·প্রকাশক-জীবানন্দ বিদ্যাসাগর
২ নং রমানাথ মজুমদারের স্ত্রী।
প্রিণ্টর-ক্ষেত্রমােহন মুখােপাধ্যায়
৫৮ নং আমহঃ । কলিকাত

·72FCT 1902
नामानन्दू-माको
प्रथमोऽ: (ख)।
मान्दी (म)
भानब्याजम पेत्य चिन्तयसि कामुमोस्य चक्षुः षणम्
पश्यानङ्गशरातरं वनमिमं वातापि नो रक्षसि
बाग देवीं हट ये ध्यावा बाबाना बोध नये ।
नागानन्दस्य वितिजोषानन्द न तम्यते ।
(a) नामानन्द मिति । नागानां पत्रगानाम् यानन्दो बचिन
तत् अथवा नामान पचगान बानन्द यतीति नामानन्द पवादिया.
नपत्ययः ।
(ख) सह इति । अत्यति वनवति यजयतीति बावत् रस.
भावादीनिति परः। तबक्षणमुक्तं दपणे । यथा । प्रवक्षनेहपारितो
रसभावसमज्यवः । भवेदगढ़शब्दार्थः क्षुद्रसूर्णकसंयुतः। विपिसा-
वानर कार्थः किञ्चित् संचम्नाविन्दुकः । युक्तो न बहुभिः काय.
मतिमात्र च । नानाविधान संयुको नाति प्रचुरपद्यवान् । चावय
कानां कार्याणामविरोधाहिनिर्मितः । नानेकदिननिर्वस्य या रब.
बोजितः ।
चामन नायकः पार्यु तस्विचतरसथा। दूराद्वान
बधीयु राज्यदेशादियितयः । विवाहो भोजनं शापोत्यौ मन्यूरतं
तथा। दन्तवेद्य खच्छ धमन्यद् ब्रीड़ाकरइ यत् । बनार.
पानादि नगराधवरोधनम् । सामानुलेपने भिजितो नातिवि-
सारः । देगीपरिजनादीनाममावचिनामपि । प्रत्यक्षविलकरितैर्युको
भावरमोङ्गवः । अन्तनिष्कान्त निखिमयाबोझ इति वीसित इति ।
•-
..

·भागाम
मिपाकापरिकोऽसि निधूपतरस्वत: स कोन्यापुमान
मेर्ष मारपभिरित्यभिनितो.बुडोमिशः पातु वः ॥घ)
पपिष,
कामेनाचा इतपटुण्टहापलिभिर्मारबोरे
भभङ्गोत्कम्पकृम्भामितचलितहशा दिसनारीवमेन ।
मिः प्रोत्तमाः पुतकितवपुषा विवाद वासवेन
भायन् बोधेरवाप्ती न धलित इति : पातु दृष्टो मुनीन्द्रः
(ग) मान्दीति। मन्दति रामिति मान्दी विपिनामा
मट: क्रिसमायो मापाचरण पियेषः । तदुपये। बागीवचन.
संयुका नित्य वखार प्रयुब्बते । देवहिनमयादी बाबान्दोति
..
(घ) ध्यामव्यावमिति । ध्यान समाधिरेव व्यान: सतत् उपेन्य
प्राप्य बावियत्यर्थः कां कान्नामिति अम: चिन्न यस भावसि, हर्ष
पशुः सखोल विकास पारावरं कामवाण विद्यम मं बन
मामिति भाव: पश्य अवलोकय, माता रजकोष रमपमों.
पीति यावत् नो रसि मिथ्या काणिक स्मायाजोसि, ते
कारषिक मिथ्यबर्थ: अन्य: नितर: बतिनिहंवा
पुमान् कः ? बीपि नानोन्यर्थः । कारमधभिः कामवधूभिः काषि-
नीभिरिति भावः । मध्ये मामयं यथा तथा ति बत्यम् अभिहिता
उसः तिरसत रति बावत् बुद्धः जानी परधनोवाम्बी वा मिनः
सुभान रासानितिभावः पातु रक्षतु । बार्शविक्रीडितं सो
दिन:सनी मतसहना पाईलविक्रीडितनिहिताचार ।
(1) बामेनेति । कामेन चापं कार्यु कम बाम प्रकारात
भाषः, बारपोरः कामाचरैः चन्द्रचन्द नरोबम्बादिभिरिनि भाव
पोरः वाभिमनमहाराज समायोरिति
मातापिता
..

·खाना पचमतिषिसरेष। चारबिन्दोबो सामानमाइंय नानादिनदेशावतेन राजवीहर्षदेवस पादपमोपनीविना(१) सबसमूोनोशः। यत्तहसवमा मिना बोहर्षदेवेगापूर्ववतरचनामातं(छ। विद्याधरपक- बत्ति प्रतिवई (ज) नागानन्द नाम नाटकं तमखामिः बोबपरम्परया श्रुतं न प्रयोगतीझ) दृष्टम। मत्तोष राष: सबलजनदवाशादिमी (ज) बहुमानादखाहर) पटवः समाः पटा बायभेदा सयौकाः नः पावलानि उहां परनीति सामा: है: सद्विरिति भाव:, दिबमारीजनेन परानायक भन छत्वाम्म अषया चितम पखित परwal म यो अथने अस्य ताक यता, वि देवयोनिषिध: मन नतम् उत्तमात्र शिरो जां चोबतभचबरिखध: प्रवद्भिरिति बापत तथा वाम चितवपुषा गोवाचित बरोरेप न चरित ति विषयात् चमत्कारचा : ध्यायन् समाधो तिन बोधः समाप्तः शानिपिरचेता रत्यर्थ: सनीन्द्रो 4. बुधान पात रमन । गाईवविक्रीडितं हत्तम् । (1) मारपझोपवीषिमा परचारविदाचितेन । (a) पूति । अपूर्व पद्भुतं बढ़ बच रतिपत्त तस रच. नया वर्ष मातं बोभितम् । (8) विद्याधरेलि। विद्याभरा बातिना सधीवरे मजतदापासासमिधः । (क) प्रयोगतः अभिनवेन । (1) सति । खाना बनानां सारदिन सबल (3) बड़मानात बहनौरवाह ।

·नागानन्द शानुग्रबुधा बथावत्प्रयोगेनाद्य त्वया नाटविता.. मिति (ठ) । तखावदिदानों पप्परमा हात्वा वाभिल- षितं सम्मादयामि । परिक्रम्बायोक्न । पावधितानि (3) समसामाणिवामनांसि इति मे विषयः। बस:- योहर्षी निपुषः कविः परिषदप्येषा मुखमाहिती जोहारिसिहरावरितं नाय च दशा क्यम् । बस्वकैकमपोर वाञ्छित फलप्राप्त: पदं किं पुन. मंहाम्योपचयादयं समुदित: सर्वो गुणानां मनः ॥३॥(ट) तद्यावदहं रहं गत्वा ग्राहियो-माइय सहीतकमनु- तिष्ठामि। परिनाम्य नेपथ्याभिमुखमयसोका । इदमदएई, यावत् प्रविशामि, मविष्य प्रायें ! (ण) इतस्तावत् । प्रविय नटी। सालम् । (त) पन ! यति मन्दभम्मा । .. .. (3) माबितव्यम् अभिनेतव्यम् । (3) श्रावजितानि वशीकतानि प्रार्थमिकलोकतानीति यावत् । (ठ) श्री रति । श्री: निपुष: विचक्ष : काय. रचयिता, एषा परिषदपि सभ्य महामो अपीत्यर्थ : गुणपाहिली गुषपक्षपातिनी, बोके गति मिराजय परिसर मनो रिच, बयच ना बभिनयब्यापारे दवा विपुषाः, एमपि धौक बस्तु बीहादिमिति भाव: राममति बाछा फसमान: अभीवाय परं स्थानं तरिति बापत् मम भाग्योषषमात् भाग्योत्कर्यात् ययं सर्व : गुयानां गच: बदितः सम्याग उदित सपासतः किं पुनः बनाव्य रति शेषः । माविमोडित सम् । (1) बायें माये। (a) या सायम् । . "

·प्रसमोर
पारवेटु प्रजासत्तो को विपोषो पसचिट्ठी पत्ति)
खान । बटोमालोक्य । पायें! नामानन्दे नाटक्तिव्ये
विमिदमकारणमेव सबसे।
मटो । पज !
करवं। यदो दाव तादी
पजाए सह अविरमा वापिस पदूरबादणिवे दो
कुडम्बमारवहणजोग्मो सौं (घ) तमंति विपर
वितबियतबीवर्य मदो (२।।
खबर) | ममिदम् (घ) प्रवे! बर्षमा परिवन्द तपो-
बनं यातो पितरौ तत् किमिदानों युज्यते, विचिव-पथवा
कबमई गुरुचरण-परिचयां-सुखं परिवन्ध मह तिहामि
कुतः।
चार्य
पुनः को
(1) बाय । रयमसि मन्दमाग्या । याज्ञापयत
नियोगोऽनुष्ठीयतामिति ।
(२) कार्य । मन रोटिष्यामि। यतस्तावत् तात याय
मा स्थायरभाव जावा अदूरभातमिदः कुटुम्ब भारोहहन योग्य
इदानी मिति हृदये यि त कयं तपोवनं गतः ।
यार्थवा
..
(थ) तातो भएर ति बापत् । बाया
पत्रा । खबिरभाव
बापम् । बद्रेति । दूरम् अवन यथा तथा जातो निवेदः
संक्षारं पति वीतरामत्व यस मथोकः । कुटुम्ब ति कुटम्बावां पोष.
वर्माचां भारोहहने योगक्षेमविधाने समर्थः एक इत्यर्थः ।
(द) बनधारः प्रधाननटविशेषः।
(शनिबंई सवैराग्यम् ।
..

·पिनोविंधात एषां यश मामतम् । बनं याम्यामय यका बीमूतवाहन: ॥४॥ (A) ति निमान्नौ। प्रतावना (प)। ततः प्रविशति मायबो विषार। बायकः । सनिवेदम् वयख पाय ! रागस्यास्पदमित्ये वैमि नहि मे ध्वं मौति न प्रत्ययः छात्वाकवविचारपा विमुखं को न वेत्ति चितौ। एवं निन्धमपीदमौसितफलप्रास्य भवेद्यौवनं भक्त्या याति यदोस्वमेव पितरौ शुश्रूषमाणस्थ मे ॥५॥क) .. .. (न) पिलोरिति । अहमीर भागतं पटकम् ऐश्वथ सम्पद- मित्यर्थः त्यमा पिलोः अननीजनक थोः एषा सेवा विधात कहूं बीमत याहनो यथा वन यामि गच्छामि । ( प ) प्रस्तावना । प्रस्ताव्यते सुच्यते प्रस्तुत मन येति तथोक्रा मपूत् स्तोते गयं न्नात् भावे अन् प्रत्ययः । तम क्षण एकदम से । नटी विदूधको वापि पारिपार्थिक एव वा सलधारेण स ताः संचा यस कुर्वते। चिलवाक्य: स्वकार्योत्यः प्रापिभिमिथः । खारवं तत्त यिन यं नाना प्रस्तावनापि सेति । (फ) रागय ति। यौवनं रागय विषययामनाया सापदं स्थानम् इति अमि जानामि, मि निश्वरम् इति में प्रत्यय नति न, अपित क्षणभर मेवेति वामामीत्यर्थ:। को वा बस: हितो चियां कात्याकस्यविचारणा कर्च यावर्स व्यशाने विहाम् बक्षमिति यावत् म वेति न जानाति एव वेत्तीत्यर्थः एवं मिन्धममि र यौवनं यदि इत्यम् बबनेम प्रकारे पितरौ भनत्रा पुत्र मापस क्षेत्रमानस में मम यादि गतितिकामतीति

·प्रधमोर
किए। रोमन भो परम ! पिविलो एवं तमं
एत्तिकासं एका जीवन्तमुपा बदेमं दिसं
बरामदुई पावतो। ता प्रसीद दारि पि दाब
गुरुपरपसम्ममानिबन्धादो (ब) विपत्तिष रशपरि-
मोगरमपिन रजस परीपदु (१)।
मायकः । वयस्य ! न सम्यगभितिं बया । कुतः।
तिष्ठन् माति पितुः पुरो भुवि यथा सिंहासने किन्तमा
यत् संवाहयत: मुखं तु चरणौ तासय किं राजके।
किं भुज भुवननये तिरसौ भुक्तोजिते या गुरो-
राबासः खलु राज्य मुज्झितगुरोस्तास्ति कथिहु सः ।।। (भ)
(1) भो वयम् ! नतु निवि एव स्वमेतावन का एतयोनों-
वनमा तयोः तं दमोष्टयं वनवास दुःखमनुभवन् । तत् प्रसीद इदानी-
मपि तापत् गुरुचरपरावधानिया नित्य रमापरिभोगरमची
राज्य सुख अतुभ यताम् ।
..
यावत् सदा वाति फल प्राप्तो बभीष्वाभाव भवेत् मन्दमपि वस्तु
एभमांग व्याप्रियमाएं एमफचरं भवतीति भावः । शार्दूलविक्री.
डित युतम् ।
(ज) निर्षियः निश्चिन्तः । जीवन्मृतयोः बोपतोरपि बतप्राययो-
रिवर्षः पिलोरिति शेषः नीत्वादिति भावः । गुरुचरति गुर्यो:
पिलोचरपराषायां य: निबन्धः पापहातिशयः बादर रति
यावत् । तसात्।
(भ) तिमिति । पितुः पुरः पपतः भुवि भूतखे तिन् यथा
भाति रानते जन रतिपः सिंहासने तिन तथा कि नैव भाती-
वतात परषो संगाश्यतः सेवमानस्य बत् एवं भवतीनि षः,

·विमानता पड़ी। रे गुपपरवारसी।
विभिमा भोटु ना एपि दाप पख विपदावधि।
प्रवाई भी बचना चक्ल पर रनोखं व बहि-
सिष एवं भवामि पपि दे करपोपविखेर(101
मायकः । मनितम् वरण ! ननु तमेव सतबरपोवन।
न्यायब नियोबिता: प्रखतयः समः सर्वभाषिता
नीतो बन्धुखमस्तथाबसमता राधे रक्षा खता।
दत्तो दत्तमनोरयाधिकफल: कल्पद्रुमोऽप्यर्थिने
किंवतंयमत:परं क्षय वा यत् खितं चेतसि ।७३(म)
(१) बहो! तय गुरजनराश्रूषानुरागः । भवतु तदेतदपि तावत्
पञ्चदिव तावत् पियामि। भो वयस्य ! र स्व राज्य सुखमेश
देवबसहिय एवं भवामि थन्धपि ते करसोबमलव ।
..
..
राबवे रावगमे रत्यर्थः तथा किम् ? ने ताहरा समित्यर्थः ।
गुरोः पितः भुकोभिते भक्षितावश भर यानांतमन्नोम:
भवतीति येषः भुवन ये तथा किम् ? लिसवमभोगे ताही
पति सीन्यर्थः। उ भितः त्यकः गुरईन तथोक स्य गुरुन्यागिन
वर्षः राज्यम् पाबाबः प, केप एमेमार्थ : ताब राज्य कांच
गुवः समिति यावत् पनि ? बास्य न पाकुरिति बोध्यम् ।
भाई विक्रीडितं उत्सम् ।
(ब) न्याये रति । प्रकृतयः समासादयः न्याय न्यायारसमेत
वनियोजिताः नियोजिता रत्यर्थः ममेति सर्वम सम्बध्यते । सन्त:
माधयः सवं स्थापिताः, बन्जन: यात्मसमतां बवल्या नीत:
ससमानः गत बर्थः राव रखा बता राखारपिन

·प्रयो। विदू। भो बम! पन्तमासिषो मददनों दे पडिबक्सो, तमि र ममासहिदे दे पधाणाममधि हिदपि प तुर विधा रज रविरं (य) ति पडिमादि (१)। मायकः। पिछमूख ! मतको राज्यं परिथतीति गिद्ध । पधर (२)। मायाः । यो तत् किं न मात् । मनु स्वशरीरात प्रति सबै परार्थमेव मश परिपास्यते यत्त खयं न दीयते নানা ন জিনালা দ্বিলিত ततावानुष्ठिता पाजापितवास्मि तातेन । यथा वन्छ ! जोमूतवारन । बहुदिवसपरिभोगेण स्वीकृतमित्य- कुसुममुपभुक्तमून फलकन्द नीवारप्रायमिदं सानं वर्तते । तदितो मलय पर्वतं गत्वा किलित्तस्मिन् निवासयोग्य. : (2) भो वयस्य ! बबनसाहसिको मताकत प्रतिपक्षः। नमिव समासनाखते ते प्रधानामास्यममभिहितमाय न त्वया विमा राज्य स्थिति प्रतिभाति । (२) अथ किम । मित्यर्थः दस मनोरथ कनादपि अधिकं फहं येन तथाभूतः बल्लामः बपिर्थिने याचकाव दतः । बरःपरं किंकर्स व्यते तब ममसि यत् नि तत्पचय | गागविक्रीडितं इत्तम् । (4) थत्यन्त साहसिकः अतिदुर्दान्तः । प्रतिपक्ष । समा. समिते सचिश्ते । प्रधानामावधिचितं असमन्त्रिमंरक्षितम् । अस्थिर मिनि खितम् । (र) यद्य यदि एवं मतन मे राज्य तं तत् तदा किन .

·नागानन्द माधमपदं मिरूपयेति (र)। तदेखि तदेर मलयपर्वतमेव बिदू । जे भवं पाणवेदि। एदु भवं (१)। भी परिणामत:। गिदू । बोयो भी बयस्स ! पेक्ख पेक्स एसो क्स सरसघनदाएपरिमिसरसम्वासपरिमको विम. इपरिबन्तरिारखितसिसिरसीपरासा. रवाही पड़मसामोहिदपिपाकण्ठगही विस मना- परिसमं पक्षपती रोमादि (ल) पिपापलं मलप- भारदो (३)। (1) यदु नाजापंचलि। एभवान। 1.) भी बबस ! मेजर एष पदु मरमनपदनामोसार मिननम्नवसपारमो विमाननियननखराबमापनिमारो- मानिसगरमोबरामारवासी प्रथमसामोताळत पियारया एब मागपरिश्रममनयन रोमावत मिरवस्य स्वात् भवमेवाभीमफवं सादिति भावः । गरोयते रामति शेष: बसमा पारे । तातार पिरादेश एवं पडता प्रतिपादिता बरं मना प्रि: अपरम पहारख बवासन मात् - पिबरादेयपानचिन्न मिय: | बहरिया- परिभोगेन रोबारम्बारेष। चोरतति सीwaifन होनानि सवितकालमानि बचात् तपोकम् । उपमुनि उपभुकानि बन्द भूफानीयाराधि प्रापंच बाग बम बचाभूतम् । विपन (0) भरपेरिस faiबिपिई बत् चन्दनव तसा .

·सायकः। विकसिमम् । प्रयेामा मय- पर्वतम् । समन्नादवबोध । पहो! रामयीयकमस्य । वार्षि লাহিমিলিয়ন जान्दकन्दरगाहरी जमिधेरामाखितो पौषिभिः ।। पादाकरमौलिकशित मिानानां गते- टोमवयापन: बिपि मे चेताकोत्तमकम् () तदेवधामा वासयोग्य' विधिदात्रमपदं निक- पधावः। .. समय क्रोड़ परिमिलनेन सम्पर्केष लग्नः सजात: बहर प्रभूत परिमरः गन्धः तथाभूतः । विमलेति बिमसे निर्मले तटे निपटनेन अर्जरायमाको पूर्णतामापद्यमानो वः निझरः पर्वतोपरिनटात् पतहारिसङ्घात: तबाह उच्चशितः समन्तात् विचिनो यः शिथिरः सोतसः शोकरावां सासकमानाम् सासारः धारासम्मात : तबाहो नहानिबर्थः। प्रथमेति प्रथमो य: सनम: तसिन उत्कण्ठितायाः उत्सलायाः प्रियायाः कल्पह व कण्ठालेष व। अपनयन् हरन रोमाञ्जयति वातरोमा करोति उहासोटयादिति भावः। (ब) माद्यदिति । साधा मदकाविणां दिम्गलानां गया एष मितयः नाम : भग्ना: बतएम सवन्त: खरद्रमाः पदमा: चन्दन तरयः बस चामत: मानिधेमद्रख बोचिभि- सरः बास्कारितः पाहत: पतएव कन्दन्ति ध्वनन्नि कन्दरा दर्य एक महराणि विवामि यस्य तथोक तथा सिहामान सिहास देवयोनिविघमारीपांगत: गमन: पारालककेन रला मौलिकशिया: सनामयमस्तरा या मथाविधः अयं मायावतः दृष्टः मन् मे मम तः विपि पनिर्वचनीयं बधा तथा उदासकं करोति कौतकं जग. बति । भाईबधिमोहितं इत्तम् । ..

·. गि । एचबरोपपता लिखा। एदु म। रो) | नाटतः । भावः । इरिवान्दिन । पये दधिर सन्दते चुः फसाकाहान मेकाचित । नर मिया मुमिवष: बयिष्यति किं चिदन (1) विदः । भो बपक्षा! प्रवामाससं (ब) दे विध निवेदेदि (२) । नायकः । एवं नाम (स) यथा भवान् । विदू । विदोका । भो वपस्म पेक्स पैक्छ। पदं क्य सविसेसघषसिखिहपादबविसोधि सरहिविम्गन्धगब- : (१) एवं कुर्वः । पतु भवान् । (२) भो वयस! अश्यमासवते प्रियं निवेदयति । T (ग) दक्षिमिति । इचिचक्षुः मन्दते रति, मे बम कचित् फलस्य दक्षिणाधिस्पन्दनाय शुभसा रत्ययः बाकाका अभि- न बस्तीति शेषः । समिव: मुनेः शकुमशाखकारख वचः दक्षिणाक्षिसन्दनेन एभफसचममित्यर्थः न - मिथ्या पर. सम्बाबीवधः, यतः पदं दक्षिचाहिनन्दनं किं कविष्यक्ति प्रय यिष्यतीति वायत् । पथ्याय इस बुखोचवतो येन पख्यायन प्रवीतिमिति पक्षचात् । (च) बाम समीपति । (e) एवं नामेति । एषम् पासवप्रियं नाम कमायमा सम्मा- व्यते रत्वधः अनिमित्तपमादिति भावः ।

·प्रबमोद। ११ নিঝুলসুমথিৰ মলুমিবিষয় ) 'तयोव विष चक्लोपदि (१)। पावकः । सम्य गुपलचितम् । तपोवनमेवैतत् । कुतः । वासोऽयं दययेव नातिपययः अत्तासरूपां त्वचो मनालयजस्तकमण्डलुरत: स्वच्छ पयो नैझरम । दृश्यन्ते व.टितोमिताश्च वटुभिर्मोनाः कचिन मेखना नित्याकर्षतया शकेन च पदं साम्रामिदम्पव्य ने ॥१॥() (1) भो पयस्य ! प्रेम प्रेशन । एतत् खा सविशेषघनकिग्व- पापविमोभित सुरभिडविर्ग व मार्भ तोहामधूमनिर्गमम् बहुहिम्न सस निषस्थापकमयं तपोवनमिव लयते । (१) मधियोति । भविशेम पवन' बने: सिन्धः पारपैः तमिः विशोभित विये प्रेमाखातं सरभिः शोभनो हविर्मन्बो गर्भ जातोऽस्य ताहगः हामः उत्कटः धूमय निगमो यशात् तथाभूत तथा वनुहिग्नाः छनए सपनिमाः सावरगया: मगाषामिति घः यस्मिन् सघोकम् । (न) दामोऽमिति । वामोरे परिधानार्थ तहमा नाति- पृषयः नातिस्थना: त्वच: यकवानि दय येव कपामत ये हत्ता: विद्याः, मम्मोऽपि चानच्यः सम्यगट: अरन् जीर्णतामापद्यमानः : नबावविशेष: यस्मिन् अत: स्वच्छ निर्मचम पावि- बले तथा कमण्डनं न सम्भवतीति भाय: झरं पयः निझरो. सम् । कचित् प्रदेणे बटुभिः अभिवावकैः स टिलाश्मिा बतएक उन भिता: स्यक्ता मौनाः मुनयनिर्मिता मेखा कासीदामामि দুঞ্জন, তা জিয়া নিশ্বৰঘৰ ইন না ইন দলি दामोदामाम् रदं पदं गोयते च । मादलविक्रीडितं हसम् ।

·नागानन्दे तदेति प्रविश्च पवनोबाबः । प्रवेशं नाटयतः मावकः । विषयो । महो! नुस्खा मुदितमुनि- पनाविचार्यमाषसन्दिग्धवेदवाक्यविस्तारस पठाटुकिय- माना,समिधस्तापसकुमारिकापूर्यमापवासधाखवा- सख प्रशान्तरमबीयता (क) तपोवनन। शहि- मधुमिव वदन्त: नामतं अशष्ट- नतिमिव फसनमः कुर्वते मी शिरोभिः । मम ददत इवाय पुष्यष्टिं किरत: कथमतिथिमपयां शिक्षिता: शाखिनोऽपि ॥११ (ख) .. .. - (क) मुटितेति । मादक: कृष्ट : मुनिजनपक व विचार्य मा सो बीमासमानो सन्दिग्धः मन्द हास्मट बटवाकामा बिस्तरो या नाह- समय पठगिः वटुभिः छिद्यमाना याददा: यांनभरमाः समिधः यसकाछन यत्र तथाभूतस्य तथा नाप सकुमारिकाभिः यापुर्य माण: नः सम्मियमायो यावष्टचाणाम् भानयास: तन प्रदेशे जसदानार्थ बत साकारो टतिविशेषो यल तथाभ नस्य । शान्तबीयञ्च तस्य भाव: विग्धमनोहरवमित्यर्थः । (ख) मधुरमिति । गाखिनोऽपि तरको पि अतिथिमपाम् अतिषिसेवा कथ चिचिता: तापसजन रािंत शेषः । तथाहि कमी शाचिन: माणां यद : धमर गुञ्जने: मधुरमिव स्वामतं वदन्तः मन्त्रः फसन: फसभरावन : शिरोभः मातमिव कुवत प्रणमनीव, नथा पुष्पष्ट किरन्तः पुष्पाणि वन्न रत्यर्थ : मम अध्ये दहत इव । खचाकारः। तदु दमय, भवत सम्भावनाला प्रतय पराकानेति । मालिनीष्टत्तम, ननमययतेय माचिनी भोगितो- रिति तवचनात् । ..

·प्रथमोशः। . सबिवासयोग्यमिदं सपोवनम् मधे मविधती बस- नाममा निहति: (ग)। गिद्ध । भो वपस्म! किं कव एदे इसिबसिपकन्धरा निचलमुहाव सरन्तदरदल पदवभकवला समुहामिददि- सककमा सुणिमीखिदलोप्रथा पाप्रसता विप (घ) हरिणा सकलीप्रन्ति । (१) नायकः । कयं दत्वा । सखे ! सम्यगुपनक्षितम् । सधादि- स्थान प्राप्तावधानं प्रकटितसमसामन्द्रतारव्यवस्था- निदिन्या विपचा मिलितमलिरुतेनेव तन्त्रीवरेण । एते दन्तान्तरालस्थितणकवलच्छेदशब्द नियम्य व्यानिशाना: कुरडा: स्फ टललितपदवीतमावर्णयन्ति ॥ १२॥ () (१) मो वयस्य ! कि खल्वे ते पट्बर तकन्धरा निसनमुखाप- बरहरारत दर्भ कवला: समुद्रमित दत्त ककर्णाः सुखनिमीलितोचना साकर्ष यन्त इव हरिपाच ध्यन्न । (ग) निति: मन्तोष: । (घ) ई पदिति । ईषत् किषित वखिताः साचोलताः कन्धरा ग्रीवा यः सथोकाः। निश्चले ति नियलेभ्यः खिरेभ्यः चशादिव्यापार- हितेभ्य इति भावः मुखेभ्यः अपसरन्त: मख खन्नः दरदखिताः किक्षित् पण्डिताः टर्भ कबहाः कुमारपामा येषां तबाभूताः । सममि. तेति समुञ्चमितः दत्तः यहित इति यावत् एकः कर्णो यैः नाहयाः। नथा सखेन निमीलिते बोचने यः तचाविधाः। बावर्षबन र घवन्त व किमपीति शेषः । (ख) स्थानेति। एते कुरकाः हरिणा: व्याजिहानि बसा. ..

·११ विदू। मो अपम! वो जब - एसो बोव নাহি । (१) नायकः। यता: कोमसालितमाभिान्धमान स्कुट कपन्ति तम्बास्तवा बावसिप्रधामीयत ri तयामि। ल्यापतो निशिन्। अखिवायत देवतामाराधयन्ती काचिहिव्या बोषिटुपोषयति (च) विदू। एपिम्हवि देवदापद पक्वम्ह । (२) भी वपक्ष! (1) भो क्यख ! कः पुनरेष तपोषने मायति ।. (२) मो वयस्य ! एहि यावामपि देवतायतम प्रकारे .. वषितानि बानि येषां तथोक्रा: मिदमा रति भाव: अन्तरालेषु अध्यनरेधु स्थिता वे हमाः तेषां दशब्द पर्व । नियस्य बडा प्रकटितः चाविष्कत : समतया साम्येन या मन्द्र तार। वस्था गम्भीराव्यास्थानं तया निहोरिभ्या: सबरं वत्वा विपक्ष वीमाया: तन्धीखरेख बबिरुतेनेव अमरगुथिने मिति सा नचा स्फुटानि मुव्यानि बबितानि ममोहराणि पानि स डन्तरूपावि यस्य तादृशं गोतम माने यथायोग्ब रति भाव: प्राप्त परधान यचास्यात् तथा व्याक यन्ति खन्न । मयानां लवेश विसनिय नियुता सम्परा कोलितेयमिति त चपात्। () ओमति । बोमडेन मन पनि अभिनयमाम तापमानाः। कान्ति खनन्नि । काकनीमधाममिति काकोरा मधुरासुरः सनः प्रधानं यत तत् बचा तथा काकीत। सच्चा धनी व मधुरासटे इत्यमरः। उपवीपति वीषया . मायतीबर्षः। बग्घरात ·प्रथमोडमा माया। पख ! साधू खतु भवता । खलु देवताः । उपमर्पन परसा स्थित्वा । बयय । कदा- चिट दृष्ट मोऽयं जनो भवति । तदावां समालगुख्या- सरिती पश्यन्ताववसरं प्रतिपालयावः (छ) । तथा कुरुतः। ततः प्रविधति भभावुपविष्टा योषांवादयन्नो मरवतोरेटो । नाकिया। गायनि- उत्फुल्ल कमलके सरपरामगौरव ते । मम हि गौरि अभिवान्छितं प्रसिध्यतु भगवति ! युभतप्रसादेन १३(ज) नायकः । कणं दत्वा । वयस्य ! पहो! गौतमहो ! (झ) वाघम्। व्यक्तिव्यं ननधातुमा दविधेनाप्यत्र लब्धामुना विस्पटी दूतमध्य लम्दित परिछितस्विधावं लयः । .. . : (छ। अनः अयोग्यः । तमालेत तमालाना तटाखत रूपा गुल्य न मिचयर विस्तार गत्यर्थ: चरितो याछ। कादितौ गोपितो इत्यर्थः। अमर समय प्रतिपाल राय : अपेक्षावहे (ज) उन फल्लति । एत फुलानां विकमि तानां कमलानां के सरेष किल्के धु यः पराग : रजः तहत् गौरा द्युतिः कान्तिय स्था: ताशि ! कनक प्रभे रन्थ : भगपति गोरि ! युमत्प्र मारेन भवटनुपण मम अभिवाञ्छितम् अभिषित हि लिखित प्रसिध्यान सफलताम् एत । भारतम्, यस्याः पादे प्रथमे हाट गमावास्तथा हतीयेऽपि । अहा- दश हितोये पश्चटग चतुर्थ के मायेति त श णात् । (झ) अहो गोतम हो याश्य आवयं गोतमित्यर्थः । (अ) व्यकिरिति । दविधेन दश प्रकारेण अमुना श्रोवविषयो- कृतेनेति भाव: व्यज्यन्त स्वरा अनेनेत व्यञ्जन:, स चासो धातवेति तथोक्न स्वरव्यमा कमीनाराययोथे येत्यर्थः । यक्तिः सरकाशन ·१६ नागामहे . बोपुचप्रमुखाः अमिय यतातितोऽपि सम्पारिता, सातोपाहतार पापविधय: सम्बयो हर्षिताः चेटो। साचवम् । भाष्टिदारिए ! रिं सदन्मिए दो प परिमामो भग्गहत्या (१)। मायिका। साधिशेपम् (ट)। ये दो मे देवीए पुरदो वो वादपन्तिए प्रग इत्या परिणामो (२)। पेटी । महिदारिए ! पं भवामि किं एदाए बिराए पुरदो वाइदेण। मा एत्ति कालं कसपाषणदुसरहिं पिप्रमोवास येहिं पाराधन्तिर पनदि पदे पसाद दंमेदि (३) (१) मदारिक चिरं खनुवादयन्त्या: कता र परिचमोपतानाम् । (१) ने कुतो मे देव्याः पुरतो वो वाइबासा बपरताना मरियमः । (२) भदारिख। नत बरामि तिखा निया: पुरखो A सधा अनुभव: । अयं द्र तं शोमोरितत्व मथं नातियोड- मातिमन्दोस्तित्व सम्बतं दोधचरितवतः परिचित जिषित: पायक विक्रप्रकारेप विविधः सयः सक्रीतम मानिसान. विशेष: विमट: : मम्यक प्रकटता गतः। गोपुजला: मोपुर. सव: तिखोपि यतयः विदाः बामेष बचा सम्पादिता: प्रका- शिताः । वय: विविधा इत्यर्थ : यातोछ वीपातहगता माता बाद्यविधयः वायव्यापारास्तु सम्यक दार्थता: मटिताः | पाई विमोहितं सम्। (3) सापि पतिरसारम् ।

·प्रथमोडा १५ गिद। बरपासु एसा किंस पेसन ()। दोषः। निदोषदर्शनाः बबश भवन्ति । बिन्नु कदारिदमान हा वासमायमसमात् साधसाब पिरमिह तिहेत। तदननैव तमाखवावा. स्तरेण (ठ) पश्यावः। विदु । एव्व करेछ । उभौ पश्यतः (२)। विटू । दृष्ट्वा सविस्यम् भो वाम्म! पेक्ख पेक्छ । पहा परिध ! प केवलं वीणाविमाणेच (ड) सहं करेदि । बाव मिथा वोगाविसापापुरूबेग वेषि पछी सह सप्पादि। का एसा ?। किं दाद देवी । पाही पाप कम पा । पाहो विनाहरदारिपा ? पाही सिडकुल सम्भवेत्ति ? (३) । पादितन । या एतायन्न कार्य कन्य कान नटुकरनियमोपासनराराध- यन्त्या अद्याप न ते प्रसाद दर्शयति । (1) कन्यका सत्वेषा । किं न प्रक्षाबहे। (२) एवं कार्य। (३) भो वयस्य ! प्रेशस्त्र प्रेम । अहो भावयम् ! । म बेवई पाविज्ञानेनैव सुख करोति । यावत् अनेन वीचाविज्ञानानुरूपेण रूपेणापि बहा: समुत्पादयति । का पुन रेषा । किं तावत् देवी?। बाहोसित् नागकन्यका बाहाखित् विद्याधरसारिका? बाहोषित मिजावसम्मति (ठ) तमारमारान्तरेण तमारतरगुहाव्यवधानेन । (ज) पीपाविज्ञानेनय वीवायां विपनानेन स्नैपुण्य वर्षः।

·. २२ नागानन्द बेटी। साम् । भटिदारिए ! अदि एवं । एवं। ता बीस सिविल इमं भयौपदि। पं हिपविदो परों देवीए दियो (१)। विदू । श्रुत्वा भी वश्च ! पदसरो क्यु एसो पना देवीदंसस । ता एहि वसप्पधा (२) । नायकः । न तावत् प्रविधामि । विदू । यन्तिमपि नायकमहिण्य सोस्थि मोदीए। भोदि ! मसकं ज्नेब्य परिपा भवादि । वरो एव्य मी देवीए दिमी (३) । नायिका। मसाध्वममुसिष्ठन्नी नायकम हाय हो! को रए का एसो ? (४)। चटी । नायकं नियापया इमाए अणम सरिसाए पाकि. दीए एसी मो भप्रवदीए पसादीकिदोत्ति तके मि (५) । घबाटामध। । नमोपरि भनमा । तद विद्यापरचक्रवती चिरेव हे चिया शियिष्यतीति। (1) भक्त टारिक यद्येय तत् किं मप्र एघ भगन्यते । मन इत्य स्थितो बरो देव्या टप्सः । (२) भो वयम्य ! अबसरः खल्व घोरमा देवीदर्शनाय । तदेखि ष्ठपसर्यायः। (३. स्वति भवत्ये । भवति । सत्यमेव चरिका भवति । वर पव म देव्या टत्तः । (8) ! को त खल्य घः ? (५) चन्या अनन्य सहाया बाया एप स भगवत्या प्रवाहीकात रति तयामि।

·प्रबमोहः ।
२३
नायिका स्मृ पसल मायकमवलोक्यति ।
नायकः । मरियं तरवायतलोचने !
असितकम्पितपोनधनसनि।।
अममसं तपसव गता पुनः
किमिति सचमकारिणि ! खिद्यते ॥१६॥ (द)
नायिका। अयार्थ पचे! पदिसहमेण व सकुपोमि
एदम अहिमुही ठार्दुभायक तिर्यक् वजह पश्यन्ती विशित्
पराङ्मयो तिजति (१)।
बेटी । भटिदारिए। किं एदं ? (२) ।
नायिका । हल्ले ! प सकुणोमि एदस्म पासणे चिट्टिदुः ।
ता एहि पसदी गच्छद (३) उत्यातमिच्छति ।
विटू । भी! भापदि क्खु एसा। मम पठि अभिन्न
वित्र मुहतप धारेमि (४) ।
(१) र ! कति साध्वसेन न शकोम एतस्याभिमुखी स्वातम् ।
(३) भई दारिक ! किमेतत् ?
(२. हल ! न थक्रोमि एतसामन्न स्थानम् । नदेान्यतो
गाव:।
.
(४) भो ! विभेति पल्वं पा । मम पठित विद्यामिव मुइत'
धारयामि।
(द) तनुरिति । तरते चबसे आयते दोघे चोचने यस्याः तत्
सम्ब जो वसितेन विश्वासेन कॉम्पती पीनौ स्थूबौ घनौ निविड़ो स्तनो
यथाः तत् सम्बोधने हे मम्मकारिख ! महानात् सम्भ्रान्त इत्यर्थ :
इयं ततः शरीरं तपसत्र अजम् अत्यर्थ श्रम गता. किमिति कथं
पुनः खिद्यते ? दूतावलम्बितं वृत्तम् । दूतविम्बितमात्र नभी
मरापिति तज्ञवचात् ।

·२४ नागानन्दे भावकः । को दोषः ।। विद । भोदि ! किं एस्थ तुधाणं तबोवणे दिस भापारो। जेण पदिही पापदो बापामेत्तएण विण सम्भावीपदि (१)। बेटी । नायिका हा सामगतम् । परारज्जदि विप एव्य एदाए दिहो। भोटु एवं दाव भणिमं । प्रकाशम् । मष्टि. दारिए ! जुत्तं भणादि बह्मणी । उपदो क्ख प्रति चासकारो ता कि ईदिसे महाणभावे पहिवचि- सूढ़ा (ध) चिट्ठसि ? । प्रहवा पिड तमं । प्रहं एव्व बधा. गुरूवं करहस्म । नायक निर्दिश्य । साप्रदं पजस्म । पासण- परिम्गहेण अलरेटु प्रज्जो इमं पहेसं (२)। विदू । भो व अस्म । सोहणं एसा भणादि। उबविमि. प एत्य मुहुत्त वीसमद्य (३) । (१) भवति ! किमव युभाकं तपोषने रेश पाचारः । तिधिरागतो वाचालं पापि न सम्भाव्यते । (२) अनुरन्त इवान तथा टि: | भवा: तावद् भविष्यामि। भईटारिक! युक्क भयति ब्राहाणः । उचित: खर ते अतिषिजनमन्-' कारः। तत् किमी महानुभाव प्रतिपत्तिमदा तिमि ? अथवा सिह त्वम् बामेव यथानुरूप करिष्यामि । सामनभायंस । बासम- परिपडे बरोवार्य रमं प्रदेयम् । (९) भो वयस्य ! शोभनमेषा भवति । उपविण्याब वित्रावावः। (१) प्रतिपचिमड़ा इतिवर्तव्यविमूड़ा ।

·प्रथमोडाः। नायकः । युबमाह भवान् । उमापवियतः । मायिका। पेटीहरिश्च पर परिहाससौले। मा एवं करेडि। कदावि कोदि तावसो फक्छदि। सदी में प्रविषौदेत्ति (न) सम्भावसादि (१)। ततः प्रविति तापसः । तापमः । पाचापितोऽखि कुलपतिना कौशिम (प)। यथा व शाण्डिल्य ! पितुरानया सिहयुवराज मित्रावसु. भविद्याधरचक्रवर्तिनं कुमारजीमूतवाहनम् इहैव मलये पर्व कापि वर्तमानं भगिन्या मलयवत्या वरहेतो- द्रुष्टं मद्य गतः । तत्र प्रतीक्षमाणाया मल यवत्याः कदा- चिनमध्यन्दि नसवनवेलाधिरतिकामेत् । तदेनामाइयाग- छति। तत् तपोवन गोरोग्य हमेव गच्छामि। परिक्रम्य पमि निरूय सधिययम् । प्रये ! कस्य पुनरियं पांशले भूप्रदेश प्रकापचक्रविड़ा पदपंधित फ)। अपतो जीमूतवाहन निर्दिश्य । (1) यि परिहासशीले ! मैवं करु । कापि कोऽपि तापम: म.क्षते। तमा भागविभीति सम्भायिष्यति । () विमोता दुचारियो। (1) करपतिमा षिक्षासस अबदानेन वेदाध्यापयिता महा- मुभिः कुबपतिरुच्यते तेन । बोशिकेन कुचिकनन्दनेन विश्वामित्र बर्थः। (फ) मध्यन्दिनेलि । मध्यन्दिने मध्याहु यत् समनं स्नानं तदेव विधिः बापार: तख खाधिः समनियमः। बतिक्रामेत् बी. बात् । पांगुले रजसके। प्रथा प्रकट चक्रस चक्रवसिंलक्षपय विखा तायी। पदपशि: पदविण्यासः : १ ·१६ নামান - . नूममस्यैवयं महापुरुषस्य । तथाहि हष्णीषः स्फुट एष मूईनि विभात्यूर्णेयमन्तर्भुवी यक्षुस्तामरसानुकारि हरिणा वक्षस्थलं स्पईते । चक्राश्च यथा पदहयमिदं मन्यतया कोऽप्य नोविद्याधरचक्रवति पदवीमप्राप्य विधाम्यति ॥१०॥ (ब) अथवा कृतं सन्देहेन । व्यसमेतनैव नीमूतवानेन भवितव्यम् । मलयती निकम्य । प्रये । इयमपि रामपुत्री। उभौ बिचोकय । चिरात खलु युक्तकारी विधि: स्यात् । यदि युगलकमेसद न्योन्यानुरूपं घटयेत् (भ)। टपसृत्य नायक निसिय । स्वस्ति भवते । नायक: भगवन् ! नीमूतवाहनो भिवादाने । उत्थात- -- मिच्छति तापम: । अलमलं अभ्युत्थानेन (म) । ननु सर्वस्याभ्या- .. (व) उष्णीय दूति । मनि एषः स्फट: मञ्चन : उणीप: शिरोवेष्टन भूतः राजसफ्ट विशेष रन्यर्थः विभाति धिराजते, भुवो: चन : मध्ये इयम् क रोमराजिरित्यर्थः, चक्षुः तामरमानु कारि रकोमलमा बच्चा स्थ हरिया मगेन्द्र या पढ़ते मृगेन्द्र यत् विकास मिति भावः इदच पंह यं यथा चक्राई चचितिच, तथा मन्य सम्माययामि कोऽपि अयं पुरुषः विद्याधर चक्रवर्ति पटयों विद्याधरा. धीश्वरत्वम् छाप्राप्य नो विवाति न तिछतीत्यर्थ : व्यवश्य मेवायं विद्या. पर चक्रवर्ती भविध्यतीत्यर्थ: । शार्दूलविक्रीडित सम् । (झ) युक्तकारी योग्य योजनकारीत्यर्थः । युगन कं मिथुनम् । घट येत् सङ्गमयेत् । (म) अभ्युत्थानेन उत्थाय अभ्यर्थ नादिकरणम् अभ्युत्थानं वैन । ..

·प्रथमोडमा २७ मतो गुरुरिति भवानेवास्माकं पूज्यः । तद् यथासखं . खीयता। . नायिका । प्रज्ज ! पणमामि (१) । तापसः । नायिका निर्दिश्य। वो ! अनुरूपभर्तगा- मिनी भूयाः । राजपुवि ! त्वामाह कुलपतिः कौशिकः । यथा प्रतिकामति मध्यन्दिन सपनवेला । तत त्वरितमा. गग्यतामिति । धनयवती । जं गुरु पाणवेदि अात्मगतम् । एकत्ती गुरुव- पणं पसतो दापदंम पमुहंत्ति गमणागमणाधिरूढ़ (य) प्रज्जबि मंदोलएदि हिप (२।। उत्याय निवस्य मलज सानुरागच नायकं पश्यन्ती तापमसंहिता निकान्ता बायकः। मोत्कर मिश्वस, नायिका पश्यन प्रनया नघनामोगभरमन्थरयातया। पन्यतोऽपि ब्रजन्त्या मे हदये निहितं पदम् ॥२८(२) (1) वार्य । प्रणमामि । (२) यदु गुरुराज्ञापयति । एकता गुरुवचनम म्यतो दयितदर्शन- समिति गममामममाधिकदमद्यापि मा दोब्यति हृदयम् । (य) गमनागममाधिद गमनम् पगमनञ्च अधिः गन्तुकाम- मममकामोत्यर्थः। (र) बम मेति। नया जघनस पाभोगभरेण विस्तारातिरोष मन्यरं मन्द यातं गमनं यथातथाभूतया । अन्यतोऽपि बन्धन वमन्या मजल्या बपि मे मम हृदये पदं निहितं दत्तम् ।

·नामानन्दे विदु । भो। दिह तुए पेविषदव्व । ता दासिं मजा ससूरकिरणसन्ताबदिउणिदो विष मे उदाम्मी धमधमा- अदि (ल। ता एहि पिकमध। जेए बमपी पदिती भविष मुणिमणस प्रासादो खडेहिं कन्दमूहमलेहि पिदाव पारधारखं करीमि । (१)। मायकः। कई मवलोक्य । मध्यमखास्ते ममताशव भग- वान् सहस्रदीधितिः । तथाहि- तापात् तत्व णदृष्ट चन्दनरसौ पाण्डू कालो वरन् संसक्तीनिंजकतालपवनैः संवीज्यमानाननः । सम्प्रत्येष विशेषसिहदयो इस्तीमितेः शीकरः ग्लायच्छल कटुःसहामिव दशां धत्त गलानां पति:१८ (4) रति किन्नाः सर्व। - इति प्रथमोऽE:। (1) भो! दृष्टं त्वया मेशितव्यम । तदिदानी म सूर्य- किरण मन्नापहिगुणित व मे उदराग्निमधमायते । तदेह निया. मावः । येन ब्राह्मणोऽतिथिया सनिअनसकाशत् लभः कन्द- मुलफलैरपि तावत् प्रामधारयं करोमि । .. (च) प्रचितब्य दृष्टव्यम् । मध्याति। मध्यात सूर्य किर: मनापात् हिषित व गुण्य प्राप्त व पतिवाईत संबधः। धमधमायते बरतीयर्थः। (ब) तापादिति । एषः गमावां पतिः नबराम: तापात तो: थे यशाभाशयेति भावः । तत् वर्ष मार: मर्दितः चन्दन तरोः रख निर्यासः याभ्यां तादृशौ कतएव पाडू धो कोपो गएको पान संसः सन्चत: मिनो एप साडौ agो रवर्षः यो: .. .. ..

·अब हितोयो।
ततः प्रविर्यात बेटी।
बेटी। पापत्तधि महिदारिपाए मलप्रवदीर बहा-
इच्छे ! मणोडरिए अज्ज चिरापदि में भारी जमित्ता-
बसू। ता गटुप जाणेहि किं पागदो ण वेत्ति । परिका-
मस्ति । नेपथ्याभिमुसं दृष्ट्वा का उण एसा तुरिततुरिदं दो
एव्य प्रापदि : निरूप्य । कहं चदुरिमा ? (१) ।
ततः प्रविशति हितीया बेटी।
मथमा । उपत्य । छला चटुरिए ! किं निमित्त उप
म परिहरिष एव तुरिदाए गछौपदि २)।
(:) यासासिम भक्त दारकया मलयात्वा यथा इले मनो.
कारके ! अद्य चिरयांत में माता कार्य मिलावसः । तद् गवा
नानी किमागतो नात। का पुनरेषा परितवरितांमत एमा.
गति । कथ चतारका ।
(२) इला चरिके ! किं निमित्त पुनी परिश्रय एवं वरि.
नया गम्यते ।
पवनः वायुभिः संयोज्यमानम् अानमं यस तथामतः तथा इन
गुण्डादन उभितः चिनैः शीकरः जनाः विशेषेष मिनं
इयं यशखर यस तादृशः मन् सम्मति म्हायतां म्लानि at
पकानां मजमच्यातरविधेमाया दुःसहाभिव सोढुमक्यामिव एका
परे प्राप्नोति यसका यथा गर्भ च्यमाषा नितरा दुषां गच्छन्दि
गजा अपि पीभोत्तापेन वति भावः । शार्दू बविक्रीडिवं तम् ।

·नागानन्द हितीया। हला मणीहरिए। पाणत्ताि महिदारिपार मलप्रवदीए हो चदुरिए ! कुसुमावच परिस्ममणीसह मे सरीरं। सरदादबहिदी विप मे सन्दाबो पधिपतरं बादि। ता गच्छ तुम बालकदलोपत्त परिकियो चन्द- बलदाघरए चन्दमणिसिला पलं (क) सज्जीकरहित । प्रचिट्टि प्रमए अधा प्राणत्त । नाय गप हिदारि- पाए णिवेदेम (३)। प्रथमा । जइ एवं ता लहुगदुम णि वेदेहि । जेए से तहिंगदाए उबसमदि मन्दाबी (४)। द्वितीया । विस्वागतम् । या ईदिमी से सन्दाबी। नो एब उबसमिमदि। विचित्तरमणोपं चन्दणलदाघर पेक्खन्तीए पधिप्रदरी सन्दाबो हुविस्मदित्ति तके मि। . (२) हना मनोहरिके ! मापारि भट दारिकया मनया बन्या । जे चरिके ! कुसुमावधवपरित्रमनिःसहं मे शरीरम् । शरदानपजनित दूध में मन्नापोऽधिकतर बाधते । बालकदलीपल परिसप्त चन्दन खताम्ट हे चन्द्रमषिशिनात जी. कुविति । अतृष्टि तच्च मया यथासप्तम् । यावद् गत्वा मदारिकाये नियामि । (४) यद्ययं तप गत्या निवेदय । येभायासत मताया शाम्यति सन्तापः । नि:मरम् () समांत । समानाम् अवये चयने यः परिश्रमः तेन कानमित्यर्थ: । बालकदनीति बारः मः सर. रित्यर्थः कदलीप परिचित श्रास्त ते । चन्द्रमपिश्चिात पन्द्र- कान्त पाषायनसमित्यर्थः । A ·हितीयोगः। प्रकाशम् । ता गछ तुमं । पहम्मि सनोकिदं मपिसिला.. प्रलंत्ति गटुन महिदारिपार शिवेदेमि (५) । रति निभाने। ततः प्रविशति मोत्कण्ठा मसयवती चेटीच। - .. भव्ययतो । निःश्वस्थानगतम् । हिपप! तधा बाम तसिं नो जं लजाए मन्थरं मुई कटुअ दाणिं नहिं पत्ता गदोमित्त पहा । दे अप्यम्भरित्त' (ख) प्रकाशम् । पन्ने बदुरिए ! पाटहि मे भप्रवदोए प्रापदणं (६) । चे टी : सामागतम् । चन्दगलदाघरं पस्थिदा भणादि भत्र- वदिए प्रापदणं । प्रकायम् । चन्दणलदाघरअं हिदारिया पस्थिदा )। नायिका । सबब्लम् । इथे ! सुठु ममराविदं । ता पहि तहिएय गच्छा (८)। . (५) नेहशस्त याः सन्तापः। य एमपीमध्यति । विचिन- रमणीयं चन्दन जताम्टई प्रक्षमायाया अधिकतरः सन्नापो भविष्य. नीति दयामि । तच त्वम् अहमपि सजीवतं मथिलातब- मिति गत्वा भई दारिकायै निवेदयामि । (६) हृदय ! तथा नाम तस्मिन् नने यत् सन्जया मन्थर मुखं इदानीं तसामना गतोऽमीति अहो ! ते चासम्भरित्वम् । एजे चरिक ! कादिश मह्य भगवत्या अायतनम् । (७) चन्दनल ताट प्रस्थिता भपति भगवत्या छायतनम् । चन्दन दताम्टह भर्सटारिका स्थिता । (८) Y ! सा खारितम् । तदेहि नवंद गकारः। (ख) मन्थर जरम् अवामित्यर्थः । चामरित्वं सार्थपरत्वम् ।

·३२
नागानन्दे
.
पेटी। एटु एदु भटिदारिपा ।(e)
नायिका बन्धतो गति।
बेटी । पृछतो हा सोभमागतम् । पहो ! से सुबह
प्रपत्त। कहं तं एब्ब देवोभव पत्विदा। प्रमाणम्
महिदारिए ! णं दो चन्द एलदाघर ता दो दो'
एहि (१०)।
नायिका सविन सखिस(ग) तथा परोनि ।
सेटी । इदं चन्दगलदाघर । ता पविसिप चन्दमणि.
सिलादले उपविसिष ममम मदु भहिदारिपा (११) सभे-
उपविपतः ।
बायका । नि:स्य प्रात्मगतम् । भवं कुसुमाउड !
जेम्स
तुमं रूपसोहाए णिज्जिदोमि। सम्म तुए ण किम्पि
किदं। मम उग प्रण बरहाएबि प्रबलेत्ति कार परतो
य लज्जेम छात्मनं निगयं मटनास्था नाटयनी।
काम ।
हने! कोम उण घपलापरुहसूरीकरणं (घ) तं पव्य
(६) एतु एतु भर्तटारिका।
(10) अहो तस्याः पून्य हुदयत्वम् । कथं तदेव देवीमवन स्थिता।
भत हारिके ! नन्वितचन्दनल ताम्टहम् । तदित इत एक।
(११) र चन्दननताम्हम् । तत् प्रविश्य चन्द्रमपिपिहात
उपविण्य समाञ्चमित मर्स दारिका ।
(ग) सपिलचितं सहनश्चितम् ।
(ब) धनयवति । धनः निविड़ेः पडवः मिता (नारिता
बंब किरपा यशात् तपोकम् ।
.

·. वितीयो . चन्दपखदाधरप - मे पनवि सन्दाबदुक्ख पका पंडि (१२) पेटी। बापामि पहं एत्य सन्दाबस कारखं उप पसमाविषी मष्दिारिपा पसं पड़ियजिस- दित्ति (5 (१३) नायिका। सामागतम | सक्खिदा विष पहं एदाए। समावि पुच्छि म प्रायम् । स! किं तं जे शं पड़िब- जिदि । ता कहहि दाव । किं तं कारणं ? (१४) । घटी। एसो देहिपहिदो बरी (१५)। नायिका । रूर ससम्ममोस्याय दिनापि पदानि गत्वा काहिं कहिंसी ? (१६। (१२) भगवन् कुसुमायुध ! येन व रूपशोभया निर्जितोऽसि । बय त्वया न किमपि कतम् । मम पुनरन परावाया अपि चवले बि ध्या प्रारन न बन से । प! कि पुनधनपलनिकबसूर्यकिरणं महेश चन्दनलताम्यहं न मे अद्यापि सन्तापद खमपन यति । (१३) जानाम्यामल मन्ता पख कारणम् । किं पुनरममापिनी मत दारिका म तत् पतिपत् यते रति । (१४) शिवारमेत था। तथापि प्रशामि। स! किं वह बच प्रतिपद्यते । तत् कवनात् । किं तत् कारणम् ? (१५) एष स्वितो परः। (१६) कुल काम स: । (5) मन्नापर.कारणं कीमतवाहनामिति मारः। किं पुनः बिच माविमो जीम तमामो मे भर्ता भवितेति बसर पन्ध- भावार्थः। तत् महभितम् । प्रविपत्पते बोरिष्यति ।

·লালন
चेटी । उत्थाय सस्मितम् । भट्टिदारिए ! सो को ? (१७)।
नायिका । सनब्ज स पविश्य धीमुखो तिति ।
चेटी। भहिदारिए । एद िवत्तकामा। एसो दे
हिपट्टिदो वरो एव्व देवीए दिमी सिविण के। पचति
कवणं एब परिमुक कु मुमव। गो विष(च) मारह भी भट्टि..
दारिपाए दिहो। सो दे इमम्म मन्द विम्स कारणं जण
एदं सहावसौदलम्मि चन्द ण ल दाघरा व दे सन्दाबटुकवं
पवणेदि (१८) ।
नायिका । घटुरिप्राए लच्छिदहि । मन हमने
सदुरिमा कल तुमं। किं दे प्रवरं पच्छाई प्रदि । ता
कहिस्स' (१८)
चेटो । भट्टिदारिए! दाणिं एव्व कहिदं। कि बहुवा
पबिटेश। प्रलं सम्भमेय (छ । मा सन्तप्प । बा अहं
..
(10) भर द्वारिके | सक?
(१८) भट दारिके ! एतदर्शन बनु काना। एष ते हरस्थितो
पर एक टेव्या दत्तः वने। पश्चादप च मामेव प्रविमा समाचार
पकरध्वजो भट दारिकया दृष्टः । स से अस्य सन्नापस्य कारणम् ।
थेनेतत् स्वभावगीतलामपि चन्दन बताईन ते सन्चापदःखमपनवि ।
(12) चरिकथा लक्षिताबि । सत्यं ! तरिका बन
स्वम् । किं ते अपरं प्रकाद्यते । तत् कायष्यामि ।
(च) पञ्चादपि सनदर्शनानन्तरमपोत्यर्थः । प्रविति प्रविमुक्तः
प्रचितः समवाय येन ताप रस।
(छ) सम्मेष पाया।

·हितीयोऽ
.
परिपा तदा मोबि भटिदारित्रं प्रवेक्वन्तो प महत्तः ।
पि पहिरमिस्मादि (ज) । ता एदम्पि मए लक्खिदं (२०)।
भायिका । मासम् । एजे। कुदी पम्हाणं एतिषी
मापधेप्री (२१)।
चेटी। भन्दिारिए ! मा एब भण। किं मधुसुषणो
विषवच्छत्य लेख लच्छि पणवहस्ता णिव दो भोदि(२२) ।
बायिका । किं सुप्रपो पिप जिप प्रमं भपिटुं
बाणेदि। सहि । प्रदोबि मे सन्दाबो प्रधिप्रदरं वाधेदि ।
बं सो महाणभाषी वापामत्त के ण विमा सम्भाविदो
मोबि अकिदपडिबत्ती प्रदक्विोत्ति (झ) में सम्भाव
मादि (२३)रति रोटिन ।
लं मम्म
(२०) झर्ट दारिके ! इटानीमेश कथितम् । किंबहुना मलपितेन
मेण मा मन्नस्य स्त्र । यद्यहं चतुरिका तदा मोऽपि भर ।
दारिकाम् अमेहमायो न समय भिरस्थते । तदिदपि भया
चक्षितम् ।
(२१) हन्न ! कतोऽमा कमेतावद्भागधेयम् ?
(२०) भर्तदारिके ! मैव भण। किं मधुसूदन इन वज्ञःस्थ लेन
लच्छीमान नितो मति ।
(२३) किं सजनः प्रियं वयित्वा धन्यत् भगिनुं जानाति ।
सखि । यतोऽपि मे मन्नापोऽधिकतरं बाधते । यत् स महानुभावो
वाभायपापि पया न सम्भावितः । मोज्यात प्रतिपत्तिरदक्षिति
सम्भावयिष्यति
(ज) भिरसते न सिरो भविष्यतीत्यर्थः ।
(झ) सतप्रतिपत्तिः अतसत्सार। यदक्षिणा अनुहारा
अविनीतेत्यर्थः

·नागानन्दे वेटी । भटिदारिए । 'मा रोद। पावा कहं व रोर सदि। पहिलो से हिपषम सन्दाबो प्राधि प्रदरं बाधेदि । ताकि दाणों एत्य करइस। ता वाव चन्द य लदापसर- रसं से हिपए दापमं । प्रत्याय चन्दन पर बकाया नियोध हरये ददाति | भट्टिदारिए ! प भणामि मा रोद इंदिसो चन्द पर सो इमेहिं अणवर पडत्तहिं वाहवि विन्टूहि उपहोकिदी ण दे हिप प्रम एवं सन्दाद पत्र- दि २४) । कटवीपसमारराय कीजयति । पाथिका । रन निधार मत । सहि ! मा वीजेहि । उही कव एसी कदलोदलमारुदी (२५ । चेटी । भट्टिदारिए। मा इममम दोस कहि । सुम चित्रचन्द पल्लवसं मग्ग सौदलं इमं मोसासेहिं पवित्र ब) क प्रतीदलमारुद उगह कुणास (२६) । (२४) भर्तदारिके ! मा रहि। अथवा कई मरोदिति। अधिको स्या हृदयस्य सन्नापोधि कवरं बाधते । तद विमिनीषा करिष्ये । तदु यावद चन्दनलतापवायरममया हो दास । भदा. रिक ! न भवामि भारदिपिल्लोशन्दबरस एभिरवश्या- पद्भिवो विन्दुभिरुणीलतो न ते इदया एतं समापनयमति। (१५) माव! मा वीजय । उसले परसोरमारा। (२६) भर्त, दारिदे ! पापस दोघं कथा | चित पदार- मंमग शीतन्यम् एवं विश्वास प्रसार करीदसवारन रोकि (अ) तिनि। चितपानिवासस और शीत पदमोदरमारतं बरगोपनातं निवाः प्रपत्र ·रिसोल पाथिका । मानम्। सहि परिथ कोवि मस्स दुक्खस्स उपसमोवापो (२७)। बेटी। भटिदारिए ! अस्थि अदि सो एस्य पाप- छदि (२८)। मन प्रगति नायको विदूषकः । बायक: । यावत्यैव सितासितेक्षणकचा तानाश्रमे शाखिनः कुर्वन्त्या बिटपावसविलसत्कृ ष्णाजिनौधानिक । यदृदृष्टोऽस्मि तया मुनेरपि पुरस्ते नैवमभ्याहते पुष्य षो। भवता मुबंध किमिति वियन्त एते शरा: (२०)ट) विदू । भी व प्रस्म ! कहिं कल दे गदं तं धोरत्तणं ? (२८) मायकः । वयस्य । ननु सुधार एवाम्मि, कुत:- - (२०) स!ि अति कोऽपि यस मन्ना पस्योपशमोपायः। (२८) भत्त दारि ! अस्ति यदि मोजला गच्छति । (२८) भो वयस्य ! कुल पमु ते गतं तत् धीर त्वम ' कृष्णसारचर्मया (2) व्यायेति । हे पुषको! हमशर! सुनेरपि पुरः अयतः बबा कान्तया सितञ्च सितं मीलच यत् रजथं ने सय रवा बाच्या यात्रमे तान् गाखिनः रक्षान् विट मेषु शाखासु व्यवसकाः संखम्नाः विनमन्तः फरन्तः साजिनानां ॥ येषां तथाविधानिय कुर्वत्या सत्या व्यारत्य पराष्टव उमिति शेष: दृष्टोऽखि यत् तेन परावाब दर्शमेन एव एवम् सत्यम् अभ्यासते ताड़िते कटाक्षबासमते रति भावः भयोति थेघः भवता मुव पर्थमेव विमिति वचम् एते घराः शिथन पात्यन्त ? रहते हारोन करति भावः । शार्दूलविक्रीडितं मृत्तम् । प्योषाः सङ्घाता ..

·नागानन्द . नीताः किं न निशाः शशाइधबलाः नामातमिन्दीवरम् कि नोन्मौलितमालती सुरभयः साहा: प्रदोषानिसाः । झहारकमलाकरे मधुलिहां किं वा शान तो निशं विवरवधीर इति मां येनाभिधत्ते भवान् ॥२१॥ विचिन्त्य । पधवा मृषा माहितं, वयमाय । नन्व- धीर एवासि- चौहृदयेन न सोढ़ाः क्षिप्ताः कुसुमेषोऽप्यनन । येनायेव पुरस्ताव वदामि धौर इति स कथमहम् ॥२२॥ (ड) विदुः । यात्मगतम् । एवमधीरत्तणं पड़िबज्जन्तेस पाच- .. .. (ठ) नीता रनि। शशाधवला: चन्द्राकर गोधना भिगा: रजन्यः किं न नीताः नातिवाहिता: ? यतिमाता एवेत्यर्थ: मयेति सर्वत्र योग्यम् । इन्दीवर नीलोत्पन्न बाधातम ? अपित थानातमेवेत्वधः। उम्मीलिता विकसिता या मालन्य : तामि: सर- भयः सुगन्धाः प्रदोषानिहा: निगावायवः किं न सोढ़ाः पितु सोड़ा एवेत्यर्थः। कमाकरे सरपि मधुनिहां भमराणां कार: वनि- विशेषः किंवा न वृतः। पित अत एवेत्यर्थ: बा भवान् मा विधुरेषु कातरेषु अधीवित्वर्थ : मध्ये अधीर ति यधीरतम रत्यर्थ: नियोज मिकपट निश्चितमित्यर्थः थभिषस कर यति। एताववि धीरखेऽपि मम बधीरवकथनम युक्त मिति भावः । शार्दूलविक्रीडितं .. (४) स्वीहृद येति । मयेत्यध्याहार्यम् । सीट सेन कानागत- मनमा भया बङ्गन चिताः कुमुमेषयः पुष्पमवाः भरा थपि न गोड़ा: बेन बाप तव पुरः बयतः सः बमोड़ पुष्प वर पपीरः समिति शेष: रति कथ पदामि ? त्वत्समीपे मम धीरत्वबटन- मनुमिति भावः वार्यातम् । .. ..

·हितीयोऽमः। किवदो महान्तो प्रणेण हिपप्रम प्रावगी, ता नाव कहि एव एदं प्रकिशामि, (ठ) प्रकाशम् । भी वस्म! कोम पण मज तुम लुई जेव्व गुरुप्रषं मुस्सिप इह पागदी ? (३०). मायकः । वयस्य ! स्थाने प्रश्न, करन वान्यस्वैतत् कम- नीयम्, पद्य खलु स्वप्रे धानामि-सेव प्रियतमा । बल्खा निर्दिशन्। पत्र चन्द नलतागृहे चन्द्रकान्तमणि शिला- यामुपविष्टा प्रयकुपिता किमपि मामुपालभमानव (प) बदतो मया दृष्टा, तदिच्छामि स्वप्रानुभूतदयितासमा- गमरम्ये पस्मिंसन्दनल तारहे दिवसथेषं समतिवाहयि- तम, तदेहि गच्छावः । परिकामतः । घटी। कणं दत्त्वा सरमामम् । भहिदारिए ! पदसहो विष (३१)। नायिका । ससम्ममात्मानं पश्यन्ती । पन्ने ! मा ईदिसं पाप्रारं पेक्खि कोवि मे हिप तुलाईसदि (त) ता (३०) एमधीरराव प्रतिपाद्यमानेन पाहो बहानमेन वृदयस्था गः । तत् यावत् कर एनम् अशिपाधि, भो वयस! पचं पुनरद्य व सध्धे व गुरजनं राषित्वा मागतः ! (11) मतदारिक ! पदशब्द । (a) चपचिपामि कसिन् विषये एनं व्याविमादयं बरोमि बेनास विसरमपि वियत्व विनोदः सादिति भावः । (0) उपायभमानेर अधिधिपतीव । (a) तुलमिवदि जाति।

·नामानन्दे तिरमिया रत्तामोषपादबेण अन्तरिदाप पेक्षम्ह दाव को एसोति । (३२) तथा कुरुतः । विदू । एदं चन्दण्दाघर । ता एहि पविसम्ह (२३) । पाचन प्रविधतः। नायकः । चन्दनलताएहमिदं सचन्द्रमपिशिलमपि प्रियं न मम । चन्द्राननया रहितं चन्ट्रिकया मुखमिव निघाया: २३॥ (थ) चेटो दृष्ट्वा । भहिदारिए । दिहिया वसि । सो एब दे हिप्रवाही नषो (३४)। मायिका। दृष्ट्वा सहप मसाध्वसच । इन ! एदं पक्लिप अदिसज्झसेष ए सक गोमि रह एब प्रामो चिहिदु, कदापि रसो पेकबुदि, ता एहि परसदो गच्छम्ह । मोत्पल पदं गत्वा । हमने । वेवदि मे अरू (२५)। (२३) इले! मा ईदृशमाकारं प्रच्य कोपि मे कट यं वाय- ति, तत्तिष्ठ, बनेन रायोकपादपेन बन्नरिते मेरे तावत् क एष ति। (२३) र चन्दनलताम्यहम् । तदेह प्रविशावः । (२४) भर्तदारिके ! दिया वईसे ? स एष ननु ते हृदयानुभो (२५) हने! एनमेच्य अतिसाध्वसेन न पक्रोमि देवास स्थानम्, कदापि एष मेचते । तदेहि अन्यतो गायः । ये! वेपते मे करः। (घ) चन्दनेति। चन्द्रिकथा न्योतनवा र निधावा सख- লিথ সাথে বলুন বা নয় নি অথবা महं चन्द्रमपिचिखया न्यानपाधापन तिमपि मम प्रियं ।

·हितीयो। : पेटी। विश्व। पर कापरे ! हिं तमं को पैक्खदि । विसरिदो दे पप रत्तासीपणाहनो, ता एब विसिप चिन्ह (३६)। तथा कुरतः । पिदू । निहस्य भो वपस्स! एसा मा पन्दमधि- सिला? (३७)। मायकः | सवानिमिति । चेटी । भट्टिदारिए। जाणामि सिविणालाबो विष। ता प्रवहिदा दाब मुम्ह (३०) । उभे शाकर्ष यतः । विदू । इस न चान यन् । भो वपस्स ! पं भवामि एसा मा चन्दमथिमित्ति (३८ । मायकः । भवाम्म निःश्वस्य । मम्य गुपलक्षितम् । रोन ...निर्दिश्य । थशिमणिथिला मेयं यस्यां विपाण्ड रमाननं करकिमलये कृत्वा वामे घनखसितोहमा । चिरति मयि व्यक्ताकूता मनाक् स्फुरिताधरा विमित मनोमन्यर्दष्टा मया रुदतौ प्रिया । २४ ॥ (द) (२६) यांय कातरे। ह स्थितां त्वां कः प्रजते ? मनु वि- सनसे पय रायोकपाटपः, तरिहैव उपविश्य निष्ठाः । (१७) भी ययस्य ! एषा सा चन्द्रमणि मिला। (३८) भत्त हारिके ! नानामि स्वमालाप दव, सदयाहते तार- कृपयः। (२६) भो भयस्य । ननु भवामि । एषा मा चन्द्रमणिशिखेति । (द) समिममिशिवेति । सारयंगचिमशिखा, चन्द्रकानपिना यथा शिक्षायां मयि चिरयति विम्बमाने वामे करक्सिलवे विषा ·४. नामानन्दे उहि, इमिणा रत्तामोधपादवेण अन्तरिदाप्र पक्खम्ह- दाव को एमोत्ति । (३२ तथा कस्तः । बिद । एदं चन्दण लदाघर । ता हि पविसम्ह (२३)। माध्यन प्रविशत:। नायकः । चन्दन लतारहमिदं सचन्द्रमािणिनमपि प्रियं न मम । चन्द्राननया रहितं चन्ट्रि कया मुखभिव निशाया: २३॥ य) चटो दृष्ट्वा । भहिदारिए । दिपा वसि । सी एबणं टेडिअप्रवल हो जणी ३४)। नायिका दृष्ट्या मप्र म माध्वमन । हो । पदं पकिवर अदिमममे ग ण सकगीम इह एब प्रामगो चिट्ठिदु, कदापि रकी पददि, ता एहि अगदी गच्छम् । भोलकराट पटं गत्वा । हो । वेबदि में अरू. ३५ । . (३२ हज ! मा ईटामा कर च्य कोच में हद बलय पत, तदु नष्ट, यनेन रोक पाटपन यनरत बहे तापत्र . (२३इदं चन्दनल तारट हम । तर प्रविय: । (३४) भरदार के ! दृिष्ट्या व से ? म एव न न ने इयरल एनम् च्या अतिमाध्यमेन न मि रहे वामन स्थावम, कदापि एपप्रनते। नहि चन्द तो गाय: । हो । वेधते में कम (थ) चन्दन त । चन्द्र कया न्योत मया रहित निभाया मख- मिव प्रारम्भ दुव चन्द्रानन या तया कानया राहतम् इदं चन्दन लतः- ग्रह चन्दमपिशिखया चन्द्रकान्त पापादन सहितमपि भम प्रियंन ।

·हितीयोऽ। . - चेटी। विहस्य । पर कापरे । इह हिदं तमं को पेक्ख दि ? णं विसुमरिदो दे अप्र रत्तामोप्रपादवो, तो इह एव्व सबबिसि चिट्ठम्ह (३६) । तथा कुरुतः । विदु । निरुय भी वधम्म ! एमा सा चन्दमणि- सिला। (३७)। मादक: । सब प्य निति घटी। हिदारिणजागामि मिविणालाबो विप। ता प्रर्याइदा दाज मगामः (३ उभे झाकण यतः। बि । इत्त न न नवः । भी द असम । भवामि एसा मा चन्दनगमलांत (३८ । च। मन्य गपल तितम् । मन नया शिमगा गिला मेय यया विमा गई रमाननं करी कमला बाम वनामिताहमा । चिस्वति माययकाकना मनाक म्फारिताधरा विरमतमना मन्द ष्टा मया मदता प्रिया । २४ । द) है: १३ मा यस्य । T; करगिल | ते ताप- ननु भन्म । मा चन्द्रागिरिले नि । दगिमगियाति । सा र मागाभागला, चन्द्रकान्त शिवा यदा मिलाया मयि चिर यांत विलम्बमाने बामे कर कमल ये विमा ·४४ नागानन्दे मायकः । वयस्य । नाने तामेवास्यां पिलायामालिख्य मया चित्रगत या प्रात्मानं विनोदयामीति, तदित एव गिरितटान्मनःशिलाशकलान्यादायाग (प)। विदू। नं भवं प्राणवेदि। परिक्रम्य म्ट होत्यो पसत्य । भो वासस । तुए एको वमत्री प्राणतो, मए उण इह एब सुलह पञ्चराइयो वरण पा प्राणो देत्ति, प्रालि हदु भवं (४८) । उपनयति । मायक: । ववस्य । साधु कतम । ग्टहीत्वा । शिसायामा- सिखन मरोमा यम । सखे : पश्य पक्लिष्टविवशोभाधरम्य नवनीत्म वन्य शमिन इव । दयितामुखस्य मुखयति रेखापि प्रथमदृष्ट यम ॥ २६ ॥ (फ) लिखति । विदू। कोतु के निर्य। अपञ्च का वि एव णाम रूप लिहोद, प्रही अच्छरियं ।। (४८) । (८) ययान यातायात, भी बसम्म । त्वया एका वर मया पुनर है। सलमपञ्चराग गा? 4 सानी ग्रालिखतु भवान्। (४६) अप्रत्ययपि एवं नाम रूपं लिक्ष्य ते, छ। व्याययं म । (८) मन:गिलाग कहानि मन:शिलारस धातखगड़ान । (फी अदिति । दीयतायाः पियाया मुखय गांगन चन्द्रव व नयनोत्म यस नेवानन्दिन: अपरस्य अलिष्ट। त्यन्त गमा पिम्व- सेय तदाख्य फलसव शोभा यहां ताहगो पथमदृष्टा मसटप चोकिता रयं रेखापि सुख यांत यानन्द यति । व्याय्यारत्तम् ।

·हितीयोऽकः । ४५ . चेटी । मायकः । मखितम् । वयख ! प्रिया सविहित वेयं सहस्प स्थापिता पुरः । हया दृष्ट्वा लिखाम्ये ना यदि तत् कोऽव विस्मयः ॥२७४ (ब) भायिका । सासम् । चरिए ! जाणिदं क कहावसाणं, ता एहि दाव मित्ताव पवाद म्ह (५०) साव पाटमात्मगतम् । जीविदणिरवेकवो विष से Bाबी। (भ) प्रकाराम । भादृदारिए । णं गदा एव तहिं मणीहारिपा, ता कदापि भट्टा मित्ताबमू इह एब पाप्रच्छदि (११)। तत: प्रविमति मिलायसः । मिला: प्राज्ञापितोऽस्मि तातेन, यथा वम मिवा * वसो! जोभूतवाहनोऽम्माभिरिहाम व्रभावान् सुपरोचि. (५.) चतुरि के ! नातं अन्न कथा व मानं, तदेह तावनिमलाव मक्षावहे। (1 :) जीवितनिरपेन याव्या 'रजाप: । भट टारिके । ननु गते व तत्र मनोहरका, तत् कदाप भत्ता मिवाव मुहैया म कति । (ब) भियत । पुर: ग्रयत: संकल्प न मानम कल्पन या स्थापिता खतएप मचिहिते व ममीपधात न्ये व प्रिया, श्रात: दृघा सङ्कल्प- स्थापितामिति त्रः यदि निखामि तत् तदा मात्र लिखने को विषय : या शय्य म, नैयारयमित्यर्थः । (भ) जावितनिरपेक्ष जीवनाकाङ्कारहितः । उल्लामः यानापः पचनमित्यर्थः यदि एनं प्रियजनं न मानोति तदा नीपितं त्यच्य तीय. : मिति भावः।

·নামান . सोऽयं, कुतोऽस्माद्योग्यो वरः, तदस्मै वत्मा मलयवतो प्रतिपाद्यतामिति, प्रहन्तु नेहपराधीनतया अन्य देव किम व्यवस्थान्तरमनुभवामि (म)। अन्यच्च, यहिद्याधरराजवंशतिलकः प्रातः सतां सम्मती रूपेणाप्रतिमः पराक्रमधनी विहान् विनीतो यथा । यचासूनपि सन्त्यजेत् करुण या सत्त्वार्थ मभ्य द्यत- स्ते नाम्म ददत: म्बसारमतुला तुष्टिविषादय मे ॥२८॥ (य) श्रुतच, यथा-जोमूतवाहनी गौयायमसम्बडे चन्दन- लताहे वतंत इति, तदेतत् चन्द नसतारहं यावत् प्रविशामि । प्रविशति । घिद । म राम्भ ममवलोक्य । भो वपम्म ! पच्छादेहि (म) यासन्न भायात् निकट स्थित स्वात सुपरक्षित : वरत्वे नेति भावः । प्रतिपाद्यतां ममर्थताम् । पराधीनत न्याटि पर गाता पत्मा सन्न यवती मां रवा भर्ती ग्टई ग म प्यती त स्नेहका तर.तां गतो- इति भाव: । (य) टिति । विद्याधरराजवंशतिलक : प्रान : बरमान मतां साधूनां मम्मत : रूपे गप अप्रतिम: चातुल्यः परक न : महावीर इत्यर्थ: विनीत: यिन यमम्पचः युवा इति यत् तथा करू या न्यनु- कम्पया मत्त्वार्थ प्रागिर नगा। थम सभ्य द्यन उद्यतः मन् चखन पाया-पि मन्य टिति यत् तेन रन, हिबिधेन हेतुमा च्य मे जीमत- याहनांय व्यतुला निरुपमा स्व सारं भांगनों सदनो मे मम तुष्टि: इत्र : विपादश्च भवतीति शेषः यतिसपा अनि भगिनोदाने कम्बाघ नीवनाय व जीवनदाने भांगम्या वैधव्यापत्तिरिति विवाद इति भावः । शार्दूलविक्रीडितं यत्तम् । .

·हितीयोऽः। . 'मिणा कालीबत्ते ण इमं चित्तगदं कमाअं, एसो क्खु सिजुवरात्री मित्तावसू रह पागदी कदापि पेखि, सादि (५२)। मायकः । कटलीपले ण प्रच्छादयति । मिला । प्रविश्य । कुमार ! मिवावमः प्रयमति । बायकः । । मिवावसो। स्वागतम्, इंत:स्थीय- तामा घटी। भट्टिदारिए । पार्षदो भट्टा मित्तावर (५३ । नायिका । हजे! पिप्रम (५४) । मायकः । मित्रायसी! अपि कुशलो सिंहराजी विश्वावमुः। मिला। कुशलो तात मन्द शनास्मि त्वम काशमागतः । मायक: । कि माह तत्रभवान् ? । नायका ! सुणि तादेश कुसलं संदि त्ति (५५) ! मिवा । मास । इदमाह। तात, अस्ति मे मलयवती नाम कन्या जीवितामवास्थ सवस्यैव सिद्धराजान्वयय, सा मया तुभ्य' प्रतिपाद्यते । प्रतिगृह्यतामिति । दाव-कि (५२) भो व यस ! प्रच्छू द य ने न कट लोपवण दमा चित्वगतो कन्यकाम, एप खनु सिद्ध युध राजो मिवा व रिहा गतः कदापि प्रति ध्यते । (५१) भर्ट दारिक ! ग्रागतो भर्ता मित्रायसः । (५४) हल ! प्रियं मे। (५५) श्रोष्यामि तावत् । किं तातेन शतं सन्दिष्टमिति ।

·नागानन्द बेटी। विहस्य । भट्टिदारिए ! किं ण कुप्पास दायों (१६)। मायिका। समितं मल ख्नश्च यधोमुखी स्थिता । हमने ! मा इस, किं विसुमरिदं दे एदस्म पण हिपषत्तम (५७) भायकः । एए पवार्य । वयस्य । सटे पतिता: ममः । जिद । प्यपदार्थ । भी! नायामि, ण तं वाजप दे . हिं चित्त पहिरमेदि, जधा तथा जं किम्पि भणिय विसज्जोटू एसो ५८): मायिका। मरोपमा मग तम्। इदाम ! को वा एदं स बाण दि (५८।। सायकः । क इह नेच्छेद भवद्धि: मह माध्यमोह सम्बन्धम्, किन्तु न शक्यते चित्तमन्यत: प्रवृत्त मन्यतः प्रवत्त वितु, ततो नाचमेनां प्रतिग्रहो तुमुहम है । मायका । भला नट यति । घेटी । म उस्म सदु समम्म मदु दिदारिषा ६०)। विदू । भी । पराधोणा कब एसी, कि पदिगणा पबम- त्यिदेण, ता गुरुप्रणं से गदुप पबभट्टे हि (६१)। -- १५६। मलंटारित ! किन उथ मीदानीम ? ( हों । मा इन कि विमट ते एतस्यान्य हृदय स्यम् ? (५८) भो! जानामि, न मा वनसत्या ते अन्य ता चित्ताम- ते, यट: नया यत् किमपि मणिया विमय तामेशः । (Eताग ! को बा एतन्न जानाति । (६०) ममामात समावमित भरी दारिका । (३) को ! परानः वर एण, किमनेनाभ्याई तेन । सद्गुरु कनमा मत्या ध्यभ्यर्थय ।

·हितीयोs:। ४८ . मिला। चाबगतम् । साधूतम्, नायं गुरुजनमति- कामति एष गुरुरप्यखियेव गौय्याश्चमे प्रतिवसति, तद वावरत्वा अस्य पिता मलयवती पाहयामि। नायिका । समामिति । मिला । एवं निवेदितामनोऽस्मान् प्रत्याक्षाय: (२) कुमार एव बहुतरं बानाति । मायिका । विइथ । कहं पच्छाक्खापलह मित्तावम् पुर्णावि मन्त दि ६२) । मिलायसनकान्तः । मायिका। छामगरम मात्रमात्मानं पश्यन्ती। किं मम पदिग्या दोहग्ग कलाम इलेण प्रच्चन्तटु कवभारणा पज्जवि सरोरण धारिटेण, ता दह ज्ज व्व प्रमोप्रपाबे इमाए दिमुत्तल दाए उबन्धिप्र पत्ताणं वावादहम्मं, ता एवं एव्व दाव। प्रकाशं विलवामातेन । हन । पेल दाव मित्ताव गदी ण वैत्ति जण पम्पि दो गमिस्म (६। चटी। कांतचित् पदानि धवलोक्य धात्मगतम्। (६३) कि मम (६२) कधं प्रत्याख्यान चघु मिलायम: पुनरपि मन्त्र यति । एतेर दौर्भाग्य मलिनेन अत्यन्तटुःखभागिना अद्याप शरीरेण पारितेन, तदिहै। शोकपाद मे धनया अतिम सतया उवध्य यात्मानं व्यापादयध्यामि, तदिदमेवन्नावत्, हम्ले । मेन व तात् मिलावर्ग तो नवांत येन अहमपि तो गमिष्यामि । (र) प्रत्याचक्षाप: परिहरन् ।

·नागानन्दे
पखारिस से हिप पेक्वामि, ताण गमिम। एच
जे व पोवारिदा पेकवामि किं एसा पड़िबजदित्ति (६४) ।
नायिका। दिशोऽधोक्य पायंडीवा मासम् । भगवति
गोरिए ! तुए
१किदी (ल) ता
ता प्रसम्मिम्पि
वन्नन्सरे नधा या ईदिसौ दुक्खभापी होमि तथा
करेसि (६५) । त्यभिधाय कण्ठे पागमयति ।
चेटो । पृट्वा ससम्मम सुपसृत्य । पलित्तापदु पलित्ताप
प्रजो, एसा भट्टिदारिपा उब्बन्धि अत्ताण वाबा-
देद (६६) ।
मायक: । स मम्म मम पस्त्य । कासी? कासो
चेटी। एप प्रसोधपाद (६७) ।
माघ मकोका । सैवेयमस्म मनोरधभूमिः ।
नायिका पापो टहीवा ल तापामाज्ञिपति ।
न खलु न खलु मुग्धे ! माहसं कायमोहक
व्यपनय करमतं पल्लवाम लतायाः ।
(६४) धन्यायमस्या हदयं प्रक्षे. तय गमध्याभि
पारिता में किया प्रतिपद्यते रति ।
(६५) भगवति ! गौर ! त्वया रह न कतः, तटन्यपि
समानरे यथा न गी दु:खभागिनी भाभि तथा करिष्यसि ।
(६६। परिवायतां परिवायतामायः, एषा भत टारिका रहस्य
धाम्मान
व्यापादयति ।
(E) इयमयोकपाटपे ।
हथिन् जन्मनि न कत: प्रसाद सिवः ।

·हितीयोऽE: कुमुममपि विचेतुं यो न मन्ये समर्थः, कलयति स कधन्ते पाशमुन्धनाय । २८ । (ब) नायिका । ममाध्वमम् । इच्ने ! को सण एसो ? । निहस्य मरोघं तमाशे तमिच्छति । मुञ्च मुच्च प्रमाहत्यम, को तुम पिवारेटु। मरणेवि किं तुमं जेव्व प्रबभट्ठ पीपी (६८) । (य) . बायकः । कण्ठे हारलतायोग्य येन पायस्वयार्पितः । एहीतः सापगधोऽयं कधन्ते मुद्यते करः । ३० । (च) विदू । भोटु, किं उण से इमस्म मरण व्ववमापस्म (स) कारणं? (42) (६८) ने ! कः पुनरेवः ? । मुच्च मुशायहस्तम, कम्वनिवा- " रयितम् । मरणेऽपि कि त्यमेवाभ्य र्गनीयः । (६४) भरत. किं पुनरस्या अथ्य मरप व्यवसाय स्य कारणम् ? लतायाः (4) ने त । हे मुग्धे मुन्दरि ! रं मालम् न्याँ मप्यकारित्वं मैव काय कर्तव्य त्वयेति शे: एतं पल्ला किमलयानभं कर सकागात् व्यपनय अपमारय । यस्त बर: कसममपि विच तु न ममर्थ रति मन्ये स ते कर: कच्चम् उद्- बन्ध नाय पाशं कल यति ग्टहाति। मालिनोहत्त न नम य य युतेयं मालिनी भोगियोकैरिति त बनणात् । (ग) स्वभ्यनीय : प्रचनीयः । (घ) कण्ठे ति | स्थया मेन करेण हारमत योग्य मुकाहारो. चिते कण्ठ पागः पित:, मापराधः कृतापराध: स ते तव कर: होतः मयति शेष : कथं मुच्यते त्यज्यते, अपराधी स्टहीतो विना दन मोच्य इति भाषः । (स) भरपव्यवसायस्य मरयोद्योगस्य । .. .

·५२ नागानन्दे टी। णं एसी एव ते पिपवपरमो (७०)। नायकः । कथमहमेवास्था मरणकारणम्, न खल्ष. वगच्छामि। विदू । भोदि ! कहं वित्र (1)। पेटी। साक्तम् । ना सा पियवस्मय दे कावि हिप- पनमहा मिलापले प्रालिहिपा, ताए पकव पादिणा एदेण पड़िवादपन्तस्मवि मित्ताय सुणो पाहं पडिच्छि. देसि जाणिवेदाए इमाए एब्ब बसिदं (७३) । (४) नायकः । महमात्मगतम् । कामय मेवासो विश्वावमी- ६रिता मलयवतो, अथवा रत्नाकराहते कुतश्चन्द्र लेखाया: प्रसूतिः, हा! कथं वञ्चितोऽम्मि अनया । विदु । भोदि ! जाँद एव ता पण बरहो दाणों पिप्र- बसो। परवा जद मम ण पत्तिपासि । तदा सप ज्जेच मिलापलं गटुप पंकवटु भोदो ७३) । .. . (७०) नन्वेष एव ते मि य य यम्य : । (9:) भव त ! कथ भव । (0) या मा प्रिय क्यम्य न ते कापि हटयव शिनातले खालिखिता, तम्या: पनातिना एतेन प्रतिपादयोऽपि भिवावको. नौर प्रतीष्टति जात नियंच्या अन या एवं व्यवमितम् । (७३) भवति ! यद्य तटन पराइ इदानी प्रिय व यस्य:, अथवा यद मम न प्रत्येति, तदा स्वयमेव गिलातलं गत्वा प्रेनना भवतो । (ह) प्रतिपादयत: ददत: । प्रतोटा म्ट होता। जानिर्वदया मनात वैराग्यया । व्यवमितम् उद्युक्तम् ।

·हितोयो। ५३ .. नायिका । मप ममजच नायक पश्यन्नी समाति । मायकः । मस्मितम् । न तावमञ्चामि यावन्मम हृदय. वनभां पिलायामालेख्य गतां न पश्यसि । - मव परिक्रान्ति । बिदू । कदलं पत्र मपनीय । भोदि ! पेक्स पेक्व एदं से हिपावलाई अणं ७४) । मायका । मिप्य व्यपदार्थ सस्मतम् । चदुरिए ! अहं विप्र प्रालिहटा (७५) । टी। निति निमार्य । भट्टिदारिए । किं भवासि अहं विप पानाहदत्त इदिम मीमारिच्छ (न) । जेण ण जाणादि कि दाइह जव्व सिलापले भट्टिदारिपाए .. पाविम्यं महन्तं । नद तुम पानि हत्ति (७६ । नः यका | वह । इ दुजणा कदम्हि इमिणा मं चित्तगद दंस पन्त ७७ ।। रंग ब्यत्ती दागी द गन्धब्बो विवाहो क । ता 18: माल ! नखानब एमस्य हृदयरलभ जन्म । के मालखा । (७) मत्त दारि के ! कि भएन ? अहामवालिखिते ति । र मोनाक्यम् । येन न जायते कि ताकद हेरगिलातल भत्त टारिकायाः प्रतिविम्ब संक्रान्तमुत विमाल खताल। ७) दुजली कनासिम अनेन भा चिलगतां दयता । क) मामाहरा सहगत्व रम्यक सारूप्या मत्यथः । नमान: । गान्धकारवाह: परम्परानुरागजनित उदा: गन्ध : नयान्थि दांत यावर त्यामरयात् । .. ..

·नागानन्दे मञ्च दाव से प्रग इत्यं । एमा कव काबि तुरिदरिदा। ११ एब्ब प्रापच्छदि (७८) । ३ मायक: । सञ्चात । ततः प्रविशति चटी। बेटी। मम । भहिदारिए। दिटिपा वसि । पहिच्छिदा क्नु तुम भट्टियो जोमूतवाहपमा गुरूहिं i०८)। विदू। नदन। हो हो-भी सम्ममा मोरहा पिषवप्रस्मस्म । पपवा पहि पहि। भीदोए मल पव- दौर। प्रधवा य एदाणं । भोजन भियन । मम जब एकस बह्मण स्म (८०)। २८।। नाय कामविश्य । प्रागत्तम् हि जुनराजमित्ता वनुगा जेब मल प्रयदोए विधाही ता रन तं नाहिब पाअछात्त । ता एड गच्छ म्ह (८१।। -. सन तादा १५८ नदी ते गाबा है: । वह स्तम् । एख" कापि त्वरित चारमा रहेका :) कारि के ! दिवा व इसे 1..: स्व मान- त। --भो ! म्प मनोरथा: प्रियय यस्य य । अयानां नाइ भवन्या मन ययाः । अथवा न ए यो:। ममंत्र वाच्य बाहरणम्य । (८१) अासाम युवराजमिलाप सुना यथा अद्यय मलय- 4 या वाहः तबधु तां ग्टहीत्या धागच्छति । तदेहि गछाय, । .

·हितोयोः। विदू। गदा क्व तुमं दासीए धीए एदं गेण हिप । वपस्सेय किं ध एव पवत्यिदव ?। (८२) चेटी। दास! मा तुवर तुवर। तुमहामंपि एह पएक ख। पागदं एव (८३) मायिका। मानुराग सतनव नायकं पश्यन्तो सपरिवारा निष्कान्दा । मेपथ्य तालिय: पठति । वृष्ट्या पिष्टातकस्य । तिमिह मलये मेरुतुल्यां दधानः मद्य: सिन्दूरधनो क्वतादवस समारम्भसध्या तपशी:। उहो तरङ्गनानामरुपा मगरण व पगगबह दो- महामानवलां कति भवतः मिय मिरलोक: ३१ (ग) . दसा: पुलिरमा ग्टहास । वसन किमि है। अब स्थ तयम् । त्वरस्व त्वरम्व । युमा कमपि नपा कम । .. (म प. के स्नानादिानको इक द्रव्य मत यावत् । (ग) यति । इह फसिन् मन के नयेते पिटात कन्य पृष्ट्या मेस- लल्या सुने इस यात दधान : धारयन् मद्यः साम्प्रतं मिन्दर धनाभि: कता दिवस समारम्म प्रात:काले पोति यावत् सभ्यात परख सायकली. सूय किरपाय श्रीयन सघभतः मिरलोकः असमाना या गया: रना मरण यो ये तामामा रगत ध्वा तां नाराणम् यारा व म झन क रेप हः मनोहरः रहीत: उ: ग बारग्रामण गाते : घडजमध्यम म. नो यामी गायन्नि मानवाः । न तु मान्धार नामानं म नभ्यो देन योनि भिरित सङ्गीतमा स्वनिय मात् । सव जीतवाहसत भाय; मिलने शमप रपय. नारीणाम् -- ·नागानन्दे विद् । झाकण्यं ! भो वपस्म! दिहिपा पागदं 'एह पण अं (८४) । मायकः । सहर्षम् । यद्यवं किमिदानीमिह स्थि- तेन । प्रागच्छ तातं नमस्कृत्य सानभूमिमेव गच्छावः । इति निष्कान्ना: सा। हितीयोऽङ्कः । 4 अथ तृतीयोऽङ्कः। ततः विगत मतो नवनायकस्तो : कन्धाराप मुनि गटश गिन जो पिबद मुरं जम पिप्रमकमात्र जी कगद् । अहतेदी पवि दया बल दवा कामदेवी ॥ ३२॥ (ब) नो वयच दाबाग मानक ! सम्पदय दाम्नर में ना यार करना न समय का व्यक्ति स्तून्य । घग्घरायत्तम । विट स्तु .. मत्त : मद्यमानेनन : । चीनी पानपामिन्यमरः । सम्भोग हान सम्पद कले क देश:। शोपचार मत माग्मो मधुरोप वडमो- गोयाभित्य कनक्षगा: । चेट : रटारिन - कर अधमः महायधिश:। न दुक दमणे. कारख सहा या टिचे टबिटुक द्या: स्य: । भना नमस निपुण: नियम नाना : शुद्धात तथा कारवटाद्या अधमा: परिकात्तिता इति च । (ख) नियमित। य: नित्य सरा पियति, यश नसपिय- ·कृतीयोऽरः। पूर्ण न् । सफलं कवु मे सेहर अस्म (ग, जीव । वच्छ स्थलमाहि दा गोलप्पल वासिपा मुहे मइरा। मौसम्म प्र सेहर पो णिच् विप चेडिपा नम ॥३३॥ (घ) पनवनन् । अरे! को मं चालेद ? । महम् । प्रव मं पोमाशिप्रा में परिहसदि (१)। भट्टक ! ण प्र दाब सा पज्जवि इहाग- चेटः छाद (२। विटः । मरोषम्। पढ़नपहरे ने ब्व मल प्रवदोए विवाहमङ्गलं णिवत्तं ता कीस सा दाणों पभादेव यागच्छदि विमन्त्य महम् । पहवा विवाहमहोमवे (1) नित्य य: पिबांत सुरा जनस्य प्रिय मङ्गमञ्च य: करोति अथ तो दापि देवौ बल देय: कामदेवश्च । सफर खन मे खर कप जीवितम् । अन : स्यने यता न लोत्पलयामिता हखे मदिरा। गाय चोखरको नियमित पेटिका यम्य । छरे ! को मां चानन ? यस्य न य मालिका मा परिरवि । (1) भत्त: । न च तावत् मा अद्यापि रहागच्छति । सनम मियजनेन महामं करोति, तौ बलदेवः कामदेवशति दो देवो । बलदेवस्य सप्रयत्वात् कामदेवस्य विलामित्वादिति भावः । (ग) खरकस्य तदाख्यस्य । (घ) वक्षःस्थले दायता प्रिया. मुखे नीलोत्पलवामिता नीलो- पलसरभिः मदरा, यम्य निन्यं चेटि के व मणिनी दासीय तिष्ठतीति- शप: म शेखरक: गीच गिरमि च मधामिति शेष : तितीति- मेष: सर्वोकेभ्यः शेखरकोऽहं श्रेष्ठ: सखीचे ति भावः ।

·भागानन्द . . বলা যন্ত্র বিঘঘীঘমুখী শিবিহুৰীষ্মী कुसुमाग्रजाये पापाए प्रमोक्ख माणुभविस्म दित्ति (E) तकेमि तहिं जेव्व पोमालिपा में प्रवेक्षमाणा चिदि ता तहिं जेब गमिम। कीदिसो पोमालिपाए दिखा सेहरमी (३)। মশা ক্ষীণ। पेटः । एदु एदु भट्ट के ! एवं कुसुमापहजाणं । ता पविसदु भटके ! (४)। उभौ प्रथेचं नाट यत: । ततः प्रविशति सम्वन्यस्त पस्न युगलो विदूषक: । विदु । सम्म मा मणीरहा पिपरपस्मस्म । सदं कब मए बि पिपवप्रमो कुसुमाग्रजाणं गमिस्मादिति। सा बाद तहिं एव गमिससं । परिक्रम्य मोक्य च । कुसुमापरुज्जा। नाव पविद्यामि । जाव पविद्यामिणं । प्रविश्य भमरवाना पाटयन् । पर! कोस उण टुहमहपरा में एब अभि- भवन्ति। चात्मानमानाय । भोदु जाणिदं। जं तं मलप- प्रथम प्रकारे एष मन्य त्या विवाहमा . वृत्तम् । तत् तथं सारदाना प्रभातेऽपि नागच्छति । अथवा वामहोत्सव सर्व एव प्रिय प्रायपोजनमनाथ: मिहविद्याधरलोक: कुसुमाकरोद्याने सापानमौरखमनुभविष्यतीति तक यामि तप मालिका माम् अवे. जमापा तिति । तत्तवैव गांमप्यामि । कीमो नमाजिकवा बिना देसरकः । (४) पतु एव भत्ता र कुसुमाकरोद्यानम् । तत् प्रविगत मर्ता । (ड) व्यापानसौख सरापान जनितं सुखभित्यर्थः । ..

·द्वतीयो ya - बदीबन्धुमणेष जामातुस्स वपस्सोति कटुप सबह- माणं वयहिं विधित्तिदीमहि। सन्तापकसम से हरनं च मम सौसे पिणई। सो कल एसो पसारो पणत्योभूदो। किं दाणिं एत्यं करहस्सं। अथवा एदेण न ब्व मलप्र- बदीसपासादी लोणं रत सुपजुपलेण इस्यि प्रवेसं विरिण उत्तरीप्रकप्रावगुण्ठणी गमिम सं। पेच्छामि दाव किं दासीए पुत्ता मपरा करहमति ? (५)। तथा करोति । विटः । निरूप्य माम् । परे चेड़ा! अडत्या निर्दिय सभापम् । एसा क्यु गोमालिपा प्राप्रदा। मं पक्लिप चिरस्म पाप्रदीत्त कुबिदा अवगुण्ठ णं कटुप असदो मच्छदि। ता कण्ठे गेहप पसादमि पं (६)। सहमो- पसत्य कण्ठ ग्टहीत्वा मुख ताम्ब र दामिति । (१) सम्म पो मनोरथाः प्रियवयस्य स्थ । श्रुतं खनु मयापि प्रिय. प्रयः कुसुमाकरोद्यानं गमिष्यतीति । तद्यावत्सव गमिष्यामि । ८ समाकरोद्यानम् । यावत् प्रविशाम्य तत् । अरे ! कयं पुनईएमय करा भामेर शभिभवन्ति । भवत ज्ञातम् । यत्तन्मल यवतीबन्धुजनेन बामावर्षयम्य रतिया मबहुमान वार्षिचरितोनि। सन्ना- समशेखर कञ्च मम शीर्ष पिनाम् । स खलु एषः सत्याटरः अनर्थी- भूतः। किमिदानीमात्र करिष्यामि । अयमा एतेने व मलयवतोस का. पान रक्त शुक युगलेन स्नोपं विधाय उत्तरीय ताय गुण्ठनो ममिष्यामि । प्र हे तावत् कि टास्याः पुत्रा मधुकरा : करिष्यन्ति ? । (६) बरे चेट ! एघा खलु नवमाविका यागता । मां प्रेच्य कचं चिरस्थागत इति कुपिता अवगुण्ठनं सत्यान्यतो गति । बत् कण्ठे यहोवा प्रसादयाम्य माम् । ..

·नागानन्दे विदू । मबगन्ध सूचयन् नासिकां ग्टहीत्वा पराभवः खित्वा । कहं एकाणं महुअराणं सत्रासादो परिभट्ठो दाणिं पसस्स दुहमहुपरस्स मुहे पड़िदाहि (७)। विटः । कहं कोबेण परम्म ही भूदा ? प्रणाम कुर्वन् विदू कपा । पसाद सोमालिर! .. पकस्य चरणमात्मनः पिस पसौद (८)। ततः प्रविशति चेटी। घटी। पाणत्तम्हि भदारिपाए। हले पोमालिए। कुसुमापरुजाणं गदुप उज्जायपालि पल्लविर्ष भणादि । पन्न । सविसेसं तमालपोहि सज्जोकरेहि। मलप- बदौहिदेव जामाउकेण तस्य गन्तब्वति। पाणत्ता मए पल्लविषा। ता जा रपयौविरहषांट दुक्कण्ठं पित्रवध- मयं सेहरअं असमामि । हवा । एसो से हरप्री। सरोषम् । कहं पस कम्मि इथि अं पसादेदि । ता इह हिदा एव्व जाणामि का एमेत्ति (८)। (७) कथमेतेषां मधुकराणां सकाशात् परिधर कानीमन्यस्य इष्टमधुकरस्य मुखे पतितोडांस। { - ) कथं को पेन पराङ्मुबाभूता ? मसीर नवमा ! प्रमोद। (६) पासप्तासि भत्तदारि कया ने नवमालिके ! करमाकरो- द्यानं गत्वा रद्यानपालिका पल्लविका भण। अद्य विशेष नमाल- धाथिका सब्जीकुरु । मलयवतीमहितेन जाभाबा तल गन्नयमिति । बाजना मया पल्लविका । तद्यावत् रजनीपिरहयाईतोत्कण्ठं मिय- द यस्य खरकमन्निध्यामि । एष खरकः कथमन्या कामपि स्त्यि प्रसादयति । तदिह स्थितव बानाम कैति ।

·तीयो:I
११
पिरः । अहम् ।
हरिहरपिपामहाणं पि गबिदो जो प बापा पमिदं ।'
सो मेहरपी चलणे सु सुजाणीमालिए! पड़ा ६४३ (१०)
विदू । दामीए पुत्ता ! मचवालपा! कुदो एत्य पोमा-
लिपा (११)।
टो। निरूप्य समितम् । कहं मं ति करिष मदपर.
बसेण से हरएप प्रज्जप्रत्तेपी पमादीपदि । ता जाव पली.
प्रकोवं करिष दुवेधि एदे परिहसिस (१२) ।
बेटः । चेटी हप्ता शेखर कंबलेन चानयन् । भट्टका! मुश
एदं, ण भोदि एना गोमालिया, एसा उप रोसारत्ते हिं
लोषणेह पकबुन्ती पायदा (१३।।
बेटी । उपत्य । सेहरष! कारण एसा पसादी.
अदि ? (१४)।
विदू । अत्र गुण्टन मत्रतयं । भोदि ! कोवि बम्हणो प्रई
मन्टभागधेपी प उत्ती (१५)।
११.) हरिहरपितामहानापि गवितो यो न बानाति नन्तम् ।
सशेसर कवरणेषु तप नवमहके ! पतित: ॥
(??) टाम्या: पुल ! मत्तयार ! कुतोऽल नवमतिका ।
(1) कथं मामिति क्षत्वा मदपरमन सरकेष धार्यालय:
प्रसाद्यते । तद्यायत् बची कं को कस्वा हावये तो परिसिष्यामि ।
(१३) मत मञ्चतम् । व भवत्येषा नवमखिका । एषा पुमारोषा-
खींचनः प्रेक्षमाणा यामता ।
(१४) खरक ! का पुमहेषा प्रसाद्यते ?
(१५) भयति ! कोऽपि बायोइं पन्दभागधेयोपयशः ।
६

·६२ नागानन्द विटः । .. विटः । विदूषक निहाय । परे कविसमंकडुमा (च) समम्मि सेहर पदारेसि ? पर चड़ा! गेण्ड एद, वाय पोमालियं पसादेमि (१६)। पेठः । ज भट्टके प्राण वेदि (१७) । विदूषक मुला चेयाः पादयोः पतति । पसीद गोमालिए ! पसौद (१८) । यिटू । यात्मगतम् । एसो मे प्रवकमिटु अवसरो (१८)। पलायितुमीहते। धेटः। विदूषक वसोपीते ग्टहानि यनोपवीतं अति। कहिं कहिं कवि लमंकडुमा पलासि (२०)। तदुसरी येर मनके बध्वा कपात । विदू । भोदि गोमालिए । पमीद मन्चा हि मं (२१); विहस्य । जइ भूमौए सौस णिवेसिभ पादेस मे पडसि (२२)। चटी। (१६) व्यर कपि मद! त्वमपि शेखर के नारयास भरे पेट ! ग्टहासतम् । ५ नमालिका प्रसाद यामि । (७) धन भत्ता प्राज्ञापयति । (५८) प्रनार -बमानके ! ममीर । (28) एष मे पक्रामितुमवसरः । (२.) क क कपिलमर्कट ! पलायसे ? (२१) भवति नवमानि के ! प्रमोद मोचय माम् । (२२) यदि भूमौ जीर्ष निवेश्य पादेषु मे पतसि । वर्णकविशेषरमित गाववाद पिवर्ष- (च) कपिलमर्कट ! वानरात ! ।

·टतीयोडा
६३
विदू । परो सम्पच । भो । गन्धव्वरापमित्तो बम्हणी
भविप दासोए धीप्राए पादेसु पड़ास (२३) ।
चेटी। घल्या तजयन्ती समितम् ।
समितम् । दाणिं पाड़इम्स,
सेहरप! उहि, पसमा दे पहं। कण्ठ ग्टबाति । एसो
उण जामाउकस्स पिवयमो तुए खली कदी, एवध
मुणि कदापि भट्टा मित्तावसू तव कुप्पर, ता पादरेण
सम्माणहिसं (२४)।
विटः । जं गोमालिया पाए बेदि।. विदूषक कण्ठे ग्टहीत्वा ।
प्रज! तमं मए मम्बन्धिकोत्ति करित्र परिहमिदो।
पूर्णन् । किं सच्चकं जेव्व सेहरमी किं कदो परिहासी ? ।
उत्तरोयं वर्नुलो सत्य वासनं ददाति । इह उबविसटु सम्ब.
धिको (२५ ।
विदू। स्वगतम् । दिहिमा प्रबगदो विप से मदा
वेगो (२६) ! उपविशति ।
ऽहम् ।
(२३) भो गन्धराजमिनः बाहा रसो भूत्वा दायाः पुत्थाः पादेप
पतिध्यामि।
(२४) इटानों पातयिष्यामि । शेखरक ! उत्तिष्ठ । प्रसवा ते-
एप पुनर्जामातुः प्रियवयसस्त्वया पलीकृतः । एवञ्च श्रुत्वा
कदापि भर्ता भित्राव सुस्त । कृप्यति । तदाटरेण सम्मानयनम् ।
(२५) यवधमालिका याज्ञापयति-~-याय! त्वं मया सम्बन्धीति
कत्या पार हमित: कि मत्यमेव शेखर कः, किं कतः परिहाम: ?
१४ उपविगत सम्बन्धी।
(२६) प्रिापगत प्रवास मदावेगः ।

·६४ नागानन्दे . विटः। पोमालिए । उपविस तुमम्मि एदम पासे, 'बेष दुवैवि तुम्हे समं एव सम्मापरम (२७) । बेटो। विम्योपवियति । विटः। चकमादाय । परे पेड़ा ! भारदं क्यू एर्द करीहि चसकं सुराए (२८) । टः । मायन चषकभर करोति। पिट: । स्वशिर:रात् (छ पुष्पाणि टहीत्वा चपके विम्बर बातभ्यां स्थित्या एपन यांत । पोमालिए! चाक्स भ देहि एद एदस्म (२८)। घंटी। मभितम् । नं सेहरी भणादि (३०)। तथा कात्या विट म्याप यांस। विरः । विदूध कस्य चषकमपयांत । एदं पोमालियामुष्ट- संसग्गसविसे सवासिपरसं सेहरण कपावि पणासा- दिदपुरुव, ता पिबेहि एदं, किं ते प्रदोब प्रवर सम्माण करमसं (३१) । मनमानिकाया (२७) नमाचिके ! पविष त्वमपि एपस्य पा. येन दापि युवा सममेव सम्मायिध्यामि। (२८) करे वेट ! पूरित छल्न चपक कर रया। ४) मवमानिके ! घाखाद्य देत मत स । (२.) यत् शेखरको भपति । (३१) रदं नवमालिकासमंसगविशेषामितरम सरकादयन केवाय नानादित पूर्वम् । तत् पिबेतत् । कं ते चतोऽयपर सम्मा करिष्यामि। (छ) अशिर:ोखरात मिचिरोभ प समास्यात् ।

·हतीयो। विदू। सवैयक्ति सेहरक! बम्हणो कर अहं (३२)। विटः । नदि तुम बम्हणो, ता कहिं ते यब- सुत्त (३३)। (ज) विदु । तं कलु में दक्षिणा चे ड़े ण कट्टोप्रमाणं छिस' (३४)। । ५ । ना एञ्च, ना वेद कब राइम्पि दाव कतिबिरदादर ३५)। पिदु । भीदि ! इनिगा सीधुगण कहिं वेदका- राइ, हवा किं मम मोदी ए ममं विवादेण, एसा दे बम्हगा पादेस पड़ाद (३६) । इति पादयोः पतितुमिचति । ।। मनाया शिवार्थ । मा क एब्ब करेदु प्रज्जो. मेहरम । श्रीमर, श्रीमर, बम्हगो क्ल एसो । विदृप्रकस्य पादयोः पज्ज ! ण तुए कुपिदव, सम्बन्धि कानुरूबी कव एनी नए पारहामा कढी . १ २३) याद माय: । स क ते नवम [३४। तत् न मम सन् । (३।। या तवा रागपि कम उदाहर | (३६। भवति ! अनेत भागबन सदाक्षरया, अथवा किं मम भन्या मह विवादेन, एष ते नाण: पादेय पतति । भा खल्वे व करोवार्य :, शेखरक! अधमर अपसर, बाझरणः खल्वष:, धार्थ ! न स्वया कापितव्यम, सम्बन्विकासरूपः वस्व ष मया परिहासातः । (ज) नवसूलं नवीनं यजसूमियर्थः ।

·भागानन्द विडः। अहम्पि पसादेमि। पायोनियर मरि- रोटु मरिसेदु अली, मं मर मदपरबसेष सबर, वेष पहं पोमालिपाए सापावाप गमिदं (३८) । विदू । मरिसिदं मए, गछ तुम्हे , पहम्मि पियवयं पेक्वामि (६८) निकाली पिटया सा चेटव। विटू । प्रदिक्कतो वम्हणस्म प्रकाशमितू, सा जाव अहम्मि मत्तबाल असा सिदो ह दिगघिकाए ण्हा- इमं । तथा करोति । नेपथ भिमुखमवलोक्य । एसो विष- स्मोबि रुकियों विष हरो मलयवदों प्रबलम्बिप्र इदी- एब पापच्छादि, ता नाव पासपरिवत्ती होमि (४०)। ततः प्रविशति होतबरने पथ्यो नायको मलयवती विभवत व परियार: । मायकः : म जय व त? म बन्नो क य न मम् । दृष्टा दृष्टिमधी ददाति कुरुते नालापमाभाषिता शव्यायां परिनत्य तिष्ठति बलादालता वेपते । - (१८) बहमयं Pाटयम, मप्र य प य :, यर *या मदतर वनापराइम, पनाह नवमानियाका मह व्यापानं मिष्यामि । (२६) मन मया । गम्छत गुम । घरमपि पियवयर प्रेो। (४०) याराका आधार क्या । नुमन्युः । तद्यायदहमपि मत्त. बासमतदूषित १५९ की काया जानामि । एप पिवय योगपि हरिणीमिय हारमय वीमा स्वर पून एवाग छवि। द्यावत् पारिवत्त मामि । .. 17 (a) हरति । द्य नयादा नवपरिणीता प्रिया यामतया

·वतीयोडर।
10
। नियान्तोष सखीषु वामभवनाविन्तुमेवेहते
याता वामतयैव मेऽद्य सुतरां प्रीत्यै नवोढ़ा प्रिया २) .
बसवतों पश्यन् । प्रिये मलयति !
सारं ददता मया प्रतिवदो यमौनमासेविसं
यहापानलदीप्तिभिस्तरियं चन्द्रात पैः क्षापिता ।
ध्यातं यत् सुबइ न्यन न्य मनसा नतान्दिनानि प्रिये !
तस्यैतत् तपसः फलं मुखमिदं पश्यामि यत्तेऽधुना ॥३६॥ (घ)
प्रतिकू न त घर में मम सरगम अन्य पोय माता सति भीतिकरी
पतेत्यर्थ : शाहिर अनमिता मनी छोटि टाति, भाभा-
पिता घालपिता मी न घाल पं करते, शय्या यां परित्य मिति,
बजार बनमामि यं य: प्रालिदिना मती व पते कम्मते, मखपु
रामभवनात निर्यान्त : निगम की गिन्तुमेव रहते चेष्टते
रस्य प्रतिकूल पनि नाप मम मीति विनोतीति निष्कर्ष: ।
पाल विकीड़न ।
(ञ) डधारम। हे fa' या कार सवच : ददका
बत् मौ: वाकया सनम चरित दावानलखव
दीप्तिय पाम् अन्युह .
त्यात भय
है: चन्द्रात: चन्द्रकिरी:
यत् रयं तनु : बाप : अनिचरा, तथा अनन्यमनसा अन्य भ्यो
विघोम्बो मिति तोकीन नका पनि मान्दिनानि व्यस्य व
पंध: यत् ध्यात चिन मालवयतनाम ध्यान तपसो-
मया च स्व प्राप्त्या या सरदा कापि मह लापथजनात्
मितरामाश्य के व्यापार हुन मातचोदानात् चन्द्रकिरणा-
घामग्नि तुल्य या तातो त् कमचन्तन च तपोष्ठितमिति भाव:
अधुमा त तव इद मुरलं पयामीति यत् एतत् तख पूर्जलस तपसः
पहम् । शार्दूलविक्री इतम् ।

·नागानन्द
।
नायिका । थप पार्थ । हचे पदुरिए ! ए केवलं दंस
णोपी, पिपम्मि भाणदु जाणादि जेव्व (४१)।
घेटी । विहस्य । प्रदिपकल मादिणि सञ्चकं जेव्व एदं,(ट)
कि एस पिअवपणं ४२) ।
मादकः । चतुरिक ! आदेशय मागे कुममाकरोद्या
पंटो । एद एटु भट्टा (४३) ।
परिक्रय नायक नाय। स्वैर स्वरमाग.
तु भवती।
बदाय स्तनभार एव किमते मध्यन्य हारापर:
शारवत्यमयुग नितम्वभरतः काञ्चचामवा किं पुनः ।
का पादयुगस्य नास्युगल बाद कुती नपुरी
बारय विभूषितासि वहसिक गाव कि मण्डनम ६३७०
नक बन्न दानाय : भगा
6
(४) तच चा प्रातिनि मान्य करातत् । किम
-
एकत्
(८) अतिपन्न पावनि अन्य नुरागण । सत्यक तत्
बनेन यदुक स्वदथ तपः तमिति सत् सत्यमेव त्यथ: ।
(ठ) पदानि । प्रिये ! स्तन भारतन योर्षिनार एव ते तय
मध्यस मध्यभागस्य एवंदाय श्रमाय भवतीति शेष : अपर: हार:
तपरोति शेषः किस, पिकलेदाय भवतीति किं वसाव्य इति

·तीयो। - चेटी। एवं कलु तं कुसुमापनाणं, ता पश्मिद बा (४४।। मदं प्रविशन्ति । मायकः । विलोक्य पही नु कुसुमाकरोद्यानय (ड) पराश्रीः। इfe- नियन्दश्वन्दनानां शिशिरयति लतामण्डपं कुटिमानां सारं धाराग्यहाणां ध्वनिमनुतनुते ताण्डवं नीलकण्ठः । घन्चोम्मुतव वेगाद गलति विपिना पूरय वालवालान् पापातोत्पौड़ हेलाइतकुसुमरनपिनरोऽयं जलोधः ॥३०॥ (3) (४४) एतत् पर तत् कुसमा करोद्यानम् । तस्माविशत भत्ता । घनया कामा .. भार: करु युगं नितम्ब भरत : नितम्बाति भारात् वाम्यति क्लयति, रमनया पुन: किम् ? तदुपरि रशनातिखेद करोवि पावः । अरु युगन्नं बोढ़ पादयुग प्य घर गए इ यस्य न गतिः न सामर्थ भूपुरी कुतः जरुभारधारणा शम यो: पादयोः पुनन पुरधारचमतिरह- कामिति भय : वसा निजाव यवैरेव भिपितासि तामि, पण यबहार ले गाय कि क धं वहस ? शार्दूलविक्रीडितं तम् । (२) परामरती। (ढ) निष्यन्द रति । बन्द नामां निष्यन्दः रम: कुटिमानां पता- पहप गिरियति योतयति, नीलकण्ठो मयरः धारामाची बल यन्त्रण्ट हा या तारं महान्न ध्वनिमत सत्य इत्यर्थ : मेषध्वनि पनमायेति भाव: सायह सत्य तागडणं नटनं नमसमरः । चतुते विस्तारयति । यन्त्रात् धारायचात् उकः निःसतः मयं बन्दौर: अमरागि: वेगात बापातेन निपतनेन यः उत्पीडः थापा रस्यर्थः तेन हेलया एन.यासेन तान पातितानां कुलपानी .. ..

·नागानन्दे पपिप- प्रमी गीतारमखरितलतामण्डपमुव: परागैः पुष्याणां प्रकटपट वासव्यतिकराः । पिबन्तः पर्याप्त सह सहचरीभिर्मधुरसं ममन्तादापानोत्सवमनुभवन्तीव मधुपा: ॥ ३८ ॥ (ण) विदु । उपमृत्य । जेदु जेदु भवं । सोत्यि भीदीए (४५)। मायक: । वयस्य । चिराष्टोऽसि । विद । भी वसम्म ! ल एव्व प्राप्रदोन्हि । किं पण विवाहमहसमिलि द सिविज्जाहराणं पापाणदंसपकोदू- हलेण परिबभमन्तो एतिवेलं चिहिदोम्हि । ता तुमम्मि दाव पेक्व ४६)। (४५) जयतु जयतु भवान् । स्वस्ति भवत्य (४६) भो य यस्य । जच्चे वागतोमि । किं पुनविवाहमहोबार- मिलित महाविद्याधरण मापानदर्शन कोतूहले न परिचमचेतावठी स्थितोऽमि । तत त्वपि तायत मेनब । .. .. .. ७ J रजोभि: पराग : पिनर : लित इत्यर्थ: मन् विटपिना तरूणाम् घालवानान् सलस्थित जलाधार पतला कारबष्ट नानि च गलति पतति । सुग्धात्तम । (ण) अमीत अभी मधुपा: मच करा: गोतारम: मुख. रिता: शद्विता तामण्डपान्य व भय : य: त यो का:, पुष्याणां पराग: रजोभिः प्रकट : पटवामानां तटाख्य पटवामानां व्यकिर: मम्पर्क: मेघा तथा विधाः पटयामरश्चिता यथे: सहचरीभिः मधुकरोभिः मा पर्याप्त प्रभुतं मधुरस पिबन्न : सन्नः समन्तात् श्रापानोमवम् धनुभवन्नी । एतम जानकारः। शिवरिपोत्न रसद विया यमन समजागः शिखरिणीति तबमाणात् ।

·हतीयोऽमः। . नायकः । एवं यथार भवान् । ममन्नादव लोकयन् । व्यस्थ ! पश्य पश्य- सिग्वाजा हरिचन्दनेन दधतः सन्तानकानां सजी माणिक्याभरण प्रभाव्यतिकरथिवीताच्छांशुकाः । साई सिहजनमधूनि दयितापोतावशिष्टान्यमी मित्रीभूय पिबन्ति चन्दन तरुच्छामासु विद्याधराः 18. (A) तदेहि वयमपि तां तमाल वीथिं गच्छामः । परिकामति । विदू । एमा कम तमालपोहिपा, एदं सञ्चरन्ती दाव- परिखेदिदा विष मोदी दोमा,ता इह एच फलिहमणि- मिलापले उपविसिप वौसमम्ह ४०)। नायकः । वयस्य ! सम्यगुपलक्षितम्- एतन्मुखं प्रियाया: शशिनं चिता कपोलयो: कात्या । तापानुरता मधुना कमलं ध्रुवमीहते जेतुम् ॥ ४१ ॥ (थ) (४७: एघा पुन त मालीथिका | एतां मञ्चरन्नी तावत् परि. खेदिते व भवती श्यते । तदिहै। स्फटिकमय लातले उपविश्य विश्राम्याम: । . .. (A) सिग्धाङ्गा ति। सभी विद्याधरा रिचन्दनेन सिग्य विलिप्तम् च येषां तथोकाः मन्नानका देव त रु पशेषापा बो माल्यानि दधत : धारयन्त : तथा माणिक्याभरणानां प्रभाव्यतिकरः प्रभापुन: चिलीकतानि रक्षितानि अछानि विसदानिएकानि दूसनानि येषां तथाविधा: सन्तः चन्दन तरछायाम बिजने। साई मित्रीभूय मिलित्वा दयितापीतायशिष्टानि मधनि पिनि । शार्दूलविक्रीडितं पृत्तम् । (थ) एतदिति । एतत् प्रियाया सुखं कपोसयोः कान्त्या प्रमया - ·.. নামান - । मायि यहोवा । प्रिये । होपविमामः । माविका । प्रश्न उत्तो पापबेदि (४८) । म उपविन्ति । पायकः। नायिकाया मुखसमय पश्यन् । प्रिये! धव त्वमस्माभिः कुसुमाकरोद्यान कुतूहलिभिः वेदिता । कुप्तः। एतत्ते भ्रलतोद्धासि पाटलाधरपनवम् । मुखं नन्द नमुद्यानमतोऽन्यत् केवलं वनम् ॥४२॥ (द) घेटो । मतिं विटूक निदश्य । सदं तुए मट्टिदारिष कहं वसे दि। प्रज्ज उप पई तुम वगेमि ४८)। विदू। सहपम् । भोदि! जीबिटी म्ह । ता को मोदी पमादं । जेण एमा ध। म पु गावि गा भगादि । सहा तुम इंदि सो। तादिमी कबिलमंकड़ा पारोत्ति ५० 4 (४८) यदाय्य पुत्र धानापयति । (36) श्रुतं त्वया भनटारका कथं वर्षयत, अद्य पुनरहं त्व पर्पयामि । (५०) भवति जीवितोऽसि तत करोतु भवतो माटम । यमप -- विपदयनियम: शशिनं चन्द्र जिया निजिन्य का Talन स्या- तपेन अनुरतं मत् कमल जतम् रहते चेष्टते ध्रुव मन्ये , मन्ये पर दुर्य प्रायो नूनमित्थे व मादय रतिष ५दस्य उत्प्रेक्षाव्यञ्जकत्वात पतक कारः । अायोत्तम् । (द) एतरिति । भुवी एव सते ताभ्याम् उद्भामि योममान पाटक: रकः अधर एष पवन : यव ना मयं नन्दयतीति नन्दनं तदाख्यम् उद्यानं देवोद्यानमिचर्थ : अतः अस्मात् तव समपादया. मात् बन्यत् उद्यानं केवलं पनम् । (4) एष: विट ति भावः।

·हतीयोऽमः। ०३ चेटी। पल । तुम मर विवाहजागरणे णिज्जाप्रमाण- पिमौलिप्रपछी सोरणो दिहो। ता तह एव्य पिट मेण, व मि (५१)। विदू। तथा करोति। चेटी। स्वगतम । जाव एसो निमीलिपप्रच्छो सिदि, साव गीलरमाणु प्रारिणा तमालपल्लवरसेण मुहं काली- करहम् (५२)। उत्याय तमाल मल •ि योद्य विदूषकस्य मुख कालीकरोति । नाय को नायिका च विदृप्रकं पश्यतः । वयस्य । धन्यः खल्वसि, बोस्मासु तिठतम भवाने वयते। . मायक: नायिका नायकन्य मुखं दृष्धा सित करोति । नाव: । नादिक मुख हवा । म्मित पुष्पाहमा यन्ते दृश्यते धरपलवे । फल वन्यत्र मुग्धाक्षि : चक्षुषोमम पश्यतः । ४३५ (न) --- मा पुनरपि न भणत । य या वमोहगः । ताइग: कपिलमकटा- कारत। (५.१। आर्य वं मया विधा हजागनिदायमायनिमीलि-- ताक्ष: शोभनो दृष्टः । तत्तथैव तिठ येन वयामि । (५२) यावदेर निमीलिताजसाधति । तानोन रसानुकारिया समालपबवरमेन मुखं कालाकरिष्यामि । (न) सितेति । हे मुग्धाच ! लोचने ! ते ता यधर एव पलवः नकिमलयः तब सितमेस पुष्पं तम्य उगम : उदयः, अन्यत्र त पाहतो मम च जणेः म दृश्यते, यन्त्र पुमोदमस्त व फलोत्पत्तिरिति ·नागानन्द ! विदू । भोदि ! किं तए किदं ? (५३)। बेटी। सिपोसि (५४) । विद। इस न मुखं प्रमुव्य दृष्ट्या मरो टगड काहमुद्यस्य । पा: दासोए धीए ! रापउलं कव एदं। किं तव बार- रस्म । नायकं निर्दिश्य । भो तुम्हाणं पुरदी प्रहं दासीए धीपाए खलीकदी। ता किं मम इह विदेण । असदो गाम (५५।। - निष्क्रामति । चेटी। कुविदो मे प्रज्जपत्ते प्रो, जाव णं गटुप प्रसादहम्मं (५६ । नायिका। हप्ने चटुरिए । किं मं ए पाइणिं उकिप गमि ? (५७। चेटी। नायक निटिश्य मरिमतम । एवं एपाहणी चिरं होहि (५८)। ति निक्रान्ता । (५३) भवति । किं वया सतम् ? (५४) ननु वर्णितोऽमि । (५५) ग्रा: टाम्या : पुत्र । राजन खल्वे तत् किं तव करि- ष्यामि। भो युवयोः पुरतोऽई टाम्या : पत्या खलीशतम् । तत् किं ममेह स्थितन । अन्यतो गमिष्यामि । (५६) कुपितो मे च्यायोलो यः, यावटेनं गत्वा प्रमायिष्यामि । (५७) ने चतुरिके ! कि मामेकाकिनी उभिाषा गच्छाम । (५८) एवमेका किनी चिरं भव । प्रसिद्धिः, इरन्तु विपरीतं न वाधरे खितपुष्प मम चक्षुषि व तदन- ननिजानन्दरूपं फमिति भावः ।

·बतीयो
नायकः । नायिकाया मुख पश्यन् ।
दिनकरकरेर्मुष्ट विधत् छ तिं परिपाटलां
दशकिरणैः संसद्भिः स्फुटो कतक मरम्
यदि मुखमिदं मुग्धे । सत्यं समं कमलेन ते
मधु मधुलि: किवेतस्मिन् पिबन् प्रविभाव्यते ॥४४॥ (प)
नायिका | विहम्य मुखमम्य तो नयति ।
नायकः । तदेव पटांत ।
प्रविश्य पटाक्ष पेण (फ)।
चटी। उपमृत्य
एमो कव पज्ज मित्तावर कज्जेष
केणबि कुमार पिक्खि दुमिच्छादि (५८)।
नायकः । प्रिये! गच्छ त्वमात्मनो रहम, पहमपि
भिवावसु दृष्टा त्वरितमागत एव ।
नायिका । चेया सह निष्कान्ना ।
(18) एघ खल्वार्थमित्रायसः कार्य ण केनापि कुमारं मेक्षित.
मिति।
..
(घ) दिनकर करांत । हे भग्धे ! सुन्दर । यदि इदं ते तव
मुषं टिकरस्य सूयं स्य करैः किरण मृष्ट स्पृष्टम् अत एव परि-
पाटनां परितो रतां द्युति कान्नि विधत् दधत् तथा संसर्पदुभिः
मसर : दश नानां टन्नानां किरण: सटीकता: व्यक्तीलताः केसराः
किअल्काः यस्य तथोकम् अतएव मत्य कमलेन मम दृश्यते रति येष:
तदा मधनिह: धमरः एतासन् तव मुखकमले मधु पिबन् किं कथं
न प्रतिभाव्यते न लच्यते ? मध करस्याब मध पानं युमिति भावः ।
हरिणीरत्तम् ।
(फ) पटाक्षेमेण पटल जवनिकायाः षाशेषेण अपसारणेन।
..

·मागानन्दे ततः प्रविशत मित्राय सुः । मित्रा । अनिहत्व तं सपत्न' कथमिव जीमूतवाहनस्याहम्। कथयिष्यामि कृतं तव राज्यं रिपुणेति निलज: ॥४५॥ ब) प्रनिवेद्य च न युक्त गन्तुमति निवेद्य गच्छामि, कुमार । मिवावसुः प्रणमसि । नायकः । मिताव दृष्टा । मित्रावमी। इत पास्य साम । मित्रा । निरूप्य उपविशति । नायकः । निरूप्य । मित्राव मो। संरब्ध इव लक्ष्य में ? (भ) मित्रा। क; खलु मतङ्गहत के मरम्म: ? (म । नायक: । किं कृतं मतङ्गेन ? | मिला । म्वनाशाय किल युष्मदीयं राज्य माकान्तम् । महपमा मग तम। अपि सत्यमेतत नायकः । स्यात् । मिना । अतस्त चित्त ये प्राज्ञां दातुमहति कुमारः । किंबहुना- - ३ ग्रनिहत्येति । अजीर तयार नस्य तं मपत्य गत म यनिहत्य अविनाश्य निर्मजः 1: सन् रिपुपा तव राज्य हतमिति कथ- मिव कर्यायध्यामि ? एतत् कथने मम ल ना भयतीति भावः । (भ) मरध व मम्भान्न इय मंऋद इय वा संरम्भः सम्म मे कोमे इत्यमरः । (म) कः चल मतगहत के मरम्म त मतमहतकं नाम- रम्मः कः ? विना संरम्भ व तं मियामोति भावः ।

·तोयोडाः। संसपंतिः समन्तात् तस कलविय अध्ययानविमानः कुोणाः प्रासषोव स्थगितरविरुचः श्यामतां वासरस्य । एवे याताय सद्यस्तव वचनमितः प्राप्य युहाय सिहा: सिडचोदृत्तशत्रु क्षणभय विनमद्राजकं ते स्वराज्यम् ॥४६॥ (य) अथवा, किं बलोधेः एकाकिनापि हि मया रभसावकष्ट- निमित्र शदीधितिमटाभरभासुरेण। पाराव पत्य हरिणे व मतङ्गजेन्ट्रम पाजी मतहतकं ह तमेव विडि॥४७(र) वामरय प्रदे- यः मम पद् भाति । एते सिद्धा: तव वचनं पाप्य ममनात में मयान मशरन न म कलेप वियत सु अनीने, मध्ये यानं सयाको य: पान : मानैः याः मोर नाचवेयर्थ : स्थगना रनार यस्य सनी यत्र दिवसाय बन TIT: सन : माघः भारत रत गात युझाब याता:, हारने भ्यः उपस्पि नेत्यः शव भ्यः यत् नरए - भयम अल्पकाल के मते विनमन कमीटत राज के रानमम हो यस्मिन् तमाम लेना स्वराज्य सिव शव हप्तात् उहत व अव. नम्ब न भवितांत भाः। सम्वार सम । (1) एकाकिनेत। मया एका किनेय नि:महावे व रभसेन वेगेन व्यरय:स्निग : बासि तस्य टोधित य: प्रभाः अटा दूरनामा मरेगा य तरेकेण भासर: समवल: तेन मता हरिणा मिहेन मतप्रक्षेन्द्र हस्तीन्दमित्र याजो युद्ध बारात् समीपे निपत्य सङ्गत इतमेव नाशितमेव विवि अगछ । उपमा- बहारः। य मन्नतिलकं यत्तम् । सेयं मन्नतिजकं तमजा जगौ रति तय पात् । .. मटा दूर ·नागानन्दे नायकः । चाबगतम् कई पिधाव | पहा! दारुपमा भिहितम्, अथवा एवं तावत् । प्रकाशम् । मियावसो ! कियदेतत्, बहुतरमपि बाहुशालिनि (ल) त्वयि सभा- व्यते । किन्तु - स्व शरीरमपि परार्थ यः खलु दद्यादयाचितः कपया । राज्यस्य कृते स कथं प्राणिबध कार्य म नुमन्ये । ४८॥ (4) अपिच । लोयान् विहाय मम शवबुद्धिरत नान्यत्र । यदि त्वमस्म प्रियं कर्तुं मौहमे, तदनुकम्पा तामसी ने य- दासी कती राज्यस्य कृत राज्यस्य तपम्बा (स) । मित्रा। मामर्षम् । कथं नानु कम्पनीय (प ईदृशोऽम्मा. कमुपकारी कपणय। नायकः। स्वगतम् । अनिवार्य संरम्भः (स) कोपाक्षिप्त- चेता न तावदयं शक्य ते निवत्तवितम्, तदेवं तावत् । प्रकाशम मित्रावसो ! उत्तिष्ठ, अभ्यन्तरमेव प्रविशावः, तोप कृपया ७ च) कियादतत् अल्पम हमेतत् । वडगा निनि भन कामिनि । ५ बरमति । यः खल याचित: व्य पर भीरमाप दद्यात् राज्यस्य कृते स कथ प्राविधकोय जाहट र तां कत्त मिति य: अनुमन्च ? कथम नुमोदन करो. मीत्यर्थ: । छाया रत्नम् । मेगानित । लश एव मम गति भावः । रहमे में दूत्यिर्थः, क्ले गदा सोसत: कशपरतन्त्र : राज्यस्य बाते राज्य लाभायम । तपम्मी पराकः । (घ) नानु कम्पनीय दति मोह ण्ठ नोक्तिः । (म) अनिवार्य संरम्भः दुनिवारकोपः।

·वतीयो
सब व तावत् त्वां बोर्धाय धामि, सम्पति परिषतमः,
तथाहि।
निद्रामुद्रावबन्धतिकरमनिशं पद्मकोयादपास्यन्
भागापूरककर्मप्रवणनिजकर प्राण ताशेषविखः ।
दृष्टः सिद्धैः प्रसक्तस्तुति मुखर मुखरन्तमप्येष गच्छन्
एका श्लाघ्यो विवस्वान परहित कर पायव यस्य प्रसादः ॥४६
६ त निष्ठामामन ।
दरात हताया।
.
(ह निति । पाक कमलनु कलात् अनि मततं निद्रा
यांब काम: म ए। मुहावट : महोबा म स्यानं तन्य व्यतिकर सम्बन्धम
अथास्यन् निरान्तका *दिशा दर: म्वले जना र ग म
एक मुख्य कम ATM काय यर: पूगां मफना.
कर नदव एक कम nि : तरिमन प्रवर : करते: निजकरे:
स्वकिर : सहस्त रितिनि: प्रापत ज तम अविश्व जगत्
येन तवामतः कञ्चय गमकाम: प्रस्तुतामि: स्तुतिभिः
मुखराणि मुखानि वा तान दवयोनिवि : दृष्टः निरी-
जितः एषः एकः याय: विधान सूयः मायः प्रशस्य:, यस्य
जय स्य प्रसाद : उदय : समानता च परता हितकर गाय मगलानु-
नाय एव । यती जगतापम उदांत जत: साधीय इति
निष्कर्षः। स्नग्धरायत्तम् ।
--

·अथ चतुर्थोऽङ्कः।
ततः प्रविशति कञ्चुकी (क) र होत रकब मन युगडः प्रतीहारत्र ।
कनुको । अन्तःपुराणां विहितव्यवस्थ:
पटे पटे समलितानि पश्यन ।
जरातरः सम्प्रति टण्डनोवा
सवा नृपस्यान करीम वृत्तिम् ॥५०॥ ख)
प्रती । पाव्य वसुभद्र : कनु खलु भवान् प्रस्थितः ।
प्रादिष्टोऽस्मि देया मित्राव मुजनन्या,
किन् ! नगरात्र त्वया यावन्म लय वत्या जामातुश्च रक
बामांमि नतव्यान, दुहिता च व श र क ले यत्तं ते। जीमू-
तवाहनोऽपि य य राजन सह समय ला इटनद्य गत हात
कन
3
स्थः वन
की क न की अन्न पुर व रो रो विमो गुण ग गीत न्वित : ।
कायां थकान : कञ्च कमकाबले इयन लजगा : पुरु
अन्न पुराणामिति । तुर: जाया बाईकन छातुर: ग्राम
छह अन्न. पुरागविता कता व्यवस्थ तथा भत: पद पर
प्रति पटविकोप निविषयञ्च सम्बकतानि पदमबचन अनघा -
विभिनानि च पश्यन सम्बन दगड नान्या यधिग्रह गन टगा-
यकीतिशास्त्रेण च नृपय रातः मयां तम् अाचारम अनु.
करोमि। उपजानि रत्नम्। सादिन्द व वा यदि तो जगी गति
उपेन्द्रपच्चा प्रथमे लघी सेनि। छाननीटोसिन भाजी पाटो
यदीयाबपजातयता इति च तसच पात् । नेपाल पाणित टपमा.
--
कार:I

·चतुर्थोऽडः । ८१ श्रूयते, तब जाने, किं राजपुयाः सकाशं गच्छामि, अथवा जामातुरिति । प्रती। पाय ! बरं राजपुत्रधाः सकाशं गन्तव्यम, तत्र हि कदाचिदस्यां वेलायां नामाता स्वयमेवागतो भविष्यति । कञ्चुकी । साधूनम प्रथ भवान पुनः क प्रस्थितः ? । मतो। प्रादिष्टोऽस्मि महाराविश्वावमुना, यथा भो सुनन्द । गझ मित्राव सु गच मित्रावसु ब्रूहि, अस्मिन् दोपप्रति- पदुम वे गी मन्न यवल्या जामातुश्च यत् किश्चित प्रदीयते, तटुमयानुरूपं कि चिदागत्य चिन्त्यतामिति नत: पवशति जोमवाइको मित्राव सत्र । - नायकः । शय्या गाइनमामनं शुचि भिन्ना मन द्रुमाणामध: शात निझरवारि पानमशन कन्दा: महाया मृगाः । इल प्रार्थितनम्यमवविभो दीपा यमकी वने दुष्यापार्थिनि यत् पराये घटनाव व्यवथा स्थीयते ॥५१॥ (गा दीय प्रति पद त्मचे टोप सपनाम कांचन उम: दोपदान- रूपानन्द ज में व्यापाराव यः स च कन्यामपि प्रतिपदि तिथो क्रियते खतस्तदुत्मबो दीप सातपदिति कथ्यते । तत्र । (घ) गव्य नि । गायक नबर शव्या शयनीयं शुच शिला पवित्व पाषाणम् या मनं द्रमा गया एक्षाणाम अध: तलं मद्म अावामः, पोयते रति पानं गोतं शीतल निझरपारि कन्दा: मविशेषाः बयन भोग्य इत्यथः : मगा: महायाः सहवराः इति इत्यम् अपार्थितः अयाचितः लभ्यः सर्व विभव : समस्त सम्पद यांमन् तादृशे बने अयम् ·८२ नागानन्दे मिला। कई भवलोक्य । कुमार! त्वयं तां त्वयंताम, समयोऽयं चलितुमम्बुराणः । नावकः । यावर्य । सम्यगुपलक्षितम् । उपलबलकुधरेन्ट्ररभसास्फालानुबन्धीहतः सर्वाः पर्वतकन्दरोदरभुवः कुवन् प्रतिध्वानिताः । उक्चरति ध्वनि: श्रुतिपथोमाथी यवायम्सथा प्राय: प्रेहदसंख्य गलधवला वेलेवमागच्छति । १२॥ ) मिला । नन्वियमागतैव, पश्य । कवलितलवङ्गपावकरिम करोगारिमुरभिणा पयसा। एषा समुद्रदेला रत्न तिरनिता भाति । ५३ ॥ (च) एक: दोषः, यत् दुधापाः दुलभाः अर्थि को यत्र ताशे पथरहिते रत्वधः अखिन परार्थ घटनायां परकार्य करणे बन्ध्य: विफसेः पर कार्य मकवद्भिरित्ययः या स्वायते पिफर काला नायते रत्यर्थ: । शादूविक्रीड़ित पृत्तम् । (6) उन्म अदिति । उन्नजताम उत्पतनां जनकुञ्नरेन्द्राणां जना. हस्तिनां रभसेन नेगेन य: छाम्फाल : जनोत्पाड़नं , धनु बन्धन सातत्य न उडतः उत्कट तां नीतः, तथा मई: पर्व. नां याः कन्दरा: गुराः तामाम् उटरभु: अभ्यन्नर भगान प्रतिध्वनिता: प्रतिध्वनि. युताः प्रतिध्वानिकीरिसंत पाठे म एमाथ: । कुर्वन् छतएव श्रुतिपथो. प्राची कविवर कमी चयम् : महान् वानः यथा उपरति टाति, तथा प्रायः मन्ये पंभिः पादः काम गई धवनारयं बसा समजगराध: भागात रमतान शाई. विक्रीडितं सम् । (1) सितेति । एषा समुद्रमा सागरतटीबाखासोरमार- बोरियमरः । कविता: भदिता समापसा ताशान् वरिपो ·चतुर्थोऽ। ८३ । भावकः । मिपावसो! पश्य पश्य, परत्समयपाडमिः पयोदपटलैः प्राहताः प्रासयासशिखरश्रियमुहानलेते मलयसानवः छ । मिला। नैवामी मलयसानवः, मागानामस्थि- घाता: (अ) खवमौ । नायकः । माहे गम् । कष्टम किं निमित्तममी संघात. मृत्यवो जाता: (म। मित्रा । कुमार ! नैवामी संघातमृत्यवः, श्रूयतां यथैतत्, १ किल स्वपक्षपवनापास्त समस्त सागरतलपूर रसातलादुहत्य प्रतिदिनमै केक नागनाहारांत वैन- तेयः । जनास्तिको मकरा जनजन्तु विकोपार करिममा मकरा वा मान एहिनि उहमतोति तथोकम् य न एप सराम सुगन्ध तेन पयमा जलेनोप लक्षिता तथा रत्नानां समुटूगर्भस्थि साना द्युतिभिः कान्तिभिः रश्लिता सती भाति राजते । वाव्रत्तम । (क) शरत् समय पाण्डभिः घरटागमशुभैः पयोद पट: मेव- भिचयः प्राता वाच्छादिता स्वतएव मालेवाचलय शिमलय शिखरश्चियं कान्निम् । मलय मानव ; मलयपर्वत त टाः । (ज) नागामा पनगानाम् । (झ) अमी नागाः सङ्घात मृत्यय : सङ्घातेन संहया मत्वर्येषां तपोकाः। युगपत् बढ्यो मला इत्यर्थः । (ज) स्वपक्षेति । स्वस्य पक्षयोः पवनेन अपात: बालित ताड़ित: समस्तः सागरत लस पूरः पवाहो यस्मिन् तद् बचा तथा रसातला पाताचात् । श्राहारयति भक्षयति वैनतेयः विनतामन्दको .. गरड़ इत्यर्थः।

·नागानन्दे मायकः । मोहे मम् । कष्टमतिदुष्करं करोति, ततस्ततः । मिका । तत: सकलनागविनामाविना बासुकिना गरुमान् पििहतः। नायकः । मादरम् । किं मां प्रथमं भक्षयति । मित साह नहि। माय: कमन्यत् ? । मिला। इदमुम्---त्वदर्भिपात मन्त्रामात् सहस्रयः स्रवन्ति भुजङ्गमानां गर्भाः, पियवश पञ्चत्वमुपयान्ति, एवञ्च सन्ततिविच्छेदोऽम्मा कम, तब च बाब हानिः ट) तत् यदर्थमभिपतति भवान् नागलोक तामह नागम के- कमनुदिनं प्रेषयामि। नायकः । कथं रक्षिता नागराजन (ठ पबगा: ?। जिह्वामहस्राइलयस्य मध्य नेकापि मा तस्थ किमास्त जिहा। एकाहिरक्षार्थमहिदपाय टती मयात्मात यया ब्राति ५ () (ट, स्वदभिपात मन्त्रामा त । यांभपात सन्चाम: १८ तमात् । एयर ने माय मोट चलोपः माघन: निजारव्याधामः । (ट) नामराजेन वामना। {) जहांत । तयागराजस्य जिलाम हम हत यम्य मन- शिरमवार जिताम इस दिन याञ्च तंदुनियामा बोध्य मध्ये सा एकाप जिहा कि नास्त ? दया जिया य... : नागम्य रक्षाम् अद्य निधेि नागाव गरमत भया प्रगति सन य: । रन्द्रस्यारतम् ।

·पतुरा - निता । प्रतिपर्वत (8) पधिराजेन- रत्येष मोमितिमा विस्तवलो यान भषयत्यहिपतीन् पतगाधिरामः । यामन्ति यातिन गताय दिने विkि तेषाममी तुहिनीलाचोऽस्थिकूटाः ॥५५॥ (प) नायकः । पार्य्यम् !!! सर्वाधिनधानस्य कृतघ्रस्य विनाधिनः । शरोरकस्यापि ते मूढ़ा: पापानि कुर्वते ॥१६॥ (A) प्रहो । कष्टपर्यवसानेयं (छ। विपत्ति गानाम्। साब- गतम् । पपि यक यामहं स्वधरोरसमर्पणेन एकस्य नामस्त्र प्राणपरिरक्षां कर्तुम् । नतः प्रविशति प्रतीहारः। मती। पारदोऽस्मि गिरिशिखरम, यावभिधावसम. .. (ट) प्रतिपन बोकतं तत् नागराजा चनमित्यर्थ: । (प) तीति । एघ पतगाधिराज: इति इत्य भोगिपतिना मामरखेन कता व्यखा यस्य तथाविष: बान् अस्मितीन नागेन्द्रान भवति, तेषा भागेन्ट्राचाम अमो तरिमीकप: हिमाचल प्रमा: बसिफूटा स्विनिचयाः दिने प्रतिनिमित्यर्थ: वि िविधेय यानि यान्वि मताश । वसन्ततिलकं तम् । (न) भर्वेति । बड़ा नियोऽसा इत्यर्थः सर्वेशम् पशु चोभाम अमेध्यानां निधानस पात्रयस्य कतनस्य विनाधिनः क्षध्वासन: घरोरवस्य इशरोरथ पि को निमित पापानि बहे पाचरनि। (घ) पोति । रकमबखम् । बर' पर्यवसान बनो सातारी।

·८६
লাগাম
विष्यामि। परिक्रम्य । पयं मिवावसु मातुः समीप
तिष्ठति । उपसृत्य । विवयेता कुमारी।
भिवा । सुनन्द । किं निमित्तामहागमनम् ?।
प्रती । करणे कथयति ।
मित्रा ! कुमार! तातो मामास्यति ।
नायकः । गम्यताम् ।
मिला । कुमारणापि बहु प्रत्यवाय द) ऽस्मिन् प्रदेश न
चिरं स्थातव्यम् । निक्रान्तः ।
नायकः । वावदहमप्यमाहिरिशिखरादवतीय समुद्र
तटमवलोकयामि । परक्रामात ।
नेपथ्यं । हा पुत्तध सखचड। कहं वागादिप्रमाणी
अन किन्न तुम मए पंकिवी ? (१) !
नायक: । अक गय । प्रये बोषित वातप्रलापः, केक,
कुतो वास्था भयमिति स्फ टोकरिष्ये पार कामति ।
तत: विगत रटत्या राय नुगस्यमा
सचूडो
गोपायत यस युगलय (ध किर: ।
यहा । मानम् । हा पुत्सप्र सङ्घचड़ हवाबादिप
माणी प्रज्ज किल तुम मए पकिन दवा। चिवक महोत्वा ।
न
कथ व्यापाद्यमानो कि त्य
(1 पुनक भइनड़ !
मया तिमव्यः ।।
(१) बहुप्रत्याग बमिट करे बापापजनके का।
(4) मोपायित । गोपाबत रचितं महीनमित्वर्थ: 4
युग येन तयोः ।

·चतुर्थोऽ।
रमिता मापदेव विरहि दाबी पनपारोमसिदि
पापाल (२)।
शन । प्रम्ब । किमिति वैतव्येन ? (न) मुतरां नः
पोड़यसि ।
जा । नियंग पुत्रस्याङ्गानि स्मृगन्नी । हा पुत्त ! कहं दे
प्रदिनकिरणं मूउमारमरोरं पिगघिपित्री (प) गाड़ी
पाहारमादि)। कण्ठे स्टहीत्वा रोदिति ।
शाह । पम्व । पलं परिवर्तन, पश्य ।
कोडोकरोति प्रथमं वदा जातमनित्यता।
धावोव नननो पश्चात्तदा गोकस्य कः क्रम: ? ॥५७॥ (फ)
गन्तु मछति।
पुत्तप! चिट्ठ मुहुत्तत्र, जाव दे वणं
पकवामि ४ ।
(२) हा पुत्रक पाइन । कथं व्यापाद्यमानोऽद्य किन त्वं
मया प्रेजिन व्यः ? अनेन मुखचन्द्र ण विरतिकिटानीमन्धकारोभाव.
घ्यति पानानम् ।
(१) हा पत्र ! कण ते असूय कर ग सामारगरीरं निई यो
गरुड़ थाहायच्यात १ ।
(४) पत्र । ता मनम. यावत ते बदन ।
(न) वलव्य न कातर भावन।
(प) निर्ध निर्दय:
(फ) क्रोहोकरोतीति। अनिरता विनश्वरत्वं धाबीय उपमादेव
यटा जातं जो प्रश्रमं कोड़ीकरोति, क्रोई नयतीत्यर्थः पश्चात्
जननी कोडीकरोतीत्यर्थ:
: तदा गोकस क्रमः नियमः हेरिति यावत्
न कोऽपि शोकोतरित्यर्थः

·नागानन्द
..
एहि कुमाल साड़। किं ते पटाए
भपतीए, पुत्तसिपेहमोहिदा क्स एसा, व पारेदि
तापकब्ज? (३)।
था। पयमागच्छामि।
किरः।
चाममतम् अपतोऽवोक्य ।
पाणीदी क्स
एसो मए बक्रमिलासमाबे, सा बजाषिणहं दाइम (६।।
नायकः । इयमसी घोषित्। गहा। नूनमने.
नास्याः सुतंन भवितव्यम, तत् किमाकन्दति ? । समन्ना-
दालोका । न खखस्या भय कारणं किषित पश्यामि, कुतो.
ऽस्या भयमिति, यावदुपसमि, प्रसक एवायमेतेषामा.
खापः, कदाचिदत एवास्याभिव्यकिबभविष्यति, सहि-
टपान्तरितस्तावकृणोमि ।
किरः । मात्र हतास स्वः । कुमाल संखचड़ एसो सा.
मिलो पाटेसोत्ति करिष ईदिसं बिहुरं मन्तीपदि (३) ।
था। भद्र! कथय (भ ।
(५) एशि कुमार गहचूड़ ! कि ते एतयों पया, YA.
मोरिता पल्वे घा, न जानाति राक्षकार्यम् ?
(६) बानीत: पल्लव मया बागवासमीमे. तत् बषित
दाखामि।
१) कुमार पापड़! एष सामिन बारेण पति वा
निहुरं मन्यते ।
(ब) ममा एक मित्र एव अभिव्यक्तिबा
(म) भन्स्यते यते।

·पतुर्थोशः। विरः । नागलापा बाईपापबेदि (८)। मह । शिरस्य अतिबला मादरम् । किमानापयति देवः ।। किरः। एवं लतं सुध जुपलं परिहिप पालुह बम- सिलं, जेए लत्त'सुप उबलक्लिप गलुड़ी पाहावाम- दित्ति (८)। भायकः । गुत्वा । कयससौ वासुकिना परित्यत:। किङ्करः । कुमाल ! गया ह एदं वसथ जपलं । (१०). पर्यात गह। मादरम् । उपनय । म्टहीत्वा । शिरसि ब्राम्या- दमः। - . शा। पुत्वस्य उम्त याममा दृपा, मोरमताड़म् । हा वच्छ ! एदं कव वजपाड़समिभं सम्भावोपदि ११ । मोरं गता। किङ्करः । प्रासम्मा गनु प्रस्म आश्रमण वेला, ता लहु गच्छामि (१२।। र त निकान: । गड । प्रख । समाजासहि। पृड्डा । समवस्य मा सम । हा पुत्तक ! हा मारह मप्र- लह । कहिं पुणी तुम पक्विम्स (१३।। कण्ठ महानि । (८) नागराजो बासकः अनापयांत । (६) इदं रकांशु युगस्व परिधाव बारोह बयाशिलाम् । येन रकाशकमुपन च्य गरुड़ ग्राारायष्यतीति । (१०) कुमार ! ग्टहार्य तत् वसन युगलम् । (??) हातमा ! खल वय पातमा सम्भाव्यते । (१२) सामवा गरड़यागमनबना, तवा गामि। (११) हा पुत्र क ! हा मनोरथम तबन्ध ! क पुनमा प्रषिक्ष! .

·नागानन्द बायकः । अहो ! नेर्पूण्य (म) । गरुड़स्य अपि छ- मूढ़ाया मुहुरथुमम्मतिमुचः कृत्वा प्रलापान बाहन कस्त्राता तव पुवति कपण दिक्षु क्षिपन्त्या दृशम् । अड़े मातुरबस्थितं विश मिमं त्यक्ता घणामत: च प्रेश ख माधिपस्य इदयं वजे प मन्ये कृतम : ५८॥ (य । यात्म. अगि निवारयन् । अम्ब ! कि मतिवैक- व्यन १ ननु समाजमिद्धि। हा । । कह सममामिम्म, किं एक पुत्तकोक्ति कदुध मा कन्या गाधराण पमिदोसि, हा कहं प्रति च्छिगो जो चलो मम पुतभी मुमरिदी (र) मबधा अहं मि नन्दभनगा (१४) ।। ४ का नियम किए ५ राति सत्य मन मन नागा ? कम दिन के मन पुलक: मत: । मया र रम मनाया। । या मो माया T .. म त्यजन्या क: तमाता पिता रियर वाने या या नयम जिन्या दरल्या म:, कोई अन्य ५.६ रिपा दया त्या चव नम: * यतः अगाधिप्रय गाय व्यं वय कर निममन्य तयामि। शालविक्रीडितं तम् । (र) एक एकक रति । यक एव पुरुष मत्वं ममत त्या विविच्य कानुसम्मन दयावता मागराजेन कथं प्रतिोऽसि तव .

·चतुर्थोऽ।
८१
मायन: । सकरम् ।
पात कण्ठगतप्राणं परित्या स्वबन्धुभिः ।
वाये नैन यदि ततः कः शरारेण मे गुणः ? ॥५८1 (ल)
तद याब टुपमामि ।
गा। अम्ब ! संम्तम्भवात्मानम (व)।
या। हा पृत्तप । जदा णापली परिरकव एण वासु-
इणा परिचतामि, तदा को दे प्रबरो परित्ताणं करि-
"मदि ? :
नायक: । उपन्य । नन्वहमहम ।
| नायकदृदा ममम ममता या पुवक माछादा नायक.
८ सय जनस्यां स्थित्या । विण दाणन्द च ! वाबादेह में
अहं दे पापराएपण याहारीणमित्त परिकप्पिदा (१६ ।
नयम: । मानम । पहा । पुत्रवास ल्यम् ।।।
(24हा पुलक ! यटा नागलोकपरिरज के ग यसकना पर.
नि.दा कम्ते पर : परिवार कति ?
व्य पादय माम, अह ते नागराजे ना.
हरमित परिकल्पना ।
नागव्य दयावतो न मानत भावः । व्याव व विदरहित
जीयनों के सारे । स्मृतः नागराजनेति याक्षेपोकिरियम् ।
(ब) यातीमति । यदि यात कातर कण्ठ गतप्राण स्वबन्धुभिः
परित्यकम एनं न लाये न रजामि, ततस्तदा में शरीरेप को
कि प्रयोजनम् ? म कोऽपात्ययः ।
(३) संस्तम्भय सिराकुरु ।

·८२ नागानन्दे पस्या विलोक्य मन्ये पुवमेहेन पिकवत्वमिदम् । प्रकरणहदय: करुषां करिथति भुनायरपिन (य) शह । प्रम्ब ! प्रलं वासेन, न नाग, पश्य- महाहिमस्तिष्कविभेदमुख रक्तछटार्वितचण्ड पञ्च : । कासो गरमान् क च नाम सौम्य स्वभावरूपाततिरेष साधुः । ६१॥ () । पई कर तुम मरणभोपा सब एव्व लोध गरुपमपेकवामि (१७) । कादकः । अम्ब ! किं पुन:पुनरभिहितेन ? ननु कम पौव सम्मादयामि ।। डा । शिरमन बना । पुत्त प्र । चिरं जीप (१८) । (: यह खन्न तर मारा माता मबनेर के गाड़मयं । 10 पुत्रक। चिरं जाव । , (2 ग्रदा दात । वया: नागमातु: पुलवहन १८ किल कातरत्यं विलोक्य करुण हयः टियतमा भजन' यस् : गरुडो. प करुणा कारध्यांत, मन्य सम्भावयामि । साया सम् । (घ महात। महताम् अहाना नागा मस्तिष्कम गिर- स्थितना कार वस्तु नः विभेदात् भागवताभि: रटाम: सधिरधाराभि: चर्चित राते रहते ५ यर्थ : चराई भाषणे चन यस्य नाय : यमौ गरमान क ? माया: सभामा रूपाणि छाछ- तयत्र यस्य लाभ : एघ : साधु व क ? नामांत सम्भावनायाम बस्य गरड़त्वयकापि न मम्भाव्यते रखः । उपजानिटत्तम् । (स) बर्मा काबपव। सम्पादयामि करोमि परिवार मितिः । चज पो ·पतुः। २२ नायकः । ममैतदम्बाय बलि प्रात्ययावहिनताबजाय । पक्षस्य ते नीवितरक्षणाय बटेशमाहारयितु ददामि। ६२॥ () डा। कणे पिधाय । पडिइदं कवु एदं, तुमयि साचूडब्बिसेमो पत्तो, प्रहया सचड़ाटोबि परि पपरी. बी एव्व बन्धुजपपरिश्चत्त बि पुत्तक मे सरी- रप्यदाणे रकिवटुमिच्छमि (१६) । । पहो ।। नगहिपरीतमस्य महासत्त्वस्य (1) चेतः, कुतः । विवामित्र: ख मांस पर इस पुराभक्षयद यविमित्त' नांडोजको निबन्ने कततदुपतियतकते गौतमेन । . तत्. (BE) मनिष पन्त त्वमपि गएडनिविशेष : पुषः, अचवा शव डाटचकन, य एव बन्सअनारत्यक्रमपि पुल मे घरीर- प्रदानेन तिमिछमि । .. (१) ममेति । रेखाम्ब ! मानः ! एतत् वध्यविज्ञ रवा- युगल मिति भावः मम अपय रेडि. यावत् नेत्यर्य: प्राय बाबाट सामानमिति भेषः तर पुनमनोवितरणाव विनतासजाय गराते प्रदेश पालायित महायत रहामि । उपजातिहतम् । (ब) महामायस्थ महापापिन: मोहमाया। (क) विश्वामित्र नि । विश्वामियः पुरा पूचित काले पर र चालाब स यचिमितं येषां प्राणानां रविवर्ष: अमांसं मरजशमबांसभिवः अभवत्, सदुकं महमा, धर्म काश मभ्यागार विवामिनः बजावनीम् । पाहायलाहाहाब .. ----- ·नागानन्दे पुरोऽयं कश्यपश्य प्रति दिन मुरगानत्ति तार्यो यदर्थ प्राणांस्तानेष साधुस्त पमिव कपया यः परायं ददाति ६३॥ (क) मायकहिश्य । भी महासत्त्व । त्वयादशिता एव पाम- प्रदान व्यवमायनियाजा मयि कपालुता, सदसमनेन निर्बन्धेन (ख। पथ्य। जायन्ते च नियन्ते च महिधा: क्षुद्र जन्तवः । पराध बहकक्षागा! वाह गामुद्भधः कुतः ? ॥ ६४ ॥ (ग) तत किमनन निबन्धेन मुच्यताम व मध्यमायः घ)। मायकः । शङ्खचह। न में चिरामधावसरस्य पस्य ।- माधवचन या रत। गौतमन मनिनामा तम्य गोतमम्य उप- हत रुपकारो बन तथाको ईजा तटयो मानयि य: यते या प्राणानां ने रगामले म : निज निहत: । छय कन्य पस्य पत्र : न य : गम मन पदयमा मन र भाया प्रति- टिम उरगान नागान अन में नवनि, य एघ मा पर पर- पया हान्ना गान् हामित्र घग्धर- . ति। त्तम् । (ख) बामेति । अमन : स्टेकस्य पदने यो व्यवसाय : ४द्योग: सेन नियांजा काटा। निबन्धन माया । (ग) जायन्न इति । महि: मागा : नुदन्त : भीच पापिन: बायन च उत्पन्न समय- पनत्यमायान्न च, पा राणार्थ बहकना यां मय तक टोना मनडामामित्य : वाहमा स्वत. महमानाम टहव: कुत: न कपि त्वामा पन्नाबमः । (घ) अध्यय साय: उद्योगः । ..

·पता:। 21 परार्थसम्मादनामनीरथ स्थान्तरायं वक्त मांस, तदा विककल्पेन ) दीयतामेतद बविडम । शह। भो महासत्त्व ! किमनेन वृधामायासेन ? न खलु यहाधवलं भाजपाल कुलं यानड़ा मलिनोकरिष्यति, यदि ते वचमनुकम्प नोवाः, तदा इयमस्म विपत्तिविक्रवा मा यथा जावितं जहाात (च तथाभ्य पायश्चिन्त्यताम् । नायकः । किमवचिन्त्यते । मियते मिवमाया या त्वधि जाति जोवति । तां यदिशमि जोवन्तौ रसात्मानं ममामुभिः ॥५६॥छ) अयमभ्य पायः ज नदार त्वरितं बचिङ्गम. याव- दनेनामानं प्रसाद्य वध्यांगनामागहामि त्वमपि जननों पुरस्कृत्य प्रस्मा या ववत्त स्त्र, कदाचिदम्बा पालीका घातस्यानं सांवकष्ट' स्वावभाव कातरत्वेन जोषितं जघात. .. (5) चिरस टाकावार पर न त शेर: लभाव म रम्य मान- काल प्य । परार्धात परार पर कार्यस्य मम्मा माया निव से य: मनोरथ : अभिताय: तस्य । यन्न र!य विनम् । विकल्प न अन्य धा कलनेन । (स) शलपाने ति । सङ्गपानस्य च ज न कस्य वुलम् । जयात् त्यजेत् । (छ) बियते इति । या यि नियमाणे म्रियते, बयि जीवति जीवति, तां तब मातमित्यर्थः यदि नीवन्तीमिसि, नरा मम . .. पभिः प्रायः :: घामान रख। (ज) अयमभ्युपायः तव मातः प्रापरक रति शेषः । ..

·नामावले
जिपति मानिदं विपक्षपबमानेवाला (क)
महाश्मशानम नचाति,
सत्तातपिशितसवमासमहाग.
गुंधराबापचरितविधुतिभिवंडसान्द्रावकारे ।
वकोहान्सा: पतस्थः मिताखिशिखायेषोऽमिन शिवानां
बसस्रोतवनम्रसुतिबाखवसा वासविस्र स्वनन्ति ६६(मा
पड। कयं न पश्यामि।
प्रतिदिनमहिनाहारेण विनायकातिप्रीति
पशिधवलास्थिकपालं वपुरिव रौद्रं श्मशान मदिम् ॥५॥ट)
..
(झ) विमति। पिवाना पचगामा मामानाम् अनेक
बहुभिः कहान: स्थिभिः सह व्यापम् ।
(ब) चवदित वधता चता पारपंप गाड़यति भेष:
इस छिन मत् च्युतं घट यत् पिशित भास न च वय पण्डया
पासे भक्षणे सघशा मचाता मी लिपा येघा ता: मामा
लोनुपरित्यर्थ: : रमथानीय चिय: साबस्य प्रशति तस्य
पक्ष यस विधतिभि: कम्पन: महाबनरिति
३. सहटिम:
सान्ट्र: धनः बन्धकारो मिन् ताशे, . .. पाना अविरता
नि: सावी यासा चामतामा बरसाना प्रभतानां बसा मेटा
वापन संसर्गेष विसे याममन्विनि विषारामगधि बरियमरः ।
अधिन समापां अधिराणां सोमि प्रबार शिकामा झगावापा
केभ्यः मुखेश्य: उहान्ना: उनीः सन्म पतयः बात एक सभिता:
निर्वाय गताः पिसिनाम् सम्मान मुस्वितामापति भावः धिता.
यः सनि दायन्ने । सम्बरासम् ।
(2) प्रनिरिममिति । प्रतिदिनम् हिमा थाहारे पन्थन
मरिमा हारेक, विमानक बीमा पधियां बाब मामिल:
46

·पास)। गह। पास मायाममनमा पार रपतो बाबा सिया ब! समपि निदानीम समुपाखामामाता बना मतीम् । तसा तसा प्रियते ! माता भूगावमेव मारपड) पारयोः पति। पा । नाम। वह पपछिमाप (ब) पुत्तर पड, तुम समिर मे पापा पलदो बान्ति, तारा एच तुए सा पिहिसं (१.)। • (२. रमपविमान पुन ! मला त्वाम् उणिवा में पारा बन्यतो बानि, तदिहरवया मासायामि । पाउस रसर्थः बन्धन विनायकस्य भरत: विनायक विराज- भावरमाधिपायमरः । बाहिता अनिता मोतियता पविधवलं चन्द्रवत् एवम् असि एका नरशिर: यब तचा. भूतम् अत एव पर लगानं रौद बदरं वपुरिय परोरमित विमा. तीति धषः। : .. (3) सामोपम्यामः सामवाचनः । (इ) पायनः विहितः। (3) सत्पत्यामरे पनि । हेप्रियते भियपने पार:! पय पयां यखां गतो बातापियर्थः ससस्पत्याबारे जमिष्यामहे, खां तमा स्वमेव मसमाकं माता भवाः । (1) पशिनाच मालि पत्रिमं प्रचार व ताब मात:पर बोयामीति भावः।

·मा उत्साह वादापि परे भगवन्न दधि- बगोकर्ष प्रदक्षिमीकत्व स्वाध्यादेशमनुतिष्ठामि (स)। मो विकानी। माधवः । वाम दिया. मिडमभिवा- छितम् भनेन प्रतक्विोपनतेन (ब) रसायकगोन। वाली। इदं वासीयुगं देव्या मिवावसुजनन्या कुमा- राब प्रेषितम, तदेतत् परिधता कुमारः । मायकः । बारम् । उपनय। का की । उपन्यति । नायकः। सीत्वा पागतम्। सफनोभूतो मे ममय- वत्वा: पापियरः। प्रकाशम् । कक्षुकिन् । गम्यता, मह- चनादभिवादनौया देवी। बाकी । यदाज्ञापयति कुमारः। संत निक्रान्नः । मायकः । वासीयुगमिदं प्राप्त काले ममागतम् । महतीं प्रोतिमाधत्ते परार्धे देश : ६ (द) हिमोमोगा । यथार्य पतितमन्नवाचलबिलास- .. (7) अवात वेगात् । हाि गोक हटा जिमिनः । साम्बादेगं खामिन : प्रमोगरालय बारंगम । (च) चकितापनसेन काममायोस्थिन । (८) वामो युगमिति । प्रामे काले उपयुको समये समागतम बामो युग वश्वयुग परा रेशमत: अतः मे मम माती प्रीतम साधनामांस।

·अयः प्रचण्हो नभखान (घ) तवा तगानिपारीबूत:
खलु पपिरामरति । तथाहि
तुयाः संवत्तंबा पिटपति भवनं बापतीमा
तौर मानिलोऽभः विषांत भरवशावनायराबुरायः ।
कुर्वन् कल्पान्तयां सदिप सभयं वीधितो दिवहिपेन्द्रः
देशोपतिर्दशाथा: कपिधयति मुहुादशादित्यदीप्ति: १७॥
सद वापदमी नागकेत शाहः, तावत् त्वरिततरमिमा
बथिलामारोशामि तथा सत्या उपविक्षस नाटयति ।
पही स्पोऽस्याः
न तथा सुखयति मनो मलयवती मलयचन्दनरसाद।
अभिवान्छितासि । बध्यधिलेयं यथामिष्टा ७०(प)
..
..
(४) सितेति। चरित: खखामात् भटः मनवास गिजा.
समयः बचात् तथाभतः प्रायः मान नभखान वायुः ।
(.) तुल्या इति । संपवाय संपत्त कासमे; तखाः समाः
परतोना पड़ायः पयः गमनं पिति पासादयनि । मानित:
भाःसारमाय व पसरायः सारेबापत मान्न सब.
मन पर्यन समयन् अतएव परिसरमा रिमहिपेन्द्र: दिमाज
समयं धोनितः हट तथा हारमादिदीपिः हादप सूचिमा पर्व
महमान. देशम्य होतेः प्रभाभिः नः पुनः पुनः दश पाया दिश:
बपिधति पिया पिरोति । सम्पराहतम् ।
(घ) मेनि। मबचन्दनरम बार्दा विपाती सत्यती
चावि मती तथा मनोन असति सजीकरोति, बधियामिक
वर्ष परप्रापरमपम पिछवाnिातिवं.
पिता बघा मुखवतीति शेषः ।

·१..
नागानन्द
-
पधादिमायबखा?-
परितन मातुरो वित्र पवे न तत् प्राप्तम्।
सब सुखं मवाना शिक्षामा बदुवमो(क)
सदरमामतो मरम्मान, बापदामानमाचारवामि। तमा
परोति ।
सत: मविपनि गराए।
।
हटा विमहिमांगोभमतबसयां संचरन भेषभूचि
सामन्दं यन्दनायसनविचलिते पूधि दृष्टोऽपजेन
एष प्राप्तावसनजसघरपटसैरायतीभूतपक्ष:
प्राप्तो वैखामी मसयमामहिपासरचणेन.०० (ब)
मायकः । सपरितोषम् ।
(क) अविति। अपये वाले बात: बर को विध
कि पबितेन मया मत् मातम्, चया वर्षावावा
उसको शक्तिक यह मामिति ।
(ब) तिमिमांमोचन्द्रबिन भर पसरति पेश:
तं पर पाबारेष बालानं या सारा सालीमिय
० पनन्नमामय मति संचरण, बदनाशामा पापामा बस
मेन मत लिपिषिते बचने बागायता रहि रवि
भारत पूणि बो बपक बोन पर माम बातायं में
बामति सारः, नवा प्रापतएप पर
पर पाबतीभता। दोर्णभूताः विसारं मना रबर्थ: पहा यस
नोकः एषः बाम होगा भागामt पासे भक्षणे मावोबुधः
मम् बनबासि पास HTR: बरा.
एतम् ।
..
.

·पतुः। संरचता पवगमय पुण्य मवाणित बत् प्रामरीरदानात् । भवे भवन ममैव भूमात् पराहतोः खलु देशबामः ।७४ (म) गरड़: । मायकं निवर्य । पसिन बध्यशिलासले निपतितुषानहीन रपितु निर्भिद्यानिच गड च गड तरया पखाधुना पक्षसि । भोत भोगिनमुहरामि तरसा रक्ताम्बराहतं दिग्ध मद्भगदीयमाण हृदयाम्यन्दिनेशासजा ।७५॥ (म) इत्यभिपत्य नायकं हात, नेपथ्य पुष्पाणि पतन्ति, इन्दुमवर म्वन्ति। . गरुड़: । मवि समयम् । प्रये ! प्रामोटानन्दितालिने पति किमयं पुष्पवृष्टिनमस्तः वर्ग कि धैष चक्र मुखरयांत दियां दुन्दुभीनां निनादः । भ) मरतति । अद्य स्वरदान त पन्नग संरक्षता मया यत् पुण्यम् यतम अनुष्ठितेन पुगये न भ भये जन्मनि जनमान पराहतो: मन पररशाशमेव मम देहलामो भयात् । उपजाति- हत्तम् । (म) अभिविति। शेषान् वकीन नागान रसितम बचिन् पश्यभिलासले निपतितम् एनमिति गोषः अधुना कनिषडचण्ड- तरया व ज्वेणेष अति प्रचण्ड या चा यक्षमि निर्भिद्य रकाम्बरमा रक्तस्वाच्छादितम् अतएर मत्तो भयेन दोर्य मापात् इटवार प्रम- न्दिना चला असजा धिरेष दिग्धामा लिप्रमिय भोगिनं पंचम भोनु तरसा बसेन वेगेन या उजारामि । 'दू अविकड़िीत उत्तम् ।

·मागानन्द पाः जातं मोऽपिमबे मम नवमरता कम्पितः पारिवास: सर्वैः संवत्त कारिदमपि रपितं जातसंहारपः ॥७॥ (य) मायकः । पातमतम् । दिध्या तार्थोऽम्मि। गरुड़: । नायबयन (र)। मायानां रक्षिता भाति पुरुषेषु यथा मम । तथा साधनाकांचां व्यहमद्यापनेथति 1994 (ल) सद यावदेनं सहीत्वा मलयपर्वतमारुध यथेटमाहार- यामि । रति निश्कान्नः । रति मिहाना रति चतुः। ne य, सामोदेति । अामोदेन मौरभेष समन्दिमा बस्न बोरा या ताही पुप्मापां fe:रयं किं क नभस: यक निप. ४.) किंवा कथं वा वर्ग एष दुन्दुभीमा निनाद : दिगा भर रिमामहलं मधुर यति ध्वा यति ? श्रा कति। अा: शातं सम्यक गिरि झोप पारिजात: कम्पन : नेतत् । अभि:५; मा परयः तालमेनियः लामा मंहारम्य की रयान मार वितं शब्दाय नम तिम मम्मयामि। घग्घरसम् । (7) कम पनु । म कयन् । (2) नमामिति । नागामी रचिता कोपि अयं पर मध् यथा भाति राजते तथा व्यनिचितम नाथ मम मगाम 'घरमा भोजनेम अपनेष्यन । . -- ·अथ पश्चमोजमा मतः प्रविशति प्रतीक पनी । बराहोद्यानगतेऽपि क्षिन्धे पापं विनवते नेता। किम दृष्टयह पायप्रतिमयकान्तारमध्यस्थे १७८(a) तथाहि-नीमूतगहनो बलनिधिवेसावलोकनकुतू- इलो निष्कान्तविरयतीति दुःखमास्ते महाराबविणा- वसुः । समादिष्टवामि तेन । यथा-सनन्द ! श्रुतं मया मबिहिसगरुड़प्रतिभय मुद्देयं जामाता जीमूतवाहनो मत इति अहित एस्मि पनेन । सत् त्वरितं विधायागच किमसोम्बदमागतीनवेति । यावत्तन गच्छामि। पार- फामदप दृष्टा । प्रयमसौ राजर्षिर्षीमूतवाहनस्य पिता जोमूत के तुरुट जाने मा अधर्मचारिया राजपुवया च पपास्य मानस्तिष्ठति (ख)। तथाहि । | मन्ट इति । निग्ये स्नेहभानमे जने स्वस ट हम कान- गताप रूपात पापम् अनि विशहाने मन्यते. बस्तु : अपाय: विनाश : यलता प्रतिमय भयङ्कर भीषणं भयपाति भयभित्य- मरः । यत् कान्तारं दुगम व कान्नारो यम दुगंभ मित्यमरः । तब हिर तयामते स्निग्ध किम् ? कि नव्यायामित्यर्थः । याव्योत्तम् । (1 मत्रिरितेति । मचिरतेन समागोन गरडेन प्रतिभव भयरग । पथ पायमानः सेव्यमारः।

·नागानन्द चौमे भगवती तरणतरले फेनामुतोपान बासोव विरावितः सम्ममा देखा महापुचया। धत सोयनिधेरखं सुमही जीमूतवेतुः चिर्य यस्यैपातिकतनी मसयवसामाति देखा बधा तद यावदुपसमि। ततः प्रविशति पत्नीवमतो जीम तवः। जीम् । भुक्तानि यौवनसुवानि यशोऽवकोणे राज्ये स्थित स्थिरधिया चरितं तपोऽपि। माध्यः सुतः मुसहशान्वयजा मुषेयं चिम्ली मया नन कृतार्थ तयाध मृत्वः ... (घ) -- .. (ग मोम इति ! तो भागमती इत्य : तरतरले अम- चपले फेनाम्स चे फेमजननिमें चामें पालयन टधाम: सुभ- यमा विगाब प्रांतपालबा देव्या भरिप्या रात: गोभित्र: शयं अमन केतः भोमिय: ममदम्य महगाम लगनुसार प्रियं प्रोमा धन धारा चम्य यानीमनीत वा १.मा यातार मीरा रत्यय: । स्वभाति भाजते भादू काय का डिन इत्तम् । (ब) मोति । भया शोषन सुधानि भकामि, यगमा वकीय या काटिने दुर्ग सन्यराय म्यि तं यममा मह राज्यपार. मिथर्थ :, स्थिर धिया नगन्यमनसा : सपः बान्द्रायबाटिकमपि पारतं तम् । सुनः पुनः बीमतदान: भक्तिीप: माध्यम बम प्रहाय रत्ययः (वा समाया चनुरूप योङ्गया नया पुनः ममययतोव: मत बतए पद्य रामों या कमाया अयं विषयेषु चरितार्थ तया बबुः चिन्न्यः पार्षगोयत्वे नेति भावः । . ..

·170 होपानीमूनमापन। बोध । बौं fer बानपान । पशिख एवं पमा (6)। पक्षयरतो । बादि मे हिपमा चिमित पा)। बीम्। बाबाहिसन्दर्भ सूपवित्वा । मद! किं बीमूत- समन्दः । जीमूतवाहन वामिम्बेष्टु महाराज- विवारसमा युमदन्तिकं प्रेषितोऽखि। बीम । किमसचिश्तस्तव मे वसः । मा । सविधारम् । महाराष! नातार समिशिदी ताजहंगदो मे पुत्तपो भविस्मदि (१)। बोनू । नमममवापरबाये ) गतो भविषति । बस । विधारमागतम् । पर हर जडत्त अपेक्सी पख एष किमि पासमामि (४) । हनदः । पाज्ञापय । किं मया सामिनो निवेदनीयम्। प्रतिसतहमालम् । (२) पति मे हरयमनेन दुनिमिलेन । (३) यदि तमन शांतिक मतो मे पुनको भविधति । (a) पुनराममोक्षणापा बन्यदेव विर्माप बायो। एवं वनोपरा बसर पयामीति चिन्मयामी । बसन- तिसम्। (क) बचानापरक्षार्थम् पमा विकासमाहरपाभिव।

·बोलू । बाब निया। जीमूतवारविर- यतीति पर्याकुलोऽसिनेम। स्कुरसि किमु हवियेतर ! नर्मः स्थानमामिष्टय । बतपुरमात ते स्परितमिहायं वरिषी भानुः ॥ ८॥ जांभव नोकय । अयमेव विभुवन कर सुभंगवान् भासदो- विति: स्कटं लोमूनवासनमा यः करिषति। विनोका मरिसरम। पालोक्य मानमतिलोचनदुःखहायि रतकटा निबमरीमिरची विमाता सत्पातवातसरसीततारकामम एतत्य र पतति किं सरमा नमस्तः॥ १॥ ( (च) स्फुरमीति | हे टनगऐतर । ४ न च तु दु । मडः महः पुनः पुनः मम त्यति ननयम प्रकट यत् किम किम भन्दमे ! पयं भानः सूर्य : एमट मि के तप स्फुरि. रम् अपहरं विनाशित करान सूर्य देवय प्रनारेन दक्षिणा सन्द नरूपं दनिमित्तं भग्य मोति भाव: । (छ) बालोचमा नमिति ! अलोकमाण्यमानम् तितोप- साधि नयन योरसिदःखटं भिजा मरीचिर: मिजय भए बरी- बीमा प्रभाषामित्र रच: प्रभा यामा नाहगी: रकाना बटा धारा: सहन न्यजन, नवा मानवातेन दुनिमितपबने तरीझता पी. बता शिवा रस: या तारखा नमकामा बस नाम पत् किं वर मामा ममतः खतरोधात् पुरः पतः पति ? .. .. बहनातिर इतम् ।

·परपरस्पतितम बोम् । पोप कख पुनरयं खाद। मा। विधाडम् । महाराष! पुल विं महारपर्ण (५) । मम । प्रा ! मा एव भर () उनम्दः । महाराज ! मैवममिताव विकायो मः । पत्र हिताय भयमाणानां नामाभिधानामने मखमुखीत- सामा: (मः पतये ने शिरोमवरः । जोम् । देवि ! मोपपत्तिकमरितम् (ब)। बदा. चिदेवमपि स्वात। रहा। सुपन्दप ! जावमाए देखाए समरसद एब प्रागदी मे पुत्तकी विदि । सा गच्छ माणिष सई सम्पादेश (ट । (७) (५) महागज । पुवक यव मे एस डारतम् । (६) अन्य । मयं भए। (७) समन्दक ! यापटनवा नवा अशरमरनमेशागतो मे पुलको भविष्यति। तदुपरावा लघु मम्पादय । .. (a) बम्नति । सम्म भरमम् चार रखाक मिति धावत् मां यचिन्नधानतः । बडामपिः शिरोरतम् । (1) ताच्या मरड़ेग । मणमुषेन नायव उत्पाता उत्साहिताः। (अ) छोपपति सजिवम् । (2) सम्पादय बागबर्षः ।

·अमरः । बदामापति देवी बोध । देवि पि नामचूडामविवाद । बनविवि सीमा (3) पह बोकमवाटेवरित प्ररम्ब प्राप्तोऽसिता बस मुवामपधभूमिम । पाहार तंगहरपलबचमा विद्याधरं गमनमुत्पतितो गरमान ।) रमा महासख! परमवाधिक निधारमाधम ! परदुःखदुःखित ! गतोऽसि प्रयच्छ मै प्रतिवनम् । हा पाहहतक ! किंवतं खया? मारियाणा कीतिरबारमाता কবি ঝামা বিনীভিন্ন। (3) निजवनामा सोमः बाकारितः । (ड) गोवांत । सटे सातोरे गोकर्ष ५१ व पिष. for प्रसस्य त्वरितं सत्वरं भुजामामा म मामः पागत: अपि । माय नसमोर मचाच च विही यहो बपिन तद्यथा तथा विद्याधरम साराय रोवा गगन थापा- शम उत्पतिः। बस माय पतक्रिययोर्योगपद्यात महायोग्य- मचार। न' दंप, भयो यचिन कति बार साचो। पले बमोतिवान्यायात समारोह परोपि चेत् । गुषी कि वायुमपत साता बहा पूर्णवेति । बन्नतिसकं तम् । (ब) मेलि। रेशबह पता ति या प्रति वाचे कोक पा एका रिसाध्याचार्य : एकदिनमीबान ·पसमा दखामान रचितोऽन्येन योची हाधिक ! कष्ट । वञ्चितो वञ्चितोऽमि 1818) तबाहमेवंविधः चगमपि जीवधपहाम्म मामानं करोमि । यावदेवदन गमनं प्रति यतिथे । परिक्रमन् भमो प्रादावत्यो डवों प्रविन तितस्थान विन्दु ततोऽग्रे ग्रावधामयाग प्रसततन का कोटकोणा स्य लीषु । टुले यो प्रति भने धन लागिन्ध र भ्यान नोन्नम्वरूपाम् पता तान् विपनि मनु म रन् रतधारांवमामि १८५! -. नाव पनि नाक कानन बाधा न मा राम- हमप या भारत र नला। बमिन : . राजा नाता नप अनुकता त्वय भाव डा सो नपरि यर्थः । नन कान का नाम : त्या रात: परिजन: दम. FT य: गी: अमरति मा पाँचत : वञ्चित : यति येन : चने लसरिकत्वान्दिामी न्यथ : विकमा बन्दयो र यमरः । यति । अतःच्य गम्मत दिन : नष्ट मिक: जिगम परिसंत भाव : यादी तय मम उत्पाईन उड़ने मुल. पीडनेनेत यात पृथ्वी भरतों तत : जानन्तरम अये पुरतः प्रथिना राधना: प्रतिता: स्यका विन्दवो यथास्ताही तत इत्यध्याहय यावसु शिनास अायामेन टयण शी: चकिता: प्रस्ता: वि. स] न T: तनयः सादा : कणा: यस्खास्त थाम ता स्थलीषु ध न भूमि कोटे: मद जाय : पिपालिकाटिभिरित्यर्थ : कीम्। व्यापा, धातुभिः गैरका- १

·नागानन्द
7 | समावसम् । महाराष! एसो समोपी विध
पाणवपयो दो एब तरितं पापछतो हिप में
पाकुली करेदि । ता जाणीपटु दाव को एमोत्ति (८)।
बोम् । यथाह टेवो। याक गर्य शिरस्य । टेवि!
मुच्च शोकम् । प्रस्यायं चूडामपिन नं मांमनोभात् केनापि
पक्षिणा मस्त काटुत्वाय पानीयमानोऽस्यां भूभी पपात ।
दृड्डा। समारतोत्रम - मलयबी माना। पविधवे !
धोरा होहि। ण कव दिसो पाकिदी वेहबटु कसं पणु-
चोटि (८)।
मन । सम्। पम्ब ! तुम्हापां पामिमा पसा-
एक (१०) । पाटयो: मन ।
सोम । वस । कथमिव ।
(८) महाराज! ए माकप सरावटन : ए वत.
मागछन् इत्यं में बायो करोमि । सत्तावता तायत
त।
(B) अविधये ! पोरा मह । न बन्दगी चविष्यदाच.
.मनुमति
(१०) सम्ब ! युमाकमाशिव प्रमाटेम् ।
EN
..
टिभिमचे मिते प्रदेय रतिप: दुमच्या बातम्यादिति
भावः । तथा धनामा मान्द्राणां तक रिष उपरिभाषमा
हिं गतं श्रीचं स्वरूप ययात्रोको बीमा योगेन भी बीमता.
मिलि भायः पना रपारा निपुर्ण बघा वापरन् प्रजामि
मचामि । अग्धरासम् ।

·पक्षमीका। १११ शह। दुःखातिभाराद बायोपावलीन मनोमि जयितुम् । वाम् । पावेदय ममामोयं पुषःखं मदुरई । संक्रान्तमस्ति हृदये येन सच भविता (A) था। श्रूयताम। शवचूड़ो नाम नागः खलाम पाहारा वासुकिना वैनतेयाय प्रेषितः । किंवा विस. रेग। कदाचिदिय रुधिरधारापति: पांगभिरवकोयं. माया दुलेग्रतामुपयाति छ । तत् संक्षेपतः कथयामि । विद्याधरण केनापि करुणाविष्टचेतसा। मम संरक्षिताः प्राणा दत्त्वामानं गरमते (द) जाम। कोऽन्य एवं परहितव्यसनो (ध) । बम ! ननु स्पष्ट मेवीयतां नीमूतवाहननति । हा हतोऽस्मि । मन्द- भाग्यः। (त) नावट यति । याबदय विज्ञारब, मम खासीयं स्वीयं द. मर पुरब दुःखं पुनाथ क व्यरूप हृदये संक्रान स्थितम् अस्ति, येन हृदयस्थितेन सा तवाय द नमिति भाष: भविष्यति । (थ) धिरधारति । संधराणां धारापति: धारात्रिम् । पराभ: लिभः सबकीय भाषा पासाद्यमाना। दुच्यताम् चय तामित्यर्थः (द) विद्याधरोति। केनापि परपावरचेतसा विद्याधर गरसते थामा नदेहं दत्वा मम प्रापा रचिताः । (4) पति। परेषा पिते पिताजाने अपनी पार: निरत ब

·११२
नागानन्द
रहा । पुत्तक । कहं तुए एवं क ११)।
मल । कहं सञ्चोभूदं एब्ब दुश्चिन्तिदं (१२) । म मो
गन्ति ।
शन्स । मम | नन मेती पितरी तस्व महासत्त्वस्य ।
कथमप्रियवादिना मया इमामवस्थां नीती। अथवा
विषाहते विषपरस्य मुखात् किमन्यनि:सति । महो।
प्राया प्रदस्य सुसदृशं प्रापकतं जीमूतवाहनस्य अनन् डेन ।
तत किमधुनवा
कामानं व्यापादयामि। अथवा ममावास
चामि ताव देती। तात! समाजमिहि । अम्बा ममाव -
सितु मी मनामन:।
। वच्छे : नहि मा शेष। अम्हे कि जोमूत
वाइप विगा। जो वम्ह । ताममम्ममटाव (१३ ।
अज उत्त ! कांद मा तुम पकिव -
दब्बा (१४) ।
। हा वम । गकचरा शुय पाविधिर ।।
घडामणि चर पायोमम पात बता त्वर
नाकान्तरगतनापिनफिती विनयक्रमः ८८ नि!
(१)। पत्रक ! कथं वन म ।
(१२) कथं मचीमत मय दानतम ।
(३) यस! उत्तिमा काटा। दकि भीमानेन
विना जपाम: । तत् ममामिलायत ।
{१८ छाय्य पुत्र ! क भया स्वमतव्य: ।
..
(म चूडामयिमत ! या मम परपया: भूड़ामा पात या

·पक्षमोक्षः। चूड माथ यहोवा। वक्ष ! कथमेतावमावदर्शन: संत्तोऽसि । वृदय दवा | पहा !!! भत्या मुद्रमवनामितनम मोले: अश्वत्तव प्रणमतवरको मदीयो। चड़ामापनि कपणे मरणोऽप्यहिंस्रो गाढ़ विदारयति मे हदये कथव ॥८८ (प) हा। हा पुत्त जोमूट वाहण ! जम्म दे गुरुजण सुस्मू मं बज्जिप प्रा मुहं ग रापदि। मो कहिं दाणिं पिदरं समिप्र सामानहम गुहा मदोसि (१५) । बम ! बन्। दाव। किं जो मूतवाहनेन बिना जोवामी वयं प्रलपास | - दो मान्यता लि:। ता देहि मे प्रज्ज उत्स- वन (: हाय ! जीता इन ! यस्य ते गुरुजन शुश्रूषा में वर्ज. यित्वा अन्य संरचित ! म भटानों पितरसांभात्वा सुखमनुभावत गोगा । .. निपता मता लोकान्तरगतनाव विनयक्रमः शिष्टाचारमतिः न उज कित: न त्यकः । (प) भगत । भक्तमा परम् अत्यन्तम् अनामितः नमः स्व मायविनत: मौलि: मस्तकं येन ताशय शश्वत् सततं पदीयो घरको पथमत: वन्दमानव तव चडामणिः निकषः गाणे: मसपोऽपि चिक्कयोऽपि अहिंसः कोमलः सन् इदये मरीवेत रति रोष: कथन कध का गाढम् अत्यन्त विचारयति कथम चरणयोम्योऽपि हरये धार्य ते इति तक यती ति भावः । वसन्न तसकं तम् ।

·नागानन्द चिलं घड़ामणि जण एदं हिपए कटुप बल गप्प चे से छ अवर्णमिहिषपस्म सन्दाबटुका (१६) । जम् । पतिवते ! किमवमाकुल बाम । ननु सर्वपाम. बासाकम नियवः । । महाराष! ता कि प्रम्हे हि पडिपालो पदि। जमीन मिन किन्दारितामना- सेनाग्निना संवा विहितः। पती निवार चादग्नमादायामामुदापयामः । ५. रस' नमकन्य कुनै मकान मदर विद्याधरकन चिनन । तदेव तायत । 1 । ताल । सहा जिदमोहगं माहसमनुहाल । मावि चागण हांलागितानि। कदाचिबा नाम न पनि भन्नागमनः । तदन ब दिया बनन- A -: । सन्महा देवदाग पसांय जीवन्तम्म पत्ता ज्वगन अपन्न यामि हटवस मन्तापद बम । १) महाराज ! तत् किममाभिः मातपाल्यते । (:८) में श्रिा देवताना मादेन बीमत: पुत्वम्य कव याम: । (फ) याांतान : अग्निहोलिप: अन्य बासितिरिक्रन । कारो दाहः।

·पक्षमाः।
J
मह। अबगतम् । दुबई का एद मम मन्दममाए । (१८)
नम् । म पवितधेषा तव भारती भवतु । तथापि
साम्नी नामधाम के ब) युवा मन मत्तम्। तदनुसरतु
भवान् ।
वयमप्यग्नि मरणादस्निनादाब वरित मेवानु
C
4
५। तद वाबद गरुड़ मनुमगाम । दमलो ।
या विराट को पारिवाद नेवा:
अपवार वन्यनज्योति विसायोगिनः ।
माधारकारनवरप्रागविमादावान:
। ल य पवन मुदगद का त्यत ५८. में)
.
१२. मन: प्रशांत भुतान मला मादना..
मध्य नया टवल । बदनाला न मानना
प्रहटवाकमायन्यतया
(३: । म ( . . . .:: : :
(4 कान hijre it titi tidio rifie: ।
(1) प ६३ । भर या: ५ वरन
न्य : पर्वतम्य न दर :, सन १६ नय
ज्यो।त: शिसागर : ७.५:५२: मुट दक्षम् उत्खात कम्
उमलतच यामार को 14 को वन तथा भत:, नया मजला
वनठाराणा धोरायां न सपा प्राबयः कगादा अयन:
सध्या येन तथाविधः यसौ पचगाना ना गाना रिपुः गरुत्मान् मलयमा
राय दूरात दृश्यते । भादू लविक्रीडित तम् ।
।

·नागानन्द बानिर्माधिकपीयमानरुधिरस्याप्यस्ति धैर्योदयै. मांसोत्कनवा जोऽपि वहतः प्रोत्या प्रसव मुखम् । मा यत्र विलुप्तम कपुल कस्तत्र स्फटो दृश्यते दृष्टिमय्युपकारिणीव निपतत्य स्यापकारिण्यपि ॥ ११ ॥ तत: कुतूहल मेव बनित नस्यानया धेय्य कृत्वा (य) । भवतु न भक्षया म्ये नम। पृच्छामि तावत् कोऽमिति । मादकः । पिरामुखैः स्यन्दत एव रक्त- मद्यापि देहे मम मासमास्त। प्तिं न पश्यामि च ते महात्मन् ! कि भचगाव विरता गरुम्मन् । ॥८२.र) .. (म) ग्लानिरिति । छपकं यथा त्या पायाधरं यस्य तसम्म पि यन्य ग्ल: नि: व्यपा सि, मामा उत्कन नन पुरानन जायन रति तथोक : मजः पंड़. पि ४ : अन्य अर्याय: तिर: मुमच विदुरमामा मिति भा, या गाब गरारं न प्रिमियम अांपत नाव एक: कल: मुखक: रोमहर्ष : परप्रा पर न पप जन पदयादि त भाव: । स्फट: स्पष्टः प्यते । यय हट: अपकगि ग्रामताायनि थपि माय उपकारिणाव निपतति । शार्दूलविक्रीडितं यत्तम् । (य) यस्था धयं व्यवहारण | र) गिरेति । पिराणां मुख: रक स्यन्दो सत्येश, पद्यापि बष देश मामम् असि, हे महात्मन् ! ते तप हम परितोषक पयामि, मरुवान् ! कि भन्न पात् पिरत: नितः । क .

·पञ्चमोऽEः | गरुडः । यात्मगतम् । प्राय य माश्यम् ! कथमस्यामप्य- वस्थायामेवमूनितमभिधत्ते ल)। प्रकाशम् । भावज्जितं मया चा हृदयात्तत्र घोषितम् । अनेन धैर्यण पुन स्त्वयाह तमिवाद्य मे । ८३ ॥ (ब) तत् कस्वमिति श्रोतुमिच्छामि । मायकः । एवं शुधुप तमो (ग) न वावरायोग्यस्त्वम् । कुरुष्व तावत मन मांस शोणतन प्तिम । म र महमोपमय । ताच्य! न खलु न खलु साहसन- नुष्ठे यम । नायं नागः । परित्यजैन । मा भनय। पहं तवा- हाराध प्रेषितोमि वाकिना । हो दाति (घ)। मायकः । गणन्द हुदा । कट! विफलोभूती मे मास्यः यचडे नागच्छता। गड़ । उभी निकस्य । हयापि भवतीवध्यविनम् । कः खलु नागति नाव गच्छामि । भय । स्थान एव भान्तिः। पास्तां बस्तिक नक्ष्म वतास तनी नालीका ते कचकी J जिह जन्यत एव मे न गचित नाम त्वया हे अपि । ल। अजित ते जम्पलम् । (4) व्यावजित मिति । मया चचा ता हर यात गोपितम् याय - जितम् याहृतं पीतमित्यर्थ : पुन: किना स्वया अनेन धप एत. दास्था यामपि बजाभ्य वरूपति भाष: । मम शोपितमिति प: हाहृतमय । (ग) चश्मनमः क्षुधानि पीड़ित :। (ष) उरः वक्षस्थल ददाति दा यतोत्यर्थः । ..

·नागानन्द
..
तिम्रस्ताव विषाम्बिधूमपटलव्याविहारबत्विषो
मैता दुस्माशोकमौत्तमरुत्पोड़ाः फणाः पश्यसि ।।४
(स)
गरुड़ः । उभो निहाय शहड़य फणांका। तत्काः खलु
मया व्यापादितः ।
पह। विद्याधरवंयतिलको बौमूतवाहमः।
मकारपिकेन त्वया दमनुष्ठितम् ।
मरुड़ । सगतम् । कथमनुष्ठितम् । पयं विद्याधरकुमारी
बौमूतवाहम: ?
मेरी मन्दरकन्दराम रिमवमानौ महेन्दारले
कैलास शिलालेषु मलयप्रागभारभागेष्वपि ।
दिकश्लेषु च तेषु तेषु बहुशो यस्य युतं तबया
लोकालोकविचारिचारण गरेर होवमान वयः ॥१५॥ (1)
प:
(स) सास्तामिति। सक्षम बतिक ला सस्तिकं नाम
विज्ञविशेष: तदेव या वयम् वास्ता निहत, ननो शरीरे पति
स: (सोचोस त यन्यु मितिः) न क्यतेम दृश्यते
वनप्र: । कि त्वया अल्पन: स्थान पर एक मिपि
न गांगते न मांचते नाम, तथा तीवय श्री महारवर्ष:
विधाम्न : घमघट लेन धमनिच येन व्याजिना मसिना रवानां विष:
जान्नयः वामां तथोकाः दुःसन मोटमग का न यावेन बत् सोतसतं
होमवार: तदेव मरुन् वायुः कम्पकारिवादित भावः। सेन पाड़ा
उम्पनरूपा व्यथा बाबा नापीः तिषः एता: फला: पनि ।
घाईसमिक्रीडितं एसम् ।
(7) मरामिति । मया बछमेरो उमेरे मन्दरमा पर्वत
अन्दरा गुहा. मित:
भिमानी , कोद्रा,
..

·पक्षमोर
११८
सबंध महत्वंह: परीक्ष) निमम्मोऽस्मि
नायकः । भोः फषिपते ! किमेवमुदिनोऽसि ।
पा। किमयानमिदमावेगस्य (क)।
खशरीरमिदं दत्वा सार्थ्यात् परिरक्षितं यदीयमिदम्
युझनेत भवत: पातालतलादपि तसं माम् ॥24॥ (ख)
गरुडः । अये। करुणा चेतमा अनेन महामना
प्रस्पद ग्रामगोचरपतितस्यास्य फणिन: प्राणान् बक्षित
स्वदेश पाहारार्थ मुपनीतः। तन्महदकत्यमे तन्मया कृतम् ।
किंबहुना बोधिसत्व एवायं व्यापादितः। तस्य महत:
पापस्य पग्नि प्रवेशाते नान्यत् प्रायविच पश्यामि । तत्
कमु खलु व ममामादयामि (ग)।
..
:
नामस्य गिजात लेषु, मलयस्य पर्व तस्य माग्भारभागेषु विभागेषु
तथा सेघु नेषु दिक्कालेषु दिगन्नकाननेषु बयः प्रम में पुनः पुन यो
नोकालोके पर्वते विचरनीत तपोका ये चारगषा: वैताविकामां:
त: उधारयामेष गोयमा तत् प्रसिद्ध यमः श्रुतम् । शादू
यिकीड़तं तमा
(च) पापपरे ।
(क) बसानम् अयोग्यस्था नम् । बागस्य बक्लयस्य ।
(ख) सरोरमिति । शरीरम् इदं दत्त्वा ताब्यात् गरडात्
यदीयं यस्य मम र शरीरं परिरक्षितं त्यति: wt भवत:
पाताल तसात् अपि तसं भेव युक्तम् । प्रत्यम्भ ते पाताले कम
मुथं दयिष्यामि पततमादप तले मम गमनं युमिति निवर्ष:
(ग) बोधिसमयः तदारसः बरपायार: कचिन्हामा । समा-
पादयामि प्रायोमि।

·१२. লাল 7 दिशः पश्यन् । श्रये ! पमो केचित रहौताम्नय इत एवागच्छन्ति । तद यावदेतान् प्रतिपालयामि । शल । कुमार ! पितरी ते प्राप्तौ। मायकः । मम म्भ मम् । शङ्खचूड़ ! समुपविश्यीत्तरोयेगा पाच्छादितशरीरं सात्वा धारय माम् । पन्यथा कदाचि- दीदृशं महसैव मां दृष्ट्वा अम्बा नीवितं जहाात् । सः । पापतित नुत्तरीयं ग्टहीत्वा तथा करोति । तर: पविगत पत्नीवनम मेलोडीत के तुः । जीम् । पात्रम् । हा पुत्र जोमूतवाहन ! मात्मीयः पर प्रत्ययं खुल कुत: मयं लपायां क्रम: किं रक्ष्या बहवः किमेक इति ते जाता न चिन्ता कथम । ताात् वातुमहिं व जो वितपरित्यागं त्वया कुवैता बेनामा पितरी बरिति हतं नि:शेष मेतत् कुलम् ॥ ८७ ॥ घडा । मलय व महग्य । नादे। विरम महत्तप । पर: .. (1) अमीय ति। सपायाम यम शामीय : म्बनम:, इत्ययं क्रम: नियम: विचार न्यथ: कन', सपावितगी कासापशिधागे नास्तानि तथ्य में प्रत्यर्थ: । किनाव: कि रच्या रमणीया: किम् एकः रा: निते तकन बिना जाता। देभ व या शाई पनगम एकामविशेष: लात रक्षित खगर परित्यागं कुर्वता मता खामा पितरौ बरिति एतत् कुर नि:सं हतं नाशितम् । शार्दूलविक्रीडितं सम् । ... .

·पसमोर १२१ A . पविरलनिवडलवातविन्दुहिं पहिरवीपदि (क) प्रथ अगी (२०)। सर्व परिक्रामनि । खोम । हा पुष बीमूतवाइन ! गरुड़ः । श्रुत्वा । हा! जीमूतवाहनेति ब्रवीति । तद्- व्यकमयमस्य पिता।तत किमेतदीयेनाबिना प्रामानमु. होपयामि । न शक्रोमि प्रस्य पुत्रघातमचया मुखन्दर्य- यितुम् । अथवा किमान हे तो: पाकुनोऽस्मि । तटस्य (च) एवास्मि जननिधः । तद यादिदानों। ज्वालामङ्गेत्रिलोकनसनरमलमतकालजिह्वापकल्पैः सपः सप्तमत: पदमिव कवली कत्त मोशः समुद्रे। स्वैरे बोत्यातवात पसरपट सरे क्षिते पक्षधातैः अस्मिन् कल्पावसानव्वल नभयकर बाड़वाग्नी पतामिटर त्य स्थान मिलि (२०) जाते ! विरम महतम् । अविरलनिपतहा प्यविन्दभिरभि- भयतेऽयमानः । : (ड) व्यभिभ यते नियों गणम प्रायते । (1) सटाः मोरयः । (e) ज्वालाभरिति । बिलोकन्स लिभवनस्य पसने य: रस: अनुराग : तेक लमत स्मरत् यत् कालस्य जिशायरत् कल्प : मन. मह : मपङ्गिः मञ्च रशिः अतएव मतमः सूयस पटं स्थान सूर्य लोकमित्यर्थ : कसीकत पाभी गर्नु शैः समः ज्वान्ता भङ्ग : यचिनिधये उपलचिते इति शेष: उपस मत को सोया । स्व रेत उत्- .. .. ११

·१२२
নানা
मायकः।
भोः पक्षिरान! असमनेनाध्यवसायेन ।
नायं प्रतीकारोऽस्य (ज) पाप्मनः ।
गरुड़ः । जानुभ्यां खित्वा तालिः । भो महामन् !
बस्तहिं कथ्यताम् ।
नायकः । प्रतिपासय घणमेकम् । पितरौ मे प्राप्तौ।
यावदेती प्रणमामि।
गरुड़ः । एवं क्रियताम् ।
नीमू । माम् । देवि ! दिध्या दईसे। अयं बही
नीमूतवहनो न केवलं ध्रियते । प्रत्यत छताभलिना
गाड़ेन शिष्येणेव पर्युपास्य मानस्तिष्ठति (म।
यहा। महाराष! कपथम्हि। प्रकख दसरौरस मुहं
पकिवां (२१)।
मल; पहं प्रज्ज उत्त पेक्सिप पदिपिपत्ति करिष
य पत्तियामि (घ । २२)
(२) महाराज ! ताकि । थक्षत शरीरसमध्ये ।
(२) अहमाय पुत्र में व्य अतिमिमितिका
समि।
वातम्य
पाते प्रखये यः म मर: मस्क र तहत् पट तराः प्रचण्डा
रत्यर्थ: सेः पयोति : समुद्र किने मन्दोपिते कल्पा व मामे प्रलय
उच बनः बग्नः तहत् भयको भयजनके पनवाड़शाग्नी
पतामि । घग्घरायसम् ।
(ज) प्रतीकारः प्रायशिसम ।
(क) भियते जीवति । मयुपाएमानः संयमान: ।
(अ) मत्यम शिवसिमि ।

·परमार जोन । उपत्य । बम ! एहि । परिषजन मान । भावकः । रत्यावमिचन् पतितोसरीवो भूति । महाकुमार। समाग्रसिद्धि समाजासहि बोम् । हा पक्ष! कथं मां दृष्ट्वा परिवा' (ट) गती. मि। सा हा पुस्तक! कई बापामेत्तष बितएर सम्भाविदम्हि (२३)। मन । पलटत! कई गुरुपयो विदेपेक्सि- दखो (२४)। यो मोरं गचन्ति । शहा! माहहतक! कवं गर्भस्व एव न बिप- बोऽसि । येने से परे मरवातिगं दुःखमनुभवसि । गए। सर्वमिदं मम दृशंसन पसीचकारिताया विभितम् (ठ)। तदेवं तावत् करोमि । पक्षाभ्यां योनयन् । भो महामन् ! समावसिहि समाधसिहि। मायकः । समावस । माड़ ! समाखासय गुरून् । या। तात! समापसिहि समावसिधि। पम! समापसहि समापसहि उभी समामितः । (२३) पुनक! बाणायचापि वा म समाविताकि (२४) । बार्य पुल ! 4 गुरजमोऽपि ते न मेक्षितव्यः । (2) परिणाम सारिनम् । (ठ) असमीक्षकारितामा बविवष्णकारितामाः । विलितं रिकामवः।

·१२४ डा । पुत्त ! कई प्रेक्षताणं एव्य पमहाणं कदन्त- हदएण पबहरोसि । (२५) श्रीम् । देवि ! मैवममत्यवादिनो भव । भियत एवा- युभान्। तहधू: समाखास्यताम् । डा। मुखं बने पाहत्व रुदती। पड़िहदममलम् । प रोमम । मलपवाद! सममस । बच्छे ! उठेहि उठेहि । वरं एत्तिपवेलं तुम भत्तणो मुहं पेक्ड । (२६) मल । समावस्य ।। हा पाउत्त ! (२७) दृट्वा । मनयत्या मुखं पिधाय । वच्छे ! मा एव्व करेहि। पड़िहदं का, एदं (२८)। जीम् । सामातागतम् । विलुप्तशेषाङ्गतया प्रयातान् निराश्रयत्वादिव कण्ठदेयम् । प्राथांस्यजन्तं तनयं निरीक्ष्य कथं न तापात् शतधा प्रयामि ॥८॥ (ड) (२५ । कथं मेहमापानामेवामानामापहियो । (२६) प्रतिहतममङ्गलम् । न रोदिष्यामि । मायति ! ममा. सिति वरमेतका वेलायां व भवं प्रशस्त । (२५) हा पायंस ! (२८) वतये । मेव कुरु । प्रनित खल्वेतत् । () विति । विमुप्त धाणि पियो पापि बङ्गानि प्रायया यस्य मलया मा निराश्रयत्वात् निरवसम्बनबाटि गठदेशे प्रया. तान गतान् मापान बवन्त तनयं पुर्व निरीष्य तापात व्यधाति.

·पषमता महा। पजात! पदिबारवारिषी सपहं। जादि पबहत पेकवचोपवाविबौविपरिष- पामि (२८) हा । बाबखानामि भन्नो गरादिल । विसंस () बह दायौं तए पदं पारामापजोखपमोहंत एब एदा बाव पुत्तपम मे सरीरं वर्ष (१०)। भावः । पम्ब ! मा मैवं। किमनेन खतम् । ननु पूर्व- मध्ये तदोहममेव (प) परमारतः । पम्य मेदोऽसिमांसमबासमतस्विशाहते। घरौरवाति वा शोभा सदा बीभबादने । १..(त) (२६) हा बायब ! अति टुसार कारिणो खल्वहम् । वा तयम् चार्य पुन प्रेक्षमाणा कद्यापि जीवितं न परित्यजामि । 1.) मांस ! कभिदानों यया रतदारोवषयौवनशोभतो. तापक्षस्य मान्य मे परीर मतम् । रेषात् बर्ष पतधा प्रयामि न विदोखें त्वः । उपमाति- हसम्। to बस ! निय! (1) एस शरीरमिति शेषः परमार्थतः तत्त्वत: थम् एत. (म) मेद रहि । मेदसा वसामाम् अस्मां कानो बांसा मकानाम् परमां रुधिराणाच सलाते समरिक वा चमचा वाटते आच्छादिते सदा बीभत्सं छांयत दर्शन यस्य तारे चिन घरीर का वा पोमा अति नैद कापि शोमवर्षः। वह कथमेन- माधिपति जननीति भारः।

·नागानन्दे
गरड़ः । भो महामन् ! नरकामसव्वालावलीडमिवा-
मानं मन्यमानी दुःखं तिहामि। तदुपदिश्यतां येन मुथे-
यमस्मादेनसः । (घ)
मायकः। पनुबामात मां तातः। यावदा पापस्य
प्रतिपचमुपदिशामि । (द)
नीमू । बम ! एवं क्रियताम् ।
बायकः । वैनतेय ! वयताम् ।
गरड़: । तालि। पाधापर।
नायक।
নিম সাথামি ঘানার মমি বিন ক্রু মায়ূনল্লালা
यत्नात पुण्य प्रवाहं समुपनिनु दिशन् सर्वसत्वेश्वभीतिम् ।
मग्न येनाव नैनः फलति परिणतं प्राणिहिंसासमुख
येने त हारिपूर लवण कमिव क्षिामन्तईदस्य । १०१॥ (4)
नरत। मरकानलख चालाभि: पिखाभि: यमसीह
दमक । र... पापात् ।
(ट, प्रतिमा प्रारमिनियावत् ।
(Fri नित्यं महभित त् घरमापाठोपाद
प्रति घिर निच, माक भिन्न कासे करय प्रामसमरूपस्य
पापस अपं कुरु, कथमे या समिति सन्तापम् अतुभय,
सबेधु सत्य जीव भीतिम् अभय दिशन् ददत् यत्नात् पुण्य प्रयाण
पुस्ट सदं समुचितु अनुता, येग येग पेश वर्मा रति
एल नगति सामसत्य मोसामना परिपतं
मोना समित्य : एतत् एम: पापं हरस्य अन्न: वारिपूरे अन्न प्रया
शि २ यामिद मम्म विसो विममिति यावद न फति न
रिसादका रत्मादयतीत्यर्थ: । राष्टतम् । उपमाहारः।
-
..

·परमी
गरः । बदाजापसि
पजाननिदायिती भवता प्रतिबोधितः ।
सर्वप्राणिबधादेष विरतोऽधप्रमत्यहम् ॥ १.१० (न
सम्प्रतिषि
कानिदीपाकारः पुलिनविपुलर्भागनिक है।
खतावतभ्रान्तिवनविनयरोर: चिदपि।
अनन् कूलात् कूलं कचिदपिच सेतप्रतिसमः ।
समावो नागानां विचरत महोदन्वति सुखम् ॥१.३० (प)
अपिल
सखानापादखवान् घनतिमिरनिभान केशपायान् बहवः
सिन्द रेपे व दिग्ध : प्रथमरविकरस्यताम: कपोलैः।
:
म) सति । चसानमेव निद्रा तया शयित: BHः काचेतन
रत यावत् एत्र: आई भवता प्रतियोधित: जागरित: मन खद्यमति
सर्वनामाणिनां बधात् विरत: निवस इत्यर्थः ।
म. कचिदिति । नागानां समाज गपः कचित् होपाकार:
भतो जनतो भागः हापमुच्यते तदाकारः, पविन मैकतं
सोयोस्थिर सत पुनि मैकन मिकतामवमित्यमरः, तहत् यिपुताः
इन्न : ने; भोगनिय है : गरीरसम है। भोग सुखस्त्यादिभाव फ.
काययोरित्यमरः । उपजितः कषित बलयित भहनी शरीर
येन तथोक खत एकता अमिता वापस जलभमय सादापो.
भिमा भम इत्यमरः, धान्तिः शमः मेन तथाभाः कश्चित् अपि
कूलात कृलं बजन् गछन् बनएस से प्रतिमा मेनिमः मन् महो-
दम्पति महासस हर्ष नियमिति यावत् यथा यथा विचरत
যমুন। যিঘিল ইবি। অনলাম; যিৰিখীন
..
सयपार ।

·१२६ নানান पायासेनालसानोऽप्यवगशितष: कानने पदनामान पसिन् गायन्तु रागादुरगयुक्तमः कौति मेतां नवा१.४॥ माधकः। साधु महासत्व ! साव! पनुमोदाम। सर्वधा दृढ़समाधानी (ब) भव । यह निहिंसा भरपूर त्वयापि खमहमिदानों मम्यताम् । शहर निवस्य धोमसिन मायकः । मिस मातरं पश्यन् । उत्प्रेक्षमाणा त्वां सायचच कोटिनिपातितम् । वह:खदुःखिता भूनमास्ते सा जननी तव । १.५ ॥ (म) .. (फ) समामिति । उरगा गया नागानां युवतयः पत्यः सम्मान स्खलितान् अतएर सामाधान चारापर्यनपतितायिर्थ : धन- सिमनिभान् मान्ट्रासकार प्रतिमान् के मधासान पोततके धारि- न्यथ: यहन्यः दधाना इत्यर्थ : मधमे नवोटिन रविकरे गा मूर्थ- किरन यः स्मश: ते ताना: रना है: यत पय मिन्द रेमोन दिग्धः शि: पोलेः उपजशता रत्यर्थ : व्यायासेन अमेण fरमते- महि भाय : अलमानि यानानि यानि यामा तयोर कपि - गांणना चिन्तितः सपपोड़ा: श्रमजनिता रास भाय: याभिः तमाम ता: मन्यः त्यांगन चन्द नानां काम ने रागात् यह रागात् त एयशब्दस्य यस्य व्यवदत्वात् न ममेत भावः एतां कोनि भागेर अभयदानमनितामिति : गायना कीस यन्तु । सम्धरा तम् । (ब) नुमोदामहे अनुमन्यापहे। द समाधान मिच्यो बस नाश: सत्यप्रति इत्यर्थः । (भ) उमापति । मा तव अमनो त्वां ताव गरूड़ेन बचकोश्या बप निपातितम् उ समापा सम्भावयन्ती अनएक .

·परमोडल
।
हा। सालम् । धणा को साबपी जागाहमुहडि.
दम्म पक्खदसरीरमा एव्य पुत्तपम मुह में क्विम दि(२१)।
या । बम्ब ! सत्यमेवैतद । यदि कुमारः स्वखो भवि.
थति।
मायकः । वेटना नाटयन् । पहा! परार्थसम्पादनरसाक्षे.
पाटेसावतो वेला मया न लक्षिताः । सम्प्रति तु मां बाधि-
तुमारब्बा मच्छेदियो वेदनाः। मरवावस्था भाटयति (म)
जीभू । ससम्म मम् । हा वत्स ! किमेवं करोषि ।
हा हा ! किं ण कल एब वददि । मोरताड़म् । परि-
तामह परित्तापह । एमो क्ल ने पुत्तपी विवजह। (य) (३२)
(३) धन्या सन सा नमनो वा गरड़मणपतितसा तयारीरस्य व
पुखए मुखं मजिप्यते।
१३३) ! किन खम्ब वं वदति । परिमायव परिवायध्वम् ।
मे पुत्र को विपद्यते ।
.
निधितं तप दुःखेन भोकेन दुचिता वाचो बास्त तिति, अधया
मम मन्ये रत्यु तो छा। थत: मत्वरं स्वया माता बाबासनीयेति
(म) माटयन् अभिनवन् । परार्थति परार्थस्य परकायस्य
माग पापार क्षयरूपण रति भावः सम्पादने यो रसः बनुराग न
वाशेषात् तिरेकात् । ललिताः गणिनाः वेदना त्यनेमान्ययः ।
लामिति यायचे हितीया । नाटत अभिनयति।
(य) सोरलाई वक्षःस्थ ताहयित्वा । विपद्यते बियते ।
(२) समानय संयोजय ।

·नागानन्हे बापजउत्त! परिवरदुखामो विष सक्दी- पसि । (३३) मायकः । पञ्जर्षि पवित्रान् । गाड़ ! समानय (२) मे हस्तौ पहुतथा कुन् । बटमनाचीकतं (ख) जगत् । मायशः । बोबोषितचक्षुः पितरं पश्यन् । तात! पम! पयं मे पखिम: प्रथामः । गापायमूनि नवान्ति सचेतनत्व बोष स्फुटापरपदा न गिरं शृणोति । पष्ट मिमीसित मिदं सरसेवः हातात ' याम्ति विवयन ममासवोडमी १.६॥ (4) पचवा । संरषता पागम् । रबादि पठित्वा पतति । घडा । हा पुत्त! हा वच्छ ! हा गुरुपपवार ! कहिंसि । देहि मे पड़िवपणं (३४) । (१३) चाल! परित्यावाम सबको (२४) पुत्र !! गुरखनयमा मे नियमम् । : (A) तथा बरोबोजगन् । माचीवतं कायमूचकतं मोतिषः परिमः शेष: (क) मामाचीनि। यति मातापिपाविसमाजब- मिवः न यानि पधावि भवनोब: पोम पार्षन्द्रिभटामि सयकामि मि बरपान वा शाहपीनीतिः पिरंग न चोति । परम्पः काग निमोनितम् । तात !

·गोभू । बज! नौमूतमान! विमा
वाम ! हा सर्वगुनिये! बासि देहि प्रतिमनन् ।
मक्षिण । कष्ट भोः अष्टम ।
निराधारं घेखें कमिव घरचं यातु विनमः
चमः शान्तिं वोढुं कविरता दानपरता ।
इस सत्यं सत्य' बसपा काय अपना
जगनातं शून्यं त्वयि तनय ! सोकान्तरगते १.० (४)
मन्न । पज उत्त! कई परिपाप गदोसि पदि-
णि धिणे मनपर्वाद ! किंतए पेक्सिदव्यं वा एत्ति
वेलं नौषिपासि (२५) ।
शङ्का । हा कुमार ! के मं प्राणेभ्योऽपि वलभ वनं परि-
त्यज्य गम्यते । तदवश्यमम्ब ति त्वां अचहः ।
(२५. हा व्यायं पुल ! कथं परित्यज्य गतोऽसि । बतिनिट
मसयत ! कि त्वया मेचित व्यम् ? या एतावह लं जी बिसामि ।
..
शिवथ मम मी यमव: माणा यान्ति निगन्ति । य सन्ततिल
एसम।
(श निराधारमात । हे तनय ! त्वयि लोकान्तरगते सति
चर्य निराधार निरामयं न कोऽपीदामी धैर्य मात्रयतीति भाव :
विनय: मित्र भरणं रचितारं शरणं म्टहरदियोरियमर: यात
रह जगति शानि जना योदुम् कायित
पक: ? म कोऽपीयर्थः दानपरता वदान्यता धिरता
रहिता, सत्य सत्यनिय तं विमष्टम्, खाद्य रुपमा दीना झपा
स्या क कम बजतु गत किंबहुना अद्य अगम् भून्य जातम् ।
गुणगानिमसद विराति भाषः। बिचरिणीतम् ।
कम पीत्यर्थ:
:
क: भाम:

·লাখাৰৰ
गरड़ः।
..
-
गरः । बामपरतोऽयं ष) महाभा । तत् किमिदानी
करोमि।
बा । मानमरखोक्य । भवन्तो लोपाला! कहम्मि
पमिदेण सेक्षिप पुस्तनं मे जीपाहि (३६।।
सार्यमालमतम् । प्रये! पमतमहोत नात
साधु स्मृतम् । मन्ये प्रनष्टमयशः । तद यावत् विदशपति-
मध्यप्य तसिष्टे नासतवर्षेण न केवलं जीमूतवाहनमेसा-
नपि पूर्वधितानस्पिानुरगपतीन् प्रत्युज्जीवयामि ।
यदि न ददात्यसो (स) तदाहम् ।
परैः पो त्वाम्ब नाथं पटुतरजवनैः प्रेय माणः समीरैः
नवाग्निशीषमू विधुरधिनिपततमानलहादयाकः ।
चक्षा सञ्च खं भकानिधनदगदातनी के यहाडान
धानी निजत्व देवान् जणम मत मयं वर्ष मभ्य स्मृजामि . १०८॥
३)
(३६) भगवन्तो लोकपरवाः ।
जय मध्यसतेन शिक्षा पुत्र मे
जीपय
(7) परस: मतः ।
(म) विदयपति देवराजम् । अभ्यर्थ याचिवा, मसिन
नभ । सो देवराक्षः।
(४) पोरिति । पटुतरा: समराः अतएव मना गन्न:
: मीर: पामहरित्यर्थ: प्रो: माय: घामानरम्य :
अम्बुनाथ समई पोत्या नेवाग्निना यः शोष: राय हेम सा मी
मो: नया विधुरा विकया: मन्न: निमत: साया: सानिका:
..

·पक्षमोsrI
--
सदयं गतोमि । रति माटोपं (ज) परिक्रम्य निक्रानः ।
जीम् । वम शनाच ह । किमद्यापि स्यौयते । समाहत्य
दारूणि पुत्रस्य मे विरचय चिताम् । येन वयमप्यनेन
सहैव गच्छामः।
शवा । पुत्त पहचूड़। लई सज्जेहि। दुकवं पम्हे हिं
विणा भाउगो दे चिढदि (2011
पर। मानम् ।
ससम् । यदानापयन्ति गुरसः । नन्दनग
लात । अम्ब !
एवाहं युमाकम् ! उत्थाय चितारच. arai
सोते निता।
कीम् । देवि ! किमपरं रुयते । तदुत्तिष्ठ चिताया-
मारीयामः । म समि।
माल । वहानाला पाय नो । भप्रयदि गीरि युए
पापत्तं । महा विजाहरचकहो भत्ता त भविस्मदित्त
ता कहं मम मन्दभग्गाए कदे तुझ पलि प्रणा मं-
.
बुत्ता। (३८)
(१७) पुन पहाड़
वधु मज्जय। दु:खममाभिविना माग
सेलिति।
(१८) भगवति गौरि ! त्वया यो सनम् । विद्याधर चक्रवर्ती मा
शारण अर्काः सूर्याः यस्य तथाभम : चना गक्रस्य रन्द्रस्य प्यार,
निरय कवरस्य गदा. मेत लोकानामोगस यमस्य दण्डः तन
सा गर्य चामो रे देवान मिलित्व पराभय जपम् बम्तमय
वम् अभ्युत् मजामि करोभीत्यर्थः । सन्धरात्तम् ।
(१) सागमं स सम्भं भाग वा ।
१२

·मामानन्द मौरी। ततः प्रवियति बसन्धमा गौरी । महाराज ! जीमूतकेतो! न खलु सारसमन- हातव्यम्। जीसू । पये ! सचममोघदर्शना गौरी मौरी। भावातीसहिष्म । बो ! कथमामतीकवादिनी भवेयम् । मायामपहर बमबाबुजमेनाभ्युश। निजेन जीवितेनापि जगतामुपकारिणः । परितुष्टाखि ते वम ! जोष बीमूतवाहन !!१०८ (क) गावाः । सिहति । बोम् । सार्थम् । देवि ! दिल्या वसे । प्रत्यजीवितो वहः। वा । भवदीप पसादेय ।।३८) बायकः । मोरों हा मानवः । प्रये ! कषममोपदार्थना भगवती ? অমিলভিনানিবৰ মৰিনিমনিভাৰিবি। ঘৰম্ভ। चरणी नमाम्यहं ते विद्यापरवन्दित । गौरि (ख) ते मनियतीति। सत् मम मन्दमाम्याया: मले बाजीरा माता। (१४) मनाया: घमादेन । (क) खिनेलिस। बीमHI मिलेन जीवन समताम् उपकारित: तर पग्तिाभिप्रोतका () बमोति । भिषितं वा अनम कि ममतं बरं दरातील ·पक्षमा पति गोर्याः पादयोः पतति । म ई पनि । नीमू । पये ! कथमनचा इष्टि: । भगवति! किमेतत् । गौरी । राजन् नौमूतवतो। नीमूतवाहनं प्रत्यजी- वयित मेताचास्थि शेषानुरगपतीन समुपजातपसात्तापेन पक्षिपतिना देवलोकादियममतष्टि: पातिता। बङ्गल्या मिहिन । किं न पश्यति भवान् । सम्प्राप्ता: शाई स्फटमणिकिरणे सुरेदत्तमा विहाकोटिश्येन चितिमम तरसावादलोभानिहन्तः । सम्प्रत्यावहवेगा मलयगिरिसरिद्वारिपूरा इवैते व: प्रस्थानमार्गविषधरपतयस्तोयराशिं विशन्ति । ११॥ (ग) मायबहिण्य । वत्स जोमूतवाहन! न त्वं नोवित- दाममावस्यैव योग्यः । तदसमपरस्ते प्रसादः । तत् सम्बोधने तथा प्रणिपतितानां वकानाम् बाति हारिणि ! पाणिनि । शरण्ये गरमागतरक्षित। विद्याधरः वन्दिते ! रेमोरि । बहते तव परचो नमामि । यार्थी उत्तम् । (ग) सम्माप्रा ति | शहबह मम्मामाः मता: महबड़ेन मिलना बर्थ: मुटा उज्यताः मपीनां फलस्थितानामिति शेष: किरपा: प्रभाः येषां ता: तमा: शिरोभिः फरिति बावत् उपचताः खमतरमय बनरीक्षात् परति भावः बाबाद- सोभात जिाकोनिम विशाहनवायभागेनेव: शिति धिरी लिइनः पाखाद बन्नमसयांगरेः सरिता मदीनां वारिपूरा व जा. प्रवाहा सम्पत्ति बायसवेगा: वेगानः एते विधधरपतयः भज- गेन्द्राः पक्र: रिपः प्रसानमाग: गतिभिरिबर्थः तोवराचि समुह विपन्न वरात्तम् । .. ७ .. ..

·नागानन्द हंसांसाहतहेमपहजरत: सम्पर्क पडोषित रुत्पर्मस मानसाटुपनम्तो महापावनैः । स्वेच्छानिर्मितरत्र कुम्भनिहितरषाभिषिय स्वयं खां विद्माधरचक्रवर्तिनमहं प्रोत्या करोमि चपात् ।११२॥ पपिच अग्रेसरोभवत काधन चक्ररत. मेन हिपञ्च धवलंदशने यतुभिः । श्यामो हरिमायवत्यपि चेत्यमूनि रबानि मे समवलोकय चक्रवर्तिन् ! ॥११३॥ ) अपिच । पालोक्य ताममो शारदशशाङ्कनिमलयाचव्य - अन हस्ता मपि मरोचिरचितंन्द्र चापभयो भनिमित- .. .. (घ) सेति । एषा समचत भाव : यह खयं प्रीत्या परि- होश हेतमा पात चपामा य मम माममात उत्पन: मामाम अमे: सबभाग: बाहना कम्तिायां हेमपनामा कमकम. नाता रजोधि: परागः सम्पर्क एक महन्त न टांव : सम्म, जाति यावत महापामे अनिश्चित: निर्मिनेत्र रख- कुम्भ मिति: स्थापित टपमते : सस्थित : तोरी: अरे वाम अभिषिच विद्याधरायां चकाचिका पीश्वरं करोमि। साच. विक्रीड़ित इसम । (5) अमरीमत्रिवि । पति! कामानां रामिरेज तम बयसरीभवन तवायं गत । पवन मभि: टम: उपपषित: परन्च न्याय: एष दिपः ऐरायन रर्थ: यामः कायम: रिमांरामपः मसयतो ति मनि बम रखानि समवनोकय पाया। वसन्नतिक रक्षम्।

·परमोश।
1.
पूर्वाहकायाः (प्रथमन्ति नमतिमाही
विद्याधरपतयः । तटुशतां किं ते भूगः प्रियमुपकरोमि ।
मायकः । पत: परमपि प्रियमम्ति ।
पातोऽयं शतड़ः पतगतिभयाइनने यो विनीत:
नेन प्रारक्षिता ये विषधरपतयो मीवितास्तेऽपि सर्व
मन्प्राणाया च मका न गुरुभिरमवय कतिवमाप्त
माक्षात् त्वं देवि ! दृष्टा प्रियमपरमतः किं पुन:प्रायसे यत्
॥११४॥ (छ।
तथापीदमस्तु भरतवाक्यम ।
दृष्टि इष्टशिखण्डितागडुबकले मञ्चन्तु काले घना:
कुवा प्रतिरूढ़सन्सत हरितगस्योत्तरीयां क्षितिम् ।
..
(a) यानोक्य न्ना हज्यनाम | शारटेति गारद: शरत् कालोन :
य: गजाल: तहत् निलं वान व्यजनं ने रोषां तथा ता:, मगीनां
रताना स्व स्व गाजपरिहितानामिति भाव: मरीचिभिः किरः
चिता: निर्मिता रन्द्र चापस्य शक्रधनुष इस भन यः रचना: यैः तथा-
भता: सपा का मितकाय: य: तथाविधाः ।
1) बात इति । शयं शहदड़: पतग पतेः पज्ञिराजय नयात्
वाम : रक्षितः नितेयः ': गरुड़: विनीत : विनयं गतः। तेन बनते येन
माक पर ये विषधर पतयः नागेन्द्रा: भक्षिमा : ते मोऽपि जोषिताः,
प्राण प्रात्या जीवनमान गुरुभिः पिलादिभिः अमव : प्राणा म
मक्का: त्यका:, चक्रवतित्व विद्याधरमाम्राज्यम मान प्राम
मयेत : किंबहुना हे देय । त्व साक्षात् दृष्टा साक्षात् कता,
यत:पर प्रियं किं पुन:, यन् प्रार्थ भे त्यमिति शेष : नात:परमपि
प्रयमसीति न किमपि माथ ये इत्यर्थ: । स्रग्धरात्तम् ।
..
..
-

·नामानन्द शिबानाः प्रतानि बीतविपदी निमंत्सरेमान मोदन्तां सततपावसादगोहोरमोदा प्रवास रति निमामा । इति परमोडतः समात नागानन्द नाम नाटकम् । (अ) रिपिनि । पमा मेषाः हामा पिहिना भवराया नाहहते बना बारे चिन्तु वर्ष तु रार्थ: । प्रतिर महातं सन्नतम् अविचिन बह रित् धान्यादि तदेव शत. रोयं गावापरामपं यहासमामता चिनिषिरी कन्तु । तथा प्रज्ञाः योता विगता विपडू यानां तथाभूमः: निमबही पन्च- एभजितरिव: भवरोध एमपरसबरः । मान समय सदाधि विधानाः : नया माम्बा भापिण्यादीनां साहटा मिनाचा मोगेषु समावेष प्रभोरन्न रति तथाविधा: मत्व सततं मोदनां सखीभवन। यामिति एनम् । रवि पामो रति गि, प, उपाधिमारिया बोबीधामन्दाविदा गरमा- पाच विरचिता नामानन्दमारवयामा मात्रा

·No text on this page.