·1977:
THE
ANEKĀRTHASAMUCHCHAYA
OF
SASVATA
A lexicon of Sanskrit words
Edited with Introduction discussing the Date of
Sasvata, Critical Notes, Glossary of Words
and एकाक्षरकाण्डः of another Lexicon
named नानार्थरत्नमाला
BY
Narayan Nathaji Kulkarni, 3. d., LL. B.
Editor of तर्कभाषा, काव्यालंकारसूत्रवृत्तिः dc.
Poona
ORIENTAL BOOK AGENCY
1929

·CONTENTS. PIGES i 1 २ Introduction Opening verses एकश्लोकगतनानार्थः (१-१५३) श्लोकार्धगतनानार्थः (१५४-५९३ अ) श्लोकपादगतनानार्थः (५९४-७३४, ७३५-७८०) श्लोकार्धगतनानार्थाव्ययानि (७८१-७९३) श्लोकपादगतनानार्थाव्ययानि (७९४-८०४) Concluding verses (805-807) नानार्थरलमालाकोशः (एकाक्षरकाण्डः) Notes to शाश्वत नानाथरत्नमाला Index शाश्वत नानार्थरत्नमाला ६८ ६२ 70 " १०३ " .All rights respired by the Publisher. PRINTERS Text 1-40 pp. by Mr. Saptarshi, at the Prabhakar Press, Poona. 41-110 pp. by Mr. Thakar at the Sidheshwar Press Kholhapur. Introd. & Title by Mr. Raſaguru at theRajaguru & Co's, Poona. Published by Dr. N. G. Sardesai L. M. & S. for the Oriental Book Agency, Poona.

·66 INTRODUCTION. अनेकार्थसमुच्चय' of शाश्वत or शाश्वतकोश, as it is generally known, was edited for the first time by Dr. Zachariæ, which was printed in 1882 and published in Berlin. A revised edition of it was brought out by the late Mr. K. G. Oak, in 1918. The present edition is an improvement on both these editions. TEST is divided into six sections. In the first three sections the meanings of each word are given respectively in full, half and quarter verses. The fourth is a supplementary section of quarter verses and fifth and sixth deal with the indeclinables which are also arranged respectively in half and quarter verses. Except this division there is no other systematic arrangement in the कोश. Unlike other lets, en moreover, is not a complete har but a TT, the words being put together without any order like other plats, where words are generally arranged in the order of final consonents. No such order being adopted in this Hi, it goes very difficult to trace any word of which the meaning is to be ascertained. In the first edition the words of which different meanings are given in the verse were required to be searched after reading the whole verse and this task becomes the more difficult to the beginner when the word was either combined with another word under some Sandhi rule or was compounded with another word. I have in the present edition underlined the words whose different senses are given in the verses. So the reader at once catches the principal word in the verse and knows that the rest are its homonyms. I have also taken precaution to give the number of senses of the word in numerical figures just after it, which is printed in the margin of the book just at the beginning or at the end of the verse in which its meanings are given. I am confident that these two new improvements would facilitate the understanding of the work better. As regards the date of 774* the late Mr. Oak has given conclusive proofs which I quote below in full :- “As regards the age of 7747, scholars are divided in opinion. Some aesign him to the 12th century while others claim ·2 for him a higher antiquity than that of the Amarakosa itself. क्षीरस्वामिन's commentary on the आपरकोश, which has been recently published, affords some clue to the age of this writer. Numerous quotations from शाश्वत's work given by क्षीरस्वामिन् enable us to ascertain the highest and the lowest limits within which are can be placed. We have already given our reasons for assigning the अमरकोश to the fourth century ( 300-400); and since TAMAT belongs to the 11th century, a must be placed between the 5th and the 10th century. अमरकोश's priority to T**** can be easily established from the following considerations- (A) In commenting on क्रमाक्षतिथ्यातिथेये अतिथ्यर्थे ऽत्र साधुाने (Amara. II. 7. 33.) क्षीरस्वामिन् says- अतिथय इदमातिथ्य, आतेथेयः सू० अतिथौ साधु- आतिथेय, पथ्यतिथीति (सू.) दम् । कात्यत्राह-अवशेक विपश्चिद्धिरातिथ्यमभिधीयते । आतिथ्योऽतिथिरागन्तुगित च माला, शाश्वतोडत एवोभयमाह-आतिथ्यं म्यादतिथ्यर्थ आतिथ्य- मतिथि विदुः। In his remarks on काल्य (Amara. I. 3.2.) क्षीरस्वामिन् says- शाश्वतः कल्यमप्याह-कल्यं प्रभातं मग्नं च कन्यो नीगेगदक्षयोः। In his comments on सुषिर ( Anara. I. 7. 1. क्षीरस्वामिन says-शाश्वतस्तु निर तावयवी मुषिरसुषी मन्यते, यदाहुः गते गर्तान्विते वाचविशेषे मुपिरं त्रियु. It is evident from these that in the opinion of झोरम्वामिन्, शाश्वत was posterior to Amarasimha. (b) In the body of the कोश itself- आपेशदेन साध्यन्ते पूर्वाचार्यानुसारतः। विस्मृता ये प्रमादेन कथ्यन्ते तेऽधुना पुनः ।। (v.145) by the word पूर्वाचार्य, शाश्वत refers to Amarasimha. In the नानार्थवर्ग of अमरकोश, such passages as-जेवकः शशाऽभि, व्याघ्रऽपि, पुण्डरीको ना, देवशिल्पन्याप त्वष्टा, रूप्यं प्रशस्तरूपेऽपि, और्वानलेऽपि पातालम्, केशेऽपि वृजिनः, यवान्यमपि दूषकः, चकं राष्ट्रषि, स्वाप राः, ३० are very frequent, and शाश्वत imitates Amara, in verses 736-780. Again शाश्वत who is prolix, and not succinct like Amara, t'opies the latter here and there. He borrows not only passages but versths and half verses from the नानार्थवर्ग of अमरकोश thus-. मात्रं कान्यवधारणे ( शाश्वत 61 and Amura. III. 3. 179 ) योग्यभाजनयोः : पात्रम् (गाश्वत 400 and Arnara. III. 3. 180) पश्चात्मा दृश्ययाग्नु ( शाश्वत 799 and Amara. III. 3. 249) पारोधियजियतंगः शाखायामुपमर्यके (शाश्वत 424 and A. III. 3.97) भावः मनाम्वभावाभिप्रायचेष्टात्म जन्मसु (योनिषु) (शाश्वत 48, A. III. 3. 208) योगः सनह (वन)नोपायसगतिध्यानयुक्तिपु (शाश्वत 100, A. III. 3. 22.) दिग्देशकाले पूर्वाद प्रागुदक्प्रत्यगव्ययम् (शाश्वत 139 and A. III. 4. 28) ·3 दापोत्पादेनुबन्धः स्यात्प्रकृत्यादिविनश्वरे । मुख्यानुयायिनि शिशौ प्रकृतस्यानुवर्तने ॥ (ETT *987 65 and Anara. III. 3. 98-99) This shows that Amarasimha was prior to 714A. We shall now proceed to show that 7*was posterior to Chandragomin* and me, who belonged to the 5th century. In one of the opening stanzas दृष्याशिष्टप्रयोगोहं दृष्टव्याकरणत्रयः । अधीती सदुपाध्यायाल्लिङ्गशास्त्रेषु पञ्चसु ॥ ETTEI says that he has studied three different grammars and five STEJTIFFS. One of the three grammars and one of the five SMERTHAS, it may be inferred, diust be that of Chandragomin. In the stanza format Tour FRI ZELAT HAI ( v. 426 ) the word that is given as $78 like a which is sanctioned by Chandra's SUTTIT (I. 90), while according to A's 12 (III.446), the word should be *: (Nom. sing.), So the word en in verse 54 is correct according to Chandragomin's grammar and not according to tota's grammar, कालिदास uses the form लल मन् in कन्याललामकमनीयमजस्य लिप्सोः (R. V. 64 ), This form is not given by Amarasimha in III. 3. 143. 14 notices both the forms 3 and 2 in verse 80. कालिदास uses the word भिति in निधौतदानामलगण्डभित्तिः (R. V. 43 ) in the sense of what which aa gives in verse 653. The noun सारङ्ग is generally used by Ficain in the sense of an antelope or deer ' and rarely in the sense of a Chutakcı bird. RITA gives these two senses only in सारावेणचातको. जन्यामवदत्कुमारी (R. VI. 30), is explained by शाश्वत thus-नवोढाया 6 * In the Introduction to the नामलिंगानुशासन of Amara with the comm. of TENIAT, we have shown that Amarasimha was a Bauddha and preceded the Banddha grammarian Chandragomin. An additional evidence of this fact is found in the verse TEOTT: FIICETTA: 17: TOTT HITTY: ! उचजुरूर्वजानुः स्यात्संशुः संहतजानुकः॥ (Amara. II. 6. 47) According to Chandragomin the forms प्रजु, संजु, ऊर्ध्वजु, ought to be प्रज्ञ, संज्ञ, ऊर्ध्वज्ञ by the Chandra Sutras संप्राज्जानुनाई: and ऊर्जाद्वा (IV 4. 119-120). The forms TT, F, Fest, given by Anarasimha are correct according to the Panini Sutras प्रसंभ्यां जानुनो and ऊर्ध्वद्विभाषा (V. 4. 129–130.) See Notes to Prof. Pathak's Meghaduta, 2nd Ed, p. 83.

·4 .. Ha Grafara (v. 58). From what is said above and from what 747 says in one of the concluding verses (IAEA विविच्य ज्ञात्वा निखिलानि सुकविकाव्यानि । कृत्वा गुरुमाभियोगं कोशोयं शाश्वतेन कृतः) it will appear that he lived after Chandragomin and more i. e. after the fifth century. As शावत alludes to वराहमिहिर in the last verse ( HET बलेन कविना वराहेण च धीमता । सह सम्यक्परामृश्य निर्मितोयं प्रयत्नतः॥) we shall not be far wrong, if we assign him to the end of the 6th and the beginning of the 7th century. This opinion is further confirmed by the fact that the feminine form acal (v. 377), unknown to Amarasimha, actually appears in the लिंगानुशासन of शाकटायन who belongs to the 9th century. So also the i senses of the words योग and शेम, viz. अपूर्वार्थसंप्राप्ति and लब्धार्थरक्षण, given by शाश्वत in stanzas 100 and 292, and not given by Amarasimha, are assigned to those words by sider who flourished in the 6th century, in his भाष्य on the भगवद्गीता (IA. 22.) On a comparison of शाश्वत's अनेकार्थसमुच्चय with Durga's कोश quoted by III in his commentary on the 3743 we find that Darga not only borrows very often from but sometimes, improves upon sia. Thus-puzy J (-p. 194) is borrowed from 747 723 and shifra: The THT ( spis-p. 200) from 377*** 539, THEN IT (it-p, 221) is an instance of a's (v. 191) imitation by Durga. Fale Carera (fit-p.200) is an improvement uron शाश्वत 633, as well as पाशो बन्धनशस्त्रयोः (क्षीर-p. 220) upon 147 140. Amarasimha gives the (F), while 2*9a gives ( ). Durga copies Amara in all the senses but follows शाश्वत in giving the word as शान्त (see क्षीर,-p. 220) As क्षीरस्वामिन् in his commentary on the apart of Amarasimha gives the additional senses of 7197, first after each word and quotes verses afterwards giving additional homonyms only from Durga, be considers te to be prior to Durga. The latter may probably be a lexicographer of the Sth century." ..

·5 नानार्थरत्नमाला. Part of this day was printed as an appendix of the TT*TATET (Oak's edition) under the name of Thr, from an incomplete Ms. in the possession of the late Mr. Oak. He could not procure another complete Ms. of it and hence it was printed under a misleading title Toate found in the Ms. referred to above. There are several Mss. of Tent in the Bhandarkar Oriental Research Institute Poona, but they deal with either Vedanta or Tarka. While going through the Mss of the monosyllabic lexicons in B. O. R. I. I came across one Ms. (No. 759 of 86–92) which exactly tallied with the above referred to TNT. It is also an imcomplete Ms. in itself as it neither gives the name of the author nor any introductory verses, though it gives meaning of all letters beginning with 3 and ending with . Another Ms. of the same lexicon was found out, through the courtesy of Vyankat Shastri of Bhandarkar Institute of Poona, in Grantha characters under the name FARİTAFI. It is a complete Ms. and gives introductory verses and the name of author also. I have taken up in the present edition, the name and the introductory verses as they are, without any alter. tion. It has in all six flues, containing lexicons of one, two, three, and four words, one of miscellaneous words, and one containing all indeclinable words. The Ms. being in Grantha character I am at the mercy of the transcriber. The whole of it could not be got transcribed in time. Mr. Vyenkat Shastri, however, was kind enough to transcribe the first aire i. monosyllabic section which was badly needed for this edition. As the correct name of the कोश (नानारत्नमाला ) has been found and its contents are similar to the कोश named नानार्णवसंक्षेप of केशवस्वामिन् (often quoted as it by heart and 370€ ), I tried through Dr. N. G. Sardesai, L. M. & S., to find out if there be any such maas Ahl in Devanagri in the Bhandarkar Institute. To my great joy and surprise there did exist this it with the same name (No. 115 of 1885-1). It contains all the files excepting first fire printed in the infra. With the help of these two Mss. (Granth and Devanagari) I have every hope of bringing out a correct and a complete edition in the near future. Author, his life and work. The name of the author of this नानार्थरलमाला is इस्गदण्डेश which is told by the author himself in the third verse of the Introduction viz, e.

·6 सोऽयं प्रभाति नानाथरत्नमालां गुणोज्ज्वलाम् । श्रमिानिरुगदण्डशो नात्यल्पांनातिविस्तराम् ॥ He also tells in the same introduction that this monosyllabic lexicon is not the only work written by him. He has also composed lexicons of two, three, and four words; one of miscellaneous words and one containing all indeclinebles cf. काण्डैश्चतुभिरेकद्विात्रचतुर्वर्णवाणतैः । संकीणांव्ययकाण्डाभ्यामिह परिनुक्रमात् ॥ This इस्पदण्डेश is known also as इरुगदण्डाधिनाथ, दण्डिनाथ, दण्डेश or भास्कर. He seems to be learned for he writes of himself as सरस्वत्याविलासमुकुरायते। (Introduction to 2). The verses which he composed are also lucid, clear and have an uninterrupted flow. His Guru's name is FIATH of. सीतारामगुरुं च नामि मनसा विद्वत्सभाधूधरम् । Nothing inore of him is known for the present except that he was the son of Chaicha, minister of Bukka II and was appointed as a general by King Harihara II of (HANTH who flourished in the second half of the 14th century. ( Forgotten Empire p. 48). इस्ग seems to be his surname and दण्डिनाथ, दण्डेश, etc. seem to be bis titles which mean general. Bhaskar seems to be his name. It is not quite impossible that, though he was a general, he could conipose lesicons, for in former times Kings and their Officers were learned and could write on diverse subjects. It may be even, that he might have got this work written by some one ascribed to his name like many Kings and Officers of former times. Bat nothing can be said with certainty at this stage for w.nt of full and authentic information. Some important points in settling the text. I have taken the printed text in the first edition as the base and then compared the other two Mss, with it. I have spoken of the Ms. from the Blandarkar Institute Poona, as B and Malayalam Ms, as M. When the version of the Mss. was found to be superior and giving a clearer sense than the original printed text, version of the Mss. was chosen as text in the place of original printed version. But where the orginal printed text was equally good and clear thie version of the Ms. is given as a reading at the foot of the page. In this way there are nearly seven to eight places in the text where I have preferred the version of the Ms. to that of the original printed text. I shall cite one for example. In the original printed text the meaning of the word 's were not given at all. In fact the word y could not be found and so.

·7 many senses of the word '#' were given. The meanings of 's begin from the 26th verse in which meanings of #: are given; meanings of s and i will be found in the 27th verse. The first half of the 28th verse gives the meanings of ht: and the second half of the verse runs as follows:-जुः स्त्री वाण्यां जशब्दस्तु पुमान् धातरि हिंसके । It will thus be seen that the meaning of #: are given again in the 28th verse although they had been previously treated in the 26th verse as stated above, which in my opinion seems redundant. The above referred to line runs as follows in the M. Ms: जुः स्त्री वाण्यां झशब्दस्तु पुमान् धातरि हिंसके । Thus it will be seen that M. Ms. reads y for 5 and this reading is preferable as there was no necessity of giving the meanings of T again when they were already dealt with previously. And the lexicon would also remain so much incomplete if the word g is altogether omitted from it. I have, therefore, replaced y for 37 in my text. I have in this way changed my text in seven to eight places but I have not changed a single word unless I had a support of either of the two Mss. for doing so. In one place only, I have changed the serial order of the verses without any authority from either of the Mss, e. g. स्वोत्री धने घुमाज्जाती त्रिष्वात्मीये स्वमात्मनि ॥७७॥ स्वरव्ययं च त्रिदिवं त्विट् कान्तिज्वालयोः स्त्रियाम् । वल्के लवंगवल्के त्वर वाग्द्वारोपमयोः स्त्रियाम् ॥७८॥ (latter half of the 77th and 78th verse from my text). I think, however, that this change is quite essential for the following . reasons: The above referred to verses were not in the original printed text. In fact the original printed text ends here abruptly as the further part of the Ms. from which it was printed, was torn and unintelligible. The B Ms. gives only later half of the 78th verse e. g. वल्के लवंगवल्के त्वग् वाग्द्वारोपमयोः स्त्रियाम् । and does not give the other two lines. M. Ms. only gives all the three lines. These three lines give meanings of the word F and FTIT. Both B and M Mss. concur in giving these verses just after the meanings of ag and before those of $7. If we read the whole of the lexicon the serial order of the vowels and consonents is nowhere broken. In this case only the ·8 a meanings of a come before the meanings of 1, 9, . It appears little bit strange. The meanings of fought naturally to come after the meanings of 1, 5, F. as F is a conjunct consonent beginning with . The meanings of t, which is made up of , and , are given after the meanings of T. I have, therefore, changed the serial order of the verses for the reasons stated above, and placed these verses just after the meanings of and before those of . This arrangement does not change the meaning but on the contrary serial order of the letters is kept intact. I have also given in the margin the number of senses in numerical figures just after the word whose meanings are given in the verses and have also underlined those words in the verses. The last and most pleasant work which is by no means a great task, that remains now is to offer hearty thanks to those who helped me in the work. The first and foremost person to whom I owe a debt of gratitude is Dr. N. G. Sardesai, L.M. &s, the enterprising Manager of the Oriental Book Agency, of Poona. This work would not have seen the light without his help and kind suggestions. I have, therefore, to offer hearty thanks to him. I have also to thank Mr. G. S. Sardesai of Kolhapur without whose aid the book would not have been brought out so quickly and correctly. Buldana, Dated 9th August, 1929. N. N. K.

·अथ
श्रीशाश्वतप्रणीतः
अनेकार्थसमुच्चयः
अथवा
शाश्वतकोशः
श्रीगणेशाय नमः । ॐ नमः सरस्वत्यै ।
पाकोत्तीर्णसुवर्णवर्णरुचिरच्छायं वसानोम्बर
भास्वत्कौस्तुभकान्तिकय्रपरिभ्राजिष्णुवक्षःस्थलः ।
शङ्ख चक्रमासं गदामवितरं बिभ्रच्चतुर्भिः करै-
रारूढो गरुडं नवीनजलश्यामो हरिः पातु वः ॥ १॥
पूर्वाचार्यप्रसादेन विदित्वा शब्दविस्तरम् ।
क्रियते शाश्वतेनायमनेकार्थसमुच्चयः ॥२॥
स्फुटार्थपद विन्यासः शिशूनां प्रतिपत्तये ।
कृतोयं न प्रबुद्धानामतः क्षाम्यन्तु सूरयः ।। ३ ।।
एप ज्ञानार्थमज्ञानां संतोषाय विजानताम् ।
श्रमो मम न तु ज्ञानलबगर्वितचेतसाम् ॥४॥
प्रसिद्धैरप्रसिद्धैश्च शब्दैरेप विनिर्मितः ।
प्रसिद्धग्रन्थितुं ग्रन्थमप्रसिद्धैश्च वेदितुम् ॥ ५ ॥
दृष्टशिष्टप्रयोगोऽहं दृष्टव्याकरणत्रयः ।
अधीती सदुपाध्यायाल्लिङ्गशास्त्रेषु पञ्चसु ॥ ६ ॥
अतः शब्दार्थलिङ्गेषु कर्तव्योऽत्र न संशयः ।
शब्दकोशेऽभियोगेन विद्वज्जननिरूपिते ॥ ७ ॥

·शाश्वतकोशः शिवा? - ध्रुवा घन शिव ३ शिवं भद्रं शिवः शंभुः शिवा गौरी शिवाभया । शिवः कीलः शिवा क्रोष्टा भवेदामलकी शिवा ॥ १ बलं शक्तिर्बलं सैन्यं बलं स्थौल्यं बलो बली । बलं रूपं बलो दैत्यो बलः काको हली बलः ॥ २ मधु मधु मद्यं मधु क्षौद्रं मधु पुष्परसं विदुः । मधु त्यो मधुश्चैत्रो मधुकोपि मधुर्मतः ॥ ३ ध्रुवः कीले (लो) ध्रुवं शश्वद् ध्रुवं तर्के ध्रुवो मुनौ । ध्रुवो नित्ये निश्चिते च गीतिस्रुग्भेदयोर्बुवा ॥ ४ निखा ६ शिखा ज्वाला शिखा चूडा शिखा शाखा शिखा शिफा । शिखा शिखण्डिनां चूडा शिखा स्यादग्रमात्रकम् ॥ ५ ९ वाद्ये मुस्तेऽम्बुदे सान्द्रे घनः स्यालोहमुद्गरे । घनौ काठिन्यसंघातौ मूर्तिबाहुल्ययोधनः ॥ ६ ( घनं सान्, घनं वाद्यं घनो मुस्तो घनोऽम्बुदः । घनौ काठिन्यसंघातो घनः स्याल्लोहमुद्रः ॥) रामा स्त्री जामदग्न्यश्च रामो रामौ सितासितौ । रामः पावेशेपोपि रामौ चारुहलायुधौ ॥ ७ पद्मा लक्ष्मीनिधिः पद्मः पद्मानि गजबिन्दवः । संख्यानागविशेषौ च पद्मौ पद्मं सरोहरुम् ।। ८ वसु ६ देवप्रभेदा वसवो वसुः किरणयोक्त्रयोः । वसु रत्नं वसु धनं वसु तेजो निगद्यते ।। ९ ( वसुमाहुर्हताशनम् !।) गोत्र ३ विश्वंभरा भवेद् गोत्रा गोत्रा गोनिकुर (रु) म्बकम् । नाम गोत्रं कुलं गोत्रं गोत्रश्च धरणीधरः।। १० रामा राम पमा पभ गोवार ·शाश्वतकोशः ३ शुचि ६ शुचिराग्निः शुचिः शुक्लः शुद्धानुपहतौ शुची । उपधाशुद्धसचिव आषाढश्च शुचिर्मतः ॥ ११ अमृत ५ सुराणामन्नममृतममृतं स्यादयाचितम् । अमृतं यज्ञशेषोपि निर्वाणं वारि चामृतम् ॥ १२ निर्वाण ४ निर्वाणमस्तंगमनं निर्वाणं गजमजनम् । निर्वाणमपवर्गोपि निर्वाणं नितिं विदुः ॥ १३ पुण्डरीक ४ पुण्डरीकं सितच्छत्रं पुण्डरीकं सिताम्बुजम् । व्याब्रोपि पुण्डरीकः स्यात्पुण्डरीकश्च दिग्गजः ॥ १४ ॥ पालि ५ चिह्नमाहुर्बुधाः पालिं पालिः पङ्क्तिप्रदेश(भेद) योः। कर्णस्य ललिता पालिः पालिरभिरपि स्मृता ॥ १५ एला गावश्च बहुला बहुलाः कृत्तिका अपि । वहुला २ बहुलः कृष्णपक्षो(क्षे)ऽग्निर्वहुलो बहुलं शिति ॥ १६ चित्र चित्रं तिलकमिच्छन्ति चित्रमालेख्यमद्भुतम् । नक्षत्रं च सुभद्रा च चित्रा चित्रं च कर्बुरम् ॥ १७ बील बलिः पूजोपहारः स्यादलिदैत्यो बलिः करः । बलिर्जरालथं चर्म जठरावयवो बलिः ।। १८ विनीत ४ अपनीतं विनीतं स्याद्विनीतो विजितेन्द्रियः । विदुर्विनीतं निभृतं विनयवाहितेपि च ।। १९ ५ देवारातिगुरुः शुक्रः शुक्रौ मासहुताशनौ । शुक्रं देहवतां बीजं शुक्रमझिरुजं विदुः ।। २० ज्या गज्यं गोहितं गव्यं गव्या गोनिकुर (रु) म्बकम् । गच्या २ रागद्रव्यं च गव्याख्यं गव्यं क्षीरादिकं गवाम् ॥ २१ संभत्र ३ संभवं मेलकं विद्यादुत्पत्तिरथ संभवः । आधारानतिरिक्तत्वमाधेयस्य च संभवः ॥ २२ चित्रा २ ४ गन्य ३ ·शाश्वतकोशः कल्य ---- कृष्ण कृष्णा २ मणि ४ अलिञ्जरं मणि विद्यान्मेहनावयवो मणिः । रत्नं मणिरजानां च कण्ठदेशस्तनौ मणी ॥ २३ कल्यं प्रभातं सजं च (सज्जितं) कल्यो नीरोगदक्षयोः । कल्या २ कल्याणी वाक्च क-याख्या कल्या कादम्बरी मता ॥ २४ गुरु ६ गुरुमहति विख्यातो दुर्वहा (र्जरा) लघुनोर्गुरु (रुः) । गुरुनिपेकादिकरे पित्रादिसुरमन्त्रिणोः ।। २५ अक्षो रथस्यावयवे पाशकेऽप्यक्षमिन्द्रिये । विभीतकेऽक्षः कर्षे च शकटव्यवहारयोः ।। २६ वृत्त वृत्तं दृढमधीतं च वृत्तं वृत्तिर्मतं तथा । चरित्रच्छन्दसोर्वृत्तं निस्तलातीतयोरपि ।। २७ ५ वर्णः कृष्णो विदुः कृष्णां पिप्पली द्रौपदीमपि । कृष्णाख्याः शस्त्रकव्यासधनंजयजनाईनाः ॥ २८ वार्त निःसारारोग्ययोर्वार्त्त नीरुग्वाळ्थ वृत्तिमान् । कृष्यादाविष्यते वार्ता वर्तनोदन्तयोरपि ।। २९ ४ अधमरयोः क्षुद्रः क्षुद्रोऽल्पः कृपणस्तथा । क्षुद्रा ३ क्षुद्रा व्यझा नटी वश्या सरघा कण्टकारिका ।। ३० परिग्रह ५ परिग्रहः परिजने शपथे च परिग्रहः । परिग्रहः कलत्रे च मूलस्वीकारयोरपि ।। ३१ मत्सर २ धनवन्तमदातारं पुरुष मल्लरं विदुः । असोढा परसंपत्तर्मात्सर्यमपि मत्सरः ॥ ३२ ८ शृङ्गारादौ विषे वीर्ये तिक्तादौ द्रवरागयोः । पारदे देहधातौ च रसः स्यान्मेदिनी रसा ।। ३३ वर्ण ९ वर्णो गुणाक्षरयशःशुक्लाब्रिामणादिषु । वर्णः स्तुतौ कुथायां च वर्णः स्याद्दरूपयोः ॥ ३४ वार्ता ३ ३ रसा

·शाश्वतकोशः
वर
तलश्चपेटस्तालश्च स्वरूपानूर्ध्वयोस्तलम् ।
ज्याघातो ध्रियते येन प्रकोष्ठे तत्तलं मतम् ।। ३५
५ करणानि हगीकाणि करणं साधनं विदुः ।
करणाख्या च विज्ञेया कायकायस्थकर्मसु ॥ ३६
९ व्यवसाये परित्राणे पादतच्चियोरपि ।
वस्तुस्थानापदेशेषु पदं स्याद्वाक्यशब्दयोः ।। ३७
प्रमाण ५ सम्यक्प्रवक्तृपुरुपे प्रमाणमथ कारणे ।
मर्यादायां प्रमाणाख्या प्रमाणं मानशास्त्रयोः ॥ ३८
४ वरो जामातरि श्रेष्ठे देवतादेरभीप्सिते ।
मनागिष्टे वरं यच्च कश्चिदाह तदव्ययम् ॥ ३९
३ गीतकालक्रियामाने तालस्तालोथ पादपे ।
तालः करतलेङ्गुष्टमध्यमाख्यामिते तथा ॥ ४०
६ प्रधानौपधिसिद्धान्तास्तन्तुवायपरिच्छदौ ।
तन्त्राणि तन्त्रमेकं स्यादुभयार्थप्रयोजकम् ॥ ४१
समय ६ शपथाचारसिद्धान्तान्समयान्संप्रचक्षते
समयः स्याक्रियाकारे कालसंकेतयोरपि ।। ४२
सत्त्व ९ व्यवसाये स्वभावे च पिशाचादौ गुणे बले ।
द्रव्यात्मभावयोः सत्त्वं सत्त्वं प्राणेषु जन्तुषु ।। ४३
भग १, ऐश्वर्यस्य प्रयत्नस्य धर्मवीर्ययशः श्रियाम् ।
ज्ञानवैराग्यसूर्याणामिच्छायोन्योर्भगश्रुतिः (भगः श्रुतिः) ॥४४
३ विभक्तव्यं पितृ [व्य ] द्रव्यं दायमाहुर्मनीषिणः ।
यौतकादिधनं दायो दायो दानं च कथ्यते (: नमुदाहृतम् )॥४५
अभिपन्न ४ अभिपन्नोपराद्धः स्यादभिपन्नो विपद्गतः ।
अभिपन्नमभिप्रस्तमभिपन्नमभिद्रुतम् ।।४६
दाय

·६ शाश्वतकोशः भाव १२ वश काण्ड ५ क्रमनिम्ने मुवो भागे भेकपक्षिप्रभेदयोः । प्लवं विदन्ति विद्वांसः प्लवनोडुपयोः प्लवः ॥४७ भावः सत्तास्वभावाभिप्रायचेष्ठात्मजन्मसु (योनिषु)। क्रियालीलापदार्थेषु विभूतिबुधजन्तुषु ॥ ४८ धर्म ८ स्वभाषन्याययागादियमाचारेषु सोमपे प्रचक्षते धर्मशब्दमहिंसाग (सोप) मयोरपि ॥ ४९ ४ आयत्ततायामायत्ते प्रमुल्वे च वशं विदुः । वशाश्वतस्रो वन्ध्या गौः सुता नारी करेणुका ॥ ५० १ कलनाकालशिल्पेषु वृद्धौ मूलधनस्य च । कला ५ इन्दोरंशे कला ध्यानेप्यव्यक्तमधुरे कलः ॥ ५१ र [सहोविटपवर्गेषु गर्षपानीययोरपि । बाणावसरयोः काण्डं काण्डं नालमपि स्मृतम् ।। ५२ अरिष्ट ७ तक्रे मरणचिढ़ते चारिष्टं वृक्षे च फेनिले । सुरायां च शुभेपि स्यात्काके निम्बे च पुंस्ययम् ।। ५३ ( तक्रे मरणचिले स्यादरिष्टमशुभे शुभे । अरिष्टः कथ्यते काके निम्बफेनिलवृक्षयोः ।) अवहार ३ तयुद्धादिविश्रामे (न्तौ) ग्राहाभिख्ये च यादसि । निमन्त्रणोपनेतव्यद्रव्ये स्यादवहारवाक् ॥५४ ५ गृहाणां दारुबन्धाय पीठिकायां तुलां विदुः । तुला पलशते माने भाउसादृश्ययोरपि ।। ५५ पर्वन् ४ दर्शप्रतिपदोः संधौ ग्रन्थिप्रस्तावयोरपि । पर्वशब्दं विजानीयाद्विश्वत्प्रभृतिष्वपि ।। ५६ परिकर ५ प्रगाढगात्रिकाबन्धे पर्यङ्कपरिवारयोः । प्रयुज्यते परिकरः समृहारम्भयारंपि ॥ ५७ तुला ·-- शाश्वकोशः . जन्य मात्रा ६ ६ नवोढाया ज्ञातिभृत्या जन्याः स्निग्धा वरस्य च । जननीयजनित्रोश्च जन्यं निर्वादयुद्धयोः ॥ ५८ हर्षित ४ जातहर्षे प्रतिहते विस्मिते च मनीषिभिः । रोमाञ्चविषये हृष्टो हृषितश्च प्रयुज्यते ।। ५९ ९ चक्रवाको मतश्चक्रश्चक्र सेनारथाङ्गयोः । राष्ट्रे दम्भप्रभेदेपि चक्र प्रहरणान्तरे ॥ ६० २ परिच्छदाल्पमानेषु धने कर्णविभूपणे । अक्षरावयवे मात्रा मात्र कात्स्न्येवधारणे ॥ ६१ आत्मन् ७ कलेवरे प्रयत्ने च स्वभावे परमात्मनि । स्वान्ते धृतौ मनीषायामात्मानं कवयो विदुः ॥ ६२ संगर ५ संगरः स्याक्रियाकारे विपत्तावपि संगरः । संगरः संशवे युद्धे संगरं तु शमीफलम् ॥ ६३ उत्पादः प्रसवो ज्ञेयः प्रसवो गर्भमोचनम् | पुष्पं फलं च वृक्षाणां प्रसवं परिचक्षते ॥ ६४ अनुबन्ध ४ दोषोत्पादऽनुबन्धः स्यात्प्रकृत्यादेविनश्वरे । मुख्यानुयायिनि शिशौ प्रकृतस्यानुवर्तने ॥ ६५ प्रतिसर ५ आरक्षे मण्डने सूत्रे चमूकाटिनियोज्ययोः । पश्चस्वर्थेषु शब्दज्ञा विदुः प्रतिसरध्वनिम् ॥ ६६ व्यसन ५ विपत्तावशुभे पापे पानस्त्री मृगयादिषु । दैवानिष्टफलेऽशक्ती [ले सत्तौ] व्यसन कवयो विदुः ।। ६७ ८ ग्लहे माने श्वेतका (वराटा) नां मूल्ये कार्षापणे धने । द्यूतादौ कल्पिते चैव बद्धमुष्टौ भृतौ पणः ॥ ६८ ( द्यूते विक्रय्यशाकादेर्बद्धमुष्टौ भृतौ पणः॥) भोग पालनेऽभ्यवहारे च निवेशे च पणे स्त्रियाः ( पणस्त्रियाः)। भोगः सुखे भुजंगानां (गस्य) शरीरफणयोरपि ॥ ६९ मसव पण ७ ·८ হাশ্ববঙ্গীয় पक्ष प्रग्रह ६ ९ केशे पक्षः समूहार्थः पक्षः साध्यविरोधयोः । बले काले पतत्रे च रुचौ पार्धे विकल्पिते ॥ ७० ( बलकालपतत्रेषु सहायपरिपार्श्वयोः ।। ) क्षत्रिय ४ अन्यदेहचिकित्सा क्षेत्रियः क्षेत्रजे तृणे । असाध्यरोगे विज्ञेयः क्षेत्रियः पारदारिक ॥ ७१ प्रतिग्रह ५ प्रयुज्यते स्वीकारणे सैन्यपृष्ठे पतद्प्रहे । द्विजेभ्यो विधिवद्देये तद्ग्रहे च प्रतिग्रहः ॥ ७२ २ उपयुक्ताद्भवेददन्यच्छेपं शेपोथ नागराद । प्रसादान्निजनिर्माल्यदात्तः शेति कीर्तिता ॥ ७३ प्रग्रहः स्यात्तुलासूत्रे बन्यां (न्दौ) नियमनेपि च । धाम्नि योक्त्रे च वृक्षे च सुवर्णहलिसाह्वये ॥ ७४ निष्क ६ अष्टाधिके हेमशते हेम्नि हेमपले तथा । उरोविभूषणे निष्कं कर्षदनिारयारेपि ॥ ७५ धातु ८ श्लेष्मादी रसरक्तादिर्महाभूतानि तद्गुणाः । इन्द्रियाण्यश्मविकृतिर्धातवो भ्वादिरस्थि च ॥ ७६ (श्लोमादि रसरक्तादि महाभूतानि तद्गुणाः । इन्द्रियाण्यश्म विकृतिविशेषादस्थि धातवः ॥ ७७ ।। अर्थ अर्थोभिधेये शब्दानां धनकारणवस्तुषु । प्रयोजने निवृत्तौ च विपये च प्रयुज्यते ॥ ७८ मतगजस्य हस्ताग्रे व्योम्ति खड्गफलेम्बुजे । जलभेपजयोस्तीर्थे तूर्यवक्त्रे च पुष्करम् ॥ ७९ तीर्थ अवतारे विदुस्तीर्थं पात्रोपाध्यायमन्त्रिषु । स्त्रीणां रजसि शास्त्रे च क्षेत्रोपायाध्वरेषु च ॥८० प्रधानध्वजशृशेषु पुण्डूवालधिलक्ष्मसु । भूषावाजिप्रभावेषु ललामं च ललाम च ॥ ८१ ९ मायादम्भाद्रिशृङ्गेषु सीरावयवयन्त्रयोः । पुष्कर ८ ९ ललाम ९ ललामन ·शाश्वतकोशः १ अयोधनेऽनृते राशी निश्चले कूट इष्यते ।। ८१ ८ ग्रन्थावृत्तौ पशौ शहे नाटकादिस्वभावयोः । रूपमाकारसौन्दर्ये नाणकश्लोकयोरपि ॥ ८२ क्रिया १० उपायारम्भशिक्षासु निकृतौ संप्रधारणे । चिकित्साकर्मपूजासु चेष्टाकरणयोः क्रिया ।। ८३ गो गोशब्दः पशुभूम्यंभुवाग्दिगर्थः प्रयुज्यते । स्वर्गलोचनबाणाम्बुकुलिशार्थोपि दृश्यते ।। ८४ साधम २ निवृत्ती दापने सिद्धौ गतावनुगमे धने । उपायमृतसंस्कारवधभेटेपु साधनम् ।। ८५ गुण १० शुल्वे मौामप्रधाने रूपादौ सूद इन्द्रिये । त्यागशौर्यादिसत्त्वादिसंध्यादिपु गुणः स्मृतः ॥ ८६ हरि १३ इन्द्रचन्द्राश्ववातार्कशकभेकयमाहिषु । कपौ सिंहे सुवर्णाभे वर्णे विष्णौ हरिं विदुः ।। ८७ अन्तर १३ भेदावसरबाह्येषु मध्यावधिविनात्मसु । स्थानात्मीयान्यतादर्थ्यरन्ध्रान्तर्धिषु चान्तरम् ।। ८८ कशिपु ३ भोजनाच्छाइने सद्भिरुभे कशिपुरिष्यते । एकैकशोपि कशिपु [पू] भोजनाच्छादने विदुः ॥ ८९ रोदसी। द्यावापृथिव्योरेकत्र प्रयोगे रोदसी विदुः । दिवि विश्वंभरायां च रोदसी रोदसा सह ।। ९०. संसरण ३ आचक्षते संसरणं नगरस्योपनिर्गमे । संसारेपि रथादीनामसंबाधगतावपि ॥ ९१ इन्द्राणी ३ इन्द्राणी करणे स्त्रीणां रतिशिल्पकृतात्मनाम् । इन्द्राणी सिन्धुवारे च कलत्रे च शतक्रतोः॥ ९२ कर्णिका .४ बीजकोशे सरोजस्य कर्णिका कर्णभूषणे । मता गजस्य हस्ताने कर्णिकाङ्गुलिसंज्ञके ॥ ९३ ३ रोदस् । -- २ ·१० शाश्वतकोशः अन गात्र भाग्य ३ विषय ५ प्रबन्धाद्यस्य यो ज्ञातः स तस्य विषयः स्मृतः। इन्द्रियार्थे जनपदे विपयो गोचरे पदे ॥ ९४ ५ अघ्रं प्रधानमूर्ध्वं च पुरस्तादग्रमिष्यते । अग्रमभ्यधिके सृष्टं परिमाणे पलस्य च ।। ९५ ३ गात्राणि विदुरङ्गेषु गात्रमुक्तं कलेवरे । अप्रजच्चाविभागे च गजानां गात्रभिष्यते ॥ ९६ पौरुष ३ ऊर्ध्वविस्तृतदो पाणिनृमाने पौरुषं विदुः । भावे कर्मणि विज्ञेयं पौरुपं पुरुषस्य च ।। ९७ पौरुषेय ४ पुरुषेण कृते कार्ये पुरुषाणां कदम्बके । वधे विकारे पुंसश्च पौरुषेयपदं विदुः ॥ ९८ ३ भवान्तरकृतं कर्म भाग्यमाहुः शुभात्मकम् । अशुभात्मकमप्याहुः केवलं च शुभाशुभम् ॥ ९९ • योगः संनह(वन)नोपायसंगतिध्यानयुक्तिषु । योगोऽपूर्वार्थसंप्राप्तौ योगो विनम्भवातिनि ॥ १०० गन्धर्व ५ अन्तराभवसत्त्वे स्याद् गन्धर्वः खेचरे हये । गन्धर्वः पशुभेदे च गन्धर्व गायनं विदुः ॥ १०१ कुतर ४ कुतपो वाद्यविन्यासे दर्भकालप्रभेदयोः । छागरोममयं केचित्कम्बलं कुतपं विदुः ॥ १०२ ५ कामे(म्ये) निकामे कामाख्या कामश्च मदनेच्छयोः । यत्काममभ्यनुज्ञाने तदव्ययमुदाहृतम् ॥ १०३ पिप्पल ३ पिप्पलं सलिलं विद्यात्तरजातिश्च पिप्पलः । वस्त्रच्छेदप्रभेदं च केचिदिच्छन्ति पिप्पलम् ॥ १०४ भोगिन् ३ वैयावृत्त्य(पृत्य) करो भोगी भोगी राजभुजंगयोः। भोगिनी । विहाय महिपीमन्या भोगिन्यो राजयोषितः ॥ १०५ योग -- -

·शाश्वतकोशः
निर्वेश ३ निवेश उपभोगः स्यान्निवेशः कर्मणो भृतिः ।
संमूर्छनं च केशांचिनिवेश इति संमतम् ।। १०६
३ पतिवत्नीसुतो जारात्कुण्डः कुण्डमुखा मता ।
देवतादेर्जलाधारविशेषः कुण्डसंज्ञकः ॥ १०७
कौलीन ३ अवर्णवादः कौलीनं कोलीनं च कुलीनता ।
कौलीनं विविधं द्यूतं पक्षिभिः पशुभिस्तथा ॥ १०८
काकिणी ३ काकिणी मानदण्डः स्यात्तुरीयांशे पगस्य च ।
काकिगी ब्रुवते केचिकमेव वराटकम् ।। १०९
कौतुक २ पारंपर्योपदेशेन प्रख्याते मङ्गले किल ।
कौतूहले च शब्दज्ञाः कौतुकं संप्रचक्षते ॥ ११०
निकाय ३ एकार्थभाजि संघे च निवासे च निकायवाक् ।
असंहतपदार्थानामेकत्र करणेऽपि च ।। १११
वनस्पति २ विना पुष्पं फलं यस्य वृक्षस्य स वनस्पतिः ।
प्रयुज्यते प्रयोगवृक्षमात्रे वनस्पतिः ॥ ११२
ऐरावत २ ऋजुदीर्घ महेन्द्रस्य चापमैरावतं मतम् ।
तस्यैव हस्तिमल्लाख्यो गजोऽप्यरावतो मतः ॥ ११३
संविद् ९ संभाषणे क्रियाकारे संकेते नाम्नि तोषणे :
संविदाजौ प्रतिज्ञायामाचारज्ञानयोरपि ।। ११४
कात्यायनी २ काषायवस्त्रविधवां द्वितीयवयसं स्त्रियम् ।
कात्यायनी विदुः सन्त उमा कात्यायनी मता ॥ ११५
सरस्वत् २ सरिद्विशेषे सरिति वाचि प्रोक्ता सरस्वती । सरस्वती
सरस्वती गवि कापि सरस्वान्वारिधौ नदे ॥ ११६
शरीरसाधनापेक्षं नित्यं कर्म यमो मतः ।
यमजश्च यमो ज्ञेयो यमो दक्षिणदिक्पतिः ।। ११७

·१२ शाश्वतकोशः - शतहदा २२ नीवी परिवेष २ परिवेषं विजानीयादुपसूर्यकमण्डलम् । परिवेष्टनमप्याहुः परिवेषं मनीषिणः ।। ११८ शुद्धान्त २ शुद्धान्तसंज्ञं शब्दझैराख्यातमवरोधनम् । . कक्षान्तरं च भूपानामसर्वजनगोचरम् ।। ११९. ऐरावती २ ऐरावतीशतहूदासौदामन्य इति त्रयम् । प्रयुज्यते कविवरैर्विाद्विाधिशेषयोः ॥ १२० सौदामनी २ २ नीवी ग्रन्थि विदुर्नार्या जघनस्यस्य वाससः । धनं चोपचयाजीवैर्मूलं यस्य न हिंस्यते ।। १२१ परिभाषण ३ परिभाषणमालापो नियमः परिभाषणम् । निन्दात्मक उपालम्भः परिभापणमिष्यते ॥ १२२ अनुचान २ अनूचानं वदन्त्यार्या विनयावनतं नरम् । साङ्गे प्रवचनेऽधीती द्विजोऽनूचानसंज्ञकः ।। १२३ अर्जुन ४ अर्जुनी सौरभेयी स्यादर्जुनं तृणशुक्लयोः । अर्जुनो वृक्षभेदे च तथा मध्यमपाण्डवे ॥ १२४ स्थपति ३ बृहस्पतिसवेनेष्टं येनासौ स्थपतिर्मतः । प्रासादादिकरः शिल्पी स्थपतिः कञ्चुकी मतः ।। १२५ दर्श २ अर्थज्ञेरिप्यते दर्शः पक्षान्ते वैदिको विधिः । दर्शः सूर्येन्दुसंपर्कादमावास्यति या स्मृता ।। १२६ ३ शाखापुरे विदुर्गृह्यां गृह्यमस्वैरिपक्षयोः । गृह्या १ गृह्यान्वदन्ति विद्वांसो गृहासक्तान्मृगाण्डजान ।। १२७ चिट विज्ञेयं चक्षुषि क्लिन्ने चिलं पिलं च चुल्लवत् । चल २ लिन्नाले प्राणिनि प्रोक्तो चिल्लपिल्लौ सचुल्लकौ ।।।। १२८ जन्तोरवयवे कक्षः कच्छवीरुत्तृणेषु च । कक्षा स्यात्परिधानस्य पश्चादश्चलपल्लवे ।। १२९ अर्जनी गद्य पिलु २ कक्ष कक्षा.

·शाश्वतकोशः १३ अरुण गौरी २ ૨. क्ष्वेडा २ दक्षिण ३ संभूतो दक्षिणस्यां यो दक्षिणः स उदाहृतः । परच्छन्दानुवर्ती च सरलोऽपि च दक्षिणः ॥ १३० सैरन्ध्री २ सैरन्ध्री परवेश्मस्था स्ववशा शिल्पकारिका । वर्णसंकरजा या च सैरन्ध्री सा प्रकीर्तिता ॥ १३१ अव्यक्तरागमरुणमरुणः सूर्यसारथिः । संध्यारागोऽरुणः कापि लोहितोऽरुण इष्यते ॥ १३२ राय ३ आहतं हेमरजतं रूप्यमाहुर्मनीषिणः । प्रशस्तरूपको रूप्यो रूप्यं रजतमिप्यते ।। १३३ गौर. २ चामीकराभं शुद्धं च गौरमाहुर्मनीषिगः । असंजातरजाः कन्या गौरी गौरी च पार्वती ॥ १३४ क्ष्वेड वेडो विां ध्वनिः श्वेडः वेडा शत्यं च वैगवम् । योधानां सिंहनादोऽपि रणे वेडेति कीर्तितः (ता) ।। १३५ उत्थानं गृहवास्त्वन्ते स्यादुत्थानं च पौगो । उत्थानमुद्यमे तन्त्रे विद्यादुत्थानमुद्गमे ॥ १३६ अवकाशे स्थितौ स्थानं सम्पन्न मिदं पुनः । युक्तार्थं कारणार्थं च शब्दतत्त्वविदां मतम् ॥ १३७ ४ हृत्प्रियं हृद्भवं हृद्यं हृदयाय हितं च यत् । वशीकरणमन्त्रोऽपि वैदिको हृय इप्यते ॥ १३८ प्रा-च-क्, ४ दिग्देशकाले पूर्वादौ प्रागुदक्प्रत्यगव्ययम् । उदच-क्, ४ प्रान्यादीच्यप्रतीच्यानां वाचकं स्यादनव्ययम् ।। १३९ प्रत्यच- ३ खगादिबन्धने पाशः समूहे केशपूर्वकः । कर्णपूर्वोऽपि शब्दोज्यं कर्ण वदति शोभनम् ।। १४० ३ मुक्ताशुद्वौ स्वनेऽत्युच्चे तारस्तारं च रूप्यके । नक्षत्रे नेत्रमध्ये च तारा तारवदिष्यते ।। १४१ उत्थान ५ स्थान २ स्थाने २ पाश तार तारा २ ·शाश्वतकोशः धारा कांस्य मध्यमा अभीक्ष्ण२ पौनः पुन्यं सर्वदा च स्यादभीक्ष्णार्थकं द्वयम् । अनव्ययमयं शद्धः कथितो बहुदर्शिभिः ।। १४२ ३ अश्वानां गतयः पञ्च धारा धारा च संततिः। अग्रस्कन्धे च सैन्यस्य धारामाहुर्मनीषिणः ।। १४३ ४ स्यात्कंसस्तैजसे द्रव्ये पानपात्रे च कांस्यवत् । दृष्टः कसो विशेषेण दैत्यमानप्रभेदयोः ॥ १४४ प्रभव ३ स्याजन्महेतुः प्रभवः प्रभवो मूलमप्यपास् । प्रभवं केचिदिच्छन्ति स्थानमाबोपलब्धये ॥ १४५ विरोचन,३ हुताशने निशानाथे सहस्रकिरणे तथा । तमोपह, ३ तेमानुदा (दः) समौ दृष्टौ विरोचनतमोपहौ ॥ १४६ तमोनुन् । मध्यम ३ गीतस्वरे देहमध्ये मध्योद्भूते च मध्यमः । पाणेमध्याङ्गुलिईष्टरजाः कन्या च मध्यमा ॥ १४७ प्रत्ययः प्रथितत्वे स्यात्प्रत्ययो ज्ञानवाचकः । प्रत्ययः शपथे रन्ध्रे (स्यादि.) विश्वासाधीनहेतुषु ॥ १४८ धर्मराज १ तथागते धर्मराजजिनबुद्धविनायकाः । जिन अन्तकेऽर्हति दोषज्ञे गजवक्त्रे क्रमादमी ।। १४९ विनायक निस्तरण २ स्यादुपाये निस्तरणं द्वारं निःसरणं तथा । निःसरण २ तरणे द्वारि निर्याणे (र्वाणे) यथासंख्यमवस्थितम् ॥ १५० त्रयं स्त्रीरजसि ज्ञेयमृतुः कुसुममार्तवम् । कसम आर्तव २ शरदादिषु पुष्पे च ऋतूत्थे च विदुः क्रमात् ॥ १५१ (शरदादिषु पुष्पेषु ऋतूत्थेषु त्रिषु क्रमात् ॥) दिग्गजः कजलं माता मारुताङ्गभुवः कपेः । अञ्जनम् १ यथासंख्यं विनिर्दिष्टमञ्जनोऽञ्जनमञ्जना ।। १५२ प्रकरश्चोपकारश्च विकीर्णकुसुमादिषु । संहतौ चोपकृत्यां च यथासंख्यमवस्थितौ ।। १५३ प्रत्यय ७ १ २ अञ्जनः १ प्रकर १ उपकार २ ·शाश्वतकोशः १५ য श्लोकनकन निर्दिष्टं यथाशास्त्रमतः परम् । श्लोकस्याधेन वक्ष्यन्ते शब्दाः प्रव्यक्तया गिरा ।। १५४ सन्त २ प्रियं सत्यं च वचनं सूनृतं सुनृतं शिवम् । ब्रह्मन् ५ वेोऽध्यात्म तपो ब्रह्म ब्रह्माणौ विप्रवेधसौ ।। १५५ पिनाक २ स्थाणोर्धनुः पिनाकं स्यात्पिनाकं शूलमात्रकम् । काली ३ मातृभेदे स्मृता काली भवानीनवमेघयोः ॥ १५६ दशामास्थ २ स्थविरे नष्टबाजे च दशमोस्थं द्वयोर्विदुः । हेरम्ब २ हेरम्बो महिपः ख्यातो हेरम्बो विघ्ननायकः ।। १५७ ४ योगिभेदे खगे हंसो निर्लोभनृपसूर्ययोः । गणः समूहे प्रमथे संख्यासैन्यप्रभेदयोः ।। १५८ वृन्दारक ३ वृन्दारकं विदुदैवे मनोज्ञश्रेष्टयोरपि । अभिख्या३ अभिख्या कीर्तिता कीर्तावभिख्या नामशोभयोः ॥ १५९ ४ उदीच्यश्रेष्ठयोरूधै वाग्भेदे विदुरुत्तरम् । ईश ईश ईश्वरवद् दृष्टः प्रभुचन्द्रार्धचूडयोः १६० ईश्वर २ २ उच्यते काञ्चनं चन्द्रं चन्द्रश्च मृगलाञ्छनः । पाणि २ पादप्रन्थरेधः पाणिः पाणिः स्याद्वाहिनीकटिः॥ १६१ लक्ष्मी ३ शोभासंपत्तिपद्मासु लक्ष्मीः श्रीरिव दृश्यते । ५ प्राप्तिसंसारसत्तासु जन्मशंकरयोर्भवः ।। १६२ उपनिष३ धर्मे रहसि वेदान्ते बुधैरुपनिषन्मता । दृश लोचने दर्शने बुद्धौ दृग्दृष्टी दृक्च वीक्षके ।। १६३ संकुल २ इष्यते संकुलं व्याप्ते विश्लिष्टार्थवचस्यपि । अपवर्ग ३ क्रियावसानसाफल्ये मोक्षे त्यागेऽपवर्गवाक् ।। १६४ ३ सांख्योक्तप्रकृतौ लिङ्ग लिङ्गं स्याचिह्नशेफसोः । अभिशस्तिर अभिशापप्रार्थनयोरभिशस्तिपदं विदुः ॥ १६५ उत्तर श्री ३ भव दृष्टि ३ ·३ शाश्वतकोशः 4. --- - रजत कुमार १ युवराजे शिशौ स्कन्दे कुमारोऽश्वानुचारके | सुमनस् ४ मालत्यां पण्डिते पुष्पे देवे च सुमनोमिधा ।। १६६ प्रकृति ५ लिङ्गे स्वभावे प्रकृतिः पौरामात्यादियोनिषु । निसर्ग २ निर्माणे च स्वभावे च निसर्गः सृष्टिवन्मतः ।। १६७ सृष्टि र शंभु ३ शंभुरईन पिनाकी च शंभुः कमलसंभवः । दर्शन १ लोचने दर्शनं दृष्टं बुद्धिशालोपलब्धिषु ।। १६८ कृतान्त ४ दैवे कृतान्तः सिद्धान्ते यमाकुशलकर्मणोः । दुरोदर ३ त्रयं दुरोदरामिख्य द्यूतं शूतकरः पणः ।। १६९ वृष उक्तः श्रेष्ठाखुधर्मेषु वृषा गोबहुशुक्रयोः । तीक्ष्ण ५ विषात्मत्यागिनोस्तिग्म तीक्ष्णस्तीक्ष्णं रणायसोः ।। १७० ३ इष्यते रजतः शुक्ले रजतं रूप्यहारयोः । ४ शालिप्रभेदे शलभे पतङ्गः पक्षिसूर्ययोः ।। १७१ . ४ काद्रवेयगजौ नागौ नागं सीसकरङ्गयोः । उदुम्बर २ उदुम्बरो वृक्षजातिदेहली स्यादुदुम्बरः ॥ १७२ कलधौत २ रजतं कलयौतं स्यात्कलधौनं च काञ्चनम् । पर्जन्य २ सध्वानमेघः पर्जन्यः पर्जन्यो मेघवाहनः ।। १७३ गोविन्द २ गोविन्दो भगवान् विष्णुगोविन्दोऽधिकृतो गवाम् । रोहित ३ ऋजुशक्रधनुर्मत्स्यौ रोहितौ रोहितोऽरुणः ।। १७४ शक्ति ५ उत्साहादौ बले शक्तिः शक्ति प्रहरणं विदुः । निष्ठा ५ निष्ठा निष्पत्तिनाशान्तयाञ्चानिर्वहणेषु च ॥ १७५ ऋषभ ३ गीतस्वरे बलीवर्दे श्रेष्ठे च ऋषभं विदुः । द्रविण, २ पराक्रमे च वित्ते च द्रविणं झुम्नवन्मतम् ।। १७६ ३ नृत्तयुद्धनले रागे रङ्गो रङ्गं त्रपु स्मृतम् । प्रवाल ३ प्रवालो वल्लकीदण्डे विद्रुमे नवपल्लवे ॥ १७७ नाग घुम्न-२३ ·शाश्वतकोशः दण्ड पाद ४ दण्डो लगुडमन्थानदमसैन्येषु दृश्यते । कोण ३ वीणादिवादनोपाये कोणोऽसौ(श्री) लगुडे तया ॥ १७८ निवृतेि २ निर्वृतिः स्यादस्तमये सुस्थतायां च निर्वृतिः । अनुभाव ३ अनुभावः प्रभावे स्यानिश्चये भावसूचके ।। १७९ ककुभ २ वीणाप्रसेवः ककुभः ककुभोऽर्जुनपाइपः । वराटक २ बीजकोशे सरोजस्य कपर्दै च वराटकः ।। १८० अर्क ३ स्फाटिके वृक्षभेदः स्यादर्को दिननायकः । कण्टक ३ रोमाहे शुद्रात्रौ च दरोरङ्गे च कण्टकः ॥ १८१ ३ पादो भास तुरीयांशे गिरेः प्रत्यन्तपर्वते । हिरण्य ४ मानभेदे धने हेम्नि हिरण्यं स्यादकुप्यके ॥ १८२ प्रधान ३ परमात्ममहामात्रमनीपासु प्रधानवाक् । कौशिक गुग्गुलूलूकश काहितुण्डिकेषु च कौशिकः ।। १८३ ३ उग्रः शूद्रासुते क्षत्रादुप्रावुत्कशूलिनौ । अभिमान ४ गर्वविज्ञप्तिहिंसासु प्रणये चाभिमानवाक् ॥ १८४ सुषिर ३ गर्ने गर्तन्विते वान्प्रविशेष सु(शु)पिरंत्रिषु । ( गर्ने गर्तान्विते वाद्ये सुषिरं त्रिषु दृश्यते । ) समान ४ एकतुल्यशरीरस्थवायु सत्सु समानवाक् ।। १८५ मुख ३ आदाबुपाये च मुखं वदनं च मुखं विदुः । वर्मन् ३ प्रमाणदेहयोवर्म स्यादाकारे च सुन्दरे ।। १८६ संभ्रम ३ त्रयं संभ्रममिच्छन्ति भयं संवेगमादरम् । ४ स्वशब्दो वदति ज्ञातिमामात्मीयवनानि च ॥ १८७ ३ भव्यभेषजयोग्यं द्रव्यं द्रविणभिष्यते । आतक ३ शङ्कायामाहुरातत रोगसंतापयोरपि ॥ १८८ उग्र -- स्व द्रव्य ३ ·१८ शाश्वतकोशः वामा वाम ३ वामा स्त्री सुन्दरं वामं वाम सव्यप्रतीपयोः । प्रबाह २ हयरश्मौ तुलासूत्रे प्रग्राहः सद्भिरिष्यते ।। १८९ प्रतिष्ठा २ आहतत्वे प्रतिष्ठा त्या प्रतिष्ठा स्थानमात्रके । प्रलय ३ प्रलयौ मृत्युसंवतौ मूर्छायो प्रलयं विदुः ॥ १९० ३ मानं प्रमाणे प्रस्थादौ मानश्चित्तोन्नतावपि । वर्ष ३ लोकधातौ च वृष्टौ च वर्ष वर्षे च वत्सरे ॥ १९१ वारूणो २ वारुणी मदिरामाहुः पश्चिमा दिक्व वारुणी । ज्योत्स्ना २ ज्योत्स्ना ज्योतिष्मती रात्रिज्योत्स्ना चन्द्रमसः प्रभा॥ १९२ दाक्षायणी २ दाक्षायणीं विदुर्दुर्गामश्विन्याद्याश्च तारकाः। व्यायामर परिश्रमार्थो व्यायामो व्यायाम पौरुषं विदुः ॥ १९३ आपन २ आपन्नं ब्रुवते प्राप्तमापनश्चापदि स्थितः । परिगत ३ विज्ञाते वेष्टिते प्राप्त विदुः परिगतध्वनिम् ।। १९४ धिषण १ धिपणस्त्रिश्शाचार्यों धिषणा धीरपि स्मृता । अनुमति २ ऊनेन्दुपूर्णिमानुज्ञे द्वे अप्यनुमती मते ॥ १९५ सौम्य ३ चारुचन्द्रजयोः सौम्यः सोमो यस्य च देवता । २ पूर्णेन्दुपूर्णिमा राका कन्या जातरजाश्च या ॥ १९६ सूचा २ व्यधनेभिनये सूचा सूचनात्प्रयुज्यते । सूचना २ तत, ३ वादित्रे विस्तृते व्याप्ते ततं विततवन्मतम् ॥ १९७ तिष्य २ ऋक्षे कलियुगे तिव्यः पुष्यवत्परिकीर्तितः । पुष्यर चित्रभानु २ सूर्ये वही चित्रभानुर्विभावसुरिवेष्यते ॥ १९८ विभावसु २ ५ कं वारिशिरसोः कश्च प्रजापत्यात्मवायुषु । धूमकेतु ३ उत्पाते ग्रहभेदे च धूमकेतु ताशने ।। १९९ ( स्यादत्पातो धूमकेतु मकेतुर्हताशनः) धिषणा राका वितत ३ - ·शाश्वतकोशः १९ कल्प ५ कम्बु ३ कीनाश ३ त्रयः कीनाशनामानः कार्यः कर्षको यमः । पुण्य ३ मनोज्ञं सुकृतं धर्मस्वयं पुण्यमुदाहृतम् ।। २८० शिखिन् ४ शिखी हुताशने वृक्षे शिखिनौ केकि कुक्कुटौ । कल्पः शास्त्रे विधौ न्याये संवर्ते ब्रह्मणो दिने ।। २०१ शमन २ इच्छन्ति वधमर्थज्ञाः शमनं शमनोऽन्तकः । उपक्रम ३ उपक्रमश्चिकित्सायामारम्भोपधयोरपि ॥ २०२ शम्बूक इज्यते कम्युः कम्बुवलयशङ्खयोः । शङ्ख ३ निधिभेदः स्मृतः शङ्खः शॉ कम्बुललाटयोः ॥ २०३ ज्यायस् २ प्रशस्यवृद्धतरयोायाज्येष्टवदिष्यते । ज्येष्ठ २ वीर्य, ३ बलशुक्रप्रभावेपु वीर्य तेजश्च कीर्तितम् ॥ २०४ तेजस् ३ ऊर्णायु २ ऊर्णायुरिष्यते मेप ऊर्जायुर्मेपकम्बलः । विमान २ विमानं देवतायाने सप्तभूमे च वेश्मनि ।। २०५ श्रेयस् ३ धर्भमङ्गलयोः श्रेयः प्रशस्तातिशयेऽपि च । पिचण्ड २ पिच(चि)ण्ड उदरे शेयः पिच(चि)ण्डोऽवयवः पशोः ॥ २०६ ग्रहण ३ त्रयं ग्रहणमिच्छन्ति वन्डी स्वीकारमादरम् । सुरभि ३ मधुमासः सुगन्धिश्च सुरभिः सुरभिश्च गौः ।। २०७ रुचि ३ अभिष्वङ्गामिलापौ च दीतिच रुचिारे यते । बिम्ब ३ मण्डले प्रतिविम्बे च विम्ब स्यादिम्बिकाफले । २०८ मन्दाः स्वैराल्परोगातमूढाभाग्यशनैश्चराः । हायन ३ तिस्त्रश्च हायनाभिख्या ब्रीहिसंवत्सरार्चिपः ।। २०९ अब्जो धन्वन्तरी चन्द्रे स्यादन् शापद्मयोः । ४ सूर्यादौ पूतनादौ च राहुनिर्बन्धयोहः ॥ २१० ४ पुत्रादौ तर्णके वर्षे वत्सो वत्सं च वक्षसि । ३ खमिन्द्रिये खमाकाशे खं स्वर्गेऽपि प्रयुज्यते ॥ २११ मन्द ६ अब्ज ग्रह वत्स ·---- काष्ठा ४ काच अरुप्कर २ कलांप ४ २० शाश्वतकोशः अवरोह ३ अवरोहोऽवतरणे पादपाङ्गे लतोद्गमे । काष्ठा दिकालमर्यादाप्रकर्षेषु प्रयुज्यते ॥ २१२ व्युत्थान २ स्वातन्त्र्यकृत्ये व्युत्थानं विरोधाचरणे तथा । ३ भृढ़ेदाक्षिगदौ काचौ काचः शिक्येऽपि दृश्यते ॥ २१३ धामन् ४ तेजोजन्मप्रभावेषु स्मृतं धाम गृहेषु च । वरिष्ठ २ वरिष्ठं स्यादू गुरुतमं तथा वरतमं च यत् ।। २१४ अरुष्करः स्याद् व्रणकृद्भल्लातकमरुष्करम् । आशितंभवर आशितंभवमन्नायं तृप्तिरप्याशितंभवः ।। २१५ ज्योतिस् ४ दीप्तिताराहुताशेष ज्योतिर्योतिर्विलोचने । कलापः संहतौ बर्हे काञ्चीतूणीरयोरपि ॥ २१६ शारद ३ शारदो वर्षशालीनौ प्रत्यग्रं शारदं विदुः । ग्रामणी ३ पतिप्रधाने ग्रामण्यो बामण्यं (णीर) वक्ति नापितम् ॥ २१७ सौरभ्य २ सौरभ्यमाहुः सौगन्ध्यं सौरभ्यं च मनोज्ञता । भाण्ड ३ तुरंगाभरणे पात्रे भाण्डं मूलवणिग्धने ।। २१८ अपभ्रंश ३ पतने स्यादपभ्रंशो भाषाभेदापशब्दयोः । पेचक २ उलुकगजलाङ्गलमलयोरपि पेचकः ॥ २१९ करभ २ कनिष्ठामणिवाधान्तरो(रु)ट्रयोः करभो मतः । मार्ग ४ मासान्वेपणयोर्मागों मार्गो मृगमदावनोः ।। २२० सारङ्गः शबलो वर्णः सारङ्गावेणचातको । हस्तिमल्ल २ हस्तिमल्लौ विजानीयादैरावतविनायकौ ॥ २२१ गच्छ २ स्तबके हारभेदे च गुच्छमिच्छन्ति सूरयः । स्थित २ स्थितमर्व विजानीयात्प्रतिज्ञानवति स्थितः ॥ २२२ ब ३ नारायणः स्मृतो बर्बभ्रू नकुलपिङ्गलौ । पत्रिन् ३ श्येनाख्यो विहगः पत्त्री पत्रिणौ शरपक्षिणौ ।। २२३ सारङ्ग ३ ·शाश्वतकोशः २१ धव कमला ३ समा क्षण उपा अपवाद २ अप(व)वादं विदुर्विन्दामपाव)वादो निर्देशनम् । फ्रन्दन २ आह्वानं क्रन्दनं विद्यात्क्रन्दनं रुदितध्वनिः ।। २२४ ३ धवो नरो धवो वृक्षो धवो भर्ता च योपिताम् । तमस् ४ ध्वान्तं तमस्तमो राहुस्तमः शोकस्तमो गुणः ॥ २२५ गर्जित २ स्वनो गर्जितमब्हान गजितो मत्तकुञ्जरः । कमर ३ कमला श्रीर्जलं पद्मः कमलं कमलो मृगः ॥ २२६ गुहा २ पृश्निपर्णी गुहा ज्ञेया गुहा पर्वतगह्वरम् । भदकल. २ मत्तः करी मदकलो मदेनाध्यक्तवाक्य यः ॥ २२७ समा वर्ष समं सर्व समं साधु समं सदृक् । ४ क्षणो व्यापारशून्यत्वे मुहूर्तो सवपर्वम् ।। २२८ उपा रात्रिस्तदन्ते च स्यादुध्वनिरव्ययम्(यः) । वालः केशाज्ञडिम्भेषु ड्रीवरे गजवालधौ ।। २२९ शतपत्र २ दाघाटः शतपत्रः शतपत्रं सरोरुहम् । एकाग्र २ एकाग्रमेकतानाख्यमेका स्थाइनाकुलम् ।। २३० कालिन २ भवेत्कलिङ्गो धूम्याटः कलिङ्गं कौटजं फलम् । अथन २ अयनं पथि सूर्यस्याप्युदन्दाक्षिणतो गतौ ॥ २३१ वटि ४ सूक्ष्मैलायां कालमाने त्रुटिरल्पेपि संशये । (त्रुटिरले प्रशस्यते ) पराग ३ पुष्परेणौ परागः स्यात्स्नानीयरजसोरपि ।। २३२ कद्र १ नागानां जननी कद्रः कटुः कनकपिङ्गलः पवन २ पाकस्थानं कुलालस्य पवनं पवनो मरुत् ॥ २३३ शोण ३ शोणः स्याद्वन्धुजीवाभे न लोहितवाजिनि । लोहित २ लोहितं रक्तवद् दृष्टं आतजारुणयोरपि ।। २३४ बाल क ·२२ शाश्वतकोशः अवदात ३ हरिणी ३ सुवर्णप्रतिमामृग्योहरिणी हरिता च या । अवदातः सिते गौरे परिशुद्धे च दृश्यते ॥ २३५ ५ तनुस्त्वगल्पकायेषु तनुः स्याद्विरले कृशे । आस्था ३ आस्थामालम्बनं विद्यादास्था चास्थानयत्नयोः ॥ २३६ शिपिविष्ट ३ शिपिविष्टः शिवो देवो दुश्चर्मा खलतिश्च यः । ५ शवे ओणौ कतिलिङ्गे च गजगण्डे भृशे कटः ।। २३७ वृजिन ३ वृजिनं किल्बिषे भुग्ने वृजिनश्च शिरोरुहः । क्षेत्र ४ केद्वारे वपुषि क्षेत्रं सिद्धस्थानकलत्रयोः ॥ २३८ कपोत २ पारावतः कपोतः स्यात्कपोतो विहगान्तरम् । शिशिर ३ शीतले शिशिरं विद्यात्तुषारऋतुभेदयोः ॥ २३९ करीर ३ वृक्षप्रभेदे कलशे करीरो वैगवारे । नेत्र नेत्रं वले मधिगुणे तरुभूले बिलोचने ।। २४० सार्वभौम २ सर्वपृथ्वीपतौ राझि सार्वभौमोथ दिग्गजे । रेवती ३ ऋक्षे लाइलिदारेपु रेवत्याख्याथ मा ।। २४१ पक्षति २ प्रतिपत्पातिया गरुन्मलेपि पक्षतिः । सारसो विहगः ख्यातः सारसं सरसीरुहम् ॥ २४२ शर्करा ३ सितोपलायां शकले रोगभेदे च शर्करा । जिष्ण ३ शक्रजित्वरयोजिष्णुजिणुर्भध्यमपाण्डवे ।। २४३ पोत्र २ मुखानं पोत्रमुद्दिष्टं सूकरस्य हलस्य च । अष्टापद २ सुवर्ण शारिफलकं द्वयमष्टापदं विदुः ।। २४४ चपकं शी(सी)धु विज्ञेयं चपकं मबभाजनम् । उपग्रह २ उपग्रहाख्यं द्वितयं स्याद्वन्दिरनुकूलनम् ।। २४५ श्रेणि २ श्रेणिः समानशिल्पानां संहतिः श्रेणिरावलिः अर्य २ अर्धार्थं यत्तयं स्यादयों यश्चार्धमर्हति ॥ २४६ सारस २ चषक २ ·शाश्वतकोशः २३ . वीवध३ कल्याण३ कल्याण मङ्गलं विद्यात्काञ्चनं च यदक्षयम् आतिथ्य र आतिथ्यं स्यादतिथ्यर्थ आतिथ्यमतिथिं विदुः ॥ २४७ ( आतिथ्यं यदतिथ्यर्थमातिथ्यमतिथि विदुः ॥ ) पर्याप्त ४ शक्तौ(क्ते)निवारणे तृप्तो पर्याप्तं स्याद्यथेप्सिते । अत्यय ४ कृच्छे दण्डे च दोषे च नाशे च विदुरत्ययम् ।। २४८ केतु ३ पताकायां मतः केतुः केतुरुत्पातचिह्नयोः । विवध ३ पर्याहाराध्वभारेषु मतो विवधवीवधौ ।। २४९ जैवातृक २ जैवातृको विजानीयादायुष्मन्मृगलान्छनौ । भुजिष्य २ अनर्धानो भुजिष्याख्यो मुजिष्यः प्रैष्य इष्यते ।। २५० विषयिन् इन्द्रियं विषयि ज्ञेयं विषयी विषयान्वितः । विधि ४ विधी विधानधातारौ विधिः स्यात्कालदैवयोः ॥ २५१ अवधि ३ अवधी कालगती स्तः सीमानोऽवधयः स्मृताः । ३ क्षमा तितिक्षा पृथ्वी च योग्ये शक्ते हिते क्षमम् ।। २५२ क्षमा २ समुन्नद्ध २ समुन्नद्धाभिधानी द्वौ पण्डितमन्यगावतौ । अभिजात ३ न्याय्ये कुलोनबुघयोरभिजातपदं विदुः ॥ २५३ आच्छादन २ आच्छादनं संपिधानं वस्त्रमाच्छादनं मतम् । आकार २ विदुराकृतिमाकारमाकारो गात्रवैकृतम् ॥ २५४ विष्टर ३ विष्टरः कुशमुष्टौ स्यात्पीठपादपयोरपि । २ भेदकल्लोलयोरभङ्गो भङ्गा सस्यं शणाह्वयं ॥ २५५ अपदेश ४ अपदेशं विदुर्लक्ष्ये निमित्तव्याजयोस्तथा । निगम ३ जानीयान्निगमं वेदे नगरेथ वणिक्पथे ।। २५६ अभिषङ्ग ३ आक्रोशशापाभिभवेष्वभिषङ्गपदं विदुः । संनय २ संनयः समवाये स्यात्पृष्ठस्थायिबले तथा ।। २५७ उष्णीष २ शिरोवेष्टनमुष्णीषमुष्णीषं मुकुटं विदुः । किंगारु २ स्याद्रीहिशूका किंशारुः किंशारुर्विशिखो मत्तः ॥ २५८ क्षम भङ्गा -- Parics ·२४ क्षय आडम्बर ३ शाश्वतकोशः आकर्ष ३ आकर्षः शारिफलके झूतपाशकयोरपि । सुवर्ण २ सुवर्णमिष्यते सद्भिर्हेमकर्षे च हेम्नि च ॥ २५९ संग्रह ३ संग्रहो बृहद्रङ्गे प्रहसंक्षेश्योरपि । ३ गोंदपानयोः कूपः कूपः स्याद्गुणवृक्षके ॥२६० गुल्म ४ सैन्यभेदे रुजायां च गुल्मो विटपट्टयोः । ४ क्षयौ निलयकल्पान्तौ क्षयोपचयरोगयोः ॥२६१ भाकन्द ३ आक्रन्दः क्रन्दनध्वाने नाथदारुणयुद्धयोः । उत्सव ३ अमर्षात्सेकयोरिच्छाप्रसवेप्युत्सवं विदुः ।। २६२ आडम्बरः समारम्भे गजगर्जिततूर्ययोः । स्थूलोच्चय २ स्थूलोच्चयोप्यसामग्र्ये गजानां मध्यमे गते ॥ २६३ प्रतियत्न३ संस्कारे प्रतियत्नः स्यादुपग्रहणलिप्सयोः । ३ पटुरामयनिर्मुक्तः पटुश्चतुरतीक्ष्णयोः ॥ २६४ ४ क्षेत्रे चारुस्त्रियां सस्ये पूीर वलजाभिधा । उदार ३ उदारो दातृमहतोलदारं दक्षिणं विदुः ।। २६५ शकरी २ शकरी छन्दसि ज्ञेया शकरी मेखला कचित् । आसुतोवल २ यज्वा च कल्यपालश्च द्वयं स्यादासुतीवलः ॥२६६ भेद ३ उपजापो विशेषश्च भेदो भेदो विदारणम् । ४ पितृकेदारयोवप्रो वप्रः प्राकाररोधसोः ॥२६७ राजन् ४ राजा नृपः प्रभू राजा राजा क्षत्रियचन्द्रयोः । शिशुमार२ शिशुमारा जलोद्भुतजन्तौ तारामयाच्युते ॥ २६८ ३ बाष्पोऽस्र(श्र)मनं रुधिरमस्रः शिरसिजः स्मृतः । आहत ३ मिथ्योक्तो ताडिते विद्यादाहते गुणिते तथा ॥ २६९ यादसांपति २ यादसांपतिरम्भोधिः प्रचेता यादसांपतिः । २ सैन्यस्य पश्चिमे भागे प्रतीरे कूलमिष्यते ॥ २७० वलज वन ·স্ববাহ: २५ कारा २ वृतान्त १ परीष्टि २ परिचर्या परीष्टिः स्यात्परीष्टिश्च गवेषणे । ३ दरो भये च गर्ने च किंचिदर्थ दरा()व्ययम् ॥ २७१ पर्यङ्क २ पर्यस्तिकायां पर्यङ्कः पर्यवः शयनं तथा । कारा बन्धनशालायां कारा बन्धनमात्रक ।। २७२ मूर्धाभिषिक्त मूर्धाभिषिक्तो भूपाले क्षत्रिय च प्रयुध्यते । वंश ३ वंशोन्वयः समूहश्च वंशो वंशाच वेगवः ।। २७३ रजस् ३ रजो गुणे रजो रेणुपितामार्तवं रजः । आधि ३ आधिं वदन्त्यधिष्ठाने बन्धके व्यसने तथा ॥ २७४ ५ खलं भूस्थानकल्केषु पामरकरयोः खलः । वृत्तान्त प्रक्रियायां स्यात्कास्न्य वार्ताविशयोः ॥ २७५. ( काय॑वार्ताविशेषयोः ।। ) सूतः क्षत्वाद् ब्राह्मणीजे तक्षिण सारथिबन्दिनोः। (सूतः शूद्राक्षस्त्रियाजे) कुण्डलिन् २ कुण्डली भुजगो येन पिनद्धमपि कुण्डलम् ।। २७६ दिवाकीर्ति २ जनंगमो दिवाकीर्तिर्दिवाकीर्तिश्च नापितः । २ माल्यं सुमनसा माला माल्यं सुमनसोपि च ।। २७७ गोप ३ ग्रामौघाधिकृते गोपो गोष्ठाध्यक्षेऽथ बल्लवे । ३ इष्यते चतुरे दक्षस्ताराचूडे प्रजापतौ ॥ २७८ वेग ३ जवे प्रवाहे किंपाके वेगशब्दस्त्रिषु स्मृतः । ३ रोगप्रभेदे प्रदरः प्रदरः शरभङ्गयोः ।। २७९ समुदय ३ समुद्गमे समुदयः संग्रामनिकुर(क)म्बयोः । नग २, अग २ नगागौ शिखरीत्येतत्त्रयं पर्वतवृक्षयोः ॥ २८० शिखरिन् २ वाह ३ बाहुरव स्मृतो वाहो बाहो मानतुरंगयोः । ३ दैत्यमार्गणयोर्बाणो बाणो दासीकुर(रु)ण्टकः ॥ २८१ जा४ माल्य प्रदर प्राण ·२६ शाश्वतकोशः सादिन् २ सादिनः स्यन्दनारोहा अश्वारोहाश्च सादिनः । व्याड(ल)३ भुजगश्वापदरास्त्रयो ब्याडा(ला) इति स्मृताः ॥ २८२ विश् २ विशो भूमिस्पृशो वैश्या विशो भूमिस्पृशो नराः । भूमि सालावृक ३ त्रयः सा(शा)लावृकाभिख्याः श्वस(शू)गालवलीमुखाः॥ आश्रम २ आश्रमो ब्रह्मचर्यादिराश्रमो मठ इष्यते । निराकृति ३ अस्वाध्याये निराकारे प्रत्यादेशे निराकृतिः ।। २८४ जीवक २ जीवकः क्षपणो ज्ञेयः प्राणदोऽपि च जीवकः । माणवक ३ हारभेदे माणवको बाले कुपुरुष तथा ॥ २८५ निवात ३ आश्रये दृढसंनाहे निवातो वातवर्जिते । पुलाक ३ संक्षेपे तुच्छधान्ये च पुलाको भक्तसिस्थके ॥ २८६ कटक ३ राजधान्यां गिरेरङ्गे वलये(य) कटकं विदुः । तरल ३ तरलो भास्वरे हारमध्यरत्नेथ चञ्चले ।। २८७ २ वन च वनवह्नौ च दवो दाव इवष्यते । शिल शिला द्वाराधरं दारु शिलमुञ्छः शिला दृषत् ॥ २८८ कांश ५ पेश्यां दिव्ये धन कोशः कुङ्गलासिपिधानयोः । नासा २ विज्ञया नासिका नासा नासा द्वारोज़दारु च ॥ २८९ अन्ध २ अन्धो दर्शननिर्मुक्तो जन्तुरन्धं तमो मतम् । शावर २ शाकरोऽनड्डहि ज्ञेय उक्तं छन्दसि शाक्वरम् ॥ २९० ३ नृशंसकठिनौ क्रूरौ क्रूरं विद्याद् भयंकरम् । दृष्टान्त २ दृष्टो दृष्टान्तशब्दोयमुदाहरणशास्त्रयोः ।। २९१ सत्रं यझे सदादाने छादनारण्ययोरपि । क्षम २ जानीयान्मङ्गलं क्षेमं क्षेमं लब्धार्थरक्षणम् || २९२ वन ३ व्यवहारे जिगीषायां क्रीडायामपि देवनम् । ३ प्राकारवृक्षयोः सा(शा)लः सा(शा)लः सर्जतरुः स्मृतः । दव - - सत्र ४ ·शाश्वतकोशः चराचर २ । पक्क प्रतिष्कश ३ वार्ताहरे पुरोगे च सहाये च प्रतिष्कशः । पत्ति ३ सैन्यभेदे पदातौ च पत्तिः पत्तिर्गतावपि ।। २९४ पलल २ पललं तिलमिश्रेचर्णे) स्यात्पललं पिशितेपि च । बन्धुर २ बन्धुरं सुन्दरे दृष्टं बन्धुरं नम्रवाचकम् ॥ २९५ २० जगत् २ जगञ्चराचरमिव भुवने गतिमत्यपि । प्रतिक्षिप्त २ प्रेषिते स्यात्प्रतिक्षिप्त प्रतिक्षिप्तं निराकृते ॥ २९६ अनय ३ व्यसनेष्वशुभे दैवे विपत्तावनयस्त्रिषु । स्पर्श ४ रुजायां स्पर्शके स्पर्शो दानस्पर्शनयोरपि ।। २९७ परिवार २ परिवारः परिजने तथा खड्गापिधानके बन्धकी २ पुंश्चली बन्धकी विद्यात्करेणुरपि बन्धकी ॥ २९. अपाचीन २ विपर्यस्तमपाचीनमपाचीनमपाग्गतिः । २ विनाशाभिमुखं पकं पक्कं परिणतार्थकम् ॥ २९९ जीवितेश २ प्रयुज्यते जीवितेशो यमजीवितनाथयोः । कनीयस् ३ अत्यल्पयूनोरनुजे कनीयान्स्यात्कनिष्टवत् ।। ३०० शिव वयस् ३ वयो बाल्यादि पक्षी च यौवनं च वयः कचित् । लघु ४ शीघे मनोज्ञे निःसारे लघुः स्यादगुरुद्रुमे ।। ३०१ सवन ३ सोमनिर्दलने स्नाने यजने सवनं मतम् । इरा ४ पृथिव्यां वाचि पानीये मदिरायामिरा मता ॥ ३०२ यातयाम २ परिमुक्तोझिते जीणे यातयामपदं विदुः । उच्छ्रित ३ समुन्नते(द्धे) प्रवृद्धे च जाते च विदुरुच्छ्रितम् ॥ ३०३ केवल ३ केवलः कृत्स्न एकश्च केवलश्वावधारितः । सत् ५ सत्सत्येभ्यहिते साधौ विद्यमानप्रशस्तयोः ॥ ३०४ जाति ५ जातिश्छन्दास सामान्ये मालतीगोत्रजन्मसु । ३ ओष्ठे स्यादधरो हीनमनूलमधरं विदुः ॥ ३०५ दार कनिष्ठ ३ अधर -- ·२८ शाश्वतकोशः उपासन २ परेत दृषद् दृषन्निप्पेषगशिला केवलापि शिला दृषत् । उपासनं विदुः सेवां बाणाभ्यास उपासनम् ।। ३०६ शुश्रुषा २ शुश्रूणा श्रोतुमाशंसा शुश्रूषा स्यादुपालनम् । संज्ञा ३ नामचेतनयोः संज्ञा सूचनायां करादिभिः ॥ ३०७ पील प्रमूनकायोः पीलुः पालुः स्याद्गजवृक्षयोः । आन- ३ आनत्तों नृत्यशालायां जन्ये(ने) जनपढ़ान्तरे ॥ ६०८ प्रेत २ मृने भूतान्तरे प्रेतः परेतोऽप्यनयोर्मतः । ककल २ शलभिर्निचिो श्वभ्रे तुपाग्नौ च कुकूलवाक् ।। ३०९ प्रतिश्रय २ प्रतिश्रयः सभायां यादाश्रयश्च प्रतिश्रयः । निर्यह ४ निर्यासे शखरे द्वारे निषूहो नागढन्तके ॥ ३१० समाधि ४ समाधिाननीवाकनियमेपु समर्थने । घनाधन ३ धनाधना वर्षकादे शके समदहस्तिनि ॥ ३११ सिन्धु ३ नदप्रभेदे नहां च सिन्धुर्नीरनिधावपि । परंपर ५ मृगभेदे च पुत्रस्य प्रपौत्रे च परंपरः ।। ३१२ व्यलीक४ व्यलीकमप्रियाकार्यवलक्ष्य वथ पीडने । निष्कम २ निक्रमो निर्गमे ग्यातो बुद्धिसंपदि निष्क्रमः ॥ ३१३ ...यावे नामोल्साहयोरपि । ...मा २ मभिः किमान प। २.!! ३ नमनया तः संघात केशपूर्वकः । निव ३ अविश्वासेऽपलापे च निकृतागपि निलयः ।। ३१५ (विश्वासेप्यापलाऐ च निकृतामपि निमनः ।। ) मृत्यावनसन प्रायः प्रायो बाहुल्यतुल्ययोः । क्षत्तु क्षत्ता शूद्राक्षत्रियाजे सारथिप्रतिहारयोः ॥ ॥ ३१६ हस प्राय ३

·शाश्वतकोशः
२९
जगल २
अभिजन २ कुले च जन्मभूमौ च विद्यादभिजनध्वनिम् ।
निर्ग्रन्थक २ निर्ग्रन्थकं विजानीयात्मपणे निःपरिच्छ३ ॥ ३१७
महासन २ महासनः कार्तिकेये महासैन्यपतावपि !
आरोह ३ आरोहो योषितां श्रोणौ तरोरङ्गे समुच्छ्रये !! ३१८
वणिजू २ वाणिज्ये वणि विद्यात्तथा वाणिज्यजीविनि ।
विग्रह ३ संग्रामे विग्रहः ख्यातः काय विस्तारयोरपि ॥ ३१९
अनुशय ३ विद्यादनुशयं द्वेषे पश्चात्तापानुवन्धयोः ।
धिष्ण्य ४ स्थाननझत्रयोपिण्यं विष्ण्योऽग्नौ धिष्ण्यमालये ।। ३२०
मागध १ मागधी पिप्पलीयूथ्योर्मागधो बन्दिनि स्मृतः ।
मागधी २
कुसुम्भ २ महारजनं कुसुम्भं कुसुम्भश्च कमण्डलुः ॥ ३२१
जगलः पिष्टमयं च अदको जगलः स्मृतः ।
कमण्डलुश्च करकः करकश्च घनोपलः ॥ ३२२
परिवाप २ परिवापो जलस्थानं पारेवापः परिच्छदः ।
वारि २ करिणां बन्धनी वारिरम्बु वारीति विश्रुतम् ॥ ३२३
कुमारी २ अयं द्वीपः कुमारी स्याकुमारी कन्यका स्मृता ।
वातल २ वातूलो वातसंघाते वातूलो मारुतासहे ॥ ३२४
पादर अमि२ पादाङ्ग्रिहांहि )चरणा जन्तोरङ्गे मूले च भूरुहाम् । [चरण २
विपणि २ आपणः पण्यवीथी च द्वयं विपणिसंज्ञकम् ॥ ३२५
२ किम की कठिने जठरं विदुः ।
शाम २ मांसिसामा यानीच रितानित!!३२६ श्यामार
दुन्दुभि ३ इध्यते दुन्दुभिर्भेर्यामक्षे विन्दुत्रिकद्वये ।। ३२७
भिक्षा ४ प्रार्थनाभृतिसेवासु भिक्षा मिक्षितवस्नुनि ।
प्रतीत ३ प्रख्यातज्ञातहष्टेषु प्रतीतं त्रिषु विश्रुतम् ।। ३२८
करक
૨

·३०. शाश्वतकोशः इला ४ गति घटा ३ --- इला गोवाग्धरित्रीषु कलत्रे चन्द्रजस्य च । गण्डूषा २ गण्डूषा मुखपूर्ती च गण्ड्षा प्रसृतोन्मिते ।। ३२९ गोष्पद २ गोष्पदं गोपदश्चभ्रे गवां च गतिगोचरे । प्रथम २ आदौ प्रधाने प्रथमं प्रमुख्नेन समं विदुः ॥ ३३० प्रमुख२ मृग ४ मृगशीर्षे हस्तिजातौ मृगः पशुकुरङ्गयोः । तमिस्बा २ तमिस्रा सतमा रात्रिस्तमिस्रा च तमस्ततिः ॥ ३३१ अरनि २ अरनिः कफणौ हस्ते सप्रकोष्ठतताङ्गुलौ । ४ उपायो वर्म च गतिर्गतियात्रा गतिर्दशा ॥ ३३२ घटा स्याद् घटना गोष्टी करिणां घटना घटा। (करिसंघटने गोष्ठयां घटनायां घटा मता । ) रसे(सः) कटुः कटुस्तीक्ष्णे मत्सराकार्ययोः कटुः ।। ३३३ सुधा ५ गङ्गेष्टिकास्नुहीमूर्वापीयूषेषु सुधा स्मृता । परिघ ३ आयुधे परिघः ख्यातः परिघोऽर्गलघातयोः ॥ ३३४ उपह्वर २ उपहरं विजानीयान्निःशलाकसमीपयोः । ३ लक्षं छद्मनि विख्यातं लक्षं संख्याशरव्ययोः ॥ ३३५ ३ आमोदलेशयोर्गन्धो गन्धः संबन्धमात्रकः । कल्कः पापाशये दम्भे कल्कं स्यात्पापकिट्टयोः ॥ ३३६ कोष्ठ ३ कोष्ठः कुशले स्वीये च कुक्षाव(क्षेर)न्तर्गृहस्य च । फुश २ कुशा ? कुशो दर्भः कुशी फालः कुशा वल्गा कुशं जलम् ।।३३७ कुशी ! उपलब्धि ३ उपलब्धिर्भवेद् बुद्धौ प्राप्तौ ज्ञाने च दृश्यते । ४ सारो बले स्थिरांशे च न्याय्ये सारं वरे तथा ।। ३३८ न्युङ्ख २ न्यङ्खः सानः षडोङ्कारे न्युङ्खः सम्यङ्मनोहरे । चटु चटुः पिचाचि हे भूपादेरपि सगुणवर्णने ।। ३३९ गन्ध सार २ ·शाश्वतकोशः ---- १ शृङ्गार २ रसे नाट्यस्य शृङ्गारः शृङ्गारो गजमण्डने । भार २ विवधे द्विसहस्रे च पलानां भार इष्यते ॥ ३४० आचित २ आचितः शकटोन्मये पलानामयुतद्वये । वर्षाभू २ पुनर्नवायां वर्षाभूवर्षाभूरपि दर्दुरे ॥ ३४१ अनीकस्थ २ राजरक्षिष्वनीकस्थो रा(ग)जशिक्षाविचक्षणे । पुरस्कृत ३ अकृताभ्यर्चितयोरतिशस्ते पुरस्कृतः ॥ ३४२ वधू ४ नवोढयोषिति वधूः स्नुषाभार्याङ्गनासु च । आशय २ आशयं विदुराधारं स्यादभिप्राय आशयः ॥ ३४३ दुर्जात २ दुर्जातं व्यसने प्रोक्तमसम्यग्जातवस्तुनि । कुल्य कुल्या नदी कुल्यमस्थि कुल्या नीरप्रणालिका ॥ ३४४ कुल्या र शुण्डा २ कुञ्जराणां करः शुण्डा शुण्डा कादम्बरी मता (तथा )। अपचिति ४ विद्यादपचिति हानौ निष्कृतावर्चने व्यये ॥ ३४५ वैदेहक २ वैदेहको वाणिजके वैश्यतो ब्राह्मणीसुते । (वैश्यापुत्रे च शूद्रजे ।) आशिस् २ आशीरभीप्सिताशंसा दंष्ट्राशीरनिलाशिनाम् ॥ ३४६ प्रसिद्ध २ कृतप्रसाधने ख्याते प्रसिद्धं पण्डिता विदुः । उदर्क २ उदक उत्तरः काल उदकः फलमुत्तरम् ॥ ३४७ वेदना २ वेदना स्यादनुभवः पीडायामपि वेदना । मेखला ३ मेखला खड्गबन्धे स्यात्काञ्चीशैलनितम्बयोः ॥ ३४८ नाडी ३ कलेवरसिरा नाडी नाडी स्यात्कालनालयोः । वक्तव्य ३ वचोहे कुत्सितेधीने वक्तव्यं वाच्यवन्मतम् ॥ ३४९ वाच्य ३ आवाप २ प्रक्षेपे चालवाले च विदुरावापमुत्तमाः । कलकण्ठ २ कलकण्ठः कोकिलः स्यान्मधुरो यस्य च ध्वनिः ।। ३५० -- --- --- ----- ·शाश्वतकोशः सरक --- पाताल २ खनक २ मूषिक खनकाभिख्यः खनकश्चावदारकः । ३ इक्षुशी(सी)धौ शी(सी)धुपाने सरकं मद्यभाजने ॥ ३५ ईरण २ निराश्रये महीभागे भवेदीर(दिरि)णमूपरे । रसातलं स्यात्पातालं पातालं वडवानलः ।। ३५२ पारायण २ पारायणं समासङ्गः कास्न्ये पारायणं स्मृतम् । निरूपण २ निरूरणं दर्शने च विचारे च निरूपणम् ।। ३५३ आराधन २ आराधनं तोषगं स्यात्प्राप्तौ चाराधनं विदुः । ३ आस्वादने च रसनं रसनं ध्वनिजिह्वयोः ॥ ३५४ इष्वास २ इषुक्षेपक इष्वास इष्वासो(सं) धनुरिष्यते । रीति २ रीतिर्दग्धसुवर्णादिमले स्यादारकूटके || ३५५ अत्याहित २ अत्याहितं महाभीति वे च निरपेक्षता । अगाध २ अगाधमतलस्पर्शमगाधं विवरं विदुः ॥ ३५६ २ स्मृतं शुष्कफलं वानं वानं सीवनकर्म च । अनुकर्ष २ रथावोधरणे दामन्यनुकोऽनुकणे ॥ ३५७ उत्सग २ उत्सर्गस्त्यागवद्दान पारस्यागे प्रयुज्यते । ३ असाराचगजे शान्ते वीतमङ्कुशकर्मणि ॥ ३५८ निर्याण २ निर्याणं द्विरदस्याङ्गे निर्याणमथ निर्गमे । उपधि २ उपधिं व्याजमिच्छन्ति रथस्यावयवे तथा ॥ ३५९ गोमुख २ लेपने वाद्यभाण्डे च कवयो गोमुखं विदुः । भागधेय २ भागधेयं मतं भाग्यं भागधेयं बलिं विदुः ॥ ३६० २ कार्पासं बादरं विद्याद्वादरं कोलिकाफलम् । वार्द्धक ३ वार्द्धकं वृद्धसंघाते वृद्धत्वे वृद्धकर्मणि ॥ ३६१ निरसन २ निषूदने निरसनं निरासे च प्रयुज्यते । उपगम २ अङ्गीकृतावुपगमः समीपगमनेऽपि च ॥ ३६२ वान वीत बादर

·शाश्वतकोश
३३.
३
--
काल
प्रणीत ३ त्रिषु प्रणीतो विहिते संस्कृतेऽग्नौ प्रवेशिते ।
घनरस २ आचक्षते घनरसं सान्द्रनिर्यासनीरयोः ॥ ३६३
शंवर ३ शंव(शम्बोरं जलमाख्यातं शंव(शम्ब)रो मृगदैत्ययोः ।
युग ३ युगो रथस्यावयवे कृतादौ युगले युगम् ॥ ३६४
कोल ३ पोत्रिप्लवकयोः कोलः कोलं तु बदरीफलन् ।
( पोत्रिभेलकयोः कोलः कोलं च बदरीफलम् । )
विहायस् २ विदुर्विहायसं व्योम पक्षिणश्च विहायसः ॥ ३६५
वरीयस् २ वरीयानतिविस्तीर्णो वरीयानथ सत्तमः ।
वीथी ४ षक्तिवर्मगृहाकोषु वीथी वीथी च रूपकम् ।। ३६६ .
अभिहार ३ चौर्याभियोगसंनाहेष्वभिहारपदं विदुः ।
५ महाकाले यमे मृत्यौ कालः समयकृष्णयोः २६७
४ रहस्ये कलहे द्वन्द्वं द्वन्द्वं मिथुनयुग्मयोः ।
परिबर्ह २ पार्थिवौपयिकद्रव्ये परिबर्हः परिच्छदे ॥ ३६८
परिवाह २ परिवाहो जलोच्छ्वासे नृपयोग्ये च वस्तुनि |
अध ३ अघमंहसि दुःखे च व्यसने स प्रयुज्यते ।। ३६९
अवग्रह ३ गजालिके वृष्टिरोधे प्रतिषन्धेऽप्यवग्रहः ।
मेचक् ३ जानीयान्मेचकं कृष्णं मेचको बर्हचूड्योः ॥ ३७०
पटल ३ . पटलं छदिषि ज्ञेयमक्षिरोगसमूहयोः ।
अपह्नव २ अपह्नवोऽपलापश्च स्नेहश्चापह्नवो मतः ॥ ३७१
कौक्कुटिक २ कौक्कुटिको दाम्भिकश्च यश्चादूरेरितेक्षणः ।
लालाटिक २ लालाटिकः प्रभोर्भालदर्शी कार्याक्षमश्च यः ॥ ३७२
हिङ्गुनिर्यासर हिल्युनिर्यासशब्दोऽयं निम्बे हिगुरसेऽपि च ।
पुलक ३ कृमिप्रभेदे रोमाञ्चे पुलक प्रस्तरे विदुः ।। ३७३
५

·-:.. पृषत् २ अनन्ता ... शाश्वतकोशः शङ्कु ३ संख्याकीलकयोः शङ्कुः शङ्कुः प्रहरणान्तरे । आधार ३ आलवालेऽधिकरणे वाप्यामाधार इष्यते ।। ३८५ प्रपञ्च २ विपर्यासः प्रपञ्चः स्यात्प्रपञ्चो विस्तरो मतः । कुहन . ईर्ष्यालुर्दम्भचर्या च कुहनः कुहना क्रमात् ।। ३८६ कुहना १ (ईर्ष्यालो दम्भचर्यायां) अकूपार २ अकूपारः समुद्रः स्यादकूपारश्च कूर्मराट् । पृषत् २ पृषन्मृगे पृषद्विन्दौ पृषतोऽप्यनयोर्मतः ॥ ३८७ अनन्त २ नमोऽनन्तमनन्ता भूरनन्तो नागनायकः । (... तो नागनायकः ।) संधि ३ संधिर्भगं सुर(रु) गा च संधि संघट्टनं विदुः ।। ३८८ निप्रष्ट २ निग्रहो भर्त्सनाभिख्यो मर्यादां निग्रहं विदुः । गन्धवह ५ समीरणो गन्धवहो नासा गन्धवहा मता ॥ ३८९ गन्धवाहा ! सत्तम २ जानीयात्सत्तमं श्रेष्ठं साधीयानपि सत्तमः । तोक्म २ हरिन्मानं च तोक्मं स्यात्तोक्मश्च हरितो यवः॥ ३९० ओजस् ४ ओजो बलमवष्टम्भ ओजः स्यात्विप्रकाशयोः । स्पर्शन ३ समीरणे(णः) स्पर्शनाख्या(ख्यः) स्पर्शनं स्पर्शदानयोः ॥ ३९१ उपताप २ उपतप्ते गदे विद्यादुपतापं विचक्षणः ! भगवती १ ज्ञेया भगवती दुर्गा भगवान्बुद्धययोः ॥ ३९२ शिशुक ३ बालोऽतिमात्रं शिशुकः शिशुकः शिशुमारकः । प्राकारमूलबन्धश्च समूहश्च चयो मतः ।। ३९३ वेला ३ विकारेऽम्बुनिधेर्वेला कालमर्याइयोस्तथा । समापन २ समापनं विनिर्दिष्टं समातिवधयोरपि ।। ३९४ आयति २ द्वयोरायतिराख्याता प्रभावागामिकालयोः । निशमन २ निशमनं धीरैर्दर्शने भरगे तथा ।। ३९५ भगवत् २ चय २

·शाश्वतकोशः
प्राण
पात
गर्भ ३ भ्रूणे गर्भ विजानीयाजठरार्भकयोरपि ।
अवदान ३ अवदानमितिवृत्ते कर्मखण्डनयोस्तथा ॥ ३९६
उन्माथ ३ पाशयन्त्रकमुन्माथ उन्माथो वधघातयोः ।
५ भूतं क्षमादौ पिशाचादौ न्याय्ये जन्तूपमानयोः ॥ ३९७
तिलक ३ वृक्षप्रभेदे जडुले चित्रके तिलकं विदुः।
प्रतिपत्ति ४ प्रागल्भ्ये गौरव प्राप्ती प्रवृत्ती प्रतिपत्तिवाक् ।। ३९८
३ पर्गवाहनयोः पत्त्रं पत्त्रं पझे पतत्त्रिणाम् ।
कूर्च ३ दम्भभूमध्ययोः कूर्चः कूर्चः श्मश्रुणि दृश्यते ॥ ३९९
३ प्राणोऽसुबलयोरक्तः प्राणो देहचरोऽनिलः ।
३ योग्यभाजनयोः पात्रं पात्रं कूल द्वयान्तरम् ॥ ४००
विधा ५ विधानचिप्रकारेषु गजान्ने वेतने विधा ।
कौपीन ३ अकार्यगुह्यचीरेषु कौपीनं कवयो विदुः ॥४०१
छन्दस् ३ गायत्रीप्रभृति च्छन्दच्छन्दो वेदेच्छयोरपि ।
पितान ४ यागे वितान उल्लोचे शून्यविस्तारयोरपि ॥ ४०२
कोटि ४ अश्रिचापाययोः कोटिः कोटिः संख्या प्रकर्षयोः ।
कदा ३ मेखलायां स्मृता कक्ष्या गजरज्जुप्रकोष्ठयोः ॥ ४०३
१ भाण्डागारं(रे) विदुर्गञ्ज खनौ गञ्जा सुरागृहे ।
तूगर २ काले प्राप्तेष्यशृङ्गो गौनरोऽश्मश्रुश्च तूव(पोरः ।। ४०४
शम्बः स्यान्मुसलाग्रस्थे लोहमण्डलके पवौ ।
विविक्त ३ विविक्तं रहसि ख्यातमसंपृक्तपवित्रयोः ॥ ४०५
खेट ३ प्रामभदे विदुः खेटे कफकुत्सितयोरपि ।
३ प्रभुत्वे पर्वताप्रे च शृङ्गमङ्गे पशोरपि ।। ४०६
परीके ३ छन्दोविशो लवायां दशसंख्यासु पङ्क्तिवाक् ।
२ धान्यस्यावयवे लेशे कणः स्यापिप्पली कणा ॥४०७ कणा
१
गजा
कण

·शाश्वतकोशः ३७ जटा २ सुन १ सूनं पुष्पं वधस्थाने सूना जिह्वातलेपि च । सना २ रौहिष ४ रौहिषं रक्तकतृणं रौहिषी हरिणान्तरम् ॥ ४०८ धर्षण २ धर्षणं सुरतं विद्यादभिभूतिश्च धर्षणम् । कपाल २ शिरसोऽस्थि कपालं स्याद् घटादेः शकलं च यत् ।। ४०९ प्रणाय्य २ अभिलाषविनिर्मुक्ते(क्तः) प्रणाय्यः स्यादसंमते(तौ)। सारसन २ मेखलायां सारसनमुरस्त्रे च प्रयुज्यते ॥ ४ १० जटा कचविकारे च मुले च धरणीरुहाम । कलहंस २ कादम्बे राजहंसे च कलहंसः प्रयुज्यते ॥ ४१? कमठ २ भाण्डप्रभेदः कमठः कमठः कच्छपो मतः । काकोल २ काकोलो द्रोणकाकः स्यात्काकोलो विषमुच्यते ॥ ४१२ करहाट २ पिण्डीतके पद्मकन्दे करहाटपदं विदुः । (पुष्पजातौ पद्मकन्दे ) संतति २ तोकर पुत्रयोः सह संतत्या तोकापत्यप्रसूतयः ॥४१३ अपत्य २ प्रसूति २ विबुध ५ विज्ञेया विबुधा देवा विबुधाः पण्डिता अपि । अङ्गज ३ अङ्गजो मन्मथे पुत्रे शोणितं कचिदङ्गजम् ॥ ४१४ कर्कश ३ कर्कशः स्यात्साहसिके खरस्पर्शेऽथ निर्दथे । सामुद्र २ लवणादौ समुद्रस्य सामुद्रं देहलक्षणे ॥ ४१५ पक्ष्म सूत्रादिसूक्ष्मांशे किञ्जल्के नेवलोमनि । किम् ४ कुत्साप्रश्नवितर्केषु क्षेपे किंशब्द इयते ॥ ४१६ सभा सभ्याः सभा गोष्ठी सभा हातं सभा गृहम् । विषाण २ विषाणं करिणां दन्तो विषाणं शृङ्गमुच्यते ॥ ४१७ ४ शरणं गृहरक्षित्रोः शरणं रक्षणे वधे । २ वक्रोपायं विदुः पार्श्व पार्श्व चावयवान्तरम् ॥ ४१८ पक्ष्मन् ३ सभा ४ शरण पार्श्व

·कान्ता २
जाल
शाश्वतकोशः
सीमन् ३ आघाटे कथिता सीमा स्थितौ क्षेत्रे च दृश्यते ।
एक ३ एकं श्रेष्ठे विजानीयादन्यकेवलयोरपि ।। ४१९
बृहती ३ क्षुद्रायां क्षुद्रवार्ताक्यां बृहती छन्दास क्वचित् (स्मृता) ।
तारक २ नक्षत्रे चाझिमध्ये च तारकं तारकापि च(यथा) ॥४२० तारका २
कान्त २ प्रियायोषितोः कान्ता कान्तः प्रियमनोज्ञयोः ।
४ गवाक्षवृन्ददम्भेपु जालं नत्स्यादिबन्धने ॥ ४२१
सवित्ति २ संवित्तिः प्रतिपत्तिः स्यात्संवित्तिरविवादिता ।
जघन्य २ पश्चाद्वाचि जघन्यं स्याजधन्यं गर्हितार्थकम् ।। ४२२
संपराय ३ आपदायतियुद्धेषु संपरायपदं विदुः ।
आलि ३ आलि: सखी सेतुरालिरालिरावलिरिष्यते ।। ४२३
परिधि २ परिधिर्यज्ञियतरोः शाखायामुपसूर्यके ।
अधिष्टान३ रथाङ्गाध्यासनपुरे वधिष्ठानपदं विदुः ॥ ४२४
धात्री ३ आमलक्युपमाता च धात्री धात्री च मेदिनी ।
श्राद्ध २ हव्यकव्यावधिः श्राद्धं श्राद्धः श्रद्धासमन्वितः ॥ ४२५
वाणिनी ३ नर्तक्यामथ मत्तायां विदग्धायां च वाणिनी ।
तन्त्री २ वीगादीनां गुणस्तन्त्री तन्त्री देहसिरा मता ।। ४२६
कारिका २ कृती विवरणशोके यातनायां च कारिका ।
उर्णा २ भ्रमध्यावर्तमेपादिलोजोर्णा निगद्यते ॥ ४२७
अवतंस २ शेखरे कर्णपूरे स्यादवतंसो वतंसवन् ।
वतंस
बालिका २ बालायां वालुकायां च बालिकाशब्द इष्यते ।। ४२८
जघन २ श्राणिमागे स्त्रियाः पूर्व जघनं जपनं कटिः ।
नितम्ब २ निनम्मो परस्तस्याः श्रोणिभागः कटिस्तथा ॥ ४२९
समाहित २ समाहितं प्रतिज्ञातं समाधिस्थः समाहितः ।
उद उदृढ उ.मात्र स्यादुद्रः पृथुलेऽपि च ।। ४३०

·शाश्वतकोशः कन्द तर्ष इत्येते शद्वा -- --- NaD-- २ कन्दानि मूलसस्यानि विदुः कन्दांश्च(न्दानि) शूरणान् । कृच्छ् २ आहुः कृच्छ्राणि दुःखानि कृच्छ्रे सांतपनादिकम् ।। ४३१ दशा ३ दशावस्था दशा वर्तिर्वाससोऽवयवे दशा। किष्कु २ सप्रकोष्टकरः किकुर्वितस्तिः किष्कुरिष्यते ॥ ४३२ अवगीत ३ अवगीतं मुहुर्तुष्टे निर्वादे गर्हितेऽपि च । तृष्णा,२ तृष२ तृष्णा तृद् लिप्सापिपासयोः ।। ४३३ तर्ष: अजिर ३ अजिरं विषये काये विद्याजिरमङ्गमम् । बीभत्स ३ बीभत्सो विकृते को तथा मध्यमपाण्डवे ।। ४३४ बष्ट २ देवशिल्पियपि त्वष्टा त्वष्टारं वर्धकिं विदुः । आनद्ध २ मुरजादिकमानद्धमानद्धं बद्धमात्रकम् ।। ४३५ निर्यातन३ . न्यासार्पणे वैरशुद्धौ दाने निर्यातनं विदुः ! गन्धन ३ . उत्साहने सूचनायां गन्धनं स्यात्प्रकाशने ।। ४३६ पूर्व ३ पुमांसः पूर्वजाः पूर्वे पूर्व प्राक् पूर्वमग्रतः । अभिनीत३ अभिनीतं संस्कृते च न्याय्ये चामर्षवत्यपि ॥ ४३७ उपान ३ प्रयोजने निःसरणे स्यादुद्यानं वनान्तरे | व्यञ्जन ४ व्यञ्जनं तेमने चिह्ने श्मश्रुण्यवयवे तथा ॥ ४३८ संस्थान ४ संस्थानमाकृतौ मृत्यौ संनिवेशे चतुष्पथे । कुशल ४ कुशलं सुकृते क्षेमे पर्याप्तौ शिक्षितेऽपि च ।। ४३९ स्यात्पावनः पावधिता प्रायश्चित्तं तु पाक्नम् । केतन ३ निमन्त्रणे बजे कायें केतनं कवयो विदुः ।। ४४० ककुद-द३ ककुद्वत्ककुदं श्रेष्ठे वृषाङ्गे नृपलागे । बीज ३ हेतौ रेतसि वजिं स्याई जमङ्कुर कारणम् ।। ४४१ ५ लाभे सस्ट शराद्यग्रे व्युष्टौ च फलके फलम् । धन्वन् ३ स्थलं धन्व धनुर्धन्य धन्वा मरूरपि स्मृतः ।। ४४२ पावन २ NA- ·शाश्वतकोशः प्रणव हद कृत्य आगम २ जानीयादागर्म शास्त्रं स्यादागमनमागमः । प्रह्वे च क्रमनिम्ने च प्रवणः स्याच्चतुष्पथे ।। ४४३ ३ दृढं नितान्ते स्थूले च दृढः स्याद्वलवत्यपि । औशीर २ औशीरं चामरे दण्डेऽप्यौशीरं शयनासने ।। ४४४ प्रकोष्ठ २ कमान्तरं प्रकोष्ठः स्यात्प्रकोष्ठः कूर्परादधः । उपाधि २ उपाधिर्धर्मचिन्तापि कुटुम्बव्यापृतोऽपि च (तावपि) ॥ ४४५ निर्वासन२ निर्वासनं मारणे स्यान्नगरादेहिष्कृतौ । उद्धरण २ भुलोज्झितोन्मूलनयोरुक्त उद्धरणध्वनिः ॥ ४४६ २ क्रियादेवतयोः कृत्या कृत्यं विद्विष्टकार्ययोः । कृत्या २. ३ निधनानुपलम्भौ च नाशौ नाशः पलायनम् ।। ४४७ नैगम २ नैगमः स्याब्दाणिजके नैगमो नगरोद्भवे । किल्बिष २ पाप्मानं किल्विषं विद्यादपराधेऽपि किल्बिषम् ।। ४४८ अभिषव ३ सवने मद्यसंधाने स्नानेऽप्यभिषवं विदुः । संतान ४ संतानः संततौ देववृक्षे चापत्यगोत्रयोः ॥ ४४९ संस्त्याय २ संधाते संनिवेशे च संस्त्यायं कवयो विदुः । अभिपर २ विद्यादभिमरं युद्धे स्वबलादपि साध्वसे ॥ ४५० आषाढ ३ आषाढो वतिनां दण्डे मासि क्षितिधरान्तरे । उन्हत २ उदृतं स्यादुत्तुलितं भुक्त्वा चोज्झितमुध्दृतम् ॥ ४५१ विश्वकर्मन् २ देवशिल्पी विश्वकर्मा विश्वकर्मा दिवाकरः । अभिमर्द२ अभिम विदुर्युद्धमभिमर्दोऽभिमर्दनम् ॥ ४५२ निर्देश २ आज्ञा भवति निर्देशो निर्देशः कथनं मतम् । मधुक २ बन्दिनो मधुकाः केपि मधुकं मधुयष्टिका ॥ ४५३ अनुत्तरं ३ अनुत्तरमनूर्वं स्यादनुदक्श्रेष्ठयोरपि । ४ आत्मनोऽन्यत्र दूरे च संपन्नश्रेष्ठयोः परः ॥४५४ --- ------ -- ·शाश्वतकोशः ४१. परिमल २ पाटल .३ यापन २ राजीव ३ माधव ३ प्रसृत २ साधी- मयूख .३ ३ इष्ट २ चैत्य २ लालस २ स्याद्विमदें परिमलो गन्धे जनमनोहरे । पाटलं कुसुमे वर्णेऽप्याशुव्रीहिश्च( हौ च) पाटलः । ४५५ स्याद्यापनं निरसनं यापनं वर्तनं विदुः । राजीवो हरिणो मत्स्यो राजीवं सरसीरुहम् ॥ ४५६ वसन्ते माधवो विष्णौ वैशाखे मासि माधवः । पाणिनिकुब्जः प्रसृतः प्रसृतो वेगितः स्मृतः ।। ४५७ साधीयो बाढमत्यर्थ साधीयानतिशोभनः । (यस् २ मयूखः कथितो दीप्तौ ज्वालाकिरणयोरपि ॥ ४५८ उपायगात्रयोरङ्गमङ्गवानङ्ग इज्यते । इष्टं यज्ञेषु यदानमिष्टमाशंसितं मतम् ॥ ४५९ विदुरायतनं चैत्यं चैत्यमुद्देशपादपः । लालसं प्रार्थनामाहुरौत्सुक्यमपि लालसम् ॥ ४६० जाङ्गलो निर्जले देशे जाङ्गलं पिशितं विदुः । विद्याधोगतं (मुखं) न्युजं न्युब्जः कुब्ज उदाहृतः ।।४६१ यौतकद्रविणं प्रोक्तं हरणं हरणं हृतिः । उत्पादितानुरागा स्त्रीवनिता वनिताङ्गना ॥ ४६२ शाखायां पल्लवे स्तम्बे विटपं विदुरुत्तमाः । पिञ्जनं स्याद्विहननं विदुर्विहननं वधम् ॥ ४६३ (नन २ धवलं सुन्दरे शुक्ले धवली गौरपि स्मृता । धवली १ प्रामः संवसथे ज्ञेयो वृन्दे शब्दादिपूर्वकः ॥ ४६४ विक्रमः शक्तिसंपत्तिः क्रांतिमात्रं च विक्रमः । उत्थितं विदुरुत्पन्ने प्रोद्यते वृद्धिमत्यपि ॥ ४६५ शरासने कार्मुकं स्याच्छक्तमात्रे च कार्मुकः । स्यादशुकं शुक्लवस्ने वस्त्रमात्रोत्तरीययोः ॥ ४६६ जाङ्गल २ न्युब्ज २ हरण .२ -- वनिता २ विटप ३ विह- धवल २ प्राम २ विक्रम २ उत्थित ३ कार्मुक २ अंशुक ३ --- ·शाश्वतकोशः गुड २ विश्रम्भ २ आत- विकृत २ जीवा १ साधु ३ छाया ३ श्रुति हरित् ४ जगती ४ my प्रहराज २ गुडौ गोलेक्षुविकृती स्नुहीगुडिकयोर्मुडा । गुडा २ विश्रम्भशब्दामच्छन्ति विश्वास प्रणयेऽपि च ॥ ४६७ आतञ्चनं प्रतीवापजवनाप्यायनार्थकम् । (ज्चन ३ बभित्सो विकृतो ज्ञेयो विकृतो गोगतेऽपि च ॥४६८ ज्या जीवा जीवितं जीवं जीवौ जन्तुबृहस्पती । जीव ३ जानीयाच्छोभनं साधु साधू वाधुषिसज्जनौ ॥ ४६९ छाया स्यादातपाभावे प्रभाप्रतिमयोरपि । आनायं श्रुतिमिच्छन्ति श्रोत्रं तत्कर्म च श्रुतिः ॥ ४७० हरिककुभि वणे च तृणवाजिविशेषयोः । छन्दोविशेषे जगती पृथिव्यां विष्टपे जने ॥ ४७१ मेघनिःस्तनिते मेघे स्तनयितुं विदुर्बुधाः। (यिनु २ ग्रहराजं विदुश्चन्द्र ग्रहराजो दिवाकरः ॥ ४७२ मातरौ गोजनन्यौ च रेवत्याद्याश्च मातरः । इष्यते चपला विद्यश्चपलं लोलशीघ्रयोः॥ ४७३ चपला १ दग्धे विभासिते दीप्तं दृष्टं ज्वालितवद् बुधैः । ज्वलित २ सभासंगमयुद्धेषु भाषन्ते समिति बुधाः ॥ ४७४ सिकता वालुकायां च देशे च सिकतान्विते । लता व्रततिराख्याता लता शाखा च शाखिनाम् ॥ ४७५ स्ववासिन्यां चिरिण्टी स्याद् द्वितीयवयास खियाम् । कुलं सजातीयगणे गोत्रे जनपदे तनौ ॥ ४७६ सारमेये कुलोद्भूते कौलेयक इति स्मृतः । (यक २ भयंकरं प्रतिभयं भयं प्रतिभयं विदुः॥४७७ अभिग्रहोऽभिग्रहणमभियोगोऽप्यभिग्रहः । आर्थिनः स्युर्याचनका आर्थिनः सेवका आपि ॥ ४७८ मातृ ३ चपल २ दीप्त २ समिति ३ सिकता २ लता २ चिरिण्टी२ ४ ---- प्रतिभय २ अभिग्रह २ आर्थन् २ --- ·शाश्वतकोशः ४३ ३ निकृत २ --- --- --- द्वितीया २ आरम्भ २ मुक्ति २ शाई २ ----- चन्द्रहास २ अन्तावसा- -- अपवर्जन २ नियामक२ समर्याद २ पिण्डित २ ---- निकृतः स्याद्विप्रकृतो निकृतो विप्रलब्ध(म्भ)कः । मुक्तनिर्मितयोः सृष्टं सृष्टं निश्चितभूरिणोः ॥४७९ द्वितीया कथ्यते जाया द्वितीया पूरणी द्वयोः । वदन्ति वधमारम्भमारम्भः समुपक्रमः ॥ ४८० निःश्रेयसे मोचने च मुक्तिमोक्षवदिष्यते । मोक्ष २ धनुर्मानं विदुः शाङ्ग शा िविष्णोः शरासनम् ॥ ४८१ चन्द्रहासो रावणासिरासिमात्रे च कुत्राचेत् । अन्तावसायी चाण्डाले नापिते च क्वचिन्मतः॥४८२ (यिन् २ परित्यागे च दाने च जानीयादपवर्जनम् । नियामकाः पोतवाहा नियन्तारो नियामकाः ॥ ४८३ समर्यादं समीपं च मर्यादासहितं च यत् । संख्यातं पिण्डितं ज्ञेयं निबिडं पिण्डितं विदुः ॥ ४८४ मुखं मुखान्तरालं च द्वयमास्यमुदाहृतम् । विज्ञेयं सह्यमारोग्यं सह्यौ सोढव्यपर्वतौ ॥४८५ छेको विदग्धश्छेकाश्च गृहासक्तमृगाण्डजाः । आयोधनं घातनं स्याशुद्धमायोधनं मतम् ॥ ४८६ उपमर्द विदुः पीडां पीडामाहुः कृपामपि । आणिमनिं विजानीयादाणरक्षामकीलकः ॥ ४८७ प्रत्यक्षं विदुरध्यक्षमध्यक्षोधिकृतो मतः । अपाङ्गो लोचनान्तः स्यादपाङ्गास्तिलकेपि च ॥ ४८८ समीपगलशब्देषु त्रिषु कण्ठं विदुर्बुधाः । सुगन्धिद्रव्यभेदे स्यादम्बरं व्योमवस्त्रयोः ॥ ४८९ कायः शरीरे लक्षे च समूहे च प्रयुज्यते । भार्यायां स्त्रीनितम्बे च कलत्रं कवयो विदुः ।। ४९० --- आस्य २ सह्य ३ छेक २ आयोधन२ पीडा २ आणि ---- -- अध्यक्ष १ ------ अपाङ्ग २ कण्ठ ३ अम्बर ३ काय ३ कलत्र २ ·शाश्वतकोशः --- प्रतिकृति २ आयस्त ४ निदाघ ३ प्रसव्य २ शाला २ - २ कदली २ वेष्टन २ सांसद्धि २ अन्तर्गत २ विशिखा २ उचित २ हस्तिभेदे वृषे भद्रः स्याद् भद्रं साधुशर्मणोः । आरामे मलयं विद्यात्पर्वतावयवे तथा ॥ ४९१ बुधा विदुः प्रतिकृति प्रतिमाप्रातकारयोः । आयस्तः क्लेशिते क्षिप्त कुपिते तेजिते तथाः ॥ ४९२ . उष्णे स्वेदाम्मासि प्रीष्मे निदाघो धर्मवन्मतः। धर्म ३ बुधाः प्रसन्यमिच्छन्ति प्रतिकूलानुकूलयोः ॥ ४९३. शाला तरुस्कन्धशाखा शाला भवनमिष्यते । (शाला तरोः स्कन्धशाखा) विदुर्दिवाससं ननं नग्ना वैतालिकादयः ॥ ४९४ इष्यते कदली रम्भा कदली वैजयन्तिका । वेष्टनं मुकुटं विद्यादुष्णीषमपि वेष्टनम् ।। ४९५ सम्यसिद्धिः स्वभावश्च द्वयं संसिद्धिवाचकम् । मध्यप्राप्त विस्मृतं च द्वयमन्तर्गत विदुः ॥ ४९६ प्रतोली विशिखामाहुर्विशिखा च खनित्रिका । समञ्जसं स्यादुचितमभ्यस्तमुचिंतं विदुः ।। ४९७ कल्पनं कर्तने क्लप्तौ कल्पना गजसज्जना । कल्पना २- पितामहः पितृपिता परमेष्ठी पितामहः ॥ ४९८ अहार्य रुवते शैलं यच्च हतु न शक्यते । प्राध्वोऽतिमात्रं प्रणतः प्राध्वं बन्धनमिष्यते ॥४९९: व्यसने व्यतिषड्ने च विदुर्व्यतिकरं बुधाः । (कर २ राहुव्यसनयोरुक्तमुपरागपदं बुधैः ॥ ५०० नन्द्यावर्त विदुर्वेश्मप्रभेदे तगरद्रुमे । (वर्त ३. वल्लकीवादनोपाये निर्वादे परिवादवाक् ॥ ५०१ द्यौः स्वर्गे नभासे ख्याता द्योशब्दोऽप्यनयोर्मतः । ---- ---- कल्पन १ पितामह २ अहार्य २ प्राध्व २ - - --- व्यति- उपराग २ नन्द्या- परिवाद २ यो-दिव् २ ·शाश्वतकोशः ४५. शारि २ याप्य २ प्रतिहत २ प्रसूत २ सेवक २ --- आयोग २ -- कादम्ब २ सुकृत २ हव विष्टि ३ ४ तपस्विन् २ शुक्ति २ नाभि ३ अक्षोधकरणं शारिः शारिः शकुनिकान्तरम् ॥ ५०२. याप्यं गर्हितमिच्छन्ति याप्यं स्याद्यापनीयकम् । प्रतिस्खलितविद्विष्टौ मतौ प्रतिहतार्थको ॥ ५०३ मतं प्रसूतमुत्पन्नं प्रसूतं कुसुमं विदुः। प्रसेवः सेवको ज्ञेयः सेवाजीवी च सेवकः ॥ ५०४ गन्धमाल्योपहारे स्यादायोगे व्यापृतावपि । कादम्बो विशिखो ज्ञेयः कादम्बो विहगान्तरम् ॥ ५०५. सुकृतं शोभनं कर्म पुण्यं च सुकृतं मतम् । इष्यत्ते हव आह्वानं हव आज्ञा हवः ऋतुः ॥ ५०६ आजूवेतनयोर्विष्टिः कर्मकृत्कर्मणोरपि । (विष्टिं कर्मकरे विद्यात्कर्मवेतनयोरपि ।) तपस्वी चानुकम्पाहें तपस्वी च तपोधने ॥ ५०७ मुक्तास्फोटे स्मृता शुक्तिः शुक्तिर्दुनामकेऽपि (मिकार्पि) च । प्राण्यङ्ग क्षत्रिये नाभिः प्रधाननृपतावपि ॥ ५०८ (प्रधाने नृपतावपि ॥ ५०८) अश्वायां कुम्भदास्यां च वडवा परिकीर्तिता । इन्द्रध्वजे विशीर्णे च जर्जरं परिचक्षते ॥५०९ कुङ्कुमे देववृक्षे च हरिचन्दनमिष्यते । (चन्दन २ अग्रजन्मा ब्राह्मणे च ज्येष्ठे भ्रातरि. च स्मृतः॥५१० (न्मन्र. द्विजन्मा विहगे विप्रे द्विजातिरपि दन्तके । द्विजाति १. (द्विजातिरिव दृश्यते ।) तनूकृतं समुत्कीर्ण द्वयमुल्लिखितं विदुः ॥ ५११ पाक्षिमत्स्यादिपिटके क्षारकः कोरकेपि च । वाद्यभाण्डे स्मृता गुजा गुजा स्यात्काकचिम्चिका-॥ ५१२० --- --- वडवा २ जर्जर २ हरि- । अग्रज- --- द्विजन्मन् २ उल्लिखित २ क्षारक २ गुञ्जा २ -- ·४६ शाश्वतकोशः पिप्पलक २ उर्वरा २ प्रखर २ स्थासक २ जयन २ चिपिट २ सज्जन ३ परुष २ संमति २ पलित २ विद्ध २ पृथुक २ कुलाय २ उत्कालकार ईहामृग २ कारि २ विदारण २ भिन्न ३ स्तनवृन्ते पिप्पलकं तथा सीवनसूत्रके । उर्वरा सर्वसस्या भूरुर्वरा भूमिमात्रकम् ॥ ५१३ प्रखरोऽश्वादिसंनाहः प्रखरः स्याद् भृशं खरः । चर्चायां स्थासको ज्ञेयः स(स्फ)रादेरपि बुबुदे ॥ ५१४ अश्वादीनां च संनाहे जये च जयनं मतम् । खाद्यप्रभेदे चिपिटस्तथा पिच्छि(च्चि)तविस्तृते ॥ ५१५ घट्टाख्ये गुल्मके साधौ सज्जनं सज्जनः क्रमात् । परुषः कर्बुरो ज्ञेयः परुषं निष्ठुरं वचः ॥ ५१६ संमतिः स्यादनुज्ञानमाभिलाषोपि संमतिः । पलितं पाण्डुरः केशः पलितं कर्दम विदुः ॥ ५१७ विद्धं सूच्यादिभिर्भिन्ने सादृश्ये च प्रयुज्यते । खाद्यप्रभेदे पृथुकः पृथुकः शिशुकेपि च ॥ ५१८ कुलायो नीडवद् दृष्टः स्थाने गेहे च पक्षिणाम् । नीड २ विद्यादुत्कालिकाशब्दमुत्कण्ठावीचिवाचकम् ॥५१९ वृकं रूपकभेदं च द्वयमीहामृगं विदुः । क्रियायां कारिराख्याता नापितादौ च शिल्पिनि ॥ ५२० विडम्बने भेदने च विदारणमुदाहृतम् । संगते दारिते भिन्न भिन्नमन्यार्थकं विदुः ।। ५२१ समालव्धे विभक्ते च विच्छिन्नमभिधीयते। विशाले विकराले च विकटं कवयो विदुः ।। ५२२ स्वप्नः स्वापे च सुप्तस्य विज्ञाने च प्रयुज्यते । निष्ट्यूते त्वरितोक्ते च निरस्तमभिधीयते ॥ ५२३ ग्रासीकृतं भवेद् प्रस्तं प्रस्तं लुप्तपदं वचः अविस्पष्टं वचो म्लिष्टं म्लानं म्लिष्टमुदाहृतम् ।। ५२४ -- विच्छिन्न २ विकट २ ---- स्वप्न २ निरस्त २ प्रस्त २ म्लिष्ट २ - ·शाश्वतकोशः सनातन २ विश्वस्त १ गद २ पक्ष २ २ शकुन आभिनि- संधिनी २ कङ्कण ३ पलाश ४ प्राणहित ३ सूद २ सूद संपद् २ अचल १ भोगवती २ पूवंगम २ संनिधि २ उपाहित २ विवश २ अधिक्षिप्त २ सनातनः स्मृतो विष्णुः शाश्वतं च सनातनम् । विश्वासयोग्यो विश्वस्तो विश्वस्ता विधवा मता॥५२५ विश्वस्ता १ गदा शस्त्रं गदो व्याधिर्गदो भ्राता च शाणिः । : गदा १ विज्ञेया पर्कटी पक्षः प्रक्षः पिप्पलपादपः ।। ५२६ शुभाशंसिनिमित्ते च खगे च शकुनं विदुः। विसर्जनीयाक्षरयोरभिनिष्टान इष्यते ॥ ५२७ (ष्टान २ संधिन्यकालदुग्धा गौवृषाक्रान्ता च संधिनी । कङ्कणं मण्डणे सूत्रे कङ्कणं करभूषणम् ॥ ५२८ राक्षसे किंशुके पर्णे पलाशाख्या हरित्यपि । न्यस्ते समाहिते प्राप्त विदुः प्रणिहितं बुधाः ॥ ५२९ व्यञ्जने सूपकारे च सूदः सूपवादिष्यते । गुणोत्कर्षे विभूतौ च संपदुक्ता मनीषिभिः ॥ ५३० जानीयादचलां पृथ्वीमचलश्च महीधरः । अचला १ नागानां नगरीनद्यौ भोगवत्यौ प्रकीर्तिते ॥ ५३१ प्लवंगमः कपौ भेके प्लवगोऽप्यनयोर्मतः । प्रवग २ प्रत्यक्षे संनिधाने च संनिधिः परिकीर्तितः ।। ५३२ उपाहितोनलोत्पात आरोपित उपाहितः । विवशः स्यादवश्यात्मा विवशोरिष्टदुष्टधीः ।। ५३३ अधिक्षिप्तं प्रणिहिते भासते च प्रयुज्यते । अभावः स्यादसत्तायामभावो निधनार्थकः ॥ ५३४ प्राज्ञी स्त्री भवति प्रज्ञा प्रज्ञा बुद्धिरुदाहृता । आसारः स्यात्प्रसरणे वेगाद्वर्षे सुहवले ॥ ५३५ पुनरर्थेव्ययं भूयो भूयान्बहुतरार्थकः । अव्ययं स्यादनुज्ञाने परमं परमः परः ॥ ५३६ अभाव २ प्रज्ञा २ आसार ३ भूयस् २ परम २ ...

·शाश्वतकोशः उदास्थित २ प्रतिमान २ संख्य १ उद्धात २ दिग्ध २ प्रार्थित २ ३ कुमुद कोकनद १ अनेडमूकर प्रवचनीय२ मदन .४ वामन ३ उदास्थितः प्रतीहारे चरभेदे च कीर्तितः । प्रतिमानं प्रतिच्छायागजदन्तान्तरालयोः ॥ ५३७ एकत्वादी विचारे च संख्या संख्यं च संयुगे। संख्या १ पादस्खलितमुद्धात उद्धातः समुपक्रमः ॥ ५३८ विषलिप्तशरो दिग्धो दिग्धो लिप्तार्थवाचकः । प्रार्थितः प्रार्थनालब्धः प्रार्थितं च हतं विदुः॥ ५३९ कुमुदं कैरवे ख्यातं कुमुदौ कपिदिग्गजौ । रक्ताब्जे रक्तकुमुदे बुधैः कोकनदं स्मृ(म)त्तम् ॥ ५४० अनेडमूकमिच्छन्ति शठे वाक्श्रुतिवार्जते । प्रवक्तरि प्रवाच्ये च द्वयोः प्रवचनीयवाक् ॥ ५४१ मधूच्छिष्टे स्मरे वृक्षे वसन्ते मदनं विदुः। निखर्वे दिग्गजे विष्णौ वामनः परिकीर्तितः ॥ ५४२ आधिवासो निवासो स्यात्संस्कारे धूपनादिभिः । परिक्रमक्रीडनयोर्विहारः सुगतालये ॥ ५४३ आभिरूपप्राप्तरूपस्वरूपा बुधरूपिणोः। (प्राप्तरूप २, स्वरूप द्रवेङ्गरागे सुरभौ रसे वर्णे कषायवाक् ॥ ५४४ धरा भूमिर्धरः शैलः कासीतूलको धरः । धरा.१ घट्टे शुल्कं विवाहाथै जामातुर्गृह्यते च यत् ॥ ५४५ तीर्थेवतरणे विद्यादवतारपदं बुधः । इक्षुचित्रकयोः पुण्ड्रः पुण्ड्राञ्जनपदानविदुः ॥५४६ नक्षत्रे श्रवणो ज्ञेयः श्रवणं श्रुतिकर्णयोः । पारदाख्ये रसद्रव्ये जनने सूतकं मतम् ॥ ५४७ देवाधिवासे प्रासादः प्रासादो नृपवेश्मनि । क्षौमे दुकूलमिच्छन्ति दुकूलं सूक्ष्मवाससि ॥ ५४८ अधिकास २ विहार ३ आथिरूप २ कषाय ५ धर २ शुल्क .२ अवतार २ पुण्ड्र ३ श्रवण ३ सूतक २ प्रासाद २ दुकूल २ ·शावतकोशः मण्डल ३ भास् २ सिक्थ २ उत्पतन २ कल्माष २ २ लेख २ प्रविदारण २ विष्कम्भ २ -- अवध्वस्त ३ रागः क्लेशादिके रक्तौ मात्सयें लोहितादिषु । समूहे मण्डलं बिम्बे देशे द्वादशराजके ॥ ५४९ प्रभायां किरणे भासा सममंशुरुदाहृतः । अंशु २ मधूच्छिष्टं स्मृतं सिक्थं सिक्थ ओदनसंभवः ॥ ५५० ऊर्ध्व गमनमुत्पत्तियमुत्पतनं मतम् । शुभगन्धेरसे तिक्तस्तिता स्यात्कटुरोहिणी ॥५५१ तिक्ता सितेतरः स्यात्कल्माषः कल्माषः कृष्णपाण्डः। दमो दण्डः समाख्यातो दम इन्द्रियनिग्रहः ॥ ५५२ कोलगनेवायोलेंखो लेखा राजिरुदाहृता । लेखा १ प्रविदारणमाख्यातं विद्वद्भिारणे रणे ॥ ५५३ विस्तारे प्रतिबन्धे(बिम्बे) च विष्कम्भः समुदाहृतः । समुझिते निन्दिते स्यादवध्वस्तोऽवचूर्णिते ॥ ५५४ पतने च तदात्वे च विदुरापातमुत्तमाः। प्रवाहशब्दमिच्छन्ति प्रवृत्तिजलवेगयोः ॥ ५५५ आप्लुतः स्नातको ज्ञेय आप्लुतः स्नातमात्रके । आत्मयोनिर्मतो वेधा आत्मयोनिर्मनोभवः ।। ५५६ (निर पृथिव्यां स्थानमात्रे च भूमिभूरिव दृश्यते । भू२ गोपनीयं भवेद् गोप्यं गोप्या दासस्य सूनवः ॥ ५५७ संस्कारशब्दमिच्छन्ति संकल्पप्रतियत्नयोः । विद्यात्प्रवचनं वेदे प्रकृष्टवचनं च यत् ।। ५५८ मञ्जलो मधुरे ख्यातो जलरङ्कुपतात्त्रिाणि । आकरोनिकरो ज्ञेय उत्पत्तिस्थानमाकरः ।। ५५९ रौहिणेयो बुधो ज्ञेयो रौहिणेयो हलायुधः संघ(हा शब्दमियत सर्धायां घर्षणेपि च ।। ५६० आपात २ प्रवाह २ --- भाप्लुत २ आत्मयो- भूमि २ गोप्य २ संस्कार २ प्रवचन २ मन्जुल २ आकर २ - रौहिणेय २ संघर्ष २' ·शाश्वतकोशः वालक २ परायण २ --- विद्रुमः २ सहज २ प्रतिशिष्ट २ उपोढ २ आक्षेप २ साहस २ पित्सत् २ जिगीषा २ ३ पशु बहु २ वालक कंटकं विद्यादङ्गुलीयं च वालकम् । परायणमभीष्टं स्यात्तत्परश्च परायणः ।। ५६१ समुद्रोत्थे प्रवालाख्ये रत्ने वृक्षे च विद्रुमः । निसर्गे च सहोत्थे च सहजं पण्डिता विदुः ।। ५६२ प्रत्याख्याते प्रेषिते च प्रतिशिष्टपदं विदुः । उपोढमूढमात्रपि समासन्नपि कीर्तितम् ।। ५६३ आकर्षणं स्यादाक्षेपः स्यादाक्षेपश्च भर्त्सनम् । बलात्कारकृतं कर्म साहसं साहसं दमः ॥ ५६४ पतनेच्छौ विहंगे च पित्सन् पिपतिषन्यथा । पिपतिषत् : जिगीषा जेतुमिच्छायां व्यवसाये च दृश्यते ॥ ५६५ पशुप॑गादौ छगले पशु दृश्यार्थमव्ययम् । विपुले ब्यादिसंख्यासु बहुशब्दः प्रयुज्यते ।। ५६६ बन्धने कलनायां च विदुराकलनं बुधाः। स्तननं क्रन्दनध्वाने ध्वानमात्रे च कीर्तितम् ॥ ५६७ कवचे वारबाणे च निर्मोके चापि कञ्चकः । वर्धापके पूर्णपात्रं पात्रे पूर्णे जलादिना ॥ ५६८ लक्ष्मीपतिर्वासुदेवे भूमिपालेच दृश्यते । (पति २ वैदेही पिप्पली प्रोक्ता वैदेही जनकात्मजा ॥ ५६९ आभिकामायताऽभीकः स्यादभीको भयोझितः । नतं बन्धुरमिच्छन्ति नतं कुटिलवाचकम् ॥ ५७० ययुः स्यादस्यमेधावो ययुरश्वोपि केवलः । वर्णप्रभेदे शुल्बे च ताम्रशब्दं विदुर्बुधाः ॥ ५७१ उषसं रूवते संध्यामुषः प्रत्यूषवाचकम् । . आग्रहोनुग्रहे दृष्ट आसलिग्रयोस्तथा ।। ५७२ आकलन २ स्तनन २ कञ्चुक ४ पूर्णपात्र २ लक्ष्मी- वैदेही २ अभीक २ नत २ ययु २ २ ताम्र उषस् २ आग्रह २ ·शाश्वतकोशः द्वीपवत् २ कुसीद २ प्रतीक २ पिण्याक २ सोमवल्कर श्रीपर्ण २ भूतिक ३ विधूत २ धूत २ -- or अवसित २ अवलेप २ क्षेप प्रतिपादन२ लूता २ घोष नियम ४ द्वीपवत्यः स्मृता नद्यौ द्वीपवानम्युधौ नदे । द्वीपवती ? कुसीदिकः कुसीदः स्यात्कुसीदं वृद्धिजीवनम् ॥ ५७३ प्रतीकोवयवे ख्यातः प्रतीपेपि काचिन्मतः । क्ष्ये निवासे मेदिन्यां क्षितिशब्दस्त्रिषु स्मृतः ॥ ५७४ पिण्याकस्तिलकल्के च सिहकेपि प्रयुज्यते । कट्फले शुक्लखदिरे सोमवल्क उदाहृतः ।। ५७५ श्रीपर्णमग्निमन्याख्ये(ख्य) पादपे कमलेपि च । भूनिम्बे भूस्तृणे प्रोक्तं भूतिकं कत्तॄणे तथा ।। ५७६ विधूतं कम्पिते त्यक्ते धूतमप्यनयोर्मतम् । अवसानगते ज्ञाते विद्यादवासितध्वनिम् ॥ ५७७ गर्वलेपनयोरुक्तमवलेपपदं बुधैः । क्षेपणे चावहेले च क्षेपशब्दः प्रयुज्यते ॥ ५७८ बोधने च प्रदाने च प्रतिपादनमिष्यते । लूताशब्दं विजानीयादूर्णनाभे पिपीलिके ॥ ५७९ गोपपल्लौ स्वरे घोषो मेघादेरपि निस्वने । यन्त्रणायां प्रतिज्ञायां नियमो निश्चये व्रते ॥ ५८० गीणौँ गिरियके(क-) क्रीडागुडके पर्वते गिरिः । कृकलासः खगो मीनत्रयमण्डजसंज्ञकम् ।। ५८१ ब्राह्मण्यं ब्राह्मणत्वे च समूहे च द्विजन्मनाम् । निकारः परिभावे च धान्यस्योत्क्षेपणेपि च ॥ ५८२ वितर्काकाङ्क्षयोस्तर्कस्तर्क उह उदाहृतः । विजृम्भितं विकसिते चेष्टायां च विजृम्भितम् ।। ५८३ विवरच्छिद्ररन्ध्रादीनाहुर्दूषणगर्तयोः । (छिद्र २, रन्ध्र २ प्रयुञ्जते महाकालं किंपाके प्रमथेऽपि च (शिवे) ॥ ५८४ ६ गिरि ४ अण्डज ३ ब्राह्मण्य २ निकार २ तर्क २ विजृम्भित२ विवर २ महाकाल ३ ·५२ शाश्वतकोशः ३ भर उग्राहित२ दर्शक २ अन्तिक १ आवेशन २ आस्क- २ चोद्य विषाणिन् २ विश्लेष २ गाण्डिव २ योग्य २ भयोग२ अरमको रथाहास्य शीघ्रशीघ्रगयो पि । बद्धप्राहितयोरुक्तमुनाहितपदं बुधैः ॥ ५८५ स्या को दर्शयिता प्रतीहारश्च दर्शकः । समीपमन्तिकं विद्यादन्तिकां चुलिकामपि ॥५८६ भन्तिका १ स्थादावेशनमा२. शालायामपि शिल्पिनाम् । विदुरास्कन्दनं युद्धमास्कन्दं च विचक्षणाः ॥ ५८७ (न्दन २ विस्मये चोदनाहे च चोद्यमाहुर्मनीषिणः । विषाणिनः स्युः करिणः शृगणश्च विषाणिनः ।। ५८८ विश्लेषवदयोगः स्याद्वियोगे विधुरे तथा । जिष्णोर्धनुषि कोदण्डे गाण्डीवं गाण्डिवं यथा॥५८९(गाण्डीवर प्रवीणोपायिनौ योग्यौ योग्यामभ्यसनं विदुः । विलेपने चन्दने च शब्दवर्णकः स्मृतः ॥ ५९० विश्रब्धशब्दमिच्छन्ति विश्वस्तानुद्भटार्थकम् । स्यादश्वहितमश्वीयमश्वीयं चाश्वसंहतिः ।। ५९१ निषधः कठिने देशे ताजे पर्वतान्तरे । कश्यं मद्ये कशाहे च यमध्ये च दृश्यते ॥ ५९२ आनन्दे परिमाणे च दिष्टिं बहुविदो विदुः । दीपे दीपदशायां च वर्तिर्गात्रानुलेपने ॥ ५९३ सुप्तिः कारा च रक्षा च जी(दी)ण च विवरं भुवः।। ५९४ योग्या १ वर्णक २ विश्रब्ध २ -- अश्वीय २ निषध ४ कश्य ३ --- दिष्टि २ वर्ति गुप्ति ३ ३ ·शाश्वतकोशः ५३ खग२ २ --- केशव २ वेधस् २ विवस्वत् २ भानु वृषाकपि २ स्वामिन् २ मुण्ड २ अनिमिष २ श्लोक २ वल्लभ २ तार्क्ष्य २ क्लीब २ विभक्तिप्रविभागेण नानारूपैरतः परम् । श्लोकपादैः प्रवक्ष्यन्ते शब्दाः श्रुतिसुखावहाः ॥ ५९४ केशवौ केशवत्कृष्णौ चक्रिणौ सर्पशागिणौ । चक्रिन २ वेधसौ हरिधातारौ विधू विष्णुनिशाकरौ ॥ ५९५ विधु २ देवसूया विवस्वन्तौ खगावादित्यपाक्षिणौ । भानू दीप्तिदिनकरौ प्रभुतिग्माणवितो ॥ ५९६ इन २ वृषाकपी विष्णुशिवौ भीमौ शिवभयानको । भीम २ स्वामिनी गुहभर्तारौ मरुतौ पवनामरौ ॥ ५९७ मस्त २ मुण्डौ मुण्डितमूर्धानौ शारौ शबलमारुतौ । शार २ सुरमत्स्यावानिमिषौ सिद्धार्थौ बुद्धसर्षपौः ॥ ५९८ सिद्धार्थ २ श्लोको यशोवृत्तबन्धौ प्राणोद्योगौ पराक्रमौ । पराक्रम २ वल्लभौ दयिताध्यक्षौ मधुरौ स्वादुशोभनौ ॥ ५९९ मधुर २ तुरंगगरुडौ ताक्ष्यौ हादिन्यौ वनविद्युतौ । हादिनी २ पण्डनिर्विक्रमौ क्लीबी बुधौ ग्रहविचक्षणौ ॥ ६०० अब्दौ संवत्सराम्भोदौ शरदावतुवत्सरौ । शरद २ शूलौ प्रहरणामयौ पिशुनौ खलसूचकौ ॥ ६०१ पिशुन २ प्रस्तरौ मणिपाषाणौ ग्रावाणौ पर्वतोपलौ । ग्रावन् २ यानपात्राीशू पोतौ भृङ्गौ धूम्याटषट्पदौ ॥ ६०२ भृङ्ग २ ऋक्षौ नक्षत्रभल्लूको श्येनौ श्येतविहंगमौ । श्येन २ बलिपुष्टबकौ ध्वाक्षौ नीचमूखौं पृथग्जनौ ॥६७३ पृथग्जन२ वाजिनौ पक्षितुरगौ वृद्धौ स्थविरपण्डितौ । विसरावसरौ वारी पाकौ पचनबालकौ ॥ ६०४ सितो च बद्धधवलौ कुजौ च हनुगह्वरौ । मूढौ च तन्द्रितजडौ शिती च धवलासितौ ॥ ६०५ मूढ २ बुध २ अब्द २ २ प्रस्तर २ पोत २ ऋक्ष २ ध्वाक्ष २ वाजिन् २ वृद्ध२ पाक २ वार २ सित २ मूढ २ --- ·५४ शाश्वतकोशः -- बह २ भुजंग २ निवेश २ विश्व २ हरिण २ उपल २ निपाक २ गरुत्मत् २ पयोधर २ आमिष २ गेय २ - दायाद २ श्वशुर्यर,तुषा- शिखिपिच्छदलौ बहौं बाणभृङ्गग शिलीमुखौ। शिलीमुख भुजंगौ षिड्गभुजगौ शकुन्तौ भासपक्षिणौ ॥६०६ शकुन्त र निवेशौ शिबिरोद्वाही जिझौ कुटिलमन्दकौ । जिम २ विश्वसंज्ञौ जगत्सा चित्रदौ च विस्मयो ॥६०७ विस्मय २ हरिणौ पाण्डुरमृगौ जीमूतौ मेघपर्वतौ । जीमूत २ उपलौ रत्नपाषाणौ बालिशौ मूर्खशावकौ ॥ ६०८ बालिश २ निपाकौ पचनस्वेदौ गेयौ गातव्यगायनौ । पक्षिताक्ष्या गरुत्मन्तौ प्राप्तौ लब्धसमञ्जसौ ॥ ६०९ प्राप्त २ पयोधरौ स्त्रीस्तनाब्दौ संस्तरौं प्रस्तराध्वरौ । संस्तर २ आमिषौ पललोत्कोचौ कृषकौ फालकर्षकौ ।। ६१० कृषक २ सपिण्डपुत्रौ दायादौ मातङ्गौ श्वपचद्विपौ । मातङ्ग-२ श्वशुयौँ देवरश्या(स्या)लौ तुषारौ हिमशीकरौ ।। ६११ (र-२ जम्बुकौ क्रोष्टुवरुणौ स्पशौ प्रणिधिसंगरौ । नीलकण्ठौ शिखिहरौ नरेन्द्रौ नृपवार्तिकौ ।। ६१२ नरेन्द्र २ रतभोगौ च संभोगौ देहात्मानौ च पुद्गलौ । शिखण्डौ च शिखाबही क्षेत्रज्ञौ चात्मशिक्षितौ॥६१३ क्षेत्रज्ञ २ रदाभ्यवहृती जम्भौ संबाधौ योनिसंकटौ। संबाध २ स्फुटौ व्याकोशविशदौ विकाशौ विजनस्फुटौ ॥ ६१४ स्फुट २ सेनान्यौ गुहसेनापौ विगतौ वीतनिष्प्रभौ । विगत २ मणिदोषदरौ त्रासौ पाणिगप्रसभौ हठौ ॥ ६१५ पूजाप्रतिक्रियावर्षी पिण्डौ पुद्गलगोलको । पिण्ड २ मानभेदको शाणौ भ्रातृव्यौ भ्रातृजद्विषौ ॥६१६ भ्रातृव्य २ प्रमोदगन्धावामोदौ स्थूलौ निप्रज्ञपीवरौ । आभोगौ पूर्णतायत्नौ शक्रौ कुटजवासवौ ॥ ६१७ शक्र २ स्पश २ जम्बुक २ नीलकण्ठ २ संभोग २ शिखण्ड २ जम्भ २ पुद्गल २ २ सेनानी २ -- त्रास २ हठ २ अर्घ २ शाण २ आमोद २ आभोग २ स्थूल २ ·शाश्वतकोशः मन्थ २ वृषभ २ २ २ प्रतिध. २ प्रतिघौ रुट्प्रतीघातावादित्यौ देवभास्करौ । आदित्य २ सामज २ सामजौ गजसामोत्थौ देवौ सुरमहीभुजौ॥ ६१८ देव २ अण्डीर २ अण्डीरौ शक्तपुरुषो धीरौ मन्थरपण्डितौ । धीर २ विस्तार २ विस्तारौ विस्तृतिस्तम्बवाहतौ सादरार्चितौ ॥ ६१९ आहत २ मन्थौ साक्तवमन्थानौ वृषभौ वृषपुंगवौ । संकीर्णमूछि- संकीर्णौ निचिताशुद्धौ मूर्छितौ मूढसोच्छ्यौ ॥ ६२० (त २ धनपति २ कुबेराढ्यौ धनपती एतावागतकर्बुरौ । एत २ ऊर्ज उत्साहकार्तिकावूर्जी यक्षी यक्षेशगुह्यकौ ॥ ६२१ यक्ष २ कोक चक्रवाकवृको कोको रक्षोवृक्षो पलाशैनौ । पलाशिन् २ डिम्भ २ वैधेयबालको डिम्भौ राहूत्पातावुपप्लवौ ।। ६२२ उपप्लव २ विशारद २ विशारदौ धृष्टयुधौ मिथुने युग्मदम्पती । मिथुन २ मथुन २ मैथुने रतसंबन्धौ तलिमे तल्पकुट्टिमौ ॥ ६२३ तालिम २ सचिव २ मन्त्रिसहायौ सचिवौ नाशावज्ञ पराभवौ । पराभव २ आविद्ध २ आविद्धौ कुटिलक्षिप्तौ भारी स्वामिधारको ॥ ६२४ भर्तृ २ करट काकेभगण्डौ करटावुत्सेधौ वपुरुन्नती । दन्त २ दन्तौ रदाद्रिकटकावसुराशीविषावही.॥ ६२५ आहे २ ३ अजा विष्णुहरच्छागा बलिहस्तांशवः कराः । कर ३ आवि अवयश्चाद्रिमेषाळ गोष्टाध्वनिवहा व्रजाः ॥ ६२५ ब्रज ३ वृत्र ३ ध्वान्तदैत्यारतो वृत्रा अद्रयोर्कगिरिद्रुमाः । आदि ३ वर्चस् ३ वासि रूपविड्भासो दन्तविप्राण्डजा द्विजाः ॥६२७ द्विज३ गृह २ गृहा गेहं गृहा दाराः कुटो वेश्म कुटो घटः । कुट २ शस्त्र, पयस् २ शस्त्रं हतिरयः शस्त्रं पयः क्षीरं पयोम्बु च (घृतम्) ।। ६२८ उम्र,उस्रा १ गभस्तिरुन उस्रा गौद्युतिः कान्तर्युतिः प्रभा । गुति २ उरस् १ उरो वक्ष उरः श्रेष्ठं ज्या मौर्वी. ज्या वसुन्धरा ॥६२९ ज्या २ उत्सेध २ . अज ३ --- -- - -- ·५६ शाश्वतकोशः २ सूक्ष्म, नभ- वन २ विष२ - २ कार २ जल २ २ व्यक्त २ श्वेत श्वेतं रूप्यं सितः श्वेतस्तपा माघस्तपो व्रतम् । तपस् २ सूक्ष्मोणुः सूक्ष्ममध्यात्म नभः खं श्रावणो नभाः॥६३० (स्र वन नीरं वनं सत्त्रं विषं श्वेडो विषं जलम् । भर्मन् विष्२ भर्म हेम भृतिर्भर्म त्विषः शोभास्त्वि(वि)पो रुचः ॥ ६३१ भीर २ भीरु स्त्री कातरो भीरुघृतमाज्यं घृतं जलम् । घृत २ क्षीर क्षीरमम्बु पयः क्षीरमभं व्योमाभ्रमम्युदः ॥ ६३२ अभ्र र मद २ मदो गर्वो मदो हर्ष ऋतं सत्यमृतं शिलम् । ऋत२ युत २ युतं पृथग्युतं युक्तं यतिः कारो यतिर्यती ॥ ६३३ यति २ कारो बलियतिः कारो जलमम्यु जलो जडः । काव्य,सहसू २ काव्यं ग्रन्थो ग्रहः काव्यः सहा मासः सहो बलम् ॥ ६३४ क्रोड वक्षः क्रोडः किरः क्रोडः शुषिः शोषः शुषिबिलम् । शुषि र व्यक्तं स्फुटं बुधो व्यक्तश्चरश्वारश्वरश्चलः ॥ ६३५ चर २ सेव्य सेवाहोंशीरयोः सेव्यं लभ्यं लब्धव्ययुक्त्योः । शलाकाबाणयोः शल्यं स्वर!पाङ्गवज्रयोः ॥ ६३७ स्वरु र चेल वस्त्रगार्हतयोश्चेलमशनिर्वविद्युतोः । अशनि २ वृषाकपायीर वृषाकपायी श्रीगौर्योरम्बिका मातृकोमयोः॥६३७ अम्बिकार हैमवती २ वचाौर्योहेमवती वर्जनं त्यागहिंसयोः । वर्जन २ अर्ति चापाग्रपीडयोरतिरतसीदुर्गयोरुमा ॥ ६३८ लीला २ लीलाविलासक्रिययोर्विभ्रमो भ्रान्तिहावयोः । विभ्रम २ महिषी २ महिषी पशुरादपल्योस्तन्द्री निद्राप्रमीलयोः ।। ६३९ तन्द्री २ आधिबन्धनयोर्बन्धः कार्यहेत्वोः प्रयोजनम् । धर्मस्वेदनयोः स्वेदः सरणिः पक्तिमार्गयोः॥ ६४० (णि २ गणिका २ वेश्याकारण्योगणिका स्यादह जिनपूज्ययोः । रलशकायोर्वन रङ्गासीसकयोरपुः ॥ ६४१ २ २ २ - -- २ उमा ३ बन्ध २ प्रयोजन २ स्वेदर,सर- अर्हत् २ २ पु२ ·शाश्वतकोशः लोक २ व्यग्र. २ अनीक २ हेति २ रश्मि. २ प्रकाश २ -- २ भाग राशि २ भव्य २ २ पल २ शुभ्र प्रीति इष्टि २ २ जनविष्टपयोलोकः पवित्रं कुशपूतयोः । पवित्र २ व्यापृताकुलयोय॑नः प्रजा संतानलोकयोः ॥ ६४२ प्रजा २ अनीकं सैन्यमृधयोर्जीवातुर्जायुजीवयोः । जीवातु २ आयुधज्वालयोतिरार्चिालामयूखयोः ॥ ६४३ अर्चिस् २ रश्मिणिप्रग्रहयोभूरि प्राज्यसुवर्णयोः । भूार २ स्फुटभासोः प्रकाशः स्यान्महद्राज्यविशालयोः॥६४४ महत् भाग्यैकदेशयोर्भागः सोम ओषधिचन्द्रयोः । सोम २ मेषादिपुञ्जयो राशिः सत्यं शपथतथ्ययोः ॥ ६४५ सत्य २ योग्यकल्याणयोर्भव्यं हिमं शीततुषारयोः । हिम २ शुक्लप्रदीप्तयोः शुभ्रं पलमुन्मानमांसयोः ॥६४६ प्रेमप्रमोदयोः प्रीतिधृतिर्धारणसौख्ययोः । धृति २ इष्टिांगेच्छयोरुक्ता भृतिर्भरणमूल्ययोः ॥ ६४७ भृति २ कृतं पर्याप्तयुगयोः क्रव्यान्मांसाशिरक्षसोः । न्यग्रोधो व्यामवटयोविन्दुर्वेदितृविप्रुषोः ॥ ६४८ विन्दु २ उत्सङ्गालक्ष्मणोरडश्चर्म स्यात्फलकत्वचोः । चर्मन् २ अविद्यामूर्च्छयोर्मोहश्चिकुरश्चलकेशयोः ।। ६४९ चिकुर २ ग्रहावहारयोहिश्चाक्षो गीतमनोज्ञयोः । चाक्ष २ पवभीलुकयोभैलः कीलालममृगम्युनोः ॥ ६५० कीलाल २ रिपुतस्करयोर्दस्युमतिरिच्छामनीषयोः । मति २ रणः स्यात्वाणमृधयोलवश्छेदनलेशयोः ॥ ६५१" मर्यादा धारणासीम्नोरिज्या यजनपूजयोः । लताविटपयोर्विरुज्जयन्तीदुर्गयोर्जया ॥ ६५२ वपा २ प्रदेशकुड्ययोभित्तिर्वपा विवरमेदसोः । जया २ सती हैमवतीसाव्योर्मूल्यं वेतनबस्नयोः ॥ ६५३ मूल्य २ क्रव्याद् २ कृत २ न्यग्रोध २ २ अङ्क मोह २ २ ग्राह भेल ---- २ दस्यु २ FREE रण २ लव २ इज्या २ मर्यादा २ विरुध् २ भित्ति २ सती २ ·शाश्वतकोशः लङ्का २ २ --- व्रज्या २ गह्वर २ बाष्प २ २ २ निम २ शुद्ध २ नगरीशाखयोर्लङ्का प्रसूनं फलपुष्पयोः । प्रसून २ मणिप्रकृष्टयो रत्नं प्रतिपत्तिथिसंविदः ॥ ६५४ प्रतिपद् २ चिह पताकालक्ष्मणोचिह्न गौरिक धातुरुक्मयोः । गैरिक २ वर्गप्रस्थानयोव्रज्या वाहिनी सिन्धुसेनयोः ॥६५५ वाहिनी २ अर्वन् २ अश्वकुत्सितयोरर्वा गह्वरं बिलदम्भयोः । ऊष्मनेत्राम्भसोर्बाष्पः प्रेम स्निग्धत्वनर्मणोः॥६५६ प्रेमन् २ निन्दा . २ कुत्सापवादयोनिन्दा सुतः पुत्रमहीमुजोः । सुत २ निदेशागमयोः शास्त्रं प्रवेणीकुशयोः कुथः ॥ ६५७ कुथ २ त्वक् त्वक्चर्मवल्कयोरुता सदृशव्याजयोनिभः । डिम्ब २ प्लीहविप्लवयोर्डिम्वः शुद्धः केवलपूतयोः ॥ ६५८ सामिधेनी२ ऋक्समिधोः सामिधेनी लक्षणं नामचिह्नयोः । लक्षण २ शान्ति २,कान्तिर कल्याणशमयोः शान्तिः कान्तिः शोभेच्छयोः स्मृता ॥ ६५९ योनि आकरोपस्थयोोंनिरोघो वृन्दाम्बुवेगयोः । स्वैर मन्दस्वच्छन्दयो स्वैरो योग्यपण्डितयोः कृती॥६६० कृतिन् वृष्णि २ मेषयादवयोवृष्णिविलग्नो मध्यलग्नयोः । विलग्न २ शल्पकर्दमयोः शादो द्रोणो वायसमानयोः ।। ६६१ द्रोण २ वसति २ वसतिर्वेश्मयामिन्योः क्षवथुः क्षुतकासयोः । प्रतीहार २ द्वाःस्थद्वारोः प्रतीहार; सायकः शरखड्गयोः।।६२२ सायक २ शङ्का वितर्कत्रासयोः शङ्का बन्धनं वृत्तबन्धयोः । बन्धन २ परुपास्निग्धयो स्क्षः कोमलातिग्मयोम॒दुः ॥ ६६३ मृदु २ अधमान्तमुवोरन्यो वाडवो ब्राह्मणौर्वयोः । वाडव २ घृणा घृणा जुगुप्साकृपयोरवटः कूपगर्तयोः । ६६४ स्यूतिरक्षणयोसतिः सातिर्दानावसानयोः । सेवन .२ सेवनं सीवनोपास्त्योधूतं शीघ्रविलीनयोः ॥ ६६५ २ ओघ २ २ शाद २ क्षवथु २ २ २ अन्य २ ३ अवट २ २ साति २ अलि ·शाश्वतकोशः २ प्रेक्षा २ यात्रा २ अर्चा २ आप्ति २ चित्र २ हिंसा २ लेप . २ विद्वस् २ अन्न २ वामदक्षिणयोः सव्यमधमो न्यूनगर्ययोः । अधम २ धीनृत्यदर्शयोः प्रेक्षा मूर्तिः काठिन्यकाययोः ॥ ६६६ मूर्ति २ वृतिप्रस्थानयोर्यात्रा धनं गोधनवित्तयोः । धन २ प्रतिमापूजयोरर्चा मह उत्सवतेजसोः ॥ ६६७ महस् २ प्राप्तिसंबन्धयोराप्तिलक्ष्म चिह्नप्रधानयोः । लक्ष्मन् २ (.. लक्ष्मचिह्नप्रधानयोः।) नवेऽ(?)विचारिते चित्रं वदान्यो दातृवाम्मिनोः। वदान्य २ चौर्यादिवधयोर्हसा जामिः स्वसृकुलस्त्रियोः॥ ६६८ जामिर जन्धिलेपनयोलपः स्यादन्नं भक्तमुक्तयोः । विद्वान् विदत्पण्डितयोगेपतिः षण्डसूर्ययोः॥६६९ गोपति २ श्राद्धत्वकाङ्क्षयोः श्रद्धा भूतिः संपत्तिभस्मनोः । भूति २ निषेधदुःखयोर्बाधा क्षुल्लकः पामराल्पयोः ॥ ६७० क्षुल्लक २ करेणुर्गजहस्तिन्योर्वर्तनी वृत्तिमार्गयोः । विस्तारवल्लयोव्रततिराकृतिः कायरूपयोः ॥ ६७१ आकृति २ स्नेहस्तैलादिकप्रेम्णाक्षरं ब्रह्मवर्णयोः । अक्षर २ कधूनदीकरीपाग्न्योर्भरोतिशयभारयोः ॥ ६७२ भर २ उपस्थरहसोह्यमनूकं कुलशीलयोः । विषयोत्पातयो राष्ट्रमागः पापापराधयोः ॥ ६७३ आगस् २ न्याय्यावलग्नयोर्मध्यं चर्चा स्थासकचिन्तयोः । चर्चा २ रथौधमार्गयो रथ्या मृत्युयाचितयोम॑तम् ॥ ६७४ स्रोतोम्बुवेगेन्द्रिययोश्छद्मस्खलितयोश्छलम् । अत्यर्थगृहयोरट्टः प्रस्थः स्यात्सानुमानयोः ॥ ६७५ प्रस्थ २ इतरासदृशोरन्य उडुपश्चन्द्रभेलयोः । छन्दोभिप्रायवशयोः संस्था स्थितिविनाशयोः॥ ६७६ संस्थार श्रद्धा २ बाधा २ करेणु २ व्रतति २ स्नेह २ क' १ वर्तनी २ २ अनूक २ राष्ट्र २ मध्य २ रथ्या २ मृत २ स्रोतस् २ २ छल २ अन्य २ उडुप २ २ ·६० शाश्वतकोशः वीचे २ द्विजित २ क्षोद २ पल्लि २ रभसरे -- व्यूढ २ आशुग २ आशा २ मार्गण २ नियति २ प्रकार २ व्यवाय २ कुम्भ २ मरूण २ स्वल्पकल्लोलयोचिरहिमुक्केकिताjयोः । आहि २ द्विजिह्वः सर्पखलयोनिजमात्मीयनित्ययोः ॥ ६७७ निज र धूलिपेषणयोः क्षोदो रभसो वेगहर्षयोः । कुटीग्रामकयोः पल्लिः सखा मित्रसहाययोः ॥ ६७८ सखि २ विन्यस्ते संहते व्यूढचारो बन्धापसर्पयोः । चार आशुगो मारुते बाणे वैशाखो मासमन्थयोः।६७९ वैशाख २ आशा ककुभि तृष्णायां स्वादुर्मुष्टमनोज्ञयोः । स्वादु २ मार्गणो याचके बाणे जातं जन्मसमूहयोः ॥ ६८० जात २ नियतिः संयमे दैवे प्रकारस्तुल्यभेदयोः । व्यवायः सुरतेऽन्तधौ धन्वपर्वतयोर्मरः ॥ ६८१ मरु २ गजाङ्गे कलशे कुम्भः पताकाचियोर्ध्वजः । ध्वज २ भ्रूणोऽर्भके स्त्रैणगर्भे प्रियद्गुः कङ्गुवृक्षयोः ॥६८२ प्रियङ्गुर आकल्पः कल्पने वेषे निस्त्रिंशः क्रूरखड्गयोः। निस्त्रिंश र रतेन्वितौ संप्रयोगः कलङ्कोङ्कापवादयोः ॥ ६८३ कलङ्क २ उदयधिगम प्राप्तिः क्षारः स्यात्काचभस्मनोः । क्षार २ वहो वाहे गवां स्कन्धे पद्धतिः पक्तिवर्त्मनोः॥६८४ पद्धतिर वल्कले शकले शल्कं प्रगाढं दृढकृच्छ्योः । स्वभूधास गोविन्दे शुक्तं स्यात्यरुषाम्लयोः ॥ ६८५ शुक्त २ व्युत्पन्ने प्रहते क्षुण्णो निशान्तं गेहशान्तयोः । निशान्त २ गोधा तले निहाकायां विभुः स्यात्प्रभुनित्ययोः॥ ६८६ विमुर वयी त्रिवेद्यां त्रितये निषङ्ग सङ्गतूणयोः । निषङ्ग २ भ्रमरः कामुके भृङ्गे भूतात्मा धातृदेहयोः ॥ ६८७ (त्मन् २ द्रुमस्तरौ पारिजाते भाण्डव्यान्नयोश्चरुः । चरु२ करालो दन्तुरे तुङ्गे न्यक्षं कायनिकृष्टयोः ॥ ६८८ न्यक्षर आकल्प २ संप्रयोग २ प्राप्ति २ वह २ शल्क २ प्रगाढ२ स्वभू २ क्षुण्ण २ गोधा २ त्रयी २ भ्रमर२,भूता- द्रुम २ कराल २ ·शाश्वतकोशः ६१ व्यूह २ --- २ अदस् २ अदः परस्मिन्नत्रापि व्यूहो विन्यासवृन्दयोः । स्तिमित २ स्तिमितोऽतरले क्लिन्ने कष्टं गहनकृच्छ्योः ॥ ६८९ कष्ट २ विकार २ विकारो विकृतौ रोगे विरोधो नाशरोधयोः । विरोध २ संरोध २ क्षेपे रोधे च संरोधो गाथा वाग्भेदवृत्तयोः ॥ ६९० गाथा २ विशद २ प्रव्यक्ते विशदः शुक्के निधनं कुलनाशयोः । निधन २ अर्थ्य २ अर्यो विपश्चिति न्याय्ये बल्यो गोपसूदयोः ॥६९१ बल्लव २ २ पल्लवो विटपे षिङ्गे किकिल्विषयोर्मलम् । मल २ पीति पीतिस्तुरंगमे पाने वित्तं द्रव्यप्रकाशयोः ॥ ६९२ वित्त २ धेनुका २ करिण्यां धेनुका धेनौ हेलावज्ञाविलासयोः । हेला २ दुर्गति,क्रिमि२ दुर्गतिर्नरके नैःस्व्ये कि(कृ)मिः स्यात्कीटलाक्षयोः ॥ ६९३ वृत्ति २ वर्तने विवृतौ वृत्तिस्तरः स्याद्वलवेगयोः । तरस् २ जनपद २ देशे जने जनपदः प्रवृतिवृत्तिवार्त्तयोः ॥ ६९४ प्रवृत्ति २ शाखा मुजे पादपाङ्गे लुब्धो मृगयुकाक्षिणोः । समाघात २ समाघातो वधे युद्धे धावनं गतिशौचयोः ॥ ६९५ धावन २ व्युष्टि व्युष्टिः फले समृद्धौ च यानं गमनयुग्ययोः । यान २ २ स्मानीये सवने स्नानं सैन्धवो लवणाश्वयोः॥ ६९६ सैन्धव र वर्धनं छेदने वृद्धौ रहः सुरतगुह्ययोः । रहस् २ वीर २ उत्तमे सुभटे वीरः प्रज्ञानं बुद्धिचिह्नयोः ।। ६९७ प्रज्ञान २ कर्बुर २ किर्मिरे कर्बुरं हेम्नि गाङ्गेयं गाङ्गरुक्मयोः । गाङ्गेय २ पूग २ समूहे पादपे पूगः शूकोऽनुक्रोशशुङ्गयोः ॥ ६९८ शूक २ अभीषु २ अभीषुः(शुः) प्रग्रहे भासि बर्हिर्दर्भहुताशयोः । बर्हि २ अर्यर,निकृति२ अर्यः स्वामिनि वैश्ये च निकृतिः शठशाठ्ययोः ॥ ६९९ पक्ति पक्तिः स्याद् गौरवे पाके रतिः सुरतरागयोः । नर नरः स्यादर्जुने मत्ये नालीकश्च शराब्जयोः ।।७०० नालीक २ शाखा २ लुब्ध २ ----- २ स्नान वर्धन २ --- २ रति २ २ ·शाश्वतकोशः आभील २ २ २ २ २ प्रदोष २ मिवर,समु. ----- २ २ दुर्वर्ण २ रूप्ये कुवर्णे दुर्वर्णमाभीलं भीष्मकृच्छ्योः । खजूर २,वाशि- फले रूप्ये च खरं वाशिता करिणीस्त्रियोः ॥ ७०१ (तार अनृत अनृतं कृषावसत्ये तक्षकस्तक्षनागयोः । तक्षक २ वेश वेश्यावासे गृहे वेशो भास्वान्मा भास्वरसूर्ययोः॥७०२ भास्वत्र हृदय हृदयं वक्षसि स्वान्ते पुरुषो मानवात्मनोः । पुरुष २ कलित २ ज्ञाते गृहीते कलित ईहा स्यादुद्यमेच्छयोः ॥ ७०३ ईहा २ अर्ध खण्डेऽर्धः समभागेऽध प्रदोषो दोषकालयोः । मित्रं सुहृदि मित्रोऽर्के वैरोन्नत्योः समुच्छ्यः।।७०४ च्छ्रयर रोक दीप्तौ रोको बिले रोकं नाकः स्वर्गान्तरिक्षयोः। नाक २ दलं खण्डे दलं पत्रे पुष्पमार्तवसूनयोः ॥ ७०५ पुष्प २ संव्यान २ संव्यानं छादने वस्त्रे भरणं वेतने भृतौ । भरण २ कञ्चुकिन् २ स्थापत्ये कञ्चुकी सर्प वल्लितं कुटिले धुते ॥ ७०६ वल्लित २ नेता वह्नित्रये युगे त्रेता रैशब्दः कनके धने । चित्रक २ ओषधौ चित्रको व्याने पलाशे गरुतिच्छदः ॥ ७०७ छदर रिष्ठ रिटं स्यादशुभे पापे शस्ताकारे तनौ वपुः वपुस् २ स्तम्भो जङले स्थूणायां निर्यासे नर्मणि द्रवः ॥७०८ द्रव २ शील शीलं स्वभाव र बृत्ते छले हाते च कैतवम् । कैतव २ उत्कटर,कील २ उत्कटः प्रवले श्रीधे स्थाणौ ज्वाले च कीलवाक् ॥ ७०९ उदर्चिस् २ उदर्चिरुत्प्रभे वह्नौ पुरं स्यान्गरे गृहे । पुर २ वृद्धि आनन्दे बर्धने वृद्धिः कृष्टिराकर्षणे बुधे ॥ ७१० कृष्टि २ जघन्यजोऽनुजे शूझे शालपण्यो मुवि स्थिरा । तृणता तृणत्वे तृणता चापे कारः शिल्पिनि कारके ॥ ७११ कारु २ मुष्के खगादिकोशेण्डं द्वापरः संशये युगे । द्वापर २. भक्ति विभागे सेवने भक्तिस्तरणिनावि भास्करे ॥ ७१२ तराण २ ૨ २ २ - स्तम्भ २ २ ૨ जघन्यज स्थिरा २ २ अण्ड २ २ ·शाश्वतकोशः एनस् : २ पुगव २ आनक २ - २ - कारण २ २ उपस्थ २ गडु २ -- “२ एनोपराधे दुरित वरेण्ये पुंगवो वृषे । पूजाहे श्वशुरे पूज्यो लपीके रेतसीन्द्रियम् ॥ ७१३ इन्द्रिय २ आनकः पटहे भेया मन्दिर नगरे गृहे। मन्दिर २ इतर इतरः पामरेऽन्यस्मिन्दक्षे चारौ च पेशलः ॥ ७१४ पशल २ वर्त्मन् २ वर्म नेलच्छदे मार्ग प्रोक्षणं सेचने वधे । प्रोक्षण २ कारणं घातने हेताववायां मातरिः प्रसूः ॥ ७१५ प्रसूर त्रिदिव २ स्वर्गन्तरिक्षे त्रिदिवं दानं गजमदे दितौ । दान २ हविस् हविः सपिपि होतव्ये मल्लः पात्रे बलीयसी ॥ ७१६ मल्ल २ उपस्थः शिस्न उत्सङ्गे कुब्जे पृष्टगुडे गडुः । यन्त यन्ता हरितपके सूते गूथे मुझेप्यवस्करः ॥ ७१७ अवस्करर निस्त्रिंशे गण्डके खड्गः प्रणिधिः प्रार्थने चरे। प्राणिधि २ वञ्चुको जम्बुके धूर्ते दुर्विधो दुर्गते खले ॥ ७१८ दुर्विधर ऋषि ऋषिदे वसिष्ठादौ गिरीशोऽद्रिपती शिवे । गिरीश २ अस्त्रं स्यादायुधे चापे कदम्बाख्या द्रुमे चये॥ ७१९कदम्बर कवन्ध २ कबन्धं सलिले रुण्डे ऋन्दे रोदनमश्रुणि । रोदन २ नलिनी २ पद्माकरेब्जे नलिनी कुहरं गह्वरे बिले ॥ ७२० चूडा शिखायां वलभौ चूडा छदनं गरुतिच्छदे । छदन २ चिति चितिः समूहे चित्सायां गमने पद्धतौ सृतिः ॥ ७२१ सृति र स्थूणा स्तम्भेथ(म्भे च) सूर्या च नक्षत्रे गवि रोहिणी। (णी २ षण्डो वने गवां पत्यौ तिम्मे स्याद् गर्दभे खरः॥७२२ खरर वरागः २ वराङ्ग मस्तके योनौ कृपीटमुदरे जले । कृपीट २ तोदन २ तोदनं व्यथने तोत्रे कृत्ये स्यादास्पदं पदे ॥ ७२३ आस्पद १ भूभृद्गिरौ महीपाले वधे दानेतिसर्जनम् । अतिसर्जन २ निमित्त २ : निमित्तं लक्षणे हेतौ जीवनं वर्तनेम्मसि ।। ७६४ जीवन २' खड्ग - २ वञ्चुक २ ૨ अस्त्र कुहर २ २ ૨ स्थूणार,रोहि- षण्ड २ भूभृत् । २ --- ·शाश्वतकोशः अवन लिप्त २. उदित.२. शाप --- शय्या २ २ २ कलुष २ आविले कलुषं पापे शय्यायां शयनं रते । शयन शासन २ शास्त्रे शासनमाज्ञायां गहरे गहनं वने ॥ ७५५ गहन २ अवनं रक्षणे तृप्तौ लिप्तं भुक्ते विलिप्तके । उषित २ व्युषिते दग्ध उषितमुदितं प्रोक्त उद्गते ॥ ७२६ आक्रोशे शपथे शापस्तरुणो यूनि नूतने । तरुण २ छादिते रहसिच्छन्नं भुवनं विष्टपे जने ॥ ७२७ भुवन २ शय्या तल्पे ग्रन्थगुम्फे पर्णाख्या किंशुके छदे । पर्ण मूल मूलमाये शिफायां च कान्तारं प्रान्तरे वने ॥७२८ कान्तार र भावित २ भावितं वासिते लब्धे चुल्ल्यामुद्धा(द्वा)नमुद्गते(मे)। उद्धान २ तालिन २ स्वच्छे तलिनमल्पे स्यादर्दितं प्रार्थिते हते ॥ ७२९ आर्दत : भ्रमोम्युनिर्गमे भ्रान्तौ पूर्धारि द्वारि गोपुरम् । गोपुर १ प्रसर प्रसरः प्रणये वेगे वर्तको श्वखुरे खगे । ७३० निःश्रेयस २ निःश्रेयसं शिव मोक्षे दिवौकाश्चातके सुरे । दिवौकस् २ आजि २ आजिः समावनौ युद्धे पर्यायोऽवसरे क्रमे ॥ ७३१पर्याय २ पीडने प्रेषणे प्रैषः कलिरन्त्ययुगे रणे । प्रवेणीर,दिष्ट- कुथे प्रवेणी वेण्यां च काले दैवे च दिष्टवाक् ॥७३२ (वाक् ? आलोक २ आलोको दर्शने द्योते विन्न लब्धे विचारिते । शंसा वाञ्छायां वचने शंसा वह्नौ पार्थे धनंजयः॥७३३ धनंजयर कर्दमे कल्मषे पकं भङ्गे रोगे रुजा मता । शकल २ शकलं वल्कले खण्डे व्यायतो व्याप्ते दृढे ॥७३४ व्यायतर २ वर्तक २ ૨ प्रेष २ कलि २ विन्न २ २ २ रुजा २ -- -- अपिशब्देन साध्यन्ते पूर्वाचार्चानुसारतः । विस्मृता ये प्रमादेन कथ्यन्ते तेऽधुना पुनः ॥ ७३५ मन्दो हास्तविशेषेपि धर्मः स्यादातपेपि च । धर्म? स्पर्शेप्युफ्स्पर्शनं स्याल्करो मेघोपलेपि च ॥ ७३६ मन्द उपपर्शन? -- कर१.

·शाश्वतकोशः ५ लश. .१ पूव १ प्रसव भन्तर १ भट्ट १ -- सूचना. १ वेधस् वाल १ १ १ मत्सर १ --- भाधि सुरभि १ तार १ रोहित १ गोकर्ण १ स्यादिच्छायामपि वशवाण्डालोप प्लवो मतः । प्रसवः स्यादपत्यपि वरणेपि वरः स्मृता ॥ ७३७ वर १ अन्तरं परिधानेपि बृहती वाच्यपि स्मृता । बृहती १ अक्षं विदुः समीपेपि वेला कूलेपि वारिघेः ॥ ७३८ वेला १ सूचना दर्शनेपि स्यापिण्डमाजीवनेपि च । पिण्ड १ विदुष्यपि स्मृतो वेधाश्चिकुरः पादपपि च ॥ ७३९ चिकुर १ वालः स्यादश्वपुच्छेपि क्वचित्कोपेपि मत्सरः । आधिानसपीडापि तिलकं क्लोम्न्यपि स्मृतम् ॥७४० तिलक सुरभिः स्यान्मनोज्ञेपि तारः शुद्धपि मौक्तिके । खण्डनेपि मतं दानं खगः काण्डपि दृश्यते ॥ ७४१ खग १ ऋश्यपि रोहितः प्रोक्तः प्रजानाथेप्यजः स्मृतः । भज १ गोकर्णो मृगभेदेपि मूलं स्यादन्तिकेपि च ॥ ७४२ मूल १ रास्नायामपि भद्रा स्याच्छालपामपि ध्रुवा । लता स्यादतिमुक्तेपि शेषः सीरिण्यपि स्मृतः ।। ७४३ शेष १ क्षारो रसविशेषेपि मतं स्वप्नपि दर्शनम् । नाभिश्चक्रस्य मध्यपि ग्रामो गीतस्वरेपि च ॥ ७४४ प्राम १ वृषः स्यात्'विशेषेपि याञ्चायामपि मार्गणम् । सादृश्यपि क्वचित्स्थानं विद्वानप्यात्मवेदिनि ॥ ७४५ विद्वस्१ वानं विशुष्कमात्रेपि भव्यं भाविन्यपि स्मृतम् । भव्य १ शाखा वेदविभागपि मध्यं स्यादन्तरेपि च ॥ ७४६ मध्य १ ऋषभो गेयभेदेपि तेजो दीप्तावपि स्मृतम् । तेजस् १ चारः पि(प्रि)यालवृक्षेपि मतं पलेपि पल्लवम् ॥७४७ पल्लव ? वार्ताकेपि क्वचित वार्ता स्फुटो व्याप्तेपि च क्वचित् । स्फुट १ पात्रं खुगादिकापे यात्कायः संघेपि दृश्यते ॥ ७४८ काय १ ध्रुवा १ लता १ दर्शन १ क्षार नाभि १ -- वृष मार्गण १ स्थान वान शाखा १ ऋषभ १ --- १ चार वार्चा १ १ -- ·६६ शाश्वतकोशः भव १ १ घन तन्त्र कदली १ पण १ --- प्रतिपत्ति १ --- जाल परीवाप १ सत्व कोश चर्चा १ रति वडवा काली१,भीम शारि भाव,वाजि- १ कल्याणेपि भवः प्रोक्तो दीर्घत्वेप्यायति विदुः। आयति.१ विस्तारेपि घनं विद्यादनन्तः केशवपि च ॥ ७४९ अनन्त १ तन्वं कुटुम्बकृत्योपि प्रधानं प्रकृतावपि । प्रधान १ कदली मृगभेदेपि कर्कशः कठिनेपि च ॥ ७५० कर्कश १ पणः स्याद् व्यवहारेपि ग्रामणीर्भोगिकेपि च । ग्रामणी १ बोधेपिः प्रतिपत्तिः स्याद्वैयपि धृतिरिष्यते ॥ ७५१ धृति १ कोरकेपि मतं जालं महेपि स्मृत उत्सवः । उत्सव १ आवापेपि परीवापो हतिर्भास्करभास्यपि ॥ ७५२ होत १ मनस्यपि मतं सत्त्वं विद्यादिष्टं क्रतावपि । इष्ट १ कोशः पात्रविशेषेपि संतानेपि परंपरा ॥ ७५३ परंपरा १ देव्यामपि भवेञ्चर्चा विशाखेपि गुहः स्मृतः । गुह १ रतिः स्मरकलपि धीरः स्याधैर्यवत्यपि ॥ ७५४ धीर १ वडवा स्त्रीविशेषेपि निकुञ्जपि च गह्वरः । गह्वर १ क्षीरकीटेपि काली स्याद् भीमः पाण्डुसुतेपि च ।। ७५५ शारिः पर्याणभेदेपि व्यूढः स्यात्पृथुलेपि च । भावो रसनिमित्तेपि वाजी स्याद्विशिखेपि च ॥ ७५६ (न् १ कलावयवमापि संस्था स्यात्प्रणिधावपि । करकः स्यात्करङ्केपि पुरं देहेपि दृश्यते ॥ ७५७ करटो दुर्दुरुटेपि द्रोणोर्जुनगुरावापि । द्रोण १ युगं हस्तचतुष्केपि केपि दीपि व्यायतं विदुः॥ ७५८ व्यायत १ बढ्चाद्यपि चरणो पदो बीजेपि देहिनाम् । रथोद्वहेपि रथ्यः स्यादलंकारेपि वालिका ।। ७६९ वालिका अश्वावर्तेपि शुक्तिः स्याद् भ्रमः कुन्देपि दृश्यते । भ्रम पद्मो व्यूहविशेषेपि धर्म चापेपिः कीर्तितम् ॥ ७६० धर्म १ -- --- १ व्यूढ १ कला संस्था १ करक १ पुर १ करट युग चरण मद१ १ शुक्ति ? - -- ·शाश्वतकोशः ६७ or सुधा १ १ १ जम्भ कुल्य १ --- १ १ कुल १ -- पर्जन्य १ रीति . १ प्रचारपि स्मृता रीतिः काण्डः स्कन्धेपि शाखिनाम् । काण्ड १ ग्रहण सोमप्रहेपि ग्रहणं सुधा लेपेपि दृश्यते ॥ ७६१ कटु कटुः शोभनगन्धेपि वसतिश्च स्थितावपि । वसति १ भाण्ड १ भाण्डं भूषणमात्रेपि सूनं स्यात्पुष्पितपि च ॥ ७६२ सून १ स्नेह सौहार्देपि मतः स्नेहो जन्यः स्याज्जनकोपि च । जन्य १ धर्मराज १ धर्मराजः पाण्डवेपि रामो दाशरथावपि ॥ ७६३ राम ? जम्भो दैत्यविशेषेपि कुल्यः स्यात्कुलजेपि च । पटल पटलं पिटकपि स्यात्केवलेपि परं मतम् ॥ ७६४ पर १ स्कन्ध स्कन्धस्तरुप्रकाण्डेपि कुलं गेहेपि दृश्यते । मेघध्वानपि पर्जन्यो मधुरेपि वसुः स्मृतः ॥ ७६५ वसु १ कीला १ कीला कफो(फ)णिभागेपि वर्चस्केपि मलं मतम् । मल १ प्रसूति १ उत्पादेपि प्रसूतिः स्या पारंपर्येपि संततिः ॥ ७६६ संतति शाला शाला गृहैकदेशेपि धवलो गोवृषेपि च । धवल १ परुष परुषं रूक्षमात्रेपि शरेपि विशिखः स्मृतः ॥ ७६७ विशिख? कषाय क्वचित्कषायं रक्तेपि लघु स्यादगुरुण्यपि । करण क्रियाभेदेपि करणं चपलः पारदपि च ।। ७६८ चपल ? पक्ष्मन् १ पुष्पच्छदेपि पक्ष्म स्याद् भोगो वित्तेपि च क्वचित् । भोग १ फलं हेतुसमुत्थेपि योगः स्याद् भेषजेपि च ॥ ७६९ योग १ पक्षोश्मन्तकरन्ध्रेपि वाहमाहुर्वृषेपि च । वाह १ आरोह १ आरोहो हस्तिवाहेपि वशा वन्ध्यस्त्रियामपि ॥ ७७० वशा कं सुखेपि विजानीया.कक्षा स्पर्धापदपि च । कक्षा १ वितान१,अन्त१ मन्दपि च वितानं स्याद् विनाशेऽप्यन्त इष्यते ॥ ७७१ शृङ्ग क्रीडाम्बुयन्त्रेपि मतं लेखेपि शासनम् । शासन १ चूर्ण चूर्ण क्षारविशेषेपि कविः काव्यकरेपि च ।। ७७२ कवि १ १ लघु १ १ १ १ क १ -- १ १ ·६८ शाश्वतकोशः १ .. भूत १ कृष्ण १ १ १ प्रवण ताल वर्ण वर्णो विलेपनेपि स्यात्पदं चिपि दृश्यते । पद १ अरुण १ अरुणः क्वचिदपि च्छाया पङ्क्तावपि स्मृता॥ ७७३छाया वित्त वित्तं विचारितपि स्यान्मार्गणेपि मृगः क्वचित् । मृग? सित सितं प्राप्तावसानेपि भूतं प्राप्तेपि दृश्यते ॥ ७७४ शल्य शल्यकेपि मतः शल्यो घोषः स्याद् घोषकेपि च । घोष १ मरीचेपि भवेत्कृष्णं विश्वं शुण्ठ्यामपि स्मृतम् ७७५ विश्व १ प्रवणं दक्षिणपि स्यात्कूलं स्तूपेपि कथ्यते । तालं स्याद्धरितालेपि रक्तं कुमुमकेपि च ॥ ७७६ रक्त १ बीभत्स १ घृणात्मकेपि बीभत्सो रसः स्वादेपि कीर्तितः । रस १ सिन्धु १ सिन्धुदेशविशेषेपि विनीतो वाणिजेपि च ॥ ७७७ विनीत आधिष्ठान १ स्यात्प्रभावेप्यधिष्ठानं तपो धर्मेपि कीर्तितम् । तपस् १ नभस्१,भूति- वर्षास्वपि नभाः प्रोक्तो यवान्यामपि भूतिकम् ॥ ७७८ (क १ सहस् १ हेमन्तेपि सहाः प्रोक्तः शिशिरेपि तपाः स्मृतः । तपस् १ ( खरो वेगसरेपि च ।) मधु मधुर्मतो वसन्तेपि शुचिर्दीष्मपि दृश्यते ॥ ७७९ शुचि १ वामी अश्वायामपि वामी स्यात्कारणं करणेपि च । कारण १ प्रार्थित १ प्रार्थितं चाभियुक्तेपि भागो रूपार्धकेपि च ॥ ७८० भाग १ --- १ प्रति आति भपि ३ हि अथाव्यया निबध्यन्ते श्लोकार्थेन सविस्तरम् । प्रति प्रतिनिधौ वीप्सालक्षणादौ प्रयोगतः ॥ ७८१ प्रशंसायां प्रकर्षे च लल्धने च भवेदति । गर्दासमुच्चयप्रश्नशङ्कासंभावनास्वपि ।। ७८२ हिशब्दः स्याद्विशेषार्थे कारणार्थेवधारणे । ईर्ष्यायामभ्यनुज्ञाने पीडायामस्तु कथ्यते ॥ ७८३ हन्त हर्षे विषादे च वाक्यारम्भानुकम्पयोः । खेदानुकम्पाहर्षेषु विस्मये च स्मृतं बत ॥ ७८४ ३ अस्तु हन्त बत ४ -- ·शाश्वतकोशः खलु अरी ३ نفر نس नाम पुरा। भलम् ३ पुरा ५ अभितस् ५ ननु इति पुरस्तात् ४ यावत् ४ अथ निषेधे वाक्यभूषायां जिज्ञासादौ मतं खलु। विस्तारङ्गीकृतावूरी निर्दिष्टमुररी तथा ॥ ७८५ उरी प्राकाश्यङ्गीकृतौ कोपे नाम संभाव्यकुत्सयोः । वारणे भूषणे शत्तौ विद्यादलमिति ध्वनिम् ।। ७८६ पुराणेऽनागतेऽतीते प्रबन्धे निकटे कायशीघ्रोभयत्राग्रे समीपेष्वभितो मतम् ॥ ७८७ प्रश्नावधारणानुज्ञानुनयेषु स्मृतं ननु । इति हेतुप्रकरणप्रकाशादिसमाप्तिषु ।। ७८८ पुरस्ताच्चतुर्पु प्राच्यां पुरार्थे प्रथमेग्रतः । यावत्तावत्परिच्छेदे कास्न्ये मानेवधारणे ॥ ७८९ तावत् । मङ्गलानन्तरारम्भप्रश्नकात्स्न्येष्वथो अथ । अथो ५ अन्योन्यार्थे समाहारे च स्यादन्वाचयादिषु ।। ७९० युक्तार्थमधुनार्थ च सांप्रतं संप्रयुज्यते । क्षेमार्थ विनियोगार्थमहशब्दं विदुर्बुधाः ॥ ७९१ पूर्वेपुरिष्यते प्रातः पूर्वेद्यः पूर्ववासरे (रः)। पुनः पुनरभीक्ष्णं स्यादभीक्ष्णमानिशं मतम् ॥ ७९२ अन्तरेणपदं विद्याद्विनामध्यार्थवाचकम् । आङभिव्याप्तिमर्यादाकिंचिदर्थादिषु स्मृतम् ।। ७९३ ३ सांप्रतम् २ भह २ पूर्वेक्षुस् २ अभक्षिण २ अन्तरेण २ आ(आ)३ स्वित् २ भमा २ पुनर् २ स्वर २ आरात् २ पश्चात् २ एवम् ३ श्लोकपारितो वक्ष्ये स्वित्स्यात्प्रश्नवितर्कयोः । अमा सहाान्तिकयो विकल्पोपमानयोः ।। ७९४ वा २ स्वः स्वर्गः स्वः परो लोको भेदाप्रथमयोः पुनः समीपदूरयोरारात्प्रभाते प्रागनन्तरे ॥ ७९५ प्राक् २ प्रतीच्यां चरमे पश्चात्साक्षात्प्रत्यक्षतुल्ययोः । साक्षात् २ प्रकारोपमयोरेवमेवोपम्येवधारणे ॥ ७९६ एव २ .

·शाश्वतकोशः ma भा - ३ धिक् २ 4 색 9 शश्वत् २ २ 164 उप २ २ --- २ ईदुःखभावने कोपे खेदे स्यादहहाद्भुते । भह २ २ आशब्दः स्मरणे वाक्ये तु स्याद् भेदेवधारणे ॥७९७ तु २ पापकुत्सेषदर्थे कु धिङ निर्भर्त्सननिन्दयोः । पुनःसदार्थयोः शश्वत्सामि निन्दायोर्मतम् ॥७९८ सामि २ स्यात्प्रश्ने वितर्कार्थे पश्चात्सादृश्ययोरनु । अनु २ उप हीनेधिके दृष्टं किंशब्दः प्रश्नकुत्सयोः ॥ ७९९ किम् २ हुम् हुं वितकें परिप्रश्ने नूनं निश्चिततर्कयोः । नून २ समया २ अन्तिके समया मध्ये मिथोन्योन्यं मिथो रहः॥८०० मिथर निस्- २ निर्निश्चये निषेधे च वन्ध्ये निष्कारणे वृथा। वृथा २ किमुत २ किमुतातिशये प्रश्न उत बाढविकल्पयोः ॥ ८०१ स्वस्ति २ आशिषि स्वस्ति पुण्यादावीश्वराधिकयोरधि । आधि २ जोषम् २ जोषं च तूष्णींसुखयोः कं शिरः सुखवारिषु ॥ ८०२ कम्३ प्राकाश्ये संभवे प्रादुर्वार्तासंभाव्ययोः किल । हा ३ दुःखे शुचि विषादे हा तत्वतूर्णार्थमञ्जसा ।।८०३ अब्जसार सकृन्२,आस् सत्कृत्सहै(दै)कवारे च स्यादाः संतापकोपयोः ॥ (आ.)२ तिरस् २ तिरोन्तौ तिर्यगर्थे नानानेकोभयार्थकम् ।। ८०४ उत २ प्रादुस् २ किल २ नाना २ अभिधानानि विविच्य ज्ञात्वा निखिलानि सुकविकाव्यानि । कृत्वा गुरुमाभियोग कोशोयं शाश्वतेन कृतः ॥ ८०५ श्रीमद्विद्याविलासस्य सभ्यैः श्रीखुडुलादिभिः । महाविदग्धैः कविभिर्विद्वद्भिश्च समीक्षितः ॥ ८०६ महाबलेन कविना वराहेण च धीमता । सह सम्यक्परामृश्य निर्मितोयं प्रयत्नतः ।। ८०७ ***- समाप्तोयमनेकार्थसमुच्चयः । कृतिरियं भट्टपुत्रशाश्वतस्य ।।

·(२)
नानार्थरत्नमालाकोशः
एकाक्षरकाण्ड:
दाक्षिण्यं निजसेवकेषु परमं कुर्वन्तमन्तर्मुखम्
कुन्दाच्छस्फुरदूर्जितस्तुतिकथासंछादिताशामुखम्।
श्रीरामं रघुराजपुंगवकुलालंकारहीरांकुरं
सीतारामगुरुं च नौमि मनसा विद्वत्सभाधुर्धरम् ॥ १
विविधग्रंथसंदर्भविमर्दविमलीकृतं ।
यस्य चेतः सरस्वत्या विलासमुकुरायते ॥ २
सोयं प्रश्नाति नानार्थरत्नमालां गुणोज्वलाम् ।
श्रीमानिरुगदंडेशो नात्यल्पं नातिविस्तरम् ॥ ३
काण्डैश्चतुर्भिरेकद्वित्रिचतुर्वर्णवार्णितः ।
संकीर्णाव्ययकाण्डाभ्यामिह षड्भिरनुक्रमात् ॥ ४
कथ्यन्ते केपि नानार्थशव्दास्तन्त्रान्तरात्मना ।
अमी सलिङ्गनिर्लिङ्गभेदाद्वेधा भवन्ति हि ।। ५
सलिङ्गात्सप्तधा कृत्वा स्त्रियां पुंसि नपुंसके ।
स्त्रीपुंसयोः क्लीबपुंसोः स्त्रीनपुंसकयोस्त्रिषु ॥ ६
शब्दान् पुंसः स्त्रियः क्लीबान्नामालगानालिङ्गाकान् ।
प्रायः क्रमात्प्रवक्ष्यामि कान्तादीन् यक्षरादिषु ॥ ७
रूपभेदात् साहचर्यात् कण्ठोक्तया वा विभावयेत् ।
लिङ्गान्यथादित्वं तं वा पदं पूर्वेण नान्वाय ॥ ८
त्रिष्विति त्रिषु लिङ्गोषु ज्ञेयं द्वन्द्वे द्वयोरिति ।
लिङ्गान्तरनिषेधोत्र शेषलिङ्गविधायकः ॥ ९

·नानार्थरत्नमालाकोशः भ ४ ७ ई ९ अ १० भर २५ अकारो ब्रह्मविष्ण्वीशकमठेष्वङ्गने रणे । गौरवेऽन्तःपुरे हेतौ भूषणे प्रावृड्मेद्रयोः ॥.१ सुखज्ञानमुपारातिगिरिभूमिट्ठमालिषु । मृगसिंहवराहक्षतरक्षगवयेष्वपि ॥ २ भा. आकारस्तु घंटे भावे परितापे पितामहे । इकारः फणिरत्नार्चिष्यग्रतोऽर्थगुहार्थयोः ॥ ३ हारे करेणुकक्षान्ते निशाकरकरे स्मरे। ईकारोऽब्जदैले लक्ष्म्यां वाण्यां कमलकेसरे ॥ ४ रचनायौं शक्रचापे बाणे फणिनि कन्दरे । ९ उकारः क्षत्रिये नेले हरमौलौ हरे हरौ ॥ ५ ऊकारः पुरुषे चन्द्रे राजपुत्रे गले शुचौ । प्राणेिऽथ मयौ पूर्णकुम्भे वाणिजि रक्षके ॥ ६ ऋकारः कुञ्जरे शैले धीभेदे देवमातरि । भावे देवे रिपौ नंद्यां सुरायां विवरे दिवि ॥ ७ १२ ऋकारश्चिकुरे सर्प दृष्टयां विगतसंपदि । हिमपद्मादतिस्वर्गपर्नुभूषाम्बुजाम्बुषु ॥ ८ लकारो दन्तिनां दन्ते कुलीरकपिदन्तयोः । स्वर्गादित्योर्लिप्तगात्रे गतभर्तरि रक्षसि ॥ ९ ९ लकारः कृकलासेन्द्रे मेरौ हिमकरे सुरे । लीलागतौ लोचनास्नि नागमातरि मातरि ॥ १० एकारस्तेजसि जले रात्रौ हर्योदरे हरौ । व्योम्न्येकादशसंख्यायां दिनादौ मणिकुट्टिमे ॥ ११ ऐकारो दिङ्मुखे हस्ते हरेऽद्रि शिखरे त्वचि । ओ १० ओकारः पद्मकुट्टाम्बुश्रीमदर्धेन्दुयोनिषु ॥ १२ १ पदे M; २ हरे M; ३ जलदे B; ४ रसनायाम् M, ५ सुरे M; जोप- मयो: M; रे M, ८ 'धनु. का ह ए ९ हे -- ·७३ भो ५ ६ अः ११ कः १६ कम् ३, किम् ४ किम् नानार्थरत्नमालाकोशः शके जवे विरिञ्चौ स्यादौकारावाम्बिकासुते । विशुद्धाञ्जेन्दुकलयोरनन्ते सितपुष्पके ॥ १३ ॥ अंशब्दो चक्रवाके तु दीर्घेऽञ्जलिनियोगयोः । सप्तरवरान्तमाने च परजोतिषि च स्मृतः ॥ १४ ॥ अः शिखायां सिद्धमन्त्रे प्रग्राहेऽरथाणि । चक्रे कुक्कुटैमूर्तीन्दुविम्बब्रह्मेशविष्णुषु ।। १५ ।। को ब्रह्मात्मार्कानिलाग्निचित्रधीयमकेकिषु । विष्णावाहतशब्देऽब्धौ शिते तुण्डे वसौ श्रुतौ ॥ १६ ।। कं शिरोऽम्बुसुखे क्लीबे तत्रैव च कमव्ययम् । कम् ind. 3 किं प्रश्नाक्षेपकुत्सासु वित चित्रलिङ्गकः ॥ १७ ॥ किमव्ययं तु कुत्सायां विकल्पप्रभयोरपि । (ind. ३ कुः स्त्री भुवि कु प्रापेम्पे कुत्सायांकारणव्ययम् ॥२८॥(ond.3 खो नास्ये गरुडे खड्गे स्वर्गे शान्तरसे कुणौ । खमिन्द्रियसुखव्योमनक्षवक्षेत्रपत्तने ॥ १९ ॥ कृपाफलकयोः शून्यबिन्दौ संवंशरन्धयोः । गंगीते गा च गाथायां गो गन्धर्वगणेशयोः ॥२०॥ (गः ३ गः प्रजापतिरुद्दिष्टो गा च धेनुः सरस्वती । गौ के वृषभे चन्द्र वाग्भूदिग्धेनुषु स्त्रियाम् ॥२१॥ (गौ . ४ द्वयोस्तु रश्मिग्बाणस्वर्गवाम्बुलोमसु । मधे निदाघे किंकियां घण्टायां घट्टने च घः ॥ २२ ॥ घं वाद्यामृतयो? भूवाताधारेषुहास्तषु । घो घटीशे च धा स्त्री तु हनने धूर्ध्वनाववि(पि ?) ॥ २३ ॥ ६ खम् ११ गम १;गा३ गोm.३ गोm.१४. ७ घम् २ घा २ १ जीवे. २ सिलवणे B.M.; ३ संदेश ४ ४ तौM.; गगें B.;५.

·७४ नानार्थरत्नमालाकोशः डम् १, चा:चम्? छम्४, छ छ intn. जः ६ जा ३ जम् ५ जिः ६ - हुँ क्लीबं मजने ना तु भैरवे विषये जने । “( ङः ३ चस्तुरुष्के खरे चोरे चकारे चंद्रमस्यापि ॥ २४ ॥ चा स्त्री शोभा शोणिते तु चं क्लीबे विमले त्रिषु । (चm f.on : स्यालिसाच्छादनाब्जेषु छं क्लीबे संवृतौ पुमान् ॥२५॥ (m. त्रिज्वयं निर्मले नित्ये मलिने भेदके चले । (५ जो जैव विजये मेरौ शब्दे जेतरि मत्सरे ॥ २६ ॥ जा स्त्रिया देववाहिन्यां योनिसागरवेलयोः । जं कटीभूषणे पत्न्यां तेजस्यंबुनि जन्मनि ॥ २७ ॥ जिः कीया संवरे मूर्ती जवे व्योमपिशाचयोः । जूः स्त्री वाण्यां झशब्दस्तु पुमान्धातरि हिंसके॥२८॥ झः । प्रतापे भ्रमरे नटे चोरे झजानिले मदे । ज्ञो व्यहविषये गर्वे ले मूर्ति खरध्वनौ ॥ २९ ॥ त्रिए॒त्तरे मूटरूपे क्लीवे.तु भयपद्ययोः । (क्षम् २ ज्ञः प्राज्ञे विषु ना चंद्रसूनावात्मनि वेधसि ॥ ३० ॥ टः पुमान् करटे चूने तापेऽर्ककिरणे ध्वनौ । कपाटा तयोः सूनौ भूव्यावृत्तौ तु टा स्त्रियाम् ॥ ३१ ॥ : ठः शंकर बृहद्ध्वाने ठं क्लीवे चंद्रमण्डले । ( ठम् ३ स्तम्भने साहसे चापि विषु शून्ये शठे दृढे ॥ ३२ ॥ डः पुमान विपर्य शंभी हासे त्रासे क्षये ध्वनौ । शंग्वध्वनौ रौद्ररसे क्रीडावादस्तु डा स्त्रियाम् ॥ ३३॥ । डं क्लीबे समरे दुर्गापथे डमरुकेऽपि च ज्ञः ज्ञ.३ tu Fu ठः ठ॥..३ ८ डा १ डम १ अजने B. Al.; २ स्वरे M; ३ जपे M; ४ करौ M; ५ संगरे जीणे जोवे M; ६ कानिले B, ७ जले B; · उत्ताने M, ९ चापे M; १० वयोः M. ११ भूमायोः 1, १२ "भावी M; १३ डामर M.

·नानार्थरत्नमालाकोशः डmf.v.२ ur पार . - णा ५ ता - आन्दोलने च त्रिषु तु डशब्दो गायके जडे ॥ ३४॥ ढः पिशाचे भये गाढे रागे पान्थे ध्वनौ च ना । डा १७ढम् ढक्कायां तु स्त्रियां क्लीवे ज्ञाने तूर्यमुखेऽपि ढम् ॥३५॥ (२ Emf.. त्रिप्वयं निर्गुणे गूढे सौम्ये सध्यापसव्ययोः । (५ पशब्दस्तु पुमाचार भैरवे कङ्कणध्वनौ ॥ ३६ ।। णकारः कीर्तितो ज्ञाने निश्चयपि प्रकीर्तितः । णा स्त्रियां रजनीशय्याधनुनासाक्रियासु च ॥ ३७ ॥ णम् २ण : णं सरोजदले ज्ञाने त्रिपु निस्तुपयवस्तुनि। (mi.... तः शब्दः पुंसि संभोगे निश्चये कोपपुच्छयोः ॥ ३८ ॥ धातुवादविधौ चोरे करुणायां तु ता स्त्रियाम् । तद् m. f. १०,३ तच्छब्दः प्राकृतार्थोक्तौ त्रिपु हतो . तव्ययम् ॥३९॥ (तद् ind. ३ तच्छब्दः क्रीडने तु स्याज्जल्पने त्वभिधानतः । तृट् पिपासेयोस्तु स्या:थः पुंस्यूमिगिरिद्रपु ॥४०॥ (थः ३ था;थम? स्त्रीलिङ्गोऽथ तरांगण्यां क्लीबे भयनिवारणे । था...३ वाच्यलिङ्गास्तु धवले ३यामले पृथुलेऽपि च | द:२:दा २ दः पुंसि दातरि च्छेदे दा स्त्रियां क्षांतिदानयोः ।। ४१ ॥ दं क्लीबे पानवैराग्यकलनेष्वलोकने । mfn४ भेद्यलिङ्गस्त्वयं मूके गृहीते द्रावके शुचौ ।। ४२ ॥ दृक् ।.३ दर्शनज्ञाननेत्रेषु दृक् स्त्री दृष्टरि तु त्रिषु । (दृक्mfu. ? धः पुंसीन्द्रध्वनौ ध्याने श्रीदे धन्वन्तरी घटे ॥ ४३ ॥ धं वेश्मनि धने धान्ये बुद्धौ स्त्री धा च धिश्वधीः ।(धा,धि,धी? धू m. १ धूर्ना धूर्ये स्त्री तु कम्पे वित्ते तारे युगाप्रयोः ॥४४॥ (धू... संपत्तौ च तथा धूः स्याद् धूश्चैव भयचिन्तयोः । १ 'कण्टके M. २ धूपे B. M.; ३ भारे M: तुद २: , दम् ४ द धः धम् ३ ·७६ नानार्थरत्नमालाकोशः पः २ पा.. ३ पुम् १२ नः१ना १ हेरम्बे नः पुमान् ना स्त्री नाभौ नं ज्ञानवाद्ययोः ॥ ४५। (नम् २ नm.f.m. वध्यसूक्ष्मपरिक्लिष्टभिन्नशुन्येषु न त्रिषु । (५ निः २ नेता निश्च समाख्यातस्तरुणश्च प्रकीर्तितः ॥ ४६॥ नु f. १७ नुशब्दस्तु स्तुतौ स्त्री स्यान्नौः स्त्री तरणिकालयोः । (नौः.२ पः पुमान्पवने चैलें' प्राकारे कौस्तभे रणे । पम् शुभलग्नेऽथं पं क्लीबे हेम्नि पाः पातृपानयोः ॥४७॥ (पाः २ स्त्रीलिङ्गे त्वम्बुधारायाम् सुधायां संमतौ च पा। am.jn.२ पत्रिग्वार्ते प्रसन्ने तु पू: स्त्री पुरशरीरयोः ॥४८॥ पू: . २ पूरणे चाथ पुं शब्दः पुरुषे परमात्मनि । पद्मायां पारिजाते च पने परिजनपि च ॥४९॥ परिबहे परिकरे विधिविष्णुकपर्दिषु । फोझञ्झानिल आरवादे फूत्कारे वारणे रणे ॥ ५० ॥ फास्त्रियां निष्ठुरोक्तौ च कलाकेलिकुटीषु च । फdj२ अथ स्फारे परोक्षे च फशब्दो वाच्यालिङ्गकः ॥५१॥ वः कुम्भे वरुणे बुद्धौ विक्ते संस्ये गुरौ मदे । वक्षःस्थले च बः प्रोक्तो गदायां च प्रकीर्तितः ॥ ५२ ॥ विभूतिकारे कलहे पक्षिगर्भे च पणि । बा ३;ब बा स्त्रियां कार्कलीवल्लीशृङ्खला स्वमले विषु॥५३॥ m..n. ३ भः भः शंभौ भ्रमरे भावे शुक्लभे जलदे पुमान् । भाई. ३ भा भुव्यलंकृतौ दीप्तौ स्त्रियां भाः किरणे झुतौ ॥५४॥(भाः२ क्लीबे तु गगने राशौ तारायां पुण्ड्रचक्रयोः । १ लिटशून्यभेदेषु M.; २ शैल प्रकाशे कौस्तुभेक्षणे M. B., ३ऋकानिल B, ४ भारफोटे M., ५ विन्दा विकल्पे च M , ६ काइली B. M., ७ शुक्रौ M. फः ब: १३ -- भम् ५ ?

·नानाथरत्नमालाकोशः भी / १ मः ५ मा ११ माind.१ - m.३ 41.स ६ या ११ यद्-mf.n. - भी स्त्री भीत्यां खगे पुंसि स्थानभूम्योस्तु भूः स्त्रियाम् ॥५५॥ (भी m १; भू.२ मः शंभौ धातरीन्द्रेच मासे च माः पुमान् । (माः m. २ मा स्वी माने मृतौ वेलामेधाश्रीमद्यमातृषु ॥ ५६ ॥ माव्ययं प्रतिषेधे च जले तु स्यान्नपुंसकम् । (मम् ? मः शिरो मा च मेध्ये स्यान्मा लक्ष्मीश्च प्रकीर्तिता ॥२७॥ प्रमातरि च माने मा बन्धने मः प्रकीर्तितः । मुः पुंसि बन्धने पिङ्गकापलाभिधवर्णयोः ॥ ५८ ॥ यस्त्यागे निलये वायौ यमे धातरि मातरि । या स्त्रियां यानमर्जयोः शोभा लक्ष्म्योस्तु निर्वृतौ ॥ ५९ ॥ यच्छब्दः सर्वनामाख्यस्विषु हेतौ यदव्ययम् । ( यद् या स्त्री ख्याती प्रकथने ज्यामौर्वीमातृभूमिषु ॥ ६० ॥ युर्ना दिव्यहि वह्रौ च रवे व्योम्नि द्यौ दिवौ स्त्रियाम् । रः पुमान्पावके कामे क्षये वने शवे धृतौ ।। ६१ ।। धने राजभये शब्दे रामायामानलेऽपि रः । राः स्त्रियां हम्नि शालायामाशंसायां गतावपि ॥ ६२ ॥ र क्लीबे धिरे मूनि ध्यानव्योमोडुकक्षिषु । वक्त्रे भये च त्रिषु तु विरसे त्यागतीक्ष्णयोः ॥६॥ (३ रास्तु द्वयोर्ध्वनौ स्वर्णे रिशब्दस्तु स्रवे क्षये। (रि m. २ स्त्री रुग्जलेच्छयोः कान्तौ रुड्ना युद्धे भये ध्वनौ ।। ६४ ॥ (रुग् m. ३ स्त्री कामिनीवापिकयोः रूस्वणे कामरूपिणि । ind.१ m. यु ३ र ११ राः ५ रम् ८ र inf.n. राm.n२ रुग्. ३ रु:/.१८ १ निर्मिती M.; २ क्षयवज्रशयवृतौ M.; ३ घने M. B.

·७८ नानाथरत्नमालाकोशः रु.m.fn. श्रीवेशरचनाशोभा संपत्सरलशाखिषु ॥ ६५ ॥ वाणीलक्ष्मीलवङ्गेषु विषे बिल्वेऽप्यथ त्रिषु । (२ जटायां पूरणे स्त्री श्रीः स्रग्व्योमाङ्गे गतौ स्त्रियाम् ।। ६६ ॥ लः खण्डने विष्वदाने स्त्री नेते लवने तु लम् । लां १ ल:६,ल m.f.१ लम् २ लीः २ वः विः १५ विद्.? w शः लो दीप्तौ हादने भीत्यां वायौ भूमावपि स्मृतः ॥ ६७ ॥ तैले नपुंसके लं च लीः श्लेषे च भयेऽपि च । वः पुमान्सान्त्वने वायौं संयमे वरुणे स्मरे ॥ ६८ ॥ विश्चक्षुपि व्योन्नि वायौ परमात्मान पाक्षिणि । ज्ञानवैराग्यसंबन्धपशुपक्षिमृगादिषु ॥ ६९ ॥ तडिज्जलदखद्योतशक्रचापेषु विः स्मृतः । वैश्थे जने पुरीषे विद् क्रमाांस द्वयोः स्त्रियाम् ॥ ७० ॥ (विट / २ शो वल्मांक शिवे कूर्मे भूपे शिष्ये तनूकृतौ । शा स्त्रियां देवपूजायां शत्तौ शोभा वरेप्ययोः ॥ ७१ ।। रमायां शं सुखे क्लीबे शास्त्रे श्रेयसि मण्डले । कीर्ती शक्रायुधे स्वर्गे परोक्षे तु तिलिङ्गकः ॥ ७२ ॥ (१ शमव्ययं च सौख्यार्थे शिः शङ्खौ शिवशान्तयोः। (शिः ३ शीर्वाणहिंसास्वापेषु षः स्वर्गे विषये च ना ॥७३॥ (षः २ पा स्त्री रमायां पं क्लीबं गर्भ मोक्षाक्सानयोः । (षम् ३ मर्षणे च त्रिलिङ्गस्तु परोक्षश्रेष्ठयोरयम् ॥ ७४ ॥ सः पुंस्युमासुते वायौ देहकांतौ तु सा स्त्रियाम् । ( सा १ सं क्लीवे स्यन्दनपथे ध्याने ज्ञाने निवारणे ॥ ७५ ॥ . - शम् ८ शम्m.fa. and.१ शम् शीः षा १ फ...३ सः ३ सम् ४ १ साविके ।। २ मङ्गले M.; ३ सर्गे M, ·नानार्थरत्नमालाकोशः सत् 272 .. सत्. १ से.१ से स्व.१०.१७ and. स्वर सत्सत्ये विदुषि श्रेष्ठे साधौ भवति च त्रिषु । (७.४ सत् क्लीबमृक्षे सूशब्दः प्रेरणे गर्भमोचने ॥७६॥ (सू २ सेशब्दः सेवने स्त्री स्यात्सेवके त्वभिधेयवत् । (m_f. m. १ स्वोऽस्त्री धने पुमाञ्ज्ञातौ त्रिध्वात्मीय स्वमात्मनि ॥७७॥ (स्व m.१, स्त्र m. f... १, स्वम् ? स्वरव्ययं च त्रिदिवं विदकान्तिज्वालयोः स्त्रियाम् । ( स्वर . १० वल्के लवंगवल्के त्वक् वाग्द्वारोपमयोः स्त्रियाम् ॥ ७८ ॥ हः शंकरे हरौ हंसे रणरोमाञ्चवाजिषु । गर्ने प्रचेतसि स्त्री तु हा त्यागे गतिशीतयोः ॥ ७९ ॥ हं क्लीबमस्त्रमुखयोः क्वणिते मणिरोचिषि । परब्रह्मामन्त्रणयोस्त्रिषु मन्मथहासयोः ॥ ८ ॥ क्षः संरोधे विरोधे च क्षेमदुःस्वप्नयोश्च ना । क्षा स्त्री क्षमायां निद्रायां क्षं क्लीबे क्षेत्ररक्षसोः ॥८॥क्षम्र ९ he to हम् ३ हf.ni क्षा २) - - अप्राचुर्यात्प्रयोगस्य लिङ्ग क्वचिदुपेक्षितम् एकाक्षरेषु शब्देषु तदूचं लक्ष्यवेदिभिः ॥ ८२ ॥ इति जगदुपकारिण्यामिरुगदण्डाधिनाथरचितायाम् । एकाक्षरपदकांडः संपूर्णो नानार्थरत्नमालायाम् ।। ८३ ।। ॥ इति शुभम् ॥ १ वाण.२ "सुखयोः M.; ३. तूसानहास्योः M.

·NOTES 3 Verse. 1-fra f.= sier m.' a jackal.' 26-For a meaning an organ of sense' see Amara, iii. 3, 222-223. 28-30 n.= ax' iron. 30-The second line here is an exact copy af Amara. iii. 3. 178. 44-The reading : glà: in Prof. Zachariae's edition is incorrect. 51-Here काल equivalent to त्रिंशत्काष्ठाः. 58-The word nãą means 'parents' in general, not · father'in particular as given in Verse 763. cf. Amara. ii. 7. 58. 66-सूत्रम् = इस्तसूत्रम् चमूकटिः = सेनापश्चाभागः. 67-See Ksbira, on Amara, iii, 3, 120. 79-quêi = qoqal'a barlot. 76-a6ydi: = 3787197.. cf. Amara. iii. 3. 65. 82-974af means' frequent recitation of a text.' 85-1994 = 3761977. cf. Amara. iii. 3. 119. 91-उपनिर्गमः = निर्गमनमार्गः ' exit'; or उपनिर्गमः = पुरः समीप विश्रामभूकqjentiel. See Ksbîra, on Amara, iii, 3. 55. 98--This verse is based upon the Vårttika 'gratare- Egada sag'on Panini Sútra V. 1.10. 102--For $99: = $12.99: see Kshîra, on Amara ii, 7. 31. 105-वैयावृत्त्यकरः means a debauchee from Olie = Debau. chery. This reading is preferable to वैयापृत्यकर: व्यावहारिका. 118-37870324 = Flauta ujaula: 'a balo round the sun.' See Kshira, on Amara, i. 2. 33. 121-1ä alorina foi 127, etd. Enfaatlarini ama i. é.'capi:al 3 ·NOTES 81 not subject to increase or decrease.' See Ksbira, on Amara. iii. 3. 213, 140-पाश means प्रशस्त or शोभन in compounds like कर्णपाश, श्रोत्र- 91R1, etc. 148-See Kshira, on Amara, iii. 3, 147-148. 175–9ECUTH = Flinth agaiaga. See Kshira. on Apara. iii. 3. 66, 18C-afuta: = The lower and bigger part of a Vina. 182–8974= gquizzaile gay gold or silver. 191-लोकधातुः = जम्बुद्वीप:-तस्यांशो भूखण्डः ( वर्षम् ), यथा भारतं वर्षम्. See Kshira, on Amara, iii, 3. 225. 203-= 2.SZTTA. See Amara. iii. 3. 18. 215-piliana:-See Pånini Sûtra, III. 2. 45. 217-The reading andi alga seems to be incorrect, 227-Here the homonym is #4$5% and not het as misunderstood by Prof Zachariæ, 247-Here Prof. Zachariæ takes 8797 as qualifying 1567, but ypati aq what is akshaya ! i. e. faol is one of the sepses of $914. cf. Verees 276, 350, 499, etc. for similar construction, 260-azen means 'what appertains to or rises from any. thing.' 3467:- : according to Mahendra. The word TIFETT Occurs very often in inscriptions, and means 'together with the produce of the land granted.' 263.-The word 465 (f. °GI) is an adjective meaning beautiful.' Sâsvata follows Amarasimha and gives @F1 = DIFE. See Amara. iii. 3. 31. 266-649* means ' a distiller. 'See 991 in Verse 24. 272-पर्यस्तिका = प्रगाढगात्रिकाबन्धः (आसनविशेषः). 275-aga: = 5*17:. of. Amara iii. 3. 63. 276-The reading of Prof. Zachariae is inconsistent with Amara. ii. 10. 3. See ay in 316; cf. * in 346.

·82 NOTES 281-दैत्यः = बलिसुतः, बाणासुर: See Amara iii. 3. 45. 296-संक्षेपे = क्षिप्रे, यथा-पुलाककारी विपुलाशयः स्यात् 287-गिरेरो-गिरेमध्यभागे. See Amara iii. 3. 5. 308-वृक्षः = द्रुमप्रभेदः, जनपदान्तरे = देशभेदे. 315-the reading of Prof. Zachariæ is opposed to Amara, iii.3.209. 316-The first sense of क्षत्तृ is confounded with that of सूत in Verse 276. 319-वणिज् is fem. in the first sense and mascu. in the other. 327-अक्षः पाशक: adie', दुन्दुभि being mascu. in the first sense and fem. in the others. See Amara. iii. 3. 135. 848-शैलनितम्बः = The fiank of a mountain. 349-काल: = षट्क्षणः कालः. See A mara. iii. 3 43. 355-आरक्टम् = पित्तलाख्यम् ' brass.' 365-cf. कोलिकाफलम् in Verse 361. 870-गजालिकम् = The temples of an elephant. 377-खलिना = कविका ' The bit of a bridle." 380-वासयोगाः--वास्यते सुगन्धीक्रियते यैयुज्यमानैमिश्रेस्ते वासयोगा:. See Kshira. on Amara. ii. 7. 134. 388-There is no lacuna here as shown by Prof. Zachariæ. 395-प्रभावः = Heroism. 402-उल्लोचः कदः, चन्द्रकाख्यः 'an awning'. 410-The reading and seems to be incorrect. See Kshira on Amara iii,1,111. 480-समाधिस्थः - ध्यानस्थः See Kshira. on Amara, p. 445-For the second sense of उपाधि see Amara. iii. 1. 11-12 460- उद्देशपादपः-This word is explained by different com. mentators thus-(1) प्रसिद्धिहेतुव॒क्षः, (2) देवकुले महावृक्षोऽध्वगात्रयः, (3) रथ्यावृक्षः, (4) चतुष्पथस्थवृक्षः. 476-स्ववासिनी = सुबासिनी. See Kshira. on Amara. ii 6.9. 479-The reading विप्रलंभकः seems to be incorrect. 508-दुर्नामक-A disease (piles) 200.

·NOTES 83 . 514-सर or स्फर means' water.' 515-पिच्छित-Pounded, from पिच्छ कुट्टने. 559-जलरकुः = दात्यूहः, जलरमः. 567-कलना = परिसंख्यानम् ' reckoning.' 568-वर्धापक means a vessel filled with valuable things distributed amongst servants, etc. 576-The reading अग्निमन्याख्यम् gives no sense. 581-गिरियक = गैरिक ' red chalk.' गीर्णिः = ' swallowing.' 590-उपायिन् means ' resourceful.' 606-षिड्गः = वेश्यापतिः - a libertine.' 610-उत्कोचः = उपदा 'bribe.' See Kshira on Amara. Page 126. 612-17 (derived from gia ) means a physician.' The word aan is used in the sense of radau in Bâna's Kadambari and Sis, ii. 88. 615-पाणिगा = कुंभिका moss.' 616-प्रतिक्रयः = मूल्यम् ' price or value.' पुद्गलः = शरीरमात्रम्, देहः ' the body.' 633-कार or यात - Restraint. 635-किरः = वराहः ' a boar or a hog.' 643-जायु means a medicine ' ( जयति रोगाजायुः ). 663 -वृन्तम् = पुष्पादिबन्धनम् ' a stem.' 668-The manuscript here is very corrupt. नवे (?) may possibly be for all the sky 678-ग्रामक means ' a small-village.' 686-व्युत्पन्न-Skilled or skilful. 716-दिति means ' cutting 'cf. Verse 741. 722-स्तम्भः = गृहस्य स्तम्भः.cf. गृहस्थूणम् in Amara, iii. 5. 30. 728-ग्रन्थगुम्फः = ग्रन्थगुम्फनम् - composition of a literary work.' 751-भोगिक means the headman of a village.' 758-दुर्दुरूट means a miscreant, an unbeliever. 776-स्तूपः = मृदादिकूटः 'a mound of earth.' 779-वेगसरः = गर्दभः - A donkey. 790-अन्वाचयः-मुख्य सिद्धावप्रधाननिष्पत्तिः is one of the senses of च, See Kshira, on Amara iii, 3. 242. " ·84 i SOTES ON arter hr 6 गलm. 1 *H8 m. į tortoise; & water-jar; bamboo. 8141 n. Courtyard, HC 11. A ram. 2 999 m. A kind of ox. neck. 6 मयु m. A kinpara; an antelope 8 चिकुर m. Hair on the head 81 f. An ornament. 9 कुलीर m. कुलीरक: A crab. 10 कृकलास m. A lizard (सरडा) 1982 m. A cripple with a withered or crooked main; a whitlow. 201404 n. Board; plank, 22 festsuit f.Small bell; tinkling ornament. 24 TE* m. The Turks ( always in the plural) 25 feeat f. sgt desire, 31 972 m. An elephant's cheek; an unbeliever; a musical instrument. 35 27 f. 4. double drum. तूर्यमुख n the face of a kind of musical instrument; (तूर्य possibly तुतारी.) 48 निस्तुषवस्तु m. A puriied thing. â E99-purified; or husk, 40 ser f. Flat Desire, 43 4198 m. A loadstone the moon stone ( árfra:); a thief. 48 51917 m. Rampart, 51 पारिबई m A wedding present. 52 set f. A curve, cottage. 52 Hip m. swelling; palpi. tation, Fitn.abundance. 54 519.f. A low sweet tone; a musical instrument with a low sweet tune, a Gunja plant. 56 g's m. A sugarcane (red kind ), a lotus, & white lotus. 58 hem.a goat; the Khadira tree 65 Fall n. Gold, golden coin, 66 16oz adj. A person taking any form at will at any time, beautiful. 74 Farg m. Sleep, a dreain. 75 n. Forbearance patience, ·२ अंशु ३ अंशुक २ अंन्हि V.1. INDEX (i) (शाश्वतकोशः) (Figures that precede the words indicate the number of senses and figures that follow indicate the verse) ५५०२ अदस् ६८९२ अन्तिक-का ५८६ ४६६ ३ आदि ६२७२ अन्त्य ६६४ ३२५२ अधम ६६६२ अन्ध २९० २ अकूषार ३८७३ अधर ३०५२ अन्न ६६९ ७अक्ष २६/२ आधि ८०२ २ अन्य ६७६ २ अक्षर ६७२/२ आधिक्षिप्त ५३४ ४ अपचिति ३४५ २अग २८०२ अधिवास ५४३ २ अपत्य ४१३ २ अगाध ३५६ ४ अधिष्टान ४२४,७७८ ३ अपदेश २५६ ९५२ अध्यक्ष ४८८३ अपभ्रंश २१९ २ अग्रजन्मन् ५१०४ अनन्त-न्ता ३८८, ३ अपवर्ग १६४ ३ अघ ७४९ २ अपवर्जन ४८३ ३ अङ्क ६४९,७३८/२ अनय २९७२ अपवाद २२४ ३ अङ्ग ४५९ ३ अनिमिष ५९८२ अपह्न ३७१ ३ अङ्गज ४१४/२ अनीक ६४३ २ अमाङ्ग ४८८ २ अघि ३२५/२ अनीकस्थ ३४२ २ अपाचीन २९९ २ अचल-ला ५३१/२ अनु ७९९ ५ अपि ७८२ ४ अज ६२६,७४२/२ अनुकर्ष ३५७/४ अब्ज २१० ४३४३ अनुत्तर ४५४ २ अब्द ६०१ ३ अञ्जन-ना १५२४ अनुबन्ध ६५। २ अभाव ५३४ २ अञ्जसा ८०३३ अनुभाव १७९/३ अभिख्या १५९ ६७५/२ अनुमति १९५२ अभिग्रह ४७८ २ अणि ४८७/३ अनुशय ३२०/२ भिजन ३१७ २ अणु ३८२/२ अनूक ६७३ |३ आभिजात २५३ २ अण्ड ७१२/२ अनूचान १२३ ५ अभितस् ७८७ ३ अण्डज ५८१/२ अनृत ७०२२ अमिनिष्टान ५२७ २ अण्डीर ६१९/२ अनेडमूक ५४१३ अभिनीत ४३७ ३ आति ७८२/४ अन्त ३८१,७७१/४ अभिपन्न ४६ २ आतिसर्जन ७२४१४ अन्तर ८८,७३८२ अभिमर ४५० ४ अत्यय २४८/२ अन्तरेण ७९३२ अभिमर्द ४५२ २ अत्याहित ४९६४ अभिमान १८४ ५ अथ-थो ७९०/२ अन्ताबसायिन् ४८२ २ अभिरूप ५४४ ३ अजिर २ अट्ट ३५६/२ अन्तर्गत ·86 INDEX ६४१ २ अयोग २ अभिशस्ति १६५/२ अर्य ६९९२ अहि ३ अभिषङ्ग २५७/२ अर्व ६५६ २ अहिभुज ६७७ ३ अभिषव ४४९ २ अर्हत् ३ अभिहार ३६७३ अलम् ७८६/२ आ ७९७ २ अभीक ५७०३ अवगीत ४३३ ३ आङ् (आ) ७९३ २ अभीक्ष्ण १४२/३ अवग्रह ३७० २ आकर २ अभीक्ष्णम् ७९२२ अवट ६६४३ आकर्ष २५९ २ अभीषु ६९९२ अवतंस ४२८/२ आकलन ५६७ २ अभ्यागम ३७७/२ अवतार ५४६/२ आकल्प ६८३ २अभ्र ६३२३ अवदात २३५ २ आकार २५४ २अमा ७९४ ३ अवदान ३९६२ आकृति ५ अमृत १२/३ अवधि २५२/३ आक्रन्द २६२ ३ अम्बर ४८९३ अवध्वस्त ५५४२ आक्षेप २ अम्बिका ६३७२ अवन ७२६२ आगम ४४३ २ अयन २३१ ३ अवरोह २१२/२ आगस् ६७३ ५८९/२ अवलेप ५७८/३ आग्रह ३ अर ५८५/२ अववाद V.I. २२४/२ आचित ३४१ ३३२ । २ अवष्टब्ध ३७४२ आच्छादन २५४ ७ अरिष्ट ५३,२ अवसित ५७७/२ आजि ५ अरुण १३२,७७३ २ अवस्कर ७१७३ आडम्बर २६३ २ अरुष्कर २१५ ३ अवहार ५४३ आतङ्क १८८ ३ अर्क १८१ ३ अवि ६२६३ आतञ्चन ४६८ ६६६२ अव्यक्त ३८३/२ आतिथ्य २४७ २४६ २ अशनि ६३७७ आत्मन् ६२ ६६७३ अश्र V.I. २६९/२ आत्मयोनि २ आर्चिस् ६४३ २ अश्वीय ५९१२ आदित्य ६१८ ५ अर्जुन-नी १२४ २ अष्टापद २४४२ आहत ६१९ ६३८३ अस्तु ७८३ ३ आधार ३८५ ७ अर्थ ७७२ अस्त्र ७१९/३ आधि २७४,७४० २ आर्थन् ४७८३ अस्त्र २६९/२ आनक ७१४ २ अर्थ्य ६९१/२ अह ७९१/२ आनद्ध २ अर्दित ७२९ २ अहह ७९७३ आनत २ अर्घ ७०४२ अहार्य ४९९.२ आपन्न २ अरनि २ अर्घ २ अर्घ्य २ अर्चा २ अति ·INDEX 87 २ आपात २ आति २ आभील २ आभोग २ आमिष २ आमोद २ आयोग २ आयोधन ५५५/३ आस्था २३६/५ उत्थान ६६८/२ आस्पद ७२३३ उत्थित ४६५ २ आप्लुत ५५६२ आस्य ४८५२ उत्पतन ७०१३ आहत २६९२ उत्सर्ग ३५८ ४ उत्सव २६२,७५२ ६१०२ इज्या ६५२२ उत्सेध ६२५ ६१७/२ इतर ७१४/४ उदक्-च १३९ ३ आयति ३९५,७४९ ४ इति ७८८/२ उदर्क ३४७ ४ आयस्त ४९२२ इन ५९६ २ उदर्चिस् ७१० ५०५३ इन्द्राणी ९२३ उदार २६५ ४८६/२ इन्द्रिय ७१३२ उदास्थित २ आरम्भ ४८०४ इरा ३०२२ उदित ७२६ २ आरात् ७९५/२ इरिण V.1. ३५२२ उदुम्बर १७२ २ आराधन ३५४/४ इला ३२९ २ उदूढ ४३० ४ आरोह ३१८,७७०/३ इष्ट ४५९,७५३ २ उमाहित ५८५ २ आर्तव १५१/२ इष्टि ६४७/२ उद्घात ५३८ ४१२२ इष्वास ३५५/२ उद्धरण २ आलोक ७३३ २ उद्धान ७२९ २ आवाष ३५०/२ई ७९७ २ उद्धृत ४५१ ३५२३ उद्यान ४३८ ५८७ ईश २ उद्वान V.I. ७२९ २ आशय ३४३ ३ उन्माथ २ आशा ६८०२ ईहा ७०३२ उप ७९९. २ आशितंभव २१५ २ ईहामृग ५२०२ उपकार १५३ २ आशिस् ३४६ ३ उपक्रम २०२ २ आशुग ६७९ ३ उग्र १८४/२ उपगम ३६२ २ आश्रम २८४२ उचित ४९७/२ उपग्रह २४५ ३ आषाढ ४५१३ उच्छ्रित ३०३२ उपताप ३९२ २ आस् (आः) ८०४२ उडुप ६७६ २ उपाधि ३५९ २ आसन ३८४२ उत ८०१३ उपनिषद २ आसार ५३५/२ उत्कट ७०९/२ उपप्लव ६२२ ३ आसुतीवल २६६२ उत्कलिका ५१९ २ उपराग २ आस्कन्दन ५८७.४ उत्तर १६०२ उपल ३ आलि ६२४२ ईरण २ आविद्ध २ आवशन ·88 INDEX २ उपाधि ८०२ ४१२ २ उपोट २ उरी ३९१/४ कर २ उर्वरा ६ करण ३ उपलब्धि ३३८/२ एत ६२१/२ कन्द ४३१ २ उपस्थ ७१७/२ एनस् ७१४२ कपाल ३ उपस्पर्शन ३७८,७३६ २ एव ७९६२ कपोत २३९ २ उपहर ३३५ २ एवम् ७९६२कबन्ध ७२० ४४५ ३ कम् २ उपासन ३०६ २ ऐरावत ११३/२ कमठ २ उपाहित ५३३ २ ऐरावती १२०४ कमल-ला २२६ ५६३ ३८४ २ उमा ६३८/२ ओघ ६६०३ कम्बु २०३ ७८५ ४ ओजस् ६२६,७३६ २ उरस् ६२९ ३ करक ३२२,७५७ ५१३ २ औशीर ४४४३ करट ६२५,७५८. २ उल्लिखित ५११ ३६,७६८ २ उषस् ५७२६क १९९,७७१,२ करम २२० २ उषा २२९/४ कंस १४४ २ करहाट ४१३ २ उषित ७२६३ ककुद्-द ४४१२ कराल ६८८ २ उष्णीष २५८/२ ककुभ १८०३ करीर २४० २ उत्र-त्रा ६२९ ६ कक्ष-क्षा १२९,७७१ २ करेणु ६७१ ३ कक्ष्या ४०३ ४ कर्कश ४१५,७५० ६६५/३ कङ्कण ५२८ ४ कर्णिका ७८५/४ कञ्चुक ५६८/२ कर्बुर ६९८ ६२१ २ कञ्चुकिन् ७०६ २ कई ६७२ २ ऊर्णा ४२७ ५ कट २३७७ कल-ला ५१,७५७ २०५३ कटक २८७ २ कलकण्ठ ३५० ३३३,७६२ २ कलङ्क ६८३ २ ऋक्ष ६०३३ कण-णा ४०७२ कलत्र ४९० २ ऋत ६३३३ कंटक १८१२ कलधौत १७३ १५१३ कण्ठ ४८९/२ कलहंस ४ ऋषभ १७६,७४७/२ कदम्ब ७१९४ कलाप २ ऋषि ७१९ ३ कदली ४९५,५०७ २ कलि ७३२ २३३ /२ कलिङ्ग २३१ ३ एक ४१९ कनिष्ठ २ कलित ७०३ २ एकाग्र २३० २ कलुष ७२५ २ ऊति २ ऊरी २ऊर्ज २ ऊर्णायु ५ कटु २ ऋतु २ कद्रु-द्रू ३ कनीयस्} ·INDEX 89 ३ काकिणी ४ कल्क ३३६/२ काव्य ६३४|९ कूट ५ कल्प. २०१४ काष्ठा २१२ ३ कूप २६० ३ कल्पन-ना ४९८/२ किंशारु २५८ ३ कूर्च ३९९ २ कल्माष ५५२६ किम् ४१६,७९९ ३ कूल २७०,७७६ ६ कल्य-ल्या २४/२ किमुत ८०१२ कृच्छ्र ४३१ ३ कल्याण २४७/२ किल ८०३ २ कृत ६४८ ४ कवि-बी ३७७,७७२/२ किल्बिष ४४८४ कृतान्त ३ काशपु ८९ २ किष्कु ४३२ २ कृतिन् ३ कश्य ५९२३ कीनाश २००४ कृत्य-त्या ४४७ ६ कषाय ५४४,७६८/३ कील-ला ७०९,७६६ २ कृषीट ७२३ २ कष्ट ६८९/२ कीलाल ६५० २ कृमि v.l. ६९३ २ कांस्य १४४३ कु ७९८२ कृषक १०९/२ कुकूल ३०९२ कृष्टि ७१० २ काकोल ४१२२ कुञ्ज ६०५/८ कृष्ण-ष्णा २८,७७५ ३ काच २१३ २ कुट ६२८ ३ केतन ९ काण्ड ५२,७६१/३ कुण्ड १०७ ३ केतु २४९ २ कात्यायनी ११५ २ कुण्डलिन् २ कादम्ब ५०५४ कुतप १०२/२ केशव ५९५ ४ कान्त-न्ता ४२१/२ कुथ ७०९ २ कान्तार ७२८४ कुमार ६२२ २ कान्ति ६५९/२ कुमारी ३२४२ कोकनद काम ४०३ १०३ कामम् १७८ ४काय ४९०,७४८५ कुल ४७६,७६५ ३ कोल २कार ६३४ २ कुलाय ५१९ ६ कोश २८९,७५३ ३ कारण ७१५,७८० ४ कुल्य-ल्या ३४३,७६४ ३ कोष्ठ ३३७ २कारा २७२ ४ कुश-शा-शी ३३७ २ कोक्कुटिक ३७२ २ कारि ५२०४ कुशल ४३९ २ कौतुक ११० ३ कारिका ४२७/२ कुसीद ५७३ ३ कौपीन ४०१ ७११/२ कुसुम १५१ ३ कोलीन १०८ २ कार्मुक ४६६ २ कुसुम्भ ३२१ २ कौलेयक ४७७ ५काल ३६७/२ कुहन-ना ३८६४ कौशिक १८३ ४ काली १५६,७५५/२ कुहर ७२०२ क्रन्दन २२४ २७६ ३ केवल ६५७२ कैतव १६६ २ कोक १ काम ५४०४ कोटि ६८२ ३ कोण २ कुम्भ , २ कारु ·90 INDEX २ किमि २ कोड ४३६३ २७८ ३ क्षिति २ क्षीर २ ऋव्याद ६४८/३ खलु ७८५ ४ गुल्म २६१ ६९३ ३ खेट ४०६३ गुह-हा २२७,७५४ १० क्रिया ८३ २ गुह्य २९१२ गञ्ज-जा ४.४२ गृह ६२८ ६३५ २ गडु ७१७/४ गृह्य-ह्या १२७ २ कीब ६.०४ गण १५८!२ गेय ४क्षण २२८/२ गाणका ६४१/२ गैरिक ६५५ ३ क्षत्त ३१६ २ गण्डूषा ३२९/१० गो ५ क्षम-मा २५२/४ गति ३३२३ गोकर्ण ३७९,७४२ ४ क्षय २६१३ गद-दा ५२६ ५ गोत्र-त्रा २क्षवथु ६६२/३ गन्ध ३३६/२ गोधा ३ क्षार ६८४,७४४ ३ गन्धन गोष २ क्षारक ५१२/५ गन्धर्व १०१ २ गोपति ५७४ २ गन्धवह २८९ २ गोपुर ७३० ६३२ २ गरुत्मत् ६०९२ गोप्य ५५७ २ क्षुण्ण ६८६२ गर्जित २२६२ गोमुख ९ क्षुद्र-द्रा ३०/३ गर्भ ३९६ ३ गोलक ३८३ २ क्षुल्लक ६७०/५ गव्य-व्या २१ २ गोविन्द १७४ २३८/२ गहन ७२५/२ गोष्पद ३३० २ क्षेत्रज्ञ ६१३ ३ गहर ६५६,७५५४ गौर-री १३४ ७१२ गाङ्गेय ६९८२ ग्रस्त ५२४ २क्षेप गाण्डीव) ४ ग्रह २१० २ ५८९ २९२ गाण्डिव ४ ग्रहण २०७,७६१ ६७८३ गात्र ९६२ ग्रहराज ४७२ ४ वेड-डा १३५२ गाथा ६९०३ ग्राम ४६४,७४४ ४ गिरि ५८१ ४ ग्रामणी २१७,७५१ २११२ गिरीश ६०२ ३ खग ५९६,७४१/२ गुच्छ ६५० २ खड्ग ७१८/२ गुजा २ खनक ३५१/४ गुड-डा ४६७३ घटा ३ खर ७२२,v.1.७७९/१० गुण ८६/१० घन ६,७४९ २ खजूर ७०१ ३ गुप्ति ५९३ अ२ घनरस ५खल २७५/६ गुरु २५/३ घनाघन ४ क्षेत्रिय २ क्षेम २ क्षोद ७१९ ३ ग्रावन् २२२ २ ग्राह ३११ ·INDEX 91 ४ धर्म ४ घोष . ४९३,७३६२ चेल ६३७/५ जाति २ घृणा ६६४२ चैत्य ४६०/२ जामि ६६८ '२ घृत ६३२/२ चोक्ष ६५०/५ जाल ४२१,७५२ ५८०,७७५/२ चोद्य ५८८/२ जिगीषा २ जिन ३ च ७९०२ छद ७०७३ जिष्णु २४३ ९चक्र ६०२ छदन ७२१/२ जिन्ह २ चक्रिन ५९५ २ छन्द ६७६ २ जीमूत ६०८ ३३९ ३ छन्दस् ४०२/४ जीव-वा ४६९ २चन्द्र १६१ २ छन्न ७२७/२ जीवक २८५ २ चन्द्रहास ४८२/२ छल ६७५/२जीवन ७२४ ४ चपल-ला ४७३,७६८/४ छाया ४७०,७७३/२ जीवातु ६४३ २चय ३९३ २ छिद्र ५८४२ जीवितेश २ चर ६३५ २ छेक ४८६ २ जैवातृक २५० ३चरण ३२५,७५९ २ जोषम् ८०२ २चराचर २९६/२ जगत् २९६२ ज्या ६२९ २ चरु ६८८/४ जगती ४७१ ३ चर्चा २०४ ६७४,७५४ २ जगल ३२२ २ चर्मन् ६४९।२ जघन ४२९ ४ ज्योतिस् २चषक २४५ २ जघन्य ४२२/२ ज्योत्स्ना १९२ ६७९,७४७ २ जघन्यज ७११२ ज्वलित ४७४ ३ चिकुर ६४९,७३९ २ जटा २ चिति ७२१२ जठर ३२६२ डिम्ब ६५८ ८ चित्र-त्रा १७,६६८ २ जनपद ६९४/२ डिम्भ ६२२ २ चित्रक ७०७७ जन्य ५८,७६३ २ चित्रभान १९८/२ जम्बुक ६१२/२ तक्षक ७०२ २ चिपिट ५१५३ जम्भ ६१४,७६४/३ तत २ चिरिण्टी ४७६/२ जयन ५१५/५ तनु २३६ २ चिल्ल १२८/२ जया ६५२७ तन्त्र ४१,७५० ६५५/२ जर्जर ५०९२ तन्त्री ४२६ १२८ २ जल ६३४/२ तन्द्री ६३९ ७२१ २ जाङ्गल ४६१/४ तपस् ६३०,७७८, ३ चूर्ण ३८०,७७२/२ जात ६८० ७७९ ज्यायस् } २०४ २ ३चार २ चिह्न २ चुल्ल २ चूडा ·92 INDEX ४ तमस् २ तमित्रा २८८ ३ { तमोनुद तमोपह } १४६ ५०२ २७७ ७३१ ७३२ ४७४ ५४८ ३२७ १६९ ६९३ ५ तल २ तपस्विर ५०७/२ तृणता ७११ ३ दाय २२५ २ तृष, तृष्णा ४३३२ दायाद ३३१ ४ तेजस् २०४,७४७ २ दाव २ तोक ४१३ | २ दिग्ध २ तोक्म ३९०२ दिव् २ तराण ७१२/२ तोदन ७२३ २ दिवाकीर्ति ३ तरल २८७२ त्याग ३५८ २ दिवौकस् २ तरस् ६९४ २ पु ६४१ / २ दिष्ट २ तरस्विन् ३८१ २ त्रयी ६८७/२ दिष्टि २ तरुण ७२७२ त्रास ६१५२दीत ५८३ २ त्रिंदिब ७१६ २ दुकूल २ तर्प ४३३/४ त्रुटि २३२ ३ दुन्दुभि ३५.२ त्रेता ७०७ ३ दुरोदर २ तलिन ७२९/२ त्वच ६५८ २ दुर्गति २ तलिम ६२३ २ त्वष्ट ४३५ २ दुर्जात ३७५/२ विष ६३१ २ दुर्वर्ण २ दुर्विध ६ तार-रा १४१,७४१ |३ दक्ष २७८३ दृढ २ तारक-का ४२० ३ दक्षिण १३० ४ दृश् २ ताय ६०० ४ दण्ड १७८/२ दृषद् ४ ताल ४०,७७६ २ दन्त ६२५,२ दृष्टान्त ७८९ २ दम ५५२ ३ दृष्टि ३ तिक्त-क्ता ५१.३ दर २७१/२ देव ८०४ २ दर्श १२६ ३ देवन ४ तिलक ३९८,७४० २ दर्शक ५८६ २ द्युति १९८,५ दर्शन १६८,७४४ २ गुम्न ५०५२ द्यो ७९ २ दब २८८/२ द्रव २ ७९७२ दशमीस्थ १५७ २ द्रविण ५ तुला ५५ ३ दशा ४३२ ३ द्रव्य २ तुषार ६५१ २ द्रुत २ 1. तूपर ४०४२ दाक्षायणी १९३ २ द्रुम २ ४०४ ३ दान ३ तल्प २ ताम्र ७१८ ४४४ " १६३ २९१ ४ तावत् २ तिरस् ६१८ २९३ ६२९ २ तिष्य ५ तीक्ष्ण ९ तीर्थ ५०२ ७०८ ६११२ दस्यु १८८ ६६५ ६८८ रतूब ७१६,७४१ ३ द्रोण : ६६१,७५८ ·INDEX 93 ४ द्वन्द्व ६५८ ३६८ ९ ध्रुव-बा ७१२/२ ध्वज १५०२ ध्वाङ्क्ष ६२७ ७२४. ३ २ नग्न २ नत ४८०४ ननु ५७३ २ नन्द्यावर्त ६८१ ५८० ४८३ ३६२ ५२३ २८४ ३५३ ६९० ३१७ ४५३ ३१० १३ ४, ७४३/२ निपाक २द्वापर ६८२/२ निभ : २द्वार ६०३/२ निमित्त ३ द्विज द्विजन्मन् २ नियति २ नग द्विजाति) २८०/४ नियम २ द्विजिह ४९४२ नियामक ६७७ २ द्वितीया ५७०/२ निरसन ३ द्वीपवत्-ती ७८८/२ निरस्त ५०१३ निराकृत ३ नभस् ६३०,७७८/२ निरूपण २ धन ६६७/२ नर. ७००/२ निरोध २ धनंजय ७३३ /२ नरेन्द्र ६१२/२ निर्ग्रन्थक २ धनपति ६२१/३ नलिनी ७२०/२ निर्देश ३ धन्वन् ४४२२ नाक ७०५.२ निर्याण ३ घर-रा ५४५/४ नाग १७२ ३ निर्यातन ९ धर्म ४९,७६०३ नाडी ३ धर्मराज १४९,७६३ २ नाना ३४९/४ निर्मूह ८०४/४ निर्वाण ४०९ ४ नाभि ५०८,७४४ २ निर्वासन २२५५ नाम ७८६ २ निर्वृति ४ धवल-ली ४६४,७६७ २ नालीक ७००/३ निर्देश ८ धातु ७६।३ नाश ४४७/३ निवात ४२५२ नासा २८९/२ निवेश ४ धामन् २१४ | ३ निकाय १११/२ निशमन १४३ २ निकार ५८२/२ निशान्त २ धावन ६९५. २ निकृत ४७९२ निःश्रेयस् २ धिक् ७९८ २ निकृति ६९९२ निपङ्ग २ धिषण-णा १९५३ निगम २५६ ४ निपध ४ धिष्ण्य ३२० २ निग्रह ३८९६ निष्क ३ धीर ६१९,७५४ २ निज ६७७२ निष्क्रम २ धूत ५७७/२ नितम्ब ४२९.५ निष्ठा ३ धूमकेतु १९९ ३निदाघ ४९३ २ निस्-निर् ३ धृति ६४७,७५१.२ निधन ६९१२ निसर्ग २ धेनुका ६९३ २ निन्दा ६५७/२ निस्तरण ४४६ २ धर्षण ३धव १७९ ३ धात्री २८६ ६०७ ३९५ ६८६ ७३१ ३ धारा ८०१ १६७ १५० ·94 INDEX ४ नेत्र २ न्युज २ निस्त्रिंश ६८३ २ पयोधर ६१०४ पलाश ५२९ २निस्सरण १५०५ पर ४५४,७६४ २ पलाशिन् ६२२ ३ निहनव ३१५/२ परम ५३६ २ पलित ५१७ २नीड ५१९ ६ परंपर-रा ३१२,७५३ ३ पल्लव ६९२,७४७ २ नीलकण्ठ ६१२ | २ पराक्रम ५९९२ पालि ६७८ २ नीवी १२१ ३ पराग २३२/२ पवन २३३ २ नु ७९९२ पराभव ६२४/२ पवित्र ६४२ २ नूनम् ८००२ घरायण ५६१३ पशु २४०५ परिकर ५७/२ पश्चात् ७९६ २ नैगम ४४८| ३ परिगत १९४२ पाक ६०४ २ न्यक्ष ६८८५ परिग्रह ३१३ पाटल २ न्यग्रोध ६४८ ३ परिष ३३४ २ पाताल २ न्युख ३३९२ परिधि ४२४ ४ पात्र ४००,७४८ ४६१ २ परिबह ३६८५ पाद १८२,३२५ ३ परिभाषण १२२२ पारायण २ पक्ति ७०० २ परिमल ४५५ २ पार्श्व ४१८ २ पक २९९ २ परिवाद ५०१२ पाणि १० पक्ष ७०,७७० परिवाप ३२३, ५ पालि २ पक्षति २४२ (परीवाप ७५२/२ पावन ४ पक्ष्मन् ४१६,७६९२ परिवार २९८३ पाश २ पङ्क ७३४ २ परिवाह (पिचण्ड २०६ ३ पङ्क्ति ४०७२ परिवेष ११८ पिचिण्ड ४ पटल ३७१,७६४२ परीष्टि २७१३ पिण्ड ६१६,७३९ ३ पटु २६४३ परुष ५१६,७६७/२ पिण्डित ४८४ ९ पण ६८,७५१२ परत ३०९२ पिण्याक. ५७५ ४ पतंग १७१३ पर्जन्य १७३,७६५/२ पितामह ४९८ ३ पत्ति २९४२ पर्ण ७२८/२ पित्सत् ५६५ ३९९/२ पर्यटक २७२/२ पिनाक १५६ ३ पत्रिन् २२३/४ पर्याप्त २४८ २ पिपतिषत् १० पद ३७,७७३ २ पर्याय ७३१/३ पिप्पल ६८४ ४ पर्व ५६२ पिप्पलक ७ पद्म-पद्मा ८, ७६०/२ पल ६४६ २ पिल्ल १२८ २ पयस् ६२८२ पलल २९५/२ पिशुन २ पिचण्ड } ३ पत्त्र . २ पद्धति ·INDEX 95 २ पीडा २ पति ४ पीलु २ पुंगव ४ पुण्डरीक ३ पुण्डू ३ पुण्य २ पुदगल २ पुनर् ३ पुरस्कृत ४ पुरस्तात् ५ पुरा २ पुरुष ३ पुलक ३ पुलाक ८ पुष्कर २ पुष्प २ पुष्य २ पूग २ पूज्य २ पूर्णपात्र ३ पूर्व २ पूर्वेद्युस् २ पृथग्जन २ पृथुक २ पृषत्-त ४८७.२ प्रकर १५३ ५ प्रतिसर ६९२३ प्रकाण्ड ३७८२ प्रतिहत ५०३ ३०८/२ प्रकार ६८१२ प्रतीक ५७४ ७१३ ३ प्रकाश ६४४ ३ प्रतीत ३२८ १४५ प्रकृति १६७२ प्रतीहार ६६२ ५४६ २ प्रकोष्ठ ४४५ ४ प्रत्यक्-च् १३९ २००२. प्रखर ५१४७ प्रत्यय १४८ ६१३.२ प्रगाढ ६८५२ प्रथम ३३० ७९५६ प्रग्रह ७४ ३ प्रदर २७९ ७१०,७५७/२ प्रगाह १८९२ प्रदोष ७०४ ३४२ २ प्रजा ६४२४ प्रधान १८३,७५० ७८९२ प्रज्ञा ५३५.२ प्रपञ्च ३८६ ७८७.२ प्रज्ञान ६९७ ३ प्रभव ७०३/३ प्रणय ३२७५ प्रमाण ३८ ३७३२ प्रणाय्य ४१०२ प्रमुख २८६२ प्रणिधि ७१८/२ प्रयोजन ६४० ७८.३ प्रणिहित ५२९ ३ प्रलय ७०५/३ प्रणीत ३६३।२ प्रवचन ५५८ १९८३ प्रति ७८१ २ प्रवचनीय ५४१ ६९८२ प्रतिकृति ४९२ ४ प्रवण ४४३,७७६ ७१३ २ प्रतिक्षिप्त २९६ ३ प्रवाल १७७ ५६८/५ प्रतिग्रह ७२ २ प्रवाह ५५५ ४३७/२ प्रतिघ ६१८/२ प्रविदारण ७९२ ५ प्रतिपत्ति ३९८,७५१ २ प्रवृत्ति ६९४ ६०३ २ प्रतिपद् ६५४/२ प्रवेणी ७३२ ५१८/२ प्रतिपादन ५७९ २ प्रसर ७३० ३८७२ प्रतिभय ४७७.५ प्रसव ६४,७३७ २१९/२ प्रतिमान ५३७.२ प्रसव्य ४९३ ७१४ ३ प्रतियत्न २६४२ प्रसिद्ध ३४७ ६०२/२ प्रतिशिष्ट ५६३ २ प्रसू ७१५ २४४ २ प्रतिश्रय ३१०२ प्रसूत ९७३ प्रतिष्कश २९४ ३ प्रसूति ४१३,७६६ ९८/२ प्रतिष्ठा १९० २ पेचक २पेशल २ पोत २ पोत्र ३ पौरुष ४ पौरुषेय २ प्रसून ·96 INDEX २ प्रसृत . ३ प्राप्ति ४५७३ बभ्रु २२३ | २ भर्तृ ६२४ २ प्रस्तर ६०२/२ बर्ह ६०६२ भर्मन् २ प्रस्थ ६७५/२ बर्हिस् ६९९६ भव १६२,७४९ ४ प्राक्-च् १३९८ बल २३ भव्य ६४६,७४६ २ प्राक्' ७९५/५ बलि १८/३ भाग ६४५,७८० ३ प्राण ४०० २ बल्लव ६९१२ भागधेय २ प्रादुस् ८०३/२ बहु ५६६ ३ भाग्य २ प्राध्व ४९९ ५ बहुल-ला १६/४ भाण्ड २१८,७६२ २प्रात ६०९३ बाण २८१२ भानु २ प्राप्तरूप ५४४ २ बादर ३६१/२ भार ३४० ६८४| २ बाधा ६७०१३भाव ४८,७५६ ४ प्राय ३१६५ बाल २२९२ भावित ७२९ ३ प्रार्थित ५३९,७८०२ बालिका ४२८/२ भास् ५५० २ प्रासाद ५४८/२ बालिश ६०८२ भास्वत् २ प्रियक ३८०२ बाष्प ६५६ ४ भिक्षा ३२८ २ प्रियङ्गु ६८२ २ बिन्दु ६४८/२ भित्ति ६४७३ बिम्ब २०८३ भिन्न २ प्रेक्षा ६६६/३ वीज ४४१. ३ भीम ५९७,७५५ ३०९ ४ बभित्स ४३४,७७७ २ भीरु ६३२ ६५६ २ बुद्ध १४९ २ भुजंग ७३२२ बुध ६००२ भुजिष्य २५० ७१५ ४ बृहती ४२०,७३८ २ भुवन ७२७ ५२६ ५ ब्रह्मन् ६ प्लव ४७,७३७ २ ब्रह्म बन्धु ६ भूत ३९७,७७४ २ प्लबंग-गम ५३२ २ ब्राह्मण्य ५८२१२ भूतात्मन् ६८७ २ भूति ६ फल ४४२,७६९२ भक्ति ७१२ ४ भूतिक ५७६,७७८ ११ भग ४४२ भूभृत् ७२४ ४ बत ७८४ ३ भगवत्-ती ३९२/२ भूमि ५५७ २ बन्ध २८३ ६४० ३ भङ्ग-गा २५५ २ भूमिस्पृश् २ वन्धकी २९८/५ भद्र-द्रा ४९१,७४३ २ भूयस् २ बन्धन ६४४ ६६३ /२ भर ६७२/२ भूरि २ बन्धुर ६०२ २९५२ भरण ७०६/२ भृङ्ग २ प्रीति २ प्रेत २ प्रेमन् २ प्रैष २ प्रोक्षण १५५२ भू ३७४ ·INDEX 97 २ भृति ३ भेद ८ भोग २ मातङ्ग २ मजल ३२, ७४० ४ मार्ग ६४७ २ मलय ४९१३ मेखला ३४८ २६७,२ मल्ल ७१६.३ मेचक ३७० २ भेल ६५०२ महत् ६४४ २ मैथुन ६२३ ६९, ७६९ २ महस् ६६७ २ मोक्ष ४८१ २ भोगवती ५३१३ महाकाल ५८४ २ मोह ४ भोगिन्-नी १०५२ महामात्र ३७९ ३ मालि ३८२ ३ भ्रम ७३०, ७६०२ महासेन ३१८ २ म्लिष्ट ५२४ २ भ्रभर ६८७२ महिषी २ भ्रातृव्य ६१६३ मागध-धी ३२१:२ यक्ष ६२१ २ भ्रूण ६८२३ माणवक २८५२ यति ६३३ ६११.२ यन्तृ ७१७ ५५९ ३ मा ४७३.३ यम ४ मणि २३ ८ मात्र मात्रा ६१ २ बयु ३ मण्डल ५४९ ३ माघव ४.७ २ यातयाम २ मति ६५१३ मान १९१२ यात्रा ६६७ ३ मत्सर २२०.२ यादसांपति २७० ३ मद ६३३, ७५९ ३ मार्गण ६८०, ७४५१२ यान २ मदकल २२७२ माल्य ४ मदन ५४२ २ मित्र ३, ७७९ २ मिथस् ७८९ २ मधुक ४५३ २ मिथुन ३६४,७५८ २ मधुर ५९९ २ मुक्ति ३ मध्य ६७४, ७४६ ३ मुख १८६.८ योग ५ मध्यम-मा १४७२ मुण्ड ५९८३ योग्य-ग्या २ मन्थ २ मूढ ६०५२ योनि ७ मन्द २०९, २ मन्दिर ६६६.३ रक्त २३४,७७६ ३ मन्यु ३७६ २ मूर्धाभिषिक्त २७३ ३ रङ्ग ४५८ ३ मूल ७२८,७४२३ रजत २ मरु ६८१ २ मूल्य २७४ ६५३ ३ रजस् २ मरुत् ५९७५ मृग ३३१,७७४ २ रण ६५१ २ मर्यादा ६५२ २ मृत ६७४ ३ रति ७००,७५४ ३ मल ६९२, ७६६ २ मृदु ६६३ २ रत्न ७ मधु २७७.२ यापन ७०४२ याप्य ८००४ यावत् ६२३ ४ युग ४८१ २ युत २ मूच्छित १७७ ३ मयूख ·98 INDEX २ रहस् ४ राजन् २ राशि २ राष्ट्र ७२६२ वर्जन ६३९/१०वर्ण ६९५/२ वर्णक २ रिष्ट ३ रथ्य-थ्या ६७४,७५९ २ लक्ष्मन् ६६८/२ वनस्पति ११२ २ रन्ध्र ५८४३ लक्ष्मी १६२/२ वनिता ४६२ २ रभस ६७८ २ लक्ष्मीपति ५६९२ वषा ६५३ २ रश्मि ६४४ ५ लघु ३०१,७६८/२ वपुस् १० रस-सा ३३,७७७ २ लङ्का ६५४४ वप्र २६७ ३ रसन ३५४३ लता ४७५,७४३ ३ वयस् ६९७/२ लभ्य ६३६५ बर ३९,७३७ २ राका १९६९ ललाम-मन ८० २ बराङ्ग ७२३ ५४९२ लब ६५१ २ बराटक २६८२ लालस ४६०२ बरिष्ठ २१४ ३ राजीव ४५६ २ लालाटिक ३७२२ वरीयस् ८ राम-मा ७,७६३ ३ लिङ्ग १६५/३ वर्चस् ६२७ ६४५ २ लिप्त ६७३ | २ लीला ३४,७७३ ७०८/२ लुब्ध ३रीति ३५५,७६१ २ लूता ५७९२ वर्तक ३ रुचि २०८३ लेख-खा ५५३ २ वर्तमी ६७१ २ रुजा ७३४२ लेप ६६३ २ लोक ६४२२ वर्त्मद ७१५ ८रूप ८२२ लोहित २३४२ वर्धन ६९७ ३रूप्य १३३.२ लौहित्य ३८२३ वर्ष .१९१ ३ रेवती २४१ २ वर्षाभू ३४१ रे ७०७ | ३ वंश २७३ ३ वर्मन् १८६ ७०५३ वक्तव्य ३४९/४ बलज-जा २६५ ७२० २ वज्र ६४१५ बलि ३ रोदस्-सी ७१८/२ वल्लभ २ रोहिणी ७२२ ३ बडवा ५०९,७५५९ बश-शा ५०,७३७, ४ रोहित १७४,७४२/२ वाणिज् ३१९ ७६७ २ रौहिणेय ५६०२ बतंस ४२८/३ वसति ६६२,७६२ ४ रौहिप ९,७६५ २ वदान्य ६६८/२ वह ६८४ ३ लक्ष ३३५, ४ वधू ३४३/२ वा ७९४ ३ लक्षण ६५९ २ वन ६३१३ वाच्य ३४९ ६६९/३ वर्ति २ २ रोक २ रोदन ९०२ वञ्चुक ४०८४ वत्स २११७ वसु ·INDEX 99 ३ वाणिनी ३ वान ५ वाम-मा-मी २वार २ बारि २ वारुणी ८ वार्ता ३ वार्द्धक ६ बाल ३ वाजिन् ६०४,७५६ २ विद्रुम ५६२/२ विश्वकर्मन् ४५२ २ बाडव ६६४ ३ विद्वस् ६६९,७४५ २ विश्वस्त-स्ता ५२५ ४२६२ विद्ध ५१८/२ विष २ बातूल ३२४ ५ विधा ४०१ ५ विषय ३५७,७४६ ४ विधि २५१ २ विषयिन् २५१ १८९, २ विधु ५९५/२ विषाण ४१७ ७८०२ विधूत ५७७ २ विषाणिन् ५८८ ३ वामन ५४२ २ विनायक १४९ २ विष्कम्भ ५५४ ६.४५ बिनीत १९,७७७ ३ विष्टर २५५ ३२३ २ बिन्दु ६४८ ४ विष्टि ५०७ १९२ २ बिन्न ७३३ २ विस्तार २९,७४८/२ विपणि ३२५ २ विस्मय ६०७ ३६१, ५ विबुध ४१४२ विहनन ४६३ २२९,७४०२ विभावसु १९८२ विहायस् ३६५ २ बालक ५६१ २ विभु ६८६३ बिहार ३ बालिका ४२८,७५९२ विभ्रम ६३९२वीचि ६६७ २ वाशिता ७०१२ विमान २०५३ बीत ३५८ ४ वाह २८१,७७०३ विरोचन १४६४ वीथी ३६६ २ वाहिनी ६५५/२ विलग्न ६६१२ बीर ५२२/३ विवध २४९२ वीरुध् ६५२ २ विकार ६९०२ विवर ५८४ ३ वीर्य २०४ २ विकाश ६१४२ विवश ५३३/३ वीवध २४९ २ विकृत ४६८ २ विवस्वत् ५९६३ वृजिन २३८ ४६५ ३ विविक्त ४०५/७ वृत्त २७ ६१५/२ विश् २८३ ४ वृत्तान्त २७५ ३ विग्रह ३१९ २ विशद ६९१२ वृत्ति ६९४ २ विच्छिन्न ५२२/२ विशारद ६२३/३ वृत्र ६२७ २ विजृम्भित ५८३ ३ विशिख-खा ४९७, २ वृथा ३ विटप ७६७/२ वृद्ध .३ वितत १९७२ बिश्रब्ध ५९१/२ वृद्धि ७१० ५ वितान ४०२,७७१ २ विश्रम्भ ४६७३ वृन्दारक ३ वित्त ६९२,७७४२ विश्लेष १७०,७४५ २ विदारण ५२१| ३ विश्व ६०७,७७५२ वृषभ ६२० २ विकट २ विक्रम २विगत ५८९६ वृष ·100 INDEX २ वेष्टन २ वैशाख २ वृषाकपि ५९७/२शंसा ७३३३ शारि ५०२,७५६ २ वृषाकपायी ६३७२ शकल ७३४२ शाङ्ग ४८१ २ वृष्णि ६६१२ शकुन ५२७/३ शाल v.1. २९३ ३ वेग २७९/२ शकुन्त ६०६३ शाला ४९४,७६७ २ बेदना ३४८३ शक्ति १७५३ शालावृक v.1. २८३ ३ वेधस् ५९५,७३९२ शक ६१७३ शासन ७२५,७७२ ४ वेला ३९४,७३८२ शकरी २६६२ शास्त्र ६५७ २ वलित ७०६२ शङ्का ६६३२ शिखण्ड २ बेश ७०२३ शङ्कु ३८५/२ शिखरिन् २८० ४९५३ शख २०३६ शिखा २ वैदेहक ३४६२ शतपत्र २३०४ शिखिन् २०१ २ वैदेही ५६९२ शतहृदा १२०२ शिति ६७९ २शमन २०२३ शिपिविष्ट २३७ २ व्यक्त ६३५ २ शम्ब ४०५ ३ शिल-ला २८८ २ व्यग्र ६४२३ शम्बर v.1. ३६४ २ शिलीमुख ४ व्यञ्जन ४३८३ शम्भु १६८ (शिब २ व्यतिकर ५०० २ शयन शिवा ४ व्यलीक ३१३२ शय्या ७२८३ शिशिर २३९ २व्यवाय ६८१/४ शरण ४१८३ शिशुक ३९३ ५व्यसन ६७२ शरद ६०१ २ शिशुमार २६८ ३ व्याड २८२ ३ शर्करा २४३ २ शील ३व्यायत ७३४,७५८२ शल्क ६८५ २ शुक्त २ व्यायाम १९३३ शल्य ६३६,७७५ ३ मुक्ति ५०८,७६० ३ व्याल v.1. २८२२ शश्वत् ७९८५ शुक्र २० २१३२ शस्त्र ६२८७ शुचि ११,७७९ २ व्युष्टि ९६ २ शाकर २९० २ शुण्डा ३ व्यूढ ६७९,७५६ ३ शाखा ६९५,७४६ २ शुद्ध ६५८ ६८९२ शाण ६१६ २ शुद्धान्त ११९ ३ वज ६२६२ शाद ६६१ २ शुभ्र ६४६ २ व्रज्या ६५५२ शान्ति ६५९२ शुल्क ६७१२ शाप ७२७ २ शुश्रूषा ३०७ २ शार ५९८/२ शुषि ३ शंवर ३६४/३ शारद २१७/३ शुषिर v.l. १८५ २ व्युत्थान २ व्यूह २ व्रतति ·INDEX 101 २ समाय ६३ २ समुच्छ्य २ श्येन ५६०२ समुन्नद्ध २ श्रीपर्ण २ शूक ६९८ ४ संस्थान ४३९/२ समर्याद ४८४ २ शूल ६०१ २ संहर्ष 7.1. ५६०२ समाधात ४ शृङ्ग ४०६,७७२ २ सकृत् ८०४४ समाधि ३११ २ शृङ्गार ३४०२ सखि ६७८ ४ समान १८५ (शेष । ७३, ७४३ २ संकीर्ण ६२.२ समापन ३९४ शेिषा २ संकुल १६४२ समाहित ४३० ३ शोण २३४ (संख्या) ३ ३१४ ५३८ संख्य ३ समिति ४७४ ४ ३२६ श्यामा) ५ संगर ७०४ ६०३ ३ संग्रह २६०३ समुदय २८० २ श्रद्धा ६७०२ संघर्ष २५३ ३ श्रवण ५४७/२ सचिव ६२४ २ संपद् २ श्राद्ध ४२५.३ सज्जन ५१६ ३ संपराय ४२३ ३ श्री १६२ ३ संज्ञा ३.७२ संप्रयोग ५७६ ५ सत् ३०४२ संबाध ३ श्रुति ४७० २ सती ६५३/३ संभव २२ २४६ २ सत्तम ३९०२ संभोग ३ श्रेयस् २०६४ सत्त्र २९२३ संभ्रम १८७ ५९९ १० सत्त्व ४३,७५३ २ संमति ५१७ २ श्वशुर्य ६११/२ सत्य ६४५३ सरक ३५१ ६३० २ सनातन ५२५/२ सरणि २ षण्ड ७२२ ३ संतति ४१३,७६६ सरस्वत् ४ संतान ४४९ सरस्वती २ संरोध ६९०३ संधि ३८८ ४ सर्ग २ संवित्ति ४२२२ संधिनी ५२८३ सवन ३०२ ९ संविद् ११४ २ संनय २५७२ सव्य २ संव्यान ७०६/२ संनिधि ५३२ २ सहज ५६२ ३ संसरण ९१ ४ सभा ४१७ ३ सहस् ६३४,७७९ २ संसिद्धि सम ३ सह्य ४८५ २२८ समा २ साक्षात् ७९६ २ संस्तर ६१०६ समय ४२२ साति २ संस्त्याय ४५०२ समया ८००२ सादिन् २८२ ३७५/२ साधन ८५ २ श्रेणी २ श्लोक २ श्वेत ६ २ संस्कार ३ संस्था ६७६,७५७/३ समर्थ ·eHESHARErom 102 INDEX ६७२,७६३ ६१२ २९७ ३९१ ६१४,७४८ ६७५ १८७ ५२३ ६८५ ७९५ ६३६ ५४४ ८०२ ६८० ५९७ ७९४ २ साधीयस् ४५८२ सूतक ५४७२ स्नान ३ साधु ४६९ २ सूद ५३०३ स्नेह २ सामज ६१८ सून २ स्पश ४०८,७६२ २ सामि ७९८ सूना ४ स्पर्श २ सामिधनी ६५९ २ सूनत १५५/३ स्पर्शन २ सामुद्र ४१५ २ सूप २ सांप्रतम् ७९१ २ सृति ७२१२ स्रोतम् २ सायक ६६२/४ सृष्ट ४७९४ स्व ४सार ३३८ २ सृष्टि १६७/२ स्वप्न ३ सारङ्ग २२१२ सेनानी ६१५ २ स्वभू २ सारस २४२२ सेवक ५०४२ स्वर् २ सारसन ४१०२ सेवन ६६५/२ स्वरु ३ साल २९३२ सेव्य ६३६२ स्वरूप २ सार्वभौम २४१२ सैन्धव ६९६२ स्वस्ति ३ सालावृक २८३ २ सैरन्ध्री १३१२ स्वादु २ साहस ५६४ २ सोम ६४५ २ स्वामिन् २ सिकता ४७५२ सोमवल्क ५७५२ स्वित् २ सिक्थ ५५०२ सौदामनी १२० २ स्वेद ३ सित ६०५,७७४ ३ सौम्य १९६२ स्वैर २ सिद्धार्थ ५९८ २ सौरम्य २१८ ४ सिन्धु ३१२, ७७७.५ स्कन्ध ३७६,७६५४ हंस ३ सीमन् ४१९ २ स्तनन ५६७२ हठ २ सुकृत ५०६ २ स्तनयित्नु ४७२ हन्त २ सुत ६५७/ २ स्तम्भ ७०८/२ हरण ३३४,७६१ / २ स्तिमित ६८९१३ हरि १६६३ स्थपति १२५/२ हरिचन्दन ४ सुरभि २०७,७४१ ५ स्थान-ने १३७,७४५.२ हरिण २५९२ स्थासक ५१४ ३ हरिणी ३ सुषिर १८५२ स्थित २२२/४ हरित् २ सूक्ष्म ६३०२ स्थिरा ७११३ हव ३ सूचना १९७,७३९/२ स्थूणा ७२२ २ हविस् २ सूचा १९७.२ स्थूल ४ सूत २७६ २ स्थूलोच्चय २६३२ हस्तिमल्ल ६६० १५८ ६१५ ७८४ ४६२ ६ सुधा ४ सुमनस् २३५ २ सुवर्ण ७१६ ३१५ २२१ ·INDEX 103 ६४३,७५२ ३हा ८०३ ४ हिरण्य ३ हायन २०९२ हुम् ७८३ २ हृदय ६६८४ हृद्य २ हिंगुधिर्यास ३७३ हापित २ हिम ६४६ १८२३ होत ८००२ हेरम्व ७०३.२ हेला १३८ २ हैमवती २ हादिनी ६९३ २ हिंसा -- INDEX to ७७ ६७ -- नानाथरत्नमाला. ( Figures that follow the word indicate the Verse.) अ १ अम्बुज ८.आच्छादन २५ अग्नि १६ अम्बुधारा ४८ आत्मन् १६,३०,७७ अग्र ४४ अम्बुसुख १७ आत्मीय अङ्गन १ अलंकृति ५४ आदान अजलि १४ अवलोकन ४२ आदित्य अदिशिखर १२ अल्प १८ आनति अनन्त १३ अर्क १६ आन्दोलन अनिल १६,६२ अर्क किरण ३१ आमन्त्रण अन्तःपुर १ अर्करथा ४८ अपसव्य १२ आशंसा ६२ अब्ज ३ आस्वाद ५० अब्जदल ४ अवसान ७४ आहत शब्द अब्धि १६ अस्त्र अमल ५३ अहलू ३ अमृत २३ इच्छा अम्बिकासुत १३ आ १७ | इन्दुकला १३ १५ आर्त ३६ अर्ध २५ अर्थ ८,१२,२२,२७ आक्षेप ·104 INDEX २८,७२ इन्दुविम्ब इन्द्र इन्द्रध्वनि इन्द्रिय इषु १५ ओ १०,५६ ४३ औ १२ कीर्ति कु १३ कुक्कुटमूर्धन् कुक्षि ६३ २३ अं १४ कुञ्जर ५१ अः ईश ईहा १,१५ कङ्कणध्वनि कटीभूषण १७,१८ ५२ ९ उ कुटी १५ काण कुत्सा ३६ कुम्भ २७ बुलोर ५ कूर्म हकलास ३१ कृपा ९ केकिन ५८ केलि ६३ कपर्दिन ३० कपाट उडु उत्तर उपमा उपाराति उमासुत २० ७८ कपिदन्त २ कपिल कमठ कमलकेसर १ कोप ४ कौस्तुभ ३८ ४७ १७ ६ ऊर्मि ४४ कम् का करट करुणा करेणुकक्षान्त २,७६ कलत ऋ ३९ क्रिया ४ क्रीडन ४२ क्रीडाबाद ५३ काणित ५१ क्षत्रिय ५ ५३ क्षमा ८१ ६४,७८ क्षय ३३, ६१, ६४ ल. ६५ क्षान्ति कला ९ काकली कान्ति १० काम कामरूपिन् ११ कामिनी ११ काल किम् १२ किङ्किणी किरण ए एकादश संख्या ४७ क्षेमस्वप्न १७,१८ क्षम् २२ क्षः १९, ८१ ८१ ८१ ऐ ·INDEX 105 २१ चः. २४ १९ गौरव - ६७ गम् ७.गः २५ खग खड्ग खण्डन खद्योत खर खरध्वनि खम् खः ख्याति २४ ३ जटा २९ घट १९ घटि १९ घटीश जन ६० घट्टन २३ २२ जन्मस् जल २२ २३ जलद ३४ २४,७० २७ ११,५७,६४ ५४,७० ५५ घा २३ / जल्पन् जव २३ २२,२३ १३,२६,२८ २७ जा . जार २४/ जिः ७४ चक्षुस् घण्टा गगन गणेश २० घोर गतभर्तृ ९घं गति ६२, ६६, ७९ घः गदा ५२ गन्धर्व २० उम् गरुड गर्भ गर्भमोचन ७६ चक्र गर्व २९,७९ चक्रवाक गल ६ चन्द्र गवय २ चन्द्रमण्डल गा २०,२१ चन्द्रमस् गाढ ३५ चन्द्रसूनु गाथा २०चल गायक ३४चा गिरि २,४० चाप गीत २० चिकुर ३ चित्रधी ५२ चिन्ता पूढ गृहीत ४२ चार गो २०चम् २८ जेट २६ २८ १५,५५ जम् २७ १४/ज ज्ञाति ३२ ज्ञान २, ३५, ३७,३८, २४ ४३,४५,६९,७५, २९, ३० ७७ ६,२१ m mr २६ ज्या २५ ज्वाला ७८ २८ २९५० ८. झ १६ झजानिल ४५/टः ४७/टा २४,२९,३९ ३१ m my २५ ठम् ३२ ·. 106 INDEX ३२ तेल तः डमरक ३४ वास ६८ देहकान्ति ३८दः २४ त्याग ५९, ६३, ७९, धुति ३३ द्यो ३३ त्रिदिव १२, ७८/द्रावक ३३ विद हमालिन् ७८ द्रष्ट ३४ वक @ ณ. ४२ ३५ यः ढक्का ढम् ढ. ४४,६२,७३ धन ९ घनुस् ण णम् ४१ धातृ तडित् तत् तनूकृति तरक्ष तराण तरुणः तरंगिणी ता तार तारा ताप तीक्ष्ण तुण्ड तुरुष्क तूर्यमुख तृट तेजस् ८ धूः ११ धूम्र ३५ दन्त दन्तिन् ३६,३७ दम् ३७ दर्शन ३८ दा दातृ ७० दान ३९ दिक् ७१ दिङ्मुख २ दिति ४७ दिनादि ४६ दिव ४१ दीप्ति ३९ दीर्घ ४४ दुर्गापथ ५५ दुःस्वप्न ३१ हक ६३ दृढ १६ दृष्टि २४ देव ३५ देवपूजा ४० देवमातृ ११,२७/ देववाहिनी ९ धन्वन्तरि ४२ धवल ४३ धा ४१ धातुवाद विधि ३९ २८,५६,५९ ४१ धिः ४४ २१। धीः ४४ १२ धीभेद ४४,४५ ३१ ७,६१ धूर्ध्वनि २३ ५४,६७ धूर्य १४ धृति ३४ धेनु ८,२१ ८१ धम् ४४ २२,४३ धः ३२ ध्यान ४३,४४,६३,७५ ८ ध्वनि ३१,३३,३५,६४ ७१ नक्षत्र ७ नदी ७ २७ नष्ट २९ ·INDEX 107 नाक नागमातृ नाभि नासा नास्य निः नित्य निदाघ निद्रा नियोग निर्गुण निर्मल निर्वति निलय निवारण निशाकरकर निश्चय निष्ठुरोक्ति निस्तुषवस्तु ५० प्रमात ५९ पशु ५९ पात पूः ४८ २१ पद्य ३. पृथुलं १. परज्योतिर १४ पम् ४७ ४५ परब्रह्मन् ८.प: ४७,४८ ३७परमात्मन् ४९,६१ प्रकयन १९ पर्व ५३ प्रग्राह ४६ परिकर ५० प्रचेतस् २६ परिक्लष्ट ४६ प्रजापति २२ परिजन ४९ प्रताप २९ ८१. परिताप ३ प्रतिषेध १४ परिवह ५८ ३६ परोक्ष ५१,७२,७४ प्रश्न १७,१८ २६ पवन ४७ प्रसन्न ४८ ६९ प्राकार ४७ ४७ प्राकृतार्थोक्ति ३९ ७५ पान ४२,४७ प्राङ्गण ६ ४ पान्थ ३५ प्राज्ञ ३७,३८ पाप १८ प्रावृट ५१/ पावक ६१ प्रेरण ३८ पारिजात ४९ ४७ पाः ४६ पिङ्ग ५८ फणिन् ५,४३,६७ पितामह ३ फणिरत्नाचिप ३ ४७ पिपासा ४. फलक ४५ पिशाच २८,३५ फा ४५,४६ पुच्छ पुण्ड ६९ पुम् ५३ पुर ४८ बन्ध ६९ पुरीष बा ५३ १९ पुरुष ६,४९ बाण ५,२२,७३ २७ पूरण ४९,६६ बिल्व ६६ ८,१२,४९ पूर्णकुम्म ६ । बुद्धि ४४,५२ ५१ नेतृ नेत्र नौ नम् my o ३८ फूत्कार ५५ फ: पक्षि पक्षिगर्भ पाक्षिन् पत्तन पत्नी पन्न ·108 INDEX ३२ मयु : ४१ मान ५४ मुः ३,७,५४ मुख ४६ मूक ४२ रश्मि ५५ मूर्धन् २,६९/ रात्रि बृहवान ६ यः ब्रह्मन् १,१५,१६ मर्षण ५२ मलिन २६ रक्षक ५६,५७,५८ रक्षस् ९, ८१ भय ३०,३५,४५,६३, माः ५६/रचना ६४,६८ मातृ १०,५६,५९,६० रजनी भयनिवारण ५६,५८/रण १,४७, ५०, ७९ भा ५४,५५ मास २० भाः ५८ारमा ७२, ७४ भाव ८० रख भिन्न २२ भीति ५५,६७ मूढरूप भू १८,२१,२३,५४ मूर्ति २८ाराजपुत्र ६ भूः २९,६३ राजभय ६२ भूप मृग भूमि २,५५,६०,६७ मृति ५६/रामा ६२ भूव्यावृत्ति भूषण १राः ६२, ६४ भूषा भेदक २६ मध्य ५७ रिपु भैरव २४,१६ मेरु १०,२६ रुग ७४ रुधिर भ्रमर २९,५४ मौवी ६०/रूः ६५ ५६,५७:५८ रोमाञ्च मञ्जन २४ ३३ मञ्जरी ५९ यत् ६०रम् मणिकुट्टिम ६१, ६२ मणिरोचिष् मण्डल ७२ यान ५९ लक्ष्मी ४; ५७; ५९; ६६ मत्सर २६ युग मद २९,५२ युद्ध ६४ लवंगत्वक् मद्य ६१ लवन मन्मथ ८. योनि १२, २७/लिप्तगात्र ३१ मेघ २२/राशि , ८ मेधा ५६ रि ७ ५४ मोक्ष ११ यम ८. या ४४ लवंग ७८ ५६ युः ·INDEX 109 १३,७० . २५ बिक्त १० विगतसंपद ६८ विजय २९ विद् १. वितर्क २२ वित्त ६७, ६८ विद्वस् ६७ विधि ७२ ३२,७९ ७३ ३२ २६,६२ ४८ ६३ विमल ५२ विरस २२, ६१ विरिश्चि ६ विरोध ४६ विवर ७ लिप्सा ५२ शक्ति लीलागति ८ शक लीः २६ शकचाप लेप ७० शक्रायुध लोचनास्थि १७ शंकर लोमन् ४४ शख लम् ७६ शंखध्वनि ५० शठ बिभूतिकार ५३ शब्द वक्त्र २६ शंभु वक्षःस्थल ६३ शव्या वज्र १३ शरीर वणिज् ८. शव वध्य ७शा वराह २ विशुद्धाङ्ग १३ शान्तरस बरुण ५२, ६८/ विष वरेण्य ७१ विषय २४,३३,७३ शाला वल्क ७८ विष्णु १,१५,१६,५० शार वल्मीक ७१ विः ६९, वल्ली ५३ वृषभ २१ शिखा बसु १६ वेधस् ३० शित वह्नि ६१ बेला ५६ शिरस् २१ वेश ६५ शिव बाग्द्वार ७८ वेश्मन ४४ शिष्य बाजि ७९ वैराग्य ४२,६९ शीः बाणी ४, २८, ६६ वैश्य ७० शीत बाय २३, ४५ वः ६८ शुभ वापिका ६५ व्यूहविषय २९ शुचि बायु ५९, ६७, ६८, व्योम १९ शुभलग्न ६९, ७५ व्योमांग ६६ शून्य वारण १८, ५० व्योमन् ११,२८,६१, शून्यविन्दु আলী २३ ६३,६९ इग्बला विकल्प ७३ ६२ ७२ १७,५७ ७१,७३ बाक ७९ ६,४२ १८ शिल ·110 INDEX ७२,७३ सांत्वन ७७ शोणित २५/ सागरवेला शोभा २५,५९,६५,७१ साधु शम् शः ७१ साहस श्यामल ४१ सितपुष्पक श्री ५६,६५,६६ सिद्धमंत्र श्रीद ४३ सिंह श्रीमत् श्रेयस श्रेष्ठ ७४,७६ सुर ६८ मुरा २७/ रक् ७६ लव ६८/स्वः ३२ स्वम् ७७ १३ स्वर १५ स्वर्ग ८,९,१९,२२,७२, २ २ १२ मुख ७२ सुधा २,१९,७२ स्वर्ण ४८/स्वाप ७३ हमन २३ सू घ ७४ सून ७४ ४६ हरमौलि ३१ हरि ७७ हर्योदर से सत् सेवक सेवन ७७ हस्त ७७ सत्य २३ ७३ ३ हा ७९ हार हास ६८ हिम ३३,८० ८ ४५ सौम्य ३४ सम् संयम संरोध संवर ३८ संवृति ४८ संवेशा सप्तस्वरान्तमान समर संपत् संपत्ति संबंध संभोग संमति सरलशाखिन् सरस्वती सरोजदल सर्प सर्वनाम ८१ हिमकर २८ हिंसक २५ हिंसा २० हेतु २८ ७३ १ २१ सः ७५ हेमन् ३२ हेरम्ब ४७,६२ ३८ स्तंभन रस्तुति ६० स्थान ३६ /स्फार ५१ हः सव्य ४,६८ लादन सस्य सा ५२ स्मर ७५ स्पंदनपथ