·UNIVERSAL
LIBRARY
OU_184059
LIBRARY
UNIVERSAL

·No text on this page.

·SA
Accession No.
OSMANIA UNIVERSITY LIBRARY
Call No. 349:24
AZIN
S466
376UUICH
colonia 1937
Author
Title
This book should be returned on or before the date last marked below.

·No text on this page.

·MADRAS UNIVERSITY SANSKRIT SERIES NO. 10.
GENERAL EDITOR:
DR. C, KUNHAN RAJA
NĀNĀRTHASANGRAHA
OF
AJAYAPĀLA
EDITED BY
T. R. CHINTAMANI, M.A., PH. D.,
SENIOR LECTURER IN SANSKRIT, UNIVERSITY OF MADRAS
DOCTRINA VIM
PROMOVET INSITAM
UNIVERSITY OF MADRAS
1937
[PRICE RS. 7-8-0.

·PRINTED AT THE
HINDI PRACHAR PRESS,
TRIPLICANE, MADRAS.

·मद्रपुरीयविश्वविद्यालयसंस्कृतग्रन्थावलिः
ग्रन्थाङ्कः १०
नानार्थसंग्रहः
अजयपालविरचितः
संपादकः
ति. रा. चिन्तामणिः
मद्रपुरीयविश्वविद्यालयः
१९३७

·No text on this page.

·FOREWORD samrta The Nānārthasangraha is a short work in which are given, as the name implies, the different meanings of the words in Sanskrit language arranged in alphabetical order. The work is in the form of verse. The alphabetical order is adopted only for the initial letter and not for the later letters in the word. Thus the first word taken up in the work is although according to strict alphabetical order, the first word ought to have been “akūpāra " which occurs here in verse 62 in the list of words beginning with "a". But all the words beginning with "a are grouped together in the beginning and then come the words beginning with "ā". According to Indian tradition, “kis” is not a conjunct consonant but an independent simple consonant placed at the end of the alphabet, and the author gives all the words beginning with "kş" as the last section in the work. On the whole there are a little less than 2000 words taken up in the work. If a word has different meanings in diflerent genders, they are calculated as separate words in the above rough figure. Thus akşa” as masculine and as neuter and anga” as masculine and as neuter are calculated as separate words. If they are not taken as separate words, then the total number may be between 1750 and 1800. The text portion covers 100 pages and then there are some notes and additions given, apart from the foot-notes given on the different pages of the text portion. This matter covers 18 pages and then there is an index of words taken up in the text, which covers 28 pages. In this index the figures refer to the page and the verse on the page.

·vi Apart from the merely lexicographical value of the work, and its importance for the comparative study of the various lexicographical works in Sanskrit, the work has also a value in understanding the history of Sanskrit Literature in so far as the work is quoted by a large number of later authors. I introduce this important work to the world of scholars with the full hope that it will be a welcome addition to the Sanskrit Literature already available in print. University of Madras, 31st March, 1937. C. KUNHAN RAJA

·TABLE OF CONTENTS
Foreword
Preface
ix
Text of the Nānārthasangraha
१-१००
Notes and additions
१०१-११४
Index
१-२८
....
Corrections and emendations
२९

·No text on this page.

·PREFACE The Nānārthasaigraha of Ajaya or Ajayapāla is an old lexicon belonging to a period earlier than the 12th century A.D. The earliest references to Ajaya are found in the Gañaratnamahodadhi, written about 1140 A.D. and the ſīkāsarvasva, written about 1159 A. D. The Ganaratnamahodadhi quotes' the tag आशीरिष्टस्याशंसायां दंष्ट्रा- UTAfacoalh as Ajaya's, and we find the line on p. 10 of the present edition. The references in Sarvānanda's ſīkäsarvasva are many. This makes it clear that Ajaya wrote his lexicon prior to 1140 A.D. Commentators on Amara like Kșīra svāmin do not make any reference to Ajaya and his lexicon. Subhūticandra too, a fragment of whose commentary on the Amarakośa is available, makes no mention of Ajaya. These two writers we know are later than Bhoja, who lived in the middle of the 11th Century. If the omission in Kşīrasvāmin and Subhūti means anything, it means that they had either no access to the lexicon of Ajayapāla or if they had, they did not attach any great weight to the work, or in the alternative, Ajayapāla had not written his lexicon when either Kșīrasvāmin or Subhūticandra wrote. There is nothing to choose between these alternatives. In all likelihood Ajayapāla, Subhüti, and Kșirasyāmin were contemporaries; in which case these writers may have to be placed in the period between 1075–1140 A. D. and this may be regarded as the nearest approximation to the period of their activities. Nothing about the nativity of the author or of his other works, if there were any, are known at present. But Page 181 of Eggeling's edition. 1 ·х from a perusal of the lexicon one may be inclined to think that he hailed from Bengal. Certain linguistic peculiarities of Bengal are found in the work. To refer to a few instances : The words Gif, aTEF, eg, वल्लभः, पिटपः, वितस्तिः, वृत्तम् etc. are all of them spelt by the author with the initial labial a. We find Ajaya spelling these words thus:-वत्सः ६७-१२, बराटकः ६७-१३, बल्गुकम् ६७-१४; बल्लभः ६६-५; बिटपः ६६-९; बितस्तिः ६७-१२; वृत्तम् ६६-५. Except in Bengal we do not find this mode of spelling these words. Again the words art, ferrat, geti, arq: etc., are spelt by Ajaya with an initial semivowel and not with an initial labial. The labial is the common feature in India except Bengal and some parts of Northern India ; and Ajayapāla spells them thus :- पर्वरः ७९-१२; विम्बम् ८०-२९ ; वुधः ८२-४८, वाष्पः ८२-५३. These changes in spelling are not likely to be due to scribal error. The author of the lexicon has devoted separate sections for words beginning with the various consonants and these words are found in the places mentioned in the section beginning with a and et respectively. One important thing with regard to the present work is that it adopts the alphabetical order in giving the words. Chronologically speaking, this is the first work which has adopted that order at least with regard to initial letters, though not for the rest. Another feature is that an independent place is given for the conjunct consonant ks, and it has been placed at the end. A word with regard to this edition. This edition of the Nānārthasangraha is based on three manuscripts, one belonging to the Government Oriental Mss. library, designated G in the footnotes and two belonging to the India Office, London, designated IO and IO". The former is incomplete, ending with ane and the other two complete. The incomplete copy is comparatively free from mistakes, but the latter are full of scriptorial errors. The following ·xi remark made by Th. Zachariae in his Die Indischen Worterbucher may be, with advantage, cited here. He says, “Mss. of Ajayakośa are rare and they are damaged. It may be asked whether with the material which has come into view till now a useful edition could be produced. How corrupt the mss. are, one can understand from my articles in “Indian Lexicographie p. 13 ff." To these remarks of Th. Zachariae there is abundant justification. The number and the kind of mistakes found in the mss. are many and varied. A glance through the pages of the text and the footnotes will satisfy anybody about the appropriateness of the remark. Emendations of the text have been given in square brackets in the lines. The corruptions in the mss. have been corrected in the light of other lexicons; and more often, in the light of the extracts from this work found in certain other works. In spite of these aids the text presented now cannot be claimed to be absolutely perfect. With the material available, the best that could be attempted has been done. With more mss. and correct ones, it may be possible at some future date to offer a perfect text of the Nānárthasaigraha. With all difficulties, a fairly dependable text is now offered. In works citing from Ajaya, we find certain verses attributed to this author, but not found in the extant Mss of the work. Such verses have been given in the footnotes and in the notes appended at the end. Many of the verses cited by writers like Sarvānanda, Mukuta and others contain a number of different readings and they have all been indicated. The following works have been consulted in this connection : - Commentaries on the Amarakośa-by Sarvānanda, Råyamukuta, Nārāyana Vidyāvinoda, Bhānuji; the Nanārathārņavasamkṣepa of Keśavasvāmin, and other works. An anonymous commentary on the Amara 1. p. 25-26.

·xii designated R. has also been utilised to a large extent. Of these, the references in Rāyamukuța are from the pages of the work in the press copy in my possession. References to R. and Nārāyana Vidyāvinoda's work will be found in the Mss. of the work, deposited in the Government Oriental Mss. Library, and numbered respectively R. 3356 and R. 3645. Other references will be clear enough. Since the beginning the printing of this work, a fragment of it was published in the Journal of the Sainskrta Sāhitya Parishad, Calcutta. In many places the readings adopted in this edition differ from those adopted in the Journal; but they have not been indicated here as that fragmentary edition came to my notice late. I am grateful to the University and to Dr. C. Kunhan Raja, M. A., D. Phil., Reader in Sanskrit, for having included this work in the Sanskrit Series of the University. I am grateful to the Hindi Prachar Press for having done the printing satisfactorily. T. R. CHINTAMANI ·॥ श्रीः ॥ ॥ नानार्थसङ्ग्रहः ॥ ॥ अजयपालविरचितः॥ जयन्ति शास्तुः पदपङ्कजाकुराः नखांशवेश्चन्द्रमरीचिकोमलाः । विनम्रदेवासुरमौलिषु श्रियं वहन्ति ये प्रस्फुटमालतीस्रजः ॥ १ वीक्ष्य पूर्वकविग्रन्थानकाराद्यादिभिः पदैः । क्रमादजयपालेन कृतो नानार्थसङ्ग्रहः ॥ २ ॥ सर्वत्रादावनेकार्थः प्रथमान्तोऽत्र दर्शितः । वर्तमानः सप्तम्यन्ते सप्तम्यन्तैरभेदिते ॥३॥ त्रिवेव बहुवचनं कृतं न चतुरादिपु । विना लिङ्गविशेषेण नैवात्र पुनरुक्तता ॥ ४ ॥ [अकारः] अमृतं हृद्ये पीयूपे यज्ञशेपेऽप्ययाचिते । मुक्तौ तोयेऽमृता धान्यां गुडूचीपथ्ययोरपि ॥ ५॥ अक्षो विभीतके नित्य शकटव्यवहारयोः । रथस्यावयवे कर्षे पाशकेऽप्यक्षमिन्द्रिये ॥ ६ ॥ अरिष्ट सूतिकागारे मृत्युचिह्ने शुभेऽशुभे । तक्रेऽप्यरिष्टो लशुने काके फेनिलनिम्बयोः ॥ ७ ॥ अञ्जनं कज्जले दृष्टमञ्जनो दिग्गजान्तरे । गिरिभेदेऽञ्जनाम्बायां मारुतेश्च हलाहले ॥ ८ ॥ . ॐ R नेत्रे. . २. IO शरचन्द्र. IO1 समग्यन्ती. G मुक्ता. G कजने. ३. ६. IOP अक्षनश्वायं.

·२ अजयपालविरचितः अवहारो रणादीनां विश्रान्तौ ग्राहयादसि । निमन्त्रणोपनेतव्यद्रव्ये चौरे च भाषितः ॥ ९ ॥ अभिपन्नो विप्रकृष्टे स्वीकृतेऽभिद्रुते तथा । अपराध्येऽप्यभिग्रस्ते दक्षिणेऽपि प्रयुज्यते ॥ १०॥ अनुबन्धो दोषोत्पादे प्रकृत्यादेविनश्वरे । प्रस्तुतस्यानुवृत्तौ च शिशौ श्रेष्ठानुयायिनि ॥ ११ ॥ अर्जुनी सौरभेय्यां स्यात् अर्जुनस्तु धनञ्जये । जनन्येकसुते शुक्ले तृणवृक्षप्रभेदयोः ॥ १२ ॥ अन्तरङ्गे च [अन्तरं भेदे] तादयें स्थाने वा प्रेवा ]क्षणेऽब्धिषु[ऽवधौ] । विनार्थे स्वीये स्वेऽन्तर्धी वाक्य वस्त्र भेदेऽन्तमध्ययोः ॥ १३ ॥ अरुणोड सान्ध्यदीप्तौ रक्ते चानूरुपिङ्गयोः । अव्यक्तरागे निःसङ्गेऽप्यरुणातिविषौषधौ ॥१॥ अनन्तं खेऽनन्तो विष्णौ शेषेऽनन्ता मता भुवि । दुरालभायां दूर्वायाम् अपत्यं पुत्रधीर्दयोः [पुत्रकन्ययोः ॥ १५ ॥ अर्थो धनेऽनुवृत्तौ च विषये हेतुवस्तुनोः । प्रयोजनेऽभिधेये स्यात् अवनं प्रीतिरक्षयोः ॥ १६ ॥ अजः पितामहे छागे केशवे च महेश्वरे । अथर्वाणिरथर्वज्ञे दृश्यते च पुरोहिते ॥ १७ ॥ अन्तशय्या श्मशाने स्यात् भूशय्यायामपि कचित् । अम्बरीशस्तैलिन्यां[स्तु राजन्ये] सूर्ये यकिशोरके ।। १८ ।। . G पानतस्य. .. २. Iol and IO2 अष्टानुपाविनि. १. Iol and IO शक्त. Iol तादो. IO and G अरुणोऽति. IO2 नन्ते. 101 and G stuut: G अभू. ८. . 10 सन्ध्य, ·नानार्थसङ्ग्रहः ३ अभिशस्तिरभिशापे' प्रार्थनायां च कीर्तिता । अनुभावो निश्चये स्यात् प्रभावे भावबोधके ॥ १९ ॥ आस्तेऽनुमतिरूनेन्दुपूर्णिमायां च सम्मतौ। अधिक्षिप्तः प्रणिहिते प्रेरिते प्रेषिते] चैव भत्सिते ॥ २० ॥ अपाचीनं विपर्यस्तेऽप्यपागर्थे , कुत्रचित् । अभीक्ष्ण तु पौनःपुन्ये सर्वदार्थ च दृश्यते ॥ २१ ॥ अनूचानो नयनने षडङ्गश्रुतिवेदिनि । अर्को वृक्षान्तरे ज्येष्ठभ्रातरि स्फटिके रवौ ॥ २२ ।। अयनं दक्षिणोदीचीगतौ भानोस्तथा पथि । भवेदपचितिः पूजाव्ययहानिषु निष्कृतौ ॥ २३ ॥ अत्याहितं महाभीतौ जीवनापेक्षकर्मणि । अहिद्विड् गरुडे शके मयूरे नकुले तथा ॥ २४ ॥ अनुकर्षों रथस्याधःकाष्ठेऽनुकर्षणेऽपि च । अपशब्दो भवेत्पापे दुःखव्यसनयोरपि ॥ २५ ॥ अवग्रहः प्रतिबन्धे वृष्टिरोधे गजालिके । अन्तः प्रान्ते स्वरूपे च समीपे निधनेऽपि च ॥ २६ ॥ अम्बरं वाससि व्योम्नि सुगन्धिद्रव्यभेदयोः । अभिजातो बुधे न्याय्ये समन्ताज्जातधन्ययोः ।। २७ ॥ अभिषङ्गः स्यादाक्रोशे शापाभिभवयोरपि । अमरेन्द्रपुरीस्थूणागुडूचीप्यमरः सुरे ॥ २८ ॥ ६. IOl and G शापप्रार्थ. २. IO भनुभावे. ३. G प्रभावो. १. Iol विपर्यने. IO: ऽपि. Sarvānanda on Amara II-ii-20 reads समीपे च स्वरूपे च निषेधने.

·अजयपालविरचितः अग्रमूर्ध्वं पुरः श्रेष्ठे परिमाणेऽधिकेऽपि च । अबलाख्या श्यालाकः स्त्री पूगरक्तमुखाम्भसोः ॥ २९ ॥ अभिख्या नाम्नि निर्दिष्टा शोभाविख्यातिकीर्तिषु । अवष्टम्भस्तु संरम्भे स्तम्भकाश्चनयोरपि ॥ ३० ॥ अपवर्गः क्रियाशेषे साफल्यत्यागमुक्तिषु । अभिमानं वाग्विज्ञप्तौ गर्वे प्रणयहिंसयोः ॥ ३१ ॥ अवराङ्गे नतोद्गमाभाव द्रव्ये अ... म [१]तारयोः । अरुष्करं व्रणकृतिमतं भल्लातकेऽपि च ॥ ३२॥ अम्बष्ठा पृथ्व्यां पाठायां अम्बष्ठो वैद्यदेशयोः । अष्टापदं शातकुम्भे तथा शारिफले मतम् ॥ ३३ ॥ अत्ययः कृच्छे विनाशे कथितो दोषदण्डयोः । अवधिः सीन्नि गर्ने च तथा कालावधानयोः ॥ ३४ ॥ अभिनिष्टान उद्दिष्टो विसर्जनीयवर्णयोः । अस्रः कोणे मूर्ध्निजे च अश्रुणि क्षतजेऽतथा ॥ ३५ ॥ अयनस्त्वृतुभेदे वै विपत्तौ व्यसनेऽपि च । पश्चात्तापेऽनुतापस्स्यादनुबन्धे मतोऽप्यसौ ॥ ३६॥ अरनिः स्यात्सप्रकोष्ठ कनिष्ठकरकीलयोः । अनीकस्थो नृपारक्षेऽयशिक्ष[हस्तिशिक्षा]विचक्षणे ॥ ३७ ।। अभिहारोऽभियोगे च चौर्यसन्नाहयोरपि । अवतारणं भूताद्युपग्रहे वसनाञ्चले ॥ ३८ ॥ अवदानमतिवृत्ते खण्डने रक्षणेऽपि च । अगजः सुतकन्दर्पशोणितेषु तथा रुजि ॥ ३९ ॥ १. Iol and IO भास्कर G पाधायां ५. IO अयनस्तु श. 102 नुरक्ताया IO2 omits बनुबन्ध २. G भजणि ६.

·नानार्थसमहः अजिरं विषये काये प्राङ्गणे ददुरेऽनिले । अभिनीतं न्याय्येऽपि स्यादमर्षवति संस्कृते ॥१०॥ अध्यारूढमभ्यधिके समारूदेऽपि दृश्यते । भवेदभिमरो युद्धे स्वपक्षवलसाध्वसे ॥ ४१ ॥ अनुत्तरमवचने वाक्यभेदेऽपि दृश्यते । अझं गात्रे तथोपायेऽप्यङ्गो देशेऽशालिनि ॥ ४२ ॥ भवेदभिषवः स्नाने बले च मद्यसंहतौ । अभिग्रहोऽभियोगे च समन्ताद्हणेऽपि च ॥ ४३ ॥ अपाङ्गो नयनस्यान्ते तिलके चाङ्गहीनके । अंशुकं वसने सूक्ष्मे वस्त्रमात्रान्तरीययोः ॥ ४४ ॥ अनेडमूकशब्दोऽयं श्रुतिवाग्वर्जिते शठे। अवतारोऽवतरणे तीर्थे दूताद्युपग्रहे ॥ ४५ ॥ अन्तर्गतस्तु मध्ये विस्मृते प्राप्तेऽभिधेयवत् । अवध्वस्तो निन्दितेऽपि समुज्झितेऽवचूर्णिते ॥ १६ ॥ भवेदवसितं ज्ञाते समाप्तिंगतवत्यपि । मन्तिकं सन्निधौ दृष्टमन्तिका चुल्लिकापि च ॥ ४७ ॥ अश्वीयमश्वसंघाते स्यादश्वानां तथा हिते । अपवर्जन तु दाने , परित्यागेऽपि दृश्यते ॥ १८ ॥ अधिष्ठान रथस्याङ्गे तथा चागमनेऽपि च । अवगीतं तु निर्वादेऽनुक्तदृष्टेऽपि गर्हिते ॥ ४९ ॥ १. ६. २. ३. Io. omits वाक्य...ते IOः समन्तग्रहणे तथा Bhānuji on Amara III-iii-21 reads स्याचित्रकप्रधानयोः IO adds शीघ्रगायास्तथा 10% omits IO omits तथा बागमनेऽपिच Bhānuji on Amara III-iii- 126 and reads this pāda thus: प्रभावेऽध्यासने पुरे The reading in Ris प्रभावबा. सने. p. 723. Io' मूक्तोष ·w अजयपालविरचितः अपभ्रंशोऽपशब्दे च भाषाभेदापवादयोः । अभिजनः स्यादभिख्याने जन्मभूमौ कुले तथा ॥ ५० ॥ अन्तावशायी चाण्डाले कथ्यते नापिते पुमान् । अनिमेषोऽनिमिषश्च पृथुरोमसुपर्वणोः ॥ ५१ ॥ अवतंसः स्यादापीडे तथा कर्णविभूषणे । अभयाख्या हरीतक्यामुशीरे भयवर्जिते ॥ ५२ ।। अपर्वो हनुतौ स्नेहेऽनीकः सैन्य पुमानयम् । रणे दृष्टं द्युतावचि लेऽपि दृश्यते तथा ॥ ५३ ॥ अङ्कः क्रोडेऽन्तिके चिह्ने स्यादर्वा कुत्सिते हये । अहिभुक्तायशिखिनोरभीषुः प्रग्रहे द्विपि ।। ५४ ॥ अववादो विनिन्दायामवज्ञायां च दृश्यते । तरोर्मूलेऽप्यगाधोऽस्त्री तथा च श्लाघरन्ध्रयोः ॥ ५५ ॥ अलिस्पर्शने क्लीबमुक्तं बुधगणैरपि । अणुव्रीहिप्रभेदे च सूक्ष्मेऽहिर्वज्रसर्पयोः ॥ ५६ ॥ अध्यक्षसमक्षे मुक्तेऽवलेपो गर्भलेपयोः । अर्घ्यमार्थऽर्घाहिँ स्यान्मूल्येऽपि च बुधैर्मतः ॥ ५७ ॥ अवरोधो नीलोष्ठे स्यात् अव्यक्तश्चास्फुटात्मनोः । अभिमदों मृधे मर्दै अग्रजन्मा द्विजेऽग्रजे ।। ५८ ॥ अणी रूप्येऽक्षकीलेऽश्रावन्वयोऽन्तकृते कुले । अण्डीरः पुंसि शक्ते स्याद? मूल्ये च सत्कृतौ ॥ ५९ ।। ६. 1. 102 adds २. IOR omits पुमानयम् ३. IO ज्वाले सरशयोः ५. I0 निन्दायोरभावः IO प्यगारीक्षाघ 102 omits this ardha IO- प्यहिर्वज्रभुजङ्गयोः IO and G omit मूल्येऽपि... स्यात् ·नानार्थसङ्ग्रहः अचलाचेलौ भुव्यद्रावविर्मेपे गिरौ रवौ । अम्लिकाचिञ्चाचानार्योरभीकः कामुकेऽभये ॥ ६ ॥ अर्दुिमे गिराव: अभं मेघे विहायसि । अम्बिकोमामातृकयोरर्तिश्चापाग्रपीडयोः ॥ ६१ ।। अकूपारो मे सिन्धावनीकं रणसैन्ययोः । अध समांशेऽधः खण्डेऽप्यनलोऽग्नौ च चित्रके ॥ ६२ ॥ अम्बुजाख्या च निचुलेप्वब्जेऽप्यन्त्येऽधमेऽन्त्यजे । अधमो न्यूनेऽपि गर्दै स्यादवटोऽपि निगद्यते ॥ ६३ ।। प्रजापतिमयो गर्ने चानुमोदनभुक्तयोः । अनूकमन्वये शीलेऽप्यक्षरं ब्रह्मवर्णयोः ।। ६४ ॥ अट्टः समातिशययोरयस्तु प्रभुवैश्ययोः । अन्यः परस्मिन्निह च सदृशतेरम्मि[परस्मिन् सदृशे] अशनिः पविविद्युतोः ।। अवक्षरो गुह्ये गूथेऽदितः स्यात् प्रार्थिते हते ॥ ६५ ॥ अन्धं तमस्यन्धोऽनक्षेऽप्यलिवृश्चिकभृङ्गयोः । अयोगे विधुरे श्लेपे अलिशब्दः प्रकथ्यते ॥ ६६ ॥ अशिरस्को रुण्डे बांच्छौ भिरूपो ज्ञरूपिणोः । अतोऽव्ययान्यपि प्रश्ने शङ्कायां च समुच्चये ॥ ६७ ॥ संभावनायां गर्हायामन्तरेणान्तरा विना । अस्तु स्यादभ्यनुज्ञाने पीडेययोरपि स्मृतः ॥ ६८ ॥ . IO: omits गर्ते IOl and IO- There are २. ३. some 102 भुव्यचलो 10' कूर्म 102 omits IO? adds a91 IO- omits स्यात् TOP omits निगद्यते indications of omission here. IO omits लिश.. ते 101 and 102 ega ६.

·८ भजयपालविरचितः भलं भूषणसामर्थ्यपर्याप्तिष्ववधारणे । शीले कास्न्यै च अभितः समीप उभयोरपि ॥ ६९ ॥ अञ्जसा तु तथा तूर्णेऽप्यमा सह समीपयोः । मह द्रुते विनियोगेऽप्महहाद्भुतखेदयोः ॥ भनु सादृश्येऽनन्तरेऽप्यधिः स्यादीश्वरेऽधिके ॥ ७० ॥ ॥ इत्यकारः ।। १. Iol and Gomit भभितः ·[आकारः] आशयो विभवाधारकिंपचानेषु चेतसि । अभिप्राये तथा जीर्णे कोष्ठागारे च सम्मतैः ॥ १ ॥ आवेशनं स्यादावेशे शालायामपि शिल्पिनाम् । आर्तवं रजसि स्त्रीणां मृदूखे [ऋतूत्थे] च प्रकीर्तितम् ॥ २ ॥ आच्छादनं संविधानवस्त्रवृतिषु दृश्यते । आकारो गोत्रविकृतावाहाने चाकृतौ तथा ॥ ३ ॥ औसुतीवलशब्दोऽयं कल्यपाले च यज्वनि । आधिर्व्यसनेऽधिष्ठाने मनःपीडे च बन्धके ।। ४ ।। आस्फोता विष्णुकान्तायां वनमाल्यर्कपर्णयोः । आश्रमो ब्रह्मचर्यादौ दृश्यते काननान्तरे ॥ ५ ॥ आनों नृत्यशालायां जने जनपदान्तरे । आरोहः श्रोणौ द्रुमाङ्गे चोच्छ्राये हस्तिवाहयोः ॥ ६ ॥ आंचितो भारदशके शकटोन्मेयवस्तुनि । आधारश्चाधिकरणेऽप्यालवालाम्बुधारयोः ॥ ७ ॥ आनद्धं कल्प[बद्ध]मात्रे च कथ्यते मुरजादिके । आयस्तः कुपिते क्षिप्ते हेषिते विजिते तथा ॥ ८ ॥ भवेदाकलनं बन्धे कलनायामपि स्मृतम् । आक्रन्दः क्रन्दनारावे भीमयुद्धे नृपे प्रभौ ॥ ९ ॥ G. बन्धने . २. G. स स्मृतः G. व्रतिष IO भास्वभीवल 102 omitse 101 and IOभावितो १.

·१० अजयपालविरचितः आत्मा बुद्धौ धृतौ शीले यत्ने हृवीणोच्नौ । आतिथ्यमतिथेरर्थे स्यादातिथ्योऽतिथौ तथा ॥ १० ॥ आकर्षः पाशके जूते आकृष्टौ शारिपाठ के पट्टके] । भाडम्बरः स्यादरम्भे हस्ते द्विरदगर्जिते ॥ ११ ॥ आहतं ताडिते ज्ञाते गुणितेऽनृतभाषिते । आशीरिष्टस्याशंसायां दंष्ट्रायामनिलाशिनाम् ॥ १२ ॥ आवापः स्यादालवाले प्रक्षेपे विप्रतिस्थले । आलीढं धनुषः स्थानं विशेष स्वादिते तथा ॥ १३ ॥ आयोगो व्यापृतौ गन्धमाल्याापहृतौ तथा । आस्थानं वाल आस्थाने प्रयत्ने च प्रयुज्यते ॥ १४ ॥ आषाढो तिनां दण्डे मासपर्वतभेदयोः । आतञ्चनं प्रतीवापजवनाप्यायनेषु च ॥ १५॥ आग्रहोऽनुग्रहे ख्यात आसङ्गग्रहयोरपि । आसारः प्रसरे राज्ञो वेगिवर्षे सुहृद्धले ॥ १६ ॥ आयातिरागामिकाले दीर्घदृष्टिप्रभावयोः । आर्या च्छन्दसि दुर्गायामार्यः सुहृदि सङ्गते ॥ १७ ॥ आत्मनीनः सुते स्याले प्राणधारे विदूषके । आशितंभवः स्यातप्तावोदनादौ च कथ्यते ॥ १८ ॥ आलानं करिणां स्तम्भे बन्धमात्रे च कीर्तितम् । आपन्नमाप्ते विपन्न आरम्भो वध उद्यमे ॥ १९ ॥ .. I0 हृम्रक्षणो. G. शुचौ. ३. IO'रिपीचके. २. G. गर्मिते. I0प्रयवे न. IOl and IO श्याले, .

·नानार्थसङ्ग्रहः आनकः पटहे भेर्यामाज्यं श्रीवाससर्पिषोः । आराधनं तोषणाप्स्योराप्तिः सम्बन्धलाभयोः ॥ २० ॥ आशा ककुभि तृष्णायामास्पदं पदकृत्ययोः । आलिः सेतौ सखीपत्तयोरागमः शास्त्र आयतौ ॥ २१ ॥ आस्कन्दनं युध्यास्कन्दे आभीलं हृष्टभीष्मयोः । आपातः पाते तादर्थे आगः पापापराधयोः ॥ २२ ॥ आप्लुतः स्वातके स्नाते आश्रयो विबुधे स्मरे । आमिषाख्योत्कोचे मांसे आजियुद्धे यमाबलौ यमे बले] ॥ २३ ॥ आभोगो यत्ने पूर्णत्वे आदृतः सादरेऽर्जिते । आविद्धः कुटिले 'क्लिष्ट आकृतिदेहरूपयोः ॥ २४ ॥ आलोको दर्शनोद्योतौ आकल्पो वेशकल्पयोः । आतङ्कस्तापे रुग्भीत्योराङभिव्याप्तिसीमयोः ॥ २५ ॥ क्रियायोगे ईषदर्थे आस्तापे क्रुधि चाव्ययम् । आराहुरे समीपे स्यादा तु स्मरणवाक्ययोः ॥ २६ ॥ : ॥ इत्याकारः ॥ १. ३. Iol and G भाधिज्ञः 102 omits #T. 101 and G 21**å svar १. G. क्षिप्ते.

·है [इकारः] इक्ष्वाकुः स्यात् कटुतुम्बीभूमिपालप्रभेदयोः । इन्द्राणी सिन्धुवारे तु शच्यां स्त्रीकरणान्तरे ॥ १ ॥ भवेदितिकथापार्थवचोऽश्रद्धेयवाक्ययोः । इरिण निराश्रये भूभागे ईरिणं कथितमूषरे ।। २ ।। इष्वाशो विशिखक्षेपे इष्वाशं धनुषि स्मृतम् । इला गवि च सौम्यस्त्रीभुवोर्वचनवारिणोः ॥ ३ ॥ इष्टं यागे च दाने च वाञ्छिते च प्रयुज्यते । इरा वसुन्धरामद्यवचनेषु च वारिणि ॥ ४ ॥ इन्द्रियं है षिके शुक्रे इन्द्रः पुरन्दरात्मनोः । इतरः पामरेऽन्यस्मिन् इज्या योजनपूजयोः ॥ ५ ॥ इनः प्रभौ दिवानाथे इष्टिरध्वरवाञ्छयोः । इति हेतौ प्रकारादौ समाप्तौ प्रक्रमेऽव्ययम् ॥ ६ ॥ ॥ इतीकारः ॥ १. २. ६. 101, Ios and G भूतागे. Bhānuji on Amara III-iii- 57 omits इरिणं. G. इबासो. G. इवासं. 10 इष्ट. IOl, I0% and G. उत्ताने. IO and G. हृषीके. १. IO यजन.

·[ईकारः] ईहामृगो वृके रूपे ईहा तृप्ति तृप्तौ] समुधमे । ई: स्वरेशौ प्रभौ रूढे ई दुःखे क्रुधि चाव्ययम् ॥ १ ॥ ॥ इतीकारः ।।

·[उकारः] उपकारचोपकृतौ प्रकीर्णकुसुमादिके । भवेदुपनिषद्धर्मे रहोवेदान्तयोरपि ॥ १ ॥ उदर्क उत्तरे काले तथोत्तरफले मतः । उन्माथः पाशयन्त्रे' स्यात् वधे घाते च दृश्यते ॥ २॥ उर्वरा सर्वसस्याढया वसुधायां क्षितावपि । भवेदुल्लिखिताभिक्षासमुत्कीर्णे तनूकृते ॥ ३ ॥ स्यादुत्पतनमुत्पत्तौ तथोर्ध्वगमने मतम् । उत्थानमुद्गमे तन्ने पौरुषेऽङ्गन उद्यमे ॥ ४ ॥ उत्तरं श्रेष्ठे वाग्भेदे उदीच्योर्ध्वपरेषु च । उदारो महति ख्यातो दानशौण्डे च दक्षिणे ॥ ५ ॥ उपासनं शराभ्यासे शुश्रूषायां च दृश्यते । उपकुम्भं समीपे च निःशलाकेऽपि कीर्तितम् ॥ ६ ॥ उपागमोऽभ्युपगमे समीपगमने तथा । उदान उदरावर्ते वायुभेदे भुजङ्गमे ॥ ७ ॥ उत्तंसः कर्णपूरे तु शेखरेऽपि प्रकीर्तितः । उपाधिर्धर्मचिन्तायां कुटुम्बव्यापृतावपि ॥ ८ ॥ उद्यानं सङ्घहे याने वनभेदे प्रयोजने । स्यादुद्धरणमुन्मूले संभुक्तोज्झित एव च ॥ ९ ॥ उत्थितं प्रोद्यते जाते वृद्धिमत्यपि दृश्यते । उदास्थितश्च रुम्भेदे प्रतीहारे च सम्मतः ॥ १० ॥ . G. युक्ते. २. G. यंपरेषु.

·नानार्थसङ्ग्रहः १५ उद्घाहितमुपन्यस्ते बद्धग्राहितयोरपि । उग्रः स्यादुत्कटे क्षत्राच्छूदापुत्रे त्रिलोचने ॥ ११ ॥ उपग्रहो भवेद्वन्द्यामनुकूलित एव च । उपस्पर्शः स्नानाचान्त्योर्व्यवधिस्पर्शनेऽपि च ॥ १२ ॥ उचितो युक्तेऽनुमते निश्चिताभ्यस्तयोरपि । उपप्लवोऽध्यासे राहावुत्पाते च प्रयुज्यते ॥ १३ ।। उपक्रमश्चिकित्सायामुपधारम्भयोरपि । उत्सवध्वनिरुत्सर्गे स्यादामर्षे क्षणेऽपि च ॥ १४ ॥ उपाहितो वह्वयुत्पाते दृश्यते निहतेऽपि च । उद्घातः पादस्खलिते क्षत्राङ्गे समुपक्रमे ॥ १५ ॥ उप्णीषं मूर्ध्न शिरोवेष्टने कथ्यते बुधैः । उपलब्धिर्भवेत्प्राप्तौ तथा ज्ञानमनीषयोः ॥ १६ ॥ उपनाहो वैरे स्यादुपाधि व्रणालेपे वैरे] वीणानिबन्धने । उन्मत्त उन्मादवति धुस्तूरे च प्रकीर्तितः ॥ १७ ॥ उडुम्बरो द्रुदेहल्योरुदूढः पृथुलोढयोः । उषा निष्यन्यौयान्ते [निशाया अन्ते] स्यात् उपोढो निकटोढयोः ।। १८ ॥ उपरागः सङ्गे राहोरुदितं प्रोक्त उद्गते । उत्कलिकोत्कण्ठावीच्योरुपलः प्रस्तरे मणौ ॥ १९ ॥ उपधिाजे रथाङ्गे उरो वक्षसि सत्तमे । उत्कटः क्षीबोत्कटयोरुषः प्रत्यूषसन्ध्ययोः ॥ २० ॥ . ४. G. उषादो २. IO उपाधिविना. 10 ग्ययो. G. omits स्यात्. IO उपोटो. ३.

·११ अजयपालविरचितः उषितं व्युषिते दग्धे उदर्चित्प्रेभेऽनले । उत्सेध उन्नतौ काये उसाख्या गैवि दीधितौ ॥ २१ ॥ उद्धानमुद्गमे वृन्त्यां[]उपस्थः क्रोडगुह्ययोः । उमातसीहेमवत्योरुडुपो भेलचन्द्रयोः ॥ २२ ॥ उपतापो गदे तापे उत्सर्गस्त्यागदानयोः । उररी चोरी चोरी विस्तारेऽङ्गीकृतेऽव्ययमै ॥ २३ ॥ उदक् काले देशदिशोरुदीच्ये स्यादनव्ययम् । उप हीनेऽधिक दृष्टमुत बादविकल्पयोः ॥ २४ ॥ ॥ इत्युकारः ॥ E ३. १. G. रुते प्रभे. २. G. कविदूपितो. Bhānuji in Amara III-iii-254 ब्रयम् G. जात.

·[ऊकारः] ऊर्णा स्यात् भ्रूमध्यलोनामावते मेषलोमनि । ऊर्णायुरूर्णनामे च मेषे च मेषकम्बले ॥१॥ ऊर्जः कार्तिकमासेऽपि तथोत्साहेऽपि भाषितः । मर्मिर्वीचावुत्पीडायामूतिः स्मृतौ स्यूतौ] च रक्षणे ॥ २ ॥ ॥ इत्यूकारः ॥

·[ऋकारः] ऋषभो वृषभे शृङ्ग्या शब्दात् परोवरे स्वरे । कर्णरन्धे नपुच्छे ऋषिः स्यान्मुनिदेवयोः ॥ १ ॥ ऋक्षं नक्षत्रे ऋक्षः स्यात् भल्लूके शोणकद्रुमे । ऋतुः स्त्री पुष्पवर्षायोः ऋतं सत्ये शिलोच्छयोः ।। २ ।। ॥ इत्युकारः ॥ E १. ३. 10 नवपुच्छे. G. वृषभो. २. I0 कर्णिकरग्ने.

·[एकारः] एकाग्रमेकताने च स्यादनाकुल एव च । एकं श्रेष्ठाद्वयान्येषु एनः पापापराधयोः ॥ १ ॥ एतः कर्बुर आयाते एताभिधीयतेऽव्ययम् । एवं प्रकार औपम्ये एवौपम्येऽवधारणे ॥ २ ॥ ॥ इत्येकारः ॥

·. [ऐकारः] ऐरावतो नागरनेऽभ्रेभ ऐरावतं हरेः । दीर्घजस्ले ऐरावती विद्युद्भेदे च विद्युति ॥ १ ॥ ॥ इत्यैकारः ॥ G.T ·[ओकारः] ओजोऽवष्टम्भे हवने प्रकाशे द्विपि चेष्यते। ओघशब्दः समाख्यातः समूहजलवेगयोः ॥ १ ॥ ॥ इत्योकारः ॥

·* [औकारः] औशीरश्चामरे दण्डे औशीरं स्वापपीठयोः । औडेम्बरं भवेत्ताने फलादौ यज्ञशाखिनः ॥ १ ॥ ॥ इत्यौकारादिः ॥ अजादिः समाप्तः .. Bhānuji on Amara II-ix-97 and R (p 563) भोदुम्बर, Iol and G omit this word. IO° जलादी. Bhānuji and R give the reading फलादी.

·[ककारः] कृष्णो वर्णान्तरे ध्वाङ्क्ष विष्णौ व्यासे धनञ्जये । कृष्णा कलायां द्रौपद्यां कृष्णं मरिचलोहयोः ॥ १॥ कुमारो युवराजे तु शिशौ स्कन्देऽश्वदारके । वरुणे कुमारी बालाजम्बुद्वीपौषधीषु च ॥ २ ॥ कौतुकं विषयाभोगे मङ्गले च कुतूहले । विवाहसूत्रे विख्यातः क्वचित्कामेऽपि दृश्यते ॥ ३ ॥ कल्यं दिनमुखे सज्जे कल्यो दक्षे च नीरुजि । कल्या कल्याणभावायां मदिरायामपि कचित् ॥ ४ ॥ करणं कारणे काये साधनेन्द्रियकर्मसु । कायस्थे व्रतबन्धे च नृत्यगीतप्रभेदयोः ॥ ५ ॥ क्रिया कर्मणि पूजायां निष्कृतौ संप्रधारणे । आलम्बोपायशिक्षासु चिकित्सारम्भयोः कृतौ ॥ ६ ॥ काण्डं बाणाम्बुनालेषु रहोविटपयोः क्षणे । तरुशाखावधौ गर्थे रत्ने स्कन्धे च शाखिनाम् ॥ ७ ॥ कूटो दम्भे समूहे च हेलावयवयन्त्रयोः । आयोधनेऽदिशिखरे निश्चलेऽनृतमाययोः ॥ ८॥ कक्षो जन्तोरवयवे तृणकच्छलतासु च । कक्षा तु परिधानस्य पृष्ठतो विहिताश्चले ॥ ९ ॥ २. Bhānuji on Amara III-ii-54 adds पुमान् शूद्रविशोः पुत्रे वानरादौ च कीर्यते ॥ ३. G. श्ववारके. G. सङ्गे. Bhanuji on Amara III-iii-54 व्रतबन्धे. Iol and IO' रतबुद्ध. G. रतवृद्ध. G. हाला. ६. G. अयोवने.

·२१ भजयपालविरचितः कालो मृत्यौ महाकाले समये यमकृष्णयोः । काली गौर्यो क्षारकीटे मातृभेदे नवाम्बुदे ॥ १० ॥ कला शिल्पे कालभेदे चन्द्रांशे कलनांशयोः । द्रव्यबुद्धौ कलो मृष्टमधुरध्वनिते तथा ॥ ११ ॥ कुहना दम्भचर्यायां मायायां कुहरस्तथा । कुहरं गहरे कर्णे कण्ठशब्दो गलेऽन्तिके ।। १२ ।। कामः काम्ये निकामे स्यादिच्छायामथ मन्मथे । कामं स्वीकरणेऽसंख्ये काव्याख्या ग्रन्थशुक्रयोः ॥ १३ ॥ कर्णिकाहस्तिहस्ताग्रेऽङ्गुलौ कर्णविभूषणे । सरोजबीजकोषे च कृती पण्डितयोग्ययोः ॥ १४ ॥ कोलं स्यादुदरे कोलो वृक्षभेदे फलध्वनौ। कटित्रं चर्मभेदे च वीक्षितं कटिचर्मणि ॥ १५ ॥ ककुभोऽर्जुनवृक्षे स्यात् कुशे वीणाप्रैसेवके । कल्पो न्याये विधौ शास्त्रे संवर्ते ब्रह्मवासरे ॥ १६॥ काष्ठा काले प्रकर्षे च मर्यादायां दिशि स्मृता । कलापः सञ्चये बर्हे मेखलायां च दूनके ॥ १७ ॥ कटकं वलये पूर्यो नितम्बे पर्वतस्य च । कुशी फाले वल्लजायां कुंशो दर्भे कुशं जले ॥ १८ ॥ क्रूरो भयंकरे दृष्टो नृशंसे कठिनेऽपि च । कटुस्तीक्ष्णे रसे गन्धे कटकार्ये तु मत्सरे ॥ १९ ॥ १. IO शब्दे. २. G. प्राशुन्ती. G. प्रभेदके. 8. Bhānuji on Amara III-iii. 129 reads this ardha thus:- कलापः संहती बहें काम्नयां भूषणतूणयोः॥ ५. I0' म्युणो.

·नानार्थसङ्ग्रहः २५ कुशलं दीक्षिते क्षेमे समर्थे शिक्षिते स्मृतम् । केतनं च ध्वजे काये निमन्त्रणनिवासयोः ॥ २० ॥ ककुद्वत्ककुदं श्रेष्ठे वृषाङ्गे नृपलक्ष्मणि । कम्बलः प्रावरे भेदे सानायां कम्बलं जले ॥ २१ ॥ करो हस्तांशुशुण्डासु प्रत्यये च धनोपले । करहाटोऽब्जस्कन्दे स्यात् करहाटं प्रसूनके ॥ २२ ॥ कृत्यो विशुद्धिकार्ये च कृत्या क्रियादिवौकसोः । कुलं सज्जातिसन्दोहे गोत्रे जनपदे गृहे ॥ २३ ॥ कम्पनं वर्तने कैप्तौ कल्पना गजसजने । कर्कशः कापिल्लेपे]काम्पिल्यवृक्षे ]साहसिकेऽभये दृढे ॥ २४ ।। कौशिकः पेचके शके व्यालग्राहे च गुग्गुलौ । कायः कदैवते वृक्षे शरीरलक्षयोरपि ॥ २५॥ कुलायः पक्षिणां स्थाने तेषामेव च सद्मनि । कञ्चुको वारबाणे च निर्मोचे कवचेऽपि च ॥ २६ ॥ कुसुम्भो महारजने दृश्यतेऽथ कमण्डलो। कूर्चः श्मश्रुणि दम्भे च भ्रवोर्मध्ये विकत्थने ॥ २७ ॥ कणा मता तु पिप्पल्यां कणो धान्याङ्गलेशयोः । कौकुटिको दाम्भिके स्यादृरे प्रेरितचक्षुषि ॥ २८ ॥ कुकूलं शल्यगर्ने च कुकुलस्तु तुषानिले । कोणोऽस्रौ लगुडे दृष्टो वीणादेदिने तथा ॥ २९ ॥ कम्बुः शङ्ख च शम्बूके वलये च स्मृतः कचित् । कपोतः स्यात् पक्षिभेदे दृष्टः पारावते पुनः ॥ ३० ॥ २. Bhánuji on Amara III-iii. 114. केतन बजे कायें। G. क्षिप्ती. G. पीचके.

·२६ अजयपालविरचितः कैल्क पापाशये पापे दम्भे किट्टे च भाषितम् । कोष्ठः कुक्षौ कुसूले च मन्दिरावयवे निशि ॥ ३१ ॥ कूलं तटे तडागे च स्तुपे सैन्यनितम्बयोः । कर्णान्दुरुरिक्षप्तिकायां कर्णपाल्यामपि कचित् ॥ ३२ ॥ कुण्डली चित्रलमृगे सर्पकुण्डलधारिणोः । किल्विषं दुरिते दृष्टं गरेऽपराध एव च ॥ ३३ ॥ कारिका विवृतिश्लोके वत[यात]नायां तथा कृतौ । कलहंसस्तु कादम्बे राजहंसे नृपोत्तमे ॥ ३४ ॥ कुम्भीलश्चौरे श्लोकादिछायायां शालमीनयोः । कुतपः कम्बले व्याले राज्यभेदे च बर्हिषि ॥ ३५ ॥ कण्टकः स्यादपाङ्गे च स्यात्पादपाङ्गे] रोमाञ्च क्षुद्रवैरिणि । केतुश्चिद्दे पताकायामुत्पातेऽपि प्रयुज्यते ।। ३६ ॥ काचः शिक्येऽक्षिरोगे च मृद्विशेषेऽपि कीर्तितः । कुमुदं कैरवे ख्यातं कुमुदो दिग्गजे कपौ ।। ३७ ।। कोकनदस्तु रक्ताब्जे कथितं रक्तकैरवे । कृतान्तो दैवे सिद्धान्ते यमाकुशलकर्मणोः ॥ ३८ ॥ केवलं त्वेकके दृष्टं तथा कृत्स्नेऽवधारिते। करेणुः करिहस्तिन्योः कर्णिकारेऽपि दृश्यते ॥ ३९ ॥ क्रमुकः पट्टिकालोधे गुवाके ब्रह्मादारुणि । कोषः पेश्यां धने दिव्ये परिवारे च कुड्मले ॥ ४० ॥ कौलीनं स्यात् कुलीनत्वे प्राणिने जनोदिते । कार्मणं योगविद्यायां कर्मकारे कुपूरुषे ॥ ४१ ॥ ३. .. G, Iol and IO क. २. G. कर्णान्दूरुतीक्षि. IO समा. 10% कर्मण.

·नानार्थसङ्ग्रहः २७ कीनाशः कर्षके दृष्टः कन्दन्तिकयोरपि । कान्ता स्त्रियां प्रियङ्गौ च कान्तः प्रियमनोज्ञयोः ॥ ४२ ॥ केशरो वकुले दृष्टः पुन्नागे नागकेसरे । कलिङ्गाख्या शक्रफले धूम्याटे तिक्तकेसरे ॥ ४३ ॥ किर्मी हाटकपुध्यां च शालापलालयोः लाशयोः] क्वचित् । कुञ्जरा पाटलायां स्यात् धातक्यां कुञ्जरो गजे ॥ ४४ ॥ कूर्चिका तूलिकायां स्यात् शुचिपांगुडकेषु च सूचिकाकुटयोरपि] । कक्ष्यापाल औपरिके शूरपाले च कीर्तितः ॥ ४५ ॥ कूपोऽन्धौ गुणवृक्षे च कचिद्गर्तेऽपि दृश्यते । कुल्याख्या जलप्रणालीसरितोः कुलजेऽस्थनि ॥ ४६॥ कलकण्ठः परपुष्टे दृश्यते केलवाचिनि । कौपीनं त्वपकार्ये च गुह्यचीरे प्रभाषितम् ॥ ४७ ।। कक्ष्या साम्ये गजरजौ मेखलायां प्रकोष्ठके। कमठः कच्छपे दृष्टो भाण्डभेदेऽपि कुत्रचित् ॥ ४८ ॥ काकाल्योषध्यां काकोलो द्रोणकाके विषान्तरे । करणं कथितं सूत्रे मण्डले करभूषणे ॥ ४९ ॥ कुषीदो जिगीषाशून्ये कुषीदं वृद्धिजीवने । कोटिरस्रौ प्रकर्षे च सङ्ख्याभेदेऽटनौ तथा ॥ ५० ॥ कीला कफोणिदेशेऽपि कोलः स्थाण्वर्चिषोरपि । कदली मृगभेदेऽपि पताकामोचयोरपि ।। ५१ ॥ १. G, Iol and IO- read कक्षपाल औपरिके शुनापाले च कीर्तितः। The reading adopted above is based on the Nānārthā. rņavasarksepa of Kesava. G. परवाचिनि. २.

·२८ मजयपालविरचितः कात्यायनी भवेद्गौर्यो भिक्षुकाधनयोषितोः । कामगुणः स्मृतो रागे विषयाभोगयोरपि ॥ ५२ ॥ कविर्विदुषि शुक्रे च स्यात्कवी तु खलीनके । किंशब्दः कथिते क्षेपे प्रश्ने कुत्सावितर्कयोः ॥ ५३ ।। कनिष्ठश्च कनीयांश्च यून्यत्यरूपे च क्षुल्लके । करभः पाणेः कनिष्ठाया मणिबन्धान्तरुष्ट्रयोः ॥ ५४ ॥ कपालं मस्तकास्टिन स्यात् घटाद्यवयवे तथा । कुवलं कोले नीलाब्जे कलुषं पाप आविले ॥ ५५ ॥ केशवांश्च [केशरश्च] कणे विष्णौ कारणं हेतुघातयोः । कन्दलं करिणीवाल्यां कुलालं कुण्डशिक्ययोः ।। ५६ ॥ कार्मुकं कमठे चापे केशवः केशिकृष्णयोः । करालो दन्तुरे तुझे कान्तारं वनदुर्गयोः ।। ५७ ॥ कितवो धूस्तूरे धूर्ते किष्कुर्वितस्तिहस्तयोः । क्लीवः क्षुद्रेऽलसे षण्डे कच्छपी त्वलिवीणयोः ॥ ५८ ॥ कर्षनद्यां करीषामौ केशरी सिंहवाजिनोः । कृच्छू प्रायश्चित्ते दुःखे कुजोऽकारकभूरुहोः ॥ ५९ ।। करजः करम्जे नखे कोकश्चक्राहये वृके । कन्चुकी सर्प स्थापत्ये कलकोऽझापवादयोः ॥ ६० ॥ १. 101, I0% and G read कात्या. बम्युमायामर्धा भिक्षुक्यधवalfaat: 1. The reading adopt. ed above is found in R. ted here is based on Hema. candra's Anekārthasangraha III, 25. IO कम्दल p. 351. २. I0' यांसशज. ३. I0' and IO खटके. G.भल्लुके ॥ The reading adop: ५. Iol धूर्त धूस्तूरे. ६. I0 कर्षः Gक: G and 10% add to ·नानार्थसङ्ग्रहः २० केन्दनं रोदने हाने कदम्बः शरपक्षिणोः । कलत्रं जघने पल्यां कुजो हनुनिकुन्जयोः ॥ ६१ ।। कलितं गृहीते ज्ञाते कर्बुरं हेमचित्रयोः । कैतवस्तु छले ते कृष्टिविदुषि कर्षणे ॥ ६२ ।। कृषकः कर्षके फाले करो नक्षत्रहस्तयोः । दिग्वस्तुनि तरौ वृन्दे कृपीटमुदरेऽम्भसि ॥ ६३ ॥ कृतं युगेऽपि पर्याप्त व्यान्मांसादरक्षसोः । कारुजः कलभे नाकौ कल्माषश्चित्रकृष्णयोः ॥ ६ ॥ कन्दं मूले चाभेन्ने कृमिः स्यात् कीटलाक्षयोः । कुसुमं पुष्पे स्त्रीपुष्पे कौलेयकः श्वकुल्ययोः ॥ ६५ ॥ अतोऽव्ययानि कथ्यन्ते कु पापेऽल्पजुगुप्सयोः । किं प्रश्ने च जुगुप्सायां किमुत प्रश्नबाढयोः ।। कं शिरस्सुखतोयेषु किल संभाव्यवार्तयोः ॥ ६६ ।। ॥ इति कादिः ॥ E 1. R reads क्रन्दनं ऋणरावे माहाने च निगवते.

·: [खकारः] खरस्तु गर्दभे तीक्ष्णे दुम्पर्शे राक्षसान्तरे । खलं भूस्थानको षु खलस्तु क्रूरनीचयोः ॥ १ ॥ खनकश्चित्ततत्त्वज्ञे मूषिके चावदारके । खोलकः पाकभेदे तु पूगकोषशिरस्त्रयोः ॥ २॥ खिलिकस्तु शिवाभेदे खटाङ्गे च खिखीरवे । खेटः कफे मृगव्ये च ग्रामभेदे च कुत्सिते ॥ ३ ॥ खटस्तु लागले कूपे खाते टके च कतृणे । खाटिरेकाहे खर्वे किणे शेवरथे तथा ॥ ४ ॥ खदिरी शाखभेदेऽपि खदिरो दन्तधावने । खेलिः काश्यां गीतैस्तुतौ बाणार्कपक्षिजन्तुषु ॥ ५ ॥ खैपूराख्या पूगे वेष्टे खमाकाशे दिवीन्द्रिये । खङ्गो गण्डके निस्त्रिंशे खर्जुर फलरूप्ययोः ।। सावाक्यभूषासु सान्त्वने ॥ ६ ॥ ।। इति स्वकारः ॥ १. ३. 101 and 102 खपुराख्या. 101 किणीशरुधे. G गीतं तु ताजा. २.

·[गकारः] गोशब्दः कथितो बाणे वाचि दिखज्रयोजले षण्डनेत्रमयूखेषु भूमौ स्वर्गे च दृश्यते ॥ १ ॥ गौरः कनकसंकाशे सिते शुद्धे च कीर्तितः । गौरी त्वष्टमवर्षीया [स्त्वष्टवर्ष] कन्या हिमालयतनूजयोः ॥ २ ॥ गुरुमहति पित्रादौ दुर्जये सुरमन्त्रिणि । निषेकादिकरे चापि भवेल्लैघुविपर्यये ॥ ३ ॥ गुणो मोामप्रधाने सत्त्वादौ व्यसश्रिते । शुक्लादावपि सन्ध्यादौ स्तम्भे सौर्यादिसूदयोः ॥ ४ ॥ ग्रहणं स्यादुपालब्धौ चन्द्रसूर्यग्रहे तथा । स्वीकारादरवन्दीपु प्रत्यये ग्रहणी रुजि ॥ ५॥ गन्धर्वः पशुभेदे च गायने खचराश्वयोः । अन्तराभवसत्त्वे च ग्राहो ग्रहावहारयोः ॥ ६ ॥ गव्या गवां गणे गव्यं गोक्षीरादौ च गोहिते । रागवस्तुनि मौर्या च गोधा तलनिहाकयोः ॥ ७ ॥ गुह्योऽस्वैरिणि पक्षे च गृहसंक्तमृगाण्डजे । गृह्या शाखापुरे प्रोक्ता गुह्यं रह उपस्थयोः ॥ ८ ॥ गोपो गोष्ठनियुक्तेषु चलने ग्रामनियुने[?] । गोपी स्याच्छालिँबायां तु गोपतिः षण्डसूर्ययोः ॥ ९ ॥ १. R reads this and the next ardha thus :-गुरुनिषेकादिकरे पित्रादौ सुरमन्त्रिणि. २. IO and IO दुर्जने. ३. Iol and IO लघुषि पर्यये. ४. IO सस्ये, IO: वैरिणि. Iol and IO'शक्त. Iol and IO° गुह्यां ह. Iol and IOP शाविरायां [शारि. वायां].

·३२ मजयपालविरचितः गोत्रं कुले चेले नानि गोत्रस्तु धरणीधरे । गोत्रा भुवि गवां वृन्दे गृहं दारेषु वेश्मनि ॥ १० ॥ गात्रं गजाग्रजङ्खायामने वपुषि च स्मृतम् । गुच्छो हारप्रभेदे च कलापे स्तबके मतः ॥ ११ ॥ गर्भो भ्रूणे भवेत्कुक्षौ शिशौ पनसकण्टके । गन्धनं सूचनायां स्यादुत्साहे च प्रकाशने ॥ १२ ॥ ग्रामः पुरे जनावासे शब्दादिपूर्वको गणे। गन्धवहा तु नासायां गन्धवाहोऽनिले मृगे ॥ १३ ॥ गोपुरं पुरि पूरि कैवमिस्तकेऽपि च । गन्धः सुगन्धिनि स्तोके सुरभौ घाणसकते ॥ १४ ॥ गुल्मो घट्टेऽथ सेनायां विटपातभेदयोः । महो राहो पूतनादौ निर्बन्धेऽर्कादिपात्रयोः ॥ १५ ॥ गणना रुजि विद्यायां खड्गे वटचतुष्टये । गञ्जः खनौ भाण्डगृहे गञ्जा तु मदिरालये ॥ १६ ॥ गणः सैन्यान्तरे वृन्दे संख्यायां प्रथमे बले । गोर्लेको गुडके गोलो जारतो विधवासुते ॥ १७ ॥ गोरक्षजम्बुगोधूमे तथा गोरक्षतण्डुले । गोकणोंऽनामिकाङ्गुष्ठमाने सपै मृगान्तरे ॥ १८ ॥ गोष्पदं तु गवां गेंम्ये गोपदेऽथ मिते तथा । गर्जितं मेघनिस्वाने गर्जितो मत्तदन्तिनि ॥ १९ ॥ G अले, १. Rधने वादे p. 752. १. G गोत्रं तु. G मस्तके. IOl and IO* गोलके. G गुम्फे गोपथे.

·नानार्थसङ्ग्रहः गुहः स्कन्दे गुहाज्ञायां पृश्निपर्यो च गहरे । गण्डूषा मुखपूर्णे च गण्डूषः प्रसृतोन्मिते ॥ २० ॥ गतिर्वमनि यात्रायामुपायादेशयोरपि । प्रस्तं ग्रासीकृते दृष्टं विलुप्तपदवाचि च ।। २१ ॥ गदोऽच्युतानुजे रोगे गदा शस्त्रान्तरे मता । ग्रामणी पिते श्रेष्ठे भोगिकाधिपयोरपि ॥ २२ ।। गुंडा स्नुहीगुडिकयोः गुड ऐक्षवगोलयोः । गुजा स्याद्वाद्यभाण्डे तु काकचिच्च्यामपि क्वचित् ॥ २३ ॥ गिरिगैरेयके क्रीडागुडे शीर्णे महीधरे । गाण्डीवं गाण्डिवं चापि कोदण्डे पार्थधन्वनि ॥ २४ ॥ गणिका करिणीयूथ्योर्वेश्यायामग्निमन्थयोः । गेयो गते गीते] विगातव्ये गरुत्मान् खगतार्ययोः ॥ २५ ॥ गडुः कण्ठे गुडे कुजे ग्रावा भूमिधराश्मनोः । गम्भीरो जम्बिरे बिम्बे[?] गाथा वाग्भेदपद्ययोः ॥ २६ ॥ गोप्यो दासीसुते रक्ष्ये गहनं गहरे बने । गोविन्दो विष्णौ गोऽध्यक्षे गाङ्गेय हेमभीष्मयोः ॥ २७ ॥ गुन्द्राख्याब्दे शरे फल्यां गैरिकं धातुरुक्मयोः । गुणन्यभ्यासे तरुण्यङ्गे ग्रहराजोऽर्कचन्द्रयोः ॥ २८ ॥ adds another ently and ardha : २. ३. on Iol and IO- गृहकन्दे. G यातायां. Sarvānanda Amara II-iv-106 गुडस्नुहीगुडकयोः Bhānujion Amara II-iy-105. गुडश्व स्नुहीगुडयो. G. वीणागुडे. R reads this ardha differ- गिरिगण्डौ गैरिकेऽपि क्रीडायां चापि शैलयोः[? || नेत्रामयविशेषे च पूज्ये च गिरिरक्षिवत् ॥p. 650. Iol and IO% गुणान्या- IO शून्यझे. ६. ४.

·भजयपालविरचितः गोमुख लेपने वाद्ये गहरं विलदम्भयोः । गायत्री वृत्ते खदिरे गतं ज्ञाते गतौ तथा ॥ २९ ॥ ॥ इति गकारः ॥ E १. The following additional vorses under $17 are attributed to Ajaya and they are:- गहरे सिझपुच्छयां च गुहा पाण्मातुरे पुमान् । R p. 257. गृष्टिरेकप्रसूतायां वराहक्रान्तयोः पुमान्। R p. 308.

·है [घकारः] घनोऽब्दे दाढथै संघाते विस्तारे लोहमुद्गरे । मुस्ते घनं सान्द्रे वाद्ये घृतमिद्धेऽम्बुसर्पिषोः ॥ १ ॥ भवेद्धनरसो नीरे सान्द्रनिर्यासयोरपि । घरिका वाद्यभेदे वादित्रे लगुडे तथा ॥ २ ॥ घनाघनो मत्तनागे वैषुकाब्दमहेन्द्रयोः । धनसारस्तु कर्पूरे दक्षिणावर्तपारदे ॥ ३ ॥ पोषस्तु खरभेदे स्यानोपपल्लीनिनादयोः । घटा संघाघटनयोः करिसंघट्टनेऽपि सा ॥ धर्मः स्वेदोष्णयोग्रीष्मे घृणा दयाजुगुप्सयोः ॥ १। ॥ इति षकारः ॥ १. G. घृतमायाम्बु. ३. G. उप्पयोः २. G. वर्षका.

·* [चकारः] चित्रा सुभद्राखुपयोः सरिन्नक्षत्रभेदयोः । गैवाक्ष्यां चित्रतिलक आलेख्ये कबुरेऽद्भुते ॥ १ ॥ चक्रं सैन्ये रथाङ्गे च राष्ट्रे दम्भान्तरे तथा । आयुधे सलिलावर्ते चक्रो रथाङ्गनामनि ॥ २ ॥ चन्द्र सुवर्णे कपूरे चन्द्रः काम्पिल्लसोमयोः । स्याहर्हिचन्द्रके काम्ये चेलं गर्हितवस्त्रयोः ॥ ३ ॥ चिलमीलिका तु खद्योते कण्ठीभेदे च विद्यति । चपलाख्या रसे लोले शीघे चाप्यचिरद्युतौ ॥ ४ ॥ चमसः पर्पटे पात्रे पिष्टभेदे च लड्डुके । चिलन्तु सह चुल्लेन क्लिन्नाक्षे क्लिन्नलोचने ॥ ५ ॥ चैत्य उद्देशवृक्षे स्यात् चैत्यं चिह्ने जिनाण्डजे [जिनालये] । चटुश्चाटुनि विज्ञातः स्तुतावथ पिचिण्डके ॥ ६ ॥ चरणो वेदशाखादौ पादपादपमूलयोः । चलनं भ्रमणे पादे दृष्टं वस्त्रान्तरेऽपि च ॥ ७ ॥ चतुरश्चक्रगण्डौ स्यात् दक्षे लोचनगोचरे । चतुष्की मशके हो भवने यष्टिकान्तरे ॥ ८ ॥ . ६. २. G. भूपयो: G. गवाक्षचित्रं. G omits सैन्ये. IO कम्पिल्ल. IO चिलिमिनिका. ८. G. कन्थे. G. द्रुतौ. IOl and G. चुल्ली. G. ण्डके. IO शुण्डौ. ९.

·नानार्थसङ्ग्रहः चामरपुष्पो माकन्दे काशकेतकयोरपि । चिरण्टी तु सुवासिन्यां यौवनान्वितयोषिति ॥ ९ ॥ चूर्णवाग्वासयोगे तु धूलिक्षारप्रमेदयोः । चन्द्रहासो रावणासौ खड्गमात्रे चै दृश्यते ॥ १० ॥ चिपिटः पिष्टभेदे स्यात् तथा टिप्पितरि स्मृते चिपिटकः स्मृतः] । चिकुरश्चञ्चले दृष्टः केशपादपभेदयोः ।। ११ ॥ चर्चा देव्यां च चिन्तायां स्थासकेऽपि प्रकीर्तितः। चञ्चुः स्यात्तोटौ वरण्डे चोक्षो गीतमनोज्ञयोः ॥ १२ ॥ चित्रभानू रवावग्नौ चक्री विष्णौ भुजङ्गमे । चित्रको भेषजे व्याने चक्रपादो रथे गजे ॥ १३ ॥ चोद्यं चित्रे चोदनीये चारश्चरप्रवासयोः । चयो वृन्दे प्रबन्धे च चितिश्चित्यासमूहयोः ॥ १४ ॥ चूडा शिखायां वेडभौ चरश्वारेऽथ चञ्चले । चर्म स्यात्त्वचि फलके चिह्नमङ्कपताकयोः ॥ १५ ॥ चराचरश्चरे लोके चहव्यान्नभाण्डयोः । अन्वाचये समाहारे चान्योन्यार्थे सुमुच्चये ॥ १६ ॥ ॥ इति चकारः ॥ १. Iol and G. चामरः पुष्पो- द्रमाकन्दे. २. G. मात्रेऽपि. ३. I0% स्तासके. G. वलभी, Rattributes to Ajaya the following additional verse:- प्रकीर्ण चामरं क्लीवं चमरं चापि रक्ष्यते p. 470.

·[छकारः] छत्रा मधुरिकायां स्यात् छत्रमातपवारणे । छाया पङ्क्तौ दीप्त्यभावे प्रतिमार्कस्त्रियोस्त्विषि ॥१॥ छेको गृहासक्तपक्षिमृगयो गरे तथा । छिकुरः पक्षिभेदेऽपि गृहबभौ भुनङ्गमे ॥ २ ॥ छलं छद्मस्खलितयोश्छदनं पत्रपक्षयोः । छदो गरुति पत्रे च छन्दनं रहसि स्मृतम् ॥ ३ ॥ छन्दः श्रुतौ गायत्र्यादौ छद्म कैतवसाधने । छिद्रं स्याद्दूषणे गर्ने छन्दः स्यादाशये वशे ॥ ४ ॥ ॥ इति छकारः ॥ G. दनयोः Gomits स्वात् . २. IO विस्मृते ·+ [जकारः] मन्या नवोढाभृत्यादौ जामातुरपि वत्सले । जननीये जनितरि जन्य कौलीनयुद्धयोः ॥१॥ जगती पिष्टपे लोके पृथ्वीछन्दोविशेषयोः । जगत्त जङ्गमे दृष्टं जिनोऽर्हति तथागैते ॥ २ ॥ जीवको भैषज्यभेदे क्षपणे वृद्धिजीविनि । जन्तौ श्रेष्ठे पीतशाले जीवनं वर्तनाम्बुनोः ॥ ३ ॥ जीवातुः कथितो जीवे तथा जीवितभेषजे । जृम्भितं जृम्भणोत्फुल्लप्रवृद्धेषु विचेष्टिते ॥ १ ॥ जीवो जन्तौ गुरौ जीवं प्राणे जीवा धनुर्गुणे । जिगीषाशब्द उद्दिष्टो व्यवसायजयेच्छयोः ॥ ५ ॥ जटा केशविकारे स्यान्मांसीपादपर्मूलयोः । जघनं तु केटीपूर्वभागे योषित्कटावपि ॥ ६ ॥ भवेजनपदो देशे जने च परिकीर्तितः । जयनं तुरगादीनां सन्नाहे विजयेऽपि च ।। ७ ।। ज्योत्स्ना चन्द्रमसो भासि स्फुरज्ज्योतिर्निशि स्मृता । ज्योतिर्दीप्त्यमितारासु वेदानान्तरनेत्रयोः ॥ ८ ॥ जगलः पिष्टमये स्यान्मोदके कितवे तथा । जैवातृकः सुधारश्मावायुष्मति कृषीवले ॥ ९ ॥ १. . G. विष्टपे. G. गमे. G. मालयो.. Iol and IO घटी. २. ५. ३. 101 and Gadd 1 ·१० अजयपालविरचितः जातिश्छन्दसि सामान्ये मालत्यां जन्मगोत्रयोः । ज्यायान् ज्येष्ठे चातिशये प्रशस्येऽतिजरत्यपि ॥ १० ॥ जालं कोरक आनाये दम्भे गवाक्षवृन्दयोः । जीवितेशो यमे ख्यातो वल्लभे च धनागमे ॥ ११ ॥ जम्भो दमे च जम्भीरे दैत्यदन्तप्रभेदयोः । जर्जरः कथितो जीर्णे शकचजे च कोकिले ॥ १२ ॥ जघन्यं गर्हिते पश्चात् जिष्णुः पार्थेन्द्रजेतृषु । जङ्गलं निर्जले मांसे ज्वलितं दग्धभास्वतोः ॥ १३ ॥ जठरं कठिने कुक्षौ जातं जन्मनि संभृतौ। जिमस्तु कुटिले मन्दे जामिः स्वसृकुलस्त्रियोः ॥ १४ ॥ जम्बुको वरुणे फेरौ जीमूतोऽब्दे नगान्तरे । जघन्यजोऽनुजे शूद्रे ज्या पृथिव्यां धनुर्गुणे ॥ १५ ॥ जया गौरीजयन्त्योश्च जवा पुष्पे जवा जपे । जम्बालः शैवले पक्के जोषं तूष्णी सुखेऽव्ययम् ॥ १६ ॥ ॥ इति जकारः ॥ १. २. IO दग्धतास्वतो. R reads this ardha thus:- प्रहरे संयमो[?]जामिः स्वसूकुलनियोः p. 732. -

·[झकारः]
झल्लरिः केशचक्रे च शुद्धे क्लेदेऽपि दृश्यते ।
झिल्ली कीटोन्तरे स्थालीलमदग्धान्धसि स्मृता ।।
सषा नागवलायां स्यात् झषो मत्स्ये झषं खिले ।। १ ।।
॥ इति शकारः ।।
IO'राम्बरे.

·[टकारः] रहरी वितथाख्याने लम्पापटहवाद्ययोः । टगरष्टाणाक्षारे केकराक्षेऽपि से स्मृतः ॥ १ ॥ ॥ इति टकारः ॥ १. I0.संमवः, ·[डकारः] डिम्भः शिशौ च मूर्ख च डिम्बः प्लीहनि विप्लवे ॥ १ ॥ ॥ इति डकारः ॥

·[तकारः] तलस्ताले चपेटे च तलं चाधःस्वरूपयोः । कार्यबीजे प्रकोष्ठे च ज्याघातवारणे मतः ॥ १ ॥ तारो गाढस्वने मुक्तशुद्धौ निर्मलमौक्तिके । तारं रूप्ये तार इव तारा च नेत्रमध्ययोः ॥ २॥ तालो गीतिक्रियामाने मध्यमाङ्गुष्ठनामिते । तृणराजे हस्ततले तालं तु हरितालके ॥ ३ ॥ तीर्थ क्षेत्रेऽध्वरे पात्रे शास्त्रे सलिलगोचरे । योषिद्रजस्युपाये स्यादुपाध्याय च मन्त्रिणि ॥ ४ ॥ तन्त्री वीणागुणे नाड्यां तन्त्रं द्वयर्थे परिच्छदे। तन्तुवाये वरे जायौ सिद्धान्ते राष्ट्रवृद्धयोः ॥ ५ ॥ तरलो भास्वरे हारे हारमध्यमणौ चले। तरला सुरायवाखोस्त्रिदिवः खे सुरालये ॥ ६ ॥ तमोपहस्तमोनुच्च मार्तण्डे वहिचन्द्रयोः । तृष्णातर्षतृषशब्दाः पिपासायामथेप्सिते ॥ ७ ॥ तपस्विनी जटामांस्यां तपस्वी तापसे मतः । तपो धर्मे व्रते चापि तपा माघे च दृश्यते ॥ ८ ॥ तुला पलशते माने सादृश्ये स्तम्भपीठके । तमो राहौ तमः शोके गुणभेदतमिस्रयोः ॥ ९ ॥ IO.घाते विचारकल्पके. IO.गीत. ३. I0.सतामांस्यां. IOP. तपस्वी दया यती. IO and G. सुम्भपीठके. २.

·नानार्थसङ्ग्रहः ४५ तीक्ष्णं विषे रणे लोहे कथ्यते खरयोगिनोः । व्यङ्गटः शिक्यभेदेऽपि धौताञ्जन्यां च कुत्रचित् ॥ १० ॥ तालितं 'तौलितपट वाद्यभाण्डे गुणे तथा । त्रुटि: कालप्रमाणे स्यादेलायां संशये लवे ॥ ११ ॥ तमिसा तामैसीरात्रौ दृश्यते च तमस्तैतौ तस्पं कलत्रे शयने गृहभेदे च दर्शितम् ॥ १२ ॥ तातगुः क्षुद्रताते स्यात्तथा तातहिते मतः । तोक्ममभ्रे तोक्म यवे] हरिन्मात्रे कर्णयोर्मलकेऽपि च ॥ १३ ॥ तिलकं चित्रके क्लोम्नि जटुलद्रुमभेदयोः । ततं वीणादिवाये स्याद्व्यासविस्तृतयोरपि ॥ १४ ॥ तितिलं नन्दके ज्ञातं करणे तिलपिच्चटे । तारलं तप्तमात्रे स्यात् तायनोऽपि बजे मतः ॥ १५ ॥ तिक्ता स्यात्कटुरोहिण्यां तिक्तस्तु सुरभौ रसे । तलिमं कुटिले तल्पे त्रपु रङ्गे च सीसके ॥ १६ ॥ त्रयी वेदे त्रिविद्यायां त्वक् चर्मणि प्रकथ्यते । तुङ्गो महति पुन्नागे तक्षकस्तक्षनागयोः ॥ १७ ॥ तरस्वी वेग अनिले त्याग उत्सर्गदानयोः । तृणता तृण चापे च त्रेता वहिनये युगे ॥ १८ ॥ तरणि सहार्केषु तरुणं युवनव्ययोः । तोदनं व्यथने तोत्रे तलिनं स्वच्छलेशयोः ॥ १९ ॥ . २. ६. IO. तुलित. IO. तामसो. IO. तलस्तनो. 10. कर्णयोमैले विस्तरे. IO. ताम्रलं. IO adds रष्टस्वरसक्षितकविश्व. कस्मिदोः IO. त्यागावुत्सर्ग. ३.

·अजयपालविरचितः तुषोऽक्षधान्यत्वचोस्त्विट् कान्तौ च भासि च स्मृता । तानं वर्णान्तरे शुद्धे तन्त्रीनिद्राप्रमीलयोः ॥ २० ॥ तेमनं व्यञ्जने क्लेदे तामो भीषणदोषयोः । तोकं स्यादात्मजे पुत्र्यां तुषारः शीकरे हिमे ॥ २१ ॥ तिष्य नक्षत्रके मासे तायः स्याद्गरुडाश्वयोः । तारा बले तथा वेगे तेजोंऽशौ बलशुक्रयोः ॥ २२ ॥ तावन्मानेऽवधौ कास्न्येऽवधराणे ..तथा व्ययम् । तिरोऽन्त तिर्यगर्थे तु स्यादेऽवधारणे ॥ २३ ॥' ॥ इति तकारः ॥ . - R attributes to Ajaya the following additional verses : तालस्कम् तमाल: स्यात् स्वङ्गेऽपि तिलके पुमान् ॥ P 417 [तुस्थ] भन्यत् कृत्रिमं स्याद्रसाशनम् ॥ P 566.

·[दकारः] दक्षिणा दानभेदे च दक्षिणो वामतोऽन्यतः । सरले दक्षिणोद्भूते परच्छन्दानुवर्तिनि ॥ १ ॥ दायः स्याद्धौतके द्रव्ये लयादिदानयोरपि । विभक्तव्यपितृद्रव्ये दृष्टः सोल्लुण्ठभाषणे ।। २ ।। दृढं गाढे दृढः स्थूले दृढः स्याद्बलवत्यपि । द्वितीया कथ्यते पत्न्यां पूरण्यामपि च द्वयोः ॥ ३ ॥ दिग्धो विषाक्तविशिग्वे लिप्ते स्नेहप्रवन्धयोः । दुग्धतालीयशब्दोऽयं दुग्धांशे दुग्धफेनैके ॥ ४ ॥ दण्डो दमे चै मन्थाने सेनायां लगुडे तथा । दशा वर्ताववस्थायां वसनान्तरचेतसोः ॥ ५ ॥ द्रोणोऽर्जुनगुरौ वृद्धे काकमानप्रभेदयोः । दशमीस्थो नष्टबीजे स्थविरे च स्मृताशने ॥ ६ ॥ दृग्दृष्टी दर्शने बुद्धौ लोचने दृक् च वीक्षके । देर्शनं स्वप्नधीज्यासु नेत्रशास्त्रोपलब्धिषु ॥ ७ ॥ दुरोदर पणे छुते दुरोदरोऽक्षदेविनि । द्रविणं ह्यसुरद्रव्ये कथ्यते च पराक्रमे ॥ ८ ॥ द्रव्यं तु भेषजे भव्ये द्रविणे पित्तले तथा । दाक्षायणी स्मृता गौर्यामश्विन्यादौ प्रकथ्यते ॥ ९ ॥ IO.तु बसनाधर. IO. ol . दशन: IO". केळके. IO". दमेऽथ. १. ६. IO. न्या..."संहते.

·अजयपालविरचितः दिवाभीतो भवेचौरे पेचके कुमुदाकरे । दशनोच्छिष्ट उच्छाये चुम्बनाधरयोरपि ॥ १० ॥ दरो भये तथा गर्ने मनागर्थे दराव्ययम् । दिवाकीर्तिस्तु चण्डाले नापिते च प्रयुज्यते ॥ ११ ॥ दक्षस्तु निपुणे शंभुवृषे धातरि कुक्कुटे । दवदावौ वनामौ स्यात्कानने कथितः क्वचित् ॥ १२ ॥ दृष्टान्तशब्द उद्दिष्ट उदाहरणशास्त्रयोः । देवलं व्यवहारे च जिगीषाक्रीडयोरपि ॥ १३ ।। दुन्दुभिः कथ्यते भेर्यामक्षबिन्दुत्रिकद्वये । दुर्जातं व्यसने दृष्टमसम्यग्जातवस्तुनि ॥ १४ ॥ दर्शः पक्षान्तयोगे स्यात् दृष्टौ सूर्येन्दुसङ्गमे । द्वीपवती भवेन्नद्यां द्वीपवान् जलधौ नदे ॥ १५ ॥ दानं करिमदाहत्योः खण्डनावनशुद्धिषु । दुकूलं सूक्ष्मवसने क्षौमेऽपि परिकीर्तितम् ।। १६ ॥ देवो राज्ञि सुरे देवी महिषीमूकयोरपि । ईन्द्रं रहस्यमिथुनकलहेषु तथा युगे ॥१७॥ द्योदिवौ नभसि स्वर्गे दमो दमनदण्डयोः । दायादस्तनये ज्ञातौ दीक्षा तु यजनेऽर्चने ॥ १८ ॥ दवो नर्मणि निर्यासे दूधणो मुकुरे विधौ । दिवौकाश्चातके देवे द्वापरः संशये युगे ॥ १९ ॥ द्विजो विप्रेऽण्डजे दन्ते द्युतिः कान्तित्विषोरपि । दस्युः शत्रौ च चौरे च द्रुतं शीघ्रविलीनयोः ॥ २० ॥ 1. I0. चाण्डाले. दुतिं. IO1. गमनेऽपि प्रयुज्यते. 10. पृन्दं. ३. 10. २. १.

·नानार्थसङ्ग्रहः ४९ :स्थयोः। दुमो वृक्षे पारिजाते द्विजिलो भुजगे खले। दुर्गतिर्नरके दुःखे दिष्टिरानन्दमानयोः ॥ २१ ॥ द्वार तु द्वायुपाये च दर्शको द्रष्टद्वाः दुर्वण कुवर्ण रूपे दुर्विधौ भुजगे खले ॥ २२ ॥ दलं पत्रे दलः खण्डे दिष्टाख्या 'विधिकोलयोः । दाला यानान्तरे नाल्यां दतोऽद्रिकटके वटे । दीप्तं स्फुरत्प्रभे दग्धे दाधोदेवदारुणोः ॥ २३ ॥ ॥ इति दकारः ॥ ER ION दसौद्रि. IO दुगते. IO" म्याधि. ..

·[धकारः] धर्माख्या सोमपे न्याये यागाद्याधारकर्मसु । दयाहिंसास्वभावेषु सादृश्ये साधुसङ्गमे ॥ १ ॥ धातुः स्याद्रसरक्तादौ महाभूते च तद्गुणे । श्लेष्मादावश्मविकृतौ चक्षुरादौ च कीकसे ॥ २ ॥ ध्रुवं नित्ये शश्वत्त ध्रुवश्च स्वान[स्थाणु]कीलयोः । निश्चितेऽपि ध्रुवा शालपर्यो सग्गीतिभेदयोः ॥ ३ ॥ धावनी स्यादौताञ्जन्यां रजन्यां धावनं गतौ । शौचे शीघ्रगतौ चापि धनदो दातृयक्षयोः ॥ ४ ॥ धारा सन्ततौ सैन्याने खङ्गाङ्गे वाजिनां गतौ धवली गोप्रभेदे च वरुणस्य फले तथा ।। ५ ।। धिष्ण्यं स्वाधा[स्थाना]मिदेहेषु नक्षत्रबलयोरपि । धनुः स्थलेऽथ कोदण्डे धन्वा तु मरुमण्डले ॥ ६ ॥ धराख्या कथिता भूमौ शैलकासितूलयोः । धिषणः स्यात्सुराचार्ये धिषणा बुद्धिनिद्रयोः ॥ ७ ॥ धाम तेजसि गेहे च प्रभावजन्मनोरपि । धर्मराजो यमे बुद्धे कथ्यते च युधिष्ठिरे ॥ ८ ॥ धात्री त्वामलकीभूम्योरुपमातरि चेष्यते । धृतिः सौख्ये च धैर्ये च धारणे चाध्वरे स्थितौ ॥ ९ ॥ धवला गवि धवलश्चारौ शुभ्रे वृषे वरे । ध्वजो लिङ्गे पताकायां चिह्ने पूर्वदिशो गृहे ॥ १० ॥ १. IO स्वानि, IO भारिणे, ·नानार्थसङ्ग्रहः ५१ धनं तु गोधने वित्त धनञ्जयोऽमिपार्थयोः । धीरः संख्यावति धैर्ययुक्ते च कथ्यते बुधैः ॥ ११ ॥ धूर्तः खले च धूस्तूरे धूतं त्यक्ते च कम्पिते । धमनी स्याच्छिवोषध्योर्धवो वृक्षे नवे प्रभौ ।। १२ ।। धेनुका धेनुहस्तिन्यो(टिश्चातके हये । धर्षणं रतातिभृत्योः ध्वासः काके बकेऽपि च ॥ १३ ॥ धारामवतारेऽसौ धीदा सुताधियोरपि । धूमकेतुरुत्पातेऽमौ घिनिर्भर्त्सननिन्दयोः ॥ १४ ॥ ॥ इति धकारः ॥ २. IO वाजशे. १. IO2 धीरः सुधीः[भी] धैर्यवतोः बाटयनोः[१] ·* [नकारः] निष्कमष्टोत्तरस्वर्णशते हेनि च तत्पले । उरोविभूषणे कर्षे दीनारेऽपि प्रयुज्यते ॥ १ ॥ निस्सरणं भवेद्याने मारणे भवनिर्गतौ । उपाये निर्गमद्वारे नाकः स्वर्गान्तरिक्षयोः ॥ २ ॥ नागो गजे काद्रवेये नागं सीसकरजयोः । निर्वेशो मूर्छने ख्यात उपभोगे च वेतने ॥ ३ ॥ नीवी जघनवस्त्रस्य ग्रन्थौ मूलधने तथा । नभाः प्रावृषि वृद्धे च श्रावणे च नमोऽम्बरे ॥ ४ ॥ निकायो लक्षसंघे च भूरिवस्तुचये गृहे । निगमो नगरे वेदे निश्चये च वणिक्पथे ॥ ५ ॥ निर्धटः परकौलीनप्रिये निर्दयभाषिणि । निर्वातो दृढसन्नाहे निवासे वातवर्जिते ॥ ६ ॥ निवृतिर्मनसस्तोषे मोक्षेऽस्तमयबाढयोः । नेत्रमझे गुणे वस्त्रभेदेऽक्षिवृक्षमूलयोः ॥ ७ ॥ नियूही नागदन्ते च निर्यास द्वारि शेखरे । निष्कामो बुद्धिसामर्थ्य निर्गमे दुष्कुले तथा ॥ ८ ॥ निर्भर्त्सनं खलीकारे दृष्टमेतदलक्तके । निहवस्त्वपलापे स्याद्विश्वासे निष्कृतावपि ॥ ९॥ १. ३. IOl omitsच. ION धूम. Bhānuji reads faara: III-iii- 84. IO' निर्वहे.

·नानाथसङ्ग्रहः ५३ निशाचरी शिवासत्योनिशाचरोऽहिरक्षसोः । निर्यातनं वैरैशुद्धौ दाने न्यासार्पणे तथा ॥ १० ॥ निर्वासनं वधे दृष्ट नगरादेवहिष्कृतौ। नाशोऽनुपलम्भे दृष्टो निधने च पलायने ॥ ११ ॥ निर्देशः कथने दृष्ट आज्ञायां देशवर्जिते । न्युज कर्मबद्धकाले न्युब्जोऽधोमुखकुब्जयोः ।। १२ ।। नाभील मेखलाबन्धे वरस्त्रीरक्षणेऽपि च । नियामकः पोतवाहे दृश्यते च नियन्तरि ॥ १३ ॥ नन्द्यावों गेहेभेदे तथा उपरि तगर]पादपे । स्यान्नागराजिको राजहस्तिपासगणस्थयोः ॥ १४ ॥ नक्षत्र मेघशीतांशौ रेवत्यामपि दृश्यते । निष्ठा नाशेऽन्तनिष्पत्त्योर्याच्मानिर्वाहयोरपि ॥ १५ ॥ नासाद्वारोऽर्द्धकाष्ठे स्यान्नासिकायां च कीर्तिता । न्यूः सामवेदोकारषट्के चात्यन्तसुन्दरे ॥ १६ ॥ निर्याणं हस्तिनेत्रान्ते निर्गमे मरणे तथा । नितम्बः स्त्रीकटीपश्चाद्देशे योषित्कटावपि ॥ १७ ॥ निर्वृतः स्याद्विपलब्धे तथा विप्रकृतेऽपि च । निरस्तं तु विरामे स्यात् तथा त्वरितभाषिते ॥ १८ ।। नाभिः प्राण्यङ्गचक्रान्तक्षत्रियेषु नृपोत्तमे । स्यानिस्तरणमुपाये तरणेऽपि प्रयुज्यते ॥ १९ ।। १. 101 and 102 add This letter is omitted in R. p. 185. I01 बे शुद्धौ. IO° गृहे. ३. I01 नक्षत्री. ४. R reads this ardha thus:- निष्ठा काले प्रकर्षे च मर्यादायां दिशि स्मृता p. 682. ६. IO दुरित. IO क्षेत्रियेषु. ७.

·५४ अजयपालविरचितः निराकृति वाकारे तिरनध्याये] प्रत्यादेशेऽथ निर्जये । नाडी देहशिरायां स्यानालकालप्रभेदयोः ॥ २० ॥ भवेन्निरसनं घाते क्षेपणेऽपि प्रयुज्यते । निकारः स्यात्परिभवे धान्यस्योरक्षेपणे तथा ॥ २१ ॥ नियमो यन्त्रणायां तु व्रते संविदि निश्चये । निषधो देशेऽद्रिभेदे कठिने निषधाधिपे ॥ २२ ॥ निर्वाण निवृतौ मोक्षे विनाशे गजमज्जने । न्यग्रोधस्तु वटे व्यासे न्यग्रोध्योषधिकान्तरे ॥ २३ ॥ निगद्यते निशमनमालोकने श्रुतावपि । निरूपणं विचारे तु दर्शनेऽपि प्रकीर्तितम् ॥ २४ ॥ नैगमः पौरवणिजे नमः क्षपणबन्दिनोः । नीलकण्ठः शिखिन्युने नरेन्द्रो वार्तिके नृपे ॥ २५ ॥ निदेशः परिसंवादे निन्दापवादकुत्सयोः । निर्ग्रन्थः क्षपणे निःस्वे निःश्रेयसं शिवेऽमृते ॥२६॥ नरः पार्थे मनुष्येषु च] नालीकश्चाब्जबाणयोः । निसर्गश्च स्वभावेऽपि सृष्टानीकृशानुसृष्टौ नीकाश शोकयोः ॥ २७ ॥ निदाघः स्वेदोष्णो मेषु निग्रहो भर्सनेऽवधौ । निजं नित्ये तथात्मीये निशान्तं गृहशान्तयोः ॥ २८ ॥ नियतिः संयमे देवे निबोधो बोधनाशयोः । निर्गुण्डीन्द्राणीशेफाल्योर्निस्त्रिंशः प्लवखायोः ॥ २९ ॥ निहनुतिस्तु शठे शाठ्ये निधनं वंशनाशयोः । निमित्तं कारणे चिहे न्यक्षं कायनिकृष्टयोः ॥ ३० ॥ 10% omits this ardba.

·५५ नानार्थसङ्ग्रहः निषाः सङ्गतौ तूणे निपाकः खेदपाकयोः । नलिनी पद्माकरेऽब्जे नेतं बन्धनभुनयोः ॥ ३१ ॥ निभो व्याजे समाने च नगः पर्वतवृक्षयोः । नाम प्राकाश्यसंभाव्यकुत्सासु स्वीकृतेऽव्ययम् ॥ ३२ ॥ ननु प्रश्नेऽप्यनुज्ञायां संबुद्धाववधारणे । नु पृच्छायां विकल्पे नु नूनं निश्चिततर्कयोः ।। नानोभयस्मिन्नेकत्र निनिश्चयनिषेधयोः ॥ ३३ ॥ ॥ इति नकारः ।। 101 adds. ३. . R adds in this section:- नीकाशो विजने स्फुटे p.769. २, Iol उभय....कनिनिधप, ·[पकारः] प्रत्ययः शपथे हेतौ ज्ञानाधीनगमादिषु । प्रथितत्वे च विश्वासे प्रख्याते परिकीर्तितः ॥ १ ॥ पद्मोऽम्बुजे च संख्याने नागे ना च प्रकीर्तितः । पद्मं द्विरदवृन्दौ च पद्मा भोगैश्रियोरपि ॥ २ ॥ परिग्रहः कैलत्रे च मूलस्वीकारयोरपि । शपथे परिवारे च राहुँवक्त्रस्थभास्करे ।। ३ ।। पैदं भवेत् परित्राणे व्यवसायां[साये] च कीर्तितम् । वाक्ये वस्तुनि शब्दे च पताकेंश्चिह्नलक्षणम् ॥ ४ ॥ प्लवो भेके कूपे भेले गोर्दै श्वपचे प्लुतौ । प्लवं निम्नमहीभागे पक्षिभेदे जनोत्तरे ॥ ५ ॥ भवेत्परिकरो वृन्दे परिवारविवेकयोः । प्रारम्भगात्रिकानन्धपर्यङ्केषु परिच्छदे ।। ६ ॥ प्रसवः शाखिनां पुष्पे फलेऽथ गर्भमोचने । परम्परा प्रसङ्गे च जननापत्ययोरपि ॥ ७ ॥ पणो विक्रय्यशाकादिमुष्टौ छुते भृतौ ग्रहे । व्यवहारे पुराणेऽर्थे मूल्ये गण्डकविंशतौ ॥ ८ ॥ १. IO2 भाद्री. २. R. कलत्रेऽपि. R. राहुप्रस्ते च. Sarvānanda Amara III-iii-91 reads thus:-पदं स्थाने परित्राणे व्यवसायोपदेशयोः ION निपाक; IO' पादतः IO पताक...भ्याघ्रभेदे in verses ४-११ is written after भाचो- gaqghet in verse 16 IO भेगोनो. Sarvananda III-iii-163. on . भारम्भ.

·५७ ॥ नानार्थसङ्ग्रहः पक्षः सख्यौ बले साध्ये करिपार्थविरोधयोः । गरुत्सहाययोश्चुल्लीरन्ध्रे केशात्परे चये ॥ ९॥ प्रतिग्रहः क्रियाकारे सैन्यपृष्ठे पतद्ग्रहे । द्विजदेयग्रहे तस्य स्वीकारे च प्रयुज्यते ॥ १ पुण्डरीकं सितच्छत्रे सिताम्भोजे च कीर्तितम् । पुण्डरीको व्याघ्रभेदे दिग्गजेक्षुप्रभेदयोः ॥ ११ ॥ पुष्करं हस्तिहस्ताने तीर्थभेषजभेदयोः । व्योम्नि खगफले पद्मे तूर्यवक्त्रे जलेऽपि च ॥ १२ ॥ स्वभावे पङ्कजे चैव पौरामात्यादियोनिषु । सत्त्वरजस्तमःसाम्ये प्रत्ययात्प्रथमे तथा ॥ १३ ॥ पूर्णालकं पूर्णपात्रं वलयस्वीयैकज्जितम् [बलेन स्वीयकं कृतम्] । यत्र तत्र यथासंख्यं पूर्ण पटहपात्रयोः ॥ १४ ॥ प्राक् प्रत्यग् द्वितयं देशे दिशि कालेऽव्ययं स्मृतम् । प्राच्ये चैव प्रतीच्ये च वर्तमाने त्वनव्ययम् ।। १५ ।। पादोऽधौ तुरीयांशे गिरेः प्रत्यन्तपर्वते । दीधितौ तरुमूले चं पुराख्या गुग्गुलौ पुरि ॥ १६ ॥ पौरुषेयं भवेत्कार्ये पादान्तरेष्वपि क्वचित् । प्रदोषोऽपि निशाद्यायां कदाचिद्रात्रिमात्रके ॥ १७ ॥ १. These meanings seem to be those of the word प्रकृति. But none of the two mss. show any indication of an omission here; but it is likely that there was an ardha beginning with प्रकृति. २. पूर्णानकं is the reading in the majority of other lexicons; qui se may be due to a corruption in the Bengali script; Apte notes the latter reading as a variant in his dictionary. ३. I0. स्वीफयजितम्. ४. I0. पदः IO omits . ६. IOl omits च. IO. प्रदोषो दोषकालाय. 10? omits this pāda. ८.

·५८ अजयपालविरचितः प्रभवो जन्महेतौ स्यात् पयोमूले पराक्रमे । आद्योपलवधायेष्टौ पेचनं पाकडिम्बयोः ॥ १८ ॥ पक्ष्म सूत्रे च सूक्ष्मांशे नेत्रलोमनि वर्तते । दृष्टं पुष्पच्छदे चापि प्रतिघा रोषघातयोः ॥ १९ ॥ प्रग्रहो भासि योक्त्रे च वन्द्यां च नियमे तथा । तुलासूत्रे सुवर्णालौ प्रतीकोऽङ्गप्रतीकयोः ॥ २० ॥ भवेत्पतिसरः सूत्रे व्रणशुद्धौ चमूकटौ। मण्डलारक्षयोः प्रैष्ये प्रकाशः स्फुटरोचिषोः ॥ २१ ॥ प्रमाण कारणे माने शास्त्र सम्यक्प्रवक्तरि । मर्यादायां तथा नित्ये पर्णाख्या किंशुके दले ॥ २२ ।। पोलिः कर्णलतायां स्यात् प्रदेशे पङिक्तचिह्नयोः । दृष्टं श्वश्रु दृष्टश्मश्र] स्त्रियामस्रौ पर्यायेऽवसरे क्रमे ॥ २३ ॥ पर्व प्रतिपत्पक्षान्तसन्धौ विषुवदादिके । प्रन्थिप्रस्तावयोश्चापि प्रीतिः प्रेमप्रमोदयोः ॥ २४ ॥ कुरङ्गे च प्रपौत्रे च तनयेऽपि निगद्यते । परम्परा सन्तानेऽपि पङ्कः पापे च कर्दमे ॥२५॥ पाशः कर्णादिहेन्नि स्यात् समूहे केशपूर्वकः । खगादिबन्धने चापि प्रसूनं कुसुमे फले ॥ २६ ॥ परागः पुष्परेणौ स्यात् पानीयरजसोरपि । प्रतीतः प्रथितो दृष्टो हृष्टज्ञानमनीषिषु ॥ २७ ॥ See footnote 5 on page 56. IOL. प्रमाणं च लतायां. IO.....चलतायां. The reading adopted above for only one meaning is is based on Bhānuji on given for the word परम्परा. Amara III-iii-197. IO. कणादि. ३. Though the mss. show no indication there seems to be some omission here. There is a mistake here also, २. ४.

·नानार्थसङ्ग्रहः ५९ पौरुषं नृभुजोन्माने पुंसो भावे च कर्मणि । परिवेषो वेर्बिम्बे मण्डले बिम्बमण्डले] वेष्टने तथा ॥ २८ ॥ पिप्पल्याख्या वृक्षभेदे वस्त्रच्छेदविशेषयोः । प्रकरः स्तंबकपुष्पादौ [स्तबके पुष्पे] समूहेऽपि प्रयुज्यते ॥ २९ ।। पाणिरुन्मत्तयोषायां सैन्यपृष्ठाधिमूलयोः । पिनाकः स्याद्रजोवर्षे शंभोधन्वनि शूलके ॥ ३० ॥ पाचनो रन्धनद्रव्ये पाचनं पचने मतम् । पातिनी रन्धनस्थाल्यां वागुरायामपि कचित् ॥ ३१ ॥ पतङ्गः शलभे सूर्ये शालिभेदे च पक्षिणि । प्रसूतिः प्रसूते पुत्रे तनयायामपि स्मृता ॥ ३२ ॥ पवनं कुम्भकृत्पाकस्थाने स्यात्पवनोऽनिले । पक्षतिस्तु गरुन्मूले तथा प्रतिपदि स्मृता ॥ ३३ ॥ पर्याप्तं यथेष्टे शक्ते तृप्तौ निवारणे तथा । पटुस्तीक्ष्णे स्फुटे दक्षे पटोले निष्ठुरारुजोः ॥ ३४ ॥ परीष्टिः परिचर्यायां दृश्यते च गवेक्षणे । प्रदरो रोगभेदे स्याद्विदारे बाणभङ्गयोः ।। ३५॥ मुलाकस्तुर्छधान्ये स्यात् संक्षेपे भक्तिसिक्थके सक्थके] । पुलकिं चित्तवृत्ते च [?] पिशिते कर्दमान्तरे ॥ ३६ ॥ परिवारः परिजने दृष्टः खड्गपिधानके । पको विनाशेऽभिमुखे जने परिणते तथा ॥ ३७ ॥ २. 10% omits वृक्षभेदे. IOP. स्तस्पुत्रादौ. पुलीक: ६. I0. पुलाकचित्त. IO- adds प्रसिते च नराकृतो. 101. Space is left out for writing तथा. 10. IO. तुष.

·अजयपालविरचितः पक्षचर एकचरे यूथभ्रष्टे विहङ्गमे । पादपः पादपीठेऽपि तरौ पादरथे तथा ॥ ३८ ॥ पीलः पुष्पे गजे वृक्षे काण्डे तालास्थिखण्डके । प्रेतैः परेते नामृते तथा भूतान्तरेऽपि च ॥ ३९ ॥ प्रतिश्रयः सभायां स्यादाश्रये मन्दिरेऽपि च । पिण्डमाजीवने देवे निवापे गोलके तथा ॥ ४० ॥ प्रायो मरणबाहुल्यतुल्येष्वनशनेऽपि च । परीवापो जनस्थाने स्थाप्ये बीजे परिच्छदे ॥ ४१ ॥ पल्लवो विस्तरे विटपे] पिट्ने पात्रे किसलये तथा । परिघो मुद्रेऽस्त्रे च कथ्यते शूलघातयोः ॥ ४२ ॥ पुरस्कृतोऽभिशस्ते च पूजिते चाग्रतः कृते । प्रसिद्धः प्रजवख्यातकृतप्रसाधनेषु च ॥ ४३ ॥ प्रणीतः संस्कृतामौ स्याद्विहितेऽपि प्रवेशिते । पुलकः कृमिरोमाञ्चप्रस्तरेषु प्रयुज्यते ॥ ४४ ॥ पेंटलध्वनिः पिटके नेत्ररोगसमूहयोः । प्रियकः कदम्बफल्यां पीतशाले मृगान्तरे ॥ ४५ ॥ प्रकाण्डो विटपे शास्त्रे तरुशाखाशिफान्तरे । पृषञ्च पृषतो बिन्दौ प्रायश्चित्रे प्रयुज्यते ॥ ४६॥ १. 10 adds सह. २. 101 and 102 omit 791, g. 102 omits this and the next ardha. 101 and 102 read arrangt जनस्थाने स्थाप्यजीवे परिच्छदे. The reading adopted in the text is based on R. p. 724. 10%. This and the following three ardhas are omitted. Iol adds कुतरि but is an obvious mistake. १. ६.

·नानार्थसमहः प्रवणं क्रमनिने च प्रहे चतुष्पथेऽपि च । प्रकोष्ठः कूपरान्नीचे कक्षायामपि दृश्यते ॥ ४७ ।। प्रघनोऽपि बहिरेऽलिन्दके लोहमुद्गरे । पाटला गवि पुष्पे च पाटलो व्रीहिवर्णयोः ॥ ४८ ॥ परिभाषणं च नियमे निन्दोपालम्भवाक्ययोः । प्रतिग्राहः प्रग्राहस्तु] तुलासूत्रे रश्मावपि च वाजिनाम् ॥ ४ । ४भी पेचकः करिलाङ्गुलमूलकौशिकयोरपि । प्रतियत्नस्तु संस्कारे तथोपग्रहलिप्सयोः ।। ५० ॥ पत्तिः सैन्यप्रभेदे स्यात् पदातौ गमने तथा । प्रणयः प्रेमविश्रम्भयाचनासु प्रकीर्तितः ॥ ५१ ॥ प्रथमं प्रमुख चादौ प्रधाने परिकीर्तितम् । पारायणं भवेत् कास्न्ये समासङ्गेऽपि कीर्तितम् ॥ ५२ ।। परिबह) नृपा स्यात् दृश्यते च परिच्छदे । पाव चावयवे जन्तोर्वक्रोपाये च कीर्तितम् ॥ ५३ ।। पराख्या केवले श्रेष्ठे रिपौ योग्ये स्वतोऽन्यतः । भवेत्प्रतिकृतिः ख्यातौ प्रतिमाप्रतिकारयोः ।। ५४ ॥ अस्ति प्रतिहतो द्विष्टपुच्छि प्रतिस्खलितयोरपि । भवेपिप्पलकं स्यूतिसूत्रे च स्तनचूचके ॥ ५५ ।। पलाशाख्या हरिद्राक्षषटीषु [हरिद्रक्षःशटीषु] किंशुके कुले दिले । भवेत्प्रणिहितं प्राप्ते न्यस्ते चापि ससंभृते । ५६ ॥ प्लवनमः प्लवङ्गश्च मतौ वानरभेकयोः । परमं स्वीकरेऽसंख्य परमस्तु परेऽपि च ।। ५७ ॥ 9. Bhānuji on Amara II-vii-22 reads this ardha thus :- प्रथमप्रमुखे चोभे प्रधाने च प्रकीर्तिते.

·६२ अजयपालविरचितः प्रतिमानं प्रतिमेभदन्तद्वितयमध्ययोः । भवेत्प्रवचनीयाख्या प्रवाक्ये च प्रवक्तरि ॥ ५८ ॥ प्रासादो विबुधावासे निवासे च महीभुजाम् । भवेत्पवचवादस्तुवचनं वेदे कल्याणभाषिते मतैः ॥ ५९ ॥ पिण्याकः सिल्हके दृष्टस्तिलकरके च कुत्रचित् । पराक्रमः समुद्योगे प्राणमात्रे च दृश्यते ॥ ६० ॥ पराभवः परिभवे नाशेऽपि परिकीर्तितः । प्रलयो मृत्युसंवर्तमूर्छासु परिकीर्तितः ॥ ६१ ॥ प्रणाय्यो लोभनिर्मुक्ते स्यादसम्मत एव च । भवेत्परिमलः ख्यातौ गन्धे जनमनोहरे ॥ ६२ ।। प्रतिष्कषः सहाये च वार्ताहारे पुरोगमे । पिच्छल:[पित्सन्]पिपतिपन्नेतौ पतनेच्छुविहङ्गयोः ॥ ६३ ।। पूर्वस्तु पूर्वपुरुषपुरस्तादग्रजेवेपि । पिशुना मेंता स्पृकायां पिशुनः सूचके खके ॥ ६४ ॥ पुरस्तु गुग्गुलौ दृष्टः पुरं पूर्देहरश्मिषु । पवित्रं यज्ञोपवीते कुशे पूते च दृश्यते ॥ ६५ ।। प्रतिपादन प्रतिपन्ने पिटो रोमपटे मृगे। पतिः प्रभौ गतौ मूले पारावतः खंगे मृगे ॥ ६६ ॥ पुष्टो रोमणि पाषाणे पामरः खलनीचयोः । पारदः क्षपणीगुर्वोः पार्थिवो भुवने नृपे ॥ ६७ ॥ ४. IOl adds श्यते. २. १. 10. वादस्तथा. 102 omits ha: IO. पिचमल: IO. मृता. 10. खले.

·नानार्थसङ्ग्रहः ६३ प्रवेणी तु कुथे वेण्यां पुगलश्चात्मदेहयोः । प्रगाढं तु द्वैये[दृढे] कृत्स्ने[कृच्छे] प्रवापो देहवेश्मनोः ॥ ६८ ॥ प्लक्षो जटयां गर्दभाण्डे पोतः शिशुवहित्रयोः । पद्धतिः पथि पङ्क्तौ स्यात् पूर्वश्चै खण्डसाध्ययोः ॥ ६९ ।। प्रतिष्ठा यशसि स्थाने पत्री श्येने खगे शरे । प्राणो वायौ वने जीवे पुङ्गवो वृषभे वरे ॥ ७० ॥ प्रज्ञः प्राज्ञे स्त्रियां बुद्धौ पिण्डितं गलिते धने । पृथग्जनोऽधमे मूर्खे पृथुकश्चिपिटेऽर्भके ।। ७१ ॥ पुरुषो नाथतुङ्गेषु पटः प्रियालवस्त्रयोः । पयोधरः स्त्रीस्तनेऽन्दे पयः क्षीरे तथाम्भसि ॥ ७२ ॥ प्रयोजनं योगहेत्वोः प्रेम सिग्धत्वनर्मणोः । पतिः स्यात् गौरवे पाके प्रतिपत्तिथिसंविदोः ॥ ७३ ॥ प्रतीहारो द्वाःस्थद्वारोः प्रेक्षाधीनृत्यदर्शयोः । प्रस्थः सानुनि माने च प्रततिस्ततिवीरुधोः ॥ ७४ ॥ पत्रं पक्षे दले युग्ये प्रार्थितं याचिते हते । प्रपञ्चो विस्तरे दम्भे पातालं क्ष्मातलौर्वयोः ॥ ७५ ॥ प्रकारो भेदसदृशोः प्रियङ्गः कवृक्षयोः । प्रभूतः क्षुण्णे व्युत्पन्ने प्राप्ति भे तथोदये ॥ ७६ ॥ प्रविदारणं भिदाज्योः पीतिः पानतुरायोः । प्रज्ञानं धीलक्षणयोः पूगः क्रमुकबृन्दयोः ।। ७७ ।। प्रवृत्तिवृत्तौ वार्तायां पुरुषो मनुजात्मनोः । पुष्पं प्रसूनरजसोः पेशलश्चारुदक्षयोः ।। ७८ ।। ३. I0. प्रार्थिते. ION. प्रविणे. 102. पूर्व स्यात. २. .

·६४ अजयपालविरचितः प्रोक्षणं तु वधे सेके प्रैष्यः प्रेषणपीडयोः । प्रसूरश्च जनन्योश्च प्रणिधिः प्रार्थने चरे ।। ७९ ॥ प्रश्रयः प्रणये वेगे प्राप्तौ लब्धे जले कुशे । पिचिण्डः कुक्षौ पश्वङ्गे पौत्रं कौलाहलास्ययोः ॥ ८० ॥ पिल्लः किन्नदृक्लिन्नाक्ष्णोः पुष्यो मासभयोः स्मृतः । पलं माने च मांसे च पलाशी राक्षसे द्रुमे ॥ ८१ ॥ प्लक्षः पिप्पलपर्कटयो: पार्थिवो भूभवे नृपे । प्राप्तरूपोऽभिरूपे च पल्लिामनिवासयोः ॥ ८२ ॥ पर्युपोपर्युपर्यन्तः पूजा संमानलोकयोः । प्रत्याभिमुख्य वीप्सायां लक्षणप्रतिदानयोः ।। ८३ ।। उप्रे हृतस्य [इतिवृत्तस्य] चाख्याने मात्रायें तुल्यभागयोः । पुरा प्रबन्धनिकटचिरन्तनेष्वनागते ॥ ८४ ॥ पूर्वेयुः पूर्वदिवसप्रत्यूषयोरुदाहृतम् । पुरस्तात्प्रथमे प्राच्यां पुरार्थे च पुरस्तथा ॥ ८५ ।। पुनरप्रथमे भेदे प्राक् तुल्येऽन्तरपूर्वयोः । पश्चात्प्रतीच्यां चरमे प्रादुः स्फुटे च संभवे ॥ ८६ ।। ॥ इति पकारः ॥ १. Sarvānanda on Amara IIIiii-217. प्रेषः IOP. मासततौ कलौ. पुष्पकं कुसुमाञ्जनम् p. 567. प्रधान प्रकृती श्रेष्ठे महामात्रत्वबुदिषु २. p.721. IOP. राक्षसीद्रुमे. The following additional lines are found attributed to Ajaya in R. [पाक:] भवेदर्जुन- नामायम् P. 228. प्रहरो रोगभेदे स्यात् विदारे शर- भाजयोः p. 744. पत्रं तु वाहने पर्ने स्यात्पक्षे शर- पक्षिणोः p. 751.

·[फकारः] फैलं लाभे फलोऽस्त्राने व्युष्टौ हेतूत्थसंपदोः । फली च फलके वृक्षे प्रियङ्गमत्स्यभेदयोः ॥ १ ॥ फेनिल: फेनसंयुक्ते बदराविष्टयोरपि । फाल: स्यात् कृषके फाले फल्गु मलप्वसारयोः ॥ २ ॥ ॥ इति फकारः ॥ E १. Sarvinanda II•ix-13 reads :-फलं कामे फळेऽस्त्राने म्युष्टी हेतुसमुस्पे स्यात्. R reads फकका भवेऽस्स्यने p.228.

·[बकारः] बलो रामेऽसुरे काके बला वाटयालके बलम् । स्थौल्ये शक्तौ तथा रूपे पृतनायां बलान्विते ॥ १ ॥ बहुलः कृष्णपक्षेऽमौ मेचके बहुलं द्वयोः । बहुला त्रुटिमाहेयीकृत्तिकासु प्रकीर्तिता ॥ २ ॥ बलिः करे दैत्यभेदे पूजायां गृहदारुणि । जठरावयवे चापि जराशिथिलचर्मणि ॥ ३ ॥ बालिका वालुकायां तु कुमार्यो कर्णभूषणे । बालक कटके दृष्टमङ्गुलीयेऽपि कुत्रचित् ॥ ४ ॥ वृत्तं छन्दसि वृत्तौ च निस्तलातीतयोरपि । दृढाधीतचरित्रेषु बल्लभोऽध्यक्षकान्तयोः ॥ ५॥ बडबा कुम्भदास्यां स्यादवायां योषिदन्तरे । बारवानिर्धर्माध्यक्षे भवेत्संवत्सरे क्वचित् ॥ ६ ॥ बाहुजः क्षत्रिये दृष्टो गृहाशक्तशुके कचित् । बभ्रुः स्यान्नकुले पिङ्गे विपुले गरुडध्वजे ॥ ७ ॥ बैलजाख्या क्षेत्रे मत्स्य पुरद्वारस्त्रियोर्मता । बन्धुलं बन्धुली नने सुन्दरेऽपि प्रयुज्यते ।। ८ ।। बोलिनी तु विदग्धायां नर्तकीमत्तयोषितोः । बिटपः पल्लवस्तम्बशाखासु विटनायके ॥ ९ ॥ 10. वालिकायां. २. 10. वत्सरेऽपि रश्यते. ३. I0. वलजास्या. 101 adds 10. वाणिनी.

·नानार्थसङ्ग्रहः ६७ बालो डिम्बाकेशेषु हीबेरे श्वेतबालधौ । वाणो दानवभेदे तु शेरे बाणं फलेऽपि च ॥ १० ॥ बलाकले विह्वले च मर्यादाम्बुविकारयोः । बृहती क्षुद्रवार्ताकीछन्दःक्षुद्राम्बरादिषु ॥ ११ ॥ बसं बक्षसि बत्सस्तु तन्तुशब्दसुतादिषु । बीभत्सो विकृते पापे क्रूरे पापिघृणात्मनोः ॥ १२ ॥ बराटकः सरोजस्य बीजकोषे कपर्दके । ब्रह्म वेदात्मतपःसु ब्रह्मा विप्रे प्रजापतौ ॥ १३ ॥ द्वादशाङ्गुले बितस्तिः स्यात् प्रशान्तेऽङ्कुशकर्मणि । बल्गुकं रुचिरे दृष्टं चन्दने विपिने पणे ॥ १४ ॥ ब्राह्मण्यं ब्रह्मणो भाव ब्रह्मविद्वेदवेत्तरि । मुखे चाभ्यवहारे च विप्रे च भाषिताप्तयोः ॥ १५ ॥ ॥ इति बकारः ॥ O . . २. res. 102 omits this räda. 102 omits this pada but adds:-तौ . पादं तवागंद्रयां योषितोच्यते. Both Sarvānanda and Bhānuji read gry under III-iii-232 and 234 pectively. R. reads पात्रे. IO. बल्लकं ध्वनिरुद्दिष्टः IO'. कर्मवृत्तिवान्, . ३.

·[भकारः] भाण्डं मूलधने पात्रे भैण्मुवृत्तौ प्रकीर्तितम् । भिन्न विदारिते दृष्टं व्यतिरिक्ते च मिश्रिते ॥ १ ॥ भुजिष्यः स्यादनायत्ते प्रेष्ये च हस्तघातयोः । भना गणशतनेक्षिणतृणे] भङ्गो भेदे वीचौ पराजये ॥ २ ॥ भारः सहस्र द्वितये पलानां चापि वीवधे । भूजम्बूरपि गोधूमे वैककतफले तथा ॥ ३ ॥ भण्डनं कवचे युद्धे खलीकारे च दृश्यते । भेदो विदारणे दृष्ट उपजापविशेषयोः ॥ ४ ॥ भिक्षा सेवाप्रार्थनयो तौ भिक्षितवस्तुनि । भृङ्गमुक्तादिभृङ्गाश्च धूम्याटे षट्पदेऽपि च ॥ ५ ॥ भागधेयः करे भाग्ये दायादेऽपि च दृश्यते । भवो भद्राप्तिसत्तासु शिवसंस्कारजन्मसु ॥ ६ ॥ भोगवती तु नागानां नगर्यो च प्रकीर्तिता । राम्नायां भद्रवर्षे तु समाधौ च गजे शुभे ॥ ७ ॥ भूयोऽव्ययं पुनरर्थ भूयान् बहुतरे मतः । भव्यं योग्ये च कल्याणे भाविन्यपि श्रुतं क्वचित् ॥ ८ ॥ भाः पराजये दम्भे गमने जलनिर्गमे । भीमो वृकोदरे शंभौ दृश्यते च भयानके ॥ ९॥ १. २. IOP. वाजि दूषयोः. 102. भाव: सहाये द्वितीये च. ION. भावः सहये द्वितये. The reading given above is based on Bhānuji Il-ix-87. R. भवो रुद्रे च सभासु p. 73.

·नानार्थसमहः भवेद् भोगवती गौर्या भगवान् बुद्धपूज्ययोः । भूतिकं भूमिनिम्बे च यवान्यं च तृणे तथा ॥ १० ॥ भुवनं पिष्ट पे तोय भ्रणः स्त्रीगर्भपोतयोः भेलो दिवाकरे चन्द्रे भुजङ्गं सिद्धसर्पयोः ॥ ११ ॥ भ्रातृव्यो भ्रातृजे शत्रौ भ्रमरोऽलिनि कामुके । भूतात्मा तु विधौ देहे भक्तिर्भावे च सेवने ॥ १२ ॥ भूमिभूश्च क्षितौ स्थाने भवोऽतिशयभावयोः । भीहै: शतावरी भीते भानुर्दिनकरे विषि" ॥ १३ ॥ भागो भाग्य एकदेशे भेलः पर्व च भीरुके । भित्तिः कुडये प्रदोषे च भूतिभस्मनि संपदि ॥ १४ ॥ भरणं वेतने भृत्ये भूभृद्भपालशैलयोः भूमिस्पृग्वैश्यनरयोर्भर्ता स्वामिनि धारके ।। भूरि प्राये सुवर्णे च भर्म चामीकरे भृतौ ॥ १५ ॥ ॥ इति भकारः॥ E 1. IO. वृद्धपज्ययोः २. IOR. भूतिक भूनिम्बे च प्रोक्तं. Sarvananda on Amara IIvi-3 reads भीरः स्यात् कातरे नार्या. IO" omits भीते. IO'. द्विषि. R. भूरि प्रभूते कनके p. 561. ६.

·[मकारः] मध्यमा स्यादृष्टरजोनार्या मध्यागुलेऽपि च । मध्यमो हेतुमध्ये तु मध्यमाङ्गुलिगहरे ॥ १ ॥ मात्रा परिच्छदे माने स्तोके कर्णविभूषणे । अक्षरावयवे दध्ये द्रव्ये] यात्रांशे कालभेदके ॥ २ ॥ मण्डलं ग्रामसन्दोहे प्रविधौ प्रतिबिम्बके । वृन्दे शुनि मृगे चापि बिम्बे द्वादशराजके ॥ ३ ॥ महावीरो मृगेन्द्रेऽपि ताये शूरे मखामिषु । सुभटे वन्दिवरयोः श्वेताश्वे प्रवरे खगे ॥ ४ ॥ मत्सरः कृपणाढये स्यात् परमे द्रोहकारिणि । महामुनिः कृपे काले मन्युर्दैन्ये क्रतौ क्रुधि ॥ ५ ॥ मधुर्दैत्यान्तरे चैत्रे मधुके सुरभौ मधु । क्षौद्रे पुष्परसे मद्ये मह उत्सवतेजसोः ॥ ६ ॥ मन्दो मूढे च रोगाते स्वैरे भाग्ये शनैश्चरे । प्रलये द्विपभेदे च मरुः शैले च धन्वनि ॥ ७ ॥ मणिर्दोले च मेढा) रत्ने चाजागलस्तने । मल्लिमत्स्यविशेषे च करके च कपालके ॥ ८ ॥ मूर्धाभिषिक्तो राजन्ये प्रधाने पृथिवीपतौ । मन्थरः सूचके मन्दे तथा वैशाखकोपयोः ॥ ९ ॥ महामात्रः समृद्धे तु हस्त्यारोहाधिपेऽपि च । मौलि: संयतकेशे च चूडामुकुटयोरपि ॥ १० ॥ IO. यात्रा काल. R. मौलिः शिरः परिष्कारः किरी IO- omits लभेदके. मुकुट तथा p. 406. 10. स्वभटेरशयो श्वेताशे, १. ३. २.

·नानार्थसङ्ग्रहः ॥ माधवोऽपि वसन्ते च राधेये दृश्यते तथा । मैदनाख्या स्मरे वृक्षे मधूच्छिष्टवसन्तयोः ॥ ११ ॥ मजुलो रमणीये तु जलरङ्गविहङ्गमे । माणवको भवेद्वाले हारभेदे कुपूरुषे ॥ १२ ॥ मजलं भविके दृष्टं तथा लब्धानुरक्षणे । महालयस्तु वीहारे वीक्षिते परमात्मनि ॥ १३ ॥ मागधी पिप्पलीशुण्ठयोः वन्दियोषिति युज्यते । मृगः पशौ मार्गशीर्षे एणे यज्ञेभभेदयोः ॥ १४ ॥ मधुका मधुयष्टौ च मधुकः स्तुतिपाठके । माता तु गवि वित्यां सेनानीपितृयोषितोः ॥ १५ ॥ मिथुनं यूथदम्पत्योः मिथुनो राशिभेदतः । मूलं निजे शिफायां स्यादृक्षभेदेऽपि सन्निधौ ॥ १६ ॥ मानं प्रसूतिप्रस्थादौ मानश्चित्तसमुन्नतौ । मार्गो गवेषणे मासभेदे मृगपदाध्वनोः ॥ १७ ॥ भवेन्मदकलो मत्तद्विपे मदास्फुटोदिते । महासेनो बाहुलेये महासेनापतावपि ॥ १८ ॥ मेखला खड्गबन्धे स्यात् काञ्चीभूभृनितम्बयोः । मेचको विदितः कृष्णे वर्हिणां बर्हिचन्द्रके ॥ १९ ॥ महिषी कृताभिषेकराजस्त्रीमहिषस्त्रियोः । महाकालः स्याकिपाके शङ्करे च मखान्तरे ॥ २० ॥ १. २. ४. IO. माधवो वसन्ते राधे ज्ञेया. ध्वर्यत्रिमूर्तिके. IOP. मादनाण्या. It is probable that the following ardha of Ajaya found in R. found a place here. क्षौरिकायां तु मधुका राज- दानफले तथा p. 229. Saryānanda on Amara IIIiii-197. मक्षत्रान्तिकयोरपि, ION. समुमतिः ३.

·७२ अजयपालविरचितः मुखं मुख्ये च वक्त्रे स्यादादावुपाय एव च । मन्दारः पारिभद्रे स्यात् देवद्रुमार्कपर्णयोः ॥ २१ ॥ म्लिष्टं मानेऽप्यविस्पष्टे मौःशब्दो मासचन्द्रयोः । मिषी शतपुष्पयोः स्यात् मिसिर्मोसीशतपुष्प्योः मरुद्वातदिवौकसोः ॥२२॥ मर्यादा धारणासीनोः मातः श्वपचे द्विपे । मैथुनं रतिसङ्गे च मन्दिरं नगरे गृहे ॥ २३ ॥ मलयः शैलेऽप्यारामे मूच्छितो मूदवृद्धयोः । मूल्यं तु वेतने रम्ये मूर्तिः काठिन्यकाययोः ॥ २४ ॥ मृदुः स्यात् कोमलेऽतीक्ष्णे मृतं मृत्यौ च याचिते । मन्मथः कपिले कामे मार्गणो याचके शरे ॥ २५ ॥ मोचा शास्मलिकदल्योः मधुरं स्वादुरम्ययोः । मण्डो रसाग्र एरण्डे मध्यं नाभ्यवलमयोः ॥ २६ ॥ मोहस्तन्त्र्याम विद्यायां मूढस्तु तन्त्रिते जडे । मतिरायै च शाके च मयूखः करकीलयोः ॥ २७ ॥ मात्यं पुष्पे पुष्पदानि मुण्डो मूर्धनि मुण्डिते । मोदको हर्षके खाद्ये महद्राज्यविशालयोः ॥ २८ ॥ मकरायः स्मरे सिन्धावव्ययं स्यादतः परम् । मिथस्त्वन्योन्यरहसोः मुहुः स्याञ्च क्षणे क्षणे ॥ २० ॥ ॥ इति मकारः ॥ 1. IO- omits भद्रे. २. IO. मासःशब्दो. a 101 adds s. ४. IO adds मदोवतः स्वमन्य: इयायवरत्तयो. IO1. मार्गणा @ 101 adds. ७. मुष्टिः बीईसयोरची is an addi. tional tag attributed to Ajaya in R. p. 397.

·[यकारः] युतकं यौतके युक्ते चलनाग्रे च संशये । स्त्रीणां वस्त्रान्तरे चैव युगले वसनाञ्चले ॥ १ ॥ योगो ध्याने जेये लाभे युक्तौ विश्रब्धघातिनि । सङ्गे समुच्चये चापि युक्ते चैव गुरौ तथा ॥ २ ॥ योजनगन्धा तु वैदेहीकस्तूरीव्यासमातृषु । यातयामपदं जीर्णे परिभुक्तोज्झिते तथा ॥ ३ ॥ युगं युग्मे च सत्यादौ चतुर्हस्तरथाङ्गयोः । यमो नित्यशरीरार्थकृते यमजकालयोः ॥ ४ ॥ यष्टिः शस्त्रे मधूयष्टयां योनिराकरगुह्ययोः । यादःपतिः पाशिन्यब्धौ युतं युक्त तथा पृथक् ॥ ५ ॥ याजनं वर्तने क्षेपे यन्ता हस्तिपयूथयोः । यागार्हे याजनीये च ययुरश्वमखाश्वयोः ॥ ६ ॥ यतिः करे तापसे च यक्षः श्रीदेवगुह्यके । योगाभ्यासे योगोऽयं यात्रा याचने च वर्तते[१] ॥ ७ ॥ यथाशब्दोऽव्ययं तुल्ये कथ्यते च निदर्शने । यावन्माने च साकल्ये सीमायां चावधारणे ॥ ८ ॥ ॥ इति यकारः ।। 8 १. २. IO2. जायौ. IO. बयोपासियायुग्येन्त. 10. कृत्ये. ११ IO.यरन. IO2. योग्या- IO. योग्यः मूरे यानेच, ·+ [रकारः] रूपं श्लोके ग्रन्थावृत्तौ नाटकादिस्वभावयोः । चक्षुधेि पशौ शब्दे बालके सुन्दराकृतौ ॥ १ ॥ रामो दाशरथौ चारौ जामदग्न्ये हलायुधे । पशुभेदे सिते श्यामे रामा योषिति दृश्यते ॥ २ ॥ रसो वीर्ये द्रवे रागे शृङ्गारादौ च पारदे। तिक्तादौ देहधौते च विषस्वादे रसा भुवि ॥ ३ ॥ रथ्या पथि प्रतोल्यां च रथानामपि संहतौ । रथ्यं स्वस्मिद्रथस्येव [स्वांशे रथस्यैव] रथ्यो रथस्य वोढरि ॥ ४ ॥ रेवटः शूकरे रेणौ वातूलविषवैद्ययोः । खटं दक्षिणावर्तशोऽपि परिकीर्तितम् ॥ ५ ॥ रजतं धवले रूप्ये शोणिताहदहारयोः । रोहितो लोहिते मत्स्यभेदेव्यक्तेन्द्रचापयोः ॥ ६ ॥ रको युद्धे विरागे च खले रङ्गं त्रपुण्यपि । राका निशाकरे पूर्ण वीक्षितार्तवकल्पयोः ॥ ७ ॥ रुचिर्भास्यनुरागे स्यादतिष्वङ्गेऽपि कुत्रचित् । रागसूत्रं तुलासूत्रे पट्टसूत्रेऽपि संमतम् ।। ८ ।। राजा परिबृढे भूपे क्षत्रिये शशलाञ्छने । रजोऽयं रजसा सार्ध त्रीपुष्पगुणधूलिषु ॥ ९ ॥ रोचना रक्तकल्हारे गोपिण्डे वरयोषिति । रजमाता तु कुट्टिन्या लक्षायामपि दृश्यते ॥ १० ॥ १. ३. Bhānuji on Amara III-iii. 79 अने. 10. मेदाइक्ते. IOP. दर्श IOP. पूर्णेन्दुपूणे या. IOS. रजापि, २. ५.

·नानार्थसङ्ग्रहः रसः केशरे वकुले नागपुष्पे च वेधके । राजिका पङ्क्तौ [च] राजेसर्पयोरपि दृश्यते ॥ ११ ॥ रसनं निस्वैने स्वादे रशना काश्चिजियोः । रीतिर्दुग्धसुवर्णादिमले स्यात् पित्तले स्थितौ ॥ १२ ॥ रौहिषो लोहिततृणे मृगमत्स्यविशेषयोः । राजी वीथ्यां मृगे मत्स्ये पद्मे राजोपजीविनि ॥ १३ ॥ रागः केशादिके रक्तमात्सर्यलोहितादिषु । रौहिणेयः प्रलम्बन्ने तन्तुके चन्द्रनन्दने ॥ १४ ॥ रोषणो रोषणे हेमघर्षणाश्मनि पारदे । रेवती गवि नक्षत्रे बलभद्रस्य योषिति ॥ १५ ॥ रोदसी रोदसा सार्ध पृव्यां स्वर्गे दिवि क्षितौ रतद्धिक सुखस्नानदिनेऽष्टमङ्गले तथा ॥ १६ ॥ रूप्यं ताराहतं वर्णश्वेतयोः स्वप्तिरूपके । रश्मि सि च रजौ च राशिमेषादिपुञ्जयोः ॥ १७ ॥ थः स्यात्स्यन्दने नीरे रिष्टं स्यादशुभैनसोः । रुजा रोगे तथा भने रत्नं मणिप्रकोष्ठयोः ॥ १८ ॥ रम्भा कदल्यप्सरसो रणः संग्रामशब्दयोः । रहस्तु मैथुने गुह्ये रती रागस्मरस्त्रियोः ॥ १९ ॥ ६ . १. Iol. वाज. २. Ios omits दश्यते. 101 and 102 Faraa. The reading adopted above is found in Bhānuji on Amara II-vi-10 and R. p. 410. R. दामनि p. 410. Sarvāpanda on Amara IIIiii-227. पृथ्वी स्वर्गे दिविक्षि- तावितो. R. on p. 778. पृथ्वी- स्वर्गी विवक्षितो. 10. स्वष्ट. IOP. रथस्कन्दने वानीरे. Bhanuji on Amara II-iv-30. रथी स्यन्दनवानीरो.

·अजयपालविरचितः रैशब्दो विभवे हेम्नि रोदनं क्रन्दनाश्रुणोः । रोहिणी स्वरभावृक्षे राष्ट्रमुत्पातदेशयोः ॥ २० ॥ रदो दन्ते विलेखे च रभसो वेगहर्षयोः । रोकं रन्धे रोको भासि रूक्षोऽस्निग्धे चे निष्ठुरे ॥ कुङ्कुमे चारुणो रक्तं रन्धं दूषणगर्तयोः ॥ २१ ॥ ॥ इति रकारः ।। १. Iol omits, २. The following verses arc attributed to Ajaya but not found in either of the mss. consulted :-राजातनं प्रसवको राजादनमपीप्यते R. p. 220. राजादनः शीरिकायां. R. p. 229.

·लकारः] ललाम च ललामं च भूषावालधिवाजिषु । चिहे स्वभावपुण्डेषु प्रधाने ध्वजशृङ्गयोः ॥ १ ॥ लोचको मांसपिण्डे स्यात् लीली रक्तांशुके तथा । भ्रुवोश्चर्मणि निर्बुद्धौ लीलः कलिनि चञ्चले ॥ २ ॥ लिङ्गं शेफसि चिह्ने च संख्योक्तप्रकृतावपि । लघुर्देव्यां लघ्वसारे दृष्टमगुरुशीघ्रयोः ॥ ३ ॥ लालाटिकः क्रियालस्ये प्रभुभावनिदर्शिनि । लक्षश्छद्मनि लक्षं च संख्याभेदशरव्ययोः ॥ ४ ॥ लेखः स्याद्देवते लेख्ये लेखा स्याद्राजिरेखयोः । लता वल्लयां शाखाकल्योः पूपिण्यामाधवीषु [?] च ॥ ५ ॥ लेपः स्याल्लेपने जग्धौ लका पूर्भेदशाखयोः । लौहित्ये व्रीहिनदयो ब्धौ व्याधसतृष्णयोः ।। ६ ।। लीला विलासक्रीडयोः लक्ष्मीपुत्रो हयाढययोः । लक्ष युक्ते च लब्धव्ये लक्ष्म चिहप्रधानयोः ॥ ७ ॥ लक्षणं नाग्नि चिह्ने च लालाकं मुखरेऽपि च [१] । लोको जने पिष्टपे च नवश्छेदनलेशयोः ॥ ८ ॥ लग्नं राश्युदये युक्ते लक्ष्मीपतिहरौ नृपे । लक्ष्मी श्रीशोभासंपत्सु लोहितं कुक्कुमासृजोः ॥ लूता पिप्पलिकोर्णाय्वोः लालसौत्सुक्ययाच्अयोः ॥ ९ ॥ ॥ इति लकारः॥ 1. 101 and 10. tifag. The reading adopted above is based on Sarvānanda on Amara III-iii-141. IO.नीली. I0. प्रभुभालनिदर्शनि. सदालस्यप्रभु is the reading according to Bhānuji on Amara III-iii.17. IO. पिष्टपयोः.

·[वकारः] वार्ता वातिङ्गणोदन्तकृप्यादिषु च वर्तने । वैर्तिमारोग्यनिःसारवृत्तिशालिषु नीरुजि ॥ १ ॥ वर्णो यशसि विप्रादौ गुणाक्षारकुथासु च । शुक्लादिस्तुतिभेदेषु चित्रे रूप्ये विलेपने ॥ २ ॥ वरो जामातरि श्रेष्ठे दैवादेवाञ्छिते [दैवताद्वाञ्छिते] वृतौ । वरी मता शतावों वरमल्पेप्सितेऽव्ययम् ॥ ३ ॥ वैशागन्ध्या गरीमुख्योः करिणीयोषितोरपि । वशः प्रवेश आयातु [१] अभिलाषे च कथ्यते ॥ ४ ॥ विषयीध्वनिरुद्दिष्टो वैषायिकजने नृपे । इन्द्रिये कामदेवे च विषयासक्तपूरुषे ॥ ५ ॥ विधानं कॅविकरणे विधावभ्यचने धने । वेदनायामुपाये च कथ्यते वैरभेदयोः ॥ ६॥ वृषा मूषिकपर्यो तु वृषः स्याद्वृषभौषधौ। धर्मप्रभेदराश्योश्च श्रेष्ठाम्बु[१] गोस्वशुक्रले [वासशुक्रले] ।। ७ ।। व्यसनं पापरागादिदैवारिष्टफलेषु च । विपत्तारः शुभे शक्तौ विधुः केशवचन्द्रयोः ॥ ८ ॥ विनीतो वाणिजे क्षिप्ते निभृते विजितेन्द्रिये । विनयं चापि दृष्टं च वृष्णिर्यादवमेषयोः ॥ ९॥ १. IO. वातिङ्गण. २. IO.वार्तामारोप्य. ३. Sarvānanda Amara III-iii-214- वशा वायगवीयूथ्योरायत्ता योषितोरपि R. p. 771-वशावभ्यागवीवध्वोः करिणीयोषितोरपि IO. माया तु हयभिलाषयोः. TOP. करिकराले. on ·नानार्थसङ्ग्रहः ७९ वसुर्याक्त्रेऽग्नौ शुओंऽशौ शिवमाल्यां स्वरान्तरे । वैसू रत्ने धने स्वादौ जीववाशाश्मपक्षिषु ॥ १० ॥ विशिखा तु खनित्रे स्यात् प्रतोल्यां विशिखः शरे । विद्धं सूच्यादिनिम्ने स्यात् सादृश्ये ताडिते तथा ॥ ११ ॥ विहारः स्वगतावासक्रीडापरिभ्रमेषु कमेषु]च । वर्वरः केशविन्यासे पारसीकजनेऽधमे ॥ १२ ॥ स्याद्वयतिकरशब्दोऽयं व्यसनव्यतिषङ्गयोः । विवेकः सलिलद्रोण्यां पृथग्भावविचारयोः ॥ १३ ॥ विषयो गोचरे देशे रूपादौ नित्यसेविते । वितानः शुड[तुच्छ] उल्लोचे यागे विस्तारमन्दयोः ॥ १४ ॥ वर्म देहे प्रमाणे च दृश्यते सुन्दराकृतौ । वामं सव्ये प्रतीपे च चारौ वामा च योषिति ॥ १५ ॥ विमानं देवतायाने सप्तभौमगृहे तथा । व्युत्थानं स्वातन्त्र्ये हृद्ये विरोधाचरणेऽपि च ॥ १६ ॥ वेकटः स्याद्विकटिके मत्स्यभेदे चमूनि च । वीवधो विवधः पाण्या पर्याहरेऽध्वभारयोः ॥ १७ ॥ विधिदैवे विधाने च काले धातरि चेष्यते विष्टरः पादपे पीठे कुशमुष्टौ च दृश्यते ॥ १८ ॥ वप्रो रोधसि केदारे प्राकारे पितरि स्थितः । वेगः प्रवाह किंपाकरेतस्सु कथितो जवे ॥ १९ ॥ वाहस्तुरङ्गमे याने वृषो वाहभुजेऽपि च । व्यलीकपीडनाकार्यविलक्षेषु च विप्रिये ॥ २० ॥ १. IOl omits वसू रस्ने....विधवा स्त्रियां (Verse 36.)

·अजयपालविरचितः
विग्रहो विस्तरे युद्धे वाक्यभेदे कलेबरे ।
वरचन्दनं कालीये देवदारुमहीरुहे ॥ २१ ॥
वारि नीरेऽथ वा विन्दुकलसी कविवन्दयोः[१] ।
वालं कटे शतपले शुष्के सेचनकर्मणि ॥ २२ ॥
वीथिबालिगेहाङ्गे पङ्क्तिरूपकयोरपि ।
वि. [धुः] चन्द्रे चतूरङ्गे पाशके समुदाहृतः ॥ २३ ॥
विविक्तं स्यादसंबाधे पवित्रे विजनेऽपि च ।
विषाणं करिणां दन्ते पशुशृङ्गेऽपि कीर्तितम् ॥ २४ ॥
विलेपनं यवागु [यवाग्बायां] चारुभूषणयोरपि ।
व्यञ्जनं तेमने श्मश्रुचिहेष्ववयवेऽपि च ॥ २५ ॥
वर्तन तकरीपिण्डे जीवने वामने तथा ।
विश्वकर्मा दिवानाथे देवानामपि शिल्पिनि ॥ २६ ॥
भवेद्विहननं घाते वधे विघटने तथा ।
विसम्भः स्यात्परिचये विश्वासविप्रलम्भयोः ॥ २७ ॥
वेष्टनं मुकुटोष्णीषवाटेषु परिभाषितम् ।
वर्षाः प्रावृषि वर्ष तु लोकधाधाब्द[लोकद्वीपाब्दवृष्टिषु ॥ २८ ॥
विम्बं तु प्रतिबिम्बे स्यान्मण्डले बिम्बिकाफले ।
वृजिनः कथितः केशे वृजिनं भुग्ने किल्विषे ॥ २९ ॥
व्याघ्रौषध्यां व्याघ्रः पशौ राजादिपूर्वको वरे ।
विनायको विघ्नराजे तथा देशबलेऽपि च ॥ ३० ॥
वृत्तान्तो विशेषे कात्स्न्ये वार्ता प्राक्तनयोरपि ।
वयस्था त्वभयाधाव्योवयस्थो... वनच्ययोः[१] ॥ ३१ ॥
वयः पक्षिणि धान्यादौ दृश्यते यौवनेऽपि च ।
विपणिः पण्यवीथ्यां तु वीक्षि.... ते क्वाचिदापणे ॥ ३२ ॥

·नानार्थसङ्ग्रहः ८१ वाच्ययुक्त. वदे [वाच्योऽयुक्त पदे ?] वाच्या. हे सिते [वाच्यं हीने च वार्धकं स्यादृद्धकार्ये वृद्धत्वे वृद्धसंहतौ ॥ ३३ ॥ कुत्सिते] विहायस्तु मतं व्योन्नि विहायश्चापि पक्षिणि । विधा विधाने हस्त्यन्ने प्रकारे वेतनर्दिषु ॥ ३४ ॥ विष्टिः कर्मकरे तस्य मूल्ये करणकर्मणाम् । भवेद्विदारणं भेदे तथा विद्धस्वनेऽपि च ॥ ३५ ॥ वित्रस्तो विश्वसना” [विश्वासानहें] विश्वस्ता विधवा स्त्रियाम् । विवशो वेशप्रकृतावरिष्टे दुष्टधीगुणे ॥ ३६ ॥ वामनः केशवे खर्वे दृश्यते दिग्गजान्तरे । विद्रुमः स्यात्किसलये प्रवालमणिभूरुहोः ॥ ३७ ॥ व्यूढो विशाले विन्यस्ते संहतेऽपि प्रयुज्यते । वरिष्ठः स्याद्गुरुतमे तथा वत्से च दृश्यते ॥ ३८ ॥ विच्छिन्नस्तु समारब्धे कथ्यते च द्विधाकृते । वर्तिीपदशायां तु दीपे गात्रानुलेपने ॥ ३९ ॥ वारुकी सिन्धौ चित्राश्व पर्णजीवे च विद्विषि । वामिलो दाम्भिके चैव वृषाकपिः शिवे हरौ ॥ ४० ॥ विकारो रुजि विकृतौ विभुः परिवृढे दृढे। वृद्धिर्वधन आनन्दे वेधा विधिमनीषिणोः ॥ ४१ ॥ वपुः शस्ताकृतौ काये वश्चकः फेरुधूर्तयोः । वर्षाभूर्भेकशीथयोवृद्धः स्थविरधीमतोः ॥ ४२ ॥ विवस्वान् मनौ सूर्ये वीजं रेतसि कारणे । विस्तारो विस्तृतस्तम्भे विकाशो विजने स्फुटे ॥ ४३ ।। " ·८२ अजयपालविरचितः व्यवायोऽन्तैर्दुरितयोर्वहो होऽपि] स्कन्धवाहयोः । दृष्टिः समृद्धिफलयोवृषयो व्यक्तशुक्रयोः ॥ ४४ ॥ वीरुद्विटपाल वीरुल्लताविट]पयोर्वापाविवमेहयोः[१] । व्याप्तो.. व्यायते [गाढे व्यापृते च] वीचिः स्तोकतरगयोः ॥ ४५ ॥ वृषाकपायी श्रीगौर्योः विन्दुतरि विषुषि । वारुणी च सुराप्राच्योविभावसुः शुचौ रवौ ॥ ४६ ॥ विकटं पृथौ कराले विष्कम्भस्तरुरोधसोः । विशुद्ध निभृतौ सत्ये वृषभः पुङ्गवे वृषे ॥ १७ ॥ विगतो निष्प्रभे वीते वुधः सौम्ये कवौ सुरे । व्यालो व्याघ्र खले सर्प विस्मयश्चित्रदर्पयोः ॥ ४८ ॥ वाहिनी पूतनानद्योः वेल्लित कुट्टिते धुते । वर्धनं छेदने वृद्धौ वीरस्तु सुभटे वरे ॥ ४९ ॥ विल्वं विचारिते लब्धे विट् च मानुषवैश्ययोः । विलमो मध्ये व्यायामः पौरुषे च श्रमे तथा ॥ ५० ॥ विश्वाख्या विषाजगतोय॑क्तः स्फुटे च पण्डिते । विशारदो बुधे श्रेष्ठे विवरं दोषरन्ध्रयोः ॥ ५१ ॥ वैदेही सीतापिप्पल्योय॑म्रो व्याहत आकुले । विकृतोत्पले बीभत्से वर्जनं त्यागहिंसयोः ॥ ५२ ।। वर्त्म नेत्रच्छदे मार्गे वाष्प ऊष्मणि चाश्रुणि । विरोचनोऽर्के चन्द्राग्न्योर्वदान्यो दातृवाग्मिनोः ।। ५३ ।। वाग्यो निवेदने कल्ये वैशाखो मासमन्थयोः । विश्लेषो विधुरे योगे वरीयान् विपुले वरे ॥ ५४ ।। ३. IO omits तथा, IOP. मतातियोः IOP. वारुणी सुराप्रतीच्यो. २.

·नानार्थसङ्ग्रहः बदो रूपेऽपि विड्भासोः वनं कानननीरयोः । विष्वक्सेनाल्या तु फल्यां विष्णौ प्रस्थानवर्गयोः ॥ ५५ ॥ न्यूहो वृन्दे बलन्यासे वैजो हीरकशस्त्रयोः । विक्रमोऽतिशक्तिकान्त्योवीय वत्सेंऽशुरेतसोः ॥ ५६ ॥ ... ॥ इति वकारः॥ I0. वज्या. २. The following are additional verses attributed to Ajaya and they come under this section:- विषयो गोचरे देशे रूपादौ निस्य. सेविते. R. p. 649. विष्टरः पादयोः पीठे कुशमुष्टौ च श्यते R. p. 746-7. वातुलो वातसचाते वातुले मारुता सह R. p. 761. शम्याभेदे वटकोऽस्त्री कपोतवसता. वपि R. p. 187.

·[शकारः] शृङ्गं विषाणेऽम्बुपात्रे पर्वताग्रप्रभुत्वयोः । शृङ्गी चातिविषामीनभेदयोवृषभौषधे ॥ १ ॥ शिवं भद्रे शिवः शंभौ कीले शिवा तु जम्बुके । पध्यागौर्योः शमीधाव्योः शुद्धः केवलपूतयोः ॥ २॥ श्रेयः शिवे प्रशस्ये च धर्मे चातिशयेऽपि च । श्रेयसी गजपिप्पल्यामभयापाठयोरपि ॥ ३ ॥ शैम्बरं च जले दृष्टं मृगदैत्यविशेषयोः शम्बरी मषिकपर्यो शैलुषो नटबिल्वयोः ॥ ४ ॥ शिखा शाखाशिफायेषु चूडमवालयोरपि । ज्वालायां बर्हिचूडायां शिलीमुखोऽलिबाणयोः ॥ ५॥ शुचिः शुद्धामिशुक्रेषु तथाषाढेऽनुपद्रुते । उपधा शुद्धसचिवे शापः शपथनिन्दयोः ॥ ६ ॥ शेषोऽनन्ते गजे नागे स्वीकृतेतरवस्तुनि । शेषा निर्माल्यदाने च शितिर्धवलकृष्णयोः ॥ ७ ॥ शिखरं पकदाडिम्बबीजे च रत्नखण्डके । अग्रकेवलयोधापि श्रीलक्ष्म्यां कान्तिसंपदोः ॥ ८ ॥ शिरो मूर्ध्नि पुरः सैन्ये प्रधाने चापि दृश्यते । शुक्रोऽमौ भार्गवे ज्येष्ठे शुक्रमक्षिरुजीन्द्रिये ॥९॥ १. IO. श्रेयोऽतिशयो[ये] प्रशस्पे धर्ममालयोरपि. २. Sarvananda and R. on Amara l-i-26. read this ardha thus:-शम्बरो हरिणे दैत्ये शम्बरं सलिले स्मृतम्. IO'. शम्बरं जः शम्बरो. Sarvānanda on Amara IIIiii-80. कोष्णयोः.

·नानार्थसमहः ८५ श्लेष्मन्त्री नेसेल्लिकायां केतक्यामपि दृश्यते । शिखी हुताशने वृक्षे मयूरे कुक्कुटेऽपि च ॥ १०॥ शङ्को निधौ नागभेदे शङ्ख कम्बुललाटयोः । शारदोऽभिनवे वर्षे शालीनेऽपि शरोद्भवे ॥ ११ ॥ शोणो वल्लकवर्णाभे लोहिताश्व नदान्तरे । शिपिविष्टः खलतिके दुश्चर्मणि महेश्वरे ॥ १२ ॥ शिलीन्ध्रो वृक्षभेदेऽपि मत्स्यके चुलिकामृदि । श्रोणिः समानजातीनां संहतावावलौ तथा ॥ १३ ॥ शक्वरी मेखलायां स्यान्नदीछन्दोविशेषयोः । शर्कराक्षररुम्भेदकुम्भादिशकलेषु च ॥ १४ ॥ शतहदाख्या शाल्मल्या देशविद्युद्विशेषयोः । शीतं तुषारवानीरबहुवारद्रुमेषु च ॥ १५ ॥ शिशुमारः पयोजन्तौ तारकामयकेशवे । शय्या ग्रन्थस्य निर्माणे खटादिशयनीयके ॥ १६ ॥ शलो[शाला वृकस्तु क्रूरारौ वलीमुखशुनोरपि । शुश्रूषा श्रोतुमिच्छायां स्यात्कथापरिचर्ययोः ॥ १७ ॥ शतपत्राख्याब्जे केकिदाघाटेषु सारसे । श्यामः कृष्णे श्यामा रात्रौ शारिवायां फलीविशोः ॥ १८ ॥ शृङ्गारः करिभूषायां नाटयस्य च रसान्तरे । शुण्डा मलिनहस्तिन्यां मदिराहस्तिहस्तयोः ॥ १९ ॥ १. IO. घनासल्लिक्या. २. Iol and IO क्रमेषु. The rea. ding adopted above is found in Bhānuji, Sarvānanda and R. on Amara II-iv-30.

·८६ अजयपाकविरचितः शकुः शस्त्रान्तरे कीके यादःसंख्याविशेषयोः । शिशुकः शिंशुमारे च बारुद्रुमविशेषयोः ॥ २० ॥ शम्बुस्तु मुसलाने च लौहे वज्रे च विष्णुजे । शरणं गृहरक्षित्रोः मारणे रक्षणेऽपि च ॥ २१ ॥ शरवाणिः शरमुखे पापिष्ठशरजीविनोः । शाहः शृङ्गस्य कोदण्डे विष्णुचापे शरासने ॥ २२ ॥ शुषिरं वंशादिवाये गर्ने गर्ने गर्न समन्विते । शाला तरूस्कन्धशाखागृहेकदेशयोहे ॥ २३ ॥ शौन्यासनिकश्चौरे स्यादौखितासनिकेऽपि च । शुरुको घट्टे विवाहाय वैराग्राबधनेऽपि च ॥ २४ ॥ शक्तिरायुधभेदे स्यादुस्साहादौ बले तथा । शीतचम्पकशब्दोऽयं दीपतर्पणयोर्मतः ॥ २५ ॥ शुद्धान्तान्तःपुरे गुखकक्षभेदे च भूपतेः । शिलाद्वाराधरस्तप्तदर्षदः शिलमुन्छके ॥ २६ ॥ शाक्वरं छन्दसि तथा शाकरो वृषभे मतः । श्रादः श्रद्धावति श्राद्धं शास्त्रतः पितृकर्मणि ॥ २७ ॥ शुक्तिर्दुनामिकामुक्तास्फोटयोरश्वलक्षणे । शकुनो विहगे गीते शकुनं फललक्षणे ॥ २८ ॥ ३. Sarvānanda on Amara II-ii- 13. स्तम्बरषदो, .. I0. पवाग्राम. माझे is the reading of Mahendra in his commentary in the Anekār. thasangraha of Hemacandra. २. Bhinuji on Amara III. iii-66 Sarvānanda Amara III-ili-64. गुझे कक्ष्या- मेदे. Sarvānanda adds मासाद्वारोच. काष्ठे स्यात् नासिकायां - कीर्तिता, IO. शुक्तियुनामिका. on ·नानार्थसङ्ग्रहः श्रवणः स्यूते नक्षत्रे श्रावणं श्रुतिकर्णयोः । शास्याख्या मदनतरौ काण्डे श्वाविट्छलाकयोः ॥ २९ ॥ शासनं शास्त्र आज्ञायां लेखेऽपि परिभाषितम् । शारिरक्षोपकरणे ख्यातं पर्यायभेदयोः ॥३०॥ शिशिरं शीतके दृष्ट मृतुभेदतुषारयोः । शाखा वेदविभागे च तरोरवयवे भुजे ॥ ३१ ॥ शशो रोगे च पुंभेदे दृष्टं प्राण्यन्तरेऽपि च । शैल्कस्तु वल्कले खड्गे शक्रः कुटजवज्रिणोः ॥ ३२ ।। शरः स्याच्छबले वायौ शमलाख्या वधे यमे । श्रुतिः श्रोत्रे च वेदे च शुक्र' सर्मणि निष्ठुरे ।। ३३ ।। शकलं बन्धनेऽर्धे च शादः शस्पयोः [जम्बालशष्पयोः । श्रीपर्णममिमन्थेऽब्जे शंसा वचसि वान्छिते ॥ ३४ ॥ शरदृत्वन्तरे वर्षे शूलो रुक्शस्त्रभेदयोः । श्वशुर्यो देवरे स्याले शिखण्डो बर्हचूडयोः ॥ ३५ ॥ शाको द्वीपान्तरे शक्तौ श्वेतस्तु रजते सिते । शास्त्रमागम आज्ञायां शान्तिरुक्ता समे शुभे ॥ ३६ ॥ शका त्रासवितर्के च श्रद्धा श्रद्धानुकाङ्क्षयोः । शीलं प्रकृतौ सद्वृत्ते शयनं रतशय्ययोः ॥ ३७ ॥ १. ४. ६. IO?. 9181001 The reading of this ardha in R. (on p. 312) is :-वाविच्छलाका शलली शलं तु नृषण्डयो.. 10. काम्ते. Saryānanda on Amara IIIiii.13. शल्क बरकले खण्डे. Iol omits वेदे च. IO. शुक्तं. Sarvinanda I.X.16. Bha. nuji I-X.17. and Vidyā. vinoda p. 164. बाक बनकले- R, शक्षलं. २. ऽर्षेच. ३.

·८८ अजयपालविरचितः शस्त्र प्रहरणे लोहे लोकपद्ये यशस्यपि । शालः कषे मानमेदे शूकोऽनुग्रहशोकयोः ॥ ३८ ॥ शुभं शुक्रे प्रदीप्ते च शमः शान्तौ निवर्तने । श्येनो विहङ्गमे खेते[शुक्ले] शुषः शोषे तमाविले ॥ ३९ ॥ शुकाख्या कीरे स्थौणेये शस्तुब्रह्माहतोः शिवे । श्रीपलाख्या विल्वे नील्या शिखरीदुमशैलयोः ॥ ४० ॥ ॥ इति शकारः॥ २. R. p. 173. शुभं शुमे प्रदीप्तं च शरणिः पनवाचनी. १. Iol and IO' शुकोऽनुग्रहशुजयोः. The reading adopted above is based on Sarvānanda on Amara II-ix-23.

·[षकारः] पण्डः स्मृतो बलीवर्दे षण्डं तु कानने भवेत् । षण्डाली तैलमाने च सरस्यामपि कीर्तिता ॥१॥ ॥ इति षकारः ॥ . Iol and IO स्यूते. The reading adopted above is based on Sarvi. nanda on Amara I-X-41 and Bhānuji on Amara I-X-42. १२ ·[सकारः] साधनं दापने सिद्धौ धनोपायनिवृत्तिषु । मोहने मृतसंस्कारे गतावनुगमे जवे ॥ १ ॥ स्यात्संसरणं संसारे नगरस्योपविक्रमे । रथादीनां च संकीर्णगमने संसृतावपि ॥ २॥ संविट्ठद्वौ प्रतिज्ञायामाचारे नाम्नि तोषणे । संभाषणे क्रियाकारे सङ्केतज्ञानयोरपि ॥ ३ ॥ सरस्वती स्यात् स्त्रीरत्ने नद्यां नद्यन्तरे गवि । भारत्यां तु रसैज्ञायां नदेसागरयोरपि ॥ ४ ॥ समयः शपथाचारे सिद्धान्तेषु च संपदि । क्रियाकारेऽथ निर्देशे संकेते कालभावयोः ॥ ५ ॥ सत्वं द्रव्ये चात्मभावे व्यवसायस्वभावयोः । पिशाचादौ गुणे प्राणे बले जन्तौ च वेतसि ॥ ६ ॥ सङ्गवः संश्रये युद्धे क्रियाकारे तथापदि । सङ्गरं वृषभेदे तु दृश्यते च शमीफले ॥ ७ ॥ स्थपतिः सौविदल्ले स्यात् बृहस्पतीष्टयाजिषु । धनदे शिल्पिभेदे च स्तननं कुन्तले ध्वनौ ॥ ८ ॥ संभवो मेलके हेतौ संकेतापाययोरपि । आधाराधेयतुल्यार्थे संबोधो बोधनाशयोः ॥९॥ IOP. सवियुद्धे. ३. IOl.वचसाग- IOP. सत्यं मन्ये चादयभाये. २. 10. सब १.

·नानार्थसङ्ग्रहः सरन्ध्री परवेश्मस्थस्वतन्त्रशिल्पियोषिति । वर्णसंकरजातायां स्वामीपतिविशाखयोः ॥ १० ॥ स्फुटो व्यक्ते विकसिते व्याप्ते शुक्रेऽपि दृश्यते । समूढः पुजे भव्ये च सद्योजाते निरुत्प्लुते ॥ ११ ॥ संकुलाख्या भवेद्व्याप्तौ युद्धविस्पष्टवाक्ययोः । सूनृतं स्यात् प्रिये सत्ये वचने मङ्गले तथा ॥ १२ ॥ सुमनाः पण्डिते पुष्पे मालतीदेवयोरपि । संभ्रमो भयसंवेगगौरवेषु महाद्रुमे ॥ १३ ॥ सूत्रे च [सूत्रश्च] सूचनादृष्टो व्यवधाने नये तथा । सौम्यः सोमात्मजे चारौ कथितः सोमदैवते ॥ १४ ॥ सुरभिर्गवि चैत्रे च सुगन्धे घ्राणतर्पणे । सार्वभौमो दिशां नागभेदे सर्वमहीभुजि ॥ १५ ॥ समुन्नधो गर्विते च पण्डितंमन्य ईश्वरे । सन्धिनामा नदीमद्यसुरमासु च कथ्यते ॥ १६ ॥ साधृतं बर्हिसंघाते पण्यवीथ्यातपत्रके । समुदायः समूहे स्यात् समये च समुद्गमे ॥ १७ ॥ सालः सर्जतरौ वृक्षे प्राकारेऽपि प्रयुज्यते । स्पों दाने रुजायां च स्पर्शके स्पर्शने तथा ॥ १८ ॥ संज्ञा संकेतगायत्रीचेतनासु च नामनि । सिन्धुनदे समुद्रे च मद्रदेशनदीषु च ॥ १९ ॥ . . Iol and IOP. प्रकारोऽपि. IOP. स्वैरिन्ध्री. IOP. न्यधनेऽभिनये. २.

·९२ भजयपालविरचितः सेगों निश्चये निर्माणे प्रोत्साहाध्याययोरपि । सौदामिनी पुरीभेदे चैञ्चलायां प्रकीर्तिता ॥ २० ॥ समाहयः समाघाते युद्धे च पशुपक्षिभिः । सरकं सीधुपानेक्षुसीधुनोमद्यभाजने ॥ २१ ॥ सम्बन्धः समृद्धे शक्ते हिते न्याये च कथ्यते । स्कन्दो महीपतावंशे समुच्चये च संहतौ ॥ २२॥ संपुटस्तु कुरबके तलिकायां च कीर्तितः ॥ सन्धिः संघट्टने दृष्टः स्मरसंवसुरुषयोः ॥ २३ ॥ स्पर्शनः प्रवेणे दृष्टः स्पर्शनं स्पर्शदानयोः । भवेत्सुरतताली तु दूतिकायां शिरःसजि ॥ २४ ॥ सामुद्रन्तु समुखे कथितं देहलक्षणे । सूनाख्या पुष्पिते पुष्पे जिह्वातले वधालये ॥ २५ ॥ संवित्तिरविवादि[वादे स्यात् ] प्रतिपत्तावपि स्मृता । संपरायः स्मृतो युद्धे विपदुत्तरकालयोः ॥ २६ ॥ संस्थानमाकृतौ चिह्न सनिवेशे चतुष्पथे । सन्तानः सन्ततौ गोत्रे देववृक्षे तथात्मजे ॥ २७ ॥ संस्त्यायः सन्निवेशे तु सङ्घातेऽपि प्रयुज्यते । साधीयोऽनुस्वराटे[ऽन्तिके बाढे] स्यात् तथैवात्यन्तशोभने ॥ २८ ॥ साधुर्वार्द्धषिके दृष्टः सज्जने सुन्दरे तथा । संसिद्ध सङ्गमे युद्धे सभायामपि दृश्यते ॥ २९ ॥ 10. स्वर्गः. reading adopted above in based on R. p. 736. २. IO. तडिनेदे च विद्युति. फालयोः Iol and IOS. The IOP. प्रवशे. Iol and IO" सूताव्या. reading adopted above is based on R. p. 736. ५. Iol and IOP. सुते चैव. The ७. R. मृत्यौ p. 722. १. ६. १.

·नानार्थसङ्ग्रहः सिकता वालुकायां तु तयैवाच्छन्नभूतले । स्वयाम्बुनोरसराजे[?]प्रासादवासुदेवयोः ।। ३० ॥ सिद्धरसः पारदेऽपि रससिद्धे च कीर्तितः । सद्यमारोग्ये सोढव्ये सह्यश्च पर्वतान्तरे ॥ ३१ ॥ समञ्जसं समाख्यातमभ्यस्तोचितयोरपि । सूदः स्यात् सह सूपेन सूपकारे च तेमने ॥ ३२ ॥ सावराख्यापराधे च लोधे पापे च पठ्यते । सङ्कीर्ण सङ्कटे व्याप्ते तथा च वर्णसङ्करे ॥ ३३ ॥ स्वशब्दो ज्ञातिधनयोः तथात्मात्मीययोरपि । संग्रहः स्यान्महोभुने [महोद्योगे] संक्षेपे ग्रहणे तथा ॥ ३४ ॥ भवेत्सारसनं काञ्च्यामरस्थेऽपि निगद्यते स्थासफोऽपि च चर्चायां जलादीनां च बुबुदे ॥ ३५ ॥ संमतिः स्यादभिलाषे तथात्मज्ञान एव च ।। साहसं तु बलात्कारे कृतकार्ये दमेऽपि च ॥ ३६॥ सितं प्राववसाने[?] च तथाधवलबद्धयोः । स्थिरदंष्टध्वनिः ख्यातो भुजङ्गादिवराहयोः ।। ३७ ।। स्वस्तिको नृपतेर्गेहे गृहभेदे चतुष्पथे । सुदर्शनो मेरुजम्ब्यां शक्रपूर्विष्णुचक्रयोः ॥ ३८ ॥ १. Iol and IO read सारथ्या चा- पराधे. The reading adopted above is based on Bhānuji and Sarvānanda on Amara II-iv-33. R. p. 218 reads सावरत्रावरोधेऽपि लोभ्रे पापे तप- स्विनि. २. Bhanuji III-iii-57 and R. p. 689. कुत्रचित्. 3. 101 and 10%. OTERO, The reading adopted above is based on Sarvānanda, on Amara II-viii-64. १. IO". जक्ष्यां. .

·अजयपालविरचितः समुदायः समुदये पृष्ठस्थायिबलेऽपि च । स्थूलोच्चयस्त्वसाकल्ये करिमध्यगतौ तथा ॥ ३९ ॥ सूतः शूद्रात् क्षत्रियाजे बन्दिसारथितक्षसु । सत्रं वने सदादाने छदैनाध्वरयोरपि ॥ ४०॥ सवनं याजने स्नाने सोमनिर्दलनेऽपि च । सन् सत्ये विद्यमाने च प्रशस्तार्चितसाधुषु ॥ ४१ ॥ समाहितं समाधिस्थे प्रतिज्ञातेऽपि विश्रुते । समाधिनियमे ध्याने प्रयासे चापि युज्यते ॥ ४२ ॥ स्वधा गलेष्टकाचूर्णमहीध्वमृतमूलयोः । सभा स्यान्मन्दिरे व्यूहे सभासदि च संपदि ॥ ४३ ॥ सारङ्गश्चातके ख्यातः सवले हरिणे तथा । सृष्टं भूरिणि मुक्ते च निर्मिते चाथ भूषिते ॥ ४५ ॥ समर्याद समीपे स्यान्मर्यादासहिते तथा । सन्धिन्यकालदुग्धायां वृषाकान्तावपातयोः ॥ ४५ ॥ सन्निधिः सन्निधानेऽपि प्रत्यक्षेऽपि प्रयुज्यते । सर्वतोभद्राख्या निम्बे गम्भारीगृहभेदयोः ॥ १६ ॥ Sarvānanda III-iii-148 समु. अयः. 10. छादन. remark इति तालम्यादावजयः Probably in the copy which Bhānuji was using this found a place in the tālvyādi. २. १. Bhānuji on Amara II-V-17 reads this ardha thus:- शारजातके ख्यातः शबले हरिणे. sfa and makes the further IOP. स्यानिगम्भारी, ·९५ नानार्थसङ्ग्रहः सहा स्यात्कुमारीमुद्रपण्योंः सहः सशक्तिके । संख्यमायोधने संख्या त्वेकत्वादिविचारयोः ॥ ४७ ॥ सोमवल्कस्तु धवलखदिरे कटफले तथा । सारो न्याय्ये स्थिरांशे च बले श्रेष्ठे च भाषितः ॥ ४८ ॥ सन्ततिस्तनये पुत्र्यां विस्तारकुलयोरपि । समं सहसि सर्वस्मिन् साधौ समास्तु हायने ।। १९ ॥ सूनुर्धातरि पुत्रे च संभोगः सुखभोगयोः । सुपर्णस्तायसंपाके स्वेदः स्वेदनधर्मयोः ॥ ५० ॥ स्तनयित्नुस्तनितेऽन्दे समायातवधान्तयोः । संसिद्धिः स्वभावे सिद्धौ सातिर्दानावसानयोः ॥ ५१ ॥ स्थिरा भूमौ शालपर्यो स्थूलो जडेऽथ पीवरे । सचिवः सहायेऽमात्ये सेव्यो नलदशस्ययोः ॥ ५२ ।। सोमः स्यादोषधाविन्दौ सरणिः पङ्क्तिमार्गयोः । समीरणोऽनिलौषध्योः सुतः पार्थिवपुत्रयोः ॥ ५३ ॥ सती शैलसुतासाध्व्योः सायकः खड्गबाणयोः । सनातनो हरौ नित्ये सव्यं वामे च दक्षिणे ॥ ५४ ।। स्नेहः प्रेमणि तैलादौ संप्रयोगो रतेऽर्थिते । स्वभूधसि विष्णौ च स्वादुर्मिष्टमनोज्ञयोः ॥ ५५ ।। स्तिमितो निश्चिते क्लिन्ने संन्यानं छदनेंऽशुके । स्नानं वसने पानीये समाघातो वधे युधि ॥ ५६ ॥ सैन्धवो लवणेऽश्वे च स्तम्भनो जडमूर्खयोः । सौबीरं काचिके शेलौ सूक्ष्मात्याध्यात्मलेशयोः ।। ५७ ॥

·९६ अजयपालविरचितः संस्कारः सङ्कल्पे यत्ने सेवकोऽर्थिप्रेसवयोः । सङ्घर्षों घर्षे स्पर्धायां सप्तादिहनेऽशनौ ॥ ५८ ॥ संस्तवः संभवे यज्ञे सीमा क्षेत्रे वधौ स्थितौ । संबाधः सङ्कटे योनौ सेनानीः सैन्यपे शुके ॥ ५९ ॥ गुणोत्कर्षे विधातव्यं स्थानं याम्येऽन्तरे स्थितौ संस्था स्थितौ परे नाशे स्वैरः स्वच्छन्दमन्दयोः ॥ ६० ॥ सिवथाख्यान्ने मधूच्छिष्टे सूतकं वसुजन्मनोः । स्थित ऊर्ध्वं सप्रतिज्ञे सिद्धार्थः सर्षपेऽजिने ॥ ६१ ॥ सुवर्ण हेम्नि उत्कर्षे सत्यं शपथतथ्ययोः । सहोत्थे सहजः सृष्टौ सामिधेनीयमृग्गृचि ॥ ६२ ॥ सौमजो द्विपे सामोत्थे सहा मार्गे सहो बले । सेवनं सीवनोपस्त्योः सृतिर्गमनमार्गयोः ॥ ६३ ॥ संस्तरः शयने माने सारसाख्या खगेऽम्बुजे । स्थूणा सूर्यो तथा स्तम्भे सादी सूताश्ववारयोः ॥ ६४ ।। सत्तमोऽतिसाधौ श्रेष्ठे स्वयूंपामवज्रयोः । रेवानद्यो समुद्रापः [१] सज्जनः साधुगुल्मयोः ॥६५॥ स्वरूपो रूपिणि प्राज्ञे सखा मित्रसहाययोः । स्वमः स्वापे सुप्तज्ञाने स्यन्दनस्तिलिशे रथे ॥ ६६ ॥ स्थानेऽव्ययं युक्ते हेतौ स्मातीते पादपूरणे । सांप्रतं युक्तेऽवधानार्थे स्वः स्वर्गपरलोकयोः ॥ ६७ ॥ . ३ 10. समाजो. 101. भ. R. सिखायौं बुद्धसर्षपौ p. 9. २.

·नानार्थसङ्ग्रहः ९. स्वित् पृच्छायां वितर्के च साक्षात्तत्यसमक्षयोः । समिनिन्दायां युद्धे च सह च तुल्ययोगयोः ।। स्वस्त्याशीःक्षेमपुण्येषु संकृत्सदैकवारयोः ॥ ६८ ॥ ॥ इति दन्त्यसकारादिवर्णः समाप्तः ।। १. 101 and 102 सक्षोऽतुल्यसमguit:. The reading adopted above is based on R. p. 787. २. Bhanuji on Amara III-iii- 242 and R. p. 787. सहकवा- रयोः. Ajaya and they come under this section:-पुसि भूव्हमारे च सालो वरणसर्जयोः R. p. 198. साक्षी नकुले चाष्टाछत्राकी विष- मईनी R. p. 266 समान सस्स- मैकेषु त्रिषु ज्ञानाभिमारते R. p. 723. This is stated to be common to Rabbasa and Ajaya in R. ३. The following additional verses are attributed to ·[हकारः] हरिः सिंहाभेकेषु शुके विष्णौ यमेऽनिले । इन्द्रे चन्द्र कपावीशे स्वर्णवर्णाहिराजिषु ।। १ ।। हंसो निर्लोभे भूपाले भास्करे विहगान्तरे । योनिभेदे विशुद्धे च श्रेष्ठे राजादिपूर्वकः ॥ २ ॥ इषितः सह हृष्टेन जातहर्षेऽथ विस्मिते । मनोहरे च रोमाञ्चे हुतिः शास्त्रे तथार्चिषि ॥ ३ ॥ हिरणं च हिरण्यं च स्यादकुप्ये कपर्दके । धान्यमानान्तरे हेन्नि हादिनी पविविद्युतोः ॥ ४ ॥ हृद्यं हृत्प्रिये हज्जाते वशमन्त्रे' च हृद्यते । हेरम्बो गजवक्त्रे च महिषे प्रथमान्तरे ॥ ५॥ हस्तिमल्ल इति ख्यातः शक्रनागे विनायके । हायनो वत्सरे प्रोक्तः तथा व्रीहिमयूखयोः ॥ ६ ॥ हस्तः शुण्डायां नक्षत्रे करे केशात्परे चये । हस्तनिर्यास उद्दिष्टं निम्बे हिङ्गुरसेऽपि च ॥ ७ ॥ हरिणी हेममये मृग्ये हरिद्रायामपि कचित् । हेषणः स्याच्छिलाभेदे स्वर्णकृत्कृकलासयोः ॥ ८ ॥ हरिचन्दनमाख्यातं कुक्कुमे देवपादपे । हरिदस्वान्तरे वर्णे तृणे ककुभि कथ्यते ॥ ९ ॥ हृदयं वक्षसि स्वान्ते हेलावज्ञाभिलाषयोः । हैमवत्युमावचसोहवो हृद्याज्ञयोर्मुखे ॥ १० ॥ IOP. मन्द्रे. IO.रो.

·नानार्थसङ्ग्रहः हन रमान्तरोषध्योहरणं यौतके हतौ। हठस्तु प्रसभे पार्णी हरिणः पाण्डरे मृगे ॥ ११ ।। हविः सपिषि होतव्ये हिंसा चौर्यादिके वधे । हिमं शीतेऽपि शिशिरे हारौ मुक्तावलौ हृतौ ।। १२ ।। अतोऽव्ययानि कथ्यन्ते हन्तशब्दोऽनुकल्पने । वाक्यारम्भे विषादे च हर्षार्थे च प्रयुज्यते ॥ १३ ॥ हि कारणे विशेषे च तथावधारणेऽपि च । हा खेदेऽशुचिपीडायां हुं परिप्रश्नतर्कयोः ॥ १४ ॥ ॥ इति इकारः ॥ E ·[क्षकारः] क्षुद्रः ओराल्पनीचेषु दीने च क्षुद्रमस्त्रियाम् । गङ्गायां काशिकायां च नेदीसरघयोरपि ॥ १ ॥ क्षेत्रिय क्षेत्रसंघाते' ह॒णे साध्ये गदे तथा । परदेहचिकित्सा क्षेत्रियः परिदारके ॥ २ ॥ क्ष्वेडा समिद्वीरसिंहनादेवणवशल्ययोः । क्ष्वेडो विषे निनादे च क्ष्माभृत्पर्वतभूभुजोः ॥ ३ ॥ क्षेमो योगे हिते युक्ते क्षमा भूमितितिक्षयोः । क्षत्ता शूदाक्षत्रियाजे प्रतीहारे च सारथौ ॥ ४ ॥ क्षर्णस्तु व्यापृते ज्ञेयो मुहूर्तोत्सवपर्वसु । क्षेत्रं देहे कलत्रे च केदारे सिद्धधामनि ॥ ५ ॥ क्षयोपचये रोगार्तगेहेषु राजयक्ष्मणि । क्षेमस्तु कुशले दृष्टः तथा लब्धार्थरक्षणे ॥ क्षुल्लकः क्षेत्रजे काले कण्टकण्डूयने क्षुति ।। ६ ।। ॥ इति क्षकारः॥ ॥ इति अजयपालकृतो नानार्थसङ्ग्रहः समाप्तः ।। IOP. ध्रुवारूप- ६. २. IOl omits this pida. ३. ION.संहतो. IO2 omits this pida. IOP. नादेवैतं. R. क्षणो व्यापारशून्यत्वे p. 125. Sarväganda on Amara II-x-16 क्षुल्लका पामरे स्तोके क्षारः काचेच भस्मनि. .

·NOTES AND ADDITIONS The Nānārthasangraha has been profusely quoted in certain works like the commentaries of Sarvānanda, Bhānuji, Mukuta and Vidyāvinoda Nārāyaṇa on the Nāmalingānušāsana. For several of the verses we find variant readings and such of those as have not been included in the footnotes are given hereunder :- Page. Verse. poned 6 Reading. fara in the place of face. see VN p. 789. 37871 faxretariat: is the first pāda. VN 16 N p. 761. 3 26 5 44 ur 49 8 69 VN follows Sarvānanda in the reading. VN p. 207. Both Mukuța and VN read the first ardha thus: अपाङ्गस्त्वङ्गहीने स्यात् नेत्रान्ते तिलकेऽपि 2. Mukuța p. 1311. VN p. 705. Mukuța reads the first ardha thus :-ofgrå Te AS THISeraa gee p. 1380. VN reads the second ardha thus: -wa: TITTAT FEI Hyataatsmart p. 812. The second pāda is read FTIES Hraft: VN P. 726. Mukuta reads the second ardha thus :- निराश्रये च भूभागे कथितमूषरेऽपि च p. 1335. arraga sfo tysca is the second pāda in Mukuța p. 850. The second ardha in Mukuta is उषा बाण. दुहिता स्यादनिरुद्धगृहिण्युषा p. 49 10 17 12 2 12 4 15 8 ·[ 2 ] Page. Vorse. 16 23 Reading. The reading in Mukuta is the same as that found in Bhānuji. Mukuța p. 1480. 16 24 18 22 1 The last pāda as found in Mukuța is garot at talareit Mukuţa p. 1471. The first ardha as read by Mukuța is ऋषभोऽतिविषायां च शृङ्गी मद्गुरवल्लभाः Mukuța further remarks that the same tag is found in Rudra's lexicon also. Mukuța p. 554. Mukuta's reading is the same as that of Bhānuji. Mukuța p. 1097. artgifta is the reading in Mukuța. The additional ardha given in the footnote as found in Bhānuji is also found in Mukuța. p. 1333. Mukuța's reading is the same as that of Bhānuji. Mukuța p. 1383. कुशीफले च वल्गायां is the reading in VN p. 786. केतनं तु ध्वजे कामे is the reading in Mukuta 23 5 24 17 24 18 25 20 p. 1373. 25 21 वृषाङ्के राजलक्ष्मणि is the reading in VN p. 735. 26 33 26 42 रागापराधयोरपि is the last pāda according to VN p. 790. Ujjvaladatta in his Uņādivịtti in V, 56 reads the first pada-कीनाशः कृषके यमे. सरिन्मात्रेऽपि कुल्याख्या VN P. 178. We do not know how the other pāda was read 27 46 by VN.

·[१०३ ] Page. Verse. 27 47 24 61 Reading. कौपीनं स्यादकार्येऽपि चीरगुह्यप्रवेशयोः is the uttarārdha according to VN p. 746. क्रन्दनं रुदितारावे आह्वाने च निगद्यते is the first ardha according to VN p. 747. गोत्रं कुले धने नान्नि. VN p. 770. चन्द्रः स्वर्णेऽपि कपूरे चन्दो मेचककाम्ययोः VN 32 10 36 8 p. 771. 38 8 40 12 52 6 The reading of the uttarārdha is very corrupt in VN. As it is found in the ms. it is ज्योतिदीप्ताश्मितारासु नेत्राशतौ धने प्रयम् p. 794. जभीरोऽपि जम्भीरे is the beginning of the verse in VN p. 229. The reading in Mukuța and VN is the same as found in Bhānuji. Mukuța p. 1354. VN p. 732. विश्वासे विकृतावपि VN p. 783. नु वितर्कोपमानयोः was probably VN's reading for the first pāda in the second ardha 806. मूलशिम्बिकयोरपि VN p. 798. भावे परिकरो बृन्दे परिवारात्ववेकयोः । आरम्भ- पतकीबन्ध. This is the reading in VN 52 9 55 33 . 56 3 56 6 p. 763. 57 11 दिग्गजेन्द्रप्रभेदयोः is the fourth pada in VN p. 699. 61 52 Mukuța reads the pūrvārdha in the same way as Bhānuji. Mukuţa p. 844. पतिः पदादौ गमने वीरसेनाप्रभेदयोः This is VN's reading of the uttarārdha p. 726. 63 73 ·[१०४] Page. Verse. 64 79 64 86 65 1 67 12 Reading. VN reads in the same way as Sarvananda p. 788. The last word is 1760 in VN p. 64. फलं जातीफले लाभे वीणाने फलकेऽपि च is the first ardha in VN p. 779. VN reads in the same way as Saryānanda and Bhānuji. Mukuța's reading is बीभत्सो विकृते पार्थे रे पापवृतात्मनोः Mukuta p. 1463. प्रार्थनाभृतिसेवासु भिक्षाभिक्षितस्त्रिषु. This is the reading in VN p. 791. The third pada is भीरुः स्यात् कातरे नार्याम् VN p. 361-2. VN reads in the same way as Sarvananda 68 5 69 13 71 16 p. 779. 74 6 75 12 रजतं रजने रूप्ये शोणिते हृदहारयोः is the reading in Mukuţa p. 1350. VN reads the second pāda रसनं का- fgfgit: and remarks that Amaradatta too reads in the same manner p. 429. Ujjvaladatta in his Unadivrtti II, 75 reads रसना in the second pāda. The reading in VN is the same as that of Sarvānanda p. 793. The reading in VN is the same as in Bhānuji p. 233. लालाटिकः सदालस्यप्रभुभावनिदर्शिनी Mukuta 75 16 75 18 77 4 p. 1308. 78 4 वशा वन्ध्यागवीपृथ्वीकरिणीयोषितोरपि is the reading in VN p. 787.

·[१०५] Page. Verse. 79 10 79 18 82 43 Reading. वसुयोगासिशुक्लेषु देवभेदे मयूखयोः । वसू रत्ने धने स्वादौ राजवाणीश्वपक्षिषु ॥ is the reading in VN p. 793. विष्टरः पादपीठे is the third pada in VN p. 765. The last word in this verse in VN is स्थाने p. 785. Ujjvaladatta in the Unadivrtti on III,104 reads वदान्यस्त्यागवाग्मिनोः In all probability the line शर्करा शकले शेया सितोपलारजस्स्वपि is the reading of Mukuța for the second ardha. Mukuta 82 53 85 14 p. 1436. 86 26 Mukuța reads the pūrvārdha thus :- शुद्धान्तोऽन्तःपुरे गुह्यकक्षाभेदे च भूपतेः p. 1341. VN reads शुद्धान्तोऽन्तःपुरे ख्यातः कक्षा भूते च भूपतेः p. 724. VN remarks that the first ardha is the same in Amaradatta also p. 183. सत्वं द्रव्ये स्वभावे च is the reading in VN 89 1 90 6 p. 785. 92 27 VN reads in the same way as R and makes the further remark that the same tag is found in Visva also p. 747. सूदः स्यात्सस्यसदने is the reading in VN 93 32 p. 735. 93 33 p. Mukuta reads-साबाराख्यापराधे च p. 468. VN reads सावरश्चापराधेऽपि 235. The uttarārdha is read in the same way as Bhānuji and R. काच्यां वस्त्रेऽपि च निगद्यते VN p. 504. 93 35 ·[१०६] Page. Verse. 44 94 97 68 Reading. Mukuța and VN read in the same way as Bhānuji and make the same remark. Mukuta p. 632. VN pp. 343 and 706. faa garai falac VN p. 801. The last pāda is read by VN in the same way as Bhānuji and R. p. 802. हुँ स्यात् प्रश्नवितर्कयोः is the last pāda in VN p. 809. 99 14 100 1 क्षुद्रः कृपणः[णे] कीनाशः[शे] कदान्तिकयोः VN p. 786. The following tags are attributed to Ajaya in the places referred to but they are not found in the extant copies of Ajayapāla's work. Add under 37. अशोकस्त्रिशुकिः शोके पुंसि काकलिपादपः VN p. 528. अतिप्रकर्षप्राणस्यत्वलङ्घनेषु प्रयुज्यते VN p. 801. Add under 3. उषणा पिप्पली प्रोक्ता मरिचेऽ ऽप्युषणं स्मृतम् VN p. 280. Add under क. कुन्दं माध्ये व कुन्दस्तु यन्त्रभेदे च कुन्दरौ Mukuta p. 559. निश्चये च रुतौ किल VN p. 811. Add under त. तूवरोऽशृङ्गवृषभे सदा विश्मश्रुपूरुषे VN p. 763. Add under न. नैष्किको रजताध्यक्षे VN p. 474. VN makes the further remark that this tag is the same in Rabhasa also. नृत्यं प्रेक्षाधीकृत्यदर्शनयोः Mukuta. p. 1454.

·[१०७] Add under प. [पुण्यं धर्माधर्मादिप्रामाण्यम् VN p. 751. प्लवगो वानरे भेके सारथौ चोष्णदीधितौ VN p. 706. परिप्लवं प्लवं वन्यं तत्कुटं नटसंज्ञकम् । संजायते मुस्तकार शैवालदलसंचये ॥ कैवर्तिमुस्तके क्लीवं शोणके नाकुटं नटः ॥ Mukuta p. 569. Add under भ. भावुकं भवो भद्रामि [?] सत्तयोः Mukuta p. 188. Add under व. वत खेदेऽनुकम्पायां हर्षे संबोधनेऽद्धते VN p. 803. Add under श. शिनी धवलकृष्णयोः VN p. 731. शश्वत्पुनःसदार्थयोः Mukuta p. 1471 and VN p. 803. Add under स. सामि निन्दायामधे च VN p. 808. सुधा गलेष्टकाचूर्ण भ्रूहीवामृतमूर्धयोः Mukuta p. 1365. %D The Nānārthārņavasanksepa is one of the early lexicons that refer to Ajaya and depend upon his authority several times over. The following references will make the point clear :- 1. के.....अजयस्तु शरीरेऽपि पुंस्येवैनमभाषत ।। 7-2. 2. कैलि:....विवादमात्रे त्वजयः कलिशब्दमभाषत ॥ 23-26. 3. गैणः....अजयस्य विदं ग्रन्थे दृश्यते प्रमथे चले ॥ 24-42. 4. मोहै:....अजयस्त्वाह तन्द्रायामपि 29-97. 5. रागः....अजयस्तु वदत्यत्र लोहितादिषु 30-104. This is not found in the text of Ajaya as printed. २. Compare verse 17 on p. 32. The reading here is better. ३. Compare verse 27 on p 72. See verse 14 on p. 75.

·[१०८] 6. अक्षः....अजयस्त्वाह नित्येऽपि 44-19. 7. अब्जम्....अजयस्तु शोऽमुं क्लीबमभ्यधात् 45-33. 8. जैमिः....अजयस्तु पठत्येनमुत्पीडायामपि 52-114. 9. करैः....अजयस्त्वाह मुद्रायां हिंसाविक्षेपयोरपि 55-139. 10. कंसेंः....अजयस्त्वाह हंसेऽपि तत्र लिङ्ग द्वयोरपि 56-155. 11. कृत्यः....अजयो विद्विषि प्राह 66-271. 12. खेटम् ....अजयस्तु मृगव्ये च 70-322. 13. गडः....अजयस्य विदं ग्रन्थे दृश्यते साध्वसाधु वा ॥ 71-329. 14. गौरैः....अजयस्त्वाह शुद्धेऽपि स चैको लक्ष्यवेदिनाम् ॥ 75-378. 15. चन्द्र.....कम्पिलाख्यद्रुमे बर्हिमेचकेऽप्यजयोऽब्रवीत् ॥ 76-394. 16. छिद्र....दूषणे त्वजयोऽब्रवीत् 80-445. 17. जयो....पार्वत्यां त्वजयोऽब्रवीत् 81-448. 18. तेलः....अजयस्तु पठत्येनत् कार्यबीजे धनेऽपि च ।। 85-502. ॥ १. See verse 6 on p. 1. २. This word is not found in the text as printed. ३. See verse 2 on p. 17. These meanings are not found in the text as printed. Compare verse 22 on p. 25. This word is not found in the text as printed. ६. The meaning given here is not found in the text as printed. See verse 3 on p. 30. This word is not found in the text as printed. ९. See verse 2 on p. 31 १०. Compare verse 3 on p. 36. The reading given here seems to be better. See verse 4 on p. 38. १२. See verse 16 on p. 40. १३. See verse 1 on p. 44. One of the meanings given here is not found in the text.

·[१०९] 19. दोयः....अजयस्त्वाह सोल्लुण्ठभाषिते रक्षणादिषु ॥ 93-590. 20. धैवः....अजयः पुनः । प्रभुमात्रेऽब्रवीदेनं तदसन्मूलहानितः ॥ 97-633. 21. धिष्ठयः....अजयस्तु बलेऽप्येतत् स्वनिघण्टावचीकृतत् ॥ 98-646. 22. निकः....अजयः शाश्वतश्चन हेम्न एव पलेऽपठीत् ॥ 101-687. 23. न्यू झः....सुन्दरेऽथाजयोऽवदत् ॥ 102-696. 24. पंक्वम् ....अजयस्तु खलेऽप्याह तस्यार्थः चिन्त्यतां बुधैः ॥ 104-720. 25. पतिः....अथाजयोऽब्रवीत् । गतौ मूलेऽपि 105-725, 6. 26. पैटुः....ब्रूते त्वजयशाब्दिकः । तीक्ष्णे च 105-734. 27. पिण्डः....अजयस्तु निवापेऽपि शब्दवित्प्राब्रवीदमुम् ॥ 108-770. 28. पीलु.....ब्रूते त्वजयशाब्दिकः । फालास्थिखण्डकेऽपि 109-781. 29. पुण्यम्... आजयस्तु मनोज्ञात् तं भेदेनाह मनोहरे ॥ 110-786. 30. बुधः... अजयस्तु सुरेऽप्याह 117-867. 31. भोगी अजयम्त्वाह वैयावृत्यकरे तथा । भूपालेऽपि 122-925. 32. मल्लिस्तु मत्स्यभेदे स्त्री स्यात् कपालकरायोः । इत्येवमजय; स्माह १. २. ३. ६. 124-953. See verse 2 on p. 47. This word is not found in the text as printed. See verse 6 on n. 50. See verse 1 on p. 52. See verse 16 on p. 53. This word is not found in the text as printed. See verse 66 on p. 62. See verse 34 on p. 59. See verse 40 on p. 60. See verse 39 on p. 60. This reading is better. This word is not found in the text as printed. See verse 48 on p. 82. In the text as printed, the initial letter is vr and not bu. This word is not found in the text as printed. See verse 8 on p. 70. १२. १४.

·[११०] 33. मैन्तुः... अजयस्त्वाह विज्ञे 125-962. 34. मुण्ड:..."मुण्डने तु नरस्त्रियोः । अजयस्त्वाह 128-1004. 35. :... अजयस्त्वाह दर्पऽपि 136-1089. 36. रोहित्... अजयस्तु द्वयोराह मत्स्यजात्यन्तरेऽपि च ॥ 139-1124. 37. वर्णः... अजयस्त्वाह चित्रेऽपि 38. वैसुः..."प्रशस्तेऽथाजयः प्राह 146-1205. 39. व्यालः... अजयस्त्वपठद्वयाने स एव त्रिः खलेऽपठीत् ॥ 147-1220. 40. वानम् .. कटे त्वप्यजयोऽब्रवीत् ॥ 148-1229. 41. वारि:... मताजाः । यत्र देशेषु गृहयन्ते तत्रत्वाहाजयः कृती ॥ 149-1242. 42. विष्टि: ... अजयस्त्वाह मूल्येऽपि 150-1255. 43. वीरे:... अजयस्तु परेऽप्याह तद्विचार्य विचक्षणः ॥ 150-1263. 44. वीर्यम् ... अजयस्त्वाह दीप्तौ च नैतदन्यत्र दृश्यते ॥ 151-1268. ॥ This word is not found in the edition now published. २. See verse 28 on p. 72. ३. The meaning given here is not found in the text now presented. Compare verse 6 on p. 74. See verse 2 on p. 78. ६. This meaning is not found in the printed text. See verse 48 on p. 82. In the edition now issued the form is found as वाकम् . See verse 22 on p. 80. It may be noted that in Bengali and a are written almost alike. This meaning is not found in the text as printed. See verse 22 on p. 80. See verse 35 on p. 81. ११. Compare verse 49 on p. 82. The reading in the printed book is बरे ११. This meaning is not found in the text as printed.

·॥ [ १११] 45. वेशः... अजयस्तु पठत्येनं गृहमात्रेऽपि शब्दवित् ॥ 152-1287. 46. शल्यः... अजयस्तु वदत्येनं काण्डेऽर्थस्तस्य चिन्त्यताम् ।। 154-1306. 47. शिखौ... अजयस्तु प्रधानेऽपि 159-1366. 48. संपुटैः... अजयः पुनः । कलिकायां कवरुके II, 31-236. 49. स्थपतिः... धनदे शिल्पिभेदे चेत्यजयः II, 32-241. 50. तौलितम् . वाद्यभेदेऽजयः प्राह II, 36-37. 51. नाभीलम् ... अजयो नाभिगर्ताण्डे II, 36-41. 52. मूर्छितः....अजयस्तु प्रवृद्धेऽपि II, 45-46. 53. अरुणा....निःशब्दे चाजयादयः II, 49-29. 54. आंशयः....अजयः प्राह कृपणे II, 62-184. 55. उत्तरम् ....श्रेष्ठे चाप्यजयस्त्वाह II, 68-249. 56. उन्मायः....सुवे चाजयोऽब्रवीत् II, 69-267. 57. कङ्कणम्....सूत्रे त्वजय उक्तवान् II, 75-326.. 58. कैलिङ्गः....दृश्यतेऽजयकोशेऽत्र कलिङ्गाख्येति II, 76-338. २. This word is not found in the text as printed. This meaning is not found in the text as printed, Compare verse 23 on p. 92. There are differences in the reading. See verse 8 on p. 90. ३. १. Compare verse 11 on p, 45. Compare verse 13 on p. 53. See verse 24 on p. 72. This meaning is not found in the text as printed. Compare verse 1 on p. 9. See verse 5 on p. 14. ९. १२. This meaning is not found in the text as printed. See verse 49 on p. 27. This meaning is not found in the text as printed. १६.

·[११२] 59. कारणम्....घाते चेत्यजयोऽब्रवीत् ॥ II, 84-440. 60. खिहारैः....अजयः पुनः शिवाभेद इति ब्रूते II, 101-624. 61. खोलेकः....गीतसत्यां च काञ्च्यां च स्त्रीत्येवमजयोऽपठीत् ॥ II, 101-630. 62. गोलकः....अजयस्त्वस्य वाच्यत्वेनापठत् द्वयम् । गुडं गोलं च तदसत् II, 107-695. 63. चतुष्की....मशकहरीत्यजयस्त्वाह शब्दवित् ।। II, 111-731. 64. प्रधानम् ....अजयः पुनः । परमात्मनि बुद्धौ च महामात्रेऽप्यधीतवान् ।। II, 142-1089. 65. मत्सरा....अजयोऽपठीत् । यागसाधनसोमाख्यद्रव्ये च II, 163.1327. 66. मधुकम् ....मधुयष्टयाख्यभेषजेऽथाजयोऽवदत् II, 164-1333. 67. राजीवम् ....अजयस्त्वाह राजोपजीविनि II, 179-1508. 68. लोकः....अजयस्तु पठत्येनं नीलीरक्तांशुके त्रिषु ॥ दुष्टबुद्धावथ प्राह निर्बुद्धावजयस्तथा ॥ II, 185-1581, 82. 69. विग्रहः....अजयस्त्वह विस्तारात्पृथगेव वै ॥ II, 197-1723. 70. शुषिरः....वाद्यभेदे त्वजय उक्तवान् || II, 208-1846. See verse 56 on p. 28. २. Compare verse 3 on p 30. The form in the printed text is सिद्धिका 3. Compare verse 2 on p. 30. Compare verse 17 on p. 32. See verse 8 on p. 36. ६. This word is not found in the text as printed. This meaning is not found in the printed text. See verse 15 on p. 71. ९. This word is not found in the text as printed. See verse 2 on p. 77. ११. See verse 21 on p. 80. See verse 23 on p. 86.

·[११३] 71. समयः...अजयस्तु ब्रूते निर्देशसंपदोः ॥ II, 210-1812. 72. साहसम्....अथाजयः । कृतकार्ये त्रिः II, 217-1946-7. 73. अनुमतिः....अजयः पुनः । आम्ले चेति पठति III, 1-6. 74. अभिशस्तिः....प्रार्थने चाभिशापे च अजयस्यार्थमुत्तमम् || III, 1-7. 75. रंगमाता....लाक्षायां चाजयोदिता ॥ III, 5-44. 76. लेष्मघना....केतक्यां चाजयेन हि ॥ III, 5-52. 77. अवष्टम्भः... स्तम्भे चाप्यजयोऽवदत् ॥ III, 8-18. 78. परिवापः... स्थाप्ये बीजेऽपि चाजयः III, 14-84. 79. विशेलिम: ....बिन्दुतन्त्र इत्यजयोऽपठीत् ।। III, 16-112. 80. कक्ष्यापालस्त्वोपरिके शूरपालेऽजयोदितः ॥ III, 28-17. 81. आत्मनीनः... अजयस्य त्वयं पाठः प्राणधारे विदूषके || III, 31-69. 82. शैतपत्रम् ... अजयः पुनः । मयूरे सारसेऽप्याह III, 77-594. 83. 'सैमञ्जसम् ... अजयस्तु त्रिरभ्यस्तेऽप्युचितेऽप्याह III, 82-650. See verse 5 on p. 90. See verse 36 on p. 93. ३. This meaning is not found in the text as printed. See verse 19 on p. 3. . See verse 10 on p. 74. ६. See verse 10 on p. 85. See verse 30 on p. 4. See verse 41 on p. 60. This word is not found in the text as printnd. See verse 45 on p. 27. See verse 18 on p. 10. १२. Compare verse 18 on p. 85. १३. See verse 32 on p. 93.

·[११५] The following ardha, attributed to Ajaya by the commentator on the Karpūramañjari is not found in the text as printed : नेपथ्यं स्याज्जवनिका रङ्गभूमिप्रसाधनम् p. 6. Purusottama, in his commentary on the Anargharāghava attributes the following tag to Ajaya and it is not found in the text as printed: मूर्धन्यः स्यात् शिरोरत्ने प्रधाने भेष्ठसंबके p. 34.

·No text on this page.

·No text on this page.

·* INDEX OF WORDS ३-२० भकूपारः अक्षरम् भक्षम् अक्षः अगाधः अग्रजम्मा अग्रम् अघः २-१५ २-१५ २-१५ ७-६२ ६.५२ ६-५२ ७-६२ ६.५३ अझजः अङ्गम् मङ्गः अचल: अचला ७-६२ अधिक्षिप्तः ७-६४ अधिष्ठानम् १-६ अध्यक्षः १.६ मध्यारुढम् ६-५५ अनन्तम् ६-५८ अनन्तः ४.२९ अनन्ता ३-२५ अनल: ६-५४ अनिमिषः ४-३९ अनिमेषः ५-४२ भनीकम् ५-४२ अनीकः ७-६० अनीकस्थः ७-६० अनु २-१७ अनुकर्षः ५-४० अनुतापः १-८ अनुत्तरम् १-८ अनुबन्धः १-८ अनुभावः ८-७० अनुमतिः ७-६५ अनूकम् ६-५९ मनूचानः ६-५६ अनेडमूकः ६-५९ अनन्तरम् ४-३४ अन्तरा ३-२४ अन्तरेण २-१७ अन्तर्गतः ७-६१ अन्तशय्या ७-६३ अन्तः ८-७० अन्तावशायी ८-७० ३-२५ अजः अजिरम् अअनः अअनम् अञ्जना अअसा भट्टः अणिः अणुः मण्डीरः अत्ययः भत्याहितम् भथर्वाणिः अद्रिः अधमः भधि ५-४२ २-११ ३-१९ ३-२० ७-६४ ३-२२ २-१३ ७-६८ ७-६८ ५-४६ २.१८ ३-२६ ·अम्तिकम् अन्तिका अन्धम् अन्धः अन्यः अन्वयः अपचितिः अपत्यम् अपभ्रंशः अपराध्यः अपवर्गः अपवर्जनम् अपहवः अपाङ्गः अपाचीनम् अपि ३-२१ ६-५४ ७-६१ ३.२८ ३-२८ ८-७० १-५ १.५ ३-२७ २-१८ ४-३३ ४-३३ ७-६१ ७-६३ ७-६० ३-२३ ४-३६ .. [२] ५-४७ अभीषणम् ५-४७ मभीषुः ७-६६ अभ्रम् ७-६६ भमरः ७-६५ अमरा: ६-५९ अमा ३-२४ अमृतम् २-१५ अमृता ६-५० अम्बरम् २-१० अम्बरीशः ४-३१ अम्बष्ठः ५-४८ अम्बष्ठा ६-५३ अम्बिका ५-४४ अम्बुजा ३.२१ अम्लिका ७-६७ अयनम् ४-२९ अयन: ६-५२ अरनिः ४-३० अरिष्टम् ५-४३ अरिष्टः ६-५० अरुणः ३-२७ अरुणा ८-६९ अरुष्करम् ४-३५ अर्कः ५-४० अर्घः २-१० अर्घ्यम् ५.४१ अचिः ६-५८ अर्जुनः ४-३१ अर्जुनी ७-६७ अतिः ३-१९ अर्थः ३-२८ अर्दितः ५-४३ अर्धम् ४-३८ भर्धः ७-६० भर्यः अबला १-७ २-१४ ४-३२ ३-२२ अभया अभिख्या अभिग्रहः अभिजनः अभिजातः अभितः अभिनिष्टान: अभिनीतम् अभिपन्नः अभिमरः अभिमदः अभिमानम् अभिरूपः अभिशस्तिः अभिषतः अभिषवः अभिहारः अभीकः ६-५७ ६-५३ २-१२ २-१२ ७-६१ २-१६ ७-६५ ७-६२ ७-६२ ७-६५ ·[३] ११-२५ ११-२४ ११-२१ ११-२२ १०-१६ भर्धा अलम् भलिः भवक्षरः अवगीतम् अवप्रहः अक्टः अवतंसः अवतारणम् भवतारः भवदानम् अवध्वस्तः भवनम् भवरोधः अवलेपः अववादः अवष्टम्भः अवसितम् अवहारः अधिः अव्यक्तः অমনি अशिरस्कः अश्वीयम् अष्टापदम् मस्तु अत्र: मह अहहा महिबिट महिमुक् महिः अंशुकम् ६-५४ आकल्पः ८-६९ आकारः ७-६६ आकृतिः ७-६५ आक्रन्दः ५-४९ आकलनम् ३-२६ आगमः ७-६३ आगः ६.५२ आग्रह ४.३८ आचितः ५-४५ आच्छादनन् ४-३९ आजिः ५-४६ आडम्बरः २-१६ आतङ्कः ६-५८ आतञ्चनम् ६-५७ आतिथ्यम् ६-५५ आत्मनीनः ४-३० आत्मा ५.४७ आहतः २-९ आधारः ९-३ ११-२३ १०-११ ११-२५ १०-१५ १०-१० १०-१८ १०-१० ११-२४ ९-७ ७-६० आधिः ११-२० ६-५८ आमकः ७-६५ आनद्धम् ७-६७ आनर्तः १०-१९ ११-२२ ११.२३ ११-२२ ११-२४ ११-२३ : ५.४८ आपन्नम् ४-३३ आपातः ७-६८ आहुतः ४-३५ आभीलम् ८-७० आभोगः ८-७० आमिषः ३-२४ आयस्तः ६-५४ आयातिः ६-५६ आयोगः ५-४४ आरात् ११-२५, २६ भाराधनम् १०-११ रोहः १०-१७ १०-१४ ११-२६ १०-२१ भाकर्षः ·आर्तवम् भार्या आलानम् आलि: मालीढम् आलोकः आषापः आविद्धः भावेशनम् आशयः आशा भाशितंभवः माशीः आभ्रमः भाभयः १२-४ १२-६ १२-३ १२-३ १३-१ १३-१ १३-१ १३-१ १५-११ १५-१३ १६-२२ १५.१८ १६-२४ १५-२० १५-१९ १४-५ १४-८ आषाढः भासारः आसुतीवल: आस्कन्दनम् आस्थानम् आस्पदम् आस्फोता आहतम् आः इक्ष्वाकुः ९.२ इष्टम् १०-१७ इष्टिः १०-१९ इष्वाशम् ११.२१ इष्धाशः १०-१३ ई ११-२५ ईहा १०-१३ ईहामृगः ११-२४ ई. ९-२ उग्रः ९-१ उचितः ११-२१ उपः १०-१८ उदुम्बरः १०-१२ उत ९-५ उत्कट: ११-२३ उत्कलिका १०-१५ उत्तरम् १०-१६ उसंसः ९-४ उत्थानम् ११-२२ उत्थितम् १०.१४ उत्पतनम् ११-२१ उत्सर्गः ९.५ उत्सवः १०-१२ उत्सेधः ११.२६ उदक १२.१ उदर्कः १२-५ उचिः १२-६ उदानः १२.२ उदारः १२-६ उदास्थितः १२-५ उद्घाहितम् १२.१ उद्धातः १२-५ उद्धरणम् १२-४ उद्धानम् १२-२ उद्यानम् १२-३ उन्मत्तः १४.१० १४-४ १६-२३ १५-१४ १६-२१ १६-२४ १४-२ १६-२१ १४-७ १४-५ १४-१० १५-११ १५-१५ १४-२ १६-२२ १४-९ इति इतिकथा इन्द्रः इन्द्राणी इन्द्रियम् इरिणम् ·[५] उमाथ: १४-२ मिः उपकारः उपकुम्भम् उपक्रमः उपप्रहः एनः उपतापः उपधिः उपनिषत् उपप्लवः उपरागः उपलब्धिः उपस्थः उपस्पशः उपागमः उपाधिः उपानहः उपासनम् उपाहितः उपोढः १६-२४ ऋक्षम् १४-१ ऋत: १४-६ ऋतुः १५-१४ ऋषभः १५-१२ ऋषिः १६-२३ एकम् १५-२० एकाग्रम् १४.१ एतः १५-१३ एता १५-१९ पनः १५-१६ एवं १६-२२ एवम् १५-१२ ऐरावतम् १४-७ ऐरावतः १४-८ ऐरावती १५-१७ ओघः १४-६ ओजः १५-१५ औडम्बरम् १५-१० भौशीरम् १६-२२ औशीरः १५-२० ककुत् १६-२३ ककुभः १६-२३ कक्षः १४.३ कक्षा १४-३ कक्ष्या १५-२० कक्ष्यापाल: १५.१८ कङ्कणम् १६-२१ कच्छपी १५-१६ कञ्चुका १६-२१ कञ्चुकी १७-२ कटकम् १७-२ कटित्रम् १७.२ १८-२ १८-२ १८-२ १८-१ १७-१ १९-१ १९.१ १९-२ १९-२ १९-१ १९-२ १९-२ २०-१ २०-१ २०-१ २१-१ २१.१ २२-१ २२-१ २२.१ २५-२१ २४-१६ २३-९ २३.९ २७-४८ २७-४५ २७.४९ २८-५८ २५.२६ २८.६० २४.१८ २४-१५ २४-१९ २४.१९ उमा उररी उरी उर्वरा उल्लिखिता उषा: उषितम् उष्णीषम् उस्त्रा ऊतिः ऊर्जः ऊर्णा ऊर्णायुः ·कण: कणा कण्टकः कण्ठः कदम्बा कदली कनिष्ठः कनीयान् कन्दलम् कन्दम् कपालम् कपोतः कमठः कम्पनम् कम्बलम् २४-११ २४-१० २४.१७ २७.४३ २९-६२ २८.५५ २६-३१ २५.२४ २४-१६ २९.६४ २३-४ २३-४ २३-४ २८-५३ २८.५३ कम्बुः २५-२८ कल: २५-२८ कला २६-३६ कलाप: २४-१२ कलिङ्गः २९-६१ कलितम् २७.५१ कलुषम् २८-५४ कल्कम् २८-५४ कल्पना २८-५६ कल्पः २९-६५ कल्माषः २८-५५ कल्यम् २५-३० कल्यः २७-४८ कल्या २५.२४ कविः २५.२१ कवी २५-२१ कम् २५-३० काकाली २८-६० काचः २३-५ काण्डम् २८-५४ कात्यायनी २५-२२ कान्तः २५.२२ कान्ता २५-२२ कान्तारम् २८-५७ कामगुणः २९-१३ कामम् २६-३९ कामः २५-२४ कायः २६-३२ कारणम् २४-१४ कारिका २९-६२ कारुजः २८-५९ कार्मणम् २७-४७ कार्मुकम् २८-६० काल: २९-६१ काली २६-३४ काव्या करणम् करभः करहाटम् करहाटः कराल: कराः करेणुः कर्कशः कर्णान्दूः कणिका कषुरम् क : कलकण्ठः २७-४९ २६-३७ २३-७ २८.५२ २७-४२ २७.४२ २८.५७ २८-५२ २४-१३ २४.१३ २५-२५ २८-५६ २६-३४ २९.६४ २६-४१ २८-५७ २४-१० २४.१० २४.१३ कलत्रम् कलहंसः ·[७] काष्ठा कितवः किमुत किर्मी किल किल्बिषम् किकु: किम् किंशब्दः कीनाशः कील: कीला कु कुकूलम् कुकूलः कुजः कुञ्जरा कुञ्जः कुण्डली कुतपः कुमारः कुमारी कुमुदम् कुमुदः कुम्भील: कुलम् कुलायः कुलालम् कुल्या कुवलम् कुशलम् कुशम् कुशः कुशी २४-१७ कुषीदम् २८-५८ कुषीदः २९-६६ कुसुमम् २७-४४ कुसुम्भः २९-६६ कुहना २६-३३ कुहरम् २८.५८ कुहरः २९-६६ कूटः २८-५३ कूपः २७-४२ कृर्चः २७-५१ कूचिका २७-२१ कूलम् २९-६६ कृच्छम् २५-२९ कृतम् २५-२९ कृतान्तः २८.५९ कृती २७-४४ कृत्यः २७-४४ कृत्या २९-११ कृपीटम् २६-३३ कृमिः २६-३५ कृषक: २३-२ कृष्टिः २३-२ कृष्णम् २६-३७ कृष्णः २६-३७ कृष्णा २६-३५ केतनम् २५-२३ केतुः २५-२६ केवलम् २८-५६ केशटः २७-४६ केशरः २८-५५ केशरी २५-२० केशवः २४-१८ कैतवः २४-१८ कोकनरः २४-१८ कोकः २७-५० २७-५० २९-६५ २५-२७ २४-१२ २४-१२ २४-१२ २३-८ २३-४६ २५-२७ २७-४५ २६-३२ २८-५९ २९-६४ २६-३८ २४-१४ २५.२३ २५-२३ २९-६३ २९-६५ २९-६३ २९-६२ २३-१ २३-१ २३-१ २५.२० २६-३६ २६-३९ २८-५६ २७-४३ २८.५९ २८-५७ २९-६२ २६-३८ २८-६० ·[८] काटि: कोणः कोलम् कोलः कोषः कोष्ठः कौकुटिकः कौतुकम् कौपीनम् कौलीनम् कौलेयका कौशिकः क्रन्दनं क्रमुका क्रव्यात् क्रिया करः क्लीवः क्षणः २७.५० खदिरः २५-२९ खदिरी २४-१५ खनकः २४-१५ खपूरः २६-४० खरः २६-३१ खर्जुरम् २५-२८ खलम् २३.३ खल: २७-४७ खलु २६-४१ खम् २९-६५ खाटिः २५-२५ खिलिः २९-६१ खेटः २६-४० खेलिः २९-६४ खोलकः २३-६ गञ्जः २४-१९ गा २८-५८ गदुः १००-५ गणमा १००-४ गण: १००-४ गणिका १००-६ गण्डूषः १००-१ गण्डूषा ११०-१ गतम् ३०.५ ३०-५ ३०-२ ३०-६ ३०-१ ३०.६ ३०-१ ३०-१ ३०-६ ३०-६ ३०-४ ३०-३ ३०-३ ३०-५ ३०-२ ३२-१६ ३२-१६ ३३-२६ ३२-१६ ३२-१७ ३३-२५ ३३-२० ३३.२० ३४-२९ ३३.२१ ३३-२३ ३३-२० ३२-१६ ३१-६ ३२-१३ ३२-१३ ३२-१४ ३३.१६ ३३-२५ ३२-१९ क्षमा क्षया क्षुद्रम् १००-६ गतिः क्षेत्रम् क्षेत्रियम् क्षेत्रियः क्षेमः क्षेमः क्ष्माभृत् श्वेड: वेडा खटः १०७.५ गदा १००.२ गदा १००-२ गन्धनम् १००-४ गन्धर्वः १००.६ गन्धवहा १००-३ गन्धवाहः १००-३ गन्धः १००.३ गम्भीरः ३०.४ गरुत्मान् ३०-६ गर्जितम् ·[१] ३१.९ ३१.९ ३२-१४ ३२.२७ ३२-१८ ३२.१७ ३३.२७ ३२-१९ ३१-२ ३१.२ ३१.१ ३३-२१ ३१.५ ३१.५ ३२-२८ गर्जितः गर्भः गव्यम् गव्या गहनम् गहरम् गाङ्गेयम् गाण्डिवम् गाण्डीवम् गात्रम् गाथा गायत्री गिरिः गुच्छः गुआ गुडः गुडा गुणनी गुणः गुन्द्रा गुरुः गुल्मः गुहः गुहा गुह्यम् गुखः गृहम् गृह्या गेयः गैरिकम् गोकर्णः गोत्रम् गोत्रः गोत्रा गोधा ३२-१९ गोपतिः ३२-१२ गोपः ३१-७ गोपी ३१-७ गोपुरम् ३३.२७ गोप्यः ३४-२९ गोमुखम् ३३-२७ गोरक्षजम्बुः ३३-२४ गोलकः ३३.२४ गोविन्दः ३२.११ गोष्पदम् ३३-२६ गौरः ३४-२९ गौरी ३२-२४ गौः ३२-११ ग्रस्तम् ३३.२३ ग्रहणम् ३३-२३ ग्रहणी ३३-२३ ग्रहराजः ३३-२८ ग्रहः ३१-४ ग्रामणी ३३.२८ प्रामः ३१-३ प्रावा ३२-१५ प्राहः ३३-२० घटा ३३-२० घनरसः ३१-८ घरिका ३१.८ घनम् ३२-१० घनसारः ३१-८ घनः ३३-२५ घनाघन: ३३-२८ धर्मः ३२-१८ घृणा ३२-१० घृतम् ३२-१० बोषः ३२-१० च ३१-७ यक्रपाद: ३३-२२ ३२-१३ ३३-२६ ३५-४ ३५-२ ३५-२ ३५-१ ३५-३ ३५.२ ३५-४ ३५-४ ३५-१ ३५-४ ३७-१६ ·धक्रम् बक्री चटुः [१०] ३६-२ चूर्णवाक् ३६-२ चैत्यम् ३७-१३ चैत्यः ३७-१२ चोक्षः ३६-६ चोद्यम् ३६-८ छत्रम् ३६.८ छत्रा ३७-१० छदनम् ३६-३ छदः ३६-३ छन ३६-४ छन्दनम् चतुरः चतुष्को चन्द्रहासः चन्द्रम् चपला बमसः चयः बराचरः चर्चा चर्म चलमम् चामरपुष्पा चारः चिकुरः चितिः चित्रका चित्रभानुः चित्रा चिपिटकः चिपिटः चिरण्टी चिलमीलिका चिल्लम् चिह्नम् चुल्लम् चूडा ३७-१४ छलम् ३६-७ छाया ३७-१५ छिकुरः ३७-१६ छिद्रम् ३७-१६ छेकः ३७-१२ जगती ३७-१५ जगत् ३६-७ जगलः ३७-९ जघनम् ३७-१४ जघन्यजः ३७.११ जघन्यम् ३७.१४ जङ्गलम् ३७-१३ जटा ३७-१३ जठरम् ३६-१ जनपद ३७-११ जन्यम् ३७-११ जन्या ३७-९ जम्बाला ३६-४ जम्बुका ३६-५ जम्भः ३७-१५ जयनम् ३६-५ जया ३७-१५ अर्जरः ३७-१० ३६-६ ३६-६ ३७-१२ ३७-१४ ३८-१ ३८-१ ३८-३ ३८-३ ३८.४ ३८-३ ३८-४ ३८-३ ३८-१ ३८.२ ३८-४ ३८-२ ३९-२ ३८-२ ३९.९ ३९.६ ४०-१५ ४०-१३ ४०-१३ ३९-६ ४०-१४ ३९-७ ३९.१ ३९-१ ४०-१६ ४०-१५ ४०-१२ ३९-७ ४०-१३ ४०.१२ ·[११] ४६-२३ ४६-२० ४४.८ ४५-१२ ४४.७ ४४-७ ४५-२९ जवा जातम् जातिः जामिः जालम् जिगीषा जिनः जिष्णुः जिह्मः जीमूतः जीवकः जीवनम् जीवम् जीव: जीवा जीवातुः जीवितेशः जृम्भितम् जैवातका जोषम् ज्या ज्यायान् ज्योतिः ज्योत्स्ना ज्वलितम् झल्लरिः झषम् ४०-१६ तथा ४०-१४ तन्त्रम् ४०-१० तन्त्री ४०-१४ तन्त्री ४०-११ तपस्विनी ३९-५ तपस्वी ३९.२ तपः ४०-१३ तपाः ४०.१४ तमः ४०-१५ तमिस्रा ३९-३ तमोनुत् ३९.३ तमोपहा ३९.५ तरणिः ३९-५ तरल: ३९-५ तरला ३९-४ तरस्वी ४-०११ तरुणम् ३९-४ तर्षः ३९.९ तलम् ४०.१६ तलः ४०-१५ तलिनम् ४०-१० तलिमम् ३९-८ तल्पम् ३९-८ तातगुः ४०-१३ तामः ४१-१ ताम्रम् ४१-१ तायन: ४१-१ तारलम् ४१-१ तारम् ४१.१ तारः ४२-१ तारा ४२-१ तारा ५३.१ तार्क्ष्यः ४५-१७ तालम् ४५.१४ ताल: ४४.६ ४५-१८ ४५-१९ ५४.७ ४४-१ ४४-१ ४५-१९ ४५-१६ ४५.१२ ४५-१३ ४६-२१ ४६-२० ४५-१५ ४४-२ ४४-२ झषा झिल्ली टगरः टट्टरी ४६-२२ ४६-२२ ४४-३ तक्षका ततम् ·[१२] तालितम् तापत् तिक्तः तिक्ता तितिलम् तिरः तिलकम् तिष्यम् तीक्ष्णम् तीर्थम् तु तुङ्गः तुला ४५-११ दतः ४६-२३ दमः ४५-१६ दरः ४५-१६ दरा ४५-१५ दर्शकः ४६-२३ दर्शनम् ४५-१४ दर्शः ४६-२२ दलम् ४५-१० दल ४४-४ दवः ४६-२३ दक्षः ४५-१७ दशनोच्छिष्टः ४४.९ दशमीस्थः ४६-२० दशा ४६-२१ दस्युः ४५-१८ दाक्षायणी ४४-७ दानम् ४४-७ दायः ४६-२२ दायादः ४६.२१ दारु ४६-२१ दाला ४५-१३ दाव: ४५-१९ दिग्धः ४५-१८ दिवः ४५-१६ दिवाकीर्तिः ४५-१७ दिवाभीतः ४५-११ दिवौकाः ४५-१४ दिष्टा ४५-१० दिष्टिः ४५-१७ दीक्षा ४६-२० दीप्तम् ४८-१२ दुकूलम् ४७.१ दुग्धतालीयः ४७-१ दुन्दुभिः ४७५ दुरोदरम् ४९.२३ ४८-१८ ४८-११ ४८-११ ४९-२२ ४७-७ ४८-१५ ४९-२३ ४९-२३ ४८-१२ ४८-१९ ४८-१० ४७.६ ४७-५ ४८-२० ४७-९ ४८-१६ ४७-२ ४८-१८ ४९.२३ ४९-२३ ४८-१२ ४७-४ ४८-१८ ४८-११ तुषारः हणता तृषः तुणा तेजः तेमनम् तोकम् तोक्मम् तोदनम् त्यागः त्रपु प्रयी टिः त्रेता ज्यङ्कटः PERE ४८-१९ ४९-२३ ४९-२१ ४८-१८ ४९.२३ ४८-१६ त्वक स्विट दक्षिणः दक्षिणा ·[१३] दुरोदरः दुर्गतिः दुर्जातम् दुर्वर्णम् दुर्विधः ५०-७ ५०-८ ५०-१ ५१-१३ ५०.१० ५०-१० ५०-५ ५०-२ हरः ५०-८ ५०.५ ५१-१४ ५१-१३ ५०-३ ४७-८ धरा ४९-२१ धर्मराजः ४८-१४ धर्मः ४९-२२ घर्षणम् ४९.२२ धवलः ४७-७ घघला ४७-३ धवली ४७-३ धातुः ४८-१३ धात्री ४७.७ घाम ४८-१३ धारणम् ४८-१७ धारा ४८-१७ धारा ४८-२० धाष्टः ४८-१८ धावनम् ४७.८ धावनी ४७-९ धिक ४८-१९ धिषणः ४८-२० धिषणा ४९-२१ धिष्ण्यम् ४७-६ धीदा ४८-१७ धीरः ४८-१९ धूतम् ४९-२२ धूमकेतुः ४८-२० धूर्तः ४९-२१ धृतिः ४७-३ धेनुका ४८.१५ ध्रुवम् ४८-१५ ध्रुव ५१-११ ध्रुवा ५०-४ वजः ५१-११ ध्यास ५०.६ नक्षत्रम् ५०-६ नगः ५१-१२ मग्नः उष्टान्तः राष्टिः देवलम् देवः देवी युतिः चौः द्रविणम् द्रव्यम् द्रुघणः द्रतम् द्रुमः द्रोणः द्वन्द्वम् द्वापरः द्वारम् द्विजः द्विजितः द्वितीया द्वीपवती द्वीपवान् धनञ्जयः धनदः धनम् धनुः धन्धा धमनी ५१-१४ ५०-७ ५०.७ ५०-६ ५१-१५ ५१-१२ ५१-१४ ५१-१२ ५०-९ ५१-१३ ५०-३ ५०.३ ५०-३ ५०-१० ५१-१३ ५३-१५ ५५.३२ ५४-२५ ·नतम् ननु नन्यावर्तः नभः ५४.२२ ५३-१३ ५४-२१ नभाः नरेन्द्रः नलिनी नाकः नागराजिका मागम् नागः नाडी नाना नाभिः नाभीलम् नाम नालीकः नाशः नासाद्वारः निकायः निकारः निगमः निजम् नितम्बः निदाघः निदेशः निधनम् निन्दा निपाका निपुणतरम् निबोधः निमः निमित्तम् नियतिः [१४] ५५-३१ नियमः ५५-३३ नियामकः ५३.१४ निरसनम् ५२-४ निरस्तम् ५२-४ निराकृतिः ५४-२७ निरूपणम् ५४-२५ निर्गुण्डी ५५-३१ निर्ग्रन्थः ५२-२ निर्ग्रहः ५३-१४ निर्देशः ५२-३ निर्धटः ५२-३ निर्भर्त्सनम् ५५-२० निर्याणम् ५५-३३ निर्यातनम् ५३-१९ निय॒हः ५३-१३ निर्वाणम् ५५-३२ निर्वातः ५४-२७ निर्वासनम् ५३-११ निर्वृतिः ५३-१६ निर्वेशः ५२-५ निशमनम् ५४.२१ निशाचरः ५२-५ निशाचरी ५४-२८ निशान्तम् ५३-१७ निषतः ५४.२८ निषधः ५४-२६ निष्कम् ५४-३० निष्कामः ५४-२६ निष्ठा ५५-३१ निसर्गः ५३-१९ निस्त्रिशः ५४-२९ निस्सरणम् ५५-३२ निहवः ५४-३० निड्नुतः ५४-२९ निनुतिः ५४-२० ५४-२४ ५४.२९ ५४.२६ ५४-२८ ५३.१२ ५२-६ ५२.९ ५३-१७ ५३-१० ५२-८ ५४-२३ ५२-६ ५३-११ ५२-७ ५२-३ ५४-२४ ५३-१० ५३-१० ५४-२८ ५५.३१ ५४-२२ ५२-१ ५२-८ ५३-१५ ५४.२७ ५४-२९ ५२-२ ५२-९ ५३-१८ ·[१५] नि: निम्भेयसम् नीलकण्ठः नीबी नु नूनम् नेत्रम् नैगमः न्यक्षम् न्यग्रोधः न्यग्रोधी न्युजम् न्युजः न्यूज पक्षवरः पक्षतिः पक्षः पक्ष्म ५६-२ ५६-२ ६३.७२ ६३-७२ ६१-५७ ६१-५७ ५६-७ ५८-२५ ६१-५४ ६२-६० ५८-२७ ६२-६१ ६४-८३ ५६-३ ६०-४२ ६१-५३ ५५.३३ पम: ५४-२६ पमा ५४-२५ पयः ५२-४ पयोधरः ५५-३३ परमम् ५५-३३ परमः ५२-७ परम्परा ५४-२५ परम्परा ५४.३० परा ५४.२३ पराक्रमः ५४-२३ परागः ५३-१२ पराभवः ५३.१२ परि ५३-१६ परिकरः ६०-३८ परिग्रहः ५९.३३ परिघः ५७-९ परिबर्हः ५८-१९ परिभाषणम् ५८-२५ परिमलः ५९-३७ परिवारः ६३-७३ परिवेषः ५८-१८ परिवापः ६०-४५ परीष्टिः ६३-७२ पर्णम् ५९.३४ पर्याप्तम् ५६-८ पर्व ५९.३२ पलम् ५६-४ पलाशा ६२-६६ पलाशी ६१-५१ पल्लवः ६३-७५ पल्लिः ६३-७० पवनम् ५६-४ पवित्रम् ६३-६९ पश्चात् ५६-२ पाचनम् ६२-६२ ५९.३७ ५९-२८ ६०-४१ पङ्क्तिः पचनम् पटलः पटः ५८.२२ ५९-३४ पटुः पणः पताकः पतिः पत्तिः पत्रम् पत्री ६४-८१ ६१-५६ ६४-८१ ६.-४२ ६४-८२ ५९-३३ ६२-६५ ६५-८६ पदम् पद्धतिः पभम् ·[१६] पाटल: पाटला पातालम् पारायणम् पातिनी पादपः पादः पामरः पारदः पाराषतः पार्थिवः पार्थिवः पार्श्वम् पाणिः पालिः पाशः पिचिण्डः पिटः पिण्डम् पिण्डितम् पिण्याकः पित्सन् पिनाकः विपतिषन् पिप्पलकम् पिप्पली पिल्ला पिशुनः पिशुना पीतिः पीलुः पुङ्गवः पुण्डरीकम् ५९-३१ पुनः ६१-४८ पुरस्कृत ६१-४८ पुरस्तात् ६३-७५ पुरम् ६१-५२ पुरः ५९-३१ पुरा ६०-३८ पुरा ५७-१६ पुरुषः ६२-६७ पुरुषः ६२-६७ पुलका ६२-६६ पुलाका ६२-६७ पुष्करम् ६४-८२ पुष्टः ६१-५३ पुष्पम् ५९.३० पुष्यः ५८.२३ पूगः ५८-२६ पूजा ६४-८० पूर्णम् ६२-६६ पूर्णालकम् ६०-४० पूर्वः ६३-७१ पूर्वः ६२-६० पूर्वेयुः ६२-६३ पृथग्जनः ५९-३० पृथुकः ६२-६३ पृषत् ६१.५५ पृषतः ५९-२९ पेचकः ६४-८१ पेशः ६२-६४ पोतः ६२-६४ पौत्रम् ६३-७७ पौरुषम् ६०-३९ पौरुषेयम् ६३-७० प्रकरः ५७.११ प्रकाण्ड ५७.११ प्रकारः ६५-८६ ६०-४३ ६४-८५ ६२-६५ ६२-६५ ५७-१६ ६४-८४ ६३-७२ ६३-७८ ६०-४४ ५९-३६ ५७.१२ ६२-६७ ६३-७८ ६४-८१ ६३.७७ ६४-८३ ५७-१४ ५७-१५ ६२-६४ ६३-६९ ६४-८५ ६३-७१ ६३-७१ ६०-४६ ६०.४६ ७१-५० ६३-७८ ६३-६९ ६४-८० ५९-२८ ५७.१७ ५९-२९ ६०-४६ ६३-७६ पुण्डरीकः ·[१७] प्रकाश प्रकृतिः [१] प्रकोष्ठः प्रगाढम् प्रग्रहः प्रवाह प्रघनः प्रज्ञः प्रशानम् प्रणयः प्रणाय्यः प्रणिधिः प्रणिहितम् प्रणीत: प्रततिः प्रति प्रतिकृतिः प्रतिग्रहः प्रतिघा प्रतिपत् प्रतिपादनम् प्रतिमानम् प्रतियत्नः प्रतिश्रयः प्रतिष्कषः प्रतिष्ठा प्रतिसरः प्रतिहतः प्रतीकः प्रतीतः प्रतीहारः प्रत्यक् प्रत्ययः प्रथमम् प्रदरः ५८-२१ प्रदोषः ५७-१३ प्रपञ्च: ६१.४७ प्रभव: ६३-६८ प्रभूतः ५८-२० प्रमाणम् ६१-४९ प्रमुखम् ६१-४८ प्रयोजनम् ६३-७१ प्रलयः ६३-७७ प्रवचनम् ६१-५१ प्रवचनीयः ६२-६२ प्रवणम् ६४-७९ प्रवाप: ६१-५६ प्रविदारणम् ६०-४४ प्रवृत्तिः ६३-७४ प्रवेणी ६४-८३ प्रश्रयः ६१-५४ प्रसवः ५७.१० प्रसिद्धः ५८-१९ प्रसूरः ६३-७३ प्रसूतिः ६२-६६ प्रसूनम् ६२-५८ प्रस्थः ६१-५० प्राक् ६०-४० प्राक् ६२-६३ प्राण: ६३-७० प्रादुः ५८-२१ प्राप्तरूप: ६१-५५ प्राप्तिः ५८-२० प्रायः ५८-२७ प्रार्थितम् ६३-७४ प्रासादः ५७-१५ प्रियकः ५६-१ प्रियः ६१-५२ प्रीतिः ५९.३५ प्रेक्षा ५७-१७ ६३-७५ ५८-१८ ६३-७६ ५८-२२ ६१-५२ ६३-७३ ६२-६१ ६२-५९ ६२-५८ ६१-४७ ६३-६८ ६३-७७ ६३-७८ ६३-६८ ६४-८० ५६-७ ६०-४३ ६४-७९ ५९.३२ ५८-२६ ६३-७४ ६४-८६ ६३-७० ६४.८६ ६४-८२ ६३-७६ ६०-४१ ६३-७५ ६०-४५ ६३-७६ ५८-२४ ६३-७४ ·प्रेत: प्रेम प्रेष्यः प्रोक्षणम् प्लक्षः प्लवङ्गमः प्लवम् फलम् फली फल्गु [१८] ६०.३९ पारवानिः ६३-७३ बालकम् ६४-७९ बाल: ६४-७९ बालिका ६४.८२ बालिनी ६३-६९ बाहुजः ६१.५७ विटपः ५६-५ बितस्तिः ५६-५ बीभत्सः ६५.१ वृत्तम् ६५.१ बृहती ६५.१ ब्रह्म ६५-२ ब्रह्मवित् ६५-२ ब्रह्मा ६५.२ ब्राह्मण्यम् ६६-६ भक्तिः ६७-१२ भगवान् ६७-१२ भङ्गः ६६-८ भङ्गः ६६.८ भङ्गा ६६-७ भण्डनम् ६७-१३ भरणम् ६६-८ भर्ता ६६-१ भर्म ६६.१ भवः ६६-१ भवः ६७-११ भव्यम् ६६-३ भागधेयः ६७-१४ भागः ६६-५ भाण्डम् ६६-२ भानुः ६६.२ भारः ६६-२ भिक्षा ६७-१० भित्तिः ६७-१० मिन्नम् ६६-४ ६७-१० ६६-४ ६६-९ ६६-७ ६६-९ ६७-१४ ६७-१२ ६६-५ ६७-११ ६६-१३ ६७-१५ ६७-१३ ६७-१५ ६९-१२ ६९-१० ६८-२ ६८-९ ६८-२ ६८.४ ६९.१५ फेनिलः बडबा बत्सम् बत्सः बन्धुलम् बन्धुली बभ्रुः बराटकः बलजा बलम् बला बला बलिः बल्गुकम् बलभः ६९-१५ ६८-६ ६९.१३ ६८-८ ६८-६ ६९-१४ ६८-१ ६९.१३ ६८-३ ६८-५ ६९.१४ ६८-१ बाणम् बाणः ·[१९] ७१-१५ ७१-१५ ७२-२६ ७०-६ ७०-१ ७०.१ ७२.२६ ७०.९ ७०-७ भीमः भीरुः भुजङ्गम् भुजिष्यः भुवनम् भूजम्बू भूतात्मा भूतिकम् भूतिः भूभृत् भूमिस्पृक भूमिः भूयः भूयान् भूरि भूः भृङ्गम् भेदः भेल: भेलः भोगवती भोगवती भ्रमरः भ्रातृव्यः भ्रूणः मकराङ्कः मालम् मजुलः मणिः मण्डलम् मण्ड: मतिः ७२-२१ ७२-२३ ७२-२५ ७०-५ ७२-२७ ७२-२२ ७०-७ ६८.९ मधु ६९-१३ मधुकः ६९-११ मधुका ६८-२ मधुरम् ६९-११ मधुः ६८-३ मध्यमः ६९-१२ मध्यमा ६९-१० मध्यम् ६९.१४ मन्थरः ६९-१५ मन्दः ६९.१५ मन्दारः ६९-१३ मन्दिरम् ६८-८ मन्मथ: ६८.८ मन्युः ६९-१५ मयूखः ६९-१३ मरुत् ६८-५ मरुः ६८-४ मर्यादा ६९-११ मलयः ६९-१४ मल्लिः ६८-७ महत् ६९-१० महः ६९.१२ महाकाल ६९-१२ महामात्रः ६९-११ महामुनिः ७२-२९ महालयः ७१-१३ महावीरः ७१-१२ महासेनः ७०-८ महिषी ७०-३ मागधी ७२.२३ माणवक: ७२-२७ मातङ्गः ७०.५ माता ७१-१८ मात्रा ७१-११ माधवः ७२-२३ ७२-२४ ७०-८ ७२-२८ ७०-६ ७१.२० ७०-१० ७०-५ ७१-१३ ७०-४ ७१-१८ ७१-२० ७१-१४ ७१-१२ ७२-२३ ७१-१५ मत्सरः ७०-२ मदकल मदनः ७१.११ ·[२०] ७१-१७ ययुः ७१-१७ यष्टिः ७२-२५ याजनम् ७१-१७ यातयाम: ७२-२८ यात्रा ७२-२२ यादःपतिः मानम् मानः मार्गणः मार्गः माल्यम् माः मिथः मिथुनम् मिथुनः मिसिः मुखम् मुण्डः ७३-६ ७३-५ ७३-६ ७३-३ ६३-७ ७३-५ ७३-८ ७३-४ ७३-१ ७३-५ ७३-२ ७३-७ ७३-३ ७३.५ ७६-२१ ७४-१० ७४.७ ७४-७ मूच्छितः मूर्तिः मूर्धाभिषिक्तः मूलम् मूल्यम् मृगः मृतम् मृदुः मेखला मेचकः मैथुनम् मोचा मोदकः ७२-२९ यावत् ७१-१६ युगम् ७१-१६ युतकम् ७२-२२ युतम् ७२-२१ योगः ७२-२८ योगः ७२-२९ योजनगन्धा ७२-२७ योनिः ७२.२४ रक्तम् ७२-२४ रङ्गमाता ७०-९ रङ्गम् ७१-१६ रङ्ग ७२-२४ रजतम् ७१-१४ रजः ७२-२५ रण: ७२-२५ रद्धिकम् ७१-१९ रतिः ७१-१९ रत्नम् ७२-२३ रथः ७२-२६ रथ्यम् ७२-२८ रथ्यः ७२-२७ रथ्या ७०.१० रदः ७२-२२ रन्ध्रम् ७३-७ रभसः ७३.७ रम्भा ७३-८ रशना ७४-६ ७४-९ ७५-१९ ७५-१६ ७५-१९ ७५-१८ ७५-१८ ७४-४ ७४-४ मोहः मौलिः ग्लिष्टम् यक्षः यतिः ७४-४ ७६-२१ ७६.२१ ७६-२१ ७५-१९ ७५-१२ ७५-१७ ७५.१२ यथा यन्ता ३-४७ रश्मिः यमः ७३-६ रखनम् ·[२१] ७५-१३ ७७-८ रसः ७७-४ ७७-४ ७७-७ राका रागसूत्रम् रागः ७७.९ ७७-९ ७७-७ राजिका राजी रामः रामा राशिः राष्ट्रम् रिटम् ७७-९ ७७-३ ७७-६ ७७.५ ७७-७ ७७-१ ७७-१ ७७-८ रीतिः रुचिः ७७-९ रुजा ७४-३ रौहिषः ७५-११ लक्षणम् ७४-३ लक्षम् ७५-१९ लक्षः ७४.७ लक्ष्म ७४-८ लक्ष्मी ७५-१४ लक्ष्मीपतिः ७४-९ लक्ष्मीपुत्रः ७५-११ लग्नम् ७५-१३ लघुः ७४.२ लङ्का ७४-२ लता ७५-१७ लभ्यम् ७६-२० ललाम ७५-१८ ललामम् ७५-१२ लव: ७४.८ लालसा ७५-१८ लालाकम् ७६-२१ लालाटिका ७४-१ लिङ्गम् ७५-१७ लीलः ७४-५ लीला ७४-५ लीली ७५.१५ लुब्धः ७६-२० लूता ७६-२१ ७६-२१ लेखा ७४-१० लेपः ७६-२० लोकः ७५-१६ लोचकः ७५-१६ लोहितम् ७५.१५ लौहित्यः ७६.२० वज्रः ७४-६ वचक ७५-१४ वदान्यः ७७-८ ७७-४ ७७-३ ७७-२ रूपम् रूप्यम् रेवटम् रेवटः रेवती ७७-७ लेख: ७७-२ ७७-६ ७७-९ ७७-५ ७७-५ ७७-६ ७७-८ ७७-२ रोकम् रोकः रोचना रोदनम् रोदसी रोदस् रोषणः रोहिणी रोहितः रौहिणेयः ८३-५६ ८१-४२ ८२.५२ ·धनम् वपुः घयस्थः घयस्था घयः घरचन्दम् घरम् घर: वरिष्ठः घरी वरीयान् बर्जनम् वर्णः वर्तनम् वतिः वर्म पर्धनम् वर्वरः वर्षम् वर्षाभूः वर्षाः वर्म [२२] ८३.५५ वारि ८३-५५ वारुकी ८१-४२ वारुणी ७९-१९ पार्तम् ८०-३१ वार्ता ८०-३१ वार्धकम् ८०-३२ वालम् ८०-२१ वाष्प: ७८-३ वाहः ७८-३ वाहिनी ८१-३८ विकटम् ७८-३ विकारः ८२-५४ विकाशः ८२-५२ विकृता ७८-२ विक्रमः ८०.२६ विगतः ८१-३५ विग्रहः ८२-५३ विच्छिन्नः ८२-४९ विट् ७९-१२ वितानः ८०-२८ विदारणम् ८१-४२ विद्धम् ८०-२८ विद्रुमः ७९.१५ विधा ७८-५ विधानम् ७८-४ विधिः ७९-१० विधुः ८२-४४ विधुः ८२-५४ विनयम् ८१-३३ विनायकः ८१-३३ विनीतः ८१-३७ विन्दुः ७९.१५ विपणिः ७९-१५ विपत् ८१.४० विभावसुः ८०-२२ ८१-४० ८२-४६ ७८-१ ७८.१ ८१-३३ ८०-२२ ८२-५३ ७९.२० ८२-४९ ८२-४७ ८१-४१ ८१-४३ ८२-५२ ८३-५६ ८२-१८ ८०.२१ ८१-३५ ८-५०२ ७९-१४ ८१-३५ ७८-११ ८१-३७ ८१-३४ ७८.६ ७९-१८ ७८-८ ८०-२३ वशः घशागन्धया वसुः ८०-३० वाच्यम् वाच्यः वामनः ८२-४६ ८०.३२ वामम् पामा पामिल: ७८-८ ·[२३] ८१-४१ पीचिः ७२-१६ चीजम् ८०.२९ वीथि: ८२-५३ वीरः ८२-४५ ८१-४३ ८०.२३ ८२-४९ ८२-४५ ८३-५६ ७९-१७ ८२-४८ ८०-२९ ८०-२९ ८०-३१ ८१.४२ ८१-४१ ८२-४४ ७८-७ ७९-२० ८२-४७ विभुः विमानम् विश्वम् विरोचनः विलग्नः विलेपनम् विल्यम् विषयः विधरम् विवशः विवस्वान् विविक्तम् विवेकः विशारदः विशिखा विशिखा विशुद्धम् विश्लेषः विश्वकर्मा विश्वस्ता विश्वा विषयः विषयी विषाणम् विष्कम्भः विष्टरः विष्टिः विष्वक्सेना विस्तारः विस्मयः विस्रम्भः वित्रस्तः विहननम् विहायः विहारः ८२.५० वीरुत् ८०-२५ वीर्यम् ८२-५० वीवधः ७९-१७ धुधः ८२-५१ वृजिनम् ८१-२६ वृजिनः ८१-४३ वृत्तान्तः वृद्धः ७९-१३ वृद्धिः ८२-५१ वृषयः ७९-११ वृषः ७९-११ वृषः ८२-४७ वृषभः ८२-५४ वृषा ८०.२६ वृषाकपायी ८१-३६ वृषाकपिः ८२.५१ वृष्टिः ७९-१४ वृष्णिः ७८-५ वेकटः ८०-२४ वेगः ८२.४७ वेधाः ७९-१८ घेल्लितम् ८१-३५ वेष्टनम् ८३-५५ वैदेही ८१-४३ वैशाखः ८२-४८ व्यक्तः ८०-२७ व्यग्रः ८१-३६ व्यञ्जनम् ८०-२७ व्यतिकरः ८१-३४ व्यलीकम् ७९.१२ व्यवायः ८२-४६ ८१.४० ८२-४४ ७८-९ ७९-१७ ७९-१९ ८२-४९ ८०.२८ ८२.५२ ८२-५१ ८२-५२ ८०-२५ ७९-१३ ७९-२० ·[२४] व्यसनम् व्याघ्रः व्याघ्रा व्याप्तः व्यायामः व्याल: व्युत्थानम् व्यूढः व्यूहः शकलम् शकुनम् शकुनः शक्तिः ७८-८ शंसा ८०.३० शः ८०-३० शाका ८२.४५ शाक्वरम् ८२-५० शाक्वरः ८२-४८ शाखा ७९-१६ शादः ८१-३८ शान्तिः ८३-५६ शाप: ८७-३४ शारदा ८६-२८ शारिः ८६-२८ शाः ८६.२५ शाल ८७.३२ शाला ८५-१४ शलावृक ८७-३७ शाली ८६-२० शासनम् ८५-११ शास्त्रम् ८५-११ शिखण्डः ८५-१८ शिखरी ८५-१५ शिखरम् ८७-३३ शिखा ८४-४ शिखी ८४-४ शितिः ८६-२१ शिपिविष्टः ८७-३७ शिरः ८५-१६ शिलाद्वारः ८५.२१ शिलीन्त्रः ८७-३५ शिलीमुखः ८६-२२ शिवम् ८७-३३ शिवः ८५-१४ शिवा ८७-३२ शिशिरम् ८७-३२ शिशुकः ८८-३८ शिशुमारः ८७-३४ ८८.४० ८७-३६ ८६-२७ ८६-२७ ८७-३१ ८७-३४ ८७-३६ ८४-६ ८५-११ ८७-३० ८६-२२ ८८.३८ ८६-२३ ८५-१७ ८७-२९ ८७-३० ८७-३६ ८७-३५ ८८-४० शक्वरी शङ्का शः शम् शतपत्रा शतहदा शमल: ८४-८ शम्बरम् शम्बरी शम्बुः शयनम् शय्या शरणम् शरत् शरवाणिः ८४.५ ८५-१० ८४-७ ८५-१२ ८४-९ ८६.२६ ८५-१३ ८४-५ ८४-२ ८४.२ शर्करा ८४-२ शल्कः शशः ८७-३१ ८६-२० ८५-१६ शस्त्रम् ·८८.४० ८७-३३ ८४.३ ८४-३ ८५-१३ ८८.३८ ८७-३५ ८७-३६ ८९-१ ८९-१ शीतचम्पका शीतम् शीलम् शुकः शुक्तिः शुक्रम् शुक्रम् शुक्रः शुचिः शुण्डा যুক্ত। शुद्धान्तः शुभ्रम् शुल्कः যথা शुषः शुषिरम् शकः शूल: शृङ्गम् श्कारः शृङ्गी शेषः शेषा शैलूषः शोणः शौन्यासनिः श्यामः श्यामा प्रयेन: [२५] ८६.२५ श्रीपर्णम् ८५-१५ श्रीपलः ८७-३७ श्रीः ८८-४० श्रुतिः ८६-२८ श्रेयसी ८४-९ श्रेयः ८७-३३ श्राणिः ८४-९ श्लेष्मनी ८४.६ श्लोकः ८५-१९ श्वशुर्यः ८४.२ श्वेतः ८६-२६ पण्डम् ८८-३९ पण्ड: ८६-२४ बण्डाली ८५-१७ सकृत् ८८-३९ सखा ८६.२३ सङ्गरम् ८८-३८ सचिवः ८७.३५ सजनः ८४.१ सती ८५-१९ सत्तमः ८४.१ सत्यम् ८४-७ सत्रम् ८४.७ सत्वम् सनातनः ८५-१२ सन् ८६.२४ सन्ततिः ८५-१८ सन्तानः ८५-१८ सन्धिनी ८८-३९ सन्धिः ८७-३७ सन्धिः ८७.२९ सन्निधिः ७६.२७ सप्ताचिः ८५.२७ सभा ८७-२९ समअसम् ९६-६६ ९०-७ ९५-५२ ९६-६५ ९४-४० ९५-५४ ९४-४१ ९५-४९ ९२-२७ ९४-४५ ९१-१६ भद्धा ९२-२३ भ्रषणः प्राधम् ९४-४६ ९६-५८ ९४-४३ ९३-३२ भाषणम् ·[२१] ९१-१९ ९२.२६ ९२.२३ ९२-२२ ९६.५९ ९५-५० ९१-१३ ९३-३६ समर्यादम् मसम् समाधिः समाहितम् समादयः समाः समित् समीरणः समुदायः समुशयः समुद्रः समुनद्धः समूट सरकम् सरणिः सरस्वती सर्गः सर्वतोभद्रः सवनम् सव्यम् सह सहजः साः सहर ९०.५ संघर्ष ९४-४५ संज्ञा ९५-४९ संपरायः ९४.४२ संपुटः ९४.४२ संप्रयोगः ९२-२१ संबन्धः ९५-४९ संबाधः ९७.६८ संबोधः ९१.५३ संभवः ९-१७ संभोगः ९४-३९ संभ्रमः ९६-६५ संमतिः ९१-१६ संवित् ९१-११ संवित् ९२-२१ संव्यानम् ९५-५३ संसरणम् ९०-४ संसिद्धः ९२.२० संसिद्धिः ९४-४६ संस्कारः ९४-४१ संस्तरः ९५.५४ संस्तवः ९७-६८ संस्त्यायः ९६-६२ संस्था ९५-४७ संस्थानम् ९६-६३ साक्षात् ९५-४७ सातिः ९६-६३ सादी ९३-३१ साधनम् ९३.३१ साधीयः ९३.३३ साधुः ९१-१२ साधृतम् ९५-४७ सामजः ९५-४७ सामिधेनी ९०.७ सामुद्रम् ९३.३४ सायकः ९२-२६ ९५-५६ ९०-२ ९२.२९ ९५-५१ ९६.५८ ९६-६४ ९६-५९ ९२.२८ ९६-६० ९२-२७ ९७-६८ सहा सहयम् सह्यः संकीर्णम् संकुलः संख्यम् संख्या संगवः संग्रहः ९६-६४ ९०.१ ९२-२८ ९२.२९ ९१-१७ ९६-६३ ९६-६२ ९२.२५ ·[२७] ९५-५२ ९५-५७ ९१.१० ९४-५३ ९२-१० ९१-१४ ९२-२२ सारतः सारसनम् सारसा सारः सार्वभौमः साल: सावरः साहसम् सांप्रतम् सिकता सितम् सिरसः सिद्धार्थः सिन्धुः सिवथः सीमा सुतः सुदर्शनः सुपर्णः सुमनाः सुरतताली सुरभिः सुवर्णम् सूक्ष्मम् सूतकम् ९४-४५ सेवनम् ९३.३५ सेव्यः ९६-६४ सैन्धवः ९५-४८ सैरन्ध्री ९१-१५ सोमवल्कः ९१-१८ सोमः ९३-३३ सौदामिनी ९३-३६ सौम्यः ९६-६७ सौवीरम् ९३.३० स्कन्दः ९३.३७ स्तननम् ९३-३१ स्तनयित्नुः ९६-६१ स्तम्भनः ९१-१९ स्तिमितः २६-६१ स्थपतिः ९६.५९ स्थानम् ९५.५३ स्थाने ९३-३८ स्थासफः ९.५० स्थितः ९१-१३ स्थिरदंष्टः ९२-४ स्थिरा ९१-१५ स्थूणा ९६-६२ स्थूलः ९५-५७ स्थूलोशयः ९६-६१ स्नानम् ९४-४० स्नेहः ९१.२४ स्पर्शनम् ९३-३२ स्पर्शनः ९२-२५ स्पर्शः ९५.५० स्फुटः ९१-१२ स्म ९६-६३ स्यन्दनः ९४.४४ स्वधा ९६-५९ स्वप्न ९६.५८ स्वभू. ९५.५१ १५.५७ ९५-५६ ९०.८ ६६-६० ९६-६७ ९३-३५ ९६६१ ९३-३७ ९५-५२ ९५-६४ ९५-५२ ९४.३९ ९५-५६ ९५-५५ ९२.२४ ९२.२४ ९१-१८ ९१-११ सूना सूनृतम् सुतिः सृष्टम् सेनानी: सेषकर ९६.६६ ९४-४३ ९६.६६ ९५-५५ ·[२८] ९८-७ ९८-६ ९८.२ ९९.१४ स्वरूपः स्वस्ति स्वस्तिकः स्वम् स्वः स्वादुः स्वामी स्वित् स्वेदः स्वैरः ९९-१२ ९६-६५ हस्तः ९६-६६ हस्तिमल्लः ९७-६८ हंसः ९३-३८ हा ९३-३४ हायन: ९६-६७ हारः ९५.५५ हि ९१.१० हिमम् ९७-६८ हिरणम् ९५-५० हिरण्यम् ९६.६० हिंसा ९९.११ हुतिः ९९-११ हुम् ९९-१३ हृदयम् ९९.१२ ९८-४ ९९.१२ ९८-३ ९९-१४ ९८-१० ९९-११ हृद्यम् ९८.९ हषितः हरणम् हरिचन्दनम् हरिणः हरिणी हरित् हरिः ९८-३ ९८-३ ९८-५ ९८-१० ९८.८ ९८.८ हेरम्यः ९७-८ हेला ९८-१ हेषणः ९८-१० हैमवती ९९-१२ हादिनी ९८-७ ९८-१० हविः हस्तनिर्यासः ·CORRECTIONS AND EMENDATIONS Page. बला कले 7 11a 21c 6b 8 24 25 27 31 32 49 58 Verse 67a 70c 14a 24b 51a 8b 17b 22b Road 67 भभिरूपो 76 प्यधि स्यात् 77 कर्णिका हस्ति काम्पिव्ययक्षे कीलः स्थाब गुया शाखापुरे 78 गोले जारतो 79 दुर्विषो add at the end 86 of footnote 4 -see also vorse 88 7 on p. 56. Add a footnote 90 under पार्थिव 91 and read tho 93 footnoto thus 95 -Compare also verse 82 on p. 96 64. 7b 8b 8b 10a 20b 26a 26b 38a 6b 10b 37a 57b चाहणे लौहित्यो लुब्धो लभ्य युक्त छवश्छेद विपत्तारेऽशुभे वसुर्योक्त्रेऽनौ ग्याली शुद्धान्तोऽन्तःपुरे शिला द्वारो श्लोकः घेतसि स्वामी पति 62 67b तथा धवल सूक्ष्मात्याध्या [सूक्ष्मं स्वध्या] दहने तिनिशे 58b 6b6

·No text on this page.

·MADRAS UNIVERSITY SANSKRIT SERIES WORKS ALREADY PUBLISHED .... .... .... .... ... ... Rs. A. P. Rgvedānukramaņi of Mādhavabhaſta 3 8 0 Sphoțasiddhi of Mandanamiśra 3 00 Taittiriyaprátisākhya with Māhişeya Bhāsya 2 0 0 Lirgānušāsana of Harşavardhana 1 8 0 Uņādisātravștti of Svetavanavāsin 3 0 0 Uņādisūtravrtti of Nārāyaṇa 2 8 0 Bịhati with Řjuvimala (Tarkapāda] 5 0 0 Vājasaneyiprātiśākhya with two commentaries 4 0 0 Uņādisūtravrtti of Durgasimha and Bhoja 3 0 0 Rgvedabhāsya by Skandasvāmin (1st Astaka) 6 0 0 Brahmasūtrašānkarabhāșya with the Prakațārtha. vivarana Vol. I. 6 0 0 Sāhityaratnākara [Bulletin] 1 0 0 Raghunāthābhyudaya [Bulletin] 1 0 0 Mimāṁsābhāşya pariţişta by Salikanātha. 2 8 0 Nānārthasangraha of Ajayapāla. 1 8 0 IN THE PRESS Sarasvatikanthābharaṇa of Bhoja. Dašapādivṛtti. Mimāmsanayaviveka with the commentary of Ravideva [Tarkapāda). Mimānışāšlokavārtika with the commentary of Umveka. Auņādikapadārņava of Perusūri. Brahmasūtraśārkarabhāşya with the Prakațārtha vivarana Vol. II. Fragments of Hārīta Dharmasūtra (Bulletin).

·WORKS UNDER PREPARATION
BY
T. R. CHINTAMANI, M.A., Ph. D.
1. The Bhagavadgitā of the Kashmirian Recension with
the commentary of Rāmakantha.
2. Kausitaki Srauta Sūtra.
3. Sambavya Grhya Sūtra with the commentaries of
Bhavatrāta and Svetadatta.
4. Sankarşakāņdabhäşya of Devasvāmin.
5. The Nāmalingānušāsana with the commentaries of
Subhūti and Rāyamukuța.
6. Sabdikābharaṇa of Hariyogimisra.
7. Prmāņamālā of Anondabodha with the commentary of
Citsukha. (Bulletin)
8. The Brahmasūtrabhāøya of Bhāskara.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.