·No text on this page.

·URE MI ALLANGATTI COLLECTION. AP BIBLIOTHECA INDICA (o COLLECTION OF CRIENTAL WORKS . PUBLISHED) BY THE ASIATIC SOCIETY OF BENGAL Xu SIRII, No 1070 WIM D D PILT. ILLIUtir U. 1146 1 / OSETWASIATIC LOCITY CALCUTTA VALLĀLI CARITAM. (0 वल्लालचरितम् । TXANDA BHATTA JAHĪMAJOPADHYTES HARAPRASAD SHASTRE V... FASCICULUS I. (Text only ) anal CALCUTTA: PRINTED BY UPENDRA MITIIA CHAKRAVARTI, AT THE SANSKRIT PRESS AND I HISHIY PUF ASIATIC SOCIETY, 57, PARK SIREET 1904. AvaravaaaLAway ·LIST OF BOOKS FOR SALE TIL LIBRIRI (THE Asiatic Society of Bengal. No. 57, PARK STREET, CALCUTTA, I OBIVARIE IRON THE SOCIETY'S AGENTS, MESSRS LIZAC & (0, 46, GRU RUL. SIRFET, LONDON (', ASD MR (iro HARRIS, SU 11%, BOOKSELLER, LEIPZIG, GERMANY com palele coperte of the mukemm kul ruth who* cannot lut supplied of the Firen, burnynout of luch BIBLIOP'IECTIVITI ut. Bilan Sudeth Pit Tin R 'PINITI + ا ا ا ا ا ا را ا ۱۱۱ ارل 1 VIII 1 . Im Bhullin 1 1 (u Photos of Sondikis, kuriai - Isloch-th. li... Le lit Tip1 (11 Dans that, (Tris Men huipuliterSans Tibetan lull, l'e- (! 1 Bulilipuler Hot I line 1 ("rich 15 eller l'anno (Tit First 1 6 61 Die internet (utulin, Fr 11 (tudi ot San-hut liensk SS. Pie Titipathibomma, lol lol l- Vitrallerkel'imperomittlivolisi 11.00 Cum van (hutan liv la 11, 127, lll laut lut 11 lip 11 (a (horkutiki ( El- Piani 11 D'ellu helnii live line line Chanti Strut Apistol ilin lase Sinkkumi ili loll los C Bli-luum, IT line 1 mehr hinni l'in 1 Ciuchirilulukion loi Pisa 0 Pilih v!, ۱۰ ۱۱۱ ۱۰، ۱۱ ، ۱۱ را، ا > + 3 t> 4 2 - Kittiliit Fr 1 till hith Sant Sri Culiah Low 1 11 (11 fiel Run. I'm Lelit lilingli-Fin 1 (il Macam l'inti Test Fen 1 ll (vanli Matohissipadupuistot alrt. fol.11-1911, Firp 1-20 (u si radi 7 Vuutcher Smetab llav T1" (4 minh Vaubanduliana English Love 1 i. 1:lth . VOL 2 Barina, TV Fini Vindi Sot Tev las 1 (1 ' Viinitila, leit Firm 1. ( Vita (Tirt Pol lll line 10 V IV. lise 1 (or 5 Vitrin Palhatih Tu Villa wipahlen Fisc Vasamuthillit Vi komaiali luh nana (Text Vol 1, F.INI 1.6i, 1. 11. FOND 1 3 11 h each 3 l'alum.wati Fire 1.-3. 0 1 1 1 1 > 10 0 ·वल्लालचरितम् ओं नमो विघ्नविनायकाय ॥ प्रणमामि जगत्सृष्टि स्थिति-महारकारणम् । विश्वेश्वरं विश्वधरं विश्वं च विश्वहेतुकम् ॥ १ ॥ 'जगहोज सत्यरूपं मज़साक्षिणमव्ययम् । सनं सर्वभूतस्थं मशक्तिधरं विभुम् ॥ २ ॥ ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य नवदीपनृपाया। ब्राह्मणानां समुत्पत्ति-तफ़ेदादि-समन्वितम् । गढ़ीयानां वरेन्द्राणां गोत्रयाती समन्वितम् । वन्नालचरिताख्यं तद्राजचरितमुच्यते ॥ ३ ॥ मिमृतीब्रह्मणो जातः पुलही वामकर्णतः । अङ्गिरा नामिकारन्ध्रादजायत मुखाद्रुचि: ॥ ४ ॥ ..मरीचिः स्कन्धदेशाच्च प्रचेता अधरोष्ठतः । एकादश चैव रुद्रा लन्नाटात् क्रोधमम्भवाः ॥ ५ ॥ पुलहस्य सुतो वात्स्यः शाण्डिल्यश्च कचेः सुतः । बृहस्पतगङ्गिरसो भरद्वाजः सुतः स्मृतः ॥ ६ ॥ (१) व पुस्तके नास्ति । THE KUPTUSWAMI SASTRI RESEARCH INSTITUTE

·वल्लान्त चरितम ।
मरीचमनमो जात: कश्यपश्च प्रजापतिः ।
प्रचेतमापिमनमो गौतमी भगवानृषिः ॥ ७ ॥
मावर्णिगौतमाज्जन मुनिप्रवर एव मः ।
बभूवुः पञ्चगोत्राणि चतषां प्रवग भवें ॥ ८ ॥
बभूवुर्ब्रह्मणो वक्त्वादन्या ब्राह्मण जातयः ।
ताः स्थिता: देशभंदन गोत्रशून्याश्च भूपते ॥ ८ ॥
अदित्यां हादशादित्यान् जनयामाम कश्यपः ।
अत्रेत्रमलाच्चन्द्रः क्षीरोदे च बभूव ह ॥ १० ॥
चन्द्रादित्यमनृनाञ्च प्रवराः क्षत्रियाः स्मृताः ।
ब्रह्मणो वाहुदेशाचवान्या: क्षत्रियजातयः ।
ऊरुदेशाच्च वैश्याश्व पादत: शूद्रजातयः ॥ ११ ॥
जन्मना जायते शूद्रः संस्काबिज उच्यत ।
वेदपाठाद्भवेदियो ब्राह्मणो ब्रह्मविद्यया ॥ १२ ॥
सारस्वताः कान्यकुआ गौड़ा मैथिलकोत्कन्नाः ।
पञ्चगोड़ा: ममाख्याताः विन्ध्यस्योत्तरवासिनः ॥ १३
कर्णाटाश्चैव तैलङ्गाः गुज्जग राष्ट्रवामिनः ।
अन्ध्राश्च द्रविड़ाः पञ्च विध्यदक्षिणवासिन: ॥ १४ ॥
सर्वं द्विजाः कान्यकुञाः माथुरं मागधं विना ।
मागधो ब्रह्मणा पूर्व कल्पितो विज एव च ।
वराहस्य च घम्मेण माथुरो जायते तथा ॥ १५ ॥
वेदवाणाङ्कशाके तु गौड़े विप्राः समागताः ।
हययानं समारुह्य सर्वशास्त्र विशारदाः ॥ १६ ॥

·वहालचरितम् । मेधातिथिः क्षितीशश्श वीतरागसुषेणको । सौभरि-रत्नगी च तथा विप्रः सुधानिधिः ॥ १७ ॥ तैरूढ़ा नृपतेाक्यात् मप्त सप्तशतात्मजा: । तद्देववशतो नातास्तामु मप्त सुता वराः । वरन्दरं गताः पञ्च कनिष्ठी गढ़संस्थिती ॥ १८ ॥ नृपेन्द्रनादिशूरण चानोतं विप्रपञ्चकम् । पञ्चगोत्रान्वितं तपां नाम गोत्रन कथ्यत ॥ १८ ॥ श्रीहर्षस्य भरद्वाजो दत्तस्य काश्यपः स्मृतः वेदगर्भस्य मावर्णो वात्स्यश्च छान्दड़स्य च । शाण्डिल्यगोत्रः कथितो भट्टनारायणस्य च ॥ २० ॥ भट्टत: षोडशोख़्ता दक्षतशापि षोड़श । चत्वारः श्रीहर्षजाता भरद्वाजकुन्नोदहाः । हाद ग वेदगर्भाच्च तथैकादश छान्दड़ात् ॥ २१ ॥ कचिदिपा पागताप वैदिका वदपारगाः । पाश्चात्या दाक्षिणात्याच पोता द्राविड़ा: स्मृताः ॥ २२ ॥ बन्लानविषये नूनं कुलोना देवताः स्वयम् । योत्रिया मैरवी जया घटकाः स्तुतिपाठकाः ॥ २३ ॥ आचागे विनयो विद्या प्रतिष्ठा ताथदर्शनम् । निष्ठावत्तिम्तपीटानं नवधा कुललक्षणम् ॥ २४ ॥ काममामरणात् तिष्ठत् गृह कन्यर्तुमल्यपि । न चर्वनां प्रयचत्त, कुन्नही नाय कहिचित् ॥ २५ ॥ ख मोभरारत्नगर्भव ·वक्ष लचरितम। एका गाव सकल्यां वा षभिर रधीत्य च । षट्कम्म लिरतो विप्रः श्रोत्रियो नाम धर्मवित् ॥ २६ ॥ गुणानुमारतोऽकारि कुलीनयंव मौलिकः । 'वंशजश्व पुरा राज्ञा वलालन सुनिश्चितम् ॥ २७ ॥ इति वल्लालचरित वर्णानामुत्पत्तिकथनम् ॥ अथ प्रतिग्राहि-मंत्ता-कारण-कथनम् । धनुं स्वर्णमयीं यज्ञे विप्रेभ्यः प्रददी नृपः । धनीम्तम्या: स्वर्णमय्याश्टन पतितोऽभवत् ॥ २८ ॥ ततो निर्वामितो राजा कश्चन स्वर्णकारकः । विप्राः प्रतिग्रहाजाताः सर्वधम्मवहिष्कृताः ॥ २८ ॥ इति प्रतिग्राहिकारण म । अथ प्रतिग्राहि-संतकानां सग्रामि-नामानि शङ्करः पीतमुण्डी च 'गड़ोपि च दिवाकरः । गुड़ो दाड़कनामा च दोकड़िश्चैव पिप्पली ॥ ३० ॥ वन्द्यो मार्तण्ड नामा च ब्राह्मणो नाम नामतः । आयानिश्च गणायिश्च हाड़ो गोपी च वन्यजाः ॥ ३१ (१) स्व पुस्तके गजो ·वल्लामचरितम् । माषो दोकड़िनामा च रायो च मधुसूदनः । कुशिको यवनामा च हड़ो नारायणोऽपि च ॥ ३२ । महिन्ता दिविधो नाम दायारिश्चैव केशवः । चट्टः शकुनिनामा च तैलवाटीनयारिकः ॥ ३३ ॥ कुन्दो विश्वेश्वरो नाम वन्यजो 'विठुमंजकः । घोषजी भ्रातरावेती मदनविश्वरूपको ॥ ३ ॥ गाङ्गनिर्दास्यनामा च पूतिर्गौतममंजकः । परागख्यः शिम्लो च शङ्गगे डिगिडमंजकः ॥ ३५ अमी विप्रकुन्नोङ्गता गोटानं जग्टहुहिजाः । तेषां मम्बन्धमावेण पर गोरिव मौदति ॥ ३६ ॥ मम्बन्धे भोजन चव दान यन्न तथैव च । विहद्भिः थाइकाले च वज्जया एतं पुन: पुन: ॥ ३० इति प्रतिग्राहिणां नामादयः ॥ अथ प्रतिग्राहिमुतानां विवाहकयनम् । गणकन्या वशिष्ठेन टोटेन शकुन: सुताः । हाड़कन्या दायिकेन कुर्वगे हास्यजापतिः ॥ ३८ । चक्रपाणि नापि कन्या होता धनलोभतः । (१) क पुस्तके विध। ख, भ्रातरी सेयौ मदमो विश्वरूपक'।

·पल्लाबचरितम।
विठुमुतापतिर्भूत्वा चट्टजः कुलभूषगा: ।
प्रतिग्राहिमुतोहाहात् षड़े वंशजाः स्मृताः ॥ ३८ ॥
योत्रियाय सुतां दत्त्वा कुलीनो वंशअ: पुन: ॥ ४० ॥
ग्राम
लथा च वल्लालात् कौण्डिल्यस्तत्रचारितः ।
यवग्रामी कड़ारो च कौण्डिल्या वैदुडीम्तथा ॥ १ ॥
इति प्रतिग्राहितानां विवाहकथनम् ॥
अथ पञ्चगोत्रीयानां मग्रामि-नामादि-कथनम् ।
अथ शागिडल्यगोवस्य भट्टनागयणस्य वंश-
धराणां गाइनामानि।
आदी वन्यो वराह: स्यात् गमो गड़गडिम्तथा ।
नृपः स्यात् केशरचव नान: कुसुमकोलिकः ॥ ४२ ॥
वाटुः स्यात् पारिहालोसो कुलभिर्गुइनामकः ।
गणो घोषनितां प्राप्त: मेयुः पाण्डोवरीम्तथा ॥ ४३ ॥
वुडोमाश्चरकश्चैव, वटव्यालो विकर्तन: ।
वसुगयिस्तथा नीलः कड्यालो मधुमृदनः ॥ ४४ ॥
कुशो च कोयनामा च कुलिमा चैव वासुकः ।
आकाशो माधवो दीर्घग्रामी चैव महामतिः ॥ ४५ ॥
एत षोड़श शाण्डिल्याः कथिता राजपूजिताः ।
तत: काश्यप-गोत्रीय-दक्ष-वंशश्च कय्यत ॥ ४६ ॥

·वल्लालचरितम।
अथ काश्यपगोत्रस्य दक्षस्य वंशधराणां गाड्-
नामानि।
मतस्तथा ॥ १८ ॥
धोरोऽभवत् गुड़ीग्रामो नीरः स्यादामरूलिकः ।
भूरिष्टालः शुभश्चैव शम्भुः स्यात्तैलवाटिकः ॥ ४ ॥
कौतुकः पीतमुण्डो स्यात् चट्टग्रामो सुलोचनः ।
पलशायी
पालुनामा हड़:
काको
पोड़ारिः कृष्णा मंज्ञोमा पालधी गमनामकः ।
जननामा कोयारि: स्यात् पक्कटिवनमालिकः ॥ ४ ॥
सिमलायो योहरि: स्यात् जटः पूलिकम्तथा ।
भट्टग्रामी शशिधगे मूलग्रामौ च केशवः ।
एते षोड़श भूदेवाः जेयाः काश्यपमंजकाः ॥ ५० ॥
अथ भरदाजगोत्रस्य थीर्षम्य वंशधगणाम्
गाइनामानि ।
धादुनामा मुखैटि: स्यात् जनः स्याद्दोनमायिकः ।
नानः माहरिको यो गयो च गमनामकः ॥ ५१ ॥
योहर्षस्य सुता एत भरद्वाजकुलोद्भवाः ।
मचंदेशेषु विदितमग्रवर्ण चतुष्टयम् ॥ ५२ ॥

·वल्लालचरितम । अथ मावर्णगोत्रस्य वेदगर्भस्य वंशवगणां गाइनामानि । गाङ्गली हलनामा च कुन्दो राज्यधरस्तथा । वशिष्ठः मिलो जयो दायो च मदनी भवत् ॥ ५३ ॥ विश्वरूपम्तथा नन्दी वालिग्रांमी कुमारक. । योगी सियारिको जयः पुंसिको गमनामकः ॥ ५४ ॥ दक्षः साकटसंज्ञो ऽसी पारी च मधुसूदनः । घगटाग्रामो माधवश्च नायागे च गुणाकरः । एत पुत्रा महाप्राज्ञाः सावर्णा द्वादश स्मृताः ॥ ५५ ॥ अथ वात्म्य गोत्रम्य छान्दड़स्य वंशधराणां गाइनामानि । रविमहिन्ता सुरभिश्च घोषः कविः पृथियां खलु शिम्बलालः । महायशा वापुलिकथ पिप्ली' धीरन पूतिननु गराख्यः ॥ ५६ ॥ विश्वम्भरोऽभूत् खलु पूर्वग्रामी वात्स्याथ तादर्थनिवास देशाः (१) क यापुतिपिप्पली च ।

·बल्लालचरितम् । श्रीश्रीधरोभूत् खलु काञ्जिविल्ली नारायणो नाम च काजियारी। चौत्खण्डिको नाम गुणाकर: स्यात् । मनो दोघालो भुवि रुद्रतुल्यः ॥ ५७ ॥ उथ गौणकुलीनानामुल्लेखनम् । दीर्वाङ्गी पारि: कुलभी पोड़ागे राइः कंगगे। घगटा डिण्डिः पीतमुण्डी महिन्ता गुड़पिप्पली। हड़थ गड़गड़िश्चैव इमे गौणाः प्रकीर्तिताः । अतःपरं विशेषं यदव वय॑ते मया ॥ ५८ ॥ एकदा गजवलाल: कोलिन्य स्थापनाय च। आमन्त्रयामाम विप्रान् मभागेहण-कम्मणि ॥ ५८ नित्यकर्माणि निष्पाद्य ततस्तनिश्चितऽहनि । आययुाह्मणाः सर्वे मभायां नृपमनिधी ॥ ६ ॥ कचित् प्रहरमध्ये च माईप्रहरमध्यतः । माईदिप्रहरे के वा ययुनूपति मबिधिम् ॥ ६१ ॥ (१) स्व, वल्ला न मेन' कौलि न्यादि प्रदत्तये । (२) ख, शुभागमन ° ।

·वसानचरितम। ततम्त मतिमान् राजा विविध हिज-चेष्टितान् । कोलीन्यांदियथायोग्यं तेभ्यस्तत्र ददौ मुदा ॥ ६२ ॥ माईदिप्रहरातोते सभायामागताम्त ये । ते सम्पूर्ण-धम्म-निष्ठाः कोलीन्यं लेमिरे हिजाः ॥ ६३ ॥ ये साईप्रहरे प्राप्ताः श्रोत्रियास्ते प्रकीर्तिताः । बभूर्गौणकुलीनास्ते, यामान्तरगतास्तु ये ॥ ६४ ॥ कालेनादिश्रोत्रियेषु विशुद्धेषु निवेशिताः । आसन् गोणाच विख्याता: कष्टथोत्रियसंज्ञया ॥ ६५ ॥ यथा गौणास्तथा कष्टा हेया एव समं सदा । इति राढ़ीयविप्राणां कथितः कुलनिश्चयः ॥ ६६ ॥ इति गढ़ीयविप्राणाम् कोलोन्यादिप्राप्तिकथनम् । अथ वरेन्द्रवंशकथनम् । काश्यपेऽष्टादश ज्ञेयाः शाण्डिल्येषु चतुर्दश । चतुविंशतिर्वात्स्यानाम् भरद्वाजे तथाविधः ॥ ६७ ॥ सावर्णे विंशतिर्नया: कथिताः पञ्चगोत्रकाः । तषां ग्रामी सविस्तारं कथ्यते च यथाक्रमम् ॥ ६८ ॥ (१) ख, काल्पकर्मणी तेषां कात्यल्पं विविच्य च । क्रमात् से प्रत्यपादयत् । (२) ख.

·वहालचरितम् । अथ काश्यपगोवस्य कृपानिधेशधराणाम् गाइनामानि। करञ्जो भादुड़ी मैत्रो बालयष्टिकर्करलौ । मधुग्रामो बलोहारी मोयाली बीजकुञ्जकः ॥ ६८ ॥ कोटि: सर्वग्रामकोटि: परेशश्चैव धोमकः । भद्रग्रामी चाश्रुकोटि: शरगामी च विश्रुतः । वेलग्रामो चमग्रामो वंशजाच कृपानिधेः ॥ १० ॥ अथ शाण्डिल्यगोत्रस्य दामोदरस्य वंशधगणां गाड्नामानि। रुद्रवाग्ची साधुवागची लाहिड़ी चम्पटिस्तथा । नन्दनावाटो कालिन्दी चट्टग्रामी च पूषण: ॥ ११ ॥ शिहरिर्विशी मल्याशी वेलुडौथम्पसंज्ञकः । सुवर्णतोट:' शाण्डिल्योदामोदरस्य वंशजाः ॥ ७२ ॥ अंथ वात्स्यगोत्रस्य धराधरस्य वंशधगणां गानामानि । संयामिनो भीमकाली भदृशाली च कुड़मुड़िः ॥ ७३ ॥ (१) स सवाकोट।

·वल्लालचरितम्।
भाड़ियान्तः कामकाली वात्स्य ग्रामी च लक्षकः ।
वोड़ग्रामी जामरूखी कालीग्रामी कलीहरः ॥ ७४
गीतन्नो धोमलो चैव तालुड़ी कुक्कुटी तथा ।
निद्राली चाक्षुषग्रामी देउलि मिहरी तथा ॥ ७५ ॥
प्रौगडीकाति: श्रुतवटी चतुगन्दी तथा स्मृतः ।
कालिन्दी वात्स्यगोत्रस्य घराधरस्य वंशजाः ॥ ७६ ॥
अथ भगदाजगोत्रस्य गौतमम्य वंशधगणां
गाइनामानि ।
भादड़ो लाडल झामा झामालो झम्पटी च वा।
उत्तिवाही उग्ररेखी आग्वु-रत्नाबन्नी खनिः ॥ ७० ॥
गोस्वाशिराय: पिस्वीनि चेङ्गा चाखु पिप्पली
विशाला काञ्चनग्रामी अमृक शाकोटकस्तथा ॥ ७८
क्षेत्रगामी राजग्रामी नन्दीग्रामी च जध्यलः ।
पुक्तिवृहती गोत्रेषु भरद्वाजेषु गोतमात् ॥ ७८ ॥
अथ सावर्णगोत्रस्य पराशरस्य वंशधराणां
गाइनामानि।
सिंहडालक उन्दुड़ी शृङ्गो एकड़ो लेधुड़ी।
धुन्धुड़ो तातोया सेतुः कपाली लोमपटरी ॥ ८० ॥

·वल्लालचरितम। १३ पञ्चवटी खण्डवटी निकड़िश ममुकः । पुण्डरिको यगोग्रामो केतुग्रामो : विश्रुतः ॥ ८१ ॥ पुष्पपो भादुषी चैव वरेन्ट्रा गाइग्ज्ञकाः । मुनिक ल्पा अमो जाता सावर्णष पराशगत् ॥ २ ॥ अथ वैदिकानां कौलिन्यादिविहीनत्वकारणम् ।? वैदिका ब्राह्मणा आमन् वगिजां पक्षपातिण: । ततम्तान् सदमि क्रोधानाजुराव महोपतिः ॥ ८३ ॥ नाकाङ्गनभिहारं ते गजटतं तपोधनाः । ब्राह्मणाः ब्रह्मविहांमी वैदिका इति कंचन ॥ ८४ ॥ इति वैदिकानां कौन्लीन्यादिराहित्यकथनम् । अथ कान्यकुजागत-कायस्थानां नामगोवाणि । काश्यप गोत्र सञ्जाती दक्षनामा महामतिः। तस्य दामी गौतमस्य गोत्र दशरथी वमः ॥ ८५ ॥ गागिड ल्यगोत्र मम्भूतो भट्टनागवण: कृती। तस्य मौकालिनी दामो घोषजी मकरन्दकः ॥ ८६ ॥ भग्दाजषु विख्यातः थीहो मुनिमत्तभः । दामम्तस्य विगटाख्यः गुहकः काश्यप: समतः ॥ ८७॥ (१) स्व पुस्तके एतदधिकरणं नास्ति ।

·१४ वल्लानचरितम् । मावर्णगोत्री गिहिष्टो वेदगर्भस्तपोधनः । तस्य दामो मिावंगो विश्वामित्रस्य गोत्रकः ॥ कालिदाम इतिख्यातः शूद्रवंशसमुद्भवः ॥ ८८ ॥ वात्स्यगोत्रषु मम्भृतः छान्दड़ इति संम्जितः । मौहल्यगोत्रकोदरः पुरुषोत्तमसंज्ञकः । एसषां रक्षणार्थाय स्वागतो गौढ़मण्डलम् ॥ ८८ ॥ ये घोषवसुमित्राम कुलीनाः सर्व एव ते । देव-दत्ती मेनमिंधी पालितश्च करो गुहः । दासभ मध्यमा अष्ट हिमप्ततिर्घराम्ततः ॥ ८ ॥ अशीति मौलिका राजवनालमेन-सम्मताः । द्विसप्ततिघरा ये ते कायस्थ वधमाः स्मताः ॥ ८१ ॥ अथ गुणवत्कायस्थप्रशंसा । शूद्रास्तु ये दानपरा भवन्ति व्रतान्विता विप्रपरायणाश्च । अन्नं हि तेषां सततं सुभोज्यं भवेत् द्विजैदृष्टमिदं पुरातनः ॥ ८२ ॥ इत्यानन्दभट्टप्रोक्ते वन्नामचरित पूर्बखण्डं सम्पूर्णम् ॥ (१) ख पुस्तके स्वागतम् । (२) खइति श्रीमद नन्द ।

·वल्लालचरितम् उत्तरखण्डम अथ प्रथमोऽध्यायः (१) वल्लालचरितं पूर्वखण्डीयं कथितं मया । श्रूयतामुत्तर खण्डे विस्तगत् कथ्यतेऽधुना ॥ १ ॥ सेनवंशधरो राजा वल्लालो नाम विश्रुतः । पुरेमामभुनक् पृथ्वों प्रभावाक्षतगासन: ॥ २ ॥ प्रभुथ यौवनस्थोऽपि तस्मिन्नासीदिवेकता । नाहारि ब्राह्मणो कन्या कदाचिदपि भुभृता ॥ ३ ॥ कामाचारोऽपि दृप्तोऽपि स प्रियङ्करकिङ्करः । कदाचिच्च परस्त्रीणां जागत्वं नाकगेनृपः ॥ ४ ॥ अमेवि चाण्डालकन्या राज्ञा हादशवापिकी। नटोकन्या च मियर्थ पाषण्डमतवत्तिना ॥ ५ ॥ यावत्रामीत् भट्टपादैरुपदिष्टो महीपतिः । तावत् म कृतवान् कम्म तत्तत् सज्जनगर्हितम् ॥ ६ ॥ (१) क पुस्तके नास्ति।

·६ वल्लालचरितम्। भट्टानुव्रतेना तेन ततो विमलवुद्धिना। किं वि नानुष्ठितं कम्म ब्राह्मणानां प्रियङ्करम् ॥ ७ वङ्गवाडिवारेन्द्रराढ़ाभूमिथिलापि च । 'तस्यसीविपुलं राष्ट्रमेतदिपयपञ्चकम् ॥ ८ ॥ वतिम्म नृपः श्रीमान् पुरा गोड़े पुरीत्तमे । कतचिदा यथाकामं नगर विक्रमे पुरं ॥ ८ ॥ स्वर्णग्रामे कदाचिहा प्रासादे सुमनोहर । रममान: मह योभिर्दिवीव त्रिदिवेश्वरः ॥ १० ॥ हारिकासु विद्यासु वाजिपृष्ठे च पण्डितः । स्त्रास्त्रेषु परं दक्षी दाने कर्ण इवापरः ॥ ११ ॥ इत्यानन्दभट्टप्रोक्त वल्लालचरित वल्लालपरिचयो नाम प्रथमोऽध्यायः । (१) ख पुस्तके अधिकोऽयं लोको दृश्यते भदृसिंहगिरियम्य महाराजगुरुगुरु । समर्थ: म महातजा बैलोक्यमपि शामितुम ॥ (1) ख पुस्तके श्लोकोऽयमधिको दृश्यते म राजपङ्गयो गन्धं वाक्ये दानमागरम । अनिरुवोपदेशेन प्रणि नाय श्रुतं मया ।। (३) ख इति श्रीमटानन्द उत्तरखण्डे • गुगण कीर्तणम् ।

·अथ द्वितीयोऽध्यायः १ पुरोदन्तपुराधीशं जिगोषुरवनीपतिः । वित्तायादल्लभानन्दाविष्ककोटिं ग्टहीतवान् ॥ १ ॥ वारं वारं जितो राजा यतो मणिपुगहवे । ततोऽभियानं घोरं म कर्तुमासीत्समुद्यत: ॥ २ ॥ वल्लभेदातुकामेऽपि दृष्ट्वा संवितिक्रमम् । प्रेषयामाम दूतं म वणिजाय महात्मन ॥ ३ ॥ स दूतः सङ्गकोटस्थं वल्लभं समुपागतः । विज्ञापयामास तदा वलालपशासनम् ॥ ४ ॥ 5 वनाल उवाच । . यथाम्माभि हि कर्त्तव्यं संयानं प्रति कोकटम् । विधाय सुमहोद्योगं षडङ्गबलसंयुतैः ॥ ५ ॥ ततो वनभचन्द्रः स गृह्णन् प्राणित्यलेखनम् । प्रेषयन् तु साईकोटिं सुवर्णमिति माचिरम् ॥ ६ ॥ वल्लभ उवाच । अमितव्ययिना राज्ञा कालिका पातिता मलत् । किं बेमो नृपतिं नैवं मया दृष्टः मतां विधिः ॥ ७ ॥ क पुस्तके नास्ति । (२) ख, फर्माण । (३) ख. वल्लभेऽमम्मते दातुं पुनः सम्बिातिकमात् ।

·वल्लानचरितम । कम्माद्दा ममरोद्योग: लब्धस्य परिपालनम् । राष्ट्रस्यवोचितं कत्तुं युद्धमेतदकारणम् ॥ ८ ॥ त्यज्य ताम् ग्रावारबुद्धिः प्रजानां हिनकाम्यया । प्रजाक्षयकरं युद्धमधम्मंघ निग्यप्रदम् ॥ ८ ॥ यदृच्छाचारो नृपती राजधम्मं न पश्यति । अरक्षणे महद्दोष: किं गुणो राष्ट्रवईनैः ॥ ॥ १० ॥ नेत्रियं भगवद्भक्तमथवा मुषलं धनुः । न कोऽपि पुरुषः कत्तु कदाचिद्भवति प्रभुः ॥ ११ ॥ भरक्षित्वा प्रजा राजा केवलं वलिमाददत् । अयशो महदानोति निरयञ्चैव गच्छति ॥ १२ ॥ इत्याहुः कोशातकिनः किं राजनयचर्चया । राजनीति हि विजेयं शवणां परिमर्दनम् ॥ १३ ॥ अथवा विग्रहर्यस्मात् पौड्यन्तेऽस्मद्विधा ना: । उलपा इव सामान्या ब्रवीमि तेन हेतुना ॥ १४ ॥ यदि स्यान्नृपति हृद्यात् करादानसमन्वितम् । आधिले हरिकेलोयं ऋणं दातुं तदोत्सह ॥ १५ ॥ तस्य तद्भाषितं मब्बं स दूत: थान्तवाहनः । विक्रमं पुरमागत्य वल्लालाय न्यवेदयत् ॥ १६ ॥ (१) क, यहच्छा हि भवेत्तस्य राजधभमवेचता। (1) क, मिरयञ्च प्रगच्छति।

·उल्लालचरितम् । एतच्छु त्वाथ मन्देशं वझाल: पृथिवीपतिः । मन्युना स प्रजज्वाल कुटङ्को वगिना यथा ॥ १७ ॥ तदास्य कोपताम्रास्यात् सुस्राव स्वेदशम्बरम् । अग्निसंयोगत: स्विबदामानन्धनाद यथा ॥१८॥ वल्लभे जातसंरोषो निर्दोषषु वणिक्ष्वपि । क्रुद्धो भूत्वा स वल्लाल: चकार कदनं भृशम् ॥ २८ ॥ शुल्कादानमिषेणापि जहार वणिजां बलात् । व्यवहारे धृप्तं वस्तु केषाञ्चित् क्रोगतामपि ॥ २० ॥ असवर्णाविवाहम्त निषिदोपि कली युगे । गोविन्दाव्यस्य कन्यां स जहार वणिजो बलात् ॥ २१ नहईवोऽपि मौवर्णाटनुदर्श चकार ह । कुल: महागत्य नापि प्रत्यग्रहीच तम् ॥ २२ ॥ ततः स मन्त्रयन् राजा गूढं चाटुविटः सह । योडयामाम वणिजी दूतञ्चदमुवाच ह ॥ २२ ॥ वल्लाल उवाच । सुवर्णा वणिजो राष्ट्रे दुःयोला धनगचिताः । ब्राह्मणान् ते तृलयन्ति ब्रह्मतत्रञ्च मामपि ॥ २३ ॥ ख क्रोध ० । (२) ख, एवं ख प्रालियजञ्च माम ।

·पल्लालचरितम् । वनभानन्दनामा च' वणिग्गणमहत्तरः । अघिष्टः कुल जम्मन्यो दाम्भिकय विशेषतः ॥ २४ ॥ इत्यादीन् सुवहन् दोषानारीप्य पायजीविषु । वल्लभाय मनाकोटे राजा दूतं व्यसज्जयत् ॥ २५ ॥ पामेधं विपुलं चक्रे भयं मैत्रं च दर्शयन् । येन केन प्रकारेण तं वशीकरणेच्छया ॥ २६ ॥ तदाददे द्विगुणितमन्यायेन करं भरम् । 'माहादावाहरच्छुल्कममकच्छोल्किकश्छलात् ॥ २७ ॥ इत्यानन्दभट्टप्रोत वन्नालचरित वणिगाधर्षणं नाम हितीयोऽध्यायः । (१) ख, वझभानन्दचन्द्रमा (२) क, पगाजीवि। (२) ख, जहः । (४) ख, घट्टादावाहरन् एल्करासोमाण्डविका कलात् । (५) ख. रति श्रोमदानन्द । (६) व, उत्तरखपडे।

·अथ टतीयोऽध्यायः१ । एकदारुह्य जवनमखं राजा यदृच्छया । प्रययौ धवलेष-स्तीरं रुचिरकाननम् ॥ १ ॥ उपकूलेषु रम्येषु वनेषु मैकतेषु च । भ्रममाणो ददर्शामी नदीतीरविचारिणीम् ॥ २ ॥ वाली स्फुरकशोरो दृढ़ावविरली कुची । लज्जया वमनान्तेन छादयन्ती सुलोचनाम् ॥ ३ ॥ सुकेशां शुद्धदशनां बान्लां सरमिजाननाम् । तन्वङ्गों मुकोमलाङ्गीं सुनामां मृदुहासिनीम् ॥ ४ वृहनितम्बविम्बाव्यां सुकपोलां मनोहराम् । महितामकया मख्या स्थन्लजामिव पद्मिनीम् ॥ ५ । तस्याः परमकामिन्या: ललिताद्ददनाम्बुजात् । अपिवल्लावण्यरमं गनो नयनषट्पदः ॥ ६ ॥ उन्मादनकटाक्षण' विविद्याङ्गो महीपतिः । तां विलोक्य ययौ तृणां मन्मथस्य विधयताम् ॥ ७ 1 कपुस्तके नास्ति । (२) व वपया। (३) + तट्टोन्मादनेने व 18) ख राजा कन्दर्पम्य ।

·बनानचरितम् । उपप्रयाय सुथोणिं स तां पद्मनिभेक्षणाम् । पश्यन्नव निर्निमेष तिष्ठन्तों' वाक्यमब्रवीत् ॥ ८ ॥ राजोवाच । नेत्रेगा नीलकमन्न कमलं मुग्वेन कुन्देन दन्तमधरेण सुपक्कविम्बम् । गात्रेण चम्पकदल परिभूय भामि का त्वं मरित्तटवने वनदेवतेव ॥ ८ ॥ मामन्त सङ्घपरिमेवितपादपद्मो वैधव्यकारणविधिः परसुन्दरीणाम् । वन्नालसेननृपतिस्तव कुन्ददन्ति यातो विधयविषयः कुरु नेत्रपातम् ॥ १० ॥ तच्छत्वा जातरागा मा भावमागवतो तदा । किञ्चिदवाङ्मुखी प्राह नृपतिं मृदुसुस्वाना ॥ ११ ॥ कन्योवाच । पाचक्ष्व मैवमवनीखर मां कुमारीम् । वंश: क त विधुभव: क्कच मम्भवो मे ॥ १२ ॥ चरिकोरितनया विदितास्मि लोके । नाहं त्वया ह्यकुलबा परिणतुमर्हा ॥ १३ ॥ (१) ख, तन्मुखम् । (२) खपुस्तके, चम्पकुसुमम् । . (३) ख राजन्य ० । (४) ख जानीहि नामि भवता ।

·बल्लालचरितम् । राजोवाच । २ किं व्यामोहयसे बाले कोरिकन्येतिवादिनी । चार्या ईदृशं रूपं किं स्यात् भुवनमोहनम् ॥ १४ ॥ चारस्य नार्वस कन्या पालकः म तु केवलम् । राजकन्यासि भने त्वं ध्रुवमेव न संशयः ॥ १५ ॥ को वा कापुरुषो लोके भवेदीक वगनन । यस्त्वां निधिमिव प्राप्यामूल्यं करगतं त्यजेत् ॥ १६ ॥ 'कुलजाकुलजा वासि त्वमेव हृदयप्रिया । प्रायाहि त्वं मया साई त्वां नयामि निजं पुरम् ॥ १०॥ वचनं तस्य राज्ञः माचीकृतेक्षणा। सा सखों नोदयामाम वक्तं तत्रोचितं तदा ॥ १८ ॥ मख्यवाच । यद्यस्याः पाणिं विधिना ग्रहीतुं कृतनिश्चयः । सदनां नय ते माईमपात्मानं ददाति तं ॥ १८ ॥ राजीवाच । तच्छुत्वा गान्धर्वण विधानेन इयं प्राप्ता म्वयंवरा । पतित्वेन भवाम्यस्या इयं म जीवितश्वरी ॥ २० ॥ (१) ख, तल मे नास्ति संशयः । (३) क पुस्तके कलजाकलजेत्यादि ४पलस्थराजोवाचेत्यन्नम्य मन्दर्भस्य स्थाने अयमेकः लोको दृश्यते । अस्तं याति दिवीनाथः मायं संप्रति वर्तते । ग्रायाहि स्वं मया माद्ध त्वां न यामि निजं पुरम ॥ ..

·वलानचरितम। इत्युक्त्रा कोरिकन्यां स पुनरेव जगाद ताम् । मुमुखी परमानन्दसन्दोहविकचाननः ॥ २१ ॥ राजोवाच । ॥ चन मम माकं भव मम भार्या स्वारीहेदं वरयानम् । अवरोध स्वामिनी च भव मम चवान्तःपुराणाम् ॥ २२ इत्युक्त्वा म्मयमानस्त्वां वेपमानां ममग्रहीत् । समग्वी याप्य यानेन निनाय विक्रमं पुरम् ॥ २३ ॥ ततम्तामनवद्यागी स्वस्य गैहे न्यवेशयन् बुभजे कामतो गजा राजकृत्ये हतादरः ॥ २४ ॥ अत्यन्त लालिता मातु राज्ञा चम्मारदारिका । मिर्वऽवगेधमध्य चलच्चामग्मारुतम् ॥ २५ ॥ शुद्धान्तगतया माई विहान् स तया सुग्वम् । नृपतिबंधे नैव कालातिक्रमणं महत् ॥ २६ ॥ इत्यानन्द भट्टप्रोते वबालचरिते सुन्दरोममागमो नाम टतीयोऽध्यायः । (१) ख. च पुरं निजं । (२) ख, तेन । (३) ख दूति श्रीमटानन्द । (४) ख उत्तरखण्डे स्त्रीलामो नाम।

·चतुर्थोऽध्यायः । ततः कालेन कियता क्रीड़ारत्नसमुत्सुकः । एकदान्तःपुरं राजा विवेश रजनीमुखे ॥ १ ॥ प्रविश्य शयनागारं दथितां भूमिशायिनीम् । ददृशे सुकुमारागौं क्वत्तमूललतामिव ॥ २ ॥ बाससा मुखमाच्छाद्य रुदती कमलेक्षणाम् । अदुःखाहीं प्रियतरामात्मनो जीवितादपि ॥ ३ । तां दृष्ट्वा मलिनाकारां लुठन्तीं धरणीतले । जुघूर्ण मस्तकं तस्य नेत्राभ्यां ददृशे तमः ॥ ४ ॥ विस्मयानो नरपतिस्तस्या नयनजं जलं । परिमृज्याकुलोभूतः सभयं वाक्यमब्रवीत् ॥ ५ ॥ राजोवाच । किंन्विदं मृगशावाक्षि नेवाभ्यां स्रवते जलम् । अवामुखी किमर्थं त्वं भूमावेव विलुण्ठसे ॥ ६ । नत्वहं विप्रियं किञ्चिदकापं तव भामिनि । क्रन्दनेन दुःखयसे कथं मां तनुमध्यमे ॥ ७ ॥ कथं कोसुम्भवसनं सौवर्णम्बा शुचिस्मिते । नानुग्रह्लासि सुशोणि मणिवीजपयोधर ॥ ८ ॥ (१) प्रादर्भपुस्तकयो म्ति । (3) ख, रजन्यां विवाह।

·वल्लानचरितम। धम्मिन्नरचना सुन्धु मन्त्रीदामा सुगन्धिना । कुचयोशन्द्रलेखव, पत्राङ्गा च न कारिता ॥ ८ ॥ पुरानितम्बममर्गात् यत्ते मारमनोत्तमम् । गोभितं नाधुना भूमी पतितं तद्विाजत ॥ १० ॥ मुक्तावली भ्राजतं न च्युता तव कुचदयात् । ग्रेवयक च्युतं कण्ठादनाभरणतां गतम् ॥ ११ ॥ पूर्णिमाकीमुदोकान्तिनिजितस्मितशोभिना । किं नो वदमि वक्तेन कुशेशयसुगन्धिना ॥ १२ ॥ मर्वथाम्बजपत्राक्षि तवास्मि वचनकरः । प्रतीक्षन्ते तवादेशं मज्जनाश्च मदा प्रिये ॥ १३ ॥ कथं नादिशसे प्राग्वत् स्मितपूर्बाभिभापिणि । प्रपन्नं प्रपदे प्राप्तं दासं हिमकरानने ॥ १४ ॥ त्वत्त्व: प्रियतरा नान्या वर्तते मम सुन्दरि। त्वं हि मे जीवनं प्राणाः त्वं हि मे परमा गतिः ॥ १५ श्रवणामृतवाक्येन मां जीवय सुहासिनि । कायस्थञ्चाप्यकायस्थं स्फुरन्तमपि मां मृतम् ॥ १६ ॥ दाम्ये प्रत्ययकारिण्याः कोटिं प्रत्ययकारिणि । रत्नालङ्कारभारं वा यत्से मनमि वर्तते ॥ १७ ॥ अप्यहं लक्ष्मणं जह्याम् त्वप्रियाथं वरानने । गाहयं सागरं बाले प्रविशेयम् हुताशनम् ॥ १८ ॥ ख, लवणमा ·बल्लालचरितम। किमाभोलकारणं ते जीवितेखरि कथ्यताम् । तत्प्रियं प्राकरिष्यामि शप ते ललिताधिणा ॥ १८ ॥ निरीक्षसे किं न सुसु प्रेष्यं मां तव सुन्दरि । कनावमानितासि त्वमग्नी कः शलभायते ॥ २० ॥ अनाव्यः को भवेदाय्यः आढ्यो यायादनाठ्यताम् । को वडो मुच्यतामद्य कोऽवध्यो घा निहन्यताम् ॥ २१ ॥ श्रुत्वैवं भाषितं तस्य कामस्य वशवर्तिनः । माभिमानवती गनः स्थिता नतमुखी तदा ॥ २२ ॥ व्यावृत्तवदनं रामा किञ्चित् माचीलतक्षणा। मलहिलोक्य नृपतिं तस्थी नतमुखी पुनः ॥ २३ ॥ श्वामकम्पदृढ़ोरोजा म्फुरद्दिम्बाधरा तत: । परिमृज्याञ्चलेनासं बभाषे गहद स्वना ॥ ३४ ॥ पद्माच्युवाच । यदि ते मत्प्रियं कायं मां प्रेषय पितुर्ग्रहम् । दुःग्वाही दुःग्विनी नाथ काननान्तरचारिणीम् ॥ २५ ॥ भोगिनों कृपाणां मां मन्त्रामधयञ्च विम्मर । •गज्यं भुङ्ग महागज मां विहाय सुख मदा ॥ २६ ॥ प्राप्तोमि सुमहदुग्वं नृपतं मम कारणात् । देशदेशान्तर कान्त महतीमत्वं कलङ्गभाक ॥२०॥ ख, पुरः। ख दामी ने क, मुन्द व्युवाच । (४) ख, मप्राप्नोसि मरहखम ।

·बल्लालचरितम् । राजा वा राजपुत्राणां प्राज्ञानामभिजन्मनाम् । पुरा नातामिषं नाथ प्रक्षतिं वनचारिणी ॥ २८ ॥ अद्य लोकचरित्राणां जाताभिज्ञाननीपते जीवेयं यदि पश्येयं तदा किं किं न किल्विषम् ॥ २८ धनादौ नहि मे कार्य किमलङ्गरणादिना । पतित्वा धवलेखयां निमज्जयमहं ध्रुवम् ॥ ३० ॥ एवं विलपमानां तां वन्नाल: क्षौणि पालकः । प्रवेशयन् वक्षसोव तां पुनर्वाक्यमब्रवीत् ॥ ३१ ॥ राजोवाच । मिरो मे घूर्णते जाये वदनञ्च विशुष्यति । किम तत्कारण यस्मात् त्वमेवं भृशमाकुला ॥ ३२ ॥ त्वं हि मे जीवनं पनि त्वं हि मे परमं तपः । त्वमेव में गजधम्मः प्राणानामीश्वरी च मे ॥ ३३ ॥ त्वया होनं न काइयं काञ्चीशत्वमपि प्रिये । त्वया सह विशालाक्षि वन वासो वरं मम ॥ ३४ ॥ पाणा अपि मया शक्यास्त्यक्तं न त्वां कदाचन । शकुयामसितापाङ्गि कलङ्केषु च का कथा ॥ ३५ ॥ (१) ख, नदीं गत्वा मरिष्यामि निमज्जा जीवितेन किम् । (२) ख, पुस्तके नास्ति । (३) ख, मस्तकम्। (४) ख, मुखं में च। क ढिल्लीशत्व ।

·वल्लालचरितम्।
२६
पादानतं महादेवि किं नानुकम्पसे पतिम् ।
प्रागम्मम शापितासि वद त्रैलोक्य सुन्दरि ॥ ३६ ॥
त्वमेव महिमी राति भर्ताहं ते महागुरुः ।
आचक्ष्व हहतं भावमेषोहं विहिताञ्जलिः ॥ ३० ॥
पतामि त्वत्पदो मूद्दा कस्मान्न दयसे पतिम् ।
भक्तमन्याम्वनामक्तं प्रसीदाम्बुजलोचने ॥ ३० ॥
एवं तदा व्याहरन्तं राजानमुत्पलेक्षणा।
उवाच दारुणं वाक्यमुच्छमन्ती मुहुर्मुहुः ॥ ३८ ॥
राजुवाच ।
अवक्तव्यमपि स्वामिन् त्वां वदामि शृणु प्रभो।
प्राकण्य च प्राणनाथ यत्कर्तव्यं तदाचर ॥ ४० ॥
भर्ती हि रक्षकः स्त्रीणां युवतीनां विशेषत: ।
भर्तारं यदि नो वच्मि कं वदामि सयौवना ॥ ४१ ॥
भर्ता गतिहि नारीनां भर्त्ता परमदेवता ।
ब्राह्मण स्य मुखात् पित्रालये देव मया श्रुतम् ॥ ४२ ॥
पातिव्रत्यं परो धम्मः श्रूयते योषितामिति ।
नाहमत्याचरामि त्वां मनमापि कदाचन ॥ ४३ ॥
नाहं प्राकृतनारीव पतिभक्तिविवर्जिता
हृत्पदामनमास्थाप्य सदा त्वां पूजयाम्यहम् ॥ ४४ ॥
येनाहं मततं
पूज्या
प्रणिपातन भक्तितः ।
नैनाहं नीचहत्तेन विमार्गणावमानिता ॥ ४५ ॥

·वलानचरितम । :१ धिक तं म किल्विषाचारः कामान्धो व्युत्थितेन्द्रियः । मातरं यः कामयते दुरात्मा मां पतिव्रताम् ॥ ४६ ॥ अद्य माहं गता नाथ पायक्षालनमन्तिरम् । एकाकिनीममी दृष्ट्वा म्मयन्त्रनुमसार माम् ॥ ४७ ॥ भीतया यन्मयाहता मग्वो तत्र द्रुतं गता । ततो दुष्टात्मना नाथ न तेन मलिनीक़ता ॥ ८ ॥ धर्मग रतिता माहं त्वाम् वदामि यथायथम् । कम्पन्ते मम गावाणि म्मृत्वा तस्य कुचेष्टितम् ॥ ४८ ॥ भोताम्मि कुत्मिताचागत् तम्मादहमरक्षिता । विपत्स्य निर्णायकव चमूगयोधनं गता ॥ ५० ॥ इत्युक्त्वा दारुणं वाक्यं कृग वल्लालवन्नभा । विरगमोत्सृजन्त्यस्रं तदा वनभवक्षमि ॥ ५१ ॥ तचत्वा वचनं गजा प्रियास्यकमन्नच्युतम् । कोपनामी प्रजज्वाल दावनेव धराधरः ॥ ५२ ॥ तदा कद्धस्य म्लेच्छास्यमशास्यमहीक्षितः । म्फुरत् माङ्गस्य नत्रयुगलं लोहितायत । ५३ ॥ तां वारण वल्लभोरु वल्लालो वल्लभां ततः । पुत्रे दण्डं प्रतिज्ञाय सान्त्वयामास विलवाम् ॥ ५४ ॥ ख. मकिल्विषाचारं कामान्धं व्युलियतेन्द्रियम् । (२) मेयं ।

·वल्लालचरितम। पुत्रदुश्चेष्टितं ध्यायन् तल्पे कोपाकुलो नृपः। जाग्रदेव यामिनी तां कथञ्चिदत्यवायत् ॥ ५५ ॥ इत्यानन्द भट्टप्रोत वल्लालचरित दयिताप्रमाधनं नाम चतुर्थोऽध्यायः । (१) स्ख, पुस्तके इति श्रीमदानन्द । (२) स, उत्तरखण्डे इत्यधिकं पठति ।

·अथ पञ्चमोऽध्यायः१ । उत्थायाहर्मुखे राजा क्रोधमाहारयन् भृशम् । घातुकानादिशडन्तुमुपांशु तनयं प्रियम् ॥ १ ॥ श्रुत्वा स्वस्य बधादेशं तपम्वी लक्ष्मण म्ततः । व्याकुन्नो मन्त्रयामास कान्तया मह निर्जन ॥ २ ॥ गजन्यां गाहमानायामामन्वा रहसि प्रियाम् । गुप्तां तरणिमारुह्य पलायत महाभयात् ॥ ३ ॥ प्रभातायां विभावयां ज्ञात्वा तस्य पलायनम् । दुर्गावाड़ी ययौ राजा चिन्ताजम्भविलोचन: ॥ ४ ॥ प्रविशन् मन्दिरं तत्र' भित्तिकायां महीपतिः । खस्नुषालिखितं श्लोकं दृष्ट्वेममपठत् स्वयम् ॥ ५ ॥ पतत्यविरतं वारि मृत्यन्ति शिखिनो मुदा । अद्य कान्तः कृतान्तो वा दुःखस्यान्तं करिष्यति ॥ ६ श्लोकमतं वाचयित्वा वल्लालो धरणीपतिः । पुत्रस्नेहचलच्चित्तः कैवर्तानाजुहाव ह ॥ ७ ॥ तान् प्राप्तानब्रवीद्राजा हहो नौकर्मजीविनः । मप्रियं यदि कर्त्तव्यं यतां वचनं मम ॥ ८ ॥ (१) कपुस्तके. नास्ति । (२) ख, लवणम् । (३ ख पुस्तके. श्रुत्वाण (४) ख. वाटीम।

·वल्लालचरितम् । इतोऽपक्रान्तस्तनयो लक्ष्मण: क्रोधलक्षण: । युष्मभ्यमीप्सितं दद्यामन्विथानयताजसर ॥ ८ ॥ नाविका ऊचुः । भूधरे कन्दरे दुर्गे कान्तारे सलिलेखरे । पाताले वानयिष्यामस्तिष्ठन्तमपि माचिगत् ॥ १० ॥ इत्युक्त्वा चाभिवाद्याथ राजानं नाविका मुदा । आनतुं लक्ष्मण जग्मुः कृत्वा कोलाहलं भृशम् ॥ ११ ॥ अरित्राणां दिसप्तत्या वाहयन्तम्त- द्रुतम् । आनिन्युलक्ष्मणां हाभ्यामहोभ्यां जालजीविनः ॥ १२ ॥ ततस्तेभ्यो ददो राजा मन्तोषविमलाननः । धनरत्नवस्त्रभागन् हालिक्यञ्चोपजीवनम् ॥ १३ ॥ इत्यानन्द भट्टप्रोक्त वल्लालचरित लक्ष्मणानयनं नाम पञ्चमोऽध्यायः । (१) ख, लवगाः । (२) ख, नुवणम् । (३) ख, इति श्रीमदानन्द ० । (१) ख, उत्तरखगडे लवणमेन ·अथ पष्ठोध्यायः१ । अथास्ति शवः मकलेथ शाक्त: सौगम्तथा वैष्णवगाणपत्यैः । उपामिकोपामकदगिडभिथ वन्दनः सदा भिक्षुकभिक्षुणीभिः ॥ १ ॥ विप्रथ क्षत्रै: वणिजैश्च शूद्रः मच्यामिभि मानुषमानुषोभिः । मथ पूज्यो वरदः प्रसिद्ध उ माधवोग्रः किल देवदेवः ॥ २ ॥ अथानादिमहालिङ्ग पूर्वस्मिन् गोडमण्ड ले । गताः स्म पूजितुं देवं मानवा उग्रमाधवम् ॥ ३ ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रियाः मब वश्याच मनुजादयः । मत्शूद्राद्याथ शूद्राश्च महास्थानमुपागताः ॥ ४ ॥ कचित् पुष्पाणि संग्राह्य धूपदीपानथापरं । कचित् गन्धञ्च नैवेद्यान् केचित् व्यजनचामगन् ॥ ५ कचिच्छवाणि रत्नानि दानथ वमनानि च । इत्यादीनि समाग्रह्य तं द्रव्याणि समागताः ॥ ६ ॥ षड़ातवैः प्रसूनैश्च करवीरादिभिर्जनाः । स्वभुवं पूजयामासु धूपैश्च चन्दनादिभिः ॥ ७ ॥ (१) क. पुस्तके नास्ति । (२) ख. शैव।

·वहालचरितम् । २५ । वारिभिस्तीर्थजैः स्वच्छं: कुङ्गमैः सह रञ्जितः । शङ्करं सापयामासुः शीतलश्च सुगन्धिभिः ॥ ८॥ ददु घृतप्रदीपान् च तैलदीपानथापर | क्षीराघञ्च ददुस्तत्र पाद्यञ्चामलवारिभिः ॥ ८ ॥ गोपायमै र्गोहतैश्च मधुकुङ्गमकर्परैः । पज्ज्ञामृतैः केशरैश्च गुंडेश्च शर्करैरपि ॥ १० ॥ चन्दनैश्च सुगन्धैथ पञ्चगन्धे मुंदापरं । शङ्कर लेपयामासु ानवा भक्तितत्पगः ॥ ११ ॥ शाल्यबमोदनैर्युक्तं परमान्नं ददु मुदा । लड्डुकाञ्च पिष्टकाञ्च नैवेद्यान् विविधानपि ॥ १२ ॥ पताकान् स्थापयामासुथनच्चीनांशुकान् तथा । ननृतुश्च जगुः केचित् केचित् घण्टामवीवदन् ॥ १३ ॥ सुवर्ण रजतं तामं ददुः कचित् स्वयम्भुवे । ददुश्य पञ्चरत्नानि मह लाजाचत नगः ॥ १४ ॥ करोइतनताम्बूलमुखवामान् ददुम्तथा । देवस्यारूरुपन् मूट्टि दुर्वापुष्पाक्षतानि च ॥ एवं पञ्चोपचारण मानवा भूसुरादयः । शिवमोजु जपञ्चकः प्रचक्रच प्रदक्षिणाम् ॥ १६ ॥ नृत्य गोते महोत्माई: वाद्यथ मधुरम्वनैः । हां हुङ्कारः' ममुनामैाहय व ग्रमाधवम् ॥ ११ ॥ , क, हा अंडार ।

·वल्लालचरितम् । कचित्पञ्चाङ्गयुक्तीन माष्टाङ्गेन तथापर । प्रणमुथार्पयामासुः स्तोत्रञ्च मधुरस्वनैः ॥ १८ ॥ मलके झल्लरीभिथ मृदङ्गम लैस्तथा । मुग्लीभिश्च तन्लीभिः कचिदीजुः स्वयम्भवम् ॥ १८ ॥ जयमङ्गलगाथाभिधारणोभिच गीतिभिः । शङ्करं भिक्षुभिक्षुण्यगेजुर्गानश्च भाषजः ॥ २० ॥ सुस्वरे वंदपाठश्च विप्रा वेदविदां वगः । क्षत्रिया स्वर्णरत्नादिछत्रकच महोत्तमैः ॥ २१ ॥ वणिकाथूडामणिभि: मोवण विल्वपत्रकः । शूद्राथ पूजयामासु विविधश्च क्रियाफन्तैः ॥ २२ ॥ अथान्ये अागता ये च जातयो रजकादयः । त म दूरतः स्थित्वा प्रणमुथ पुन: पुन: ॥ २३ ॥ इत्यानन्द भट्टप्रोते वल्लालचरित उग्रमाधवपूजनं नाम षष्ठोध्यायः । (१) ख. इति श्रीमदानन्द ० । (२) ख, उत्तरखण्डे इत्यधिकं पठति ।

·अथ सप्तमोऽध्यायः१ । कस्मिंश्चित् काले पद्माक्षी वल्लालदयिता पुगं। शङ्करं पूजितुं तत्र महास्थानमुपागता ॥ १ ॥ यहोवा बहुद्रयाणिं हैमानि राजतानि च ।. आतपत्रञ्च देवस्य देव्याच कर्ण पालिकाम् ॥ २ ॥ प्रानम्बिकाञ्च कटक किरीटं कण्ठभूषणम् । अङ्गद कङ्गा माग्शनञ्च नपुगदिकम् ॥ ३ ॥ वस्त्राणि च महाहाणि पताकाच ध्वजानि च । यज्ञसूत्राणि गन्धानि नानोपकरणानि च ॥ ४ ॥ अञ्चयामाम देवं मा देवी च म पुरोहितः । नैवेद्य म्तग्नकारकत्रेण च परं मुदा ॥ ५ ॥ पूजयित्वा गता देवी मारुह्य हयनं वरम् । पुरोहित: स्थितम्तत्र द्रव्याणामंशकाझ्या ॥ ६ ॥ स महान्तम् धम्मगिरिं वनदेव उवाच ह। भदन्त देहि मे भागम् मत्प्राप्यमचिरंण भीः ॥ ७ ॥ तच्छुत्वा तद्दचः स्थानाधिपः म प्रत्युवाच तम् । अददाम न कस्मैचित् भागमेव कदाचन ॥ ८ ॥ ११) कपुस्तके. नास्ति । (२१ ख पृजयित्वा ययो।

·वल्लानचरितम् । अती न दद्यां भवत गच्छ गच्छ ग्रहं व्रज । इत्थं ताभ्यामभूत्तत्र वाक्पारुष्यं कियत्क्षणम् ॥ ८ ॥ वलदेवस्ततः क्रुद्धो देवलेशं शशाप ह । निपतध्वमरे मूढ़ न ते भद्रं भविष्यति ॥ १० ॥ श्रुत्वा तद्देवलेशस्त्वं क्रोधम्लेच्छाननाननः । वलदेवं गण्डदेशे चपेटेन व्यतीतड़त् ॥ ११ ॥ आदिशत् व्यायतान् शिष्यान् एषीपसार्यतामिति । ततस्ते पुरुषाचक्रुः गुगेगज्ञाप्रपालनम् । वनदेवम्ततोऽगच्छद्रदन्नृपतिविधिम् ॥ १२ ॥ आद्योपान्तं यथावृत्तं नृपे मज़मचीकथत् । पार्षद्या ब्राह्मणाश्चापि चक्रुम्त स्य समर्थनम् ॥ १३ ॥ वलदेवस्य वाक्यस्य प्रोचुश्च दण्डातां गिर: । एवं विज्ञाय राजामावपमानं पुरोधमः । मन्युना स प्रजज्वाल' वह्निना पटलं यथा ॥ १४ ॥ निस्यितां धम्मगिरी राष्ट्रान्मे स्वगणेः मह । इति राजा रुद्रनागमन्वशात् दण्डनायकम् ॥ १५ ॥ निधिर्गुणानां स्वजनैकबन्धुः सत्यं विधातुर्दिजवर्य वाक्यम् । (१) ख, तदा क्रोधेन जज्वाल

·यल्लालचरितम्।
चकार राष्ट्रात् स वहिष्कतं तं
गणेन माई किल राजर्मिहः ॥
इत्यानन्द भट्टप्रोक्त वल्लालचरित' देवलानां निर्वासनं
नाम सप्तमोऽध्यायः ।
.
(१) ख, रति श्रीमदानन्द |
(२) ख, उत्तरखण्ड रयधिकः पाठः ।
.

·अथ अष्टमोऽध्यायः । ॐनमः शिवाय । नागयणं नमस्कृत्य नरञ्चैव नरोत्तमम । देवी स्वरस्वतों व्यामं ततोजयमुदीरयेत् ॥ १ ॥ अनमो भगवत वासुदेवाय । नमोऽस्तु मिहगिरये प्रभवेऽद्भुतशक्तये । वल्लालभूपति निन्ये मार्ग येन मनातने ॥ २ ॥ अथ श्रीवन्मालमेन: पुग गौड़े पुरोत्तम । नानारत्नज्वलत्शोभा मभायां सुग्वमामत ॥ ३ ॥ नीनकुञ्चितर्कशान्तव्यालोलचूर्ण कुन्तलाः । मभा जनाक्षिभ्रमरैः पीयमानमुखाम्बुजाः ॥ ४ ॥ कञ्चकितम्तनाभीगाः कनहलयकङ्कणाः । सुवस्वाश्चारुसोङ्गयः आरक्तदशनच्छदाः ॥ ५ ॥ आविष्कुर्वदाहुमूला नृत्यङस्ता इव स्त्रियः । सेवयन्ति नृपं तत्र चलच्चामरमारुतैः ॥ ६ ॥ राजन्या राजपुत्राथ वावदूकविटादयः । उपासत स्म वल्लालं ब्राह्मणाश्च महोजसः ॥ ७ ॥ (१) धादशपुस्तकयो स्ति ख पुस्तके. नास्ति । (३) ख, • द्योतमान । (४) ख, प्रेचि ।

·घल्लालचरितम् । गीते हल्ली त्स्यैथ नट्यो हरिणलोचनाः । भ्रुकुंशाश्च वाद्यविदो वाद्यैश्च रमयन्ति तम् ॥ ८ ॥ कदाचिद्देदवेदाङ्गोपनिषद्धम्मशास्त्र वित् । इतिहासपुराणानां वेत्ता लोकनमस्कृतः ॥ ८ ॥ मेधावी नयवान् वाग्मी महागजगुरुर्मुनिः । योगोखरी महाप्रात: मवशास्त्रविशारदः ॥ ११ ॥ भट्टः मिंहगिरि नम शिष्यः परिवृतस्तदा । 'उद्भामयन् दिश: माः थिया परमया ज्वलन् ॥ ११ ॥ मभास्थं गजवदान्नं द्रष्टकामी मनोजवः । वरिकामोद्देशं भ्रमन् तामगमत् मभां ॥ १२ ॥ जयाशीभि वर्ड यन्तं विलोक्य नृपति निम् । प्रत्युत्पत्यामनात् तृगां बबन्दे चरणी मुनः ॥ १३ ॥ दत्त्वामनं ततस्तस्मै भक्त्या प्रोत्या च पार्थिवः । धनैः रत्न यथाकामः पूजयामाम यत्नतः ॥ १४ ॥ वन्जालनाचितो गजा मुनिः प्रीतमनाम्तदा । अनामयञ्चाव्ययञ्च पय्यपृच्छज्जनश्वरम् ॥ १५ ॥ वनदेवं ममागम्य मम्मितो मुनिमत्तमः । प्रतिपूज्य यथान्यायं पप्रच्छ कुशलं तदा ॥ १६ ॥ स हृष्टमानमो राजा भट्टमिंहगिरिं मुनिम् । उवाच परमप्रीतम्तापसं द्योतितप्रभम् ॥ १७ ॥ (१) ख, गुरु.। (३) ख, कुशलादिकम् । ख, मुनि

·२
वल्लालचरितम् ।
अद्य में मफलं जन्म मदुग्यहञ्च पवित्रितम् ।
भवदभ्यागमेनव सुप्रभाता विभावरी ॥ १८ ॥
ततो विश्रान्तमानक्ष्य तं मुनि संगितव्रतम् ।
मावामीनमुपामीन उवाच भुवनेश्वरः ॥ १८ ॥
गजोवाच ।
भगवन् सर्वशास्त्रज्ञः मवन्त: मतत्त्ववित् ।
भवतोऽविदितं किञ्चिन्नास्तीति कृपया वद ॥ २० ॥
चतुवर्णममुत्पत्तिं गोत्रवंशादिकं शुभम् ।
वर्णानां शङ्करोत्पत्तिं कथयस्व च मे मुन ॥ २१ ॥
इति रानो वचः श्रुत्वा मन्तोपविशदाननः ।
प्रत्युवाच महातजा स्ततो नारायणात्मजः ॥ २२ ॥
सिंहगिरिरुवाच ।
शुश्रूषुभ्यो यथा गजन् गर्षिभ्यस्तपोनिधिः ।
कृष्णदपायणः प्राह तथाद्य कथयामि तं ॥ २३ ॥
वदरिकाश्रमे पुण्य देवदारुवनालये ।
नानापतिमृगाको शान्तिकान्तिनिकेतन ॥ २४ ॥
हुतहव्यं त्रिकालज महर्षि चिरजीविनम् ।
व्यामं राजषयः सुस्थं प्रणिपत्योपतस्थिरे ॥ २५ ॥
राजर्षय ऊचुः ।
गताः स्म नैमिषारण्यं पुरीं वाराणसीमपि ।
भवान् न च शुको दृष्टः सौति वा शौनकादयः ॥ २६ ॥

·वल्लालचरितम् । दिव्या दृष्टोऽमि भगवं थिरेणाद्य गिराविह। सुचिरं मार्गमाणानां कृष्णो भक्तिमतामिव ॥ २० ॥ विभाजितस्त्वया वेदः पुरा सत्यवतोसुत । इतिहामपुराणानि कथितान्यनुकम्पया ॥ २८ ॥ कथितं धम्मशास्त्रञ्च कलिः सम्प्रति वर्तत । कृषणोऽपि पलित: कंग: शुक्लतां गतवानसि ॥ २८ ॥ अतोद्य कथव ब्रह्मन् स्वयमेन महामुने । पुगणं धम्मतत्वत्त हानुग्राह्या वयं तव ॥ ३० ॥ भवन्तं नहि त्वब्यामः पुराणकथनं विना । बद्धोऽन्ति पदयो भक्तिदाम भि स्त्ववी भवान् ॥ ३१ ॥ इति तयां वच: श्रुत्वा म किञ्चित् प्रहमन्निव । उवाच वाग्विदां थष्ठः श्रूयतां कथयामि वः ॥ ३२ ॥ इति वदान चरित' व्यामपुगण अष्टमोऽध्यायः । (? म श्रीमदानन्दभट्टप्रोत इत्यधिक पाठ । ।। ख उत्तर खगई इत्यधिक पाठः ।

·अथ नवमोऽध्यायः१ । व्यास उवाच । महस्रशीर्षा पुरुष: महस्राक्ष: महस्रपात् । म भूमि विश्वतो वृत्त्वा अत्यनिष्ठदृशाङ्गलम् ॥ १ ॥ तम्माबिगड़जायत विराजोऽधिपूरुषः । ततोऽभिध्यायतो रुद्रो ललाटाच्च व्यजायत ॥ २ ॥ चन्द्रमा मनमो जातश्चत्तोः सूर्योऽजायत । मग्वादिन्द्रश्च अग्नि थ प्राणादायग्जायत ॥ ३ ॥ मरीचिमत्वाङ्गिरमं पुलम्त्यं पुलहं क्रतुम् । वशिष्ठञ्च महातजाः मोऽसृजत्मप्त मानसान् ॥ ४ ॥ लोकानान्तु विद्याथं मुखवाहरुपादतः । ब्राह्मणां क्षत्रियं वैश्यं शूद्रञ्च निरवर्तयत् ॥ ५ ॥ सृज्यमानाः प्रजा नैव विवईन्ते यदा यदा। द्विधा कृत्वात्मनो देहमर्द्धन पुरुषोऽभवत् । अर्डन नारी तस्यां म ससृजे विविधाः प्रजाः ॥ ६ ॥ दिवञ्च पृथिवीञ्चैव महिम्रा व्याप्य तिष्ठतः । पितृणान्तु गणाः सप्त पुराण कथिता मया ॥ ७ ॥ वैराजा अग्निष्वात्ताश्च तथा वर्हिषदः स्मृताः । सुकालाश्च हविष्मन्तः सुस्वधाश्चैव सोमपाः ॥ ८ ॥ . (१! क पुस्तके नास्ति।

·वल्लालचरितम् । एषामाद्यास्त्रयो भूपाः पितरोऽमूर्तयः स्मृताः । सुकालाद्याश्च चत्वारः सप्तवैते गणाः स्मृताः ॥ ८ ॥ विराट्सुताः सोमसदः अग्निष्वात्ता मरीचिजाः । पौलस्त्याश्च वर्हिषदः सुकालाश्च वशिष्ठजाः सुस्वधाः पुलहाज्जाता: सोमपास्तु कवेः सुताः ॥ १० सुकानाञ्च हविष्यन्तान् सुम्वधाञ्चैव मोमपान् । ब्रह्मक्षत्रिय विटशूद्रा भावयन्ति फलार्थिनः ॥ ११ ॥ यत्र तं तु गणा मुख्या: पितॄणां परिकोर्तिताः । तपामपि ह विनयं पुत्रपौत्रमनन्तकम् ॥ १२ ॥ विश्वो विश्वभगागध्यो धर्मो धन्य: शुभाननः । भूतिदो भूतिकति: पितृणाञ्च गणा नव ॥ १३ ॥ कल्याण कल्यताका कल्यः कल्यतगश्रयः । कन्यताह तुग्नयः पडिमे च गणाः स्मृताः ॥ १४ ॥ वग वर्गण्यो वग्द: पुष्टिदतुष्टिदस्तथा । विश्वपाता तया धाता मप्तवत तथा गणाः ॥ १५ ॥ महान् महात्मा महिती महिमावान् महाबलः । गणाः पञ्च तथैवत पितृणां पापनाशनाः ॥ १६ ॥ 'मुग्वदी धनदश्चान्यो धम्मदी न्यथ भूतिदः । पितॄणां कयत चैतत् तथा गणचतुष्टयम् ॥ १० ॥ इति वल्लालचरित व्यामपुराण मष्टिविष्टिकथनं नाम नवमोऽध्यायः । (१) ख, उत्तरखण्डे भट्ठप्रोत ।

·अथ दशमोऽध्यायः१। व्याम उवाच । विराजममृजत्कालः मोऽसजत् पुरुषं विगट् । पुरुषं तं मन विधि विगज अरुमम्भवम् ॥ १ ॥ म मृष्ट्वा तु प्रजाम्वेव आपवः म प्रजापतिः । लब्धवान् पुरुषः पत्नीम् शतरूपामोनिजाम् ॥ २ ॥ वंग जात् पुरुषात् वीरं शतरूपा व्यजायत । प्रियव्रतोत्तानपादी वोरात् काम्या व्य जायत ॥ ३ ॥ काम्या नाम महाभागा कई मस्य प्रजापतः । कन्या पत्राथ चत्वारः मम्राट कुक्षि विगट प्रभुः ॥ ४ ॥ प्रियव्रतं ममामाद्य पतिं मा जनयत् सुतान् । उत्तानपादं जग्राह पुत्त्रमत्रि: प्रजापतिः ॥ ५ ॥ उत्तानपादाच्चतुरः सुनृता सुषुर्व सुतान् । धम्मस्य कन्या सुथोणो सुन्ता नाम विश्रुता ॥ ६ ॥ उत्पना वाजिमधन ध्रुवस्य जननी शुभा । ध्रुवञ्च कोर्तिमन्तञ्च आयुष्मन्तं वसुन्तया । उत्तानपादोऽजनयत् सुन्तायां प्रजापतिः ॥ ७ ॥ 1) पुस्तके नास्ति ।।

·बल्लालचरितम् । सप्तर्षीणां पुरःस्थानं ध्रुवश नपसाप्तवान् । तस्मात् ग्लिष्टिञ्च भव्यञ्च ध्रुवाच्छम्भुयजायत ॥ ८ ॥ निष्टराधत्त गुच्छाया पञ्चपुत्रानकल्मषान् । रिपुं रिपुञ्जयं रिप्रं च कलं' वृकत जमम् ॥ ८ ॥ रिपोगधत्त वृहतो चानुषं मत जमम् । अजीजनत् पुष्करिण्या वोरण्यां चातुपी मनुम ॥ १० ॥ प्रजापतरात्मजायामग्ण्यस्य महात्मनः । मनारजायन्त दग नडुलायां महीजमः ॥ ११ ॥ कन्यायां मानवथष्ठा वगजस्य प्रजापतः । अरुः पुरुः शतद्युम्नम्तपम्वो मत्यवाक् कविः ॥ १२ ॥ अग्निष्टुरतिरात्रश्च सुदाम्नश्चत्यमो नव । अभिमन्युश दशमी नडुलायां महाजम: ॥ १३ ॥ ऊगेरजनयत् पुत्रान् पड़ाग्न यी महाप्रभान् । अङ्गं सुमनमं स्वाति क्रतुमरिमं गयम् ॥ १४ ॥ अङ्गात् सुनीयकन्यायां वंगण एको व्यजायत । वगणस्य मथित पागौ। मम्बभूव पृथुपः ॥ १५ ॥ पृथु वण्यस्तदा मां रक्ष क्षत्र पूर्वजः । राजसूयाभिषिक्तानामाद्यः म पृथिवीपतिः ॥ १६ ॥ तम्मा व समुत्पन्त्री निपुणा सुतमागधी । पृयोः पुत्री तु धम्मज्ञा जनातन्तडिपालिनी ॥ १० ॥ हकपम। ख, ख्यातिम।

·बन्लानचरितम ।
द्रुमक्षयमयो
गिग्वगिडनी हविर्धानमन्तानाजायत ।
हविर्द्धानात् पड़ाग्नेयो धोषणा जनयत् सुतान् ॥ १८ ।
प्राचीनहिषं शुक्र गयं करणं वजानिनी ।
प्राचीनवहिभगवान् महानासीत् प्रजापतिः ॥ १८ ॥
ममुद्रतनयायान्तु कृतदारोऽभवत् प्रमः ।
सुवर्णाधत्त मामुद्री दश प्राचीनहिपः ॥ २० ॥
मव प्रचतमो नाम धनुर्बदस्य पारगाः ।
प्रजापतित्वं मम्प्राप्य तुष्टाः प्राचीनवर्हिषः ॥ २१ ॥
भूः ग्वं व्याप्तं हि तरूभिप्तांस्तरुनदहंथ ते ।
बुद्दा
किञ्चिच्छिष्टेषु शाखिषु ।
उपगम्यानवा देतान् गजा मोमः प्रजापतोन् ॥ २२ ॥
कोपं यच्छत दास्यन्ति कन्यां वो मारिपां वगम् ।
तपस्विनी मुन: कगडीः प्रलोचायां ममैव च ॥ २३ ॥
भविष्यं जानता सृष्टा भाऱ्या वोऽस्त कुलङ्कगे।
अस्यामुत्पत्स्यते दसः प्रजाः संवर्द्धयिष्यति ॥ २४ ॥
प्रचतमम्तां जगह दक्षोऽस्याञ्च ततोऽभवत् ।
दशभ्यम्त प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः ॥ २५ ॥
दक्षो जज महातजाः सोमस्यांशन भूमिपाः ।
पुत्रानुत्पादयामास शतशोऽथ महस्रशः ।
हर्यश्य नाम दक्षस्य सहस्राणि च पञ्च च
पुत्राणां वेदितुं पृथयाः प्रमाणं हि गतादिश: ॥ २६ ॥

·वल्लालचरितम् । ततोऽन्यपुत्रसाहस्रं तेषामन्वेषणे गतम् । अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रभ्य इवापगाः ॥ २७ ॥ प्रति वलालचरित' व्यासपुराणे स्वायम्भुव वंशकथनं नाम दशमोऽध्यायः । (१) ख, उत्तरखण्डे भट्टपोनं । (२) *ख, पुस्तकहयेऽपि यत्र नवम इत्यतम् । तलिपि करप्रमाद इत्याभाति ।

·एकादशोऽध्यायः१। मिंहगिरिरुवाच । ब्रह्मणो मानमात्रि: मोमस्तत्पुत्रता गतः । तस्य वंशं प्रवक्ष्यामि यत्र जातोऽसि पार्थिव ॥ १ ॥ व्यास उवाच । कत्वा मोमो राजमूयं त्रैलोक्यं दक्षिणां ददौ । सदस्यभ्यश्च मुख्यभ्यो ब्रह्मर्षिभ्यः परन्तपाः ॥ २ ॥ समाप्तवभृथै मोमं तद्रूपालोकनेप्सवः । कामवाणाभितप्तायो नवदेव्यः मिर्पविरे ॥ ३ ॥ शिनोवाली कईमञ्च हविष्मन्तं क्रतुः स्वयम् । युतिविभावमुं त्यक्त्वा पुष्टिर्धातारमव्ययम् ॥ ४ ॥ प्रभा प्रभाकरं त्यक्त्वा वसुर्मारोचकाश्ययम् । कोर्तिजयन्तं भर्तारं नन्दों त्यक्त्वा पतिं तिः । लक्ष्मीनारायणं त्यक्त्वा सोममेवाभजत् तदा ॥ ५ ॥ मोमोऽपि कामयामाम स्वकीया इव तास्तदा । वृहस्पतः म व भायां तारां नाम यशस्विनीम् ॥ ६ ॥ जहार तरसा मोमो ह्यवमत्याङ्गिरः सुतम् । म याच्यमानो देवश्च सोमो देवर्षिभिः सह ॥ ७ ॥ (१) लिपिकरप्रमादवशात् अयं सस्मिपिपुस्तके दशम इति पयते ।

·घल्लालचरितम् । आङ्गिरसे तदा तस्मै तारां नैव व्यवसञ्जयत् । स संरब्धस्ततम्तस्मिन् देवाचार्यो वृहसातिः ॥ ८ ॥ उशनास्तस्य अग्राह पार्णिमाङ्गिरसस्तदा । स हि शिष्यो, महातेजा: पितुः पूर्बो वृहस्पतेः ॥ ८ ॥ तन मेहेन भगवान् रुद्रस्तस्य गृहस्पतेः । पाणिग्राहोऽभवदे॒वः प्रग्य्ह्यायगवं धनुः ॥ १० ॥ तन ब्रह्मशिगे नाम परमास्वं महात्मना। उद्दिश्य दैत्यानुत्सृष्टं येतेषां नाशितं यशः ॥ ११ ॥ तत्र युद्धमभूहोरं प्रख्यातं तारकामयम् । देवानां दानवानाञ्च लोकक्षयकरं महत् ॥ १२ ॥ तत्र शिष्टास्तु ये देवा: तुषितार्थव पार्थिवाः । ब्रह्माणं शरणं जग्मुगदिदेवं मनातनम् ॥ १३ ॥ ब्रह्मा निवार्योशनसं तारामाङ्गिरसे दी। तामन्तःप्रमवां दृष्ट्वा गर्भ त्यजाब्रवीदगुरुः ॥ १४ ॥ गर्भम्त्य कः प्रदीप्तोऽथ प्राहा मीममम्भवः । एवं मोमाइधः पुत्रः पुत्रस्तस्य पुरुरवाः ॥ १५ ॥ उर्वश्यां जतिरे यस्य पुत्राः मप्त महात्मनः । गन्धयां सुमहात्मानः आयुर्धीमानमावमुः ॥ १५ ॥ विश्वायुचव धम्मात्मा श्रुतायुश्च तथापरः । दृढ़ायुथ वनायुथ शतायुयोर्वशीसुताः ॥ १६ ॥ स्वर्भानुतनयायां तु प्रभायां जजिरी पुरा ।

·-
१२
वल्लालचरितम् ।
सिंहगिरिरुवाच ।
तेषां वंशेषु वलाल महात्मानो महौजसः ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा जाताः सहस्रशः ॥,१७
व्यास उवाच ।
आयुषः नहुषः पुत्रो वृद्धशम्मा ततः परम् ।
रम्भी रजिरननाव रजे: पुत्रशतं ह्यभूत् ॥ १८ ॥
राजेयमिति विख्यातं विष्णुदत्तवरो रजिः ।
युद्धे देवासुर दैत्यानबधीत् सुरयाचित. ॥ १८ ॥
उत्पन्ना पिटकन्यायां विरजायां महीजमः ।
नहुपस्य सुताः सप्त षडिन्द्रोपमतेजसः ॥ २० ॥
यतिययातिः संयाति गयातिः पाञ्चिको भवः ।
सुयाति: षष्टम्तेषां वै ययाति: पार्थिवोऽभवत् ॥ २१ ॥
यतिम्त मोसमास्थाय ब्रह्मभूतोऽभवन्मुनिः ।
तषां ययातिः पञ्चानां विजित्य वसुधामिमाम् ।
देवयानीमुशनमः सुतां भार्यामवाप सः ॥ २२ ॥
शर्मिष्ठानासुरों चैव तनयां वृषपर्वणः ।
यदुञ्च तुर्वसञ्चैव देवयानी व्यजायत ।
दुह्यं चान पुरुञ्चैव शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ॥ २३ ॥
यदुः पुरुश्वाभवतां तेषां वंशविवई नौ।
शृणुताथ यदोस्तस्य वंयमद्भुतपौरुषम् ॥ २४ ॥
बभूवुम्तु यदोः पुत्राः पञ्च देवसुतोपमाः ।
सहस्रदः पयोदश्च कोष्टा नौलोऽञ्जिकस्तथा ॥ २५ ॥

·बल्लालचरितम् । सहस्रदस्य दायादास्त्रयः परमधाम्मिकाः । हहयश्च हयश्चैव राजा वेणुहयस्तथा ॥ २६ ॥ हैहयस्याभवल्युत्री धर्मनेत्र इति श्रुतः । धम्मनत्रस्य कार्तस्तु साहञ्जस्तस्य चात्मजः । साहञ्जनी नाम पुरी तेन राना निवेशिता ॥ २७ ॥ माहञ्जस्य तु दायादो महिष्मानाम पार्थिवः । माहीमती नाम पुरी तन राज्ञा निवेशिता ॥ २८ ॥ आसीन्महिमतः पुत्रो भद्रश्रेण्यः प्रतापवान् । वाराणस्य धिपो राजा पुगणे परिकीर्तितः ॥ २८ ॥ भद्रश्रेण्यस्य दायादो दुईमो नाम विश्रुतः । दुमस्य सुतो राजा कणको नाम विश्रुतः ॥ ३० ॥ कणकात् कृतवोय्यस्तु कृताग्निः करवीरकः । कृतीजाश्च चतुर्थोऽभूत् कृतवोयादथार्जुन: ॥ ३१ ॥ यः म बाहुमहस्रेण मप्तहीपेश्वरी भवत् । जिगाय पृथिवीमेकी रथनादित्यवचमा ॥ ३२ ॥ लङ्काशं मोहयित्वा तु मबलं रावां बलात् । अमो बड्डा धनुज्याभि त्मिक्तं पञ्चभिः शरः ॥ ३३ ॥ निजियव ममानीय माहिपल्या बबन्ध तम् । तस्य बाहुमहस्रन्तु युध्यती भुवनेश्वगः । योगाद्योगश्वरस्य॑व प्रादुर्भवति मायया ॥ ३४ ॥ अहो वत मृधे वीर्ष भार्गवोऽस्य यदाच्छिनत् । रानी बाहुसहस्रन्तु हैमतालवनं यथा ॥ ३५ ॥ .

·वल्लालचरितम।
जामदग्नात्तदा गमात् बाहुजान् क्षत्रियान् घ्नतः ।
कार्तवीर्याय महिषी पन्नायत सुदारुणात् ॥ ३६ ॥
अन्तवत्नी तु मा देवी सुषुवे कोशिकाश्रमे ।
पुत्र सुभीमनामानम् बालार्कमिव सन्दरम् ॥ ३० ॥
म मावा वर्द्धितः का ने पुत्रः मरमिलाननः ।
कौशिकात् प्रतिजग्राह धनुर्वेदं महाभुजः ॥ ३८ ॥
ब्राह्मणं पिटहन्तारं श्रुत्वा माटमुग्वादावा ।
जगाम ब्राह्मणान् हन्तुं दिक्षु क्रोधारुणेक्षणः ॥ ३८ ॥
एकविंशतिवागन् म महीमब्राह्मणामिमाम् ।
चकागतो न विद्यन्त ब्राह्मणा मुखजा: कली ॥ ४० ॥
शवगन् कदकं वर्तान् विलोक्य भार्गवस्तुतः ।
अत्राह्मण्ये तदा देश तपां मूत्रम कल्पयत् ॥ ४१ ॥
तुष्यन्ति सूपर्ण नायो गावः स्वच्छन्दचारतः ।
कुञ्जगः पांशुवर्पण किं त्वेत परनिन्दया ॥ ४२ ॥
आमदग्ना ततो युद्धे जघानाननन्दनः ।
एवं म ब्राह्मणान् जित्वा सुभीमोऽभूज्जयध्वजः ॥ ४३ ॥
ततो विप्राः सुताथि न्यः क्षत्रियानुपस्थिर ।
जातयो जतिर तासु कदम्बपल्लवादयः ॥ ४४ ॥
ब्रह्महत्या पापविदो निर्वृतिं मोऽलभन्नृपः ।
अयष्ट वाजिमेधेन यज्ञ पापविनाशनम् ॥ ४५ ॥
तस्य ययो: प्रतिलतिरद्याप्यस्ति शिलामयो।
माहिष्मतीपुर्ग रम्ये नर्मदातटिनीतटे ॥ ४६ ॥

·वल्लानचरितम् । वै कार्तवीर्यस्य तु शतं पुत्राणाम् पञ्च पराः । शूरसेनश्च शूरश्च पृष्टोक्तः कृष्ण एव च। जयध्वज इति, ख्यातः सुभीमश्च महावलः ॥ ४७ ॥ जयध्वजात् तालजङ्घः तालजङ्घात् शतं सुताः । तालजङ्घा इति ख्याताः शूरा उत्तमपीरुषाः ॥ ४८ ॥ तपां कुलेऽतिविमलें हैहयानां महात्मनाम् । . वोतिहोत्रा: स्वयं जाता: भोजायावन्तयः स्मृताः ॥ ५८ ॥ तोगिड याश्च विख्याताम्तालजङ्गास्तथैव च । भरताच सुजाताय पुराणे कथिता मया ॥ ५० ॥ वृषप्रभृतयो वोग: यादवाः पुण्यकर्मिणः । वृषो वंशधरस्तत्र तस्य पुत्रोऽभवन्मधुः ॥ ५१ ॥ मधोः पुत्रशतं त्वामीत् वृषणस्तस्य वंशकृत् । वृषणात् वृष्णयः सर्च मधोस्तु माधवाः स्मृताः ॥ ५२ ॥ यादवाश्च यदोर्जाता वहुत्वान्नानुकी_त । तुर्व मोर्यवना जाता भीजा द्रुह्योः सुताः स्मृताः । अनाम्लेंच्छ जातयन्तु पुरोम्त पौरवाः स्मृताः ॥ ५७ ॥ इति वल्लालचरित' व्यामपुराण मोमवंशवर्णनं नाम एकादशोऽध्यायः । (१) ख, उत्तरखगडे भट्टप्रोले इधिकः | ·अथ हादशोऽध्याय: । मिहगिरिरुवाच । - शृणु राजन् व्यासप्रोक्तं वंशमुत्तमपौरुषम् । विस्तरेणानुपूर्वा च यत्र जातोऽमि पार्थिव ॥ १ ॥ व्यास उवाच । पुगे: पुत्री महावीर्यो राजामौज्जनमेजयः । प्रचिन्वांस्तु सुतम्तस्य यः प्राचीमजयद्दिशम् ॥ २ ॥ प्रचिन्वत: प्रवीरोऽभुत् मनस्युम्तस्य चात्मजः ॥ गजा चाभयदो नाम मनस्योरभवत् सुतः ॥ ३ ॥ तथैवाभयदस्यामीत् सुधन्वा नाम पार्थिवः । सुधन्वनो वहुगवः मम्पातिस्तस्य चात्मजः ॥ ४ ॥ सम्पातस्तु रहम्माती रौद्रावस्तस्य वै सुतः । रोंद्राश्वस्य कृताच्यां वै दशाफरसि सूनवः ॥ ५ ॥ ऋचेयुः प्रथमस्तेषां ककनेयु द्वितीयकः । कक्षेयुः स्थण्डिलेयुथ सब्रतयुमहामतिः ॥ ६ ॥ दशार्णेयुर्जलेयुश्च स्थलेयुश्च महाबलः । बलनित्यो बलेयुश्च रोद्राखसूनवो दश ॥ ७ ॥ (१) क पुस्तके, नास्ति ।

·वल्लालचरितम । ॥ २ कक्षेयोस्तनयास्त्वासन् त्रय एव महावलाः । सभानरचाक्षुषश्च परमन्थस्तथैव च ॥ ८ ॥ सभानरस्य पुत्तम्त विद्वान् कालाननो नृपः । कालानलस्य धम्मनः सृञ्जयो नाम वै सुतः ॥ ८ ॥ मृञ्जयस्याभवत् पुत्री वीरो गजा पुरञ्जयः । पुरजयात्मजः श्रीमान् राजाभूजनमेजयः ॥ १० ॥ महाशालम्तु राजर्षिजनमेजयदेहजः । 'देवेषु म परिज्ञातः प्रतिष्ठितयशा भुवि ॥ ११ ॥ महामना नाम सुतो महाशालस्य धाम्मिकः । जजे वीर: शूरगणैः पूजितः म महामनाः ॥ १२ ॥ महामनाम्तु पुत्री ही जनयामास मत्तमः । उशीनरञ्च धम्मन्नं तितिक्षुञ्च महाबलम् ॥ १३ ॥ उशीनरस्य पत्नास्तु पञ्चराजर्षिवंशनाः । नृगा कमिनवा दर्जा पञ्चमी च दृषहती ॥ १४ ॥ उशीनग्रस्य पुत्रास्तु पञ्च तासु कुलोद्दहाः । तपमा चैव महता जाता वृद्धस्य चात्मजाः ॥ १५ ॥ नृगायान्तु नृगः पुत्रः कम्यां कृमिरजायत । नवायास्तु नव: पुत्रो दाया: सुव्रतोऽभवत् ॥ २६ ॥ दृषदत्यास्तु मंजने शिविगैशीनगे नृपः । शिवस्तु शिवयः ख्याताः यौधेयाम्तु नृगस्य ह ॥ १७ ॥ (१) ख पुस्तके, पुरञ्जय इत्यत्र परञ्जय दूति पाठ ।

·बन्नानचरितम्।
नवस्य नवराष्ट्रन्तु कृमेस्तु कृमिला पुरी।
सुव्रतस्य तयाम्बष्ठाः शिविपुत्रान् निबोधत ॥ १८ ॥
गिर्वम्त शिवयः पुत्राश्चत्वारो लोकविश्रुताः ।
तपदर्भः सुवीरथ कैकेयो मद्रकम्तथा ॥ १८ ॥
तषां जनपदाः म्फोताः कैकया मद्रकास्तथा ।
वृपंदर्भाः सुवीगश तितिक्षो: शृणुत प्रजाः ॥ २० ॥
तैतिजवो भवद्राजा पूर्वस्यां दिशि पार्थिवाः ।
उपद्रयो महामत्वः फेणस्तस्य सुतोऽभवत् ॥ २१ ॥
फणात्तु सुतपा जजे सुतः सुतपमो वलिः ।
जाती मानुषयोनी म नृपतिः काञ्चनपुधिः ॥ २२ ॥
महायोगी म तु बलिबभूव नृपतिः पुरा ।
पुत्रानुत्पादयामाम पञ्च वंशकरान् भुवि ॥ २३ ॥
अङ्गः प्रथमती जन्न वङ्गः सुह्मम्तथैव च ।
पुण्ड: क लिङ्ग व तथा बालयं क्षत्रमुच्यत ॥ २४ ॥
बालेया ब्राह्मणाश्चैव तस्य वंशकरा भुवि ।
बनेस्तु ब्रह्मगा दत्तो वरः प्रीतन धीमता ॥ २५ ॥
महायोगित्वमायुश्च कल्पस्य परिमाणतः ।
मंग्रामे चायजेयत्वं धर्म चव प्रधानता ।
लोक्यदर्शनञ्चापि प्राधान्यं प्रसवे तथा ॥ २६ ॥
बने चाप्रतिमत्वं वै धम्मतत्त्वाभिदर्शनम् ।
चतुरो नियतान् वर्णान् त्वञ्च स्थापयितति ह ॥ २७॥

·बल्लालचरितम् ।
इत्युक्ते विभुना राजा बलि: शान्तिं परां ययौ।
बलिस्तानभिषिच्येह पञ्चपुत्रानकल्मषान् ॥ २८ ॥
कतार्थो योगयुकात्मा योगमाश्रित्य म प्रभुः ।
अध्ष्यः सर्वभूतानाम् कालापेक्षी चरनृषिः ॥ २८
कालेन महता धीर: स्वञ्च स्थानमुपागमत् ।
तेषां जनपदाः पञ्च अंङ्गा वङ्गा मसुम का ॥ ३० ॥
कलिङ्गाः पुण्डकाचैव त्वङ्गस्य शृणुत प्रजाः ।
अङ्गपुत्रो महानासीत् राजेन्द्रो दधिवाहनः ॥ ३१ ॥
दधिवाहनपुत्त्रम्तु राजा दिविरथोऽभवत् ।
विहान् धम्मरथी नाम तस्य चित्ररथ, सुतः ॥ ३२ ॥
तन धम्मरथेनाथ तदा विष्णुपदे गिरी ।
यजता सह शक्रेण सोमः पीतो महात्मना ॥ ३३ ॥
अथ चित्ररथस्यापि पुत्रो दशरथोऽभवत् ।
लोमपाद इति ख्यातो यस्य शान्ता सुताभवत् ॥ ३४
तस्य दाशरथिर्वीरः चतुरङ्गो महायशाः ।
ऋष्यशृङ्गप्रसादेन जज्ञे कुलविवई नः ॥ ३५ ॥
चतुरङ्गस्य पुत्रम्तु पृथुन्नाक्ष इति श्रुतः ।
'पृथुलाक्षसुतो राजा चम्पो नाम महायशाः ॥ ३ ॥
चम्पस्य तु पुरी चम्पा या मालिन्यभवत्पग।
पूर्णभद्रप्रसादेन हर्यक्षोस्य सुतोऽभवत् ॥ ३७ ॥
ततो वैभाण्ड किस्तस्य वारणं शत्रुवारणम् ।
भव्यवतारयामाम मन्त्रैर्वाहनमुत्तमम् ॥ ३८ ॥

·वल्लान चरितम् । वै हर्यक्षम्य तु दायादो राजा भट्ररथः स्मृतः । पुत्रो भद्रग्यस्यामीत् वृहत्कर्मा प्रजेश्वरः ॥ ३८ ॥ वृहदर्भः सुतस्तस्य यम्मात् यत्ने वृहन्मनाः । बृहन्मनास्तु गजेन्द्रो जनयामास सुतम् ॥ ४० ॥ नाम्ना जयद्रथं वीरं यस्मादृढ़रथो नृपः । आमोत् दृढ़रथस्यापि विश्वजित कुलनन्दन: ॥ ४१ ॥ दायादस्तस्य कांस्तु विकर्णस्तस्य चात्मजः । तम्य पुत्रशतन्त्वामीदङ्गानां कुलवर्द्धनन् ॥ ४२ ॥ वृहदर्भसुती यस्तु राजा नाम्ना वृहन्मनाः । तस्य पत्नीवयं चामीत् वैनतेयसुते शुभे ॥ ४३ ॥ यशोदेवी च सत्या च ताभ्यां वंशम्तु विद्यते । जयद्रथम्तु गजेन्द्रो यगोदेव्यां व्यजायत ॥ ४४ ॥ सत्यायां विजयो नाम ब्रह्मक्षवीत्तरः स्मृतः । विजयस्य ति: पुत्रस्तस्य पुत्री कृतव्रतः ॥ ५ ॥ धृतव्रतस्य पुत्रम्तु सत्य कम्मी महायशाः । तस्य पुत्रस्व धिरथः सुत इत्यपराभिधः ॥ ४६ ॥ यः कणं प्रतिजग्राह तेन कर्णस्तु सूतज: कर्णस्य वृषसेनस्तु पृथसेनस्तदात्मजः ॥ ४७ ॥ पृथुमेनान्वये वीरो वीरसेनो भविष्यति । गौड़ब्राह्मणकन्यां यः सोमटामुद्दहिष्यति ॥ ४८ ॥ (१) क. मोमटा बाह्मणों कन्यां यो राजोदावहिष्यति ·वल्लालचरितम्। तदन्ववायजन्मानो राजानोऽमितपौरुषाः । सप्तदीपपतीन् वीराः करिथन्ति वशानगान ॥ ४८ ॥ तहंशे सामन्तसेनो भूत्वा पालयिता वली । आविष्यादासेतुबन्धाद्धरित्रौं सागराम्बराम् ॥ ५८ ॥ मिंहगिरिरुवाच । तस्माद्धेमन्तसेनोऽभूद्राजन् तव पितामहः । धाम धाम्नां महिनाञ्च विषदलहुतागन: ॥ ५१ ॥ तम्माहि जयसेनोऽभूच्चोड़गङ्गमखो नृपः । योऽजयत् पृथिवीं कत्नां चतुःमागरमेग्वन्नाम् ॥ ५२ ॥ तस्य पुत्रोऽसि वल्लाल माब्वभौममहीक्षितः । प्रत्यधि-पृथिवीपाला यस्य ते शरणं गताः ॥ ५३ ॥ ब्रह्मक्षत्रस्य यो योनिबंगः क्षत्रियपूर्ध्वजः । मेनवंशम्ततोजात: यस्मिञ्जातोऽपि पाण्डव ॥ ५४ ॥ हेष्टि यः पाण्डवं मृढ़ो दुर्बुद्धिश्च विनिन्दति । स विष्ठायां कृमिभूत्वा पयेत नरक चिरम् ॥ ५५ ॥ स वल्लभानन्दचन्द्रश्चन्द्रमायुतवल्लभः । तस्येदानी महाराज कायं भवति शामनम् ॥ ५६ ॥ तस्याम्ति कन्य कारत्नं रुपणानुपमं भुवि । सुप्रभामिव नाभागम्तां कन्यां हर पौरव ॥ ५७ ॥ (१) रत्न, पाण्डव।

·१२ बल्लालचरितम् । उच्चन्द्र मा याति वाला गौरी मातुं यदा यदा । तदा तदा त्वरयति द्रष्टुं तामरुणोऽरुणम् ॥ ५८ ॥ दण्डद्दयावशेषायां रजन्यामरुणोदयम् । विलोक्य घरियारेषु विश्वसन्ति न नैगमाः ॥ ५८ ॥ इति वनाल चरित व्यासपुराणे पुरुवंशकीर्तनं नाम हादशोऽध्यायः । (1) ख पुस्तके, उत्तरखगडे भट्टपोक इत्यधिक पाठः । - ·अथ त्रयोदशोऽध्यायः । व्यास उवाच । वेदः स्मृति: सदाचारः स्वस्य च प्रियमात्मनः । सम्यक्मंकल्पजः कामो धर्ममूनमिदं स्मृतम् ॥ अध्यापनजाध्ययनं यजनं याजनं तथा। दानं प्रतिग्रहं कम्म ब्राह्मणानामुदाहृतम् ॥ २ ॥ श्रुतिस्मृती च विप्राणां चक्षुषो देवनिम्मित । काणस्तकया होनः दाभ्यामन्धः प्रकीर्तितः ॥ ३ ॥ वैवाहिकेग्नो कुर्चीत गृह्य कम्म यथाविधि । पञ्चयज्ञविधानच पंक्तिञ्चान्वहिकी ग्रहो ॥ ४ ॥ अध्यापनं ब्रह्मयज्ञः पित्यज्ञम्त तर्पणम् । होमो देवो बलिभोती तृयज्ञोऽतिथिपूजनम् ॥ ५ ॥ देवतातिथिभृत्यानां पितृणामात्मनश्च य: । न निर्वपति पञ्चानामुच्छमन स जीवति ॥ ६ ॥ एकरावं वसन् विप्रः क्षत्रियशातिथि: स्मृतः अनित्या हि स्थिति यस्मात्तम्मादतिथिरुच्यते ॥ ७ ॥ वैग्यशूद्रावपि प्राप्ती कुटुम्ब तिथिम्मिगी। भोजयेत् सहभृत्ये स्तावानृशंस्यं प्रदर्शयन् ॥ ८ ॥ - (1 कपुस्तके नास्ति ।

·वल्लानचरितम् ।
स्वदारनिरतो नित्यं परदारविवर्जितः ।
कृतहोमम्तु भुञ्जीत सायंप्रातरुदारधीः ॥ ८ ॥
मर्चतः प्रतिगृह्णीयादवृत्त्या कर्षितो द्विजः ।
न भवेहोषभाक् तन ज्वलनार्क समो हि मः ॥ १० ॥
भूतानां रक्षणं दानमिज्याध्ययनमेव च ।
शिवानं क्षत्रियाणां तथा नारायणाचनम् ॥ ११ ॥
नित्योद्युक्तो दस्युबधे रण कुर्यात् पराक्रमम् ।
नास्य कृत्यतमं किञ्चित् राज्ञो दस्युविनिग्रहात् ॥ १२ ॥
चाटभाटतस्करभ्यो महामाहसिकादिभिः ।
पोद्यमानाः प्रजा रनेत् कायस्थ च विशेषतः ॥ १३ ॥
सम्मानदानसत्कारैः वैदिकान् वामयेत् सदा ।
राजन्यो धम्म कृत्यञ्च कुादेव प्रयत्नतः ॥ १४ ॥
पण्डितं नीतिशास्त्रज्ञं नित्यञ्च प्रतिपालयेत् ।
नियोजयेत् सभामध्ये नित्यं सद्भिथ संयुत: ॥ १५ ॥
संविशेत् तूयंघोषेण प्रतिबुध्येत्तथैव च ।
शास्त्राणि चिन्तयेडुड्या सर्वकर्त्तव्यतां तथा ॥ १६ ॥
दृष्ट्वा ज्योतिर्विदो वैद्यान् दद्यात् गां काञ्चनं महीम् ।
निवेशिकानि च तथा श्रोत्रियाणां ग्रहानि च ॥ १७ ॥
य एव धर्मो नृपतेः स्वराष्ट्रप्रतिपालने ।
तमेव कृत्समाप्नोति परराष्ट्र वशं नयन् ॥ १८ ॥
देवब्राह्मणभक्तश पिट कार्यपरायणः ।
खभाय्यानिरतो नित्यं षड्भागार्हः सदा नृपः ॥ १८ ॥

·वल्लालचरितम् । एकांशेन बलं धार्थ दानमंशदयेन च । एकांशन प्रहतय एकांशनाधिकारिगाः ॥ २० ॥ एकांशनात्मभीगश्व कुटुम्बादिप्रपालनम् । आयस्यैवं षड़ विभाग व्ययं कुर्य्यान्महीपतिः ॥ २१ ॥ मध्यामुपास्यं कुरुत गीतं वाद्यं मनोहरम् । नृत्यगीतश्च जग्धीं वा स्त्रीभिर्निशि सुखावहास् ॥ २२ ॥ गोरक्षां कृषिवाणिज्य कुहिग्यो यथाविधि । दानं देयं यथाशक्त्या ब्राह्मणानाञ्च भोजनम् ॥ २३ ॥ दम्भमोहविनिर्मुक्तस्तथा वागन मूयकः । स्वदारनिरतो दान्तः परदारविवर्जितः ॥ २४ ॥ धनविप्रान् भोजयिला यज्ञकाले तु याजकान् । अप्रभुत्वञ्च वर्तत धर्म वादेहपातनात् ॥ २५ ॥ यनाध्ययनदानानि कुर्यानित्यमतन्द्रितः । पिटकार्य परचव विष्णु शिवानापरः ॥ २६ ॥ वर्णत्रयस्य शुश्रूषां कुर्याद्रः प्रयत्नतः । दामवद्दाह्मणानां च विगपंगण ममाचरेत् ॥ २०॥ अयाचितप्रदाता स्यात् कृषि वृत्त्यर्थमाश्रयेत् । शुद्धा तु वृत्तिम्तस्यैव काळ चारण-कम्म च ॥ २८ ॥ पाकयज्ञविधान यजवानतन्द्रितः । तस्य तु हिजशुपा परी धम्मः प्रकीर्तितः ॥ २६ ॥ धांग्गा जीर्ण वस्त्रम्य विप्रयोच्छिष्टभोजनम् । स्वदागषु रतिव परदाविवजनम् ॥ ३० ॥ .

·वल्लामचरितम् ।
लवणं मधुतलं च दधि तक्रं तं पयः ।
न दुष्येच्छूट्रजातीनां कुर्यात् सर्वस्य विक्रयम् ॥ ३१ ॥
क्रियाभेदैम्तु सर्वेषां भृतित्तिरनिन्दिता।
सौरभेदैः कृषिः प्रोक्ता मन्वाद्याह्मणादिषु ॥ ३२ ॥
ब्राह्मणोः षोड़शगवं चतुरूनं तथापरैः ।
दिगवं वान्त्यजे: सीरं दृष्ट्वा भूमाहवं तथा ॥ ३३ ॥
भूमि भित्वौषधिं हित्वा हत्वा कोटपिपीलिकाम् ।
पुनन्ति खनु यज्ञेन कर्षका देवपूजनात् ॥ ३४ ॥
वैदिकः कम्मभिः पुण्यनिष कादिदिजन्म नाम् ।
काय्यः शरीरमस्कारः पावन: प्रेत्य चेह च ॥ ३५ ॥
गर्भाधानमृती पुंम: मवनं स्पन्दनात् पुरा।
तुर्येऽष्टमे वा सीमन्तो जनने जातकम्म च ॥ ३६ ॥
निष्कमस्तृतीयमामि नाम व्युष्टे शताहनि ।
षष्ठेन्नप्राशनं चूड़ा जन्यन्दे वा यथाकुलम् ॥ ३० ॥
कर्णवेधो व्रतादेशो वेदारम्भः क्रियाविधिः ।
केशान्तः सानमुहाहो विवाहाग्निपरिग्रहः ॥ ३८ ॥
त्रेताग्निसंग्रहश्चति संस्काराः षोड़श स्मृताः ।
नवताः कर्णवेधान्ता: मन्त्रवज्ज क्रिया स्त्रियाः ॥ ३८ ॥
विप्रो गर्भाष्टम वर्षे क्षत्र एकादशे तथा।
हादरी वैश्यजातिस्तु व्रतोपनयमहति ॥ ४० ॥
तस्य प्राप्तव्रतस्यायं कालः स्वाहिगुणाधिकः ।
वेदव्रतच्युतो व्रात्यः स व्रात्यस्तोममर्हति ॥ ४१ ॥

·वल्लालचरितम् ।
ब्राह्मो देवम्तथैवार्षः प्राजापत्यस्तथासुरः ।
गान्धर्बो राक्षसश्चैव पैशाचश्माष्टमोऽधमः ॥ ४२ ॥
एते धास्तु चत्वारः पूवं विप्रे प्रकीर्तिताः ।
गान्धर्बो राक्षसश्चैव क्षत्रियस्य प्रशस्यते ॥ ४३ ॥
अप्रार्थितः प्रयत्नेन ब्राह्मस्तु परिकीर्तितः ।
प्रार्थितार्थप्रदानन प्राजापत्यः प्रकीर्तितः ॥ ४.४ ॥
आसुरो द्रविणादानात् गान्धर्बः ममयाम्मिथः ।
'राक्षसो युडहरणात्
पैशाच: कन्यकाच्छलात् ॥ ४५ ॥
तिस्रस्तु भायाः क्षत्रस्य भार्यका ब्राह्मणस्य तु ।
एकव भार्या वैश्यस्य शूद्रस्य च विधीयते ॥ ४६ ॥
क्षत्रिया वैश्या शूद्रा च क्षत्रियस्य प्रकीर्तिता ।
एकव भार्या विप्रस्य ब्राह्मणी तु विधीयत ॥ ४०॥
वैश्यव भार्या वैश्यस्य
शूद्रा शूद्रस्य
कीर्तिता।
ब्राह्मणो नोहहत् कन्यामसवर्णां कदाचन । ४८ ॥
ब्राह्मणाई श्यकन्यायामम्बष्ठो यो व्यजायत ।
म तु शूद्रत्वमापनी विवहन्न ततो विशाम् ॥ ४८ ॥
शूद्राभार्य्यस्य पातित्यं राजन्यस्य यदुच्यते ।
नेतन्मम मतं जयं सा तनावीयत यतः ॥ ५० ॥
पतत् विप्रश्व वैश्यश्च शूद्रां कन्यामुदावहन् ।
पातित्यं नास्ति क्षत्रस्य शूद्दारोपमंग्रहात् ॥ ५१ ॥
विप्रकन्याविवाहोऽपि कृतो राजर्षिभिः पुग।
तजीयसां न दोषाय वढेः सर्वभुजो यथा ॥ ५२ ॥

·वन्नालचरितम् । गजा नो नावमन्तव्यो नृबुद्दया मनुरब्रवीत् । महती देवता ह्येषा नररूपेण तिष्ठति ॥ ५३ ॥ अनुष्ठि तन्तु यहवर्मुनिभिर्यदनुष्ठितम् । नानुष्ठेयं मनुष्यस्तदुक्तं कम्म समाचरीत् ॥ ५४ ॥ अदायां हि मवर्णायामविप्रां काममुद्दहत् । तस्यामुत्पादितः पुत्रो न सवर्णात् प्रहीयते ॥ ५५ ॥ क्षत्राज्जातः क्षत्रियायां क्षत्रियः स्यात् न संशयः वैश्यायां च तथव स्यात् शूद्रायामपि चव हि ॥ ५६ ॥ यावन्द्र विन्दते जायां तावदों भवेत्पुमान् । नाई प्रजायत मच्चं प्रजायत इति श्रुतिः ॥ ५७ ॥ मकामायान्तु कन्यायां मङ्गमे नास्त्यतिक्रमः । किन्वलं कृत्य सत्कृत्य म एवेनां ममुद्दहत् ॥ ५८ ॥ मवर्गामुद्दहत् भाऱ्या प्रथमं धम्म मिहये । ततोहाप्रतिलोमन यथाकामं वहन्नृपः ॥ ५८ ॥ विषाद्यथामृतं ग्राह्यममेध्यात् काञ्चनं यथा । नीचाद्यथोत्तमा विद्या स्त्रीरत्नं दुष्कुलात्तथा ॥ ६० ॥ 'स्त्रियोपत्नान्यथो विद्या धर्म: शोचं सुभाषितम् । विविधानि च शिल्पानि समादेयानि सर्वत: ॥ ६१ ॥ यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः । यत्रताम्त न पूज्यन्ते सास्तत्राफलाः क्रियाः ॥ ६२ ॥ (१) अयं श्लोक, ख पुस्तके नास्ति ।

·वल्लालचरितम् । प्रजनाथं महाभागा पूजार्दा रहदीप्तयः । स्त्रियः थियश्च गहेषु न विशेषोऽस्ति कश्चन ॥ ६३ ॥ उत्पादनमपत्यस्य जातस्य परिपालनम् । प्रत्यहं लोकयात्रायाः प्रत्यक्षं स्त्री निबन्धनम् ॥ ६ ॥ अपत्यं दारकर्माणि शुश्रूषा रतिरुत्तमा । दाराधीनस्तथा स्वर्ग: पितृगणामात्मनश्य व ॥ ६३ ॥ . इति वल्लालचरित व्यामपुराण वर्णधर्मादिकीर्तनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः । (१) ख, उत्तर खगडे भट्टमोन इत्यधिकः पाठः । ..

·अथ चतुर्दशोऽध्यायः१ । व्यास उवाच । . शस्ता स्त्री चारुमाङ्गी मत्तमातङ्गगामिनी । गुरुरुजघना या च कृष्णसारमृगक्षणा ॥ १ ॥ सुनीलकेशी तन्वङ्गी विलोमागी मनोहरा । ममभूमिस्पृशौ पादी संहतो च तथा स्तनौ ॥ २ ॥ नाभिः प्रदक्षिणावर्ती गुह्यमश्वस्थपत्रवत् । गुल्फो निगूढी मध्येन नाभिरङ्गुष्ठमानिका ॥ ३ । गण्डमधूकपुष्पाभेन शिराला न लोमशा । न संहतभृकुटिला पतिप्राणा पतिप्रिया ॥ ४ ॥ बाला खेलनकः काले दत्त दिव्यफलाशनै: मोदत युवती वस्त्रालङ्कारालिङ्गनादिभिः ॥ ५ ॥ हृपेन्मध्यवयाः प्रौढ़ा रतक्रीड़ासु कोशलैः । हडा तु मधुरालापे गौरवेण च युज्यते ॥ ६ ॥ षोड़शाब्दा भवेदाला त्रिंशताद्भूतयौवना । पञ्च पञ्चाशता प्रौढा वृद्धा स्त्री तदनन्तरम् ॥ ७ ॥ कामाधीना एव नार्यस्तदथं रत्नसंग्रहः । सेव्यास्ता नातिसेव्याश्च भूभुजा विषयषिणा ॥ ८ ॥ क पुस्तके नास्ति ।

·वल्लानचरितम् । स्त्रियां षोड़शवर्षायां चतुविंशतिहायन: । बुद्धिमानुद्यम कुर्यादिशि टसुखकाझ्या ॥ ८ ॥ तथा पूर्णाङ्गवीयौँ तो पुत्त्रं जनयतः परम् । सर्बेन्द्रियसमायुक्तं बलवन्तं शतायुषम् ॥ १० ॥ निदाघशरदोर्बाला हिता विषयिणी मता। तरुणी शीतसमये मध्या वर्षावमन्तयोः ॥ ११ ॥ नित्यं बाला सेव्यमाना नित्यं वईयत बलम् । युवती हामयेच्छक्तिं मध्योद्भावयत जगम् ॥ १२ ॥ सद्यो मांसं च शान्यन्नं बालास्त्रीसेवनं पृतम् । क्षीरमुष्णोदके स्नानं सद्यः प्राणकगणि पट ॥ १३ ॥ सेवेत कामत: कामी बलात् वाजीकतो हिमै । प्रकामं तु निपेवेत सुरतं शिशिरागमे ॥ १४ ॥ शीत रात्री दिने ग्रीष्मे वसन्ते च दिवानिशि। वर्षायामम्बुदध्वान काले शरदि मम्मरः ॥ १५ ॥ अभिकामः समुल्लास्य पूर्व मालिङ्गनादिभिः । समेयात् प्रमदां युक्त्या वाजीकरणहितः ॥ १६ ॥ नित्यमुष्णाम्भसा मानं पयःपानं नवा स्त्रियः । राजानः पथ्यमेतहः सुस्निग्धमल्पभोजनम् ॥ १० ॥ कपित्थचूर्णयोगन तथा दना सृजा' तथा । वृतं सुगन्धि भवति दुग्धैः क्षिप्तस्तथा यवैः ॥ १८ ॥ (१) मजा ·बल्लालचरितम्। भोज्य स्य कल्पनैवं स्याद्गन्धमुक्तिः प्रदर्श्यत । शीचमाचमनं मम्यक तथैव च विरंचनम् ॥ १८ ॥ भावना चैव पाकश्य बोधनं धृपनं तथा । वामनव निर्दिष्टं कम्माष्टकमिदं स्मृतम् ॥ २० ॥ कपिथविल्वजम्बाम्र-करवीरक-पल्लवः । कत्वोदकन्तु यद्रव्यं शोचितं शौचनन्तु तत् ॥ २१ ॥ तषामभावे शौचन्तु मृगदर्याम्भसा भवेत् । नग्वं कुष्ठं धनं मांमं स्मृक्का शालेयजं जलम् ॥ २२ ॥ तथैव कुङ्गमं लाक्षा चन्दनागुरुनीग्दम् । मग्नं देवकाष्ठच कर्परं कान्तया सह ॥ २३ ॥ बाला कुन्दरकश्चैव गुग्गुलुः श्रीनिवामकः । मह मजग्मेनवं धृपद्रव्यै कविंशतिः ॥ २४ ॥ धूपद्रव्यगणादस्मादेकविंशायथेच्छया । हे हे द्रव्ये ममादाय मजभार्गनियोजयेत् ॥ २५ ॥ नग्वपिण्याकमलयैः मंयोज्य मधुना तथा । धृपयोगा भवन्तीह यथावत् खेच्छया कृताः ॥ २६ ॥ त्वचं नाड़ी फलं तलं कुश्मं ग्रन्थिपर्णकम् । गेलेयं तगरं कान्ताम् चोल कर्पग्मेव च ॥ २७ ॥ मासी मुगञ्च कुष्ठञ्च स्नानद्रव्याणि निर्दिशत् । एतभ्यस्तु समादाय द्रव्य त्रयमथेच्छया। मृगदर्पयुतं स्नानं कार्य कन्दर्पवर्द्धनम् ॥ २८ ॥ .

·वल्लानचरितम् ।
त्वङ्मुरानलदैस्तुल्यैर्वासकाईसमायुतैः ।
स्नानमुत्पलगन्धि स्यात् मतलं कुश्मायूत ॥ २८ ॥
जातिपुष्पसुगन्धि स्यात् तगराईन योजितम् ।
सहासकं स्याहकुलैम्तुल्यगन्धि मनोहरम् ॥ ३० ॥
मञ्जिष्ठा तगरं चोलं त्वचं व्याघनखं नखम् ।
गन्धपत्रञ्च विन्यस्य गंन्धतलं भवेच्छुभम् ॥ ३१॥
मल्लीभिर्गन्धितात् तन्नं तिनात् स्यात् प्रमदाप्रियम् ।
तेनं निपीडितं घानी तिलः पुष्पाधिवामितः
वामनात् पुष्यमदृशं गन्धेन तु भवेध्रुवम् ॥ ३२ ॥
एला लवङ्ग-ककोल-जातीफल-निशाकगः ।
जातिपत्रिकया साई स्वतन्वा मुखवामकाः ॥ ३३ ॥
कर्पूरं कुशमं कान्ता मृगदपं हरेणुकम् ।
कक्कोलेलालवङ्गच जाती कोशकमेव च ॥ ३४
त्वपत्रं त्रुटिमुम्ती च लतां कम्तुरिकं तथा ।
कगटकानि लवङ्गस्य फलपत्रे च जातित: ॥ ३५ ॥
कुटकञ्च फन्नं ग्टह्य कार्षिकाण्यपकल्पयेत् ।
तच्चूर्णे खदिरं सारं दद्यात्तुर्य्यन्तु वामितम् ॥ २६ ॥
सहकाररमेनाम्मात् कर्त्तव्या गुटिकाः शुभाः ।
मुखे न्यस्ता सुगन्धास्ता मुग्खगेगविनाशकाः ॥ ३० ॥
पूगं प्रक्षालितं सम्यक् पञ्चपल्लववारिणा ।
शक्त्या तु गुटिका द्रव्यैर्वामितं मुग्ववामकम् ॥ ३८ ॥

·४ बल्लानचरितम । कटकं दण्डकाष्ठच गोमूत्रवामितं त्राहम् । ऋतञ्च पूगवत् मम्यक मुग्वमांगन्धिकारकम् ॥ ३८ ॥ त्वक्पथ्ययोः ममावंगी शशिभागाईमंयुती । नागवल्लीममो भाति मुग्ववामी मनोहर: ॥ ४० ॥ एवं कुर्यात् मदा स्त्रीणां रक्षणं पृथिवीपतिः । न चामां विश्वसेज्जातु पुत्रमातुर्विशेषतः ॥ ४१ ॥ इति वल्लालचरित' व्यामपुगणे स्त्रीलक्षणादिकीर्तनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः । (१) ख, उत्तरखण्डे भवमोक्त इत्यधिक: पाटः । (२) ख, ० कामशास्त्रम् । .

·अथ पञ्चदशोऽध्यायः । व्याम उवाच । तपः परं कृतयुग त्रेतायां ज्ञानमुच्यत । द्वापरे यजमेवाहुदानमेकं कलीयुग ॥ १ ॥ दानधम्मात् परो धर्मो भूतानां नह विद्यत । स्वर्गायुभूतिकामन देयं पापोपशान्तये ॥ २ ॥ न दानादधिकं किञ्चिदृश्यत भुवनत्रये । दानेन प्राप्यत स्वगः यो निनव नभ्यत ॥ ३ ॥ दानन शत्रुञ्जयति व्याधिनिन नश्यति । दानन लभ्यत विद्या दानन युवतीजन: ॥ ४ ॥ दानन भोगानाप्नोति दाननायुभ विन्दति । धम्मार्थकाममोक्षाणां माधनं परमं स्मृतम् ॥ ५ ॥ दद्यात् पूर्वमुखी दानं ग्टहीयादुत्तगमुग्व: । आयुर्बिबईत दातुर्ग्रहीतु: नीयत न तत् ॥ ६ ॥ मातुः शतगुणं दानं महस्रं पितुमच्यते । "अनन्तं दुहितुर्दानं मोदयं दत्तमक्षयम् ॥ ७ ॥ अमनुष्य ममं दानं पाप जेयं महाफलम् । वर्णमङ्करं द्विगुणं शूद्र दानं चतुर्गुणम् ॥ ८ ॥ (१) कपुस्तके नास्ति।

·वल्लालचरितम् ।
वैश्य चाष्टगुणं क्षत्रे षोड़शत्वं हिजब्रुवे ।
वंदाध्याये शतगुण मनन्तं वेदबोधके ॥८॥
गुरी पुरोहितादी च दानमक्षयमुच्चत ।
थीविहीनेषु यहत्तन्तदनन्तञ्च यज्वनि ॥ १० ॥
अभयं सर्वदैवत्यं भूमि वै विष्णु देवता ।
कन्या दासास्तथा दासी प्राजापत्याः प्रकीर्तिताः ॥ ११ ॥
प्राजापत्यो गजः प्रोक्तस्तुरगो यमदैवतः ।
तथा चैकशफाः सर्वे याम्यश्च महिषस्तथा ॥ १२ ॥
उष्ट्रश्च नैऋतो धेन रौद्रीछागोनलस्तथा।
आप्यो मेषो हरिः कोड़: आरण्याः पशवो निलाः ॥ १३ ॥
जलाशयं वारुणं स्यात् वारिधानी घटादयः ।
समुद्रजानि रत्नानि हेमलीहानि चानलः ॥ १४ ॥
प्राजापत्यानि शस्यानि पक्वान्नमपि पार्थिवाः ।
गान्धर्ब गन्धभित्या हु वस्त्रं वाहस्पतं स्मृतम् ॥ १५ ॥
वायव्याः पक्षिण: सबै विद्या ब्राह्मो तथाङ्ग कम् ।
मारवतं पुस्तकादि विश्वकर्मा तु शिल्पके ॥ १६ ॥
वनस्पतिर्दुमादीनां द्रव्यदेवा हरेस्तनुः ।
छत्रं कृष्णाजिनं शय्या रथ आसनमेव च ॥ १७॥
उपानही तथा यानमष्टावाङ्गिर ईरितम् ।
रथोपकरणं शस्त्र ध्वजाद्यं सर्वदैवतम् ॥ १८ ॥
गृहच सर्वदैवत्यं सर्वेषां विष्णु देवता।
शिवो वा न ततो द्रव्यं व्यतिरितां यतोऽस्ति हि ॥ १८ ॥

·THE KUPPUSWANISAS RESEARCH INSTITUT वल्लालचरितम् । •MADRADESH शृणुताहं प्रवक्ष्यामि महादानानि षोड़श ॥ २० ॥ तुलापुरुष आद्यन्तु हिरण्यगर्भदानकम् । ब्रह्माण्ड कल्पवृक्षश्च गोसहस्रञ्च पञ्चमम् ॥ २१ ॥ हिरण्यकामधेनुश्च हिरण्यावश्च सप्तमम् । हिरण्याश्वरथस्तहद्देमहस्तिरथस्तथा ॥ २२ ॥ पञ्चलाङ्गलकं तहहरादानं महाफलम् । हादशं विष्णुचक्रञ्च ततः कल्पलतात्मकम् ॥ २३ ॥ सप्तसागरदानञ्च रत्नधेनुस्तथैव च । महाभूतघटस्तहत् दानं शुभदिनेऽर्पयेत् ॥ २४ ॥ मण्डप मण्डले दानं देवान् प्रार्पियेहिजे। द्रव्यस्य नाम रहीयात् ददानि च तथा वदेत् ॥ २५ ॥ तोयं दद्यात्ततो हस्ते दाने विधिरयं मनमा पात्रमुद्दिश्य जलं भूमी विनिक्षपेत् ॥ २६ ॥ विद्यत सागरस्यान्तो दानस्यान्तो न विद्यत ॥ २७ ॥ यथानाम मगोवाय प्रवरायामुकाय च । वेदवेदाङ्गयुक्ताय पावाय सुमहात्मने ॥ २८ ॥ मातापित्रोरात्मनश्च पुण्य यशोभिवृद्धये । सर्वपापोपशान्त्यर्थ स्वर्गाथं भुक्तिमुक्ता ये ॥ २८ ॥ यथानाम महाद्रव्यं विष्णुक द्रादिदैवतम् । एतत्तुभ्यं सम्प्रददे प्रोयतां में हरिः शिवः ॥ ३० ॥ एतद्दानप्रतिष्ठाथं सुवर्ण दक्षिणां दर्द अनेन दानवाक्येन सर्वदानानि वै ददेत् ॥ ३१ ॥ स्मृतः । .

·वल्लान्न चरितम ।
६
सुवर्ग दीयमान तु रजतं दक्षिगायत ।
अन्य वाघि दानानां सुवर्ण दक्षिणा स्मृता ॥ ३२ ॥
सुवर्ण रजत तामं तण्डुलं धान्यमेव च ।
नित्य याडं देवपूजा ममतददक्षिणम् ॥ ३३ ॥
ग्जतं दक्षिणा पित्रा धम्म कामार्थमाधनम् ।
सुवर्ण रजतं तामं मणिमुक्तानि च ॥ ३४ ॥
मर्वमेतत् महाप्राज्ञे ददाति वसुधां ददत् ।
पितृ व पिन्नीक स्थान्देवस्थान च देवता ॥ ३५ ॥
मन्तर्पयति शान्तात्मा यो ददाति वसुन्धगम् ।
ग्वळट खटकं वापि ग्रामं वा शस्य शानिनम् ॥ ३६ ॥
निवर्तनशतं वापि तह वा गृहाढिवाम् ।
अप्याढावापमान वा दत्त्वोचों फलभाव भर्वत् ॥ ३७ ।
इक्षुभिः मन्ततां भूमि यवर्गाधूमशालिनीम् ।
ददाति वेदविदुपे म न भूयो भिजायते ॥ ३८ ॥
फाल कष्टां महीं दत्त्वा मवृक्षां शस्यशालिनीम् ।
वावत् सूर्य कगलोकास्तावत् स्वर्ग महीयते ॥ ३८ ॥
विप्राय दद्याच्च गुणान्विनाथ
तपोभियुक्ताय जितन्द्रियाय ।
यावन्मही तिष्ठति सागरान्ता
तावत् फलं तस्य भवेदनन्तम् ॥ ४० ॥
यथा वीजानि रोहन्ति प्रकीर्णानि महीतले ।
एव कामाः प्ररोहन्ति भूमिदानसमाज्जिताः ॥ ४१ ॥

·बल्लाल नरितम् ।
७६
यथा
।
पतितः मद्यस्तैन विन्दः प्रमर्पति ।
एवं भूमिकृतं दानं शास्ये शास्य प्रगेहति ॥ ४२ ॥
अन्नदाः सुखिनो नित्यं वस्त्रदश्च व रूपवान् ।
स नरः सर्वदो भूपा यो ददाति वसुन्धगम् ॥ ४३ ॥
यथा गोभरते वत्सं क्षीरमुत्सृज्य क्षीरिणी ।
एवं दत्ता महीपाला भूमिभरति भूमिदम् ॥ १४ ॥
आदित्यो वरुणो विष्णुब्रह्मा मोमो हुताशन: ।
'शूलपाणि भगवानभिनन्दति भूमिदम् ॥ ४५ ॥
प्रास्फोटयन्ति पितगे वर्णयन्ति पितामहाः ।
भूमिदाता कुले जात: म नस्त्राता भविष्यति ॥ ४६ ॥
बहुभिर्व मुधा दत्ता गजभिः मगगदिभिः ।
यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फनम् ॥ ४७ ॥
भूमिं यः प्रतिग्रह्णाति यथ भूमि प्रयच्छति ।
उभी तो पुण्यकाणी नियती वर्गगामिणी ॥ ४८ ॥
दद्याद्भुमिं निबन्ध वा कृत्वा लेख्यञ्च काग्येत् ।
आगामिभद्र नृपतिपरिज्ञानाय पार्थिवः ॥ ४८ ॥
पट वा ताम्रपट्टे वा स्वमुद्रीपरिचिह्नितम् ।
अभिलेख्यात्मनो वंशानात्मानच महीपतिः ॥ ५० ॥
प्रतिग्रहपरिच्छेददानाच्छदोपवर्णनम् ।
स्वहस्तकालमम्पनं शामनं कारयेत् स्थिरम् ॥ ५१ ॥
सुवर्णदानं गोदानं भूमिदानञ्च पार्थिवाः ।
एतत् प्रयच्छमानस्तु मर्चपापैः प्रमुच्यते ॥ ५२ ॥

·वल्लानचरितम् । अग्नेग्पत्यं प्रथमं सुवर्णम् भूर्वणवी सूर्यसुताश्च गाव: । यः काञ्चनं गाञ्च महीञ्च दद्यात् 'दत्तास्वयम्तेन भवन्ति लोकाः ॥ ५३ ॥ यस्त टाकं नवं कुर्यात् पुराणं वापि खानयेत् । स सव्वं कुन्नमुदृत्य स्वर्ग लोके महीयते ॥ ५४ ॥ कृत्वापि पापकम्माणि यो दद्यादनमर्थिन । ब्राह्मणाय विशेषेण स पापन न लिप्यते ॥ ५५ ॥ त्रिसप्तकुलमुद्दत्य कन्यादो ब्रह्मलोकभाक् । देवालयञ्च प्रतिमां कारयन् सर्वमाप्नुयात् ॥ ५६ ॥ दामीदम्तु दिजन्द्रेभ्यो ह्यप्सरोलोकमाप्नुयात् । तस्य शिग्नेन्द्रियं भूपा नाग्निदहति कर्हि चित् ॥ ५७ । सिंहगिरिरुवाच । खालङ्घता वसनभूषणगन्धपुष्यैः कशोर्यरूपकमनीयवपुःसुभोग्याः । दासो: प्रदाय बहुशो दिजसत्तमेभ्यः श्रीलादिशूरतृपतीरमतऽप्सरोभिः ॥ ५८ ॥ इति वल्लालचरिते व्यासपुराण दानमाहात्मादिकीर्तनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः । ॥ (१) ख, नव्या हिमांशुवदना ग्टहकर्मदक्षाः । (२) उत्तरखण्डे भट्टप्रोले इति ख पुस केधिकः पाठः ।

·अथ पोडशोऽध्याय: । व्यास उवाच । उपाध्यायः पिता ज्येष्ठभ्राता चैव महीपतिः । मातुलः श्वशुरस्त्राता मातामह पितामहो ॥ १ ॥ बन्धुज्येष्ठः पिटव्यश्च पुंस्येत गुरवः स्मृताः । माता मातामही चैव पिटमातृष्वमादयः ॥ २ ॥ खः पितामही ज्येष्ठा धात्री च गुरवः स्त्रियः । इत्युत्तो गुरुवर्गोऽयं माढत: पिटतो नृपाः । अनुवर्तनमेतेषां मनोवाक्कायकम्मभिः ॥ ३ ॥ गुरु दृष्ट्वा समुत्तिष्ठेदभिवाद्य कृताञ्जलिः । नेतैरुपविशेत् साई विवदेत् नात्मकारणात् ॥ ४ ॥ जीवितार्थमपि देषात् गुरुभिनव भाषणम् । उदितोऽपि गुणैरन्य गुरुदेषी पतत्यधः ॥ ५ ॥ गुरूणाञ्चैव सर्वेषां पूज्या: पञ्च प्रयत्नतः । तेषामाद्यास्त्रयः श्रेष्ठास्तेषु माता गरीयमी ॥ ६ ॥ यो भावयति या मूर्त येन विद्योपदिश्यत । ज्येष्ठभाता च भर्ता च पश्चैत गुरवः स्मृताः ॥ ७ ॥ आत्मनः मवयत्वेन प्रागा त्यागन वा पुनः (१) कपुस्तके नास्ति ।

·चलानचरितम। पूजनीया विशेपेण पञ्चेत भूतिमिच्छता । नास्ति पितृममो देवो नास्ति माटममो गुरुः ॥ ८ ॥ तयोनित्यं प्रियं कुर्यात् कम्मणा मनमा गिग। न ताभ्यामननुज्ञातो धम्ममन्यं ममाययेत् ॥ ८ ॥ गुरुरग्निदिजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः । पतिरेको गुरुः स्त्रीणां मी त्राभ्यागतो गुरुः ॥ १० ॥ ब्राह्मणं प्रणमेद् यस्तु विष्णुबुद्धया नरोत्तमः । आयः पुत्रय कीर्तिश्च मम्पत्तिम्तस्य चईत ॥ ११ ॥ दुःशीलोऽपि विजः पूज्यो न शृद्रो विजेतन्द्रियः । विप्रा हि तत्रियात्मानो नावज्ञेयाः कदाचन ॥ १२ ॥ धम्मशास्त्ररथारूढ़ा देदखगधरा हिजाः । कोड़ार्थमपि यद्ब्रूयुः म धम्मः परमः स्मृतः ॥ १३ ॥ इति वल्लालचरित व्यासपुगणे गुरुवर्ग कीर्तन नाम पोडमोऽध्यायः । (१) ख. उत्तरखण्डे भदृप्रोले इत्यधिक पाठ. | ·अथ सप्तदशोऽध्यायः१ ।। व्यास उवाच । मानव्यश्च काश्यपश्च काङ्गायन रहगणी। भरबाजो गौतमश्च कल्विषश्च सुकालिन: ॥ १ ॥ आर्टिषेणोऽग्निवेशच कृष्णायवशिष्ठको। विश्वामित्रो गालवश्च चन्द्रात्रेयश्च कौशिकः ॥ २ ॥ वृतकौशिक-मौहल्यो लाभायन-पराशरी। मोपायनात्रिकुहलाः वामको रोहितस्तथा ॥ ३ ॥ वाधली वैयाघ्रपद्यो समालावतः कपिः । जमदग्निः काशनश कात्यायन-तत्तरपती ॥ ४ ॥ विष्णवद्धश्च सात्यो गर्गः कौण्डिन्य बंधुन्नी । मावर्गाङ्गिरमा सान: कोम्यो योगन-जैमिनी ॥ ५ ॥ शक्तिः कालाबनो वाल्यो लोमाधिः शुनकम्तथा । अगस्तिः भामराजय नन्दानो माधवो भृगुः ॥ ६ ॥ मंत्रायणिश्व शाण्डिल्य उपमन्यधनञ्जयः 'मधुकुल्यो हारितश्च विदलो गोभिलस्तथा ॥ ७ ॥ कास्कायन व यास्कर वाणयो ब्रह्मक्षत्रकः । यवनावश्च वैण्श जातृकर्णोऽघमर्षणः ॥ ८॥ (१) कपुस्तके नास्ति । (२) उभयत्रापि अादर्श पुस्तकहये कावायनेत्यस्ति ने नै कः कास्कायनः कृतः ·८४ वल्लालचरितम। अम्बरीष ध्मवाहो लौहित्य इन्द्र कौशिकः । अजय निध्रुवो रेभ ऋषयो गोत्रकारकाः ॥ ८ ॥ इति वल्लालचरित व्यासपुराणी गोत्रकीर्तनं नाम सप्तदशोऽध्यायः । (२) ख उत्तरखण्डे भट्टपोने इत्यधिकः पाठः ।

·अथाष्टादशोऽध्यायः१। राजर्षय जचुः । ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां वैश्यानाञ्चान्त्यजन्मनाम् । भेदान् ब्रूहि महाप्राज्ञ श्रोतुं कौतुहलं परम् ॥ १ ॥ व्याम उवाच । मारस्वताः कान्यकुञाः गौड़ा मैथिलकोत्कलाः । पञ्च गौड़ा इति ख्याता विध्यस्योत्तरवामिनः ॥ २ ॥ कर्णाटाश्चैव तैलङ्गा गुर्जरा राष्ट्रवासिनः । अन्धाय द्राविड़ाः पञ्च विध्यदक्षिणवामिनः ॥ ३ ॥ मगाम्न ब्राह्मणाः पूर्व निःसृताः सूर्यमण्डलात् । ज्वलदर्कप्रतीकाशाः शाकहोपमवातरन् ॥ ४ ॥ इति ब्रह्मवर्गाः । पाण्डवाः पौग्वा बौधाः महस्रार्जन हयाः । चन्द्रात्रय-कलचुरि-रह-यादव-तोमराः ॥ ५ ॥ कौशिकाः कौकुराः कुश्या एत मौम्याः प्रकीर्तिताः । ऐक्ष्वाकवो निकुम्भाश्च मौयाश्च सागरास्तथा ॥ ६ ॥ । 11) कपुस्तके नास्ति। (२। ख, मने थोतुमस्ति। (३) ख. नि:सृत्य । (8) क. पुस्तके इदं मोकाई नास्ति तत्स्थाने पराहस्य त धर्माण माष्ट जायते तथा दून्य मस्ति! U ·वल्लानचरितम। तथा कच्छपघाताच राघवा गोभिलास्तथा। तथा गाहड़वालाथ एत सौराः प्रकीर्तिताः ॥ ७॥ चाहमानाश्च मनाथ छिन्दाथापोत्कटास्तथा । चालूक्याथ मिलाराय इनाश्च ब्रह्मवाहुजाः ॥ ८ ॥ अग्निकुण्ड्समुत्पन्नाः परमारा महाबलाः । शालुकिकाः सेन्द्रकाथ काट्वेया इति स्मृताः ॥ ८ ॥ वेणा ' ण्यः पृथु र्जातः पृथ्वोहारास्ततोऽभवन् । वनतयाम्त ताा वै पालास्तु क्षत्रियाधमाः ॥ १० ॥ इति क्षत्रियवर्गाः। उपकेशा प्राक्वाटा रोहिताश्च महोत्सवाः । माहिष्मत्याश वैशाल्याः कौशाम्बधाः श्रावकास्तथा ॥११॥ आयोध्यिकाश्च वणिजो गुजरा भुवि विश्रुताः । उजानिकाच धनिनः सुवर्णा वणिजाधमाः ॥ १२ ॥ जजातुतीया वणिजश्चन्द्ररश्मिममुद्भवाः ॥ १३ ॥ इति वश्ववर्गाः। इति वल्लालचरित व्यामपुराणे लवर्णिकवर्गकीर्तनं नामाष्टादशोऽध्यायः । (१) क, वणो . ख, वणोर। (२) कपुस्तके, श्रावका: वारणावताः । (३) दूदं श्लोकाखपुस्तके नास्ति । (४) ख, उत्तरखगडे व्यासपोने दूत्यधिकः पाठः।

·अथोनविंशोऽध्यायः । व्यास उवाच । सत्शूद्रश्चैव शूद्रश्च शूट्रम्तु विविधो मतः । आद्यो विप्रविशोः शूद्रयां हितीयः पादजः स्मृतः ॥ १ ॥ ब्राह्मणात् क्षत्चकन्यायां मौलो नाम प्रजायत । ब्राह्मणात् वैश्यक न्यायामम्बष्ठस्तनयः स्मृतः ॥ २ ॥ अम्बष्ठाबश्यकन्यायां वैदो नाम प्रजायत । शूद्रायां करणो वैश्यात् करण्याञ्च ततः पुनः । स्थितः करणकायेषु ततः कायस्थ उचत । पादजाः सन्ति कायस्थास्तथैवाम्बष्ठजा अपि । ये तु किरातकायस्था ते सर्वे निन्दिताः स्मृता ॥ ३ ॥ निगमश्च गन्धिकथ वैश्यवंशममुद्भवी । शनैः शूद्रत्वमापन्नी क्रियालोपादिहतुना ॥ ४ ॥ (१) कपुस्तके नास्ति । २) ब्लोकोऽयं खपुस्त के नास्ति । (३) अयं श्लोकः क, पुस्तके नास्ति । अस्य स्थाने नलविटशूदासु विप्रा नौलकाम्बष्ठवंशजाः इति लोकाईमस्ति । (४) अष्टचरणस्य तृतीय लोकस्य स्थाने क पुस्तके शूदायां करणो वैश्यात् राजकाये स्थितस्तु म | करणच किरातस कायस्थो हिविधः स्मृतः । प्रथमः यूद कन्टायां हितीय. शूद वंशजः । इति घट चरण: लोको वत्तते ।

·चल्लालचरितमा रत्न काराः स्वर्णकारा रूप्यकारलिपोकग। ताम्रकारा लोहकाराः शसकाराथ तन्विगः ॥ ५ ॥ तण्डुलिनो व्यञ्जनिनः सत्शूद्राथ प्रकीर्तिताः । वैश्याट्रामकवंदेही ब्राह्मणोक्षत्रियासुती ॥ ६ ॥ रामकात् क्षत्रकन्यायामुग्रो नाम प्रजायते । ब्राह्मणादुग्रकन्यायामावतो नाम जायते ॥ ७ ॥ आभीरः शूद्रः शूद्रायां ब्रात्यक्षवविशोरपि । वैश्याईदेहकन्यायां कांसकारः प्रजायते ॥ ८ ॥ वश्यादम्बष्ठकन्यायां गोपगोपालको सुतो। जन्न वैदेह कन्यायां लेषकारस्त रामकात् ॥ ८ ॥ वैश्यायां जायत शूद्रात् तलकार इति स्मृतः । अम्बष्ठायां स्वर्णकारात् शौचिको नाम जायत ॥ १० ॥ विशः कुविन्दकन्यायां कृषिको नाम जायत । कृषिकात्गोपकन्यायां ताम्बोलिरिति नःश्रुतम् ॥ ११ ॥ वणिजः शूट्रकन्यायां कन्दुको नाम जायत । कन्दकादिप्रकन्यायां कलुपालो'व्यजायत ॥ १२ ॥ शूद्रादायोगवो वैणचाण्डालश्चाधमो नृणाम् । वैश्यराजन्यविप्रासु जायन्ते वर्ण सङ्गराः ॥ १३ ॥ कदाचिद्दोजमाहात्मात् क्षेत्रमाहात्मतः क्वचित् । नीचोत्तमत्वं भवति श्रेष्ठत्वं क्षेत्रवीजतः ॥ १४ ॥ (२) कल पालः ।

·वल्लालचरितम। कदाचिदानुलोम्येन जातिर्माटममा स्मृता । कम्मणोत्तमनीचत्वं कालतश्च भवेद्गुणः ॥ १६ ॥ जातो ना-मना-यामायादार्योभव गुणेः । अनाऱ्याज्जात आायामनार्य इति निश्चयः ॥ १० ॥ अम्बष्ठायान्तु कषिकायजायन्त कुटुम्बिनः । कुटुम्बिनम्तु गोपाल्यां कुम्भकारो व्यजायत ॥ १८ ॥ करण्यां लोहकारात्तु वई कि नाम जायत । वईकस्तानकारिण्यां वारकि र्नाम जायत ॥ १८ ॥ कुम्भकारेण शूद्रायां जनितः पलगण्डकः । शूद्रात् कुम्भकारनायां मालाकारः प्रजायते ॥ २० ॥ क्रयक्रोतासु कन्यासु भवन्ति दासजातयः । ब्राह्मणाच्छुद्रकन्यायां नापितो नाम जायत ॥ २१ ॥ अजायन्त च क्षेत्रेषु हतामां मुखजन्मनाम् । शूद्रविट क्षत्रेश्वण्डालाः किराता भरजातयः ॥ २२ ॥ किराता लोहकारिण्यां कारः शस्त्रविक्रयो। तामकुट्यां तन्तुवायात् पट्टकार: प्रजायते ॥ २३ ॥ शूद्रादायोगवं वश्या जनयामाम सुतम् । 'कलुपालात् कुविन्दायां शाण्डिकोनाम जायत ॥ २४ o" (१) देवला। (0) क, पत्नात् । . (३) ख कलपान्नात् ।

·६० वल्लालचरितम। रङ्गाजीवन्त शोण्डिक्यां सुतो व किमम्भवः । मतगणान्तु माझ्यामायाच्च पुनः पुनः ॥ २५ ॥ जात्यानन्यन्त संप्राप्तं मञ्चं वक्तं न शक्यते । पाण्डाः सुह्माश्च पन्नहाथ पुलिन्दाश्च किनाग्यः ॥ २६ कोला भूपाग वग्टार्कानाः शवरः: शकाः । पारदा दरदा व्याधा निपादाः पुकशा अमी ॥ २७ ॥ स्वच्छवाचवार्यवाची दस्यवः पीड़ा स्मृताः ॥ २८ ॥ रजकश्चमकारथ नटो वरुड़ एव च । कंवर्तमभिन्नाथ मप्तत चान्त्यजाः स्मृताः ॥ २८ ॥ अन्त्यजानां गृह तोयं भाण्ड पर्युषितन्तु यत् । प्रायश्चित्तं यदा पोतं तदैव हि समाचरेत् ॥ ३० ॥ इति वल्लालचरित व्यामपुगणे शूद्रवर्ग कयनं नाम ऊनविंशोऽध्यायः । (१) ख, पुस्तके उत्तरखण्ड भदृमोक्न इत्यधिक पाठः ।

·अथ विंशोऽध्यायः । . व्याम उवाच । अतःपरं रुद्रगोता कथ्यत मनुजेश्वराः । शृणुतावहिता भूत्वा इमां गीतां मनातनीम् ॥ १ ॥ नमस्ते मन्यव रुद्र उतांत इपवे नमः । नमामि तव वाहुभ्यां गिरिशन्त गिरीश्वर ॥ २ ॥ मट्रम्त पापकाशिन्या शिवया घोररूपया। तन्वानोऽभि चाकशाहि सुखं शन्तमया शिव ॥ ३ ॥ यामिधुमस्त हस्त गिरिशन्त विपि च । तां गिरित्र कुरु शिवां मा हिंमो: पुरुषं जगत् ॥ ४ ॥ शिवन वचमाच्छत्वा वदामी गिरिश प्रभी। यथा बक्ष्मं ममनमी जगत्मवमिदं भवेत् ॥ ५ ॥ अध्यवांचढधिवक्ता प्रथमी व्यको भिषक् । अहींश्च जम्भयन् मान् यातुधानी: पगमव ॥ ६ ॥ अमी यस्ताम्म अादित्य उत वभृ: ममङ्गलः । ये चनं रूद्रा अभितो दिवपां हड़ई मह ॥ ७ ॥ अमाववमपति यो नीलग्रीवी विलोहितः । गोपा:स्त्रियोऽप्यथन् यं म दृष्टोमड्याति नः ॥ ८ ॥ (५) कपुस्त के नास्ति । (२) लोकायं क पुस्तके नास्ति ।

·१२
वलालचरितम् ।
नमोऽस्तु नीलग्रीवाय महस्राक्षाय मीढुषे ।
मन्त्य यो येऽस्य सत्वा नम्तेभ्योऽहमकरं नमः ॥ ८ ॥
धन्वनस्त्वं प्रमुञ्चानो रुभयोामुमाधव ।
याच त हस्त इषवो भगवन् ताः परा वप ॥
कपर्दिनो धनुर्विज्यं विशल्यो वागावा नुत ।
अनेशविषवथास्य चाभुरन्तु निषङ्गधीः ॥ १० ॥
या मीढुष्टम त ईतिहस्त प्रविद्यत धनुः ।
अयक्षन् या तयाम्मान् त्वं विश्वत: परिपालय ॥ ११ ॥
अस्मान् तं धन्वनो हति: परिवणक्तु विश्वतः ।
अथो यथेषुधी रुद्र अस्मटार निधहि तम् ॥ १२ ॥
अवतत्य धनुः शल्यमुखानि विनिशोर्य च ।
शतधे सहस्राक्ष शिवो नः सुमना भव ॥ १३ ॥
आयुधाय नमस्तेऽस्तु कृष्णवऽनातताय च ।
उभाभ्यामुत वाहुभ्यां नमस्तेऽस्तु च धन्वन ॥ १४ ॥
मा नो महान्त मुत मा नो अर्भकम्
मा न उक्षन्तमुतमा न उक्षितम् ।
मा नो वधौः पितरम्मोत मातरम्
मा नः प्रियास्तन्वो रुद्र रीरिषः ॥ १५ ॥
मानस्तोके च तनये गवाखेषु च रीरिषः ।
आयूंषि भामिनो वीरान् मावधीस्त्वां हवामहे ॥ १६ ॥
मेनान्ये दिशाम् पतये नमो हिरण्यवाहवे ।
वृक्षेभ्यो हरिकेशभ्यः पशूनाम्पतये नमः ॥ १७ ॥

·वलालचरितम् ।
शष्यिजाय विषीमत पथीनाम्पतये नमः ।
मूत्रिण हरिकेशाय पुष्टानाम्पतये नमः ॥ १८ ॥
वभलुशाय नमो व्याधिनेऽन्नानाम्पतये नमः ।
भवस्य हेत्यै जगताम् पतये च नमो नमः ॥ १८ ॥
रुद्रायाततायिन च तत्राणाम्पतये नमः ।
नमोस्त्वहन्वे सूतत्य वनानाम्पतये नमः ॥ २० ॥
रोहिताय स्थपतये वृक्षाणाम्पतये नमः ।
भुवन्तये नमस्तस्मै वरिवस्यक्ताय च ॥ २१ ॥
मन्त्रिण वै वाणिजाय कक्षाणाम्पतये नमः ।
घोषायोचः क्रन्दयत पत्तीनाम्पतये नमः ॥ २२ ॥
धावत कृत्स्नवीताय मत्वानाम्पतये नमः ।
नमोऽस्तु महमानाय नमी निव्याधिन नम: ॥ २३ ॥
आव्याधिनीनाम्पतये ककुभाय निपङ्गिण ।
निचरवे नमस्तुभ्यं स्तेनानाम्पतये नमः ॥ २४ ॥
नमोऽरण्यानाम्पतये नमः परिचगय च ।
म्तायनाम्पतये तुभ्यं वञ्चत परिवञ्चतं ॥ २५ ॥
प्रणमामीषुधित नमस्तुभ्यं निपङ्गिण ।
तस्कगणान्त पतये नमामि च पुन: पुन: ॥ २६ ॥
मृकायिभ्यो जिघांमद्भयो मुष्णताम्पतये नमः ।
असिमद्भयो विकृन्तानाम पतये ते नमोनमः ॥ २७ ।
नक्तञ्चरभ्यो रुद्रेभ्यो धावद्भ्यश्च नमोनमः ।
उष्णीषिणे कुन्नुञ्चानाम्पतये तं नमोनमः ॥ २८ ॥

·वल्लालचरितम् ।
'बन्वायिभ्य इषुमद्भमो नमो गिरिचराय ते ।
पातन्वाभ्यो वश्च प्रतिदधानभ्यो नमोनमः ॥ २८ ॥
आयच्छद्भयो नमोऽस्यगयो विसृजभयो नमो नमः ।
विध्यद्भाश्च स्वपनाच जाग्रभाव नमोनमः ॥ ३० ॥
शयानभ्य आसीनभ्यस्तिष्ठभयो वो नमो नमः ।
नमः गभापतिभ्यो वः मभाभ्यश नमोनमः ॥ ३१ ॥
अश्वभ्योऽखपतिभ्ययाव्याधिनीभ्यो नमोनमः ।
विविध्यन्तीभ्यच नमः उगणाभ्यो नमोनमः ॥ ३२ ॥
तुंहतीभ्यो गर्णभ्य थ वार्तभ्यय नमोनमः ।
नमो गणपति व्रातपतिभ्यश्च नमोनमः ॥ ३३ ॥
गृत्मपतिभ्यो यत्मेभ्यो विरुपभ्यो नमोनमः ।
विश्वरूप भ्यश्च नम: मेनाभ्यश्च नमोनमः ॥ ३४ ॥
मनानीभ्या रथिभ्यो वो अग्थभ्यो नमोनमः ।
तत्तृभ्यः मंग्रहीटभ्यो महाश्च नमोनमः ॥ ३५ ॥
अर्भकभ्यस्तक्षर्कयो रथरूड्यो नमोनमः ।
कम्माग्भ्य: कुल्लालेभ्यो निषादेभ्यो नमोनमः ॥ ३६ ॥
पुञ्जिष्ठभ्यः खनिभ्यश्च सुगयुभ्यश्च वो नमः ।
श्वभ्यश्च श्वपतिभ्यश्च रुद्राय च भवाय च ॥ ३७ ॥
नीलग्रीवाय साय पशूनाम्पतये नमः ।
नमस्ते शितिकण्ठाय नमस्तेस्तु कपर्दिने ॥ ३८ ॥
सहस्राक्षाय च व्यप्तकेशाय शतधन्वने ।
गिरिशाय नमस्तुभ्यं शिपिविष्टाय ते नमः ॥ ३८ ॥

·वल्लालचरितम ।
.
मीढुष्टमायेषुमत ह्रस्वाय वामनाय च ।
वृहते च वर्षीय वृद्धाय मबधे नमः ॥ ४० ॥
प्रथमाय नमोऽग्राय आशये चाजिगय च ।
नमः शीघ्राय शोभ्याय ऊम्मायावस्वनाय च ॥ ४२ ॥
नादेयाय नमस्तुभ्यं होप्याय च नमोनमः ।
ज्येष्ठाय च कनिष्ठाय पूर्वजाय नमोनमः ॥ ४२ ॥
मध्यमायापगल्माय वुघ्नपायापरजाय च ।
जघन्याय च सोभ्याय प्रतिमाय ते नमः ॥४७॥
नमो याम्याय क्षम्याय श्लोक्याय च नमोनमः ।
उर्वयायावमान्याय खल्याय च नमम्त त ॥ ४४ ॥
नमो वन्याय कक्ष्याय यवाय च नमोनमः ।
प्रतिश्रवाय च नमः आशुषगाय ते नमः ॥ ४५ ॥
आशुरथाय च नमः शूगय चावभदिन ।
विल्मिन च कवचिन वम्मिण च वरुथिन ॥ ४६ ॥
श्रुताय श्रुतमेनाय दुन्दभ्या य नमोनमः ।
अहन्याय पृषावे च प्रमुषाय नमोनमः ॥ ४ ॥
तीक्षणेषवे चायुधिने वायुधाय सुधन्वने ।
नमः खुत्याय पथ्याय काट्याय च नमोनमः ॥ ४८ ।
नोप्याय च नमस्तुभ्यं कुल्याय च नमोनमः ।
मरस्याय नादेयाय वैशन्ताय नमोनमः ॥ ४८ ॥
अंवट्याय च कुप्याय
वीघ्राय च नमोनमः ।
आतण्याय च मध्याय विद्यत्याय नमोनमः ॥ ५० ॥

·वल्लालचरितम् ।
'अवाय च वर्षाय वात्याय च नमोनमः ।
नमो ब्रात्याय रष्माय वास्तव्याय नमोनमः ॥ ५१ ॥
वास्तुपाय च मोमाय रुद्राय च नमोनमः ।
अरुणाय च ताम्राय शङ्गवे च नमोनमः ॥ ५२ ॥
नम उग्राय भीमायाग्रेवधाय नमोऽस्तु ते ।
दूरवधाय हन्वे च नमो हनीयसे नमः ॥ ५३ ॥
मम्भवाय शङ्कराय मयोभवाय ते नमः ।
मयस्कराय च शिवतराय च शिवाय च ॥ ५४ ॥
अवार्य्याय च पायाय नमः प्रतरणाय च ।
उत्तरणाय तीयाय कुल्याय च नमोनमः ॥ ५५ ॥
नमः शष्पाय फेण्याय मिकत्याय नमोनमः ।
प्रवाह्याय किंशिलाय क्षयणाय नमोनमः ॥ ५६ ॥
इरिण्याय प्रपथ्याय नमस्तुभ्यं पुलस्तये ।
नमो व्रज्याय गोष्ठाय तल्पाय च नमोनमः ॥ ५७ ॥
गह्याय च हृदय्याय निवेष्याय च ते नमः ।
गहरेष्ठाय शुष्काय हरित्याय नमोनमः ॥ ५८॥
पांसव्याय रजस्याय लोप्याय च नमोऽस्तु ते ।
उलप्याय च ऊवाय सवाय च नमोनमः ॥ ५८ ॥
पर्णशदाय पर्णाय नमश्चाभिघ्नत नमः ।
नम उद्गुरमाणाय नमः आखिदते नमः ॥ ६ ॥
इषुकद्धो धनुष्कृयो नमः प्रखिदते नमः ।
किरिकेभ्यश्च देवानां हृदयेभ्यो नमोनमः ॥ ६१ ॥

·वल्लानचरितम् ।
विचिन्वत्केभ्यो वो विक्षिणत्केभ्यश्च नमो नमः ।
आनिर्हतभ्यो युष्मभ्यं नमामि च पुनः पुनः ॥ ६२ ॥
भो अन्धसस्पत द्रापे दरिद्र नीललोहित
प्रजानां नः पशूनाञ्च माभेर्मारोक कथञ्चन ॥ ६३ ॥
इमा नो रुद्राय मतीस्तवसे प्रभरामहे ।
ग्रामे विखे यथा शंस्थादिपदे च चतुष्पदे ॥ ६४ ॥
या ते रुद्र शिवतनूः शिवविवाहभेषजी ।
'रुद्रस्य भेषजी रुद्र तया नो मृड़ जीवमे ॥ ६५ ॥
रुद्रस्य हेतिः परितो वृणल
त्वेषस्य चास्मासु न दुम्मतिश्च ।
स्थिराणि रुद्र ह्यवतारय त्वम् ।
तोकाय पौत्राय सुखं यथा स्यात् ॥ ६६ ॥
मीढुष्टम शिवतम शिवो नः सुमना भव ।
निधाय परमे वृक्षे आयुधं तव शङ्कर ॥ ६७ ॥
कत्तिं वमान आगच्छ पिनाकं
धारयन्
शिवः ।
नमस्तुभ्यं भगवर्त विकिरिद्रविन्लोहित ॥ ६८ ॥
या हेतयः सहस्रन्तेऽस्मदन्यं निवपन्तु ताः ।
थास्तव हेतयो वाह्वोः सहस्राणि सहस्त्रश: ॥ ६८ ॥
तामामीशानो भगवन् पराचीना मुखाकृधि ।
अमंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधि भूतले ॥ ७० ॥
तषां सहस्रयोजन धन्वानि ह्यवतन्ममि ।
अस्मिन्महत्यन्तरीक्षेऽर्णवे सन्ति भवाम्तु ये ॥ ७१ ॥

·वल्लालचरितम्।
तेषां सहस्रयोजने धन्वानि चावतम्मसि ।
नीलग्रीवाः खेतकण्ठाः दिवं रुद्रा उपथिताः ॥ ७२ ॥
तेषां सहस्रयोजने धन्वानि चावतन्मसि ।
नीलग्रीवाः खेतकण्ठाः अधः शवाः क्षमाचराः ।
तेषां सहस्रयोजन धन्वानि चावतन्ममि ॥ ७३ ॥
शष्पिञ्जरा वृक्षेषु ये नीलग्रीवा विलोहिताः ।
तेषां सहस्त्रयोजन धन्वानि चावतन्मसि ॥ ७४ ॥
ये च भूतानामधिपा विशिखासः कपार्दनः ।
तषां सहस्रयोजने धन्वानि चावतन्मसि ॥ ७५ ॥
ऐलदा आयुर्युधो ये पथाम्पतिरक्षमः ।
तेषां सहस्रयोजने धन्वानि चावतन्मसि ॥ ७६ ॥
ये च चरन्ति तीर्थानि मृकाहस्ता निषङ्गिणः ।
तेषां सहस्रयोजने धन्वानि चावतन्मसि ॥
॥
ये चान्नेषु विविध्यन्ति पात्रेषु पिवतो जनान् ।
तेषां सहस्रयोजन धन्वानि चावतन्मसि ॥ ७८ ॥
एतावन्तश्च भूयांसो दिशो रुद्रा वितस्थिरे ।
तेषां सहस्रयोजने धन्वानि चावतन्मसि ॥ ७० ॥
नमो रुट्रेभ्यो दुःस्थेभ्यो येषां वर्षन्तु सायकाः ।
सर्वदिक्षु विदिक्षु च तेषां कुबै दशाङ्गुलीः ॥ ८० ॥
नमोऽस्तु तेभ्यो नोऽवन्तु तथास्मान् मृड़यन्तु ते ।
जम्भे दध्मस्तमेतेषां यन्दिमो यश्च द्दष्टि नः ॥ ८१ ॥

·बल्लालचरितम्। नमस्तेभ्योऽन्तरिक्ष ये येषां वातस्तु सायकाः । सर्च दिक्षु विदिच्वेव तेषां कुर्वे दशाङ्गुलीः ॥ २ ॥ नमस्तु तेभ्यो नोऽवन्तु तथास्मान् मृड़यन्तु ते । जम्भे दध्मस्तमतेषां यदिभो यश्च देष्टि नः ॥ ८३ ॥ . नमो रुद्रेभ्यो ये पृथ्वयां येषामवन्तु सायकाः । सर्वदिक्षु विदिक्ष्वेव तेषां कुर्खे दशाङ्गुलोः ॥ ८४ ॥ नमस्तु तभ्यो नोऽवन्तु तथास्मान् मृड़यन्तु ते । जम्भेदमस्तमैतषां यं विभो यश्च देष्टि नः ॥ ८५ ॥ इमां गीतां नरो रोद्री पठंश्चापि श्रवन् स्मरन् । प्रयाति रुद्रसालोक्यं न चासो जायते पुनः ॥ ८६ ॥ इति वल्लालचरित' व्यासपुराणे रुद्रगीतोपनिषत्सु विंशोऽध्यायः । ॐ ॐ (१) ख, उत्तरखगडे भकृमोक्ने त्यधिकः पाठः ।

·एकविंशोऽध्यायः१ । सिंहगिरिरुवाच । एतत्ते कथितं व्यामपुराणं मनुश्खर । राजर्षिभ्यो यथा प्राह पुरा गामो महामुनिः ॥ १ ॥ भुव भोगान् यथाकामं पितॄन् देवान् च तर्पय । ब्राह्मणांश्च प्रजानाथ दानवहुविधैः मदा ॥ २ ॥ कुरुपिटपिण्ड्यन्नं सह राज्ञया नवीनया। शिलादेव्या महीपाल तस्यां पुत्रो भविष्यति ॥ ३ ॥ तुलापुरुषदानञ्च यज्ञे तत्र परन्तप । विधत्स्व नियत: कच्छ्रञ्चरित्वा धरणोपते ॥ ४ ॥ स्वस्त्यस्तु ते गमिष्यामि जगन्नाथपुरी प्रति । पुनरेवागमिष्यामि यदा मां संस्मरिष्यसि ॥ ५ ॥ शरणदत्त उवाच । श्राख्यायैवं पार्थिवाय मुनि: सिंहगिरिस्ततः । जगाम तैर्वृतः शिष्य यः स राजन् समागतः ॥ ६ ॥ गत सिंहगिरी राजा चिन्तयन् मनसि क्षणम् । पिण्डयन्ते च दानेषु मनो दधे पुन: पुन: ॥ ७ ॥ (१) आदर्श पुस्तकयोनास्ति * पुस्तके नास्ति। (२) ·वालचरितम। यज्ञाटीनां फलं ध्यायन् मन्त्रिणा च पुगेधमा । वलदेवेन विप्रथ मन्त्रयामाम पार्थिवः ॥ ८ ॥ मन्त्रयित्वा ततो राजा तदानों ब्राह्मगौः सह । यनञ्च दानानि कत्तुं करणाण्युपचक्रमे ॥ ८ ॥ अाज्ञापयत् ततो भूप आदिदेवं रहस्विनम् । मन्त्रिणं सद्गुणैर्युक्तं कर्तव्यानि च मशः ॥ १० ॥ गजोवाच । आनयन्तु यथा प्रोक्तं वलदेवादिभिहिजः । मचंद्रव्यं यथायोगं यन्ते चैव विहापित ॥ ११ ॥ हरदामो विष्णुटामो दुर्गासिंहश्च मत्वरम् । अन्नादीनाञ्च मम्भागन् शकटश्च यथाक्रमम् ॥ १२ ॥ विधीयतां यज्ञवाटः पताकादिविभूषितः । कार्यन्तामुपकार्याथ राजन्यानां महात्मनाम् ॥ १३ ॥ शतञ्च मूत्रकण्ठानां पाके च पग्वेिशन । वीणावादच गायन्ताम् नृत्यन्तां नटनर्तकाः ॥ २४ ॥ प्रेक्षागृहाच कार्यन्तां मवान्तःपुग्योषिताम् । आमन्वान्तां ब्रह्मक्षत्रवैश्यमत्शूद्रजातयः ॥ १५ ॥ अन्नादिमुममृद्धानि कायन्तां शरणान्युत । ब्राह्मणा वढवत्तारी वसे युयं पु पूजिताः ॥ १६ ॥ माक नामित ·वनानचरितम । आइय लक्ष्मणं गजा प्राहेदं वचनं ततः । आमन्त्रयम्व यज्ञाय गत्वा त्वं विक्रमं पुरम् ॥ १७ ॥ श्रीमुखमेनं पिटव्यं कुमारञ्च ध्रुवं तथा । आगच्छन्तु च सवाणि तयो रन्तःपुराणि च ॥ १८ ॥ शरणदत्त उवाच । गत्वामी विक्रमपुरं लक्ष्मणः परवीरहा। मुखमामन्त्रयाञ्चक्र अभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ १८ ॥ ध्रुवश्च सुखसैनश्च सत्कृत्यामन्त्रितो मुद।। यत्ताय जग्मतुर्गोडं गृहीत्वान्तःपुराणि ती ॥ २० ॥ यत्नं वल्लालसेनस्य मंथुत्य वैदिका विजाः । जग्मुः प्रहृष्टमनमो यज्ञं यज्ञविदस्तदा ॥ २१ ॥ अनाहता वाहता ब्राह्मणाश्च धनाशया। ममापतुः मर्च दिग्भाः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २२ ॥ ययुः मामन्तराजानो गृहीत्वोपायनानि च । भानुगा विविधैर्यानैरनुभोक्तुं महोत्सवम् ॥ २३ ॥ आवसथान् ददुस्तेषां नृपतरधिकारिणः । मुवहन् भक्ष्यभोज्यसमन्वितान् ॥ २४ ॥ वनालं ते ततो दृष्ट्वा तनाथ प्रतिपूजिताः । यथोद्दिष्टानावसधान् जग्मुस्ते मण्डलेखराः ॥ २५ ॥ शोभनाकारान् (१) ख. लवणं । १२) क पुस्तके नास्ति ।

·वल्लालचरितम् । . संविधम्य ततः कामं राजराजन्यकादयः । ददृशुस्ते प्रजानाथं पाण्डवं तं मदोगतम् ॥ २६ ॥ ततो विप्रा यथाकाले वेदवेदाङ्गपारगाः । दीक्षयामासुर्नृपतिं वल्लालं मल्हनात्मजम् ॥ २७ ॥ सुखसेनं विष्णुमल्नं प्रत्युद्गम्य धरापतिः । अभिवाद्याभिवादाहीं इदं वचनमब्रवीत् ॥ २८ ॥ धरमेनं यज्ञसेनं धम्ममिंहं ध्रुवं तथा । 'प्रमोदन्तु भवन्तो मां यज्ञादिदानकर्गमम् ॥ २८ ॥ एवमुत्वा ततस्तान् म धाम्मिको धरणीपतिः । यथायोग्याधिकारेषु युयोजाधिकृतान् तदा ॥ ३० ॥ भक्ष्यभोज्याधिकारेषु भीममेनमयोजयत् । अथुजद्दानाधिकार दानाचाय्यं वृहस्पतिम् ॥ ३१ ॥ अन्येष्वप्यधिकारेषु पुरुषान् संन्ययोजयत् । परिग्रह ब्रह्मक्षत्रविशां लक्ष्मण मुक्तवान् ॥ ३२ ॥ राज्ञो यज्ञसभा गौड़े नानापादपशोभिता । भ्राजिष्णु विथामवैश्मवती रम्या सुरू पिणी ॥ ३३ ॥ नानारत्नः कुप्यरत्नैः कुर्थचित्र वितानकैः । •पयद्भश्च पताकाभिर्ध्वजेच पर्यशोभत ॥ ३४ ॥ स्थानान्युपकल्पितानि सगणानां पृथक् पृथक् । ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां वणिजाचान्त्यजन्मनाम् ॥ ३५ ॥ १) ख, लवा ·वन्लानचरितम् । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्तथा मत्शूद्रजातयः । नृणामन्विताः म तत्र रामे ग्मं गताः ॥ ३६ ॥ भोजका गजपुत्राश्च राजगजन्यकादयः । महानाण्ड लिकाः मर्व चान्तरङ्गा महापदाः ॥ ३० ॥ यथायोग्य वामनेषु निषेदुः प्रतिपूजिताः । वल्लालेन मभायां ते दिवोव विदिवाकमः ॥ ३८ ॥ भ्राजमान: मभामध्ये सुत्रामव सुधम्मणि । देवान् पितॄश्च यज्ञेन पापघ्नेनायजन्नृपः ॥ ३८ ॥ अथ मग्वगः सोणोपः मर्वाभरणभूपितः । पुष्टिकामोऽकरोद्राजा दानं कर्ण इवापरः ॥ ४. i तत्रात्मपरिमान काञ्चनैन धरामगन् । दानन तोषयामाम सहस्रदक्षिणावता ॥ ४१ ।। अपवर्गऽभिरूपान् म ब्राह्मणान् नृपतिस्ततः । अन्यांश्च भोजयामास शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ४२ ॥ देवा वभूवुः पितरश्च तत्र हव्यथ कव्यै नितरां सुटताः । भूदेव वर्गास्तपनीयटाने भॊज्यानपानैर्वहुदक्षिणाभिः ॥ ४३ ॥ इत्यानन्द भट्टप्रोक्त शरणदत्तीये वल्लालचरित यज्ञोत्सवी- नाम एकविंशोऽध्यायः । (१) ख, श्रीमहानन्द ० । बल्लानचरिते उत्तरखण्ड इत्यधिकः पाट: (२) ख.

·अथ द्वाविंशोऽध्यायः१ ज्ञातयश्च कुटुम्बाश्च मिलिताश्च ततोऽन्यदा । भोज्यशाला प्रविविशूराणका राजपुत्रका: ॥ १ ॥ आसनेषूपविष्टेषु ततस्तेषु महात्मसु । भुज्यमानेषु सर्वेषु वल्लालेन मुदा मह ॥ २ ॥ सत्शूद्राणां गणास्तवापरा भोजनशालिकाः । स्पर्बया विविशु तुं विशां न दृश्यत स्थली ॥ ३ ॥ तस्मिन्नवसरे वैश्या मन्त्रयन्त: परस्परम् । उत्तस्थु निर्यातुकामास्तदानीं राजमझनः ॥ ४ ॥ यदा केचिदहिर्याताः केचिदा गमनोद्यताः । तदा ताननुगत्याह भीमसेनो विनीतवत् ॥ ५ ॥ अनाहाराः किमयं भो निर्गच्छथ महाजनाः । अस्मासु वो यदाकूतं मर्वथाहथ भाषितुम् ॥ ६ ॥ तच्छुत्वा वणिज: प्राहुः श्रूयतां भो महाशय । स्पृष्टास्मृष्टिः ममभवत् तदथं भोक्तुमक्षमाः ॥ ७ ॥ अनादृत्य यतस्तेषां भीमसेनोऽतिकोपनः । शूद्राणामोशी स्पर्धा इत्युक्त्वा सानवाक्षिपत् ॥ ८ । (१) पुस्तके 'नास्ति।

·वमानचरितम। ततो वादातिवादाच बभूवुः कुपितस्तदा । भीमसेनोऽब्रवीहाक्यं परुषं गजवल्लभ: ॥ ८ ॥ ततस्त वणिजः मर्च निर्ययगजमद्मनः । प्राक्रोशन्तो विक्रोशन्तो वर्षान्त वारिदा इव ॥ १० ॥ इत्यानन्दभट्टप्रोक्त शरणदत्तीये वल्लालचरित वणिजावमाननं नाम द्वाविंशोऽध्यायः । १) ख रति श्रीमदानन्दभप्रोक्त वल्लालचरिते अत्तरखयडे इत्यधिकः पाठः।

·अथ त्रयोविंशोऽध्यायः१ । अथान्येद्युः सभामीनमभ्येत्य पृथिवीश्वरं । जचे भूमिन्यस्तजानुीमो नृपतिवल्लभः ॥ १ ॥ देव सर्वे शूद्रगणा भोजने: परितोषिताः । सुवर्णा वणिजो दर्पादभुक्त्वव विनिर्गताः ॥ २ ॥ वणिजोऽतिदुरात्मानोऽविनीताः कुलगविताः । ब्रह्मक्षत्रपंक्तिभोज्यं त काङ्गन्ति दुराशयाः ॥ ३ ॥ भोज्यभूमिं विलोक्यापि विहीनं वृषलर्जनैः । श्रीमन्तमवजानन्तो गतवन्तो यथागतम् ॥ ४ ॥ सर्वेषां वणिजां नता वल्लभ: म दुराशयः । पालहतो महाराज त्वया मह विरुध्यत ॥ ५ ॥ वर्णमानोऽस्य भवति जामाता मगधेश्वरः । धरां स मन्यते तन शगवमिव गर्वितः ॥ ६ ॥ एतदाकण्य नृपतिर्भीममेनवचस्तदा । ज्वलनो हवनेनेव प्रजज्ज्वाल म मन्युना ॥ ७ ॥ दन्तान् कटकटाय्यामौ राजा गजामनोपरि। चकाशे गगणारूढ़स्तड़ित्वानिव घोषवान् ॥ ८ ॥ पपात मस्तकात्तस्य किरीटं हीरकोज्ज्वलम् । कम्पमानतनोः मायमुल्कापिण्डमिवाम्बरात् ॥ ८ (१) न पुस्तके मास्ति

·वज्ञामचरितम् ।
तदानों राजवलालः क्रोधघूर्ण हिलोचनः ।
वणिजां दर्पचाथि शपथं कृतवान् भृशम् ॥ १०
राजावाच ।
.
यदि दाम्भिकान् सुवर्णान् वणिजः शूद्रत्वे न पातयिष्यामि,
वल्लभचन्द्र सौदागिरस्य दुरात्मनो दण्डं न विधास्यामि, तदा गो-
ब्राह्मण धातन यानि पातकानि भवितव्यानि तानि मे भविष्य-
न्तीति । धार्तराष्ट्राणां विनाशाय भीमसेनेन यादृशः शपशः कृतः
एतेषां पातनाय शपथो मे तादृशो ज्ञातव्यः, अद्यावधि एते सचे
शूद्रवग्राह्याः। व्यर्थमेवां यज्ञसूत्रधारणमतःपरमेतेषां याजना-
ध्यापन प्रतिग्रहच ये ब्राह्मणाः करिष्यन्ति, ते ज्वलन्तोऽपि पति-
ष्यन्ति, नान्यथा ॥ ११ ॥
अचिरणायमादेशोऽभवद्राष्ट्र प्रचारितः ।
तच्छुत्वा
मन्त्रयामासु
वणिजो मिलितास्तदा ॥ १२ ॥
अविचारात्ततो राज्ञः क्रोधकम्पत्कलेवराः ।
करुधुनगरागोड़ाद दासानां व्यवसायिनः ॥ १३ ॥
द्विगुणं त्रिगुणं मूख्यं दासानां प्रददुर्विशः ।
दासाभावात् महाकष्टं बभूव सर्वजातिषु ॥ १४ ॥ .
एवमात महाकष्टे प्रजावगैर्निवेदितः ।
कर्तव्यं चिन्तयामास तदानीं भुवनेश्वरः ॥ १५ ॥
नान्योपायं तदा दृष्ट्वा ब्राह्मणानन्वशादिदम् ।
कार्या लोकहितार्थाय कैवत्तो दास्यकम्मस ॥ १६ ॥

·वल्लालचरितम् । १ दास्यकामास्तु कैवर्ता श्रुत्वा नृपतिशासनम् । आजग्मुस्ते राजकुलं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १७ ॥ तान् चाब्रवीत्ततो राजा गलवस्त्र कताञ्जलौन् । वृत्तिर्वो दीयते सेवा गच्छध्वं व्यवहारताम् ॥ १८ ॥ महामाण्ड लिंकं कृत्वा ततस्तेषां महत्तरं । महेशं दक्षिणाघाटे मेरयामाम पार्थिवः ॥ १८ ॥ मालाकाराः कुम्भकाराः कम्माराश्च ततोऽन्यदा। युक्त हस्ता गलेवस्त्रा: पुरस्तस्थुमहीक्षितः ॥ २० ॥ मन्तुष्टः सेवया तेषां व्याजहार वचो नृपः । यूयं मत्शूद्रवद्वाह्या भवेत वचनान्मम ॥ २१ ॥ अशुचिर्वचनाद्यस्य शुचिर्भवति मानवः । शुचिश्चैवाशुचिः सम्यक् कथं राजा न दैवतम् ॥ २२ ॥ कालेन गच्छता राजा दासानां व्यवसायिनः । ब्रह्मत्वाच्चयावयामास ब्रह्मबन्धून् सुदुम्म तीन् ॥ १३ ॥ स्वसेवायां नियुक्तञ्च धावञ्चके महत्तरम् । ठक्करं च चकारामी प्रसन्नो राजनापितम् ॥ १४ ॥ ख, कैवानां प्रधानं यं पुराचक्रे महत्तरम । महामाण्डलिकं चक्रे तमिदानों महीपतिः ॥ ततस्तं कृतं स्वगणैर्नानाप्रहरणायुतम् । महेशं दक्षिणाघाटे प्रेरयामास भूपतिः ॥ ख, तस्मिन्नवसरे केचिन्मन्त्रयित्वा परस्परम । अभ्यत्य काश्यपीकान्तं ब्राह्मणा वाक्यमब्रुवन् । -- .

·वल्लालचरितम। अनाहतस्वधम्मान् म विलोक्य वणिजस्ततः । आदिशत् तान् नृप: सान् यज्ञ मूत्राणि वजितुम् ॥१५॥ त्यजन्तु यन्नमूत्राणि वणिजो राष्ट्रवामिनः । त्यजेयो न म टण्डयः स्यात् मेवकाबृप इत्यशात् ॥ १६ ॥ आहत्य डिण्डिमान् भृत्या नगर नगरे विगाम् । गजाज्ञां घोषयामासुश्चत्वरषु च वीथिषु ॥ १७ ॥ गजाज्ञामवजानन्तो धम्मभीता महाजनाः । त्वग्माणा दिशो जग्मुः मदारादिपरिच्छदाः ॥ १८ ॥ ब्राह्मणा जचः। वयं श्रेष्ठा हि वर्णानां जात्या चैव कलेन च । सुवर्णा गिजो दर्पादेवं वदन्ति सर्बदा ॥ दामीवंशज इत्येवं वदन्तो मनुजेश्वर । बाह्मणान् महंशजातानरमानुपहमन्ति ते ॥ यज्ञोपवीतिनः सर्वे सुवर्णाः मौम्यदशनाः बाह्मणास्तान् धान्त बुधा नमस्कुन्नि मर्वदा ॥ तेषां हि धर्महननं कर्तव्यं पृथिवीपते । स्प युन यथास्माभिविप्रैः मत्कु नजैः ब्रह्मचवकले जातमायुमन्तं जनेश्वर । अवमत्य यहन्ति वक् तन्नेह साम्प्रतम् ॥ सान् यज्ञोपवीतेभ्यः तान् च्यावय महीपते । सर्च ते धर्महननात् पतिष्यन्नि न संशयः ॥ एवमुक्ता महीपालं विरेमुस्ते हिजोत्तमाः । नृपतिमहताविष्टः क्रोधेगासौ जगज है। ..

·बलालचरितम् । अयोध्यां प्रययुः केचित् केचिन्मुहगिरिं तथा । चन्द्रमायुतं पालीञ्च ताम्रलिप्तौञ्च कंचन ॥ १८ ॥ तथोदयं पुरं केचित् केचिन्मानगढ़ ययुः, विनीतञ्च पुरं केचिच्छ्रिङ्खलामपि केचन ॥ २० ॥ येन यातास्तु ते सर्वे गजदण्डभयादिताः । तत्यजुर्यज्ञ सूत्राणि तैमानि तान्तवाणि च ॥ २१ ॥ तत्रानेहमि वल्लालो विलोक्य व्याकुलं कुलम् । ब्रह्मणाञ्च क्षत्रियाणां मन्त्रयामास वैदिकैः ॥ २२ ॥ विविच्य वीजमाहात्मा तत: मंस्कारयंश्च तान् । ब्रह्मत्वं क्षत्रियत्वञ्च कल्पयामाम म प्रभुः ॥ २३ ॥ इत्यान्द भट्टप्रोक्त शरणदत्तीये वन्नालचरित जातीनां पातनोनयनादिनाम- त्रयोविंशोऽध्यायः ॥ (१) ख, विशः। (२) अयं श्लोकः कपुस्तके नास्ति । ३) ख, अन्नमा ये तु यातुं ते । (8) ख इति श्रीमदानन्दभट्टप्रोत वल्लानचरिते उत्तरखगडे ·अथ चतुर्विंशोऽध्यायः१ । पुग श्रीराजवल्लालो वमन् गोड़े पुरोत्तम । अहंतामनुरूपाणामुपाचक्रे पृथुप्रथः ॥ १ ॥ कारयित्वा मठं सौम्यं न्यस्त चित्रशिलातलम् । पक्केष्ट कामयं दिव्यं शयनासनसंयुतम् ॥ २ ॥ सुभीमं चित्रशालाढ्यम् दृढ़स्तम्भम् मनोहरम् । न्यस्तग्रन्थाधारभूतप्रत्यग्रनागदन्तकम् ॥ ३ ॥ नानापुष्यफलालोलरम्यारामविभूषितम् । अत्यच्छवादुपानीय-सम्पन्नसलिलाशयम् ॥ ४ ॥ हारवातायनोपेतं नानोपस्करसंयुतम् । सुधोपलिप्तम् श्वेताभम् सदन्नादिप्रपूरितम् ॥ ५ ॥ व्याख्यानध्यानहोमादिपठनस्थलशोभितम् । यतीनां पथिकानाञ्च वासवेश्मसमन्वितम् ॥ ६ ॥ गुह्यापचरकर्युक्तं प्रद्युम्नेखरसन्निधौ । योगिनः श्रीसिंहगिरविधिनासी न्यवेदयत् ॥ ७ ॥ कौपीनेन्धनवस्त्रादिवस्तूनां प्राप्तये तथा । प्रददौ विपुलां भूमि राजा श्रद्धासमन्वितः ॥ ८ ॥ (१) कपुस्तके नास्ति । (२। क गुहायवर के ·वल्लालचरितम्। तत: मर्चगुणोत्कर्षशुद्धबुद्धिनृपोत्तमः । ताम्रपट्टे कारयित्वा शासनं परशासनः ॥ ८ ॥ सुवर्णभुक्ति कस्यान्तामं कामारकं ददौ । वर्षवृद्धी महाराजो गौतमानन्तशम्मणे ॥ १० ॥ उपक्लुप्तभक्ष्यभोज्यसर्बधान्यममन्वितम् । दासदासीसमायुक्तं सोपस्करसंयुतम् ॥ ११ ॥ सुधावलिप्तं सुदृढं कपाटार्गलयन्वितम् । शुभप्रवेशनिष्काशं जालादिपरिशोभितम् ॥ १२ ॥ एवंविधं कारयित्वा बहुशो भवनं नृपः । दाक्षिणात्यान् ततस्तेषु वासयामास भूसुरान् ॥ १३ ॥ स्वर्णदानं रौप्यदानं गोदानञ्च धरापतिः । दानञ्च विविधचक्र नित्यनैमित्तिकादिकम् ॥ १४ ॥ नानोपभोगानुपभुञ्जतः सत्- पात्रेषु दानं ददतश्च नित्यम् । जगाम काल: सुखत: समानी भूतो न कथिद्भवितास्ति चास्य ॥ १५ ॥ १। खपुस्तके स्वर्ण दानेत्यादिलोक स्थले अयं श्लोकः पद्यते । ततो लक्ष्मण सेनस्य राजा जन्ममहोत्सवे । ब्राह्मणान निनवक सात्वा यत्तं तन्तु तैः ॥ ८ ·१४ बबालचरितम् । न येन भुक्ताः सुखदा: सुभोगा: दानं न दत्तं धनिनाहताच ॥ प्रवाप्यते तन कठोरघोर दुःसह्यदुःखमधिकं परत्र ॥ १६ ॥ इत्यानन्द भट्टप्रोत वल्लालचरिते दान वम्मानुष्ठानं नाम चतुर्दिशोऽध्यायः । (१) इति श्रीमहामन्द । (२) पुस्तके उत्तरखगडे इत्यधिकः पाठः । :

·अथ पञ्चविंशोऽध्यायः१ । ॐनमः शिवाय । आदित्यवर्णस्तमसः परस्तात् हिरण्यगर्भो जगदन्तरात्मा। त्वत्तोऽस्ति जातः पुरुषः पुराण: त्वत्तोऽपि वेदा जय देव देव ॥ १ ॥ त्वत्तः प्रसूता जगत: प्रसूति: सर्वानुभूस्त्वं परमाणुभूतः । अनोरणीयान् महतो महीयान् आनन्दरुप जय देव शम्भो ॥ २ ॥ त्वमेव विष्णुश्चतुराननस्त्वम् त्वमेव रुद्रो भगवान् महेशः । खं ब्रह्म शून्यं सगुणो गुणश चिन्मात्ररुपो जय देव सळ ॥ ३ ॥ एकोरुद्रस्त्वं करोषोह विखम् त्वं पालयस्यखिन्नं विश्वरूपम् । त्वामेवान्ते निलयं विन्दतीदम् 'वन्दामहे जयदेवादिदेव ॥ ४ ॥ (१) कपुस्तके मास्ति । (२) क,ख, सगुणागुशाख । (३) * त्वां वन्दिम जयदेवदेव ।

·यमानचरितम् । प्रमुञ्चमान अमृतस्य धारा समहि तापं सुरमानुषाणाम् । अनन्तरूपं खलु बोधयन्ति त्वामेव वेदा जय विश्वनाथ ॥ ५ ॥ अधिमुक्ति विमुक्तिप्रदं भवम् महामुनिं ब्रह्मपरं पवित्रम् । शिरसा वन्दामहे जगद्गुरुम् स्वयम्भुवं देव जय लोकनाथ ॥ .६ । त्रातामि दीप्तोसि परायणोसि नाथोमि लोके प्रणतोऽस्मि तुभ्यम् । वैद्योत्तमस्त्वं खलु शल्यहर्ता चिकित्सकस्त्वं जय देवदेव ॥ ७ ॥ अमलं विमलं रजताद्रिनिभम् भवपारकारं जगदर्थकरम् । पञ्चधा विमोक्षवर चक्षुःप्रदम् वन्दामहे त्रिनयनं जय देव ॥ ८ ।। सहस्रपादाक्षिशिरोभियुक्तम् सहस्रवाहुं परत: परस्तात् । त्वां ब्रह्मपारं प्रणमामि शम्भुम् पिनाकिनं त्वां जय देवदेव ॥ ८ ॥ १२) क. वन्दिम त्यां! १२) क, वन्दामि त्वा ।

·बलालचरितम् । उमाधवीग्राय भवोद्भवाय नमामि सर्वाय हराय तुभ्यम् । कालाय भय प्रभाकराय मात्मन देव नमः शिवाय ॥ १० ॥ इति श्रीमदानन्दभट्टप्रोक्ते वल्लालचरित कालिदामनन्दि- लिखित-श्रीजयमङ्गलगाथा-कीर्तनं नाम पञ्चविंशोऽध्यायः ।

·अथ पड़विंशोऽध्यायः१ । अथ निर्वामितः पूवं गर्णर्धम्म गिरिः मह । वत्तिहीनी ययी दूरं देशाद्देशान्तरं भ्रमन् ॥ १ ॥ गतान्नया कृतं ध्यायन्नवमानं च पोड़नम् ।' स्वस्य भ्रष्टाधिकारच न लेभे निवृति गिरिः ॥ २ वरस्यान्तं चिन्तयान आवर्त्य वत्सरान् ततः । वायादुम्बं ददामी म्लेच्छेशं स्वगणैर्वृतम् ॥ ३ ॥ वन्नानधनरत्नानां उत्थाप्य पणनात् स तम् । म्लेच्छेशं निशि तत् मन्यन्यरुणविक्रम पुरम् ॥ ४ ॥ धूम्रवर्णी धनु री धनुष्मानिव वारिदः । वायादुम्बः सैन्यमध्ये जगज्ज च ललम्फ च ॥ ५ ॥ कुद्दालपरशुग्राहं कुईनोम्मिमहास्वनम् । अट्टहासवारिहामं तत्सैन्यं सागरायते ॥ ६ ॥ पृथ्वों हुङ्कारैश्च दिशो दश । नादयन् पञ्चसाहस्रं म्लेच्छसैन्यं ननत ह ॥ ७ ॥ अथ भोगसुखाच्छन्नो राजान्तःपुरमध्यगः । कालेऽविदितवृत्तान्तश्चिराय प्रत्यबुध्यत ॥ ८ ॥ पहातः कम्पयन् (१) क, अपमानप्रपीड़नौ। (२) कपुस्तके नास्ति ।

·यज्ञानचरितम् ।
प्रभाते पार्थिवः श्रुत्वा महाहलहलारवम् ।
कान्ताभुजलतां हित्वा जग्राहामिलतां तदा ॥ ८ ॥
अशोधिताम्बुपरिखानाट्टयन्त्रविवर्जिताम् ।
चिन्तयन् पुरमात्मानममंस्त निहतं नृपः ॥ १० ॥ .
ततो विलोक्य राजानं युद्धयात्राममुद्यतम् ।
सा राजसीमन्तिन्यो वाध्याकुलविलोचनाः ॥ ११ ॥
शिलादेवी च पद्माक्षी सुभगा हेममालिका ।
मोनदेवा च चण्डेली तमुपेत्य वभापिर ।
माभूदभद्रं युद्धेऽस्मिन् भद्राभद्रं भवेद्यदि ॥ १२ ॥
अनाथाः किं करिष्यामो वद नाथ तदावला: ।
तच्छ्रुत्वा वचनं तासां राजा वाष्याविलेक्षण: ॥ १३ ॥
परिष्यज्य क्रमात्ताश्व चुम्बित्वा वदनेषु च ।
प्रत्यूचे मुखपद्मानि तासां पश्यन् महीपतिः ॥ १४ ॥
पारावतवयं याति प्रेयस्यः समराङ्गणम् ।
यदि तो प्रत्यागच्छेताम् खगो प्रावृत्तिकाविव ॥ १५
तदानीं जास्यथास्माकं रणक्षेत्र पराजयम् ।
रक्षितुं वो मतीधम्मं यवनभ्यो वगननाः ।
वहिं प्रज्वालयिष्यन्ति भृत्या दत्ताजया मया ॥ १६ ॥
इत्युक्त्वा पुनगलिङ्ग्य चुम्बित्वा च पुनः पुनः ।
मन्त्र डो युद्धयात्रां म चकार स्ववन्नवृतः ॥ १७ ॥
तस्याभिषणनं रंजे नानाप्रहरणायुतम् ।
हस्त्यारोहरखवारथिभिश्च पदातिभिः ॥ १८ ॥

·वल्लानचरितम् । ततीभूत्तुमुलं युद्ध म्वच्छक्षयकरं महत् । हताहतयोडवर्ग-रक्तप्लावितभूतलम् ॥ १८ ॥ जज नष्टबल तत्र वायादुम्बम् महावलम् । झरोध क्ष्मापतिर्य हे श्रीराम इव रावणम् ॥ २० ॥ ततस्तरमा विक्रम्य शीघ्रहस्तो महीपतिः । मस्तकं तस्य चिच्छेद नमूचेरिव वासवः ॥ २१ ॥ जयश्रीवग्यामास दामहस्ता नृपं यदा । दामहस्तास्तदा दुम्बमवघ्नन् यमकिङ्कराः ॥ २२ ॥ काले तस्मिन् भाग्यदोषात् पिञ्जरानिःसृती खगी। उन्मतो केनचिहा चेत् रामपाल'पुरं गतौ ॥ २३ ॥ तत्र पारावती दृष्ट्वा यमदूताविवागती। मा ज्वलदह्निकुण्डे पेतुर्नृपतियोषितः ॥ २४ ॥ इति वल्लालचरिते श्रीमदानन्दभट्ट कृतं खिलवल्लालचरितं नाम षड़विंशोऽध्यायः । (१) ख, वकालस्य ।

·अथ सप्तविंशोऽध्यायः१ । पिञ्जरं शून्यमालक्ष्य रणक्षेत्रे महीपतिः । अत्यन्तमशुभाशकी त्वरया स परातत् ॥ १ ॥ वगिध्वजं पश्यमानो दूरतः परमाकुलः । ततः स्वं प्राविशद्देश्म सर्वनाशं विलोकितुम् ॥ २ ॥ दृष्ट्वाईदग्धा ज्वलने स्वपत्नी संम्मत्तरूपो नितरां बभूव । निवार्यमानोपि जन: प्रयत्नात् पपात राजा ज्वलदग्निकुण्डे ॥ ३ ॥ सहस्रेऽष्टविंशयुते शकाब्दे पृथिवीपतिः । स्त्रीभिः साई महाभाग उत्पपात दिवं प्रति ॥ ४ ॥ श्रूयतेऽत्र प्रवचनं पारम्पर्यक्रमागतम् । वल्लालोऽनुययौ युद्धे पितरं शौर्यशालिनम् ॥ ५ ॥ मिथिलायां स्थितस्तत्र कश्चिद्योगी वृतव्रतः । वल्लालो युद्धयात्रायां तरसा तमलवयत् ॥ ६ ॥ (१) कपुस्तके नास्ति । (२) क ख, सपत्नी। (३) ख, राज्याभिषेकमारभ्य चत्वारिंशत्समा यदा मासहयं व्यतीतञ्च स पञ्चषनिहायनः । इत्यधिकः लोकः ।

·१२२ बल्लाल चरितम् । अश्वपादनाभिहती वल्लालमशपन्मुनिः । मकलत्री वह्निकुण्ड पतित्वा त्वं मरिष्यसि ॥ ७ ॥ तत् स्मृत्वा ब्रह्मशापं स विजयं लब्धवानपि । चिन्तयामाम मनमि मृत्युकाल उपस्थितः ॥ ८॥ तनव विवशी राजा ध्रुवं ज्वलनमाविशत् । ब्रह्मशापात नव विपत्तिर्भवदीदृशी ॥ ८ ॥ म ब्रह्मदण्डन पुरा हतोऽभूत् दारेश्च माईमवनीश्वरः मः । कपोतप्रत्यागमनञ्च मृत्यौ गजय शोको न हि मुख्यहेतुः ॥ १० ॥ गजन् जानामि भद्रं ते इयं शिवजन्ला शुभा। कीर्तिशेषं गतवत: कोतिं वदति दीर्घिका ॥ १ ॥ गन्नी विनष्टीकृतकीर्तिजात गवाशनैः कालवशाच्च पापः । कोक्नयामाविव विद्यमानः हाहा गतः क्वावनिनाथवंश: ॥४॥ आनन्दभट्टकविना कलितं प्रयत्नै- क्सास्यपङ्कजविनिःसृतवागुपेतम् । वल्लालराजचरितम् नवचन्द्ररूपं मल्लोकहृत्कुमुदिनी विकसीकरोतु ॥ १ ॥ (१) ख, पतन रे मर दुर्मते।

·वल्लालचरितम ।
यद्याहृतं भट्टपादरुक्तं यच्चान्यमूरिभिः ।
तत्तद्राजचरित्रेऽस्मिन् वाल्लाले प्रकटीकृतम् ॥ ६ ॥
निर्ब्राह्मणयं पृयिवी सुभौमन कृतति यत् ।
उक्तं तत्तु गजभयादिति मन्यामह वयम्
तत्तु क्रीड़ार्थमथवा भट्टपादैरुदाहृतम् ।
मध्ये व्यासपुगणस्य भवंहा तन्निरर्थकम् ॥ ८ ॥
निःक्षत्रियेयं वसुधा भागवण कता पुग।
एवं हि भारत प्राह स्वयं व्यामो महामुनिः ॥ ६ ॥
क्षत्रायां ब्राह्मणाच्छेत्री गजपुत्रो य उचत ।
सुवर्णा नोपनयनादणिजो व्रात्यतां गताः ॥ १० ॥
गोपी मालो च ताम्बूली कांमाग्न्विग्विकाः ।
कुल्लालः कम्मकारश्न नापितो नव शायका: ॥ ११ ।
तैलिको गान्धिको वद्यः
मत्शूद्रा प्रकोर्तिताः
मत्शूद्रानान्तु मबषां कायस्थ उत्तम: म्मृतः ॥ १२
विष्णुपादोद्भव। गङ्गा पुनाति भुवनत्रयं
शतं जीव महागा तस्याः सहजवंशज ॥ १३ ॥
यद्यत् प्रियतमं लोकशि ग्मतं मनः ।
तत्तदच्युतमुद्दिश्य विप्रेभ्यः प्रतिपादय ॥ १४ ॥
नवदीपपतः श्रीमद्बुद्धिमन्तस्य भृभुजः ।
सभासीनस्य मबुद्धेरग्रे पठनपूर्वकम् ॥ १५ ॥
शाके चतुर्दशशत मनुष्यग्दनायुत ।
पौषशुक्ल द्वितीयायां तज्जन्मतिथिवामम् ॥ १६ ॥

·वलालचरितम् । आनन्दभट्टविदुषा विदग्धकुलवेधसा वल्लालचरितं तरी मया दत्तं सहाशिषा ॥ १७ ॥ यस्येदं विद्यते गैहे वल्लालचरितं शुभम् । इह पुण्यं स लभते परत्र च परां गतिम् ॥ १८ ॥ इति दाक्षिणात्यद्राविड़श्रीमदनन्तभदृवंशोद्भवश्रीमदानन्दभट्ट- महामहोपाध्यायकृतखिलवल्लालचरितं समाप्तमिति । ॐ ·वल्लालचरितम् । (क) गुरवे नमः । शुभमस्तु शकाब्दाः १६२८ । कामदेवचक्रवर्तिणः आत्मज- श्रीलक्ष्मीनारायणदेवशम्मण: स्वाक्षरम् । श्रीरामजीवनरायस्य स्वीयपुस्तकमिति । साहारंदेवपञ्चत्वाब्दे समाप्तश्चायं ग्रन्थः । श्रीकृष्णाय नमः श्रीरस्तु मयि लेखके । गौरीशो जयति । नामान्यथा यदि पुनश्च कश्चित् मिथ्यानुवादं हरते च पुस्तिम् । नेत्रस्य हानि तनयस्य शोक माङ्गकुष्ठं लभते च नूनम् ॥ रुद्रशे षसमायां च शुभमस्त्वेकमार्गनाः । ग्रह स्तु वसु ना साई प्रौष्ठपद्यां दिवा सिते । लेखको विष्णुपुत्रश्च ततः शाण्डिल्यवन्धकः । नाना प्रकीर्तयेल्लोकः श्रीमान् मुरलीधरः ॥ भाद्रे मासि सित पक्षे एकादश्यां बुधवासरे। लिखितन्तु इदं यत्नात् वल्लालचरितं शुभम् । श्रीश्रीयुगाद्यायै नमोस्तु सततं मम ॥ श्रीमुरलीधरदेवशम्मण: पुस्तक मिदम् ।

·No text on this page.