·भारतीय ज्ञानपीठ काशी
ज्ञानपीठ-प्रन्यागार
"णाणं पयासयं"
कृपया-
(.)मळे हाथोंसे पुस्तकको स्पर्श न कीजिये । जिपर कागज
(२)प सम्हाक कर उलटिये । थूकका प्रयोग न कीजिये।
(३)निशानी के लिये परे म मोदिये, न कोई मोटी चीज़ रखिये।
काराजका टुकड़ा काफी है।
(.) हाधियोंपर निशान न बनाइये, कुछ लिखिये।
(५)पी पुस्तक उबटकर नरसिये, न दोहरी करके पदिये।
(१)पुखकको समयपर अवस्व बौद्य दीजिये।
"पुखशनबननी है, इनकी विनय कीजिये"

·No text on this page.

·No text on this page.

·जैन विविधमाहित्यशास्त्रमाला (७) महोपाध्यायश्रीमेघविजयगणिविरचितं नैषधीयसमस्यापूर्तिरूपं शान्तिनाथचरित्रम् । राजधन्यपुरनिवामिश्रंटिवत्रिकमचन्द्रननजेन कलिकाताविश्वविद्यालये मम्कनप्राकृता- ध्यापकपरीक्षकंग न्याय व्याकरण- तीर्थोपाधिकन पगिडत- हरगोविन्ददामेन परिष्कृत्य मंशोधितम। वीरसंवत् २४४४। सत्यमेको रूप्यक. ।

·No text on this page.

·Jaina Vividha sahitya Shastramalá (7)
SHANTINÁTHA-CHARITRA
(Naixhadhiya-Samasys'púrti)
MAHOPADHYÁYA SHREE MEGHA VIJAYJI,
FRIZEN PN
Pandit HARGOV.ND DAS I SHETH, NYAYA-VYAKARANTIRTH,
CALC:'ITA I NIVERSITY LECTURER IN SANSKRIT.
1918
Price one Rupos

·Priated by MUXSHI GAURI SHANKAR LAL at the Chandraprabha Press,
BENAR ES CITY
and
Published by V. G. JOSHI, the Manager
NAIN YIYIDKA SAHITYA SHASTRAMALA Orrica,
BENARES CITY.

·*. मुनिश्रीकरविजयजी महागज . খনন যায় না। সামান্তা ।

·No text on this page.

·प्रस्तावना। अन्य शान्तिनाथचरित्रनाम्रो ग्रन्थम्य प्रणेतारस्त एव महो पाध्यायश्रीमेघविजयगणयः, येषां सत्तासमय-तत्तद्ग्रन्थविनि- मांगादिकं वृत्तान्नं तैरेव विरचितम्य, एतस्यामेव च जैनविवि- धसाहित्यशास्त्रमालायां तृतीयारूपेण प्राकाश्यमुपनीतम्य सम- संधानमहाकाव्यामिधानन्य प्रन्थम्य प्रस्तावनायामहं न्यरूप. यम, नि पुनरत्र नदुल्लम्बमकन्या प्रस्तुतग्रन्यविषयमेव किश्चिद् वक्नुमुचितमुत्पश्यामि । अम्मिन ग्रन्थ महाकविश्रीहर्षप्रणीतम्य मुप्रसिद्धम्य नपधी- यमहाकाव्यस्य समस्यापूनिद्वारा भगवतः श्रीशान्लिनाथस्य ज. न्मतःप्रभृति निर्वाणावमानं चरित्रं मुललिततया व्यावर्णिनम् । अत एव प्रतिसग प्रान्तमागे "इति श्रीनपधीयमहाकाव्यसम- स्थायाम्" इत्यादि वदना ग्रन्थकाऽम्य "नेपधीयसमस्या". त्यभिधानं ध्यधायि। मेघदूतादिसमन्यायामिव चात्र न केवलस्तत्रन्योऽत्यस्ता- न्यो वैक एवं पादः प्रनिश्लोकं गृहीतः, किन्तु नत्रत्यप्रत्येकश्लो- कस्य चंनुरोऽपि पादाननुक्रममादायाऽत्र प्रतिश्लोकमेकैकपादो १ केवनमत्र नेपधोयाष्टाविशम्य धोकम्य चतुर्थपादस्य प्रतिर्नोपन- भ्यो, तत्र प्रन्यकारस्य तदप्रणयनं पा, विशेषतो लेखकस्य प्रमादन त. स्यागं वा विहाय किमन्यत् कारणमभिधातुं शक्यते ! ।

·[ २ ]
यथास्थानं विनिवेशितः, कापि कापि चैक पत्र पादा द्विस्त्रिा
ऽवयं भिन्नाभिन्नार्थभङ्गीकेषु ग्लोकंपनियंतः। एवं च संपूर्ण
स्य प्रथममर्गस्य पादपूर्तिमधिकृत्य पटमु संग विभज्य ग्रन्थ
मेनं समानिमनयद् ग्रन्थकारः।
प्रनिश्लोकमिह समयारूपंगोपात्तम्य नपधीयपादस्य भेद.
नापललगाय लवन्न मुद्रणं विहिनम् । यद्यपि समन्यापादा.
नामपामत्रन्यानां निर्णयमागर्गयनपीयपुम्न कम्थानां च परम्परं
चिपाउमंदो पश्यतं. यथा नेपधीय "दिगङ्गानागावाणं र.
णाद्गण । ना०२ . अत्र च "दियां गणम्य वाण रग्गार'
(म... श्ला० ४८ : एवं नपवीय "युनः परं - ला०२४)
अत्र तु "अतः परं'- स०१. श्ना०६ । इत्यादिः तथाप्यत्र
त्यानां कश्चिद् भिन्नपाठानामुन्नेम्बस्नत्र नेपधारयुम्न के क्वचि-
ट्टीकायां कुत्रचिव टिप्पगयां पाठान्नरमपंण कुता लोचनगांचरी.
भवति, यथा "न शारदः पार्वणशर्वरीश्वरः" ( स०. शनी
.
पनि पादम्यानम्यापि व्यत्ययन निबन्धोत्रविलोक्यते; यथा,
नेपागम्य (मो०६१
द्विर्त यपादोध मनो०१५९ । नुनय.
पादरूपेण, नपर्धयम् (गे० १०५ तृतीयपादोऽत्र । म०४ ० ३५)
प्रथम पदात्मना, नपर्ध यम्य । मो० १०६ ) द्वितीय पादोत्र ( म०४,
मो०६६ । तृतीयपादम्बापण निबद्धः। २ दृम्पन्न पृ"नि :र ,
१५३ । ३ निम्ममम्यापादरहितो.पिसोको विलोक्यंत. यथा २,
मो० १०३।
४ नषध यगुम्न में "न गारद पार्मिकगवरः" (मो0
२० रति पार्वणारादर याने पाकिंगदो.पि, टीकाय सोषि
निर्दिष्टः।

·[ ३ ] ): "विशिप्य सा भीमनरेन्द्रनन्दिनी (म० २.७ ) "निविनं दमियष नपचं." ( स० २.६६) "पुगंपकगठं स वनं किले. तिता. स. २. 8 इत्यादि। एतेन समस्यापूत्ती गृहीतानां भिन्नपाठानामपि संवादः. ग्रन्थकारसमयऽधिकनरः प्रचारोऽपि व सुशकाभिधानां भवति । यस्नु "स्मरन्त्रि"-1 नं० श्ला० ४५ इत्यस्य स्थाने "म्म नि' -( म०२. श्लो०५६ इति, "त्रपामगि - ( न० श्ला०४) इत्यम्य स्थान त्रिपाः मरि"-( म०२, छली०६७ । इन्यादाननु. म्यावसर्गयांगनिरंका: यश्च "नलः" । न० लां०४७ , इन्यम्य थाने "नगः" (म०२ प्रलो०६४) इत्यादी लकारकाग्यार- भंदः: यन पुनः "शम्बर"- नं० ला०५३ । इत्यस्य स्थान "मं- वर"-( स० २, श्लो० ८७ । इत्यादी च बांग्क्यमत्र दृश्यने, .. तत् सर्वपि "यमक रम्ननित्रपु वयोनियोन भित । नानुम्बारधिमात्र चित्रभदाय मम्मती ॥" (वा० अ०) इनिवचनादन मनागपि दीपावहं भवर्नानि प्रायः प्रातीनिकम- नन् माहित्यागचावगाहिनां महृदयानाम । १ नंषधीयपुम्नके मो०)"नन्दिनी" म्याने 'नन्दना' दति, टिप्पण्यांत 'नन्दिनी' इत्याप । • नपधाययुम्नक । मो०५५) "नषधः" इत्यम्य म्याने "निनम्" इति पाठः, टिप्पण्या तु मा.पि । । नैषध यमन में "पुगेपकरटोपवन किनचिना" (मो०५६ इति पाठः, टिप्पपयां न्यायोपि।

·[ ४ ] अन्य प्रन्थम्यादर्शपुस्तकमकं प्रायः शुद्धं शास्त्रविशारदजैना. चार्यश्रीविजयधर्ममूरीणामवापमिनि कुनझोऽस्मि तेषाम् । पुल. कम्यास्य प्रान्लभागे "ममम्याम्य गाभम्य मन्नपधन्य कृता नृतना पाठः पाठकाद्यः । मुपागमछात्रालाभिधेन ममुनारिना मन्प्रनिः मुन्दीयम् ॥" इति लम्कनामगर्भ श्लोकमिममन्नण नान्यः कश्चिल्लेबनसम- याद्यन्नम्या वर्तन, नथापि जार्गन्यादिना नम्याः प्राचीनन्वं याव- ग्रन्थकारसमसमयभाविन्यं विभाव्यने । अत्र च पुस्तके ममुपलब्धमिनस्नतो व्यस्ततयाल्लिम्बिनं टि- प्पन यथास्थानं विनिवेश्य क्वविद्यापतिनस्थलेषु तत्रानुएल- ब्धमपि म्बन उपनियध्य च यथाशक्त्यस्य संशोधनकर्मणि विहि. नप्रयत्नाऽपि यत्र कचन मनिमान्यतः प्रमादतां वा स्खलिनाऽभ वम्, नत्र कृपापरीतचनसः सहदयान् क्षमा याचमानो विरमामि- हरगोविन्दः।

·महोपाध्याय श्रीमंघविजयगणिविनिर्मिन नैपधीयमहाकाव्यसमन्यारू श्रीशान्तिनाथचरित्रम् । श्रियामभिव्यक्तमनोऽनुग्नता विशालमालत्रितयश्रिया म्फुटा। नया वभामे म जगत्त्रयाविभु- चलत्यनापावलिकत्तिमण्डलः ॥१॥ निपीय यम्य क्षितिरक्षिणः कथाः मुगः मुगज्यादिमुखं बहिर्मुखम् । प्रपदिन्तःस्थिरतन्मयाशयाः मदा मदानन्दभृतः प्रशंमया ॥३॥ १ श्रियाम अभिव्यन शुद्धं मन उसयल, श्रियां धवलन्य पवित्रन्यान. नत्र अनुगगः प्रणयः, स ग्नः । पयं च मिन- पीनाक्यात पीतन्यपि मुचितम. प्रत्रय मान्य रनमय वर्णत्रयं स्थादेव । श्रियां' इनि यहुन्वं जिन सर्वान्यन सबंधी. वामनुगगमूचकम् । 'माम्' इति मन्त्रपदमुचकाम् । - ·शान्तिनाथचरित्र- यथा श्रुतस्येह निपीततत्कथा- म्तथाऽद्रियन्ते न बुधाः सुधामपि । मुघाभुजां जन्म न तन्मनःप्रियं भवंद भव यत्र न तत्कथाप्रथा ॥३॥ यदीयपादाम्बुजभक्तिनिर्भरात प्रभावतम्तुल्यतया प्रभावतः । नलः मितच्छत्रित कातिमण्डलः क्षमापतिः प्राप यशःप्रशस्यताम् ॥२॥ द्विधापि धर्मानुगतिमहीपति- दृढावधः शशव पप मेवधिः । क्रमण चक्री विजय दिशां जिनः स राशिगमीन्महमां महाबलः ॥५॥ रमः कथा यस्य सुधारधारिणी कृता सकृत् कृन्तति दुष्कृतं नृणाम् । मूर्यम्य । २ "धों यमांपमापुगयम्वभावाचारधन्वसु । सन्मोइत्यहिमादी न्यायोपनिषदारपि ॥" ३ अवधिः अवधज्ञानम् । ४ महः उन्मवः, उज्ज्वल, "उबलम्नु विकासिनि शृङ्गार विशदे दी है।

·प्रथमः सर्गः। हिमाद्रिजाता लहरी नभस्वतः क्षमातले तापमिवागता खतः॥६॥ अमुष्य संसेवनया नयाश्रयाद् नलः स भूजानिरभृद् गुणाद्भुतः । रयात् समुत्तीर्य दुरोदरादराद् दुरापदं चन्द्र इव ग्रहोदिताम् ॥७॥ म वर्णनीयस्तत एव लक्षण- विचक्षणः मंप्रति संनिधानतः । सुवर्णदण्डै कमितानपत्रिन- प्रभावकीत्यार्जनचित्तचित्रितः ॥८॥ रमाद्दशास्योऽप्यदमीयमेवने- वनेः प्रभुर्भास्वरकान्तिभास्करः। बभूव भूवल्लभदेवजित्वर- ज्वलत्यतापावलिकात्तिमण्डलः ॥९॥ पवित्रमत्रातनुने जगद् युगे- भिषा विधानबहुधा स्मृता विभोः । १महणजाताम् । २ अद्यापि लोके स्मरणीयः।

·१ शान्तिनाचचरित्र- अरिष्टशान्तेनलिनीशपेशल- धुनेः मंतजोऽनुभवेन संगतेः ॥१०॥ बहुश्रुनानां वदनादनाश्रवैः श्रुता रसक्षालनयेव यत्कथा । ददाति साच्चैःश्रवसो नियोजना- जननिर्मपादिबुधक्रियां शुचिम् ॥११॥ समाधुरीका न कटुः श्रुतावपि निशामनाद् याऽऽन्तरकश्मलापहा । कथं न सा मद्विरमाविलामपि न शोधयन्नाथकथा यथास्थिता?॥१२॥ ययाऽव्यया भव्यनृणां शुचीकृतं स्मृतेर्मनो भावनया जगदगुरोः । इयं विशेपात् प्रतिभां कथं न मे स्वसेविनीमेव पवित्रयिष्यति ? ॥१३॥ अधीतिबोधाचरणप्रचारणैः १ अन्यत्र माधवऽलग्नमनाभिः सावधारित्यर्थः । २ उचैः- भवाः अश्वः, उत्कर्णता च । ३ विबुधाः देवाः, पगिडनाश्च । ४"निशमनं निशामनं निरीक्षणश्रवणयाः इत्यने ।

·प्रथमः सर्गः। ५ श्रुताम्बुधि नगभीरनीरवान् । प्रभुर्विहारेण चतुर्दिगन्तरे विमोहपकं कुरुते स्म दृरतः ॥१४॥ नयेप्वधीत्याचरणानयेन स दशाश्चतस्रः प्रणयन्नुपाधिभिः । रमाधिकवाद द्विगुणत्वमादधे चतुर्दशासन्नत एव तत्प्रभाः ॥१५॥ स नपधीभावमुपेत्य भृभुजां ब्रजस्य रम हृदि तद्गुणस्पृशि । चतुर्दशत्वं कृतवान् कुतः स्वयं निजात्मनाऽनन्तविबोधने धिकः॥१६॥ प्रभामयीं स्वीयपुरी तथान्तनोत् १ समनयेषु पड़र्शनम्पेषु द्वादशन्वं रमाधिकन्चे १४ । २ निपधा हि नगरी कौशलदंशाश्रिता, कौशलो हि देशः सर्वेषु मुख्यः, अयोध्याभिनन्यान् , नेन नपधीभावं श्रीऋषभदेवभाव- मित्यर्थः । “निषधम्नु कठिन पर्वनेश्वर देशनद्राजोधापि" इत्यनेकार्थः। ३कीमार गज्य चक्रिभाव तीर्थकरत्वं च प्रत्येक पञ्चविशतिसहस्रवर्षभागाश्चतुर्दशति ।

·शान्तिनाथचरित्र- पुरा जिनोऽर्हत्स्वपि पूर्वचक्रभृत् । जनो न यस्यामितिगीरदः पदं न वेद्मि विद्यासु चतुर्दशस्वयम् ॥१७॥ अमुध्य विद्या रसनायनर्तकी भविष्यतीत्येव विमर्शपूर्वकम् । विधिः पुरे तानुदपादि सजनान प्रबोधशुद्धाम्बुधिजानमज्जनान् ॥१८॥ पुरन्दरस्यापि पुरा पुरा मखी त्रयीव नीताऽङ्गगुणेन विस्तग्म् । संसहिताऽप्याटिकवृत्तिमोदया पुरी स्वशाखावहुलदिजाश्रया ॥१९॥ चतुर्दशत्वं दधती शुभाश्रम- स्तथैव वर्णेः ककुंभोजनागमैः। अगाहताष्टादशतामपीप्सया १ पदं-खलमधिकारं वा। ससंहिता-वेदपाठः, पक्षं लो. कानां परस्परं सांगत्यं च ।३ आह्निकम् अधिकारविशंपः, वृत्तिः प्रतिदिनमाजीविका तया सोदया-उदयवती। ४ शाखावेद शाखा वृक्षशाता च । ५ द्विजाः पक्षिणः, विमाघ । ६ चतुर्भिः। ७पमिः। . .

·मधमः सर्गः। पृथग्देशाशाजनरङ्गसंगमैः ॥२०॥ अनेकवस्तुप्रचयपस्तुतैः म्ववास्तवैः प्राज्ञजनस्य मंस्तवैः । पुरी मुरीणां रमणीयतां ययो नवयहीपपृथग्जयश्रियाम् ॥२१॥ दिगीशवृन्दांशविनिर्गशिता जनस्य मर्वम्य मुशिक्षया पिता । पितामहम्तचतुगननश्रिया प्रशाम्ति यां शान्तिविभाः पिता पुर्गम ।। विवंचन वा वचनवनथवा दिशां स कामप्रमगवगधिनीम् । प्रवृनिमाधाय धिया नयाश्रयां स्ववाधिगांधिप्रभुनां दधधिपः ॥२३॥ प्रतिप्रभाताध्ययननवः म्नव- जिनेन्द्रप्रजाजनन महात्मवैः। १ पटम्यान ददिशां गणनान प्राश्रमाः ४ यः ४ एव १। २ नच्छन्दन शिक्षा तत्र निपुणं मुम्बम् , पश्यं विधिः। ३ विश्वसेनः।

·शान्तिनापचरित्रे- बमार शास्त्राणि दृशं द्वयाधिका- मतुल्यकुल्याचरणेः पुगेजनः ॥२४॥ त्रिधा सभामं-गतमम्नि हस्तिना- पुरं पुरन्ध्रीजनविश्वग्नम् । देशं दवे गाधिकृनामिहावमन् निजत्रिनेत्रावतात्वचाधिकाम् ॥२५॥ पर्दश्चतमिः सुकृत स्थिरीकृते पर विशङ्कापि न कोऽपि तामयात् । सबिमा भवने वनऽपि वा दिवाना दवनतः सभावनः ॥२६॥ जनन यना विषयप्रयोजन गुगंया कुन्यंबलोचिनाचारः, पवे कुल्या नदी नदाचरणः शा खाणां पावित्र्य सामत्य च नमाचरणकथनान "तीर्थ शाम्त्र पृगयशंगवनाग्यां " इत्यने । २ त्रिधा-प्रभास-नार्थ गन-पानं विनाग प्रमा-बालका नया संगनं मंत्री यम्य: पमा तंजः नन मगनं सहितन। दयं दृष्टिं सम्यक्त्वं वा। ४ विम्वगंदेच. प्रमिता पर्गनां पं. गांभी-भाले कृतां= धापिताम। ५ विशिष्टा. प्रवालगन्नं या । ६ देय-जिन ननः, काहानी या समावन माया प्रय: रक्षकः, भावनया स. हिनश्च. भारत भवनपनिनिः सहिनावा।

·प्रथमः सर्गः। कृतेऽमुना के न तपः प्रदिरे । प्रपन्नमासन्नवने सभावने- बनेपानामयता यनात्मना ॥२७॥ पिनाकिवनाकिविनायकाति- स्तपोवने तप्यति योगिनां गणः । भुवं यदेकाहि कनिष्ठया स्पृश- न्नुपादिशन्न दिशः प्रवेशनम् ॥२८॥ तदीय॑यवादयमत्र धार्मिक विमृश्य मन्ये बहुमन्युना ज्वलन् । फलेन हीनां म्वत एव पित्सया दधावधर्माऽपि कृशस्तपस्विनाम् ॥२९॥ यदम्य यात्रामु बलोडनं रजः प्रजाबजे ध्वान्तभिये भविष्यति । इनीव वधा विदध मणीमया- अनालयांम्नत्र नृपम्य पश्यतः ॥३०॥ प्रपाजलदानम्थानं नः इन्दिग-लन्मार्यत्र। २“नम्बिनी पुनर्मामी कटुगहिगिका.प च' इत्यनेकार्थः, "नपी नापस दाने" इत्यपि। ३ अम्य-लोकम्य, योगिगणस्य रामो या। ४ "यात्रोत्सव गती वृनी" इत्यनकार्थः ।

·१० शान्तिनाथचरित्रे- पुरोऽप्यमुष्या नृपतेः प्रयाण म्फुन्यतापानलधूममजिम । रजश्चलद्वाजिखुराहतं द्विपां पुरस्तदाब्यातुमिव स्थितं मुखे ॥३१॥ पुरथिर्मियार्थिजनाय दित्मभि- रदापि नारं क्रमवृद्धर्वाचिभिः । तदेव गत्वा पतितं सुधाम्बुधी 'विधी ग्रहानन्तरगौचकर्मणे ॥३२॥ यशः स्वरूपाददमीयनागर- प्रदानजन्यं कृतविश्रमं दिवि । जगदभ्रमात् तत्कमचारजं रजो दधाति पङ्कीभवदङ्कनां विधा ॥३३॥ स्फुग्डनुनिस्वनतहनाशुग- प्रवर्षणे मिपतयशम्तरुः । सपल्लवश्चित्रमिदं न किन्तु तद् १ अर्थिभिः धनिभिः। २"हरेः पदादेवधुनीयने धुना" इति वा पाठान्तरम्।

·मधमः सर्गः। ११ रिपुस्तदोपल्लवलक्षवानभूत् ॥३४॥ अहर्निशं दातुरनन्तरोदक- प्रगल्भवृष्टिव्ययितस्य मङ्गरे । नृणां मनस्तापविभावमारभृत् स धूमभूमी कृपणानने स्थिरः ॥३५॥ अदापुरः मापबहुप्रतापजे- दिवाकरः प्रादुरभूत कगकरः । निजम्य तेजःशिखिनः पाशताः पर रुविभ्रंशमिहाभिलेमिरे ॥३॥ दिपन्मनःकाननदाहमाहमी प्रतापवह्निः प्रममार भृपतेः। नदीययवात्र विशिष्य भृतले वितेनुग्ङ्गामिवाऽयशः परे ॥३७॥ अनल्पदग्धारिपुगनलोबलः प्रतापरोचिनिचयर्भुवः पतिः। १मापदां लवा: लशाः तयां लतः। २ "मागेऽजीकृते युद्ध क्रियाकार विषापदाः । सगरंतु फले शम्याः" इत्यने । ३शिखिना बहयः।

·१२ शान्तिनाथचरित्र- रराज राजन्यसमाजमध्यगः स विश्वसेनः स्वरमेन तत्पुरे ॥३८॥ द्विधा क्षमापस्य चिरस्य तापनी निजप्रतापर्वलयं बलहुवः। स्वतः परित्यज्य गताः कचिदने वनेचराभाः क्षितिपा द्विधारयः ॥३९॥ क विश्वसेनस्य विनश्यदापदः पदं सुराज्यस्य सुरासुरार्चितम् । प्रदक्षिणीकृत्य जयाय-सृष्टया यशश्रिया लम्भि यतो जगत्त्रयम्॥४०॥ क कोशिकस्य प्रभुताऽसुराद्भिया निमेपभाजो क्षिसहस्रसंगमे । अतोऽत्र राजाऽनुपमस्त्रिविष्टपे रराज नौरोजनयासराजघः ॥४१॥ १ तमा भृः, पश्नं तिनिता। तिनि भुवं क्षयं च पान्ति रक्षन्ति । ३ प्रायः लाभः। ४ नितरां राजनये प्रास्तं इति नीरा- जनयामः, स चासो राजघश्चः यद्वा, निर्गती राजनयोऽत्र तम् मस्यति तिपति स तथा ।

·प्रथमः सर्गः। १३ निवारितास्तेन महीतलेऽखिले- ऽप्यनीतयो नीतिकरेण भूभुजा । कुतो भवेत्नदिपये प्यदृष्टव- द्भयं नु दृष्टं परिशिष्टमप्यतः ॥४२॥ द्विधा क्षमायाः प्रतिपायिना जने निरीतिभावं गमितेऽतिवृष्टयः । जहुन ताः स्विन्नवपुर्जलच्छलाद भयद्भुतदिडनृपमंगमं श्रमान् ॥४३॥ विनाशनं नाशनमेव केवलं कुशामनं वा न पुनः कुशासनम् । न तत्य जुनूनमनन्यविश्रमा अमी श्रमाम्नम्य नृपस्य विधिपः ॥४४॥ हृदि भ्रमा नो भुवि विभ्रमाः श्रवः- पुटेपटुत्वं न ना-चनि-ग्रहाः । वभूवुरन्यनिमिरण माजनाः १ दृष्टं म्व-परचमाजं भयं कुनम्नम्य देश भयेन ? अष्टं वहि- तोयादर्भयम् । २कुम्भूमिः। ३ ध्वनिग्रहा शब्दप्रहणानि क- पटुन्यं न स्युः, पक्षं अध्वनिमा निग्रहाः बन्धा जाता।

·शान्तिनापचरित्र- प्रतीपभृपालमृगीदृशं दृशः ॥४५॥ सितांशुवर्णैर्वयति स्म तद्गुणै- यशोऽम्बरं त्वम्बरभागवामम । तीयजाब्यक्षतये महाशितुः प्रतापवहिं विधिना विधिय॑धात् ॥४॥ नृपेण देशे धृतमृत्रमंचये- महामियम्नः महकृतरी बहुम् । खदास्तुरीयं चपला मितांशुक- प्रभाविशपं जनयांबभूव तम् ॥१७॥ विपक्षपक्षम्य पतद्भिरंशुकैः पलायिती केवलगात्रपालनात् । दिशां गणस्याऽऽवरणं रणाङ्गणे बभूव भूवल्लभरागशालिनः ॥१८॥ शशाक कर्तुं नृपकेतुवायुभि- स्त्रुटद्भिरेवाहितमूत्रजालकैः । इतस्ततो नो चरणाद् रणान्तराद् १ चपला इयं तुरी. यद्वा तुरीयं चतुर्थ युगम् । २ पलायि. तिम्नाशतत्र । ३वनपर्वतादि दुर्ग यावत्पश्यतः।

·प्रथमः सर्गः। यशःपटं तहटचातुरी तुरी ॥४९॥ प्रतीपभूपैरिव किं ततो मिया विरुद्धताऽन्यविषयैय॑षेध्यत । तदर्तवोऽन्योन्यगुणानुगुण्यतः मुखाय भूभृदिपये बभूविरे ॥५०॥ मिथः मुरमुरे भयातुर- बिडधागा भत्तनामिना। मणीगणच्छायमिहानपऽयदो विगंचन चकपद दिवि द्युनः ॥५॥ बलानुपको ग्यचलानुगगवान कृतानुकम्पान्ननुकम्पशामनः । अमित्राजन्मित्रजिदाजगा म य- लमत्प्रमावायलमत्प्रभाववान् ॥५२॥ शिनीश्वरोऽप्यक्षितिभृद्धन जन- १ यशःपटं तं नो शशाक इति समन्वयः। २ विषयः= शब्दकपरमादिकैः । ३ नहा ऋतवः । ४ अलमार आचरन्ती अलसन्ती विपि शनगि रशी बिग प्रमा कान्तिस्तम्या भवनं रक्षणं अवः तद्वान् . यद्वा 'उनलमप्रमायवान 'इति पाठेभनल: अग्निः । ५ धने तथा जन न भयभृन-धन जन पूर्ण इत्यर्थः।

·शान्तिनाथचरित्रे- अनेन मुक्तोऽपि जनेन महिनः । अमुक्तशगापि म मुक्तधीरधी- विचा दृक चाग्गप्यवर्तन ॥५३॥ तदोजसम्नद्यशमः स्थिताविमौ जगत्कृतागृह्य नियोजितो हरी । मुग़मुरेशो नदमारभावतः ममीग्नुन्नी दिवि वा गो भुवि ॥५४॥ विधिः परं भूमिभृतः कृना मया वृथति चित्त कुरुते यदा तदा । तदीयमाराश्रितविश्वमेनया नयेन नित्यं वियते स भूपतिः ॥५॥ यदाऽरुणस्तापयते तिदारुण- स्तलं भुवम्तत्र विधिः स्मृतावविः । तनानि भानोः पग्विपतिवाद निवन्धनं तन्महमाईहमाऽवशी॥५६॥ भृशं यशःस्पर्धितया तथाऽख्यया १ मुक्तं द्विधा पाणियन्त्राभ्याम् । २ तस्य रामस्नेजसा ।

·प्रथमः सर्गः। १७ प्यधिकुधाऽऽकृष्टभरूपरूप्यकः। रुरुत्सुरुच्छृङ्खलया करोत्ययं तदा विधिः कुण्डलनं विधोरपि ॥१७॥ अयं दरिद्रा भवितेति वैधसी क्रियां परामृश्य विशिष्य जापतः । विधेः प्रमत्त्या स्ववदान्यताकृते नृपः मदार्थी भविनत्यलीलिग्वन् ॥५०॥ करात् करेऽथं निदधन्नृपार्थिना- लिपि ललाटर्थिजनस्य जापनीम् । वदत् मुधीयोप्यवधीर्य तन्मति दृढीचकार बमतं म्वतन्त्रधीः ॥५९॥ अलीकवृत्तम्नदलीकवृनितां नृपार्थिनामक्षरमननम्ततः । मृषा न चल्पितकल्पपादपः १प्राकृटा भरूपानक्षत्ररूपा रुप्यका येन । २अर्थिनारूपा या लिपिस्तां ललाट जाननी यः सुधीः कथयन् नम्य मतिमव- गणय्यः कश्चिद् वक्ति-वैधमी लिपिनलाट'। नदशुद्धम् , करंण कर द्रव्यं दीयते, कर पव विधिलेख इति भावः ।

·१८ शान्तिनाथचरित्र- म धातुधार्यार्थविपर्ययादिव ॥६॥ भवन मंमारपदं ममाश्रये कदापि मंमाग्वतां विदरतः । कृनः क्षिनीशति धनीवनापकः प्रणीय दाग्द्यिदरिद्रतां नरः । ६१॥ विभज्य मरुन यदर्थमात् कृतो मया रयाद दिग्विजयान्तरायकृन् । इतीव विज्ञप्य विधी महोदधौ निमजयामाम 'गिरिगिरि दिवः॥२॥ कलांइतः प्रागपि मतुकतुना न सिन्धुरुत्मर्गजलव्ययममः । १ 'अर्थणि यात्रायां' अत्र याच्आर्थः, पन्ने अर्थः द्रव्यं, धा. नुधायांऽर्थः यात्रा, नविपर्यय अयाचकः। धातुना रूप्यकादिना धार्य करणीयः अर्थभ्य याच्याम्पस्य विपर्ययः, व्यापारऽर्थवि. पर्ययः । यहा 'अयं दरिद्रो भविता' इत्यत्र न भविता' इति वि. पर्ययः, भूधातांस्तुचि नतत्पुरुषः । २ शं-मुखं सारस्य धनस्य पदं खानं दुरं न भवेत् । ३ यद्वा नल इव नलः, लुमोपमा, नला. राजन्य पूर्व भावान । ४ गिरिः नृपः "गिरिः पूज्येऽविजि कन्दुकं शैले गिरीयके गीर्णावपि" इत्यनेकार्थः । . .

·प्रथमः सर्गः। १६ कृतो निवासाय महीस्पृशामतो व्यशोषयत् तं वडवामिना नृपः ॥६॥ न चौर्यचर्यापहृताभिधानतः. पुराणवृत्ती न दरिद्रमुद्रणा। अमानि तत्तन निजायशायुगं भ्रुवोदयम्य व्यपदेशलेशतः ॥६॥ यशःप्रतापानुगपुष्पदन्तयो- मार्जितनापहृतं न दुस्तमः। नदेव मेन नृपतिः स्वदुर्यो हिफालबद्धाश्चिकुगः शिरस्थितम् ॥६५॥ अजम्रमभ्याममुपयुषा मम कलत्रग्नेन मुदाचिगया। यथेच्छयामों विषयोपभोगन- श्चिराय राज्यं विदधे भुजोजमा॥६६॥ नियोगिनी न्यस्य धुरं भुवः प्रभु- मुंदैव देवः कविना बुधन च । १ दुस्तमःरारूपम्।

·शान्तिनापपरि- यथागमं भावनया नयानयं पुपोप सर्वत्र पवित्रचेतसा ॥६॥ निरन्तरं स्निग्धतरान्तरात्मना तया रमण्याऽनुभवन् मुखं रतेः । दधौ पटीयान् ममयं नयनयं रसेन केलिं कलहंमवद् मघौ ॥१८॥ ददद् धनं म्वष्टमयं महाशयः स्वयं कलाकेलिरसालयीभवन् । स्त्रिया चकारापरपद्मया समं दिनेश्वरश्रीरुदयं दिन दिने ॥६९॥ अधोविधानान कमलप्रवालयोः फणागणैः स्मृदुतेर्भुवं वहन् । अहस्यतेलापतिना सुभोगिना- मशेषशेषः खलुः सैप शेषराइ ॥७॥ प्रसादमापाद्य सुवर्णवाससां १ जयान् । २ कोमलफणामि भारवहनादयं भोगीन्द्रोम, किन्तु सकलभोगिनां शेषः अनुचर इत्ययं राजा महस्यत । ३ पृथ्वीपतिना। ४भशेषस्य समप्रस्य शेषः ।

·प्रथमः सर्गः। २१ शिरस्सु दानादांखलक्षमाभुजाम् । नतैः पुनस्तैर्वसुधां प्रसाधयन् स्वयं स रेमे विषयेषु तन्मयः ॥७१॥ सतीषु सत्यार्थयशस्वती स्वतः शचीव रूपादचिरा गुणाङ्गणम् । पुग्दमूर्ध्व भवितेति वैधता कलत्ररत्नं विदधेऽम्य तुष्टये ॥७२॥ सतीषु रत्नं तदशेपलक्षणे- विचक्षणः संस्तुतमस्ति यत्पदोः। पुरा मणीवेश्म सुरीशिरोम्त्वतः पदं किमस्याङ्कितमूवखया ॥७३॥ जंगजयन्तेन च कोशमक्षयं समं दधानंन बिडोजमा मैमा । अलम्भि शोभा भुवि भूभुजा मुने- १यपदाः पदं-यानं मणीवश्म, 'चकार ' अध्याहागन । सुरोगां शिरः अस्तु, अत एवास्य पदम्याडिनं शोभा भूषा ऊर्ध्व- रंखया 'मस्ति' इति शेपः। अनम-अनिम एकार्थम । २ अगद-विश्वं तथा कांशम् अक्षयं दधानेन । कथं, जयन्तेन पुत्रंण समम् । ३ तुल्या।

·शान्तिनापचरित- मितेऽवतीर्णेऽश्वदिने नभस्यजे ॥७॥ जगज्जयं तेन च कोशमक्षयं प्रणेष्यता स्वप्रगमिन्धुरादिना । मणीगणान्तेन सुरोत्र सूचिनो- चिराच्चिराकुक्षिमपि प्रपन्नवान् । (पाठान्तरम् ) त्रयोदशाहेऽप्यमितेऽथ शुक्रजे प्रणीतवान् शैशवशेषवानयम् । म लब्धजन्मा सकले कुलेन्तुले- ऽप्यरिटशान्ति भुवि शान्तिमंज्ञया॥७॥ कृताभिषकोऽपि सुरेः सुराचले प्रणीतवान् शैशवशेषवानयम् । भुजे भुवो भारमहस्य भूभुजः । क्रमेण विश्राममुखे गतश्रमः॥ (पाठान्तरम्) १ भाद्रपदासितसतम्याम् अवतीर्णः। २ ज्येष्ठामितत्रयो- दश्यां जातः। ३ भरिएशान्तिं प्रणीतवान् । ४ उपयुक्तनां शैशवं शैशवशेषः प्रतिबाल्यवान् “शेषः सीरिण्युपयुक्तंतरेऽपि च " इत्यनेकार्थः । काव्यान्तरे शैशवशेषम् अव्यकयौवनम् ।

·मयमः सर्गः। २३ प्रपद्य विद्या अनधातवानांप दधत् कुलीनाः मकलाः कलाः प्रभुः। सखा रतीशस्य ऋतुर्यथा वनं विवेश पित्राहृदयाजमात्मजः ॥७॥ विभोः स्वभावेन विभाविभावमा प्रमृत्वर दुम्तममा विजित्वर । विपक्षपक्षमत्वरया यया वनं वपुम्नथाऽऽलिङ्गदथाम्य योवनम ॥७॥ अधारि पदापु, नदहिणा घृणा ततः श्रियाः स्थानापश्रमोश्यतः । खयं तदीयश्रियमव विभ्रता न्यवारिवागिम्थतिजाध्यमप्यदः ॥१८॥ श्रिया कग्ग्राहविधीग्वाश्रयन 'अतः कारणान. धियाः म्यानेन यः परिश्रमः बदः, न्य वारिनिषिद्धः । वयं बम्मिन.वार्गिनिजाड्यंचाग्मिध्य स्थित्या जइन्वं वा-अथवा ग्मिध्य स्थिताप जडत्वं न्यान. अपि भदः न्यवारि, भगवघरगंग वागिनिजाइयं नामृत ३ श्रिया जन्म्या मह कर ग्राहविधग्वि. श्रीप करे गृहीना: करण गजमागधयन गृाना वा । .

·२४ शान्तिनाथचरित्रे- क्व नेच्छयच्छायलवोऽपि पल्लवे ? वनेचरे गजवधूजना यतो ह्यमूर्यदर्शी न पदं परं भजे ॥७९॥ करेऽनुरागादिव नतुरंतु कि जडेस्थिरा श्रीः बलु पद्ममंगमम् । तदाम्यदास्यऽपि गतोऽधिकााग्नां न नैजनालीकमृदब्ज एवं मः॥८॥ महीयमाऽमा विधिनाऽधिना कृतः प्रभो,ग्वाम्भोरहमाम्यधिन्मया । शरप्रयवापि तदाकृतो प्रभु- न शाग्दः पार्वणशर्वरीश्वरः ॥८॥ १ नम्य भगवतः शयस्य-करम्य च्छायाः, छायावाहुल्ये क्रीवत्वमेकवचनं च.शयच्छाय: नस्य लवः पल्लवे कपाश्रयेन् , यतः पल्लवं वनचरे राजकरगृहीतस्त्रियाः पदं स्थानं न म्यादिति भावः । २ नम्य-प्रभाः। ३ नत्रव पट्टे जानं यन्नाली विस. प्रमनं पुष्णानीदशः सम्प्रसिद्धः अजः पद्मःः यः नेपु नेषु जनंषु अलीकम्=प्रमन्यं पुष्णानि स कथमधिकारी स्यान् ? नवत्यर्थः । ४ शग्धर्ष यापन प्रयन्नेन कुनः महना आधिना तथापि तदारुनी न प्रभुः समर्थः ।

·प्रथमः सर्गः। २५ किमस्य लोम्नां कपटेन कोटिभि. बिधापि 'गौणे गणनां व्यपाद विधिः। परे त्वमस्येयदशैव तजिने भवेदसम्ययदशा स्वभावतः ॥८॥ नभस्तले किं फलके खगार्चिषां विधिन लेखाभिरजीगणद् गुणान् । गुणंतराभावपरा विरजिरे ग्रहन्छलाद बिन्दव एव केवलम् ॥३॥ जिनम्य न म्विन्नवपुर्न म्विन्नता परप्विति प्रत्ययनाय निर्मलाः । न रामकृपौघमिषाजगत्कृता जलाड़ितास्तऽवयवाः कृताम्ततः ॥८॥ मुखेऽम्य नालीकविमा प्रतिष्ठिता- १ गाणे गुणभर मप्रधान सामान्य बहि। २ परे मुल्ये गुणभरे मंख्या न । ३ म्वभावतः जिने मंण्यं युद्ध नद्यांग्या दशा न । ४ गुगनगापः । ५ जन्लेन आदिना न कृताः, बंद सनि मलाश्रयान् । ६ नाली कमलं, पक्ष सत्यभा, नसाशन- कारण समासः।

·शान्तिनाचचरित्र- यद्वये वा चरणदयपि च । ध्रुवेण लोम्नामिव मूलकतवात् कृनाश्च किं दृषणशून्यबिन्दवः ॥८५॥ अमुष्य दाामग्दुिर्गलुण्टन चमचरेनोपशमाः ममाश्रिताः । प्रभावभारग्रहण यगाग्रह सुवर्णचन्द्रानिभासुरे पुरे ॥८६॥ भुजद्रयी भागवनी वी यया ध्रुवं गृहीतार्गलदीर्घपीनता। न्यपधि तस्मिन विषये भयागमः प्रजासु दुर्नीनिगृहे ममागमः ॥७॥ पुरं रिपूणां च कुरङ्गमंगतं कृतं भंटर्भागवनम्रमजनम् । उर:श्रिया तत्र च गांपुरम्फुर- १ पक्षे प्राशयय-निश्चयव्यवहारमपं. चरणद्वये प्राम- हात्रतरूपे । २ प्रभावलेजोऽम्य ग्रहणे, यहा. प्रभागिपी, मभं- प्रदीनि यन् भारंपरिसमूहस्तग्रहणे ।

·मधमः सर्गः। कपाटताधायि विभोरसंगतम् ॥१८॥ प्रजासु वात्सल्यपरेऽपि शल्यवद् द्विषां सपत्राकृतिकारके जिने । प्रतापविम्तदुर स्थितोऽदहत् कपाटदुर्धपतिःप्रमारिता ॥८९॥ खकेलिलेशम्मितनिन्दितेन्दुनः पुनर्नु चन्द्रेण मुम्बम्य मौहृदम् । समिद्धतारामचिहेतुनाऽर्हन- म्ततः म भाले धवपुः शशी स्थितः ॥१०॥ विधी श्रियाऽहंददनम्य मित्रता निजांशहतर्जितपद्ममंपदः । विचार्य तद्योगवलान् कुशेशयं नदालिमालाजटिलं वन थिरम् ॥९॥ निशीन्दुरहंद्रदन म्निमोहद- म्तथा दिवाजं न मदा ममंगतम् । १ असगनं-रिपुन्वं यथा म्यानथा। २'कृतः म्वभालेन समोऽर्थनः शशी' इति वा वाठः।३'भस्ति इत्यव्ययं सद्भाव। ४संगत-साहद-मिन्त्रना।

·शान्तिनापचरित- अतद्वयीजित्वरसुन्दरान्तरे न साम्यधीः कापि सतां ततः परे ॥१२॥ न चाहतोऽनुत्तरवामिनः सुरा विधातुमङ्गुष्ठमपि क्षमाः क्रमात् । असंशयस्तेन मनःशयोऽस्ति मे न तन्मुखन्य प्रतिमा चराचरे ॥९॥ सरोरुहं तस्य दृशैव तर्जितं जले निमजदु बहुलजया जयात् । नतः स्फुरत्पद्मपदं तेदश्चितं वृतं न जेनाननमंश्रयश्रिया ॥१४॥ जडवरूपा जैडजातजन्मना जिताः स्मितेनैव विधोरपि श्रियः। निजाननेन श्रुतिशालिनाऽमुना मनाग्न माम्यं द्विजराजि राजते॥१५॥ मुखे सुधांशी च वरे सरोरुहे कलातुला स्याद् दिजराजयोगतः। १ प्रशस्तम् । २ 'जडजातजन्मना' इति करणतृतीया। ३ द्विजगजाः दन्ताः, पक्षे सुधांशुद्धिजराज एव, तृतीयपने रिज. राजः कलहंसः।

·मयमः सर्गः। २९ अतः परं भव्यमहो महीयसी सुवृत्तबोधोदयपल्लवप्रभा ॥१६॥ दिवा विवोवाद यदिवानिशोदयात् त्रयेऽप्ययं स्याद् व्यतिरेकनाश्रयः। ततोऽन्वयादा व्यतिरेकतः खत- स्तदाननम्योपमितौ दरिद्रता ॥९॥ अयुक्तमुक्तं यदिवा तुगतुरा- शयाऽशया पूर्वविपश्चितामतः । समुद्रमारस्य धियान्त्र येन सा तदाननस्योपमिनो दरिद्रता ॥ (पाठान्नग्म) १सुषु वृनयोधानांचग्गज्ञानानां उदयां येध्य रिशाः पक्षवापदलशाम्नेगं प्रभा=बुद्धिः, सुष्प वृनः वर्नुलः, बोधः- प्रकाशस्तंन उदय पनववन प्रभा चन्द्रपले, एवं सगम्हपि पल्लवानां प्रभा । २ मुम्बपक्षे अनिशम उदयः भनिशादयः तस्मान् । ३ भेदकार गम् । “तुग-संभ्रमनन मानुग य मा. शयनदाशा-अभिलापलया। ५ मुदो रसस्तस्य भारः प्रापिस्ते- न सहितम्य १ समुद्रमारं धनं पुत्रत्वान् २ मुद्रा संकोचस्तस्य शाररागमनं यस्मान् तेन युनस्य ३।

·शान्तिनापपरि- ईशः प्रकाशात् सरसस्वभावतः प्रपन्नसत्मौरभतस्रयी सदृक् । ततो न काचिद् विदुषां प्रभाजुषां तदाननस्योपमितौ दरिद्रता ॥ (पुनः पाठान्तरम् ) खबालभारस्य तदुत्तमाङ्गजै- विधित्सतः साम्यमसम्यगाशयात् । पराङ्मुखत्वाद् धवलीभवन्मुख- क्रियां चमर्यादिशति त्रपावशात् ॥१८॥ खबालभारस्य तदुत्तमाङ्गजः १. रशः प्रकाशादिविशंपणत्रयंण मुग्वं चन्द्रः पनं च तुल्यम् : मुम्ब राष्टं दृशः सम्यक्त्वस्य १ चन्द्रं दृष्टं रशः नत्रम्य २ कमले नत्रस्य म्वरूपप्रकटनात् ३ । मुख नवरसव्याख्यातः, चन्द्रे मज- लम्बमावान् . पद्म सरसः जडागम्य । २ "कमल मुम्बे च सौरभं सांगन्ध्यं स्पष्टम् । चन्द्रपक्षऽमावास्यां सूर्यम्य कान्तिश्चन्द्रण प्रपन्ना, इति सूरस्य इयं साग, सा चासो भा च सौग्भा, प्रपत्रा सती सौरभा येन तद्भावस्तथा। ३ गजा स्खशिशुवर्गस्य तथा पौरलोकस्य उत्तमा ये पुत्राः तः समं रमणे कांधवारणं चके नागराणां पक्षं पुज्यन्, न तु वशिशुपक्षं चके। नागराणां पने इति नागरतः "व्याश्रये तसुः' (सि० हे०७।२।१) इति सूण, "देवा अर्जुनतोऽभवन् " इतिवन् । बुध्यत इति दुष्= पानं बुद्धिर्वा, न विद्यते बुध यत्र तस्मात्, कोपविशेषणम् । पासवर्गसबा।

·प्रथमः सर्गः। ३१ समं परिक्रीडयतोर्बुधः क्रुधः। प्रशान्तिकृनागरतः खसाक्षिकं दधौ स राज्यं रुचिरं चिरं नयैः ॥१९॥ उपादिशातिभरं स्फुटं भेटैः समं चमर्यव तुलाभिलाषिणः । नृप प्रशान्ते पितरि स्वयं जिन- श्वकार राज्यं कतिचित्ममाःक्रमात् ॥१०॥ अथाप्रयत्नांदिनचक्रग्न- न्नृपाधिरहन्त्र हयश्वलनिति । अनागस शंमति बालचापलं परं पगकृत्य दिगां जयी भव ॥१०॥ श्रियांवला नाम चलाचला इमा भ्रमान ताः म्यभृतः कचिन्मताः । इतीव वाहः किमिवाह भूभृतं पुनः पुनः पुन्छविलालनच्छलात ॥१०२॥ १ मटैः सम भुलामिलाषिणों वैश्यस्य स्फुट नीतिमामुपा- विशन् । २ चमराः सन्त्यस्य चमरी नृपः। ३ नीतिप्रवर्तनाय ।

·शान्तिनापचरित्र- महीभृतम्तस्य च मन्मथश्रिया विभूपिनस्य स्खपुरा विनिर्गमे । मृगेक्षणानां स्वगवाक्षपक्षतः कटाक्षलक्षाः प्रकटीवभूविरे ॥१०॥ दृशानिमपण पदास्पृशा पदा निजम्य चित्तस्य च नं प्रतीच्छया । विलामिनीनां हृदये रतिः स्वतः स्फुटीबभूवादभुतरूपसंपदा ॥१०॥ पुरस्सरागा इव तत्पुरस्मरा रमाः ममा दिग्बलयात् समागमन् । द्विधा नृपे तत्र जगत्त्रयीमुवां मनोरमाङ्गे विर्षमायुधाश्रये ॥११५॥ अनङ्गभावादनिमेपदर्शना- १ अनिमेषेण-निमेषाभावेन । २ पदं खानं न स्पृशनि पदा- स्पृक् तेन, पदा-पाइन । ३ जगत्रयजातार्थानां रमाः श्रियः । "विषमायुधाः, स्मगेऽपि । ५ अनजावदलितभावादन व्योम सिद्धोपा " भनझं खे चित्तेऽनस्तु मन्मथे" इत्यनेकाथः । मनभावे सर्वतोमुख्यभावे "महं मन्त्रिकगात्रयोः । उपसर्जन- भूते स्यादभ्युपायप्रतीकयोः" इत्यनेकार्थः ।

·प्रथमः सर्गः । ३३ दय कलाकोलिमयाशय भजन । दिधाऽप्यतस्तत्ममये रसाश्रये नतध्रुवां मन्मथविभ्रमोऽभवत् ॥१०६॥ निमीलनभ्रंशजुपा दृशा भृशं मुरीगणे पश्यति संगताङ्गना। पृथक् ममालक्ष्यत तत्क्षगे चलैः कटाक्षमाक्षेनिशांणिताचलः ॥१०७॥ अनन्यमाधारणरूपसंपदं निपाय तं यस्त्रिदशीभिजिनः । मनोऽनुरागः म फलंग्रहामवन भुवि-थिनि चातुरधुदीधरन ॥१०८॥ पुरावतारादिदिन मुगङ्गना वतेकरहतारमात्मवे नवे । अमूम्नमभ्यामभा विवृण्वन- निमपभावपि न ताः श्रमं गताः ॥१०॥ १ मन्मथन्य विनमा यम्माद यम्मिन वामः, अयं जिनः स्त्रीणां मन्मविभ्रमाभन्। २ भुवि-पृथिव्यां चानुग्धुरिम्नानुर्यमुग्ध पक्ष भुविसम्वर्ग, प्रानुग्धुरि दुःम्बधुरि । ३ ·३४ शान्तिनाचचरित्र- वशी जिनाऽपि स्ववशीभवेदयं चलेक्षणत्वादितिधीरिवावशी। निनिन्द चित्ते स्वसुरावतारतां निमेषनिःस्वैरधुनापि लोचनैः ॥११०॥ अदस्नदाकर्णि फलान्यजीवित द्वयं श्रुतेः मांप्रतमीक्षितर्दृशोः । वियुक्तिनम्नप्यति तत्त्वगिन्द्रियं निनिन्दुग्वं भुजगाङ्गना निजम् ॥११॥ पुगन्तरस्थायिमृगक्षणास्तदा दृशाईयं नस्तदवीक्षि चाफलम् । श्रुतिप्रशंमां नु शशंमुराशयात् शयालुभावपि हितालिशालिनि ॥११२॥ निशम्य देवं वनपावनोद्यतं प्रमोदते द्वेधफलस्पृशा दृशा। इति स्म चक्षुःश्रवसा प्रियाऽनले स्मरस्वरूपे हृदयेऽधिदीपिते ॥११॥ १हिता हितकारिका या प्रालयः सत्यः तामिः शोममाने। २ दर्शन-श्रवणस्पे।

·विलोकयन्तीभिग्जस्रभावना. पुरस्मरं सर्वपदे स्मरोपमम् । न विस्मरत्वं समनीयत कचिद् मनस्विनीभिदृढरागिचतसा ॥११॥ प्रमृत्वरे रेणुभरे वधूगणो बलादमुन्नत्रनिमीलनेष्वपि । न्यवेशयतमि मा म्पृशन् रजो. जोऽयमनं निधिवप्रियाशयात् ॥११५।। लभेत चतः किल वेक्रियक्रियां प्रियां वरं स्यात् ममयेध्यमाशयः । अलम्भि मयाभिग्मुष्य दर्शन पुनः पुनः संगमनऽप्यमंशयः ॥११६॥ भवंद भवम्यानुभवः मुरात्मक- स्तदा वरं नत्तुपवन मानुपम् । यतो महाशस्य यशस्यदर्शने १'मा म्पृशन् ' इनि शत्रन्नम्। अयं अनजः कामः एन रजःमा स्पृशन इति, भन्योऽप्यनजः चितामोधार्यते महस्सा शाया।

·३६ शान्तिनाचचरित्र- न विमलेशोऽपि निमेषनिर्मितः ॥११७॥ न का निशि स्वप्नगतं ददर्श तं वशा रमात् तदधृवभावनावशात् । न का पुनः मंगमनान्मनस्तया प्रपञ्चमंचारिकया मखीकृता : ॥११॥ शिरो धुनाना मधुनाऽधुनाऽशना- जगाद गोत्रस्वलिते च का न तम् । उपायनं का न चकार कार्यधो. रधीरतामृन्न पुरः मुरप्रभोः? ॥१९॥ मनोवलान् का शवलापि नामिलन रहस्थिताहनिशतदशंवदा । तदात्मताध्यानधवा रते च का प्रियाऽभवद नामनकर्मणा प्रिये ?॥१२०॥ श्रुतेऽथ दृष्टेऽपि पुराङ्गनां यदा स्मरस्ततापातिशयेन निष्कृपः । १ देवाने दौफनं देवप्रसत्याप्ययं मिलति चेद् वरमित्या- शयः । २ एतद्ध्याने रतौ नानासनकर गेन इष्टा भर्नाभूत् ।

·प्रथमः सर्गः। तदा तदासक्तधिया च का ह्यध- श्वकार वा न वमनोभवाडयम : ॥१२॥ श्रियाऽस्य योग्याऽडमिति स्वमीक्षितं मदार्पणाद् दर्पणधारिणी करे। अतादृशाङ्गाप्निदृशा कृशाशया शयालुतायामपि निद्रया जहे ॥१२२॥ खयं विलंपाय च यक्षकर्दमः करे तमालाक्य सुरु ग्या धृतः । स दुर्दमानन्यजदाहमाहमा- दुवाह दुःखादिव हव्यवाहताम् ॥१२३॥ मनोभवन्मानवशन मानवी- नवीभवन्त्याऽप्यनदहनाधिया। विहाय भमांमपर्पया कया हताशयावाङ्मुम्बनाऽभ्यनायि ना?॥१२४॥ कृतेऽप्युपाय शनशाऽपंगाकया यदा बभूवे न कदाचिदकया। १धिकारं न चकार, काममुपानमन । २हताम्भमा माशा मनोऽभिलायो यस्यालया। ३ सांचमया।

·३ तदा गृहीतव्यतिरेकशङ्कया न दर्पणः श्वासमलीमसः कृतः ॥१२॥ गच्छाधीश्वरहीरहीरविजया- माय निकाये धियां भृत्यः श्रीविजयप्रभाख्यसुगुरोः श्रीमत्तपाख्ये गणे। शिष्यः प्राज्ञमणः कृपादिविजय- स्याशांस्यमानाप्रणी- श्चके वाचकनाममेघविजयः शस्यां समस्यामिमाम् ॥१२६।। इति श्रीनषधीयमहाकाव्यसमस्यायां महोपाध्यायश्रीमेघविजयगणि- परितायां प्रथम: सर्गः संपूर्णः ॥ श्रीः ।। - नैषधीयचरिते प्रथमसर्गे १लोकः।२ माशायमानाः- शिष्याः।

·॥ अथ द्वितीयः सर्गः यथोह्यमानः खलु भोगभाजिना स्थेन विष्णुः प्रभविष्णुनेजमा । नथाऽधिगजः म रराज राजभिः समं वजन गजपथं यथच्छया ॥१॥ दिशोऽपि तयधनिनाभिगर्जयन् प्रमद्य वैगनि जम्य पत्तनम् । यियामुग्मग्बाजिगजिभि- जंगाम चक्रानुगमावनाधिपः ॥२॥ अथाजगामाभिमुखः स्वमीमनि नृपापि भीमः किल कुण्डिनेशिता । विदर्भजाया मैदनम्नथा मना- रथं प्रजायाः मह गजभिर्विदन ॥३॥ १ किंभूनोऽधिगजः प्रभविष्णुनेजमा उह्यमानः, किं० भागः रसादिभिभुज्यते स्म तेन । २ मार्गेण । ३ मइयति हपनि मदनः।

·शान्तिनाचचरि- गजाश्वशृङ्गारणया सतोरणं पुरं ममन्तादमम विभूषणः । अमो ममाम्यं लघुना महीभृता- नलावरुडं वयमेव वशितः ||४|| सदगभृत्प्रत्ययितं पुग तदा दि-बृद्धिकृन-तद्धिनवन्-मुमंगतम् । पदं स्वीपलंघुना प्यमा महा- नलावडं वयमेव बेशिनः ॥ (पाठान्तरम् । नृपऽनुरूप निजरूपमंपदा जिन प्रयाणाभिमुख दिशां जये। धागग्त्र नलनि. महात्मयं नदधिकागत् : नगवरुई या "नरः कृष्ण जनेऽपि वा ' इति कांशः । रुक्मिणीवर कृष्णन रहम। पले अङ्गमंजाकाग्प्रित्यया जाताऽस्मिमिति प्रत्यायनम नहादिहिनादारभ्य वृद्धकृन्. तडितपक्ष मादिवृद्धिकन। हिनयन्ना मित्र जनाम्नः ममंगनं-मिलिनम् । ४ पद-स्थानम । ५ लघुना वयना, प.. लघुना प्रत्यनाणादिना। ६ महान् यः नलः पर्यनादिना विषमस्थानं तन वैएिन.रिशंन इत्यपि, 'नलो गति कपी नडे पितृदेव ननं न स्यात् पने" इत्यने- । लावा छवः रद्ध गंधस्ताभ्यां यर्जिन लोपप्रत्ययवाघर- हित वा । लावणेन व्याप्तं पदम् । ७ पक्षं युवापत्यप्रत्ययेन । .

·द्वितीयः सर्गः । पुरस्सरीभूय पुरन्दरः स्वयं जयं चकारास्य परे पराजयम् ॥५॥ नरेशवर्गः स्वयमव ढाकनं दिदश तस्मिन् बहुशः श्रुनि गते । स्वविक्रमादद्भुतचक्रचङ्कमात् पुरः पुगेऽभ्ययुपि तत्पदं पदे ॥६॥ अनेकशः क्षमापकनीग्नीकिनी- पतिः परप्रीतिमतीमढवान् । विशिष्य मा भीमनग्न्द्रनन्दिनी प्रियाऽम्य जज्ञ रतिवद् मनोभुवः ॥७॥ महवनेत्रम्य शचीव मान्नत- म्तनी हिमांशांग्वि राहिणी प्रिया । नथा दधे पञ्चमचक्रिणाहना- मनोमवाज्ञवशंवदं मनः ॥८॥ उपामनामन्य पितुः स्म रज्यते . परं-शत्रौ । . दधं-पुशंष, धारयति म्म था। नीर्थक- ग्पों अमनाभव-प्रकामम-प्रकायम. पानाहानं तम्यकम् अद्वितीयं वशंवदन्थिरं. नतो विशेषणममामः । ४ विश्वसेनाद् दंषान् क्रमागतामुपासनां पशिनुः एत्य रज्यत स्म।

·१२ क्रमागतामष्टमकृत् परेशितुः। स मागधं देवमनुस्मरन् वशी वशीचकागम्बिलपूर्वमण्डलम् ॥९॥ प्रभाममेत्या प्यमुना व्यधीयन दिन दिन मात्रमापु बन्दिनाम् । मुम्बाद निशान्त वग्दामधानिने हिशोरवश्यं बलु वश्यकर्मणे ||१०| तटं दधानां निकटं म मैन्धवं धवः क्षितः मायनया धनार्जनः । पठत्म तेषु प्रतिभूपतीनलं जिगाय दगपु पुरस्मरप्वतः ॥११॥ उपत्यकास्थायिनृपालिमद्धता कृताधिमेनानिरणा प्रणाशभाक । वने गतापीशहयागमं भयान विनिद्ररोमाऽजनि शृण्वनी नलम् ॥१२॥ १ मा उपामना ! २ श्रने ३ नयाई गर्दिशोदक्षिणापश्चि. मयोः ४वश्यकार्याय । ५ कृतः मनान्याम अधि रण. मंग्रामो यया मा। ६वने नलं नृगविशेष, गिरनलं नालं वागता-प्राधि. तत्यर्थः।

·द्वितीयः सर्गः। कथाप्रसङ्गेषु मिथः सखीमुखा- चिकीर्षुरस्यैव पुनः प्रसन्नताम् । नता सतापा जनतापि नीवृता मुपायनस्थापनया स्थिता स्थले ॥१३॥ धने जने वा कृतरांघने भटे- स्तृणेऽपि तन्व्या नलनामनि श्रुते । घनपि च स्थातुमधारया रयात् तया तदादेशदशा प्यघीयत ॥१४॥ पराक्रमाचक्रभृतः परा क्रमाद् भटालिरामन्नतरा दिधापि या । द्रुतं विधूयाऽन्यदभृयताऽनया नगस्थया काप्युदरे दरादरः ॥१५॥ महाहवः क्वापि भेटेः कृताहवः ममापतत् त्रम्यति तत्र शात्रवे । गिरों स्थितं तत्पजया जयाहते मुदा तदाकर्णनमजकर्णया ॥१६॥ १ मित्ररूपा जनना तम्या मुबान् । २ अग्वंग-भपान् । ३ नपरस्पगहानः। ४जयं विना।

·शान्तिनापपरि- स्मरात पैरामारनिमेषलोचनाद् वरं तमिश्राधनि लब्धवानयम् । शकादिकम्लेच्छ जनः कृताश्रयं सुनिर्भयं साधयति स्म तंत्रयम् ॥१७॥ पथस्तमिश्रान्तरमीयुषः पते ! 'बिमि तद्भिन्नमुदाहाति मा । वदन्त्यभीः स्त्रीमणिमण्डलविषा- ऽयनं समुदयात्य कृतव चक्रिणा ॥१८॥ सरिदद्वय वार्धकिनाऽऽद्यपद्यया वलं समुत्ताग्यता नृपाज्ञया। जनन यूनः स्तुवना तदाम्पद सुम्वः कृताध्या हि गतागतोद्यताम् ॥१९॥ ततोऽवतीर्यादभुनचक्रवान्धवा विनिर्गतोऽन्दादिव चक्रवान्धवः । १म्मगन-स्मरणान् । २ पगलोः पगः प्रकृष्टा असर:= प्राणा अर्थात् बलं यस्य । ३ अनिमेषलोचनाद् देवान् । ४ तमि. श्राया गुहाया मार्गे । ५ खण्डत्रयम् । ६ तस्माद् मार्गावर विभमि । अयन-मार्गम् । प्रकाश्य ।

·द्वितीयः सर्गः। स्फुरद्रुचिम्लेच्छजनप्रमाधने निदर्शनं नैषधमभ्यषेचयत् ॥२०॥ नलस्य पृष्टा निषधागता गुण न नृपेण दुर्गम्थरिपार्विनिग्रहे। चर्निशम्याडम्य पर शरण्यनां प्रपंदिरऽरण्यदशाविमोचनात् ॥२१॥ विधाय चेपान्तरमम्य विक्रमाद मिपेण दृताह जवान्दचारणाः । यगः पठन्तः परदेशमयम- गमन्मनः मपंगणा इवाग्यः ॥२२॥ कृनाजयः केपि पगजयं ययु- मयं प्रपद्याद्रिमयुनिगमयम् । नियतकानि थामथानया- बहुर्मुहुग्ने मुमुहुर्भयादपि ॥२३॥ निनगं दर्शनं यम्य महा किमार्यम्थमित्यर्थः । निर धानगरी कीशनगं, नम्या गं धीऋषभदेववगजं नृपम् । ३ नृपेण नेपयन निश्यानगगतः माथे पवागताः मेव काः नल. न्यमानादिनल बातम्घ गुणान् पृथाः ‘कथमर प्रवेनिर्गमी स्थानाम ? इनि; नवर्गः श्रन्या परं शग्गयनां प्रदि।

·१६ शान्तिनापचरित्र- भयेन भमेऽपि हये रथे पथे स्थिते विचक्रेज्वनिपे निपातिते । रमेन मनापतिनाग्मेिनया चिगय नम्थे विमनायमानया ॥२४॥ चमूपति पनिगजमंनिधेः प्रमाधयन् म्लेच्छपुगणि नद्धनः । धनं लली. तत्पजयाऽपमानया चिराय तम्थ विमनायमानया ॥ (पाठान्नरम्) प्रियं प्रियां च त्रिजगनयिधियो नरो म्वरूपेण शचीपुरन्दरौ । ददर्श चक्री, नभमाऽवतीर्य तो कृताञ्जली भूमिभुजं प्रणेमतुः ॥२५॥ विनिन्यतुस्तावृषमाद्रिमीश्वरं लिखाधिलीलागृहभित्ति कावपि । १कावपि स्त्रीपुसौ ईश्वरं चक्रिणं अषभकूटं निन्यनुः प-पुनः, तं-चक्रिणम् इति उचतुः: इतीति किं, हे तिनीश ! स्वनाम अधिभित्ति लिख । २'कावपि इति चक्रिया नोपला. हिती शचीन्द्रौ। . ।

·द्वितीयः सर्गः। स्वनाम मंमाधितभारतक्षितिः क्षिनीश ! वाचेत्युचितं तमूचतुः ॥२६॥ स विश्वमनात्मजशान्तिचक्रिभृत् ममाजगामात्र जयेन भारते । इति स्म सा कामवंग्ण लेखितं जिनेगनामाभिननाम देवता ॥२७॥ कृताहंदर्चाविधिनाधिनायकः थितोऽष्टम म्पष्टतयाटमङ्गलः । हरेः म्म तत्राभ्युदयन्महामहा- उनलम्य च वम्य च मख्यमीक्षते ॥२८॥ मनाग्थन वपतीकृतं नलं वनाहिदुर्गस्थितमारुमन्मुकः। ममुत्सुकः पञ्चमचक्रभृत पुन: बगाचलेऽभ्यागमनेच्छयाऽचलत् ॥२९॥ पुरश्चलचारुचपतंश्चमू- १ हरेः इन्द्रस्य । २ अभ्युदयत्तेजमा यः। ३ मनसा अम्बपतिः म्बपतिः कृतः बपनीकनम्नं नल-स्थानविशेषम् । विचते खाममात्मा पनियस्य स प्रखपतिः।

·१८ शान्तिनाथचरित्र- । निशि क मा न वपती म्म पश्यति । नलस्थितारिमनिरोधनाद वन- ग्रहज्वरोधपतिवन्धनक्रियाम ॥३०॥ परेः कृता या नलगताकृनि- धनर्जनः मेव च दुर्गनाकृतिः । अष्टमप्यर्थमदृष्यभवा- दवाप्य मनापतिना व्यवीयन ॥३१॥ नलोदयम्याप्यनलोदयादभू- दभूतपूर्वा स्थिनिगमनेजमा । भवेदवथ्यमहो ! क्षिनी न यां कगनि सुनिजनदशनातिचिम ॥३२॥ निमीलितादक्षियुगाच्च निद्रया नलान प्रणष्टारिवधूजनेन मः। अवीथिनोपि क्षितिगायिनेक्षितः मरादिवोनेः कग्वालवालकः ॥३३॥ १ निद्रा निमानिनाद नत्रयुगादीतिरः । • म्मरण स्मध्यानं ततः । ३ पं. करंण याला. केशाम्नंग चालकः फन्दान् कचग्रहनत्परः।

·४९ द्वितीयः सर्गः । परासुताप्तावपि नायकेऽभवदु हृदोऽपि बाह्यन्द्रियमौनमुद्रितात् । सविभ्रमा चक्रिणि वैरिणो वधूः स्मरेऽतिविस्मेग्दशाप्यथादभुता ॥३४॥ छलस्खलत्पाद-प-योगतो वने- नलादपि प्रामभयो भयोज्झितः । अदर्शि मंगोप्य कदाप्यवीक्षितः प्रमीलया वा-धनलीलया निजः ॥३५॥ अभून सुरक्षगना रिपुत्रियो १मृनन्यप्राप्ती । २ म्मर जाग्रहशा। ३ छलन म्बलन स चामी पाईपु-पर्यन्तपर्वनपु पयमं गतः। नलः स्वस्थानम. अनला वा नतः प्राप्तभयः । प्रीतिनः प्रविमृष्टः । यहा प्रयाँ निणानि अन्तिन-प्रजापानम्नम्मान नम्य वा। प्रमीलया निद्रया । संगोप्य कदापि निजः प्रदर्शि निजःनि शेषः । निजः पुरुषः मगोत्रः स्वप्नं दृष्टः, यद्वा अधनन्वं न दृष्ट इनि भावः । वाधनलीलया-दुःम्बलीलया: अधनलीलया-दरिद्रभावन रामः मनया लीलया बडा वा दरिद्रः कृतः। कांडशः निजः. छोन म्बलम्पाट यथा म्यानथा पयम जलाय जल या गनः । भयादीप्त्या उझिनः व्यकः । ४ 'मुस्का' इन्युगादी नथा- प्यत्र संपवलान मुगङ्गा' इति लोकोक्तिः। सुरक्षाभूम्यन्तर- मार्गस्तदर्शनता, पक्षे रणदर्शनम् ।

·५० शान्तिनामचरित्रे- द्विषश्च सिंहासनभूः क्षमाभृतः। साहिता येव भुवश्चिरोदयी रहस्यमस्याः स महन्महीपतिः ॥३६॥ अहो ! अहाभिर्महिमा हिमागमे प्रपद्यते द्योतिभिरन्वहं यथा । तथा महोभिर्गरिमारिमारणाद् रणादवाप्यम्य समं खमेनया ॥३७॥ गृहोन्मुखी भूरिदिनेबियासती- मभिप्रपेदे प्रति तां स्मगर्दिताम् । नृपोऽनुकम्पां चलनेतिगौरवात् ततो गिरेः प्रापदुपत्यका काम् ॥३०॥ खगांचलेऽप्याविरभूच्चलाचला प्रजा प्रजारक्षणवार्तयार्तिभृत् । तपतपूर्तावपि मेदसा भराद् न लेभिरे स्थूलनरा हि के व्यथाम् ? ॥३९॥ १ सिंहासनं भूर्गहा । २ क्षमाभृतः पर्वतस्य राहो वा। ३ गृहस्मरणेन पीडिताम् । ४ त्यामेव त्यकाम्, पशब्दस्थ कप्रन्यये रूपम्।

·द्वितीयः सर्गः। १ दरादरादाश्रितकन्दरान्तरा निरन्तरायस्थितया तया नगे। दिनानि हीनांनि समान्य मान्यमा विभावर्गभिविभगंवावरे ॥ ४ ॥ स्वकान्तिकानिजमौक्तिकस्रज म्वनो गुणं योजयनाऽशुगानुगम् । जिनन कोर्दण्डकरण मानुगं नृपं ममुद्दिश्य गुणा न योजितः? ॥४॥ खगाद्विराज ममरवतान्द्रत श्रयन्तभन्नघटनागुणश्रियम् । पराक्रमः पञ्चमचक्रिणः क्रमा- निवार्य चक्र क्रममेवनान्मुखम् ।।४।। १ अमानिनी मानरहिना या प्रमाया:=प्रमावस्या विभावों गत्रयम्ताभिः समानि-तुल्यानि दिनानि नया-प्रजया विमगं. बभूविरं । २ प्राशुगः बालः, वाया। ३ जिनन कः गुणः सं. धि-विग्रहादिर्न योजितः मानुगं पर्वनराम्यं नृपमुद्दिश्य । ४ दगडः करं यस्य नेन । ५मानुगं-अनुगः मेवः महिनं यथा स्थान तथा । ६ क्रमसंवनं पादसेवा, पदिवा किषोऽनन्त संततिपरम्पराक्रमः)। ।

·५२ शान्तिनाचचरित्र- विगजिराजन्यजनम्य घोरणे- रणरणे दारुणरूपमपंदः। कदाचिदम्या युवधैर्यलोपिनं जयं निशम्याजनि राजनिग्रहः ॥४३॥ नृपः प्रमन्नो हि धनाय माधने- स्तदन्यथाऽयं निधनाय बाधनेः । खगाद्विराजोऽस्य निदेशदेशने नलापिलोकादशृणोद् गुणोत्करम् ॥४॥ तमेव लब्ध्वावमरं ततः स्मर- वरूपभूपाय म्वगाचलेश्वरः । निजाङ्गनापूर्वमपूर्ववस्तुभिः कृताधिकोपाय-नमन्मुदेऽभवत् ॥४५॥ वरैरमुष्याभरणैर्मणीमयः शरीरशोभाजयजातमत्मः। १ खगादिगजः अम्य-चक्रिण इति गुणोत्करमग्मान । २ मामायाम् । ३ नलोपी दृशी या लोकः प्रत्यायिनस्तस्मान् । ननिरूपण 'न' इत्यनेनाव्ययममामः । ४ भूपाय कुनाधि. कोपाय नमन् , पनं कृतं यधिकम उपायनं तेन मदयनि हप्यति यः स कनाधिकोपायनमत्.क्विपिरुपम ।

·५३ द्वितीयः सर्गः। तदा परः कोऽपि युयुत्सयाऽपतद् बलस्य नाशाय ससौप्तिकाशया ॥४६॥ शराशरि व्यक्तगदागदि क्रुधा- ऽऽयुधाऽनुधावद्भटकाटिदारुणः । अमाघशक्त्या निजधैव मूर्तया रणोऽभवद् भूरिभयाय भूभुजाम् ॥४७॥ अनीकिनीनामधिपैरनेकशः म युध्यमानापि निम्मानमः । म्बसनया कोपि विमुक्तमार्गण- स्तया विनिर्जतुमियप नपधम् ॥४८॥ अकारि येन श्रवणातिथिगुणः क्षणं परिचितमहबमार्गणः । विभिद्य मनापतिना शग्रुरः पुर-भदोपे म यमानियाकृतः ॥४॥ मनःप्रमत्त्या विजयः श्रुतो धृतः क्षमाभुजा भीमनृपात्मजालयः। १ भीमनामा यः नृपात्मजागजपुत्रः स एव मातयः स्थानं यस्य सः, विजयविशेषणम् ।

·शान्तिनाचरित्र- प्रदाय तस्मै गजवाजिराजितां यथेच्छया देशभुवं पराजिताम् ॥५०॥ ततः प्रयाणादवतीर्णकन्दरा- प्रपातदेशम्य नृपम्य तत्परम् । तदुच्चधैर्यव्ययमंहितपुणा- रिणा रणोऽभूदरिणाऽसृजाऽरुणः ॥५१॥ क्रमेण मेनापतिनाहुंदाजया बलेन जिग्य मुरमिन्धुनिष्कुटम् । वशीकृतस्तत्र वमानोऽङ्गिना स्मरेण च स्वात्मशरामनाश्रयः ॥५२॥ अमुष्य धीरस्य जयाय साहसी वशीकृतश्चक्रमुचा स चक्रिणा। ततः प्रयाणे गजवाजिराजिभिः १परैः प्रजिताम् । २ भरिया-चरिणा सह रणः, परिणा- चक्रेण, मसजा-मधिल अरुणः-रतः । ३ महिना भूर्तिभृता कन्दर्पण सेन ननः वशीकृतः। ४ स्वं-धनम्, मान्मा-निजः तस्य शराम्मासनानि तेषामाश्रयः-माधारः। पोधनार्पक: देहेन शराणां जलानाम् भासनानि पहमित्यर्थः "शरं जो शरः पुनधिसरं कारडतजनयापि" इत्यनेकार्थः ।

·द्वितीयः सर्गः। समं समादाय समा विभूतिकाः ॥१३॥ बैलाध्वनि देषिबलं दधद् ध्वनि तदा खलु ज्यां विशिखैः सनाथयन् । पुरस्मरीभूय चमूपतिः स्वयं रुगध नपाणदवाणमंचयः ॥५४॥ पुरः स्फुरन् कोऽपि सुरश्च सृजन भयातुगं भैरवफरवारवः । निमजयामाम यशांमि मंशय युयुन्मुग्म्या विविधायुधः क्रुषा ॥५५॥ तदा नदावंशविनाशनाशया पुरन्दरः मुन्दरधीरुदायुधः। यशांमि तेनेऽम्य जयोदयादनु स्मंत्रिलोकोविजयाजिनान्यपि ॥५६॥ अनेन भी घटयिष्यतस्तथा- भ्यमित्तभावादनुगां बलस्य च । १ समासकलाः, विभूतिका विभनीः । २ सैन्यमार्ग। ३ 'रुपाणपाणिः मह मंनयाऽन्धन् इति वा पाठः । “प्राणान पन्तिकारयन्ति प्राणदा पाणास्तेषां संचयः।

·५६ शान्तिनाचचरित्र- अमृद् विलम्बः सुगमिन्धुमेकते कृताष्टमस्यापि जिनस्य चक्रिणः॥५७।। प्रमन्नया म्वःमरिता तनूभृता विधरवन्ध्यच्छतया व्यलामि तत् । विमुद्रपद्माननया सविभ्रम- प्रकाशवहर्शनयाप्ययोद् नृपः ॥५॥ मरालगत्यां-विलमनरङ्गया न गङ्या निर्मितचक्रमझ्या । अभदि तत्तादृगनङ्गमार्गण- मनोऽस्य नारीवपुषाऽपि च प्रभोः ॥५९॥ कृतं मनोभूवशवर्ति कान्तया मराजकोशस्तनहंमकम्पृशा। बलं तया नन् ममभेदि मार्गणे- यदस्य पाप्पैरपि धैर्यकञ्चुकम् ॥६०॥ १'अयोत् इति क्रिया 'यु मिश्रणामिश्रणयोः' । माविला -रागंण कनुषा सत्तामझावा यस्य ईरशारक चित्ताभिप्रायो यस्यास्लया, पने विभि. पक्षिभिर्लसन्तस्तरका यस्यां सा तया । ३ अस्य-प्रमोर्मनः स्त्रीरूपधारिण्या गणयान अमेदि। अस्य बलत्य अर्थाद् भटस्य।

·द्वितीयः सर्गः । ५७ किमन्यदद्यापि यदस्यतापितः शिवो वशीन्द्रः शिवया वशीकृतः । स्मरेण लक्षीकरणऽपि लक्षशो- ऽप्यलक्षधीनाप्यन लक्ष्यतां प्रभुः ॥६१॥ हरियंदामीजलधीहिताश्रयः पितामहा वाग्जिमाश्रयत्यही !। अनङ्गजं तापमुपेत्य, मोऽप्यभू- जिनेश्वऽनङ्गज एव मांगजे ॥२॥ मदङ्गमङ्गं कुलशलशालिनी मितां निजाज्ञां दधतं स्वरूपतः। स्म तनुच्छायतया तमात्मनः परं प्रभुनाक्रमितुं मनांभवः ॥६३॥ प्रमाधितस्मिन् भरने महाभुजा जनापि नानाविषयान् प्रपन्नवान् । मदाग्नामक्तरूचिः मरित्तों निष्कपटमतिः।२न लक्षनां वंध्यनाम प्राप्यन । ३ जलधी हिना वाञ्छिन आश्रयां यस्य। ४ अनमःमपुत्रः बन्थ्य इत्यर्थः । ५ साजे-सपुत्र।

·शान्तिमायचरित- शशाक शङ्क न स लर्नुि नरः ॥६॥ उरोमुवा कुम्भयुगेन जृम्भिनं मनोभुवो दुर्गघिया जिघृक्षतः । चमूपतः माऽरमताद्भवे निशा- ऽप्यतीरभावन मतिः मतीरते ॥६५॥ क्रमात् प्रयाणऽस्य पुरस्मराः पुरां नवोपहारण वयस्कृतन किम् । अधीश्वराः स्वानुगतां गताः स्वयं प्रमाद्य भेजुः सकलास्तमुद्रलम् ॥६६॥ जयादहंपूर्विकया खवाहिनी ससाहसोत्माहतयाऽवगाहिनी । त्रपाः सरिदुर्गमपि प्रतीर्य मा खतः परावृत्त्य ददौ स्वदौर्जने ॥६७॥ खदुर्गभङ्गे भवनेऽवनेर्जने वने विलमे जडता हसत्त्रपा। १चम्पतेः पयस्य सतीरते मतिः भरमत २ अपातया। ३ खतः धनात् = धनं गृहीत्वा प्रपा ददौ दोर्जने दुर्जनसमहे ।

·द्वितीयः सर्गः । भयाद् रिबूणां नृपतेः स्फुरन्महो- उनलस्य तन्वी हृदयं विवेश यत् ॥६॥ अपहुवानन्य जनाय यनिजाः प्रजाः क्वचिच्छेलवनादिषु दिपः । मृगक्षणानामभवच्चला दशा मृगक्षणानामिव भूमिभृद्भयात् ॥६९॥ अजन्यतश्चञ्चलया दधद् रिपो- ग्धीरतामम्य कृतं मनी भुवा । अनाधिपत्यं दिशतीममुं म्वतः खतः स तत्याज मगजराजताम् ॥७० घवे भुवा वा विधवे वधूजने दिषां वियोगादसुखं यदुन्मुखम् । अबोधि तज्जागग्दुःश्वसाक्षिणी १रिपूणां हृदयं जडता विवेश नृपनेयान् । २“अनला. ऽनिले वसुदेव वी वही" इत्यनेकार्थः । ३ नन्दीव नन्धी लुमोपमा । ४ भुवा भूम्या अस्य-किरणः रिपोर्मनः अधीरता दधत् कनम् । किं० भुवा, प्रजन्यतः युद्धान् चञ्चलया। अ भुवं मारिपुः म्वन एव त्याज। ५राजगजवा-ऐश्वर्य तेन सहितां भुवं तलाजन्यर्थः। ।

·আলিফ- तडागभागस्थरथाङगपक्षिणी ॥७॥ समुच्छलद्धाजिरजाभिरञ्जमा नभम्तले संतममाकुल-रिपोः। पुरश्चलचक्ररुचा-सुहृत् कृता निशा च शय्या च शशाङ्ककोमला ॥७२॥ नॅपप्रतापाम्बुजबान्धवोदये- सुहृदधूनामिव वर्धन श्रियाः। १ चक्रवाकी। २ अग्पिा:-मित्रन्य निशा मुहन्-प्रिया कृता पुरश्चलचक्रमचा शिसुन्दरा। रिपा:-द्विषः चक्ररुचा अमुहन-प्राणहरी निशा कृताः शय्या शशानाम् अङ्कः-चिर्स यम्यानीरशी कीमला च "कोमलं मृदुले नोय" । ३ संन्यं चक्र वा। ४ अनमु-अप्राणं हद् येपामीप्रिपूणाम् : मुष्टु हरनीति सुहन्-चौरः। नृपति० चक्रिणः प्रतापमयोदय सनि मित्र. स्त्रीणां भांगादिना निशा प्रियाऽभवत् । प्रतापमूर्यस्य नित्यन्वान् चौरस्त्रीणां न प्रियाऽभवन्. गत्री चार्याधिकारान् चौर्यप्रवृत्त. ग्भावान् । यहा, प्रकारप्रसंगद् असुहन्धूनां गतिः प्रिया नाशनावसरत्वान् । सुहन्मृगीरशामित्वस्त्रीणां रात्रिन प्रिया, प्रतापसूर्यस्यास्तप्रापणशङ्कया इव । वर्धनं छेदनं वृद्धिर्वा । धन- प्राप्ती स्त्रीणामन्तःपुररुपन्वन निशायां कार्यकरणादिना प्रिय. स्वम असयंपश्यत्वात् । पभे धनच्छेदने पनऽपि ययंच्छ प्रमा. भाशद् निशा प्रिया निरलंकारवसनत्वेन न स्यात् । रायानां जीवानाम् महा-चिहतेन सुन्दरा च न खभूमः।

·द्वितीयः सर्गः । १ प्रियाऽभवत् सा-न-सुहृन्मृगीदृशां निशा च शरया च शशाङ्ककोमला ॥ स्मरोपनप्तोऽपि भृशं न स प्रभुः प्रभार्निदेशन विना कदाचन । चम्पनिर्भीमभुवा कनिष्ठया वगीकृतम्तां परिणतुमुनधीः ॥७३॥ नृपम्य सद्भावविदा निदेशतो विदर्भराज ननयामयाचन । रमेन मेनापनिम्प्युदृढवान् निगृढभावामपि तां तदन्तरे ॥४॥ कृपाणतः केचन केपि चक्रतः परेपि नेन्मार्गणवंधमार्गतः । त्य जन्त्यमृन् शर्म च मानिनो वर्ग भुवि म्म मन्येऽम्य ममीपमागते ॥७॥ अयाचितव नयाचिनजया- दुपायनंगगमनापार्यनम् । परिणत न प्रभुः न समर्थः । २ चमपनि पधः । ३ मार्गणा:-बाणाः । ४मार्गम ।

·আনিলয়- कृतः प्रमन्नः स यतो महाशया- स्त्यजन्ति न त्वंकमयाचितवनम् ॥७६॥ मृषा विषादामिनयादयं क्वचिद् नृपाय नूनं नमने स्वतंजमा । तदीयदुर्णीतिनिवारणच्छया रणेच्छया म्बकुधमप्युगादिशत् ॥७७॥ यदा प्रयाणान्तरितापि भीमजा जुगांप निःश्वासतनि वियं गजाम् । मिषण कनाप्यवगम्य तजनाद निनाय तां क्वाप्यवलम्ब्य मंनिधिम्॥७॥ नवाप्यथामन् निधयः म्रियोऽनुगा भुवा निगढा अपि साधनात्पभोः। विलेपनम्याधिकचन्द्र मागता- पणासितास्या इव मुद्रयान्तिकं ॥७९॥ क्वचिच्च दानावसरे विमुद्रणाद् १नवापि नवसंस्था निधय मासन् । २ भूम्यन्तरे । ३ विले. पनमत्र मुठलाय रुनं तब कर्पराधिकपात् । ४ सितायाः- प्रसस्या उन्त्वनाममाः, 'वि बनो' निवडाख्या वा।

·द्वितीय सर्गः । विभेद शङ्खस्य निधेः स धेर्यकम् । मुख तथा भीमभुवाधिचन्द्रता- विभावनाच्चापललाप पाण्डुनाम ॥८॥ शशाक नितानुमय न तलिया प्रियाशयं साम यदा म चाश्रयन् । तदीयकोपम्य जिहीपुत्रतमा तदा चकारानुनयं नंयं विदन ॥८॥ पुरस्थितां तामनुनीय माशय- मयं बभाष यदलीकवजिनाम । क्षितीश्वरः किं क्षितिमीक्षमऽधुना मयि प्रिय विप्रियमादधामि किम् ?||८२॥ ततः प्रियामित्यनुनीय मत्त्वतः ममाधिमाधाय निजात्मनात्मनि । समाज एवालपितासु वैणिक प्रणीतवीणासु रराज राजभिः ॥८॥ १ अधिकस्वर्णभूषणादिप्रकटनान चन्द्रोऽम्बुकाम्ययोः ख, सुधांशी कपूर कम्पिल्ये मंचकंऽपि च" इत्यनकार्थः । २ "पाशातः स्त्रीषु मार्दषम् " इति नीतिम्।

·EY शान्तिनापचरित्र- सधर्मधीः कर्म मशर्मनमणे प्रवर्तयन् मद्यवहारधारणः । न वीतरागः म विनिश्चयात् पुन- मुमूर्छ यत्पञ्चममूर्छनाम्वपि ॥८॥ अवाप मापनपतां म भूपनि- गुरुत्वमन्यत्र नयाय शिक्षयन् । प्रशस्यमुद्दिश्य दयादमक्रम पुरः पुरश्वात्मविबोधनक्षमम् ।।८५॥ दंधार यो वा चरण निकोशलं जिनेन्द्रियाणां धुरि कीतिस्थितिः । देधारयोवाच रणेऽतिकाशलं स मागणीये विषयं श्रर्यन स्वयम् ॥८६॥ पुरः प्रयाणे न्यरुधद् न कोऽप्यमुं यियामुमो बलु हस्तिनापुरम् । १अन्यत्र लांसापत्रपतांशिक्षयन । श्योरण इति कौशल दधार। ३ददान तत्र धारया जलस्य निरन्तरतया उवाच । ४ र शम्दे थुने । ५ अयोध्यामतिकान्तम् । ६ मार्गग्गीय-याच. कसंबधिनि, 'रण' इत्यस्य विशेषणम ७ विषयं-वंशम् । भयन्-भजन् । .

·द्वितीयः सर्गः। असंवोऽसंवरवैरिविक्रमे विना श्रमं भङ्गमुपेयुपि क्रमात् ॥८७॥ अमाधयत् माधनमप्यवाधया स भारतं प्राप्य जयादनारतम् । प्रताप भानावुदयाद्रिमानुनि क्रमण सत्र स्फुटतामुपयुपि ॥८८॥ अलं नलं रांडुमिहामवन्नमी भ्रमीभजन्तो रिपोऽन्य कानने । कचिद् विमृष्टं विपमस्थलांचल जल निदुर्ग स्वत एव दुर्गताः ॥८९|| नयं विनिन्युः प्रचलन्नृणां बलं गुणा विवेकप्रमुखा न चापलम् । ततः सुखायाजनि तन्निवेगनं १पुरःप्रयाणे कोदशं, असंवर="मेनी पाल्यालिसंवगः इनि कापान मंतुरहिन। " शम्बर जलं चित्रे बौद्धवनभेद श- मग दानवान्तर मन्म्यैणगिम्भेिटेषु"। असंवरः प्रबलः वैरि- विक्रमः । २"विना श्रमं नश्यनि नस्य जमा" इति वा पाठः। ३पर्वतादौ स्थानविशेषम् । ४ खनः धनान्, दुर्गना-चरिद्राः। ५वलं गुणा नयनीति निन्युः, न पुनश्चापलं-चपलत्वं निन्युः। ५ ·शान्तिमायचरित्र- स्वमीनि देशेऽपि च तत्पवेशनम् ॥१०॥ नयप्रवादी प्रतियानमानदन पटुः पदव्यां पटहस्तथाईतः । स्मरः सरन्त्यामनिरुद्धमेव यद् विरुद्धतां वारयति स्म संगतो ॥११॥ नृप प्रजायां सपर्नयाव्यया- दनीतिकृद् भीतिमुपैति दुर्जनः । रविच्छविनों किमुलुकमूकनां सृजत्ययं सर्गनिमर्ग ईदृशः ॥१२॥ अनङ्गचिह्नं स विना शशाक नो प्रवक्तुमन्यत् तदनन्यमानसः । यथा भवे भावि तथैव भावना पुरः स्फुरेद् धातुरिहातुरे हदि ॥१३॥ १ स्मर्यते इनि स्मरम्म्लाकैः स्मरणयोग्यः। २सरन्यां- बसम्स्या पदव्यां-एकपदीमार्गविशेपे । ३ अनिरु-चपलं नरं विरुवतां वारयति स्म । ४ मनका यह सिद्धास्तेषां विहंशानं बिना। ५ यथा भाषि-अनागवं वस्तु भवे-संसारे, तथैव भावना भानुर्मास पुरः स्फुरत् ।

·द्वितीयः सर्गः। मलं विरक्तोऽपि न राज्यघूभराद् यदासितुं संमदि यत्नवानपि । नियोगिनोऽपोस्य स योगिनागिनो विनोदहेतून विदधे मंदःमदः ॥९॥ ततः समुत्थाय वने तपस्विना यशम्विनाऽनेन ममं ममामितुम् । क्षणं तदागम विहारकनवा- दभाजि राजापि नदीयमण्डलम् ॥२५॥ तदन्तर दन्तुरिने नमोऽन्तरे शॉश्चलद्भिः कावालचालनेः । निंदशलाभाय नरेशपंगलं निषवितुं दशमियप नैपधः ॥१६॥ अथ श्रिया भमिनमत्स्यलाञ्छनः क्वचिन् परोपद्रुतमण्डलश्रुतेः। म यानहेतुं पटहं स्फुटं दृशा- प्यवीवदद् योविवांधनान्मनाः ॥९॥ १ मुक्न्वा । २ सदसि सीदन्तीति सदासदः तान् ३राशनः तत्र तृतीया।

·शान्तिनापरिष- खतन्त्रमामन्त्रणयाऽप्यमीमिलत् ममं वयस्यैः स्वरहस्यवेदिभिः । चलाचलं भूपवलं क्रुधा ज्वलद् महोज्ज्वलं स्वामिविधेर्विधित्सया ॥९८॥ क्षितीशिता मेन्यपतगिरा गुरुः स्वतेजसे वागरुवद् रिपून दहन् । पुगेपकण्ठं मनं किलेक्षिता न्यवेशयद् वस्त्रकुटीः पटीयसीः ॥१९॥ स्वयं ममारोढुमना निगूढधी- स्तुरङ्गमं निस्मममष्टमङ्गलम् । रयादुपानेतुमहेतुयोगतो दिदेश यानाय निदेशकारिणः ॥१०॥ अमी ततस्तस्य विभूषितं सितं यशोभिरीशस्य दिशोभितः स्थितैः । अतुच्छपुच्छे तदुरःखुरे पुनः सुपर्णकीत्येव च मूर्तया श्रितम् ॥१०॥ उपाददुस्तस्य तुरङ्गपुङ्गवं ·द्वितीयः सर्गः। जवेऽपि मानेऽपि च पौरुषाधिकम् । धरां समुत्सृज्य नभो यियासया निजक्रमेराक्रममाणमुच्चकैः ॥१०॥ हयं सपक्षरुपयांशसंगते- नरेशवस्त्राचलरूपशालिभिः । दिधा विपक्षं किल जेतुमुद्यतं परेऽपि मत्वाऽवमरं परं पुरः ॥१०३॥ उदीतपक्षरिव सादिनि स्थिते तदंशुकस्योभयपार्श्वताबलेः । उपाहरन्नश्वमजनचञ्चलै- रमी विहङ्गः सह यातुमुत्सुकम् ॥१०॥ दिशां जयायोदधुरमाधने माय नवं धनं साधु न बन्धनं पुनः। इतीव रोषादतिशायिपोरुपात खुराश्चलैः क्षोभितमन्दुगेदाम् ॥१०५॥ मथान्तरेणाऽवटुगामिनाऽध्वना. १वीनां पक्षं वैरिणं वा गमनस्पर्धया, यहा विपना बनुकान्त्या । २ जनप्रान्तः।३ अमी-सेवकाः ।

·शान्तिनाचरित- ऽऽशयेन हेपारवमाप्तुमुद्यतम् । अहंकृतिः शुद्धमतेन संगता हिताय लोकरिति मौनमागतम् ॥१०॥ यथा मुखे पृष्ठपदे तथा स्थिति- निशीथिनीनाथमहासहोदरः। करेरितीवाश्रितमुज्ज्वलैरलं निगालभागेप्युरसा समैः समः ॥१०७ महोदयं स्वामिनि कामितं जया- दुपादिशद्भिः परितस्तथोर्ध्वगैः। निगालगाद् देवमणेरिवोत्थितः खगैर्मयूखैरिव सेवितं पुनः ॥१०८॥ प्रभावभारेभविता स भूमिभुक् समारुहन मा सविता सहस्ररुक् । सदावदातेरिति मजुराजिभि- विराजितं कशरकेशरश्मिभिः ॥१.९॥ मजनभूमीतटकुट्टनोगत रजोबजेईरत एव गत्वरैः।

·१ हितीयः सर्गः। विरोधभावाद् मलिनेस्तनुत्विषा विषादयोगादिव नाश्रितं कचित् ॥११०॥ भुवः स्वमातुर्विरहामहः पुन- रुपाम्यमानं चरणेषु रेणुभिः । पतद्भिरेतत्महनं चिकीर्षुभिः पदपणामे हि सतां प्रमन्नता ॥१११॥ सुवर्णपर्याणमीमयोण्डजे- विचित्ररूपेः परितोऽनुवेष्टितम् । ग्यप्रकाध्ययनार्थमागने. म्नदीयताश्याभिधयोऽधिभूधिया ॥११२॥ मपक्षमावान् प्रमर मरेवतां दिदृक्षुभिक्षु रजःकणच्छलात् । पदप्रमत्तः मततं ममन्वितं जनम्य नोभिग्विाणिमाङ्किनैः ॥११३॥ चलाचलप्रोथनया महीभुजे निबोधयन्नं च मुगन्धिबोधने । कृत्रिमपक्षिचित्ररूपैः। २ अधिभू-स्वामी नार्यः तदा ·शान्तिनापरि- चतुष्पदेभ्यः प्रेणयेऽपि चाधिक स्वमश्ववर्गे पुरुषे मुम्बावहम् ॥११४॥ खेरवेक्ष्याश्वगणे गर्भिदः खवेगदर्षानिव वक्तुमुद्यतम् । तदीयशिक्षाविधये वियत्कृत- क्रमं सिसृहुं त्वदमीयमान्यतः ॥११५॥ क सूरसूतानुजधीः क मे प्रभा छुनाथजस्यत्यभिधातुमुल्सुकम् । अलं गिग वेद किलाऽयमाशय महाशयश्चेति विमृश्य मानिनम् ॥११६॥ विजेतुमुच्चैःश्रवसं हयं हर- भयादिवोचैर्धवमुल्लमत्पदम् । १प्रणये मेहे, च-पुनः मुगन्धिमान म्यम्-प्रान्मानम् अधिक राशे शापयन्तम् । २ प्रत्यहं भिन्नभिन्नगतिभेदान । अमीषांगवि. हयानाम् इदम-अदनीयं मान्ध-मूर्खत्वं गतिमन्दतां वा । ४ गरुरः । ५ 'प्रश्वाः मर्यादुत्पन्नाः' इति कविममयः । ६ उचैः- अवसं विजेतुमिव उल्लमत्पदम् उनमन्तौ पदो क्रमौ यस्य तम् । हरेन्द्रस्य मम सगांत्रिणः हयस्य गती मनः मा व्यरा. इसीदिति हनोर्मोनमास्थितम् । मौनमिहसंबरं निवर्तनं शनैश- रत्वमाभितम् इति भयाद् ध्रुवम् ।

·द्वितीयः सर्गः। ७३ न वैमनस्यं घटते सगोत्रिणः खयं हयस्येति च मौनमास्थितम् ॥११७॥ महारथस्याध्वनि चक्रवर्तिनः परः प्रयाणश्रवणाददुद्रुवत् । अमंस्त तत्राशरणः शरण्यता- मेरण्ययोगस्य निशां विशां दिशा ॥११॥ हयं तमारुह्य जयं पुरस्थितं स मन्यमानः प्लेवमानमानसः । परानपेक्षाहहनाद् यशः सितं प्रमोदकामोर्दधियाऽविशद् वनम् ।।११९॥ चमूचराणामनिचारुखेलनैः परस्परप्रेरणवादिमादिनाम् । रदावदातांशुमिषादनीदृशां बभो विभुस्तत् पिबतां यशोऽन्तर ॥१२०॥ १शत्रुः । २ अरण्यवासस्य तथा निशां-रात्रीणां शमयतां पुणे विनराण दिशामार्गेण । ३ लवमान-विस्तीर्यमाणं मानसं मनो यस्य सः। ४ आमोदी-हर्षः परिमलोपा । ५ मनीटांविषां यशः पिता सादिनामन्तरं विभुमी।

·शान्तिनापति- ददर्श तं सादिगणं समीरणे- र्दिधाकृतस्पर्धनवर्धनं प्रभुः। प्रमृत्वरैवाजिबलेश्च सत्वरै- हमन्तमन्तबलमवतां रखेः ॥१२१॥ सिनविषश्चञ्चलतामुपेयुष- स्तुरङ्गरङ्गन्निवहस्य चास्यतः। श्रमान् पतफेनमिषादरेर्यशो- निपातनं मर्दनहेतु मोऽस्मरत् ॥१२२।। विघूनतो वैरियशोऽधुनाऽधुनाद् मिषण पुच्छस्य च केमरस्य च । तदा तदाश्वस्य पदात् पदान्तर- स्पृशः समाश्वस्य जनानयं श्रमात् ॥१२॥ प्रभोर्यशोऽपि प्रममार सर्वतः क्षमातलं वाऽऽप्य नभस्तलं पुनः । १ माश्वस्य पुच्छस्य च-पुनः केसरस्य विधूनमः कम्पिन- स्प मिषेण वैरियशोऽधुनान-चकम्पे, अन्तर्णिगर्थः। किंकवा, पदास्थानात् पदान्तरस्थान जमान् समावस्या भयंबकी। २माप्य-प्राच्या ·द्वितीयः सर्गः। स्फुटं चलच्चामरयुग्मचिह्ननै- बभूव रूपं तदखण्डपिण्डितम् ॥१२४॥ विनोदसिद्धयै म नुनोद सोदरं गरुत्मतः खं पुरतोऽश्वमाशुगम् । मितातपत्रोद्भवदंशुमण्डलै- निहुवानं निजवाजिगजताम् ॥१२५॥ भपि हिजिहाभ्यवहापौरुषे रुपेव धिक्कारकरे गरुत्मति । इयेऽधिरूढश्च वसुन्धराधवः पराजयायव म-दानवदिषः ।।१२६॥ स्फुटीकृता श्रीरमुनेन्द्रधन्वनो मुग्वानुक्तायतवल्गुवलगया । हयेन नन किं न म चक्रभृजिनः महस्रनेत्राकृतिमान भवेदहो ! ॥१२७॥ १"स्वरूपमादेशि नदीयमेव किम इनि वा । २ तम्य बरासः संपूर्णपिगिडनम, प्रतिस्थानमबगहनायोगान् । ३ रुपा व-कोनेव। ४ सदा मर्षदा अनवाः जीर्णाः, नवा वाम चाकी, शनवद्विषः कणस्य पराजयाय-मजाय । १ ·शान्तिमायचरित्र- जिनो मनोभूविषयं स्वरूपतो यमश्वमारुह्य जिगाय विस्मयात् । उपेयिवांसं प्रतिमल्लतां स्य- स्मये जयात्तं मनमः स्मरेन कः ? ॥१२॥ विभुर्दधौ कांचन काञ्चनविषं स्वकीयतन्वाऽद्भुततेजसा पुनः। तदा प्रभां वाहनमस्य तां रय- स्मय जितस्य प्रसभं गरुत्मतः ॥१२९॥ गच्छाधीश्वरहीरहीरविजया- नाये निकाये धियां भृत्यः श्रीविजयप्रभाख्यसुगुगेः श्रीमत्तपाख्ये गणे। शिष्यः प्राज्ञमणेः कृपादिविजय- १ जिनेन मनोभूविषयो जिनः नहि मनसः जयात् तं हयं को न स्मरेत? मनसि भवतीनि मनोमारियो विषयः गोवरस्तं जिगाय पशीव-यावान मनांगोचरस्तं सर्व जिगायेत्यर्थः । २ नैषधीयस्य प्रथमसर्गस्य ६३ श्लोकः ।

·द्वितीयः सर्गः। 39 स्याशास्यमानाप्रणी- श्चके वाचकनाममेघविजयः शस्यां समस्यामिमाम् ॥१३०॥ इति श्रीनपीयमहाकाव्यममस्यायां महोपाध्यायश्रीमेघविजयगणि रिनाया हिनाय. सर्गः संपूणः ॥ श्रीः ।। १भाशास्यन्त इत्याशस्यमानाशिण्याः।

·॥अथ कृतीयः सनः म सिन्धुजं शीतमहामहादर जयन् यशोभिर्विजयौजसा भरैः । पुर-प्रयाणं प्रति हस्तिनापुर चकार कारुण्यधियाऽरुणीभवन् ॥१॥ नृपाधिरोह परिता मनोहरं हान्तमुच्चैःश्रवमः श्रियं हयम् । सकण्टकैस्तैः मुभटैः स्फुटीभव- द्धनाघनच्छायममग्न हस्तिनम् ॥२॥ रिपूरगाणां विषये विपच्छिदे हान्तमुच्चैःश्रवमः श्रियं हयम् । सं-वे-नते-यं तनुमन्तमन्तरा १ सिन्धुज-समुद्रजम्-परावणं शीतमहसः चन्द्रस्य मातरं वशोभिर्जयन् । विजयतजसा अहःसहोदरं सूर्यम् । कथंभू०पुर:- प्रवाणं शीतं शान्तनया शनैः शनैरिति । २ "नृपाधिरोहात् सुम- नोमनोहरं" इति वा । ३ सः-चक्री वै-निधितं नत-नम्रीभूने हयम-मश्वं प्रसादेन प्रतिपादयन्-बदर ययौ-बचान। किं. एवं वनुमन्तं भूर्त अयं शुभमाग्यम् । 'प्रसादात् ' इति "गम्य- बपः-(सि००२।२।७४) इति पशमी, प्रसाद प्रपच ।

·४ बतीयः सर्गः। नृपे प्रसादात् प्रतिपादयन् ययो॥ जयेन दीप्तः स निजाङ्गजन्मना पुनर्जयन्त्या सुरमेनयान्वितः । जिताखिलक्ष्माभृदनल्पलोचन- श्रिया तदैन्द्रया रुरुचे विरोचनः ॥३॥ सहनदेवैः कृनमेवयव यो- ऽश्वरनमामीद् बहुग्नभूपणेः । पटकृतारात्रिकमुन्नशामन- स्तमारुर ह मितिकशामनः । निजा मयूवा इव तणदीधिनि सरित्प्रवाहा इव पाथमां निधिम् । विजिर राजममाजगजयो जयोर्जितात् नै मृनमंगता गताः ॥५॥ निरीक्ष्य केचिचतुराः पुगधिपाः स्फुटारविन्दाकिनगणिपङ्कजम् । स्वतोऽपि विश्वंभरमेव मानमे स्मृतिं दधानाचरणों प्रपेदिरे ॥६॥ पतं-भगवन्तं गताः प्राप्ताः धृतमिस्त्रमावाः । .

·शान्तिमायचरि- पथे चलन्तं यदि वा स्थितं रथे तथेति तस्यैव मनोरथेरिताः । तमश्ववाग जवनाश्वयायिन वने जने वा प्रधने निपेविरे ॥७॥ स्थिते प्रमौ स्थर्यधियश्चलाशये नृपेऽचलायाः प्रभवश्वलाचलाः । परं शयानेऽप्यशयालवोद्भुतात् प्रकाशरूपा मनुजेशमन्वयुः ॥८॥ चलनलंकृत्य महारयं हयं स शक्रवचक्रधरो घराघरान् । प्रकम्पयशेषविशेषभीतये तयेह जजे गजवाजिमेनया ॥५॥ करेण रेणोः स्वशिरस्यहो घृतात् खवाहवाहोचितवंशपेशलः । जगाद सादी गजपालबालक करोत्ययं तत्समलं परालकम् ॥१०॥ १अयं तव करी रेणोः स्वशिरसि धृतात् पराकम्-अन्य- बेणि समसंकुरतेन्मखयुकं तनुत इति चित्रम।

·तृतीयः मर्गः। (पाठान्तरम) कदाप्ययं पट्टगजे रजन् कचित् खवाहवाहोचितवेशपेशलः । सुखासने वा नरवाहने स्थितो द्रुतं ययो चित्तनिलीनकौशलः ।। मृगाक्षिलः ममवेक्ष्ययं चलन वलादतुच्छोच्छलदध्वरेणुभिः । प्रमोदनिस्पन्दतगक्षिपक्ष्माभि- निगद्धमानक्षणमप्यनिक्षणान् ॥११॥ म वन्द्यमानोऽप्यनवद्यधीनृपः कृपाणपाणिः कृपणनिजोजमा। पदं दधानो न मदं मनागयं व्यलोकि लोकनगगलयन लः ॥१२॥ क्षणादथैष क्षणदापनिप्रभः प्रभानुमंधानकरः स्त्रमण्डलेः । १. उन्मवान् । २ यः पौरन पूर्व लन्द्रः व्यलाकि * अयं नः इन्द्रः व्यलोकि 'अयमेवास्ति इन्द्रः नाम्मान परः कोपीन्द्रः' इत्याशयः।

·८२ शान्तिनापरिने- अनीत्यधर्मादिषु हानिकृद् ययौ नरेः परं गीतयशाः सकिंनरैः ॥१३॥ इतस्ततो दिइनगरप्रभञ्जनात् प्रभञ्जनाध्येयजवेन वाजिना। जनान् विमुच्यैव गतं कचिनिशि दिपा विपादेन विपादनेच्छया ॥१४॥ महीभूतातिथ्यकृता प्रवेशितः कृतार्थतामात्मनि जानता कचित् । सहेव ताभिर्जनदृष्टिवृष्टिभिः पुरं पुनाति स्म स चक्रभृजिनः ॥१५॥ स तत्र चित्रण दिनानि कानिचिद व्यतीत्य नीत्याऽनुदिनं नवोत्सवैः । सपोरलाजोपरिवर्पहर्पित बहिः पुरोऽभूत् पुरुहूतपौरुषः ॥१६॥ ततः प्रतीच्छ-प्रहरतिभाषिणी द्विधा विभक्तंव पुरस्मरा चमूः। १ किंनरसहितैर्नरैः। २ द्विपावैरिणा सचिद् गतम् ।

·वतीयः सर्गः। नृपस्य तस्योभयपक्षविस्तृता जगजिघृक्षोरिव दोर्द्वयी बभौ ॥१७॥ वले नृपस्यानुगताग्रगामुके परस्पगल्लामितशल्यपल्लत्रं । पयोधिवले इव दुर्घरे नद- त्रिरेम्वचक्राश्वगजे विरेजतुः ॥१८॥ प्रभोरलं दयितुं निजं वलं बलात्कटाम्नत्र भटा नटा इव । मृषा मृधं सादिवलं कुतूहलाद निवध्य वध्यस्य रिपोर्मियेऽभवन् ॥१९॥ जलस्य दुर्ग ह्यनलम्य मंभवे खलस्य कालाय युधे बले चले। निवेश्य तदारिपदार्थमानने नलस्य नासीग्गत वितग्नुः ॥२०॥ १ नलम्य स्थानविशंगम्य मानने-मुग्वं जलस्य दुर्ग सनि नस्य जलदुर्गम्य वारकं निषेधक पदार्थ नौप्रमुखं निवेश्य बले हे विनरतुः। अनलन्य संभव वह्निमंसर्ग नम्य वहारक पदार्थ जलवाहादिकं निवेश्य व वितरतुःन्तरणं चक्रतुः।

·२४ शान्तिनापचरित्र- प्रयातुमस्माकमियं कियत्पदं भवेत् त्रिलोकीति यशोऽस्य पिण्डितम् । मृगातारागणतारकेतवाद् नभस्यमंख्येयमपीह संख्यजम् ॥२१॥ पवित्रिता श्वेतपयोजमूर्तिभि- धरा तदम्भोधिपि स्थलायताम् । अखण्डाडिण्डीरभरच्छलाद् यशः समूढमित्यूढधियेव भूभुजः ॥२२॥ किमर्कजायाः समलं जलं भवेद हिमाद्रिरूपेऽस्य यशोभरे स्थिरे । इतीव वहिनिजवेगदर्पित- स्तदङ्गजेईङ्गपदा नदाश्रितम् ॥२३॥ यशःस्वरूपैस्तुरगैर्दिशां गणे प्रमृत्वरैः श्वेततः पुरःखुरैः। स्वगातृमंस्थानधिया मुदुर्घरैः १ असंख्येयम-अगगयम्। संख्यजम युद्धजं यशः। २ समूद-समूहभावेन स्थितम् । ३ वा हिमाद्विजानक्षुद्रजल- प्रवाहः। ४ पदान्=मिपात् । पतस्-यमुनाजलम् । ६ खगायक- नरनिवासधिया।

·तृतीयः सर्गः। २५ पयोधिरोधक्षममुद्धतं रजः ॥२४॥ हरेर्यक्क्रामि पदैककेन खं त्रिभिर्धरेत्येव चतुष्पदीफलम् । बभूव पूर्व द्विपदम्तताधिका गतिहरीणामुचिता चतुष्पदैः ॥२५॥ यहा- हरेर्यदक्रामि पदैक केन ख त्रिभिधरत्येवमभृत् त्रिविक्रमः । ततो हरीणामपि रोदर्माक्रमा- चतुष्क्रमत्वं चतुरब्धिलङ्घनान ।। दिशां न मोऽशास्तु न यत्र मंगतिः पर्दश्चतुर्भिः क्रमणेऽपि तम्य नः । परामुम्बीभूय दिशोपरां दिश- मिनि ब्रजन्ताभिममनिर हयाः ॥२६॥ दिवाकरावीयजिगीपयाद्न- १ विष्णोद्धिचरणभाजाऽपि यनिकन्याउनुभंजन्यवन चतुष्पदीफलं जातम् । तत्समयेऽपि दर्शदिनाचतुष्पटकरलम । २ तस्य दिशोऽशस्य क्रमण दिशोऽवकाशाभावात् परावृताः।

·६ शान्तिमायचरित्रे- हयेश्चतुर्दिग्विजयैर्नृपाश्रयैः। त्रपा हरीणामिति ननिताननः प्रपद्यते वारुणदिग्वेहयैः ॥२७॥ गतं पापात्रतया दिगन्तरे महोदयं नः समवेक्ष्य पाक्षिकैः । दिनेश्वराश्वरिति चक्रिमतिभि- यवर्ति तैर्धनभःकृतक्रमैः ॥२८॥ चमूचराम्तम्य नृपम्य मादिनो विनोदिनोऽप्यस्य दिनोदये जयम् । विधाय सर्वत्र विचित्रवादिनो निवेदयामामुरथो रथोद्धताः ॥२९॥ अलंकृताः कंचन राजवाजिनो जिनोक्तिपु श्राडतयेव सैन्धवाः । शनैश्चरन्तश्च-रणेऽतिकौशलाद् धृतास्ययन्त्रा अपि निर्वृतिं दधुः ॥३०॥ १नास्माकं सर्वदिग्जयः, किन्तदयास्तदिग्वयमेव । २ नृपा. श्रयैः हयैः कृत्वा प्रपा । ३ श्राद्धपक्षे मुखवलिकादि, अश्वपक्षे . मुखयन्त्रणम् ।

·तृतीयः सर्गः। निनसुना भूमिभुजापि भक्तये पदे पदे भूयुपदाप्रदायिना। विहारदेशं तमवाप्य मण्डली निवेश्य चक्रीशमकार्यतानुगेः ॥३॥ स्थितस्य तम्यां पुरता निजाङ्जा मनङ्गजाश्चाकरजा महाध्वजाः । उपायनान्यभिरमुष्य भूमिपा अकारयन भरितृङ्गमानपि ॥३२॥ हिपहिग्वास्य विलकिना दिशः पुरेषु दग्धप्वयशोनिवेशनात् । प्रभजनैर्देवयशोग्थायितं प्रभञ्जनेवरिपुगं धुगं बलात् ॥३३॥ यथेष्टदानाम्बुभिरम्बुधिः मरो यशोभिग्वाब्धिरकारि गोप्पदम् । व्यधायि पूर्णा वमनिर्भुवम्नले १ भयंपदा वढीकनम । २ मगडल्याम । ३ अङ्गजाः-पुत्रि. काः। ४ मनङ्गजाभाः महायजाः। ५ एभिवन्तभिः उपायनानि भूमिपा प्रकारयन।

·C शान्तिनावपरित्र- रिपुस्थले वाऽप्यमुना ह्यमातमा ॥३४॥ मुवर्णधारामवलोक्य मार्गणे कृपाणधारां समरे ममार्गणे । इतीव धागमवर्धार्य मण्डली कृता घनश्चापधरैस्तनूहिया ॥३५॥ भुजंगमवक्रगता नृपाद भिया धृतं तलं शून्यपदं विलामिभिः । विहंगमः मा सकला ततश्चल- क्रियाश्रियाऽमण्डि तुरङ्गमः स्थली ॥३६॥ अचीकरचारहयन या भ्रमीः श्रमी मनाग् नेति चमूचरः परम् । न्यवदि यत् ताभिरलाभि तरिणा नरेश ! देशभ्रमिरेव नाश्रयः॥३७॥ १ अमानमान्दात्रिः, प्रमाना-प्रगणिना मा लक्ष्मीर्वा । २ धनुर्धगण मगडलं स्थानविशेषः। ३ चापं धनुः, पने अपां समूह प्रापम । ४ बिलेषु भासने बिलासिनस्तः, पविभिः= पक्षिमिलसन्त इति । ५ चमूचरः भ्रमीशं न अचीवरन् . परं ताभिर्भमीभिः इति न्यवेदयत् : इतीति किम्, नरेश ! तव भरिया भ्रमिव मलामि ।

·वृतीयः सर्गः। बर अयं समारुह्य हयं प्रभामयं निजातपत्रस्य तलस्थलेऽनलः । दिदश नीराजनकर्मणे जनान् महोजसाऽऽविष्करणाय तेजसः ॥३०॥ प्रभोः प्रभावद्धिविधी समादधौ सहायता या मरुनां पतिर्भुवि । भरुतू किमद्यापि न ताः सुशिक्षत सनाऽप्यनालस्यधियानले मुहृत् ॥३९॥ प्रभूतदनैरपि यः कृताहवा- ऽप्यनाश्रवाऽभून् पुरुहृतविक्रमः । तदत्ययः प्रत्ययनः कृताऽमुना वितत्य वान्यामयचक्रचंक्रमान् ॥४०॥ विवश गत्वा म विलामकाननं अनलः महीजमा। अनं म्यतंजमा प्रकटीकरणाय नीगज- नकर्म कार्यन इनि। २मदायना:-मित्रभावा याश्चकार इन्द्रः भुवि-पृथिव्याम । ३ मरुनचायुनांगाधीशप्रमन अनलं-वहाँ सुहद् भन्या प्रभाव समाधन-धायुग्मालमित्रं भन्वाऽरिपुर- दाहादिना माहाय्यं सुशिक्षनं। ४ कनामन्त्रणः। ५ प्राश्रवां वचन खितः, अनाभवन माहाकृन् । ६ संमुखगमनात् ।

·शान्तिनामचरित्र- विहारयुक्तं मुनिराजिराजितम् । तदन्तिके पातककर्मणोऽन्तिके न के चिदानन्दविदस्तदानके ? ॥४॥ स सात्त्विकस्तात्त्विकवर्गमंगत- स्ततः क्षणात् क्षोणिपतिधृतीच्छया । चकार चर्चा श्रमणाश्रमेऽश्रमः स्वसंपदो वैश्रमणः खमंपदाम् ॥४२॥ ततः ममुत्थाय महाशयः शयं निवेशयन् वज्रभृदर्पिन शये। प्रवालगगच्छरितं सुपुप्मया ययो वनं योवनभृत् कृतावनम् ॥४३॥ वयोनिनादैर्जयवादमादधत प्रवालवालव्यजनैः समीरयन् । निशम्य सम्यग् वनमेष पिप्रिये हरिर्धनच्छायमिवार्णसां निधिम् ॥४४॥ १ तेषां पटहे। २"चर्चा म्याधर्ममुद्रायां चिन्नास्थासक. योरपि" इत्यनेकार्थः, कयं मया एषा संपन्नग्धा, किं दत्त्वा, किं तपस्तप्तम् ? इत्यादिका । ३ खं-धनम् ।

·तृतीयः सर्गः। चनान्तपर्यन्तमुपेत्य सस्पूई समेत्य तच्छासनमन्यभूधनः । पटालयाः शिश्रियिरे घटालयान पुरो दधानबहुगन्धसिन्धुरान् ॥१५॥ परेऽप्यथामन्नचराश्वराचराः क्रमेण तस्मिन्नवतीर्णहक्पथे । विशश्रमुस्तच्छिबिर विलम्बिनि भरावतारारवदुष्ट्रमालिनि ॥१६॥ मतङ्गजं वारिनिवारणं दिधा ब्रजन्तमन्तःशिबिरं दिक्षताम् । न्यवर्ति दृष्टिप्रकरः पुगेकमा- मसान्द्रभावाध्वयुपामुपेयुपाम् ॥४७॥ प्रविश्य तननगरे मसाधन- धनरुपादाय यथेष्टवास्तवम् । स्फुटं दिदीपे कटकं भटेजने- १प्राप्य । २ प्रामाम् । ३ भगम्य अवतारण प्राग्वन्नी ये उधाम्नः शोभिने । ४ वारिनिवारणं-सेनें प्रति प्रजन्नम्, पक्ष अरिनिवारणम् ।५ पलायनान् ।

·१२
शान्तिनाथचरित्र-
ग्नुवजहन्धुममाजबन्धुभिः ॥४८॥
ततः प्रसून च फले च मञ्जुले
निवेश्य देश्ये वनपालपुङ्गचे।
नृनाथमभ्येभ्य पटाश्रयान्तरं
विनीयमानत्र चरेमुदो भवन् ॥४९॥
कृतप्रसादो घनमालिनाऽवदत्
स सन्मुखस्थागुलिना जनाधिपः ।
निवेदित पुष्पफलादिवस्तुनि
मुनिश्चलं तिष्ठ मुतुष्टचंतसा ॥५०॥
विदेशजैः पुष्पफलादि सादरं
मनःप्रसादाय विदायलिप्सया ।
निवद्यमानं वनपालपाणिना
प्रपद्य भूपेर्मुमुदे पदे पदे ॥५१॥
विवेकिलोकः कृतकेलिकर्मभि-
विलोक्य लोकंपृणतागुणे स्तुते ।
महाजनश्चारुमभाजनाश्रितो
व्यलोकयत् काननकामनीयकम् ॥५२॥

·तृतीयः सर्गः। फलानि पुष्पाणि च पल्लवे करे ममं समादाय जने परस्परम् । प्रसर्पति प्रीतिमना महामना अमन्यताम्मिन् समये खधन्यताम् ॥५३॥ न याजनिष्टाप्यनयाजनिष्टया घयोतिपानांगतवानवपिते । पुग जने नीतिग्यं पुरा धृता- वयोनिपातोगतवानवेपिते ॥५४॥ नृणां क्रियाम्मिन् शिविरे पुरीप्रिया क्रयादिकाऽभूदधिकाप्यनेकशः। स्थितैः ममादाय महर्षिवार्धका- नुगैजनवस्तु विमिमिये नतः ॥५५॥ यदत्र तन्त्र विषयान्तरागते म्बमजने तथ्यमकार्पुरतमाः। १ प्रान्मनी धन्यताम । २ अनया पुग इयं नीनिधृता । कया, अजनिष्टया परमेश्वरकतमंनापण या नीति पुग नाऽज. निए-न जयं । कम्मिन, ययानि वृह तथा पयः अवस्था नम्या अनिपाना अतिशयम्नेन उद्नंनष्ट वानपिनं यम्मान् तस्मिन् युनि, यहा, मप्रसपान् अवयोनिपादानपातवेपिने।

·शान्तिनापचरित्र- फलैः प्रमनैर्वहुमानमादराद् वन तदातिथ्यमाशक्षि शाखिभिः ॥५६॥ विनिद्रपत्रालिगनालिकैतवाद् ब्रजैरुतापीयन मोमजं नृणाम् । तदप्यभूदुन्मदमंपदेपदे- ऽप्यहाँ महाविभ्रमकारणं घियाम् ॥५०॥ चतुर्दिगन्तेपु जयात् समाधनं मृगाङ्कचूडामणिव जनाजितम् । धनं विरंजे शिविरे चयीकृनं सुगचलम्पर्धनयानयाश्रितम् ॥५॥ प्रभोर्भयाद् वरिकदम्बकं वक धिया गुरुकृत्य विलक्षमानने । दधानमाशासु चरिष्णु दुर्यशः १ विकस्वरपत्र|णिपूर्णा या अलिः-मुग तस्याः कपटान् "अलिः सुगमधुलिहोः इत्यनेकार्थः चन्द्रहासमद्यभ्रमात् सोमज-दुग्धं पीनम् । २ सोमाजानं विशेषण भ्रमकारण स्यान् "शीतकरभरतपस्वीप' इति ज्योतिर्विदः । मृगः भई यस्य मृगाःपक्षमचकी जिनःतंचूडामणौ वरयतीनिक्विपि मृगार- चूडामणिवर्स बासी जिना सेनान्यादिस्तेन भर्जितम् ।

·दतीयः सर्गः। पयोधिरोधः खलु संनिधौ दधौ ॥५९॥ वने चरन सानुचरः पयोरुहां परागभागैरिव पूजितोऽम्बरे। जिनेश्वरः पञ्चमचक्रिपञ्चमः स कौतुकी तत्र ददर्श केतकम् ॥६०॥ वियोगमाजां हृदि कण्टकैः कटुः पटः स्मरायोधनमाधने भटः ।। त्वदीयपत्रं मदनेन दिग्जये निधीयते तार्किकवादिनाउदितः ॥११॥ अलं दलं त्वं युगपजगजये निधीयमे कर्णिशरः म्मग्ण यत् । ततः कृतं तत् करपत्रदारणं वियोगिनां हृद्दलनान् मनान्वितम् ॥६॥ यदा हनिष्यत्यमुना म्मरश्चरन् प्रपद्य वरं किमिति म्मरन् हरः । ततो दुगकर्षनया नंदन्तकृद् १ "पञ्चमी चिरं पर' इत्यनेकार्थः। २ यथा तार्किकवा. दीमादिनः पत्रं निदधानि । ३ 'दलम्' इति तव नाम मन्वितं- यथार्थमित्यर्थः। तस्स स्मरस्य अन्तात् ।

·शान्तिमायचरित्र- न्यवारयन् केतक ! चेतसा त्वकाम् ॥३॥ दधामि पत्रं करपत्रकैतवात् समार्दवत्वेपि जनार्दनोचितम् । कृनालिपानं तत एव मेवनाद विगीयमे मन्मथदेहदाहिना ॥६४॥ त्वदग्रमुच्या मचिंबन कामिनी- मनोयुगं योजयते मनोभवः । भवेत्तदाश्लेपविशेषणे नयाद न शीतभीतिनववाममीव मा ॥६५॥ त्वयि प्रपन्ने तरुणस्य योषितां मनोभवः सीव्यति दुर्यशःपटो । प्रमह्य मंकेतपदेप कतनं त्वमेव तत्केतकवागनिकेतनम् ॥६६॥ करेऽधिकुर्यात् तव पत्त्रमेव यो धृतिः सपत्रा-कृनिमेति तस्य यत् । १धृतिः धयं दुःम्बम् पनि कम्पने चननीति यावत् । यहा धृतिः धयं मपत्रा-सपक्षा-मवाहना कृति प्रयत्नम-उचमं प्रा. मानि-वलनायोचतं भवतीत्यर्थः । वियांगकाग्निबन्ध-विशिष्ट बोगवतां नरपि, अपगम्य माहोमा अपगतः रमाया: बारम्याः उहाँ-विमर्शः, यद्धा, पर-परमात्मनि मोहं कृतति वा । .

·दतीयः सर्गः। स्फुटं च पत्रैः करपत्रमूर्जिभि- वियोगियोगे-परमोहकृन् त्वकम् ॥६७॥ फलं न मुम्वादु दलं मधूलिक तवाम्ति योपल्लव एव चादरः। विना फलं केतक ! केन पशुवद् वियोगिहरामणि दारुणायमे ? ॥६॥ धनुर्मधुम्चिन्न कगापि भीमजा- प्रियं पगगग्नुगगमन्नयन् । मना हिनम्त्येव हि नम्तिगभवन मनाभवः म्वाश्रयभित कृशानुवन् ॥६९॥ मुनमनोवामनकामनाशने परं पगगस्नव धूलिहन्तयन् । म्मरः स्मरन् विश्वजयं शरबंधाद् व्यथान्विनं धिग् मुनिघानपातकम् ॥७०॥ रतिप्रमक्तं तदमक्तमागये- ज्यमंशयं नः मकलं बलं बलान् । १प्रापल्लव पत्र प्रादरः। २ भवामनः-सजः।

·शान्तिमायचरित्र- प्रसूनधन्वा शरसात् कंगति मो विमुच्य रुच्योपशमस्य चेतसि ॥७॥ उदीर्य वीर्यादतिविप्रियं वशे निधित्मता शान्तरसाख्यमानमम् । प्रपद्य वेलां संमितेहतारते- रिति क्रुधाऽक्रुश्यत तेन कैतकम् ॥७२॥ विदर्भसुभ्रस्तनतुङ्गनाप्तये तपस्यताद्रीन नृपतियतिब्रजन् । ततः प्रयाणात् तदुपत्यकाश्रये जहार तुङ्गत्वमदं पटालयैः ॥७३॥ प्रतिस्थलं तत्र गजान ममुन्मिल- इटानिवापश्यदलं तपस्यतः । स्वकुम्भयोस्तत्कुचशाभयाऽभयं तथैव धिसून शिरसा नमस्यतः ॥७॥ विभुवनातिक्रमणे स चक्रभृत् कचिद् घटान् वैक्षत संतपस्यतः । १'मा' इति मा विमुच्य त्यक्त्वा चेतस्युपशमस्य रुच्या। २ समितिः युखम् , पक्षे यतिसमितिः । ३वाराब्द दवायें।

·तृतीयः सर्गः। V फलानि धूमस्य धयानधामुग्वान् कुचोपमाप्त्यै पथि दाडिमागमे ॥७५॥ कपालिनः क्वापि कपालिपालिता- सनस्थितानेक्ष्य तदाकृतम्तुलाम् । अदीघरद वीरतया फलान्विते म दाडिमे दोहदधूपिनि दुम ॥७६॥ वियोगिनीमक्षन दाडिमीममा तपस्तपन्ती बहुलानपे नपे । ममुहिरन्ती करणाऽरुणामवं पद नदामेविभिनहितं रमम् ॥७॥ वनेरी कामपि तद्भटेधृतां प्रियम्मृतः स्पष्ट मुदीतकण्टकाम । त्रमन्मृगाक्षीमचिरादमोचय- लतामिवायं गिरिजां रजोन्विताम् ॥७८|| शिशनपि म्वान सममोचयद् नृपं कृपाप्रपारपमुपेत्य मत्यगीः । १ कपालिनः-संन्यामिविशंपान एंन्य-दृष्ट्वा तामाकनं. स्तुलांन्तुल्यतां दाहिमदमऽधरन् । २ तपती ।

·१० शान्तिनापचरित्र- फलम्तनस्थानविणिगगिह- निदर्शनात् सा मृजती तदाशिपम् ।।७।। अभिक्रम भीममुतां वियोजितां श्रियाऽथ सम्मार मुराङ्गनाजितम् । नृपश्वलन् वीक्ष्य लनां फलान्तराद् विशच्छुकाम्यम्मकिशुकाशुगाम् ॥८॥ स्मगधचन्द्रपुनिभ ऋशीयमा ममापनत्पान्थनृणां कदम्बके । प्रभुः पलागे तुलनामदहशद् गलजगदम्बितपत्रांकर ॥८॥ वियुक्तनापत्रानविनाने स्फुट पलाशऽध्वजुपां प.टाशनात् । १ "अभिक्रमी रा यानमीतर रिपन प्रति" २ युजं-मममख्यनां मुकमा प्रवृनिर्विगुरु नादृशी सता विस्तीर्गा प्रापन् तम्याम्बायन्तं ग्धविनाशनं मनि पलाशे पत्रत्र गत् . वियुत्नना=पनियोगः, पत्राणि च, ततो द्वन्द्वः, तपधनः: प युक्त-विरहः नम्य तापं बायते, यद्वा, विरहरूपा मारत नां वायरधनबिना मशन भांजने सत्यपि अध्वजुगमार्गमविनाम ।

·वृतीयः सर्गः। मुखेपि मालिन्यदशा ह्यमन्यता- ऽमुनोचिता पातकचिन्तयाऽध्वनि ॥२॥ स किंशुकः किंशुकवक्त्रतुल्यता घरदिपन्त्रीभवनादिति मग्न् । सवृन्तमालोकन खण्डमन्वित विशङ्कमुद्यत्मुमनः मुवर्णरुक ।।८३ कचिन पुनः शाल्मलिगालमालिनि शिलांचय गजपथावगधिनि । ददर्श भृपः मुमनानिवन्धन वियोगिहम्वण्डिनि कालग्वण्ड जम् ॥८४॥ नबोलतागन्धवहन चम्बिना जिनगपादा युवगजताभृता । ममीयुषा म्वाङ्गभुवा प्रणेमुपा गजाश्ववृन्दन ममं ममङ्गलम् ॥८॥ प्रिया तदीया जननी नृपण मा करम्बिताङ्गी मकरन्दमाकरः। १ बाल्यावस्थाया गन्धा लंगम्नं वहति न-नेत्यर्थः, नम्प्रतिपकेख 'म' इत्यम्ययेन समासः।

·शान्तिनापरिने- समालिलिङ्गे शुचिवासरे रसं प्रकाशयन्ती गिरिजेव तापमुक् ॥८६॥ लतव तन्वी विभुविप्रयोगतः प्रतापमेवादिशती नवोदयम् । दृशा नृपण स्मितशोभिकुड्मला भृशाऽकृशारूढरतियपीयत ॥८॥ अदम्भसंरम्भविमुक्तमानमा न सा प्रियं प्राप्य न विप्रिये प्रिया। नृपण सर्वा प्रमदा मदालसा दरादगभ्यां दरकम्पिनी पपे ॥८॥ विचिन्वतीः पान्थपतङ्गहिमनै- विना शुभान्यभ्रगताः प्रकाशिकाः । निशि व्यधुः स्वालयसंमुखोत्सक- प्रयाणयोगादपि दीपिका भटाः ॥८॥ घटा गजानां मदसंकटः कटे रपुण्यकर्माण्यलिकजलच्छलात । निदर्शयन्ती बहुधागमोदित- ·दतीयः सर्गः। १०३ प्रभञ्जनान्ममवपुः सरस्यभूत् ॥१०॥ सहेत न कापि स हेमपुष्पकः कलङ्कपत मधुपोज्झितस्ततः । व्यलोक्यच्चम्पककोरकावली- नृपः पथि क्वापि सुवर्णभास्वराः ॥११॥ अहर्पनेर्दभरात प्रमर्पति प्रभाभरे भूमिभुजां महोदये । ददर्श नाराः पननोन्मुखाः प्रगे म-मंबगबिलिदीपिका इव ॥१२॥ अमन्यतामा कुमुमेपु मंभवं जिनोऽपरागः म परागमाश्रयन् । दिशां जयालोहितचन्दनेज्यया कृतां चिं पद्मनिवामिपद्मया ॥१३॥ क्वचित् मरोन्न्तर्जलकेलिकमणि १ अहर्पतमहोदये सति दर्पभगद् भूमिभुजां राक्षां प्रभाभर प्रसर्पनि सनि; यहा, महर्पतः प्रभामरे भूमिभृतां-पर्वताना महोदये प्रसर्पति सनि । २ संवगरः कन्दर्पस्य; पले सर्व वस्त संवृगवन ससंबर:-मर्वन्यागी अगिः शत्रुः, तदा 'स' इति पद मयाहार्यम् । रात्रिमागे दीपान कन्धा अनश्यत् ।

·२०४ शान्तिनाचचरित्र- परागमन्धकरण वियोगिनाम् । तदप्यमृद् राज्ञि सुवर्णवर्णित- तनृत्विषां नृनमनृनवृद्धये ॥९॥ वैनेचरणापि वनत्र पत्रिणि फलाब्यपुष्पैस्तदघानि तजनः । स्मरेण मुक्तषु पुग पुराग्ये शरपु लेभे विफला क्रिया यतः ॥१५॥ वने चरचारुचमृचराशुग- स्थल वो पुष्परजोब्रजः क्वचित् । हृदि ज्वलकाममहानलाचिंप- स्तदङ्गममव श.पु मंगतम् ॥९६॥ पिकाद् वने शृण्वति भृङ्गहुङकृतैः स्फुट भटानां वचनानुवादिभिः । जयारवोद्धापणमेव चक्रिणो जनोज्नजन्यस्तदमन्यताध्वगः ॥२७॥ १पनेचरण स्मरेण मैनिकः फलाव्यपुष्पैः प्रधानि, केवलेषु शरेषु मुकेषु किया विफला लेभे । फलमत्र शस्त्राप्ररूपम् भने- कार्थकोशे च प्रसियम् । २ कामाग्नेर्भस्मेव । ३ मजन्यनम् इत्पा- तेन रहितः।

·तृतीयः सर्गः। खसेनिकानां नृपतिः स्वमानसे दशामुदश्चत्करुणो वियोगिनाम् । निधाय चाज्ञापयदागमं पुन- निजावरोधस्य परस्परेच्छया ॥१०॥ नृपाज्ञयाऽमन्त्रितकामिनीजने पुरम्तथान्वागमने मनम्विनाम् । अनास्थया मृनकाप्रमाणी स्त्रियं श्रमणानुनिनाय कश्चन ॥९॥ चलन नृपादानवंशपेशल: पुरः स्वमनान्वयनो नृशं गुणेः । बगेहमाप्यापि वियोगिनी प्रियां ददर्श दुनः स्थलपद्मिनी नलः ॥१०॥ रमालमाल: ममदृश्यनामुना म्वदशजन्मा वमुधानपत्रितः। मृजन दलम्तांग्णधारणी चलः फलेः पुनर्युञ्छनकर्म शर्मणे ॥१०॥ १ स्थलपधिनीव स्थलपगिनी, सुमीपमा । २ गुणः कृत्वा नर: अर्जुनः कृणो घायदा, नल इष नलायमपि नुप्तोपमैष ।

·शान्तिनापचरित- जगर्ज गर्जेषु मणिर्मदोत्कटः स्फुरहिरेफारवरोषहुंकृतिः। म्पृशंश्च सत्तावयवर्भुवं जय- दिशां गजानामिव साङ्गजश्रियाम् ॥१०॥ समुच्छ्तेि चामतरी ममीपगे ध्वजे महेन्द्रस्य चलोच्चकेतनः । समीग्लोलमुकुलैर्वियागिने- हितः स्वलोकाय मुखाकरोद् नृपः ॥१०॥ वियत्युदीयाय जिनशचक्रिणः सदानुयानादिव चक्रकेतवान् । अनीतिनिष्ठाय नु चक्रवान्धवों जनाय दित्मन्निव तर्जनीभियम् ॥१०॥ दिने दिने त्वं तनुरोधि रेऽधिकं मणे ! करस्पर्शनो ममेति सः । निजातपत्राय जगत्त्रयीविभु- १ गजेपु-गजेषुमणिरतमित्यर्थः । २ दिकरिणां विजयैः । ३ असक्षम्या सहितानाम् । ४ खदेशलोकेन बाकालं वियोगिना देहिता पाचितः। ५ सूर्यः।

·१०० दतीयः सर्गः। नृणां विपत्राय ददौ प्रेभाभरम् ।।१०५॥ कृपाणरलं कृपणे कृपाधनं पुनः पुनर्मुद्धं च तापमृच्छ च । द्विषे मिषेण स्वकराकरस्य य- दितीव नित्यं समुपादिशपभोः ।।१०६।। धृतं पदं वाकिरलयत्नतो मृपाकगद् रिकृतोपभोगदम् । इतीव पान्थं शपतः पिकान् द्विजान् क यामि हित्वा वनितानितान्तमुक्॥१०७॥ यथेष्टदानेन विशिष्टशिष्टधीः स्वमन्यजन्ये शिविरे प्रपापदे । १ विपदम्त्रायन इनि विपत्रं नम्म । २ स्वोपरिधर- गेन छत्राय प्रभादानं, स्वप्रभाया आधिक्यान् । ३ कृपाणरत्नं कृपणे दीन कृपाधनं कृपामयम : विपरिपवे त्वं मूर्छ ताप वा ऋच्छ प्रामुहि, इन्युपादिदेशव । ४ किं० पदं, भूरिणा-स्व. ऐन कना ये उपमांगाम्नां दायकम । ५ है पान्य ! त्वं वनिता. नितान्तमुक क्व यासि ? इनि पान्यं शपनःपिकान या द्विजान- गमनवारकदैवज्ञांध पाकिकृतं पद-स्थानं मृषा:करोत् । किमर्थ वारण क्रियते, स्थानलोभादव न याम्यनीति भावः। ६साम्राजा शिविरं प्रपायाः न्यानं पथिकान् कयापि रीत्या दैन्यतः सखेदं यथा स्यात्तथा लोहितेक्षणान नपेक्षिष्ट ।

·२०० शान्तिमायचरित्र- कयापि रीत्या पथिकान दैन्यतः सखदक्षिष्ट स लोहितेक्षणान् ॥१०॥ अलिम्रजा कुडमलमुच्चशेवरं निरीक्ष्य मेने ह्यमुनाऽपि चक्रिणा। द्रुमेऽपि दानानिशयः फलोदय- श्रिय पुनः किं पुरुप मचेतसि ? ॥१०९॥ अलिस्रजा कुड़मलमुच्चशेखरं श्रिया जयचर्म मणिं नृणां माणिः । दधार धाराधरधारण रणे क्षमं गुरु द्वादशयोजनामम् ॥ वनं घनच्छामिहाग्रतोऽग्रहीद निपीय चाम्पयमधीग्या धिया । मणिः पुरोधा अवरोधमतं स्वकान्तकान्तागमनात् स्मरं गतः ॥११०॥ अखण्डदण्डं महमाभिपिण्डितं सुवर्णवांशुककेतुमण्डितम् । १धाराघरो मेघः कृपाणयः कृपाणस्य धारणं यस्मिन् रणे अथवा रणे मेषस्य पारणे समर्थ चर्ममणिं धार ।

·तृतीयः सर्गः। स धूमकेतुं विपदे वियं गिना- मजीगणदु नाशयितुं गणं दिषाम् ॥११॥ हेदः पयोधः म गर्भारताभृतः ममुच्छलम्वच्छमहामहोमणिम् । म्वतेजमां वीजमिव नि नय- दुद्दीतम नपतवानशङ्कन ॥११२॥ गलत्वगग भ्रमिम इभः पन. हनादिदरीकरणे जमावहन् । म काकिणारत्रनयनपाणिना ग्गज गजन्यजयी कृपाणिना ।।११३॥ नृपण चक्र यवनीवनी पुरं प्रमभृङ्गार लिनागकंमम्म । ? हृदयममुठान हिनन्धिनम। • प्राविनं-मरजध्व निन अभ्याम्नानि निन्ययागे मनुप "मानदाजिशदायां मंना मरुजवनी 'इन्यनकार्थः । ३ म-गजा रगज । किं कुर्वन, का. किणीगन्ने मयत्नां यः पाणिनन कमलं दधन् । किं० प्रजम् , गलन्परागमः पर्व पनन्तः पश्चाद धृनाये अलयो भृक्षास्ताप गकरणे। ५ नृपण अवन्यांभूमी या बनी बनगजी सा पुर्व च। प्रमनि प्रमतानि भृङ्गालिनागकंमगांग यत्र नन। भृङ्गादयः भापधिविशेषाः।

·शान्तिनापचरित्र- व्यधायि तस्मिन्नभिषेचनान्नृपे- महोत्मवो दादशवार्षिकोऽन्वहम् ॥११॥ जने वधूनां लसदाने दृशि परस्परेणाभिनये तदुत्सवे । स भारनाराचनिघर्षणम्खल- स्कृतारणैराभरणैरमन्यत ॥११५॥ न वीतरागस्य रतौ नवाऽरता- वनामनस्यं मन एव तजनः । अवीतरागस्य तु वीतरागता- ज्वलत्कणं शाणमिव व्यलोकयत् ॥११॥ कृपालयं पालयतोऽहंदीशितु- रवामनं वा मैननेन तन्मनः । १मामनस्यं प्रगाढं दुःखम् । २" यानमकुशवारणम् । निषादिनां पादकर्म यतं वीतं तु तद्वयम् ' (० चि. २६७)।३ "वीतं फल्गुहयद्विपम्" (० चि०४, ३५७) तत्र रागभावरूप एव ज्वलन्-दीप्यमानः कणोशो यत्र तत् । बीना रागभावरूपा ज्वलन्कणा यस्माद् वा। "कणो धान्यांशलेशयोः" "शाणः कषे मानभेद" इत्यनेकार्थः। ४ प्रवा- मनंम्पटुतरम्, वान्तिरहितं वा। ज्ञानेन । ४, ·वतीयः सर्गः। जगत्परं पोरजनो जगद्भुजि- अलकणं शाणमिव व्यलोकयेत् ॥ गच्छाधीश्वरहीरहीरविजया- नाये निकाये धियां भृत्यः श्रीविजयप्रभाख्यमुगुरोः श्रीमत्तपाख्ये गणे। शिष्यः प्राज्ञमणेः कृपादिविजय- म्याशास्यमानाग्रणी- श्चक्र वाचकनाममेघविजयः शम्यां ममस्यामिमाम ।।११७।। इन श्रीनपीयमहाकाव्यममम्यावा महोपाध्यायश्रामविजयगाण- पुनाया तृतीय सर्ग. मंण. ॥ श्रीः ।। १ जगन् पालयतः । २ नगनो भुजिभोजनं तत्र ज्वलन्तः कणा यस्मिन् , बहुभोजने बापाक एव परमिति । ३ पौरजनः महन्मनः साणं-सशब्दमिष ददर्श, पुनः पुन जनादेशान् । ४नैषधीय०१२लोकः।

·# अथ चतुर्थः सर्गः। तदङ्गमुद्दिश्य सुगन्धिपातुका महीपधिप्रापरमा रमाधिकाः। अपः प्रपद्याम्बुनिधेरधेर्यना- जनिष्ट मृष्टाऽन्यपयोनिर्भिया ॥१॥ कृतभिपके नृपरूपभादृशः शिलीमुग्वालीः कुसुमाद गुणम्पृशः । स्त्रियः ममुहिश्य मनोभवोऽमुचन् ममं रमावशवशां दशां गताः ॥२॥ कुतूहलेऽम्मिन जनराजिमंकुले मिलचलाक्षीजनलक्षवीक्षणान् । खचापदुर्निगतमार्गभ्रमाद् न कस्य हाम्याय भटा विलक्षिताः ? ॥३॥ सुराङ्गनाः स्वामिगुणाङ्गनाटने १ सिमाऽमिरक अपा-पानीयानि प्रपद्य-प्राश्रित्य समु. प्रम्य अधैर्यता अनिए मृष्टः पयोनिधिरन्योऽभूदिति भिया ।

·चतुर्षः सर्गः। स्वरागभागात कृतशरपूरणे । निजपियां मोनेरुचिं रतिं स्मरन् स्मरः स्वनन्तीरवलोक्य लजितः ॥४॥ मरुललत्पल्लवकण्टकैः क्षतं वनेषु पात्रं न पुनर्जनेषु तत् । जिन दिनशेऽभ्युदितेवरोधनं वधूजनेष्वेव न पूजने मनाक ॥५॥ जिनभिषिक्तं नुपदं नैदश्चने ममुच्चरच्चन्दनमारमौरभम् । वनं बभूवा गनग्गुणप्रम- महबदेशशकृतमहात्मवैः ॥६॥ विशुद्धमुक्ताभरणाद गुणान्विनं १ "रना मानम्"नि नीनिशास्त्रम । २"पातुकलयांमध्ये पणे नृपनिमन्त्रिणि । योग्यमीजनयांयंत्रमागई नाट्यानुकतरि" इत्यनेकार्थः । ३ पात्रम् । ४ पृजायाम । ५ दृकशब्दन ढगं, गुणा- नयः, एवं द्वात्रिंशन्महरगमिः। ६ पदपले चिभिः पतिभिः शुद्ध-शोधिनम : पलं मुना-त्यका प्राभा यत्र ईरशाद रणान् संग्रामान। ७ गुणः मावी नदन्विनम् । .

·शान्तिनाथचरित्र- सदोन्ननं काममलीनताश्रयम् । स वाग्नागकुचमंचितोपम शमेन मेने प्रभुनापदं प्रभुः ॥७॥ यतः प्रिया मानु-मनि-क्रियोचिता धृताऽमुना पीतग्सानुगामिनी । पुरो निधायनि जनोत्र चक्रिणं ददर्श मालूग्फलं पचलिमम् ॥ युवढयीचित्तनिमज्जनांचित स्थलं बभूवोत्मवतः मरःसमम् । समुच्छलनुगतरङ्गवीचिभि- मरुत्प्रयुक्ताम्बुकणाभमौक्तिकैः ॥९॥ जिनेशभीतम्मरपाणितः पत- १ उन्नत-माहंकारम् । २ कुछौ मलीनताश्रयो, चूचुके श्यामन्वान् : पक्षे कामः स्मरः, लोभो वा तम्य मलीनताश्रय यहा. कामम-प्रत्यर्थम् , अलीनताश्रयं वापि न लीनम-चश. लमिति यावन् । ३ यम्मान् मालरफलान् । ४ साऽनुमतिशले प्रिया क्रिया-क्रीडादिः मुमा गळा धृताः परं नुविन, साम्प्रसिद्धा उचिता मतिक्रिया बुद्धिकार्य राजां वर्धन-विदा- बदानादि धृताः तृतीयपक्षे प्रिया भंमी अनुमतिक्रियया सहि- ताऽनुगामिनी साथै धृता । ५ मालग्ः-श्रीफलः। ..

·चतुर्षः सर्गः। प्रसूनशून्येनग्गर्भगढ म्। चनं तदुच्चैर्भवनं मभावनं दिशो दशामोदभरपूपुपत् ॥१०॥ हरेण वरे कविना व्यनीयत मिसक्षया तदिजयषिणाङ्गजः । स्मरेषुधीकृत्य धियाऽभयाधयाः पदौ प्रभोराश्रय तजयश्रियः ॥१९॥ पुरीव पूर्वापणरत्नविम्वितं प्रतीच्यभागस्थितमर्जुनान्वितम् । वणिग्मणिर्वीक्ष्य हृतार्थशङ्कया स पाटलायाः स्तवकं प्रकम्पितः ॥१२॥ मुनिद्रुमः कोरकिनः मितानि- स्तदुत्मवेभ्यागतकामिनीमुम्बैः । १६म्मर ! त्वं प्रभाः पादौ पुधीकन्य-अपवा बाणाः अ- धिकागन् प्रमृनानि ने धीयन्:म्मिभिनि इषुधिस्तं कन्या आश्र. यम्सेवम्ब-कुनुमानिधारगणादिना पूजयेत्यर्थः, इनि कविना अजः व्यनीयन=शिना प्रापिनः, मिनया-जगना निर्माणेच्छ. या। किं. कविना.नम्य म्मरम्य विनयपिणा। कियिक जय श्रियः, अमयम् प्रासमन्ताद् धयन्तोनि प्रमाधयाः । .

·शान्तिनाचारित- स्फुरदिभूपाङ्गमयूखमंमुख- बनेऽपि मने सुमनोभिरन्वहम् ॥१३॥ उपायनः श्याममणीगिरिर्जन- वनऽमुनाऽमन्यत मिहिकासुनः । विलोक्य कान्तामिह राजमण्डली स्वमार्गभेदानुगमात् संचेतसा ॥१४॥ बभौ तदा रात्रिपदेऽप्यहः सुकृ- न्महो विधाप्याहवनेहविर्भुजाम् । नमिश्रपक्षं त्रुटिकूटभक्षिनं तमेव धूमभ्रमतोऽपि दरयत् ॥१५॥ नरः क्षण कुत्रचिदेव पुत्रिका- कदम्बकं विभ्रमभाविताम्बकम् । ददर्श लोकः स्वयमेव नर्तन कलाकलापं किल वैधवं वमन् ॥१६॥ १ पगिडतंन । २ नाशकपटेन मशिनम् । ३ नमेव मिश्रपक्ष =नमाभरं पक्षशन बनम अनेकार्थे । ४ "विधुश्चन्द्रेऽच्युने धीमलतायां विटपेऽपि च इत्यनेकार्थः, ततो वैधव-अच्युनसं. बन्धिनम्।

·चतुर्थः सर्गः। अय प्रवृत्ते स महे महाशयः पणाङ्गनास्ता नररूपधारिणः । पुरप्रवेशे नटयन ययौ स्वयं कलाकलापं किल वैधवं वमन् ।। पुगे हठात् क्षिप्ततुषारपाण्डुर- च्छदावृतं गोपुरमस्य चक्रिणः । प्रवेशयोगेऽप्यरुचत् सतोरणं रणदिपाश्वेन समं ममन्ततः ॥१७॥ अवाकिरंस्तं सुदृशोऽथ मौक्तिक- श्छदावृत/रुधि बद्धविभ्रमाः । पदे पदे पोरगिरा 'जय प्रभो'- प्युदीरयन्त्यः प्रमदात् तदाशिपः ॥१८॥ चतुष्पथे जग्मुपि राजराजिभि- विभाविभाश्वोदितरेणवी नृणाम् । मिलन्निमीलं समृजुर्विलोक्तिा न चक्षुरक्षुब्धममक्षवीक्षणात् ॥१९॥ १ समन्ततः चतुर्दिछु।

·शान्तिनापचरित्रे- पुरन्दरेणापि समीयुपा मुरैः प्रतिष्ठिनास्तुष्टिपरेण वृष्टिभिः । स्वकेतनश्छादयता प्रणेमुषा नभम्वतस्तं कुमुमपु कलयः ॥२०॥ गता यदुत्मङ्गतले विशालता तनूजपौत्रानुजपुत्रनत्सुताः। अलंकृताश्चेमकृताधिरोहणाः पुरस्सरा रेजुरदःप्रमत्तये ॥२१॥ नमन्ति नूनं विनयन मेदिनी दुमाः शिगंभिः फलगोग्वण ताम् । नृपोऽप्यतोऽन्तःपुरमाप्य सो नतो. चिरात् मवित्रीमचिरा चिरागतः ॥२२॥ सलाजराजन्नवमोक्तिकौक्तिका- शिषां प्रसाररवरोधमंगताम् । कथं न धात्रीमतिमात्रनामितैः स नाम्यनन्दद् विभवैः सनामितेः ॥२३॥ सभाजनाधीननिलीनचेतसः ·चतुर्थः सर्गः। सभाजनान् वीक्ष्य विशेषतस्त्रिधा। यथार्थमानेन समं विसर्जनः म वन्दमानानभिनन्दति स्म तान् ॥२४॥ नृपाय तस्मै हिमितं वनानिलै- स्तपेऽपि धाराघरयन्त्रवश्मनि । ययावहोरात्रकदम्बकं सुखं खराजधान्यां सततोदयोन्मुखम् ॥२५॥ अमाग्भेऽप्यत्र ममौरभीभवत् सुधीकृतं पुष्पासंग्हमहः । अमौ समौख्यं ममये सुँचेरपि विभाममानो मनमाऽप्यमन्यत ॥२६॥ तपात्यये नन्दिनि तद्दिनं घने- घनाघनैः श्यामलिने नभस्यपि । विनिर्मितं कनकाणुभिः सितं १ बिमजनैः दानः । २ मुखयतीनि पचायच् । ३ सुरमिः वसन्तः नन्य भावः सौरभ नदभावेऽपि । ४ शुचः प्रापाढस्य, पक्षे शुचे सूर्यादपिविभासमान विभया असमानामतुल्यः ।

·१२० शान्तिमायचरित्र- खतेजसा वाऽनुवभूव सस्मितम् ॥२७॥ यथेष्टकार्यस्य स सर्जनाजने सनिर्भरं निर्भयमंकथे पंथे। सदैव राजा प्रिययोगिने गिने वियागिनेऽदत्त न कौमुदीमुदः ॥२८॥ अयोगभाजोऽपि नृपस्य पश्यता यथेष्टदानं खजनेन मन्त्रणे । कृतेऽफलत्कॉमनया झुरत्नवत् स्वसिद्धिदे स्वामिनि नाद्भुताय तत् ॥२९॥ क्वचिजलक्रीडनके पि भूभुज- स्तदेव साक्षादमृतांशुमाननम् । निरीक्ष्य युक्ताम्बुजशङ्कयारंजा उपेयुपी राजमगलमण्डली ॥३०॥ कचित्तथाऽमौ मतिशालिमालयो- १ वा उपमाने । २ पयशब्दोऽकारान्तोऽपि वृहपृनौ। ३ विशिष्टयांगिने कौमुदीमुदीन अदत्त, इति काक्ति: यहा, विरुखयोगिने कौमुदीमुदःन प्रदत्त.नीतिकरत्वात् । ४ाच्छया । ५ खस्य-धनस्य सिद्धिदे, वा-प्रथवा खस्य मान्मनः मोक्षदं । ६ अमृतांशुंडाप्रज्ज्योतिः। ७ मरजा.-निर्मता। ..

·चतुर्थः सर्गः । १२१ पवीणितस्तत्कणनैपुणे गुणे । पिकेन रोषारुणचक्षुषा मुहुः कृताप्यवज्ञा विफला यथाऽभवत् ॥३१॥ दिदृक्षया चन्द्रममो वनहता न्यपेध्यतेशेन पिकवरोऽमुना। यतो मृगाकत्वसुहृदिधो रिपुः कुहूरुताहूयत चन्द्रवैरिणी ॥३२॥ अशोकमर्यान्वितनामताशया खकानने तं निदधे स तन्मये । अनुक्रमेणाभ्युचिते ह्यनु कमात् म केवले बोधबले यतोऽनुगः ॥३३॥ पुरारिरूपेऽम्य पुरारिम्सपिणो गताशरण्यं गृहचिनोऽध्वगान् । चकार चक्री विपयेः प्रतिष्ठिना- १ परिपाट्या । २ “क्रमः कल्पाँहिशनिषु परिपा- व्याम्' इत्यनेकार्थः क्रमान-कल्पान-पाचागन् अनुपश्चात् । ३ पूर्वमन्य दिक्साधने अग्किपिणस्नान शगयं गनान् संव- कीभूतान् विषयः देशैः, भांग प्रतिष्ठिनांधकार ।

·१२३ शान्तिनापचरित्र- नशल्यवात्मल्यमतिमहत्यहो ! ॥३॥ अमन्यतावन्तमिवैप पल्लवैः खरागयुक्तेः सुरमालमङ्गिनः । हिनं गिरन्तं त्रिजगद्गुरूं जनो जिनं विमुक्तः प्रभुशोभया भयात् ॥३५॥ खतः प्रशान्तं शतशो मृगीशां निशान्तमाप्तं दिविध क्षमाधनम् । स्वरूपनिष्ठं वंशमातनिष्ट न प्रतीष्टकामचलदस्त्रजालकम् ॥३६॥ विलामवापीनटवीचिवादना. दनाविशन्मानसमेनमेनमि । रमेन लीलामु मनस्विनीजन- श्वकार नोद्भुतविकारकारणम् ॥३७॥ मनो मनोभूवशवर्ति नाऽभवन् १ जिनं सुरसालं कल्पनर जनोऽमन्यत पल्लवैवियः प्रा. णिनः प्रवन्नम् । २ भयाद् विमुकः । ३ म्वयं संबुद्धन्वाद न गुरु- पदेशनः प्रशान्लं-कामाद् निवृत्तम् । निशान्तं गृहं रात्रिसीमान वा । क्षमाधनं- राजानं शमिनं बााकामशलजालकं वन प्रतनिए।

·चतुर्थः सर्गः। पिकालिगीते: शिखिलास्यलाघवात । सरोरुहामोदविनोदतोऽप्यहो महोदयार्थेऽस्य निलीनतावशात् ॥३॥ यथाऽऽलये तालविशालयन्त्रज- ध्वनिश्च गान्धर्वविशेषनर्ननात् । वनऽपि तौर्यत्रिकमाग्गध तं तथामृदङ्गोदितवेणुवादनात् ॥३९॥ अलीनचेता विषयोपभोगवान न-दीनवृत्त्यातिगभीरधीरधीः । अरीरमत मारमनान्वितालिभिः क्व भोगमाप्नोति न भाग्यभाग् जनः ? ॥४०॥ तदर्थमध्याप्य जनेन तहन पट्टकृता वा भवनेऽपि माँगधाः । तमभ्यनन्दनवभावभावनेः . १विषया शब्दादिशो पा ।२ मा रमना कटिमेलला तन्महिना माल्या स्त्रियाःमस्यः नाभिः, पर्ने माग्मनं कवच- विशेषलग्रतानां अंगीभिः । "पाली मल्यावलीमेन्वमर्षेषु विशदाशये" इत्यनेकार्थः। ३ पगिडनाः कृताः। ४ मन्दिनः ।

·१२५ स्वकाव्यभाव्यन्वयरञ्जिनं जिनम् ॥४१॥ वनेचरैः मार्धमुपातकिंशुकाः शुका विमुक्ताः पटवस्तमस्तुवन् । तथा यशोभिर्विशदीकृताशयै- यथा प्रशस्याः सकृपेनृपैरपि ॥४२॥ विभोः स्वशीलश्रुतिशालितालिभिः समं निवृत्ताः सुरतेभिसारिकाः। खगमृतेनोपजगुश्च सारिका गृहे गृहे तच्चरितस्य कारिकाः ॥४३॥ सुरानुवृत्त्याप्सरसो रसोर्मिभि- स्तरङ्गिताङ्ग्यः प्रभुवृत्तनतने । विभावयन्ति स्म सुविस्मयं हरे- स्तथैव तत्पौरुषगायनीकृताः ॥४४॥ इतीष्टगन्धाढ्यमटन्नमौ वनं वधूनमाधूतमनाः वयोवनम् । त्रिवर्गसंसर्गनिसर्गसाधुधीः १ विभोः शीलश्रुत्या शालिनाः शोभिता या पालयस्तामि समम् । २कारिकाम्सोकविशेषाः।

·चतुर्षः सर्गः। १२५ पुपोष निर्दोपतयैव देवनैः ॥१५॥ निधीयमानो हृदये सुरीजनैः पिकोपगीतोऽपि शुकः स्तुतोऽपि च । दिदृक्षिनः कुण्डलिकामिनीमनो- रथैरथैष प्रभुराप विष्णुताम् ॥४६॥ मुघाभुजामप्यतिशायिशासनाद् निपविताऽयं वसुधाभुजां गणैः । मविन्दताऽऽमोदभरं बहिश्वरं परं नमध्यात्मभरं दधौ चिरम् ॥४७॥ प्रियत्वमास्थाय च भीमभूमनो- विनादामध्ये विपयवरज्यत । धियाऽमुनामानि मुखं भवभव- हिदर्भमुर्धविग्हण नान्तरम् ॥४८॥ करेण मीनं निजकननं दधत् स्मरः स्वरूपापमया तमाश्रयत् । नतो रिरंमुः मुहृदा यथेच्छया १देवनारमनः। न भवन विदर्भमुविरही यम्य मन !

·शान्तिनाथचरित्र- वने दिदीपे म मधुर्मधुव्रतैः ॥१९॥ पवित्रितोऽमावृषिकुल्यया लयाद् द्रुमालवालाम्बुनिवेशशङ्कया । सुसौरभामानु-गतोऽथ तापसे द्विधापि संतापनतापमादधौ ॥५०॥ मधुव्रज्याजुपि पुष्पकार्मुके निधीयमानध्य खगे युगेपुणा । व्यनकि मर्वर्तुवन घन मधु सहायमाधाय कृता हतिर्नृणाम् ॥५१॥ खग द्विधा रागिणि पद्मिनीगणे स्फुटे करस्पर्शनजाङ्गजज्वरे। स्वलोकसाम्राज्यममंस्त निर्भयं स मित्रमत्रानुमरन्निव स्मरः ॥५२।। लताबलालास्यकलागुरुस्तरः --- १मुष्ठु मृरन्य भामा अनुगतः, पक्ष वसन्तमान मासानु-शिम्बरं मर्यादीकृत्य गतः प्रातः । २ द्विधापि-अन्तः कामरूपं, बहिः मूर्यनापरूपं च । ३ मिन्त्रं सूर्य वा सनेजसं मनु- सरन् स्वयमपि तथा भवन् । ४ तरः रणाद्न शमी अभवत् ।

·चतुर्थः सर्गः। १२७ शमी रणाद् न ह्यभवत् समीरणात् । स 'किङ्किरातोपि किरातजातवद् भियेऽध्वगानां सपलाशवामनः ॥५३॥ रजो दधानामपि मलिवालिका प्रमूनगन्धोत्करपश्यतोहरः। जहो न दरे मधुपोऽन्धसाऽऽदरा- दहोलिमने समये न चेतना ॥५४॥ स्फुटार्नवाका धृतकामधीगंज प्रभिन्नगण्डं तदचण्डगर्जिनम् । अवतामुं मधुगन्धवागिण हदे मंदनाचकरे करेणुका ॥५५॥ द्विधा बलं प्राप्य च मौरभस्थिते- रनूनमृनस्पृगमेव्यताङ्गिभिः । सरिदरात्यक्तनिपतराम्भसि प्रणीतलीलाप्लवनी वनानिलः ॥५६॥ १ मागणा-याः । २ किदिगतः कांग्गटकः पलाश- वासनायुक्तः भियतन । पनाशं पत्रं गतमश्च । ३ अन्धसा- भोजनंन भादरान्। ४न विवेकः ।

·१२८ शान्तिनाचारित- अथ स्वमादाय भयेन मन्थनातू तडागभागव्यपदेशलेशतः। पुरोपकण्ठे शरणागतं प्रभुः कदाचिदम्भोधिमिह व्यलोकयत् ॥५७॥ जडात्मकत्वादुपभोग्यताच्युतं चिरत्नरत्नाधिकमुत्थितं चिगत् । दघत् त्वधः खं विभवं म चक्रिणा- ऽप्युपाललम्भे कृपणक्रियाश्रिया ॥५॥ वदान्यलोकेन कृताः प्रपात्रपा कथं न धरमे रमभृत् ममीक्ष्य ताः । निलीय तस्मिन्निवमन्नपानिधिः भवानतस्त्वां मकराकराऽस्तु धिक् ॥५॥ इतीव मन्ये भगवद्गवीरमात् सितोपदेशांम सुधां सुधारयन् । विशिष्य पुष्यन् वसुधां रसागमै- ने तडागो ददृशेऽवनीमुजा ॥६०॥ पयोनिलीनाऽभ्रमुकामुकावली- ·१२९ चतुर्षः सर्गः । बलीयसां राजिरमुष्य दन्तिनाम् । पिपासुराकान्तिपदाद् दिवा दिवा पुरस्य साम्यं सरसोऽब्धिनावदत् ॥६॥ जलान्तमद्भिन्नमदान्धमिन्धुर- रदाननं तोरगपुच्छमच्छवीन् । निर्गध्य मेने नगरी नु भोगिनां ममापतन्तीं जिनमेवया जनः ॥२॥ जिनेगितुर्दर्शनलालमाऽलमा भुजङ्गकन्या हमितोन्मुखश्रियः । जलार्धम्डम्य तटान्तभृभिदः पदात् पयोजन्मवनम्य रेजिरे ॥६॥ वशीकृत नत्मरमाप्मगेजन- ऽवतारमान प्रतिविम्बिनोडुभिः । मराम्ह मारभचाग्बन्धनं मृणालजालम्य निषाद बभार यः ॥६४॥ तटान्तविश्रान्ननुरङ्गमच्छटा- दिवा म्यगण। ६ ·१३० शान्तिनाथचरित्रे- म्तटाक एप प्रतिविम्बितर्दधौ । अमन्दनन्दीमरमा जिगीपया चलाचलोलुङ्गतरङ्गमंगमैः ॥६५॥ पिनाकिनाकिषभुगजराजिभिः ममं तटस्थ क्षिनिप पटालय । स्फुटानुबिम्बोदयचुम्बनेन यः स्फुटीचकागमग्मां प्रभोः सभाम् ॥६॥ जलान्तमन्मजदनककामिनी- मनाउनुपङ्गान् तरलंग्विामलः । बभो चलहीचिकशन्नशान्तन- हयानुविम्बरविलम्बमंव मः॥६॥ तमेकमुचैःश्रवमं विडोजम प्रकाशयन्तं मथितापि चाशय । जिगाय वार्थि तुरगानुविम्बितेः महसमुच्चैःश्रवसामिव श्रयन् ॥६८॥ सिताम्बुजाना निवहस्य यश्छलात् १ अप्सरसां प्रभाः इन्द्रर समाम् ।

·चनुः सर्गः । १३१ पोनिघः पारगतं यशोभरम् । न्यवेदयत पारगतम्य किंनरः प्रगीयमानं लेमदङगमानमः ॥६९।। मरोरुहां तत्र च बण्डमण्डनं बभावलिश्यामलिनादश्रियाम । म्वनाथदशिक्षिनिकामिन मुखं विकम्बरेन्दीवरचामनेत्रभृत् ॥७॥ मणिकं नत्र ललद्वधूमुखं मपत्रलयं कृनपद्ममोहदम् । नमःममच्छायकलङ्कगंकुलं निर्गभ्य चक्र बमहनिशं शगी ॥७॥ अमान् ममा मा रमभामुगनना नृपम्य नी प्रतिविम्बिनाधिता। यया तहाम्रजयार्थमानिजन कुलं मुधांगाबहुलं वन्निव ।.७२।। लमन्ना अमान पियेषां नः । • म्यबामदर्शि न्याः क्षिनिरमायाः। ३ कामरगम | ४ म्यम प्रान्मानम् ।

·१३२ शान्तिनापचरित्र- स्थानभाजा कमलानुषङ्गिणा मरम्तदालोक्य म-मार-मं-गतम् । क्षणाद गणागाहननीरमं गतं दध मनोऽन्तर्भवनीरमंगतम् ॥७३॥ अकारि धर्मण जगजयो मया शिली-मुखस्तोमसखन शाङ्गिणा । से चापरागः खत एवं मां भजन परागसः किं न विभागमानयन् ? ॥७॥ प्रवाधययंप तडागवान्धवः चक्रिगा। २ मार श्रृंए मंगनंमिलिनं नंन महिनम मारम्ययुनं वा, मारमः मरितं गत-प्रामम। ३ भगन लोका- नामवगाहनन नीरमरमाभावं-नीग्मन्यं गनं प्रामम । ४धमंग -धनुष । मया किंभृतन, शिलीमुम्बम्नामसम्बन-बाणसहाये. नत्यर्थः, शाङ्गिणा शा-धनुः नद्धारकेन । कि० जगन्जयः, शिनी-शिला अम्मिन पर्यन व जुनापमा महान दुष्करः गुम्बंन्यर्थः । धमपन मुमे प्रारम् नामां-ज: गुजा मम्बा मित्रं यम्य तेन । धर्मग पिं० शिनी जनीकाः, नन्प्रमुग्वाणां यः स्लामः-समून्नम्य सम्बा र सम्वा यः म गिनीमुग्वस्तीमगम्बः हीन्द्रियादिग्नक इत्यर्थः केन । ५ सः धर्मम्नु अपगग एव, पन्ने चापगगः धनगगः । ६ विगता भा यत्र नद-विनं-नरकं तम्य प्रग-वृत शाल्मलिं न नयेन् काकुः ।

·१३३ चतुर्थः सर्गः। कृताधिकोशाअलीपद्मपाणिभिः । सगेजिनीस्तम्बकदम्बदकैनवात् श्रियश्चलत्वं निगदनिवेह नः ॥७॥ जगचिरं जीवयता रमार्पणे- विरोगता हमविलामभाविता । संगजिनास्तम्बकदम्बकैनवात कृनाऽमुना में स्वरमानुपङ्गिणा ।। प्रभा-मितं वा ममयज्ञमुज्ज्वलं विभावय मुं कलहंमशिक्षितम् । प्रयोगकर्ता विधुना पदे पद- १ वीनां पतिणां गगना, पक्ष विग्नता, हंसानां बिला- समाविन्वं, पक्ष हमा-जीवनदाविवम-अध्यात्मविचारः । २ प्रमा=बुद्धिः नया मितम-ज्यनम । ३ समः समनः याः पूजाविधिर्यम्मान् नत्र पूर्व जनयात्रैव । ४ कलाः=म- धुगः हमाः योगिविशंशाम्नेभ्यः शिक्षितम् । ५ प्रयोग- कर्नामृत्रकारकंग विधुना=चन्द्रनाम्ना; यद्वा प्रयोगः= प्रपञ्चः संसारस्य तन्का-विष्णुनाऽनुयानः, यहा विधुना- कृष्णपण्डितन।

·१३४ शान्तिनाथचरित्रे- मृणाल ! शेषाहि भुवाऽन्वयायि यः ॥७६॥ इनि बचिन म विभाव्य भव्यधीः प्रभुर्मुमुक्षुभवता ययो वनम् । जनन चक्रेण च भृतलम्पृशा- मृणालशेपादिभवा न्चयायि यः ।। गच्छाधीश्वरहीरहारविजया- नाय निकाय धियां मृत्यः श्रीविजयप्रभाम्यमुगुगः श्रीमनपाम्ये गण। शिष्यः प्राज्ञमणः कृपाढिविजय- म्यागाम्यमानाग्रणी- श्चक्रे वाचकनाममेघविजयः १ मृणा = हिंमा पालं = 'मथ्या नद्रहितम्य कम्यायाम- त्रणं चक्रिणा कृतम । २ शंभर्यम्य नेन विषणुना. पक्ष शेषवंशन विधुना = चन्द्रंग गमचन्द्रंग. यहा. शंगहिभुवा पतअलिना इत्यर्थः ३ अनुयातः = तनल्यः मविनः । ४ यः =तडागः । ५ अमृणाला = महाजनः, शेषः नन्त्रियादिः, महिमा-चप्राधिकारी नेन. 'अहिः म वृत्रं वर्ग म्यान" इत्य. नवार्थः । ६० लो०१ ·१३५ चतुर्थः सर्गः। शम्यां समस्यामिमाम् ॥७७॥ तस्मिन् विस्मयकृत्काव्ये यः मोऽभवत्तराम् । प्राप्नोतु शिष्टाचरणात् प्रतिष्ठामप्यनुनराम् ॥७॥ न धनवीयमक' गमगम्माया मोग चाय मधविजयगाणि- निपा चनुपः मग माणः ।। श्रीः ।।

·If अथ पञ्चमः सर्गः। तरङ्गिणीरङ्कजुषः खवल्लभा रेसा रसानामवशा वशास्त्यजन् । अचीकरचक्रधरः प्रदेशनं यथेष्टमाहृय स तुष्टपूर्जनम् ॥१॥ प्रवर्धमानाः समिनिक्रियाम्बुधौ तरङ्गलेखा बिभरांबभूव यः। स मार्गणानां ममभीयुपां गणं प्रपद्य सद्याभिमुखीभवेन्न किम् ? ॥२॥ दिनाःक्षपा वप्मितदानतः प्रपा नृपाज्ञया दित्सुकरेश्वरैर्वभुः। दरोद्तैः कोंकनदौघकोरकैः सरित्प्रदेशा इव संगतद्विजाः ॥३॥ स दानदेशः स्थिरचक्रभृद्रमः १ रसा-भूः। २ समितिः= युद्धम्, यनिचर्या च । ३ प्रपा- रूपाः । ४ द्विजाः विप्राः पक्षिणश्च । ५ सिरश्चकियो रसाय. स्मिन् ।

·पञ्चमः सर्गः। १३७ सदा नैदेशः स्थिरचक्रभृद्रसः । धृतप्रवालाकुरसंचयश्च यद् धृतप्रवालाङ्करसंचयश्चयः ॥४॥ महीयमः पङ्कजमण्डलस्य य- श्छेलेन लोकाशनयानजन्मनः । समं सिचा संचयनश्च राजतेः मुंपर्वणां मंगममादिशद् भृशम् ॥५॥ बजस्य चन्दादंगनाभिजन्मन- इछलेन गौरस्य च मंचकस्य च । अमानि देवासुरमन्त्रभासुरं मनम्बिनाउन्योन्यमुहृन्क्रियातुरम् ॥६॥ १ नदेश:-ममुहः । २ थिगश्चकाः जीविशेषाम्तं. (नारमा भूयंत्र । ३ प्रवालानि-विमाः पल्लवा वा, अङ्कगः- काश्मीरजन्मार्दानि ४धृताः प्रवालानां पल्लवानाम् अगणां= जलानां मंचयाः संग्रहा यत्र दानंदश।। चीयत इति चयः गशि:=पुट इत्यर्थः, दशां दानदंशः । "प्रयाला विम वांग्णा- दगडभिनयपालवे " इत्यनकार्थः: "अङ्कगंगमिण मलिन रुधिर ऽभिनवादमं । इन्यपि । ६ पदाजानं यद मगडलं वृन्दं नम्य । ७लोकानाम अशनं भाजनं यानं गमनं नाभ्यां जन्यभ्याम्गजन:- रुप्यमयः ।।सुपर्वण-महान्सवानां देवानां वा । १० कर्परस्य ।

·१८ शान्तिमायचरित्रे- ग्रहीतुमदग्राहयितुः करथितं कुगांदकं तत् मुहिताय चोभयोः । नेलन मन मलिलऽनिलीनयोः म्वपावनं जीवनभावनं पुनः ॥७॥ नवं मरश्चांदभवन्महात्मव यथेष्टमृष्टाञ्जलिमृष्ट्यागिभिः। पराजिनाम्भृलवणाधिरप्यन- स्त्विषं विमुञ्चन् विधुकालकृटयोः ॥८॥ चलीकना यत्र तरङ्गाङ्गण- जिनेन्द्रदीक्षाममयात्मवाम्बुधौं । हया दधुः बालवनमहामिनां वजा गजानामपि मचाग्निाम् ॥९॥ मिथो स्थानामपि मादिनां वजे- स्बालशवाललनापरम्पगः । मलीमम रेणुगणेः सखीकृताः १ नरंण। • विधाम्बिदमानः मृश्याग्प्रिाज्या नापान, मम स्पर्धाकर उन्थिनानि कालकुटविड्मानः । ३ संघचारी मत्स्यः।

·पञ्चमः सर्गः। ९३९ पयोनिषेधर्मनिघेव्रतोत्सवे ॥१०॥ वले बलदेपिपुरस्मरे चले हया ध्वजाः शोणरुचः प्रमृत्वराः । ध्रुवं दधुर्वाडवहव्यवाडव- थितिं त्रिलोकीजनमङ्गमाणवे ॥११॥ व्रती बभूव प्रभुराप्य शुक्रजां चतुर्दशी ना बहुलां च लोचकृन् । कचेषु मत्येव कपायपावक- स्थितिप्रगहनमभृमधृमताम् ॥१२॥ प्रकाममादित्यमवाप्य कण्टकै- म्तपम्यनोभृन् तनुर्हतः कटुः ! पटुः ममाधी विमना मनाग न मा रमालसा वा नियमाद् यमादपि ॥१३॥ मुगन चन्दनचन्द्रलंपनः करम्बिनामीदर्भ विवृण्वनी। १ बलडेपी आन्दः । २ "कट्यकार्य मन्म न दुषण व कट्टरम। निकन प्रियही सुरभी । चन्द्राकर्षगः। ४ मा- मोदन विश्वपुग्णी योगमाहात्म्यान् मर्वार्थसाधनी ।

·शान्तिनाथचरित्र- तनुर्ननु प्रोढिममाधिमाधन- र्जिनस्य विश्वभरतामिवाऽन्वशात् ॥१४॥ क्वचिन् तनृत्मजनमुद्रया विभो- रननिमूर्निरिवर्ति सा स्म या । धृतस्फुटश्रीगृहविग्रहा दिवा- निशं मृणालाभभुजावलम्बिनी ॥१५॥ यथाऽन्तिकस्थामरभक्तिवृष्टिभि- जिन धृतध्यानधन वधर्मणे । नवं मरस्तत्क्षणमप्यभूछिया सगाजनी यत्प्रभवाप्मगयिता ॥१६॥ यदम्बपूरपतिविम्बितायनि- गणी ग्रहाणां पुग्नोर्हतः प्रभोः । तरंस्तरङ्गंपु भवार्णवान्तरं स्वमाह तीणं नटनेनिपाटवान् ॥१७॥ बने स्थितावस्य च चामरक्रियां मरुत्तरङ्गम्नरलस्तद्रुमः। सदानपत्रायितपल्लवोच्चय- ·पञ्चमः सर्गः। श्वकार मत्कारपदं दिवौकसाम् ॥१०॥ न धीरता तागिह क्षमाधरे दधौ जिनो यामुदधौ गभीरता। निमज्ज्य मेनाकमहीभृतः सतः परीक्षणाद् वाम्बुनिधेश्चलनया ॥१९॥ विपक्षनां यो गत एव योगतः किमम्य शम्भान - पक्षताक्षता। पुरापि पारापनपक्षिणो भय ततान पक्षान् धुवनः भैपक्षताम ॥२०॥ पये धिलक्ष्मीमुपि कलिपल्वले जिन प्यनेकान्तिकता कृता जनः । नंटप माधारणया धिया श्रिते क्वचिन लभ व्यभिचारचारिता ॥२१॥ कदापि देवोऽकृत हममंशंता १ पक्षा-परिवारम्नन विर्गहना विपनः। २ 'नु'विन अभ्य पलना प्रानुकल्यं मात्र Railyां न, काकः, सर्वम्य हितावहत्वान अननन्यनुलानिपाटनान । ४ पन मपत विप- ननिनिकालिक पत्र, म्यादामाद बानमन्निकः मजिनः न पकान्निकः म्यादिति भावः । । म्यजीवप्रदेशः ।

·शान्तिनाथचरित्रे- मिंसुहमीकलनादमादग्म । सुवर्णवर्ण जिनवर्णनं कृत विडोजमा क्षोभायतुं मनोऽहंतः ॥२२॥ पुरः किरन्तं विकरं वमृत्कर समौक्तिक माक्निकयुक्तमेक्षन । स तत्र चित्रं विचरन्तमन्तिक मनागपि क्षुब्धमना हि नाऽभवत् ॥२३॥ तपम्यतम्तम्य विवन्दिपामिपात् म्वगगनः स्निग्धमनाम्बरागतः । स देवदेवम्य निपवण परं हिरण्मयं हममवाधिनषेधः ॥२४॥ प्रियासु बालामु रतक्षमामु च ललन्तमेतं चरणानुरागिणम् । विसिप्मिये वीक्ष्य नृपो विरुद्धता निवारिता द्वन्द्ववले हत्यमौ ॥२५॥ १ समम-अनकुलं मृटम् क्ति या यम्य म नम् । नेपधः पूर्व चक्रिय चनृप नः । ३ निगनननं चरणानुगगिन्वं चति विरुद्धता निवारिता।

·पञ्चम. सर्गः। । १४३ सिनच्छदं तं चरणानुरागिणं हिपत्रितं पल्लवितं च बिभ्रतम् । विभौमनोऽन्तः स्मरमेव भावितुं मुरेण चक्र बहुधाऽऽयुधादरः ॥२६॥ कृताभियोगः म तु योगमंगम प्रयोगदक्षण नपांदिपेन यन् । म्मगजिनं गगमहीमहाङ वमा मृलादनुकृलया धिया ॥२७॥ विमाहलीलां मिथुनालिपालितां प्रदर्शयन् हंगमहामना मनः। शशाक नाबालयितुं विगगवान् मिपण चचं श्रग्णहयन्य च ॥२८॥ महीमहन्द्रग्नमवन्य म क्षणं मुरं प्रगान्नं बहुधोपमर्गनः। जगाम पुयां प्रभुचर्यया मुदं तदा दवानः स्मृनिमावधानीः ॥२०॥ अवर्णयन् नचाग्निं विचिन्तयन निष्कपायमत्या।

·शान्तिनाथचरित्रे- शकुन्नमेकान्तमनोविनोदनम् । म नेपश्चानुदिनं सुधीरतो सुधीरतां वीक्ष्य विभोश्चमत्कृतः ॥३०॥ प्रभोस्तपःसंतपनाद् वशीभव- नही न पार्श्व झुमदां जनः सदा। प्रियावियोगाद् विधुगेऽपि निर्भर खमापुपूपुः परिचर्ययायया ॥३१॥ प्रकृष्टपष्ठाष्टमपाक्षिकादिभि- वन मयोगामनधर्ममेवनः। निरीक्ष्य देवं ध्रुवमेव देवता कुतूहलाकान्तमना मनागभृत् ॥३२॥ अवश्यभव्यप्वनवग्रहग्रहा नृणां मतिः कामनि यत्क्रमानुगा। समूलमुन्मूलयितुं नदान्तरं प्रचक्रमे चक्रमयं द्विप क्रमात् ॥३३॥ पटुः पुरस्कृत्य पुगताकृति .. यम-नियमान्य क्रमानुगा नृन्गा मनिः कामनि चलति।

·पञ्चमः सर्गः। १४५ यया दिशा धावति वेधमः स्पृहा । भवस्य वश्यस्तदवश्यपश्यधीः प्रवर्ततेऽनर्नितया तयाऽऽतुरः ॥३४॥ तपोविघौ मन्दरसुन्दराशयः स्थिरः प्रभुः स्यान्न कदापि चञ्चलः । तृणन वायव तयाऽनुगम्यते भियतरेणेव नु कातरक्रिया ॥३५॥ वृत ममार्विधिनात्मबोधने धन परस्मिन् न मुनेमनारुचिः । अनात्मलीनम्य मलीननाऽऽहता जनम्य चित्तेन भृशाश्वशात्मना ॥३६॥ अथावलम्ब्य क्षणमेकपादिका घरलयं धीरतयकतालयम् । निथो नवम्यां शुचिपोपपक्षजे म शिश्रिय केवलवाधमुज्ज्वलम् ॥३७॥ तदुत्मवे को पि जनः सुरो नवा १ कर्मकनः पग्मेन्द्रम्य प्रान्मनः । कर्मक ·शान्तिनाथचरित्रे- तदा निद्रावुपएल्बलं खगः । सुगन्धिपृष्टेरनु दिव्यनाटक- प्रवर्त्तनेत्राप्मरमामनर्तने ॥३८॥ समं तदोचैनमने समं पुनः प्रपञ्चने संवरणे तथाऽऽसने। स निर्यगावर्जिनकन्धरः शिर:- प्रणामकृद् देवगणो नटन् बभौ ॥३९॥ स हंमदेवोऽपि विभोर्गुणावली- निबद्धबुद्धिः ममुपेत्य नृत्यकृत् । विशिष्टभक्तीबहुधा स्थितोऽन्तरे विधाय पक्षण ग्नक्लमालमः ॥४०॥ सनालमात्मानननिर्जितप्रभं .प्रयुज्यमानं त्रिदशैः सरोरुहम् । धृतातपत्त्रत्रयरूपमावभौ प्रभुप्रभावाद् बहुकाञ्चनाञ्चितम् ॥४॥ १रत नाटकरम तस्य नमः वेदः । २ भान्मना-स्वरू- पेण भाननस्य निर्जिता प्रमा वन तत् । ३ "काश्चनं हेनि किडा ल्के" इत्यनेकार्थः।

·पञ्चमः सर्गः। २४७ उपात्तलक्ष्मि प्रभुवस्त्रपाणिना हियाऽऽनतं काश्चनमम्बुजन्म किम् । तमुच्छ्रिनच्छत्रमिपेण दण्डभृद् निषेवन स्माहतमुक्तमंपदा ॥४२॥ अहर्निशं मेवनया विभार्दिधा मचामरं चामरमानमे प्रियम् । अबुद्ध नं विद्रुमदण्डमण्डिनं पवित्रहम्तं शुचिमेव पण्डितः ॥४३॥ चकार कश्चिद् वग्णत्रयीन किं सुरश्च मिहामनमर्हतः पुरः। परो महेन्द्रध्वजमामभक्तय संपीतमम्भःप्रभुचामरं च किम ॥४४॥ कृनावगहम्य हयादुपानही विनयुपम्नत्र बलदिपस्तदा। .. १पविः वनं त्रायन इनि पवित्रा इन्द्रम्तम्यहम्तमआन्द्र- हस्तं पण्डिनः शुचि-पवित्रम अजानान : किंकर विधा सचामरम् । २ पीनवर्णमहिनम, अम्माप्रमी वरुणम्य चा- मरमिव । ३इन्द्रस्य।

·१४ शान्तिनापरिने- नियोगतम्ताः सुमनःपरम्पराः परागपूर्णा ववृषुर्विकखराः॥१५॥ सुवर्णपद्मोदरचारचारुतां ततः पदं रेजतुरस्य विभ्रती । निवेशकल्याणपदं मुमंपदं सुवर्णमेवामिव धतुमुत्सुके ॥४६॥ महोत्मवेस्मिन्नसुरैः सुरैः मम तथैव मैत्री जनमनिधेरभूत् । तयोः प्रवालवनयोस्तथाम्बुजै- रवापि मोदः मुमनस्तया यथा ॥१७॥ रुजाविराधेतिकलिक्रिया मृते- भियाऽभवद् निविपयाहतः श्रिया । रसन मन अपि मम्यमीयतु- नियांड काम किमु बद्धवर्मणी ॥४८॥ एबनम-उगानम, द्वितीयं वनं-पानीयम अनयोर्डयो. रपि प्रवालः पल्लवः. नथा अम्बुजः, मोदः हर्ष अवापि। २ गंगर-इन नशानां क्रियेत्यर्थः। ३ निर्गतः विषयः प्रसारो यस्याः मा।

·पञ्चमः सर्गः। २४९ विधाय मूर्ति कपटेन वामनी शनैश्चरन् यां त्रिपदीमदीधरत् । प्रमृत्वरां तां पुरुषोत्तमः परा- मनेकपेऽधत्त गणेशपेशले ॥४९॥ त्रिविक्रमोरिष्टबलं पिनष्टि यः खयं बैलिध्वंसिविडम्बिनीमयम् । तनुं न धर्ता किमन्नतेजमा संचक्रपाणिश्च कृपाणिनां प्रभुः ॥५०॥ पुरा बने तीव्रतयेव केवलात् तपःकलाऽश्रान्तनितान्तशान्तधीः । उपतपार्श्वश्चरणेन मोनिना मृपा चकारेप त॒पां वृपार्चितः ॥५१॥ यता निदरादपि ताप्यते वपु- ईशा शोल्लासिदशापि नाप्यते । तमहनः संनिधिनाममोहदं १ कपटन-विनयरूपेण वामनी नम्राम् ।२त्रिपुमानादिषु विक्रमःबलं यस्य मः। ३ बलिध्वमिनः कृपाम्य विडम्बिनी%D जिन्वरीम् । ४ चक्रण सहितः पाणिर्यस्य सः । ५ तृषांलामम् ।

·१५० शान्तिनापरि- नृपः पतङ्गं समधत्त पाणिना ॥५२॥ तदातमात्मानमवेत्य संभ्रमाद् मदादिनाऽनर्थकृताऽसवाक्यतः। जराजनुर्मृत्युमुमुक्षुणा नृणां गणेन दीक्षा जगृहेऽगृहेप्मुना ॥५३॥ पतङ्गवत् कश्चन मद्मपञरात् पुनः पुनः प्रायमदुत्प्लवाय सः । वकर्ममलीनतया मलीनधी- गुह व्रतान्येव वभार भारमुक् ॥५४॥ प्रभागिंगऽन्तःपनिबुद्धमानमः खगो मृगो वाऽप्यगजो मनङ्गजः। गतो विरुत्योड्यने निराशनां प्रपद्य सद्यः प्रणमन् ययौ वनम् ॥५५॥ १ नृपः भूचरो राजापि पन-सूर्य पाणिना मैत्रीवशान् अधत्त । २ मदादिना आत्तं गृहीतम् । ३ विरुत्य शब्द विधाय परिणो मुख्यन्वाद् उड्यनं विरुतं च, लक्षणया स्वम्वन्दित. गत्यादि । ४ मृगे उड्यन = उन्नुत्य गमनम् , गजे उड्यनं = शीघ्र. गमनमात्रम्। निराशतां निलामतां प्रपद्य = स्वीकृत्य उड्यने प्रणमन् वनं ययौ इत्यर्थः।

·पञ्चमः सर्गः। ११ वयोगणः सुव्रतभाग निशाशन निरस्य जीवान्तकबन्धने प्यहो । न तत्पदनं फलमादिताऽऽनने कगै निगडुर्दशति स्म केवलम् ॥५६॥ समंभ्रमात्मानपतन्कुलाकुलं विमोचितात्मा कथमप्यतः स्वतः। कुलायमास्थाय जिनोपदेशनः म्मरन् व्रतं प्रामुकभुक्तिभागभूत् ॥५७॥ मृगः शृगालादिग्रण्यजः परः मरः प्रपद्योत्कतयाऽनुकम्प्रताम् । विचारयन निर्भरमप्यपादपा- मचिनमावाहगनं स्वतन्त्रधीः ॥५०॥ पुरे वन वा ममवामृत प्रभी मरम्मुरनिर्मिनमम्बुभिर्भूतम् । तमूर्मिलोलैः पनगाग्रहाद् नृपं स्वशब्दितेन्यिमिवाभ्यमन्त्रयन् ॥५९॥ निवार्य । २ म्वकृजनः पक्षिणामाग्रहादिव नृपं - नरमु- स्यममभ्यमन्त्रयत्-भाजुहाव ।

·१५२ शान्तिनापचरित्र- जलं हि साङ्गं किल गाङ्गमङ्गिना- मपुण्ययोगाद् न हि पुण्यमिष्यते । सरस्तदम्भोगहदम्भसंभवं न्यवारयद् वारिरहैः करैरिव ॥१०॥ पतत्त्रिणा तद् रुचिरेण वञ्चितं न राजहंसेन पदानुरागिणा। न लक्षणः श्रीकमलाकरैः पर सरोऽरुचच्चारु विभोः पदश्रिया ॥१॥ कृते विहारे विभुना ततः समं श्रियः प्रयान्त्या प्रविहाय पल्बलम् । अघायि चक्रेण तु हंसकप्रभा १ सरः स्वयं तस्या गङ्गाया अम्भोग्रहणं पुगयमिति कपट- नाटकं न्यवारयन्, अपुगयं गावारि न प्राथमिति भावः । २ भगवद्विहारे चक्र व्योनि चलति, तत्रायं भावः: श्रियः नपुरमेतन् पल्वलं विहाय गच्छन्त्याः अथवा, चक्रेण नम:- सरस्याः घनपुष्करोदयः अधायि =माकाशरूप तटाके कमल. मिदं जानम् : पुष्कर द्वीपतीर्थाहिखगगगौषधान्तरे । तूर्यास्येऽसिफले काण्ड शुगडाने खे जलेऽम्बुजे ॥" हंसक = नपुरं, पक्ष मर्यस्य प्रभा। मत्र जलातापशाद् नपुरे न शब्दः, प्रभा तु भवत्येव ।

·पञ्चमः सर्गः। नभःसरस्या घनपुष्करोदयः ॥६२॥ सुरेः कृताऽज्जानुपदं मणीचकैः सुगन्धिभिवृष्टिरिहालिमालया। चलत्पदाम्भोरुहनुपुरोपमा समादधे स्मेरदृशां विशां पथि ॥६॥ सरित्पचारेऽपि सितेच्छदास्तदा म्वभावनालीकरुचो निबजे । निरीक्ष्य मारुप्यधिया गनेश्वरा चुकृज कूले कलहंसमण्डली ॥६॥ जिनानुरागाद् अ॒मदाऽनुयायिना वहमरूपावलिभिः ममं पथि । कचिन् नटिन्या निजजातिदर्शना- च्चुकूज कृले कलहंममण्डली ॥ प्रभोः प्रभावादविरोधवांधनात् महेव मिहन मृगी वनेऽचरत् । १ सितच्छदान = मुनीन रवाहमालिः चुकज । २ स्वभावन न अलीकरुचः= मुनयः, पक्षं नाली कमलम् । ३ सारश्य- मत्या।

·शान्तिनाथचरित- बिडालबालेन समं रिम्सया चुकून कूले कलहंममण्डली ॥ नवा मयाग्या वसुधेयमीदृशः प्रभोर्विहारे त्रिदशैरपि स्तुता। रमान न कांस्कानू मममून नूतनान खतः स्वमापूर्य च तूर्यनिःस्वनैः ॥६५॥ दिगाऽऽह पूर्वाप्यपरामधी भव त्वमङ्ग ! यस्याः पतिरुझिनस्थितिः । जडेपु नाथः कृतवारुणीरुचि- ममेशिनेन्द्रस्तु शतक्रतुर्जिने ॥६६॥ शून्यं नभस्तदमनन शून्यधी- नं किं हि नः कौशिक एव यत्पतिः । इनि प्रहाय क्षितिमाश्रिता नभः प्रभो ममम्ता विबुधा जयत्यभुः ॥६७॥ अजन्यभावेऽजनि नानिभक्तिभाग् १ नवा = नवीना ।२ यांग्यः सह सयोग्या। ३जयति प्रभी सर्वे विबुधाः = देवाः नमो विहाय भूमिं श्रिताः अभुः = रेजुः । ४ यो जिनं भक्तिभाग न अजनि = न जानः। कि० जिने, अजन्य. भाव- उत्पाने सनि जगन्त्रयेऽपि शान्तिको निहिनान् खगाः पक्षिणः सुरासुरावा तम् भाबुकशुः ।

·पञ्चमः सर्गः। १५५ जगत्रये शान्तिकरे जिनेऽपि यः । नरः सुरो वोषसि तहिनादिव खगास्तमाचुक्रुशुरारवैः खलु ॥६॥ भवेऽस्मदीयेऽजनि यत्र न प्रभुः प्रभा स्वभावेन जिनेन्द्रसेवने । प्रतिप्रभातं द्विजरूपमागताः खगास्तमाचुक्रुशुरारवैः खलुं ॥१९॥ गच्छाधीश्वरहीरहीरविजया- नाये निकाये धियां प्रेष्यः श्रीविजयप्रभाख्यसगुरोः श्रीमत्तपाम्य गणे। शिष्यः प्राज्ञमणः कृपादिविजय- स्याशाम्यमानाप्रणी- श्चक्रे वाचकनाममेघविजयः शस्यां समस्यामिमाम् ॥७॥ - १ प्रभुः= समर्था। २ प्रभा-बुद्धिः। ३ बगा:-मिथ्यारयां दवा विद्याधरावा। ४ नंषधीयच. प्रथम सर्ग सो०१२८ ।

·शान्तिनापचरि- तस्मिन विस्मयकृत्काव्ये पञ्चमः पञ्चमाञ्चितः। सर्गः सजनसंसर्गात श्रेयोऽध्ययनतत्परैः ॥७॥ इति श्रीनपीयमहाकाव्यममस्यायां महोपाध्यायश्रीमघविजयगणि. पूरिनायां पत्रमः सर्गः समाप्त. ।। श्रीः ।। १ पचमैः-चतुरः अक्षिता प्रशस्तः “पशमोरुचिर दर्भ, इत्यनेकार्थः।

·॥ अथ षष्ठः सर्ग: न जातरूपच्छदजातरूपता न कङ्कणाद्याभरणैरलंकृतिः। मुमुक्षुणा कापि विधीयतां धिया खजातरूपैकसिचा भवडुचा ॥१॥ वंदन स्वरागादपि वैभवस्थिति- हिजम्य दृष्यमिनि स्तुवन् मुहुः । विनिश्रिकार्यप हि वे भवस्थिति निजां जराजन्मकृताधिमंस्थिताम् ॥२॥ मुग्वेऽपि नालीकमचिमहात्मनां न मंशयो वा न पैगशनाशयः । अवादि ननाथ ममानमौकमा- १ म्वम्मिन जानं मपं नव पकं सिगयस्य नेन: भवन्ती मक कान्तियम्य म नेन ।२ यः कश्चिद गगान-बेहाद् द्विजस्य- ऋषः वैभवस्थितिं पढन यहा, इयं यंभवयिनिहरा इति स्तवन निश्चिनं निजां भवयिनि विनिश्चिकाय । ३ पगशनं-हिंमा। ४ ममाना = महाना नल्या या ये मौकमः = अगाणिस्नेपा. मुराश्रयन्नी या समन्समा नम्याम् अदना इत्यवादि ।

·१५० शान्तिनाथचरित्र- मुपाश्रयत्संसदि चाहतेत्यहो ॥३॥ तदस्ति नाभ्यस्तमिह युसदलं छलं जयन्मन्त्रकलं च चञ्चलम् । तनूभृता येन यमोअप जीयत जनाधिनाथः कापञ्जास्पृशा ॥४॥ धिगस्तु तृष्णातरलं भवन्मनः समुच्छलदाजिबलं विलोक्य यत् । परं परार्थाच परम्परार्थतः समुन्मिपरिमिपेषु हे जनाः ! ॥५॥ करोषि किं दुर्जनतां धनान्वितान समीक्ष्य पक्षान्मम हेमजन्मनः । भृशं सखायो विवदन्त इत्यतः परिग्रहे नाग्रहयालुता हिता ॥६॥ १ जनानाम् माधः मनःपीडाया नाथ स्वामी । २ यमस्य करपजरवासिना । ३ परः उत्कृष्टः योऽर्थः ततः शिवसा- धनात् परंतुरे । ४ परम्परया क्रमेण अर्थनः धनान्, भूरिमिपेषु समुन्मिपन्जागरूकम्। ५ मिन्त्रं प्रति अन्यमित्रो. किरियम् । ६ हेमसमुत्पत्तित इत्यर्थः ।

·षष्ठः सर्गः। १५९ मितायुषा तृड् जनिता जनाजनै- न बाधिका स्यान्नमसो नवाधिका । तवार्णवस्येव तुषारशीकरैः प्रवृद्धवेलेव तुपाररोचिपा ॥७॥ सदादिनाथार्च निकादिना दिना- गमे समता म धनं जनोर्जनैः । मृपा कपायानपि मा कृथा वृथा भवेदमीभिः कमलादयः कियान् ? ॥८॥ न केवलं प्राणिवधी वधो मम- प्रमक्तिभाजैकवपुष्मतीहितः । तदाश्रयान्याङ्गिजिघांमयाशयः कृतः क्षयायेव म नारकाश्रये ॥९॥ १ जन ! नव मिनायुषा कर्तृभूनेन प्रजन:-पापर्जनिता दृइ न बाधिका भवन्- निधिका न म्यान् । २ भाकाशात् । ३ नवीना। ४ चन्द्रण । ५ किं० जना, प्रातः पूजादिनाधनं समेना- प्रामा। ६ अमीभिः करायः कियान् कमलादयः लनमीलाभः स्यात्। ७ एकजीव वधः कंवलं प्राणियों न, किन्तु नदाश्रया मन्येऽगिनस्नगं जिघांमया कन प्राशयः अभिप्रायः नारके तयायैव भवेन् । ममा-ममन्वं, ममशब्दोऽन्तः, ममम निर्ममा- दिवन् : नत्र प्रसक्तिभाजा-रागिणा:हिना वितर्कितः।

·शान्तिमायचरित्र- इमां नु शिक्षा कथयन्तमीश्वरं त्वदीक्षणाद् विश्वमितान्तरात्मनः । करोतु रक्षां पनतो भवाम्बुधा- वितीह चक्रायुधभूपतिर्जगो ॥१०॥ ततः प्रपन्नजनमेनमेनसा वियुक्तमायुक्त गणेशितुः पदे । विगर्हितं धर्मधनिबर्हणं वदन्तमेवं सकलेभ्यसंसदि ॥११॥ परऽपि चाक्षत्रिमिता गणेश्वरा बभूवुरामाः सदृशं दृशं भृशम् । गणेऽनुगानामविगानधीवलादु विशिष्य विश्वामजुपा द्विपामपि ॥१२॥ पदे पदे सन्ति भटा रणाइटाः प्रशामयन्ते शमिनः स्म तानपि । दियुक्तषष्टया हि सहस्रसंख्यया- १ अनुगानां तथा द्विगं गणे सदृशं दृशमामाः अक्षत्रिमि- ता:-पत्रिंशद गणधगः। १६२ सहवा. शमिना यनयः ।

·षष्ठः सर्गः। दिवापि शान्तिक्रमलीनचेतसः ॥१३॥ मदा तदापिटलेपु शकता- ऽऽनतेपु हिंसारम एष पूर्यते । क्वचित् क्षमायां न मनाक्, तदुन्मनाः म नारकानव निपवतां न किम् ? ॥१४॥ प्रमाणमार्यास्वपि भूगर्मितै- रभृत् सहयद॑दीर्णया गिरा। धिगीदृशं ने नृपते ! कुविक्रम प्रजेशमूचे मृगयाऽशुचिं शुचिः ॥१४॥ अविक्रियं वैक्रियलब्धिशालिनां प्रभुर्यनोऽप्यङ्गमहरमालिनाम् । दयां दिदेश स्थलनीरचारिणि १ शान्तिः शमो जिनश्च । २ नम्य भगवतः आसमूहषु दयाभावं पाननंषु सन्मु क्षमायां भूम्याम एप हिंमारसः कचि. दपि मनाग न पूर्वने. इनिहताः हिंमारमं उन्मनाः स-जनः नारकानेय न किं निपवनाम ? ननेपु-ग्रहीभनषु “प्रामनः प्रबणः प्रहः' 'गम प्रहामाये धातुः। यामाम आयांग्णां गिग बागमा प्रजापि ज्ञानमाय ईशं-गजानमृचं, 'हे नृपतं! नम्नव विक्रम धिक।

·१६२ शान्तिनाथचरित्र- कृपाश्रये यः कृपणे पतत्रिणि ॥१६॥ फलेन मूलेन च वारिभूरुहा तथा परेपामनुकम्पयान्विता। चतु:शताढयत्रिमहसवादिन- श्चतुःमहवा मनसोऽववाधिनः ॥१७॥ शतत्रयीयुक्तचतुःमहमिका मुनरिवत्थं ममयम्य-वृत्तयः। अभुः प्रभोः केवलबोधशालिनी दिशा प्रकाशादहिमांशुमालिनः ॥१८॥ जगत्त्रयं दण्डितमात्ममात् कृतं विमाहराजा रजता रजोवले । त्वयाऽद्य तस्मिन्नपि दण्डधाग्णिा कृता त्रिलोकी प्रभुताद्भुता करे ॥१९॥ * ३४०० वादिनी मुनयः। १मनःपर्ययबानिनः । २ वृत्ती. नां विशेषणन्यान् स्त्रीलिङ्गम। ३ एकवचनं जानी। ४ 'मः'= शम्भु-तीर्थकरः तत्प्रधानम्य-दाशानुचाग्मुिनः कंबोलन:: ममममन्वं यस्यतिक्षिपति इति शप्रत्ययं ममयस्या. इति वृत्ति. विशेषणं वा। ।

·षष्ठः सर्गः। प्रणयमानस्त्रिमहम्रयोगिनां गणोऽवधिज्ञानवतां सुररिति । विभूपिनाध्यापि च यन मम्मेर- कथं न पत्या धरणी हणीयते ॥२०॥ इतीदृशैम्नं विग्चय्य वाय- गणेश्वरः पूर्वगणं पदकृतः। मुमुक्षुवो टशनीमितः थिन- म्तपोभर यः स्वयमहरितः ॥२१॥ बिलमयुक्ता नवनिः महम्रकाः मचित्रलक्ष्यकृपं नृपं खगः । क्षमा गती वाऽणुयतिः प्रतिष्ठित- श्रकार वाचा पग्माहनं बहुम् ॥२२॥ यन गणन, विभूषिता धरणी अद्यापि न हीयने । किं. पन, पन्या स्वामिना।२ मम्मरकथं मं-पम्यक्त्रकारंगा स्मरन्ती कथा यत्र नन , क्रियाविशेषणम । ३ पूर्वगणं विरचय्य पदः गिडनः कृतः पदतः । ४ लन्यत इति लनः प्रकगणना, वगतः प्रद्वा यत्र नद विल.नन्य भावःवलव्यमः चित्रं-नाना चि नद् बलत्यं च नन महिना कृपा यस्मिन , नम । ५ कश्चिद् वद्याधरः आकाशवारी भृवारी या धायकः । श्रावकः ।

·१६४ शान्तिनाचचरित्र- उपासिकानां निवहस्त्रिलक्षभृत् पुनः सहस्रत्रिनवत्यधिष्ठितः। दयाममुद्रे स तदाशयेऽनिथी- वभूव रत्नाकर एवं केवलः ॥२३॥ प्रभुर्विजई भुवि यत्र केवली बलीयमो मोहगिरीन् विभेदयन् । रमः प्रमन्ने जनमानमे सखी- चकार कारुण्यरसापगा गिरः॥२४॥ मैदेकपुत्रा जननी जगतुग पिना मनत्पूर्वकुमारताविपम् । पुरो गो स्वम्य निनंमयाऽगनौ विमांच्य मोहात् स हि तावबुधत् ॥२५॥ प्रवर्तिनी बाल्यत एव मुव्रता- नवप्रमृतिर्वटा तपस्विनी। १ श्राविकाणाम्। २ तदाशये नृपाशये। ३ अहमेव एकः पुत्रो यस्याः सा । ४ नवनं नवः जिनस्तवः तम्य प्रमूनियस्याः सा: अनवप्रनिर्वान विद्यते नवा प्रमूनियन्याः मा । ५ वरम अटतीति वरटा. पृषोदगदिन्वान. "वरटा हंपयोपिति गन्यां ल्याम इत्यनेकार्थ. सिनच्छदवा वरटाया उपमा ।

·षष्ठः सर्गः। १६५ स्थिरा सुदृग्मानसनीरजालये शुत्रिः मपक्षा चरणानुरागिणी ॥२६॥ मुनेगृहस्थम्य च वार्हदागमः फलानि दत्ते त्रिदिवं शिवं ध्रुवम् । गेनिस्तयोरेप, जनस्तमर्दयन् रमेन हीनो भविता घनातपात् ॥२७॥ अहर्निशं मांतपनक्रियाविधो प्रवृत्तिभार जैनरुचिं विना जनः । अधः पतेन् दुःग्यममुष्य विभ्रत- महो विधे ! त्वां करुणा रुणद्धि न ॥२८॥ मुहूर्त्तमात्रं भवनिन्दया दया- दरेण मंमाध्य धियाहनं मनम् । शुभं लभन्ते भविनो विनोदनः क्षणेन मुक्त्यम्बुजलोचनायुजः ॥२९॥ स्त्रियः श्रियो वा विरहामहा महा- मम्वाः मखायः श्रवदश्रवो मम नया: मुनिगृह-ययोः गनिः एप प्रागमः । २तम-आग- मम , मर्दयन् प्रोटयन भिन्दन् ।

·शान्तिनाथचरित्रे- इति प्रियालीनमलीनमानमा न सातमाजोत्र परत्र देहिनः ॥३०॥ कुशामनेनापि कुशामनेन ये नयेऽनुरक्ता बहुविप्रयोगतः। निवृत्तिमप्यन्ति परं दुरुत्तर- स्तरस्विभिमाहमहोदधिस्तु तैः ॥३१॥ निजम्य वप्रत्रितयाग्रनिष्ठया जनांत्र निर्वाणिकया हृतेशिवे । इति स्तुते स्मातिमुर्देष शोपित- स्त्वयंव मातः ! सुतशोकमागरः ॥३०॥ मदर्थमंदेशमृणालमन्थरः कदाऽभ्युपता पथिकोऽथ वान्धवः । इतीह पृष्टो गरुडापि यक्षराद तदाऽऽवचक्षेऽस्य हितं ममानिकः ॥३३॥ १ये कुशासनन कुप्रवचनेन नये माग गाम्ने वा गगिणम्ने कदाचिद् निवृनिं वगग्यम पायन्नि. परं नमोहार्णवी दुरुत्तरः । रनिर्वाणी देवी । ३ जना निर्वागीम इति स्तुने म्म । ४ मम कारणमाश्रित्य मृणा-हिंमा कम्यापि दुःबदानं. नथा. पालम् असत्य तत्र मन्धरः अलस हिंसातोऽमत्यनश्च निवृत्त इत्यर्थः । ५प्रच्छकस्य।

·पष्ठः सर्गः। १६७ मया नु पृष्टो भगवद्विवन्दिपुः प्रियः कियदर इनि त्योदिन । विलम्बतेऽमाविति मा पराङ्मुखी मनी मी नां निजगाद नादरात् ॥४३॥ कंचिन् प्रभानप्रभया भयान प्रमाद्यता नीलमणिविपा निशि । विलोकयन्या मदतोऽथ पक्षिणः स्त्रियाः क्षणोऽभूतलक्षलक्षणः ॥३५॥ न यावना भागवती लमन्नया श्रुतान्ति गाम्नावदीष्टता परे । चलाशु तम्याः श्रवण विचक्षणः *प्रिय ! म कीग भविता तव क्षणः ? ॥३६॥ कथं विधानमयि पाणिपङ्कजाद् "विर्जिनम्याशनपुण्यमुद्भवन् । । न्यया अन्यया यशब्दान्यार्थः । २ चक्रवाकादीन नीनमणिविण भ्रमाद निशि रुदनः पश्यन्न्याः, भयं विना प्रभानप्रभयापि रुदनः, 'अद्यापि न गत्रिगना. कदा जिनदर्शनं करिष्ये' इन्याशयः । ३ कश्चिन् पनिर्जिनं विवन्दिपुः प्रियां प्रन्याह, हं प्रिय ! शीघ्रं चल । ४ विधः शुद्धक्रियानः ।

·१६० शान्तिमायचरित्र- इतीव सौराष्ट्रिकभव्यचिन्तनैः स्थितः प्रभुः श्रीविमलाचलोपरि ॥३७॥ स्थितिक्रिया मामचतुष्टये प्रभो ! तव प्रिया शैत्यमृदुत्वशिल्पिनः । ऋतोर्जनस्येव सुरैः समं भव- विनि प्रचक्रे मफलामसौ गिरम् ॥३८॥ तवाश्रयादेव च शान्तिरप्यभूद् भियां प्रदेशे जिन ! तत्तवालिके। विय क्ष्यमेऽवल्लभयनि निर्गता- क्षरालिरीत्यात्र कदाप्यटाव्यते ॥३९॥ गुरुत्वभावान् शुचिशास्त्रसंभवाद सुरार्चितत्वादतिपुण्यभूभवात् । अदीदिपत् तीर्थकृदित्यसौ विभो- लिपिललाटंतपनिप्ठुगक्षग ॥४०॥ १हे प्रभो! मामचतुष्टये तव स्थिनिर्जनस्य प्रियाः किं० तव, शत्यं मृदुत्वं च तस्य शिल्पिनः कारकस्य, शैत्यं कामक्रां. धोपशमान. मृदुत्वं मानापशमान् , जनस्य इति गिरं वाणी सफला चके । २ अवल्लभया अनिएया। ३'मट गती', 'गत्यर्थाः प्राप्त्यर्थाः, प्राप्यते ।

·षष्ठः सर्गः। अयि म्बयूध्यैरशनिक्षतोपर्म समं विपेहेऽप्युपमर्गकारणम् । सुरेनरैर्वा पशुभिः सहासुरैः कृतं त्वमीपां विकृतं न मानमम् ॥४१॥ भुवं पुनानम्य तवेति निर्गल- न्ममाऽध वृत्तान्तमिमं बतादिता । तनाति मंसद् दिवि गायनैः प्रभो ! पुरन्दरस्यापि पुरो महोदयम् ॥४२॥ प्रभाविहार मगधेपि मागधैः प्रवर्ण्यमाने विविधैमहोत्मवैः । मुखानि लालाक्षि ! दिशाममंशयं प्रियोवदत्पश्य विभूपणेरितः॥४३॥ वमिन्धुचापप्रमयोन्ननावित- स्तनुं प्रिये ! पछ्य महोज्ज्वलां दिशाम् । मुखान्यमुप्याः किरणश्च ताममाद् दशापि शून्यानि बिलोकयिष्यमि ॥४॥ रह निर्गसन्मम-त्य जन्ममन्व ।

·१७० शान्तिनाथचरित्र- ममैव शोकैन विदीर्णवक्षमा मनः किमाकस्मिकमद्य नोद्यतम् । निवेदितुं सर्वविदे नदास्पदे विडोजमाऽगामि भुवस्तलेजमा ॥४५॥ मयाऽद्य मुक्तिः प्रतिपत्स्यते श्रिया लैया विचित्राङ्गि ! विपत्स्यतें यदि । निपेवणादु मे न कदापि मामतः समतशेलं चलितुं तु मा भज ॥१६॥ विहाय ममिथ तीर्थकृच्छ्रियं विभुर्ययो तगिरिशृङ्गमुन्नतम् । तदाऽम्मि देवेन हतोऽपि हा हतः सुरेशितेति प्रलपन्नुपागमत् ॥४७॥ त्रयोदशाहे किल शुक्रमित जिनः प्रपन्नानशनः शिवं ययो। १ शोकेन न उद्यतम् । २ त्वया प्रन्यया, न्वशब्दोऽन्यार्थ । विचित्राणि अङ्गानि तीर्थकरशर्गगणि माधनानि यन्यास्तन्म. बोधने हे विचित्राति त्वया अन्यया भवत्या में निषेवणान् कदापिश्रिया न विपन्स्यने मतः मां मा भज ।

·षष्ठः सर्गः। १७१ अगुर्विनेया नवशत्यनुप्रभु स्फुटं यतस्ते शिशवः परीसवः ॥४८॥ तवापि हा हा विरहात् क्षुधाकुलाः कुलाश्रया अन्यतपखिनोऽधुना । त्वयीश ! भुक्ते त्वनुभुञ्जतामिति गणीन्द्रमाशास्त हरिः प्रशस्तधीः ॥१९॥ विधाय कल्याणककर्म मात्मवं कुंलायकुलेषु विलुट्य तेपु ते । वगा इव स्तृपतटेषु च क्रमाद दिवं ययुम्त्यक्तशुचः मुरेश्वराः ॥५०॥ ननो विजदुर्गणिनः समंयता उपासक पतिभिः कृतार्चनाः । चिग्ण लब्धा बहुभिर्मनोग्थ- रूपादिशन्तः प्रभुशान्तिशामनम् ॥५१॥ १ प्रभोः पश्चान अनुप्रभु, अत्र "विभनि" (मिल है। 38) इत्यादिनाऽव्ययीभावः। २ अशिशवः तरुणा वृद्धा वा।३ परे सिद्धावानरूपा या अमवः प्राणा येषां ना४विर- होऽत्र भोजनादेः, अधिकागन । ५ कुलेए-गृहप प्रायः ध्वजा- दिलप्रधानं कलं नटं येपुरंदशानि म्पनटानि स्तृपभमय: "कलं तटे सैन्यपृष्ठे तडागस्लूपयोरपि" इत्यनेकार्थः ।

·१७२ शान्तिनाथचरित्र- प्रभोर्विमुक्तेः पदमाश्रिताः सुरा अपूपुरनीप्मितमंडिमेविनाम् । कदापि साक्षाद्भवनान् कदाचन गताः क्षणेनाऽस्फुटिनेक्षणा ममम् ॥५२॥ मुताः कमाहूय चिगय चुकृत- रिवाण्डजाः पक्षवलं नागमम् । इहाश्रयन्तामिति शिक्षया क्रमाद् ययुर्विनेया गणिनां गणेशताम् ॥५३॥ विधी विधेया मतयो विधेयका विधाय कम्प्राणि मुखानि के प्रति । वृथा निरीक्षध्वमितस्ततः किमु ऋते न वोधात् सविधेः शिवाश्रयः॥५॥ गुरोर्निपेवा श्रुतदानपूजना जनाः ! कुरुवं स्वगुरूदितावना। १ क्षणेन उन्सर्वन, अप्रकटम् ईतणं दर्शनं येषां ते, मम- ममन्वं गताः प्राप्ताः । २ कम्-प्रान्मानम् भाइय-प्रसाध-अभ्य- स्य प्रत्यक्षीकृत्य । ३ अण्डजानां पक्षे अगमवृतम् । ४ विधिः किया तत्सहितं बोधं ज्ञानं विना न मुक्तिः। .

·षष्ठः सर्गः। १७३ कथासु शिष्यध्वामिति प्रमील्य स परम्परामार्गमचालयदु गणी ॥५५॥ फलेपहिः शान्तिजिनादिनागमः क्रमेण शाखाबहलः स्फुरत्पदः । प्रमोदजन्यान् श्रवणेन विश्रुतः श्रुनन्य मकाद् बुबुधे नृपाश्रुणः ॥५६॥ दानमदादमदाद् दमदान्ते- दीनदयालुनयाऽवनिपालः । शम्यनमे परिमंम्मृतशान्ते- नाम्नि च विम्फुरित शुतियोग्ये ॥५७॥ शैवपदम्य पदव्यवबुद्धा दुर्णयवणिनिरव निषिद्धा। रूपमदर्शि धृतोऽमि यदर्थ चेतसि तत् त्वमिहामि स कर्ता ॥५॥ ? जिनोदिनागमः नृपाणांप्रबग्नराणां प्रमादाजानाद् अश्रुगः नृपाश्रुगः मेकान-मंचनाद बुध-प्रबुद्धः-विकम्वर्ग जनं अन्योन्यागम =नम:जलसंकाद विकम्बर: म्यान। • पदानि म्यविग्य चनाचार्यादीनि, पतं परं-मृलम् । ३ पदवी-मार्ग. । चमिचित्ते धृतः, नन्-नम्मान न्यम् इह का श्वरः। .. ४ ·१७४ शान्तिनाथचरित्र- देवनृदेवगणः स्तुतिमेवं तस्य चकार गणेशवरम्य । मानसतोऽपि च मा क्षणमात्रं गच्छ यथच्छमत्यभिधाय ॥५९॥ आनन्दजाश्रुभिानुनियमापमार्गान् व्यक्तान् पदानि निदधद् बहुवर्णसंधैः। चक्र ह्यनेकपमुखः म गणे गणेशो- ऽप्यङ्गाश्रितत्रिपदिकागंतभूग्लिक्ष्म्याः॥६०॥ लोकाननकवचनामृतलुप्तदुःख- प्राक्शोकनिर्गमितनत्रपयःप्रवाहान् । कुर्वन् स सर्वविदनक्तिरमात् तदोया रेजे सितद्युतिरिवाप्तगणाधिराजः ॥६॥ पूर्व रथाङ्गभृति पञ्चमकेापि पश्चाद् रागेण वा भगवति म्मितपद्मिनीशे । संव्यमानः मार्गों जैनागमा यम्ने ईदृशान व्यक्तान-पगिड- तान् चके । २ अनेकान् पानि-रक्षनि दयोपदेशाद् दशं मुन्न यस्य सः। ३ त्रिपदी-गजाभरणम् . उत्पादव्ययध्रुवरुपा था। ४गता प्राप्ता।

·षष्ठः सर्गः। १७५ चक्र म चक्रनिभचंक्रमणग्छलेन म्वम्मिन्प्रभाकररुचिं शुचिमण्डलस्थः॥६२॥ सर्वत्र मार्वगणशासनमार्वभौम- पट्टस्थितम्य गणिनोऽनुदिनार्चनासु । मिद्धिर्भवेद भविजनम्य पुर स्थितस्य नीगजनां जनयतां निजबान्धवानाम् ॥६३॥ श्रीहेपः कविग जगजिमुकुटालंकारहीगः सुतं श्रीहीर: सुपुत्र जितेन्द्रियचयं मामल्लदेवी च यम् । : श्रीहर्षः पूर्वनाम्नि हरिहर्षनामनः पदेकदेश पदममुदायां- पचारान. 'दना देवदनः' इति न्यायान् । कविगजगजिमुकु. दालंकारहीरः . का अग्निमा वा विगजा गरुडः, यनगजः, विशिष्टगजा वा. पप गजनं शोभनं कविगजगजि-म्वगं, अग्ने हिंग्गरंगम्बान . ब्राह्मणां हिरगयगर्भन्वान्, विगज गरुडे म्वर्णकायन्यान. धनंद म्वगांधिकारन्यान : कनकप्रधानमुकुटा- लंकारपूज्यः । श्रीदीरः हार्गविजयमूरिः, यं जिनेन्द्रियचयं मुनि- वर्ग: मुपय-प्रमृतं म्म जनयामाम-उत्पादयामास । च-पुनः मा लन्मीः पना नद्रपा या मलदेवी समर्थनाम्न: देवी स्त्री मुपुर्व प्रामनः भ्रातृत्रयरुपमुनिवर्गम्य ममर्थमाधुपुत्रन्यान् सौ. भाग्यदेवीकुन्निग्नन्चान् । एतावना श्रीहरिमरिगा पश्चर्य महा- बनिन्य स्थापितं दोन्निनमिति भावः । सुनं पुत्रं, पक्ष सुमित्र, लुमापमा. शिप्यं पुत्रवदाचागन् । नदुनो यश्चिन्तामणिमन्त्रः, मध्यमपदलापान, तस्य चिन्तनं स्मरणं यस्य, नस्य फलमिव फलं ·१७६ शान्तिनाथचरित्र- तचिन्तामणिमन्त्रचिन्तनफले शृङ्गारभङ्ग्या महा. काव्ये चारुणि नैषधीयचरिते सर्गो यमादिर्गतः । इति श्रीनपधीयमहाकाव्यममभ्यायां महोपाध्यायश्रीमंधविजयगणि- पूरितायां पष्टः मगः संपूर्णः ॥ श्रीः ॥ तस्मिन् । "शृङ्ग चिहविपालयाः क्रीडाम्बुयन्त्रे शिखर प्रभुन्वी. स्कर्षभानुए भङ्गिः पुनर्भक्तिवीच्योः" इत्यनेकार्य : शप-शिव- रेषु भाग-गनिः प्राप्तना यस्य म मेघः, "गिरौ वर्षति माधवः" इनिवचनात् :घारभ्य मेघन्य भझ्या-मरण चारुणि रम्ये। पकायाजानं नपवीयं नम्यव चरित-प्राचार समन्याम्पो यत्र नम्मिन : सर्ग.. यमा.-अहिमादयः पञ्च महावनानि संव संख्या आदिर्यस्य सः पष्ठः सर्गः संपूर्णः अभवन् ।

·प्रशस्तिः। जयति जगनि जायज्ज्ञानयोगाद युगादौ जिनवरनवरश्मिसिंदेवादिदेवः । नदनु दिनपकान्तिः शान्तिरर्हन् म चक्री जिनपनिरपि पावःशाश्वतश्रीविवस्वान्॥१॥ नदनु दनुजपूज्यनीर्थकृद् वीरनामा निम्पमहिमायः मर्ववित्सार्वभौमः । नदनु गणधरालीपूर्वदिग्भानमाली विजयपदमपूर्व हीरपूर्व दधानः ॥२॥ कनकविजयगा म्यान्तिपत्प्रोढवर्मा शुचितरवरशीलः शीलनामा नदीयः । कमलविजयधीरः मिद्धिमंमिद्धिवीर- स्तदनुज इहरेज वाचकधीशरीरः॥३॥ चारित्रशब्दाद विजयाभिधान- स्त्रयी मगर्भा धृतीलधर्मा।

·११०
प्रशस्तिः ।
एपां विनेयाः कवयः कृपाद्याः
पद्यास्वरूपाः समयाम्बुराशी ॥४॥
तत्पादाम्बुजभृङ्गमेघविजयः
प्रामम्फुरदारक-
ख्यातिः श्रीविजयप्रभारूयभगवन्-
मृगस्तपागच्छपात् ।
नुन्नोऽयं निजममपूर्वविजय-
प्राजादिशियरिमां
चक्र निर्मलनेपधीयवचनेः
श्रीशान्तिचकिम्नुनिम् ॥५॥

·No text on this page.