·384 11093 YASHASTILAKA CHAMPŪ BY SOMADEVSŪRI, 024 B97E- UCHCHHVĀS minnirunn LIBRARY: * FOR M. A. EXAMINATION, OF THE UNIVERSITY OF BOMBAY. WITH English.Explanatory Notes etc. Sarc SOM/KSI BY J. N. KSHIRSAGAR, 38. A. Falú MARCH 1946 PRICE : 4-9-0

·Puhteet er
JN, KSHIRSAGAR, MA
19/B, Anandashram
Narottam Roul,
Inland (Duet Thana)
An Rights Resered ly 11e 1118) er
Printer
PA Drsuran
at Shreera f'rinting
13, Glashy Stre
DOBRA I

·BFT PREFACE The present book contains the first chapter from the work • Yns'astılaka champū” whicli, is considered to bo the masterpiece of the fainous Jnina põet, Somadova. Thic first two Uchchhrisax weru formerly preseitlich he has test for the MA Eramination for the years 1944, 45, 46 and 47 ly thio University of Bombay, for which the whole Jnion community is much thankful to the Senate; but after sono tinto the second chapter lasing been eliminnted the first chapter only: ia in course at present. Further an unavailability of tho copies of thie book, we presume, may Pinio necessitated the change resulting in cancelling the first Uchchhasa in toto from the syllabus. Horesor, the undorvigned fine cvergelope that log pulilication of this cdition nt this nilsanced stue, not only long-felt requireinents of the MA students will be met on a large scale, Imut also it will persuade the Unis ersity Board to repres. cribe the same chapters continuously for years to come for the mil ernminntion. This off-linge cflicted unesfmctally loy jironulution of tho xjxcini notice by the University of Balxy was tsher nu i grent surprise buy many of 115, rtle printing of the prement book way alonely We lind started tho printing of thi' edition only 1x420se it as Ixing continuerl for J. A. craminntion upite the (r 1947 and onwanda ako. louerer, no entertain the lasting line at this staure that our humble attr mapit will not meet with dimainintaunt from both the M. 1. Stulents and the innersity of Bernay as well. In pn juring that lonk Ime indle ſullnet of the VAT numrin elitinu ani Srutasomni's mishrit com ment in on it in the tail winter is powry, Vony terli- T-wonlanud pliilophieal knotty jirublems klint came norm in the partiler! qurinn an fully wili el lose the birlp under way.

·of the populu books on the topics I huicquoted tho full passages, as they arc, in some cases, from those worhs for clarification in ori ml language for sluch I am greatly mdebted to their wuthors Sometmes fes bird nutto-ench pasenges contammg difficult xleas are explamed noir ind then for easy understanding The compiler 19 rnost thankful to those who live lielped in effectng completion of this edition in many May ༠ The worth mentioning name is of Pandit Imdisa Shastri , Sholapur who, inspite of his or ercrowdmg work at home and abrond utilised his valuable time for guing me 1 coutimious aseistance ho ung of proof correction etc thus simplified my work in a co-operative spirit Seth Patuchand Hırachand 31 A, who encouraged me on and on to write these votes deserves hearty congratulations from all the Swshrit lorers This book would not have seen the light of the day, but for his enthusiastic, generous contribution of every sort The readers are finally requested to go through the Introduction wherein a lxrd's eye view of the suloject mutter inclusive of plulosophical as well as the religious conception of Tunism has been taken with a view to higliteming the burden und making render's tash most enas Similarly the two Test Papers amended at the end wall le un erretider as to what important questions are likely to be asked from the prescribed i ortion At last the undersigued will consider humself lughly obliced if any mistahe left through orersight in thus edition is brou, ht to lus notice Date 11-3-4 JN Kshirsagar ·INTRODUCTION 1. HISTORICAL SURVEY. It has been the general tendency of the Indian philosophers to consider the Vedic period as criterion in finding out the traces of a great antiquity for their respective doctrines. Every one's claim tlıat his creed and religion belongs to the remote past can bo dealt with lor the presupposition of its being pre-redic or post- 1cdic. In light of this particular temperament, ench pluilomoplier tries to seek even the slightest reference in big-reda and slow how it is in square with his particulnr Faith. If the traces necoreling to liis expectation are discos creel, the claimant's assumption that his religion must Lo predecessor or contemporary to tho Vedie period Ixen comes firm-looted and his agwortion is considered to be more nuthoritative on the rock-bekl of that Vcelic reference, On thių scoro, Jainism, the religion of ahimsa, claims A great antiquity for its pristence. There are clear references in Rim.celic bymus to the tuo Jninn Tirtian. knrs, Lorel Pilabhavatha and Lord Ariahıtn Nemi, n4 the great Rieliix. The Jninas statc thnt Lori Piuliablinnathin 14 the fint of thc Tirthnicknrs and bic is the forevont to preach ahinsa doctrine and to lay the foundation of Jainism, Lond Arben Nemi being the 22nd Tirthaikar mà a wman of Sri Krim ni Xinuativamt fumit. Short- Over, thie tvo Hlindu Purunny-Bläuint l'unana nud Vishnu l'urinlike the story of Lord bindimbilianatlı in almont similar wonly as it is stated 11 Jaina acril lit, mttur. From time nanumts, it is alynmnt that Jhini-111 *not a raul etichwor to the l'edir literatur ·but at least contemporary to the Vedic-time, if not predecessor to it. It is already stated that the Jaina tradition takes us back to Lord Rishabhanatha, the first Prophet, for finding out the traces in regard to the beginning of Jainism. Since Lord Rishabhanātha has been assigned to the pre-historic age, the erents that took place in His age can not be clearly vouchsafed for. However, it is regarded that sereral centuries before the adient of the Aryans in the Indus valley, a form of religion as well as social system introduced by Lord Rishabhanātha, the Poineer of the Bloodless Altar, must have been prevalent in Indin. So tho Aryan invaders, who had their central reilgious doctrine, Yaga, involving animal sacrifice, naturally received the stubbom resistance at the hands of the followers of the Rishabhanath cult which was based on the religion of Alimsa. The age of Sii Krishna which is believed to be the beginning of the Kaliyuga must be one and the same of Lord Arishta Nemi also. Though the historicity of Sri Krishna and Lord Arishta Nemi is still in dispute, many scholars seem to be prepared to admit both of them as the historical personalities. According to Jainn works Lorel Rishabanatha, a famous hero of the Ikshwahus, is supposed to be the founder of Jainism, while all other twenty-threo Tirtharkors are stated to be tho Revivalists of the same Faith which existed beforo them, Lord Pars'vanntlın, the twenty-thirel Tirtharkar, existed after the period of 83750 years after Lord Arishita Nemi. After a period of 230 years, Lord Mahavir, the last and the 24th Tirtharkar, was born in 599 B, C, and is consideral to be an eller contempomry of Gautam Buddhia. The last ·itt two Tirtharkars-Lord Pars'savātlia and Lord Malāvircire not recognised to be the historical personages by the eastern and western scholars like Jacobi, Hernle and Bühler (see Cambridge Ilistory of India ). According to this Jaina thought, the Vedic period, though it is taken as far back as 4000 B.C. comes between Lord Arishta Nemi and Lord Pârs'vanāthia. The Ahinsa doctrine which was proclaimed by Lord Rishabhianathin 109 current at the time of Arishta Neni i, e. prior to the redic period. In Vedic literature also riz, in Samhitas, the Bralimanas and the Upanishadas, a clear reference is found to have seen made to the principle of Aliimsa side by side, contrarily, a mention of enjoiuing animal sacrifice in Yajanax is mado. From this it seems that even at thio time of Vedic period there were two rival groups among the Aryang-one boycotting the animal sacrifice and following the Alime: doctrino considering it to be the znost vital 14ct of religion and the other ligiling the nuinal acrifice as an essential deed of religion. The party which was deadly opposed to the Vedic sacrifice involving sinughter of amunale was dvelling in the countries of Ganges valley such as Käsi, Kouil, Vidcha and Dandlın, wliercas thie ginup defending the animal sacrifice was occupying the Kurmancin) country. In the Upnnislndic perin), to royauntion of a new form of religion--the derint: of self-realization-loy the Irynus of the East and the rexultant cultural progress developed on a large scale thereof, thered much strength and in conjucice of liels the Westem Aryans rushed to the murt of the hings of the Tastem Iryans, trin were mostly Kalintriya, ·ir to acqunint them clves with the new doctrine. Thus, the school of Ilma-ridya, the supporter of the doctrine of ahimga, became more and moro impiular as a result of the putronage of tho Kslintriya kings in the East who would be the forefathers of the Intter-day Jainn thinkers of ancient India. All tlic Tirtliankary from Lord Pishabilium nātha to Lord Mnkäsir, who were lonkel upon ng the et todians of Ahimsa doctrine, were born of kslintriya fimily. It is, therefore, inferred from this suricy that the Vedns were formerly Insed upon the doctrine of ahimea and later on became perverted, according to the Jaina tradition, through the personal animosity botween Närad and Parwnt at the time of King Vasıt. Parwat interpreted the sentence " अर्यष्टव्यम्" is the sacrifice should be performed by the gonts, while Narad explained that the word 377' did not bror the meaning of any animal but n three years' barley.com which lias no capacity for producing a shoot. So the Jainns nre of opinion thint the Vedic Texts were formerly consisting of the religious literaturo in accordance with the ahimsa doctrine, but they were misinterpreted in the later ages by those who were in the habit of meat-eating. The story of King Vasu is also referred to in Mahabharat and there he is held responsible for his mischievous interpretation sanctioning animal sacrifice. From this foregoing sketch it is obvious that the religion of ahin sa is itself very ancient and has been periodically revived by Tirtharikars or the Omnicient Lords at different ages This brief account will also remove the wrong notion about Jainism prevalent among people such as, "Jainism is an off shoot of Hinduism and Buddhism and ·that Mahasır was the founder of Jainism" The recent research of the Orientalists has also contributed its much help to correct this erroneous conception and now it has been admitted on all hands that Jainism is neither an offshoot of Buddhism por the sub-sect of Hinduism On the contrary, it is bemg proved from the Jama and non-Jaina records, available so far, that Jamism is one of the oldest independent Faths The late lamented Dr Hermann Jacobi, a leading Orientalist concludes his article on · The Vetaphy sics and Ethics of the Jaipas' with the following remarks -" In conclusion let me assert" ny conviction that Jainism is an original system, "quite distinct and independent from all others and " that, therefore, it is of great importance for the " study of philosophical thought and religious life in cient India 17 17 II PHILOSOPHY The whole of the Jaipa Plulosophy can be sunımırı sed in one sentence as follows -" The living and the nou living entities when they cume au contact with each other due to some impellent forces, forge a sort of energy resulting in bringing about the sams lric changes such as, lurths and deaths and various experiences of life etc, and they get serrated from each other by destruction of the forged energy owing to a strict course of religious disci pline lending to emancipation The sesen principles, stated below, energe from the above brief statement They tre - 1) The living or conscious substance, i e, the soul (2) The non-living, 2 e, the unconscious substance, (3) Tvara, a e, inflow of the larmic matter into the soul, (4) ·Bantha, 1 1e, bondage (.) Samrara, or the checking of the inflow, z e, ils rara, (6) Anjar, zurtial removal of the matter from the soul and (i) Molsha, complete removal of larmıc matter from the soul, a e. freedom or liberation These seven priciples are designated as essential objects of hnowledge, i e, lattvas or realities The first tio princi ples--the living and the Dou-lırıng-exhaust between them all that exists in the Univers. That the Jaina system is a dualistic like the Simhhgn and it is distin guishable from the monistic Ved int which admits One Reality without a second is marhed out from its recognition of the two main entities. (1) The luug substance, z e, the soul is considered to be pure consciousness in essence Tlus chetana entity does not differ from the utman i Upamshadic literture Smce its nature is chetana or chur arripa, it has the essential characteristics of perception and howledge It cannot be created and destroyed inasmuchas it is without beginning and end It being amurlih, it can not be percensed by the senses But in this concrete world, it is always found contaminated with materral body is an organized being As an embodied soul, it has 3ll the characteristics of a living being associated with body md other sense organs According to Jamism, Jivas are mumerable and they are divided into two classes the mundane and the hlerated The former cover the Biological bingdom in modern sense classified as the mobile and immobile The immobile are of fire kods According as their body nude up of errthi, water, fire, air and vegetable substances The first four are very subtlo Inrns of life, whereas the fifth 1 e, the Botanical worki ·rii 211) being gross. All these five classes of beings have only one sense organ i, e, the awareness of touch, This immobile class is considered to be the lower one. There is a class of beings still lower tlan these ekendriya jivals, called nigocl or microscopic organisms in which infinite number of beings have a body and respiration in common. Thog infest the whole sorkel, not excluding the bodies of men and other animals also. These jirne in nignila exist in two forms : either as groupsoul, baring a common mouth, or as separate individuals. In nigora statr, erolution is proceeding so slowly as to bo almost imporceptible. These jiras nro unovolved and merve ns a regular xujiply for replacing kwinging that ]2194 out of this transmigration ly attainment of salvation. The movile clnas of beings is further divided into four hinds, according as they possess two, three, four or liv o souses, i c, the sense of taste, smell, sight and sound an addition to tliat of touch, Worins such as oysters Ire to-sensed beingry, ants of three-sensed, mosquitoes, flies anul Lees of four-sensed and birds animals and men of fiveof-ed. Among the last hind, avuin, there are beings like men and most of the nvimals and birds, thnt pas faculty of listinguishing right nud errong i C, a rezisoning, wlule thicic aro sumc, like a particular hiude of reptiles in the won thnt are devoid of such ſnculty. As long as jirus nro in Mind they liave to take their births in fuur te (lestinntions ) such as Vinula. Thu, Janusa nu Dein. The Jainn conception of jirtan entirely diflir from other viers, The Simha conception of l'urish mahali the knower and the enjoser but at the netor, ·The Simkhya Purush is clearly inactive. But according to the Jaina philosophy, the jiva is a knower, an actor and an enjoyer too. He has knowledge of objects, he acts either to possess them or avoid them and as a result of liis action he is able to enjoy the fruits thereof 2. The next laltva is the non-living substance. It comprises pulgal, lharma, adharma, alisa, and kill matter, the condition of motion, the condition of rest, spuce and time. All tliese are insentient substances. Jainisin maintains that these five non soul substances and the living substance i.e.-woul-are the essential conatituent clements for the building up of the cosmos. The first non-living sulistance constitutes the physical basis of the Universe, even as the reality jiva constitutes the psychical. Pudgal or matter exists in two broad modes : Skhan.has and primary atom. The term Slhandha is quito a different thing here from the Buddhistic skhana. Sklandas are the aggregates of atoms and refer to complete molecular constitution. The second mode which refers to the primary atom is the ultimate indivisible unit of spacemeasurement. Any physical body perceivel by us may bo taken as an atample of complete shundhu. Some skumleri nro too minute to sense perception. To skanılhas which immun the chamcteristics of touch, tasto smul and colour are of six diftelent kimls such as (1) earth, (?) water, (-) shadow, (4) the oliject of the four senses orcept sight, (5) larmir matter and (() molicules which nre unfit to become hurmir matter Tliese sir different forms of matter couple tely fill the thirce worlds. These avgreyntes may mnge from the smallest molecule to the most important nyeregnte or Jothishamha representa loy the whole Physical Universe, ·purity is thus lost or diminished by the subtle material Aggregates. The building up of this larinir body around the soul is conditioned by the psychic activity of the soul itself. The conscious actirities such as desires and cmotions according as they are healthy or unhealthy, act as asual conditions for the building up of the larmir body which becomes vehicle for good or evil arcording to the nature of the psychic conditions which determine them aud in its turn affects the nature of the psychic experience. Thus, the intervlependence between jita and the hurmir body acting as a cause aud effect, each in its turn, continues to keep up the slow of the susirir drama, But this should not be interpreted as fatalism, because jira las in its unfathomable being a mighty potency transcending the limitations imposed upon it by its contamination with its karmic body; thus, each personi, accorcling to Jaipa belief, has the power and is an architect of his own destiny: We have stated before thnt jira nnd pulgal-matterare the main substances. All activities in the world must be ultimately traceable to these two entities, yira and pudgal, soul and matter. Hence they are called active principles The other substances such dharm whauma, ābisa and hila are, therefore, called without intrinsic activities. Of these dharma and adharma are listinctly peculiar to Jaina system of thought. The former is the principle of motion and the Inter of lest. These terms nre used in a technical sense by Jainn writers and hence they should not be confused with righteousnese and uprighteousness for which the termyy used jp Joinism are paya and rīja. These tno pon-plıysical sulatances as ·19 the nor 1 are quite imperceptible, though they fill the entire uinterse which we inliabit They hare none of charact eristic qualities of matter but form the medium of motion and rest which are possible only through their oxistence They are in themselves Nishi riya Dravyas 2 e , non active and non functional and yet condition the things living and non hund in their motion and rest Just as water itself, bom, indifferent or neutral, is the condition of more ment of fishes so dhai ma, itself non motive sin que non of inotion of gira and pulgal So dharma clocs not more itselt effect motion othier things but it forns tlic condition of motion in living and 11on living thiga 1 p pulgal Summarly, alharina, being noutrl in itself, is the external condition of rest Just as the earth is the standing place for horses and the shindow of n trec for the nigrimy so a lhami is the non efficient externn) condition of tlnn at rest In this way Tama my stem considery two such entities functionalls different, one actwglio Ventons mutation (thar mn) and the other gu tranteem, motion within the lunits They are in <ifferent and neutral in themselt es and yet aro considerev] to in indispensable to the coinpletion of the world The nert non luin sulstance 14 x11811 rp "X16 Reality of spaco is also a crucial doctrine to determino ulicther metaphics 14 idealistic or realistic The Verlinta use* the term / 191 indifli rentls to devotc siner and ethe It is the latter in that 18 more prominent Tounsi tho term 1) W7 is interpretel na sjne which is incaperiile to science and Healistic metailignes Space is infinite prtension Its nature is to provide locality or mom for the ernstence of all nther entitie On mcmyrint But in ·Lii of this accommodating function it has a portion which is filled with the other real objects. This portion is called Lokīkása, the world-space, because it is co-extensive with the world beyond that there is the infinite empty space which is called Alokākasa. Dharmi, adharm and akisa are, thus, mediums or conditions of motion, rest and subsistence respectively, all the three being interpenetrativg. 'The intersting fact about the conception of space is the doctrine that space is constituted by simple elements known as āksinu or special point. This Akasinu is to space what Pruigal Parnmānu is to matter, And each ūkāsânu is related to each Pudgalanı. The Jaina thinkers elaborately describe the nature of space carefully distinguishing it from matter. It is devoid of the sereral physical qualities and as such it is mere extension, It should not be confounded with extended objects Modern philosophy recognizes the three-lhar mu, wulharını and ākāsı- only as the functions of a single entity such as space or ether. The last drarya is lalu or time which also pervades the whole world-space in the form of single, independent, minute points which never inix together to form a composite body. Jaina metaphysics postulates time as a necessary cotagory of esistence. It is stated as a peressary condition of change. The process of change without time would be unintelligible and must be dismissed as illusory. It serves as the condition of changes in other things and it affords them extension in time which, by itself, is beginningless and endless. For practicle purposes, however, it is divided into limited periods such as minutes, hours, days, months, years and ages. These are the six ·xui dlı aryas according to Jaina metaphysics, which may be brought under two heads, jita dratya and ajira di arya the latter containing all the other fire in it. For clear underatanding, we give below the table of the substances, Substance 1 Java Ajira Pudgal Dharma Adharma Akās a Kāla (matter) (medium of (medium of (space) (time) motion) rest) One more point as regards the nature of existence attributed to the aboveinentioned six substances and we shall pass on to the third tallva. The peculiar doctrine ns to the nature of reality found in Jaina philosophy is exact parallel to the dialectic concept of Hegel, the German philosopher-thesis and antithesis reconciled and held to-gother by synthesis. In popular language, reality found in Jaina system may be said to be characterized by appearance and disappearance in the midst of permn. It is endowed with the trio of production, destruction and permanence. From the point of view of the nature of a thing, it is permanent and uuchanging, but from the point of viow of its accidental qualities it origi. nates and porishes. Au illustration of this concept can be found throughout the Botanical and Zoological kingdoms. " Take the case of the life of the plant It" begins with a seed. The seed must change if it is to" sprout out into a plaut. If it remains permanently as "a reed it will cease to germinate and die, i.e., it will" mence. If .ft ·xiy 1 « 13 9 (7 "cease to be a seed. Thus a seed must die and yield place to sprouting plant. Similarly, the sprouting plant must shed leares if it is to continue as a living' " organism till it grows into huge tree with fruits and “ flowers. At every stage it must lose its old self and " grow intoʻa new self, thus alternating its life with birth "and death, appearance and disappearavce, through a “ continued existence.” So the tripple nature, namely, origination, decny and permanence, is an essential characteristic of every Drarya or substance, Technically Drarya being a dynamic category, it manifests itself through its own parynya i. c. modifications and gunas-qualities too, witlı which it is endowed. The appearauce and disappearancealways refer to the changing modifications while peinanence always corresponds to the underlying substance From the aspect of pryāya, Drarya is subject to birth and decay. From the aspect of drarya, it is pei manent. When one mode disappears ond another mode appear there is certainly no change in underlying substance. Neither the permanency nor the process of change can be separated from each other. Each is indespensible to the other and lience can not be differentiated in reality, though one may be separated from the other in thought anıl specchi, Similar is the relation between drarya and its quality. Jain philosoplıy does not accept qualities without drarya nor diarya without qualities. Qualities without a substratum and a substratum without qualities are both empty abstractions and lience uureal. Hence the qualities are identical with the underlying substance, because the former constitute the espression of the latter. Inspite of this identity between drarya and ·IV qualities, they are distinct from each other. Drary and guna, differ from each other.from ccrtain point of view and yet identical. It is both bheila and abheil, difforent and yet identical, the point of vieve of which is most peculiar to Jaina philosophy. In short, the concept of reality in Jaina system is supposed to be of complex structure and hence regarded as the foundation of Anekāntrida, multisided reality. Tliis multilateral agjxect of reality rejects and critises all otlior vious lased upon unilateral aspect i. e Elantrida. Hence the Jaina system distinguishes itself from the absolute Monisin of the Vedantins on the one hand and the Nihilism of the Buddhists on the other. If the teaching of the Vedinting rho speak of an unchanging permanent reality and who dismiss all the changes as unreal, is accepted, thc Jaivism advances the argument that thoro is no «cope for lifo, 110 utility of religion and no necessity for Jolshn. The religious dectrino contributing to salvation of thio soul will thus appear to be useless, as it is based upon unreality. Change must be accepted to bo as renl, if lifo is to bo real, if Samsāra is accepted to be as real. Similarly the Buddliistic philosophy pmpounds nn cract apposito view implying all things, pligsical as well as pychiml, ns tmnsitory. This momentariness of reality is also condemned by Jainas ng an Ekintrain on the score that unoml conduct and its evolution would become meaning Dreng Jainism comes in lietueen typ aud dehors existence in such a way a4 to eunte all the different siers. It describes reality as an ever changing one with its Jxerina. nients reality au foundation. This concept of mality is inrinusly described in malem thoughts as unite in ·Iti sanne multiplicity, permanency in midst of change, identity in the midst of difference, On this nature of existence, a Aystem of thought technically known as anel ant or Suurua is formulated in the form of a partial predication according to which both affirmation and negation tro possible with reference to the object or renlity We cannot assert or deny any thing about reality as an absolute pre dication Any assertion or denral macle about reality, therefore, must be confined to the relatire point of view. Thus, the same object is capable of being described by an affirmative predication is well as a negatire firedication according to the point of view adopted Tho individual person may be a father in relation to A ind a son in relation to B In this case we can not reasonably ush how can the same ndividual be both father and son The two conflicting attributes of fatherhood and souliood are quite mtelligible in the same map This is such a simple obvious truth, based on Syulrula, which, though it represents a very sensible view of thugs in a systematized form, is devounced by almost all von Jamı thiphers as a bundle of contradictory and untrue assertions on account of not knowing the full meaning and significance of the seven propositions 2 e, y dr ula 3 The third reality is usrana, which term meus 'flowing in It signifies the influr of lamic matter into the soul The channel through wbich / ar mı flows into the soul is desigunted 19 fear Just as water flows into a bort through ? hole w it, so kuwa flora into the soul tlırough isvaru uud nets is an impediment against its progress The laine molecules floir into the soul on account of the soul« niental, verbul ud ·Iyit physical activities. According to the Jaina conception, sitice the accumulation of the subtlo material aggregntes forms the basis for births and deaths; thero is no place for God or Supreme Being for creatiny, destroying and 1ccrcating the world. The soul is eternal and has been entangled in the karmic molecular circle from the time immcmorial. The contact which takes place between jivu and pulgal matter – under influence of impellent forces, lends to the formation of what is called kīrmann varir, which, like the cocoon of a silkworm, surrounds the jira nnd accompanies it throughout life ns well ng in its migration from one body to another. 4. The fourtlı reality, i. co, bandha, ia the state of bondage of the soul under the influence of its four-fold kussions, namely, anger, conceit, deceit and greed. When once there is the process of flowing in of larmir molecules, they, i. . Jārmir molecules get deposited or fived up in the larmir body. Thus, the soul gets fettéred by the . lūrmir Whamur, forged by the fusion of spirit and matter, and hence it is not free to enjoy ito natural frecdom and joy 5. Tho nert tattrri, Sainrara the process of bloching up the inflow of lamie matter into the constitution of the soul. The subject of this fith reality, i.e. Sanırara, is to obstruct any fresh inflow of lirmie miattor as well as to pirovent fiesli assimilation of it loy the hirmir lody by n wysteruatic coutrol of the mental and plıysical activities, Yogic meditation or tapus is stated to be an ineritable con. dition for cheehing of the further influx of matter into the soul. So long as the stopmgo of an alien larmir matter is nnt vell practiseil, the building up of the kirmir cocoon ·goes on interminably. So, the first step in extricating one: self from trammels of the stamviric world, whose root cause is the kūrnic body, is called samrara G. The sixth principle, called mirjaa, is the process by which the deposited karmir matter is loosened and slaken away by austerities. The inflow of fresh matter being stopped, the next step is to destroy the existing karmas lige concentration upon one's nature. When sainrara is properly practised, the already assimilated lärmie matter crumbles and gradually «lisintegrates by ninjarī. The real difference between the Sainvara and Nirjarit narrows down to this. The former in subjected to checking of the fresh kaimic matter Aowing into the soul, while the latter is meant fou destroying the already deposited kaimas in it. 7. The seventh and the last attra in 10/hu. When all tho bonds of karnas are brohen n-under, the - on) shines in full luminosity, in infinite greatness and in in finite glory. In this state, which represents final liberation, the atman realizes its jolierent qualities of supreme knowledige and unlimited happiness; nud it attains libemtion; it becomes perfect being--Siddha—and enjoys its natural attributes, omni-scien bliss and the like So the Puma Imusrapon, accorling to Jainism, is considered to be with infinite qualities unlike the Virginia Brahman of the Vrelantins. This last suttia ja regarded as the deal of 'perfection, which the soul attains to on liberating itself from the shackles of all its kirnir bonds This is the naturo of the essential principles ar taller. If we add the two mental attaimnents, purinn amil pui, virtue ant vice, to thran aforrsaid ameti ·as contribution has been made by Jainism to world culture, These works, both uarratire as well as philosophical, which have become the pride of India, are classified under: Prathaminuyog'i, Charunānuyoga, karna myogu and Druryānuyoga. Of these the first, Prathamīnuynga contains the biographies of the 63 great personalities such as the 24 Tirthiankars, the emperors and other great historical personages relating to India. The second, Charanānuyoga, deals with the course of conduct prescribed for the Inyman ng well as the saint. The third, Kiuruinnyoga, explains the nature and constitution of tho cosmos The fourth, Draryānnyoga, is a metaphysical treatise, describing the nature of the seven Realities such as jiru, ajiru, ilsvara, barulhii, sunrur, nirjara and moksha with their subdivisions in detail. The appellation of the Prathamānuyoga which comprises poetical coinposition and historical account is more significant, because in it tlie attempt is aimed at to introduce the religious matter through the stories of the Great Ones to those who are incapable of uuderstanding the philosophical points of view. In other words, it demonstrates a sort of illustration, convincing the philosophical conclusion The present Yas stilaha Champū figures iv the Prathamānuyoga and gives us the life-his. tory of a king Yas odlara for clarifying the Ahimsi doctrine, a sinó que non of Jainism. No other religion in the world las so stressecl on ahimeī as Jainism has done Though the Buddliists preach the doctrine of ahimsī and call themselves the Apostles of the Bloodless Altar, they do not come to the lerel of the Jaina conception of ahimsil. According to the Buddliist ideal, nhimsă merely means ·XVII not directly wflicting injury oneself whereas the Jain 1 conception of it implies not merely abstaining from direct injury but also abstaimng from two types of indirect mjuries-iustigating others to cruelty and approving of cruelty in others So the Buddhists would buy meat from the butcher, though they would not hill tlie anunal The followers of the Jalu" religiou on the other land nie strict Vegetarians and condemn flesh-eating in toto JIoreover, the ahum 1, observed by the Juinas mcludes non injury to my living being an auimal or even an Insect either by thou;lıt word or deed In short, han m any form is condemned Such ininute implication is 2100 found in any other religion but in Jaiprm Hence the ahimet 19 stated to be the very Inch bone of the Tum religion It cipnot exist for a while, of whimsi is done Jamna should try to avoid mamly four types of injuries (1) Saml alpi (2) 1 1 odhı (3) Uilyam and (4) Alun! hi The first type of injury, ? e Samhalm is so designated because it is inflicted with prer ous intention through the mental verbal and play sıcal "ictivities It is otherwise called the cold blooded hilling and hence stagmatised as the worst kind than the rest The second hand of injury is made for self protection by tle way of quirrel war etc etc An injury rich takes place in the trade ngriculture etc is kuown as Uilyam And the last i e Az aml hr mjury comes under the category like louse-lold duties such as ,rindu, cooking, elcanın etc In the story of the hing Yas odhara mentioned in Yasastilaha elampu it is slioru how the lrituotional in jury resulted in bringing about the cleaths and births of away with So every 1 ·iiiܫܫ the king Yas'odhara and his mother Chardramati in ? Tiryanch gali The king Yas odhar, the story is thus narrated, who was a son of king Yas horgha and a queen Chandramati of the capital, Vijayani, had a beautiful queen, named Amritaderi. · As the days gone by, tho queen Amritadevi became foudly attached to an elephant. driver and thus lost her good character in his association. When the king Yusodhara came to know about har bad conduct lie desired to abandon his kingilom in favour of lii4 son Yalnomatikumīra for the sake of austerity in the forest. IIo placed his iden before his mother Chandramati with a view to obtaiuing permissiou from her for practising penance. He told her that the other night he had a very lind dream in which a giant sat on his chest and threntened him of parting with his life if tlıe latter would not forsake fris monarchy. Thereupon his mother Chandry. mati advised him to give the offering of an effigy of n cork made with flour to the tutelary deity for arerting euil emenating from that inauspicious dream. The king Yas'odlınmn, though he was reluctant to follow her adıice, remained silent in consequenre of which his mother Chandranati took his silence as a half consent and ordered the servants for the arrangements to lxo runde for crocution of a sacrificial deed iimplying Intentional injury. A pxer prenrutions, the hing went to the temple of the you inlian deity of his family in despair and there no rooner did lie cut off the head of the cock of flour, thinn, to the great surprize, that inanimate coch crowel like ni animate object. On lieang the ach's clow, the king Imxmmno too nervous to utter a single roni. Aftermanla tlic queen, Lupitiieri, when she came to know that ·Xriv her connection with that elepliant-rider had been exposed to lier ljusbaud i. e, king Yasodhara, killed liim and her mother-in-law too by using a poison in the sweetment at the time of repast. Then the king yasa dhara and his mother Chandramati breathed their last in a very lamentable way and took birthis many times in lorrer states as a sequel to the Intentional injury. The king Yasodhara and his mother Chandraipati, after some births became Ablayaruchi and Ablinyamati, a son and daughtor respectively of the king Yas'omatikumāra, who was formorlyn son of the foriner and a grandson of the latter. Thus, the Intentional injury has been crclusively discarded in Jainisin inasmuchas it results in the cycle of births and deathıs as per example of the king Yasodhara nnd his motlier Chandramati. So ahimsī having been motel in Jainism, every grent Jainn Prophet tried his les el laest to stump out the practice of himsi in any forn by tho wny of preaching seven Realities, refered to alove, and stressing the importance of religion, exsed, on ahimci. Exery Jninn writer, whether he may be a juct or philosopher, following theco great champions of tho blooulless altar has emphasized the potentialities of the ahimci cloctrino throughout his work with a view to direrting tho jumple from the slaughtery. So, an author of Yas'astilska Clampu, Somadeta, a grent poet and logician, las descri. Reel the life-liistory of Ynsolam clarifying the whimsi doctrine in rhythmical and benutiful sanshrit language in the present composition. It is already statel thint the Ins'astilaha Cliningra Tour under Pruthaminimi, one of the four classifientious of the Jnina litemture, It compriw ciglit clinpitern ·in all, the first sia being alloted to the life-account of the hing Yasodharn, bis further births ayd deaths with his mother (handramati in 711 yancha gati on account of the Intentional injury, the truge incidents in those lower states, and agrn his birth in the womb of his daughter m Inu, Kusumu ali, a wife ot yasomatihum tra The last tuo chapters describe the philosophical as well as the religious conception of the Jum Faith such as ser en Realities, the right path to the liberation, the householder's cluty, the ascetic 4 course of conduct etc etc The first chapter, which is tiented as latharnt ull, describes the story as follows "A hug Miridtta was rulmg over the country called Yodlieya, whose capital was Rajapura Larly in his boy hood, luv elders lang been derd, le lived in a lrd society in conscquence of which he was much indulged in sosen hinds of vices One dny rt so-called sint named Bhairua, cone to the city Rajpura on leurzug of whom the king landatta sent to Iue dansham Bhaira adusel the hing that the lenien would be captured in menns of animal sacrifice in which a couple of each hund of ziru should be killed before lus famils -deity, Crundamer The king Sery much impressed by Bhairana orieren los servants to prepare for the scrifice as nessed Thereafter the servants went out in search of each hand of couple At that time a mahed ango unmel Sudnttichirya limppened to remort to the foremt not far 191 from the citi itapur, with h14 disciples. Jle lumself determinel to go on fast on time holiday, and instructed all other to go in the city for le ring a food Abhios rucluind this amati ulio linic reren ·Ixvii the above extract and the dates of the existing Champu literatures at present clearly indicate that the traces of their origiu almost synchronise with the tenth century A. D. Somadera composed this Yas'astilaka chamıpu in A. D. 959, when Rastrakuto Krishna III was staying in Melyati after conquering and killing the Cole prince Rajaditya, son of Parāntaka, in A. D. 949 in the battle of Tohkolain in which Krislıma was assisted by his brotlierin-law and ally, Bhírtuga, vide the following passage. शम्परालातीतमंवत्सरहातेध्वष्टस्वेकाशीत्यधिषु गतेषु (अङ्कतः ८८१) सिद्धार्थ- संक्सरान्तर्गतचनमासमदनत्रयोदश्या पाण्डचसिंहचोलचेरमप्रभृतीन् महीपतीन् प्रमाध्य मेल्याटीप्रवर्धमानराज्यप्रभावे श्रीकृष्णराजदेवे सति तत्पादपद्मोपजीविनः समधिगतपचमहागब्दमहासामन्ताधिपतेचालुक्यलजन्मनः सामन्तच्दामणेः श्रीमदारकेसरिणः प्रथमपुत्रम्य श्रीमद्वद्यगराजम्य प्रार्धमानवमुधारायां गह- धारायां मिनिमापितमिदं कान्यमिति । Somadeva who as a great sage calls himself to be a disciple of a wellknown sage Nemides a belonging to a Devasangha the great ecclesiastical lead of which was Yns’odera, vide the following verse: -- श्रीमाननि च देवसंघनिलको देवो यशःपूर्वकः निध्यस्तम्य बभूव सद्गुणनिधिः श्रीनेमिदेवादयः । तम्याश्चर्यतपःस्थितेत्रिनपतेर्जेनुर्महावादिना मिष्योऽभूदिह सोमदेव इति यसम्यैप काव्यनम ॥ But as per copper-plate inscriptiou which has since been published in the quarterly magazine of the Bharat Itihara Sremsohan Janual, Poona, Somadera and his poreceptor Nemides 4 and yraud preceptor Yasodesa are stated to hare been related to Gaudsingha as under :- ·xxrui श्रीगौडसंघे मुनिमान्यकीर्तिर्नाम्ना यशोदेव इति प्रजशे । बभूव यम्योग्रतप प्रभागात् समागमः शासनदेवताभिः (नाम् ) ॥ शिष्योऽभवत्तस्य महर्षिभाजः स्याद्वादरत्नाक्रपारदृश्वा । श्रीनेमिदेवः परमादिदर्पद्रुमावलीच्छेदकुठारनेमिः ।। तस्मात्तप थियो भर्ता (तुः ) लो(ो )काना हृदयंगमाः । बभूवुर्बहवः शिष्या रत्नानीव तदाकरात् ।। तेपा गतम्याग्रजः शतम्य तयाऽभवत् पूर्वज एव धीमान् । श्रीसोमदेवस्तपसः श्रुतम्य स्थानं यशोधाम गुणोर्जितथीः ।। It is generally recoguized tlint the name of group i assigned after the name of the country to which it belongs. According to this belief, the name Gauda being the older name of the modern Bengal, the role monastic order including our author Somade a must Lelong to Bengal Pandit Nathurama Premi had first stated in his hook " Jama Sahitya our Itihasa” that the Devasangha could otherwise be called Gaudsangha and the name Gaud night be the name Golle of-the country, a part of might be a Karnatah, ou thic assumption that Somadeva south Indian as he liad completed his present composition in south at the time of Vadyngn and his son Arikesari III feudatories of the Rastrakutry But afterwards the Pandit agreed with Dr V. Raghawan 20 ... Ph D. who had declared that the name Gauda must be applied to the Bengal and no other country. From this it is erident Somadera, au inhabitant of the Bengal, might have migrated to the south in course of time with his preceptor Nemideta Besides, his style which corres. ponds to Gaudi Riti (ओज प्रागन्ध आदम्परः पुन: । समास- बहुला गोडी ) peculiar to Bangal supports the conception of his being relatel to that province. The traditionnl ·xxix 1 liistory in regard to Yas'odera and Nemidera las not been available por historical eridence as regards the successors of Somadera also is traceable. But S’rutasagar a sanskrit commentator of Yasinstilaka champu quotes tliat Vadiraj and Vādibhasimha were two disciples of Somadeva. But that statement does not bear the testimonial fact on account of the rast difference in dates between Somadera and these two supposed disciples. The date of Somnadeva can easily be assigned witl, certainty to the tenth century A. D. from the references made at the end of this book to the hing Vadyaga and his son Arihesari III who flourished in A.D 966. It is mentioned that the Yas'astilaha champū was written in the hingdom of the former, named Gaugadlari in south India all the poet Somadeva was lionoured by the latter respectfully. Similarly from the reference in the commentary on Somadein's Nilivakyamrila, an execellent work on Policy written for hing lahendrapala of Kanoja, it is prored that Somódon lived in the tenth century AD. Tho following two verses in Yagʻastilaha champū also bear the name of the king Vahendraprīla of hanojn. प्रिय उपलयानन्दप्रमाधिनमहोदयः। देवश्चन्द्रप्रभः पुष्पाजगन्मानसपासिनीम् ।। ! सोऽयमानास्तियन महेन्द्रामरमान्यधीः । 1 SHIRT ARATAS rate fearfi77: || (T&277--a name of the city Kanoje; 27=aizm.7, ) The king Mahendrapulades a ſourished in the tenth century AD, and this lielps to ascertain the date of our proet Somadosa Thicro is a mension of a poet Ter who as the court met of hing Mahendrapila in A. D. 909.

·Somadera's contact with the Krishnarara III of Rastrakuta prorides the proof for deciding the poet's date which is stated to be the 10th cen. A, D. In view of his countrywido contact and vast cudition Somadera's work became more valuable. He was woll-read scholar and master of ocabulary. Ho wrote in what is known as the Gandi style in which the words are used in pomp. The first characteristic of Somnadeva's style whiclı strikes eren a cursory reader is his inordinate love for long compounds. But the taste of his age is responsible for tliis, because from the early centuries of the Christian era onwards the ornate style full of figures and long compounds was recoguized as coustituting the very life of sanshrit prose. Sonades a naturally followed this dictum of ihetoricinns when he wrote pages after mges of strings of long compounds The next peculiarity of the style is his fondness for purus. Throughout his work Somadera las guen full scope to play upon words for which his wonderful mastery of the cast vocabulary of Sanskrit language specially fitted him. Most of his lengthy dleseriptions are full of jussages which would be meaningless and absurd the words were taken iu their ordiuary sease. There is some hidden meaning in them which can hardly be found out without the help of a special commevtary. The sanskrit writers on rhetoric themselves regard this play upon words as only a secondary omament of real petry. Another mannerism, which is much erident in the present work, is the uses of a number of figures of specch which are based on päronomastic words anal epithets, aplealing to our intellect and not to nur licort. He is ·specially fond of Alshepa, Utpreksha, Upamī, Rupahal, Virodhn, Stabhāvokti, Salohti and Nidars'apa. He is also fond of alliteration and often uses out-of-the-way words for its sake. Another admirable characteristic of his writing is his possessing the power of lengthy description. While describing in detail the rainy season, the winter, the hot season, the temple of the Goddess Chandamiri and the lovely garden, varned Smar-Saumanas, Somadera uses very obscuro and paronogmastic words, long compounds and numerons epithets to a great extent. In describing things, with the skilful use of Vakroti, Somadeva is said to have no rival orcept Bana. The allusions to a strange mythological events also add to the beauty of his style. His memory surveya the whole field of Indian history and my tholoog. 'Simlarly, his power of imagination plays an important part in the preseut work. In his imagary, thought succceds thought and one simile is followed loy another in such a way that one loses sight of the master iden Aurt from these many superior merits of the present nutlıor, lus stylo is subject to a stern criticisin owing to the numerous big compounds, double inenning and olscuro wordla, lengthy (escriptions and long sentences which pirosent an ordinry rendor from following the thread of tlo narrativo. His oxtensive acquaintance with Sunshrit vocabulary bringe in oris and expressions not familiar to esen advanced student of tho sanskrit language. Jlir philosophical references and teclinical words make the to wow Diftiewt uw wrecible From this prevnt noch it eems that Somadlon una not only a great pret but a first-rate logiemn, a goul philounpler, erunt inlitician and highest preceptor. In the firra ·XXXII As mce of jwtry, he has displayed his grent skill in tlio present composition owing to the fact that he had a great command over the Sanskrit lingunge and vast vocabulary nu well as beautiful copressiyc power at his credit Som deva being the master of Ede 1, lure imagination tool inpid and sublime flights Yasastilah? champa and Nitusahj imrita arę rechoned as his master-pieces for lus logol adlı ancement, there are not a feir references in the Yasiastılıha chainpu vhuch cau judge his progre- Sullo and unrivalled intellectual capacity in that field There is one verse stated below which determines lus kwical ability आनमममभ्यम्नाच्यात्ततणादिर ममाम्या । मतिमुरभेरभरदिद सतिपय मुऋतिना पुण्यै ॥ As reguds luis proficiency in the politics, bus Vitus hyamrit 18 a proof Jereorer, in the Uchchhris III of the Yis astilha champ, he has discussed my political points in detail in connection with the hmg Yas olham's life-1ccount. Though there are no otliei separte trentises on religious topres, the last two l'elichi usas of the present book rerezl his Teacherslıp in regard to the religious laws and cutoms. He was well versed m grimmar too In short he vis acquainted with all brunclies of huowledge such 7a, poetical composition, science of Ingic, philo oply, grammar, politics, bustory geography etc Not only was he au rent student of the Jama plulosophy but also lie w'is well couversuut with other systems and thought in India as well In the fourth chapter of Y? astılıha chimpu he gres us the list of so many poets whose works were fulls known to Somadera He has discussed the points relative to astronomy and astrology in ·this work now and tlion, In brief, he was all round scholar lenling with every branch of knowledye through his deep and sharp talent. As regards the highest type of genius he was of opinion that there was no monopoly of talent assigned to a particular class or caste. In poctry also lic dins cosmopolitan attitude which is rei caled tlimugh the following verse: लोको युनिः पारउन्दोलकाराः ममयागमाः । सर्वसाधारणाः सद्भिम्नीमार्गझ स्मृताः ।। Somadesn's two best compositions one las nutilakn champū under reference and other Nitiväkyāmrita Aro considered to le the new region in the rich domaiu of muskrit literature Besides these two, he is said to have Lycon author of tho other thirco works such as Yuhtichintamani, Mahendra-matali-Sanjolpe and Sinnavatipra. harına which are not made available so far to tho puslic. Tlie Parlliani inscription adds to liis works a Syadvádomisad and numerous Subli iritae, which nro no not yet brought in limelight í

·श्रीसोमदेवरसरिविरचिता
यशस्तिलकचम्पू:
प्रथम आश्वासः।
.
गत वन्दनम् ।
१. श्रियं फुरलयानन्दप्रसाधितमहोदयः ।
देवश्चन्द्रप्रभः पुप्याजगन्मानसवासिनीम् ॥ १॥
श्रियं दिश्यात् स वः श्रीमान् यस्य सन्दर्शनादपि ।
भवेत् लोक्यलक्ष्मीणां जन्तुः कन्तु निकेतनम् ॥ २ ॥
थियं देयात् स यः कामं यस्योन्मीलति केवले ।
प्रैलोपामुत्सवोदारं पुरमेकमियाऽभवत् ॥ ३ ॥
यम्याऽग्रिनखनक्षत्रविजृम्भाय नभस्यते।
नमजगत्रयीपालकुन्तलाभोगडम्यरः ॥ ४॥
यालारणायने यस्य पादद्वितयमण्डलम् ।
प्राविधिटपाधीशकिरीटोदयकोटिषु ॥५॥
नपोन्नम्भकराभोगकेसरं यत्यमव्यम् ।
नभ्रामरवधूनेत्रदीर्घिकाखम्बुजायते ॥६॥
यत्पदस्मृतिसम्भाराद्यननयनाया।
पाइमनोदवमिद्धानां सिद्धादेशादियेशते ॥ ७ ॥
नसै सत्कार्तिपूर्ताय विश्वयफमूर्तये ।
नमः शमममुद्राय जिनेन्द्राय पुनः पुनः ॥ ८ ॥

·२
यशास्तलकचन्यां
[प्रथम
अपि च।
भूर्भुवःस्वस्त्रयं यत्र वेलाचलमुलायते ।
अपाराय नमस्तस्मै जिनयोधपयोधये ॥ ९॥ .
मतेः मूते बीजं सृजति मनसश्चक्षुरपरं
यदाश्रित्याऽऽत्माऽयं भवति निखिल यविषयः ।।
पिवतैरत्यन्तैर्भरितभुवनाभोगविभयः
स्फुरत्तत्वं ज्योतिस्तदिह जयवादक्षरमयम् ॥१०॥
-
कविकाव्यविचारः।
सर्वशकल्पः कविभिः पुरातनैरवीक्षितं यस्तु किमस्ति सम्प्रति ।
ऐदंयुगीनस्तु कुशाग्रधीरपि प्रवक्ति यत्तत्सदृशं स विस्मयः ॥११॥
कृतीः परेपामविलोकमानस्तदुक्तियक्ताऽपि कविन हीनः ।
कृतेक्षणो राजपथेन सम्यक् प्रयानिव प्रत्युत विस्मयाय ॥ १२ ॥
कृत्वा कृतीः पूर्वकृताः पुरस्तात प्रत्यादरं ताः पुनरीक्षमाणः ।
तथैव जल्पेदश योऽन्यथा चा स कान्यचोरोऽस्तु स पातकी च॥१३॥
असहायमनादर्श रत्नं रत्नाकरादिव ।
मत्तः काव्यमिदं जातं सतां हृदयमण्डनम् ॥ १५ ॥
उक्तयः कविताकान्ताः सृनयोऽवसरोचिताः ।
युक्तयः सर्वशास्त्रान्तास्तम्य यस्याऽत्र कौतुकम् ॥ १५ ॥
किञ्चित् कान्यं श्रवणसुभगं वर्णनोदीर्णवर्ण
किञ्चिद्वाच्योचितपरिचयं हृञ्चमत्कारकारि ।
अत्राऽसूयेत् क इह सुकृती किन्तु युक्तं तदुनं
यद्युत्पत्यै सकलविपये स्वम्य चाऽन्यम्य च म्यात् ॥१६॥
आजन्मसमभ्यस्ताच्छुप्कात्तर्कात्तृणादिव ममाऽम्याः ।
मतिसुरभेरमवदिदं सृक्तिपयः सुकृतिनां पुण्यैः ॥ १७ ॥
चाच एव विशियानामनन्यसमवृत्तयः ।
स्वम्याऽतिशायिनं हेतुमाहुः कान्ता लता इव ॥ १८॥
चागर्थः कविसामर्थ्य त्रयं तत्र द्वयं समम् ।
सर्वेपामेय वक्तृणां तृतीयं भिन्नशक्तिकम् ॥ १९ ॥

·आश्वाम] कचिकाव्यविचारः। -लोको युक्तिः कलाश्छन्दोऽलद्वाराः ममयागमाः। सर्वसाधारणाः सद्भिस्तीर्थमार्ग इव स्मृताः ॥ २०॥ अों नाऽभिमतं शब्दं न शब्दोऽथ विगाहते। स्त्रीवृन्दमिव मन्दम्य दुनोति कविता मनः ॥ २१ ॥ दुर्जनानां विनोदाय वुधानां मतिजन्मने । मध्यस्थानां च मौनाय मन्ये कान्यमिदं भवेत् ॥ २२ ॥ सुकविस्थामाधुर्यप्रवन्धमेवातिवृक्षजाड्यानाम् । पिचुमन्दकन्दलीप्विव भवतु रुचिर्मद्विधाक्तिषु बुधानाम् ॥ ३ ॥ न गधं पद्यमिति वा सतां कुर्वीत गौरवम् । किन्तु किञ्चित् स्वसंवेद्यमन्यत् सुखमिव स्त्रियाः ॥ २४ ॥ त पय कवयो लोके येषां वचनगोचरः । सपूर्वाऽपूर्वतामयों यात्यपूर्वः सपूर्वताम् ॥ २ ॥ - ता एव मुकयात्रस्तिरश्चामपि या थुनाः । भयन्यानन्दनिप्यन्दामन्दरोमाञ्चहेतयः ॥२६॥ न चैकान्तेन वफ्रोक्तिः स्वभावाख्यानमेव वा । वुधानां प्रीतये किन्तु द्वयं कान्ताजनेप्विय ॥ २७ ॥ - अयुधेऽप्युक्तियुक्तिझे कवीनामुत्सवो महान् । गुणाः किं न मुवर्णस्य व्यज्यन्ते निकयोपले ? ॥२८॥ अवक्ताऽपि स्वयं लोकः कामं कान्यपरीक्षकः। रसपाकानमिनोऽपि भोक्ता येत्ति न कि रमम् ? ॥२१॥ वृथा यतः धमः सर्यो निर्विचारे नरेश्वरे । प्राज्यभोज्यविधि फः म्यानृणम्यादिनि देहिनि ? ॥ ३० ॥ या पार्थिवत्वसामान्यान्माणिक्याश्मसमागमः । पार्थिवः पार्थियो नूनं वृथा तत्र फयेः श्रमः ॥ ३१॥ . अङ्गनायदिरोऽगण्याः प्रायेणाऽन्यपरिग्रहात् । स्वयं विचारशून्यो हि प्रसिद्धया रज्यते जनः ॥ ३२॥ यः स्वयं कवते नैव यश्चोक्ता मूढधीभ्यरः । मरणादपि दुःखाय काम्यकीर्तिस्तयोः पुरा ॥ ३३॥ अन्तःसारं भवेद्रलं यदिः काचं च सुन्दरम् । यथा तथा कयेः वाग्यमकयेश्च विभाव्यताम् ॥ ३४॥ - ·४ यशस्तिलकचरयां [प्रथम :नि सारस्य पदार्थस्य प्रायेणाऽऽडम्बरो महान् । न हि स्वर्णे ध्वनिस्तादृक्कंसे यादृक् प्रजायते ॥ ३५॥ काव्यकथासु त एव हि कर्तव्याः साक्षिणः समुद्रसमाः। गुणमणिमन्तर्निदधति दोपमलं ये बहिश्च कुर्वन्ति ॥ ३६॥ आत्मस्थितेर्वस्तु विचारणीयं न जातु जात्यन्तरसंश्रयेण । दुर्वर्णनिवर्णविधौ वुधानां सुवर्णवर्णस्य मुधाऽनुवन्धः ॥ ३७॥ गुणेषु ये दोपमनीषयाऽन्धा दोषान् गुणीकर्तुमथेशते या। • श्रोतुं कवीनां वचनं न तेऽहींः सरस्वतीद्रोहिषु कोऽधिकारः॥३८॥ अयं कवि:प कविः किमत्र हेतुप्रयुक्तिः कृतिभिर्विधेया । श्रोत्रं मनधाऽत्र यतः समर्थ वागर्थयो रूपनिरूपणाय ॥ ३०॥ कवितायै नमस्तस्यै यद्रसोल्लासिताशयाः | फुर्वन्ति कवयः कीर्निलतां लोकान्तमंश्रयाम् ॥ ४०॥ निद्रां विदूरयसि शास्त्ररसं रणन्सि सर्वेन्द्रियार्थमनमर्थविधि विधत्से । चेतश्च विभ्रमयसे कविते! पिशाचि! लोकस्तथापि मुकृती त्वदनुग्रहेण ॥४१॥ कृतमतिविम्तरेण। . . कथाप्रारम्भः। २ अम्नि खल्विदैव मकलाश्चर्यकपाने भरतक्षेने चतुर्वर्गमार्गणोपकरणप्रमूतः समस्तप्रशम्नमहीवलयालकरणभूतः सुरलोकमनोरथाविधेयो यौधेयो नाम धाम सम्पदो जनपदः। ग्रामवर्णनम् । ३ यन महानृपत्तय इव गोमण्डलयन्तः, श्यतिध्रिय इस महिपी- समाकुलाः, भरतप्रयोगा इव मगन्धर्याः, सुगतागमा इयाऽयिफ्ल्पप्रधानाः, वामिनोनितम्या इय परभौरवः, ध्रुतय इयानामनितबिम्नाराः, श्रमणा इव गलरूपधारिणः, शहरपलिनीतर इरादेबमास, भागवता दर प्रतिपकरण- भूमयः, माल्या इय ममाप्रितप्रकृतयः, घरमालय व मुलभजला:, सणरणालय स्य हलपहलाः, मझयादा इय प्राषितारामा, महायोगिन इच क्षेयप्रतिष्टाः, । १ गण ·. . भावार:] ग्रामवर्णनम् । सलिलनिधय इव विद्रुमन्नोपारयाः, म्वर्गवमतय इवाऽलिथिप्रार्थनमनोरथाः, गगनमार्गा इव नक्षत्रद्विजराजिन , क्रकुचम्भा इव भर्तृपरसम्बाधसहा, सुरेश्वरसेना इव म्वाम्यनुरता , सौराज्यविचमा इव निकण्टकमहीभागा , वियदा- पगाप्रवाहा इय विगतोपरमीमान., मकरजगन्निर्माणप्रदेशा इव मर्वजामिन', मुहद इव च परस्परप्रेमाभिजात्या कुक्कुटसम्पात्या मान्त प्रामा । ४ अपि च पिक्चॉपरस्पर्धितरलेक्षणा , करितारपणक्नकमय कपणा, सरसनखराजिपिच्छुरितभुजगण्डला', काजिमोहायशदर्शितोरम्परा , बरगंजापनम्मेरसिम्यारा, कर्णफण्डूमिपोद्वलितकशान्तरा, पृथुनितम्यवशस्वल- टटहगतिविक्रमाः,महजगाररसभरितमुराविभ्रमाः,पीनकुचकुम्भदर्पनुटरकन्युका', शालिवप्रेषु यान्त्य क्षण गोपिका पान्यमार्येषु नयनोग्यव कुते या ताप पुनश्चिरमुपाचिन्वने। यौधेयदेशवर्णनम् । स यौधेय इति स्यातो देशः क्षेनेऽस्ति भारते । देवधीस्पर्धया स्वर्गः नया सष्ट इयाऽपरः ॥ ४२ ॥ घपत्रक्षेत्रमातसस्यसम्पत्तिवन्धुराः। चिन्तामाणिसमारम्भाः सन्ति यत्र चनुन्धराः॥४३॥ लवने यत्र नोप्तस्य लूनस्य न विगाहने । निगाढस्य च धान्यम्य नाऽलं संग्रहणे प्रजाः ॥४४॥ दानेन वित्तानि, धनेन यौवनं, यशोभिरायूंषि, गृहाणि चाऽर्थिभिः । भजन्ति साइमिमानि देहिनां न यत्र वर्णाश्रमधर्मवृत्तयः ॥४५॥ राजपुरनगरवर्णनम् । नगिमिनीलिमगलममानमानाममरकुमारपाणामनारम्ने नभम्यवतरणमार्गचिोधिनरनिमि', उपहमितशिशिरगिरि-हराचर-शिरः, भरनिनरनिविष्टविकटमटोग्कटकाटिरिपुमीपमचारधकिनचन्द्रमृगरिरचनरचिवि. क्यावर पोपहारिभिः, भग्गरधनुरगधरणाचण्णक्षणमायनिधर्म , अम्परचरचमू- विमानगनियनिरिधाविमि, अनवरतरिहरदिदापचरचमानकामिन पोर- মমানৗমনার, বাগদিনায়লনা, म्पकपनीपक निकायतनयागनकुतूहलतलनिनम्मितमिदयुयतिभि, भीम- विधमरमुरमन्दरीकायापलविलुप्तकेतुशामिन., भनेरध्वजनामम्नम्भिको. ६ तत्र ·यशस्तिलकचरान [प्रथम त्तम्भितमणिमुकुरमुसावलोकनकेलिक्लदिवौकस्खलितरयविमानवाहनसम्बाधानु. यन्धिभिः, अपत्नरत्नचयनिचिनकाञ्चनमला विसरदविरलकिरणजालजनितान्तरिक्ष- लक्ष्मीनिवासविचित्रसिधयोल्लोचैः, अमृतकरातपस्पर्शदवञ्चन्द्रकान्तमयप्रणालोच्छल- जलजालकासारसिच्यमानवियविहारिणीवरहवैश्वानरकर्भमर्मरशरीरयष्टिभिः, पहि- मधामणिमन्थुक्षितादिनकृन्कान्तकिम्पिरिपर्यन्तस्फुरस्कृशानुक्णविकासमानामरमु- निमध्याह्नदीपः, अमलकमलामारविलसन्कलहंसश्रेणिद्विगुणदुकुलांशुकगयन्ती- मन्ततिभि , उपरितनतलचरत्नचलाकियालफभयपलायमानजयविजयपुरपयनाशनः, उपान्तस्तूपनिपतत्पारापतपनगपानिपुनरनधूपधूमाडम्बरः, अनिनिक्टविटकोप- विट-शुकशावमन्दियमानहरितारुणमणिभि., इतम्तनोविदूरतरचरचापच्छदगुर्छ- दतुच्छच्छायाच्छाद्यमानमेचकरचनैः, अनिल-लय-प्रेझपोलन-यल-आणकिङ्किणी. जालयाचारपालिध्यमध्यानारधरिद्याधरवद्वेलितविधिभिः अनपधिसुधामधाबद्धा- ममन्दिग्धम्बधुनीप्रवाहैः, प्रफुलम्मारिवान्तरिक्षवृक्षस्य, श्वेतदीपष्टिभिरिय रोद कोटरस्य, शिसण्डमण्डनपुण्डरीका ररिय नौदेवतायाः, पुण्यपुम्जोपार्जन- क्षेनैरिव त्रिभुवनभव्यजनस्य, डिण्डीरपिण्डमण्ड रिच बिहाय.पारागारम्य, भट्टहापपिलारिय व्योमन्योमकेशस्य, स्फटिकोन्कीर्णग्रीडाकुपोलरिय ज्योतिर्गमस्य, ऐरावतकुल कलभैरिवानन्तवनस्य, ममन्तादुन्मर्पताऽनेकमाणिक्यरचितरङ्गप्रसरेण परिकल्पयनिरिव दिनेयजनानां निदशवेश्मनिवेशारोहणाय सोपानपरम्पराम, भशेपस्य जगतः परलोकावलोकनोचितभावसम्भारसारस्य ससारमागरांतरणपोत- पारिय, विचित्रकोटिभिः मूर्घटनाप्रया प्रियगुद्वहदिशेल्यालयरपरश्चारिहरनुल- सोरणमणिमरीचिपिारितामरभवनमहाभागमयनरपशोभित राजपुरं नाम नगरम् । आदाय सर्वसारं विधिना दर्शयितुमम्य लोकस्य । अमरपुरीलक्ष्मीमिव भन्ये राष्ट्र प्रयत्नेन ॥ ४६॥ यत्र यमोऽप्यममर्थः प्रभयेन् फुत एव नम रिपुलोकः । धूलिस्पर्शभयादिव मन्ये प्राफारनिर्माणम् ॥४७॥ परिसायलयालमृतमाभाति ममन्ततः पुरं रम्यम् । आयसनिगडनियद्धं सुरहरणमयादिय जनेन ॥ ४८ ॥ ७ सधिमूर्धन्तु यत्रो पुम्माः काञ्चनकरिसनाः । भान्ति मिदयदत्ताः शेषाः सिद्धार्थका इव ॥ ४९ ॥ १ शेग्नालकोरिदिौरः' मृर पुरमापर (২) যিশ २ ·भावाम ] राजपुरनगरयर्णनम्। ब्रह्मा पिलासिनीयंत्र विनिर्माय न यौवने । मनोविभ्रमभीत्येव व्यधालोचनगोचरा ॥७॥ यत्र स्मरस्मयध्यसियुवलोकविलोक्नात् । यभार सर्वदा लक्ष्मी पुराणपुरषो इदि ॥ १ ॥ ययान्तरामिनीसङ्गमयादिव नगान्मजा। विवेश हग्देहाधं तदक्षणपरायणा ॥ ॥ ८ या चाऽनवरतप्रमाधितालकचामरांपचार , भलिकाङ्गणरशारित भूलताकोरिभि , उपसर्पितग्लिामरिकासाविरपिरोकविरोचनीलकमले , सहक रिपतकपोलरामण्यमधुसमागमै , रिस्फारिसमृतकान्तबिम्बाधररसे , मम्मतितम्म रमारापकर्णपूरै, उदारहारनिझरोचितकुचनीडाचर विहारसम्पादिभि , स्तन मुकुल मृणाल लोलावरिवाहिनीविहितपर केलिविभ्रम , प्रदर्शितमनोहसायामनाभी वर भिगमैं , प्रकरितचेतोगमानवासनासनमसीलिखितरिपिस्पधमानरोमराजिभि , विम्मारितसमम्तसुग्रसाम्राज्यचिदनयनमिहापन , सारितोस्कदलीकाण्डकाननै , धरणनखमम्पादितरतिरहस्यरत्नदीपविरचन , पौरागनाजनैर्विनौयमान इव मनमित महाराननन्दनो निनाराधनमरमेघप्युग्मवदिवमेषु न परपुरपुरन्धीणामईणासु परिचय चकार । मारिदनमहाराजस्य दिवमव्यापारवर्णनम् । • मन (चाऽनि) ममनमहीमहिरोशिमण्डमण्डनको पुरे मुकृतिनो ६रिवाजन्मन प्रचण्डदोर्दण्डमण्डलीमण्डनमण्डलामपिटवागतिप्रकागदम्य घट महामेनस्य नृपत मन पराक्रमापहमितनगन्नस-महुप-मरत भागीरय मगदलो मारि (र)दो नाम राना। १० स बार काल प्य सम्धरदमाममागम , का दानां च प्रतिपय पिठ्यन सपोरनगशवादमनातविचारगुरफम्योगमन , समानतीरम्पसनपरिगर्नम मधिषपुप्रै परियत , ममाविर्भपता च तातीपीकेन ययमा निराशता नीयमान , कदापि वपपरिगृहीतवीरपरिकारिधि , उभयकटकन्दराम्पोम्पामिमुगनिर्गन माशापधावेणिदण्डानुकारिणा दानदयण श्यामलिलापोममितिभि , मदमदिरा मारवादोममरारापानीमाटर, प्रधानलमायरामाना- परितमकल दिपार माध्यम, भएपारधिरयोगमायमियादमाहानिदरनिष्टय १ 'लास्गर'मूर २ मिनीयमान र २'मदिनमाड न्य नामदार • 'मिस'म ·८ यशस्तिलकचम्चा [प्रथम प्रधावजव- . . . मथुपाथ प्रवाहप्लावितसुरसदनै , क्राग्लेपभयभ्रस्यदाशारटिघटै , कम्पितधरणिदेवते , चरणन्यामनगभूगोलक-(भार)-दरितशेषफणावरयै , प्रत्य कपुर पक्षभ्रमिप्रारम्भविजृम्भितप्रभञ्जनननितकुलशैलशिखरविघटनै , कटकण्डूयन विनोदभग्नमहामहीरहनिवहै , समम्नसत्त्वसमतुच्छोच्छरच्छोणितच्छटाविच्छिन्नोप हारसन्तर्पितमदपुरपै , मन सु मृतसहारसमयरिव, दृष्टिषु कृतकालाग्निरट्रैरिष, दशनेषु विनिरेशितविशसनकर्मभिरिव, करेषु निहितवरियोपायरिव, पादेषु सम्पादितवनसम्पातरिय, यालधिषु च नियुक्त्यमदण्डैरिय, निजमदगन्धानुबन्ध बाधितापरद्विरदमदप्रभेद., स्यन्दनवेदमुपतिष्टमाने , नरशिरोदर्श प्रधावदि , तुरगारोक पुर प्रतिभापमान , सपरनडिपमदगन्धाघ्राय प्रक्षुभ्यन्दिा, प्रतिपक्षे भमणिरयश्राव सरम्भमाण , क्रमेलकविषय विनिरन्धदि , छग्नगोचर परिलुम्पमाने , प्रलयकालानिरचठिताचल कुरविभीषणे , प्रतिकरिशङ्कयेव गिरिकलीलालुलितमहा शिराशकलनिप्पिष्टगण्डशैले, परनिपेपणपानितसालवनै , दन्तकोटियमुपाटि तपुरक्पाट , स्वकीयबलविजिज्ञापयिपयेव रविरथेपाडम्बर रदेपु, शेप पुष्करेषु, मन्दराचर शरीरेषु, महापगा कोशक्टस्रोत मु, मूयं रोचनेषु, तारागण बिन्दुपु, चन्द्र नसेपु, पवन च तर मु दधान , विटपिभगवदवधीरिताधोरणप्रणिधिभि , बिमतन्नुवघुरितवलिकै , वीरणप्ररोहवत्पर्यम्तवाहरिकै , लताप्रतानवदुन्मथितबन्धने , मलदण्डवतामर्दितालानम्नम्भ , मृणालजार वद्विधैटितार्गले , कुमुदकाण्डवगुन्मूलि तनिकाच (2 ), मुखपटाभोगयदवगणितकरेणुभि , परमाणुरलोचनगोचरादपि दूरतरसचरचारै , कर्णतालपवनपरिक्षिप्तदिगन्तधनमधै , गगनाघ्राणोणिनकर- सूत्कारकम्पितम्रहारोकै , प्राशुप्रमायोन्मथितमार्तण्डमण्डल , पोपदेहदानीकृत- नभोमागे , जरावगाहपलायितजर दयते , कामचारविहारविनासितवनदेवीसन्दोहै , उलहिघतबल वेगवीथोपरिमाणे , शाक्यशासनप्रमाणरिव सकल जगप्ठून्यतामानेतु प्रत्तिमहजै• सामने सह चिकीड । कदाचित्कोणकोटिकल्पन्दुवाम्बरचारणापरिस्वलितदिग्देवताविमान- मण्डलः पुष्टाधै सह प्रीति यवन्ध। कदाचिनिजभुजपराक्रमभ्यायोधितामरल्जरज्यालो महासरसीनामणामि रिजगाहे । कदाचिहोर्दण्डदलितदुर्दमशाल. कुन्कीर कुहरा मायितपूरपुकारपोरास्वरण्यानीपु रिजहार । कदाचिनियुद्धायामितप्रयल येताल. नाकरोडमरडमल्लारवभैरवा क्षपातु पितृवनावनी. समपार । दाविदसहाय- साहस साश्चयंशोर्यनिर्जितरिनतदुरवीरावतारभूपालयूडामणिमरीचिप्रमरसाना १ 'विपरिततरिमार्ग मू २ 'पदुकान्तर' मू . ३ दुण, ४ अमराल.

·भावास] मारिदत्तमहाराजम्य दिपमन्यापारपर्णनम् । गडवितचरणक्मर नुक्षत्रियकर ननापाङ्गमहोलोररानान्जलिपातानामामान पात्रता निनाय । कदाचित्तौतिकातिशयविशपविनितगन्धर्वरोक संरतिकलता गयरनेषु धनदवताना ममान नर्तयामास । काचिदान्ध्रीणामल्कबहरीविजाभण जर घर , चोलीपु भ्रूरताननमरयानिए , केरलीनां नयनदीपिकाकेलिकर हम , मिहलीपु मुग्यकमर मकरन्दपानमधुकर , क्णागना कुचकर शक्लिामपलर मारराष्ट्रीषु पलिवाहिनीपिनो कुन्नर , कम्बोगीना नाभिघरभिगर्भसम्भागभुजङ्ग पलचीपु नितम्बस्थरीखेलनकरन , कलिङ्गीना चल नकिमल या पयपुष्पाकर (म) स्मर विटम्बयामास । २२ कदाचिदुभिद्रारविन्दमकरन्दसिम्यक् लाल नलकलिवापिकेषु, मावन्द मजरीजालावरोकनोलामितस्लिामिमानसेषु, मल्याचलरावनीग्नप्रसूनमारभोडूमर मदुप्पमानमकरध्वजध्वनदुरपु, कामिनीमुयमदिरोन्मादितयकृत काननपु, विकामिनीपिरोक्निामृतसन्तर्प्यमाणकरयक्तरपु, रमणीमणिमनीरशिन्जितमुख रचरणास्फाल्नमनायाशाकशारियषु परिमल मिलम्मिलिन्दमन्दाहपितपट्पदाति थिपादपेपु, कदम्यकुसुमधलिअमरधरापृष्टेषु, कन्दरक्लापसशरदतिचतुरविकिरनस्थ मुखावलिख्यमानयाहरीशरीरेषु, का तारकुहरविहरत्काकिए कुरुयोलाहरोयापितान अज्यालण्याकुलितकामुकेषु, प्रोपितयोपिद्विरहाउगुक्षणिमन्धुक्षिप, मनमिनाजरवट- बारव्यदध्वन्याहदयेषु, दियाऽप्यभिमारिकाजनानामन्धतममप्रमाधिषु धाराणामपि प्रणयिनीप्रणतिहेतुपु, मानिनामपि प्रियतमाप्रसादनदेन्यनिनोंदेषु, राणामपि पलभाचाटुकारकारणेपु, यमिनामपि रतिरसातकायतनेषु, पुष्पगपगरनमारमारेषु. मधुमासामरेषु कामाश्रमधर्मचारितामाप्रपेदे । १३ कदाधिधरणकिमयोल्लाममगिनमार्गनिर्गमाभि , पादनवमयूरपोप हारितविहारमहीमाभि , मेष रामकलितोन्नम्भिकापुनरलकाननदेवता पानतोरणमालाभि , नितम्यस्थलीद्विगुणिताशोकशापायनमनिवेशामि, सना- हरातिविपितलनाप्ररोहनमराभि , नाभिगे निर्मितमाहाकाकील मन्दराभि , पलिबिलामविलुसयातरीचरगाभि , ननविनारविम्बितप्रसूनमात्रकाभि, भुपारपराजितवान्तारतानाभि, भधराधरीकृनारप्रयालाभि पोरसम्म हमाम्बेदपसमतामुमिनावतमपलयामि, धिकरकान्निक्लुपिवमप्ताकद- छायाभि , भारद्वारीनवनस्पतिविभूतिभिर्युवनिभि मह प्रमदवनषु रेमे । १ गतिकवेल्नस्नाय म २ पिजम्भमाग ३ गिगामिनी ४"निने' माभिगतनिर्मित 'नित्रीश्याम मूर ·यशास्तलकचमयां [प्रथम १४ कदाचिन्मरक्तमणिविनिर्मितमूलामु, बरेलकोपलसंपादितभित्तिभनि- कासु, काशनोपरचितसोपानपरम्परामु, मुगाफलपुलिनपेशलपर्यन्तामु, परिमकरमुखमुच्यमानयारिभरिताभोगासु, कर्पूरपारीदन्तुरतरङ्गसङ्गमासु, दुग्धो. दधियेलगम्बिर चन्दनबलामु, यनम्थलीविर सक्मलासु, शिशिरशलशि लम्विय मृगमदामोदमेदुरमध्यामु, काठीरवकण्ठपोटेपिर मसराम, विरहिणीशरीरयष्टिविय मृणालयलयिनीपु, मन्त्रयादोक्तिप्पिय विविधयन्त्रला- धिनी', वसन्तलताम्बिव पिचिनपल्लरप्रमूनफलमा [ रम्फा ] राधिकासु गृहदीधिगम करेणुभिः करीव कामिनीभिः परिवृतो जलक्रीडामुममन्वभूत ॥ १. भन्तर्लीनसायः परीवातूल इव रजम्नमोरहुलोऽपि, चण्डानिन इव व्यसनेषु यज्ञप्रीतिरपि, वनगज इव कामचारप्रवर्तनोऽपि, धनुग्रह इनारग- णिनमन्त्रिलोकोऽपि, रगिरिव कुग्लयानवेधणोऽपि, चमन्त इव रिजात्यानन्द- नोऽपि, दुमाईन इव विदृरिनकमलोसयोऽपि, पारिपुहं इयानान्मनीनवृत्तिरपि, कमलीय दोपागमरचिरपि, कांदिशीक इवानवस्थिनत्रियोऽपि, प्रतिपञ्चन्द्र इव दुर्दोंऽपि, चावाक इच चारवनिताधियोऽपि, रथचरणनाभिदेश इवाक्षासनोऽपि, शूर्पकारातिरिय मधुलब्धविजृम्भणोऽपि, जलव्याल इबाच्छोद- नाभिरतोऽपि, विगतविपदानमीममागम. म्बम्य दैगयत्तारतारामिव कल्या- पपरम्परामाचचक्षे ॥ V१६ एव तम्य धरोद्वारकुलशिखरिण करिण इय म्वच्छन्दाचारपरागक्लु- पिता निजवशलक्ष्मीमुपयच्छमानस्य, क्षणमिन्द्रियाणामानन्दजननीममुरवृत्ति वीरकरावतारामिवात्मनि सकल्पयतः, परनेह च परिणामदारणं मृगया दिध्यसनमेष खलु क्षत्रपुत्राणां कुलधर्म इति मन्यमानस्य, मरपु पथिक्स्य र मनोविभ्रमहेतुपु क्याम्वतितृप्यतः, परिपाकगुणकारिणी क्रियामकल्पस्येव परोपराधादुपयुभानस्य, ससुरपगोष्टी विषादग्यनिष्टतरां परिगणयतः, चेतोषि- जृम्भणफरमनुचरं यत्तुरप्याप्ततरमपेक्षमाणस्य, चिराधस्तुतिमुसरेषु चिन्ताम- णेरिव पलत., सकर जनसाधारणेऽपि म्वदेहे निकममदीक्षितस्येव देवभूयेनाभिनि- विशमानस्य, निजाजीवनपरैरपायेषु नीयमानस्याप्यरण्यवारणस्येवाचतत , खलाला- पानिलगलितहितोपदेशायनमस्य, चन्दनतरोरिव दुर्जनाहिच्यहितस्वाट्टरतरोन्मरत्व लामबहलेकसा कलिविसंरसर सादिवरमुः। देवतायै बलिहेतवे राज्ञो मनुष्यमिथुनाय किङ्करानादेशः । /१७ स पुनरेकदा नृपतिरामराजधान्यामेव चण्डमारिदेवतायाः पुरत' मकरमचोपसंहारान् स्वयं च सकललक्षणोपपन्नमनुष्यमिथुनवधादियाधरलोक- ·भाश्वास :] देवतायै यलिहेतवे राज्ञो मनुष्यमिथुनाय किड्करानादेश । ११ . परस्पर विजयिन करवालस्य सिद्धिर्भवतीति वीरभैरवनामकाकुलाचार्यकादुपश्रुत्य खेचरीरोकरोचनावलोकमकुतूहलिप्तचेतास्तथैव प्रतिपन्नतदाराधनविधि ,अकालमहा नवमीमहमिपसमाहृतसमम्मसामन्तामात्यजानपद , प्रल्यकारक्षुभिवसप्तार्णवरवधी- रानकस्वानाविर्भावितभुवनान्तरसचरहेवतामद , ससरम्भमम्बरतादिलाया पातालमूलागिन्तरालेभ्यश्च विभावयां तम सततिभिरिचाविर्भवतीभि , गतिवेग- विगरजटाजालाक्षिप्यमाणमहाग्रहग्राहक्षाभरपितगगनगामिलोकाभि , मघट्टस्फुटत्सवादकोटिघटितघण्टाटकृतारुर्णनावतीर्णनटन्नारदजनितवैलक्ष्याभि , कप- दनिर्दयसमर्दनिर्मोदालगदंगलगुहास्फुरत्फूत्कारस्फारितललाटलोचनानरज्वाराल - पिनादितिसुतनिकेतनपताकाभोगाभि, शिखण्डमण्डनाट्टमरनरशिर श्रेणिपर्यन्त भ्रान्तप्रवृद्धगृह्यनिरुद्धबनदीधितिप्रबन्धाभि , श्रवणभूषणभुजगजिह्वालिद्यमानकपोल तललिग्नितरनपत्राभि , इतरेतरस्खलनमत्सराविर्भूतोद्भभ्रकुटिभीषणमुखमुक्तस्फी- सफेकारभयपणापमानहिमकरहरिणपरित्राणोत्तालितमक्षत्रनिकराभि , वियद्विहारा श्रयश्रमप्रसारितासरालरसनापसारितसुरापगापय स्पर्शप्रकोपितसप्तर्पिभि , अतिवाढ प्ररूढदधाकुराप्रलमधनसघातनिर्जितवराहपविष्णुसमुद्धृतराशोभाभि ,सनादरोद - गोरक्रीढत्क्रमाक्रान्तिमुखरघर्घरकधोरघोषभीषितानिर्मिपपरिषदि , दिवाऽपि कीक- मोकटकोरीरकीर्णकशावकाशतया तारकितमिव व्योमनिर्मापयन्तीभि, सकरस्य जगत क्षयक्षपाभिरिवातिदारुणदीर्घदेहाभिमहायोगिनीभिरापूर्यमाणपरिसर, भिपि च] चित्प्रनृत्यदुत्तरलतालवेताल कुलविडम्प्यमानडाकिनीताण्डवाडम्बर, कचि द्भूभनाभीरभूतनिन्सितकपिक्षपाचरभरभज्यमानाभ्यर्णभूरह , छचिकरोडमर• हमकरवल्यखेलत्कपालिनीत्रिशूल वागननिर्भिनद्रवदुत्तसचन्द्रामृतपानपरचकोर - कामिमीक्चुरीक्रियमाणककुभाभोग , क्वचिदुन्माचप्रमाथसार्थकदयमानपिधुरा र्पितजरूथमन्थरकपालशकल, कचिम्मधुक्षितक्षुद्रक्षुण्णाकाक्षध्वाक्षराक्षमक्षिप्यमा णयक्षरक्षितक्षेनिक्षिप्तवनदेवतापोत , [चित्तरक्षुरक्षोदरावदार्थमाणपुराणास्यप्र- स्थ.] चिन्कौशिक्पलाशतुण्डरपण्ड्यमानावानाजिनवैजयन्तीक , चिच्छादर दानववदनविदूयमानचिरच्छिनच्छगल गर नालजटिलतोरणमाल, चित्कासरासुर धुरमचारचूर्यमानकरङ्कप्राकार, पचिपरिरूपकोणपरालकरविकीर्यमाणजीर्ण- धर्मविनिर्मितविनान , पचिपुरदशकनिशाचरनखशिखोहिख्यमानाश्यानाणित- दनभित्तिपत्राहुल, चिदखगर्वोपूर्णगामायुनैगमे (कपे) यजुष्यमाणपानपायास पनिपकपर, चिरमाधकलोकनिमशिरोदशमानगुग्गुलरस , कृषिवरप्यार प्रबोधितम्बीयशिरावलिप्रदीप, चिन्महामाहसिकाग्मरधिरधारापानप्रसाद्यमान पचिन्महाग्रतिक्वारत्रयवित्रीयमाणम्बवपुर्टूनवन्दर, प्रचित्तीक्ष्णपुरमा ·यशस्तिलकचमन्यां [प्रथम पकृष्टस्वकीयान्त्रयन्त्रदोलनतोप्यमाणमातृमण्डलं, चित्परपमनीपमनुष्यामीयतर• साहुतिहूयमानसप्तजिहं, यमस्याऽपि कृतराष्ट्रातर्दू, महाकालस्याऽपि विहितसाध्य मोटेकं, समस्तसत्यसंहारायतनं देवतायतनमुपगम्योपविश्य च तत्पादपीठोपकण्ठे फीनाशनगरमार्गानुकारिणा कराप्तेिन तरवारिणा प्रकम्पितसुरासुरलोकम्नन्मिथुनाय दण्डपाशिकभटानादिदेश ॥ अथ मुदत्ताचार्यस्य मद्गणानां प्रस्तावः । १८ अत्रान्तरे भगवानमरचूडामणिमयूखदोसरितचरणनखशियोलेम्पप- रिधिः, सुदत्तापरनामनिधिः, भनाश्वान् , भाश्चर्यपर्यायाचा(च)र्यचातुर्योद्भूतभावना प्रभारप्रमस्पितायानविनापनदेवतोत्तसप्रमूनमकरन्दस्पन्ददुर्दिनीकृतक्रमः, मकल- मिद्धान्तसमर्थतीर्थप्रार्थनपदार्थमार्थसमर्थनातिशयविशेषमाभावमरस्वतीकरक्रीडा- कमलकल्पितमपर्यः, चतुरुदधिरोधःसविधवनविनिषण्णकिनरीवदनविरोचनविका- स्यमानयनःशशयावर्तसितजलदेवताममाज', ममतममयानग्यविद्याविदग्धयुध- प्रकाण्डपुण्डरीकमण्डलीमार्तण्डः, वृत्तदिगन्तविश्रान्तविश्रुतशिष्यश्रेणिसमीरपथ. प्रथमानकीर्तिकलहंसीनिवासीकृतनिखिलभुवनाभोगः, शुद्धाभियलिसमाधिविधु- विशेषोन्मेपनिर्विषीकृतविषविपमदोपकलुपविषयविषधरः, प्रसंख्यानपविपावकलु- धानुन्धानमन्मथमददरिद्रितरत्रग्मरविजयः, भरजम्तमोबटुलोऽप्यानतगुणधर्मधरः, भाकिंचनोऽपि रसत्रयनिवासः, अविभूषणोऽपि सुवर्णालंकारः, भविषमलोचनोऽपि संपसोमासमागमः, अकृष्णोऽपि सुदर्शनविराजितः, असगस्टहोऽपि जातरूपप्रियः, अशुद्धनयनीतिरपि महाभागचरितः, कठिनवृत्तिरपि क्षमास्वभाव, अव्यालहृदयोऽपि नियमितकरणग्रामः, उदयाचलम्मपनपनस्य, कौमुदीचन्द्रः करण्यामृतनिश्च्योतस्य, मानसप्रदेशः मरम्वतीवारलायाः, प्रभवपर्वतः प्रशममन्दाक्निीप्रवाहस्य, उत्पत्तिक्षेनं सौजन्यबीजस्य, उदाहरणं गम्भीरतायाः, निदर्शनमौदार्यस्य, प्रसूतिस्थान महिनः, प्रत्यादेशोऽभिध्यायाः, निधिधैर्यम्य, भाकरावनिश्व सर्वगुणमणीनाम् । हेमन्त-दिन-वर्णनम् । १९ यस्य च सकलमत्त्यसंचरणसंकोचिनि, शिशिरकणमञ्जरीजालजयविजृ- म्भमाणानिलकुले, सकलजगचण्डन्यथावेपथुम्फारिणि, विरमरमदवशदेशकशन- वीणे, बिलमूलकोटरकुटीसंकुचितालगदंपरिषदि, हिमपतपलिताङ्कुरितकुटहा. रिकाकुन्तलकलापे, मृगयूथरोमन्यमामर्थ्यकर्थिनि, प्रालेयलवमुक्ताफलितकर टिरिपुरोमभागे, प्रजपालविलामिनीपोलविधुवैशयशातिनि, हलाजीवज्ञायापद्- १ अग्नितिरपि' ·भावाम:] हेमन्त-दिन-वर्णनम् । पमलावण्यलोपिनि, वनेचरवनिगाधरदलकान्तिकर्शिनि, मुनिकामिनीकाकिसलय- कृततरङ्गमऊ,द्विजकण्ठकुण्ठताविधायिनि,विप्रलब्धपुरन्ध्रीम्ननभारजनितजानुसम्बाधे, कुचकुहरोपसर्पणरतपोतखेदितबालवतीघेतसि, विदुरितरम्भोरुभूपणाभिलापे, मह- सुसमिथुनघनालिगनादेशिनि, निरन्तरमुल्लमन्ताभिः करतलपरामर्शसुखविलोपन-- सूचीभिरिव तनूरहराजिभिः कण्टकितानि कुर्वति शबरसहचरीवक्षोजमण्डलानि, शिथिलयति दुर्विधकुटुम्बेषु जरबन्यापटश्चराणि, नर्तयति पथिकेषु पाणिपलवानि, विरचयति दयितोदवसितमनुसरतानामभिसारिकाणामरालपक्ष्मामलोस्तुपारा- मारशीकरलुलितशौतिकेयशुक्तिपुटस्पर्धानि विलोचनानि, संतानयति तापसीनामू- रपर्यन्तपाटलपटलकारिपु वृहमानुपु स्पृहयालुता, ध्वानयति पवर्णलयमनोहराणि गर्भरूपलपनेषु परहवाद्यानि, मन्दयनि चण्डरोचिषोऽपि तेज.स्फुरितिमानम् । २० अपि च ययाऽतिशिशिरभरात् कान्ते कोककुटुम्बिनी न कुरुते प्राप्तेऽपि चाटुक्रियां हंसश्चञ्चपुटान्तरालविगलजभ्यालकस्तिष्ठति । कृच्छात्कुञ्जरहस्तवर्तितचयः पांसुः पुनः शीर्यते भर्तृणां शयनं न मुञ्चति परं कोपेऽपि योपिजनः ।। ५३ ।। सिंहः समिहितेऽपि सीदति गजे शार्यक्रमस्पन्दनो मध्यालेऽपि न जातशप्पकचलः प्रायः कुरङ्गीपतिः । वत्सः कुण्ठितकण्ठनालवलनः पातुं न शक्तः स्तनं यस्त्रं नैति विभातकर्मकरणे पाणिर्द्विजानामपि ॥ ५४॥ पौः स्तम्यतलारूढविरसप्रायैर्मंगाणां रतिः क्षोणीधलनकेलयोऽपि विकिरस्त्यक्ताः प्रभातागमे । कोकः शुष्कमृणालजालनरणन्यासैः प्रियां वीक्षते वक्त्रप्रान्तविधृनिने च कमले हंसः पदं न्यस्यति ।। ५५ ।। हंसी चञ्चपुटान्तरार्पितविसच्छेदात्खरं खिद्यते भूमिस्रस्तकरा करेणुरयशक्षीरस्तनी ताम्यति । प्रातर्डिम्भविचेष्टितुण्डकलनानीहारकालागमे हस्तन्यस्तफलद्रवा च शयरी याप्पातुरं रोदिति ॥ ५६ ।। अतोऽर्थेऽपि तरङ्गवारिकरिणो गृहन्ति रोधास्थिता जिह्वामाद्गलनालमेति न पयः सिंहे सतृप्णेऽपि च । पणानामधरान्तराललुलितास्तिष्ठन्ति पाथःकणा: पूर्वोत्वातविशुष्कपल्यलगतः पोत्री च मुस्तासनः । ५७ ॥

·यशास्तलकचम्चा [प्रथम किं च । गन्याः पदः कररहां रमणीकपोलाः कान्ताधरा न दशनक्षतकान्तिभाजः । स्वच्छन्दकलिपु रता घनिता न यन काले परं जनिनकुडकुमपरागे ॥८॥ यनच लीलाविलासविरलैनयनासिताजैः स्पर्शामुखाधरदलैर्वदनारविन्दैः । रोमाञ्चकण्टकितटः कुचकुडालैश्च स्त्रीभिः कृताः सुकृतिनः सुरते सखेदाः ॥ ५९॥ २१ तवाऽनवरतमन्त प्रवर्धमानध्यानधैर्यधनंजग्रावधूतहिमसमयप्रत्यूहय्यूह- स्याऽतिनिवातसौधमध्यसमध्यासिन इव स्थण्डिलशायिनो हेमन्ते विहितविरहिजन- दुर्लभविभातसमागमाः मुखेन विभान्ति विभावयः । नैदाप-दिवस-वर्णनम् । २२ यस्य च दावदाहद्विगुणितप्रतापातपैम्नपनोपलशैलशिलाशियोच्छलन- पिरलस्फुलिङ्गसहसंतापितस्थलजलगराजिभिन्नरमूलबिलार्थविनिर्गताशीषिषविपध- रयदनोद्गीर्णगाढगरलानलग्यालाकरालप्रकाशप्रसरोवरहदहनदह्यमानमहिलावामा - निलपुनरत्तीणबन्धेरपार्जितजगनालज्योतिःसाररिव कार्यानवकणगर्भनिर्भररिव च करैश्चिरविसर्गसमयसंधुक्षितजठरजातोदसीर सकलानपि रसान्प्रमितुमवसित भगवति गभस्तिमालिनि, परागप्रसरधूमरितसमम्नदिगन्तरालाभिवांतूल वृत्तिमि जगती जनिताङ्गहारे परिमर्पति समन्तानट इव सर्वकषे मरति, मुवि दिपि दिशि विदिशि च वैश्वानरसृष्टय इय दृष्टिपयमवतरति विपीचिलाके, विनिर्मितमुर्मु. रोपहारास्विय दुःस्पर्शप्रचारासु .सर्वतः शर्करिलासिलासु विरोचनपूर्ण-- कीर्णेष्विव नखंपचपांसूम्माधितातिथिषु पथिषु, वितप्यमानमूपापिरेविन तन्निवामिविलापिलोकपरितापको मौविवर, 'प्रलयकालपावकपातमीतासिर पातालमूलनिलीयमानतनुलतासु लेलिहानवनितासु, ममाचरितपशामिसाधनमान- सानामिय महीधरतापसाना प्रवृद्धमूर्धनिर्ध्यामधूमध्यामलेपु गगनतलेषु, दुतदुर्वर्ण- रखरेसारचिभिरिव महमरीचिोचिभिर्वच्यमानमनोव्याकुलेषु कमलकुलेषु, घोर- घृणियनधर्माद्वारासारमृष्टभूगोलस्पर्शप्रकुपितेनोयंचलितहशा दन्दकेश्वरेणापाग- निष्टयूतः वोपकृशानुभिरिव क्थ्यमानामु जलदेवतानामावमयसरमीपु, निजनिवास

·आधाम:
1
नैदाय-दिवस-वर्णनम् ।
काननदवोदिनापित्ताम्बिव दुःमहविदाहदेहसंदोहासु वनदेवीपु, विदृरितवसन्त.
समागमाविव विरहिणीकपोलममरच्छदामु लतावनपतिपु, कृतकृष्णवरर्मकर्म-
स्विव पत्रपाण्डुपु पादपेप, स्वकीयकोशकोटरप्रसूतानां कलहंसकुटुम्बिनीनां
चिन्तावरकरपु क्षयामयमन्देविच परिम्लायत्सु दैधिकयकान्तारेषु, करेणुकरोत्त-
म्भितकमलिनीदलातपत्रोपचर्यमाणवारणेषु वनसरःमु, दृढदंष्ट्रोस्पाटितपुटकिनीदर-
कुहरविहरद्वराहासु कासारवसुंधरासु, कठोराष्ट्रीलपृष्टकमठनिर्लोठलुठत्पाठीनक्षोभ-
कलुपवारिपु गिरयेपु, महानोक्हगहनायगाहदोहदेपु नखायुधेषु, जरति सौरभयेषु
द, गीत गर्वरेषु गर्वे, गलन्तीपु पुप्पंधयेषु धृतिषु, नार्डिधमेषु नगौक्सां
नलनालेषु, कथाशेभामु योषितां कामकेलिपु, मलदाईदारुदारणामु दीर्घाहनिदाघ-
निगलजलासु जन्मिनां शरीरयष्टिपु, मत्स्थलेप्विय देवखातपु, प्रभावधरणिचिव
स्रोतस्विनीपु, धान्वनधरारन्धेविपु प्रधिपु, चुलुकोन्चुलुम्पनोचितेप्विप जलाधिपु,
संहारसमयदिघसेप्विव प्रशान्तजन्नुर्मचारेषु वर्मसु च,
२३ येषु च-
'मार्तण्डचण्डतापस्तपति मम्भुवामग्निसात्त्यं दधानः
कामं व्योमान्तराणि स्थगयति किमपि द्योति धाचनपुरस्तात् ।
उर्च निामयीचीचयमिव विसृजत्येतदाशान्तरालं
भग्नाङ्गानिम्नगानां पयसि च करिणः काथयन्वाति वातः॥ ६०॥
मध्यालेऽहाय वाहाचटुलतरग्बुरास्तोयमार्ग त्यजन्ति
स्थानायानेतुमीशाः पयसि रुतरतीन्हस्तिनो नैव मिण्डाः ।
शोपोत्तण्डः शिखण्डी विमृशति शिशिरान्कन्दगोणिदेशा-
न्स्वेच्छं कच्छेषु चेमाः कमलदलतलं वारलाः संश्रयन्ति ॥ ६१ ॥
आसीनप्रचलायितैः करिपतिः क्षोणीधरन्ध्रद्रुम-
स्कन्धालम्बितकन्धरः किमपि च ध्यायन्मुहुस्तिष्ठति ।
निद्रामुद्रितलोचनो हरिरपि प्रीप्मेपु माध्यंदिनी.
मद्विद्रोणिदगदरार्पितवपुर्वलामतिप्रामति ॥ ६२॥
गण्डस्थलीपु सलिलं न जलाशयाना-
मम्मतिः कुचनगेषु न शाहिनीनाम् ।
नाभीदरेपु वनितानु जलं न वार्धा
नीचीलतोलसति गुप्यति यत्र लोकः ।। ६३ ॥
सुदुर्लभरसोऽप्येष सरसाधरपल्लयः ।
तत्करोति च तहेष्टि चित्रं धर्मसमागमः ॥ ४॥

·यशस्लिटफचमयां [प्रश्रम । २४ इति मागधबुधप्रतियोधितमध्याहसंध्ये. मुकृतायध्यविरामिभिर्वि सासिनीनां चिकुरलोचनावलोकनामृतहरिणमनोहराः कुचचूचुकप्रभाशप्पश्यामलित- पर्यन्तवृत्तय. समध्यास्यन्ते भूरहवनभूमय , तेषु तपतपनकेनुपु विकर्तनकरमृल. विलनशिवशिवरिशिर श्रितस्य प्रलम्बितभुजलनायुगरस्य खरमयूपखेदिखेदितमुख मण्डलस्य मनोगोचरातिचारितपश्चर्याश्चर्यितखचरलोकस्य परिपूर्णममाधिचन्द्रोदय- विजृम्भितेन परमानन्दस्यन्दसुधापयोधिना पुनरनन्तरमन्तरपर्याप्तावकाशेनेव घनधर्मजरच्छलेन बहिरदहता परिताविनापधनस्य यन्त्रधारागृहमुपागतस्येव यान्ति मध्यादपमया ॥ वर्षादिनवर्णनम् । २५ येन च पयोधरीसतिजनितजगहरयनीनियर, निचरसनाथनए- तिचापसपादिपु, मपादितखरदण्डमण्डाइम्बरखण्डनेषु खण्डितविलामिनीमनोरध- परिपन्थिपु, परिपन्थिपरिषदुरमाहगुहेपुद्रुहिणवाहनस्थितिप्रभेदिपु,प्रभिन्नगजगर्जनो- र्जितपर्जन्याविच्छिन्नस्वनदु सहेषु, दुमहविरहशिखिमधुक्षणविधायिसु. विहित- निकामकरकासारशार्दूल बलविनापनेषु विशमनावसरमरत्समीरसून्कारचण्डेपु, चण्ड- करकरालिमविलोपिपु, विलुप्तहिमघामदीधितिप्रपरेषु, प्रसररपूरपय पादपनि लिपु, निमूरितजटतटरुहानोकहस्खलितकून कपवाहिनीप्रधाद्देपु. प्रवाहपतद्वारावारिगिरि- शिखरशोणताप्रसाधिपु, प्रसाधितान्धकारश्यामलाखिरदिगन्तेषु, दिगन्तरधरदरी- गीर्णजलप्लावितदन्तिपोतेपु, पोतसंभावनाकुर कमीजीविताशाविनाशपिशुनतद्विद्ध- पडमघट्टेषु,संघमुखरयारिवाहवर्मण्डनाखण्डलकोदण्डविलोकनाध्यन्यवरामजिषु, मजिताजकावकामकर्कशदशेषु, दिनमवनिमाशा पातालानि च जर माजनय सु, २६ यत्र च- मेघोगीर्णपन कठोरकरकासारत्रमसिन्धुरे पूरक्षावितकृलपादपकुलक्षुभ्यत्सरित्पाथमि । अम्भश्चण्डसमीरणाश्रयशियाफेत्कारताम्यन्मृगे काले सूचिमुखाप्रभेद्यतिमिरप्राय नपासङ्गिनि ॥ १० ॥ भूय पय पनिपातितशैलश्रृहे पर्जन्यगर्जितवितर्जितसिंहपोने। सोदामनीद्युतिकरालितमर्वदिके क देशमाश्रयतु टिम्मवनी कुरही ॥६६॥ कि च--- स्त्रीणां कुचोप्मपटलैरजटायतार संक्षित पुनरयं नयनानलेन । यत्राऽधरामृतधृताहुतिचण्डितार्चि.संकल्पजन्मविटपी परमुत्प्रकाश ६७ २'यराइवपु 'मूल १ महर ·भावाम ] भगवत्सुदत्ताचार्यस्य यशोगुणवर्णनम् । ७ अपि च- धाराशरासारभरेण मेघ कोदण्डचण्ड' सह मन्मथेन । यालायला सेति च सिन्धुरुद्धश्चिन्ताकुलस्तिष्ठति यन पान्थ ॥ ६८ ॥ २७ तत्र वारिवाहवासरपु तरुमूलनिवामिना निरन्तरयोगोपयोगनिमप्तमन- कारण विहितवनदेवतारक्षाधिकारेणेव नीयन्ते निसिलस्य जगतस्तमस्काण्डखण्डिन- निजशरारदर्शनवृत्तयोऽभिसारिकाजनमनोऽप्रत्यपोषणगर्वर्य शर्वयं ।। भगवत्सुदत्ताचार्यस्य यशोगुणवर्णनम् । २८ यस्य च भगवतम्नरक्षणक्षररक्षीरडिण्डारपिण्डपाण्टुरैरपर्यातव्याप्तिभिर्य- शोभि संमृतमिदमशेप मुवनमसुलममस्मदीय सित सर्गदर्शन भविष्यतीति कृताराङ्क इव प्रजापति पुरैव प्रदीपकलिकानिकरपेशलानि शेषफणासु प्रभावन्ति रत्नानि, निरन्तरज्वलज्वालाजालप्रकाशपिष्टातकनिकीर्णककुप्सीमन्तिनीसीमन्तपर्यन्तानि क्षीरो- दधिमध्यपु वडवानल मण्डलानि, मधुमत्तविलासिनीविरोचनादम्बरविडम्बीनि हेरग्त्र गुरुशिरसि जटावल्कलानि, कपर्दिनितम्बिनीम्ननाडम्बरितमृगमदपनमसुभगानि गोमिनीपतिश्यार पपुपि पुरगातिलान्छनमहासि, सततमुररमणीकरविकीर्यमाण सिन्दूरपरागपिझराणि मुनासीरकरिकुमुदपुण्डरीकेषु शिर पिण्डकुम्भस्थलानि, प्रकाम. पीतपाडितमुक्तसहचरकरपल्लवपवनविनिवाप्यमानविद्याधरीबिम्बाधराकृतीनि शिविर- शिखरभृति धातुङ्गाणि, कुबेरपुरकामिनीकुचचूचुक्पग्लश्यामानि रलिनापतिदौल. मेखलासु तमारतरवनानि, निजनाथावमथपथप्रस्थानपरिणतरतिचरणशिज्ञानहिरि- मणिनमनोहरणि हसपरिपामु शब्दितानि, करिन्कन्याक्लोलजलश्यामायमानोमणि मन्दाकिनीम्रोनास पयासि, द्विरदरदपलकमपालिखितरिपिस्पर्धानि सरस्वतीनिदिलत टेषु कुन्तलजारानि, रजनिरसरनतन्तुमतानापहासीनि पिनसरसिजकोशेष कैमराणि, काबुकुरमान्ये च पाञ्चजन्ये कृष्णवरपरिग्रहनिरवधानि भ्यधावहानि ॥ २०. यस्य च सुजन्मन प्रगुणतरणिमोन्मेषमनोहारिणी यथादेशनिवेशित. परिणयप्रवणगुणनोनमणिविभूषणा निसर्गाप्रागल्भ्यवती स्वयवरवरणार्यमादिष्टेव कीर्तिपर्तिवरा भुवनान्तराणि विरहन्ती 'जरय जराजनितजवस्वलन कमलासन न ग्वल समर्थस्त्व में निखिलनगनगरसागरविहारकुनूहरिन्या सहचरकमाणि क्नुम्' इति पितामह, • अहल्यापत्तिपरिप्रहरम्बालितजातयुवतिमुद्राचरानेकवीक्षण क्षतकरण पौलोमीरमण नाहसि प्रणयकर हपिताया करजराजिपाटनप्रदानदण्डेऽनानुनयनानि विधानुम् ' इति वृद्धावस्यन्दिन , ' उहमरपाण्डुरोगवा हुनास, नावाश म्बरचि 'तणी'वापाट ·१८ यशस्तिस्चर [प्रथम न . न पिराचिनरान्तस्वीकाराया परिणयनयन ' इाते जानतम अनपराधमनग्रमन- सारसम्पनम पातापिरिपुगिन्तवाम ! म्थानमनगरमनिर्भरभरिमहदयाया केलिक्लहानाम्' इति दशरोचन , ' उत्वणशल्यशिराशेषशरीरपरिकर निशाचर' न पदमिन्दीपरमृणाल कोमरभुनानाया सरमसाऽऽरिजनानाम् ' इनि वैक्मय, 'उदीर्णोदकोटरगगरितमुरतच्यामाय सागरालय नक्षमचिरपरिचितमामसूत्राया काफिलादिकरणोगहरणानाम्' इति प्रचेनम, ' अतिविदिनचापरकुरप्रमून वान । न दयिन स्थिरनायरममागमार्थिन्या प्रातिरिलमिलानाम्' इति नभस्वन्त, अनबरतमधु पानपरिच्युतमतिमाश वित्त । न गोचरश्चनुरानिसुधारमास्वादयिम्पुरितश्रवणा अलिपुटाया सहालापगोष्टीनाम् , इति नरकारपितरम् , ' अनुचितचिनोपफण्ठपाठ शितिकण्ठ | न भाजनममलिनगरियाया पृथुनधनपिहायनाराहणानाम् ' दृति वृत्ति- वासपम् , ' अनिष्टपुष्टद्ववदुनचरप्पनर चाडमयूख । न प्रभु प्रमभपुग्यप्रभावरभ्य सभागाया करसाहनमुनानाम् ' इनि हरितमाहगाहन, ' अक्षयक्षयामयसशयित जीवित बुधतात । न भरणमगणितमुसमौभाग्यभारित तन्मलगाया प्रबन्धनिधुपा विधीनाम् ' इति निशादर्श, 'अवतानालायमतलिकाकृतिसरतिमन्तकदेश हाकेश। समीपमन्याचप्रहपहिलविग्रदाया कुरिलकुन्नलाविलविलोचनचुम्बनानाम् 'अविरलगररोलमल्लपन नार भुनगमलेम्पार ! न मगमागमन मनल्पकल्पमकल्पितप्राणिनायास्तुण्डीराधरामृतानाम् ' इति कुम्भीनमप्रभु चाऽनभि नन्दन्ता, मरमरीचिवाचिनिचयवाच्यमाना मृगानेव, पदप्रत्यासितस्य यमुमतापत मंतिरिव, निग्विलमलविल्योन्मीलितान्तरालोक्लोचनस्य मुनर्भनीपेव, चिदद्यापि नमाति स्थितिम् ॥ ३० यस्य च मुंकेतिनम्नपम्नपनरकाश्मीरकेपरारणितस्तुतिमुससुरया विदरकवरयादा विदिना ग्याचलदरीयदोहादचल दरीमदोहवदमृतापगाप्रवाहापड मितयश फेनपदर पाण्डुरोपलान्तरार देशादा सेनुबन्धमेरालगहरान्मेम्बार कुहरनितीनस्न्निरीगणगीयमानदयादमनियमनामशुचिपञ्जमादिगीतवाचारकन्दराना मन्दरधराधरनितम्बाद्धराधरानितम्बाइम्बरम्यपुरपथप्रस्थानमन्थरितगतिकीतिमन्दावि नीनरङ्गदनपुरदरवदनाऽऽचा नुहिनशैललियाचस्वालातुहिनशरचलिकाच वालवि रामानि गायन्ति गुणविजृम्भिनानि ननपदगोप्य ॥ भगवान् सुदत्ताचार्यः स्मरसौमनसं नामोद्यानं पश्यति । । ३१ स भगवान्पुण्यपानीयवी कोऽप्यपूर्व पन्य इव विनाविनेयजनमास्य प्रमरा पुरस्थानीयद्रोणमुखाटिकमग्रहनिगमग्रामविश्वमरा समभिनन्दयन्विहर इति मुरन्द, च ·भावास.] भगवान सुदत्ताचार्य स्मरसौमनसं नामोद्यान पश्यति। १९ माण , प्रणतमकरदिक्पारमौलिमण्डनीभवचरणनखरवोस्कर, फैथिचरणकरणनय- निरूपणगुणहारविहितहृदयभूषणे कैश्चिस्समम्नथुतधरोदरणश्तादिपुरपधिपणे कैश्चि पुराणपुरपचरितविचारचातुरीयशुचिवचनसुमनोविनिर्मितावतसमूपितमध्यश्रोत्र के विदाऽऽत्मेनरतककर्कशोदकवितकांकरिकास्यमानभुवनाशयशतपर्व कैविनव्यानध्य प्योपदेशकच्छस्वच्छन्दोन्टनागच्छदतुच्छेकच्छायरउन्नध्याख्यानमण्डपानाकै कश्चिका. दैन्द्रजैनेन्द्रनान्द्रापिस(श )रपाणिनीयाद्यनेकव्याकरणोपदिश्यमानताब्दार्थपबन्धवै दग्धीमरिक्षालितशिप्यशेमुपीपदविन्यामावनीकरपरैश्च तत्तद्विद्यानवद्यमतिमन्दाकिनी प्रवाहावगाहगीरितान्तवासिमानसदास प्रसर सिनसिचयरिव परिमुपितकपायकाल यश्चिापितद्विपरिव मदरहित कोकनदकाननरिव प्रतिपन्नमित्रभाव विश्वभरेश्वरैरिव प्रणीतविग्रहदण्डैरमराहरिव परित्यक्तदोषै कामिनीजनैरिव प्रकटितपरलोकागमकामै मीनिशाररिव प्रकाशितशमयोगतीर्थोद्योगैरन भागरिव निरपलेपैनसमयदिवमैरिव विदुरितरजोभिरम्बिलद्वीपदीपैरिव नमोपहचरितमहावाहिनीप्रवाहरिव वीतस्पृहाप्रव तिमि मक्कुमुमैरिव निसर्गगुणप्रणयिमि कुमारश्रमणमनोभिरिवाऽसजातमदनफल सङ्गनिखिलभुवनभदान्तरायनैमिभिमूलीत्तरगुणोदाहरणमूमिभिर्धमामृतवर्षननिनजग- दानन्दै मब्रह्मचारितार ताकन्दै चित्रशिरपण्डिमण्डरी स्तूयमानपुण्याचरणरन्वाचीकृत- कुसूतिसर्गावतरणभूरिभि पारारिभिरपरेण चानूचानेन श्रमणमयेनोपास्यमानपाठ भूल , तव दिवसे तदेव पुरमनुसिसी', घनघोरानस्वनाक्र्णनादुपयुगमन प्रणि धान , मतीप्वपि नगर महतोषु वमतिषु पौराणामताव प्राणिवथे मरब्धा बुद्धिरित्य वधिना योधेनाऽवष्याऽवधीरिनपुरप्रदेश, पूर्वस्या च दिशि निवेशितायु प्रकाश, सुरमुरमिरपनलनाप्रभागमिव समाशेरपरदेशाभोग, सनसिनोदयमिव मिग्वदल- वरय, इन्द्रनीलकु कोलमिव रोचनोहामिरीर, अन्योन्यविभवसंभावनोद्धा शायमिव परस्परस्यतिकरितकिशरयं, अखिलविष्टपोत्पत्तिस्थानमिव गर्भितप्रसूनप्र. वर्धमानमहारहार्भकावस्थान, मनगमुनिमण्डलीविहितसहसवामानुरोधमिव निर्द- रितनिखिलावाध, इतरेतरश्रीमत्सरिनमिव सक्लर्तुशोभायरम्भोचित, चरवमनवासकृतकृतूहल मिद गगननरोररफुल्लपरिमल, असमशरोद्यावदिवस मिव प्रसवपरागपिष्टातक्तिदिग्देवतासीमन्तसतान, अशिशिरकरप्रणामप्रणयिनी- नामगमविटपान्तरितवपुषामानिमिषयोषितामलिक्तटकुड्यलितहमनखमुनिभरिव पलपपुटान्तरारविनिर्गताभि प्रसूनमञ्जरीभित्पचितोपरितनविनार, मापनतरा मरापगाभिषेकसगमादरहि कश्मपरकरिव मधुकरलैहकलुपिनयहि प्रकार, L उज्जृम्मजपापुप्पयपादितबालमीशानमौरिमिव परिणननागरलयगतशिख, अमि १.अनङ्गजाभोगैरिस' इत्यपि धचित्पाठ । .

·२० यशस्तिलफचगवां [प्रथम नयागमप्रस्तारमिव तालबहुलव्यवहारं, घनायननमिर मन्दारायतनं,' जीमन- वाहनधरितापतारमिव नागवल्लीविभवसुन्दरं, मदनायुधपदनमिर संनयमान। णासन, मकरध्वजाराधनप्रमाधितगात्रैर्मयूरवहानपौरिव पूगनरभिः श्यामलित- दिक्पालनिल्य, अपि च पाचदक्षोलजालनिर्जितखMरफलपचेलिमतारणितदिविज. विमानचन्द्रशालं, पचिलालीदलोड्डुमरडम्बरचुम्मितजम्मीरामरालं, छचिदश्व- रोन्धानकदर्धिनकपि यस्कन्धम् , विनरनिराजिनराजादनामीनसुरमुन्दरीगणगीय. मानमनसिजविजयप्रवन्ध, क्वचिरोघरायतरणपतसंमानकुम्परसंवलितपारिजात- लतान्तं, चित्परमतपश्चरणोपार्जितैः सुकृनैरिव महाफलप्रदायिभि. पनसपादपेरप- एतपर्यन्तं , क्यचिद्वनलक्ष्मीम्ननमियाऽऽत्मीयकान्तिजनितनीरहरिद्वदनमुद्यानपश्यत् । स्मरसीमनमोद्यानवर्णनम् । यद्वन्तगलितैः पुष्पैरुपहारमुपाहरन् । नारोद्भासिनभ शोभां विभावालभूमि ॥ ६ ॥ यत्प्रान्तपल्लवोल्लासिप्रसूनच्छन्नसंचयम् । दधानीन्दुमणिद्योतिपद्मरागाचलथियम् ॥ ७० ॥ ३२ यत्र च मधुकरकुटुम्धिनीनिकुरम्बाइम्परचुम्च्यमानमकरन्दक्दम्यम्नम्न- विम्वितनिजनितम्बिनीविम्बाधरपानपरवशविलामिनि, सुरतसुखान्मुसमुग्बरपरि- लसखीमसानेकखगप्रेसनखमुसावलिरुपमानफलिनशिखर समीपशाखिभिः स्ख लितप्रसंर पानमरवसंमुखीनवैवानममानसे, वितरमहचरोपरचिनकरवायलयलास्य- मानमधुमतसीमन्निनीसमालोकनकुनुहलमिलद्वनदेवनाभराभलाकुभविटपिनि, बट- विटपनिटङ्कसंकटकोटरोपरिष्टयाचारशुक्पेटकपध्यमानेन विटविकटरताटोपचाटुपाटयेन विघटमानमुनिमन पाटपुटसन्धिबधे, विकिरकुलकल्हवशाविशीर्यमाणकुरबकतरमु कुरमुताफलिनवितर्दिकाबलिकर्मणि, चपलपिमपातलुप्तमानभराभिनिर्भरविभ्रमार- म्भसमाभिभौमिनाभि परिरभ्यमाणनिभृतसरलापराधरल्लभ, भुजमूलपुल कवितरण- रतकान्तक्तमान्तरायितयुवतियुप्पावचितिनि, परलट्ठमस्तम्भसंभूतल ताशक्तितिवि निर्मितासु पीनम्ननलिखितपयलान्छितोर स्थलरमणरसरभसोच्टर दुत्तालचर नाम सीलाग्दोलामु विलयन्तीनां विनामिनीना मुखरमणिमेखलाजारवाचालिमबहलपन मालतिपल्लवितविरहीरधि, जम्बूकुजनगुनापारापतपतइगमदीपिनमदनमददरि-

·२२
यशास्तरकचम्प्वां
[प्रथम
तदुद्यानं तपोऽर्थमयोग्यमिति सुदत्ताचार्यस्य मनसि वितरः ।
३३ तदेवमनक्रीकोत्पादितप्रत्ययाया पुरदेण्या सिद्धायिकाया सर्वसत्वा
भयप्रदावामरस स्मरसामनस नामोद्यानमवसरोक्य,
"ब्रह्मस्तम्ननिम्पिनीरतिक्थाप्रारम्भचन्द्रोदया
काम कामरसावतारविषयव्यापारपुप्पाकराः।
प्राय प्राप्तसमाधिशुद्धमनसोऽप्येते प्रदेशाः क्षणा-
त्स्वान्तध्वान्ततो भवन्ति तदिह स्थातुं न युक्तं यते." ॥७॥
इति च पितर्य, मनागन्त स्तिमितमानम प्रसरदनेकवितर्करम सकलजगदाघात
घनाधस्मर स्मर खलु इमशानवामिनमायानयत्यात्मनो निदेशभूमि , किं पुनर्न
गोचरपतितम् । मनो हि केवलमपि स्वभावतो विपयाग्वामवगाहते, किं पुनर्न
लब्धानगराझारप्रदेशम् । कथाऽपि स्खलु कामिनीनां चतो विभ्रमयति, किं पुनर्न
नयनपथमुपगतस्तासा सभोगसभव केलिपरन्ध । करणानितु नियमनियन्त्रितान्यपि
स्वच्छन्द पिजृम्भन्ते, किं पुनर्न माप्तस्वविषयवृत्तीनि, बोधाधिपतिराकारोऽपि
मकरूपराज्यमारचयति, किं पुनर्न पर्यवसितहि प्रकृति । पयोऽपि न यमस्येव
मनमिजन्यापारस्य विचि परिहतव्यमास्त। प्रत्युताऽऽवानोविन्धनपु वहिरिव नितान्त
ज्वरति वृद्धेषु मकरध्वज । नच मनो महामुनीनामपि दुर्लभ यत्र कुरिशे घुणकीट
इव प्रभवितु न शक्नोति विषयवर्ग । भूयते हि किराऽलक्ष्यजन्मनो दक्षमुताना
जललिविलोकनात्तप प्रत्यवाय , पितामहस्य तिलोत्तमासगीतकात् , कैचीमा
मारपाराशरस्य, रथनेमेश्च नटीनर्तनदर्शनात ।
३४ अपि च-
क्षीणस्तपोभि क्षपित प्रवासैर्विध्यापित साधु समाधितोयै ।
तथापि चित्र चलति स्मराग्नि कान्ताजनापाड्गविलोक्नेन ॥ ७२॥
तावत्तपो वपुपि चेतसि तत्त्वचिन्ता
काम हुपीकविपय परम शमश्च ।
यापन पश्यात मुख मृगलोचनानां
श्रृदगारवृत्तिभिरुदाहृतकामसूत्रम् ॥ ७३ ॥
धोत्रं श्रुतो हरति वीक्षणमीक्ष्यमाण
श्चित्त स्मृतः कृतसमागतिरङ्गकानि ।
प्राणान्पुन प्रणयवान्यियुतो रति च
लोके तथापि वनिताजन एव यत्नः ॥ ७४॥

·माश्वासः] तदुद्यानं तपोऽर्थमयोग्यमिति सुदत्ताचार्यस्य मनसि वितर्फः॥२३ तपो मृगापते पुंसां समंधीधैर्यलजितः । स्त्रीणां भ्रूचापविश्रान्तनेत्रापाशराहतेः ।। ७५ ॥ तथा सञ्चलितं च चेत: प्रासाद इस पुनः दुष्करमुद्धर्तुम् ! दूरवरमुखतानि गिरिशिखराणीव शक्यन्ते शरीरिणां हृदयानि सुखेनैवाधस्तापातयितुमारोहयितुं न पुनःखेनापि । ३५ भम्ति च श्रेयामि बहुविनानि ' इति विदुषां प्रवादः । श्रुताभ्यामश्च पिसतन्तुर्दन्तिनमिय प्रत्यवस्थन्तमामानमलं न भवति निवारपितुम् । तनुच्छद इघाऽधीरधीषु न जायते चलतश्चित्तस्य ग्राणाय देवदाहकरागमः संयमः। पहिराया. यस्थितः पारदरस इथ द्वन्द्वपरिगतः पुमान्क्षणमपि नाऽस्ते प्रमख्यानक्रियासु । पृन्दमपीदं षमादानीतं करियूयमिवाऽवापि न मभवति प्रायेण क्षान्तिनिटितम् । मर्पदोषदुष्टं प्यालगुण्डालमिवाऽमीणामपरिपपशिक्षोपदेशमिन्द्रियग्राममतियग्नेनाs- पिपंरक्षितुं न परति पुरश्चारीलोकः । तापरयो गण्यास्तायस्वाध्यायधारतं चेतः। यायन्न मनसि पनितादृष्टिविषं विशति पुरुषाणाम् ॥७६ ॥ तावत्प्रवचनविषयस्तावत्परलोकचिन्तनोपायः । यायत्तरुणीविभ्रमहतहृदयो न प्रजायेत ॥ ७७ ॥ गुरुपचनस्य हि वृत्तिस्तत्र न यत्राऽस्ति संगमःखीभिः । भयलालापजलपरधिरितकर्णे कुतोऽवसरः? ॥ ७८॥ मंसगंण गुणा अपि भवन्ति दोषास्तदन्तं नैय । स्थिनमधो रमणीनाममृतं चेतांसि कटुण्यति ॥ ७९ ॥ लटईयुवतिकटाक्षर्गादमगुरतां जनः स्वयं नीतः। चियमिदं ननु यत्तां पश्यति गुरुयन्धुमिपु । ८० ॥ द्यमेय तपामिशी युधाः कारणमूचिरे। पदनालोकनं खीणां पथ संग्लापनं तनो ८१॥ ३६ इति च विषिन्त्य, 'समय अनुमायूहायुदामायया निपचपाइनि पनिधिय परिधम्य च सोरमन्तरं सप्तनिहानिमम्वामामालानीस्लामावा. माप मनानारपये पलोहन - .

·यशस्तिलकचम्प्यां [प्रथम श्मशानारण्यवर्णनम् । (स्वगतम् । ) महह, पश्यत मकहानामप्यमालानामसमसमीहाभवन पितृवनम् । यतः- कालव्यालरदाकुरोटभरः शल्योत्करैः पूरितं कालग्राहविगीर्णफेनविकलैः कीर्ण शिरोमण्डलैः। कालव्याधविनोदपाशवियरीः केरौश्चितं सर्यतः कालोत्पातसकृन्प्रसूछदचयश्छन्नं च भस्मोच्चयैः ।। ८२॥ इतक्ष यत्र- अर्धदग्धशवलेशलालसर्भण्डनोद्भटरटद्गलान्तरैः । कालकेलिकरकौतुकोद्यतैर्विश्वकद्रुभिरुपद्रुतान्तरम् ॥ ८३ ॥ श्येनकुलं घूककुलं द्रोणफुलं श्वकुलभण्डनानीनम् । शवपिशितप्राशयशादिवि भुवि च समाकुलं पुरतः ॥ ८४ ॥ इतश्च- गृध्राघ्रातसमांसकीकसरसस्त्रायोत्पथाः पादपाः प्रेतोपान्तपतत्पतत्रिपरुपप्रायाः प्रदेशा दिशः। एते च प्रबलानिलाश्रयवशाच्छीर्यच्छिखाः सर्वतः संसर्पन्ति जरत्कपोतरुचयो धूमाश्चिताचक्रजाः ॥ ८५ ॥ इतश्च यत्र- कालामिरुद्रनिटिलेक्षणदुर्निरीक्षाः कीनाशहोमटुतवाहविरुक्षवीक्षाः ॥ दाहद्रयच्छ्ययपुम्स्फुटदस्थिमध्यप्रारधशब्दकठिना दहनाञ्चितानाम् ८६ इतश्व- सर्वदेहभृतभस्मानिकायःप्रेतचीवरकरालितकायः । कन्दलोल्यणवपुः पवमानः क्रीडति प्रमथनाथसमानः ॥ ८७ ॥ किं च । भ्रश्यच्छरीरशवशीर्णशिरोजसारः कुथ्यत्कलेवरकरङ्कहतप्रचारः । दग्धाधंदेहमृतकाग्निमयप्रवन्धो वातःकरोति ककुभोऽशुभगन्धबधा:४८ इतश्च यय-- यान्युत्सवेषु कृतिनां कृतमङ्गलानि वाद्यानि मोदिजनगेयनिरर्गलानि ।

·२५ भावामः] श्मशानारण्यवर्णनम् । 11093 तान्येय शोकयशवन्धुरयोक्षुराणि नर्दन्ति संस्थितवतां विरसम्बराणि ॥ ८९ ॥ भपिच- यमभुक्तिसमयापिगुना कन्याइसमाजसंद्वयव्यसनः । जगदस्यैयाँदोपः परातृरस्सरः पुरषः ॥ २०॥ . - अचिरेण तन्कुरुभ्यं यतो भवेन्नाजवअचलेशः। नो चेदियं दशा यो भावितोनि वनति शयतम् ॥११॥ इतभ यत्र--- अस्तोफोकायशिकाशयशीर्णशङ्क. लॉकैश्चिनाचरितयान्धवमनिवेशः। मुक्ता न कस्य दयं परिखेदयन्ति याप्पोद्भनिसवालितयेगवशा विलापः ॥ ९२ ।। इतक्ष यत्र- कलिकालकायकालाः शोकादिय दहनवान्धवक्षयजात् । अमराःशल्यधपः क्षयक्षपानारकाकाराः॥९३॥ तर यत्र- दन्तोन्कोलितगुष्काफसफ्लाकीलोद्दलत्तालुकाः कण्ठान्त प्रविलनशल्यशफलोदालस्खलन्कुक्षयः। प्रेतप्रान्तपुराणपादपपतत्पमप्रदुप्यदृशः प्रभ्राम्यन्त्यविशइफेरतिरतिक्षीराः शिया सोयाः ॥१५॥ त । कयं नामेयमनामदमहिमोकरोचनानन्दपन्द्रिा ऐतोमवानुपरमा- नयमनामवीडायनविहारयमनियंगतिशीनान्तरारमईमा गगमगारावासपाय- मपक्षमान्तापादितानमा इमररथातरमशानरत् ॥ या पूर्व परपंलिचामरगचिः कर्णायतमोत्पल- लिमेन्दिादिमुन्दरतुलिरमामास्वनीनगडनम् । मेयं पुनलयलरी पिहयने यातेरिना माम्प्रतं धनीधमरिता धानि विसरममा नीप्रितम् ॥ ९॥ से पूर्व पामशेदण्डवोटिमाटाविभ्रमे । ने मंनि अषी जाने गुपयन्दम्पन्न । ९६ ॥

·२६
यशस्तिलफचम्ना
[प्रथम
ये नीलरक्तरन्नान्तचन्द्रकान्तदशे दृशो।
ते जीर्णोदश्चनचिउद्रयगुवुदसन्निभे ॥ ९७ ॥
ये इलाकेलिदोगभे मुखलक्ष्मीलतोपमे ।
ते श्रुती विचटप्नद्धवाधीरन्ध्राधमस्थिती ॥१८॥
कस्तृरिकातिलकपत्रविचिनितधी
याऽभून्मृगाड्कसमकान्तिरय कपोल |
मोऽद्य छर्वि पहात वायसरालभुक्त
कोथप्रदीर्णतनुतुम्नफलोपमेयाम् ॥ ९ ॥
या कामकेलीशुकतुण्टकान्ता पातु मुखामोदमिवाऽऽयताऽभूत् ।
सा गन्धवाहा विवरावशेषनिवेशनिर्गच्छदतुच्छपूया ॥ १०० ॥
यत्राधरेऽमृतधिया नवपल्लवाभे
काम रतार्थहदय समपादि लोय ।
सोऽजम्नविविवशतपूयपर
पर्यन्तवृत्तिरधरत्वमगण्यमागात् ।। १०६ ।।
या चन्द्ररत्नापुरसनिवेशा मृले धिता शोणमणिद्वेण ।
सा दन्तपड़ि करपत्रयश्यारन्छवि क न दुनोति लोरम् १ ॥१०२।।।
य फण्ठ कम्मुसकाश कलकाक्लिनिस्वन ।
स विशीर्णशिरासधिर्जरत्पञ्जरता गत ॥ १०३।।
यो हारनिरलमनवपत्रकान्ता
पीडाचलाविर मनोजगजन्य पूर्वम् ।
नो पूतिपुप्पफलदुष्टदशाविदानी
वक्षोन्ही यलिभुजा यलिपिण्डाल्पो ॥ १०४ ॥
लावण्याम्बुधियीचिमोचितरुचो हस्तो मृणालरोपमा
पामारामरतापतानसुभगा प्रान्तोल्लमपल्ल्यो ।
यो पुष्पात्रपिशाचरन्धविधुरौलीलाविलासालमा
तो जाती गतजङ्गली प्रयिजरत्कोदण्डदण्डयुती ॥ १०५ ।।
परशोऽभरपुरा भयो यरि प्रयापिराजित ।
मोऽद्य दयद्रसो धत्त चर्मकारतिद्युतिम् ।। १०६ ॥
फेलियापीय कामभ्य नाभी गम्भीरमण्डला।
याऽऽसीमा निर्गतान्नान्ता म्वपमविगविग ॥ १७॥

·भावास:] श्मशानारण्यवर्णनम्। २७ या कामशरपड्यानसमनाभोगनिर्गमा। साऽर्धदग्धाजिनप्रान्तविवर्णा तनुजावली ॥ १०८ ।। स्मरद्विपविहाराय यजातं जयनान्तरम् । तद्गलरलेदविक्लिन्नं जघन्यन्धमगात्परम् ॥ १०९ ॥ या कामकलमालानस्ताम्भकेयोख्यल्लरी। सा श्वनिलनलावण्या चानयेणुपरप्रभा ॥ ११० ॥ ये पूर्व स्मरशरधी लक्ष्णन्द्रविवर्तिते सुवृत्ते च । कोटिकनलकाकारे ते जङ्घे साम्प्रतं जाते ॥ १११ ॥ यत्राऽऽलक्तकमण्डनं विचितं यत्राऽऽलिनी नूपुरी यत्राऽऽसीनवमौक्तिकायलिकलाकान्ता नखानां ततिः । यत्राऽशोकदलोचयश्च सममूत्नीडाविहारोचित- स्तापेरण्डजरण्डकाण्डपटलसम्पष्टचेष्टी प्रामौ ।। ११२ ॥ विच- या कौमुदीच सरमीय मृणालिनीय लक्ष्मीरिव प्रियसखीय विलामिनीव । तैस्तैर्गुणैरजनि सा सुतनुः प्रजाता प्रेतावनीवनवशा विवशा पराकी ॥ ११३ ।। यम्याः कलिकलैः कर करम्हैः सीमन्तिताः कुन्तला यस्याश्चन्दनवन्दनं प्रणयिमिर्भालान्तरे निर्मितम् । यस्याधणमदेन कामिभिरयं चित्रः कपोलः कृतः सा सवाद्गकरङ्कवऋविकृति तत्रैव धत्तेऽद्भुतम् ।। ११४ ॥ या मानसकलहंसी नेनोत्पलचन्द्रिका च या जगतः। सा कालमहायतिना सदागकरतां नीता ॥ ११५ ।। यदभ्यस्यनि यो दोकास भवेत्तन्मयः स्फुटम् । प्रकामाभ्यस्तखटाङ्गे युना खदागना ततः ॥ ११६ ॥ लतिफेव प्रणयतरोर्या वनदेवीय केलियनभूमेः । सा यमनृपतिविमुना फेलेय प्राश्यते पतंगः ॥ १७ ॥ जीवन्त्येषा यर्थयाऽऽसौन्सर्पम्य हृदयंगमा । मृताऽयभूतवेयं दुस्त्यजा प्रनियंतः ॥ ११८ ॥ दमायितं पदनप रहे स्मगर्ने। र्गम्या गजायतममूत्कुनकुम्भमध्ये ।

·२८
यशस्तिलकचम्प्यां
[प्रथम
एणायितं च जघनस्थलमेखलायां
तस्याः कलेवरममी निकपन्ति कवाः ॥ ११९ ॥
पायं पायं मधु मधुरदृक्पूर्वमुद्गर्वभावा.
स्मारं सारं वदति च कलं या मुदा कुञ्चितभूः ।
साऽद्येतस्मिन्नपगतमनोमर्कटत्वादनीहा
प्रेतावासे निवसति गता भोज्यभावं शियानाम् ॥ १२० ॥
यामन्तरेण जगतो विफलाः प्रयासा
यामन्तरेण भयनानि वनोपमानि ।
यामन्तरेण हतसंगति जीवितं च
तस्याः प्रपश्यत जनाः क्षणमेकमङ्गम् ॥ १२१ ॥
आश्लिष्टं परिचुम्यितं परमितं यद्रागरोमाञ्चितै-
स्तत्संसारसुखास्पदं वपुरभूदे दशागोचरम् ।
शीर्यचर्मचयं पतत्पलभरं भ्रश्यच्छिरापञ्जरं
व्यम्यत्संधिवलं गलन्नलकुलं कुथ्यत्स्नसाजालकम् ।। १२२ ॥ ।।
भाः, कष्टादपि कष्टतरमहो! स्मरविलमितम् ।
इत्थमन्तर्दुरन्ताङ्गी यहिर्मधुरविभ्रमा ।
विषवल्लीव मोहाय यदेपा जगतोऽजानि ॥ १२३ ॥
अपि च-
मायासाम्राज्यवर्याः कविजनवचनस्पर्धिमाधुर्यधर्याः
स्वप्नाप्तैश्चर्यशोभाः कुहकनयमयारामरम्योत्तराभाः।
पर्जन्यागारसारास्त्रिदियपतिधनुर्वन्धुराश्च स्वभावा-
दायुर्लावण्यलक्ष्म्यस्तदपि जगदिदं चित्रमत्रैव सक्तम् ॥ १२५ ॥ ।
श्मशानेऽपि मुनीनामुचितावकाशाः प्रदेशा नेति तन्निश्चयः ।
३७ हहो हृदय, स्वरं दूरमन्त्रमर । तदलमवस्तुनि न्यासनेन । इदमिह
ननु प्रस्तुतमवधार्यम् ।
'नैवाऽत्र सन्ति यमिनामुचितायकाशाः
स्वाध्यायवन्धुरधरावसराः प्रदेशाः।
चुन्दं महत्तपन एप तपत्युदारं
वाताश्च यान्ति परितः परुपप्रचाराः॥१२५॥

·आश्वामः] अभयरुच्यभयमतिनाम मुनियुगलमपि विष्वणार्थमादिशति ।२९ किंच- . यन्मृतानामवस्थानं तत्कथं जीवतां भवेत् । अन्यत्र शवशीलेभ्यः को नामेहाऽऽग्रहस्ततः ॥ १२६ ।। मुनिमनोहरमेखलं नाम पर्वतं मुदत्ताचार्योऽधिवसति । ३८ पुनर्यावदयं दिगन्तरालपु लोचने प्रचारयति तावदुत्तरस्यां हरिति राजपुरस्याऽविदूरवर्तिन मुनिमनोहरमेखलं नाम खर्वतरं पर्वतमपश्यत् । यः बलु धम्मिलविन्यास इव नागनगरदेवतायाः, क्रीिटोच्छ्य इवाऽटवीलक्ष्म्याः, मनाभोग इव महीमहिलायाः, क्रीडाकन्दुक हव वनदेवनायाः, मातृमोदक इव दिग्बालक- लोकस्य, ककुदोहम इव भूगोलगवेन्द्रस्य, द्वारपिधानस्तूप इव भुजगभुवनस्य, यष्यधिष्टानबन्ध इव विहायोबिहगमस्य, त्रिविष्टपकुटनिर्माणमृत्पिण्ड इव प्रजापति- जनस्य, केलिमामाद इव ककुष्पालककन्यकानिकरस्य, गतिम्खलनलोष्ट इव कलिकालस्य, मानम्तम्भ इौकशिलाघटितारम्भः, शिवशातकुम्भप्रदेश इच चिः रितदयितासमावेशः, अलोकाकाश इव विगतजन्तुजातावकाशः, तपश्चरणागम इव ममुमारितवर्षधरसमागमः, क्षपकगिरिव तप प्रत्यवायरहितक्षोणि, महावृत्त- प्रस्सार इस वितीर्णपादविस्तारः, समीरकुमारैर्विरचितविशुद्धिरिव म्वाध्यायोचित', कान्तारदेवताभि. समार्जित इव कमनीयस्दर, पर्यन्नपादपः संपादितकुमुमो- पहारः प्रदत्तरगावलिरिव गुहापरिमापु, धुपावृतोपान्तोपत्यकः पुलक्ति इव महा- मुनिसमागमात् , सबग्निकुननिर्झरजलः प्रकटितानन्दलोचनबाप्प इच संयमि- संभावनाराधनात , यनशिलालाघ्यमेखलः परिकल्पितीशीर इव द्वयातिगानामे घमन्यैरपि तैनरघमर्पणैर्गुणैत्रिविधम्याऽपि कमन्दिवृन्दम्योपादितप्रीतिः ॥ म श्रमणमई विषाणार्थ ग्रामेष्वादिगति । २९ तमुपसय निपच च निर्वनितमार्गमध्यात्रियः म्यं तहिवमोपाती- पवापः (म) समाकलय्य च परिणनकारमहर्टलमखिलं श्रमणमाघमाग्मदेशीयेना:- न्तेवामिनाऽधिष्टितं लोचनगौचरारामेषु प्रामेषु विप्याणार्धमादिदेश ।। अभयरुच्यभयमतिनाम मुनियुगलमपि विष्षणार्थमादिशति । ४० रात्र व नन्दिनीनरेन्द्रस्य यशोधरमहाराजामजम्य यशोमतिकुमारस्याऽ. प्रमहिप्यो चण्डमहामेनसूनुलामरिसंवर्धितस्य मारिदत्तमहीश्वरमहीरहम्याउनुसम्म तारनाकन्दल्यां कुसुमावल्यां मह संभृतं पूर्वभवम्मरणासंमारमुग्यान्यागामिनन्मदु ।

·यशस्तिलक्चम्या [प्रथम . बाकुरप्रसूतिक्षेत्राणीव मन्यमानमङ्गस्याऽद्यापि जिनरूपग्रहणायोग्यत्याञ्चरमाचारय शामुपासकदशामाश्रितवदल मुनिकुमारकयुगल 'अस्माखल्वद्य पौरपुरेश्वरदेवताना धर्मकर्मावेशादुपशमो भविष्यति' इत्यन्त सकल्पकृशानुकृतप्रबोधेनावधियोधप्रदीपेन प्रत्यवमृश्य तत्रैव पुरे तदर्थमादिक्षत ।। कोहपालकिङ्करा अभयरुच्यभयमती चण्डमारीभवनमानयन्ति । ४१ तदपि त भगवन्तमुपसगृह मनुप्यरूपेण परिणत धर्मद्वयमिव, मर्यो कावतीणं स्वर्गापवर्गमार्गयुगलमिय,नयनविषयता गत नययमरामिव,प्रदशितामरूप प्रमाणद्वितयमिव, बहि प्रकटव्यापार शुभध्यानयुग्ममिव, तपश्चिकीर्पया प्रतिपन्न मोदरभाव रतिस्मरमिथुनमिव, पुरो युगान्तरावलोकप्रणिधानाधारैर्दयार्द्रनयनव्या परैिरभयदानामृतमिव प्राणिपु प्रवपत् , समन्तादुन्मुखालेखाहश्चरणनखमयूखारो हबहचल्मनि कृतमत्वानुकम्पन सयमोपकरणमिव पुनरनवत , परिगृहीतमहातप- श्वरणभारमिव मन्दमन्दमध्वनि विहिनपिहार , अभिमानन्ययभयादिभ्यदिय पुरवीथिषु नितजिहारथ, अतिबालिशदशमपि श्लाघनीयशीलस्तप पयोधिकल्लो वरीयसामपि शसितप्रतचेतसामाचरिताश्वर्यचित्तचम कार, 'न देन्यात्प्राणाना न च हृदयहरिणस्य रतये न दाददगानां न च करणफरिणोऽस्य मदनाम् । विधावृत्ति किं तु क्षतमदनचरितश्रुतविधे परे हेता मुक्तेरिह मुनिपु न खलु स्थितिरियम् ॥ १२७ ।। श्रुताय येषां न शरीरवृद्धि भुत चरित्राय च येपु नेव । तेषा वलित्य ननु पूर्वकर्मव्यापारभागेद्वहनाय मन्ये ॥ १२८ ॥ मसारवार्धेस्तरणकहेतुममारमप्येनमुशन्ति यस्मात् । नस्मानिरीहेरपि रक्षणीय काय पर मुक्तिलताप्रमत्यै ॥ १२० ॥ इति विचिन्तयत् , तस्मान्महामुनिसमानन्दितवनदेवतामुम्बमण्डललगण्डौलानि चतुराणि निवर्तनान्पतिकान्त , आपातदु सहमहापरीपहरिव तप परीक्षितुमुपा नामुराकारविधिभिरधर्मप्रणिधिभिरिय प्रतिपक्षभाग्नाप्रकोपप्रपत कर्मभिरिव धर्मध्वमप्रबल कलिवालबलरिव च तनदानयगाय तन महीक्षिता प्रेपित गरि कानुचरगणे परिगृह्य परस्पराचरितवनवीक्षण ‘मा, कणा स्खलु शरीरिणां मंवया जीवनचेटा पुरपेषु । यम्मान- सत्य दूरे विहरति मम माधुभावेन पुमा धर्मश्चित्तात्मह करणया यानि देशान्लयणि ।

·३२ यशस्तिलकचम्प्या [प्रथम तबाहुभि कैश्चिपरेतपतिपुरमार्गानुकारिकाण्डचाण्डितचमरचमूर(र)हरिहरिणक वराहयानरगौरसुराकुलितहस्तरपरैश्च यमावासप्रवेशपरमासपट्टिसदु स्फो भुपुण्डि भिण्डिमा( दिपा )रमुद्रांद्यनेकायुधायाधनिरोधितस्थर नरबिलान्तरालनातनन्तुज नितभुजप्रयामैरद्यापि काश्यपीश्वरेण स्वयमालम्भनारम्भापभवादविहितहिंसाव्यय मायनेंगनगरपामारण्यनन्मसमनायै पञ्चननै समस्त जगसजिहीपुभि पिनाकपा णिपरिजनैरिव परिवृत महाभेरव नाम तद्दवतायतनमानिय ।। अभयरुच्यभयमती देवीमन्दिरे मारिदत्तभूपं पश्यतः । ४२ तत्र च नाम्या ' व चावयोन्म क चद वय , क्व चाऽय चरमदशाश्ल घनीयतपश्चरणप्रक्रम + चय धर्मान्तरायपरम्पराया देवम्य महती निन्नता, . चाऽयमसदृशप्रदेशप्रवश ' इति मनागनुशयम्निमितगतिभ्यामाग्विलादिग्वलयावलोकि भिरवलोकितैरुपहारायोपनीतानामगिनामाजन्मीवनजुष कमलक्यलयकुसुमाशिप इव स्पर्शयद्यामुम्पपिभित्रैलोक्यपावनाल वै पाटनरमयूग्वैम्नथाविधेषु दहिपु वधानुबन्धिवयामि मनम्तमासीव सान्यद्या उत्खातखड्गो मुनिवालकाभ्या व्यलोकि भूपो भवने भवान्या । नितम्पचिम्योत्फणभोगिभीमस्तटीधरोमध्य इवाऽऽपगाया ॥१३॥ अपि च हिंसाध्यवमायाशयस्वलनप्रवृद्धक्रोधानुबन्धादनमोरमाह सिह इय प्यालोललोचन सहाराविष्ट शिपिविष्ट इव ध्रुटिभीम , समालोकिताराविघट सुभट इव स्फुरिताधर सपनरोहिनावहितम्रानकाम परशुराम इव शोणारीर , प्रकटितनडिण्डम्बर प्रयकालाम्भोधर इव निस्निगदुर्दर्श , प्रस्यूहितस्वान्त कृतान्त इव भीपणाकार , क्रौर्यानरस्फुलिङ्गवचिनींधित पर्यतेपु दावदाध्या तिमिव परिस्पारयन् स्वलनिवाऽन्तचलितेन तेजसा दहनियोग्रेण विलोकितेन । भाशीविष मर्प दयाऽतिरौद्रश्चण्डेन खादनिच चेपिनेन ॥ १३ ॥ महाभैग्यमन्दिरम्पचण्डमारीदेवनावर्णनम् । ४३ मा देवता व दष्ट्राकोटिनिविष्टदृष्टिकुटिलख्यालोकविस्पारित 5भड्गोदटभावीपणमुखत्रस्यत्रिलोकीपति । १'मगोगप्रोगाग 'इनिगराया चित्पाठ ।

·भावाम] अभयाच्यभयमत्याधर्ममुहिश्य परस्परसलाप । लालाटोल्रणलोचनानलमिलचालाकरालाम्बर- प्लुटद्विएपुरत्रय विजयते यन्याः प्रचण्टं धपुः ॥ १३६ ॥ यस्या A . उन्मर्पदर्पसकुलविक्टजटाजूटबिभ्याविधान प्रान्तप्रेक्पालायलिचलनरणद्धण्टखद्वाहकानि । दत्यव्यसप्रमोदोडरविधुतकराभोगखर्यद्विरीणि म्फागघातङ्क्षिपातोच्छलदुदधिजलान्युद्धतोडेल्लितानि ॥१३॥ २५ अपि च नस्या शरीरे मनमि च रिमित नण्य वर्ण्यत । यस्या कपार माला शिवण्डमण्डनानि, शवशिशर श्रवणावतमा , प्रमितप्रकोष्टा कर्णकुण्डलानि, परनकीकममणय कण्ठभूपणानि. परामुनरमा शरीरवर्णकानि, गनर्जीवितकरङ्का करीताकममामि, मीनियव सध्याचममकुरया, पितृवनानि विहारभूमय , चिताममितानि चन्द्रक्वला, चण्डातकमाईचर्माणि, मारमन मृतकान्प्रच्छेदा , प्रनर्ननप्रदेश मस्थिनोर स्थलानि, कम्नुविनोद नभोत्तमाई , जलस्य शोणित दीर्घिकाभि, निशावनिप्रदापा श्मशानकृशानुकोलाभि, प्रत्यवमानोपकरणानि नर- शिर क्रोटिभि, महान्ति दोहदानि च मर्वसनोपहारेण । या च लघीयमी भगिनीय यमस्य, जननीय महाकालम्य वृनिय कृतानन्य, महचराय कालगनिरहस्य, महा नमिकीव मातृमपदल म्य, धार्मा यातुधानरोक्स्य, प्राद्धभूमिरिच पितृपतिपक्षम्य भयराग्निरिव मममनन्तूना, न केवलममा नाम्ना चण्डमारीति पप्रथे । अप्यङ्गचित्तचाग्निश्चण्डमाति विश्रुता ।। १३८॥ अमयरून्यमयमत्योधर्ममुद्दिश्य परस्परसंलापः । ४. तत्र मकलक्वल्यामृतमरिभयरचिमुनिकुमारमाग्विध जनमाधम- पनि पानार देवताकार चायनाक्य "निगुभयोध नप गय रक्षा प्रामवरण्यपु च मयनानाम् । अन फनान्तऽपि समीपवृत्ती मानर्मनी मा म कृथा निगम ॥३॥ जीयम्य मदर्शनरत्नभाजश्थाग्मियुनभ्य ममाहितस्य । आगमितो मृत्युम्पप्रयान पर प्रमोदस्य ममागमाय ॥ ४ ॥ मा मनियंत्र जन्तुना पुगे दु चपरम्परा । दाभ्याऽभ्य पुनमोक्षात्पुण्यभाजा महीमच ॥ १४ ॥' नि नियनिर यनो मां कापिया मंगो भारश्विगन्मनीरथगनेरामा- ·यशस्तिलकचम्प्यां [प्रथम दितमिदं मनुष्यजन्म विफलता नैषीदिति कृतानुकम्पनः सकरणमभयमतेः म्बमुर्मुम्बमवालोकिष्ट । यहेवैरपि पर्याप्त विरसावसानकटुकैरुचावचै किनां सौख्यैर्मानसदुःखदावदहनव्यापारदग्धात्मभिः । इत्थं स्वर्गसुखावधारणपरैराशास्यते तद्दिनं यनोत्पद्य मनुष्यजन्मनि मनी मोक्षाय धास्यामहे ।। १४२॥ यस्तु लन्ध्याऽपि जन्मेदं न धर्माय समीहते। तस्याऽऽत्मकर्मभूमीपु विजृम्भन्तां भवाइकुराः ॥ १४३ ॥ स्थिरप्रतिरभयमतिरपि तेनैव पर्याप्तमुदारबुद्धे ! मेहेन मे पूर्वकृतेन यत्स !! तस्मात्स्यदेहे मयि च क्षताश परं पदे नत्र मनो निधेहि ॥ १५४॥ - त्वं मोक्षलक्ष्मीक्षमदीक्षदेहः स्त्रीत्वान्न तन्मान्यमिदं वपुमें। अतो मदीयाङ्गहतान्तरायो मुक्त्यगनासंगमने यतन ॥ १४५॥ इति विदिनपरमार्थनयाऽवधीरितमरणभया प्रमावद्भिरपागपाने सहजन्मनश्चेतमि शोचनचिन्तामिवाऽपचिन्वती तदाननमपश्यत् । किं च । देह.यत्ते कर्मण्ययं नर स्त्रीजनोऽयमिति भवति । चित्तायत्ते कर्मण्यधिका नारी तु मध्यमः पुग्पः ॥ १४६ ।। तन्मुनिकुमारकयुगलं विलोक्य राजा मारिदत्तः प्रमोदते । ४६ मचरापतिरपिममारि(र)दत्त प्रतीहारनिवैदिनागमनवृत्तस्य मुनिकुमार- क्युगलस्य विरोम्नाकुम्भोद्भवोदयातीयाशय इव नितरां प्रसमाद चेतमि। विधयनि- दर्शनामभ इव मुमाच कलुपना रोचनयो । जिनतिह्यावगमाग्महाभाग इव करण- रममयाप करणेषु । प्रगिधानविशेषान्मुमुक्षुरिव तमग्निरथकारान्तरात्मदिशि । पुनः कोपप्रसादयोरपरनरपारलक्ष्मीलाघवतरप्यपहारपरिदविक्षम्यिमतुरादण्डविभ्रमण भूलवालामनर्मभ्रमणाऽपवायं ममाम्यन्तराध्यनि जनमाधम् । मतीव व मनाम विस्मयमान प्रहावरपाभिम्यन्दविन्दुमरीजटिरपक्षमपलव 'कय नामतानादा घानामृतमिव मृशमाशयबहर वालुप्यमपि मुहु प्रशान्त में बैन । चक्षु पुन कुस्शिकालिममिव कप न विषयान्नरमयगाइन। प्रियमितप्रणपिजनावगंकनादिव कथमयमारमा परमन्नोंदने चित्तमपि निरायाचरितपरिचयमिय कथमतावानन्द ·आश्वाम] पैतालिको भूप मुनिकुमारकयुगलं चाऽभिनन्दति । धुमन्थरम्। कि नु बलु नदेतन स्यान्मम भागिनेययमलम् । आचणं चाऽपरचुरेप रेवतकनाममसिद्धारकुर वृद्धादेतस्य धारकार एवाधर्याय तपश्रर्यापर्यायम्। भवन्ति होमानीन्द्रियाण्यदृष्टपूर्वपापै प्रियजनेषु प्रायेण प्रानम्नपनतजामाय रागोल्नणययामि । यत । आनन्दगाप्पजलपूरितनेत्रपा प्रत्यङ्गजातपुलकपमवार्पिताधैं । चित्तेः प्रमोदमधुपर्कतातिर्थयारयायते प्रियजनो ननु पूर्वमेव ॥१७॥ नदलमत्र सा( शा )द्वोदनेरिव जाह्यमाद्यविकरेन विक्रूपनारेन । सफल यामि तावदेनदालापनदोहदादेव हृदयाल्यारपरिसरे विहितावहमारमुक्यानोकहमे ।' चैतालिको भूपं मुनिकुमारकयुगलं चाभिनन्दति । ४७ अनावसरे स्वामिन प्रसन्नरम मानममवमायावसरविलासनामन चैता- रिकेनेद वृत्तद्यमागायत स्म- नासन्ना रिपवो न चाऽपि भयत कश्चिनिदेशावशः थीरेण तव देव ! या प्रणयिनी तम्यै न कोऽपीयेति । गाढ मुष्टिनिपीडनथमभरपोदान्तधाराजला मञ्चत्याहयकेलिदो सहचरी तत्खनयष्टि भयान् ॥ १४८॥ दयाई चिनेर्मुनिभि समागमानिसर्गहिनोऽपि जन प्रशाम्यति । आहायहिंसामतय. शमोदय भजन्ति यद्देव ! तदतं कुतः॥ १४२ ॥ ४८ पुनरप्यसी वतारिकश्विरमशिग्वामणिभूपणमपि चमरीचिमचक्निमम्मक, अनसतममापे रोचनरचियरायतरण, अनरमरमपि पोरयान्तिकुण्डरित- मुग्यमण्डल, अनावरणमपि वपु प्रभाफ्लदुकूलीत्तरीय, अरण्यप्रेम्णा वदनव्याजेन फमलसर इव भुजच्छद्मना रताराममिवारमिपेण कदलीकाण्डकाननमिर चलनरक्षे- गाशारबनमिव च महानयमान, इन्दुमृगेक्षणातिसपादितमिय कुन्तले पु, मुरतर- पलकप्रमाधितमिगलिक्यो , कामकोदपष्टकोरिधरितमिव भ्रूप, रसकरण्डकारकोणमिव नरेषु, स्मरशरपुशोसिस्तिमिव पक्षमसु, रतिषीदाकारायलावण्यविहितमिव नासयो, एक्ष्मीविभ्रमादर्शविनिमितमिव पोरेषु, कार्तिपरम्पतीयिरगसदालाहमिव श्रोग्रेषु, मध्यारुणामृतकरमण्डनितिन मियाऽधरयोम्नन्मुनिकुमारक्युगल विरक्यंद वृत्तमपाटीन। यालम स्परहलतोदनिकान्तमूर्ति- र्जात स्थं पार्थ बरालरशानुवृत्ते । १ अग्र' इत्या चिन्तयनि म्म' इति टाकानुकूल पश्चिपाटा गरिता भरेत् " ·३६ यशस्तिलरचयां [प्रथम आ पाप ! पुप्पशर ' सम्प्रति कस्तवाऽन्य. केलीरते यदनयोस्त्वमुपेक्षितोऽसि ॥ १० ॥ राजा मारिदत्तः मुनिकुमारकयुगलमुत्तरीयासन उपवेशयति । ४९ एतचासायुपनिशम्य प्रवेष्टहाटककटकमदानपुर सरमेतदाननाम्बुरुहमवली क्य पुनश्च य समभ्यर्णोकार्णतयाऽवतीणत्याऽऽकर्णविदाणवदनस्य वेतालचक्रय प्रति शान्तविकटदष्टाचयाल स्वधाराजलनिमानसपनकीकसकराल इच, प्रतिविम्बिताधरा. यलिहजिह्वाप्रतान पराक्रमाकृष्टद्विष्टश्रीविरहविनोदपरिकल्पितक्मरकानन इव, प्रतिमासमागताहारनिभनेतनिकर प्रदर्शितशत्रुक्षत्रक्षयकासोल्काजारावतर इव, पुरदमोदर्शनप्रकाशकेशप्रतिशरीरदुर्दर्शिककल प्रचरिताखिल रिपुलरोकनसनसमर्थ- जाठरानल इय, प्रतियातनागताङ्गमङ्गनाभांगतनु समाक्षितविपक्षक्षयदक्षराक्षयक्षेत्र इव, अपि च य म्वस्य स्वामिनो नृपयज्ञावसरेषु निनभुजप्रतापार्जनजनितसाचिय इव, सरभुवनप्रचारकुनूहलितकीर्तिकरदेवतासहचरपरामप्रसूतिप्रथमप्रजापतिरिव, दुर्वारवैरिवक्ष स्थलोहरनगलद्धारारधिरोपहारदुर्ललितवीरलक्ष्मीममाकर्षणमन्न इव, सकल जगदक्षणक्षमशौर्यसिद्धीपधपाध्यवसुधावशीकरणोपदेश इन, समुत्सर्पहपोदाम- द्विपधरव्याजम्भम्नम्भाविर्भव-महासाहस इव, प्रतिकलानिपाल विलामिनीविनम भ्रमरोचाटनधूपधूमाडम्बर इव, समादयरमभरितारातिमतिमधुकरीमोहनमहीपधि. प्रारम्म इव, सभूयो साहटु सहद्विद्विपघटविघटनविद्वेषभेपनागम इच, कालेयक लइपहिराचारपरस्परासुताचरितचरमाभिचार इच, तमनेकमहाममानीक्मतोषित. रणदेवनाविहित बलि विधान धीरधीविभ्रमदर्पणनामानमपह मिनकृतान्तरमनालील परपाल प्रतापद्विपालानस्थानालश्मीर ताश्रयसिम्परिण करिधार घुणजरजगत्प्रापादो. तम्भनम्नम्भादधिननत्रिदिवतरोदिपदघर दारणानिदण्डालीराक्मर मिव क्वल्य कायत करानामृज्य रहाणीपादपीठोपकण्ठे दोरायमानमणिकुण्डल किरणजाल पल- विनगगनाराममुभगमुत्तरलतरांदनहम्नाम्नमितसमम्नयाग्रायातजनकोलाहल प्रदे- शिनोनिदेशादिष्टनिकट गरारिकपरिकाने पुरम्नादुत्तरीयामने सम्मुनिसमारवयुगर गुपपावीपिशन । अभयरुच्यभयमत्योभूपं प्रति तद्गुणवर्णनपराण्याशीर्षचासि । .. नदपि नगाधिधार्थनया मपरिकर तग्रोपविश्य " नाग्यो ममारमुप विमुगभाग्यारमीषु प्राणे वपरपुरेपुचिन्मनीपितेषु कुनधिकाचिदंपेक्षाऽग्नि, परमन्य. अंधम्मातनो नि प्रेयसान् । मिरमान पुरोभागिम्पपि ने प्रायेण च धेयमर्मय

·आश्वासाअभयरुच्यभयमत्या पंप्रति तद्गुणवर्णनपगण्याशीर्वचांसि३७
चिन्तयन्ति तचरितचेतसः । भवन्ति च नथाविधेऽपि तस्मिन्ने निसर्गादिहाऽमुत्र
चाऽविरद्वे वर्मनि जनिततत्त्वोपदेशाः ।
अज्ञानभावादशुभाशयाद्वा कुर्वीत चेत्कोऽपि जनः खलत्वम् ।
तथापि सद्भिः प्रियमेव चिन्त्यं न मध्यमानेऽप्यमृते विपं हि ॥ १५१ ॥
सदाचारोचितमविर्भूपतिरप्ययमतीराऽनरहेरविहितविष्टरप्रदान: हतबहुमान:
संभाषणोत्सुकधिषण: प्रसन्नान्त:करण इवोपलक्ष्यते । व्यापारयति च प्रकटितप्रणय-
योरिवाऽऽवयोरानन्दबाप्पोल्बणे मुहुर्मुहुर्वीक्षणे । तत्पयांप्तमयोपैक्षणीयलोक्संमतया
वाचंयमाया।[तथा हि -1
"पुरः प्रणयभूमीपु फलं यदि समीहसे ।
जगदानन्दनियन्दि वर्ष मुक्तिमुधारसम्" ॥ १५२ ॥
इनि च सुभाषितमनुस्मृत्य मोप्टरमज सरजच
स्वर्गापवर्गतरपल्लवसंनिकाशं
धर्मद्वयावनिविहारपथप्रकाशम् ।
उद्धृत्य हस्तयुगलं नृपमंचमूचे
तत्तापसाकयुगं प्रथितैर्वचोभिः ॥ १५३ ॥
५१ सत्र मुनिकुमार:-
वर्णाश्रमाणां प्रतिपालयित्र जगन्यत्रायिपराक्रमाय ।
ददातु देवः स जिनः सदा ते राजन्नगेपाणि मनीषितानि ॥ १५४॥
भपि च-
असाविन्द्रः स्वर्ग भवति सुकृती यस्य चरिता-
न्महीभारोद्धारादहिपतिरयं निष्टति सुखम् ।
जगजातं चतद्विजयसमयानन्दति परं
चिरं क्षात्रं तेजस्तदिह जयताददतविधि ॥ १५५ ।।
कर्पूरमगर्भलिवलं यत्केतकानां त्विषः
ज्येतिना परिभूय चन्द्रमहसा साध प्रतिस्पर्धते ।
यत्पाफोन्मुखनालिफेरसलिलच्छायावदातं यशः
प्रालयाचलचलिकासु भवतो गायन्ति सिद्धाहनाः ॥१५६||
मातीरि! फणीशकामिनि ! सति ! त्वं देवि!हे रोक्षिणि !
श्रीमत्यभ्रमु! धारले ! च सुननो!मा मुश्चताऽऽत्मप्रियान् ।
नो चेदम्य नृपस्य कीर्तिविसरादुर्लभशुद्धे जने
युष्माकं पतयोऽद्य दुर्लभतरा मन्ये भाविप्यन्त्यमी ॥ १५७ ॥

·३८ यशस्तिलकचमन्यां [प्रथम A फुवलयदलनीलः कुन्तलानां कलापा न भवति यदि गोर्याः शंकरे ताश्च पिगाः। क्षितिप! तय यशोभिः संभृतायां त्रिलोक्यां सरभमरतिकेलिः किं तयोः स्यादिदानीम् ।। १५८ ।। इन्दुधवलाऽपि कीर्तिर्धवलितभुवनत्रयाऽपि तव नृपते !। मलिनयति रिपुवधनां मुखानि यन्नाथ ! तच्चित्रम् ॥ १५९ ॥ भुजगसमरजङ्गजनितः सपत्नकुलकालतां प्रयातीऽपि । शुभ्रयति भुवनमखिलं परास्मस्ते नदाश्चयंम् ।। १६० ॥ V त्वं चन्द्रस्वमसि रविः कुवलयकमलानुरअनासत्यम् । किं तु यदरातिसद्मसु तमांसि विदधासि तचित्रम् ॥ १६१ ॥ कृष्णयति चरिवगै रक्षयति सतां मनांसि तव देव!। दुर्वर्णयति सलानपि तथापि शुभ्रं यशश्चरितम् ॥ १६२ ॥ भूप! त्यमेव महतां धुरि वर्णनीयः सिन्धुर्महानपि भवेलघुवृत्तिरेय । यत्तं धिता य इह ते विनिमग्नवंशाः क्षोणीभृतस्त्यदनुगास्तु ममृद्धवंशाः ॥ १६३ ।। उत्सर्पदपवरव्रजभुजगकुलाभोगसंकोचमन्त्र प्रद्वक्षोणीशकल्पद्रुमधरणिसुधासारवर्षाम्बुवाहः । आसनोदन्वदद्रियदमरसखीगीतकीर्तिप्रवाहः कामं कल्पायुरेप प्रतपतु मुचिरं धर्मधामावलोकः ॥ १६५ ।। पुष्पधीर्यम्य ताराः फलममृतरुचि, पत्रलक्ष्मीघुनद्याः कल्लोलाः स्कन्धवन्धो हरगिरिरमराम्भोधिरप्याऽऽलवालः। कन्दः शेषश्च शाखाः पुनरखिलदिगाभोग एवैष स स्ता त्रैलोक्यनीतिहेतुः क्षितिप! तय यशःपादपोऽनल्पकल्पम् ॥१६॥ ५२ मुनिमारिका-- अन्यायतिमिरनाशन ! विधुरितजनशरण! सजनानन्द !। नृपवर! लक्ष्मीवल्लभ ! भवतु चिरं धर्मवृद्धिस्ते ।। १६६ ॥ सुरगिरिरमरसिन्धुरम्भोनिधिरधनिरनूरुसारथिः फणिपतिरमृतरोचिरमराश्च दिशो दश यावदम्बरम् । तायदशेषभुवनचिन्तामणिचरित परं! महोत्सव रत्मवचरितचन्द्र! जय जीव विराज चिराय नन्द च ॥१६७।। 7 ·माधाम ] अभयरुच्यभयमत्योभूपं प्रति तद्रुणवर्णनपराण्याशीर्षचांसि। ३०. उपभुज्य यदिशस्ले नपुंसक वृद्धमपि यशः सर्वाः । द्यामुपभोक्तुं यानं तरलिततारां तदाश्चर्यम् ॥ १६८ ॥ रिपुकुलनिमिरनिकरदावानल ! जगति ननोपि मगलं दिवि भुवि विदिशि दिशि च विबुधार्चित धाम दधासि संततम् । भुवनाम्भोजसरसि महतां मत ! दिशसि विरोधनाश्रयं धर्मविनोद ! भूप ! तव भानुमतश्च न किंचिदन्तरम् ॥ १६९ ।। धीरमणीरतिचन्द्रः कीर्तिवर्धकेलिकौमुदीचन्द्रः । जीयारिक्षतिपतिचन्द्रश्चिराय वसुधागनाशरश्चन्द्रः ॥ १७० ॥ शक्षकलत्रनेत्रनलिनपालेयकालागमः क्षोणीरक्षणदक्ष ! दक्षिणनृपनीटायतारक्षमः । राजन् ! धर्मविलासवाम ! भवतः कीर्त्यङ्गनासगमः कामं भाति जगन्नये सुरवधुदत्तार्धपाननमः ॥ १७१ ।। कमलानन्दनचतुरे चतुरम्भोधिप्रतापगुणविदिते । धर्मसखे विजयश्रीर्वसतु करे नव नृपधुमणे । ॥ १७२।। । घीरथीनलिनीप्रयोधनकरस्वं धर्मरत्नाकर स्त्यं लक्ष्मीकुचकुम्भमण्डनकरस्वं त्यागपुप्पाकरः । भूदेवीवनिताविनोदनकरस्त्वं लोकरक्षाकर स्त्वं सत्यं जगदेकरामनृपने विद्याविलासाकरः||१७३॥ चञ्चत्कुन्तलचामरं कलरणत्वाञ्चीलयाडम्बर भूभड्गार्पितभावमूरुचरणन्यामासनानन्दितम् । खेलत्पाणिपताकमीक्षणपथानीनाङ्गहारोत्स नृत्य च प्रमदारनं च नृपतिस्थानं च तेस्तान्मुदे ।।१७।। । •३ मुनिकुमार --'अनधिन पलु जनम्याऽमृनमपि निरिप्यमान प्रायेण परि- कल्पने सतापाय । जायत चोपदेष्टु. पिशाचकिन इयाऽकृतार्थच्याम पधाप्रयास , । पार्थिवश्वाऽयमद्याप्याऽऽमचनकावरांकनयाराग्यो सून सुधारमषु न नृप्यति । रनम्त- मोबहुलेषु प्राणिषु प्रथमतरमेव धर्मापदा. क्रोनि महनी शिर शूलच्यथाम् । भयनि चारधोरणाय च । नदेनमायनरमप्रमारेर बचोगिलामयामि । नयचे. दिनो हि वनगन इच म्यादुकान परोभनमविदिततत्त्ये पुमि छन्दानुवर्तनमपि भवन्या- यथामभिमताचाप्तये, इन्यवगत्य पुनरपि नमनन्नापनिमुपलामयितुमुपचप्रमे ।

·४० यशस्तिलकचम्या [प्रथम . दलितरिपुदैत्यदर्पः प्रतापभरचकितखचरलोकेन्द्रः। कलिकालजलधिसेतुर्जयतु नृपः समरशौण्डीरः ॥ १७ ॥ वर्णः॥ मकलमङ्गलधाम जयकाम कमलालय निखिलनय शौर्यनिगद कदनकदोदद। आनिगममममानयल चैरिकाल जय जीय कामद ॥ १७६ ॥ मात्रा। इति महति भवति किंचिद्वदामि निःशेषनस्तु नो पारयामि । वस्तुं त्वदीयगुणगरिमधाम सर्वशवचनविषयं हि नाम ॥ १७७ ॥ चतुष्पदी॥ - जय कमलकलशकुलिशादचरण सकलोपमानाचिरचितकरण । यमवरूणधनदशकावतार कल्याणविजय संसारसार ॥ १७८ ।। एकातपत्रवसुधोचिताग संग्रामक्रेलिदयिताभुजहग । विद्याविनोदसहजानुराग कीर्तिप्रबन्धभृनभुवनभाग ।। १७९ ॥ सत्पुरुषरत्नसंग्रहणनिम्न गुरुदेवमहामुनिशमितविन । निखिलाधितजनकल्पद्रुमाभ धरणिप्रतिपालनपद्मनाभ ॥ १८० ॥ रणवीरवैरिकरिकृतविनोद शौण्डीरशिखामाणिवन्धपाद । गुणधोपमुखरकोदण्डचण्डशरखण्डितरिपुगलनालखण्ड ॥ १८१ ॥ दोर्दण्डदलितपरवलगजेन्द्र निजिशौर्यतोपितसुरेन्द्र । कृतशत्रुकवन्धानर्ततर्प जय समरमुक्तसुरकुसुमयम् ॥ १८॥ निजभुजवलसाधितजगदसाध्य लक्ष्मीकुचनिविडितवाहमध्य । दुर्गाकरपीडनविषमनेत्र सर्वावनीनशेखरचरित्र ॥ १८३ ॥ चतुरुदधितटीयनगीतवर्ण वर्णस्थितिपालन दानकर्ण । कर्णप्रदेशविश्नान्तनयन नयनम्रनृपतिसद्भावसदन ॥ १८४ ॥ सदनश्रितविषमधरोपकण्ठ कण्ठप्रशस्त हतनीतिकुण्ठ । लाटीमुखाजसंभोगहंस कर्णाटयुवतिमुरतावतंस ।। १८५॥ अन्ध्रीकुचकुड्मलकृतविलास चोलीनयनात्पलयनविकास । यवनीनितम्बनखपदविदग्ध मलयस्त्रीरनिभरकेलिमुग्ध । पनवासियोपिधरामृता सिंहलमहिलानननिलकयर्ह ।। १८६ ।। पद्धतिका ॥

·आश्वाम ] अभयस्न्यभयमत्योभूप प्रति तद्णवर्णनपराण्याशीर्यचांसि।४१ इति बुधजनकाम पीडितरामः सकलभुवनपतिपूजित । एतयुधजनकाम क्षितिपतिरामस्वामिह चिरं जय विश्रृत' ||१७|| घत्ता। ४ तथा मुनिकुमारिकाऽपि- 'लक्ष्मीरामानन सपत्नकुलकालविग्मोत्तुङ्ग । कीर्तिविलासतमगः प्रतापरडगश्चिर जयतु ॥ १८८ ॥ उत्सारितारिसर्प शरणागतनृपतिचित्तसंतर्प । लक्ष्मीललामकृपस्तपतु चिरं नृपतिरन्दर्पः ॥ १८९ ।। भुवनाम्जसरस्तगणिर्धर्मामृतहरणिस्दयतम्धरणिः । श्रीरमणीरनिमरणिमण्डलिकशिखामणिजीयात् ।। १९० ।। वर्णः ॥ बुवल्लयोत्सयचन्द्र नृपतीन्द्र लक्ष्मीवर निसरदमृतवृष्टिपवितबुधवन। आभवनमभिमानधन धैर्यसदन जय विहितसटवन ॥ १९१ ॥ माना। मृप । महति भवति विचिद्भिरामि वस्तुं गुणमखिलं नोत्तरामि । दीप्तिर्षमणेरजनीश ! यत्र का शक्ति काचमणेहि तत्र ॥ १९२ ॥ चतुप्पदी। जय लक्ष्मीकरकमलातपत्र सारस्वतरमनिप्यन्दपान । धर्मार्थकामसमवृत्तचित्त तीर्थार्थिमनोरथयतिवित्त ॥ १९३ ॥ शत्रुस्त्रीनेत्रविधृपलान्तनिश्च्योतचन्द्र रणकैलिकान्त ! रिपुयुवतिहृदयसूर्याश्मशलपिरहानलजन्मधुमणिलाल ॥ १९४ ॥ पिनतक्षितीशवक्षोजकोशविहितधारामासभिवेश । शरणागतनृपतिमनोभिलपितचिन्तामणिनिपुणगुणप्रतीत ॥१९॥ भवनत्रयधगलनसौधकुम्भ कीर्तिप्रवन्धभास्पद्विम्भ । सग्रामरगनर्तितकनन्ध वीरथीगीतयश प्रबन्ध ॥ १०६ ॥ य कोऽपि भाति खलतामुपैति यमवत्रयन्त्रवशतां स याति । शौण्डीर्याश्चर्यितखेचरेन्द्र दोर्दण्टदलितरिपुवुलकरीन्द्र ॥ १९७ ॥ यस्तर सेवासु विकारमति तस्मात्प्रागेव श्रीरपैनि । यस्या हनवृत्तिव नृपतिरायोधनद्धमति प्रयाति ॥ १९८ ।। १'धर' मूल . जन 'इनिरीमा ·१२ यशस्तिलकचम्प्यां [प्रथम स करेणाऽगाराकर्पणानि विषधरफणमाणिभिभूषणानि । हरिकण्ठसटाभिाजितानि दिकरटिविपाणैः क्रीडिनानि । फालेनाऽऽकाशमितानि नाम ननु कर्तुं वाञ्छति धैर्यधाम ॥१०९।। लक्ष्मीरनिलोल प्रणयिगड्ग परकीर्तिवधग्रहणाभिपङ्ग । यस्तव परनारीरतिनिवृत्तिमाख्याति यथार्थमसी न वेत्ति ॥२००१ नव नासीरोद्धतरेणुरागमजत्किरणो रविरसितभागः। आभाति प्रपुदर्पणममानविम्बः क्षितिरमणीरतिनिधान ॥ २०१॥ तव सेन।जनसेविततटासु परिशुष्यद्वारिपु निम्नगासु । करिधावधरणिसमतोचितानि नूनं भवन्ति नृप! विस्तृतानि ॥२०२॥ त्वत्कुञ्जरहयरथभटभरेण चूर्णीकृतदुर्गपरम्परेण । रिपुविषयेप्यहितारण्यदाव दुर्गत्वमुमाप्रतिमास्थमेव ।। २०३ ॥ भवतोऽम्बुधिरोधकाननेपु दिग्विजयव्याजप्रस्थितेषु । सैन्येपु द्विषतां दर्शनानि संमुखमायान्ति न गर्जितानि ॥ २०४।। गृहव्याप्यः सलिलधयो नृचन्द कुलशैलाः केलिनगा नरेन्द्र । लङ्कादिद्वीपविधिसमर्थभूतः प्रतिवेशनिभः कृतार्थ ॥ २०५॥ दिक्कुम्भिस्तम्माः सोच्छ्यस्य जाताः प्रशस्तिपट्टा जयम्य । यस्येत्थं तव महिमा महोन किमसाध्यं तस्य गुणैरहीन ।। २०६ ।। गर्जि जहीहि भोजावनीश चेदीश विशाश्मयशं प्रदेशम् । अदमन्तक वेश्म विहाय याहि पल्लव लघु केलीरसमपहि ॥ २०७॥ चोलेश जलधिमुल्लङ्घय तिष्ठ पाण्ड्य स्मयमुझ हनप्रतिष्ठ । चरम पर्यट मलयोपकण्ठमागच्छत नो चेत्पादपीठम् ।। २०८।। ईशम्य निषेधितुमाशु मदनि तव दृनैरवं देव यचमि। कथिते सति स क्षितिपः किमस्ति यःसेवाविधिपुनते चकास्निा२०१॥ फेरलमहिलामुखकमलहंस यहोयनिताश्रयणायतंस । चौलस्त्रीकुचकुइमलविनोद पलवग्मणीरुनविरहखेद ॥२१०॥ फुन्तलफान्तालभनिग्न मलयाहगनाइगनवदाननिग्न । यनवामियोपिदीक्षणयिमुग्ध कर्णाटयुनिकनवाधिदग्ध । कुम्जागलललनामुचननुत्र कम्बोजपुरन्ध्रीनिन्दकपन ॥ २१ ॥ परनिरा॥ १ यो नि मटी गुमो.

·आश्वामः] मारिदत्तोऽभयरुच्यभयमती तवृत्तान्तं पृच्छति । ४३ नृपनृपतीश्वर भूरमणीश्वर यदिदमखिलगुणसंश्रय । उक्तं किंचित्त्वत्स्तुतिकृतिचित्तचित्रं न महोदय ।। २१२ ॥ घत्ता॥ येरिन्दिरामन्दिर सुन्दरेन्द्र स्त्रीराजकन्दर्प नतैनरेन्द्रः। हणेऽसि रणः क्षितिप! क्षितीशाकामैन कैम्त्मवकारिभिस्ते।।२१।। हस्तागतैत्रिदियलोकगतैस्तटीध्र- रन्ध्रान्तरालनिरतैश्च सपनजातैः । शौर्य जगत्रयपुरीप्रथिने तवेत्थं को नाम विक्रमपराक्रमवानिहाऽस्तु ॥ २१ ॥ माग्दित्तोऽभयरुच्यभयमती तवृत्तान्तं पृच्छति । ५५ सोऽपि राजा नयोरेघमभिनन्दनोर्वाचि वपुषि चाइनन्यजनसाधारणी मधुरतां निवण्यं “कंई करनलस्पर्शनाऽपि हार्यसौकुमायं वपुः ? क चाऽयं वय:- परिणामकठोरकरणैरपि महासत्वाधिकरणनिोदुमशक्यारम्भम्तपःप्रारम्भः ? केमानि मक्लचक्रवर्तिपदनिवेदनपिशुनानि कङ्कलिपलबच्छविषु करचरणतलेपु लक्षणानि ? चाऽयमादित एवाजन्ममिक्षाकममनमः प्रप्रमः ? अहो आश्चर्यम् ! कयमाभ्यामस- नीतोऽयं प्रत्यङ्गफलनिर्देशः ? किन्च, नीलमणिमस्यानि वुनलेपु. शिशिरकरपरार्धनां भालयोः, सररेग्याश्चिल्लीपु, रवममुद्ययं लोचनयुगलयोः, कौस्तुभाल्पत्ति कपोलेषु, अमृतधाराप्रवाहं मासयोः, गम्भीरत्वमालापेप, प्रवाल पलवो- लामं रदनच्छदयोः मुधारमप्रमा स्मिनिषु, प्रचंतःपाशाश्श्रवणविपये, कम्बुकान्ति फण्ठयोः, पीचिनिलमिनानि वाहामु, लक्ष्मीचितानि परतले पु, रमावेश्मशोभामुर:- स्थलयो', येगवेलिनानि वलियु, आवर्तविभ्रम नामिदेशयोः, पृथुग्वं नितम्बदेशे, वृत्तिगुणनिर्माणमुरुषु, मुनाफलप्रसूति घरणनषेपु, लावण्यरमनिर्भरवं चाऽस्य मिथुनस्य नना, भनन मृजता प्रजापनिना नूनं सपरिवारः पारावार एव पर दारिपमानिये । भपिघ, याऽमृतेन समजन्म विभानि विश्व यन्दुना मह गति भजनेऽम्बुजश्रीः । लावण्यमेव मधुरत्यमुपनि यत्र तण्यंत किमिय रुपमयं जनोऽभ्य" ॥२१५॥ १ 'प्रवाहमालगण, गम्भीरल नामयोः 'इयेय पाटष्टीवानुमारी । २ 'शिमिश इति पाठीमानुमागे ।

·४४ यशस्तिलकचम्प्यां [प्रथम इति क्षणं च प्रविचिन्त्य भूपः समभ्रयं तन्मिथुनं वैभाषे। "को नाम देशो भवतोः प्रसूत्यै किं वा कुलं यत्र बभूव जन्म ॥२१६।। अशातसंसारसुखं च बाल्ये जातं कुतः प्रव्रजनाय चेतः। एतन्मम प्रार्थननोऽभिधेयं सन्तो हि साधुप्यनुकलयाचः" ॥२१७॥ - ५६ मुनिकुमार- नाऽन्यत्र दीक्षाग्रहणान्मुनीनां संकीर्तनं तन्त्रितयस्य युक्तम् । तथापि तत्कर्तुमहं यतिष्ये भवन्ति भव्येपु हि पक्षपाताः ॥२१८॥ ध्यानज्योतिरपास्ततामसचयः स्फारस्फुरत्केवल- ज्ञानाम्भोधितटैकदेशविलसत्रैलोक्यवेलाचलः। आननेन्द्रशिखण्डमण्डनभवत्पादद्धयाम्भोम्हः श्रीनाथ ! प्रथितान्वयस्य भवतो भूयाजिनः श्रेयसे ॥२१९॥ सोऽयमाशार्पितयशा महेन्द्रामरमान्यधीः । देयाने संततानन्दं वस्वभीष्टं जिनाधिपः ॥ २२० । इति सम्लतार्किकलोकचूडामणे श्रीमन्नेमिदेवभगवतः शिष्येण मयोऽनवद्य गयपद्यविद्याधरचन पर्तिशिपण्डमण्डनीभरचरणकमलेन श्रोसोमदेवमूरिणा विरविते यशोधरगहाराजचरिते यशस्तिलकापरनाम्नि महाराव्ये कथावतारो नाम प्रथम आभ्यासः ॥ ३ 'यदानः' इति मरीफपुलो।

·आश्वासः] } 11093 चन्द्रिका The Sanskrit Commentary by श्रुतसागरसूरि & English Explanatory Notes etc. N. B.--Ir the following pigee all the technical terms of Jain religion mil others are empluneil, difficult lines are translutal, double Mounang prprpxuon we rlea ei itnil adecure morile or pheroes, wherever gipepesury, clre commenteil un T'hie sunetut cammatury of a TFT de generally quoteil in full for the prescribdil porluan where it food 10 lup effecerunt in elmerleete the mainny. It is erpectul tint thipop inter nal) the glory at the enil cemil eummury given in this introduction nell yuude the raviar pely through the purpeca abeil portion of tert. यशस्तिलकम्-le has another name यगोधरमहाराजचरितम् wherein the full account of the life of the king 22ūtut is given in detail through out the whole book. His future life account also is described therein. F*:-A kind of elaborate and highly artificial composition in which the same subject is continued through alterations in prose and verse. Following the custom of ancient Sanskrit writers, IETH- देवसूर begins his work by performing what is called मङ्गल. A मङ्गल [(१) मङ्गं मुखं समुत्पद्यते इति प्रभुगुणस्तोतं मगलं “मनं लातीति' मगल- गिति व्युत्पत्तेः । (२) मलं गायतीति मनलमिति वा।] usually consists of a salutation (1977) or berediction. The performance of a was deemed necessary for the removal of obstacles and for safe completion of the work undertaken. Page 1 1. कुवलयानन्दप्रसाधितमहोदय.-Read श्रुतसागर-कुरलयं मही- मण्टलं तम्य आनन्दाय प्रसाधितः मम्मामः महान् अनमयरक्तिः उदयः येन तयोता (चन्द्रप्रभः I) the other reading कुचल्यानन्दप्रमादितमहोदयः does not seem so happy as the meaning of the word nie, which is ghfira, becomes far-fatched ore. HERT: -is olso the name ·(2) ( Chapter of a city कान्यकुब्ज (फ्नोज), the kingdom of महेन्द्रपालदेने II चन्द्रप्रभ:- He is the 8th oft out of the 24 Ones, who revise the truth on earth This verse has double meaning, the words YT महोदय. and देव go to the Lord चद्रप्रभ and महेन्द्रपालदेव II श्रियम्- Read श्रुतसागर- अभ्युदयनि श्रेयसलक्षणोपर क्षिता लक्ष्मीम् । श्रीमान् Read श्रुतसागर-बाह्याभ्यन्तरसमसगरणकेवलज्ञानादिलश्मीर्षियते यम्य स भवति श्रीमान् । लक्ष्मी-श्री 1910) (अभ्यन्तर) YATT, etc ÀTI, etc. ARTTTTT-Hall of Audience or where the Lords preach the truth This Audience-Hall is specially prepared by the 7t at the instance of the Lord of Heaven When the Tirthankara or Arhat attains onniscience in this world by destroying the most powerful of karmic bondages and becomes endowed with knowledge, power and bliss of infinite magnitude, the Arhat Parmes'thin or Tirthankar Paramdeva tours the country propounding the dharma and defining the path of salvation, so that others may have benefit of liberation from transmigration For this purpose is constructed such an elaborate moving Audience-Hall which serves both as a vehical Tirthankar from place to place and an audience Hall accommodating the devout followers eager to listen to the truth propounded by Him Wherever this Audience-Hall takes place in any particular locality, there is a reign of universal peace and harmony Animals instinctively antogonists to one another show o tendency to peace and goodwill to one another The land within the radius of 12 K'osas becomes fertile and devoid of any natural calamity such as faminc, cte. Therс ore twelve special parts assigned for twelve kinds of Assemblees. The carrying the ·First ] (3) twelve parts of the Audience-Hall are gradually decorated by the following Assemblees -(1) Fr, The Omniscient Lord (2) 777877, Apostle (3), Gods of Heaven (4) Falfa tunat, Damsels of the stellar gods (5) Art, The ladies of the earth (6) aft, A female Naga (7) patart, Heavenly ladies (8) Gifovle, Steller gods (9) zitada, The kings on earth (10) 490772a, The Nagas of the Residential gods (11) #764, Men (12) qatt, The lions At the centre exists the Lord Jaina 17-Perfect knowledge or the omniscience of the perfect being or पुरुषोत्तम. According to Jainism the knowledge or understanding is particularly considered to be of five kinds, though it is commonly one (1) Afaan is knowledge obtained through the normal means of sense perception and memory based upon the same This is common inheritance of all persons (2) GTA is knowledge obtained through testimony of books This corresponds to knowledge by description It is acquired by study Therefore it is possessed by only the learned men (3) अरधिनान is the direct understanding of the nature of objects circumscribed by द्रव्य, क्षेत्र, काल and भाव (4) मन पर्ययज्ञान refers to a peculiar kind of telepathic knowledge acquired by persons of certain stage of spiritual development It is a means by which knowledge of alien minds is obtained (5) केरलजान is the perfect knowledge सन्दर्शनात्-Read श्रुतसागर- (१) अवलोकनमानात् (२) सम्यक्वात् सम्याव or सम्यग्दर्शन- Right belief It plays a very important part in Jaina fazla It is considered to be the first and foremost among the three constituents which taken together form the path to I beration of मम्यग्दर्शनजानचारिवाणि माझमार्ग । तत्त्वार्थमून Chapter | 1 Siltral सम्यग्दर्शन means Right beltel, सम्यग्शान means Right knowledge and Tifa means Right conduct of these thres, right belief is the basis upon which the other two + ·[Chapter rests It is an essensial preliminary to right knowledge It is the cause and right knowledge is the effect Right knowledge always implies it Similarly, right conduct is preceded and caused by right knowiedge and implies both right knowledge and right belief These are otherwiso called the three gems (रननय) in Jaina works यस्मोन्मीलति केवल Read श्रुतसागर यम्य भगरतश्च द्रप्रभम्य के केवलज्ञान उन्मीलति प्रादुर्भपनि । When the perfect knowledge is attained by the mundane soul he knows all the substances with all their past present and future modifications at a time as clear as the lines on palms of hands For this reason, the three worlds become the crystal-clear to Him, the Omnicient Lord TPISI भोगउम्परः-- Read श्रुतमागर-~~यम्य जिनद्रस्य अधिनायनशवविजाभार नमनगप्रयापाल- अन्तलाभोगटम्परो नभम्यते अधिनंगा एप नषत्राणि अनिनिर्मग्यात् तपा पिज़म्भाय प्रमत्य प्रमरणाय नमन्ना नम्राभरन्तो जगमापाला घान्द्रनग्न्द्रन्द्रादयस्तेषा उन्नलगभोगनारः अन्तरिम्नाराटोपो नभम्यने नया माचरति चमकात । निन--He is called अत् also This state of life is gained by destroying 4 घातियामs which are as under ---(1) भानावरणीय (0) नारणी (३) माननीय (6) अन्नगर In Jaina scripture, generally there are eight Karmas of which the aforesaid are four faiTÁS and the other four अधातियस्मs which are as follows -नंदनीय, आयु, नाम and गोत्र Every mundane soul is embodred and exists in combination with the above mentioned eight Karmas When the soul destroyes the 4 घानियाम्मs, it attains the state of Jina or अहत् and enjoys the Infinite Quaternary ( अनन्तनतुण्य), viz, Infine Conation, Infinite knowledge, Infinite power and Infinite Bliss प्रहनिविष्टपाधीनाकैगटोदयकोटिपु--Read श्रुतसागर-नम्रा- नना ये जगप्रयविपाधीशास्तपा स्गिानि मगगि तान्येर उय उयान नम्य कोरिए अप्रा। नसोजृम्भवगभागमरम-Read श्रुतमागर नमाना जम्मा प्रमरणगाग य ग मिणाम्नेगामामोग आगर म र केमयगि निम्नम्मा गम्मिन् नमोनम (मायम ।। नम्रामर , जायते-Read ·First] (5) थुतसागर-प्रदीभूता या अमरपथ्य गचीप्रभृतयो देवारगनास्तासा नेमण्येर नीत्रिका जलभृतापिपा ताम्नयोक्तास्तामु । बामनोदेवसिद्धीनाम्--Read थुतसागर-मिद्धिराब्द प्रत्येकमभिसम्बध्यते । तेनाऽयमयं. । वाक्सिद्धिमन सिद्धि देवसिद्धिम्नासा तथोक्ताना इंगते म्वामिनो भान्ति । विश्वकमूर्तये- -Read थतसागर - विश्रदृश्शनी एरा अद्वितीया केवलजानलक्षणा मूर्ति म्वरूप यम्य म तथोक्तम्तम्मे । Page 2. जिनयोधपयोधये-Read श्रुतसागर-कालनान स एर पयोधि समुद्रः । अपर्यन्त पात् गुणरनसम्भतत्वाच । म तथोक्तस्तस्मै । चेलाचलकुलायने-Read श्रुतसागर-लाचा समुद्रक्रितिताउनपर्वतास्तेपा युल समूहो वेलाचलगुल बेलग- चल्गुलमिवाचरति नेलाचल्लायते । मतेरित्यादि-Read श्रुतसागर-तद्गणधर देवादीना श्रुतरे सलिना प्रगिद्धमभरमय ज्योति श्रुतज्ञानमिहाऽम्मिन् यगतिल्पनाम्नि गथारम्भे जयतात् सर्वोत्कर्षेण वर्तताम्। रास्मै जम्माक नमस्कार इत्यर्थ । तत्तिम्। यत् श्रुतगानमारमय ज्योतिर्मानमाश्रित्य सविना प्रयतोऽथतश्च आश्रित्य अनुगीन्य पुन पुनरभ्यम्य अय योगिना प्रत्यक्ष आमा जीरो मनम आमन अपरमद्वितीय चभुाचन मृजति । अयमामा (किन्तु) निविलयविषयश्च भवति लोकालो स्वरूपजापको भवति। अपर कथभूतमपरमय ज्योति । म्पुरत्तत्त्व स्पुरन्ति चमकुर्वन्ति तत्वानि जानादिद्रव्याणि यस्मिन् ज्योतिपि तत्तथोक्तम् । के. कृत्वा पुग्त्तत्वम् । चितर्नरकादिपर्यायै । क्यभूतैर्विवर्त । अत्यन्तै पर्यतरहित । नतरित्यर्थः । अपर क्यभूतम्वित । भरिन पृरित सम्परित भुपनम्य नैरोक्यम्य आभोगविभनो विस्तार- विभाम्बापो यस्ते भरितभरनाभोगविभवाम्तत्तथोक्त । द्रव्याणा पर्याणा च स्वरूपक मित्यथ । अतिगयालमार । जात्यलमार | It is already stated that the scriptural knowledge is oite of the five kinds of knowledge It is preceded by sensitive knowledge of श्रुत मतिपूर्व घनेक- द्वादशभेदम् । तत्त्वार्थसून chapter I, Sutra 20 Again, broadly, the scriptural knowledge itself is of two kinds Hifto, contained in the Angas and अगवाह्य, out of the Angas [There are twelve Angas ] The fear t relates to the manual contaming aphoristic rules, divided in twelve kinds of Angas by the Apostles on hearing the Omniscient Lords The अगवाद्य श्रुतमान s of It is the composition by the saints after the many kinds ·(6) [Clipter Apostles and contains the description on different topics in the twelve अग The above-mentioned twelve Angas are as follows (1) BIRTS contains a full exposition of the rules of conduct of ascetics (2) EFAs contains a detailed description of knowledge, humulity, etc of religious rites and difference between the rites of one s own religion and those of the religion of others (3) FIT contains an exposition of one or more numerical points of view of Jiva (soul), Pudgal (matter) and the other Dray'is (4) HAFIF gives an account of the Similarities that arise from the point of view of 327 substance, क्षेन place, काल time and भार quality (5) व्याख्याप्रनप्ति contains an account of the 6000 questions with answers which the chief disciples put to the Omniscient Lords (6) TOYAFU IS otherwise called धर्मकथाङ्ग It contains an exposition in details of the nature, etc of the nine arts catagories, which are #12, 37517, 34777, 74, 7, frøtt, ala, qua and 919 (For detail explanation, see Introduction, ) as well as the answers to questions of Ganadharas put to the Lords (7) 311191674-1F deals with in delails the elevan stages of householder s life, the views of chastity etc, and other rules of conduct for the house-holders as well as aphorisms and lectures on the same (8) 377 TIK relates to an account in details of ten ascetics, who in the period of each of the 24 Tirthankars, undergo very strict torture of asceticism and set themselves free from the shackles of Karma finally (9) JATITETIT gives an account of the ten great ascetics who in the period of cach Tirthankar, practised osceticism of a very high type and on vstue of that took birth in the five 31Jafars of heavens such as सिंजय, पैनयत, जयत, अपरानित and मरासिद्धि (10) प्रभव्याकरणान contains instructions as to how to reply questions relating to the part and future time, gain and loss, happiness and misery, ·First ] life and death, good and evil, etc (11) 197" deals with the bondage, operation and existence of Karmas and their intensity and mildness from the point of view of 21, 212, JC and भार (12) TORT gives the description of 363 philosophical views other than Jainism and refutes them in details gafrs-The saints who know the scriptures thoroughly They arrange the twelve Angas and 14 Tis The names of the 14 Tis are as under a-(1)547Tİ, (2) 3M!01', (3) angiz, (4) BAITATIS, (5) FASTK, (6) 4172, (7) 21149712, (8) 4697a, (9) Zapati, (10) fra, 711) 1177, (12) arra, (13) frufrir, (14) fpefag ATT (For detail explanation see itorar etc. I 7747-The direct pupil of the Omniscient Lord He has of all kinds of knowledge except TM 57 and quia - The term Dravya means the real that is fluent or changing It denotes any existence which has the important characteristic of persistence through change. Paryaya is another technical term which means mode of existence in Joina philosophy, there are six is such as $17, F, I, qua, FTs and 2171" (For detail explanation, see Introduction ) रोमो-लोक्यन्ते जीपादयो यम्मिन् म हर रोप is thst part of the Unrverse in which the afore-said six cozis are found and 377 is the name assigned to that part where from the above 2015 are absent. From the philosophical point of view, 214 and por are two divisions of space The space, Akass, is considered to be objectively real in Jamna systern It is a subsance wluch is infinitc and norrasorristic, that is, partless Its function is to find room for all things though being of nature of place', it does not stand in need of itself it more ogain, self-subsisting entity or can not be created or destroyed by any process of regression or progression The consituent clemer's of the world are the finde rumber of 175, the SIX ·(8) [Chapter infinite physical objects, the principles of motion and rest and space and time Of these, space contains the other five. The space which is co-extensive with these objects is a. But this is only a part of the real space. Beyond the Loka, there is अलेकाराश or अनन्तामाग This 3777FITFIT IS 8 pure space There are no objects animate or inanimate in this Infinite Beyond Not a tiny molecule of matter or a stray Jiva would step beyond the limits of Loka This Loka, again, is dvided into three regions अधोलोक, मध्यलोक and उर्घलेक StürTT-The nether world has seven earths ( lying parallel to each other and with an intervening space separating one from the other Beginning from the earth which we inhabite these earth are sttuated, each one) lower than the other Each one is Surrounded and supported by the three atmospheres, namely Yu) gross air atmosphere , (2) Vapour atmosphere and (3) Thin dir atmosphere A71C - The central region or the Temporal world includes, according to Jaina scripture, a large number of vast 'continents' and 'seas', such as Hent, the TT5, and the like, lying one ofter another in an unbroken succession Jers—The celestial region is consisted of sixteen heavens, on eight storeys, where pain and misery are the least known Above these are higher celestial regions graveyokos, & 117, anudishis, 3gp and onuttaras 217 where all but perfect hapiness prevail, above these is the holy Siddha Sila which is the obode of the Gods. These three regions constituto the Loko and beyond that is 12, the pure spoce -There are Seven principles, accord ng to Jains system, such as a soul, 377117, non-soul, 31777, inflow (of Karmic matter into the soul) wu, bondage (of soul by Karmic matter } #71, stoppago (of inflow Kormic matter into the soul). Härl, sheding (of Karmic mutter by the soul ) and #tul, Librroton (of soul from matter) ·First] (9) cF जीवाजीयानवयन्धसपरनिर्जरामोशाम्तत्वम् । (तत्त्वार्थसूत्र Chapterl,Stitra 4) (For the detail explanation, see Introduction). सर्वशकल्प.- Read श्रुतसागर-मागादीपदपरिसमाप्त सर्वजसमा रिन्यर्थ. । ऐदयुगीन:- A modern poet प्रत्यादरम्-Read श्रुतसागर--आदरपूर्वक यथा भवति एवम् | with the close application कविताकान्ता:-Read श्रुतसागर-नवीनकाव्यकरणे मनोहरा । अवसरोचिता:-Read श्रुतसागर- प्रस्तावयोया । सर्वशास्त्रान्ताः-Read श्रुतसागर-अवसानपर्यन्ता. सर्व गान्त्रसधिन्यम्न व्याकरणच्छन्दोऽल्यारसिद्धान्तस्यादित्यादयः । वर्णनोदीर्णवर्णम्- Having a long description with bombastic words atcera get-Having accumulation of the appropriate expressed meaning which is derived by mesns of अभिधा (See मम्मट' काव्यप्रकाश ). यढयत्पत्त्यै . च स्यात् -Which will be for learning of all subjects in the world for oneself as well as for others The author here states the peculiarity of the FTZT. According to him, the 12 should open before the readers a, new vista of learnings which will cover all subjects in the Universe should not confine to only one or two branches of knowledge but should deal with each and every section of the knowledge आजन्मसमभ्यस्तादित्यादि-Read श्रुतसागर-मम सोमदेवमूरेः सम्बन्धिन्या अस्या प्रत्यक्षीभृताया सकाशात् मतिमुरभेर्बुद्धिधेनुकायाः इद प्रत्यक्षीभूत सृक्तिपय यास्तिलककाव्यभीर मुकृतिना पुण्यै कृत्वा अभरत् । मतिमुरभे सूक्तिपय काव्य भीरमपि कस्मादभवत् । आजन्मममभ्यस्तात् जन्मपर्यन्तमावादितात् तत् प्रमा णशास्त्रात् । तृणादिव घासवर्पणादिव । सूक्तिश्वीर बभूपेत्यर्थः । उपमारूपकाल्कागदय सकरालङ्कार इत्यर्थ । लता इय-Read श्रुतसागर-उप्रेक्षिता लता इव यम्य वृक्षम्य इदृश्यो लता गाया वर्तन्ते म वृक्षो महान भविष्यतीति । वागित्यादि- Read श्रृतसागर-काव्यकरणे काव्यरचने तावत् वाक् म्यानन्तश्च शब्दो विलोक्यते। अपर अर्थी पाच्य च पिलोक्यते तन विसामथ्र्य द्विविधिम् । तथा चोत्तम्-मस्कारोत्य म्वभागोत्थ सामर्थ्य द्विविध को । तत्र शास्त्राश्रय पूर्वमन्यदात्मोत्यसश्रयम् ॥ एत- ब्रय काव्यरचनाया सामन्य विलोक्यते । तत्र निषु सामग्न्येषु मध्ये द्वय शब्दार्थ- लक्षण सामग्न्य मपामेव वस्नृणा कपीना सम साधारणं वर्तते । यत सर्वऽपि काय. स्यायन्तत्यानयन्तगब्दवन्तो भवन्ति । स्वस्वसिद्धान्तानुसारेण अर्थ वाच्य जानन्ति । पर तृतीय कश्मिामर्थ्यलक्षण सामग्य भिन्नमत्तिकम् ।

·(10) FChapter लोक इत्यादि-Read श्रुतसागर-लोको व्याकरणशास्त्रम् । युक्ति प्रमाणशास्त्रम् , क्ला लिखितपटितादिशब्दा सप्ततिमख्या , मात्रावण- भेदेन द्विविधम् , अल्वारा गन्दालवारा अथालवाराध रामयागमा जिनजैमिनि- कपिलकणचरचाक्शिाक्याना सिद्धान्ता सर्वसाधारणा सद्भि स्मृता कथिता प्रतिपादिता । क इय। तीर्थमार्ग दर । यथा तीर्थमाग गद्गादिमाग ब्राहाणा- श्वलन्ति, चाण्डाग अपि गन्ति, नास्ति तत्र दोप । तथा व्याकरणादिगात्र जनेन्द्रादिक मरैरपि पश्यते । न तन दोष कोऽप्यस्ति । उपमालकार । विगाहते- Read श्रुतसागर-प्रोग न कराति । स्त्रीवृन्दमिव मन -Read श्रुतसागर-मदस्य नपुसमन्य स्त्रीवृदमिर । यथा स्त्रीवृन्द भोत्तु (नपुमक ) न शक्नोति तथा च अनुभवितु न शक्नोति । मध्यस्थानां च मौनाय-The other reading whch is मध्यस्थाना न मौनाय does not seem to be so happy The firran edtion gives this i ne with the word a and the Sanskrit commentary by Taari on it is explained as under -मध्यस्थाना मिश्रधर्माणा मौनाय न भविष्यति । ते पीट पठिष्यति इत्यर्थ ।) But I For one sclect च instead of न whch gives better meaning than the latter The readers should choose etther of the two as they please मुफविकथा घुधानाम्- Read श्रुतसागर-मद्विधोक्तिधु अह मामदेवसरि आचार्य विध प्रकारो येपा ते मद्विधा मद्विधानामुक्त्य गात्राणि मद्विधोक्तयम्नासु । बुधानां रुचिरमिलाप । श्रद्धति यावत् । भनु सजायताम् । कथभूताना बुधाना मुमरिकथामाधुर्यप्रय धसेरा तिवृद्धजायानाम् शोभना काय व्यामश्रीदर्पमापकालिदामादयतया कथा शाम्माणि तत्र योऽमी माधुर्यप्रनध कर्णामृतप्रायरचना तम्या मेवा आस्वारन नया अतिवृद्ध अतिप्रार्षमागत जाइय जप येषा ते तथोक्तालेषाम् । मद्विधोतिषु काम्बिर । पित्रुमर्दकन्दलीविव निम्नतपर किस । यथा मधुरमाम्वा यन् पुमान् कण्ठे जाध्य- वान् भवति, तद्विनागार्थ निम्नपत्राणि क्ट्रका पपि भक्षयति, तद्क्षणे तम्य कण्ठजनता विनश्यति, तथेट यशस्तिलककाव्यमधीयानाना मूर रिनश्यतीति भार । किन्तु फिञ्चित् स्त्रिया -Read श्रृतसागर-अम्मिन् काव्ये किश्चित् पूर्ण अनिरचनीय अन्यन् अपर मुग्न परमानललण वर्तते । क्थभृत मुरम् म्बसवेद्य आमनेाऽनुभग्नीयम् । स्त्रिया या यथा भुज्यमानाया यमुन गय उत्तिगोचर ननगोचर पर चरणाशासनरियाममन्नात मुग न भाति । किन्तु अन् स्वमरेर मप्तमधानुकरण सुग्न भाति ॥ उपमालकार । यात्यपूर्व मपूर्वनाम्-Read .

·Filst] (11) श्रुतसागर-पूर्व अर्थ अप्रसिद्धः अर्थ. सपूर्वता याति अनुभूतमिर चमत्करोति । कान्ताजनेप्विव-Read श्रुतसागर-यथा कान्ताजनेषु एकान्तेन वक्रोक्ति. कुटिल पचन प्रीतये न भानि म्वभाराग्यान पाऽतिनोडतया स्वाभिप्रायापंश च प्रीतये न भाति किन्तु द्वय प्रीतये भरति, मिश्चिन् मोतिः किञ्चित् स्वभागाग्न्यान एतत् द्वय मिश्र प्रीतये भरति अगाररमप्रधानम् । प्राज्यभोज्यविधि ....देहिनि- Read श्रुतसागर-पासचर्तिगि देटिनि प्राज्यभोग्यविधि प्रचुरहनभोजनरिधान क म्यात् । अपि तु न कश्चिदपि म्याटियर्थ ॥ अद्नावद्गिरोऽगण्या. हात्- Read श्रुतसागर-गिरो पाण्यः प्रायेण चल्तया अन्यपरिप्रहात् रिजनम्धी- पागदग माननीया भवन्ति । एतत् गाम्न पते विद्वास पठन्ति, इद शास्त्र विशिष्ट भरतीति काव्य मानन्ति । सिन् । अगनासत् । एपा स्त्री अनेन राजा परिग्रहीता रतने तर्हि एपात्री अनीर मनिरा भत्रिग्यनीनि मन्यते । Page 3 आत्मस्थितेस्तु मुधाऽनुगन्ध Reod श्रुतसागर-आम- थिनर्निजम्वरूपानुमारेण रस्तु का -यादिक रिचारणीयम् । जानु कदाचित् जान्यन्तर मश्रण अपरपस्तु परसम्याश्रयेण न रिचारणीयमित्यर्थ । न यथा तयास्त्रपरीधा- निपरे व्यारणगाप्रपरीक्षा पनव्या व्याकरणशास्त्रविषये तयास्त्रपरीभान नव्या । किं तदि, तकण ताम्य व्यापरणन व्यानरगम्य, काव्येन काव्यम्य परीक्षा कर्नव्या । यथा अय तक ममीनीनो न भाति काययाऽपन । इद काय ममीचीन न भवति ताम्याऽगन । दुणानणरिधी मध्यपरीशानिधाने सुवर्णवर्णम्याऽनुबन्ध परीक्षा बुधाना विद्रजनाना मुधा और भवति । दृणन्तालगार ॥ अयमित्यादि-Read थुतसागर--अर कपि मत्कीभाति । एप प्रत्ययीभूत कमिन भाति । ऋतिभि- द्विद्धि अन अम्मिन् काव्यगाने हेतुप्रयुनितुप्रयागो विचारो विधेया किम् । अपितु न पियेत्यर्थ । यतः यम्मान् कारणात् नागर्थयो पनिरूपणाय म्वरूपविजानार श्रोत श्रुतिमनश्चित च समर्थ पर्तत । यथामाव्याल्भार || 2 चतुर्वर्गमार्गणोपकरणप्रमत -(The country ) which was the source of means of investigation for ends of human life There are four kinds of quais (ends of human life) as under - (1) Religious merit, (2) wealth, (3) enjoyment and (4) liberation (मोक्ष) मुरलोकमनोरथाविधेय:-Read श्रुतसागर- मुर कम्प स्वर्गम्य मनोरथा अभिलाषा अरिधेचा अपना अम्मिन् देगेम तथोन ।

·[Chapter ( mental impression ), as the Buddhists would maintain कामिनीनितम् इव करभोरवः-Read श्रृतसागर-करभैरु उरयो गरिष्ठा । क । कामिनीनितम्ब ३२। यथा कामिनीना कटिपश्चाद्धागा' परभोरव परभम्यैर उपम्यर उरर मक्थीनि येषा नितम्बाना सक्योनि ते करभोस । अजसअनितविस्तारा:-Read श्रृतसागर - अजमानितरितारा अग मानित सभ्य प्रणीतो पिम्तारो येपु ते अजमानितरिम्नारा'। का इर। श्रुतय इन। यथा श्रुतयो पेदा अजेन ब्रहागा सचानतविस्तारा भवन्ति । धमणा इव जातरूप धारिण -Read श्रुतसागर-जानम्पधारिण मुरणंधारिण । क हर । श्रमणा ३२ । यथा श्रमणा जानम्पधारिणो भरन्ति । श्रमण is a peculiar name applied to a Jaina ascetic He is described to be a naked The Jamnas particularly Digambaras regard the abandonment of all clothing as the Sine quo non of the monastic order वृहस्पतिनीतय इवाऽदेवमातृका-Read श्रुतमागर-अदेवमातृका नदी- जलनिष्पन्नमम्योपजीपिन । का हर। ब्रहस्पतिनीतय इव । यथा वहस्पतिनीतय- शाकिशास्त्राणि देव मजादिपिगप न मन्यन्ने । The Charvakism is considered to be the materialism in India It is in its first stage, called in question of all kinds of knowledge, immediate as well as mediate, and all evidence, perception as well inference It denied the authority of even the Vedas Since it was, in its Original stage 1. Barhaspatya, without any constructive element and without any positive theory to propound, it was negatwe and destructive In its later stage this school preached "Eat, drink and be merry, for tomorrow you may die According to Charvokism, there is no such thing as God, the supreme author and Governor of the world, an Omniscient spirit Religion is as harmful as opium Prayer is the hope of men who are weak, without the will power to do anything, worship is insincere egotism to save oneself from the tortures of hell and prophets are the greatest liars among men Religion is the inventior of individuals desirous of deceiving their fellow men in order to further their own selfish interest In short, ग ·(12) EClapter 3 para there In this are double meaning expressions गोमण्डलवन्त -The pun is on the word गोमण्डल such as, Read श्रुतसागर-गोमण्टल पन्तः (1) पीनल्यमयुत्ता (महानुपतर । ) 12) गार मुरभय मण्डला शुनमाम्ने विद्यन्ते येषु ते (मामा ।) महिपासमा कुला.-Here the pun is on the word महिपी such as (1) queen, (2) She buffalo भरतप्रयोगा इव सगन्धवी:-Just as the science of symphony is inclusive of the celestial musicions, similarly the villages (also) were full of the horses गन्धर्व-(I) A celestial musician, (2) A Horse According to Jaina scripture Try is one of the Peripatetic Gods There are four classes of gods such as (1) 777777f Residential, (2) izat Peripatetic, (3) ज्योतिष्क Stellar, (4) वैमानिक Heavenly सुगतागमा इवाऽविकल्प प्रधाना ~-Read श्रुतसागर-अमीना कल्पा ममूहा प्रधाना मुग्व्या येषु ग्राम । क इव । मुगतागमा र गैवशास्त्राणी । ग्था मुगतामा अमिपमानम्वर्गपुण्य पापप्रकनयश्च भवन्ति । तथा च पश्यति-नाद नै परान कमिरि प्रायेण वध कचिदोक्ता प्रन्यन तफलम्य न वटेदित्य स चौडो यदि । कस्मादेष तप समुद्यतमना चैत्यादिक यन्दत किं ना तन तपाऽस्ति केवलममौ धूर्त डा यश्चित || There are two broad Systems of Buddhism (1) शून्यबाद, (2) विज्ञानवाद According to At the notion of “I andmine' is the cause of bondage, and as such it must be shaken off Where there is the notion of the Self, there arises also the notion of the other than the-Self, and owing to this division of the Self and the other-than-the-Self, there springs up feelings of attachment and aversion from which all evils arise In order to root out desire ( 914 ) which is the real cause of sufferings in the world attempts are made in the doctrine of the Buddha to show that there is neither the subject nor the object of desire Viewing things in this light, the propounders of the doctrine of T-471", one of the sytstems of Buddhism, declare that anything external or internal that appears to us existing is, in fact unreal Ike the imaginary town of the sky Thus the denial of ·Tinti (19) everything, animate or inanimate, is held in this system to be the real cause of cessation of desire whereupon liberation follows as a natural consequence The other (79117774 is said to be based on the Upanishadas It postulates the existence of chutia or mind only and utterly denies all external things which are, according to it, just like the phontoms created in a dream The common idea lying at the root of these two welknown schools of Buddhism is thus- Impurities or passions, such as desire, obstruct the attainment of liberation, and as such are regarded as a cover. They are due to the conception of notion of Self, and so they must disappear only when one really understands that in fact there is nothing that can be called soul Then follows liberation Man is steeped in ignorance obout the things he sees around him, for tho things he sees are not in fact what they appear to him, they being only the vibrations or transformations of chilla Such ignorance is also an obstruction, and, like darkness, covers the knowledge, (57) the real truth, and is known to be a 'cover of knowledge When this cover is completely removed by means of right things of view, one becomes Omniscient The advocates of Vijnanavada closely compare their doctrine of AAH 777 with the Upanishadic philosophy Brahmavada or Atmavāda they say, is in fact Vijñanavada Somehow or other, when alt these three, Brahman, Atman and Vijnana, are regarded as identical. Thus to say all this is Brahman or Atman amounts to saying all this is Vijnana, or in other words all this is a vivarta, illusory manifestation or parinama z e transformation of Brahman or Vignana It is apparant from the above that in both the Vedentic and Buddhistic schools of thoughts, the external world has in fact no reality, and though it appears to us, th s appearance itself is due to arrlyn according to the Vedantins, or to Vasana ·(16) [Chapter साच्या इच । यथा साग्व्या ममाश्रितप्रकृतयो मपन्ति समाश्रिता प्रधानापरनामा बहु- धानापरनामा चतुर्विंशतिभेदमिन्ना सचरजम्नम-पातिका ज्ञानवती नविंशतिभेटभिना Ba| The Samkhya 'system recognizes two ultimate entities nature and spirit-neither of which can be derived from the other. The former is termed Prakrits and the latter Purus Prakrits is the name which it gives to the principle or entity out of which is evolved the objective universe in its infinite diersity This primal entity is not directly perceived and its existence has only to be inferred Prakratı or mul-prakriti, as it is sometimes designated to indicate that it is the First Cause of the Universe, is thus one and complex, and its complexity is the result of its being constituted of three factors, each of which is described as a ". The term gør means here a component factor or a constituent of Prakriti and not a quality, for the Samkhya does not admit the distinction between substance, and attribute The three yus are named Saltva, rajas, and lamar These three constituents, though essentially distinct in their nature, are conceived as interdependent so that they can never be separated from one another it means that they are not mechanically placed to-gether but reciprocally involve one another and form a unity in trinity That is, they not only co-exist but also cohere Each of them stands for a distinct aspect of physical reality · roughly, Sattia, signifies what is pure and fine, razas, whatever is active, and tamas, what is stolid and offers resistance From the standpoint of the experiencing mind, they are also described as being of the nature respectively of pleasure, pain and bewilderment, for they give rise to those feelings From it seems that the ris are not merely distinct but are also antagonistic in their nature The antagonism however, is not such as to preclude their acting to-gether, and their harmonious action is dlustrated by the exa- ·First ] (17) mple of lamp-flame the result of co operation between the wick, oil and fire The advocates of this system maintain that the physical universe is an orderly whole which has its own laws to obey and there is no ultimate contradiction in it, though It may consist of opposing elements They also stretct the point stating that it is not only Prakratı that consists of these three This, but everything that emnates from it is also similarly constituted, for the underlying principle of the doctrine of this school is that effects are essentially identical with their material cause Though only three in number, the joy thus really stand for a manifold of distinctions In later Samkhya, we find that these number is infinite and that they are only arranged on the basis of their likeness and differences Prakrat is not only considered to be complex and all-pervasive in this system, but it is described os undergoing change perpetually The conception of Purusa in the Samkhya system makes him passive spectator and therefore Purusa is inactive His activities are entirely secondary and derived nasmuch as he is associated with Prakriti, of which his body is a modification, It is this relationship that is explained metaphorically by the Samkhya school through the story of the lame man on the back of the blind-the Purusa guiding the path, while being carried by the blind Prakrati ब्रह्मयादा इव प्रपञ्चितारामा:-Read श्रृतसागर- प्रपञ्चितारामा प्रश्चिता निम्नार नीता आरामा उपरनानि येषु ते तथोना । क इन ! ATT 37719773621) 1*77777 fint fata RR 3711 স্ব JA TIE à garanti Brahmavada means Atmavada which amounts to saying that all this is Vimanan or 11 other words, all this is transformation of Balmen or Vindt deres aw external things which are, according to it, just i ke the pantroms created in a dream महायोगिन इय क्षेत्रमप्रतिष्टा--Read श्रृतसागर- क्षेनज्ञप्रतिष्ठा अनजाना इलाजीवाना प्रनिग गाभा येषु त लयोना । ।

·(18) [ Chapter महायोगिन इव यथा महायोगिनो गौतमम्वामिप्रभनय क्षेत्रमप्रतिष्ठा भरन्ति आमनि तल्लीना भवन्ति । क्षेत्रम-means a husbandman as well as a sage one who has spiritual knowledge It conveys four meanings (1) One who knows the three worlds (2) One who knows the silfa, the place of birth or origin. (3) One who knows the female disposition which is impure (4) One who knows that the mundane soul has the form according to his body in which he lives Page 5. सकलजगन्निर्माणप्रदेशा इव सर्वजीविन -Read श्रुतसागर-सर्वजीविन सबै राजतापसपक्षाटिभिर्जीव्यन्ते उपनीव्यन्ते सर्वजीविन । क इन। सकलजगनिर्मा- णप्रदेशा इव । यथा सकलजगनिर्मागप्रदेशा सक्रम्य समम्तम्य जगतोऽधोमध्योर्च- निर्माणप्रदेशा निष्पादनप्रदेशा सर्पजीविनश्चातुर्गतिकप्राणिगसहिता भवन्ति । In this concrete world so organized and associated with the body Jivas are of four main groups according to four gatrs (destinations). Deva or divine beings, naras or human beings, narl as or beings relating to hell and liryals or the lower animals and plant world These four beings constitute Samsara which is the result of Karmic bondage according to which a particular Jiva will be borne in any one of the gate. Salvation consists in escaping from the Samsric cycle of births and deaths in any one of these four gatis This para is madvertently printed in a prose style It is purely a verse which should be read as under विकचकर्णोत्पलस्पधिनररेक्षणा करितालवणन्कनकमयकाणा । मरसनखराविविच्युरितभुमण्डला कानिकोलायवशदशितोरथला ॥ मेरसनल्पनस्मेरबिम्बाधरा कणकण्डूमिपोदलितकक्षान्तरा । पृथुनितम्बषशस्वल लटहर्गतिविममा सहकाररसभरितमुखविभ्रमा । पीनकुचकुम्भदर्पयुकचुका शालिवप्रेषु यान्य क्षण गोपिका । पान्धमार्थेषु नयनोमव कुर्वन यत्र ताप पुनश्चिरमुपाचिन्वते ॥ 4 ·First] (19) - Ths is the description of husbandwomen n the barley Feld in the country पिक्च लेषणाs whose tremulous eyes were vy ng with the full blown lotus placed on ear as an ear ornament मेलिताला कणा -Whose golden bangles were Jngling due to the flapp ng (of hands at the t me of) pastime or play सरस Foggy whose arms were coated with the line of fresh scars पृथुनितम्य विषमा -Read श्रुतसागर-पृथयो विस्तीर्णा ये नितम्बा करिपवाद्भागास्तदोन स्परन्त प्रासलन्त प्रस्खलन तो लरहगतिरिक्रमा ललितगमनपातक्षपा यासा तास्तथोना । सहजगार. विभ्रमा ----Read श्रुतसागर-महज स्वाभाविक यो सो आहाररस रोन भरिता पुत्रिं नीता मुग्पयिभ्रमा पत्रकमल्हारा यामा तास्तथोक्ता । मुग्नपिभ्रमा-~Any female conquett sh of mouth calculated to excite amorous sensation 5 वपत्र वन्धुरा-Read श्रुतसागर--उग्य ते वपनाणि नतु पिठीभूतानि खटन रहितानि यानि क्षत्राणि मस्याधिारणानि तेषु सजाता उत्पन्ना या सम्यमम्पत्ति कणसम्पत् तया बधुरा मनाहरा यास्तानथोता । 6 Hore the deser pt on of temples of Jna in the cty गजपुर ।s gven in a poet cal manner तन-In that यौधेय country तद्विलासिनी रचिभि -Read श्रुतसागर-तस्य राजपुरस्य या विलामिन्य कमनीयमामि यस्तामा निलामा क्यानिशेपणा लोचन लनानि तभ्यो लालमानि अपाभगपाणि मानसानि चित्तानि यषा ते तथोक्तानाम् । स्वर्ग निश्चलोचनत्वात् । अमरकुमारकाणा अमराणा कुमारास्ता अनालम्रे नभास आधाररहित आमगे अवतरणमागचिहाय लपणाय उचिता योग्या रुचिर्टीसिपा नत्याल्याना त तयाक्तास्तैस्तथा । The dea s that when the beaut ful younger gods who were ardently longing for the amorous past me of the beautiful women the city राजपुर, were com ng down from the heaven the briliant splendour of the city-temples served as a marks of the path for thes advent n the sky अटनितटनि पक्षारिमि-Read श्रुतसागर-अमीना कग्निीना तानि अरनितगनि तयु निविण पविण प्रामान सह जरिता ये पिकासोका प्रध्यत्तक धरा कैमराप शितप्रधना करग्निा गजाना रिपना मगिरिता ये पञ्चाननाम्नपा ममापे मचारण गमनेन चस्तिो मीतो जीपसिंहाच्या In ·(20) (Chapter चिनम्नो योऽसौ चन्द्रमृग मारिणस्तम्य पिलोचनवत् मचि शोभा येा तानि च सानि फिचमुचर यानि सिमितोत्पलानि तेषा उपहार पूजा वियते येषा ते उपरिण तै । The underlying idea is that the full-blown lotuses with which the worship was offered to the Gods in the city temples were resembling the eyes of the deers of the moon who were frightened at the sight of lifeless lions made up of jewels that were set in on the upper parts of the temples अनवरतविहरविहाय पल्लवैः-Read श्रुतसागर-अनवरतमहर्निग रिहरन्त पर्यटन्तो ये विहारश्वरा विद्याधराम्तेपा चाणि समूहाग्ने समान्त उत्पना योऽसौ कामिनीना पोलेपु श्रमस्वेट वेदसम्बधी म्वेन्सम्यापनोदो विनागस्तार्थ मदम्य दा (अ)बहलचलना पताकाचलपल्ला येथे तैम्तथा । The grst Is this that the perspiration collected on the cheeks of the ladies of the semi-divine beings flying in groups by our in the sky was driven away by the flags hoisted on the tops of temples in the city राजपुर रचितापराध युवतिभि-Read श्रुतसागर-रचित प्रकल्पिता योऽमारपराधम्नेन रिद्धा कोप प्राता या अङ्गना कमनीयकामिन्यस्तामा चरणेषु चरणकमलपु आनता नग्राभूता ये निलिम्पका देवास्तेपा बनीपका अब्राह्मणभद्रा । स्तुतिपाटका इत्यर्थ । तेषा निकाय समूहम्नेन त पिहित तिन धूर्तत्व तेन यदय लोक्न निरीक्षण तेन कुतूहलिता पूरमाश्चर्य प्राप्ता पश्चादशितास्त्रमा गता पश्चात् स्मिता मनाग हमि ॥ मिद्धानामणिमादिगुणोपेताना देवविशेषाणा युवतय कमनीय कामिन्यो या ते सिद्धयुक्तस्तैम्नयोत । अनेकध्वज वन्धिभि-Read श्रुतसागर-अनेसा नटुला ये धजस्तम्भातेपा ताम्भमा स्तम्भोपरि लघुम्नम्भा स्वामूनम्भिता बसा ये मणिमुकुरा रनादास्तेषु मुग्पारलोक्नस्य यशनिम्ननिरीक्षणम्य था केलि नीना तया कला मनोहरा ये दिवौक्सो देवास्तेपा स्पल्तिरयाणि भमोगानि यानि विमानवाहनानि तेषा सम्बाधा कण्मनुबध्नन्यनुपन्तीत्येवगीलगस्ने अनुबन्धिन- मस्तथोक्त | There were small columns in the huge flag-staffs which were fastened on the tops of the temples As the speed of the aeroplanes carrying the superhuman beings was made slow due to the impediment caused by the height of the temples the ladies of the heavenly beings in the aeroplanes were naturally used to see their faces in the jewelled mirrors that were in those small columns ·First] ] (21) Page 6 canopy of अप्रत्नरत्नचय .सिचयोलाचः-Read थुतसागर- अप्रनानि नूतनानि यानि रत्नानि तेषा चयः समूहस्तेन निचिता जटिता ये काश्चनलशाः कनकमुम्भास्तेभ्यो सिरन्ति प्रसरन्ति निर्गच्छन्नि यानि अविरलानि फिरणजालानि अंशुममूहास्तनिता उत्पादिता अन्तरिक्षलक्ष्मीनिवासभ्य आमागम्य श्रीगृहस्य विचित्र- सिचयोल्लोचाः पञ्चवर्णवस्त्रचन्द्रोपमा यस्तेस्तथोनः ! The rays coming forth from the golden jars decorated on the temples were creating, as they spread, the notion of the the variegated garment ( सिंचयोलोच ) belonging to the abode of the Goddess Laxmi अमृतकर यष्टिभि-Read श्रुतसागर-अमृतफरश्चन्द्रस्लम्यातप उद्दयोतस्तस्य म्पर्शनोच्छोपनेन पन्तश्योतन्तो ये चन्द्रमान्ता गशाकमान्तमणयस्ताभिनिवृत्तानि प्रगालनि जल निर्गमद्वाराणि तेभ्य उच्छलन्ति उपनन्ति यानि जल जालकानि जग्ममूहारतेपामासारो येगवद्वपस्तेन मिच्यमाना आप्यायमाना पियदिदारिणीना पिशधरीणा विरहस्य रिमलम्भस्य यत् श्वानरमं अग्निप्रशस्तेन मर्मरा अन्नारीभूता' गरीरयप्रयोऽङ्गयटयो येषु चैत्यालयेषु ते तथोक्तास्तै.। The water of the moonstones, oozing on account of the moon rays, sprinkled the murmuring bodies of the separated damsels of the semi-gods pining away in desertion and thus lessened their sorrows for a while अहिमधाम .... दीपः-Read श्रुतसागर-अहिमधामा श्रीमूर्यस्तस्य कृष्णय फिरणास्तै सधुथित प्रचलितो यो दिनकान्तविम्पिरिपर्यन्त. सूर्यकान्तमण्युपरितनभूमिमुग्न तन पुरन्त उच्छल तो ये गानुक्णा अमिस्फुलिदास्तकिास्यमानाः प्रज्वाल्य- माना अमरमुनीनां सप्तऋषीणा मध्याह्नदीपा येषु चैत्यालयेषु ते तथोक्तास्तै - The central idea is that the seven Rishis used to kindle their mid-day lights with the sparks of fre arising from the upper portions of the sun-stones which were illuminated by the rays of the sun The seven Rishis according to Hindu Puran are as follows, - गौतम, भारद्वाज, विश्वामित्र, जमदग्नि, वमिष्ठ, कश्यप and अdि According to Mahabharat, the names of the seven Rishis differ as follows मरीचि, अनि, अङ्गिरस, पुलह, ऋतु, पुलम्य and यसिष्ठ While I calls these sages Tipfas or progenitors of mankind and gives ten ·(22) [Chapter names, three more being added to the latter list ? e दक्ष or प्रचेतम भृगु and नारद In astronomy the seven Rishis form the constellation of the "Great Bear, उपरितनतलचल नाशने Read श्रुतसागर-उपरितनतरमुपरिभूमिस्तन चलन्त पर्यन्तो ये प्रचलाकि- बालका मयूरगिशरस्तेभ्यो भयात् पलायमाना ग्रीन नभ्यन्तो जयविजयपुरयो अन्तरिक्षनगरविशेषयोयें परनाशना नागा यत्र येषु ते तथोक्नै । जय and विजय are the narnes of the two cities in the sky The Hindu mythology belives that there is the intermediate region called ajamisen between heaven and earth and regards it as a distinct world The main idea of the passage is that as the peacocks were moving here and there on the surface of the upper parts of the temples, the serpents happened to be in the cities 74 and 1784 in the sky were running out of rear उपान्तस्तूपनिपत पारा डम्बरै-Read श्रुतसागर-उपान्तेषु समीपषु ये स्तूपा कृत्रिमतास्तेषु निपतन्तो निर्गच्छतो य पागपतपतङ्गा क्लरपश्चिणस्तषा परिभि श्रेणिभि पुनरुक्ता द्विगुणीता ये धूपधूमानपामाग्र आटोपो यन ते तथोरी । वानेया हि पोता धूमरा भवन्ति । इतस्ततोचिदूरतर रचने -Read श्रुतसागर इतस्ततो यनतनातिदूरतरे निकट चरन्त पर्यन्तो ये चाषा भाप्तपनिण । करणापर- नामानो जलकाका इति यावत् । तेषा छदा पत्राणि तेभ्यो मूर्छन्ती निर्गच्छन्ती अच्छा प्रचुरा या छाया कान्तिस्तया आच्छाधमाना दुग्यमाना मेचकरचना कृष्ण- मणिघना येपु ते तथोत्तै | Ths is an example of तटुण अल कार or the Borrower This is the figure of speech in which a thing gives up its own quality and assumes that of another which is possessed of more powerful qual ty owing to their association Here the intensive lustre of diver birds feathers is overpower ing the dark or blue coloured gem (मचक) अनिलल्यमहोलन विधिभि -Read श्रुतसागर--अनिलले वातस्तभ्य ल्य सशेषण पिगमा या तेन यत्यसोल्न कम्पन तन्मात् फल मधुर यथा भायेर घणन्त्य गब्दायमाना मिङ्किण्य क्षुद्रघणियास्तामा जालानि समूहास्तैगचाग गब्वन्तो ये पालिधजाश्चिह्न- पतासम्नपा पाने गदैरारब्ध प्रायितो विद्याधरयधूभिवियच्चरक्मनीयकामिगी- भिमद्वेलितविधिर्तन चित्त ध्यान येणु ते तथानै । The blowing wind - ·First ] (23) stars ore caused the small bells to produce the jingling noise. This tinkling of the bells again made the flags noisy This sound produced by the noisy flags, hoisted on the temples, served as the beating time to the maidens of Vidyadhharas while dancing etc स्फटिकोत्कीर्णकुत्कोलेरिव ज्योतिलोकस्य-Read श्रुतसागर- ज्योतिर्लोक्म्य चन्द्रसूर्यग्रहतारपारोकम्य स्परिनरुत्कीर्णाटङ्कच्छिन्ना ये नीडापर्वता- Afiqi According to Jaina religion the stellar gods form one of the four groups of the celestial beings The classes of these stellars are as under ,-(1) The sun The moon (3) The planets (4) The constellations and (5) The scattered of ज्योतिमाः मूर्याचन्द्रमसी ग्रहन उमप्रकीर्णफ्तारकाश्च । तत्वार्थमून Chapter IV, Sntra 12 The stellars begin at a height of 790 yojarias ( each of 2000 K'osas ) from the level of the earth on which we are. The lowest are the stars Ten yojanas above them are the suns Eighty yojanas above the suns the moons Four yojanas above the moons are twentyseven constellations Again four yojanas above the con stellations is the planet Mercury, the Budha, above three yo janas is the planet Venus, the Sukra, above three yojanas the planet Jupiter, the Vrhaspati, above three yojanas the planet Mars the Mangala , and above three yojanas the planet Saturn, the Sonais'chara Thus up to 900 yojanas from the earth level upnards are found the stellar orders of celestial beings The yojana here is of 2000 K'osas HAIERAS .. परम्पराम्- Read श्रुतसागर-समन्तात्सयोमर्पतोर्ध्व गच्छना अनेकानि नहुलानि माणिक्यानि रनानि तेपा रचयो दीप्तयम्तामा तरङ्गप्रमरण कढोलपिसरेण कृवा पिनेयजनाना भव्यप्राणिना त्रिदशोदमनिवेगारोदणाय म्वगम्यानचटनाय सोपानपरम्परामारोहण श्रेणी परिकल्पयद्भिरिप रचयद्भिरिव । The wave-like splendours proceeding from the emeralds were appearing as if the stair cases for the ascending the heavens for the souls capable of attaining liberation (पिनेयजन) महाभागमचने -Read श्रुतसागर-पुरुषमन्दिरश्च ·(24) [Chapter The city Rajpur was not only richly decorated by the beaut full temples of the Lord Jinas but also by the palatal buildings of the dist nguished persons ( महाभागभवन ) उत्तुगतोरण भयने - Read श्रुतसागर-उत्तुङ्गानि अत्युन्नतानि यानि तोरणानि द्वाराणि तेषा मणीना मरीचय किरणारतै पिचरितानि पीतीतानि अमरभन्नानि दयविमानानि यस्तानि तथोनै । 8 man Page 7 The description of the God Cupid now begins The sentence is मनसिजमहागजनन्नो निजाराधनमरसेप्यप्युत्सदिवसेषु परपुरपुरध्रीणामणामु परिनय न चकार । अनवरत चार-Read श्रुतसागर- अनवरत निरन्तर प्रमाधिन उपौक्ति अलक्चामराणा कुन्तलप्रकीण कानामुपचार मवा यस्त तथा तै । This is the adjective belonging to the lades of the cty Rajpur अलिकाङ्गणरङ्ग faro ---Read श्रुतसागर-अल्किाङ्गणरङ्ग ल्लारपट्टस्चरनतनभूमिस्तन शृङ्गारिता सनीकृता भ्रल ताकोग्यश्चिन्टीकोग्या यैस्त तथा ते । विस्फारित -according to श्रुतसागर the mean ng of this word is प्रचुरी ऊतो विगषण पायत । प्रकटित राजिभि – Read श्रुतसागर-चतोसम कामदरम्नम्य निमामो वसतिका तनिमित्त यत् शासन ल्पय तम्य सम्पधिनी या ममीलिसितलिपिभिनाजनलिसि तापरवि यासस्तया स्पधमाना तदुपमा धरन्ती या रोमराजी रोमालि चतोगाम निजामशासनमसालिसितलिपिस्पर्धमानरोमराजि । प्राप्तिा लोचनगोचराकृता चेतोगासनिमासगासनममीलिखितलिपिस्पर्धमानरोमराजि यैस्ते तथा तै । The Ines of har on the abdomen wh ch were correspond ng to the Ines of letters wr tten in d fferent kinds of collyrium were vis ble on account of the most th n garment worn by the cly- चरणनख विरचनै Read श्रुतसागर-चरणाना नया पुनर्भवास्तै सम्पादिता निष्पादता रते सम्भागम्य यटहस्य गौप्यतत्त्व तदुयातन रनदीप(शिसा विरचना माणिक्यप्रदीपकल्पनासायिस्ते तथा ते । 9 प्रचण्डदोर्दण्ड प्रकाण्डस्य-Read श्रुतसागर-प्रचा चल्पत्तरो योऽमी दोर्दण्नो नाहुदण्टस्तम्य ( मण्टलीतम्या) मनमलसरणभूतो योडमो मण्डलान मङ्गाप्रस्नेन परित्तो विधात्तोऽरातिप्रकाण्ड गनुस्क धप्रदेदा । ग्रावेत्यथ । येन स तथा तम्य । had es ·First] (25) 10. प्रतिपन्नपितृवन . त्यात् On account of the elder persons having been dead or resorted to the forest. नर्मसचियपुरै-along with the young pleasure-companions तातोकेन पयसा-तृतीय- मेर तार्तीयीक तेन तायीकेन by the youthful age परिफरविधिः- Read थुतसागर-गिरस्त्राणपाराणोरस्त्राणादिनिधि । उभयकटकन्दरा ..... फारिणा-Read थुतसागर-उभया (उभौ) वामदक्षिणी कटी गण्टी तयो. फन्दरो मध्यप्रदेशस्तनान्योन्याभिमुग्पनिलीने परस्परममुग्नमुपविष्टे ये मद गौर्य श्रीश्च तयोणिदण्डी सयुनपुन्तलकलपी नापनुसरोति तन्मयो भवतीत्येवशीलः स तयो- सम्तेन ( दानटरण ) | From here onwards the poe gives us the description of the intoxicated elephants with whom the king Hific used to play as a recreation The ichor of the elephants in rut is compared in a fanciful manner to the dark hairs of the 777 and artist which are supposed to be residing face to face in the hollows of the both sides of the temples of the elephants. अनूगमारथि... मदन -Read श्रुतसागर--अनूकरमणनामा सारथि ( मुतो ) यम्य मः । श्रीसूर्यस्तम्य यो रथो व्योमयान तम्योन्माथायाध पातनाय मिथः परस्परमुदम्ता शिप्ता ये हम्ता. गुण्डादण्टास्तेपा निष्ठुरो निर्दयो योऽमी निश्तरम- धुन्द्रीणयमन म एन पायो जर तम्य प्रमाण पृरेण प्राषितानि क्षालितानि मुरमदनागि देविमानानि यस्ते तथा तेः। The trunks of the elephants which were raised up with a view to causing the chariot of the sun to fall down ejected from them the water by which the abodes of the celestial beings were overflowed Page 8. भयपुर पक्ष . विघटनः-Read श्रुतमागर-प्रयर पश्चाद्भागः, पुरः अग्रभाग, पशी यामदभिरामं प्रयकर मारनेपां भ्रमिधमा गम्य प्रारम्भो रननाशिम तन निम्भित' प्रमृतः योऽमो प्रभजनो वायुम्नेन अनितमुपाटितं उत्गमगरागा पतागणां विघटन प्रोग्नं यम्न तथाले । मला- These are the six principal mountains as per Jains Faith which are supposed to exist in the first Continent called argit Their names are -मरन् , महादिमयन , निपध. नीर, गरम and शिगरि of गम्भिाजित मारामा हिमान्महाहिम रनिराधनीलामगिगरियो गोपरगा।

·(26) [ Chapter were TRADUATEST chapter III, Satra #l. These mountains run East to West. While in Hindu religion number is raised to seven and the names also are different from the above list as follows:- महेन्द्र, गलय, सह्य, शुक्तिमान, ऋक्ष, frre and पारियान. समस्तसत्त्वसम .. पुरुष:-Read श्रुतसागर-समस्तरात्वाना सर्पजीवाना समर्दैन चूर्णीकरणेन अनुच्छं बहुलमुच्छलदुत्पतच्छोगितं रुधिरं तम्य च्छटा धारास्तासामविच्छिन्नोपहारोs- चण्डपूजनं तेन सन्तर्पितास्तृप्तिं नीता मदपुरुषा राक्षसा यैस्ते तथा सैः | The elephants are described to have satisfied the demons by offer ing the excessive quantity of blood of all kinds of creatures that crushed under the fect of the former. तुरगालोकं पुरः प्रतिभासमानैः-Read श्रुतसागर-तुरगमालोक्य तुरगर- थव्याप्तिपुर सरं देदीप्यमानैः।छत्रगोचरं परिलुम्पमानैः-Read श्रुतनागर- छनगोचरमातफ्यारणविषयं परिदम्पमानैः। छत्राणि त्रोटयद्भिरित्यर्थः । गिरिक- लीला..... गण्डौलै:-Read श्रुतसागर-गिरिकलीला कन्दुककीडा तद्वत् लुलितानि ठभूलितानि महाशिलाना राफलानि खण्डानि तैनिपिपाश्रीता गण्डौलाः क्षुद्रपर्वताः यैस्ते तथा तैः। रविरथेपाडम्मरम्- Read श्रुतसागर--रवेः श्रीसूर्यम्य रथस्य या ईपा दीर्घकाठ तस्या आडम्बरमाटोपं ( दधानः)। कोशकोट- स्रोतःसु-Read श्रुतसागर-कोशो मेगुरन्ध्र कटो गण्डस्थलं तयोः मोतःमु तन मदप्रयाहेषु (दधानः) । विन्दुपु-Read श्रुतसागर--मदबिन्दुषु । विटपिभङ्ग.....प्रणिधिभिः-Read श्रुतसागर-विटपिना गृहाणा भगव- मोटनवदवधीरिता आधोरणाना हस्निपकाना अगिधयो याचनानि वा अङ्कुशप्रयोगा यैस्ते तया तैः। मुखपटाभोगवत्-Read श्रुतसागर-कृत्रिमसिंहमुग्बालेपवत् । उल्लद्धि .......माणैः- Read श्रुतसागर-उल्लद्धितानि उफालेन माषितानि बलयेगेन कृत्वा वीथ्याः परिमाणानि प्रधावद्भूमिदैर्ध्या येते तथा तैः। ॥ कोणकोटि......मण्डल:-Read श्रुतसागर-कोगो मूल च(ब) काष्ठयष्टिस्तस्य कोटिरग्र तया कलकन्दुक्म्य अम्बरचारणा गगननयनमावाशप्रापणं तया परिस्मलितानि अवष्टब्धानि दिग्देवताना विमानमण्डलानि व्योमयानसमूहा येन स तथा । The idea is that as the king led up high in the sky the playing ball, with the edge of the stick, it caused an interruption to the balloons of the deities of the quarters. कुत्कीलकुहरा.....घोरासुः-Read श्रुतसागर-कुचीलाना परताना - ·First ] (27) कुहराणि पियराणि जिप्रन्ति गन्धं गहन्त्येवंशीला: कुन्कीलबहरामायिणस्ते च ते घूका उपक्षिणस्तेषा धूत्कारैः रौद्रशन्दै|रा भयानकास्तथा तासु । पूतना...भैरवाः- Read थुतसागर-पूतनाना राक्षसीना करेषु हस्तेषु उमरा उत्कटा ये डमरुका दकास्तेषामारवाः शब्दास्तभैया भयानकास्ताः । साश्चर्यशौर्यनिर्जित..... चरणकमल:-Read श्रुतसागर-साश्चर्य चतुरचित्तचमत्कारकारकं यच्छौर्य बलं तेन पूर्व निर्जिता भङ्गं प्रापिताः पश्चाद्विनता नम्रीभूता ये दुरवीरावतारभूपालाः । दुश्मेन महता क्रेन वारयितुमशक्या दुराः। वीरेषु मुमटेष्यवतारो जन्म येषा ते दुरवीरावताराः ते च ते भूपाला राजानस्तेषां चूडामणयः शिरोरत्नानि तेषा गरीचयः किरणास्तेषा प्रसरो व्याति स एव मरम्तटागस्तर ताण्डरितं चरणकमलं येन सः। Page 9. शक्षत्रिय.....पातानाम्-Read श्रुतसागर-गनुशनियाः सपन्नगजपुत्रा- स्तेषां क्लयाणि योग्नमयः स्त्रियम्नासा नेत्राणा लोचनानामपाङ्गसङ्गेन, पटाक्षा- मशन कटाक्षमङ्गत्या उलोला उत्कटा लाजाालयः आर्टतण्डुल्पसृतयस्तासा पाताः पातनानि तेषाम् । नाभिवलभिगर्भसम्भोगभुजङ्गः-Read श्रुतसागर-- नाम्यस्तुन्दिकास्ता एव वलभयः पटलाधारशिपप्राणि तामा गर्भमम्भोगे मध्यप्रदेश- प्रोडने भुजङ्गो नागेन्द्रमा । Here the description of the spring is given. 12. माकन्दमञ्जरी.....मानसेपु-Read धुतसागर-मान्दा- नामाम्रतरुणा मार्यो बल्लयस्तामा जालकानि समूहास्तेपामग्रनेनोदीक्षणनेनोला- मितानि आनन्द प्रापितानि पिलामिना कामुराना मानमानि चित्तानि येषु ते तथा तेषु (मधुपासरेषु). मलयाचला.... दुकुलेपु-Read थुनसागर- मल्यानलश्चन्दनगिरिस्तस्मारनी भूमिस्तन यदनं नन्दनतारनं तम्य प्रगूनानि पुष्पाणि तेषां सौरभं सौगन्ध्यं तेनोहमर उक्टो योडमो ममदातस्तेनोदयमानानि कपमानानि मारपजन्य कामदेवस्य धजदुलानि येनुमाणि येते तथा तेषु । कन्दरकलाप .....ारीरेषु-Read धृतसागर-यन्दरक्ला गुरुममूदपु मनरन्तः मारिगन्ती ये रतिननुपरिराः पारापधिगम्मेषा नविश्वालिग्यमानानि नुम्म्य. मानानि वादरीणा शरीराणि पारा ये ते तथा तेषु। कान्लारपुहर.....कामुफपु- फान्ताराहरेणु उद्यानविपरेषु मध्ये रिहरन्नः पर्यटन्तो ये पोधिनः पुमोफिगमेवा कुगनि ममूहाम्नेष पोलाइला बरकरालस्तेनो थापितः प्राटीकृतोऽनन एर व्यालः पन्दकालमां. (अनेनननी पटकारात् । तेन सारिता दिलीयताः यामुगः ·(28) [Chapter स्त्रीलम्पटपुरुषाः येषु ते तया तेषु । मानिनामपि.....देषु-Read श्रुतसागर- मानिनामपि अभिमानयतामपि। अपि शब्दानिर्मानानामपि। मियतमानां स्त्रीणा प्रसादनेषु प्रसन्नीकरणेषु यदैन्यमकिञ्चित्करं यानकत्वं तस्य निनादा (नि) यैस्ते तथा तेषु । यमिनामपि......तनेपु-Read श्रुतसागर-अवतानामपि रतः सम्भोगक्रीडायाः यो रसोऽनुरागः स एवातकः सद्यप्राणहरो च्याधिस्तस्यायतनानि आस्पदीभृतानि तेषु । कामाश्रम......रिताम्-Read थुतसागर-कामस्य कन्दर्पम्याश्रमो निवागभूमिः । स्मरमन्दिरमिन्यर्थः । तम्य संबन्धिनी या धर्मचारिता संभोगक्रीडा ताम् । 13. चरणकिसलय..... ..निर्गमाभिः-Read थुतसागर-चरणा: पादास्त एव किसलयानि कुम्पलानि । कोमलारुणवर्णसंयुक्तत्वात् । तेषामुल्लामः क्रीडनं तेन मसृणिताः कोमलीकृताः मार्गनिर्गमाः पथप्रवृत्तयः याभिलारतथा ताभिः । पादनख ....मण्डलाभिः-Read श्रुतसागर-पादनसाना चरणपुनर्भवाना मयूख्खास्तरुपहारितानि पूजितानि विहारम्य पर्यटनम्य महीमण्डलानि भूमिदेशा याभिस्तामाथा ताभिः। मेखलाकलाप..... मालाभि:--Read श्रुतसागर- मेग्मलाकलापो जघनोपरिस्थितपत्रोच्चयम्नेन कलिता वेष्टिता ऊम्म्ताम्भमाः पिचण्डल- धुस्नम्भास्ताभिः पुनरुक्ता द्विगुणीता काननदेवतानामुद्यानदेवताना तोरणमाला महोत्सवान्दनमाला याभिस्तास्तथा ताभिः। In the spring, naturally the trees and the creapers were laiden with blossoms; so it was looking as if an arched doorways of the sylvan deities were decorated. The poet now describes that the plantain trees (ऊरुम्नम्भिकाः) which were wrapped up with the knots (उच्चय) of the garments that were worne on the buttocks (मेगल्पलाप) by the young ladies with whom the king (मारिदत्त) used to play in the garden were considered as an additional wreaths of Portals. नितम्रस्थली ....येशाभिः-Read श्रुतसागर-पटिपश्चा- झागन्थीभिर्विगुणितः अशोक्सापानी गायनमनिगः गयाथान याभिमानमा ताभिः । नाभिगर्भनिर्मित.....राभि:-Read श्रुतसागर-नामिगर्भग नाभिमप्येनं निमिता निरस्ता पीडायुकीलान्दरा प्रोडारणटातगुदा याभि- नाम्नथा ताभिः । कपोलनलो.....पल्लयाभिः--Read श्रुतसागर-पोन्ट- तरेगु गण्डम्परीलमन्ति उदयमानानि यानि मेदनानानि तानेर मारी जागनि ·First ] (29) । 15 वल्लरीसमूहातैः कुसुमिताः पुष्पसंयुत्ता' कृता अरतसपलयाः कर्णपूरणवाला याभिस्ता तथा तामिः। Page 10. 14. Here is given the description of a oblong lake मुफाफलपुलिनपेशलपर्यन्तासु-Read श्रुतसागर-मुक्ताफलाना पुलिनम्तो- योत्यापितद्वीपै : । 'तोयोत्थितं तत्पुलिनम् ' इति वचनात् । तैः पेशाला अतिमनोहराः पर्यन्ताः प्रान्तदेशा यासा ताम्नथा तासु। करिमुख ....भोगासु-Read थुतसागर-करिणा प्रतिमहस्तिना तथाविधाना मराणा जलचराणा च मुर्मुच्य- मान त्यन्यमान यद्वारि जल तेन भरिता पूरिता आभोगा. पिस्तारा यासा ताम्तथा तासु । कपूसरणारी... मासु-Read श्रुतसागर-करपारीभिहिमालका- गलकाभिदन्तुर उन्नतस्तरङ्गसङ्गमः काटोलसङ्गतियाने तास्तथा तासु ! मन्त्रवादो क्तिर •नीपु--Read श्रुतसागर-विविधैर्नानाप्रकारेयन्त्रैर्वशनालिकाभि. शाघिन्यः स्तुत्यास्तास्तथा तासु । कास्विर । मन्त्रादोक्तिवित्र । यथा मन्बादोरायो वचनानि अनेकयन्वाणा सिद्धनगदीना कथिका भवन्ति । Here the king considers himself a partial incarnation of God -अन्तलीनसत्त्यः.....बहुलोऽपि-Read शुतसागर-राजसी प्रकृति । अह राजा इत्यरकारमान् इति रजः । रजश्च तमच दैन्यावणं ता-या नहु- लगेऽपि प्रचुरोऽपि सन्नन्तर्लीनसत्त्व' अन्तर्मनसि अन्तरामनि वा लीन तन्मयता गत सत्य पुण्यपरिणामः प्रसन्नता यम्य सोऽन्तीनसयः। इय । शरीवाल इव । यथा रात्रिसम्बधी वानूलो वातमण्डी अन्तर्लीनसाची मध्यप्रविष्ट पिशाचो भवति । एचगुणविशिष्टोऽप्यामान देशातार मानितान् । The King who is void of good quality but has mental darkness is compared to the midnight whirlwind which has a goblin in it (anauez) व्यसनेपु-Read श्रुतसागर--(१) व्यसनानि वाग्दण्डपामध्ये अर्थदूषण पान ग्त्री मृगया मृत चेति सा व्यसनानि तेषु । (२) विविधषु असने क्षेपणेषु । धनुग्रहः-Read श्रुतसागर-धनुग्रहोऽसाध्यपिशाचविशेष.। रविरिव क्षणोऽपि-Read श्रुतसागर-रपिरिच बुरल्यानवेक्षणोऽपि ( आमान देवायत्त शात पान् । ) गहनिमुच्चय प्रभशासम्भावनामु च चर्तमानोऽप्यपिशब्दोऽय गाया जातव्य. 1 समापि गाया जातव्यः । क स । रविरित । यथा रविः श्रीभाकरः कुचल्यानामुपानामवेषण न करोति । विजात्यानाम्-Read थुतसागर-(१) विजातीना नीचजातीनामानन्दन यम्मान् इति विजा यानन्दन ।

·(28) [Chapter म्त्रीलम्पटपुरुषाः येषु ते तथा तेषु । मानिनामपि ....देपु-Read श्रुतसागर- मानिनामपि अभिमानवतामपि। अपि शब्दान्निर्मानानामपि। प्रियतमाना स्त्रीणा प्रमादनेषु प्रसनीकरणेषु यदैन्यमकिश्चित्वरं याचक्त्व तस्य निनादा (नि) यैस्ते तथा तेषु । यमिनामपि ...तनेपु-Read थुतसागर-अनवानामपि रतः सम्भोगक्रीडायाः यो रसोशुरागः स एतङ्कः सत्यप्राणहरो व्याधिस्तस्यायतनानि आस्पदीभूतानि तेषु। कामाश्रम ... ....रिताम्-Read श्रुतसागर--कामस्य कन्दर्पम्याश्रमो निरासभूमिः । स्मरमन्दिरमित्यर्थः । तस्य संबन्धिनी या धर्मचारिता संभोगनीडा ताम् । 13. चरणकिसलय ..निर्गमाभिः-Read श्रुतसागर-चरणाः पादास्त एव क्सिल्यानि कुम्पलानि । कोमलारुणवर्णसयुक्तत्वात् । तेपामुल्लामः नीडन तेन मसृणिता. कोमलीता. मार्गनिर्गमाः पथप्रवृत्तयः याभिस्तास्तथा ताभिः । पादनख ... मण्डलाभिः-Read श्रुतसागर-पादनमाना चरणपुनर्भनाना मयूजास्तरुपहारितानि पूजितानि विहारम्य पर्यटनम्य महीमण्डलानि भूमिदेशा याभिनास्तथा तामि । मेखलाकलाप . मालाभिः--Read थुतसागर- मेरसलाकलापो जघनोपरिस्थितम्रोच्चयम्तेन कलिता येगिता उरुस्तम्भिका. पिचण्डल- घुम्तम्भावाभिः पुनरुक्ता द्विगुणीता काननदेवतानामुद्यानदेवताना तोरणमाला महोत्सवधन्दनमाला याभिस्तास्तथा ताभिः। In the spring, naturally the trees and the creapers were laiden with blossoms, so it was looking as if an arched doorways of the sylvan deities were decorated The port now describes that the plantain trees (ऊरुम्तम्भिकाः) which were wrapped up with the knots (उच्चय) of the garments that were worne on the buttocks (मेग्यलकलाप) by the young ladies with whom the king (मारिदत्त) used to play in the garden were considered as an additional wreaths of portals. नितम्यस्थली ...वेशाभिः-Read श्रुतसागर-कटिपश्चा- द्भागस्थलीभिर्द्विगुणितः अशोक्शासाना शयनसन्निवेश शय्याथान याभिस्तास्तथा ताभिः । नाभिगर्भनिर्भर्सित ....राभिः-Read श्रुतसागर--नाभिगर्भणा नाभिागध्येन निर्मा-मता तिरस्कता नीडामुनीलकन्दरा नीडाररणशुद्रपतगुहा याभि- मास्तथा ताभि । कपोलनलो ....पल्लवाभि:-Read श्रुतसागर-कपोल- तले गण्डस्थली पृष्ठमन्ति उदयमानानि यानि म्वेदजागनि तान्या मञ्जरीजालनि ...

·First ] (29) . 15 वल्लरीसमूहास. कुसुमिनाः पुग्पसयुत्ताः बता अपतंसपछया. कर्णपूरप्रयाला यामिता तथा तामिः। Page 10. Here is given the description of a oblong lake - मुफाफलपुलिनपेशलपर्यन्तासु-Read श्रुतसागर-मुक्ताफलाना पुलिनम्तो- योत्थापितद्वीप :। 'तोयोत्थित तलिनम्' इति वचनात् । तै पेगला अतिमनोहराः पर्यन्ताः प्रान्तदेशा यासा तास्तथा ताम्। करिमुख ... भोगासु-Read श्रुतसागरकरिणा प्रतिमहरिनना तथाविधाना मकराणा जलचराणा च मुसमुच्य मान त्ययमान यद्वारि जलं तेन भरिता पूरिता आभोगा. विस्तारा यासा तास्तथा तासु । कपूसरपारी ... मासु-Read श्रुतसागर-पूरपारीभिर्हिमयालुका- शलाकाभिदन्तुर उन्नतस्तरङ्गसङ्गम' कल्लोल्सगतियस्ति ताम्तथा तासु । मन्त्रवादो क्तिर. नीपु-Read श्रुतसागर-विविधैर्नानाप्रकारैर्यन्त्रैर्वशनालिकाभिः काधिन्यः स्तुल्यालास्तथा तामु । कास्तिव । मन्नगदोतिप्चिर । यथा मन्बयादोक्यो वचनानि अनेकयन्त्राणा सिद्धचनादीना कत्थिा मन्ति । Here the King considers himself a partial incarnation of God --अन्तलीनसत्या ....बहुलोऽपि~-Read श्रुतसागर---राजसी प्राति । अह गजा इत्यहङ्कारमान् इति रजः । रजश्व तमश्र न्यलक्षण ताम्या बहु- लोऽपि प्रचुरोऽपि सन्नन्तलीनसत्तः अन्तर्मनसि अन्तरामनि वा लीन तन्मयता गत मत्व पुष्पपरिणामः प्रसन्नता यम्य सोऽन्त नसत्यः। क इव । शबरीवातूल इव । यथा रानिसम्बधी वानूलो वातमण्डली अन्तलीनसरची मध्यप्रविष्टपिशाचो भाति । एवगुणपिगिधोऽप्यान्मान देशातार मानितवान् । The King who is void of good quality but has mental darkness is compared to the mid-night whirlwind which has a goblin in it (7-17477) व्यसनेपु-Read थुतसागर-(१) व्यसनानि वाग्दण्डपारुष्ये अर्थदूषण पान म्रो मृगया द्यूत चेति सप्त व्यसनानि तेषु । (२) विविधा असनेपु अपणेषु । धनुग्रह:-Read श्रुतसागर-धनुमहोडराध्यपिशाचविशेषः। रविरिव अणोऽपि-Read श्रुतसागर-रपिरिच युरल्यानवेक्षणोऽपि ( आत्मानं दैवाय शातरान् । ) गर्दासमुच्चय प्रश्नाकासम्भावनामु च वर्तमानोऽन्यपिशनोऽत्र गहाया जातव्यः। सर्वनापि गर्दाया नातव्य । क इव । रपिरिय। यथा रविः श्रीभास्कर कुाल्यानामुत्पानामोषण न करोति । विजात्यानाम्-Read थुतसागर-(१) विजातीना नीचजातीनामानन्दन यम्मान् इति विजापानन्दनः ।

·(30) (Chapter अ (२) विशिष्टाना जातीपुष्पाणा (आनन्द करोति )। द्रुमार्दन त्सवोऽपि Read श्रुतसागर-पस्य आत्मनो मल पाप कमल तत्र उत्सव उद्यमो यम्य स. कमलोत्सर । विदूरितो निफ्टीत कमलोसनो येन स पिदुरितकमलोत्सवः । क इव । हमार्दन इव । यथा हमार्दनो हेमन्त कमलाना पद्मपुष्याणामुत्स विदूरयति हिमेन दग्धानि क्रोति। दोषागमचिः-Read श्रुतसागर- (१) दोपागमेषु पापणास्त्रेषु रुचिर्यम्य सः। दोपागमे राध्यागमे रुचिमान भाति । चारवनिताप्रिय:-Read श्रुतसागर (१) वारे सेनाक्रमे मुख्या वनिता धारयनिता वेश्या प्रिया यम्य सः पारनिताप्रिय (२ वारा पानीयानामानि भूमिस्तग्यास्ता भूमिम्तम्याता लक्ष्मी शोभा प्रिया यल्लमा यस्य स. । जलन्याल रतोऽपि-- Read श्रुतसागर-अ(आरडोदने गृगयाया अमि समन्ताहत (आ)छोदनाभिरतः। क झ। जलथ्याल इव । यथा जलव्यालो मकरादिक. (आसमन्तात् ) अच्छस्य निर्मलस्य उटस्य पानीयस्य नाभी मध्ये रतो भाति । 16 परिपाकगुण युञानस्य Read श्रुतसागर-परिपाके उदये गुण करोत्येवगीला तथा ता रियामाचार परोपरोधात् परेषा बलात्कारेण माक्षेपेण उपयु जानस्य सेपमानस्य । स्येन । अक्ल्पस्येव । यथा अकल्पो रोगी औषधेन गुणकारिणी क्रिया परेपामाक्षेपेण मेवते क्टुकमप्योषध मुत्ते, न वामरच्या । मानस्य-Read श्रुतसागर-सर्वलोकममानेऽपि स्वदेहे निज शरीरे देवभूयेन देवत्वने अभिनिरिशमानस्य अभिनिरेश कुर्वाणम्य अभिप्राय पिदधानस्य । कस्येव । विक्रमदीक्षितस्येव । यथा विस्मदीक्षित श्रीमहादेवदीभागहित: घुमान् निजदेहो देवभूतो देवत्व प्राप्त इत्यभिनिगमभिप्राय करोति । 17 The main sentencess म नृपनिर्मारिदत्त पुनरेकदा पश्चादेकस्मिन् प्रसादे तन्मियुनाय मनुष्ययुगल निमित्त दण्डपाशिकभरानादिदेश। When the king ART learns from the NT that by anmal sacrifice he will get a sword by the help of which the reign of the fact will be conquered, he orders his servants to bring a pair of each type of living creatures for that purpose Page 11. तधैय प्रतिपन्नतदाराधनविधि:-Read श्रुतसागर-तथैव जीवनयुगलपध- प्रकारेण प्रतिपन्नतदाराधनविधि अङ्गीक्तदेवतापृजनविधि । महाकालमहानवमी- The 9th day of the first fortnight of the month of Chaitraya (चैन). प्रलय .. मद:-Read श्रुतसागर-पल्यालसधिन अमिता सकलजन.

·(33) [Chapter to नेम्यो भयाद्रीतेः पलायमानः शीघ्रं नश्यन् योऽसौ हिमकरम्य चन्द्रमसो हरिणः कुरङ्ग- स्तम्य परिवाणे रक्षणे उत्तालिन उसुकीकतो नभनिक्रश्चान्द्रायणीसमूहो याभिस्तास्तथा ताभिः। The idea is that the hate was created as a result of dashing against each other while going. As they become enraged at this, the fiery words were exchanged between them causing the deers of the moon run away in dread here and there. The witches therefore made restless ( उत्तालित ) the stars protect the deers. . वियद्विहाराश्रय.........सप्तर्षिभिः-Read श्रुतसागर-विद्विहाराश्रयश्रम आकाशगमनसम्बन्धी योडमी सेवः दारीरसेदरलेन प्रसारिता प्रस्टीना मुनाहिर्निगता असराला अपर्यन्ता या राना जिह्वा तयाऽपमारितं गलम्नितं यत् सुरापगायाः पय आकागगगाजलं तम्य स्पर्गेन छुपनेन प्रोपिता कोपं प्रापिता मतर्पयो मरीच्यत्रिप्रभृतयो याभिस्ताम्नथा नाभिः । अतिवादमाढ......शोभाभिः-Road श्रुतसागर- अतिवादमतिशयेन गाढं प्ररूदा मुग्लाइहिनिर्गता या दंष्ट्रा तम्या अारो नबोद्भिन्न- म्नम्याग्रे प्रान्ते लम स्थितो योऽमौ घनसंघातो मेघसमूहस्तेन निर्जिता वराहपसमुद्र- तमोभा याभिम्नाम्नथा ताभिः । वराहवेपेण विष्णुना क्लि दंष्ट्रामण धरा पृषी उदृता (तम्याः) गोमा महायोगिनीभिर्निजितेन्यर्थ । सनादरोद:-Read थुतसागर- मनादाः मगन्दा रोदाकोटे क्रीममाकान्तिगभूमिमध्ये फ्रीडन्तो रममाा ये क्रमाः पादानेपामाकान्तियप्तिम्नया मुग्यरा बानाला ये घर्घरका पुर्युर्मालम्तेरा घोरो भयानको योऽमो पोषस्तेन भीपिता भयं प्रापिता अनिमिषामा टेवाना परिणाममूहो tartapt ailu: 1 Now the description of the temple of hoz- मार्गदेवता is given कचिङ्गभङ्ग.......भूगदम् -Read श्रुतसागर- यचित् पमिश्चियाने श्रूभनेन भृकुटिन्धेनामीप भवानग ये भूता व्यन्नररिगेपा- Aমার নিঘাহিনা ই কথিবা ব্যানাসা। মা নাইকা ময়না स्वययेर भनें प्राप्नुवन्नोऽभ्यगभूमहाः ममीपती यत्र तत्तयोगम् । व्यतर is the group of Peripatetic gods according to Join Scripture. Some of these gods live in the innumerable Oceans and Corr tinents. They are eight in number such as (1) पिनर, (21मिमा (3) महारग, (4) गंधर्व, (5) या, (6) गमग (1) भा, 18) विधान, ci. पन्तग सिरकिम्पुरुषमहौरगन्धयागमनपिमानाः । तत्वाधगम Chapter iv Siitra ll. The seven classes,i.c. all except the PM, live in ·First ] (33) the First uppermost stratum of the first hell रत्नप्रभा. The Riksasas live in the second or 941 of the same hell कचित्करोडमर .. भोगम्-Read श्रुतसागर-कचित् कम्मिश्चित् स्थाने रेणु हम्नेहमरा अतिभयानमा डमना ढकानामयादिनाणि तेपा सम्य शब्दस्य ल्येन माम्यतया लन्त्यो रममाणा या कपालिन्यो व्यन्तरीयोगिन्यस्तामा निशूल वल्गनेन त्रिशूलोच्छल्नेग निभिन्नान्डिटिता द्रान्तः क्षरन्तो ये उत्तसचन्द्रा मुकुटमगिननेपा सम्बंधीनि गान्यमृतानि पीयूपरर्पणानि तेषा पाने आम्यादने पराम्न-परा याश्चमोसामिन्यो जीपजीवनिताताभिः परीक्रियमाणा विचिनर्ण विधीयमाना कभाभोगा दिग्मण्डलानि यत्र तत्तथोक्तम् (देवायतनम् । ) The idea is that as the feminine Peripatetics were dancing moving the trident upwards at the beating time of the sound produced by the double drums, the crest-moon was pierced by the points of the tridents with the result that the nectar trickled from her (the moon) The चकोरीr, longing for the nectar of the moon, were flocking together there in the temple, and so the quarters then, were rendered variegated coloured on account of ther (चकोरीs) presence कचिदुन्माचप्रमाथ . ...शफलम्-Read थुतसागर-धनिन् कस्मिश्चित् म्याने उन्माथा दिमरा ये प्रमाथा: पिगानाम्तेपा मार्य ममः पदार्यमाना ये पिथुरा राषमास्तरपिनानि दत्तानि यानि जम्यानि आईमामानि तमन्थराणि मन्दगमनानि । भृतानीत्यर्थ. । पारगानि गराग्मण्दानि यत्र ततशोनम । फचित्मधुभितशुद.. पातम्-Read थुतसागर-यनित् कम्मिश्चित् म्याने मधुभिता उद्दीपिता या क्षुट भुना तया अशुष्मागाहमा परिपूर्णनुता ये ते न ते पाभरापमा पारम्पगममाम्न मिप्यमागा• प्रेर्यमाणा यभरभिन धनदरभित- ग्याने निभिमा निमुना वनदेवतापोता पनदेयताना रामा यत्र तनयोनम् । फचित् पुग्दंशोनिशाचरसर पचादगुलम्-Read थुनमागर- पचिन कम्मिथित् म्याने पुम्का बरिया मानरिमरिगो ये निशानराः गणमा- म्नेगा मरनगरानीनगग्नपो गिगाभिग्नदियमानानि आयानानि गुमागि शांगिादत्तानि पिरतानि भित्त• मम्मन्धीनि पवादगुगनि स्थानमा पत्र तत्त- पोनन् । फचिनीक्षणपुरम मण्डलम्-Read धुनमागर-पचिन् यनिधि माने तो गपुरमनिटापुरतायुगदिनिशामितानि गमीयाच्या - ·(34) [ Chapter ग्मीयानि अन्प्रयन्प्रागि पुरीतत्समूहास्तेषु दोलेनन प्रेरणेन तोप्यमाणमानन्धमानं मातृमण्डलं मातृसमूहो यत्र तत्तथोक्तम् । मातरः-These are the divine mothers, said to attend on Siva, but usually on Skanda They are usually said to be eight, ब्राह्मी माहेश्वरी चण्डी वाराही वैष्णवी तया। कौमारी चैव चामुण्डा चर्चिकेयष्ट मातरः || or, according to some, only seven, ब्राह्मी माहेश्वरी, चैत्र कौमारी वैष्णवी तथा । माहेद्री चैव वाराही चामुण्टा मत मातर.| Some increase the number to sixteen, Page 12 18 अनाभ्यान्:-Read श्रुतसागर अनाश्वाननगनगील अनेकोपवास- विधानसभाः। उत्त च निरुणेषु योऽमस्तेनेप्यविश्वस्त शश्वते पथि निष्ठित । समस्त- मत्तविश्वाम्यः सोऽनाश्वानि गीयते ।। इति वदति श्री सोमदेवाचार्यः । आश्चर्य पर्याय कृतनमः-Read श्रुतसागर-आश्चर्यस्याद्भुतस्य ये पर्यायास्तैरुप- लक्षित आनार्यस्तस्य चातुर्य तस्मिन् वा यचातुर्य दाक्षिण्य तस्मादुद्धता उपना या भावना कर्मामनोर्भेदविज्ञान तम्या प्रभावेण पूर्व प्रापिता आरम्प प्रापिताः पाश्चा- दायाता आगतास्तदनन्तरं ग्निता नम्रीभूता या वनदेवताः कान्तारदेवतास्तासामुत्तमानि मुकुटानि तथा प्रसूनानि पुग्पाणि तेपा मकरन्दः पुष्परसस्तस्य स्यन्दश्चोतन तेन दुर्दिनीकृती तिमिरीकृतौ कमी पादपद्मौ यम्य सः । सकलसिद्धान्त सपर्य:- Read श्रुतसागर-सकलाश्च ते सिद्धान्ता जिनजैमिनीयमपिलपणचर( गौतम) चार्वाकगास्यप्रणीतशास्त्राशि त एप समर्थतीर्थस्तम्य प्रार्थन याचनं येषां ते सक्ल सिद्धान्तसमर्थतीर्थप्रार्थनाम्त एव च ते पदार्था. तेषा पदाथाना सार्थः समूहम्नस्य समर्थनातिगयो विचारोकर्पस्तस्य विशपोऽतिगर्यावशेषस्तस्मात् साक्षादयन्ती लोच- नाना गोचर सजायमाना या सरम्वनी मिलोचना गयूरवाहिनी तम्या करसोडारमल निजहस्तकीडाकमल तेन कल्पिता कृता सपर्या पूजा यस्य स. तथोक्त । चतुरदधि समाज:-Read श्रुतसागर-चत्वारश्च ते उदधयश्च ममुद्रास्तेषा (रोधम्तटम्य ) सविधानि निकटानि यानि वनानि तेषु घिनिषण्णा उपरिण चिन्नयंश्चामुण्टमुख्यास्तास। घदनानि मुसान्येर विरोचना श्रीसूर्या । महाप्रकाशक्त्यात् । नैमिास्यमानानि स्फुटीक्रियमाणानि मिचीक्रियमाणानि यश. कुशेगयानि पुष्यगुणकीर्तनक्मन्गनि • तैरपतमितः कर्णपरीकृतो जल्देनताममाज समुद्रजलपदेवताममूहो यस्य स तथोक्नः । शुद्धाभि . विपधर.-Read श्रुतसागर शुद्धो रागद्वेषमोहादिरहितो योऽमापभिसन्धिमनोऽभिप्रायस्तर तेनोपलषितो या योऽसौ समाधिानविशेष स १ 'उपलक्षित यदाचार्यमाचरण तम्य' इत्यपि वाहन सम्भवति ।

·First] (35) एर पिधुनिशेपश्चन्द्रमाप्रार. (मोक्षामृतधारावर्षियात् ।) तम्य उन्मेष उदयस्तेन निर्षिपीस्तो पिरहितपिहितो विपविषमदोपकल्पविषयविषधरो येन विपरद्धाला- हलपत् पिमस्तीत्रतरो योऽमौ दोप. पापकर्म तेन फ्लप. कमलीभूतो यो:मो विषय. स्पर्शादिसमूह. स एव पिघरः सपो येन स तथा । प्रसंख्यान विपावक .. विजय -Read श्रतसागर-प्रमग्न्यान धर्मशुतध्यान तोप पचिपावको पनाग्नि (कर्मणा दाहपाचनकारकवात् ।) तेन प्लगे भस्मीकृतोऽनुत्थान यथा भरत्ये पुनरुज्जीवन यथा न भयत्येव योऽमो मन्मथमद दर्पदर्पम्नेन दरिद्वितोऽ किंचनीतस्तिरसतो रुद्रस्य श्रीमहादेवम्य सरविजय क्दपनिर्जयो येन स तथा । अकिञ्चनोऽपि रत्नत्रयनिवास.-Read श्रतसागर-अपिञ्चनोऽपि दरिद्रोऽपि रननमनिरामो माणिस्यत्रयनिग्राम कथ भाति । विरुद्धमेतत् । परिहियते- अकिञ्चनो नामित किंचन धनमम्पेति अमिञ्चना निग्रंथाचार्ययं । अपि निश्चयेन रनग्रयनिवास सम्मग्दर्शनशानचारिसमाटरम् | Every great Jaina saint must be actuated by the three jewels, 1. € right belief, right know ledge and right conduct An Acharya is one of the five Parmesthins mentioned in Jaina religion He is endowed with important qualities and have to discharge equally important duties An Acharya must be free from all attachment to external things must show general sympathy to all living beings, must illustrate by his conduct the significance of the five great vows, must be able to exercise the authority of initiating into the Jaina dharma all those that seek to be admitted, must possess undoubted knowledge as to the nature of reality, must not be lead away by the desire of self-aggrandizement or self-praise, and must wholeheartedly devoted himself to the propogation of dharma रत्नत्रय-The Jaina thinkers loy an emphasis on the Tainatraya which constitute the strata Jainism is not prepored to admit any one of these three in isolation osa means of salvation, since Harit is impossible without the compresence of all the three There are religious schools which lay all the emphasis on bhalt or faith, on Jnan or knowledge, on harma or moral conduct. The भागातs mostly ·(36) [ Chapter cure in hindi emphasize the bhall aspect The Advaita Vedantins emphasize the inan aspect The Purva Mimamsa school may be said to emphasize karma or conduct But according to Jainism no such one-sided emphasis can be accepted as the correct path All the three must co-exist in a person, if he is to walk the path of salvation The Jaina commentators make the meaning quite clear, by bringing in the analogy of medicine as a curative of some malady A patient must have complete faith in doctor and must declare in the efficacy of the medicine Then he must have accurate information as to how the medicine is to be used and how it will gradually work as a curative principle before he is rid of his sickness. More forth and knowledge of of its use will not be enough to bring about a unless he carries them out in practice by taking the doses as prescribed by the doctor, and by observing the dietary rules consistent with the taking of the medicine Faith in its efficacy, knowledge of its use and actual taking of the medicine-all three must be present of a cure is to be effected Any one of these, though valuable in itself, will not be enough to bring about a cure In the some way the universal malady of worldly misery which every soul is suffering can be cured by this triple panacea the rainahaya, when accepted a mixture of the three principles of the right faith, right knowledge and right conduct One element is missing, the other two would be useless fruits सुवर्णालङ्कार.-Read श्रुतसागर-(A) (1) न विद्यन्ते भूपणानि आमरणानि यम्येति म अधिभूषण । (2) अ सर्वशोऽईन् स विभूषण मण्डन यस्य स अचिभूपण । (B) (1) मुरलकार:-(1) क्नकाभरण: (2) मुवर्ण. राजकुल पुण्यगुणीर्तनलपण यशश्च साकारो मण्डन यम्येति मुर्गा लवार । अविषमलोचनाऽपि सम्पन्नोमासमागमः-Read श्रुतसागर- अधिपमोचन अग्रिलोचन निनु य अत्रिलोचन म सम्पनोमाममागमःम परिपूर्णas If any ·Tust ] (37) पातीराभाग क्थम् । विरुद्धमेतत् । परिहियत अविषमलोचन विषम्य हालाहरम्य मा लन्मीर्ययोस्ते विषमे ते च ते लोचने पिमलोचने, न पियेत विषमलोचने यम्य स अविषमत्रोचन अपरहगिरित्यर्थ । रागद्वेपरहितसमदर्शी। अथवा यात्रोत्तलोचन- भयुक्त । लार लोच गत्यर्थयात् । तम्य धातो प्रयोगवादन्यथा टुञ्चमिति भवति । अपि निश्चयेन सम्पना परिपूर्णा या उमा कीर्ति ममश्च समतापरिणाम सर्वजीयेषु साम्य आगमश्च मिद्धान्तो यम्यति सम्पनोमासमागम । सुदर्शनविराजित.-Read श्रुतसागर-गोगनाकारेण सम्यग्दर्शनेन सद्भागलोकनमात्रेण अहितमतेन वा मुद नरत् मेरुपिगपात् विशेषण राजित मुदर्शनपिराजित । It is stated that belief or conviction in things ascertained as they are, is मम्यग्दान cf तत्वार्थश्रद्धान मम्यग्दर्शनम् । तत्वार्थसून chapter I, Sihtra 2 Again तus te substances or principles are seven in number such as जीर, अजीर, आश्रम, वध, मवर, निर्जरा and मोक्ष ( for detail explanation, soe Introduction) अशुद्धनय বি Read श्रुतसागर-ननु य असुद्धनयनीतिरन्यायवृत्ति स महाभागचरित पुण्यकर्मेश्वर कथम् । विरुद्धमतत् । परिहियते-परस्परमापक्षो वस्तुधर्मनिरूपणप्राय गुदनय तय नीति प्रवत्तियम्य स अगुद्धनयनीति | अपि निश्चयेन (म तो) महाभागा महायोत तया गति (तत्) चरित चरण यम्य स महामागचरित । नय-It plays a very important part in Jaina Logic It is considered to be the second means of understanding things, the first being प्रमाण According to Jaina Metaphysics, ell concrete things are extremely complex they have innumerable qualities and relations The reals being such complex entities, they may be examined from different aspects This apprehension of a thing from a particular point of view is known as naya=30 opinion or an assertion from some one aspect Every aspect of a thing in its own way reveals the nature of that thing Hence Naya 15 o meons of insight into the nature of Reality Theoritically the possible Nayas are infinite in number, since the reals tave infinite qusities and relations Gererally, there are two main aspects or Nayas-fast and 777 or 3774, The former represents the trur and complete point of view, ·(38) [Chapter wiereas the latter represents the partial point of view of निश्चयमिह भूतार्य व्याहार वर्णयन्त्यभूतार्थम् । भृतार्थबोधचिमुरा प्राय सर्गोऽपि ममार । पुम्मार्थसिद्धयुपाय verse v The former निश्चय नय Is divided into शुद्ध निश्चय नय and अगुद्ध निश्चय नय Similarly the व्यवहार नय Is divided into main heads सद्रतध्यपहार नय and अमद्भतव्यपहार नय. Each of these two again is d vided into two other minor kinds उपचरित and अनुपचरित So these four kinds of व्यवहार नय together with the two निश्चय नयs constitute the six Nayas कठिनवृत्तिरपि क्षमास्वभार -Read श्रुतसागर-ननु य कठिनवृत्ति भमाम्बमार निरुद्धमेतत् । परिहियते-(अ कठिनवृत्तिरीप (अ)कठिना गृहम्याना अपीटनारी अभषणगतपुरणगोचारिभ्रामरिवृत्तिराजीविका आहारो यस्य स (अ)टिनवृत्ति । अव्यालहृदयोऽपि ग्राम - Read श्रुतसागर (1) न व्याल सर्पो हृदय कण्ठ यम्य स अव्यालहट्यो यो महादेव नास्ति स त्रिपुरदाहसहित कथम्। बिरुद्धमेतत् । परिहियत-अव्याल्मदुए हृदय मनो अव्यालहृदय अपि निश्चयेन नियमितो वगीन रणग्राम इद्रियममूगे बटारस्वभाव कथम. यस्यस येन स । 19 The main sentence is ths -यम्य च भगवता हेमन्ते शीत काल रिभानों रानयो विभान्ति गच्छन्ति । शिशिरकण कुले--Read श्रुतसागर- गिभिरस्थाहमम्य पणाचणनि तपा मार्यो बलयम्तासा जालपान समूहास्तेपा जयस्तिरस्कारम्नस्मिन् विजृम्भमाण अनित्गुल वातसमूगे यस्मिन् हेमन्ते स तथा तस्मिा। यजपालविलासिनी शातिनि-Read श्रुतसागर- वज्रपालाना गोकुलिकाना या विमसियो गोपागनास्तासा पालानि गारस्थलाय व विधयश्चद्रमसम्तेषा गद्य गुरुत्य गातयति विधमयन्येवगीर स तथा त स्मन् । Page 13 मुनिकामिनी सङ्गे-Read श्रुतसागर-मुनीना ग्राम्यीणा कामिन्यम्न पविन्यस्तासा करा रस्ता त एर सिल्यानि पन्या । अरुण कोमल गुणविराज- मान पात् । तेषु ऋतो निहितस्तरङ्गसङ्गो लहरीसङ्गत्तिर्येन स तथा तमिन् । The lotus like hands of female ascetics were qu vering of the intense cold विरचयति विरोवनानि-Read थुतसागर-अभिमारिकाणा काताथन सङ्केतस्थान यातीना स्त्रीणा अराल्पष्मानलनै परलोचनरोमानन्ग्ने तुषारामारगीर हिमममू-कणे करवा on account ·Firat ] (39) लुलितगौक्तिकेयाति पुटस्पींनि ललितानि पर्यन्त(क)स्थितानि शौक्तिकेयानि मुक्ताफलानि यासा शुक्तीना मुक्तास्फोटाना पुटैः मह स्पर्धन्ते उपमा धरन्तीत्ये- वशीलानि पिलोचनानि नेनाणि चिरचयति कुर्चति सति । The dew-drops having been collected on the curved eyelashes, the eyes of अभिसारिकाs looked like pearl-oyster shells उरुपर्यन्त- पाटलपटलकारिपु-Read थुतसागर- उरुपर्यन्तेषु सक्थिप्रान्तेषु । म्मरमन्दिरसमीपं यावत् । पाटलाना श्वेतरक्ताना लान्छनाना पटलानि समूहान् कुन्तीत्येवंशीलाम्ने तथा तेषु। पवर्णलयमनोहराणि-Read श्रुतसागर-पपपपेति पुनः पुनः जनभ्य ल्यः साम्य व्यञरस्तेन मनोहराणि चेतोऽनुराकानि । 20 चाटुक्रियाम्-Read श्रुतसागर-मिथ्यास्तुतिकरणम् । चञ्चु- पुटान्तराल.... बालकः-From whose beak the moss is fall- Ing down. , सीदति-Read श्रुतसागर-भुशितस्तिष्ठति । गज मारयित्या न भभयतीत्यर्थः । भूमिस्रस्तकरा-who has placed her trunk on the ground अवशक्षीरस्तनी ....ताम्यति-Read श्रुतसागर- परवगक्षीरस्तनी दु सिनी भरति । तम्याश्चिक्रस्तम्याः रतनं शीतपीड़ितः पातु न गनोति यतः । डिम्भविचेष्टि ... नात्- Read श्रुतसागर-डिम्भम्य निजमालपम्य रिचेष्टि चलनादिनियारहितं तुण्ड मुपं तम्य कलनात् । काल नादिक्रि- यारहित नुण्ट मुग्य तम्य मृतोऽयमिति सम्भावनात् । जनितकुङ्कुमपरागे- Page 14. Read थुतसागर-जनित उपादितः कुकुमपके काश्मीरजन्मोमरवर्दमे रागः प्रीतिर्येन स तथा तस्मिन् ( काले ) । कुपित उष्णम्वभावो भवति यम्मात् । लीलाविलासविरलैः-Read श्रुतसागर--लीलाविलास उन्फुललोचनत्वं तेन रिलै पेल्यैः । तुच्छरित्यर्थ । स्थण्डिलशायिन्-an ascetic who sleeps on the ground, , अन्तःप्रवर्ध .....न्यूहस्य-Read श्रुतसागर-अन्तश्चेतसि प्रार्धमागं वृद्धि गच्छत् यद्धयान धर्मध्यान तत्र यद्धय अकातरवं निश्चलवं तदेव धनञ्जयोऽनि । पापकर्मणा दाहकारकत्वात् । तेन अवधूत स्फोटितः हिमसमयम्य भीतमलम्य प्रत्यूहन्यूहो विघ्नसमूहो येन स तथा तम्य । 22. तपनोपलशैल. राजिभिः-Read श्रुतसागर-तपनोपलाः मूर्यकान्तमणयम्पा गेलाः पताम्नपा मिलाः प्रमरास्तामा मिसाग्रेभ्यः उच्छलन्तः उत्पतन्त. अपिरला अपिन्टिनाः ये स्पुलिगा अग्रिमणानेपा सतेन मन्तापिता 21 ·। (40) [Chapter उपतापिताः स्थलजन्दजाना स्थलम्मलाना राजयः श्रेणयो यैस्ते तथा ते (करैः) । तर- मूलविलार्ध.... प्रसरैः-Read श्रुतसागर-तरूणा वृक्षाणा मूल्पु यानि पिलानि निलच्छिद्राणि तेभ्यः अर्धपिनिर्गताः सामिप्रादर्भूना ये आशीविपपिपधराश्चक्षुर्विपभुज- नातेपा यदनमुंगेरुतीर्णा उदान्ता या गादगरलानन्दन्यालास्तीनयिषवैश्वानरकी गस्ताभिः कराला अतिरौद्राः प्रकाशप्रसराः प्रद्योतप्रवृत्तयो योनयो येषा ते तथा तैः । कार्शानव- कणगर्भनिर्भरैः-Read श्रुतसागर गानोर्वैश्वानरम्य कार्यानवाते च ते कणा लेशास्तेषा गर्भग आधानेन निर्भरा अतितीवास्ते तथा तैः । जनिताहहारे-Read श्रुतसागर-उत्पादितशरीरविक्षेपे गरीरगोपे घा। शर्करिलासु-Read श्रुतसागर- गर्करोपलगहितासु-stony or gritty नखंपचपासून्माथितातिथिपु-Read श्रुतसागर-नपान पचन्नि इति नपंपचा इग्विधाभिः पासुभिधूलिभिरुमाथिता मृत्युमानीता अतिथयो अघगा येषु ते तथा तेषु (पथिषु)। वितप्यमानमू- पाशुपिरेपु-Read श्रुतसागर-पितप्यमानानि गानि मुपायुपिराणि मुवर्ण- उन्धारानभाजनमध्यानि तानि तेषु । लेलिहानवनितासु-Read श्रुतसागर-- कुण्डलिनीषु । समाचरित . . .गगनतलेपु-गगनतलेयामागमण्डलेषु । क्या भूतेषु सामु । महीधराः पर्वताम्न एर तापमाः । जडपभावत्यात् । तेषा महीधर तापमाना प्रबुद्धी वृद्धि गतो मूर्धमु मतोपु योऽसो निमिधूमो याप्यधूमनेन ध्यामलागि गरिनानि तेषु । क्यभृताना महीधरतापमानाम् । उप्रेक्षते--ममाचरित पञ्चामिसाधने मानग चित्त यैस्ते तथा तेषाम् । द्रुतदुर्वर्ण... फुलेपु-Read श्रुतसागर -मममरीचिरीचिभिमृगतृष्णालहरीभिमच्यानानि यानि मनामि नित्तानि तैलानि विक्र्तव्यतामूदानि तेषु । क्थंभूनाभिर्मरमरीनिधीचिभिः । दृतमुकारितं यत् दुर्ण रुप्यं तम्य रसं तम्य रेवापत् मनिः गोभा यामा ताम्ना ताभियंधा । घोरणि ....सरसीपु-Read थुतसागर-जलदेवताना जर. देवीना आरमभमरमीशु गृहमरोवरेणु । कथंभूतामु । दन्दकेश्वरेण नागगजेन अपामनिष्ठतः कटाभोदा-तैः कोपरगानुभिः प्रोधामिभिः दायगानाम्बिर तप्य- मानासिर । क्थंभूतेन दन्दरेश्वरेण । घोरणेः श्रीभारकरम्य पननीयनरो यो मी यमं आनः म पर अन्नारमारः अगारवर्षणं तेन भृष्टः मन्नापितो योऽमो भूगोगे भूमिपिण्डम्नम्य सात पणाप्रपन्नारानलगत् प्राग कुपितमेन तयोर्नेन । The idea is that the FM as he came in contact with the ground which was heated on account of the sun's rays, got angry. अपरं कथंभूनेन दन्दकेश्वरेग 1 उपनास्तिहमा उर्ध्वमुपरिमागे नरिताः मरिता हलो दिमहरलोचनानि यम्य म तेन ।

·First] (41) Page 15. निजनिवास. ..पित्तासु-Read श्रुतसागर-आत्मीयगृहवनदावानलेन उद्विक्तं अधिकम्भित पित्तमायुर्यासा ताम्नथा तासु (वनदेवीषु )। विरहिणी च्छदासु-Read श्रुतसागर-विरहिणीना पतिवियुक्ताना स्त्रीणा पोलवत् गण्डस्थल यत् मर्मराः शुष्पाइछदाः पाणि यासा तास्तथा तामु (लतारनपडिए)। रुतकृष्णवर्मकर्महसु-Read श्रुतसागर-वृतं विहितं कृष्णवमर्म अग्निप्रगो यम्ने तथा तेषु ( पादपेषु ) । अमिप्रमेयं कृत्वा निगतेवित्यर्थः । दैर्षिफेयकान्तारेपु-Read श्रुतसागर-कमलपनेषु। क्षयामयमन्दप्विय- Read श्रुतसागर-टपेक्षते-नयामयेन राजरोगेण मन्टेष्विर रोगेविव कासारवसुन्धरासु-Read श्रतसागर-मरोभूमिषु । कठोराष्टाल.... वारिपु-Read श्रुतसागर-यप्राय अपील गर्भो मध्यप्रदेशो यम्य पृष्ठम्य तेनोपरक्षिता ये कमठाः मराजाम्ने। निलंटनेन प्ररणेन लुटन्तो यत्र तत्र पतन्तो ये पाठीनाः महसदंष्ट्रिणो मत्म्याम्नेपा क्षोभेण मारनेन क्लापाणि अनच्छानि बारीणि जलानि येपा रियागा दाना ते तथा तेषु । प्रधावधरणिप्विव-Read श्रुतसागर-याली प्रदेशविर । यत्र गजाध्याः शीघ्रगति कार्यन्ले सा प्रधाव धरणिमच्यते । धान्वनधरारन्ध्रेयिव-Read थुतमागर-धन्यन इस धावनी सा नामी धरा धान्बनधरा तम्या ग्धागि ने धान्यनधरारन्धेषु मरम्पल भूमिच्छिद्रेपिर। उदरदिनेश्यिति भारः । चुटुकोन्युटुम्पनोचिप्यिव- Read श्रुतमागर-नुटो परपुटेकचुटपनं उन्चुग्टन तम्मिन् उधिनेषु योग्पेषु । भन्यजयित्यर्थः। Verse bo. Construr-चण्डतापी मम्भुरामनिमारच दधानी माण्टिमपनि । काम पुग्मात् भारत मिरि योनि व्योमान्नरागि म्यगयनि । नटामानरालं उपनिर्यामचीनीनय पियजनीवा निम्नगानी पयसि मनादान यरिश शाययन गतयाति। नियामीचीचयम्-Read शुनसागर-पायलदरी. महम् । शोपोनुण्ड:-Resd श्रुतमागर-गोरेग गरीरपरितारेन उनुः उपमुग पिमानि-( The pescock) searches आमीनमचलायिन:- Read धुनमागर-आगीन पर ठनिनोरि गन् प्रवर्गापनि । गोणीधरम्भः पन्धर:-Read अनमागर-भोगीधन्य धे गिरे योमा मो नमभ्य रम्या प्राधिका ना भागम्भिता आगरिता फाग मोवा मेन मः। भविहीणि यपुः Read तमागर-घंटे 23 ·(12) [ Chapter पर्वतम्य द्रोणि. सन्धिप्रदेशस्तन दर ईषत् यया भवत्येवं आदरेण तत्परतया अर्पित आरोपित वपुः शरीरं येन स । Page 16 24. परमानन्दस्यन्दसुधापयोधिना-Read श्रुतसागर-परमानन्दो निजसुद्धबुद्धैक्स्वभावध्यानममुत्पन्नमोख्य परमानन्द उच्यते. तम्य म्यन्दः क्षरणं प्रवाहः म एर सुधापयोधिरमृतममुद्रः । जरामरणनिवारक्वान् । तेन । विकर्तन- तरुमूल ..श्रितस्व-Read श्रुतसागर--विक्तनः श्रीभास्करस्तम्य कराः किरणास्तेषा मूलमुत्पत्तिस्थानम् । श्रीसूर्यबिम्पमित्यर्थः। तत्र रिलमा समीपपर्तिनी शिग्या दिशसर यम्येति रिकर्तनमूलचिल्मशिसः स चामौ शिगरी पर्वतस्तम्य गिरधूलिका तन श्रित आश्रिस्तम्य तथोक्तस्य । 25 The main sentence us this -येन च मुदत्ताचार्येण तन तेषु चारिमा वासरेषु वारिवादम्य मेघम्य वासरा दिवसा वारिवाहवासरास्तेषु मेघटियमेषु तरूमूलनिवामिना मता गर्यो रानयो नीयन्ते निर्गमयन्ते । अन वासरगब्द 'क्ली दिवसासरी' इतिवचनात् यद्यपि नपुमकलिङ्ग वनते । तथाप्यन पुद्धिगो विवक्षित इति सातव्यम् । यामरगन्दम्य विशेषणानि पुद्धिगो सूचित यात् । पयोधरोन्नति..... निचलेपु-Read थुतसागर-पयोधराणा मेघाना उन्नत्या आटम्परेण जनित उपादिनो जगदलयम्य नीलनिनलः कृष्णवर्णनिचोल्प. कम्नुको यैम्ने तथा तेषु (यारिवायासरेषु । ) The clouds are here constdered to be the black veil of the earth. ligai cirit- मनोरम.. ...परिपन्थिपु-Read थुतसागर-सण्डिताना पत्या मानभन प्रापिताना पिलममिनीना म्त्रीणा मनोरथाना दोहदाना परिपन्थिन: दामरने नथा तेषु । उक्तः च । निद्रारपायमुकुलीतताम्रनेमो नारीनसनणपिचूर्णितमर्य- गानः । यम्याः कुनोऽपि गृहमेति पतिः प्रभात मा पण्टितेति कथिता करिभिः पुगणे । प्रभिन्नगज.... दुःसहेपु-Read श्रुतसागर-प्रभिन्ना मंद प्रामाः । 'प्रभिन्नो गर्जितो मत्तः' इति वचनान् । ते च ते गमाः करिणम्नेगा गर्जनेन शब्देन अर्जिता अप्रतिहतव्यापाराः ( द्विगुणीभूत गर्जना इत्यर्थः।) ते तेपर्जन्या गरिपादाम्नेगाम- विच्छिन्नः निरन्तरः म्वनैः शनैः दु:महा दुसेन महता रटेन मोदमगाया ये वामगम्ने तथा तेषु। The rooring of the intoxicated (प्रभिन ) clephants multiplied the thundering of the clouds and thus their mutual rose became unbearable. विशंसनायसरसरसमीरमत्यार- चण्डपु-Red Vतमागर-विगंमनारमरे प्रयाले मान् प्रश्नमानो योऽमी ममीरो ·First] (43) ..... - वायुम्नम्य मूकारेण शब्दपिगेषेण चण्डा लवत्तराम्ने तथा तेषु । दिगन्तरधर पोतेपु-Read श्रुतसागर-दिगन्तरेषु दिमण्डलेषु ये धराः पर्वतास्तेपा दरा' कन्दरास्तैकद्गीर्णानि उदान्तानि यानि जलनि उदकानि तै (तेषु) नरिता निमजिता दन्तिना हस्तिना पोता शिशवश्चिक्षा येषु ते तथा तेषु । पोतसम्भावना. संघटेपु - Read श्रुतसागर-पोताना मृगशिशूना, सभाग्ना धारण रक्षणं तम आकुला विह्वलीभूता या कुरङ्गय मृग्यस्तासा जीवितम्य प्राणधारणम्य आशा इच्छा तम्या विनागे अपलपे पिशुनानि यानि तडिद्दण्डानि विद्युता यष्टयम्तेपा सघटो भटभेटको येषु वारिपाझामरेषु तथा तेपु | The idea is that there was flashing. of lightening which is described as the destroyer of hope for life of the deers, who were confused os to how to protect their young ones संघट्टमुसरयारिवाह सजिपु- Read श्रुतसागर-मघटेन परस्परनिष्टुरप्रहारेण मुग्परा चाला ये वारिवाहा मेधाम्नपा वपुर्मण्डन कायगृगार यदापण्डरमोदण्ड इन्द्रधनुस्तम्य पिलोक्ने अध्यन्याना पधियाना त्वरा वेगपत्त्व समयन्तीन्येमीगम्ने तथा तेषु। The clouds which were roaring due to the clashes of the lightenings against each other, were producing the rainbow On seeing this rainbow, the travellers were hastening to resch the shelter 26 Verse 65, What sheter should a female deer with her young cub resort to in the rainy season, in which the clephants are disquieted due to the terrible shower of trail pouring down from the clouds, in which the water of the ocean was made unsteady on account of the aggregation of the trees on the shore which was sundsted by the floods, in włuch the deers that have become uneasy at the howling of jackal affected by ( 291497 ) o voilent gust of wind caused by the terrible flow of) water, (end) in which the night was asso ciated wth the pitchy darkness. अजमायनार-Read श्रुतमागर- जन्गगमरहित । Page 17. धागागमारभरण-Reed धुनमागर-भाग जागना पर ग बागा । पशिकानो मसिनतुनार । नेगममाग येगम भरी अतिशयमेन नमान।

·[ Chapter 27. विहितवनदेवतारक्षाधिकारण~Read श्रुतसागर, विहित आचरित वनदेवताना कान्तारदेवताना रक्षायाः प्रतिपालनम्य अधिमारो नियोगो यम्य स तथा तेन (मुदत्तानार्येण)। अभिसारिकाजनमनोऽपत्यपोषणगर्वर्य:-Read श्रुतसागर- अभिसारिकाजनाना कान्तार्थिनीसकेता पामुक्न्त्रीसमूहाना मनाम्येव अपत्यानि बालका । अज्ञानमनस्कत्वात् । तेषा पोपणे प्रतिपालने समर्थीकरणे गय. महिपीसमानः ( गयः)। 28. निरन्तरज्वल.....पर्यन्तानि-Read श्रुतसागर-निरन्तर- महर्निग ज्वलन्ति प्रज्वलन्ति यानि ज्यालाजालानि कील्ममूहानेपा प्रमाग उद्योतः म एन पिष्टातकः सिन्दूरादिचूर्ण तेन निकीर्णा व्याताः कप्सीमन्तिनीना दिग्ननिताना मीमन्तपर्यन्ना केगमार्गपर्यन्तसनानि यैडयानलमण्टलैस्तानि । हेरम्बगुरुशि- रसि - Read श्रुतसागर-हेरगम्य लम्बोदरम्य गुरुः पिता श्रीमहादवस्तम्य मिरसि मनके । कपर्दिनितम्मिनी....महांसि-~-Read श्रृतसागर-~-गोमिनी मी म्नम्याः पतिर्ता श्रीनारायणम्तम्य झ्यालो मैथुनश्चन्द्रम्नम्य वपुषि ( कुरजातिधारीरे चन्द्रमण्टले) कुरङ्गातिलान्छनमहामि व्यधात् कुरजाति मृगामारं यहान्छन चिह्न तम्य महागि तेजागि व्यधात् । कधभूनानि ..महामि । पर्दा श्रीमहादेवन्तम्य नितम्बिनी भार्या पारती तम्याः स्तनी वोजी तयोराडम्पारतो पिम्नारितो मृगमदपनभङ्गः कस्तूरिकातिलपरचना तद्वत् सुभगानि मनोहराणि प्रकाम ....कृतीनि-Read थुतसागर-प्रकाममतिगयेनपूर्व पीताः पश्चात्पीडितासदनन्तर मुनाः महनराणा भर्तृणा वरपडपरनैः प्राणिप्रपालवायुभिर्निगप्यमाना आप्यायमाना ये पियाधरीणा पिपदामिनीना वीणा निम्बाधरा परिचममानोष्ठास्तेपामारतय आगरा येषां नानि तथा । ललितापतिशैलमेखलासु-Read श्रुतसागर-ललितापतिगेलः केलासपर्वतम्नम्य मैगलामु कटिनी । निजनाथावसथ .... ..मनोहराणि- Read श्रुतसागर-निगनाथम्य दर्पग्य योगासामथा गृह तम्य प-या मार्ग- ग्नम्मिन् प्रस्थान गमन तस्मिन् परिणता व्यावत्ता यामी रतिः कन्दर्पभार्या तम्यावरणी पाटी तयोपिये गिनानाः गदायमाना ये हिजीरा नपुगग्ने। मणिमानि सामनीटा- कमरे ऋजितानि तदन्मनोहराणि नित्तानुरक्षाणि तानि तथा । 29 यथादेशनियेशित ....विभूषणा-Read श्रुतसागर-यया- देश रायगन् अननिकष निगिनानि परिणामानि सिहानुगनि शिपायोग्यानि गुणवरकैः प्रोता ये मगयो ग्नानि नैम्पमितानि रिभूषणानि मुरा- भरणानि यम्याः गा (पीनियनिग्रा) । अन व्यङ्गम् । यशा आदेगानिपमेण डा. न्यायम्य परिवारमा निगिना आरोपिता टान्यम्ना परि ममन्तात् ये ना सिला - ·Firat ] (45) 'मलादेश प्रमाण मिलादेशो नय इति वचनात् । तेषु प्रयणा अगुकुला ये गुणा अपिपिशितपदार्था । विषधितो मुख्य इतीप्यतेऽन्यो गुणोऽपिवयो न निरामसे इति वचनात् । त एप मणयो रनानि विभूपणानि गोभाजनकानि आभ- रणानि यस्याः कीर्तः सा तथा । Pramana and Nayo refer to understanding of प्रमाणनयैरधिगम । तत्वार्थपून Chapter I, Shtra 6 . The former refers to the apprehension of reality or valid knowledge, whereas Naya corresponds to the different aspects of considering things These are the two means of enriching knowledge Right knowledge or all comprehending knowledge grasps objects which, as a matter of fact, have many aspects, while Naya con comprehend things but partially, from one particular point of view The Jainas maintain that things possess many attributes, however mutually conflicting they may be, and that valid knowledge consists in perceiving these as possessing many attributes This view of the Jainas is called the stà multisided reality One and the same thing appears to have many properties and is so regarded by different persons The nature of things is ever changing and not fixed Their quality also is manifold It is, therefore, impossible, as the Jainas say, to admit uniformity and fixity in things A thing can be comprehended in its entirety only by the valid knowledge, 1 c 4717, but one sided knowledge can be had from the nayas which are generally of seven kınds (1) 409- It is the first of the nayas which comprehends things in their generic properties, not distinguished from each other. It is Figurative. Not literal Taking something for granted. Speaking of a past or future event as a present one Speaking of a thing in hand, as a completed fact It is of three kinds relating to post, present and future, e q saying on Divali day Mahavir attained liberation to day The present is used Figuratively of the past, similarly for future or present 1 Lord When ·(46) [ Chapter the cook is lightening fire and some one asks her what she is doing, she may answer, "I am cooking," although she is only preferring to cook Thus method of comprehending a thing in its generic properties which is peculiar to naya, and Vaisesika schools, is called the naigam naya (2) #9% This is the second naya by which things are comprehended in their generic pro perties alone to the total exclusion of their specific properties Thus when we speak of a mango tree, we understand only its generic property, viz, its being a tree, without understanding its specific property such as its being a mango tree The Advaita and Samkhya stystems, follow this method (3 777ER- The third nayn is that by which we comprehend things in their particular and practical properties alone and reject the rest as inadmissible The Charvakas follow this method of comprehending things (4) #--This is the fourth naya, called 75 IT31, the straight expression, by which we comprehend things as they exist for the present without any reference to their post or future The Buddhists follow this method of comprehending things (5) 777 15 thot method of comprehending things which recognises the conventional sense of be one ond the same and does not admit of any distinctions between them Indro, S'akro and Purandaro thus denoto one and the same individual (6) Apfu? recognises distinctions in the conventional sense of synonyms based upon mology (7) T77-The last one restricts the use of words in naming things only when they possess their etymological sense c.g calling o' tripod as such only when it hos got three legs to support it. cf. Annakt7TENTTI:Rafi271171-1711 E chapter I, Sutra 33 The reader should not be confounded with these seven kinds of Nayas and with the former Six kinds ( see page) These seven kinds of wayar com synonyms to their ety ·First] (47) under 1797. The object of these Nayas generally of the above seven and specially of the former six is to reveal the intrinsic nature of personality in its comic environment, अहल्यापतिपरिग्रह-the wife of गौतमऋषि, अहल्या. युवतिमुद्रा-- Read श्रुतसागर (सहस्र)मगलक्षणा अनेकवीक्षण-Read श्रुतसागर-- गीतमशापेन मजातसहस्रगेन । नार्हसि प्रणयकलह विधातुम्--Read थुतसागर-च मे मम अनुनयनानि माननानि प्रसन्नीकरणानि विधानु कर्नु न अर्हसि न योग्यो भरसि । केन कृत्या । क्रजराजिपाटनप्रदानटण्टेन हत्या करजा मम नसाम्तेपा राजिः श्रेणिम्तया पाटनेन नखैचूर्णप्रदानेन टण्डन शेफेत त्या अनुनय- नानि कतुं न शक्नोषि । दण्डरहित वात् माङ्गभगकारत्वात् । कथभूताया मे । प्रणयकल हापताया म्नेहयुद्धकोप प्राप्ताया ! अन व्यगयम् । य परस्त्रीलम्पा भाति युनत्याकार धृा परस्त्रिय गच्छति । मुक्तिं विना अनेकम्त्रीविलाम्ने क्षतरण. अपिलो भाति, श्वशुरमारकश्च स्यात् । प्रशाना नयाना म्याटस्तीत्यादीना सप्त भगानां रहे युद्ध विवादे सति कोप श्रोति, युझ्या मिथ्यावादिन न चारयति । कल्हनचनभेणिभिनिग्रहस्थान न परोति । अनुगतानि नवनानि परस्परापेवत्वात् नयात् न विदधाति । वृद्धारस्यन्दी -Read श्रुतसागर--मतमघातुद्राको (भपति तम्य कीर्ति न भवति इति भार )। सप्तभङ्गीनय-There are generally seven kinds of Nayas, each of them comprehends things only from one particular stand-point, knowledge derived from o Naya, therefore is partial and incomplete To comprehend things in all their aspects, therefore, a special mode or form of comprehension is stated in Jaina Philosophy which is called म्यादाद or doctrine of many possibilities This म्यादाद considers things from seven points of view and hence is also called मनभगीनय These seven points of view are (1) भ्याटस्ति, possibly It 15, (2) स्यानाम्नि, possibly it is not, (3) म्याटस्ति च नास्ति च, possibly it is and it is not (4) 77 TiF67, possibly it is indescri bable, (5) म्या-स्ति चापगव्य, possibly it is and it is rndescribable, (6) Pata 21774--possibly it is not and it is indescribable (7) म्यादम्ति च नाग्ति वागनव्य-possibly it is, it is not and is andescribable These seven modes, the Jainas think, are quite , ·(48) [ Chapter sufficient to comprehend things, and hence ma is considered to be the highest source of valid knowledge in all its entirety hant or the seven aspected logical predication is an important doctrine of Jaina logic The same object may be described by seven distinct propositions These are the seven possible ways of • prior description We can not have another proposition about an object wluch can not be brought under any one of the seven propositions The complex nature of a real object or Draya is amenable to description by the above seven and only seven propositions To have a complete description then, the thing must be taken in all the seven ways In each case it is the same fact that is the subject of the propositions which are certainly diverse in nature That only means that different and apparantly conflicting ideas may be predicated of the same subject The different propositions are all beginning with the term 'PIN " which means perhaps The proposition arms, at the most only at the probable truth With the con sciousness of seven possible predications Jaina Logicians never assert anything categorically about anything Absolute categocical assertion is never aimed at in Jaina philosophy But the Jaina thinker in his dread of such absolutist attitude never hesitated to emphasize his relativistic philosophy even at the cost of verbal redundency The prefix' 217!, therefore, saves the proposition from becoming an absolute assertion The quality predicated is probably or perhaps true The predication is accepted provisionally with the full recognition that the same may be denied and that other ideas may be offirmed of the subject The first proposition "M1972577" means that exrstence is affirmed of a thing from the point of view of its own Draya or essence The affirmation hos mesning with reference 1 ·First ] (49) 7 » This propo 2 1 to its own 577 or place e you can say that " a thing is when you refer to its place of existence Similarly the proposition is significant with reference to its own काल We can affirm the existence of a thing during its life time Again affirmation is relevant if reference is to its UTT or quality The quality of a thing can be safely predicated of the thing Hence the proposition PTFE 2.77 is an affirmation about the Draya with reference to its own LEI ( substance), 21a (place), (time) and 47 ( quality ) The second proposition 'स्यानास्ति द्रव्यम् sition is a negation about a thing from the point of view of परद्रव्य (ahen substance), परक्षेत्र ( ahen place ), परकाल (alhen time) and 46917 ( alien guality) e we can have a negative proposition of a thing in the following manner A is not B ( 93357 } A is not in B (497) A is not now (ie, it ceased to exist or it is not yet born A has not the quality B ( 97317 ) Thus, a thug is offirmed of its four-fold relation form, matter, place and time and is denied in its foul-fold alien relation HÍRata 17-( Perhaps the thing is and Both the conflicting predicates may be applied to the same subject, provided the following condition is satisfied The affirmed predicate must refer to स्वद्रव्य म्वक्षेत्र, स्वराल and म्यभान, and the predicate denned must refer to पदव्य, परफेन, परकाल and परभार HTT 1976-(Perhaps the thing is indescribable) There is no ward which would bring out the implication of both the affirmation and negation of a thing at the same time 11 IV 3 is not 4 ·(50) [ Chapter etc, 37977 should not be interpreted to be absolutely indescribable, for then 377777 itself would become meaningless It only refers to the impossibility of finding an idea which would include both the thesis and antithesis at the same time स्थादास्त चावक्तव्य द्रव्यम्-(Perhaps the thing is and is beyond description ) When reference is made to 1957, स्वभेन The thing exists and hence the affirmation, and when reference is made at the same time स्वपरद्रव्य, स्वपरभेन, स्वपरकाल and FAITHF, the thing becomes beyond description and when attention is directed to both the abovementioned aspects, affirmation and indefinability will be the fifth 75. 6 89191197 31177724 507–– Perhaps a thing is not and is indefinable ) Here the first reference is negation from the point of view of 957, TATA etc, Secondly the reference is to the indescribability and when both these characteristics, dental and indefinability, are associated with the thing at the same time, then the sixth mode becomes significant 7 स्यादस्ति च नास्ति चारत्तव्य द्रव्यम्-( Perhaps the thing is, is not and is indefinable) Affirmation is with reference to FEET etc , negation is with reference to qtc etc, indefinabslity when these two are taken at the same time When all the three above characteristics are attended to together then the thing may be said to exist, ond yet not to exist, and to be beyond description Page 18 स्वरुचिविरचितकान्तस्वीकाराया-Read थुतसागर--1) स्वरुच्या निजश्रद्धया विरचित कृत कान्तस्य भर्नु. स्वीकारो अगीकारो यया सा तथा तस्या । (2) स्वस्मिन् आमस्यम्पे रुच्या मम्यग्दर्शनेन फान्तस्य परमब्रहाण स्वीकार न करोति तम्य अनेकान्तनयेषु अविनीतस्य यते कीर्तिनं भवति । The suggested meaning is that the sage who has not taken five vows as well as who is not actuated by right belief etc, does not ·Firat ] (51) 11,093 sun become famous चातापिरिपुदिगन्तवास-Read श्रुतसागर-यातापिन इन्चल भातुविशेषस्य रिपु शनरगस्य इत्यर्थसस्य दक्षिणाशा तम्या अन्ते अवमाने चासो निवामो यस्य स तस्य मम्बोधनम् 1 काफिलादिकरणोदाहरणानाम्-Read थुतसागर---परावर्तित हयोदम्प योरपि(भि )प्रयाग काबिलमुच्यते, तदादिये। चुम्बनभूषणआरतननिवर्तनप्रशादीना नानि काफिल्यादिवरणानि च । तानि उदाहरणानि शण पचनानि तेपा बाक्लिादिकरणोदाहरणानाम् । नलकूपरपितरम् -Read श्रुतसागर-धनदम् । अनिएकुष्ठद्रवद्रुतचरणनए -Read थुतसागर-अनिगमनभिलपित यत् अष्ट पापराग तस्य द्रोण गृयादिना दृता नाग रणनाया पादपुनमया यम्य स तस्य सम्बोधनम् । हरितराहनवाहनम् -The भरधानधुबनविधीलाम्-Read श्रुतसागर (1) प्राधेन वीर्य स्तम्भेन निधुपन मैथुन तस्य विधय कारणानि प्रमनिधुवनविधयस्तपाम् । (2) प्रधाना महायुगणादि-शास्त्रागा निधुनायधीन वाननादिविधीन् (क्षयवान् मुनिन जानातीति व्यङ्गयथाअवतानकायस मुकुन्दम्-Read थुनसागर --अवताना अधोमुग्पा या कालायमस्य लोहम्य तल्फिा कगहिका तदात्या तदाकारण बलत्या एतफेगिकाश्या उपलभितो मस्तपदा तिर प्रदनो यम्य पुराणपुम्पत्वात् म तथा तम्य माधोधन हे अस्तान कालायसतलिकाप्रतिमन राहे पावेग हे नारायण । स मे कुरिलमुन्तलापिलपिलचनचुम्बनाना ममीप निकली न भामि । रिला प्रामपंवत् वीभूता ये कुन्तला केगास्सैराग्ले मिलिते चिसोचने नयने तयोश्वरनानि वनसयोगास्तेपा तथोजानाम् । कथभूताया मे। अदय क्नग्रहप्रहिल विग्रहाया अदय व्यारहित यथा मपति तथा कचाहे, हस्तद्वयन युतल माह पहिला अतिनिधो निग्रह शरीर यम्या सा तथा तम्या । अत्र व्यरग्यम् । यो मुनिधिये सल्यामम्ता सन् दीवापान् न भवति, तारण्येन तो न गृह्णाति, हापारिन्टियै पभूतो योजिता भवनि, गोपारन लेचारणे रगाडी पातयति, शिरामलोचने अगुष्ठतजनीग्रहण ममर्थो न भवति तस्यापि कीर्तिन भाति । कुम्भीनसप्रमुम्-Read श्रुतसागर-धरणेंटम् अचिरलगरगे उम्भीनसप्रभुम्-Read श्रुतसागर -अर अपिरल्गरोलमडअनजाल अनि रन अविछिन्नन गरन विषण उगात् उनमा रूपनजाल सहरमणमण(न) मुखममृद्दा यम्य म तथा तस्य सम्बोधन विधीयते । है अविरलगरलोरमदपनजात । हे भुजङ्गमपाल हे टोपनाग । ख म नुराधरामताना नुण्डार पनिम्मफल तधामा यारदधरी दन्नारामती तयोरमृतानि पीयूणपानानि सपा नगराधरामृताना सद्गमागमन मगम प्राप्तिन मरति । क्यभूनाया म। अनापरल्यमाल्पित 1993 , ·{52) [CIrapter 30 प्राणितायाः अनल्पफ्ल्पेषु असख्येयप्रलयकालपर्यन्तेषु सङ्कल्पित नैमित्तिरादिष्ण प्राणित जीपित यस्या. सा तथा तस्याः। अन न्यायम्। यो मुनिर्मधुरभापी न भाति, मुरगत् विषवत् कटानि वचनानि वर्षति, अनु च भुजङ्गमलोपान कामुरान् पाल्पति तम्यापि कीर्तिन भवति । निखिलमल मनीपेव-- Read श्रुतसागर-मुनेमनीपेर योगिना वुद्धिरिन। केरल्जानामिरेत्यर्थ । कथ भूतस्य मुने । निग्रिलमल्लविल्योन्मीलितान्तरालोक्येचनम्य निस्बिलाश्च ते मलाम्पिष्टीप्रतियस्तेषा पिल्ये पिनादो उगीलितान्तरात् प्रादुर्भूत अन्तरालोक्लोचन केल्जान यस्य स तस्य । तपस्तपत कवलयात्-Read श्रुतसागर-तपो द्वादश विध तदेव तपन श्रीमूर्यस्त्रिभुवनद्योतकारक्त्वात् तस्य क्रा किरणास्त एप काश्मीर- केमगणि नाहीरदेशकुदकुमानि तैररुणितानि रन्जितानि रहितानि स्तुतिमुलराणा लग्नवाचालाना मुरयोपिताना देवलभाना अल्फरल्यानि मसकाग्रन्धितचूर्णकुन्नल- मण्डलानि यस्मिन्नुदयाचलदरीमन्दोहे म तथा तम्मान् । द्वादाविध तप - There are two main types of avstersties -external and internal Again external austerities are of six kinds -(1) 37a7a, Fasting, (2) 27711zi, Eating less than one's fill, than one has oppetite for, (3) वृत्तिपरिमख्यान-Taking a mental vow to accept food from a house holder, only if a certain condition is fulfilled, without letting any one know about the vow (4) रमपरियाग-Daily renunciation of one or more of six kinds of delicacies, viz -(a) Ghee, (Butter, clarified butter ) (b) milk (c) curd (d) Sugar (e) salt (f) ou (SI GETT7147--Sitting and sleeping in a lonely place, devoid of animate beings (6) FIT-Mortification of the body, so long as the mind is not disturbed cf अनगनारमोदयं वृत्तिपरिसग्न्यानरमपरिन्य गतिविनाय्यामन- कायझेशा ह तप । तत्वार्थमूत्र chapter IX Siltra 19 The internal susterities are also of six types –(1) प्रायश्चित्त Expiation (21 विनय Reverence, (3) वैयाध्य Service ( of the saints or worthy people ){4) म्वाध्याय Study, (5) च्युन्मग Grvirg up attachment to the body, etc (6) प्यान Concentration of प्रायश्चित्त- नियात्यम्वाध्याययुन्मगध्यानान्युत्तरन् । तपासून chapter ix, Sutra20 ·Tirst ] उपलान्तरालदेशाः-- :--Read श्रुतसागर-गिलानामभ्यन्तरप्रदेगा । मन्दर- धराधरनितम्यात्-Read श्रुतसागर-अम्नावल्पर्पततात् । मेसलाकुल कन्दरात्-Read श्रुतसागर --मेपलाना पटिनीना कुलानि ममूटा तेपा सुगणि तिराणि तेषु निलीना उपविण या स्त्रियों देवाङ्गनापियोपास्तासा गणे ममूहः गीयमानानि गान प्रन्यानीयमानानि दया सारुण्य दमो जितेटियर नियमाश्च पञ्चमननानि रात्रिभोजनवर्जनपष्ठानि नाम च श्रीसुदत्ताचार्य इति तेः शुचीनि पपिनाणि यानि पञ्चमान्त( दि )रागगीतानि तैर्गनाय वाचाला कन्दरा गुदा यत्य मन्दरधराधरनितम्नस्य स तथा तस्मात् । पञ्चमहानतानि-In Jaina religion there are two kinds of vows, partial ( अणुनत ) and full (महानन) Those vows are five in number (1) अहिंगा-non injury (2) मन्य truth. (3) अम्तय non-theft (4) ब्रह्मचर्य chastity (5) अपरिग्रह obstention from worldly attachment The partial vows are observed by the householders whereas the full vows by the saints. धराधरनितम्याडम्बर वदनात्-Read श्रुतसागर--धराधरम्य निमा- चलपतिस्त्र ये नितम्बास्तटानि नेपामाइम्बर आटोपम्नस्मिन् म्थपुट उच्चनीचो यो मी प था मार्गम्नम्य प्रस्थानेन प्रयाणेन मन्थरिता मन्दगमना गतिगमन यया मा चासो कीर्ति पुण्यगुण पणन मंत्र मन्दाकिनी गङ्गानदी त्रैलोक्यमार्गत्यगमिवान नपा- म्नरगा कल्लोला म्यादस्तीयादिलक्षणातैर्टन्नुराणि उनतट तानि दरवदनानि गु-गमु- गानि यान नहिनीलचूलिकावरचालभ्य तथा तम्मान । पुरम् a capital and fort-city स्थानीयम् is the centre of 800 villages होणमुख-a cap tal of 400 villages or a place to be approached only through boats Frito comprises 200 villages मंग्रह has ten villages under it prises a lakh of villages Page 19 चरणकरण भूपणे.-Read श्रुतसागर-चरणरण च मम्याचारित्रा नुवान नयनिरूपण च नयनागात्रधिकरण गुणाश्च जानध्यानादयस एप हारा मुना- कल्यस्तैर्विहितानि अनुष्ठितानि हृदयभूषणानि बम स्थलमण्डलानि येा पारामरिणा ते तयाते | The sages were actuated by the right conduct, well versed in explaining the principle stand-points ( 77 ) and were possessing the right krowledge and engrossed in the self-medi- 31 निगम-- com- .

·(54) [Chapter tation समस्तश्रुतधरोद्धरणधृतादिपुरपधिपणैः - Read श्रुतसागर- समस्त ममग्र यच्छत शास्त्र द्वादशागलाण तदेव धरा भूमिधर. पर्वतो ना तदुद्धरणे तदुचाल्ने धृता आत्मन्यारोपिता आदिपुरुषस्य श्रीनारायणस्य उपजिनस्य ना धिषणा बुद्धिय पारामरिभिस्ते तथा तै । For द्वादशागश्रुत, see page 6. वृषभजिन-He is the first Tirthankar according to Jaina tradition The Scripture consisting of twelve 3111s is compared to the mountain The sages are described to have committed to the memories the fundamental doctrines preached by Lord Rishabhadeva to enable them to go through the scripture ? He is capable of attaining liberation He has a faith in preaching of the Jaina saint and is candidate for the three jewels (रननय) नव्यानव्यकाव्योपदेश नीके ~ Read श्रुतसागर- नव्यानि च आधुनिकानि च अनव्यानि च चिरतनानि यानि काव्यानि गाहियानि तेषामुपदेशो व्याख्यान स एप कच्छ पुष्पागाटिया तम्य व ठन्दोलन यशेणाच- यस्तदर्थमागच्छन्तो दौकमाना अनुच्छा बहुला छेका रक्षतरा ये छात्रा अन्तेमिनल उनानि व्याप्तानि व्याख्यानमण्डपानीवानि व्याख्यानम्थानसमूहा येपा पारामरिणा ते तथा ते । ऐन्द्रजेनेन्द्र वनीकैः Read श्रुतसागर-एन्द्र इन्द्रण करिना कन, चन्द्रेण पिना त चान्द्र, आपिगल्किचिना तमापिाल, पाणिनाय च पणिपुन परिरचित, नानि आदियपा नाकायनामरकाम्नाढीना तानि च अनेकान्य भग्व्यानि नहुमग्न्यानि ना यानि व्याकरणानि तम्पदिश्यमानो चिगीयमाना योडमी दादाभयो. सम्बन्धमम्य दग्धी चातुयता संघ मरित् गरगानदी तया भालिता निर्मीता टियागा पिद्यार्थिना गेमण्या बुद्धः पदरियामभूमिय पागमरिभिस्ते तथा à. Here are references to the different schools of grammar The sages are described to have taught their disciples the grammar portions composed by the grammarians such as 77, 77,TIF7137 पाणिनि and आपिगलि परिमुपितफपायालुष्य - Reod श्रुतसागर--- परिमुपित दूरमुन्दिात यायमाटप्य मोधमानमायागभपाप येस्ते तथा त । पाय- It is the technical term used in Jaina religion There are four passions (पाय) such as प्राध, मान माया and लोभ These passions are considered to be real cause of the transinigration, hence to be free from the bondage of these passions as the ·First] (55) liberation Each of these four passions is again of four kinds. (1) THAIFA-Error feeding or wrong-belief assisting These passions are so called because they keep the soul bound in 4417 which is called ha and in which the soul is kept wandering by these passions feeding its erroneous belief अनत also means wrong belief And these passions are called अनतानुबधी, because they nourish or feed wrong belief It is very lasting like a stone engraving (2) अनन्याग्व्यान-Partial-vow preventing It is less lasting as a furrow It prevents the soul from taking partial vows (3) प्रत्याग्ज्यान--Total vow preventing The soul does not at all incline towards the vows on account of this sort of passions, , It is mild as a line in dust (4) सन्चलन- Perfect-right conduct preventing It is very mild as a line in water Thus, we get 16,1e (4 x 4) kinds of passions मदरहिते. -Read श्रुतसागर- (1) नाना नामुल्जातिवलम्वापनेयम्पतया पलवणागविधगरहित । (२) पानरहित । There are eight kinds of pride described in Jaina religion A सम्यग्दृयी। a man who has strong faith in Jaina philosophy should be free from the eight kinds Then and then alone his belief is considered to be a right one cf जान पृजा कुल जाति उम्मृद्धिं तपो पु । अगाधित्य मानिव मयमाहुगतस्मया ॥ रनकरण्डश्रावकाचार verse 25 प्रणीतविग्रहदण्डे • Read श्रुतसागर--(1) प्रगीत मायगनुपितो विग्रन्दन कायहेगो यैम्न तथा तै । (२) चिप्रह युद्ध दण्डश्च सैन्यचालन प्रणयति कुन्ति ( ते तथाशीले )। प्रकाशितशमयोगतीर्थोद्योगै. Read श्रुतसागर-प्रकाशित प्रकटीकत शमै कर्मभुये योग च ध्यानगास्त्रे तीर्थेन ऊर्जयन्तादौ उद्योगी उयमा यैम्ने तथा ते । ta-It is the name of the firar mountain which is Kathiawar The twenty-third T rthankar Lord Neminath, attained I berat on on this mountain नीतिशास्त्ररिव प्रकाशितशमयोगी थोद्योगै -Read श्रुतसागर-यथा नीतिशाम्राणि राजराद्धान्ता गमे लमहती यागे च अल चलाभे तीयेषु च सेनापन्या यादगतीथेषु उद्योगमुद्यम प्रमागयन्ति । The Tirthas of the si-a ment oned here are the 18 offices of pride In ·(56) [Chapter of the State Mantris, 8 Commanders in-chief etc, cf sariatit राजश्रेठी दण्डाधिपो मन्त्री महत्तरो बलात्तरश्चत्वारो वर्णाश्चतुरङ्गल पुरोहितोऽमात्यो महामात्यश्चेत्यपादा राना तीर्था भन्ति । अखिलद्वीपदीप -The Sun वीतस्पृहः-Read श्रुतसागर-(१) निम्पियामिलाप' (२) चैत यरहित । मृलोत्तरगुणोदाहरणभूमिभिः-Read श्रुतसागर- मूल्गुणा पञ्चमहानतानि, पञ्चसमितय । पञ्चेन्द्रियनिरोधा । लोचश्च पडायकानि च निरम्मरत्न च अस्नान भूगिगयन दन्तप्रथालनाभार. स्थितभोजन एकभक्त च । उत्तरगुण – उत्तमयमा दयो दशशील्महस्त्राणि द्वापिंगतिपरीपहजयश्च । तेपामुदाहरणस्य दृणन्तपचनस्य भूमय, पृषीमण्डलानि । त पुरुषोऽन ममास । स्थानभूतैरित्यर्थ । मूलगुणs- Primary virtues are twenty-eight in number in case of ascetics and eight in case of house holders Here the reference is made to the ascetics Mainly the Jaina ascetic emblem is of two kinds internal and external These two fold emblems impose on a sage internal and external purity Absolute nonattachment is the motto of a monk and the details of his duties are all deduced from this virtue The internal emblem which aims at literation consists in being free from infatuation and preliminary sins, in being endowed with pure manifestation of consciousness and activities, and in having no desire at all The external one consists in possessing a form in which one is born, in being free from harm unto beings and in not attending to the body The external ascetic emblem prescribed for women is slightly of different character consisting of clothing etc, owing to their natural and inherent disabilities and they are called nuns The twenty Mulgunas comprise the course of conduct of a monk he should observe five great vows such as (1) अर्णिमा, (2) सत्य (3) अस्तेय (4) ब्रह्मचर्य and (5) अपरिग्रह He should be careful in his five-fold activities. ( समिनय ) which are as under 4(1) infazla proper care in walking (2) भाषासमिति speaking (3) एपणाममिति " " 1 eating ·First ] (57) . 11 11 (4) आदाननिभेपसमिति proper care in lifting and laying (5) उत्सर्गसमिति excreting He should fully control five senses, he should observe six essential duties, he should pull out his hair periodically, he should remain naked, he should not take bath, he should sleep on the ground, he should not clean his teeth, he should take his meal in a standing posture, and he should take only one pure meal a day These 28 primary virtues must be strictly observed by a monk if these are violated, inspite of his carefulness, he should report and confess before a worthy teacher and practise the prescribed lustral course sys- Secondary virtues When the sage carefully observes the above mentioned 28 Primal virtues, he has to practise the secondary virtues as well in order to purify his soul Thus, by observing FITTINS, a saint becomes an ideal one and fit and competent as well for shedding of Karmic matter and stoppage of inflow A saint becomes more pure and pure os he concentrates himself on observing these rules and regulations prescribed in Jaina Scripture The secondary virtues comprise ten kinds of Observances such as ti) उत्तमशमा Forgveness. (2) उत्तममार्दव Humility (3) JRH në Straightforwardness (4) Jan -Ita contentment (5) उनम मय Truth (6) उत्तम गयमRestraint (7) उनम नY Austerities (8) उत्तम न्याग Renunciation .) उनम नागिन्य non-attachment (101 3777 agri chastity; all of the highest degree Similarly, . monk should observe the course of conducts of ten thousand kinds, and undergo the twenty-two' sufferings' (UTE) such es(1) IT Hunger (2) THI Thirst. (3) 7117 cold (4) 397 Heat (5) Thay Insectbitings (6) Ta Nakedness 17) 271 Lenguor, dissatisfaction (8) Women (9) ni Walking too much not to feel the fatigue, but to bear it calmly (10) 4771 silting Not to disturb the posture of meditation, even if there : dancer from ·(08) [Chapter . lion, snake etc, etc (1) शय्या Sleeping Resting on the hard earth (12) आकोश Abuse (13) वध Beating (14) याचना or याच्ना Begging (To refrain from begging even in need ) (15) अलाभ Failure to get alms (16) रोग Disease (17) तृणस्पर्ग Contact with thorny shrubs, etc (18) मल Dirt. Discomfort From dust, etc (19) सत्कारपुरस्कार Raspect or disrespect (20) प्रज्ञा Concert of knowledge (21) अज्ञान Lack of krowledge. 122) अदर्शन slack belief, e g on failure to attain supernatural powers Thus, the मुल्गुणs and उत्तरगुणs are most essential virtues for becoming perfect monk चिनशिखण्डि पुण्याचरण -Read श्रुतसागर- चिनगिसाण्डन । मरीचिरगिरा अघि पुलस्त्य पुलह मनु | यसिष्ठति सप्तैते शेयाश्चिनाशसण्डिन || तेषा मण्डली श्रेणिम्नया स्तूयमानानि भाध्यमानानि पुण्याचरणानि परियाचारा येषा ते तथा ते । निशिग्याण्डिन्-is an epithet of the above-mentioned seven sages अनूचानेन-Read श्रुतसागर-- साङ्गे प्ररचने अधीतिना श्रमणसपेन ऋपिमुनियत्यनगारलक्षणेन A group of 494 well acquainted with the twelve kinds of the sacred treatises अन्याचीटतयुएतिसर्गारतरण -Read शुनसागर- अन्यानपीकृत अप्रधानीत मुरतिमर्गम्य मिथ्यामार्गम्य आतरणमुत्तिर्यत तथा से । अन्वाचय --Statement of a secondary rite अवधिना बोधेना... By Visual or direct material knowledge This Visual knowledge is of three kinds, (I) दगार धे, Partial Visual knowledge (2) परम अधि High Visual knowledge (3) स अरधि Full Visual knowledge A Partial Visual knowledge is the very limited faculty of perceiving things beyond sense perception It is oble to apprehend only a limited number of things within o limited space and within a limited time A Hrgh Visual knowlodge is the higher 37719 ST which Is free from such limitations And the last a Full Visual knowledge is the perfect faculty which perceives all reality. This is associated with the perfect sell. These three faculties are sespectrely acquired by psychic development, + OS ·First ] (59) long as certain Psychic qualities are present, these metemperical faculties spontaneously manifest themselves But in the case of the last when once it is aquired it becomes permanent and everlasting Whereas the first is also present as a matter of birth right in Celestial and Hellish beings till death just as human beings have sensitive and scriptual knowledge (Celestial and Hellish beings have sensitive and scriptural knowledge also) But in the case of man and some higher animals it is to be acquired by developing the psychical nature Thus, देशाधि IS said to be of two kinds - (2) भरप्रत्यय-Birth-born Visual know ledge (2) गुणप्रन्यय-a Visual knowledge acquired by merit as distinguished from in born Visual knon ledge The latter is associated with man and animals and the former with celestial and Hellish beings All these kinds of Visual knowledge have gross matter and embodied souls as their subject matter without their modifications From here onward the description of the garden is given अमृतासक्तोदयम्-This is the correct reading instead of मृतसित्तोदयम् which is printed in Text through oversight अन्योन्यविभवसम्भावनोद्भटाशयम्-Read श्रुतसागर--- अन्यो यम्य परस्परम्य पिमयम्य धाम्य सम्भारनया दर्शनन उद्भट उस आगयो अभिप्रायो यम्य तत्तयाक्तम् । अनङ्गमुनि रोधमिव-Read श्रुतसागर- उपमते-अनङ्गम्य आगस्य सम्बन्धिना ये मुनय मतपय आचारिणो या मुनयनपा मण्डला श्रगिस्तया सह पिहित मन. महमयास सजतिस्तम्य अनुरोध आग्रहो यम्य तत्तथोनम् । मुनयो यथा परेपा बाधा निरान्ति, तथैद पनमपि। Page 20 अभिनयागमप्रस्तारमिय-Read थुतसागर--उप्रेते- अभि नयागमम्य भरतगात्रम्य प्रनारम्नारनहलायादारो भाति द्रुतगिम्वितप्रवर्तनो भाति । मन्दारायतनम्-Reed थुतमागर--1) मनाराणा पारिजानपगामायता म्यान । (2) मन्दम्य गनेश्वरम्य आरम्य मङ्गलम्य च आसनन म्यानम् । जीमूत- यादन मुन्दरम्-Read श्रुतमागर-नागरणीना ताम्यूटरताना विभा सामु दर मनोहरम् । पुा उग्रेभने-जोमनवादानरितारनारमिा यथा जीमून- ..

·(60) [Chapter बाहनम्य विद्याधरविशेषस्य चरितस्य चरितम्य अवतारः कथामम्बन्धो नागवल्लीनां सर्पश्रेणीनां विभवेन मुन्दरो भवति । जीमूतवाहन-Name of the king of विद्याधर, a hero of the play called नागानन्द. He was the son of जीमूतकेतु and मलयरती and renowned for his benevolent and charitable disposition. When his father's kingdom was invaded by his kinsmen, he scorned the idea of fighting with them and induced his father to leave it to those who sought for it and to repair with him to the Malaya mountain to lead a holy life. It is related that there he one day took the place of a young serpent who was, by virtue of an agreement, to be offered to गरुड as his daily meal, and induced, by his generous and touching behaviour, the enemy of serpents to give up his practice of devouring them. मयूरयतिपरिव-Read श्रुतसागर मयूरमोगा मयूर- पिच्छाना आतपरिव । मयूरपिच्छश्रीकारिभिरिवेत्यर्थ । क्वचिदक्षोल...शालम- Read श्रुतसागर-कस्मिश्चित् प्रदेगे। क्यंभूतमुवानम् । अक्षोलानाकर्षरालाना कन्द- रालानामझोटाना। गर्वभाण्डानामिति यावत् । जालैः समूहैः निर्जिताम्तिरम्यता ये पराः पिण्टापरवृक्षास्तेषा फलाना पचेलिमता म्वयमेव पच्यमानना । “ पने केलिमर कर्म- पर्नरि" इति वचनात् । तया अरुणिता अव्यक्तरागसंयुक्ताः कृताः दिग्जिाना देवाना निमानाना न्योमपानाना चन्द्रशालाः शिरोगृहाणि यत्र तथोक्तम् । कचिन्नमेग..... प्रवन्धम्-Read श्रुतसागर-वचित् कस्मिंश्चित् प्रदेश नमेरुणा पारिजातवक्षण पिराजितः शोभितो योऽमी राजादनः क्षीरिवृक्षः। श्रीरिक्षोपरि नमेरुरुत्पन्न इत्यर्थः । तन्मूले आमीना उपरिया या मुरसुन्दयों देवगनास्तामा गणेन पेटक्न गीयमानः संगन्दायमानः मनसिजन्य कन्दम्य विजयप्रवन्धो जगमानप्रगटको यय तत्तथोक्तम् । 32. Here the main sentence is यन सुन्दरीजनेन मह कामिनो रमन्ते। मधुकरकुटम्बिनी.....विलासिनि-Read श्रुतसागर-~-मथुरा भ्रमरानेपा कुटुम्चिन्यो भ्रमयन्नामा निम्मेण आडम्मरण आटोपतया भन्दगर्जिनया वा चुम्न्यमानः आस्वाद्यमानी योऽमी मकरन्दक्दम्मम्नम्बः मकरन्दम्य पुष्परमम्य पदम्रः समूहसम्य म्नम्नो गुन्मः स रिलम्बित: अनुफ़्तः उपमानमानीयमानो निज- नितम्मिनीना म्वकीयकमनीयामिनीना बिग्याधरः परतिन्दुरीफल समानोयः तम्य पाने आस्वादने परशा नायरन्तः पराधीना गिमिनः कामिनी या तलयोन. सम्मिमयाने । सुरनमुग्योन्मुख ..मानमे-Read श्रुतसागर-मगीत- ·First] ] . (61) as a trees. on गाग्निभिनिकटवर्तिभिः स्वलितप्रसंग्न्यानं पिघटितव्यानं मससमुंग्पीनसानसाना तापसाना मानम मसे यशे सम्मुसीनास्तापरा ये वैवानसास्तपसिनो वानप्रस्थानेपा मानमं चित्तं मससंमुखीनवैखानसमानर्म यत्र तत्तथोक्तम् । कथंभूतः समीपशासिभि । मुरतमुपे रतिकीडामोग्ये उन्मुसा बद्धोक्ण्टा मुसरा वाचालाः परि समन्तात् खेलन्तो रममाणा मातीसरसा निजपक्षिणीभिः मयुना अनेका नानाप्रकारा ये 'निरोपपदकोप- लपिनाः ग्यगा. पक्षिणम्तेषा प्रेक्षन्ति प्रचलन्ति यानि नसमुग्यानि तैः अपलिग्व्यमानानि चुश्यमानानि पलितशिखराणि पल्वदग्राणि येषा समीपशाविना ते तथोक्ताम्नः । The central idea is that the trouble was created in the meditation of the sages by the trees under which they were practising penance result of the falling of fruits that were cut off by the talkative birds the कितयसहचर... . विटपिनि-Read श्रुतसागर-क्तिरसहचरैधूर्तभर्तृभि- रूपचरितं निर्मित यत्करसायं हस्तस्तारतम्य लयेन रियासाम्येन लाम्यमाना नयमाना या म(धुम)त्तमीमन्तिन्यो मदे( येन मत्ता. कामिन्यस्तामा मामालोक्नकुहलेन निरीक्षणविनोदेन मिल्न्त्य एत्रीभान्त्यो या वनदेयता व्यन्तनागा भरेण भुना नोटिताः कसुभचिटपिनः अनवृक्षा यत्र तत्तयोक्तम् । पटविटप......सन्धिवन्धे-Read श्रुतसागर-पिटाना कामुकाना रिक्ट: मन्यतः प्ररपुटो यो मौ रनाटोप. कामीडाम्बरस्तम्मिन् चापाटा मिथ्याम्नुति- पद्धतं तेन रिघटमान उद्धहमानी मुनीना ग्रामीणा मन:क्पाटपुटस्य चिनाररयु- गुलम्य मन्धिन-धः शेपो यत्र नथाक्त तस्मिन् । यथभूतेन वटविकटरताटोपनापाटनेन। उटम्य न्यग्रोधवृक्षम्य पिटप. गाग्वा कटप्रस्नग्य रिट पाहोन्नताप्रभागम्नभ्य सङ्कटः मंफोनमहिनो योऽमो कोटर गागापितगर्भम्यानं तत्र साविष्टं स्थित वाचाटाना मुटुगाचा शुभाना रक्तनुण्डाना यपेटेर महः तेन पठ्यमान उचैरुद्दीयमानं यत् टिपिकटग्ताटोपचापाटा तत्तधोन. तेन | The central idea is that the minds of the glafits perturbed account of the flattery specches of the paramours as well as the shrieking of the porrots sitting on the hollows of the fig trees यितर्दिकायलिकर्म-Read नमागर-पेदिकायनारिधानम् । पुलपवितरणम् Readधुतमागर--मान्दपम्बनपर्गयोगः। मरलद्रुमम्नम्म ....यागधि-Read धुतमागर रीगन्दोनगम पारामु दिगमतीन रगिरी'टः पुनकाला. on were ·(62) [Chapter रममाणाना उत्पतननिपतनानि कुर्यागाना विलामिनीना नवयौवनस्त्रीणा मुग्नराणि साचालानि मणिभिरुपलषितानि मेसलजालानि रसनासमूहाम्तेषा वाचालिमा वाचा- लव गब्दबहुख तेन बहला द्विगुणीकृता या पन्चमालप्तिः पञ्चमनाम ग्रामराग- विशेष । सरामस्वरः इति यावत् । तया परिता पिरतीस्त् पिपलम्भल्ता यस्मिन् तत्तयोक्त तस्मिन् । क्यभूतासु लीलादोलामु । पीनस्तनेषु लिपितानि यानि पत्राणि पन्नरल्यस्तैलान्छितानि शोभितानि यानि टर स्थलानि यक्षोजमण्टलानि तेषु विषये योऽसौ रमणरस. सम्भोगक्रीडारागस्तम्य रभसः औसुख्य तेन उच्छलन्त उत्पतत उत्तालाः शीप्रतरा चलना. पादा यासु लीलान्दोलामु ताम्तथा तासु । उत्त च-पड्ज मयूर, करते गावस्तु( स्व )पभमापिण । अनादिक तु गान्धार गौञ्च रणति मध्यमम् ।। पुष्पमाधारणे काले पिक कूजति पञ्चमम् । धैवत हेपत गाजी निपाट वहते गजः ॥ क्यभूतामु लीलान्टोलाम । सरलट्टमा देवदास्तरवस्त एव स्तम्भास्तेषु मम्भूता उद्धा या लता बलयो अगोरतनयव मन्जुलतरुणयग्नासु निनिर्मिता रचिता- म्नास्तथा तामु । कदलीदलातपत्र मण्डलानाम्-Read श्रुतसागर-फेन Page 21. वायुना दल्यते विदीर्यते पदली वारण सा । अशुमन्फ्लेति यावत् । तम्या दल पर्ण तदेव आतपत्र छन्न तम्य उत्तम्भन उद्धरणमुघलन तस्य भारेण गुरुतया भरिता निचितो योऽमी भर्तृभुजाभोग. कान्तम्य आहुमण्डल तम्य सम्भावनेन मिनयक्रणेन पिकर- म्पुरीभूत कुम्भमण्डल सनकल गाभोगो यारा तास्तथा तासाम् । रमणरत गर्भ-Read श्रुतसागर-रमणरतम् । उपरि स्त्री अध पुमान् रमणरतमुच्यते । तन निरता व्यावृत्तव्यापारसती या वनिता अत्यन्तोत्पादितरागा स्त्री तम्या रतिरसात्मेको मोगक्रीडारागाधिक्य तेन रिचलत् गुम्यन् योऽसौ रिकचाना पिकसिताना पिचपिलाना मोगरपुष्पाणा पालम्ब आजान्वालम्पपुष्पमाला तम्य आमोदेन अतिनिहारिणा परिमल्न मुरभित मुगन्धिमत. सुभगभुजङ्गम्य सौभाग्यात् कामुम्पुरुषम्य नाभीयलभिगर्भा यत्र । नापेर बलभि । परगधारो वापबरो लभिरुच्यते । तम्या गर्भो मध्य- प्रदगो यत्र तत्तथोक्त तस्मिन् । खलरताभियुक्त काहले-Read श्रुतसागर- सलम्य दुर्जनम्य रते सम्भोगनोडाया अभियुक्ता नियोगिनी अधिकारिणी या कुनहारिका जल्घटमाहिका दामी तम्यास्तालतले काकुटमध्ये यदुत्तरल्तर उसुक्तर यट्टत गन्दलेन उप्रावित उदायितो निच्च(चुोल्स्य वृक्षम्य मूठे अधोमार्गण यदिल छिद्र तस्मिन् निलीनो गुप्त स्थिनो योऽसी उदकवाल्पतम्यालाक्नेन दर्शनेन आकुलानि विहली- भृनानि यानि कोल्गुगनि बरिभुक्समूहाम्नेषा कोलाहलेन कलकलशब्देन काहल अस्फुगन्दो (यन ) तत्तथानम् । कलगलोल्ललल्लोह चेतमि- ·First] (63) योऽमी परलो वृक्षम्नम्य Read श्रुतसागर-(यायाजनस्य ) कर मधुर गले फण्ठ उम्मन् उच्छन् मन् होलापत अव्यक्तशब्दित तम्य अनुल्पन पुनर्जल्पन तत्र पराम्नपरा ये शारिवागागा पीतपाटबाल कास्तै सग व्यामो योऽमो बुलायो मारकस्तनोपललिता उपक्ण्ठ समीपे जराठत प्रादित अभिनवागनाया सालपनिताया रतिचेत सम्भागनित्त यत्र उद्यान तस्मिन् । निधुपनविधि विधुर. सीधुनि-Read श्रुतसागर-निधुननम्य मुरतम्य नाटाया योऽमौ विधि कामशास्त्रोक्त विधान तेन विधुराणि पीरितानि पुरविवागा नयापनन्त्रीणा यानि अधरदलानि दन्तच्छदपानि तेषु दयितन भना दीयमान आगप्पमाण भाननचपकन मुखपानपायेण चारित सयोजित राम्तीजसीनु दादिमनीजमय यत्र तत्तथाक्तम्। रोधपरागवैश्य दर्पणेन-ths and all onward adjectives qualfy the noun मुदरीजनेन Read श्रुतसागर---रोनम्य अनुनतरोस्तम्य पगगम्य रजमो यदै य गुल्लता तेन नीधितो निछिटीकृत । मान इत्यथ । स च कारज पर निमलित केतकीरजम परलेन ममूहेन निर्माग उद्वतित कपोल्दपणे गण्डस्थलाया यम्य म तथा तेन । रत्तोत्पल रोटेन Read श्रुतसागर-रना पलम्य नाट तम्य अनराठे मध्य मृणालयल्य पाझनीकरण तनापुर रायुन गकारा (१) हर्यम्य म तथा तेन। सिन्दुवारसर मेखलेन Read श्रुतसागर-गदुर इटमुग्मम्तम्य सरा हार तन मुटराणि मोहराण यानि कलीमापनि तामा मालपानि तरा मपला परिमग्नग यम्य म तथा तन । व्यात नालान्तरार Page 22 - 33 ग्रह्मस्तम्म दया -Read थुतमागर-ब्रह्ममयम्य नेग क्यम्य या निम्मिय कामियम्नामा रने मम्मागम्य यथाप्रारम्मा साधना रम्मम्मम्य माल्या चन्यमहा। नन्गाय मान गतवयापारम्मा भनि। याधाधिपति प्रति Read थुतसागर र धारिपरिग्यमा मा आरागि সম্মানঃৰি সলমান সি। যথানি নিবরাসবাসি vणा (अ)मायाति किं पुन मग माग्चया । अपि न रमयर । थूयन हि मिग लक्ष्यजन्मना दक्षसुनाना अपरिविगेषनात्ता प्रत्ययाय - Ja na relgon it is related that there were elevent's in all the last was 77 by soms who was the son of a soce Arts at the time of Lord Mohave the last Jana Tirthanks! It is also stand that the production of these es from the associion of sa tsord ·(64) [ Chapter nuns Here in this passage a mythological reference is made to the last रुद्र ie, भव The story runs that this सात्यकिमुनिपुन became a digambar monk and resorted to the Mount para for practising penance One day it so happened, the story goes on to tell us, that while was devoting himself to meditation by the side of a well tercon, the most beautiful eigit young girls of falantez came to the well for bathing This , seeing their beauty par excellence became enamoured of them and by the sheer power of devotion brought their all garments by his side When the young girls after finishing their bath came on the brink of the well, they failed to see their garments there At last, when they approached and enquired of fum as regards cher garments, he said that he would give back their garments provided they would consent ta marry him Thereupon, the girls told that they had no objection of their parents would permit them Then 79 gave the kingdom of a gray city to the parents of those eight young girls and thus in terms of obligation in return secured the permission for marriage from their parents But these eight wives of died as a result of too much carnal enjoyment fraTACI तिलोत्तमासंगीतकात् ( तप प्रत्यवाय.)। ब्रह्मदेव becarme disgusted with the fact that he was less valued than the Lord Vishnu and Shankar by the devotees and so went into the forest for practising austerity with a view to acquring a more self-power than the other two Gods, महेश and विष्णु He practised penance in a lonely place for 4500 years The Gods made a careful search of him, but no use At last, when Indra came to know the exac lace where he was indulged in austerity through the Winí tie former sent a beautiful damsel named GETFAT in order to cause obstruction to his meditation. She came to the penance-grove and began to dance in the four quarters. Brahmadiva, then, at the cost of one thousand years' ·l'irst ] (65) penance each time made four faces to see her dance in four quarters When the damsel faslan began to dance in the sky right on his head, he at the cost of the remaining 500 years' austerity made the fifth face of an ass to see her dance As he became too much passionate and tried to catch her foot, she disappeared in the sky At this he became much disappointed and with that fifth head began to cry, " Alas! you damsel, Tilottarna! Though Indra asked her to remain with him, she refused, then a damsel gift aggreed to remain with ach and begot from him a son 749 by name It is stated as under :- उर्वशी ब्रह्मणो,भार्या वेश्या विख्यातसुन्दरी । तस्याः पुनो वसिष्ठाख्यो देवविप्रगणे हित ॥ Santiago पाराशरस्य (तप. प्रत्यवायः)।-A king, मगर by name, tied a trough containing his semen to the neck of a parrot and sent him to his wife att On the way, when a hawk caught the neck of the parrot, the semen-trough fell down into the water of Ganges Then that semen was devoured by a (female) fish in consequence of which she became pregnant After words a fisherman, named TZ, couscht her in a net and no sooner did he cut that (female) fish to pieces than was seen a besutıful daughter in her belly Then the fisherman took her and nemed her मल्यपनी When she become young, she used to take the people in o boat from one shore to the other One day & sage T sat in her boat and as he was being rowed across the stream in her boat, he became impossioned by her beauty Then there he created a darkness by efficacy of his devotion and enjoyed her in the bost Then the sage, being much pleased, made her body having a sweet smell She, then, gave birth to a sige T7 by name, who went into the forest along with his father art for ·(66) [ Chapter face in water, austerity Afterwards सत्यपती or योजनगधा became the wife of शतनु and gave birth to the three children such as चिन, विचित्र and चिनागद रथनेमेश्च नटीनर्तनदर्शनात् (तपः प्रत्यवाय)| There was a king Frewho was ruling over the city fafael He had three sons गूर, पमरथ and रयनेमि The last soni e f became a naked monk at the feet of a great sage named A One day when ruh was seeing his reflected face in water his preceptor Hy said, "Oh you sage' You are seeing your but mind well! it will result in deviating you from your penance at the hands of woman Afterwords, the sage Tale went alone into the forest for meditation As the days gone by, a merchant happened to come to that forest with an actor named afte This actor had a beautiful daughter 1919 HTT with him The saga tualu seeing her attractive beauty, fell at once in love with her When the sage pointed out some defects in the actors dance the latter became much pleased and offered his daughter FTTaart to the sage in marriage She produced a son 17 in course of time Afterwards the sage Trafa married a daughter of a potter Then he married a princess too From these three wives, he got three sons After some days, walit again became a monk along with his three sons These four saints visited a city called FTUR There when they sat practising penance near the pottery of a certain potter, they were burnt unknowingly there and thus attained at last liberation on account of complete purification of their soul 34 विध्यापित. Read श्रुतसागर-गीतलता नीत । अङ्गकानि- Read श्रुतसागर-कोमल धातून् । Page 23 भ्रूचाप हते -Read श्रुतसागर-भ्रवाना चाप धनम्तन विश्रान्ता आरोपिता ये नेनाणा अपाङ्गशरा काश्रयाणाम्तेषा हृतेस्ताइनात् ।

·First] (67) (2) हम्निपर, चयः-Read श्रुतमागर--- कागे यम 35. प्रत्ययस्यन्तम्- -Read श्रुतमागर-(१) पर्यटन्त मदन घिटमानम्। (2) विषयमुनं असमानम् । तथा चाद विद्यानन्दिः-प्रन्याम्यांत-अमते, गि ( व्य) रम्यति उन्मं करोति अभ्याम्यति गानोति । 'भरते व्यानोनि' इति । द्वन्द्वपरि. गत:---Read श्रुतमागर--(1) एकान्त प्रातः । (2) आपधैः पेप्टितः । पुरश्चार्गलोकः-Read थुनमागर-(1) मुनिजनाना मुग्थ्यः मुरिलोमः । an elephant-rider अग्लालाग ....कण-Read श्रुनसागर-अलाना मीणा आलापाः परम्परभापणानि तप जल्गनि पानीयानि नेपा पयः परम्नेन पिरिता अश्रुतीग्नी की यटनदी यम्य म तस्मिन् 36. सप्तजिह्वा . ..लावण्यम्-Read श्रुतसागर-माप्तजिदम्य अमेः अजिहा। अकुटिला । उपतरा इत्यर्थः । या याला अपिः तामा जागनि ममूहाम्नेषु भाहुतीन वपन । मरीनमित्यर्थः । आमागम्य व्योम्नो लावण्य यान्तियन तनयोक्तम् । मयानारण्यम । ) कालोपात Page 24 म उपातमा प्रमः अभनिमिनारम्नम्य छदा पभाम्नेश गया ममता गायनान्गहरी । भण्डणोद्भट ...न्लग:--Read श्रुतसागर-- भण्डने युद्ध उदानि रद्धापानि ग्टन्नि मुस्मित गट उन्नि गगनगणि यगट- मम्मानि येषा ते तथा तः। विभाभि )। गृध्राधान ..माथा:-Read धुनमागर-गधे श्यामरिकाभिरामानानि गृहीतानि ममामानि मामानानि यानि पीपमानि अधीनि तपा मगमारग रगरपणन यथा अमागा. ( पाटपा.)। ने पाटण मन्चरितु न गारा इत्यर्थ । प्रेतोपान्त :प्रायाः--Read श्रुतमागर- माना गतकाना उपान्तु ममापनन्न आगन्नो ये पतभिगः पक्षिणग्नः परमायाः कटिनप्राया । This adjective can be token with both पाटn. as well as दिशा प्रमा । दाहायच्य कटिना'-Read शुनमागर-दान भग्मीरगन কালি মলি আনি না গান 3ণ গালি না ?নি ১ রাণ- नयानि अगानि हानि 7 अन्नगामारधा गमम्य ना ये सादा पगाराम पाटगा । सयंदहभृतमम्मनियायः- This odjective goes with the 717 and 777 Rrod TATIT -- njimese भिम्मिन दागो भा भागरित भम्मानमार भामामा': यन ग नग । प्रमश. TITATA:-Like the Lord Shiva Trang: -Wose body was clotted with checks and temples (पन्नाम) भ्रयच्छ ...सार:-- Road धनगागर-ar पर आप न गंगा न पानमाया ·(68) [Chapter who was भ्रय उरीराणि नानि च तानि पानि मृतानि तेषा गीर्णा गरिया पतिता ये गिराजा. कंगाम्न र मारो धन यम्य पातस्य म तथोन । कुथ्यत्कलेवर चार:- Read चनसागर- यति दुर्गन्ध प्राप्नुवन्ति यानि फले पराणि तेषा करके गुगरोरैरस्थियाभृतदेहैहतो पिनागित प्रचाग गतिर्यस्य स तथोक्त । दग्धार्थ प्रबन्ध -Read श्रुतसागर-टग्धा भस्मीभूता अर्धदेहा गरीराणि येषा तानि ग्वार्धदेहानि तानि च तानि मृतकानि चैषा सम्बन्धी योऽमी अग्निस्तेन निवृत्तो निपनो दग्धार्धहमतकानिमय प्रमधो यस्य वातस्त्र म तधोन माम्थतवान्- Page 25 dead शङ्का-Read थुतसागर-गुर्गदिभो पिचार । दहन गन्धवक्षयजात्-Read श्रुतसागर-उप्रयते-गोगादिन दहनो वैश्वानर स च नाधर मुटुम्रवर्गम्तस्य भये पिनाये जागते उपयते दहन राधाश्रयम्नस्मात् । । 'सममी पञ्चम्यन्ते जनेट पश्चात्तापादिय । दन्तोत्कलित तालुका Whose palates were rent asunder on account of the spikes in the form of dried bone pieces that were nailed up by the teeth कण्ठान्त प्रविलग्न TY.—Whose bellies were (fast) moving due to the throwing out the piece of bones that came into their throats प्रेतप्रान्त दृश-Whose eyes were raged due to the falling of the leaves of the old trees that were by the side of the dead bodies गण्डमण्डला तसा-Read थुतसागर- गण्डमण्डल क्पोलस्थल आवामा मालक यम्य स गण्डमालायाम म चामो रायम पारम्नम्य पक्षप्रान्तन पत्राण आपादित रारत अपनम क्णपूरो यम्या सा तथा। The idea is that crows were sitting on the cheeks of the woman more beautiful and attractive in the eyes of the young people कामकोदण्टकोटिप्रकटविभ्रभे-Which have the clear resemblance of the end of the bow of the Cupid Page 26 जीर्णोदश्चन सन्निभे-Read श्रुतसागर-जीण रिते उदञ्चन नालि केरफले ( ये डिट ) रोके तयोपिछयोधिय योऽमौ यो दुग निर्यामस्तस्मिन् यी जुद्दुदौ जल्स्फोगै ताभ्या सत्रिभे सदृशे | The eyes of the dead lady are compared with the bubbles on the ill smelling juice in the two holes of the coconut विचटन्नद्ध स्थिती-Read श्रुतसागरwho was ·Must ] ((१) M an old चिन्ती स्फुरन्ती नद्रा न धन प्राप्ता या वाध्री चमरजस्तम्या ध्र छिद्र तदधमा निमण स्थितियवस्था यसो. श्रुत्यो ते तथोते । विवरावशेष PT--Read थुतसागर-चिररम्य उिट्रम्य अपशेष उद्धारो योऽसौ निग स्थान तम्मान निर्गच्छन् निर्गठन अतुच्छ प्रचुर पूय नरुधिर यम्या यम्या या सा तथोक्ता (गन्धयाहा)। अजस्त्रचित्र वृत्ति -Read श्रुतसागर- अजस्त्र निरन्तर विनमपत्र रिटगन्ध रिपटोन परपगेन युत निगलित यत्य नरुधिर तम्य पर प्रवाह पर्यन्तवृत्ती प्रान्तस्थाने यम्याधरस्य तथात । पूतिपुष्पफलदुष्टदशौ-Resd श्रुतसागर--(पूति यत् ) पुषफल कपिथपल तद् दुग्ण दशा आस्था ययोती (भोरही ) । गतजङ्गली-Devoid of flesh निर्गतान्त्रान्ता-Whose edge of entrail has como out Page 27 पानवेणुपग्प्रभा-Whose matchless lustre is similar to bamboo हृदयगमा-Read श्रुतसागर--1) मनोव उभा (2) मनग उद्वेगजानी। Page 28 Construe ~आयुर्गपराय मायामाना या कपिना चरस्पधिमाधुर्यधुयी समाप्तेश्वर्य गोमा युहरनयमशारामरम्योत्तरामा पर्जन्यागार- मारा विदियपतिभनु धुरा न ( भरन्ति । तदपि इद जगत् अत्र सत्तम् | चित्र (गनन् । मायासाम्राज्यवर्या ---Which were attractive (य) ike the illusory sovereignity IT FTTHATHTETTENTAT --Which were boautiful like the gardens produced by the mogical tricks ( हफ्नय) पर्जन्यागारसार -Which were os charming as the mansion of the clouds Page 29 मानस्तम्भ-A huge high pillar erected belore the Audience-Hall (see page 2) They are four in number at the four entrances on four sides It is bel eved that the pride of wrong-belver ( qed is suppressed ot their sight of 8 दुगनीला मा मम्मपन्या दुरंगा ।। मरागस, Pevo 22 verses Each of these four prde-suppressing pillars is made of gold and hos three mushrooms at its head It is specially prepared by Verse 124 38 ·(70) [Chapter Kubéra at the instance of Indra, hence it is otherwise called इंद्रध्वज The purpose of these four pride-suppressing huge pillars is mentioned in the महापुराण, पर्व (section) 22, through the verse 102 मानस्तम्भान् महामानयोगात् त्रैलोक्यमाननात् । अन्वर्थसंशया तज्ज्ञानस्तम्भाः प्रकीर्तिताः ॥ शिवशातकुम्भप्रदेश इव विदुरितदयितासमावेश -Read श्रुतसागर- जिदूरितो दूरीकृतो निषिद्धो दयिताना स्त्रीगा समावेश प्रवेश यन स तथोन । शिर' मोशस्तदेव गातम्भ मुवर्ण तम्य प्रदेश इय । This line clearly suggests that the author of यशम्तिलकचम्पृ belongs to the Digambar sect, which maintains that the women are not capable of attaining liberation in so long as they are in that state On this and other two topics, such as केरलमुक्ति and सबस्त्रमुक्ति, the main two sects १ दिगम्बर and श्वेताम्बर of Jana religion differ. The former condemns the three above mentioned topics, whereas the latter accepts the same अलोकाकाश इव विगतजन्तुजाताकाश.--Read श्रुतसागर-विगतो नष्टो जन्नुजाताना पिपीलिकादिजीपसमूहानामरकाश. प्रवेशो यस्मिन् स तथा। अरोकाकाम प्राणिप्रयारहितो भवति । अलोकाकाश-It is of space which lies beyond the Universe In this space the five substances such as jiva, matter, the principle of motion, the principle of rest and time, are not found (s pages 7 and 8) समुत्सारितवर्षधरसमागम.-Read थुतसागर--- समुन्मारितो दूरीकृतो वर्षधराणां नपुगका ममागम आगमन यत्र तथा । यथा तप- शरणागमो दीक्षामिद्धान्तो नपुमप्रगनिषिद्ध |क्षपकऽणिरिव तप प्रत्याय- रदितक्षोणि.-Read श्रुतसागर-तप प्रत्यगायन तगेटोपेग रहितभूमि पर- गिरित । यथा भपशि अपूग्गुणस्थानादारभ्य दादगगुणम्यानपर्यन्त गुगस्थान नाण्यदोषरहितभूमिक भाति । क्षपषश्रेणि.-The Ladder of annihilation In Jaina religion there are fourteen stages in spiritual evolution by which the soul passes from the lowest state of bondage and ignorance to that of full illumination and Godhood They aro called गुगन्धान These are (I) मिध्यापिः। (२) मागमा । that part see ·(72) [Chapter a pass on at once to the twelvth stage without passing through the 11th stage, whereas the soul who is the representative of उपनामश्रेणि goes to the eleventh stage where spiritual peace is secured, but here peace is the result of suppression Hence it may not be quite secure The spiritual harmony may yet be disturbed therein If it gets disturbed then there may be the misforture of slipping down again But the fall will be to the 8th stage from which the two ascents are branched off So the ladder of annihilation is more stronger than that of suppression for the former is considered to be the necessary way to liberation A soul who has mounted to the 12th stage by the 879mode of ascent never falls down, for this and many other reasons it is stated to be devoid of any impedement. HETI HIT FART: Read श्रुतसागर-महावृत्त पविंशतिवर्णपाद शोकस्तम्य मम्तार इर । प्रस्तार- (In prosody) tabular representation of the long and short vowels of metre with all possible varieties क्षुपावृतोपान्तोपत्यक:-Read श्रुतसागर-भुपैग्वशासैता चेप्तिा उपाते ममीपे उपन्यका पातामनभूमियम्य स । लयनशिलालाघ्यमेखल. गानाम- Read थुतसागर--ल्यनै गिलोत्कीर्णगुहै गिलाभिश्च बहत्यापणि साध्या प्रासनीया मेग्यला कग्निी यम्य म तथोक्तानाम् । द्वयातिगानाम् रागदेपरहिताना परिकल्पितीगीर इर। उपेक्षते-सम्पादितशयनामन इर। यातिग-a saint whose mind is freed from the influence of two qualities such as T and द्वेष फर्मन्दिवृन्द-a group of ascetics सह-Whole order as such ( 1 e all the four classes of which the order consists ) कपि, a saint with miraculous powers, यति, a saint with control over five senses, fat, a saint with Visual and Mental knowledge, अनगार, asaint, a houseless ascetic, or, all the 4classes of comrrunity - fa, monk 311f71-Nun 1777-layman, 911771-laywoman 39 विश्वाणार्थम्-for eating for repast 40. नन्दिनीनरेन्द्रः-Aking of the city उपिनी. अनुजन्मता न्टनारन्दल्याम्-Read धुनमागर-अनुगमता र शुभगिनीर मे लनान्दिनी d ·First] (73) son of वडरग्रभाग अनुजन्मतालताकन्दली तस्या तथोत्ताया (कुमुमारल्याम्।) कुसुमारली Is the name of a chief queen of a king, यगोमतिमार a यगोधर, Who has become now अभयानि Page 30 उपासकदशाम्-Read श्रुतसागर-क्षुल्लारस्थाम् । शुल्लक-In Jaina Faith there are eleven steps ( sfant) for the house-holder to perfect himself in them all, if he wishes to make steady progress all along When a layman passes through all the former ten steps and takes the last, e the eleventh pralıma he is practically a monk The course of training here is two fold, the preliminary and the advanced The house-holder in the preliminary stage of this pralima is called " and the one in the more advanced, gpts The TF wears a langout and a sheet of cloth, three cubits long and of a single width As regards food, a TEF if he belong to any of the three higher castes, should eat only what he gets from one houschold, but he may visit five houses one ofter another if he happens to be o rhuura In no cose should he call at another house ofter gatting sufficient food for the day, but should sit down and est it at the last house visited by humn While calling for food, he should not penetrate beyond the court yard, holl or vestibule, nor ask or beckon for food, but should only wish the inmates dharma-labha ( may you obtain spiritual merit) observed or welcomed with due respect, he should wedutely depart from that place end proceed to another la no should he call ot that house a second time that day He should cat only once a doy, and go out in search of food between the hours of ten and eleven in the morning AT remins apart in religious build ng and acts according to the rules Isid down in the scriptures for what to follow. TAUTETTY If not case ·[ Chapter five vows Read थुतसागर-चरमाचारदा एकादशीप्रतिमा एकादश स्थान तस्य क्या आयत्ता तथोक्ताम् । एकादशीप्रतिमा-It has already been stated that the eleven stages are prescribed for the householder's life as under :-(i) zahi A true Jama must have perfect and intelligent belief in Jainism. He must have a good knowledge of its doctrines and their applications He must give up meat, wine and honey He must more or less observe the such as अहिंसा, मत्स, अस्तेय, ब्रहाचर्य and अपरिग्रह (2) व्रतप्रतिमा-He must observe five अणुतs without defect, the three गुणरत( दिग्नत, देगनत and अनर्थदंडनत ) and four शिक्षावतs ( सामायिक, प्रोषधोपनाम, भोगोपभोगपरिमाण and अतिथिमविभाग) The three geas and the four fries are called the supplementary vows (for detall explanation, see T- भानसाचार by श्रीसमन्तभद्र)(3) सामायिक-He must meditate faultlessly regularly, and for fixed hours at mid-day, evening and morning, not less than 48 minutes every time (4) 1789718_He must eat faultlessly on the 8th and 14th day of every lunar fortnight (5) 77717 He must not take Animate vegetable and water without any fault (6) ATM-He must not take or give food, or drink at night, this must be faultless (7) 447- He must give up sexual intercourse even with his wife This must be faultless (8) HITAM-He must give up his means of livelihood, cooking etc (9) TAF-He must give up his desire for the objects of the world and be contented with abandoning all his property, except a few clothes and utensils (10) TA717-He must not advise on any worldly activity (11) -He will beg for his food and refuse what is specislly prepared for him He may be B with small sheet and cloth, or 071 with only cloth, dening only off his hands They both carry a pot of water, and a peacock brush The former i c Et carries an alms bowl also ·First ] (75) life So the last stage is a stage which will bring a layman near to the point when he will be able to take the five great vows of the ascetic In other words, this is considered to be the limit to the householder's life and beginning of the ascetic All these eleven stages ( naar) of a layman s life come under the fifth ITP (for the fourteen TETAS see page 70) जिनरूपग्रहणम्-to become a naked mendicant अन्त संग्ल्पशानु- तपोधेन-Read श्रुतसागर-अन्त सरत्यो मनोव्यापार स एव भानु- श्रानर । उद्योतकारक पात् । तेन तो निहित प्रयोध प्रलन यस्य म तयोत्तम्तन ( अवधियोधप्रदीपेन)। उपगम -Right belief. Here the main sentence is तै गरिसानुचरगणेत मुनिकुमार- क्युगल महाभैरव नाम देवतायतनमानिये | A description of the मुनिकुमार- फ्युगल Is gven onward भगवन्तमुपसंगृह्य-having bowed down to the venerable sage, सुदत्ताचार्य धर्मद्वयम्-Read श्रुतमागर- TormitutiYT/47 | Saate a homeless one, on ascetic 37711T-- a house-holder or a layman The ga37YHP, brother and sister, become newly 37 and 371FI-, C in technical words, they were in preliminary stage, hence they are described as the examples of perfect Joina gentleman as well as both नययमलमिय-like the two kinds of nayam नययमलम्- the term Naya has already been explained It is nothing but a means of understanding from certain stand point lo short, waya means a point of view There are mainly two view.points-(1) Zin the aspect of substance, and (2) 4 may, the aspect of change or development These two swimmix are the principle situats and called the mouthpiece of the Scriptures [ The seven sav enumerated above foll under these two heads The substantive aspect 1 e uniin comprises the first three year (11494, (2) 457 and (3) 7777, wheress the model aspect i, e Tat includes the remaining four 1 r. (4) 17 (5) 7 (61 War and nun 1 e 711711 ·(76) [ Chapter are two main View (7) maa (see page 46) Similarly it has also been already stated that these seven hayas are the subdivisions of निश्चयनय, To recapitulate briefly, there aspects-1711 निश्चय and व्यवहार-or उपनय The former has again two main divisions (1) zunft and a fufú (for detail explanation, refer to 777FIT etc )] These two viewpoints-द्रव्यार्थिवनय and पर्यायाथिकनय-deal with cognition in its general and particular aspect respectively, Dravyastık is the view of looking at the identity of things, while Paryayastık is the view which looks at the difference of things We think or speak of something either from the stand-point of identity or difference Statements of things from the former point of come under the head of द्रव्यार्थिक or सग्रह or सामान्यgeneralisation, whereas statement of things from the statement of difference fall under the category of पर्यायाधिक or विशेपparticularization. In short som takes its stand exclusively upon the universality of a subject, while 97 views the same object exclusively from the standpoint of particularization Every statement that deals with some sort of universal state ment is the legitimate province of Char, but at the same time the same statement except the statement of the highest universality, becomes the subject-matter of quimirk as well That very thing that is viewed by 911i7 from universal point of view is viewed by it from the view point of particularization. These two umas form the bedrock of zanz, Versatility of aspects प्रदर्शितात्मरूप प्रमाणद्वितयमिय--Read ETETT-ud-af1147 STU747 9917217/ #va SAMĪCara faraty afraidantit 97774764 9917141 SATUIT ATA-Pramin is authority by means of which we test direct or indirect right knowledge of the self and the non-self in all their aspects In short, it refers to the apprehension af ·First ] (77) reality or valid knowledge. It is of two kinds. (1) 4779 7810 Immediate apprehension of reality and (2) 18 9917 Mediate apprehension of reality Ordinarily the term ?? refers to sense perception. This ordinary meaning of the word 9487 is considered secondary and subbordinate by Jaina thinkers. They call it व्यवहार प्रत्यक्ष . The real q$ is known os Traf# or that which is apprehended by Atma immediately and directly, for the term 379 means the atman or soul, and PTTR means the direct knowledge by the soul According to this view Sense perception is indirect and mediate, for the sensory object is apprehended by the soul only through the medium of sense organs His in general are five-la, la, 277, and केरल These five are olready explained (sec page 3 ) Of these afat and stía ore considered as theygains. The other three are considered to be प्रत्यभप्रमाणs. यहिम्प्रफटव्यापार गुमध्यानयुग्ममिय-Raad श्रुतसागर-शुभध्यानयुग्ममिर धर्मध्यानाध्यान- युगलमिर । कधभूत मुभध्यानयुग्मम् । यदि प्रकटव्यागरं मनमा निर्गन्य सायरएटी- 474 1 an ond IT-In Jaina Faith meditation is considered to be of four kinds (1) Menit Painful concentration (2) via Wicked concentration (3) gena Righteous concen tration and (4) ITU Pure concentration. Of these the first two are characteristics of all deluded mundane souls and the last two of those who have acquired Right Faith The latter two meditations are considered to be the causes of liberation, whereas the former two the causes of rrundang bond:ge 78712 is the mediation on the nature of tattrar, the means of the destruction of the eight karms, the consequences and effects of different kinds of action, and on the nature ond constitution of the Universe The Righteous krowledge leads to 1977 and enables the householder to renounce the world The fourth form of modtatni TS beyond the house.

·(79) [Chapter holder, who cannot, as such, aspire higher than devoting himself to vrata, but practised by holy saints well advanced in asceticism and self-control Self contemplation is only possibe in three ways, víz (1) with the aid of the mind I c, thought (2) by means of words, and (3) with the help of the body, eg The fixing of the mind on the nervous contre in the forehead This 174917 consists of four parts as follows -(1) which is characterised by the changes of d, that is, of the instruments or vehicles of meditation, (Being instrumentol in self-contemplation the mind, speech and body are technically called yogas ) (2) That in which there is no chong ng of yogax, but which is steadily mainta ned with only one yoga (3) That in which the bod ly activity is the sluttest and (4) that in which there is no bodily action whatsoever un bong considered to be the only drect means of self real sation, it occupias an intermediate position between harma dhyana and actual self real sation धर्मपाs the instrument of developing the krowledge of the self and of engenderong the spirit of rum ut in the soul whereas TYTT is necessary to ro so that knowledge to the degree of an actual affection, or fceing before the devin ty in 170 may be expected to be transformed sto o fully volved God. पुगेयुगानरायोग्याणिधानाधार •Read भुनमागर--पुरा: मुगारण एमापन rita a ANESTA 77 forseta FITYTT11 PIT aritatem A Jana sge has to observe certain forms of carcfulness ( Alis) which are fron number (sort He must walk only by day observing the ground tarving the measurement of length equal to lout 11:11 (Frp) who you to orooding ngry to any liang meny मपमोशपापम्--Resd नमागा--! Rम्पासमान! - fritir-Rudy: 297711 psze 36 ) ·First) (79) मुनिवरेषु प्राणाना उच्चासादीना दशप्राणाना दैन्यात् रक्षणात् विधावृत्तिः आहारप्रवृत्तिर्न बनने । यथा हृदयहरिणस्य मनोमृगस्य रतये रत्यर्थ सम्पोपणार्थमपि विधावृत्तिर्नच नैव वर्तते । यथा अङ्गाना अष्टसंख्याना दात् दर्पहेतोबलवत्करणार्थ विधावृत्तिनं वर्तते । तथा अस्य प्रत्यक्षभूतस्य करणकरिण. लिङ्गगजस्य मदनात् विधावृत्तिन यतते । किंतु एकस्मिन् कारणे विधात्तिर्वर्तते । कि तत् कारणं यस्मिन् विधावृत्तिवर्तत इत्याह । मुक्तेर्मोक्षस्य परे उत्कृष्टे देतो कारणे विधावृत्तिर्तते । कथ- भूतायाः मुक्ते । क्षतमदनचरितश्रुतविधेः क्षतं विश्वस्तं मदनस्य कंदर्पस्य चरितं आचरण येन स क्षतमदनचीरतः सर्वज्ञवीतरागस्तस्य श्रुतं दयारसप्रधान शास्त्रं तम्य निधिरनुनमो यस्या मुक्तौ सा तथा तम्याः । इह अस्मिन् संसारे मुनिषु यतिवरेषु इयं प्रत्ययीभूता स्थितिर्विधालक्षणाचार' सल निश्चयेन वर्तते । This Verse gives us the picture as to why a saint should take his meal. The pure meal, daily he takes, is neither meant for strengthing Jus desire or pride nor mustering his sexual emotions, but for advancing the spiritual power which will lead him to the highest goal i e. मोक्ष. त्रिचतुराणि निवर्तनान्यतिफ्रान्तम्-Read श्रुतसागर-नीणि वा चचारि या निवर्तनानि क्षेतमयमानानि अतिनान्तं चलितं (तन्मुनियमारकयुगलम्) महापरीपह:~For the sake of not falling of from the path of liberation and for the shedding of Karmic matter whatever sufferings are undergone are called 91787; "Sufferings," cf. मार्गाच्याननिर्जरार्थ परिघोदन्याः परीपहाः । तत्वार्थमून chapter ix Sthtra 8. They are twenty-two (see page 57) A sage, who is aspirant after immortality must, go strictly through the endurance of hardships if and as they happen to fall to his lot. प्रतिपक्ष...... कर्मभिरिव-Read श्रुतसागर-~यया नानापरणादीनि अष्टकमाथि प्रतिपक्षम्य आमनो भायनायाः प्राएं कोपं कुर्वन्ति । प्रतिपक्षाणां शत्रूणां भावनया सम्भाग्नेन प्रकोपप्रपूर्तः प्रकृष्टयोधपरिपूर्णः ( नागरिकानुचरगणैः।). Karma, according to the Jaina philosophy, is a reality, as real as the walls around us ere, only the walls we see, but the karmo one cannot It is a fine subtle matter ; and comes in contact with the soul which is surrounded by a large volume of the former on account of the latter's state of iniquity. In other words, the karma see, ·(80) [ Chapter urivades the soul and settles down with it whenever the soul is affected by the activities of the body, mind or speech due to the propelling force of wrong belief or moral failings or passions, namely anger, pride, deceit or greed This contact leads to the formation of what is called lai man sarı ( body pertaining to work) which is associated with every plea from the time eternal and will continue to accompany the soul till the time of its ( souls ) liberation This Larman sarır cannot be cast away during its existence in transmigration This subtle karmic body is formed of actual matter particles and hence is considered to be the non living substance It is quite different from the soul which is living substance by nature endowed with chetana So the Larma being a fore gn matter, it is always an obscuring element, obscuring some quality of the soul The abovementioned lan man caru binds the soul in different ways according to the kinds of energies forged into it at the time the inflow of karma takes place These are called the eight Larmas (1) arcta, (2) iarruita (3) hedA (4) azalt4 (5) 11 (6) 77A (7) 0717 (8) 377014. The first two kinds obstruct knowledge and forth ( 17 ), the third causes delusion in the form of affections and passions (AE119), the fourth brings about pleasure and pain (on), the fifth determines the duration of any particular life period (3919), the sixth gives the living being the various factors which are associated with objective individuality, : e the kindy of body, senses, colour, features etc, the seventh determines the social status at birth and the eighth produces hindrances in the way of realizing vitues and powers These eight kinds of kormas have been further sub-drvided into 144 classes calculated to account for almost every experience that a man inlfe ·First] (81) one Page 31 अशिविदान-Read श्रुतसागर-अमल्तिचरित्र । धर्मकथासनाथगल- Read श्रुतसागर-धर्मकथाभिर्महापुराणादिशास्त्रै सनाय सयुक्तो गल कण्ठो यम्य तत्तथा तथोक्त | चातुराश्रमगुरू -Read श्रुतसागर-ब्रह्मचारिगृहस्थवानप्रस्थ- भिषणा स्वामी । चातुराश्रम-There are four stages-(1) ब्रह्मचर्य the period of study (2) गहस्थ-the period of married Ife (3) वानप्रस्थthe period of retirement (4)-स याम the period of homelessness of life अनायतनसेवनं तिमिरयतीति Read थुतसागर-युत्सितदेवता- गृहगमन तदाराधनधृतधिषणाना सम्यग्दर्शनाराघनेन आरोपितमतीना पुरुषाणा असाय नि सदेह तत् अनायतनसेयन दर्शन सयुक्तरन तिमिरयति मलिन करोति इत्यमुना प्रकारेण | The gst of ths hne is that if a सम्यग्दृष्टी who has right benef ( सम्यग्दर्शन ) visits a temple of the Godess 7717t, h s right--belief will become defective prejarumal- There are four Fold worships nJana rehg on (1) सम्यग्दर्शनाराधना- worship of Right belief (2) 7712271971-worsh p of right knowledge (3) चारित्राराधना-worship of right conduct (4) तप आराधना-- worship of austerity These four fold worshps of practised in a right manner, one is sure to attain liberation armatie पाणिमि-Read श्रुतसागर-कृतान्तस्य यमम्य दष्टा दाढा तम्या कोटि अप तद्वत् कुटिले चतरो योऽसौ कराल सङ्ग तम्य अर्थोहारोन अर्धनिष्कासनेन असन्ति बिभ्यति वा मानसानि येषा ते मेपाश्च अवयो महिपा रजस्वला रक्ताचा । ललाया इति यावत् । मयाश्च मेल्का । उण इति यारत् । मातगाश्च इस्तिनो मितपश्च अश्वास्तैरुपट्टता सहिता पाणय करा येषा पञ्जनानां तथोत्ताम्न । कीनाशर प्रयत्न -Read थुतसागर कीनाशो यमस्वम्य रसना जिल्हा तत् तरलचालतरो योऽमो तरसारि एकधार सङ्गतम्य धाराजले अप्रानीये यत् वर्तते मधिर अमृक् तम्य आलेहे समतादास्वादने लालसा अत्याकाका ये पलामा राक्षसास्ते पामारेगस्तरवारिप्रवेशस्तम्म भयात् भ्रश्यन्तोऽध पतन्त कुम्भीरा नका मक्राश्च जरहस्तिना सालूग श्र दढुंग । मण्डूका इति यावत् । मुलीराध कर्कग 1 रचला इति यावत् । माय बच्छपरा पाटरीनाथ सहयदष्ट्रियस्तेषा ग्रहणेन कटार का । निर्दय इति यावत् । क्यणा हम्नाना प्रयन सारधानता येषां पधनाना ते तथाले । 97A1-(1) The five classes of be ngs te the gods men, ·(82) [Chapter Gandharvas, serpents and pitris or (2) The four primary castes of the Hindus (ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य and शूट) with the निपाद or barbarians as the fifth यमागासप्रवेश भुजप्रयासै -Read श्रुतसागर-यम कृतान्ताम्य आवासो मन्दिर तम्य प्रवेशपरा सचारमशा ये प्रामा कुन्ता. पष्टिसाश्च पठका दु स्फोगश्च मुरालानि भुषुण्यश्च गर्जका भिण्डिमा(निपा)लाच गोषणा मुद्राथ लोहगनास्ते आदिपा यष्टिशक्तिछुरिफाक्टायगदध्मादीना तानि न तानि अनेकानि अगणितानि आयुधानि शस्त्राणि तैराध अनिवारित निरोधिता रद्धा ये स्थलजाता मृगादयो जलजाताश्च मस्यादयो विलजाताश्च गोधा गोधामजमर्पसरीसपा दयो अन्तरालजाताश्च श्येनग्ध्रम्मामल्किाचरम्पारापतादयस्ते च ते जन्तर जीरा नैनितो निष्पादिता भुनेषु नाहुदण्पु प्रयासो टुस येषा पञ्चननाना ते तथा ते । 42 शिपिविष्ट-An ep thet of Shiva सपत्नलोहितविहित स्नानकाम. परशुराम इव शोणशरीर -The king मारिदत्त is compared with परशुराम, Whose body was as red as blood and who has made a ( dreadful ) des re of bathing in the blood of the enemies परशुराम-Name of a Brahman warrier, son of जमदग्नि and the sixth incarnation of Vishnu While young he cut off with his axe the head of his mother, Renuka, at the command of his father Sometime after this, king chaith went to the hermitage of his father and carried of his cow But परगुराम when he returned home, fought with the king and killed him When his (king s) sons heard this, they became very angry, and repa red to the hermitage and finding a alone, they shot him dead When परशुराम, who was not ther also at home, returned he became very much exasperated and made the dreadful vow of extermnating the whole Kshatriya race He succeded in fulfill ng this vow, and is said to have "rid the thrice seven times of the royal cace He was afterwards destroyer of the Kshatriya as he was, , defeated by Rama a son of Dasluatha, though qu te a boy of sixteen 43 दष्ट्रासोटि निरोकीपति-Read थुतसागर-दष्टा दादा तम्या कोरिरग्र तत्र निविण उपविण लमा याऽमौ दृष्टि लोचन तम्या रिव्या ·Fırat ] (89) लोकेन वरवीक्षितेन विस्फारित प्रचुरीकृतो योऽसौ भ्रूभनो भूविक्षेप तस्य उद्भट आइम्बरसहितो योऽसौ अभिप्राय. सर्वप्राणिभक्षणलपणस्तेन भीषण भयानक यन्मुख लपन तस्मात् त्रस्यन्तो विभ्यतो भय कुन्ति निलोकीपतय इन्द्रचन्द्रोषनागादयो यस्मात् वपुषस्तथोक्तम् । Page 33. लालाटोल्वण T-(The body) which has burnt to ashes the three cities of the demons in the sky that was rendered terrible looking on account of the encountering flames of the fire issued from the powerful third eye on the fore-head Ayre-The three cities of gold, silver and son built for demons by Maya, these three cities were burnt down, along with the demons inhabiting them, by Shiva at the request of the Gods Verse, 137 Whose haughty shakings (a ) were (of those types in which the moons were made afraid of the formidable mass of twisted hair (of the Goddess Treat ) wrapped up by the most torturous serpents, (in which ) the staffs, with a skull at the top ( I ), were having a jingling noise produced at the time of movement of the row of the skulls rolling on the front part of (her ) body z e breast, (in which ) the mountains were made (as if ) dwarfs on accourt of the excessive agile of the arrogant hands ( EFT) in the joy by the killing of the demons HLETE etc. (and in which ) the waters in the ocean were caused to move upwards by the violent striking of the foot on the ground Rigaer-Read श्रुतसागर-आतंरोटध्यानरहितस्य । यथासभा धर्मध्यानन शुलध्यानेन च afcata I (for this four fold meditation, see page 77 and 78) Page 34 त्व मोक्षलक्ष्मी ag#---This line suggests that the women are not entitled to farrate1977 without which the liberation is not attained. This view is held by Digamber Jasna, but S'vetambar maintains that the women can get emancipation and that ·(81) [Chopter woman woman man IS liberation is attained even though the sage possesses garment देहायत्ते कर्मणि .. मध्यम पुरएः-This verse throws some light on the topic as regards for Though as a rule a male form is required to go to the liberation, still there is some condition If a man, who has no pure thought activity, is less superior to a woman with a pure thought activity Not only the body of the masculine «raya is sufficient to attain liberation, but above all the thought-activity (AIT) is the most essential factor in this verse the nun, अभयमति says to his brother, अभयरुचि । क्षुल्लक that from the activities which are dependent on body, the man is called male or a is called fernale but from the thought-activities, even a surpasses a The Jainism founded on the thought-activity rather than on the *** Thought-activity is most competent factor, and hence much emphasis is laid on 0717 A woman like a becomes on object of reverence due to her pure thought activity, while a man leke Tit becomes defamed on account of his wicked thought-activity It is the pure thought-activity that accounts much in Jainism With this most pure thought-activity, body must be accompained by masculine drayo, if he is to secure निर्माण कुम्भोद्योदयात्तोयाशय इय-अगस्त्योदयात् जलामय इव । अगस्य The name of the star canopus The rise of canopus which takes place about the end of the month of Bhidra makes the water clear अपरनरपाला विभ्रमेण-Read श्रुतसागर-अपरनरपागना राम्या लापतरो (रघुत्वा)लघुत्वलनगो याऽगौ व्यरधारस्तोलन तस्स परिच्छदे परिसाने पिडम्मितस्मिरम्मत तुलादण्डस्य यौतवदण्डस्य रिभ्रम शोभा येन तथोत्तस्ता भ्रल्तीग्रसनमाभ्रमेश । कोपे सति अपरनरपालना सम्मी लापर प्राप्नोति प्रमारे. नातिगुर गच्छतीति (मार ) । प्रहपोवर्ष पल्लय--Read धुतसागर-- प्राग आनदन प्रहरय आन्दम्य ग योऽयात्रुवर्य अनियधुपामाम्य अभिभ्य दधिन्दूना यागनिमुपां मारीभिदीभि जग्गि पग पामराला ननरोमाणागि यम्य गा मतभोग ।

·First ] (85) vampire, Page 35. आचकर्णम्-- heard. श्रीदुर्घकामिकादिकान्तेभ्यश्चम् ' इति गूपेण नणि प्रत्ययेऽनातन्या अपि च सति द्विवचने जाते 'आचकणम्' इति जायते । शौद्धोदन- Name of the celebrated Buddha. आहार्यहिंसामतयः-Read श्रुतमागर-मंसर्गग हिंसासंयुक्तमानसः पुमामः । स्वरलतोगतिकान्तमूर्तिः- Read श्रुतसागर-भगिनीलताप्रादुर्भावण मनोहरमूर्तिः। अभयरुचि is compared to बालद्रुम, while the nun अभयमति to the creeper. Page 35. 49. ममभ्यर्णोत्कीर्णतया-Read श्रुतसागर-निकटतरपापागा- fafirifzaagt i From here onward the description of the sword is given घेतालचयस्य......कराल इव-The idea is that as in that sword were reflected the curved large teeth of the group of the poet fancies that those reflected teeth were looking like the bones of enemies which were killed by the edge of that sword. प्रतियिमियत ....कानन इव-The central idea of this line is that the tongues, which were reflected in thot sword, were looking as if the garden of lotuses that wos arranged for omuse ment of the Goddesses of the Wealth belonging to enemies and who were brought forcibly after defeating their मनिमासमागताहार...जालायतर-Read भूतमागर-प्रनिमा प्रतिनारा লিখি যামন ই খানমন গল্লামানীননা ফাসাদ নিন- गमूहो यम्मिन पराले म तपोनः। अपरं क्यंभूतः पादः । टन-प्रति गनुभप्रायागेकानागातर इस प्रतिः प्राटिनः मधमा गानरम समान मन्युमनना उमाबागमतरमागरानगम्याग सम्मिन पागमे ग मानः। प्रचलितामिल...अटगनल इप- Reed नमागर- टसे प्रति उति मंधुताभिप्रायो अनि ममारिया माना प्रगो मा मम्मी ममः अनार अटगन durin कामगा। प्रतियातनागनार......क्षेत्र इय-Pead नमागरfamil भाग ::अम्प मगर भ(ग)- मापी भौगोरिगामी दो दम PT मनोनः भार I amriमर्ग in for TETran owners.

·(SC) [Chapter to IS . समर्थ राक्षसाना क्षेत्र भूमिर्येन करयालेन स तथोक्त । सर्वभुवन प्रजापति- रिव-Read थुतसागर-सर्वषा भुवनाना प्रचार पर्यग्ने कुनूहलिता दहिदवती चिनोदरती या कीर्ति पुण्यगुणकीर्तन सैर कुल्देवता अवयम्य अधिष्ठायिका तम्या सहचर ससा स चासौ पराकम पौरुष तस्य प्रसूती उपादने प्रथममजापतिरित ब्रह्मसहा । The sword is compared to the creator ब्रह्मा owing the fact that it has created valour wh ch aga n fanced to be a lover of the Fame महसाहस इव-Read श्रुतसागर-कीलानमनमहग । भेषजागम इच- Read श्रुतसागर-मन्त्रगानसहा ! कालेयरल भिचार इच-Read श्रुतसागर-कलिकाले भर काल्य स चासौ क्लङ्क लोकापवादस्तेन पशिल मपाप स चासानागारम्तस्मिन् परास्तापरा पापिष्ठा शय अथ पङ्किलाचाराध ते परे मानवनेपा परामुता रिते मृन्युरण चरमाभिचार इन उकृष्ण मारणमनसदृश । धीरथीविभ्रमदर्पण-Ths as the name of the sword कलिकाल स्तम्भात्-This is an adjective of the hand of the k ng मारिदत्त Read थुनसागर-पलिकालघुणैर्दु ग्य(प)ममार ट्रकीट जरन् शतपटी- भगन् योऽमौ जगत्यासादा भूमण्डलदेवतामन्दिर तम्य उत्तम्भने चीणाद्वारकरण स्तम्भात् महास्तम्भसदृशात् ( करात् )। दोलायमान सुभगम्-Read थुतसागर-दोलायमान प्रेती ये मणिपटल पञ्चविधमाणिक्यजन्तिसुवर्णक्णयाने तयो फिरणजालेकसममू पदरितो याऽमी गगनारामो पियन तन मुभग मुटर यथा भपत्ये रम् । Page 37 अनहेलविहितचितरप्रदान ---Read श्रुतसागर--अनर हलेन आदरण पिहितमनुष्ठित पिपरम्यामनग्य प्रान विश्रागन येन म तयोत (गजा)। धर्मद्वय -(1) householders conduct (2) ascetics conduct Page 38 यत्त धिता समृद्धशा -Read श्रुतसागर या यम्मात् कारणात् त मिधु श्रिता आधिना ये क्षाणीभृत पर्वताइश समुद्रे वतन्ने ते भोणीभृता पिनि ममवगा गिरोण पाता- गता येशुभा विनुगास्तु मरमेसानु भोणीभूत राजान समृद्धागा शुद्धिं माता क्या पर्नते । आसनोदन्य - प्रगाह -Read थतमागर-आमर अनिनिकातर आसमुद्रान्तीपार पन्चात् यामा पार ममुटमसम्मपिनो ये अश्य पाना पलीभिगीभि अमरमग्नीभियाना 50 ·First ] (87) भिर्गीता वीणानंगस्वरमण्डलादिष्ववतारितः कीर्तिप्रवाहः पुण्यगुणकीर्तनसंततिर्थम्य स तथोक्तः । अमराम्भोधिः-It is the name of the sea क्षीरसागर. Page 39. The verse 174 is most important. All the adjectives therein Follow the three nouns (I) pantomime, (2) sexual enjoyment and (3) the assembly hall (of the king मारिदत्त.), चञ्चत्कुन्नलचा- मरम्-(1) in.which (pantomime as well as sexual enjoyment ) beautiful hairs are scattered (चामर) (2) in which i.e. in the asse. mbly hall are the beautiful choreries (in the hands) of spear-bears (बुन्तलना-अन्तहम्तपुरुषाणां । कुन्तालान्ति गृहन्ति ते कुन्तलाः।) कलरणका- चीलयाडम्परम्-This adjective qualifies the three nouns. Read श्रुतसागर-पलं मधुर यथा भवत्येवं रणन्ती गदायमाना या माची पटि- मेग्यला तम्या लयः पीडामाम्यं तस्य आइम्नर आटोपो यम्मिन् नृत्ये प्रमटारते नृपति- म्याने च तथोक्तम् । भ्रूभङ्गार्पितभावम्-This also qualifies the three nouns. Read श्रुतसागर-भूपेण अस्तिो भानः एकोनपञ्चागलक्षणः मंभोगदानाभिप्रायः कार्यनिवेदनं च यथासंग्व्यं यस्मिन् नृत्ये प्रमदारते नृपतिस्थाने च गत्तधोनम् । उमचरणन्यामासनानन्दिनम्-Read श्रुतसागर--(I) ऊरोः मनभरणम्य पादम्य न्याम आरोपणं अष्टाधिगतप्रमाणं तम्य चरणम्य आमनं भेपर्णतेन आनन्दो यस्मिन् गृत्य तत्तथोक्तम् । (2) ऊोः पुरुषमभोश्चरणयोः स्त्रीपादयोन्यामम्य पोटनम्य यामनं आगनीमेपम्नेन आनन्दितं आनन्दो यम्मिन् प्रमदारते तत्तथोक्तम्। (3) कम्णा मकमा चरणाना पाटानान्यामामनेन गागनेन आनन्दितमानन्दो यम्मिन् पतिम्धाने ततथोक्तम् । सेलम्पाणिपताम्-Read श्रुतसागर-(1) लन्ती यत्र तत्र पनन्ती यो पानी परी तारेर पारे पनी यम्मिन् नृत्ये तत्तथोक्तम् । (2) परल्या नतेनं गी पानिपता परपालिध्यजी यम्मिन् प्रमदारते तत्तथोनम् । (3)ोलन्यः प्रेगन्त्यः पागि हम्मे पतास महायजा यन्मिन् पनिम्याने तत्तयोत्तम्। सणधानीताइदागेन्सवम्-Read शुनमागर -(पिप रोचनाना मागें मानीतः अवतारित. अगदारोलरः अद्भपिशेगनन्टो यस्मिन् मन्ये तत्तधोकम् । (गयोः . क्षयनम्मिमानीनः अन म्मरमन्दिरेग हारेग र मुनापल- माला उमा भानन्दो सम्मिन प्रमगरले तत्तनम् । (3) गरम लोचनमार्गे मानीनो अस्ताग्निः मनानी दायभस्यातीनो दागमः समदनगरः प्रदनों यम्मिन् नानिमाने जमानम ।

·(88) I Chapter Page 40. 11093 53. आनिगमसमानवल-Read श्रुतसागर-आनिगमं ऐतिह्य- पर्यन्तं सिद्धान्ते मूचितं असमानं अनुपम बलं सामर्थ्य यस्य स तम्य सम्बोधनम् । Page 42 54. पुदर्पणसमानविम्बः-( The sun ) Whose orbit was like the mirror made up of lead. ( 79 ) Page 44. 56. महेन्द्रामरमान्यधी:-Read श्रुतसागर-महन्दै मनरेन्द्ररमरैः सर्वदेवान्या पूज्यनीया धीर्यम्य सः (जिन ) Here is the reference to the king महेन्द्रपालदेव. This verse has double meaning one goes to the poet fanga and other to the Lord Jina. When the adjective महेन्द्रामरमान्यधी is taken to श्रीसोमदेय the meaning is thrs -whose talent was overvalued by the God-like king महेन्द्रपाल, similarly, the other adjectives should be translated. 11093 BRO Pos ·In a great apate m GLOSSARY. Ez a wooh 37797 m a stone 6TRE MI 92 charcor! 3797779 m a name of a tree (सातल) 37 in a mountain, a trec 37*** III A lioly fig treo all countless (दीवृक्ष) mimiterial ta the inside 37377 2N n a low of Siva 37-port unusual paftlie notched ortre 3757759 m transmigration mity of bon आच्छादन Hunting ritm 11 army, host 31FWT m Show अनीहा । disregard 371a, 1 disease, pa indifference 1 tree 2107 21 elephant duer 31774 in attachment 391477 Ilustre 37979 m n body 37127tes a terrible अपनोद m destroying आय लिक m a man who in अन्तेगासिन् m. disciple order to run an object tises forcible instead 3791T IN the outer corner of gentle means 379 (new #106 m a garden 37fitualf coveting anothers stilares a Turbid property 3711747 17 & Fue ute n distress 37783 m Any Spirtuous अभ्रम / mate of ऐरावन liquor 3779a active great, volent इदिग/ Name of Laxmi STEM I worslup IT 1 The blue lotus अराल ॥ curi ed an 1 The earth elephant in rut $ The pole of 1 carriage, अलगद 222 a black striety a part of i chariot of cobr जमर a formidable 15 22.2 forehead उत्तर m heap 97784 m a dwelling place 3037m rising growth of the eyc ·GETS &, great, fic rce SETT m. crest उदकोदरगद m dropsy 3 m, end, result उदन्वन्m sea 317 n, a buchet, throwing upward FH7 m, blowing 397171 f a land at the foot of a mountain उपदेह m corer उपल mastone 391 f. Fame Jefon n. intense 3F man owl उलोच m a canopy Jul a. voilently moring a kind of black antelope एणमदn mush 777 m & miss fan a. happy Fram, a new shoot affun the wood apple tree क्मलिन् m the moon 971 a spotteel AT m. a tortoise **F me sku!!, ang bone of the body a pot, nu ironsauco-jian कर्पूरपारी / emphor कर्मन्दिन् m, an ascetic करोटि f the skull च्याद (H. eating rair flesh Jabras m. upper part of the neck; & jewel worn upon the neck EVS 98 1 an arrow कासर m.a baffalo a. Dry.m a cat, a cock, il crow flera m a parrot कीकस 1.a bone Mart , The God of Death of m a flame . a beast, Honey 12 blood F8 m. an elephant कुटहारिका A female sernant carry mga pot maa m a kind of Vennmous serpant anitt in a shark Tim. an osprey कुलर ॥ a crab i m. The part between the eyebrows 1997 m, a demon 1972 the real lotus alga churned in corruption 11, a crest 17 m a stick कोणपm a lemon 1, The Ashoka tree 42 m n liriou FIT m ·3 गलतिलक 1. A Name of the fort PET m. a small mountain 19-3 m, a bunch Tu m. a particular fragrant ang m a kind of frog, a jackal nimaat f. a female jackal 127 m. a wild monkey afecs a, obstinate; (2) taking Ta m. a low murmer Teht a, a destroyer घोरघृणि m. the sun 7 m. a kind of deer 777 m, a foot 11 m. the blue jay. a f. Brow, eyebrow at 1. & garment 1711, the nipple of the breast चूलिका f. the erest of a cock i . shrewed a. spotted I m moss. जम्बीर m a criton tree TEY 1. not dried flesh 1 m, a water-suake gru a. to be worshipped 1967 m. & sort of small drum ETT 1, mass; pomp frfoza m, a kind of small drum. fouett m. a foam azta m. a mountain de in. an armour di m. palace, a stage at m. thirst alirez 1. Tamal Tree & its flowers gett m, a ripe Bimba fruit F-57a. having a portuberant belly 777 11, a kind of gourd T 1. a kind of musical instrument difto 11. The Union of song, dance and instrumental music दुर्वर्ण n. a silver I m. a serpent दृमार्दन m. winter season Sist m, a fire ufiq m. The braided and ornamented hair of a woman tiel over the liead and intermined with flowers etc. art a. Nail scorching T 11, the bone of the foot नाटिंधम a. causinga morement of tabular organs, m, goldsmith al ·att m. nn arnis fra m. a heap, tho body FETT 1. a 'collection fast a. dependent, obedient fatta m. corer, veil FRYTA n sexual enjoyment, sport Tatic m. the moon पचेलिम a. ripening A m, a kind of spear with sharp edge fecha 12, arrangement : 40137 . green, m, a demon afa n. a thunderbolt eta m, a kind of fish 9127 m. a quick-silver EUR 11. sea पारामरिन् m a religious mendicants 17 11. 12, the feathered part of an arrows fayt m. a demons fanar a. displaying पुटपिनी / a lotus 22(A) m, a goose, a ent T n. a betelnut 74 m. 9. Aps 27 m, a las पोमिन् m. a boar 4 f.matted linir PT. potteci alfa 11. peacock प्रचेतस् m. an eplithet of Varunas ORA 11, collection geferat f. the fore-finger प्रत्यवसान 1. eating or drinking प्रणयगड्ग m. a king (मारिदत्त) who has beloved wife गद्गा by name J. well gig 1. continuity e m the flowing of rut from the tomple of an elephant 9914 m. killing; a demon 977 m. stone 718 m. i speur 22 11. A SNOW 19723 1. Name of a trec 973 m 11. a garment of cotton O 11. f. learing of a inenl. अनदीधिति m the fun am 11. a kind of plant (नीलझिंटी) agtfogla m, soul TAIT m. a fire 375501 11. quarrel, war fuper m. n sling Yannit(FT8F) 4. a Inser Frf. a sort of weapon 2 w 1 sjuries of birl ·5 भैरव a. terrible **** m. flower juice RFR /. shoot Z? 11. an aeroplane, m. a dog #-917 il, dull, slow 47 m. a camel 47. an ink Hart m. a king HIFT m. å mango trec fatim-sixteen officiating priests at aucrifice fazer m. a horse fafraz m. a tree 71 m. Name of a tree K11, a hammer Half a kind of grace 171 1. a crucible 74197 2. A vine or Punch ZIĘ 1. charming 27 11. a place of rest sa f. a kind of creeper 7551 , a fried grain meg m. An attentive servant m. a snake DER 1, made of iron tam, a mendicant afes f. n fold (on the skin) afiti a. empty GET m, an eupuch चलमि . top most unrt of the house afel f. a chain 9 m. a Dried flesh al 11. Name of a fragrant grass (471) f. a gooss, 11. duck, RIAD 7 m. a tail refiF. 13. n tying post i 1. an arm {ifft m, n bird, a tree faff. m. a kind of jasmine (Tran ni. yaping, blowing fall. a balcony frana , extension (72. m. n dose-cat. 2. pinnacle jam. The sun, The moon of grapes #77 m. a hind of gen मेदुर ॥. oft ITY87 11. denon 9179. m 9. Jac. योगिनी/ a witch a 1. Turmeric 7 m. a 'Theatre 17 m force STRICT M. the Pizzila tree TN 74, n kind of tree, l, អារ ZAR #, #florer ·पियोका m. an amorous gestures fate () m. a lake få m, whirling विगसन १, slaughter Aariell f. all-pervading fran a smell like that of raw meat fim. 27, a horn विश्वकट्ठ m. a bound विश्वद्युति m the sun Tu 17. Nomo of a fragrant grass वरम ( दक्षिणापथपतिः) a king belonging to south anh m, a hernit tallet m. a hard ära a, whiteness 2017 m. an epithet of fire. *a. benutiful, charming 75fer ll. stony. IFTTT 1. a tencbing of Buddhin. fara p. p. jingling OiT m. n fire. शूर्पकाराति m. Cupid Agrit fin tnlent sittu m. 1), valour, eliarity ITH 71. a gallant, #71 1. the mane of the lion HZEITIEM. a fellow sufferer AFIE 7. a multitude. ÅYu 11. kindling. सर्वकप a. all destroying AHF m. an elephant. सारसन १. u girdle #imt m a frog f#4 on, a cloth), a garment. सिंदुवार m. Name of a tree सीधु m. rum f. piercing. Atrag m. An or. सौराष्ट्री /. relating to Sunt मंतानकुम्पल 1. (पृश्नचिोपपलय) an offspring of a tree 717 m. Buuch of flowers Biye a unei enly raised 3917 (1. large, grent 27 n. flowing, trichling; n cal m. Goki. eft m. 11. quarter हला A plough Z7727, 11, a golden langlo fram. A rope or litter for fastening en ole pliant's feet a 11. an organ of sense nu epithirt of Vislinu or Krishna 97 m. n shruli, bus witam.

·TEST PÄPER I Yas-astilaka Champu-Uchchhyās 1! 1. Translate into English any four of the following, adding explanatory notes where necessary : (a) चन्चकुन्तलचामरं.. स्थानं च ते स्तान्गुदे । ( Page 39) () सर्वदेहभृतभस्मनिकायः .........प्रमथनाथसमानः। ( 24) (e) उत्सर्पहर्पमाल.... द्वेलितानि। (d) अचलापतिरप्यमी मारि(र)दत्तः... रागोल्बणयामि। " 33) 34) or 35) (d) पुनरप्यसी वैतालिकः........ पेक्षितोऽसि । ( , (e) अरजम्नमोबहुलोऽग्यातत...........गुणमणीनाम् । 12) 2. Explain the mythological allusions in the following Passages (a) श्रूयते दि किलाऽलक्ष्यजन्मनो दक्षसुतानां जलकेलिबिलोकनान् तपः- प्रत्यवायः, पितामहम्य तिलोनमामंगीतकात् , कैरीमहमात् पारागरम्य, रथनेमेश्च नटीनर्तनदर्शनात् (b) सपनलोहितविहितमामः परशुराम व गोणगरीरः or (b) जीमूतवाहनचरितावतारमिव नागवल्लीविभवमुन्दरम् . Explain fully the philosophical references in any two of the following passages :- (a) सुगतागमा इवाऽविकल्पप्रधानाः, बृहस्पतिनीतय माऽदेवमातृकाः, भागयता इव प्रतिपनकृष्णभूमयः, साग्व्या इव समाभितप्रकृतयः। (11) नियमातकुम्भप्रदेश इन विदूरितदयिताममारेगा, अलोकायाा इव गित- जन्तुजातावकाशः, तपश्चरणागम इस ममुन्मारितवर्षधरसमागमः, क्षपश्रेणि- रिव तपःप्रत्यवायरहितभोणिः (c) मनुष्यरूपेण परिणनं धर्मद्यमिन, नयनविषयता गतं नमयमदमिन, प्रदर्शितात्मरूप प्रमाणद्वितयमिय, बहिःपाटव्यापार शुभध्यानयुग्ममिन 4 (n) Write evlanatory notes on any siz:- (1) मानम्तम्भ, (2) मूलगुणs and उत्तरगुणा (3) मप्तभंगीनय, (4) उपासक्दशा (5) परोपह, (G) अवधिज्ञान, (7) श्रमणरांघ, (8) पन्चजन, (9) ज्योतिर्लोक, (10) Fight Karmas in Jainism. () Write an essay on style and date of Sonadera. ।

·:-- TEST PAPER II Yasastilaka, Champi-Uchchivas | 1. Write full explanatory notes on any.sir:- चिनशिखण्डी, अपकश्रेणी, नययमल, क्षुल्लक, शुभध्यानयुग्म, प्रमाणद्वितयम्, त्रिपुरम, प्रस्तार, मूलोत्तरगुणs and रनश्य 2. Explain fully with reference to context any three of the follouring :- (i) देहायत्ते कर्मण्ययं नरः स्त्रीजनोऽयमिति भवति । चित्तायत्त कर्मण्यधिका नारी तु मध्यमः पुरुषः॥ (ii) अवतानकालायसतिलकाकृतिसलतिमस्तरदेश हपीकेग, ! न समीप- मदयफचग्रहपहिलविग्रहायाः कुटिलकुन्तलापिलपिलोचनचुम्बनानामिति मुकुन्दम् (iii) प्रतियातनागताङ्गसङ्गताभोगतनुः रामाक्षिसविपक्षभयदक्षराक्षसक्षेत्र इव, अपि च यः स्वम्य स्वामिनो नृपयज्ञाउसरेषु निजभुजप्रतापार्जनजनितसाचिव्य इस (iv) सितसिचयैरिव परिमुषितकषायकालुप्यैः, चित्राप्तिद्वीपैरिव मदरहितै- विश्वभरेश्वरैरिय प्रणीतविग्रहदण्डैनीतिशास्त्रैरिव प्रकाशितरामयोगतीर्थोद्योगै. (1) अहल्यापतिपरिग्रहसनलितजातयुवतिमुद्राचरानेकनीक्षण ! भतकरण! पौलोमीरमण ! नार्हसि प्रणयालहपितायाः करजराजिपाटनप्रदानदण्देनाऽनुनयनानि विधानुमिति वृद्धासम्पन्दिनम् 3. Translate into English; adeling esplanatory notes where necessary- (1) यत्र मदारपतय इत्र गोमण्डलान्त सन्ति मामाः ( Page 4) तदपि त भगान्तमुपसंगृह्य स्थितिरियम् । 30) (5) पुष्यश्रीयम्य तागः ( 8) (c) सोढस्वमायादनेन. 31) (d) जीवन्त्येषा यथैराऽऽसीत्... 27) 4. (a) Trnce the beginning of the admixture of the prose and pwetry in classical Sanskrit literature. (b) Eluciclate (1) The descriptive power of Somulera, (ti) the Mythological philosophical allesions in the portion of Vasastilaha chamjr that your read, Or () " Somadeva was philosopher, preceptor and a first-class writer of Metry" comment, , or . " " ..... " .

·PAGE LINE 10 " 12 24 5 ERRATA (Introduction) I\CORRECT CORRECT Poineer Pioneer Reilgious Religious Cotagory Category The nature of The nature existence attributed to attributed to Indespensible Indespensable critises critisizes attains to • attends to ......our ......aur a part of might a part of Karbe a Karnataka mātaka mension mention Mereos er rir viii ruil 21 9 27 15 17 " xnin xixi 29 16 Moreover PAPER LF 1 7 8 2 8 23 10 20 ( (Textual Portion ) INCORRECT यम्याऽधि , जगनयी यद्युत्पत्यै परिलुम्पमानैः दुदिनीन स्तम्यराभिः मकल्पयत. व्योमनिर्माश्यन्तीभिः निर्भस्मित पुरुर्दशकनियानर- नपर " Corner यभ्याशि अगन्नयी यद्युत्पत्त्यै परिलुम्पमानः दुर्दिनीकृत नकाभिः मङ्कल्पयता व्योम निर्मापयन्तीभिः निर्मित पुरुदंशोनिगाचर- परनम्वर 9 10 11 25 20 16 -10 27 ·10 PAGE LIVE I\CORRECT CORRECT । 12 10 22 A 23 " 1-4 22 24 " 15 3 . 32 16. 13 " 15 16 दरमरस्वती महिम्रः निधिधैर्यम्य विश्वठीचिलोके मूपापिरेटिव पनपाण्डुषु ग्वकीय कथाशेभासु तद्वेष्टि विजीम्भतेन विधायिमु विटतहिमधाम प्रगाहपतद्वारा दिनमवनिमाशाः प्राय क्षपासगिनि जनमनोऽप्रत्यपोपण दण्डेऽनानुनयनानि मृतसिक्तोदयमिर सप्तजिव्हा अङ्गरा. गौरखुर मुस्यगनासङ्गमन नातिथेये मी (शा) खोदनेरित जयतादद्भगतविधि गद्दव्याप्यः सदति द्भवत्सरस्वती महिम्नः निधिर्यस्य विश्वधीचि लोके मूपागुपिरेविव पम्रपाण्ड स्वकीय कथाशेषामु तद्वेष्टि विजम्भितेन विधायियु रिलुप्तहिमधाम प्रवाहपतद्धारा दिवमानिमायाः मायः क्षपासङ्गिनि जनमनोऽपत्यपोपण दण्देनाऽनुनयनानि अमृतसित्तोदयमित सप्तजिहा भद्वारा गौरपर मुक्त्यङ्गनासङ्गमने प्रनातिथेये सौ (1) डोदनेरिस जयतादतनिधि गृहप्प्यः मदमि " " 20 25 17 IT 28 19 20 28 16 23. 25 32 34 35 13 6 37 23 42 22 " ·11 Pagr I INF 1 29 7 2 3 8 4 11 29 12 16 5 17 18 36 19 12 20 (Noles) INCORPFCT CORNFCT Far fatched far fetched समवगरण समरसरण Jaina Jina नगोजम्भ Arilena Sine quo non Sinc qua non It is in its first It in its first plice Stretct Stretch vorne bori moro futh mere faith In the some way In the saine way Shetei Shelter Prefering Preparing at the same time at the same स्वपरद्रव्य time to 1996 Twenty-third Twcuty second Twenty Vſulgunis Twenty eight Mulgunia भपणादर ਮਾਵਾ GETATTUTT मानम्नाभान् वेलमुक्ति परम्भुत्ति The hind of The hind of lody borly That a man in that a man ling life If z man 18 43 46 3 50 8 5 27 14 G7 70 13 80 SO 90 mlife 9 + MATI