·-
नायूराम प्रेमी, मंत्री,
मा०वि० जन-पन्यमाला.
हीरावाग, बम्बई।
मुद्रक,
चिंतामण सखाराम देवळे,
'मुंबईवमा प्रेम, सर्ट रोड,
गिरगांव-वम्बई।

·-
-
-
अधिकार-सूची।
पृटसंख्या.
१
...
सदादशानुप्रेक्षाधिकारः
२ अनगारभावनाधिकार
१० समयसाराधिकार
११ शीलगुणमस्ताराधिकार
१२ पर्याप्लिनामाधिकार.
प्रशस्तिपाउ.
...
१५१
१७३
३२५
...
...
...
...
प::.-"- यः
ज्ञानर, काला)

·प्रकाशक- नाथूराम प्रेमी, मंत्री, मा० दि० जैन-ग्रन्थमाला. होराबाग, यम्बई। चिंतामण सखाराम देवटे, 'मुंबईवभा प्रेम, मारो, गिरगाव-अम्बई।

·५
Pritra
अधिकार-सूची।
पृसंख्या.
१
...
८ दादशानुपेक्षाधिकारः
९ अनगारभावनाधिकारः
१. समयसाराधिकार
११ शीलगुणप्रनाराधिकारः
१२ पर्यातिनामाधिकारः
मास्तिपार.
...
.
१७३
३२५
मा: '...-
ܘ ܕܕ
मेशार, गमा)

·No text on this page.

·श्रीवट्टकरस्वामिकृतो मूलाचारः। श्रीवसुनन्दिसिद्धान्तचक्रपतिविरचितीकासहितः । द्वादशानुप्रेक्षाधिकारः। सिद्ध णमंसिदण य झाणुत्तमसवियदीहसंसार । दह दह दो दो य जिणे दह दो अणुपेहणावुच्छं ॥१॥ सिद्धान् नमस्कृत्य घ ध्यानोत्तमक्षपितदीर्घसंसारान । दश दश ददौ घ जिनान दश । अनुमंक्षा यक्ष्ये ॥१॥ टीका-सिद्धान् नम्धात्मम्वरूपान् । नममित्वा प्रणम्य । किविशिष्टान् ? ध्यानेनोनमेन क्षपितो दीर्घसमारो यस्ते ध्यानोनमक्षपिनदीपसमागम्तान् शुशध्यानविनम्नमिथ्यावासंयमपाययोगान् । दश दश वीमावचनं चैतन् विशतितथिकान, दो दो चतुरचतुर्विशतितीर्थकगं जिनान प्रगम्य । इस च दादशानुप्रेक्षा दक्ष्य इति संबंध । ध्यानमध्ये या दादशानुप्रेक्षा' सूचिताम्नामा प्राचोऽयमिनि ॥ १॥ १ ध्यानमा का द्वादशानुभक्षा सूचिनस्तामा प्रचमित किरायेन सूरतास्तासा प्रनिनि प्रेम-पुस्तके पटः। ।

·२ मनाचारे- -- man +--- । प्रतिभावाायन मचितानपक्षानामान्याह,- अढुवमसरणमेगत्तमण्णसंसारलोगमसुचित्तं । आसवमंवरणिजरधम्मं बोधि च चिंतेजी ॥२॥ अधुवमशरणमेकत्वं अन्यत्संसारलोकं अशुभत्यं । आत्रबसंवरनिराधम बोधिं च चिंतयेत् ॥ २॥ टीका-अधुत्रमनित्यमशाश्वतं अमरणमत्राणं । एकत्वमसहायत्वं द्वितीय- स्याभावो न मे द्वितीयः । अन्यत्वं पृयस्त्वं शरीगदत्यन्योऽमिति भावनं । संमार- श्चतुर्गतिपग्भ्रिमणं प्रदेशानामदर्तनं परिवर्तन च । लोकं वेवामन हर्गमृदंगमं- स्थानं । अशुभत्वमशुचित्वं सर्वदासस्वरूपं । आम्रवं कर्मागमद्वारं मिथ्यान्वादिकं । संबर कर्मागमद्वारनिगेधनं सम्यक्त्वादिकं । निर्जरां कर्मनिर्गमनं । धर्ममुन्मक्षमा- दिलक्षणं । बोधि सभ्यस्त्वादियाभं चान्तकाले संन्यासेन प्राणत्यागं चिन्तयेत् । एवंप्रकारा द्वादशानप्रेक्षा ध्यायेदिति ॥ २ ॥ तास मध्ये तावदनित्यताभेदमाह,- ठाणाणि आसणाणि य देवासुरमणुयइडिसोक्खाई । मादुपिदुसयणसंवासदा य पीदी वि य अणिचा ॥३॥ स्थानानि आसनानि च देवासुरमनुजद्धिसौख्यानि । मातृपितृस्वजनसंवासता च प्रीतिरपि च अनित्यानि ॥३॥ टीका-स्थानानि ग्रामनगरपननदेशपर्वतनदीमटंवादीनि, अथवा देव- न्द्रचक्रधरवलदेवस्थानानि, अर्थवश्वाकुहरिवंशादिस्थानानि, तिति सुखेन जीवा येषु तानि स्थानानि । आसन्ते सुखेन विशन्ति येषु तान्यासनानि राज्या- द्गानि सिंहासनादीनि, अथवा अशनानि नानाप्रकारभोजनानि उत्तरत्राशन- शब्देन चाशनादीनां ग्रहणात, देवाश्चासुराश्च मनुष्याश्च देवासुरमनुष्यास्तेषा 'शशनादीना' इति पाठ: प्रेम-पुस्तके । ।

·द्वादशानुरेक्षाधिकारः। ३ अद्धिविभति म्यश्वरपपदानिद्रव्यमवणादिकायाः पूर्वावस्थाया अतिरेकर, माग्यानि शुभद्रव्येन्द्रियमनितानंदरूपाणि । माता जननी, पिता जनकः, स्वजना घान्धधाम्नैः संवासता सहकनावदान प्रीतिरपि ते सह स्नेहोऽपि । अनिन्या इति सबंध । एतानि सणि स्थानादीन्यनिन्यानि नात्र शाश्वतरूपा बुद्धिः कर्तव्येति ॥ ३॥ तथा;- सामग्गिदियरुवं मदिजोवणजीवियं लं तेजे। गिहसपणासणमंडादिया अणिञ्चेति चिंतेजो ॥ ४ ॥ सामीन्द्रियरूपं मतियौवनजीयितं बलं तेजः। गृहायनासनांदादीनि अनित्यानीति चिंतयेत् ॥ ४॥ टीका-सामग्री राज्यहागरणं हपहस्तिग्थपदातिस तलपरशुत्री- जोशादीनि, इन्द्रियाणि चक्षुगीनि, रूपं गौरवर्णदिग्मीयता, मतिद्धिः पूर्वापरविरेचन, यौवन दादशवय 7 वय परिणामः, जीवितमाया, बलं साम, तेजः शरीरकान्तिः प्रतापो था, पुरुषैगनीतानर्थान् गृहन्तीति गृहा: नियस्तमचरितमामादादयश्च, शयनानि तूलिकापर्यकार्दानि मुसकारणानि, आमनानि वासनशठिकादानि मुगस्तनि शरीरादीनि पा पुत्रमित्रदामीदा- मादीनि च, भाडादीनि च सेंटिमरिचहिंगुवनामिप्यताम्रादीनि सर्वाण्यनि- स्यानि अभुवागि इत्येवं चिन्तयेत् व्यायेदिनि ॥ ४ ॥ अशशरणस्वरूपमाह- हयगयरहणरवलवाहणाणि मंतोसधाणि विजाभो। मच्चुभयरस ण सरणं णिगडी णोदी य णीया ॥५॥ हयगजरथनरबलवाहनानि मंजौपधानि विद्याः। मृत्युभयात् म सारणं निकृतिः नीतिः च निजाध५ m

·मगनगारे-
--
टीका-अभगजग्यनग्चरवाहनानि मंत्रापयानि यिाम प्रान्या-
दयो मृत्युभयायुपम्धिनान गर्ग न आणे न रक्षा, निहनिर्वचन्ग, नौनिभाण-
क्यविद्या " स्वपक्षपग्पक्षवृदिहानिप्रतिपादनोपायो नीतिः " । मा न मामा-
पप्रदानभदंदरूपा । तत्र प्रियहितवचनमंग म्यानन्यं च माम, नानाइय-
प्रदानमुपपदान, वामनभर्तीनादिर्भदः, ताइनं चंदनं दंडा, निना बांधा
ध्रात्रादयभेवमादीनि मृत्यभये सन्युपम्यिने गगणं न मयंतीनि चिन्तनीय
मिति ॥५॥
तथा:-
जम्मजरामरणसमाहिदहि सरणं ण विजदे लोए ।
जरमरणमहारिउवारणं तु जिणसासणं मुचा ॥ ६ ॥
जन्मजरामरणसमाहित शरणं न विद्यते लोक।
जरामरणमहारिपुवारणं तु जिनशासन मुक्त्या ॥६॥
टीका-जन्मोत्पनिः, जग वृद्वत्वं, मग्णं मृत्युः, एतैः समाहित संयुने
सुठु संकलिते शरणं रक्षा न विद्यते लोकेऽस्मिाति, जगमगणमहारिपुत्रागणं,
जिनशासनं मुम्त्वाऽन्यन्धरणं न विद्यते लोके इति संबंधः ॥ ६॥
तथा;-
मरणभयनि उवगढ़े देवा वि सइंदया ण तारंति ।
धम्मो ताणं सरणं गदित्ति चिंतेहि सरणत्तं ॥७॥
मरणभये उपगते देवा अपि सदा न तारयति ।
धर्मस्त्राण शरणं गतिरिति चिंतयाशरणत्वं ॥७॥
टीका-मरणभय उपगत उपस्थिते देवा अपि सेन्द्रा देवेन्दसहिताः
सुरामुरा न तारयन्ति न जायन्ते तस्माद्धर्मा जिनवख्यातनाणं रक्षणं शरण-
माश्रयो गतिश्चेति भावय दितयाशरणत्वं, यम्मान कश्चिदन्य आश्रयः,
पुनः शरणं रक्षकोऽगतिकानां गतिरिति कृत्वा धर्म शरणं जानीहीति ॥ ७ ॥

·दादशानुप्रेक्षाधिकारः। AAL - - एकत्वस्वरूपमाह;- सपणस्स परियणस्स य मञ्झे एक्को रुवंतओ दुहिदो। बजदि मच्चवसगदो ण जणो कोई समं एदि ॥ ८॥ स्वजनस्य परिजनस्य च मध्ये पकः रुजातः दुःखितः । ब्रजति मृत्युपशगतः न जनः कचिदपि समं पति: ८॥ टीका-खननम्य भ्रातृभ्यपितृन्यादिकस्य, परिजनस्य दासमिवादिकस्य च मध्ये, एकोसहायः, मजार्ता प्याधिग्रस्तो दुःसितः मनति मृत्यशंगतो न जनः कभित् तेन मममेति गच्छति ॥ ८॥ तथा,- एको करेइ कम्म एको हिंटदि य दीहसंसारे। एको जायदि मरदि य एवं चिंतेहि एयत्तं ॥९॥ पकः करोति कर्म पकः हिंडते च दीर्घसंसारे। पकः जायते नियंतश्च एवं चिंतय एकत्वं ॥९॥ टीका-ए. कगेति शुभाशुभ कर्म, एक एव च हिण्डने प्रमति दीर्घ- मसारे, एको जायते, एकश्च म्रियते, एवं चिन्तय भाश्यकत्वमिति ॥ ९ ॥ अन्यन्नम्वरूपमाह- मादुपिदुसयणसंबंधिणो य स वि अत्तणो अण्णे। इह लोग पंधया ते ण य परलोगं समं णेति ॥१०॥ मातृपितृस्वजनसंबंधिनय सर्वेपि आत्मनः अन्ये । इहलोक बांधयास्तेन च परलोकं सम यन्ति ।१० टीका-मातृषितम्जनमंबंधिनः सर्वेऽपि आत्मनोऽन्ये पृथग्भुना रह .

·६ मुलाचार- ~~-~-~ -- लोके बांधवा किंचिकार्य कुर्वन्ति ते न परलोकं मर्म यन्ति गन्छन्ति। नामत्र लोके वाधवात मवन्तीत्ययः ॥ १० ॥ तया,- अण्णरे अण्णं सोयदि मदोनि मम गाहओत्ति मण्णंतो। अत्ताणं ण दु सोयदि संसारमहण्णये बुडं ॥ ११ ॥ अन्यः अन्य शोषयति मृत इति मम नाथ इति मन्यमानः आत्मानं न तु शोचयति संसारमहार्णवे बुदितं ॥ ११ ॥ टीका-~~अन्यः कश्चिदन्यं जीवं शौचयति मृतों मम नाय इति मन्य- मानः, आत्मानं न त शौचयति संसारमहार्णवे संसारमहासमुद्दे मग्नमिति ॥११॥ शरीगदप्यन्यत्वमाह;- अण्णं इमं सरीरादिगं पिजं होज बाहिरं दव्यं । णाणं दसणमादात्ति एवं चिंतेहि अपणतं ॥ १२ ॥ अन्यद इदं शरीरादिकमपि यव भवेत् वहिद्रव्यं । ज्ञानं दर्शनमात्मा इति एवं चिंतय अन्यत्वं ॥ १२॥ टीका-शरीरमप्यन्यदिदं, कि पुनर्यदिव्यं नान्यदिति ? तस्मारज्ञानं दर्शनमात्मेत्येवं चिन्तयान्यतामिति ॥ १२ ॥ संसारस्य स्वरूपं विवृण्वन्नाह,- मिच्छत्तणो छण्णो मग्गं जिणदेसिदं अपेक्वंतो। भमिहदि भीमकुडि जीयो संसारकतारे ॥१३॥ मिथ्यात्वेन आखरी मार्ग जिनशितं अपश्यन् । भीमटिले जीवः संसारफतारे, १३॥

·दादशानुप्रेक्षाधिकारः। टीका-मिथ्यात्वेनाउन्नोऽश्रद्वानतमसा ममतादानः 'मार्गः सम्य- ग्दर्शनशानचारिभाणि ' तं मिनदर्शितं जिनेन प्रतिपादितमपश्यन् अज्ञाना- द्भमन्ययं जीव', संसारकान्तारे संमाराटम्यां, भामे भयानक. कुटिरे जीवगहने मोहवल्यादिनिबद्ध इति ॥ १३॥ चतुर्विध समापवरुपमाह- दव्वे खेत्ते काले भावे य चदुविहो य संसारो। पदुगदिगमणणिभद्धो बहुप्ययारेहिं णादव्यो ॥ १४ ॥ इम्य क्षेत्र कालः भावध चतुर्विध संसार। चतुर्गतिगमननिबद्ध व महार. ज्ञातव्यः ॥ १४॥ टीका-संसरणं ममा परिवर्तन, नजर्विध द्रव्यपरिवर्तनं क्षेत्रपरिवर्तनं कालपस्विनेन भावपरिवर्तन, भवपस्विननं चार दृष्टयमन्या पंचविधम्यो- पदेशादिति । तत्र द्वन्याग्विननं विविध नोकर्मपरिवननं धर्मपरिवत्तेन इति । तत्र नोभिरिवर्तन नाम प्रयाणां शरीराणा पणा पर्याप्तीना योग्या ये पहला एन जीवन शामिद ममय शताः निग्धवर्णांधादिभिकाबिमन्द- मध्यभावन च यथादस्थिता दिनीयादिषु समयेषु निजीस्ततो गृहीतानंतश- गनतीन्य निभाँचानंतशगन्प्रय मन्ये गीताभानतवागन् ममतीय सेमेव प्रसारण मम्य जीवस्य नोकर्मभावमापयन्नं थावनाउन्समादितं नौकर्मदव्य- पविननमिति । कद्रव्यररिवर्ननमच्यते-एकस्मिन् समये जीनिम्नाए- विधर्मभावेन य पदला गृहीता. समयाधिकामारिकामतीय द्वितीयादिषु समयेषु निजामतो गृहीतानतान्मिभान नवागननीय स एव पर- धास्तव विधिना तम्य नीरस्य वर्मभाश्मापदन्ते पावन्नावदम्याग्विन- नमिति परिवर्तनमुन्यन मुमनितीशपांतक मजपन्यादेशागे लोकभ्याट यशान सागरमध्यादेशान् कृतोपदभवणं अधिक भनाग पुनम्ननवावगाहन दिपस्तथा भिया पन्त्येिव यादगार

·६
मृलागारे-
+
-
लोके वाधवा किनिकाय नि ने न पग्ली ममं यन्ति गलति-
नामल लोके वान्धवान मालीव्ययः ॥ १० ॥
तथा;
अण्णो अण्णं सोपदि मदोत्ति मम णाहात्ति मण्णंती।
अत्ताणं ण दु सोयदि संसारमहण्णवे बुई ॥ ११ ॥
अन्यः अन्यं मोचयति मृत इति मम नाथ इति मन्यमानः
आत्मानं न तु शौचयति संसारमहार्णरे बुदितं ॥ ११ ॥
टीका--अन्यः कश्चिदन्य जीवं शोचति मृतो मम नाथ इति मन्य-
मानः, आत्मानं न तु शौचयति समागमहाणः संसारमहाममुद्रे मग्नमिति ॥११॥
शरीगदप्यन्यत्वमाह,-
अण्णं इमं सरीरादिगं पिज होज्ज बाहिरं दृश्यं ।
णाणं दसणमादात्ति एवं चिंतेहि अण्णसं ॥ १२ ॥
अन्यत् इदं शरीरादिकमपि यत् भवेत् वहिव्यं ।
ज्ञान दर्शनमात्मा इति एवं चिंतय अन्यत्वं ॥१२॥
टीका-~~-शरीरमप्यन्यदिदं, कि पुनहिर्दव्यं नान्यदिति ? तम्माज्ञानं
दर्शनमात्मेत्येवं चिन्तयान्यवमिति ॥ १२ ॥
संसारस्य स्वरूप विश्वनाह
मिच्छतेको उम्णो मग्गं जिणदेसिदं अपेक्संतो।
भमिहदि भीमकुडिल्ले जीवो संसारकंतारे ॥१३॥
मिथ्यात्वेन आछन्नो मार्ग जिनदेशितं अपश्यन् ।
भीमकुटिले जीयः संसारकांतारे ॥ १३॥

·द्वादशानुगेक्षाधिकार। ७ - टीका-मिथ्यावेनाउन्नोऽश्रद्धानतममा ममतादाता 'मार्गः मम्य- नदर्शनशानचारिभागि' तं जिनदर्शितं जिनेन प्रतिपादितमपश्यन अशाना- भमन्ययं जीक., गंमारकान्तारे संसाराटन्यां, भीमे भयानके, कुटिलेऽनीवाहने मोहवल्यादिनिबद्ध इति ॥ १३ ॥ चतुर्विध संसाररुपमाह.- दवे खेत्ते काले भावे य चदुविही य संसारो। पदुगदिगमणणिपद्धो पहुप्ययारेहिं णादयो ॥ १४ ॥ द्रव्यं क्षेत्र काला भावय धनुर्विधय संसार। पतुर्गतिगमननिवद्धः वामकार. शातत्य. ॥ १४ ॥ टीका-संमरणं मंगार परिवर्तन, तनाविध द्रव्यपरिवर्तन क्षेत्रपरिवर्तन कालपरिवतेनं भावरियननं, भवपग्विन चाव दृष्टन्यमन्यन पंचविधम्यो- पदेशादिनि । तब म्याग्विनन विविध नोकर्मपरिवनेन वर्मपरिवनेन ऐति । तर नाकभिरग्विननं नाम प्रयाणां कारगणा पण पर्याप्तीना योग्या ये पहला एन जायनाम्मिन् समये गृहीताः निरिक्षयगंधादिमिमादिमन्द- মফস্বল ন যখিনা হিসাব না নির্মাতা পানব- गनतव्य मिचाननवागन्प्रगय मन्ये गृहीतांचानवागन् ममतीय सनेर प्रमाज तम्या जीवम्य नाकर्मभावमापयतं याश्नावसमुदित नोकर्भदाय. पग्दिननमिति । इत्याग्विननमुच्यते-एकस्मिन् ममय जीवन नाट- विधार्मभावनय पुरा गृहीताः समयाधिकामावलिकामतीय दिनामादिषु समयषु निमार्णास्वती गृहीतानगृहीताभिधानंतशगनीय तएर पक- भारतेने विधिना तम्य जीवस्य कर्मभारमापय पाना परिवर्न- नमितिविपरिवर्तनमुग्यते-मुभमनितिमाशेऽपर्यात मज.पन्यारी लोवम्याप मायदेशान स्वरमध्यपदेशान् कृत्रम अभाविया भाग एव पुनमनेशगान निभाना लिया एगिया मगरम्य

·भलागार-
Jr-
लोके बांधा किवि कार्य मुनि ने न पगला गर्म याल गति-
नामत्र लोक आन्धवाम्ने मातीव्यर्थः ॥ १०॥
तथा:-
अण्णो अण्णं सोयदि मदोत्ति मम णाहओति मण्णंतो।
अत्ताणं ण दु सोयदि संसारमहपणये बुडुं ॥ ११ ॥
अन्यः अन्यं शोचयति मृत इति मम नाथ इति मन्यमान.
आत्मानं न तु शोचयति संसारमहाणये बुढितं ॥ ११॥
टीका--~अन्यः कश्चिदन्यं जीवं शौचयति मृतो मम नाथ इति मन्य-
मानः, आत्मानं न तु शौचयति संसारमहार्णवे मंसारमहाममुद्र मामिति ॥११॥
शरीरादन्यन्यत्वमाह,
अण्णं इमं सरीरादिगं पिज होज बाहिरं व्यं ।
णाणं देसणमादात्ति एवं चिंतेहि अण्णत्तं ॥१२॥
अन्यत् इदं शरीरादिकमपि यत् भवेद वहिव्यं ।
क्षानं दर्शनमात्मा इति एवं चिंतय अन्यत्वं ॥ १२ ॥
टीका-शरीरमप्यन्यदिदं, कि पुनर्यहिन्यं नान्यदिनि ? तम्माज्ञानं
दर्शनमात्मेत्येवं चिन्तयान्यत्वमिति ॥ १२ ॥
समारस्य स्वरूपं विवृदन्नाह;-
मिच्छत्तेणो छण्णो मग्गं जिणदेसिदं अपेक्खंतो।
भमिहदि भीमकुडिल्ले जीवो संसारकतारे ॥ १३ ॥
मिथ्यात्वेन आउनो मार्ग जिनशितं अपश्यन् ।
भ्रमति भीमकुटिले जीयः संसारकांतारे ॥ १३ ॥

·. - दादशानुप्रेक्षाधिकार । टीका-मिथ्यात्वेनाइन्नोऽप्रदानतमसा समंतादावृतः · मार्गः सम्य- ग्दर्शनशानवाग्मिाणि ' तं मिनदर्शितं जिनेन प्रतिपादितमपश्यन अज्ञाना- झमत्ययं जीवः, संसारकान्तारे संमागट-यां. भीमे भयानके, कुटिलऽतीवगहने मोहवन्यादिनिबद्ध इति ॥ १३ ॥ चतुर्विध संसारम्बापमाह,- व्ये खेत्ते काले भावे य चदुबिहो य संसारो। पदुगदिगमणणिपद्धो बटुप्पयारेहिं णादव्यो ॥१४॥ द्रव्यं क्षत्रं कालः भायश्च चतुर्विधश्च संसारः । चतुर्गतिगमननिबद्धः बहुमहार. ज्ञातव्यः ॥ १४ ॥ टीका-संसरणं मंगार परिवतेनं, तबतुर्विध द्रव्यापरिवर्तन क्षेत्रपरिवर्तन कारपश्विननं भावाग्विनन, भवपरिवर्तन चात्र दृष्टव्यमन्या पचविण्या- पदेशादिति । तदन्याश्विननं विविध नोकर्मपरिवनेन कर्मपरिवर्तन चेति । सत्र नोर्मपरिवर्तन नाम प्रयाणा शरीगणा पण्णा पर्याप्तीना योग्या ये पहला एफन जायनेम्मिन् समये रीताः निग्धम्क्षवर्णगंधादिभिशास्तबिमन्द- मध्यभावेन च यथावस्थिता द्वितीयादिप गगयेषु निर्मार्णास्ततो एहीतानंतबा- गननात्य मिभकाभानंतशगन्यगृत्य मध्ये गृहीताश्चानतशगन समतीत्य तेनैव प्रकाण तम्येव जीवम्य नोकर्मभावमापयन्ते यावनात्ममुदितं नोकर्मव्य- पग्विननमिति । द्रव्यपग्विननमुच्यते-एकस्मिन् समये जीवननाए- विधर्मभावेन ये पहला गृहीता. समयाधिकामावलिकामतीत्य द्वितीयादिषु समयेषु निजीणस्तितो गृहीतानगृणतान्भिधानंतबारानीत्य त एक धर्मक- न्धास्तेनैव विधिना ताय जीवम्य धर्मभावभावयन्ते यावनावधर्मदत्यपरिवर्च- नमिनिक्षिपरिवर्तनमुच्यते-मुश्मनिगोतनवा पर्याप्तक सर्वमपन्यादेशशरीगे लोकम्याट मध्यप्रदेशात स्वशरीरमध्यादेशान् कृतोत्पन्नः शुदभवरण जावित्रा मत स एव पुनस्तेनैशवाहेन विपन्नलया निम्तथा चन्त्यि याबदंगलस्य TE ·मरामां- 3. मायनामिनाकामालना ननिता पनगाविद मान मालक आमनी जन्मनी ममत्रभारमपनीनी मानि याला क्षेत्राभिननमिता कानगिनमुन्यने-उगायाः प्रथमममो नाकभि- नीत. सायुगः परिगमानी मा म पर पुनदिलायाया उमरिया दिनीयममय जातायुरभयान्मा. मग पुनन्तीगम्या उमरिया नायगमय जानः गमनन मिंग रिंगी परिमाना नगासमर्पिणी र जन्मनेग्न्नर्यमुल, মাখবি না মা, আপ্যাচালানিনমনি। মামনিলমুশ- पंगेन्द्रिय मशी पर्याप्त को मिष्याटिः भिनीर: माजन्या म्दयोग्या जानापरत: बितिमन्तःकोयोटीसंशिधामापयरे, ताय कपायाख्यामाय- स्थानानि अर्मन्येय रोकप्रमितानि पठम्यानपतितानि तनियनियोग्यानि भवन्ति, तर मनवन्य कपाया- यवमाययानिमितान्यनुभवाव्यवमायामानान्यमंन्येय- लोकशमिनानि भवन्ति, व मजयन्या स्थिति मजयन्यं च कपायाध्यमानं मर्वजपन्यमेव चानुभागबंधम्यानमारमन्दतम्नयोग्यं मर्व जघन्यं योगम्यान भवति, तेषामेव स्थितिकषायानुभवस्थानानां द्वितीयममंग्व्येयभागवृद्धियुक योगम्यानं भवति, एवं चतुःस्यानपतिनानि कषायाव्यवसाय थानानि श्रेण्यम- ख्येयभागप्रमितानि योगस्थानानि भवन्ति, तथा तामेव स्थिति तदेव कपाया- व्यवसायस्थानं च प्रतिपद्यमानम्य द्वितीयानुभवाम्यवसायम्थानं भवति तम्य च योगस्थानानि पूर्वदृष्टव्यानि, एवं तृतीयादिष्वप्यनुभअध्यवसायम्थाने- प्वसंख्येयलोकपरिसमाप्तेः, एवं तामेव स्थितिमाषयमानस्य द्वितीयकषायाव्यवसा- यस्थानं भवति तस्याप्यनुभवाव्यवसायस्थानानि योगस्यानानि च पूर्ववदित- व्यानि, एवं तृतीयादिष्वपि कपायाव्यवसायस्थानेषु असंग्व्येयलोकपरिसमाप्तेई. द्विक्रमो वेदितव्यः, उक्ताया जघन्यस्थिते. समयाधिकायाः यायाव्यवसाय- स्थानानि अनुभागाध्यवसायस्थानानि योगस्थानानि च पूर्ववद्वेदितव्यानि, एवं समयाधिवक्रमेण आ उत्कृष्टस्थितेत्रिंशत्सागरोपमकोश्यकोटीपरिमितायाः कषा- याव्यवसायस्थानानि वेदितव्यानि, एवं सर्वेषां कर्मणां मूलप्रकृतीनामुत्तरप्रकृ-

·दादक्षानुप्रेक्षाधिकारः।
-
।
तीनां च परिवर्ननमो देदितव्यम्तदेतत्सई समुदितं भावपरिवर्तनमिति । च-
शब्देन सूचितं भवपरिवर्तनमुच्यते-नरकगतो सर्वजघन्यमायुर्दशवर्षसहस्राणि
तेनायुपा तत्र कभित्पन्नः पुन: परिभ्राम्य तेनेवायुपा तत्रैव जात एव दशवर्ष-
सहस्राणां यावन्तः समयान्तावत्कृत्वम्तत्रैव जातो तत्रैव मृतभ पुनरेवैक्समायधि-
कभावेन त्रयमिशत्सागरोपमाणि परिसमापितानि, तत प्रच्यन्य तिर्यग्गतावन्तर्म-
हर्नायुः समुप्तन्नः पूर्वोक्नेनैवक्रमेण त्रीणि पल्योपमानि तेनैव परिसमापितानि, तथैवं
मनुष्यगतो देवगतौ च नरकगतिवत, अयं तु विशेष:-एकनिशासागरोपमाणि
पग्मिमापितानि यावनावद्वपरिवर्तनमिति । एवं चतुर्विधः पंचविधो धा
मसारः चतुतिगमननिवद्धो नरकतिर्यवनुष्यदेवगतिभ्रमणहेतुको बहुप्रकारः
पटमप्तादिभेदेर्शातत्य इति ॥ १४ ॥
तथा पट्टियससारमाह,-
किंकेण कस्स कत्थ य फेयचिरं कदिविधो य भावो य ।
छहिं अणिओगद्दारे सव्ये भाषाणुगंतव्या ॥ १५॥
का केन कस्य फुत्र या कियचिरं कतियिधः च भायथ ।
पभिरनियोगद्वारेः सर्वे भाया अनुगंतव्याः ॥ १५ ॥
टीका-क संसा? संसरणं ससारभतातिगमनरूप. केन भावेन समार"
औदपिकापशभिकक्षायांपशमिकपारिणामिकादिभावेन, कस्य । संसारिजीव
स्थाप्रविधर्मावष्टन्धनारकतिर्यस्नुष्यदेवरूपाय, . संसारः ? मिथ्यान्दासयमक-
पाययोगेषु तिर्यग्लोके वा, किया ससारः ! अनापनिधनोऽनादिसनिधन',
पतिविधः ! कतिपकार इति । अनेन प्रकारेण संसार एविधा विविधमिविश्व
नुर्विध पड़िया पंचविध इत्यादि, न केवलं संमारः पइभिनियोगदारेशायने
किन्तु सर्वेऽपि भावा. पदार्या अनुगंतन्या हत्यर्थः ॥ १५॥

·मूलाचारे- -www--- संमार दुःसानुभवमाह,- तत्थ जरामरणमयं दुक्खं पियविप्प योग बीहणयं । अप्पियसंजोगं वि य रोगमहावेदणाओ य ॥ १६ ॥ तत्र जरामरणमयं दुःख प्रियविप्रयोगं मीपणकं । अप्रियसंयोगमपि च रोगमहावेदनाश्च ॥ १६ ॥ टीका-तत्रैवंविधे संसारे जरामरणभयं जन्मभयं दुःसं, जरामरणभई जन्मभवं वा दुःसं कायिकं वाचिकं मानसिक, प्रियेण विप्रयोगः पृथग्भाव इष्टवियोगदुःखं, भीषणं च महाभयानकं, अप्रियेण संयोगोऽनिष्टेन सहकत्र वासो- द्भवं दुःसं चाऽपि, रोगान् कामश्वासछर्दिकुशन्याध्यादिजनितवेदनाश्चानुवंतीति संबंधः ॥ १६ ॥ तथाः जायंती य मरंतो जलथलसयरेसु तिरियणिरएसु । माणुस्से देवत्ते दुक्खमहस्साणि पप्पोदि ॥१७॥ जायमानश्च प्रियमाणः जलस्थलसचरेषु तियारकेपु । मानुपे देवत्यै दुःखसहस्राणि प्रामोति ॥ १७ ॥ टीका-तत्र संसारे जायमानो प्रियमाणश्च जलचोपु म्यलचरेषु सच- गेषु च मध्ये तिर्यक्ष नरकेषु च दुसमहम्राणि प्राप्नोति, मनुष्यत्वे देवत्वे च पूर्णतानि दासमहम्राणि प्रामातीति मम्बन्धः ॥ १७ ॥ तथा,- जे मोगा खलु केई देवा माणुस्सिया य अणुभूदा । दुक्खं च णतयुत्तो णिरए तिरिएसु जोणीस ॥१८॥ ये भोगा: स्ल केचित् देवा मानुपाश अनुभूताः । अग्नं धानंतत्य. नरके तिर्यच योनिषु ॥ १८॥ .

·दादशानप्रेक्षाधिकार। टीका-ये केचन भोगा देवा मानुषाश्चानुभुताः सविनाम्तषु भागेप अनंतवागन् दुरं च प्राप्त, नरकेषु निर्यग्यानिषु च इसमनतशगन् प्रातमिति ॥ १८॥ तथाः संजोगविष्पोगा लाहालाहं सुहं च दुषसं घ । संसार अणुभूदा माणं च तहापमाणं च ॥ १९ ॥ संयोगविप्रयोगा साभाऽलाभ सुख प दुख च । संसार अनुभता मानं च तथापमानं च॥ १९॥ टीका-अम्मिन् संमारे जीवन गयोगा गमागमा., वियोगा भनिए. ममागमा.. स्वष्टबग्नुनी लाभः प्राप्ति, अलाभोऽप्रामित मध्यनभतास्तथा मुररं असं भानुभनं, तथा मान पना, अरमानं परिभवश्वानुभुतमिति ॥ १९ ॥ समागमेशामरमरमा एवं बहुप्पयारं संसारं पिषिहदुक्सथिरसारं । णाऊण विचिंतिजो तहेय लहुमेव णिस्सारं ॥२०॥ एवं पाएकारं मंसारं विविधतस्थिरसारं । मात्या पिचितयन तथैव लघुमय निरसार २०॥ दीका- कार मार विविधानि पुगनि बिर: गंगे यस्याग विविधायिग्मार ससारं शा-वा लपुर मनिसार चिन्त- थे भात्रयेदिनि ॥२०॥ दोगनुप्रेक्षा विभूमसार- एगपिहो रट लोओ दुयिहो तिषिही तहा परिहो या दरवेहिं पजएहिं य पिंतिजो लोरममापं ।। २१॥ सेमरी १५.प्रेम-पुर।

·मलानारे- - एकविधः मलु लोकः द्वियिधः प्रिमियः तया अनुयिया या । दच्या पर्यायः न चिंतयेत् लोकमनायं ॥२१॥ टीका-विनियोगदानको पिशातयः । मामान्यनारिम, लोश्यन्त उपलभ्यन्न पदार्था गम्मिमिति म लोकः । ऊर्वाचनकांश विविधः, ऊधि- तिर्यकर्षण विविध उपाययीत्यरूपंग या विधि, गनिरूपेण नर्विर, अग्तिकायादिभेदन पचविधा, पत्यम्य पंण पड्डियापदार्यद्वारण मातविया, कर्मरूपेणाराविधा, इन्यवं बहुविधः, दर्ग. पोयम द्रव्यभेदन पर्या- यभेदेन लोकमद्रा बहुपकार चिन्तयेत् न्यायेदिति ॥ २१ ॥ लोकम्यरूपमाह;- लोओ अकिहिमो खलु अणाइणिहणो सहायणिप्पण्णो जीवाजीवहिं मुडो णिचो तालरुक्ससंठाणो ॥ २२ ॥ लोकः अकृत्रिमः खलु अनादिनिधनः स्वमावनिष्पन्नः । जीवाजीयैः भृतः नित्यः तालवृक्षसंस्थानः ॥ २२॥ टीका-लोकोऽकृत्रिमः खलु न केनाऽपि कृतः, खलु स्फुटमेतत्वमाण- विषयत्वात्, अनादिनिधन आयन्तवर्जितः, स्वभावनिष्पन्नो विश्वमारूप्येण स्थितः, जीवानीवश्च पदार्थतः पूर्णः, नित्यः सर्वकालमुपलभ्यमानत्वात्, ताल- वृक्षसंस्थानस्तालवृक्षाकृतिः, अधो विस्तीर्गः सतज्जुप्रमाणो मध्य मंकीर्ण एकरज्जुप्रमाणः पुनरपि ब्रह्मलोके विस्तीर्णः पंचरग्जप्रमाण ऊर्व संकीर्ण एकरज्जुप्रमित इति ॥ २२॥ लोकस्य प्रमाणमाह,- धम्मधम्मागासा गदिरागदि जीवपुग्गलाणं च । जावत्तावलोगो आगासमदो परमपंतं ॥ २३ ॥ - ·दादशानुप्रक्षाधिकारः। धर्माधर्माकाशानि गतिरागति. जीवपुद्गलानां च । यावत्तापल्लोका आकाशमतः परमनंतम् ॥ २३ ॥ टीका-धर्माधर्मी लोकाकाश च यावन्मात्र जीवपुगलानां च गतिरागतिश्र यावन्मानं तावल्लोकोऽतः परमित ऊर्धमाकाशं पंचव्याभा- पोऽनंतमप्रमाणं केवलज्ञानगम्यमिति ॥२३॥ पुनरपि यस्य संस्थानमियाह-- हेट्ठा मज्झे उपरि वेत्तासणझल्लरीमुदंगणिभो । मज्झिमवित्थारेण दुचोद्दसगुणमायदो लोओ ॥ २४ ॥ अधो मध्ये उपरि येप्रासनसहरीमृदंगनिमः। मध्यमविस्तारेण तु चतुशगुण आयतो लोक. ॥ २४ ॥ टीका-अधःप्रदेशे मध्यप्रदेशे उपरिप्रदेश च यथासंख्येन क्षेत्रासन- मार्गमृदंगनिभ, अधो वेवासनातिमध्ये महातिम मुद्राकृतिरिति, मध्यमार्बस्तारप्रमाणन चतुर्दशगुण, मध्यमविस्तारस्य प्रमाणमेका रम्न सा च चतुर्दशभिर्गुणिता लोकस्यायामो भवति, वातवालयादयस्नादारभ्य यावन्मो- क्षस्थानं तयोर्मध्य आयामययते । स आयामश्चतुर्दशरग्नुमात्र इति । पना- कारण यदि पुनर्मीयते तदा निरवारिंशदधिकाशितज्जमात्रो भवतीति॥२४॥ तत्र नोके जीवा. वि कन्तिीत्याह.- तत्यणुहति जीया सकम्मणियत्तिय सुहं दुकस। जम्मणमरणपुणम्भवमणंतभवसापरे भीमे ॥ २५ ॥ तत्रानुभवंति जीयाः स्वकर्मनिर्यतितं सुख दुः। जन्ममरणपुनर्भवं अनतमयसागरे भीमे ॥ २५ ॥ 'जीबगलाना मीरपुालानी यति रिक्त प्रेम पुनः ।

·मेगनारे- - -- टीका-नत्र नानीगा. गनिनित किया नियादित मुर्ग दु नानुभवन्ति, अनंतभागागरे जन्ममरणं पुनर्भीक नगन ग भीम मयानं कन्निाव्यर्थः ॥ २५ ॥ पुनम्प्यममंजगमाह- मादा य होदि धूदा धुदा मादुत्तणं पुण उबेदि । पुरिसोधि तत्थ इत्थी पुमं च अपुमं च होइ जए ॥२६॥ माता च भवति दुहिता दुहिता मातृत्वं पुनरुपैति । पुरपोपि तत्र स्त्री पुमांश्च अपुमांय मरति जगति ॥ २६ ॥ टीका-अम्मिंलाके मंमार माता च भवति दुहिता मुता, दुहिता च पुनर्मातृत्वमुति प्रामोनि, पुरुषाशी तत्र जगति श्री भवति, भयपि पुमान, पुरुषोऽपुमान्नपुंम च लोके भवतीति मंबंधः ॥ २६ ॥ पुनरपि लोकगतमंसारविरुयनां दर्शयन्नाह,- होऊण तेयसत्ताधिओ दु बलविरियरूवसंपण्णो। जादो बच्चघरे किमि धिगत्थु मंसारवासस्स ॥ २७ ॥ भूत्वा तेजःसत्याधिकस्तु बलवीर्यरूपसंपन्नः। जातः पर्चीगृहे कृमिः धिगस्तु संसारवासम् ॥ २७ ।। दीका--विदेहस्वामी राजा तेजः-प्रतापः सत्वं स्वाभाविकसौष्ठवं ताभ्यामधिकस्तेज सत्वाधिको भूत्वा तथा बलवीर्यम्पसम्पन्नश्च भूत्वा पश्चात्स गजा व!गहेऽशुचिस्थाने कृमिः संजातो यत एवं ततः संसारवास धिगस्तु धिग्भवतु संसारे वासमिति ॥ २७ ॥ पुनरपि लोकस्य स्वरूपमाह;- धिग्भवटु लोगधम्म देवा वि य सुरवदीय महड्डीया । भोत्तूण सुक्खमतुलं पुणरवि दुक्खावहा होति ॥२८॥ -

·-----
दादशानुप्रेक्षाधिकारः।
धिग्मयतु लोकधर्म देवा अपि च सुरपतयो महाधिकाः।
भुक्त्वा च सुखमतुलं पुनरपि दुखावहा भवति ॥ २८॥
टीका-विग्भवतु लोकधर्म लोकरवरूप, यस्मादेवाः मुग्पतयोऽपि
भार्दिका महाविभूतयों भूत्वा सौग्यमतुलं सरसमनुपमं भुम्त्वा पुनरपि दासा-
घमा भान्ति-दासस्य भोनागे भवन्तीति ॥ २८॥
लोकानुप्रेक्षामुपमहानाह-
णाऊण लोगसारं णिस्सारं दीहगमणसंसारं ।
लोगग्गसिहरवासं झाहि पयत्तेण मुहवासं ॥ २९ ॥
क्षात्या लोकसारं निस्सारं दीर्घगमनसंसार।
होकामशिखरवासं ध्यायस्य प्रयत्नेन सरखवासं ॥ २९॥
टीका-एवं लोकम्य सार निमारं तु ज्ञात्वा दीर्घगमर्ने संमारं च
शान्या संसार चापर्यन्तमवबुध्य लोकामशिखरवास मोक्षस्थान मुग्गवास निरु-
पदवं ध्यायम्ब चिन्तय प्रयनेनेति ॥ २९ ॥
अशुभानुप्रेक्षास्वरूपं निरूपयन्नाह,-
णिरिएसु असुहमेयंतमेव तिरियेसु घंधरोहादी।
मणुएस रोगसोगादियं तु दिपि माणसं अमुहं ॥३०॥
नरकेषु अशुममेकांतमेव तिर्यच पंधरोधादयः।
मनुजेषु रोगशोकादयस्त दियि मानस अशुभं ॥३०॥
टीका-मरोवशुभमेकान्ततः सर्वकालमशुभमेव, तिर्यक्ष महिपाश्ववा-
ग्णाजादिषु रोधादयो बंधनधरणदमनदानताड़नादयः, मनुष्येषु रोगशो-
कादयस्तु, दिवि देवलोक मानसमशुभं परप्रेषणगहनमर्दिकदानिन मनो-
गत शुट दुखमिति ॥ ३० ॥

·मूलाचार-
-
-
तथार्थद्वारेण दुःसभाह;-
आयासदुक्खवेरमयसोगकलिरागदोसमोहाणं ।
असुहाणमावहो वि य अत्थो मूलं अणत्थाणं ॥३१॥
आयासदुःखवैरभयशोककलिरागद्वेपमोहानाम् ।
अशुभानामायहोपि च अर्थों मूलमनानाम् ॥ ३१॥
टीका-आयासोऽर्थार्जनतत्परता, दुःसमसातवेदनीयकर्मोदयनिमित्तानु-
सरूपं, वेरं मरणानुबंधः, भयं भयकर्मोदयजनितत्रस्तता, शोकः शोककर्मो-
दयपूर्वकेटवियोगजः संतापः, कलिर्वचनप्रतिवचनकृतो द्वन्दः, रागो रतिकर्मो-
दय जनिता प्रीतिः, देषोऽरतिकर्मोदयोद्ता प्रीतिः, मोहो मिथ्यात्वामयमादिरूप
इत्येवमादीनामशुभानामावहोऽवस्थानः, अर्थः स्त्रीवस्त्रमुवर्णादिरूपः, अथवेतान्य-
शुभान्यावहति प्रापयतीति आयासाद्यशुभावहः, अनर्थानां च सर्वपरिभवानां च
मुलं कारणमर्थस्तस्मात्नन यन्छुभं तच्छुभं एव न भवतीति ॥ ३१ ॥
तथा काममुरम यशुभमिति प्रतिपादयति,-~
दुग्गमदुखहलामा भयपउरा अप्पकालिया लहुया।
कामा दुक्तवियागा असुहा सविजमाणा वि ॥ ३२ ॥
दुर्गमदुलमलामा भयमयुरा अल्पकालिका लघुकाः ।
कामा दुःखविपाका अशुमाः सेग्यमाना अपि ॥ ३२ ॥
टीका-सेन कृद्रण गम्यन्त इति दुर्गमः पिमस्या दुगरोहाः, दुर्लभ
लामो येषां ते दुर्लभलाभाः स्वपिातप्राप्तयो न भवन्ति, मयं प्रचा येभ्यरते भय-
अनुग दंपारणचनादिभयमहिला, अपकाले मग अल्पकालिकाः गुठ
सोमाग,
लयका
नि:माग,
के ते ! छामा मथनायमिनागा पुर शिशाक
फलं पेश वनादि तपशिशाका दसायमानाः अशुभा. मेन्यमाना अनि,
तत्रानि मममग्नानि भार म मुभमेति ॥ ३२ ॥

·N Hri-H दादशानुक्षाधिकारः । १० - आहागदपि न सुर भवतीत्याह;- असुइपिलिविले गम्भे यसमाणो धस्थिपडलपच्छण्णो । माइसेमलालाइयं तु तिवासुहं पियदि ॥ ३३ ॥ अशुध्यायिले गर्भ पसन् यस्तिपटलमच्छसः। मालेप्मलालायितं तु तीवाशुमं पिवति ॥ ३३ ॥ टीका-अमुच्याविले भूत्रपुरी परेप्मपित्ताधिगदिचीभन्मे, गर्भ उदगम्यं- सरे, धमन् मानधमानः, पस्तिपटलमच्छन्नः जगयगवृतः, मातृश्लेष्मलालायित जनन्या चर्वित श्रेष्मलालासमन्वितं रसं तीन दुर्गन्धं पिरति यत एवंभूतो मुगाहारस्ततः कयमाहारत् भुररमिन्याहारोऽप्यशुभम्प एवेति ॥ ३३ ॥ मागग्मन्यशुममिति निम्पयन्नार.- मंसटिसिंभयसरुहिरसम्मपित्तंतमुत्तकुणिपकुटिं। पहुदुक्सरोगमायण सरीरमसुभं वियाणाहि ॥ ३४ ॥ मांसास्थिन्लेष्मपसारुधिरयमपित्तांत्रमूत्र कुणिपफुटी। पानसरोगभाजनं शरीरमशुभ विजानीहि ॥ ३४॥ टीका-मासास्थिश्रेष्मवमारधिग्दर्मपिनानमत्राणिपाचिकटी गरमे- तेपो यहवासगेगमाननं नर्गभिशुभम मुनि विजानानि । ६४ ।। तस्मात अत्थं कामसरीरादियं पि सध्यमसुभत्ति णादण । णिीवजंतो झायसु जह जहसि कलेवरं अमुई॥३५॥ अर्थ कामशरीरादिकमपि सर्वमशुभमिति तात्या । निवेजमानः ध्यायरव यथा जहासि कलयरं अशुचि ॥ ३५॥ २ ·मन्दायो- 40 दीका-अय मीमादिक, काम मयनादिक, गर्गगम्मिपि सर्वमशुम- मिनि जाति जात्या निर्द गमन ध्यायब चिन्तय यया जहामि कुन्मिताने- वग्मनि, गगावेगग्यं समाग्वंगग्यं च मम्यक चिनयेति ॥ ३५॥ अशुभानुप्रेक्षा मंक्षेपयन्नाह;- मोत्तूण जिणक्खादं धम्म सुहमिह दुणस्थि लोगम्मि । ससुरासुरेसु तिरिएम णिरयमणुएस चिंतजो ।। ३६ ।। मुक्त्या जिनग्न्यातं धर्म शुभमिह तु नास्ति लोके । ससुरासुरेषु तिर्यक्षु नरकमनुजेपु चिंतयेत् ॥ ३३ ॥ टीका-समुरामरषु नरकतिर्यइमनुष्येषु जिनग्यातं धर्म मुक्त्वा झुम- मिहान्यन्नास्ति, एवं चिन्तयेत, लोके धर्ममन्तरेणान्यन्छुभं न मवनीति जानीहि ॥ ३६॥ आमवानुप्रेक्षां प्रकटयन्नाह;- दुक्खमयमीणपउरे संसारमहण्णवे परमधोरे । जंतु जंतु णिमजदि कम्मासवहेदुयं सब्बं ॥ ३७॥ दुःखभयमीनप्रचुरे संसारमहार्णवे परमधोरे । जंतुः यत्तु निमज्जति कर्मास्रबहेतुकं सवै ॥ ३७ ॥ टीका-दुःखभयान्येव मीना मत्स्यास्त एव प्रचुरा भूता यम्मिन् स दुःखभयमीनप्रचरस्तस्मिन् संसारमहार्णवे परमधोरे सुटु रोद्रे जन्तुनाको यस्मा- निमज्जति प्रविशति तत्सर्व कर्माप्रबहेतु कर्मादाननिमित्तमिति ॥ ३७॥ के आन्नका इत्याशंकायामाह;- रागो दोसो मोहो इंदियसण्णा य गारवकसाया। मणवयणकायसहिदा दु आसवा होति कम्मरस ॥३८॥ १'अपास्स' प्रेस-पुस्तके पारः। - ·- . दादशानुप्रेक्षाधिकारः। -sa.. रागः ट्रेपः मोहः इन्द्रियसंझा गौरवकपाया। मनोवचनकायसहितास्तु आरत्रवा मयंति कर्मणः ॥ ३८ ॥ टीका-गगदपमोहपंचेन्द्रियाभयमयनपग्विहसशा: ऋद्धिगौरवामगौर- वमातगौरवपायाच मनोवचनकायसहिता एवं सर्व एते कर्मण आस्रवा भवन्ति-कर्माण्यतैरागच्छन्तीति ॥३८॥ गगादीन विवेचयनाह;- रंजेदि असुहकुणपे रागो दोसो वि दुसदी णिचं । मोहो वि महारिवु जं णिय मोहेदि सम्भावं ॥ ३९ ॥ रंजयति अशुभकुणपे रागो द्वेपोपि देष्टि नित्यं । मोहोपि महारिपुः यनियतं मोहयति सद्भायं ॥ १९ ॥ टीका---गगो जीवं कुर्ण वस्तुनि रंजथति-कृसिने द्रव्येऽनुगगं कार- यति गगः । द्वषोऽपि शोभनमपि देटि--सम्यग्दर्शनादिषु देष काग्यति । नित्यं सर्वकाल । मोतेऽपि महारिपुमहावी यम्माभियत निश्चयेन मोहयति सद्भाव-जीवस्य परमार्थम्पं तिग्याति ॥ १९ ॥ यत एवंभूतो मातस्त कुत्सयभार:- घिद्धी मोहस्स सदा जेण हिदत्येण मोहिदो संतो। ण विज्दादि जिणषयणं हिदसियसह कारणं मग्गं । धिक धिक मोई सहा येन दयस्थन मोहितः सन् । म विबुध्यते जिनवचनं दितशियमुखकारगं मार्गम् ॥१०॥ टीका-धिक विष भानु मोह-मोरपरयं गच्छतु । येन मोहेन वृदयस्येन मोहितो महः सन न दिनु यने तन्न जानाति निनवचनं परमागर्म । ।

·मनाना- किविशिष्टं ? हितशिवसुगमारणं मार्ग--एकांतगदिपरिकन्धितमुगनिमिनमा गविपर्गतं येन मोहेन न विन्यने तं मोहं विग्मवन्विति ॥ ५० ॥ गगद्वेषो कुत्सयन्नाह;- जिणवयण सदहाणो वि तिवमसुहगदिपावयं कुणइ । अभिमूदो जेहिं सदा धित्तेसिं रागदोसाणं ॥४१॥ जिनवचनं श्रद्दधानोपि तीद्रमसुभगतिपापं करोति । अभिभूती याम्यां सदा धित ती रागद्वेषी ॥४१॥ टीका-याभ्यां गगद्देषाभ्यामभिभूत’ कर्थितोऽयं जीवो जिनवचनं श्रधानोऽपि तत्वचिसहितोऽप्यशभगतिहेतुकं तवं पापं करोति श्रेणिकादिवत्, धिग्भवतस्तो रागदेषों, इति दर्शने सत्यपि रागद्दषों पुपम्य पापं जनयंत इति तयोनिराकरण संभ्रमः कार्य इति ॥ ११ ॥ विषयाणां दुष्प्रत्वमाह;- अणिहुदमणसा एदे इंदियविसया णिगेण्हिई दुक्खं । भंतोसहिहीणेण व दुट्ठा आसीविसा सप्पा ।। ४२॥ अनिभृतमनसा एतान इंद्रियविषयान् नियहीतुं दुःखं । मंत्रौषधहीनेन इव दुष्टा आशीविषाः सर्पाः॥४२॥ टीका-एकाग्रचिनमन्तरणतानिन्द्रियविषयान्निग्रहीतुं दुःसमेतेषां रूप- रसगंधस्पर्शशब्दविषयाणामिन्द्रियाणां निग्रहं कर्नु न शक्यते चलचित्तेन । यथा मंत्रीपधिहीनेन दुष्टा आशीविपा. सर्पा वशीकर्नु न शक्यन्त इति ॥ ४२ ॥ तानि कुत्सयन्नाहा धित्तोसमिदियाणं जेसि क्सदोदु पावमज्जणिय । पावदि पावविवागं दुक्खमणतं भवंगदिसु ॥ ४३ ।। १'चग्गदिमु' पाठान्तरम् ।

·m --- शादमानुशाधिक। धित तानि इन्द्रियाणि यंपा पार पापमपिस्या । पामोति पापदिपा पमनतं भवति ॥४३॥ टीका- मिमगाणयामन्द्रियागो बातो पशं गतः परमया बागे: , सम्य पापम्य विचार फन भग्गनिषु दमनमाfaih४ ॥ प्रापमा.-- मण्णाति गारंपहिं अ गुगओ गुरगं तु पायमजणिय । भो कम्ममारगुरओ गुरगं दुश्यं समामयद ।। ४४ ॥ संझानि गौरवैध गुगप्रकं तु पापमयित्या । ततः कर्ममारगुरु गुग दुर्ग समनुभयति ॥ ४४ ॥ का-अगदिशाभिमाग्य : गन् गुरु तु पापमयिन्या पालन का नती गुपदा ममनुभउनीनि॥४४॥ पापायाचा सपनाह,- - कोपी गाणो माया लामो य दुरामया फसापरिऊ । दोससहस्सापासा दुस्ससहम्साणि पापंति ॥४५॥ मोधः मान. माया लोभन दुरामयाः कपायरिपयः । दोपसहयायामा. दुःखसहस्राणि प्रापयति ॥ ४५ ॥ टीका-बांधमानमायादोभा दुराश्रया दृष्टानयाः पायरिपर दोपस- स्पागामागमा दुरासरप्राणि जीशन प्रापयनि-दुमसरने पाया जीवान् मंबधयन्तीयः । ४५॥

·. हिंगारिपपिंगहि मामवाहि आमादिपा। तरिती पर रिणामो मामरणाया जा ममुरे ॥ १६ ॥ हिमामिपमभिः भाषा: भापनि arti शेन्यो भगिनात मागनी या ग ४ ॥ टीका-दिमानुस भिगभामा ने पाभाvिaniनिमiframinानियामा म मरे निमगोती. मगर निमनि अग्रानामगरमा- एवं यद्प्पयारं फम्म आमयदि हमविहं । णाणायरणादीयं दुश्मविवागं ति चिंतेजी ॥१७॥ पर्य बाभकारं कर्म आम्रपति इष्टमप्रविधं । शानायरणादिकं विपाकमिति चितये ॥ ४॥ टीका-एवं ज्ञानावग्णादि कर्माधि भेदेन यहाकार वाय- वति यम्मानस्मात्तमा दुःसविधानमिति कृत्वा चिन्तयेत् भावयदिति ॥ ४०॥ यस्मादेवमानवैः कर्मावति तम्मात्संवरमाह;- तम्हा कम्मासवकारणाणि सम्वाणि ताणि रुंधेजो।। इंदियकसायसण्णागारवरागादिआदीणि ॥ ४८ ॥ तस्मात् कर्मावकारणानि सर्याणि तानि रोधयेत् । इन्द्रियकपायसंज्ञागौरयरामादिकादीनि ॥४८॥ टीका-तस्मात्कर्माप्रबकारणानि सर्वाणि यानि तानि निरोधयत् निवा- ·. दादशानुप्रेक्षाधिकारः । रयेत् । कानि तानि ? इन्द्रियक्पायसंज्ञापौरवगगादिकानि । यस्मादेतेः कर्मा- गच्छति तम्मादेतानि सर्वाणि निरोधयेदिति ॥ ४८ ॥ रुदषु येषु यद्भवति तदाह,- रुद्धसु फसायेसु अ मूलादी होति आसवा रुद्धा। दुम्मत्तम्हि णिरुद्ध घणम्मि णावा जह ण एदि ॥४९॥ रुद्धषु कपायेपुष मूलात् भवंति आस्त्रया द्धाः। दुर्घहप्ति निरुद्ध पने नौः यथा न पति ॥ ४९ ॥ टीका-रुदेषु च कपायेषु च मूनादारभ्य मूलत आम्रवाः सर्वेऽपि रूद्धाः सम्यक पिहिता भवति यथा दुर्वहति वने पानीये-दृष्टे वहति स्रोतसि जले, अथ मणे--विर, दुष्टे वहति, निगद्धे विधते, नावं नैति जलं यथा । अथवा नालिगदिवाभिर्बदा नी: सासवा मत्यपि नयति प्रामोति परतीर, अयश नति विनाश । कपायेषु निदषु आम्रदा रुदा यथा नावं नैति जलं रुद्धेषु, यथा ५ साया नोति पानीये निम्हे मूलतस्तस्या नाद. सर्वे:पि आपका निम्दा भवंति ततः सा नर्नियति प्रापयटिस्थानमानयति या स्वष्ट विनाशं च न गछति, एवं पायेषु मद्धेषु मलतः सर्वेऽप्यारवा निरुदा भवति ततो यद्यपि योगादिदा सायवो जंतुम्नथाऽपि रत्नत्रयं मोक्षपननं नयताति॥४९॥ इन्दियमवरस्वरूमाह,- इंदियकसायदोसा णिग्धिप्पंति तवणाणविणएहिं । रज्जूहि णिधिप्पति हु उप्पहगामी जहा नुरया ।।५०॥ इन्द्रियकपायोपा निगृह्यते तपोज्ञानयिनयैः। उनुभिः निगृह्मते सलु उत्पथगामिनो पथाएगाः ॥ ५.। - ·मूनादारे- टीका-इन्द्रियाणि कपाया देवाचते निगृह्यन्ते निरुध्यन्ते ययामम् तपमा ज्ञानेन विनयेन । इन्द्रियाणि तपसा नियन्ते, कपाया ज्ञानभावन वशीक्रियते, द्वषो बिनयक्रियया प्रलयमुपनीयते । यात्पथगामिन उन्मार्ग यायिनस्तुग्गा अश्वा निगृह्यन्ते वशतामुपनीयन्ते रज्जुभिर्वग्वाभिः सल्विति ॥५० चारित्रसंवरस्य स्वरूपमाही- मणवयणकायगुत्तिदियरस समिदीसु अप्पमत्तस्स । आसवदारणिरोहे णवकम्मरयासयो ण हवे ॥ ५१ ॥ मनोवचनकायगुप्तेंद्रियस्य समितिषु अप्रमत्तस्य । आस्रवद्वारनिरोधे नवकर्मरजआत्रयो न भवेत् ॥ ५१ ॥ टीका-मनोवचन कार्यप्तोन्द्रियस्य समितिषु चेर्याभाषेषणाऽऽदाननि- निक्षेपोचारप्रवणसज्ञिकास्वप्रमत्तस्य मुष्ठ प्रमादरहितस्य चाग्निवत आम्रव- द्वारनिरोधे यार कर्मागच्छति तेषां निरोधे सति नवकर्मरजस आम्रवो न भवेत् अभिनवकर्मागमो न भवेदिति ॥ ५१ ॥ पुनरपि संक्षेपत आनवं संवरं चाह,- मिच्छत्ताविरदीहिं य कसायनोगेहिं जं च आसवदि। दसणविरमणणिग्गहणिरोधणेहिं तु णासवदि ।। ५२ ॥ मिथ्यात्याविरतिभिः च कपाययोगैः यच आस्रवति । वनविरमणनिमहानिरोधनस्तु न आस्त्रयति ॥ ५२॥ टीका-मिथ्यात्वावितिक्षाययोगेर्यत्कर्माप्रवति तत्कर्म सम्यग्दर्शन- वितिनिमहनिरोधनस्तु ययासंत्यं नाप्रति नागरतीति ॥ ५२॥ मिभ्यालाविरतिप्रमादक्पाययोगरिति प्रेस-पुस्तके पाठः । मूलपाटोऽपि मिच्छताविरदिपमदकसायजोमेहि इत्येवं रूपः किन्तु मिथ्यावादीना पंचाना चतुमि सभ्यदर्शनादिभिः राह याथामन्य न लंगरउतेऽती, नियनि-गशोधकः ।

·दादशानुपेक्षाधिकारः। २५ - संवरानुपंक्षा संक्षेपयन् तस्याश्च फल प्रतिपादयन्नाह,- संवरफलं तु णियाणमेत्ति संवरसमाधिसंजुत्तो। णिच्चुज्जुत्तो भावय संवर इणमो विसुद्धप्पा ॥ ५३॥ संवरफलं तु निर्याणमिति संवरसमाधिसंयुक्तः। नित्योद्युको भावय संवरमिमं विशुद्धात्मा ॥५३॥ टीका-सबरफलं निर्वाणमिति कृत्वा संग्ण समाधिना पाथवा संवरण्या. नेन मयुनः मन नित्योयुक्तश्च सर्वकालं, यत्नपरं भावयमं सवर्ग विशद्धारमा सर्वद्वन्दपरिहीण-सवरं प्रयत्नेन चिन्तयेति ॥ ५३॥ निर्जगम्वरूपं विवृण्वन्नाह,- रुद्धासवस्स एवं तवसा जुत्तस्स णिजरा होदि । दुविहा य सा वि भणिया देसादो सवदो चेय ॥५४॥ रुद्धात्रयस्य एवं तपसा युक्तस्य निर्जरा भवति । द्विविधा च सापि भणिता देशतः सर्वतधैव ॥५४॥ टीका-दानवस्य पिहितांगमदारस्यवं तपसा युनस्य निर्नग भवति-कर्मशातनं भवति । माऽपि च निर्जरा दिविधा भणिता, देशतः सर्वतश्च फैमेदशानिरा सर्वक्रमनिर्जरा चंति ॥ ५४॥ देशनिराम्वरूपमाह,- संसारे संसरंतस्स खओवसमगदस्स कम्मरस । सम्बम्स यि होदि जगे तवसा पुण णिजरा विस्टा॥५॥ संसारे संसरत क्षयोपशमगतस्य कर्मणः । सर्यस्यापि भवति जगति तपसा पुनः निरा दिउटा।५५. • 'एकमक' इति प्रेस-गुम्नके पटः। -

·२६
मूलाचारे-
टीका-संसारे चतुर्गतिसंसरणे, संसरतः पर्यटतः, क्षयोपशमगतकर्मण.
किंचित क्षयमपगतं किंचिदुपशान्तं किचित्तस्वरूपेण स्थितं कर्म तस्य कर्मणो
या निर्जग मा सर्वस्येव जीवस्य भवति जगति सा च देशनिर्जग तपसा पुन-
निर्जरा विपुला-तपोमिना भीकृतस्य सर्वस्य कर्मणो निर्जग सकटेति ॥५५॥
सकलनिर्जरायाः फल स्वरूप चाह;-
जह धादू धम्मतो सुज्झदि सो आग्गिणा दु संतत्तो।
तवसा तहा विमुज्झदि जीयो कम्मेहि कणयं व ॥५६॥
यथा धातुः धम्यमानः शुध्यति सोऽमिना तु संतप्तः।
तपसा तथा विशुध्यति जीवः कर्मभ्यः कनक इव ॥ ५६ ॥
टीका-यथा चातुर्धन्यमानः शुव्यात किटकालिमादिरहितो भवति
अग्निना तु सन्तप्तः सन्, तथा तपसा विशुध्यति कर्मभ्यो जीवः सर्वकर्मविमुक्तः
स्यात्कनक इव । यथा धातुर्धम्यमानोऽमिना सन्तप्तः कनक स्यात्तथा जीवस्त-
पसा संतप्तः सिद्धः सपद्यत इति ॥ ५६॥
तपमो माहात्म्यमाह;-
णाणवरमारदजुदो सीलवरसमाधिसंजमुजलिदो।
दहइ तबो भवीयं तणकट्ठादी जहा अग्गी ॥ ५७ ॥
ज्ञानयरमारुतयुतं शीलवरसमाधिसंयमोज्ज्वलितं ।
परति सपो भयबीजं तृणकाष्ठादिकं यथा अग्निः ॥ १७ ॥
टीका-शानवग्मान्तयुतं मायादिशानबृहदातसहितं, शीलं व्रतपरिक्षण,
वरममाविकामचिन्तानिगेधः, पंचनमस्कृतिसहितः संयमः प्राणिदया इन्द्रिय-
नियमावलित प्रचालित दीप्तं तपो दाति भदवी संसारकारणं । तृणका.
प्रादिक यथामिति तथेति ॥ ५ ॥

·दादशानुप्रेक्षाधिकारः। २७ पुनरपि.- चिरकालमजिदंपि य विहुणदितवसा रयत्ति णाऊण । दुबिहे तवम्मि णि भावेदम्बो हयदि अप्पा ।। ५८ ॥ चिरकालमर्जितमपि च यिधूयते तपसा रज इति ज्ञात्वा । द्विपिधे तपसि नित्यं भावयितव्यो भयति आत्मा ।। ५८॥ टीका-चिरकाल. मन्या(म)तीतसमय कर्मार्जितमपि तपसा विधयत पतिशात्वा तपमि निन्य निग्न्तरमात्मा भावयितन्यो भवति ॥५८॥ भावितामा गनु किं स्यादित्याह- णिजरियसव्यकम्मो जादिजरामरणपंधणविमुको । पायदि सुक्समणंतं णिजरणं तं मणसि फुजा ॥ ५९ ।। निर्मार्णसर्यकर्मा आतिजरामरणबंधनयिमुक्तः। मामोति सुखमनतं निर्जरणं तन्मनसि कृत्या ॥ ५९ ॥ टीका-ततो निर्गः सर्वकर्मनिर्मनी जातिजगमग्णबन्धनविमुन. पामोति माग्व्यमतुलमनंतं, नभिग्णं मनसि कृत्वा विधायेति ।। ५९ ॥ निगनुप्रेक्षा व्याख्याय धर्मानुप्रेक्षाम्वरूपं विवेचयनार,- सध्वजगस्स हिदकरो धम्मो तित्थंकरहिं अक्सादो। धण्णां तं पटियण्णा विसुद्धमणसा जगे मणुया ॥६०॥ सर्वजगतो हितकरो धर्मःतीर्थकरैः आख्यातः । धन्यास्तं प्रतिपसा यिशुद्धमनसा जगति मनुजाः ॥ ६ ॥ टीका-सर्वस्य जगतो भन्यटोकस्य हितकरी धर्म उनमक्षमादिलक्षण- स्तीर्थकांगख्यातः प्रतिपादितम्तं धर्म ये प्रतिपन्नास्त धर्ममधिष्ठिता ये पुम्पा विशुद्धमनसा शुद्धभावेन ते धन्याः पुण्यवतः कृतार्था जगतीति ॥ ६॥ 'या संपामा' प्रेम-पुम्क पाटान्तरं । --- ·२८ मूलाबारे- धर्मानुगगे कारणमाह:- जह पाविदचं कल्लाणपरंपरं परमसोरखं । सो जिणसिद्धम्म भगवेणुवबजदे पुरिसो ॥ ६१ ॥ येनेह प्रातव्यं कल्याणपरंपरा परमसौख्यं । स जिनदेशितं धर्म भायेन उपपद्यते पुरुषः ॥११॥ टीका-नेह-येन जीवनाम्मलोके कल्याणपग्पंग मोगयनान्तर्य पामाम्यं प्राप्त यं ग जीवा जिनदेशितं तीर्थकगण्यातं धर्म भावनोपको पुरुष. परमार्थतो धर्म अधानि सेवन-यापरियां मनागपि नाचरतीति॥६॥ धर्मम्ग किल्यानाह,- पतीमयअजयलायवतयसंजमो आकिंचणदा। तह होइ मरं ममं चाओ य दसधम्मा ॥ ६२॥ क्षतिमादयायलाघयतपःसंयमाः अकिंचनता। तथा भनि प्राय गर्य त्याग शर्माः ॥ १२ ॥ टीका-भान्यानरमादेवायएमयमा आरिचन्ये तपासाय या धमां दमारियो भवनि सातपय इति ॥ १२॥ धर्मभावनार नमात्र, उमम दया य मंती या परागदा यजह जद में । तह तह य माकममा प्रवीण माविच होई॥६॥ उपमा पया नक्षोति पत राग्यता म यथा पपाय। तथा तथा मांशमौन्य भक्षा भाषिर्त भरति॥ दहा-पिता, anatri irr. RETIRITERA, ofime म माया काय.

·दादानाधिकार ।
-
मेन गिन्ति या पथास्य गीय नपा तथा ताप गीगाय मोक्ष
सौम्य भावि भवति ॥ ६॥
धानुक्षामतमाम. ;-
संसारयिसमदुग्गे भषगहणे फह पि मे भमंतेण ।
दिवो जिणपरदिटो जेडी धम्मोत्ति चिंतेजो ॥६॥
संगापिपमहुगें भयगहने कथमपि मया भ्रमता।
स्टो सिमपरदियो ज्येष्ठो धर्म प्रति चिंतये ॥ ६ ॥
रीका---गाविषम भरगहने भयाकुले कथमपि भ्रमता पर्यटता
मया जिनगादिया पर पानी धमों हत्येवं चिन्तयदिति ॥ ६४ ।।
पोधिदुर्लभनारय मार
संसारह्मि अणंते जीवाणं दुलहं मणुम्सत्तं ।
जुगसमिटासंजोगो लयणममुद्दे जहा चेय ॥६५॥
संसार अनी जीयानी पुर्तभं मनुप्यत्वं ।
पुगमिलासंयोगो रुपणममुदे यथा एय ॥६५॥
टीका-समानते त्यन्तदी जीवानी दुर्लभ मनुष्यत्व मनुष्यजन्म,
यथा लपणममुद्र याममिन्दागयोग । गमुदभागे या निक्षिप्त, पश्चिमसमदा
भाग मामिला निक्षिप्ता, तम्या ममिगया यावियो यथा प्रदेशो दुर्लभस्तथा
जीवम्य पार्शनियोनिन मध्ये मनुष्यता दुर्लभमेवेति ॥ ६५ ॥
मनायव सन्धेऽपि यदुनं तदार;--
देसफुलज़म्म स्यं आज आरोग्ग पीरियं विणा ।
सवणं गहणं मदि धारणा य एदे यि दुलहा लाए॥६६॥
देशकुलमन्म रूपं
आपुः
आरोग्य कार्य यिनयः ।
भयणं पण मतिः धारणा च एतेपि दुर्समा लोक ॥६६॥

·मूलाचारे-
New
.
4AA--
-
टीका-मनुष्यत्वे लव्धेऽप्यतिदुर्लभ आर्यदेशः, मनुष्यत्वं यता म्लेच्छ-
मंडेषु भागभूमावपि वियते । आर्यदेश लब्धेऽपि दुर्टम कुले जन्म, आर्यदेश
भिल्लवबरचांडालादिकुलानामपि संभवात् । विशुद्धकुले लन्थेऽप्यनीव दुर्लभ
रूपमवयवसंपूर्णता, शुद्धकुलऽपि यतो विकलांगदर्शनामिति । म्ये लन्धेऽपि
दुर्लभ मुष्ठु दीर्घायुश्चिरंजीवित्वं । चिनीवनादप्यारोग्यं दुर्लभतरं । आरोग्या-
दपि वीर्य दुर्लभतमं । वीयर्यादपि विनयोऽतीव दुर्लभतमः । तम्मादपि श्रवणमा-
दिसंगतिः । तस्मादपि ग्रहणमवधारणं सुप्ठ न मुलभं । तस्मादपि पूर्वापरवि-
वैकापता मतिः स्मग्णादिकमतीव दुर्लभा । ततोऽपि धारणा कालान्तरम्यवि-
स्मग्णव दुर्लभा । मनुष्यत्व लधेप्यते सर्व कमेण दुर्लमा लोके जगतीति।३६॥
एतभ्योऽपि दुर्लभतममाह;-
लद्धेसु वि एदेसु य बोधी जिणसासणह्मिण हु सुलहा ।
कुपहाणमाकुलत्ता जं बलिया रागदोसा य ॥ ६ ॥
लब्धेष्यपि एतेषु च वोधिः जिनशासने न हि सलमा।
कुपथानामाकुलत्वात् यत् बलियो रागद्वैपो च। ६७n
टीका-लब्धेष्वेप्येतेषु बोधिः सम्यक्त्वं दर्शनविशुद्धिस्तत्कारणे च जिन-
शासने परमागमे नैव मुलभा न मुग्न सभ्यत । कुतः ? कुपयानामाकुलाचात्
यतः कुत्सितमागेर्दष्टाभिप्रायान्तोऽये लोकः, यस्माञ्च गगद्देषी बलवन्तो,
अथवा कुपथानामाकुलत्वतोलिना रागदेषो यत इति ॥ ६७ ॥
एवं घोधिदुर्लमत्वं विशाय तदर्थपरिणामं कर्नुकामः प्राह;-
सेयं भवभयमहणी बोधी गुणवित्थडा मए लद्धा।
जदि पाउदा ण हु सुलहा तम्हाण समोपमादो मे ॥६॥
सेयं भवभयमथनी बोधिःगुणपिस्तृता मया लया।
यदि पतिता न सल सुलभातस्मात् नक्षमाप्रमाहो मम ॥६॥

·दादशानुप्रेक्षाधिकारः। टीका-सेयं घोधिर्भवभयमधनी संमारभीतिविनाशिनी गुणविम्लग गुणमितीर्णा सर्वगुणाधाग मया साधा प्राप्ता, यदि कदाचिर्ममारमयुद्धे पनिता प्रभ्रटा न सलु नेत्र स्फुटं पुनः मुलभा पुलपगवर्ननमन्तरेण सम्माभव क्षमो नेर योग्यः प्रमादर्श मम-बोधिविषये प्रमादकरणं मम मेर पुन मिति ॥ ६८॥ घोधिविषये या प्रभादं करोति सं कुत्सयभाह दुलहलाहं लक्ष्ण पोधि जो जरो पमादेजो। सो पुरिसो कापुरिसो सोपदि कुगदि गदो संतो ॥६॥ दुर्लभलाभ सरया बोधि यो मरः प्रमादयेत् । स पुरुषः कापुरपः शोचति कुतिं गतः सन् १६९ ॥ टीका-दुर्लभलामा बोधि संसारक्षयकरणसमी पो रमशा प्राय मा- दयेत् माई कुर्यात्म पुर कापुरका दुमित पुरका रोचति सीमगत कुगनि नरवादितिं गतः समिनि ॥६९ ॥ बोधिधिताले प्रतिपाइयमाह- उपसमयपमिस्स वा पोधि लण भषियपुंटरिओ। तपसंजमसंजुधो अक्सयसोकसं तदा टहदि ॥४०॥ उपशमक्षयमिभी या दोधि लाया भम्परीकः । तपःसंयमसंयुकः अक्षयसोन्य सा लभते ।। टीका-सपोराविधिशानाभायोग्यगीमा पाय- पूनि निणान् समक्षयोपशमाया यो भो । सरितार्मोऽनुभागनि दा किया निमम पमनानने भूगोदीयन्ते महा पोकामानिमम मोदीर- ·३२ मूगाचारे- - तानुभागमईकजानित जीवधारणामः सातादिमुसकर्मबंधनिमिनोऽसातायमुसक- मंबंधविग्दो विशुद्धिलब्धि म । पद्यनसदार्थोपदेशकाचार्यायुक्ल- निर्वोपविष्टार्थग्रहाधारणविचारणशनि देशनालब्धिर्नाम । सर्वकर्मणामुक भूम्पितिमानुभागं च हल्गस्ताकोटाकोस्थितो दिग्थानानुभागम्यान प्रायोग्यधिर्नाम। तयोपरिस्थितपरिणामेरास्थितपरिणामाः समाना अच- स्थितपरिणामपस्थितपारणामाः समाना भवन्ति यम्मिन्नवस्थापिशेषकाने - धाप्राननादधः निकरणः । शुद्धतराः करणाः परिणामा यस्मिन् कागीश गुम्मारकरणः परिणामः । एफसमयमानमानानो जीगाना परिणाम मियते निनिभेदी पर सोनिनिकरण इति । एतक्रिया वृत्ता- इन गानुपमानमायान्नोभपतीनां सम्यागसम्यरिथ्यानमियामीमा कामादामसम्मानगोभिर्भवति । तथा तासामे सप्तप्रकृतीनां क्षयोपशमात आगामिनमधियति । तथा तागामेर सप्तानां प्रातीना भयात् समिया भगी। एमनिदुर्लभता पिणे योधि लम्या भय. दुयो म यौनमानामा मेयमेन च युनोलायगोग्यं ततो लभा दन्द Hirदिनितानि यती चो-यो गधीजी:मिति लभते ॥७॥ सम्हा अहमति णिर्ग सद्धार्गवेगविरिपरिणपहि। अत्ताणं तह मारे जद मा घोही हये गुहरं ॥ ७॥ सम्मान अहमपि निाय भवामगंगी पंक्तियः । मा-मानतया माश्यामि यथामा योधि.भयेर एभि७॥ टीका माहम नियंrint भता Frendinamarth vieafnetri नामनुपम PAT filankar ·दादशानुप्रेक्षाधिकारः। ३ किमर्थ वाधिर्भाव्यत इत्याशंकायामाह,- बोधीय जीवव्वादियाई पुज्झइ हु णय वि तच्चाई । गुणसयसहस्सकलियं एवं घोहि सया झाहि ॥ ७२ ॥ धोभ्या जीवद्रव्यादीनि घुध्यते हि भवापि तत्त्यानि । गुणशतसहस्रकलिता पवं दोधि सदा ध्याय ॥७२॥ टीका-पतो योधिमवाप्य जीवानीवास्रवपुण्यपापचयसंवनिगमोक्षाः पदार्या द्रव्याणि अस्तिकायाश्च तत्वानि च बध्यने घोच्या वा ध यते मता गुणशतसमकलितामभूतां बोधि सदा सर्वकालं ध्याय भावयेति ॥ ७२ ।। दादशानुपेक्षामुपसंहर्नुकामः प्राह,- दस दो य भावणाओ एवं संखेघदो समुद्दिट्ठा । जिणषयणे दिवाओ Jहजणवरग्गजणणीओ।। ७३ ।। दश द्वेष भापना एवं संक्षेपतः समुद्दिष्टाः। जिनयचने घटा धुधजनवैराग्यमनन्यः ॥७३॥ टीका-एवं दश दे चानप्रेक्षा माग्नाः संझपनः ममादिष्ट प्रतिपा- रिता जिनवचने यतो दृष्टा नान्यत्रानेन प्रामाण्य स्थापित तामा स्थानध- जनानों गग्यस्य जनन्यो गम्पकारियोऽनेन रागाभादप व्यापिनः भूतग्य भवतीति।७३३ अनुशाभारने कारणमार- अणुवेपसाहिं एवं जो अत्ताणं सदा विभाषेदि। सो बिगदसम्बकम्मो विमलो पिमहाटयं टहदि।'

·३४ मुहाचार- Arry AA ---- अनुप्रेक्षाभः पर्व य आत्मानं सदा विमाययति । स विगतसर्वकर्मा विमलो विमलालयं लमते ॥ ven टीका-एवमनुप्रेक्षाभिरात्मानं यः सदा मावशेजयेत्सः पुरुषो विगत- सर्वकर्मा विमलो मृत्वा विमलालयं मोक्षायानं लभते प्रामोतीति ॥ ७४ ॥ द्वादशानुप्रेक्षावसाने कृतकृत्य आचार्यः परिणामशुद्विमभिदधन्मंगलं फलं वा वाञ्ठश्चाह;- झाणेहिं खवियकम्मा मोक्षग्गलमोडया विगयमोहा। ते मे तमरयमहणा तारंतु भवाहि लगुमेव ।। ७५ ॥ ध्यानः क्षपितकर्माणः मोक्षार्गलभेदका विगतमोहाः । तेऽस्मान तमोरजोमथनाः तारयंतु भवात लघु एव ॥ ५ ॥ टीका-ये इमा अनुप्रेक्षा भावयित्वा सिद्धिं गतास्ते ध्यानः क्षपितक- मीणो मोक्षार्गलच्छेदका विगतचारित्रमोहास्तमोरजोमथना मिथ्यात्वमोहनीय- शानाधरणादिविनाशकास्ताग्यंतु भवात्संसाराच्छीघ्रमेवारमानिति ॥७५ ॥ पुनरम्यनुप्रेक्षा याचमानः प्राहा- जह मज्झ तहि काले विमला अणुपेहणा मवेजण्ट । तह सबलोगणाहा विमलगदिगदा पसीदतु ॥ ७६ ॥ यथा मम तस्मिन् काले विमला अनुक्षा मवेयुः । तथा सर्यलोकनाथा विमलगतिगताः प्रसीवंत ॥ ७६ ! टीकार 1- यया येन प्रकारेण मम तस्मिन्नंतकाले विमला अनुप्रेक्षा बादश- ।

·द्वादशानुप्रेक्षाधिकारः। .anna प्रकारा भवेयुस्तथा ते मर्वलोकनाथा शिमलगति गताः प्रसीदंतु प्रसभा भवंतु दादशानुप्रक्षाभायनां मम दिर्शविति ॥७॥ इति श्रीमदट्टकराचार्यवर्यविनिर्मितमूलाचारे वसुनंया- चार्यप्रणीत कासहित दादशानुप्रेक्षकनामाऽ- एमः परिच्छेदः समाप्त। 1 प्रथम-दिनीयफार्ममुदणानन्तरमेक मूलगुस्तक सम्पाप्त, अतोऽत्र फार्मद्वये या मनुस्य संजानाम्ना पत्र विलिश्यते । अध्यायप्रारंभऽधोलिखितः शेवः 'पाटव विपते- भनन्नपदलाभाय सत्यदद्वन्दचिन्तनम् । जगदई. सपायास्यागदिगम्बरः ॥1॥ বেমালুময়াশিংসহ সব বানাতে প্রায় प्रथम या पटोऽस्माभिः सम्या संयोजित म एव मूलपुस्तके वर्नने न टिपणस्थ. द्वितीय चाशनादीनां प्रहणात् ' भम्य स्थाने 'बेत्रासनादीनां प्रहणाद इति पाठ.। एकादश प्रयोदशोऽपि सामाभि समोजितपाठ एव नदिएणयः । अयाटेतु'दामि 'स्थाने 'ममिति पाठः। बनुर्विशतितमे से अस्माभिः मनुस्या य पाटस्थित स एव मलपुस्तके टिपपगतः। पंचविशतिनमे टेतु 'सर्वतय 'स्याने सर्वनर' पट अन्दधस्माभिः योजितःन टिप्पणविहितः •अन्यावमानेऽस्य सानेऽय पाठ- इत्याचारानी यमुनन्दिादातरामाश्म प्रदाय समाह। -शभरा - । -

·M
माचारे-
अनगारमावनाधिकारः।
अनगाग्भावनान्यं नवममधिकार व्याख्यातुकामम्तावादी शुभपरिणाम-
निमिनं मंगलमाह:-
पंदित्तु जिणयराणं तिहुयणजयमंगलोयवेदाणं ।
कंचणपियंगविद्युमघणकुंदमुणालवण्णाणं ॥१॥
पंदित्या जिनयरान त्रिभुवनजयमंगलापताम् ।
कोयनप्रिय गुधिष्ठमपनरमणालयणांन ॥१॥
टीका-गिनगन दिला, निशिशान? रिभाने या नाभीर्यम मगले.
मार्मदानगमर्थ पुण्यं ताभ्यामपेनास्तर यिनाम्नामिभाननयमगलपितान
प्राधिया युकान कल्याणभाजनाभ । पुनरपि विशिधान ! काननं
wift मुर्ग,प्रियंगुःशिरापदायकाति,मिः प्रारदार्ग सुमणी-
परकभापयं, धनः गण गगनालयः, कन्दो रमणीयणारिशेषा, मार्ट
मामलना, लो वर्ग वर्ग पोते कोगनाधिगुवारपनान.
मुगालमान चिनिगमतारधनानणालान । अनामुपाशनाय
খাদা,
নানা শাসন মানিনা গা
LI TRKामीति रिया निपनि तयार
मयागा।
समग नियमिक योगदावामीभागातनिहाय Ang
अनागभावनाम गर्थ परिकामा,-
अभयारमहरिमाणं गाईदादिदमाहिदाण।
वोच्छामि विपिदमा मात्रण गृणमहंन ॥२॥

·अनगारभावनाधिकारः। ३७ mr-an-ram अनगारमहषीणां नागेंद्रनदिंदमहितानां । यस्यामि विविधसारं भावनाधूत्रं गुणमहत् ॥२॥ टीका-न विद्यतेप्रारं गृहं ख्यादिकं येषां तेऽनगारास्तेषामनगागणां महान्तश्च ते ऋषयश्च महर्पय सम्यगृद्धिप्राप्तास्तपो महर्षीणां, नागेन्द्रनरेन्द्रेन्द- महितानां श्रीपार्श्वनाथसंजयंतायुपमर्गनिवारणेन प्राधान्यानागेन्द्रस्य पूर्वनि- पातोऽथवा बहनां नियमो नास्ति, मोक्षार्हत्वात्तदन्तरं नरेन्द्रस्य महणं, पश्चाद- प्यन्तरादीनां महणमेतयें पूजिताम्तेषामनगागणां भावनानिमिनं विविधमारं सर्वशामसारभुत सूत्रं गुणैर्महदश्यामि, अर्हतः प्रणम्यानगारसूत्रं पश्याति संबन्ध ॥२॥ स्वकृतप्रतिशानिर्वहणाय दश संमहसूत्राण्याह;- लिंगं पदं च सुद्धी वसदिविहारं च भिक्स गाणं च । उज्झणसुद्धी य पुणो पक्कं च तवं तथा झाणं ॥३॥ लिंगस्य प्रतस्य घ शुद्धिः पसतिविहारच भिक्षा ज्ञानं च । उसनशुद्धिःच पुनः याये च तपः तथा ध्याने ॥३॥ टीका--*लिंग निन्यरूपता शरीरस्य सर्वसंम्काराभावोऽचेलकत्वरोर- प्रतिवनमहणदर्शनशानचरिबतपोभावध, बतान्पहिसादीनि* । शुदिशन्दः प्रत्येकमभिसंध्यने, लिगम्य शुद्धिलिंगशुद्धिलिंगानुरूपाचरणं । मतानां शुदि. वतशुद्धिनिरतीचारता । अत्र प्राकृतलक्षणेन पयर्थे प्रथमानिर्देशः कृतः । वसतिः सीपमुपाहकाभाशेपलक्षितपदेशः परमोगग्यकारणस्थानं । विशगे नियतवासो दर्शनादिनिर्मीकरणनिमिनं सर्वदेशाविहरण । भिक्षा चतुर्विधा। शानं यथावास्थितवस्त्वगमो मत्यादिक । उज्झनं परित्यागः शगयममत्व । शुदिशन्दः प्रत्येकमभिसंध्यते।वमति दिविहादिभिज्ञानुदिर्शनमुदि. । 1 . पुपमा यगतः पर. प्रेम-पुग्न नास्ति। ।

·मनानारे- । अनि मालणे प्रमाापुनी या Arरान ना सिनेमामलोभनममनने तथा पाने - पिनानिगेन। भगा शामिया माशामाता- सर्याच्या हानि ॥३॥ दुगडे प्रयोजनमाह- परमणपारसे इस विधपर पिणपत्यसंजरी । नो पर मणिगुसो तस्म पणमंति पाई॥४॥ पनि प्रमगाराणि विषपानि पिपायालागि। पति मyि तप प्रणश्यति पापानि. EART Tण Are Trयन kam ने नमान, निगामेनानिनिय पनि हाय. Tr"HTTERTI प्राइ पनि नि frift. पुET THIR - Frगामिण गर्न धीरजगमगरमवार । भागामिण ममणपरिकगण गुणा ॥५॥ frinानीमाल पारिननुमनायाराम । SARITHINनामानिममारिहानानि ग.५॥ Flareen Rinterrit Trriantyanatithinentratam Ratrinaukar mrinaamari - Httar-pras • ·अनगारभावनाधिकार। P ---- न केवलमेतानि वक्ष्ये महषीणां गुणांस वक्ष्यामीत्याह,- णिग्गंधमहरिसीण अणयारचरित्तजुत्तिगुत्ताणं । णिच्छिदमहातवाणं वोच्छामि गुणे गुणधराणं ॥६॥ निर्मथमहर्षीणो अनगारचरित्रयुक्तिगुप्तानाम् । निधितमहातपसां घश्यामि गुणान् गुणधराणाम् ॥६॥ टीका-निन्थमहीणां सर्वग्रन्थविमुनयतीना, अनगारचरित्रयनिगुमानों अनगाराणो योऽयं चारित्रयोगम्तेन गुप्तानां संवृताना, निश्चिन्तमहातपमा शदशविधतपस्युयुनानां गुणधराणा गुणान् वक्ष्यार्माति ॥ ६ ॥ तावलिंगशुद्धिं विवेचयन्नाह,- चलचवलजीविदामिणं णाऊण माणुसत्तणमसारं । णिबिण्णकामभोगा धम्मम्मि उपट्ठिदमदीया ॥७॥ चलचपलीचितमिदं ज्ञात्या मनुष्यत्वमसारं । मिर्यिण्णकामभोगा धर्मे उपस्थितमतयः॥७॥ टीका-चलमस्थिरं प्रतिममयं विनश्वरं, चर्पल मापपानं विगुरफुरण- मिवाविदितस्वरूपं, जीवित प्राणधारण चलचपलजीवितं आधीचीतद्भर स्वरूपेणायाक्षयम्पमिदं शात्वा, मनुष्यत्वं मनुष्यजन्मस्वरूपं, अमारं परमार्थ- रहित, निर्विणकामभोगाः स्वष्टवस्तुमर्माहा काम उपभोग. स्म्यादिकः भोगः सकृत्सवितस्य पुनरिवनं तानबुमादि सदिषयो निर्वेदोऽनभि• लाषो येपो ते निर्विणकामभोगाः, धर्मे चारित्रे नैन्थ्यादि उपस्थितम. 'विगुरफुरणादेष दिदिलस्वरुप प्रतिपादनमेनदिति 'सप्रेग-पुस्तके पाटः । २ भावीचीशदा प्रेम-पुस्तके नास्ति'नस परमार्थ प्रेम- पुस्तके। 'पुनरपि वन' इति प्रेम-पारे।

·४० मूलाचारे- तिका गृहीताचेलकत्वस्वरूपा इत्यर्थः, तात्पर्येण नर्यन्य्यस्वरूपप्रतिपादन- मेतादिति ॥ ७॥ पुनरपि तस्वरूपमाह;- णिम्मालियसुमिणाविय धणकणयसमिद्धधवजणं च । पयहति वीरपुरिसा विरत्तकामा गिहावासे ॥८॥ निर्माल्यसुमनस इय धनकनकसमृद्धबांधवजनं च । प्रजहंति वीरपुरुषाः विरक्तकामा गृहवासे ॥८॥ टीका-निर्माल्यसुमनस इवोपभोगितपुष्पनिचयमिव धनं गोऽश्वमहिप्या- दिक, कनक सुवर्णादिकं ताभ्यां समृद्धमायं धनकनकसमृद चौधवननं स्व. जनपरिजनादिकं परित्यजन्ति गृहबासविषये वितरित्ताः सन्तः । यथा शरीरसं- स्पृर्व पुष्पादिकमकिचित्तरं त्यज्यते तथा धनादिसमृद्धमपि बंधुननं धनादिक पाथवा गृहवामं चेति संबंधः परित्यज्यन्तीति ॥ ८॥ एवं नर्मध्ये गृहीत्या तद्विषयां शुद्धिमाह;- जम्मणमरणुश्विग्गा मीदा संसारवासमसमरस । रोचति जिणवरमदं पाययणं पडमाणस ॥१॥ जन्ममरणोद्विमा भीताः संप्तारपासे अशुभात । रोचत मिनयरमतं प्रवचनं वर्धमानस्य ९. टीका-जन्ममणेभ्यः मुवदिशा निर्षिणा मात्रम्हदया. मंगाया पाने से तम्माच भीताः मन्तः पुतयें रोचते ममिच्छन्ति जिनारमत प्रवदन, गेधा वा मतं मुनिभ्यो वृषमाइनिो निनवगण, मन वर्दमानभा. रहस्य पाचनं वादशांगचतुर्दशम समितीति ॥ ९॥ 't'भन्दा प्रेम- समान मनस-गुला भग परमगुम्मा - ·अनगारभावनाधिकारः। तथा- पवरवरचम्मतित्थं जिणवरवसहस्स वट्टमाणस्स। तिविहेण सद्दहति य पत्थि इदो उत्तरं अण्णं ॥१०॥ प्रयरयरधर्मतीर्थ जिनवरवृपभस्य वर्धमानस्य । विविधन अधति च नास्ति इत उत्तरमन्यत् ॥१०॥ टीका-प्रवराणां वर प्रदरवरं श्रेधादपि श्रेषु धर्मतीर्थ जिनवग्वृषभस्य वर्द्ध- मानस्य चतुर्विंशतितीर्थकरस्य त्रिपकारण मनोवचनकायमुक्ष्या श्रधति भाव- यन्ति। इन ऊर्ध्व नाम्यन्यदिति कृत्वास्मादर्द्धमानतीर्थकरतीर्थादन्यनाथ नास्ति यतोऽनया लिंगाया सम्यग्दर्शनशद्विर्शानादिश्च व्याख्यातेति ॥ १० ॥ तप.शुद्धिस्वरूपं निम्पयन्नाह, उच्छाणिच्छिदमदी धपसिदवसायबद्धकच्छा य । भावाणुरायरत्ता जिणपण्णत्तम्मि धम्मम्मि ॥११॥ उत्साहनिशितमतयो व्ययसितव्यवसायबद्धकक्षाय । भावानुरागरमा जिनमते घमें ॥११॥ टीका-उत्माह उद्योगी द्वादशाविधे तपसि तभिश्ता तस्मिनितान्तं निश्चितमतयस्तत्र तांदा, व्यवसितव्यवसायाः कृतपुरुषकाराः, बदकक्षाः सुसंयमितात्मानः कर्मनिर्मुलनमस्थापितचेतोवृत्तयः, मावानुरागरना. परमार्थ- भूतो योऽयमनुरागोरगनिस्तेन रजा भाविता., अथवा भादविषयः पदार्य- विषयोऽनुरागो दर्शनं ज्ञानं च ताभ्या रना. मम्योकीभूताः, जिनपरा पर्ने भावानुग्नास्तस्मिन् पक्षाश्चति ॥ ११॥ १६नि उत्तरपूर्व प्रेस-पुस्तके नातारा ख-पुस्तके । तिलय: स-पुस्तके।

·मूलाचारे- wrem- चारित्रशुद्धिम्बम्पमाह;-- धम्ममणुत्तरमिमं कम्ममलपडलपाइयं जिणक्खादं । संवेगजायसट्टा गिण्हंति महन्बदा पंच ॥ १२॥ धर्ममनुत्तरमिमं कर्ममलपटलपाटकं जिनाख्यातं । संवेगजासश्रद्धा गृहति महावतानि पंच ॥१२॥ टीका-धर्ममुनमक्षमादिलक्षणमनुत्तरमद्वितीयमिमं कर्ममलपटलपाटन- समर्थ जिनाग्यातं गृह्णन्ति महावतानि च मंगजातहर्षाः, अथवा धर्मोय कृत्वा गृह्णन्ति महावतानि पंच । अनेन तात्पर्यण लिंगशुद्धिाख्याता वदितच्या ॥१२॥ कानि तानि महावतानात्याशंकायां व्रतशुद्धिं च निम्पयस्तावतान्याहा--- सञ्चवयणं अहिंसा अदत्तपरिवजणं च रोचंति । तह बंमचेरगुत्ती परिग्गहादो विमुत्तिं च ॥ १३ ॥ सत्यवचनं अहिंसां अदत्तपरिवर्जनं च रोचंते । तथा ब्रह्मचर्यगति परिग्रहाद विमुक्ति च ॥ १३ ॥ टीका-सत्यवचनं हिंसाविरतिं अदनपरिवर्जन रोचन्ते सम्यगभ्युपग-- छन्ति तथा ब्रह्मचर्यगुप्तिं समिच्छन्ति परिमहाविमति च गियहणोत्तरकालं प्रयच्छन्तीति ॥ १३॥ यपि व्यतिरेकमुतनावगतः प्राणिवधादिपरिहारस्तथापि पर्यायार्थिशि- प्यप्रतिबोधनायान्वयमाह;- पाणिवह मुसावादं अदत्त मेहुण परिग्गरं चैव । तिव्हेिण पडिझते जावजीवं दिढधिदीया ॥ १४ ॥ प्राणियर्थ मपावाई अदत्तं मेधुनं परिप्रहं चैव । त्रिविधेन प्रतिकामंति यावजी ढधृतयः॥ १४॥ टीकाप्रतिशमति परित्यजनीति पृथाभिमन्यते, प्राणिवध परिका- ·अनगाग्भावनाधिकार। मान्ति परिहान्तीत्यर्थः, तथा भूपागद, अदनमहणं, मेथुनप्रसंगं, परिहं प त्यजन्ति मनोवचनकार्यावनी मग्णान्तं दृदधृतयो मुनयः-स्थिरमतियुक्ताः साधा प्राणिवधादिकं सर्वकाले परिहान्तीति ॥१४॥ बतविषयों शुद्धिमार- ते सब्वगंधमुक्का अममा अपरिग्गहा जहाजादा । घोसट्टचत्तदेहा जिणवरधम्म समं णेति ॥१५॥ हे सर्वपमुक्ता अममा अपरिमहा यथाजाता । युत्सृष्टत्यक्तदेहा जिनवरधर्म समं नयंति ॥ १५॥ टीका-ते मुनयः मर्दन्थमुना मिथ्यात्ववेदकपायगम्हास्थरत्यरतिशोक- भयजुगुफा इत्येतेश्चतुर्दशाभ्यन्तरथैर्मुना, अममा स्नेहपाशानिर्भताः, अपरि- बहाः क्षेत्रादिदशविधपरिमहानिर्गता, यथाजाता नाग्न्याप्तिं गताः, प्युमुश्त्यन- देहा मर्दनाभ्यगोदर्तनस्नानादिदेसाकारहिता एवंभूता जिनवरधर्म चारित्र युगपमयंति मवान्त प्रापयन्तीति ॥ १५ ॥ कथं ते सर्वप्रथमता इत्यासंकायामाह,- सव्वारंभणियत्ता जुत्ता जिणदेसिम्मि धम्मम्मि । ण य इच्छति ममात्रि परिग्गहे मालमित्तम्मि ॥ १६ ॥ सरि भनिवृत्ता युक्ता जिनदेगिते धर्म । न च इमति ममत्वं परिमहे बालमात्र ॥ १६ ॥ टीका-यतस्ते मुनयः सर्वाग्भेभ्योऽमिमधिपिणियादिश्याभ्यो निवृत्ता जिनदेशिते धर्मे चोयुना पतः श्रामण्यायोग्याल मामिविर ममनं नेल्छन्ति यतस्ते सर्वप्न्यविमुक्ता इति । १६ ॥ पत्रमपि डेम-पुस्तके ·भगायो- -- अगिहा अणि संतरा सुद्रित परिस्मि । अरिजीए शिरीरेण कति मुणी मम ॥१७॥ र अनिषा रास्थिता मारि। निगारे गीत गुगपः ममा १७॥ नी--- Turnimfare अनि affeer ter • Prem HATTIr. ift पनि शरी ramurariatim, NEATHERuta "matala." RFTERAR गापाथमिमा पनि अणिपा। मा smat frm a freणदाया॥१८॥ faman ritamin तिनका भगा नियममा मन ॥१८॥ 1. animumtankar, Tatrintime ....... #101 RETAIT Pा मगर, Stattatrenाना.. Rafमीmarti hui RTATErfinानी ॥ ari ****yan **** *71*111*** 176. MargarterfaltaKIRMERICA ·अनगारभाजनाधिकारः। - टीका-वृन्यावृती मामम्नम्मिन्नेग वमन्ति तवैश्यत्र गया समवेद- नात, चतुर्गोपुगेपरक्षित नगरं तत्र पंचदिवमं वमन्ति पंच दिनानि नयन्ति यता पंचदिवमः सर्वतीर्यादियात्रायाः मिदिनरत्र ममन्वदर्शनात, धीग धोपनाः, श्रमणा., प्रासकाविहारिणः सादयपरिहाणीग.. विविक्त स्वीपशुपाकवनित देश एकाने प्रच्छन्ने वर्मतीत्येव शीला पिक्निकांतगमिमः, यती विश्नि. कोतवामिनो यतम्भ निग्वयाचपणीना यता माम एकगविवामिनी नगरे पंचाहमिनभोनराशिमादिदर्शनान्मोगादिदर्शनाच न वसनीति ॥ १९॥ एकान्नं मृगयनामेतेषां क मुबमिन्याशंकायामा,- एगंतं मगगंता मुसमणा घरगंधहस्थिणों धीरा । मुझज्झाणरदीया मुत्तिमहं उत्तमं पत्ता ॥२०॥ एकातं मृगयमाणाः सुभमणा परगंधहरितनः धीरा । शुक्लष्यानरतयः मुक्तिसमुत्तम प्राप्ताः ॥ २०॥ टीका---एकोतमेकते विचिन मगयमाणा अन्वषयेत. मुभ्रममा पा गपाम्तिन धागः सम्पानग्तय उनम मुनिमरर प्रभाः । यथा मालिन एकांतमभ्यगच्नः सुर प्रामुदति तथा श्रमणा एकांत मायमापा अनि मुर माता पायानग्नय इति ॥ २०॥ कधीगन्यायमाह- एयाणो अपिहला पसंति गिरिकंदो सप्पुरिसा । धीरा अहीणमणसा रममाणा परिव पणमि ॥२१॥ एकाकिनः अविकला पसंति गिरिकारए मत्पुरता। धीरा भीनमनमा रममाणा दीरपवने ।। दिम स- पुसarti ·4 है . ना भलिग भरि ने him himirmiKAT .. मो. मारोती For Ritainा नभन भाभतो Timire पाभो ॥२१॥ गि पडिया से ममा कति वसधारा। PITATERTणे पर्मति से पोरयारा ॥ २२ ॥ HT ITER ते मग वति। HTRATIMAT मनीAT९९॥ at TTrantm मा सो पगा TTER ....pr in thank fonfift-HITEना Irrr. . matat an armer १ मा पनि स्तु ranga I Am Rain ten mmurar 20 #Arr. anाममा समा। Mia गरी॥२३॥ mantimilargements #. -*ranora VzTREETint ·अनगाग्भावनाधिकारः। ..... -- सत्पुरुषेभ्यः अवस्थानमभिवाति मत्पुरुषाः सत्वाधिकाः श्वापदबहुधारगंभीरा चमतय इत्यभिसंबंध: सिंहच्याघसर्पनकुलादिबाहुल्येन गैद्रगहनम्थानेष्वावा- समभिवाउंतीति।२३॥ तथा;- एयंतम्मि वसंता पयवग्यतरच्छअच्छभल्लाणं । आगंजियमारसियं मुणंति सदं गिरिगुहासु ॥ २४ ॥ एकाते पसंतो वृकच्यामतरभुऋक्षमल्लानां । आगुंजितमारसितं शृण्यंति द गिरिगुहासु । २४ ॥ टीका-एकान्ते गिरिगृहासु वसंत. सतिष्ठमाना वृकच्यातरक्षकक्षमाता- दीनामागुंजितमारसितं शब्दं शृण्वति तथाऽपि सल्यान विचलंतीति ॥ २४ ॥ तथा- रत्तिंचरसउणाणं णाणारुदरसिदमीदसद्दालं । अण्णावति यतं जत्थ वसंता समणसीहा ॥२५॥ राप्रिंधरशकुनाना नानारुतरसितभातामालं । उसादयति यनातं यत्र यसति भ्रमणसिंहाः॥ २५॥ टीका-पत्रों घान्तीति रात्रिचग उट्कादयस्तेषां शकुनीनां नानार- तानि नानाभतिशब्दांश्च *अलमत्यर्थ उग्णाति “उमादियति प्रतिशब्दयन्ति बनातं धनमध्य, उद्दतशब्दं मर्वमपि धनं मराटी कुन्ति यत्र पसन्ति श्रमणसिंहा इति॥ २५॥ तपा- सीहा इय णरसीहा पध्वपतडकटयकंदरणहासु । जिणवयणमणुमणंता अणुविग्गमणा परिवसति ॥२६॥ पुष्पमप्यगत १: प्रेस-पुस्तके माता ·४८ मूलाचारे- सिंहा इव नरसिंहाः पर्वततटकटककंदरगुहार । जिनवचनमनुभन्यतो अनुद्विममनसः परिवति ॥ २६ ॥ टीका-सिहा इव सिंहसदृशा नरसिंहा नरप्रधानाः पर्वततटकटके “पर्वतस्याधोभागस्य सामीप्य तट ऊर्श्वभागस्य सामीप्य कटक" पर्वततटकटक- कन्दरागुहासु जिनवचनमनुगणयन्तो जिनागर्भ तत्वेन श्रदधाना अनुदिसमनम उत्कंठितमानसाः परि-समन्तादसंतीति ॥ २६ ॥ तथा;- सावदसयाणुचरिये परिभयमीमधयारगंभीरे । धम्माणुरायरत्ता वसंति रत्तिं गिरिगुहासु ॥ २७ ॥ भ्वापदसदानुचरिते परिभय मे अंधकारगंभीरे । धर्मानुरागरता वसंति रात्री गिरिगुहास २७॥ टीका-श्वापदसदानुचरिते सिंहव्याघ्रादिभिः सर्वकाले परिसविते परि- भयभीम समंताभयानकेऽधकार आदित्यकिरणानामपि दुष्पवेशे गंभीर सष्ट माने यनं इति मंबंधः । धर्मानुगमरताचारित्रानुपानतत्परा गत्री वसंनि गिरि- पहाविति ॥ २७॥ ताहाभूतं बने राणे केन विधानेन वसंताच्याशंकायामाह,- सरझायझाणजुचा रति ण सर्वति ते पयामं तु । सुत्तत्थं चिंता णिद्दाय यसं ण गच्छंति ॥२८॥ स्वाध्यायध्यानयुक्ता रात्री न स्वपंति ते प्रयामा सूचार्य वितयंत निदाया य म गछति ॥ २८॥ टीकावाध्याय यानयुका अनभावनाय गुना एकातिानिगधे ध्याने व तारमानमा गयो नस्पति ने मुनयः, प्रयामं प्री प्रथमपा पधिम पामें ·अनगारभावनाधिकारः। - च वर्जयन्तीत्यर्थः, सूत्रार्थ च सूत्रमर्थ तभयं च चिंतयेतो भाश्यतो निदा- वर्शन गाउंति-न निद्रानाशस्याः पीड्यंत इति ॥ २८ ॥ तत्रामनविधानं च प्रतिपादयन्नाह,- पलियंकणिसिजगदा वीरासणएयपाससाईया । ठाणुमडेहि मुणिणो खवंति रति गिरिगुहास ॥ २९ ॥ पर्यकनिपचागता वीरासनैकपार्श्वशायिनः । स्थानोत्कुटिकाम्यां मुनयःक्षपयंति रात्रि गिरिगुहार ॥ २९॥ टीका--गतशब्दः प्रत्येकमभिसंबध्यते, पर्यों गताः पर्यण स्थिताः, निपयां गता सामान्यनोपविष्टा, वीरासनं च गता वागणामासनेन स्थिता- स्तक्षेपार्श्वशायिनस्तथा स्थानेन कायोत्सर्गेण स्थिता उस्कृटिकन स्थितास्तथा हस्तिशृंडमकरमरायासनेन च स्थिता मुनयः क्षपयति नयंति गमयति रात्रि गिरिगुहास नान्यथति समाधानताऽनेन प्रकारण प्रतिरादिता भवतीति ॥ २९ ॥ प्रतीकाररहितत्व निष्काइत्व च प्रतिपादयभार,-- उधधिमरविप्पमुका घोसटुंगा णिरंपरा धीरा । णिकिंचण परिसुद्धा साधू सिद्धिं वि मगति उपधिभरविममुक्ता प्युस्मृष्टांगा निरंपरा धीराः। निकिचनाः परिशुद्धा साधयः सिद्धि अपि मगयंते ॥३०॥ टीका-उपधिभरविनमुना श्रामण्यायोग्योपकरणभागेण मुष्ट मनाः, प्यम- धांगाम्न्यनगरीगः, निरंचंग नाम्न्यमधिगताः, धीग मधु शूगर. निविचना निलेभा, परिशुद्धा कायशाइनाभि शुद्धानाणाः माधव, मिदि कर्मक्षयं समिच्छति मृगयते, तेनेागेकाक्षा पग्लोबाकाक्षा घपपरप्रतीकारमन विपते तेयामिनि रयापितं भवति । वसतिगरमा तफमत्रसत्वशारतिभावनाम प्रतिपादिता इति ॥३०॥ -- ४ ।

·मनापारे- गिरमितिमाह- मुना गिराययेक्सा सदविहारिणो जहा यादो। हिंडति णिरुचिग्गा जयरायरमंडिपे पराहे ॥ ३१ ॥ मुक्ता निरपेशा स्यायिकारिणः यथा यातः। हिते निमधिमा मगराकरमंदितायो यशपायो॥१॥ टीका-मुकाममिगहिता.. निरपेक्षाः विनिमयनीहमाना, TET Pिrime Tim गया पातो पास नरिसायो पापी पिण - font नपाशंशापामाह,- पशुपम्मिपि विहरता पहिण करेति कमराह कपाई। जागु पापण्णा मापा गह गुमडेगु ॥ ३२॥ पापागात पनि कम्पगि कति यामा माता यथा एमगारे ॥३२॥ dist-timantu formin पी आन It affirmalai tantar Traigment firmaniram - Aarmint Mantra, दिन भरणार | दो परनिगागानिर्ग film" ॥ +4 . "

·अनगारभावनाधिकारः।
...
जीवाजीययिभक्ति ज्ञानोद्योतेन सुषु ज्ञात्वा ।
ततः परिहति धीरा सायचं यावत् किंचित् ॥ ३३ ॥
टीका-जीवविभक्ति जीवविभेदान सर्वपर्यायान् , अनीवविभनिमीवपु-
हलधर्माधर्मावाशकालस्वरूप सभेदं सपर्यय ज्ञानोयोतेन सुष्टु शात्वावबुध्य ततः
परि राति परित्यजन्ति सावत्र यत्किंचित्मदोषजातं सर्वथा परिहरंतीति ॥३३॥
सावधकारणमपि परिहरंतीत्याह;-
सायजकरणजोग्गं सवं तिविहेण तियरणविसुद्धं ।
घजति यजमीर जापजीवाय णिग्गंथा ॥ ३४॥
सायपकरणयोग्यं सर्व प्रिविधन त्रिकरणीयशुद्ध ।
पर्जयति अवधभीरयः यायजीव निर्मथाः ॥ ४ ॥
टीका-मावधानि सदापानि यानि करणानीन्द्रियाणि परिणामाः क्रिया
या तेोगा मैपर्कस्त सावधकरणयोग सर्वभपि विविधेन विप्रकारेण कृतकारि-
तानुमतरूपेण त्रिकरणविद यथा भवति मनोरचनकायप्रियाशुद्धं यया
भवनि नथा पर्नयति परिहत्यवभीग्दः पापभीरतो यावी यावन्मग्णांत
निया' परिहातीति ॥ ३४ ॥
किं तत्सावयं यम्न कुर्वन्तीत्याकायामा,
तणएकरहरिदछेदणतयपत्रपवालकंदमूलाई ।
फलपुष्फबीयबादं ण करति मुणी ण कामेति ॥ ३५॥
तृणवृक्षहरितछेदनत्यपनपवाटकंदमूलानि ।
फलपुष्पपीनपातं ग पुर्यति गुनयां न कारयति ॥ ३५॥
टीका-तणछेद, वृक्षचंद, हरितछेदन, दिन प न कुर्वनि न
कानि मुनय, नया स्वरस्यन्दमागनि न सिन दयाल,
तथा परपुष्पवीजपातन न कुनि न कारयति मनयः ॥५॥

·५२ मुलाचारे- तथा;- पुढवीय समारंभ जलपवणग्गीतसाणमारंमं । ण करेंति ण कारेंति य कारेंतं णाणुमोदति ॥ ३६ ॥ पृथिव्या समारंभ जलपवनाग्मित्रसानामारंभ। न कुर्वति न कारयति च कुर्वतं नानुमोदते ॥ ३६॥ टीका-पित्र्या समारंभ खननोत्कीर्णनवर्णनादिकं न कुर्वतिन कारयंति कुवंतं नानुमन्यन्ते धीगस्तथा जलपवनाग्निबसानामारंभे मेचनोल्कर्षणवीजन- ज्वालनमर्दनत्रामनादिकं न कुर्वन्ति न कारयति नानुमन्यंत इति ॥ ३६॥ यता- णिक्खित्तसत्थदंडा समणा सम सव्वपाणदेसु । अप्पडं चिंतता हवंति अव्यावडा साहू ॥ ३७ ॥ निक्षितशस्वदंडाः श्रमणाः समाः सर्वप्राणमतेषु । आत्मार्थ चितयंतो भवंति अव्यापूताः साधयः॥३७॥ टीका-निक्षिप्तशस्त्रदंडाः सर्वहिंसाकारणोपकरणमुक्ता यतः, प्रमणा यतभ, सर्वप्राणभूतेषु सभाः समाना यतश्चात्मार्थ चिंतयतो भयंत्यन्यापूता व्यापाररहितास्ततम्ते न कस्यचित्कदाचिपीडां कुवैतीति ॥ ३७॥ विहांतः कथंभूतं परिणाम कुवैतीत्याशंकायामाह,- उवसंतादीणमणा उपक्ससीला हवंति मज्झत्था । णिहुदा अलोलमसठा अपिलिया काममोगेसु ॥ ३८॥ उपशांता अदीनमनसः उपेक्षाशीला भयंति मध्यस्था। निमुता अलोला अशा अविस्मिता कामभोगेषु ॥ ३८॥ टीका-उपर्शाता अपायोपयुनाः; अनिमनमो दन्यविहिता, पय- अमपिगमावरादिपयोगलानचिनतनयः, उपेक्षाशीला:सर्वोपसर्गसहनसमर्थी ·अनगारभावनाधिकार। मचन्ति, मध्यस्थाः समदर्शिनः, निभृताः सकुचितकरचरणा. कूर्मवत, अलोला निराकांक्षाः, अशा मायाप्रपंचरहिता, अविस्मिताः कामभोगेषु कामभोगविषय विस्मयरहिताः कृतानादरा इति ॥ ३८॥ जिणवयणमणुगणेता संसारमहन्मयं हि चिंतता। गभवसदीसु मीदा मीदा पुण जम्ममरणेसु ॥ ३९ ॥ जिनपचनमनुगणयंतः संसारमदाभयं हि चिंतयंतः। गर्मयसतिषु मीता भीताः पुनः जन्ममरणेषु ॥ ३९ ॥ टीका-जिनवचनमनुगणयंतोहदागमगंमतमतयः, संसागन्महद्रयः चिन्तयतः संत्रस्तमनमः, गर्भवमतिषु गर्भवासविषये भीताः मुछु बस्ता,पुनरपि जन्ममग्णेषु भीता जातिजरामरणविषये च सम्यग्भीता इति ॥ ३९ ॥ कर्थ कृत्वा गर्भवसतिषु भीता इत्याशकायामार;- घोरे णिरयसरिच्छे कुंभीपाए सुपरमाणाणं । रहिरचलाविलपउरे पसिव्वं गम्भवसदीसु ॥ ४०॥ घोरे मरकसहयो कुंभीपाके सुपच्यमानानो । रुधिरपलायिलमपुरे यस्तध्ये गर्भवसतिषु ॥ १० ॥ टीका-पोरे भयानके नरकसहशे भीपा "ध्या कृत्या मंदान कुंभीपाकः" तम्मिन् सुपच्यमानाना मुह संतप्यमानानां “करि षष्टी "न सुपत्यमानेरित्यर्थः, मधिरचनावितप्रचुर रुधिरेण चले आविन भिसंधिशभ- सेन प्रो वस्तव्य स्थातव्य, उदरे गर्भ, विशिष्ट गर्ने या धमनयम्तामुए मामाभिरहो इति: ४०॥

·मूलाचारे- गर्भवसतिभ्यो भीताः संतः किमिन्छंतीति;- दिट्ठपरमट्ठसारा विण्णाणवियक्खणाय युद्धीए । णाणकयदीवियाए अगमवसदी विमरगति ॥ ४११. दृष्टपरमार्थसारा विज्ञानविचक्षणया बुद्धमा । ज्ञानकृतदीपिकया गर्भवसति विमृगयन्ते । ४१॥ टीका-ते साधवी दृष्टपरमार्थसारा: संसारस्य शरीरस्य भोगगनां च दृष्ट- ज्ञात सारं परमार्थरूपं यस्ते तथाभूताः, विज्ञानेन विचक्षणया बुझ्या भतिज्ञाना दिना सुष्टु कुशलतया विज्ञानविचक्षणया वुझ्या ज्ञानस्तदीपिकथा श्रुत नदीपेन चागर्भवसति विशेषेण मृगयंते समीहंत इति ॥ ४१॥ विहरंतः किं भावयतीत्याहा- मावेति भावणरदा बहरग्गं वीदरागयाणे च । णाणेण दसणेण य चरितजोएण विरिएण ॥ ४२ ॥ माययंति मायनारता वैराग्यं वीतरागाव ज्ञानन दर्शनेन च चारित्रयोगेन वीर्यण ॥ ४२ ॥ टीका-भावनायां ग्ता वीतरागाणां ज्ञानदर्शनचारित्रयोगयिंग च सह वैराग्यं भावयन्तीति॥४२॥ तथा-- देहे णिराययक्वा अप्पाणं दमाई दमेमाणा। धिदिपग्गहपग्गहिदा छिंदति मवरस मलाई ॥४३॥ दह निरपेक्षा आत्मानं दमरुचयः दमयंतः । নিময়ােনা যিনি মহা মুন্তাৰি ॥

·अनगारभावनाधिकार।
-
टीका-देठे देहविषये निरपेक्षा ममत्वरहिताः,दमरुचय इंद्रियनिग्रहतत्पराः,
आत्मानं दमयंतः, धृतिप्रमहगृहीता धृतिबलमंयुना. दिति भवम्य
मुलानीति ॥ ४३ ॥
विहानादि म्याख्याय भिक्षामुदि प्रपंचयनाह;-
छट्ठममत्तेहिं पाति य परधरम्मि भिक्साए।
जमणहूं मुंजलि य ण वि य पयामं रसहाए ॥४४॥
पप्पाटममता पारयति ध परगृहे भिक्षया ।
यमनार्थ भुजते पनापि च प्रकामं सार्थाय ॥४४॥
टीका-पायमभनैस्तथा दशमहादशादिश्चतुश्च पारयति भुंजते
पागृहे भिक्षया कृतकारितानुमातिरातिलाभालाभममानदुक्या, यमनार्थ चारित्र-
साधना च दुपशमनार्थं च यारागाधनमात्र मुंजने, नेत्र प्रकाम न घ
प्रवर रसाीय, अथवा नै त्यागे कुर्वति मद्रासार्थ यान्मारणारेण स्वाध्या-
पादिक प्रवर्नत सायन्मानं गृहति नाजीर्णाय बदाहारं गृहंतीति। ४४ ॥
कया शुद्धमा भुजत इत्याकायामा,-
णयकोडीपरिसुद्धं दसदांसविवजियं मलपिसुद्धं ।
मुंजति पाणिपत्ते परेण दत्तं परपरम्मि ॥४५॥
मवकोटिपरिपुर पशदोपयिषणितं मलाविधर।
भुगते पाणिपात्रे परेण पत परदे ॥ ४५ ॥
टीका-नरकोटिपरिशुदं मनोरचनका. तिकारितानुमतिदिन हो.
स्तिाविशेषारिवनि नखरोमादियशमलविदं अगले पाणिपारण परेण
दत परगृहे, अनेन धिमुक्तं भवति ! यहीशन मोनच्य, चन
पाय, स्वगरे ममत्वमविहित न भोक्तयामिति ॥ ४॥

·मनाचार- ... ता- उद्देसिप कीदयट अण्णादं संकि अभिहद च । मुत्तम्पतिद्धाणि प पटिसिद्धं तं विवज्जति ॥ १६ ॥ आदेशिक की अमातं शंकित अभिषटं च । सूत्रप्रतिकुल म प्रतिसि तत् वियर्मयति । ४६॥ टीका-ओशिक, कीनं,अशातमपरिजात,शनि संदहरयानगत प्रामु म. अभिघमियेगमावि मरालि सम्पतिशिवम वंशयता गिति ॥ ५५॥ विशामशिनमाह भणादमणुण्णाई मिपरी णिगुणमन्दिामलेर । पाता है हिंदेति य मोणेण मुणी समादिति ॥४॥ मशानामनुशात भिक्षा मीशेपमध्यमले। एनिमिft मोनम गुनपः गमात. का-शान र पहारे गामा पनि निक्षार्थ भानुमत AALAमिति नामित अनुगात मग आगमित fariinfप्रया सरना नानुमन, At atta भन्नITATHAमानाम गात मग मग ममा tetnt fiftest मीददममीदलं वा गुदुम मिणिद्ध राया। झांगिदमाणिद वा मुनि जी अगासाद ॥८॥ Tura. २१ ·अनमारभावनाधिकार। शीतलमीतलं वा शुष्क रूक्षं निग्धं शुदं था। लोणतमलयाणेतं वा भुंजते मुनयः अनास्वादम् ॥ ४॥ टीका-शीतलं पूर्वाहवेनायां कृत परित्यकोष्णभावं भोज्य, अशीतलं तत्क्षणादेवावतीर्णमपारित्यतोष्णभावमोदनादिक, रूक्ष घृततैलादिरहितं कोद्रव- मष्टादिकं चा, शुष्कं दुग्धदधिव्यजनादिरहितं, मिधं घृतादिसहितं शाल्योदनादिकं, शुद्धं पिठगदवतीर्णरूपं न च मनागपि विकृतं, लवणयुक्त अनवणे या भुजते मुनयोऽनास्वाद यथा भयति जिगास्वाद- रहितमिति ॥४८॥ यमनार्थपदस्यार्थ निरूपयनाह,- अक्खोमक्सणमेत्तं मुंजंति मुणी पाणधारणणिमित्तं । पाणं धम्मणिमित्तं धम्मं पि परंति मोक्खष्टुं ॥ ४९ ॥ अक्षरक्षणमा भुजते मुनयः पाणधारणनिमित्तं । मा धर्मनिमितं धर्ममपि चरति मोक्षार्थम् ॥ ४९ ॥ टीका-अक्षमक्षणमात्रं यथा शकटं धुगलेपनमंतरेण न पात्य शरीरमप्यशनमात्रेण विना न मंहतीनि मुनयः प्राणधारणनिमित्तं विचि- न्मा भुजते, प्राणधारणं च धर्मनिमितं कुर्वनि, धर्ममपि घरंति मोक्षार्थ मुनिनिमिनमिति । ४९॥ लाभालाभविपये ममत्वमाह,- सद्धे ण हॉति तुट्ठा ण वि य अलद्धेण दुम्मणा होति । दुक्से मुहे य मुणिणो मझत्यमणाउलारोति ॥५॥ लायेम भवंति तथा नापि च अलग्धेन दुर्मनसो भयति । दुःख सुखे व मुनयः मध्यस्था अनाकुला भवंति । ५०॥ 'सम्बन्ध 'प्रेम-पुस्तके।

·मनाचारे- टीका-भिक्षाया सभे आहारादिसंप्राप्तो न भवति संतुष्टाः संतोर- गिता निन्दिप गता अन लथा भिक्षेति नहीं विदधति स्वापिने न नायरा भिक्षाया अलाभेऽमप्राप्तो सत्या दुर्मनसो विमनसान मात "अम्माभि हाकिमय न लन्धमिति दीनमनमो न भवेति' से संगाते मुझे म समुदने मनये माययाः ममभारा अनाकुलाभ भवति ॥ ५० ॥ मर्गयां मना र्य निरूपणमा:- परि ते अमित्थुणति यपिंउत्थंण यि य फियि जाति । मोपदेण मुणिणो परांत भिकरा अमासंता ॥ ५१ ॥ मारि अभियुति पिडार्थ गापि न किंचित पाते। मोमोन मुमयः परति मिशा अमापतः ॥ ५१ ॥ Arraft भून पोभिपालि नेपोशाहिति: ht Frorderनिमिननिचित यात न था माया प्रयास KART, प्रोनस मार्गमा दाग मुनपानि आमाहाग पर्यात, umar maratो मानत न पौनम्नमिनि ॥११॥ वहारिनु भा छलि परिसं पोएं। अतिपदि आदामेणे ण प माणे मज ॥५२॥ ifart भागt Auति । अतिमि मालाभेनौ तारा... टामा १४। पुnिt insistent frof 14 4-4your ARRES Segrani ·अनगारभावनाधिकार। भोजनमंतरेणेति वचनं दीनं यदि मधे भोजनं न प्रयच्छत तदा मृतोऽहं शरीरस्य मम मा कृशता रोगादिभिर्यस्तो नास्माकं विचिदिश्ते याचनादि पूर्वक वचनं करुणोपेतमिति, अपि निवर्ततेऽनाभे या लाभेसंजाते निवर्तते भिक्षा गृहेषु न पुनः प्रविशति न च मौनं भजति न किंचिदपि प्रार्ययंते भोजनाय धीराः सत्वसंपन्ना इति ।। ५२॥ यदि न याचते विमात्मना किचित् कुर्वतीत्याशंकायामाह;- पयणं घ पायणं पा ण करति अ व ते करावेंति। पयणारंभणियत्ता संतुहा मिक्खमेत्तेण ॥ ५३ ॥ पचनं या पाचनं या न कुर्वति च नैव ते कारयति । पचनारंभनिवृत्ताः संतुष्टा भिक्षामात्रेण . ५३ ॥ टीका-पचनं स्वनोदनादिनिर्वर्तनं पाचनं स्वोपदेशेनान्येन निर्वर्तनं न कुरीति नापि कारयति मुनयः, पचनारंभानिवृत्ता दृरतः स्थिताः संतुष्टाः, भिक्षा- मात्रेग-कायसदर्शनमात्रेण भिक्षार्थ पर्यटंतीति । ५३॥ सम्धमपि मंनिरीक्ष्य गृहतीत्येवं निरूपयन्नाहा- असणं जदिया पाणं सजं भोज च लिज्ज पेजं था। पटिलहिऊण मुद्धं मुंजंति पाणिपत्तेसु ॥५४॥ अशनं यदि या पानं साधं भोज्यं चलेछ पेये था। पतिलेख्य शुद्ध भंजते पाणिपात्रेषु ॥ ५४॥ टीका-अशनं भनादिक, यदि वा पानं दुग्धजनादिक, साप लघुका- दिक, भोज्यं भक्ष्य मंडकादिक, लेखमाशय, पेयं स्तोकभनपानबहुलं, या विकल्पवचन, प्रतिलेग्य शुद्धं भुंजते पाणिपात्रेषु न भाजनादिष्विति ॥ ५४४. अग्रासुकं परिहरमाह- जंहोज अपिदण्णं पामुग पसत्यं तु एसणासुद्धं । मुंजति पाणिपत्ते लक्ष्ण य गोयरागम्मि ॥ ५५ ॥ - ·माचार- -- - यत् भवति अविवर्ण प्रासुकं प्रशस्तं तु एपणाशुद्ध । भुंजते पाणिपात्रे लम्ध्या च गोचराग्रे ॥ ५५ ॥ टीका-यद्भवन्यविवर्णरूपं, प्रासुकं सम्मूठनादिरहित निर्जीव जंतुरहितं च, प्रशस्तं मनोहरं, एषणासमितिविशुद्धं, गोचराये भिक्षावेदायां, लम्बा पाणिपात्रेषु भुंजत इति ॥ ५५ ॥ तथा- जं होज वेहि तेहि च वेवण्णजंतुसंसिहं । अप्पासुगं तु णचा तं मिक्सं मुणी विवति ॥ ५६ ॥ यत् भवति यह व्यहं विवर्ण जंतुसंसि।. अमासुकं तु ज्ञात्वा तां भिक्षा मुनयः विवर्जयंति ॥ ५६ ॥ टीका-यद्भवति यह नातं व्यहनातं द्विदिनभवं विदिनमवं च, विष- रूपं स्वभावचलित, जंतुसम्मिश्रमागतकै सम्मळनश्च जविः महितमप्रासु- कमिति ज्ञान्वा ता भिक्षा मुनयो विवर्नयनीति ॥ ५६ । वर्जनीयद्न्यमाह,~ जं पुफिय किण्णइदं दहणं पूपपप्पडादीणि । वनंति धजणिज मिक्खू अप्पासुयं तु ॥ ५५ ॥ या पुषितं विष हया अपूपपपंटादीनि । बजयंति यमनीयं भिक्षयः अमारक यनु । ५७॥ टीका-यगुपितं नीलाष्णवेतपीतादिपनात, लिग्नं कुषिर्त हटा मा. पपटादिक वर्जनीय, लवमपि यमई यतिचिदशामुक नवदीनमनमो वनपनि पहिरतानि । १७॥ एवम्भूतं तु गहनील्याह- जं सद्धमसंसस ससं मोजं च हेज पेज था। गिहति मुणी मिक्सं सुप्रीण अणिदियं तु॥५८ }

·अनगारभावनाधिकारः।
-
-
पर गुदमर्समन मा मांश्यं च से पंर्य या ।
एकति मुनयः भिक्षा शुभेण अनिदितं यनु ॥ ५८ ॥
टीका---पदं विवादिम्पं न भवति, जनुभिः समुष्ट वन भवति ।
ग्वार्थ भोज्यं ले पेयं च. सत्रगानिन्दित तश्य मुनयो गृहति ॥५८६
अमशिगया,-
फलकंदमूलपीयं अग्गिपर्छ तु
आमयं किये।
णमा अणसणीयं ण घिय पटिच्छंति ते धीरा ॥५९ ॥
फलकंदमूली अनभिपक्कं त आमकं किंचित् ।
मात्या अनशनीयं नापि च प्रतीच्छति ते धीराः ॥ ५९॥
टीका कलानि कदम यानि वीजानि सामिपानि न भवति यानि
अन्यदन्यामक यत्किचिनदनमय ज्ञावा नव प्रयच्छन्ति नान्युपगच्छन्ति
धीग पनि ॥ ५९
यदशनीय नदार-
जं हपदि आणीयं णिवाट्टमं फासुयं कय चेव ।
णाऊण एसीयं तं मिसं मुणी पडिच्छति ॥ ६ ॥
यत् भवति अवीज नितिम प्रासकं कृतं चैव ।
ज्ञात्वा अज्ञानीयं तत् भक्ष्य
मुनयः
प्रतीच्छति ॥६०
टीका--पद्वयबीज निवर्वीज, निर्गनिम निर्गतमध्यमारं, मासु कृतं चैत्र
शादाऽमनीयं तस्य मुनयः प्रतीच्छनीति ॥ ६० ॥
भुता कि कुर्वान्याकायामाह,
मोनूण गोपरगे तहेव मुणिणो पुणो वि पडिकंता।
परिमिदएयाहारा खमणेण पुणो वि पारति ॥६१॥

·६२ मलागार- -----rahmmam भाग मिक्षामा मुनयः पुनी भुना गोषराने तर मुनयः पुनरपि प्रतिकाता। परिमितकाहाशमयेन पुनरपि पारयति ।१. टीकाभग तथापि निमियामी, परिकामाग्तिानुमतिपतिय निशाना शुदनिया:, पनिर पर FATrमामालागे पेनाले पनि मनोमेनरमानेन गुना पनि जने नि ॥११॥ PITA ARTH,- ने हरणाणपणा जोपण पिपरमहा । गिरिणिगिरलपालमा सापू ॥६॥ MMITagो जानापोतन प्रपरमाः। nिstiनिमकिनामवलपराकमाः मापः ॥१२॥ Em/+ मना जाना मानना मी -नागिन Are afirmar, ritin frstu, Carrt. in annamr . अम्मा माननगुभंगा । rx xi ༥tt; w ༢་༣། ༣ fནitig wit . xiant R.11 , KPIT Truta1-1 ·अनगाग्भावनाधिकारः। - अनुषदतपःकर्माणः क्षमणयशंगताः तपसा तन्वंगाः। धीरा गुणगंभीरा अभनयोगाय इटारमाय ॥६॥ टीका-~अनुबई संमत तपाकर्म तपोऽनुष्ठानं येषां तेऽनुबद्धतपफर्माणो दादशविध तपायुपता, क्षमणवांगताः, तपमा सनुशरीगः धीराः, गुणगंभीरा गुणर्मपूर्णाः, अभायोगा, हवपरित्राम ॥ ६३n सथा,- आलीणगंटमंसा पापरभिउडीमुहा अधिपदच्छा। सपणा तवं परंता उपिकण्णा धम्मलच्छोए ॥४॥ आलीनगंटमासाः प्रकटपुटीगुखा अधिकाक्षाः । भ्रमणा: तपश्चरत उत्कीर्णा धर्मलमया ६४॥ टीका-आलीनोटमासः क्षीणकपालाः प्रकटभकुटिमुग्ग अधिकाक्षा- नारकामात्रनयनाभानियशेषाः श्रमणास्तपश्चन्त एवंभूता अपि संयुत्ता धर्म- नया ज्ञानभावनयोपना यतीने ज्ञानमानासिद्धिाति ।। ६४॥ शानभायनया संपन्ना इत्याशंकायामाह,- आगमकदविण्णाणा अदंगविट्ट य पुद्धिसंपण्णा। अंगाणि दुस य दोषिण य घोहस य धरति पुवाई॥६५॥ आगमकृविज्ञाना अधोगविदश युद्धिसपनाः । अगामि वश घ चतुरंश च धारयति पूर्वाणि ॥६५॥ टीका-न कंचन, मिक्षादिक्षदो ग्नाः किंतु शानदावपि रता यतः अगमन कृतं शिान यम्ने आममतपिज्ञानाः श्रुतज्ञानदृष्टपरमार्थाः, अष्टां- गविदागयजनादिनिमिनकुशताश्चतुधिद्विपनाश्च । कथमागमतविशाना नि चंदगानि दश दे चागारमतरथानममराययाण्याप्रशातिशामकथोपा- १.तान' इति पद प्रेम-पुस्तके नास्ति।

·ܢܫܟܚ ܐ ܢܚܝ܂! ܙܬܢ ܐܙ ܘ ܪܢ 8 ܕ18 ܕܪܘܪܺܐܕܘܪܬ ܕܪ: ܠ ܐ.ܕ.ܩܐܙܙܨ ;]& ܐܳܪܳܠܐ ܐܺܟ݂ ܀: ܚܝܫ ܗܚܟ.: ܐܝܕ݂ ܪܺܝܳܢܳܐ ܕ݁ܪܽܘܗ݈ܝ ܐܝ ܘܺܐܡܳܪܝ ܐܟ ܕܝܺܝܶܝ ܐ: ܘܪܟ ܕܬ ܙܐܐ ܙ܀ ܐܢ rf. ܡ ܀ rm - urr rrrrrx - vr ' ?? Af'q ; fܕܡwwܙ-r« ܐܙ ܟ 4 ܐ} n'iffirrrrr ; ' * f ' « r' !; ܐܓ݂ ?ܕ ܗܗܫ ;- ܟ ܀ -??? ;fqvitfzmt si siܙܕܕ ܪܙܙrryܕܟܗܙܕܗ ܀ -܀ ܙ ܪ4 ܟ ܙܫ:e , € vt'f f ' ; ? $ 1v1n rryf'q ; of ܙ ܀ 4f ܐ ܙ ܙܙ ܙ ܕܐܪ ܕܐ ܐ | 1 ܙ $ ; ܝܐ ܙܐܗ ܗ ܐ ܀ r ܙ 1 ·अनगारभावनाकार। सुदरपणपुषणकण्णा हेउणयपिसारदा विउलयुद्धी । णिउणस्थसत्थफुसला परमपपपिपाणया समणा ॥६७॥ भुतरत्नपूर्णकर्णा देवनयविशारदा पिपुलपुदयः। निपुणार्थशाखपुशलाः परमपदयिकायकाः भमणाः ॥६७ ॥ टीका--अमेव रल पारामा तेन पूणों समस्ती को थेयो त भूलालपूर्णकर्णाःहेनुदिविधो पहिातिरक्षणात यांतिलक्षणध, तत्र पहिा- हिलक्षामिविध सरक्षेस विक्षेपासर्व पक्षधर्मत्वमिति । अन्तति- लक्षण विधः, साध्याविनाभाव एवं लक्षणं यस्य स साध्याविनाभावे- लक्षणः। यदतग्ण पोपपयले तत्माय, इनसाधना अन्यथानुपपनिवैल्यविशे- पादसिद्धविदानेकान्तिकाहेत्वाभामाः। तर साध्येऽनुपपनिरज्ञातभामिदः,तदि- शेषोऽतिरिका, अन्यथोपपभो विरुद्धः, अन्यथाप्युपपन्नोऽनकातिक भूतनिरू- स्तिदंशाध्यमायो नया सप्तमकागे नेगमादिभेदन, तत्र सामान्यविशेषादि- परसरापानकात्मवयस्तुनिगमनकुरालो नगमा, यदस्ति न सत्यमतिरप्य वर्नन नि । स्व नात्याविरोधेन नैक्यमुपनीय पर्यायानाकान्तभेदान समम्तसंग्रह. णासपात, यथा गर्वमेकं सदविशेषादिति । मंग्रहनयाक्षिानो पदार्थानां विधि- पूर्वक व्यवारण व्यवहारः, यथा पृथिव्यादपोऽनेकधा म्यवस्थितास्तत्वं तत्र संन्यवहारदर्शनादिति । अतीतानागतकोटिशिनिर्मन यस्तु समयमा पशु सूत्र- गीतिक मन्त्रः, यथा विश्वक्षणिक सत्वादिति यथार्थपयोगसंशदनाच्छन्दार्थ- भेदाद-कालकारलिंगाना भेदादिति। प्रत्यर्धमईकर्मज्ञाभिगोष्णादिन्दशकपुर- पर्यायशदभेदनात्ममभिरूद इति । मत्क्यिापरिणाम काल एव तदित्यभूगो यथा पुर्वत र कारकलमिति । चत्वारोऽर्थनयासया शब्दनया, पूर्व प्रयो ट्रन्यनया शेषाः पर्यायनया इत्येवमत तो नये च विशारदा निपुणा रेतुन. । 'पलक्षेति ग-पुस्तके।

·६ मुलाचारे- manna यविशारदाः । विपुलबुद्धयः महामतयः अथवा अनुमतयो विपुलमतयच मना पर्ययज्ञानिन इत्यर्थः । निपुणार्थशास्त्रकुशला निरवशेषार्यकुशलाः सिद्धांतच्याक गणतर्कसाहित्य छन्दःशास्त्रादिकुशला, परमपदाय विशायका मुतिरबम्पाद बोधनपराः श्रमणा मुनय इति ॥ ६७ ॥ ज्ञानमदनिराकरणायाह;-- अवगदमाणत्थंमा अणुस्सिदा अगविदा अचंडा य दंता मद्दवजुत्ता समयविदण्द विणीदा य ॥ ६८॥ अपगतमानस्तंभा अनुत्सृता अविता अचंडाश्च । दांता मार्दवयुक्ताः समयविदो विनीताश ॥ ६८॥ टीका-अपगतमानस्तंभा ज्ञानगर्वण मुकास्तथाऽविता जात्यादिमद- राहिताः, अनमृता अनुसुका वा कापोतलेश्यारहिताः, अचंडाश्च क्रोधरहिता, दांता इंद्रियजयसमेताः, मार्दवयुकार, स्वसमयपरसमयविदः, विनीताश्च पंचविध- बिनयसंयुक्ता इति ॥ ६॥ तथा:- उवलद्धपुण्णपावा जिणसासणगहिद मुणिदपजाला। करचरणसंवुडंगा झाणवजुत्ता भणी होति ॥ ६९ ॥ उपलब्धपुण्यपापा जिनशामनगृहीता ज्ञातव्यस्यरूपाः । करचरणसंवृतांगा ध्यानोपयुक्ता मुनयो मति ॥ ६९ ॥ टीका-~-उपलब्धपुग्यपापा. पुण्यकृतीनां पापातीनां स्वरूपम्य वेदिता- रस्तथा पुष्पफलस्य पापालाय च सातारः, जिनशासनगृहीता जिगशामने थिता इत्यर्थः, मणिदपजाला-साताशेषव्यस्वरूपा अथवा विज्ञानगगस्वरूपार, दार्ण त्रयोदशविध चारित्रं प्रयोदशविधं ताभ्यां संवृतमग येषां ते करचरण-- ·अनगारमावनाधिकार ६७ मनोगो अर प्राकने कम्पाभात्र का । अश्श करें तो शायो पाद ने मामा सेऽवयवावरणा यत्र तत्र निक्षेपणमुनाच, ध्यानोपता भवति। ६॥ उन्नादि निम्पपनाह:- ते पिणहांधा णिण्णेहा अप्पणो सरीरम्मि । ण करंति किंचि साहू परिसंठप्पं सरीरम्मि ॥७॥ ते सिमस्नेहबंधा निखेहा आत्मनः शरीरे । म युवति किंचित् साधयः परिसंस्कारं शरीर। ७०॥ टीका-उजनमुन्दिन म मर्गरसस्कारपरित्यागो बंश्वादिपरिहारो वा मगविनिमनिर्वा गगाभायो वा तर यविषये शरीरविषये च गगाभावं ता- पदाच इति ते मुनयः लिमम्नेहधा पुरवन्नादिविषये स्नेहहीनाः, न कंव- रमन्यत्र विामीयापि निम्ना यत स्वसगरे किचिदपि सरकार स्नानार्दिक न कुर्वति गाधव इति ॥ sot मंदारम्वरूपभेदनिरूपगायाह;- मुहणयणदंतधोवणमुघट्टण पाधोयणं पेय । संवाहण परिमहण सरीरसंठावणं सध्यं ।। ७१॥ गुसनयनदंतधावनमुद्वर्तनं पादपायनं चैय। संयान परिमर्दन शरीरसंस्थापन सय ॥१॥ टीका-मुगस्य नयनयोर्दतानां च धावन शोधन प्रक्षालन, उतनं मुगद्रव्यादिभिः शगंगदर्पण, पादप्रक्षालन मुमादिगण पादयोर्निर्मली- करणं, मवानमंगमईनं पुरषण शर्गगेपगिपितेन भईन परिमर्दनं करमधिभि- भामाद रिसरणचरणमानांगा ' प्रेस-पुस्तके । ३ रागाभावातामाटे देग-पुस्तके पाठ।

·मुलाचार- स्ताइनं कारमययंत्रेण वा पीडमिन्यव सर्व शरीरसंस्थापनं शरीरसंस्कार साधा न कुनीति संबंधः ॥ ७१ नया- धूवण बमण विरेयण अंजण अग्मंग लेव चय। नत्थुय पत्थियकम्मं सिरयेग्झं अपणो सम्यं ॥७२॥ धूपनं यमन विरेचनं अंजनं अभ्यंग सेपनं य । मासिका यस्तिक शिरावे, आत्मनः सर्य ॥२॥ टीका-भुपनं शरीगयपानामुपग्णानां च धूपेन संमार्ण, यमन है- शोधनाप निमिन या भुकस्य छईनं, चिनमोपधानिधीदारण मत सिंह, अंजनं नपनगो कालोपणं, अभ्यान मुगंधतेलेन शरीरमाणं. देन भरनामनिकादिना शागरस्य प्रक्षण, मानिधर्म, निम शला- कानिया, शिगांव: शिराभ्यो रनालनयनं, त्यम्मायामनः गई rinisan न कु-fiftun मेगा गुगनी पार्शकमाल,-- उपपणम्मि पवाही सिरपंपण कुशिमयपणं पेय। अधियामिति सुधिदिया कापतिगिंण छति ॥३॥ व्याचा शिरोगगनार्या विनायो । अपातयः कार्यानकितमा माति॥३॥ टाका-यानमा hिreate मनrfirmatiENT wittttai TaTor: al finstreatment tant Everintename

·अनमारभावनाधिकार।
नाप्यातव्याने दुर्वन्तीत्यावेदयनार;-
णय दुम्मणाण विहलाअणाउला होति चेय सप्पुरिसा।
णिप्पटियम्मसरीरा देति उरं बाहिरोगाणं ॥ ७४ ॥
न घ दुर्मनस न विकला अनाकुला भयंति व सत्पुरषाः ।
निष्पतिकर्मशरीरा ददते उरोग्याधिरोगेभ्यः ॥४॥
टीका-नापि दुर्मनमो विमनस्दा नैव भवति, न विकला नापि हिता-
तिविकशुन्याः, अनाकुलाः किर्तव्यतामांगल्तिाः, सत्पुरुषाः प्रेक्षापूर्व-
कारिणः निष्पतीकारशरीगः शगरविषये प्रतीकाररहिताः, दयते प्रयति उरो
उदयं, प्याधेिगोभ्य सर्वयाधिगेगान् समुपस्थितान धर्योपेता: संतः सान्त ॥४४॥
बिपि सिंचनादिक वनच्छति नैतत् क्ष्यभिच्छति पत आ;-
जिणवयणमोसहमिणं विमयसुहविरेयणं अमिदद ।
जरमरणयाहियेयण सपकरणं सवदुक्खाणं ॥ ५५ ॥
जिनयचनमीपथमिदं पिपयसपपिरेषनं अमृतभूत ।
जरामरणयाधिवेदनाना क्षयकरणं सर्यखानाम् ७५॥
टीका-जिनाचनमशेषधमिर, विषयगुरपशियनमिन्द्रियागगरप
मुरगस्य निरण, अमन सर्शगालपर्णकारण, नरामरणयाधिगेदनाना क्षय-
करणसमर्थ, सानो पक्षयकरण सर्वाणि सगदर्शनि कारणानि दुरगा.
दानि प कार्याणि मईम्प अम्नम्य समय पर्मणो निाशे
समर्थमिति ७५०
पुनरपि किया नया-
जिणवपणणिछिदमदीअ-पिरमणं अभुतिसप्पुरिसा।
ण परति भकिरियं जिणपपणादिजमंकाएं॥७६ ॥

·जिनामतनिधितमतय शिम अभिनितिमा मत प्रतियोजिनायनाशिकमया ॥७॥ नी-ने निTAIT ATTITrohi • Ramanart. A memyrnet Pr: CrimeAarti Tan Tonfrarthrrfan firi MixmaxiTRami an PRARTTum Tanापामा - imi Tण वापिमासमरिसरपर। पण हानि गुणी रीमि ॥ ॥ • Wint wrap { INT <if nen श्री. wentral gमारी.. fort+TATFEn, antri mai ....Ama Ram •irman rrarun in frament * ??rif; a {{{ust ! Mì| 19 1 wr nirwrrittanाननासो tarair fami Kapu ·अनगारभावनाधिकारः। तदन्तश्ठादितं, अन्तःशब्दस्य पूर्वनिपातो शापकात, अथवामसिरज्जु- मिश्यादितं परिवधितं, दिष्टिसं कसममानं मधिगहितमभ्यन्तरस्थं मांसवसा- विशेषरूपं, लिम्भिमं-किल्विषं शुत्रशोणिताशविकालेजकादिक ते तं पूर्ण, अमे- ध्यगृह मूत्रपुरीपायवस्थानमिति ७८ ॥ विविषम्वरूपमाहा- पसमजमससोणियपुप्फसकालेजसिंमसीहाणं । सिरजालअडिसंकट चम्में णद्धं सरीरधरं ॥ ७९ ॥ बसामनामांसमोणितफुप्फुसकालेजप्मसिंहानकं । शिराजालास्थिसंकीर्ण चर्मणा नद्धं शरीरगृहं ॥ ७९ ॥ टीका--वसा मोमगतस्निग्धत्वं तेलरूपं, मन्नाऽस्थिगतसार, मांस रधिर- कार्य, शोणित रुधिरं रसकार्य, फुफ्फुस फेनरूपं निसारं. काटेजकमतीकृष्ण- मांससंहरूप, श्लेष्ममिहान, शिगजालमन्यते संकीर्ण संपूर्ण, चर्मणा नद्धं स्वाच्छादित शरीरगृहमशुचीति सबंधः ॥ ७९ ॥ तथा- धीमच्छं विच्छइयं थूहायसुसाणवमुत्ताणं । अंसूयपूयलसियं पपलियलालाउलमचोरस ॥ ८॥ वीभत्सं विशीचं शूत्कारसुसाणवोंमूत्रैः। अश्रुपूयलसियं प्रगलितलालापुलं अचौक्ष ॥ ८ ॥ टीका-धीभन्सं द्रपुमशस्य कुथितवणरन्, दिच्छुइयं-अनित्य शाश्वतरूपं न भवति अथवा विशाचे सशुचियपटितत्वात् , थहाय-कंठागतमा अथवा नगरमध्यस्थकचरोत्कूटसदृशं, सुसाण-नामिकागर्थ अथवा श्मशान- दिशे, पोऽशुचि, भू प्रयवगमेतीभन्म, न केवलं धीभत्सभनित्यं चति।

·मनाचारे- अंमय-अश्वणि नयनप्रच्युतोदक, पूय-पूर्व यशवणक्लेदापं, लसियं-नयनाय, प्रगलितलालाकुलं मुखोद्भवं कृथितप्रतिम्रावाकुलमतेः सवेराकुलं वीभत्समन्दी- क्षमदर्शनीयं सर्वाशुचिसमूहबत् श्मशानदेति ॥ ८॥ पुनरपि शरीरस्याशुचित्वमाह;- कायमलमत्थुलिंग दंतमल विचिक्कणं गलिदसेदं । किमिजंतुदोसमरिदं संदणियाकद्दमसरिच्छं। ८१॥ कायमलं मस्तलिंग दंतमलं विचिक्यं गलितस्वेदं । कृमिजंतुदोपभृतं स्यंदनीकर्दमसहाम् ॥ ८१ ॥ टीका--कायमलं मूत्रपुरपिादिकं, मस्तुलिंग मस्तकस्थं शुकद्रव्यरूपं क्लेदा- न्तरं, दन्तमल दन्तस्थं दुर्गन्धं मलं, विचिकणं विचिक्यं चक्षुषो मलं, गलितवेद प्रत्रवस्त्रेदं कृमिजंतुभिदेषिश्च मृतं संपूर्ण स्थेदणियाकमसरिच्छंस्यन्दन कदमत दृशेरनकवनप्रक्षालननिमित्तमर्तकुथित्तकर्टमसमानं, अथवा कायमलमस्तुलिग- दन्तमलेविचिस्यमदर्शनीयं कृमिजंतुशेषपूर्ण स्पंदनीकर्दमसदृशं शरीरैमिति संबंधः ॥८१॥ पुनरपि वृत्तद्वयेन शरीराशुचित्वमा;- अद्धिं च चम्मं च तहेब मंसं पित्तं च सिंमंतह सौणिदं च । अमेज्झसंघायमिणं सरीरं परसंति णिवेदगुणाणुपेहि ८२ अस्थीनिचचर्म च तथैव मांसं पित्तंचष्मा तथाशोणितच। अमेध्यसंघातमिदं शरीरं पश्यति निर्वेदगुणानुप्रैक्षिणः ॥ ८२॥ टीका--अस्थीनि च चर्माणि च तव तेनैव प्रकारण मांसं पितं श्लेष्मा तथा शोणितमित्यप्रकारेरमध्यसंघातभूतमिदं शरीरं पश्यन्ति निर्वेदगुणानु- प्रेक्षिणः, ये मुनयो देहसंसारभोगनिदमापना शरीरमेवंभूतं पश्यन्तीति।८२॥ शरीरामिदामिति ।

·अनगारभावनाधिकारः। तथा;- अहिणिपणं णालिणिबद्धं कलिमलमरिदं किमिउलपुण्णं मंसविलितं तयपडिउण्णं सरीरधरं तं सदमचोक्खं ८३ अस्थिनिच्छसं नालिनिवद्ध कलिमलभृतं कृमिफुलपूर्ण । मांसविलितं त्वमतिच्छतं शरीगृहं तत् सततमचौख्य॥८३॥ टीका--*पूर्व मन्थेनोपकरणं प्रतिपादितं यनच्छरीरे नियोजयनाह आथिभिनिच्छादितं संदृतं, नालिकाभिः शिराभिनिवद्धं संघटितं, कलि. मलभृतं सर्वाशुचिद्रव्यपूर्ण, कृमिकलनिचितं, मांसविलितं मांसेनोपचितं, त्वाच्छादित दर्शनीयपथ नीतं, शरीरगृह तत्मततं सर्वकालमचोस्यमशचि, नात्र पोनरम्त्यदोष आर्शकीय पर्यायार्थिकशिष्यानमणादथवाऽमेध्यगृहं पूर्व मामान्येन प्रतिपादितं तम्य वानिकरूपेणेदं तदाऽशचित्वं सामान्येनोन तस्य व प्रपंचनार्थ देराग्यातिशयप्रदर्शनार्थं च यत इति ॥ ८ ॥ ईहाभूते शरिर मुनप. किं कुर्वन्तीपाशंकापामाह, एदारिसे सरिरे दुग्गंधे कुणिमपूदियमचोकसे। सटणपडणे असारे रागं ण फरित सप्पुरिसा ॥ ८४ ॥ पताहशे शरीरे दुर्गधे फुणपपूतिके अधौख्ये । सरनपतने असारे रागं म पुर्यति सत्पुरुषाः॥ ८४॥ टीका-एतादृशे शरीरे ईदृग्भूने देहे पुन्धेि कुणापूतिके कश्मलेन कुथिते शुचित्वेन विवर्जित चित्रिवर्जित शतनपतनेऽमारे गगं स्नेहं न कुर्वते सत्पुरुषाः साधव तिY. पुष्पमध्यगतः पाठः प्रेम-पुस्तके नास्ति।

·मूलाचार- उन्झनशुद्विमुपसंहरन्नाह;- जं वंतं मिहयासे विसयमुहं इंदियत्थपरिमोए । तं सु ण कदाइमूदो मुंजंति पुणो विसप्पुरिसा ।। ८५६ यद यांतं गृहयासे विषयसुख इंदियार्थपरिभोगात् । तत सलुन कदाचित झुंजते पुनरपि सत्पुरुयाः ॥ ८॥ टीका~-यत्किंचिद्धांतं त्यक गृहबासे विषयसुखं गार्हस्थ्यं रूपरसगन्ध स्पर्शद्वारोद्भूतं जीवसंतर्पणकारणमिन्द्रियामिन्दियकारणेन जनितं परिभी- गाश्च ये च ब्यादिका वान्ता: परिभोगनिमित्तं वा तत्सुस तानिन्दियानि ताभ परिभोगगन सल स्फुटं कदाचिदपि मुद्रो-मूतं समुपस्थित केनचिकारणान्तरेश न भुंगते न परिभोगयन्ति सत्पुरुषाः साधवः, यदान्त विषयसुसं तदेव केनचि- कारणान्तरेण समुपस्थितं यदि भवेनापि सत्पुरुषा न जते न मेवन्त इति तथा,- पुखरदिकेलिदाई जा इट्टी मोगमायणविहिं च । णविते कहंति कस्स विण यि ते मणसा विचिंतति॥६॥ पूर्वरतिक्रीहितानि यानि शद्धिं मांगभोजनाधिषि ध। नापि ते कयति कस्यापि नापि से मनसा विचिंतयति।८५॥ टीका-त्या क्रॉरितानि पूर्वकारे यान्यपभोमितानि पियाभरणा- ज्याव्यश्वग्थादिकानि यानि समितियारकस्यादिगंपतिः सौभाग्या- दि च भोगाः पुषवदनमादिकानि भोगविधिभ शोम शाल्यांदनानि चविणकारनदेवाग न ते मुनयः काबिल कपनि नापि मनमा विभिन्नपनि, तमांगभु न यानन्याय प्रति पादरनि नाचिने नक्षिा ८६ ·अनगारभावनाधिकार। ७५ - उन्झनशुद्धिं व्याख्याय वाक्यशुदि निम्पयन्नाह;- मासं विणयविहणं धम्मविरोही विवजए घयणं । पुच्छिदमपुच्छिदं पाणवि ते भासंति सप्पुरिया ॥७॥ भाषा यिनयविहीनो धर्मविरोधि पिवर्जयंति पचनं । पृष्टम या नापि भापते सत्पुरुषाः ॥ ८७ ॥ टीका-~भाषा वचनप्रवृनिमायाँ वाटिका गौडी लाटी विनयविहीना रवरपरपादिगमन्त्रिता वर्जयन्ति, वचनं धर्मविरोधि रम्यमवि पचन धर्मप्रति- कुलं वर्जयन्ति,अन्यदपि यदिग्द पृष्टाः संतोऽपृयाश्च परेण नियुना अनियुनाभ नते मत्पुम्पा भाषते मुदत इति ॥ ८७॥ कथं तहि तिचन्तीत्याशंकायामाह:-- अच्छीहिंय पेच्छंता कण्णेहिंय बहुबिहाइं गुणमाणा। अत्यति मूयभूया ण से फरति हु लोइयकहाओ 1८ch अक्षिभिः पश्यंतः कणः पनुविधानि एण्यंतः। ति,प्ति मूकभूतान यति हिलौकिककथाः ॥ ८८॥ टीका-अशिभिनयन पश्यन्तो निरूपयन्तः सनुपमसनुप वा योग्यम- योग्यं च वस्तुमातं निरूपयन्तोपि दृष्टिगहिता इव निति, वर्णः श्रीन्दिय- बहुविधानि भ-याणि युतान्ययुनानि च वन्तो नानाप्रकारहादान वर्ण:- माकुल्या गृहन्तोऽपि निति मकभना व निद्वानयनवर्णरहितासन मुनयो प्यने कुर्वन्ति लोकिपया लोकल्यापारानिति ॥ ८८॥ काम्ना सोनिया पायाशंकायामाह- इथिकहा अस्थकहा भत्तकहा पटकपडाणं प। रायकहा पोरकहा जणयदणपरापरकहाओ॥८॥ - ·मूलाचार- बीकथा अर्थकथा मक्ताकया खेटकटयोश। राजकथा चोरकथा जनपदनगराकरकथाः॥ ८९॥ टीका-~ीणां कथाः मुरूपान्ताः सौभाग्ययुक्ता भनोगमा उपचापवर कोमलालापा इत्येवमादिकथनं धनिताकथाः । अर्थस्य क्या अर्थार्जनोपर कथनप्रबंधाः सेवया वाणिज्येन लेखवृन्या कृषिकर्मणा ममुद्रप्रवेशेन धानुवाई मंवतंत्रप्रयोगेण वा इत्येवमाद्यर्थार्जननिमित्तवचनान्यर्थकथाः । मनस्य कर ग्सनेन्द्रियल धस्य चतुर्विवाहारप्रतिववचनानि तत्र शोभनं भक्ष्यं खायं से पेयं सुरस मिटमतीवरसोत्कटं जानाति सा संस्कन बहूनि व्यंजनानि तन्द हस्तगतमशोमनमपि शोभनं भवेनस्य च गृहे सर्वमनिष्टं दुर्गन्धं सर्व स्वानु रहितं विरसमित्येवमादिकथनं मक्तकथाः । खेटे नथदिवेष्टितं नई पर्वतैरवरुद्धः प्रदेश, कर्वी सर्वत्र पर्वतेन वेटितो देशः कथात्र सम्बन्ध कर्यटकथाः खेटकथास्तथा संवाहनद्रोणमुखार्दिकथाश्च, तानि शोभना निविष्टानि सुदुर्गाणि वीरपुरपाधिष्ठितानि मुयंत्रितानि परचकाभेद्यानि बहुधनत्रा न्यार्थनिचितानि सर्वथायोध्यानि न तत्र प्रवेष्टं शमोतीत्येवमादिधावप्रलापा सेटादिकथाः । राज्ञां कथा: नानाप्रजापतिप्रतिबद्धवचनानि स राजा प्रचं शूरवाणस्यनिपुणश्चारकुशलो योगक्षेमोयतमतिश्चतुरंगबलो निजिताशेष वैरिनिवहो न तस्य पुरतः केनापि स्थीयते इत्यत्रमादिकं वचनं रान कथाः । चौराणां कथा.-स चोरो निपुणः सातकुशलः स च वर्मनि ग्रहण समर्थः पश्यतां गृहीत्वा गच्छति तेन सर्व आक्रांता इत्येवमादिकथन चौरकथा. जनपदो देश,नगरंमाकागधुपलक्षितं,आकरोवनपनगगसुवर्णकंकुममतालल वणचन्दनादीनामुत्पत्तिस्थानं तेषां कयास्तत्प्रतिवदकथानानयनयानादिवार वंधास्ता ग्लं मुलभ शोभनमन मुक्ताफलं तर जात्यमुत्पद्यते तत्र कुंकुमादिक समदर्घमानीतं बहुमूल्य फलदं तन्नगरं मुरक्षित प्रासादादिविरानभानं दिव्या १ उपचारसला स-ग-पुस्तके। १ नया पर्वतेनाललःख-ग-गुम्नके।

·अनगारभावनाधिकारः। - निताजनाधिषितं, स देशो रम्यः सुलभानपानो मनोहग्वेषः प्रचुरगन्धमाल्या- दिकः सर्वभाषाविदग्धमतिरित्येवमादिवचनप्रबंधो जनपदनगराकरकथाः, ताम कथासु न रज्यंति धीरा इत्युनरेण संबंधः ॥ ८१ ॥ तथा:- णडमडमलकहाओ मायाकरजलमुट्ठियाणं च । अजउललंपियाणं कहासु ण वि रजए धीरा ॥ ९०॥ मटमटमकथा: मायाकरजलमुष्टिकयोश्च । आर्यापुललंपिकानां कथासु नापि रज्यंते धीराः॥ ९॥ टीका-नटा भरतपुत्रका रगोपीविनः, मटा युद्धसमर्थाः सहस्रादीनां जेतारः, मला अंगयुद्धसमर्था अनेककच्छपवधादिकरणसमर्थाः, मार्या महेन्दनालादिक प्रतारण कुर्वन्तीति मायाकरा मायाकृतरंगोपनादिनः, जहा मत्स्यबधाः शाकुनिकाश्च पट्टिकाम्लेच्छाइयक्ष, मष्टिका एतकारा पलायसनिनः, अजउला-आर्या कुलमाम्नायो दुर्गा ये ते आर्यकुला हस्तपादशिरःशरीराव- ययवभेदेन कुशला दुर्गपुत्रिका जीबहिसनाता अथवा अजाविकारक्षका सर्वपशुपालाभ लधिको पत्रवेणुपरिनुनकुमला इत्येवमादीना या कथाम्नद्र- व्यापारकरण मरागचंतसा म शोभनतगेऽशोभनतरो वा कुशलोऽङ्गालो येवमादपाताम कथासु पूर्शनारा नेत्र ज्यति नैशन कुन्ति धींग वैराग्यपग इति ॥९॥ न देवलं कथा वचनेन धर्नयति मिनु मनसाऽपि न कुन्ती पाह- विकहापिसोत्तियाणं राणमपि हिदएण ते ण चिंतति । धम्मे लद्धमदीया विकहा तिर्षिहण वनंति ॥ ९१ ।। सारा प्रेमपुम्तहे।

·मागारे- विकया विधुतीन भणमपि हरयन से न मिला। धर्म लम्धमतयः विकयाः पिपिधेन यजयति॥ टीका-दत्येपमादिरिया नभन योग्गनायाः विनिम्यानमा নাননামা মনিরুপাননি বনিৰৱৰ্মিা গান नयनान्भेषमानमपि हृदयन तमा न त मुनभिन्नयंनि न व्यवस्थापण्यांत धर्म धर्मविषय लज्यमनयो यती पियामिप्रमाण मनोवामानयनीति॥९११ नथा- कुक्षय कंदप्पाइय हासं उत्सावणं च खेदं च । मददप्पहत्थवणिं ण करेंति मुणी ण कारति ॥ ९२॥ कोत्कुच्यं कंदायितं हास्यं उल्लापनं च खेदं च । मददपहस्तताहनं न कुर्वति मुनयः न कारयति ॥ ९२॥ टीका-कुमकाय-कोत्कुच्यं हृदयकंठाभ्यामव्यकशब्दकरणं, कंदपाइय कंदायितं कामोत्पादकवचनान्यथवा गगोकाग्रहासमंमिश्राष्टिवाक्प्रयोगः कंदर्पः, हास-हाम्यमुपहास्यवचनानि, उहादण-अनेकवदग्भ्ययुकरम्यवचनं, खेडं चोपप्लववचनं अदृष्टवादयेन परप्रतारणं, मददर्पण स्वहस्तेनान्यहस्तताइन च मुनयो न कुर्वन्ति न काग्यंति नाम्यनुमन्यन्ते च ॥ १२ ॥ यता:- ते होति णिवियारा थिमिदमदी पदिविदाजहा उदधी! णियमेसु दढव्यदिगो पारत्तविमग्गया समणा ॥ ९३ ।। ते भवंति निर्विकाराः स्तिमितमतयः प्रतिष्ठिता यथा उदधिः। नियमेषु दृढनतिनः पारन्यविमार्गकाः श्रमणाः ॥ ९३ ॥ टीका-यस्माने साधवो मवेति निर्विकागः कायिकवाधिमानसिक- विकारर्वर्जिताः, स्तिमितमतयोऽनुदतचेष्टासंकल्पाः, प्रतिष्ठिता यथोदधिः समुद्र ·अनगारभावनाधिकार। ७ ९ दवागाधा अक्षोभाश्च, नियमेषु पदावश्यकादिक्रियासु हदवतिनोऽभनगृहीता- नवमहविशेषाः, पारध्यविमार्गकाः परराई प्रति सूयतसमस्तकार्याइहलोई निगतिचार परलोकं सम्यग्विधानेनात्मनः परपां च निरूपयंतीति ॥९॥ कथभुताम्तर्हि कथाः कुर्वन्तीत्याशंकायामाह,- जिणवयणमासिदत्थं पत्थं च हिदं च धम्मसंजुत्तं । समओवयारजुत्तं पारत्तहिदं कधं करेंति ॥ ९४ ॥ जिनवचनभाषितार्था पभ्यां च दितां च धर्मसंयुक्तां। समयोपचारयुक्तां पारध्यहितो कयां कुर्यति ॥ ९४ ॥ टीका-जिनाचनेन वीनागमागमेन भाषितः प्रतिपादितोऽर्थो विषयो यस्याः सा जिनवपनभाषितार्था ग्लायतिपादनसमर्था तो क्या पुर्वते । पुनरपि पध्या हितां च धर्ममयुक्ता समयोपचारयुनामागमविनयसहिता पर- लो प्रति हितां कुर्वते । *यद्यपि विषयमुरविवर्जनन कापुरुषाणामनिया तथापि विपाककाले पथ्योपरत् । तथा *यपि जीवप्रदेशसंतागकरणेननहिता तथापि सम्यगाचाणनिरता । तथा पथपि विनयतनिता तथापि श्रुतज्ञान- प्रतिकला न भवति तव्याकरणमिद्धांतचरितपुगगादिपनिपादिका वाक्या तो कुर्चत इति ॥ ९४ ॥ ये क्यामेवंविधा दुन्ति ते किम्भूता इत्याशायामा सत्ताधिय सप्पुरिसा मग्गं मण्णंति धीदरागाणं । अणयारमावणाए भायेति य णिमप्पाणं ॥ ९५॥ सत्त्वाधिकाः सत्पुरुषा मार्ग मन्यते वीतरागाणी अनगारभायनया भावयति प नित्यमारमानम् ॥ १५ ॥ टीका-सत्याधिकाः सदापसगैरप्याप्पभाश, सत्पुरता पनति .

·८० मूलाचार- चारित्रा मार्ग सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्राणि मन्यतेऽभ्युपगच्छन्ति । केषां मार्ग वीतगगाणां निर्दग्धमोहनीयरजसामनगारमावनया च कथितस्वरूपया मावों चात्मानमिति ॥ ९५॥ वाक्य शुद्धिं निरूप्य तपःशुद्धिं च निरूपयन्नाहा- णिचं च अप्पमत्ता संजमसंमिदीसु झाणजोगेस । तवचरणकरणजुत्ता हवंति सवणा समिदपावा ॥१६॥ नित्यं च अप्रमत्ताः संयमसमितिषु ध्यानयोगः । तपश्चरणकरणयुक्ता भवंति श्रमणाः शमितपापाः ॥१६॥ टीका-नित्यं च सर्वकालमपि अप्रमत्ताः पंचदशपमादरहिताः संयने प्राणरक्षणे इन्द्रियनिग्रहे समितिषु ध्याने धर्म याने शुनध्याने च योगेषु नानः विधावप्रहविशेषेषु दादाविधे तपसि त्रयोदशविधे चरण *करणे च प्रयोदश. विधे *शमितपापा संतः श्रमणा उयुक्ता भवति । एवंविशिष्टे सम्यग्ज्ञानदर्शन चारिश्रतपोविषये तदुपकरणे च सर्वपापक्रियानिवृत्ताः सन्तोऽमविणमायुना मानि* ॥ ९६॥ बाद्यतामा मध्ये दुधरे तावत्कायोशं तपः प्रतिपाइयनात;- हेमंते धिदिमंता सहति से हिमरयं परमपोरं । अंगेसु णिपदमार्ण णलिणीवणविणासयं सायं ॥ १७॥ हर्मते पृतिमंतःसईत ते हिमरमः परमपारं। अंगपु निपतन मलिनीयनयिनाशकं शीतं ॥ ९७॥ टीका-मिरकाले पामोरे दायाशेषवनातिविशेष मान- समातिापनियो कृतिमतः पामधेर्यपारागंतताः, माना ते मन मतपस्यायमम् पाम म गदर निपानागामात मार- ·अनगारभावनाधिकारी सतद्विमं । किविशिष्टं तद्धिमरजः? नलिनीवनविनाशक पमिनीसंहदहनसमर्थ, उपलक्षणमात्रमेतन तेन मर्वभूतविनाशकरणममर्थ सहन्त इति ॥ ९७ ॥ अभ्राकाशं च्याम्च्यायातापनम्वरूपमाह.-- जल्लेण मइलिदंगा गिटे उण्णावेण ददगा । चेट्ठति णिसिटुंगा सूरस्स य अहिमुहा सूरा ॥ ९८ ॥ जल्लेन मलिनांगा मीमे उष्णातपेन दरोगा। सिटलि निसप्तांगा सूर्यस्य च अभिमुग्यं शूराः ॥१८॥ टीका-जल्लं सर्वीगोद्भूतमलं तेन मनिनांगा वल्मीकसमाना निःप्रतीकार- देहाः, प्रीष्मे प्रचंटमार्तष्ट्राभम्तिहस्तशोषिताशंषाभावे दवदहनसमानतृष्णात्रांत- समस्तीवराशी उणातन दीप्यमानकिरणमालदग्धागा दग्धकाष्ठसमान- शरीरास्तिष्ठति निमुटागाः कायोत्सर्गणाचलितगंगवयवा' सुरस्य धगधगायमा- नादित्यस्थाभि शग मनागपि न महेशमदहति सतहदे प्रविष्टा व संनियंत इति। ९८॥ वृक्षमले निरूपयनात, धारंधयाराविलं सहति ते यादवाद्दलं चंडं। रतिदियं गलंतं सप्पुरिसा रुक्समूलेसु ॥ ९९ ॥ धारांधकारगहनं सईते ते वातवार्दलं घंट। राप्रिंदियं गलत् सत्पुरुषा वृक्षमूलपु ॥ ९९ ॥ टीका-तथा प्रादृट्काले जलन्तिाशयमार्गे गर्नपर्जन्यपोगशनिरवत्र- विरितदिगंते वृक्षमूलेऽनेकसकीर्णे चंई गैर वातं पाईलं च प्रवर्पणशील मेघ. जालं च सहते सम्यगध्यामते । किविशिष्ट ! जलधागंधकारगान। पुनरपि हिं. विशिष्टं ? गत्रिदिवं च क्षन्मुशनप्रमाणपतद्धाराभिपक्षमने वर्गति सले च सत्पुरुषा, न मनागपि चिनक्षोभं कुर्वन्तीनि ५ ९९ ॥ ६ ·मूलाधारे- मिर्गभ जयंत्याह- बाई मीदं उपहं तण्हंघ मुधं च दंसमसयं च। मयं सहति धारा कम्माण संयं करेमाणा ॥१०॥ पातं शीतं उष्णो ग शुभी गशमशः। गा मते पीस कर्मणो क्षय युयाणा ॥१०॥ दीका-विकारयोगिनः म निनाशिनाशेषतम्गाई मरे antra kamm शामिाशेपानगनिगम मल तथा मौसम TET RITI मार मामिला Trustmai म. ना मामा पिलागि ग 01 मामा कर 2- ifrankfur ना InHEmai?..॥ HEAT नागानित-- मगरपण पडवर्ण महति अमोद माथपहरं प । निमदग्मिी गणगुणपिपाणपासाह॥१०॥ नगन्य गायत्रदार । नति मगामणगुणविज्ञानका गाधर ॥१.१॥ टोका-- {tit गन - EPTETTE Pornema, ME? Turmfrist- -nevartiti, RAILEngin- ** "attatra, Fertaitant, PratanArrantiM.HATTrt xii #ratri srftaran...

·अनगाग्भावनाधिकारः। अन्यच्च- जइ पंबिंदियदमओ होज जणो रूसिव्यय णियत्तो। तो कदरेण कयंतो रूसिज जए मक्याणं ॥ १०२॥ यदि पंचेंद्रियदमको भयेद जनः रोपादिभ्यः निवृत्तः । ततः कतरेण कृतांतः रुप्येत् जगति मनुजेभ्यः ॥ १०२ ॥ टीका-यदि पंचेन्द्रियदमकः पचेन्द्रियनियहरतो भवेन्ननस्तदा रा गेरा- दिभ्यो निवृनच जनो भवनतः कतरण कापणन वृत्तातो पृत्यू सप्पेत् कोपं कुर्याजगति मनुष्यभ्योऽथवा कृतात आगमतत्साहचर्याशतिरपि वृत्तांत इत्युच्यते तन व संवधः क्रियते यदि सामान्यजनोऽपि पचेन्द्रियनिमारतो भवेनत गंपाभितन द्रोधादिक न करोति कृतांतो यतिः पुनः कतरण कार- न भूपयमाग्भ्यिो मनुष्येभ्यो मप्यत्कोपं कुर्यात ' तामाक्षमापूर्ण जानता चारित्र मम्यादर्भानं चाभ्युपगच्छता न गेप वर्नय ॥ १०२ ॥ अन्यम,- जदि धि य करति पावं एदे जिणययणशाहिरा पुरिसा । तं सव्वं सहिदव्यं कम्माण सयं फरतेण ॥१०॥ यद्यपि च युति पापं पते जिनयचनगमाः पुरुषाः । तत् सर्व सोढव्यं कर्मणो क्षयं पुर्वता ॥ १०३. टीका-यषि च पुकादयान्ति पापं धन्धनादि रोदें कमेने जिनवचनवादा. पुरषा मिथ्यानागयमपपायाभिरता मर्दमदगविताः, तत्सर्वमुगमग जातं सहनीयं सम्यविधानेनाध्यासितन्यमव्यासयेत् । कर्मणां क्षयं पातिकर्मफलक्षय मर्पता मना सह पर्मणां विश्लेष कुर्वना सम्पाद- पीनादिमिगत्मानं भावयतति । १०३॥ १-२ राग-पुन नस। ॥

·-
हर मेगापिकामागिताकोद।
Pain कगा||१.४॥
WITTERNITriTITI
Train m...
:: ... ... writerist athagit :-
. . . . . . . .: tornima
.
Aur
1
ARTHATAftinianा पीस
* Mamati MREnt"
,
+
.
२
.
.
*

·भनगारमानाधिकार -- सदियपु पंपा न कदाचित रागं पुनरपि पति । उग पहारिद्रो मायति राग. सपिहिताना १०६ ॥ टीका- ना. श्रममा सन्द्रिपषु पयगु गम कदाचिदपि न पुनर्य- निगमका वित्तिानो भनानुपानाना नदयान गयो पयोष्णेन रिद्रो गग. । विमुने पति? यपि पदागिदाग स्थानथापि पुनग्नुपन्ध न भूतानास्न नपादय स्निाशपयाति दान सम्य पीतप्रभावि- FOR ॥१.६ मादिनिकायमानशाद निरूपयस्तावनदमिन्द्रियजयमार- पिसएसु पधापंता पवटा घंटा तिरंटगुत्तेहि । इंदियपोरा पोरा यसम्मि ठविदा पयसिंदहिं ॥१०७॥ विषयेषु प्रभायंतधपताधंदा मिदंडगुप्तः । इंदियचीरा घोराः यो स्थापिता स्पयसितः ॥ १०७॥ टीका-विषयेषु म्पगन्धपशिदषु प्रधान प्रगरन्तः, चपलाः पर्यवर्जिना, डा. कोप गच्छन्त., इन्द्रियोगनिदगुप्तर्मनोवाकायसंयुनः गरिने गधियांशतन्निए ईशे प्यम्यागिता: वशं नीताः मधु घोरा यगपि तथापि प्रत्य प्रापिता मुनिभिगिति ॥ १०७॥ শােন মননিবেমা~ जह पंटो वणहत्थी उद्दामो पररायमम्गम्मि । तिसंकुसेण धरिदो परेण दिढ सत्तिजुत्तेण ॥ १०८॥ एषा पंटो यनहस्ती उद्दामो नगरराजमार्ग। तीक्ष्णापुशेन धृत नरेण हतियुकेन । १०८॥ टीका-यथा येन प्रकारेण घंटो गलधिगप्रजातप्रकोपो वनहस्ती नाम:

·८६ मूलाचारे- रादिबंधनहितो नगरगनमा दशक्तियुनेन नरेण तोरणाकुशेन का. भनेन धृत आत्मयशे स्थापित इति ॥ १०८॥ तह चंडो मणहत्थी उद्दामो विपयरानमग्गम्मि । गाणंकुसेण धरिदो रुद्धो जह मत्तहत्थिम्य ॥ १०९ ॥ तथा मी मनोहस्ती उद्दामो विषयरानमांग। मानारुशेन धुतो मद्धो यया मत्तहस्ती एलु ॥ १०९॥ टीका-तथा ते पण चंही नरकगन्यादिषु नराणां प्रक्षेपण मनोसामः संयमाविलापलादिहिती विषयगनमार्ग पाशिवायजा मनि भाान् ज्ञानाकुशेन पूर्णपीपियानोधाशन पुन आमा नीना, गया मनहनी सदा मन विकत ममों पर नीयो हनिपान मा पानि नमे पतिना मनोनीसदः मन् यत्र यायो तर तिम बीमाति १०९ ॥ पच पदि विणिमारिदं मणहत्थी शाणयारिपंधणियो। पद्धो नह य पर्यटो विरायररहि धारहि ॥ ११ ॥ मति विनिस्मा मनावरती ध्यानारिधीतः । खम्नया पविरामभि परिः। ११.॥ टीकामा गत मा वामान hifier Frtaiया मानानशान at दी गwn infi ·अनगारभावनाधिकारः। ८७ ध्यानार्थ नगरं प्राकारादिसमन्वितं चयनाह,- धिदिधणिणिच्छिदमदी परित्त पायार गोउरं तुंगं । खंतीसुकहकवादं तवणपरं संजमारक्वं ॥ १११ ॥ धृत्यतिशयनिधितमतिः चारित्रं माकारं गोपुरं तुंगे। क्षोतिकतकपाटं तपोनगरं संयमारक्षम् ॥ १११ ॥ टीका-धृतिः सतोपादिस्तस्यामत्यर्थ निमित मतिशानं धृत्यतिशयनि- चितमतिर्यात्माहतत्वरचिसमन्विताविधक. चारित्र त्रयोदशप्रकारपापक्रियानि- वृत्तिः, प्राकारः पापाणमय इष्टकामयो या परिक्षेपः, गोपुरं तुंग नगरस्य मह- हुमुन्द्रकटं यथासंग्व्येन मंबंधः । धृत्यतिशयितनिश्चितमतिरव प्राकारी पत्र नगरे तनयाभुत तथा चा विमेव गापुरमनुगं यत्र तचारित्रगोपुगतुंगं । क्षति- रुपशमः सुकृतं धर्म क्षांतिमुरते कपाटे यम्य तत् क्षतिमुक्तकपाटमय- या क्षान्तिाव मुयंत्रितकपाटं तत्र, तपानगर, मयमा दिप्रकार आरक्ष कोपाल। पत्र तत्संयमारक्ष इन्द्रियसंयमप्राणसंयमाभ्यामारक्षकाभ्यां मिति ॥ ११॥ पर्य तद्रश्यत इत्याशवायामाह,- रागो दोसो मोहो इंदियचोरा य उज्जदा णिचं । ण च पति पहंसेतुं सप्पुरिससुरक्खियं णपरं ॥ ११२॥ राग देप' मोहदियौरायोपता नित्यं । नायन्ति मध्यसयितुं सत्पुरुषसरक्षितं मगरं ॥ ११२॥ टीका-यपि तमगरं शवमयितु विनाशयितुमुथनाः मका. - दपमोहन्द्रियचौराम्तथापि तनपोनगरं पूनिक्षिपणविशिष्ट न सनुपतिम मयितुं सत्पुरुषसुरक्षितनगरवत्, यथा माया सुरक्षित सुदर्ग सुपति नगर विनाशयितुं समर्थ न परपर सपानगर रागाइयो न दिनारदिन समर्धा इति ॥ ११२ पान्यमान-

·मलाचारे--
इदानी ध्यानग्यं प्रकटयन्नाद-
एदे इंदियतुरया पयडीदोसेण चोइया संता।
उम्मग्गं णिति रहं करेह मणपरगहं वलियं ॥ ११३ ।।
एते इंद्रियतुरगाः प्रकृतिदोपेण चोदिताः संतः ।
उन्मार्ग नयंति रथं कुरुत मनम्नग्रहं दृढं ॥ ११३ ॥
टीकापते इन्द्रियतुग्गा इमानीन्द्रियाण्यवावा. प्रकृत्या स्वभादेन
दोषेण गगवेषाभ्यां च चेदिताः प्ररिताः संत उन्मा विषयाकलाटवी नति
प्रापयति धर्मध्यानग्यं कुरुत मनःप्रयहं दृढे । यथा रस्मिनाश्वा नियन्यो
वीक्रियते तथेन्द्रियाणि बगं स्थापयतेकाग्रमनोनिगेधप्रग्रहेण येन याने
मार्गस्थं भवति ॥ ११३॥
गगदेषादीनां प्रतिपक्षभावनामाहा---
रागो दोसो माहो विदीय धीरेहि णिज्जिदा सम्म ।
पंचंदिया य दंता वदोववासप्पहारोह ॥ ११४ ॥
रागो पो मोहो वृत्या धीरैनिर्जिताः सम्यक् ।
पंचेंद्रियाणि च दांतानि व्रतोपवासप्रहारः ॥ ११४ ॥
टीका-धीरः संयतै गगषमोहा. प्रीत्यशीतिमिथ्यावानि वृत्त्या हद्वान
जयभावनया निर्जिताः प्रहताः सम्यग्विधानेन पंचेन्द्रियाणि दांतानि स्ववश
नीतानि तापवासनहारिति ॥ १४॥
तत किम:-
दंतेदिया महरिसी रागं दोसं च ते सर्वदूणं ।
झाणोवजोगजुत्ता खर्वेति कम्मं सविदमोहा ॥ ११५॥
पांतदिया महपयो राग पंगते क्षपयित्या।
ध्यानोपपोमयुक्तताक्षपर्यति कर्माणि क्षपितमोहाः ॥ १५॥

·अनगारभावनाधिकारः। टीका-ततो दान्तेन्द्रियाः सतो मार्ययः शुद्धोपयोगयुनाः समीचीन- ध्यानापगता राग दपं विकृति च क्षपयित्वा प्रलयं नीत्वा क्षपितमोहा संतः कर्माणि क्षपयंति सर्वाणि यतः पायमूलत्वात्मषामिति ॥ ११५॥ तदेवमायोऽनया गाथया- अट्ठविहकम्ममूलं सविद कसाया समादिजुत्तेहि। उद्धदमूलो व दुमो ण जाइदव्वं पुणो अत्थि॥ ११६ ॥ अष्टीयधर्ममूलं क्षपिताः कपाया: क्षमादियुक्तः । उद्धतमूल श्य दुमो न जनितव्यं पुनरस्ति ॥ ११६ ॥ दीका-अष्टविधम्य कर्मणा मूल कारणं। किं ते कषाया. प्राधादयम्तेषु सत्सु सर्वकर्मप्रकृतीनामबग्थान ते चे पायाः क्षमादियुक्त क्षमामाईचार्ज- वसंतापपर. क्षपिता विनाशिता पुनम्नपामुपनि म्ति यथोद्धृतमलम्य दुमस्य निर्मुलितम्य वृक्षस्यर गनित य नास्ति. यथोदृतमूली वृक्षो न जायत कारणा- भावात्तथा कर्मनिचयो न पुनरागच्छति कारणाभारादिति ॥ ११६ ॥ सम्मान:- अवहट्ट अट्ट नई धम्म मुद्धं च झाणमोगाढं । ण च एदि पधंसेदं अणियट्टी सुक्कालेस्साए ॥११७॥ अपहत्य आत रोई धर्म गुग्नं च ध्यानमयगाद। न च यति मधयितुं अनिवृत्ति शुललेश्यया ॥ ११७ ॥ टीका-तम्मालपायनिर्मलनायार्नव्यानं गदम्यान चापदत्य परित्यज्य धर्मभ्यान गुमधान पचिन्तयेति शेष यता समीचीनध्यानावगा शोभन याने निविष्टमानसं यति गुटेश्यया सहितं शुद्धयोगवृया समन्वितं अनियत्तिगुण- स्थानगतं पाया न शम्नति न किंचिकृर्वन्ति प्रवर्षयितुं दयितुं । अर- १ तेन प्रेस-पुस्तके। लस-ग। - ·मूलाचारे- 4 ---- वा “अणियही" पदण्याने “ पर्गमहा" इति पाठस्तन पर्गपहा न शक्नुवति प्रवर्षयितुं ध्यानप्रविष्टं मुनिमिति ॥ ११७ ॥ पुनरपि ध्यानम्य स्थैर्यमाह;- जह ण चलइ गिरिराजो अवरुत्तरपुव्यदक्षिणेवाए। एवमचलिदो जोगी अभिक्खणं झायदे झाणं ॥१९८॥ यथा न चलाते गिरिराजः अपरोत्तरपूर्वदक्षिणवातः। एवमचलितो योगी अभीक्ष्णं ध्यायति ध्यानं ॥११८॥ टीका-यथा न चलति न स्थानान्च्युतो भवति गिरिंगजो मेरः पूर्व पश्चिमदक्षिणोत्तरवातः, एवमचलितो योगी सर्वोपसर्गादिभिरकंप्यमानोऽभ- क्ष्य निरन्तरं ममयं ममयं प्रयसंख्यातगुणाश्रेणिकर्मनिर्जगं कुर्वन् ध्यायेत् ध्यानं समाधिमिति, यद्यप्यत्रैकवचनं जात्यपेक्षया तथापि बहुवचनं द्रष्टय ध्यायति ध्यानमिति ॥ ११८॥ तत एवं ध्यान प्रध्याय,- पिट्ठविदकरणचरणा कम्मं णिदुद्धंदं धुणिताय । जरगरणविप्पमुक्का उर्वति सिद्धिं धुदकिलेसा॥११९॥ निष्ठापितकरणचरणाः कर्म निधत्तोद्धतं धूत्वा । जरामरणचिप्रमुक्ता उपयांति सिद्धिं धुतक्तशाः ॥ ११९ ॥ टीका-ततो ध्यानं संचित्य निष्ठापितकरणचरणाः परमोत्कर्ष प्रापिता. पंचमहावतपंचसमितित्रिगुक्षिपंचनमस्कारपडावश्यकासिकानिषयकायेस्तेमुनयः कर्म निधत्तोद्धतं बद्धपुष्ट बद्धनिकोचितं मुमु स्निग्धं मुटु दुःसदायक निधूतं निर्मूलतः सम्यक धल्दा प्रक्षिप्य जातिजरामरणमुकाः सिद्विभ तज्ञान- दर्शनसुसीयरूपामवास्थामुपयाति धुतक्लेशा संत इति ॥ ११९ ॥ १ पदपुष्टबनिकाक्तिं ग.बिदनिकाचिते स. ।

·अनगाग्भावनाधिकारः। अनगागणां पर्यायनामान्याह- समणोत्ति संजदोत्ति यरिसि मुणि साधुत्ति बीदरागोत्ति। णामाणि सुविहिदाणं अणगार भदंत दंतोत्ति ॥१२०॥ भ्रमण इति संयत इति च ऋपिमुनिः साधु ति वीतराग इति। नामानि सुविहितानां अनगारो भदंतः दांतो यति. ॥ १२० ॥ टीका-*यत्किंचन्मनय इचिहषय इत्येवमादिप्रतिपादितास्तेषा कथं पर्यायनामान्यत आह -श्रमण इति श्रमयत्यात्मानं तपोभिरिति श्रमणा, संयता इति संयमयंतीन्द्रियाणि पायाँश्च मयताः, क्षय इति चार्षयन्ति गमयंति सर्वपापानि ते अपयोऽथवार्पयन्ति प्राप्नुवति सप्तरिति ऋषयः, मन्यते बुध्यते स्वपरार्थसिद्धिमिति मुनयोऽयदा मतिश्रुनावधिमनापर्ययकेवलज्ञाने- युनाः मुनयः, माधव इति सम्यग्दर्शनशानचारित्राणि माधयतीति साधवः, बीतगगा इति वीता विनष्टी रागो येषां ते वीतगगा', नामान्येतानि संज्ञाम्पाणि सुविहिताना मुचारित्राणा । अनगाग न विद्यतेशागदिक येषां तेऽनगारा विमुकमर्वमंगा, भदंताः सर्वकल्याणानि प्राप्तवंतः, दाता. पंचेन्द्रियाणां निय- हपराः, त्रयोदशविधे चारित्रे यतंत इति यतयोऽधवोपशमक्षपकश्रेण्या- रोहणपग यतयः । एवं प्रकारणि यतीनां नामानीति ॥ १२० ॥ एवं दशामवाणि व्याख्यायदानीमनगाराणा स्तवमाह;- अणयारा भयवंता अपरिमिदगुणा थुदा सुरिदेहि । तिविहेणुत्तिण्णपारे परमगदिगदे पणिवदामि ॥१२॥ अनगारान भगवतः अपरिमितगुणान स्तुतान् सरदः। विविधैरुत्तीर्णपारान् परमगतिगतान प्रणिपतामि ॥ १२१॥ टीका-एवमनगागन भगवतोऽनंतचनुष्य प्राप्तान प्रावतभापरिमितगुणान् 'पुष्पमध्यगतः पाठः स-ग-युम्न के अधिक ·व्रतादिसंपन्ना व्यवसितात्मा तपम्युशेगपरी ज्ञानेन मूलगणेश्च संप्रयुक्त: संको मूलाचार- मर्वगुणाधागन् मुगेन्दः स्तुतान परमगतिगतान् पग्मशुद्धज्ञानदर्शनचारिक जातानुनीर्णपगन मंमारमहोदधि ममलंध्य स्थितान्त्रिप्रकामिनोवचनकायो प्रणिपनामि मम्यक प्रणमामीति ॥ ११ ॥ अनगाग्भावनायो. पयोजनमाह;- एवं चरियविहाणं जो काहदि संजदो ववसिदप्पा । णाणगुणसंपजुत्तो सो गाहदि उत्तम ठाणं ॥ १२२ ॥ एवं चांविधानं यः करोति सयतो ध्ययसितामा । ज्ञानगुणसंप्रयुक्तः स गच्छति उत्तम स्थानं ॥ १२२ ॥ टीका-एवमनेन प्रकारण चर्याविशने दशसूत्रः कथितं यः करेगनि गच्छत्युनम स्थानमिति ॥ १२२ ॥ यः शृणोतीममनगागणां स्तवं तस्यापि फलमाह;- भत्तीए मए कहियं अणयाराण स्थवं समासेण । जो सुणदि पयमणसो सो गच्छदि उत्तमं ठाणं॥१२३॥ भक्त्या मया कथितं अनगाराणां स्तवं समासेन । यः शृणोति प्रयत्नमनाः स गच्छति उत्तम स्थानं ॥१२३॥ टीका-भल्या मया कथितमिममनगारस्तवं संक्षेपेण या हाणाति प्रय- तमनाः संयतामा सन् स गच्छत्युनमं स्थानमिति ॥ १२३ ॥ तथा च- एवं संजमरासिं जो काहदि संजदो ववसिदप्पा । दसणणाणसमग्गो सो गाहदि उत्तम ठाणं ।। १२४ ।। अनगारभावनायो । १ तथा चेति पादः सभा-पुस्तके नास्ति।

·अनगारभावनाधिकार। ९३ पचं संयमराशियः करोति संयतो व्ययसितारमा । दर्शनहानसममः स गच्छति उत्तमं स्थानं ॥ १२४॥ टीका-यः पुनरेवं संयमगशि कगेति संयता व्यसितामा दर्शनशा- नसमग्र: म गच्छत्युनम स्थानमियर मित्राद्भुतमम्नीति ॥ १२४ ॥ अनगारभाश्नां संक्षेपयन्मंगल, च कुर्वमा- एवं मए अभिथुदा अणगारा गारवेहिं उम्मका । धरणिधरेहि य महिया देंतु समाधि च पोधि च॥१२५।। पयं मया अभिस्तुता अनगारा गौरव उन्मुत्ता। धरणिधरैः व महिता दपतु समाधि च शोधिं च ॥१५॥ टीका--(वमनेन प्रकार मयाभिएता अनारा गारदमुना धरण- धरैः पृथिवीपतिमि महिला पनिता ददता प्रयाउन समाधि मणकाले- ज्यभिध काले सयमपुर्दिश भावपंथनमस्कारपरिणति बोधि व दर्शन- विशुदि च नान्यत्किचिदपि यामिति ॥ १२५॥ पनि श्रीमदर्याचार्यप्रणाने मगनगरे बमुनपाचार्याचा- गन्यारव्यटीकासहित नरम परिवं.॥ सिमा मिति रा. ग. १ भरि सम स... बारवाल- दिविरतिभावान मान र समरी ग-गुस्न गरा-गुरे- ऽपरमेव पचभरकामा ·मूलाचारे- समयसाराधिकारः। मंग्यागमम्य स्तममयपरमभयानां च माग्भुत समयमाराव्यमधिक प्रतिगादयम्नाइदादारिदेवनानमम्कापूर्षिको प्रतिज्ञामाह- घंदितु देवदेयं तिहुअणमाहिदं च सत्यसिद्धाणं । योच्छामि समयमारं मुण संखेवं जहायुत्तं ॥१॥ परित्या गेय त्रिभुवनमहितं य ममिद्धान् । यापामि समयसारं शणु मंक्षेपं यथावृतं ॥१॥ टीका-दिन-दिला मनोमायः गाय, देवानो वो देव देवरतं मग नाय, विभुगनमन्तिविभुवन नामिाणतयोपियालय मम प्रधान तय गमिच मधममिको दिवा मि नई माग्भं गमयमा दादमियशाणा मा परमानं मगनगान मदानमालगा ि affधानम्य च नमाने. Emai' मयमा रोत- FIFEARNभी मोग मान॥ 1 मुनमनगringri, Affarमा मान Triasir गाई॥ Myte.hu furnitean kir-KHTANI terpretati-Nitarent ·समयसाराधिकारः। ... - मारभूतं स्तोकं पश्येऽहमेशामचिनो भूत्वा ववधारय संक्षिप्तमर्थेन महोतं ग्रंथतोऽत्यं यथावृनं येन क्रमेणागतमथवा यथोक्तं पूर्वशामेषु स्थितं यथा पुर्वाचार्यक्रमेणागतं तथा वक्ष्ये न बेच्छया, अनेनात्मरत्वं निगकृत्या- नात्मक स्थापितं भवतीति ॥ १ ॥ ममयो नाम मम्यग्दर्शनशानचारित्रतयामि तेषाश्च सारझारित्रं कुतो यम्मान, दव्यं सत्तं कालं भावं च पहुच संघडणं । जय हि जददे समणो तत्थ हि सिद्धिं लहुं लहइ ॥२॥ द्रव्यं क्षेत्रं कालं भावं च प्रतीत्य संहननं । यत्र हि यतते भ्रमण तत्र हि सिद्धि लघु लभते ॥२॥ टीका--द्रव्य शरीरमागादिकं कर्मागमागमकाणे च क्षेत्र निवासो धमतिकादि मीपमुगकविवर्जिनगग्यवर्द्धनकारणस्थानं कालोऽवमर्पियु- स्मर्पिीपकोऽपि पविध मुपमामुषमादिभेदेन तथा शीतोष्ण- वर्षाकालादभेदेन विविध: भाव: परिणामः, चशब्दोऽनुनसमञ्चर्याथम्तेनान्य- दपि धारण शुचारित्रम्य प्राय, पटुन-आश्रित्य म्वभावमनुबुध्य, संघदणं- मैहननं अस्थिवधवगेदनशक्ति वीर्यान्तरायक्षयोपशमं वा । यत्र मामेऽरण्ये दीपे समुद्र भोगभूमिकर्मभूमिझने दाक्षाने दर्शने सपमि वा यतते सम्य- गाचरति सम्यचारित्र प्रतिपालयति समणा-भ्रमण समतैकतावेगग्यादा- धारस्तव मिद्धि मोक्ष रघु शीघ्र लभते प्रामोनि, शरीरशुद्धि भिक्षा- शुद्धिं चाभिन्य कालगुद्धिं गन्यादिगमनपरिहार चाभिन्य भारदि धासंयमादिपरिणामपरिहारं दाभिन्य शरीरमंटननादि शाश्रित्य यचारित्रं यर वा तर वा स्थितो बहनोन्मभ्रुतो वा सम्पग्निधानेन प्रतिपालयनि म सिदि लभते भी यमानस्मासमयसारश्चारित्रं द्रन्याश्रितो यतननोच्यत संक्षेप स--पुस्तके । १ निरकृयाप्तकर्तृत्व खा-पुस्तके ।

·मलाचार- +mAAN इति इन्सवलं क्षेत्रबलं कालबतं भावबलं चाभिन्य तपः कर्तव्य, र यातपिनभेष्मादिकं क्षोभं नोपयाति तथा यनः कर्नन्य: सारस्व कप नमेतदिति ॥ २॥ तथा वेगम्यमपि समयम्य सारो या.,- धीरो बहरग्गपरो थोयं हि य सिक्सिटूण सिग्दादि । ण सिग्झदि वेरग्गविहीणो पटिदूण सब्यसत्थाई ॥३॥ धारो येराग्यपरः स्तोफ दि शिक्षित्वा सिध्यति हि। मन सिध्यति राम्यविहीनः पठित्वा सर्पशास्वाणि ॥३॥ टीका-धोग धेपितः मनिसराहनसमर्थः वैराग्यपरी रागाम तिन) भाग्भोगनिपिगे विषयग्निभार: स्तोम्मति माह का शिक्षिता मायमरामिध्यनि कर्मक्षयं कानि, न चै Aft.नि नगरपान. निधि मण्यापि दशामागि, रियामानामगार पनि भाग्निाचणं प्रधानामिति ॥ ३ ॥ तया गाभारित्राचाणायापदामार- मि पर बस रण थाय नेमहि मा पर जंप । गह निण णिदा मेत्ति मायहि रादु पेरणं ॥ ४ ॥ मिक्षा गरम भरपये मोजम मा बाम TH मदस्य जय निदा मैत्री भाग्य एप या ॥४॥ टीका-मानानुमानगरिय fem, Ram kirtm पु या maram. Anममय- 114412 antrit stori.in ·समयसाराधिकार। ९ ७ - दाप मा व्याः, कुसं साम्ब केनचित्कारणान्तरेगोत्पन्नामप्रीति पीडाम्पा सम्यग- नुभव, निदो च जय-अकाले स्वापक्यिा वर्जय, मैत्री च भावय मदः सत्वे मह मैत्री भावय पोषां दुग्मानपत्यभिलाष कुरु, वैराग्यं च मुमु भावय । यतः सर्वम्य प्रबचनस्य सारभूतमेतदिति ॥ ४॥ नर्थवभूतश्च भवत्,- अव्यवहारी एको झाणे एपग्गमणो भव णिरारंमो। चत्तकसायपरिगह पयत्तचेट्टो असंगा य ॥५॥ अव्यवहारी एको ध्याने एकाग्रमना भयेमिरारंभः। त्यक्तकपायपरिमहा प्रयत्नचेतः असंगश्च ॥५॥ टीका-व्यवहरतीति व्यवहारी न व्यवायव्यवहारी लोकव्यवहारहितो भवनोऽमहायो भवेज्ज्ञानदर्शनादिकं माता ममान्यन्नास्तीत्येकवं भावये- नया प्याने धर्म-याने शुक्रव्याने काममनाम्ननिमचिनो भवेनथा निरभ आरभाभिर्गतः स्याना त्यनकषाय बांधमानमायालोभादिरहितस्तथा स्यनपरिमोऽथवा त्यनः कषायः परिग्रहो यनासी त्यनवपायपरिमहा भवे. नई प्रयत्नचेष्ट सर्वथा प्रयत्नपंगे भवनोऽमंग. संग फनाऽपि मा पुर्या- सर्वथा संगविवर्जितो भवेदिति ॥५॥ पुनापि मान्यम्पेण चारित्रभ्य प्राधान्यं न भ्रतम्य यतः- थोपनि सिक्सिदे जिणइ पहुसुदं जो परित्तसंपुण्णो । जो पुण परित्तहीणो किं तस्स सुदेण पहुएण ॥ ६ ॥ स्तीक शिक्षिते जयति पहुधृतं यः चारित्रसंपूर्णः । यः पुनः चारित्रहीनः किं तस्य भुतेन पातुफेन ॥६॥ 1-1-1मे तथा शन्दाः स-प-पुस्तक न संत । ४ मा था-- ·viwया मो. gr..कविता धुन बना । REE AND TABLET 2 kmfirm भवनमा Arti FM HORAR- From Tणा गोदाणं परिगणागह। want मपिता ति विहिगविणपाऐग ॥ ७ ॥ FEATURI माल मेनारिौति। #74#por molt i WT17 # Un 'x' AAMIR मागणEAmarn 110Tara-firi RAILER ItAILt MRITaafr 1 * MARATrant waithi.romart . . P KARI मामा पनि Fairnmनिमामा ·समयसाराधिकार ९९ Ves- ज्ञान प्रकाशकं तपः शोधकं संयमय गुप्तिकरः। प्रयाणामपि च संयोगे भयति हि जिनशासने मोक्षः॥८॥ टीका-यतो ज्ञान प्रकाशकं द्रव्यस्वरूपदर्शक हेयोपादेयविवेक कारणं, तपः शोधकं शोधयति कर्माणीति शोधक सर्वकर्मणामपायकारणमात्र, तपः- शब्देन ध्यानं परिगृधते तस्य प्रस्तुतत्वादयवा सर्वस्य वा ग्रहणं तन्मध्यपतित. त्वात् ध्यानम्य, संयमश्च गुप्तिकर इन्द्रियनिग्रहो जीवदया च कर्मागमप्रतिबंध- कारणमता ज्ञानेन प्रकाशित सयमः परिहारो युनः परिहारे यानं निर्वितया प्रवर्नतेऽतम्रयाणामपि मंयोगे भवति स्फुटं जिनशामन मोशी न 'पूर्वेण विरोधो प्यार्थिवनयाश्रयणादिति ॥ ८॥ यदि पुनरत गहितानि शानलिगतपासि कोनि तदा कि स्यात्.- णाणं फरणविहीणं लिंगग्गहणं च संजमविहूणं । दसणरहिदो य तयो जो कुणइ णिरत्थयं कुणह ॥९॥ दान करणविहीनं लिंगमहणं च संयमयिहीन । दर्शनरहितं घ तपः यः करोति निरर्थकं करोति ॥९॥ टीका-शाने करणजितने करणशन्दनात्र पटावश्यकारित्रियाचारित्र परिगृयत, लिग जिनरूपमचलकत्वादियुकता लिगस्य महणमुरादानं तत्मयम- हिनं संयमेन बिना, दर्भ सम्पावं तेन हित च सपो यः कंगति स पुम्पः कर्मनिगरहित निरर्थकं करोति । शानं चाग्निविमन लिंगोपादानं चन्द्रियजयरहितं दयारहित १५ करोति मोऽपिन विचिकताति सम्मा- सम्यग्दर्शनशानचारित्रयुनान्यति ॥ ९ ॥ सम्याज्ञानादिपुनस्थ तपमो ध्यानस्य च माराम्यमाह,- तषेणधीरा विधुणंति पावं अन्झप्पजोगेण सर्वति मोह। संसीणमोहा धुदरागदोसा ते उत्तमा सिद्धिगदि पति

·१००
मूलाचारे-
AM
M-~
तपसा धीरा विधुन्वति पापं अध्यात्मयोगेन क्षपयंति मोहं ।
संक्षीणमोहा धुतरागद्वेषाः ते उत्तमाःसिद्धिति प्रयांति॥१॥
टीका-तता नानादियुक्तेन तपमा धीगः सर्वमत्त्वमपन्ना विधुन्वीत
विनाशयंनि पापं चारित्रमोहं कर्माण्यायशुमानि, अध्यात्मयोगेन पामध्यानेन
अपयंति प्रलयं नयंति मो. मिथ्यात्वादिकं ततः क्षीणमोहा धुनगणद्वेषा
विनयज्ञानावरणदर्शनावरणान्तगया निर्मूलिताशेषकर्माणश्च, ते संतस्ते सात
उनमा. भप्रकृष्टगुणशीलोपेता. मिद्धिं गतिमनंतचतुष्टयं प्रयाति प्राप्नुवति
लोकामिति ॥ १० ॥
पुनरपि ध्यानस्य माहाम्यमाह;-
लेस्साझाणतयेण य चरियविसेसेण सुग्गई होइ ।
तह्मा इदराभावे झाणं संभावए धीरो ॥११॥
लक्ष्याध्यानतपोभिच चर्याविशेषेण सगतिभवति ।
तस्मादितराभाये ध्यानं संभावयेद्धीरः॥ ११ ॥
टीका-विशेषशब्दः प्रत्येकमभिसंवध्यते। लेझ्याविशेषेण तेज:पाशुष्क
नेम्यामिः, ध्यानविशेषेणधर्मध्यानशुकध्यानाभ्यां,तपोविशेषेण चारित्रानुहलका
यकेशादिभिः,चारित्रविशेषेण च सामायिकशुद्धिपरिहारच्छेदोपस्थापनमममाम्प
गयययाग्न्यातचाग्नि मुगतिर्भवति गोमना गतिः शुद्धदेवगतिः सिद्धातिर्मनु-
ध्यातिम दर्शनादियोग्या । यद्यपि विशेषशन्दश्चारित्रेण सह संगतस्तथापि
सह संबध्यत इत्यर्थविशेषदर्शनादथवा न चारित्रेण संबंधः
समामकरणाभावानम्मात्मः सह संबंधः करणीयः, मध्ये च विभक्तिश्रवणं
यनत्याकृतबलेन कृतं न तना । अथवा सुगतिर्मोक्षगतिरेवाभिसंबध्यते यत
एवं तम्मादितरपामभावेऽपि लेश्यानपचारित्राणाममारे पि ध्यान संभावपेद्धारः
मध्याव्यानं प्रयोजयेयतः सर्वाण्येतानि ध्यानान्तर्भूतानि । सधैर्यपि मुगति-
भवति तथापि ध्यानं प्रथानं यतः सम्यग्दर्शनाविनाभावि ॥ ११॥

·समयसाराधिकार, - सम्यग्दर्शनम्य माहात्यमाह:- सम्मत्तादो णाण णाणादो सम्प्रभाव उवलद्धी। उवलद्धपयस्थो पुण सेयासेयं वियाणादि ॥ १२ ॥ सम्यक्त्वात् ज्ञानं ज्ञानात् सर्वभावोपलाधिः । उपलब्धपदार्थः पुनः श्रेयः अश्रेयः विजानाति ॥ १२॥ टीका-मम्यावाजिनश्चनरचेनि स्यात्सम्यक्त्वेन ज्ञानम्य शुद्धिर्यत' कियनेऽन सम्यग्ज्ञानं मम्यस्त्वाद्भवति, मम्यग्ज्ञानाञ्च सर्वभाशेपलब्धिर्भवति यतः गषा द्रव्याणां पदार्थानामस्तिकायाना सभेदाना सपर्यायाणा च सम्यग्ज्ञानेन परिच्छिनि. क्यिते । दर्शनम्य विषयो विवितो न भवति ज्ञानात् कथं तह तत्पूर्वकं ज्ञानं नैष दोषा विपरीतानव्यवसायाकिचित्क- रत्वादीनि स्वरूपाणि शानम्य सम्यस्त्वेनापनीयंत इति । उपलब्धपदार्यश्च पुन श्रेयः पुण्यं कर्मापायकारणं चाश्रेयः पाप कर्मबंधकारणं च विजानाति सम्यगवत्रुध्यत इति ॥ १२ तथा सेयासेयविदण्टू उचुददुस्साल सीलद होदि । सीलफलेणग्मुदयं तत्तो पुण लहदि णिवाणं ॥ १३ ॥ श्रेयोयोयिन उद्धृतशील शीलवान भयप्ति । मीलफलेनाभ्युदयं तत पुनः लभते निर्वाणं ॥१३॥ टीका-ततः श्रेयमोऽयमय वित् वेना श्रेयोऽश्रेयोक्सिन उत्त:- दशील सन् शीलवानवादशीलसहसाधारः स्यासता शीलफलेनाभ्युदयः संपूर्ण नाग्निं अथवोद्धतशीलो निदृनपापक्रिया स्यात्ततभाग्निसमन्वितः स्यातच शील तस्मामाभ्युदयः स्वर्गादिमुग्गायनुभवन ततश्च लभते पुनर्नि- णि सर्वकर्मापायोत्सनमुसानुभग्नमिति ततः सर्वेग पूर्वप्रथेन चारित्रस्य माहाम्यं दनं । १३.

·'.. Kri- * •:- UTirtantra * Timi " -- "1"... परे"TITLatsiritute 7 mai m mummit 10॥ inhgi imain firi minimurtan . 4 क . 1 1 AN , . . 4 . , " A T . में ... - + । . .. . ... 7 + 2 F4 देश ·समयसाराधिकार। . वनपरिपालनार्थ च योगात्माइमासमात्रावम्यानम्य (म्) पवाञ्च माममात्राव- स्थानं श्रावकलोकादिमाशपरिहरणायाथवा स्तोक्तामासमाममात्रस्थातन्यं माममा च विहरणं कर्तव्यमिति मास' श्रमणकल्पोऽधदा वर्षाकार. योग- ग्रहण चतुर्ष चतुर्पु मासप नंदीश्वकरणं च मामश्रमणकल्प । पन्ना-पर्या पर्यामनं निपचकायाः पचकल्याणम्यानाना च भवनं पर्यन्यन्यते, श्रम- णस्य श्रामण्यम्य वा कल्पो विकल्पः श्रमणकल्पः । अनेन कांग्ण दशप्रकारः श्रमणकल्पों दिनभ्य इति ॥१८॥ लांचा मुलगुणे प्याग्न्यातस्तथा व्युत्मष्टमार्गग्त्व चास्नानमुलाण त्या- म्यानमंना न नयाम्हि प्रपंचततः प्रतिलेखनम्वरूपमाह रजसेदाणमगहणं मद्दव सुकुमालदा लहुत्तं च । जत्थेदे पंचगुणा तं पडिलिहणं पसंसति ॥ १९ ॥ रजःस्वेश्योरग्रहणं माईयं सकुमारता लपुत्वं च। पते पंचगुणारसं प्रतिलेखन प्रशंसति ॥ १९ ॥ टीका-जमंदयात्रामाणं जसा पोग्वादिना पम्वेदन च यम- लिन न भवति । गजमोहणको गुण स्वदम्य चारणं द्वितीयो गुणा., मार्दवं मत्वं चक्षुषि प्रक्षिप्तमपि न प्यथयति यतः म तृतीयो गुणा, मुक- मारता माकुमार्य दर्शनीयरूप चतुर्थो गुण, लघुन्नं च गुरुत्वम्याभादः प्रमा- प्रधानमपर्णाझी योग्यरा पंचमी गणाः, यत्रंत पंचगुणा द्रव्ये कति नत्यनिलेसनं मयापिच्छारण प्रशंमत्य युपगच्चन्याचार्या गणवाददाइय - चम्यामाना गयानानां पर गलतत्र।. '१-- पुस्तके मस्ति. उरणादरपादोग-गुमरे।

·मूलाचारे- ननु यी प्रमार्जनं रियो स्मिथ प्रतिशनशाणं, ने को म साने यता:- सहमा हुसंति पाणा दुष्पेक्सा अविराणी अगेगा। तह्मा जीवदयाए पडिलिहणं धारए मिकरा ॥२०॥ सामाहिति प्राणा दुष्प्रेया अगा अमायादि। ARRIT भीमाया प्रतिलेगन पारमेर भिः ॥२०॥ श्रीका--HTET. रा. प. प्राणादिषा ARTH. THE Eषा मोगा भादा मोगमा ना ना मानगो जाताना शामिभि प्र . Triniti amirrfast Tीमादिर माधुनि" Taniनगम सपा पासवर्ण णिमि गुतो उहिया कामण ) भलिहिय गुती जीवपई कुणादि णिपरंतु ॥२॥ Tu प्रश्रय निति यतो हि का। भाग RIATVinarianata श्रीमा- tri RAT Frefit of are Arot ?ATTRमान भा* Fortra #marikan fix tri of 're a ! PITRA AT Hnt. ... Sant inst artigirst ·समयसाराधिकारः। ननु प्रतिलेसनेनाऽपि जीवानो पीडा भवतीति ततः किमुच्यते प्रतिलरह- नधारणमित्याशंस्य प्रतिलेखनम्य कस्यापि सौमार्यमाह;- ण प होदि जयणपीडा अच्छि पि ममाडिदे दु पडिलेह। तो सुदुमादी लहुओ पहिलेहो होदि फायव्यो ।। २२॥ न च भवति नयनपीटा अक्षिण अपि भ्रामिते त प्रतिलेखे । ततः सुक्ष्मादिः लघुःप्रतिलेखो भवति कर्तव्यः॥ २२॥ टीका-न च भवति नयनपीड़ा चक्षुषो व्यथा आणि नयनपि भामिते प्रवेशित प्रतिले मयूरपिच्छे यतस्ततः सश्मत्वादियता लघुप्रमाणस्थ प्रति- लेखो भवति कर्नल्यो जीवदयानिमिन मिति ॥ २२ ॥ प्रतिलेखनास्थानान्याह, ठाणे चंकमणादाणे मिक्खये सयणआसण पयत्ते । पडिलेहणेण पडिलेहिजइ लिंगं च होह सपक्से ॥२३॥ स्थाने संक्रमणे आदामे मिळेपे दायनासने प्रयालेन। प्रतिस्टेसनेन प्रतिलिस्यते लिंग च भवति स्वपक्षे ॥ २३॥ टीका-याने कायोत्सर्ग चकमणे गमने आझने इंडिकादिमाणे निक्षेपे पुस्तकादीना निक्षेपणे शयन आसन उदर्ननपगवर्ननाद सम्तरमाणे भुनोरिउटप्रमानने च यनेन अनिलसनेन प्रतिनिम्या प्रमायने जीवाना रक्षा नियते यतो लेंगे च विंच स्वपई भवति यतोऽयं पाताधिको न भवति संयतोऽयमिति लिग भवति ततः प्रतिलेखनधारण साधून यायाग- मविगधि पनि । न च पाणिपातयोगात्तैषामुपनि कार्निकमासे स्वस एक पतनात, पथाहारस्य शुद्धिः जियते एवमुकरणादिरस्यापि काति:२३ तिरादोग-पुस्तनलि। पिसा-पुस्तक। राजा पाने ख-1-पुस्तके। माविरोधपति खना-पुस्ता ।

·मूलाचारे- ननु चक्षुपैव प्रमार्जनं क्रियते किमर्थ प्रतिलेसनधारणं, नप दोषो न चक्षुः सर्वत्र प्रवर्नते यतः- सुगुमा हु संति पाणा दुप्पेसा अक्खिणो अगेज्झा हु तह्मा जीवदयाए पडिलिहणं धारए मिक्खू ।। २० ॥ सूश्मा हि संति प्राणा दुष्पेक्ष्या अश्या अग्राह्या हि । तस्मात् जीवदयाय प्रतिलेखनं धारयेत् भिक्षुः ॥ २० ॥ टीका-सूक्ष्माः सुष्ट क्षुद्राः, हु-स्फुट, संति विद्यन्ते, प्राणा द्वीन्द्रिया एकेन्दियाश्व, दुःप्रेक्ष्या दुःखेन दृश्या मांसचक्षुषा चापाद्या मांसमयेक्ष प्रहीतुं न शक्या यत एवं तस्मानेषां जीवानां दयानिमिनं प्राणसंयम पालनार्थ प्रतिलेखनं धारयेन्मयूरपिच्छिंकां गृह्णीयाद्भिक्षुः साधरिति ॥ २० प्रतिलेखनमन्तरेण न साध'- उच्चारं परसवां णिसि सुत्तो उद्विदो हु काऊण । अप्पडिलिहिय सुवंतो जीववहं कुणदि णियदं तु ॥२१ उच्चारं प्रस्रवर्ण निशि सुप्त उत्थितो हि कृत्वा । अप्रतिलेख्य स्वपन जीववधं करोति नियतं तु ॥ २१ ॥ टीका-उञ्चारं पुरीपोत्सर्ग पनवणं मूत्रश्लेप्मादिकं च कृत्वा निी गत्रो प्रमुप्तो निद्राकान्त उत्थितधेतयमानोअपि चक्षुषोऽप्रसरेऽपतिलेर प्रतिलेसनमंतरेण पुनः स्वपन गच्छन्नदर्तनपरावर्तनानि च कुर्वन जीरा जीवानां वधं जीवपातनं परितापनादिकं च नियतं निश्चितं निभई करोति । निशि भुप्तः पुनरुत्थित उच्चार प्रनवणं च कृत्वा पुनः स्वपन् लेखनमंतरेण निश्चयेन जीवविधातादिकं च कुर्यादिति ॥ २१ ॥ गयूरपिछ स-ग-पुस्तके।

·समयसाराधिकारः। ननु पतिलेसनेनाऽपि जीशनों पीडा भवतीति ततः विमुच्यते प्रतिस- नधारणमित्याशक्य प्रतिलेखनम्य कार्यापि सोकमार्यमाह, ण य होदि णयणपीडा अच्छि पि ममाडिदे दु पडिलेहे। तो सुकुमादी लहुओ पहिलेहो होदि काययो ॥२२॥ न च भवति नयनपीडा अक्षिण अपि भ्रामिते तु पतिलेखे । ततः सूक्ष्मादि लघुः प्रतिलेखो भवति कर्तव्यः ॥ २२॥ टीका-न च भवति नयनपीझ चभुषो व्यथा अक्षिण नयनपि भामिते प्रवेशिते प्रतिलग मयपिच्छे यतस्तत. सक्ष्मत्वादियको लघुप्रमाणस्थः प्रति- लेसो भवति कर्तव्यो जीपदयानिमिनमिति ॥ २२ ॥ प्रतिलेसनाम्धानान्याह,- ठाणे चंकमणादाणे णिक्खये सयणआसण पयते । पडिलेहणेण पडिलेहिज्जह लिंगं च होइ सपाखे ॥२३॥ स्थाने चंक्रमणे आदाने निक्षेपे शयनासने प्रयनेन । प्रतिलेखन मतिलिख्यते लिंग व भवति स्यपक्ष । २३॥ टीका-याने कायोत्सर्ग चकमणे गमने आदाने इंडिकादिग्रहणे निक्षेप पुस्तकादीना निक्षेपणे शयन आभने उदर्ननपरावर्तनादो संम्तरमहणे भनोरिधष्टप्रमार्जन च यत्नेन प्रतिलरग्नेन प्रतिलिंग्यते प्रमाज्यते जीवाना रक्षा क्रियते यतो ग घ चिद्रं च स्वपई भवति यतोऽय वाताधिको न भवति संयतोऽयमिति लिगं भवति ततः प्रतिलेखनधारणं साधुन यायाग- माविगधि घेति । न च प्राणिपातयोगार्नषामुपनिः कार्निकमासे ग्यत एव पतनात, पथाहारम्य शुद्धिः क्रियते एवमुपकरणादिसम्यापि कार्येति ॥ २३ कस्येति शब्दो ग-पुस्तके नास्ति। १ पिले स-ग-पुस्तके ।। परास-1-पुस्तके। माविरोधात सी-पुस्तकं ।

·मुलाचार-
अनेन लिंगन युनस्याचग्णालमाह;
पोसह उवहोपक्खे तह साहू जो करेदि णावाए।
णायाए कल्लाणं चादुम्मासेण णियमेण ॥ २४ ॥
प्रौपधं उभयपक्षयोस्तथा साधुः यः करोति नापाये।
नयते कल्याणं चातुर्मासेन नियमेन ॥ २४ ॥
टीका-~-अनेन लिंगेन यकः सन् माधुर्यः करोति प्रोषधमुपवासमभय
पक्षयोः कृष्णचतुर्दश्यां शुऋचतुर्दश्यां च, णावाए-नापाये तयोगविनाश
सति, णावाए-नयते प्रामोति, कल्याणं-कल्याणं परममुसं, चातुर्मासन चातु
मासिकप्रतिकमणेन, नियमेन सावत्मरिकातिकमणेन च सह, नियमेन निश्च-
येन वा । चातुमामिकोपवासेन सांव-सारकोपवामन च सह यः साधुः कृष्ण
चतुर्दश्यां शुकचतुर्दश्या चोपवासं कंगति निरन्तरममचन् म प्रामोनि
कल्याण निश्चयेन । अथवा कृष्णपक्षे शुक्रपक्षे चोपवासं यः करोति साधर
पायमंतरेण स साधुश्चातुर्मासिकेन नियमेन कल्याणं प्रायश्चित्तं तथापि
प्रामोत्यथवा न प्रामोतीनि संवध इति ॥ २४ ॥
एवं पेंडादिकं शोधयतः मुचरित्रं भवति, यः पुनर्न शोधयनम्य
.
पिंडोवधिसेजाओ अविसोधिय जो य भुजदं समणो ।
मूलहाणं पत्तो मुवणेसु हवे समणपोल्लो ॥ २५ ॥
पिंटोपधिशय्या अविशोध्य यश्च भुक्ते श्रमणः ।
मूलस्थान प्राप्तः भुवनेषु भवेत् श्रामण्यतुच्छः ॥ २५ ॥
टीका-पिंडमुपधि शयां चाहार्गपकरणावासादिकमाविंशोज्य च
शुद्धिमत्या यो भुन सेवतं श्रमणः स मूलस्थानं प्राप्तो गृहस्थः मंजात'
भुवने लोरमध्ये चासो श्रामग्यतुच्छो यतिवहींनी भवेदिति ॥ २५ ॥

·समयमाराधिकार
-
तथा,-
तस्स ण सुज्झई चरियं तवसंजमणिशकालपरिहीणं ।
आवासयं ण सुज्झइ चिरपब्वइयो वि जइ होइ ॥२६॥
तस्य न शुध्यति चारित्रं तपासयमनित्यकालपरिहीन ।
आवश्यकं न शुध्यति चिरप्रजितापि यदि भवति ॥ २६ ॥
टीका-पिटादिशुद्धिमन्तरेण यम्तपः कति तम्य नमुन्यति चारित्र
नपसंयमाभ्यां नित्यानं परिहाणां यत आवश्यक क्रिया न तस्य सुद्धा ।
यपि चिरप्रवजितो भवति तथापि कि तस्य शास्त्रिादिकं भवति यदि
पिंडादिशुद्धि न कुर्यादिति ॥ २६ ॥
पुनराप चारित्रस्य प्राधान्यमाह,-
मूलं छित्ता समणो जो गिबहादी य बाहिर जोगं ।
बाहिरजोगा सव्वे मूलविहणम्स किं करिस्मेति ॥२७॥
मूलं छिन्या भ्रमणो यो गृभाति च पाय योग ।
पाययोगा मर्य मूलपि नस्य किं करिष्यति ॥२७॥
टीका-मुलमुगा नहिसादिवतानि छिन्वा विनाश्य श्रमण. साधुर्यो
गृहाति च पाद्यं योग वृक्षमलादिक सस्य माधोया योगा सर्व मलवि-
सीनस्य मूलगुणरहितस्य किं करिष्यनि यावना हि न किंचिदपि पुर्वन्ति
नापि कर्मक्षयं करिष्यन्तीति ।। २७ ।।
नावदहिगादिवतं विनाश्य या कंगन्युनरगुण तस्य दोपमार;-
हंतूण य घटुपाणं अप्पाण जो करंदि सप्पाणं ।
अप्पामुअमुहकसी मोक्रांती ण सो समणो ॥२८॥
हाया पातुमाणं आत्मानं यः करोति समाणम् ।
अमासकसुखकाक्षी मोक्षकांक्षी म स भ्रमणः ॥ २८॥

·मुलाचारे- - टीकाबहुप्राणान् हत्वा बहून जीवान् सम्भावगीन हवा- कर्मादिभिगन्मानं यः करोति मग्राणं सावद्याहारं मुम्बात्मनो बलोपद यः कुर्यात्मः माधुरप्रामुकमुखकांक्षी येन सुसेन नरकादीन भ्रमति तई. हतऽमा मोक्षकांक्षी नामो श्रमण:-मर्वकर्मक्षयविमुनि नेच्छत्तीति ॥ २८ ॥ दृष्टान्नेन दोपमाह;- एक्को वावि तयो वा सीहो बग्यो मयो व सादिजो। जदि खादेज स णीचो जीवयरासि णिहंतूण ॥ २९ ॥ एकं चापि त्रीन या सिंहो व्यानो मृगं वा खादयेत् । यदि खादयेत् स नीचो जीवराशि निहत्य ॥ २९ ॥ टीका-एको दावि-एकं वाऽपि मृग शशकं वा, तया वा-क्रीन वा, चतुगे वा मृगान मिहा मृगाग्निः शाईलो वाममुच्चयायः तेनान्योऽपि गृहने शरभादिः । स्वादिज-खादयेत् यदि भायेत् म नीचोऽधमः पारियो जी- धराम निहत्य । यदि एवं चीन का जीवान सिंहो पाप वा मादयत म नीच इत्युच्यते यः पुनरधःकर्मणो जीवगांश निहत्य सादयत् म कर ननीचः किन्नु नीच एवेति भार्थः ॥ २९ ॥ येन प्राशिवयः कृतम्नेनात्मवधः कृत इति प्रतिपादयन्ना- आरंभे पाणियही पाणिवहे होदि अपणो हु वहाँ। अप्पा ण हु हंतव्यो पाणिवहो तेण मोत्तव्यो॥३०॥ आरंमपाणियधःप्राणियधे भवति आत्मनो हि यधः । आत्मा महि तन्यः प्राणियधस्तेन मोक्तरयः ॥ ३०॥ 'पद, एब्दो ग-गुम्नो नामित २ सादेव-गायत् भयेर बाद भी हन-स-पुम्न।

·समयसाराधिकार। -- टीका-आरंभे पचनादिकमणि सति प्राणिवधः स्यात्प्राणिवधश्च मव- • स्यात्मवधः स्फुटं नरकतिर्यगतिःसानुभवनं, आत्मा च न हंतव्यो यनोऽतः प्राणियधस्तेन मोनव्यस्त्याज्य इति ॥ ३०॥ पुनरम्यधाकमणि दोषमाहोत्तग्ण मधप्रबंधन:- जो ठाणमोणबीरासहिं अत्थदि चउत्थडेहिं । ' मुंजदि आधाकम्मं सव्वे विणिरत्थया जोगा ॥ ३१ ॥ यः स्थानमौनवीरासनैः आस्ते चतुर्थपष्ठभिः । भुक्त अधःकर्म सर्व अपि निरर्थका योगाः ॥३१॥ टीका-य पुनः स्थानमौनवीरासनेश्चतुर्थपशादिभिश्चास्ते अधः- कर्मपरिणत च ने तम्य सर्वेऽपि निरर्थका योगा उनग्गुणा इति ॥ ३१॥ तथा,- । कि काहदि धणयासो मुण्णागारो य रक्समूलो पा । भुंजदि आधाकम्मं सम्वे विणिरत्यया जोगा॥३२॥ किं करिष्यति यनयासः शून्यागारथ वृक्षमूलो था। भुक्त अधःकर्म सर्वपि निरर्थका योगाः ॥ ३२॥ टीका--किं करिष्यति तम्य धनशमः कि वा शून्यागारधामो वृक्षमूल- वासो पा भुने चेद्धाकर्म तत्र सर्वेऽपि निर्थका योगा इति ॥ ३२ ॥ - - तथाः- किं तस्त ठाणमोणं किं काहदि अम्मोषगासमादापो । मेत्तिपिहूणोसमणो सिझदिण हु सिद्धिकंसोधि॥३॥ ''दो नालिस-प-पुम्न। .

·मूलाचारे- किं तस्य स्थानं मौनं किं करिष्यति अभावकाशमातापः। मंत्रीविहीन भ्रमणः सिध्यति न हि सिद्धिकांक्षोपि । ३३ । टीका-किं तम्य स्थान कायोत्सर्गः मानं वा कि तम्य करिष्य अभावकाश आतापो वा यो मैत्रीभावरहितः श्रमणः सिद्धिकांशो नैव म्फर्ट सिध्यतीति ॥ ३३ ॥ तथा- जह बोसरितु कत्तिं विसं ण वोसरदि दारुणो सप्पो । तह को वि मंदसमणो पंच दु मूणा ण योमरदि ॥३४॥ यथा व्युत्सृज्य कृत्ति विपं न व्युत्सृजति दारुणः सर्पः। तथा कोपि मंदभ्रमणः पंच तु शूना न ड्युत्सृजति ॥ ३४॥ टीका-या सर्पो गेंद्रः कृनि कंचुर्क व्यत्सृज्य विषं न त्यजनि तथा कभिन्मदः श्रमणः चारिमालमः पंचना न व्युत्सृजति भोग- नादिलोभेनेति ॥ ३४॥ कास्ता. पंचनना इत्याशंकायामाह;- कंडणी पीसणी चुल्ली उदकुंम पमजणी। चीदव्यं णिचं ताहिं जीवरासी से मरदि ॥ ३५ ॥ कंदनी पेपणी पुढी उदकुंम ममानी। मेतयं नित्यं ताभ्यः जीवराशि: ताभ्यो नियते ॥ ३५॥ टीका-याय यतेनया कडनी उदुमला, सिष्यंत यादयोना पेपणी यंत्रक, चुनी अम्न्यायिकरण, उहुंभ: वृदानादिक, प्रमान्य नया प्रमानिनी आम्मनिराकरिणी । एताम्यो भेतन्यं नित्यं गीगाहर्य- नम्नाम्यो प्रिम ३५० ·समयागावा। पुनरपि विशेषतोऽधानमणि दापमा,- जो भुजदि आधाकम्मं छजीयाण घायणं किया। अबुहोलोल सजिम्भोणविसमणी सावओ होजा॥३६॥ यो भुत्ता अभ कर्म पटीयानो घातनं कृत्या। अयुधो होला सजिमनापि भ्रमणः भायका भयेत् ॥ १६ ॥ टीका-यो भनफर्म पीना पाननं कृत्वा अधोऽमी लोलो लंपटः समिती निद्वारा गत नापि श्रम कि तु श्रावक स्यात् । अया न श्रमण नाविभावक या उभयधमगहतवादिति ॥ ३६॥ तथा- पयणं व पायणं या अपमणचित्तो ण तत्थ पीहेदि । जेमतो पि सघादी ण वि समणां दिद्विमंपण्णो ॥३७॥ पपने या पाचने या अनुमनमित्तो न सत्र विभेति। मन्नपि स्वधाती नापि भ्रमणःहटिसंपरः ॥ ७॥ टीका-पचने यो पाचने वाऽनुमननचिन' बन्यायुपकरणेनाध कर्मणि प्रवृनोनुमनिक शलभ न च तम्मात्पचनादिकादिभेति भंजानोऽपि स्वघाती नापि श्रमणों न च दृष्टिमंपनी विपनामाणादिति ॥ ३७॥ तथा,- ण हु तस्स इमो टोओण वि परलोओ उत्तमट्ठभट्टस्स । लिंगग्गहणं तस्स दुणिरत्थयं संजमेण हीणस्स ॥३८॥ महि तस्य अय लोकः मापि परलोक उत्तमार्थभ्रष्टस्य । लिंगमहणं सस्य निरर्थक संयमेन हीनस्य ॥ ३८॥ १ति सा-युम्नरे नास्ति। द

·मुलाचारे-
टीका-नेव तस्येह लोको नाऽपि परलोक उत्तमार्थाचारिबाद भ्रमर,
लिंगमहणं तु तस्य निर्थकं संयमेन हीनस्यति ॥ ३८॥
तथा;-
पायच्छित्तं आलोयणं च काऊण गुरुसयासहि ।
तं चेव पुणो भुंजदि आधाकम्म असुहकम्मं ॥ ३९ ॥
पायश्चित्तं आलोचनं च कृत्वा गुरुसकाशे ।
तदेव पुनः भुक्ते अधःकर्म अशुभकर्म ॥ ३९॥
टीका-कश्चित्साधुः प्रायश्चित्तं दोपनिर्हरणे आलोचनं च दोषरकटने
च कृत्वा गुरुसकाशे गुरुसमीप पुनरपि तदेव भनेऽधकर्माशुभकर्म । यदर्थ
प्रायश्चित्तादिकं कृतं तदेव मुंक्ते यस्तस्यापि मेह लोको नापि पग्लोक
इति ॥ ३९ ॥
तथा;-
जो जत्थ जहा लद्धं गेण्हाद आहारमुपधिमादीयं ।
समणगुणमुक्कजोगी संसारपवडओ होई ॥ ४० ॥
यो यत्र यया लग्ध झाति आहारमुपधिकादिक ।
भ्रमणगुणमुक्तयोगी संसारमयर्थको भयति ॥ ४०॥
टीका-यः साधुर्यर देशे शुदगुदे वा यथा लम् शुद्धमशुदं का
गृहात आहारमुपधिकादिकं च यः श्रमणगुणमुकयोगी स तु संसाग्यो
मवाति ४.
तथा-
पपणं पायणमणमणर्ण संयंतो ण संजदोहोदि।
जेमंतोधि प जहाण दिसमणो संजमोणस्थि॥४१॥

·समयमागधिकारः पषम पाचममनुमनने मेयमानी म संयतो भवति । जममपि च परमात मापि भमण मयमा गास्ति।४१॥ टीका-पयन पाचनमनुमनन श मेवमानो न मंयतो भवति, तम्मा- दुजानापि च पुनर्न भ्रमणी नापि संयमातंत्रति । ४१ ॥ पाभनमपि गाग्निनिम्प निर्थक मिति प्रतिपादयमा पारगं पि गुदमर्धादं किं काहदि अनाणमाणस्स । दीपपिससा अंधे णाणपिसेसो वि तह तस्स ॥ ४२ ॥ पाहुकमपि भुतमधात किं करिष्यति अमानतः । दापयिशपः अंधज्ञानपिपापि तथा तस्य ॥४२॥ टीका-यदपि श्रुतमधीत वि करिष्यत्यजानतश्चारित्रमनाचरत उप- योगाितम्य। यथा प्रदीपविशेषांऽधे सोचनतिन विचित्कगेति तथा शान- विशेषोपिशारित्रगतम्य न विचिकरांतीति ५४२॥ परिणामयशेन निमार:- आधाफम्मपरिणदो फासुगदप्य यि पंधगो भणिदो। गुद्धं गवसमाणो आधाफम्मे यि सो मुद्धो॥ ४३ ॥ अधःकर्मपरिणतः प्रामुकदय्येपि षधको भणितः शुद्ध ग्येषमाणः अधःकर्मण्यपि स शुद्धः॥ ४२ ॥ टीका-मामुकद्रव्य गत्यपि योऽधःकर्मपरिणतः बंधवा भणित आगमे । यदि पुनः शुदै मृगयमाणोऽधाकर्मण्यप्यसो शुद्धः परिणाम• शुदति ॥ १३॥ - दिमादि वाहम-ग-पुस्तके ) १ मति बन्यो नानि--पुस्तके

·११६
मृलाचारे-
तथा;-
भावुग्गी य दुविहो पसत्थपरिणाम अप्पसत्थोत्ति ।
सुद्धे असुद्धभावी होदि उवट्ठावणं पायछित्तं ॥१४॥
भावोद्गमञ्च द्विविधः प्रशस्तपरिणामः अप्रशस्त इति ।
शुद्ध अगुदभावो भवति उपस्थापनं प्रायश्चित्तं ॥४४॥
टीका--भावोद्गमभ भावदोषश्च विकारः प्रशस्तपरिणामोऽप्रशस्तपरि-
जामश्र, तत्र शुद्ध वस्तुनि यद्यशुदभावं करोति तत्रोपस्थापनप्रायश्चिन
भवतीति॥४४॥
तम्मात्
फासुगदाणं फासुगउवधि तह दो वि अत्तसोधीए ।
जो देदि जो य गिण्हदि दोण्हं पि महप्फलं होइ॥४५॥
प्रामुकदानं मासुकोपधि तथा द्वयमपि आत्मशुद्धया ।
यो ददाति यश्च गृहाति द्वयोरपि महाफल भवति ॥ ४५ .
दीका--यत एवं विशुदभावेन कर्मक्षयन्ततः प्रामुकदानं निरवनभेश
मासुकोपधि हिमादिदोषरहितीपकरणं च यमपि तथात्मशुद्धया विरुद्ध
परिणामेन यो ददाति यश्च गृह्णाति तयोदयोरपि महमलं भवति, यत्किचि-
दानागर्दिक शोभनं निग्वयं वातपिनश्लेष्मीपशमनकाणं सर्वरसोपंतं तन्मया
प्रतिग्रहादिपूर्वक श्रद्धादिगुणममन्वितं वातव्यमिति तदात्यादिः, मया
मर्वोप्याहागादिविधियान्यः किमनेन शोभनाहांग्ण गृहतिन यतिथिमा-
मुकं गृहीवा कुक्षिपूर्ण कर्तव्यमिति परिणामः पात्रम्या मादिति ॥ १५॥
किमय पोशुदि चिनारयायत प्याशंशपामार,
जोगेमु मूलजोगं भिक्खापरियं च वणिर्य गुत्ते ।
अपणे य पुणो जोगा विण्णाणविहीणएहि कपा॥४६॥

·गमयमागधिकार
पोगेषु गृपयोगी भिक्षापयर्या च पणिता परे।
अन्ये प पुनाया विज्ञानविहानः कृताः ॥ १६ ॥
टीका-पर्व' मनाणेपनारगुणे मध्ये मुनयोग प्रधानवतं भिक्षा-
महारानमनि मामा कार मा भोजनं वर्णिता च्याम्याना
सत्रे प्रवचने, नम्माग भि:दि परित्यज्यान्यान् योगानुपवामविकार-
योगादिशान सेवनि लग्नेय यागा विज्ञानविहितम्तभारिवर्तिनः
पुन. तान परमार्थ जानदिगिनि, चर्याशुद्धास्तावपि पियते पन-
पम्नच्डाभनमिति।।४६॥
तथा.--
फर कर पिपरं आहारो परिमिदो पसत्थो य।
ण य समण पारणाओ यहवो पहुसो बहुविधो या॥४७॥
कल्यं कल्यमपि यरं आहार परिमितः प्रशस्तथा ।
न पक्षमणानि पारणा पदयो वाशी पाहुविधथ ॥ ४७
टीका--का बल्ल श्वातनदिन दिन घर माहारी भोजनं परिमितः
प्रमाणग्या वातपिनामविकागतकः प्रशस्तीऽधःकर्मादिदोषरहितः न
चक्षमणानि उपवागा. पारणा भोजनदिनानि यः पठाएमदशमदादा-
मामाईमामादिदिनानि बादशी बावागन् बहुविधश्च बहुपकारभ परमावय-
योगयुनो माग्भनिष्पना दातृ जनमटेशोत्पादको य आहारतेन यदि
मानपः क्रियते न तनयो महद्रयति बदाम्भादिति ॥ ५७ ॥
करना शुद्धयोग प्रत्याशकायामा;-
मरणभयभीरुआणं अभयं जो देदि सम्पजीवाणं ।
ने दणाण यि दाणं तं पुण जोगेसु मलजोगं पि॥४८॥

·मूलानारे- मरणभयभीरकेभ्यः अभयं यो ददाति सर्यजीवेभ्यः । तत् दानानामपि दान तत् पुनः योगेषु मुलयोगोपि ॥ ८ ॥ दीका-मरणायद्यं तम्माद्भतिभ्योऽभयं यो ददाति सर्पसत्येभ्या दानानामपि दानं सर्वेषां दानानां मध्ये तहान तत्पुनर्योगेषु अपि मूलपो प्रधानानुपाने यदभयदानमिति ४८॥ गुणम्भानापेक्षया चारित्रम्य माहात्म्यमाह,- सम्मादितिस्य यि अविरदम्स ण नया महागुणों होदि। होदिहु हथिण्हाणं चुदन्छिदकम्म तं तस्स ॥१९॥ सम्याटेपि अधिरतस्य म तपो मदागुणी भयति । भयति हिस्तिनानं बच्छिकर्म तव तस्य ॥ ४९॥ टीका-तिशत सायभिध्यादतिः मायग्दष्टेरप्याविरतस्यासंयतस्य न तो महागणः । अयं गुणशमानेका वर्नत, तपथा-कपारपो गुणा - गंगासिंग्यायरिणामादीनि गुणशर्मनायेते, तया गुणभूगा पर नगरे त्यसमधानी गुणशमनया पम्य गुणस्य भाग firm वन नया गानेन त इत्योपयर वर्गत सरकार वनमानी ए । नन नमका मति । कनिमरत कर्नममम पम्प सीमानितम्याणि ती यामादति निम्नान । हशम कारा: हस्तिनाननामिनीयाग्निानानमन । या ती नातालिम रेय पनि गुनी कारनामान मारनयत सवनमा मिनी शिवलगदान मंगा गया निति । तसरमा नाशिक निति मिलाया में किंगा, या मारिने एमभायापाग्य *, असा दयावर्ग-नागिन Tran. fit पाना, मोबा ।

·समयमाराधिकारः। पादानमयमनिमिनम्येनि प्रदर्शनाय हनिम्नानोपन्यास', आईतनुतया शिबानामुपादने रज..धारिता निर्जग स्वामध्ये प्रापयति नेतरा बध- साभाविनाति । विमिव । धंदचिद पर्मेव-एकत्र वेटयत्यन्यत्रोदे पति तपमा नियति, फर्मासंयमभावन परतरं गृहाति कठिन घ गतीनि ४९॥ मानिपातन शोभनक्रियाणां कर्मक्षयो भवानि दृष्टतिन पोपयन्नाह;- पेजादुरभेसज्जापरिचारयसंपदा जहारोग्गं । गुरुमिम्सरपणसारणसंपत्तीए तहा मोक्खो ॥ ५० ॥ धावर पग्यपरिषरकसंपदा यथा आरोग्यं । गुरुशिष्यरक्षसाधनसंपत्या तथा मोक्षः॥ ५० ॥ टीका-यो भिषक आतुरो म्याधितः भेषज्यमोषध परिचारका घेया- पकाग एतेषों संपत्मयोगम्तया संपदा यथारोग्यं प्याधितम्य रोगाभाव: संजायते तथा गुरुगचार्यः शिष्यो वैगग्यपगे विनेयो रत्नानि सम्यग्दर्शनादि- माधनानि पुस्तक दिवापिच्छिकाइन्यितेषां संपत्तिः संप्राप्तिः संयोगस्तया मनव प्रकारेण मोक्षो भवति ॥५०॥ दृष्टांत दार्टान्तंन योनयनाह;- आइरिओविय पेजो सिस्मोरोगी मेसज चरिया। खेत्त पल काल पुरिसं णाऊण सणि दृढं फुज्जा ॥५१॥ आचार्यापि च घेधः शिष्यो रोगी भेपर्ज चर्या । क्षत्रं पर काले पुरुष ज्ञात्वा शनैः इदं कुर्यात् ॥ ५१ ॥ टीका-आचार्यो नाम वैयः शिष्यच रोगी भेपेन चर्या क्षेत्र शीत- मुष्णादिक बलं शरीरसामादिक काल प्रादादिकः पुरुषो जघन्यमध्यमो- १ नवग-पुस्तके। - - ·मुद्राचार- स्कृष्टभेदभिन्न एतान मर्छन् ज्ञावा शनगकुलनामतरण शिष्यमाचार्य यथागग्ययुनं कुर्यादिति चयापधे कथयमिनि ॥ ५१ ॥ तत्कथमित्याह,-- भिक्खं सरीरोग्ग मुमत्तिजुत्तेपण फामुयं दिण्यां । दव्यपमाण सेत्त कालं मावं च णादण ॥ ५२ ॥ णयकोडीपडिसुद्धं फासुय सत्थं च एसणासुद्धं । दसदोसविप्पमुक्कं चौदसमलवजियं भुजे ॥५३॥ भैश्यं शरीरयोग्यं सुभक्तियुक्तेन प्रासुकं दत्तं । व्यप्रमाणं क्षेत्रं कालं भायं च ज्ञात्वा ।। ५२॥ नवकोटिपरिशुद्ध प्रासुकं शस्तं च एपणासुद्धं । दशदोपविषमुक्तं चतुर्दशमलवर्जितं भुंजीत ॥ ५३ ॥ टीका~सुभक्तियुक्तेन शरीरयोग्यं भैश्यं प्रामुकं प्रदर्न नवकोटिपरिशुद्ध प्रासुकं निरवयं प्रशस्त कुत्सादिदोषरहितमेषणासमितिशुद्धं दशदोषत्रिप्रमुक्त चतुर्दशमलवातिं च द्रव्यप्रमाणे क्षेत्र कालं भावं च ज्ञात्वा परिणाममंतरण मुंजीतेति ॥ ५२-५३ ॥ तथा, आहारेटु तवस्ती विगदिंगालं विगधूमं च । जत्तासाहणमेत्तं जवणाहारं विगदरागो ॥ ५४॥ आहरेत् तपस्वी विगतांगारं विगतधूमं च । याबासाधनमानं यवनाहारं विगतरागः ॥ ५४॥ टीका-~आहार, किं विशिष्टं ? विगतागारं विगतधूम यात्रासाधनमात्रं , रालमन्तरेण स-ग-पुनके ।

·ममयसागरिकारः। पदनमानसान्निनिपाटननिमिन पश्नाला अधोपशमनमात्रं विगत- गग मरिम्नपदा गया आग्दभ्पद गति । ५४ ॥ जुमामानिमार, घपहारसोहणाए परमट्टाए नहा परिहरउ । दुषिहा पायि दुगंटा लोइय लोगुनरा चेव ॥ ५५ ॥ स्यबाद रोधनाय परमार्थाय तथा परिहरतु । द्विविधा पापि शुगुप्मा तौकिकी लाकातरा धय । ५५॥ टीका-जगहमा गर्दा दिविधा दिएकाग लौकिकी लोकोनरा छ । नाकयोधनार्थ मरकादिनिदाग्गाय लॉकिड़ी जुगुप्मा पगिरीया नया परमार्थार्थ ग्लायका गंवानग च कार्यति ॥ ५५ ॥ पुनरपि प्रियापदन प्रकटयना.- परमट्टियं विसोहिं पयत्तेण कुणइ पाइओ। परमट्ठदुगंछा विय पयत्तेण परिहरउ ।। ५६ ।। परमार्थिको विशुद्धिं सुधु पयतेन करोति प्रवजितः । परमार्थजुगुप्सापि च सुट प्रयत्नेन परिहरतु ॥ ५६ : टीका-परमार्थिका शिवें वर्मयनिमिना रत्नयत्रयमुन्द्धि मुटु प्रयत्नेन कगंतु प्रवजित परमार्थनगमामपि शकादिको मुह प्रयत्नेन परिपतु त्य जन्विति ॥ ५ ॥ नथा,- मंजममविराधंतो फरेउ ववहारसोधणं भिक्खू । ववहाग्दुगंडावि य परिहरउ यदे अभंतो॥ १७ ॥ १न कालि धेम-गुम्त। - ·१२२ मूलाचारे- संयममविराधयन करोतु व्यवहारशोधन मिः। व्यवहारजुगुप्सामपि म परिहरतु प्रतानि अभंजयन ॥५॥ टीका-भिः मयमं चारित्रमविगषयमपीडयन् करोतु न लोकन्याहारशोधनं प्रायभितं च व्यवहारजगुसां च, येन कर्मणा हो विशिनमध्ये कृत्मितो भवति तलम परिहरतु म कान्यहिसाईनि अभंजरसमंदयन् । किमुक्तं भवति-संयभं मा सिधयतु स्याहाशुद जगल बानि मा भयत स्याहार जागा न परिहस्त माधुरिति । ५७॥ दशदिगि दार्थमाह -- गाय कसायुप्पसिरमतिदियदारहस्थिजणपालं । समुरसागपाल मिश्र रो विवनेऊ ॥ ५८ ॥ पर बायोपभिरमतिसिवियारीमनवाल्य। Tan fry:ो विषयेत् ॥ ५८॥ टीका--पमान कमाणामुगनिः मार्भावातपा यमन में FATHITE वाइल्य पर विपदावान्यमिदिपक्षारोपन परमाकागा, भीननचालल्ये मा मालनी बारणेन नागासीमाहाभागवनानामहायोगामाfrigerat Thive, राजा बा-पनीरगiti Airt fre. मग परत मागादर्शनाnिe. मनमाड,- गिदिममाणं गुण्णागार मामा था। टान विराग धागामाणिगं॥५॥ ...

·समयसाराधिकार १२३ गिरिकंदरी स्मशानं शुन्यागारं च वृक्षमूलं ध। स्थानं पैराग्यवाहुल धीरो भिभुः निषेययत ॥ ५९॥ टीका-गिरिकंदरा श्मशानं शून्यागारं क्षमूलं च धीगे मिभुनिषेदयतु भावयतु यत तरथानं वैराग्ययन, धारिवानिहामिति ॥ ५९ ॥ ततय क्षेत्र वर्जयन्चिति क्थनायाह- णिषदिविहणं सेत्तं णियदी पा जत्थ दुट्ठओ होज । पपजा पण लग्मद संजमघादो य तं बजे ॥६०॥ सूपतिविहीन क्षेत्र स्पतियां या दृष्टो भवेत् । प्रवश्या च म लभ्यते संयमपातय तत् पर्जयेत् ॥ ६॥ टीका-उपनिविहीनं यत् क्षेत्र यस्मिन् देशे नगरे ग्राम रहवा प्रभास्ति याया प्रवर्नते सणे जनः, यत्र न क्षेत्रे एपतिईष्ट यदि देशे नगरे प्रामे रहे वा स्वामी दुष्ट. कदनशीली धर्मविगधनप्रवणः, पर प प्रम्यान लभ्यते म प्राप्यते , पर यस्मिथ देशे शिष्या भीतागे ये- मागे रक्षणतभिषा दीक्षापहणशीलाभ न संभवति, संयमावतच यत्र बाहुल्येनानीचारबाहुले सदेतत्सर्व क्षेत्र १ वर्जयेत्, पत्लेन परिहातु साथ- रियुगदेश ॥६॥ तयेतदपि वये- णो फप्पदि पिरदाणं पिरदीणमुवासयदि पेहेई । तत्य णिसेजउषहणसम्झापाहारषोसरणे ॥ ६१ ॥ मां कल्प्यते विरताना पिरतीनामुपाभये स्था। तम निपोर्तनस्वाध्यायाहारस्युरसर्गम् ॥ ६१ ॥ पुपमा गत परस्थाने राग- पुरुसोर सयतु सा पुस्तके। .

·१२४ मुग्रचार- टीका लिाना नो बन्यो न युज्यते गितनामाणि न हालतरं धर्मान्ताण, तरच शभ्या निषा सप्याय मापिकादिहिया प्रतिमादिकं नन कल्पने युनायास्य मायोगिनि । ६१ हो या होदि दुगंधा दुरिहा ययहारादो तथा य परमद्वै। पपरेण य परम यहाण य तहा परछा ।। ६२ ॥ भीत गुगुणा जिरिया पहारात सथा परमात्र । प्रथम परमा एयरहारेण तथा पधार-१२॥ टीका - Ans: गार्दिवाणि जगमा. पण r: माया ग. ETो गापा, प्रतभंग परमार्थी पर THREE RL मा. गरम पानी भv. काम..॥ +गामा - पारिवही गंगग्गेण ता पूर्णा धिणरदि। मंमामिंगण उपगंधी जहा मी ॥ १३ ॥ Nitin समाज नया गुमरिनापति। मग मगंधा पयाम ॥3. #rin भागमा A T4771HS frispappanoko fizinio aircasminer ghntertaix animun.

·समयसाराधिकारः। -- ततेभ समी धर्जयदिति प्रतिपादयन्नाह,- चंडो चयलो मंदो तह साह पुट्टिमंसपडिसेवी । गारवकसायबहलो दुरासओ होदि सो समणो ॥६४॥ चंचपलो मंदस्तथा साधुः पृष्ठिमांमतिसेवी। गौरयकपायबटुलो दुराश्रयो भवति स भ्रमणः ।। ६४ ॥ टीका-चंदो गेंद्रो मारणाम विपतरिय, चपलोऽन्धिरप्रकृतिर्गचि- कादित्रियाया म्यर्यन, मंदवाग्निालमस्तथा साधुः पृष्ठमांमप्रतिगेबी पधा- होपयनशील: पैगन्यनत्यगा, गाग्दबहुल, कपायबहुल पदं पदं प्रति गंषणभील. दुगभ्रय एवंभूतः श्रमणो मेव्यो भवति केनाप्युपकारणात्मीयः मर्न न शायने यन एवमतं श्रमण न सेवयेदिति संबंधः ॥ ६४ ॥ तथा,- घेजायचविहणं विणयविहूणं च दुस्मुदिकुसीलं । समणं विरागहीणं मुजमो साधू ण सेविज ॥ ६५ ।। येयास्यविहीनं पिनयविहीनं च दुःश्रुतिकुलं । श्रमण विरागदीन मुयमः साधुन सेवेत ॥६५॥ टोका-यास्यविन लानदुर्चल याधिनादीनामुपवाररहित, विनय- विहीन पचप्रकारविनयरहित, इ.प्रति दृष्टभूतिममन्वित, शीत, कुत्सिताक्षर- णशील, श्रमर्ण नाग्न्या परंतमपि, विगगहीन गोत्कटं, पूर्वानः साधुः संयती न सेवेतन कदाचिदप्यायेत् दुष्टाश्रयावादिति ॥ ६५ ॥ सपा- दर्भ परपरिवादं पिसुणत्तण पायमुत्तपटिसे । चिरपध्यइदं पि मुणी आरंभजुदं ण सेविन ।। ६६ ॥ बिहान स-ग-पुस्तो। .

·मूलाचारे- Annume. दम परपरिवादिन पैशून्यवन्तं पापस्त्रप्रतिसेयिनं । चिरप्रजितमापि मुनि आरंभयुतं न सेवेत ॥१६॥ टीका-दर्भ वंचनशीलं कुटिलभावं, परपरिवादिन परोपताभिनं, पेशन्योपपनं दोषोद्भावनेन तत्परं, पापसूत्रप्रतिसेविन मारणोघाटनवशीकरण- मंत्रयंत्रतेबठकशापगनपुत्रकोकवात्स्यायनपितृपिंडविधायक सूत्रं मांसादिति धायकवेयगावयज्योतिषशास्त्रादिरतमित्थंभूतं मुनि चिरप्रवजितमपि आग्भ- युतं च न कदाचिदपि सेवेत न तेन सह संगं कुर्यादिति ॥ ६६ ॥ तथा;- चिरपटवइदं पि मुणी अपुट्ठधम्मं असंपुढं णीचं । लोइय लांगुत्तरियं अयाणमाणं विवजेज ॥ ६७ ।। गिरपमितमपि मुनि अपुष्प्रभम असंवृत्त मीचं । लौकिक लोकोत्तरमजानंतं पियायेत् ॥ १७ ॥ टीका-तथा चिरप्रयनित बहुकालीनं श्रमर्ण, अपुष्टधर्म निभ्या- त्वपितं अमन स्वच्छवचनवादिनं नीचे नीचकमकर लौकिक ग्यापार চাষাবং যথাই অনান নাযিখনই বানান । সমগ विवनयत् परित्यनेन तेन सह गारो र्यादिति ॥१७॥ तथा पापभ्रमणस्य लक्षणमाह,-- आपरिपकुठं मुशा पिहरदि समणो य जो दु पगागी । पाय गेण्हदि उवदेगं पायरसमणोति पुरादिदु ॥६॥ চাই গা যিনি ক্ষমতায় এ ফাক্ষী। मन एकाति उपशपापप्रमणं इति उच्यते॥६cn पाडापन - MNzirन - १ .

·समयमाराशिवार टीका -आचार्यपुतं श्रमणमपं मुस्ता प. स्वच्छया विहरति गति जयति तिनि भ्रमण एकाकी मघाटकरहित, उपदंश पदीयमान यो नहानि शिक्षा नादने स पापभ्रमण न्यन्यने । ६८ ॥ आयरियतण नुरिभो पुष्वं सिरसत्तणं अकाऊणं । हिंटई हुंदापरिओ णिरंकुसो मत्तहत्थिव ॥ ६९ ॥ आचार्यत्यं परितः पूर्व शिष्यत्वं प्रकृया हिंदति होताचार्यों निरकुदको मत्तहम्तीय ॥ ६९॥ टीका-आचार्यन पर्नु स्थगित. पूर्व शिष्यत्वमकृत्वा यः स्पेच्छया भ्याचरति प्रमनि च टोदाचार्य पूर्वापरविवेकशून्यो यथा निकुंगो मनाती । सोवि पापश्रमग इत्यतस्तमपि न सेवेतेति ॥ ६९॥ पनगपि समाज दोपमा दृष्टतिनेनि, अंपो जिंपत्तणं पत्तो दुरासएण जहा तहा । रामणं मंदसंवेग अपुट्ठपम्म ण सेपिज ॥ ७० ॥ आम्रो निवन्य प्राप्तो दुराभ्रयेण यथा तथा । श्रमणं मासयेगं अपुष्टधर्म म सेवेत ७०॥ टीका-पपा प्रज्ञा दुगश्रयेण निदत प्राप्तस्तथा श्रमणं मंदसवेन धर्मानुगगालम अपुटधर्म समाचारहीन दुराश्रयण मंजानं न सेवेत नाश्रय दामापि तदाश्रयण तथाभून' स्यादिति ॥ ७० ॥ तथा पार्धम्यानित्यं भेतव्यमिति प्रदर्शयन्नाह,- बिहेदध्यं णि दुजणवयणा पलोट्टमिमस्स। धरणयरणिग्गमं पिव धयणफयारं यहंतस्स ॥१॥ V . m ·मूगाचारे- भेतव्य नित्यं दुर्जनवचनाद प्रलोटजिव्हातः । वरनगरनिगमादिव वचनकचरं वहतः। ७१॥ टीका-दुर्जनवचनात्, किंविशिष्टात् ? प्रलोडजिवात् पूर्वापरतामन पश्य वाचिनो बग्नगरनिर्गमावि वचनकचबरं बहतः नित्यं भेतव्यं । तत्समीपे स्थातव्यमिति ॥ ७१। तथेत्थंभूतोऽपि यस्तम्मादपि भेतव्यमिति दर्शयन्नाह, आयरियत्तणमुवणायइ जो मुणि आगम ण याणतो॥ अप्पाणं पि विणासिय अण्णे वि पुणो विणासेई।।७२।। आचार्यत्यमुपनयति यो मुनिरागर्म न जानन् । आत्मानमपि विनाश्य अन्यानपि पुनः विनाशयति ॥ ७२ ॥ टीका--आचार्यत्वमात्मानमुपनयति य आगमम जानन आत्मानं बिनाश्य परमपि विनाशयति । आगमेन शिनाचरन्नात्मानं नरकादिए गमयनि तथा परान् कुन्सितोपदेशेन भावयन ताभरकादिपु प्रवेशयतीति ततस्तस्मादपि भेतव्यमिति ।। ७२ ॥ अभ्यंतरयोगविना बाययोगानामफलत्वं दर्शयन्नाहः- घोडयलदिसमाणरस बाहिर बगणिहुदकरणचरणस्स अग्र्भतरम्हि कुहिस्स तस्स दुफि पज्झनोगेहि ॥७३॥ घोटकलादिसमानत्य वाद्येन पकनिभूतकरणवरणस्य । अभ्यंतरे कुथितस्य तस्य तु किं वाह्ययोग॥७३॥ टीका~पोटश्यु मर्गसमानम्यांतः कुथितम्य यान धायेर निभुत पाचणाम्य तम्ये मनाय मृगणरहिताय बाशमादिभियोमर्च विनिर्मव्ययम्नम्माचारि यनः कार्य पनि ॥ ३ ॥ मन जनम-गुम्तो । - ·समयसाराधिकार। १२९ .. बाहुकालश्रमणोऽहमिति च मा गर्व कृथा यतः;- मा होह वासगणणा ण तत्थ वासाणि परिगणिजति। पहवो तिरचवुत्था सिद्धा धीरा विरग्गपरा समणा ७४ मा भवतु यर्पगणना न सन याणि परिगण्यते । घहवः विरामोत्थाः सिद्धा धीरा पैराग्यपराः श्रमणाः॥४४॥ टीका--मा भवतु वर्षगणना मम प्रबजितस्य बद्दनि वर्षाणि यतोऽयं लघुरा प्रबजित इत्येवं ग मा कद, यतो न तत्र मनिकारणे वर्षाणि गग्यने । बा कालश्रामग्येन मुनिर्भवति ने परिज्ञायते यस्मादहबनिरात्रि- मात्रोपितचाग्निा अन्तमहर्तवूनचरित्राश्च धैगग्यपग धीराः सम्यग्दर्शनाद निकंपा श्रमणाः सिद्धा निर्मलिताशेषकर्माण इति ॥ ७४ ॥ बंध बंधकारण च प्रतिपादयन्नाह,- जोगणिमित्तं गहणं जोगो मणययणकायसंभूदो। भाषणिमित्तो पंधो भायो रदिरागदोसमोहजुदो ॥७॥ योगनिमित्तं ग्रहणं योगो मनोयचनकायसंभूतः । भावनिमित्तो पंधो भाषो रतिरागद्वेपमोहयुतः ॥७५ ॥ टीका-कर्मणी महणं योगनिमिर्त योगहेतुक, योगः निषधं प्रदेशबंधं च करोतीति । अय को योग इत्यादकायामाह;~योगध मनोवचनायेभ्यः सेभूतो मनप्रदेशपरिस्पंदो पारदेशपरिसंडः कायमदे- शपग्रिपंदः “ मनोवाकायकर्म योग " इति वचनात् । भावनिमिनो भाव- हेतुको बंधः संश्लेष स्थित्यनुभागरूपः “ स्थित्यनुभाग कषायन" ति पचनात् । अथ को भाव इति प्रश्ने भाशे रतिगगपमोहयुनो मिथ्याश- संयमपाया इत्यर्थ इति ॥ ४५ ॥ -- ·१३० मूलाचारे- Mmm- कर्मणः परिणामो न तु जीवम्यति प्रतिपादयन्नाहा.- जीवपरिणामहेदू कम्मत्तण पोग्गला परिणमंति । ण दुणाणपरिणदो पुण जीवो कम्मं समादियदि ॥६॥ जीयपरिणामहेतयः कर्मत्वेन पुद्गलाः परिणमंति। न । ज्ञानपरिणतः पुनः जीवः कर्म समारत्ते ॥ ७६ ॥ टीका--जीपस्य परिणामहेनो बालादयुमत्त्वभावेन नरकतिर्यम नुष्योभान च कर्मत्वेन कर्मसमपेण पुद्गला रूपरसगंधस्पर्शतः परमाण: परिणमति पर्यायं गृहंति । जीरः पुनानपरिगती नेर कर्म समानेर कर्मभाग्न पुगलान नहातीति । यतोऽतश्चारित्रं शानदर्शन भारनीयमिति ॥ ७॥ यामान- जाणयिपणाणसंपण्णो झाणझणावेजदो। कसापगारयुम्मुशो संसार तरदे लj ॥ ७ ॥ जानपिज्ञानमंपमो ध्यानययगतपोपुतः । करायगौरयोनाकः संसार ताति लए ॥ ७ ॥ का - सानं ययाम्गितकातुपरिद शिानं पारि ताप्यो शान in या मंपनः पतिः याननैकाप्रतिनिगधना-गपनेन वाचना- प्रदरिया मामा पदावण युनः परिणतः कमायो- मन्मना मगार भयगम तरति ममतुर्थयो नय मामलिन बनायायमापनकाय ममाम्नायर मायामा,- सम्झायं कुरतो पंबिंदियमाछो निगुतो प। हार्दियपणागमणी पिणएण समादिशा मिर]iell ·राधिका रमापा पुन पहिया निमम । भापति र पकामना दिमन गमाहिती मि.८॥ टीका-Armपा नानानि dt. careerma oner' पान भनिन REE समान म य ाने ta tail FAME ७८॥ पुनम पाप माय मरासिया पारमविभाति पतये सरमंतरवाहिर कुगटदि । वि अस्थि ण पि पाहदि सरसायसमं तपोफम्म ।।७९॥ पपि सतमि साम्यरमा पुशलरहे। गापितिमापिपियतियायायसमपाकर्म ७५॥ हा-दादा गाभ्यताबायपुरल सांकरभादि- पनि जानिन र भनि मामायमम पापा अE-Tirtune ar मनिग्मानीय हति ॥३९५ पापभावना भूतभावना स्थानम्या मारनामा पर्ने प्रदर्शयभार सई जहा सात्ता ण णरसदिपमाददोसेण । एवं सरासपुरितो ण णम्सदि तहा पमादोसेण ॥८॥ गधी यया सत्रा ममापत्ति प्रमादयोपण। एए ससूपपुरुषो म मायति तथा प्रमाददापेण ॥८॥ का-पया यूपी हमी दाराका ममापि समूत्रा सूत्रमयाग्नु ममन्दिना न नश्यतिन भुगोचरतामनिमति प्रमाददारेणापि अपरका. गदिमाये विभारि । नवं पुरषोऽपि साधुरिनि समूत्रः श्रुतशानममन्त्रिता नमस्पति र मसागानं पाति प्रमाददोषणापि यपि परमं तपः नुन ·१३२ मृगाचारे- समर्थस्तथापि शायरहित. स्वाध्यायं यदि नितरं गति तयापि कर्मक्षय करोतीति भावः ॥ ८०॥ चारित्रस्य प्रधानमंग ध्यानं तदुपकारभूतं निद्राजयमाह;- णिदं जिणेहि णिचं णिद्दा खलु नरमचंदणं कुणदि। बट्टेज हू पसुत्तो समणो सम्बेसु दोसेसु ॥ ८१॥ निद्रा जय नित्यं निद्रा खलु नरमचेतनं करोति। वर्तत हि प्रसुतः श्रमणः सर्वेषु दोपेषु ॥ ८१ । दीका-निद्रा दर्शनावग्णकर्मोदयमोहभावं जय तम्या वर्श मा गच्छ यतः सा निद्रा नर गलु स्फुटमचेतनं पूर्वापरविवेकहीनं करोति यतश्च प्रमुप्तः श्रमणो वर्तेत सर्वेषु दोपेषु यम्मानिद्रयाक्रातचिनः सर्वेरपि प्रमादः सहितो भवति संयतोऽन्यतो निद्राजयं कुर्विति ॥ ८१ ॥ निद्रा जिवकाना,तानिरोध कुधीतेति प्रतिपादयन्नाहा-- जह उसुगारो उसुमुज्जु वरई संपिडियेहिं णयणेहिं । तह साहू भावेजो चित्तं एयग्गभावेण ॥ ८२॥ यथा इपुकार इपुं ऋजु करोति संपिंडिताभ्यां नयनाभ्यां । तथा साधुः भावयेत् चित्तं एकाप्रभायेन ॥ ८२ ॥ टीका-यथेपुकारः कांडकार इ' कांड, उजु वाई-कजं करोति प्रगुणं करोति सम्यक्पिडिताभ्यां संमीलिताभ्यां नयनाभ्यां निरुदचक्षुगदिप्रसरण तथा साधुः शुभध्यानार्य स्वनित्तं मनोव्यापारमेकामभावन मनोवाकायस्थवृत्त्या पंचद्रियनिरोधेन च माश्येदभिरमयेदिति ॥ ८२॥ ध्यानं प्रपंचयन्नाह;- कम्मरस चंधमोक्खो जीवाजीवे य व्यपजाए। संसारसरीराणि य भोगविरत्तो सया झाहि ॥८३॥ -- - ·ममगाराधिकार कर्मणी भासी जीयामीयान दायपर्यायान । संसारराणि प भागपिरका महापाय ! ८३॥ टीका-कर्मगा भानाम्याच भावामप्रदेशमभोष तथा मोक्ष माया पापायला जावान न्यभाषभागधारणसमाननीगन पहनधी- भर्मासान याणि मामान्यरूपाणि पर्यायान् विशेषरुपान् ममा चतुर्माभिमणं धाराणि सौदारिधियिकाहरकत प्रमाणानि च भोग- दिनांगाग्योभ्यो विगतःपन सदा सर्वका ध्याय सम्यग्भाश्येति ॥८॥ गाविन्य भाषपसार- दृष्ये खेचे काले मात्र ए भषे य हॉति पंचेय। परिवहणाणि परसो अणादिकाले य चितजो।। ८४॥ दप्य क्षेत्र कालो भाषध भयथ भवंति पंचय। परिवर्तनानि पामा अनादिकाले च चिंतयेत् ॥ ४॥ टीका-त्यादिनानि पर्मनोकमतवापरणपरित्यजनानि, क्षेत्रपरिधर्ननानि सर्वप्रदेशेषत्पनिमग्णानि. पालपग्विर्ननानि उत्सपिंग्यवस- पिणीममपेपत्पनिमरणानि, भापरिवर्तनानि जपन्यमध्यमोवृष्टपंधस्थिति- बंधापाणि, भन परिवर्तनानि सर्वायुश्किल्पपून्पनिमरणानि, एवं पंचपरि- वर्ननानि अनादिकाटेजीतवाले परिवनितानि बहुशोऽनेकवारमनेन जाने चितयेत् प्यादिति । ८४. सनदापि न्यायेदिया,- मोहग्गिणा महंतेण दज्झमाणे महानगे धीरा। समणा पिसयविरत्ता झायंति अणंतसंसारं ॥५॥ मोदागिना महता पद्यमानं महानगद धीराः। भ्रमणा विषयविरका ध्यायति अनंतसंसारं ॥८५४ em ·टीका-भिन सा न मार : anmint मोnिce TE INITIATी परिभा.- गरंभ कमा गण सहरितको तहा । अाधीशाणमा य कपार गरमहा हि ॥८॥ मनापागलोर। RITU कमारला या .८॥ x-m !! EtRARTH * Iftaintml +mritammarATHI finो Phirint मगन 14. भागानीमयिनिणराना। **T* Toner Tinitir finire il c.11 statulaniगा मान । T* -**!! Til Him in fanfa# * Garmaintamatkari t. Antim ute F १ ·समएमाराधिकार नं दातिन पोजमा- एवं तु जीपदवं अणाणिहणं विसेसियं णियमा । रायसरिसोदु फेयरपजाओ तम्स दु विसेसो ॥८८॥ पय जीवद्रयं अनादिनिधन विशेष्यं नियमाव । रामरहमाग्नु केयर्स पर्यायरतस्यतपिदोपः ॥ ८॥ टीका-पया जन्मशादी ज्ययनकाले राज्याभावकाले घ, एवमेव जीवध्यभनादिनिधन सर्वकालमास्थित विशेष्यमनेकप्रकारा- भारतया निर्दिष्टं केवट तु तम्य पायो नारकादिमनुष्यादिम्पो राज्य- पयांय सदृष्टी विशेषा विशेषण न सर्वथा भेदं करोति सस्विवस्था पन नि ।।८८॥ द्रग्यार्थिकतापक्षयकर्त प्रतिपाय पर्यायाधिकनयापेक्षया भेदं प्रतिपादयमाह.-- जीवो अणाहणिहणी जीयोति यणियमदो ण पत्तथ्यो। जं पुरिसाउगजीयो देवाउगजीविदविसिट्ठो। ८९ ॥ जीयः अनादिनिधनो जीव इति च नियमतो नयतव्यः । यद पुरुषायुप्फजीयो देयायुष्कीवितविशिष्टः ॥ ८९ ॥ टीका-जीरोनादिनिधन आदिवार्जितो निधनवर्जितम जीव इति च निभयेन सर्वथा गुणादिरूपेणापि नियमता न वाथ्यो न वायो यतः पुग्पायु को जीवो दंशयप्कादिशिष्टो नहि य एव देवः स एव मनुष्यः, पभ मनु यो नासो तिर्यक, यश्च निर्यक नासो नारका पर्याय देन भेदादिति ॥ ८९.

·मुगना- ra मंगनममरोजमतहास केवलं गाय। तर राममोहा अग्णे रियजीवपनाया ॥९॥ मंगोमगयेषमान परेशान। rur समोसा अन्यपि न जीशायर्यायाः ॥९॥ ist - Ramrit मा पा मम * PATTHolमाशा मान IND of "Tok Pfortni popra:17***** Arr.ruta Animati ran mगानाri nayi समान मात्र हो। ARE ARTIATity wanाम ना भगत TraftalMART 111 1 At Run Film -to.in Trirat marrint or a #r *."* + ktane Futark #t, it Int ·समयमाराधिकार पर गायरामोऽयतो भीति सत- परं गणपपेमादो विवाहम्स पसणं । विवाह रागउप्पत्ति गणो दोसाणमागरो ॥ १२ ॥ पर गणमान यिवाहस्य प्रेयान । बिया रागोत्पत्तिः गणो दोषाणामाकरः॥ ९२॥ टीका-पतकालं. गणवेशाउिप्यादिमा निरंधनकुलमोहकारणा- पचायमंपाद श्रेष्ठ विशाहे प्रवेशनं वरं गृहप्रवेशो यतो विवाहे दादिग्रहणे गोत्पत्तिर्गणः पुन. सर्वदोषाणामाकर सर्वेऽपि मिथ्यावा. मयमायगगपाइयो भवानि ॥ १२ ॥ कारणाभावेन दोषाणामभाव इति प्रतिपादयभार, पचयभूदा दोसा पछयभावेण णथि उप्पत्ती। परायभाये दोसा णस्संति णिरासया जहा यायं ॥९॥ भस्ययभता दोषा:माययाभार्थन मास्ति उत्पत्तिः । मत्ययाभावात् दोषा नश्यति निराभया यथा बीज । ९३ ॥ टीका-प्रत्ययात्कर्मबंधात् शिष्यादिमोनिबंधनक्लमोहफारणाभूताः जाता दीपा गगपादय' कलपीवपरिणामाः, प्रत्ययाभावाय गगदेषा- दिकारणभूतक भाषाश नास्त्युत्पति व प्रादुर्भारम्तेषा दोपाणी पतवी. . सनिनास्ति तत. प्रत्ययाभावात्कारणाभावादीपा मिथ्यात्शसंयमपाय- योगनिर्मितजीपपरिणामा नश्यति निर्मल क्षयमुपवर्मति निगप्रयाः संतः रवीयमार्भावकारणमंतरण, यथा प्रत्ययाभावादीजमंकुर न जन- यति बीजस्याँकुरीत्पत्तिनिमिन क्षितिजलपधनादित्यरममयस्तेषामभावे विपरीते पतिनं बाजे यथा नश्यति । येषां कारणानो सद्भावे ये दोषा उत्पते तो कारणानामभावे तस्करभूतदोषाणामनुत्पनिर्यथा स्वप्रत्यया. 1 ·-- तथा,- - वनवा मर्दा पिनामा यतः कारणामाचे कार्यय नाभानो मूलाचार- भावात्म्वकारणाभावाद्रीजस्यानु-पतिरंकुरत्वेन तत उत्पत्यभागनिस श्रया गगद्देषादयो दोषा नभ्यंति यया बीजमुत्पत्तिमंतरेण पचान श्याति ॥ ९३ ॥ हेदू पचयभूदा हेदुविणासे विणासमुवयंति । तह्मा हेदुविणासो कायम्वो सब्बसाहहिं ॥ ९.४ ॥ तयः प्रत्ययभूता हेतुविनाशे विनाशमुपयांति। तस्मात देवविनाशः कर्तव्यः सर्वसाघुमिः ॥१४॥ टीका--ततः क्रोधमानमायालोभाः प्रत्ययभूताः परिग्रहाइयो लोमा विषु मम्मु जायते सतम्नेपा लोभादीनां हेतूनां बिनाशे प्रचसे विनाशन पी परिमहादयो यन एवं तती हेनुविनाशः कर्तव्यः सर्वसाधुनिः पर भादिक्षाणायातलोमादीनामभावे परिपहेच्छा न जायते मुन्नदिपार- पहातभार प्रयत्नः कार्यः। पुकारिकया कारणाभाने कार्यम्पाभा प्रतिगादिलो नया पुनः कार्यरयामागे निगदितः । अयापूगाधोपमहागी गाया तन एतमभिर्मबंधः कार्य:, हेतर कारणानि प्रत्ययभूतानि कापा मग यन. कार्यति ॥ ११ ॥ घटन वातिन योजयत्रा:- जे जीवा पनापं परिणमंति संसारे। रायम्म य दासम्म य मोहम्म यसा मुणेयःया ॥ १५॥ यय ये जीवाः पापं परिमंति समार। राम्परयच माहस्य यशा शान...

·समयमाराधिकार टीका-पं यं पर्यायविशेष मारकत्वादिस्वरूपं परिणमंति पद्धति भावाः संसारे ते पर्यायास्तं च जीवा रागम्य देषस्य मोहस्य च पशानदायनाः परिणमंतीति शातव्या कर्मायनत्वात्सर्वसांसारिक- पर्यायाणामिति ॥१५॥ गगंपाने, प्रतिपादयन्नाह,- अस्थम्म जीथियम्स य जिम्मे पधाण कारणं जीवो। मरदि य मारादि य अणंतसो सम्यकालं तु ।। ९६ ॥ अर्धस्य जीयितस्य च जिदोपस्ययोः कारणं जीयः । नियते च मारयति ध अनंतशः सर्यकालं ॥१६॥ टीका-अर्थस्य कारणं गृहपशुवमादिनिमिनं जर्जावितस्य च कारणं आत्मरक्षार्थ जिवाया. कारणं आहारस्य देतोस्परथस्य कारणं कामनि- मिन जीवो मियने स्वयं प्राणत्याग करोति मारयति धान्याँश्च हिनस्ति माणविधात म कारयति अनंतशोऽननवागन् सर्वकालमेति ॥ १६ ॥ सथा, जिटमोपत्थणिमित्तं जीवो दुरसं अणादिसंसारे । पत्तो अणंतसो तो जिम्मोयत्थे जयह दाणि ॥ ९७ ॥ जिव्होपस्थानिमित्तं जीपो दुःखं अनादिसंसार। प्रातः अनंतमाः ततः जिब्दोपस्थं जय दानीं ॥ ९७ ॥ टीका-मनेन्द्रियनिमिनं स्पर्शनेन्दियानिमिनं चानादिसंसारे जीयो इस प्राप्तोऽनतमोऽनंतवान् यतोऽतो जिदामुपस्थं च जय सर्वथा स्य जेदानी मांप्रतमिति ॥९॥ पदुरंगुला च जिम्मा असुहा चदुरंगुलो उपत्थो वि । अटुंगलदासण दु जीवो दुक्खं खु पप्पोदि ।। ९८॥

·मगर- सारंगुना व जिला अशुमा भरेगुल उपरोमि। भागोजीमेगल मानोनित ९८॥ टीका-माम faar #शुभा पापमो मोम Rafir ranjiगा fir TM wri PTET: Fagram in AtITEmमार बीणि माग वितहिरिमारा। हमीप मिमोपायमाण जीएम ॥१९॥ TEL TRIrrif तयाधारपान। मानिसीम पाययभाननीयस्य ॥१९॥ - गगन नाम: गः ऋण RITAMIRITERASnitor *annrnानसभागका... fruilplafingira marafinayadi HARTR Mr four गिगणार... मनम: का मिला। matraमारताना Emmania" 61 - Tranatri seी ' .

·समयसाराधिकार मायाए पहिणीए धूआए मुइ खुट्ट इत्थीए । पीहेदथ्य णिचं इत्थीस्वं णिरासं ॥ १०१।। मातुः भगिन्या दुहितः मूकाया वृद्धायाः खियाः। भतव्य नित्यं स्पं निरपेक्ष ॥ १०१॥ टीका-मातुः परिपादागिन्याम मीरूपात दुहितुभ मीरूपात मुबाया वृद्धायाध भीमपात भेतव्य नित्यं निरपेक्ष यतः सी तु पावक- पमित्र सर्वत्र दहाति । १०१॥ मथा- हस्थपादपरिच्छिण्णं कण्णणासपियप्पियं । अवियास सर्दि णारि हरिदो परिवजए ॥ १०२॥ इस्लपादपरिच्छिना कर्णनासाविकल्पिता। গণ্ডভণ্ড * গ্যাংক কত % ৭৯ टीका-हम्नच्छिन्ना पादछिन्ना च काहींना नासिकाविहीना च सुन विपा ययपि भवति तथापि अविवसा सती नानामित्यर्थः, नारी करतः परिवर्जयत् यतः काममसिनम्तो वादिति ॥ १० ॥ घाचर्यभद प्रतिपादयन्नाह.- मण धंभचेर पचिमचेर तह काय मरं च । अहया हुबंमचेरं दव्यं भायं ति दुषियप्पं ॥ १०३ ॥ मनसि ग्रनचर्य पचसि ब्रह्मचर्य तथा काये यापर्य च । अथया हि प्रदापर्य द्रव्यं भायमिप्ति निविकल्पं ॥१०३॥ टीका-मनसि प्रमचर्य वचसि प्राचर्य काये ब्रह्मचर्यमिति विन-

·मंगले-
En! धर्म भर दिली
१०॥
माहिणि पविरमा गुग्गई हो।
Farmमलातो परिपयोगण गणाधी mai
भाritra तो ग तय गतिभार
FITTTTTERो पानिममनोहात.
Hot Ranisation नया
गित "
14 ? • . . . . THI: SAT for "
HIT नागना ET.
.' .. mira fart at १.५॥
.
** TTT 171 17igit pang
Sil itimatite
tatti 1idio."
Entertain, Attri
राRTERTAfterfaltant
MARATHA TAREERU

·muvi
नया मनमपि पारगोपि भगइ ।
पपरहिमा दिसापिपयाति: मातरगया ॥१६॥
टी- सापनि nि-
murarमाणERRAIMERमगगी.
Krik Antr wri चीन
More: IFArArrferentinue RRBREAK
Hinfarm stone पार या सापानमा सिमा
HERE I यदि '' नाम र मर्मत
HERETERMIminामानामुनरावन दाम -
POTTER१.८॥
माया firमार.
दगविहगम्भमिणं संमारमहाहाणमायाहं ।
परिहद जी महप्पा सो मध्यको हादि॥१०॥
पादिम संसारमहादानामावाई।
परिहाति पो महात्मा समसमता भति॥१७॥
टीका-- दाभपन समारयारणाना माणनामावा-
मामानं प्रशानभने पनि यो महामा मन सरदाता
भतिभावाम पारशरणं पर परियजति नाथाभपयापि
बाप नाम्पा नितानसपचारित्रमानिनि 1000
परिहपगिया परमार,-
कोदमदमायलोहेहिं परिग्गहे यह संसजह जीयो ।
तेणुमयसंगपाओ कायम्यो सटरसाहहि ॥ १०८॥

·श्रीका. SATURN HUArr भूभाग- कोमामानोभैः परिप लगति समति । नोभयांगत्यागः कर्तयः साधुभिः ॥१८॥ दीका-47 राममायालोभः परिप लगी मrt TITAन सानीभAIm: Frent rram of A TREE परिमाण र मा कोमrat *HINITIrriton १.८॥ Front भी भिरमारिया राखभागे । मागी हाणाको समगणदार रामणो॥ १०९ HARI ATHE विभागो भाषा। wer TERRY Tirin प्रम: ॥१०॥ Srinition formeri मत प्रामा chatt , 41 miner, Him 102.* THAT TH पनि माग शिERT ATTriramir.." A. Mix TAMIL माया Eentarvinatant" 4

·समयमागावर
पानागानुशानप्रवणभाशं भावभ्रमण । मिा निक्षेपमधेशगमप्रतिपा-
दिना मेग पबिधा भवति शात यानि ॥ ११०॥
तपय भावभ्रम प्रतिपादयनार.--
भावसमणा हु समणा ण सेससमणाण सुग्गई जम्हा ।
जहिऊण दुविहमुवहिं भाषण सुसंजदो होह ॥ १११ ॥
भायमणा दि भमणा मोपभमणानां सुगतिर्यस्मात् ।
हिग्या द्विविधमुपधि मायने समयतो भय ।। १११॥
टीका-भावभ्रमणा श्रमणा यत पश्रमणानो नामम्थापनाद-
याणा न रागनियमानम्मातिविधमरधि व्यभावरूपं परित्यज्य भावेन
गम यलो भवति ॥ १११॥
भिक्षाशुद्धि घर्विन्या:-
पदसीलगुणा जम्हा भिक्खाचरिया विमुद्धिए देति।
तम्हा भिकारियं सोहिय साहू सदापिहारिन॥११२॥
मशीलगुणा यस्मात् भिक्षापर्याया पिशुस्मा तिति ।
तरमात भिक्षाचा शोधयित्या साधुःमदा विरेत् ॥ ११२॥
टीका-तानि शीलानि गणाभ यन्माद्रिक्षाचर्याया विशुद्धयां
मत्या निति तम्मादिक्षारया गोव्य माधः सदा वित् । भिक्षाच-
यीशुद्धिभ प्रधानं चारित्र भर्वशासगारभतामिति ॥ ११२ ॥
नयेतदपि विशोव्याचोदित्याह,-
मिकसं वा हिपयं सोधिय जो चरदि णिच सो साहू ।
एसो गुडिद साहू भणिो जिणसासणे भयवं ॥ ११ ॥
भिक्षा याक्यं ददयं शोधयित्वा यः परति नित्यं म साधुः।
एप सुस्थितः सापुणितो जिनशासने भगवान् ॥ ११३ ॥

·मरानो-
टीका-भिक्षा मानर्गमा यार्य वननमुद्धिं हदयं मन
विशाय यभाति नाग्निोयोग कगति माधनियं म पर मुस्थितः म
गुणोपेतः माधुणितो भगवान , ? जिनगागने मनागमे इति ॥११
ततदपि मुन जान्या नाविन्याह;--
दव्यं रोत्तं कालं मावं सत्तिं च सुदु णाऊण ।
झाणज्झयणं च तहा साहू चरणं समाचरऊ ॥ १४ ॥
द्रव्यं क्षेत्र कालं मायं शक्तिं च सुप्तु नात्या।
ध्यानाध्ययनं च तथा साधुचरणं समाचरतु। ११४॥
टीका--द्रव्यमासारभर्गगदिक क्षेत्रं जांगलरूपादिक कालं सुषमा
सुपमादिकं शीतोष्णादिकं भावं परिणाम च मुष्ट ज्ञावा ध्यानमव्यय
तथा ज्ञात्वा साधुश्चरणं ममाचरतु । एवं कथितप्रकारेण चारित्रशुद्धि
भवति ॥ ११४ ॥
तयोभयत्यागफलमाह,-
चाओ य होइ दुविहो संगचाओ कलत्तचाओ य।
उभयञ्चायं किच्चा साहू सिद्धिं लहू लहदि ॥ ११५ ॥
त्यागश्च भवति द्विविधः संगत्यागः कलत्रत्यागश्च ।
उभयत्यागं कृत्या साधुः सिद्धि लघु लभते ॥ ११५ ॥
टीका-त्यागश्च भवति दिविधः संगत्यागः कलबत्यागश्च तत उभय-
त्यामं कृत्वा साधुर्लधु शीघ्र सिद्धिं लभते न तत्र संदेह इति ॥ ११५ ॥
चारित्रशुद्विमसंयमप्रत्ययकषायप्रत्यययोगप्रत्ययस्वरूपशुद्धिं च प्रतिपाच
दर्शनशुद्धिं मिथ्यात्वप्रत्ययशुद्धिं च प्रतिपादयत्राह;-
पुढवीकायिगजीवा पुढवीर चावि अस्सिदा संति ।
तम्हा पुढवीए आरंभे णिचं विराहणा तेसि ॥ ११६॥

·समयमाराधिकारः। पृथिवीकायिकजीयाः पृथिव्या. धापि आभिताः सन्ति । तस्मात् पृथिव्या आरंभे नित्यं विराधना तेषां ॥ ११६ ।। टीका-पृथिवीकायिकजीयास्तदर्णगंधरसा. रामाः स्थलाश्च तदा- श्रिताचान्ये जीवाममा शेषकायाच मंति तम्मात्तस्याः पचिन्या विग- धनादिक सननदहनादिके आरंभे आभसमाग्भसैरभादिक च ते निभयेन पी जीवानां तदाश्रितानो प्राणप्यारोपणं ग्यादिति । एवमप्या- যিলাথি সাবিনবিধাঘিনঘিানা সখিনানা च समारंभ विगधनादिक भवतीति निभेतव्यम् ॥ ११६ ॥ तम्हा पुढविसमारंभो दुषिहो तिपिहेण वि। जिणमग्गाणगारीणं जायजायं ण फप्पई ॥ ११७ ॥ तामात् थियीसमारंभो द्विविध त्रिविधेनापि । जिनमार्गानुमारिणी पायजी न कल्प्यते । ११७ ॥ टीका:-यतः प्रविधीकायिकाहीना नदाधितानां च समारंभ भुवा तिमा तस्मात्पृवितीसमारंभ पननादिको विविधी विकागे प्रथिवीकायिक সমাধি নিল মনাফাখ্যা সিনমানুৰি पावगीन कल्प्यो न युज्यत इति । एवमजोवायुवनस्पतिरसाना दिप- कापि समारंभागानमंचन वालनतापनीजनमुबमाकरणोइनन- क्षणादिन कल्प जिनमार्गानुचारिण नि ११७॥ अमेयमप्रत्ययं दिशुदि १ अनिपाप मिस्मात्पर्य तदिदि प्रतिपाइयना- जो पुढारिकाहीये ण वि सदहदि जिणेहि णिहिट। दूरस्यो निणवयणे तस्स उपट्ठापणा णस्थि ॥ ११८॥ .

·मूलाचा- - यः पृथिवीकायिकजीयान नापि श्रद्दधाति निनः निर्दिष्टा दूरस्थो जिनवचनात् तस्य उपस्थापना नास्ति । ११०॥ टीका-यः पृथिर्शकायिकान् नीगन् न अड्यानि नाभ्युपगन्छ निनः प्रज्ञमान प्रतिपादितान् म जिनवचनात् दृरं म्यितो न तम्योपम्प पनाऽन्नि न तम्य मम्यग्दर्शनादिषु मंस्थितिवियन मिथ्यात्वादिनि । एवं कायिकान वनम्पतिकायिकान् प्रमकायिकाँश्च तदाश्रितांश्च यो नाभ्यु गच्छति तस्याप्युपस्थापना नास्ति मोऽपि मिथ्यादृष्टिग्व न कदाचिद मुक्तिमार्ग तम्य स्थिनियतो दर्शनाभावेन चारित्रम्य ज्ञानग्य चाभाव । दर्शनाबिनाभावियानयारिति ॥ ११८॥ यः पुनः श्रद्दधाति म मष्टिगिति प्रतिपादयन्नाह,- जो पुढविकायजीव अइसद्दहदे जिणेहिं पण्णत्ते । उवलद्धपुण्णपावरस तस्सुवट्ठावणा अस्थि ॥ ११९ ॥ यः पृथिवी कायिकजीवान अतिश्रद्दधाति जिनैः प्रज्ञप्तान् । उपलब्धपुण्यपापस्य तस्योपस्थापना अस्ति ॥ ११९ ॥ टीका-यः पृथिवीकायिक वास्तदाश्रिताँश्चातिशयेन श्रदधा मन्यते जिनेः प्रज्ञप्तान तम्योपलब्धपुण्यपापस्योपस्थापना विद्यते मोक्षमा तस्य संस्थितिरवश्यंभाविनीति । एवमप्कायिकतेजःकायिकवायुकायिक वनस्पतिकायिकत्रसकायिकॉस्तदाश्रिताभ या श्रद्दधाति मन्यतेऽभ्युपगच्छति तस्योपलब्धपुण्यपापस्योपस्थापना विद्यत इति ॥ ११९ ॥ न पुनः श्रद्दधाति तस्य फलमाह,- ण सद्दहदि जो एदे जीवे पुढविदं गदे । स गच्छे दिग्धमद्धाणं लिंगत्थो वि हु दुम्मदी ॥१२०॥ न श्रद्दधाति य एतान् जीवान् पृथिवीत्वं गतान् । स गच्छेव दीर्घमध्यानं लिंगस्थोपि हि दुर्मतिः । १२० ॥

·समयसाराधिकार टीका-न श्रदधाति नाभ्युपगच्छति य एतान् जीवान् चित्विं गतान् पृथिवीकायिकान् तदाश्रिताश्च स गच्छेहमिध्वानं दीर्घसंसारं लिंग- स्थोऽपि नाम्न्यादिलिंगसहितोऽपि दुर्मतिर्यत इति । एवमामायिकत्तेजः- 'कायिकवायुकायिकवनस्पतिकायिकत्रसकायिकान् नाश्रितांन यो न प्रधाति नाभ्युपगच्छति म लिगस्थोऽपि दुर्मतिदीर्घसंसारं गच्छदिति॥१२०॥ एवंभूतान सीवान पातकाम: श्रीगणधग्देवस्तीर्थकरपरमदेव पटवानिति, तत्मनस्वरूपमा:-- कधं चरे कथं चिट्ठे कधमासे कधं सये । कधं भंजेज भासिज कधं पावं ण धज्झदि ।। १२१ ॥ कथं परेव कथं तित् कथमासीत कथं शीत । कथं भुंजीत भाषेत कथं पापं न बध्यते ॥ १२१ ॥ टोका-एव प्रतिपादिनक्रमेण जीवनिकायकुले जगति साधुः कथं केन प्रकारेण चंद्गाउदनुपान वा कुर्यात् कथ तिपत वथमारीत क्य पा शीत कथं भनीत पथं भाषेत कर्य वदंत कथ पापं न पश्यते केन प्रकारेण पापागमा न स्यादिति ॥ १२१ ।। प्रश्नमालाया उनरमाह,- जदं चरे जदं चिढे जदमासे जदं सये। जदं भुजेज भासेज एवं पायं ण पज्झाइ ॥ १२२ ॥ यत्नेन चरेत् पलेन तिन् यत्नेनासीत यत्नेन दायीत । यस्लेन भुजीत भाषेत एवं पापं न बध्यते ॥ १२२ ॥ टीकापनेनेर्यापयामितिमुक्ष्मा चरत पलेन निन् महावनादि- संपनी यनेनामीत प्रतिनिग्य जीवनविगधयन पर्यकादिना पनेन शर्यात प्रतिलिप्योदर्जनपगवर्ननादिकर्म कुर्वन् मचितामा गवों शयन इयान् यत्नेन भुजीत पटवारिशोपपजिता भिक्षा प्रदायाधनेन भाषेत भाषासमिनिधर्मग सत्यवतीपपमा, एवमनेन प्रकारेण पापनबारे कामवीन भवतीति । १२२ ॥

·मूलाचारे- यत्नेन चरतः फलमाह- जदं तु चरमाणस्स दयापेहुस्स भिक्षणो । ण ण बज्झदे कम्मं पोराणं च विधूयदि ॥ १२३ ।।. यनेन तु चरतः दयाप्रेक्षकस्य भिक्षी। नवं न बध्यते कर्म पुराणं च विधूयते ॥ १२३ ॥ टीका-यत्नेनाचरतो भिक्षोदयाप्रेक्षकम्य दयाक्षिणो नई न बध्यते कर्म चिरंतनं च विधूयते निगक्रियते । एवं यत्नेन तिता यनेना सीनेन यत्नेन शयनेन यत्नेन मुंजानेन यत्नेन भाषमाणेन न कर्म न वध्यते चिरंतनं च क्षीयत ततः मर्वथा यन्नाचारण मवितव्यमिति ॥१२॥ समयमारम्योपसंहारगाथेय,- एवं विधाणचरियं जाणित्ता आचरित जो मिक्सू । णासेऊण दु कम्मं दुविहं पि य लहु लहद सिद्धिं ॥१२४॥ पय विधानधरितं ज्ञात्या आवरत् यो भिक्षुः । नाशयित्वा तु कर्म द्विविधमापि च लघु लभते सिदि.१४॥ टीका--एवमनेन प्रकारेण विधानपरित कियानुठानं ज्ञाता आपरति यो भिक्षुः म माधुशियित्वा कर्म विप्रारमपि शुभाशुभम्पमपि दयाल भावरूप वाशी लभते सिाई या एवं चारित्रामोशी भवति मग्य सारभूतं चारित्रं तत इति दशमम्य समयमागर्मज्ञकम्याचारस्य ॥१२४॥ इति श्रीमहकाचार्यचर्यप्रणीत मूलाचारे श्रीवमु. नंगाचार्यप्रणीताराग्वृत्याग्यटीकमहिने दशमः सप्रयगाराधिका . *ग गुमशास्त्र :- दरबन्दीगमधीमा ·शीलगुणाधिकार। शीलगुणाधिकारः। सीलगुणालयभूदे कल्लाणविसेसपाडिहरजुदे। पंदित्ता अरहते सीलगुणे कित्तइस्सामि ॥१॥ शीलगुणालयभूतान कल्याणविशेषातिहार्ययुक्तान् । यदित्या अर्हतः शीलगुणान् कीर्तयिष्यामि ॥१॥ टीका-भील-शील वनपरिरक्षण शुभयोगनिरशुभयोगवृत्तिपरिहार आहाग्भयमेथुनपरिग्रहमंशाविगत पंचेद्रियनिगंधः कायसयमविषयोदय- दोपाभाव क्षात्यादियोगश्च, गुणा-गुणाः संथमविकल्पाः पंचमहावतादयः कपायायभावोऽतिकमायभाव. पटायसविकल्पमयमदशकागबमाभाष आर्क- पितादिदोपविमुनिगलोचनादिमायश्चित्तकरणं, गीलानि च गुणाध शीर- गुगान्तेषामालयभवाः सम्यगवस्यान भंगाताः शोरगुणालयभृताम्लान् लिगणालयभूतान बनानो परिरक्षणाना चाधारान् । कमाण-कल्याणानि स्वर्गावतरणजन्मनिकमणकेवलशानोत्पनि निर्वाणगमनानि, रिमेस-विशेषा अतिशयविशेषाश्चतुर्भिगत, स्वाभाविका दश निःस्वइत्यादिका, पालिकर्म- क्षयजा दश गतिशतचतुष्टयसुभिक्षत्वादिवा, देवोपनीताश्चतुर्दश सचाई- मागधिकभाषाइया, पारिर-प्रानिार्याग्दष्टा निहासनादर्शनि, जो-एनान् যা, ক্যান বিযাখ মার্বিঘাটা বন্যায়- मानिहार्याणि युनास्तान पल्याणविशेषप्राविनर्ययुगान् पनि सशव- चिन्होपेतान विपटिवर्मक्षयजगुणसयुनान, दिना-वंदिश मान्य अत्र- अतः सर्वशनायान, शीलगुणे-सीलगुगान् शीलानि गुणध,दिनमामि- गीतयिष्यामि सम्यगनुपर्नयिष्यामि । अंतर्गगणालयभान जन्माण- विशेषमानिहार्ययुक्तान दिन्ना धीरगुगान् निर्षियानि मंदः । - ·मान- मीनानां नागपनियममार;- जोए करणे सण्णा इंदिय मोम्मादि समणधम्मे य। अण्णोणेहि अमत्या अट्ठारहसीलमहम्साई ॥२॥ योगाः करणानि संशा इंद्रियाणि म्यादयः श्रमणधमाश। अन्यान्यः अभ्यस्ता अपादनशीलसहस्राणि ॥२॥ टीका-जोप-योग आत्मप्रदेशपरम्पदः म निमनभेदान् विना भियते काययोगी मनोयोगो वाग्योग इति तयया। धीर्यान्नगयोग- मम दावे सत्यौदारिकादिमतकायवर्गणान्यतमालंबनापेक्ष आमप्रदेगरि स्पंदः काययोगः, गर्गग्नामकर्मोदयापादितवाग्वर्णनालंबने सनि वीर्या- तरायमन्यक्षरायाधरणक्षयोपशमादिनाभ्यंतग्वालिब्धिमानि ये वारपरिणा माभिमुसम्यात्मनः प्रदेशपरिम्पंदो वाग्योगः, अभ्यंतनीयातगयनोइंद्रिया" वरणक्षयोपशमात्मकमनोलब्धिमभिधाने वाद्यनिमिनमनोवर्गणालंबने मनि मनःपरिणामाभिमुस्खस्यात्मनः प्रदेशपरिस्पदो मनोयोगः, कायवामनमा शुभक्रिया इत्यर्थः । करणे करणााने कायगइमनमामशुभक्रियाः मावय- कर्मादाननिमित्ताः । मण्णा-संज्ञा आहारभयमैथुनपरिमहाभिलाषाः । इंदिय-इंद्रियाणि । भोम्मादि-भूः पृथिवी आदिउँपां ते बादयः पृथिवी- कायादयः । समणधम्मे य-श्रमणधर्माश्च संयताचरणविशेषाश्च । अण्णाप्यो- हि अन्योनन्योन्यं परस्परं । अभत्या--अभ्यस्ताः समाहताः । एते योगादयः श्रमणधर्मपर्यता. परस्परं गणिताः, अट्ठारह-अष्टादशशी- लसहस्राणि । योगेः करणानि गुणितानि नव भवंति, पुनराहारादिसंज्ञा- भिश्चतसृभिनव गुणितानि पत्रिशद्भवंति शीलानि, पुनरिन्द्रियः पंचभि- गुणितानि पत्रिंशत् अशीत्यधिक शतं, पुनः पृथिव्यादिभिदभिः कार्यरशीतिशतं गुणितं अटादशशतानि भवंति, पुनः श्रमणधर्मेदशभि- रष्टादशशतानि गणितानि अशदशशलिसहस्राणि भवंतीति ॥ २॥ ।

·सीलगुणाधिकारः। १५३ - योगादीना भेदपूर्वकं स्वरूपमाह;- तिण्हं मुहसंजोगे जोगो करणं च असुहसजोगी। आहारादी सण्णा फासादिय इंदिया णेया ॥३॥ प्रायाणा शुभसंयोगो योगः करण घ अशुभसंयोगः । आहारादयः समाः सर्शनादीनि इंद्रियाणि शेयानि ॥३॥ टीका-तिह-त्रयाणां मनायायाना, मुहमंजांगो-शुभेन संयोगः शुभसंयोगः पापरियापरिहारपूर्वकशुभकर्मादाननिमिनन्यापारः सर्वकर्म- क्षयनिमिनारगप्तिर्याग इत्युच्यते । करणं च-करण प्रिया परिणामो था तो मनोवायायानो योऽयमशुभन सयांगन्तत्वग्ण पापक्रियापरिणाम: पापा- दाननिमिनव्यापारव्यातरी च करणमित्ययते । आहारादी-आहारादय आहारभयमेथुनपरिग्रहा..पण्णा-संज्ञा अभिलाषा.,चतुर्विधाशनपान रसायाशा- यान्याहार: भयकमांदयाच्छरीग्वाइमन,संबधिजीवप्रदेशानामाकुलता भयं, स्मयोश्चाधिमोहोदये सति गगपरिणामाविष्टयाः परस्पर स्पर्शनं प्रतीच्छा मैथुन, गोमहिनामानिमोनियानी चंतनाचेतनानां दाद्यानो आन्यतगणों च गगादीनामरीना मंरक्षणार्जनसकारादिलक्षणा प्याति. परिमा, आहारममा भयममा मैथुनगंज्ञा परिमहसंज्ञा घेति । कामादिय-पर्शनादी- नींद्रियाणि शेयानि स्पर्शनग्गनधाणचक्षुश्रीवाणीन्द्रियाणि ज्ञातव्या- नीति ॥ ३॥ -- पृथिव्यादीनां भेदं स्वरूप च प्रतिपादयन्नाह - पुढविदगागणिमारुदपत्तेपणतकापिया घेथ । बिगतिगवदुपंचेंदिप भोम्मादिहति दस एदे ॥ ४॥ पृथिव्युपकालिमारुतपस्येकानंतकायिकाशेव । द्विनिपत पंचेंद्रिया भ्याइयो भयति होते ॥४॥ .

·१५४ मूलाचार- टीका-पुढवि-पृथिवी । दग---आपो जलं । अगाण--आग: मारुद-मारुत: वातः । पतेय-प्रत्येक एक जीवं प्रति कारण शरीरहतु. पुदलपचयः प्रायेकमसाधारणं अणत-अनंतः साधारणं । कायिया चेक- कायिकाचैव । पृथिवी कायो विद्यते येषां ते पृथिवीकायिकाः, आपः कायो विद्यते येषां ते अकायिकाः, नेज. कायो विद्यते येषां कायिकाः, मारुतः कायो विद्यते येषा ते मारूतकायिकाः, प्रत्येक कायो विद्यते येषा ते प्रत्येककायिकाः पूगफलमालिकेगदयः, अनंतः कायो विग्रने येषा तेऽनंतकायिका गुडचीमूलकादयः, चशब्द उनसमुच्चयार्थः, एवकारो:- वधारणार्थः । पृथिवीकायिकादयः म्बभेदभिन्ना बादराः सुश्माः पर्याप्त अपर्याप्ताश्चत्रेति । विगतिगचदुपंचंदिय---इन्द्रियशब्दः प्रत्येामभिसंवयने दीन्द्रियाः कृम्यादयः, श्रीन्द्रिया मत्कुणादयः, चतुरिट्रिया भ्रमगइया पंचेंद्रिया मंदूकादयः । भोम्मादि-भूम्यादयः । हवंति-भवति । दस-दस । पदे-पते पृथि कायिकादयः पं.द्रियपयता दशैव भवति नान्य इति ४४ अमणधर्मस्य भेदं स्वरूपं च प्रतिपादयन्नाह;- संती भय अजव लाघय तय संजमो अंकिचणदा। तह होदि मचेरं मगं चागो य दस धम्मा ॥ ५॥ शांतिः मादयमा सायद तपः संयमः अकिंचनता। तथा भवनि प्राययं सत्यं त्यागध दश धमाः॥ ५॥ टीका:-नी-उनमक्षमा शरीस्थिनिनुमानणार्थ पाकुलान्याय तीर्थयावार्थ या पर्यटता यतेष्टनामोशोत्यामानानमन- गरीव्यापादनादीनां मनियाने सात काला पानुपानिः निः । महा- मांगे मार्दवं नात्यादिमदारेशादाभिमानामा: आम आतt मनाममायानामवस्ता पत्र-नभाभी लापर अननिमारलं ·शीलगुणाधिकारः प्रकर्षप्राप्ती लोभनिवृत्तिः । तब-तपः कर्मक्षयार्थ तन्यते भरेन्द्रियाणि तपम्तववादशविध पूर्वनिमवसेयं । सनमो-संयमो धर्मोपबृंहणार्थ समितिषु वर्तमानस्य प्राणीन्द्रियदयारपायनिमहलक्षण. । अकिचणदा-नास्य किंचनात्याकिंचनोऽकिचनस्य भाव आदिचन्यमकिचनता उपादेवपि शरीरादिष मंस्कारापोहाय ममेदमित्यभिसंबंधनिवृनि । तह होदि-तथा भवति तथा तेनेव प्रकारणे दशावमपरिहारेण , बभचर-ब्रह्मचर्य अनु- ज्ञातांगनाम्मरणस्थावणीसंसनशयनादिवर्जन स्वतप्रनिनिवृत्यर्थो वा गुरुकुलवासो बमचर्य । मञ्च-सत्यं परोपतापादिपग्विर्जितं कर्मादानकार- णाभिवृनं माधुवचनं सत्य। चागो-शाम संयतम्य योग्यज्ञानादिदानं त्यागः चशम्दः समुच्चयार्थ । दम धम्मा-दर्शते धर्मा दशकागेऽयं श्रमणधर्मो व्याख्यात इति ॥५॥ शीलानामुत्पनिनिमिनमक्षसंत्रमणोच्चारणकममार.-- मणगुत्ते मुणिवसहे मणकरणोम्मुकासुद्धभावजुदे । आहारसण्णविरदे फासिंदियसंपुढे चेव ॥ ६॥ पुढवीसंजभजुत्ते खंतिगुणसंजुदे पढमसीले । अवलं ठादि विसुद्धे तहेव सेसाणि णेयाणि ॥७॥ मनोगुतस्य सुनिवृपास्य मन करणोन्मुकशुद्धभाययुत्तास्य । आहारसज्ञाविरतस्य स्पनद्रियसंवृतस्य चैव ॥६॥ पृथिसिंयमयुक्तस्य क्षतिगुणसंयुकस्य प्रथमशीलं । अचलं तिप्रति विशुद्धस्य तथैव शेपाणि क्षेयानि ॥७॥ टीका-मणगुने-मनमा गुप्तो मनोगुमम्तम्य तस्मिन्या मनोगुमरय मनोगुने । मुणियसहे-मनिवृषभस्य मुनिवृपभे का, मणकरणोम्मामुद- भावजुदे-मनःकरणोन्मुक्तशुदभावयतः, मनःकरणान्मुनभासी मुद्धभा- व तेन युः मनःकरणोन्मुनमुदभाश्यतस्तम्य मनःकरणोन्मत्तगुदभा- 1 ·१५६ मलाचारे- । वयुतम्य मनःकरणोन्मुक्तशुदभावयुने वा । आहाग्मण्णविरदे-आहारसंशया विग्त आहारसंज्ञाविग्तम्तम्य आहारसंज्ञाविरतस्य आहारसंज्ञाविग्ते था। फामदियसंपुडे-स्पर्शनेन्द्रियं संबन यस्यामो स्पर्शनेन्द्रियसंवृतस्तस्य स्पर्श- नंद्रियसंवृताय म्पर्शनेन्द्रियसंवृते वा । चेव-निश्चयेन । पुढवीसंजमजुने- पृथिवी संयमन युक्त. पृथिवीसंयमयुकम्तस्य पृथिवीसंयमयुक्नस्य पृथिवी- संयमयुन वा । संतिगुणमंजद्र-शांतिगुणेन संयुक्तः क्षांतिगुणसंयुक्तनभ्य शांतिगुणमंयुकम्य शांतिगुणसंयुने वा । पदमसील-प्रथमं शीलं तस्येत्थंभूनाय मुनिवृषभस्येन्थंभूत वा मनिपभे प्रथमं शीलमचलं स्थिरूपं तिति । शुद्धे चारिवान्ये मुनी शुदम्य चारित्राम्यम्य मुमति संबंधः । यतो मुनि- भिर्गुमाशुभपरिणाममितः मंज्ञादिभिभ रहितः मंयमादिमहितोऽत र शुन्दः । तहेव-तयैव तेनैव प्रकारेण अनेन वा प्रकारेण । सेसाणिोपा- ग्यपि दिनीयादीनि शीलानि । णेयाणि-ज्ञातव्यानि । अथवा विशुदे भैगेप यावदचलं निष्ठत्यक्षः, तथा यागमे मुनिवृषभे मनःकरणान्मुनम भावयुक्त आहारसंशाविते स्पर्शनन्दियगंवृते प्रथिवीसंयमयुक्ने क्षनिष्का- मंयुतं च शुद्ध मुनो दितीयं शीलं नियति । तया कायाने मुनिपने एवं नेपाचारणविधानान्य मार्य तृतीयं शीनं वनपरिक्षणमचल तिप्रति । विशुद्ध तन आदि गर्ने अक्षे एवममारणा कर्नव्या । मनोगो मुनिगम वा- यमरणोन्मुनमुदभावयुते आहारगंशाविन्ते स्पर्शनेन्द्रियमंते पृथिमियमः पुकै शानिगुणमयुन च मनिवाः चतुर्थशील । तथा वागते मनिष बाहरणोन्मुन मुदभार आगागंज्ञापिते पनिन्दियमंतं पक्षिा मंयमयुतं शानियामयुतं च मनिष पंचम शा। तय काया NEPोम गायायुमा पर्यशाल भूयात् । नियो गती. पंनगामा ध्यम्याय नन गई आणि कामानि नयाण मनीयानि तर ई आगदिगंशाः माथाप्य ततः पंचदिवाणि तर पियार दायानतम श्रमणमाः याः । सम्यान्य पूhिrrh ·शीलगुणाधिकारः। ----- शीलानि वनच्यानि यावत्सऽक्षा अचल स्थिवा विशुद्धा भवंति तावद- टादशशीलसहस्राण्यागच्छति । अयवा मनोगुप्त मुनिवृषभे इत्यादि तावाचार्य यावदामकारश्रमणधर्माते क्षस्तिष्टति तदाऽचलं स्थित्वा विधु- देक्षे तर शेषा अध्यक्षा अनेन क्रमेण न प्राय स्थापयितव्या यावन्मनी गुप्तयक्षः कायगतो निश्चल, स्थितम्तता यादवामीमहमाणि मनिवषभन्य पुर्णानि भवतीति । अथवा मनोगप्ति ध्रुवा व्यवस्थाप्य मनःकरणादिना सह पटसहधाणि शीलान्यन्याय नत शेषेषु भगेष्वचन स्थित्वा विशुद्धप मनोगप्तित्रिभुद्धा भवति तत पुनर्वागाप्ति धुवा कृत्वा पटसहस्राणि माला- नामबाद यानि ततः म भगा अचलं नियंति ततो वागतिविशुद्धा भवति ततः कायगुप्ति धां कृत्वा पटमहराणि शीलानामत्पादनीयानि तरः म भंगा अचलं नियति कायाप्त विशुद्धा भवति शीलाना चाटा- दशमहम्राणि मपर्णानि भवति । एवमका धिर कृत्वा भेगानाम्पादन- प्रमो वेदितव्य इति ॥ ६-७॥ स्दानी गणानामपनिकारणाम प्रतिदयमाह- इगिवीस चतुर सदिया दस दस दसगा य आणुपुवीय । हिंसादिकमकायाविराहणालोयणासोही ॥ ८॥ एकविंशतिचत्वार शतं दश दश दश च आनुपृष्र्या । हिंसातिक्रमकायविराधनाऽऽलोचनाशुद्धयः॥८॥ टीका-गिवीस-एवेनाधिका विशतिरेकशिनि । चार-दवार । सदिया-शतं । दश दश दश बयो दानो भेदा' । आणीय-आन- पूर्या । हिंसा-प्रमादेत प्राणायागेपण किमा, अगदिशन्दी त्यस्तेन रिसादय एविंशतिसंस्था भनि । अविश्म-अनिरमी. पियाणाम- परि मर्माण, भारि आदिशन्दो उपन्योऽनिश्मा३५ उपरभागादिति । १ प्रमादरत स-ग-सा - ·मुन्टाचांगorth.FANAR- AAAAAAAANE टीका-कायशब्दः प्रत्येकमभिमंवयते । पृथिवीकायिका अकायिका अग्निकायिका मामतकायिकाः प्रत्यककायिका अनन्तकायिकाव । अत्रापि इन्द्रियशब्दः प्रत्येकमभिमंवयते । हीन्द्रियाम्रीन्द्रियाचतुर्गिन्द्रियाः पंचेन्दियाश्चेति । अण्णोपणवधाय-अन्योन्यन्यथिता दर्शते पृथि कायिका- दयः परस्परेणाहताः सन्तः पूर्वक्तिअतुरशीतिविकीणिताश्चतुरीति- शतभेदा भवन्ति । चतुरशीतिः शतेन गुणिता यत एतावन्त एवं विक्रमा भवन्तीति ॥ १२॥ अत्रम्हकारणविकल्पान् प्रतिपादयन्नाह;- इत्थीससंग्गी पणिदरसमोयण गंधमल्लसंठप्पं । सयपासणभूसणयं छटुं पुण गीयवाइयं चेच ॥ १३ ॥ अत्थस्स संपओगी कुसीलसंसग्गि रायसेवा य । रत्ती वि य संयरणं दस सीलविराहणा मणिया ॥१४॥ खीसंसर्गः प्रणीतरसमोजनं गंधमाल्यसंस्पर्शः। शयनासनभूपणानि पहुं पुनीतवादिवं चैव ॥ १३॥ अर्थस्य संप्रयोगः कुशीलसंसर्गः राजसेवा च । रात्रावपि च संचरणं दश शीलविराधना भणिताः ॥१४॥ टीका-इत्थीसंसग्गी-स्रीसंसर्गः वनिताभिः सहानीव प्रणयः रागाह- तस्य । पणिदरसभोयण-प्रणीतरसभोजनं अतीव गृङ्ख्या पंचंद्रियदर्पकरा- हारग्रहणं । गंधमतसंठप्प-10 आईमहिधीयक्षकर्दमादिको माल्यं मालती- 'चंपकादिकुसुमादिकं ताभ्यां संस्पर्शी गन्धमान्यसंस्पर्शः सुगंधद्रव्यः मुगंध- पुणेच शरीरमंस्करणं । सयणासणं-शयनं तुलिकादिपर्यस्पर्श आमन मृदुलोहासनादिक शयनं चासनं च शयनासने मृदुशय्यामृदासनगृदिः । रागाइतिच प्रेग-पुस्तके ।

·शीत्रगुणाधिधारः। भूमण-भप गानि गरिमंटनादीनि मटकादीनि गरीरशोभा विप. यासंक्षा या पचनानि । एई पुण-पई पुनः । गीयशश्य-गतिं पहजादिक पादि सक्तिनपनमुधिरादि वादनं ध, गतिं च वादिवं च गीत- वादि गगादिक्षपा मुनगंयाभिगारण। अन्याम मपओगो-अर्थस्प संप्रयोगः मुवर्गादिवग्यसपई । एमालमसग्गि-कुत्सितं शीलं येषां ते दुर्भालातः गर्गः गवागः कुशीनरांसग रागाविटजनसंपर्कः । रायसेवा घ-भाजयाच विषयार्थिनी गशामुपभोकादिकरण । रनी वि य संघ- रण-गापि समरण कार्यातण निशापों पर्यटन । दस-दश । सील- विगागा-भारविगधनाः । भणिदा-भणिता प्रतिपादिताः । एते सीसंस- दियो दश जनविगधना. पगमागमे ममुनाः । एतैर्दशविकल्पः पू:- कानि चतुरशीतिशतानि गुणितानि चतुरशीतिसहस्राणि भवतीति ॥१३-१४ आलोचनादीपान प्रतिपादयमार. आकंपिय अणुमाणिव जं दिटुं पादरं च सुमं च । छणं सद्दाफलियं पातुमणमध्यत्त नस्सेयी ॥१५॥ मापितमनुमानित ARE पादरं च घमं च । एमालितं पातुजनमध्यर्फ तस्सेथी। १५॥ टीका-~-आकंपिय-आवंपितदोपो भनपानांपकरणादिनाऽऽचार्यमा संचारमीय कृत्वा यो दोपमालोचयति तस्यापितदोषो भवति । अणुमा- णिय-अनुमानित शगगहारतुच्छवलदर्शनेन दीनवचनेनाचार्यमनुमा- न्यामनि करणापग्माचार्य प्रत्यायो दोपमात्मीयं निवेदयति तस्य दिती. योऽनुमानितदोषः । जं दिई-पद्र दृष्ट अन्यैर्यदवलोकित दोषजातं तदा लोचयन्यदएमवगृहयति यम्तम्य तृतीयो दृष्टनामाऽऽलोचनादोपः । बादर च-रथुलं च तेष्वहिंसादिषु य उत्पयते दोषस्तमालोचयति एम नालोच.

·मदाग- - --- गरि गरम गोपादानामारोगनारोग. गान् । मुर्म - न माहानागमदिक ग्राम प्रतिपादयति महानादिभग : नागरे यग्नम्य पं गर्म गाम नामागेचनदोगनात मत् । -- ग्याजेन दोलायन नामतः प्रायभिनय: भगति तम्प पर पत्र नामानीगनदोष गाने भाति । मालिय-शब्दालिन पाक्षिामनु मिकांयन्मम्किादिप्रतिक्रमणाले. याननगन्दगमाकुले आन्मीयामा निवेदयति तम्य मम शब्दानं नामालोचनादोषनातं । बनवा एकम्मे आचार्यायान्मदोपनिवेदनं कृला प्रायभिनं प्रय पुनप्रदानीः रस्मे आचार्याय निवेदयनि यस्तम्य बननं नापाटममालोचनादापन स्यात् । अयन-अव्यक्तः प्रायभिनायकुशलो यम्नम्याीयं दोष काय यो लघुपायश्चिनानिमिर्न तम्यायतनाम नम्ममालोचनादोषजातं भरे। नस्सेवी-तत्सेवी य आमना दोपः मंपूर्णम्तम्य यो महाप्रायश्चिनमयाद रमीयं दोष प्रकटयति तस्य तन्मेवी नामा दशम आलोचनादोपी मवेत एवमेतॆदशभिश्चतुरशीतिसहस्राणि गुणितान्यष्टलक्षाभ्यधिकानि चत्वारिं त्महम्राणि भवतीति ॥ १५॥ आलोचनादिपायाश्चनानां स्वरूपं प्रतिपादयन्नाह;- आलोयण पडिकमणं उमय विवेगो तधा विउस्सग्गो तव छेदो मूलं पि य परिहारो चेर सद्दहणा ॥ १६ ॥ आलोचनं प्रतिक्रमणमुमयं विवेकस्तथा व्युत्सर्गः। तपच्छेदो मूलमपि च परिहारश्चैव श्रदानम् ॥ १६ ॥ दीका-आलोयण-आलोचनं दशदोपविवर्जितं गुरवे प्रमादनिके दनमालोचनं । पडिकमणं--प्रतिकमणं व्रतातीचारनिर्हरणं । उभय-उमय आलोचनप्रतिकमणे संसर्गदोषे सति विशोधनानभयं । विगो-विवेक संसक्तानपानोपकरणादिविभजनं विवेकः । तधा-तथा। विउस्सग्गो- ·पीलगुणाधिकारः। रयुत्सर्गः कार्यात्मर्गादिकरणं । तब-तपः अनशनावमौदर्यादिलक्षण । -दो-द दिवसमासादिना प्रबन्याहापर्न । मूल-पुनदीक्षाभापणं ।। -य-अपि च । परिहारो पेव-परिहारथैव पक्षमासादिविभागेन दातः परि- वर्जन परिहारः । महणा-श्रद्धानं सावधगतस्य मनसः मिथ्यावाकता- मियनिनिवर्नन, एते दश विकल्या विपर्गतदोपा मयति । एतैः पूर्वोनानि अष्टलक्षाभ्यधिकचत्वारिंशत्मात्यागि गुणितानि चतुरीतिलक्षसापपवि- कल्पा भवति मदिपीतास्तावत एव गुणा भवतीति ॥ १६ ॥ गुणोत्पादनाममाह,- पाणादियादाविरदे अदिकमणदोसफरणउम्मुख । पुटवीए पुढवीपुणरारंभसुसंजदे धीरे ॥ १७ ॥ इत्थीसंसग्गविजुदे आपियदोराकरणउम्मुके। आलोयणसोधिजदे आदिगुणो सेसया णेपा ॥१८॥ प्राणातिपातपिरतस्य अतिकमणोपकरणोन्मुसारय । पृथिया पृधिषीपुमरारंभरासयतस्य धीरस्य ॥ १७ ॥ चौसमयिपुतस्य आकंपितोपकरणोन्गुकरय । आलोपनदिपुतरय आदिगुणः पायाः ॥१८॥ दीका-पाणाशिवारविरद-प्राणानिमितम्मामाणातिपाताल ब उपरसस्तस्य सन्मिन्या प्राणातिपातविग्ताय माणातिपातरितेश अदि. कमगम- अतिमिमेर दोष नस्पकरण अनिरमणशेषक- रल सेनान्मुना परिमाय मिनामिणोपकरणोमनापातिक- महोपालोमोगा। पुए एडी पुण भारंभ जो सरे--पथिम्या: विधायि चिया पिकाविना पुनगरंभी शिरामन पती पत्नपातायतस्मिन्सनिया पिकापुनरामभुमताविका ·टीका--सीलगुणार्ण-शीलगुगानां । संसा-ख्या प्रमाणं । सालाना पग- शिपिकान in ripीनो-filam Sainitiati गोगा-niraimurtiya मगोजिरे-मोगाधि आगना, भारित मारिणः प्रमो का.मेmmarr-m मा उपान irrr H अxि. मगादामना: नी: नान दिया सन THAMATLATEHiगयो पनि दो दश योग. मनीयाः पुना आगगनादयो दस गुना स्थापयामा परमगाण गरि मनो प्राणादिवानविन पु- प्यतिरमणदयोन्मुने पुनरि लिया शिवापुनगरंभ मुमको पुर रपि मागविपत पुनग्यापितोपोन्मक पुनर-यालादन युने मादिगुणो भनि । तनो मागवाहित तिकमणदीपकमान्नु पुनग्यालोपनशुद्धियुके आदिगुणो मानि? तनो मृावादविग्तेऽनिम्म दोपकरणान्मने न शेषाणाम युच्चार्य वान्यो दितीयगुणग्नता दनादान विचिते, एवं शेपेष्वयुचारितेषु तृतीयो गुणः, पवं तावदुन्चार्य यावत्व- तुरशीतिलक्षा गुणानां मंपूर्णा उत्पन्ना मवर्तीति ॥ १-१८॥ शीलानां गुणानां च पंच विकल्यान प्रतिपादयन्नाह सीलगुणाणं संखा पत्थारो अक्ससंकमो चैध । गटुं तह उद्दिट्ट पंच वि वत्थूणि णेयाणि ॥ १९॥ शीलगुणानां संख्या प्रस्तारोः अशकमधैव । नष्टं सथोद्दिष्टं पंचापि वस्तूनि ज्ञेयानि ॥ १९ गुणानां च, पत्यारो-अस्तारः । शीलानां गुणानां च, अम्ससंकमो-अ- ·A. शीनगुणाधिकारः। १६५ मंकमधैव । तथा शीलानो गुणानो च, पहुं-नएता । उहिष्ट-उद्दिष्टता , उत्चारणा दृष्टा अक्षा नष्टास्तेषामक्षाणामुरधारणादशेनोत्पादनं नष्टमित्य- भ्यते, अक्षा दृष्टा उच्चारणा नष्टा अक्षवगेन तामामुद्दिष्टमित्यज्यते । पंच वि पत्थणि णेयाणि-एवं पंचापि धम्तनि ज्ञातव्यानि भवंति । एवं सालानां गुगानां च पंच विकल्पा ज्ञातव्या भवतीति । १९ ॥ संख्यानयनाय तावदाह,- सवेपि पुवमंगा उरिमभंगेसु एकमेकेसु । मेलंतेत्तिय फमसो गुणिदे उप्पजदे संखा ॥२०॥ पर्यानपि पूर्यभंगान उपरि भंगेपु एकमेक। मेलयित्या कमशो गुणिते उत्पद्यते संख्या ॥ २०॥ टीका-शालाना गुणानां च सर्वानपि पूर्वभंगान पूर्वविकल्पानुपरि भंगेषु उपरिस्थितविकल्पेषु मेलयित्या एकमेकं कमशो गुणयित्वा पा मख्या समुपादनीया । अथवा सर्वेषु पूर्वभंगेषु उपरिभंगेषु पृथक पृथक मिलितेषु संख्योत्पयते, अथवा सर्वेषु पूर्वभंगेषु उपरिभगेषु च परस्परं गणितेषु संख्योत्पयते । एकविंशतिश्चतुर्भिर्गुणनीया पुनः शतेन पुनरपि दशभिः पुनरपि दभाभि पुनरपि दशभिर्गुणिते च चतुरभीतिलक्षा गुणा उपयंत इति । एवं शीलानामपि द्रष्टव्यमिति २०. प्रस्तारस्योत्पादनार्थमाह,- पढम सीलपमाणं कमेण णिक्सिदिय उपरिमाणं । पिंड पटि एकोणिपिसत्ते होइ पत्थारो ॥२१॥ प्रथम शीलप्रमाणं कमेण निक्षिप्योपत्तिस्थितानाच पिंप्रत्येकै निक्षिते भयति परतारा २१. - ·সাব- ৪া-ম-মম মনী্যামি। ধামাগম সামিয়শমা।দল। লিয়াওমি মনৰ মনীষা মা মা মিতা খালা স্বাণী বুনি । : মিল-খাল- মানুষমামা নিল: ব্যাখা- ঘামামা ! विहिपानामगर मनःकरणे मग करणं मना करणे रणे पारण Part খায়া যা সময় যা যা ধা মাধ of (যদি বৃf৫। । হা লাগে'পুনছি, " খে। কা ম নাপি বা লাল। যাশা যা যু। মা কিংনিনাথ'খা মাখা * বান্নাস পা না থoft এর ব্যাখ্যামণি দী এ মা।। । ৫ খিীfrশাণি : বিশ্ব মিথান্যাল মিথি affsলা লা লাগftী দল যুগলবলি Tri ম?। এ rিtnrfurfাপালগল 'm sorrierrf শাখা। স্বাণ ni(ন। সহ । । । নিই " গ। এক, মণীশ্নে : কি in sm- বিসি পা পা মা গা + ধ দ শ শ দি শখ গ (মানি লন. fTv 4' { গণfমূলা ম। ft? a । ৮ি৫। ? fi? [4#* ফে” শখ?*সমাপ মা, { বাস ***খাে fag গা গণ * * ** ** * * ·गणाधिका मा. मातुमा नाताग यायो पारसी. . मिलमा, नमीमादिगिधना दायर भनिधातानि पनिशानिशाला सामानणीय पारधनुगनिनक्षमाणं संपूर्ण, सात उपरि आशिकादमी दोषा दरा र परनिगरपाणि शता तारामानी पानिनक्षमा स्पामत उपरि मलोपनादिशुदयो दापमा क्षतिपारिहाणामाणि अलक्षाम्पविकशि. RAruणि लायनाणी पावसाशीतितक्षमा पूर्ण: रयानाम- गुमानित क्षगुणगमननिमित्त. गमः मालास्यादिति ॥२१॥ ल समप्रम्बार निम्य शिमनम्नास्य निरूपयमार,- पिपिरानु विदियमेतं पटमं तस्सुपरि पिदियमेके। टि परिणिफिरवत नव संसावि कादवा ॥ २२ ॥ निक्षिप्य द्वितीयमा प्रथम तस्योपरि द्वितीयमेकैक। सितिमिक्षितर्थव शेषण अरिमर्तस्याः ॥ २२ ॥ टीका-गिनुिनिक्षिप्य मातीर्थ, विदियमेत-दिनीयमात्र, पडर्म- प्रथम मनोशकायतिर दितीय विकमावं ग्रीन पारात संस्पाय ततस्तस्यो- परि सम्मान, विदिय-द्वितीय पाणविक एक प्रत्येक दिनीयप्रमाणं श्रीन बारात त्या तावत् स्थाप्य पावत्प्रथममस्तारप्रमाणं भवति तत एत- सर्व प्रथमं भवति, संशाचतुष्कं दितीयं भवति संशामा प्रथम संस्थाप्य मनोदपनायविक नामाणं चतुसंस्थामात्र संस्थाय तस्योपरि एका संशा नवनवागन संस्थाप्य तत एतत्सर्व प्रथमपिंटो भवति, पंचेंद्रियाणि द्वितीयरिदो भवति, एवं प्रथमपिंड पटत्रिंशत्प्रमाणं पंचवारान् संस्थाप्य तस्योपकमिंद्रिय पत्रिंशत् पटरिंशत्पमाण स्थापनीयं तत एततार्थ

·मानारे-
-
प्रथमः पिंड म्यात । भम्यादयो दश दिनीयः पिंड प्रयहिं अशक्ति
शनप्रमाणं दशमगन संग्याय तम्योपरि पृथिन्याविकडक अशीतिः
नवारं अशीतिशाया संग्यापनीयं तत पनामा प्रथमः पिंड, झान्याइयो
दश द्वितीयः पिंडः, पूर्व प्रथमपिंडं अयादा शतमात्रं दशम स्थान
मंन्याय तम्योपरि शान्यादिकमेकं अष्टादशशतवारं अटादशशनवर
कृत्वा संम्यापनीयं ततो विषमा प्रस्तारः मंपूर्णः स्थापिई प्रति
निक्षिप्त सत्येवं तव विशेषा अपि विकल्या नव्याः । गुणस्ता
गोऽपि विषमोऽननव प्रकारेण साध्यंत इति ॥ २२ ।।
अक्षसंक्रमस्वरूपेण गीनगुणान प्रतिपादयन्नाहा--
पढमक्खे अंदगदे आदिगदे संक्रमेदि विदियक्सो ।
दोण्णिवि गणतं आदिगदे संकमेदि नदियक्सो॥२॥
प्रथमाशंऽतगतं आदिगते संकामति द्वितीयोक्षः ।
द्वावपि गत्वांतं आदिगते संकामति तृतीयाक्षः ॥ २३ ॥
टीका-गुप्तिकरणसंजेंद्रियकायधर्मानुपर्युपरि संस्थाप्य ततः पूर्वीचार-
णक्रमेणाक्षसंकमा कार्यः । प्रथमाक्षेऽतमवसानं गते प्राप्त रातोऽतं प्राप्या-
दिगतेऽक्षे संक्रामति द्वितीयोऽक्ष करणस्थस्ततो द्वावक्षावंतं गत्वा आदि
प्रोतयोः संकामति तृतीयोऽक्षस्तेषु विष्वक्षेषु अंतं प्राप्यादि गतेषु संक्रामति
तृतीयोऽक्षस्तेप्वंतं प्राप्यादिगतेषु संकामति चतुर्थोऽक्षस्ततस्तेषु वतुर्व-
यंतं प्राप्यादिंगतेषु संकामति पंचमोऽक्षम्ततस्तेषु पंचस्वक्षेष्वंतं प्राप्यादि
गतेषु संक्रामति पोक्षः एवं तावत्संक्रमणे कर्तव्यं यावत्सर्वेऽक्षा अंत
व्यवस्थिताः स्युतितोऽष्टादशशीलसहस्राणि संपूर्णान्यागच्छंतीत्येवं गुणाग,
मननिर्मितमप्यक्षसंकमा कार्योऽव्याक्षिप्तचतसेति ॥ २३ ॥

·शीलगुणाधिकारः। उभारणापाणि दृष्टानि अक्षा नशास्तत उभारणारूपदारेणाक्षान् माधयमाह- सगमाणहि विहत्ते सेसं लस्तित्तु संखिये रूयं । लक्खिजंतं सुद्धे एवं सव्वस्थ कायव्यं ॥ २४ ॥ स्वकमाने: विभक्त शेष लक्षयित्रा संक्षिपेत रूप। लक्षणमते शुद्ध पर्व सर्व कर्तव्यं ॥ २४॥ टीका-सगमाणेहि-स्वकीयप्रमाणेोगादिभिर्यत्राक्षे निरूप्यते तानि म्वकप्रमाणानि ते. विहने-विभक्त विभागे हते सति, सेसं-शेष लविलनु-सक्षपिन्या, संलिव-संक्षिपेदूपं क भागे इते यह तरिम- मन्यस्याभूतत्वाच्छेपमाने चाक्षः स्थितः शेये पुनः शुद्ध शून्ये, सविखर्जत- लक्षणं अक्षः, अन्तं अन्ते व्यवस्थितामिति, तु शन्दन सर्वत्रेटसमुच्चयः, एवं सर्वत्र शीलेषु च कर्तव्यमिति, यान्युच्चारणरूपाणि सम्धानि तेषु स्वकप्रमाणेत्रि- भिर्भागेदते याहन्ध सावन्मात्र भमिस्वाक्षः याति शेषरूपाणि सावन्मा- क्षः स्थितः यदि पुनर्न किचिच्छेपरूपं शून्य सदान्तेऽशो दृष्टभ्य इति पूर्व करणे. संशाभिरिन्द्रिय म्यादिभिध लब्धे लब्धे भागो हार्य इति द्विस- हने अशीत्यधिके मेम्याय विभियोगईते विनवत्यधिकानि षदशतानि लग्धानि मयंति, एक च शेषरूपं तर लम्धमा भ्रमित्वाऽक्ष आदौ पर- स्थितस्ततो लधे रूपं प्रक्षिप्य भागे इते करणेः शते एकत्रिंशत्यधिक संगाते रूपं च शेषभूत तकत्रिशानरे दे शते भ्रमित्वा अक्ष आदो व्यव- स्थितस्ततः संशाभिमतमाभिः रूपाधि सम्धे भागे हते अष्टाचाराहरमा न विपिच्छेपभूत सत्राष्टाचारदाराम् अमिल्यासोऽन्ते व्यवस्थितस्ततो लारे पंचभिरिन्द्रियर्भागे इते एकादश रूपाणि लवानि दोषभूतानि र बीणी पाणि तरेषादराराम् प्रमिलाक्षारतीयम्पे व्यवस्थितस्ततो ·१७० भूगाचारे- NA लम्धे रूपाधिके दशभिः पृथिव्यादिभिर्मागे इते रूपं लग दे रूपे । शेषभूते तत्रैकवारं भ्रमित्वाक्षो द्वितीयरूपे व्यरस्थितस्ततो रूपे को प्रक्षिय क्षात्यादिभिर्भागे ते न किंचिस, दितीयरूपे थाक्षः स्थित एवं सर्वत्र नटोक्ष आनयितव्योज्यामोहेन । यथा शीलेष्वे सुगंधी द्रष्टव्य इति ॥२४॥ पुनरक्षद्वारेण रूपाणि नधान्यानयन्नाह;- संठापिऊण रुवं उवरीदो संगुणित सगमाणे । अयाणिज्ज अणकिदयं कुजा पठमति याचेव ॥ २ ॥ संस्थाप्य रूपं उपरितः संगुणग्य स्थकमानः। अपनीय अनंकितं कुर्यात् प्रथमात यायव ॥ २५ ॥ टीका-संशविण-संस्थाप्य सम्यक स्थापयिता - T. गो-उपरित आरम्य, संगुणिनु-संगुणभ्य, संगमाणे-प्रमाणः, मा- गि अपनी निगकरणीयं, अगदर्य-अस्ति रूपं, कुळा-पुर, परमनियाव-प्रथममायति यावत् रूप संस्थायी गर्नाय । अपलायनंकितानि परिहरणीयानि ततो देर शेषभुतं सती भी गपितय ततो भी गणिते विशतिपाणि मति तो হতি দিকনি নদী দ্বাৰাথঠি বযioানি প্রক্ষিপণ भनति पतित निगपाचाशपाणि मति मानि अभी कोगितानि दाविशनिदेशते भक्तः, अति न मिष सागनि समपाणि विनितानि परिनिवार म अति ने निगाय भनुन पनि र मानि विमी गिनानिदेशक मन ·शीलगुणाधिकारः। १७१ -- दे रूपेऽनफिते निगकृत्य शेषाण्युन्धारणरूपाणि भवत्येवं सर्वत्र शीलेषु, गुणेषु च इष्टन्यमिति * ॥२५॥ शीलगुणानामुपसंहारगाथामाह;- एवं सीलगुणाणं सुत्तत्थवियप्पदो विजाणित्ता। जो पालेदि विमुद्धो सो पायदि सव्वकल्लाणं ॥ २६ ॥ एवं शीलगुणान् सूत्रार्थयिकल्पतो विक्षाय । यः पालयति विशुद्धः स प्राप्नोति सर्वकल्याणं ॥ २६ ॥ टीका-एदमनेन प्रकारेण पूर्वोनेन शीलगुणाणं-शीलगुणाननेक- भेदभिमान, सुनत्यवियपदो-त्रार्थविकल्पत. सूत्रार्थेन च, विजाणिना- विशाय विशेषतो ज्ञात्वा, जो पाटेदि-य पालयति, विमुदो--विशुद्ध: *दाशीलगहनाणी समप्रस्तारापेक्षया यत्रमिदम् । क्षमा मार्दव भावाचीन सस्य | सयम | मप त्याग आकिंचनचर्य १ ५ | पृथ्वी अप् | तेजवायु ,प्रत्येक साधार द्वीन्दिय प्रौन्दिय चतु. पंचेन्द्रि ५ .. | पर्शरसना | प्राण | धो. १......|४. भाहार भय | मैथुन परिमह ५.....१५. २ ४ . . मिनकबाब.कायक . मनोग वामगु• कायगु . (अमतमपणे) ·मुझचारे- मर्मविनिर्मुना, सो पावदि~म प्रामोनिसबताण-कन्याम, अरे नचतुष्टयं पंचकल्याणानि वा । सूत्रार्थविकल्पतो विशाय शीलगुणतक पालयति म विशुद्धः मन् मर्वकल्याणानि प्रामोतीति ॥ २६ ॥ इति श्रीमहकर्याचार्यचर्यातमूलायारे यमुनंदाचार्य- प्ररिताचारवृत्यायटीकासहित शीलगुणन्यावर्ण- ननामेकादशोऽधिकार शिम अमाशपेक्षमा मिदम्। २ मनन मा बननगुमि प्रयकरण गुमे, म भय । मेथुन रिक्ष . । m शहरमना धान . Tी मयेक समान यम । संशाप auntrie पाट -म-2 Antetapudi Ar" ·पर्याप्यधिकारः। १७५ -- पर्याप्त्यधिकारः। शीलगुणाधिकारं व्याख्याय सर्वसिद्धांतकरणचरणममुभयस्वरूपं दाद- शाधिकार पयार्याध्यं प्रतिपादयन मंगलपत्रिका प्रतिज्ञामाह;- काऊण णमोकारं सिद्धाणं कम्मचकमुकाणं । पजत्तीसंगहणी योच्छामि जहाणुपुब्धीयं ॥१॥ कृत्या नमस्कार सिद्धेभ्यः कर्मचकमुत्तभ्यः । पर्याप्तिसंग्रहिणीः पश्ये यथानुपूर्वम् ॥ १॥ टीका-काऊण-त्वा । णमोकार-नमस्कार शुद्धमनोवाकाय. प्रणाम । सिदाणं-मिदानां सर्वलेपविनिर्मुताना अथवा सर्वसिद्धेभ्य. माताशेपमुसभ्यः । कम्मचकमाणं-कर्मचामुनानां चकमिव च कर्म- निमित्तं यच्चतुर्गतिपरिभ्रमण तेन परिहाणानां कर्मचाविषमुक्तेभ्यो पा संसागभिर्गतेभ्यः । पजती-पर्याप्तीराहारादिकारणसंपूर्णता. : संगहणी- सर्वाणि सिद्भतार्थप्रतिपादकानि सूत्राणि सगृहंतीति संमहिण्यस्ताः संप- हिणाहीताशेषतत्वार्थाः । अथा पर्यानिसयह पर्यामिमक्षेपं पर्यास्य. THEmai sammert: . . हिणी. वक्ष्य इति ॥१॥ प्रतिज्ञाय निर्वहनाचार्यः पर्याश्युपलक्षितस्याधिकारस्य संमहरतक- माधादयमाह- पजत्ती देही थिय संठाणं कायइंदिपाणं च । जोणी आउ पमाणं जोगो घेदो प लेस पविचारो॥२॥ विषमुक्केभ्यः ख-म। १ संग्रहमूत्रवणाया• सना ।

·१७४ मूलाचारे- उववादो उबट्टण ठाणं च कुलं च अप्पबहुलो य । पयडिविदिअणुमागप्पदेसबंधो य सुत्तपदा ॥ ३ ॥ पर्याप्तयो देहोपि च संस्थान कायेंद्रियाणां च । योनय आयुःप्रमाणं योगो वेदश लेश्या प्रविचारः ॥२॥ उपपाद उद्वर्तनं स्थानं च कुलानि च अल्पबदुत्वं च । प्रकृतिस्थित्यनुभागप्रदेशबंधश्च सूत्रपदानि ॥३॥ टीका-पन्जत्ती-पर्याप्तय आहारादिकारणनिष्पत्तयः । देहो विय- देहोऽपि चोदारिकवैक्रियिकाहारकवर्गणागतपुद्गलपिंड: करचरणशिरोगी- वायवयवः परिणतो वा अपि चान्यदपि । संठाणं-संस्थानमवयवसभिवेश- विशेषः । केषामिति चेत् कार्यद्रियाणां च कायानां च पृथिवीकायादि- कानां श्रोत्रादीन्द्रियाणां च कायानां संस्थानमिंद्रियाणां च । जोणी-योनयो जीवोत्पत्तिस्थानानि । आउ-आयुर्नरकादिगतिस्थितिकारणपुद्गलप्रचपः। पमाण-प्रमाणमु सेधायामविस्ताराणामियत्ता, चायुषोऽन्येषां च देहादीना वेदितव्यं । जोगो-योगः कायवाइमनकर्म । वेदो य-वेदन मोहनीय- कर्मविशेषः स्रीपुरुषायभिलापहेतुः । लेस-लेश्या कपायानुरंजिता योग- प्रवृत्तिः । पविचारो-प्रबीचारः स्पर्शनेंद्रियापनुरागसेवा, उववादो-उपपाई: अन्यस्मादागन्योत्पतिः । उबट्टण-उदर्तनं अस्मादन्योत्पत्तिः । ठाण- स्थानं जीवस्थानगुणस्थानमार्गणास्थानानि । कुलं च-कुलानि जातिभेदाः। अपनगो च-अपबहुत्वं च । पयदि-प्रकृतिआनावरणादिस्वरूपेण पुल- परिणामः । ठिदि-स्थितिः पुदलानो कर्मस्वरूपमगहतामास्थितिकाला, अभाग-अनुभागः कर्मणां सविशेषः । पदेस-प्रदेशः कर्ममारपरिणत- पहलकंधानां परमाणुरिच्छेदेनावधारणं, बंधो-पंधः परवशीकरण नी. गुदनदेशानुप्रदेशेन मलेशदाप्रत्येकमभिसंवायो । मनिभः स्थिति १.म-मयदेशानुपदेशानुरोशेन सन्म।

·पर्यापधाधिकार - भाग पारित चराद समुपयाय: । मुगादा--पप- पदानि यानि एपदानि भी सदा पनि विदातिवाणि पश- गाणि पानि भवनापसंधानमिन्दिरमापान पदे मोदन र स्वारिणिता विकातिमाणा(गि) अप सन्तियानमेवं पूर्व पार्था बधीर पुत्रं मा घोडा गगन.. प्रमातियामियानामनिनार,- आहारे परे ताईदिय आणपाण भासाए । होति मणी वियफममो पजत्तीभो निणसादा ॥४॥ माहात्म्य पारीएप तदियाय आनमाणयोर्भापाया। भनि मनसोपिएकमा पर्याय मिनारयाताः॥४. टीका--- पाहाण्याविषये पाप नोर्मग्यापेण पुदला- नामादानमाहातपारणपनपयो था, मगीदारीरस्य शरीर वौदा- फिदिमाण पतपरिणामः दार्गर । मह-तथा ।दिय-द्रियरदिय- विषय वा पुइगम्वरूपण परिणाम [इन्दिपविषये का], आगपाण- आनधाणयांगनमाणविषये बारामनिश्चामायम्वरूपेण परचय आनप्राणनामा भामाए. भाषाया भाषाविषये पा शन्दस्वरूपेण पुटपरि- णामो भाषा: ति भवति । मणी विय-मनमोऽपि च मनं विषये वा चिनापनिनिमिनग्मानिदयों मन' । कमगो-क्रमशः प्रमेण यथानुष में- जगमन्यापन था। पन्जनी-गप्तियः संपूर्णतालव । जिणारगादा गिन- पाता. गर्वशतिपादिताः । एता पर्याय प्रत्यम्मभिमंचायते । आहारए- पनि, सर्गपतिः, इन्द्रियार्यातिः, आनप्राणपर्यापित, भाषापर्याप्तिः, मनः- पर्याप्तिमा पट पर्याप्तयो मिना याता भवतीति । पाहीनो संग्था पटेव नायिका इनि नामनिर्देशनव सक्षणं ध्याम्यातं द्रष्टश्यं यतः, आहारपर्या- ·मुलाचारे-- ---*ne anam- निनिः तिरिति किमुक्तं भवति येन कारणेन च त्रिशरीरयोग्यं मुक्तमाहारं सहग्स -भामै कृत्वा समयों मवति जीवस्तस्य कारणस्य नित्तिः संपूर्णता,आहार पर्याप्तिरित्युच्यते । तथा शरीरपर्याप्तिरिति किमुक्तं भवति येन कारणेन शरीरप्रायोग्यानि पुनलद्रव्याणि गृहीत्यौदारिकवक्रियकाहारकशरीरस्वरूपेण परिणमय्य समर्थो भवति तस्य कारणस्य निर्वृत्तिः संपूर्णता शरीरपर्याप्ति- त्युिच्यते । तथेंद्रियपर्याप्तिरिति किमुक्तं भवति येन कारणेनकेन्द्रियम्य द्वीन्द्रियस्य त्रयाणामिंद्रियाणां चतुर्णा पंचेंद्रियाणां प्रायोग्यानि पुरन व्याण गृहीत्वात्मात्मविषये ज्ञातुं समर्थो भवति तस्य कारणस्प परिपूर्णता इन्द्रियपर्याप्तिरित्युच्यते । तथाऽऽनप्राणपर्याप्तिरिति किमुक्त मवति येन कारणेनानप्राणप्रायोग्यानि पुदलद्रव्याण्यवलंध्यानप्राणपर्याच्या नि:- सृत्य समर्थो भवति तस्य कारणस्य निवृत्तिः संपूर्णताऽऽनप्राणपर्यानिरि- त्युच्यते । तया मापापर्याप्तिरिति किमुक्तं भवति येन कारणेन सत्यमा असत्यमृषाया? भाषायाश्चतुर्विधायाः प्रायोग्यानि पुगलद्रव्याण्याभित्य चतु विधाया भापायाः स्वरूपेण परिणमम्य समर्थों भवति तस्य कारण निवृत्तिः संपूर्णता भाषापर्याप्तिरित्युच्यते । तथा मनःपर्याप्तिरिति किमुक भवति येन कारणेन चतुर्विधमनःप्रायोग्यानि पुगल यात्रिय चतुर्विध- मनपरिया परिणमम्य समों भवति तस्य कारणाय निवृत्तिः संपूर्णता मनःपर्याप्तिरित्युच्यते । अतो न पृथग्लक्षणपूर्व कृतमिति ॥ ५ ॥ पर्याप्तीनो स्वामित्वं प्रतिपादयन्नाह;- एइंदिप चत्तारि होते तह आदेिदो य पंच भये । येईदियादियाणं पजत्तीगो असविणत्ति ॥ ५॥ दिया यतो मति तथा आदितशय भयंति। दींद्रियापिकानां पतयः अदीति ॥५॥ - ·पर्यात्यधिकारः। टीका-इदिएम-एकमिन्द्रियं येषां ते एकेंदियाः अधिकायिका- दिवनस्पतिकायिकांतास्तेष्वद्रियेषु । पत्तारि-चतम्रोऽष्टाः । होति-म. पंति । तह-तथा तेनैव न्यायेन घ्यावर्णितश्मेण । आदिदी य-आदित- भादो प्रभृति प्रथमाया आरम्य, पंच-दशार्धसंख्यापरिमिता. । भवे-भवति वियते, बेदियादियाण-दीन्द्रियादीनो दन्द्रियादिपेषों ते दीन्द्रियादय- स्तेषां दीन्द्रयादीनां, पजनीओ-पर्याप्तयः, असमिति-अशीति असं- शिपर्यतानां दन्दिपत्रीन्द्रिय चतुरिन्दिपाणामाहारशरीरेन्द्रिपानपाणभापाप- यप्तियः पंच भवति । तथैकेंद्रियेषु चाहारशगिन्द्रियानप्राणपर्यायवतमा भवति, दीन्द्रियायसंक्षिपर्यनानां पंच भवतीति ॥५॥ अथ पडपि पर्याप्तयः कस्य भवतीत्याशंकायामाह,- छप्पिय पजत्तीओ पोधया होति सण्णिकापाणं । एदाहि अणिवत्ता ते दु अपजत्तया होति ॥ ६ ॥ परपिरपंर्यालयो पोट्या भपति संहिकायानां । पताभिरनिर्वृत्तास्ते स्वपर्याप्तका भवंति ॥ ६॥ टीका-पि य-पदपि पदादशार्दा अपि समस्ता, पमतीओ- पर्याक्षय आहारशरोयानप्राणभाषामन पर्यालय, बोधामोदम्या: सम्यागतम्या:, होति-भवति, सनिकायाण संशिकायानो ये संशिनः पंचेन्दियाम्ना पपि पर्याप्तयो भवति त्यागंतव्यम् । अध केला हत्याकायामाह,--एदाहि-ताभिभातरगभिः पंचनिः पदभिः पतिभिः, अणिध्वना-अनिईना अपूर्ण अनिमा, ते ऽ-ते तु स एव भीश:, अपज्जनया-आपतिकाः, शनि-मरीति ॥ ६ ॥ संख्या पर्याप्तीन नामनिशनः भतिएका तदर्थ न पृथा पूर्व यून, पाता कालेन च सामो निपानिर्भवति तस्य काराय सिमाभार १२

·१७८
मनाचारे-
पजत्तीपज्जत्ता भिण्णमुटुत्तेण हॉति णायच्या ।
अणुसमयं पजत्ती सम्येसि चोववादीणं ॥७॥
पर्याप्तिपर्याप्ता भिन्नमुदतन भवंति ज्ञातव्याः।
अनुसमयं पर्यातयः सर्वेपो चोपपादिना ॥७॥
टीका--पजनीपजता-पर्याप्तिभिः पर्याप्ताः संपूर्गाः पर्याप्तिपर्णका
संपूर्णाहारादिहेतवः, भिण्णमुहुनेण-भिन्नमुहूर्तेन समयानघटिकायेन,
हाँति-भवंति, णायश्वा-ज्ञातन्या एते तिर्यडमनुष्या ज्ञातव्याः, याः अण
समयं-अनुसमयं समयं ममय मतिममयं वा लक्षणं कृत्वा, पन्जत्ती-पर्या
तयः, सम्वेसिं-सर्वेषां, उबवादीणं उपपादो विद्यते येषां त उपपादिनम्तेया.
मुपपादिनां देवनारकाणां । अय स्यान्मतं कोऽयं विशेषो देवनारकाणा-
नुसमयं पर्याप्तिः शेषाणां भिन्नमुहूर्नेति नैष दोषः देवनारकाणां पति-
समानकाले एव सर्वावयवानां निष्पनिर्भवति न शेषाणां सर्वेषां यतो यम्मि
नेव काले देवनारकारणामाहारादिकारणस्य निष्पनिस्तास्मिन्नेव काले शरी-
रादिकार्यस्यापि, तिर्यइमनुष्याणां पुनलघुकालेनाहारादिकारणस्य निष्पत्तिः
शरीरादिकार्यस्य च महतातः सर्वेषामुपपादिनामनुसमयं पर्याप्तयः तिर्य-
ड्मनुष्याणां भिन्नमुहुर्तेनेत्युक्तमिति । पर्याप्तीनां स्थितिकालस्तिर्यडमनु-
प्याणां जघन्यन शुद्भवग्रहणं किंचिट्ठन उच्छासाधादशमाग उत्कृष्न
श्रीणि पल्योमानि, देवनारकाणां च जघन्येन दशवर्षसहस्राण्युत्कृप्टेन जय-
त्रिंशत्सागरोपमाणि जीवितसमाः पर्याप्तयो यतो न पृथक् स्थितिकाल
उक्त इति ॥ ७॥
अय कथमेतज्ज्ञायतेऽनुसमयं पर्याप्तिरुपपादिनामिति पृष्टे पूर्वगममाह;
जहि विमाणे जादो उववादसिला महारहे सयणे ।
अणुसमयं पज्जत्तो देवो दिवेण स्वेण ॥ ८॥
यस्मिन् विमाने जात उपपादशिलायां महा शयने ।
अनुसमयं पर्याप्त देवः दिव्येन रूपेण ॥ ८ ॥

·पर्याप्त्यधिकार।
टीका--जहि-यस्मिन्, विमाणे-विमाने भवनादिसर्वार्थसिद्धि-
विमानपर्यते, जादो-जात उत्पन्नः, उववादसिला-उपपादशिलायां शुक्ति-
पुटाकागयां, महारहे-महाहें महापूज्या, सयणे-शयने शयनीयेऽनेकम-
णिसचितपर्यंत सर्वालंकारविभूपिते, अणुसमयं-अनुसमयं समयं समर्थ
पति, पजत्तो-पर्याप्त' संपूर्णयौवनः मर्वाभग्णभूपितः देवो-देवः,
दिवेण-दिव्येन मुघु शोभनेन, रूदेण-रूपेण शरीराकारवर्णादिना । यस्मिन
विमाने शिलाया महाहें शयनीय देवो नातस्तस्मिमेवानुसमयं पर्याप्तो
दिव्येन रूपेण भवतीति ॥८॥
देसूत्र विग्वन संबंधेनैव देव देहं प्रतिपादयन्नाह;-
दहस्स य णिध्यत्ती मिण्णमुहूतेण होइ देवाणं ।
सन्चंगभूसणगुणं जोवणमवि होदि देहम्मि ॥ ९ ॥
देहस्य ध नितिभिनमुहूर्तेन भवति देवानाम् ।
मागभूषणगुणं योयनमपि भवति देहे ॥ ९ ॥
टीका--देहस्स-य-देशस्य च शरीरस्य, णिवत्ती-निर्वृत्तिनिप्पत्तिः,
भग्णमहुनेण-भिन्न मुहन पिचिनपटिकादयेन, होदि-भवति, देवाण-
दानो भवनवासिकादीनां न केवलं पटपर्याप्तयो भिभमुरतन निप्पास
पनि कि तु देहस्यापि च निपनि सर्वकार्यकरणक्षमा मिनमु-
निव भवतीति । तथा न फेवलं देहायोत्पनि भिन्नमन कि तु सर्व-
भूमणगुण-सर्वाणि च तान्यगानि सगानि करचरणशिरोपीवादीनि-
पानि भूपयति इति सर्वागभूषणः सर्वागभूषणो गुणविशेषो यस्य तत्सर्वंग-
सुषणगुणं निग्वशेषारीिरावयवालंकारकाणं, जोवर्ण-पोवनं प्रथमवयः
रिमरमणीयावस्था सर्वालंकारसमन्विता अतिशयमतिशोभन सर्वजन-
पनाहादकर, रोदि-भवति, देहमि-हे शरीरे । देवानां पौरनमपि
शोभनं मागभूषणगुगं तेनैव भिन्नमानेन भवतीति ॥ ९ ॥

·-- गा येषां ते निर्मठगात्राः, मुयंधणीसासा-सुगंध. सर्ववाणदियाल्हादनको निःश्वास उहासो येषां ते सुगंधनिःश्वास। किनकमिव निलंपा निर्मक मुलाचार- पुनरपि देवत्र्यावर्णनदारेण देहमाह;- कणयमिव णिरुपलेवा णिम्मलगत्ता सुयंधणीसासा । अणादिवरचाररुवा समचतुरंसोरुसंठाणं ॥१०॥ कनकमिव निरुपलेपा निर्मलगावाः सुगंधनिवासाः। अनादिपरचाररूपाः समचतुरस्रोरुसंस्थानाः ॥१०॥ टीका-अगादिपर-आदिलित्रं परो वृद्धत्वं आदिश्च पश्चादिपर न विद्यते आदिपरो बालवृद्धपर्यायौ यम्य तस्य तदनादिपरं चारु शमन सर्वजननयनकांतं रूपं शरीरावयवरमणीयता अनादिपरं चारुम्पं येषों है अनादिपरचारुम्पा याबदायुःशरीरस्थिरयौवना इत्यर्थः अतिशयितस्थिर चारुरूपा वा, समचउरंसोरु-समचतुरनं उरु महत् पूज्यगुणं, संडा- संस्थानं शरीराकारः समचतुरनं उरु संस्थानं येषां ते समचतुरस्रोमसंस्थाना यथाप्रदेशमन्यूनाधिकावयवसपूर्णप्रमाणाः, कृणयमिव कनकमिव, मित्र ठेवा-निरुपलेपा उपलेपान्मलानिर्गता निरुपलेपा., णिम्मलगशा-निर्मन गावाः सुगंधनिश्वासा अनादिपरचारूपाः समचतुरमोसंस्थाना देश मर्वतीति संबंधः॥१०॥ किं देवसंस्थाने सप्त घातबो मवंतीत्यारेकायां परिहारमाह;- केसणहमंसुलोमा चम्मयसारुहिरमुत्तपुरिसं वा । वट्ठी णेव सिरा देवाण सरीरसंठाणे ॥ ११॥ केशनखरमचुलोमानि चर्मघसारुधिरमूत्रपुरीपाणि वा। नेवास्थानि नैक सिरा देवानां शरीरसंस्थाने । ११ ॥ टीका-केस- केशा मातभूनयननासिकाकर्णरक्षाादिप्रदेश बालाः, णह-नसाः हस्तपादांगल्यप्रोद्भवाः, मंग-मणि कुचंबाला, - ·पर्यास्यधिकारी १८१ लोम-लोमानि सर्वशरीरोद्भवमुक्ष्मवासाः, चम्म-धर्म मासादिपच्छादिका स्वक,पस-वसा मौसास्थिगतस्निग्धरसः, रहिर-रुधिरं रतं, मुन-मूत्र प्रणं, पुरिम-पुरीप, वाशन्दोग्येर्पा समुहयार्थः शुक्रनम्वेदत्वगादीनां । गेव-नैव पूर्वोनानि सर्वाणि नैव भवति, अट्टी-अनि संहननकारणानि, नैव सिरा- सिरानालानि । देवाण-देवानां शरीरसस्थाने, केशनसममभुन्टोमचर्भव- सारधिरमूत्रपुरीपशुपमम्वेदानि नैव भवति, अस्थिसिराध नैव भयं- तीति ॥११॥ शरीरगतपुगलातिसर्य प्रतिपादयन् देहमाए.- घरयण्णगंधरसफासादिध्यपहुपोग्गलहिं णिम्माणं । गेण्हदि देवो देहं सुपरिदकम्माणुमावेण ॥ १२ ॥ परयर्णगंधरसस्पर्शदिव्यबदुपुलैनिर्मितं । गृक्षाप्ति पेयो देहं स्यचरितकर्मानुभायन ॥ १२ ॥ टीका:-गःषा वर्गरसगंधम्पर्श येषां ते वरवर्णवासपी- से ने दियबहलाय रवर्णगंधरसम्पर्शदिव्यानंतपुरले मगुणविशिष्टवैश्यिकशरीरवाणागतानंतपरमाणुभिः, णिम्माण-निर्मित गर्वावयाचितं, गेडादि-गलातिस्वीकरोति, देश-देवा,देर-शरीरं, सुचरि- दकम्माणुभावेण-स्वेन चरितमर्मित न पत्कर्म प मुचरितर्म तस्पानु. भादो माहात्म्प तेन चरितकर्मानुभावन पूर्मितसुभकर्मप्रभावेन । देवो वरवर्णगंधरसस्पर्शदिश्यप पटनिर्मितं शरीर महानि ॥ १२ ॥ अथ देवानां मयागो शरीगणो माये तमद्भवतीत्यारेषायामार,- घेउधियं सरीरं देवाणं माणुसाण संठाणं । सुहणाम पसस्थगदी मुस्सरपयणं सुरुवं प ॥१३॥ •किपिकं शारीर देवानी मनुष्यण संस्थान। शुमनाम भारतपति: सस्वरयषनं सुरूर ॥१ - ·. सुस्वरवचनं, सुरुव-मुरूपं शोभनरूपं शोभनं रूपं यस्य तत सुरूप, र. मुराचारे-- टीका-देउन्चियं-अणिमादिलक्षणा विक्रिया तस्यो म सत्र प्रयोग वा वैकियकं सूक्ष्मादिमावेन नाना शरीरविकरणसमर्थ विविधगुणबिंदु वा शरीरं आत्मप्रवृत्युपचितपुहटपिंडः, देवाणे- देवानांमागुमण प्याणां मनुष्यजातिकोदयवता, मंडाणं-संस्थानं सर्वावपरसंग मुहणाम-शुभं शोभनं नाम संज्ञानुभावो यस्य तच्छुमनाम प्रशनन्दन कर्मोदयवत्, पसत्यगी प्रशस्ता शोभना गतिर्गमनं यस्य प्रय गतिः मुद्रमंथरविलासादिगुणसंयुक्त, मुस्सरवयण-शोमनः स्वरो यस्य तर देनान्यदपि गीतनादि गृद्यते यत एवं ततो यपि केशनसान तथापि न धीभत्सरूपं यतो देवान वैक्रियकं शरीरं । संस्थानं पुनः विशिष्ट ! शुभनाम प्रशस्तगतिः सुस्वरवयनं सुरूपं मनुष्याणामिवास्य नसायाकारः सर्वोऽपि वियत एव सुवर्णदौलप्रतिमानामिति ॥ १३॥ न केवलं देशना वैक्रियकं शरीरं किन्तु नारकाणामपि यो तर ताकयतिपादनीयमित्याशंकायर्या प्रमाणपूर्वक नारकदेहस्वरूप प्रतिर यभार पढमाए पुढवीए मेरइयाणं तु होइ उसेहो। सत्तधणु तिण्णि रयणी ध्येय प अंगुला होति ॥१४॥ प्रथमायो पृथियो मारकाणो न भवत्युरमेषः। मतभषि विनयः पटेय थोगुलानि मयंति १५ टीका-रमाए-प्रथमायो १.२पभाया, पुर्वाप थियो, ar नाका, नुसार विशेषग्राहसेनान्यदरिदारनामो ममार्ग वैदिसर्य, हामि-भवनि, मेर-जमेर शरीरमाणे, मना समषि, तिमि त्या-नयोताये, छ- भा, अंदानि, हानि-मन प्रामिंग भी ·पर्याप्पयाधिकारः। +- भतुर्हस्तं धनुः । नारकाणां प्रथमपृथिव्यां त्रयोदशप्रस्तारे विक्रांताम्ये शरीर- स्योत्सेधः सप्त धनपि हस्तवर्य पहंगुलानि इति । अयमे पुनः सीमतकाख्य प्रतारे यो हस्ता नारकशरीरस्योत्सेधो मुस सप्त धषि हस्तत्रयं पटगुलानि भूमिः, भूमेमु विशोध्य गुदर्शपस्य द्वादशभिर्भागते इच्छ- या गणिते लब्धे मुम्बसहित प्रथमवर्जितदादशप्रस्तागणां नारक शरीरप्रमाण- मागच्छतीति । तथा नरनाग्नि दितीयप्रस्तारे एक धनुको हरतः सान्यि- गुलानि च नारकाणां शरीरोत्सेधः । तृतीयपस्तारे गेरुकनामधेये सारी- रस्योत्सेध एक धनुयो हस्ता: सतदर्शवांगुलानि । चतुर्थप्रस्तारे प्रोतसंशो नारकतनोरुत्सेधो दे धनुषी ही हस्ती सार्द्धमंगुलं । पंचमप्रस्तार उद्धांत- नाग्नि देहत्रयं दशांगुलानि तनोरुत्संधः । पठप्रस्तारे संभ्रान्त संज्ञक धनुष अयं दो हस्तावंगुलान्यष्टादश सार्दानि च । ममममम्तार सभ्रातार ये कार्मु. कचतुष्टयमेको हस्तस्त्रीण्यंगुलानि च शरीगेत्सेधः । अष्टमप्रस्तारे विभा- तात्ये कोदंडचतुष्टयं हस्तरयमेकादशांगुलानि सानि नोरत्सेधः ।। मनस्तारे यस्तनामनि कार्मुकाणा पंचकमेको हस्तोगुलानि च विंशतिः हरीरोत्सेधः । दशममस्तारे सितनाम के षट् धनयि सार्दागुलचतुष्कं शरीरप्रमाणे । एकादशप्रस्नारे वाताम्ये धनुपा पटकं हातदितयं प्रयो- दशांगुलानि च । दादराप्रस्तारे गावाताम्ये धनुषो सहक सरितमेक- विशत्या सादगुलेन च तनो प्रमाण । त्रयोदशमस्तारे रिकति सम थापा हस्तत्रयं पटगुनानि च शरीरोत्संधः । प्रथमे तु मीमत के प्रस्तारे हस्तत्रयामिति शरीरं प्रथमाधिव्या शरीरप्रमाणमेतदिति ॥ १४॥ दियायां च पथिव्या नारकरीरप्रमाणे प्रतिपादपमार, पिदियाए पुढपीए रयाणं तु होइ उस्सेहो। पण्णरस दोणि पारस घणु रदणी अंगुला पेव ॥१५॥ द्वितीयाणे पृथियो मारकाणो ह भवति उसेधः । पंचदशमी दाश पनूपि रत्नयोद्धलामि वैष १५. - ·१८४ मलाचारे- टीका-विदियाए-द्वितीयायां द्वितीययोः पूरणी द्वितीया तस्या, पुढवीए-पृथिव्यां शर्कगख्यायां, गेरइयाणं नारकाणां, तुशब्दः संगृहीता- शेषोत्सेधविशेषः, होदि-भवति, उस्सेहो-उत्सेधः शरीरोत्सेघप्रमाणं, पण- ग्स-पंचदश, दोणि-दो, वारस-दादश,धणु-धनूंषि,रदणी-रत्नय' हरताः अंगुला चेव-अंगुलानि चैव, यथासंख्येन संबंधः । द्वितीयायां पृथिव्याने कादशे प्रस्तारे नारकाणामुत्सेघः पंचदश धनूंषि दो हस्ती द्वादशांगुलानि अत्रापि मुखभूमिविशेषं कृत्वोत्सेधे हते इच्छागुणितं मुखसहितं च सर्वत्र स्ताराणां प्रमाणं वक्तव्य। तद्यथा । अत्रैकादशप्रस्ताराणि भवंति-तत्र प्रथम प्रस्तारे सूरसूरकनाम्नि नारकाणामुत्सेधोऽटो धषि हस्तद्वयं दावेकादशमा- गावंगुलद्वयं च । द्वितीयप्रस्तारे स्तनकनानि नारकोत्सेघो नर दंडा द्वाविंशत्यंगुलानि चतुरेकादशभागाः । तृतीयपरतारे मनक- नामधेये नव धषि त्रयो हस्ता अष्टादशांगुलानि पढेकादशभाणानि चोत्सेधः । चतुर्थप्रस्तारे नवकसंज्ञके नारकोत्सेधः दश दंडा वो हस्तौ चतुर्दशांगुलानि साटेकादशभागानि । पंचमप्रस्तारे घाटनामके एकादश दंडा हस्तश्चैकादशांगुलानि दशैकादशभागाश्च शरीरोत्सेधः । षडप्रतारे संघाटसंज्ञके नारकशरीरोत्सेधो द्वादश दंडा. सप्तांगुलानितथैकादशभागाश्च सप्तमप्रस्तारे जिदाव्य दादश दंडा हस्तत्रयं त्रीण्यंगुलानि जय एकादशमाः गाश्चोत्सेधः । अष्टमप्रस्तारे निद्रिकाख्य नारकोत्सेधस्त्रयोदश दंडा एको हस्तत्रयोविंशत्यंगुलानि पंचैकादश भागाश्च । नवमप्रस्तारे लोलास्ये नार- कोत्सेधश्चतुर्दश दंदा एकोनविंशतिरंगुलानां मतकादशमागाश्च । दशम प्रस्तारे लोलुपास्य नारकोत्सेघश्चतुर्दश धपि त्रयो हस्ताः पंचदशांगुलानि नवैकादश भागाश्च । एकादशप्रस्तारे स्तनलोलुपनामथेये नारकशरीरोत्सेधः पंचदश दंवा दो हस्तौ दादांगुलानि चेति ॥ १५॥ ।

·पर्याप्यधिचरः।
१८५
तृतीयायो पालुभायभायर्या नारकोसेधं प्यावर्णयमाह;-
नदियाए पुढवीए णेरइयाणं तु होइ उस्सेहो ।
एकत्तीसं च धणू एगा रदणी मुणेयव्वा ॥ १६ ॥
तृतीयायां पृथिव्यां नारकाणी तु भवत्युत्लेषः।
पकनिशप धपि पका रनिमन्तव्या ॥१६॥
टीका-तदियाए-गृतीया, पुवीए-पृथिव्यां वालुकात्यायो, जेर-
इयाणं-नारकाणा,तु-विशेषः होइ-भवति, उस्सेहो-उत्सेध., एकत्तीसं च-
एकत्रिशच एकेनाधिका त्रिंशत, धणु-धषि, एगा-एका, रदणी-लिहस्तः
मुगेयवा-ज्ञातव्या । गनीयाया पृथिव्यां नवमप्रस्तारे नारकाणामुत्सेधो
धनुषामेत्रिशदेका रनिश ज्ञात-या इति । शेषं सूचितं नारकप्रमाण-
मत्रापि मुतभूमिविशेष कृन्ता नवोत्सेधभजितामिच्छया गुणितं द्वितीयाधि-
व्य-कृष्टनारकोल्मेधमुखसहित च वृत्वा नेयं । तयथा-प्रथमपनारे तमाख्ये
नारकोत्सेधः सप्त दंडा एको हरतो दागुलानि दो त्रिभागो च ।
द्वितीयप्रतारे तापनामनि नारकोत्सेधो दंडानामेकोनविंशनिवा-
गुलानि विभागध । तृतीयप्रस्तारे तपननाम्नि नारकोत्सेपो
विंशतिर्दण्टास्सयो हस्ता अंगुलानि चाष्टा । चतुर्थप्रतारे तापनार्य शरीरो-
स्सेधो दाविशतिर्धनुषो दोस्तो घरगुतगनि दो विभागो च । पंचममस्तारे
निदापाख्ये चतुर्विशतिचापाः पंचागुतानि एको हस्तविभागकः । पपु-
प्रस्तारे प्रज्वलिताख्ये नारकोमेधः पडिशतिर्धनुषा चत्वारि चाँगुलानि ।
सप्तमेंद्र के ज्वलितसंज्ञके नारकोत्सेधः सप्तविशतिचापासयो हम्ना द अंगुले
विभागो व दो। अएमप्रातारे संचलनेंद्रके एकोनविंशस्मेधो धनुर्ण
रस्तट्यमेकोगुलमेसिभागभ । नवमेव प्रस्तारे एकत्रिंशत्कोरंडा हस्तक्षेको
नारकोत्सेध इति ॥ १६॥

·१८६ मूलाचार- 4A तयोशि चतुर्थ्यां च पृथिव्यां नारकशरीरप्रमाणमाह;- चउथीए पुढवाए णरइयाणं तु होइ उस्सेहो। बासट्ठी चेव धणू वे रदणी होति णायया ॥ १७ ॥ चतुर्ध्या भूथिव्यां नारकाणां तु भवत्युत्सेधः । द्वापष्टिः चैव धपि द्वे रत्नी भयतो ज्ञातव्ये ॥ १७ ॥ टीका--चउथीए-चतुर्णा पूरणी चतुर्थी तस्यो चतुर्थी, पुवीर प्रथिन्यो पंकप्रभायां, नारकाणामुन्सेधो भवति दाभ्यामधिका षष्टिर्धनुषा च रत्नी दो च हस्तो ज्ञातन्यो। चतुर्थपृथिव्यां सप्तमप्रास्तारेंद्र के नारकं सेधप्रमाणमेतत् सेंद्रका नारकोत्सेधस्तृतीयपृथिवीनारकाणामकृष्टशरीरप्रमा मुग कृत्वा सप्तमोत्सेधः सप्तमप्रस्ताग्नारकोत्सधं भूमि व कृत्वा चोसेंधमानितेच्छागुणितं मुररसहितं कृत्वा वाग्यस्तद्यथा--प्रथमप्रश्नां आरमंशकेंद्र पंचत्रिंशद्धनुषां दी हस्तो विंशतिग्गुलाना सातभागाचत्वारः द्वितीयप्रस्तोरे तारास्येंद्रके चत्वारिंशदंडाः सप्तदशांगुलानि सप्तभागाध पंप तृतीयपम्तारे माररांशके चतुचत्वारिंशदंडाः दी हस्ती त्रयोदशगुलानि भार भागाश्च पंच । चतुर्थप्रस्तारे वर्चकाव्ये नारकोत्सेध एकोनपंचाशदनु दशांगुलानि दो च समभाग पंचमप्रतारे तमनामधेये धनुप विषया शत् दो य हस्ती पहंगुलानि पट सप्तभागाः । पपनस्तारे पहनामधेये नार कोत्सघो धनुषामष्टापंचाशन वीण्यंगुलानि अयश्च सप्तमागाः । सप्तमान पटपटाम्यद नारकोसेघवानो दापष्टिनमा हस्ती व दाविति पंचमपृथिव्यां नारकोत्मे प्रकटपन्नात;- पंचमिए पुढवीए मेरइयाणं तु होइ उस्सेहो। सदमेगं पणीसं पणुप्पमाणेण णादळ ।। १८ ॥ पंचम्या पियां मारकाणौ त भयत्ररोधी पातम पंचविंशति: धनुम्ममाणेम शातस्य ॥१८॥ न ·पर्याप्यधिकार। -- । टीका-पंचमायो पृथिव्यां धूमप्रभानामधेयायो नारकाणामुत्मेधी मरति, सई-शतमेक, पणवीस च-पंचविशत्यधिकं, धणापमाणेण-धनु:- प्रमाणेन शातन्यं । पंचमायां पृषिच्या पंचमेंद्रके नारकाणामुत्सेधो धनुषा प्रमाणेन शतमेकं पचविंशत्युनरं ज्ञातव्यामिति । अत्राप्येतमि पूर्वोनं मुरवं च कृत्वा विशेषं च कृत्वा विशेषं च पचकोत्सेधभाजितमिच्छया गुणितं मुखसहितं कृत्वा शेषेकार्णा नारकाणामुत्मेधो वाच्यः । तत्र प्रथमप्रस्तारे तमोनाम्नि नारकोत्सेधः पंचसप्ततिरंडाः । द्वितीयपस्तारे भ्रमनामके नार- फोत्सेधः मताशीतिदंदादों दस्तो च । तृतीयमता रूपराशक चंद्रके नार- कोत्सेधी धनुषां शतमेक । चतुर्थप्रस्तारेऽन्वयसंशके नारकोत्सधो धनुषा दादशोनर शर्त हस्तदयं च । पचमप्रस्तार तमिस्रमंज्ञके धनुर्पा पंचविंश- त्युनरशतमिति ॥ १८॥ पपया पृथिव्यां नारकोत्सेधमाह:- छट्ठीए पुढयीए रइयाणं तु होइ उस्सेहो । दोणि सदा पण्णासा धणुप्पमाणेण पिण्णेया ॥१९॥ पनयां पृथियो नारकाण त भयत्युत्सेधः। देशते पचाशत् धनुःप्रमाणेन विज्ञेये ॥ १९॥ टीका-हीए-पण्णा पूरणी पती तम्या, पुढीए-पृधियां, गेररायाणं तु-नाकाणां तु, होदि-भवति, उपही-उत्गंधा, दोणि सदा-देशाने धनुषा शतदर्य, पण्णासा-पंचाशदधिक, धणुपमाणेण-धनुपी प्रमाणेन, विश्णेया-विशेये। यहां प्रधिव्या तम:प्रभायो एतीयभतारे नारकाणामुसंधा धनुषो प्रमाणेन दे शते पंचाशदधिक विशेये। अनापि मुसभूमिविशेषादि वर्म त्या शेपेद्रकनारकाणाम सेध आनयस्तपथा तमामभायां प्रथमारतारे हिमनाम्नन्द्रिक मारकाणामत्सेधः षट्पष्ट साधिक धनुषा रन होती पोडशगुलानि पारिताय प्रस्तार गर्दटनाम्नीन्द्र धनु शतपस्याधिक ·मुनानारे- हस्तश्चैको टावंगुलान्यपि । तृतीयप्रतारे लालकनामेंद्रके नारको मेघ: मूत्रो पानधनुषों शतदयं पंचाशदधिकं विजेयमिति ॥ १९॥ सप्तम्यां पृथिव्यां नारकोत्सेधप्रमाणमाह सत्तमिए पुढवीए णेरइयाणं तु होइ उस्सेहो। पंचेव धणुसयाई पमाणदो चेव बोपन्ना ॥ २० ॥ सप्तम्यां पृथिव्यां नारकाणां तु भवति उत्सेधः। पंचैव धनु शतानि प्रमाणतश्चैव बोद्धव्यानि ॥२०॥ टीका-सत्तमिए-सप्तम्यां, पुढवीए-गृथिव्यां महातम प्रभायां, और इयाणं तु-नारकाणां तु, होइ-उत्सेहो मबत्युत्सेधः, पंचेव धणुसयाई-पंचव धनु-शतानि, पमाणदो चेव-प्रमाणतश्चैव नान्यत्, बोधव्वा-बोद्धव्यानि । सप्तम्या महातमप्रभायामवधिस्थानकेंद्रकनामनि नारकाणामुत्सवः प्रमाणतः पंचैव धनुःशतानि नाधिकानीति । एवं सर्वासु पृथिवीषु स्वकी- येंद्रकप्रतिबद्धेषु श्रेणिविश्रेणिवद्धेष पुष्पप्रकीर्णकेषु च नारकाणामुत्सेधः स्वकीयेंद्रकनारकोत्सेधसमानो वेदितव्यः। प्रथमायां पृथिव्यां प्रथमप्रस्तारे समितकेंद्रकनाग्नि महादिक्ष श्रेणीबद्धनरकाण्येकोनपंचाशदेकोनपंचाश दिति । विदिक्ष चाटचत्वारिंशदष्टचत्वारिंशदिति । एवमष्टावष्टौ हानि कृत्वा ताबन्नेतन्यं यावदवधिस्थानस्य चत्वारि दिक्ष श्रेणिबद्धानीति । प्रय- मायां पृथिव्यां त्रिशल्लक्षाणि नारकाणां तान्येव श्रेणिनदेन्द्रकरहितानि 'पुष्पप्रकीर्णकानि । द्वितीयायां पंचविंशतिलक्षा नारकाणां तान्येव श्रेणि- वद्रकरहितानि पुष्पप्रकीर्णकानि । तृतीयायां पंचदशलक्षा नारकाणां । चतु- दशलक्षा नारकाणां । पंचम्यां लक्षवयं नारकाणां । पयाँ पंचानं टक्षं नागकाणां । सप्तम्यां पंचैव नारकाणि । सर्वत्र श्रेणिवāदक- रहितपुष्पप्रकीर्णाकानीति प्रमाणं व्यावर्णित देहोऽपि घ्यावर्णितस्तदव्य- तिरेकाहुणगुण्यभेदेन ततो न दोषो देहस्वरूपमयित्वा प्रमाणस्य कयने ।

·पर्याप्यधिकारः।
नारकामा शरीरं बीमन्सं दुधि कियई सर्वाशुभपुद्रेनिप्पनं सर्वदल-
कारण हुंडकसंस्थानमशुभनाम दुस्वरवदन कृमिकुलादिसंकीर्णमिति ॥२०॥
देवानां शरीरं व्यावर्णितं न तत्प्रमाणमतस्तदर्थमाह:-
पणवीसं असुराणं सेसकुमाराण दस धणू चेव ।
वितरजोइसियाणं दस सच धण मुणेयव्वा ॥ २१ ॥
पंचविशतिरसराणा शेपकुमाराणां वश धपि वैय।
ध्यंतरज्योतिप्काणो दश सत धनूपि शासव्यानि ॥२१॥
टीका-भवनवासिव्यंतरज्योतिष्पकल्पवासिभेदेन देवाचतुर्विधाभवति।'
तत्र भवनवामिनां तावत्प्रमाण व्यावर्णयति-पणदीसं-पंचभिरधिका विंशतिः
पंचविंशतिः, अमुराण-अमुरकुमाराणों, सेसकुमाराण-शेषकुमाराणों नाग-
विद्यमुपर्णामिवातस्तनितोदधिपदिवकुमागणां, दस धण-दश दंडाः ।
चशब्दः समुच्चयार्थनेन सामानिकत्रायमिशत्पारिषदात्मरक्षलोकपालानी-
कप्रकीर्णकाभियोग्यकित्विपिकानामेतदेव प्रमाण शरीरस्य वेदितव्यं ।
च्यंतराः किनरकिंपुरुषगरुटगंधर्वयक्षराक्षमभृतापिशाचाः, जोदिमिया-ज्यो-
तिष्काः सूर्याचन्दमसी ग्रहनक्षत्रकीर्णकतारकाम, प्यंतराच ज्योतिप्काच
व्यंतरज्योतिष्कारतेषां व्यंतरज्योतिष्काणां, दस सत्त धन-दश सप्त धनंधि
यथासंख्येन व्यंतराणां दरा धषि ज्योतिष्काणां च मत धनषि सामानिक-
ब्रायविशलोकपालवर्जित शेषनिकायाना च शरीरस्योमधो ज्ञातव्य इति ।
भवनगासिनो दशपकारा भवति-तत्र प्रकारस्याउरकुमारसंशकस्य सामा•
निकादिसहितस्य शरीरोत्सेधः पंचविंशतिर्धनुषामुत्वृपः, नागकुमाराणां
वियत्कृमाराणां सुपर्णकुमाराणामग्निकुमागणों वातकुमाराणो स्तनितकुमार-
णामुदधिकुमाराणा दीपकुमाराणां दिवकुमाराणां सामानिकादिभेदभिन्नाना
च दश दंडा. शरीरस्यात्मध । व्यतगणामप्रकाराणां स्वभेदमित्रानां
दश धनषि शरीरस्योत्मेधः । ज्योतिष्याणां च पंचप्रकागो स्वभेदमि-
मानां सप्त दंदा शरीरम्योत्मेपो ज्ञातव्य इति ॥ २१॥

·- मागे fit re khusri ram मा प्रमामा- पद्धणुमहम्मेध मा गमिच्छति मागममाम् । पणीगं पंसदा योधमा कम्मममीम् ॥ २२॥ धनु:महलोमे गायारिनि मोगभूमिः । पंचविगतिः पंगसमानि बाध्यानि कर्ममुमित २२ ॥ टीका~माग-गट नगं महानि, उम्मे-उमेश पर मागं, - मामाणि धनुषा, दुर्ग-३ साये , শুনি-সানি, [ানায় মামলাকশান नाम । एणीम-पंचविशानिः, पंचमहा-पंचातानि च धनुषा, पवा- बोदव्यानि ज्ञानव्यानि कर्मभूमिषु । पंचमु भालेरावनाविदेहेष मोगमुनि पृष्टमध्यम जपन्यासु मनुष्याणाम्मेधं ययामध्येन घट चन्दारि सहकाति देच हस्ते (महमें) धनुमिच्छति, कर्मभूमिधु च शतपंचकं पंचविंशत्यधिकमिन्तानि ॥२२॥ प्राधान्याडेवानां कल्पवामिना तावमधमाह, सोहम्मीसाणेसु य देवा सलु हाँति सत्तरपणीओ। छञ्चेव य रयणीओ सणकुमारे हि माहिंदै ॥२३॥ सौधर्मशानयोश्च देवाः खलु भति सत रलयः । पद चैव च रत्नयः सनत्कुमारे हि माहंदे ॥२३॥ दीका-~-मोहम्मीसाणमु य-मुधर्मा नाम्नी सभा तयाँ भवः सौधर्म इन्द्रम्तेन सहचरितं विमानं कल्पा वा, सौधर्मशानश्च सौधम - शानो तयोः सौधर्मशानयोः श्रेणियप्रकीर्णकसहितयोः, देवा-देवा इंदर १२ २.५ . cit प्रार्णकाभियोग्यविलि , सलु फुर, सतरयणीओ-सप्त हस्ताः, उच्चेद-पडे च, रयणीओ- ਸਕੂਬਸੂਝਸਨੇ

·पर्याप्त्यधिकारः।
-
।
-
-
रत्लयो हस्ताः, सणाकुमारे मनत्तुमारे थ, माहिदे-माहेंद्र। सौधर्मेशानयोः
कल्पयोर्देवा इंद्रादयः शरीरप्रमाणेन सप्तहस्ता भति, सनत्कुमारमाहेंद्र.
योश्च कल्पयोश्च देवा दादयः पटरलयः प्रमाणेन भवतीति ॥ २३ ॥
शेपकल्पेषु देवोत्ने प्रतिपादयन्नाह:--
चंभे य लंतवे वि य कप्पे खलु होति पंच रयणीओ।
चत्तारि य रदणीओ मुक्तसहस्सारकप्पेसु ॥ २४ ॥
प्रदो च होतयेऽपि च कल्पे खलु भयति पंधरलयः।
चतत्रय रत्नयः शुकसहस्रारकल्पेषु ॥२४॥
टीका --मे-मकन्प, नवे विय-लांतवकल्पे, कल्पशब्दः प्रत्येक-
। मभिसमस्यने । मल-पुष्ट व्यक्तं सर्वमेतत्, होंति-भांति-पंच रथीओ--
पंच ग्लयः । दनादत्यनुवर्नतो (!) तेन सह संबंधः सर्वत्र द्रष्टव्यः ।
- चनारिय-चतपक्ष दणीओरत्नयो हप्ता, सुपक-शुम्कल्पे, सहस्सार-
सरवार कल्पे, अवापि करशब्दः प्रत्येकमभिसंध्यते । उपलक्षणमात्रमे.
तत्तेनान्येषामपि बमोनरापिएमहाशुषसतारसहस्रारकल्पाना महणे इष्टव्यं ।
श्रेणिवद्धप्रकीर्णकानां च । यमबमोनरनित्रकापिणेषु च चतुर्प कल्पेषु देवा
दादयः पंचाता प्रमाणेन भवंति, तथा शुत्रमहागुस्मतारसहस्वारेषु च
चतुषु फल्पेषु देवा द्रमामानिकादयश्च सत्वारो हस्ताः शरीरममाणेन
भवंतीति ॥ २४॥
আননসিমামা,
आणदपाणदकप्पे अद्धद्धाओं हवंति रयणाओ।
तिगेघ य रयणीओ पोधवा आरणउदे चापि ॥२५॥
आनापाणतकल्पयोराधिका भरति रत्नयः।
तिन एय च एलयः घोप्या भारणाघ्युतयोयापि ॥ १५ ॥

·- सहमे धनुष इच्छंति-अभ्युपगच्छंतिः, पूर्वाचार्या भागभूमिपु दशप्रकारकल्पपादपोपलक्षित कृष्टमध्यमजयन्यासु मनुष्याणामुत्सेधं यथासंस्थेन पद चत्वारि सामाणि दे च हस्ते (सहले) धनुपामिच्छति, कर्मभूमिषु च मनुष्याणामुत्कृष्ट साधन इन्दनन महचारितं विमानं कल्पो था, मोधर्मशानभ मो. शानी नमोःमोधर्मशानयो श्रेणिवद्धप्रकीर्णसहितयोः, देवान्नंग मूलाचारे- एते तियालोके व्यवस्थितास्तहारेणेव तिरश्चां च वक्ष्यमाणत्वाः हंध्य प्रमाणं मनुष्याणां तावत्कृष्टं प्रमाणमाह; छद्धणुसहसुस्सेधं चदु दुगमिच्छति भोगभूमीसु । पणवीसं पंचसदा बोधया कम्मभूमीसु ॥ २२॥ पद्रधनुःसहस्रोत्सेधं चत्वारि द्वे इच्छंति मोगमूमिषु । पंचविंशतिः पंचशतानि बोव्यानि कर्मभूमिषु ॥ २२ ॥ टीका-उवणुसहस्म-पद धनुषां सहस्राणि, उस्सेधं-उत्सेधं शरीर माणं, च-चत्वारि सहस्राणि धनुपा, दुर्ग दे तासु । पणवीस-पंचविंशतिः, पंचसदा-पंचशतानि च धनुपा, बोधवा- बोदव्यानि ज्ञातव्यानि कर्मभूमिपु । पंचसु भरतरावतविदेहेष भोगभूमि शतपंच पंचविंशत्यधिकमिच्छति ॥ २२॥ प्राधान्यादेवानो कल्पवासिनो तावत्सेधमाह;--- सोहम्मीसाणेसु य देवा सलु होति सत्तरयणीओ। छव प रयणीओ सणामारे हि माहिंदे ॥२३॥ सौधर्मशानयोध देवाः रालु भवंति सत रलपः। पद धैव च रानमः सनत्कुमार हिमाद्र ।। २३ ।। दीका--मोहमीमागेमु य-सुधर्मा नानी सभा तम्या भर मामानिमायामशारिसवात्माक्षलोकपाटानीपणापाया विका, मल-पु., वयसीओ-TH PATE, उ-पढेर च, यी- ·पर्याप्त्यधिकारः। रत्नयो हस्ताः, सणाकुमारे-सनत्कुमारे च, माहिंदे-माहेंद्र। सौधर्मशानयोः कल्पयोवा इंदादयः शरीरप्रमाणेन सप्तहस्ता भवति, सनत्कुमारमाहेंद्र योश्च फल्पयोश्च देवा इंदादयः षटरनयः प्रमाणेन भवतीति ॥ २३॥ शेपकल्पेषु देवोलधं प्रतिपादयन्नाह,- घंभे य लंतवे वि य कप्पे सलु होति पंच रयणीओ। चचारि य रदणीओ मुक्कसहस्सारकप्पेमु ॥ २४ ॥ प्रदो च हातवेऽपि च कल्पे खलु भति पंचरत्नयः । चतरथ रत्नयः शुकसहस्रारकल्पेषु ॥ २४॥ टीका-श्री-प्रकल्प, हेतवे विय-लांतरकल्पे, कल्पशब्दः प्रत्येक मभिसंबध्यते । बलु-फुट ध्यनं सर्वमेतत, होति-भांति-पंच रमणीओ- पंच रत्नय' । दनाद्रव्यनुवर्नती (1) तेन मह सरंधा मर्वत्र द्रष्टव्यः । घनारि य-चतमश्च पदणीओ-रत्नयो हस्ता, मुक्क-शुवकल्पे, सहस्सार- महनारकल्पे, अगापि करमान्दः प्रत्येकमभिसंकायने । उपलक्षणमात्रमे. तनेनान्येषामपि बमोनापिपुमहाशुशतारमहनारकल्पाना महर्ण द्रष्टन्यं । श्रेणिवर्णकानां च । यमबमोनरनिश्कापिणेषु च चतुर्प कन्येषु देवा इंदादयः पंचाम्ता प्रमाणेन भति, तथा गुरुमहामुत्रशतारसरमागेषु च प' कल्पपु देवा दमामानिकाइयच पाशगे ता. वासरममाणेन भवनीति ॥ २४॥ आननादिदेवप्रमाणमाह,- आणदपाणदकाप अद्भुद्धाओं हवंति रयणीओ। । तिगय प रपणीओ पोधम्या आरणसुदे पापि ॥२५॥ आनामाणसाल्पयोराधिका भवंति स्नयः। तिस एप एनयः पौरपा भारणाच्युतयोधापि ॥१५॥ - ·-- वेयककल्पास्तेषु, अड्वादना-अधिक रनिद्वयं तृतीयार्द्धसहिते रली मध्यमकल्यो द्वितीयः मध्यमोपरि कत्यस्तृतीय एलेपु त्रिषु कल्पेय देश १९२ मुलाचार- टीका-~-आणद-आनतकन्ये, पाणद-प्राणतकपे, कन्यशब्दः प्रत्येड- मभिसंघव्यते, अदुद्धाओ-अधिकास्तिम्रो रत्नयम्रयो हप्ता हस्ता, द, हवंति-मवंति, ग्यणीओ न्नयः । तिष्णेव-निमश्र, ग्यणीमो-स्नय. बोदव्या ज्ञातव्याः, आरणच्चुदे चादि-आरणाच्युनयोरपि आग्णकन्येऽर तकल्पे च आनतप्राणतकल्पयोदेवा इंद्रायम्रयो हरता अधिकाः शरीर प्रमाणेन बोद्धव्याः, आरणाच्युतकल्पयोश्च देवा इंद्रादयत्रयो हन्ट शरीरप्रमाणेन बोद्धव्या इति ॥ २५ ॥ नववेयकदेवशरीरं प्रतिपाइयन्नाह;- हेट्ठिमगेबज्जेसु य अड्डाइज्जा हवंति रयणीओ। मज्झिमगेवजेसु य वे रयणी होंति उस्सेहो ॥ २६ ॥ अधस्तनप्रैयेय के पु च सार्धद्वयं भवंति रत्नयः। मध्यमवेयकेषु च द्वे रत्नी भवतः उत्सेधः ॥ २६॥ टीका-हेष्टुिमगेवजेसु य-अधोग्रेवेयकेषु अधो व्यवस्थिना दे ये त्यो वा भवतः, मज्झिमगेवजेसु य-मध्यमग्रेवेयकेषु च मध्यमप्रदेशस्थितेषु त्रि प्रैवेयकेषु, वे रदणी-देरत्नी दी हस्ती, हवंति-भवतः,उस्सेहो-उत्सेधः शरी रप्रमाणं । नव वेयककल्या भवति ताधोध एक कल्पः अधोम-यो द्वितीयः कल्पः अधउपरि तृतीयः कल्परतेषु कल्पेषु त्रिषु देवा अहमिंद्रा अधिको दो हस्ती प्रमाणेन भवंति, तथाऽधोमध्यमः कल्प एक: मायः अहमिदा द्विहस्तोत्सेधा भवंतीति ॥ २६ ॥ उपरिममेवेयक देवशरीरोत्सेधमनुनरदेवोत्सेधं चाह;-. उपरिमगेवजेसु य दिवड्डरयणी हवे य उस्सेहो । अणुदिसणुत्तरदेवा एया रयणी सरीराणि ॥२॥ भय ग-गुस्तके।

·पर्याप्यधिकारः। उपरिममेयेयकेषु घर्धरनिर्भयेत् घ उसेधः । अनुदिशानुत्तरदेवा एकरनिारीरराः ॥ २७॥ टीका-उरिमगेवनेमु य-उपरिमोवेयकपरिप्रदेशव्यवस्थितेषु विपु वेयककल्पेषु, दिवहरयणी-अधिकरनिः हस्तोपरं च हस्ताई, हवे य-भवेत् , उससेहो-उत्सेधः । उपर्यध एकः कल्पः, उपरिममन्यमो दितीयः कल्पः, उपर्यपरि तृतीयः कल्या, एतेषु त्रिषु मेयेयककल्येषु देवानां शरीरोत्सेध एको हस्तो हस्ताई च । यपि सविकल्या विद्यतेऽत आगम- तस्ने ज्ञातव्या इति । अणदिस-अनुदिशकल्पे नवम विमानेषु, अणुनर- अनुनरकल्पे च पचमु विमानेषु देवा अहमिंदा., एगा रयणी सरीराणि- एकरनिशरीरा एकहस्तदेहप्रमाणा, अनुदिशानुत्तरकल्पयोश्चतुर्दशविमानेषु देवा एकहम्तशरीरोत्मेधा भवति ॥ २७॥ देवमनुष्यनारकाणा प्रमाणपूर्वक देशावरूपं प्रतिपाय तिरभामेके. न्द्रियादिपंचेंद्रियपर्यन्तानो शरीगेल्गेधारण जपन्यदेहमाह,- भागमसंखेजदिमं जं देहं अंगुलम्स तं देहं । एइंदिवादिपंचेंदियंतदेहं पमाणेण ॥ २८ ॥ भागोऽसंग्ग्यातकः यो देहोंगुलस्य सदेहः । पद्रियादिपचंद्रियांतहा प्रमाणेन ॥ २८ ॥ टीका-भार्ग-भागः, अमंसेगदिम-असंख्यातः, जद-य उपचयो यावपिंटो यत्परिमाणोऽगुटम्य द्रव्यांगुटस्य, देर-स उपपप- स्ताशानिहस्तगरिमाणः । एइदियादि-एपेन्द्रिय आदिउँषा ते एपेन्द्रियादयः, पंचेदियंत-पंचेन्द्रियोंते येषां ते वेदियोताः । एकेन्द्रियाइयच से पंचे. दियांताकेन्द्रियादिपंचेन्द्रियोतातेश देशशरीरमेहन्द्रियादिपञ्चेन्द्रियो. तदेह, एपेन्द्रियदीन्द्रियजीन्द्रियचतुरिन्द्रियपंद्रियाणां शरीरं, जहण- द्रव्यांगुलमसंख्यातसंडे कृत्या तसं टोपयो पापान देहो पन्माजस्तन्मात्रो देहः शरीरं जघन्य केन्द्रियादिपंचेन्द्रियपर्यतानामिति । २८॥

·तेषामेवोत्कृष्टप्रमाणं प्रतिपादयन्नाह;- साहियसहस्समेयं तु जोयणाणं हवेज उक्करसं । एयंदियस्स देहं तं पुण पउमत्ति णादव्वं ॥ २९ ॥ साधिकसहनमेकं तु योजनानां भवेत् उत्कृष्टः । एकदियस्य वेदः स पुनः पद्ममिति ज्ञातव्यं ॥२९॥ टीका--माहिय-सहाधिकन वर्नत इति साधिक समोशदय, सहरसमें तु-सहस्रमेक तु एक एकसहस्रं,जोयणाणं-योजनाना,हवेज-मवेत, रा. उत्कृष्टः । एइंदियम्म एकेन्दियस्य, देह-देहः शरीरं, ते पुण-सपुर पउमति णायवं-पममिति ज्ञातव्यं । तेन पृथिवीकायादिमायुकायांतान साना गारमात्रम्य देहस्य निगाणं दृश्य । योजनानां सहस्रो मावि तन्मात्र पन्दियस्य वेहः म पुनदेही वनस्पतिज्ञास्य पाए सातव्यः । प्रमाणप्रमाणवतोरभेदं कृत्वा निर्देश इति २९॥ दीन्द्रियादीनामफटदेयमाणमाह,- संसो पुण पारसनीयणाणि गोमी भये तिकोसं तु । ममरो जोयणमेत्तं मच्छो पुण जीयणसहस ।। ३०॥ दानः पुनायोमनानि गामी मयं त्रिकोश । प्रमरो योजनमाम माम्यः पुनयोजनप्तमः ॥ ३०॥ टीका-ममा पुग-मः पतीन्द्रियः, पारगोषणामि-बार जनानि झदायोजनी वा, गांभी-गोगादिका सन्गको वा, A - तु सिमाधीन्दिया, ममरी-प्रमो RYANA दिया, ओवन-योजनमा गत्यनियमाः, मनोज पुग पुनः, नायणमान-योगनगायःयागमय । सामग.. - भो-मन ·पर्याश्यधिकार। A म पदादरायोजनमात्रः, श्रीन्द्रियाणां मध्ये उत्कृष्टदेहो गोभी सा पको. पत्रपरिमिता, परिन्द्रियाणां मध्ये उत्कृष्टदो भ्रमर: स च पोजना- माणः, पंपेन्द्रियाणा मध्ये उमष्टदेहो मस्य स च पोजनसहसायाम रति १०॥ प्रमाणमपि प्रमाणमण गृहीतं यतोऽतो जबद्दीपम्यापि परिधिप्रमाणमाह;- अंदीवपरिहिओ तिण्णिव लक्सं च सोलहसहरसं पे पेय जोयणसया सत्ताधीसा य हाँति घोषव्या ॥२१॥ तिपोष गाउआई अहावीसं पधणुसर्य मणियं । तेरस य अंगुलाई अद्धंगुलमेव सविसेसं ॥ ३२ ॥ अंदीपपरिधि घीण्येय लक्षाणि च पोदशसहस्राणि । हेचय योजनाते सप्तविंशतिथ भवंति बोद्धव्यानिश॥ श्रीण्येय गप्यूतानि अष्टाविंशतिध धनुःशातं भणितं । प्रयोदश धांगुलानि अर्धागुटमेव सविशेष ॥ ३२ ॥ टीका-जंबुदीपो योजनलक्षविष्कम एतावारिधिप्रमाणस्यान्यथा- नुपपनेम्नम्य च महणं बहुप्रमाणविकल्पममहर्ण जंबूद्वीपप्रमाणमहणं चस्वयंभरमणदीपसमुदायामप्रमाणशापनार्थ तयोश्च प्रमाणकथनमुत्पृष्टदे- प्रमाणकेन्दियाघवस्थानज्ञापनार्थमित्यतो योजनल जबूढीपविष्कमवर्ग दशगुणां कृत्या धर्गमनं च गृहीत्वैव पठति,बुद्दीदपरिहिओ-जंबवृक्षोपल- क्षिनी दीपी जम्बूदीपोऽसख्यातीपसमुदाणां मध्यनाभिरिव तदाय मर्वेषां विरकमायामपरिधिप्रमाणं, परिहिओ-परिधिः परिक्षेपो जंपिरय परिधिजयदीपपरिधिः, तिण्णव रक्त-वीण्येव लक्षाणि, रंगेलहसहस्स- पोदशसहस्राणि, वे चेव जोयणसया- चैव योजनानां शत, सनावीसा प्रयायामाग..

·v- 'ervrdo- द्रीपः, वारुणिवर-वारणीदरचतुर्यों दीपः, स्वीरवरी-क्षीरवरः पंचमी य--सप्तविंशतिश योजनानां सर्वत्र संबंधः, होति--मति, बोद बोदव्यानि । जंबुद्दीपस्य पग्धिः, प्रमाण योजनानां त्रीणि लक्षाणि : शसहस्राणि, योजनानां दे च शते योजनानां सप्तविंशतिध । अयः भेदेन निर्देशो जंबूद्वीपपरिधिः योजनानां त्रीणि लक्षाणि पोडसमहत्य द्वे शते सप्तविंप्रतिश्चेति । तथा तिण्णेवीण्येव, गाउआई-ग क्रोशाः, अट्ठार्वामं च-अष्टाविंशतिश्च, घणु-धनुषां, सद- भणियंभणितं, तेरम यत्रयोदशानि च, अंगुलाई-अगुलानि च अद्धंगुलमेक-अध(गुलमेव च, सविसेसं-सविशेषो यदः मानिक किंचिदेव तेन विशेषेण सह वर्तत इति सविशेषमागुलेन संबंधः । गव्यूनानि धनुपा शतमष्टाविंशत्यधिक त्रयोदशानि चांगलानि विदेश मगुलं चेति ॥ ३१॥३२॥ जंबूद्वीपमादिं कृत्वा कियतां द्वीपानां नामान्याह;- जंबूदीवो धादइसंडो पुक्सरवरो य तह दीवो । वारुणिवर सीरवरो य घिदवरो खोदवरदीवो ॥ ३३ ॥ गंदीसरो य अरुणो अरुणभासो य कुंडलबरो य । संखवर रुजग मुजगवर कुसवर कुंचवरदीयो ॥ ३४ ॥ जंबूद्वीपो धातकीखंडः पुष्करवरश्च तथा द्वीपः । वारुणीवरः क्षीरवरश घृतवरः क्षौद्रवरद्वीपः ॥ ३३ ॥ नंदीश्वरथारुणोऽरुणमासश्च कुंडलयरश्च। शंखवरो रुचको भुजगवरो कुरावरो क्रौंचवरद्वीपः ॥ ३४ ॥ टीका-जदीको-जंबुद्वीपः प्रथमो दीपः, धादासंडो-धाती संतो द्वितीयों दीपः, पुक्सरवरो-पुष्करवररतृतीयो दीपः, तह-तथा, - - ·पर्यायधिकार। 1 - दीपः, पियरो-घृतवरः पो दीपः, खोदवरो-क्षौद्रवरः सप्तमो दीपः, नंदीसरो य-नंदीश्वरवाटमो दीपः, अरुणो-अरुणाख्यो नवमो दीपः, अरुणभासो य-अरुणभासश्च दशमो दीपः, कुंडलवरो य-कुंडलवर - कादशो दीपः, संखवर-शेसवरो दादशो दीपः, रुजग-रुचकसयो- दशो दीपः, भुजगवरो-भुजगवरचतुर्दशो द्वीपः, कुसबरो--कुशवरः पंचदशो द्वीपः, कुंचवरदीवा--क्रौंचवरदीपश्च षोडश इति । २३१३४ एवं नामानि गृहीत्वा विष्कंभप्रमाणमाह,- एवं दीवसमुद्दा दुगुणदुगुणवित्थडा असंखेजा। एदे द तिरियलोए सयंभुरमणोदहिं जाय ॥ ३५॥ पयं द्वीपसमुदा द्विगुणद्विगुणविस्तारा असंख्याताः । पते हतियग्लोके स्वयंभूरमणोदधिर्यावत् ॥ ५ ॥ टीका-एवं अनेन प्रकारेण, दीयसमुदा-दीपसमुदाः, गुणगुण- विस्था-दिगुणो दिगुणो विम्नारो येषां ते द्विगुणद्विगुणविस्ताराः, वियता असं रोजा-असंख्याता संख्यापमितिकांता: । जैदीपविष्कभालवण- ममुद्रो द्विगुणविकभो लवणममुद्राच धानकारदीपो दिगुणविष्कभः । अनेन प्रकारेण दीपात्समुद्री दिगुण विस्तार ममुद्राच दीपः । अतः सर्वे दीपसमुद्रा दिगुणदिगुणविस्ताग अमंग्याता भवंनि । ननु समुद्रहणं कृतो लब्ध ? दीपमहणात्, तदपि दुतः ? साहचर्यात्पर्वतनारदशन।कष्यस्थिता इत्याशंकायामाह,-एते इ तिरियटोए-एते तु दीपसमुद्रास्तिर्यग्लोके रग्ज- मात्रायामे, किया। सर्पभुरमणोदहि जाय-यावत्वयंभूरमणोदधिः । स्वयंभूरमणसमुद्रपर्यता असंख्याता द्वीपसमुदा द्विगुणद्विगुणारिम्नारा द्रष्टय्या इति॥३५॥ १ संख्यातप्रमाणमतिकान्ताः।

·अमख्याता इति तु न ज्ञायते, कियंत इत्यतस्तनिर्णयमाह:- जावदिया उद्धारा अट्टाइजाण सागरुबमाणं । तावदिया खलु रोमा हवंति दीवा समुदा य ॥ ३६॥ यावत्युद्धाराणि अधतीययोः सागरोपमयोः । ताति खलु रोमाणि मति द्वीपाः समुद्राश ॥ १६ ॥ टीका-जावदिया-यावंति यन्मात्राणि, उद्दारा-उद्धाराणि उदा- पल्योपमानि तेषु यावंति रोमाणि, अट्ठाइनाण-अर्द्धतृतीययाईयोरया कयोः, सागरुवमाण-सागरोपमयोः,तावदिया-~-तावंतरतन्मात्राः,सन स्फुटं, रोमा-उदारेषु रोमाणि मुखमागेरणरोमायाणि, हवंति-भवति. दीवा-दीपाः, समुद्दा य-समुद्राश्च । प्रमाणयोजनावगाहविष्कंभापाने कूपं कृत्वा सप्तरावजातमात्रोरणरोमाग्रभागेः पूर्ण च कृत्वा तत्र यावन्म त्राणि रोमामाणि ताबन्मात्राणि वर्षशतानि गृहीत्वा तत्र यावन्मात्रा समयी व्यवहारपल्यापमं नाम । व्यवहारपल्योरमेक रोम असंख्यातको टीसमयमात्रान् भागान् कृत्वा वर्षशतसमयेश्चैकक खंड प्रगुण्य तत्र या न्मात्राः समयाः तारन्मात्रमुद्दारपल्योपमं भवति । उद्धारपल्योपमानि च दशकोर्टीकोटीमात्राणि गृहीत्वकं उद्धारसागरोपमं भवति । तारमा त्रयोईयोः सार्द्धयोः सागरोपमयोर्यावन्मात्राण्यद्धारपल्योपमानि तत्र के यावन्मात्राणि रोमाणि तावन्मानाः स्फुट द्वीपसमुद्रा मवंतीति ॥ ३६॥ मन द्वीपमहणेन च ममुद्राणां ग्रहणं संजातं तत्र न ज्ञायते किमभिधा- नास्त इत्याशंकायामाह;- जंबूदीवे लवणो धादइसंडे य कालउदधी य । सेसाणं दीदाणं दीवसरिसणामया उद्धी ॥ ३७॥ अंदीपे लवणः धातकीसंडे घ कालोदधिध । शेपा द्वीपानांद्वीपसानामान उवधयः ॥ ३७॥ 1 ·पर्यायधिकारः। टीका-जंदीवे-जदीपे, लवणो-लवणसमुद्रः, धादासडे य-धातकीसंटे च, कालउदधी य–कालोधिसमुद्रः, सेसाणं--शेषेषु अंबूदीपधातकासंडजितेषु, दीवाणं---दीपेष दिसता आपो येषां ते दीपा जलरहितमध्यप्रदेशाम्नेषु दीदेषु, दीवसरितणामया-दीपः सदृशानि ममानानि नामानि येषां ते दीपमहशनामान , उद --उदकानि धीयते येषु त उदधयः समदाः । जीप लवणसमद्रः, धातकीसंडे च कालोदधि- समुद्रः, शेषेषु पुनदीपेषु ये ममुद्रास्ते स्वकीयस्वकीयदीपनामसंशका भवंतीति ॥ ३७॥ - एते समुद्रा लवणोदादया कि समानरमा इत्याशंकायामाह,- पत्तेयरसा चत्तारि सायरा तिषिण होति उदयरसा। अवसेसा य समुद्दा सोद्दरसा होति णायव्या ॥३८ । प्रत्येकरसायत्यारः सागरास्त्रयो भयंत्युदकरसाः । अयशेपाथ समुद्रा क्षौदरसा भवंति ज्ञातव्याः ॥ ३८ ॥ टीका-पत्तेयासा-प्रत्येकः पृथक पृथक रसः वादो येषां ते प्रत्ये- करमा भिन्नस्वादाः, चनारि-चत्वार, सायग--सागराः समुदाः, तिणित्रयः, ति-भवति, उदयग्सा-उदकरसा उदकं रसो येषां ते उदकरसा पानीयरसपूर्णाः । अबसेमा य---अवशेषाभैतेभ्यो येऽन्ये, समझा-समुद्राः, सोदग्सा क्षौदरसाः शो रस इब रसो येषां त इक्षुरसा मधुररसस्वादुपानीयाः, होनि--भवंति, णायचा-शातव्याः । * चत्वारः समुद्राः प्रत्येकासा:, त्रय उदकरसाः समुद्राः, शेषाः पुनः क्षोदरसा शातच्या भवन्तीति ॥ ३८॥ के प्रत्येकरसा. के चोदकरसा इत्याशंकायामाह,- वारुणिवर सीरवरो घदवर लवणो य होति पत्तेया। कालो पुक्सर उधी सयंभुरमणो य उदपरसा ॥३९॥ R समारसा नेत्याइ स. ग। पुष मध्यगतः पाठः स-प-पुस्तके * - ·इनि॥३१॥ याभुगमणगमद म, xit म-मांनि सनया:, पुस चारगीवरः क्षीरवरः पृतयरी लवणश मयंति प्रत्येकाः । कालः पुष्कर उदधिः स्वयंभूरमणधोदकरसाः ॥ ३९॥ टीका-वारुणिवर-वारुणीवरः समुद्रो वारुणी मयविशेषस्तस्या गर इव रसो यस्य स वारणीरसो वारुणीवरः, सारदरो~क्षीरवः क्षीय इव रसो यस्य स क्षीरमः क्षीरवरः, घदवर-पतवरः पतस्य रस । सो यस्य म नग्मा, लवणो य-लवण लवणस्य रस बरसे यम्य म लाणरसः लवणसमुद्रः, होतिमांति, पनेया-प्रत्यारा एने चत्वारो वामणीवरादयः समुद्रा भिन्नरसा मयंतीति । कालो-कार, पुष-पुष्करः, उदधी-ममुद्रो, सर्यमुरमणो य-भाभा उपयरसा-उदकामा उदकं रसो यो त उदकरसाः, पारोदात को दी ममुद्रो ग्वयंभामणते उदकरताः । एतेभ्यः पुनग्न्य सादसा: ममः अथ के मद्देश जलचराः सति केषु च न संतीन्याशायामान,-- एथणे कालसमुद सपंभुरमण य होति मच्छा। अबसे सेगु समुदेस गरिव माछा यमपराया ॥४॥ टपणे काल समुद्दे पर्यपुरमणे च भयंति मत्स्यारत। अयशेष सावंपु म मति माया मकरा था ..." टीका-लागे-लवणगमुद्र, कालसमुद-कालममु, सग्मणे সকল দৰব পার হন। মাৰি । मामे--माशेपा नायो , समुनगदेश, fed मति नति, माय-मयाच, मया --मा: यी जलसा न मालगमाना पिन्य । हम बागोमागममा मतया RT - ·. प! , thiry TRI Effe.netitiv.॥ अ ERHITTER.- मारमाणिपा एवणं णपनीपणा गदिमुगु । गमगा पकालादमि अनार यदिदं ॥४१॥ राजमारनामामुषु । पnिारी अष्टापपु.४१॥ for-Amerpa - यामान प्रमाण clies- १०...'tPER Re: जाणा-सामनानि प्रमा entinator feart-1न मानिनन RT नदी iy ng dirtavati aru BEI मीभाव । नगगा PrifTHA माण पतविला पायोमन- प्रमाण., Airtrlia-~ी. -अपांप्रनममाणा पासपोजना पत पुन समामो मायापि एप्योज्य- पान माना 41. निम-नाम । रमाश- जनमा मत 4 नाम ५ नायाभनप्रमाणा मास्पा: पायी पुनर्मनया दिनमा य नदीमाषु अपारस मायाम दानामपरम भन्यथामपि ममार्ण दृश्यमितिकर माम मनपानामादिममाण उपन्यदेप्रमाणे च प्रतिपार- मादम्मिा दुमडा सपमुरमणमि पंचसदिया । देदम सस्यहम् फुपमाण जटपरंतु ॥४२॥ REFEREN-पुस्तके हस्ति।

·-- विही दु-वितस्तिका द्वादशांगलप्रमाणा., अथवा जलस्थलसम्म साहनिकास्तु मत्स्या: स्वयंभरमणे पंचशतिकास्तु । देहस्य सर्व-हस्यं कुंथुप्रमाण जलचरेषु॥४२॥ टीका--माहस्सिया - साहमिकास्तु सहस्रं योजनानां प्रमाण येथी ते साहघिकाः, अवापि योजनशब्दो द्रष्टव्यः, मच्छा--मत्स्याः सयंभू मणमि--स्वयंभूरमणसमुदे, पंचसदिया-पंचशतिकाः पंच शतानि प्रमाणं येषा योजनानां पंचशतिका नदीमुत्तेष्विति द्रष्टव्यमधिकारात् । उत्कृष्टेन स्वयंभूरमणसमुद्रे मत्स्याः सहस्रयोजनप्रमाणा नदीमुम्वेषु पंचश- तयोजनप्रमाणाः । देहस्स-देहस्य शरीरस्य, सबहरसं-सर्वहरवं भार अपत्वं, कुंथुपमाणं-कुंथुप्रमाणं, जलचरेसु-जलचरेषु । सर्वनलग- णां मध्ये मत्स्यस्य देहप्रमाणं मास्कृष्टं योजनसहनं सर्वजघन्यश्च कुंथु- प्रमाणः केपांचिजलचराणां देह इति ॥ ४२ ॥ पर्याप्तापर्याप्तत्वमाश्रित्य जलचरस्थलचरसचराणां देहप्रमाणमार;- जलथल सगसम्मुच्छिमतिरिय अपजत्तया विहत्थीदु । जलसम्मुच्छिमपजत्तयाण तह जोयणसहस्सं ॥ ४३ । जलस्थलखगसम्मूर्छिमतिर्यच अपर्यातका यितस्तिस्तु । जलसंमूहिमपर्याप्तकानां तथा योजनसहस्रं ॥ ४३॥ टीका जलथलग-जलं च स्थलं च सं च जलस्थलमानि यु गच्छंतीति जलस्थलसगा जलचरस्थलचरसचराः, सम्माछिम-- छिमा गोपपादजन्मेनान्ययोन्यत्पन्नाः,तिरिय-तियो देवमनुष्यना: कागामन्ये जीवाः, अपनत्तया-अपर्याप्तका असंपूर्णाभाषपर्यावया, १ समुरे इनि गन्दा स-1-पुम्नक नास्ति। २ वहामागायो नरमूला स-ग.| ३ जन्मनोऽन्यथानुपमा सना-पानके पाउः ।

·Relammait rine; FOR IRRITERAनाणwoman OR CHEN PLEARN जन. PramainTAK मा गणन Premi-Aधी, प्राय:, Murt-mana an, गलामी. PITATER REAmuret.४॥ पुनाtantri Tarurमा', जलपटामअपजत गपटसंमधिमा प पनत्ता। गगम्ममा प उमपे उपसंण पणुपुर ॥४४॥ जलस्पष्ट गर्भापाRT पलसमृधिमाश पाता। गगगभंजायन भनु याव ४४॥ हीहां-जयमान हम मनमगाटाप नारि गर्भपा 31 बलरातिमा, पानी नटा anादीका पहा गर्भ जाता जीजा सालण्यासाहप- दादा पपा मा बसत धनुर्धापनति, न पह। आयशा जनि- मापिटपतियो त भाव नरपतगर्भारत का समानापमापा जलपलपारा गर्भशापयेपर्थ- मापः । सगरमामा-उमा 4- आT TURifa सगा. चितम्या स्थला समाप पलायसपटा. परिमृगाश्यात पते सम्मू- धमा समसामधिमा., पजा-पर्याता । समगम्भमा य-संग जाता रगना गर्भ माता गर्भ जा सगजाय ते गर्भमाध सगगर्भमा, उभय-पर्याा अपर्याप्ता, उसरसंण उरकण उत्पशायरममाणेन पण धनुरथल "प्रयाणामुपर नानामधो या संम्या पाय- मिगुप" पनुपा पृथक्त्त पन:प्रथात प्रयाणां धनुपामगरि नानामधातु- यादमिद-1-पुस्लमालानाप्यनेन भवित।

·मूलाचारे- Homwwwwwww. - पंचपटममाटधपि । जलवायलचग ये गर्मजा अपर्याप्त समयलदान संमूछिमाः पर्याप्ता ये सगगर्मजाच ये पर्यामापर्याप्ताः सर्वे ते उनुन गरीप्रमाणेन धनुपृयावं भवति । अथवा देहस्येन्यनुवर्तते तेनैतेषां दे उत्कर्षेण धनु.पृथक्त्रं भवतीति ॥ ४४ ॥ जलस्थलगर्भजपर्याप्तानामुन्कृष्टं देहप्रमाणमाह,- जलगन्मजपजत्ता उकसं पंचजोयणसयाणि । थलगन्मजपजत्ता तिगाउदोकस्समायामो ।। ४५॥ जलगर्भजपर्याताः उत्कृष्ट पंच योजनशतानि । स्थलगर्भजपर्यातास्त्रिगट्यूतानि उत्कृष्टमायामः ॥ ४५ ॥ टीका- जलगभजपनना~जलगर्भजपर्याप्ताः, उक्करसं-उत्कृष्टभुत- पेण बा, पंच जायणसयाणि-पंचयोजनशतानि देहप्रमाणेनेत्यर्थः, अध- वा जलगर्भजपर्याप्तानामायामः पंचयोजनशतानि* उत्तरगाथा आयामस्य महणं यतः । अथवा एतयां देह उत्कृष्टः पंचयोजनशनानि* थलगभग पन्जता-स्थलगर्भजपर्याप्तानां, तिगाउद-विगव्युतानि षट्दंडसहस्राणि उकरस--उत्कृष्टः, आयामो-आयामः शरीरप्रमाणे । स्थलगर्भजपर्या- माना भोगभूमितिरश्वां देहस्योत्कृष्ट आयामाणि गव्यूतानि । अथवा स्थलगर्मजपर्याप्ता उत्कृष्टदेहस्यायामन विगव्यूतानि भवतीति । १५ ॥ पृथिवीकायिका कायिकतेजम्कायिवायुकायिकानां मनुष्याणां चो- स्कृष्टं देहप्रमाणं प्रतिपादयन्नाह,-- अंगुलअसंखमागं बादरसहुमा य सेसया काया। उकस्सेण दुणियमा मणुगाय तिगाउ उम्बिद्धा ॥४६॥ अंगुलासंख्यभागो दादरसूक्ष्माच शेषाःकाया। उत्कृष्टेन तु नियमात मनुष्याथ विगत्यूतानि उद्धा ॥४॥ पुषमभ्यगतः पाठःख-ग-पुस्तकेऽधिरः। .

·पारदरियार, २०५ . । टीमा-गुन-शांगुनम पानिपभोगुरन सपा नभमदेशा. को माया पावदायामान्मा दश्यागुल तम्यागुलस्य असमान-अमर सातभाग अंगुर मगरयानसर या तटमगुला- सम्यागभागामारमा पनागनामकांदयावादग. मनामकर्मो- दमागमा बादराय माय बादामा मियादफा, गंगया-शेषा उनाना विषा या पिकापाकायतनपाययुकायाः, उमा- पेण-उन मन तुविश, णियमा-नियमाविभपात, R. गुया-मनुष्पा भांगमिमा , तिगाउ-गियनानि, डागदा-आमाः परमो मेधा मपि वादापाः ( समाध) विवीकाधिकादि- मायकायिना व्यायाम यमागदारी मेधा मनुष्यास पर्याप्ता- विगायागरीरोगंधा । प्रमाण न। नार पोनरभ्य पर्याप्तिमनानित्य सामान्येन पनादिति ॥ ४५ ॥ पुनापि ममपन्य साक्षरीप्रमाणमाह, सहमणिगोदशपजत्तयस्स जादरस नदियसमयनि । हपदि दु सम्पनहष्णं सप्युकस्म जलचराणं ॥१७॥ समामगांदापर्याप्तस्य जातस्य कृतीपसमये । भवति द सर्यजघन्य सर्वाक जलचराणों ॥४७॥ टीका-मुरमणिगोद-पश्मनिगोदस्य, अपज्जनयारा-अपर्याप्तकरय, जादाग-जानस्योत्पन्नाय, सदियसमयामितीयसमये प्रथमदिनीय. रामपयोः प्रदेशनिसद्भाशत्पूदेहसामीप्यादा महन्छ रंगवति ती- पसमये पुनः प्रदेशाना नियमानुसारेणावधानाध सर्वजपन्यं भवति दागर, हदि इ-भवत्या, रामजणे-मईनपन्यं, सास-सर्वोत्कृष्ट, जनचो मस्यानी पमानो वा । सामनिगोदस्यापर्याप्तस्य नृतीयसमये १ये बाधा प्रेस-पुर।

·मातमात्रस्य सर्वजन्यगरीगेलंधः, जलचरागां चे पानां सर्वे गरीरायाम इति । अत्रापि तोम्य स प रस्नुपमाणं ये ना मुकुलनविजयावाका कांदनगिरिमनुष्योत्तरकुंडलवराजनंदधिमा नामयंभूनगददंष्ट्रागिरिभवन विमानतोरगजिनहापियाकेदार- की कश्रेगिवदग्यक्षेत्रवेदिका मामलोधातकीपुकरचयादा नदी डायतनवापार्मिहासनादीनामुमेधायाममाणं दृष्टय लोकनिमा देहम व्यायाय मंग्यान प्रपंचयत्राह;- मसुरिय कुसग्गट्टि सूइकलावा पडाय संठाणा । कायाणं संठाणं हरिदतसा णेगसंठाणा ॥४८॥ मरिका फुशामविहः सूचीकला पताका संस्थानानि । कायानी मस्थानानि हरितत्रता अनेकसंरचाना.४८. टीका-मगुरिय-मरिका नाकारा, कुमाधि-शरया कुशाई नम्मित विदाणा शापिताशामुदक, सहकलाग-धीकरण पचममाय पहाय-पनायामाधानान्यामाग..कापाकापानी विनायिकादिवायुधायनाना, मंडणं-माधानानि दारा Ip fierra मत्थान या तन्मारिकाम्यान, शार्षिकि मापने यम्य तमामथान, गीला गंधाने यापीकर माधान, पाण्यानं यायायानं पागनमा कायण यान मामपान, मायाप गन • (मान, य RAisarयान, काय M 41.a-a-TAMI ·पर्याप्यधिकारः। २०७ -444" मस्थानं पताकासंस्थान । मसूरिकायाकार इव पृथिवीकायिकादयः । हरिदतसा-हरितत्रसा. प्रत्येक साधारणबादरममवनस्पतिर्दान्द्रियीन्द्रिय. चतुरिन्द्रियाः, णेगसंगणा-अनेक संस्थाना नेकपनेकमनेक संस्थान यां तेऽनेक संस्थाना अनेटमाधानविकल्पा अनेकशरीराकाराः । सशब्देन दन्द्रियादिचतुरिद्रियपर्यंता गयंत पंचेंद्रियाणा मेस्थानस्योत्तरब पनिपा- दनादिति ॥४८॥ पंचेभियसंस्थानप्रतिपादनार्थमाह, समचउरसणग्गोहासादिपगुजायवाभणाहुंटा । पंचेंदियतिरियणरा देवा पउरस्स पारपा हुंडा ॥४९।। समचतुरसन्यमोधस्वात्तिकपुरमकयामगहुंदर पंमियतिरा देयाधतुरवा नारका हुंसाः ॥ ४९ । रीका-म्यानमित्यनुवर्तते । समचउरस-समचतुरस्त्र संस्थानं यथा पशायर्ष परमाणुनामन्यूनाधिपता।गोर-न्यमोध संस्थान शरीरस्यो. भागेऽश्यवपरमाणु बरुत्वं । *सादि-वातिसंस्थानं शरीरस्य नाभेरपः कटिनेपापादाययवपरमाणुनामधिकोपचयः । मुन्ना--कुम्जसंस्थान शरीरस्य सायपरमावधिकोपचयः । वामगा-वामनसम्यान शरीर- मध्यावयपरमाणुबार हस्तपादाना पदयात्रा-टमपान स- रीरावयवाना बीभत्सता परमाणुना न्यूनाधिकता कई लक्षणाम्पूर्णता प पं.दितिरिपगरा-पंचन्धियतिर्यगणो मममतुरन्यवादातिकुम्मा- चामन सिस्थानानि परपि चन्द्रियाणा मनुष्याणां निरौ ए भनि, १पमा कामा नारायस-ग-पुरे हि सनी भर पुराने प्रेम-भोस.दि- स्थानिसलासीant ERRRRRRमानुएमder. दाना मनस्था।

·२०६ मूलाचारे- - जातमावस्य सर्वजघन्यशरीरोत्सेधः, जलचराणां चे पानां सो शरीरायाम इति । अत्रापि लोकस्य सप्तकं पं रज्जुपमाणं दाय रुकुलवत्तविजयाद्वैष्वाकारकांचनगिरिमनुष्योत्तरकुंडलवरांजनददि तकस्वयंभुनगवरेंद्रदंष्ट्रागिरिभवन विमानतोरणजिनगृहापियरेन्द्रा कीर्शकश्रेणिव द्वनरकक्षेत्रवेदिकाजवशाल्मलीधातकीपुष्करचैत्यभार नदीकुंडायतनवापी सिंहासनादीनामुत्संधायामप्रमाणं द्रष्यं लोकनियेत इति ॥ ४७॥ देहमूत्रं व्याख्याय संस्थानमूत्र प्रपंचयनाह;- मसुरिय कुसग्गवि सूइकलावा पडाय संढाणा। कायाणं संठाणं हरिदतसा णेगसंठाणा ॥४८॥ मसूरिका फुशापयितुः सूचीकलापः पताका संस्थानानि । कायागो मध्यानानि हरितसा अनेकरांस्थानाः ४८. टीका-मसुरिय-मौका नाकारा, कुमागवि-कास्या कुशा नम्मिन रितुदाणा शामdिलाकार मुदई, मालाग-धीकलाप गनीममदायः,पहाय-नाया,मंगणं-सायानान्याकारा,काया-मायाना विविधादिवायुयाताना, गाणं-सायानानि शरीरामपू. मियान दम्य तन्मगरिमार्गम्यान, कुशाकि मान पग्य नाथान, गीला धानं पाप गीला पानं, HTET माया पानतावानं यथागगन iv, पनि बा महागाने, माया नया - MarriAruin 4 गान्धान, काय em, anni ·पर्याश्यधिकारः। । - पाय, णियमा-नियमात् निधयेन । चरसुझास-चक्षुःस्पर्श विषयं विया- पाहि-विमानीहि । इमं चतुरिन्दियस्य चक्षुरिन्द्रयविषयं योजनानामेको नगिच्छतं चतुःपंचाशयोजनाधिक विजानीयसदेहेनेति । न चक्षुषः प्राप्तया- हित्वं चक्षुस्थाजनादेरमहणात, न च गदा गृह्णाति चक्षुप्रदेशशून्यत्वप्र- संगाता नापि विज्ञानमय चर्मउति जीवग्याज्ञत्वप्रसंगात, न च स्वतोऽर्ध- स्वरूपेग गमनं युज्यतेऽतरे सर्ववस्तुग्रहणघमंगात इति ।। ५२ ॥ असंशिपंचेंद्रियम्य चक्षाविषयं प्रतिपादयन्नाह,- उणसहि जोपणसदा अट्ठव य होति तह य णायव्वा । असण्णिपंचेंदीए चक्कुप्फास बियाणाहि ॥५३॥ एकोनपष्टियोजनशतानि अप्रैय च भवति तथा च ज्ञातव्यानि। अतंक्षिपंचेंदियस्य घनःस्पर्श विजानीहि ॥५३॥ टीका-उणसष्ट्रि-एकोनषष्टिः, एकेनोना षष्टि । जोयणसदा-योजनाना दातानि योजनशतानि, अहेव य-अष्टावपि च योजनानि, हॉति-भवति । ता यणायदा-तयेव ज्ञातव्यानि असगिपीए-असंज्ञिपंचेंद्रियस्य शिक्षालापादिरहितपचेंद्रियम्य, चातुफार्म-चक्षुःस्पर्श चक्षुर्विषय चक्षुषा महणं, क्यिाणाहि-विजानाहि योजनशतानामेकोनषष्टिस्तथैवाययोजनानि च भवति ज्ञातव्यान्येतलामाणमसंज्ञिपंचेंद्रियस्य चक्षुरिन्द्रियविषयं जानीहि 'एतावत्यचनि स्थित रूपमसंजिपंचेंद्रियो गृहाति पक्षुरिन्द्रियेणेति ॥ ५३॥ असंशिपंचेंद्रियम्य श्रोत्रविषय प्रतिपादयन्नाह,- अद्वैर घणुसहस्सा सोदप्कासं असण्णिणो जाण । 'विसपावि यणायब्वा पोग्गलपरिणामनोगेण ॥५४॥ 'इम' प्रेरा-पुस्तक मास्ति ।१ मरिद्विसरियस्य प्रेस-पुस्तके पाठः ।। विहानमे प्रेस पुस्त।। सन्तानारूपेण स-11५ अस्माद (माया एका- तिस.एलायति गाएका गोचो स.ग। - ·- मूलाचारे- सहस्राणि धनुषामेतावतावना स्थित स्पर्श गृह्णाति चतुरिन्द्रयस्पर्शनन्दिर, तया तस्यैत्र चतुरिन्द्रियस्य रसनेन्द्रियविषयो धनुषा दे शते षट्पंचाशदी एतावतावना स्थितं रसं चतुरिन्द्रियः रसनेन्द्रियेण गृहाति तथा तम्बर चतुर्शिद्रयस्य धाणेन्द्रियविषयो दे शते धनुषामेतावतावना स्थितं की गृहाति चतुरिन्द्रियो घाणेन्द्रियेण, तथाऽसंज्ञिपंचेंद्रियस्य स्पर्शनंदिन विषयः चतुः शताधिकानि षट्सहस्राणि धनुपामेतावत्यवनि स्थितं स्पई. मसंज्ञिपंचेंद्रियो गृह्णाति स्पर्शनेंद्रियेण तथा तस्यैवासंशिपंचेंद्रियस्य रहने दियविषयः द्वादशोत्तराणि पंचशतानि धनुषामेतावत्यध्वनि यि पसे गृह्णाति असंज्ञिपंचेंद्रियो रसनेंद्रियेण तथा तस्यैवासंशिपंचेंद्रियस्य धादि. यविषयो धनुयां चत्वारि शतानि एतावतावना स्थितं गंधं गृह्णाति अनि पंचोंद्रयो प्राणेंद्रियेण । न चैतेषामिन्द्रियाणां प्राप्तपाहिलेनैतावनावमा प्रहणमयुक्रमप्राप्तमाहित्वमापि, यतो युक्त्या आगमेन च न विश्पने यक्तिस्तावदेकेन्द्रियो दूरस्थमपि वस्तु जानाति पादप्रसारणात् यस्यो दिक वस्तु सुवर्णादिकं स्थितं,प्रारोहं प्रसारयत्येकेन्द्रियो वनम्पतिः अवष्टंभप्रदेशेष नालानि व्युत्सृजतीति । तथागमेऽपि स्पर्शनेन्द्रियादीनामप्राप्ताहित्य पनि पइविंशत्रिशत इति विकल्पस्य कयनादिति ॥ ५१ ॥ चतुरिन्द्रियस्य चक्षुविषयं प्रतिपादयन्नाह;- इगुणतीसजायणसदाई चउवण्णाय होइ णायदया। पउरिदियम्स णिपमा चक्युप्फास बियाणाहि ॥५२॥ एकोननिदान योजनशतानि चतुर्पघाशव भयति मातम्यानि। चरिदियस्य नियमाव चस्पर्श विजानीहि ॥ ५९॥ टीका-गुगतीमजोयणसदा-एकोनविंशोगनशतानि योभनान मे कोलानि पिंशयितानि, चाणाय चतुः पंचाशनुभिरधिका पता राघोजनानी, हाइ-भवति, णापश्चा-सातव्यानि पियरस सहित ·पर्याप्स्यधिकारः। २११ -- - यस्प, गियमा-नियमात् निश्चयेन । चासुझासं-चक्षुःस्पर्श विषयं विया- जाहि-विजानीहि । इमं चतुरिन्द्रियस्य चक्षरिन्द्रयविषय योगनानामेको- नशिच्छतं चतुःपंचाशयोजनाधिकं विमानीघसंदेहेनेति । न चक्षुषः प्राप्तमा- हित्वं सरस्थाजनादेरग्रहणात, न च गत्वा गृह्णाति चक्षुःप्रदेशशून्यत्वप्र- संगात् । मापि विज्ञानमय चक्षुर्गच्छति जीवस्पाज्ञत्वप्रसंगात्, न च स्वतोऽर्ध- स्वरूपेण गमनं युज्यतेऽतरे सर्ववस्तुमहणप्रसंगात इति ॥ ५२ ।। असंशिपंचेंद्रियम्य चक्षुर्विषय प्रतिपादयन्नाह,- उणसहि जोयणसदा अद्वैव य होंति तह य णायव्या । असणिपंचेंदीए चक्खुप्फासं वियाणाहि ॥ ५३ ॥ एकोनपनियोजनातानि अप्प्रेय घ मयंति तथा च ज्ञातव्यानि । असंझिपंचेंद्रियस्य चक्षु.स्पर्श विजानीहि ॥ ५३॥ टीका-उणसष्ट्रि-एकोनषष्टिः, एकेनोना षष्टिः । जोयणसदा-योजनानां शतानि योजनशतानि, अहेव य-अष्टादवि च योजनानि, होति-भवति । तर प णायव्वा तथैव ज्ञातव्यानि अमणिपंचदीए-असजिपंचेंद्रियस्य शिक्षालापादिरहितपंचेंद्रिपाप, चातुप्फास-चक्षुःस्पर्स चक्षुर्विषयं यक्षुषा प्रहणं, दियाणाहि-विजानाहि योजनशतानामेकोनषष्टिस्तथैवाटयोजनानि च भवंति ज्ञातव्यान्येतत्यमाणमसंज्ञिपंचेंद्रियस्य चक्षुरिन्द्रियविषयं जानीहि एतावत्यावनि स्थितं रूपमसंज्ञिपंचेंद्रियो गृहाति चक्षुरिन्द्रियेणेति ॥५३॥ असजिपंचेंद्रियस्य श्रोत्रविषयं प्रतिपादयभाह,- अट्ठव धणुसहस्सा सोदप्फासं असणिणो जाण । विसयावि य णायच्या पोग्गलपरिणामजोगेण ॥ ५४॥ 'इम'प्रेस-पुस्तक मास्ति । चारिदियविषयस्य प्रेस-मुस्तके पाठः।। विहानमेयं प्रेस पुस्तके। ४ सन्तानारूपेण सग । ५ अस्माश्यं समाया एवा. तिख, । एनाति गाएतात गोको साग। - ·२१२ मुनाना- अशावेव धनुःसहमाणि भोप्रस्पर्शमशिनो आनीति। विषया अपि र ज्ञातव्याः पुदसपरिणामयोगेन । ५४। टीका-अद्वेष धगुसहरसा-असार धनु सहयोग, सोलार र्श श्रोनेदियविषय, असणिणो-असंशिनोऽमशिनिपाप, मन- जानीहि । अमंजिरेन्द्रियभोषियं धनुगामटमही जानी माना PA शम् जागी भोरणामेशिपदिय हति। गियारिय- লাফা-মা’ লামিসাল-খুল মুফ ছবিগম সেখানমস্যা: ঘুঃখবিলাসন যী: ধর্ম- नरिणामयोगेन एताकोकोतरेण शिष्टा free PAHशमितीने मान्ययेति ॥ ५५ ॥ निधिगण परियलिगं प्रतिपादयभार --- फास यगंधे विरापा जय गोयणा यांपा। मोदन र पारमनीपणाणिदो यमपुसा योग्य ॥५५॥ in पगंधस्य विषयाः मय योगनानि तयार भीमापागनानीताप ये ४५५ " का मामय भगनी-गण, मेनगर मगर, Hiten anfm. m पापा: गोमाग, art नानि, पानानपान, मोगा- t, rof-मगो मानि-11TH Art wr krism यम, 4-6, ARMY Kantinik Halimarilsennium Prata in STATEMini iter - " ....

·Afver , सदा हपंति बिदज: Muft rimiterana. पनगानाशानि पुनमायोजन ne marati ५ ॥ निपारिया- मतताटमासा पष नमट्टी। पपिदिसम्म विसआ उसारमा होदि अदिरिमा५५॥ समायामिवाणिवात भयति रिपष्टिः । दिपाय पिपय राष्टी भएति अतिरिणः । ५६. टीका-ना-भा. मरमा-गाणि, चेव गदा देर रात, यति-भत नगर्टी-पिटापि योजनानामिति संबंध पविपिम्प समिन्द्रियम्प, बिसी-दिप, उपग्मी-उत्पष्टः भवति गदिरिती-अतिरिन, अतिग्नित्रय प्रमाणे गायुतमे देवाना बाबरातानि परदेशाकानि त पागने माधिपाचतु. दभागाधित, मशिनियतकारिदिपाय विषयों पोजनानो मातच- स्पानिधान्यायाधिपधिकदिशताधिकानि पंचशाधिकदादशगत- राभिषगरपाधिकानि मविशेषयाचतुर्थभागाधिवगुनापिकहरता- भिकानि च । एतावताना मशिप.द्रिय पर्याप्तका रूप पश्यतीति॥१६॥ अश्या प्रमाणम्यानयने करणगाथामा:- अम्सीदिसदं विगुण दीवविसे सास वग्ग दहगुणिय । मुहं सद्विविहर दिणद्धमाणाहतं चकम्बू ।। ५७ ॥ प्रतिशत मिगुणं नापथिोपस्य यगों दशगुणितः । मूल पष्टियिमत दिनार्धमानादतं धाः ॥ ५७ ॥ टीका-अदिगदं-अत्यधिक दराने, विगुणं-दिगुणं दाभ्यो गुणित पष्टयधिकाशित्प्रमाणं भवति दीपशब्देन जंधीपविष्कंभयोजनलक्ष परि- गाने मर्वाभ्यनगन्यवर्मपरिधिप्रमाणानयननिमिनमभयो: पायोदि- - ·A . क्रियते तस्मिन् कृते शेषो दीपविशेष इत्युच्यते तस्य दीपरियार भ्यंतरपरिधिषष्टि मुहर्ते भ्रमति मातहतिः पष्ठिभिर्भागो मध्य भारी चक्षुषो विषयो भवति आपादमासे सर्वाभ्यंतरवर्मनि मिथुनारमाने - मेन पनी तिमविनं, भीत इति पर्शविशेषः शानिया मुन्टाचारे- शोधनमशतिशतद्विगुणस्य लक्षयोजनममाणातामात दीपात् तदा क्रियते' स वर्गो दशगुणः कियते तस्य मूलं पट्या विभाजित भन दिन मानाहतं नवमिगुणितं " दिनार्धशम्देन नर मुर्ताः परिगटते । नवभिर्मुहूर्तेरयोध्यायां नवगुणकारः । एवं कृते च यह परिमार्ग पूर्ण स्यादित्यस्याध्वनो महणमिति ॥ ५ ॥ स्वामित्वपूर्वक योनिम्यरूपं प्रतिपादयभाह:-- पइंदिप रहया संपुडजोणी हवंति देया य। विपलिंदिया प वियटा संपुडयियढा य गम्भे (५८॥ पनियाध नारकाः संवृतयोनयो भयंति देवाय । विकलंदिया विताः मतविताध गर्भे ५८॥ टीका-मचिनीत मतानिनोष्णविवादः शमिनायिनी मोर सेतविताध नाग योनिर्भपति । पते भारिपात - यायामित योनिर्भया आत्मनतव्यविशेषपरिणामधिन मन मानक द्रव्यमयाह', गगात मनः परदेशीविना प्रवदेशी ना, रण: Narलयप्रदेश वा att प्रायमरी , SHAHTRAनाति: ifier मानित नागोनय मामानगोंगपान नमा नि!' मम्मा गगन Mint दिश यादमा TEN, भरणीय नमः, MAA ATTA ·पर्याप्यधिकारः। योनिर्येषों ते संदृतयोनयः दुरुपलक्ष्योत्पत्तिप्रदेशाः, हवंति-भवति, देवा य-देशच संपतयोनयः, वियलिदिया-विकलेन्द्रियाच दीन्द्रियत्रीन्द्रिय चतुर्गिन्द्रियाः, वियडा-विवृतयोनयभ, तास्थ्यानाधं सपुडवियदा य-संवृतविवृताः संवनाविवृतयोनयः, गम्भेष-गर्भेषु सियांउदरे " शुक- शोणितयोमिश्रणं गर्भ" । देवनारकैकेन्द्रिया. संवृनयोनयः, विकलेन्द्रिया ये ते विवूनयोनयः, गर्भेषु ये ते संवृतविवृतयोनय' भवति ॥ ५८ ॥ पुनस्तेषां विशेषयोनित्वमाहः-- अचित्ता खलु जोणी णेरइयाणं च होई दवाणं । मिस्सा प गम्भजम्मा तिषिहा जाणी दु सेसाणं ॥५९॥ अचित्ता खलु योनि नारकाणां च भवति देवानां । मिाथ गर्भजन्मनो विविधा योनिस्तु दोषाणां ॥५९ ॥ टीका:-अधिना-निश्चेतना, गलु-रफुट, जोणी-योनिः, पाणं चन्नारकाणां च हो-भवति देवाण-देवानां चशब्दोऽत्र संबंधीयः । मिस्मा य मिश्रा घ, गन्भजम्मा-गर्भजन्मना गर्भजानां । तिविहा-विविधा त्रिसकाग, जोणी पु-योनिम्तु, सेसाण-शेषाणो, मम्मर्चनजन्मनामे- निपन्द्रियीन्द्रिपचतुरिन्द्रियपक्षीन्द्रयाणां देवनारकाणां गर्भवर्जित- पंचोन्द्रयाणां प देवनारकाणां अपित्तयोनय , गर्भजाः सपिनाचित्तयो- नयः, शेषाः पुनरदेन्द्रियादिपंचोन्दयपर्यना कंचन सधिनयोनयः रेशन अचित्तयोनयःचन साचिनायित्तयोनय भवानि ॥ ५९॥ पुनरपि तेषामेव विशेषयोनिम्बामित्वमाह सीदुण्हा रालु जोणी णेरड्याणं तहेव देवाणं । तेजण उसिणजोणी तिविहा जोणी दु सेसाणं ॥६॥ शीतोष्णा रस पोनिः मारका तथैय यामी । तेजसा उष्णयोनिः शिविधा योनिस्तु दोषाणां ...

·- मलाचार- टीका-सीदुण्हा-शीतोष्णा, सलु-स्फुटं, जोणी-योनिः, याग-नारकाणां, तहेब देवाण-तथैव देवानी, तेऊण तेजवायन उसिणजोगी-उष्णयोनिः । तिविहा-विविधा, शीता-उष्णा-शीतोष्या, जोणी दु-योनिस्तु सेसाणं-शेषाणां पृथिवीकायाप्कायवायुकायवनापति- कायीन्द्रियत्रीन्द्रियचतुरिन्द्रियाणी देवनारकान्तिपचेंद्रियाणां । देवना रकाश शीतोष्णा च योनिः तेयो हि कानिचिच्छीतानि शानिष्णिानि तेजःकायिकाना पुनरुष्ण एव योनिः शेषाणां तु विविधो योनिस्ते । केचिन्तीतयोनयः केविष्णयोनयः केचिरीतोष्णयोनमः अकायिका शीतयोनय एवंति ॥६० ॥ पुनग्येतेषी योनीनां विशेषयोनिवरूपमाह;- संरगयत्तयजोणी कुम्मुण्णद यंसपरजोणी य । तत्थ य संवायत्ते णियमादु वियजए गम्मो ॥३१॥ नारायतकयोनिः फर्मामतः शपत्रयोगिध। तसर बरसायी नियमात् विपपते गर्भः॥६१ टीका--मानय दास इस आवलों यस्य शेराका जोणी योनिः मुगद-कर्म मनः कुश्मितः, वंशपनलोणी य-दापनभित्र योनि गायोनिः । नत्र भने मध्ये शमान नियमात शिशए लियो निति भी "गर्भःशुम्माणितणणं" सादोभाशपभोर बिगि योनिम्नान गार्न योनी नियमादिसपने गर्भ: मातम का भवानि ॥६॥ देवय उत्पने सानाला कम्मपदनोणी तिस्थयरा दुहिपकमहीय। रामापि य जायते मेमा शेख जोणी ॥ ६२॥ *ndharine - ·पांत्यधिकारः। छौषतयोनी तीर्थकरा द्विविधधकयतिनः । रामा अपि च जायते शेपाः शेषयोर्यान्योः॥ १२॥ टीका-धर्मोभतयोनी विशिष्टसर्वशुचिप्रदेशे शुद्धपुटपचये का नित्ययरा-तीर्थकराः, दुविहचवट्टीय-दिविधचक्रवर्तिनः चक्रवर्निवासुदेव- प्रतिवामुदेवाः रामाविय गमाश्चापि बलदेवा अपि जायंते समुत्पर्यते । सेसा-शेपा अन्ये तीर्थकरनकवर्निबलदेवदासुदेवप्रतिवासुदेवविवर्जिता भोग- भूमिनादयः, सेसेसु-शंपया जोणीसु-योन्योर्वशपत्रशसावर्तयोरुत्पर्यते । किंतु शंखावर्ने विषयते गर्भः स भोगभूमि जानो न भवति ते ह्यनपवायष पति ।। ६२॥ संवृतादियोनिविशेषाँचतुर शातिसहस्रभेदान प्रतिपादयन्नाहः- णिचिदरधादु सत्तय तरु दस विगलिंदियेसु छव । सुरणरतिरिए चउरो चोद्दस मणुएस सदसहस्सा॥ ६३ ॥ नित्येतरधातुसतक तम्बण दश विकलेंद्रियाणां पद चैव । सरनारकतिरथा पत्यारि चतुर्दश मनुजाना दातसहस्राणिा६३॥ टीका:-नित्यनिगोदतरनिगोदप्रथिवीकायिकाकायिकतेनाकायिक- वायुकायिकाना सप्त लक्षाणि योनीना । तरूणां प्रत्येकवनस्पतीनां दशलक्षाणि योनीनां । विकलेंद्रियाणां दीन्द्रियत्रींद्रियचतुर्गिन्द्रियाणां पटातराहप्राणि । सुगणां चत्वारि लक्षाणि । नारकाणां चत्वारि लक्षाणि । तिरथा सुरना- रकमनुष्यवर्जितपचेंद्रियाणा चत्वारि लक्षाणि । मनुष्याणां चतुर्दशशतस- रमाण योनीनामिति संबंधः । एवं सर्वसमुदायन चतुरशीतिशतसहप्राणि यानीनामिति । नात्र पोनस्क्त्यं पूर्वेण सहाधिकारभेदात् पर्यायार्षिकशि- ग्यानुपहणारच ॥ ६॥ आयुष: स्वरूपं प्रमाणेन स्वामित्वपूर्वक प्रतिपादयमाए ! । ।

·२१८ माचारे- पारसबाससहस्सा आऊ सुद्धेसु जाण उकसं । खरपुढविकायगेसु य वाससहस्साणि यावीसा ॥ ६४॥ प्रादशवर्षमहस्राणि आयुः शुद्धेपु जानीहि उकृष्टम् । खरपृथियीकायिकेषु च वर्षसहस्राणि द्वाविंशतिः ॥ ६४ ॥ टीका: नारकतिर्यमनुष्यदेवभवधारणहेतुः कर्मपुद्गलपिंड आयुः औदारिकमिवेकियात्रक्रियकामिश्रशरीरसाधारणलक्षणं वायुः । तत्र या सवाससहस्सा-दादशवर्षमहस्राणि, उच्छासाना वीणि सहप्राणि त्रिसनत्य- धिकसप्तशतानि च गृहीत्वको मुहूर्तः आगमोक्तं लक्षणमेतत् । लौकिक पुनः सप्तशतेरुच्छासमुंहतो भवति । आगमिक उन्लाम उदरप्रदेशनिर्म मागृहीतो लोकिकः पुनः नासिकाया निर्गमात् गृहीत इति न दोषः। त्रिशन्मुर्दिवसस्विद्भिर्दिवसामो द्वादशभिर्मामर्वपः । आऊ आफु भवस्थितिः सुद्धेसु- शुद्धषु शुद्धानां पृथिवीकायिकेष्विति संबंधः जाणा- जानीहि, उक्करसं-उत्कृष्टं, सग्पुढविकायिगेमु य-सरपृथिवीकायिकेपुर मृत्तिकादयः शुद्धपृथिवीकायिकाः पाषाणादयः सरपृथिवीकारिका, वाससहस्साणि-वर्षसहस्राणि वावीस-दाविशतिः । शुद्धपृथिवीकायिकाना- मुत्कृष्टमायादशवर्षसहस्राणि, सरपृथिवीकायिकानां चोत्कृष्टमायुविंश- तिवर्षसहस्राणि भवतीति ॥ ६४॥ अप्कायिस्तेज.कायिकानामामुःप्रमाणमाह; सत्त दु वाससहरमा आऊ आउस्स होइ उक्करसं। रतिंदियाणि तिणुि दु तेऊणं होइ उकसं ॥६५॥ सतत वर्षसहस्राणि आयुरपा भयति उत्कृष्टं। रापिदिनानि श्रीणि तु तेजसो भवति उत्कृष्ट ॥६५॥ टीका-~-सत्त दु-सप्लेर, पासामहस्सा-वर्षसहस्राण, आऊ-आगर आउस्म-अप अकायिकाना होइ-मति उकाम-उत्कर्ष, अकायिकानां ·पर्याश्याधिकाराः। । - परमायुः सप्तेव वर्षमहस्राणि । रतिदियाणि-रात्रिंदिनानि अहोरात्रं, तिणि न्त्रिप एव, तेज-तेजसा तेजः कायिकानो, होइ-उकरसं भवत्युत्कृष्ट । अकायिकानां परमायुः सप्तव वर्षसहस्राणि त्रीणि रात्रिदिनानि तेजाकायि- कानां परमायुरिति ॥६५॥ वायुकायिकानां वनस्पलिकाविधानों च परमायु-प्रमाणमाहः- तिप्पिा दु वाससहस्सा आऊवाउस्स होइ उकस्स। दस वामसहस्साणि दु षणप्फदीणं तु उकस्सं ॥ ६६ ॥ श्रीणि तयर्पसहस्राणि आयुः थायूनां भवति उत्कृष्ट । पश यर्पसहस्राणि तु बनस्पतीनां तु उत्कृष्ट ॥६६॥ टीका-तिणि दु-णि तु चीण्येव नाधिकानि, वाससहस्सा-वर्षसह- आणि, आऊ-आयुः, पाउरम-वायना वायुकायिकानां, होदि उकास-भव- युत्कृष्टं । दस वाससहस्साणि-दरावर्षसहप्राणि, तुशद्रोऽवधारणार्थ:" पणकदीणं तु-वनस्पतीना च वनस्पतिकायानां तु उनम्मं-उत्तृष्टमेव । वायु- कायिकानामुत्कृष्टमायुषीण्येव वर्षसहवाणि, वनस्पतिकायिकाना तत्कट- मायुर्दशैववर्षसहस्राणीति ॥ ६६ ॥ विकलेंद्रियाणामायु.प्रमाणमाह:- पारस पासा इंदियाणमुद्यारसं भवे आऊ । राईदियाणि तेइंदियाणमगुरुण्ण उच्चारसयं ॥ ६७ ।। द्वारा वर्षाणि दीन्द्रियाणमुत्कृष्ट भवदायुः । रात्रिदिनानिधींद्रियाणामकोनपवाद उत्कृष्टं ॥ ६७ ॥ टीका-वारस वासा-दादराणि, दिपाण-दीन्द्रियाणां सिम - पिनो उकरसं-उत्कृष्टमेव, हवे-भवेत्, आऊ-आयुः । गतिंदिणाणि-गत्रि- देनानि अहोरावरूपाणि तेइंदियाण-न्द्रियाणां मोभ्यादीनां, उगुण- ·PA प्रवश्यामि प्रतिपादयिष्यामि । चतुरिन्द्रियाणामुकुटमायुः परमासहित २२० मूलाचारे- एकोनपंचाशत्, उकसं-उत्कृष्टं । द्वीन्द्रियाणां प्रकृष्टमायुद्धादशसंका एक, त्रींद्रियाणां पुनमकृष्टमायुः एकेनोनपंचाशदात्रिदिवसानामिति ॥ ६॥ चतुरेंद्रियपंचेंद्रियाणामाह:- चरिदियाणमाऊ उमस्सं खलु हवेज छम्मास । पंचेंदियाणमाऊ एत्तो उट्टे पवक्खामि ॥ ६॥ चतुरिन्द्रियाणामायुः उत्कृष्यं खलु भवेत् पण्मासाः । पंचेंद्रियाणामायुः इत ऊर्य प्रवक्ष्यामि ॥ ६८॥ टीका-चउरिदियाणं-चतुरिन्द्रियाणां भ्रमरादीनां, आऊ-आ उकरसं-उत्कृष्ट, हवेन-भवेत, छम्मासं-यण्मासाः । पंचेंदियाग-प याणो, आऊ-आयुः एतो उ-इत ऊ विकलेंद्रियकथनोई, परक्सान भवेत, इत ऊर्दू पंचेंद्रियाणामायुश्यामीति ॥ ६८॥ तदेर प्रतिपादयति,-- मच्छाण पुयकोठी परिसप्पाणं तु णवय पु-मंगा । पादालीस सहरसा उरगाणं होई उकरसे ॥३९॥ मरस्यानां पूर्वकोटी परिसपांणां व नवय पूर्वागानि । वाचावारिदात मांघाणि उरगाणो मयति .. टीका-at दशगणितं सवाणि, यशवर्षाणि दशर्णिता वर्षशने, वर्षशत दशगुणित वर्धमान, वर्षमहर्म दशगुणित Ais. प्रागि, दशमामाणि मगुणितानि वर्गशतमार्ग, वर्षशतगह पर गि दशशतमायाशि, दशशतमा सामान की रसरिता कोटी पराकोटी, बराकोटी मागिता बोटीशन, को मगर सीमा, मोमिन माणित वमहामारी ·7 पयाप्याधिकारः। २२१ (शगुणितानि दशोटीसहस्राणि कोटीमोटीत्येवमादि कालप्रमाणं तिव्यमिति । वर्षलक्ष चतुरशीतिरूपगुणितं पूर्वागं भवति, पूर्वागं पतुरीतिगणितं पूर्व मदति, पूर्वस्य तु प्रमाणे सप्ततिकोटीशतस- इस्राणि कोर्टानां तु षट्पंचाशत्सहस्राणि चेति । प्रस्तुतं वश्ये- माण-मत्स्यानां पुवकोटी-पूर्वकोटी पर्वाणो कोटी “ सप्ततिको टीशतसहस्राणि कोटीना पटपंचाशत्सहमाणि च कोटीगणितानि पूर्वकोटी भवति" परिसप्पाण-परिसनीति परिस. गोधेग्गोधादयस्तेषां परि- सपने तु ण प पुचंगा-नवैव पूर्णगानि चतुरशीतिलक्षाणि नवगुणितानि वादालीसं-दायत्वारिंशत, सहस्सा-सहस्राणि, उत्तरगाथार्दै वर्षशब्द- स्तिधति सेन सह संबंधः, न पूर्वपूर्वागाभ्यामिति, ताभ्यां सह वर्षाणां संबंधे पूर्वागमविरोधः स्यात्तस्मादाचत्वारिंशत्सहस्राणीति संभवति उरगाण- उरसा गच्छति इति उरगाः सर्पास्तेषामुरगाणा, होदि-भवंति, उकस्स- उत्कृष्टं । मत्स्याना पूर्वकोठी परमायु परिसर्पाणां तु भवेद पूर्वीगानि सर्पाणां पुनः परमायुर्वर्षाणो दाचत्वारिंशसहस्राणीति ॥ ६९ ॥ पक्षिणामसंझिनो च परमायुः प्रमाणमाह,- पक्खीणं उसस्सं वाससहस्सा घिसत्तरी होति । एगाय पुषकोडीअसण्णीणं तह य कम्मभूमीणं ॥७॥ पक्षिा उत्कृष्टं यर्षसहस्राणि दासप्ततिः मयति । एका च पूर्यकोटी असंझिना तथा च कर्ममौमाना ॥ ७॥ टीका-पक्सीण-पक्षिणी भैरुंडादीना, उपकस्स-उत्कृष्टमायुरिति संबंधः, याससहस्सा-वर्षसहस्राणि, विसत्तरी-दासप्ततिः, होति भवति । ए य-एका च, पुयकोडी-पूर्वकोटी असणणे-असंजिनो मनोविरहित. पंचेद्रियाणां तह-तया, कम्मभूमीण-कर्मभीमाना “कर्मभीमशब्दोऽनतराणा सर्वेषां विशेषणे " मथाशन्देन च सप्ततिशतार्यसंप्रभवा मनुष्याः परि- ·मुन्टाचार- गृह्यते । कर्मभूमिजानां पक्षिणामुकृटमायुसप्ततिवर्षसहमाणि मदीने, अमंजिनां कर्मभूमिजमनुष्याणामन्येषां कर्मभूमिप्रतिमागजाना चका पूर्व- कोटी वर्षाणां परमायुर्भवति ।। ७०॥ अय भोगभूमिजानां किंप्रमाणं परमायुरित्यत आह;- हेमवदवंसयाणं तहेव हेरपणवंसवासीणं । मणुसेसु य मेच्छाणं हवदितु पठिदोपमं एकं ॥ ७॥ हैमवतवंशजानां तथैव हैरण्यवंशवासिनाम् । मनुष्येषु च म्लेच्छानां भवति तु पल्योपमं एक ७१॥ टीका--हेमवदवंसयाण-हेमवतवंशजाना, तहेव-तथैव हरण्यवन- वंशवासिनां, मणुसेसु य-मानुषेषु च मध्ये मेच्छाणं-म्लेच्छानां सर्वम्लेच्छ- खेहेषु जाताना भोगभूमिप्रतिमागजानां अंतीपजाना वा समुच्चयश्वशब्देन हदि तु भवति तु, पलिदोपम-पल्योपममेकं । पंचसु जघन्यभागममिषु हैमवतसंज्ञकासु तथा परासु पंचसु जघन्यभोगभूमिषु हरण्यवतसंज्ञकामु च मध्ये सर्वलच्छखंडेषु जाताना भोगभूमिप्रतिमागजानामन्तीपजाना च पल्योपममेकं परमायुरिति ॥ ७१॥ मध्यमभोगभूमिजानां परमायु प्रमाणमाहा- हरिरम्मयवंसेसु य हवंति पलिदोवमाणि खलु दोषिण। तिरिएस य सण्णीणं तिणि य तह कुरुवगाणं च ॥७२॥ हरिरम्यकवशेषु च भयंति पल्योपमानि सल द्वे । तिर्यक्ष व सशिनां धीणि च तथा कुरयकाणां च ॥ ७२ ॥ टीका- मनुष्या इत्यनुवर्तते, हरिरम्मयशेमु य हरिरम्यकशेषु च वैशशब्दोऽत्र प्रत्येकमभिसंबध्यते, पंचसु हरिवंशेषु मध्यमभोगभूमिषु पंचा ग्यवशेषु च, हवंति-भवतः पलिदोवमाणि-पल्योपमानि, दे खलु रफुलं, ·पर्याप्त्यधिकारः। तिणि औष्णि-दे। तिरिएमु य-तिर्षभु च तिरश्चां वा तिर्यक् शम्दा प्रत्येकभोगभूमिषु मंबध्यते, सम्पणि-संजिनां समनरकानां “अव संजिशब्दो भोगभूमिषु असं- झिनाममातमतिपादकः भोगभूमिजास्तिर्पच. संझिन एरोति य-जाणि च, तह य-तथा कुरवगाणं-कौरवकाणां चात्र कुरुवशन्द उत्तर- कुम्देवकरुषु वर्तमानो गृद्यते सामान्यनिर्देशात् । पंचमु च हरिवंशेषु मध्यमभोगभूमिषु पंचमु च रम्यकवंशेषु मध्यमभागेभूमिपु च मनुष्याणा तिर्था च संशिना दिपल्यापमं परमायुः, पंचमूनरकुमषु पंचमु देवकुम्पु चो- दृष्टभोगभूमिषु मनुष्याणां तिरश्वो चणि पल्योपमानि परमायुरिति ॥७२॥ नारकाण देवानो च परमायुषः स्थिति प्रतिपादयन्नाहः- देवेसु जारपेस प तेत्तीसं होति उदाधिमाणाणि । उकास्सयं तु आऊ पाससहस्सा दस जहण्णा ।। ७३ ॥ देवेषु नारकेषु च धयाधिशव भवंति उदधिमानानि । उत्कृष्ट त आयुः धर्पसहस्राणि दस जयन्यनि ॥७३॥ टीका--देवेसु-देवानामणिमायटदिप्राप्तानो, गारयेस य-नारकाणां च सर्वाशुभकराणा अथवा देवेषु नारकेषु च विषये तेतीस-प्रयाशशन निभिरधिकं दशानां अयं, होति-भवति, उदधिमाणाणि सागरोपमाणि उम्मयं तु उत्कृष्ट, शब्दोऽवधारणार्थ । आऊ-आयः वाससरस्सा. वर्षाणां सहस्राणि वर्षसहस्राणि, दस-दश, जहणं-जधन्य, निकृष्टं । मामान्यधनमेतत् द्रव्याकिशिष्यानुमहानिमित्त विस्तरतः सूबेणोत्तरत्र नं पर्यायाधिवशिष्टानुम्हा सर्वानुम्हकारी च सतां प्रपासो यतस्ततः सामान्यविशेषात्मकं प्रतिपादन युनमेव सामान्यविशेषात्मकत्वास सई. वस्तूनां सामान्येन प्रतिपने सति विशेषस्य मुसेनारगतो त्यक्षात- वादिमतं च निराकृतं भवति । सामान्येन देशनो नारफान पोबरमायुः अपशिसागरोपमाणि जपन्यं च देशनारामायुशहा- नीति ॥७३॥ M ·२२४ मलाचार- - अल्पप्रपंचत्वात्प्रथमतरं तावन्नारकाणां मामान्यसूत्रमाचित प्रकृमपुर प्रमाणं गर्वपृथिवीनां प्रतिपादयन्नाहः- एकं च तिणि सत्तय दस सत्तरसेव होति बावीसा । तेतीसमुदधिमाणा पुढवाण ठिदीणमुक्कसं ॥ ७४ ॥ एकं च त्रीणि सत च ददा सप्तदशैव भवंति द्वाविंशतिः। प्रयस्त्रिंशत् उदधिमानानि पृथिवीनां स्थितीनामुष्टं। ७११ टीका-एकं च एकं च सर्वत्रोदधिमानानात्यनेनसंबंध: तिष्णि त्रीणि, सन य-सप्त च, दस-दश, सत्तरस-समदश एवकारोऽवशरणार्थः , हानि भवति, वावीसं द्वाविंशतिः, ते संन्त्रयरिंशत्, उदधिमाणा-उदधिमानानि, पुढवीण-पृथिवीनां रत्नशर्करावालुकापंकधूमतमोमहातमःप्रमाणां सताना यथासंख्येन संबंधः, ठिदीर्ण स्थितीनामायुरित्यनुवर्तते तेनायुःस्थितीन नान्यकर्मस्थितीनां महणं भवनि नापि नरकभूमिस्थितीनामिति, उक्कसं-उत्कृष्टं । रवप्रभायां त्रयोदशप्रस्तरे नारकाणामायुस्थितैः प्रमाणमेक्सागरोपमं, शर्कराप्रभायामेकादशप्रस्तरेऽधोनारकाणां परमाय- स्थितेः प्रमागं श्रीणि सागगेपमाणि । वालुकाप्रभायां नवभप्रस्तरेऽधो- नारकाणां परमायुस्थितेः प्रमाणं दशसागरोपमाणि, धूमप्रभायां पंचमप्र- स्तरे परमायुःस्थितेः प्रमाणे सप्तदशसागरोपमाणि, तमः प्रभायां तृतीयप्र- स्तरे नारकाणो परमायुःस्थितेः प्रमाणं द्वाविंशतिः सागराणां । महातमः प्रभायां अवधिस्थाननरके नारकाणां परमायुः स्थितः प्रमाणं त्रयस्त्रिंशः धिमानानि इति । प्रथमाया तावत्तत एवमभिसंबंधः क्रियते रत्नप्रभार्या नारकाणामेकसागरोपममुत्कृष्टाय स्थितिरित्येदं सर्वदार सर्वेऽपि मध्यमवि- कल्या आयुःस्थितेतल्या देशामर्शकसूत्रेण ? सूचितत्वात् । प्रथमायो पृथिव्यां प्रथमप्रस्तरे सीमंतकेन्दु के नारकाणां परमायुषः स्थितेः प्रमाणे नातिसहनवपंप्रमाणे भवति, दिदिके नारदामिरव्ये वर्षाणां ना तिलक्षाणि, तृतीय-द्रके रोरुकनाम्नि पूर्वकोयत्वसंरत्येयाः, चतुर्थ- ·বিদ্যা। । । . , दरे प्राचार गागरोग्माय दसमभाग, पंचमेंद्रक उद्धांताभिधाने दशनामो, पाद्र संभ्रांत दाभागाभया, महमेंदकेसांतनाग्नि दरभागधा, सदर विधाने दशभागा. पंच, नमेंदके अन्तसंशके सभागः पट, दशा में मसिने दराभागा सा, एकादशद्रके कति दाभागा अयो, दादादोऽपर्शने दाभागा ना, प्रयोदशद्रके विति सागा दा, भागरोपमति पत्र संबंधः । दितीयायां पृथिव्यो नार- मो प्रयदो सताक्षके परमायु: स्पिते प्रमाण दिमागरोपमस्यैकाद- सभागाभ्यामा पागरोपम, दिलायेंद्रके स्तन के सागरोपममेकादशचतु- भागग, लीयो मन सागरोपमं पहिरकादशभागेरधिकं, चतुद्रके बनके सागरोपममेकादशभागैरष्टभिधिक, पंचमेंद्रके पाटसंज्ञके सागरो- सममेकादरामागेर्दशानिरधिक, पदक संघाटकमंशके दे सागगेपम एकाद- रभागेनायिक, सममेंद्रो भिद्वारयेदमागगेपमे विभिरेकादशभागेरधिके, -अष्टदके जिकिनाम्नि सागरोपमे परभिरेकादराभागैरधिके, नरमेंद्रके टोलनाम के सागरीपमे ममभिरकादशभागेंगधके, दशमेंदके लोलुपाख्ये दे जागरोपमे नाभिकादशाभागैरपिके, एकादशेदके स्तनलोलुपनाम्नि उक्ता- -येव चीगि मागरोपमाणाति । तृतीयायां धियो प्रथमेंद्रके तहनाम्नि नारका पामायुषः प्रमाण ब्रीणि सागरोपमाणि सागरोपमस्य नवभार्गश्चतु. गिरभ्याधिकानि, हिलायेंद्रके अम्तनामके सागरासयो नाभागैरम्यधिकार, सनीयक तपनमंसके चत्वारः मागरा नवभागसिभिभ्याधिशा, मतुर्थमन्तरे नपनान्ये चन्वारः गागराः सप्तभिर्नवभागेरभ्यधिकाः, पंचमेद्रके निदा. मान्य पंच सागरा नभागा दाण्यामधिकाः, षष्टेंद्र के प्रचलिते पंच सागराः नवभागैः पहिरन्याधिका सप्तमेंद्र ज्वलिते पट मागरा नभागेनैकेनाभ्य- विकाः, अमंद संज्वलिने पट पयोधयो नवभाग: पंचभिरभ्यधिकाः, नव- मंदो मंन्गरिने उनान्येव सामागरीपमाणि । यता पथिव्या नारका नरमायुषः प्रभाणं-प्रधमेंद्रक आरनाम्नि सन पर्योधयः विभिः सप्तभागेर- गुमान मरि पाटान्तरम् । २ संस्तुनक इति च ।

·सप्तमार्गरम्याधिकाः, सप्तमेंद्रके सहसडे उत्तान्येव दशमगर
पंचभ्यां पृथिव्यां नारकाणां परमायुःप्रमाण-प्रथमके तमोनन्तिम
सागराश्चतुभिः पंचभागेरभ्यधिकाः, तृतीयेंद्रके अपमनानी थी
पयोधयः पंचभागेनाऽप्यधिकाः, चतुर्थेद्रकेऽधःसंझके पंचदशी
पंच भागेरभ्ययिकाः, पंचमेंद्रके तमिमाभिधाने कथितान्येर सम्परम
पमाणि । पश्यो पृथिव्यां नारकाणां परमायु:-प्रथमेरो हिनी
सागरोपमस्य दिविभागाभ्यामधिका अधादशपयोधया, दितीयोग
न्येर दार्विशतिसागरोपमाणि, सप्तम्या तु पृथिव्यामाविम्यानमार
संज्ञके विशतिपयोधयत्रिभागेनाप्यधिकाः, द्वारके रसानानि 7
नारकाणां प्रप्रिंशत्सागरोपमापयेर परमायुः। श्रेणियबंध
मुरे मुक्शिोव्य विशद शेषमुन्द्रयभानितमिच्छपा गुग मुमार
२२६
मूलाचारे-
भ्यधिकाः, द्वितीयेंद्रके तारसंज्ञके सात समुद्राः सप्तभागः परियार
तृतीयेंद्रके मारनाम्नि पयोधयोऽयौ रातमागाभ्यो दाम्यामविका, मन
वर्चस्कनाम्नि सागरा अष्टौ पंचभिः सप्तभागेरभ्याधिकाः, पंचदी।
नव सागराः सप्तमागेनाधिकाः, षटेंद्र सरनाम्नि न समान
शार्णवा दिसागरस्य पंचमागाभ्यामधिका, द्वितीयेंदके अमरसशोर
-
चा नारकाणो स्वादप्रतिपदभुत्कृष्टमादितः । परयं
या सर्वत्र वाम्यमिति ।। ७४॥
मायिक नारदारणा जयन्यग्थितिमायुषः प्रतिपाइपना...
प:मादिपमुकरसं विदियादिरा साधिय गदा
पामापमयणतिर वासराहामा दस जह
प्रथमागितली.
খামাণাগা
टीका--प्रथमारियन
ता, रिदिपारिमुदिता ।
जप

·पर्यापयधिकार। - शविलीषु, साधिर्याधिक समयाधिक, जहणत-जपन्य तत् । प्रथमायां पण दिनायायो समपाधि नपन्य तदायुम्तथा द्वितीयायां यदुत्कृष्ट मायनीरवाणा, नीयायर्या नारकाणां रामयाधि नपन्य तत् । तृतीया. यामत यदायुश्तुयी समाधि जपन्य तत्, चतुर्या यदुत्वष्टमायुः पंचम्या गमयारिक गपन्यं तत् पंचायाम L यदायुः पाठशं गमयाधिक तत् पयामुराष्टं पदायः सप्तम्यां समयाधिक जघन्य तत् । एवं सार्शम् पृधिरीषु सर्वप्रस्तषु गद्रकेषु योन्यं, प्रथमद्रके यटायुार- प्रो दिनीयदके समयाधि नपन्यं तत्, दितीयेंद्र के यासष्टमातृतीय- इस समपाधि जपन्यं तत् । एवमेवामपंचाशदिकेषु नेतव्यमिति । अथ i नारका देवाना र जपन्यमायुर्दशवर्षसहस्राणीत्यत आह;- धम्माय-धायर्या सीमंत नार के नारका गवण-भवनामिना, वितर- राणा, पाराराहामा-वाहयाणि, दस-दश, जहण्णा-जघन्यायुपः धिनिः । सीमाना नाकार्णा भवनावामिनां देवानां ध्यंतराणी च जपन्यमायुशवर्षराहनाणीति ॥ ७५॥ भवनवासिनी व्यतराणां चोकृष्टमाय-प्रमाण प्रतिषादयन्नाह,- असुरेश सागरोवम तिपाठ पाठं च णागमोमाणं । अद्धादिन्न मुषण्णा दुदीय सेसा दिया तु॥७६ ॥ असुरु सागरोपमं विपल्यं पल्यै च नागमौमाना । अर्धतीये सुपर्णानां दीपाना शेपाणी घ्य तु ॥ ७६ ॥ टीका-असुरमु-अमुराणा मवनवासिनी प्रथमप्रकाराणां अंबायरीपा- दीना, सागरोवर-सागरोपम, निपल-श्रीणि पल्यानि विपल्पोपमानि, पळ ५-पल्यं ९ पल्योपर्म पापभीमा-नागदाणा-धरणेंद्रादीना, भीमाणं-भीमानां ध्यतराण निद्राणां यथारोपन संबंध नागेंदाणा- समायुम्रीणि पल्योपमानि ध्यंतराणां निरादीनामुत्कृष्टमायुरेई पन्यो- ·टीका- प्रथमादिषय तययमादिक आयुगको माम- २२६ मूलाचारे- भ्यधिकाः, द्वितीयेंद्रके तारसंज्ञके सप्त समुद्राः सप्तभागः पहिरम्यधिका, नृतीयेंद्रके मारनाम्नि पयोधयोऽटौ रातमागाभ्यां दाभ्यामधिका, चनुर्धदके वर्चस्कनाम्नि सागरा अष्टौ पंचभिः सप्तभागैरभ्याधिकाः, पंचमेंद्रके तमो नव सागराः सप्तमागेनाधिकाः, पउँद्रके सरनाम्नि नव सागराधतुमि सप्तमागेरभ्याधिकाः, सप्तमेंदके सडसडे उक्तान्येव दशसागरोपमाणि । पंचम्यां पृथिव्यां नारकाणां परमायु प्रमाण-प्रथमेंद्रके तमोनाम्नि एकार शार्णवा दिसागरस्य पंचभागाभ्यामधिकाः, द्वितीयेंद्रके अमरसंज्ञके द्वादश सागराश्चतुर्भिः पंचभागेरभ्यधिकाः, तृतीयेंद्रके ऋषभनानि चतुईस पयोधयः पंचभागेनाऽप्यधिकाः, चतुर्थेद्रकेऽधःसंज्ञके पंचदशोदश्यसिभिः पंच भागेरम्यधिकाः, पंचमेंद्रके तमिनाभिधाने कथितान्येव सप्तदशसागरो- पमाणि । पश्यां पृथिव्या नारकाणां परमायुः-प्रथमेंद्र के हिमनापि सागरोपमस्य दिविभागाभ्यामधिका अष्टादशपयोधयः, द्वितीयेंदके गांड मंशके विंशतिपयोधयत्रिभागेनाप्यधिकाः, तृतीयेंदके रहनाम्नि उपा न्येव दाविशतिसागरोपमाणि, सप्तम्या तु पृपिय्यामाधिस्थानसंशय नारकाणां प्रयनिंशत्मागरोपमाण्येर परमायुषः । श्रेणिप्रदेषु प्रकोणी ५ नारका स्वकीयेंद्र प्रतिबदमुत्कृष्टमायुर्वेदितव्यं । यदल्य समुह मुर्म मुर्विशो-य विसादं च शेषमुच्छ्यभाजितमिच्छया गुणितं भुगसहित म कला सर्वत्र वाच्यमिति ॥७॥ माथिवी नारकारणा जपन्यस्थितिमायुषः प्रतिपादपनाह,-- परमादियमुकरसं विदियादिशु साधियं जहणतं । धम्मायमयणवितर याससहस्सा दस जहण्णं ॥ ७५ ॥ प्रथमारिकमुष्ट द्वितीयादिए साधिकं जपन्य । धामवनध्यंतराणां वर्ष सदनानि स जघन्य ७५॥ उष्ट, विदिशादिमु-दितीयामादियांगा ताहितीयादयता दिन

·No text on this page.

·२२८ समयाधिका जपन्या मा । एवं योग्यं यावत प्रयाशिमाम मूलाचार- पम घातायुरपेक्ष्य सार्धपल्यं । अदादिज्ज अर्धततीये द्विपल्लोपमे पन्योर मार्धाधिके हे पल्योपमे, सुवण्या-सुपर्णकुमाराणां, तु-दु दे पन्योपने दीव-दीपानां दीपकुमाराणां, सेसा-शेषाणां विद्युदग्निस्तनितोद दिवायुकुमाराणां दिवई तु अर्याधिकं पल्योपमं पन्योपमानापिकम पल्योपमं । सुपर्णकुमाराणां प्रकृष्टमायुर्दै पस्योपमे पल्योपमाधिक, द्वीपकुमाराणां च द्वे पन्योपमे प्रकृष्टमायुः शेषाणां तु कुमाराणा पटो पन्योपमं पन्योपमााधिकमुत्कृष्टमायुरिति ।। ७६ ॥ ज्योतिषां जघन्योत्कृष्टमायुः शक्रादीनां च जघन्यं प्रतिपादयन्नात पल्लहमाग पल्लं च साधियं जोदिसाण जहण्णिदरम् । हेट्ठिल्लुमरस हिदी सकादीणं जहण्णा सा ॥ ७७॥ पल्याटमागः पल्यं च साधिकं ज्योतिषां जयन्यमितरव । अध उत्कृष्टस्थितिः शकादीनां जयन्या सा॥ ७॥ टीका- पटटुभाग-पल्याटभागः पोपमस्याभागः, पतंच. पन्योपमं च, साधियं-साधिक वर्षलक्षेणाधिक, जोदिसाण-ज्योति चंद्रादीनां, जहण्णिदरं-अपन्यमितरच । ज्योतिषां जपन्यमायु पन्यो- पमस्याटमाग उत्कृष्टं च पोपमं वर्पलक्षापिक पातायुरपेश्य पन्योप सामुन्ध । टिन्टुक्कासठिदी-अथ उत्कृष्टायुः स्थितिः, अधःस्थिवान ज्योतिप्कादीनां सरकाीण-शकादीनां सौधर्मादिदेवाना, जहष्णा -- जपन्या मान्यांतियां योक्टायुषः स्थिति सौधर्मशानयोः समपाधिका जघन्या सा सौधर्मशानयोत्कृष्टायुषः स्थितिः सनत्कुमारमा दयो शन समपाधिका अपन्या सा, सानमारमाहेन्दयोर्योतष्टा मोनाको मायाति ॥ अब कोलाय. स्पितिः शनी या जपन्या रारिस ·२२९ परिपरिकार दे सन्त एसप चोदस मोटस अट्ठार दीस पाणीसा । एपणाधिपा प एतो समादिरा सागरुवमाणं ॥ ७० ॥ समय पोटातिविशतिः । एकाधिका पतकारिपु मागरोपमान । ७८. का-३, सत्त-सप्त, दस पवार, मोहस-चतुर्दश, मोठ-मोडश, महार-माद, साति, वास-दादिशतिः, याधिया-NA सरा, एतानतो दाविशते सकाविस • शादिए सोशानाधि, सागबमाण-सागरांपमान । सौधर्मशानयो. पानी दे सागरोपमे पामाप. स्थितिरपातापोऽपायेतात स्ने, पातायुयो परेप पुन सागरोप सागरोपमानाधिन भवतः एवं सौधर्म- शानमारम्प तापपर्दसागरोपमेनाधित ग्यं सूरनिर्दिष्टपरमायुर्याय सहवारक. उपरि पातायुषः समपरभावात् । सनत्कुमारमादयोः सप्त सागरोपमाणि परमायुपः पतिः सर्वत्र देवानामति संबंधनीय, मोत्तापोर्दश सागरोपमाणि, लोतिकशानो सारस्पतादीना- मौ सागराः, सतिषकापियांचईश सागराः, शुकमहाशुक्यो. पोदशा- मय:, शतारसहप्रायोरष्टादश पयोधयः, आननमाणतयोविंशतिः सागरोरमानो, आरणाच्युयोदविशानि. सागरोपमाना, पुदर्शन पयोधि- शानिधीनां, अमोघे चतुविशति पयोधीना, सुमधुर पंचविशतिरुदीना, पशोपरे पदिशतिर्नदीपतीना, सुभदे समविशतिरुदीना, सुविधाले. हाविशतिरधीनो, सुमनरपेकाभविशदीना, सौमनसे त्रिंशदर्णवाना, मोतिरे धीना, अनुविशि दारिशवधीना, सर्वासियों अधिशसागरोपमानामे नियष्टिपटलेषु चतुरशीतिलक्षविमानेषु प्रयोः विशस्पविरामनवनिसहधारिषु भणिवदीर्ण करज्ञाविमानेषु देवानां कीयालीदवायुपा प्रमाणे वेदितम्य । अधिमउदयगुवीरा- गनंदननटिनापनरोहित पंचमारताशानवेड्यासारुचिकित- टिकतनीयमेषाप्रभारिपालोहितायवान यावर्षभरतराजनमित्र- ·२२. । मूलाचारे- प्रभाख्यान्यकत्रिशविंद्रकाणि सोधर्मेशानयोः । अंजनवनमालानागार लांगलबलभद्रचकाणि सम्मकेंद्रकाणि सनत्कुमारमाहेंद्रयोः । अरिषदेसमित ब्रह्मब्रह्मोत्तराणि चत्वाद्रिकाणि अमलोके ब्रह्मदयलांतवे चंद्रके लांतारने महाशुककल्पे शुकमेकमिंद्रक, शतारमेकमिन्द्रकं सहनारकल्पे, प्राणताले आनतप्राणतपुष्पकाणि त्रीणींद्रकाणि, अच्युतकसे सानत्कुमारारणान्यतानी- द्रकाणि श्रीणि, अधोवेयके सुदर्शनामोपसुप्रवुद्धानि वीणीन्दवाणि, मध्यममेरेयके यशोधरसुभद्रसुविशालानि त्रीणीन्दकाणि, ऊर्ववेदो मुमनःसोमनसप्रीतिकराणि वीणीदकागि, अनुदिश आदित्यमेकदिक अनुत्तरे सर्वार्थसिद्धिसंज्ञकमेकमिद्रक, इत्येतेषु स्वायपः प्रमाणं वेदितथ्य। अत्र सौधर्म प्रथमपस्तरे अनुसंज्ञके उत्कृष्टमासुरर्द्धसागरोपमं तन्मुले तो- बावसानेंद्रके उत्कृष्टमायुर्दे मागरोपमे सागरोपमाधिक तमिरष्ट्रपति- शदिदकाणि मूमेसमपनीयोच्छ्रायेण मागे हते सागरोपमस्य पंचदशभागो वृदिरागच्छति हमामिष्टपतरसंख्यया गुणायित्वा मुरो प्रक्षिसे मिलाईन शितः प्रस्ताराणामुत्कृष्टान्यायपि मति । तेषां संदृष्टया-ज्यास पर Avi है ·पर्याप्त्यधिकार। सनत्कुमारमाहेंद्रयोः सादकानि सत्र दे सागरोपमे सागरोपमाधिके मुख सार्दसप्तसागरोपमाणि भूमिः सप्तेंद्रकाणि उच्छ्रयः, भूमेर्मुर्ख विशो- ध्यायेण मागे हते वृद्धिरागच्छति नामिष्टपतरसंख्यया गुणायित्वा मुख- सहिता कृते मपति। NDING १४ भा.१४ मा.१४ भा ४ मा १४ भा ४ मा ब्राह्मणझोत्तरयोभत्वारः अत्र सप्त सानि सागरोपमाणिमुख दशसा- धानि मुभिश्चत्वार उपयस्तस्य संदृष्टिर्यथा,- ३भा. ४ भा. भा. - लोतवकापिष्ठयोः दो प्रस्तरौ सर मुख सानि दश सार्धानि चतुर्दश भूमिदायुष्यो- - महाशुक एक, मस्तरा तनायुः ममाण तथा सहयारे एक मस्तर: तमा.ममाणे चानताणतल्पयोः प्रयः मस्तारास्तम विशति. श मुंस दाविशतिभूमिः तस्य संहार ।

·२३२ मूलाचारे- शेषाणां संधिः २३ ॥ २४॥ २५॥२६॥२७॥२८॥२९॥ ३० ॥३॥ ३२ ३३ मेदितव्येति ॥ ७८॥ सौधर्मादिदेवानां परमायुषः प्रमाणं प्रतिपादयमाहा-- पंचादी वेहि जुदा सत्तावीसा य पल्ट देवीणं । तत्तो सतुत्तरिया जावदु अरणप्पयं कप्पं ॥ ७९ ॥ पंचादीनि द्वाभ्यां युतानि सतविंशतिः पल्यानि देवानां । ततः सप्तोत्तराणि यावत् आरणाच्युतं कल्पः ॥ ७९ ॥ दीका-पंचादी-पंच आदि पंचपन्योपमानि मूलें, वेहिं जुदा-दाम्या युक्तानि दाभ्यो दाम्यामधिकानि वीप्सार्थो द्रष्टव्यः उत्तरोनरमहणात सत्तर वीमा य-सप्तविंशतिः " चशब्दो यावच्छन्दं समुञ्चिनोति ” पढ़-पल्यानि पल्योपमानि यावत्सप्तविंशतिः पल्योपमानि, देवीणं-देवीनां देवपत्नीनो, तत्तो ततः पल्यानां सप्तविंशतेरी सत्त-सप्तसप्त उत्तरिया-उत्तराणि सप्तसा- धिकानि पल्पोपमानि जावा-यावत्, अरणाप्पयंकप्पं अच्युतकल्पः तावद। सौधर्मकल्पे देवीनां परमायः पंचपन्योपमानि, ईशाने सप्त पल्योपमानि, सनः स्कुमारे नव पल्योपमानि, माहेंद्र एकादश पल्योपमानि, ब्रह्मकत्यं त्रयोदश पल्योपमानि, ब्रह्मोत्तरे पंचदश पल्योपमानि, लांतवे सप्तदश पल्योपमानि, कापि एंकानविंशतिः पल्योपमानि, शुक्रे एकविंशतिः पल्योपमानि, महा- शुके प्रयोविंशतिः पल्योपभानि, शतारे पंचविंशतिः पल्योपमाना, सह सारे सप्तविंशतिः पल्यानां, आनते चतुस्विंशपल्योपमानि, प्राणते एकाधिक चत्वारिंशत् पल्यानां, आरणे अष्टचत्वारिंशत्यल्यानां, अस्यते पंचपंचाश- रपल्यानों सर्वत्र देवीनां परमायुपः प्रमाणमिति संबंधः । पंचपल्योपमानि दाभ्यां द्वाभ्यां तावदधिकानि कर्नव्यानि यावत्माविंशतिः पन्योपमानि भवंति, ततः सप्तविंशतिः समभिः सप्तभिरधिका कर्तव्या यावदच्युत- कल्पे पंचपंचाशत्पल्योपमानि संजातानीति ॥ ७९ ॥ देवीलामायुषः प्रमाणस्य द्वितीयमुपदेशं प्रतिपादयमाह;~ ·पर्यारपधिकारः। २३३ +-- पणयं दस सचधियं पणवीसं तीसमेव पंचधियं । घचालं पणदालं पण्णाओ पण्णपण्णाओं ॥ ८॥ पंधरा सताधिकानि पंचविंशतिः विशत् पय पंचाधिका। चयरिंशत् पंचचत्वारिंशत् पंचाशद पंचपंचाशत् ॥ ८० ॥ टीका-पणय-पंच सोधर्मेशानयोर्देवीना पंचपल्योपमानि परमायुः । दस पत्तधियं-दश सप्ताधिकानि सनत्कुमारमाहेंद्रयोर्देवीनां परमायुः समदशपन्योपमानि पणवीस-पंचविंशतिः ब्रमबामोत्तायादेवीना पंचवि- शातिः पन्योपमानि परमायुः, तीसमेव पंचधियं-त्रिंशदेव पंचाधिका लोत- कापिठयोदेवीनां त्रिंशदेवपंचाधिका पन्योपमानो परमायुः, पत्ताल- स्वत्वाशिकमहाशुक्रयोदेवीना चन्दारिशत्पल्यानां परमायः, पणदाल पंचचत्वारिंशत् शतारसहस्रारयोर्देवानां पंचचत्वारिंशत्पल्यापमानां पर- मायु, पणार्ग-पंचाशत् आनतप्राणतयोदेवीनां परमायुः पंचाशत्वल्योप- मानि, पाणणामो-पंचनाशारणाप्युयोर्देषीनो परमायुषः प्रमाण पंचनासरपल्योमानि । आउ.-आयु सर्वत्रानेन संबंध । देवागुषः पति- पादनापायेनायमेवोपदेशो न्याय्योऽवैकारकरणादथवा दावयुपदेशों माय पदयोग्देशात् योर्मय एकेन सत्येन भवितव्य, नात्र संदेह- मिथ्यात्वं, यहत्वगीतं तत्सत्यमिति देहाभाव । माघेरतु विकिप न शायरोतो मिथ्यात्वभयादेश योहामिति ॥ ८॥ ज्योतिषी यपपि सामान्येन प्रतिपादित जपन्य पोखरामायुस्तथापि स्वामिपूर्वको विशेषो मावगतस्त्र प्रतिपादनापाह, पंदरस सदसहरसं सहरस रविणो सदंर मुमरस । पासाधिए हि पलं लेहिट्ठ परिसणामस्स ॥ १ ॥ चंदस्य तसद साहसं रयः शतं च पहारय। पाधि दिपल्यं पिटनाct.

·घमायुः पल्योपभार्दै ताराणां केषांदिनक्षत्राणां चोत्कृष्टमायुः पल्योपमस्य
२३४
मूलाचारे-
टीका-परमायुरित्यनुपर्तते-दस-दस्य, सदसहस्र-हतात,
शतसहस्रेण, अब कृतीयाय दितीया, सहस्स-सहनेण, गो-रवाद-
त्यस्य, शतं च-शतेन य, समास-शुक्रस्य, वास-वा, अधिद-
आधिक, हि-राफुटं निश्चयेन, पलं-पन्यं, पन्योपमं, लेहिंदु-न्यून है
अनंतरेण शतेनाभिसंबंधः, बरिसणामास-वर्षनाम्नः वृहस्पतेः । इस
परमायुरेकं पल्यापमं वर्षाणां शतसहस्रेणाधिकं, रवरकं पन्योपमं परमायु
र्पाणां सहस्रेणाधिकं, शुकस्य परमायुरेकं पल्योपमं वर्षाणां शतेनाधिक,
बृहस्पतेरेक पल्योपमं वर्षाणां शतेन न्यूनं स्फुटामिति ॥ ८१ ॥
अथ कथं शेषाणामित्यत आह;-
सेसाणं तु गहाणं पल्लद्धं आउगं मुणेयध्वं ।
ताराणं च जहण्णं पाद पादमुक्कस्सं ॥ ८२ ॥
शेषाणां तु ग्रहाणां पल्याई आयुः मंतव्यं ।
ताराणां च जघन्य पादा) पादमुत्कृष्टं ॥ ८२॥
टीका-सेसाणं-शेषाणां, तुशब्द समुच्चयार्थः स नक्षत्राणि समुच्चि-
नोति । गहाण-महाणां, पल्लई-पल्यस्या, आउगं आयुः, मुगपञ्च
ज्ञातव्यं, । ताराणं-ताराणां वकीलकादीना, चशब्दात्केषोचिन्नक्षत्राण
च, जहणं-जघन्यं निकृष्टं पादद्धं पादाद पल्योपमपादस्याई पल्योप-
मस्याप्टमो मागः, पाद-पादः पल्योपमस्य चतुर्थो मागः उकास-उत्कृष्ट,
शेषाणां ग्रहाणां मंगटबुधशनैश्चरराहुकेत्वार्दीनों केषांचिन्नक्षत्राणां चोक
चतुर्थो भाग तेषामेव च जघन्यमाया पल्योपमस्याप्टमभागः । एवं प्रतरास
ख्यातमागप्रमितानां ज्योतिषां परमायुनिकृष्टायुश्च वेदितव्यमिति ॥ ८२"
तिर्यसनुष्याणां निकृष्टमायुः प्रतिपादयन्नाह,-
सव्वेसि अमणाणं मिण्णमुहुत्तं हवे जहण्णण।
सोवकमाउगाणं सपणीणं चावि एमेव ॥ ८३ ॥

·पर्याश्याधिकाराः। सपा अमनस्कानो भिषमुस भवेत् जपन्येन । सोपकमायुकाणी संझिनं चापि परमेय ॥ ८ ॥ टीका- सम्वेसि-सर्वेपा, अमणाण-अमनरकानां सर्वमरणाईके- द्रियदीन्द्रियत्रीन्द्रियचतुरिद्रियाणां च महणं घेदितव्य भिण्णमात- भिममुहूर्त क्षुद्भवमहणमुच्छासस्य किंचिन्यूनाटादशभागः, हवे-भवेत, - जहण्ण-जपन्येन जपन्य वा, सोवस्कमाउगाण-उपभम्यत इति उपनमः - विषवेदनारक्तक्षयमपरीक्लेशशधातोगलास निश्वासनिरोधैरायुषो पाता, सह उपकरण पर्तत इति सोपक्रममायुपी ते सोपत्रमायुषः सघातायुपरतेपी सोपक्रमायुषर्षा, राणीण-संशिना समनरकानाच पशब्दो मनुष्याणा सच. पार्यस्नात्र त्रिपटिशटाकापुरपचरमदेहवर्जितमनुष्याणां महणं भवति । धोपकमविशेषणेन च देवनारकभोगभूमिमभोगभूमिप्रतिभाग जाना प्रतिषेधो भवति, अवि एभेव अप्येवमेव भिभमुहूर्नमेव किंतु पूगेनादिभमुदिप मिनमुहतो महान, एवेंद्रियेषु सदभवपरणं पतोनोऽप्येवमेव मरणेन परितमेतदनात, अपर एक्कारो निश्चयार्थः । सर्वेषाममनस्काना अपन्यमायुभिजमुहतं भवेत् सोपत्रमायुपा समर्मिशानो मितिभाग- जाना च सशिना तिरा निषष्टिशलाकापुरपचरमदेरादिवनितमनुष्याणा चार जपन्यमायुरंतरतमेवेति ।। ८३ ॥ पति प्रमाण पूर्वसूत्रैः प्याख्यातं तथापि विशेषेण ममाणं प्रयोग कालभाषभेदेन चतुर्विध, तत्र ग्याप्रमाणे विविध संस्थानमाणमुपमा- प्रमाणावस्यातप्रमाणे तारनिरूपयाह- संखेजमसंखेज विदिपं तदिपमणतयं विषाणाहि। सरप प पढम लिपि गवहा पहा हवे पोषिण ८. संस्थातमरख्यात द्वितीय तीर्य मतं रिमादि। तापथमे बिभिवधा या भो॥४॥ स्मारपे'सपुरल।

·ज्ञानविषयभून, विदिय-दिनीयं, तदिय-तृतीयं, अगदर्य-अन्न र
तेषु मख्यातासंस्यानानंतेषु मध्ये पटर्म-प्रयमं यत्संख्यातं निहित
के ते 1 द्वितीयतृतीये। प्रथमं यत्संख्यातं तबिंविधं, द्वितीय ए.
स्यानं तभवकार, तृतीयं यदनंनं तदपि नवकार । तत्र जाम
ख्यातं दे रूपे, रूपनयमादिं कृत्वा यापोनोकृष्टं संस्न्यात तMir
मुद्रारारे-
टीका-संदेव-मस्या पदयमादिता कारपोनजन्य
संल्यानं श्रुतज्ञानविषयमतं, अमंसन-असंख्यातं संख्यामनिक
ख्यानमनिकांनं देवनानगोदरं वियागाहि-विजानीहि, तस्य पता
-
न्योकृष्टसंख्यान, नपन्यपतिासम्यान स्पोनवृष्ट संन्यात; अन्दर
पनविधानमुत्यने-प्रमाणयोजनलक्षायामविस्तारावगायाश्चत्वारः अमर
হাকাকানিষ্কাদাহনাশ্বাম্ভকামনা।
झालं मर्पपपूर्ण कृता देश दानवी वात सर्प दी हो
ताजक्षिपेत् य वदिकः मनातः, ततः शलाका एक सय
अनाधित हतामा पुनः प्राय सध संपूर्ण इत्ता हरि मन
चति या निश्विनय शलाका दिनीयमे सर्व शिक
अनस्यनं च दुर तावन्मानं प्राप्य सपथ पूर्ण पत्ता
च रिपत् । यर निम्नर शलाहा तीये !
अनायित पतामात्र प्रत्य सीधा संपूर्ण कला दीरे सा
साग, चतुर्थी शाबाट सप ताय पापा
গিয়ামহজালথানি ৱৰ বা ধূলা শাক
-যাপনৰ সকাসনবমল লন যা দণ
পুনৰ নাপার।• সচষণ ধবনাওঁবার
relateोग-।

·पर्यापपविधान । मोराराम्पातमिति AN, मामायातमधि नपन्यमध्यमोवाट भेदेन विवि पुनासपातम्याला मान व अन्यायमोवभेदेन निधि, हातमपि पाता युनातानंतानंतभेन विविध जन्यमाष्टमेदेन AIN जयपतास्यातानि जपन्यपरीता- শারাতে হয়নি ধন্য কম যায়নামাধা কথালি तारबार गपन्ययुनासघातपमाणं तम्मादेके रूपंपनीत • उवृष्ट पीतामर पातमा मानन्यायानोलटपरीतारयातयोमध्ये विकलोऽजभन्योरटपरीनासायात, पुनारियात अपरेण युनासरयातेन मगुग्म पाम्माणि पाणि सायन्मा अपन्यारयातासंख्यातं तस्मादेके पनाले जाना गुनासंग्यान, जपन्योत्कृष्टयोर्मध्येऽजपन्योत्कृष्टं अनाम्यातं । अपन्यारवानासंग यान दीनागन गित संगित च ३ धर्माधर्माकाकाशयाशीवरदेशचादरपतिप्रितश्च संयुनं शाया पुनरपि चीन पागन पनि सवर्गित व कृत्वा स्थितिबंधाध्यवसान- स्थानानुभागधा यवमानस्थानयोगविभागपरिच्छेदोत्सपिंप्ययसर्पिणीसमये- ५ युनः शतं जात अपत्यपरीतानंत नम्मादेवरूपेऽपनीत जातमत्कृष्टम- संस्पानामन्यात सयोमध्ये मध्यमा विकल्पः । जपन्यपरीतानंतानि जपन्य- पर्गनानंतभावागि परस्परं गुण्य यापमाणं भवति तजपन्य युकानंतं तम्मा- देहेरेपनीले जातमुहर पाताने जघन्यादृष्टयामध्ये मध्यभो विक- जघन्यपनानंतमपरेण अपम्पयुक्तानतेन गुणितं जातं जपन्या. नंतानं तरमाई के रूपेऽपनीत जातमु युतानंतप्रमाण जपन्योवृद. पोर्म पे मध्यमो विकल्पः । जपन्यानंतानतं धनि वारान् च पर्गित * सर- तिं च कृत्वा मिनिगोदीश्वनम्पतिकायपुगललोकाशाशानि प्रक्षिप्य पुनरपि श्रीन वागन् पनि भवति च वृत्ता धर्माधर्मस्तिकायागुरदयुग- मान प्रक्षिय पुनाविधान वागन वर्गित संचगित प्रकृत्य केवटज्ञानकेवल. दर्शनप्रमाणे प्रक्षिमे जानमनटमनंतानंतपमाणे जपन्योलण्यामध्येऽजप- "आममातः पार ग-यावके नाहित । -- + ·- २३८ मूलाचारे- न्योत्कृष्टो विकल्पः । यत्रयवानंतप्रमाणं परिगृह्यते तत्रतत्राजघन्योता- नंतानंतप्रमाणं माझं, यत्र यत्रामव्याः परिगृद्यते तत्र तत्र जघन्ययुलास प्रमाणं वेदितव्यं, यत्र यत्र चावलिका पयते तब तब जघन्ययुनाया मवर्तीत्यर्थः ।। ८४॥ उपमाप्रमाणार्थमाह;- पलो सायर मूई पदो य घणंगुलो य जगसेदी । लोगपदरो य लोगो अट्ठ दु माणा मुणेयव्या ॥५॥ पल्यं सागरः सूची प्रतरथ पनागुलं घ अगच्छ्रेणी। लोकप्रताध लोकः अप्पी तु मानानि ज्ञातव्यानि ॥५॥ टीका-पलो-पल्यं पल्योपम, मायर-सागरः सागरोपम, सू-सूची सूय्यंगुल, पदरी य-यतरच प्रतरोगुलं, पणंगुलो य-पनोगले य, जगो- जगस्ट्रेणी, लोगो य-लोकमतरं लोगो-लोकः अदु दु-मो माणा-मानानि प्रमाणानि, गेयया सातव्यानि। उदारपन्योपममुताति सर यानि रोमामाणि तान्ये * वशतसमयमानाणि संहानि गाति एवं ते यत्रमागमतेपो रोमाणो तददापयोपर्म प्रमाणं अनेन पन्योरमेन सरः कर्मस्थित्यादिन्यः । तपामदापन्योषमाना दशकोटीकोटिप्रमाणा" नामे हमदा मागरोपमं माति, अनेन सागरोपमम्मान देवनारमनुष्यती र मारपतिमास्थियास्थितयो शाताया। सम्पंगुलमुमो- पयरमनदनान तानस्यं यावदेक रोम,तर यापजनानि मन বেশ বানসাখামালি যখন হলাে ঘশক্ষণ ম? নানা সায়া প্যায়াল সাদা g- मा मूगट मारगर तरेण गुयान गुमा TRIमना- मस्या पोमा पाए। थ, ·पात्यधिकार। २३९ सगुलभपरेण सूर्यगुलेन गुणितं पनामुलं । जगणिरुप्यते-पंचदि- शतिकोटीकोटीनामुदारपल्यानो यावांत रूपाणि लक्षयोजनावदनानि च पारिकान्यकै दिणीकतान्यन्योन्यम्यस्तानि पत्यमाणं सा रज्जुरिति ज. सारभिर्गुणिता श्रेणिवा पाया गुणिता श्रेण्या जगत्प्रतर, जगत्पतरं जगष्ट्रेण्या गुणितं लोकप्रमाणं । सून्यंगुलस्य संदृष्टिः २ । प्रतरोगुलस्य टिः पांगुलस्य संहष्टिः रज्जो संदृष्टिः । श्रेणिसंदृष्टिः । जगावतरस्य संदृष्टि।। लोकाय संदृष्टिः १८ । संस्थातस्य संदृष्टिः । मासस्यातस्य संदृष्टिः ६ । अनंतस्य संदृष्टिः ६ । क्षेत्रप्रमाणं लिक्षायागुल- वितस्तिरनिष्किनुयोजनादिस्वरूपेण ज्ञातव्यम् । कालप्रमाण परमसूक्ष्मः समयः अशोरवंतरष्यतिकमः कालः समया, जपन्ययुनासंस्पातमात्रा. समपा मावतीनाम् ममाण असंख्यातावल्या कोटीकोटीनामुपरि यत्प्रमाण व उपासा, सप्तभिरुणासैः स्तवः, सप्तभिः स्तवैलवा, अष्टशिडवानाम- खा.प नाही, दे नात्यो मुहूर्स, त्रिंशन्मदिवसरात्रि. इत्येवमादिकाल- प्रमाणं । भावप्रमाणे मतिश्रुतावधिमनापर्ययकेवलज्ञानानि परोक्षपत्य- मणि । एवं प्रमाणपूर्व प्याल्यातमिति ॥ १॥ * स्वामिलेन पोगस्य स्वरूपमा- दिशादि मासा भासा य मणो य सणिकापा । पईदिया जीवा अमाप अभासपा हॉसि ॥ ८६ ।। दीन्द्रियादीनो भाषा भाषा ममय संबिकापाti पकमियाम जीवा अमरका अभाषका भति॥4॥ टीका-कापासन दो जीपदेशाचा योगसिविल भापारसनोभेदेना परिवाद दानियादीना हन्दिपन्दितरिक्ष याण अशिन्दिामासा-HITRAINICHES ·मागारे- भाग, मणो ग-मनभ, गायक-नानी चिड़िया नो गागमनोयोगो मातायभ । पति-पद्रियान पुरि বিচাষিণা:খ্যিাবিহানগরিয়ার্ষিক সভা অন अमनायाः, गभागया-ममा, होनि-मतिते कापयोगायो सशिनो गीगा कायगइमनोयोगा भति, दादियायसंशिपचदिपाना कायाचनयोगा भांति, शिामिकाविनम्पनिकायांनाः कारण मति, सिद्धान्तु विभियोग रतिा मवति । चशचादयमों सपा तुर्विधाय मनोयोगाय चतुर्भिधाय वाग्योगस्य सप्ताधिम्य काययोगन्य च तेवामवादिति ॥ ८६॥ स्वामित्वेन वेदम्य स्वरूपमाह, एइंदिय यियलिंदिय णारय सम्मुच्छिमा य खलु सम्बे। धेदे णपुंसगा ते णादव्वा होति णियमादु ॥ ८ ॥ पदिया विकलेंद्रिया नारकाः संमळनाच खलु सर्वे । वेदेन नपुंसकास्ते ज्ञातव्या भति नियमाव 1000 टीका एइंदिय-एकंद्रियाः पृथिवीकायिकादिवनस्पत्यताः, वियलिं- दय-विकलेंद्रिया, दीन्द्रियींद्रियचतुरिंद्रियाः, णारय-नारफा, सम्म छिमा य-सम्मूर्छनाश्च, पलु-स्फुटं, सचे-गर्व तेन पंचेन्द्रियाः संशि- नोऽसंज्ञिनश्च गृह्यन्ते सम्मूछिमविशेषणान्यथानुपत्तेः । एकेन्द्रियविकले- न्द्रियास्तु सम्मूर्छिमा एव तेषां विशेषणमनुपपन्नमेव । वेद-वेरेन वेद विविधः स्त्रीवेदः पुंवेदो नपुंसकवेदश्च स्त्रीलिंग पलिंग नपुंसकलिंगमिति यावत, स्यायत्यस्यां गर्भ इति स्त्री, सूते पुरगुणानिति पुमान, नधी न पुमा- निति नपुंसकं, वीवृद्धिशब्दयोः प्रवृत्तिनिमित्तं सीलिंग, बुदिशब्दयोः प्रथ तिनिमित्त पुंल्लिग, नपुंसवदिशब्दयोः प्रवृत्तिनिमित्तं नपुंसकलिंगं तेन लिगेन सिद्धाः पुन स-२'त एव भविनः कतारः इति 'ट्रेस-पुस्तके ।

·२४१ पर्याश्यधिकार। पसकोदेन नपुंसका नपुंसकलिंगाः, णायवा-सातव्याः, होति-भवंति, नियमापु-नियमान निभयात् । सर्वे एवेंद्रियाः, सर्वे च विकलेंद्रियाः, मारकाः, सर्वे सम्पूनमार पंचेन्द्रियाः संशिनोऽसशिनव वेदेन नपुंसका मदतीति शातम्या नात्र संदेह सर्वशवचन यत इति ॥ ७॥ स्वामित्वेन प्रीलिंगलिंगयोः स्वरूपमाह,- देवा प भोगममा असंखवासाउगा मणुयतिरिया। से होति दोसुवेदेश णत्यि तेसिं तदियघेदो ॥ ८८॥ देवाय भोगमीमा असंख्यवर्षायुपः मनुमतिर्यधः । ते भवति योदयोः मास्ति तेषां दतीयोगः ॥ ८८ ॥ टीका-देवा प-देवा भवनवासिध्यंतरज्योतिएफकल्पवासिनः, च शम्दः समुथयार्थः, भोगभूमा-भोगभौमास्त्रिंशद्धोगभूमिमातास्तिर्या- मनुष्याः, असं सवासाउगा-असंख्पवर्षायुषो भोगभूमिप्रतिभागमाः, सर्वे म्लेयसंडोत्पभाध मनुष्याः, तिरिया-तिर्यचः, ते होति-ते भवति, पोस बदेस दपोदयोभ्यां वेदाभ्या, जत्यि-नास्ति न विद्यते, तेसि-लेषा पूर्वोकाना तदियोदो-तीयवेदो नपुंसकलिंग । देवा भोगभौमा अस- ख्यातापुपस्तिषः भोगभूमिप्रतिभागजाः च शहाम्लेच्छाच सर्वे एते चीटिंगलिंगाया भवति मास्ति तृतीयं नपुंसकरिंगामिति ॥ ८८ ॥ विशेषण शिलिंगत्व प्रतिपादयभाह;- पवेदियो सेसा सपिण असण्णीय तिरिय मणुसा । ने होति हरिथपुरिसा णपुंसगा पावि देहिं ॥ ८९ ॥ दियास्त शेष संक्षिनो अनिय तिवंचो मनुष्याथ । ते मति खीपुरुरामलकाधारिः। ८९॥ हीका-शरिया र पदियास्त, संसा-शेषाः देवनारकभोगभूमि- पभोगभूमिप्रतिभापमतिम्लेम्या अन्ये सम्णि संशिमः असणीय - ·२४२ माचार- असशिनत्र, तिरिय-तिर्यचः, मणुमा य-मनुष्याम ते होति-ते । भवंति, स्थिपुरिमा-ग्रीपुरुषाः, गपुंसगा-नपुंमानापि, वेदेहि-वेदैः वा। पूर्वोक्तानां शेषाः पं.द्रियाः संजिनोऽसजिनश्च ये तिर्यंचो मनुष्या सर्वेऽपि स्रीपुनपुंसकाम्रिभिदैर्मवंति पुनंदग्रहणं द्रव्यवेदप्रतिपादन भाववेदस्य स्त्रीपुनपुंसकमहणेनेव ग्रहणादिति ॥ ८९ ॥ ननु यथा तिर्यसनुष्येषु सर्वत्र स्त्रीलिंगमुपलभ्यते किमेवं देवेष्वपि नेत्याइ आ ईसाणा कप्पा उववादो होइ देवदेवीणं । तत्तो परंतु र्णियमा उववादो होइ देवाणं ॥ ९ ॥ आ ईशानात् कल्पात् उपपादो भवति देवदेवीनां । ततः परं त नियमात् उपपादो भवति देवानां ॥ ९ ॥ टीका-नात्रोपपाकथनमन्याय्यं विषयभेदात्, देवेषु सीलिंगस्य भावाभावविषयककथनमेतत् नोपपादकथनं, आडयमभिविधौ गृह्यते ईसाणा-ईशानात् . कप्पो कल्पात् उववादो-उपोदो, होइ-भवति, देवदेवीणं देवदेवीना देवानां देवीनांच, ततस्तस्मादीशानात्परं तूई सनत्कु मारादिषु उववादो उपपाद । उत्पत्तेःसंभवः, होइ-भवति, देवाणे-वेगाना । आईशानात्कल्पादिति किमुक्तं भवति-भवनत्यंतरज्योतिष्केयु साधर्मेशा- नयोश्च कल्पयोर्देवानां देवीनां चोपपादः स्त्रीलिंगपुंल्लिगयोरुत्पत्तेः, परेषु कल्पेषु सनत्कुमारादिषु देवानामेवोत्पत्तेः संभवो न चात्र स्त्रीलिंगस्योत्पत्तेः संभवे इति । ९०॥ अर्थ सीलिंगस्या ईशानात्पन्नस्यकियद्गगमनमित्याशंकायामाह:- जादु आरणअचुद गमणागमणं च होइ देवीणं । नत्तो,परंतु णियमा.देवीणं णथि से गमणं ॥११॥ तदेवमन्येमपि प्रेस-पुस्तके । २ पातः स-ग। परंतु परत अर्धे स-ग।

·पर्याश्यधिकार MARA पाय आरणाच्युतौ गमनागमनं च भवति देवीमा । परत नियमाव देपीना नास्ति तासां गमनं ॥११॥ टीका-पावन-यापन, आरणमधुर-आग्णास्थतो, गमण-गमन, आगमण-आगमन पशब्दः समुये, होदि-भवति, देवीर्ण-देवीना, ततो ततस्ताभ्यामूर्द परंतु-परतः, नियमा-नियमात् निश्चयात्, देवीण- देवीलो, पाप-नास्ति न वियते, सेनासो गमण-गभने । यावरणा- युनायो तावदागमनं भवति देवीना ततः परेषु नवप्रवेपनवानुतर- पेशानुनरेषु नास्ति तासां देवानां गमन कुत एतत् पूर्वागमात् ॥ ९॥ तमेवांगमें प्रदर्शयतीति,- कंदम्पमाभिजोगा देवीओ पावि आरण पुपोत्ति । नवगादी उपरि सति संमोहरिभिसया ॥९२॥ कामपा आभियोग्या देयमापि आरणाप्रतीति। लोतयकार उपरिन ति संहार किस्विविका ९९ ॥ टीका-पदप-स्य भावः पादपं पदिप पोगावाःसा मोरयसीसा, अभिजोगा-अभियोग्या बाहनपुरा, देवीओ-या, पारिवापि समुपपरीभाषनार्थः, आरणात आरणारयामेर भार समुधीयते । सेनाममिय: बियो । बर्षा अभियोगमा म्योऽपि पावदारणापुनी, अमाशगमाशायरे मासिन देना भने । समानता, सी-परि विमति, मोर-महादेवा नियमेनगेदिन भर fewfree नि पारहिमोनिकाय परिवानपरा । हाल विका मोहापाम संतीनि १९॥ भारत ARARIRL भर ran... सtate NP Te- ·२४२ मनागा- M मेश्यानामितोन 6 प्रतिपादपा- काऊ काऊ तह फाउणील गीला यणीटकिण्हाप। किण्हाय परमकिण्हा लेस्सी रदणादि पुढयीस ॥ ९३ ।। कापोती कापाती तथा फापोती नीलनीला च नीलकृष्णा छ। कृष्णा च परमकृष्णा लेण्या रत्नादिरथिवीपु ॥ ९॥ टीका-लेश्यायाः सर्वत्र मंबंधः, कार्ड काऊ-कापोती कापोती जपन्य कापोतलेश्या, तह-तथा, काऊ-कापोती मध्यम-कापोतलेश्या, णील-नीला जघन्यनीललेल्या उत्कृष्टकापोतरेश्या नीलाय-नीला व मध्यमनीला., नीलकिम्हाय-नीलकृष्णा चोत्कृष्ट-नीला जघन्यकृष्णाच, विण्हाय-कृष्णा च मध्यमकृष्णालेश्या परमकिष्णा-परमकृष्णा सर्वोत्कृष्ट- कृष्णलेश्या, लेस्मा लेश्या पायानुगंजिता योगप्रवृनिः, रदणावि, रत्नादिषु पुटवीमु-धरित्रीषु रत्नपमादिसप्तमु नरकेषु यथासंख्येन संबंधः । रत्नभायां नारकाणां जघन्यकापोतलेश्या, द्वितीयायां शर्कराप्रमा मन्यम कापोतलेश्या, तृतीयायां वालुकाप्रभायामुपरिष्टाउत्कृष्टकापोतीलेश्या आयो जघन्यनीला च, चतुर्थी पंकप्रभायां मध्यमनीललेश्या, पंचम्यो धूमप्रमाया उपरि उत्कृष्टनीला अधो जपन्यकृष्णा च, पक्ष्यां तमः प्रभायो मध्यमकृष्णलेश्या, सप्तम्यां महातमः-प्रमायामुत्कृष्टटेश्या सर्वत्र नारका- णामिति संबंधः । स्वायु:-प्रमाणावधृता द्रव्यलेश्याः । मावलश्यास्तु अंतर्मु- हूर्तपरिवर्तिन्यः । न केवलमशुमलेश्याः नारकाणां किंतु अशुमपरिणामा अशुमस्पर्शरसगंधवर्णाः क्षेत्रविशेषनिमित्तवशादतिदुःसहतको देहाश्च तेगाम- शुभनामोदयादत्यंताशुभतराः विकृताकृतयो हुंडसंस्थाना इति ॥ १३ ॥ देवानां लेश्याभेदमाह;- तेऊ तेऊ तह तेऊ पम्म पम्मा य पम्ममुक्का य । सुक्का य परमसुक्का लेस्सामेदो मुणेयम्बो ॥ १४ ॥ "काऊ कापोती जघन्य कापोत लेश्या कामकापोती मध्यमापोतलेक्ष्या, इ- तथा-काऊगीले-कपोतानीले उस्कृष्टकापोतलेक्या, जघन्यनाललेश्या व इतिबके । - ·-- टीका-तिह-त्रयाणां विषुवा, दोह-ट्यो, पुनर्प दो- प्रयोदशभु का, एनो प-तपोपरि चोदसण पतुर्दाना वर्दमु का सोसा-रेयाः पूर्वानाः सप्त रेयाभेदा , भवणादिदेवाण-भवनारिवाना। बैंगना मागमते मोरेश्या, सनकुमारमा यो देवानाम मोरया माधमपरपा, रातारसरमारपोरपृष्टपमाया मारपर आनताणताणतसहित समयबदस्यमा पा, ननुत्तो संपातु सरदेषु पास, ritutnerestri पर्यास्यधिकार। २४५ तेजस्तेजस्तथा तेजः पद्मा पनाच पद्मशुक्ला च । घका प परमशुमालेल्याभेदो ज्ञातव्यः ॥ ९५ ॥ टीका-तेज-तेजस्तेजः जपन्यतेजोटेश्या, तह-तथा, सेनः मायमतेजोलेश्या पम्म-पधा जपन्यममलेश्या उत्कृष्टतेजोलेश्या च, पमा प-पमा च मध्यमपालेश्या, पम्ममुका य-पनशा न उतर पटेया जघन्य शुकटेश्या , मुक्का य शुटा-च मध्यमगुका, पामगा परमका सर्वोत्कृष्टशुरलेश्या, लेम्साभेदो-तस्याभेदः, मुणेययो- ज्ञातव्य ति॥१४॥ एते सप्त लेश्याभेदाः पाभित्याकायामाह,- विण्हं दोण्हं दोण्हं छहं दोण्हं च तेरसहं च । एतो य चोदसण्हं लेस्सा भवणादिदेवाणं ॥ ९५ ॥ प्रयाणां योयो पण्णी योश प्रयोदशानां च । बता चतुताना लेण्या मयमादिदेवानाम् ॥ ९५ ॥ दयोः, उप-पण्णा, दोहं प-याध, तेसह च-पाशान भवन नयारण्योतिष विपु देवानी अन्य जोरेया, मधेिशानदी- नपन्यपलेया न, मनोरलात घटस देशमा देवानामित पार पेर NTR१५॥

·मनाचारे-
तियर्डमनुष्याणां टेश्यामेइमाह;-
पइंदियवियलिंदियअसणिणो होति असुहाओ
संसादीदाउणं तिणि मुहा छप्पि सेसाणं ॥ १६ ॥
पकेंद्रिययिकलेंद्रियासमिना तिम्रो मयंत्यशुमाः।
संख्यातीतायुष्काणां तिस्रः शुभाः पदापि शेषाणां ॥ १६ ॥
टीका-एइंदिय-एकेंद्रियाणां पृथिवीकायिकादिवनस्पतिकायिका-
तानां, वियलिंदिय-विकरेंद्रियाणा दीन्द्रियत्रींद्रियचतुरिंद्रियाणा,
असणिणो-असंज्ञिनां शिक्षाऽऽलापादिग्रहणायोग्यानां पंचेंद्रियाणा,
तिण्णि-तिम्ना, होति-मवंति, अमुहाभो-अशुमाः कापोतनीलकृष्णलेण्याः।
संसादी दारुणां-संख्यातीतायुष्काणां भोगभूमिजाना भोगभूमिप्रतिमाग-
जानां च तिष्णि तिम्नः शुभाः तेजः शुक्लपनलेश्याः, उप्पि-घडपि
कापोतनीलकृष्णतेजःपद्मशुक्ललेश्याः, सेसाणं-शेषाणां कर्मभूमिजाना
कर्मभूमिप्रतिभागजाना पंचेंद्रियाणां संशिनां । एकद्रियविकलेंद्रियसजिना
तिम्रोऽशुभलेश्या भवंति, भोगममिजानां मोगममिप्रतिमागजानां च
तिर्थननुष्याणां तिनः शुभा लेश्या भवंति, शेषाणां पुनः कर्मभूभिमानां
कर्मभूमिप्रतिभागजानां च तियनुष्याणां पटपि लेझ्या मवंति । अत्रापि
केषांचिट्यलेश्याः स्वायुः प्रमाणावधृता । भावलेश्याः पुनः सर्वेषामंत-
मुहूर्तपरिवर्तिन्यः कषायाणा हानिवृद्धीभ्या तासा हानिवृद्धी देदितव्ये
इति ॥ ९६ ॥
प्रवीचारकारणेंद्रियविषयभेदे प्रतिपादयन्नाह;-
कामा दुवे तरु भोग इंदियत्था विदूहि पण्णत्ता।
कामो रसो य फासो सेसा मोगेति आहीया ॥ ९७ ॥
कामौ द्वौ यो मोगा इंदियार्था विद्भिःप्रज्ञताः।
कामो रसर्थ स्पर्शःशेषाः मोगा इति आहिताः ॥ ९७ ॥

·पपौरपधिकार टीमा-मा-बाम: नगरोदोराततविषयापिलापरतस्य गालावामी कारणे पर्यापारातदुर्व-हो, तो-अपः, भोग- मोगा, दिपायापार्या इन्द्रियविषयाः परराकपाधशमा । अपोदिपाणि पर्शनरमनप्राणोनानि विषपाध, विनि- दिभिः प्रत्यक्षदमिभिः पण्णमा-शमाः पिताः रटा वा । कामो- कामो, रोपे-ग, फासो-TEN, सा-शेषाः गंधरुपशम्दाः भोगेनि-भीगा इति, भाता-nfrar: प्रतिपादिताः शाता था। स्पर्शमनिपानिकारण-चात् पो भोगो (सनेदियाय प्रतिहेतोः स्पनदिधस्य च चणि भोगोऽतः यत एवं लामो रसपशों गधरूपशप्दा मोगा. कथिता, मत दिपाः सधि कामों भोगाभ विदा मशता पति॥१७॥ द्विपदनाप्रतिभामुख देवानामाह,- आईसाणा कप्पा या एलु होति फायपरिधारा । फासप्पटियारा पुण सणकुमारे य माहिंदे ॥ १८॥ आ शिनात् कल्पाद याः पल मयंति कायमतीपारा। स्पर्शप्रतीधाराः पुनः सनत्कुमारे प माहेन्द्रे ॥ ९८॥ टीका-आइयममिविधौ दष्टव्यः असहितया निर्देशोऽदिहार्यः तिनुष्यभवनवासियंतरज्योतिःसौधर्माणी महणं सम् भवति, ईसाणा-नशाना, कणा-कल्याः, देवा देवाः, सलु-फुटं, होति-भवंति, कायपरिचारा-चायतीचारा: “ प्रतीचारो मेनोपसेवने वेदोदय- कृतपीहाप्रतीकारकाये कापेन या प्रतीचारो येषां ते कायप्रतीचारा- निर्यइमनुष्या भवनवासिवानभ्यतज्योतिष्कासौधर्मशाना देवा देण्यश्व 'प्राण, धोत्र, बाय' इति प्रेम-पुस्तके पाठ। 'मनिहितमान प्रेसस्तके । साहिता सन्धि ।

·मारननुरमनोशवेषरूपालोकनमात्रादेव परं सर प्राप्नुति देश्योर यमबमोनरलतियापिष्ठेषु कल्पेषु ये देवास्ते रूपप्रतीचा. दिव्यांगनाना २४८ मूलाचारे- स्फुटं मति कायप्रतीचाराः संश्लिष्टकर्मकलंकत्वान्मनुष्यबत्तीसुसमनुपर तीति । अवधिग्रहणादितरेषां सुसविमागे प्रतिज्ञाते तत्प्रतिज्ञानायाह- फासपडिचारा-स्पर्शप्रतीचाराः स्पर्श स्पर्शनेन वा प्रतीचारो विषयमुना नुभवनं येषां ते स्पर्शप्रतीचाराः, पुण-पुनरन्येन प्रकारेण सणकुमारे २- सनत्कुमारे च कल्पे, माहिंदे-माहंद्रे कल्पे देवा इत्यनुवर्तते । सनत्कुमारे कल्ये माहेंद्रे कल्पे च ये देवास्ते स्पर्शप्रतीचारा:-देवांगनास्पर्शमात्राम- कृतप्रीतिसुखमुपलभते तथा देव्योऽपीति ॥ ९८॥ तथा शेषाणां मुखप्रतिपादनार्थमाह;- मे कप्पे वंमुत्तरे य तह लंतवे य कापिढे । एदेसु य जे देवा वोधन्धा रूवपडिचारा ॥१९॥ प्रो कल्पे ब्रह्मोत्तरे च तथा लांतये घ कापिछे । पतेषु च ये पेया बोद्धव्या रूपप्रतीचाराः॥१९॥ टीका-चंभे कप्पे-ब्रह्मकल्पे, बंभुत्तरे य-ब्रह्मोत्तरे च कल्ले, सह- तथा, लंतवे य-लांतवकल्पे, काविटे-कापिठकल्पे एदेसय एतेषु । कल्पेषु चान्येषु तत्प्रतिबन्दे, जे देवा-ये देवाः, बोधव्वा-नोदयः शात याः, स्वपहिचाग-रूपे रूपेण या प्रतीचारो येषां ते रूपप्रतीचा चति ॥१९॥ सस्पतीचारान् प्रतिपादयन्नाह,- १४.७ प सदारकप्पे तहा सहरसारे । कप्प एदेर रारा पोधवा सहपठिचारा ॥ १० ॥ शुकमहाशुकयाच शतारकस्प तथा सहप्तार । कस्प पा सराबोदव्या भारतीयारा: 001 बार-गा १.

·पपdिi टोका-कमरा गु प-बमास्योध, सदारपे-भातार- से, AA-TET, महातारे मारपार जये, एतेम-एतेषु, मुरा- 5एदेश, दोधवानीमाया, पटियाग-पतचायः, शम्मे हाम्देन गमतीदारी ऐपत दामना । एतेषु गुरमहापशनार- पहरे पे देवादग्यो रिपो रामनीयामा, देववनिताना मधुर- संगतिमाटटिलापिलभपणारामदेवपीतिमाता॥१०॥ मनः प्राधारान् प्रतिपादपमाह आणदभाणदकप्पे आरणकप्पे प अचुदे प राहा। मणपटिदारा णिपमा एदेसु य होति जे देवा ॥११॥ श्रामतमाणतकल्पयों: आरणाकल्प चाप्यते य तथा। मनः प्रतीपारा नियमाईतपु च भवति य देवाः ॥११॥ टीका-आणदपाणदष्पे-आननप्रापातदन्मयो', आरणकप्पे--- आरणकन्ये, अन्नई प तहा-अन्युने च तथैव देव्योऽपि, मणपहिचारा- मनः पनीचाराः, नियमा-नियमानिश्चयेन एदेस प-एतेषु च, हानि- भवति, जे देवा-ये देवाः । एतयो आनतप्राणतकल्पयोरारणायुतकल्पयो- देवा मनः प्रतीचारा मानEिETमामिलापप्राप्तमुस्याः स्वागनामनःसंकल्प- मात्रादेव परममुसमवानुवतीति ॥ ११ ॥ अयोत्तरेषां विप्रकार सुसमित्युन तनिश्वयार्थमाह, नत्तो परं तु जिपमा देवा खल होति णिप्पटीपारा। सम्पटिशारेहि पि ते अणंतगुणसोक्मसंजुत्ता ॥१०२॥ ततः परतो नियमाद देषाः भवति निःप्रतीचाराः। समतिचारेम्पोपि ते अनंतगुणसौख्यसंयुक्ताः ॥ १० ॥ - ·Rathor Prima याणानि । पोषो मुराभिस्याशापामाष,पर भूनपारे- टीका-तनोसामोम्यो मानातिया - शिरमा-नियमामिभपाइमोद देश-nिts रमासानिमोर, होति-मल, गिपतीया-Arter पानि निधारा कामानि विनिर्मुकः । निक f-সৈীর ঝাগাংবিধাণমন:স্বামী ২ মা) पOxfATः, अतगुणगोगा जुना मतगुणगोपका गाय नतो मग पतसोम चानान गई मानवीणने ते कान मालियो माना नगरनगान गाने निधनाननीनारा; मप गयो गुना, प्रांगा निवेदनागीकार मसामननामिति ॥ १.२॥ T11,- मकामा रोग पनि महा। श्रीनगगगुहागर तमागपि नगपरि॥१.३॥ काममा महासन्न। मन मनमानानि Aatma - Hink-ATARimmint . Amrut in tinner, Aft are mitanatri x animt airnet it. writi k turmerimenter - - ·राति॥1॥ - मा सागरोपमापु. सदि-नाममा सससिपा-मतिका- मसार-भरे-भरेत् । पान्माबाणि सागपमाणि जीवति उपासो भवन, सनमारमाहेश्योंदेवानां समभिर्वसहः साधि- पारा। माणि देवमनुष्यभोममि जाहिराईमुगानि Name ETTER Itah रंग हा सर्वान पारिको मारियाया दानामागतो (स. Sो मालापीपुर समार- मादि सागरोषमामो मदिवासमहम्मिया माहारो। सहि सामोसागरसमपेलि पेय भवे ॥ १० ॥ - बाद खापरोपमापुर तापस आहार.। - पलेष सागरम भE. १.४॥ कार-मार का, समाज-सागरामाय. पाच- मेला भोगने माहामा पामामाणि सागरोपमायापु- समरसरतिकतिराहारीमान भाति । अथ पमिल पुरेश आर-परिव-पातु होगये , उत्सासो-उपासो निभासप विदया, सासमार-सागरसमयसमाने. सागरीप देवानामा पतिपानिजसो भवन । सौधर्मेशानपोईवानामा हारशा भति पोसहयोसातियोर्गतपोत्तथा मासे साधिक मते तिहारण मापते तापनि पोषणासः साधिरामादेवीनामत - हपृथक्वेनैवमुतरबादि सर्वर योन्यमिति ॥ १४ ॥ मप पेषा पम्योपमायुस्तेषामित्याकायामाह,- एस्सेणाहारी पाससहस्साहिएण मवणाणं ! गोदिसिपाणं पुण मिण्णमुत्तणेदि सेस उनारसं ॥१०५ । - उपाय-खा ·भवति, ज्योतिष्ठाणां पुनर्जघन्यतोऽवधिक संख्यातयोजनानि, पताकमाई २५४ मूलाचारे- लोगतं लोकांतं अधोवातपर्यंत । आनतप्राणतकल्पर्दिवाः स्वविष्टरमाम्य मावत्पंचमपृथिवीपर्यंत तावत्पश्यति आरणाच्युतकल्पयोः पुनर्देवाः स्वावस्था नमारभ्य यावच्छटपृथिवीपर्यंत तावत्पश्यति, नवग्रेवेयकेधु देवाः स्वधि- मानमारभ्य यावत्मप्तमी तावत्पश्यनि, नेवानुदिशेषु पंचानुत्तरेषु च देश स्वदेवगृहमारभ्य यावलोकांतं पश्यंति, ऊर्दू पुनः सर्वे स्वविभानध्वजा यावत्पश्यंत्यसंख्यातयोजनानि वा तिर्यक पुनरसंख्यातानि योजनानि पश्यतीत्यर्थः ॥ १०८॥ व्यंतरादीनामवधिविषयमाहः- पणवीस जायणाणं ओही वितरकुमारवग्गाणं । -संखेजजायणोही जोदिसियाणं जहाणं तु ॥ १०९ ॥ पंचविंशति योजनानां अवधिः व्यंतरकुमारवर्गाणो । संख्यातयोजनान्यवधिः ज्योतिषां जयन्यं ॥१०९॥ टीका-पणवीस पंचविंशतिः जोयणाणं योजनानों औही अवधिज्ञानं भवप्रत्यय वितर व्यंतराणों किनरायष्टप्रकाराणां कुमारवाणं कुमार र्गाणां नागकुमारादिनवानां संखेज्जजोयण संख्यातयोजनानि साष्टानि ओही अवधिः जोदिसियाणं ज्योतिषां चतुः प्रकाराणां जहणे अपन्य एव । व्यंतरागा नागादिनवकुमाराणां च पंचविंशतियोजनान्याधिपन्यो वस्तु परिध्दितीति । १०९॥ अमरचंदादित्यादीनां गपन्य सर्वेषामुत्कृष्ट पावर्षि प्रतिपाइपमार- असुराणमसंरोजा फोडी जोइसिय सेसाणं। संसादीदा य सलु उकास्सोहीपयिसओ दु॥१०॥ असराणामसंध्याता: कोटपो ज्योतिका पाणी मंहयातीताय सल अहमः अधिविषयरत १H ·- स्कन Fire arreनि च मियादीमा पुनरिभin-arre ETA REHA Kritam - Tergrl -1 Shreer Amir, TEHERE REASE मानना ARTHA The Creatim रामरिक अरहर दो पर TRE- I HATTARAINETRATIVEinाला ने मारपोजनविषयमा सामरिषय ॥११॥ नारामबलिदिप निरपपभार:- पणपदाए जोपणमेयं आदी विगो मुणेपथ्यो । पुषीदी पुटवीदो गाऊ अद्धद्ध परिहाणी ॥ १११ ॥ स्मयभायां पोजनमे अवधिदिया जातप । पृधियीतः पधि तो गणतस्याांध परिदाभिः ॥ १११॥ का-यणयहाय रनभाया प्रथमदिव्या भाषणमे पोजन. र चारि गयानि मोहाविसभी भाषिविषय भाविनाय गोयरो - अपनी ज्ञातव्यः, प्रमापि नाराणामधिषिपो पोमनप्रमाण मम्पानमादि कृत्वा पापयोगनमा पति, मिथ्या दृष्टीना विभंगशान स्तोमात्र ततोऽधः पुदर्शदो पुवायो प्रथिवीतः पृथितिः पृथिवी प्रति अपि प्रति गाउ गप्प्नाय अदद अदायादीय परिहाणी परिहानिः गपूतासस्य परिक्षा दितीयाया पिया प्रीणि गम्पृतानि माया १, सर्वत्र नाराणायवरिपया सबंधनीया, तृतीयायां श्रीणि गन्यूनानि, सप्पी दे गाणे साद, पंचायो मध्यने, पच्या गव्युतमे सार्द, माम्यामे गम्य सम्पाटानामेतत् मिध्यादृष्टीना पुनर्विभगाशानमस्मा- न्यूनमिति । १११.

·२५६ मूलाचारे- पढम पुढविमसपणी पढम विदियं च सरिसवा जति। पक्खी जावदु तदियं जाव चउत्थी दुउरसप्पा॥११२॥ प्रथमा पृथिवीमसंज्ञिनः प्रथमां द्वितीयां च सरीसृपा यांति। पक्षिणो यावत् तृतीयां यायचतुर्थी तु उरःसाः ॥११२॥ टीका-यांतीति कियापदं तेन सह संबंधः, प्रथमां पृथिवीमसंशि- नोऽमनस्का यांति प्रथमां द्वितीयां च पृथिवीं कृकलासादयो यांति, पक्षिणो सरीसृपगोध भेरुंडादयः प्रथमामारम्य यावत्ततीयां पृथिवीं यांति प्रथमा- मारभ्य यावच्चतुर्थी पृथिवीमुरः सर्पा अजगरादयो यांति।अत्र पापं कृत्वा तत्र च गत्वा दुःखमनुभवतीति ।। ११२॥ तथा:- आ पंचमिति सीहा इत्थीओ जति छट्ठिपुढयित्ति । गच्छंति माधवीत्तिय मच्छा मणुया य ये पाया॥११३॥ भापंचमीमिति सिंहाः खियो यांति पष्ठीपृथियामिति । गच्छति माथवीमिति व मत्स्या मनुनाथ ये पापा ११३ टीका-आइभिविधौ दृष्टव्यः आ पंचाया इति । प्रथमामारम्प यावपंचमी मिहत्यामादयो गच्छंति, नियः पुनमहापापपरिणताः प्रथमा मारम्य पायियंत पांति, मत्स्याः मनुष्याच ये पापा महाहिंसाविपरित जताः मापनी मातमी पविधी प्रथमामारम्प गच्छति । अयं पाप ': । यदि गद्रव्यानेन हिंसादिक्रिया परिणता राता नागदा ममनुभवतीति ॥ ११३ ॥ •ing प्रतिपाय गमन प्रतिपादयमाह, मंता णेश्या तमतमातु पुढवीयो । टइंति माणुमतं तिरिस्सगोणीमुषणयंति ॥ ११४॥ - ·पाय MPUTER 14 seum. Meafopan smsuyt...१४. मररआरटिदिया पुणेषि मिराबाहोनि ॥ ११५॥ सानातिका पुनरविगिरावदा भति॥ पार्टी स्थापना र समानेषु संदरिया पानापचिति र पार्मिभू विभिप्रानिभागना. पुणेवि पुनापि पाणिपाहा मर. Firit ANITAm. ristin Ford faéreifafandinn 11x Free Ter Arore run. FineTE THANEnitiaTET - बदेश य दादीप उपयणा! या पहिए Inter: । जर पास जाय AANEETARAT TIN 3RRHT: ParaTA HAITARATHI भति समषिम्या कमय पाटमिनिल्याप एनापि मरई ति ॥ ११५॥ अप परया भागतारोत्तम समेत इत्याशेषा. पहीदो पुटवादी उपविदा अणंतर भवन्दि । मजा माणहंभे संजमा भेण दु विहीणा ॥ ११६ ॥ पापा धिप्या उर्तिता अनतर भपे। भारया मनुष्यलाभे सयमाभन त विहीनाः ॥ ११ ॥ टीका- -पघा. पिन्या पानासादाता आगताः संतोऽनंतरभवे तस्मिन् भाग्या विना मनुष्य लाभेन सम्पावटागन ष, संयमलाभेन

·२५६
मूलाचारे-
पढमं पुढविमसण्णी पढमं विदियं च. सरिसवा जंति।
पक्खी जावदु तदियं जाव चउत्थी दु उरसप्पा ॥११२॥
प्रथमां पृथिवीमसंज्ञिनः प्रथमां द्वितीयां च सरीसृपा यांति।
पक्षिणो यायत् तृतीयां यावच्चतुथीं तु उससः॥ ११२॥
टीका-यांाति क्रियापदं तेन सह संबंधः, प्रथमां पृथिवीमसंशि-
नोऽमनस्का यांति प्रथमा द्वितीयां च पृथिवीं ककलासादयो यांति, पक्षिणो
सरीसृपगोध भेरुंडादयः प्रथमामारभ्य यावत्तृतीयां पृथिवीं याति प्रथमा-
मारभ्य यावच्चतुर्थी पृथिवीमुरः सर्पा अजगरादयो यांति।अत्र पापं कृत्वा
तत्र च गत्वा दुःखमनुभवंतीति ।। ११२॥
तथा:--
-
आ पंचमिति सीहा इत्थीओ जति छट्ठिपुढयित्ति ।
गच्छति माघवीत्तिय मच्छा मणुया य ये पाया॥११३॥
आपंचर्मामिति सिंहाः स्त्रियो यांति पटीपृथियामिति ।
गच्छति मापीमिति च मत्स्या मनुजाथ ये पापा ॥ ११३॥
टीका-आइभिविधौ द्रष्टव्यः आ पंचम्या इति । प्रथमामारण्य
यावत्यंचमी सिंहव्याघ्रादयो गच्छंति, नियः पुनमहापापपरिणताः प्रथमा
मारभ्य पीरथिव्यतं यांति, मत्स्याः मनुष्याच ये पापा महाहिंसादिपरि-
णताः माधवीं सप्तमी प्रथिवीं प्रघमामारभ्य गच्छति । अयं पापशवः
सर्वेपामभिसवध्यते । यदि ध्यानेन हिंसादिकियायां परिणताः पुस्तका
ते पारानुरूपं नाई गत्वा इसमनुभवंतीति । ११३ ।।
'नारकागामुपादं प्रतिपाय तेषामुननं प्रतिपादपनाह,--
उग्यविदाप संता णेरड्या तमतमादु पुढवीयो ।
ण सहति माणुसतं तिरिक्खनोणीमुयणपंति ॥ ११ ॥

·टीका-पठघा. प्रथिव्या पानाकादालता आगताः संतोऽनंतरभो महमंते मानुपत्वं तिर्यग्योनिमुपनयंति ॥ ११४॥ टीका-तमस्तमः पृथिव्या नारका उर्तिताः संतः सप्तमनरकादगताः हनो मानुपदं मनुष्यभव न लभते न प्राप्नुति मा संक्लेशकारणं यतस्तत. स्लिपयोनिमुपनयति सिंहम्याघ्रादिकं पुनः पापकारणं प्राप्नुवति ॥ ११४॥ संखेजआउठिदिया पुणेवि णिरयावहा होति ॥ ११५॥ टीका-वाटीमु प्यालेषु श्वापदभुजगेषु चशदादन्येष्वपि तत्समानेषु संभेजारतिदिया संख्यातायु स्थितियों ते संख्यातायु.स्थितिका कर्मभू मिकर्मभूमिमातिभागजा. संतः पुणेवि पुनरपि पापरशात निरयावहा नर- पाहा नारका हति भवंति नारककर्मसमानका भवति । सप्तमपुषिव्या पास्यधिकार। २५७ उतिताः संतो मारकास्तमस्तमसः पृथिवीतः । अथ के निक्षत्रत उत्पन्नाच गच्छतीत्याशंकायामाह., - बालेस य दादी य पखासु य जलचरेसु उपयण्णा। त्याप्टेषु च राष्ट्रीस व पक्षिषु जलचरेषु उत्पन्नाः । संख्यातायुःस्थितिका पुनरपि निरयायदा भयंति ॥११५॥ दाटीमु य दंष्ट्रिषु च सिंहव्यायराहादिपु पवस्वी प पक्षिषु च गधभेरुंटादिषु जलपरेर जलचो तिमतिमिगलादिमत्स्यमवगादिषु उपवण्णा उत्पभाः . . आगत्य ग्यालदंष्ट्रिपक्षिनलचरेतत्पय पुनरपि नरकं गच्छंतीति ॥ १५॥ अय पठया आगताःकोत्पते किंमते किचन लभत इत्याशंका- यामाह- - छट्ठीदो पुढवीदो उध्वद्विदा अणंतर भवम्हि । मजा माणुसलमे संजमलं भेण हु विहीणा ॥ ११६ ॥ पश्चाः पृषिध्या उर्तिता अनंतर भये । भाश्या मनुष्यलामे संयमलाभेन त बिहीनाः । ११६॥ - तस्मिन् भाज्या विकर पुकाः मनुष्य लाभेन सम्यानलामनर, संयमताभेन ·२५८ मूलाचार- . www- तु विहीनाः । पठनरकादागतानां तस्मिन् भवे कदाचिन्मनुष्यतामा सम्य- यवलाभश्च भवति नापि भवति, संयमलाभस्तु निश्चयेन न भवतीति २११३४ पंचपृथिव्या आगता यसभंते यच्च न लभते तदाह- होजदु संगमलामो पंचमखिदिणिग्गतस्स जीवरस । णस्थि पुण अंतकिरिया णियमा भवसंकिलेसण ॥११॥ भयत मंयमलामः पंचमक्षिातनिर्गतस्य जीवस्य। नास्ति पुनः अंतक्रिया नियमात भयसंकशेन ॥ ११॥ टीका-पंचमपृथिव्या निर्गताय जीवस्य भवत्येव संयमलाभः, . किया मोक्षगमनं पुननियमानास्ति मवसंघशदोषणेति । यथापि पंचमनर- कादागतम्य संयमलाभो भवति तयापि मोक्षगमनं नाम्ति भवस शशेषणेति ॥ ११७ ॥ चतुथ्यों आगतस्य यद्रवति तदाहा- होजदुणिम्युदिगमणं चउत्थिसिदिणिग्गदम्स जीवरस । णियमा तित्थपरमं जस्थिति जिणेहिं पण्णतं ॥१८॥ भयतु नितिगमनं चतुर्थी तितिनिगंतस्य जीयरय । नियमानार्थकरत्वं माम्तीति जिनः प्रशासम । ११८॥ टीका-मशिनेगगनम्प जीवाय भरत नितिगमन, सोही पुननिश्चयेन नाग्नि निनः प्रायमेव । नादाय यति निति गमन भनि जीताय तथा तीर्थ नानि, ना हो जिनः माहित पतिवादिता ११८. हर अदम नेग पर पदवीगु मयणिमा उबारिमा हुइया । पियमा नरम निरपपरनाम उपती ॥११॥ - ·२५९ णिरयेहिं णिग्गदाणं अतरभवम्हि णत्थि णियमादो। पर्याप्यधिकारः। तेन परं पृथिवीपु घ भजनीया उपरितमास्तु नारकाः । नियमाइनंतरभयेन तीर्थकरत्वस्योत्पत्तिः ॥ ११९ ॥ टीका-नेन परं तस्मान प्रधिच्या ऊर्दू पुटवीस य पृथिवीषु च प्रथ- मदिनीयतृतीपप्रभासु भयणिना भाज्या विभाज्या उदरिमा उपरितमा ऐइया नारकाः नियमादनंतरभान तीर्घकात्वस्योत्पत्तिः । तृतीयद्वितीय- प्रय यो नरभ्प आगताना नारकाणां तेनैव भवेन संयमलामो मोक्षगति- तीर्थकरत्वं च संभवति नात्र प्रनिषेध इति ॥ ११९ ॥ राप्तभ्यः पृथिवीभ्य आगतालेनैव भवेन यन्न लभते तदाह,- बलदेवयासुदेयत्तणं च तह चयदि ॥ १२० ।। नरकेम्पो निर्गतानां अंतरभवे नास्ति नियमाव । बलदेवयासदेपर तथा धक्रयतित्वम् ।। १२० ॥ टीका--नरफेभ्यो निर्गतानामनंतरभवे नास्ति नियमात बलदेवत्व चामु- देवदं तथा सकलचक्रवर्तित्व च । नरकादागतस्य तेनैव भवेन बलदेव- वासुदेवचादतिभावा न संभवंति संयमपूर्वका यतः नरके च संथमेन गमन नास्तीति । १२०॥ नारकाणा गरयागतिस्वरूपमुपमहान् शेषाणां च सूचपनाह उययादोपदणमा णेरइयाणं समासदो भणिओ। एत्तो सेसाणं पिप आगदिगदिमो पयखामी ॥ १२१ ॥ उपपापोदतने नारफाण समासतो मणिते । तः शेषाणामपि च आगतिगती प्रवक्ष्यामि १२१॥ टीका-उपपादोदने गत्यागती नाराणो समासतो भणिते प्रति- पादिते, इत उद शेषाणां नियानुष्यदेवानां च ये संभवतो गत्यागती ते प्रवश्याप्यागमबटाणिष्मामीति । १२१. 4u ·२६० मूलाचारे- सब्वमपजत्ताणं सुहुमकायाण सम्बतेऊणं । वाऊणमसण्णीणं आगमणं तिरियमणुसहि ॥ १२२ ।। सर्वोपर्यातानां सूक्ष्मकायानां सर्वतेजसा । घायूनामसंज्ञिनामागमनं तिर्यद्वनुष्येभ्यः ॥ १२२ ।। का-~-सच सर्वेषां अपनत्ताणं अपर्याप्तानां सुहमकायागं सूनका यानां सम्बतेऊणं सर्वतेजस्कायानां वाऊणं वायुकायानां असम्णीण असंज्ञिनां अत्रापि सर्वशब्दः संबंध यः सर्ववायुकायानां सर्वासंज्ञिना चाग- मनमागतिः तिरियमणुसेहिं तिर्यइनुष्यैः । पृथिवीकायिकाकायिकतेजस्का- यिकवायुकायिकवनस्पतिकायिका दीन्द्रियत्रीन्द्रियचतुर्शिद्रयपंचेंद्रियाणां ये लब्ध्यपर्याप्तास्तेषु मध्येषु तिर्यंची मनुष्याश्चोत्पद्यते तथा पृथिवीकायि- कादिवनस्पतिपर्यन्तेषु सर्वसूक्ष्मेष्वपर्याप्तेषु तथा तेजःकायिकवायुकायिकेषु बादरेषु पर्याप्तापर्याप्तेषु असंज्ञिषु च तिर्यवनुष्या एवोत्पर्यते न देवा नापि नारका न चैव भोगभूमिमा भोगभूमिप्रतिभागनाश्चोते ॥ १२२ ॥ अतः पृथिवीकायादयो गत्वा कोत्पयंत इत्याशंकायामाह;- तिण्हं खलु कायाणं तहेव विगलिंदियाण सम्बेसि । अविरुद्धं संकमणं माणुसतिरिएमु य भवेसु ।। १२३॥ प्रयाणां खलु कायानां तथैव विकलेंद्रियाणो सर्वेषाम् । अविरुद्ध संकमणं मानुषतिर्यक्षु च भयेषु ॥ १२३ ॥ टीका-तिण्हं प्रणायां खलु स्फुटं याना वनस्पतिकायानों तहेव तथैव विगलिंदियाणं सर्वेषां विकलें। सापर्यप्तानां अविरुद्धं अप्रतिपिद्धं संक्रमणं गमनं माणुस तिर्यग्भव । पृथिवीकायिकाकायिकवनस्पतिकायिकाः सर्वे याचागत्य तिर्यश्च मनुष्येषु चोत्पयते नात्र विरोध इति । . म ·-- पास्वपिसारा -- :- गोगनो संकमणमा- सम्पेधि उकापा सम्पे तह पाउकाापा जीवा। पटहति माणुस जिपमा अणंतरभवहिं ।। १२४ ॥ साँप रोमकायाः सर्वे तथा पापुकायिका जीवः । नमते मानुपा नियमात अनंतरभयेन । १२४॥ सरीका-सरेऽपि वादनुस्मपर्याप्तापाता सेजस्कापिकास्तव सर्वे सदरामपक्षापर्याशा वायुविका जीरा न लभते न प्राप्नुवति मनु. प्पत्य नियमानु मनंतरमन सेनैव भवेनेति । १२४॥ शपेपनम्पतिविधीपाकापबादपर्याप्तानामागमनमाह- पत्तेपोहा पणफर पादरपजत पुढवि आऊप । माणुसतिरिक्सदेवेहि पेवाईति सलु एदे ॥ १२५ ॥ मस्पेकोहा वनस्पतयो बादराः पर्याता पृथिवी आपष। मानुपतिर्यग्देवेन्यः एव भायोति बसु पते । १२५ । टीका-प्रत्येकवहा. नालिरादिवनस्पतयः पादराः पर्याप्ता पुषि- बागायिका आयायिकाभेतऽपि पावरा पर्यासापर्याप्ताध मनुष्यति देवेम्य पवायोति स्फुटमेतत् नान्येभ्य इति । मनुष्यतिर्यग्देवाः सलिटा आर्तव्यान- परा पिप्पाटय आगत्य प्रत्येकवनस्पतिपिवीकापिकापायित्पर्यंत इति । १२५ - असशिपाप्तानां संकमणमाह- अविरुद्धं संकमणं असण्णिपजत्तयाण तिरियाण। माणुसतिरिकखसुरणारएसण दु सम्पमावेसु ॥ १२६ ॥ : अविष्य संकमणं असंक्षिपर्यातकाना तिरयो। मानुएतिर्यकसरनारकेमा सर्वमाषेषु । १२६ ।

·মমথ্যা মাথা মণ।
पाऊणममणी आगम तिरियम सहि ॥ १२॥
যানানা মাযানী গণা।
पानामगंशिनामागम निरम्यः॥ १२॥
का-Tait मानाने मातिना मुनापार्णमा
याना गा गीगापानी गा पाया अरणी
भगशिना मगर मगरनीय गायुयाना मागझिनो बाग-
मनमागति: तिरियममेट निर्मनुष्य यायिकतेनाका
বিচােকাবিনানিববিদ্যা বিভাগীয়
एम्यपयांमारत यो नियमो मनुगोपने तथा पृथिवीकार
कादिवनस्पतिपर्यन्ते' गगामेपार्यानेषु तया तेजाकाविनायुकायिक
मादरेषु पर्यापार मेषु अमंशिषु न तिर्याध्या एवोपर्यने न देश भकि
नारका न चंद भोगभूमिना मोगभूमिप्रतिभागनाचोते । १२२ ॥
अतः पृथिवीकायादयो गत्ता बोलत इत्याकायामा;-
तिण्हं सलु कायाणं तहेव विगलिंदियाण सध्यसि ।
अविरुद्धं संकमणं माणुसतिरिएमु य मवेसु ॥ १२३ ॥
त्रयाणां सलु कायाना तयैव विकलेंद्रियाणां सर्वेषाम् ।
अविरुद्धं संकमणं मानुपतियंभु च मवेषु ॥ १२३ ॥
टीका-तिण्हं त्रणायां सलु स्फुट कायाणं कायानां पृथिवा कायाप्काय-
वनस्पतिकायानां तहेब तथैव विगलिंदियाणं सर्वेषां विकलेंद्रियाणा पर्या-
शापर्यतानां अविरुद्ध अप्रतिषिद्धं संक्रमण गमनं माणुस मनुष्यभवे तिरिय
तिर्यम्भवे । पृथिवीकायिकाकायिकवनस्पतिकायिकाः सर्वे विकलो-
याश्चागत्य तिर्यभु मनुष्येषु चोत्पयते नात्र विरोध इति ॥ १२३ ॥

·परवरिश गोपूना संक्रमणमाह)- सम्प्रेषि डकापा सस्पेसह पाउकाइपा जीवा। पएहति माणुमणिपमा अर्णनरभषेहि ॥ १२४ ॥ सप तेजकायाः सर्वे तथा पापुकापिका जीवाः । मते मानुपथ नियमात अनंतरभषेन । १२४॥ टीका-पि दादरामपर्याप्तापर्याप्ता तेजरकायिकास्तपत्र सर्वे बादरएमपर्याप्तापाता बापुकापिका जीवा म लभने न मानुर्वति मनु- स्य नियमानु अनंतरभवेन तेनैव भवेनेति । १२४ ॥ 'अपेकवनस्पतिविधीमायाकायचादरपयांहानामागमनमाह:- पत्तेपदेवा वणप्फा पादरपजत पुढवि आऊय । माणुसतिरिक्सदेवेहिं घेवाईति खलु एदे ॥ १२५॥ प्रत्येकोमा पनस्पतयोदरा: पर्याप्ताः पृथियी भापश्च। मानुपतिर्यगदयेभ्यः पय भायोति बस पते । १२५ ॥ टीका-प्रत्येकवहाः नालिकेरादिवनस्पतयः पादराः पर्याप्ता पृथि- वीकापिका भाषापिकातेऽपि वादगः पर्याप्तापर्याप्ताभ मनुष्यतिर्यदेवेभ्य एवाति स्फुटमेतत् मान्येभ्य इति । मनुष्यतिपादेवाः सनिश आर्तग्यान- परा मिच्यादृष्टय आगस्य प्रत्येकवनस्पतिथिवीकापिकापायित्पयंत इति १२५॥ असशिपर्याप्तानां संक्रमणमाह;- अविरुद्धं संक्रमण असण्णिपजसपाण तिरियाणं। माणुसतिरिक्खसरणारपण दु सम्यमावेस ॥ १२६ ।। अविर संकमणं असंक्षिपर्यातकाना तिरयो। मानुपतियंकटरमारकेपु म ह सर्वभाषेषु । १२ ।

·मूलाचारे- टीका-असजिपर्याप्तकाना तिरश्चां संक्रमणमविद्धं न विरोध याति क मनुष्यतिर्यक्मुरनारकेषु चतमूषु गतिष्वपि अति न तु सर्व वेषु नेव सर्वेषु नारकतिर्यमनुष्यदेवपर्यायेषु यतः प्रथमायामेव पृथिव्य मुत्पद्यतेऽसंझिनस्तथा देवेषु भवनवासियंतरज्योतिप्केपूत्पयंते नान्यत्र त भोगभूमिजेषु तत्प्रतिभागजेष्वन्येष्वपि पुण्यवत्सु तिर्यइमनुष्येषु नोट- यंते १२६॥ अथासंख्यातायुपः केभ्य आगच्छंतीत्याह,- संखादीदाओ खलु माणुसतिरिया दु मणुयतिरियेहिं । संखिजआउगेहिं दुणियमा सण्णीय आयंति ॥१२७ ।। संख्यातीतायुपः खलु मानुपतिर्यचस्तु मनुष्यतिर्यग्म्यः । संख्यातायुकेभ्यस्तु नियमाव संज्ञिभ्यः आयान्ति ॥ १२७ ॥ टीका--संख्यातीतायुषः भोगभूमिजा भोगभूमिप्रतिमागजाश्च मनुष्य-- स्तिर्यंचः संख्यातायुष्कभ्यो मनुष्यतिर्यम्भ्यः संज्ञिभ्योऽपि नियमेनायांति व्यक्तमतत् नान्यत्र दानानुमोदोऽदत्तादानफलं च यत इति । १२७॥ अप संख्यातीतायुषो मृत्वा कां गतिं गच्छंतीत्या शंकयामाह,-- संखादीदाऊणं संकमणं णियमदो दु देवेसु । पपडीए तणुकसाया सबसि नेण बोधव्या ॥ १२८ ।। संख्यातीतायुपा संक्रमणं नियमस्तु देयेपु। मकृत्या तनुरुपाया: सपा तेन बोद्धव्याः ॥ १२८॥ टीका-संख्यातीतायुषा भोगभूमि नाना भोगभूमिप्रतिभागमानाप संक्रमण मदोत्पादः नियमतस्तु देवेषु, कुत एतत् यतः प्रकृया स्वगायन तेषां तनशेमापायाः क्रोधमानमायालोभास्तेन ते पर्यंत इति शानऱ्या नात्र शंका कर्तव्येति ।। १२८॥

·पोश्यविकार अथ य आगत्य शलाका पुरषा भवति य न भवतीत्याशंका माणुम तिरिपाय तहा सलागपुरिमा ण होति सल णियमा। तेसिं अणंतरमये भवणिज णिप्पुदीगमणं ॥ १२९॥ मनुप्या स्तियपथ तथा तलाकापुरपामभयंति सल नियमाव । तेपी अमनरमय भगनीय नितिगमनं ॥ १२९ ।। दीका--मनुष्यास्तथा नियम लामापुरुषास्तीकरचा यतिबलदे- वासुदेश न भवति नियमात नितिगमनं तु भाग्य तेषो कदाचिदनंतर मन ने भा ना भाति मनुष्याणा, न तु निधो यन मतत् निर्वृति. गमनकारणं तु भवत्येव विरधामपि सम्यतादिक तेन न दोप इति ।१२९॥ अप मिथ्योपपाद के हत्याकायामाह;- सविण असण्णीण तहा पाणेमु य तह प भयणघासीर । उपवादो घोधयो मिन्दादिट्ठीण णियमादु ॥ १३० ॥ मंझिनो असजिना तथा पानेषु च तथा च भवनवासिषु । उपपादो दोश्च्यो मिप्याटीना नियमाव ॥ १३० ।। टीका--संझिनामसंजिना चमिच्यादृष्टीना उपपादो मुत्वोत्पत्तिः कवा. विदानयंतरेषु कशचिनवनवासिषु च बोध्यो नियमेन, मात्र विरोध एतेषत्पर्यतेन्यत्र व परिणामवशादिति ॥ १३ ॥ अथ ज्योतिकिए क उत्पर्यत इत्याशंायामाह, संसदीदाऊणं मणुपतिरिक्साण मिच्छभावेण । उववादो भोदिसिए उकस्सं सावसाणं दु॥११॥ संख्यातीतागुषो मनुष्यतिरमा मिथ्यात्यभायेन । उपपादो ज्योतिप्केषु उत्कृष्टस्तापताना तु॥ ११ 1.लिभाति।

·हाराणां तापसानां चोत्कृट उपपाद स्तेष्वेवं ज्योतिप्केषु शुमपरिणामेना. मूलाचारे- टीका-संग्व्यातीतायुषामसंख्यातवर्षप्रमाणायुयां मनुष्याणां तिरमा च मिथ्यात्वमावेनोपपादः भवनवास्यादिषु ज्योतिष्कदेवेषु कंदकठाग- न्येनेति ॥ १३१ ॥ अयाजीवपरित्राजकानां शुमपरिणामेन कियड्रगमनमित्याशंकाया- माह;- परिवायगाण णियमा उकस्सं होदि वंमलोगम्हि । उकस्स सहस्सारत्ति होदिय आजीवगाण तहा॥१३२॥ परिव्राजकानां नियमात् उत्कृष्टो भवति ब्रह्मलोके । उत्कृष्टः सहस्रार इति भवति च आजीवकानां तथा ॥ १३२ टीका-परिवाजकानां संन्यासिनां शुभपरिणामेन नियमात् उतुष्ट उपपादो भवनवास्यादिब्रह्मलोके मति, आजीवकानां तपोपपादो भवन वास्यादि सहनार यावद्भवति सर्वोत्कृष्टाचरणेन मिथ्यात्वमावेन शुभपरि- णामेनेति वक्तव्यं नान्ययेति । अन्येषां च लिंगिनां भवनाविपु घ द्रष्टव्यं शुमपरिणामेनेति ॥ १३२॥ अयोर्च क उत्तयंत इत्याह;- तत्तो परं तु णियमा उवावादो णथि अण्णलिंगीण। णिगंपसावगाणं उववादो अच्चुदं जाय ॥ १३ ॥ ततः परंतु नियमात उपपादो नास्ति अन्पलिंगि । निर्भयप्रायकाणी उपपादः अयुतं यायद । १३३ ।। टोका-ततः सहस्रारातः परेषु फलेषु नियमानुपपादो नामपन्यलि. गिनां परमोराचरणेनापि, निन्यानो प्रावधाणो आधिकाणी पधभ परिगामेनोपाचरणेनोद सोधर्ममाविकता यातकालः निधि समेतदिति।१२३॥

·गाभानेति वा १४. अपरिगतीयाशंथामा,- - मानासिनमादि वोपरिमय पापमध्यात्वभावेन शुभपरिणामेन तो परंतु पिणयमा तवदंसणणाणधरणजुत्ताणं । णिगंथाणुषवादो जावद सम्पासिद्धिति ॥ १३५॥ नियन्यानों सईसंगपरित्यागिनो तपोदर्शनशानचरणयुक्तानी घरमदे- हिना शुभपरिणामिना निभयेनोपपार. सर्वार्थसिदिवित् । सर्वार्थसिद्धि मेले कृत्वा मधु साधर्मादिपुत्पर्यत इति । १३५॥ आईसाणा देवा पए पइंदिएतणे मज्जा। तिरिपत्तमाणुप्तते भयपिज्जा जाव सहसारा ॥ १३६ ।। देशाता विपदेन भाज्यापदाचिदा यानेनागस्यापिरीमापिका. पपरिस्।ि २५५ अपामा निलिंगेन हि नयापा भाउपरिमारे उत्पादों अमपिपाण उमस्सो। अभद्रेण तण जिपमा गिलिगेण ॥१४॥ पाप गारमय उपाए अभम्पाना साधुः । गरेन तपसामिपमामिलिगेन । १३४॥ टीका-अभपानां निन्थलिगेनोशष्टतपमा निभयेनोत्पाद उत्करः ततः परमियमात् तपोनिज्ञानवाणयुक्तानाम् । नियामामुपमा पाप सायसिविरिति । १३५ ॥ का-ततः सर्वोत्कृष्ट परेप नबोनुत्तरादिषु सोधर्मादिषु अथ देवा आगत्य कोपर्यंत इत्याशकापामा भामानात देवाः पुस्ता परिपत्वेन माश्या: । तिर्यकत्वमानुपत्येम भजनीया पायद सहस्त्रार। १६ ॥ टीका-भानासिनमादिकता आईशानात् ईशानल्यो या कापिकमध्येकवनस्पतिहायिकेषु पारेपर्यंत परिणामकोनान्येषु पत्र ·मुलाचारे- दियपर्याप्ततिर्यइमनुष्येषु भोगभूमिनादिवजितेषु तत ऊर्द सहवारं पाहा देवाच्युत्वा तिर्यक्तेन मनुष्यत्वेन च भाज्याः नेते एकेद्रियेत्पर्यते पुनतिर्य- ग्ग्रहणानारकदेवविकलेंदियासंज्ञिमुश्मापर्याप्त सर्वतेजोवायुभोगभूमिजादिर सर्वे देवा नोत्पर्यत इति च दृष्टव्यं ॥ १३६ ।। उपरितनानामाह;- तत्तो परंतु णियमा देवादि अणंतरे मवे सरे । उववर्जति मणुस्से ण तेर्सि तिरिएमु उववादो ॥१३७॥ ततः परं तु नियमाव देया अपि अनंतरे भवे सर्वे । उत्पद्यते मानुध्ये न तेषां तिर्यशु उपपादः ॥ १३७ ।। टीका--ततः सहस्रागदुपरि नियमादेवाः सर्वेऽपि अनंतरमवेन मनुष्ये- पुतप्यते न तेषां तिर्यभूपपादः च्यवनकाले महतः संक्लेशस्यामायो पर इति ॥ १३ ॥ शलाकापुरुषा आगत्य ये देवा न मति तान्यतिपादया- आनोदिसित्ति देवा सलागपुरिसाण होंति तेणियमा। तेमि अणंतरमये मपणिज णिपुदीगमणं ।। १३८ । आयोतिष इति देवा गलाकापुरपान मति ते नियमाव । तेषामनंतरभये भाज्यं नितिगमन ।। १३८॥ टीका-आ ज्योतिषो देश भवनवामिन भादौ पला ज्योनिता यावदेगः शठाकापुष्पा ने भाति तीर्थकरचकपिलदेशदेशन मर्यनीति निवदेन नितिगमनं पुनःपामनगरमवे मान्य कदाचिदा कदाचिनेति तस्य सर्वया प्रमीयानारतीति । १९८॥ अय के गलासपुरषा भत्याशंसयामा- ततोपरंतु गेलं मपणिना मलागपुरिमा । नेमि अणंतरम भपणिमा गितीगमणं ॥ १३९॥ . - ·परियाधकागः। ततः परं पेवेयर्फ ममनीयावालाकापुरुषारत । तेषामनंतरभये भजनीयं नितिगमनं ॥ १९॥ टीका-ततः परं सौधर्मपाराय नवयक यावतभ्यो देवा आगत्य सटाकापुरुषा भवंति न भवताति भाज्यास्तषामनंतरभयेन ए नितिगमन मान्य पदाचिद्भवति कधिमेति । १३९ ।। तन ऊ वासुदेवश आगत्य भवतीति प्रतिपाइयभाह,- णिधुदिगमणे रामतणे प तित्थयरचधाष्टित्ते । अणुदिसणुत्तरपासी नदी पुदा होति भपणिजा॥१४॥ निवृत्तिर्गमनेन रामायन र तीर्थरपकपर्तिस्येम । अनुविधानुसरवासिनः यः पुता भवति भजनीया ॥१४॥ टीका-नितिगमनेन रामलन सारिन का पावन प भाग्याः अनुदिशानुत्तरवासिनो देवारले यो विमाया संतः कदापित. रामपतिनो मुनाप भांति न भवति , वासुदेशः पुनर्न भनी से पुनधिपेन निति गम्मलिता प्रतिपाइयफार- सम्पादो य जुदा भजा तिथपरपपरहिरो। रामत्तणेण भना णियमा पुण णिप्युदि ति ॥११॥ मायाप पुता भारताकरतान। समस्येम भाग्पा नियमाव पुननिति पाति ११॥ टीका-सत्सवधिसिदए देशानन पानि रामयेन र माया, मिति पुननियन न नि त आगय परम भरनाhrte भाव पसंचममाराय नियमान्म ' ·मूलागारे- पुनरपि निभयेन ये ये सिद्धिं गच्छति तान प्रतिपादयमा सक्को सहग्गमहिसी सलोगपाला य दविराणिहा ये लोगीतगा यणियमा चुदादु राणियुदि जति ॥१४२ शक्रः सहाममनिपी सलोकपालाय दक्षिणाय । लोकांतिकाध नियमात् युतास्तु सल निति यानि। १४२ टीका-शकः सोधदः सहापमहिपी अपमहिषी हापी तर गह वन साममहिषी सलोकपालाः लोकान पालयतीति होपाल मगरसिमानामौः मह वन्त इति सलोकपाला: बक्षिणे दक्षिणशनः प्रथमोशरणे व तेन सनत्कुमारबहालीतरशताना दाणा प्राप शनान्येषान, लोकोनिका सारास्तादिल्यापरण गईनीयतदिनप्याबाधाष्टिाभापक प्रद्मलोपामिनी देयो रिप- पशु मनपसंत्रमागता निति यानि । सौधों मनुगमा प्रायो মাৰি নগা দিশা শান্তা মনু মা নিসা ন ধf সখা বুগি নীহাৰিাম শানা যায় নিখন মুE गोटनमात्र महाति १२ । पागम्यधिकार मध्यभाह- एवं तु सारममए मणिदागदीगड़ी मपानिधि । णियमा मणमगदिए णित्यदिगमण अणुण्णा ॥११ दियादय पाना बनियानानि গঞ্জাবি ও গার মাগীমায় ।। टा-मन] मारन A feat PAPER.मनी माग tamin मोम HARITE Afort attrate famkshara Taitri family ·- एइंदियादि पाणापोइस हरति जीवठाणाणि । पर्याश्यधिकार। २६९ अप के विभूता: कैः कृत्वा निईतिं यांतीत्याशंकायामाह,- सम्मदेसणणाणेहि माविदा सपहसंजमगुणेहिं । णिढवियसम्बकम्मा णिग्गंथा णिप्पुदि अंति ॥ १४४॥ सम्यादर्शनशानाम्यां भाविताः सकलसयमगुणैः । निष्ठापितसर्वकमाणो निम्रन्था निर्वृति याति ॥ १४४॥ टीका--सम्यग्दर्शनशानाभ्यां भाविता. सकलसंयमगुणध भाविनाः पयाख्यातसंयमविशुद्धिवर्द्धिता निष्ठापितसर्वकर्माणः विनाशितसर्वकर्म- मूता संतो निर्मथा अनंतचतुष्टयसहाया निवृति यानि नाव संदेह अप ते तब गत्वा कीदृग्भूत सुसमनुभवति वियत कालमधिलिष्टती- त्याशंकायामाह- ते अजरमरुजममरगसरीरमफ्लयमणुवमं सोकर। अवायाधमणंने अणागदं कालमत्थंति ॥ १५५ ।। से अमरममममरमशरीरमक्षयमनुपम सौख्यं । अध्यायधमनंतं अनागतं कालं तिष्ठति ॥१४५॥ टीका-ते मुक्ति माता भजरं न विपते जरावस्था पूर्व या तर जरं, न वियते जा रोगो या तदरज, न प्रियते यत्र तदमर, अशरीर औदारिकादिपंचशीरहित, अक्षय क्षयरहित शाश्वत मुब अनंतशानदर्श- नमुखवीर्यरूपं, अन्यायाध अन्योरपातविनिन, अनंतनाग बारमपि तिति मविप्यतालपर्यंत परममुसे निममागिताति । १४९ ॥ गत्यागतिस्वरूप निरूप्य स्थानाधिकार प्रतिमाह- इति । १४४॥ गुणगाणाणि प चौदस मगणताणाणिवि तहेव १४६ ॥ - ·माचारे- केंद्रियादयः प्राणा: चतुर्दशतु मति जीवस्थानानि । गुणस्थानानि च चतुर्दश मार्गणास्थानान्यपि तयेय १४६ टीका-जीवग्थानान्याधारभूतानेद्रियादीन् प्रतिपादयति दियादय एवं मूर्य प्राणो दिनीय मुत्रं चतुर्दश जीवस्थानानि मते तृतीयं मुचं गुणग्यानानि चतुर्दश चतुर्थ मूत्र मार्गणान्यानानि चतुर्दा भवंति पंचमं मूत्रं पंचत्रिसंग्रहस्तत्र संग्रहम्थानमूत्र व्याख्यायते-जीवा- स्तिष्टंति यषु तानि जीवस्थानानि, गुणा मिथ्यात्वादयो निरूप्यते ये तानि गुणम्यानानि, जीग मृग्यते येषु यैर्वा तानि मार्गणास्थानानि इति । १४६ अथ का मार्गणाऽऽदो जीवगुणमार्गणा का इत्याशंकायामाह;- गदिआदिमग्गणाओ परविदाओ य चौदसा चेव । एदेसि खलु भेदा किचि समासेण वोच्छामि ॥ १४७॥ गत्यादिमार्गणाः प्ररूपिताश्च चतुर्दश चैव । एतेषां खलु भेदाः कियंतः समासेन वक्ष्यामि ॥१४॥ टीका-गत्यादिमार्गणाश्चतुर्दश एवागमे निरूपिताः, घशब्दावादरे- केंद्रियादीनि जीवस्थानानि चतुर्दश मिथ्यादृष्ट्यादीनि गुणस्थानानि च दशेत्येतेषां भेदान्कियतः समासेन सक्षेपेण प्रवक्ष्यमीति । १४७ ॥ एवं सर्वमाक्षिप्यकेंद्रियादिभेदॉस्तावत्प्रतिपादयन्नाह;- एइंदियादि जीवा पंचविधा भयवदा दु पण्णत्ता। पुढवीकायादीया विगला पंचेंदिया चेव ॥१४८॥ पकेंद्रियादयः जीयाः पंचविधा भगवता हु प्रज्ञप्ताः । पृथिवीकायादयः विकलाः पंचेंद्रिया एवं ॥ १४८ ॥ टीका-ये एकेंद्रियादयो जीवाः संग्रहसूत्रेण सूचितास्ते पंचविधाः चपकारा एव भगवता प्रज्ञप्ताः । के ते पंचप्रकारां इत्याशंकोयामाह ·पर्यास्याधिकारः। २७१ पिवीधायिकादय एका प्रकारः, विकलेंद्रिया दिनीयः प्रकार, धींदिया- स्पतीया प्रकारः, चतुरिदियाः चतुर्थः प्रकारः, तथा पंचेंद्रियाः पंचमः प्रकारचकारा एक न पटमकार नापि चत्वार इति ॥१४८॥ परिवीकायादिभेदा उत्तर प्रचंधेन प्रतिपात इति पत्ला दीदियादीन খবষন্ন;--- सरो गोमी भमरादिया दु विगलिंदिया मुणेया। पंचदिया जलथलसचरा सुरणारयणरा य ॥ १४९ ॥ गंगो गोभी प्रमराठ्यस्त पिकलंद्रिया ज्ञातव्या । पंद्रियारत जलस्थलसघराः सरनारकनराध ॥ १४९ ।। दीका-आदिशब्दा प्रत्येवमभिसंबध्यते, साक्ष्य प्रमगदय', Pet- दस विकनेद्रियादीन्द्रिया. मीन्द्रियाचतुरिट्रिया यथा येनाभिसंबायते । एसे मान्यवराटनगंपदादया दीन्ट्रिया शातपाः, गभाईपिपी. रिकामवुणभिवोद्गोपाइयतीन्द्रिया सातव्या', प्रमरमरी- গণধিকাংখা যায়, এবাধযায় সন্যা কথা परामुरा नारका नराध शतच्या ति ॥ १४॥ माणान मनिपाध्यमाह- पंप इंदिपपाणा मणपकाया दुनिणि एलपाणा। भाणप्पाणप्पाणा आउगपाण होति दस पाणा १५० पंप दियाणि भाणा मनोरमकायार भयो बलराणा । आनाणः माणः आयुस्मान भवंति परामाण. १... का--पेनियाणि स्पर्श नमनोणि एंप re मनोरमा दायास्त पापा HOT महा सा भाभार SP TET को पर काणा भनि। १५.। , ·२७२ मूलाचारे- एदियादीनां प्राणानां च स्सस्यामिसंबंध प्रतिपादयाहा--- इंदिय बल उस्सासा आऊ चदु छक्क सत्त अद्वैव । एगिदिय विगलिंदिय असणि सण्णीण णध दस पाणा ॥१५१॥ इंद्रियं वलं उच्चास आयुः चत्वारः पद सात अटेव। पकेंद्रियस्य विकलेंद्रियस्य अर्मशिनः संहिनो नय दश प्राणाः॥ टीका-इंदियं स्पर्शनंद्रियमेकः प्राणः, बलं कायबलं द्वितीयः प्राणा, उच्छासस्मृतीयः प्राणः, आयुश्चतुर्थः प्राणः, एते चत्वारः प्राणा एकेंद्रियाय पर्याप्तस्य भवति पर्याप्तिरहितस्य पुनरुवासरहिता भवंति । दीन्द्रियस्य पर्याप्तस्य स्पर्शनरसनकायबलबाग्बालोच्छासायपि पद प्राणा भवंति, अपर र्याप्तस्य त एव वागुच्छासरहिताश्चत्वारः । श्रीन्द्रियस्य पर्याप्तस्य स्पर्शनरस- नमाणकायबलवाग्बलोच्छासायूंषि पद प्राणा भवंति, त एव वागुरासर हिताः पंचापर्याप्तस्य । स्पर्शनरसननाणचक्षुः कायबलवाग्वलोच्छ्वासायू यौ प्राणाश्चतुरिंद्रियस्य पर्याप्तस्य भवंति वागुच्छासरहितास्त एव पडपर्याप्तस्य भवति । पंचेंद्रियस्य कायवलवाग्बलोन्यासायूपि चासंज्ञिनः पर्याप्तस्य ना प्राणा भवंति त एव वागुवासरहिताः सप्त भवत्यपर्याप्तस्य । संशिनः पर्याप्तस्य पुनः सर्वेऽपि दश प्राणा भवंति, अपर्याप्तस्य मनोवागुच्छा:- सरहितास्त एव सप्त भवंति ॥ १५१ ॥ जीवसमासानिरूपयन्नाह सहुमा वादरकाया ते खलु पज्जत्तया अपज्जत्ता। एइंदिया दु जीवा जिणंहिं कहिया चदुधियप्पा ।। १५२ सूक्षमा पादरकायास्ते खलु पर्यातका अपर्याप्तकाः। एकेंद्रियास्त जीवा जिनः कथिता: चतुर्विकल्पाः॥ १५२॥ - ·पर्यास्यधिकार ९५३ - टीका-ते पुनरेवेदिया पादरयमपर्याप्नभेदेन जिनेचतुर्विकन्याः पपिता हानि पृत्वा चत्वारो जीवममासा भवाति ॥ १५२ । शेषजीवगमासाम् प्रतिपादयभाहा-- पमत्तापजत्तां वि होति विगलिंदिया छम्भेया । पजतापजत्ता सण्णि असण्णीय सेसा ॥ १५३ ॥ पपाता अपर्याप्ता अपि भपति विकलद्रियारत पहा । पर्याना अपाताः संसिनः अमंतिनः पातु । १५३ ॥ टीका-विकलेंदिया सान्दिपत्रीदियररिदिया पर्याप्त पयमिभदिन परमेशा मानि तथा पंदिया. जिनोऽमशिन पर्याभारतभ३२ . भवति । एउमेते राजारामासा पानावतार गवे ए१९. दंगा जीबगमामा भानोति। १५॥ गुगरधानानि पनिपारपनना गवदयमार मिछादिष्ट्ठी सामादणो प मिस्सो असनदी पंप । देमपिरदो पमचो अपमा तह प णाय ॥१५४ ।। एतो अपुरवकरणो अणियटी सहमपाओ य। उपसंतीणमोहोपजोगिकेपलिजिणो अजोगीय १५५ मिथ्याटि सामान निभः असं । देशदिरता पमगः असमत्त तथा पहात ॥१४॥ रत' अपूर्वकरणः भमिनि पुस्मसापEN ! उपतक्षीजमोरी सयौगिकवहिनिमः अयोदी॥१५:. का-रिया मिया टिम जिकि. सानाध्यापननिरा देशो ET fire free हरी प्रिया मारयोvिertist MEET ME rahinet meरविन free 1 ·TTra ， mrsi»triiyཀ?vilཀp: /ཙན། ཙ'i- ཨཙ་ 1:་: vat t: rtii; འl-far N•།། ཝ r*༣༣ཛ tr༣vi• •fi ntཀ•13qའབཀའ་nnin:གཙ•r- ''trativtd tial དrn༣ rvརྣntri༣༣ིགyurཝཱ #F༥ *** • • འtli+f .t : སa! nninl furnj3%t: htཀ བྷཧྥ༌ན ༩༩༡::་"titifqiཝཱནཾ༔ aufitizinijigifiirs*2} 'i »1 ཟlari./ zཀཱ་ wiritinsiii| ས་ཀ༣ 101 1* frirf1! ༥ {if iii, •['jirtritinl༣༣༩rif3ji: #**}f 14)rt1.it1.1 {ཀ་4ffi•1 / ནtiqIn:17: if '༣ ཡོད བ ， ༈༈༡༣༥༌་ 41: II ་༌'iirtitut I: 1 fiའ 14, ཙཱ་ བ ' tqv•t1t: }t :ནn f། |འit/ tn4༔| ཨཱ་༔ fii; 7vf t}{ ༧» }/i1:51:4•rww ijfj#irt} fir} it'iiit ** ''' z༌ ་ fས{4}} 1-4,3| ༔i!r, at 1414 jif it: * ? ཐ ༌ པ་， }}， *j1 17:41 1, ༡it in 1, tའi༥ 11) *# ཝུ༌༥ པ, རྣt?v»rt1.it #imFtt: +r ༧f • ，，，，， ༢ ཐ; ཤ༌དིཀ ། its rxནr fiirzuདry， •་= ，༔ ༔ ༡༦༣༧༠༩• { f•༧༩༧ ཟླ ° ༡ +FF 4tt }* ད ལ ， ༩ པ ,༔ ཀུ ཙ ༈ /? ༥ ༧ ·पर्यायधिवार। ५. पारोहणानुपरंभाच विशाय सपकप्रेग्यारोहणानुपपनेर्देशनमोहनीयक्षयांपगमा या निपE. । समानरामयस्थितीवपरिणामान निदेन . पता निविपर्यावृत्ति विपते निनियंपा ते निवनगातः सह सरिता !! मिनिर्भगः बादरसापायः गोऽपि विविध उपदाम क्षण. या परिणामयति पाभिएपरिष्टापामधिपति औपामिको 1 धिनीर शपयति कालिपपियनीति पाyि. c मिक साविक: क्षायोपाभिमाम सापाय. पायो पेयो A PE कररायातः सहपरितो गुणाऽपि शमसापप: vि TEEH. ATTE, गम्परत्वापेक्षया सप क्षपाय क्षायिका ग आपरमि पक्षामिको गुण उपाय माविsirfere is सत्यतिक्षाधिपति शास्तिाव क्षामित्र काबिपक्षमपात TR" दिपार उपसमिलापति परमिक म1ि4 तो मोहो ग उपसमाहा सहचरिती गुण TANT समारोपपाय fणा farm ishrri. हसरचरितो ग गौर भाव याममfat... नायिगुणा ए Ram था । NEETTARA पेचिराति भयो hai tere सगोपनि R ARAI , म MITA.maintain TRA५५५६ र ५ गनिनRE TREATo INR दोगे RATTER:- जिनाधाय नम Ram AREntertair । NAREAfterest KARATEERRRESORIEntert रेरा' RETATE -1.

·-- मनागारे- चतुर्दश गुगुमग्यानानि प्रति मायानानि नियन,- गइ इंदिये च काय जांगे ये फसाय णाणे य । मंगम सण लेस्सामयिया सम्मन सणि आहाग॥१५॥ गतिरिद्रियागि ग कायो योगा ये कपायो शानं च । मंयमो दर्शन लेश्या मध्या मध्यावं संही आहारः । १५६ . टीका-गम्यत इति गति: गतिमोदयापादितचेष्टा मवादातर- समातिा गतिः सा चतुविधा नाकगनितिगतिमनुष्यगतिदेवगातिभेदेन, मानिरतानांद्रियाणि अथवा इन्द आत्मा तम्य लिंगमिंद्रियं इंद्रेग - मिति चेंद्रिय, तद्विविध द्रव्येद्रियं मावेन्द्रियं शेति, नित्यपकरणं द्रव्येन्द्रिय, लन्युयोगी भावेंद्रिय, कर्मणा या नियते सा निनिः, साप द्विविधा वाद्याभ्यंतरभेदेन, तत्र लोकाभितविशुद्वात्मप्रदेशानां प्रतिनियतचक्षुरादी- न्द्रियस्थानेनावस्थितानामुत्सेधागुलम्यासन्येयमागप्रमितानां वृनिम्यंतरा निर्वृनिरात्मप्रदेशेविन्दियव्यपेदशमाकया प्रतिनियतचक्षुरादिसंन्यानो नाम कर्मोदयापादितावस्थाविशेषः पुगलपचयः सा वाधा निवृत्तिः, उप- कियतेऽनेनेत्युपकरणं येन निर्घनरुपकारः क्रियते तदुपकरणं, तदपि विविध, वाद्याम्यंतरभेदात्, अभ्यंतरं कृष्णशुक्रमंडलादिक, बाह्यं अक्षिप- क्षमपनदयादिइंद्रियनिवृत्तिहेतुः क्षयोपशमाविशेषो लब्धिर्यसनिधानादात्मा द्रव्येदियं पति व्याप्रियते, तन्निमिन प्रतीत्योत्पद्यमान आत्मनः परिणाम उपयोगः कार्ये कारणोपचारात्, तदिद्रियं पंचविधं स्पर्शनादिभेदेन तानि विद्यते येषां ते एकद्रियाइयः । आत्मवृत्त्यपचितपुद्गलपिंडः कायः पृथिवी- कायादिनामकर्मजनितं परिणामो वा सः पृथिवा कायादिभेदेन घड्डियः । आत्मप्रवृत्तिसंकोचविकोचो योगः मनोकायावष्टंभवलेन जीवप्रदेशपरिस्पंदो बा योगः सः पंचदशभेदो मनवचनकायश्चतुश्चतुः सप्तभेदेन । आत्मप्रवृत्ति- मैथुनसंमोहोत्पादो वेदः स्त्रीपुंनगुसकभेदेन विविधः । क्रोधादिपरिणामक ·पर्याश्यधिकारः। २७७ शैन कषतीति कषायाः क्रोधमानमायालोभ देन चतु:काराः । भूतार्थ- प्रकाशक शान आमार्थोपलभर या तत्पंचविधं मतिश्रुतावधिमनःपर्यय- देवरभेदेनायथार्थोपलभकमानं तत् त्रिविध मत्यज्ञानं श्रुताज्ञानं विभंग- भानभेदेन । वनसमितिम्पायदंडेंद्रियाणां रक्षणाालनानमहत्यागजन्यः संयमः सः सतविधः सामायिकछेदोपस्थापनपरिहारमुद्धिमापराय- यपास्यातभेदेन असंयमासंयमासयमश्च । प्रकाशनिदर्शन तभारच वधिकलदर्शनभेदेन चतुर्विध । आत्मप्रवृतिसंश्लेषकरी लेश्या कपाया- सुनिता योगप्रवृत्ति सा च पहिया कृष्णनीलकापोततेजपालेश्या भेदेन । निर्वाणपुरस्कृतो भव्यः सम्यग्दर्शनादिग्रहणयोग्यस्तविपरीतोऽभव्यों नायनिधनधर्मबंधातवाचे: मम्यवं प्रशमसवेगानुकपास्तिक्याभिव्यनि लक्षणं था तत्क्षायिकक्षायोपशामिकापशमिकभेदेन विविध मिथ्यात्वसामा. दनसम्पानिध्यात्वभेदेन ध ताइपरीत विविध । शिक्षाधियोपदेशालापमा. E: संशी तदिपरीतोऽमंझी । शरीरमायोग्यपुहलपिमहणमाहारः स विक्षने यस्य स आहारी तदिपरीतोऽनाहारी । अब सशेपि विभनि निदेश. पथ- माविभाय द्रव्योऽयता मातालादेकारादयधशब्द मविशेषमपहार्यः समुपयायों वा । १५६ ॥ एवं चतुश मार्गणारयानानि प्रतिपाय हनीमाधानानि निक पचमाह- जीपाणं खलु वाणाणि जाणि गुणसणिवाणि ठाणाणि। एपे मागणठाणेमुचेष परिमग्गदध्याणि ॥ १५७॥ সন্ত্রাসী বন্তু খানালিবানি লায়ন সানি। एते मार्गणास्थानेषु पैच परिमार्गयितम्यामि। टीका-जीवानो सानि स्थानानि गुणसंज्ञानिक पनि स्थानानि मान्येतानि मार्गगारथानेषु नान्येषु रट मा लदियानि म एण्यारियर्थः । १५७। .

·२७८ मूलाचारे- नदेव दर्शयन्नाह - तिरियगदीए चौदस हवंति सेसासु जाण दो दो टु । मरगणठाणस्सेदं णेयाणि समासटाणाणि || १५८ ॥ तिर्यग्गतौ चतुर्दश भवंति शेपासु जानीहि द्वौ द्वौ तु । मार्गणास्थानेषु पतानि ज्ञेयानि समासस्थानानि १५८ ॥ टीका--तिरश्चां गतिस्तिर्यगातिस्तस्यां तिर्यग्गतो जीवसमासस्यानानि चतुर्दशैवापि भवंति सर्वेषामेकेंद्रियवादरमूक्ष्मपर्याप्तापर्याप्तीन्द्रियत्रीन्द्रिय- चतुरिदयपर्याप्तापर्याप्तचंद्रियसंस्यसंक्षिपर्याप्तापर्याशांना संमवात् शेषासु पुनर्नरकमनुष्य देवगतिषु दो संक्षिपर्यापर्याप्ती जीवसमासौ भवतः न तामु तृतीयं संभवति, एवं सर्वेषु मार्गणास्थानेषु इंद्रियादिषु एतानि जींद- समासस्थानानि परमागमानुसारेणानेनव्यान्यन्वपितव्यानीति तयथा-ए-- द्रियेषु वादरसूक्ष्मपर्याप्तापर्याप्ताश्चत्वारो जीवसमासाः, द्वीन्द्रियत्रीन्द्रिय तुनिद्रियेषु पर्याप्तापर्याप्तौ दो स्वकीयो जीवसमासौ पंचेंद्रियेषु संश्यसशिपयाँ- प्रापयामाश्चत्वारो जीवसमासाः, पृथिवीकायिकाकायिकतेनःकायिकवा- युकायिकवनस्पतिकायेषु एकैकशी वादरसूक्ष्मपर्याप्तापर्याप्तामत्वार- सकायिकेषु दीन्द्रियीन्द्रियचतुरंद्रियसंश्यसज्ञिनः प्रत्येकं पर्यापर्याप्ता दश जीरासमासाश्चतुर्दा मनोयोगेषु सत्यमनोयोगमषामनोयोगसत्यमुपा मनोयोगेषुः, अनुमयमनोयोगेषु संशिपर्याप्तक एको जीवसमासः, त्रिभु वाग्योगेषु सत्यमृषोभयवाग्योगेषु संजीपर्याप्त एक अनुभयवाग्योगे ईन्द्रिय बीदियचतुरिंद्रियासंझिसजिनः पर्याप्ताः पंचौदारिककाययोगे धादरम- विकलेंद्रियसंश्यसंझिनः पर्याप्त सप्तौदारिकमिश्रकाययोगे त एव कितप. याप्त संक्षिपर्याप्ताचास वैकियनकाययोगे संज्ञी पर्याप्त कियकमिश्रका- ययोगे निवृत्तपातापेक्षया संशिपयांना लक्ष्यपर्याप्तापेक्षया लभ्यपर्यात आहारमिश्रयारेक एव संजी पर्याप्त कार्माणकाययोगे सप्तापर्याप्ताः अष्टम ·पर्याश्यधिकारः। संजी पर्यात. लोकपरणस्याः, सीवेदे च संश्यसंश्यपयांपर्याप्ताश्य वरः नपुंगवेदे च चतुर्दशापि क्रोधमानमायालांभेषु चतुर्दशापि मतिभुताव- धिशानेषु दो संशिपर्याप्तापर्याप्तौ नित्यपर्यासापेक्षया देवरमनापर्यय- भिंगशानेषु संशी पर्याप्त एकः सामायिकछेदोपग्धापमपरिहारशुद्धिराम सापरायपपास्यातसंयमेणु संयमासंयमे घ संज्ञा पर्याप्त एक एक समय में प चतुर्दशापि, चक्षुर्दर्शने चतुरिद्रियसंस्यसशिपर्यामापर्याप्ताः पद अप- निकालेऽपि चतुर्दश क्षयोपशमन्य सदापाइपोग' पुनरियेव अच- दर्शन चतुर्दशष्यवधिदर्शने दो संशिपर्याशापयर्यामी चलने संज्ञा पर्याप्त एक एव, कृष्णनीपापोतलेश्याम चतुई शापि नगा CEI. म्यासु दो मंशिपर्याप्ती, भम्यसिद्धेषु चतुर्दशापि, क्षाय पक्षिायिक गा. साइनसम्पापु उपशमश्रेण्यपेक्षया पशामिक सम्यक्त्वे पदो संशिपथ मापमा सम्पादिध्यात प्रथमसम्यक पपर्यामः संभी एक मिया चतुर्दशापि, संलिपु संसर्याप्तापर्याो दा, आरिपु चतुताविना- हारिषु समापमा: अम जी पर्या. ची । सर्व जीवसमा पति सयं. १५८॥ मारणारथानेषु जीवसमागान् प्रतिपाय गुणाधानानि मनिपामा- एरणारयेसु पचारि होति तिरियेगु जाण पंणेद । मणुसगदीपषि सहा पदसगुणणामपाणि ॥ १५९ ॥ শােকে অামা বিষয় সামযি । मनुष्यमतावपि नपा पर गुणनामानि १५९ ॥ टोका-मुरषु नाररेषु व nिtiri पानानि भात निर्यक्ष शान्येव विनि CAN SERI मग पुनः शासि नियोगदान HER, At मामु पोप :- Ft ·২ मूलाचारे- चतुरिदियासंजिरं,दियेषु सर्वेषु मिथ्याटिगुणस्थानमेकमेर, संदिर হাবি মসংস্থানাননি । খি। বৃথিঙ্কিাগ্য হাতিযানথানায় নিয়ারিং, যিকির- না fuইলখার কি গন্তু গরুহাফি, মশনায়ঃ- रथम गमनोयोगमत्यायोगारात्यमुपागम्यागे मियामपादिमयोमपर्व- পানি ধমনীযথ মনীষীgযালয়মুখ নিধঃ- ইয়ানি ধীতাঙ্কায়ামান, বাবামী বিবাহ (দ ৭, নিগামলায্য দিবানিঃশ্বনাথ যাইঘাষালন শা, ফিযাহা (gr. গাধাসমানীন, মার্যিকদিয়াবা মা ব0ি17 কানি, মহোলয়া রমনকায়ন মুহামাশা নগঃ ॥ fix থানাননি সাবাস লাল পাথালপি, খুটি কালি, জামাখা সক। সাপ গাধ? সানি, ঘানাটি গান এসব গাণ, সখিনাখন, বৰদব-* গানৰি, মন বহাৰ বলfিimযােন, মধ্যম শাস্যো থ বাময়িকাৰখানম মন বাগানপনিধাrি,শাবাব লামশ পার্স- গশসস বা দশমিt, er -- মনসাপ বৰাৰ্যস, হয় নিযাপন নি:শ (বিজিবিন্যাস খান, শম* ২য় বৰ, ৰ পাম শালা , পথে নিয়ে শেষ প্যাশনাল সিং, ঋণ rঞ্চলিঃখ ম ফf #d!

·पर्याप्त्यधिकारः। २८१ पनिपादयना- मिय्यादृष्टिसंज्ञकं, औपशमिकसम्यक्त्वेऽसंयतायुपशातकपायांतानि, वेदक सम्याचे असंयतायप्रमत्तांतानि, क्षायिकसम्यत्त्वेऽसंयताययोगांतानि, सामा- नसंज्ञके ससाइननामधेयमेक, सम्यनिध्याचे सम्यइिमि यादृष्टिसंशक, समिर मिथ्यादृष्टपादिक्षणिकषायोतानि, असंशिषु मिथ्यादृष्टिसशकमेक, आहारेषु मिथ्यादृष्ट्यादिसंयोगांतानि, नोकर्मापेक्षयतका कवलाहारापेक्षया तस्याऽभावात् नाहारिषु मिध्यादृष्टिसासादनामयतसायादृष्टिसयोग्ययोगिसंज- कानि रिमहप्रतरलोकपुरणापेक्षयेति ॥ १५९ १. जीर्वगुणमार्गणास्थानानि प्रतिपाय तत्पूचितं क्षेत्रप्रमाणं द्रव्यमाणं एइंदियाय पंचेंदिया य उट्टमहोतिरियलोएस । सपटविगलिंदिया पुणजीया तिरिमिलोमि॥१६॥ एकैदियाः पंद्रियाध ऊर्ध्वमस्तिर्यग्लोकेषु । सकलविकलेंदियाः पुनः जीयाः तिर्यग्लोके ॥ १६॥ टीका--केंद्रियाः पद्रियाच जीवा अवलोके तिर्यग्लोके च भवति विकलेंद्रियाः पुनः सकलाः समस्ताः दीन्द्रियन्द्रियचतुरिन्द्रिपा असशिपचॉद्रयाभ तिलोक एवं नान्यत्र यतस्तेषां नरकादेव लोके सिद्धि क्षेने धामावा, यधपि पवेदिया अधिस्तियालीपूना सामान्येन तथापि अयाणा लोकानामसंख्यातभागे तितीति देवल्यापेक्षया पुनौर में- रूपातमागेऽसंख्यातभागेचासंशिपचंद्रियष्यपि तदेति । १६०॥ पुनरप्यद्रियाणां विशेषमाह- एइंदिपाय जीषा पंचविधा धादरा प सहुमा य । पेसेहि बादरा सल राहुमेहि णिरंतरी लोओ ॥ १६१ ।। एकेद्रिया जीयाः पंविधा पाइराध समा। देसी चादरा पल एमः निरंतरो लोक । १६१. गुणस्थानातिपाठान्तरम् । - ++ ·टीका ATTETTriment प्रोगभेटेन nिtri am: EN, कार र माग गो वागाणे मनपनि वि. नीति, Tीत मो, मा मन तोगदिन पनि निजी मेति । १५१॥ अस्थि अर्णता नीश नहि पत्तो तमाण परिणामी मायकलंकसु पउरा गिगोदशाम अमुचता ॥ १६२ ।। सन्ति अर्गना जीया न मानो परिणामः। भावकलंकर मथुरा निगोश्याम अर्थता ॥ १६२ ।। टीका-सेनि वियतेनंता जीवाने ये. कदाचिदपि न पाता परिणाम: दीन्द्रियादिम्वरूपं, मावकलंयनग मिथ्यात्वादिषिताः कि- गोदवासमत्यनंतः सर्वकालं । मुश्मननम्पनिमरूपेण व्यास्थिता ये जी- वास्ताहाना अनंताः संतीति । १६२॥ सर्वलोके तात्तिष्ठति किंतु,-~- एगणिगोदसरीरे जीया दबप्पमाणदो दिट्ठा। सिद्धेहि अणंतगुणा सम्वेण वितीदकालण ॥ १६३ ॥ एकनिगोदशरीरे जीवा द्रव्यममाणतो दृशाः। सिरिनंतगुणाः सर्वेणाप्यतीतकालेन ॥ १६३॥ टीका-एकनिगोदशरीरे गुडूच्यादिवनस्पतिसाधारणकाये जी अन- तकायिका द्रव्यप्रमाणतः संख्यया दृष्टाः जिनः प्रतिपादिताः सिदरनंत- गुणाः सर्वेणाप्यतीतकालेन । एकनिगोदशरीरे ये तित्रात ते सिद्धैरनंत: गुणा इत्यवगाडावगाहनमाहात्म्यादसंख्यातप्रदेशे लोके कथमनंतास्ति- ·पर्यायाधिकाराः। २८३ शीति नाशंकनीयमिति, एवं सर्वासु मार्गणास्वस्तित्वपूर्वक क्षेत्रप्रमाणे द्रष्टव्यं र्शनमप्यत्रापि इष्टयं यतोऽतीतविषयं स्पर्शनं वर्तमानविषयं क्षेत्र मिति ॥ १६६. 'दन्यप्रमाणं निरूपया;- .एईदिया अणता यणप्फदीकापिगा णिगोदेसु । पदवी भाऊ तेऊ वाज लोया असंखिजा ॥ १६५ ।। पद्रिया अनंता बनस्पतिकायिका निगोदेषु । पृथ्वी आपः तेजःपाययः लोका असंख्याता ॥ १६४॥ टीका-निगोवेषु ये वनस्पतिकायिक द्रिया जीवाम्तेऽनंतारतथा पृथिवीकापिका अकायिकास्तेजस्कायिका वायुकापिका. सई एते समाः प्रत्येकमसंख्यातलोकप्रमाणा असंख्याता लोकाना यावन्तः प्रदेशास्ताव. मात्रा पादराः पुनः प्रतरा असंख्यातभागमा विशेष परमागमतो दरम्य इति॥१६५० असमायिकानो संख्यामाह,- वसकाइयो असंखा सेढीओ पदरछेदणिप्पण्णा । सेसासु मग्गणासुविणेदध्या जीव समासेज ॥ १६५॥ प्रसकापिका असंख्याताः श्रेण्यः प्रतापनियमाः । दोषास मार्गणास्यपि नेतच्या जीवाः समाभिाय । १६५. टीका-सहायिका इन्द्रियत्रीन्द्रियातुरिदिपपंद्रियाः प्रत्येकास- रूपाता गपः प्रतरदानिध्य संस्पेयभागमामिला: समापिका मतगसरूपेपमागमानल्यातभाग असल्याताः भेषयामा गुलस्यासहयातभागेन जगणे भाये हते यह तापमामा भेगा पति एवं शेवायपि मार्गणा जीपानानिय प्रमाण तम्प भावपक्षिति आगमानुसारेण । तपपानागतो मारमा थियो मिसायोऽस- ·२८८ मूलाचारे- - मनुष्यगतावल्पवहुत्वमाह, अंतरावे मणुया थोवा मणुयेसु होति णायव्वा । कुरुवसु दुससु मणुया संखेजगुणा तहा होति ॥ १७५ ।। तत्तो संखेजगुणा मणुया हरिरम्मए वस्सेस । तत्तो संसिजगुणा हेमवदहरिण्णवस्साय ॥ १७६ ।। भरहेरावदमणुया संखेनगुणा हवंति खलु तत्तो। तत्तो संखिजगुणा णियमादु विदेहगा मणुया॥१७॥ सम्मुच्छिमा य मणुया होंति असंखिजगुणा य तत्तो दु। ते चेव अपजत्ता सेसा पजत्तया सव्वे ।। १७८॥ अंतपिपु मनुजाः स्तोका मनुजेपु भयंति ज्ञातव्याः। कुरुपु दशसु मनुजाः संख्येयगुणाः तथा भवंति । १७५० ततः संग्न्येयगुणा मनुजा हरिरम्यकेषु वर्षेषु । ततः संरयगुणा हेमवतहरण्यवर्पयोः ॥ १७६ ॥ भरतरायतमनुजाः संम्येयगुणा भयंति खलु ततः । ततः मंग्येयगुणाः नियमात् विदेहका मनुजाः ॥ १७॥ संमुछिमाश मनुमा भवंति असंख्येयगुणाय सतस्त । एते एव अपांताः शेषाः पर्यात सय १५८॥ टीका-मनुष्यगतो म स्तोकाः संख्याताः सुवातीपेषु मनुष्याः छ । तेभ्यश्च दशमु कुरुपभोगमिषु मनुष्याः सम्यागा भवनि सातव्याः । ऊऊ । तेयश दशम भोगभूमिपु हरिया- वः मनुष्याः सम्यातायाः । 1 । तेभ्यश्च दास नपन्य मोर भूमि हेमवतहरण्यानमंशामु मनुष्याः संख्यानगुणाः । ऊ म परमु मानेषु पंचमेराधरेषु च मनुयाः मंग्यालगुगाः । ॐ तेभ्यश्च निश्चयन मनुल्या विदह सहयानगुणा मांति । । 1 ·पर्याश्यधिकारी सातत्यापुर, ते पभ सम्पूनिगा मनपा अगायातगाणा ded. याने भागमा सर्वश्रेग्यतयातभागा उनकोटी कोटी प्रदेशमा म गुटमयमवर्गमन पूष्पंगलतमीयर्गगुनगुणितन अंगो neine पात्रमात ते अपर्याा हायपर्याप्ता व चा पुन in पे मनुष्याने गरे पर्यामा नाति जायल न. मपि पा सयप नास्ति निमाdिen aft. १५५-१७६-१७७-१७८ देवगतावलापातमाह.- पोया पिमाणयागीदेपा देवी पहोनि मानि। महि असंपेनगुणा भवणेमु पदमपिता देवा ॥१५॥ लेहि अगेरोजगुणा देवा पनि पाण। सेहि अनगुणा या मावि जादिसि teen CHIका विमानमाया या भनिie ne: य गुणा पन विभाषा ॥ १७९. in Hindपणास पर भति REER नाय: गुणारा RA I १८. का पार Ark NANTRIE: Natusix stirr . leartrintui Rate " Maruwaterer imation ....." Krate Rama? ...... Arrestet #". ..." ११. स. Firmatkari ·मूलाचार- हते यल्लन्छ तावन्मात्राः श्रेणयः । अथ वा सर्वतः स्तोकाः सर्वार्थसि- है दिदेवाः संख्याताः ततो विजयवेजयन्तजयन्तापराजितनवानुतरस्था असं- ख्यातगुणाः पल्योपमासंख्यातभागप्रमितास्ततो नव वेयका आनतप्राणता- रणाच्युताश्चासंख्यातगुणाः पल्योपमासंख्यातभागप्रमिताः ९ । ततः शता- रसहस्रारदेवा असंख्यातगुणाः श्रेणिचतुर्थवर्गमूलसंडितश्रेण्येकमाग- मात्राः । ततः शुक्रमहाशुक्रदेवाः असंख्यातगुणाः श्रेणिपंचमवर्ग- मूलखंडितश्रेण्येकभागमात्राः ५ । ततो लांतवकापिलदेवाः असं- ख्यातगुणाः श्रेणिसप्तमवर्गमूलसंडितश्रेण्येकभागमात्राः । ततो ब्रह्मब्रह्मोत्तरदेवा असंख्यातगुणाः श्रेणिनवमवर्गमूलगुणाः श्रेणिचतुर्थवर्गमूल- खंडितश्रेण्येभागमात्राः। नवमवर्गमूलखांडतश्रेण्यकभागमात्राः । ततः सनत्कुमारमाहेंददेवा असंख्यातगुणाः श्रेण्येकादशवर्गमूलरहितश्रेण्येक- भागमात्राः । ततः सोधर्मेशानदेया असंख्यातगुणाः । शेषे पूर्ववत द्रष्टव्यमिति । अथ वा सर्वस्तोका अयोगिनश्चत्वार उपशमकाः संख्यात. संगुणाः ततः सयोगिनः संख्यातगुणास्ततोऽप्रमत्ताः संख्यातगुणास्तत: संय- तासंयतस्तिर्यमनुष्या असंख्यातगुणाः पल्योपमासंख्यातभागमाताः ५९९ ९९ । ततश्चतसृषु गतिषु सासादनसम्यग्दृष्टयोऽसग्न्यातगुणाः ६० । तत- श्वतसृषु गलिषु सम्यमिप्यादृष्टयः संख्यातगुणाः पन्य ९० ॥ ततश्चतस्प गतिषु असंयतसम्यग्दृष्टयोऽसंख्यातगुणा एतैः सिद्धा अनंतगुणास्ततः सर्वे मिश्यादृष्टयोऽनंतानंतगुणाः स्युरिति ॥ १७९-१८०॥ पुनरपि देवान् गुणेन निरूपयमाह;- अदिसणुत्तरदेवा सम्मादिट्ठीप हानि पोधड्या। तत्तो सल हेट्ठिमया सम्मामिस्सा य तह सेसा ॥१८॥ अनुपिशानु सरदेवा: सम्पायो भयंत पोखण्याः। ततःसल अधस्तनाः सम्याडिसनाथ तथा दोपाः। १८१॥

·पश्यधिकार का-पंधानुनानवानुदिशदेवाः पत्यादी fanta Trum मनि म्या पुनरपी मियाहस्य. मागादना, दायादापोरन. परटयो पति तथा शेषाभ मानिया मिश्राभल १८९. भागमा पतिपाय गार्ण प्रतिपादयभार--- मिष्ठादसणविरदिकसागमोगा पति tum आऊगडापसाण देयो मे दुणापापा ॥ १८२॥ বিখারিকাঘালা vrঘন । भागपाध्ययमादाiomamik १८. टीका-पापाय AREETER पुनसाय परिणाम Nilar force दिपाणि मग NिARAN SP " मोTANो एते utarrer Nammar R, अमेर। 11.10. IN प्रतिपादयभार शीयो कापजलो जोगादो कारणोता। मेण्डा पांगो कोरोदियाएको ११ जी.पु सोनाम CAT SFPON * a wela Time ITTER .krrr ki .. OPERegree it. tigerateneursaweeks. ११-mamternet Kntre +AP ·मूलाचारे- -- नामामधारणादायुःसंबंधात्, न पुनरायुर्विरहाजीवो येन आत्मना पुरतः पुद्गलानादत्ते कर्मयोग्यानिति लघुनिदेशासिद्धः कर्मणो योग्यानिति पृथ- विभक्न्युभारणं वाक्यांतरशापनार्थ, किं पुनस्तदात्यांतरमत आह,- कर्मणो जीवः सकपायो भवतीत्येवं वायं एतदुक्तं भवति कर्मण इति हेतुनिर्देशः, कर्मणो हेतोजीवः कपायपरिणतो भवति अकर्मकस्य कषाय- लोपोऽम्ति ततो जीवः कर्मणो योग्यानिति, तयोरनादिसंबंध इत्युक्तं भवति ततोऽमूर्तः जीवः मतेने कर्मणा कथ वध्यत इति बोध्यमपाकृतं भवति, इतरथा हि बंधस्यादिमत्त्वे आत्यंतिकी शुद्धि दधतः सिद्धाव बंधाभावः प्रसज्येत इति द्वितीयवाक्यं योग्यान पुढलान् गृह्णातीति । अर्थवशादिम- क्तिपरिणाम इति पूर्व हेतुसंबंधं त्यक्त्वा पष्टीसंबंधमुपैति कर्मणो योग्या- निति । पुद्रलवचनं कर्मणस्तादात्म्यख्यापनार्थ तेनात्मगुणो दृष्टो निराकृतो, भवति मंसारहेतुर्न भवति यतो गृहातीति हेतुहेतुमद्भावख्यापनार्थः अतो मिथ्यादर्शनावावेशादाकृितस्यात्मनः सर्वयोगविशेषसमकक्षेत्रावगाहि- नामनंतप्रदेशानां पुगलानां कर्मभावयोग्यानामविभागेनोपश्लषो बंध इत्या- ख्यायते, यथा भाजनविशेषक्षितानां विविधरसपुष्पफलानां मदिराभावेन परिणामस्तथा पुदलानामप्यात्मनि स्थितानां योगकपायवशात्कर्मभावेन परिणामो वेदितव्यः । स वचनमन्यनिर्वृत्त्यर्थं स एप बंधो नान्योऽस्ति तेन गुणगुणिबंधो निर्वतितो भवति तुशब्दोऽवधारणार्थः । कर्मादिसाधनो बंध- शब्दी व्याख्यात इति । १८३ ॥ आर, किमयं बंध एकरूप एवाहोस्वित्प्रकारा अस्य, तदुच्यते-- पयडिविदिअणुमागप्पदेसबंधो य चदुविही होइ । दुविहो य पयडियंघो मूलो तह उत्तरो पेव ॥ १८४ ॥ प्रकृतिस्थित्यनुभागप्रदेशबंधश्च धयिधो भवति । द्विविधश्च प्रकृतिबंधो मूलस्तथोत्तरश्चैव ॥ १८४ ·शिवयोमास. पर्यास्परिकार। टीका-बंधशन्दः प्रत्येकमभिसंबध्यते । प्रकृतिबंधः, स्पितिबंधः, अनु. भागधा, प्रदेशबंधः इति चतुर्विधो बंधो भवति । प्रकृतिबंधस्तु दिविधः मूलस्तयोत्तरो, मूलमतिबंध उत्तप्रकृतिबंधयति । प्रकृति वमा निकाय प्रकृतिस्तिकता गुहस्य का प्रकृतिर्मधुरता तथा ज्ञानावरणस्य च प्रकृतिरानदगमः, दर्शनावरणस्यार्थानालोकन, परप समाक्षणम्य मुखवसंवेदन, दर्शनमोहाय तन्वार्थाभदान, चारिप्रमोहस्यासंय, मा. को मवधारणं, नाम्नो नरकादिनाम कारण, गाचायोनाः स्थानसादन, मैतरायस्य दानादिविप्रकरणं । तदेव लक्षणं कार्य प्रक्रियते भवपापा इति मतिः । तस्वभावाप्रच्युतिः पितिः पयाजागोमहिप्यादिगण माधुर्यस्वभागमायुतिः स्थिति । तदसविशेषोऽनुभव पथा महि- प्यादिक्षाराणा तीवमंदादिभावन साविशेषस्तथा धर्मपुत्रलाना ECTANTR- यरियोपोऽनुमतीपत्ताधारण प्रदेश. भाषपणितपुलमा पर- पाशुपरिचोदेनाधारण प्रदेश इति । एव चतुर्विध REG.१४॥ तापाय मुदप्रतिबंधस्य भेवदर्शनार्थमाह, माणस्म सणस य आपरणे दणीप मोहणिय । माउगणामा गोद तहतरायं च मुलाओ ॥ १५ ॥ कामस्य समस्य आणानीय मोहनी । आपुनाम गोपानराय- पृलाः ११. टीका-माणोत्यावियतेने पहिल्या स्थावरण पनित्यावरण ति नेति का अपनी पति इतनेनेति ग मोहनी ने नामाभिनित्यपानपराभान अपने ननलिका नाममा दोहराति माला- int भयो ATTET परेप A TER .

·२९४ मूलाचारे- - इदानीमुत्तरप्रकृतिबंघमाह,- पंच णव दोणि अट्ठावीसं चदुरो तहेव वादालं । दोणि य पंच य मणिया पयडीओ उत्तरा चेव ॥१८६॥ पंच नव द्वे अष्टाविंशतिः चतस्रः तथैव द्वाचत्वारिंशत् । द्वे च पंच च मणिताः प्रकृतय उत्तराश्चैव ॥ १८६ ॥ दीका -ज्ञानावरणस्य पंच प्रकृतयः, दर्शनावरणस्य नव प्रकृतयः, वेदनीयस्य हे प्रकृती, मोहनीयस्याष्टाविंशतिः प्रकृतयः, आयुषश्चतन- प्रकृतयः, नाम्नो द्विचत्वारिंशत्प्रकृतयः, गोत्रस्य दे प्रकृती, अंतरायस्य पंच प्रकृतयः । अथवा पंचप्रकृतयो ज्ञानावरणमित्येवमादि । इत्येवं नामधिन- वत्यपेक्षयाऽटचत्वारिंशच्छतमुत्तरप्रकृतयो भवंतीति वेदितव्यम् ॥ १८६ ॥ के ते ज्ञानावरणस्य पंच भेदा इत्याशंकायामाह;- आभिणियोहियसुदओहीमणपजयकेवलाणं च । आवरणं णाणाणं णादव्वं सबभेदाणं ॥ १८७॥ श्राभिनिवोधिकश्रुतावधिमनःपर्ययकेवलानां च । आवरणं ज्ञानानां ज्ञातव्यं सर्वभेदानां ॥ १८७ ॥ टीका-अभिमुखो नियतो बोध अभिनिबोधः स्थलवर्तमानांतरिता अर्था अभिमुसाश्चभुरिंद्रिये रुप नियमितं श्रोत्रंद्रिये शब्दः प्राणेंद्रिये गंध: रसनेंद्रिये रसः स्पर्शनेंद्रिये स्पर्गः नोइंद्रिये दृष्टश्रुतानुभूता नियमिताः, आभिमुमेपु नियमितेष्वर्थेषु यो बोधः स अभिनियोध अभिनिबोध एवाभि- निवाथ ज्ञानमत्र विशेषस्य सामान्यरूपत्वात्, आभिनिवोधिक विशेषेणा- न्येभ्योऽवच्छेदकमतो न पुनरुत्सदोषः । श्रुतं मतिपूर्वमिंद्रियगृहीतार्यात्पुष. भूतमर्थमार्ण यथा घटशब्दात् पदार्थप्रतिपत्तिर्धमाच्चान्युपलम इति । अवधानावधिः पुलमयांदावबोधः । परकीयमनोगतार्थ मन इत्युच्यत ·पर्यास्पधिकार। १९५ तत्परि समंतादयत इति मनापर्यय । विशालगोचरानंतपर्यायाणां मन- 'बोधः केवलं सर्वथा शुदा शानशद प्रत्येवमसिहायते । मभिनिदोषि. ज्ञान, प्रतज्ञानं, अवधिज्ञान, मनपयज्ञान, पनशान देति । मा. रणशम्दोऽपिप्रत्येमभिसवध्यते, माभिनियोधिज्ञानावणं, भवसामाडाज, भवधिमानावरणं, मनापानावण, बलानावरण पनि । पक्षा सभेशनामावरण ज्ञातव्यं । अभिनिर्धारित मानमवमहान चतुषि, विषयविपिसमिपातानतरमाणमाह . गो.पायजमवार भेदेन दिविषः, मातामहणमचमह. पपा परिन्दिपणा रूपमा UIRIES मनावही पथा स्पानिद्रियेचा पहिला हातापाय fester- मीहा पोऽवमहेण गृहीतो याताय विशेषाक्षिण भाब-यHI पर पथा भस्य 31 अभन्य भयन भारतात nिist. क्षगीहा हितापार्थस्य भक्तिभ्यतारपा महापौरममा मन्य एसा मामय भनाभाविपमानणानापमा HTANA- नस्यास्य कालांतरेच्यविमनिभाया यामाहात suferrer. মশা গা মা যখন সান খাংলা । অথচলা पर्णा समेगातिलानाAAR ARTe. हो धारण , हEिna विधानिस्तानEyrसताभदेने emen Im मामे पर हिमाल । AIME पगोमाया मानान nि समातिए पNिITY MAILE HAIभिव। अभिमभारणे निAANEE | अमुकाONETE Im रोपमानोपमेवभोर हो RTEritree or ARE मेवाती या निमित्ताNिEERNE ।

·२९८ मूटाचारे- मनोवर्गणाया अनंतमागं जानाति क्षेत्रतोऽसंख्यातांठोकान जानाति कालतोऽमच्यातलोकसमयान मावतोऽसम्न्यातलोकपर्यायान जानानि । सर्वावधिव्यत एकं परमाणु जानाति क्षेत्रतोऽसंख्याताडोकान जानाति कालतोऽसंख्यातलो समयान जानाति भावतोऽसंख्याललोकपर्यायान जानाति । सर्वत्रासंख्यातगुणो गुणकारो दष्टन्यः पूर्वपूर्वापेक्षयाऽनुगाम्यन नुगमिवईमानहीयमानावस्थितभेदात् पड्डियों वावधिः, एतस्यावधिज्ञान स्यावरणमवधिज्ञानावरणं । मनापर्ययज्ञानमविपुउमतिभेदेन विविधनु- मतिमनःपर्ययज्ञानं विपुलमतिमनापर्ययज्ञानं चेति । अनी प्रगुणा निवर्तिता याकायमनस्कृतार्थस्य परमनोगतस्य विज्ञानं निर्वतिता कुदिता विपुला च मतिविपुलमतिनिवर्तिता वाकायमनस्कृतार्यस्य परकीयमनो- मतस्य विज्ञानात, अथवा रची मतिर्यस्य शानविशेषल्यासो अनुमति विपुला मतिर्यस्यासो विपुलमतिः । अनुमतिविपुलमति मनःपर्ययः । तर मुमतिर्दश्यतो जघन्यनकमामयिकी सोदारिकशरीरनिर्जरी जाना ऋथत एकसामपिकी यगिदियनिन जानाति, क्षेत्रतो जपन्न गम्भूति- यस्त्वं, उकृष्टतो योगनाया जानाति, कालनी जपन्येन दो बानीया भवान, उत्कृष्टतः समादौ भवान् गानाति, भावतो नपन्येनोगन पाम- যানমাৰাৰ নানানি নি নানা বিষ্ণু নি। খি भनिद्रव्यतो जघन्यनेसमयिकी भरिन्दियनिनी जानाति समयवदाव्यम्य मनोवांगाया अनतभागेन माले एक जानाति, शेती जपन्यन योजनपाय मायिक जानाति नभनी मनः লা লালানি, না সঘন দাশষ্য গানগুলোধােনাস মৰ সামাবি, মাস্কৰ্যন্যাসষিস সাননি তারা। विशान दर्यायान जानाति नाय मनायायााणं मनाया। करमानमहायमन्यानल मा रसाना देक. মার্গ, সাৰাৰা: মুনিখষ স্বাবধানে मानामि1ि१८..

·- ·- मूलाचारे- चक्षुर्दर्शनरूपं दर्शनक्षम तस्यावरणं चक्षुर्दर्शनावरणं । शेषेद्रियज्ञानोत्पाद- कप्रयत्नानुविद्वगुणीभूताविशेषसामान्यालोचनमचक्षुदर्शनं तस्यावरणमचभु- दर्शनावरणं । अवधिज्ञानोत्पादकप्रयत्नानुविद्धसन्निपातगुणीभूतविशेषरूपि- वस्तु सामान्यालोचनमवधिदर्शनं तस्यावरणमवाधिदर्शनावरणं । युगपत्सर्वद व्यपर्यायसामान्यविशेषप्रकाशकं केवलं केवलं जानाति भाषिकेवलदर्शन तस्यावरणं केवलदर्शनावरणं । मिथ्यात्वासंयमकपाययोगेकरूपेण परिणतो जीवसमवेतदर्शनगुणप्रतिबंधकस्तदर्शनावरणामिति ॥ १८८ ॥ वेदनीयमोहनीययोरुत्तरप्रकृतीः प्रतिपादयन्नाह,- सादमसादं दुविहं वेदणियं तहेव मोहणीयं च । दसणचरित्तगोहं कसाय तह णोकसायं च ॥ १८९ ॥ सातमसातं द्विविध वेदनीयं तथैव मोहनीयं च । दर्शनचरित्रमोहः कषायस्तथा नोकपायथ ॥ १८९॥ टीका-सातमसातं द्विविधं वेदनीय, तथैव मोहनीयमपि द्विविध दर्शनमोहनीयं चरित्रमोहनीयं च, विविधमुनरत्र भणति तेन सह संबंधः । चरित्रमोहनीयमपि दिविधं कषायमोहनीयनोकषायमोहनीयभेदेन सातं सुसं सांसारिक तद्भोजयति वेदयति जीव सातवेदनीयं, अमातं दुःसं तदोजयति वेदयति जीवमसातवेदनीय । यदयाईयादिगति शारीरिकमानसिकसुरसमाप्तिस्तत्सातवेदनीयं, यादयानरकाशिनिपु शारी- रमानराहारगनुभवनं तदसातवेदनीयं । एवं थेदनीयकर्मणों दे प्राती . दुःसानुभवननिधनः पुगलम्कंधचयो मिथ्यात्यादिप्रत्यपयर्शन कर्मपर्यायप- रिणतो जीवः समवेतो वेदनीयमिति । अप्राप्तसमयादापु रविः ध्या दर्शन तन्मोरपति परतत्रं करोति दर्शनमोहनीय, पापभियानिनिधारित तत्र पातिकमणि पाप ते किया मिथ्यात्वासयमापायातयाममायर उससस्य फर्मक्षेत्र कृति फलवतुति कषायाः, पिणया मोर- ·पर्याप्स्यधिकार पा, स्थित्यनुभागोदये पायेभ्य एतेषां स्तोकवं यत ईपकवायत्वं युमिति । १८९. दर्शनमोहनीयम्य कषायनोकयायाणां च भेदानाह,- तिष्णिय दुवेय सोलस जवभेदा जहाकर्मण णायध्वा । मिच्छत्तं सम्पत्तं सम्मामिरछत्तमिदितिणि ॥१९॥ श्यो नी पाटश नष भेदा यथाक्रमेण ज्ञातव्याः। मिप्यात्यं सम्यक्त्यं सम्पड मिथ्यात्वमिति प्रयः। १९०॥ टीका-प्रयो, दौ-पोश नव भेदा यथाक्रमेण ज्ञातव्याः । दर्शन- मोहनीयस्य ब्रयो भेदाः । चारित्रमोहनीयस्य दो भेदो, चारित्रकषायमोह- नीयस्य पोटश भेदाः मानिनोक्षायमोहनीयस्य नव भेदाः । अथ दर्शन- मोहनीयस्य के ते यो भेदा इत्याकायामाह;-मिथ्यात्वं सम्यक्त्वं कम्पमिथ्यात्वमिति त्रयो भेदाः दर्शनमोहनीयस्य, यस्योदयेनातागापा- में श्रद्धा न भवति तभिभ्यास कोदवनुपम्पं, यस्योदयेनाप्तागमपार्थेषु प्रदायाः पिन्य तत्सम्यक्त्वं कोट्दतालमहश, यस्योदयेनाप्तानातागम पदार्थषु अमेण श्रद्दे उत्पयेते तत्सम्पतियाल, दर्शनमोहनीयस्य पूर्व- दिकरणेरितम्य कोदवस्येव विधा तिर्भवति । त। यधं प्राय सत्ताकर्म पनि विविध नत्मम्पमिथ्यावस्येकवारणत्यादिति । १९०॥ पोडसपायमेवं प्रतिरादपनाह, कोहो माणो माया लोहोणंताधिसपणा य । अप्पयाण तहा पचासाणो य मंजलणो॥ १९१ ॥ कांधो मानो माया लोभोऽनतानु पिसा च । अप्रत्यास्थान तथा प्रत्याख्यान संसहन ० १९१३ टीका-बोधारोषसम्भ: मानो मिरिंदना - ·३०२ मूलाचारे- +Aamir-------- गुत्वं लोभो गृहमूच्छा अनंतानुमवान्मिथ्यात्वासंयमादी अनुबंधः शीलं येषां तेऽनंतानुबंधिनस्ते च ते क्रोधमानमायालोमा अनंतानुबंधिक्रोधमानमाया- लोभाः, अथ वाऽनतेषु भवेष्वनुवंधो विद्यते येषां तेऽनंतानुबंधिनः संसारापंक्ष- यानंतकालत्वं एते सम्यस्त्वचारित्रविरोधिनः शक्तिदयापनोदायेति, अथ वाऽनंतानुवधिन इति संज्ञा भवंति एत इति । प्रत्याख्यानं संयम ईपत्यस्या- ख्यानं संयमासंयम इत्यर्थः, अनावरणशब्दो द्रष्टन्या, अप्रत्याख्यानमा वंतीत्यप्रत्याख्यानावरणाः । प्रत्याख्यानं संयममावृण्वंतति प्रत्याख्याना• वरणाः । अथवा येषु सत्सु प्रत्याख्यानसंयमादिरहितं सम्यक्त्व मवतीति अप्रत्याख्यानसंज्ञाः क्रोधमानमायालोमास्तादत्तिाच्छब्यमिति । तथा येषु सत्सु प्रत्याख्यानं सम्यक्त्वसहितः संयमासंयमो मवति क्रोधमानमायालोमाः प्रत्याख्यानसंज्ञा भवत्यत्रापि तादात्ताच्छन्द्यमिति । तथा संयमेन सहकी- भूय संज्वलंति संयमो वा ज्वलत्येषु सस्विति वा संज्वलनाः क्रोधमानमाया- लोभा इति । आयाः सभ्यत्स्वसंयमभातिनः, द्वितीया देशसंयमघातिनः, तृतीयाः संयमघातिनः, चतुर्थाः, ययाख्यातसंयमघातिन इति ॥ १९१ ।। नोकथायभेदान्प्रतिपादयन्नाहा- इत्थीपुरिसणउसयवेदा हास रदि अरदि सोगो य । भयमेतोय दुगंछा णवविह तह णोकसायमेयं तु ॥१९२॥ स्त्रीपुरुपनपुंसका हासो रतिः अरतिः शोकथ । मयमेतस्मात् जुगुप्ता नवविधस्तथा नोकपायमेदस्त १९२॥ टीका-स्तुणाति छादयति दोपैरात्मानं परं च ली। पुरोपकृष्टे कर्मणि शेते प्रमादयति तानि करोतीति वा पुरुषः । न पुमान न स्त्री नपुंसक । येषी पुलस्कंधानामुदयेन पुरुष आकांक्षोलयते तेषो स्त्रीवेद इति संज्ञा । येषामुद- येन पुलस्कंधाना वनितायामाकांक्षा जायते तेषां वेद इति संशा येषां च पुरलरधानामुदयेनेटकामिसदृशेन दयोराकांक्षा जायते पां नपुंसकये - ·पर्याप्स्यधिकार। इति संशा । हसनं हासो पस्य धर्मपम्पोदयेन हारपनिमिनो जीवस्य गग उत्पयते तस्य हास इति संज्ञा कारणे कार्योपचारात् । रम्यतेऽनयेति मग वा रतिः कुत्सिते रमते येपों कर्मरकंधानामुदयेन द्रव्यक्षेत्रकालभा- नेषु निरुत्पयने तेषां रतिरिति संज्ञा । न रमते न रम्यते वा यया भाइरनिर्यस्य पुलस्कंधस्योदयेन द्रव्यादिप्रति यते तस्यारतिरिति- मंशा । शोचन शोचयतीति का शोक याप कर्मस्कंधस्योदयेन शोकः समुत्पते जीवस्य तस्य शोक इति संज्ञा । भौतिर्यस्मादिभेति या भय ये: मस्कंधैरुदयमागतेजीवस्य भयमुत्पयते तेषो भयमिति संशा । जगुप्सनं जासा येषां कर्मरधानामुदयेन च्यादिषु जुगुमा उत्पयते तेषो जुगुप्सेति संज्ञा । एवं नवविधमेव नोपायवेदनीय ज्ञातव्यमिति । पायवेदनीया- म्यभेदास्तूमतस्माचागमाशातल्या इति । १९२ ॥ आयुगो नाप्नश्च प्रतेमैदान प्रतिपादपनाह:-- णिरियाज तिरियाऊ माणसदेवाण होति आऊणी । गदिनादिसरीराणि य बंधणसंधादसंढाणा ॥ १९३॥ भारकायुः रथायुः मानुपदेयाना भयंति आदि । गतिजातिशरीराणि पबंधनसंघातसस्थानानि ॥ १९॥ टीका-नारकादिषु संबंधत्वनायपो भेदम्पपदेशः क्रियते नारकेषु भने भारकाय:, सिर्यभु भयं तेनायु, मनुष्येषु भवं मनुष्याया, देवेषु भर्व देवायः, एकमावि चवारि । येषां कर्मस्कयानामुदयेन जावस्याभोगतिस्व- भावेषु नरकेषु विशीतोष्णवेदनेषु दीपंजीवनेनाः स्थानं भवति तेपो नार- कायरत संहा, येषा पुरधानामुइयेन तिर्यड़ मनुष्यमानामा स्थान भनि नेपा तरचमानुपर्दवापि इति संहति । गनिक समार; एदया- दारमा भवातरं गाति का गनिदि गतिमाम कर्म न स्वासभागनिजीक स्यात् । पस्मिन् जीवभावे सत्यापुरकर्मणो यथास्थान सरांरादीनिकमणि ·३०४ मूलाचारे- उदयं गच्छति स भावो यस्य पुदलस्कंधाय मिथ्यात्वादिकारणेः प्रात- कर्मण उदयाद्भवति तस्या गतिरिति संज्ञा । सा चतुर्विधा-नरकगतिः, तिर्यग्गतिः, मनुष्यगतिः, देवगतिश्चेति । येषां कर्मस्कंधानामुदयादात्मनः नारकादिभवस्तेषां नरकगत्यादयः संज्ञाश्चतम्रो भवंति नरकादिगतिषु । तदव्याभिचारिणा सादृश्येनेनेकीकृतात्मा जातिनीधानां सदृश परिणामः यदि जातिनामकर्म न स्यात्तदा मत्कुणा मत्कुणैर्वृश्चिका वृश्चिकेवीहयो बाहिभिः समाना न जायेरन, दृश्यते च सादृश्यं तस्माद्यतः कर्मस्कंधाच याति सादृश्यं तस्य जातिरिति संज्ञा । सा च पंचविधा, एकेंद्रियद्दीन्द्रिय- श्रीन्द्रियचतुरिंदयपंचेंद्रियजातिभेदेन । यदुदयादात्मा एकेंद्रियः स्याचदेवें- द्रियजातिनामकर्म एवं शेषेष्वपि योज्यं । यदुदयादात्मनः शरीरनिवृतिस्त- छरिनाम, यम्य कर्मरकंधस्योदयेनाहारतेजःकार्माणवर्गणापुद्गलस्कंधाः शरीरयोग्यपरिणामः परिणता जीवेन संवध्यते तस्य शरीरमिति संज्ञा । यदि शरीरनामकर्म न स्यादात्मा विमुक्तः स्यात् । तच्छरीर पंचविघ, औदारिकवेक्रियिकाहारकतैजसकार्माणशरीरभेदेन । यदुदयादाहारवर्गत णागतपुद्गलस्कंधा जीवगृहीता रसरुधिरमांसास्थिमज्जाशुक्रस्वभावौदारिक- शरीरं भवति तदीदारिकशरीरनाम, एवं सर्वत्र यदुदयादाहारवर्गणापुद्गल- स्वधाः सर्वशुभावयवाहारशरीरस्वरूपेण परिणमंति तदाहारकशरीरं नाम- कम, तथा यदुदयात्तैजसवर्गणापुद्गलस्कंधा निःसरणानि सरणप्रकामप्राप्त- समस्तप्रत्येक स्वरूपेण भवति तत्तैजसशरीरं नाम, तथा यदुदयादाहारवर्ग- णागतपुदलस्कंधा अणिमादिगुणोपलाशितास्तदक्रियकं शरीरं, यदुदयात्क- मांडफलताकफलतवत्सर्वकर्माश्रयभूतं तत्कार्माणाशरीरं । शरीरागत- पुद्गलस्कंधानां जीवसंबंधानां ये पुनस्कंधेः प्रामोदयरन्योन्यसंश्लेषणसं- बंधो भवति तच्चरीरबंधन नामकर्म । यदि शरीरबंधननामकर्म न स्यादा- लकाकृतपुरुषशरीरभित्र गरीरं स्यात् तदौदारिकशरीरबंधनादिभेदेन पंचविध । यत्रुदयादौदारिकशरीराणां विवरविरहितान्योन्यप्रवेशानुप्रवेशेन. .

·पर्याप्पयाधिकार.. ३०५ कत्वापानं भवति तत्संघातनाम । यदि संघातनामकर्म न स्यानिलमोदक इव जीवशरीरं स्यात् । तच्चोदारिकशरीरसंघातादिभेदैन पंचविध । या- दयादोदारिकादिशरीरातेनिर्वतिर्भवतिनासंस्थाननाम, येषां कर्मस्कंश- नामुदयेन जातिकमोदयपरतवेग शरीरस्य संधानं क्रियते तहरीरसं- स्थान । यदि तन्न स्याजीवशरीरमसंस्थानं स्यात् । तच पोटा विभज्यते-समचतुरस्रसंस्थाननाम, न्यग्रोधपरिमंडलसंस्थाननाम, साति- शरीग्मस्थाननाम, वामनसंस्थाननाम, फुजसंस्थाननाम, एंडक- सम्याननाम । समचतुरनं समचतुरस्रमिव विभक्तमित्यर्थः । न्यग्रोधो वृक्षतस्य परिमंडलमिव परिमंडले यस्य तन्योमोधपरिमलं नाभेरुवं सर्वावयवपरमाणावहत्व न्यग्रोधपरिमंडलमिव न्योधप- रिमंटलशगैरसंस्थानमायनवृत्तीमत्यर्थः । माति पाल्मीक शाल्मलिक तम्य संस्थानमिद संस्थान यस्य तत्सातिशरीरसंस्थान नाभेरधोधयवानों विशालरव सोहन्यं । कुम्नस्य शरोरे कुजशरीरं तस्य भस्थानमिव संस्थान पस्य तत्कुब्जशरीरसंस्थानं यस्योदयेन शासाना दीर्घत्वं भवति तलुजारीरसंस्थाननाम । वामनस्य शरीर धामनशरीरं तस्य संस्थान वामनशरीरसंस्थान नाम यम्योदयात् शासानो हस्व कायस्य च दीर्घत्व भवति । विपमपाषाणभृतादिरिव विषभ हुट परय शरीरं तस्य संस्थानमिव मस्थानं यस्य तद्वंकशरसंधानं यस्योदयेन पूजिपंचसाप नेभ्योऽन्य. दमित्य संस्थानं भवति । अथ धधनमपातसंस्थानेषु को भेइ ति धेध বাঘা যত্ৰ ককা নীবাহাবী শুনানি नदोदारिकशरीरबंधनं नाम । यस्य कर्मण उदयनीवारिकशरीरावधानो शरिभाषमुगताना पंधननामोदयेनेकपनरवानामौदर्य मति तदे- दारिकशरीरसंघांत नामा यस्य प ग उड्यन गरिरधानामाइनिर्म यति तसंस्थानमिति मान्भेदो यर । एक सर्वर मिलि १९॥ Am ·३०६ मुलाचारे- तथा;- संघडणंगोवंगं वण्णरसगंधफासमणुपुब्बी। अगुरुलहुगुवधादं परमादमुस्सास णामं च ॥ १९४ ॥ संहननमंगोपांग वर्णरसगंधस्पर्शा आनुपूर्वी । अगुरुलयूपघाताः परयात उच्डास नाम च ॥ १९४॥ टीका-यस्योदयादस्थिसंधिबंधविशेषो भवति तत्संहननं नाम, एत. स्थाभावे शरीरसंहननं न भवेत् । तत् परिध; वर्षभनाराचसंहननं, वज्रनाराचसंहननं, नाराचसंहननं, अर्द्धनारायसंहननं, कीलकसंहननं, असंप्राप्तासुराटिकासंहननं चेति । अस्थिसंचयं ऋषभरेष्टनं बनवा भेयवाहपभः वनश्च नारायश्च वज्रनाराची तो दापि यस्य शरीरसंह ननं तवर्षभनाराचसंहननं यस्य कर्मण उदयन बनास्थीनि वावेष्टनेन वेष्टितानि वननाराचेन च कीलितानि मवेति । एप एवास्थिवंघो कपा रहितो यस्योदयेन भवति तत् दितीयं । याय कर्मण उदयेन बनविशेष णरहितोऽस्थिबंधो नासचकीलितो भवति ततृतीयं । यस्य कर्मउदयनास्थि- संचयो नाराचेनाकीलितो तस्तथ । यस्य कर्मण उदयेन यमायीनि वनवेष्टनेन वेष्टितानि वमनाराचैव कीलितानि न भवति तपंचमं । याय कर्मग उदयेनान्योन्यमंप्राप्तानि अम्पाटिका णिरावदानि मयति तत्व मिति । यदयादंगोपांगविवेकनिष्पनिः तदागोपाग नाम यस्य कर्मग उदयेनानटकवाहरूदानितंबोरशिम्पिटावंगानि उपागानि पर- करोटिमातकटलाइसंधिमुनकर्णनासिकानयनाशिकूपहनुकोलाधरोममा- साल जेदामी राम्तन चनगुन्यादीनि मवति । तदंगोपांग विविध वारि कशरीगोपांग, वैकियाशगंगोपांग, आहारकमागोमाग ति। यग्य कर्मग उदयनीदासकांगriगानि मति तोवारिक नामेय. यापि योज्यम् । पादपारी वर्गनिनिभानाम स्यानमा •

·३०७
पर्यास्यधिकार
मार्ग स्यात् तत्पपविधः ष्णवर्णनाम, नीलवर्णनाम, कानाम, .
तर्गनाम, वर्णनाम घेति । पाप कर्मण उपयेन शरीरपुरलाना दृष्ण
बना भाति सवर्णनामेव शेषाणामपि दृष्टस्य पाए वर्षभयो.
पाजीवशासरे जातिप्रतिनियतातिनादिरसो भवति तदा पनि माय
गोऽभावं जातिप्रतिनियरगो नभवेत् निशादीमा प्रतिनियतामापमान ।
नयंचविध; तिकनाम टुनाम, कपायनाम, आमरनाम, मधुरनाम पनि ।
पम्प पर्मण उदयेन शरीरपलास्सिनरसस्वरूपेण परिणति लतिक माया
বাথানষী আৰ এ মামীন সহ সামাৰ
नियोग उत्पने ताप INTAN म प तापावास गाविण १
निपतगंधोपलभात् । तत् शिव पुराभिविनामागुमिना नि । पाय
मयोदपेन हारीपुजन गुरवियुना भपति are.om,
पाप कर्मयोपेन सरपुर Shr ar ashNATHA पाप
परयोदय जीव जातिप्रतिनिया: ra ROTHER
ORATE
NARY HARMATHAAHEENir
नाम, नाम, भरनाम, सपनm, fareनाम, माम, farm, rm-ne
योदयन रारपुताना) .
in arci आ...
TAS
मम पेषु वर्तमान पोर ma tir.
पाविशेषो भासिन मम, Ramera Peerm stre
FOREIGHTTAMATERICAR INSAN,
मागnिr ret, worrent
य, देसमा THEene ifvers* :
असा furnite Ruructe
PoranArrtra PETRATEarti oorat.
Weigyar पर

·३०८ मलाचार- वातूरमधुन गच्छति तद्गुलधुनाम । उपत्य पात उपपातः यस्योदयात सयंकृतोधनमरुत्यतनादिनिमित्त उपधातो भारतापा- नाम, अथ या पत्कर्म जीवस्य पीडाहेतूनश्यामागतावनानुर- गदीन करोति तापपातं । परेपो पात: परपात. पाय वर्मण उपयात्पर- धानोर शरीरपुद्गला. मशागपुग्धाभिवा. परशमापापाताका मानि तपायातनाम । उमनमुन्यासः पाय कर्मग गपन भी THIमनश्याग कायोत्पादनगमर्थः स्यानारासनिःभामनाम । अर्थ नामरामः गगभियत नि॥ १९४॥ तथा; आवायुनोदविज्ञापगहनुपलतस रागमणाम थ । पजतसाहारण गुग धिरराव राहगं च आदेज ॥१९॥ अथिरसराहदुरमगपाणा दुग्गरं नसमिती । शुगर जाफितीविष णिमिणतिस्पयरणामयादा१९५ पासपोरदायोगतिगुगलमा: गामनाम पांसमाधारणगुगंविty एनर्ग व १९५॥ पराममंगा ना समपरीतिः । सागरयानि निमांग ही माम प्रा. का~ TARAT RA योmaria art 44TAMA, A Refrism HIT न kaift ·- नेपामागताना लम्कंधानो सटरसपर्याय: परिणमनशक्तिराहारपर्यातिः । प्रतिनिधतिः शरीरपालिः साहारपप्तिः पश्चादतर्मन निष्पयते । योग्यशस्थितरूपादिविशिष्टार्थहणशने निष्पनिरिन्दियपर्याप्तिः परिधिार उदले सोनाम, न पायाभर चन्द्रनक्षत्रादिमडलेषु सयोतादिषु दिया पोतदर्शनात शिराय आकाशं विहायसि पदोलविदा काभानादेन जायदाकाशे गमनं तदिहायोग- नि, न साभावो विनिमाइजीदादभूमिमवगाहसकलजीव- देशनमा गमनोरनभात, ता विविध शम्तविहायोगतिनामाश- बिपोगनिदेन, पाय फर्मण उदपेन सिंहजरहसयभादीनामिद मा गरि तलमातिश्तियोगतिनाम ॥ यस्य कर्मण उदयेनोष्ट्र- मायादीनाभिशशस्ता गतिर्भवति तदशशस्तविहायोगतिनाम ॥ यस्य मग उदयन नीरः स्थापरेपूयते तयारनामान्यथा स्यावराणाम- मा स्यात् । पाय धर्मग उत्पादयशाकररीत्पयते जीतदादर- সমাখননীয় সা: য য ক ন সুনন पिन समारोगनिन । पदयादाहारादि पटपर्याप्तिनिवनिम्त मिनाम । तन् पहि तपथ, शरीरनामोदयात्पुद्रलविपाकिन সঙ্কলিনুধ্য নানামালিন্যান্য মানার- क्षेत्रम्याः कमीसंबंधतो मूर्तीभतमात्मानं समवेतत्वेन समाभयंति मच तमुहर्तमंतरण समयनैकेन जायत शरीरोपादानात्मथमसमपादार- स्पात नाहरतिनिपाने सलमा तिलसलोपमाध्यादिस्थिराव- यस्मिन्टनेलसमान रसमा समरिसाशदिव्यं तदायकपरिणमन- सापि ना पश्चादेतहनापजायते न दियनिष्पत्तों सत्यामपि तस्मिन् क्षणे बापर्यज्ञानमुपयते तदा सापकरणाभावात् । उपहासनिःसरणशनेनिथ्य- निगरानतिरेणापि तईतर्मुदतकाले समताते भवति । भाषावर्गणाया- धनुर्विधभाषाकारपरिणमनशने परिमार्भािषापर्याप्तिरेषारि ·मुलाचारे- मुहूर्तादुपजायते । मनोवर्गणाभिनिष्पन्नद्रव्यमनोवष्टंभभेदानुभूतार्थस्मरण- शक्तरुत्पत्तिर्मनःपर्यादिः । प्रारंभोऽक्रमेण जन्मसमयादारभ्य तासां सत्वा- भ्युपगमान्निप्पत्तिस्तु पुनः क्रमणेतासामनिष्पत्तिरपर्याप्तिः । न च पर्याप्ति- प्राणयोरभेदो यत आहारादिशक्तीनां निष्पत्तिः पर्याति प्राणत्यभिरात्मेति प्राणः । पड्डिधपर्याप्तिहेतुर्यकर्मतत्पयाप्तिनाम ॥ शरीरनामकोदयानिर्वयं- मानं शरीरमेकात्मोपभोगकारणं यतो भवति त प्रत्येकशरिनाम । बहूनामा त्मनामुपभोगहेतुत्वन साधारणशरीरं यतो भवति तत्साधारणशरीरनामा यस्य कर्मण उदयात् रसरुधिरमेदमज्जास्थिमांसशुकाणां सप्तधातूनां स्थिरत्वं भवति तस्थिरनाम । यदुदयादेतेषामस्थिरत्वमुत्तरोत्तरपरिणामो भवति तदस्थिर- नाम । यदुदयादंगोपांगनामकर्मजनितानामंगानामुपांगानां च रमणीयत्वं तच्छुभनाम, तद्विपरीतमशुमनाम । यदयात्स्त्रीपुंसयोरन्योन्यप्रीतिप्रमः सोभाग्य मवति तत्सुभगनाम । यदृदयाघ्पादिगुणोपेतोऽप्यनीतिकरस्तदुर्भ- गनाम । चशब्दो नामशब्दस्य समुच्चयार्थः । यस्य कर्मणः उदयेनादेपद प्रमोपेतशरीरं भवति तदादेयनाम । यादयाइनादेयत्वं निष्प्रमशरीरं तदना- देयनाम, अथवा यदुदयादादेयवाच्यं तदादेयं विपरीतमनादेयमिति । शोभनः स्वरः मधुरस्वरः यम्योदयासुस्वरत्यं मनोज्ञस्वरनितिनं भवति तन्मस्वरनाम । यदयात् दुस्वरताऽमनोशस्वरनिर्वर्तनं तत् दुःस्वरनाम । पुण्यगुणास्यापनकरणं यश-कीर्तिनाम, अथवा यस्य कर्मण उदयास भूतानो घ म्यापन भवति तयशकीर्तनं नाम तापत्य कमपग्मयातिनाम यादयात्सद्भुतानामसद्भूताना चाप्याणानो स्थापनं तदयशस्वीर्तिनाम । नियनं मान निमानं तत विविध प्रमाणनिमानं स्थाननिमान चेनि पश्य कर्मग उदपेन अपि निमाने मयतम्तन्निमाननाम, अन्यथा नमन- नासिकादीनां सजातिप्रतिमामात्मनः थानेन प्रमाणेन च नियमोम स्यात् । यम्य कर्मण उदयन परममाईन्य फ्रेनीपूजाहेतुभरति सलामो म तीर्थानाम ! पूर्व विहीनी दायत्वाशिनाप बापापा विनवतियां भेदा मान १९५-१९६ ॥

·मोगांतराया, पुनर्भुज्यते परिभांगरतस्यांतरायः परिभोगांतरायः, दार्य: पर्यारपधिकार मोमातिभेदर्मतरायमानिभई पाह- बमाणिशागोद दाणं हा तराय भोगो प। परिमोगा विरियं पेव अंतराव पंचविहं ॥ १९७ ॥ उपनाचगो शान हामहरायो भोग । परिभौगोविय अंतरायशवविध १९७॥ टीका-गोशाक प्रत्येकमभिमन्यते, उगो, नाचगोत्र । या. दयाहोरपूलितपुतेषु जन्म तो, यादया हितेष कुलेषु जन्म सभागों । रापदः प्रत्येकमभिसंपध्यते अनुग्रहार्थ स्वस्याति. सदानं सम्पतिराया दारदेयादीनामतरायो दानतिरायः, । लाभ: मशिनवस्तु तम्यांतरायो टातिरायः, साहुज्यते भोगस्तस्यांतरायो सानिमारस्तम्यांतरायोबीयाँसरायः । दानादिपरिणामव्याघातहेतुत्वात् सदन्पपदेशः । यदयादातुकामोअप न ददानि, लन्धुकामोऽपि न समते, भोत मिछानपि न भुते, उपभोनुमभिवाउमापि न परिभुक्ते, उत्सहितुका- मोपिनोत्सहते। इत्येवमनराय पंचविधो भवति उत्तरप्रकृतिभेदेन ॥१९॥ एवमुत्तरप्रतिभेदोष्टचत्वारिशच्छतं भवति ॥ प्रकृतिस्वामित्वं प्रतिपादयभाह;- सपअडयालपणं धंधं गच्छति पीसअहियसयं । सम्वे मिच्छादिही धदिनाहारनित्थयरा ॥ १९८ ॥ शताष्टपत्यारिताकृतीनां बंध गच्छति विशत्यधिकशते । सर्या मिथ्याष्टिः नाति नाहारतीर्थकर १९८॥ टीका-अष्टचत्वारिंशछतमहतीनो मध्ये शतं विशत्युत्तर बंधश्क.. तयो भर्षति, अष्टाविंशनिबंधातयः । पंच शरीरबंधनानि पंच शरीरसं- . + .

·- मूलाचारे- र्मुहूर्नादुपजायते । मनोवर्गणाभिनिष्पन्नद्रव्यमनोवष्टंभमेदानुभूतार्थस्मरण- शरुत्पतिर्मनःपर्याप्तिः । प्रारंभोप्रमेण जन्मसमयादरम्य तासां सदा- म्युपगमानिष्पत्तिस्तु पुनः कमणेतामामनिष्पत्तिरपर्याप्तिः । न च पति- प्राणयोरभेदो यत आहारादिशक्तीनां निष्पत्तिः पर्याप्तिः प्राणत्येभिरत्मेति प्राणः । पडिधपर्याप्तिहेतुर्यत्कर्मतत्पतिनाम ॥ शरीरनामकर्मोदयानिर्य- मानं शरीरमेकात्मोपभोगकारणं यतो भवति तत्प्रत्येक शरिनाम । बहूनामा- त्मनामुपमोगहेतुत्वेन साधारणशरीरं यतो मवति तत्साधारणशरीरनामा पस्य कर्मण उदयात रसरुधिरमेमजास्थिमांसशुक्राणां सप्तधातूनां स्थिरत्वं मति तस्थिरनाम । यदुदयादेतेषामस्थिरत्वमुत्तरोत्तरपरिणामो भवति तदस्थिर- नाम । यदयादंगोपांगनामकर्म ननितानामंगानामुपोगानो च रमणीयत्वं तच्छुभनाम, तदिपरीतमशुभनाम । पदयात्सीपुंसयोरन्योन्पीतिमा सौभाग्य भवति तन्मुभगनाम । यदुदयापादिगुणोपेतोऽप्यपीतिकरस्तदुर्म- गनाम । चशमो नामशब्दाय समुच्चयार्थः । यस्य कर्मणः उदयनारेमा प्रमोपेत शरीर मवति तदादेयनाम। यादयादनादेयत्वं निष्प्रमशरीरंतना- देयनाम, अथवा यादयादादेयवाभ्यं तदादेयं विपरीतमनादेयमिति । सोमनः Ar: मधुरदरा पस्योदयात्सुस्वास्वं मनोशसानिर्वतन मशी तन्मुभरनाम । यादयात् स्वरता मनोशावानियतन त नाम । पुण्यगुणाम्यापनकरणं यश कीर्तिनाम, अया याय कर्मण उदमाममनाना चम्याग्न माति तपशानिने नाम | त-पत्य कमपरमपराकानिनाम यादयामद्नानामसद्तानो चाप्यागाना स्थापन तपशतिनाम । लियत मान निमानं तत् विविध प्रमाणनिमान स्थाननिमा पनि याप कर्मग पदपन दे अपि निमाने मवतम्ननिमाननाम, अन्यथा वर्णन पन. नामिचारी समातिप्रतिमात्मनः पानेन प्रमाणेन च नियम म्यात् । यम्य कर्मण अपन परममातिय भेलोपनहेतुति ra- तर नाम | हिमानीना दावापा पिन भेदा मनन । १९५-१९६५ ·मितानुसायतिराया सभातराय., साहुज्यने भोगस्तरांतगयो Financ., पुनर्भया परिभातस्थांतरायः परिभोगांतगया, बर्षिः मया मिथ्यारष्टिः पाति माहारकिरा १९८१ पपपपति निभई पा.- राणिपागा दाणं याताप भोगो पर परियोगा विरिपच अंतरावर पंपपि ॥ १९७ ।। माMeinो भाग । परिभागाचारापदि १९॥ टी-eng मनिमय, उगो, भीगो । या. Prai मम नाक, पाइपमारतेष टेषु जन्म PritSAME FAसयाले भनुपाधि रियाति. करें दानं सांताद पादानामतरापी दानोतरायः, । लाभः निराधीपतय: । दानादिपरिणामप्यापातहेतुत्वात् नमः । पादयाहामो न ददाति, सम्पदामोऽपि न समते, भीमामा र भने, उपभोनुमभिप्रापि न परिभने, उत्सहितुका- मोपिनोमाय पंथविधो भवति उत्तरप्रवृतिभेदेन ॥१९७१ समुनग्मानिभायादारिदा माति । भनिरामित्व प्रतिपादयभाह,- मपाटयासपणं धं गति पीसअहियसयं । मध्ये मिष्यादित पंधदिनाहारतित्यपरा ॥ १९८ ॥ तावादानप्रीमो बंध गच्छति विशत्यधिकशतं । टीकचत्वारिंशयातप्रकृतीना मध्ये शतं विशाल्युत्तर बंधकृ- सयो भति, अष्टाविंशतिरातयः । पंच शारीरबंधनानि पंच शरीरस- ·- ३१२ मूलाच- घातानि चत्वारो वर्णाः चत्वारो रसाः एको गंधः सप्त स्पर्शा सम्यक्त्वस- म्यतिथ्यात्वे दे इत्येवमटाविंशतिः । एताभ्यः शेषाणां प्रकृतीनामाहारद्वय- तीर्थकररहितानां सप्तदशाधिकं शतं मिय्यार्विवाति । एतासां मिथ्यादृ- प्टिस्वामीति । तीर्थकरं सम्यक्त्वेन आहारद्वयं च संयमेनातो न मिथ्याष्टि- बनाति, आहारकाहारकांगोपांगतीर्थकरनामा ति ॥ १९८॥ सासादनादीनां बंधप्रकृतीः प्रतिपादयन्नाह;- वजिय तेदालीसं तेवण्णं चेव पंचवणं च । बंधइ सम्मादिट्ठी दु सावओ संजदो तहा चेव ॥ १९९॥ वर्जयित्वा विचत्वारिंशत् त्रिपंचाशत् चैव पंचपंचाशच। वनाति सम्यग्दृष्टिस्तु श्रावकः संयतस्तथाचैव । १९९ ॥ टीका-चश्ब्देन चिता. सासादनसम्यग्दृष्टिमिथ्यादृष्टयोधप्रकृती- स्तावनिरूपयाम:-मिथ्वाचनपुंसकवेदनरकायुनरकगत्येकद्वित्रिचतुरिदिय- जातिहुंहसंस्थानासंप्राप्तासुपाटिकासंहनननरकगतिप्रायोग्यानुपूातपस्थावर- सूक्ष्मापर्याप्तकसाधारणशरीरसंज्ञकाः पोडश प्रकृतीत्यक्त्वा शेषा मिथ्याह- टिबंधप्रकृतीरेकोत्तरशतं सासादनसम्यग्दृष्टिनातीति । सम्याश्मियादृष्टिःसभ्य- ग्दृष्टिबंधप्रकृतीस्तीर्थकरदेवमनुष्यायरहिताश्चतुः सप्ततिसंख्याका वनातीति, निदानिदापचलापचलास्यानगृक्ष्यनंतानुबंधिकोधमानमायालोमस्रीवेदतिय- गायुस्तिर्यग्गतिमध्यमचतुः संस्थानमध्यमचतुः संहननतिर्यगतिप्रायोग्या- नुपर्योयोताप्रशस्तविहायोगति दुर्भगदुःस्वरानादेयनीगोत्रसंशकाः पंच. विंशतिप्रकृतीः परिदत्य तीर्थकरसहिताः सासादनबंधप्रकृती सप्तसात- तिरसंयतसम्यग्दृष्टिनाति । अप्रत्याख्यानावरणक्रोधमानमायालोममनुष्य- गोदारिदशरीरांगोपांगमनुष्यायुवर्षभनाराचसंहननमनुष्यगतिप्रायोग्या- नुपूर्यतानी दशप्रकृतीः परिक्षाय शेषा असंयतसम्यग्दृष्टिबंधप्रकृतीरिपंचा- सदहिततीर्थराहारदयसहितमिच्याइटिपकतीर्वा सप्तयष्टिसंशका संपता- ·পাখা । *ী কবি । খানাখখান্নানমালা: মারাঃ এ কে ঘােয়শ খামাখি * শাশ: যথগামাণমাগাযী যাবি। স ম মধ্যuালাসা নয় সহথমসানি- হায়খানুযidলকা ? মা যে বা সানী শোন । মার্শম্যাগ্রোয়াল অণুক শেন লা মৃৎ নিমা হাহা. র হত্যাক- ঘাষনাৎ খur৫ সস ও ধাঁযi বাঘনানিবজিবি- **ৗলতাবানুইয়ানববন্ধকহাবসৗথ- চোষবিষfথাযযালয়যানুসনবনীতাৰিাষা- শনিশ্বায়যায়বিধাইঘনিমালকাঃ : ঘধি : ঘনমনী বালা ধমান লবন- নিয়ম বা ৰে মাহিযাবলানি বিহানিয়া ধমান, তানাহার তওঁ jহনি (হরিনগুণ- दिनीयभागे भाति ततः संबरनकोधरहिता विशतिप्रतीस्तृतीयभागे মানি লনযাঁতলানো নিৰিহানিমুখই যানি নর কই দাবাং তাহসিনা মম বৰি। সৰ তা না হয় মনিঃ হ্যৱহাৰাং বুয়াঘাট যান, আলীনবাযহবিল বাসবহঃ থিৱহাৰামক বই লিখা নয়- पायो वभाति, तन उर्व सातवेदनीयारका प्रतिमुपशातकपायसी- যথাযৗক্তিকামী এia। সীমা অঘৗ ন বিকা বমিং व्याख्याता पातिवंधविकल्प, दानी स्थितिबंधविकल्पो স্বামঃ খ ফিনিধিধায়া সংবা ঘ পর মনৰাময়।

·मूलाचारे-- rh -AHAR- A- . स्थितिः समाना तनिर्देशार्थमुच्यते- तिण्हं सलु पढमाणं उमरस अंतराययस्सेय । तीसं कोडाकोडी सायरणामाणमेव ठिदी ॥२०॥ प्रयाणा खलु प्रयमानां उत्कृष्टं अंतरायस्यैव । त्रिंशत् कोटीकोट्यः सागरनाम्नामेव स्थितिः २००॥ टीका-याणा प्रथमाना ज्ञानावरणदर्शनावरणवेदनीयानां सामी- प्यात्साहचर्यादा सर्वेषां प्रथमत्वमंतरायस्य च उत्कृटा स्थितिः सागरनाम्ना त्रिंशत्कोटीकोट्यो नाधिकाः । पंचानां ज्ञानावरणीयानां नवानां दर्शना- वरणीयानां सातवेदनीयस्यासातवेदनीयस्य पंचांतरायारणां चोत्कृष्टः स्थिति- बंधः स्फुटं त्रिंशत्सागरोपमकोटीकोट्यः । एत कर्मरूपपुद्गला एतावता कालेन कर्मस्वरूपाभावे क्षयमुपद्रजंतीति ॥ २० ॥ तथाः- मोहस्स सत्तारें खलु बीसं णामस्स चैव गोदस्स । तेतीसमाउगाणं उवमाओ सायराणं तु ॥ २०१॥ मोहस्य सप्ततिः खलु विंशतिः नानश्चैव गोत्रस्य । अभयस्त्रिंशत् आयुप उपमाः सागराणां तु ॥ २०१॥ टीका-मोहस्य मिथ्यात्वस्य सागरोपमानां कोटीकोटीनां सप्तत्तिर- कृष्टा स्थितिः, नामगोत्रयोः कर्मणोरुत्कृष्टस्थितिःसागराणां कोटीकोटीनों विंशतिः पूर्वोक्तेन सागरनाम्नां कोटीकोटी इत्यनेन संबंधः । आयुषः पुनः कोटीकोटीशब्दो नास्तीति संबंधस्तथानभिधानादागमे इत्यतः सागरशब्देनैव संबंधः । कुतः पुनः सागरोपममहणादायुष उत्कृष्टस्थितिः उपमा सागराणा प्रयस्त्रिंशस्थितेः सागरेलयाविंशद्भिरुपमा । तुशब्दः सर्वविशेषणसंग्रहार्थ- ·मष्टा भितिषधः सागरोपमश्य त्रयः समभागा नामगोरायाण सागरोप- परियति सा, सातवेदनीयविदमनुष्यातिप्रायोग्यानुर्यनाम्नाममा स्थिति- दरसागरोपमकोटस, पोटशवपापाणामु : स्पितिवधभत्वारिश- कोटीकोटपा मारणा, पुवेदहारपतिदेवगानिसमस्तुरयस थानवमर्षभ- পানাৰমস্যালুমহাৰাষাগাৰথিমগাধা-- देवशासतिरोगामुष्ट निध: दशसागोमकोटीकोश्या, नमकदारतिशोरभयनामानहातितिगायद्रियाद्रियजात्यौदा- विविधिकलेजसार्माणाधिानीवारिकवविधिकागोपा-गासंप्रा. দাঠিন্যানেলখোলানাযানুযায়- पातायातोपासातपायोताप्रास्ताविहायोगतित्रमाथावरवादपर्यामप्रत्ये. मरास्थिभागाभागनादेयायशस्वीर्तिनाम्न नीचोत्राणाम- गर स्थितियो विशतिसागरोपमाटीकोटयो नरकदेवायुपोषय- शिरसागरोपमाण्युष्टास्थिति., तिर्यहनुयायुष उत्था ग्धितिम्राणि पोपमानि सन्दिपत्रीन्द्रियचतुरिदियभातिवामनसंस्थानकीलकसहन नगमापामाधारणनामामुनष्टस्थिति अष्टादशसागरोपमकोटीकोटयः, भातररांगोपांगतीरनामामुत्कृष्ट) स्थिति अताकोटीकोट्या न्यो- धमस्थाननाचमहननपारवास्थितिमर्दशसागरोपमफोटीकोट्या, काज- संस्थानानारावर्गहननयोस्तष्टा षोडशसागरोपमकोटी- संयः । सर्वत्र पान्यः सागरापमोटीकोटवस्ताति वर्षशता- पावभावस्थितिः कर्मनिषेधकः, येषां तु अंतःकोर्टाकोश्यः स्थिति नेपाम आवाधा, आयपः पूर्वकोट-विभाग उत्कृष्टावाया आपाधाना स्थितिः धर्मस्पितिकर्मनिषेधक हतिय संशिपंचेंद्रियायोवृधा स्थिति- गदियस्य पुनर्मिथ्यात्वयोवृष्टः स्थितिध एक सागरोपमं । पापा सप्त चत्वारो भागा ज्ञानावरणदर्शनावरणातरायसातवेदनीयानामु स्थिति. मास्य नौ रातभागौ । एवं शेषाणां गाशिवणेकेंद्रियरयोत्वष्टा स्पितिः - ·म्यो- माया, तम्या. मंदृष्टिगवं एवं द्वन्द्रियायम- गा जिपंचेंद्रियपर्यतानामुत्कृष्टा स्थितिः साया। दीन्द्रियम्य मिथ्यात्वम्योत्कृटा स्थितिः पंचविंशतिः सागरोपमाणां, त्रीट्रियस्य पंचागत्, चतुर्रािद्रियम्य शनं असंशिपंचेंद्रियस्य सहयं । तदिभागेनैव शेषकर्मणामन्यन्वृष्टा स्थितिः माध्या त्रैराशिकक्रमेण । तेषां मंदृष्टयः । दीन्द्रियत्य मिथ्यावदीनां २५ ४०. ७ २००१.१.. ७ ७ ३०. ७ - बीन्द्रियस्य मिथ्या- 1... ३... २०. चतुर्रािदिया त्वादीनां . म्यमिथ्याव- दीनां असज्ञि २... पंचेंद्रियस्य मिथ्यात्वादीना- मकृष्टः स्थितिबंधः । सर्वत्र चापः संख्यातभाग एवं आवाधा इति ॥२०१॥ उत्कृष्टस्थितिबंध प्रतिपाद्य जघन्यस्थितिबंध प्रतिपादयन्नाह;- वारस य वेदणीए णामागोदाणमट्ठय मुहुत्ता । भिण्णमुहुत्तं तु ठिदी जहण्णं सेस पंचण्हं ॥ २०२॥ द्वादश च वेदनीयस्य नामगोत्रयोरप्टौ मुहूर्ताः । भिसमुहूर्त तु स्थितिः जपन्या शेषाणां पंवानां । २०२॥ टीका-वेदनीयस्य कर्मणो जघन्या स्थितिः द्वादश मुहूर्ताः, नाम- गोत्रयोः कर्मणोरष्टौ मुहूर्ताः जपन्या स्थितिः । शेषाणां पुनः पंचानां ज्ञाना- वरणदर्शनावरणमोहनीयायुरंतरायाणां जघन्या स्थितिरंतर्मुहुर्तमात्रेति च । अघन्यस्थितविशेष प्रतिपादयन्नाहा-पंचज्ञानावरणचतुर्दर्शनावरणलोभसं- जलनपंचांतरायाणां जपन्या स्थितिरन्तर्मुहूर्चा सातवेयस्य दादशमुहूर्ना यशः ·M गोत्रयोटो मार्नाः दोधसंग्वसनस्य समासो पानसंग्लनस्येक- पन्यापमारस्पातभागना अनंतानुवंध्यमस्याग्यानमायाख्यानानो सागरो- पश्यशिकार माम मायाजालनापामाराः पुग्यवेवग्यायो संवत्सग निदानिदायरा- प्रचनाम्यागादिनिदाशचनामातोश्नीयाना सागरोपमस्य पयः माभागाः पल्पोपमायामागहीनाः । मध्यान्वय सागरोपमस्य मप्तदशभागाः पमाय पवार ARATI पम्योपमासापातभागहीना अशाना नोकपायाणा कागतमम्य दो सप्तभाग पोपमासंन्यातभागहीनो नाकदेवाषावशप- सत्याणि तिनुप्यापारतर्मुना नरकगतिवारपियशगिंगोपांगदेवग- विधायोग्यानुपयांगा सागरामस्य दो सप्तभागो पल्योपमासंस्थातभागहीनी आराराहारांगोपांगताराण सागरोपमा काटीकोटयोऽत: कोटीकोरी शेपा सागरोपमस्य सप्तभागो पल्पोपमासस्यानभागहीनो । सर्वत्र जपन्या स्थितिरिति सबंधनीया । सर्वत्र चौतर्मुहर्नमायाचा आवाधो नाम 'वस्थितिः कर्मनिषेधः । सोऽयं जघन्यस्थितियंधः सामान्यापेक्षया शिद्रियादिपवियत्रीन्द्रियगीहियासशिपंधियाणा सर्पक- र्मणा नपन्यस्थितिबंधा य एशेताट उमः स एव पल्योपमासंस्थातभाग- हीनोमव्याति ॥ २०२ ॥ अनुभागय निरुपयन्नाद- फरमाणं जो दुरसो अग्झयसाणजणि मुह अहो या धो सो अणुभागो पदेसबंधो इमो होह ॥ २० ॥ कर्मणा यम्त रस अध्ययसागजनितः सुमोऽशुभो या । पपास अनुभाग प्रदेशबंधः अयं भवति ।। २०३ । टीकाणा शानावरणादीनां यस्तु रसः सोऽनुभवोऽध्यासान: परि- जानितः धिमानमायानोभतीजगदिपरिणामभावतःशुभः सदाभ. अगवा पा शिपार्थः सोऽनुभाग: 1 या भागोमरियादीनाक्षीण- समंदादिभावन शेषतया पर्मलाना सीवादिभावेन वगतमाम- ·मूलाचारे- विशेषः शुभोऽशुभो वा यः सोऽनुमागवंधः । शुमपरिणामानां प्रकर्षभावा- च्छुमप्रकृतीनांप्रकृष्टोऽनुमोऽशुमप्रकृतीनां निकृष्टः अशुभपरिणामानो प्रकृष्टभावादशुभमकृतीनां प्रकृष्टोऽनुभवः शुमप्रकृतीनां निकृष्टः । स एवं प्रकृतिवशादुपपन्नो रसविशेषः विधा प्रवर्तते स्वमुखेन परमुलेन चैवं सर्वासां मूलप्रकृतीनां स्वमुतेनेवानुभव: उत्तरप्रकृतीनां तुल्यजातीनां परमुरे नापि आयुर्दर्शनचारित्रमोहवानां, न हि नरकायर्मुसेन तिर्यमायुर्मनुष्या युर्वा विपच्यते नापि दर्शनमोहश्चारित्रमोहमुसेन चारित्रमोहो या दर्शनमो हमुसेनेति । तथा देशघातिसर्वपातिभेदेनानुभागो विविधः, देशं पातयतीति देशघाती सर्व पातयतीति सर्वघाती । निद्रानिद्रापचलाचलास्त्यानदिप- चलानिदाः चतुःसंज्वलनवा द्वादश कपाया मिथ्यावादीनां विंशतिती- नामनुभागः सर्वघाती ज्ञानादिगुणं सर्व घातयतीति वनदाह इव । मतिशानभूत- ज्ञानावधिज्ञानमनःपर्ययजनावरणपंचांतरायसंज्वलनक्रोधमानमायालोमनक नोकपायाणामुन्कृष्टानुभागबंधः सर्वधाती वा जघन्यो देशपाती माता- सातचतुगयुः सर्वनामप्रकृत्युधेनचिर्गोत्राणामुल्कष्टायनुभागबंधः पातिना प्रतिभागी देशपाती पातिविनाशे स्वकार्यकरणमामाभावात् प्रता अधातिप्रकृतयः पुग्यपापसंज्ञाः शेपाः पुनः पूर्वोका पातिसंशा पाया मर्य- तीति । अशुभप्रकृतीनां चत्वारि स्थानानि निकांनी विपकालपटानीति, मुमपतीनां च चत्वारि स्यानानि गुइरसंहारामृतानीति । मोहनीयात- रायनिताना पण्णां कर्मणामन्तृष्टानुभागवंधः चनः स्थानिको अपन्या- माधो दिस्थानिक सोपा दिपिचतुः स्थानिकः, मोहनीयांतराययोगा- धानुभागर्दवचन: स्थानिको जपन्यानुभागध एकस्यानि: शेषा एकाद- विचःम्यानिः । चानावासविदर्शनावरणगया सन्दरनांचा- नगपागा दशमीनमाानुभागमभवतुस्पानिको जपन्यानुभाग पंच एस्थानिक शेषाः सपशिसानाशणमातामातरियावदा- दरकायारीसायमायु:मनामकापनागाप्रमानुभाग- ·पर्यास्याधिकारः। भश्चतुःस्पानिक जघन्यो दिस्थानिक शेपो तित्रिचतुः स्यानिकः । कातिनामे करयान नास्ति । पुवेदरहिताना नोकपायाणामेकाथानं नास्ति विश्वदेवस्थान काजीरवत् विधान विषवत् निरधान कालकूटषत् चतुः समान अशुभमतीनामेतत् । गुहवदेवायानं संवा विधानं शर्करावर रियान अमृतवत् धतुः स्थान शुभप्रकृतीनामेतदिति । पंचशरीरपटाया- नायगोपांगपटसंहननपंचवर्णदिगंधपंचरसायस्पर्शागुरलपृषपातपरपातातपो- योतनिमानपत्येवसाधारणस्थिरिथरशुमाशुभा एता प्रकृतपः पुनलवि- पाका. पुटपरिणामिन्यो यत इति चत्वार्यापि भवविपाकानि भवधारण- स्वावशानुपाणि क्षेत्रविपाकानि क्षेत्रमाश्रित्य फलदानात् । रोपातु मतयो जीवविपापा जीवपरिणानिमितत्वात पनि । २०१। अनुभाग प्यारयाय प्रदेशबंध प्रतिपादयभाह,- सहमे जोगघिससेण एगरखेत्तापगाढठिदियाणं । एक दु पदेसे फम्मपदेसा अणता दु॥२०॥ समापोगविशेषात् कक्षेत्रायगादरियताः। एकास्मिन् मोसी कर्मदेशा अमेवारत ॥२०४॥ रीका- एम एमाः न रथला: आंगहिरोसंण योगविहीपेण मनाच- पनपयविशिष्प्यापारात एकसेनीगा एलेको म सराय- माहिना पभिमेशामा बनिरताः परस्मिन् ३ पे पुति विदिशाणे सिता: मम के पोल amam देशाः शान पणानिनिमितपरमाणप. अतर KA wr. राणयोरभावानुवर्णा वाया मान स्पूना, गाहश्चातानिres nानाने एक- भीवराहपनि भयोsrin After Vave ATM Caren मानिस mamale mirngana प .

·मामा- -- .. 1 हिं मन मनमाय AI shram Tiral गोगानगर :, प्रदेशात ARE नामावगेशनानि । मनमा अनंगरtarge. मनुनमयदार्ग, मन्येयानमार्गम्या नव्यrantire गम- याणा: किमान मागामिनःपना- परम्प भागागादिनः गित गायिनिका पंचागमन भागमा प्रतियोग्या पाक्षेमरगामिनः पिताः गारमा योगसामना गाः कर्मस्पेयरममाफियते । अयं प्रदेशपंप म:मनो योगगायिकमनोनंतानं प्रदेशा एक- प्रदेश में पिता प्रदेशात । अधिकर्म योग्यपदान एका मंगन बंधनमागताना आयभाग पर नामगोत्रपोग्न्योन्यममोऽधिक मतग भाग आयमांगान ज्ञानारपणदर्शनावरगांतरायाणा मामोन्योन्यमहश एक- तानामगोपयोगकतरमागाधिकः मोहत्य भाग आवगतगयेस्तरमागा- दधिक: मोहभागादिनीयभागो:धिः ।मत्र आवन्याः सम्यातमागेन भाग हते पहधं तेनाधिः इति । एवं मतविधयानां पड़ियांधानां च ज्ञातव्यं । शानावग्णादीनामात्मप्रदेशमाग आत्मात्मतरमकृतयों याय- स्तावद्गारभिगछति । २०४॥ एवं बंधपदार्थो च्याम्यातः संक्षेपतः, इत उर्धमुपशमनविधि क्षपण- विधि च प्रपंचयन्नाह;- मोहस्तावरणाणं सयेण अह अंतरायस्स य एव। उधयजइ केलयं पयासयं सम्बमावाणं ॥२०५॥ मोहस्या चैव । उत्पद्यते पते केवलं के वलज्ञा देन मव- मुपशमनविधि i 1 अय .

·पर्यापयधिकार मिथ्यात्वसम्पत्रिभ्यास्वानीत्येताः सप्त प्रकृतीः असंयतसम्यग्दृष्टिसंयतासंपत प्रमत्तामनादीनां मध्ये कोऽप्येक उपशमयति तत्राधाकृवृयपूर्वकरणानिकर- गानिकृत्वा अभिवृनिकरणकालस्य संख्येयेषु भागेषु गतेषु विशेषपातेन हन्य- मानमतानुवधिचतुष्कं स्थितिसकर्मोपशम याति स्वस्वरूप परित्यज्यान्यस्य भतिस्वरूपेण स्थानमनंतानुधिनामुरशमः पुनरध.पवृत्यपूर्वानिवृत्ति करणा- नि कृत्वा अनिवृत्तिकरणकालस्य संख्ययेषु भागेषु मतेषु दर्शनमोहशिकायो- दयाभाव उपशमस्तेपामुपशांतानामप्युत्कोपकर्षपरम कृतिसंकमणानामस्तित्व या ति । अपूर्वकरणे कमपि कपिशाम्पति धिपूर्वकरण: प्रतिसमयमनंतगुगविशुश्या बर्द्धमानः अंतर्मुहत कस्थितिसंडक पात- यन् संख्यातशतसमाणि स्थितिसंडवानि पानपनि तावन्मात्राणि प स्थितिबंधापमरणानि करोति एककस्थितिबंधाभ्यतो संख्यालसहस्राप्यनु- भागसंघकानि पातपति प्रतिममयमसंस्थातगुणश्रेण्या प्रदेशानिर्जग कोनि अप्रशस्तकमीशान वनानि लेपा प्रदेशप्रमसंख्यातगुणश्रेण्या अन्यामु प्रह- निपु वध्यमानस्ततिस्तिपरि सकामयति । पुनरपर्वकरणमनिसायानि निक- रणं प्रविश्यांतर्महर्नमात्रमनेन विधानेन स्थित्वा दादशाना पायाण नवना नौकायाणमंतरमंतर्मुदतन होति। अंतरे क्षते प्रथमसमयानुपरि अतर्भून गा असंख्येयगुणश्रेण्या नपुसंवेदमाशमयति ततोऽनर्मम गल्ला नपुग- कोदोपशमनविधिना स्वविदमुपशमयनि सोऽतर्मुतेन तेनैव विधिना पण कषायाणा पुरुषवेई चिरंतनसकर्मणा सह युगपापशमयति तत उ सम. योने दे आवन्यो ग वा वेदनाकधमुपशमयति ततोऽतम ने गाया असत्या. स्पाना यारयानसंगको पोशोधसंवरन चिरतनसत्कर्मणा सह युप- उपधामयति सनः समयोने दे आवस्यो गत्वा बोधर्मगरननसमुशम. যনি মা বাে অম্যান ঘানমনীষাম। मानज्यलन निमसर्मणा सह युगपशमयो, सनः समान है अबन्यो समानसम्माननामुमति AT यतिसमयमसेन या ·-~-- ३२० मूलाचारे- क तर्हि अर्वमधः स्थितास्तिर्यकच सर्वेष्वात्मप्रदेशपु व्याप्य स्थिता इति । कर्मप्रहणं सर्वमप्रकृतिसंग्रहार्थ अनेनोपादानहेतुसंग्रहः कृतः, प्रदेशा इति पुद्गलग्रहणं तेनाकाशादिप्रदेशनिवृत्तिः । अनंतानंत इति परिमाणः अनंतर- व्यपोहाथ,तुशन्दः अनुक्तसर्वविशेयसंग्रहार्थ,न संख्येया नथासंख्येयाः नाप्य- नंतास्ते पुद्गलस्कंधाः किं तु अमन्यानंतगुणाः सिद्धानंतभागप्रमिताः घना- गुलस्य संख्येयभागावगाहिनः एकदित्रिचतुः समयस्थितिका. पंचवर्णरसदिगं- घचतुःस्पर्शभवाः सूक्ष्मा अष्टविधकर्मप्रकृतियोग्या एकक्षेत्रावगाहिनः स्थिताः सर्वात्मप्रदेशेषु योगवशादात्मना प्रदेशाः कर्मरूपेणात्मसास्क्रियते । अयं प्रदेशबंध । अथवाऽऽमनो योगवशादष्टविधकर्महेतवोऽनंतानंतपदेशा एकेक- प्रदेशे ये स्थितास्ते प्रदेशबंधा इति । अष्टविधकर्मयोग्यपुद्गलानां एक कस- मयेन वधनमागताना आयुभीग एकः नामगोत्रयोरन्योन्यसमोऽधिक एकतरी भाग आयुर्भागात् ज्ञानावरणदर्शनावरणांतरायाणां भागोऽन्योन्यसदृश एक- तरः नामगोत्रयोरेकतरभागाधिकः मोहस्य माग आवरणांतरायकतरभागा- दधिकः मोहभागादिनीयभागोऽधिकः । सर्वत्र आवल्याः संख्यातमागेन भागे हते यबन्धं तेनाधिक इति । एवं सप्तविधधकानों पविधवंधकाना च ज्ञातव्यं । ज्ञानावरणादीनामात्मप्रदेशभाग आत्मात्मेतरप्रकृतयों यावत्य- स्ताबद्भागेरभिगच्छति ॥ २०४ ॥ एवं बंधपदार्थो व्याख्यातः संक्षेपतः, इत उर्ध्वमुपशमनविधि क्षपण- विधिं च प्रपंचयन्नाह;- मोहस्सावरणाणं सयेण अह अंतरायस्स य एव ।। उयवज्जद केवलयं पयासयं सव्यभावाणं ॥२०५॥ मोहस्यावरणयोः क्षयेण अथ अंतरायस्य चैय। उत्पचते केवलं प्रकाशकं सर्वभावानो । २०५५ टीका-मोहस्यावरणयोरंतरायाय च क्षयेण विनाशेनैवोत्पयते केवलं के वलशानं प्रकाशक सर्वभागनां सर्वव्यपर्यायपरिच्छेदक अथशब्देन सूत्रेणेव- मुपशमनविधि तावत्प्रतिपादगामि-अनंतानुवंधिक्रोधमानमायालोभसम्यान्य- ·पर्यापयधिकार ३२१ मिथ्यातसम्यविध्याला त्येताः सा प्रकृती: असंयतसम्पादृष्टि संपतामयत- समनाप्रमत्तादीनां मध्ये कोऽप्येक उपशमयति ताधाप्रकृ.यकिरणानिका- यानित्वा अनिवृत्तिकरणकालस्य संख्येयेषु भागेषु गतेपु विशेषघातेन हन्य- मानमतानुबंधिचतुष्कं स्थितिसत्कोपशमं याति स्वस्वरूपं परित्यज्यान्याय ta यामा उपशमानेपामुपशातानामप्यत्कीएकपपरप्रकृतिमंक्रमणानामस्तित्व इति । अपूर्वकरणनेकमपि कोपशाम्यति किवपूर्वकरणः प्रतिसमयमनंतगुगविक्ष्या वर्द्धमानः अंतर्मुह मकस्थितिटक दान- यन् संस्पातशतसहस्राणि स्थिनिगंडकानि पातयति मायन्मात्राणि प स्थितिबंधापमरणानि करोति करियतिबंधाभ्यतो संध्यानमााण्यनु. मागसंहानि पातयति प्रनिरामयम स्यातगुणश्रेण्या प्रदेशनिकाति अप्रशस्तकमान पानि तेषां प्रदेशममरांस्यातगुणश्रेण्या अया. लिपु वध्यमानातनिस्तिपरि सकामयति । पुनरकरणातिवम्यानिन- रणं प्रविश्यांतर्मनमानेन विधानेन स्थित्वा हादशाना पायाणा नव ना नोपायगाandari गा ए "":" mयाणा पुरुपयेई चिरंतनसत्कर्मणा सह पगपापसमति न सम- याने दगावल्यो ग मादनामुपशमयति तो मान गया या पानाय स्थान जोधा बोमन सितनसम्पर्मणा कर पाए. उपदमपनतम सप्रयोने भारत माता की गारनन ETER. पनि गत्या अमदास्यान पानमा अगCITrvey मानमल लिनसम्र्मणा सह यारTET, RT मान है अबयो गा मानसंकलनमाRAER AT FARRC- ·३२२ मूलाचारे- तगुणश्रेण्या उपशमयनंतर्मुहूत गत्वा विप्रकारां मायां मायासंजलनं चिर- तनसत्कर्मणा सह युगपदुपशमयति ततो वे आवल्यो समयोने गत्वा मायासज्वलननवकंबंधमुपशमयति ततोऽतर्मुहूर्त गत्वा विपकारं लोभ लोम- संज्वलनेन चिरंतनसत्कर्मणा सह लोभवेदकादा द्वितीयविभागे सूर्मा किटिका मुत्स्वा शेष बादरलोभं स्पर्द्धकगतं सर्वनववंधोच्छिष्टावलिक- वयं अनिवृत्तिचरमसमर्निवृत्तिरुपशयमति नपुंसकवेदमादिं कृत्वा यार- लोभसंज्वलनं एतेषामनिवृत्तेरुपशमकं भवति ततोऽनंतरसमये सूक्ष्मादि- काम्वरूपं वेदलोभं वेदयन् नष्याऽनिवृत्तिसंज्ञो सूक्ष्मसापरायो भवति ततधा- स्मनश्चरमसमये लोभसंज्वलनं सक्ष्मकिट्टिकास्वरूपं निःशेषमुपशमयति तत उपशातकषायः वीतरागमस्थो भवति। उदयोदीरणाकर्षणोपकर्षणपर- प्रकृतिसंक्रमणस्थित्यनुभागसंडकघातविना स्थानमपि समनाम्नेष मोहनी- योपसामनविधिः इति । अथ क्षपणविधि वक्ष्ये । क्षपण नाम अष्टकर्मणां मूलोनरभेद पति न प्रकृतिस्थित्यगुभागप्रदेशानां जीवा ज्योतिः शेपे विन्यास इति । अनंता- नुवंधिकोधमानमायालोभमिथ्यात्वसम्पतिथ्यात्वसम्यस्वास्याः समप्तकृतीरेता असयतमम्यग्दृष्टिः संयतासंयत प्रमतसंयतोऽप्रमत्तो वा क्षपयति, किमक- मेण ने याह;-पूर्वमनंतानुबंधिचतुष्क त्रीन करणान् कृत्वाऽनिवृत्तिकरणच- रणमसमयेक्रमेण क्षपयति पश्चात्युनरपि बीन करणान् कृत्ला अधः प्राषि काणापूर्वकरणो दावतिकम्यानिवृत्तिकरणकालसंख्येपभागं गत्वा मिघ्या क्षयनि ततोऽतर्मुत गत्वा सम्यतिथ्यावं क्षपयति ततोऽतहत गाया सम्पब क्षायति ततोऽधः प्रवृतिकरणं कृत्वा तमनेनापूरणों मानस एकमपि कर्म क्षपयति तु समय प्रति अमंग्येयगुणस्यापेण प्रदेशानिनंग करीनि अंगमुइनस्थितिसंपातपन्नात्मनः बाला तर अम्म्यातममाथितिहानिपारयति तापमानवाणिमितिबंधा- पमानिनि तेभ्यश्च संग्न्यानमहम्रगुणानुमागपातान करोति पर एकानुभागमं कोलीकामाईप यिनियरकाकाहारः संन्यातगुण

·पर्यापयधिकारः
३२३
यो । एविधं कृत्वानिवृत्तिगुणस्थान प्रविश्यानिवृत्तिसंख्यातभागी पूर्व-
विधानेन गमविश्वशानिनिकालसंख्यातिभागे शेपे स्त्यानमृद्धित्रय
भागनिनिर्यग्गत्येद्रियदीन्द्रियवद्रियवादियजातिनरकगतितिर्यगति-
मायोग्यानुपूर्यातपोपोतापावरमुश्मसाधारणसंज्ञकाः षोडशभकृतीः क्षपयति
सनोऽनर्मत गन्दा अप्रत्याख्यानावरणकोधमानमायालोभान क्रमेण अपयति
स एष कर्मप्राभूतस्योपदेशः, पायाभूतोपदेशः पुनः अष्टमु कषायेषु
क्षीणेषु पश्चादन्तमुत गत्वा पोटशर्माणि दादश वा क्षपयत्यत
उपदेशो मायोदावयवयभीरुभिरिति । तनोऽजमुहून गत्वा चतुर्णा
मंगलनाना नानां नोपाया अंतरं करोति, सोदयानामंत-
मुनमात्रं प्रथमस्थिति स्थापयनि अनुदपानां समयोनाबलिकामा प्रथम-
स्थिति रथापयति ततोतरे कृत्योऽनमुहतेन नपुंसको क्षपयति ततोऽन-
निंग-वा नीदं क्षपयति ततोऽतमहतं गत्वा पण्णो पायाणा वेद चिर-
तनसत्कर्मणा सह वेदविदिचरमसमये युगपत् क्षपयति नत आवाम -
कालं गत्वा पुः क्षपयति नतोऽतमहत्तन बोधमन्यलनं क्षपयति ततोऽत-
हसेन मानर्मज्वलनं क्षपयति नतोन्ति नैन मायासंम्बलनं क्षपयनि ततो-
उनमत गन्दा सूरमसापरायगुणस्थानं प्रतिपायते एतेषु सोऽपि सश्ममापराय-
मा मनभरमसमये किहिकागतं सर्व लोभमन्वलन क्षपयति ततोऽनतर
क्षीणकपायो भवति मोश्यतर्मुसे गमयिका आमनो विचामसमये निद्राम-
चलासशके प्रतीक्षपयति ततोऽनतर घरममभये पंचशानावरणचतुर्द-
र्शनावरण चौतरायाल्याश्चतुर्दश प्रकृतीः क्षपयति एतेषु विषष्टिकर्ममु
साणेषु सयोगिजिनो भवति । २०५॥
सयोगिकेवली महारको न किंचिदपि कर्म क्षपयत्ति नतः क्रमेण विलाप
योगनिरोध कृत्या अयोमिकेवटी भवति स यत्कम रुपयति तामिपयनार;
तत्तौरालियदेहोणामा गोदं व केवली युगय ।
आऊण घेदीयं चढहिं सिवितु णीरभो होइ॥२०६॥

·२२५
मनापारे-
तनीधारिसोई नामगो केयली पुगपत् ।
आपुःपानीयं चत्वारिक्षपपित्या मीरगा भवति। ..
टीका-सयोगिकपली मोहारिकशी सनिकास का
नामगरे णी आयुनाय ग गुगात क्षायिका नरिमा नि:
मासि । शेषमा--अपोली मामासगिरमगमनाप
परेलियशरीपंचगंधातपंगशरीयानामगंगानगोगरगह
Annai गरमायापी गतिप्रायोग्यानुगुमाउातो.
पदयोग पारिसियामाशुभसुभग गमा
NEFIनमानीगाणि पा दागानगी ने
•मन गागमनुष्यतिन दियजातिमनुष्मातिापाया.
माण-तमाश:/fashiram
HIRANAMItो दाकिनीना निर
14 AT देतीशाननगगगगग पुग
MininानाATRAPAT HAR२.१ ॥
rin
मामीमामा पीवn.
मागी
६. ममिति: मालगुणनिधि माममाानुनि
नारम्यानमान: परम गानानि नामः।
बाद ममिता मिनी नागरिकांनी
मनिारयानी धाममा मः ॥
ritain. 11
• Antaint

·प्राEि
अप प्रशस्ति-पाठः।
प्रणमामि I पिएरिना।
पर जाना ति मनिपम लि.
सामनो अनादरकर्मक्षियरया।
स्मन्ने मनि शमीनं जपति रन । २०
जयन्तु गीतमाशमिता गगनायरा ।
गायो जिनपदान्त धीमा बमदार ३.
व दपणे विषम न. ( ' )।
को भाद्रपदे मासे नाम्या गुरुवार४ ॥
भीमाचारय सधिः ।
मलायागय मनातुर्नामाLE ॥ ॥
अथ-
श्रीजवापद ही रे मातमझके ।
पुरमादल देशोस्ति यो देश. मुगसम्पदः ॥ ६॥
सनालिग्निना नाम्ना नगरीमामयः ।
शान्तिमानाशा पगाराभिन्द्रदिना ॥७॥
विपने नत्ममीपस्था श्रीमती योमिनीपूर्ण ।
पा पाहि पातिमाहिश्रीरलोगमिधा नए ॥८॥
तस्याः प्रत्यादिशि स्यात श्रीहिसारपिरोजक ।
नगर नगरभादिवतारानिविगानित ..
सत्र गपं करोयेर श्रीमान् कुतवाना ।
तथा निम्मान दाता भोक्ता प्रतापवान् ॥१०॥
अथ श्रीमनमम्मिनन्दिनपेऽनजान ।
बलात्कारगणतन गए. सारस्वतासभत् ॥ ११ ॥

·मूलाचारे-
तत्राजनि प्रभाचन्द्रः मूरिचन्द्रो जिताङ्गजः।
दर्शनज्ञानचारित्रतपोवीर्यसमन्वितः ॥ १२॥
श्रीमान बमूत्र मार्तण्डस्तत्पट्टोदयभूधरे ।
पद्मनन्दी बुधानन्दी तमश्छेदी मुनिप्रभः ॥ १३॥
तत्पट्टाम्बुधिमञ्चन्द्रः शुभचन्द्रः सतां वरः ।
पंचाक्षवनाशनिः कषायमाधराशनिः ॥ १४ ॥
तदीयपट्टाम्बग्भानुमाली
क्षमादिनानागुणरत्नशाली।
भट्टारकश्रीजिनचन्द्रनामा
सैद्धान्तिकानां मुवि योऽस्ति सीमा ॥ १५॥
स्थादादामृतपाननृतमनमा यस्यातनोत् सर्वतः
कीनिमितले मशाधवला सज्ज्ञानदानात् सतः ।
चार्वाकादिमतप्रवादितिमिरोष्णाशोर्मुनीन्द्रप्रभोः
सूरिश्रीजिनचन्द्रकस्य जयतात् संघो हि तस्यानयः ॥ १६ ॥
तन्ठिप्या बहुशास्त्रज्ञा हेयादेयविचारकाः।
शमसंयममापूर्णा मृलोत्तरगुणान्वितः ॥ १७ ॥
जयकीर्तिश्चारकीर्तियनन्दी मुनीश्वरः ।
भीमसेनादयोन्ये च दशधर्मधरा वराः ॥ १८॥ युग्मं ।
अस्ति देशवताधारी ब्रह्मचारी प्रणामणीः।
नरसिंहोऽभिधानेन नानापन्थार्थपारगः॥ १९ ॥
तथा भरिगुणोपेतो भगनामा महत्तमः ।
श्रीमानश्वपतिश्चान्यः सुमतिर्मुरभक्ति कृत् ॥ २०॥
अन्यो नेमाभिधानाऽस्ति नेमिद्धर्मरथस्य यः ।
परस्तीकममंशच जातयज्ञोऽस्तमन्मयः ॥ २१॥

·प्रधानपाठ:। main- भवाभानिnिणायो मा । मायावादिगणेश पायदादिः ॥ ११॥ कायो जातिपादिगणालयः । को भिनन्दाय र शिष्या शनिवह। २१. श्रीमान सहित देवालि दाक्षिणात्यो हिजोनमः । पी योग्यः भिमाप पाहाणार ॥ १४ ॥ अमोशन मानपदवाभिधानकः । सत्गुतो . inा दायर्या भीती मता ॥ २५ ॥ नयुको जिनपन्द्राय पादपजपटपर। मरया परिसम्वस्ति श्रावतभावः। २६ ॥ मदन्वये पसंदलपशेयगोत्रके। पावत्या समाना पक्षाः पार्वजिनेशिनः ॥ २७॥ माधः श्रीमोग्णारयोःमत स्मारधुरंधरः । पुगे गणो नाम पंचावशालक. ॥२८॥ मम्य पुगे समुत्रने पाचशेषाभिधानको। इन्पक्षसमौ दाने जिनपादाम्जपटपदी ॥२९॥ सायों: पावस्य भार्याइदाथा पनिनिसंशिका । पमानधस्य पव सती पमानना मता ॥ ३० महोनानी हितायाभूषा मौभाग्येन पार्वती । रतिरूपण शीलेन मीता जितवती सती॥१॥ सा धन्याः सन्ति पमिन्यातपः पुत्रा हितावहाः । पवन्तः कलावन्तो दयावन्तः प्रियंवदः । ३२ ।। तशयः साधुभीमाख्यो निजवंशविभूषणः । mruति तिं यः पानदानाय केवलं ॥१३॥ .

·३२८ मुलाचारnama रुक्मिणी नामनी तस्य गेहनी शीलशालिनी। स्वपाचा कोकिला जिग्ये कान्त्या भा सवितुर्यया ॥ ३४ ॥ चत्वारः सन्ति तत्पुत्रास्तोल्हातेजाभिधानको । भोजाषिउराजनामानो प्रफुल्लम्माननाः ॥ ३५ ॥ तोल्हान्यस्य मता भार्या तोल्हश्रीः श्रीनिवासिनी । सादाभिधोऽस्ति तत्पुत्रो दीर्घायुः स मवेदिह ।। ३६ ॥ पत्नी तेजाभिधानस्य तेजश्रीलंजयान्विता । भोजाम्यस्य तथा भार्या मोजश्रीभतिकारिणी ३७॥ पार्वसाधोदितीयोऽस्ति सेतानामा तन्द्रयः । श्रीमानविनयमप्पन्नः सन्नानन्ददायकः ॥ ३८॥ गहिनी तम्य नीकाम्या रतिर्वा मन्मथस्य वे। या निगाय बनेगाभ्यां स्फुरदश्यां चकिता मी । ३९॥ तम्याः पुत्रोऽस्ति वझिाल्यो विवाधारः प्रियंदः । जातीनानन्दयामाम विनयादिगुणेन यः॥ ४०॥ पापुरतीयोऽनि नेमाम्यो नियमालयः । देवगनादिषटमपमिनार्सहभागकरः ॥ ४१. मगभूनाम्नी तु माया स्परनानी सनी। गानामुमजतो तस्याः सुता ननमनोहरी, पानायां दितीया या मोनाम्नानि मुतः। दगी कायामः कपातमानमः ।। माधुदोलानिमाम्यमांशापामारा: (:)। मलयानि माया भीगनेहारामा. तम्दा अपनी मावपि । मागोमाग नि.

·मंशाधाग्निसंपदेशन.. ५३॥ चतुष्पल। पारिता मराभवत्या पधानि च ५४॥ मापदाने घ वमोपकरणादिच.५७. written tener rate . Paneer marrian. Pimi Exert riefst... माय Entri agri Fami TREATME... माण। Kritra in ॥४९. R. STTIAHINIL RITU । Waici गई पानी..॥ सामानोगत भनी । भीमरममराना (1) यान्यायविकार ५१ भिनयप्राय पापं अप। भामानिमिः गई. सावादिभितया ॥ ५॥ आरित भ्रमपंचम्पा महान है । मदा सजिनविम्बानामभिषेपपुषसग । भंगारपटगानि निनाशपु पयम् । शिमानिचायोमरणानि.५५ ॥ एमासादिभम्पा सानदानमदापि च । बाधीनगर्गेहास्पतिहणादियतीशिने । ५६ ॥ ঘৰিয ঘাঘ মাখামৰি।

·मूलाचारे- an varam मित्रयाचकहीनेभ्यः प्रीतितुष्टिकृपादि च । दानं प्रदत्तमित्यादि धन्यव्ययो व्यधायि ते ५८॥ इत्थं सप्तक्षेत्र्यां वपते यो दानमात्मनो मस्त्या । लभते तदनन्तगुणं परत्र सोऽत्रापि पूज्यः स्यात् ।। ५९ ॥ एतच्छायं लेखयित्वा हिसारादानाय्य स्वोपार्जितन स्वराया। मंघेशीपासिंहेन भय सिहान्ताय श्रीनगय प्रदत्तं ॥ ६॥ यो दत्ते शानदानं भवति हि स नरो निर्जराणा प्रपूज्यो, मुस्वा देवागनाभिर्विषयसुसमनुप्रायमानुष्यजन्म । भात्या राज्यस्य सौख्यं मवतनुप (1) सुग्गनिस्पृह कृत्य चिनं, लात्वा दीक्षा च बुवा श्रुतमपि सकलं ज्ञानमनयं लभेत॥६१५ शानदानाद्वेज्ञानी सुखी स्यादोजनादिह । निर्भयोऽभयनो जीवो नीरगोषधदानतः। ६२॥ धर्मतः सकलमंगलावली धर्मतो भवति मुंडकेयली । धर्मतो जिनमुचकभद्रती नाथनदिपुमो नरो बली॥५३॥ भावनि कुर्वन्तु जनाः सुधर्म सदेखिकाममिकसौस्यामाः । देवार्चनादानतपांबतायान्यं न लभ्य ऋषिमन्तोण ॥ ५४॥ संडेलान्वयमंटनेन्दुवदन व पसिंहास्य भी, हेमायविभिगनेगतिमितीमादिभिवभभिः । भांभोगपंटयामरमणश्चारित्रामपणे मूरिश्री निनचन्द्राम्य बननामन्यामि मा ६५॥ मार्ग शमं पारिशय शामनन्तगी। भाग्य पामचंदगानो शा तम्मानती मान ॥ ६ ॥ भूना गा पाप हिनामिना माय पायमिलिनि । अशा मदीर दधाति सामानमा यात्रामविकास

·.
A gAt Insitive
ir RifALITrयाप ।
Sani ram WEARNER
tranger RITEur८ ॥
Fifueriem ।
RAMNImana Khan...
पायापार
Agaricus reflvn ..
SAMEEH. पुर न.प पाभी परेन
लिEिENA TARI HIMIREIR Rमा ।
(Tanा-पुरमीप पाठ Rea..)
गगन१८८७ पापमा क्षतियो
MP PER RAVामुषार यात फारमा
भाम मिgan ।। १८८७ अपितमुमिदन्तिपुरे पोष.
मा TETAPारा अनोभाशमिते भासपारसयपुरादपे
मरेमाविजराजगभीमपाई भनिनिमाम्यवर्तमाने
नानाविवाहिनि बिकायिने में
ग-पुस्तकीयपाटर-सिरत भालपुरवारमयपरितपुरषोतमपुर
भवन म भान पायो ॥ ५॥ ॥ श्री.
.५y an

·No text on this page.

·No text on this page.