ट १३ ३८९ पडत्वकुष्ठित्व. १५३ | पहूमिमा परिणय ३ १७६ | पञ्चज्ञानावरणी १८ २८८ पञ्चत्रिंशरसह्यै- ३ ६४ पञ्चरिंशत्स्फुरदतिशय १५४ पञ्चधाराप्रपचार्यो १ ९९ पञ्चप्रकाररपि १८ २९६ पञ्चम ज्ञानमुत्पाथ पञ्चमारे सप्तहस्तो- १४ पञ्चमे नरके पूर्वः पञ्चमे नरके पूर्वो. १२८ | पञ्चयोमनशत्युच १९ ३३ पधरूपकृदेकेन ४२६ / पधवर्गरहितालिमा २३१ पञ्चवर्णानि पुष्पा १०२ | पचविंशतिसयानि ५६८ १७४ १ ११६ मृपः प्रसनैरमृत नृपः शिखरिणखस्य नृपेण तेनाकृतिक नृपेषु तस्मिन् नृपो नलिनगुल्मा पोऽपश्यत् प्रकोष्ठौ तौ नेतरग्निरयमस्मदर्पिता नेतस्त्या प्रति नियतं नेतुरस्य सचिवादयः नेतुरास्थरचि० नेने निमीलयति चेद् नैगमेपिन् । भरता नैतया कति पतित्वधारिणो नैष तानि विपिनानि १० का०८. १ १० ७ ४४७ ८ ११. २७६ १७ ·पमानन्दमहाकाव्यान्वर्गतानां पद्यानामफारायनुक्रमः सगांवः पद्यायः ७ ८० २. ११३ २ १० ३ १२ १७ ३१३ १४ २०४ -१२ ११७ २०४ १८ १६ २ १६ १४४ १४ ११९ १२. १८ १३ १२ ६ पचप्रतीकम् पञ्चस्ववाहेम्वेषु परखैरावताख्येषु पसाहलिललितामा पधाननस्पेभघटा. पञ्चापि पूर्णोपचयेन पश्चाप्यणुव्रतानि पश्चाशत्परिमित. पञ्चाशत्सहश्चतु:- पञ्चाशदखलायाम पञ्चाशयोजनपृथु पञ्चाशद्योजनं मूळे पधेन्द्रियाणि जिवाऽयं पञ्चेन्द्रियाणि विपयानपि पति जनानामिति पत्तिर्यदेको ननु पनी चन्द्रयशोनानी पनीद्वयेन मुभगोभय० पक्ष्याः पुत्रीभ्योऽप्यप पथिकवत् तपनोऽपि पदपदमदगायद्. पदातयोऽक्षाः करिणः पदात् पदं नार्पयित पदे पदे खस्खकला. पपरागमयसम० पद्मसेननृपः परस्य स्मेरतायुक्फ पमानि लोलेल. पद्मायाः सततनिवास. पद्मोसरनराधीशो पद्मो राजा वैजयन्ते पप्रच्छ तं पुनरपीति परग्रहकर्मकृतोरपि परदाररतं सततं परदाररमित्र- परः परामतिमिय परमज्योतिरोत- परमया रममा सर्गाः पद्यायः पद्यप्रतीकम् १८ ८८ परमायांजगद्दे- १ परययोन्माथमते. ४३ (परधियं प्रेक्ष्य १५/ परस्परं परप्रेम- १९७ परस्परानव्यतिसत २०१ ( परसरालोकन १९२ | परस्परोचाटकरेण परानन्दः परिज्ञानं २४५ परा परीत्सुक्यपरा १४२ | परावर्तितरूपां तां १५७ । परिक्वणनूपुरपादपाताः ५६६ । परिणेदुर्मदशादि- परितः सूतिकाहर्म्य- १२ ५४ । परीक्षितानां श्राद्धानां ३ १५४ परीक्षिताः षण्मासान्ते ७. १८१ परे कुलकुमारीदिगू १०५ | परेषु पुष्पावचय० १३६ पौरजेयान स्व. ११ १८ । परैर्महाप्रमाणोऽयं २३ । परो जजल्प तेऽपीन्द्राः ९९ । परोपकारक्पराः १२ ५१६ | परोपकारैकरसममस्य ६ २३ । पर्जन्याद् रविरिव २४ पर्यन्तस्थितजलनुभ १०१ पर्याप्तताकारणमेषु १ ५३ । पर्युपास्तिरस- २९६ / पर्वसगः सर्वैः *२ | पर्षद्भिस्तिसभिर्मुख्य- ९८ पलाशहिन्ताल. ९५ / पलितपाण्डुरवारिद. पत्यशाक १२२ | पल्याटमांशशेषे १५३ | पल्लवादपि मृदुत्व. ११३ । पालवेषु कमलेष्वपि १२९ । पल्वेनवरागेप १३ ४५५ , पवननर्तितवल्लिा ५. पविलक्ष्मा विलक्षत्वं १८ १२६ २१९ १३ २ ११८ १५ १५ १ २ १९. १ २ ५ २ २४६ १४५ ७ ८ ८ ७८ २ १८ ·घ-परिशिष्टम् सगाः पद्याः पद्यप्रतीकम् सर्गाः पदार ७ १० ९६ १४ १२ ८२ १४ २१६ १८ १५५ २ २६८ १३ ६ ८ 2 २ ८ १९ ५ ६ ९ पद्यप्रतीकम् पश्चात् पुरः पार्थयुगे पाणिद्वयेन गोशीर्ष- पाणिपाने प्रभोरासी- पाणिपीडनविभूषणा. पाण्यप्रात् पविमिव पाताले नृपमहसः पाथोधेः पयसि पाथोधेरवनि० पादप्रचारैः परितः पादयो१दि प्रताधिक० पादातैर्दुततर. पान्तु वः सुमतविभोः पायाद् यः पूरयन् पायाद् यो मासु पायाद् यो वृपभप्रभुः पारणं कारयेद् भक्या पारितप्रतिमो नाथ: पारितोपिकदानेन पारीन्द्र इव कान्ताराद् पारीन्द्रः प्रोच्छलपुच्छ- पार्थद्वये चामर. पार्श्ववर्तितृणदार पार्श्वस्थे भरतपस्य पार्थे श्रीवासेनस्स पालक नाम शकाज्ञा- पालयित्वा प्रभुः पूर्व पाविश्य परमर्दिबाहुवलिनः पिण्डीभूतं तप इव पुरो पितुः कलाधातु पितृपाणिकम्वु. पितरीत्याऽय हाकार- ९ पुत्रा जगप्रयपतेः ५५ २८२ २ ३०४ पीडितान जिनपति. ५७१ / पीब्यते क्षुत्पिपासाद्यैः १३ २६७ | पीयताममृतमेत १० ८४ | पीयूयकुण्डानि नवाप्य० १५ ९५ | पीयूषपीयूप. २७ पीयूषमौषधियु १५ ६६ / पुण्डरीकादिभिः साई १५ पुण्यस्य बुद्धया ६ १४४ पुण्येनेव वपुःस्थेन ८६ | पुण्यैरिवात्मान. १५ २९ । पुण्यैर्जनस्य १ २३ पुण्योदयाप. २५ पुनरत्न । निखिलेन्द्र १ १५ | पुनस्खयोनिधि *१ पुत्रः स पृथ्वीदयितस्य १३ २८६ १३ ३४६ | पुनोऽस्य विक्रमादित्यः १८ ५५ पुनः पुनश्चक्रिनिदेशतखे २४५ पुनः प्रदक्षिणीकूल १३ ४३५ | पुनर्महामनारोप- ९५ पुनर्मुनीन्दु ६५ | पुनः सिंहासनासीन- १५ २.पुरं धीरमनपुर- १३ २५३ पुरतो महता पत्यु- पुरः प्रभोर्मानव. ३०३ पुरै पुराणो परम. पुरस्कस परतं १४ *१ पुरस्मरथ्योमचरत्. २ २.३ पुरस्सरस्कन्धनिबद. पुरा कमेव लसनिवेशे २०७ पुरा जनो यत्युपचारस्ट- पुरात् ततः सार्थ. पुरा पदाप्रेतया ३ १५१ पुण्यपाउरोपियन पुरा हि दीक्षाराम विभग्य ६ १३६ परिमतारपुरान्तिक. २५५ | पुरीरप्पारपाः पौरः १८ १७. ८५ १५३ ४०१ ४४८ १२ २ ८ १३. १२ २ २.८ ९ पिगेव जीवनोपाया पिटातकेन मसणेन पिष्टोदकादेमंदाक्ति. पीठसमापन पीठो महापीठ इति पीठो महापीठमनिष ·पमानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः सर्गाः पद्याङ्कः सगांवः पद्यावः ९८ १३२ ७ १८ ។ १४ ३ ८८ १२८ १४६ ११७ ७ ८८ ४ १४८ १६ १४ १३ ७ ७ १४ ७ पद्यप्रतीकम् पद्यप्रतीकम् पुरेय नृपतिर्नासा- १३ ३०६ पूर्वाब्धि रसरभसा. पुरो जिनेन्द्रस्य ६ १०९ | पूर्वायातोऽल्पर्द्धि- पुरोहितो गृहपतिः १६ १६९ । पूर्वाशाभिमुसमट पुरोहितो गृहपतिः १६ १८७ | पूर्वाशाभिमुखस्तत्र पुर्या चमरचञ्चायां ६१४ । पूर्वाशास्कृशि तत्र पुर्या बहिर्दिग्. ४ । पूर्वोवीधरगन्धसिन्धुर० पुष्टितुधिरधेनु. १० १०३ पृथ्वीपतिर्विपुल- पुष्पमाला सुरैयोऽस्य १६ १८. पृथिवीं परिपालयन्त्यमी पुष्पैः फलैरप्यधिक ३ पृश्यादिकेभ्यो ननु पूज्यपादस्तु यदहं पृथ्व्या पूर्वेषु विदेहेषु पूज्यमानो जनैरेवं १३ ४२७ पृष्टस्तयेति स जगाद पूज्यैर्यत् किञ्चिदादिष्टं ८७ | पृष्टस्थैरपि पूर्लोक- पू: पुण्डरी किण्य. ६ १२९ पृष्ठाघिढे सपरिच्छदे पूरयित्वा नृपारीन्द्रो १६ १२० | परिवारैः पुरीपृथ्व्यः पूरितायुरभून्मृत्वा २१८ | पौवतो द्वितीयेऽय पूर्णतां तूर्णमेवैत- ४७४ प्रकरकुसुमानि वन्धन- पूर्णभद्रमणिभद्रा- प्रकाशः शाश्वतो मेऽस्तु पूर्णसझोऽवशिष्टाख्यः ६३३ प्रकाशिताशेष. पूर्णायुरजनि द्वीप- २३० प्रक्कणकिङ्किणीनाल- पूर्णायुरभिचन्द्रोऽब्धि- पूर्णेन्दुदर्शनात् पुण्य- २८२ प्रगुणपड्गुणराज. पूर्णेन्दुद्युतिलण्याक- १९ ५९ | प्रचलन्ति विमानानि पूर्लोकः प्रकलित- १५ १३ प्रचेलुः पुष्पपटली- पूर्व राज्यस्थितेनापि १८ पूर्व जयजयेत्याह ११ प्रजाशास्त्रिं त्वयि न्यस्य पूर्वदिक्षतिरपो ६ प्रणम्य देशनाप्रान्ते पूर्वद्वारेण पूर्मभ्यं १४३ पूर्व तत्रायातो प्रणम्य भूमीतलचुम्बिमालं पूर्वमवेऽभूवमह प्रणम्य मूर्धा २२९ प्रणामनम्रस्य पूर्वसंहनन· प्रतापकीर्ती इव तो पूर्वसोपानतः मान- १६५ प्रतापदग्धासिल. पूर्वाचल इव च्चन पूर्वाणां लक्षमेकं तु प्रति नप्ता प्रभोरेतान् पूर्वादि दिनमणिवत् पूर्वाऽपरदिशो रन- १४१ पूर्वापरार्णवोपान्त- प्रतिमानविमानान्त- १-२ भनयोः पपयोरमिमचरणस्यस समानता । प्रविरण्यापथं कीर्णाः २६१ २२२ प्रक्षिप्तं तदुपरि ६ १५ १५ १५६ २६५ | प्रजापते। तत्पुरतः १२ १८ १५४ ४ १२ १२ २२८ १५ २६० | प्रतिचार विना रह- १७ १८ १३ ३४ १५ २१३ प्रतिपय प्रमज्यो प्रतिमञ्च व्यरचयन् ४८६ ·घ-परिशिष्टम् ६३७ सर्गाः पद्याः सर्गाः पद्यार २९७ १३ ३२० ३३० ३१६ ११६ १९१ पद्यप्रतीकम् प्रतिरूपायुपः प्रान्ते प्रतिवर्षराहुचकितस्य प्रति विष्णूनां च ततः प्रतिश्रुत्वेति तौ सेवां प्रतिहदं प्रतिगृह प्रतोलिकानां प्रतिदिशं प्रत्यक्ष इव ते पुण्य- प्रत्यक्षमपीक्षन्ते प्रत्यक्षमेषामपि G २८ १३ १२ ४ ४ प्रत्यक्षेव बुभुक्षा १२ २६५ १५० २२३ १३७ २७८ ६४ १३ १४ १२ ८ ७ १३ १७ १४ २८२ पद्यप्रतीक्म् २२. प्रभुपारणगीर्वाण- ५९ प्रभुः प्रद्योतनस्वस्य १८ १३७ प्रभुः प्रभामरैराभाद् ६२ | प्रभुप्रभावतो नाभि- १६ १२९ | प्रभुप्रभावात् पुरुषा. १४ ९० | प्रभुप्रसादर्णमहार्णवस्य २४१ प्रभुविम्बं पुण्डरीक- १७७ प्रभुमनागप्यभिन्न- १४ ५५ प्रभुर्वसन्तोत्सव. १२० | प्रभुन्नानः पवित्रं मे १४ ९६ | प्रभुश्चतुर्भिः स्वयमेव १४ ९६ । प्रभुस्तु कल्प्य. ६ ७५ | प्रभूपास्तिफलं १४४ | प्रभोः खेदच्छिदा तस्य ४७२ | प्रभो। तव स्कन्ध. २९ प्रभोः पादाम्बुजद्वन्द्वे ६ ४३ | प्रमोः प्रतापैर्भरतस्य १४ ५६ | प्रभोरप्रतिचकारया २ १९२ | प्रभोरादेशतो देश- १५ ९८ प्रभोरिव तपस्वेजो- १८ १४४ प्रभोरु कण्ठयोतालः प्रभोरेव प्रसादोऽयं १५ २६४ प्रभोर्माऽऽफमतात् कोऽपि २२३ । प्रभोखत्कुल. ८५ प्रभोशिलोक्यामरणस्य २७१ प्रमोः सर्वपरीवार: ६ प्रभो जगमुर्वलद्रीव- २०९ प्रभी प्रत्यक्षता प्राप्त २ ९६ प्रमत्तयतियांगा- १२ १५७ प्रमादमुच. परि. प्रमादमेरेम. १२ १६ | प्रमादगद सानिन्। २३२ प्रमोदं दशंपन्द्रीय प्रयन्ट म्यान्मामी. प्रपच्छनः कोटिशांतत्र ३६५ प्रमाणपनि २८१ प्रपोग्य प्रपती पाप- २६८ १३ १३ प्रत्यग्द्वारा प्राक- प्रत्यग्द्वारा भुवन. प्रत्यहमभ्या. प्रत्यपद्यत विपद्य प्रत्याशं चतुरशीति- प्रत्यासन्नतयाऽऽकर्य- प्रत्यूपसं वीक्ष्य प्रत्येकमेषामुपरि प्रत्येकसाधारणभेद. प्रत्यैच्छत् सकलमिदं प्रथमस्त्वं निपृष्ठाख्यो प्रयमेषु त्रिपु नरके- प्रथमो भरतश्चक्री प्रथयामास मिथुने- प्रदक्षिणां चैत्यतरोः प्रदक्षिणीकृत्य विम प्रदीपितस्त. प्रदीयते किचन प्रद्योतनं मूर्तमिव प्रपनमाने नरदेव. प्रपा प्रपो प्राप्य १२९ ४ ७ १२ १८ १८४ ६ १ प्रफुल्लमालयाः फममानि प्रभावना विगणस्य प्रभुणाऽप्यालील प्रभु नुत्वा नवा प्रभुपादपविनं प्रमुपारणकानन्द- ·पधानन्दमहाकाव्यान्तर्गवानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः सर्गाः पद्यायः ३७० १० १४ १३ २ ७ ७१ २०० ७७ २ २२६ ४३ ३ ८ १५ पद्यप्रतीकम् प्रवादितानां मरुदीश्वर- प्रवाधमानाप्रसभं प्रवीरमानी पलतो. प्रवृत्तवृत्ता नरदेव. प्रवेष्टकामः कल्याणे प्रवज्य तैर्धाभिराम. प्रास्पद्वादशावतः प्रशान्तमूर्तिः स प्रसनचन्द्रोऽत्र प्रसासनाभिभूनेतृ- प्रससार प्रतीहारः प्रसादः क्रियतां स्वामिन् । प्रसूनपाताद् प्रसूनरेणुप्रकरा. प्रस्तताप्रमुखा. प्रस्तावोऽसहोत्थानां प्रस्थानं शुभदिवसे प्राकाम्यशतिः प्राकारत्रयमध्यमजुल. प्राकारेभ्यः कृत्यमन्यत् प्राकाश्यं वैमनस्यस्य प्रार चक्र निचितमहा. प्राक् पूरितायां तुरगः प्रागपाक्प्रत्यक्षु प्रागजितोर्जिताभोग- प्रागुप्तमेते ददते परं च प्रागजन्मचित्तत्रित. प्राग्जन्मजं यत प्राग्जन्मजाते. प्रारजन्मपुण्य. प्रागजन्मप्रति. प्रागजन्मलब्ध. प्राग्जन्मवल्लभ. १७२ सर्गाः पद्याः पद्यप्रतीकम् ३ प्राग्वजिनं १०३ प्राग्वत् प्रभु ६८ | प्राविधौ विरचिते १३१ । प्राग् व्यन्तरात्रीग्य. १३२ | प्राज्यं साम्राज्यमुत्सृज्य ८३ | प्राज्यैः परार्थ. १५ २३२ | प्राज्यैः प्राग्जन्मजः ३ २१७ प्राज्येषगटपटली. २ १४ प्रान्जली प्राअलौ नित्य- २९९ प्राणान् यदर्य प्राणा मम त्वमसि १३ २२६ प्राणिनां शिवमयी सुधा. ६९ प्राणिनां नरकपात. ३ ४१ प्राणी स्वकर्मा ११ ४२ प्राणेन त्वरितमुपागतः १३ ९३ | प्राणेश्वरः स यदि १५ | प्रातः कालत्रयीं लोक- ६ २०५ प्रातर्जिनेन्द्रलपनाय १४ १.२ प्रात तभक्तिरितः ६१ प्रातस्तातपदाम्भोज- १२० प्रातःस्पृहा हन्त दिवा १८८ प्राप द्वीपकुमारत्वं १४ ૧૮૮ प्राप नाभिनृपसम्मद. १८ २२६ | प्रापोर्वीप्रभुरय १८ प्राप्तः खपुयां कृतदिग्नयः २ ३२२ प्राप्तां पुनखिदश. ३ २१९ | प्राप्तो दुर्गमदुर्गतेरिव ७५ | प्राप्नोति धर्मार्थ. ३ प्राप्य कल्पतरोइछायां ६ १६८ | प्राप्यैः सुपुण्येन ६६ प्राभातिकाप्रतिमं प्रकोप- प्रामाण्य द्विहतचतुःसुवर्ण. १. प्रार्थयेतार्थिदत्ता- १४ ९३ | प्राश्ट्याशरण्ययो. ११२ | प्रासादं खयशोराशि- ९८ प्रासादमिन्दुकलिकेव १५ १०५, प्रामुकजानुमितानि १३ ६ १४ १०१ ११२ १३ १८८ १५ १८४ २५० ५ १४ १७० ४४ १११ १३ ६ ९४ ४ १७९ १५ १३ प्रारद्वारा स्वर्नार्यः प्राग्भवलक्षप्रभवं माग्भवसम्बन्धषिमा प्राग्भितेननित. ४ ५ १४ २५९ १५ १२ ·-परिशिष्टम् ६३९ सर्गा पद्यार पद्यप्रतीकम् साझ पचाक १२ १२ १४५ २१९ ६ ४ बलि प्रक्लप्त पद्यप्रतीकम् प्रासुकश्चैपणीयश्च प्रियप्रलप्तान्यखिल. प्रिय! प्रयच्छेद. प्रियमित्रश्चक्रवर्ती प्रिय! यद्युत्सवेऽप्यद्य प्रियया कृतविप्रिय इय प्रियस्य पाश्चै प्रियाद्वयाराधन प्रिया नृपस्यास्य प्रियापरप्रेममयो९० प्रियाऽवमाने धृत. प्रियेण दातु कुसुमानि प्रियेण पुष्पाण्यवचित्य प्रियो यमन्तर्गतमलिक प्रीणाति पृथ्वी पयसा प्रीतिं वपुस्तापमपास प्रीति नाप्नोति प्रीतिव्यालोकमौलि. प्रीति स्फीतिमवाप प्रीत्या भृत प्राभूत प्रेक्ष्य तीर्थकर. प्रेक्ष्य सागरचन्द प्रेमैकपाक्षिक प्रेपन्त भरतमवेक्ष्य प्रोच्छ्रिते स्तनयुगे प्रोमती पृथुलबर्तुल. १७ ११५ २६७ १४ २६७ ११ १४ २७५ १७ १८२ २ १८५ ६ ८४ ३९३ ६ ११ ९ ८ १२५ २९० बभूव भूरि वनेष्वपि २५ बभूव भूवर्दियशा ३ बभूव सर्वार्थविमान १ १२६ / बभूवुरक्षीण. बलाधिक्यधृता गन्ध- २१३ बलाधिपे बाहुवलौ १२ ३१ | बलान्वितो बाहुबलि. ३ बलाहके बाहुबली २ १६ १७ बलीयसो बाहुषले! १२ १५ / बलेस्तस्य प्रभावेण १२ २१ | बलोचये बाहुवले. १२ २३ / बहिर्गतान्येव १२ २६ / बहिर्वभूवु कृमयोऽय २ १४९ पहिस्तो गेहमागच्छम् २ बहुश्रुता ये स्फुट. ६६७ याणेन खयममुनय माणे नामाक्षराण्यैक्ष्य १७८ बाणेऽस्मिन् विषम २ चाणोऽय मयि तु १४ बालकेऽपि किल पालभावमुलभाव. ११० बालाश्च वृद्धाव १५ २०१ यालिकाऽस्य युगलस्य १५८ बालोऽह क्लयानि ८९ वास्वस्थरोगा बाल्येऽड नीत्वा याहुभ्यो बाल्येऽपि हृदयकोडे ३ ५ / बाहुबत्यादयस्वेऽपि ३ १७८ वाहोल बाहुबलेविौजा ३ २३५ / बाहोलात् कर्करकानु- पानाभ्य तरेगापि २१६ / याडीकप्रसरसरोल्प. १३८ याहोर्महायसाटोप- १८ निम्रति भावमभाव १.१ वीमरसामान २१ पुषेन्द्रो विविधाहार- १४ १५ ८ ११ ७ २२२ १४६ ८ २३३ ३९२ ८ प्रोल्लासयाम्यपधेऽथ १८ फ. २२. २७६ १८४ १७ फलादिमिलालयितु फुल्लेन्द्रियार्थ य. १८ ४५. १२९ यद्धस्य प्रसमरसैन्य. बन्दियन्दैर्मदूर्जखि- बन्धुनाऽतिकटुनाऽपि पभारेन्बोलीदम्भा- यभाये भरतोऽप्येष ·६४० पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकारायनुक्रमः सर्गाः पद्याह: सगाः पद्यायः पद्यप्रतीकम् बुद्धेन धर्मकधिया योधो विनेये विनय. ब्रह्मामोत्थर्दल. ब्रह्माऽपि विमानलक्ष- ७ १३ ४०५ ४ १४ २ ३१३ ६ १८ १४२ १ ६. ब्राह्मिकां प्रभु १० ब्राह्मी विसृष्टा भरतेन ब्राह्मी सुकृतभाग ७ ध्रुवाण इति गीर्वाण- धूमः किमु स्फटिक. ५८ २८६ २७८ ११७ १२० २८५ . . १ १३ १२ १८ ६ ३५८ १९. पद्यप्रतीकम् ७९ भवदर्थान् समर्थ्यासो २ १०९ | भवदवभवदवथुपृथु- २ १२७ । भवदावातुरप्राणि- ६०७ भवन्ति पल्यत्रितयायुपोऽमी ७९ । भवन्ति ये विंशतिक २४९ । भवं भूरितरं भ्रान्त्वा २४४ भवलक्षप्ररूदस्य ४१७ भवविद्धिकृते ६ *२ भवसम्मारसंस्कार-- भवाटवीप्रमानित ८ १०९ भविष्यति भवारण्य- ३ ३९ | भवेऽन भविना १४ १८१ । भवे त्वेकादशे ७२ भवे भवेयुभविन- ४१६ । भवोद्भवक्लेश ६ *१ भव्यान् प्रबोध्य प्रव्रज्या १४ १३४ भव्याम्वुजन्म भातरमभूतनाभि. १७ २३८ भान्ति स तत्र ४६८ | भान्ति स्म धूप. १३ ११४ ] भामण्डलमाविरभूत् १२ १६४ भार वहामो न भर १०६ । भार्याऽस्य वर्याऽजनि १८ १९८ भालबालरविकुहम. १८ १२३ | भावयन्नित्य हे भ्रात- १४ ११४ भावसंलेखना सातु १४ ११७ भावाः क्षणध्वंसिन १६ ११७ भाविनां प्रयोविंशत्य- १६ भाविपावन विजृम्भि १४६ | भावी प्रत्सविदेहेषु १४६ भावी स्वामिनि ! सूनुस्ते १८ भाव्यखर्वतम. १३ ११४ भाव्यसौ विश्वविश्वेशो १३३ ! भायित्वेत्यभिषेचनाय १३ ४२४ | भाखदाकृतिक रूप १४ ७२ / भावन्तं सवितार तं ५९ । भिक्षादानानभिक्षेऽस्मिन् ८ ८८ भक्तितः शशभृता भक्तर्दिशक्षा कुविनेय. भक्या नाम यदि प्रकामा भक्त्या वितत्य दध्राते भगवानपि निस्सहः भक्तुं पञ्चाशु० भजति त्वयि राज्य भजन्ति लोभ धनलाभ भद्रमस्तु भवतो वो भयं भद्रासनान्यभ्यन्तर- भरतः कुरुतो राज्य भरतबाहुवलि. भरतस्य ततोऽभ्येयुः भरतस्य रयोद्भिन्न-- भरतादादित्ययशा- भरताय साऽऽशिप. भरते नृपती भरते भरतक्षेत्र भरवेशभाग्यसहकार० भरतेशोऽभिधायेति भरवेषु पञ्चस्वपि भरतोऽभिददौ तेभ्यः भरतोऽष्टापदं प्राप्य भरे यथा रोहति भतरीटग्भवावर्त- भवति यो जिननाथ! भयत्पदाम्भोरहसेवया ९ १४ ૨ ६ ८ १३२ १६२ १८ ३ १८ १० १ १४१ १८ ७ ८ २६२ १२३ १८ ३८१ २६० - ·घ-परिशिष्टम् ६४१ सर्गाः पद्याक सर्गाः पयार १४ १२६ ८० १८ ३४८ ४२ w २ ३ पद्यप्रतीकम् भिक्षामलभमानाः मिनेन्द्रनीलधुति- मिनेन्द्रनीलविमलासु भिषग्वरेण्यो भीत्या सुषेणस्य भीमाश्च कान्ताच भुक्त्वाऽभ्येतैर्ममाभ्याशे भुगनालमजु भुझानोऽत्यद्भुतान् भोगान् भुमेऽहं वर्यभोज्यानि भुवनपतिज्योतिष्क- भुवनं बोधयन् गोभि- भुवनविजयविद्या भुवोऽस्य भूकान्त भूतानन्दो नागपति- भूतोद्भवभावि० भूपतिर्भरतक्षेत्रो- २५४ १२० १९० ७ २ ३२. ३ १३० पद्यप्रतीक्रम् १३ २५ / भृशमुष्णतो २१ / भृशं भमा भवाभोगादू ९ ८६ / भोगकरा मोगवती ८७ भोगाद् धनं क्षीण. १५ २५९ / भोगोपभोगयोर्यत्- ૨ ९५ भोगोपभोगस्टहया १८ ११० भोगोपभोगार्थिक ६७/भोज्यं चित्ररसं चित्र- ९४ भोज्यप्रकारा मधुरा: १८ ६७ भोज्यं पुनधिनरसाभिधाना १४ ९५ भोज्यानि भोग्या. १८ १२८ मोज्यैश्चितरसैचित्रा- १९ ३० भो मो भवद्भिर्भुज. २४ भो भो धेयांस! धन्योऽति ६२८ भो भोः सर्वे! मुपर्वाणः! ३ २८ भ्रमन् स गोमूनिकया १६ १४ घटप्रतिशस्वदह १८ ९७ भ्रष्टप्रभ भावति- ३ १८६ / भ्रातरावरविन्दस्य २७७ प्रातरोऽद्वतलोमेन ५. भ्राताऽप्रजन्मा १८ ३१२/ भ्राताऽपजो नः सनु २९२ भ्रातेत्यभीतो यदि भ्रामा कनिष्टेन समं भ्रान्तखान्तसमुद्ान्त. भ्रान्त्वा मदान्धो १८ भ्राम्यन्ती मिथुनानि २८५ भूभ्रंशत्रिभ्यद्भवनाधिना १० २५ भ्रूदतमस्तक سه २८२ ४३९ ७ ६ २ १२३ १२ ११५ १ १ १७ १८ ७८ १५ १७ ८ भूप। यद् रूपमा में भूपततोऽभाषत भूपान् बभाषे मरतो भूपोऽत्र यः स हि भूभारधारणे धुर्य भूमद्यविजिनेन्द्राणां भूमीदिवोरिव भूयो निरीयुः भूयोऽपि मिलितकाया भूयो मरीचिमभ्येत्य भूयो महेभं भरतोऽभिव्य भूरिजीवजलारम्भ भूरिप्रतिरवपूरित. भूनता पनजनातिमारतः भूर्भुवःस्तरपलासु भूः स्पर्शरूपे रस. मृमारवैर्वाहुबले. मनाः शहारयन्ति ल मृत्येभ्यः क्षितिमुह मृत्यु नष्टेपु - ८ १४. ३ १५ १५९ / मोऽपि मोगेषु १४0 मातयन. १७मालेकनिकी १५७ / मययोम्योरन्न- २२१ मधोमोचावनूतान्दा- २७५ मारीमिंपतो मार- ११ प.का."

·पमानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराधनुक्रमः सर्गाः पद्याः सगाइः पद्याः ८ ३ ६० २० १६० ४ ३ १५ ८७ १ २३१ *२ १३२ ७ पद्यप्रतीकम् मधुकूजिषु पतत्रिषु मणिपञ्चमुसासने मणिमयकटके क्रमयोः मणिमौलिजटाप्र० मणिः शाणोल्लेसात् मणिवर्णहिरण्याना मतिलीलावतीकेलि. मत्ताजनावदन. मत्तेभैर्भज्यमानेषु मत्सालकावैव युवां मत्वा तदुर्ति भरतो. मत्वाऽऽत्मनो बन्ध. मत्वेतश्च विरक्को मत्वेत्ययो कुशमयं मथितपकपथान् मदद्विपारिसिंहस्य मदनमादवशंवद० ७८ ७ १८५ ४८ १८ ७ ४ पद्यप्रतीकम् ६. | मन्त्रप्रयोगः सचिवै. १४ १२१ | मनाकृष्टविशिष्ट मबिन्। विमुच्च १५ २२१ | मन्त्रीत्यक्षरविधि. १४ २२० । मन्त्रीन्द्र ! भन्त्रेण ६८१ मन्त्री पायटवंश. १० मन्त्रेऽत्र वेन कथिते ३३ मन्धेन मालामय १३ ४३६ मन्दमान्दोलय- १७ ३१४ मन्येऽन्योन्यं प्राग् रणः १७ ५ मम निष्प्रतिचारस्य ६ ३० मम खामिपदस्पर्शः ९३ | ममानुतापः प्रवली १९ १६ | ममान्ववायो विमलो ११ ४९ ममासि पौत्रस्त्वमहो १ ३१ । ममेश। भरतक्षेत्र- ७ मया तदाकार्य ६९ | मया विजिग्ये भरतं १ मया श्रीहेमसूरीणां १८६ मयैक्षि श्यामलो हिमा- ४७) मरीचिं सामिशिष्येभ्यो ३४५ मरीचिमिथ्या वचसा १४ ३०२ | मरीचिर्विरवय्येति ६१ / मरीचिवीचिनिचयः ३२१ मस्तो नाम मिनासि ८ १२२ मरुत्त्वरः केऽपि ३०९ मत्पथानात ३११ | मरुदेवा स्वभावेन २७० मानामष्टभिः सोऽदि- १८ २८५ माः सदा तत्र १७५ मत्र्येप्वमपेपपि २२५ मर्दय स्वचय पाणि. १२ १६१ मलप्रलिप्ता जल. ३ ६३ मलय जन्मपिलेपन ३१७ | मलिनाप्सरसं शुद्ध. १८ २.मालदेवो हस्तिमाल- १२१/ महिर्जयति ૨૪૨ ३२३ १८ १८ ३ ૧૮૨ १६ २३३ २ १४४ १७ २६५ १ १३ ३२१ मदनानलो यदुरु० १४ ९ १८ १८ १८ ४९ ४ १६ . १२ १०६ २ मदभिधं यूपमेय मदोत्यतापेन मदजिनो जिनपते. मद्वीक्षणादिव क्षोणि- मधुरातिस्निग्धत्वं मधुसमयवमुमतीमिव मधूत्सवे वन मध्यकृष्णधवलारुण. मध्यदेशः सदेशत्वं मध्यस्थस्योदरस्याधी- मध्याहातपसम्पर्क- मध्येऽहुलीनो सा साऽल- मध्ये देहमनर्गलं मनति विमृशानि मनुष्यवान्तर मनो मनोभूः मनोरथो मे भमोऽयं मनोवाकायदण्डाना मनोहर वाऽप्यमनोहर- ३०२ १८ ३१२ १७ १० ૧૮૮ ६ ११ . १९ १ २२ ·घ-परिशिष्टम् सर्गाः पद्याक राय पञ्चाङ्क ८. ८ ४ ७ ३ ७ १ पद्यप्रतीकम् मला कदाप्यूर्वमधः मस्तकादुपरि पुण्यमस्यहो महत्तमा एवं महत्तमाना महत्तमीकर्तुममी महासीन्दो गृहीत्वाऽन्तर- महाजनातिसंह महातरङ्गिणीतीरे महानन्दनिदानेन महापभमहीनायो महावलपो महावलमहीपालो महामतिः प्राह महामवे! कारण. महायोगी भोगि० महारण्येषु निष्कम्पः महारथ सिंहरथ महिलाविरहे महिला महिषीमिस्ततोऽटाभि- महीपातुरुरोहार- महीसहमहीशाल- महोन्नतेवप्यवनी. महौजसो! हे महनीय मह्यं ततो यच्छत मद्य द्वाति योऽन्वहं मास तटान्ते परि० मा कार्युर्दुष्कृतं विद्या- मा कार्युर्मानवायाता- मा कुरुध्वं जयाकाडा मा कोऽपि पारणक्षोणि माघमासस्य कृष्णाया माणिक्यकण्ठिकाकान्ति- माणिक्यमण्डपचरा मातमानिव माता- माति तृतिर्यकोटि- मातुर्मति निर्वृति. माधुर्यधुर्याणि मानं तथा तस्य विदभुपेक्षा पद्यप्रतीकम् १७ ३११ मानमेतदुदवप्रवे. १० १० ३६ | मानं मोहनरेन्द्रवीरपृतना १५२ / मानसाद् विगलित किल ६ २०१/मानुपं भवमवाप्य १४ १९९ १६ ५२ / मानुष्यकोऽपि केऽपि १८१ १२ मा मुक्त्वैकाकिनी तात! १३ ३९५ ४४० मामुद्दिश्य किमेतत् १३ ४०८ मा रोदीस्तात! ते सर्व १३ १ ९७ मार्गप्रसकान् १४३ १ १.९| मार्गे स्फुरनुरु. ११२ ९२ | मालवकैशिक्यादि- १४ २९६ १६६ / मालाविलोकनालोक- २८१ ७ ३ माल्यानि युग्मिना तत्र १७२ १६० १९ मा विषादविपादन्त- ४३२ | मासि चैत्रे पौर्णमास्या १८ १७३ १७ १८१ | माहेन्द्रगौ प्रिया प्रीति- ११३ १.३ | माहेन्द्रोऽपि विमाना. ४७६ | मित विलम्बित मद्य १८५ १८ २९२ | मिनचित्रसुखाखाद- ५०१ १२२ १६ १४२ | मित्र! त्वमपि नानासि १०० १२ १०५ मिनाणि ते पड्. १७८ १७ १९६ मिथ पराभव सोढु- १९४ ६ ६५ | मिथुनाना कालवशा- ३ १८७ ३ ३ १३ २०७ १३ ३ ११३ १८ २५१ / मीनध्वजव्याध. १६ ३६ | मोलिलोचनयुगोऽजनि १४ २५० १३ ३२५ | मुक्ताऽपि वाहुबलिना ९ १८ ५३५ ३५० मुक्कालकरणान्यासन् ९ २२ ९ ७१/ मुक्तावचूलपटलान्यभितो १८ १३ १८ १४ २ १४ १६६ मुक्ति श्रुतालाप १८ ६ १८ १६६ ७ ६ *२ मिध्यात्वमन्थी १६८ / मिलिता एव वर्धन्ते १६० मिलित्वैका तेऽन्योन्य ८ २०९ मुताभिरक्षतचयैरपि १५/ मुक्के व्रतस्य मे लोका २९०/ मुक्त्वाऽस्थीनि प्रदग्धेगु १०८ | मुचीभूय न के मुक्ति ३९७ मुक्के सलेसना हेल- ·६४४ पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकारानुक्रमः सर्गाः पद्यायः १४ १८४ ४ १८५ १ १४ २०३ २१५ २१. ८ १४ १८ १ २२३ २१८ ६ ४६१ १५५ ३ सर्गाः पद्याः पचप्रतीकम् १६ २३७ | मैत्री प्रमोदं करुणामुदासतो १३ ७३ | मोक्षं विना न सौख्यं १५ २१६ मोक्षाचदीपकः १२ १२२ ] मोक्षाप्तौ न जरा नाघि ८९ | मोहः कर्मसु दुर्दमेषु १६१ मोहमन्यितमी २] मोहप्ररोहणादेव- १६ २३० मोहस्य क्षयतः क्षीण- १६ मोहान्धकारैर्दुत. मौकिकमिव- २२ १९९ मौनं समाश्रयसि १६. मौलिप्रकम्पकृतितो. १८ १९३ | मौलिभिः पवनलोलिमि. १७ ३२७ | मौलौ फणिफणाः २ २४८ | म्लानानि मित्रस्य १७ १५३ म्लानो मौलिखजमिव ५ ४० म्लानि स्पृशन्ति- ३ ४१ म्लानिः स्यान्मलिना. ४९ म्लेच्छाना समजनि १४७ म्लेच्छानां कृतपरमर्म. ७३ / म्लेच्छानां प्रधनमृतां म्लेच्छौघप्रसका ९ १० ។ २ १४ पचप्रतीकम् मुखपीयूषकुण्डान्तः मुखमहोत्तमं शब्द- मुखमण्डलमम्बरे भटानां मुखं परस्याः पदयावक. मुखेन पीयूपकर. मुग्धदुग्धमय. मुदाऽहामि तदा० मुदा समवसरणं मुदिता मेदिनीभर्तु- मुनयोऽमी गलन्मोहा मुनिगी:श्रितसंवेगौ- मुनिविभुरभापतैनां मुमोचाजस्रमभूणि मुष्टिप्रहारेण पराजयस्य मुस्तारसोनाईक. मुहुः समग्राहिपत मूकान्धप. मूर्सः कुपथ्यैरिव मूखों युधो बुधवरथ मुखों वर दुधरितो मच्छीऽऽलिलिम सुभग मूविरामे भरतः प्रजहे भू पिणि तस्मिन् मूर्बोच्छ्ये प्राप्य मूर्तिमन्तमिवोत्साह मूर्तर्यन्मूर्तिरानन्द- मृगेवराणा किल केसरेभ्यः मृगमगेन्द्रः शरभो मृत्वा सोऽशोकदत्तोऽपि मेसलाकणित. मेघवरा मेघ० मेदिनीदयिते तस्मिन् मेने ममाज्ञामनुजो मेस्वद् विश्व. मेस्यामिव केसरी मेरुः नाप्रभवः मेवांदिशेलोयानेषु ९ २ १५ २०२ १५ २०७ १५ २११ ३ १३५ १७ २ ३१७ २ ८४ य १५ ३३४ | य एव जन्तुर्मियते १५ २४३ यः कश्चिदेप० ७५) यच्छन्ति वाञ्छामिह २९६ | यतः श्रुतज्ञानवशेन ३५० यतिन् । समाज्ञापयति १७७ यतीनो जातु राजेन्द्र! १५२ यतीन्दोस्तस्यायो. ३६. | यतो न तोपं ११३ यत् कर्तु कटकनिवेश. २० | यत् किमप्यतवस्तु ६ यत् कुकुंटानां शुक. ५] यत् कृष्णागुरुमुखधूप- यत् खेटनं स्थाच्छकटस्य १७७ यत् तमुं दिनमपरैर्न- २४ ८ २ १० २ २५९ १३ ४५२ ·घ-परिशिष्टम् ६४५ सः पद्याङ्कः सोर पद्याङ्कः २५६ ३ ४३ २ १३० १२ ४ १३ ४ २५२ १६ ६ १२ *१ ४ १ पद्यप्रतीकम् पद्यप्रतीकम् यत् तातभक्तो हरिरासना? ९७ यदयं जगतां स्वामी यत्तेजसाऽम्बुरुह. ५ ६ यदर्थमर्थं प्रथयन्ति यत् पञ्चयोजनशत- ६१९ / यदाकरे दन्तनख० यत्. पल्लवाः पल्लवयन्ति ५५ | यदात्मनः प्रीतिकर यत् पुण्डरीक ३ ५२. यदादर्शोद्भवं तेज- यत् प्रान्तलीन २४४ यदाश्रये शैल्यमिमा यत्र व सुमुहर्तेऽद्य ६६३ | यदि तीरागतैस्तागः यन्न त्वं कालचकारे ६६४/ यदि नरकेपु कथञ्चन यत्र त्वं जन्मिना स्वामिन् । ६६५/ यदि प्रक्षीणकर्माणो यन त्वं नाभिभूपाल- ६६२ / यदि राज्याभिलापोऽस्ति यन त्वं भरतक्षेने ६६१ | यदि व्योमचरैयॊन्नो यन मध्यदिनमाप्य १० २६ यदि सेवते रस यन रेजुरवचूलमालिकाः १० ३२ | यदीदृशस्यापि यत्र वेभि खलु १० ३४ | यदीहते तल्लभते यत्र सजनितविप्रियाः १० यदेप मुक्तावलि. यत्र खस्तिकपासिस्था यद्गीगुरुत्रिपथगा यत्र हट्टततिधु १० ३५ / यद्गरेभिस्वमसि यत्रात्मशक्त्या २ २४० यद् दिग्बते स्यात् यत् खभावसुभगा. ९/ यद् देव 1 विज्ञप्त. यत् खाद्यपाना २ २८१ | यद् द्वन्द्वयुद्धं युवयो। यथा गडाऽम्बुविस्तार- १३ २९३ / यद् द्वादशा सततं १ ५६ / यद्द्वारि विष्टति. १८ २८१ यद्भोगीन्द्रफणा. यद्यस्ति तस्मिन् २४६ १ २३२ / यद्यहं प्रथमो विष्णु- १३ २६५ / यद्येकीभूय युध्यन्ते ययेनमेव भरतं २२ ३ य योजनसहस्राणि २ यद् वयंवेऽमीषु १३५ / यद्वस्तुवन्नाशनपान. १२ ३५ यद्वा मयि परोक्षे १२ ६६ / यद्वामवामनेत्राणां १५५ यद्वा यदादशः १२ १५३ यद् विक्रयो दुरवसन यद् विलागिरगारस. २८३ | यद् मन्दारकान्दानो १३ यद् येसरा राम्टोक्ष. १५ २ ३ २२२ २७१ २३८ ६ ८ *२ १७ ४७ ३३ ६२६ २ १ १३. यथा तेनार्थितोऽत्यर्थ- यथाप्रमाणमात्मीयं यथा भवान् सोऽपि यथा यथा भूरिपरिमहाशा- यथा यथा रसपूरैः यथा यथा सङ्कलन यथा यथेशो व्यसनेन यथाऽरुणोऽर्कस्य यथा सर्पयाण. यथासुखं पौरजनेषु यथेश। पदया यथोत्तरकुरुक्षेने यदंशयोः खर्णसवर्णयो. पदहिस्पर्शा. यदय निरवयेन यदम्पदो पदालम्बु १ १ १५ ४४३ २६१ २ ·६४६ पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः सर्गाः पयाङ्क: १ ५६ ७ ४ ८ ३ १७७ ४ ३ ८ *१ १३ १२४ ९ ३ २ २३० २ २५५ १४९ ८ ७ २ १५ ८ ५२ पद्यप्रतीकम् परिपुरवेदमानि यद् व्यवसायो न फलति यन नीरजजयेऽजनि यनाममन्त्रस्मृति. यनीरपानेन यन्नव विधिना सृष्टं यन्मजरी पट्चरणा. यन्मद्वैतममृतप्लवै. यन्मन्दिरेषु वलमी. यन्ममत्वममृतार्णवरूपं यन्मया दयामलीभूत- यन्मार्गाप्रवृणालि. यन्मूकताकालता० यः पुटो पहिरवहिर्मुखे यः प्रकोष्टघटनो. यः प्रभोः कुलिशगर्भ यमनाया रहिरेव यमुनेव मिलद्गा- यं प्रभोः परितः यं प्रेक्ष्य प्रधनभुवि यं पाणं प्रति घरदाम. यहश्मीविलसनवेश्म यवनादम्बइल्लादि- यशस्वी जनकस्थित्या याधयिष्यति जिनेपितु यस्तपत्यातपे शैलः यस्तेजोनिजिते. यस्मिन् ता दिवसिलामु यस्मिन् प्रश्ते फुललं यस्मिन् वशीभूत. यस्मिन् विकीर्णाः यस्मिन् विसर्पन्मणि. यस्य नाममहिमा यस्य प्रतापसपनो यस प्रभावेण यस्य प्रयाणेश्व. यस सनिमृगीदशा सर्गाः पद्याङ्कः पद्यप्रतीकम् ७ यस्यां हिवारिरह. १२४ यस्याचिरमनुचरत्वं ७५ यस्या दाभ्यां विजितो १४२ / यस्यानुपश्रेण १५८ | यस्या मुखेन्दुरिन्दोः ६. यस्याईतस्या. २ ५६ , यस्योत्तुजतरांस. १५ ३२ | यः स्मरत्यनुरकोऽहि- ५ यः स्वामिनं सकल. २३ / या काम्यतेऽनेक. २०४ याचन्ते कृतिनः २५ / या जीविकामारक २ २२३) या तयोर्जनकयोदिवि ६९ यातारस्तर जन्म- ५६ ! याताश्च यास्यन्त्यपि ९७ या तीरद्वयवलये १२ २७ | यात्वाऽनुजानों ३०० या दक्षिणं हस्त. १३ ६५ / याहा भृशं गुरुरलामि १५ यान्तीभ्यां जनकाद् वार्षि- १०९ याऽन्योन्यवदितस्पर्दै- १५ ३६ / या मातर्जनयत्यर्क- १३ ४२९ याम्याया दिशि २११/ यावचनो नैव समेति यावत् वेऽजनि वात्सल्यं १३ २३९ यावत् पतित्वान १५ २३३ / यावदावसथं देव- २ २३८ यावद् । दश च १७ यावा मुक्तिराता ५. यावन्मुधाकृत. ३ या शीर्णा नार्णवैस्तृष्णा ६ ३ याऽसदप्यधिकरना १०६ युकं न तद् यजल. ६ १३१ युकायेव विपद्य १४. युगपद् भगवजन्म- ५ युगादिजिनसेवनः * युग्मं प्रपोथ्य बांध २ २२९ ८० १३ ५७ ५६२ १५ १४० ८ ८० ३२१ ४ १८० १५१ ३१ ५ १० ३ १५० १४ ४१० १२७ ४ ७ ·घ-परिशिष्टम् साव पद्याइ सर्गार पद्याहः ७ ७ ४१५ ३ २८४ १७ १२६ १३ १३ १८ ३०७ २५१ पद्यप्रतीकम् युग्मिधर्ममतिलङ्घय युग्मिनोऽपि जल. युद्धावरोधेन युद्धे यियासोर्जननी युद्धः समप्रैरमुना युवतिदोलनधर्मजलं युवा नवा कौसुम० युवामपि यदस्यैव युष्मादृशा यद्यपि ये च स्पृशन्सेव येन धूपनजधूमवल्लभा० ये नयन्ति यतिनो येन भवो भगवद्भि. येन राज्य विहायोच्चै- येनादायि महाबलत्वमनिलाद् येनास्माद् भवति रजो. ये भर्तृमातृपितृ. ये येऽत्र राज. ये योषित हनिष्यन्ति यौवने सच्चरिता येऽश्नन्त्यशका येऽस्तबन्धु यै रक्षिते. खस्तिक. योगाभियोगप्रभव. ८ ११ १५ १७ २१९ १९४ २७८ १५ १६९ २८८ २४१ १४ २ पद्यप्रतीकम् १० १० १८ | रकायामपि विश्वासः १७ २७४ | रको ललाटपट्टोऽस्य १९२ | रगद्विवेकादि० १७ ३३५ रबरगदुरनाक्षी- ११ १३ ] रजश्चये चुम्बति १२ २२ | रजश्चीराश्यलेनैती १३ १२८ रजोवियुका निस्तापा २ ३९ रजोहरणमुख्योप- २ ११९ रणक्षणेक्षागतवज्रपाणि- १० रणक्षणोत्साहजुपि. रणरणन्मणिन पुर ४ १५९ रणसीमनि वाञ्छितस्य १३ २३५ रणोत्सुकं वीररस १० १२३ रणो न मे कापि १५ रतिरिव पतिनाशे ५ रत्ननयप्राप्तिकृत. ३ १०६ रननयभ्राजिपु १३ १६३ रत्ननयमिदं यत्र- ६ रनमयशालमध्ये २ २५२ रत्नसश्चयचित १८ रमसूरोहणक्षोणी- ६ रत्नखणैव्य॑न्तरै० ६ १९१ २५४ रत्नाकरेण गाम्भीर्य- १८ २५५/ रत्नाधाने विमानेऽत्र ६४५ रत्नाधिकस्य मुमुनेः १० २२/रमाधिकोऽधिक. १२३ रनालहरणकदम्ब. ५५ रत्नावनी कायन १८ ७१, रमाश्वेभारकन्यादि ७४/ रमेररिभसस १२६ रसाऽपि यक्षस २ २५३ रयस पोयीमनवाप्य ४१ रथायोनिमीधियां रप्यान् स्थिरीक्व ७२ रदोलरैरहरित. १५ रममाणःसतयारह १० ३२ प ४ ७ २८९ १४४ १५ ३ प योजनानि द्वादशैतत् योजनान्तरितान्यष्टौ योजनास्यान् धनसारा- योज्यतेन भुवि योऽतिपुष्यत्यमुज्योहि- यो दधौ जिन विधु यो धुनावि निजवन्धुता यो बलि गिलति यो महत्तममारोह- यो यामिनीभोजनतो यो व्याधिभिर्यायति योऽस्यैवादिसरोजेषु यौवनं जिनपति- यो साकं युधि २०३ १३८ ८ १ ·६४८ पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः पद्यप्रतीकम् साङ्कः पवादः सर्गाः पद्याः १ १७ ३६३ १० १२० १९७ १८ ३२१ १० ११२ २५४ ६ १३८ ११९ ४ २५३ २४ १५ १३७ १९ २ १५ २२० रम्भा समारभत- रम्भास्तम्भाः सत्फला. रम्भास्तम्मेषु नीलानि रम्यमिदं सेन्यमिदं रयात् परस्याः ररक्ष दक्षो बन्दिभ्यः रराज राजा स नवो रविमुक्त इस द्वीपो रविरम्यैरिवाबद्ध- रविरविरलकरनिकरैः रसस्य बिन्दुरेकोऽपि रसायनैः सार्ध रसाशीविषविश्वख- रहोऽवगम्य तां रागद्वेषविशेषित-- रागद्वेपाव पिरत्य- रागादिन्द्रोऽजरागेण रागाद् वा द्वेषाद् वा रागेण द्वेषेण च राजचिहानि राजेन्दु- राजन्यतापसा: कच्छ- राजन्यमुनयः कच्छा- राजपुत्रो दूरभन्यः राजमार्गाहमालान्त- राजपिराजः स राज राजाशजो यौवनमाप्य राजा हढरयो राजा धनपति. राजानं समुदयिनं राजानमेव जानन्तो राजा पभरयः २१८ पद्यप्रतीकम् २७ राज्येऽपि लोभ भरतेऽपि को १४ ३७ राज्ये प्रभोः श्रीद ३३९ | राज्ये प्रभोः सच्चरितो. १४ राज्ये श्रीपमध्वजप्रभु. १२ १२३ राज्ये श्रीपमप्रभोः ३३ / राज्यस्तातापितैस्तुष्टा १२ ७७ रास्तनूजाः सुयशाः २४७ राज्ञाऽभवत् कथ-. १३ ३६३ | राज्ञाऽदिर्दण्डरमेन १५४ / राज्ञां नयो ह्येष निजः १३ २६८ राझे साऽदिनमणिक ६ ४२ रामदेव इति तस्मतो. १४ १०७/ रामासु प्रथमा मात- २०२, रापैस्तुरजेण खरेण १८८ रिपुमेकमहो जपान कश्चित १४ ३१० रिपुमौलिरसिप्रहारननो ६५४ | रुचिप्रियाभिः १९. रुचिरमनविपाक १९१ | रुजातचिन्तयामास ३६८ रुदितेन क्षणात् तेन २५३ रुदितै रुदितस्तेषां १३ १२ रूपं विभो। निष्प्रतिमे. ४१ रूपं वोऽप्रतिरूपं यद् १२७ संतवावयव. ३९. रूपं निरूपयन भूप- ६ ४० रूपैः पञ्चभिराधास्ये १०३ रुप्यमेरीभरा नेदु- १०८ (रेजतुः पाईयोस्वस्य १५ ४१| रेजिरे रचितपद्यम 4 रेने रलमयं मान- १ १०२ रेजेऽसौ यमरसना. १.६ (रेजे स्तनखवक- २०६ | रे निर्मर्याद! नियहि १३५ | रोगेति वैरिमार्यो- ५९ रोचते स चतुरन. १९. रोम कोमलत १७ ३६. रोमाञ्चदण्डान्तर १५ ३ ११ १८ ४ ४ ३५ १४ १८ २१६ ५० ६ १८ १८ १८ १ १३ ५६९ ३५ ३५० ६३ १६. १३ १५ ७४ राजा मेघरयो राजा सोमयशाः १४ राज्य नियोग्य तनुजे राज्यं पितुः प्राप्य. राज्यप्रिया प्राज्य. राग्यस लोमादमुनेव ८३ ·घ-परिशिष्टम् ६४९ साइः पद्याः सर्गाङ्कः पद्यायः १३ ३८८ ६ पचप्रतीकम् रोमोचयैः प्रियस्पर्श- रोपारुणेशमाऽम्या- रोइभिः कनकमणि. रोहिणीरमण रोदातदुनि रोदात्तध्यानाभ्यां ८ . २ ८ १४५ १२७ ११. ८ ८ १४ पद्यप्रतीकम् ८९ / लोककमस्तावदयं १४२ | लोकमतुरनालोक- १५ २८ | लोकान्तिकैय॑ज्ञपि १६२ लोकेशोत्कण्ठितैर्लोक- २७८ लोकेष्वपत्यवत् पूर्व १४ २३७ | लोमेन कोपेन विनि. | लोलकुण्डलश्लिष्टामिः लोललम्विपृथु० लोललम्बिविपुल. लोहं यथा सिद्धरसात् ३८७ लोहघनै. केऽपि धनैः १५ २६८ लोहार्गलाहनगरे. १६ | लोहार्गलाइयपुरादिह घ २४० वंशालयानां विद्यानां ६ २७ वकानलम्बित. ४१ | वक्रीभवद्भ्यामहिभ्यां २१३ / वचनामृतकुण्डमाननं १४ वचने दृशोध देयं १७ ३२८ वअघटीयन्त्रेषु- ८ १६4 ८. १ १३ ४ १५ २ ८ ४ २२५ ९ ૧૪૬ १ २ लक्षगाद् पमतो लक्षणानि पुरुपय लक्षणेः सल सुमनल. रक्षपाकेन तैलेन लसशोऽपि शुभलक्षणा० दक्ष चतुरमीत्यभ- लक्ष्मी पुष्णाति पास्य लक्ष्मीरमुप्य पनी लक्ष्मीरियं पण्यमृगेक्षणेय लक्ष्मीलयोन्मादवता लक्ष्म्या गाईस्थ्यमणा लनं समीपमुप० लम्यापमेवैक्षति लसंस्खक्ष- लरध्वा भवस्व लमन्ते दुर्लमान भावान् ललहिरे या पथि ललिताज! धैर्यललिता ललिताः प्रेमललित- ललितामभवेऽप्येप ललितामोऽजल्पदिदं लसदगुणोधैर्धवले. लाजा लोकपती प्राप्त लामे वीर्ये भोगो- लावण्यामृतळहरी लुब्धं लसस्तक्षशिला सुब्धकोत्पाट्यमानत्वक- लेभिरे भोजनं तेन लेश्याविशेषैरिव लोककोलाहले तन ४ ४ १६९ २५२ १५ १७३ १ ४ ८ ३२ / वज्रनाभसार्वभौम- ३०५ / वज्रनाभाभिषश्चकी ५.२ वजनाभोऽयं भरत- १२३ / वज्रमयवर्य 5६/वजलकुटेश्च केचित् ७२ / वज्रसेनायोऽस्यैव १३ २५६/वाझं विघटितसन्धि २२८ | वणिगजनस्तन. ६४ | वणिग्जनानापणगान् १६ १४५ वत्स1 वत्सलतया. ३०७ वत्स खच्छमते। वेरिस ५८ वत्सावच्छाशयो ३२ वत्सास्वच्छाश्वतानन्द- १८ ९/दत्सौ! दीक्षा तदा मौन- १८ १११/ पदसीदमेव १ ८ वयं किमपि यस्यास्ते २३२ | ववशकाचलयुग २ १८ ४४ १३ १६ १३ ११५ ९ प. का०८२ ·६५० पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकारानुक्रमः साहः पादः ९. १ ६ १४६ १ २ १३५ ३ १३ १५४ १७१ १५ २५८ १६ ६ पद्यप्रतीकम् वनकोडे वास धनजीवकृतासहा वनमहीषु सरो धनान्तरे केलिविलोल. धनीपक्रः कोऽप्यवनीतले पपुरावणुते रेणुः वपुर्लघीयस्त्व. पुर्वदः सकला. वपुर्वलक्षद्युतिलक्ष. धपुष्मतः प्राक्तन० वनयचतुर- वनयं जननि । रूप्य. धप्रत्रितये पीव्या- अप्राणा नितयेऽपि मप्रालीकपिशीर्ष. भने व किचि. धप्रेरलमये कमेण घयमन्यत्र यास्यामो दयस्यद्रियाभिः पराक्षग्युताऽवाम- घराणि माणिक्यघटा. चर्णेन गन्धेन वर्ण्यन्ते कविभिर्विना वर्तामहे तस वयं मनोऽस्त- धर्तलापियमाढ. पर्नुलोमतिमती वर्द्धमानासमा. वर्षन्तो युधि रुधिरच्छटा. पर्याणां सहसास्वाव- घान्वे भध्वजप्रभुरिदे वर्षामिविपुल. घर्षारात्री तस्य धारापराणां चल्गन्तमप्रेमरताधिनाथं यगन्तःप्रेतवेताल- वहीनिकुञ्जपटली. वर्ष वर्ष प्रतिमानुषं वसन्तश्रीप्रमृतयः समाङ्कः पादः पयप्रतीकम् ८ १६५ वसन् दूरेऽपि वेजखी १३ १८६ | वसुधाधिपवि० ५२ / वस्तुद्वयं तद् १२ ३४ वहन्तं खण्डप्रपाता- १२ ७९ बड़ेः समिद् १३ २१ वाकेवलज्ञानमृते ६ २०२ वाग्देवतावाक्यचयस ६ १४७ / वाचा याचावहे नावा १४ ५ वाणिजान् नोलिप्त- १४४ वातप्रपातहत० २९२ वातातपरजस्तोय- १५४ धातोघेः परिपक्कपत्र १४ ४३) वादितोनादिवादिनं १४ ३० | वादिनविननाद- १५७ वाद्यानां वाद्यमानानां चतु० १४ ३१) वाद्यानां वाद्यमानानां निनाद. १४ ४८ | वाद्येषु बाथमानेषु मणि. १८ १६. वायेषु वाद्यमानेषु शक्र. ६ | वापीपयस्युल्लसिते १४ २८० ( वाप्योऽश्चन् १४ १०. वायूनामपि यत्काय- ५३ / वारंवार विभुं स्मारं ११० | वारिजेन विजिवेन ८४ | वालवायजनवार- १०वासकः समरसतं ११९, वासानां प्रसरः सुरा. २८४ | वाहाहिक्षततरकरे २१५/ वाहांहिसात. १५. वाहिन्योः सपति १५ ३९६ / विकसदाममहीमह.. ५८ (विकाशयिष्यति खामी ४४४ | विकातिकुममा माता १५ ३१५ विकासिपुण्डरीक- ४४२ / विक्रीय गोशीपै. ३५] विक्षिप्तः शितिपतिना १२ ८५ विप्रहः राह युटेन १३ ३५९ | विचकिलप्रसवे' १६ १४. १३ ४०९ १८ २३२ ३ ७४ १३ ४३१ १८ २६३ ७६ ८ ८ ८ १८ १४ २६३ १५ १८३ १८६ ११ ११ १५ १३ १९ १५ ६ १५ १२३ २३६ ११ २२ ·घ-परिशिष्टम् साहः पद्याङ्कः १२ १२ १२१ १२१ २२९ १७ १५ ४ ५ १०२ १५१ पद्यप्रतीकम् विचित्रपुष्पाभरण विचिनरनभित्तीनां विचित्रवर्ण: कुसुमै० विचिन्वती काचन विचित्रवादित्र. विजितः शशी स विजित्य गर्जेरिव विजिस जम्भारि० विजित्याल्पमनल्पस विजृम्भते राजतनू. विज्ञप्तमथवा तात। विज्ञाय तं ज्ञान विज्ञायावधिना विततान सरतमना. वित्तादिदानप्रभवा वित्रस्यत्परनर. विदलत्कमलामोद- ४१८ ८८ १३ ។ १३ १२ १२ ४०२ १३ २ ८७ १५ २३८ ५६ सोइः पद्याः पद्यप्रतीकम् १२ १४ | विनिर्मिताह्वानमिवा. ४५५ | विनिर्मितेपन्मृगनाभि. १२ २४ | विनीतायां त्वतन्यन्त १२ १७ | विनोदमानं युवयो रणोऽयं ११४ विन्यस्ता दिशि दिशि ६० | विपदि विषादं ३ १७५ / विपरीतैरररेभि- २ १२ | विप्रकीर्णा रयाद् ४२ विप्रियाकम्पदायीनि ६ ४९ / विबुधो वज. ८९ / विभज्य भरतादिभ्यो ३ २१८ / विभावयन् प्राम्भव ६१५ / विभाव्य दीक्षाभिमुख ६४ | विभिद्याशुभकुम्भीन्द्रान् २०२/ विभुभक्तिमव विद्या- १०२ / विभुमूर्तेर्व्यन्तरकृत- १५ २४२ / विभु मिलपत्येष ३४ विभुर्वभाषे भरतं १३ १६५ / विमुर्भूयोऽभ्यधत्तेति ५५ / विभुश्चतुर्विधा. १३ १७२ / विभुत्रिभुवनस्यापि १६८/ विभो । चिरं जीव विभो । भवजीवित. १३ २२६ विभोः स्तवाच्या इव १३ १५३ / विभौ गर्भाधिते शान्ति १२ / विमर्दिताम्भोरह. १०२ विमलमणिमया विमलाय नमो १७४ विमलेन विमानेन विमान व्योनि विस्मेर- २१ विगानकृतिसपो० १५ २४ विमानपड्डयः प्रेक्षत्- ५६ / विमानश्रेणयः क्षोण्या- ३ २०१ विमानसखसहर्षा- ३ ११७ | विमानानि विमानाना १३ १५५ | विमानिनां विमानानि १.१ । विमानेन्द्रस्य तस्मान्यै- ४ १२ १८ विद्याधरधरणीन्दु विद्याधराधिपत्ये तो विद्याधरैरपि विद्यानां घृक्षमूलाना विद्यानां कौशिकानां तु विद्यानां मूलवीर्याणां विद्यापुरश्चारण. विद्यामृतां विभज्यार विद्यामिव प्रमति विद्या यया विनय १३ १३ १२ ३ १२ ४०४ १३६ २२४ १३४ ३१८ ८२ २९ ३ ५ १ २ ७ ५८४ ૫૨૪ विद्याः पोडश गौर्याचा विद्युद्विलासस्थिति विद्योद्धरा विधास्यन्ते विद्वेषिक्षितिपतमो. विद्वेषिक्षितिपति. विद्वेषो विक्रमो दान विधाय दु.खी पितु. विधेहि तद्धर्म. विनमिर्नगरे नाग- विनिर्गस गुहाप्रत्यग- ४९० ५३३ ७ ·६६२ पमानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः सर्गाः पद्यायः सा: पायः ८ ८ ७ . ८ ४ ४ २२३ पाप्रतीका विमाने पुष्पक पुष्प- विमाने विबुधः विमानरीयुपां वेषां विमुक्तावावर्गस्य विमृश्य वा यथप. विमृश्येति शतावानां विमृश्येति स मूः वियोगिनीप्राण. विरता यतयः स्थूल- विरहिणीजनजीवित. विरहिहद्ग्रह विरेजिरे लोल. विलम्बकारिणं धिम् विललाप सतः मापः विललास सजघन. विलासवापीः स विलूनतृष्णस पिलोकयन्ती पदनं मिथस्ती विलोकितुं लोकगुरुं विलोलनेत्राभि. विवर्जयन्तं विपया. विवेकचर्यदि विवेकमासमय विवेदेति च यत् पूर्व विशदच्छदत्रिदिव. विशन्तमन्तःसदनं विशालं सततं यस्य विशालशेर्पान् विभिखबरयोध. विशुमामतिशुदस्य विधस्वधम्मिल. विष्वगभषद् विश्वजीवननिमित्त विधत्रयस्पाभयदः विश्वययस्वालिमुतो विश्वत्रयी विभुरमापन विश्वनापरसता. पद्यप्रतीक ६.२ विश्वनैतुरघरः १ १२७ । विश्वम्भराभ्रंश ३ १६ २७ विश्वम्भरात्रिभुः १७ ४०१ | विश्वरक्षणपरायणान् ८६ २६४ विश्वविश्वशुभकृत्य ५ १८ ८१ विश्वशासितरि विश्व १८ २८७ विश्वस्तः सरितेवायं ५ विक्षस्येश्वर! १५ १२७ १८ २४ । विश्वानां ( विश्वेषां ! ) कृतविस्मयै० १४ ३११ ११ ६ विश्वान्तर्वहति महत्त्व. ५. विश्वेश ! कोऽयमावेशः १२ ९५ / विश्वेशस्य मतिश्रुता. ११ ३७४ | विश्वैरजेयो भरतो जितोऽयं १७ ३५३ १८ २१९ विश्वोपकारनिरता १८ १३५ १६ ७० विषप्रकारानिव ३ ७३ विपगेपुवीरखुरली- २ २३६ | विषयसुखे व्यासक्ति १७ २८९ | विषाक्तानीव नानाति १९ १२ ११५ विष्कम्भाऽऽयाम ४५९ १२ १८ विशष्टाय तो राज्ञा ८१ १३० विस्तारमिथ्यात्व. ३ ११८ ६ ७३ | विस्तार्य क्षतजगतीरजासि ३ १७४ | विरफुल्य वोरा बहि. १७ २०२ २५१ विपूर्जदूलखिधनोऽपि २ विस्मितस्मितसमर्पित. ३ २१६ | विस्मेरयन्ति वदना- १३ १५ २३१ | विहरन पहलीदेशे १९/विहरन् भविनो भाखद्- १५ २१५] विहरन वमुघा खामि- २४५ ४४ मिहाप भोगानिहलोक. ३ ३ ८४ विहाय वृक्षान सहकार. २१ वीरपंभाः। श्रीपमाए. २२४ ५२ बीराणां पिततरकाण्ड २४९ वीरास्तृणाय मन्यन्ठे १६ १७ १८३ तं विश्वक् विमानान्त- १२१ वृता तारिभिः ८ ११६ श्तेषु समेषु २ A २ १५४ ८ -- ४८ v ·घ-परिशिष्टम् ६५३ सर्गाः पद्याङ्कः पद्यप्रतीकम् सर्गाः पद्याधः १७ २२६ , १५ १२५ १९ ३१ १८ १५ ८३ ११५ १२७ ५ ३२४ १६ २४६ २८४ १ ६ २५२ ४ २९३ १४ १९ पद्यप्रतीकम् घृतो न्यू हैमहीन्द्राणां वृत्तं धिता ये वृत्तान्तमेतमवगम्य नारिः पारिजातादि- वृथा मम समुत्पन्नो वृद्धवाक्यानुशै रुद्धः वृद्धः स धर्मेण वृद्धिं रसशिखा लेमे वृद्धिं यतस्तद्वयसो वृद्धिमाप दहनो वृषभप्रभुरजित- घृषमस्वामिनः सूनु- धृषेशं रोषविषय- गादस्यानुजग्माते वेद्मि प्रभोर्भव० वैतरणी नाम नदी वैताब्यक्षितिघरकन्दराव वैतादयमाझम्य वैतादयशैलस्य वैताळ्याचलजलराशि० वैताच्यादि युवां यात्वा वैताळ्याधिपतिरसौ वैद्यस्य जीवोऽजनि घेद्यादमुष्मादभि. वैद्याधिपेऽस्मिक वेद्याधिराजो निजगाद वैद्यो विधुन्वन् वैभवेऽपि भुवनस्य वैभवैर्भवति भोगतोऽधिकै. वैमानिकैरेव विनिर्मिताऽत्र वैयावृत्त्यमहं चेत् तान् वैराग्यशत्रं श्रुत. वैशाखे मासि शुक्लायां वैश्वानरोदूरसल. वोठा भवेद् यदि व्यक्ति स्वभरपरे व्यधाद्धनः ३६२ व्यनश्यदद्यापि ६१ व्यन्तरसुराः सुवर्ण- १०१ व्यन्तरेषु तथा काल- ६५६ / व्ययितात्रभरः १३ ३८० व्यसोनंगरनिगमे ४९ व्याजहार प्रभुः पञ्च- ६ ६८ | व्यातेनुः कतिचन १३ २६९/ व्याधेराधिरिवाद्य- १५९ व्यामोहमैरेय. ६२/ व्यालोकनात किल ६८ व्योम्नः पतन्तं नृपति. ४९ व्रतं ब्राहया सहानाहि १४ १०५ | प्रतादनन्तरं तीर्थ- १५ २३९ व्रतानि ते द्वादश ५ प्रवीश्वराणां विततान १७१ ঘ १५ १९. शकुनाः प्रदक्षिणा अपि १८५ शतः पातयितु नभ. ३ ६१ | शक्तिर्भुव दीव्यति १५१ / शक्रसङ्गमित. १३३ / शाज्ञयाऽग्नि १४३ शक्राऽनुगे चक्रिणि ६ १३४ शकेण स्वामिनाऽस्माकं ६ १० शङ्कादिपञ्चाद्भुत. ६ २० शङ्काऽभिकाहाविचिकि० ६ ४७ ] शतकोटिकर. कोटि- ६ ९१ शतमष्टोत्तरं दैये २३३ / शतशोऽप्सरोभिः २३४ शतान्मतिः प्राह १४ २८ शत्रुअयोऽद्रिपु १८ ३८ शनी मित्रे समः १३१ | शनैः स्थलाप्राणि १३ २७९ शन्दं श्रोत्रादर्या- २७४ | शरकृत्तनिरन्तरान्तराल. ८३ | शरज्योत्स्नाखच्च १८ शरदभ्रप्रभाशोमी ८३ | शरदतः शरपूर्ण. ८ १५ २३४ १८ ६ २३. ४८८ १५ २२८ ४ ३ १७८ ४५१ ११९ २ १५ २२२ २ ५ २ ·पमानन्दमहाकाव्यान्वर्गवानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः सर्गाः पद्यायः सगाः पद्यायः पद्यप्रतीकम् शरदेकसइस्रोन- शरापावेन धिक्कार- शरीर वज्रऋपभ- शरीरसंस्थान शरीरस्थाशुचेरस्य शरीरावरणं स्वामि- গীবিমুখ शर्म नैति सुधर्मायां शयामपि तिमिरो. शशंसतुस्तस्य शशिदिवाकरयोः शश्वद् भुजिष्ययति शववियोगमन. शस्तपानः स हस्तीव शस्त्रैरुदस्तैस्तन्वाना ३ १६५ *२ २८ ४ १७९ २ १३० १२६ २ २११ २१० ४ १८ १७४ १५० २३४ १३७ ६ ७ शाधनैः पुस्तक २१६ . ७ पद्यप्रतीकम् १८ ३१८ शिधाय खामिनी श्रोणि- शिष्यो गुरुः पुण्य १८२ / शीतांशुः सकलोऽपि ३३८ शीते यवस्तम्ब इस १६ २१७ | शीतोष्णतृड्बुमुक्षा. १३ २१६ शीर्णरतीन शान्त. १२ ३८ शीपाश्रयं श्रवण ६६६ शीलन्धराहस्य ३० शीलं भवक्लेश. ३ ३१ | शुक्लध्यानं तृतीयं प्राक् २४ शुक्लभ्यानबलेनाशु २४५ शुक्लध्यानाधिरोहेण ५ १०८ शुण्डाभिरामम० १३ २०८ | शुद्धानपानौषध. ३३ शुभा वाऽप्यशुभा वाऽस्तु ६ ११९ शुभ्रप्रभोऽभिचन्द्रोऽभात् २६३ शुभ्रभानुस्फुरभानु- १५ २५६ शुभैरदत्रैः १५ २५७ शुशुमे यदीयहृदि ४३ शुश्राव स्वामिनो धर्म- ६५) शुश्रूपमाणां तनात्म- २० |शलिमौलिमणि. ५१ शहारसारतर. ३०४ शृण्वद्भिः खामिनो ध्यान- ५३ शैलस्य तस्य श्री १७ ३१ शैलोऽयमम्बर ११ ६६ | शेशवात्ययवयःसमय १८ २३१ शैशवेन वियुतस्य १२ ९. शोकमुफा कमाद् राजा १२ १११ / शोके विलपति हर्षे १२ ५९ शौक्तिकेयमय. १३ ३५७ शोर्योल्बणे बाहुबला. १३ ३१२ / श्यामपक्षशशिनः ३८श्यामं प्रथमसंस्थान ८७ श्यामसूक्ष्ममृदुलानि श्यामाश्यामलया ६ १३७ प्रदातं चित्तमिदं ६ १०४ १८ १८ २६८ २४९ ११७ ६४ २ ८ ९ १८ १४५ शासकुम्भमयः कुम्भो- शातकुम्भसम्भवाभिः शारदीनेन्दुविशदं शारदेन्दुरिव सौम्य शालायां स्वमनसि शास्त्रं यथा शान शास्त्रं विदोऽक्षि शास्त्रीयवाग्वाद. शानेकजी विनो विप्राः शिक्षामशेषामुपगृह्य शिखिधिया कपि. पिविकायो द्वितीयायां शिरप्रदेशे शिरस्तटे कि मुकुटेन शिरस्यमी खामिमुखा. चिरस्थेनातपत्रेण शिल्पादेरधिक घिशिरशीकरसहर. शिविरैः पदार्थ शिविरोपचारतरलं विधाय बास्मादपि ५ ८ ५० १८ १७ ७ ७ ४ ८ ४ ८८ ७ २२६ ·सर्गाः पद्यायः *१ سد *२ १ *२ ७ प पद्यप्रतीकम् श्रयति स्म या वदत. श्रवणामृतवर्षणं श्रस्तं सुबुद्धिनाऽदर्शि श्रादा जिनेन्द्र थाद्धान् श्रद्धाभाजन- श्रामण्यं खामिनो ज्ञात- श्रामण्यमनणीयोमि- श्रितः षोडशभिर्देव- श्रितः स्वक्षयशान्त्यर्थ- धितान्तः स्वामिनि श्रितेऽपि तादृशैधर्ये प्रितेकपक्ष भरत श्रितो महामात्यपदं श्रियः पदं खखि. धिये श्रीवृषभः श्रिये स नामैयजिनोऽस्तु दियोऽर्जनार्थ श्रीगृहं प्रभुपदाम्बुज. थीचक्रिणः समजनिष्ट श्रीचन्द्रप्रभा श्रीचुम्बिनश्यामर. श्रीजिनसमये स्थैर्य श्रीजीवदेवसूरीणी १ १४ २५४ २ ७ १८ १४ سه घ-परिशिष्टम् सर्गाः पद्यायः पचप्रतीकम् ७७ श्रीनामेय प्रभुरवत १४ १२३ / श्रीनामेयो भवत १३ ३१९ / श्रीपध्र इत्यभिधया १०२ / श्रीपमा प्रतिसन्न २८ श्रीपनमन्त्री चुनासो १८ १२ श्रीपप्रमन्त्रीवरकीर्ति- १८ ११/श्रीपनमन्त्रीवरभागिनेयो १६ १९. श्रीपमः समभूषय. २६० | श्रीपनात १३ ३९० / श्रीपभोत्तरपृथ्वीन्दु १३ १८१/ श्रीपुण्डरीकप्रमुसा १२ १४० श्रीपुष्कलपपुषि ३ १०१ श्रीमतीर्थकता २ ४/श्रीमलपाभ्यथित १/श्रीमयुगादिदेवस्य १ | श्रीमद्युगादिप्रभुनन्दनत्वं ६ ३४/ श्रीमद्युगादिप्रमुनन्दनी ८४ | श्रीमद्वायटगच्छवारिज. ६०) श्रीमद्वायटनानि ६९/ श्रीमद्विपलमेदिनीवर. ३२. श्रीमान् श्रीनाभिजन्मा १४ २३७/ श्रीयुगादिप्रमो. ३९/ श्रीयुगादिमजिनानन ४४ श्रीविघोविभुमुथे ६८. धीवनजगती- ६८३] श्रीवनजनर १२५ श्रीवमनस्पति. २ १३९ श्रीषमजदमनपा. १ ५८. श्रीवमनामक्षिति २ ७२ श्रीवमनाभस तदेव ६. थोक्मनाभ समभूद २४/ श्रीरामनामोऽपि विमान १ २२/ोर मनामोऽपि रामधु. 1.0ोयमनामो भगवान् सौरमसेन तर २३६ धोयमन व पुत्री २१४ धौवमेननरसोऽपि १७ १७ .. ८ ९ १ १ *" १५ १३ २ ५ ५ ६ श्रीवातपादः परि. श्रीदामगण्डं मारि- श्रीदोऽन्यदपि यद वत्र श्रीधर्मधोपग्रह श्रीधर्मघोपस्य पदी श्रीधर्मभोषो धन श्रीधर्मयोपोऽपनि धीधाम कामरूप- धोनर्मि नोमि श्रीनागेन्द्रपुलाराम- धोनाभिभूपतनयो धीनामिभूर्गपत भीनाभिमेरदेवाच सीनामि साम्मामो ४ ६ ५ ५ ·६५६ पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गवानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः सर्गाः पद्याः ६ १३ २६३ १३ २४३ १४ २५१ . ४ सङ्कः पद्याइ पद्यप्रतीकम् १८. श्रेयांसो जाति स्मरणाद् ६ १८९ श्रेयांसोऽप्युपेयिवास ४. श्रेयांसोकसि रवानि ८। १०१ श्रेयोमयः धावकता १९ ३७ श्रेयोवश्विना. १|श्रेष्टी श्रेष्ठगुण. १ १३ श्रेष्ट्यैक्षिष्ट सुबुद्धिगों- १ १४ ग्लाघ्यः कुर्वन सत्कर्म १३ २७३ लाप्यलल्लुरगिरा ३ श्वश्रून वध्या न पिता १०४ | श्वसितधूममलिच्छलतः *२ श्वेतं चेतोऽनुकूलभि १० / श्वेतातपन मेकेन श्वेतो महाश्वेत इति २०५ ८ ११३ १ २ १ ७ ६४२ प १७ ६ पद्यप्रतीकम् श्रीवासेनप्रभुवाकू० श्रीवासेनो भगवान् थीवापटप्रवणवंश. श्रीविलासनववेश्मनि थीविवेकविलासाचै- श्रीवृपभो वः श्रीशीतलं श्रये श्रीधेयांसजिनेशस्य श्रीधेयांसो रस यं श्रीश्वेताम्बरमौलि. श्रीपेक्षितिपो श्रीसमपद्म! कलिकान श्रीसुपार्थ. श्रीवर्णजयजगती. श्रीखणजपति. श्रुत्वेति तत् तपो भतु- श्रुत्वेति तनयं श्रुत्वेति नृपतिः प्रीतः श्रुत्वेति भूपो श्रुत्वेति भोगफलकर्म श्रुत्वेत्यचिन्तयचित्ते श्रुत्वैवं सचिववचः श्रेणीभूतोत्तरभूरि- यःपदेन सत्पात्र- याप्रकाशप्रसराय श्रेयःश्रियः सद्मनि श्रेय श्रीवहिवलय- श्रेयाश्रेणीराजि. श्रेयांसप्रमुखाः पौत्रा श्रेयांसमिति ते स्तुत्वा श्रेयांसं प्रेक्ष्य ते धर्म- श्रेयांसवेश्मनोऽन्यत्र धेयांस ! श्रेयस राशि श्रेयांसः श्रेयसः किश्चि- श्रेयांसः सथितस्याथ श्रेयांसि प्रतनोतु श्रेयांसि बहुविघ्नानि ३ १५५ २५ २५८ २२८ २२ १३ ३२२ पटखण्डजेता खलु ९१ पटखण्डभाजो विजय. २० पट्खण्डं भरतमशेषमेव २०९ पट्खण्डव निखिलानि ८) पट्खण्डव विजिताः ४७ पत्रिंशदायुध. १५ ९२ | पहिरंहिपाद्वाही ५५. पण्मासप्रमिते तस्या- ४०७ पष्टिं पपेसहस्राणि १ पष्टिवर्षसहसः प्राक् ३ ३४ षष्ट्या सहस्रः शरदा समन्ता-- १०६ / पथ्या सहस्रः शरदां समय ७ ७ २०१ २०२ ११८ १४ २४१ १८ १५ २०५ १ २ २२१ संरम्भादुचितकृत. १३ २९६ संरेख(प)माद्वयमप १३ २९९ संवेगं विन्दते नाही १३ ३२६ | संवेगनिर्वेदशमा. ३०० संवेगनिर्वेदशमानुकम्पा- १३ ३२४ संसारनिस्तारकर तु १३ २४६ / संसारवासः स्फुटमेप १२ *१ | संसारवैरिवरस्य- ५५ | संसारसारं शेवश्री- १२५ २०४ २ १४ १४ १०८ १ ·घ-परिशिष्टम् सर्गाः पद्याङ्क साह पया ११८ ४ ५ ४ सतत त्वयि चाटु. ७७ ४ २६ ७ पयप्रतीकम् ससारस्फारवैराग्य- ससारे ससरता ससारेऽस्मिन् ससारिणा सस्कारवत्त्वमौदा- सस्पर्धतेऽस्मजनि० सस्मृत्य नन्दनविलास. सहिते सुकृतैरध- स ऊर्ध्वगः प्रभी घते स एकयोजनायाम- स एव विश्वत्रितये स कन्या पूर्णभद्रस्य सकलमलमण्डल. सकलाभिरपि कलाभि- स कलितसज्ञो सकलैरप्येककालं स कुञ्जरोऽपि कालेन सकोटिगेका समोशपड्योजनानि १८ २८२ १४३ २ ३ २ १३३ १६ २३६ १५ १६ ९८ १५ १४५ १४ ३०५ २ २८७ ९ १८ १९ U ८५ ४३५ २९. पद्यप्रतीकम् १४२ सजायमानमसमअस० १०१ सम्ज्ञामवाप्य हृदि १५२ १४ ३०० स तन जगतीजानिः १६० सतन निश्रेयस. सता धिये श्रीकृषभ सता चरिने प्रथित सता प्रणमता येपा २४४/ सतीव्रततीवधार १७३ सरकृत्य कृत्यविद् सत्कृत्य व्यस्जदमु १४ १ सत्त्वप्रधानता २४३ / सत्त्वप्रबोधप्रथित. ७५ / सत्पल्लवा मणिगण. सत्पात्रप्रसराश्रय. २०६ / सत्पुमानिव सुरत्त. १२ ८४ / सत्प्रसरिय प्रेयो १३ १४३ सत्सककुण्डल. सत्यं कुमारवर। १८ १४० सत्येव यामि चेद राज्ये ४१ सद सदा थोनसुधा० २९६ सदा तदाज्ञा खशिर किरीट सदा त्वद्ध्यानसुधया सदा ददातीश्वरसेवकत्व- ६.४ | सदाऽन्नपानादिकृते २३५, सदाऽपि नृपती तस्मिन् ३ ८६ / सदाऽप्यहिंसैकपरा २६१ / सदा भवतु भावेन २०६ सदा मदप्येष १५८ सदा यदाधारतया. ५२३ सदा वयं खय गङ्गा- सदा समुद्भासन. ६५१ म देशनान्ते १८ २७४ | सदैव दर्शनानि १०८ सदैव सेव्यो भवता सदोधारी-राउ १८ १९७ ६ २४० सद्गुरुतो दानाये- ४८ | सवीन्द्रिया स्यु ५१ सद्देवे मुगुरी शुद्ध- १८ ६ १७ ७७ २३९ ९२ ४८७ २ ४८ ७ २ २१९ ८२ १४ २ स क्षेने भरतेऽत्रैव सखे। सखेदवन्मन्दं सख्योऽवचित्य स गर्भो मरुदेवाया' सङ्कतपदेन कल्पद्रु० सङ्क्रान्तरमपाचाली- सलिप्य पुष्पक सङ्ख्यातपूर्वप्रमित सङ्गीतकै सन्तत. समृह्य राज्यान्यनुजनजस्स सनामव्यतिकर. सङ्ग्रामैरकृत सङ्घहे हर्षसहर्ष- स चतुर्दशभि स चतुर्दिकचतुर्घष्या सचिव शुचिवैदग्ध्य- राचेतनस्य कस्य. स जनरुपनीतेषु सज्ज्ञान सदर्शन सच्चरचरणधघर० सजायते भृशमसंयम. प. का.८३ ११३ २ १६ ६ ३ १२ १२ २०८ ६६८ १ १.३ १२८ १ २ ८ १४ २२४ ·पद्मानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकारायनुक्रमः सर्गाः पादः ३ ६ १८० ६ १६ २१९ २१० ३५ १४ १०१ १४ पद्यप्रतीकम् सद्धर्मचकिणोऽहंन्त- सद्भावनाभिरिव सद्यः परिच्छद. सद्यो हृदाऽऽलवालोद्यद्- सद्यो हृद्यानि मद्यानि स द्वात्रिंशजन. स द्वाभ्यां बिभरायके स द्वाभ्यां युतदश. स द्वारं नरपति. सद्वासनावासमनाः स दीपं जवनक. सदेणुवीणा. सनत्कुमारो द्वादश- सनातनाऽऽस्ते रसना० सनाऽप्यनालोकित. स निरावरणो सन्तानशाखिभव. सन्ति ये भाविनो सन्ति रे कि मदीयेऽपि सन्तो भजन्ति सन्देहादिकदोपेभ्यो सन्धानवृन्ताकफलानि सनिरीक्ष्य पुरुषान् २ ३७० १२ सर्गाः पद्याः पद्यप्रतीकम् १ ७७ समग्रमेतद् बहु. ५ ११ समग्रवल्लीद्रुमः ५ ७४ समं कच्छमहाकच्छ- १३ १३४ | स मन्दम(मा)न्दोलयदि १५६ / समयमाप्य हिमप्रकरो १६ १९९ समयेऽत्र समभ्यायाद् ५७३ समये पञ्चतां प्राप्य १५ ६३ / समवसरणनिर्मिते. १८५ समवसरणमुख्यद्वारि २३९ समवसरणस्य बाह्ये १५ १५९ समवसरणे न विकथा ३ १९६ | समवृत्तघरा रत्न- ६०५ स महाबलजीवो १२ ११९ | समाहारा सुप्रदत्ता ३ २५ । समीपमापत्य चकार १४ १२७/ समुज्जजृम्मे भरतस्य ९ २. समुज्वलं तन्वति तावकीने १ ८२) समुत्कया नारक. १६ २०५ / समुत्थाय ततस्तेषां १६ २६३ समुत्थितोऽय प्रभु ३६ । समुत्पेदे जगभर्तुः ૨ २४५ समुदियाय धृतौर्वमहः ३० समुद्धरन्ति स्म ६ १७६ | समुद्धृता प्राग विधूता ४५३ | समुन्नते जीवनदे २१७ / स मूर्द्धबद्धन १ ११८ समृद्धिमोहेन २ समेत्यापाच्य. ५३ सम्पसससिधानेषु ७ ९सम्पिध्य पिप्पलशमी. १२ ७८ सम्प्रति वफराज्योऽयं २२६ सम्प्रति प्रतपत्येष सम्प्रत्यपि यदि पनी २८. सम्प्राप्तपूर्वपति. सम्प्राप्तः प्रभुतनु- ७ सम्प्राप्नुमेकोत्पतनेन ६७४ सम्प्राप्तोऽवनिवनिता. १६ (सम्प्रेक्ष्य जननी तस ३ १४ २६. २७६ २८१ १४ ८ १०३ सन्मार्गतो भ्रष्टतरा० ११ २ १२ २ १७ १७४ समेत्य शम्रो लघु ६ १२ १५६ ४८१ ८ v १६ ११४ ८१ स पुरिमतालाभिख्ये सप्तचापशतोलायो सप्तमे नरके पूर्वो. सप्ताहराज्योदहनेऽपि स प्रभुः स्फटिक. स प्रविक्ष्योत्तर. स भत्त्या सपरीवारो स बाहुवल्याच. सभया खयम्प्रभाऽथ स भवतु वृष. स भूपतीनित्य. स भूपः सूपकाराणों समं सममः स समं सम्मद सङ्गीत- समप्रभूमीपतिसम्मवेन १३ १३ ४ १३४ ५ १५ २ २२७ ·घ-परिशिष्टम् ६५९ पद्यप्रतीकम् सर्गाः पद्याक. सर्गाः पद्यात ur ७ ។ १७ २८ २५७ १८ १३ ८४ ५८० १५ १७ २४८ १४ २६१ १ १८ १३ १२ ६ पद्यप्रतीक्म् सम्भाव्यागुतसंरम्भ सम्भूय ते सोदरवत् सम्मृतेऽपि रस स्वामि- सम्भ्रान्तस्वान्तसङ्क्रान्तं सम्यक्त्वेन रम्याण्यणु- सम्यग्ज्ञानचरित्र सम्यग्दर्शन स यदवादि स येन साकं सरली विपुलश्रीक सरसिजजयिनोर्यस्या. सरसीमिव सरसीपहि- स राज्ञा राज स रानिशेषा. सरिद्वरा वर्षधरा० सरोहिण्यन्तरिता सर्पि किमेतत् परि. सर्वसहत्वेन सर्व सुगन्धि विधिवद् सर्वकालं क्रोधमान- सर्वत क्रमसमोन्नत. सर्वत पर्वतमामा- सर्वत पर्वतप्रख्य सर्वथा प्रतिषिद्धोऽसि सर्व दिग्त्रयात्रायै सर्वदिव्यौषधिद्रव्य सर्वभाषानुवादिन्या सर्वाचा प्रगुणा १४ ६ १६ १४ १८ ३ ११ १९६ १४५ २६२ ४१८ | सर्वेऽप्यजायन्त ૬ २४ सर्वे भावा यत्प्रभावा- १३ २६६ | सर्वे वय वखमवाप्य ४० सर्वोन्मादनिदानानां १४ २२३ | सर्वोऽप्यवसरे श्रेयः १४ १२१ सलक्षणानामष्टान १ ९ स वनस्थानधेसाह ११ २७ स वाजिराज २ ५ सविक्रम. खामिसम १३ स विमृश्य मन. स विवेश नृप ४ स वोऽध्यान्नाभिभूः १६ १९१ स शुभ्रवासोभिरदभ्र. २ ११४ | स श्रीमतीजीव० २ ९ स श्रेष्ठिनोऽभू. ३ ८१ स सचिवयति. २ १५८ स सार्वभौम० १७ ६० स सहस्रेणोन० स सुरैरसुरैः १५४ स सौधमध्यमाप्तोऽपि १३० स स्वर्णशृङ्गी ५२८ | सहजनिर्मलकान्तिनि ४१४ सहजातेन हहाऽहं १८ ८५ / सहजैश्चतुर्भिरेका- १६ २०९ सह सर्वं सुपर्वेश १६ ५४ / सहसा सह देहेन १८ १३३ / सहसा साहसेनाति- ३ २६ | सहस्रनयनस्यासन् १४ २२२ | सहसनेनोऽनुपम १०९/ सहस्रयोजनोत्सेधो सहस्रवाह्या शिविका- १५ ३ ९६ / सहस्रास्तेऽपि चत्वारः १४ ११२ सहाऽऽनय यानह. ६ १२७ सा कुड्यलालिलुलिता. १० १०८ सा कणकिहिणीनादा २ २०१ सा कापि चित्तरति. ६ सागरान्तरनिर्मम- ७३ } सागरोऽप्युजगावं ८ १३२ २८६ १४ ४ २१६ ५१ ४१३ ५८१ ४८५ १८ २.९ सहस्राणि केवलिन १८ १३ २ ११ १२० सर्वात्मनैतद् यति. सर्वार्थत किल सुबाहु. सर्वार्थसिद्धिं मा मुक्त्वा सर्वाशाप्रसरण. सर्वे तमुवादयित सर्वे धर्मा दानसत्या. सर्वेऽपि कल्पे सर्वेऽपि जीवा किमु सर्वेऽपि जीवाहुतयो सर्वेऽपि बाल्यात सर्वेऽपि सेवामृतवो २७ ७ ·पद्मानन्दमहाकाल्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराद्यनुक्रमः साः पद्याः १८ १८४ १३ १ १६ १०२ ८५ ५८८ २ ८ १८२ ६ २५६ १४ २०९ ८ १ १११ १० पद्यप्रवीकम् सा चम्पकनुकलिका. साजन्मतः खजन. साऽऽज्ञया स्मरनृपस्य सादिचित्तानुवृत्ति सा दीक्षा क्षुत्तृषारूग्ण- सार्मिकोद्धरण साधा गुप्तमेवैत्य साधारणकयाणोत्थ- साधु वद्गीः स्तुवेने साधुपालनमसाधु साधु युग्मिषु विनीतता साधु साधु महासत्त्वे । साधु साधु महासत्त्वो। साधूतंसे गुरुतर० साधूनां साध्वीनां साधोस्तस्याधोऽवहद् साध्वहं समभवं सान्द्रचान्द्ररुचि. सान्द्रेन्द्रियार्थ. सान्ध्यदीधिति. सा न्यकृतेति मात्रा साऽपत्यवत्सलतया साऽप्यसारासारसयो- सा प्राप्तिशक्ति सामदान विधि सामानिकादिभिर्नाग- सामानिकानां सहस्रः सामानिकैः पदसहस्रा- सामायिकाख्यं प्रथम सा मोदकान् विलोक्य साम्राज्यलुब्ध साऽयच्छन्मणिकटका. सा योजनपञ्चशती सारखता. सा राज्ञाऽनुगता. सार्थवाहो धनी सार्थस्य दो स्थ्य सार्थाधिनाथस्य सार्थेवरस्यावसरेऽत्र सर्गाः पद्याक्षः पद्यप्रतीकम् २९ सार्थोऽन्तरा १३ सा पदशती द्वादश- ८ १५४ | साधं वधूद्वयवरेण १५ २३४ | सा व्याकुलालिकुल. १३ ५३ | सा सुस्थितस्य ५२ सा सेवक्स्य भकिर्या १८ ६ | साहाय्यतोऽहमप्यस्या १४ २७४ | सिंयानाद् गजयानो- १६ २४८/सिंह विष्टरविकम्पतो. १० ४२ सिंहरूपकलना २. सिंहावहमहीनाथः १६ २१ | सिंहासनादयोत्थाय १३ ११६ | सिंहासनमिदं थित्वा १७ ३८८ सिद्धान्तशुद्धा. १४ ९४ / सिद्धान्तोकेषु शुद्धा १७ ३८५ सिद्धायतनकूटेन ३१ | सिद्धार्थपार्थिवो १६ सिद्धि यतिः सोऽभि. ५ १२५ सिद्धो महर्षिरेकोऽपि ३ | सिन्दूररेणुप्रसरेण १४४ | सुकर्मदत्तेन्द्रिय १४ | सुकृतपरिणामतो ९८ सुकृतसूदिवसो. ६ २०४ मुकृतामृतफल्लोल- ७५ | सुखारोहाय तत्रास ६१९ / मुखेऽभवद् देशजी ६२२ सुचिरं चिन्तितचित्ते ६२५ | सुज्ञानजीवातु. २१५ | मुताऽऽतिसूताऽ. १४१ | सुधाकुण्डसनीडाना १३४ सुधी. सुधर्माधिपति. १५ १३८ । सुनन्दासूनुरन्यून- ५९७ मुपर्वगन्धर्वगणा १२ ५. सुपर्वण व्योनि १६ २२८ | सुपादानप्रसरेण ८७ सुपुस्परेखा नेपा ११२ | सुप्तोत्थित इव ७४ मुवाहुना साधुवरेण ५१ ) मुबुद्धिना दिष्ट १८ १७७ ८ १४ १२ ४ ४८ ११ १६ २३४ ६० २६२ १२१ ६ २११ २ १३ १३० १३२ १२ ४ २ २ ६ ३ ३ ·घ-परिशिष्टम् साह पद्यात सगांवः पद्याङ्क: १५ १३५ -- १७५ २१२ १ ८४ १३ १२५ १३ १२१ १३ १७५ ४ ११० २८८ पचप्रतीकम् गुथुद्धिनामान. सुभगसौरभ. सुभौमोऽय मुम्रावृता तलि- सुमङ्गलायास्तनयं सुमनोमनोऽश्वेम- सुमहान् परिग्रहो नहि मुरगजरजनी. मुरजनिता इत्येको- सुरनरतियंगमाषा सुरश्रेष्ठाख्यया- मुरापासधिया सुरा श्रुत्वेति तामाशा- सुरासुरै. सेवित. सुरै सह सहसार सुलमा सौरयदा लक्ष्मी सुबत्सव विशालच सुवर्णप्राकारेशान सुवर्णमणिभूषण सुवर्णरमप्रतीनि सुशीतले ते सुषेणो दक्षिणं मुसमये अभवस्तु सुस्निग्धया मृगाश्या ४ पद्यप्रतीकम् ३ २०३ सेत्यूचे जय जय ११ ३६ सेनाजनः काश्चनकेतुचिह्न ७२ / सेनानीस्वदरियुग्म. १७ ८० सेनानी समरपराहमुखी ३२९ सेयमप्रतिचाoया ४६२ / सेवयाऽस्य वशीकार- १९४/ सेक्यैवास्य दास्य स्यु- ५ सेवाकृती निष्प्रतिमा १४ २९५ / सेवापरं स्वस्य पराकमेण २९७ वित्वा स्वामिनम १ ११० सेविष्यते सदैवासी १०४ सेव्यते यदि सोऽस्माकं ४४५. सेव्य खामिसुत. किन्तु ३ ३/सैका जगाम गच्छतु ६१.सैका दुष्पमसुपमा ७३ सैन्यद्वये सैनिकचवाल- ४४१ सैन्यद्वये खाम्यनुशास्ति' १४ ४७ सैन्यशोऽकृत पथि १४ १५२ सोऽक्षीणया तृषा रीणः १२ ८३ / सोऽधीत्येकादशालेषु ६ ८६ सोऽन्य कटाक्षाहति. ११५) सोऽपश्यनमि ४० सोपाने, कनकमय १०९/सोऽब्धेर्दादश १५ २२४ / सोमो गजभेणि ३८४/सोलासवासनो दिव्य- १०५ सोवधिना बुवा ६ २४८ | तोऽ याद् वो वृषभप्रभु ६ १३५ सोऽप्रकारा- ५६४ | सोऽहन हाकारमाकार- ८६ सौजन्यधन्य. १५५ / सौति सौख्यमसम १ ३५ सौधर्मकल्पाचस ३४ | सौधर्मकल्लार समये. २ ३५/ सौधर्मग पुष्यमिनो १६८ मौधर्मतोऽस्मिन् २ १४२ सौभाग्यदेवी कुतमाग्यदेवी ४२ सौमाग्यामृतनिभृता ३१८ सोमानतो यद्यपि . ॥ १७ ३०१ १८७ १५ १६ १८ ३ १३ १४ १५ ८. ४५ १८० . ४ १८ *१ २२६ २ . सुहृदा धृतमश्चल सूतिकाश्मतो दिक्ष सूधयन्ति विचिनागि सूनार्थयोस्तद् सूउदितीयो भवति सूनोर्जन्ममह कर्नु- रस्फुरतर. सूचिचोऽवोचदथेवि सूरि श्रीजिनदत्ताख्यः सूरि श्रीजीवदेवाह- सूरीश्वरस्वासन सूरैणाम्बाचुम्बिना सूरैर्मुनीनामपि सूरे श्रीजिनदत्तस्य सूजन्युर सान्त. ६ ३ १ १२२ ८ ५६ ४ १ ·पमानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराधनुक्रमः सर्गाः पद्यायः सगांवः पद्याः २ ३ ४ १५ ८ . १८ २८९ १७४ १३ ११ ४ ९ १६४ ८ ७ १८ १४ २ पद्यप्रतीकम् पद्यप्रतीकम् सौरभ्यं सरसिकहो ४७ | स्पृहापरित्याग खनकनक्युम्मयुग्मं ४९ | स्फुरद्विरेफा० सनयित्नुकृवं १४ १२४ (जता सिंहनादेन स्तनयित्नुरुन्नतः किं १५६ / स्फूर्जतेजःप्रचयनिचितं स्वनितानां तु सुघोप- ६३२ | स्फूर्जवनकरोनिद्र स्तन्यमन्यजनवन्न १६ / स्फूर्जद्रिस्तुर्यनिर्वाद- स्तबकितं कपिमि. ११ ५३ सरयौवनयोः सज्जे खन्धानां न हि १०६ (सारितमांसास्वाद स्तम्बरमास्तस्य १७ ६९ | स्साहान्यः स्वीकुरु स्वामिन् ! सम्माः दाशालमणिलाः १६ स्मितहशा सितकृष्ण. स्तम्भेषु तेषु निचिता १२ स्मृत्वा प्राग्भववरं स्तम्भेषु शातकुम्मीया- १२४ स्मेरनीररह. स्वम्भनिकेतस्य २ ७१ स्मेरपाकमकरा तुला त्रिलोकनायक- १११ | स्मेसद्धपद- स्तुत्वेतं जिनपति १४ १८२ स्मेरपद्माकरैः स्तेनःणाश्रु. ३ | स्मेरवारिजमिवा. स्त्रोकहर्ष दधी शोक १८ २०३ स्मेरस्फुरत्पुष्कर स्त्रीणां चलचामर. ३३ स्मेरांशुवर्क समरेषु स्त्रीरूप. २०२ / स्मेराम्भोरुहसुरभि स्त्रीपुंसी प्रान्सकालेऽप २३२ स्मेरा श्रीरसदप्येपा तीभिः प्रस्टा. २२८ स्मेरे तयोः प्रवणयोः स्थानं मुनीनां यात् प्रामुक कल्पनीय- स्थितः पोपधशालाऽन्त- १६२ | स्वादयमनर्थदण्ड- स्थितः प्रतिमया मौनी ५६ स्युमक्षिका मृम. स्थितावपोभो मुजयुदया. ३०५ स्युः स्पर्शनाख्य स्थिते जलस्योपरि १५ २५५/ सटुं यत् क्षममुरु- स्थिरा निराकाहतमा १२९मागपूर्वकरण. स्थैर्यनिरगिरेः १३७ साग र हय. स्थय धर्मरिनिर्मिती १२५/सार वेत्रिणा माहु. माता विछिप्ता विविधा २२५ सोतस्विनीस्रोतवि मातोऽसौ विस. १६८ सार्वभौममुतया मात्रं विलेपनं पत्र- २.वं नियः स्फटिक. मारवाऽमी विरचितपारणोऽकृत ११ वकीयायप्रमुखा. मारासो विचितपारको महान्या-१५ ११५/ सगुणः गमप्रभुकनेधु मानान्ते मलपज. १५ १६ खगोनजे चक्रमृतो न घानाय पानाय १५ १४५/ स्वं परीव करमशि. पिता जिनप्रिलोचन. १२४वच्छः पप्रच्छ पृथिवी- स दे दश च यदेवि १५ १५५ खच्छारायस्य (एयरटमहीपूछ १५ २४. सननेषु विमरयोदी १५ ४८ १३ १३३ ७ २ १ १३ १४ २ २ १५ ३५ १७ १४८ २ ३४८ ८ १८ ७ ·घ-परिशिष्टम् ६६३ सर्गाः पद्याः १२ २ १०२ २१ *२ ७ १२ ३६ / खस्सै मुहुः १३ २११ ११८ १८ १७ ३ १६४ १८. २ पद्मप्रतीकम् खजनैरप्यवज्ञाता स्वाश्चतुर्दश विलोक्य खप्रार्थानां कथाभिः स्वमार्थान् मरुदेवायाः स्वप्नो मयाऽप्यक्षत खभावतो भद्रक. खभावभावप्रथमान. खभावशोभाशुभ. खभ्यस्तविज्ञानवशा. खभ्रातृसौभ्रात्रमुदा स्वयं राज्यं परित्यज्य खयंवराण्याजुषा वयं विकारेषु खयं शरीरेषु स्वयं श्रीषमस्वामी खयं समीकाय स्वयं समूर्धा विभु. खयं नयोहासमय. खयं परेणाथ खयम्प्रभाप्रमृतयो- स्वयं प्रसूनान्यवचित्य खयं महारमाऽऽत्तमहामतेऽय- खयं मुदा दुव्यवनेन खयशःप्रसरनीर- खरमाभरणज्योति- खरूपं विनिरूप्यैतत् खरेण वर्णेन च खर्गायुतात्मकृत. स्वर्गदहं च्युतवती ८ ७ ४१४ सर्गाः पद्याः पद्यप्रतीकम् १३ ३९८ | खसारताऽहकृतिवलि. ९ ११. खस्तिकप्रमृति. २९३ | स्वस्थानसम्प्रापक. २९२ स्वस्थानस्थापितात्मा १७ २८१ | स्खस्मिन् विश्वममी २ सजित. १४३ | स्वस्य स्वीकुरुते मृत्यु २ ३१६खखव्यापारकरणा- ३१२ खस्वस्थानस्तो ५७ | खखामिनोऽसदथिनो. ९२ | स्वखामिमरणैकाप्र- २ १६८ | खहृदयदयिता ६ ६३ | स्वारयालितं वर्ष ३ १२३ स्वासो भयभीष्मतर० २१. खात्मप्रशंसा. १७५] खादयन् समयं १२ १५१ खान्दे समन्ततः ३० / स्वान्तोद्घान्ततमप्रेम- २४४ | स्वाभिपेकोत्सवे प्रातून १३ २५५ | स्वामलक्ष्यीकृतो लक्ष्मी- ૨ ६२ स्वामिजयजयाराव- खामिनं सानि. १२ खामिनं जनिता जन्म- स्वामिन गलिनारमा ३. स्वामिनं दहनदाह. १६ २७९ सामिन. पितुरिव सामिनः स्थानयानादि ८. स्वामिना धितो धर्मः ६३ | सानिनोऽपि १७५ सामनो परितगयन. ४९ स्वामिनो नतिमि. ५२ सानिनोऽनाहया सा- १५५ साननो पदनयन्द्र ३ २३८ समिनोऽन्मदिरा बोध १५९ | मानिनोऽन्य जननी ४. सामिनोहमपि - २६८सानिममी यदि ७२ सामिन्यमोऽगे पार सामिन्यात २ १३ ४२ ८ ३८ ८ V ८ ८ खाँदागत्य गीर्वाणा বলিঃ সম্বল खनिशारिपु गतेषु खनियति वर्णस्य वर्गस स्वामी नन्दने सा- सदण्डः किम खगैरपि सममिगम्योऽपि सवासनावद् विसशनि ३ ·पमानन्दमहाकाव्यान्तर्गतानां पद्यानामकाराधनुक्रमः . सर्गाः पद्याङ्कः पद्यप्रतीकम् सर्गाः पद्यायः १४ ८१ ११७ ८ ११ १८ ५१८ १४ २५५ ८ २ १३ ९ १०२ ८ ९ १०४ | इयांहिखातस्थ. ७५/ हरिराहावमहे- ४ | हरेर्दयितुं देवा १५९ / हर्यक्षः शौर्यवर्येषु १२९ | हलाहलानां हरि० १०० हालीसकप्रसमरामर- ४५ | हस्तयाप्रविधृतेन १३२ | हस्तमूलवलये ७२ हस्तान्तरविहस्तान्त- २५० | इस्वी बलिछोऽस्त्रि ३०] हस्तेन तेनैव स ९७ हा त्वयारे कृतं दुष्ट- ९९ हा दयिते । हा दयिते । ४३९ | हाराहारयोर्मुक्ता ८२ हित्वा संसारहेतूनि ७७ हित्वैहिक वैषयिक १० २४९ १४ १७ २८३ ७ १८ ४ १३ १३ ४ १५८ ९ १ पद्यप्रतीकम् खामिन् ! सत्समनन्तस्य खामिपाणिकमलं खामिप्रताप. खामिप्रसाद स्वामिप्रेक्षाप्रवृत्तो. खामिभालमशुभत् खामिभूः खामिनः श्रीमान् । खामिमानसविनोद. खामिमूर्ध्नि मृदुला खामिशासनमिदं खामिसेवनकृता खामी धर्म समादिक्षत् स्वामी प्रारजन्मनि स्वामीव खामिनो मान्य. स्वामी चिरसि यस्याः स्वामी मुलगसमयेऽप खामी माहेति तं चकि- खामी खवामचरणेन साम्यजल्पदपराणि खाम्यजल्पदयममिक खाम्मयं वक्तु वा खाम्याज्ञया सैन्य- खाम्या जमिव खाम्युपान्तमुपेतेन खाम्युपायमनपाय. खाम्येव सेवितः सत्यं खीकार कल्पवृक्षेषु खीर्यन् समितीः पर खोकृत्य हग्युद्धमयो स्वीकृत्य समभूषकी खीये सीये निकाये तो स्वेच्छाप्रचार. स्वेदबिन्दुपुनरुफ- स्वेदाधनाभव. स्वेषु स्वेषु विमानेषु स्वलिमिरिव खोदरमपि पूरयितुं १८ ३ १६९ ९ ७९ हिमगुणैरजयजग. ११ ११ ११ ६ १६ २ ८७ १० ७ १५ १० | हिमदग्धपुष्प. हिमभयादुषसि १३ हिमभरस्मरणीय. हिमलयान्मदनोऽपि हिमाचलकुमाराय हिमाद्रिगामी हिम. १३ ही पाहि पाहीति १९५/ हुकार स परमहीन्द्र ५६७. हुत्वाऽवखापिनी देव्याः २८८ (हस्थलीविलुलनेन ७९ हृदयभुवि हारलतिका १३ १४ हदयस्थकामशर० १५४ हृदा यदाभ्यं ८८ हदि घृततत्कुचकलशे ८५ हदि स्मरन् सरिवर १८ २४१/ हेमनीषु रजनीपु १९. हैमनीष्वपि तमीषु १९८ हेयङ्गवीनं मधु ६७६ २५ ८ ८ ३ १८ ४ ९१ २ १३ - ·शुद्धिपत्रकम् ६ सेवाल १२३ १९९ पृष्ठम् पतिः अशुद्धम् शुद्धम् | पृष्टम् पहिः अशुभम् १२१ १५ कोडान्तकान्त झोडान्तःकान्तः । १९५ विभासि भुवनं विभासिभुवनं १२२ ३ प्रत्यग प्रत्यग- १९६ शेवाल ९ गमनेवनी गमने वनी १९७ रम्भाः रम्भा १२३ २२. समादिक्षन्, समादिक्षन्- ४ सह जन्यया सहजन्यया- ११ सागरो सागरो ऽपि ऽपि १२५ १४ . °धिप्रिय °धि प्रिय ४ खोद्यत् तदा खोद्यत्तदा १२५ १५ वाभिचन्द्रि- वाभि चन्द्रि २०० ४ उल्लालिता°ि उल्लासिताशि काम् काम् २०० ४ ध्रुवमाभिरेती भुवमाभिरेती १२५ २२ पित्रोरनु पितुरनु २० सअितरवेण शिजितरवेण १२८ २३ चन्दनस्यान्द चन्दनस्वान्त- २०० २६ गी श्री- गी:श्री- १३१ २२ प्राकाश्यं प्रकाश्यं २०२ २३ मार्गमृगात् मार्गयुगात १३१ २७ स्त्रियः स्त्री २०५ २ सन्ध्याविधूत सन्ध्या विधूत १३५ २६ पुष्यपि यपि २१४ १५ ममतातदा ममता तदा १४१ २६ कान्ताराद् कान्ताराद्, २१६ यथा तथा यथा यथा १४६ २ वन्तस्थो वन्तःस्थो २१७ २३ मही- महीं १४६ १८ तत्रान्तस्थे स्तत्रान्त स्थे २१७ २५ हवेन हठेन १४८ ५ खामिनो खार्मी नों २१८ २८ सूर्यस्य सूर्यात् १५२ ४ सज्ञिता सज्ञिताः २१८ २८ सागरस्य सागरात् १५६ १९ द्वात्रिंशति द्वात्रिंशति २२५ ६ दशा विशत्- 'दशाविशत्- विमानाना विमानानां २२५ १९ मात्मना मात्मना, २२ विनिष्टं विनष्टं २२६ ॥७॥ ॥७॥ ११ धोरण्या- २२६ ९ पुनर्भवन्तो- पुनर्मवन्तो, २२ धर्मस्यौद्धार धर्मस्योद्धार १२ ॥७२॥ ॥७२॥ १६८ ७ खामीजय खामिजय २२८ १७ ॥२॥ ॥२॥ १७२ ६ सहस्या सहस्या २२९ १६ मधुरर्पयत् मधुरार्पयत्. १७३ २२ विचिनितांधन्द चित्रितांश्चन्द' २२९ १९ वनाधिदेवी ततोऽधिदेवी ८ चतुर्दिक् चतु चतुर्दिक्चतु २३० १२ धृतपाणि धृ()तपाणि अकाल भाकाल २३१ १८ प्रकम्पिनीफण्ठ प्रकम्पिनी कण्ठ १८१ २ तन्मिति १८ वेत्यसो वेत्त्यसो १८२ समभवत् समभवन् २३३ साथ तथा १८२ २२ सन्तुल्या सन्तुल्यता २३५ १६ धूपार्थविधे धूपाविधे १८३ १२ कृतः २४ धृहत्तरा नारु मृहत्तराना- १८४ ९ रोमकोमल रोम कोमल १८५ १९ निःप्रतापमिव निष्प्रताप मिव ७ निलामनेप्सवः 'निभालनेप्सका १८७ २४ तद्दश नखों तद्दशनखों २३३ १९ कर्म कर्मठाः कर्ममठाः १५ मषद् धरणेन्द्रः भवद्धरणेन्द्रः २४० १४ • 'दप्सरो, दप्सरो- १९० २५ "स्थिति घाल्यम् स्थितिषाल्यम् १५ "विटटूबरण विटाकण १९१ ८ हरिणीचद् दि- हरिणीवदू, दि२४४ १३ कुमारी दिक्- "कुमारीदिक्- विलोकि चल विलोकिचल ८ धोरण्या, तन्मि (न्म)ति २३३ ८ . फुतः २४३ २० " ४४२.

·. २५१ ८ २५१ शुद्धिपत्रकम् ६६७ पृष्टम् पति अशुद्धम् शुद्धम् पृष्ठम् पतिः अशुद्धम् शुद्धम् निच्छायानिय निदछायानिव १९ वल्गुवल्गन्त' बल्गु वल्गन्तः २५१ २३ पिप्पला "पिप्पला ३४९ .१९ ॥४५॥ २८ चन्द्रिकात् चन्द्रिकाम् ५ तथाऽष्टदशभिः तथाऽष्टादशभिः २५२ लङ्कृतोऽन्त' लट्टतेऽन्त ९ ॥१९९॥ ॥१९६॥ २५३ २३ सुमगं भावुका गुभगं भावुका | ३६३ २७ पदकत्याग पदकादित्याग १३ धियाऽऽध्यं श्रियाऽऽक्ष्य- २९ (पृ. २९६) (द्वि वि.स.२९६) फरणं करणं ६ त्रैलोक्यपि (नि)लोक्यपि २५६ ३ मुयुटेनैव मुकुटेनेव ३७९ ६ पृउना पृतना २५७ १३ विद्योद्धरा विद्योद्धद्ध) ३८. २३ नृणीत्वं वृणित्वं १९ अनुखामिन अनु खामिन ३८१ ७ रचला रचला २७० २२ याहुयलस्य बाहुवलेव २६ पृथ्वीम् पृथ्वी यन्दन न्दन ३८२ १२ मुथै शिरसां मुच्चै शिरसा २७१ १५ राजिनि राजि(ज)नि ३८३ १५ पटारदाली- घटा रदाली- २७३ १९ च्छयादीनि श्छनादीनि ३८३ २० श्वसन्य श्वसत्यक १२ लोकेश। लोकेश ३८५ १३ दूर्वङ्गतेनैव दूर्घजतेनै(ने)व २७५ १९ सुधाम्? सुधाम् ३८८ ४ मदभृङ्गकृते मद(भ) कृते ३ यत काय यत्काय- ३८८ तत्तेजः स्तबक तत्तेज स्तबक १९ ३ रागायुम्बा खगा घुम्बा ३८९ ३-४ पतिष्यत । खे पतिष्यत खे। २८. १२ चतुथादि चतुर्थादि हदैनिघातै- ४ टैर्निर्घातै- २४ २८२ ३९७ पञ्च ज्ञाना पञ्चज्ञाना २८५ २ प्रति पुष्क प्रतिपुष्क' ३९८ २१ वहुली' मही- 'बहुली'मही- न्द्रम् प्रतिपद्म २८५ १३ हि मान्या दान्तिक- ८ दार्शन्तिक-४०३ हिमान्या ३१ ४०५ ११ भानुं न्यकृत २९० न्यत्कृत भार्तृत २२ १५ जन्यमान्योऽधुनाजन्यमानोऽधुना ४०६ २४ ऋषयोऽमी ऋषयोऽमी ३१२ रिके चतुर्धारक ४२८ व्यध्यापयन् व्यध्यापयन् २२ सुमनो माल्य' सुमनोमाल्य" ३१३ १६ यथाऽऽत्मशक्ति- यथाऽऽत्मशक्ति ४३३ यत् यत् ३१३ मैदजयाद ४३५ २३ 'मदजयाद्, बोध वोध क्षीरावा- ३१९ २३ क्षीराधावा- ६ मौदा-त्यमहा मौदा-त्यमहाँ | ४३८ १२ कष्टुमिष्टे ऋष्टुमीष्टे ८ शिष्ट-त्वमिथ. शिष्ट-रव मिथ. | ४३८ २४ परिवेष्टयित्वा परिवेष्ट्य मैश्यार्थ १ चन्द्रोदय 'चन्द्रोद्रया १७ मत्त्वेत्ययो रमि मागधा 'रभिमागधा मत्वेत्ययो २४ ४४२ विहर विपरितो विहरति परितो ५ स्मि(स्थि)त' स्मित ३३१ निम्नगो निमग्नो- २० पद्मिनीति मु° पद्मिनी सु 'सिन्धू' २४९ १६ स्वैश्णान्तर' तैश्ण्यान्तर' ३८९ * + ३ प्रति पन ॥२॥ ४०८ २३ चतुर्द्धर्मीचतु- चतुर्द्धमी ३२० १८ मैश्यार्थ ३२७ ३२७ १३ 'सिन्धु' पा एव शोधन कार्यम् ।

·1932 GAEKWAD'S ORIENTAL SERIES Critical editions of unprinted and original works of Oriental Literature, edited by competent scholars, and published by the Oriental Institute, Baroda I BOOKS PUBLISHED BsA 1 Kavyamimamsă: a work on poetics hy Rajasekhara (880-920 AD) edited by C D Dalal and R Ananta krishna Sastry, 1916 Reissued 2924 l'his book has been set as a text book by several Universities including Benares Bombay and Patna 2 Naranārāyanānanda. a poem on the Pauranio story of Arjuna and Krsna g rambles on Mount Girnar, by Vas tupala Minister of Kung Viradhavala of Dholka com posed between Samvat 1277 and 1287, 16, AD 122] and 1231 edited by C D Dalal and R Anantakrishna Sastry 1916 Out of print 3 Tarhasangraha • & work on Philosophy (refutation of Valsesika theory of atomic creation) by Anandajnada or Anandagiri the famous commentators on Sankara carya & Bhasyas who flourished in the latter half of the 13th century edited by T M Tripathi 1917 Oul of print Pārthaparākrama & drama describing Arjuna's re covery of tho cons of King Virata by Prahlidanadera the founder of Palanpur and the younger brother of 1 Marwar) ho was a edited by C D Dalal, 1917 Rāstraudhavamsa an historical poem (Mahakavya) describing the history of the Bagulas of Mazūragırt from Rástraudha king of hansuj and the originator of the dynasty, to Narayana Shah of Mayūragiri by Rudra Kavi, composed in Saka 1618 or å D1596 edited by Pandit Embar Krishnamacharya with Intro 1-19 duction by CD Dala), 1917 Liogānušāsaga on Grammar, by Vamans who lived between the last quarter of the sth century and the first quarter of the 9th century edited by CD 0-8 Dalal, 1918 Vasantavélāsa: az bustorical poem Blahskaya) de. scribing the life of Vastupals and the history of ·2 Rs. A 1-8 0 B 2-0 2-0 Guzerat, by Balachandragun (from Modheraka or Modhera in Kadi Prant, Baroda State), contemporary of Vastupila, composed after his death for his son in Samvat 1296 (AD 1210) edited by C D Dalal, 1917 8 Rūpahasatham : six dramas by Vatsarāja, minister of Paramardıdeva of Kalınjara, who lived between the 2nd half of the 12th and the let quarter of 13th cen. tury edited by C D Dalal, 1918 9 Mohaparājaya: an allegoncal drama describing the the conver of Guzerat, King_Ajaya deva, son of Kumārapala, who reigned from A D 1229 to 1232 edited by Muni Chaturvijayaji with Introduc tron and Appendices by C D Dalal, 1918 10 Hammıramadamardana : a drama glorifying the two brothers, Vastupala and Tejahpåla, and their King Vira dhavala of Dholka, by Jayasımhasūri, pupil of Vira sūri and an Acarya of the temple of Munisuvrata at Broach composed between Samvat 1276 and 1286 or A D 1220 and 1239 edited by C D Dalal, 1020 11 Udayasundarīkathā & romance (Campū, in prose and poetry) by Soddhala, a contemporary of and patronised by the three brothers, Chchittaraja, Nagarjuna, and Nummupiraja, successive rulers of Konkan, composed between AD 1026 and 1050 edited by C D Dalal and Pandit Embar Krishnamacharya, 1920 12 Mahāvidyāvidambana : a work on Nyāya Philosophy, by Bhatta Vádındra who lived about AD 1210 to 1274 edited by M R Telang, 1920 13 Prācīnagurjarahāvysangraba : & collection of old Guzerati poems dating from 12th to 15th centuries AD edited by CD Dalal, 1920 14 Kumārapālapratibodha : & biographical work in Prahrta by Somaprabhacharya, composed in Samvat 1241 or AD 1195 edited by Diuni Jinavijayajı, 1920 15 Ganahārıkā. a work on Philosophy (Pasupata School) by Bhasarvajña who lived in the 2nd half of the 10th century edited by C D Dalal, 1921 16 Sangitamaharanda: a work on Dusic by Narada edited by M R Telang, 1920 17 Kavindrācārya List: list of Sanskrit works in the collection of Kavindrācārya, a Benares Pandit (1656 AD) edited by R Anantakrishna Shastry, with 8 foreword by Dr Ganganatha Jha, 1921 18 Vārāhagſhyasitra: Vedic ritual (domestic) of the Yajurveda edited by Dr R Shamasastry, 1920 19 Lehbapaddhati : & collection of models of state and pri vato doouronts, dating from 8th to 10th centuries AD.: 2-8 .. 7-8 1-4 2-0 . 0-12 0-10 ·3 Rg A Out of print edited by CD Dalal and G K Shrigondekar 1925 20 Bhavisayatta kaha or Pañcamıkaba romance in Apabhramsa language by Dhanapala (circa 12th cen tnry) edited by C D Dalaland De PD Gune 1923 6-0 21 A Descriptive Catalogue of the Palm leaf and im portant Paper MSS in the Bhandars at Jessal mere compiled by C D Dalal and edited by Pandit LB Gandhi 1923 3-4 22 Parasuramakalpasūtra & work on Tantra, with com mentary by Ramesvara edited by A Mahaders Sastry BA 1923 23 Nityotsava a supplement to the Parasuramakalpasutra by Umānandanátha edited by A Mahadeva Sastry BA 1993 Second revised edition by Swami Tırvik rama Tirtha 1930 50 Tantrarahasya a work on the Prabhakara School of Purvamimamga by Rominujecārya edited by Dr R Shamasastry 1923 18 25 32 Samarangana & work on architecture town planning and engineering by king Bhoja of Dhara (1lth century) edited by Mahamahopadhyaya T Ganapati Shastri Ph D Illustrated 2 vols 1924 1925 10-0 26 41 Sadhanamalā a Buddhist Tantric text of rituals dated 1165 AD cons sting of 312 small works com posed by distinguished writers edited by Benoytosh Bhattacharyya MA PI D Illustrated 2 vols 199,- 1928 14 0 27 A Descriptive Catalogue of MISS in the Central Library Baroda Vol 1 (Veda Vedalaksana and Upansads) compiled by Gk Shngondekar MA and K S Ramaswami Shastrz withi Preface by B Bhattacharyya PhD 1925 0-0 28 Manasollasa or !!** clopædic work connected with court by Somegparadeva a Chaluhya hing of the 12th century edited by G Shrigondehar WA 3 yols vol I 1925 2 12 Nalalasa å drama by Ramachandraguri pupil of Hemachandrasun describ ng the Paurāniha story of Nala and Damayant edited by Gh Shngondebar BA and LB Gandhi 1926 30 31 Tattvasangraha 8 Buddhist philosophical work of the 8th century by Santara sita a Irofesor at Nalanda wtb Pañjih, (commentary) by his disciple kamalasila also & Professor at Valanda edited by Pandit Embar hnsbgsmácháry a th a Foresond in PhD. rola English by B Bhattacharya VA 1926 2 29 ·4 Rs À 33 34 Mirat-1-Ahmadı: By Ali Mahammad Khan, the last Moghul Dewan of Gujarat edited in the onginal Persian by Syed Nawabali, MA, Professor of Persian, Baroda College, 2 vols , illustrated 1926-1928 19-8 35 Mānavagrhyasūtra. A work on Vedic ritual (domestic) of the Yajurveda with the Bhāsya of Astāvakra edited with an introduction in Sanskrit by Pandit Ramakrishna Harshaji Bastrı, with a Preface by Prof BC Lele 1926 5-0 36 Nāțyasāstra of Bharata with the commentary of Abhinavagupta of Kashmir edited by M Ramakrishna havi MA , 4 vols vol I, illustrated, 1926 6-0 37 Apabhramśakāvyatrayi• consisting of three works, the Carcari, Upadesarasayana and Kalasvarūpakulaka, by Jinadatta Sūri (12th century) with commentaries edited with an elaborate introduction in Sanskrit by LB Gandhi, 1927 38 Nyāyapraveśa, Part I (Sanskrit Text) on Buddhist Logic of Dinnaga, with commentaries of Haribhadra Suri and Parsyadeva edited by Principal A B Dhruva VA, LL B Pro Vice Chancellor, Hindu University, Benares 1930 4-0 39 Nyāyapraveśa, Part II (Tibetan Text) edited with introduction notes, appendices, etc, by Pandit Vidhu sekhara Bhattacharyja, Principal Vidj abhavana, Vus vabharatı, 1927 1-8 40 Advayavajrasangraha consisting of twenty short works on Buddhist philosophy by Advayavajra, a Bud dhist savant belonging to the 11th century AD, edited by Mahamahopadhyāya Dr Haraprasad Sastri, M.A CIE , Hon D'Litt", 1927 Kalpadrukośa : standard work on Sanskrit Lexico graphy by Kesava edited with an elaborate introduo tion by the late Pandit Ramavatara Sharma, Sabit; acharya MA, of Patna and index by Pandit Sorulan Sharm., 203, 1928 vol II Shortly 43 Mirat-1-Ahmadi Supplement by Al Muhammad Khan Translated into English from the original Persian by Mr C N Seddon, IOS (retired), and Prof Syed Nawab Ah, M A Ilustrated Corrected reissue, 1928 6-8 44 Two Vajrayana Works : comprising Prajnop?yaving coyasiddhi of Anangavajra and Jnanasıddhi of Indra bhūtı-two important works belonging to the little known Tantra school of Buddhism _(8th century AD) edited by B Bhattacharyya, PhD, 1929 3-0 45 Bhivaprahāśana of Saradátanaya & comprehensivo work on Dramaturgs and Rasa, belonging to AD 1175-1250, edited by His Holiness Yaduguri Yatıraja Swami, Diellot, and KS Ramaswami Sastri, Oriental Institute, Baroda, 1929 42, 60 ·5 RS A Ramacanta of Abhinanda Court poet of Haravarsa probably the same as Devapala of the Pala Dynasty of Bengal (cır 9th century AD) edited by K 8 Rama swami Sastri 1929 47 Nanyarājayasobhūsapa by Nosimhakavi ahas Abhi nava Kalidasa a work on Sanshnt Poetics and relates to the glorification of Nataraja son of Virabhupa of Wysore edited by Pandit E Krishnamacharya 1930 50 48 Nātyadarpana on dramaturgy by Ramacandra Sun with his own commentary edited by Pandit LB Gandhu and G K Shrigondehar MA 2 vols vol 1 1929 49 Pre Dinnaga Buddhist Texts on Logic from Chmese Sources containing the English translation of Sata sastra of Aryadeva Dibetan test and English translation of Vegraha vyararlans of Nagarjwa and the re translation into Sanskrit from Chinese of Upayah daya and Tarkasõstra edited by Prof Giuseppe Tucci 1930 90 Mrrat i Ahmadı Supplement Persian text giving an account of Guzerat by Ali Muhammad Khan edited by Syed Nawab Al MA Principal Babaud din Collego Junagadh 1930 Trisasțisalakāpurusacaritra of Hemacandra trans lated into English with copious notes by Dr Helen M Johnson of Osceola Missouri USA 4 vols vol I (A disvaracaritra) illustrated 1931 15-0 Dandaviveka a comprehensive Penal Code of the ancient Hindus by Vardhamans of the 15th century AD edited by Mahamahopadhyaya hamala hrana Smrtitirtha 1931 88 53 Tathagataguhyaka or Guhyasamaja tho earliest and the most authoritative work of the Tantra School of the Buddhists (3rd century AD) edited by B Bhatta charyya PhD 1931 54 Jayabhyasamhita an authontative Pancarătre work of the 5th century AD highly respected by the South Indian Vaisnavas edited by Pandit e krishna na charyya of Vadtal with one alustration in nine colours and a Foreword in English by B Bhattacharya PhD 1931 12-0 56 * of Vöbbata with the as Udbhatavires of 1.D) edited by hs Ramaswami Sasin 1931 56 Parananda Sutra &n encent Tantrio work of the Hindus in Sutra for giving details of many practices and rites of a new School of Tantra edited by Swami Thykrama Tirths Tith & Foresord by BBhatta 3-8 charyya Ph D 1931 ·6 .. > R8 A. 57 Ahsan-ut-Tawarikh : history of the Safvı Period of Persian History, 15th and 16th centuries, by Hasan. 1 Rumlu edited by CN Seddon, ICS (retired), Reader in Persian and Marathi, University of Oxford, 2 vols Vol I (Text) 11-0 58 Padmānanda Mahāhāvya: giving tho life history of Rsabhadeva, the first Tirthankara of the Jainas, by Amarachandra Kavı of the 13th century edited by HR Kapadia, MA, 1932 14-0 59 Sabdaratnasamanvaya : an interesting lexicon of the Nanartha class in Sanskrit compiled by the Maratha King Sahajı of Tanjore edited by Pandit Vitthala Sastri, Sanskrit Pathasála, Baroda, with a foreword by B Bhattacharyya, PhD Shortly 61 Sahtısangama Tantra a voluminous compendium of the Hindu Tantra comprising four books on Kāli, Tarā, Sundari and Chhinnamastă edited by B Bhatta charyya, M A , PhD, 4 vols , vol I, Kálikhanda Shortly II BOOKS IN THE PRESS. Nāțyaśāstra. Vol II, edited by V Ramakrishna Kavi 2 Mānasollăsa or Abhilasıtărthacintamani, vol II, edited by G K Shrigondekar, MA 3 A Descriptive Catalogue of Mss. in the Oriental Institute, Baroda, vol II (Srauta, Dharms, and Grhya Sūtras) compiled by the Library staff 4 A Descriptive Catalogue of MSS. in the Jain Bhandars at Pattan edited from the notes of the late VIT C D Dalal, MA, by L B Gandhi, 2 vols 5 Siddhāntabindu : on Vedanta philosophy by Madhusū dana Sarasvati with commentary of Purusottama edited by PC Divanji, M A , LL M 6 Portuguese Vocables in Asiatic Languages trans lated into English from Portuguese by Prof A. X. Soares MA , Baroda College, Baroda Abhisamiyālaðhārāloha a lucid commentary on the Prañjáparamita, a Buddhist philosophical work, by Simbabhadra edited by Prof Giuseppe Tucci 8 Saktisangama Tantra: comprising four books on Tara, Kāli, Sundars, and Chhinnamasta edited by B Bhattacharyya, PhD, 4 vols, vol II 9 Nāțyadarpana, Vol. II. introduction in Sanskrit giving an account of the antiquity and usefulness of the Indian drama, the different theories of Rasa, and an cramination of the problems raised by the text by LB Gandhi 10 Istasiddhi: on Vedánta philosophy by Vimuktátmá, disciple of Ayyayatma, with the author 8 own commentary edited by M Hiriyanna, MA, Retired Professor of Sanskrit, Maharaja's College, Mysore 7 ·7 11 Rs 4. 12 Alamkāramahodadhi : & famous work on Sanskrit Poetics composed by Narendraprabba Sūri at the request of Minister Vastupāla in 1226 AD edited by Lalchandra B Gandhi of the Oriental Institute, Baroda Sanskrit Texts from Bail: comprising a large num ber of Hindu and Buddhist ritualistic, religious and other texts recovered from the islands of Java and Bali with comparisons edited by Professor Sylvain Levi Sūktimuktavali: a well known Sanskrit work on Anthology, of Jalhana, a contezi porary of King Krona of the Hoysala Yadava Dynasty (AD 1247) edited by Pandit e Krishnamacharya, Sanskrit Pathasala, Vadtal Tarikh ---Mubarakhshah : authentic and con 13 14 an lege, Bhagalpur 15 Kāvyamimāmsă. A Sanskrit work on Poetics of Rajase khara third revised edition by K S Ramaswam Shastrı of the Oriental Institute, Baroda. 18 Sabara-Bhāsya. on the limimsa Sūtras of Jaimni Translated into English by Mahamahopadhyaya Ds Ganganath Jha, AA, Dlutt, etc, Vice Chancellor, University of Allahabad 17 Gandavyuha: a Buddhist work describing the bistory of Sudhana in search of perfect knowledge, and the exploits of Manjusri (3rd century AD) edited by B Bhattacharyya, PhD 18 Ganıtatilakavrtti. of Śrīpati with the commentary of Strnhatalaka, a non Jain work on Arithmetic and Algebra with a Jain commentary edited by HR Kapadia, A A 19 Nārāyana Sataka a devotional poem of bigh literary merit by Vidyabara with the commentary of Pitambara edited by Pandit Shrikant Sharma 20 Dvādasāranayacakra . an ancient polemical treatise giving a resumé of the different philosophical systems with a refutation of the same from the Jain stand point by Mallavadı Suri with a commentary by Simliasuri Ganı edited by Muni Catur ijayajı Gurjararāsāvali & collection of several old Gujarati Rasas edited by Messrs BK Thabore, MD Desai, and MC Modi **Aynamala 22 N alara of the Oriental Institute, Baroda 23 Madhavanala Kamakandală : & romance in old western Rajasthan by Ganapati, a Kayastba from Amod. edited by N R Majumdar, MA, LLB 21 +2. دیا طال

·8
25
26
Rs A.
Rajadharma-Kaustubha : an elaborate Smrtı work on
Rājadharma, Rājaniti and the requirements of kings
by Anantarleva edited by Mahamahopadhyaya Kamala
Krishna Smştatırtha
Paraśurāma-Kalpasūtra : an important work on Tantra
with the commentary of Rāmesvara second revised
edition by Swami Trivikrama Tirtha
Tarkabhāsā: a work on Buddhist Logic by Mokşākara
Gupta of the Jagaddala monastery edited with a
Sanskrit commentary by Pandit Embar Krishnama.
charya of Vadtal
Trisastısalākāpurusacarıtra, of Hemacandra tran
slated into English by Dr Helen M Johnson, 4 vols ,
vol II
Ahsan-ut-Tawarikh: history of the Safvi period of
Persian History edited by CN Seddon, I.C S (retired),
University of Oxford, Vol II (English translation)
27
28

·9 THE GAEKWADS STUDIES IN RELIGION AND PHILOSOPHY 1 Rs A II super 3 4 The Comparative Study of Religions I the sources and nature of religious truth (Contents natural beings good and bad III the soul its nature omgin and destiny IV sin and suffering salvation and redemption V religious practices VI tbe emo tional attitude and religious ideals] by Alban A Widgery, MA 1922 15-0 The Philosophy and Theology of Averroes [Contents I a decisive discourse on the delineation of the relation between religion and philosophy la on the problem of eternal knowledge which Averrocs has mentioned in his decisive discourse an erposition of the methods of arguments concerning the doctrines of the faith] by Mohammad Jamil ur Rahman MA 1921 (Cloth Rs 5/) 3-0 Religious and Moral Teachings of Al Ghazzall [Contents I the nature of man II human freedom and responsibility III pride and vanity IV friend ship and sucerity y the nature of love and mans highest happiness VI the unity of God VII the love of God and its signs VITI riza or joyous sub mission to His will) translated by Syed Nawab AL MIA 1921 2-0 Goods and Bads being the substance of a series of talks and discussions with HH the Maharaja Gaekwad of Baroda (Contents introduction I physical values II intellectual values III ästhetic values IV moral value V religious value VI the good life its unity and attainment] by Alban G Widgery MA 1920 (Library edition Rs 5 Immortality and other Essays (Contents I philos ophy and hfe II immortality III morality and religion IV Jesus and modern culture V the psychology of Christian motive VI free Catholicism and non Christian Religions VII Nietzscho and Tolstoi on Vorality and Religion VII Sir Olper Lodge on science and religion IX the value of con fessions of faith the idea of resurrection religion and beauty XII religion and history XIII principles of reform in religion] by Alban Ġ 2-0 Widgery DA 1919 (Cloth Rs 31) Confutation of Atheism a translation of the Hadis : Halıla or the tradition of tbe Vyrobalan Frut trans 011 lated by Vah Mohammad Chbanganbhai lomu 1918 Conduct of Royal Servants being & collection of reres from the Viramitrodaya with their translations in English Gujarati and Narath: bi BBbattacharyya 04-6 M.A, PhD 5 ·10 Agent in Germany: OTTO HARRASSOWITZ,. BUCHANDLUNG UND ANTIQUARIAT, QUERSTRASSE 14, LEIPZIG. For further particulars please communicate with- THE DIRECTOR, Oriental Institute, Baroda.