·No text on this page.

·-
अथ श्रीत्रिषष्टिशलाकापुरुषचरित्र.
सप्तम पर्व.
जैनरामायणादि
सर
VG
Bease
RSERS
Aseascarest
T
R
.

·。

·श्रीत्रिषष्टि शलाका पुरुष चरित्र.
पर्व । मुं. जैनरामायण.
सर्ग १० मा आउमा वासुदेव, बलदेव अने प्रतिवासुदेवनां चरित्र तथा सर्ग ११-१२-१३ मा
श्रीनमिनाथ तथा हरिषेण अने जयचकीनां चरित्र.
मुर्शिदाबादनिवासी बाबुसाहेब रायबुधसिंदजी बहादूर
तथा
मुंबई निवासी शेठ वीरचंदनाई दीपचंद सी. आइ. ३. नी
मददी
छपावी प्रसिद्ध करनार.
श्रीजैनधर्मप्रसारकसजा.
जावनगर.
वीर संवत २४३३ विक्रम संवत १९६३.
मुंबई-निर्णयसागर प्रेस.

·भावापानमा पर्न गयोम भावतोः श्रेधिनोर्धनसाहाय्येन मुजाप्य प्रसिा नीत
Intn Himalit trailitil-मुनियम लपदीकरिष्यते । किनास्मत्प्रयाससाफया
भाग 14॥
श्रीजैनधर्मप्रसारकसना,
नावनगर.

·उपोद्घातः अस्मित्रिषष्टिशलाकापुरुषचरितस्य सप्तमे पर्वणि त्रयोदश सर्गाः सन्ति । तत्र प्रथमदशसामष्टम- बलदेववासुदेवप्रतिवासुदेवानां रामलक्ष्मणदशग्रीवयुतानामपरत्रिसग्यौ च श्रीनमिनाथहरिषेणजयानामेक- विंशतितमतीर्थकरदशमैकादशचक्रिणां चरितं वर्णितम् । पर्वेदं चेतश्चमत्कारिचरित्राणां रामादिमहापुरुष- त्रयाणां बाहुट्येन वर्णनाजनरामायणनाम्ना सुप्रसिझमस्ति । पर्वण्यस्मिन् स्थाने स्थाने प्रसंगागता विविधसउपदेशा वर्णितास्तथा दशरथजनकवालिसुग्रीव- हनुमद्भामंडलबिनीषण जरतशत्रुघ्नाञ्जनासुंदरीपवनजयादीनां दशरवंशवर्णनावसरेऽपि च बहूनां पूर्वेषां राझा चरितान्याश्चर्यजनकानि वर्णितानीति पर्वेद पठनपाठनाहम् । किं बहुना ! वाचितेनानेन पर्वणा विदाकुर्वन्तु छान्यदर्शनप्रसिद्धरामायणवर्णितातिशयोक्त्यसंचावि- तकथानकेनान चैतादृशासत्कल्पनाराहित्येनास्य ग्रंथस्य प्रामाण्यं सहृदयाः ॥ एतदूग्रंथकों श्रीमता हेमचंपाचार्येण कीदृशमनन्यसदृशं पांडित्यं दर्शितमित्यत्र कथनाहाचक- दस्य सार्थवाचनमेव श्रेयस्करमिति प्रार्थयामहे ।

·पायमिकमिदमणि पर्व तमोरंग सश्मीरतोः श्रेछिनोनिमाहाग्गेन मुजाप्य प्रतिहिं नीत मिनि प्रतिप्रयत्नांमागारं मंरकृतनापानियोभ्यक्ष मुनिपर्यभग पदीकरिप्यते । सिंगारमत्मयागमाफल्या पाशास्गरे ।। इति शम्॥ श्रीजैनधर्मप्रसारकसना, जावनगर. गाग.)

·NA G - ४० अथ सप्तमपर्वणि सर्गानुक्रमणिका. सर्गः विषयः पृष्ठम् सर्गः विषयः पृष्ठम्. १ राक्षसवानरवंशोत्पत्तिः । ९ लवणांकुशयोर्जन्म, तयोः परिवर्धनम्, ताभ्यां २ रावणदिग्विजयः। सह युद्धं, सीताया अग्निशुद्धिः तस्याश्च ३ हनुमदुत्पत्तिः । २९ प्रतग्रहणम् । ११४ ४ रामलक्ष्मणयोर्जन्म, तयोर्वनवासगमनं च । १० लक्ष्मणमरणं, लक्ष्मणनरकगमनं, रामदीक्षा, ५ वनवासवर्णनं, सीताहरणं च । ५९ रामनिर्वाणं च । १२३ ६ सीताया अन्वेषणम् , हनुमन्मुखेन लब्धा ११ श्रीनमिनाथचरितम् । १३३ लंकायां तस्याः स्थितेः प्रवृत्तिश्च । १३७ ७ रावणेन सह युद्धं, रावणवधश्च । १२ हरिषेणचक्रिचरितम् । ८९ ८ रामादीनामयोध्यागमनं, सीतागर्भधारणं, १३ जयचक्रिचरितम् । १३९ सीतापरित्यागश्च । १०३

·ॐरॐ
जर--र-लराज
-
श्रीत्रिषष्टिशलाका पुरुष चरित्र मूल.
वांचवाजणवाना श्छक जैनबंधुओने नीचेनी किंमते मनी शकशे.
१ पर्व पहेलं. श्रीज्ञानदेव तथा नरतचक्रीचरित्र.
२ पर्व बीजॅ. श्रीश्रजितनाथ तथा सगरचक्रीचरित्र.
३ पर्व ३-४-५-६. श्रीसंनवनाथजीथी मुनिसुव्रत स्वामीपर्यंत चरित्रो. ३-०-०
ध पर्व ७ मुं. जैनरामायण तथा श्रीनमिनाथजी विगेरेना चरित्रो.
१-0-0
पर्व -ए-१० वे पनी बहार पाडवामां आवशे.
श्रीत्रिषष्टिशलाकापुरुषचरित्रनाषांतर.
१ पर्व १-२
बीजी आवृत्ति.
५-४-०
२ पर्व ३-५-५-६ चीजी श्रावृत्ति.
२-४-०
३ पर्व -ए
प्रथमावृत्ति.
१-१२-०
४ पर्व १० मुं.
प्रथमावृत्ति.
१-0-0
पर्व ७ मानी बीजीश्रावृत्ति उपाय .
श्रीजैनधर्म
प्रसारकसना, नावनगर.
जलस

·॥श्री॥ त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरित्रे सप्तमपर्वणि । FAIRSARY ॥अथ प्रथमः सर्गः ॥ अथ श्रीसुव्रतस्वामिजिनेन्जस्योञ्जनधुतेः । हरिवंशेमृगांकस्य तीर्थे संजातजन्मनः॥१॥ बलदेवस्य पद्मस्य विष्णोर्नारायणस्य च । प्रतिविष्णो रावणस्य चरितं परिकीयते ॥ २॥ जरतेऽत्र रदोषीपे संकायां धनवाहनः । श्रासीदोवंशकंदो विहरत्यजितेऽहति ॥ ३॥ स महारक्षसे राज्यं सुधार्दत्वा स्वसूनवे । अजितस्वामिपादान्ते परिव्रज्य ययौ शिवम् ॥४॥ महारक्षा अपि चिरं राज्यं नुक्त्वा स्वनंदने । देवरक्षसि संस्थाप्य प्रव्रज्य च शिवं ययौ ॥ ५॥ रदोषीपाधिपेष्वेवमसंख्येषु गतेषु तु । श्रेयांसतीर्थेऽजूत्कीर्तिधवलो राक्षसेश्वरः ॥६॥ तदा च वैतान्यगिरौ पुरे मेघपुरानिधे । विद्याधरनरेन्योऽजूदतीन्घो नाम विश्रुतः ॥७॥ श्रीमत्यां तस्य कान्तायां श्रीकंगे नाम नंदनः । देवीति नाम्ना उहिता चानूदेवीव रूपतः ॥७॥ विद्याधरेन्जस्ता पुष्पोत्तरो रनपुरेश्वरः । सूनोः पद्मोत्तरस्यार्थे ययाचे चारुलोचनाम् ॥ ए॥ गुणिने श्रीमतेऽप्यस्मै तामतीमो ददौ न हि । ददौ कीर्तिधवसाय किंतु दैवनियोगतः ॥ १० ॥ १ अञ्जनस्येव द्युतिः कांतिर्यस्य तस्य । २ हरिवंशे चंद्रसमानस्य । HRESONS ·पर्व सर्गः १ SEARS चरित्रं COS RREST तां कीर्तिधवलोढा तु श्रुत्वा पुष्पोत्तरो नृपः । वैरायते स्मातीण श्रीकंठेन च मानदः॥११॥ श्रीकंठेनैकदा मेरोनिवृत्तेन व्युदैश्यत । पुष्पोत्तरस्य उहिता पद्मा पद्मेव रूपतः ॥ १५ ॥ मनोजवविकाराब्धिसमुसासनर्दिनम् । अन्योऽन्यमनुरागोऽजूत्सद्यः श्रीकंठपद्मयोः ॥ १३ ॥ तिष्ठते स्म कुमारी सा श्रीकंगयोन्मुखांबुजा । स्वयंवरस्रजमिव क्षिपन्ती स्निग्धया दशा ॥ १४॥ विज्ञाय तदनिप्रायं श्रीकंठस्तां स्मरातुरः। आदाय व्योममार्गेण गन्तुं प्रववृते द्रुतम् ॥ १५ ॥ पद्मां हरति कोऽपीति पूत्कूति स्म चेटिकाः। पुष्पोत्तरोऽपि सन्नह्यान्वधावत् सबलो बली ॥१६॥ श्रीकंगेऽपि द्रुतं कीर्तिधवलं शरणं ययौ । पद्माहरणवृत्तांतं कथयामास चाखिसम् ॥ १७ ॥ पुष्पोत्तरोऽपि तत्राशु प्राप सैन्यैर्निरन्तरैः । आशाः प्रचादयन्नद्भिर्युगान्त श्व सागरः ॥ १ ॥ दूतेन कीर्तिधवलः पुष्पोत्तरमन्नाषत । अविमृष्य प्रयासोऽयं मुधा वः सांपरायिकः ॥ १५ ॥ कन्या ह्यवश्यं दातव्या कस्मैचन तया यदि । स्वयं वृतोऽसौ श्रीकंठस्तदासौ नापराध्यति ॥ २०॥ न तो युज्यते योद्धं बुवा स्वहितुर्मनः । कर्तुं वधूवरोषाहकृत्यमेव तु सांप्रतम् ॥ १॥ दूतीमुखेन पद्मापि तदैवेति व्यजिज्ञपत् । वृतो मया स्वयमयं हृताहं नामुना पुनः ॥२२॥ इति पुष्पोत्तरः श्रुत्वा शांतकोपोऽनवत् क्षणात् । प्रायो विचारचंचूनां कोपः सुप्रशमः खलु ॥ २३ ॥ श्रीकंउपायोस्तत्रैवोत्सवेन महीयसा । कृत्वा विवाहं प्रययौ निजं पुष्पोत्तरः पुरम् ॥ २॥ १ कामविकार एव सागरस्तस्य समुल्लासने दुर्दिनम्, अनुरागविशेषणम् । २ सैन्यसहितः । ३ दिशः । ४ युद्धसंबंधी प्रयासो यत्नः । ५ युक्तम् । ६ विचारचतुराणाम् । ॥१॥ ISIS 16 ·Skose OST श्रीकंठ कीर्तिधवलोऽब्रवीदत्रेव तिष्ठ यत् । वैतान्यशैखे युष्माकं नूयांसो विषिोऽधुना ॥ २५ ॥ अस्यैव राक्षसपीपस्यादूरेण मरुदिशि । विद्यते वानरचीपो योजनत्रिशतीमितः ॥२६॥ अन्येऽपि बर्बरकूलसिंहाप्रमुखाः सखे । दीपा मदीयास्तिष्ठति भ्रष्टस्वःखंगसन्निनाः॥ २७ ॥ तेषामेकत्र कुत्रापि राजधानी निधाय जोः । मुखमास्स्वाविदूरत्वादवियुक्तो मया समम् ॥ २०॥ न यद्यपि विषद्भयस्ते जयमस्ति भनागपि । तथाप्यस्मविप्रयोगलयानो गन्तुमर्हसि ॥ २५ ॥ सस्नेहमिति तेनोक्तस्तषियोगातिकातरः । श्रीकंठो वानरचीपनिवासं प्रत्यपद्यत ॥ ३० ॥ कृत्वाधिवानरदीपं विष्किन्धाषौ महापुरीम् । विष्किन्धां नाम तम्राज्ये तं कीर्तिधवलो न्यधात् ॥३१॥ अजाक्षीद्राम्यतस्तत्र महादेहान् फलाशिनः । यसो वानरान् रम्याञ्छ्रीकंठपृथिवीपतिः ॥३२॥ तेषाममारिमाघोष्य सोऽन्नपानाधदापयत् । सच्चस्तानथान्येऽपि यथा राजा तथा प्रजाः ॥ ३३ ॥ चक्रुश्चिने च खेप्ये च ध्वजष्ठत्रादिवासु । विद्याधरा वानरांस्ते तदा प्रति कौतुकात् ॥ ३४॥ वानरचीपराज्येन वानरैर्लमनिस्तथा । वानरा इति कीर्त्यन्ते तत्स्था विद्याधरा अपि ॥ ३५॥ श्रीकंठस्य सुतो जझे वज्रकंगेऽनिधानतः। सोत्कंगे रणलीलासु सर्वत्राकुंगविक्रमः॥३६॥ नन्दीश्वरेऽथ श्रीकंगे यात्रायै शाश्वताईताम् । श्रमरान गळतोआदीदास्थानीमास्थितो निजाम् ॥३७॥ वाजीव ग्रामपषस्थो वाजिनां मार्गयायिनाम् । तेषां दिविषदां सोऽयान्वचालीद्भक्तिसंयुतः॥३०॥ विमानं गतस्तस्य स्खलितं मानुषोत्तरे । तरंगिणीवेग श्व मार्गवर्तिनि पर्वते ॥ ३ए॥ १ पतितस्वर्गखंडसदृशाः । २ सुखं तिठ । ३ लक्ष्म चिन्हम् । ४ सभामंडपम् । AKAS ·पर्व सर्गः १ 5 पुरुष चरित्रं ॥३॥ प्राग्जन्मनि मया तेपे तपोऽटपं खलु तेन मे । नंदीश्वराईद्यात्रायां नापूर्यत मनोरथः ॥४॥ इति निर्वेदमापन्नः प्राबाजीत्सद्य एव सः। तपस्तीव्रतरं तस्वा सिभिक्षेत्रमियाय च ॥ १ ॥ श्रीकंठतो वज्रकंगदिष्वतीतेष्वनेकशः । मुनिसुव्रततीर्थेऽनूद्धनोदधिरथो नृपः॥४॥ संकापुर्यामपि तदा समजूद्राक्षसेश्वरः । तडित्केश इति नाना जज्ञे स्नेहस्तयोरपि ॥ ३ ॥ अपरेास्तडित्केशः सान्तःपुरवधूजनः । ययौ क्रीडितुमुद्याने वरे नन्दननामनि ॥ ४ ॥ क्रीडासके तडित्केशे कोऽप्युत्तीर्य कपिर्दुमात् । श्रीचन्यायास्तन्महिष्या विलिलेख नखैः कुचौ ॥५॥ रोषोसितकेशस्तं तमित्केशः प्लवंगमम् । जघानैकेन बाणेनासह्यो हि स्त्रीपरानवः ॥६॥ बाणप्रहारविधुरः किंचिगत्वा प्लवंगमः । एकस्य प्रतिमास्थस्य साधोरने पपात सः ॥ ७ ॥ सोऽदात्तस्मै नमस्कारं परलोकाध्वशंबलम् । मृत्वा च तत्पनावेषाधिकुमारो बनूव सः॥ ४ ॥ प्राग्जन्म सोऽवधेात्वान्येत्यादिष्ट तं मुनिम् । वंदनीयः सतां साधु पकारी विशेषतः ॥ ए॥ अन्यानपि तडित्केशजटैस्तत्र प्लवंगमान् । हन्यमानान् स ऐलिष्ट सद्यः कोपेन चाज्वलत् ॥ ५० ॥ महाप्लवंगरूपाणि विकृत्यानेकशश्च सः । वर्षस्तरुशिलाजालैरुपजाव राक्षसान् ॥५१॥ ज्ञात्वा दिव्यप्रयोग तं तडित्केशस्तमुच्चकैः । आन!वाच कोऽसीति किमुपवसीतिच ॥ ५५॥ ततः सोऽब्धिकुमारोऽपि शान्तकोपस्तदर्चया । स्ववधं च नमस्कारप्रनावं च शशंस तम् ॥ ५३॥ संकेशस्तेन देवेन सहैवोपेत्य तं मुनिम् । इत्यपृचत्प्रजो वैरहेतुः कः कपिना मम ॥ ५५ ॥ १ शंवलं पाथेयम् । २ उपद्रव करोषि । 56 ॥३॥ Ostosless ·थापख्यौ मुनिरप्येवं श्रावस्त्यां मंत्रिनन्दनः । दत्तो नाम पुरानूस्त्वं काश्यामेष तु खुब्धकः ॥ ५५ ॥ त्वमुपात्तपरिव्रज्योऽन्येद्युाराणसीमगाः । दृष्टोऽनेनापशकुनमित्याहत्य निपातितः॥ ५६ ॥ माहेन्धकट्पे देवोऽजूश्युत्वा चेगिहाजवः । ब्रांत्वा नरकमेषोऽजूत्कपिस्तषैरकारणम् ॥ ५७ ॥ वंदित्वा तं मदासाधुमसामान्योपकारिणम् । अनुज्ञाप्य व खंकेशं सोऽथ देवस्तिरोदधे ॥ ५ ॥ तदाकर्ण्य तडित्केशः सुकेशे तनये निजम् । राज्यं न्यस्य प्रववाज वव्राज च परं पदम् ॥ एए । किष्किंधाराज्यमाधाय पुत्रे किष्किंधिनामनि । दीदां घनोदधिरथोऽप्यादायेयाय निवृतिम् ॥ ६०॥ श्तश्च वैताब्यगिरौ नगरे रथनूपुरे । अजूत्तदानीमशनिवेगो विद्याधरेश्वरः ॥ ६१॥ तस्यापि सूनुर्विजयसिंह इत्यत्नवायी। विद्युधेगो वितीयस्तु तद्दोर्दैडाविवापरौ ॥ ६ ॥ गिरौ तत्रैव चादित्यपुरे मन्दिरमाझ्यनूत् । विद्याधरनृपस्तस्य श्रीमालेति च कन्यका ॥ ६३ ॥ तस्याः स्वयंवरे तेनाहूता विद्याधरेश्वराः । ज्योतीषीवाधिविमानमधिमंचमुपाविशन् ॥ ६ ॥ कथ्यमानान् प्रतीहार्या तान् विद्याधरपुंगवान् । पस्पर्श दृष्ट्या श्रीमाला कुड्या वृक्षानिवांनसा ॥६५॥ अन्यविद्याधरान् सर्वानतिक्रम्य क्रमेण सा । गत्वावतस्थे किष्किंधौ जाह्नवीव पयोनिधौ ॥ ६६ ॥ तस्य कंठे निचिक्षेप श्रीमाला वरमालिकाम् । नविष्यहोर्खताश्लेषसत्यकारमिवानधम् ॥ ६७ ॥ उच्चैर्विजयसिंहोऽथ सिंहवत्प्रियसाहसः। नृकुटीजीषणमुखः सरोषमिदमन्यधात् ॥ ६ ॥ निवासिताः पुराप्येते सदा दुर्नयकारिणः । वैताब्यराजधानीतः सुराज्यादिव देस्यवः॥ ६ए। १ विमानेषु । २ मचेषु । ३ क्षुद्रनदी । ४ निष्कासिताः । ५ चौराः । 576 15 ·पर्व Skoleske सर्गः १ पुरुष चरित्रं ॥३॥ SHRESSHRESTHMGARH तरकेनामी शहानीता पुनीताः कुखपांशनाः। तदद्यापुनरावृत्त्यै निहन्म्येतान् पशूनिव ॥ ७० ॥ इत्युदीर्य महावीर्यः स उत्थाय यमोपमः । चचाल किष्किंधिनृपवधायायुधमुक्षिपन् ॥ १ ॥ किष्किंधितः सुकेशाद्या अन्ये विजयसिंहतः। रणायोत्तस्थिरे विद्याधराः पौरुषर्धराः ॥ ७ ॥ देन्तादन्तिप्रवृत्तेजैरुत्स्फुलिंगीकृतांबरः । कुन्ताकुन्तिमिलत्सादी शराशरिमिलपथी॥७३॥ खङ्गखजयापतत्पतिरसक्यं किसजूतलः। रणस्ततः प्रववृते कल्पान्त श्व दारुणः ॥ ४॥ ॥ युग्मम् ॥ चिरं युदाथ बाणेन किष्किन्ध्यवरजोऽन्धकः । शिरो विजयसिंहस्यापातयत् फलवत्तरोः ॥ ७ ॥ सुश्च विजयसिंहगृह्या विद्याधरेश्वराः । निर्नाथानां कुतः शौर्य इतं सैन्यं ह्यनायकम् ॥ १६॥ श्रीमालां समुपादाय जयश्रियमिवांगिनीम् । ययावुत्पत्य किष्किन्धिः किष्किन्धां सपरिबदः ॥ ७ ॥ श्रुत्वा पुत्रवधोदन्तमकांमाशनिपातवत् । वेगेनाशनिवेगोगादधिकिष्किन्धिपर्वतम् ॥ ७॥ किष्किन्धां नगरी सैन्यैः स चावेष्टदनेकशः। महापीपस्थली घीपर्वतीपूर श्वांबुनिः ॥ ए॥ गुहाया व पंचास्यौ यो कामौ सहान्धको । वीरौ सुकेशकिष्किन्धी किष्किन्धाया निरीयतुः ॥ ७० ॥ ततः सर्वान्निसारणाशनिवेगोऽत्यमर्षणः। योद्धं प्रववृते वीरस्तुणवजयन् परान् ॥१॥ १ कुलाधमाः।२ दन्तादन्तियुद्धे प्रवृत्तंर्गजैः । ३ सादी अश्ववारः । ४ शोणितेन पंकिलं भूतलं यस्मिन् सः । ५ अवरजो- ऽनुजमाता । ६ नदीपूरः ७ सिंहौ। ८ निर्जग्मुः। RSSORKERSE ॥३॥ RASI ·ततो विजयसिंहेजसिंहस्याजिमुखेऽविदत् । शिरोऽन्धकस्य रोषान्धोऽशनिवेगो महानुजः॥ २॥ ततो वानरसैन्यानि सदैत्यानि दिशो दिशम् । पवनास्फालितांजोदपटवानीव चुः ॥ ३ ॥ सान्तःपुरपरीवारौ लंकाकिष्किन्धनायकौ । पातासखंकां ययतुः क्वाप्युपायोऽपसर्पणम् ॥ ७ ॥ निहत्य सुतहन्तारमाराधरमिव विपः । प्रशांतकोपः समजूषथनूपुरपार्थिवः ॥ ५॥ मुदितो वैरिनिर्घातान्निर्घात नाम खेचरम् । स राजस्थापनाचार्यों संकाराज्ये न्यवेशयत् ॥ ६ ॥ ततो निवृत्य वैताब्ये स्वपुरे रथनू पुरे । अमरेन्योऽमरावत्यामिवागादशनिषेपः ॥ ७ ॥ अन्येधुर्जातसंवेगोऽशनिवेगनृपः स्वयम् । सहस्रारे सुते राज्यं न्यस्य दीक्षामुपाददे ॥ ७ ॥ पुर्या पाताललंकायां सुकेशस्यापि सूनवः । इजाण्यामनवन् माली सुमाली माट्यवानपि ॥ ए ॥ श्रीमालायां च किष्किन्धेषौ बनूवतुरात्मजौ | नाम्नादित्यरजा रुदरजाश्चेति महानुजौ ॥ ए० ॥ अपरेधुश्च किष्किन्धिः सुमेरी शाश्वताईताम् । यात्रां कृत्वा निवृत्तः सन्नपश्यन्मधुपर्वतम् ॥ ए१ ॥ किष्किन्धेर्विष्वगुद्याने तत्र मेराविवापरे । मनोरमे मनो रंतुं विशश्रामाधिकाधिकम् ॥ ए॥ निधाय किष्किन्धपुरं तस्योपरि पराक्रमी । न्यवासीत् सपरीवारः कैलास इव यवराट् ॥ ए३ ॥ पुत्रास्तेऽपि सुकेशस्य राज्यं श्रुत्वारिनिर्हतम् । क्रुधा त्रयोऽग्नय श्व जज्वलुवीर्यशालिनः ॥ एव ॥ ते समागत्य लंकायां निर्घातं खेचरं रणे । न्यगृह्णन्मृत्यवे हि स्याषी रैवर चिरादपि ॥ ए॥ ततश्च पुर्या लंकायां राजा माली तदानवत् । किष्किन्धायां तु किष्किन्धिगिरादित्यरजा नृपः ॥ ए६ ॥ १ विजयसिंह एव गजस्तस्मिन् सिंहसदृशस्यान्धकस्य । २ मधुपर्वतस्योपरि । ३ वीरैः साकम् । ४ किष्किधिवचनेन ।

·पुरुष
RAHA
पर्व
चरित्रं
॥४॥
सर्गः १
श्तश्च वैताब्यगिरौ नगरे रथनूपुरे । सहस्रारनरेन्जस्याशनिवेगांगजन्मनः॥ ए७ ॥
नार्यायाचित्रसुन्दर्या गर्ने कश्चित्सुरोत्तमः । प्रच्युत्यावातरत्सद्यो दृष्टे सुस्वममंगले ॥ ए ॥ युग्मम् ॥
काले च दोहदस्तस्याः शक्रसंजोगलक्षणः । पुष्पूरो उर्वचश्चान्देहदौर्बटयकारणम् ॥ एए॥
निर्बधेन तु सा पृष्टा कथंचिदपि दोहदम् । कथयामास तं पत्ये लजावनमदानना ॥ १० ॥
सहस्रारः सहस्राहरूपं निर्माय विद्यया । तया शक इति ज्ञातः पूरयामास दोहदम् ॥११॥
असूत समये सूनुमनूननुजविक्रमम् । इन्ध इत्युक्तनामानमिन्धसंजोगदोहदात् ॥१०॥
संप्राप्तयौवनायास्मै विद्यादोवीर्यशालिने । ददौ राज्यं सहस्रारः स्वयं धर्मरतोऽजवत् ॥ १०३ ॥
स सर्वान् साधयामास विद्याधरनरेश्वरान् । इन्धमन्यश्च समनूदिन्घदोहदजन्मतः ॥ १० ॥
दिक्पालांश्चतुरश्चक्रे संतानीकान्यनीकपान् । तिस्रः परिषदो वज्रमस्त्रमैरावणं विपम् ॥ १०५ ॥
रंजादिका वारवधूमैत्रिणं च बृहस्पतिम् । नैगेमेषिसमाख्यं च पत्त्यनीकस्य नायकम् ॥ १०६॥
-युग्मम् ॥
एवं विद्याधरैरिन्धपरिवारानिधाधरैः । इन्जोऽहमेवेति धिया सोऽखं राज्यमन्वशात् ॥ १०७॥
माकरध्वजिरादित्यकीर्तिकुदिसमुन्नवः । तत्रानूत्सोमदिपाखः प्राच्यां ज्योतिःपुरेश्वरः ॥ १० ॥
वरुणामेघरपयोः पुत्रः पश्चिमदिपतिः। बनूव वरुणो विद्याधरो मेघपुरेश्वरः ॥ १० ॥
१ अशनिवेगपुत्रस्य । २ आग्रहेण । ३ इन्द्ररूपम् । ४ सप्त सैन्यानि सप्त सेनापतींश्च । ५ नैगमेषिणा तुल्याभिधा यस्य तम् ।
६ मकरध्वजस्य पुत्रः।
GRESIRKARISHC-6
ACHER
॥४॥

·USA तनयः सूरकनकावस्योरुत्तरदिपतिः । कुबेर इति विख्यातोऽनूत् कांचनपुरेश्वरः॥ ११ ॥ कालाग्निश्रीप्रजासूनुः किष्किन्धनगराधिपः । अजूदपाच्यां दिक्पाखो यम इत्यनिधानतः॥ १११ ॥ विद्याधरेन्डमिन्छ तमिन्सोऽहमिति मानिनम् । गन्धेजोऽन्यमिनमिव न सेहे माखिनूपतिः ॥ ११ ॥ त्रातृनिश्च मंत्रिनिश्च मित्रैश्चातुलविक्रमैः । स चचालेन्द्रयुखाय नान्यो मंत्रो हि दोष्मताम् ॥ ११३॥ सिंहविपाश्वमहिपवराहवृषनादिभिः । यानः प्रचेलुः खेऽन्येऽपि रदोवीराः सवानराः॥११॥ रिष्टाः खराः फेरेवश्च सारसाश्च वैवाशिरे । दक्षिणस्था श्रपि फसे तेषां वामत्वधारिणः ॥ ११५ ॥ अन्यान्यप्यशकुनानि सुनिमित्तानि चानवन् । माली सुमालिनावारि प्रयाणाच सुमेधसा ॥ ११६॥ अवज्ञाय वचस्तस्य माली दोर्बलगर्वितः। जगाम वैताब्यगिराविन्धमाह्वास्त चाजये ॥११७ ॥ इन्सोऽप्यैरावणारूढः पाणिनोट्सालयन् पविम् । सेनानाथै गमेषिप्रमुखैः परिवारितः ॥ ११ ॥ सोमायोकपालैश्च विविधायुधधारिभिः । विद्याधरजटैश्चान्यै रणक्षेत्रमुपाययौ ॥ ११॥ युग्मम् ॥ इन्धराक्षससैन्यानां संफेटोऽजूत परस्परम् । तमिन्निनास्त्रजीष्माणामंजोदानामिवांबरे ॥ १२०॥ निपेतुः स्यन्दनाः क्वापि शिखरापीच जूनृताम् । पलायंत गजाः क्वापि वातोद्भूता श्वांवुदाः ॥११॥ पेतुर्जटानां मूर्धानो राहुशंकाप्रदाः कचित् । कृत्तैकपादाः काप्यश्वाश्चेलुः सन्दानिता श्व ॥ १२ ॥ अमर्षादिन्धसैन्येन मालिसैन्यमनज्यत । बलवानपि किं कुर्यात् प्राप्तः केशरिणा करी ॥ १५३ ॥ १ आकाशे । २ गर्दभाः। ३ शृगालाः । ४ शन्दं चक्रुः। ५ न्यषेधि । ६ युद्धाय । ७ छिन्न एकः पादो येषां ते । SAEER ८वद्धाः।

·पर्वत सर्गः १ चरित्रं अथ रक्षःपतिर्माली सुमालिप्रमुखैर्वृतः । सयूथ श्व वन्येजः सरनोऽज्यधावत ॥ १५ ॥ गदामुजरनाराचैः करकैरिव वारिदः । उपदुधावेन्अचमूं स वीर्यविणेश्वरः ॥ १२५ ॥ सखोकपालः सानीकः सानीकपतिरुच्चकैः । इन्सोऽप्यैरावणारूढो मुढौके रणकर्मणे ॥ १६ ॥ स इन्धो मालिना खोकपालप्रनृतयः पुनः । सुमालिप्रमुखैः सार्धं योद्धमारेजिरे जटाः ॥ १५ ॥ तेषां घिरमभूयु प्राणसंशयकृन्मियः। जयानिप्रायिणां प्रायः प्राणा हि तृणसन्निनाः॥ १२ ॥ इन्घो बागथ निर्दचरणो दंगोखिनावधीत् । विद्युतेवांबुदो गोधां मालिनं वीर्यमालिनम् ॥ १२॥ इते मासिनि वित्रेसू राक्सा वानराश्च ते । सुमात्यधिष्ठिताश्चेयुर्लको पातालवर्तिनीम् ॥ १३० ॥ विश्रवासूनवे सद्यः कौशिकाकुदिजन्मने । खकां वैश्रमणायादादिः स्वं च पुरं ययौ ॥ १३१ ॥ पुर्या पाताललंकायां तिष्ठतश्च सुमालिनः। प्रीतिमत्यां सधर्मियां जज्ञे रत्नश्रवाः सुतः ॥ १३ ॥ संप्राधयौवनो रत्नश्रवा रम्यमथान्यदा । जगाम कुसुमोद्यानं विद्यासाधनहेतवे ॥ १३३ ॥ तत्रैकत्र रहास्थाने सोऽमालाधरो जपन् । नासाग्रन्यस्तहक् तस्थावालेखित श्व स्थिरः ॥ १३ ॥ इत्थं च तस्थुषे तस्मै कापि तस्थौ समीपतः । विद्याधर्यनवद्यांगी कुमारी पितृशासनात् ॥ १३५॥ तदानीं च महाविद्या नाम्ना मानवसुन्दरी । अस्मि सिधा तवेत्युच्चै रत्नश्रवसमन्यधात् ॥ १३६ ॥ रत्नश्रवाः सिजविद्यो जपमालां मुमोच च । ददर्श च पुरस्थां तां विद्याधरकुमारिकाम् ॥ १३७ ॥ इहागा हेतुना केन कस्य वा कासि वेति च । रमवा बनाये तां साप्येवं प्रत्यनापत ॥ १३० ॥ १ वजेण । २ चित्रित इव । ३ आगतासि । orsCANAGERSCISS ।।५।" RS ·अनेककौतुकागारे पुरे कौतुकमंगखे । विद्याधरपति?मबिन्पुर्नामास्ति विश्रुतः ॥ १३ए। तस्यास्ति ज्यायसी पुत्री कौशिका नाम मे स्वसा । ऊढा यदपुरेशेन राज्ञा विश्रवसा तु सा ॥ १०॥ तस्या वैश्रमणो नाम बभूव तनयो नयी । राज्यं करोति खंकायां योऽधुना शक्रशासनात् ॥ ११ ॥ अहं तु कैकसी नाम कौशिकायाः कनीयसी । नैमित्तिकगिरा पित्रा दत्ता तुन्यमिहागमम् ॥ १५॥ चाहूतबन्धुस्तत्रैवोपयेमे तां सुमाखिसूः । पुष्पांतकं पुरं न्यस्य चास्थात् क्रीडंस्तया सह ॥ १३ ॥ अन्यदा कैकसी स्वमे विशन्तं स्वमुखे निशि । कुनिकुंजस्थलीजेदप्रसक्त सिंहमैक्षत ॥ १४ ॥ तया तं स्वममाख्यातं व्याख्यामनश्रवाः प्रैगे । सूनुस्ते विश्वशौंडीरो नविष्यति महानुजः ॥ १४ ॥ स्वमादनंतरं तस्माञ्चैत्यपूजां चकार सा । बजार च महासारं गर्न रत्नश्रवःप्रिया ॥ १६॥ तस्य गर्नस्य संजूतेः प्रनृत्यत्यन्तनिष्ठुरा । वाणी बनूव कैकस्या दृढं चांगं जितश्रमम् ॥ १४७।। दर्पणे विद्यमानेऽपि सा खनेऽपश्यदाननम् । श्राज्ञां दातुमनिप्रैषीत् सुरराज्येऽप्यशंकितम् ॥ १४ ॥ विनापि हेतुं हुंकारमुखरं सा दधौ मुखम् । अनामयच्च मूर्धानं कथंचिन गुरुष्वपि ॥ १४ए । विधिषां मूर्धसु चिरं पादं दातुमियेष सा । इत्यादिदारुणान् जावान् दधे गर्नेप्रजावतः ॥ १० ॥ प्रतिपक्षासनोत्कंपं कुर्वाणस्तनयस्तया। साधिकवादशसमासहस्रायुरजन्यत ॥ १५१ ॥ नक्षवत्सूतिकातहपेऽनटपौजाः कंपयन् महीम् । उत्तानशय उद्दामपादकोकनदोऽथ सः॥ १५२ ॥ जीमेन्षेण पुरा दत्तं नैवमाणिक्यनिर्मितम् । चकर्ष पाणिना हारं पावस्थितकरण्डकात् ॥ १५३ ॥ १ आहूता बन्धवो येन सः । २ कुंभिनो गजस्य कुभस्थलभेदने प्रसक्त आसक्तस्तम् । ३ प्रातःकाले । ४ कोकनदं रक्तकम लम् । ५ नवनिर्माणिक्यनिर्मितम् । MAMI SALERS ·पर्व सगे: १ पुरुष NE चरित्रं ॥६॥ कठ चिक्षेप तं हारं बालः सहजचापलात् । जगाम विस्मयं तेन कैकसी सपरिबदा ॥ १५ ॥ रत्नश्रवसे सा चख्यौ राक्षसेन्प्रेण यः पुरा । मेघवाहनराजाय दत्तस्त्वत्पूर्वजन्मने ॥ १५५ ॥ अद्य यावदेवतावद्योऽपूजि तव पूर्वजैः। न शक्यो वोढुमन्यैर्यो नवमाणिक्यनिर्मितः ॥ १५६ ॥ यश्च नागसहस्रेण निधानमिव रक्ष्यते । हार आकृष्य कंठेऽसौ सोऽपि शिशुना तव ॥ १५७ ॥ ॥ त्रिनिर्विशेषकम् ॥ नवमाणिक्यसंक्रांतमुखत्वात्तस्य तत्क्षणम् । नामधेयं दशमुख इति रत्नश्रवा व्यधात् ॥ १५ ॥ शशंस चैव यन्मेरौ चैत्यवंदनहेतवे । सुमालिना गतवता पृष्टस्तातेन कोऽप्यषिः॥ १५ ॥ चतुनिदित्याख्यद्धारं त्वत्पूर्वजन्मनाम् । यो वोढा नवमाणिक्यं सोऽर्धचक्री भविष्यति ॥१६॥ कैकसी सुषुवे चान्यं जानुस्वमेन सूचितम् । नानुकर्ण इति सूनुं कुंजकर्णापरानिधम् ॥ १६१ ॥ चन्तुट्यनखत्वेन नान्ना चन्द्रणखां पुनः । ख्यातां शूर्पणखां लोके कैकसी सुषुवे सुताम् ॥ १६ ॥ कियत्यपि गते काले पुनश्वासूत कैकसी। पुत्रं बिजीषणं नाम्ना शशांकस्वप्नसूचितम् ॥ १६३ ॥ साग्रषोडशधनुःसमुन्नतास्ते त्रयोऽप्यहरहः सहोदराः। रेमिरे गतजया यथासुखं क्रीडयाद्यवयसोऽनुरूपया ॥ १६ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरिते महाकाव्ये सप्तमे पर्वणि राक्षसवंशवानरवंशोत्पत्तिरावणजन्मवर्णनो नाम प्रथमः सर्गः॥ १ तव पूर्वजाय । २ नव माणिक्यानि यस्मिंस्तम् । 15 ॥६॥ RECEMBER ISISE ·257 ॥अथ द्वितीयः सर्गः॥ S अथान्येधुर्दशमुखः सानुजोऽपश्यदंबरे । विमानारूढमायांतमृधवैश्रवणं नृपम् ॥१॥ कोऽयमित्यनुयुक्ता तु तेन माताबवीदिति । कौशिकाया मस ज्येष्ठनगिन्या ह्येप नन्दनः॥२॥ विश्रवोनामधेयस्य विद्याधरपतेः सुतः । सर्वविद्याधरेन्जस्येन्जस्याग्रसुलटो ह्ययम् ॥३॥ जवत्पितामहज्येष्ठं हत्वेन्द्रो मालिनं रणे । लंकां सराक्षसीपां ददावस्मै च नः पुरीम् ॥४॥ ततः प्रति संकायाः प्राप्यैः कृतमनोरथः। शहास्ति ते पिता वत्स युक्तं शक्ते विषि ह्यदः ॥ ५॥ लंकां सराक्षसधीपां सह पाताललंकया। विद्यां च राक्षसी नाम पूर्वजन्मात्मजन्मजे ॥६॥ रेदोवंशादिकन्दाय मेघवाहनजे । राक्षसेन्घो ददौ नीमः प्रतीकाराय विविषाम् ॥७॥ ॥ युग्मम् ॥ तस्यां हृतायामाम्नायराजधान्यामरातिनिः। पितामहस्तिष्ठति ते पितापि च परासुंवत् ॥ ७ ॥ अरदके क्षेत्र श्वोदाणस्तस्यामरातयः । स्वैरं चरन्तीति सदा जीवनट्यं पितुस्तव ॥ ए॥ कदा नु सानुजस्तन गत्वा पैतामदासने । आसीनो द्रदयसे वत्स मयका मंदनाग्यया ॥१०॥ विलोक्य लंकाळुटाकांस्त्वत्कारायां नियंत्रितान् । शिरोमणिविष्यामि कदा पुत्रवतीप्वहम् ॥ ११॥ एवं मनोरथैर्वत्स खपुष्पावचयोपमैः । कामीजवाम्यहरहर्मरीलीव मरौ गता ॥ १२॥ १ तव पितामहस्य ज्येष्ठनातरमित्यर्थः । २ राक्षसवंशस्याचंकुराय । ३ गानायेन पारंपर्येणागतायां राजधान्याम् । ४ शत्रुभिः ५ मृतवत् । ६ वृषाः । ७ बद्धान् । ८ हंसी इव ।

·पुरुष चरित्र ॥७॥ पर्व सर्गः २ अथैवमवदघोषजीपणादो बिनीषणः । श्रलं मातर्विषादेन न वेत्सि सुतविक्रमम् ॥ १३ ॥ आर्यस्य दशकंठस्य पुरस्तादेवि दोष्मतः । क इन्द्रो वैश्रवणः कः केऽन्ये विद्याधरा अपि ॥१४॥ अज्ञातपूर्विणा लंकाराज्यं सोढं द्विषामिदम् । दशास्येन प्रसुप्तेन सिंहेनेवेनगर्जितम् ॥ १५ ॥ वास्तामार्यो दशग्रीवः परानतिन्जटानपि । अप्यायः कुलकर्णोऽयं निःशेषीकर्तुमीश्वरः ॥१६॥ अस्त्वार्यः कुलकर्णोऽपि तदादेशात् करोम्यहम् । विषामकांडे संहारं मातः पातः पवेरिव ॥ १७ ॥ अथोचे रावणोऽप्येवं दशनैरधरं दशन् । त्वं वज्रकठिनास्यंब यदुःशट्यमधाश्चिरम् ॥ १० ॥ अप्येकबाहुस्थाना तान् हन्यामिन्छादिकान् विषः । शस्त्राशस्त्रिकथाप्यस्तु वस्तुतस्ते तृणं हि मे ॥१५॥ दोवीर्येणापि निर्जेतुं यद्यप्यतमहं परान् । तथापि हि प्रयोक्तव्या विद्याशक्तिः क्रमागता ॥२०॥ तद्विद्याः साधयिष्यामि निरवद्याः समन्ततः। अनुजानीहि यास्यामि तसिद्ध्यै सानुजोऽप्यहम् ॥२१॥ एवमुक्त्त्वा नमस्कृत्य पितरौ सानुजोऽपि सः । तान्यां च चुंबितो मूर्ध्नि नीमारण्यमुपाययौ ॥ २५ ॥ शयानशैयुनिश्वासकंपमानान्तिकदुमम् । दृप्तशार्दूललांगूलाछोटस्फोटितऋतलम् ॥ १३ ॥ अस्तोकधूकघूत्कारघोरचूरुहगह्वरम् । नृत्यद्भुतपदाघातपतजिरितटोपलम् ॥ २ ॥ जयंकरं दिविषदामप्येकं पदमापदाम् । वातन्यां सहितस्तान्यां तदरण्यं विवेश सः॥२५॥ ॥ त्रिनिर्विशेषकम् ॥ ते जटामुकुटान्मूर्ध्नि धारयन्तस्तपस्विवत् । अक्षसूत्रधरा नासावंशाग्रन्यस्तदृष्टयः ॥२६॥ १ एकहस्तबलेन । २ शयुरजगरः। SSCRORECASISAX RAS ॥७॥ 1565kECRk RE ·श्वेतांशुकनृतो यामपितयेन त्रयोऽपि हि । सर्वका प्रदामष्टाक्षरी विद्यामसाधयन् ॥१७॥ दशकोटीसहस्राणि जपो यस्य फलप्रदः । श्रारेजिरे ते जपितुं तं मंत्रं षोडशाक्षरम् ॥ २०॥ तदा त्वनाहतो नाम जंबूपीपपतिः सुरः । सान्तःपुरः क्रीडनाय तत्रायातो ददर्श तान् ॥ २५॥ विद्यासाधनविनाय तेषां यक्षाधिपः स तु । अनुकूलोपसर्गाय प्रजिघाय स्वयोषितः ॥ ३०॥ तेषां कोजार्थमायातास्तद्रूपैरतिसुन्दरैः । ताः होनं स्वयमेवेयुर्विस्मृतस्वामिशासनाः ॥ ३१॥ निर्विकारान् स्थिराकारांस्तूष्णीकानवलोक्य तान् । अकृत्रिमस्मरावेशविवशास्ते बनाषिरे ॥ ३ ॥ जो जो ध्यानजडा यूयं यत्नतः पश्यताग्रतः । देव्योऽपि च वशीजूताः का वः सिधिरतः परा ॥३३॥ किं विद्या सिध्ये यत्लस्तत्लेशेनामुना कृतम् । किं करिष्यथ विद्यानिर्देव्यः सिया वयं हि वः ॥ ३५॥ रमध्वं स्वैरमस्मानिस्त्रयाणां जगतामपि । रम्यरम्यप्रदेशेषु सुरदेश्या यथारुचि ॥३५॥ सकाममिति जरूपन्त्योऽनस्पधैर्येषु तेषु ताः। विलक्षा जझिरे यदास्तालिका नैकहस्तिका ॥३६॥ (जंबुधीपपतिर्यस्ततस्तानब्रवीदिति । मुग्धैः किमेतदारब्धं युष्मानिः कष्टचेष्टितम् ॥ ३७॥ मन्ये पाखंमिना केनाप्यकांमे मृत्युहेतवे । पाखंडं शिक्षिता यूयमनाप्न उरात्मना ॥ ३८ ॥ यात याताधुनाप्येतं मुक्त्वा ध्यानउराग्रहम् । बेताहमपि यहामि वांवितं वः कृपापरः ॥३५॥ इत्युक्तेऽपि हि तूष्णीकांस्तान क्रुधः सोऽब्रवीदिति । मुक्त्वा प्रत्यक्षदेवं मां किमन्यं ध्यायथापरम्॥०॥ इति स क्रूरवाग्यक्षस्तत्परिकोजहेतवे । चूसंझया समादिक्षत् किंकरान् वानमंतरान् ॥४१॥ १ अंशुकं वस्त्रम् । २ देवसदृशाः । ३ एकहस्तेन तालिका न भवेदिति यावत्।

·पर्व ALSAR सर्गः पुरुष चरित्रं ॥७॥ 18SAR . ततः किलकिलारावकारिणो बहुरूपिणः । उत्पाव्य गिरिशंगाणि तदने केऽपि चिदिपुः ॥४॥ चंदनगुमवत् सीनूय तान् केऽप्यवेष्टयन् । सिंहीय पुरस्तेषां पूच्चक्रुः केऽपि दारुणम् ॥ ३ ॥ अच्छन्नमवृकव्याघ्रबिडालादिवपुर्चतः । चक्रुबिंजीषिका केचिन्नाकुन्यस्ते तथापि हि ॥ ४ ॥ कैकसी रत्नश्रवसं जामि चन्षणखां च ते । विकृत्य बद्धा च पुरस्तेषां सपदि चिदिपुः ॥४॥ रत्नश्रवःप्रनृतयस्ते च मायामयास्तदा । उदश्रुनयना एवं चक्रन्दुः करुणस्वरम् ॥ ६ ॥ वयं इन्यामहे बध्ध्वा तिर्यञ्चो लुब्धकैरिव । निर्गतघृणैः कैश्चिद्युष्माकं पश्यतामपि ॥ ४ ॥ जत्तिष्ठोत्तिष्ठ वत्स त्वं त्रायस्व दशकन्धर । एकान्तनकस्तादृक् त्वमस्मान् कथमुपेक्षसे ॥ ७ ॥ यो बालोऽपि महाहारं तं कंठे विन्यधाः स्वयम् । तस्य बाहुबलं काय वाईकारश्च ते गतः॥४॥ कुंजकर्ण त्वमपि नो नाकर्णयसि किं वचः । यदेवमस्मान् दीनास्यानुदासीन श्वेदसे ॥ ५० ॥ बिनीषण क्षणमपि न जक्तिविमुखोऽनवः । किं परावर्तित श्व दुष्टदैवेन संप्रति ॥ २१॥ विलपत्स्वपि तेष्वेवं न चेलुस्ते समाधितः । ततस्तदने तन्मौलींश्चिचिदुर्यकिराः ॥ ५५॥ अपश्यन्त श्वाग्रस्थमपि तत्कर्म दारुणम् । न मनागप्ययुः क्षोनं ते ध्यानाधीनचेतसः ॥ ५३॥ रावणाग्रेऽपातयंस्ते मौली तदनुजन्मनोः । दशग्रीवस्य मूर्धानं तयोरग्रे तु मायया ॥ ५५ ॥ किञ्चिचक्षुजतुः कोपाकुंजकर्णबिनीषणौ । गुरुजकिस्तत्र हेतुर्न पुनः वष्पसत्त्वता ॥ २५॥ रावणः परमार्थस्तमनर्थमचिन्तयन् । विशिष्टध्याननिष्ठोऽगिरीन्छ व निश्चलः ॥ २६ ॥ १ भगिनीम् । २ तस्य लघुभ्रात्रोः । SRG Okostestesse Soos ॥७॥ SA ·AC साधु साध्वित्यजकाणी गीर्वाणानामधांबरे । ते च दुतमपीसपैश्चकिता यक्षकिंकराः॥ ७ ॥ तव स्मो वशवर्तिन्य इति जपन्त्य उच्चकैः । विधाः सहस्रमन्येयुर्दशास्यं धोतितांबराः॥५॥ प्रज्ञप्ती रोहिणी गौरी गान्धारी च तथा परा । ननःसंचारिणी कामदायिनी कामगामिनी॥एए॥ अणिमा सधिमादोच्या मनःस्तंचनकारिणी । सुविधाना तपोरूपा दहनी विपुलोदरी ॥६॥ शुनप्रदा रजोरूपा दिनरात्रिविधायिनी । वज्रोदरी समाकृष्टिरदर्शन्यजरामरा ॥ ६१ ॥ शनलस्तंचनी तोयस्तंचनी गिरिदारणी । अवलोकनी तु वहि?रा धीरा तुजजिनी ॥६॥ वारिणी नुवनाऽवंध्या दारुणी मदनाशिनी। जास्करी रूपसंपन्ना रोशनी विजया जया ॥६३ ॥ वर्धनी मोचनी चैव वाराही कुटिलाकृतिः। चित्तोद्भवकरी शान्तिः कौबेरी वशकारिणी॥६५॥ योगेश्वरी बलोत्सादा चण्डा नीतिः प्रधर्पिणी । उर्निवारा जगत्कंपकारिणी जानुमासिनी ॥६५॥ एवमाद्या महाविद्याः पुरा सुकृतकर्मणा । स्वस्पैरेव दिनैः सिखा दशास्यस्य महात्मनः ॥६६॥ ॥ अष्टनिः कुलकम् ॥ संवृधित॒नणी सर्वाहारिणी व्योमगामिनी । इन्डाणीति पंच विधाः कुंजकर्णस्य चासिधन् ॥ ६ ॥ सिद्धार्या शत्रुदमनी निर्व्याघाता खगामिनी । विद्याश्चतस्रः संसिघाः कुंजकर्णानुजन्मनः ॥ ६ ॥ जंबुषीपपतिः सोऽपि क्षमयामास रावणम् । महतामपरावे हि प्रणिपातः प्रतिक्रिया ॥ ६ए॥ स यक्षोऽकृत तत्रैव रावणस्य कृते कृती। स्वयंप्रनं पुरं विनप्रायश्चित्तचिकीरिव ॥१०॥ १ देवानाम् । २ अगश्यन् । FRENESS ·पर्व सर्गः -- पुरुष चरित्रं ॥ए॥ । । Sta-o-SSSSSSSSSSSS विद्यासिधिं तु तां तेषां श्रुत्वा तौ पितरौ स्वसा । बन्धवश्चाययुस्तत्र प्रतिपत्तिश्च तैः कृता ॥१॥ पित्रोदशा सुधावृष्टिं बन्धूनामेकमुत्सवम् । जनयन्तः सुखं तस्थुर्लातरस्ते त्रयोऽपि हि ॥ ७॥ उपवासैरथो षद्भिश्चन्हासमासें वरम् । दशास्यः साधयामासौपंयिक साधने दिशाम् ॥ ३ ॥ श्तश्च वैतादयगिरौ दक्षिणश्रेणिजूषणे । पुरेऽनृत्सुरसंगीते मयो विद्याधरेश्वरः ॥ ७ ॥ तस्य हेमवती नाम गुणानां धाम गेहिनी । तत्कुक्षिजन्मा उहिता नाना मन्दोदरीत्यनूत् ॥ ५ ॥ तां प्राप्तयौवनां प्रेक्ष्य तथरार्थी व्यचिन्तयत् । विद्याधरकुमाराणां मयराजो गुणागुणान् ॥ ७६॥ अनुरूपमपश्यंश्च वरं मयनरेश्वरः । यावविषादमग्नोऽस्थात्तावन्मंत्र्येवमब्रवीत् ॥ ७ ॥ स्वामि माविषीद किंचिदस्त्यस्या उचितो वरः। रत्नश्रवःसुतो दोष्मान रूपवांश्च दशाननः॥७॥ सिञ्चविद्यासहस्रस्याकंपितस्य सुरैरपि । विद्याधरेषु नास्यास्ति तुट्यो मेरोरिवाधिषु ॥ ए॥ एवमेतदिति प्रोच्य मयो हर्षमहामनाः । सवान्धवः ससैन्यश्च सान्तःपुरपरिबदः॥ ७० ॥ मन्दोदरीमुपादाय प्रदातुं दशमौलये । पुरुषापयित्वा स्वं स्वयंप्रजपुरं ययौ ॥ १ ॥ सुमालिप्रमुखास्तत्र गोत्रवृक्षा महाशयाः। मन्दोदरो दशास्याय ग्रहीतुं प्रतिपेदिरे ॥२॥ विवाहं कारयामासुस्तयोरथ शुने दिने । वैवाहिकाः सुमाल्याद्या मयप्रनृतयश्च ते ॥ ३ ॥ ययुर्मयाद्याः स्वपुरं कृतोषाहमहोत्सवाः । रावणोऽपि चिरं रेमे रमणीवरया तया ॥५॥ १ उपयोगिनम् । SECREGI-SARSHANKRAGGRECRURGg . ॥ ए॥

·S रावणः क्रीडयान्येधुर्ययौ मेघरवं गिरिम् । उत्पक्षमिव पार्धावसंविनिर्मघमंडः ॥ ५ ॥ सरस्यपश्यन्मजन्तीस्तत्र खेचरकन्यकाः। पट् सहस्रान् सोऽप्सरस श्व क्षीरसरस्वति ॥ ६॥ पद्मिन्य श्व मातम मेरलोचनपंकजाः । नाथीयन्त्यः सानुरागास्तमीदांचक्रिरेऽथ ताः ॥ ७ ॥ सद्योऽप्यपास्य मन्दाक्षममन्दस्मरपीडिताः। नर्ता नस्त्वं जवैवं ताः प्रार्थयांचक्रिरे स्वयम् ॥ ७ ॥ तत्र पद्मावती सर्वश्रीसुरसुन्दरोन्नवा । मनोवेगावुधसुता चान्याशोकलतानिधा ॥ ए॥ अन्या विद्युत्पना नाम सुता कनकसन्ध्ययोः । एवमन्या अपि जगत्प्रख्यातान्वयसंभवाः ॥ ए० ॥ ताः सरागाः सरागेण दशग्रीवेण कन्यकाः । गान्धर्वेण विवाहेन सर्वा अप्युपयेमिरे ॥ ए१॥ तत्सौविदास्तपितृणामिदमेत्य व्यजिज्ञपन् । कोऽप्येष कन्या यौष्माकीः परिणीयाद्य गति ॥ ए॥ समं तत्पितनिर्विद्याधरैरमरसुन्दरः। क्रुघोऽन्वधावषजसा जिघांसुर्दशकन्धरम् ॥ ए३ ॥ नवोढास्ता दशग्रीवमूचुः प्रकृतिकातराः। त्वरितं प्रेरय स्वामिन् विमानं मा विवंवय ॥ ए॥ एकोऽप्यजय्योऽयं विद्याधरेन्द्रोऽमरसुन्दरः। किं पुनः कनकवुधप्रमुखैः परिवारितः॥ एए॥ दशास्यस्तजिरा स्मित्वा व्याजहारेति सुन्दरी । पश्यताजिं ममामीनिर्गरुडस्योरगैरिव ॥ ए६ ॥ इति ब्रुवाणमेयुस्तं कुर्वाणाः शस्त्रर्दिनम् । घना इव महाशैलं विद्याधरमहाजटाः ॥ ए७ ॥ अस्त्राण्यस्त्रैः खमयित्वा रावणो वीर्यदारुणः । सद्यः प्रस्वापनास्त्रेणाजिघांसुस्तानमोहयत् ॥ ए॥ १ सरोवरे । २ नाथमिच्छन्त्यः । ३ लज्जाम् । ४ सौविदा अन्तःपुररक्षकाः नपुंसकनराः । ५ हन्तुमिच्छुः । ६ जेतुमशक्यः ७ संग्रामम् । ८ हन्तुमनिच्छुः ।

·-- पर्व सर्गः २ RSRO पुरुष चरित्रं ॥१०॥ S नागपाशैरवनाच पशूनिव दशाननः । प्रेयसीभिः पितृनिदां याचितस्तान्मुमोच च ॥ एए॥ ततस्ते स्वपुरं जग्मुः समं तानिश्च रावणः । स्वयंप्रजपुरं प्राप दत्ता! मुदितैर्जनैः॥ १० ॥ अथ कुंजपुरेशस्य महोदरमहीपतेः । सुरूपनयनादेवीकुदिजां नवयौवनाम् ॥११॥ सुतां नाम्ना तमिन्मालां तडिन्मालोपमद्युतिम् । पूर्णकुंजस्तनालोगां कुंजकर्ण उपायत ॥ १० ॥ ॥ युग्मम् ॥ वैताव्यदक्षिणश्रेण्यां ज्योतिष्पुरपुरेशितुः । वीरनाम्नो नन्दवतीदेवीकुक्षिसमुन्नवाम् ॥ १०३ ॥ पंकजश्रीदस्युदृशं नामतः पंकजश्रियम् । कन्यां सुरस्त्रियमिव पर्यणैषी द्विनीषणः ॥ १०४॥ युग्मम् ॥ अथ मन्दोदरी देवी देवेन्जसमतेजसम् । पुत्रमिन्अजितं नाम सुषुवे[तविक्रमम् ॥ १० ॥ कियत्यपि गते काले वितीयमपि नन्दनम् । मेघवन्नयनानन्दं सुषुवे मेघवाहनम् ॥ १०६॥ आकर्ण्य पितृवर तत्कुंजकर्ण बिनीषणै । वैश्रवणाश्रितां लंकामुपद्धवतुः सदा ॥ १७ ॥ वैश्रवणोऽथ दूतेनेत्यवोचत सुमालिनम् । निजौ शाधि शिशू हन्त रावणावरजाविमौ ॥ १० ॥ स्वान्यशक्ती न जानीतो उर्मदौ वीरमानिनौ । एतौ पातातलंकास्थौ नेकौ कूपोद्भवाविव ॥ १० ॥ अस्मत्पुर्यामवस्कन्दं ददाते उलकर्मणा । जितकामितया मत्तौ मया चिरमुपेक्षितौ ॥ ११ ॥ न चेद्रिक्ष्यसि कुष तदिमौ मालिवर्मना । त्वया सहैव नेष्यामि त्वं वेत्स्यस्मद्वखं न तु ॥ १११ ॥ इत्युक्त्या रावण क्रुघोऽज्यधादिति महामनाः। रे क एष वैश्रवणः करदो यः परस्य हि ॥११॥ १ कमललक्ष्म्याश्चोरयित्र्यो दृशौ नेत्रे यस्यास्ताम् । २ शिक्षय । ३ जेतुमिच्छया। SARGONESSIOSSANGREGSTR-GAS ॥१०॥ - - SAES ·-- श्रन्यस्य शासनालंकां यः शास्त्येवं वदन्स किम् । न खाते स्वात्मनोऽपि तस्य धार्यमहो महत्॥११३॥ दूतोऽसीति न हन्मि त्वां याहीति दशमौखिना । उक्तो वैश्रवणं गत्वा दूतोऽशंसद्यथातथम् ॥ ११ ॥ दूतानुपदमेवाथ दशकंठः ससोदरः । ससैन्यः प्रययौ खकाममर्षेण गरीयसा ॥ ११५॥ अग्रे गतेन दुतेन तेनाख्यातप्रवृत्तिकः । ससैन्यो निर्ययौ संकापुर्या वैश्रवणो युधि ॥ ११६ ॥ वन्यामिव महावातः प्रसरन्ननिवारितम् । दणादनांक्षीच तस्याक्षौहिणी दशकन्धरः॥ ११७ ॥ रावणेन बखे नग्ने नग्नंमन्यः स्वयं ततः। एवं वैश्रवणो दध्यौ विध्मातकोधपावकः ॥ ११ ॥ सरसो खूनपास्य जनदन्तस्य दन्तिनः । शाखिनविन्नशाखस्यालंकारस्य च निर्मणेः॥ ११ए । नष्टज्योत्स्त्रस्य शशिनस्तोयदस्य गतांजसः । परैश्च जनमानस्य मानिनो धिगवस्थितिम् ॥ १० ॥ ॥ युग्मम् ॥ तस्याथवास्त्ववस्थानं यतमानस्य मुक्तये । स्तोकं विहाय बहिष्णुन हि खजास्पदं पुमान् ॥ ११ ॥ तदलं मम राज्येनानेकानर्थप्रदायिना । उपादास्ये परिव्रज्यां वारं निर्वाणवेश्मनः ॥ १२ ॥ अप्येतावपकर्तारौ कुंजकर्ण बिजीपणौ । जातौ ममोपकारावीहकूपथनिदर्शनात् ॥ १३ ॥ रावणोऽग्रेऽपि मे बन्धुर्बन्धुः संप्रति कर्मतः । विनास्योपक्रममिमं न हि स्यान्मम धीरियम् ॥ १२ ॥ एवं ध्यात्वा वैश्रवणस्त्यक्त्वा शस्त्रादि सर्वतः। तत्त्वनिष्ठः परिव्रज्यां स्वयमेव समाददे ॥ १२५ तं नत्वा रावणोऽप्येवमुवाच रचिताञ्जलिः । ज्येष्ठो भ्राता त्वमसि मे सहस्वागोऽनुजन्मनः ॥ १६ ॥ १ वनाना समूहो वन्य ताम् । २ मेघस्य । ३ अपराधम् । SAES

·पर्व
पुरुष
चरित्रं
॥११॥
सर्गः २
STRESS
RE
राज्यं कुरुष्व निःशंको लंकायामपि बान्धव । वयमन्यत्र यास्यामो न हीयत्येव मेदिनी ॥ १२७ ॥
तस्मिन्नेवं ब्रूवाणेऽपि महात्मा प्रतिमास्थितः । किंचिन्नोचे वैश्रवणस्तानवेऽपि शिवंगमी ॥ १२ ॥
झात्वानी वैश्रवणं क्षमयित्वा प्रणम्य च । विमानं पुष्पकं तस्य सोऽग्रहीत्सह संकया ॥ १२ए ॥
जयलक्ष्मीखतापुष्पं सोऽधिरुह्याथ पुष्पकम् । सम्मेतशैलशंगेऽहत्प्रतिमा वन्दितुं ययौ ॥ १३० ॥
वन्दित्वा प्रतिमाः शैलासावणस्याःरोहतः। सेनाकलकलेनैको जगर्ज वनकुञ्जरः॥ १३१ ॥
अथ प्रहस्त इत्यूचे प्रतिहारो दशाननम् । हस्तिरलमसौ देव देवस्यार्हति योनताम् ॥ १३ ॥
तत पिंगोचुंगदन्तं मधुपिंगललोचनम् । उदग्रकुंजशिखरं मदनिरिणीगिरिम् ॥ १३३ ॥
सप्तहस्तमुच्छायं नवहस्तायतं च तम् । क्रीमापूर्वं वशीकृत्याध्यारुरोह दशाननः ॥ १३ ॥
॥ युग्मम्॥
चकार तस्य नुवनालंकार इति नाम सः। ऐरावणगजारूढशकलक्ष्मी विनंबयन् ॥ १३५॥
गजमालानितं कृत्वा तत्रैवोवास तां निशाम् । दशास्यः प्रातरध्यष्ठादास्थानी सपरिबदः॥ १३६ ॥
तत्रोपेत्य प्रतीहारविज्ञप्तो घातजर्जरः। विद्याधरस्तं पवनवेगो नत्वैवमब्रवीत् ॥ १३७॥/
देव पाताललंकायाः किष्किन्धिनृपनन्दनौ । किष्किन्धायां गतौ सूर्यरजा ऋकरजा अपि ॥ १३ ॥
अनधुधं तयोस्तन यमेन सह जुजा । यमेनेवातिधोरेण प्राणसंशयदायिना ॥ १३ए ।
१ शिवं मोक्षं गमिष्यतीति । २ इच्छारहितम् । ३ जयलक्ष्मीरव लता तस्याः पुष्परूपम् । ४ अवतरतः। ५ वाहनताम् ।
६ मयनयाउत्पन्नत्वेन गिरिसदशम् ।
RECAS
SAMAGRESSISROGE
॥११॥

·चिरं युध्ध्वा यमेनोच्चैर्बध्वा कारानिकेतने । क्षिप्तौ सूर्यरजा शहरजाः सपदि दस्युवत् ॥ १० ॥ विधाय नरकावासांस्तेन वैतरणीयुतान् । वेदनेदादिःखं तौ प्राप्यते सपरिबदौ ॥ ११ ॥ तौ त्वदीयौ कमायातौ सेवको दशकन्धर । मोचय त्वमलंध्याज्ञस्तवैव स पराजवः ॥ १४ ॥ रावणोऽपि जगादैवमेवमेतदसंशयम् । आश्रयस्य हि दौर्बट्यादाश्रितः परिज़यते ॥ १४३ ।। परोक्षतः पत्तयोऽमी यद्वयास्तेन उर्धिया । कारायां यच्च निक्षिप्ता एप यामि तत्फलम् ॥ १५ ॥ श्त्युदीर्योग्रदोवीर्यः सानीकोऽनीकलालसः। पुरी जगाम किष्किन्धां यमदिक्पालपालिताम् ॥ १४ ॥ त्रपुपानशिलास्फालपशुबेदादिदारुणान् । ददर्श नरकांस्तत्र समापि दशकन्धरः॥ १६ ॥ विश्यमानान्निजान् पत्तीन दृष्ट्या रुष्टो दशाननः । परमाधार्मिकांस्तत्रात्रासयजरुमोऽहिवत् ॥ १७ ॥ स्वपत्तीन् मोचयामास तत्रस्थानपरानपि । महतामागमो ह्याशु क्लेशदाय कस्य न ॥ १० ॥ यमाय नरकारदास्तत्तु नारकमोक्षणम् । क्षणागत्वा समाचख्युः सपूत्कारोव॑वाहवः ॥ १४ए । क्रोधारुणाः सद्योऽपि यमो यम श्वापरः । नगर्या निर्ययौ योद्धं युषनाटकसूत्रनृत् ॥ १५० ॥ सैन्याः सैन्यैः समं सेनाधिपः सेनान्य आहवम् । चक्रुर्यमः पुनः कुम्भः क्रुधन दशमौलिना ॥ १५१ ॥ शराशरि चिरं कृत्वा यमोऽधाविष्ट वेगतः। शुमादएकमिव व्यालो दएकमुत्पाव्य दारुणम् ॥ १२२॥ खंशः खंख्यामास नालकांममिवाथ तम् । कुरपेण दशग्रीवःक्कीववजणयन् परान् ॥ १३ ॥ यमः पत्कैयोऽपि बादयामास रावणम् । अवारयजावणस्ताँहोनः सर्वगुणानिव ॥ १५४ ॥ १ युद्धलालसः। २ युद्धनाटके सूत्रधारः । ३ वाणविशेषेण । ४ वाणैः ।

·215
पर्व
सर्गः २
पुरुष
चरित्रं
॥१५॥
युगपद्भूयसो बाणान् वर्षनथ दशाननः । यमं जर्जरयांचके जरेवं बखनाशकृत् ॥ १५५ ॥
अथ प्रणश्य संग्रामाद्यमस्त्वरितमन्यगात् । रथनूपुरनेतारमिन् विद्याधरेश्वरम् ॥ १५६ ॥
यमः शक्रं नमस्कृत्य जगादेति कृतांजलिः । जलाञ्जलिर्मयादायि यमत्वाय प्रनोऽधुना ॥ १७ ॥
रुष्य वा तुष्य वा नाथ करिष्ये यमतां न हि । नस्थितो हि दशग्रीवो यमस्यापि यमोऽधुना ॥१५॥
विसाव्य नरकारदान्नारकास्तेन मोचिताः। दत्रव्रतधनेनोच्चैर्जीवन्मुक्तोऽस्मि चाहवात् ॥ १५ए।
जित्वा वैश्रवणं तेन लंकापि जगृहे युधि । तधिमानं पुष्पकं च जितश्च सुरसुन्दरः॥ १६० ॥
क्रुषोऽथ शको युद्धेनिषिधः कुलमंत्रिनिः । तैस्तैरुपायैर्बलिना सह विग्रहनीरुनिः ॥ १६१ ॥
यमाय सुरसंगीतं पुरमिन्योऽथ दत्तवान् । स्वयं तथैव तस्थौ च विलसन्नयनपुरे ॥ १६॥।
श्तश्चादित्यरजसे किष्किंधां नगरी ददौ । दशास्य शकरजसे पुरमृदपुरं पुनः ॥ १६३ ॥
जगाम तु स्वयं लंकामलकीणविक्रमः । स्तूयमानो देवतेव बन्धुनिन गरैश्च सः ॥ १६ ॥
अमरेन्योऽमरावत्यामिव तस्यामवस्थितः । दशास्यः प्रशशासाथ राज्यं पैतामहं महत् ॥ १६५ ॥
श्तश्चादित्यरजसः कपिराजस्य नन्दनः। महिप्यामिन्मालिन्यां वाली नामाजवली ॥१६६ ॥
जंबुषीपं समुजातं वाली बाहुबलोबणः । नित्यं प्रदक्षिणीकुर्वन् सर्वचैत्यान्यवन्दत ॥ १६७ ॥
सुग्रीव इति चान्योऽजूदादित्यरजसः सुतः । कन्या कनीयसी तस्य सुप्रति च नामतः ॥ १६ ॥
अजूतामृजरजसोऽप्युजौ जुवनविश्रुतौ । जार्यायां हरिकान्तायां नलनीलानिधौ सुतौ ॥ १६५ ॥
१ वलनाशकारिणी वृद्धावस्थेव । २ अलं समर्थः कर्मणे कार्याय विक्रमो यस्य सः ।
HARLESALEGREASSISA
॥१२॥

·नरेन्द्र आदित्यरजा वालिने बलशालिने । दत्वा राज्यं प्रवव्राज तपस्तत्वा ययौ शिवम् ॥ १७० ॥ सम्यग्दृष्टिं न्यायवन्तं दयावन्तं महौजसम् । स्वानुरूपं यौवराज्ये सुग्रीवं वाट्यपि न्यधात् ॥ १७१ ॥ अन्यदा तु दशग्रीवश्चैत्यवन्दनहेतवे । सकलत्रो गजारूढः प्रययौ मेरुपर्वते ॥ १७ ॥ अत्रान्तरे चंजणखामपश्यत् खरखेचरः । जातरागो जातरागां जहे मेघानात्मजः ॥ १३ ॥ ययौ पाताखलंकां च तत्र चन्बोदरं नृपम् । आदित्यरजसः सूनुं निवास्यादत्त तां स्वयम् ॥ १४ ॥ क्षणेनाप्याययौ मेरोलकायां दशकन्धरः। श्राकर्ण्य तच्चन्षणखाहरणं प्रचुकोप च ॥ १७५ ॥ खरखेचरघाताय चचालाथ दशाननः । पञ्चानन श्व क्रुयो गैजाखेटककर्मणे ॥ १७६॥ अथ मन्दोदरी देवी निजगादेति रावणम् । संरंजः कोऽयमस्थाने मनाग्विमृश मानद ॥ १७७॥ कन्या ह्यवश्यं कस्मैचिदातव्या यदि सा स्वयम् । वरं वृणीते रुचितमजिजातं च साधु तत् ॥ १७ ॥ अनुरूपो वरश्चन्षणखाया दूषणात्मजः । अदूषणश्च ते पत्तिर्नविष्यत्येष विक्रमी ॥ १७ए । प्रेष्य प्रधानपुरुषांस्तदुघाहय तं तया । अस्मै पाताललंकां च देहि धेहि प्रसन्नताम् ॥ १० ॥ एवं सोऽवेरजान्यामप्युक्तो युक्तविचारकृत् । प्रस्थाप्य मयमारीचौ तेन तां पर्यणाययत् ॥ ११॥ ततः पाताललंकायां स चन्षणखया समम् । निर्विघ्नं बुजुजे नोगान् दधावणशासनम् ॥ १५॥ निर्वासिते तदा तेन कालान्चन्मोदरे मृते । अनुराधेति तत्पत्नी नंष्ट्वागाजनिणी वने ॥ १३ ॥ १ खरनामा विद्याधरः । २ निराकृत्य । ३ गजमृगयाकर्मणे । ४ कुलीनम् । ५ अनुजाभ्याम् । ६ तेन खरेण निर्वासिते चन्द्रोदरे कालान्मृते सतीत्यन्वयः।

·पुरुष चरित्रं पर्व सर्गः । सासूत च वने तस्मिन् सिंही सिंहमिवोटबणम् । विराधं नाम तनयं नयादिगुणनाजनम् ॥ १४ ॥ सम्प्राप्तयौवनः सर्वकलाजलधिपारगः । अस्खलत्प्रसरः पृथ्वी विजहार महानुजः ॥ १०५॥ श्तः कथाप्रसंगेन सन्नायां रावणोऽशृणोत् । प्रौढप्रतापं बलिनं वालिनं वानरेश्वरम् ॥ १६ ॥ रावणोऽन्यप्रतापस्यासहनो नानुमानिव । प्रेजिघायाँनुशिष्यैकं दूतं वालिमहीनुजे ॥ १७ ॥ स गत्वा वालिनं नत्वा व्याजहारेति धीरवाक् । दूतोऽहं दशकंठस्य राजस्तघाचिकं शृणु ॥ १७ ॥ अस्माकं पूर्वजं कीर्तिधवलं पूर्वजस्तव । शरण्यं शरणायागाच्छीकंगे वैरिविद्रुतः॥ ११ ॥ त्रात्वारिन्या श्वशुर्य तं तदियोगैककातरः । इहैव वानरपीपे श्रीकीर्तिधवलो न्यधात् ॥ १० ॥ तदादि चावयोर्तृनृत्यसंबन्धतो मिथः। नूयांसः क्ष्मानुजो जग्मुः पश्योरुजयोरपि ॥ ११ ॥ अथानवदितिपतिः किष्किन्धिस्ते पितामहः । सुकेश इत्यनिधया मम तु प्रपितामहः ॥१ए॥ तयोरपि हि निव्यूढः स संबन्धस्तथैव हि । ततो नृपः सूर्यरजास्त्वदीयस्त्वजवपिता ॥ १३ ॥ यमगुप्तेस्तमाकर्ष यथाहं वेत्ति तजानः । यथा च किष्किन्धाराज्ये न्यधां तदपि विश्रुतम् ॥ १५ ॥ नयवांस्तनयस्तस्य वास्त्विमधुनानवः । प्राग्वत्स्वस्वामिसंवन्धादस्मत्सेवां कुरुष्व तत् ॥ १५ ॥ क्रुभ्योऽप्यविकृताकारो गर्ववह्निशमीतरुः । एवं गंजीरगीर्वाली व्याजहार महामनाः ॥ १९६ ॥ अन्योऽन्यं स्नेहसंबंधं जानामि कुलयोध्योः। रदोवानरराजानामद्य यावदखण्डितम् ॥ १७ ॥ १ अकुठितगमनः । २ प्रेषयामास । ३ शिक्षयित्वा । ४ श्वशुरपुत्रम् श्यालकम् । ५ निर्वाहीकृतः। ६ स्थापितवान् । ७ सेव्यसेव- कसबन्धात् । ८ गर्व एवामिस्तस्मिन् शमीवृक्षसमः । SREORix67 ॥१३॥ SECRE ॐब ·संपद्यापदि चान्योऽन्यं पूर्वे साहायकं व्यधुः । स्नेहो निबन्धनं तत्र सेव्यसेवकता न तु ॥ १७ ॥ देवं सर्वज्ञमर्हन्तं साधु च सुगुरुं विना । सेव्यमन्यं न जानीमो मोहः कः स्वामिनस्तव ॥ १एए॥ मन्यमानेन सेव्यं स्वमस्मानपि च सेवकान् । कुलक्रमागतः स्नेहगुणस्तेनाद्य खएिकतः॥ २० ॥ तस्य मित्रकुलोत्पत्तेनिजां शक्तिमजानतः । न करोमि स्वयं किञ्चिदपवादैककातरः ॥ २०१॥ विप्रियं कुर्वतस्तस्य करिष्यामि प्रतिक्रियाम् । अंग्रेगून नविष्यामि पूर्वस्नेहेंद्रुकर्त्तने ॥२०॥ यथाशक्ति तव स्वामी स करोतु बेजाररे । वालिनैवं विसृष्टः स गत्वाख्यद्दशमौलये ॥२०३ ॥ तजिरोद्दीपितक्रोधपावकोऽथ दशाननः । ससैन्यनुर्द्धरस्कंधः किष्किन्धामाययौ घुतम् ॥ २०॥ सन्नह्य वाखिराजोऽपि राजमानो नुजौजसा । तमन्यागाहोष्मतां दि प्रियो युघातिथिः खलु ॥२०॥ ततः प्रववृते युधमुन्नयोरपि सैन्ययोः । गंमशैलागंडशैलि दुमागुमि गदागदि ॥२०६॥ तत्राचूर्यन्त शतशो ब्रष्टपर्पटवप्रथाः । मृत्मिवदनियन्त महान्तोऽपि मतंगजाः ॥ २० ॥ कुष्मांडवदखंड्यन्त स्थाने स्थाने तुरंगमाः। चञ्चापुरुपवद्भूमावपात्यन्त च पत्तयः ॥ २० ॥ तं प्रेक्ष्य प्राणिसंहारं सानुक्रोशः प्लवङ्गाराट् । वीरः सत्वरमन्येत्य जगादेति दशाननम् ॥ २० ॥ युज्यते न वधः प्राणिमात्रस्यापि विवेकिनाम् । पञ्चेन्जियाणां हस्त्यादिजीवानां बत का कथा ॥ १०॥ विषऊयाय यद्येषं तथाप्यों न दोष्मताम् । दोष्मन्तो हि निजैरेव दोनिर्विजयकांक्षिणः ॥ २११॥ १ पूर्वजाः । २ कारणम् । ३ अग्रेसरः । ४ पूर्वस्नेह एव वृक्षस्तस्य च्छेदने । ५ अररे इति क्षुद्रसंबोधनेऽव्ययम् । ६ दढस्कंधः। ७ अमिना भ्रष्टाः ये पर्पटाः भाषायां "पापड" तद्वत् । ८ सकरुणः । ९ एप प्राणिवधः ।

·RSS पर्व सर्गः३ चरित्रं ॥१४॥ SHERS त्वं दोमाञ्चछावकश्चासि सैन्ययुद्ध विमुञ्च तत् । अनेकप्राणिसंहाराचिराय नरकाय यत् ॥१५॥ एवं संबोधितस्तेन दशास्योऽपि हि धर्मवित् । अङ्गेन योद्धमारेले सर्वयुधविशारदः ॥ १३ ॥ यद्यदत्रं दशग्रीवोऽपित्तत्तत्कपीश्वरः । स्वास्त्रैः प्रतिजघानोच्चैर्वह्नितेज श्वार्यमा ॥ १५ ॥ सार्पवारुणमुख्यानि मंत्रास्त्राण्यपि रावणः । मुमोच तानि ताऱ्यांचैरस्त्रैर्वाली जघान च ॥ १५ ॥ शस्त्रमंत्रास्त्रवैफट्यक्रुयो दशमुखस्ततः । चकर्ष चन्महासासि महाहिमिव दारुणम् ॥ १६ ॥ एकशंगो गिरिरिवैकदन्त श्व कुञ्जरः । उच्चन्महासोऽधाविष्ट वालिने दशकन्धरः ॥ १७ ॥ सचन्महासं लंकेशं सशाखमिव शाखिनम् । वामेन बाहुना वाली लीलयैव समाददे ॥१७॥ तं कन्मुकमिव न्यस्य विहस्तो हस्तकोटरे । चतुःसमुजी बज्राम क्षणेनापि कपीश्वरः॥ १ए॥ तदानीमेव तत्रैत्य त्रपावनतकन्धरम् । दशकन्धरमुज्जित्वा वालिराजोऽब्रवीदिति ॥ २० ॥ वीतरागं सर्वविदमाप्तं त्रैलोक्यपूजितम् । विनार्हतं न मे कश्चिन्नमस्योऽस्ति कदाचन ॥२१॥ अंगोत्थितं विषन्तं तं धिमानं येन मोहितः । इमामवस्थां प्राप्तोऽसि मत्प्रणामकुतूहली ॥ २२ ॥ पूर्वोपकारान् स्मरता मया मुक्तोऽसि संप्रति । दत्तं च पृथिवीराज्यमखंडाज्ञः प्रशाधि तत् ॥ २३ ॥ विजिगीषौ मयि सति तवेयं पृथिवी कुतः। क हस्तिनामवस्थानं वने सिंहनिषेविते ॥ २५॥ तदादास्ये परिव्रज्यां शिवसाम्राज्यकारणम् । किष्किन्धायां तु सुग्रीवो राजास्त्वाज्ञाधरस्तव ॥२५॥ एवमुक्त्वा निजे राज्ये सुग्रीवं न्यस्य तत्दापात् । स्वयं गगनचन्मर्षिपादमूलेऽग्रहीद्वतम् ॥ १६ ॥ १ गारुडाद्यैः । २ अन्याकुलः स त रावण हस्तकोटरे कक्षाया न्यस्य विक्षिप्य । ३ विजेतुमिच्छति मयि । ॥१४॥ RSS ·RSS विविधानिमहस्तपस्तत्परः प्रतिमाधरः । ध्यानवाभिर्भमो वाली मुनिव्हरतावनी ॥ २२ ॥ वासिलहारकस्यायोत्पेदिरे लब्धयः क्रमात् । संपदः पादपस्येव पुष्पपत्रफलादयः ॥ २२ ॥ श्रष्टापदाजी गत्वा च कायोत्सर्गमदत्त सः । लम्बमाननुजो वपदोलादंम श्व सुमः ॥ २२॥ कायोत्सर्ग समुत्सृज्य मासान्ते पारणं व्यधात् । तत्सर्गपारणान्येवं योनूयश्चकार सः ॥ २३० ॥ इतश्च दशकंगय सुग्रीवः श्रीप्रनां ददौ । संशुष्यत्माकनस्नेहतरोः सारणिसविनाम् ॥ २३१ ॥ यौवराज्ये तु सुग्रीवो वालिपुत्रं महौजसम् । चन्भररम्युज्वलयशाश्चन्यरश्मि न्यवीविशत् ॥ २३ ॥ सुग्रीवप्रतिपन्नाज्ञः श्रीप्रनां तत्सहोदराम् । उपयम्य गृहीत्वा च ययौ लंका दशाननः॥ २३३ ॥ विद्याधरनरेन्जाणामन्येषामपि कन्यकाः । उपयेमे रूपवतीलादपि हि रावणः ॥ २३ ॥ नित्याखोकपुरे नित्यालोकविद्याधरेशितुः । कन्यां रलावली नाम्ना तदोषोढुं चचाल सः ॥ २३५ ॥ अष्टापदारुपरि गतस्तस्य पुष्पकम् । विमानं स्खलितं सद्यो वप्रे बलमिव दिपाम् ॥ २३६ ॥ न्यग्रांगर महापोतमिव बघमिव पिम् । विमान रुघगतिक प्रेक्ष्याकुप्यद्दशाननः ॥ २३७ ॥ को मविमानस्खलनानिविदति यमाननम् । एवं वदन् समुत्तीर्य सोऽनिमूर्धानमैदत ॥ २३० ॥ अधस्तात् स विमानस्य ददर्श प्रतिमास्थितम् । वालिनं तस्य शैलस्य नवं शृंगमिवोत्थितम् ॥ ३५॥ ऊचे च रावणः कुरो विरुषोऽद्यापि मय्यसि । प्रतं वहसि देनेन जगदेतदिदनिपुः ॥ २० ॥ कयापि माययाग्रेऽपि मां वाहीक श्वावहः । प्राबाजी शंकमानोऽस्मत्कृतप्रतिकृतं खलु ॥२१॥ १ सुगीवन प्रतिपनाशा यस्य सः । २ एमिच्छति । ३ अस्माकं कृतस्य प्रतिक्रियाम् । Til ·पर्व RECTRESS सर्गः । चरित्र RSSRUSSRKARL नन्वद्यापि स एवास्मि त एव मम बाहवः । कृतप्रतिकृतं तत्ते प्राप्तकालं करोम्यहम् ॥ २५॥ सचन्महासं मामून्या यथान्राम्यस्त्वमन्धिषु । तथा त्वां साजिमुत्पाव्य क्षेप्स्यामि लवणार्णवे ॥२३॥ एवमुक्त्वा विदार्य मामष्टापदगिरेस्तले । प्रविवेश दशग्रीवश्युतो दिव श्वाशनिः ॥२४॥ विद्यासहस्र स्मृत्वा च युगपदशकन्धरः । धेरै पुर्धरमुद्दधे तं दोर्बलमदोद्धरः ॥ २४ ॥ तडत्तमितिनिर्घोष वित्रस्तव्यन्तरामरम् । फलज्कलितिलोलाधिपूर्यमाणरसातलम् ॥ २६॥ खमत्खडितिविनश्यद्रावकुएणवनदिपम् । कमत्कमितिनिर्जननितम्बोपवनद्रुमम् ॥ २७॥ गिरि तेनोवृतं ज्ञात्वावधिना स महामुनिः। अनेकलब्धिनद्यब्धिरिति दध्यौ विशुषधीः ॥ २४ ॥ ॥त्रिनिर्विशेषकम् ॥ श्राः कथं मयि मात्सर्यादयमद्यापि धर्मतिः । अनेकप्राणिसंहारमकांडे तनुतेतराम् ॥ २४ए । जरतेश्वरचैत्यं च घंशयित्वैष सम्प्रति । यतते तीर्थमुछेत्तुं जरतक्षेत्रनूषणम् ॥ २० ॥ अहं च त्यक्तसंगोऽस्मि स्वशरीरेऽपि निःस्पृहः । रागषविनिर्मुको निमग्नः साम्यवारिणि ॥ २१ ॥ तथापि चैत्यत्राणाय प्राणिनां रक्षणाय च । रागपो विनैवैनं शिक्ष्यामि मनागहम् ॥ २५ ॥ एवं विमृश्य जगवान पादांगुष्ठेन लीलया । अष्टापदार्मूर्धानं वाली किंचिदपीमयत् ॥ २३॥ मध्यान्हदेहबायावत् पयोबाह्यस्थकूर्मवत् । अजितः संकुचजात्रो दशास्यस्तत्पादत् ॥ २५ ॥ अतिनंगुरदोर्दको मुखेन रुधिरं वमन् । अरावीजावयन्नुर्वी रावणस्तेन सोऽनवत् ॥ २५५ ॥ १ पर्वतम् । २ ख खड इति शन्देन पतन्निरश्मभिः क्षुण्णा वनगजा यरिंगस्तमिति गिरिविशेषणमेवं पूर्वोत्तराणि विशेषणान्यपि । ZOSOS ॥१५॥ to see ·तस्य चारटनं दीनं श्रुत्वा वाली कृपापरः। तं मुमोचाशु तत्कर्म शिक्षामात्राय न क्रुधा ॥ २५६॥ निःसृत्य दशकंवोऽथ निःप्रतापोऽनुतापवान् । जपेत्य वासिनं नत्वा व्याजहारेत्युदञ्जलिः ॥ १७ ॥ नयो नूयोऽपराधानां कर्ताहं त्वयि नित्रपः। उत्कृपस्त्वं च सोढासि महात्मन् शक्तिमानपि ॥२५॥ मन्ये मयि कृपां कुर्वन्नुर्वी प्रागत्यजः प्रजो। न त्वसामर्थ्यतस्तत्तु नाझासिषमई पुरा ॥ २५ए । अज्ञानान्नाथ तेनेयं स्वशक्तिस्तोलिता मया । अधिपर्यसने यनं कलजेनेव कुर्वता ॥ २६ ॥ झातमन्तरमयेदं जवतश्चात्मनोऽपि च । शैलवहमीकयोहग्यादृग्गरुडजासैंयोः॥२१॥ दत्ताः प्राणास्त्वया स्वामिन्मृत्युकोटिं गतस्य मे । अपकारिणि यस्येयं मतिस्तस्मै नमोऽस्तु ते ॥२६॥ दृढजक्त्येति नाषित्वा रुमयित्वा च वालिनम् । त्रिश्च प्रदक्षिणीकृत्य नमश्चक्रे दशाननः ॥ २६३ ।। तामाहात्म्यमुदिताः साधु साध्विति नाषिणः । उपरिष्टापालिमुनेः पुष्पवृष्टिं व्यधुः सुराः ॥ २६ ॥ प्रणम्य वालिनं नूयस्तछैलमुकुटोपमे । जगाम रावणश्चैत्ये जरतेश्वरनिर्मिते ॥ २६५॥ चन्द्रहासादिशस्त्राणि मुक्त्वा सान्तःपुरः स्वयम् । अर्हतामृषनादीनां पूजां सोऽष्टविधां व्यधात् ॥२६६॥ समाकृष्य नसां तंत्री प्रमृज्य च दशाननः । महासाहसिको जक्या नुजवीणामवादयत् ॥ २६७ ॥ जपवीणयति ग्रामरागरम्यं दशानने । गायत्यन्तःपुरे चास्य सप्तस्वरमनोरमम् ॥ २६॥ चैत्यवंदनयात्रायै धरणः पन्नगेश्वरः । तत्राययावहतश्च पूजापूर्वमवन्दत ॥२६ए॥ युग्मम् ॥ अर्हद्गुणमयैीतैः करणधुवकादिनिः । गायन्तं वीणया प्रेक्ष्य रावणं धरणोऽब्रवीत् ॥ २७० ॥ १ अनुतापः पश्चात्तापस्तद्वान् । २ निर्लज्जः ।३ अधिकदयावान् । ४ भासः गृधः ।५मृत्योरमम् । ६ स्नायुम् । ७वीणां वादयति सति R

·--
पर्व
सर्गः३
पुरुष
चरित्र
॥१६॥
SASRREGISC-15र
अईद्गुणस्तुतिमयं साधु गीतमिदं ननु । निजनावानुरूपं ते तेन तुष्टोऽसि रावण ॥ २७१ ॥
अर्हद्गुणस्तुतेर्मुख्यं फलं मोक्षस्तथाप्यहम् । अजीर्णवासनस्तुभ्यं किं यच्चामि वृणीष्व जोः ॥ १७ ॥
रावणोऽप्यन्यधादेवं देवदेवगुणस्तवैः । युक्तं तुष्टोऽसि नागेन्ज स्वामिन्नतिर्हि सा तव ॥ २३ ॥
यथा तव ददानस्य स्वामिनक्तिः प्रकृष्यते । तथा ममाददानस्य सा काममपकृष्यते ॥ ७॥
नूयोऽप्युवाच नागेन्द्रः साधुमानद रावण । विशेषतोऽस्मि तुष्टस्ते निराकांक्षतयानया ॥२७॥
उक्त्वेत्यमोघविजयां शक्तिं रूपविकारिणीम् । सोऽदाद्विद्यां रावणाय जगाम च निजाश्रयम् ॥ २७६ ॥
तीर्थनाथान्नमस्कृत्य नित्यालोकपुरेऽगमत् । व्यूह्य रत्नावली लंकामाजगाम दशाननः ॥ २७ ॥
वालिनोपि तदोत्पेदे केवलज्ञानमुज्वलम् । केवलज्ञानमहिमा विदधे च सुरासुरैः ॥ ७ ॥
क्रमेण कमणां सोऽथ नवोऽपग्राहिणां दयात् । सिधानन्तचतुष्टोऽगात् पदं तदपुनर्जवम् ॥ ए।
श्तश्च वैताब्यगिरौ पुरे ज्योतिःपुरानिधे । बभूव नाम्ना ज्वलनशिखो विद्याधरेश्वरः ॥२०॥
तस्यावीमती देवी श्रीमती रूपसंपदा । तस्यां च उहिता जझे तारा तारविलोचना ॥ २१॥
तामेकदा तु चक्रांकविद्याधरनृपात्मजः । ददर्श साहसगतिः स्मरातः सहसाप्यनूत् ॥ ॥
ज्वलनं याचयांचने तां साहसगतिर्नरैः । वानरेन्षश्च सुग्रीवो रत्ने हि बहवोऽर्थिनः ॥ २३ ॥
अनिजातौ धावपीमौ रूपवन्तौ महौजसौ । तत्कस्मै दीयते कन्या पप्रल ज्ञानिनं पिता ॥ २० ॥
अस्पायुः साहसगतिदीर्घायुश्च कपीश्वरः । इति नैमित्तिकेनोक्त सुग्रीवाय ददौ स ताम् ॥ ५ ॥
१ साधूना मान ददातीति तत्सबोधनम् । २ लक्ष्मीमती । ३ दीर्घलोचना । ४ कुलीनौ ।
PRESCREECISMASSASSSHRS-NS
॥१६॥

·SRESA अनिलाषविप्रलंचात् साहसोऽपि दिने दिने । अंगारचुंबित इव न प्राप क्वापि निर्वृतिम् ॥ २०६॥ तारायां रममाणस्य सुग्रीवस्य बनूवतुः। द्वावंगदजयानन्दावङ्गाजौ दिग्गजोर्जितौ ॥ २७ ॥ स चापि साहसगतिस्तारायामनुरागवान् । मन्मथोन्मथ्यमानात्मा चिन्तयामासिवानिदम् ॥२०॥ चुबिष्यामि कदा तस्या मृगशावकचकुषः । पक्कबिम्बाधरदलबदनं वदनाम्बुजम् ॥ ए॥ कदा स्प्रक्ष्याम्यहं तस्याः कुचकुंजौ स्वपाणिना । कदा च तो करिष्यामि गाढालिंगनवामनौ ॥ ए॥ बलेनापि बलेनापि तां हर्तास्मीति चिन्तयन् । सस्मार शेमुषी विद्यां रूपस्य परिवर्तिनीम् ॥ श्ए१॥ गत्वा च कुहिमवनिरौ स्थित्वा गुहान्तरे । तां साधयितुमारेले चक्रांकनृपनन्दनः ॥ श्ए । स्तश्च पुर्या लंकाया दिग्यात्रायै दशाननः । विकर्तनः पूर्वशैलतटादिव विनिर्ययौ ॥ श्ए३ ॥ विद्याधरानरेन्षांश्च द्वीपान्तरनिवासिनः । वशीकृत्य स पाताललंकां नाम पुरीं ययौ ॥ शए। ॥ तत्र चन्षणखाजा खरणाखरजाषिणा । प्रातर्नृतकेनेव निनृतं सोऽज्यपूज्यत ॥ शएए ॥ रावणेन सहाचालीत् खर इन्धजिगीषया । विद्याधराणां सहश्चतुर्दशजिरावृतः॥ २६ ॥ ततः सुग्रीवराजोऽपि रदोराजस्य दोष्मतः। अन्वचालीत्ससैन्योऽपि वायोरिव विनावसुः ॥ ए.॥ अनेकपृतनाउन्नरोदसीको दशाननः । पयोराशिरिवोद्धान्तः प्रययावस्खलजतिः ॥ श्ए ॥ कूजन्मरालमालाजिरावधरसनामिव । पुलिनोव्यों विपुलया नितम्बेनेव शोजिताम् ॥ श्एए॥ अलकानिव वित्राणान्तरंगैरतिनंगुरैः । कटाक्षानिव मुंचन्तीं शफरोपर्तनैर्मुहुः ॥ ३०० ॥ १ अभिलाषविरहात् । २ सूर्यः । ३ मृदुभाषिणा । ४ भृत्येनेव । ५ अमिः। ६ रसना कटिमेखला । PRE NA

·SA
पर्व
सर्गः २
पुरुष
चरित्रं
॥१७॥
SANSARAM
कामिनीमिव चतुरां रेवां नाम तरंगिणीम् । विन्ध्यशैलाउत्तरन्तीं ददर्शाथ दशाननः ॥ ३०१॥
॥त्रिनिर्विशेषकम् ॥
रोधस्युबास रेवायाः ससैन्यो दशकन्धरः । सिन्धुरग्रामणी!थसमावृत श्वोद्धुरः॥ ३०॥
सोऽथ तस्यां कृतस्त्रानो वसानो धौतवाससी । अर्हद्विम्ब रत्नमयं न्यस्य पट्टे मणीमये ॥ ३०३॥
रेवांनोनिः नापयित्वा तदनोजैर्विकासिनिः । समारने पूजयितुं समाधिसुदृढासनः ॥ ३० ॥
॥ युग्मम्॥
ततश्च पूजाव्यग्रस्य दशग्रीवस्य तस्थुषः । अकस्मादन्धिवेदेव महापूरः समाययौ ॥ ३०५ ॥
उन्मूलयन्मूलतोऽपि गुटमानिव महीरुहान् । तटीनामुन्नतानामप्युपरि प्रासरत्पयः ॥ ३०६॥
आस्फोटयंस्तटाघातैस्तरीस्तटनियंत्रिताः । विष्वक्वक्तिपुटानीवालिहा वीचिपंक्तयः ॥ ३० ॥
रोधोगन्मिहतोऽपि पातालकुहरोपमान् । स पूरः पूरयामास जदयं कुदिंजरीनिव ॥ ३० ॥
समन्तादन्तरीपाणि स्थगामास सा नदी । ज्योतिश्चक्रविमानानि चन्द्रज्योत्स्नेव पार्वणी ॥ ३०॥
मत्स्यानुबादयामास प्रोबल द्भिर्महोमिनिः । पूरो महावात श्व वेगवान गुमपल्लवान् ॥ ३१ ॥
तत्फेनिलं सावकर पूरवारि रयागतम् । अर्हत्पूजामपानैषीदशकंठस्य कुर्वतः॥ ३११ ॥
तेन पूजापहारेण शिरजेदाधिकेन सः। जातकोपो दशग्रीवः सादेपमिदमत्यगात् ॥ ३१ ॥
अरे रे केन वारीदं रिमतिवेगतः । अर्हत्पूजान्तरायायामुच्यताकारणारिणा ॥ ३१३ ॥
१ तीरे । २ गजनायकः । ३ तृणगुच्छान् । ४ नावः । ५ द्वीपानि । ६ छायामास । ७ सपकम् । ८ अकारणशत्रुणा ।
45
॥१७॥

·SNES परस्तादस्ति किं कोऽपि मिथ्यादृष्टिनराधिपः ॥ किं वा विद्याधरः कश्चिदसुरो वा सुरोऽथवा ॥३१४ ।। अथ विद्याधरः कश्चिदाचख्यौ दशमौलये । इतः पुरस्तादस्त्युच्चैर्देव माहिष्मती पुरी ॥ ३१५ ॥ तस्यां नाना सहस्रांशुः सहस्रांशुरिवापरः । सहस्रशो नृपः सेव्यः पार्थिवोऽस्ति महाजुजः ॥ ३१६ ॥ सेतुबन्धेन रेवायां वारिबन्धं व्यधादसौ । जलक्रीमोत्सवकृते किमसाध्य महौजसाम् ॥ ३१७ ॥ समं राशीसहस्रेण सहस्रांशुरसावितः। वशानिर्वरदन्तीव सुखं क्रीमति वारिनिः॥३१॥ आत्मरक्षा लक्षसंख्या घयोरपि हि तीरयो । संवर्मिता उदस्त्राश्च तिष्ठन्त्यस्य हरेरिव ॥३१॥ अदृष्टपूर्वोऽवष्टंजः कोऽप्यस्यापतिमौजसः । शोजामात्रं यथा तेऽपि यदि वा कर्मसाक्षिणः ॥३२० ॥ कुनितं जलदेवी निर्यादोनिश्च पलायितम् । जलक्रीडाकराघातैरूजितैस्तस्य दोष्मतः॥ ३२१ ॥ श्दमत्यंतरुप्यत्वात् स्त्रीसहस्रयुतेन च । तेन पैर्यस्यमाणत्वात् काममुस्लुचितं पयः॥ ३२॥ रोदसी प्लावयित्वोले वेगाधारीदमुखतम् । इह ते प्लावयामास देवपूजां दशानन ॥ ३५३ ॥ पश्यैतानि च तत्स्त्रीणां निर्मात्यानि दशानन । रेवातीरे तरंत्युच्चैस्तदर्निज्ञानमादिमम् ॥ १५ ॥ तदङ्गनाजनस्याङ्गरागैर्मृगमदादिजैः । इदमत्याविलं वारि पुर्वारं वीरवारण ॥ ३२५ ॥ इति तजिरमाकर्ण्य प्राप्याहुतिमिवानलः । दिदीपेऽधिकं चैवमुवाच च दशाननः ॥३२६ ॥ अरे मुमूर्षणा तेन वारिनिःस्वांगदूषितैः । दूषिता देवपूजेयं देवदूष्यमिवाञ्जनैः ॥ ३२७ ॥ तद्यात रादसजटास्तं पापं जटमानिनम् । बट्वा समानयत जो मत्स्यमानायिकाश्व ॥ ३० ॥ १ ऊर्ध्वशस्त्राः । २ प्रारंभः । ३ मुच्यमानत्वात् । ४ चिन्हम् । ५ अतिपंकिलम् । ६ धीवराः जब 25

·ASIAS
पर्व
सर्गः
पुरुष
चरित्रं
॥१७॥
।
जच्चैस्तेनैवमादिष्टा अनुचरास्ते दधाविरे । सहशो राक्सलटा रेवोर्मय इवोद्भटाः ॥ ३५ए ।
तीरस्थितैः सहस्रांशुसैनिकैः सह ते रणम् । गजा वनांतरंगजैरिव चक्रुर्निशाचराः ॥ ३३० ॥
विद्यानिर्मोहयन्तस्ते भूयिष्ठांस्ताननःस्थिताः । उपद्रुवुरंजोदाः शरजान करकैरिव ॥ ३३१ ॥
स्वानुपद्यमाणांस्तु प्रेक्ष्य क्रोधधुताधरः। चलत्पताकहस्तेनाश्वासयत् प्रेयसीनिजाः ॥ ३३ ॥
ऐरावणः सुरसिन्धोरिव रेवात उच्चकैः । निर्जगाम सहस्रांशुरधिज्यं च धनुर्व्यधात् ॥ ३३३ ॥
बाणैर्विजावयामास रहोवीरान्ननःस्थितान् । सहस्रांशुमहाबाहुस्तृणपूलानिवानिलः ॥ ३३ ॥
व्यावृत्तांस्तान् रणात्प्रेक्ष्य संक्रुयो रावणः स्वयम् । उपतस्थे सहस्रांशुमनिवर्षडिलीमुखान् ॥ ३३५ ॥
घावप्यमर्षणौ घावप्यूर्जितौ पावपि स्थिरौ । विविधैरायुधैर्यु विदधाते चिराय तौ ॥ ३३६ ॥
दोवीर्येणाविजय्यं तं ज्ञात्वा जग्राह रावणः । विद्यया मोहयित्वेनमिव माहिष्मतीपतिम् ॥ ३३७ ॥
तं प्रशंसन्महावीर्य जित्वापि जितमान्यथ । अनुत्सिको दशग्रीवः स्कन्धावारेऽनयत्स्वयम् ॥ ३३८ ।।
सन्नायां यावदासीनस्तस्थौ हृष्टो दशाननः । चारणश्रमणस्तावबतबाहुः समाययौ ॥ ३३ए ।
सिंहासनात्समुत्थाय त्यक्त्वा च मणिपाउके । अन्यत्तस्थौ दशास्यस्तं पयोदमिव बहिणः ॥ ३५० ॥
पपात पादयोस्तस्य पंचांगस्पृष्टभूतलः। रावणो मन्यमानस्तमईजणधरोपमम् ॥ ३१॥
आसने चासयामास तं मुनि स्वयमर्पिते । प्रणम्य च दशग्रीवः स्वयमामुपाविशत् ॥ ३५॥
१ अष्टापदमृगान् । २ बाणान् । ३ विजेतुमशक्यम् । ४ आत्मानं जितमन्येनेति यावत् मन्यत इति तथा । ५ गवरहितः ।
६ मयूरः।
HES
॥१७॥

·विश्वास व मूर्तिस्थो विश्वाश्वासनबान्धवः । धर्मलाजाशिषं तस्मै सोऽदात् कट्याणमातरम् ॥ ३५३ ॥ बवाञ्जलिं रावणेन समागमनकारणम् । मुनिप्रष्ठः परिपृष्टोऽनाषिष्टाउष्टया गिरा ॥३॥ शतवाहुरहं नाम्ना माहिष्मत्यां नृपोऽनवम् । जववासादितो जीतः शार्दूलः पावकादिव ॥ ३४ ॥ सहस्रकिरणे राज्यमारोप्य निजनन्दने । मोक्षाध्वस्यन्दनप्रायमहं व्रतमशिश्रियम् ॥ ३४६ ॥ इत्योंके दशग्रीवो नमद्रीवोऽब्रवीदिति । किमसौ पूज्यपादानामंगजन्मा महानुजः ॥ ३ ॥ ओमित्युक्ते मुनीन्प्रेण निजगाद दशाननः । दिग्जयाय क्रमेणाहमिहागडं नदीतटे ॥ ३४ ॥ दत्तावासस्तटेऽमुष्मिञ्जिनाची विकचांबुजैः । अर्चित्वा यावदेकाग्रमानसस्तन्मयोऽनवम् ॥ ३धए॥ अमुना तावन्मुक्तैर्निजस्नानमलीमसैः । वारिनिः प्लाविता पूजा तेनाकार्षमिदं क्रुधा ॥ ३५० ॥ अज्ञानादमुनाप्येतत् कृतं मन्ये महात्मना । त्वत्सूनुरेष किं कुर्यादईदाशातनां क्वचित् ॥ ३५१ ॥ एवमुक्त्वा सहस्रांशुं नत्वानैषीद्दशाननः । लजाननाननः सोऽपि ननाम पितरं मुनिम् ॥ ३५ ॥- रावणस्तं बलाणैवं त्राता मे त्वमतः परम् । तवेवायं ममाप्येष शतबाहुमुनिः पिता ॥ ३५३ ॥ गढ शाधि निजं राज्यं गृहाणान्यामपि क्षितिम् । अस्माकं हि त्रयाणां त्वं चतुर्थोऽस्य॑शनाक् श्रियः॥३५॥ एवमुक्तश्च मुक्तश्च सहस्रांशुरदोऽवदत् । न हि राज्येन मे कृत्यं वपुषा वाप्यतः परम् ॥ ३५५ ॥ पित्राश्रितं श्रयिष्यामि व्रतं संसारनाशनम् । अयं हि पंथाः साधूनां निर्वाणमुपतिष्ठते ॥ ३५६ ॥ श्त्युदीर्य दशास्याय समर्प्य तनयं निजम् । व्रतं चरमदेहः स पितृपादान्तिकेऽग्रहीत् ॥ ३५७ ॥ १ मुनीनां प्रष्ठः श्रेष्ठः । २ मोक्षम् ।

·पर्वत सर्गः २ पुरुष चरित्र ॥१॥ अनरण्यनरेन्साय वाचिकेन तदैव सः । स्वयमात्तां परिव्रज्यां कथयामास सौहृदात् ॥ ३५ ॥ सोऽप्ययोध्याधिपो दध्यौ प्रियमित्रेण तेन मे । संकेत एवमनवदादेयं युगपद्रतम् ॥ ३५ ॥ स्वप्रतिज्ञामिति स्मृत्वा राज्यं दशरथाय सः । दत्वा स्वसूनवे सत्यधनो व्रतमुपाददे ॥ ३६० ॥ शतबाहुसहस्रांशू वन्दित्वर्षी दशाननः । सहस्रांशोः सुतं राज्ये न्यस्य चाचलदंवरे ॥ ३६१ ॥ तदा च नारदमुनिर्यष्टिघातादिजर्जरः। श्रन्याय इति पूत्कुर्वन्नित्यचापिष्ट रावणम् ॥ ३६॥ राजन राजपुरेऽमुष्मिन्मरुत्तो नाम नूपतिः। मिथ्यादृगस्ति कुर्वाणः क्रतुं पिंजवासितः॥ ३६३ ।। यज्ञे वधाय चानीतान सौनिकैरिव तविजैः। पशूनारटतोऽपश्यं पाशबहानेनागसः ॥ ३६॥ ततो व्योनोऽवतीर्याहं मरुत्तं ब्राह्मणावृतम् । अहो किमिदमारब्धमित्यपृथं कृपापरः ॥ ३६५ ॥ अयोवाच मरुत्तोऽपि यज्ञोऽयं ब्राह्मणोदितः। अन्तर्वेदीह होतव्याः पशवो देवतृप्तये ॥ ३६६ । अयं खलु महाधर्मः कीर्तितः स्वर्गहेतवे । यक्ष्यामि पशुभिर्यकं तदेजिरहमद्य लोः ॥ ३६७ ॥ ततस्तस्याहमित्याख्यं वपुर्वेदिरुदीरिता । आत्मा यष्टा तपो पहिशोनं सर्पिः प्रकीर्तितम् ॥ ३६० ॥ कर्माणि समिधः क्रोधादयस्तु पशवो मताः । सत्यं यूपः सर्वप्राणिरक्षणं दक्षिणा पुनः॥ ३६ए । निरनी तु त्रिवेदीयमिति वेदोदितः क्रतुः । कृतो योगविशेषेण मुक्तेर्नवति साधनम् ॥ ३७० ॥ केव्यादतुल्या ये कुर्युर्य गगवधादिना । ते मृत्वा नरके घोरे तिष्ठेयु:खिनश्चिरम् ॥ ३७१ ॥ उत्पन्नोऽस्युत्तमे वंशे बुद्धिमानृधिमानसि । राजन् व्याधोचितास्मानिवर्तस्व तदेनसः ॥ ३७॥ १ चाडालैः । २ निरपराधिनः । ३ यज्ञकर्ता । ४ ज्ञानदर्शनचारिवाणि । ५ राक्षसतुल्याः । ॥१ए। - ·यदि प्राणिवधेनापि स्वर्गो जायेंत देहिनाम् । तत्रून्यो जीवलोकोऽयमल्पैरपि दिनैवेत् ॥ ३७३ ॥ श्दं मम वचः श्रुत्वा यज्ञामय श्व विजाः । कुधा ज्वलन्तः प्रोत्तस्थुर्दडपट्टकपाणयः ॥ ३७॥ ततस्तैस्ताड्यमानेन मया प्राप्तोऽसि नश्यता । नदीपूरानिजूतेनान्तरीपमिव रावण ॥ ३७५ ॥ निरागसो वध्यमानांस्तत्तैर्नृपशुनिः पशून् । त्रायस्व त्रात एवाहं पुनस्त्वदवलोकनात् ॥ ३७६ । ततो विमानाउत्तीर्य दशास्यस्त दिया । आनर्चे जूनुजा तेन पाद्यसिंहासनादिना ॥ ३७७ ॥ कुम्लो मरुत्तपादं जगादैवं दशाननः । अरे किमेप क्रियते नरकानिमुखैमखः ॥ ३७० ॥ धर्मः प्रोक्तो ह्यहिंसातः सर्वत्रिजगचितैः । पशुहिंसात्मकायज्ञात् स कथं नाम जायताम् ॥ ३७ए । लोकषयारिं तद्यझं मा काश्चेित्करिष्यसि । मद्गुप्ताविह ते वासः परत्र नरके पुनः॥३०॥ विससर्ज मेख सद्यो मरुत्तनृपतिस्ततः । अलंध्या रावणाझा हि विश्वस्यापि जयंकरा ॥ ३१ ॥ श्रमी पशुवधात्मानः कुतः संजज्ञिरेऽध्वराः। इति पृष्टो दशास्येन निजगादेति नारदः॥३२॥ अस्ति च दिक्कु विख्याता नाम्ना शुक्तिमती पुरी। शक्तिमत्याख्यया नद्या नर्मसख्येव शोजिता ॥३३॥ गतेष्वनेकनूपेषु सुव्रतान्मुनिसुव्रतात् । अनिचन्योऽनवत्तस्यां राजा राज्यनृतां वरः ॥ ३०॥ अनिचन्जस्य तनयो वसुरित्यनिधानतः। अजायत महाबुधिः प्रसिद्धः सत्यवाक्तया ॥ ३५॥ पार्चे क्षीरकदंबस्य गुरोः पर्वतकः सुतः। राजपुत्री वसुश्चाई चापगमस्रयोऽपि हि ॥३६॥ सुप्तेष्वस्मासु सदनोपरि पाउश्रमानिशि । चारणश्रमणौ व्योम्नि यांतावित्यूचतुर्मियः ॥ ३० ॥ १ मग कारागृहे । २ यज्ञम् । ३ सत्यवादित्वेन । ४ गच्छन्ती। ----

·पर्व
७
सर्गः२
चरित्रं
॥३०॥
SANSKRISANSA
एषामेकतमः स्वर्ग गमिष्यत्यपरौ पुनः । नरकं यास्यतस्तच्चाौषीदीरकदंबकः ॥ ३० ॥
तच्छुत्वा चिन्तयामास खिन्नः क्षीरकदंबकः । मय्यप्यध्यापके शिष्यौ यास्यतो नरकं हहा ॥ ३५॥
एभ्यः को यास्यति स्वर्ग नरकं कौ च यास्यतः। जिज्ञासुरित्युपाध्यायोऽस्मास्त्रीन युगपदाह्वयत् ॥३०॥
समयं गुरुरस्माकमेकैकं पिष्टकुकुटम् । उवाचामी तत्र वध्या यत्र कोऽपि न पश्यति ॥ ३१ ॥
वसुपर्वतको तत्र गत्वा शून्यप्रदेशयोः । आत्मनीनां गतिमिव जनतुः पिष्टकुछुटौ ॥ ३ए ॥
दैवीयसि प्रदेशे तु गत्वाहं नगरादहिः। स्थित्वा च विजने देशे दिशः प्रेक्ष्येत्यतर्कयम् ॥ ३ए३॥
गुरुपादैरदस्तावदादिष्टं वत्स यत्त्वया । वध्योऽयं कुक्कुटस्तत्र यत्र कोऽपि न पश्यति ॥ ३ए॥
असौ पश्यत्यहं पश्याम्यमी पश्यन्ति खेचराः । लोकपालाश्च पश्यति पश्यति ज्ञानिनोऽपि हि ॥३ए॥
नास्त्येव स्थानमपि तद्यत्र कोपि न पश्यति । तात्पर्य तगुरुगिरां न वध्यः खलु कुक्कुटः॥ ३५६ ॥
गुरुपादा दयावन्तः सदा हिंसापराङ्मुखाः । अस्मत्प्रज्ञां परिज्ञातुमेतनियतमादिशन् ॥ ३ए७ ॥
विमृश्यैवमहत्वैव कुक्कुटं चाहमागमम् । कुक्कुटाहनने हेतुं गुरोर्व्यज्ञपयं च तम् ॥ ३ ॥
स्वर्ग यास्यत्ययं तावदिति निश्चित्य गौरवात् । आखिंगितोऽदं गुरुनिः साधु साध्विति नापिनिः॥३एए॥
वसुपर्वतको पश्चादागत्यैवं शशंसतुः। निहतौ कुक्कुटौ तत्र यत्र कोऽपि न पश्यति ॥ ४० ॥
अपश्यतं युवामादावपश्यन खेचरादयः । कथं हतौ कुछुटौ रे पापावित्यशपद्गुरुः ॥ ०१॥
ततः खेदादुपाध्यायो दध्यौ विध्यातपारधीः । मुधा मेऽध्यापनक्लेशो वसुपर्वतयोरजूत ॥२॥
१ आत्मने हिताम् । २ अतिदूरे । ३ असौ कुक्कुटः । ४ निश्चितम् निश्चयेनेति यावत् ।
59
॥२०॥

·15 गुरूपदेशो हि यथापात्रं परिणमेदिह । अत्रांनः स्थानदेन मुक्तालवणतां ब्रजेत् ॥ ०३ ॥ प्रियः पर्वतकः पुत्रः पुत्रादप्यधिको वसुः । नरकं यास्यतस्तस्माशुहवासेन किं मम ॥ ०४॥ निर्वेदादित्युपाध्यायः प्रवज्यामग्रहीत्तदा । तत्पदं पर्वतोध्यास्त व्याख्याक्षणविचक्षणः॥४०॥ नूत्वा गुरोः प्रसादेन सर्वशास्त्रविशारदः । पुनरेव निजं स्थानमहं तु गतवांस्तदा ॥४०६ ॥ नृपचन्योऽनिचन्द्रोऽपि जग्राह समये व्रतम् । ततश्चानूपसू राजा वासुदेवसमः श्रिया ॥४०॥ सत्यवादीति स प्राप प्रसिध् िपृथिवीतले । तां प्रसिधिमपि त्रातुं सत्यमेव जगाद सः ॥ ४० ॥ अथैकदा मृगयुणा मृगाय मृगयाजुपा । चिहिपे विशिखो विन्ध्यनितवे सोऽन्तरास्खलत् ॥ ४०॥ पुस्खलनहेतुं स ज्ञातुं तत्र ययौ ततः । श्राकाशस्फटिकशिलामज्ञासीत् पाणिना स्पृशन् ॥ १० ॥ स दध्याविति मन्येऽस्यां संक्रान्तः परतश्चरन् । मिनायेव शीतांशावदर्शि हरिणो मया ॥ ११ ॥ पाणिस्पर्श विना नेयं सर्वथाप्युपलक्ष्यते । अवश्यं तदसौ योग्या वसोर्वसुमतीपतेः ॥ १२॥ रदो व्यज्ञपयमाझे गत्वा तां मृगयुः शिलाम् । हृष्टो जग्राह राजापि ददौ चास्मै महन्धनम् ॥ ४१३ ॥ स तया घटयामास उन्नं स्वासनवेदिकाम् । तहिटिपनोऽघातयच नात्मीयाः कस्यचिन्नृपाः॥१५॥ तस्यां सिंहासनं वेदौ चेदीशस्य निवेशितम् । सत्यप्रनावादाकाशस्थितमित्यबुधजनः ॥१५॥ सत्येन तुष्टाः सांनिध्यमस्य कुर्वन्ति देवताः । एवमूर्जस्विनी तस्य प्रसिधियानशे दिशः॥१६॥ तया प्रसिध्या राजानो जीतास्तस्य वशययुः । सत्या वा यदि वा मिथ्या प्रसिद्धिर्जयिनी नृणाम् ॥१७॥ १ व्याधन ।२ अन्यतः। हूँ ·पर्व सर्गः २ पुरुष चरित्रं ॥१॥ ASHSASA SASS RSSIS तत्रान्यदाहमन्यागामद्राक्षमथ पर्वतम् । व्याख्यानयन्तमृग्वेदं शिष्याणां शेमुषीजुषाम् ॥ १० ॥ अजैर्यष्टव्यमित्यत्र मेषरित्युपदेशकम् । तमवोचमहं जातान्या किमिदमुच्यते ॥ १५ ॥ त्रिवार्षिकाणि धान्यानि न हि जायन्त इत्यजाः। व्याख्याता गुरुणास्माकं व्यस्मार्षीः केन हेतुना॥२०॥ ततः पर्वतकोऽवादीदिदं तातेन नोदितम् । उदिताः किं त्वजा मेषास्तथैवोका निघंटुषु ॥ २१ ॥ अवोचमहमप्येवं शब्दानामर्थकटपना । मुख्या गौणी च तत्रेह गौणी गुरुरचीकथत् ॥ ४२ ॥ गुरुर्धर्मोपदेष्टैव श्रुतिर्धात्मकैव च । यमप्यन्यथा कुर्वन्मित्र मा पापमर्जय ॥२३॥ साक्षेपं पर्वतोऽजल्पदजान्मेषान् गुरुर्जगौ । गुरूपदेशशब्दार्थोबंधनाधर्ममर्जसि ॥ २ ॥ मिथ्यानिमानवाचो हि न स्युर्दडलयानृणाम् । खपक्षस्थापने तेनं जिह्वाछेदपणोऽस्तु नः ॥ २५॥ प्रमाणमुन्नयोरत्र सहाध्यायी वसुनृपः । प्रत्यश्रौषमहं तच्च न होनः सत्यनाषिणाम् ॥ १६ ॥ रहः पर्वतमूचेऽम्बा गृहकर्मरताप्यहम् । अजास्त्रिवार्षिकं धान्यमित्यौष नवत्पितुः ॥ २७ ॥ जिह्वानेदं पणेऽकार्यिदात्तदसांप्रतम् । अविमृष्य विधातारो जवन्ति विपदां पदम् ॥ २० ॥ अवदत्पर्वतोऽप्येवं कृतं तावदिदं मया । यथा तथा कृतस्यांब करणं न हि विद्यते ॥धए॥ साथ पर्वतकापायपीडया हृदि शख्यिता । वसुराजमुपेयाय पुत्रार्थे क्रियते न किम् ॥ ३०॥ दृष्टः क्षीरकदंबोऽद्य यदंब त्वमसीहिती। किं करोमि प्रयामि किं वेत्यनिदधे वसुः॥ ४३१॥ सावादीदीयतां पुत्रनिक्षा मह्यं महीपर धनधान्यैः किमन्यैर्मे विना पत्रेण पुत्रक ॥ ५३॥ १ बुद्धिजुषाम् । २ कोशेषु । ३ अगीचकार ॥२१॥ ASS RELESE ·A वसुरूचे ततो मेऽम्ब पाट्यः पूज्यश्च पर्वतः । गुरुवशुरुपुत्रेऽपि वर्तितव्यमिति श्रुतेः॥ ३३ ॥ कस्याद्य पत्रमुदिप्तं कालेनाकालरोपिणा । को जिघांसुातरं मे ब्रूहि मातः किमातुरा ॥ ४३४ ॥ अजव्याख्यानवृत्तान्तं स्वपुत्रस्य पणं च तम् । त्वं प्रमाणं कृतश्चासीत्याख्यायार्थयते स्म सा ॥ ३५॥ कुर्वाणो रक्षणं चातुरजान्मेषानुदीरय । प्राणैरप्युपकुर्वन्ति महान्तः किं पुनर्गिरा ॥ ४३६ ॥ श्रवोचत वसुर्मातर्मिथ्या वच्मि वचः कथम् । प्राणात्ययेऽपि शंसंति नासत्यं सत्यनापिणः ॥ ४३७ ॥ अन्यदप्यनिधातव्यं नासत्यं पापनीरुणा । गुरुवागन्यथाकारे कूटसादये च का कथा ॥ ३० ॥ बहूकुरु गुरोः सूनुं यघा सत्यव्रताग्रहम् । तया सरोपमित्युक्तस्तपचोऽमस्त पार्थिवः ॥ ४३ए । ततः प्रमुदिता क्षीरकदंवगृहिणी ययौ । अयाव पर्वतोऽहं च वसुराजस्य पर्पदि ॥४०॥ सनायाममिलन सच्या माध्यस्थ्यगुणशालिनः । वादिनां सदसघादक्षीरनीरसितमदाः ॥४१॥ आकाशस्फटिकशिलावेदिसिंहासनं वसुः । सनापतिरवंचक्रे नजस्तलमिवोडुपः ॥ १२ ॥ ततः पर्वतकोऽहं च व्याख्यापदं निजं निजम् । अशंसाव नरेन्द्राय सत्यं ब्रूहीति जाषिणौ ॥ १३ ॥ विप्रवृधेरथोचे स विवादस्त्वयि तिष्ठते । प्रमाणमनयोः सादी त्वं रोदस्योरिवार्यमा ॥ धधध। घटप्रतिदिव्यानि वर्तते हंत सत्यतः । सत्यापर्पति पर्जन्यः सत्यात् सिध्यंति देवताः ॥ १५ ॥ त्वयैव सत्ये लोकोऽयं स्थाप्यते पृथिवीपते । त्वामिहार्थे ब्रूमहे किं ब्रूहि सत्यव्रतोचितम् ॥ ६ ॥ वचः श्रुत्वेति तत्सत्यप्रसिद्धिं स्वां निरस्य च । अजान्मेपान गुरुाख्यदिति साक्ष्यं वसुन्यंधात् ॥७॥ १ सत्यासत्यौ च तौ वादौ च तावेव दुग्धजले तयोः पृथक्करण इति शेषः सितच्छदा हंसाः । बस ·-- पर्व सर्गः पुरुष चरित्रं ॥श्॥ GRESSURESS मरस असत्यवचसा तस्य कुम्वास्तत्रैव देवताः। दखयामासुराकाशस्फटिकासनवेदिकाम् ॥ धध ॥ वसुर्वसुमतीनाथस्ततो वसुमतीतले । पपात सद्यो नरकपातं प्रस्तावयन्निव ॥ धधए॥ देवतानिरसत्योक्तिकुपितानिनिपातितः। जगाम नरकं घोरं नरनाथो वसुस्ततः ॥ २० ॥ वसोः सुताः पृथुवसुश्चित्रवसुश्च वासवः । शको विनावसुर्विश्वावसुः सूरश्च सप्तमः ॥ ४५१ ।। अष्टमश्च महाशूरो निषएणाः पैतृके पदे। देवतानिरहन्यन्त तत्कालमपि कोपतः॥५॥ सुवसुर्नवमः सूनुनैष्ट्वा नागपुरं ययौ । बृहसजो वसोः सूनुर्दशमो मथुरा पुनः॥५३॥ इसित्वा बहुधा पौरैस्तस्याः पुर्याश्च पर्वतः । निर्वासितः संजगृहे महाकालासुरेण सः॥ ४ ॥ कोऽयं महाकाल इति पृष्टो दशमुखेन तु । उवाच नारदोऽत्रास्ति चारणयुगलं पुरम् ॥ ५५ ॥ राजा तत्रायोधनोऽजूदितिर्नाम्ना च तमिया । तयोश्च सुखसा नाम उहिता रूपशालिनी ॥ ४५६ ॥ पित्रा स्वयंवरे तस्या आहूताः समुपाययुः । सर्वेऽपि पार्थिवास्तेषु पार्थिवः सगरोऽधिकः॥ ४७ ॥ सगरस्याज्ञया धाःस्था मंदोदर्यनिधानतः । अयोधननृपावासे जगाम प्रतिवासरम् ॥ ४ ॥ एकदा च गृहोद्यानकदलीसदनेऽविशत् । दितिः समं सुलसया मन्दोदर्यपि चाययौ ॥ ४एए॥ लतान्तरविलीनाथ श्रोतुकामा तयोर्वचः। तस्थौ मन्दोदरी प्रोचे दितिश्च सुलसामिति ॥ ४६० ॥ वत्से मम मन शट्यमस्ति तेऽस्मिन् स्वयंवरे । त्वदधीनस्तधारस्तत्सम्यकच्छृणु मूलतः॥४६१॥ ऋषनस्वामिनोऽभूतामुजौ वंशधरौ सुतौ । जरतो बाहुबलिश्च सूर्यसोमौ ययोः सुतौ ॥ ६ ॥ सोमवंशे मम जाता तृणबिन्सुरजायत । सूर्यवंशे ते पितासावयोधनमहीपतिः ॥ ४६३ ॥ ॥२॥ ISREER ·अयोधनस्वसा सत्ययशा नाम महीपतेः । तृणबिन्दोरजूनार्या मधुपिंगस्तयोः सुतः ॥ ५ ॥ तस्मै प्रदीयमानां त्वामहमिळामि सुन्दरि । प्रदित्सते त्वत्पिता त्वा स्वयंवरवराय तु ॥६५॥ न जाने के वृणोपि त्वं मनःशट्यमिदं मम । वरणीयस्त्वया राजमध्ये मञ्जातजस्ततः॥ ४६६ ।। सुखसापि हि तनिक्षां तथैव प्रत्यपद्यत । मन्दोदर्यपि तच्छुत्वाचख्यौ सगरजूपतेः ॥ ४६७ ॥ सगरोऽप्यादिशविश्वनूर्ति निजपुरोधसम् । सद्यः कविः सोऽपि चक्रे नृपलक्षणसंहिताम् ॥ ४६॥ तंत्रोचे स तथा येन समस्तै राजलकाः। सगरो जायते युक्तो हीनस्तु मधुपिंगलः ॥ ६ए । तत्पुस्तकं तु पेटायां स चिदेप पुराणवत् । राजाज्ञयान्यदाकृष्टं तेन ताजपदि ॥ १० ॥ तत्रादौ सगरोऽवोचपाच्यमानेऽत्र पुस्तके । जवेनदणहीनो यो वध्यस्त्याज्यश्च सोऽखिलैः ॥ १ ॥ यथा यथावाचयत्तत्पुस्तकं स पुरोहितः । तथा तथा स जिहाय मधुपिंगोऽपलक्षणः ॥२॥ निर्ययौ मधुपिंगोऽथ सगरं सुलसावृणोत् । जझे विवाहः सद्योऽपि सर्वे स्वं स्थानमन्ययुः॥ ३॥ मधुपिंगोऽप्यपमानात् कृत्वा बालतपो मृतः। महाकालानिधः षष्टिसहस्रंशोऽसुरोऽजवत् ॥ ७ ॥ अज्ञासीदवधेः सोऽथ सगरस्य विज॑नितम् । स्वयंवरे सुलसाया निजं न्यक्कारकारणम् ॥ ७॥ राजानं सगरं राज्ञोऽन्यांश्च हन्मीति सोऽसुरः। निजान्वेषी शुक्तिमतीनद्यां पर्वतमैक्षत ॥ ६ ॥ विप्रवेषस्ततो जूत्वा गत्वा पर्वतमन्यधात् । शांमिड्यो नाम मित्रं त्वत्पितुरस्मि महामते ॥ ७ ॥ धीमतो गौतमाख्यस्योपाध्यायस्य पुरः पुरा । अहं दीरकदम्बश्चापगव सहितावुलौ ॥ ७॥ १ तत्र पुस्तके स विश्वभूतिस्तथोचे रचयामास । २ तिरस्कारकारणम् । ॐARORSALESAGAR ·-- RSS RSS पर्व सर्गः २ पुरुष चरित्रं ॥१३॥ ALSCREEGRESS 'नारदेन जनैश्च त्वां श्रुत्वा धर्षितमागमम् । त्वत्पदं पूरयिष्यामि मंत्रैर्विश्वं विमोहयन् ॥ ए. श्त्युक्त्वा पर्वतयुतः कुधर्मेणाखिदं जनम् । असुरो मोहयामास मुर्गती पातनाय सः॥४॥ व्याधिनूतादिदोषांश्च सर्वत्राजनयजने । प्रपन्नपर्वतमतं निर्दोषं च चकार सः॥१॥ शांडिल्यस्याझ्या सोऽपि रुक्ांति पर्वतो व्यधात् । उपकृत्योपकृत्य स्वमते चास्थापयजनम् ॥२॥ सगरस्यापि नगरेऽन्तःपुरेऽथ परिबदे । विचक्रे सोऽसुरो रोगान् दारुणानतिजूयसः॥ ३ ॥ लोकप्रत्ययतो जे पर्वतं सगरोऽपि हि । चकार शांडिल्ययुतो रुकान्तिं सोऽपि सर्वतः॥धध। सौत्रामण्यां विधानेन सुरापानं न पुष्यति । अगम्यागमन कार्य यज्ञे गोसवनामनि ॥ ५ ॥ मातृमेधे वधो मातुः पितृमेधे वधः पितुः। अन्तर्वेदि विधातव्यो दोषस्तत्र न विद्यते ॥ ६ ॥ आशुशुणिमाधाय पृष्ठे कूर्मस्य तर्पयेत् । हविषा जुहकाख्याय स्वाहेत्युक्त्वा प्रयत्नतः॥ ७ ॥ यदा न प्रामुयात् कूर्म तदा शुविजन्मनः । खेलतेः पिंगलालस्य विक्रियस्य शुचौ जले ॥ आस्यदनेऽवतीर्णस्य मस्तके कूर्मसन्निने । प्रज्वाड्य ज्वलनं दीप्तमाहुतिं प्रक्षिपेट्विजः॥ ए॥ ॥ युग्मम् ॥ सर्व पुरुष एवेदं यद्भूतं यद्भविष्यति । ईशानो योऽमृतत्वस्य यदन्नेनातिरोहति ॥ ए॥ एवमेकत्र पुरुषे किं केनात्र विपद्यते । कुरुतातो यथानीष्टं यज्ञे प्राणिनिपातनम् ॥ धए१ ॥ १ अंगीकृतं पर्वतस्य मत येन तं नरम् । २ यज्ञविशेषे । ३ अगम्यायाः स्रियाः गमनं सगः । ४ अग्निम् । ५ खलतिः खल्वाट: टालीयो " इति भाषायाम् । ६ मुखपर्यतप्रमाणे जले । ७ मोक्षस्येशान ईश्वरः । He ॥२३॥ SHES P4SAR ·मांसस्य लक्षणं तेषां कर्तव्यं यज्ञकर्मणि । योयजूकन पूतं दि देवोदेशेन तत्कृतम् ॥ ४ए । इत्यादि समुपादिश्य सगरे स्वमतस्थिते । अन्तर्वेदि कुरुक्षेत्रादिपु सोऽकारयन्मखान् ॥ ए३ ॥ स लब्धप्रसरोडकापीपाजसूयादिकानपि । असुरोऽप्यध्वरहतान् विमानस्थानदर्शयत् ॥ ४५ ॥ ततः सप्रत्ययो लोकः प्राणिहिंसात्मकान् मखान् । निःशंकमकरोतस्य पर्वतस्य मते स्थितः॥ ए । तत्प्रेक्ष्याहं तदा विद्याधरं नाना दिवाकरम् । अवोचं यत्त्वया यझे हर्तव्याः पशवोऽखिताः ॥धए६ ॥ प्रतिपद्य स मे वाचं जहे यावत्पशून मखे । परमाधार्मिकस्तावत्तदशासीत्सुराधमः ॥ ४ ॥ रुपनप्रतिमां तन तविद्याघातनाय सः। आस्थापयन्महाकाल उपारंसीच रोचरः॥ ए॥ ततोऽहमपि तूष्णीकः क्षीणोपायोऽन्यतोऽज्यगाम् । यज्ञेषु नावयामास सगरं सोऽय मायया ॥धएए॥ सगरं सुलसायुक्तं स जुहावावरानले । कृतकृत्यो जगामाय महाकालः स्वमाश्रयम् ॥ ५०० ॥ एवं च पर्वतात्पापपर्वतादध्वरा विजैः। हिंसात्मका अक्रियन्त ते निषेध्यास्त्वयैव हि ॥ ५०१ ॥ तपाचमुररीकृत्य प्रणिपत्य च नारदम् । मरुत्तात् क्षमयित्वा च विससर्ज दशाननः ॥ ५० ॥ मरुत्तो रावणं नत्वोवाच कोऽयं कृपानिधिः । पापादमुप्माद्यो घरमांस्त्वया स्वामिन्यवारयत् ॥ ५०३ ॥ आचख्यौ रावणोऽप्यासीन्नाम्ना ब्रह्मरुचिर्षिजः । तापसस्य सतस्तस्य नार्या कूर्मीति गुर्व्यनूत् ॥५०॥ तत्रेयुः साधवोऽन्येधुस्तेष्वेकः साधुरब्रवीत् । नवनीत्या गृहवासस्त्यक्तो यत्साधु साधु तत् ॥ २०५॥ नूयः स्वदारसंगस्य विपयैर्गुप्तचेतसः । गृहवासापने वासः कथं नाम विशिष्यते ॥ ५०६ ॥ १ पुनः पुनर्यजतीति यायजूकस्तेन । २ गर्भवती। । SALESRKEik ·पर्व सर्गः २ पुरुष चरित्रं ॥२४॥ SSSS श्रुत्वा ब्रह्मरुचिस्तत्तु प्रपन्नजिनशासनः। तदैव प्रावजत्सा च कूर्म्यजूच्छाविका परा ॥ १७ ॥ मिथ्यात्ववर्जिता तत्र सा वसंत्याश्रमे सुतम् । सुषुवे नारदं नाम रोदनादिविवर्जितम् ॥ १० ॥ गतायाश्चान्यतस्तस्यास्तं जहुर्जुनकामराः। पुत्रशोकादिन्दुमालासविधे प्रात्रजच्च सा ॥ ५०ए॥ तेऽमराः पालयामासुः शास्त्राण्यध्यापयंश्च तम् । आकाशगामिनी विद्यां दस्तस्मै क्रमेण च ॥ १० ॥ अणुव्रतधरःप्राप यौवनं च मनोहरम् । स शिखाधारणान्नित्यं न गृहस्थो न संयतः॥ ११ ॥ कलप्रेक्षणाकांही गीतनृत्यकुतूहली। सदा कंदर्पकौकुच्यमौखात्यन्तवत्सलः ॥ १५ ॥ वीराणां कामुकानां च सन्धिविग्रहकारकः । त्रिकालवृषीपाणिरारूढः पाउकासु च ॥ ५१३ ॥ देवैः संवर्धितत्वाच्च देवर्षिः प्रथितो नुवि । प्रायेण ब्रह्मचारीच खेळाचार्येष नारदः ॥ ५१५ ॥ इत्युक्तवन्तं लंकेशमझानकृतमात्मनः । मरुत्तः क्षमयामासापराध मखसंजवम् ॥ ५१५ ॥ मरुत्तराजः स्वां कन्यां नामतः कनकप्रनाम् । तदा ददौ दशास्याय दशास्योऽप्युश्वाह ताम् ॥ १६ ॥ प्रजजन श्वोजस्वी मरुत्तमखनंजनः । ततो जगाम मथुरा नगरी गुरुविक्रमः ॥ ५१७॥ उपतस्थे दशग्रीवं तन्नृपो हरिवाहनः। पुत्रेण मधुना सार्धमीज्ञानेनेव शूलिना ॥ ५१७ ॥ तं जत्योपस्थितं प्रीतोऽवार्तयद्दशकन्धरः । पप्रचैव चवत्सूनोः कुतोऽदः शूलमायुधम् ॥ १५ ॥ पित्रा भ्रसंझयादिष्टो मधुरं मधुरन्यधात् । इदं मे चमरेन्जेण प्राग्जन्मसुहृदार्पितम् ॥ ५२० ॥ SEASKHESAREERSONS ॥२४॥ RECER १ कामचेष्टितवाचालत्वयोरत्यंतवत्सलः । २ दर्भासनविशेषो वृषी । ३ ईशानेंद्रेण । 15645645 ·अवोचच्चमरश्चैवं धातकीखंडनामनि । वीप ऐरावतदेने शतधारे महापुरे ॥ ५२१ ॥ सुमित्रो राजपुत्रोऽजूत्प्रनवः कुलपुत्रकः । उन्नावजूतां ते मित्रे वसन्तमदनाविव ॥ ५५ ॥ युग्मम् ॥ गुरोरेकस्य पार्थे तो वाट्ये जगृहतुः कलाः । सह चिक्रीमतुश्चाविप्रयुक्तावश्विनाविव ॥ ५२३ ॥ नद्यौवनः सुमित्रोऽथ तत्रानूनगरे नृपः । महर्षिर्विदधे तेन प्रनवोऽप्यात्मसन्निनः ॥ ५२४ ॥ राजैकदा तुरंगेण हृतः प्राप महाटवीम् । पसीपतिसुतां तत्र वनमालामुपायत ।। ५५५ ॥ तामादाय समायातः स राजा स्वपुरे पुनः । प्रनवेण च सा प्रैक्षि रूपयौवनशालिनी ॥ ५२६ ॥ तद्दर्शनात्प्रनृत्येव स मनोजवपीडितः। दिने दिने कृशो जज्ञे कृष्णपक्ष श्वोपः ॥ ५२७ ॥ असाध्यं मंत्रतंत्राणां तं ज्ञात्वातिकृशं नृपः । इत्यूचे वाधते किं ते सम्यगाख्याहि बान्धव ॥ ५२० ॥ अन्यधात्प्रनवोऽप्येवं वक्तुमेतन्न शक्यते । अलं कुलकलंकाय यन्मनःस्थमपि प्रनो ॥ ५२ए । निर्वन्धाद्भूलुजा पृष्टः स आख्यत् कुलपुत्रकः । वनमालानुरागो मे देहदौर्बल्यकारणम् ॥ ५३० ।। राजाप्यूचे राज्यमपि त्वदर्थे संत्यजाम्यहम् । किं पुनर्महिलामात्रमियमद्यैव गृह्यताम् ॥, ५३१ ॥ श्त्युक्त्वा तं विसृज्याथ तस्यानुपदमेव ताम् । स्वयं दूतीमिव प्रेषीत्तदोकसि निशामुखे ॥ ५३ ।। श्त्यूचे सापि राज्ञाहं तुज्यं दत्तास्मि सीदेते । जीवातुरिव तचाधि पत्याज्ञा मे बलीयसी ॥ ५३३ ॥ मम ना त्वदर्थे हि प्राणानपि विमुंचति। किं पुनर्मादृशीं दासीमुदासीनः किमीसें ॥ २३ ॥ बनापे प्रजवोऽप्येवं घिग्धिङ्मां निरपत्रपम् । अहो स तु महासत्वो यस्येदृक् सौहृदं मयि ॥ ५३५॥ १ अवियोगिनौ । २ दुःखिने । - Jok ·S पर्व सर्गः २ चरित्रं ॥१५॥ ISRORESE%* प्राणा अपि हि दीयन्ते परस्मै न पुनः प्रिया । इति उष्करमेतद्धि कृतं तेनाद्य मत्कृते ॥ ५३६ ॥ पिशुनानामिवावाच्यं नायाच्यं बत मादृशाम् । कटपभृणामिवादेयं नास्ति किंचित्तु तादृशाम् ॥ ५३७ ॥ सर्वश्रा गढ़ मातासि नातः परमिमं जनम् । पश्य नाषस्व वा पापराशिं पत्याझयापि हि ॥ ५३० ॥ तित्र च बन्नमागत्य राजा शुश्राव तद्वचः । सुहृदः सत्त्वमालोक्य प्रकर्षेण जहर्ष च ॥ ३५ ॥ वनमालां नमस्कृत्य विसृज्य प्रनवोऽपि हि । स्वशिरवेत्तुमारेले खड्गमाकृष्य दारुणम् ॥ २०॥ आविर्भूय सुमित्रोऽपि मित्र मा साहसं कृथाः । इति जटपन्नपाहार्षीत् कृपाणं तस्य पाणितः ॥ ५४१॥ विविक्षन्निव वसुधां प्रनवोऽधोमुखो हिया । कथंचन सुमित्रेण स्वस्थावस्थामनायि सः॥ ५५॥ चक्रतुस्तौ चिरं राज्यं प्राग्वन्मैत्रीपरायणौ । सुमित्रस्तु परिव्रज्य मृत्वेशानसुरोऽजवत् ॥ ५५३ ॥ ततश्युत्वा मथुरेशहरिवाहणनन्दनः । त्वं सुबाहुर्मधुनामा माधवीकुक्षिनूरजूः ॥ ५॥ प्रनवोऽपि नवं ब्रांत्वा चिरं विश्वावसोरनूत् । ज्योतिर्मत्यां श्रीकुमार इति नाम्ना तनूरुहः ॥ ५४५ ॥ सनिदानं तपः कृत्वा कालयोगाविपद्य च । अनवं चमरेन्जोऽहं पूर्वजन्मसुहत्तव ॥ ५४६ ॥ श्त्याख्याय स मेऽदत्त शूलमेतउपेत्य यत् । आ योजनपिसहस्रयाः कृत्वा कार्य निवर्तते ॥ ५५ ॥ इति श्रुत्वा दशग्रीवो चक्तिशक्तिविराजिने । ददौ मधुकुमाराय कन्यां नान्ना मनोरमाम् ॥ एव - अथ लंकाप्रयाणाहावर्षेष्वष्टादशस्वगात् । स्वर्णाषौ पांडके चैत्यान्यचितुं दशकन्धरः॥ ५४ए ॥ सोत्कंठस्तत्र चैत्यानि दशकंगेऽज्यवन्दत । शच्या महत्या संगीतपूजोत्सवपुरःसरम् ॥ २५० ॥ सुघनगरेऽन्वदिक्पालं नलकूवरम् । ग्रहीतुं कुंजकर्णाद्या दशग्रीवाझया ययुः ॥ ५५१ ॥ ॥२५॥ FRESHES ·R15 AISE श्राशाली विद्ययावह्निमयं वप्रमथ व्यधात् । स्वपुरे योजनशतप्रमाणं नलकूबरः ॥ ५५॥ हुताशनमयान्येप चक्रे यंत्राणि तत्र च । प्रदीपनमिव व्योन्नि कुर्वाणानि शिवोत्करैः ॥ ५५३ ॥ तं च वामवष्टच्यावतस्थे नवकूबरः। नरैः परिवृतः कोपाज्ज्वलन् वहिकुमारवत् ॥ ५५५॥ तेऽप्येत्य कुंजकर्णाधारतं अष्टुमपि नाशकन् । ग्रीष्ममध्याहमातममिव सुप्तोत्थिता नराः॥ ५५५॥ उध्यमेतदुर्खेघपुरमित्यपसृत्य ते । जशोत्साहाः कथमपि दशास्याय व्यजिज्ञपन ॥ ५५६ ॥ स्वयं दशास्यस्तबागाचं वर्ष प्रेक्ष्य तादृशम् । अपश्यस्तग्रहोपाय चिरं दध्यो सबांधवः ॥ ५५७ ॥ अनुरका दशास्यस्य नसकूबरपन्यथ । प्रैपीदुतीमुपरंगां सा तमेत्यैवमत्रवीत् ॥ ५५ ॥ जयश्रीरिव मूर्तीपरंजा त्वयि रिरंसते । सा त्वगुणैर्हतमनास्तव मूत्यैव तिष्ठति ॥ ५५॥ इमां च विद्यामाशालीमस्य वप्रस्य रक्षिकाम् । करिष्यति तवायत्तामात्मानमिव मानद ॥ ५६० ॥ ग्रहीष्यसि तया चेदं पुरं सनलकूबरम् । सेत्स्यत्यन्न च ते चकं दैवं नाना सुदर्शनम् ॥ ५६१ ॥ सप्रहास दशाखेन वीक्षितोऽथ बिभीषणः । एवमस्त्विति जापित्वा दूतिकां विससर्ज ताम् ॥ २६॥ श्रथ कुम्लो दशग्रीव बनाये बिनीषणम् । अरे कुलविरुष किं प्रतिपन्नमिदं त्वया ॥ ५६३ ॥ हृदयं जातुचिदत्त परस्त्रीणां न कैरपि । अस्मत्कुखजवैर्मूढ रणे पृष्ठं विपामिव ॥ ६ ॥ नवः कुलकदकोऽयं वचसापि कृतस्त्वया। रे बिनीषण केयं ते मतिर्येनेदमत्रवीः ॥ ५६५ ॥ बिनीषणोऽप्युवाचैवं प्रसीदार्य महानुज । न वाग्मानं कलंकाय विशुधमनसां नृणाम् ॥ ५६६ ॥ १ स्वगृहे गा केवलशरीरेणेव तिष्ठति गगस्तु स्वयि वर्तत इति भावः ।

·पर्व सर्गः पुरुष TECREENS चरित्रं ॥६॥ सा समायातु विद्यां ते प्रयतु स च विषन् । वश्योऽस्तु मा लजयास्तां वाचोयुक्त्या परित्यजे॥५६॥ यावद्विनीषणवचोऽनुमेने तद्दशाननः । तावदागाउपरंजा तत्परीरंजलंपटा ॥ ५६७ ॥ ददौ चाशालिका विद्यां पत्या वणीकृतां पुरे । मोघेतराणि शस्त्राणि व्यन्तराधिष्ठितानि च ५६ए॥ दशास्यः संजहाराग्निप्राकारं विद्यया तया । प्रविवेश च उर्लघपुरं सबलवाहनः ॥ ५७०॥ उत्तस्थे चाथ संनय रणाय नलकूबरः। बिनीषणेन चाग्राहि चर्मजस्त्रेव दन्तिना ॥ ५७१॥ देवासुरैरप्यजय्यं शक्रसंबंधिर्धरम् । चक्र सुदर्शनं नाम तत्र प्राप च रावणः ॥ ७॥ प्रणताय ततस्तस्मै दशास्यस्तत्पुरं ददौ । अर्थिनोऽर्थेषु न तथा दोष्मन्तो विजये यथा ॥ ५७३ ॥ उपरनामप्युवाच दशास्यः स्वकुलोचितम् । न नजात्मजार कर्तारं विनयं मयि ॥ ७ ॥ विद्यादानाद्गुरुस्थाने मम त्वमसि संप्रति । स्वसमातृपदे पश्याभ्यन्या अपि परस्त्रियः ॥ ५७५ ॥ पुत्री कामध्वजस्यासि सुन्दर्युदरसंलवा । कुलघयविरुघायाः कलंको मा स्म जूत्तव ॥ ५७६ ॥ तामित्युक्त्वार्पयामास नलकूबरजूलुजे । अदूषितां पितुर्गेहे रेषित्वेव समागताम् ॥ ५७७ ॥ नलकूबरराजेन कुलकर्णाग्रजोऽर्चितः। चचाल सह सेनानी रथनूपुरपत्तनम् ॥ २७ ॥ आयान्तं रावणं श्रुत्वा सहस्रारो महामतिः। सुतमिन्नं सुतस्नेहात् स्नेहपूर्वमनाषत ॥ ५७ए । जवता वत्स जातेन वंशोऽस्माकं महौजसा । अन्यवंशोन्नति हृत्वा प्रापितः प्रोन्नति पराम् ॥ २० ॥ एकेन विक्रमेणैव त्वया हीदमनुष्ठितम् । नीतीनामप्यवकाशो दातव्यः संप्रति त्वया ॥ ५७१ ॥ १ सफलानि । २ रोष कृत्वा । ॥२६॥ Stores ·SRIS एकान्तविक्रमः कापि विपदेऽपि प्रजायते । एकान्तविक्रमान्नाशं शरजाद्याः प्रयांति हि ॥ १७॥ बलीयसो बलिन्योऽपि प्रसूते हि वसुन्धरा । सर्वेभ्योऽप्यहमोजस्वीत्यहंकारं स्म मा कृथाः ॥ २३ ॥ उत्थितोऽस्त्यधुना वीरः सर्ववीरत्वतस्करः । प्रतापेन सहस्रांशुः सहस्रांशुनियंत्रकः ॥ ५० ॥ हेलोत्पाटितकैलासो मरुत्तमखनंजनः । जंवूधीपेशयन्त्रेिणाप्यदोनितमानसः ॥ ५५ ॥ नेपाईनिजदोवीणागीततोषितचेतसः । धरणेन्द्रादमोघाप्तशक्तिः शक्तित्रयोर्जितः॥ एन्६ ।। ज्रातृन्यां स्वानुरूपान्यां स्वनुजाच्यामिवोत्कटः । रावणो नाम लंकेशः सुकेशकुलनास्करः ॥ ५ ॥ स यमं हेलयानांदीत् पत्तिं वैश्रवणं च ते । पत्तीचक्रे वानरेन्जं सुग्रीवं वालिसोदरम् ॥ ५ ॥ मुर्तघ्यवहिप्राकारं दुर्लंघपुरमस्य च । प्रविष्टस्यानुजो बद्धा जग्राह नलकूबरम् ॥ ए०ए॥ स त्वां प्रत्यापतन्नस्ति युगांताग्निरिवोचतः। प्रणिपातसुधावृष्ट्या शमनीयोऽन्यथा न तु ॥ एए० ॥ रूपिणीं च सुतामस्मै यह रूपवतीमिमाम् । एवं धुत्तमसन्धानं संवन्धात्ते नविष्यति ॥ एए१ ॥ एवं पितृवचः श्रुत्वा कुप्यन्नेवमुवाच सः। कन्यका स्वा कथंकारमस्मै वध्याय दीयते ॥ एए॥ किं च नाधुनिक वैरममुना किं तु वंशजम् । तातं विजयसिंहं प्रागेतद्गृर्दितं स्मर ॥ एए३ ॥ एतत्पितामहस्यापि मालिनो यन्मया कृतम् । तदस्यापि करिष्यामि समायात्वेषको ह्ययम् ॥ एएच ॥ स्नेहतः कातरो मा नूः सहजं धैर्यमाश्रय । स्वसूनोः सर्वदा दृष्टं किं न वेत्सि पराक्रमम् ॥ एएए ॥ १ अष्टापदाद्याः । २ सहस्राशुः सूर्यः । ३ सहस्राशुर्नाम राजा तन्नियत्रकः । ४ कैलासोऽष्टापदगिरिः। ५ अर्हत्समीपे निजदोर्वी. णाया गीतेन प्रसन्नं चित्तं यस्य तस्मात् । ६ प्रभुमंत्रोत्साहरूपास्तिस्रः शक्तयः ।७ अस्य रावणस्य । ८ अभ्यागच्छन् । ९ एतत्पक्ष्यैः । RESS ·पर्व - सर्गः २ SAGGALSANGA पुरुष चरित्रं ॥२७॥ NAGAR तस्यैवं वदतोऽज्येत्य नगरं रथनूपुरम् । चमूनिवेष्टयामास दुधरो दशकन्धरः ॥ एए६ ॥ पूर्वमेव दशास्येन प्रहितो महितौजसा । अथ दूतोऽज्युपेत्येन्ज मित्युवाच ससौष्ठवः ॥ एए७ ॥ ये केचिदिह राजानो विद्यादोवीर्यदर्पिताः । तैरुपेत्योपायनाद्यैः पूजितो दशकन्धरः ॥ एए७ ॥ दशकंठस्य विस्मृत्या जवतश्चार्जवादयम् । श्यान् कालो ययौ तस्मिन् नक्तिकालस्तवाधुना ॥ एएए॥ जतिं दर्शय तत्तस्मिन् शक्ति वा दर्शयाधुना । नक्तिशक्तिविहीनश्चेदेवमेव विनंक्ष्यसि ॥ ६॥ इन्धोऽपि निजगादैवं वराकैः पूजितो नृपैः । रावणस्तदयं मत्तः पूजां मत्तोऽपि वांगति ॥६०१॥ यथा तथा गतः कालो रावणस्य सुखाय सः । कालरूपस्त्वयं कालस्तस्येदानीमुपस्थितः ॥६॥ गत्वा स्वस्वामिनो नतिं शक्तिं वा मयि दर्शय । स जक्तिशक्तिहीनश्चेदेवमेव विनंक्ष्यति ॥ ६.३॥ दूतेनागत्य विज्ञप्तो रावणः कोपदारुणः । समनह्यन्महोत्साहः समं सकलसैनिकैः ॥ ६०४॥ द्रुतमिन्धोऽपि सन्नह्य निर्ययौ रथनूपुरात् । वीरा हि न सहन्तेऽन्यवीराइंकारडंबरम् ॥ ६०५॥ सामान्ताः सह सामन्तैः सैनिकाः सैनिकैः पुनः । सेनानीनिश्च सेनान्यो योयुयुधिरे तयोः॥६६॥ तयोर्बलानामन्योऽन्य संफेटः शस्त्रवर्षिणाम् । संवर्तपुष्करावर्तवारिदानामिवानवत् ॥ ६०७॥ वराकैः सैनिकैरेनिः किं हतैर्मशकैरिव । इति ब्रुवाणो नुवनालंकारकरिपुंगवम् ॥ ६०७ ॥ स्वयमारुह्य युघायाधिज्यीकृतशरासनः । अढौकतैरावणस्थेन्जेण सह रावणः ॥ ६०ए ॥ ॥ युग्मम्॥ नागपाशमिवान्योऽन्यं मुखयोः करवेष्टनैः। वितन्वानौ मिमिलतुः करिणौ रावणेन्छयोः॥६१० ॥ RE NS ॥१७॥ USAROS ASHRESS ·कावपीनौ महाप्राणौ दन्तैर्दन्तान् प्रजघ्नतुः । उत्थापयन्तौ स्फुलिंगानरण्युन्मथनादिव ॥ ६११॥ मिथोधातैर्विषाणेच्यः सौवर्णवलयावलिः । पपातोयौँ विरहिणीबाहुज्य श्व तत्क्षणम् ॥ ६१२॥ तदन्तघातक्षुएणेन्यः शरीरिन्यो निरंतरम् । गंडेच्यो मदधारावक्तधाराः प्रसुवुः ॥ ६१३ ॥ कणालयैः क्षणादाणैः क्षणादपि च मुरैः । गजाविवाहितीयौ तौ रावणेन्यौ प्रजघ्नतुः॥६१५ ॥ महाबलौ पिपिषतुरस्त्रैरस्त्राणि तो मिथः । नैकोऽप्यहीयतैकस्मादब्धी पूर्वापराविव ॥ ६१५॥ बाध्यवाधकतालाग्नि गुत्सर्गापवादवत् । मंत्रास्त्रैरप्ययुध्येतां तौ रणक्रतुदीक्षितौ ॥ ६१६ ॥ गाढं मिलितयोरेकवृन्तस्थफलयोरिव । ऐरावणनुवनालंकारयोः करिणोरथ ॥ ६१७ ॥ बलज्ञो रावणः खेलाउत्पत्यैरावणं ययौ । हत्वा च तन्महामानं वबन्धेन्द्धं करीन्जवत् ॥ ६१० ॥ स हस्ती परितोऽधस्तापक्षोवीरैरवेष्ट्यत । हर्षाऽत्तालतुमुलैर्मधुमंग श्वालिनिः ॥६१५ ॥ रावणेन धृते शके तत्सैन्यमपि सर्वतः । विशुनाव जिते नाणे जिता एव पदातयः ॥ ६२० ॥ सहैवैरावणेनेन्द्रं रावणः शिबिरे निजे । निनाय नायक्यन्नवत्स्वयं श्रेणिषयेऽप्यथ ॥ ६१॥ ततो निवृत्य लंकायां जगाम दशकन्धरः। कारायां चादिपवक्र कीरवत्काष्ठपञ्जरे ॥ ६॥ सहस्रारः सदिक्पालो लंकायामेत्य रावणम् । नमस्कृत्येत्यनाषिष्ट पत्तिवचितांजलिः॥ ६५३ ॥ कैलासमुदधार्षीयो लीलया गावखमवत् । दोष्मता तेन नवता विजिता न त्रपामहे ॥ ६२४ ॥ तादृशे त्वयि यांचापि न पायै मनागपि । तद्याचेऽहं मुंच शक्रं पुत्रनिदां प्रयच मे ॥ ६२५॥ १ अरणिः काष्ठविशेषः । २ विरहवत्याः स्त्रियाः बाहुभ्यः । ३ पापाणखडवत् । SASRESCALARISHRSS

·पर्व
सर्गः
पुरुष
चरित्रं
॥२॥
SEARS
उवाच रावणोऽप्येवं शक्रं मुंचामि यद्यसौ । सदिक्पालपरीवारः कर्म कुर्यात् सदेदृशम् ॥ ६२६॥
परितोऽपि पुरी लंकां करोत्वेष कणे कणे । तृणकाष्ठादिरहितां वासागारमहीमिव ॥ ६५७ ॥
प्रातः प्रातर्दिव्यगंधैरंखुवाह श्वांबुजिः । चेलोत्केप पुरीमेतामनितोऽप्यनिर्षिचतु ॥ ६२७॥
मालाकार श्वोच्चित्य ग्रन्थित्वा च सदा स्वयम् । पुष्पाणि पूरयत्वेष देवतावसरादिषु ॥ ६२ए ।
एवं विधानि कर्माणि कुर्वन्नेष सुतस्तव । पुनर्गृह्णातु राज्यं स्वं मत्प्रसादाच्च नन्दतु ॥ ६३० ॥
एवं करिष्यतीत्युक्ते सहस्रारेण रावणः । मुमोच शक्र कारायाः सत्कृत्य निजबन्धुवत् ॥ ६३१॥
रथनूपुरमेत्येन्धस्तस्थावुपिन उच्चकैः । तेजस्विनां हि निस्तेजो मृत्युतोऽप्यतिसहम् ॥ ६३२ ॥
निर्वाणसंगमो नाम ज्ञानी तत्रान्यदा मुनिः। समवासरदिन्योऽपि तं वन्दितुमुपाययौ ॥ ३३ ॥
जगवन् कर्मणा केन रावणादिममासदम् । न्यकारमिति शक्रेण पृष्टः स मुनिरब्रवीत् ॥ ६३५ ॥
श्रीमत्यरिंजयपुरे पुरा विद्याधराग्रणी । नाम्ना ज्वलनसिंहोऽनू गवत्यस्य तु प्रिया ॥ ६३५ ॥
अहिट्या नाम उहिता रूपवत्यनवत्तयोः। तस्याः स्वयंवरेऽन्येयुः सर्वे विद्याधरेश्वराः॥ ६३६ ॥
आनन्दमाली तत्रागाच्चन्यावर्तपुरेश्वरः । सूर्यावर्तपुरेशस्त्वमागान्नाम्ना तमित्मनः ॥ ६३७ ॥
सहायातमपि त्यक्त्वा त्वामहिटया निजेन्छया । आनन्दमालिनं वने तवाजूच्च पराजवः ॥ ६३७ ॥
आनंदमालिनीातुस्त्वमजस्तत्प्रनृत्यपि । मयि सत्यप्यसावेतामहिल्यामूढवानिति ॥ ६३ए।
आनन्दमाली निर्वेदादन्यदा व्रतमग्रहीत् । तप्यमानस्तपस्तीनं व्यहार्षीच सहर्षितिः ॥ ६३०॥
विहरन् स रथावर्त जगाम गिरिमेकदा । त्वया च ददृशेऽस्मारि चाहिध्यायाः स्वयंवरः ॥ ६३१॥
HOREGISTEREOSSASARSANS
SAGARENESS
॥२॥

·1515518 ध्यानारूढस्त्वया बधस्तामितोऽनेकशश्च सः । मनागपि न च ध्यानादचालीदचलाचलः॥ ६५२॥ कल्याणगुणधरस्तु तद्भाता श्रमणाग्रणी । प्रेदय त्वय्यमुचत्तेजोलेश्यां शंपामिव दुमे ॥ ६५३ ॥ सत्यश्रिया च त्वसल्या शमितो जतिजहिपतैः । तेजोलेश्यां स संजहे न दग्धोऽसि तदैव तत् ॥६॥ मुनिन्यक्कारजात् पापात्त्वं ब्रांत्वा कतिचिनवान् । शुलं कर्म विधायेन्छः सहस्रारसुतोऽजवः ॥६५॥ महामुनितिरस्कारप्रहारोनवकर्मणः । उपस्थितं फलमिदं रावणायः पराजवः ॥ १६ ॥ कर्माण्यवश्यं सर्वस्य फलंत्येव चिरादपि । श्रापुरंदरमाकीटं संसार स्थितिरीहशी ॥ ६ ॥ तच्छ्रुत्वा दत्तवीर्यस्य राज्यं दत्त्वांगजन्मनः । ईशः पर्यव्रजत्ततोग्रतपाश्च ययौ शिवम् ॥ ६ ॥ रावणोऽपि ययौ स्वर्णतुंगशैलेऽपरेऽहनि । शनन्तवीर्य नामा वंदितुं जातकेवलम् ॥ ६धए॥ तं वंदित्वा यथास्थानं निषएणो दशकन्धरः । शुश्राव च श्रोत्रसुधासारणिं धर्मदेशनाम् ॥ ६५० ॥ देशनांते दशास्येन कुतः स्यान्मरणं मम । इति पृष्टो महर्पिः स लगवानेवमन्यधात् ॥ ६५१ ॥ पारदारकदोपेण वासुदेवानविष्यति । चविष्यति विपत्तिस्ते प्रतिविष्णोर्दशानन ॥ ६५२ ॥ परस्त्रियमनिळती रमयिष्यामि न ह्यहम् । जग्राहानिग्रहमिमं स तस्यैव मुनेः पुरः ॥ ६५३ ॥ मुनिवरमथ नत्वा ज्ञानरत्नांबुधिं तं दशवदन श्याय स्वां पुरी पुष्पकस्थः । निखिलनगरनारीनेत्रनीलोत्पलानां प्रमदविजवदाना मिनीजानिकपः ॥६५॥ इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरिते महाकाव्ये सप्तमे पर्वणि रावणदिग्विजयो नाम द्वितीयः सर्गः । १ शंपा विद्युत् । २ भक्तिवचनैः । ३ अगामिनि काले । ४ यामिनीजानिभद्रः तत्तुल्यः । ALSO ·॥ अथ तृतीयः सर्गः ॥ HESSPASHRESS पर्व पुरुष चरित्रं ॥शा सर्गः ३ RESSAGE अथेह वैतादयगिरावादित्यपुरपत्तने । प्रह्लादो नाम राजाजूत्केतुमत्यस्य तु प्रिया ॥१॥ तयोर्बनूव तनयो नामतः पवनञ्जयः। जयी पवनवत्स्थान्ना गगने गमनेन च ॥२॥ श्तश्च नरतेऽत्रैवोपार्णवं दन्तिपर्वते । विद्याधरेन्यो महेन्जो महेन्जनगरेऽजवत् ॥३॥ पत्न्यां हृदयसुन्दा तस्य चाञ्जनसुन्दरी । अरिंदमादिपुत्राणां शतस्योपर्यनूत्सुता ॥४॥ नद्यौवनायास्तस्याश्च वरं चिन्तयतः पितुः । शशंसुमैत्रिणो विद्याधरयूनः सहस्रशः ॥ ५॥ महेन्जस्याज्ञयामात्यास्तद्रूपाणि पृथक् पृथक् । यथावदालेख्य पट्टेष्वानाय्य समदर्शयन् ॥ ६॥ तत्र विद्याधराधीशहिरण्यानांगजन्मनः । रूपं विद्युत्मनाख्यस्य सुमन कुदिजन्मनः ॥ ७ ॥ प्रहादसूनोः पवनंजयस्य च मनोरमम् । चित्रस्थं सचिवोऽन्येधुर्महेन्यस्याच्यढोकयन् ॥ ७॥ ॥ युग्मम् ॥ रूपवन्तौ कुलीनौ च धावप्येतौ तदेतयोः । कन्यायाः को वर इति राज्ञोकः सचिवोऽज्यधात् ॥ ए॥ एषोऽष्टादशवर्षायुर्मोदं विद्युत्मनो गैमी । इति नैमित्तिकाः स्वामिन् व्यक्तभाख्यातपूर्विणः ॥१०॥ प्रहादतनयस्त्वेष चिरायुः पवनंजयः। योग्यो वरस्तदेतस्मै प्रयचाजनसुन्दरीम् ॥ ११ ॥ अत्रान्तरे तु यात्रायै दीपं नंदीश्वरं ययुः। विद्याधरेन्द्राः सर्वेऽपि सर्वा सपरिबदाः ॥१५॥ १ बलेन । २ गमिष्यति । ३ पूर्व आख्यातवतः । EिOGRA ॥श्या ·ALS प्रहादस्तनयां प्रेक्ष्य महेन्धमिदमन्यधात् । दीयतां मत्सुतायैपा स्वसुताञ्जनसुन्दरी ॥ १३ ॥ महेन्छः प्रतिपेदे तदग्रेऽपि हृदयस्थितम् । निमित्तमात्रमेवासीत् महादप्रार्थना तु सा ॥ १४ ॥ इतस्तृतीये दिवसे मानसाख्ये सरोवरे । कार्यो विवाह इत्युक्त्वा तौ यथास्थानमीयतुः॥ १५॥ ततो महेन्उपहादी साह्रादौ स्वजनैः समम् । जग्मतुर्मानससरस्यावासं चक्रतुश्च तौ ॥ १६॥ मित्रं प्रहसितं नामोवाचेति पवनञ्जयः । दृष्टास्ति किं त्वया ब्रूहि कीदृश्यञ्जनसुंदरी ॥ १७ ॥ हसित्वेषत्प्रहसितोऽप्येवमूचे मयेक्षिता । सा हि रंजादिकान्योऽपि सुंदर्यजनसुन्दरी ॥ १० ॥ तस्या निरुपमं रूपं यादृशं दृश्यते दृशा । तादृशं वचसा वक्तुं वाग्मिनापि न शक्यते ॥ १५॥ पवनंजय इत्यूचे दूरे ह्युघाहवासरः । सा दृग्गोचरमधैव कथं नेया मया सखे ॥ २० ॥ वसनोत्कंचितानां हि घटिकापि दिनायते । मासायते दिनमपि किं पुनस्तदिनत्रयम् ॥ २१ ॥ ततः प्रहसितोऽप्येवं व्याजहार स्थिरीनव । निशि तत्रैत्य तां कांतां वक्ष्यस्यनुपललितः ॥२२॥ उत्पत्य सप्रहसितो निरगात् पवनञ्जयः। आस्थितेऽञ्जनसुन्दर्या प्रासादे सप्तनूमिके ॥ २३ ॥ राजस्पेश श्व बन्नीय सोऽजनसुन्दरीम् । सम्यगीक्षितुमारेले समित्रः पवनञ्जयः ॥२४॥ धन्यासि या हि प्रापस्त्वं तं पति पवनञ्जयम् । सखी वसन्ततिलकेत्युवाचाञ्जनसुन्दरीम् ॥२५॥ हले मुक्त्वा वरं विद्युत्पनं चरमविग्रहम् । को वरः श्लाघ्यत इति मिश्रकेत्यवदत् सखी ॥ २६ ॥ प्रथमा प्रत्युवाचैवं मुग्धे वेत्सि न किंचन । विद्युत्प्रनो हि स्वस्पायुः स्वामिन्या युज्यते कथम् ॥२७॥ पितीयापीत्यनापिष्ट वयस्ये मन्दधीरसि । स्तोकमप्यमृतं श्रेयो नारोऽपि न विषस्य तु ॥ २० ॥ १ प्रशस्ता वागस्येति वाग्मी तेन। २ अज्ञातोऽन्येनेत्यध्याहारः। ३ अधिष्ठित। ४ स्पशोगूढचरः। ५ चरमशरीरिणम् । भारस्समूहः। RE ·पर्व पुरुष चरित्रं ॥३०॥ सर्गः३ इत्यालापं तयोः श्रुत्वाचिंतयत् पवनञ्जयः। अस्याः प्रियमिदं नूनं तेन नैषा निषेधति ॥ ए॥ इति घोऽसिमाकृष्याविरासीत्पवनंजयः । निशाचर श्वाकस्मादन्धकारात् समुत्थितः ॥ ३०॥ विद्युत्मनो हृदि ययोर्षयोरपि तयोः शिरः । बिनम्रीति वदम्रोषाञ्चचाल पवनंजयः ॥ ३१ ॥ बाहुदण्फे धारयंस्तमिति प्रहसितो वदन् । सापराधाप्यवध्यैव स्त्री गौरिव न वेत्सि किम् ॥ ३॥ किं पुनर्निरपराधैवेयमंजनसुंदरी । तथापवादिनी नैषा निषेधति पुनहिया ॥ ३३ ॥ इति प्रहसितेनोच्चैर्निषिधः पवनंजयः । उत्पत्यागात् स्वमावासं जाग्रत्तस्थौ च खितः॥ ३४ ॥ प्रातश्चोचे प्रहसितं सखे किमनयोढया । नृत्योऽपि हि विरक्तः स्यादापदे किं पुनः प्रिया ॥३॥ तदेहि यावः स्वपुरीमुरीकृत्य परं रेयम् । किं स्वादुनापि जोज्येन रोचते न यदात्मने ॥ ३६॥ इत्युदीर्योच्चकर्यावच्चचाल पवनंजयः। धृत्वा तावत्प्रहसितस्तं साम्नैवमबोधयत् ॥ ३३ ॥ न युक्तं महतां यत्स्वप्रतिपन्नस्य लंघनम् । अनुवंध्यैस्तु गुरुनिः प्रतिपन्नस्य का कथा ॥ ३० ॥ विक्रीणते वा मूट्येन ददते वा प्रसादतः। गुरवो हीत्यपि सतां प्रमाणं नापरा गतिः॥ ३ए । किं चेहाञ्जनसुंदर्यामस्ति दोषलवोऽपि न । दूष्यते दैवेदोषेण मुहृदो हृदयं पुनः ॥ ४० ॥ महात्मानौ च पितरौ स्वस्य तस्याश्च विश्रुतौ । किं न लजयसि त्रातर्गवन् स्वछंदवृत्तितः॥४१॥ उका प्रहसितेनैवं विमृष्य पवनंजयः । तथैव कथमप्यस्थात् सशट्य श्व चेतसि ॥४॥ पवनांजनसुंदोनिीते च दिनेऽजवत् । पितृनेत्रोत्पलशशी पाणिग्रहमहोत्सवः॥४३ ॥ १ कुत्सितवादिनीम् । २ वेगम् । ३ विधिदोषणेत्यर्थः । ४ निश्चिते । ॥३०॥ Rese ·तबंधूवरमादाय सदायादः प्रमोदनाक् । महेन्जेणार्चितः स्नेहात् प्रह्लादः स्वां पुरी ययौ ॥४॥ प्रहाहोऽञ्जनसुंदर्याः प्रासादं सप्तऋमिकम् । अपयामास वासाय विमानमिव नस्थितम् ॥ ४॥ तां न संजावयामास वाचापि पवनंजयः। मानिनो यवोपं न विस्मरंति यतस्ततः॥४६॥ विना शशांक श्यामेव सा विना पवनंजयम् । बाष्पान्धकारवदना तस्थावस्वास्थ्यनाजनम् ॥ ७ ॥ पार्श्वक्तियमानन्त्याः पर्यंकस्य मुहुर्मुहुः । तस्याश्च संवत्सरवद्राधीयस्योऽनवन्निशाः॥७॥ अनन्यमानसा जानुमध्यन्यस्तमुखांबुजा । नर्तुरालेखनैरेव व्यतीयाय दिनानि सा ॥४॥ मुदुरालप्यमानापि सखीनिश्चाटुपूर्वकम् । पैरपुष्टेव हेमन्ते न सा तूंणीकतां जहौ ॥ ५० ॥ एवं च काले ब्रजति प्रह्लादनृपमन्यदा । दूतो राक्षसराजस्य समुपेत्यैवमब्रवीत् ॥ ५१ ॥ समं राक्षसनाथेन यादोनाथः स धर्मतिः । वैरायतेऽद्य नितरां प्रणिपातममानयन् ॥ ५५ ॥ याचितः स नमस्कारमहंकारमहागिरिः । दोर्दएको चनुषा पश्यन्निदं वदति केपदः ॥ १३ ॥ अरे को रावणो नाम तेन किं ननु सिध्यति । नाहमिन्धः कुबेरो वा न चास्मि नलकूबरः ॥ ५५ ॥ सहस्ररश्मि प्यस्मि न मरुत्तो न वा यमः । न च कैलासशैलोऽस्मि किं त्वस्मि वरुणो ननु ॥ ५५ ॥ देवताधिष्ठितै रलैर्यदि दोऽस्य उर्मतेः । तदायातु हरिष्यामि तदएँ चिरसंचितम् ॥ ५६ ॥ इत्युक्त्या रावणः क्रुषः समरायाभ्यषेणयत् । अरौत्सीत्तत्पुरं चाब्धिवेलेव तटपर्वतम् ॥ ५७ ॥ पुरान्निःसृत्य वरुणो रणायारुणलोचनः । राजीवपुंडरीकाद्यैर्वृतः पुत्रैरयुध्यत ॥ ५० ॥ १ सकुटुबः । २ रजनी । ३ कोकिला । ४ मौनम् । ५ कुत्सित वदतीति कद्वदः ।

·पुरुष चरित्रं ॥३१॥ पर्व सर्गः ३ तस्मिन्महति संग्रामे वी रैवरुणसूनुनिः। योधयित्वा च बध्ध्वा च निन्याते खरदूषणौ ॥ एए॥ अनज्यत ततः सैन्यं राक्षसानामशेषतः । कृतार्थमानी वरुणोऽप्यविशन्नगरी निजाम् ॥ ६ ॥ विद्याधरेन्जानाह्वातुं प्राहिणोजावणोऽपि हि । दूतान प्रत्येकमप्यद्य नवते प्रेषितस्त्वहम् ॥ ६१॥ प्रह्लादोऽथ दशास्याय साहायककृते स्वयम् । यावच्चचाल तावत्तमुवाच पवनंजयः॥६॥ इहैव तिष्ठ तात त्वं दशग्रीवमनोरथम् । पूरयिष्याम्यहमपि तवास्मि तनयो ननु ॥ ६३॥ श्त्युदीर्य सनिर्बध पितरं चानुमान्य सः । लोकं चाशेषमानाष्य चचाल पवनंजयः॥ ६ ॥ श्रुत्वाञ्जना जनमुखात्पत्युर्यात्रामयोत्सुका । देवीव व्योमशिखरात् प्रासादादवरुह्य च ॥६५॥ तमीक्षितुमवष्टज्य स्तंनं पांचालिकेव सा । निर्निमेषेक्षणा तस्थावस्वास्थ्यमथिताशया ॥६६॥ घारस्तंजनिषण्णाङ्गी प्रतिपञ्चजवत्कृशाम् । लुलितालकसंबन्नललाटां निर्विवेपनाम् ॥ ६७ ॥ नितंबन्यस्तविस्रस्तश्लथलंबिनुजासताम् । तांबूलरागरहितधूसराधरपक्षवाम् ॥ ६ ॥ बाप्पांबुक्षालितमुखीमुन्मुखां पुरतः स्थिताम् । अञ्जनां व्यञ्जनदृशं ददर्श पवनो ब्रजन् ॥ ६ए॥ ॥त्रिनिर्विशेषकम् ॥ तां निध्यायन्निदं दध्यौ सद्यः प्रह्लादनन्दनः। अहो निहीत्वमेतस्या निर्जीत्वमपि दुधियः ॥ ७० ॥ अथवा ज्ञातमेतस्या दौर्मनस्यं पुरापि हि । उदूढा तु मया पित्रोराज्ञालंघननीरुणा ॥१॥ १ अस्वास्थ्येन मथित चित्त यस्याः सा।२ नितंबे न्यस्ता धारिता विसस्ता श्लथा लविनी भुजलता यया सा । ३ अंजनर- हितनेत्राम् । ४ पश्यन् । SS56*%20HOSE ॥३१॥ ASUR ·FREERS पतित्वा पादयोस्तस्य साप्यूचे रचिताञ्जलिः । त्वया संजाषितः सर्वोऽप्यहं तु न मनागपि ॥२॥ विज्ञप्यसे तथापि त्वं विस्मार्या न ह्यहं त्वया । पुनरागमनेनाशु पंथान: संतु ते शिवाः ॥७३॥ इति ब्रुवाणां तां दीनामहीनचरितामपि । ययाववगणय्यैव जयाय पवनञ्जयः॥ ८ ॥ पत्यवज्ञावियोगार्ता गत्वान्तर्वेश्म नूतले । वारिजिन्नतला सिन्धुतटीव निपपात सा ॥ ५ ॥ पवमानवउत्पत्य तदा प्रह्लादनन्दनः । जगाम मानससरस्युवास च निशामुखे ॥ ७६ ॥ विकृत्य तत्र प्रासादमध्यास्त पवनञ्जयः । विद्याधराणां विद्यैव सर्वसिधिषु कामधुक् ॥ ७ ॥ तत्र पर्यंकमारूढः सरःपरिसरावनौ । आती प्रियवियोगेन चक्रवाकी ददर्श सः ॥ ७ ॥ पूर्वोपात्तामनुञ्जानां मृणाललतिकामपि । तप्यमानां हिमेनापि कथितेनेव वारिणा ॥ ए॥ दूयमानां ज्योत्स्नयापि वलयर्चिश्वटयेव ताम् । क्रन्दन्तीं करुणं प्रेक्ष्य स एवं पर्यचिंतयत् ॥ ७० ॥ सकलं वासरं पत्या रमन्ते चक्रवाकिकाः । न सोढुमीशते नक्तमपि तधिरहं पुनः॥१॥ उद्वाहतोऽपि या त्यक्ता नापिता या न जातुचित् । आगवताप्यवज्ञाता परनारीव या मया ॥ २ ॥ आक्रांता खनारेण पर्वतेनेव मूलतः। अदृष्टमत्संगसुखा सा कथं हा नविष्यति ॥ ३ ॥ धिग्धिडामाविवेकेन म्रियते सा तपस्विनी । तच्चत्यापातकेनाहं व गमिष्यामि उर्मुखः ॥४॥ इति चिन्तितमात्मीयमाख्यत्प्रहसिताय सः। स्वभुःखाख्यानपात्रं हि नापरः सुहृदं विना ॥ ५ ॥ प्रोचे प्रहसितोऽप्येवं साध्वज्ञासीश्चिरादपि । नूनं विपद्यते साद्य सारसीव वियोगतः॥६॥ १ पत्युरवज्ञया वियोगेन च पीडिता । २ विवाहात् । 5 REASEASEAR RS ·पुरुष चरित्रं ॥३२॥ पर्व सर्गः ३ शाश्वासयितुमद्यापि सखे सा तव युज्यते । प्रियोक्त्या तामनुज्ञाप्य स्वार्थाय पुनरापतेः ॥ ७॥ हृदेव सुहृदा तेन जावसंवादिनेरितः । ययावज्जनसुन्दर्या वेश्मन्युत्पत्य मारुतः ॥ ७ ॥ किथितिरोहितस्तस्थौ घार्येव पवनंजयः। अग्रे नूत्वा प्रहसितः प्राविशच्च तदोकसि ॥ ५ ॥ वेक्षन्तीमधिपर्यंकं तोयेऽटपे शफरीमिव । पीड्यमानां ज्योत्स्नयापि हिमेनेव सरोजिनीम् ॥ ए॥ अन्तर्हदयसंतापप्रस्फुटधारमौक्तिकाम् । उन्मुक्तदीर्घनिःश्वासतैरलालकमालिकाम् ॥ ए१ ॥ अधिनिपएणनिःनस्तदोर्खशमणिकंकणाम् । वसन्ततिलकासख्यावास्यमानां मुहुर्मतुः ॥ ए२ ॥ शून्यदत्तदृशं शून्यचित्तां काष्ठमयीमिव । ईक्षांचके प्रहसितस्तत्र चाञ्जनसुन्दरीम् ॥ ए३ ॥ ॥ चतुर्निः कसापकम् ॥ अकस्मात्यंतर श्व को नामेह समाययौ । इति जीतापि सा धैर्यमवलंब्येदमब्रवीत् ॥ए। ॥ अहो कस्त्वमिहायासीः परपुंसाथवा त्वया । चालं ज्ञातेन मेह स्थाः परनारी निकेतने ॥ एए॥ वसन्ततितके दोणा विधृत्यैनं बहिः क्षिप । पाकरविशुःशास्मि नैनं दृष्टुमपि कमा ॥ ए६ ॥ पवनंजयमुस्फित्वामुष्मिन्मम निकेतने । न प्रवेशाधिकारोऽस्ति कस्यापि किमुदीक्षसे ॥ ए॥ नत्वा प्रहसितोऽवादीविट्या स्वामिनि वर्धसे । चिरादायातसोत्कंठपवनंजयसंगमात् ॥ ए॥ तस्य मित्रं प्रदसितो मन्मथस्येव माधवः । अग्रेसरोऽहमायातोऽन्वायातं विधि च मियम् ॥ एए॥ १ चाटुवचनेन । २ भावो मनोगताभिप्रायस्त सवदति वेग । ३ उठतीम् । ४ हदय संतापेन प्रस्फुटति हारस्य गौक्तिकानि यस्यास्ताम् । ५ अलकाः केशाः। -- ॥३२॥ ALS ·RASAREEN RECR55 अंजनापि जगादेवं हसितां विधिनैव माम् । मा हसीस्त्वं प्रहसित क्षणोऽयं न हि नर्मणः ॥ १० ॥ अथवा नैष दोषस्ते दोषो मत्पूर्वकर्मणाम् । कुलीनस्तादृशो जर्ता त्यजेन्मां कथमन्यथा ॥११॥ पाणिग्रहात्मनृत्येव मुक्तायाः स्वामिना मम । पाविंशतिःसमा जग्मुर्जीवाम्यद्यापि पापिनी ॥ १० ॥ अथ संक्रांततदुःखप्राग्नारपवनंजयः। अन्तः प्रविश्य व्याहार्षीद्वाष्पगजदवागिदम् ॥ १०३ ॥ निर्दोषा दोषमारोप्य त्वमुद्वाहात्मनृत्यपि । अवज्ञातास्यविज्ञेन मयका विज्ञमानिना ॥ १०४॥ मद्दोषादीहशीमागा :सहां उर्दशां प्रिये । मृत्यु प्राप्तापि मद्भाग्यैः स्तोकान्मुक्तासि मृत्युना ॥ १०५॥ श्त्युक्तवन्तं सा नाथमुपलक्ष्य त्रपावती । पर्यवेषामवष्टच्यान्युत्तस्थौ विनमन्मुखा ॥ १०६॥ लता हस्तीव हस्तेन दोष्णा वैलयितेन ताम् । ददानोऽधिपर्यकं न्यषदत्पवनंजयः ॥ १० ॥ भूयस्ता पवनोऽवोचन्मयातिकुजबुधिना । निरागाः खेदितासि त्वं तत्सहस्व प्रिये मम ॥ १० ॥ अवोचदञ्जनाप्येवं नाथ मा स्म ब्रवीरिदम् । सदैव तव दास्यस्मि झामणानुचिता मयि ॥ १०ए॥ निर्जगाम प्रहसितो वसन्ततिलकाप्यथ । रहःस्थयोहिँ दम्पत्योर्न का पार्श्ववर्तिनः॥ ११ ॥ रेमाते तत्र च स्वैरमञ्जनापवनञ्जयो । विरराम रसावेशाच्चैकयामेव यामिनी ॥ १११॥ प्रजातां रात्रिमालोक्य तामूचे पवनञ्जयः। जयाय कांते यास्यामि ज्ञास्यन्ति गुरवोऽन्यथा ॥ ११ ॥ खेदं मातः परं कार्षीः सुखं तिष्ठ सखीवृता । दशास्यकृत्यं संपाद्य यावदायामि सुन्दरि ॥ ११३ ॥ साप्युवाचेति तत्कृत्यं दोष्मतः सिमेव ते । कृतार्थः शीघ्रमागळे वंती मां यदीबसि ॥ ११ ॥ १ ईपा पर्यकस्यावयवविशेषः । २ वलयमिवाचरितेन । ३ निरपराधा । ४ चतुराः । ५ पार्थस्थाः । E ASREG *56

·पर्व
सर्गः३
पुरुष
चरित्र
॥३३॥
अपरं च ऋतुस्नातास्म्यद्यैव यदि मे नवेत् । गर्जस्तत्त्वत्परोक्षेऽपवदेयुः पिशुना मयि ॥ ११५॥
पवनोऽप्याललापैवं शीघ्रमेष्यामि मानिनि । मय्यायाते कथं कुभावकाशो जविता त्वयि ॥ ११६ ॥
अथवा गृह्यतामेतन्मदागमनसूचकम् । मन्नामांकमंगुलीयं समये तत्प्रकाशयेः॥ ११७ ॥
अर्पयित्वांगुलीय स्वमुत्पत्य पवनंजयः। जगाम मानससरस्तीरस्थे शिबिरे निजे ॥ ११०॥
ततोऽपि सह सैन्येन नाकीच व्योमवर्त्मना । जगाम लंकानगरी रावणं प्रपनाम च ॥ ११ ॥
रावणोऽपि प्रविश्याथ पातालं पृतनान्वितः। प्रययौ प्रति वरुणं तरुणार्क श्व त्विषा ॥ १० ॥
श्तश्च तदिने गर्ने बनाराञ्जनसुन्दरी । विशेषसुन्दरीजूतसर्वावयवशालिनी ॥ ११ ॥
मुखमापांसुगंमत्रि श्यामवत्रौ पयोधरौ । गति नितांतमलसां नेत्रे च प्रैस्तोज्वले ॥ १२ ॥
गर्नलक्ष्माणि चान्यानि तस्या व्यक्तानि वैर्मणि । दृष्ट्वा केतुमती श्वश्रूः साधिक्षेपमदोऽवदत् ॥ १३ ॥
॥ युग्मम् ॥
हले किमिदमाचारी: कुलपयकलंककृत् । देशान्तरगते पत्यो पापे यदरियनूः ॥ १२ ॥
स्वपुत्रे त्वदवज्ञायामझाय्यज्ञानदोपिता । श्यच्चिरं त्वमस्मानिने हि ज्ञातासि पांसुला ॥ १२५ ॥
एवं निर्जसिता श्वश्वा साश्रुरज्जनसुन्दरी । पत्युरागमचिहं तदंगुलीयमदर्शयत् ॥ १६ ॥
१ विशेषेण सुन्दरीभूताः सीवयवास्तैः शालिनी ।२ प्रसृते च त उज्ज्वले चेति समासः । ३ शरीरे । ४ गर्भिणी ।५ तव
तिरस्कारविषये मया स्वपुत्रज्ञानदोपित्वमशायि ज्ञातम् मम पुत्रसाव तिरस्कार करोति तत्र पुत्रस्यैव दोषो मया पुरा ज्ञात आसी-
दिति तात्पर्यम्।
॥३३॥

·SHRESS सा खजानम्रमुख्येवं श्वश्वा नूयोऽप्यनय॑त । यस्तेऽग्रहीन्न नामापि कथं ते तेन संगमः॥ १५७ ॥ अंगुलीयकमात्रेण प्रतारयसि नः कथम् । प्रतारणाप्रकारान् हि बहूजानंति पांसुलाः॥ १२ ॥ मगृहादद्य निर्गळ गळ स्वछंदचारिणि । पितुर्वेश्मनि मात्र स्थाः स्थानमेतन हीदृशम् ॥ १२ए । तर्जयित्वाञ्जनामेवं नेतुं पितृनिकेतने । श्रादिक्षदारक्षनरान्निःकृपा राक्षसीव सा ॥ १३ ॥ तां च ते यानमारोप्य वसन्ततिलकान्विताम् । महेन्जनगरोपान्ते नीत्वामुश्चन्नुदश्रवः ॥ १३१ ॥ तां मातृवन्नमस्कृत्य क्षमयित्वा च ते ययुः । स्वामिवत्स्वाम्यपत्येऽपि सेवकाः समवृत्तयः ॥ १३ ॥ तदुःखःखित इव तदा चास्तमगापविः । सन्तः सतां न विपदं विलोकयितुमीश्वराः ॥ १३३ ॥ घूकानां घोरघूत्कारैः फेत्कारैः फेरुयोषिताम् । ऋदितैकवृन्दानां श्वाविधां विविधैः स्वनैः॥ १३ ॥ तुमुलैः पिंगलानां च संगीतैरिव रक्षसाम् । स्फुटत्कर्णेच सा कष्टं तां जाग्रत्यनयन्निशाम् ॥ १३५॥ ॥ युग्मम् ॥ प्रातरुत्थाय सा दीना शालीनेव हिया शनैः । ययौ पितृगृहधारे निकुकीवापरिबदा ॥ १३६ ॥ दृष्ट्वा ससंन्रमस्तां च प्रतीहारोऽनुयुज्य च । अवस्थां तादृशीं सख्याख्यातां राज्ञे व्यजिज्ञपत् ॥ १३७॥ बजानतश्याममुखो राजाप्येवमचिन्तयत् । अचिन्त्यं चरितं स्त्रीणां ही विपाको विधेरिव ॥ १३ ॥ श्यं कुलकलंकाय कुबटा गृहमागता । अञ्जनाञ्जनलेशोऽपि दूषयत्यंशुकं शुचि ॥ १३ए॥ इति चिन्ताप्रपन्नं तमप्रसन्नीलवन्मुखः । प्रसन्नकीर्तिस्तनयो नयनिष्ठोऽब्रवीदिति ॥ १० ॥ १ श्वावित् भाषाया ' शाहुडी' इति । २ नकुलानाम् । ३ निर्लज्जा । ४ पृष्ट्वा । SHOSOS06 SAE%955 ·PRER पर्व सर्गः ३ चरित्रं ॥३४॥ द्रुतं निर्वास्यतामेषा दूषितं ह्यनया कुलम् । अहिदष्टांगुलिः किं न विद्यते बुधिशालिना ॥ ११ ॥ अथावोचन्महोत्साहो नाम मंत्रीति जूपतिम् । श्वश्रूयुःखे उहिवृणां शरणं शरणं पितुः ॥ १४२ किञ्च केतुमती श्वभूनिर्दोषामप्यम प्रनो । निर्वासयेदपि क्रूरा दोषमुत्पाद्य कंचन ॥ १३ ॥ व्यक्तिर्यावनवेदोषादोषयोस्तावदत्र हि । प्रचन्नं पाह्यतामेषा स्वपुत्रीति कृपां कुरु ॥ १५ ॥ राजापीत्यवदन्नुभूः सर्वत्र जवतीदृशी । ईदृशं चरितं तु स्याघधूनां न हि कुत्रचित् ॥ १४ ॥ किं च संशृएमहेऽग्रेऽपि पेष्येयं पवनस्य यत् । गर्नः संजाव्यतेऽमुष्याः पवनादेव तत्कथम् ॥ १५६ सर्वथा दोषवत्येषा साधु निर्वासिता तया । निर्वास्यतामितोऽपि जाक् पश्यामस्तन्मुखं न हि ॥ १७ ॥ इत्थं राजाज्ञया घाःस्थो निरवासयदञ्जनाम् । जनैरपि कृताक्रंदैर्दीनास्यैः कष्टमीदिताम् ॥ १४ ॥ कुधिता तृषिता श्रान्ता निःश्वसंत्यश्रुवर्षिणी । दर्नविषपदासृग्नी रंजयंती महीतलम् ॥ १४ए । पदे पदे प्रस्खलंती विश्राम्यंती तरौ तरौ । सह सख्याञ्जनाचालीसोदयंती दिशोऽपि दि॥ १५० ॥ यत्र यत्र पुरे ग्रामे सागबत्तत्र तत्र च । पूर्वायातनृपपुंजिनिषेधान्नासदत् स्थितिम् ॥ १५१ ॥ पर्यटन्ती तु सा प्राप कामप्येकां महाटवीम् । गिरिकुंजे तरोर्मूले निषद्य विललाप च ॥ १५ ॥ अहो मे मन्दलाग्याया गुरूणामविचारतः । श्रये दंडोऽजवत्पश्चादपराधविवेचनम् ॥ १५३ ॥ साधु केतुमति कुलकरको रक्षितस्त्वया । त्वयापि संबन्धित्नयात्तात साधु विचारितम् ॥ १५ ॥ खितानां हि नारीणां माताश्वासनकारणम् । पतिदजुषा मातस्त्वयाप्यहमुपेक्षिता ॥ १५५ ॥ १ शोणितैः ।२ पतीच्छानुवर्तिनी। SAGAR ॥३४॥ ISASRLS . 1 ·RESEARS घ्रातोपोऽपि नास्त्येव ताते जीवति ते ननु । नाथ त्वयि च दूरस्थे जज्ञे सर्वोऽप्यरिर्मम ॥ १५६ ॥ सर्वथा स्त्री विना नाथं मैकाहमपि जीवतु । यथाहमेका जीवामि मन्दजाग्यशिरोमणिः ॥ १७ ॥ विलपत्यञ्जना सख्या निन्ये संबोध्य चाग्रतः। ददर्शान्तर्गुहं ध्यानस्थं चामितगतिं मुनिम् ॥ १५ ॥ चारणश्रमणं तं च प्रणम्य विनयेन ते । निषेदतुः पुरो नूमौ सोऽपि ध्यानमपारयत् ॥ १५ ॥ मनश्चितितकट्याणमहारामैकसारणिम् । धर्मलाजाशिष सोऽदात्करमुन्नम्य दक्षिणम् ॥१६॥ नमस्कृत्य पुनर्जक्त्या वसन्ततिलका तु सा । सर्वमप्यजनानुःखमाचख्यौ मूलतोऽपि हि ॥ १६१ ॥ कोऽस्या गर्नेऽनवत्केन कर्मणा चेहशी दशाम् । संप्राप्तेषेति तत्सख्या पृष्टः स मुनिरब्रवीत् ॥ १६ ॥ अस्यैव जंबूपीपस्य क्षेत्रे जरतनामनि । मन्दरे नगरे नाम्ना प्रियनंदीत्यनूपणिक् ॥ १६३ ॥ जयानाम्यां च जायायां तस्याजायत नन्दनः। दमयन्तः प्रियदमः कलानां निधिरिन्ऽवत् ॥ १६४ ॥ क्रीमन् सोऽन्येधुरुद्याने स्वाध्यायध्यानतत्परान् । ददर्श साधूंस्तेच्यश्च धर्म शुश्राव शुषधीः ॥ १६५ ॥ सम्यक्त्वं नियमांश्चाथ जग्राह विविधानसौ । यथोचितं च साधुभ्यो ददौ दानमनिन्दितम् ॥ १६६ ॥ तपासंयमनिष्ठोऽसौ विपद्य क्रमयोगतः। शत्कटपे वित्तीयस्मिन्नमरः परमर्थिकः ॥ १६७॥ च्युत्वा ततो जंवूधीपे मृगांकनगरेशितुः। प्रियंगुलदम्यां पुत्रोऽनूपरिचन्धमहीपतेः॥ १६ ॥ सिंहचन्म इति ख्यातो जैन धर्म प्रपद्य सः । विपद्य क्रमयोगाच्च देवजूयमुपेयिवान् ॥ १६ए । च्युत्वा चात्रैव वैताढ्ये नगरे वारुणेऽनवत् । सुकंठराजकनकोदोस्तुक् सिंहवाहनः ॥ १७० ॥ १ स्वर्गम् । २ पुत्रः। RSSCRSARLS 15455ASS ·पर्व पुरुष चरित्र ॥३५॥ सर्गः३ RISM नुक्त्वा स सुचिरं राज्यं तीर्थे श्रीविमलप्रजोः । समीधरमुनेः पादमूले व्रतमुपाददे ॥११॥ दुस्तपं स तपस्तत्वा मृत्वाभूखान्तके सुरः । च्युत्वा ततोऽस्यास्त्वत्सख्या उदरे समवातरत् ॥ १७॥ गुणानामालयश्चायं दोष्मान् विद्याधरेश्वरः । पुत्रश्चरमदेहोऽस्या अनवद्यो जविष्यति ॥ १७३ ॥ अन्यच्च कनकपुरे नगरेऽन्नरेश्वरः । नामतः कनकरथो महारथशिरोमणिः ॥ १७ ॥ पत्यौ तस्य च कनकोदरी लक्ष्मीवतीति च । अत्यंतश्राविका तत्र लक्ष्मीवत्यत्नवत्सदा ॥ १७५॥ गृहचैत्ये रत्नमयं जिनबिंब विधाय सा । अपूजयदवंदिष्ट प्रत्यहं कालयोर्षयोः॥ १७६ ॥ मात्सर्यात्कनकोदर्या हृत्वाहत्प्रतिमा तु सा । चिदिपेऽवकरस्यान्तरपवित्रे हताशया ॥ १७ ॥ जयश्री म गणिनी विहरन्त्यागता तदा । तदृष्ट्वा तामुवाचैवमकार्षीः किमिदं शुने ॥ १७ ॥ जगवत्प्रतिमामत्र प्रक्षिपन्त्या त्वया कृतः। अनेकनवखानामात्मायं हंत नाजनम् ॥ १७ए। इत्युक्ता सानुतापा सा गृहीत्वा प्रतिमां ततः । प्रमृज्य क्षमयित्वा च यथास्थानं न्यवेशयत् ॥ १० ॥ तदादिसम्यक्त्वधरा जैन धर्म प्रपाट्य च । काले विपद्य सौधर्मे कल्पे सा देव्यजायत ॥ ११॥ च्युत्वा ततो महेन्द्रस्यानूत्सुतेयं सखी तव । अस्यास्तदईदैर्चाया स्थानोपज फलम् ॥ १२॥ अस्यास्तस्मिन् नवे जामिस्त्वमनूस्तस्य कर्मणः । अनुमंत्री च तत्पाकमनुजुंदेऽनया सह ॥ १३ ॥ जुक्तप्रायमिदं चास्यास्तस्य कर्मणः फलम् । गृह्यतां जिनधर्मस्तबुनोदेकर्को जवे जवे ॥ १७ ॥ RSSISCENE LGAORE 456RS ॥३५॥ १ अवकरः सकरः प्रमार्जन्यैकीकृत तृणादि । २ हतचित्ता । ३ अर्चा प्रतिमा। भगिनी ।५ शुभ उदर्क उत्तरकालो यस्य सः।

·SSISTER शायातो मातुलोऽकस्मादेतां नेता स्ववेश्मनि । मेखकश्वाचिरात्पत्या सहैतस्या जविष्यति ॥ १५ ॥ एवमुक्त्वाईते धर्मे स्थापयित्वा च ते उन्ने । समुत्पपात ननसा स मुनीन्छः खगेन्नवत् ॥१६॥ अथ पुचवटाबोटैः स्फोटयन्तमिवावनिम् । बूत्कारपूर्णदिकुंज कुजरासकराखितम् ॥ १७ ॥ दीपायमाननयनं वज्रकन्दानदंष्ट्रिकम् । क्रकचक्रूरदशनं ज्वालासोदरकेसरम् ॥ १० ॥ सोहांकुशोपमनखं शिलासहगुरःस्थलम् । पश्चाननयुवानं ते समायांतमपश्यताम्॥१ज्यात्रिनिर्विशेषकम् ततो वेपथुमत्यौ ते विविकू श्व जूततम् । कांदिशीके हरिणिके श्व यावदतिष्ठताम् ॥ १० ॥ मणिचूलानिधस्तावऊंधर्वस्तशुहाधिपः । विकृत्य शारनं रूपं तं पंचास्यमनाशयत् ॥ ११ ॥ संहृत्य शारनं रूपं स्वं रूपं पतिपद्य च । तयोः प्रमोदाय जगौ सप्रियोऽर्हद्गुणस्तुतिम् ॥ १५ ॥ तेन चामुक्तसान्निध्ये गुहायां तत्र सुस्थिते । मुनिसुव्रतदेवाची स्थापयित्वार्चतः म ते ॥ १३ ॥ अन्येद्युः सुषुवे तत्र सिंही सिंहमिवोत्कटम् । कुखिशांकुशचक्रांकपादं तनयमञ्जना ॥ १ ॥ तस्याश्च सूतिकर्माणि वसन्ततिलकाकरोत् । स्वयं समाहृतहर्षवशादेधोजलादिनिः॥ १५ ॥ आरोप्य सुतमुत्संगे 5:खिताञ्जनसुन्दरी । उदश्रुवदनारोदीजोदयन्तीव तां गुहाम् ॥१६॥ महात्मन्नत्र विपिने तव जातस्य कीदृशम् । जन्मोत्सवं करोम्येषा वराकी पुण्यवर्जिता ॥ १७ ॥ एवं तां रुदती प्रेक्ष्य समुपेत्य च खेचरः। प्रतिसूर्यो मधुरगीरपृबहुःखकारणम् ॥ १९ ॥ Rose6408SOSSOS HISHERE १ १ गणशोणितेन भयकरम् । २ अष्टापदरूपम् । ३ भार्यासहितः ।

·पुरुष चरित्र पर्व सर्गः ३ V - SMROR - अथाविवाहादापुत्रजन्माचल्यावशेषतः । अंजनाया दु:खहेतुं बाष्पायितमुखी सखी ॥ १एए॥ सद्यो रुदन सोऽप्यवादीदहं हनुपुरेश्वरः । एषोऽस्मि सुन्दरीमालाकुदिनश्चिनजानुजः ॥ २० ॥ ज्राता मानसवेगाख्यस्त्वजनन्याश्च बालिके। दिल्या त्वां दृष्टवानस्मि जीवन्तीमाश्वसिह्यतः॥ २१॥ ॥ युग्मम् ॥ तं मातुखं विदित्वा साप्यरोदीदधिकाधिकम् । पुनर्नवीनवेत्यायो दु:खमिष्टावलोकनात ॥ २० ॥ रुदंती वारयित्वा तां प्रतिसूर्यः सहागतम् । सूनोर्जन्मादि पप्रन दैवज्ञमथ सोऽवदत् ॥ २३ ॥ जाव्यवश्यं महाराजो नवे चात्रैव सेत्स्यति । शुन्नग्रहबले लग्ने जातोऽयं पुण्यनाक् शिशुः ॥ २० ॥ तथाहि सुतिथिरियं चैत्रस्य बैदुलाष्टमी । नक्षत्रं श्रवणं स्वामी वासरस्य विनावसुः ॥ २०५॥ आदित्यो वर्तते मेषे जवनं तुंगमाश्रितः। चन्जमा मकरे मध्ये जवने समवस्थितः ॥ २०६॥ लोहितांगो वृषे मध्ये मध्ये मीने विधोः सुतः। कुलीरे धिषणोऽत्युच्चैरध्यास्य नवनं स्थितः ॥२०७॥ मीने दैत्यगुरुस्तुंगस्तस्मिन्नेव शनैश्चरः। मीनलग्नोदये ब्रह्मयोगे सर्वमिदं शुन्नम् ॥ २० ॥ ॥ चतुर्जिः कलापकम् ॥ प्रतिसूर्योऽथ यामेयीं ससखी सात्मजां च ताम् । विमानवरमारोप्य प्रतस्थे स्वपुरं प्रति ॥ २० ॥ विमाने लंबमानोच्चरलप्रालंबकिंकिणीः । जिघृकुर्मातुरुत्संगाऽत्पपाताथ बालकः ॥ २१ ॥ १ विवाहादारभ्य पुत्रजन्मपर्यन्तम् । २ सिद्धिमेष्यति । ३ कृष्णाष्टमी । ४ मंगलः । ५ कर्कराशौ धिषणो गृहस्पतिः। ६ भगि नीपुत्रीम् । ७ ग्रहीतुमिच्छुः । - . ॥३६॥ REER . 1565 ·पपात च गिरेम॒निं व्योम्नः पविरिव च्युतः। तत्पातनिर्घातवशात् स गिरिः कणशोऽन्नवत् ॥११॥ आजघ्ने हृदयं सद्यः पाणिनाञ्जनसुन्दरी । दरीरपि प्रतिरवै रोदयंती रुरोद च ॥१२॥ प्रतिसूर्योऽनुपत्याशु नागिनेय्यास्तमर्नकम् । अदतांगमुपादायार्पयन्नष्टनिधानवत् ॥ १३ ॥ प्रतिसूर्यो विमानेन मनोवेगेन तद्युतः। ययौ पुरे हनुरुहे सद्यः कृतमहोत्सवे ॥ १५ ॥ नीत्वा चोत्तारयामास स्ववेश्मन्यंजनां मुदा । कुलदेवी मिवायातां तबुद्धान्तोऽप्यपूजयत् ॥१५॥ पुरे हनुरुहे यस्माजातमात्रोऽयमाययौ । तत् सूनोर्मातुलश्चक्रेऽनिधानं हनुमानिति ॥ १६ ॥ यछैलश्चूर्णितोऽनेन पतितेन विमानतः । ततः श्रीशैल इत्याख्यां तस्यान्यामपि सोऽकरोत् ॥ १७ ॥ हनुमानप्यवर्धिष्ट तत्र क्रीडन् यथासुखम् । राजहंसाक श्व मानसांजोजिनीवने ॥ १७ ॥ दोषोऽध्यारोपितः श्वश्वा कथं नामोत्तरिष्यति । सदैव चिन्तयाताम्यदन्त शत्येव चाञ्जना ॥ २१ए । श्तश्च पवनः सन्धि विधाय खरदूषणौ । वरुणान्मोचयामास तोषयामास रावणम् ॥ २० ॥ ततश्च रावणो लंकां जगाम सपरिग्रहः । पवनोऽपि तमापृचय स्वमेव पुरमाययौ ॥ २१॥ प्रणम्य पितरौ तत्राञ्जनावासगृहं ययौ । तच्चानञ्जनमजादीजतज्योत्स्नमिवोडुपम् ॥ १२ ॥ काञ्जना सा नयनयोरमृताञ्जनदर्शना । मत्प्रेयसीति तत्रस्थामेकां पप्रच च स्त्रियम् ॥ २३ ॥ साप्याख्यत्त्वयि यात्रायां गतेऽहस्सु कियत्स्वपि । निर्वासिता केतुमत्या गर्नसंचवदोषतः ॥ १५ ॥ महेन्धनगरासन्ने सा नीत्वारक्षपूरुषैः । अरण्ये मुमुचे पापैहरिणीव जयाकुता ॥ ३२५॥ १ गुहाः। २ तस्यातःपुरम् । ३ अंजनारहितम् ।

·पर्व
सर्गः ३
पुरुष
चरित्रं
॥३७॥
इति श्रुत्वाथ पवनो ययौ पवनरंहसा । पारापत श्व प्रेयस्युत्कः श्वशुरपत्तनम् ॥ १६ ॥
प्रियामपश्यस्तत्रापि पप्रच्छैकां स योषितम् । इहांजना प्रेयसी मे किमायाताथवा न हि ॥ २७॥
साघख्याविह सायासीघसन्ततिलकान्विता । परं निर्वासिता पित्रोत्पन्नदोशीट्यदोषतः ॥ १७ ॥
पविनेवाहतस्तेन वचसा पवनंजयः । प्रियामन्वेष्टुमत्राम्यनृशं शैलवनादिषु ॥ १२ए॥
तत्प्रवृत्तिं न च प्राप शापज्रष्ट श्वामरः। विषएणः स जगादैवं मित्रं प्रहसितं निजम् ॥ २३० ॥
सखे गत्वा शंस पित्रो म्यतापि महीमिमाम् । मयाद्य यावदालोकि न काप्यंजनसुन्दरी ॥ २३१॥
पुनर्गवेषयिष्यामि तामरण्ये तपस्विनीम् । क्ष्यामि चेत्साधु तर्हि नो चेपेक्ष्यामि पावकम् ॥ २३॥
एवमुक्तः प्रहसितो गत्वादित्यपुरे जुतम् । प्रह्लादकेतुमत्योस्तत् कथयामास वाचिकम् ॥ २३३ ॥
श्रुत्वा केतुमती तच गाणेव हृदये हता। मूर्षिता न्यपतभूमौ संज्ञां लब्ध्वेत्युवाच च ॥ २३ ॥
स किं त्वया प्रहसित व्यापत्तौ कृतनिश्चयः । प्रियमित्रं वने मुक्त एकाकी कठिनाशयः ॥ २३५ ॥
अथवा किं मया सापि निर्दोषा परमार्थतः । अविमृष्य विधायिन्या पापिन्या निरवास्थत ॥ २३६ ॥
लब्धं मयात्रैव साध्च्या दोषारोपणजं फलम् । अत्युग्रपुण्यपापानामिहैव ह्याप्यते फलम् ॥ २३७ ॥
एवं रुदंती प्रहादस्तां निवार्य कथंचन । चचाल सबलः सूनुमन्तेष्टुं स श्वांजनाम् ॥ २३ ॥
सर्वविद्याधरेन्द्राणामाप्तानां चांतिके नरान् । अंजनापवनान्वेषहेतवे प्रजिघाय सः ॥ २३ए ।
सह विद्याधरैः सूनुं स्नुषां चालोकयन् स्वयम् । प्रादुर्भूतत्वरो नाम्यन् सोऽगाद्भूतवनं वनम् ॥ २० ॥
१ प्रियायामुत्सुकः । २ प्रवेश करिष्यामि । ३ दृपदा । ४ प्रादुर्भूता त्वरा यस्य सः ।
LEGESSHASRAESS
॥३७॥

·TREASURESSURESS पवनोऽत्रान्तरे तत्र विरचय्य चितां वने । ज्वसनं ज्वाखयामास प्रहादस्तं ददर्श च ॥ २१ ॥ स्थित्वोपंचितं पवनः प्रोचे हे वनदेवताः । विद्याधरेन्द्रप्रहादकेतुमत्योः सुतोऽस्म्यहम् ॥ २२ ॥ महासत्यञ्जना नाम पत्नी मे सा च अधिया। निर्दोषापि मयोपाहात्मनृत्यपि हि खेदिता ॥ २३ ॥ तां परित्यज्य यात्रायां चलितः स्वामिकार्यतः। दैवाज्ज्ञात्वा तामदोषामुत्पत्य पुनरागमम् ॥ २४ ॥ रमयित्वा च तां स्वैरमनिशानं समर्प्य च । पितृच्यामपरिज्ञातः पुनः कटकमापतम् ॥ २५५॥ जातगर्जा च सा कान्ता महोषाहोपशंकिनिः । निर्वासिता मे गुरुनिः काप्यस्तीति न बुध्यते ॥ २६॥ साग्रेऽधुना च निर्दोषा संप्राप्ता दारुणां दशाम् । ममैवाशानदोपेण घिग्धिक् पतिमपंमितम् ॥ २७ ॥ मया घ्रान्त्वाखिला पृथ्वी सम्यमार्गयतापि हि । न साता मंदनाग्येन रलं रलाकरे यथा ॥ २४ ॥ तदद्य स्वां तनुमिमां जुहोम्यत्र दुताशने । जीवतो मे यावजीवं मुसहो विरहानसः ॥ २४ए । यदि पश्यथ मे कांतां ज्ञापयध्वं तदा ह्यदः । त्वपियोगात्तव पतिः प्रविवेश हुताशने ॥ २० ॥ इत्युक्त्वा तत्र चित्यायां दीप्यमाने हवि जि । ऊपां प्रदातुं पवनः प्रोत्पपात नमस्तले ॥२१॥ श्रुततवचनो वेगात् प्रहादोऽप्यतिसंचमी । वास्थसोपपीक तं स्ववाहुन्यामधारयत् ॥ २२ ॥ मृत्योः प्रियवियोगार्तिप्रतीकारस्य संप्रति । को विनोऽयं ममेत्युच्चैरुवाच पवनजयः ॥ २५३ ।। प्रह्लादोऽप्यब्रवीत्साश्रुरेष पापोऽस्मि ते पिता। निर्दोषाया यः स्नुषाया निर्वासनमुक्षत ॥ २५४ ॥ अविमृश्य कृतं तावत्त्वन्मात्रैवैकमादितः। पितीय मा कृमास्त्वं तु स्थिरीजव सुधीरसि ।। २५५ ।। १ चितासगीपम् । RESER ·पर्व FASTER Osteostega पुरुष चरित्रं ॥३॥ सर्गः ३ जन स्नुषान्वेषणहेतोश्चादिष्टाः संति सहस्रशः। विद्याधरा मया वत्सागमयस्त्र तदागमम् ॥ २६ ॥ अत्रांतरे तत्महिता केऽपि विद्याधरोत्तमाः। गवेषयन्तः पवनाञ्जने हनुपुरं ययुः॥२७॥ प्रतिसूर्याञ्जनयोस्तेऽञ्जनाविरह खतः। पवनस्याग्निप्रवेशप्रतिज्ञामाचचदिरे ॥ २० ॥ मुश्रवं तपचः श्रुत्वा पीत्वा विषमिवांजना । हा हतास्मीति जटपंती पपात नुवि मूर्छिता ॥१एए॥ आसिक्ता चन्दनांनोनिस्तालवृन्तैश्च वीजिता । लब्धसंझा समुत्थाय सा रुरोदेति दीनगीः ॥ १६ ॥ पतिव्रताः पतिशोकात् प्रविशंति दुताशने । तासां विना हि जतारं सुखाय खलु जीवितम् ॥ २६१ ॥ नारीसहस्रनोक्तृणां नर्तृणां श्रीमतां पुनः। क्षणिकः प्रेयसीशोकस्तत्कुतोऽग्निप्रवेशनम् ॥ २६॥ विपरीतमिदं जज्ञे त्वयि वह्निप्रवेशनि । विरहेऽपि मयि पुनीं जीवन्त्यामियच्चिरम् ॥ २६३ ॥ महासत्त्वस्य तस्याल्पसत्त्वायाश्च ममान्तरम् । उपलव्धमिदं नीलकांचयोरिव संप्रति ॥ २६ ॥ न मे श्वशुरयोर्दोषो दोषः पित्रोन चाप्ययम् । ममैव मन्दलाग्यायाः कर्मदोषोऽयमीदृशः ॥२६५ ॥ रुदन्ती बोधयित्वा तां प्रतिसूर्यः सनन्दनाम् । विमानवरमारोप्य पवनान्वेषणे ययौ ॥ २६६ ॥ स ब्राम्यन् प्राप तत्रैव वने नृतवनानिधे । दूरादपि प्रदसितेनेदांचक्रे च साश्रुणा ॥ २६॥ साञ्जनं तं समायांतमारात् प्रहसितः स तु । आख्यत्प्रह्लादपवनञ्जययोर्जयपूर्वकम् ॥ २६ ॥ ततो विमानाउत्तीर्य प्रतिसूर्योऽञ्जनापि च । प्रह्लादं नेमतुर्दूराद्भक्त्या नून्यस्तमस्तकौ ॥ २६ए । प्रतिसूर्य परिष्वज्य पौत्रमंके निवेश्य च । प्रह्लादो जातसंह्लादो जगादेवं ससंत्रमः ॥ २० ॥ १ नीलमणेः काचस्य च । Site ॥३०॥ k ·ASRGANSAR S मजन्तं व्यसनांनोधौ मामद्य सकुटुंबकम् । समुघरंस्त्वमेवासि बंधुः संबंधिनां धुरि ॥ २७१ ॥ मांशपर्वतेयं शाखासंतानकारणम् । स्तुपा त्यक्ता विना दोपं साध्वियं रक्षिता त्वया ॥७२॥ सद्यो व्यसनवेलाया न्यवर्तत पयोधिवत् । प्रशांतशोकज्वलनो मुदितः पवनोऽपि हि ॥ १३ ॥ विद्यासामर्थ्यतस्तत्र सर्वविद्याधरेश्वराः। महान्तमुत्सवं चक्रुरानंदाधिनिशाकरम् ॥ २७ ॥ पुरं हनुरुहं जग्मुस्ततः सर्वेऽपि ते मुदा । विमानैर्विदधानाः स्वैर्दिवं ज्योतिष्मतीमिव ॥२७॥ महेन्द्रोऽप्याययौ तत्र समं मानसवेगया। सा च केतुमती देवी सर्वेऽप्यन्ये च वांधवाः ॥ २७६॥ विद्याधरेन्जैविंदधे मिथः संबन्धिबन्धुभिः। पूर्वोत्सवादप्यधिकस्तत्रापि हि महोत्सवः ॥२७॥ ततश्चान्योन्यमापृचय सर्वे खं स्वं पुरं ययुः। तत्रैव पवनस्तस्थावञ्जनाहनुमद्युतः ॥ २७ ॥ हनुमान् ववृधे तत्र पितुः सह मनोरथैः । कलाश्च जगृहे सर्वा विद्याश्च समसाधयत् ॥२७॥ नागराजायतनुजः शस्त्रशास्त्रविचक्षणः । क्रमाच्च यौवनं प्राप हनुमान् नानुमांस्त्विपा ॥२०॥ श्तश्चीमर्पणप्रष्ठो रावणः संधिदूषणम् । उत्पाद्य वरुणं जेतुं प्रतस्थे स्थेमपर्वतः ॥ २१ ॥ दूताहूतास्ततश्चेयुः सर्वे विद्याधरेश्वराः। कैटकं तस्य कुर्वतो वैताढ्यकटकोपमम् ॥ २२॥ पवनप्रतिसूर्यौ तौ तत्र यावत्प्रचेलतुः । इत्यूचे हनुमांस्तावदवष्टंजैकसानुमान् ॥ २३ ॥ इहैव तिष्ठतं तातो जेष्याम्यहमपि विपः। प्रहरेद्वाहुना को हि तीक्ष्णे प्रहरणे सति ॥ २० ॥ बालत्वान्नानुकंप्योऽस्मि यद्युष्मत्कुलजन्मनाम् । पौरुपावसरे प्रावे न प्रमाणं वयः खलु ॥ २५ ॥ १ क्रोधवत्सु श्रेष्ठः । २ स्थैर्यपर्वतः । ३ सैन्यम् । ४ गिरिमध्यभागः कटकम् । न ·A. पर्व पुरुष चरित्रं ॥३॥ SASTER सर्गः३ एवं तावतिनिधात् प्रतीक्ष्यापळय चोच्चकैः । तान्यां च चुंबितो मूभि कृतप्रस्थानमंगलः॥ २६॥ महासामंतसेनानीसेनाशतसमावृतः। प्रययौ रावणस्कंधावारे दुर्वारविक्रमः ॥ २७ ॥ युग्मम् ॥ हनुमंतं समायातं दृष्ट्वा जयमिव स्वयम् । प्रणमंतं मुदा स्वांके निदधे दशकन्धरः ॥२०॥ अन्य% वरुणपुर्यास्तस्थौ युघाय रावणः । वरुणो वारुणेयाश्च दोष्मन्तो निर्ययुः शतम् ॥ ए॥ अन्येत्य योधयामासू रावणं वरुणात्मजाः । सुग्रीवाद्यैः समं वीरयुयुधे वरुषोऽपि हि ॥शए ॥ महौजसो वारुणयोऽरुणाक्षा दशकन्धरम् । जात्यन्धान श्व क्रोड खेदयामासुराहवे ॥ २१ ॥ अत्रांतरे च हनुमान दारुणो वरुणात्मजान । कुंजरान् केशरीवैत्यायोधयत् क्रोधमुर्धरः ॥ श्ए ॥ विद्यासामर्थ्यतोऽस्तनापारुणींस्तान् बबंध च । पशूनिव क्रुधा रकहनुको हनुमानथ ॥ श्ए३ ॥ तान दृष्टा वरुणः क्रुषोऽभ्यधाविष्ट हनूमते । सुग्रीवप्रनृतीन धुन्वन्दती मार्गतरूनिव ॥ श्ए । रावणोऽप्यापतंतं तं नदीरयमिवाचलः । अंतरा स्खलयामास वर्षन् विशिखैधोरणीम् ॥ २ए५ ॥ वृषनो वृषनेणेव कुंजरेणेव कुंजरः। वरुणो रावणेनोच्चैः क्रोधांधो युयुधे चिरम् ॥ श्ए६ ॥ सर्वोजसाकुवीकृत्य वरुणं रावणश्वती । उत्पत्येन्धमिवावनात् सर्वत्र बलवडलम् ॥ श्ए ॥ ततो जयजयारावैर्मुखरीकृतदिग्मुखः । स्कंधावार पृथुस्कंधो जगाम दशकंधरः ॥ २० ॥ रावणो वरुणं तत्र सह पुत्रैर्वशंवदम् । मुमोच प्रणिपातांतः प्रकोपो हि महात्मनाम् ॥ २एए । SARESSIRSANSAR 55 ॥३॥ -- RSS १ वरुणपुगः । २ किरिम् । २ नाणश्रेणिम् । 45RSSCREE ·GALORE पुत्री सत्यवतीं नाम वरुणोऽदाधनूमते । दृष्टसारः स्वयं हीहग्जामाता दुर्खनः खलु ॥ ३०० ॥ संकायां रावणोऽथागाददत्त च हनूमते । हृष्टश्चन्षणखापुत्रीमनंगकुसुमानिधाम् ॥ ३१॥ सुग्रीवेण पद्मरागा नलेन हरिमालिनी । अन्यैः सहस्रसंख्याश्च तस्मै दत्ताः स्वकाः सुताः ॥ ३०॥ श्लिष्ट्वा दृढं दशमुखेन मुदा विसृष्टो दोष्मानथो हुनुपुरे हनुमाजगाम । अन्येऽपि वानरपतिप्रमुखाः प्रजग्मुर्विद्याधरा निजनिजं नगरं प्रहृष्टाः ॥ ३०३।। इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरिते महाकाव्ये सप्तमे पर्वणि हनुमदुत्पचिवरुणसाधनो नाम तृतीयः सर्गः । ASSRRESERECORE 05-1SANESSISRECIES-4551KHRSk ·पर्व सर्गः। चरित्रं ॥४०॥ ॥ अथ चतुर्थः सर्गः॥ श्तश्च मिथिलापुर्या हरिवंशे महीपतिः। आसीदासवकेत्वाख्यो विपुला तस्य च प्रिया ॥१॥ तयोः सूनुरनूनश्रीबनूव नुवि विश्रुतः। प्रजानां जनक श्व जनको नाम पार्थिवः ॥२॥ श्तश्च पुर्ययोध्यायामृषनस्वामिराज्यतः । श्वाकुवंशांतर्जुतादित्यवंशेषु राजसु ॥ ३ ॥ यातेषु केषुचिन्मोदं स्वर्ग यातेषु केषुचित् । संख्यातीतेषु विंशस्याईतस्तीर्थे प्रसर्पति ॥४॥ बनूव विजयो राजा हिमचूला च तत्प्रिया । तयोरजूतां धौ पुत्रौ वज्रबाहुपुरन्दरौ ॥ ५॥ श्तश्चान्नागपुरे पुरे राजेनवाहनः। चूमामणिश्च तत्पत्नी तत्पुत्री च मनोरमा ॥६॥ गत्वोद्यद्यौवनां वज्रबाहुः परिणिनाय ताम् । महेन महता श्वेतैमरीचिरिव रोहिणीम् ॥ ७॥ नक्त्या च श्यालेनोदयसुन्दरेणानुगामिना । मनोरमामथादाय प्रतस्थे स्वपुराय सः॥ ७॥ स गबन्नन्तरापश्यत्तपस्तेजोनिरीश्वरम् । वसंताधिस्थमुदयाचलस्थमिव जास्करम् ॥ ए॥ मोक्षाध्वमीक्षकमिवोत्पश्यमातापनापरम् । गुणसागरनामानं तपस्यंतं महामुनिम् ॥ १० ॥ ॥ युग्मम् ॥ मयूर इव जीमूतं तं दृष्ट्वा जातसंमदः । कुमार श्दमाह स्म धृत्वा सपदि वाहनम् ॥ ११ ॥ अहो महात्मा कोऽप्येष वंद्य एव महामुनिः। चिंतामणिरिव मया दृष्टः पुण्येन नूयसा ॥१॥ १ महोत्सवेन । २ चंद्रः । ३ ऊर्ध्व द्रष्टारम् । ४ जातहर्षः । SSAGREENERANG Anestes 55 ॥४०॥ LS ·VSSACRESSES ASSES उवाच चैवमुदयसुंदरोऽथ कुमार किम् । श्रादित्ससे परिव्रज्यां सोऽवदच्चित्तमस्ति मे ॥ १३ ॥ उदयो नर्मणा नूयः प्रोचे यद्यस्ति ते मनः । तदद्य मा विलंबस्व सहायोऽहमपीह ते ॥ १५ ॥ कुमारो व्याजहारैवं मर्यादामिव चारिधिः । मा त्यादी स्वामिमां संधां सोऽप्यामेवेत्यनापत ॥ १५ ॥ कुमारो वाहनान्मोहादिवोत्तीर्यारुरोह तम् । वसन्तशैलमुदयसुंदरादिलिरावृतः ॥ १६ ॥ वज्रबाहुमथावादीदिनवाहननन्दनः। स्वामिन्मा प्रबाजीरद्य धिग्मे नाजिनापणम् ॥ १७॥ नर्मोक्तिरावयोरासीत् को दोषस्तक्ष्यतिक्रमे । नर्मोक्तिर्न हि सत्यैव प्रायो धवलगीतवत् ॥ १७ ॥ नविष्यसि सहायस्त्वं व्यसनेष्वखिलेष्वपि । इत्यकामेऽपि मा नांदीरस्मत्कुलमनोरथान् ॥ १॥ श्दमद्यापि मांगल्यं तव हस्तेऽस्ति कंकणम् । तविवाहफलं नोगान् सहसा कथमुज्कसि ॥ २० ॥ सांसारिकसुखास्वादवंचितेयं मनोरमा । जीविष्यति कथं नाथ त्वया तृणव फिता ॥२१॥ वज्रबादुकुमारोऽथ जगादोदयसुन्दरम् । सुन्दरं मर्त्यजन्मघोः फलं चारित्रलक्षणम् ॥ २२॥ नोक्तिरपि तेऽस्मासु बनूव परमार्थसात् । शुक्तिषु स्वातिजीमूतवारि मौक्तिकसादिव ॥ १३ ॥ त्वत्स्वसा च कुलीना चेत्तत्प्रव्रज्यां ग्रहीष्यति । नो चेदस्याः शिवः पंथा जोगैः पुनरलं मम ॥ २५ ॥ तद्बतायानुमन्यस्व मां त्वमप्यनुयाहि नः। कुलधर्मः क्षत्रियाणां स्वसंधापालनं खलु ॥२५॥ उदयं प्रतिबोध्यैवं वज्रवादुरुपाययौ । सागरं गुणरत्नानां महर्षि गुणसागरम् ॥ २६ ॥ तत्पादांते वज्रबाहुः परिव्रज्यामुपाददे । उदयो मनोरमाथ कुमाराः पंचविंशतिः॥२७॥ १ सर्वपरमार्थरूपा। .

·पर्वत
सर्गः।
पुरुष
चरित्रं
॥४॥
वज्रबाहुं प्रव्रजितं श्रुत्वा विजयपतिः। वरं बालोऽप्यसौ नाहमिति वैराग्यमासदत् ॥२॥
ततश्च विजयः पुत्रं राज्ये न्यस्य पुरंदरम् । निर्वाणमोहस्य मुनेः पार्वे व्रतमुपाददे ॥ २५॥
पुरंदरोऽपि खे राज्ये पृथिवीकुक्षिज सुतम् । न्यस्य कीर्तिधरं हेमकरयतेऽनवद्यतिः॥३०॥
अथ कीर्तिधरो राजाजूक्त वैषयिकं सुखम् । सहदेव्या समं पल्या पौलोम्येव पुरंदरः ॥ ३१ ॥
प्रविब्रजिषुरन्ययुः स मंत्रिजिरजण्यत । तवानुत्पन्नपुत्रस्य न व्रतादानमर्हति ॥ ३५॥
त्वय्यपुत्रे व्रतनाजि निर्नाथेयं वसुंधरा । तत्प्रतीकस्व यावत्ते स्वामिन्नुत्पद्यते सुतः ॥ ३३ ॥
ततः कीर्तिधरस्यापि तथैव गृहवासिनः । काले गबत्यनूत्पुत्रः सहदेव्यां सुकोशखः ॥ ३५ ॥
ज्ञात्वा जातमिमं बालं पति, प्रव्रजिष्यति । सहदेवीति बुध्या तं जातमात्रमगोपयत् ॥ ३५ ॥
विवेद मेदिनीनायस्तं गुप्तमपि बालकम् । प्राप्तोदयं हि तरणिं तिरोधातुं क ईश्वरः॥ ३६॥
राजाय स्वार्थकुशलो राज्ये न्यस्य सुकोशलम् । सूरेर्विजयसेनस्य पादान्ते व्रतमाददे ॥३७ ॥
तप्यमानस्तपस्तीनं सहमानः परीषहान् । स्वगुर्वनुज्ञयैका किविहारेणान्यतो ययौ ॥ ३०॥
साकेतमन्यदा मासोपवासी पारणेबया। स ाजगाम निक्षार्थ मध्याहे तत्र चानमत् ॥ ३ए॥
सौधाग्रस्था सहदेवी तं च दृष्ट्वैत्यचिंतयत् । पत्यौ प्रबजितेऽमुष्मिन् पतिहीना पुराजवम् ॥ ४०॥
वत्सः सुकोशलोऽप्यद्य दृष्ट्दैनं प्रव्रजेद्यदि । तदा पुत्रोऽपि मे न स्यान्निवीरा स्यां ततः परम् ॥४१॥
तस्मानिरपराधोऽपि नापि व्रतधार्यपि । निर्वास्यो नगरात्सूनो राज्यस्थेमचिकीर्षया ॥ ४२ ॥
१ सूर्यम् ।
1SAREEGASALARES6155
ASRISHASUSTANSENSHASANSASHISHRASA
ISS
॥४॥

·SEARSARKSHES इत्यन्यलिंगितिः सार्धं तं राज्ञी निरवासयत् । खोजानिनूतमनसां विवेकः स्यात्किय चिरम् ॥४३॥ धात्री सुकोशलस्याथ स्वामिनं व्रतधारिणम् । पुरान्निर्वासितं ज्ञात्वा रोदिति स्म निरर्गलम् ॥ ४ ॥ किं रोदिषीति पाठ सुकोशलनृपोऽपि ताम् । कथयामास साप्येवमदरैः शोकगदैः ॥ ४५ ॥ राज्ये त्वां बालकं न्यस्य तव कीर्तिधरः पिता । प्राबाजीत सोऽद्य निक्षार्थ प्राविददिह पत्तने ॥ ६ ॥ तदर्शनात्तवाप्यद्य व्रतग्रहणशंकया। निर्वासितः स ते मात्रा मुखेनानेन रोदिमि ॥७॥ सुकोशलोऽपि तच्छ्रुत्वा गत्वा च पितुरंतिके । बधांजलिर्विरक्तात्मा तस्मागतमयाचत ॥ ७ ॥ चित्रमाला च तत्पत्नी गुघैत्य सह मंत्रिनिः। उवाचास्वामिकं स्वाभिन्न राज्यं त्यक्तुमर्हसि ॥ धए॥ राजाप्यवोचर्नस्थोऽपि हि सूनुर्मया तव । राज्येऽनिषिक्तो नाविन्यप्युपचारो दि जूतवत् ॥ २० ॥ इत्युक्त्वा सकलं लोक संजाष्य पितुरंतिके । सुकोशलः प्रवव्राज तपस्तेपे च उस्तपम् ॥ २१ ॥ निर्ममौ निःकषायौ तौ पितापुत्रौ महामुनी । विजहतुर्युतावेव पावयंतौ महीतलम् ॥ २३ ॥ तनयस्य वियोगेन खेदनाक् सहदेव्यपि । आर्तध्यानपरा मृत्वा व्याध्यनिरिगहरे ॥ ५३ ॥ इतश्च तौ कीर्तिधरसुकोशलमहामुनी । प्रावृट्कालचतुर्मासीमत्येतुं दांतमानसौ ॥२४॥ निःस्पृहौ स्वशरीरेऽपि स्वाध्यायध्यानतत्परौ । गिरेर्गुहायामेकस्य तस्थतुः सुस्थिताकृती ॥ ५५ ॥ संप्राप्ते कार्तिके मासि प्रयांतौ पारणाय तौ । दृष्टौ मार्गे तया व्याध्या यमदूत्येव उष्टया ॥२६॥ सा व्याघ्री शीघ्रमनितो दधावे स्फारितानना । दूरादभ्यागमस्तुट्यो उर्हदां सुहृदामपि ॥ ७ ॥ 186155SIS S *INSANGRALSSS १व्यात्तमुखा।

·पर्व
पुरुष
चरित्रं
॥४॥
R555
सर्गः ५
आपतत्यामपि व्याघ्यां तौ क्षमाश्रमणोत्तमौ । धर्मध्यानं प्रपेदानी कायोत्सर्गेण तस्थतुः॥२७॥
सा तु व्याघ्री विद्युदिव पपातादौ सुकोशले । दूरापातप्रहारेण पृथ्व्यां च तमपातयत् ॥ एए॥
चटच्चटिति तच्चर्म दारं दारं नखांकुशैः । पापा सापादेतृप्ताअं वारीव मरुपांथिका ॥ ६ ॥
त्रोटयित्वा त्रोटयित्वा त्रटनटिति सा रैदैः । जनसे मांसमपि हि वालुकमिव रंकिका ॥६१॥
दंतयंत्रातिथीचक्रे कॅर्कशाकीकसान्यपि । कटत्कटिति कुर्वन्ती सेतूनिव मतंगजी ॥६॥
कर्मक्ष्यसहायेयमिति मम्सौ मुनिर्न सः। विशेषतस्त्वञ्च्चावचरोमांचकंचुकः ॥ ६३ ॥
व्याघ्यैवं खाद्यमानोऽपि शुक्लध्यानमुपेयिवान् । तत्कालोत्केवलो मोदं सुकोशलमुनिर्ययौ ॥ ६ ॥
मुनिः कीर्तिधरः सोऽपि समुत्पादितकेवलः। क्रमादासादयामास सुखापैतास्पदं पदम् ॥ ६५ ॥
श्तश्च चित्रमालापि सुकोशलनृपप्रिया। हिरण्यगर्ने सुषुवे नंदनं कुलनंदनम् ॥६६॥
आगनवासनृपतेस्तस्य प्राप्तस्य यौवनम् । सधर्मचारिण्यलवन्मृगनेत्रा मृगावती ॥ ६७ ॥
राज्ञो हिरण्यगर्नस्य मृगावत्यामजायत । तनयो नघुषो नाम वपुषा स श्वापरः ॥ ६॥
हिरण्यगर्जः स्वेऽपश्यन्मौलौ पलितमन्यदा । तृतीयवयसः सत्यंकाराजमुपसर्पतः॥६५॥
तदैव जातवैराग्यः स राजा नघुषं सुतम् । खे राज्ये न्यस्य विमलमुन्यते व्रतमग्रहीत् ॥ ७० ॥
नघुषस्य नृसिंहस्य सिंहिका नाम पत्न्यनूत् । तया च रममाणः स पैतृकं राज्यमन्वशात् ॥१॥
उत्तरापथनूपालान्नघुषो जेतुमन्यदा । जगाम सिंहिकां देवीं निजराज्ये मुमोच च ॥७॥
SISRAEGISIS
.
RECENGAR
॥४॥

·नास्तीह नघुष इति दक्षिणापथजुजः। तदायोध्यां रुरुधिरे बलनिष्ठा हि वैरिणः ॥ ७३ ॥ तदा च सिंहिका देवी पुंवत्तानज्यषेपयत् । जिगायानाशयचाशु किं सिंही हंति न विपान् ॥ ७ ॥ जित्वोत्तरापथं राजा नधुषश्चागतोऽन्यदा । शुश्राव च जयोदन्तं पत्न्या दध्याविदं च सः॥ ५५॥ स्पष्टधार्य मिदं कर्म पुष्करं मादृशामपि । महाकुलप्रसूतानां महिलानां न युज्यते ॥ ६ ॥ तनूनमसती सेयं सत्यो हि पतिदेवताः । पतिसेवां विना नान्यजानते केदृशं पुनः॥ ७ ॥ इति चेतसि निश्चित्य सिंहिका प्रेयसीमपि । राजा परिजहाराशु न्यगितपतिमामिव ॥ ॥ नघुषस्यान्यदा दाहज्वरः समुदपद्यत । मुष्टारिवन्न चाशाम्यउपचारशतैरपि ॥ ए॥ वसतीत्वं ज्ञापनाय चतुरतिछिदेऽपि च । तत्समीपं तदेयाय तोयमादाय सिंहिका ॥ ७० ॥ सा सत्यश्रावणं चक्रे त्वां विना नाथ चेन्मया । पुमान्नैक्षि कदाप्यन्यो ज्वरस्तदपयातु ते ॥१॥ ततश्च सांनसा तेनानिषिषेच निजं पतिम् । तदैव स ज्वरोन्मुक्तः सुधाधौत वाजवत् ॥७॥ सिंहिकाया जपरिष्टात् पुष्पवृष्टिं सुरा व्यधुः । राजापि बहु मेने तां ततः प्रति पूर्ववत् ॥ ३ ॥ काले गति जज्ञे च नघुषस्य महीपतेः । सिंहिकायां महादेव्यां सोदासो नाम नंदनः ॥ ७ ॥ सोदासे राज्यमारोप्यापरेधुनघुषो नृपः । एकमौपयिकं सिधे परिव्रज्यामुपाददे ॥ ५॥ सोदासनृपते राज्येऽर्हतामष्टाहिकोत्सवे । मंत्रिणो घोषयामासुरमारि पूर्वराज्यवत् ॥६॥ सोदासमपि ते प्रोचुरर्हदष्टाह्निकोत्सवे । नाखादि मांसं त्वत्पूर्वैः खादीस्त्वमपि मा स्म तत् ॥ ७ ॥ १ खंडिता प्रतिमामिव । २ सत्यस्य श्रावणं ।

·पर्व ostri सर्गः । पुरुष चरित्रं ॥४३॥ सोदासोऽप्यवदत्सूदं सदा मांसादनप्रियः । प्रचन्नं मांसमादेयं त्वयावश्यमतः परम् ॥ ७ ॥ सूदोऽप्यमायाँ घुष्टायां मांसं न प्राप कुत्रचित् । न ह्यसत्प्राप्यते कापि केनाप्याकाशपुष्पवत् ॥ नए ॥ मांसाप्राप्तिरित इतो राजाज्ञा बाधते च माम् । किं करोमीति विमृशन् सूदोऽपश्यन्मृतार्नकम् ॥ ए॥ मृतार्नकस्य तस्यैवादाय मांस स वल्लुवः। संस्कृत्य तैस्तैर्विज्ञानैः सोदासाय ददौ तदा ॥ ए१ ॥ सोदासोऽपि हि तन्मांसमश्नन्नेवमवर्षयत् । अहो अमुष्य मांसस्य कोऽप्यतिप्रीणको रसः॥ ए॥ सूपकारं च पाच जन्मापूर्वमिदं मम । कस्य जीवविशेषस्य मांसमाख्याहि सर्वथा ॥ ए३ ॥ नृमांसमिति सोऽप्याख्याजावोचदतः परम् । अयेव दद्याः संस्कृत्य प्रत्यहं नृपलं मम ॥ एव ॥ डिलान् सूदोऽप्यथाहार्षीत्तदर्थ प्रत्यहं पुरे । न हि नीराज्ञया राज्ञामन्यायकरणेऽपि हि ॥ ए५॥ इति दारुणकर्माणं नृपं विज्ञाय मंत्रिणः । धृत्वात्यजन्नरण्यांतर्ग्रहोत्पन्नमिवोरगम् ॥ ए६ ॥ तैश्च सोदाससूः सिंहरथो राज्येऽज्यषिच्यत । सोदासोऽप्याट वसुधां मांस खादन्निरर्गलः ॥ ए७ ॥ सोदासेनापि चान्येद्युति॒मता दक्षिणापथे। महर्षिः कोऽपि ददृशे सोऽथ धर्ममपृचचत ॥ ए ॥ बोधाई इति तं ज्ञात्वा जगौ तस्मै महामुनिः । मद्यमांसपरीहारप्रधान धर्ममार्हतम् ॥ एए॥ सोदासोऽपि हितं धर्ममाकर्ण्य चकितोऽनवत् । प्रसन्नहृदयो जूत्वा श्रावकः परमोऽजवत् ॥ १० ॥ श्तो महापुरपुरे कोऽप्यपुत्रो नृपो मृतः। पंचदिव्यानिषिक्तोऽथ सोदासस्तत्र राडनूत् ॥ ११ ॥ सोदासः प्राहियोडूतमथ सिंहरयं प्रति । सोदासस्य कुरुष्वाज्ञामिति दूतोऽप्युवाच तम् ॥ १०॥ १ सूदः । २ मनुष्यमांसम् । SASSACRISISASARLS ॥४३॥ । R-4- ·म है REASURES दूतः सिंहरथेनोचैस्तिरस्कृत्य विसृज्यत । आगत्याख्यच्च सोदासभूलुजे स यथातथम् ॥ १०३ ॥ सोदासोऽथ सिंहरथं सोऽपि सोदासपार्थिवम् । अन्यषेणयतां योढुं युयुधाते च तो मिथः॥१४॥ सोदासोऽपि सिंहरयं जित्वा जग्राह पाणिना | तस्मै राज्यपयं चादात्प्रवबाज स्वयं पुनः ॥ १०५॥ सूनुः सिंहरथस्याजूजाजा ब्रह्मरथस्ततः । चतुर्मुखस्ततो हेमरथः शतरथस्ततः॥१६॥ अयोदयपृथुरिरथ इन्सुरथस्ततः। श्रादित्यरथमान्धातृवीरसेनास्ततः क्रमात् ॥ १७॥ प्रतिमन्युनृपस्तस्मात्प्रतिबन्धुनृपस्ततः। रविमन्युनृपस्तस्मापसंततिलकस्ततः॥ १० ॥ कुबेरदत्तोऽथ कुंथुशरजधिरदाः क्रमात् । ततश्च सिंहदशनो हिरण्यकशिपुस्ततः॥ १० ॥ पुंजस्थलः ककुस्थोऽथ रघरेवं नृपेषु तु । केषुचिन्मोक्षमाप्तेषु स्वर्गमाप्तेषु केषुचित् ॥ ११ ॥ अनरण्यो नाम राजा शरण्यः शरणार्थिनाम् । आनृण्यकृत्प्रणयिनामजूत्साकेतपत्तने ॥ १११ ॥ तस्यान्तामुनी पुत्रौ पृथ्वीदेव्याश्च कुक्षिजौ। एकोऽनंतरथो नान्ना तथा दशरथोऽपरः ॥ ११॥' श्तोऽनरण्यस्य सुहृत्सहस्रकिरणो नृपः । रावणेन जितो युधे वैराग्यावतमाददे ॥ ११३ ॥ तत्सख्यादनरण्योऽपि श्रियं न्यस्य बघौ सुते । मासजातेऽनंतरथसहितो व्रतमाददे ॥ ११५॥ अनरण्योऽगमन्मोक्षमथानंतरथो मुनिः।तप्यमानस्तपस्तीनं विजहार वसुंधराम् ॥ ११५ ॥ राज्यनृत्झीरकंगेऽपि राजा दशरथः पुनः। वयसा विक्रमेणैव वृधिमासादयत् क्रमात् ॥ ११६॥ राजा राजसु सोऽराजद्विजराज श्वोमुषु । ग्रहेष्विव प्रहराजः सुमेरु पर्वतेष्विव ॥ ११ ॥ १ चंद्रः। २ सूर्यः । SARASTRASSASS ESSAGE

·पर्व
सर्गः।
चरित्र
mun
तत्र स्वामिनि लोकस्य परचक्रादिसंजवः । अदृष्टपूर्व एवासीत् खपुष्पवउपजवः ॥ ११ ॥
स वित्ताचरणादीनि यथेलं दददर्भिनाम् । कल्पद्रुमाणां मांगादीनामेकादशोऽनवत् ॥ ११ ॥
निजवंशक्रमायातं तत्साम्राज्यमिवानघम् । स दधावाईतं धर्म सर्वदाप्यप्रमघरः॥ १२० ॥
दत्रस्थलपुरेशस्य सुकोशलमहीपतेः । कन्यां पवित्राममृतप्रनाकुक्षिसमुन्नवाम् ॥ ११ ॥
नानापराजितां चारुरूपलावण्यशालिनीम् । उज्वाह स नूपालो जयनियमिवाहवे ॥ १२२ ॥
॥ युग्मम् ॥
सुबन्धुतिखकस्याथ पुरे कमलसंकुखे । मित्रादेवीकुदिजातां कैकेयीमादिनामतः ॥ १३ ॥
मित्रानः सुशीला चेति सुमित्रेत्यपराजिधाम् । पर्यणैषीदशरथः शशांक श्व रोहिणीम् ॥ १२ ॥
॥ युग्मम् ॥
पुण्यलावण्यसौन्दर्यवांगीसुप्रनानिधाम् । अन्यामप्युपयेमे स राजपुत्रीमनिंदिताम् ॥ १२५ ॥
सुखं वैषयिक तालिर्बुजुजे जूनुजां वरः । अबाधमानो धर्मायौँ स विवेकशिरोमणिः ॥ १२६ ॥
श्तश्च जरतस्याध मुंजानो दशकंधरः । सनायामास्थितोऽपृचदिति नैमित्तिकोत्तमम् ॥ १७ ॥
अमरा अपि नाम्नैवामरा न परमार्थतः । नान्यवश्यं तु सर्वस्य मृत्युः संसारवर्तिनः ॥ १२ ॥
तत्किं मे स्वपरीणामादिपत्तिः परतोऽथवा ॥ तन्ममाचक्ष्व निःशंकमाता हि स्फुटनापिणः ॥ १२ ॥
सोऽप्याचख्यौ नविष्यन्त्या जानक्याः कारणेन ते । नविष्यतो दशरथपुत्रान्मृत्युनविष्यति ॥ १३० ॥
१ गणांगादीनि दश नामानि कल्पवृक्षाणाम् ।
R
॥४॥

·1504 बिनीषणो बनाषेऽथ यदप्यस्य सदा इंतम् । वचस्तथापि ह्यनृतीकरिष्यामि तदाश्वहम् ॥ १३१ ॥ जनक दशरथं च कन्यातनययोस्तयोः । अनर्थयोवीजजूतं हनिष्याप्यस्तु नः शिवम् ॥ १३ ॥ उत्पत्तिरेव हि तयोनिषिया बीजनाशतः। वचो नैमित्तिकस्यातो मिथ्यैव हि नविष्यति ॥ १३३ ॥ आमेत्युको रावणेन स्ववेश्मागाद्विनीपणः । तत्रस्थो नारदस्तच्च श्रुत्वा दशरथं ययौ ॥ १३ ॥ तं देवर्षि दशरथोऽभ्युत्तस्थौ दूरतोऽपि हि । नमस्कृत्यासयामास गुरुवजौरवेण च ॥ १३५ ॥ त्वमायासीः कुतः स्थानात्पृष्टस्तेनेति नारदः। आख्यत्पूर्व विदेहेषु गतोऽहं पुंडरीकिणीम् ॥ १३६ ॥ श्रीसीमंधरनाथस्य षष्टुं निष्क्रमणोत्सवम् । सुरासुरकृतं तं च दृष्ट्वा मेरुमगामहम् ॥ १३७ ॥ तत्रानिवंद्य तीर्थेशान लंकायां गतवानहम् । तस्यां शांतिगृहे शांतिं नत्वागां रावणालयम् ॥ १३ ॥ रावणस्य वधस्तत्र जानक्यर्थे त्वदात्मजात् । नैमित्तिकेन केनापि कथ्यमानः श्रुतो मया ॥ १३ए॥ श्रुत्वा विनीषणस्तच्च इंतुं त्वां जनकं तथा । कृतप्रतिज्ञो न चिरादिहैष्यति महानुजः ॥ १० ॥ एतत्सर्वं परिझाय लंकापुर्याः ससंभ्रमः । साधर्मिक इति प्रीत्या तव शंसितुमागमम् ॥ ११ ॥ तच्छ्रुत्वा जूनुजाच्यर्च्य विसृष्टो नारदो द्रुतम् । तथैव कथयामास जनकायापि जूलुजे ॥ १५ ॥ मंत्रिणां तत्समाख्याय राजा राज्यं समर्प्य च । निर्ययौ योगविदिव चिकीर्षुः कालवंचनाम् ॥ १३ ॥ मूर्ति दाशरथीं खेप्यमयीमंतनुपालयम् । न्यधुश्च मंत्रिणो ध्वांते विविषन्मोहहेतवे ॥ १५ ॥ जनकोऽपि तथा चक्रे तथा तन्मंत्रिणोऽपि हि । तौ त्वलदो दशरथजनको बेमतुर्महीम् ॥ १५ ॥ १ सत्यम्। Rec S ·पर्व पुरुष चरित्रं सर्गः। POSAO6teles 15AGOffice ॥४॥ बिजीपणश्च संरंजादेत्य सन्तमसेऽसिना । लेपमय्या दशरथमूर्तेश्चिछेद मस्तकम् ॥ १६ ॥ जज्ञे कसकलस्तत्र नगरे सकलेऽपि हि । आक्रन्दध्वनिरुत्तस्थावन्तरन्तःपुरं महान् ॥ १७ ॥ सन्नह्य समधावन्त सामन्ताः सांगरदकाः। विदधुर्मतकार्याणि गूढमंत्राश्च मंत्रिणः ॥ १४ ॥ मृतं दशरथं ज्ञात्वा ययौ लंकां बिन्नीषणः । अकिंचित्करमेकं तु नावधीन्मिथिलेश्वरम् ॥ १४ए । मिथश्च मैथिलैक्ष्वाको त्राम्यन्तौ मिलिताउनौ । एकावस्थौ सुहृदौ तावुत्तरापथमीयतुः॥ १० ॥ राज्ञः शुजमतेस्तत्र पुरे कौतुकमंगले । उहितुः कैकेयीनाम्न्याः पृथ्वीश्रीकुदिजन्मनः ॥ ११ ॥ बोणमेघसोदराया पासप्ततिकलानिधेः । तौ स्वयंवरमाकर्ण्य तन्मंडपमुपेयतुः ॥ १५ ॥ हरिवाहणमुख्यानां तौ मध्ये पृथिवीनुजाम् । हंसाविवाधिपायोजमधिमंचं निषेदतुः॥१५३ ॥ कैकेयी कन्यकारत्नं रत्नालंकारनूषिता । सादाबमीरिवान्यागात्तं स्वयंवरमंम्पम् ॥ १५४ ॥ दत्तहस्ता प्रतीहार्या पश्यंती सा नृपान् क्रमात् । नदत्राणीउलेखेव व्यतिचक्राम नूयसः ॥ १५५ ॥ क्रमेण सा दशरथं प्राप गंगेव सागरम् । तस्थौ तत्रैव निर्मुक्तनांगरा नौरिवांजसि ॥ १५६ ॥ सद्यो रोमांचिततनुः कैकेय्यतनुसंमुदा । तत्रादिपघरमालां निजां नुजलतामिव ॥ १५७ ॥ हरिवाहणमुख्याश्च नृपा न्यकृतमानिनः । मानिनो जज्वलुः क्रोधाज्ज्वलज्ज्वलनसंनिजाः ॥ १५ ॥ अयं वराक एकाकी वने कपैटिकोऽनया । आबिद्यमानामस्मानिरिमिकां त्रास्यते कथम् ॥ १एए॥ साटोपमिति जपन्तोऽनपं स्वशिबिरेषु ते । गत्वा संवर्मयामासुः सर्वे सर्वात्मनापि हि ॥ १६० ॥ १ गाढतमसि । २ पंकजे । ३ अति हर्षेण । ४ तिरस्कृतं आत्मानं मन्यते इति । ५ इमामेवेमिकाम् । ॥५॥ GREER ·REEM महीपतिः शुजमतिः पक्ष दशरथस्य सः । सन्ननाह महोत्साहः सेनया चतुरंगयाः ॥ १६१ ॥ कुरु प्रिये सारथित्वं यथा मनाम्यमून विपः । इत्यवोचत कैकेयीं तदैकाकी हि राघवः॥ १६ ॥ कैकेयी रश्मिमादायाध्यारुरोह महारथम् । पासप्ततावपि कलास्वनिझा सा हि धीमती ॥ १६३ ॥ धन्वी निषंगी सन्नाही राजा दशरथोऽपि तम् । अध्यास्त रथमेकोऽपि तृणवजयन् परान् ॥ १६ ॥ हरिवाहणमुख्यानां रथैर्निजरथं रयात् । प्रत्येक युगपदिव त्वेका कैकेय्ययोजयत् ॥ १६५ ॥ शीघ्रवेधी दशरथोऽप्येकैकमपि तान् रथान् । अखंडयदखंडौजा आखंमल श्वापरः॥१६६॥ इत्थं विज्ञावयामास सर्वानपि स नूपतीन् । उपयेमे च कैकेयी जगतीमिव जंगमाम् ॥ १६७ ॥ जवाच च नवोढां तां राजा दशरथो रथी। वरं याचस्व देवि त्वत्सारथ्येनास्मि रंजितः ॥ १६॥ याचिष्ये समये स्वामिन्यासीनूतोऽस्तु मे वरः । इत्यनापत कैकेयी राजापि पत्यपादि तत् ॥ १६ए॥ समं श्रियेव कैकेय्या परसैन्यैहंगहृतैः । असंख्यातपरीवारो राजा राजगृहं ययौ ॥ १७० ॥ जगाम राजा जनकोऽप्यात्मीयां नगरीमथ । समयज्ञा हि धीमंतो न तिष्ठति यथा तथा ॥ १७१॥ राजा दशरथस्तत्र विजित्य मगधेश्वरम् । तत्रैवास्थान तु ययावयोध्यां शंकया तया ॥ १७ ॥ तत्रापराजितामुख्यमंतःपुर मिलापतिः। निजमानाययामास राज्यं सर्वत्र दोष्मताम् ॥ १३ ॥ राझीनी रममाणोऽस्थात्पुरे तन चिरं नृपः। विशेषतः प्रीतये हि राज्ञां नूः स्वयमर्जिता ॥ १४॥ अथापराजितान्येदुर्गजसिंहेन्छन्नास्करान् । स्वमेऽपश्यन्निशाशेषे बलजन्मानिसूचकान् ॥ १७ ॥ १ बलादानीतः। २ पृथ्वीपतिः।

·पर्व सर्गः ४ 53 -- पुरुष चरित्रं ॥४६॥ ब्रह्मलोकात्परिच्युत्य तदा देवो महर्षिकः । कुक्षाववातरत्तस्याः पुष्करिण्या मरालवत् ॥ १७६ ॥ नृपुंडरीकं वर्णेन पुंमरीकविझविनम् । संपूर्णलक्षणं सुनुं सुषुवेऽथापराजिता ॥ १७ ॥ प्रथमापत्यरत्नस्य तस्यास्यकमलेक्षणात् । राकेन्ऽदर्शनादब्धिरिवातिमुमुदे नृपः ॥ १७ ॥ नृपश्चिंतामणिरिव ददौ दानं तदार्थिनाम् । लोकस्थितिरियं जाते नंदने दानमक्षयम् ॥ १७ ॥ महान्तमुत्सवं चक्रुस्तदा लोकास्तथा स्वयम् । यथाजूवन्नेतिमुदो राज्ञो दशरथादपि ॥ १० ॥ नृपौकसि सनाथानि पुर्वापुष्पफलादिनिः । निन्युः कट्याणपात्राणि पूर्णपात्राणि नागराः ॥ ११ ॥ सर्वत्र कलगीतानि सर्वत्र घुसणेबटाः । सर्वत्र तोरणश्रेण्यो व्यधीयंत तदा पुरि ॥ १२ ॥ अचिंतितोपनीतानि प्रातृतानि महीनृताम् । तदा राजे समाजग्मुस्तस्य सूनोः प्रजावतः ॥ १३ ॥ पौनिवासपद्मस्य पद्म इत्यभिधां नृपः । सूनोस्तस्याकरोत् सोऽत्प्रश्रितो राम इत्यपि ॥ १४ ॥ गजसिंहाचंजाग्निश्रीसमुजान्निशात्यये । स्वमेऽपश्यत् सुमित्रापि विष्णुजन्मानिसूचकान् ॥ १०५ देवलोकात् परिच्युत्य त्रिदशः परमर्द्धिकः । तदा देव्याः सुमित्राया उदरे समवातरत् ॥ १६ ॥ समये प्रावृझनोदवर्ण संपूर्णलक्षणम् । सुमित्रापि जगन्मित्रं पुत्ररत्नमजीजनत् ॥ १७ ॥ पुरचैत्येषु सर्वेषु श्रीमतामहतां तदा । विशेषेणाष्टधा पूजां स्नानपूर्व व्यधानृपः ॥ १० ॥ नृपतिर्मोचयामास धृतान् वंदिरिपूनपि । को वा न जीवति सुखं पुरुषोत्तमजन्मनि ॥ १५ ॥ सोबासः सप्रजो राजा न केवलमजूत्तदा । वसुमत्यपि देवी द्रागुवासं प्रत्यपद्यत ॥ १० ॥ १ जनेषु पुंडरीकसमानम् । २ अतिहर्षवन्तः । ३ सहितानि । ४ कुकुमच्छटाः। ५ लक्ष्म्या निवासे कमलसदृशस्य । ६ मही। 156 ॥४६॥ NagarSS ·45454 रामजन्मनि नूपालो यथाकृत महोत्सवम् । तथा तमधिकं चके हर्षे को नाम तृप्यति ॥ ११ ॥ नाम नारायण इति विदधे तस्य पार्थिवः । स लक्ष्मण इति ख्यातोऽपरनाम्ना च नुव्यनूत् ॥ १ए॥ तौ घावपि पितुः कूर्चकचाकर्षणशिक्षकम् । विशिष्टं प्रापतुर्बाह्यं क्रमेण क्षीरपायिणौ ॥ १ए३ ॥ धात्रीनिाट्यमानौ तावपश्यत्परया मुदा । मुहुर्मुदुर्महीपालः स्वदोर्दडाविवापरौ ॥ १ ॥ संचेरतुः सदस्यानामंकादकं महीनुजाम् । तेषामंगेषु वर्पन्तौ तौ स्पर्शेन सुधामिव ॥ १९५॥ क्रमेण तौ वर्धमानी नीलपीतांवरौ सदा । विजहतुः पादपातैः कंपयन्तौ महीतलम् ॥ १९६ ॥ कलयामासतुस्तौ तु क्रमेण सकताः कलाः । साक्षीकृतकलाचार्यों पुण्यराशी इवांगिनौ ॥ १७ ॥ लीलामुष्टिप्रहारेण हिमपरलीलया। दलयामासतुस्तौ च गिरीनपि महौजसौ ॥ १ए॥ श्रमस्थानेऽपि हि तयोरधिज्यीकृतचापयोः । चकंपे तपनोऽप्युच्चैस्तस्थी वेधानिशंकया ।। १एए । तृणाय मन्यमानौ तौ दोःस्थाम्नापि विपां बलम् । कौतुकायेव मेनाते शास्त्रकौशलमात्मनः ॥२०॥ शस्त्रास्त्रकौशलेनोचैर्दोःस्थाम्ना च तयोर्नृपः । अपि देवासुरादीनां स्वमजय्यममन्यत ॥ २०१॥ अन्यदा धैर्यमालंव्य विक्रमेण कुमारयोः । इक्ष्वाकूणां राजधानीमयोध्यां नृपतिर्ययौ ॥२०॥ अात्यय श्वादित्यो उर्दशातिक्रमे नृशम् । द्योतमानः प्रतापेन महीं दशरथोऽन्वशात् ॥ २०३ ॥ तत्रापरेधुः कैकेयी शुनस्वमानिसूचितम् । असूत जरतं नाम सुतं चरतनूपणम् ॥२०॥ शत्रुघ्नमन्निधानेन शत्रुघ्ननुजविक्रमम् । अजीजनत्सुप्रजापि नंदनं कुलनंदनम् ॥ २०५॥ १ श्मश्रुकेशाकर्षणे शिक्षकम् । २ सभ्यानाम् । ३ चरणघातैः । ४ हिमपात्रस्य लीलया। ५ सूर्यः । ६ मेघनिरासे । ॐ15-15REG5645625 -965

·पर्व
सर्गः
पुरुष
चरित्रं
॥४॥
OSTOSOS 631286HOSLOVOS*06-96eos
स्नेहानरतशत्रुघ्नाववियुक्तौ दिवानिशम् । बलदेववासुदेवावजातामपराविव ॥ २०६॥
रेजे राजा दशरथश्चतुर्जिरपि तैः सुतैः । गजदंताकृतिनगैरिव मेरुमहीधरः ॥ २०७॥
श्तश्च जंबूधीपेऽस्मिन् क्षेत्रे चात्रैव नारते । दारुग्रामे वसुनूतिरिति नाम्नानवद्विजः ॥ २० ॥
पत्यां तस्यानुकोशायामतितिरनृत्सुतः। अतितेरपि पत्नी बभूव सरसानिधा ॥ २०॥
कयाननाम्ना विप्रेण जातरागेण सैकदा । अपजहे बलेनाशु किं न कुर्यात्स्मरातुरः॥ १० ॥
तामन्वेष्टुं महीमाटातितिवृतवतशम् । सुतस्नुषार्थेऽनुकोशावसुजूती च चेरतुः ॥ ११ ॥
सुतस्नुषे अपश्यन्तौ पर्यटतावथान्यदा । एक ददृशतुः साधु ववंदाते च नक्तितः॥१॥
श्रुतधौं च तत्पार्वे तौ को जगृहतुव्रतम् । गुर्वादिष्टानुकोशागादार्यिका कमलश्रियम् ॥ १३ ॥
तौ विपद्य च सौधर्मे कटपे देवौ बनूवतुः । व्रते ह्येकाहमानेऽपि न स्वर्गादन्यतो गतिः ॥१५॥
वसुतिस्ततश्युत्वात्रैव वैताब्यपर्वते । रथनू पुरनाथोऽजून्नान्ना चन्गतिर्नृपः ॥ १५॥
ततश्च्युत्वानुकोशापि तस्य विद्याधरप्रनो। अनूपुष्पवती नाम नार्यार्यचरिता सती ॥ १६ ॥
तदा च सापि सरसा कामपि प्रेदय संयताम् । प्रव्रज्य मृत्वा चेशाने देवी समुदपद्यत ॥१७॥
सरसाविरहादा”ऽतिजूतिश्च विपद्य सः। चिरं ब्रांत्वा च संसारं हंसपोतः कदाप्यत् ॥ १० ॥
लक्ष्यमाणोऽन्यदा श्येनेनोपसाधु पपात सः । कंठस्थासोनमस्कारं तस्य साधुर्ददौ च सः॥१५॥
विपन्नः स नमस्कारप्रजावेणातिनूयसा । दशवर्षसहस्रायुः किन्नरेषु सुरोऽनवत् ॥ २२॥
गजदंताकारपर्वतैः । २ साध्वीम् । ३ कंठस्थप्राणस्य ।
SAMRAGRAILESSISARSANSAR
॥७॥

·NARENESS SAR च्युत्वा पुरे विदग्धे स प्रकाशसिंहपतेः। सुतोऽत्प्रवरावल्यां पत्न्यां कुंझलमंडितः॥ २१॥ नोगासक्तः कयानोऽपि चिरं ब्रांत्वा जवाटवीम् । पुरे चक्रपुरे चक्रध्वजराजपुरोधसः ॥२२॥ धूमकेशानिधानस्य स्वाहानाम्न्यामजायत । सूनुः सधर्मचारिण्यां नामधेयेन पिंगलः ॥ २३ ॥ ॥ युग्मम्॥ राजश्चक्रध्वजस्यातिसुंदरीनामया सह । पुन्या पपाठकगुरोरंतिके स तु पिंगलः ॥ ॥ कालेन गबता जाते त्वनुरागे परस्परम् । तां उलात् पिंगलो हत्वा विदग्धनगरे ययौ ॥ २५ ॥ विज्ञानरहितस्तत्र तृणकाष्ठादिविक्रयात् । आत्मानमजिजीवत्स निर्गुणस्योचितं ह्यदः ॥ २२६ ॥ तां चातिसुंदरी तत्राजाक्षात् कुंडलमंमितः। अन्योऽन्यमनुरागश्च तत्कालमनवत्तयोः ॥ २७ ॥ अपजहे च तां राजपुत्रः कुंडलमंमितः । पितुर्निया ऽर्गदेशे पलीं कृत्वा च संस्थितः ॥ २२ ॥ विरहाच्चातिसुंदर्या उन्मत्त व पिंगलः । मां ब्रमन्नेकदाचार्यमार्यगुप्ताख्यमैक्षत ॥ शए । श्रुत्वा धर्म च तत्पार्थे व्रतं जग्राह पिंगलः । परं प्रेमातिसुंदयों न मुमोच कदाचन ॥ ३० ॥ पल्लीस्थितो दशरथजुवं कुंमलमंमितः । सर्वदा लुंटयामास सारमेय श्व बलात् ॥ २३१ ॥ सामंतो बालचंघाख्यस्ततो दशरथाज्ञया । प्रदाय सौप्तिकं बध्ध्वा तमानपीत्तदंतिके ॥ २३॥ कालेन तं दशरथोऽमुचकुंडलमंमितम् । कोपः शाम्यति महतां दीने क्षीणे ह्यरावपि ॥ २३३ ।। पितृराज्याय स ब्राम्यन्महीं कुंमलमंमितः । मुनिचंघान्मुनेर्धर्ममाकर्ण्य श्रावकोऽजवत् ॥ २३ ॥ १ आजीविकामकरोत् ।

·- पर्व सर्गः। पुरुष चरित्रं ॥४॥ GS राज्येबुरचे मृत्वा स मिथिलायां महापुरि । गर्ने जयकनार्याया विदेहायाः सुतोऽजवत् ॥ ३५॥ सरसापि नवं ब्रांत्वा पुरोहितसुतानवत् । नाम्ना वेगवती तत्र प्रव्रज्य च विपद्य च ॥ २३६ ॥ ब्रह्मलोकेऽगमञ्चयुत्वा विदेहायास्तदोदरे। कुंमलमंडितजीवयुग्मत्वेन सुताजवत् ॥ २३७ ॥ युग्मम् ॥ विदेहा समयेऽसूत युगपत्पुत्रकन्यके । मृत्वा तदा पिंगलर्षिः सौधर्मे त्रिदशोऽजवत् ॥ २३ ॥ प्राग्जन्मावधिनापश्यद् विषं कुंडलमंडितम् । तदा जनकपुत्रत्वेनोत्पन्नं स उदैवत ॥ २३ए । स प्राग्वैराजातरोषो जातमात्र जहार तम् । दध्यौ च किं निहन्म्येनमास्फाध्याशु शिलातले ॥२०॥ अथवा यन्नवे पूर्व दुःकर्माचरितं मया । फलं तस्यापि नूयस्सु नवेष्वन्वनवं चिरम् ॥ २१ ॥ दैवाच्छ्रामण्यमासाद्य प्राप्तोऽहमियती नुवम् । हत्वा चूणममुं नूयः स्यामनंतनवः कथम् ॥ २५॥ इत्थं विमृश्य स सुरो जूषणैः कुंडलादिनिः । नूषयित्वा च तं बालं पतज्ज्योतिघ्रमप्रदम् ॥ १५३ ॥ वैताब्यदक्षिणश्रेणौ रथनू पुरपत्तने । शनकैनँदनोद्याने तूलिकायामिवामुचत् ॥ २॥ ॥ युग्मम्॥ किमेतदिति संत्रान्तो दृष्ट्वा चंगतिश्च तम् । तन्निपातानुसारेण नंदनोपवनं ययौ ॥ २४ ॥ ददर्श तत्र तं बालं दिव्यालंकारजूषितम् । विद्याधरेन्धः सोऽपुत्रः पुत्रीयन्नाददे स्वयम् ॥ २६ ॥ प्रेयस्याः पुष्पवत्याश्चार्पयामास तमर्नकम् । देव्यद्य सुषुवे पुत्रमिति चाघोषयत्पुरि ॥ २७ ॥ उच्चैर्जन्मोत्सवं तस्य राजा पौराश्च चक्रिरे । स जामंडलसंबंधानाम्ना नामंगलोऽनवत् ॥ २१ ॥ पुष्पवतीचंधगत्योर्नेत्रकैरवचंषमाः। स वर्धितुं प्रववृते खेचरीकरलालितः॥ २४ए ॥ १ वालम् । २ शय्यायाम् । ३ पुत्र कुर्वन् । M ॥४॥ RECAREERSee ·श्तश्चापहृते पुत्रे विदेहा करुणस्वरा । रुदती पातयामास वंधून शोकमहार्णवे ॥२५० ॥ जनकोऽन्वेषयामास प्रेष्य प्रतिदिशं नरान् । तत्प्रवृत्तिं पुनः क्वापि न प्राप सुचिरादपि ॥ २१ ॥ अनेकगुणसस्यानां प्ररोहोऽत्रेति मैथिलः । उहितुर्युग्मजातायाः सीतेति विदधेऽनिधाम् ॥२५॥ कालेन गळता शोकस्तयोमैदीबनूव च । शोको हर्षश्च संसारे नरमायाति याति च ॥ २५३ ॥ सीता च ववृधे साध रूपलावण्यसंपदा । इंउलेखेव शनकैः कलापूर्ण बनूव च ॥ २५ ॥ क्रमादुद्यौवना पुण्यलावण्यलहरी सरित् । सरित्पतितनूजेव सालदि कमलेदाणा ॥ २५ ॥ अनुरूपो वरः कोऽस्या नवितेति दिवानिशम् । अचिंतयत्तैजानको जनकः पृथिवीपतिः॥१५६ ॥ राज्ञां कुमारान् प्रत्येक स वीदय चरचक्षुपा । व्यचारयन्महामात्यैर्न कोऽपि रुरुचे पुनः॥२७॥ तदार्धबवरैरातरंगतमादिपार्थिवैः । दैत्यकटपैरनट्पैर्जनकस्योपद्धवे ॥ २५ ॥ तेषां रोधाय कैड्पांतवार्धिवारामिवादमः । दूतं दशरथाहूत्यै प्राहिणोन्मिथिलेश्वरः ॥२५॥ ऐदवाको दूतमायातं तमाहूय ससंत्रमम् । सप्रसादं निषाद्याने जगादेवं महामनाः ॥ २६० ॥ तस्यास्मत्सुहृदो दूर स्थितस्यापि त्वदागमात् । मन्ये सौहार्दमषैतं मयींदाविव वारिधेः॥ २६१ ।। कच्चित्राष्ट्रे पुरे गोत्रे सैन्ये स्वांगेऽन्यतोऽपि च । कुशलं मिथिलाचतुर्ब्रह्यागमनकारणम् ॥ २६ ॥ दूतोऽप्यवादीन्मद्भर्तुः सत्स्वप्याप्तेष्वनेकशः । सुहृदयमात्मा वा त्वमेवासि महानुज ॥ २६३ ॥ जनकस्य सुखैदुःखैर्यत्सदा गृह्यसे ततः। विधुरेऽद्य स्मृतस्तेन त्वं यथा कुलदेवता ॥ २६ ॥ १ सरिता पतिः समुद्रस्तस्य तनूजा लक्ष्मीः । २ तत्पिता । ३ कल्पांतसमुद्रजलानाम् । ४ उपवेश्य ।

·E
पर्व
सर्गः५
पुरुष
चरित्रं
॥४॥
582-17
वैतान्यार्दक्षिणतः कैलासस्योत्तरेण च । संत्यनार्या जनपदा सूयांसो जीपणप्रजाः ॥ २६५ ॥
तेष्वर्धबर्बरो नाम देशो बर्बरकूलवत् । विद्यते दारुणाचारैनरैरत्यंतदारुणः ॥ २६६ ॥
मयूरमालनगरे तस्य देशस्य पणे । आतरंगतमो नाम म्लेचराजोऽस्ति दारुणः ॥ २६७ ॥
शुकमंकनकांबोजप्रनृतीन विषयानपि । मुंजते तनयास्तस्य नृपीनूय सहस्रशः ॥२६॥
श्दानीमातरंगस्तैः परितः परिवारितः । अक्षय्याक्षौहिणीनाथैरलांक्षीजनकक्षितिम् ॥ २६ए ।
प्रतिस्थानं च चैत्यानि बजंजुस्ते मुराशयाः। तेषां याजन्म संपन्नयोऽप्यनीष्टो धर्मविप्लवः ॥ २० ॥
श्रनारतमनीष्टस्य धर्मस्य जनकस्य च । तत्कुरुष्व परित्राणं प्राणनूतस्तयोरसि ॥ २७१ ॥
आकण्यैवं दशरथो यात्रारीमवादयत् । संतः सतां परित्राणे विलंबते न जातुचित् ॥ २७॥
रामोऽयोचे दशरथं म्लेडोछेदाय चेत्स्वयम् । तातो यास्यति तद्रामः सानुजः किं करिष्यति ॥ २७३ ॥
पुत्रस्नेहाच्च तातेनाक्षमो वा तर्कितोऽस्म्यहम् । था लरताजन्मसिंह नन्विक्ष्वाकुषु पौरुषम् ॥ २४ ॥
प्रसीद विरम म्लेबानुन्जेतुं मां समादिश । अचिराच्छ्रोष्यसि स्वामिजयवार्ता स्वजन्मनः ॥ १५ ॥
इत्यं कथंचिद्राजानमनुज्ञाप्य सहानुजः । सेनापरिवृतो रामो जगाम मिथिलां पुरीम् ॥ २७६ ॥
चमूरूघीपिशार्दूलसिंहानिव महावने । पुरीपरिसरेऽजाक्षीलामो म्लेचमहाजटान् ॥ २७ ॥
रणकंडूखदोर्दमा म्लेबास्ते जितकोशिनः । रामं पुतमुपजोतुं प्रावर्तत महौजसः ॥ २७ ॥
युगपजामसैन्यं तैरौरंधीकृतं क्षणात् । महावातैरिवोद्धांतर्जगउत्क्षिप्तरेणुनिः ॥ २१ ॥
१ जितेन जयेग काशंते शोगंते इति तथा ।
GOSSHARERESTEG
KR4567
॥४॥

·N जितमानिषु सैन्येषु परेघु जयमानिषु । मृतमानिनि जनके लोके संहृतमानिनि ॥२०॥ रामो हसितमानी स्वमधिज्यं विदधे धनुः । अवादयच्च तन्मौवी रणनाटकडिंडिमम् ॥ २१॥ ॥ युग्मम् ॥ जूलंगमप्यकुर्वाणो गीर्वाण श्वगतः । रामस्तान् कोटिशोऽप्यस्वैर्विव्याध व्याधवन्मृगान् ॥ २॥ श्रयं वराको जनकस्तत्सैन्यं मशकोपमम् । तत्साहाय्यागतं सैन्यं दैन्यनागादितोऽप्यनूत् ॥ २३ ॥ अरे कुत श्मे बाणाश्गदयंतो ननस्तलम् । पक्षिराजा श्वायांतीत्यन्योऽन्यमनिलाषिणः ॥ २० ॥ आतरंगादयो म्लेलाधिपाः कुपितविस्मिताः। वर्षतोऽस्त्राणि युगपत्प्रतिरामं मुढौकिरे ॥ २५ ॥ ॥त्रिनिर्विशेषकम् ॥ दूरापाती दृढाघाती शीघ्रवेधी च राघवः । तान् म्लेलान् हेलयानांक्षीरजः कुंजरानिव ॥ २६ ॥ म्लेलाः प्रणश्य ते जग्मुः काका श्व दिशो दिशि । बजूव स्वस्थो जनको जनैर्जानपदैः समम् ॥२७॥ हृष्टोऽथ स्वसुतां सीतां रामाय जनको ददौ । घ्यं रामागमात्तस्य वरप्राप्तिर्जयोऽप्यनूत् ॥ २ ॥ तदा च जानकीरूपं जनादाकर्ण्य नारदः । तत्रागात्कौतुकाद्रष्टुं कन्यावेश्म विवेश च ॥ २५ ॥ पिंगकेशं पिंगनेत्रं तुंदिलं बत्रिकाधरम् । दंगपाणिं सोपीनमपीनांगं स्फुरलिखम् ॥ श्ए० ॥ नीषणं नारदं प्रेक्ष्य नीता सीता सवेपथुः । हा मातरित्यारदंती गर्लागारांतरेऽविशत् ॥ श्ए१ ॥ ॥ युग्मम्॥ १ आत्मानं जितं मन्यते तेषु । २ शत्रुषु । ३ संहारमानिनि । ४ इरादापततीति तथा । ५ वृहदुदरम् । ६ कृशांगम् ।

·चरित्रं
॥२०॥
पर्व
सर्गः४
ASS
कंठे शिखायां बाहौश्च धृत्वा तुमुलकारिलिः । दासिकाघारपालायै रुरुधे नारदस्ततः॥ ए॥
तेषां कलकलादेयुः शस्त्रिणो राजपूरुषाः। यमदूता श्व क्रुखा हतैनमिति नाषिणः ॥ २३ ॥
झुजितो नारदस्तेन्यः स्खं विमोच्य कथंचन । ययावुत्पत्य वैताढ्यं तत्र चैवमचिंतयत् ॥ २ए ।
व्याघ्रीच्य इव गौर्जीवन दासीच्यो निरगामहम् । दिष्टया प्राप्तोऽस्मि वैतादयं बहुविद्याधरेश्वरम्।।श्एए
अस्तीह दक्षिणश्रेणौ चंगत्यात्मजो युवा । नामंडलो नाम दोष्मानाखालपराक्रमः ॥ २६ ॥
पटे लिखित्वा तत्सीतां दर्शयाम्यस्य येन ताम् । हवादपहरत्येष कृते प्रतिकरोम्यदः ॥ श्ए॥
तथैव नारदः कृत्वा सीतारूपमदर्शयत् । जामंडलकुमारस्यादृष्टपूर्व जगत्रये ॥ श्ए॥
सद्यो नाममलो जूतेनेवाकामि मनोनुवा । लेने न जातुचिनिजां विंध्याकृष्ट श्व विपः ॥ एए॥
बुद्धजे न हि नोज्यानि पेयान्यपि पपी न सः। अवतस्थे च मौनेन योगीव ध्यानतत्परः ॥ ३० ॥
तं तथा विधुरं प्रेक्ष्यावोचञ्चंगतिर्नृपः । किमाधिर्वाधते कोऽपि त्वामथ व्याधिरुषतः ॥३१॥
किमाझाखंडनं केनाप्यकारि जवतोऽथवा । अन्यथा ब्रूहि हे वत्स यत्ते खस्य कारणम् ॥ ३०॥
जामंडलकुमारोऽद्रिया देधाप्यवाङ्मुखः । गुरूणां ताहगाख्यातुं कुदीनाः कथमीशते ॥ ३०३ ॥
ऊचुर्वयस्था अथ लामंडलस्यार्तिकारणम् । कामनां नारदानीतपटालिखितयोषिति ॥ ३० ॥
वेश्मन्यानीय नत्याशु नारदं राजपुंगवः। का सा कस्यात्मजेत्यादि पप्रल पटयोषितः॥३०॥
आचख्यौ नारदोऽप्येवं विदेहाजनकात्मजा । नामधेयेन सीता सा या मया दर्शिता पटे॥ ३०६॥
यादृशी सास्ति रूपेण लिखितुं तादृशीं पुनः । नानिज्ञोऽहं न चान्यो वा मूर्त्या लोकोत्तरैव सा॥३०॥
॥५०॥

·नामरीषु न नागीषु न गंधर्वीषु तादृशम् । सीताया यादृशं रूपं का कथा मानवीषु तु ॥ ३०॥ यादृग्रूपं यथावस्थं विकर्तुं नेश्वराः सुराः। नानुकतु सुरनरा न च कर्तुं प्रजापतिः॥ ३० ॥ तस्या मधुरता काचिदाकृतौ वचनेऽपि च । कंठे च पाणिपादे च रक्तता काचिच्चकैः ॥३१॥ अथवा तां यथावस्थां यथा नालेखितुं क्षमः । नालं तथा वक्तुमपि वच्म्यतः परमार्थतः ॥३११ ॥ योग्या नामंडलस्येति विचार्य मनसा मया । यथाप्रझं समालिख्य दर्शितेयं पटे नृप ॥३१॥ नविष्यति तवैवैषा पत्नी खिद्यस्व मा ततः । इत्याश्वास्य सुतं राजा व्यसृजन्नारदं मुनिम् ॥ ३१३ ॥ ततश्च चपलगति नाम विद्याधरं नृपः । इत्यादिदेश जनकमपहत्यानय द्रुतम् ॥ ३१ ॥ रजन्यां जनक हृत्वानुपलक्षित एव सः । समानीयार्पयामास राज्ञश्चंगतेरथ ॥ ३१५ ॥ जनक बंधुवत्स्नेहामथनूपुरपार्थिवः । समाश्लिष्यासयित्वा च ससौहार्दमदोऽवदत् ॥ ३१६ ॥ लोकोत्तरगुणा पुत्री तव सीतेति विद्यते । नामंडलश्च मे सूनुरनूनो रूपसंपदा ॥३१७॥ योर्वधूवरत्वेन संयोगोऽस्तूचितोऽधुना । संबंधादावयोश्चापि मियो जवतु सौहृदम् ॥ ३१ ॥ श्त्यूचे जनको दत्ता रामाय स्वसुता मया । कथमन्यस्य यहामि दीयंते कन्यकाः सकृत् ॥ ३१ए॥ अथ चंगतिः प्रोचे स्नेहवृधिकृते मया । भानीय याचितोऽसि त्वं तां मो इर्तुमप्यहम् ॥३०॥ यद्यपि स्वसुता सीता त्वया रामाय कहिपता । तथापि नः पराजित्य रामस्तां परिणेष्यति ॥३१॥ वज्रावर्तार्णवावर्ते धनुषी देवताज्ञया । सदा यक्षसहस्राधिष्ठिते सहतेजसी ॥३२॥ १ धनुर्नामी एते।

·- SCRISIS पर्व सर्गः४ पुरुप चरित्रं R555-भू-res पूज्ये ते नः सदा गोत्रदेवतावनिकेतने । कृते नविष्यतो रामशाङ्गिणोस्तशहाण ते ॥ ३२३ ॥ आन्यामारोपयत्येकमपि दाशरथिः स चेत् । वयं जितास्तदा तेन स उपहतु ते सुताम् ॥ ३२ ॥ प्रतिज्ञामित्यनुग्राह्य बलादपि हि मैथिलम् । मिथिलायामनपीच चापे ते च सनंदनः ॥ ३२५॥ मुमोच जनक राजौकसि चंगतिर्नृपः । स्वयं तु सपरीवारोऽवात्सीत्पुर्या बहि वि ॥ ३५६ ॥ आचख्यो जनकस्तच्च वृत्तं निशि तदैव हि । महादेव्या विदेदायाः सद्यो हृदयशष्ट्यदम् ॥३२७ ॥ विदेहापि रुरोदैवं रे दैवात्यंतनिघृण । पुत्रं हत्वा न मे तृप्तः पुत्रीमपि हरिष्यसि ॥ ३२ ॥ स्वेच्छयैव वरादानं लोके न हि परेलया। परेच्या वरादानं दैवादापतितं मम ॥ ३२॥ ॥ परेचया प्रतिज्ञातं कोदंमारोपणं यदि । कुर्यान्न रोमोऽन्यः कुर्यात्तदानिष्टो वरो भवेत् ॥ ३३० ॥ शथेत्यं जनकोऽवोचमा नेपीरप राघवः । दृष्टसारो मया देवि लतावत्तस्य तम्घनुः ॥ ३३१॥ विदेहामिति संबोध्य प्रजाते जनकोऽमुचत् । अर्चित्वा चापरत्ने ते मंझपे मंचमंडिते ॥ ३३ ॥ सीतास्वयंवरायाथ विद्याधरनरेश्वराः । तत्रैत्य जनकाहूता अधिमंचमुपाविशन् ॥ ३३३ ॥ ततः सखीपरिवृता दिव्यालंकारधारिणी। नूचारिणीव त्रिदशी तत्रोपेयाय जानकी ॥ ३३ ॥ तत्र कृत्वा धनुःपूजां रामं मनसिकृत्य च । अतिष्ठजानकी तत्र जननेत्रसुधासरित् ॥ ३३५ ॥ नारदोदितसंवादिसीतारूपेक्षणात्तदा । जाममबकुमारस्य भारोऽजून्मारकात्मकः ॥ ३३६ ॥ अथोचे जनकपाःस्थो नो नोः सर्वेऽपि खेचराः । महीचराश्च राजानो जनकोऽयं वदत्यदः ॥ ३३७ ॥ १ सपुत्रः । २ रामो न कुर्यादन्यश्च कुर्यादित्यन्वयः । ३ कामदेवः । ॥१॥ REGARMA 56 ·आरोपयति यः कश्चिदनयोश्चापदंडयो अप्येकतरमचैव स उघहतु नः सुताम् ॥ ३३० ॥ एकैकशोऽथ दोष्मन्तः खेचरा जूजुजोऽपि च । उपधन्वं समाजग्मुस्तदारोपणकाम्यया ॥ ३३ए॥ वेष्टिते पन्नगै रौत्रैश्चापे ते तीव्रतेजसी । नालं बवुस्ते स्प्रष्टुमप्यादातुं तु का कथा ॥ ३० ॥ धनुःस्फुलिंगज्वालानिनिर्यातीनिरनेकशः । प्लुष्यमाणा निवृत्त्येयुस्तेऽन्यतोऽधोमुखा हिया ॥ ३१ ॥ अथ दाशरथी रामश्चलत्कांचनकुंमलः । गजेन्धलीलागमनश्चापोपांतमुपासरत् ॥ ३५॥ वीदयमाणः सोपहासं चंगत्यादिनिपैः । जनकेन च साशंकं निशंको बदमणाग्रजः ॥ ३३ ॥ वज्रमिव वज्रपाणिर्वजावर्त महाधनुः । शांतोरगानलं सद्यः परिपस्पर्श पाणिना ॥ ३ ॥ ॥ युग्मम् ॥ स्थापयित्वाध्ययःपी नमयित्वा च वेत्रवत् । अधिज्यं विदधे धन्वं तत्रामो धन्विनां वरः ॥ ३४ ॥ आकर्जातं तदाकृष्य रोद॑ःकुदिनरिध्वनि । धनुरास्फालयामास स्वयशःपटहोपमम् ॥ ३५६ ॥ स्वयंवर रामे स्वयं चिक्षेप मैथिली। चापाच्चोत्तारयामास रामनद्रोऽपि शिंजिनीम् ॥ ३७॥ लक्ष्मणोऽप्यर्णवावर्त कार्मुकं रामशासनात् । अधिज्यं विदधे सद्यः प्रेक्षितो विस्मितैर्जनैः॥ ३४॥ श्रास्फालयच्च तन्नादबधरीकृतदिङमुखम् । उत्तार्य मौर्वी सौमित्रः पुनः स्थाने मुमोच च ॥ ३४ए॥ दः सौमित्रये विद्याधराश्चकितविस्मिताः । अष्टादश निजाः कन्याः सुरकन्या श्वाद्भुताः ॥ ३५० ॥ १ सः। २ दद्यमानाः । ३ लोहपीठोपरि । ४ अंतरीक्षस्य कुक्षिभरिर्वनिर्यस्य तत्तथा । ५ मौर्वीम् प्रत्यञ्चाम् ।

·ISRRESS
पुरुष
चरित्रं
॥३॥
पर्व
सर्गः।
GGESTORESEARSA
चंगतिपुष्पवत्योः सन्जामंडलसीतयोः । समाचख्यौ पूर्वनवास्तेषां पापानिवृत्तये ॥ ३० ॥
॥ युग्मम् ॥
सीतालामंडलयोश्च नवेऽस्मिन् युग्मजातताम् । नामंडलापहारं च यथावदवदन्मुनिः ॥ ३७ए।
जामंडलकुमारोऽपि तदाकर्ण्य मुनेर्वचः । संजातजातिस्मरणो मूर्छितो न्यपतद्भुवि ॥ ३० ॥
नामंगलो बन्धसंज्ञः कथितं सत्यतिना । स्वपूर्वनववृत्तांतं शशंस स्वयमप्यथ ॥ ३१॥
ययुः परमसंवेगं चंगत्यादयोऽप्यथ । स्वसेति सीतां च नमश्चक्रे नामंगलः सुधीः ॥ ३५॥
जातमात्रो योऽपजहे सोऽयं मम सहोदरः । इति हृष्टाशिपं तस्मै ददौ सीता महासती ॥ ३३ ॥
नमश्चकार रामं च ललाटस्पृष्टजूतलः । नामंमलो विनयवान् सद्यः संजातसौहृदः ॥ ३ ॥
समं विदेहया देव्या जनकं नूपति ततः । तत्रानैषीच्चंगतिः प्रेष्य विद्याधरोत्तमान् ॥ ३५॥
जातमात्रापहारादिवृत्तांताख्यानपूर्वकम् । जामंडलसुतस्तेऽसाविति तस्मै शशंस सः ॥ ३६॥
जहर्ष वचसा तेन स्तनितेनेव बहिणः । जनको जननी सा च विदेहा स्तन्यमवरत् ॥ ३ ॥
नामलो नमश्चक्रे पितरावुपलय तौ । चुंब्यमानो मूर्ध्नि तान्यां स्नाप्यमानोऽश्रुवारिनिः ॥ ३ ॥
अथ चंगती राज्यं न्यस्य नामंडले सुते । नवोविनः प्रवव्राज सत्यनूतिमुनेः पुरः॥ ३न्ए॥
सत्यजूति जगति पितरावनरण्यजम् । सीतारामौ च नत्वागान्निजं नामंडलः पुरम् ॥ ३० ॥
सत्यजूतिं महर्षि तं नत्वा दशरथो नृपः । अपृचदात्मनः पूर्वनवानाख्यन्मुनिश्च सः ॥ ३१ ॥
१ मेघगर्जितेन । २ दशरथम् ।
-5605555
॥५३॥

·- 1515 सेनापुरे त्वं वणिजो नावनस्य महात्मनः । पत्न्यामनूदीपिकायामुपास्तिनाम कन्यका ॥ ३५ ॥ साधूनां प्रत्यनीका सा जूत्वा तत्र नवे चिरम् । परिवज्राम कष्टातु तिर्यगादिषु योनिषु ॥ ३९३ ॥ तजीवस्त्वं नवं ब्रांत्वा पुरे चंजपुरे ततः। धनस्यात्सुतः पत्न्यां सुंदरों वरुणानिधः ॥ ३ ॥ तदोदारः प्रकृत्या त्वं साधुन्यः श्रध्याधिकम् । निरंतरमदा दानं कालधर्ममयासदः ॥ ३ ॥ दीपेऽथ धातकीखंडे युग्म्युत्तरकुरुष्वः । मृत्वा चागा देवजूयं परिच्युत्य ततोऽपि हि.॥ ३९६ विजये पुष्कलापत्यां पुष्कलायां च पुर्यनः । नंदिघोषनृपपृथ्वीदेव्योस्तुङ् नंदिवर्धनः ॥ ३ ॥ नंदिघोपः सुतं राज्ये न्यस्य त्वां नंदिवर्धनम् । यशोधरमुनेरात्तदीको ग्रैवेयके ययौ ॥ ३ए॥ श्रावकत्वं पालयित्वा त्वं मृत्वा नंदिवर्धनः। त्रिदशो ब्रह्मलोकेऽनूः परिच्युत्य ततोऽपि हि ॥ ३एए॥ प्रत्यग्विदेहे वैताढ्ये चोत्तरश्रेणिभूषणे । पुरे शशिपुरे रलमालिनः खेचरेशितुः ॥ ५०० ॥ विद्युक्षतानिधानायां सधर्मिण्यां महानुजः । सूनुः सूर्यंजय इति नाम्ना त्वं तनयोऽजवः ॥ ०१॥ ॥ त्रिनिर्विशेषकम् ॥ अन्यदा रनमाली स दृप्तं विद्याधरेश्वरम् । विजेतुं वज्रनयनं पुरं सिंहपुरं ययौ ॥ ४० ॥ स ज्वालयितुमारेने पुरं सिंहपुरं ततः । सबालवृद्धं सत्रैणं सपशूपवनं हगत् ॥ ०३ ॥ अनिधानेनोपमन्योः पूर्वजन्मपुरोधसः । जीवो देवः सहस्रारात्तं तदैत्यैवमब्रवीत् ॥३०॥ जो नो महानुनावैवं मा कृथाः पापमुत्कटम् । त्वं जूरिनन्दनो नाम राजाभूः पूर्वजन्मनि ॥ ४०५॥ १ द्वेषिणी । २ पुत्रः।

·पर्व 6564 सर्गः ॥ पुरुष चरित्रं ॥२४॥ तदा मांसानिवृत्तिं त्वं प्रत्यज्ञासीविवेकतः। पुरोहितेन तेनोपमन्युनोक्तश्च नग्नवान् ॥ ०६॥ पुरोधाः सोऽन्यदा पुंसा स्कंदनाना निपातितः । गजश्चाजूगृहीतश्च नूरिनंदननुजा ॥ ७ ॥ हतश्चेजो रणे सोऽथ नूरिनंदननूपतेः । गंधारायामजूत्पन्यां सूनुर्नान्नारिसूदनः ॥ १० ॥ संजातजातिस्मरणः प्रव्रज्य च विपद्य च । सोऽहं देवः सहस्रारे कल्पे जातोऽस्मि विधि माम् ॥१०॥ रिनंदनराजोऽधिपद्याजगरो बने । दग्धो दावेन सोऽयासीद् वितीयां नरकावनिम् ॥ १०॥ नरकेऽपि मया गत्वा स प्राक्नेहात्प्रबोधितः । तस्मादुद्धृत्य सोऽस्त्वं रत्नमालीह पार्थिवः ॥ ११ ॥ मांसप्रत्याख्याननंगं तदानीमिव संप्रति । अनंतनुःखोदकं तत्पुरदाहं स्म मा कृथाः॥१२॥ तदाकर्ण्य वचो युञापनमाली न्यवर्तत । राज्ये न्यधत्त च कुलनंदनं सूर्यनंदनम् ॥ १३ ॥ सूर्यजयेन पुत्रेण सहैव व्रतमाददे । तत्कालमेव तिलकसुंदराचार्यसंनिधौ ॥१४॥ पावप्यनूतां तौ मृत्वा महाशुक्रेऽमरोत्तमौ । सूर्यजयस्ततश्युत्वा नोस्त्वं दशरथोऽनवः ॥१५॥ प्रच्युत्य रत्नमाली तु जनकोऽयमजायत । अझ्युत्वोपमन्युस्तु कनको जनकानुजः ॥ १६॥ नंदिघोषः पिता यस्ते नंदिवर्धनजन्मनि । सोऽहं ग्रैवेयकाच्युत्वा सत्यजूतिरिहानवम् ॥१७॥ तच्छुत्वा जातसंवेगस्तं वंदित्वानरण्यजः । प्रविजिषुराधातुं रामे राज्यं गृहं ययौ ॥४१॥ अथ राशीः सुतान्मंत्रिमुख्यानाहूय पार्थिवः। आपपछे यथोचित्यं दैत्तालापसुधारसः॥१५॥ नत्वा बनापे जरतोऽहं सर्वविरतिं प्रनो । त्यया सममुपादास्येऽवस्थास्ये त्वां विना न हि ॥ २० ॥ १ सूर्यजयस्य पुत्रं कुलनदननामानम् । २ स्थापयितुम् । ३ दत्त आलाप एव सुधारसो येन सः । ASRLSAROKASS ॥४॥ +5 ·ममान्यथा हि कष्टे स्वामिन्नत्यंतःसहे । एकं त्वत्पादविरहोऽपरं संसारतर्पणम् ॥ १॥ तच्छुत्वा चाथ कैकेयी निश्चितं नाव्यतः परम् । न पतिर्न च मे सूनुरिति ध्यात्वाब्रवीदिदम् ॥ ४॥ स्वामिन् सरसि योऽदत्तस्त्वया मह्यं स्वयं वरः। स्वयंवरोत्सवे तत्र तेन सारथ्यकर्मणा ॥ ३ ॥ तं प्रयच्छाधुना मह्यं नाथ सत्यप्रतिश्रव । प्रेस्तरोत्कीर्णरेखेव प्रतिज्ञा हि महात्मनाम् ॥ २५ ॥ अथावदद्दशरथः प्रतिपन्नं स्मराम्यहम् । याचस्व यन्ममाधीनं विना व्रतनिषेधनम् ॥ २५ ॥ ततो ययाचे कैकेयी त्वं चेत्प्रव्रजसि स्वयम् । स्वामिन् विश्वनरामेतां नरताय प्रयच तत् ॥ २६ ॥ अद्यैव गृह्यतामेषा मद्भरित्यनिधाय ताम् । सलक्ष्मणं समाहूय रामं दशरथोऽवदत् ॥ १७ ॥ अस्याः सारथ्यतुष्टेन दत्तः पूर्व मया वरः। सोऽयं जरतराज्येन कैकेय्या याचितोऽधुना ॥ ४ ॥ रामोऽपि हृष्टोऽजाषिष्ट मानेदं साधु याचितम् । यन्मदात्रे नरताय राज्यदानं महौजसे ॥ ॥ आपप्र प्रसादान्मामिदं तातस्तथाप्यदः। उनोति मामविनयसूचनाकारणं जने ॥ ३० ॥ अप्येकबंदिने राज्यं तुष्टस्तातो ददात्वदः । निषेधेऽनुमतौ वा मे न स्वाम्यं पत्तिमानिनः॥३१॥ जरतोऽप्यहमेवास्मि निर्विशेषावुनौ तव । अतोऽनिषिच्यतां राज्ये नरतः परया मुदा ॥ ३ ॥ इति रामवचः श्रुत्वा नूपतिः प्रीतिविस्मितः। आदिक्षन्मत्रिणो यावद्भरतस्तावदब्रवीत् ॥ ३३ ॥ स्वामिन् सह व्रतादानमादावप्यर्थितं मया । तात तन्नान्यथा कर्तुं कस्यापि वचसाहसि ॥ ३४ ॥ राजाप्युवाच मा वत्स मत्प्रतिज्ञा मुधा कुरु । वरो मया हि त्वन्मातुर्दत्तो न्यासीकृतश्चिरम् ॥ ३५॥ १ हे सत्यप्रतिज्ञ । २ प्रस्तरः पाषाणः । ३ पृथ्वीम् । ४ अविनयसूचनस्य कारणम् । ५ पत्तिसदृशस्य मम नाधिपत्यम् ।

·पर्व सर्गः। पुरुष चरित्रं ॥५॥ सोऽध ते राज्यदानेन कैकेय्या याचितोऽनघ । आज्ञां मम च मातुश्च नान्यथा कर्तुमर्हसि ॥ ५३६ ॥ रामो जरतमित्यूचे न ते गर्वोऽस्ति यद्यपि । तथापि सत्यापयितुं तातं त्वं राज्यमुपद ॥ ३७ ॥ अथाश्रुनरितदृष्टिलेरतो गजदाक्षरम् । पतित्वा पादयो राममित्युवाच कृतांजलिः ॥ ३० ॥ तातपादार्यपादानां महेछानामदः खलु । उचितं ददतां राज्यमाददानस्य मे न तु ॥३५॥ तातस्य सूनुः किं नाहं किं वा नार्यस्य चानुजः । सत्यं मातृमुखोऽस्म्येष गर्वमेवं करोमि चेत् ॥१०॥ रामो राजानमित्यूचे जरतो मयि सत्यसौ । राज्यं नादास्यते तस्माषनवासाय याम्यहम् ॥ १ ॥ इत्यनुज्ञाप्य राजानं रामो नत्वा च जक्तितः । जरते च रुदत्युच्चैर्निर्ययौ चापतूणवान् ॥ २॥ वनवासाय गच्छंतं दृष्ला दशरथः सुतम् । नूयो भूयो ययौ मूर्गमतुच्छां स्नेहकातरः ॥ ४३ ॥ अथापराजितां देवीं नत्वा रामोऽन्यधादिति । मातर्यथाहं तनयो जरतोऽपि तथैव ते ॥ धधध। स्वां सत्यापयितुं संधां तस्मै राज्यमदापिता । मयि सत्येप नादत्ते तगंतव्यं मया वने ॥ ५॥ तदृशा नरतं पश्येः सविशेषप्रसादया । कदाचिदपि मा जूस्त्वं महियोगेन कातरा ॥ ६ ॥ तामाकर्ण्य गिरं देवी पपात नुवि मूर्जिता । चेटीनिश्चंदनांजोनिः सिकोत्तस्थावुवाच च ॥ १७ ॥ आः केन जीवितास्म्येषा मूर्ग हि सुखमृत्यवे । सहिष्ये रामविरहःखं जीवंत्यहं कथम् ॥ ॥ वनं ब्रजिष्यति सुतः पतिश्च प्रव्रजिष्यति । श्रुत्वाप्येतन्न यदीर्णा कौशल्ये वज्रमय्यसि ॥ धधए॥ रामो जगाद नूयोऽपि मातः पन्यसि मपितुः । ततः किमिदमारब्धं कातरस्त्रीजनोचितम् ॥ ४० ॥ १ तस्मारकारणात् । २ कौशल्येत्यपराजिताया अपरं नाम । -26-06-56-56 Faces ॥२५॥ HAIR ·RSS वनान्यटितुमेकाकी याति केसरिणीसुतः । स्वस्था तु केसरिण्यास्ते न ताम्यति मनागपि ॥ ४५१॥ तातस्य झणमस्त्युच्चैः प्रतिपन्नवरो ह्ययम् । अत्र स्थिते च मय्यंब तस्यानृण्यं नवेत्कथम् ॥ ४॥ इत्यादियुक्तिवचनैर्बोधयित्वापराजिताम् । तां नत्वान्याश्च जननीर्निर्ययौ लक्ष्मणाग्रजः ॥ ४५३ ॥ दूराद्दशरथं नत्वा सीतोपेत्यापराजिताम् । नत्वा चायाचतादेशं रामानुगमन प्रति ॥ ५५ ॥ ऊचेऽपराजिता देवी क्रोममारोप्य जानकीम् । बालामिव पयंती कवोर्नयनोदकैः ॥ ४५ ॥ वत्से वत्सो रामनो विनयी पित्रनुज्ञया । वनं प्रयाति तस्यैतन्नृसिंहस्य न पुष्करम् ॥ ४५६ ॥ देवीव लालितासि त्वमाजन्मोत्तमवाहनैः। सहिष्यसे कथं वत्से पादचंक्रमणव्यथाम् ॥ ४५७ ॥ तवांग सौकुमार्येण कमलोदरसोदरम् । क्लिष्टं तापादिना कुर्यात्लेशं दाशरथेरपि ॥ ४५ ॥ स्वनतुरनुयानेनानिष्टकष्टागमेन च । न निषेधं न चानुज्ञा यांत्यास्ते कर्तुमुत्सहे ॥ ४॥ सीताप्युवाच निःशोका नमस्कृत्यापराजिताम् । दधती प्रातरुत्फुल्लसरोरुहमिवाननम् ॥ ४६० ॥ अधित्वदस्तु मे नक्तिर्नित्यं देमंकरा पथि । एषाइमनुयास्यामि रामं विद्युदिवांबुदम् ॥ ४६१ ॥ इत्युक्त्वा तां पुनर्नत्वा निर्ययौ जनकात्मजा । श्रात्मानमात्मारामेव ध्यायंती लक्ष्मणाग्रजम् ॥ ६ ॥ अहो अत्यंतमनया पतिजक्त्याद्य जानकी । आद्योदाहरणं जज्ञे पतिदेवतयोपिताम् ॥ ५६३ ॥ कष्टादनीता सीतेयं सतीजनमतरिका । अहो शीलेन महता पुनाति स्वं कुलपयम् ॥ ६ ॥ १ सिंहीपुत्रः । २ अकम् । ३ पट्टराज्ञीव । ४ रामस्यापि क्लेशं कुर्यात्तापादिना क्लिष्ट तवागम् कर्तृ । ५ त्वयीत्यधित्वत् । ६ पतिरेव दैवतं यासा तासां नारीणाम् । ७ सतीसमूहे प्रशस्या । PM

·पर्व
सर्गः ।
चरित्रं
॥ २६॥
-4SSAGAR
इति व्यावर्णयन्तीनिः शोकगजदया गिरा। पौरीनिः कथमप्यदि सीता यांती वनं प्रति ॥ ५६५ ॥
॥त्रिनिर्विशेषकम् ।।
राम वनाय निर्यातं श्रुत्वा सपदि लक्ष्मणः । सद्यः संक्षितकोधवहिर्दध्याविद हदिः ॥ ६६ ॥
शजुस्तातः प्रकृत्यापि प्रकृत्यानेजवः स्त्रियः। श्यचिरं वरं धृत्वा याचते सान्यथा कथम् ॥ ४६७ ।।
दसमेतावता राज्यं जरताय महीनुजा। अपनीतमृणं स्वस्य गता नश्च पितणनीः॥१६॥
निर्जयः सांप्रतं हत्वा जरतात् कुलपांसनात् । न्यस्यामि राज्यं कि रामे विरामाय निजक्रुधः॥ ४६ए॥
अथवासौ महासत्वस्तृणवाज्यमुन्फितम् । रामो नादास्यते ऽखं तातस्य तु नविष्यति ॥ १० ॥
तातस्य मा स्म जूदुःखं राजास्तु जरतोऽपि हि । अहं त्वनुगमिष्यामि रामपादान् पदातिवत् ॥१॥
एवं विचिंत्य सौमित्रिनत्वापृच्छय च नूपतिम् । ययौ सुमित्रामाप्रष्टुं नत्वा चैवमवोचत ॥१५॥
गमिष्यति वनं रामोऽनुगमिष्यामि तं त्वहम् । मर्यादाब्धि विना ह्यार्य न स्थातुं सदमणः क्षमः॥७३॥
कथंचिधैर्यमालव्य सुमित्राप्यब्रवीदिदम् । साधु वत्सासि मे वत्सो ज्येष्ठं यदनुगमसि ॥ ३ ॥
नमस्कृत्य वत्सोऽद्य रामनश्चिरं गतः। अतिदूरे जवति ते मा विलंबस्व वत्स तत् ॥ ७॥
श्दं साध्वंव साध्वंब मदंबासीत्युदीर्य ताम् । नत्वा च लक्ष्मणोऽ गत् प्रणतुमपराजिताम् ॥ ६ ॥
तां नत्वोवाच सौमित्रिरार्य एकाक्यगाच्चिरम् । त्वामाप्रष्टुमहं त्वागामार्यानुगमनोत्सुकः ॥ ७ ॥
उदश्रुरूचे कौशल्या मंदनाग्यास्मि हा हता। वत्स त्वमपि मां मुक्त्वा प्रस्थितोऽसि वनाय यत्षण
१ दीप्तः क्रोधाग्निर्यस्य सः । २ वकाः । ३ कुलाधमात् ।
॥५६॥

·त्वमेकोऽत्रावतिष्ठस्व मा प्रतिष्ठस्व लक्ष्मण । ममाश्वासकृते रामविरहार्दितचेतसः॥ ए॥ प्रत्यूचे बदमणोऽप्येवं माता रामस्य नन्वसि । मातः कृतमधैर्येणाईण सामान्ययोपिताम् ॥ १० ॥ दूरे गति मे बंधुरनुयास्यामि तं द्रुतम् । तविनं मा कृथा देवि रामनिनः सदाप्यहम् ॥ १ ॥ तामित्युक्त्वा च नत्वा च सौमित्रिरथ सत्वरम् । अनुधाव्यागमत् सीतारामौ कार्मुकतूणनृत् ॥३॥ त्रयोऽपि निर्ययुः पुर्या विकस्वरमुखांवुजाः। विलासोपवनायेव वनवासाय सोद्यमाः ॥ ३ ॥ प्राणैरिव विनिर्यद्भिमैथिलीरामलदमणैः । कष्टां नराश्च नार्यश्च नगर्यो लेनिरे दशाम् ॥ धन्ध ॥ वेगात्तानन्वधावन्तानुरागेण गरीयसा । नागराः क्रूरकैकेयी विध्योराकोशदायिनः॥ ५ ॥ बाष्पायमाणो राजापि सांतःपुरपरिबदः । द्रुतमन्वसरकाममाकृष्टः स्नेहरज्जुनिः॥ ६ ॥ द्रुतं राशि जने चापि रामनद्रानुगामिनी। नगर्ययोध्या समनपसेव समंततः॥ ७ ॥ अथावस्थाय काकुत्स्थः पितरं जननीरपि । न्यवर्तयत्कथमपि गिरा विनयसारया ॥ ४ ॥ तथा यथोचितालापैः पौरानपि विसृज्य सः । सीतासौमित्रिसहितस्त्वरितत्वरितं ययौ ॥ धजए । ग्रामे ग्रामे ग्रामवृधर्महेन्यैश्च पुरे पुरे । प्रार्थ्यमानोऽप्यवस्थातुं काकुत्स्थो न ह्यवास्थित ॥ धए॥ श्तश्च नरतो राज्यं नाददे किं तु प्रत्युत । कैकेयीं स्वं च चुक्रोश स्वज्रातृविरदासहः॥धए१॥ परिव्रज्योत्सुको राजा सामंतान् सचिवानपि । प्राहिणोघाममानेतुं राज्याय सहलक्ष्मणम् ॥ ए॥ १ रामाधीनः । २ क्रूरायाः कैकेय्या विधेरदृष्टस्य च । ३ उद्वसा निर्जना 'उजड' इति भाषायां अनुकरणे । ४ रामः ।

·GREEKRESS ७ पर्व सर्गः४ पुरुष चरित्रं ॥ ५॥ पश्चिमायायिनं रामं प्रापुस्त्वरितमेव ते । निवृत्त्यै चान्यधुनक्त्या राजाज्ञाख्यानपूर्वकम् ॥ धए३ ॥ तैर्दीनः प्रार्थ्यमानोऽपि न न्यवर्तत राघवः । महतां हि प्रतिज्ञा तु न चलत्यडिपादवत् ॥ धए॥ विसृज्यमाना अपि ते राघवेण मुदुर्मुहुः । सहैव चेलुः सर्वेऽपि कृताशास्तन्निवर्तने ॥धएए ॥ अथोग्रश्वापदपदं निर्मानुष्यां घनगुमाम् । पारियात्राटवीं प्रापुर्जानकीरामलक्ष्मणाः ॥धए६ ॥ शनिधानेन गंजीरां गंजीरावर्तनीषणाम् । पृथुप्रवाहां पथि ते समीक्षांचक्रिरे नदीम् ॥धए७ ॥ तत्र स्थित्वावदद्रामः सामंतादीनिदं वचः । इतः स्थानानिवर्तध्वमध्वा कष्टो ह्यतः परम् ॥ धए॥ अस्माकं कुशलोदंतं गत्वा तातस्य शंसत । उपाध्वं नरतं मघत्तातवाप्यतः परम् ॥ ४एए॥ धिगस्मात्रामपादानामयोग्यानिति नूरिशः। ते रुदन्तो न्यवर्तन्त बाष्पांजःस्तिमितांशुकाः ॥ ५०० ॥ उत्ततार ततो रामो उस्तरां तां तरंगिणीम् । ससीतालक्ष्मणः सानैःप्रेक्षितस्तैस्तटस्थितैः ॥ २०१॥ रामेऽथ दृक्पथातीते सामंताद्याः कथंचन । अयोध्यानगरीमीयुस्तजाज्ञे व्याचचदिरे ॥ २० ॥ राजाप्युवाच जरतं नायातौ रामलक्ष्मणौ । राज्यं गृहाण मम तद्दीदा विघ्नाय मा स्म नूः ॥ ५०३ ॥ नरतोऽप्यवदाज्यं नादास्येऽहं कथंचन । थानेष्ये तु स्वयं गत्वा प्रसाद्य निजमग्रजम् ॥ १० ॥ आगात्तदा च कैकेयी राजानमिति चाब्रवीत् । नरताय त्वया राज्यं दत्तं सत्यप्रतिश्रव ॥ ५०५॥ परमेष न गृह्णाति राज्यं ते विनयी सुतः। अन्यासां चास्य मातृणां महदुःखं ममापि च ॥ ५०६ ॥ १ पश्चिमाया गामिनम् । २ निवर्तनाय । ३ पर्वतप्रत्यंतवत् । ४ बद्धाशाः । ५ पारियात्रनामा कुलाचलस्तस्याटवीं केचित् सौराष्ट्रदेशेषु प्रसिद्ध 'बरडा' इत्यास्यगिरिं पारियात्रं वदन्ति । ६ सेवध्वम् । ७ बाष्पजलेनार्द्रवस्त्राणि येषां ते । ८ अश्रुसहितैः । RECESSASREKHUSREERX- ॥७॥ ANSAR ·अविमृष्य विधायिन्या पापीयस्या भया कृतम् । सति त्वयि सपुत्रेऽपि हहा राज्यमराजकम् ॥ २०७॥ कौशध्यायाः सुमित्रायाः सुप्रनायाश्च दुःश्रवम् । रुदितं मम शृण्वंत्या हृदयं नवति विधा ॥ २० ॥ जरतेन समं गत्वा तौ वत्सौ रामलक्ष्मणौ । अनुनीय समानेष्याम्यनुजानीहि नाथ माम् ॥ ए०ए। अथादिष्टा प्रहृष्टेन राज्ञा दशरथेन सा । ययौ सत्तरतामात्या प्रति रामं कृतत्वरा ॥ १० ॥ कैकेयीजरतौ पद्धिः प्रापतुस्तधनं दिनैः । अपश्यतां सुमूले च जानकीरामलमणान् ॥ ५११॥ रथाउत्तीर्य कैकेयी वत्स वत्सेति जाषिणी । प्रणमंत रामन चुचुंबोपरि मूर्धनि ॥ ५१२॥ पादानयोः प्रणमन्तौ वैदेहीलक्ष्मणावपि । आक्रम्योपरि बाहुल्यां तारतारं रुरोद सा ॥ १३ ॥ जरतोऽपि नमश्चके रामपादावुदश्रुक् । प्रत्यपद्यत मूर्ग च मूत्खेदमहाविषः ॥ १५ ॥ बोधितो रामनषेण विनयी भरतोऽवदत् । अनकमिव मां त्यक्त्वा कथमत्र त्वमागमः ॥ १५ ॥ राज्यार्थी जरत इति मातृदोषेण योऽनवत् । ममापवादो हर तमात्मना सह मां नयन् ॥ ५१६॥ निवृत्य यायोध्यायां गत्वा राज्यश्रियं श्रय । कोलीनशट्यं मे वातरेवमप्यपयास्यति ॥ ५१७ ॥ जगन्मित्रं हि सौमित्रिस्तवामात्यो नविष्यति । अयं जनः प्रतीहारः शत्रुघ्नस्त्वातपत्रनृत् ॥ ५१०॥ एवं ब्रुवाणे जरते कैकेय्यप्यब्रवीदिदम् । कुरु चातृवचो वत्स सदासि मातृवत्सलः ॥५१॥ अत्र न त्वरिपतुर्दोषो न दोषो जरतस्य च । कैकेय्या एव दोषोऽयं सुखनः स्त्रीस्वनावतः॥ ५२० ॥ कौलव्यवर्जा ये केऽपि दोषाः स्त्रीणां पृथक् पृथक् । ते सर्वे कृतसंस्थाना मयि दोषखनाविव ॥ ५२१ ॥ १ मूर्छत् न्यासीमवत् खेद् एव महाविषं यस्य सः । २ कुलनाशक शल्यम् । ३ कुलटायाः कर्म कौलट्य तर्जाः। 1SALISALCASRISHASHISHERENSE ·पर्व पुरुष चरित्रं ॥२०॥ सर्गः पत्युः सुतानां तन्मातृजनस्य च मया कृतम् । इदं खाकर कर्म तत्सहस्व सुतोऽसि यत् ॥ ५॥ इत्यादि सानु जरपंती तामूचे लदमणाग्रजः। तातस्य सूनुर्तृत्वाहं प्रतिज्ञातं त्यजामि किम् ॥ ५२३ ॥ तातेन दत्तमेतस्मै राज्यं हनुमतं मया । श्रस्त्वन्यथा कथंकारं वाग्योर्जीवतोरपि ॥ ५५ ॥ तदस्तु जरतो राजा प्योरपि निदेशतः । अस्यास्म्यहमनुवंध्यो मम तात इवां विके ॥ ५२५ ॥ इत्युक्त्वोत्थाय काकुत्स्थः सीतानीतजलैः स्वयम् । राज्येऽभ्यचिद्भरतं सर्वसामंतसादिकम् ॥ ५२६॥ रामः प्रणम्य कैकेयीं संनाष्य जरतं तथा। विससर्ज प्रतस्थे च केकुलं दक्षिणां प्रति ॥ ५२७ ॥ ययावयोध्यां जरतस्तत्र चाखंझशासनः । उरीचक्रे राज्यनारं पितुळतुश्च शासनात् ॥ ५२० ॥ महामुनेः सत्यनूतेः पार्थं दशरथोऽप्यथ । जूयसा परिवारेण समं दीक्षामुपाददे ॥ ५२ए। खत्रातृवनवासेन जरतः शटियतो हदि । अर्हत्पूजोद्यतोऽरक्षषाज्यं यामिकवसुधीः ॥ ३० ॥ सौमित्रिमैथिलसुतासहितोऽथ रामो गन्नतीत्य गिरिमध्वनि चित्रकूटम् । श्रासादयत्कतिपयैर्दिवसैरवंतिदेशैकदेशमवनिस्थितदेवदेश्यः ॥ ५३१ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरिते महाकाव्ये सप्तमे पर्वणि रामलक्ष्मणोत्पत्तिपरिणयनवनवासगमनो नाम चतुर्थः सर्गः समाप्तः॥ SSCRILMS ॐSIS-SARLAHRESCRSHASANSAR ॥५०॥ १ अक्षसहितं यथा स्यात्तथा । २ दिशम् ।

·॥ अथ पंचमः सर्गः ॥ रामोऽथ विश्रमयितुं श्रांतामध्वनि जानकीम् । वटस्य मूले न्यपदशुह्यकानामिवेश्वरः ॥१॥ तं देशं सर्वतो वीक्ष्य रामः सौमित्रिमन्यधात् । देशः कस्यापि जीत्यायमधुनैवोपसोऽनवत् ॥२॥ अशुष्ककुट्यान्युद्यानानीकुवाटाश्च सेदवः । सान्नानि च खलान्याहुतनोपसतामिह ॥३॥ तदा च रामः पप्रल गवंत जनमेककम् । किमुच्चचाल देशोऽयं क चासि चलितोऽनघ ॥४॥ सोऽप्यूचेऽवंतिदेशेऽस्मि पुर्यवत्यां नरेश्वरः। अस्ति सिंदोदरो नाम सिंहवदुःसहो द्विषाम् ॥ ५ ॥ तस्य च प्रेतिबयोऽस्ति विषयेऽस्मिन्महामतिः। सामंतो वज्रकर्णाख्यो दशांगपुरनायकः ॥६॥ स पापा गतोऽन्येधुर्वनमध्ये महामुनिम् । कायोत्सर्गस्थमैदिष्ट नामतः प्रीतिवर्धनम् ॥ ७ ॥ किं तिष्ठसि द्रुम इवारण्येऽमुत्रेति तेन तु । अनुयुक्तो मुनिरात्महितार्थमिति सोऽवदत् ॥७॥ भूयोऽप्यूचे वज्रकर्णः खाद्यपेयादिवजिते । अत्र संपद्यतेऽरण्ये किं नामात्महितं तव ॥ ए॥ तं च योग्यं मुनिख़त्वा धर्ममात्महितं जगौ । श्रावकत्वं सोऽपि सद्यः प्रपेदे तत्पुरः सुधीः ॥१०॥ विना च देवमहन्तं विना साधूंश्च नापरम् । नस्यामीति तदने स जग्राहानिग्रहं दृढम् ॥ ११ ॥ ततश्च तं स वंदित्वागाद्दशांगपुरं पुरम् । पालयन् श्रावकत्वं च चिंतामासिवानिदम् ॥ १२॥ १ निर्जनः । २ अधीनः । ३ मृगयायाम् ।

·पर्व सर्गः ५ पुरुष चरित्रं ॥एए॥ %ARMERESCENEFISGAGGRESER नमस्कार्यों मया नान्य इति तावदनिग्रहः । सिंहोदरश्च मे वैरी नविष्यत्यनमस्कृतः ॥ १३ ॥ एवं विमृश्योत्पतिनः स्वांगुलीये मणीमयीम् । मुनिसुव्रतनाथस्य प्रतिमा संन्यवी विशत् ॥ १५॥ तद्धिंबं स्वांगुलीयस्थं नमन् वंचयते स्म सः । सिंहोदरं नरपति मायोपायो बलीयसि ॥१५॥ तं वज्रकर्णवृत्तांत सिंहोदरमहीपतेः । आचचः खलः कोऽपि खलाः सर्वकषाः खलु ॥ १६॥ सद्यः सिंहोदरोऽकुप्यन्महाहिरिव निःश्वसन् । वज्रकर्णय तत्कोपं कोऽप्यागत्य शशंस च ॥१७॥ तस्य कोपो मयि कथं त्वया ज्ञात इति स्फुटम् । वज्रकर्णेन पृष्टः सन्नाचख्यौ स पुमानिति ॥ १० ॥ पुरे कुंदपुरे श्रायः समुपसंगमो वणिक् । यमुना नाम तत्पत्नी विद्युदंगोस्मि तत्सुतः॥ १५ ॥ क्रमाच्च यौवनं प्राप्तो नांगमादाय चागमम् । उजयिन्यामहं पुर्यां क्रयविक्रयहेतवे ॥२०॥ तत्र कामलतां नाना पश्यं वेश्यां मृगीदृशम् । सद्यश्च कामबाणानामनूवमहमास्पदम् ॥२१॥ निशामेकां वसामीति तया कृतसमागमः। दृढं रागेण बघोऽहं मृगो वागुरया यथा ॥२॥ आजन्म कष्टेन धनं यन्मत्पित्रार्जितं बहु । तपशेने मया तत्तु षद्भिर्मासैविनाशितम् ॥ २३ ॥ सिंहोदरमहिण्याः श्रीधराया ये हि कुंझले । तादृशे देहि मह्यं त्वमित्यूचे सान्यदा तु माम् ॥ २ ॥ न मेऽर्थः कश्चिदप्यस्ति ते एवापहराम्यहम् । इति रात्री साहसिकः खात्रेणागां नृपौकसि ॥२५॥ सिंहोदरं श्रीधरेति पृखंती शुश्रुवे मया। नाथोविन श्वेदानी निजां न लजसे कथम् ॥ २६ ॥ १ उत्पन्ना प्रतिमा बुद्धिर्यस्य सः। २ माया कपटमेवोपायः। ३ सर्वे कषति नाशयंतीति सर्वकषाश्छुरिकातुल्या इत्यर्थः । ४ पाशेन । ५ वेश्यावशेन. । KARLEGALISANSARSHASHAIR ॥एए॥ RSS ·SARS5EASESEX सिंहोदरोऽवददेवि तावनिता कुतो मम । प्रणामविमुखो याववज्रकर्णो न मार्यते ॥२७॥ अमुं प्रातहनिष्यामि ससुहृत्पुत्रबांधवम् । यात्वियं रजनी तावनिनिअस्यापि मे प्रिये ॥२०॥ तदाकर्थ तवाख्यातुं त्यक्तकुंमलचौरिकः । त्वां साधर्मिकवात्सत्यादिह त्वरितमागमम् ॥ श्ए॥ वज्रकर्णस्तदाकर्ण्य पुरी तृणकणाधिकाम् । सद्यो व्यधत्तापश्यच्च परचकरजोऽम्बरे ॥३०॥ क्षणाचावेश्यत सिंहोदरेण प्रबर्बलैः । तदशांगपुरं विष्वक् चंदनदुरिवाहिनिः॥३१॥ सिंहोदरोऽथ दूतेन वज्रकर्णमदोऽवदत् । प्रणाममायया मायिन् वंचितोऽस्मि त्वया चिरम् ॥ ३॥ विना तेनांगुलीयेन मामागत्य नमस्कुरु । अन्यथा सकुटुंबस्त्वं यमवेश्माद्य यास्यसि ॥ ३३ ॥ प्रत्यूचे वज्रकर्णोऽपि मम ह्ययमनिग्रहः। विनाईत विना साधुं प्रणमाम्यपरं न हि ॥ ३ ॥ न पौरुषानिमानोत्र किं तु धर्माधिमानिता । नमस्कारं विना सर्व ममादत्स्व यथारुचि ॥ ३५ ॥ धर्मद्वारं देहि मह्यं यथा धर्माय कुत्रचित् । अहमन्यत्र गामि धर्म एवास्तु मे धनम् ॥ ३६ ॥ इत्युक्ते वज्रकर्णेन न हि तत्प्रत्यपादि सः। जातु धर्ममधर्म वा गणयंति न मानिनः ॥३७॥ पुरं सवज्रकर्णं तद्रुध्ध्वा सिंहोदरो वहिः। स्थितोऽस्ति मुष्णन् देशश्च तनयादयमुसः ॥ ३० ॥ अहं च सकुटुंवोऽपि नष्टोऽस्मिन् राजविग्रहे । दग्धान्यत्राद्य सौधानि जीर्णा सा च कुटी मम ॥३५॥ शून्येच्य इन्यवेश्मभ्यो वेश्मोपकरणान्यहम् । श्रानेतुं क्रूरगेहिन्या प्रेषितो यामि तन्मुखः ॥ ४० ॥ तस्या उर्वचसोऽप्येतत्फलं शुनमन्मम । यन्मया देवकटपस्त्वं दृष्टो दैववशादसि ॥४१॥ १ गृहाण ।२ देवसदृशः।

·पर्व
सर्ग: ए
पुरुष
चरित्र
॥६॥
SON
-RESEASEASE
एवमुक्तवतस्तस्य दरिद्रस्य रघूषहः । रत्नस्वर्णमयं सूत्रमदत्त करुणानिधिः ॥ ४ ॥
तं विसृज्य ततो रामो दशांगपुरमीयिवान् । चंपन्नं बहिश्चैत्ये नत्वा तत्राप्यवास्थित ॥ ३ ॥
रामादेशेन सौमित्रिस्तत्प्रविश्य क्षणात् पुरम् । वज्रकर्णातिकेऽगबदलक्ष्याणां ह्यसौ स्थितिः ॥ ४ ॥
वज्रकर्णः सदाकारं ज्ञात्वा तं नरमुत्तमम् ।। ऊचे महानाग नव जोजनातिथ्यनार मम ॥ ४ ॥
रामानुजोऽप्यनिदधे सकलत्रो मम प्रनुः । स्थितोऽस्ति बहिरुद्याने तमादौ नोजयाम्यहम् ॥ ४६॥
ततः सौमित्रिणा सार्ध वनकर्णो महीपतिः। जूयिष्ठव्यंजनं नोज्यमुपराममनाययत् ॥ ७ ॥
नुक्तोत्तरे चानुशिष्य रामेण प्रेषितो ययौ । लक्ष्मणोऽवन्तिनृपति जगादेति च सौष्ठवी ॥४॥
राजा दाशरथिर्दासीकृताशेषमहीपतिः। विरोधं वज्रकर्णेन जरतस्ते निषेधति ॥ ४ए॥
सिंहोदरोऽपि प्रत्यूचे भृत्यानां नरतोऽपि हि । नतानामेव कुरुते प्रसादं नान्यथा पुनः ॥२०॥
अयं पुनर्वज्रकर्णो मत्सामंतो मुराशयः। न मां नमति तेनास्य प्रसीदामि कथं वद ॥ ५१॥
भूयोऽपि लक्ष्मणोऽवोचन्नासावविनयी त्वयि । अस्याप्रणामसंधा हि जज्ञे धर्मानुरोधतः ॥ ५॥
मा कुप्यो वज्रकर्णोऽयं मान्यं नरतशासनम् । आसमुद्रांतमेदिन्या जरतः शासिता यतः॥ २३ ॥
क्रुधः सिंहोदरः स्माह को नाम चरतो नृपः । यो वैज्ञकर्णगृह्यः सन् वातुलो मां वदत्यदः ॥२५॥
कोपारुणाक्षः सौमित्रिः स्फुरदोष्ठदलोऽवदत् । रे न जानासि जरतं ज्ञापयाम्येष मंकु तम् ॥ २५॥
नत्तिष्ठस्व युधे सर्वात्मना संवर्मितो नव । न जवस्येष गोधेव मजुजाशनितामितः ॥ ५६ ॥
१ बहुतराणि शाकानि यरिंमस्तत् । २ प्रापयत् । ३ सौष्ठवं भद्रत्वमस्यास्तीति । ४ प्रणामाकरणे प्रतिज्ञा । ५ वजकर्णस्य पक्षपाती।
HEOR
है
॥६०॥

·यथ सिंहोदरः ससैन्योऽथ सौमित्रिं हंतुमुद्यतः । बालः परिस्पष्टुमिव जस्मन्छन्नं हुताशनम् ॥ २७ ॥ लक्ष्मणोऽपि गोलानं नुजेनोन्मूख्य नाववत् । विदिपस्ताडयामासोदेस्तदंड श्वांतकः ॥ २० ॥ सौमित्रिरुत्पत्य सिंहोदरमिनस्थितम् । तपाससा पशुभिवाबनात् कंठे महानुजः ॥२५॥ आश्चर्य पश्यतां तत्र दशांगपुरवासिनाम् । तं निन्ये गामिवाकृष्य लक्ष्मणो रामसंनिधौ ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा सिंहोदरो रामं नत्वा चेदमनाषत । न ज्ञातस्त्वमिहायातो मया रघुकुलोषह ॥ ६१ ॥ अथवा किमिदं देव मत्परीक्षाकृते कृतम् । कृतं नः प्राणितेनापि यूयं बलपरा यदि ॥ ६॥ क्षमस्वाज्ञानदोष मे यत्कर्तव्यं तदादिश । नृत्ये कोपः शिक्षामात्रकृते शिष्ये गुरोरिव ॥ ६३ ॥ संधेहि वनकर्णेनेत्यादिशत्तं रघूपहः । सिंहोदरोऽपि तां वाचं तथेति प्रत्यपद्यत॥ ६ ॥ तत्रागापज्रकर्णोऽपि रामजनस्य शासनात् । विनयेन पुरोजूय कृतांजलिरुवाच च ॥६५॥ स्वामिनी वृषलस्वामिवंशजौ रामशाद्भिणौ । युवां दृष्टौ मया दिष्ट्या किं तु ज्ञातौ चिरादिह ॥ ६६ ॥ जरतार्धस्य सर्वस्य युवां नाशौ महानुजौ । अहमन्ये च राजानो युवयोरेव किंकराः ॥ ६ ॥ मुंचैनं मत्प्रनुं नाथ शोधि चैनमतः परम् । यथासौ सहते मेऽन्यप्रणामानिग्रहं सदा ॥ ६ ॥ विनाहन्तं विना साधुं नमस्यो नापरो मया । इति ह्यनिग्रहोऽग्राहि महर्षेः प्रीतिवर्धनात् ॥ ६ए॥ रामचूसंझया सिंहोदरस्तत्प्रत्यपद्यत । सौमित्रिणा विमुक्तः सन् वज्रकर्णं च सस्वजे ॥ ७० ॥ सिंहोदरोऽपि परया प्रीत्या राघवसादिकम् । राज्याध वज्रकर्णाय सोदरायेव दत्तवान् ॥ १ ॥ १ गजवधनस्तंभ । २ ऊर्वीकृत दंडः । ३ शिक्षा देहि । ११ Res ·पर्व सर्गः ५ पुरुष चरित्रं བས श्रीधराकुमले ते च याचित्वावंतिपार्थिवात् । अदत्त विद्युदंगाय दशांगपुरपार्थिवः॥७॥ सौमित्रये वज्रकों ददावष्टौ स्वकन्यकाः। सिंहोदरः ससामंतः पुनः कन्याशतत्रयम् ॥ ७३ ॥ अथोचे लक्ष्मणः कन्याः पार्थे वः संतु संप्रति । त्राता नो चरतो राज्ये यतः पित्रा निवेशितः ॥७॥ समयेऽङ्गीकृतराज्यः परिणेष्यामि वः सुताः। इदानीं तु वयं गत्वा स्थास्यामो मलयाचले ॥५॥ श्रोमित्युक्त्वा स्थितौ वज्रकर्णसिंहोदरौ नृपौ । विसृष्टौ रामजणेयतुर्निजनिजं पुरम् ॥ ६॥ रामस्तत्र निशां नीत्वा ससीतालक्ष्मणः प्रगे। गच्छन् क्रमेण संप्राप देशं कमपि निर्जलम् ॥ ७॥ पिपासितायां सीतायां विश्रांतायां तरोस्तले । रामाझयाथ सौमिनिर्जलमानेतुमन्यगात् ॥ ७ ॥ गन्छन् सरो ददशैंकमनेकांजोजमंमितम् । दूरादानंदजननं वयस्यमिव वहनम् ॥ ए॥ तदा च क्रीडितुं तत्रागात् कूबरपुराधिः । नृपः कट्याणमालाख्यः प्रेदांचक्रे च लक्ष्मणम् ॥ ७ ॥ स कामबाणैः सद्योऽपि बिनिदे निडरात्मकैः । नत्वा लक्ष्मणमूचे च जव मे नोजनातिथिः ॥ १॥ विकारं मान्मयं देहलक्षणानि च लक्ष्मणः । निरीक्ष्य दध्यौ नार्येषा पुंवेषा कारणेन तु ॥ २॥ ध्यात्वेत्युवाच सौमित्रिः सन्जार्योऽस्ति मम अनुः । इतश्चादूरदेशेऽस्मिन् जुंजे तेन विना न हि ॥ ३ ॥ तेन प्रधानपुरुषाकारैः प्रियंवदैः । तत्रानिन्ये समन्यर्थ्य ससीतोऽपि रघूहः ॥ ७ ॥ सोऽनमस्यबामन नषधीमैथिलीमपि । तयोः कृते पैंटकुटी तत्कालं च न्यवेशयत् ॥ ५॥ तत्र रामं कृतस्नाननोजनं स उपाययौ । सहैकमंत्रिणा युक्तः स्त्रीवेशो निःपरिबदः ॥ ६ ॥ १ अधिभू राजा । २ मेदनशील आत्मा येषां तैः । ३ कूबरपतिः 1 8 वसगृहम् , तम्बु इति लोके । ॥६१॥ S ·बजानतमुखी तां च निजगादेति राघवः । जन पुरुषवेषेण स्त्रीजावं निहुषे कुतः॥ ७ ॥ ऊचेऽथ कूबरपतिः कूबरेऽस्मिन् महापुरे । वालिखिट्यो नाम राजा पृथ्वीनामास्य तु प्रिया ॥७॥ आपन्नसत्वा सा जज्ञेऽन्येद्युम्लेंचैर्महानटैः। अवस्कंदागतैनिन्ये वालिखिड्यो नियम्य सः॥ए॥ पश्चाच्च पृथिवी देवी तनयां मामसूत सा । पुत्रोऽजनीति चाघोषि सचिवेन सुबुधिना ॥ ए॥ तज्ज्ञापितः पुत्रजन्म प्रनुः सिंहोदरोऽवदत् । तत्र राजास्तु बालोऽयं वालखिल्यागमावधि ॥ ए१ ॥ क्रमेण वर्धमानाहं मूलात् पुंवेषधारिणी । मातृमंत्रिजनं मुक्त्वापरैरनुपललिता ॥ ए॥ राज्यं करोमि कल्याणमालाख्या प्रथिता सती । मंत्रिणां मंत्रसामर्थ्यात् स्यादतीकेऽपि सत्यता ॥ ए३॥ म्लेबानां चूरि यहामि विणं पितृमुक्तये ।जन्यमेते तु गृहंति मुंचंति पितरं न तु ॥ एच ।। तत्प्रसीदत मे तातं तेन्यो मोचयताधुना। सिंहोदरान्मोचितः प्राग्वजको नृपो यथा ॥ एए॥ रामोऽप्युवाच पुंवेषैव स्वराज्यं प्रशासती । यावजत्वा मोचयामो म्लेल्नेभ्यः पितरं तव ॥ ए६॥. महाप्रसाद श्त्यूचे सा स्त्री पुंवेषधारिणी । जचे सुत्रुधिमंत्री तु लक्ष्मणोऽस्या वरोऽस्त्विति ॥ ए७ ॥ राघवोऽप्यब्रवीत्तातादेशाद्देशांतरं वयम् । यास्यामोऽथ निवृत्तेषु लक्ष्मणः परिणेष्यति ॥ ए॥ प्रतिपद्येति काकुत्स्थस्तस्थौ तत्र दिनत्रयम् । निशाशेषे सुप्तजने ससीतालक्ष्मणो ययौ । एए॥ सापि प्रातरपश्यंती जानकीरामलक्ष्मणान् । विमनाः स्वं पुरमगाच्चके राज्यं तथैव तु ॥ १० ॥ प्राप क्रमेण रामोऽपि नर्मदामुत्ततार च । पथिकैर्वार्यमाणोऽपि विंध्याटव्यां विवेश च ॥११॥ १ युद्धागतैः । २ बवा । ३ शासनं कुर्वती सती तिष्ठेत्यध्याहार्यम् । SSANSANSKRISHORESS ·पर्व सर्गः ॥ चरित्रं तत्रादौ दक्षिणदिशि कंटकिद्भुस्थितो दिकः । ररास विरैसं क्षीरगुस्थोऽन्यो मधुरं पुनः ॥१०॥ न विषादो न वा हर्षोऽजूषामस्य तथापि हि । शकुनं चाशकुनं च गणयंति हि उर्बलाः ॥ १०३॥ गन्छन् ददर्श चागबम्लेसैन्यमुदायुधम् । असंख्येनरथाश्वीयं देशघाताय निर्गतम् ॥ १०॥ युवा सेनापतिस्तत्र दृष्ट्वा सीतां स्मरातुरः । स्वछन्दवृत्तिः स्वान् म्लेखानुच्चकैरेवमादिशत् ॥ १०५॥ अरे रे पथिकावेतौ नाशयित्वा विनाश्य वा । एतां वर स्त्रियं हृत्वा समानयत मत्कृते ॥ १६॥ इत्युक्ताः सह तेनैवाधावन्त प्रति राघवम् । प्रहरन्तः शरप्रासप्रायैः प्रहरणैः शितैः ॥ १७ ॥ उवाच लक्ष्मणो रामं तिष्ठार्येह सहार्यया । अमून शुन श्व म्लेलान् यावविधावयाम्यहम् ॥ १० ॥ इत्युक्त्वा लक्ष्मणोऽधिज्यं कृत्वा धनुरनादयत् । तन्नादाच्चानसन्म्लेचाः सिंहनादादिव विपाः ॥१०॥ असह्यश्चापनादोऽपि शरमोक्षोऽस्ति दूरतः । इत्थं विमृश्य स म्लेचराजो राममुपाययौ ॥ ११० ॥ विमुक्तशस्त्रो दीनास्यः स्यंदनादवतीर्य सः। रामन नमश्चक्रे कुधा सौमित्रिणेक्षितः ॥ १११॥ सोऽवोचद्देव कौशांब्यां पुर्या वैश्वानरो विजः। सावित्री नाम तत्पत्नी रुषदेवोऽस्मि तत्सुतः ॥११॥ आजन्म क्रूरकर्मत्वात्तस्करः पारेदारिकः । न तत्किमपि कर्मास्ति यत्पापो नाचराम्यहम् ॥ ११३ ॥ अथैकदा खात्रमुख प्राप्तोऽहं राजपूरुषैः । शूला समारोपयितुं नीतश्च नृपशासनात् ॥ ११ ॥ उपशूलं च दीनोऽहमुपैशूनमिव इंगः । दृष्टः श्रावकवणिजा दत्वा दंमं च मोचितः ॥ ११५॥ मा कार्षीश्चौरिकां नूय इत्युदीर्य महात्मना । विसृष्टो वणिजा तेन तं देशं त्यक्तवानहम् ॥ ११६॥ १ काकः । २ कठोरम् । ३ तीक्ष्णैः । ४ परसीरतः। ५ प्राणिवधस्थानसमीपम् । ६ अजः ।

·घ्रमन्नागामिमां पाली काक इत्याख्ययान्यया । इह ख्यातः क्रमात्पक्षीपतिलमिदमासदम् ॥ ११७॥ श्ह स्थितञ्च खंदाकैर्लुटयामि पुरादिकम् । श्रानयामि स्वयं गत्वा बंदे धृत्वा नृपानपि ॥ ११ ॥ क्योऽस्मि व्यंतर इव तव स्वामिन् समादिश । किंकरः किं करोग्येप सहस्वाविनयं मम ॥ ११ ॥ वालिखिट्यं विमुचेति रामेणोक्तः किरातराट् । तं मुमोच नमश्चक्रे वालिखिल्योऽपि राघवम् ॥ १२० ॥ रामाझया च काकेन स निन्ये कूबरं पुनः । कल्याणमालां पुंवेपामपश्यञ्च सुतां निजाम् ॥ १२१॥ रामलदाणवृत्तांतं मिथोऽकथयतां च तौ । कल्याणमालिकावालिखिल्यावखिलमप्यथ ॥ १२२ ॥ काकोऽपि खां ययौ पझिं ततो रामोऽपि निर्गतः। विंध्याटवीमतिक्रम्य प्राप तापी महानदीम् ॥ १२३॥ तापीमुत्तीर्य च कामंस्तदेशप्रांतवर्तिनम् । अरुणग्रामनामानं रामो ग्राममथासदत् ॥ १२ ॥ पिपासितायां सीतायां तत्र रामः सलक्ष्मणः । गृहे ययौ कोपेनस्य कपिलस्याग्निहोत्रिणः ॥ १५ ॥ प्राहाणी च सुशर्माख्या तेन्योऽदात् पृथगासनम् । स्वयं च पाययामास सलिलं स्वाऽ शीततम्॥१२६ आगात्तदा च कपिलः पिशाच श्व दारुणः। निरीक्ष्य चोपविष्टांस्तान रुष्टोऽजाषिष्ट गहिनीम् ॥१७॥ मलिनानां किमेतेषां प्रवेशो मम वेश्मनि । पापीयसि त्वया दत्तोऽमिहोत्रमशुचीकृतम् ॥ १२० ॥ एवमाकोशिनं विप्रं क्रूरं रामानुजः क्रुधा । करीवारमतोनृत्य परिनमयितुं दिवि ॥१२॥ रामोऽप्युवाच को नाम कोपोऽस्मिन् कीटमात्रके । विर्जब्रुवं विशुवतमप्यमुं मुंच मानद ॥ १३ ॥ रामाज्ञया च सौमित्रिस्तं मुमोच शनैर्षिजम् । ससीतालक्ष्मणो रामो निजगाम च तगृहात् ॥ १३१ ॥ १ कोपवतः । २ गधगमाषाणम् ।

·पर्व सर्गः ५ पुरुष चरित्रं ॥६३॥ SHRISHASUR ते गबन्तः क्रमात्मापुररण्यमपरं महत् । कजालश्यामजलदः कालश्च समुपाययौ ॥ १३॥ वर्षत्यब्दे च काकुत्स्थस्तस्थौ वटतरोरधः । वर्षाकालं वटेऽत्रैव नयाम इति चावदत् ॥ १३३ ॥ आकर्ण्य तपचो जीतस्तन्यग्रोधाधिदैवतम् । इनकर्णानिधो यदो गोकर्ण स्वप्रलु ययौ ॥ १३ ॥ तं प्रणम्येत्यजाषिष्ट स्वामिन्नुपासितस्ततः । कैश्चिदुःसहतेजोनिर्निजावासाष्टादहम् ॥ १३५ ॥ तत्कुरुष्व परित्राणमत्राणस्य मम प्रनो । ते हि स्थास्यति सकलां प्रावृष मघटदुमे ॥ १३६ ॥ गोकर्णोऽप्यवधिं ज्ञात्वा चख्याविति विचक्षणः । अर्ध्यावेतौ गृहायातावष्टमौ रामशाङ्गिणौ ॥ १३७ ॥ इत्युक्त्वा निशि तत्रैत्य नवयोजनविस्तृताम् । छादशयोजनायामां धनधान्यादिपूरिताम् ॥ १३ ॥ उत्तुंगवप्रप्रासादां जोडपूर्णापणावबिम् । पुरीं रामपुरी नामाकृत रामाय सोऽमरः ॥ १३ ॥ ॥ युग्मम्॥ प्रातमंगलशब्देन प्रबुझो राम ऐक्त । तं वीणाधारिणं यदं महर्धिनगरी च ताम् ॥ १० ॥ सोऽवोचनिस्मितं रामं स्वामी त्वमतिथिश्च मे । गोकर्णो नाम यक्षोऽहमकार्ष त्वत्कृते पुरीम् ॥ ११ ॥ मया सपरिवारेण सेव्यमानो दिवानिशम् । इह तिष्ठ सुखं स्वामिन् यथाकालं यथारुचि ॥ १५ ॥ इति तेनार्थितो रामो यनिनिषेवितः । अवतस्थे सुखं तत्र सीतासौमित्रिसंयुतः॥ १५३ ॥ श्तश्च विप्रः कपिलः समिदादिकृतेऽन्यदा । नमस्तस्मिन्महारण्ये पशुपाणिः समाययौ ॥ १४ ॥ ददर्श पुरी तां च दध्यौ चेतसि विस्मयात् । मायेयमिन्जजालं वा गांधर्वमथवा पुरम् ॥ १५ ॥ RECl85* 5555545555 RSSIS ॥६३॥ SREEG ·तत्रैकां मानुषीरूपां चारुनेपथ्यवाससम् । सोऽपृचद्यक्षिणीं दृष्ट्वा कस्येयं नूतना पुरी ॥ १४६॥ सोचे गोकर्णयदेण कृतेयं नूतना पुरी । नाम्ना रामपुरी रामसीतासौमित्रिहतवे ॥ १७ ॥ दीनादिन्यो ददात्यर्थमत्र रामो दयानिधिः । सर्वः कृतार्थीनूतोऽत्र यो यो ॐःस्थः समाययौ ॥ १॥ त्यक्त्वा सोऽपि समिनारं पतित्वा तत्पदानयोः। ऊचे मया कथं रामो द्रष्टव्यः शंस मेऽनघे॥१४ए। साम्यवादीदत्र पुर्यामस्ति पारचतुष्टयम् । नित्यं च रक्ष्यते यतैः प्रवेशोऽमुत्र पुर्वजः ॥ १५ ॥ पूर्वधारेऽत्र यच्चैत्यं तद्वंदित्वा यथाविधि । श्रावकीनूय चेद्यासि प्रवेश लजसे तदा ॥ १५१ ॥ तमिरा कैपिलोऽर्थार्थी साधूनामंतिके ययौ । अन्यवंदत तान् साधून धर्म तेन्योऽऋणोच्च सः॥१५॥ ततः स लघुकर्मत्वापिशुधः श्रावकोऽजवत् । गत्वौको धर्ममाख्याय नायर्या च श्राविकां व्यधात् ॥१५३ आजन्म दौस्थ्यदग्धौ तौ रामादर्थयितुं धनम् । उपेयतू रामपुरीं तच्च चैत्यं प्रणेमतुः॥ १५ ॥ राजवेश्म प्रविश्याथ मैथिलीरामलक्ष्मणान् । उपलक्ष्य बिजायोच्चैर्दत्ताक्रोशान विजः स्मरन् ॥१५॥ तं नंष्टुमनसं सानुक्रोशः सौमित्रिरब्रवीत् । मा नैषीनों विजार्थी चेदेह्यर्थ प्रार्थयस्व तत् ॥ १५६ ॥ ततोऽपशंकः कपिलो गत्वा रामाय चाशिषम् । दत्वोपाविशदग्रे च गुह्यकैरर्पितासने ॥ १५७ ॥ कुतस्त्वमागतोऽसीति पृष्टो रामेण सोऽवदत् । किं मां न वेत्सि तं विप्रमरुणग्रामवासिनम् ॥ १५ ॥ यूयं येनातिथीजूता अपि उर्वचसा मया । आक्रुष्टा मोचितोऽस्म्यस्मायुष्मानिश्च कृपापरैः ॥ १२ ॥ सुशर्मा ब्राह्मणी सापि प्राग्वृत्ताख्यानपूर्वकम् । गत्वोपसीतं दीनास्या प्रदत्ताशीरुपाविशत् ॥ १६०॥ १ दुःखी । २ धनार्थी । ३ गृहम् । ४ दयासहितः । ५ द्विजेति संबोधनम् । ६ सीतायाः समीपम् । HERE

·HORS
पर्व
सर्गः ५
चरित्रं
॥६५॥
ततः स विप्रो विणैः कृतार्थीकृत्य नूरिनिः। राघवेण विसृष्टः सन् स्वग्राममगमत् पुनः॥ १६१॥
प्रबुधो ब्राह्मणः सोऽपि दत्वा दानं यथारुचि । नंदावतंससूरीणामन्तिके व्रतमग्रहीत् ॥ १६ ॥
अथ प्रावृष्यतीतायां यियासुं प्रेक्ष्य राघवम् । गोकर्णयदो विनयादेवमूचे कृतांजलिः ॥ १६३ ॥
यद्यतो यास्यसि स्वामिंस्तत्प्रसीद क्षमस्व मे । यद्भक्तिस्खलितं किंचिन्मनागप्यनवत्त्वयि ॥ १६ ॥
तवानुरूपां कः पूजां कर्तुमीशो महानुज । इत्युक्त्वादत्त रामाय हारं नान्ना स्वयंप्रनम् ॥ १६५ ॥
सौमित्रये च ताडके दिव्यरत्नविनिर्मिते । चूडामणिं च सीतायै वीणां चेप्सितनादिनीम् ॥ १६६ ॥
रामोऽनुमान्य तं यदं प्रतस्थे खेछया ततः। तां पुरीमुपसंजहे सोऽपि यक्षः स्वयं कृताम् ॥ १६७ ॥
ते कामंतः प्रतिदिनं जानकीरामलक्ष्मणाः । त्यक्त्वारण्यानि विजयपुरं संध्यादणे ययुः ॥ १६ ॥
तस्मिंश्च बहिरुद्याने मरुदिशि महीयसः। तले न्यग्रोधवृदस्य तेऽवात्सुर्वेश्मसन्निने ॥ १६ए।
पुरे च तस्मिन्ननवाजा नाम्ना महीधरः । इंशाणी नाम तत्पत्नी वनमालेति तत्सुता ॥ १७० ॥
वनमाला च बाट्येऽपि सौमित्रेर्गुणसंपदम् । रूपं चाकर्ण्य तं मुक्त्वा नान्यं वरमियेष सा ॥ १७१ ॥
तदा प्रबजितं श्रुत्वा नृपं दशरथं तथा। निर्गतौ रामसौमित्री विषएणोऽनून्महीधरः ॥ १७ ॥
अदत्त चंधनगरे वृषनदमापजन्मने । नाना सुरेन्जरूपाय वनमालां महीधरः ॥ १७३ ॥
वनमालापि तच्छुत्वा मरणे कृतनिश्चया । तस्यां निश्येकिका दैवात्तऽद्यानमुपाययौ ॥ १७ ॥
प्रविश्य तत्रायतनेऽपूजयपनदेवताम् । जन्मांतरेऽपि सौमित्रिः पतिर्मेऽस्त्वित्युवाच च॥ १७५ ॥
१ वृषभनृपस्य पुत्राय।
AISE
SECREGISISex
ISRAEGG
॥६५॥

·ययौ च सा तं न्यग्रोधं ददृशे लक्ष्मणेन च । प्रसुप्तजानकीरामयामिकेन प्रजाग्रता ॥ १७६॥ इदं च दध्यौ सौमित्रिः किमियं वनदेवता । अधिष्ठात्री वटतरोरस्य वा कापि यक्षिणी ॥ १७ ॥ एवं चिंतयतस्तस्य साध्यारोहघटगुमम् । करिष्यति किमेषेति लक्ष्मणोऽप्यारोह तम् ॥ १७ ॥ सा प्रोचे प्रांजलिर्भूत्वा मातरो वनदेवताः। दिग्देव्यो व्योमदेव्यश्च सर्वाः शृणुत मचः॥ १७ए। नादिह नवे तावन्मम जर्ता स लक्षणः । नूयानवांतरे तर्हि नक्तिस्तत्र ममास्ति चेत् ॥ १० ॥ श्त्युदित्वा कंठपाशं विधायोत्तरवाससा । बद्ध्वा च वटशाखायां प्राक् सात्मानमर्सवयत् ॥ ११ ॥ जो मा साहसं कार्कीलक्ष्मणोऽहमिति ब्रुवन् । लक्ष्मणोऽपास्य तत्पाशं तामादायोत्ततार च ॥ १२॥ प्रबुद्धयोनिशाशेषे लक्ष्मणो रामसीतयोः। शशंस वनमालाया वृत्तान्तं तमशेषतः ॥ १३ ॥ हियावगुंगितमुखी वनमालापि तत्क्षणम् । जानकीरामचरणारविंदेन्यो नमोऽकरोत् ॥ १० ॥ श्तोऽपि च तदेवाणी महीधरनृपप्रिया । वनमालामपश्यंती पूच्चके करुणस्वरम् ॥ १५ ॥ वनमालान्वेषणाय निर्ययौ च महीधरः । इतस्ततः परित्राम्यंस्तत्रस्थां च ददर्श ताम् ॥ १६॥ हत हततान कुमारीतस्करानिति जाषिषु । उदस्त्रेषु च सैन्येषूत्तस्थौ रामानुजः क्रुधा ॥ १७ ॥ धनुष्यारोपयामास स ज्यां नाल श्व त्रुवम् । अकारयच्च टंकारं वैर्यहंकारहारकम् ॥ १७ ॥ चकुन्नुस्तत्रसुः पेतुस्तम्चनुर्ध्वनिना परे । महीधरः पुरः स्थित्वा सौमित्रिं स्वयमैदत ॥ १५ ॥ उपलक्ष्य ततोऽवादीज्ज्यामुत्तारय धन्वनः । सौमित्रे मत्सुतापुण्यैरिष्यमाणस्त्वमागतः॥ १० ॥ ISROCESSIS1515 ·पर्व चरित्रं ॥६५॥ SREERS सर्गः ५ RSSSSS - उत्तारितज्ये सौमित्रौ सुस्थितः सन्महीधरः। प्रेक्ष्य रामं नमश्चक्रेऽवतीर्य स्पंदनोत्तमात् ॥ ११ ॥ उवाच च तव चात्रेऽमुष्मै सौमित्रये मया । स्वयं जातानुरागेति कहिपतेयं पुराप्यत् ॥ १ए॥ इदानीमनयोजझे मद्भाग्येन समागमः । जामाता लक्ष्मणस्त्वं च संबंधी मुर्लनः खलु ॥ १३ ॥ श्त्युदित्वा महत्या च प्रतिपत्त्या महीधरः। निनाय जानकीरामलक्ष्मणानिजसझनि ॥ १४ ॥ तेषु तत्र च तिष्ठत्सु कदाचन सन्नास्थितम् । एत्यातिवीर्यराड्दूतो नृपमूचे महीधरम् ॥ १५ ॥ नंद्यावर्तपुराधीशोऽतिवीर्यो वीर्यसागरः । साहाय्यायाह्वयति त्वां जाते नरतविग्रहे ॥ १ए६ ॥ नूयांसो नूलुजोऽन्येयुस्तस्य दाशरथेबले । तत्त्वमप्यतिवीर्येणाहूयसे सुमहाबलः ॥ १७ ॥ अथैवं लक्ष्मणोऽपृछन्नद्यावर्तमहीनुजः । जरतक्ष्मानुजा सार्धे किं विरोधनिबंधनम् ॥ १ए । दूतोऽप्युवाच नः स्वामी जरताजकिमिवति । स तु प्रतीति न तामिदं विग्रहकारणम् ॥ १एए॥ रामः पाच तं दूतमतिवीर्यस्य संगरे । समर्थो जरतः किं नोस्तत्सेवा यन्न मन्यते ॥ २० ॥ दूतोऽप्यूचे महावीर्योऽतिवीर्यस्तावदेष नः । चरतोऽपि न सामान्यस्तदूषयोः संशयो जये ॥२१॥ इत्युक्तवंतं तं दूतमागबाम्येष सत्वरम् । इत्युक्त्वा व्यसृजनाजा रामं चैवमन्नापत ॥२०॥ अदो अज्ञत्वमेतस्यातिवीर्यस्याटपमेधसः । यदस्मानयमाहूय जरतं योधयिष्यति ॥ २०३॥ तत्सर्वसेनया गत्वानुपलक्षितदौर्खदा । अमुमेव हनिष्यामो नारतादिव शासनात् ॥ २०॥ ऊचे रामोऽत्र तिष्ठत्वं त्वत्सुतैः सबलैः सह । तत्राहमेव यास्यामि करिष्यामि यथोचितम् ॥ २०५॥ १ अज्ञातेन शत्रुत्वेन । ॥६५॥ ब

·SSASSES
RECESSA
एवमस्त्विति तेनोक्तस्तत्पुत्रबलसंयुतः। नंद्यावर्तपुरं रामः ससीतालक्ष्मणो ययौ ॥२०६॥
जषितं बहिरुद्याने रामं तत्त्रदेवता । अनापत महानाग किमनीष्टं करोमि ते ॥ २०७॥
न नः किमपि कर्तव्यमित्युक्ते राघवेण तु । सान्यधादेवमेतद्धि तथाप्युपकरोग्यदः ॥२०॥
अतिवीर्यो जितः स्त्रीनिरिति तस्यायशस्कृते । ससैन्यस्य करिष्यामि स्त्रीरूपं कामिकं तव ॥ २०ए।
स्त्रीराज्यमिव तत्सैन्यं स्त्रीरूपमनवत्क्षणात् । स्त्रीरूपौ रामसौमित्री चाभूतां सुंदराकृती ॥१०॥
महीधरेण स्वं सैन्यं तव साहाय्यहेतव । प्रैषीदमिति रामस्तं पाःस्थेनाशापयनृपम् ॥ २११॥
अतिवीर्योऽप्युवाचैवं स्वयं नागान्महीधरः। कृतं तदस्य सैन्येन मुमूर्पोर्बहुमानिनः॥१२॥
जेष्याम्येकोऽपि चरतं सहायाः किं ममापि हि । निर्वास्थतां द्रुतमिदं तत्सैन्यमयशस्करम् ॥ २१३ ॥
अथान्यः कश्चिदप्यूचे स्वयमागान केवलम् । स प्रत्युतोपहासाय स्त्रीसैन्यं प्राहिणोदिह ॥ १४ ॥
तच्छ्रुत्वा सुमहाक्रोधं नंद्यावर्तेश्वरोऽकरोत् । स्त्रीरूपधारिणस्ते च रामाद्या पारमाययुः ॥ १५ ॥
आदिकदतिवीर्योऽपि दासीवदिमिकाः स्त्रियः । गाढं गृहीत्वा ग्रीवासु निर्वास्तां पुरावहिः ॥१६॥
समंतात्तस्य सामन्ता उत्थाय सपदातयः । स्त्रीसैन्यं तउपजोतुं प्रावर्तत महानुजाः ॥ १७ ॥
रामजसो नुजस्तंनेजस्तनमथोच्चकैः । समुत्पाव्यायुधीकृत्य तान् समंतादपातयत् ॥ १० ॥
तेन सामंतजंगेनातिवीर्यः कुपितो नृशम् । रणाय स्वयमुत्तस्थे खड्गमाकृष्य जीषणम् ॥ १॥
अथ तत् खङ्गमाविद्य लक्ष्मणस्तत्क्षणादपि । तमाचकर्ष केशेषु तवस्त्रेण बबंध च ॥ २० ॥

·Kask पर्व पुरुष चरित्रं ॥६६॥ सर्गः ५ ReagsRSARETREETAILS मृगं व्याघ्र श्वादाय तं नृव्याघ्रश्चचाल सः। दृश्यमानो जनैः परैरुत्रासतरलेदाणैः ॥ २१ ॥ अथ तं मोचयामास मैथिली करुणापरा । सद्यो लरतसेवां च सौमित्रिः प्रत्यपादयत् ॥ ३२॥ स्त्रीवेषमथ संजहे सर्वेषां क्षेत्रदेवता। अज्ञासीदतिवीर्योऽपि तौ तदा रामलक्ष्मणौ ॥ १३ ॥ अतिवीर्यस्तयोः पूजां महतीं विदधे ततः । दध्यौ च मानध्वंसेन मानी वैराग्यमुच्चकैः ॥२५॥ किं सेविष्येऽहमप्यन्यमित्यहंकारजाग्घृदि । दीक्षार्थी विजयरथे पुत्रे राज्यं न्यधत्त सः॥ २२५॥ वितीयो नरतो मेऽसि शाधि क्षमा प्रव्रजः स्म मा। रामेणेत्थं निषियोऽपि स पात्राजीन्महामनाः॥२६॥ तत्सूनुर्विजयरथो रतिमालानियां निजाम् । लक्ष्मणाय ददौ जामि तां प्रतीयेष लक्ष्मणः ॥ १७ ॥ ययौ ससैन्यो विजयपुरं रामोऽपि पत्तनम् । अयोध्यां विजयरो नरत सेवितुं पुनः ॥ १२ ॥ विज्ञाततऽदंतोऽपि चरतो गरिमाचलः । सच्चकार तमायातं संतो हि नतवत्सलाः ॥ शए । कनिष्ठां रतिमालाया नाम्ना विजयसुंदरीम् । ददौ स्वसारं स्त्रीसारं जरताय स जूजुजे ॥ २३० ॥ तदा च विहरंस्तत्रातिवीर्यो मुनिराययौ । वंदित्वा क्षमयांचक्रे जरतेन स जूनुजा ॥ ३१ ॥ विसृष्टः सप्रसादेन जरतेन महीनुजा । सानंदो विजयरथो नंद्यावर्तपुरं ययौ ॥ २३ ॥ महीधरमनुज्ञाप्य रामे गंतुं समुद्यते । वनमालामापप्रच्छे थियासुरथ लक्ष्मणः ॥ २३३ ॥ जगाद वनमालापि बाष्पपूर्णविलोचना । प्राणवाणं तदाकार्षीः प्राणेश मम किं मुधा ॥ २३ ॥ वरं भवेत् सुखमृत्युस्तदैव मम वहन । न वर्धवैशसमिदं मुखं त्वपिरहोस्थितम् ॥ २३५ ॥ १ अधिकत्रासेन चपलनेत्रैः । २ स्वसारम् । ३ जग्राह । ४ अर्धवधसदृशम् ।

·. अद्यैव परिणीय त्वं सहैव नय मां प्रनो । त्वषियोगाढवं प्राप्य नेष्यत्यपरथांतकः ॥ २३६ ॥ अन्वनैपीमदमणोऽथ चातुः शुश्रूषको ह्यहम् । शुश्रूपाविघ्नकृन्मा नूः सहायांती मनस्विनि ॥ १३ ॥ प्रापय्यानीप्सितं स्थानं ज्यायांसं वेरवर्णिनि । त्वां समेष्यामि योऽपि वास्तव्या हृदये ह्यसि ॥३०॥ घोरेन्यः शपथेच्यो यं त्वं कारयसि मानिनि । तं करोमि पुनरिहागमप्रत्ययहेतवे ॥ ३५॥ न चेदायामि नूयोऽपि तदहं रात्रिनोजिनाम् । गृह्येऽहसेति शपथं सौमित्रिः कारितस्तया ॥२०॥ रात्रिशेषे ततो रामः ससीतालक्षणोऽचलत् । क्रमानानि संघित्वा प्राप क्षेमाजलिं पुरीम् ॥२१॥ रामस्तद्वहिरुद्याने वन्याहारैः फलादिनिः । बुजुजे लक्ष्मणानीतैर्जानकीकरसंस्कृतैः ॥ २२ ॥ तत्र राममनुज्ञाप्य कौतुकात्माविशत् पुरीम् । सौमित्रिस्तत्र चाऔषीउच्चैराघोषणामिति ॥ २३ ॥ शक्तिप्रहारं सहते योऽमुष्य पृथिवीपतेः । तस्मै परिणयनाय ददात्येष स्वकन्यकाम् ॥ २ ॥ तेन चाघोषणाहेतुं पृष्ट एकोऽवदत् पुमान् । अत्रास्ति शत्रुदमनो नाम राजा महानुजः ॥ २४ ॥ तस्यास्ति कनकादेवीकुक्षिजा वरकन्यका । जितपझेति पायाः समेकं पद्मलोचना ॥ २६ ॥ वरस्यौजे परीक्षार्थमिदमारभ्यते ततः । प्रत्यहं दमानुजानेन तादृदो नैति कोऽपि ना ॥ २४ ॥ श्रुत्वेत्थं लक्षणोऽगछत्तं राजानं सजास्थितम् । कुतो हेतोः कुतस्त्यस्त्वं तत्पृष्टश्चैवमब्रवीत् ॥ २४ ॥ अहं जरतदूतोऽस्मि गन्न्नर्थेन केनचित् । तव कन्यामिमां श्रुत्वा परिणेतुमिहागमम् ॥ २४ए । सहिष्यसे शक्तिघातं ममेत्युक्तो महीजुजा । किमेकेन सहिध्येऽहं पंचेत्यूचे च लक्षणः ॥ २० ॥ १ अन्यथा । २ वर वर्णो यस्याः सा वरवर्णिनी । ३ पापेन । ४ लक्ष्म्याः सम गृहम् । ५ बलपरीक्षार्थम् । १२

·पर्व
भाऊस
सर्गः ५
पुरुष
चरित्रं
॥६॥
जितपद्मा तदानीं च तत्रागापाजकन्यका । वनूव लक्ष्मणं प्रेक्ष्य क्षणाच्च मदनातुरा ॥ २१ ॥
तया सद्योऽनुरागिण्या वार्यमाणोऽपि नूपतिः। चिप लक्ष्मणायाशु दुःसहं शक्तिपंचकम् ॥ २५ ॥
के करायां के कक्षायां दंतैरेकां च लक्ष्मणः । अग्रही जितपद्मायाः कन्याया मनसा सह ॥ २५३ ॥
जितपद्माविपत्तत्र स्वयं वरणमालिकाम् । उउह्यतामियं कन्येत्यब्रवीत्पार्थिवोऽपि तम् ॥ २५ ॥
लक्ष्मणोऽप्यवदवाह्योपवनेऽस्ति ममाग्रजः । रामो दाशरथिस्तेन परतंत्रोऽस्मि सर्वदा ॥ २५५ ॥
तौ रामलक्ष्मणौ ज्ञात्वा तत्क्षणं स दमापतिः। गत्वा रामं नमश्चक्रे स्ववेश्मन्यानिनाय च ॥ २५६ ॥
महत्या प्रतिपत्त्या स राजा राममपूजयत् । सामान्योऽप्यतिथिः पूज्यः किं पुनः पुरुषोत्तमः ॥ ७ ॥
ततोऽपि चलिते रामे सौमित्रिस्तं महीपतिम् । उवाच परिणेष्यामि व्यावृत्तस्त्वत्सुतामिति ॥ २५ ॥
निशायां निर्ययौ रामः प्राप सायं च पत्तनम् । वंशस्थलं नाम वंशशैलाख्याजितटस्थितम् ॥ २एए॥
तस्मिन् सजूपति लोकमालुलोके नयाकुलम् । पप्रच च नरं कंचिद्रामस्तनयकारणम् ॥ २६ ॥
आचख्यौ पुरुषः सोऽपि तार्तीयीकोऽद्य वासरः । अमुष्मिन् पर्वते रात्रौ रोषस्योबलतो ध्वनेः ॥२६१॥
तघ्नयाघात्रिमन्यत्र गमयत्यखिलो जनः । प्रातश्च पुनरायाति कष्टा नित्यमियं स्थितिः ॥ २६ ॥
ततश्च कौतुकाजामः प्रेरितो लक्ष्मणेन च । तत्रारुरोहापश्यच्च कायोत्सर्गस्थितौ मुनी ॥ १६३ ॥
जत्तया ववंदिरे तौ तु जानकीरामलक्ष्मणाः। तदग्रेऽवादयघामो गोकर्णार्पितववकीम् ॥ २५ ॥
हृद्यं जगौ च सौमित्रिमरागमनोहरम् । चित्रांगहारकरणं सीता देवी ननर्त च ॥ २६५ ॥
१ वल्लकी वीणा ।
॥६७॥

·HONE SARALESALEGALSSESS तदा चास्तं ययावों जजूने च विनावरी । विकृतानेकवेतालश्चागाद्देवोऽनलप्रजः ॥ २६६ ॥ स्वयं वेतालरूपः सोऽट्टहासैः स्फोटयन्ननः । महर्षी तावुपजोतुं प्रावर्तत उराशयः॥ २६७ ॥ मुक्त्वोपसाधु वैदेही सन्नम्बौ रामलक्ष्मणौ । उत्तस्थाते तं निहंतुमकाले कालतां गतौ ॥ २० ॥ सोऽपि देवस्तयोस्तेजःप्रसरं सोढुमदमः । निजं स्थानं ययौ साध्वोस्तयोश्चाजनि केवलम् ॥ २६ए । देवैश्च केवलज्ञानमहिमा विदधे तयोः। नत्वा रामश्च पप्रचोपसर्गविधिकारणम् ॥ १० ॥ तत्राख्यदेको महर्षिराख्यया कुलभूषणः । बासीन्नगर्यो पमिन्यां राजा विजयपर्वतः ॥ २७१॥ तस्यामृतस्वराख्योऽजुहूतो दूतस्य तस्य च । नार्योपयोगा तत्पुत्रावुदितो मुदितोऽपि च ॥२१॥ वयस्यस्तस्य दूतस्य वसुनूतिरिति विजः। उपयोगा तदासक्ताजिंघांसदमृतस्वरम् ॥ २७३ ॥ नृपादेशाविदेशायान्यदागादमृतस्वरः । सह गबन वसुजूतिर्मार्गे तं चावधीचलात् ॥ ७ ॥ वसुजूतिः पुरीमेत्य जनायैवमवोचत । कुतोऽपि कार्यादमृतस्वरेणाहं निवर्तितः ॥ २७५ ॥ शशंस चोपयोगायाः स नौ संनोगविघ्नकृत् । मया व्यापादितो मार्गे बलं लब्ध्वामृतस्वरः ॥२७६ ॥ साऽप्यूचे साध्वकार्षीस्त्वं जहि पुत्राविमावपि । अस्तु निर्मदिकमिति सोऽपि तत्प्रत्यपद्यत ॥ २७७ ॥ दैवाच्छुत्वा च तं मंत्रं वसुजूतिसधर्मिणी । इय॑याख्यच्च तत्सून्वोर्मुदितस्योदितस्य च ॥ २७ ॥ उदितेन रुषा सद्यो वसुचतिनिपातितः । मृत्वैष नवपल्ल्यां स म्लेबः समुदपद्यत ॥ २७ए॥ धर्म श्रुत्वान्यदा राजा महर्षमैतिवर्धनात् । प्रव्रज्यामाददे तावप्युदितो मुदितोऽपि च ॥ २० ॥ १ यमत्वं प्राप्तौ रामलक्ष्मणौ । २ हंतुमैच्छत् ।

·RS - पर्व सीए चरित्रं ॥६० ॥ - समेते वन्दितुं चत्योन्युदितो मुदितोऽपि च । प्रचेलतुः पथि ब्रांतौ पट्टी तां च समेयतुः ॥२१॥ पूर्ववैराघसुमतिजीवो म्लेचो निरीक्ष्य तौ । हन्तुं दधावे म्लेबाधिपतिना च न्यषिध्यत ॥ २० ॥ म्लेलेशः प्राग्नवे सोऽजून्मृगो व्याधाच मोचितः । मुदितोदितजीवाच्यां कर्षकान्यां च तनवे ॥ २३॥ तेन म्लेच्छाधिपेनातस्त्रातौ संमेतमेत्य च । तौ चैत्यानि ववंदाते विजह्वाते चिराय च ॥ २॥ विधायानशनं मृत्वा महाशुक्रे सुरोत्तमौ । तौ सुंदरसुकेशाख्यावजायेतां महर्धिकौ ॥ २५॥ नांत्वा नवं वसुन्नतिजीवो म्लेबः कथंचन । अवाप मानुषं जन्म तत्र सोऽभूच्च तापसः ॥२६॥ स विपद्य समुत्पेदे ज्योतिष्केषु सुरेषु तु । धूमकेतुर्नाम देवो मिथ्यादृष्टि राशयः ॥ ७ ॥ उदितमुदितजीवौ शुक्राच्युत्वान नारते । महापुरेऽरिष्टपुरे प्रियंवदमहीपतेः ॥२७॥ पद्मावत्यां सधर्मिण्यामजायेतामुन्नौ सुतौ । विश्रुतौ नामतो रत्तरयचित्ररथाविति ॥ ए॥ धूमकेतुरपि च्युत्वा पत्न्यां तस्यैव भूपतेः बनूव कनकानायां नाना सूनुरनुपरः॥२॥ अजूत्समत्सरो रत्नरथे चित्ररथे च सः। तस्योपरि न मात्सर्य बिनराञ्चक्रतुस्तु तौ ॥ २१ ॥ न्यस्य रतरथे राज्यं यौवराज्यं प्योः पुनः । प्रियंवदः षदिनानि प्रायं कृत्वा सुरोऽनवत् ॥ २ए॥ राज्यं पालयतो रत्नरथस्यैको नृपो ददौ । श्रीप्रनां नाम कन्यां स्वां याचमानेऽप्यनुपरे ॥ ए३ ॥ क्रुषोऽथानुपरो रत्नरथस्योर्वीमढुंटयत् । पातयित्वा रणे रत्नरथेन जगृहे च सः॥ शएच ॥ विडंब्य बहुधा रत्तरथेन मुमुचेऽथ सः। तापसोऽजूच्च स्त्रीसंगान्मोघीचक्रे निजं तपः ॥ शए५ ॥ १ अनशनम् । २ विफलीचके। -- RESS ॥६॥ PEOPLUS ·ततो मृत्वा नवं ब्रांत्वा चिरान्मयो वव सः। तापसीजय नूयोऽपि चकाराज्ञानकं तपः ॥२६॥ मृत्वानलप्रजः सोऽयं ज्योतिष्कस्त्रिदशोऽनवत् । दीक्षां रत्तरयचित्ररथौ जगृहतुश्च तौ ॥ ए७ ॥ विपद्य चाच्युते कटपेऽतिबलोऽथ महावलः । नामधेयेन जझाते स्त्रिदशौ प्रवरकिौ ॥ २ए । च्युत्वा च सिधार्थपुरे देमंकरमहीपतेः । महिष्या विमलादेव्यास्तौ कुझाववतेरतुः ॥२एए॥ क्रमादजनिषातां च विमलायामुन्नौ सुतौ । कुलजूषण एपोऽहं तथायं देशपणः ॥ ३०० ।। उपाध्यायस्य घोषस्यार्पितौ पागय नूलुजा । अपगव कलाः सर्वा बादशाब्दीमवस्थितौ ॥३०१॥ त्रयोदशेऽन्दे घोपेण सहायातौ नृपांतिके। राजवेश्मन्यपश्याव कन्यां वातायनस्थिताम् ॥ ३०॥ जातानुरागौ तस्यां च सद्योऽपि विमनायितौ । अगमावांतिकं राज्ञोऽदयावाखिलाः कलाः ॥ ३०३ ॥ उपाध्यायोऽर्चितो राज्ञा जगाम निजमंदिरम् । आवां च मातरं नंतुं गतौ राजाज्ञया ततः॥ ३०४॥ तत्र चावामपश्याव तां कन्यां मातुरंतिके । अशंसच्चाम्बा युवयोः स्वसेयं कनकप्रना ॥ ३०५॥ घोषोपाध्यायसदने युवयोस्तस्थुषोः सतोः । जातेयं वत्सौ तेनेमां नोपलक्ष्यथो युवाम् ॥ ३०६ ॥ तच्छुत्वा लजितावावामझानात् स्वसकांक्षिणौ । क्षणापैराग्यमापन्नौ प्रावजावांतिके गुरोः॥३७॥ तप्यमानौ तपस्तीब्रमिहायातौ महागिरौ । कायोत्सर्गेण चास्थाव निरपेदौ वपुष्यपि ॥ ३० ॥ पितावयोर्वियोगेन गृहीत्वानशनं मृतः । गरुडेशोऽजवद्देवो महालोचननामकः ॥ ३०ए । विज्ञायासनकंपेन चोपसर्ग स आवयोः । संप्रत्ययमिहायातः प्राग्जन्मस्नेहपीडितः ॥ ३१० ॥ १ न जानीथः। MES ·पर्व RAGUS** सर्गः ५ पुरुष चरित्रं ॥६ए। अनलप्रजदेवः सोऽनंतवीर्यमहामुनेः । पाधै केवलिनोऽगबत् सह देवैः कुतूहलात् ॥ ३११ ।। देशनांतेऽनन्तवीर्यः पृष्टः शिष्येण केनचित् । मुनिसुव्रततीर्थेऽस्मिन् कः पश्चात्तव केवली ॥३१॥ सोऽप्याख्यन्मम निर्वाणे केवली कुलभूषणः । देशजूषण इति च घ्रातरौ धौ नविष्यतः ॥ ३१३ ॥ तचानलप्रनः श्रुत्वा निजं स्थानमुपेत्य च । विनंगेनान्यदा ज्ञात्वा कायोत्सर्गस्थिताविह ॥ ३१॥ मिथ्यात्वेनान्तवीर्यवचनं कर्तुमन्यथा । प्राग्जन्मवैराच्च स नावुपज्जाव दारुणम् ॥ ३१५ ॥ युग्मम् ॥ दिनान्यतीयुश्चत्वारि तस्योपवतो दृढम् । अद्यायातौ युवामत्र युष्मजीत्यानशञ्च सः ॥ ३१६॥ कर्मदयादावयोश्च केवलं समजायत । कर्मदये सहायोऽयमुपसर्गपरोऽप्यनूत् ॥ ३१७ ॥ महालोचनदेवोऽपि तदोचे गरुमाधिपः । काकुत्स्थ साध्वकार्मास्त्वं किं प्रत्युपकरोमि ते ॥ ३१७ ॥ नार्थो नः कश्चिदप्यस्तीत्युक्ते रामेण सोऽमरः । तथाप्युपकरिष्यामि कापीत्युक्त्वा तिरोदधे ॥ ३१॥ अथ वंशस्थलाधीशो राजा नाम्ना सुरप्रतः। तत्रागत्य नमश्चके राममानर्च चोच्चकैः ॥३२० ॥ रामाझया तत्र शैले सोऽहंञ्चैत्यान्यकारयत् । रामनाना रामगिरिगिरिः सोऽजूत्तदादि च ॥३१॥ सुरमनमथापृच्छय प्रतस्थे रघुपुंगवः । उदंडं दंडकारण्यं प्रविवेश च निर्जयः ॥ ३२ ॥ विधाय तत्र चावासं महागिरिगुहागृहे । काकुत्स्थः सुस्थितस्तस्थौ स्वकीय श्व वेश्मनि ॥ ३३३ ।। तत्र जोजनवेलायामन्येधुश्चारणौ मुनी । नाम्ना त्रिगुप्तसुगुप्तौ ननसा समुपेयतुः ॥ ३२ ॥ २ नौ आवाम् । २ न प्रयोजनम् । RAILERS ॥६॥ 96-NEGREE ·है दिमासोपोपितौ तौ तु पारणार्थमुपस्थितौ । नक्त्या ववंदिरे रामसीतासौमित्रयस्त्रयः ॥ ३२५ ॥ यथोचितैरन्नपानैः सीता तो प्रत्यलानयत् । तदा देवैर्विदधिरे रत्नगन्धांबुवृष्टयः ॥ ३२६ ॥ तदा रत्नजटी कंबुधीपविद्याधरेश्वरः । पौ सुरौ चैत्य रामाय प्रीताः सावं रथं दः ॥ ३२७ ॥ गन्धाम्बुवृष्टिगन्धेन तत्र गन्धानिधः खगः । उत्तीर्य पादपायोगी तपास्तव्यः समाययौ ॥३२० ॥ संजातजातिस्मरणो मुनेर्दर्शनमात्रतः । पपात मूर्खया जूमौ सीतांजोनिः सिपेच तम् ॥ ३२ए॥ लब्धसंज्ञः समुत्थाय साधुपादेषु सोऽपतत् । साधोः स्पर्शापधीलब्ध्या नीरोगश्चानवदणात् ॥ ३३० ॥ पदो हैमावजायेतां चञ्चुर्विद्रुमवित्रमा । पद्मरागप्रजौ पादौ नानारत्नपनं वपुः ॥ ३३१ ॥ रलांकुरश्रेणिनिला जटाः शिरसि चालवन् । जटायुर्नाम तस्यात्ततः प्रति पक्षिणः ॥ ३३ ॥ ॥ युग्मम् ॥ रामोऽपृचन्महर्षी तौ गृध्रः व्यादयं कुधीः। स्थित्वा वः पादयोः पार्श्वे शान्तः कस्मादजायत ॥३३॥ दंतावयमत्यंतविरूपावयवः पुरा । कथमद्य क्षणाजातो हेमरत्नोत्करद्युतिः ॥ ३३ ॥ सुगुप्तपिरथाचख्यावासीदिह पुरा पुरम् । कुंजकारकटं नाम राजा तत्रैष दंगकः ॥ ३३५॥ श्रावस्त्यां च तदा राजा जितशत्रुरजायत । धारिणी नाम तत्पत्नी स्कन्दको नाम तत्सुतः ॥ ३३६ ॥ पुरन्दरयशा नामालवच्च उहिता तयोः । कुंजकारकटेशस्तां पर्यणैषीच दंडकः ॥ ३३७ ॥ अन्यदार्थेन केनापि जितशत्रुनृपान्तिके । प्राहिणोइंगको दूतं पालकं नामतो विजम् ॥ ३३ ॥ १ क्रव्य मासमत्तीति क्रव्याद् क्विप्प्रत्ययान्तः । २ हे भगवन्तौ । RECR5615AS REEG

·पर्व
सर्गः ५
पुरुष
॥ १०॥
RegmegRegRESS
जितशत्रुस्तदा चाईधर्मगोष्ठीपरोऽजवत् । आरेने पालकस्तं तु धर्म दूषयितुं कुधीः ॥ ३३ए ।
स स्कन्दककुमारेण मिथ्यादृष्टि राशयः । युक्त्या निरुत्तरीचक्रे सत्यसंवादपूर्वकम् ॥ ३४ ॥
तदा स हसितः सन्यैरमर्ष स्कंदकेऽदधत् । विसृष्टश्चान्यदा राज्ञा कुलकारकटं ययौ ॥ ३४१ ॥
विरकश्चान्यदा पंचराजपुत्रशतान्वितः । मुनिसुव्रतपादान्ते स्कंदको व्रतमाददे ॥ ३४॥
पुरंदरयशोमुख्यलोकं बोधयितुं पुरे । कुंनकारकटे यामीत्यापप्रच्छे स च प्रनुम् ॥ ३५३ ॥
उवाच प्रचुरप्येवं तत्र ते मारणान्तिकः । गतस्य सपरीवारस्योपसर्गों नविष्यति ॥ ३४ ॥
वयमाराधकास्तत्र नाविनो वा न वेत्यथ । नूयोऽपि स्कंदकोऽपृचत् स्वामिनं मुनिसुव्रतम् ॥ ३४५ ॥
त्वां विनाराधकाः सर्वेऽपीत्याख्यनगवानपि । सर्वमेतर्हि संपूर्णमित्युक्त्वा स्कंदकोऽचलत् ॥ ३६॥
क्रमेण स्कन्दकाचार्यों मुनिपंचशतीयुतः । गन्नासादयामास कुंनकारकटं पुरम् ॥ ३ ॥
तं दृष्ट्वा पालकः क्रूरः संस्मरंस्तं पराजवम् । साधूपयोग्योद्यानेषु शस्त्राएयुर्व्यामखानयत् ॥ ३ ॥
उद्याने स्कन्दकाचार्य एकस्मिन् समवासरत् । आययौ वंदितुं तं च दंडकः सपरिबदः ॥ ३४ए।
स्कन्दको देशना चक्रे जहषुर्बहवो जनाः । प्रहृष्टो देशनान्ते च वेश्मागाईको नृपः ॥ ३५० ॥
गत्वा रहसि राजानमित्यूचे पालकः कुधीः । स्वामिन्नेप बकाचारः पाखंमी स्कंदकः खलु ॥ ३५१ ॥
सहस्रयोधिनिः पुंनिर्मनिवेषधरैरसौ । त्वां हत्वा राज्यमादातुमागादिह महाशमः ॥ ३५ ॥
अत्रोद्याने स्वस्थाने च मुनिवेपैर्महाजटैः । उन्नं क्षिप्तानि शस्त्राणि दृष्ट्वा प्रत्येतु भूपतिः ॥ ३५३ ॥
ततश्चाखानयाजा मुनिस्थानानि सर्वतः । चित्राण्यस्त्राण्यपश्यच्च विपादं च परं ययौ ॥ ३५४ ॥
RSHA
॥१०॥

·CRESS REURRESERS अविचार्य ततो राजाप्यादिदेशेति पालकम् । साधु मंत्रिस्त्वया ज्ञातं चकुष्मान् नवता ह्यहम् ॥३५॥ कर्तुं त्वमेव जानासि दुर्मतेरस्य चोचितम् । तत्कुरुष्व न नूयोऽपि प्रष्टव्योऽहं महामते ॥ ३५६ ॥ श्त्युक्तः पालकः शीघं गत्वा यंत्रमकारयत् । स्कन्दकस्याग्रतः साधूनेकैकं च न्यपीलयत् ॥ ३५७ ॥ निःपील्यमानानेतांस्तु देशनापूर्वकं स्वयम् । अकारयत् स्कंदकोऽपि सम्यगाराधना विधिम् ॥ ३५० ॥ उपयंत्रं शिशौ नीते परिवारांतिमे मुनौ । कारुण्यात् स्कन्दकाचार्य इत्यनापत पालकम् ॥ ३५ ॥ आदौ पालय मामेव कुरुष्वैतघचो मम । बालं मुनिं न पश्यामि पीप्यमानं यथा ह्यमुम् ॥ ३६० ॥ तत्पीडापीमितं ज्ञात्वा स्कंदकं पालकोऽपि हि । तमेव बालकमुनि तत्पीडार्थमपीलयत् ॥ ३६१ ॥ उत्पन्नकेवलाः सर्वेऽप्यवापुः पदमव्ययम् । प्रत्याख्याय स्कन्दकस्तु निदानमिति निर्ममे ॥ ३६५ ॥ दंगकस्य पालकस्य तथात्र कुखराष्ट्रयोः । व्यापादनाय नूयासं तपसोऽस्य फलं यदि ॥ ३६३ ॥ एवं कृतनिदानः सन् पीलितः पालकेन सः। देवो वह्निकुमारोऽजूत कालाग्निरिव तत्क्ष्ये ॥ ३६४ पुरन्दरयशोदत्तरत्नकंबलतंतुजम् । तघजोहरणं रक्तेनातं शकुनिकाहरत् ॥ ३६५ ॥ दोर्दमबुद्ध्या यत्लेन गृहीतमपि तत्त्वतः । पुरः पुरंदरयशोदेव्या दैवात् पपात सः ॥ ३६६ ॥ विदांचकार सा चातुर्महर्षेर्विपदं ततः। किमकार्षीः पाप पापमित्याक्रोशच्च दमकम् ॥ ३६७ ॥ तां शोकमग्नामुद्धृत्यानैषीबासनदेवता । मुनिसुव्रतपादांते प्रव्रज्यामाददे च सा ॥ ३६० ॥ स्कंदकाग्निकुमारोऽपि प्राग्जन्मावधिना विदन् । सपालकं सपूर्लोकमदहदंडकं नृपम् ॥ ३६ए । १ परिवारेऽन्तिमश्वरमस्तस्मिन् । २ रक्तेन शोणितेनाक्त व्याप्तम् । ३ पक्षिणी ।

·पर्व चरित्रं ॥ ७१॥ सर्गः ५ 96 1954 - तदादि दंगकारण्यमिदं दारुणमुद्धसम् । दमकस्यानिधानेन बनूव नुवि विश्रुतम् ॥ ३७० ॥ दंडकोऽपि नवे ब्रांत्वा कुखखानिषु योनिषु । गंधाख्योऽयमजूत् पक्षी महारोगी स्वकर्मभिः ॥३१॥ अस्यास्मदर्शनाजातिस्मरणं समजायत । अस्मत्स्पौषधीलध्या रोगाश्च क्षयमासदन ॥ ३७॥ तच्छ्रुत्वा मुदितः पक्षी चूयोऽपि मुनिपादयोः। पपात धर्म चाश्रौषीच्छ्रावकत्वं च शिश्रिये ॥ ३७३ ॥ जीवघातपलाहाररात्रिनोजनकर्मणाम् । प्रत्याख्यानं ददौ तस्येप्सितं ज्ञात्वा महामुनिः ॥ ३५ ॥ श्त्यूचे च मुनी रामं साधर्मिक इहैष वः । साधर्मिके च वात्सल्यमुक्तं श्रेयस्करं जिनैः ॥ ३७५ ॥ बन्धुर्न एष परम इत्युक्त्वा राघवेण तौ । वंदितौ ननसोत्पत्य मुनी जग्मतुरन्यतः॥ ३७६॥ तं दिव्यं रथमारुह्य जानकीरामलक्ष्मणाः। विजहुः क्रीमयान्यत्र सहचारिजटायवः ॥ ३७७ ॥ इतः पाताललंकायां खरचन्त्रणखात्मजौ । शंबूकसुंदनामानावजूतां नवयौवनौ ॥ ३७॥ पितृभ्यां वार्यमाणोऽपि दंडकारण्यमन्यदा । शंबूकः सूर्यहासासिसाधनार्थमुपेयिवान् ॥ ३७ए । सोऽथ क्रौञ्चरवातीरे स्थित्वान्तर्वशगह्वरम् । वारयिष्यति मां यस्तं हनिष्यामीत्यवोचत ।। ३७० ॥ एकान्तनुग्विशुधात्मा ब्रह्मचारी जितेन्जियः। अधोमुखो वटशाखानिवचरणयः॥ ३१॥ विद्यां जपितुमारेले सूर्यहासासिसाधिनीम् । सप्ताहायघादशाव्द्या या सिधिमुपगवति ॥ ३२॥ एवं च तस्थुषस्तस्य वदगुलीस्थानकस्पृशः । वर्षाणि घादशातीयुश्चत्वारि दिवसानि च ॥३३ ॥ सेडुकामः सूर्यहासः प्रेत्याकारतिरोहितः । स्फूर्जत्परिमलो व्योम्ना तत्रागाशगहरे ॥ ३० ॥ १ पलं मांसम् । २ पक्षिणः । ३ सहचारी जटायुर्थेषां ते । ४ वल्गुलोऽधोमुखस्थायी पक्षी तस्य स्थानमाश्रितः । ५ कोशच्छन्नः । - ॥३१॥ ॐॐ ·ra KARO 9639994cas e06 g क्रीडयेतस्ततो जाम्यस्तत्र सौमित्रिराययौ । ददर्श सूर्यहासासिं सूर्यस्येव करोत्करम् ॥ ३५ ॥ तं खड्गमाददे सोऽथ प्रत्याकाराञ्चकर्ष च । अपूर्वशस्त्रालोके हि क्षत्रियाणां कुतूहदम् ॥ ३६॥ तत्तीक्ष्णत्वपरीक्षार्थ तत्क्षणं तेन लक्षणः । अन्यर्णस्थां वंशजाली नाललावं बुलाव च ॥ ३ ॥ वंशजालांतरस्थस्य शंबूकस्याथ कर्तितम् । नूतले मौलिकमलं सोऽपश्यत्पतितं पुरः॥ ३ ॥ प्रविवेशाग्रतो यावत् सौमित्रिशगह्वरम् । तावत्कबंधमैक्षिष्ट वटशाखावलंबिनम् ॥ ३०ए॥ अयुध्यमानोऽशस्त्रश्च पुमान् कोऽपि हतो मया । अमुना कर्मणा धिमामित्यात्मानं निनिन्द सः॥३॥ गत्वा च रामजाय तदशेष शशंस सः। असिं च दर्शयामास रामोऽप्येवमन्नापत ॥ ३ए१ ॥ असावसिः सूर्यहासः साधकोऽस्य त्वया हतः । अस्य संजाव्यते नूनं कश्चिदुत्तरसाधकः ॥ ३ए ॥ अत्रांतरे दशग्रीवस्वसा चन्षणखानिधा। मत्सुनोः सूर्यहासोऽद्य सेत्स्यतीति कृतत्वरा ॥ ३९३ ॥ पूजापानान्नसहिता तत्र प्रमुदिता ययौ । ददर्श च शिरः सूनोश्छिन्नं लुलितकुंमलम् ॥ ३एच ॥ ॥ युग्मम् ॥ क्कासि हा वत्स शंबूक शंबूकेति रुदत्यथ । अपश्यबदमणस्यांघ्रिन्यासपंक्तिं मनोहराम् ॥ ३ए५ ॥ मम सूनुर्हतो येन तस्येयं पदपपतिः। इति तत्पदपञ्चत्या द्रुतं चंजणखा ययौ ॥ ३६ ॥ यावत् किंचिदगात्तावत् ससीतालक्ष्मणं पुरः। नेत्राभिरामं रामं सापश्यत्तरुतले स्थितम् ॥ ३ ॥ निरीक्ष्य रामं सा सद्यो रिंसाविवशालवत् । कामावेशः कामिनीनां शोकोकेऽपि कोऽप्यहो ॥३॥ १ किरणसमूहम् । २ शीर्षकमलम् । ३ रन्तुमिच्छा रिरसा । ४ शोकाधिके । SS ·पर्व चरित्रं ॥७२॥ RSS सर्गः ५ SAREECRUR कन्यारूपं विकृत्याथ नागकन्यासहोदरम् । सा मन्मथार्ता काकुत्स्थमुपतस्थे सवेपथुः॥ ३एए॥ 'बनाषे रामन्नमस्तां नये कुत इहागमः। दारुणे दंगकारण्ये कृतांतैकनिकेतने ॥४०॥ साप्यूचेऽवन्तिराजस्य कन्याहं नवनोपरि । सुप्ता हतास्मि केनापि खेचरेण देपान्तरे ॥ ४०१ ॥ शहारण्ये समायातो दृष्टः सोऽन्येन केनचित् । विद्याधरकुमारेण जगदे चेति सासिना ॥ ४०॥ स्त्रीरत्नमपहृत्येदं चिल्लो हारलतामिव । व गमिष्यसि रे पाप मृत्युस्तेऽहमुपस्थितः॥४०३ ॥ इत्युक्तः सोऽत्र मां मुक्त्वा तेनाजि सुचिरं व्यधात् । उन्नावपि विपेदाते मत्तौ वनगजाविव ॥४०॥ एकाकिनी कांदिशीका ब्राम्यन्त्यहमितस्ततः। प्राप्ता त्वां पुण्ययोगेन बायागुमिव जंगले ॥५॥ तन्मां परिणय स्वामिन् कुमारी कुलसंजवाम् । महत्सु जायते जातु न वृथा प्रार्थनार्थिनाम् ॥ ६॥ ध्रुवं मायाविनी काचिन्नटवषेषधारिणी । कूटनाटकमुत्पाद्यागापंचयितुमत्र नः ॥ ७ ॥ चिन्तयन्ताविति चिरं बुद्धिसंवादिनौ मुखम् । अन्योऽन्यमीक्षांचकाते स्मराक्षौ रामलक्ष्मणौ ॥ ४० ॥ ॥ युग्मम्॥ अथ रामः स्मितज्योत्स्नापूरस्तबकिताधरः। तामित्यूचे सन्नार्योऽहमनार्य जज लक्ष्मणम् ॥ ०ए॥ तयार्थितस्तथैवैत्य लक्ष्मणोऽप्येवमब्रवीत् । आर्य गता त्वमार्येव तदलं वार्तयानया ॥ १० ॥ सा याञ्चाखंमनात् पुत्रवधाच रुषिताधिकम् । आख्यजत्वा खरादीनां तत्कृतं तनयक्ष्यम् ॥ ४११ ॥ विद्याधरसहस्रेस्ते चतुर्दशभिरावृताः । ततोऽन्येयुरुपद्रोतुं रामं शैलमिव द्विपाः ॥ १५ ॥ १ कामार्ता । २ रात्रिमध्ये । ३ खड्गसहितेन । ४ पक्षिविशेषः । ५ युद्धम् । ६ प्रफुल्लनेत्रौ । ॥७॥ REASC ·Cook किमार्यः सत्यपि मयि योत्स्यते स्वयमीहशैः। इति राममयाधिष्ट तेषां युयाय सक्ष्मणः ॥ ४१३ ॥ गल वत्स जयाय त्वं यदि ते संकटं जवेत् । सिंहनादं ममाहूत्यै कुर्या इत्यन्वशात्स तम् ॥ १५ ॥ रामाज्ञा प्रतिपद्योच्चैर्लक्ष्मणोऽथ धनु:सखः । गत्वा प्रववृते इंतुं स तांस्ताय श्वोरगान् ॥ १५॥ प्रवर्धमाने तद्युफे स्वजर्तुः पाणिवृष्ये । गत्वा त्वरितमित्यूचे रावणं रावणस्वसा ॥ १६॥ आयातौ दंडकारण्ये मनुष्यौ रामलक्ष्मणौ । अनात्मझौ निन्यतुस्ते जामेयं यमगोचरम् ॥ १७ ॥ श्रुत्वा स्वसृपतिस्ते तु सानुजः सबलो ययौ । तत्र सौमित्रिणा सार्ध युध्यमानोऽस्ति संप्रति ॥ १ ॥ कनिष्ठन्त्रातृवीर्येण स्ववीर्येण च गर्वितः । परतोऽस्ति स्थितो रामो विलसन् सीतया सह ॥ ४१ए॥ सीता च रूपलावण्यश्रिया सीमेव योषिताम् । न देवी नोरगी नापि मानुष्यन्यैव कापि सा ॥२०॥ तस्या दासीकृताशेषसुरासुरवधूजनम् । त्रैलोक्येऽप्यप्रतिबंदं रूपं वाचामगोचरम् ॥ २१ ॥ आसमुपसमुजाज्ञ यानि कान्यपि जूतले । तवैवाईन्ति रत्नानि तानि सर्वाणि बांधव ॥ २२ ॥ दृशामनिमिषीकारकारणं रूपसंपदा । स्त्रीरत्नमेतगृह्णीया न चेत्तन्नासि रावणः॥ ४२३ ॥ आरुह्य पुष्पकमथादिदेश दशकन्धरः। विमानराज त्वरितं याहि यत्रास्ति जानकी ॥ ४ ॥ ययौ चात्यंतवेगेन विमानमनुजानकि । स्पर्धयेव दशग्रीवमनसस्तत्र गलतः॥४२५ ॥ दृष्ट्वापि रामादत्युग्रतेजसो दशकन्धरः। बिजाय दूरे तस्थौ च व्याघ्रो दुतवहादिव ॥ २६ ॥ १ धनुःसहायः । २ गरुडः । ३ पाणि: सेनापृष्ठभागः। ४ अबुधौ । ५ युद्धस्थानादन्यत्र । ६ समुद्रपर्यंत मुद्या सहितज्ञा यस्य तत्संबोधनम् ।

·ASTRG पुरुप चरित्रं ॥७३॥ पर्व सर्गः ५ RSS इति चाचिन्तयंदितः कष्टं रामो पुरासदः । श्तश्च सीताहरणमितो व्याघ्र इतस्तटी॥ ७ ॥ विमृश्य च ततो विद्यामस्माषर्षीदवलोकनीम् ॥ उपतस्थे च सा मंगु किंकरीव कृतांजलिः ॥ ४ ॥ ततश्चाज्ञापयामास तत्कालं तां दशाननः । कुरु साहाय्यमहाय मम सीतां हरिष्यतः ॥ श्ए॥ सावोचपासुकेमौलिरतमादीयते सुखम् । न तु रामसमीपस्था सीता देवासुरैरपि ॥ ३० ॥ उपायः किं त्वसावस्ति यायायेनैष लक्ष्मणम् । तस्यैव सिंहनादेन संकेतो ह्यनयोरयम् ॥३१॥ एवं कुर्विति तेनोक्ता ब्रजित्वा परतस्ततः । सा साक्षादिव सौमित्रिः सिंहनादं विनिर्ममे ॥ ४३५॥ सिंहनादं च तं श्रुत्वा रामो दध्यौ ससंत्रमः । जगत्यप्रतिमसो मे हस्तिमा श्वानुजः ॥ ३३ ॥ तं न पश्यामि सौमित्रिर्येन प्रामोति संकटम् । तस्य संकटसंकेतक्ष्वेडा त्वत्र निशम्यते ॥ ३४॥ एवं वितर्कव्यग्रोऽद्यावामो महामनाः । सीता लक्ष्मणवात्सड्यात्तावदेवमवोचत ॥ ४३५॥ आर्यपुत्र किमद्यापि वत्से संकटमागते । विलंबसे द्रुतं गत्वा त्रायस्व ननु लक्ष्मणम् ॥ ४३६ ॥ इत्यादि सीतावचनैः सिंहनादेन चेरितः । जगाम त्वरितं रामो शकुनान्यप्यमानयन् ॥ ५३७ ॥ अयोतीर्य दशग्रीवो विमाने पुष्पकानिधे । आरोपयितुमारेने रुदंती जनकात्मजाम् ॥ ३० ॥ स्वामिन्येषोऽस्मि मा नैषीस्तिष्ठ तिष्ठ निशाचर । रोषादिति वदन दूराजटायुस्तमधावत ॥ ३ए। स नोटिनखकोटीनिर्निशिताजिर्महाखगः । चकर्ष रावणस्योरः सीरैः कृषिमहीमिव ॥ ४० ॥ ततः क्रुषो दशग्रीवः खड्गमारोग्य दारुणम् । पक्षौ बित्वापातयत्तं पतंगं पृथिवीतले ॥४१॥ १ येनोपायेनैष रामो लक्ष्मणं यायात् । २ लक्ष्मणचैव । ३ चंचूनखात्रैः । ४ हलैः । ५ पक्षिणम् । ॥७३॥ SSA ·PARRORS निःशंकोऽय दशग्रीवः सीतामारोप्य पुष्पके । चचाल नन्जसा तूर्ण पूर्णप्रायमनोरथः॥ ॥ हा नाथ विषिन्माथ राम हा वत्स लक्ष्मण । हा तातपादा हा त्रात मंगल महानुज ॥ ३ ॥ सीता वो हियतेऽनेन काकेनेव बलिरबलात् । एवं सीता रुरोदोच्चै रोदयंतीव रोदसीम् ॥ धधध। श्रुत्वा तजुदितं रत्नजट्यर्कजटिनन्दनः । खेचरो विममशैवं नूनं रामस्य पत्न्यसौ ॥ ५ ॥ समुघोपरि शब्दोऽयं श्रूयते येन तेन तु । हियते रावणेनेयं बलितौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६ ॥ प्रजोर्जाममलस्याद्योपकरोमीति जातधीः । दधावे खड्गमाकृष्य दशकंधरमाक्षिपन् ॥ ७ ॥ युद्धायाह्वयमानं तं हसित्वैष दशाननः । सद्यो जहार तविद्यां विद्यासामर्थ्यतोऽखिलाम् ॥ ४ ॥ निकृत्तपक्षः पक्षीव हृतविद्यः पपात सः। कंबुद्वीपे कंबुशैलमारुह्य समवास्थित ॥ ए॥ रावणोऽपि विमानस्थो गढन् व्योम्नार्णवोपरि । ति सानुनयं प्रोचे मैथिली मन्मथातुरः ॥ ४० ॥ ननश्चरक्ष्माचराणां चतुर्मे महिषीपदम् । प्राप्तासि रोदिषि कथं हर्षस्थाने कृतं शुचा ॥ १ ॥ मंदलाग्येन रामेण सह त्वां योजयन् विधिः । नानुरूपं पुरा चके मयाकार्यधुनोचितम् ॥ ५॥ मां पतिं देवि मन्यस्व सेवया दाससन्निनम् । मयि दासे तव दासाः खेचर्यः खेचरा अपि ॥ ४५३ ॥ ब्रुवाणे रावणे त्वेवं सीता तस्थावधोमुखी । स्मरन्ती मंत्रवनन्या राम इत्यदरयम् ॥ ४५ ॥ जानकीपादयोkो स पपात स्मरातुरः। साप्यपासारयत्पादौ परपुंस्पर्शकातरा ॥ ५५ ॥ आचुक्रोश च सीतैवं निरनुक्रोश निस्त्रप । अचिरालप्स्यसे मृत्यु परस्त्रीकामनाफलम् ॥ ४५६ ॥ १ विद्विषता शत्रूगा माथो मथनं यस्मात्तत्सबोधने । २ मचिंतयत् । ३ लूनी पक्षौ यस्य सः । ४ परपुरुषस्पर्शने कातरा । SAREES RSSRESS SNESENSE

·पुरुष
चरित्रं
॥ १५ ॥
पर्व
सर्ग:
तदानीं संमुखा एयुमैत्रिणः सारणादयः। अन्ये च रक्षासामन्ताः समंतापासपनोः॥ ४५ ॥
महोत्सवां महोत्साहो महासाइसकृत्पुरीम् । भागमजावणो लंकामलकीण विक्रमः ॥ ४ ॥
न यावत्रामसौमित्रिमोदन्तसमागमः। जोक्ष्ये न तावदित्युच्चैः सीतानिग्रहमाददे ॥ ४एए ।
लंकापूर्वदिशि स्थिते सुरवरोद्यानोपमे खेचर स्त्रीणां विनमधान्नि देवरमणोद्याने स्वयं जानकीम् ।
रक्ताशोकतरोतसे त्रिजटया चारक्षकैरावृतां मुक्त्वागादशकंधरः प्रमुदितः स्वं धाम धाम्नां निधिः॥६॥
इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरित महाकाव्ये सीताहरणो'नाम पंचमः सर्गः ।
-
॥४॥

·PSION SSIS ॥अथ षष्ठः सर्गः॥ श्तश्च रामः संप्राप्तस्त्वरितं तत्र चाफ्नृत् । अमित्रैः सह सौमित्रियंत्राजूषणकेलिकृत् ॥१॥ आयांतं राममाखोक्य सौमित्रिरिदमब्रवीत् । श्रार्यामेकाकिनी मुक्त्वा किमार्येह त्वमागमः ॥२॥ शाहूतः सिंहनादेन तव वैधुर्यलक्ष्मण । बक्ष्मणादमिहायातो व्याजहारेति राघवः ॥३॥ समणोऽप्यवदत्सिंहनादोऽकारि मया न हि । श्रुतश्चार्येण तन्नूनं वयं केनापि वंचिताः॥४॥ अपहर्तुं सत्यमामिपनीतोऽस्युपायतः। सिंहनादस्य करणे शंके स्तोकं न कारणम् ॥५॥ तग शीघ्रमेवार्य त्रातुमारों महानुज । हत्वारीनहमप्येष यावदायामि पृष्ठतः ॥६॥ इत्युक्तो रामजनोऽगात् स्वस्थानं तत्र जानकीम् । नापश्यञ्च महीपृष्ठे मूर्वितो निपपात च ॥७॥ लब्धसंज्ञः समुदाय तं मुमूर्षु जटायुषम् । ईक्षांचके रामजनो दध्याविति च तीक्ष्णधीः॥॥ केनापि दयिता नूनं जहे छलपरेण मे । तेनापहारक्रुघोयं महात्मा निहतः खगः॥ ए॥ ततः प्रत्युपकाराय श्रावकस्य जटायुषः। ददौ रामो नमस्कारं परलोकाध्वशंबलम् ॥१०॥ स विपद्याजवत् कटपे माहें प्रवरः सुरः। रामोऽपि सीतामन्वेष्टुमाटाटव्यामितस्ततः ॥११॥ इतश्च वक्ष्मणो वीरः खरेण प्राज्यपत्तिना । योद्धं प्रावर्ततैकोऽपि न सिंहस्य सखा युधि ॥१२॥ १ शत्रुभिः । २ वैकल्यचिन्हेन । ३ हे लक्ष्मण । ४ दूरं नीतः । ५ प्राज्या बहवः पत्तयो यस्य तेन । SHARE

·२८
ह
पुरुष
चरित्रं
पर्व
सर्गः६
अत्रांतरे च त्रिशिराः खरस्यावरजो जटः । को नामास्मिंस्तवादेप इति ज्येष्ठं न्यवारयत् ॥ १३ ॥
अथो रथस्थं त्रिशिरोराक्षसं समरोद्यतम् । जघान रामावरजो गणयंस्तं पतंगवत् ॥ १४॥
तदा पाताललंकेशचन्त्रोदरनृपात्मजः । विराधः सर्वसन्नाहिसैन्यस्तत्र समाययौ ॥ १५॥
शारिरौधयिषुर्नत्वा विराधो रामसोदरम् । इत्यूचे तव नृत्योऽहमेतेषां त्वद्विषां विषन् ॥ १६ ॥
चन्बोदराख्यं निर्वास्य पितरं मे महानुज । पाताललंका जगृहुरमी रावणपत्तयः ॥ १७ ॥
कः सखांशोस्तमोध्वंसे विषषिदलने च ते । तथापि भृत्यलेशत्वापणायादिश मां प्रजो ॥ १७ ॥
स्मित्वा च लक्ष्मणोऽवोचपन्यमानान्मया विषः । पश्यामून विजयो ह्यन्यसाहाय्याहोष्मतां हिये ॥१॥
अयप्रभृति ते स्वामी ज्येष्ठो मम रघूषहः । पाताललंकाराज्ये च स्थापितोऽसि मयाध जोः ॥१०॥
विरोधिनं विरोध स्वं तं दृष्ट्वा लक्षणांतिके। क्रुघोधिकं खरोऽन्येत्याधिज्यधन्वैवमब्रवीत् ॥२१॥
तनयो मम शंबूकः कास्ते विश्वस्तघातक । विराधेन वराकेण सख्या किं रक्ष्यसेऽधुना ॥२॥
स्मित्वा चोवाच सौमित्रित्रिशिरा अपि तेऽनुजः।ञातुःपुत्रस्य सोत्कंठस्तमनुप्रेषितो मया ॥ २३ ॥
पुत्रे घातरि चोत्कंग चेत्तवापि वलीयसी । नेतुं त्वामपि तत्रास्मि सद्यः सज्यधनुर्ननु ॥ २४ ॥
मया प्रमादधातेन पादन्यासेन कुंथुचत् । तव सूनुर्हतो मूढ तत्र मे पौरुषं न हि ॥१५॥
अधुना त्वं नटंमन्यश्चेत्पूरयसि कौतुकम् । त्वया मीणामि कीनाशं वनवासेपि संत्र्यहम् ॥ २६ ॥
१ कनीयान् नाता । २ सर्व सन्नद्धं सैन्यं यस्य सः । ३ आराधयितुमिच्छुः । ४ सूर्यस्य । ५ शत्रुदलने । ६ ज्यया प्रत्यंचया सहित
सज्यं धनुर्यस्य सः । ७ यमम् । ८ सत्री दाता ।
॥७॥

·REPRESCREE इत्युक्तवति सौमित्रावमित्रो राक्षसः खरः। खरं प्रहर्तुमारेने दंतीव गिरिसानुनि ॥ २७ ॥ लक्ष्मणोऽपि हाणेनापि कंकपत्रैः सहस्रशः। अंबरं तिरयामास लानुनि नुमानिव ॥ २० ॥ जयंकरः खेचराणां गरीयान् संगरस्तयोः । श्रजायत श्राञ्चदेवदैवतैकमहोत्सवः ॥ ए॥ विष्णुनापि रणे यस्य शक्तिरीदृक् खरः स हि । प्रतिविष्णोरप्यधिको व्योमन्येवं गिरोऽनवन् ॥ ३० ॥ कालोपो वधेऽस्यापीत्यमांवजितः स्वयम् । सौमित्रिः खरमूर्धानं क्षुरप्रेणाविदत् क्षणात् ॥३१॥ दूषणो लक्ष्मणेनापि ससैन्यो यो मुद्यतः। संजहे कुञ्जर श्व सयूथो ववह्निना ॥ ३ ॥ ततः सार्धं विराधेन ववले रामसोदरः । स्फुरधामेक्षणः काममाशंसन्नार्ययोः शुजम् ॥ ३३ ॥ गत्वा दूरमपश्यच्च रामन द्रुमांतरे । सीताविरहितं दृष्ट्वा विषादं परमं ययौ ॥ ३४ ॥ पुरःस्थमपि सौमित्रिमपश्यन् रघुपुंगवः। सीताविरहशव्येन पीमितः खेऽववादिति ॥ ३५॥ वनं ब्रांतमिदं तावन्मया दृष्टा न जानकी । युष्मानिः किं न सा दृष्टा ब्रूत हे वनदेवताः ॥३६॥ अमुष्मिन् नीषणेऽरण्ये नूतश्वापदसंकुले । विमुच्यैकाकिनी सीतां लक्ष्मणाय गतोऽस्मि हा ॥३७॥ रदोनटसहस्राग्रे संयत्येकं च लक्ष्मणम् । मुक्त्वा नूयोऽहमत्रागामहो धीमम उर्धियः ॥ ३० ॥ हा सीते निर्जनेऽरण्ये कथं मुक्ता मया प्रिये । हा वत्स लक्ष्मण कथं मुक्तोऽसि रणसंकटे ॥ ३ए । एवं ब्रुवन् रामजसो मूर्खया न्यपतत् वितौ । क्रन्दद्भिः पक्षिनिरपि वीदयमाणो महानुजः ॥४०॥ लक्ष्मणोऽप्यनवीदेवमार्याय किमिदं ननु । तवायं लक्षणो त्राता जित्वारीन् समुपास्थितः ॥ १ ॥ १ तीक्ष्ण यथा स्यात्तथा । २ किरणैः ३ श्राद्धदेवो यमः । ४ आकाशे आकाशाभिमुख दृष्ट्वानवीदित्यर्थः । ५ रणे । REGREEN RECHAROSAGARLSRISek REM ·पर्व सर्गः६ 625 SASURERENESS चरित्रं ।। ७६॥ पीयूषेणेव संसिक्को रामनप्रस्तया गिरा । लब्धसंज्ञो ददर्शाग्रे सस्वजे च निजानुजम् ॥ ४॥ उदश्रुरूचे सौमित्रिः सिंहनादस्य कारणं । जानकीहरणमिदं ध्रुवं कस्यापि मायिनः ॥ ३ ॥ तस्य प्राणैः सहैवाहमाहरिष्यामि जानकीम् । तत्प्रवृत्त्युपलंजाय संप्रति प्रयतामहे ।। ४ ॥ पाताललंकाराज्ये च स्थाप्यतामेष पैतृके । विराधः प्रतिपन्नं हि मयामुष्मै खराहवे ॥४॥ सीताप्रवृत्तिमानेतुं विद्याधरजटानथ । प्रजिघाय विराधस्तावारिराधयिषुः प्रजू ॥६॥ काकुत्स्थौ तस्थतस्तत्र शोकानलकरालितौ । मुहुर्मुहु निःश्वसंतौनिर्दशंतौ क्रुधाधरम् ॥19॥ दूरं विद्याधरा नात्वा विराधपहिताश्च ते । सीताप्रवृत्तिं न प्रापुस्तत्रत्यास्थुरधोमुखाः ॥ ७ ॥ तेषामधोमुखत्वेन ज्ञात्वा रामोऽब्रवीदिति । स्वामिकार्ये यथाशक्ति साधु युष्मानिरुद्यतम् ॥धए॥ सीताप्रवृत्तिर्न प्राप्ता को दोषस्तत्र वो नटाः । दैवस्य विपरीतस्य के यूयं कोऽपरोऽथवा ॥५०॥ नत्वा विराधोऽप्यवदन्मा निर्वेदं कृथाः प्रनो । अनिर्वेदः श्रियो मूलं तव नृत्योऽस्मि नन्वहम् ॥५१॥ एहि पाताललंकायां निवेशयितुमद्य माम् । सीताप्रवृत्तिः सुलना तत्र नर्तुविष्यति ॥ १३॥ विराधेन ससैन्येन ततो रामः सलमणः । ययौ पाताललंकायाः पुर्याः परिसरावनौ ॥ ५३॥ तत्रारिसूदनः सुन्दो नाम रक्षः खरात्मजः। संमुखीनो रणायागान्महासैन्यसमावृतः॥ ५५ ॥ पुरोगेण विराधेन सम पूर्वविरोधिना । सुन्दश्चक्रे रणं घोरं सद्यः पितृवधक्रुधा ॥ ५५ ॥ अथो रणस्थे काकुत्स्थे सुन्दश्चन्षणखागिरा । सद्यः प्रणश्य लंकायां रावणं शरणं ययौ ॥२६॥ १ प्रतिज्ञातम् । २ खरसग्रामे । ॥१६॥ kostte ofte ALLER-SC-SAREEReK ·115 ततः पाताखखंकायां प्रविश्य रघुपुंगवौ । निवेशयामासतुस्तं विराधं पैतृके पदे ॥ ७ ॥ प्रासादे खरराजस्य तस्थतू रामलापौ । युवराज श्व पुनर्विराधः सुन्दवेश्मनि ॥ ५ ॥ श्तश्च साहसगतेश्चिरं ताराजिलाषिणः। सिद्धा प्रतारणी विद्या हिमवनिरिकन्दरे ॥ एए॥ तया सुग्रीवरूपः स कामरूप श्वामरः । जगाम किष्किन्धपुरे वितीयोऽर्क श्वांबरे ॥६॥ कीमार्थ बहिरुद्याने सुग्रीवे च गते तदा । स तदन्तःपुरमगात्तारादेवी विनूषितम् ॥ ६१ ॥ आगाच सत्यसुग्रीवो पारि च द्वारपालकैः । स्खलितोऽये गतो राजा सुग्रीव इति वादिनिः ॥६॥ सुग्रीवधितयं दृष्ट्वा संदेहापालिनंदनः । शुशांतविप्लवं त्रातुं तदारं त्वरितो ययौ ॥ ६३ ॥ शुशांते विटसुग्रीवः प्रविशन् वालिसूनुना । मार्गाषिणा सरित्पूर इव प्रस्खलितस्ततः ॥ ६ ॥ श्रथामिलन सैनिकानामदौहिण्यश्चतुर्दश । आहूतानि जगत्सारसर्वस्वानीव सर्वतः ॥ ६५ ॥ प्योरपि तयोर्नेदमजानंतोऽथ सैनिकाः । सत्यसुग्रीवतोऽर्धेऽर्धे विटसुग्रीवतोऽजवन् ॥ ६६ ॥ ततः प्रववृते युद्ध सैन्ययोरुजयोरपि । कुन्तपातैर्दिवं कुर्वअटकापातमयीमिव ॥६७ ॥ युयुधे सादिना सादी निपादी च निषादिना। पदातिना पदातिश्च रथिको रथिकेन च ॥६॥ चतुरंगचमूचक्रविमर्दादय मेदिनी । अवाप कंपं मुग्धेव प्रौढप्रियसमागमात् ॥ ६॥ एह्येहि रे परगृहप्रवेशिन्निति तं ब्रुवन् । विटसुग्रीवमुद्रीवः सुग्रीवो यो माहत ॥ ७० ॥ ततश्च विटसुग्रीवो मत्तेन श्व तर्जितः । ऊर्जितं गर्जितं कुर्वन् संमुखीनो युधेऽजवत् ॥ ७१॥ १ अंतःपुरस्योपद्रवम् । २ हे परगृहप्रवेशिन इति संबोधनम् । 56 ·RESOLAN - पुरुष चरित्रं ॥१७॥ RECREGISEX पर्व सर्गः६ युयुधाते महायोधौ तौ क्रोधारुणलोचनौ । विदधानौ जगत्रासं कीनाशस्येव सोदरौ ॥ १२ ॥ तौ निशातैनिशातानि शस्त्रैः शस्त्रायथो मिथः। चिनिदाते तृणनेदं रणकावुनावपि ॥७३॥ शस्त्रखंडैरुखलन्निदुवे खेचरीगणः । महायुफे तयोवृदखको महिषयोरिव ॥ ७ ॥ तौ जिन्नासावधान्योऽन्यममर्षणशिरोमणी । मसयुभेनास्फलता पर्वताविव जंगमौ ॥ १५ ॥ उत्पतन्तौ कृपायोनि निपतन्तौ कणाद्भुवि । ताम्रचूडाविवाजातां चीरचूडामणी उजौ ॥ १६॥ तौ घावपि महाप्राणौ मिथो जेतुमनीश्वरौ । अपमृत्य च दूरेण वृषनाविव तस्थतुः ॥ ७ ॥ साहाय्यकार्थ सुग्रीवः समास्यांजनासुतम् । नूयोऽपि युयुधे मायासुग्रीवेणोग्रकर्मणा ॥ १०॥ हनूमतः पश्यतोऽपि योर्जेदमजानतः । कुट्टयामास सुग्रीवं विटसुग्रीव उत्कटः ॥ ए॥ पुनर्युधेन सुग्रीवः खिन्नः खिन्नतनुस्ततः । बहिर्निर्गत्य किष्किन्धपुरादावासमग्रहीत् ॥ ७० ॥ तत्रैव विटसुग्रीवस्तस्थावस्वस्थमानसः । अन्तःपुरप्रवेशं च न लेने वालिनंदनात् ॥ १ ॥ सुग्रीवो न्यचितग्रीवमथैवं पर्यचिंतयत् । अहो स्त्रीलंपटः कूटपटुः कोऽप्येष नो विषन् ॥ ७॥ श्रात्मीया श्रप्यनात्मीया विषन्मायावशीकृताः । अहो बजूवुस्तदसाववस्कंदो निजैईयैः॥ ३ ॥ मायापराक्रमोत्कृष्टः कथं वध्यो विषन्मया। धिग्मां पराक्रमन्रष्टं वालिनाम्नस्त्रपाकरम् ॥ ४ ॥ धन्यो महाबलो वाली योऽखंडपुरुषव्रतः। राज्यं तृणमिव त्यक्त्वा जगाम परमं पदम् ॥ ५ ॥ चन्घरश्मिः कुमारो मे बलीयान् जगतोऽप्यसौ । किं तु योरनेदज्ञः कं रक्तु निहंतु कम् ॥ ६॥ १ रणे छेको चतुरौ । २ वृक्षसमूहः । ३ हनूमन्तम् । ४ नम्रशीर्ष यथा तथा । ५ संग्रामः । RE ॥७॥ है ·SURE तु ROSS 0-36ko Bokus इदं तु विदधे साधु साध्वहो चन्धरश्मिना । तस्य पापीयसो रुमं शुम्बांते यत्प्रवेशनम् ॥ ७ ॥ वधाय बलिनोऽमुष्य बलीयांसं श्रयामि कम् । यद्धात्या एव रिपवः स्वतोऽपि परतोऽपि वा ॥1॥ चूर्भुवः स्वस्त्रयीवीर मरुत्तमखजञ्जनम् । नजामि विषिद्धातहेतवे किं दशाननम् ॥ ए॥ असौ किं तु प्रकृत्या स्त्रीखोलस्त्रैलोक्यकंटकः । तं च मां च निहत्याशु तारामादास्यते स्वयम् ॥ ए॥ ईदृशे व्यसने प्राप्ते साहाय्यं कर्तुमीश्वरः । आसीत् खरः खरतरो राघवेण हतः स तु ॥ ए१ ॥ तावेव रामसौमित्री गत्वा मित्रीकरोमि तत् । तत्कालोपनतस्यापि तौ विराधस्य राज्यदौ ॥ ए॥ पाताललंकायामसंकीणदोर्बलौ । विराधस्योपैरोधेन तथैवाद्यापि तिष्ठतः ॥ ए३ ॥ एवं विमृश्य सुग्रीवोऽनुशिष्य रहसि वयम् । विराधपुर्यां विश्वासजूतं दूतं न्ययोजयत् ॥ एव ॥ गत्वा पाताललंकायां विराधाय प्रणम्य सः । स्वामिव्यसनवृत्तांतं कथयित्वाब्रवीदिदम् ॥ ए५॥ महति व्यसने स्वामी पतितो नस्तदीडशे । राघवौ शरणीकर्तुं तव पारेण वांगति ॥ ए६॥ द्रुतमायातु सुग्रीवः सतां संगो हि पुण्यतः । तेनेत्युक्तो दूत एत्य सुग्रीवाय शशंस तत् ॥ ए७ ॥ प्रचचालाथ सुग्रीवोऽश्वानां अवेयकस्वनैः। दिशो मुखरयन् सर्वा वेगाहूरमदूरयन् ॥ एज् ॥ पाताललंकां स प्राप णेनाप्युपवेश्मवत् । विराधमुपतस्थे चान्युत्तस्थौ सोऽपि तं मुदा ॥ एए॥ विराधोऽपि पुरोनूय रामनाय तायिने । तं नमस्कारयामास तदुःखं च व्यजिज्ञपत् ॥ १० ॥ सुग्रीवोऽप्येवमूचेऽस्मिन् मुखे त्वमसि मे गतिः । कुते हि सर्वथा मूढे शरणं तरणिः खलु ॥ ११ ॥ १ खीलंपटः । २ मायासुग्रीवम् । ३ आग्रहेण । ४ कंठाभरणस्वनैः । ५ समीपीकुर्वन् । ६ रक्षिने । ७ नष्टे । ८ सूर्यः ।

·पर्व
संगः ६
पुरुष
चरित्रं
॥७॥
KoregregistSARGREEKARMA
स्वयं मुख्यपि तदुःखं चेत्तुं रामोऽज्युपागमत् । स्वकार्यादधिको यसः परकार्ये महीयसाम् ॥ १० ॥
सीताहरणवृत्तांतं विराधेनावबोधितः । रामं विज्ञापयामास सुग्रीवोऽथ कृतांजलिः॥ १०३ ॥
त्रायमाणस्य ते विश्वं तथा द्योतयतो रके। न कापि कारणापेक्षा देव वच्मि तथाप्यदः ॥१०॥
त्वत्प्रसादात्क्षतारिः सन् ससैन्योऽपि तवानुगः। थानेष्यामि प्रवृत्तिं च सीताया नचिरादहम् ॥१०॥
ससुग्रीवः प्रतस्थे च किष्किंधां प्रति राघवः । विराधमनुगळतं संबोध्य विससर्ज च ॥ १०६॥
रामनऽथ किष्किंधापुरफारमधिष्ठिते । सुग्रीवो विटसुग्रीवमाह्वास्त रणकर्मणे ॥ १० ॥
निनदन विटसुग्रीवोऽप्यागादाह्वानमात्रतः। रणाय नालसाः शूरा जोजनाय पिजा श्व ॥ १० ॥
उधरैश्च रणन्यासैः कंपयंती वसुंधराम् । तावुनावप्ययुध्येतां मत्ताविव वनदिपौ ॥ १० ॥
रामः सरूपौ तौ दृष्ट्वा कोऽस्मदीयः परश्च कः। इति संशयतस्तस्थावुदासीन श्व क्षणम् ॥ ११ ॥
नवत्वेवं तावदिति विमृशन रघुपुंगवः । वनावर्तानिधधनुष्टंकारमकरोत्ततः॥ १११॥
धनुष्टंकारतस्तस्मात् सा साहसगतेः क्षणात् । रूपांतरकरी विद्या हरिणीव पलायत ॥ ११ ॥
विमोद्य मायया सर्व परदारै रिरससे । पापारोपय रे चापमिति रामस्ततर्ज तम् ॥ ११३॥
एकेनापीपुषा प्राणांस्तस्याहाषीषघूफहः । न वितीया चपेटा हि इरेहरिणमारणे ॥ ११ ॥
विराधमिव सुग्रीवं रामो राज्ये न्यवेशयत् । सुग्रीवोऽपि स्वलोकेन प्राग्वदेवानमस्यत ॥ ११५ ॥
त्रयोदश निजाः कन्या दातुमत्यंतसुन्दरी । रामजद्रमयाचिष्ट प्राजलिर्वानरेश्वरः ॥ ११६॥
१रंतुमिच्छसि ।
SALESECRUSASRUSSISA-
॥७॥

·SAGERSAR रामोऽप्युवाच सुग्रीवं सीतान्वेषणहेतवे । प्रयतस्व किमेतानिरपरेणापि वस्तुना ॥ ११७॥ इत्युक्त्वा बहिरुद्याने गत्वा तस्थौ रघूपहः । सुग्रीवोऽपि तदादेशात्प्रविवेश निजां पुरीम् ॥ ११ ॥ श्तश्च पुर्या संकायां रावणांतःपुरस्त्रियः । खरादिइननोदन्तान्मन्दोदर्यादयोऽरुदन ॥ ११॥ रुदती सह सुन्देन स्वसा चन्जणखापि च । प्राविशजावणगृहं पाणिभ्यां कुट्टयंत्युरः॥ १० ॥ दृष्ट्वा च रावणं कंठे लगित्वोच्चतरस्वरम् । रुदती निजगादेवं दैवेन निहतास्मि हा ॥११॥ हतः पुत्रो हतो जर्ता हतौ च मम देवरौ । चतुर्दश सहस्राणि हताश्च कुलपत्तयः ॥ १२ ॥ पाताललंका चाहिन्ना राजधानी त्वदर्पिता । दर्पवद्भिर्विहिषभिबैधो जीवत्यपि त्वयि ॥ १२३ ।। जीवग्राहं प्रणश्याहं सुंदेन सह सूनुना । त्वां शरण्यमिदायाता कुत्र तिष्ठामि शाधि माम् ॥ १५ ॥ अबोधयशास्योऽपि रुदंती तां ससौष्ठवः । त्वनपुत्रहन्तारं हनिष्याम्यचिरादपि ॥ १२५ ॥ शोकेन तेन वैदेदीविप्रलंजरुजापि च । फालच्युत इव वीपी तपे तस्थौ निपत्य सः॥ १६ ॥ अथ मंदोदरी देवी तमुपेत्यान्यधादिति । कथं प्राकृतवत् स्वामिन्निश्चेष्ट श्व तिष्ठसि ॥ १७ ॥ रावणोऽप्यब्रवीदेवं वैदेहीविरहज्वरात् । न चेष्टितुं न वक्तुं च न चालोकयितुं क्षमः ॥ १० ॥ मया चेजीवता तेऽर्थस्तन्मानं प्रोझ्य मानिनि । गत्वानुनयवैदेहीं यथा मयि रिरंसते ॥ १२ए॥ नान्यनारीमनिल्छंती मुंजे जातुचिदम्यहम् । अर्गलानियमो ह्यन ममास्ति गुरुसाक्षिकः ॥ १३०॥ पीडिता पीडया पत्युः कुलीना सापि तत्क्षणम् । जगाम देवरमणोद्याने सीतामुवाच च ॥ १३१ ॥ १ सीताविरहपीडया । २ त्यक्त्वा । 11 53 १४ ·। पुरुष चरित्रं पर्व सर्गः६ एषा मन्दोदरी नाम दशाननमहिण्यहम् । प्रपत्स्ये त्वयि दासीत्वं जजस्व दशकन्धरम् ॥ १३ ॥ सीते त्वमेव धन्यासि यां सिसेविषतेऽनिशम् । विश्वसेव्यांनिकमलः पतिर्मम महाबलः ॥ १३३ ॥ अद्यापि तव रामेण नूचरेण तपस्विना । पत्तिमात्रेण किं पत्या प्राप्यते चेदशाननः ॥ १३४ ॥ रुषा बनाये सीतैवं व सिंहः क च जंबुकः । व सुपर्णः क वा काकः क रामः क च ते पतिः ॥१३५॥ दम्पतित्वमहो युक्तं तव तस्य च पाप्मनः। रिंसुरेकोऽन्यस्त्रीषु दूतीनवति चापरा ॥ १३६ ॥ अष्टुमप्युचिता नासि किमु संचाषितुं हले । स्थानादितो गढ गळ त्यज दृष्टिपथं मम ॥ १३७ ॥ रावणोऽपि तदा तत्राजगाम निजगाद च । कुपितासि कुतः सीते दासी मन्दोदरी तव ॥ १३ ॥ दासस्ते स्वयमप्यस्मि प्रसादं कुरु देवि मे । जानकि त्वं जनममुं प्रीणासि न दृशापि किम् ॥ १३ए। सीता पराङ्मुखीयेत्यनापत महासती । कृतांतदृष्ट्या दृष्टोऽसि हरन्मां रामगेदिनीम् ॥ १० ॥ धिगाशां ते हताशस्याप्रार्थितप्रार्थकस्य रे । जीविष्यसि कियघामे सानुजे विषदन्तके ॥ ११ ॥ तयेत्याक्रुश्यमानोऽपि नूयो नूयो दशाननः । तथैवोवाच धिगहो कामावस्था बलीयसी ॥ १५॥ अत्रांतरे विपन्मनां सीतां अष्टुमिवादमः । निममऊ निधिर्धाम्नां पश्चिमे लवणांबुधौ ॥ १३ ॥ प्रावर्तत निशा घोरा घोरबुधिश्च रावणः । सीतायै क्रोधकामांध उपसर्गान् प्रचक्रमे ॥ १५ ॥ धूत्कारिणो महाघूकाः फेत्कुर्वाणाश्च फेरवः । वृका विचित्रं दन्त श्रोतवोऽन्योऽन्ययोधिनः॥१४॥ पुबाछोटकृतो व्याघ्राः फूत्कुर्वाणाः फणानृतः। पिशाचप्रेतवेतालजूताश्चाकृष्टकत्रिकाः ॥ १६ ॥ १ प्राप्स्यामि । २ सेवितुमिच्छति । ३ की कर्तरी । ॥पए॥

·SEASESS 1515615 जनसंतो खलिता यमस्येव सन्नासदः। विकृता रावणेनेयुरुपसीतं जयंकराः॥ १७ ॥ ॥त्रिनिर्विशेषकम् ॥ ध्यायन्ती मनसा पंचपरमेष्ठिनमस्क्रियाम् । सीता तस्थावलीतैव न तु जे दशाननम् ॥ १५ ॥ बिजीपणः प्रजाते तु निशावृत्तं निशम्य तत् । आगाउपदशग्रीवं सीतां चैवमवोचत ॥ १४ए। जओ का त्वं कुतः स्थानात्कस्य चासि किमत्र च । मा लैपीः सर्वमाख्याहि परस्त्रीसोदरस्य मे ॥१५॥ तं मध्यस्थं परिझाय सीताप्याख्यदधोमुखी । अहं जनकपुव्यस्मि सीता नामंमलस्वसा ॥ १५१ ॥ गृहिणी रामजनस्य स्नुषा दशरथस्य च । समं पत्या सानुजेन दंगकारण्यमागमम् ॥ १५ ॥ तत्रैकदा देवरो मे क्रीडयेतस्ततो नमन् । खे महासिं ददशैकं जग्राह च कुतूहलात् ॥ १५३ ॥ अन्यर्णस्थां वंशजाली तेन चिल्छेद सोऽसिना । अज्ञानाच्च तदन्तःस्थतत्साधकशिरोऽचिदत् ॥ १५ ॥ अयुध्यमानोऽनागस्कः कोऽप्ययं हा हतो मया । सानुताप श्व नातुः समीपं स उपागमत् ॥ १५५ ॥ तस्यासिसाधकस्यैव काचिदुत्तरसाधिका । मद्देवरस्यानुपदं तत्र कोपापागमत् ॥ १५६ ॥ नोरं मम दृष्ट्वा चानुतरूपपुरंदरम् । अयाचीअन्तुकामाावाज्ञासीत्तां च मत्पतिः ॥ १७ ॥ सागबदागमदथ रक्षसां बलमुटबणम् । श्वेडां वैधुर्यसंकेतीकृत्यागाल्लमणो युधि ॥ १५ ॥ मायाक्ष्वेमामथो कृत्वा दूरं नीत्वा च मत्पतिम् । दुराशोऽहत मामेष स्ववधायैव राक्षसः॥ १५॥ तच्छ्रुत्वा रावणं नत्वा बनापे च बिजीपणः । कुलस्य दूपणमिदं स्वामिन् कर्म त्वया कृतम् ॥ १६० ॥ १ उच्छलतः । २ दुर्विनीताः । ३ निरपराधी । ४ वैधुर्यै सकटे संकेतभूतां कृत्वा । CARD X ·LOCARE पर्व सर्गः६ चरित्र SSSSSSSSSS -SCISIS न यावदिह हंतु नः काकुत्स्थोऽन्येति सानुजः । मुच्यतां तावदाश्वेव नीत्वा सीता तदन्तिके ॥११॥ इत्युक्ते रावणः क्रोधारुणादोऽप्यब्रवीदिति । किमिदं नापसे नीरो व्यस्माषीमम पौरुषम् ॥ १६॥ सीतानुनीतावश्यं हि मम नार्या नविष्यति । तौ चायातौ हनिष्यामि वराको रामलक्ष्मणौ ॥ १६३ ॥ ऊचे बिजीषणो जातः सत्यं तज्ज्ञानिनो वचः। यत्रामपत्न्याः सीतायाः कृते नः कुलसंक्षयः॥१६॥ नक्तस्य बन्धोम वाचं मन्यसे नान्यथा कथम् । मया हतो दशरथः स तावजीवितः कथम् ॥ १६५॥ न यद्यप्यन्यथाजावि नावि वस्तु महानुज । तथापि प्रार्थ्यसे मुंच सीतां नः कुलघातिनीम् ॥ १६६ ॥ अनाकर्णितकेनेव बिनीषणगिरामथ । आरोप्य पुष्पके सीतां ब्रमन्नेवमदर्शयत् ॥ १६७ ॥ अमी क्रीमात्रयो रत्नसानवः स्वाऽनिराः। नन्दनोद्यानसोदर्याख्यमन्युपवनानि च ॥ १६० ॥ यथाकामीनवृष्टीनि धारावेश्मान्यमूनि च । श्रमूश्च केलिकूलिन्यः सहसा हंसगामिनि ॥ १६ए। एतानि रतिवेश्मानि स्वर्गखंडोपमानि च । मया सह रमस्वैषु सुच्चु यत्र रतिस्तव ॥ १७० ॥ ध्यायंती रामपादाजे हंसीव जनकात्मजा । वसुंधरेव धैर्येण चुदोन न हि तजिरा ॥ १७१॥ सर्वेषु रम्यस्थानेषु नांवा ब्रांत्वा दशाननः । मुमोचाशोकवनिकामध्ये भूयोऽपि जानकीम् ॥ १७॥ प्रेक्ष्योन्मत्तमिव ज्येष्ठं वाचोयुक्तरगोचरम् । बिजीषणो मंत्रयितुं कुलामात्यानथाह्वयत् ॥ १३ ॥ ऊचे च नोः कुदामात्याः कामाद्या ह्यान्तरविषः । जूता श्वते तेष्वेकोऽप्युन्मश्नाति प्रमादिनम् ॥१७॥ RESEARN ॥ ७० ॥ १ रत्नशिखराः । २ नन्दनोपवनसदृशानि । ३ यथेच्छवृष्टीनि ।

·स कामं कामातुरः स्वामी कामस्त्वेको हि उर्जयः। किं पुनः कृतसाहाय्यः परनारीरिरसया ॥ १७५ ॥ तदतः परमत्यंत महति व्यसनार्णवे । पतिष्यति पतिकापुर्या दोष्मानपि द्रुतम् ॥ १७६ ॥ अथ ते मंत्रिणः प्रोचुर्वयं नाम्नैव मंत्रिणः । त्वमेव मंत्री मंत्रात्तु यस्येहग्दूरदर्शिता ॥ १७ ॥ किं करोति परं मंत्रः प्रजौ कामवशंवदे । मिथ्यादृष्टौ जने जैनधर्मस्येवोपदेशनम् ॥ १७ ॥ सुग्रीवहनुमन्मुख्या मिलिता राघवस्य ते । महात्मनां न्यायनाजां कः पदं नावलंबते ॥ १७ए। सीतानिमित्तो छैदवाकाज्ञान्युक्तो नः कुलक्ष्यः । तथापि पुरुषाधीनं कर्तव्यं समयोचितम् ॥ १० ॥ ततो बिनीषणश्चक्रे वप्रे यंत्रादिरोपणम् । अनागतं हि पश्यति मंत्रियो मंत्रचक्षुषा ॥ ११ ॥ श्तश्च कालं कमपि कथमप्यत्यवाहयत् । सौमित्रिणाश्वास्यमानो रामो विरहपीडितः ॥ १२ ॥ अनुशिष्याथ रामेण प्रेषितो लक्षणः स्वयम् । प्रतस्थे प्रति सुग्रीवं तूणचापकृपाणनृत् ॥ १३ ॥ दवयन देनां पदन्यासैः कंपयंस्तं च पर्वतम् । वेगान्दोलितदोस्पर्शान्मार्गवृक्षांश्च पातयन् ॥ १४ ॥ उत्कटवृकुटीनीमललाटोऽरुपलोचनः । जीतपोस्थैर्मुक्तमार्गः प्राप सुग्रीववेश्म सः॥ १५ ॥ ॥ युग्मम् ॥ आयातं लक्षणं श्रुत्वा निर्गत्यांतःपुरादुतम् । उपतस्थे कपिराजः कंपमानवपुर्नयात् ॥ १६ ॥ ऊचे च लक्ष्मणः क्रुषः कृतकृत्योऽसि वानर । सुखं तिष्ठसि निःशंकः स्वान्तःपुरसमावृतः॥१७॥ स्वामी तरुतलासीनो दिवसानन्दसन्निन्नान् । यथात्येति न तद्वेसि प्रतिपन्नं च विस्मृतम् ॥ १० ॥ १ परनारीरिरसया कृतं साहाय्यं यस्यैतादशः कामो दुर्जयस्तन किं वक्तव्यमित्यर्थः । २ पृथ्वीम् । ASSASSASSASS 55625ASC RESPARSLEENSHRESS

·पर्व ७
(Sh
सर्गः६
।
पुरुप
चरित्रं
॥१॥
सीताप्रवृत्तिमानेतुमुत्तिष्ठस्वाधुनापि हि । मा साहसगतेर्मार्ग गमः संकुचितो न सः॥ १५ ॥
पतित्वा पादयोस्तस्य सुग्रीवोऽयाब्रवीदिति । प्रसीदैकं प्रमादं मे सहस्वासि प्रनुर्यतः ॥ १० ॥
एवमाराध्य सौमित्रिमग्रे कृत्वा कपीश्वरः । तं ययौ रामजनमश्चक्रे च नक्तितः॥ ११॥
श्त्यादिशश्च स्वान् सैन्यान् जो जोः सर्वेऽपि दोर्जुतः । सर्वत्रास्खलिता यूयं गवेषयत मैथिलीम् ॥१ए।
इत्युक्तास्तेन ते सैन्या छीपेष्वद्रिषु सिंधुषु । मिरंध्रेष्वथान्यत्र त्वरितत्वरितं ययुः॥१५३ ॥
सीताहरणमाकर्ण्य तदा जामंडलोऽपि हि । आगमघाममस्थाञ्च से श्वात्यंतःखितः॥ १४ ॥
विराधोऽपि समं सैन्यैः स्वामिव्यसनपीमितः। एत्य शुश्रूषमाणोऽस्थात्तत्रैव चिरपत्तिवत् ॥ १५ ॥
सुग्रीवोऽपि स्वयं गचन् कंबुधीपमुपाययौ । तं च रत्नजटी दृष्ट्वा दूरादेवमचिंतयत् ॥ १६ ॥
संस्मृत्य किं ममागस्तत्प्रेष्ययं दशमौलिना । मघधाय महाबाहुः सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ १७ ॥
हता विद्या दशास्येन पुरा तावन्महौजसा । इदानीमेष मे प्राणान् हरिष्यति हरीश्वरः॥ १ ॥
इति चिंतापरं तं प्राक् सुग्रीवोऽगावाच च । नान्युदस्थाः कथं मां त्वं व्योमयानेऽलसोऽसि किम्१एए
सोऽप्यभ्यधादशास्येन विद्या मे सर्वतो हता । जानकी हरतस्तस्य युधे ह्यहमुपस्थितः ॥ २० ॥
ततश्च रामपादान्ते स नीतः कपिकेतुना । तेन विज्ञापितः सीतोदन्तमेवं व्यजिज्ञपत् ॥२०१॥
देव देवी नृशंसेन सती सीता उरात्मना । हृता लंकापुरीशेन विद्या च मम कुप्यतः॥२०॥
हा राम वत्स सौमित्रे त्रात मंडलेति च । देव्यां रुदत्यां सीतायामकुप्यं दशमौलये ॥२३॥
१ स साहसगतेर्मा! मृत्युरूपो न संकुचितः तवापि मरण भविष्यतीति ध्वनिः । २ राम इव ।
ANSANSAR
॥१॥

·सीतोदन्तेन तेनाथ मुदितो रघुपुंगवः । सुरसंगीतपुरेशं रत्नजटिनमाश्विषत् ॥ २० ॥ नूयो नूयोऽपि पप्रच्छ सीतोदन्तं रघूघहः । भूयो भूयोऽपि सोऽप्याख्यत्तन्मन-प्रीतिहेतवे ॥२०॥ अछामनपस्तान सुग्रीवादीन्महाजटान् । इतः कियति दूरे सा लंकापूस्तस्य रदसः॥२०६॥ तेऽप्यूचुः किं तया पुर्यासन्नयाथ दविष्ठया। रावणस्य जगजिष्णोर्यत्सर्वे तृणवयम् ॥ २०७॥ रामोऽप्यूचे कृतं तस्य जय्याजय्यविचिन्तया । दर्शनप्रतिवन्नस्तं दर्शयत केवलम् ॥ २० ॥ तस्य दर्शितमात्रस्य सामर्थ्य ज्ञास्यथाचिरात् । सौमित्रिमुक्तनाराचपीयमानगलासृजः ॥ १०॥ ॥ बनाषे लक्षणोऽप्येवं क एष ननु रावणः । सारमेय श्वासारवलेनैवं चकार यः॥ १० ॥ क्षत्राचारेण तस्याहं उत्स्यामि लिनः शिरः। संग्रामनाटकं यूयं सन्यीयैव पश्यत ॥ ११ ॥ जाम्बवान् व्याजहाराथ सर्वं वो युज्यते परम् । यो हि कोटिशिलोत्पाटी स हनिष्यति रावणम्॥२१॥ साधुनानन्तवीर्येणाख्यातं ज्ञानवता ह्यदः । अस्मत्प्रत्ययहेतोस्तत्समुत्पाटय तां शिलाम् ॥ १३ ॥ एवमस्त्वित्युक्तवन्तं ते नयंति म लक्ष्मणम् । सपदि व्योमयानेन यत्र कोटिशिलास्ति सा ॥१४॥ जच्चिक्षेप शिलां दोष्णा लक्षणस्ता लतामिव । साधु साध्वित्युच्यमानस्त्रिदशैः पुष्पवर्षिभिः ॥१५॥ संजातप्रत्ययास्तेऽपि व्योमयानेन पूर्ववत् । किष्किन्धायां समानिन्युर्लक्ष्मणं रामसंनिधौ ॥ १६ ॥ कपिवृक्षास्ततः प्रोचुर्युष्मत्तो रावणक्षयः । आदौ प्रेष्यो विषां दूत इति नीतिमतां स्थितिः॥ १७ ॥ १ समीपस्थया । २ दर्शने प्रतिभूवत् साक्षिवत् । ३ नोऽस्माकम् । ४ लक्ष्मणेन मुक्तेन नाराचेन पीयमानं कंठशोणितं यस्य सः ।

·PRECAS
पर्व
सर्गः६
चरित्रं
॥५॥
संदेशहारकेणापि यदि सिध्येत्प्रयोजनम् । पर्याप्त स्वयमुद्योगकर्मणा जूजुजां तदा ॥ १० ॥
समर्थः प्रेष्यतां तत्र कोऽपि दूतो महाजुजः । सा उप्रवेशनिष्काशा लंका हि श्रूयते दितौ ॥ १५ ॥
गत्वा दूतः स लंकायां जणिष्यति बिनीषणम् । सीतार्पणकृते रक्षःकुले स खलु नीतिवान् ॥ २२० ॥
सीतां मोचयितुं सोऽपि रावणं बोधयिष्यति । रावणेन त्ववज्ञातस्त्वामेष्यति तदैव हि ॥ २१ ॥
एवं वचसि तेषां तु रामेणानुमते सति । श्रीजूर्ति प्रेष्य सुग्रीवो हनूमन्तमथात ॥२५॥
अथ रामं सजासीनं सुग्रीवादिसमावृतम् । नमश्चकार हनुमान् नानुमानिव तेजसा ॥ १३ ॥
ततो रामाय सुग्रीवः शशंसैवमयं हि नः। विधुरे परमो बंधुर्विनयी पावनंजयिः॥२५॥
नास्य तुट्यो वितीयोऽस्ति सर्व विद्याधरेष्वपि । सीताप्रवृत्तिलानार्थ स्वामिन्नेनं तदादिश ॥ २५ ॥
हनुमानप्युवाचैवं कपयः संत्यनेकशः । मत्प्रायाः स्नेहतस्त्वेतपक्ति सुग्रीवनूपतिः ॥ २६॥
गवो गवादो गवयः शरनो गन्धमादनः । नीलोनिविदमैन्दौ च जांबवानंगदो नलः ॥ २७॥
अन्येऽपि बहवः स्वामिन् संतीह कपिपुंगवाः । तेषां संख्यापूरणोऽहमपि त्वत्कार्यसिधये ॥ २० ॥
लंकां सरासघीपामुत्पाव्येह किमानये । बझा सबान्धवमथानयामि दशकन्धरम् ॥ २२ए॥
सकुटुंबं दशग्रीवं हत्वा तत्रैव वा द्रुतम् । देवीं जनकजामेवानयामि निरुपणवाम् ॥ १३०॥
रामोऽपि निजगादेवं सर्वं संजवति त्वयि । तग पुर्या लंकायां सीतां तत्र गवेषयेः ॥ २३१ ॥
मैदूर्मिकामिमां देव्या मदनिज्ञानमर्पयेः। तस्याशूमामणिं चानिज्ञानमत्र समानयेः ॥ २३ ॥
१ पवनंजयस्यापत्यं पुमान् पावनजयिः हनुमान् ।२ मत्सदृशाः।३ ममांगुलीयकम् ।
CREASE
96-SERIES
॥ २॥

·RSESSENSE इदं मघाचिकं शंसेर्देवि यल्लमणाग्रजः । त्वषियोगातुरोऽत्यंतं ध्यायंस्त्वामेव तिष्ठति ॥ २३३ ॥ मात्याक्षीमपियोगेन जीवितं जीवितेश्वरि । लक्षणेन हतं द्रक्ष्यस्यचिरादेव रावणम् ॥ २३ ॥ हनुमानप्युवाचैवं यावदाज्ञां विधाय ते । संकायाः पुनरायामि तिष्ठेस्तावदिह प्रजो ॥ २३५॥ इत्युक्त्वा राघवं नत्वा मारुतिः सपरिबदः । लंकापुरी प्रत्यचालीबिमानेनातिरंहसा ॥ २३६ ॥ स गवन्ननसापश्यन्महेन्जगिरिसानुनि । मातामहमहेन्जस्य महेन्जपुरपत्तनम् ॥ २३७ ॥ एवं च दध्यौ हनुमान्महेन्द्रस्य पुरं ह्यदः । येन मेऽनपराधापि माता निर्वासिता तदा ॥ २३ ॥ इति संस्मृत्य संकुचो रणतूर्यमवादयत् । ब्रह्मांड स्फोटयदिव दिडमुखप्रतिशब्दितैः ॥ २३ए॥ दृष्ट्वा परबलं राजा महेन्द्रोऽपीन्जविक्रमः । समं सैन्यैर्निरंगमत् सपुत्रो रणकर्मणे २४०॥ महेन्बहनुमच्चम्वोरजायत महारणः । व्योमन्युत्पातजीमूत श्वासृग्वृष्टिनीषणः ॥२१॥ प्रानञ्ज निर्बजाय प्रनञ्जन श्व गुमान् । परसैन्यान क्षणेनापि नमन् वेगेन संगरे ॥ ॥ प्रसन्नकीतिमाहेन्धिरयुध्यत हनूमता । निनन्नशंक जामेयसंबन्धमविदन्नथ ॥ २३ ॥ उजावपि महाबाहू उन्नावप्यत्यमर्षणौ । अन्योऽन्यं दृढयुधेन जनयामासतुः श्रमम् ॥ ५ ॥ अथैवं चिंतयामास युध्यमानोऽपि पावनिः । आरंनि धिग्मया युछ स्वामिकार्यविलंबकृत् ॥ ॥ ये जीयंते क्षणात्तेऽन्ये मम मातृकुलं ह्यदः । तथाप्यारब्धनिर्वाहकृते जेतव्यमेव हि ॥ २४६ ॥ ध्यात्वेति हनुमान क्रुषः प्रहारैर्मोहयन् क्षणात् । प्रसन्नकीर्ति जग्राह लग्नास्त्ररथसारथिम् ॥ ॥ १ मम संदेशम् । २ दिङ्मुखानां प्रतिध्वानः । ३ जीमूतो मेघः । ४ महेन्द्रपुत्रः । PRESS MNS

·पर्व
सर्गः ६
पुरुष
चरित्रं
॥३॥
SER56-5-
अग्रहीशमायोध्य महेन्धमपि मारुतिः। नत्वा चैवं समाचख्यौ नशा तेऽस्म्यञ्जनासुतः ॥ २१ ॥
रामाझया च वैदेहीशुद्ध्यै लंकां व्रजन्नदम् । अत्रायातः समस्मार्ष मातृनिर्वासनं चिरात् ॥ श्वए॥
जातामर्षेण तत्तात योधितोऽसि सहस्व मे । स्वामिकार्याय यास्यामि याहि नः स्वामिसन्निधौ ॥२०॥
महेन्जोऽपि समालिंग्य तमित्यूचे महानुजम् । प्राक्छुतोऽसि जनश्रुत्या दिष्ट्या दृष्टोऽद्य विक्रमी॥२५१
गल स्वस्वामिकार्याय पंथानः संतु ते शिवाः। इत्युदित्वा महेन्योऽगात् ससैन्यो राघवान्तिके ॥२५॥
व्योम्नाथ हनुमान गवन् पीपे दधिमुखानिधे । कायोत्सर्गे तस्थिवांसौ प्रेदांचक्रे महामुनी ॥ २३ ॥
तयोरनतिदूरे चापश्यत्तिस्रः कुमारिकाः। ध्यानस्था निरवद्यांगीविद्यासाधनतत्पराः॥ २५ ॥
दवानलस्तदा पीपे प्रजज्वालाखिलेऽपि हि । तौ साधू ताः कुमार्यश्च निपेतुर्दवसंकटे ॥ २५५ ॥
तपात्सत्येन हनुमान् विद्ययादाय सागरात् । तं दवाग्निं मेघ श्व शमयामास वारिनिः॥ २५६ ॥
तदैव सिधविद्यास्ताः कन्या ध्यानस्थितौ तु तौ । मुनी प्रदक्षिणीकृत्य हनूमंतं बनापिरे ॥ २७ ॥
साधूपसर्ग साधूनामरक्षः परमाईत । त्वत्साहाय्येन विद्या नः सिघाः कालं विनापि हि ॥ २५ ॥
का यूयमिति तेनोकाः कन्यास्ता एवमब्रुवन् । अस्मिन् गन्धर्वराजोऽस्ति राजा दधिमुखे पुरे ॥ २एए॥
स्मस्तस्य कन्याः कुसुममालाकुदिनवा वयम् । तातं ययाचिरेऽस्मांस्तु बहवः खेचरेश्वराः ॥ २६० ॥
खेचरोऽङ्गारको नामोन्मत्तश्चास्मत्कृतेऽजवत् । ततस्तस्मै न चान्यस्मै ददौ तातस्त्वरोचकी ॥ २६१ ॥
मत्पुत्रीणां पतिः कः स्यादित्यपृच्छत्पिता मुनिम् । यः साहसगतेईन्ता स स्यादिति च सोऽवदत् ॥२६॥
१ पौत्रः । २ अरुचिवान् ।
NE
SHRSTARRASSASSANS-
Ste
okolos
॥७३॥

·RESIDE NSSS RSONASSA तजिरान्वेपयंस्तातो नोपलेने तु तं कचित् । विद्यासाधनमस्मानिस्तं ज्ञातुं च प्रचक्रमे ॥ २६३ ॥ विद्याघ्रशनिमित्तं चाङ्गारकेण कृतो दवः । त्वया च शमितः साधु नो निष्कारणबंधुना ॥ २६ ॥ मासैः सिध्यति या पहि,स्त्वत्साहाय्यात् क्षणादपि । सा मनोगामिनी नाम विद्या नः सिधिमाययौ॥२६५ श्रामूलात्साहसगतेर्वधं रामेण निर्मितम् । शशंस हनुमास्तासां लंकायां चात्मनो गतिम् ॥ २६६ ॥ मुदितास्ताः पितुर्गत्वा शशंसुस्तदशेपतः । सोऽपि तानिः समं सद्यः ससैन्योऽगापघूषहम् ॥ २६७ ॥ उत्पपाताथ हनुमानुपलंकं गतश्च सन् । ददर्शाशालिका विद्यां घोरां कालनिशामिव ॥ २६ ॥ अरे कपे व यातासि यातोऽसि मम जोज्यताम् । इति ब्रुवाणा साक्षेपं व्याददाति स्म सा मुखम्॥२६॥ हनूमांश्च गदापाणिः प्रविवेश तदाननम् । अनमध्यमिवादित्यस्ता विदार्य च निर्ययौ ॥२७॥ तया कृतं च प्राकार लंकापुर्या मरुत्सुतः । विद्यासामर्थ्यतोऽजांक्षीन्मकु कर्परलीलया ॥२१॥ तष्प्रारक्षमप्युच्चैः कुछ वज्रमुखानिधम् । सोऽवधीत्सह युध्वानं युवाध्वन्यधुरंधरः ॥२७॥ हते वज्रमुखे लंकासुंदरी तस्य कन्यका । विद्यावलवती कोपाद्युपायाह्रास्त मारुतिम् ॥ २३ ॥ व्योमनीव तमिलेखा साचारीच्चतुरं रणे । प्रहरन्ती मुहुः सानुमतीव हि हनूमति ॥ २७॥ तदस्त्राणि निजैरस्वैश्विदानः पावनञ्जयिः । तां निरस्त्रीचकाराशु निष्पत्रामिव वीरुधम् ॥ २७५ ॥ क एप इति साश्चर्यादाञ्जनेयमुदीक्षितुम् । संप्रवृत्ता च कामेन तामिता च शिलीमुखैः ॥ २७६॥ सा हनूमन्तमित्यूचे मया पितृवधोत्यया । अविचार्य क्रुधा वीर योधितोऽसि मुधैव हि ॥ २७ ॥ १ गमनम् । २ गच्छन्नसि । ३ कर्परो गन्मयं जीर्णपानम् । ४ लताम् । ५ नाणैः। RSS U

·पर्व
संगः ६
पुरुष
चरित्र
॥४॥
आख्यातं साधुना पूर्व यस्ते जनकघातकः । जावी जर्तेति तन्नाथ मामुपह वशंवदाम् ॥ २० ॥
सकलेऽपि जगत्यस्मिन् कोऽन्यस्तव समो जटः । ततः स्थास्यामि नारीषु त्वया पत्यातिगर्विता॥ ए॥
एवं विनीतां तां कन्यां मुदितो हनुमानपि । गान्धर्वेण विवाहेन सानुरागमुपायत ॥ २० ॥
स्नातुकाम श्व व्योमाटवीपर्यटनश्रमात् । तदा विषामधिपतिर्ममतापरवारिधौ ॥२१॥
प्रतीचीमुपज्याशां गळता नानुमालिना । संध्याबद्मना तैस्या वासांसीवापनिन्यिरे ॥२॥
चकाशे दिशि वारुण्यामरुपानपरंपरा । अस्तकाले रविं त्यक्त्वा तेजः पृथगिव स्थितम् ॥ २३ ॥
नवरागो नवरागां सिषेवे वारुणीमसौ । मां हित्वेत्यपमानेन म्लानास्या प्राच्यभूब्रुवम् ॥ २४॥
क्रीडास्थाननुवां तासां परित्यागनुवा रुजा । खगैः कोलाहलमिषादाक्रन्दस्तत्र निर्ममे ॥ २५ ॥
म्लानिमासादयामास चक्रवाकी वराकिका । दूरीनूतप्रियतमा बसनेव रजस्वला ॥ २६॥
पद्मिनी कलयामास मुखसंकोचमुच्चकैः । पतिव्रताव्रतेवास्तंगते पत्यावर्हपतौ ॥ २७ ॥
तकोत्कवितास्तूर्ण गावो व्या घुटुर्वनात् । वायव्यस्नानसंप्राप्तिमुदितैर्वन्दिता विजैः ॥ २० ॥
अस्तकाले त्विषामाशो निजं तेजो हवि जे । राजेव युवराजाय राज्यसंपदमार्पयत् ॥ श्ए ।
नागरीनिः प्रतिपदमदीयंत प्रदीपकाः। दिवोऽवतीर्णनक्षत्रश्रेणिश्रीपरिमोषिणः ॥ श्ए॥
अस्तमीयुषि चंडांशौ शशिन्यनुदिते सति । तमो जुंजितुमारेले उखळेकाः खलाः खलु ॥ २१ ॥
१ परिणीतवान् । २ आकाशाटव्यां यद्धमणं तस्य अमात् । ३ प्रतीच्या वस्त्राणि सूर्योऽपजहे । ४ प्रतीच्याम् । ५ पतिव्रताया व्रतं
यस्या सेव । ६ सूर्ये । ७ वत्सेपूत्कंठिताः । ८ प्रतिनिववृतिरे ।
RAISENSE 456
SCSERIES
॥४॥

·किमंजनापूर्णेन पूर्णमेतदथाजनैः । रोदसी जांडमजितस्तमापूर्णमलक्ष्यत ॥ २ए ॥ न हि स्थलं न हि जलं न दिशो न ननो न नूः । तदानीं किं बहूक्तेन स्वहस्तोऽपि न लक्ष्यते॥२ए३॥ तारा व्योमन्यसिश्यामे तमोलि विशेषतः । चिरं व्यडवयन द्यूतकरित्रस्थवराटिकाः ॥ ए॥ व्यक्तो कलयामास कझालश्यामलं ननः । उत्पुंगरीककालिंदीह्रदसब्रह्माचारिताम् ॥ श्एए॥ एकाकारकरे विष्वक् तमःपूरे प्रसर्पति । विश्व विश्वमनालोकमजूत्पातालसन्निनम् ॥ २९६ ॥ स्फीतेऽन्धकारे निःशंकाः कामिसंघट्टनोत्सुकाः । स्वैरं जजूंजिरे दूत्यो इदे शफरिका श्व ॥ २७ ॥ आजानूक्षिप्तमजीरास्तमालश्यामलांशुकाः । मृगनानिविलिप्तांगयोऽनिससुरनिसारिकाः॥ २ए ॥ अथोदयाधिप्रासादे सुवर्णकलशोपमः । करांकुरमहाकन्द जदियाय निशाकरः॥शएए॥ नैसर्गिकेण वैरेण लक्ष्मव्याजात्सहेन्छना। नियुषमिव तन्वानमन्धकारमलक्ष्यत ॥ ३०० ॥ विपुले गोकुल श्व क्रीमन्ति स्म ननस्तले । स्वैरं गोष्विव तारासु गवेन्ष श्व चन्धमाः ॥ ३०१॥ व्यक्तमन्तःस्फुरसदमा मृगलदमा व्यराजत । मृगनानिषवाधाररौप्यनाजनसन्निनः॥३०॥ स्वट्यमाना विरहिनिरन्तरा दत्तपाणिनिः। प्रसनुः शीतगुकराः शरा व मनोनुवः ॥ ३०३ ॥ चिरनुफामपि प्रोकथ पद्मिनी प्राप्तऽर्दशाम् । मुंगाः कुमुफ्ती नेजुधिगहो नीचसौहृदम् ॥ ३०॥ १ खड्गवच्छयामे । २ घूतपट्टस्थितकपर्दिकाः । ३ स्पष्टनक्षत्रम् । ४ अधिकानि पुंडरीकाणि यस्मिस्तस्य कालिंदीलदस्य समा- नताम् । ५ समग्रम् । ६ जानुपर्यंत धारितानि मजीराणि याभिस्ताः । ७ कलंकमिपात् । ८ बाहुयुद्धम् । ९ मृगमदस्य श्यामत्वात्कल- कसादृश्यं रौप्यपानस्य च धैत्याचद्रसादृश्यम् । १० शीता गावः किरणा यस्य तस्य चंद्रस्य कराः किरणाः । RESS १५ ·पर्व सर्गः६ पुरुष चरित्रं ॥५॥ NRN शेफाट्याः कुसुमानीन्छः करपातैरपातयत् । प्रियमित्रस्य पुष्पेषोः सजीकर्तुमिनिव ॥३०॥ प्रवर्षयन्निन्छकान्तान् कुर्वाणः सरसीनवाः । स्वानि शीतरुचिः पूर्तकीर्तनानीव निर्ममे ॥ ३०६ ॥ कुलटानामटन्तीनां पद्मिनीनामिवोच्चकैः । विततान मुखम्दानि सा ज्योत्स्ना धौतदिङ्मुखा ॥३७॥ समं च लंकासुंदर्या पवनञ्जयनन्दनः । रममाणो निराशंकस्तामतीयाय यामिनीम् ॥ ३० ॥ अथोदियाय किरणैः स्वर्णसूत्रसहोदरैः । मार्तण्डो मएडयन्नाशा प्रियां प्राचीनबर्हिषः ॥ ३०ए॥ अव्याहतं निष्पतन्त्यो रुचयश्चएडरोचिषः । कुमुफ्तीषु स्मेरासु ययुः प्रस्वापनास्त्रताम् ॥ ३१ ॥ त्यतानि मौलिमाट्यानि प्रबुज़ाजिः पुरंधिन्तिः । केशपाशवियोगेनालिनादैररुदन्निव ॥ ३११ ॥ रात्रिजागरणायासकषायितविलोचनाः । निवर्तन्ते स्म गणिकाः कामुकानां निकेतनात् ॥३१॥ स्मेरपंकजकोशेन्यो निर्ययुनूंगराजयः। खंडिता मुखपद्मेच्य इव निःश्वासवद्वयः ॥ ३१३ ॥ उदितादित्यतेजोनिवितद्युतिवैनवः । श्रनवषजनीजानि तातन्तुपुटोपमः ॥३१॥ यद्ब्रह्मांमेऽपि मातं न तत्तमश्चंडरोचिषा । मेघश्चमानिलेनेव निर्धूय क्वाप्यनीयत ॥ ३१५ ॥ रात्रेरिवानुवझाया निझाया अपसर्पणात् । स्वस्वकर्माणि निर्मातुं प्रावर्तत पुरीजनः ॥ ३१६ ॥ तदा च हनुमाँझंकासुंदरी सुन्दरोक्तिनिः । आपृचय प्राविशवंकानगरी गुरुविक्रमः ॥३१७ ॥ -k- ॥५॥ १ कामस्य । २ पीतत्वात् सुवर्णरजुसदृशैः । ३ इन्द्रस्य प्रियां दिश पूर्वाम् । ४ कुटुंबिनीभिः स्त्रीमिः । ५ या खपतिमन्यया सह रममाणं दृष्ट्या करोति सा खडितेत्युच्यते । ६ लूता ऊर्णनाभः तस्य मुखानिर्गतानां तंतूना पुटः पात्रं तत्सदृशः। 13ERK REE ·बिनीषणस्य सदनं विषनटबिनीषणः। जगाम स्थामधामाथ पवनंजयनंदनः ॥ ३१ ॥ बिनीषणेन सत्कृत्य पृष्टश्चागमकारणम् । अवोचदञ्जनासूनुः सारगंजीरगीरदः ॥ ३१॥ यज्ञाता रावणस्यासि शुनोदकं विचिंत्य तत् । रामपत्नी हृतां सीतां सती मोचय रावणात् ॥ ३२० ॥ मुखाकृदिहलोकेऽपि परलोके न केवलम् । काकुत्स्थपत्नीहरणं त्वद्ञातुर्वलिनोऽपि हि ॥ ३१ ॥ बिनीषणोऽप्यनाषिष्ट साधूक्तं हनुमंस्त्वया । सीतां मोचयितुं पूर्वमप्युक्तः स्वाग्रजो मया ॥ ३२ ॥ योऽपि हि सनिर्बन्ध प्रार्थयिष्ये खवान्धवम् । सीतां यदि पुनर्मुञ्चत्येप संप्रति मजिरा ॥ ३२३ ॥ एवं विनीषणेनोक्त समुत्पत्यांजनासुतः। जगाम देवरमणोद्याने वैदेह्यधिष्ठिते ॥ ३२४ ॥ तत्राशोकतरोर्मूले कपोललुलितालकाम् । संतता पयोधारापट्वलीकृतजूतलाम् ॥ ३२५ ॥ प्रम्लानवदनांजोजां हिमा पझिनीमिव । अत्यंतकामवपुषं प्रथमेन्कलामिव ॥ ३२६ ॥ नष्णनिश्वाससंतापविधुराधरपक्षवाम् । ध्यायती राम रामेति निःस्पन्दा योगिनीमिव ॥ ३२७ ॥ मलिनीजूतवसनां निरपेक्षां वपुष्यपि । ददर्श देवी वैदेही पवनंजयनन्दनः ॥ ३२॥ ॥ चतुर्जिः कलापकम् ॥ एवं च दध्यौ हनुमानहो सीता महासती । अस्या दर्शनमात्रेण पवित्रीनूयते जनैः ॥ ३२ए॥ अस्याश्च विरहे रामः स्थाने स खलु खिद्यते । रूपवळीलवच्चेदकलत्रं यस्य पावनम् ॥ ३३० ॥ स- :45 १ शत्रुभटभयंकरः । २ शुभपरिणामम् । ३ निश्चलाम् । ४ स्थान इति युक्तार्थेऽव्ययम् ।

·S पर्व सर्गः६ चरित्रं ॥ ६ ॥ ANSKRSASR5RSSORRE विधापि हि वराकोऽयं पतिष्यत्येव रावणः । रघूपहप्रतापेन स्वपापेन च भूयसा ॥ ३३१ ॥ ततो विद्यातिरोनूतः सीतोत्संगेऽङ्गुलीयकम् । हनुमान पातयामास तदृष्ट्वा मुमुदे च सा ॥ ३३॥ तदैव गत्वा त्रिजटा दशकंवं व्यजिझपत् । श्यत्कालं विषणासीत् सानंदा त्वद्य जानकी ॥ ३३३ ॥ मन्ये विस्मृतरामेयं रिरसुर्मयि संप्रति । तमत्वा वोध्यतामेवमूचे मन्दोदरी स तु ॥ ३३ ॥ ततश्च पत्युदौत्येन पुनर्मन्दोदरी ययौ । प्रलोलनकृते सीतां विनीता सेत्यवोचत ॥ ३३५ ॥ अपैतैश्वर्यसौन्दर्यवर्यस्तावदशाननः । त्वमप्यप्रतिरूपैव रूपलावण्यसंपदा ॥ ३३६ ॥ यद्यप्यज्ञेन दैवेन युवयोरुनयोरपि । न व्यधाय्युचितो योगस्तथापि यस्तु संप्रति ॥ ३३७ ॥ उपेत्य नजनीयं तं नजन्तं जज जानकि । बहमन्याश्च तत्पत्न्यस्त्वदाज्ञां सुधु बिज्रतु ॥ ३३० ॥ सीताप्यवोचदाः पापे पतिदौत्यविधायिनि । वर्तुरिव वीक्षेत मुखं उर्मुखि कस्तव ॥ ३३॥ रामस्य पार्श्वे मां विधि सौमित्रिमिह चागतम् । खरादीनिव हन्तुं आग्धवं तव सबान्धवम् ॥ ३०॥ नत्तिष्ठोत्तिष्ठ पापिष्ठे वच्मि नातः परं त्वया । सीतया तर्जितैवं सा सकोपा प्रययौ ततः॥ ३१॥ अथाविय हनुमान सीतां नत्वा कृताञ्जलिः । इत्यूचे देवि जयति दिल्या रामः सलमणः ॥ ३५॥ त्वत्प्रवृत्तिकृते रामेणादिष्टोऽहमिहागमम् । मयि तत्र गते राम इहैष्यति रिपुछिदे ॥ ३५३ ॥ बाष्पायितेक्षणा सीताछत्त्वमसि को ननु । उर्लध्यमर्णवं चैतं कथं लंधितवानसि ॥ ३ ॥ कच्चित्प्राणिति मे प्राणनाथः सौमित्रिणा सह । क वा स्थाने त्वया दृष्टः कालं नयति वा कथम्॥३४॥ १ विस्मृतो रामो यया सा । २ पतिम् । ३ त्वया सह । ४ समुद्रम् । ॥ ॥६॥ HESIS ·श्राख्यच्च हनुमानस्मि पवनाञ्जनयोः सुतः। विद्यया व्योमयानेन संघितो जलधिर्मया ॥ ३४६॥ समस्तवानराधीश सुग्रीवं विषिषधात् । पत्तीकृत्याधिकिष्किन्धमस्ति रामः सलमणः ॥ ३ ॥ रामोऽस्ति त्वपियोगेन तप्यमानो दिवानिशम् । गिरिदेवानलेनेव तापयन्नपरानपि ॥ ३॥ गवेव वत्सो रहितस्त्वया स्वामिनि लक्ष्मणः। न जातु बनते सौख्यं शून्याः पश्यन्दिशोऽनिशम् ३धए क्षणं सशोको सक्रोधौ क्षणं ते पतिदेवरौ । सुग्रीवेणाश्वास्यमानावपि न प्राप्मुतः सुखम् ॥ ३० ॥ जामंडलो विराधश्च महेन्वाद्याश्च खेचराः। पत्तीजूयोपासते तो शक्रेशानाविवामराः ॥ ३१ ॥ तव प्रवृत्तिमानेतुमहं सुग्रीवदर्शितः। रामेण प्रेषितो देवि समर्प्य स्वांगुलीयकम् ॥ ३५॥ चूडामणिरनिज्ञानं त्वत्त आनायितो मया । तदर्शनेन मामत्रायातं प्रत्येष्यति प्रभुः ॥ ३५३ ॥ हनुमऽपरोधेन रामोदन्तमुदा च सा । एकविंशत्यहोरात्रप्रांते व्यधित जोजनम् ॥ ३५ ॥ प्रोवाचैवमनिज्ञानं चूमामणिमिमं मम । गृहीत्वा वत्स गबाशु तिष्ठतः स्याउपत्रवः ॥ ३५५ ॥ अत्र त्वामागतं ज्ञात्वा क्रूरकर्मेष राक्सः। हन्तुमन्तकवन्नूनं समुपस्थास्यते बली ॥ ३५६ ॥ स्मित्वा सप्रश्रयं सोऽपि जगादेति कृताञ्जलिः । त्वं मातर्मयि वात्सल्यादेवं वदसि कातरा ॥ ३५७ ॥ रामलक्ष्मणयोः पत्तिस्त्रिजगौत्रयोरहम् । तपस्वी रावणः कोऽयं ससैन्योऽपि ममाग्रतः॥३५८ ॥ स्वामपि स्कंधमारोप्य स्वामिनि स्वामिनोऽन्तिके । नयामि परिजूयैनं ससैन्यमपि रावणम् ॥ ३५ए ॥ स्मित्वा सीताप्युवाचैवं न हि हेपयसि स्वकम् । रामन प्रलु जब वदन्नेवं ससौष्ठवम् ॥ ३६० ॥ १ तव तिष्ठतः सतः। ATA

·45
पर्व
सर्गः६
पुरुष
चरित्रं
॥७॥
SHEKHAR .
त्वयि संन्नाव्यते सर्व पदातौ रामशाङ्गिणोः । परन्तु परपुंस्पर्शो न मेऽहंति मनागपि ॥ ३६१ ॥
तजब शीघ्रमेवैवं सति सर्व कृतं त्वया । गते त्वयि यउद्योगमार्यपुत्रः करिष्यति ॥ ३६५ ॥
अथेत्थं स्माह हनुमानेष गबाम्यहं परम् । रक्सां दर्शयिष्यामि किंचिधिक्रमचापलम् ॥ ३६३ ॥
जितकाशी दशास्योऽयं परवीर्य न मन्यते । जानातु रामजघीयपत्तेरपि पराक्रमम् ॥ ३६३ ॥
आमेत्युक्त्वार्पयत्तस्य सीता चूडामणि निजम् । नत्वा सोऽपि चचालोच्चैः पादन्यासधुवन् धराम् ३६५
तदेव देवरमणोद्यानं नक्तुं प्रचक्रमे । स वनं वनद्विपवत् प्रसरत्करविक्रमः॥ ३६६ ॥
रक्ताशोकेषु निःशूको बकुलद्गुष्वनाकुलः । सहकारेष्वकारुण्यो निष्कपश्चंपकेष्वपि ॥ ३६७॥
अमन्दरोषो मन्दारेष्वदयः कदलीवपि । अन्यद्गुष्वपि रम्येषु जंगलीलां चकार सः॥३६७ ॥
तऽद्याने चतुर्षारि पारपालाः पाचराः। अधावंत निरंतुं तं तदा मुजरपाणयः ।। ३६ए॥
हनूमति स्खलंति स्म तेषां प्रहरणानि तु । महांनोनिधिकबोला श्व तीरमहीधरे ॥३७० ॥
पावनिः कुपितस्तेज्यस्तरेवोद्यानपादपैः । प्रजहार निरायासः सर्वमस्त्रं बलीयसाम् ॥ ३७१॥
मंकु वृक्षानिवाजांदीत्तानारदपाचरान् । कुद्रानक्ष्वाकुपत्तिः स समीरण श्वास्खलन ॥ ३७॥
हनूमता क्रियमाणमुद्यानारदसंदयम् । गत्वाचचदिरे केचित्तपाचरपतेस्तदा ॥ ३७३ ॥
ततः सह बलैरकुमारं राक्सेश्वरः। समादिष्वनुमतो घातनायारिघातनम् ॥ ३१ ॥
आक्षिपन्तं रणायादं बनाषे पावनंजयिः। नोजनादौ फलमिव रणादौ मे त्वमापतः ॥ ३७५ ॥
१ जितेन जयेन काशते शोभत इति जीतकाशी । २ निशाचराः । ३ हनुमान् ।
RS-MSROSREER
ASHLESENSENGER
॥७॥

·4R5g मुधा कपे गर्जसीति तर्जयन रावणात्मजः । ववर्ष विशिखैस्तीक्ष्णैरक्षणोः प्रसररोधिनिः॥३७६ ॥ श्रीशैलोऽपीषुवर्षेण सप्रकर्षेण रावणिम् । विदधे वारिनिर्षीपमुल श्व वारिधिः ॥ ३७७॥ शस्त्राशस्त्रि चिरं कृत्वा कोतुकादज्जनासुतः । रैणपारंपरिप्रेप्सुरदं पशुमिवावधीत् ॥ ३७॥ ततो भ्रातृवधामर्षादाययौ द्रुतमिन्जजित् । मारुते तिष्ठ तिष्ठेति ससौष्ठवमुदीरयन् ॥ ३७ए । प्योरपि महाबाहोः कल्पान्त श्व दारुणः । विश्वविदोनकरणश्चिरं प्रववृते रणः ॥३०॥ वर्षन्तौ वारिधारावन्नीरंध्राः शस्त्रंधोरणी । व्योमस्थौ तावलक्ष्येता पुष्करावर्तकाविव ॥३१॥ अन्तरीदं तयोरस्त्रैरास्फलद्भिनिरंतरैः। क्षणादजनि प्रेदयं यादोलिरिव वारिधिः॥३२॥ मुमोच यावन्त्यस्त्राणि उर्वारो रावणात्मजः । तदनेकगुणैरस्तानि चिल्छेद मारुतिः॥ ३३ ॥ हनूमदस्त्रकुएणाझाः सर्वेऽपीन्जजितो नटाः । अनश्यन् रक्तह्रदिनीपर्वता श्व जंगमाः ॥३॥ दृष्ट्वा नष्टं निजं सैन्यं स्वं च मोघीकृतायुधम् । अमुंचन्नागपाशास्त्रं श्रीशैलाय दशास्यसूः॥३५॥ नागपाशैर्षढीयोनिस्तदैवापादमस्तकम् । अबन्धि चन्दन श्वाचितः पवननन्दनः ॥ ३५६ ॥ स नागपाशबन्धोऽपि समसाहि हनूमता । कौतुकाछि क्षणं दत्ते शक्तो जयमपि द्विषाम् ॥ ३७॥ हृष्टेनेन्द्रजिता निन्ये हनूमानुपरावणम् । निरीक्ष्यमाणः फुल्लाबै रासैजेंयसाक्षिभिः ॥ ३॥ १ बाणैः । २ हनुमान् । ३ युद्धस्य पार प्राप्तुमिच्छुः । ४ अन्तररहिताः । ५ शसपरंपराः शत्रसमूहानिति यावत् । ६ शोणि तनदीनां पर्वताः । ७ विफलीकृतान्यायुधानि यस्य तम् । ८ असखत । ९ समर्थः पुरुषः कौतुकात् क्षणं यावत् शत्रूणां जयमपि दत्ते पराजयं तु दत्त एव। 1414 ·पर्व पुरुष चरित्र ॥७॥ पुर सर्गः ६ ASKOLOG मारुति रावणः माह कुर्मते किं कृतं त्वया । आजन्म मामकीनेनाश्रितौ यत्तौ तपस्विनौ ॥ ३५॥ वनेवासौ फलाहारौ मलिनौ मलिनांशुकौ । किराताविव तौ तुष्टौ तुल्यं कां दास्यतः श्रियम् ॥ ३० ॥ तत्रापि मंदबुझे त्वं तघाचा किमिहागमः । येनेहायातमात्रोऽपि प्राप्तोऽसि प्राणसंशयम् ॥ ३१ ॥ ददौ नूचारिणौ तौ तु यत्तान्यां कारितोऽस्यदः। अंगारान् परहस्तेन कर्षयंति हि धूतकोः ॥ ३ए । यत्सेवकवरो मे त्वमद्य दूतः परस्य च । तदवध्योऽसि रे शिक्षामात्राय तु विमव्यसे ॥ ३ए३ ॥ हनुमानप्युवाचैवं कदाहं तव सेवकः । कदा ममानूस्त्वं स्वामी वदन्नेवं न लजसे ॥ ३ए । एकदा युधि सामन्तो बहुंमन्यः खरः स ते । त्वन्मैच्या वरुणबंधान्मत्पित्रा मोचितः पुरा ॥ ३ए५ ॥ साहाय्यार्थ त्वयाहूतोऽहमप्यन्यागमं पुरा । रणे वरुणपुत्रेभ्यस्त्वामरदं च संकटे ॥ ३९६ ॥ साहाय्यस्य न योग्योऽसि सांप्रतं पापतत्परः । संनाषोऽपि हि पापाय परस्त्रीहारिणस्तव ॥ ३ ॥ त्वदीये तं न पश्यामि यो हि त्वां त्रास्यतेऽधुना । एकस्मादपि सौमिनेर्दूरे रामस्तदग्रजः ॥ ३ ॥ तजिरा कुपितो नालाहितनृकुटिनीषणः । दशाननो दशन्नोष्ठं दशनैरिदमन्यधात् ॥ ३एए॥ मदरी यच्छितोऽसि त्वं मां चारीकृतवानसि । तन्नूनं मर्तुकामोऽसि वैराग्यं तत्र किं तव ॥ ३०॥ यथा कुष्टविशीर्णाझं मुमूर्षमपि कोऽपि न । इत्यानयानिहंत्येवं हन्यातू को दूतमप्यरे ॥४०१ ॥ आरोप्य रासने पंचशिखीकृत्य च संप्रति । अन्तर्लकं प्रतिपथं ब्राम्यसे लोकवेष्टितः॥४०॥ इत्युक्तो मारुतिः क्रुयोऽत्रोटयत् पाशपन्नगान् । बयो हि नलिनीनालैः कियत्तिष्ठति कुंजरः ॥ ४०३ ॥ तमिदंम श्वोत्पत्य किरीटं राक्षसप्रनोः। कणशशूर्णयामास पादघातेन मारुतिः॥१०॥ १ वने वासो ययोस्तावलुक्समासः । २ आलापोऽपि । ३ तव परिवारे । ४ मामशत्रु शत्रु कृतवान् विः। SONG MSROGRAMSAREERS Red ॥॥

·हन्यतां गृह्यतां चैप इति जपति रावणे । अनाथामिव सोडलांक्षीतत्पुरीं पाददर्दरैः॥ ४०॥ क्रीडां कृत्वैवमुत्पत्य सुपर्ण इव पावनिः । राममेत्यानमत्सीताचूमारलं समर्पयन् ॥ ०६ ॥ सीताचूडामणिं तं तु साक्षात्सीतामिवागताम् । आरोपयामास हृदि स्पृशन् रामो मुहुर्मुहुः ॥१०॥ आलिंग्य दाशरथिना सुतवत्प्रसादात् पृष्टः शशंस देशवऋविमाननां ताम् । सीताप्रवृत्तिमखिला हनुमान यथावदाकर्ण्यमाननुजविक्रमसंपदन्यैः ॥ ४० ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचिते निपटिशलाकापुरुपचरिते महाकाव्ये सप्तमे पर्वणि सीताप्रवृत्त्यानयनो नाम पष्ठः सर्गः । १ पादावेव दर्दराः पर्वतास्तैः । २ गरुडः । ३ रावणस्यापमानपर्यन्ताम् ।

·पर्व सर्गः चरित्र ॥न्एा 55R-- 156231SRISIS ॥ अथ सप्तमः सर्गः॥ अथ रामः ससौमित्रिः सुग्रीवाद्यैर्वृतो नटैः। लंकाविजययात्रायै प्रतस्थे गगनाध्वना ॥ १ ॥ नामंगलो नलो नीलो मदेन्जः पावनंजयिः । विराधश्च सुपेणश्च जांबवानंगदोऽपि च ॥२॥ महाविद्याधराधीशाः कोटिशोऽन्येऽपि तत्क्षणम् । चेलू राम समावृत्य स्वसैन्यैश्चन्नदिङ्मुखाः ॥ ३ ॥ ॥ युग्मम् ॥ विद्याधरैराहतानि यात्रातूर्याख्यनेकशः । नादैरत्यंतगंजी रैबिचरांचकुरंबरम् ॥५॥ विमानैः स्यन्दनैरश्वैर्गजैरन्यैश्च वाहनैः । खे जग्मुः खेचराः स्वामिकार्यसिघावहंयवः ॥५॥ उपर्युदन्वतो गन्छन् ससैन्यो राघवः क्षणात् । वेलंधरपुरं पाप वेलन्धरमहीधरे ॥६॥ ' समुजसेतू राजानौ समुजाविव सुर्धरौ । तत्र रामाग्रसैन्येनारेनाते योद्धुमुखतौ ॥ ७॥ नलः समुहं सेतुं च नीलोऽबनान्मदाजुजः । उपराममनैपीच्च मैनीपी स्वामिकर्मणि ॥७॥ काकुत्स्थः स्थापयामास तथैव पुनरेव तौ । रिपावपि पराभूते महांतो हि कृपालवः ॥ए॥ समुषोऽपि हि रूपानिरामा रामानुजन्मने । रीमामतल्लिकास्तिस्रः प्रददौ निजकन्यकाः ॥ १० ॥ जपित्वा तां निशां सेतुसमुसानुगतः प्रगे । कणादासादयामास सुवेला रघूपहः॥ ११॥ सुवेलं नाम राजानं जित्वा तत्रापि उर्जयम् । उवासैकां निशां रामः प्रातयश्चचाल च ॥ १२॥ ५.४२-4-2 : ८ ge 54WSAX ॥ना १ गर्विष्ठाः । २ मनीषा बुद्धिरस्यास्तीति तथा । ३ रामासु सीपु मतल्लिका श्रेष्ठाः । 15555 ·उपदंकमयो हंसपीपे हंसरथं नृपम् । जित्वा तस्थौ कृतावासस्तत्रैव रघुपुंगवः ॥ १३ ॥ आसन्नस्थेऽथ काकुत्स्थे मीनस्थित श्वार्कजे । लंका कोजमुपेयाय विष्वक् प्रलयशंकिनी ॥ १५ ॥ सनह्यति स्म युद्धाय सामंता रावणस्य ते । हस्तप्रहस्तमारीचसारणाद्याः सहस्रशः ॥ १५॥ रावणो रणतूर्याणि दारुणान्यथ कोटिशः। किंकरैस्तामयामास पित्ताडनपंडितः ॥ १६ ॥ तदा दशास्यमन्येत्य नत्वावोचद्विनीषणः। क्षणं प्रसीद विमृश शुनोदकै वचो मम ॥ १७ ॥ अविमृश्य पुरा चक्रे लोकपितयघातकम् । परदारापहरणं लजितं तेन ते कुलम् ॥ १० ॥ निजनार्यां समानेतुं काकुत्स्थोऽयमुपस्थितः। आतिथ्यमिदमेवास्मै तत्कलत्रार्पणं कुरु ॥ १ ॥ सीतां त्वत्तोऽन्यथाकारमपि रामो ग्रहीष्यति । निग्रहीष्यति चाशेषं त्वया सह कुलं तव ॥ २० ॥ दूरे स्तां रामसौमित्री तौ साहसखरांतकौ । तत्पत्तिरेको हनुमान् दृष्टो देवेन किं न हि ॥२१॥ इन्धश्रियोऽधिका श्रीस्ते तां सीताकारणेन मा । परिहापनिवेदेवमुनयन्त्रष्टता तव ॥२५॥ अथेन्जजिवाचैवं त्वया ह्याजन्मनीरुणा । दूषितं नः कुलं सर्वं नासि तातस्य सोदरः ॥ २३ ॥ इन्धस्यापि विजेतारं नेतारं सर्वसंपदाम् । तातं संचावयन्नेवं नूनं मूर्ख मुमूर्षसि ॥ २५॥ पुरापि वलितस्तातस्त्वया ह्यनृतजाषिणा । प्रतिज्ञाय दशरथवधं यदकृथा न हि ॥ २५॥ श्हायातं दाशरथिं तातादवितुमिसि । दर्शयन् जयमुत्पाद्य नूचरेज्योऽपि निस्त्रप ॥२६॥ तन्मन्ये रामगृह्योऽसि मंत्रेऽप्यधिकरोषि न । आप्लेन मंत्रिणा मंत्रः शुनोदकॊ हि नूनुजाम् ॥ २७ ॥ १ शनी मीनराशिस्थिते । २ रामपक्षपाती।

·पुरुष चरित्र ॥ए॥ RSS पर्व संगः । SSIRSANSAREER बिनीषणोऽप्युवाचैवं शत्रुगृह्यो न खड्वहम् । पुत्ररूपस्तु शत्रुस्त्वमुत्पन्नः कुलनाशकृत् ॥ २० ॥ अयमैश्वर्यकामान्यामन्धस्तावत् पिता तव । जन्मान्ध श्व रे मुग्ध बुग्धास्य त्वं तु वेसि किम् ॥२५॥ राजन्ननेन पुत्रेण चरित्रेण निजेन च । पतिष्यस्यचिरादेव ताम्यामि त्वत्कृते मुधा ॥ ३० ॥ रावणोऽप्यधिक क्रुधः खङ्गमाकृष्य नीषणम् । बिनीषणवधायोच्चैरुदस्थादेवदूषितः ॥३१॥ बिजीषणोऽपि उकुटीनीषणः स्तंजमायतम् । उत्पाव्य गजवद्योद्धमुत्तस्थावनिरावणम् ॥ ३ ॥ कुंजकर्णेन्जजिज्नयां तो पतित्वा द्रुतमंतरा । युधान्निषिध्य नीतौ खं स्थानं शालामिव बिपौ ॥ ३३ ॥ अरे निर्याहि मत्पुर्या आश्रयाशोऽसि वह्निवत् । इत्युक्तो रावणेनागाद्रामाच्यणे बिनीषणः ॥ ३ ॥ रक्षोविद्याधराणां चाहौहिण्यस्त्रिंशत्कटाः। हित्वा लंकाधिपं सद्योऽप्यनुजग्मुर्विजीषणम् ॥ ३५॥ आपतंतं च तं प्रेक्ष्य सुग्रीवाद्याः प्रचुकुन्नुः । यथा तथा हि विश्वासः शाकिन्यामिव न द्विषि ॥ ३६॥ आदौ स पुरुष प्रेष्य रामाय स्वमजिज्ञपत् । विश्वासपात्रसुग्रीवमुखं रामोऽप्युदैवत ॥ ३ ॥ सुग्रीवोऽप्यनवीदेते यद्यप्याजन्ममायिनः । प्रकृत्या राक्षसाः कुधास्तथाप्यायात्वसाविह ॥ ३० ॥ ज्ञास्यामः प्रेषणैरेव जावमस्य शुजाशुजम् । दृष्टनावानुरूपं च करिष्याम इह प्रनो ॥३ए॥ तदनिझोज्यधादेवं विशालो नाम खेचरः। महात्मा धार्मिकश्चैष रक्षःस्वेको बिनीषणः ॥ ४०॥ सीतामोदाय जटपश्चानटपरोषेण बन्धुना । निर्वासितः शरण्यं त्वामागान्नैवैतदन्यथा ॥१॥ श्रुत्वेति रामो पाःस्थेन बिनीषणमवीविशत् । पादयोः दिप्तमूर्धान परिरेने च संत्रमात् ॥ ५॥ १ क्षीरकठ । २ आश्रयमश्नाति भक्षयतीति तथा । ३ गूढपुरुषैः। ॥ए॥

·बिनीषणोऽप्युवाचैवं हित्वा पुर्नयमग्रजम् । त्वामागतोऽसि जक्तं मां तत्सुग्रीववदादिश ॥ ३ ॥ लंकाराज्यं तदा तस्मै प्रत्यपद्यत राघवः । न मुधा जवति क्वापि प्रणिपातो महात्मसु ॥४॥ हंसधीपे दिनान्यष्टाव तिवाह्य रघूषहः । कल्पांतवातवर्लंकां प्रत्यचालीचमूवृतः॥४५॥ चम्वा रुवा पृथुत्वेन पृथ्व्या विंशतियोजनीम् । रणाय सजो काकुत्स्थोऽवतस्थे स्थेमपर्वतः॥४६॥ रामसेनाकलकलो वेलाध्वनिरिवोदधेः। लंकां बधिरयामास स्फुटद्बह्मांडनूरिव ॥ ७ ॥ दशकन्धरसेनान्योऽनन्यसाधारणौजसः । सद्यः संवर्मयामासुः प्रहस्ताद्या उदायुधाः ॥ ४ ॥ केचिन्मतंगजोपाबैरपरे वाहवाहनैः। शार्दूलवाखैरन्ये तु खरवायै रथैः परे ॥ ए॥ कुबेरवन्नरैः केचिन्मेषैः केचित्तु वह्निवत् । यमवन्महिषः केचित्केचित्रेवन्तवञ्चयैः॥ १० ॥ विमानैर्देववत्केचित्नह्वाः समरकर्मणे । उत्पत्य युगपधीराः परिवत्रुर्दशाननम् ॥ ५१॥ ॥ त्रिनिविशेषकम् ॥ रोषारुणादः सन्नह्य विविधायुधपूरितम् । अध्यास्त स्यन्दनं रत्नश्रवःप्रथमनंदनः॥ २५॥ जानुकर्णः शूलपाणिर्दडपाणिरिवापरः। उपेत्य दशकंठस्य समजूत्पारिपार्श्वकः ॥ २३ ॥ कुमाराविन्जजिन्मेघवाहनावपराविव । दोर्दमौ दशकंठस्य पार्श्वयोरेत्य तस्थतुः ॥ ५ ॥ सूनवोऽन्येऽपि दोष्मन्तः सामंताः कोटिशोऽपि च । शुकसारणमारीचमयसुंदादयोऽज्ययुः ॥ १५ ॥ अदौहिणीनां सहरसंख्यैः संख्यकर्मवैः । दिशः प्रसादयन् पुर्याः प्रचचाल दशाननः॥ ५६ ॥ १ बलपर्वतः । २ उष्ट्रवाहनैः । ३ अवैः । ४ शक्ताः । ५ युद्धचतुरैः । ૧૬ ·पर्व पुरुष सर्ग: RSS kar on RSSREESASSSS शार्दूलकेतवः केचित्केचिंबरलकेतवः । चमूरुकेतवः केचित्केचित्करटिकेतवः ॥ ७ ॥ मयूरकेतवः केचित्केचित्पन्नगकेतवः । मार्जारकेतवः केचित्केचित्कुक्कुटकेतवः ॥ ७ ॥ कोदंगपाणयः केचित्केचिन्निस्त्रिंशपाणयः। नुशुमीपाणयः केचित्केचिमुरपाणयः ॥ एए॥ त्रिशूलपाणयः केचित्केचित्परिघपाणयः । कुगरपाणयः केचित्केचिच्च पाशपाणयः ॥ ६ ॥ विपक्षवीरान पृचन्तो नामग्राई मुहुर्मुहुः । दशास्यवीराश्चतुरं विचेरू रणकर्मणि ॥ ६१ ॥ ॥ पंचनिः कुलकम् ॥ वैताब्यस्येव सैन्यस्य प्रथिनाबाद्य मेदिनीम् । पंचाशयोजनान्यस्थानावणो रणकर्मणे ॥ ६ ॥ स्वनायकान् प्रशंसंतो निन्दन्तः परनायकान् । परस्परं चाक्षिपन्तः कथयन्तो मियोऽनिधाः ॥ ६३ ॥ अखाण्यस्त्रैर्वादयन्तः करास्फोटपुरःसरम् । रामरावणयोः सैन्या मिमिलुः कांस्यतालवत् ॥ ६ ॥ ॥ युग्मम् ॥ गढ गढ तिष्ठ तिष्ठ मा जैषीरुत्सृजायुधम् । कुरुष्वायुधमित्याजी जटानां तत्र वागत् ॥६५॥ शल्यानि शंकवो बाणाश्चक्राणि परिघा गदाः । समुत्पेतुर्पयोश्चम्बोर्वनान्तर्विहगा इव ॥ ६६ ॥ खडैमियो घातलग्नैर्वेगात् कृत्तैश्च मौलिनिः। उबलभिरजूनानाकेतुराव्हिव खं तदा ॥ ६ ॥ सुजटा मुजराघातैलॊग्यन्तो विपान मुहुः । दंडकन् किनी क्रीडां तन्वाना श्व रेजिरे ॥ ६ ॥ KHES - १ शरभोऽष्टापदमृगः स केतो येषां ते तथा । २ चमूरु गविशेषः । ३ करटी गजः। ४ नाना केतवो राहवश्च यस्मिस्तत् । st ·----- कुगरघातैराचिन्ना नटानामपरैटैः। पंचशाखाः पतति स्म शाखाः शाखावतामिव ॥ ६ ॥ वीराः शिरांसि वीराणां हित्वा नूमौ प्रचिदिपुः । बुनुक्षिताय कीनाशायोचितान् कवलानिव ॥ १० ॥ रक्षसां वानराणां च युधे तस्मिन्महौजसाम् । दायादानां धनमिव जयः साध्योऽनवञ्चिरम् ॥ ७१॥ चिरं प्रवर्तमाने च समरे तत्र वानरैः। अनंजि राक्षसबलं काननवन्महाबलैः ॥ १२ ॥ जग्ने रक्षोवले हस्तप्रहस्तौ योद्धमुद्यतौ । वानरैः सह लंकेशजयप्रतिनुवी सदा ॥ ३ ॥ प्योरपि तयोर्युक्षाध्वरदीक्षितयोरथ । संमुखीनावुदस्थातां नलनीला महाकपी ॥ ४ ॥ हस्तो नलश्चादितोऽपि संमुखीनौ महानुजौ । रथारूढावमिलतां वक्रावक्रग्रहाविव ॥ ५५ ॥ आस्फालयामासतुस्तावधिज्यीकृत्य धेन्वनी । ज्यानादेन मिथो युवनिमंत्रणपराविव ॥ १६ ॥ तथा ववृपतुर्वाणांस्तौ घावपि परस्परम् । शरशूलैर्यथाभूतां रयौ श्वाविन्निनी तयोः॥ ७ ॥ क्षणं नले क्षणं हस्तेऽजूतां जयपराजयौ । तद्वलांतरमशायि न तत्र निपुणैरपि ॥ ७ ॥ सभ्यीनूतस्ववीराणामग्रे हीणो नलो बली । अविहस्तो हस्तशिरः कुरप्रेणानिदत्कुधा ॥ ए॥ सद्यः प्रहस्तं नीलोऽपि हस्तं नल श्वावधीत् । दिवोऽभूत् पुष्पवृष्टिश्वोपरिष्टान्नलनीलयोः॥ ७० ॥ हस्तप्रहस्तनिधनादशाननवले क्रुधा । मारीचः सिंहजघनः स्वयंनूः सारणः शुकः॥१॥ SRO १ इस्तौ पादौ मस्तकं चेति पंचशाखाः । २ यमाय । ३ प्रतिभूः साक्षी । ४ धनुपी । ५ भाविच्छल्यकः भाषायां "शाहुडी" इति ख्यातम् । ६ अव्याकुलः।

·पर्व सर्गः ७ चरित्र ॥ ए५ ॥ SEASE चंडार्कोदामबीजत्साः कामादो मकरो ज्वरः । गंजीरः सिंहरथाश्वरथा अन्येऽप्युपासरन् ॥ ७॥ ॥ युग्मम्॥ मैदनांकुरसंतापप्रथिताकोशनंदनाः। रितानघपुष्पास्त्रविघ्नप्रीतिकरादयः ॥ ३ ॥ कपयो रासैः सार्धमयुध्यंत पृथक् पृथक् । उत्पतंतः पतंतश्च कुक्कुटैरिव कुक्कुटाः ॥ ३॥ ॥ युग्मम् ॥ मारीचरक्षः संतापं नंदनो ज्वरराक्षसम् । उद्दामराक्षसो विघ्नं शुकं रितवानरः ॥ ५ ॥ राक्षसः सिंहजघनः प्रथितं नाम वानरम् । योधयित्वा दृढं जघुर्ययावस्तं च नास्करः॥६॥ ॥ युग्मम् ॥ प्योरपि हि सैन्यानि रामरावणयोस्ततः । निवृत्त्यास्थुः शोधयंतः स्वान् हतानहतानपि ॥ ७॥ विनातायां विनावयाँ प्रत्यक दानवा श्व । प्रति रामबलं रक्षोयोधा योद्धु मुढौकिरे ॥ ७ ॥ मध्येसैन्यं दशास्यो जूमध्ये मेरुरिवाचलः । गेंजरथ्यरथारूढश्चचाल रणकर्मणे ॥ ए॥ बिज्राणो विविधान्यस्त्राण्यंतकादपि नीषणः । तत्कालारुणया शत्रून् दृशापि हि दहन्निव ॥ ए॥ पश्यन् प्रत्येकमप्यात्मसेनान्यं शतमन्युवत् । मन्यमानस्तुणायारीन रावणोऽगाषणावनिम् ॥ १ ॥ ॥ युग्मम्॥ १ रामपक्षीयाणां नामानि । २ प्रभाते । ३ प्रातः सूर्योदयात्माकू सूर्य प्रति दानवा असुरा योद्भुमायांतीति लौकिकशास्त्रे प्रसिद्धम्। ४ गजा रथवोढारो यस्यैतादृश रथमारुढः । ५ इंद्रवत् । SE २॥ ॐ KAR ·तेऽपि राघवसेनान्यः सैन्यैः सह महौजसः । वीक्ष्यमाणा दिव्यमरैः समरायोपतस्थिरे ॥ ए॥ सनदीकमिव वापि रक्तवारिनिरुप्चतैः । नत्पर्वन्तमिव कापि पतितः कपिकुंजरः ॥ ए३ ॥ क्वचिच्चोन्मकरमिव मकरास्यै रथच्युतैः । उदंतमिव च क्वापि सामित्लग्नमहारयः ॥ एच ॥ उत्तांमवैः कवंधैश्च नृत्तस्थानमिव कचित् । अजायत क्षणेनापि समराजिरजूतलम् ॥ ए५ ॥ ॥ त्रिनिर्विशेषकम् ॥ अथ रावणहुंकारप्रेरितै रजनीचरैः । सवैः सर्वान्निसारेण कपिसैन्या वनंजिरे ॥ ए६ ॥ क्रुधः स्वसैन्यनंगेन सुग्रीवोऽधिज्यकार्मुकः । स्वयं चचाल चलयनचलां प्रबललैः ।। ए ॥ राजन्निदेव तिष्ठ त्वं ममैवेदस्व विक्रमम् । एवं निपिध्य सुग्रीवं हनुमानचलद्युधि । ए॥ हनुमान् राक्षसानीकमनेकानीकधुर्मदम् । हिमप्यगादिष्ट महाब्धिमिव मंदरः॥ एए॥ अथ पर्जन्यवर्जनूजितं युधि उर्जयः । अढौकत धनुस्तुणमाली माली हनूमते ॥ १० ॥ हनुमन्मालिनौ वीरौ धनुष्टंकारकारिणौ । पुत्रास्फोटकरौ सिंहाविवोदामौ विरेजतुः ॥ ११ ॥ अस्त्रैालिहनूमतौ प्रजहाते परस्परम् । चिदाते मिथोऽस्त्राणि मिश्रोऽतजेयतां च तौ॥१०॥ चिरं च युद्धा हनुमान्मालिनं वीर्यशालिनम् । चक्रे निरस्त्रं निस्तोयं ग्रीष्माकै ड्व पटवलम् ॥१०३ ॥ गढ गठ जरजक्षः किं हतेन त्वया ननु । इति ब्रुवाणं श्रीशैलमेत्य वज्रोदरोऽवदत् ॥ १०४॥ अरे रे नियसे पाप वदन्नेवं हि कैवद । एोहि युध्यस्व मया न लवस्येप मा स्म गाः ॥ १०५॥ १ मकरमुग्वैः काष्ठमयमकराकृतयो रथे निक्षिप्यते । २ अर्धभन्नैः। ३ कुत्सितं वदतीति कद्वदस्तत्संबुद्धौ ।

·पर्व सर्गः पुरुष चरित्रं ॥ए३॥ ܟ SIRSARESPEC मारुतिस्तवचः श्रुत्वा हक्कामिव मृगाधिपः । बूत्कुर्वन्नुर्वहंकारश्गदयामास तं शरैः ॥ १६ ॥ तद्वाणवृष्टिं निर्धूय शरैर्वज्रोदरोऽपि तम् । तिरयामास मार्तडं प्रावृट्काल श्वांबुदैः ॥ १७ ॥ अहो वज्रोदरो वीरो योऽलमस्मै हनूमते । अहो वीरः पावनिर्योऽलं वज्रोदररदसे ॥ १० ॥ एवं गिरो रणक्रीडासदस्यानां दिवौकसाम् । असहिष्णुर्विषजिष्णुईनुमान् मानपर्वतः॥१०॥ वर्षन युगपदस्त्राणि चित्राएयुत्पातमेघवत् । वज्रोदरं तमवधीत्पश्यतामपि रक्षसाम् ॥ ११० ॥ ॥त्रिनिर्विशेषकम् ॥ वनोदरवधक्रुधो रावणिजबुमात्यथ । तर्जन्मारुतिमाव्हास्त प्रतिकार श्व द्विपम् ॥ १११ ॥ उन्नावपि महामहावन्योऽन्यवधकांक्षिणौ । युयुधाते चिरं बाणैः पन्नगैर्वार्तिकाविव ॥ ११॥ श्शुन्यः प्रतियचंतौ विगुणविगुणानिधून । परस्परं प्रापतुस्तावधमर्णोत्तमर्णताम् ॥ ११३ ॥ क्रुयोऽथ कृत्वा हनुमानरथ्यरथसारथिम् । तं विषं ताडयामास मुजरेण गरीयसा ॥ ११ ॥ मूर्जितो जंबुमाट्युा निपपातोत्पपात च । रुषा महोदरो रदोवीरो वर्षञ्चिलीमुखान् ॥११५॥ अन्येऽपि राक्षसजटा हनूमंतं जिघांसवः । जात्यश्वान श्व क्रोडं वेष्टयामासुरुच्चकैः ॥ ११६ ॥ दोष्णोः केऽपि मुखे केऽपि केऽप्यंध्योहदि केऽपि च । कुदौ केपि शरैस्तीक्ष्णैर्जनिरे ते हनूमता ११७ अन्तर्वणं दव व मध्येऽनोधीव वामवः । मध्येरदोबलं वीरश्चकासामास मारुतिः॥ ११॥ RAMERESORRECENGREk ॥ए३॥ RSSREGAON १ महागर्ववान् । २ हस्तिपकः । ३ गारुडिनौ । ४ जंबुमाली पपात महोदरश्चोत्पपाताभिजगामेति संबंधः। ५ वराहम् । 55%%%% ·क्षणादनांक्षीपक्षांसि तमांसीव दिवाकरः। महौजसां शिरोरलं पवनंजयनंदनः॥ ११॥ रदोनंगेन संकुषः कुलकर्णोऽथ शूलनृत् । ईशान व नूमिष्ठः स्वयं योद्धुमधावत ॥ १२० ॥ कानप्यंत्रिप्रहारेण मुष्टिघातेन कानपि । कांश्चित्कूर्परघातेन तलघातेन काश्चन ॥ ११ ॥ कांश्चिन्मुजरघातेन शूलघातेन कांश्चन । कानप्यन्योऽन्यघातेन कुलकर्णोऽवधीत्कपीन् ॥ १२॥ ॥ युग्मम् ॥ कल्पान्तार्णवकटपं तमापतंतं तैरस्विनम् । रावणानुजमालोक्य सुग्रीवः समधावत ॥ १२३ ॥ जामंडलो दधिमुखो महेन्जः कुमुदोऽङ्गदः । अपरेऽप्यन्वधावंत प्रदीपन श्वोद्यतः ॥ १२४॥ दशाननानुजं पंचाननं व्याधा श्वारुधन् । वर्षन्तोऽस्त्राणि चित्राणि युगपघानरोत्तमाः ॥ १२५ ॥ प्रस्वापनास्त्रं तेपूच्चैः कालरात्रिमिवापराम् । रात्रिंचरवरोऽमुंचदमोघं मुनिवाक्यवत् ॥ १६ ॥ निघायमाणं स्वं सैन्यं दिवा कुमुदखंडवत् । दृष्ट्वा सस्मार सुग्रीवो महाविद्यां प्रबोधिनीम् ॥ १७ ॥ अरे व कुंजकर्णोऽस्तीत्युच्चैस्तुमुलकारिणः । नत्तस्थुर्वानरनटाः खगा श्व निशात्यये ॥ १२ ॥ उपाधवन कुंजकर्णमाकर्णाकृष्टकार्मुकाः । सुग्रीवाधिष्ठिताः सुप्ठ्योधिनः कपिकुंजराः॥१२ए॥ सुग्रीवो दलयामास कुंजकर्णस्य सारथिम् । रथं रथ्यांश्च गदयाऽगर्दकारो गदानिव ॥ १३० ॥ जूमिष्ठः कुंजकर्णोऽथ हस्तेनोदेस्तमुजरः । एकभंगो गिरिरिव सुग्रीवायाच्यधावत ॥ १३१॥ युद्धार्थ धावतस्तस्यांगवातेन गरीयसा। नूयांसः कपयः पेतुः करिस्पर्शेन वृक्षवत् ॥ १३२ ॥ १ हनुम द्विशेषणम् । २ वलिनम् । ३ सिंहम् । ४ वैद्यो रोगानिव । ५ उदस्त ऊर्जीकृतो मुद्गरो येन सः। SAROKHARASAR1 ·पर्व सर्गः पुरुष चरिनं ॥ एU॥ जर प्लवंगमैरस्खलितः स्थलैरिव नदीरयः । सुग्रीवरथमाहत्याचूर्णयन्मुजरेण सः॥ १३३ ॥ खे समुत्पत्य सुग्रीवः शिलामेकां महीयसीम् । मुमोच कुंजकर्णाय वज्री वज्रमिवाप्रये ॥ १३ ॥ कुंलकर्णो मुजरेण तां शिलां कणशोऽकरोत् । उत्पातिकी रजोवृष्टिं कपीनां दर्शयन्निव ॥ १३५॥ तमत्तडिति कुर्वाणं तडिइंडासमुत्कटम् । रावणावरजायाथ वालिनोऽवरजोऽमुचत् ॥ १३६॥ तडिहंडाय चंडाय तस्मै शस्त्राण्यनेकशः। कुलकर्णः प्रचिकेप मोघीनूतानि तानि तु ॥ १३७ ॥ कुंजकर्णः पपातोया तडिमेन तामितः । जगनयंकराकारः कटपांत श्व पर्वतः ॥ १३ ॥ मूर्विते जातरि क्रुधः स्वयमेव दशाननः । साक्षादिवांतकोऽचालीद्भुकुटीनीषणाननः॥ १३ए । नत्वेन्द्र जित्तमित्यूचे स्वामिस्तव पुरो रणे । न यमो वरुणो नापि न कुबेरो न वा हरिः ॥ १० ॥ तिष्ठति किं नु प्लवगा एवैते देव तिष्ठ तत् । गत्वैप तान् हनिष्यामि रुष्टो मशकमुष्टिवत् ॥ ११ ॥ निषिध्यैवं दशग्रीवं मानोदुग्रीवः स शक्रजित् । आनानः प्रविवेशांतःकपिसैन्यं महानुजः ॥ १५ ॥ कासारः कासरस्येव कैरापततः सतः। कविनिर्मुमुचे तस्य समरोवी महौजसः ॥ १३ ॥ स त्रस्यतः कपीनूचे रे रे तिष्ठत वानराः । अयुध्यमानान्नो हन्मि रावणस्यास्मि नंदनः॥ १४ ॥ क मारुतिः क्व सुग्रीवस्ताच्यामप्यथवा कृतम् । क नु तौ रामसौमित्री अन्यमित्रीयमानिनौ ॥ १४५ ॥ इति ब्रुवाणं दोर्दादमारुणितेक्षणः। रणायान्हत सुग्रीवस्तं दशग्रीवनंदनम् ॥ १५६ ॥ नाममलोऽपीअजितोऽवरजं मेघवाहनम् । आयोधयितुमारेले शरनं शरलो यथा ॥ १४ ॥ १ इन्द्रः।२ मानेनोर्ध्वग्रीवः । ३ महिषस्य । ४ वीरमानिनौ । SANSAR ॥ एच ॥ RE ·या SAUR दिग्गजा श्व चत्वारश्चत्वारः सागरा श्च । श्रास्फालंतः शुशुचिरे ते त्रिलोकीनयंकराः॥ १४॥ गतागतैस्तथानामकंपत वसुन्धरा । चकंपिरे सानुमंतश्चक्षोन च महोदधिः ॥ १४ए । बुबुधे नान्तरं तेषां बाणाकर्षणमोक्षयोः । अत्यंतलघुहस्तानामविहस्तत्वशालिनाम् ॥ १५ ॥ आयसैर्दैवतैरस्त्रैरयुध्यंत चिराय ते । परं न कोऽपि केनापि तेषां मध्यादजीयत ॥ १५१ ॥ अथो मुमुचतुः क्रुझाविन्द्रजिन्मेघवाहनौ । सुग्रीवजाममलयो गपाशास्त्रमुखतम् ॥ १५॥ नागपाशैस्तथा बचौ नामंडलकपीश्वरौ । अनीश्वरौ निश्वसितुमप्यतां यथा हि तौ ॥ १५३ ॥ स्तश्च लब्धसंज्ञेन कुलकर्णेन रोषतः । गदया तामितः पृथव्यां मारुतिमूर्चितोऽपतत् ॥ १५ ॥ दोषणा तक्षककटपेन तं करीव करेण सः । समुद्दभ्रे वलयितेनान्त:कदं न्यधत्त च ॥ १५५ ॥ ऊचे बिनीषणो रामं स्वामिन्नेतौ हि ते वले । बलीयसौ सारजूतावानने नयने श्व ॥ १५६ ।। बचौ वैदेहिसुग्रीवौ रावणिच्यां महोरगैः । यावलंकां न नीयेते तावत्तौ मोचयाम्यहम् ॥ १५७ ॥ हनुमान कुंजकर्णेन वयो दोषणा महीयसा । लंकामप्राप्त एवायं मोचनीयो रघूषह ॥ १५ ॥ स्वामिन् विना हि सुग्रीवजामंडलहनूमतः। अवीरमिव नः सैन्यमनुजानीहि यामि तत् ॥ १५॥ एवं तन ब्रुवत्येव वेगाजत्वांगदो नटः। आक्षिप्य कुंजकर्णेन युयुधे युधकोविदः॥१६० ॥ क्रोधान्ध्यात् कुलकर्णेन प्रोदिप्तनुजपाशतः । ययौ मारुतिरुत्पत्य विहंग श्व पंजरात् ॥ १६१ ॥ १ अतिशीघ्रहस्तवतामनाकुलितत्वेन च शालिनां तेषां चतुर्णी बाणानां कर्षणे मोक्षणे च कियत्कालांतरमस्तीति केनापि न बुबुधे इति भावः । २ कक्षायामित्यन्तःकक्षम् । ३ अर्वीकृतो भुज एव पाशस्तस्मात् ।

·पर्व सर्गः पुरुष वरित्रं ॥ ए५॥ रस बिनीषणो मोचयितुं नामंमलकपीश्वरौ । रावणिभ्यां समं योद्धुमधावत रथस्थितः ॥ १६ ॥ दध्यतुश्चेन्धजिन्मेघवाहनावेष नः पितुः । अनुजः स्वयमभ्येति कर्तुमस्माभिराहवम् ॥ १६३ ।। अनेन तातकटपेन योधव्यं कथमद्य हा । इतोऽपसरणं युक्तं न हीः पूज्याद्धि बिन्यताम् ॥ १६ ॥ पाशबझाविमौ चारी निश्चितं हि मरिष्यतः । इहैव हि तदासातां तातो नान्वेति नौ यथा ॥ १६५॥ विचिंत्यैवं नेशतुस्तौ धीमन्तौ रावणी रणात् । पश्यन् बिजीषणश्चास्थाद्भामंडलकपीश्वरौ ॥ १६६ ॥ चिन्ताम्लानाननौ तत्र तस्थतू रामलक्ष्मणौ । हिमानीजन्नवपुषौ सूर्याचन्जमसाविव ॥ १६७ ॥ 'रामनस्ततः पूर्वप्रतिपन्नवरं सुरम् । महालोचनमस्मार्षीत् सुपर्णामरपुंगवम् ॥ १६॥ ज्ञात्वा चावधिनान्येत्य ददौ पैझाय सोऽमरः। विद्यां सिंहनिनादाख्यां मुशलं स्पंदनं हलम् ॥ १६ए॥ लक्षणाय ददौ विद्यां गारुनी स्पंदनं तथा । गदां च विद्युपदनां समरे रिपुनाशिनीम् ॥ १७० ॥ वरुणानेयवायव्यप्रमुखाण्यपराण्यपि । दिव्यान्यस्त्राणि बने च स ददावुनयोरपि ॥ १७१॥ सौमिहिनीनूतं गरुडं प्रेक्ष्य तत्क्षणम् । सुग्रीवनामंडलयोः प्रणेशुः पाशपन्नगाः ॥ १७॥ जझे जयजयारावो रामसैन्ये समंततः। रक्षोबलमिवास्तं च ययौ देवोऽब्जिनीपतिः॥ १७३ ॥ प्रातर्भूयोऽपि सैन्यानि रघूषहदशास्ययोः । सर्वाजिसारसाराणि रणांगणमुपासरन् ॥ १५ ॥ तेषां कृतांतदंताजस्फुरदस्त्रजयंकरः । अकांडारब्धसंवर्तः प्रावर्तत महारणः॥ १७॥ कुफरदोनि रहोलिवानराणां वरूथिनी । मध्याह्नतापसंतप्तैः सरसी सूकरैरिव ॥ १६ ॥ १ महद्धिम हिमानी तया छन्न वपुर्ययोरतौ । २ रामाय । ३ क्षुब्धम् । * कमरस-र ॥एए॥ Sex ·RoR SER सर नग्नप्रायां च प्रेक्ष्य सुग्रीवाद्या महौजसः । रदोऽनीकेषु विविशुर्योगिनोऽन्यवपुःष्विव ॥ १७७॥ विउद्भवू राक्षसास्तेऽप्याक्रांतास्तैः कपीश्वरैः । नागा श्व गरुत्मदिरद्भिरामघंटा इव ॥ १७ ॥ रदोनंगेन संक्रुयो दधावे रावणः स्वयम् । महारथप्रचारेण दारयन्निव मेदिनीम् ॥ १७ए । तस्य प्रसरतो दाववतेरिव तरस्विनः । मुहूर्तमपि नाग्रेऽस्थात् कपिवीरेषु कश्चन ॥ १० ॥ तधुझे चलितं रामं निषिध्य प्रश्रयादथ । बिनीषणः क्षणादेत्य रुरोध दशकंधरम् ॥ ११ ॥ तं रावणोऽवदजे रे कं श्रितोऽसि बिनीषण । क्रुखस्य मम येनाजौ दिप्तः कवलवन्मुखे ॥ १२॥ व्याधेनेव किरौ श्वानं मयि त्वां रे प्रहिण्वता । रामेण मंत्रितं साधु साध्विदं ह्यात्मरक्षणम् ॥ १३ ॥ अद्यापि मम वात्सत्यं त्वयि वत्सास्ति गढ तत् । एतौ ह्यद्य हनिष्यामि ससैन्यौ रामलक्ष्मणौ ॥ १४॥ अमीषां वध्यमानानां मा संख्यापूरणः स्म नः । एहि स्वस्थानमेव त्वं पृष्ठे हस्तोऽयमद्य ते ॥ १५ ॥ बिनीषणोऽप्युवाचैवं रामोऽन्तक श्व स्वयम् । अचालीत्त्वां प्रति क्रुद्धो निषिद्धश्च मया बलात्॥१६॥ त्वां बोधयितुकामोऽहं युग्धव्याजादिहागतः। अद्यापि मुच्यतां सीता प्रसीद कुरु मचः॥ १७ ॥ हन्त मृत्युजयानाहं राज्यलोजेन नापि वा । गतोऽस्मि रामं निर्वादलयात् किं तु दशानन ॥ १७ ॥ सीतार्पणेन निर्वाद प्रणाशय यथा ह्यहम् । पुनरेव श्रयामि त्वां विहाय रघुपुंगवम् ॥ १५ ॥ क्रुष्योऽथ रावणः प्रोचे किमद्यापि विनीषिकाम् । रे बिनीषण ऊर्बुचे प्रदर्शयसि कातर ॥ १० ॥ जातृहत्याजयाउक्तोऽस्येवं नान्येन हेतुना । इत्युक्त्वास्फालयामास कार्मुकं दशकन्धरः ॥ ११ ॥ १ जलैः। २ अपक्कघटा इव । ३ अपवादभयात् । ४ भीतिम् । RAISE EARL ·पर्व सगः इ पुरुष चरित्रं ॥ए६॥ HESARKESHSR.SURk S भ्रातृहत्याजयाउक्तोऽस्येवं नान्येन हेतुना । इत्युक्त्वास्फालयामास धनुः सोऽपि बिनीषणः ॥ १७॥ ततः प्रववृताते तो ज्रातरौ यो मुद्यतौ । चित्राण्यस्त्राणि कर्षन्तौ वर्षतौ च निरंतरम् ॥ १५३ ॥ अथेन्जजित्कुंजकौँ राक्षसा अपरेऽपि हि । स्वामिनक्त्यान्यधावन्त कृतांतस्येव किंकराः ॥ १३ ॥ रामोऽरौत्सीत् कुंजकर्ण लदमणो रावणिं पुनः।नीलस्तु सिंहजघनं धर्मर्षश्च घटोदरम् ॥ १५ ॥ स्वयंचूर्मतिं शंखें नलवीरोऽङ्गदो मयम् । स्कन्दः पुनश्चन्त्रणखं विघ्नं चन्धोदरात्मजः ॥ १ए६ ॥ केतुं नाममखनृपः श्रीदत्तो जंबुमालिनम् । कुलकर्णसुतं कुंनं पवनञ्जयनन्दनः ॥ १७ ॥ किष्किन्धेशः सुमालाख्यं कुन्दो धूम्राकासम् । वालिसूश्चन्द्ररश्मिश्च नटं सारणरादसम् ॥ १७ ॥ राक्षसानेवमन्योऽन्यमरोत्सुः कपयोऽपरे । अयुध्यंत च तैः सार्धे नत्रैर्नका श्वार्णवे ॥ १एए॥ एवं युद्धे वर्तमाने जीषणेभ्योऽपि नीषणे । लक्ष्मणायामुचत्क्रोधादत्रं तामसमिन्जजित् ॥ २० ॥ तदत्रं तपनास्त्रेण सौमित्रिः शत्रुतापनः । सद्यो विजावयामासानिना मदनपिमवत् ॥ २१ ॥ सौमित्रिर्नागपाशास्त्रं मुमोचेन्जजिते क्रुधा । तन्तुनांजसि हस्तीव स तेन जागबध्यत ॥ २०॥ आक्रम्यमाणसर्वांगो नागास्त्रेण दशास्यसूः । निपपाताशनिरिव दारयन् सागरांबराम् ॥ २०३ ॥ चिक्षेप स्वरयांके तं विराधो लक्ष्मणाज्ञया । कारापाल श्वानैषीनिजे च शिबिरे द्रुतम् ॥२०॥ नागपाशैः कुंजकर्ण त्वबनासक्ष्मणाग्रजः । लामंडलस्तं शिबिरेऽनैषीजामाज्ञया ततः ॥२०५ ॥ अन्येऽपि प्रतियोघारो बचा रामस्य सैनिकैः । मेघवाहनमुख्यास्ते निन्थिरे शिबिरे निजे ॥ २०६ ॥ १ मदनो भापाया मीण" इति ख्यातः । २ स्वरथमध्ये । ३ कारागृहरक्षकः । ॥ए६॥ RSSRROSek ·दृष्ट्वा दशमुखस्तत्तु कोधशोकसमाकुलः। बिनीपणाय चिक्षेप शूलं मूलं जयश्रियः॥२०७॥ तबूलमंतरालेऽपि कदलीकामलीलया। चकार कणशो रामावरजः पत्रिन्तिः शितैः॥ २० ॥ धरणेन्मदत्तो ताममोघविजयाह्वयाम् । विजयार्थी दशग्रीवो महाशक्तिं समुद्दधे ॥ २०ए। धगद्धगिति ज्वलंती तमत्तडिति नादिनीम् । संहाराब्दतडिबेखामिव खेऽनमयत्स ताम् ॥१०॥ अपसस्नुर्दिवि सुरा दृशं सैन्यान्यमीलयन् । तां विलोक्य न केऽप्यस्युः सुस्थितं सुस्थिता अपि॥११॥ रामः सौमित्रिमित्यूचेऽस्माकमेष बिजीपणः । आगंतुर्हन्यते हंत धिग्न आश्रितघातिनः ॥ २१ ॥ इति रामवचः श्रुत्वा सौमित्रिमित्रवत्सलः । विनीपणाग्रे गत्वास्थादाक्षिपन दशकन्धरम् ॥ १३ ॥ पुरःस्थं गरुडस्थं तं प्रेक्ष्योवाच दशाननः। न तुल्यं शक्तिरुदिप्ता मा मृथाः परमृत्युना ॥ २१ ॥ नियस्व यदि वा मार्यस्त्वमेवासि यतो मम । वराकस्त्वत्पदे ह्येप ममाग्रेऽस्थाद्विनीपणः ॥ १५॥ इत्युक्त्वा भ्रमयित्वा तां शक्ति रामानुजन्मने । मुमोच पतदुत्पाताशनिकटपां दशाननः ॥१६॥ तामापतती सौमित्रिः सुग्रीवो हनुमानलः । नामंगलो विराधोऽन्येऽप्यस्त्रैः स्वैः स्वैरताडयन् ॥ १७॥ सावज्ञाय तदस्त्रौघं व्यालदिप श्वांकुशम् । उनैल श्वांजोधौ लक्षणोरःस्थलेऽपतत् ॥ २१ ॥ तया जिन्नो महीपृष्ठे निपपात च लक्ष्मणः । उत्पपात च तत्सैन्ये विष्वग्धा दा रवो महान् ॥ २१ए। कुष्योऽय ज्येष्ठकाकुत्स्थो जिंघत्सुरिव रावणम् । आयोधयितुमारेने पंचाननरस्थितः ॥ २० ॥ क्षणाच्चकार विरथं पंचाननरथो विपम् । दशाननोऽपि वेगेनाध्यारुरोह रथांतरम् ॥ २१॥ १ पतत् यत् उत्पातवजं तत्सदृशीम् । २ वाडवाभिरिव । ३ हंतुमिच्छुः । RESO १७ ·पर्व सर्ग: पुरुष चरित्र ॥ए॥ नंक्त्वा जंक्त्वा रथानेवं पंचवारान दशाननम् । काकुत्स्थो विरथीचके जगदषैतपौरुषः॥२२॥ दशास्योऽचिन्तयच्चैवं त्रातृस्नेहादयं स्वयम् । मरिष्यत्येव तत्किं मे योधितेनाधुनामुना ॥ २३ ॥ दशग्रीवो विमृष्यैवं ययौ लंकापुरीं द्रुतम् । अस्तं जगाम च रवी रामशोकादिवातुरः ॥ २२ ॥ जग्नेऽथ रावणे रामो निवृत्त्येयाय लक्षणम् । तं च दृष्ट्वा निपतितं पपात नुवि मूर्जितः ॥ २२५॥ सुग्रीवादिमिरासिक्तो रामश्चंदनवारिणा । लब्धसंझो निषद्योपैसौमित्रीत्यगदद्दन् ॥ २६ ॥ तव किं बाधते वत्स ब्रूहि तूष्णीं स्थितोऽसि किम् । संज्ञयापि समाख्याहि प्रीणयाग्रजमात्मनः॥१७॥ एते त्वन्मुखमीदंते सुग्रीवाद्यास्तवानुगाः। नानुगृह्णासि किं वाचा दृशा वा प्रियदर्शन ॥ २२ ॥ जीवत्रणापावणोऽगादिति लजावशाब्रुवम् । न नापसे तद्भाषस्व पूरयिष्ये तवेप्सितम् ॥ १२ए॥ रे रे रावण मुष्टात्मस्तिष्ठ तिष्ठ व यास्यसि । एष प्रस्थापयामि त्वां नचिराय महापथे ॥ ३० ॥ श्त्युक्त्वा धनुरास्फाल्योदस्थाद्यावअधूपहः । तावत् कपीश्वरेणैवमूचे विनयपूर्वकम् ॥ ३१ ॥ स्वामिन्निशेयमगमल्लंकां च स निशाचरः । शक्तिप्रहारविधुरः स्वामी नश्चैप वर्तते ॥ २३ ॥ धैर्यमाधेहि जानीहि हतमेव दशाननम् । प्रतिजागरणोपायं सौमित्रेरेव चिंतय ॥ २३३ ॥ नूयो रामो जगादैवं हृता नायर्या इतोऽनुजः । तिष्ठत्यद्यापि रामोऽयं शतधा न विदीर्यते ॥ २३५ ॥ सखे सुग्रीव हनुमन् नामंगल नलाङ्गद । विराधाद्याश्च सर्वेऽपि यात स्वौकसि संप्रति ॥१३५॥ सीतापहारात् सौमित्रिवधादप्यधिकं शुचे । सखे विजीपणाजूस्त्वं यत्कृतार्थीकृतोऽसि न ॥ २३६ ॥ १ जगत्यद्वितीयपराकमः । २ सौमित्रः समीपमुपसौमित्रि । R56 - ॥3॥ SOSIOS FRANGA ·NAGARILMSR. प्रातः पश्य परं बंधो निजबांधववर्मना । नीयमानं स्वबंधुं तं बंधुरूपेण वैरिणम् ॥ २३७ ॥ प्रातः कृतार्थीकृत्य त्वामनुयास्यामि लमणम् । लक्ष्मणं हि विना किं मे सीतया जीवितेन च ॥ २३॥ बिनीषणो बनापेऽथ किमधैर्यमिदं प्रनो । शक्त्या हतोऽपि ह्यनया पुमान् जीवति यामिनीम् ॥२३॥ मंत्रतंत्रादिना धातप्रतीकाराय सर्वथा । प्रयत्यतां प्रत्तो यावन्न विनाति विनावरी ॥ २४ ॥ आमेति राघवेणोक्ते सुग्रीवाद्यास्तु विद्यया । सप्तवांश्चतुर्षारान् राघवौ परितो व्यधुः ॥२१॥ प्राच्या कारेषु तत्रास्थुः सुग्रीवः पावनंजयिः। तारः कुंदो दधिमुखो गवादो गवयः क्रमात् ॥ २४ ॥ उदीच्यामंगदः कूर्मोऽङ्गो महेन्बो विहंगमः । सुषेणश्चंपरश्मिश्च धारेवस्थुः क्रमादमी ॥ २३ ॥ प्रतीच्यां नीलसमरशीलकुर्धरमन्मथा। जयश्च विजयश्चैव संजयश्चायतस्थिरे ॥ २५ ॥ जामंडलो विराधश्च गजो नुवनजिन्नलः । मैन्दो वित्जीपणश्चास्थुर्दक्षिणस्यां क्रमादमी ॥ २४५ ॥ मध्ये कृत्वेति काकुत्स्थौ सुग्रीवाद्या महानुजाः । प्रजागरपरास्तस्थुरात्मारामा श्वोद्यताः ॥ २६ ॥ सीतायाः कश्चिदाचख्यौ यवक्त्या लक्ष्मणो इतः । प्रातर्विपत्स्यते रामनमोऽपि त्रातृसौहृदात् ॥ २१॥ वज्रनिर्घोषवद्घोरं तच्छ्रुत्वा जनकात्मजा । पपात मूर्बया पृथ्व्यां लतेव पवनाहता ॥ २० ॥ विद्याधरी निरंजोनिः संसिक्ता लब्धचेतना । उत्थाय विललापैवं जानकी करुणस्वरम् ॥ २४ए । हा वत्स लक्ष्मण वागास्त्यक्त्वैकाकिनमग्रजम् । मुहूर्तमपि हि स्थातुं विना त्वामेष न दमः ॥ २० ॥ धिगई मंदजाग्यास्मि यतो मम कृतेऽधुना । स्वामिदेवरयोदेवतुल्ययोरीहगागतम् ॥ २१ ॥ १ लक्ष्मणवर्मना मृत्युरूपेणेत्यर्थः । २ स्वस्य तव बंधु त रावणम् । ३ रात्रिः । ४ योगिनः । REG ·- पर्व सर्गः -- ॥ चरित्र ॥ एच ॥ प्रसीद मत्प्रवेशाय विधा नव वसुंधरे । प्राणनिर्वाणहेतोस्त्वं जव वा हृदय विधा ॥ २५ ॥ एवं रुदंती करुणं सीता कापि कृपावती । अवलोक्यावलोकिन्या विद्याधर्यब्रवीदिति ॥ २५३ ॥ नविष्यत्यक्षतांगस्ते प्रनाते देवि देवरः। समं च रामजद्रेण त्वामेत्यानंदयिष्यति ॥ २५ ॥ स्वस्थावस्था तजिरास्थात् काकुत्स्थगृहिणी तदा । सूर्योदयं चिंतयंती चक्रवाकीव जाग्रती ॥ २५५ ॥ सौमित्रिर्मारितोऽयेति क्षणं जहर्ष रावणः । क्षणं स्मृत्वा घातपुत्रमित्रबंध रुरोद च ॥ २५६ ॥ हा वत्स कुंजकर्ण त्वं ममात्मैवापरः परः । वितीयाविव मे बाहू हेन्जजिन्मेघवाहनौ ॥ २७ ॥ हा वत्सा जंबुमाल्याद्या मम रूपान्तरोपमाः । अप्राप्तपूर्व प्राप्तारस्थ कथं बंधं गजा श्व ॥ २० ॥ स्मारं स्मार स्वबंधूनामित्थं बंधादि नूतनम् । जूयो भूयो दशग्रीवो मुमूर्व च रुरोद च ॥ १२ए । श्तश्च पद्मसैन्ये प्राक्माकारधाररक्कम् । जामंडलमुपेत्यैवं कोऽपि विद्याधरोऽवदत् ॥ २६॥ पद्मपादान् दर्शय मे तदातो ननु यद्यसि । अलं लक्ष्मणजीवातुमाख्यास्यामि हितोऽस्मि वः ॥ २६१ ॥ विधृत्य पाणिना दोषिण नीतो नामंडलेन सः। पद्मस्य पादपद्मांते प्रणम्यैवं व्यजिज्ञपत् ॥ २६ ॥ संगीतपुरनाथस्य शशिमंडलनूपतेः । तनयः प्रतिचंञोऽहं सुप्रत्नाकुदिसंजवः ॥ २६३ ॥ क्रीडार्थ सकलनोऽहं चलितोऽन्येधुरंबरे । दृष्टः सहस्रविजयनान्ना विद्याधरेण च ।। २६४ ॥ तेन मैथुनिकाराद्योधितोऽहं चिरं तदा । पातितश्चमरवया शक्त्या चाहत्य जूतले ॥२६५ ॥ साकेतपुर्या माहेन्घोदयोद्याने लुग्न जुवि । दृष्टश्च जरतेनाहं त्वदानातिकृपालुना ॥ २६६ ॥ 5 ॥ए॥

·265 ॐ सद्यो. गंधांबुनिस्तेन सिक्तोऽहं पृथिवीनुजा । मत्तश्च निरगावक्तिर्दस्युः परगृहादिव ॥ २६७ ॥ सद्यो रूढप्रहारेण मया विस्मितचेतसा । पृष्ठो गंधांवुमाहात्म्यमित्यशंसत्तवानुजः॥२६॥ सार्थवाहो विंध्यनामाभ्यागागजपुरादिह । एकस्तन्महिपो मार्गेऽतिजारत्रुटितोऽपतत् ॥ २६ए। तन्मूर्ध्नि पादं विन्यस्य संचचार पुरीजनः। उपप्रवेण महता विपन्नः सोऽथ सैरिनेः ॥ १० ॥ सोऽकामनिर्जरायोगानेंतंकरपुरेश्वरः । सुरो वायुकुमारोऽजून्नाम्ना पवनपुत्रकः ॥ २७१ ॥ ज्ञात्वा चावधिना पूर्व मृत्यु प्रकुपितोऽय सः । पुरे जनपदे चास्मिन् व्याधीन्नानाविधान् व्यधात् २१२ देशे गृहे च न व्याधिरजून्मन्मातुलस्य तु । द्रोणमेघनरेन्जस्य मन्महीवर्तिनोऽपि हि ॥ २७३ ॥ अव्याधिकारणं पृष्टो मया कोणघनोऽवदत् । नार्या प्रियकरा मेऽनुत्पुरातिव्याधिबाधिता ॥ २७ ॥ जाते गर्ने तत्प्रनावाव्याधिनामुच्यताथ सा । सुषुवे च क्रमात्पुत्री विशड्यामनिधानतः ॥ २७५ ॥ त्वद्देश श्व मद्देशेऽप्युद्भूते व्याध्युपपवे । विशट्यास्नानतोयेन सिक्को लोकोऽनवरुिक् ॥ २७६ ॥ पृष्टो मया सत्यजूतशरणो मुनिरन्यदा । वदति स्म विशट्यायाः प्राग्जन्मतपसः फलम् ॥ २७७ ॥ वसंरोहणं शल्यापहारो व्याधिसंक्ष्यः। नृणां स्नानांचसाप्यस्या जावी जर्ता च लक्ष्मणः ॥ ७ ॥ तया मुनिगिरा सम्यग्ज्ञानादनुन्नवादपि । विशट्यास्त्रानपयसः प्रजावो निश्चितो मया ॥ ७ ॥ श्त्युदित्वा कोणमेघो विशख्यानपनोदकम् । ममापि ह्यर्पयत्तेनानवद्भमिर्ममाप्यरुक् ॥ २० ॥ तस्याः स्नानांनसानेन मया सिक्तस्त्वमप्यहो । निम्शक्तिशट्यः संरूढव्रणश्च त्वमनूः क्षणात् ॥ २१ ॥ १ चौरः । २ महिषः । ३ रोगरहितः । SROASSS ·पर्व सर्ग: पुरुष । चरित्रं एए॥ ॥ जरतस्य ममाप्येवमुत्पन्नः प्रत्ययः प्रनो । आ प्रत्यूषादानयत विशल्यास्तानवारि तत् ॥ २॥ त्वर्यतां त्वर्यतां तस्मात्प्रत्यूषे किं करिष्यथ । पर्यस्ते शकटे हन्त किं कुर्वीत गणाधिपः ॥ २३ ॥ नाममलं हनूमंतमंगदं च रघूषहः । आदिशत्प्रतिजरतं विशड्यास्तानवारिणे ॥ ॥ प्रययुस्ते विमानेनायोध्यां पवनरंहसा । प्रासादांके च ददृशुः शयानं जरतं नृपम् ॥ २५॥ जरतस्य प्रबोधाय ते गीतं चक्कुरंबरे । राजकार्येऽपि राजान उत्थाप्यते छुपायतः ॥२६॥ विबुध्य जरतेनापि दृष्टः पृष्टः पुरो नमन् । ऊचे नामंगलः कार्य नाप्तस्याप्ते प्ररोचना ॥२७॥ सेत्स्यत्येतन्मया तत्रेयुषेति जरतस्ततः । तद्विमानाधिरूढोऽगात् पुरं कौतुकमंगलम् ॥ २ ॥ जरतेन जोणघनो विशल्यामथ याचितः । सेहोषाह्य स्त्रीसहस्रसहितां तामदत्त च ॥ २ए॥ जामंडलोऽप्ययोध्यायां मुक्त्वा जरतमुत्सुकः । आययौ सपरीवारो विशट्यासंयुतस्ततः ॥ २० ॥ ज्वलद्दीपविमानस्थो जीतैः सूर्योदयन्त्रमात् । क्षणं दृष्टो निजैः सोऽधाविशल्यामुपलदाणम् ॥ २१ ॥ तया च पाणिना स्पृष्टाल्लक्ष्मणात्तत्क्षणादपि । निर्जगाम महाशक्तिर्यष्टिनेव महोरगी ॥ शए॥ समुत्पतंती सा शक्तिः समुत्पत्य हनूमता । प्रसनं जगृहे श्येनविदगेनेव वर्तिका ॥ २ए३ ॥ साप्यूचे देवतारूपा न मे दोषोऽस्ति कश्चन । प्रदत्ता धरणेनास्मै प्रज्ञप्तिनगिनी ह्यहम् ॥ २ए ॥ विशड्यापाग्नवतपस्तेजः सोढुमनीश्वरी । एषा यास्यामि मां मुंच प्रैष्यन्नावादनागसम् ॥ २५ ॥ १ प्रस्तावना रोचकवाक्य वा। २ सह लक्ष्मणनेत्यध्याहारः “स” "ह" इति पृथक् पद वा तत्र हेति स्फुटार्थेऽव्ययम् । ३ किंकरभावात् । ॥एए॥

·इत्युक्तो मुक्तवान् शक्ति मारुतिस्तां महानुजः । मुक्तमात्रा च सा शक्तिलजितेव तिरोदधे ॥ ए६ ॥ विशल्यापि हि सौमित्रिं यः पस्पर्श पाणिना। विलिलेप च गोशीर्षचन्दनेन शनैः शनैः॥ शए । रूढवणोऽथ सौमित्रिओक प्रसुप्त श्वोत्थितः । सस्वजे रामन्नण वर्षताश्रुजलं मुदा ॥ श्ए॥ सर्वं विशल्यावृत्तांतं रामस्तस्मै शशंस च । तत्स्नानपयसा चाशु स्वान् परांश्चान्यषेचयत् ॥ २एए॥ कन्यासहस्रसहितां विशयां रामशासनात् । तदानीमेव सौमित्रिरुपयेमे यथाविधि ॥ ३० ॥ सौमित्रेजीवनोफाहोत्साहजन्मा महोत्सवः । विद्याधरनृपैश्चके जगदाश्चर्यकारणम् ॥ ३०१॥ सौमित्रिर्जीवित इति चरैर्नक्तंचराधिपः । विज्ञाय मंत्रयांचने समं मंत्रिवरैरिति ॥ ३०॥ अजवन्मम नावोऽयं सौमित्रिः शक्तिताडितः। प्रातर्मरिष्यति ततो रामोऽपि स्नेहपीमितः ॥ ३०३ ॥ यास्यंति कपयो नंष्ट्वा ते च मबंधुसूनवः । कुलकर्णेन्जजिन्मुख्याः स्वयमेष्यति मामिह ॥३०॥ अधुना दैववैगुण्याखमणः सोऽपि जीवितः । मया मोचयितव्यास्ते कुलकर्णादयः कथम् ॥ ३०५॥ मंत्रिणोऽप्येवमूचुरतं जानकीमोकणं विना । न मोक्षः कुंजकर्णादिवीराणां प्रत्युताशिवम् ॥ ३०६ ॥ श्यत्यपि गते स्वामिन् रक्ष रक्ष निजं कुलम् । उपायश्चात्र नान्योऽस्ति रामानुनयनं विना ॥ ३०७ ॥ रावणस्तानवज्ञाय दूतं सामंतमादिशत् । सामदानदंडपूर्वमनुशिष्योपराघवम् ॥ ३०७ ॥ स गत्वा घास्थविज्ञप्तः सुग्रीवादिसमावृतम् । पद्मनानं नमस्कृत्य व्याजहारेति धीरगीः ॥३०॥ दशास्यस्त्वां वदत्येवं बंधुवर्ग विमुंच मे। जानकीमनुमन्यस्व राज्याधं च गृहाण मे ॥३१॥ १ निशाचराधिपः रावणः। R-LOG ·पर्व सर्गः पुरुष चरित्रं ॥१०॥ त्रीणि कन्यासहस्राणि तुन्यं दास्यामि तेन च । संतुष्य नो चेत्ते सर्व न ह्येतन्न च जीवितम् ॥ ३११ ॥ बनाषे पद्मनाजोऽथ नार्थों मे राज्यसंपदा । न चान्यप्रमदावर्गलोगेन महतापि हि ॥ ३१ ॥ प्रेपयिष्यत्यर्चयित्वा जानकी रावणो यदि । तदा मोक्ष्यामि तद्वन्धुतनयानन्यथा न हि ॥ ३१३ ॥ सामन्तः पुनरप्यूचे राम नैतत्तवोचितम् । स्त्रीमानकस्यास्य कृते स्वं क्षेप्तुं प्राणसंशये ॥ ३१५ ॥ सौमित्रिरेकवारं चेजीवितो रावणाहतः । जीविष्यति कथं सोऽद्य त्वं चामी च प्लवंगमाः॥३१५॥ एकोऽपि रावणो हन्तुमिदं विश्वमपीश्वरः । सर्वथा तपचो मान्यमुदकै विमृश स्वयम् ॥ ३१६॥ लक्ष्मणस्तजिरा घोऽज्यधा दूतपांशन । स्वशक्तिं परशक्ति वा वेत्त्यद्यापि न रावणः ॥ ३१७ हतबंधुपरीवारो जार्याशेषीकृतोऽपि सन् । पौरुपं नाटयत्येष एषा का तस्य धृष्टता ॥ ३१७ ॥ शेषकमूलमुशल चिन्नाशेषजटस्तरुः । यथा सोऽपि तथैकांगः कियत्स्थास्यति रावणः ॥ ३१ ॥ तळ संवाहय तं युधाय दशकंधरम् । कृतांत श्व सजो मे तं व्यापादयितुं नुजः ॥ ३२० ॥ लक्ष्मणेनैवमाक्षिप्तो विनापितुमना स तु । उत्थाय धृत्वा ग्रीवायां वानरैर्निरवास्यत ॥ ३१ ॥ रावणाय स गत्वाख्यत् सर्व राघववाचिकम् । सचिवान् रावणोऽप्यूचे किं कार्यं ब्रूत संप्रति ॥ ३५॥ अब्रुवन्मंत्रिणोऽप्येवं सीतार्पणमिहोचितम् । व्यतिरेकैफलं दृष्टं पश्यान्वयफलं प्रनो ॥ ३३ ॥ अन्वयव्यतिरेकाच्या सर्व कार्य परीक्ष्यते । एकेन व्यतिरेकेण किं स्थितोऽसि दशानन ॥ ३ ॥ अक्षता बहवोऽद्यापि बंधवः सूनवश्च ते । सीतार्पणादिमुक्कैस्तैः सममेधस्व संपदा ॥ ३२५ ॥ १ सतुष्टो भव । २ जटाः शाखाः । ३ सीतार्पणाभावेऽनर्थरूपं फल दृष्टमिति व्यतिरेकः सीतार्पणरूपस्यान्वयस्य फलं पश्येति संबंधः। ॥१०॥ RSSRUSERS ·SASSA 94 तेषां सीतार्पणगिरा मर्मणीव हतोऽधिकम् । अंतर्दूनो दशमुखश्चिरं स्वयमचिन्तयत् ॥ ३२६॥ विद्याया बहुरूपाया हदि निणर्णीय साधनम् । शांतिचैत्यं ययौ शांतकषायीय रावणः ॥ ३२७॥ स्नानं श्रीशांतिनाथस्य पयस्कुन्नैर्दशाननः । स्वयमिक श्वाकार्षीक्षक्त्या विकसिताननः ॥ ३२॥ गोशीर्षचंदनेनांगरागं पुष्पैश्च दैवतैः । पूजां विधाय श्रीशांतेः स्तुतिमेवं विनिर्ममे ॥ ३शए । देवाधिदेवाय जगत्तायिने परमात्मने । श्रीमते शांतिनाथाय षोडशायाहते नमः॥ ३३० ॥ श्रीशांतिनाथ जगवन् जवांनोनिधितारण । सर्वार्थसिधमंत्राय त्वन्नाम्नेऽपि नमो नमः॥ ३३१ ॥ ये तवाष्टविधा पूजां कुर्वति परमेश्वर । अष्टापि सिघयस्तेषां करस्था अणिमादयः ॥ ३३५ ॥ धन्यान्यक्षीणि यानि त्वां पश्यति प्रतिवासरम् । तेन्योऽपि धन्यं हृदयं तदृष्टो येन धार्यसे ॥ ३३३ ॥ देव त्वत्पादसंस्पर्शादपि स्यान्निर्मलो जनः । अयोऽपि हेमीजवति स्पर्शवेधिरसान्न किम् ॥ ३३४॥ त्वत्पादाजप्रणामेन नित्यं ढुंचनैः प्रचो । शृंगारतिलकीनूयान्मम जाले किंणावलिः ॥ ३३५॥ पदार्थैः पुष्पगंधायैरुपहारीकृतैस्तव । प्रजो जवतु माज्यसंपनोः सदा फलम् ॥ ३३६ ॥ भूयो नूयः प्रार्थये त्वामिदमेव जगदिनो। जगवन् नूयसी नूयात्त्वयि नतिर्जवे नवे ॥ ३३७ ॥ स्तुत्वेति शांतिं लंकेशः पुरो रत्नशिलास्थितः। तां साधयितुमारेले विद्यामधस्रजं दधत् ॥ ३३० ॥ अथ मंदोदरी धाःस्थं यमदंडमदोऽवदत् । जिनधर्मरतोऽष्टाहान्यस्तु सर्वोऽपि पूर्जनः ॥ ३३५ ॥ न करिष्यति यस्त्वेवं तस्य दमो वधात्मकः । नविष्यतीति संकायामाघोषय हैतानकः ॥ ३४ ॥ १ निश्रित्य । २ जगदक्षिने । ३ तैरक्षिभिदृष्टः । ४ क्षतावलिः । ५ हत आनको वायविशेषो येन सः । ISISATER

·RROR
पर्व
सर्गः
पुरुष
चरित्र
॥१०॥
15555555
तदादेशेन स पास्थः पुर्यामाघोषयत्तथा । तच्च चारनरैरेत्य सुग्रीवाय न्यवेद्यत ॥ ३१ ॥
सुग्रीवोऽप्यनवीदेवं न यावद्वदुरूपिणीम् । विद्यां साधयति स्वामिंस्तावत्साध्यो दशाननः ॥ ३५ ॥
स्मित्वा पद्मोऽप्युवाचैवं शान्तं ध्यानपरायणम् । कथं दशास्यं गृह्णामि न यह स व बली ॥ ३५३ ॥
इति रामवचः श्रुत्वा बन्नमेवांगदादयः । विद्याशाय लंकेशं शांतिचैत्यस्थितं ययुः ॥ ३ ॥
विदधुर्विविधांस्तनोपसर्गास्ते निरर्गलाः । मनागपि न तु ध्यानादचालीदशकंधरः ॥ ३४५ ॥
अथांगदो जगादैवं रामाजीतेन किं त्वया । इदं पाखंझमारब्धमप्राप्तशरणेन जोः॥३४६॥
त्वया परोक्ष मद्भर्तुर्हता नार्या महासती । मंदोदरी तु ते पती पश्यतोऽपि हराम्यहम् ॥ ३५७ ॥
श्त्युदीर्यामंदरोपोऽकर्षन्मन्दोदरी कचैः । सोऽनाथामिव रुदंती कुररीकरुणस्वराम् ॥ ३ ॥
रावणो ध्यानसंलीनः प्रेक्षांचक्रेऽपि तां न हि । प्राउरासीच्च सा विद्या द्योतयंती नजस्तलम् ॥ ३धए॥
सेत्यूचे तव सिधास्मि ब्रूहि किं करवाणि जोः । करोमि ते वशे विश्वं कियन्मात्रौ हि राघवौ ॥ ३५०॥
रावणः प्रत्युवाचैवं सर्व निष्पद्यते त्वया । स्मृता समापतेः काले स्वस्थानं गळ संप्रति ॥ ३५१ ॥
तनिसृष्टा तिरोऽधत्त सा विद्या तेऽपि वानराः । स्कंधावारं नि जग्मुरुत्पत्य पवमानवत् ॥ ३५२ ।।
मंदोदर्यगदोदंतं शुश्राव च दशाननः । चक्रे च सद्योऽहंकारगर्न ढुंकारमुच्चकैः ॥ ३५३ ॥
स्नात्वा नुक्त्वा च लंकेशोऽगादेवरमणे वने । ऊचे सीतां च सुचिरं मया तेऽनुनयः कृतः ॥ ३५४ ॥
जन्फित्वा नियमनंगनीरुत्वमधुना पुनः । रमयिष्ये प्रसह्य त्वां हत्वा त्वत्पतिदेवरौ ॥ ३५५ ॥
१ केशः।
॥१०१॥

·Sestie estes R-50 तषाचा विषसध्रीच्या मूर्छिता जनकात्मजा। निपपात दशास्यस्य तस्यामाशेव तत्क्षणम् ॥ ३५६॥ कथंचिलब्धसंज्ञा सा जग्राहैवमनिग्रहम् । मृत्युश्चेषामसौमित्र्योस्तदास्त्वनशनं मम ॥ ३५७ ॥ तच्छुत्वा रावणो दध्यौ रामे स्नेहो निसर्गजः । अस्यास्तदस्यां मे रागः स्थले कमलरोपणम् ॥ ३५ ॥ कृतं युक्तं मया तन्नावज्ञातो यद्वितीपणः । नामात्या मानिताः स्वं च कुलमेतत्कलंकितम् ॥ ३५ए । मुंचाम्येतामद्य चेत्तन्न विवेकपदे पैतेत् । रामाकांतेन मुक्तेयमिति स्यात्प्रत्युतायशः ॥ ३६० ॥ बढेह रामसौमित्री समानेष्ये ततस्तयोः। अर्पयिष्याम्य धर्म्य यशस्यं च हि तद्भवेत् ॥३६१ ॥ इति निश्चित्य लंकेशस्तामस्तीत्य विनावरीम् । युझे चचालाशकुनैार्यमाणोऽपि उर्मदः ॥ ३६५ ॥ जूयः प्रववृते युधं रामरावणसैन्ययोः । अत्यु टनटनुजास्फोटत्रासितदिग्गजम् ॥ ३६३ ॥ विधूयाशेषरदांसि तूलानीव महाबलः । लक्ष्मणस्तामयामास विशिखैर्दशकंधरम् ॥ ३६५ ॥ सौमित्रविक्रमं दृष्ट्वा साशंको दशकन्धरः। सस्मार बहुरूपां तां विद्यां विश्वनयंकराम् ॥ ३६५ ॥ स्मृतिमानोपस्थितायां विद्यायां तत्र रावणः। विचके नैरवाण्याशु स्वानि रूपाण्यनेकशः॥ ३६६ ॥ नूमौ नलसि पृष्ठेऽग्रे पार्श्वयोरपि लक्ष्मणः । अपश्यत्रावणानेव विविधायुधवर्षिणः ॥ ३६७ ॥ तावद्रूप श्वैकोऽपि तार्क्ष्यस्थो लक्ष्मणोऽपि तान् । जघान रावणान् वाणैश्चिंतितोपनतैः शरैः ॥३६॥ नारायणस्य तैर्वाणैर्विधुरो दशकंधरः । सस्मार जाज्वलचक्रमर्धचक्रित्वलांचनम् ॥ ३६ए । रोषारुणादस्तच्चकं नमयित्वा ननस्तले । मुमोच रावणः शस्त्रमत्यं रामानुजन्मने ॥ ३७० ॥ १ विषतुल्यया । २ सीतायां विषये रावणस्याशेव । ३ भवेत् । ४ वायुः। RE 6kakr SLCC RRESSES ·पुरुष चरित्रं ॥१०॥ पर्व कृत्वा प्रदक्षिणां तत्तु सौमित्रेदक्षिणे करे । अवतस्थे रविरिवोदयपर्वतमूर्धनि ॥ ३७१ ॥ विषएणो रावणो दध्यौ सत्यं जातं मुनेर्वचः। तेषां विजीषणादीनां सत्यश्चालोचेनिर्णयः॥ ३७॥ विषणं जातरं प्रेक्ष्य नूयोऽप्यूचे विनीषणः । ज्रातरद्यापि वैदेही मुंच त्वं चेजिजीविषुः ॥ ३७३ ॥ क्रुधस्तं रावणोऽवोचत् किं मेऽस्त्रं चक्रमेव रे । विषं सचक्रमप्येनं जाग्घनिष्यामि मुष्टिना ॥ ३७॥ इति दब्रुिवतो रहोनाथस्य लक्ष्मणः । वक्षस्तेनैव चक्रेण कूष्मांडवदपाटयत् ॥३७५॥ तदा च ज्येष्ठकृष्णकादश्यामश्च पश्चिमे । यामे मृतो दशग्रीवश्चतुर्थ नरकं ययौ ॥ ३७६ ॥ सपदि जय जयेति व्याहरनिर्बुसनियरचि कुसुमवृष्टिलक्ष्मणस्योपरिष्टात् । समजनि च कपीनां तांडवं चमहषोंस्थितकिलकिलनादापूर्णरोदोनिकुंजम् ॥ ३४ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरिते महाकाव्ये सप्तमे पर्वणि रावणवधो नाम सप्तमः सर्गः समाप्तः। । R १ मत्रनिर्णयः। ॥१०॥ SURESS ·॥अथाष्टमः सर्गःप्रारभ्यते ॥ अयो बिनीषणस्तत्र कांदिशीकान्निशाचरान् । एवमाश्वासयामास शातिस्नेहवशीकृतः ॥१॥ पद्मनारायणावेतावष्टमौ बलशाह्मिणौ । शरण्यौ शरणायाशु श्रयध्वमविशंकिताः॥२॥ ते सर्वे शिश्रियुः पद्मसौमित्री तौ च चक्रतुः । तेषां प्रसादं वीरा हि प्रजासु समदृष्टयः ॥३॥ हतं च त्रातरं दृष्ट्वा शोकावेशाद्विनीषणः। मर्तुकामः स्वयमपि चकर्ष बुरिका निजाम् ॥४॥ तया स्वकुदिमाघातं दधे रामो बिनीषणम् । हा जातातरित्युच्चैः क्रंदन्तं करुणाक्षरम् ॥५॥ मंदोदर्यादिनिः सार्ध रुदन्तमुपरावणम् । इति तं बोधयामास पद्मनाना सलक्षणः ॥ ६॥ ईदृक्पराक्रमः सोऽयं न हि शोच्यो दशाननः । यस्याशशंकिरे दूरे समरेष्वमरा अपि ॥७॥ वीरवृत्त्यानया मृत्युं गतोऽसौ कीर्तिनाजनम् । तदस्योत्तरकार्याणि कुरुध्वं रुदितैरतम् ॥ ७॥ इत्युदित्वा पद्मनाजो महात्मा प्राप्तबंधनान् । कुंजकन्धजिन्मेघवाहनादीनमोचयत् ॥ ए॥ बिनीषणः कुंजकर्णः शक्रजिन्मेघवाहनः । मन्दोदर्यपि संजूयापरेऽपि पतदश्रवः ॥ १० ॥ दशग्रीवांगसंस्कारं सद्यो गोशीर्षचन्दनैः। कर्पूरागरुसंमित्रैर्विदधुर्वा लितानलैः ॥ ११ ॥ ॥ युग्मम् ॥ पद्मः पद्मसरस्वत्य 'ते च स्नात्वा जलांजलिम् । सममश्रुजलैः कोणैः प्रदर्दशमौलये ॥ १२ ॥ गिरानिरामया रामः किरन्निव सुधारसम् । सलमणः कुलकर्णप्रनृतीनित्यनापत ॥ १३ ॥ १ विभीषणादयः । २ ईषदुष्णैः । ८ RESEAR ·पर्व सर्ग: पुरुष चरित्रं १०३॥ पूर्ववत् स्वस्वराज्यानि कुरुध्वमधुनापि हि । युष्मदक्ष्म्या न नः कृत्यं हे वीराः क्षेममस्तु वः ॥१५॥ इत्युक्ताः पद्मनानेन युगपछोकविस्मयौ । बिज्राणाः कुंजकर्णाद्या जगऽर्गजदाक्षरम् ॥ १५॥ नार्थो राज्येन नः कश्चित्माज्येनापि महानुज । ग्रहीष्यामः परिव्रज्यां मोक्षसाम्राज्यसाधनीम् ॥१६॥ अत्रांतरे च कुसुमायुधोद्याने महामुनिः। अप्रमेयबलो नाम चतुर्सानी समाययौ ॥ १७ ॥ तत्रैव निशि तस्याभूत् केवलज्ञानमुज्वलम् । चक्रुश्च केवलज्ञानमहिमानं दिवौकसः॥ १० ॥ प्रातश्च रामसौमित्री कुंजकर्णादयश्च ते । जपेत्य तमवन्दन्त ततो धर्म च शुश्रुवुः ॥१५॥ पप्रचतुर्देशनांते शक्रजिन्मेघवाहनौ । परं वैराग्यमापन्नौ पुरातननवान्निजान् ॥२०॥ मुनिः सोऽथाब्रवीत्पुर्या कौशांब्यामिह जारते । निःस्वौ बन्धू युवां जातौ नाना प्रथमपश्चिमौ ॥२१॥ तावन्यदा लवदत्ताधर्म श्रुत्वा महामुनेः । व्रतं जगृहतुः शांतकपायौ च विजहतुः ॥२५॥ अन्येद्युस्तौ तु कौशांब्यां गतौ ददृशतुर्नुपम् । पत्न्येन्मुख्या क्रीमन्तं नन्दिघोषं मधूत्सवे ॥ २३ ॥ तं दृष्ट्या पश्चिमोऽका निदानं तपसामुना । टक्क्रीडापरः पुत्रो नूयासमनयोरहम् ॥२५॥ साधुनिर्वार्यमाणोऽपि निदानान्न न्यवर्तत । मृत्वा च पश्चिमो जझे तयोस्तुप्रतिवर्धनः ॥ २५ ॥ क्रमेणोद्यौवनः प्राप्तराज्यः स रतिवर्धनः। पितेव रेमे विविधं रमणीनिः समावृतः॥२६॥ मृत्वा प्रथमसाधुस्तु निर्निदानतपोवशात् । बजूव पंचमे कटपे त्रिदशः परमर्षिकः ॥२७॥ KISASAKALESENSE RER ॥१०३ SGAROSHARE SHAN-SIC १ वसंतोत्सवे । २ तुक पुत्रः।

·Segaste osteosios सोऽवधेातरं ज्ञात्वा तत्रोत्पन्नं महीपतिम् । तं बोधयितुमभ्यागान्मुनिरूपधरः सुरः॥२०॥ रतिवर्धनराजेनार्पिते पट्टे निपद्य सः । शशंस प्राग्नवं तस्य स्वस्य च घ्रातृसौहृदात् ॥ २ए॥ संजातजातिस्मरणाविरको रतिवर्धनः । प्रावाजीदथ मृत्वा च ब्रह्मलोके सुरोऽनवत् ॥ ३० ॥ च्युत्वा ततो विदेहेषु विबुधनगरे युवाम् । अभूतं घ्रातरौ नूपी प्रव्रज्याच्युतमीयथुः ॥ ३१ ॥ च्युत्वाच्युताद्दशास्यस्य प्रतिविष्णोस्तु संप्रति । पुत्रौ युवामजायेथामिन्छ जिन्मेघवाहनौ ॥ ३ ॥ रतिवर्धनमाता तु नवं चांत्वेन्ऽमुख्यपि । मन्दोदरी समनवजाननी युवयोरियम् ॥ ३३ ॥ कुंजकर्णेन्जजिन्मेघवाहनाया निशम्य तत् । मन्दोदर्यादयश्चापि तदैवाददिरे व्रतम् ॥ ३४ ॥ मुनि नत्वा तु तं रामः ससौमित्रिकपीश्वरः। बिजीपणेन प्रहेण वेत्रिणेवाग्रगामिना ॥ ३५ ॥ दयमानपथो विद्याधरीलिः कृतमंगलः । सद्ध्या महत्येन्ज व लंकायां प्राविशत्पुरि ॥३६॥ ॥ युग्मम् ॥ गिरेः पुष्पगिरेमूर्धन्युद्याने तत्र मैथिलीम् । गत्वा ददर्श काकुत्स्थो यथाख्यातां हनूमता ॥ ३ ॥ तामुत्क्षिप्य निजोत्संगे वितीयमिव जीवितम् । तदैव जीवितमन्यो धारयामास राघवः ॥ ३०॥ श्यं महासती सीता जयस्विति मैरुत्पथे । तदानीं जुघुषुः सिचगंधर्वाद्याः प्रमोदिनः ॥ ३५॥ सीतादेव्या नमश्चके पादौ प्रक्षालयन्निव । निरंतरैरभुजलैः सुमित्रानन्दनो मुदा ॥४॥ चिरं जीव चिरं नंद चिरं जय मदाशिपा । इति ब्रुवाणा वैदेही जघौ शिरसि लदमणम् ॥१॥ १ आसने । २ नम्रेण । ३ आकाशे । 55

·पर्व
सर्गः
SHRESS
चरित्र
॥१०॥
जामंडलो नमश्चक्रे सीतां सीतापि तं मुदा । वाशिषानंदयामास मुनिवाक्यसमानया ॥५॥
स्वनामाख्यानपूर्वं च कपिराजो बिनीषणः । हनुमानंगदोऽन्येऽपि प्रणेमुर्जनकात्मजाम् ॥ ३ ॥
पार्वणेन शशांकेन चिरात् कुमुदिनीव सा । रामेण शुशुने सीता विकाशं समुपेयुषी ॥४॥
ससीतोऽध्यास्य भुवनालंकारं राघवो गजम् । जगाम रावणावासं सुग्रीवाद्यैः समावृतः॥ १५॥
तदन्तश्च मणिस्तंजसहस्रांक जिनेशितुः। चैत्यं श्रीशांतिनाथस्य प्रविवेश विवंदिषुः ॥ ४६॥
बिजीपणार्पितस्तत्र कुसुमाद्यैरुपस्करैः । शांतिमानर्च काकुत्स्थः सीतासौमित्रिसंयुतः॥४॥
बिजीपणाच्यर्थितोऽथ विनीपणगृहं ययौ । रामः ससीतासौमित्रिः सुग्रीवादिनिरन्वितः॥४०॥
तत्र देवार्चनं स्नाननोजनादि च राघवः । चक्रे सपरिवारोऽपि मानयन् रावणानुजम् ॥धए॥
रामं सिंहासनासीनमयासीनो बिनीषणः । वाससी परिधायोजे बनापेऽथ कृतांजलिः ॥ २० ॥
रत्नस्वर्णादिकोशोऽयमिदं हस्तिहयादि च । अयं च राक्षसीपो गृह्यतां पत्तिरस्मि ते ॥ ५१ ॥
राज्यानिपेकमधुना कुर्महे ते त्वदाज्ञया । पवित्रय पुरी लंकां प्रसीदानुगृहाण माम् ॥ ५५॥
रामोऽप्युवाच दत्तं ते लंकाराज्यं मया पुरा । व्यस्माषीस्तदिदानी किं महात्मन् नक्तिमोहितः॥ २३ ॥
एवं निषिध्य तं पद्मो लंकाराज्ये तदैव हि । अभ्यर्षिचत् स्वयं प्रीतः प्रतिज्ञातार्थपालकः ॥ ५ ॥
सीतासौमित्रिसुग्रीवप्रमुखैरावृतो ययौ । रामोऽथ रावणगृहे सुधर्मायामिवादिनित् ॥ ५५ ॥
तत्र सिंहोदरादीनामुघोढुं प्राक् प्रतिश्रुताः। कन्या रामाज्ञयानेषुस्तत्र विद्याधरोत्तमाः ।। ५६ ॥
१ पूर्णिमासंबंधिना। २ इंद्रः । ३ अंगीकृताः ।
RRRRRORS
15रल
॥१०॥

·RSSC अथ स्वस्वप्रतिपन्नास्ताः कुमारीयथाविधि । राघवावुपयेमाते खेचरीगीतमंगलौ ॥ ५७ ॥ जोगांस्तत्रोपचुंजानौ निर्विघ्नं रामलक्ष्मणौ । सुग्रीवाद्यैः सेव्यमानौ पमब्दीमतिनिन्यतुः॥ ५ ॥ अत्रांतरे विन्ध्यस्थक्ष्यामिन्धजिन्मेघवाहनौ । तौ सिधिमीयतुझे तीर्थ मेघरयं च तत् ॥ एए । नर्मदायां कुंनकर्णो नद्यां सिद्धिमियाय च । पृष्टरक्षितमित्यासीत्तत्तीर्थ चानिधानतः॥ ६० ॥ श्तश्च साकेतपुरे रामलमणमातरौ । तपार्तामप्यजानंत्यौ तस्थतुर्नुशाखिते ॥ ६१॥ तदा च धातकीखंडादागतस्तत्र नारदः । पप्रच नक्तिनये ते विमनस्के कुतो युवाम् ॥ ६ ॥ अथापराजितोवाच पुत्रौ मे रामलक्ष्मणौ । पित्राज्ञया वनं यातौ स्नुषया सीतया सह ॥ ६३ ॥ सीतापहाराझंकायां जग्मतुस्तौ महानुजौ । रावणेन रणे शक्त्या लक्ष्मणस्ताडितः किल ॥ ६ ॥ शक्तिशट्योधरणाय विशट्यानायि तत्र च । न विद्मो यदनूत्किंचित्सो जीवति वा न वा ॥ ६५ ॥ अनिधायेति दा वत्स वत्सेति करुणस्वरम् । रुरोद सा रोदयंती सुमित्रामपि निर्जरम् ॥ ६६ ॥ ततस्ते नारदोऽवोचद्भवतं सुस्थिते युवाम् । युष्मत्पुत्रावुपेष्यामि तथानेष्यामि ताविह ॥ ६७ ॥ तयोरेवं प्रतिश्नुत्य नारदो गगनाध्वना । जनश्रुत्या ज्ञातवृत्तो लंकायां राममन्यगात् ॥ ६ ॥ सत्कृत्य पृष्टो रामेण किमत्रागा इति स्वयम् । तन्मातृष्ठःखवृत्तान्तमाचख्यौ नारदोऽखिलम् ॥ ६ए। सद्यः सरणरणकः पद्मोऽवादीद्विनीपणम् । विस्मृत्य दुःखं मातॄणां त्वद्भक्त्यास्थामिहाधिकम् ॥३०॥ अस्मदुःखाविपद्यते न यावन्मातरो हि नः। तावत्तत्राद्य यास्यामोऽनुमन्यस्व महाशय ॥ १ ॥ १ रणरणकेनोद्वेगेन सहितः। RECORRORSEENESSIS RECOM ·पर्व SHES सर्गः चरित्रं ॥१०॥ नत्वा बिनीषणोऽप्यूचे तिष्ठानाहानि षोमश । यावत् स्वैः शिल्पिनी रम्यां तामयोध्यां करोम्यहम् ७२ एवमस्त्विति रामोक्तः स विद्याधरशिल्पिनिः । दिनैः षोमशनिश्चक्रेऽयोध्यां स्वर्गपुरीनिलाम् ॥ ३ ॥ तदा रामेण सत्कृत्य विसृष्टो नारदो ययौ । आख्यच्च राममातृणां पुत्रागममहोत्सवम् ॥ ७॥ अथाहि षोम सांतःपुरावारुह्य पुष्पकम् । शक्रेशानाविवैकस्थौ प्रतस्थाते रघूपही ॥ ७॥ रावणानुजसुग्रीवजामंडलनुपादिनिः। अन्वीयमानौ नगरीमयोध्यां चेयतुः क्षणात् ॥ ७६ ॥ आयांतौ पुष्पकारूढौ दूरादपि निरीक्ष्य तौ । अन्यगाकुंजरारूढो जरतः सानुजोऽपि हि ॥ ७ ॥ आयाति चरते रामाझयोपक्षिति पुष्पकम् । जगाम पालकमिव पाकशासनशासनात् ॥ ७॥ आदावप्युत्ततारेजाजरतो घ्रातृसंयुतः। उत्तरतुः पुष्पकाच्च सोत्कंग रामलक्ष्मणौ ॥ ए॥ पादयोः पतितं रामो जरतं साश्रुलोचनम् । परिरेले समुत्थाप्य मूर्ध्नि चुंबन् मुहुर्मुहुः ॥ ७० ॥ शत्रुघ्नमपि पादांते बुवंतं रघुपुंगवः । उत्थाप्य परिमृज्य स्वांशुकेन परिषस्वजे ॥१॥ ततो नरतशत्रुघ्नौ नमंतौ लक्ष्मणोऽपि हि । प्रसारितनुजो बाढमालिविंग ससंज्रमः॥२॥ आरोहदनुजैः सार्धं त्रिनी रामोऽथ पुष्पकम् । समादिदेश चायोध्याप्रवेशाय कृतत्वरः ॥ ३ ॥ तूर्येषु व्योन्नि नूमौ च वाद्यमानेष्वथोन्मुदौ । अयोध्या रामसौमित्री निजां प्राविशतां पुरीम् ॥३॥ सोत्कंठरुन्मुखैः पौरैमयूरैरिव वारिदौ । निर्निमेषैः प्रेक्ष्यमाणौ स्तूयमानौ च निर्जरम् ॥ ५ ॥ अर्कवदीयमानाधौँ स्थाने स्थाने पुरीजनैः । स्वं प्रासादं प्रसन्नास्यौ जग्मतू रामलक्ष्मणौ ॥ ६॥ १ इन्द्रशासनात् । २ स्ववस्त्रेण । ३ सूर्यवद्दीयमानोऽर्घः पूजोपचारविशेषो याभ्यां तौ । ISISASRIGARE ॥१०॥ R ·SHREE उत्तीर्य पुष्पकात्तत्र रामः सौमित्रिणा सह । जगाम मातृसदनं सुहृद्हृदयनंदनः ॥ ७ ॥ रामोऽपराजितां देवीं मातृवर्गमथापरम् । नमश्चक्रे ससौमित्रिस्तानिश्चाशीनिरैध्यत ॥ ७॥ अथ सीताविशल्याद्याः प्रणेमुरपराजिताम् । श्वश्रूरन्याश्च तत्पादपद्मपु निहितालकाः ॥ ५ ॥ अस्मीरप्रकांडप्रसविन्योऽस्मदाशिषा । नूयास्त यूयमिति ताः श्वश्वोऽप्याशासतोचकैः ॥ ए॥ अथापराजिता देवी जूयो भूयोऽपि लक्ष्मणम् । स्पृशंती पाणिना मूर्ध्नि चुंबती चैवमब्रवीत् ॥ ए१ ॥ दिष्टया दृष्टोऽसि हे वत्स पुनर्जातोऽसि चाधुना । कृत्वा विदेशगमनं विजयीह यदागमः ॥ ए॥ तानि तानि च कष्टानि वनवासनवान्यसौ । रामः सीता चातिनिन्ये तवैव परिचर्यया ॥ ए३ ॥ लक्ष्मणोऽप्यवदत्तातेनेवार्येणातिलालितः । त्वयेव सीतादेव्या च वनेऽप्यस्थामहं सुखम् ॥ ए॥ स्वेबाउर्ललितैमें चार्यस्य वैराणि जझिरे । सीतापहारो यन्मूलः किमन्यद्देवि गद्यते ॥ एए॥ परं तु युष्मदाशीनिधित्वा वैरिसागरम् । मातः सपरिवारोऽपि देमेणार्य श्हाययौ ॥ ए६ ॥ अथोत्सवमयोध्यायां चरतोऽकारयन्मुदा । पुरतो रामपादानां पत्तिमात्रत्वमाचरन् ॥ ए॥ अन्यदा रामन तु प्रणम्य नरतोऽज्यधात् । आर्य त्वदाज्ञया राज्यमियत्कालं मया धृतम् ॥ ए॥ प्रानजिष्यं तदैवाहं तातपादैः सह प्रनो । अर्गला नानविष्यच्चेदाज्ञा राज्यपालने ॥ एए॥ मां बतायानुमन्यख स्वयं राज्यं प्रती च । नवोविनस्त्वयि प्राप्ते न ह्यतः स्थातुमुत्सहे ॥ १०० ॥ रामोऽप्युदश्रुस्तं स्माह किमेवं वत्स जापसे । कुरु राज्यं त्वमेवेह त्वय्युत्का वयमागताः ॥११॥ १ स्थापितकेशाः । २ वीरपुत्रप्रसविन्यः । ३ गृहाण । ४ त्वयि उत्का उत्कंठिताः। SASAREERSAREER ·पर्व सर्गः न REUSINESSRESS RSSIST 156056 पुरुष चरित्रं ॥१०६॥ त्यजन्नः सह राज्येन नूयस्त्वपिरहव्यथाम् । किं दत्से वत्स तत्तिष्ठ कुर्वाज्ञां मम पूर्ववत् ॥ १० ॥ इत्याग्रहपरं रामं ज्ञात्वा नत्वा च सोऽचलत् । यावत्सौमित्रिणा तावत्यायाधारि पाणिना ॥ १०३ ॥ नरतं च तथा यांतं व्रताय कृतनिश्चयम् । ज्ञात्वा सीताविशट्याद्यास्तत्राजग्मुः ससंन्रमाः ॥ १० ॥ विस्मारयितुकामास्ता जरतस्य व्रताग्रहम् । जलक्रीमा विनोदार्थमर्थनां चक्रिरेतराम् ॥ १० ॥ उपरोधेन तासां च ययौ सांतःपुरोऽपि सः। क्रीमासरसि चिक्रीम विरक्तोऽपि मुहूर्तकम् ॥ १०६॥ जलानिर्गत्य जरतस्तीरेऽस्थाजाजहंसवत् । स्तनमुन्मूल्य नुवनालंकारस्तत्र चाययौ ॥ १७ ॥ मदांधोऽप्यमदः सोऽभूत् सद्यो जरतदर्शनात् । तदर्शनेन नरतोऽप्यवाप परमां मुदम् ॥ १० ॥ संत्रमाणामसौमित्री तस्योपजवकारिणः । करिणो बंधनायाशु ससामंतावुपेयतुः॥ १०ए। रामाझया इस्तिपकैः स स्तंने हस्त्यनीयत । आगतौ च मुनी देशभूषणः कुलभूषणः ॥११॥ उद्याने समवसृतौ वंदितुं तौ महामुनी । प्रययुः पद्मसौमित्रिनरताः सपरिचदाः ॥ १११ ॥ वंदित्वा तौ च पप्रच रामो मम करी कथम् । अमदोऽजनि नुवनालंकारो जरतेक्षणात् ॥ ११ ॥ अथाख्यत्केवली देशजूषणो नानिसूनुना । समं सहस्राश्चत्वारो राजानः प्रावजन् पुरा ॥ ११३ ॥ ते तु स्वामिन्यनादारे कृतमौने विहारिणि । निर्विएणा जैज्ञिरे सर्वे तापसा वनवासिनः ॥ ११ ॥ प्रहादनसुप्रनराट्तनयो तेषु तापसौ । चिरं चंयोदयसूरोदयाख्यौ मतुर्जवम् ॥ ११५ ॥ चंयोदयो गजपुरे राज्ञो हरिमतेरजूत् । जार्यायां चंपवेखायां सूनुर्नान्ना कुष्करः ॥ ११६ ॥ १ प्रार्थनाम् । २ तापसा जाता इति संवधः । --- ॥१०६॥ 25RSSIS ASAILS ·515 सूरोदयोऽपि तत्रैव विश्वनूतेर्षिजन्मनः । जायामग्निकुंमाया नाम्ना श्रुतिरतिः सुतः॥ ११ ॥ अजूत कुलंकरो राजा स गळस्तापसाश्रमम् । अवधिज्ञानिनेत्यूचे चाजिनंदनसाधुना ॥ ११ ॥ तप्यमानेन पंचाग्नितपस्तत्र तपस्विना । दग्धुमानीतकाष्ठस्य मध्ये तिष्ठति पन्नगः ॥ ११ ॥ सोऽहिः पुरा जवे देमंकराख्यस्ते पितामहः । तदारु दारयित्वा तं यत्नादाकृष्य रह नोः ॥ १२० ॥ आकुलस्तपचः श्रुत्वा गत्वा तद्दावदारयत् । ददर्शान्तःस्थितं चाहिं राजा विस्मयते स्म च ॥ ११ ॥ आदित्सते स्म प्रव्रज्यां यावाजा कुलंकरः। विजः श्रुतिरतिः सोऽथ तावदेवमवोचत ॥ १२॥ धर्मो नाम्नायिको वोऽयं निर्बधश्चेत्तवान्तिमे । दीक्षा वयस्युपादेया किं संप्रत्यपि खिद्यते ॥ १३ ॥ राजापि तजिरा लग्नदीझोत्सादो मनागपि । मया किमत्र कर्तव्यमिति ध्यायन्नवास्थितः ॥ १५ ॥ श्रीदामाख्याथ तत्राझी सदा सका पुरोधसा । नूनं मां ज्ञातवानेष इत्याशंकत उर्मतिः॥ १२५ ॥ आवां यावन्न हंत्येष तावश्चन्मीति सा विषम् । पुरोधोऽनुमता दत्वा कुलंकरममारयत् ॥ १२६॥ क्रमाच्छुतिरतिः सोऽपि मृतो नूयोऽप्युजावपि । चिरं नवं चेमतुस्तौ नानायोनिनिपातिनौ ॥ १२७ ॥ पुरेऽन्यदा राजगृहे कपिलब्रह्मणः सुतौ । सावित्र्यां युग्मतोऽजूतां विनोदरमणानिधौ ॥ १२ ॥ रमणो वेदमध्येतुं ययौ देशांतरं ततः। कालेनाधीतवेदः सन्नागाजाजगृहं निशि ॥ १२ए। अकालोऽसाविति धिया तदास्थाद्वहिरेव सः । सर्वसाधारणेऽस्वाप्सीदेकस्मिन् यदमंदिरे ॥ १३० ॥ विनोदनार्या शाखाख्या दत्तेन ब्रह्मणा समम् । तत्रागात्कृतसंकेता विनोदोऽपि हि तामनु ॥ १३१॥ १ अयं धर्म आम्नायिको वैदिको नास्तीति संबंधः । NEERS ·पर्व पुरुष चरित्रं ॥१०७॥ SSSS सर्गः सा दत्तबुन्या रमणमुत्थाप्यारमयत्तदा । विनोदोऽप्यसिमाकृष्य तं जघानाविशंकितः॥ १३ ॥ शाखया रमणच्र्या विनोदोऽपि हतस्तदा । चिरंध्रांत्वा जवं चानूदिन्यपुत्रो धनानिधः ॥ १३३ ॥ रमणोऽपि नवं घ्रांत्वा धनस्यैवानवत्सुतः । लक्षीकुक्षिसमुभूतो नूपणो नामधेयतः॥ १३॥ पानिशदिन्यकन्याः स धनोक्तः परिणीतवान् । तानिः क्रीडन्नन्यदास्थान्निशि स्वगृहमूर्धनि ॥ १३५॥ तन यामे निशस्तुर्ये श्रीधरस्य महामुनेः । उत्पन्ने केवखेऽजाक्षीदेवेरारब्धमुत्सवम् ॥ १३६ ॥ जातधर्मपरीणामः सधोऽत्युत्तीर्य वेश्मतः। तं वंदितुमचासीच मार्गे दष्टश्च सोऽहिना ॥ १३७ ॥ शुनेन परिणामेन घ्रांत्वा शुजगतीश्चिरम् । जंबूपीपेऽन विदेहे पुरे रलपुरे पुरे ॥ १३ ॥ महिष्यां हरिणीनाम्नयामचलाख्यस्य चक्रिणः । प्रियदर्शननामात् स सूनुर्धर्मतत्परः ॥ १३ ॥ स प्रविनजिपुः पित्रनुरोधात्परिणीतवान् । त्रीणि कन्यासहस्राणि संविनोऽस्थात्तथापि हि ॥ १० ॥ चतुम्पष्टिसहस्राणि वर्षाणां स तपः परम् । चरित्वा गृहवासेऽपि नामलोके सुरोऽन्नवत् ॥ ११ ॥ घ्रांत्वा धनोऽपि संसारं स पोतनपुरेऽनवत् । शकुनाग्निमुखबामपरयां मृउमतिः सुतः ॥ १२ ॥ स पित्रा सुर्विनीतत्वागृहानिर्वासितोऽज्रमत् । धूर्तः सर्वकलाकटपो जूत्वा नूयोऽप्यगागृहम् ॥ १३ ॥ सदा दिदेवे घूतेन न त्वजीयत केनचित् । दिने दिने देवकेन्यो जूयिष्ठमजयधनम् ॥ १५ ॥ वसन्तसेनया साध मुक्त्वा जोगान् स वेश्यया । अन्ते गृहीतश्रामण्यो बालोके सुरोऽनवत् ॥१५॥ घ्युत्वा पूर्वनवमायादोषापैतान्यपर्वते । अयं बनूव भुवनालंकारो नाम कुंजरः ॥ १६ ॥ १ शकुना चासो अगिगुसत्रमाणः पली चेति रागासः तरयाम् । २ सफलासु योग्यः । ३ दिन चिकील । ॥१७॥ ---- न ·RECENSA56SEASSAMS प्रियदर्शनजीवोऽपि ब्रह्मलोकात् परिच्युतः । बनूव नरतो ज्ञाता नवतोऽयं महानुजः ॥ १७ ॥ जरतालोकनाजातजातिस्मृतिरसौ गजः । सद्यो गतमदो जज्ञे विवेके हि न रौषता ॥ १०॥ इति पूर्वनवाच्छ्रुत्वा विरको जरतोऽधिकम् । व्रतं राजसहनेणाग्रहीन्मोक्षमियाय च ॥ १४ए। सहस्रं तेऽपि राजानः पालयित्वा चिरं व्रतम् । नानालब्धिजुषो जूत्वानुरूपं पदमासदन ॥ १० ॥ कुंजरः सोऽपि वैराग्याविधाय विविधं तपः। प्रपन्नानशनो मृत्वा ब्रह्मलोके सुरोऽजवत् ॥ १५१ ॥ व्रत जरतमातापि कैकेयी समुपाददे । पालयित्वा निष्कलंकं प्रपेदे पदमव्ययम् ॥ १५ ॥ जरते च प्रत्रजिते नूपा जूचरखेचराः। श्रर्थयांचक्रिरे राममनिषकाय जक्तितः ॥ १५३ ॥ लक्षणो वासुदेवोऽयं जवनिरनिषिच्यताम् । तानेवमादिशनामस्ते तथैवाशु चक्रिरे ॥ १५ ॥ बलदेवत्वानिषेकं रामनस्य च व्यधुः । राज्यं घावप्यपातां चाष्टमौ तौ बलशाहिणौ ॥ १५ ॥ पझो बिनीषणायादाप्रदोषीपं क्रमागतम् । सुग्रीवाय कपिषीपं श्रीपुरं च हनूमते ॥ १५६ ॥ विराधाय तु पाताललंकामृदपुरं पुनः । नीलाय प्रतिसूर्याय पुरं हनुपुरं पुनः॥१५७ ॥ देवोपगीतनगरं तपतजटिने पुनः । नामंडलाय वैतान्ये नगरं रथनू पुरम् ॥ १५ ॥ अन्येच्योऽपि प्रदायैवं रामः शत्रुघ्नमभ्यधात् । यस्तुन्यं रोचते वत्स तं देशमुररीकुरु ॥ १५ ॥ मथुरां मे प्रयोति शत्रुघ्नेनार्थितः पुनः । रामो जगाद साध्या सा वत्स मथुरा पुरी ॥ १६० ॥ तत्र राज्ञो मधोः शूलं चमरेण पुरार्पितम् । दूरात् परबलं सर्व निहत्याज्येति तत्करे ॥ १६१ ॥ शत्रुघ्नोऽप्येवमवददेव रक्षःकुदान्तक । तवास्मि नन्वहं जाता त्राता कस्तस्य मधुधि ॥ १६ ॥ RS ·k पर्व ७ संगः चरित्र ॥१०॥ CARRESTHA प्रयच मथुरां मह्यं स्वयमेव मधोरहम् । प्रतीकारं करिष्यामि व्याधेरिव निषग्वरः ॥ १६३ ॥ शत्रुघ्नमत्याग्रहिणं ज्ञात्वा रामोऽन्वशादिति । अपशूलः प्रमत्तश्च योधनीयो मधुस्त्वया ॥ १६ ॥ अनुशिष्येत्यदाजामस्तूणावदय्यसायकौ । कृतांतवदनं नाम सेनान्यं च सहादिशत् ॥ १६५ ॥ शिलीमुखानग्निमुखानर्णवावर्तधन्व च । लक्ष्मणोऽपि ददौ तस्मायाशंसन् विजयं परम् ॥ १६६ ॥ ततः प्रतस्थे शत्रुघ्नः प्रयाणैश्च निरंतरैः । ययावुपमधूपन्नमवात्सीच्च नदीतटे ॥ १६७ ॥ तत्रादौ प्रेषिताश्चारास्तस्याख्यन्नेत्य यन्मधुः । गतः कुबेरोद्यानेऽस्ति मधुरापूर्वदिस्थिते ॥ १६७ ॥ पल्या जयंत्या साध स तत्र क्रीमापरोऽधुना । अस्त्रागारे च तच्छूखं कालोऽयं तस्य योधने ॥ १६ए। ततश्वलज्ञः शत्रुघ्नः प्राविशन्मथुरां निशि । प्रविशंतं मधुं तत्र रुरोध च बलैः स्वयम् ॥ १० ॥ जघान समरे चादौ लवणं मधुनंदनम् । रामायणरणारं खरं नारायणो यथा ॥ ११ ॥ मधुः सुतवधक्रुयो धावित्वा स्फालयन् धनुः । युयुधे दाशरथिना रथिना रथिनां वरः ॥ १७ ॥ अन्योऽन्यमस्रस्त्राणि लिंदानौ ताकुलावपि । शस्त्राशस्त्रि प्रचक्राते चिरं देवासुराविव ॥ १३ ॥ धनुः समुजावर्त चाग्निमुखांश्च शिलीमुखान् । सौमित्रिदत्तानस्माषीतुर्यो दशरथात्मजः ॥ १७ ॥ तत्स्मृतोपनतं धन्वाधिज्यीकृत्याग्निपत्रिनिः । तैर्जघान मधु वीरः शार्दूल मिव लुब्धकः ॥ १७५ ॥ तद्वाणघातविधुरो मधुरेवमचिंतयत् । शूलं पाणौ न मेऽन्यागान हतो लक्ष्मणानुजः ॥ १७६ ॥ गतं मम मुधा जन्म जिनेन्जो न यदर्चितः । कारितानि न चैत्यानि दत्तं पात्रेषु नो मया ॥ १७७ ।। १ शूलरहितः । २ अक्षय्याः सायका इपवो ययोस्तौ । ३ मधूपनस्य समीपम् । ४ अग्निशरः । ॥१०॥ दा ·इति ध्यायन्नात्तदीदो नमस्कारपरायणः । मृत्वा सनत्कुमारेऽतन्मधुर्देवो महर्डिकः ॥ १७ ॥ मधुदेहस्योपरिष्टात्तविमानसुरा व्यधुः । पुष्पवृष्टिं जुघुषुश्च मधुर्दैवो जयत्विति ॥ १७ ॥ तच्छूलं देवतारूपमुपेत्य चमरांतिके । शत्रुघ्नान्मधुनिधनं उलोत्पन्नं शशंस च ॥ १० ॥ ततो मित्रवधामर्षाच्चमरः प्राचलत् स्वयम् । पृष्टः क यासीति तायस्वामिना वेणुदारिणा ॥१२॥ हंतु स्वमित्रहन्तारं शत्रुघ्नं मथुरास्थितम् । यास्यामीति तदाख्याते वेणुदार्यवदत्पुनः॥ १२ ॥ धरणेन्छापावणेन या लब्धा सापि निर्जिता । शक्तिः सौमित्रिणा पुण्यप्रकृष्टेनार्धचक्रिणा ॥ १३ ॥ रावणोऽपि इतस्तेन तत्पत्तिस्तु कियान मधुः। शत्रुघ्नो लक्ष्मणादेशादवधीत् प्रेधने मधुम् ॥ १० ॥ उवाच चमरेन्ज़ो यचक्तिः सौमित्रिणा जिता । कन्यकाया विशट्यायाः प्रनावेण तदा खलु ॥ १५ ॥ तस्याश्चाब्रह्मचारिण्याः स प्रनावो गतोऽधुना । किं वा तेनेन यास्यामि तं इंतुं मित्रघातकम् ॥ १६॥ इत्युक्त्वा चमरो रोषाचत्रुघ्नविषयं ययौ । सौराज्यसुस्थितं तत्र सर्व लोकं ददर्श च ॥ १७ ॥ प्राक् प्रजोपत्रवेणोपज्वाम्येतं मधुविषम् । इति बुद्ध्या व्यधाध्याधीन विविधांस्तत्प्रजासु सः ॥ १७ ॥ कुलदेवतया तच्च ज्ञापितो व्याधिकारणम् । शत्रुघ्नोऽगादयोध्यायां रामलक्ष्मणसंनिधौ ॥ १८ए । तौ देशजूषणकुलभूषणावागतौ तदा । रामलक्ष्मणशत्रुघ्ना उपेत्य च ववंदिरे ॥ १० ॥ आग्रही हेतुना केन शत्रुघ्नो मथुरां प्रति । इति रामेण पृष्टः सन् बनाषे देशजूषणः ॥ १ए१ ॥ शत्रुघ्नजीव उत्पद्य मथुरायामनेकशः। विप्रोऽजूच्चीधरो नाम रूपवान् साधुसेवकः ॥ १९५॥ १ गृहीतदीक्षो भावचारित्रवानित्यर्थः । २ युद्धे । ३ हे इन स्वामिन् । ISESS

·पुरुप
चरित्रं
॥१०॥
पर्व
पर्व ७
सर्गः०
सोऽन्यदाध्वनि यत्राजमहिण्या ललिताख्यया । दृष्टो रागादथानायि स्वांतिके रंतुकाम्यया ॥ १३ ॥
आगाच्चातर्कितो राजा कुनिता ललितापि च । चौरोऽसाविति पूच्चक्रे राज्ञाधारि स तु विजः॥१॥
राजादेशापधार्थ स वधस्थानमनीयत । प्रतिज्ञातव्रतोऽमोचि कल्याणमुनिना ततः ॥ १एए ॥
विमुक्तः प्रावजत् सोऽपि तपस्तत्वा दिवं ययौ । च्युत्वाजून्मथुरापुर्यां चन्मन्ननृपात्मजः ॥ १९६ ॥
स कांचनप्रनाराज्ञीकुहिनूरचलानिधः । अत्यन्तवल्लजश्चासीच्चन्यजनस्य भूपतेः॥ १७ ॥
जानुप्रनाद्यैः सापत्नैः सोऽचलोऽष्टजिरग्रजैः । व्यापादयितुमारेले राजायं मा स्म जूदिति ॥ १७ ॥
तन्मंत्रे मंत्रिणाख्याते नंष्ट्वागादचलोऽन्यतः । ब्रमंश्चाविध्यत वने कंटकेन गरीयसा ॥ १एए॥
स क्रन्दन पथि दृष्टश्च पुंसा श्रावस्तिवासिना । पितृनिर्वासितेनांकनान्नैधोनारधारिणा ॥२०॥
काष्ठनारं विमुच्यांकोऽपनिन्ये तस्य कंटकम् । हृष्टः स कंटकं दत्वोवाचांकं साधु नोः कृतम् ॥ २०१॥
अचलं मथुरापुर्या त्वं शृणोषि यदा नृपम् । तदा तत्र समागळेः परमो झुपकार्यसि ॥ २० ॥
कौशांब्यामचलोऽधागात्तत्र सिंहगुरोः पुरः । इदत्तनृपं धन्वान्यस्य॑तं समुदैवत ॥ ३०३ ॥
सिंहेन्जदत्तयोः सोऽपि धानुष्कत्वमदर्शयत् । तस्मै दैत्तामिन्प्रदत्तोऽदत्त पुत्री नुवाँ सह ॥ २० ॥
सोऽसाधयजातबलो देशानंगादिकांस्ततः । मथुरां चान्यदागबद्युयुधे चाग्रजैः सह ॥ २०५॥
भानुप्रनादीन् स घातून बद्धाष्टावपि चाग्रहीत् । तन्मुक्त्यै मंत्रियां प्रैषीचन्मनमोऽचलांतिके ॥२६॥
आख्यत्तेषां स्ववृत्तांतमचलस्तेऽपि मंत्रिणः । विज्ञाय गत्वा चाचख्युश्चंजननाय सत्वरम् ॥ २७ ॥
१ गच्छन् । २ काप्टमारवाहकेन । ३ दत्तानाम्नीम् । ४ पृथ्न्या।
॥१०॥

·॥ अचलं चंपनमोऽपि हृष्टः पुर्यामवी विशत् । क्रमेण निजराज्ये तं लघीयांसमपि न्यधात् ॥ २० ॥ । पित्रा निर्णस्यमानांस्तान ज्रातून जानुप्रचादिकान् । कयंचिदचसोऽरक्षच्चके चादृष्टसेवकान् ॥ २०॥ अन्यदा नटरंगस्थेनांको दृष्टोऽचलेन सः । हन्यमानः प्रतीहारीनायि च निजांतिके ॥२१॥ तस्मै तजन्ममि तां श्रावस्तीमचलो ददौ । तौ धौ संजूय चकाते राज्यमषैतसौहृदौ ॥ २११ ॥ तावन्यदा प्राव्रजतां समुजाचार्यसंनिधौ । मृत्वा कालेन चालूतां ब्रह्मलोके सुरोत्तमौ ॥ १२ ॥ च्युत्वा ततोऽचलजीवः शत्रुघ्नोऽजूत्तवानुजः। प्राग्जन्ममोहनीयेन ततोऽसौ मथुराग्रही ॥ २१३ ॥ च्युत्वा ततोकजीवोऽपि सेनापतिरयं तव । कृतांतवदनो नाम समजायत राघवे ॥२१॥ श्तश्च श्रीनंदनस्य प्रनापुरपुरेशितुः । नार्यायां धारणीनाम्न्यां सप्तावन् क्रमात्सुताः ॥ २१५ ॥ सुरनन्दः श्रीनन्दः श्रीतिलकः सर्वसुंदरः। जयन्तश्चामरश्चापि जयमित्रश्च सप्तमः ॥१६॥ मासजातं सुतं राज्ये न्यस्य श्रीनन्दनोऽन्यदा । गुरोः प्रीतिकरस्यांते प्राब्राजीत्तैः सुतैः सह ॥ १७ ॥ श्रीनन्दनो ययौ मोदं सुरनन्दादयस्तु ते । सप्ताप्यासंस्तपःशक्त्या जंघाचारणलब्धयः॥ २१ ॥ विहरंतः पुरी जग्मुर्मथुरां ते महर्षयः । प्रावृटू चाजूत्तदा तस्थुरधिशैलगुहागृहम् ॥ २१ ॥ चक्रुः षष्ठाष्टमादीनि ते तपांसि सदापि हि । उत्पत्य दूरदेशेषु पारणं चक्रिरे पुनः ॥ २२ ॥ ॐREAKURESSESSR १ गुप्तसेवकान् । २ आनीतः। ३ एतच्छलोकानतरं--"इत्युक्त्वा मुनिवयौँ तो ततोऽन्यत्र विजहतुः । रामचंद्रादयः सर्व स्वं स्वं स्थानं मुदा ययुः ॥" इति भावार्थकः श्लोकोऽपेक्षित इति प्रतिभाति । ४ अष्टमं सुतमित्यर्थः । 4-95 ·7SAMSIS पर्व सर्गः न चरित्र ११॥ SE भूयोऽपि मथुराशैखगुहायां तस्थुरेत्य च । तत्पनावाचमराधिस्तत्र क्षयं ययौ ॥ २१॥ पारणायान्यदोपेत्यायोध्यायां ते ययुः पुरि । अर्हदत्तश्रेष्ठिनश्च शिक्षार्थ प्राविशन् गृहे ॥ ॥ सावझं तान् स वदित्वा दध्यौ श्रेष्ठीति के ह्यमी । नेहेत्याः साधुवेषास्तवर्षास्वपि विहारिणः ॥ २३ ॥ पूजामि किममून् यहा पाखंडै षितैरतम् । तस्यैवं ध्यायतस्ते तु तपध्वा प्रतिबंजिताः ॥ २४ ॥ आचार्यस्य दुतेर्जग्मुर्वसतो ते महर्षयः । अन्युत्थाय द्युतिनापि वंदितास्ते सगौरवम् ॥ २२५ ॥ अकालचारिण इति तत्साधुनिरवन्दिताः। दत्तासनास्ते द्युतिना तत्र पारणकं व्यधुः ॥ २२६ ॥ आयाता मथुरापुर्या यास्यामस्तत्र संप्रति । इत्याख्याय समुत्पत्य स्वं स्थानं ते पुनर्ययुः ॥ २२ ॥ तेषां जंघाचारणानां गुणस्तोत्रं द्युतिय॑धात् । तत्साधवः केतावज्ञाः पश्चात्तापं प्रचकिरे ॥ २२ ॥ तच्छुत्वा श्रावकः सोऽर्हदत्तोऽप्यनुशयं व्यधात् । कार्तिकश्वेतसप्तम्यां ययौ च मथुरां पुरीम् ॥२२॥ अर्चित्वा तत्र चैत्यानि सप्तर्षीस्तानवन्दत । क्षमयामास चावज्ञादोपं शंसन् स्वयं कृतम् ॥ २३० ॥ सप्तर्षीणां प्रचावेण शांतरोगं स्वमंगलम् । विज्ञायेयाय कार्तिक्यां शत्रुनोऽपि हि तां पुरीम् ॥ ३१ ॥ तानत्वोवाच शत्रुघ्नो निदा मे गृह्यतां गृहे । प्रत्यूचुस्तेऽपि साधूनां राजपिमो न कष्टपते ॥ २३ ॥ भूयोऽप्युवाच शत्रुघ्नो यूयं मय्युपकारिणः । मद्देशे दैविको रोगः शांतो युष्मत्प्रनावतः ॥ २३३ ॥ तक्षोकानुग्रहायेह किंचिदद्यापि तिष्ठत । सर्वा प्रवृत्तिर्भवतां ह्यन्योपकृतिहेतवे ॥२३३ ॥ तेऽप्यूचिरे गतः प्रावृट्कालोऽयं तीर्थयात्रया। अधुना विहरिष्यामो नैकन मुनयः स्थिराः ॥ २३५ ॥ १ चमरेन्द्रकृतः । २ पत्र वास्तव्याः । ३ तस्य श्रुतेः साधुभिः । ४ गुणस्तुतिम् । ५ कृताऽवज्ञा यैस्ते । ६ पश्चात्तापम् । 56 ॥११॥ ALS 15 ·RSALER 56-15 । ASS गृहे गृहे त्वं गृहिणां कारयेबिवमार्हतम् । पुर्यामस्यां ततो जातु व्याधिोवी न कस्यचित् ॥ २३६ ॥ इत्युक्त्वा ते समुत्पत्य ययुः सप्तर्षयोऽन्यतः । शत्रुघ्नोऽपि तथा चके लोकश्चाजून्निरामयः ॥ २३७ ॥ तेषां सप्तकपीणां च प्रतिमा रत्ननिर्मिताः । स चके मथुरापुर्या ककुप्सु चतसृष्वपि ॥ २३ ॥ इतश्च वैतान्यगिरौ दक्षिणश्रेणिपणे । पुरे रलपुरे रत्तरथो राजा तदानवत् ॥ २३ ॥ तस्य चंचमुखीकुक्षिजन्मा नाम्ना मनोरमा । उद्यौवना कन्यकानूभूपेणापि मनोरमा ॥ २४० ॥ दातव्या कस्य कन्येयमिति मंत्रपरे नृपे । उपेत्य नारदोऽवोचसक्ष्मणस्येयमर्हति ॥२१॥ पुत्री रतरथस्याथ कुपिता गोत्रवैरतः । नृत्यान चूसंज्ञयादिक्षष्टिोऽयं कुट्यतामिति ॥ २४ ॥ उत्तिष्ठतो जिंघांसूस्तान् धीमान विज्ञाय नारदः । समुत्पत्य पतत्रीव प्रययावुपलक्ष्मणम् ॥ २३ ॥ लिखित्वा तां पटे कन्यां दर्शयामास नारदः । लक्ष्मणाय स्ववृत्तांतं तं चाचख्यावशेषतः ॥ २४ ॥ तद्रूपदर्शनाजातानुरागो लक्ष्मणः क्षणात् । समं रामेण तत्रागापक्षोविद्याधरैर्वृतः ॥ २४ ॥ जितः सौमित्रिणा चाशु तत्र रत्नरथो ददौ । रामाय कन्यां श्रीदामां लक्ष्मणाय मनोरमाम् ॥ २६ ॥ वैताव्यदक्षिणश्रेणिं जित्वा सर्वां च राघवौ । नूयोऽयोध्यामीयतुः क्ष्मां पालयंतौ च तस्थतुः ॥ २७ ॥ पोडशान्तःपुरवधूसहस्र लक्षणस्य तु । महिष्योऽष्टावनवस्तत्र विशड्या रूपवत्यपि ॥ २४ ॥ वनमाला च कल्याणमालिका रत्तमालिका । जितपद्मा जयवती चाष्टमा तु मनोरमा ॥धए । ॥ युग्मम् ॥ १ हन्तुमिच्छून् । २ पक्षीव । SSC ॐ56 ·१६ S पर्व सर्गः पुरुप चरित्रं ॥११॥ सूनवो वे शते सार्धं तेष्वष्ट महिपीनवाः। श्रीधरोऽपिशव्याः पृथिवी तिलकः पुनः॥ २० ॥ रूपवत्यंगजो वनमालाजोऽर्जुनसंज्ञकः । श्रीकेशी जितपद्मायाः कट्याणायास्तु मंगलः ॥२१॥ सुपार्श्वकीर्तिस्तु मनोरमाया विमलः पुनः । रतिमालाचूरनयवतीः सत्यकीर्तिकः ॥ २५ ॥ रामस्यासन्महादेव्यश्चतस्रस्तत्र मैथिली । प्रनावती रतिनिना श्रीदामा तु चतुर्थिका ॥ २३ ॥ सीतैकदा शतुस्नाता निशांते स्वप्नमैक्षत । च्युतौ विमानाचरनौ प्रविशंतौ निजानने ॥ २५ ॥ व्याख्याजामस्तयाख्याते वीरौ ते नाविनौ सुतौ । च्युतौ विमानाचरनौ यत्तु तन्न मुदे मम ॥ २५५ ॥ धर्मस्य ते च माहात्म्यात् सर्वं लावि शुलं प्रनो । इत्यूचे जानकी देवी तदा गर्न दधार च ॥ २५६ ॥ सीता प्राणप्रियाग्रेऽपि प्राप्तगर्ता विशेषतः। बनूव रामचन्तस्य लोचनानन्दचंजिका ॥ २७ ॥ ालवः सपल्यस्ता मायाविन्योऽब्रुवन्नदः । कीदृग्रूपो रावणोऽभूत्तं लिखित्वा प्रदर्शय ॥२५॥ सीताप्यूचे मया दृष्टः सर्वाङ्गं न हि रावणः । दृष्टौ तचरणावेव कथं नाम लिखामि तम् ॥ २५ ॥ तत्पादावप्यालिख त्वं कौतुकं नस्तदीक्षणे । इत्युक्ता प्रेकृतिझज्वी दशास्यांध्री विलेख सा ॥ २६० ॥ स्थाने तत्रागमजामो बनापे तानिरप्यदः । रावणस्य स्मरत्यद्याप्यसौ सीता तव प्रिया ॥२६१ ॥ सीतास्वहस्तलिखितं रावणस्य क्रमयम् । पश्यैतन्नाथ जानीहि सीता तस्यैव नायते ॥ २६ ॥ दृष्ट्वापि तत्तथा रामो गंजीरत्वान्महामनाः। तथैव ववृते सीतादेव्यामनुपलदितः ॥ २६३ ॥ -% ॥१११॥ १ अष्टापदगुगौ ।२ प्रकृत्या स्वभावेन ज्वी सरला । ३ क्रमश्चरणः । ४ पूर्ववत् । S ·15696RESH सीतादोपपदं तच्च देव्यो दासीजनैर्निजैः । जने प्राकाशयन् प्रायः प्रवादा लोकनिर्मिताः ॥२६॥ वसंतेऽथाब्रवीधामः सीते त्वां गर्नखेदिताम् । विनोदयितुकामेव मधुलक्ष्मी रिहाययौ ॥ २६५ ॥ पुष्पंति बकुलप्राया वृक्षाः स्त्रीदत्तदोहदैः । रंतुं ब्रजामो महेन्बोदयोद्यानं ततोऽधुना ॥ २६६ ॥ सीताप्यूचे दोहदो मे देवतार्चनलक्षणः । तं पूरयोद्यान जर्नानापुष्पैः सुगंधिनिः ॥ २६ ॥ रामः सद्योऽपि देवानां पूजाचर्यामकारयत् । ययौ महेन्योदये च ससीतः सपरिबदः ॥ २६० ॥ विचित्रनगरक्रीडं तत्रापश्यन्मधूत्सवम् । अर्हत्पूजोत्सवमयं सुखासीनो रघूघहः ॥ २६ए । अत्रान्तरे च सीताया दक्षिणं चक्षुरस्फुरत् । आचचक्षे च सद्योऽपि साशंका राघवाय सा ॥ २०॥ नेदं साध्विति रामेणाख्याते सीतात्रवदिति । किं रक्षोषीपवासान्मे संतुष्टोऽद्यापि नो विधिः ॥२७॥ त्वषियोगलवाहुःखाहुःखमद्यापि मेऽधिकम् । किमसौ दास्यति विधिनिमित्तं नैतदन्यथा ॥ २५ ॥ रामोऽपि तामुवाचैवं देवि मा खेदमुघह । अवश्यमेव जोक्तव्ये कर्माधीने सुखासुखे ॥ १३ ॥ तज मन्दिरे स्वस्मिन् देवानामर्चनं कुरु । प्रयन्त्र दान पात्रेन्यो धर्मः शरणमापदि ॥ २७ ॥ सीतापि सदनं गत्वा संयमेन महीयसा । अर्हतोऽपूजयद्दानं प्रददे चावदानवत् ॥ २७५ ॥ रघुनाथमथाजग्मू राजधानीमहत्तराः। यथातपुरीवृत्तकीर्तनकाधिकारिणः ॥ २७६ ॥ विजयः सूरदेवश्च मधुमानय पिंगलः । शूलधरः काश्यपश्च कालः मिश्च नामतः॥२७॥ १ प्रायेणापवादा लोकैरेव निर्मिता भवंति न तु तद्वास्तविकाः। २ पूजाचरणम् । ३ राजधान्या महत्तरा प्रामकूटा ग्रामण्य इति यावत् । ४ यथाभूतं सत्यं यत्पुरीवृत्तांतं तस्य कीर्तनेऽद्वितीयाधिकारिणः । 55

·पर्व
चरित्र
॥११॥
सर्गः
MASSIC
नत्वा रामाग्रतस्तस्थुः कंपमाना द्रुपत्रवत् । न तु विज्ञपयामासू राजतेजो हि अस्सहम् ॥ ॥
तानूचे रामजनोऽपि नो नोः पुरमहत्तराः। श्रनयं वो ब्रुवाणानामेकान्तहितवादिनाम् ॥ २७ए ।
तेष्वाद्यः सर्वसंविच्या विजयाख्यो महत्तरः । इति विज्ञपयामास सावष्टंनः प्रजोगिरा ॥२०॥
स्वामिन्नवश्यविज्ञप्यं यदि विज्ञप्यते न हि । वंचितः स्यात्तदा स्वामी विज्ञप्तं चातिःश्रवम् ॥ २१॥
देव देव्यां प्रवादोऽस्ति घटते दुर्घटोऽपि हि । युक्त्या हि यद्धटामेति अज्ञेयं तन्मनीषिणा ॥ २५ ॥
तथाहि जानकी हत्वा रावणेन रिरंसुना । एकैव निन्ये तफेश्मन्यवात्सीच चिरं प्रनो ॥ २३॥
सीता रक्ता विरक्ता वा संवित्त्या वा प्रैसह्य वा । स्त्रीलोलेन दशास्येन नूनं स्यानोगदूषिता ॥ ॥
लोकोऽपि प्रवदत्येवं प्रवदामो वयं तथा । युक्तियुक्त प्रवादं तन्मा सहख रघूषह ॥२५॥
आजन्मोपार्जितां कीर्ति निजं कुल मिवामलाम् । प्रवादसहनेन त्वं मा देव मलिनीकृथाः ॥ २६ ॥
कलंकस्यातिथीजूतां सीतां निश्चित्य राघवः । सद्योऽजूदुःखतूष्णीकः प्रायः प्रेमातिपुरत्यजम् ॥ ॥
धैर्यमादंब्य काकुत्स्थस्तानुवाच महत्तरान् । साधु व्यज्ञपि युष्मानिन नक्ताः काप्युपेक्षकाः ॥ २० ॥
न स्त्रीमात्रकृते जातु सहिण्येऽहमिहायशः । इति पद्मः प्रतिज्ञाय विससर्ज महत्तरान् ॥ २ए ॥
निशायामथ काकुत्स्थः प्रबन्नः सदनादहिः। निरगादिति चाौषीजनवादं पदे पदे ॥ श्ए० ॥
रावणेनापनीतेयं तगृहे च चिरं स्थिता । सीतानीता च रामेण सतीति च स मन्यते ॥ २१ ॥
सीतारक्तेन तेनेयं नोपनुक्ता कथं भवेत् । नादोऽपि व्यमृशजामो न रको दोषमीक्षते ॥ २ए ॥
१ वृक्षपणवत् । २ संविचिर्बुद्धिः । ३ बलात्कारेण । ४ अद एतद ।
॥११॥

·इत्यादिसीतानिर्वादं शृण्वनामो गृहे ययौ । नूयोऽपि तच्छ्रवणार्थमादिदेश चरान् वरान् ॥ २ए३ ॥ एवं च दध्यौ काकुत्स्थो मया यस्याः कृते कृतः। रक्षःकुलक्ष्यो रौद्रस्तस्याः किमिदमागतम् ॥ एच ॥ जाने महासती सीता स्त्रीलोलः स च रावणः । कुलं च मे निष्कलंक हा रामः किं करोत्वसौ ॥२ए॥ पाक् चरास्ते बहिः श्रुत्वा सीतानिर्वादमब्रुवन् । रामस्य सानुजकपिरदोराजस्य सुस्फुटम् ॥ ए६ ॥ क्रुघोऽथ लक्ष्मणोऽवोचद्दोपान् संकटप्य हेतुनिः । ये निंदन्ति सती सीतांतेपामेपोऽन्तकोऽस्म्यहम्ए रामोऽप्यूचे मम पुरा व्यज्ञपीदं महत्तरैः । स्वयं च शुश्रुवे तस्य संवादोऽयं चरैः कृतः ॥ ए॥ श्रुत्वा चामी समायाताः प्रत्यक्षं चापि नापिताः । सीतात्यागे मापवादीत् सीतास्वीकारवऊनः॥श्एए। ऊचे च लदमणो लोकगिरा सीतां स्म मा त्यज । यथा तथापवदिता यदवमुखो जनः ॥ ३० ॥ लोकः सौराज्यसुस्थोऽपि राजदोपपरो जवेत् । शिक्षणीयो न चेत्तत्रोपेक्षणीयः स जूनुजाम् ॥ ३०१॥ रामोऽप्यूचे सत्यमेतदीहा लोकः सदापि हि । सर्वलोकविरुघ तु त्याज्यमेव यशस्विनः ॥३०॥ इत्युक्त्वोवाच सेनान्यं कृतांतवदनं बलः । अरण्ये त्यजतां वापि सीतेयं गर्नवत्यपि ॥ ३०३ ॥ पतित्वा रामपादेपु बनापे लक्ष्मणो रुदन् । सीतादेव्या महासत्यारत्यागोऽयमुचितो न हि ॥३०४॥ नातः परं त्वया वाच्यमिति रामेण नापिते । नीरंगीबन्नवक्त्रोऽगात् सौमित्रिः स्वगृहं रुदन् ॥३०५॥ कृतांतवदनं रामोऽन्वशात् सीतां वने नय । संमेतयात्राव्याजेन तस्याः खट्वेप दोहदः॥३०६॥ सेनानीरपि संमेतयात्रायै रामशासनम् । आख्याय सीतामारोप्य स्पंदने प्राचलद्रुतम् ॥ ३० ॥ १ यथा सीतास्वीकारे जनोऽपवदति तथा सीतात्यागे मापवदत्वतः सीतात्यागः कर्तव्य इतिभावः।

·पर्वत
सर्गः न
पुरुष
चरित्रं
॥११३॥
सुनिमित्तेष्वशकुनेष्वपि सीता रथस्थिता । जगाम दूरमध्वानमार्जवादविशंकिता ॥ ३० ॥
गंगासागरमुत्तीर्यारण्ये सिंहनिनादके । गत्वा कृतांतवदनस्तस्थौ किंचिमिचिंतयन् ॥ ३० ॥
साझं म्लानमुखं तं च प्रेक्ष्य सीताब्रवीदिति । कथमित्थं स्थितोऽसि त्वं सशोक श्व दुर्मनाः ॥३१॥
कृतान्तः कथमप्यूचे उर्वचं वच्म्यहं कथम् । पुष्करं कृतवांश्चैतत् प्रेष्यजावेन दूषितः ॥ ३११ ॥
राक्षसावाससंवासापवादासोकजन्मनः । जीतेन देवि रामेण त्याजितासि वनेऽनघे ॥३१॥
अपवादे चराख्याते रामं त्वत्त्यजनोद्यतम् । न्यषेधीसदमणो लोकं प्रति क्रोधारुणेक्षणः ॥ ३१३॥
सिद्धाज्ञया निषिधश्च रामेण स रुदन् ययौ । अहं च प्रेषितोऽमुस्मिन् कार्ये पापोऽस्मि देवि दा ॥३१४
अमुष्मिन्वापदाकीणे मृत्योरेकनिकेतने । जीविष्यसि मया त्यक्ता स्वप्रनावेण केवलम् ॥ ३१५ ॥
तच्छुत्वा स्यन्दनात् सीता मूर्बिता न्यपतद्भुवि । मृतेति बुध्या सेनानी पापंमन्यो रुरोद सः॥३१६॥
सीतापि वनवातेन कथंचित् प्राप चेतनाम् । यो नूयोऽप्यमूळच्च चेतनामाससाद च ॥ ३१७ ॥
महत्यामथ वेलायां सुस्थीयेत्युवाच सा । इतोऽयोध्या किय रे रामस्तिष्ठति कुत्र वा ॥ ३१७ ॥
सेनानीरच्यधारेऽयोध्या किं ऍबयानया । उग्राज्ञस्य च रामस्य पर्याप्तं देवि वार्तया ॥ ३१५ ॥
इति श्रुत्वापि सा रामजता नूयोऽप्यनापत । जब माचिकमिदं शंसे रामस्य सर्वथा ॥ ३२०॥
यदि निर्वादनीतस्त्वं परीक्षां नाकृथाः कथम् । शंकास्थाने हि सर्वोऽपि दिव्यादि बनते जनः॥३१॥
१ सिंहाना निनादो यरिंमस्तस्मिन् । २ किंकरत्वेन । ३ प्रश्नेन । ४ मत्सदेशम् । ५ पंचदिव्यानां मध्ये किमपि दिव्यं करोति येन
सत्यासत्ये परीक्ष्यते इति भावः ।
॥११३॥

·POSTIOSIOS अनुनोक्ष्ये स्वकर्माणि मन्दनाग्या वनेऽप्यहम् । नानुरूपं त्वकार्षीस्त्वं विवेकस्य कुलस्य च ॥३२॥ यथा खखगिरात्याक्षी स्वामिन्नेकपदेऽपि माम् । तथा मिथ्याशा वाचा मा धर्म जिनजापितम्।।३२३॥ इत्युक्त्वा मूर्षिता जूमौ पतितोत्थाय चान्यधात् । मया विना कथं रामो जीविष्यति हतास्मि हा॥३२॥ रामाय स्वस्त्यथाशंसेराशिपं लक्ष्मणस्य च । शिवास्ते संतु पंथानो वत्स गोपराघवम् ॥ ३२५ ॥ एवं विधेऽपि दयिते विपरीतवृत्तौ यैवं विधा तदियमेव सतीषु धुर्या । संचिन्तयन्निति नृशं प्रणिपत्य मुक्त्वा सीतां कृतांतवदनो ववले कथंचित् ॥ ३२६ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचंद्राचार्यविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरिते महाकाव्ये सप्तमपर्वणि सीतापरित्यागो नामाष्टमः सर्गः। 5554-56- kurSALES LO****06 STOS

·565
पर्व
सर्गःए
पुरुष
चरित्रं
॥११॥
॥ अथ नवमः सर्गः ॥
श्रथ सीता नयोजांता बज्रामेतस्ततो वने । आत्मानमेव निंदती पूर्वउष्कर्मदूषितम् ॥ १ ॥
भूयो नूयश्च रुदती स्खवंती च पदे पदे । गन्ती पुरतोऽपश्यन्महत् सैन्यं समापतत् ॥३॥
मृत्युजीवितयोस्तुट्याशया प्रेक्ष्यापि तद्वतम् । सीता तस्थावनीतैव नमस्कारपरायणा ॥३॥
तां दृष्ट्वा बिजयांचक्रुः सैनिकाः प्रत्युतापि ते । का नाम दिव्यरूपेयं नूस्थितेत्यनिला षिणाः ॥४॥
सीताया रुदितं श्रुत्वा स्वर वित्तच्चमूनृपः । श्यं महासती कापि गुर्विणी चेत्यवोचत ॥५॥
कृपालुः स महीपाल उपसीतं जगाम च । सीताप्याशंकिता तस्य स्वं नेपथ्यमढौकयत् ॥ ६॥
राजाप्येवमनाषिष्ट मा नैषीस्त्वं मनागपि । तवैव जूषणान्येतान्यंगे तिष्ठंतु हे स्वसः ॥७॥
का त्वं कस्त्वामिहात्यादीन्निधुणेन्योऽपि निघृणः । आख्याहि मास्म शंकिष्ठास्त्वत्कष्टेनामि कष्टितः॥॥
तन्मंत्री सुमतिनाम सीतामेत्याब्रवीदिति । गजवाहनराजस्य बन्धुदेव्याश्च नन्दनः ॥ ए॥
नृपतिर्वज्रजंघोऽयं घुमरीकपुरेश्वरः । महोईतो महासत्वः परनारीसहोदरः॥१०॥
गजान् ग्रहीतुमचैत्य कृतार्थीनूय च वजन् । त्वदुःखाखितोऽत्रागाहुःखमाख्याहि तन्निजम् ॥ ११ ॥
विश्वस्य सीताप्याचख्यौ स्ववृत्तांतमेशषतः । रुदती रोदयंती तौ कृपालू राजमंत्रिणौ ॥ १२ ॥
निर्व्याजो व्याजहारैवं राजा धर्मस्वसासि मे । एक धर्म प्रपन्ना हि सर्वे स्युर्वन्धवो मिथः ॥ १३ ॥
१ आगच्छत् । २ स्वरवेत्तीति स्वरवित् सचासौ तत्सेनानृपः।३ निर्दयेभ्यः । ४ महाद्क्तः उत्तमभावक इति यावत् । ५ विश्वास
कृत्वा । ६ निष्कपटः।
NROERESTEGAOGISTEREOGRASSIS
KANGRESS
CALERS
॥११॥

·मम नामंगलस्येव चातुरेहि तदोकसि । स्त्रीणां पतिगृहादन्यत् स्थानं चात्रनिकेतनम् ॥ १५ ॥ रामोऽपि लोकवादेन त्वामत्यादीन्न तु स्वयम् । पश्चात्तापेन सोऽप्यद्य मन्ये त्वमिव कष्टनाक् ॥१५॥ गवेषयिष्यत्यचिरात्त्वां सोऽपि विरहातुरः। चक्रवाक श्वैकाकी ताम्यन् दशरथात्मजः ॥ १६ ॥ इत्युक्ता निर्विकारेण तेनामेत्यनिधायिनी । सीता रुरोह शिबिकां सद्यस्तउपनायिताम् ॥ १७॥ पुंडरीकपुरं चागान्मिथिलामपरामिव । अहर्निशं धर्मशीला चास्थात्तद्दर्शिते गृहे ॥ १७ ॥ श्तश्च रामसेनानीर्गत्वा रामाय सोऽवदतु । वने सिंहनिनादाख्ये त्यक्तवानस्मि जानकीम् ॥ १५ ॥ मुहुर्मुहुः सा मूर्छित्वा चेतित्वा च मुदुर्मुहुः । कथंचिधैर्यमालव्य वाचिकं चैवमादिशत् ॥ २० ॥ नीतिशास्त्रे स्मृतौ देशे कस्मिन्नाचार ईदृशः। एकपदोक्तदोषेण पदस्यान्यस्य शिक्षणम् ॥२१॥ सदा विमृश्य कर्तुस्तेऽप्यविमृश्य विधायिता । मन्ये मद्भाग्यदोषेण निर्दोपस्त्वं सदाप्यसि ॥२२॥ खलोक्त्याई यथा त्यक्ता निर्दोषापि त्वया प्रनो । तथा मिथ्यादृशां वाचा मा त्याक्षीधर्ममाईतम्॥२३॥ इत्युक्त्वा मूर्विता सीता पतित्वोत्थाय चाब्रवीत् । मया विना कथं रामो जीविष्यति हतास्मि हा॥२॥ श्त्याकर्ण्य वचो रामः पपात नुवि मूर्बया । संन्रमाबदाणेनैत्य सिषिचे चंदनांजसा ॥२५॥ उत्थाय विललापैवं क सा सीता महासती । सदा खलानां लोकानां वचसा ही मयोज्जिता ॥२६॥ अथोचे लक्षणः स्वामिस्तस्मिन्नद्यापि सा वने । महासती स्वप्रजावत्राता नूनं नविष्यति ॥ २७॥ गत्वा गवेषयित्वा च स्वयमानीयतां प्रनो । सीता देवी त्वधिरहान हि यावविपद्यते ॥२०॥ २० १ आमेत्यंगीकारेऽव्ययम् । २ दडः । ३ हीति खेदेऽव्ययम् ।

·--
पर्व
सर्गः ए
पुरुष
चरित्रं
॥११॥
RASSHABARSANSASSSSSSS
श्रुत्वैवं सह तेनैव सेनान्या खेचरैश्च तैः। रामोऽगायोमयानेन तत्रारण्येऽतिदारुणे ॥ ए॥
प्रतिस्थलं प्रतिजलं प्रतिशैलं प्रतिद्रुमम् । रामो गवेषयामास ददर्श न तु जानकीम् ॥३०॥
मन्ये व्याघ्रण सिंहेन श्वापदेनापरेण वा । सीता जग्धेति सुचिरं दध्यौ रामोऽतिःखितः ॥ ३१ ॥
सीताप्राप्तौ विमुक्ताशो निवृत्य स्वपुरीं ययौ । पौरैः सीतागुणग्राहं निंद्यमानो मुदुर्मुहुः ॥ ३ ॥
प्रेतकार्य च सीतायाः पद्मोऽकार्षीउदश्रुहक् । पश्यन् सीतामयमिव सर्व शून्यमिवाथ वा ॥ ३३ ॥
सैका हृदि दृशोरने तस्थौ रामस्य वाचि च । क्वापि तिष्ठति सीतेति तथापि न विवेद सः॥३५॥
श्तश्च तत्र वैदेही सुषुवे युग्मिनौ सुतौ । नामतोऽनंगलवणं मदनांकुशमप्यथ ॥ ३५ ॥
वनजंघस्तयोश्चके जन्मनाममहोत्सवौ । स्वपुत्रलानादधिकं मोदमानो महामनाः ॥ ३६॥
धात्रीजनैाट्यमानौ लीलार्ललितावुनौ । क्रमेण ववृधाते तावश्विनाविव जूचरौ ॥ ३७॥
कलाग्रहणयोग्यौ तावजायेतां महानुजौ । कलनाविव शिक्षाहौँ नरेन्जनयनोत्सवौ ॥३०॥
तदा च नाम्ना सिद्धार्थोऽणुव्रती सिधपुत्रकः । विद्याबलर्थिसंपन्नः कलागमविचक्षणः ॥३ए ।
त्रिसंध्यमपि मेर्वौ चैत्ययात्रासु चंक्रमैः । आकाशगामी निदाथै वैदेहीगृहमाययौ ॥३०॥
॥ युग्मम् ॥
वैदेह्या नक्तपानाद्यैः श्रपया स तु नोजितः । तथा सुखविहारं च तया पृष्टस्तदावदत् ॥१॥
१ भक्षिता । २ सीताया गुणान् गृहीत्वा । ३ जन्मनो नामश्च महोत्सवौ । ४ लीलया चपलौ। ५ कलास्वागमेषु शास्रेषु च
विचक्षणः । ६ गमनैः।
॥११॥

·SA
तेनापि पृष्टा वैदेही सुतजन्मावधि स्वकम् । मूलावृत्तांतमाचख्यौ तस्य चातुरिवाग्रतः॥४॥
ऊचेऽष्टांगनिमित्तः सिद्धार्थः करुणानिधिः । किं ताम्यसि मुधा यस्यास्तनयो लवणांकुशौ॥ ४३ ॥
प्रशस्तलक्षणौ साक्षादिव तौ रामलक्ष्मणौ । मनोरथं तव सुतौ नचिरात् पूरयिष्यतः ॥ ४ ॥
तेनेत्याश्वासिता सीता तमन्यर्थ्य कृताग्रहा । खगृहे धारयामास पुत्राध्यापनहेतवे ॥ ४५ ॥
स जव्याविति तत्पुत्रौ सर्वा अग्राहयत् कलाः । तथा यथा तावजूतां उर्जयो धुसदामपि ॥ ६ ॥
तावधीताखिलकलौ प्रपेदाते च यौवनम् । नूतनाविव कंदर्पवसन्तौ सहचारिणौ ॥ ७ ॥
वज्रजंघः शशिचूला पुत्री लक्ष्मीवतीनवाम् । कन्या छात्रिंशतं चान्या लवणेनोदवाहयत् ॥ ४ ॥
सोऽङ्कुशाय ययाचे तु पृथ्वीपुरपतेः पृथोः। कन्यकाममृतवतीजातां कनकमालिकाम् ॥४ए ।
वंशो न ज्ञायते यस्य तस्मै स्वहिता कथम् । दीयतामित्यनापिष्ट पृथुः पृथुपराक्रमः ॥ ५० ॥
वज्रजंघस्तदाकर्ण्य तं क्रोधादल्यषेणयत् । पृथुगृह्यं व्याघ्ररथं युझे वज्राग्रहीनृपम् ॥ ५१ ॥
स्वमित्रं पोतनपति साहाय्यायाह्वयत्पृथुः । विधुरेषु हि मित्राणि स्मरणीयानि मंत्रवत् ॥ ५५ ॥
वज्रजघोऽपि पुत्रान् स्वान्नरैरानाययधुधि । तैर्वार्यमाणावपि तौ चेयतुर्खवणांकुशौ ॥ १३ ॥
अन्येयुर्ववृते युद्धं चम्बोर्मिलितयोयोः । परैरतिबलैर्वनजंघसैन्यं त्वलज्यत ॥ ५५ ॥
संक्रुघौ मातुलचमूनंगेन लवणांकुशौ । निरंकुशाविव गजौ प्रणिनन्तावधावताम् ॥ ५५ ॥
तयोरोजस्विनो रंदो मनागपि न सेहिरे । द्विषन्तः प्रावृत्पूरश्रोतसोरंघिपा श्व ॥ २६ ॥
अन्नज्यत ससैन्योऽपि पृथुर्यावन्नरेश्वरः । ऊचतुस्तावदेवं तौ स्मेरास्यौ रामनंदनौ ॥ ५७ ॥

·Pk
पर्व
सर्गः ए
चरित्रं
॥११६॥
अपरिज्ञातवंशाच्यामप्यावाभ्यामिहाहवे । विज्ञातवंशजा यूयं पलायध्वे कथं त्वहो ॥ ८ ॥
इति तवचनं श्रुत्वा वखित्वा पृथुरब्रवीत् । व्यज्ञायि वंशो युष्माकं विक्रमेणामुना मया ॥ एए॥
अंकुशायार्थिता कन्या वज्रजंघेन जूनुजा । नूनं मम हितेनैव वरो हीहक् क लन्यते ॥ ६ ॥
इति सानुनयं प्रोच्य सोऽङ्कुशाय तदैव हि । कन्यां कनकमालाख्यां प्रददौ पूर्वयाचिताम् ॥ ६१॥
संधानं वनजंघेन समदं सर्वजूजुजाम् । चक्रे पृथुनृपः पुत्र्याः स्पृह्यन्नंकुशं वरम् ॥ ६॥
तत्रास्थानिबिरं न्यस्य वज्रजंघनरेश्वरः। आगाच्च नारदमुनिः सच्चके तेन चोच्चकैः ॥ ६३ ॥
वज्रजंघो निषण्णेषु राजसूवाच नारदम् । अंकुशाय पृथुर्दास्यत्यसौ कन्यां निजां मुने ॥ ६॥
लवणांकुशयोवंशमस्मत्संबंधिनोऽस्य तत् । आख्याहि ज्ञातजामातृवंशो येनैष तुष्यति ॥ ६५ ॥
अथोचे नारदः स्मित्वा वंशं को वेत्ति नानयोः। यस्योत्पत्त्यादिकंदः स जगवानृषनध्वजः ॥६६॥॥
चक्रिणो ह्यनयोर्वशे जरताद्याः कथाश्रुताः। को न वेत्त्यनयोस्तातौ प्रत्यती रामलक्ष्मणौ ॥ ६॥
गर्नस्थयोरप्यनयोरयोध्यालोकजन्मनः । अपवादाच्चकितेन त्यक्ता रामेण जानकी ॥ ६॥
अथांकुशो हसित्वोचे ब्रह्मन्न खलु साधु तत् । चक्रे रामेण वैदेहीं त्यजता दारुणे वने ॥ ६ए॥
नूयांसि ह्यपवादस्य कारणानि निराकृतौ । नवंति तत्र किं न्वेवं विधानपि चकार सः॥ ७० ॥
पप्रन लवणोऽथैवं दूरे कियति सा पुरी । यस्यां वसति मे तातः सानुजः सपरिबदः ॥ १ ॥
मुनिश्चोचे तव पिता यस्यां विश्वैकनिर्मलः । सायोध्या पूरितः पष्टियुग्योजनशतं खलु ॥ १२ ॥
१ अयोध्यालोकाजन्म यस्य तस्मादपवादात् ।
॥११६॥

·वनजंघमथोवाच लवणः प्रश्रयं श्रयन् । श्वावस्तत्र गत्वावा प्रेदितुं रामलक्ष्मणौ ॥ ३ ॥ प्रतिपद्य स तद्वाचमंकुशं पर्यणाययत् । महोत्सवेन पृथुरादपुच्या कनकमालया ॥ ७ ॥ वज्रजंघपृथुन्या तावन्विती लवांकुशौ । साधयंत्तौ बहून् देशान् लोकाख्यपुरमीयतुः ॥ १५ ॥ युषलूमौ च तद्भूपं धैर्यशौएडीर्यशालिनम् । कुवेरकान्तनामानं मानिनं तत्र जिग्यतुः ॥ ७६ ॥ लंपाकेष्वेककर्णाख्यं विजिग्याते नृपं च तौ । ततश्च विजयस्थल्यां नूपं त्रातृशतानिधम् ॥ ७ ॥ गंगामुत्तीर्य कैलासस्योत्तर दिशमीयतुः । तत्र नंदनचारूणां देशानां चक्रतुर्जयम् ॥ ७ ॥ रुषकुंतलकालांबुनंदिनंदनसिंहलान् । शलनाननलाञ्चूलान् श्रीमान् भूतरवादिकान् ॥ ७ए । तौ जयंतौ नृपान् सिंधोः परकूलमुपेयतुः । तत्र चार्याननाश्चि साधयामासतुर्नुपान् ॥ ७० ॥ बहुदेशेश्वरानेवं साधयित्वा सहैव तैः । निवृत्योपेयतुस्तौ तत्पुमरीकपुरं पुरम् ॥ १ ॥ अहो धन्यो वज्रजंघो यदीयौ यामिनंदनौ । शाविति जल्पद्भिवीदयमाणौ पुरीजनैः ॥ २॥ जग्मतुः स्वगृहं वीरौ नूपवीरैः समावृतौ । प्रणेमतुश्च जानक्याश्चरणौ विश्वपावनौ ॥ ३ ॥ ॥ युग्मम् ॥ चुचुंब मूर्ध्नि ता सीता स्नपर्यती मुदश्रुतिः। रामलक्ष्मण्योस्तुट्यौ जूयास्तमिति चावदत् ॥ ४ ॥ कचतुर्वज्रजंघं तौ मातुल प्राक् त्वयावयोः । मेने यानमयोऽध्यायामिदानीमनुतिष्ठ तत् ॥ ५ ॥ याज्ञाप्यंतां च बंपाकरुषकालांबुकुंतलाः। शतनानलशूलायाश्चापरेऽपि महानुजः ॥ ६॥ १ लंपाकदेशेषु । २ देशनामान्येतानि । ३ भगिनीपुत्रौ । 25605 ·पर्व ७॥ सर्गःए पुरुष चरित्रं ॥११॥ Pऊन प्रयाणनंना वाद्यतां गद्यतां च दिशो बलैः । त्यक्ता येनावयोर्माता वीक्ष्यस्तस्याद्य विक्रमः सीतापि सद्यो रुदती जगादैवं सगद्गदम् । वत्सौ केयमनर्थेचा युवयोः कर्मणामुना ॥ ७॥ वीरौ पितृपितृव्यौ वां उर्जयो द्युसदामपि । यकान्यां निहतो रक्षापतिस्त्रैलोक्यकंटकः ॥ ए॥ उत्कंग पितरं षष्टुं युवयोर्यदि बालकौ । विनीतीनूय तद्यातं पूज्ये हि विनयोऽर्हति ॥ ए० ॥ ततस्तावेवमूचाते विनयः क्रियते कथम् । तस्मिन् विषत्पदप्राप्ते त्वत्त्याजिनि पितर्यपि ॥ ए१ ॥ पुत्रौ तवावामायाताविति तस्य पुरः कथम् । गत्वा स्वयं वदिष्यावस्तस्यापि होकरं वचः॥ ए॥ आनंदजनक तस्य जनकस्यापि दोष्मतः । युजाह्वानं युज्यते तु कुलद्वययशस्करम् ॥ ए३ अनिधायेति सीतायां रुदंत्यामपि चेलतुः। महोत्साहौ महासैन्यौ तौ रामनगरी प्रति ॥ ए॥ कुगरकुद्दालनृतां सहस्राणि नृणां दश । तयोः पथ्यचिदन् वृदादिकं दमां च समां व्यधुः॥ ए५ ॥ क्रमेण गत्वा सेनानी रुन्धानौ सर्वतो दिशः। तावूषतुरुपायोध्यं योद्धकामौ महानुजौ ॥ ए६ ॥ विरुधं तदलं जूरि श्रुत्वायातं पुरो बहिः । उत्नौ विसिध्मियाते च सिध्मियाते च राघवौ ॥ ए॥ अवेत्थमूचे सौमित्रिः परे केऽमी पतंगवत् । मर्तुकामाः समापेतुरार्यविक्रमपावकम् ॥ ए॥ इत्युक्त्वा सह रामेण सुग्रीवादिनिरावृतः । युधे चचाल सौमित्रिरमित्रध्वांतलास्करः॥ एए॥ स्तश्च नारदाच्छुत्वा तजाममलनूपतिः । पुंडरीकपुरे सीतामुपेयाय ससंज्रमः ॥ १० ॥ तस्याख्यद्गुदती सीता रामो मां घातरत्यजत् । मत्त्यागमसहिष्णू च त्वद्यामेयौ युधे गतौ ॥११॥ १ शत्रुस्थानप्राप्ते । २ आर्यस्य रामस्य विक्रम एव पावकोऽग्निस्तम् । LORER ॥११७॥ RSSM - ·जाड जामंडलोऽगुवाचैवं त्वत्त्यागं रजसावशात् । चके रामो दितीयं तु मा कापीपुत्रयोर्वधम् ॥ १०२॥ आत्मजौ तावजानानो न यावदति राघवः । उत्तिष्ठ ताव महावस्तत्रावामविलंबितम् ॥ १०३ ॥ इत्युक्त्वा जानकीमात्मविमानमधिरोप्य च । लवणांकुशयोः स्कंधावारे नामंगलो ययौ ॥१४॥ तौ नमश्चक्रतुः सीता कुमारी सवणांकुशी। मातुखोऽयमिति सीताख्यातं जाममलं तथा ॥ १०५॥ स तौ शिरसि चुंबित्वा स्वोत्संगमधिरोप्य च । हर्षरोमांचितवपुरित्यूचे गदाकरम् ॥ १०६॥ वीरपली पुराप्यासीदिष्ट्या संपति वीरेसूः । अन्धुवान्यां मे यामिर्यामिनीजानिनिर्मला ॥ १७ ॥ वीरपुत्रौ च वीरौ च युवां यद्यपि मानदौ । रणं पितृपितृव्यान्यां मा कृपायां तथापि हि ॥ १० ॥ न रणे रावणोऽप्यासीद्ययोर्मवस्तयोः कथम् । युवं युवान्यामारेने दोःकडूरनसावशात् ॥ १० ॥ तावूचतुर्मातुखालं स्नेहनीरुतयानया । त्वत्स्वसाप्यस्मदवेयमूचेऽदः कातरं वचः॥ ११ ॥ आवामपि हि विछो यन मक्षः कोऽपि तातयोः । युधं त्यक्त्वा तयोरेयोत्पादयावः कथं हियम्॥१११॥ तयोर्गुवाणयोरेव सैन्यानां रामसैनिकैः । समं प्रववृते यु संवर्तावर्तदर्शकम् ॥ ११२ ॥ सुग्रीवाथैः खेचरैर्मानयोः सैन्यं महीचरम् । हन्यतामिति साशंको ययौ जाममलो युधि ॥ ११३ ॥ उत्तस्थाते कुमारावप्याहवाय महाबली । उच्चास्यमानवाणी रोमांचेनातिशायिना ॥ ११॥ निःशंकं युद्धमानास्ते सुग्रीवाया ननश्चराः । युधि लामंडलं दृष्ट्या पप्रच्छुः काविमाविति ॥ ११५ ॥ जामंमलाच ते ज्ञात्वा रामपुत्राविमाविति । गत्वा सीतां नमश्चकुर्त्यपदंश्च पुरो सुवि ॥ ११६ ॥ १ वीर सूते इति वीरसू-रंगारोत्यर्थः । २ यामिनी रानि या यस्य स चदस्तद्वनिर्मला । ज PAS5 75

·155
पर्व
सर्गः ए
पुरुष
चरित्रं
॥११ना
coste SDSAISTAS
इतश्च तो क्षणेनापि दोमंतौ लवणांकुशौ । रामसैन्यं 5धुवतुः योद्धांताधिपुर्धरौ ॥ ११७ ॥
यत्र यत्र नेमतुस्तौ वने सिंहाविवोचतौ। रथी सादी निषादी वा न तत्रास्थामृतायुधः ॥ ११ ॥
हैतविद्रुतमेवं च रामसैन्यं विधाय तौ। केनाप्यस्खलितौ रामं सौमित्रिं चेयतुर्युधि ॥ ११ ॥
तौ प्रेक्ष्य रामसौमित्री एवमन्योऽन्यमूचतुः। कावप्येतावनिरामौ कुमारौ विशिषौ च नः ॥ १२०॥
निसर्गात् स्निह्यति मनो बलाद्रुह्यति किं त्विदम् । उद्यबावः किमाश्लेष्टुमेतौ योधयितुं नु वा ॥११॥
इति व्याहारिणं रामं रथस्थं लवणो रथी । लक्ष्मणं चाङ्कुशोऽवोचत् सौष्ठवप्रश्रयान्वितम् ॥ १२॥
जैत्रं जगदजय्यस्य रावणस्यापि दोष्मतः । दिल्याजावं वीरयुधश्रद्धालुस्त्वामहं चिरात् ॥ १२३ ॥
नापूर्यत रणश्रधा रावणेनापि ते ध्रुवम् । एष तां पूरयिष्यामि त्वं च मे पूरयिष्यसि ॥ १२ ॥
इत्युक्ते रामसौमित्री पौ तौ च लवणांकुशौ। आस्फालयामासतुः स्वं स्वं धनुर्ध्वाननीपणम् ॥ १२५ ॥
कृतांतसारथी रामस्यंदनं वज्रजंघराट् । अनंगलवणरथमन्यढौकयतां मिथः ॥ १२६ ॥
रथं विराधः सौमित्रेरंकुशस्य पुनः पृथुः। अन्योऽन्यमभ्यमित्रीणं चकाते वरसारथी॥ १२७ ॥
चतुरं भ्रमयामासुस्तेऽग्रसारथयो रथान् । प्रजहुविविधं ते च चत्वारो पयोधिनः ॥ १२ ॥
विज्ञातातिसंबंधौ सापेक्षौ लवणांकुशौ । युयुधाते निरपेक्षौ त्वज्ञानाजामलक्ष्मणौ ॥ १२ ॥
विविधैरायुधैर्युद्धा युधान्तेन्यू रघूषहः । ऊचे कृतान्तवदनं रथं प्रत्यरि वाहय ॥ १३० ॥
कृतांतोऽपि बनाषेऽदः खेदं प्राप्ता ह्यमी हयाः। सर्वांगं विशिखैर्विघाः प्रतियोधेन तेऽमुना ॥ १३१॥
१ क्षये प्रलयकाल उद्धांतसमुद्रवदुर्धरौ । २ आदी हतं पश्चाद्विद्रुतम् । ३ अमिनस्येमम् ।
॥११॥

·तुरंगा न त्वरतेऽमी कशालिस्ताडिता अपि । रथश्च जर्जरस्तेऽजूदसौ वैर्यस्त्रताडितः ॥ १३ ॥ एतौ च मम दोर्दैडौ विट्कांडाघातजर्जरौ । न हि रमि प्रतोदं वा क्षमौ चालयितुं प्रनो ॥ १३३॥ पद्मनानोऽप्यनाषिष्ट ममापि शिथिलायते । धनुश्चित्र स्थितमिव वज्रावते न कार्यकृत् ॥ १३ ॥ अजून्मुशलरतं च वैरिनिर्दलनामम् । कणकंडनमानार्हमेवैतदपि संप्रति ॥ १३५॥ अनेकशोऽङ्कुशीजूतं यदुष्टनृपदन्तिनाम् । हलरनं तदप्येतदनद्भपाटनोचितम् ॥ १३६ ॥ सदा यदै रक्षितानां विपक्षश्यकारिणाम् । तेषामेव ममास्त्राणामवस्था केयमागता ॥ १३७॥ यथापराजितासूनोरजून्मोघास्त्रता तदा। तथैव लक्ष्मणस्यापि मदनांकुशयोधिनः ॥ १३०॥ सत्रांतरे च सौमित्रिरंकुशेनोरसीषुणा । तामितः कुलिशेनेव मूर्जितो न्यपतद्रये ॥ १३ए । सौमित्रिमूर्गविधुरो विराधः स्पंदनं रणात् । अचालयत्प्रत्ययोध्यं संज्ञा लेनेऽथ लक्ष्मणः ॥ १० ॥ सादेपं लक्ष्मणश्चोचे किं विराधाकृथा नवम् । रामञातुर्दशरथसूनोरनुचितं ह्यदः ॥ १५१ ।। तलीघं नय तत्रैव रथं यत्र स मे विपन् । एप बिनझि तबीर्ष चक्रणामोधरंहसा ॥ १३ ॥ एवमुक्तो विराधोऽथानैपीत्प्रत्यकुशं रथम् । तिष्ठ तिष्ठेति जट्पंश्च चक्र जग्राह लक्ष्मणः ॥ १३ ॥ चमदनमकरं ब्रमयित्वा च तदिवि । क्रुघो मुमोच सौमित्रिरंकुशायास्खलजयम् ॥ १५ ॥ आपतत्ताडयामासानैकशोऽस्त्रैस्तदंकुशः । सर्वात्मना लवणोऽपि न तु तत्प्रत्यहन्यत ॥ १४५॥ वेगेनापत्य तच्चकमंकुशस्य प्रदक्षिणाम् । कृत्वा लक्ष्मणहस्तेऽगात् पुनर्नाड श्वांमजः ॥ १६ ॥ १ कशाम् । २ पक्षी।

·पर्व सर्गः ए 61569 पुरुष चरित्रं ॥११॥ तद्भूयो बदमणोऽमुंचत् कृत्वा तघत्मदक्षिणाम् । पुनस्तत्पाणिमेवागागला नग्न इव विपः॥१७॥ चिंतयामासतुश्चैवं विषएणौ रामलक्ष्मणौ । किं सीरिशाङ्गिणावेतौ न त्वावामिह जारते ॥ १५० अत्रांतरे नारदर्षिः सिद्धार्थेन सहैव हि । तत्रोपेत्यावोचदेवं खिन्नं रामं सलक्ष्मणम् ॥ १थए हर्षस्थाने विषादोऽयं युवयोः किं रघूषहौ । पुत्रात्पराजयो वंशोद्योतनाय न कस्य हि ॥ १० ॥ सीताकुक्षिनवौ पुत्रौ ताविमौ लवणांकुशौ । त्वां अष्टुमागतावत्र युचव्याजेन न त्वरी ॥ १५१ अनिशानमिदं तेऽत्र यच्चक्र प्रवनूव न । मुधाज़ारतं चक्र पुरा बाहुबलावपि ॥ १५ ॥ त्यागात्प्रति सीताया वृत्तांतं नारदोऽखिलम् । पुत्रयुशांतमाचख्यो विश्वविस्मयदायकम् ॥ १५३ ॥ रामोऽपि विस्मयब्रीडाखेददर्पसमाकुलः। मुमूर्त संज्ञा लेने च संसिक्तचंदनाचसा ॥ १५५ ।। लक्ष्मणेन सहोदनुः पुत्रवात्सत्यपूरितः। जगाम रामो लवर्णाकुशयो तमंतिके ॥ १५५ ॥ अवतीर्य रथात्सद्यो विनीतौ लवणांकुशौ । पादेषु पद्मसौमित्र्योस्त्यकास्त्रौ पेततुः क्रमात् ॥ १५६ ॥ तावालिंग्य निजोत्संगमारोप्य च रघूषहः। मूर्ध्नि चुंबन रुरोदोचैः शोकस्नेहसमाकुलः ॥ १५७ ॥ रामोत्संगानिजोत्संग तावारोप्याथ लक्ष्मणः । चुंबन शिरसि बाहुल्यां परिरेनेऽश्रुपूर्णदृक् ॥ १५ ॥ विलुवन्तौ पितुरिव विनीतौ पादपद्मयोः । दूरात्प्रसारितनुजः शत्रुघ्नोऽप्यालिलिंग तौ ॥ १५ ॥ अपरेऽपि हि चूपालाः सेनयोरुनयोरपि । प्रमोदंते स्म संजूय विवाहमिलिता श्व ॥ १६० ॥ ॥११॥ १ अरी शत्रू । २ भरतचक्रिसबंधि । ३ पुत्रपराक्रमेण विस्मयः स्वपराजयेन ब्रीडा सीतावियोगेन खेदः पुत्रप्राप्त्या च हर्षस्तनयुक्त स ·पुत्रयोर्विक्रमं दृष्ट्वा पित्रा च सह संगमम् । हृष्टा सीता विमानेन पुंडरीकपुरं ययौ ॥ १६१॥ सदृक्षपुत्रलानेन मुदितौ रामलक्ष्मणौ । जहषुः स्वामिहर्षेण नूचराः खेचराश्च ते ॥ १६ ॥ जामंडलनृपाख्यातो वज्रजंघनृपोऽपि हि । ननाम रामसौमित्री विनीतश्चिरपत्तिवत् ॥ १६३ ॥ रामस्तमाललापैवं नामंडलसमोऽसि मे । पुत्रौ योऽवर्धयस्त्वं मेऽनैषीः काष्ठामिमां च यः॥ १६४ ॥ इत्युक्त्वा पुष्पकारूढः पद्मनानः सलक्ष्मणः । अर्धासनोपविष्टान्यां पुत्राच्या प्राविशत्पुरीम् ॥ १६५ ॥ जैन्द्रीवपाणिनिः पौरै राजमार्गे च विस्मितैः । प्रेक्ष्यमाणः स्तूयमानसुतो रामोऽगमगृहे ॥१६६॥ तत्रोत्ततार पुत्राच्यां सह रामः सलक्ष्मणः । महान्तमत्यन्तमुदा कारयामास चोत्सवम् ॥ १६७॥ अथ रामं सुमित्रानूः कपीश्वरबिजीषणौ। हनूमानंगदाद्याश्च संजूयैवं व्यजिज्ञपन् ॥ १६० ॥ परदेशे स्थिता देवी त्वया विरहिताधुना । विनामूल्यां कुमाराच्यामतिकप्टेन तिष्ठति ॥ १६ए। यद्यादिशसि तत्स्वामिन्नानयामोऽद्य तामिह । विपत्स्यतेऽन्यथा सा तु पतिपुत्रोन्किता सती ॥ १० ॥ किंचित्रामो विचिंत्योचे जानक्यानीयते कथम् । लोकापवादोऽलीकोऽपि बलवानंतरायकृत् ॥ १७१॥ जानेऽहं यत्सती सीता सापि स्वं वेत्ति निर्मलम् । दिव्यं दातुमथादातुं तवयोरपि नास्ति नीः ॥१७॥ प्रत्यदं सर्वलोकानां दिव्यं देवी करोतु सा । शुध्धया च तया सार्धं गृहवासोऽस्तु मे पुनः॥ १७३ ॥ एवमस्त्वित्युदित्वा ते पुर्या बहिरकारयन् । विशालान्मंडपानुच्चैस्तदन्तर्मचैधोरणीः॥ १७ ॥ तेषु चोपाविशन् नूपाः पौरामात्यादयोऽपि च । ते बिनीषणसुग्रीवप्रमुखाः खेचरा अपि ॥ १७ ॥ १ दिशाम् । २ का ग्रीवा पार्णयश्च येषां तैः । ३ मंचश्रेणीः ।

·पर्व पुरुष चरित्र ॥१२॥ RSS सर्गः ए ततो रामाझयोत्थाय पुंडरीकपुरे स्वयम् । गत्वा नत्वा च वैदेहीमित्युवाच कपीश्वरः ॥ १७६॥ त्वत्कृते प्रैषि रामेण विमानं देवि पुष्पकम् । इदानीमिदमध्यास्स्व रामोपान्तमुपेहि च ॥ १७ ॥ साप्यूचेऽद्यापि मेऽरण्यत्यागःखं न शाम्यति । ततः कथं यामि रामं नूयो :खांतरप्रदम् ॥ १७७ नत्वा नूयोऽपि सोऽवोचन्मा कुपस्तव शुधये । समं पौरैर्नृपैः सर्वैर्मचारूढोऽस्ति राघवः॥ १७ए॥ तेनेत्यूक्ते पूर्वमपि जानकी शुद्धिकांक्षिणी। आरुरोह विमानं तदयोध्यायां जगाम च ॥ १० ॥ माहेन्योदयमुद्यानं समुपेत्योत्ततार सा । दत्तार्घा लक्ष्मणेनैत्य नमश्चक्रे नृपैरपि ॥ ११ ॥ अग्रे निषद्य सौमित्रि पैः सममदोऽवदत् । निजां पुरीं निजं वेश्म प्रवेशादेवि पावय ॥ १२॥ सीताप्यूचे प्राप्तशुधिः प्रवेक्ष्यामि पुरीमिमाम् । गृहं च नान्यथा वत्सापवादो जातु शाम्यति ॥ १३ ॥ इति सीताप्रतिज्ञां तेऽशंसन् रायाय जुजः । रामोऽप्युपेत्य वैदेहीमित्यूचे न्यायनिष्ठुरम् ॥ १० ॥ जोगा न चेद्दशास्येन तस्थुष्या अपि तगृहे । समदं सर्वलोकानां तदिव्यं कुरु शुधये ॥ १५ ॥ स्मित्वा सीताप्युवाचैवं विज्ञस्त्वत्तोऽपरो न हि । अज्ञात्वा यो हि मे दोषं त्यागं कुर्या महावने॥१६॥ दंडमादौ विधायाद्य कुरुषे मत्परीक्षणम् । विचरणोऽसि काकुत्स्थ सजा तत्रापि नन्वहम् ॥ १७ ॥ ऊचे विलको रामोऽपि जाने दोषस्तवास्ति न । जनोत्पादितदोषस्योत्तारणायेदमुच्यते ॥ १० ॥ जगाद जानकी दिव्यपंचकं स्वीकृतं मया। विशामि वह्नौ ज्वलिते नक्याम्यथ तडुवान् ॥ १५ ॥ ॥१५॥ १ रामसन्निधौ । २ रावणगृहे तस्थुष्या वसंत्यास्तव रावणेन समं भोगा न चेत्स्युरिति सबधः । ३ मंत्रितांस्तंडुलानिति तात्पर्यम् । 458 ·तुलां समधिरोहामि तप्तं कोशं पिबाम्यहम् । गृह्णामि जिह्वया फालं किं तुन्यं रोचते वद ॥ १० ॥ ॥ युग्मम् ॥ अत्रांतरेऽन्तरीक्षस्थः सिद्धार्थों नारदोऽप्यथ । लोकः सर्वश्च तुमुलं निषिध्येदमजापत ॥ ११ ॥ नो नो राघव सीतेयं निश्चयेन सती सती । महासतीति मा कार्षीर्विकल्पमिह जातुचित् ॥ १ए॥ रामोऽप्युवाच हे लोका मर्यादा कापि नास्ति कः । संकटप्य दोषं युष्माभिरेवेयं दूषिता पुरा ॥ १३ ॥ श्रूयान्यत् पुरतो यूयमन्यहरे स्थिताः पुनः । तदा कथं सदोषासीबीलवत्यधुना कथम् ॥ १५ ॥ नूयोऽपि गृह्णतां दोषमर्गला नास्ति कापि वः । प्रत्ययाय ततः सीता विशतु ज्वलितेऽनले ॥१ए५ ॥ इत्युक्त्वाखानयद्रामो गत हस्तशतत्रयम् । पुरुषघयदन्नं चापूरयचंदनेन्धनैः ॥ १ए६ ॥ अत्रान्तरे च वैताव्यस्योत्तरश्रेणिवर्तिनः । हरिविक्रमराजस्य कुमारो जयनूषणः ॥ १७ ॥ ऊढाष्टशतनारीकः पत्नी किरणमम्लाम् । सुप्तां हेमशिखाख्येन समं मातुलसूनुना ॥ १० ॥ दृष्ट्वा निर्वासयामास तदैव प्रावजत् स्वयम् । सापि मृत्वा समजनि विद्युइंष्ट्रेति राक्षसी ॥ १एए॥ अयोध्याबहिरज्येत्य स तदा जयजूषणः । तस्थौ प्रतिमया विद्युदंष्ट्रा च तमुपाजवत् ॥ २० ॥ केवलं तस्य चोत्पेदे तउत्सवविवित्सया । तदानीं च समाजग्मुः सुनासीरादयः सुराः ॥ २०१॥ सीतायाः प्रेक्ष्य तद्देवाः शक्रमेवं व्यजिझपन् । लोकालीकापवादेन सीता वह्नौ प्रवेक्ष्यति ॥२०॥ १ सीसकम् । २ शस्त्रधारम् । ३ जयभूषणः । ४ सुनासीर इन्द्रः।

·. पर्व सर्गः ए (रुष रित्रं २२॥ Ress पत्त्यनीकपति सीतासान्निध्यायादिशपरिः। तस्यर्षेः केवलशागासवं तु विदधे स्वयम् ॥ २०३॥ रामाझयाथ नृतकास्तं गर्त चन्दनांचितम् । परितो ज्वालयामासु प्रेक्ष्यं चकुषामपि ॥२०॥ ज्वालाकरालं तं प्रेक्ष्य रामो दध्या विदं हृदि । अहो अत्यंतविषमं किं ममेदमुपस्थितम् ॥ २०५॥ श्यं महासती नूनं निःशंकाग्नौ प्रवेदयति । दैवस्येव हि दिव्यस्य प्रायेण विषमा गतिः॥२०६॥ मया सहास्या निर्वासो हरणं रावणेन च । वने त्यागो मया नूयो नूयोऽप्येतच्च मत्कृतम् ॥ २७ ॥ एवं सोऽचिन्तयद्यावत्तावत्सीतोपपावकम् । स्थित्वा स्मृत्वा च सर्वज्ञ चक्रे सत्यापनामिति ॥ २० ॥ हे लोकपाला लोकाश्च सर्वे शृणुत यद्यहम् । अन्यमन्यलषं रामात्तदाग्निर्मा दहत्वयम् ॥ २०ए॥ अन्यथा तु सुखस्पर्शी वारीवास्त्वित्युदीर्य सा । ऊपां स्मृतनमस्कारा ददौ तस्मिन् हुताशने ॥ १० ॥ यावत्सा प्राविशत्तावविध्यातो वह्निराश्वपि । गतः स्वबोदकापूर्णः स तु वापीत्वमाययौ ॥ ११ ॥ सीता त्वधिजलं पद्मोपरि सिंहासनस्थिता । पैझेवास्थात्सतीचावतुष्टदेवप्रनावतः ॥ २१ ॥ कुर्वाणं वापि ढुंकारं क्वचिद्गुलुगुलारवम् । वापि जंजायितध्वानं क्वचित्पटपटाध्वनि ॥ १३ ॥ क्वचिदिलिदिलिस्वानं क्वचित् खलखलास्वनम् । समुषांन श्वांजस्तत्तत्र सावर्तमैक्ष्यत ॥ १५ ॥ ॥ युग्मम् ॥ तज्ञ्चलकालं वाप्या उद्वेलस्येव वारिधेः । आप्लावयितुमारेने मंचानपि गरीयसः ॥१५॥ ॥१२॥ १ सेवकाः । २ अग्निप्रशनम् । ३ लक्ष्मीरिख ।

·505555555 विद्याधरा जयोद्धांताः समुत्पत्येयुरंबरे । चराचुक्रुशुश्चैवं पाहि सीते महासति ॥ १६ ॥ सीताप्युत्तीर्णमंजस्तत् स्वपाणिज्यामवालयत् । पुनर्वापीप्रमाणं तदनूत्तस्याः प्रनावतः॥ २१७ ॥ उत्पलैः कुमुदैः पझैः पुंडरीकैनिरंतरा । सौरनोद्धांतशृंगालीसंगीता हंसशालिनी ॥ २१ ॥ आस्फैलघीचिनिचयमणिसोपानबंधुरा । बयोजयतटा रत्नोपखैर्वापी बनूव सा ॥ २१॥ ॥ युग्मम् ॥ ननृतुर्नारदाद्याः खे सीताशीलप्रशंसिनः । सीतोपरिष्टात्तुष्टाश्च पुष्पवृष्टिं व्यधुः सुराः ॥ २० ॥ अहो शीलमहो शीलं रामपल्या यशस्करम् । इति लोकप्रघोषोऽभूजोदःकुर्दिनरिः क्षणात् ॥ २१॥ मातुः प्रजावं तं दृष्ट्वा मुदितौ लवांकुशौ । हंसाविव तरंतौ तौ तत्समीपमुपेयतुः ॥ २२॥ तौ मूर्ध्याघ्राय वैदेह्या पार्श्वयोरुपवेशितौ । कलनाविव रेजाते नदीतीरक्ष्यस्थितौ ॥ २३ ॥ गत्वा सौमित्रिशत्रुघ्ननामंडल बिनीषणाः । सुग्रीवाद्याश्च वैदेहीं नमश्चक्रुः सजक्तयः ॥ २२ ॥ सीतामुपाययो रामोऽप्यन्निरामतरद्युतिः । पश्चात्तापत्रपापूर्ण इत्यूचे रचितांजलिः ॥ १२५॥ स्वजावादप्यसदोषग्राहिणां पुरवासिनाम् । बंदानुवृत्या त्यक्तासि मया देवि सहस्व तत् ॥ २६ ॥ त्यकोग्रश्वापदेऽरण्येऽजीवस्त्वं स्वप्रजावतः । एकं दिव्यं तदप्यासीन्नाशासिषमहं पुनः ॥ २७ ॥ क्षात्वा सर्वं ममेदानीमिदमध्यास्स्व पुष्पकम् । चलस्व वेश्मनि प्राग्वषमस्व सहिता मया ॥२२॥ १ ईयुर्जग्मुः । २ उच्छलितम् । ३ सौरभेण सुगधेनोभाता या भृगाली भ्रमरसमूहस्तस्याः संगीतं यस्या सा। ४ आस्फलतो वीचिनिचयास्तरगसमूहा यत्रैतादृशेर्मणिसोपानधुरा व्याप्ता । ५ इच्छानुवर्तनेन । 15 ·पर्व सर्गः ए सीताप्यूचे न ते दोषो न च लोकस्य कश्चन । न चान्यस्यापि कस्यापि किं तु मत्पूर्वकर्मणाम् ॥ शए। निर्विएणा कर्मणामीहग्मुःखावर्तप्रदायिनाम् । ग्रहीष्यामि परिव्रज्यां तेषामुछेदकारिणीम् ॥ ३३० ॥ श्त्युक्त्वा मैथिली केशानुच्चखान स्वमुष्टिना । रामस्य चार्पयामास शक्रस्येव जिनेश्वरः ॥ ३१॥ सद्यो मुमूर्व काकुत्स्थो नोत्तस्थौ यावदेष च । तावत्सीता ययौ साधुजयजूषणसंनिधौ ॥ २३॥ केवली स जयजूषणो मुनिमैथिली विधिवदप्यदीदयत् । सुप्रजाख्यगणिनीपरिचदे तां चकार च तपापरायणाम् ॥ २३३ ॥ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरित्रे महाकाव्ये सप्तमे पर्वणि सीताशुद्धिव्रतग्रहणो नाम नवमः सर्गः। चरित्रं ॥१२॥ ॥१२॥ कक्ष ·SOSTISOSAS ॥अथ दशम सर्गः ॥ अथ सिक्तश्चंदनेन लब्धसंझो रघूपहः । व्याजदार क ननु सा सीतादेवी मनस्विनी ॥१॥ जो जूचराः खेचराश्च न चेयं मुमूर्पवः । तन्मे लुंचितकेशामप्याशु दर्शयत प्रियाम् ॥२॥ वत्स वत्सैहि सौमिने तूणौ तूणी धनुर्धनुः । यदमी सन्त्युदासीनाः सुस्थिता सुस्थिते मयि ॥३॥ इत्युक्त्वा धन्व गृहंतं तं नत्वा लक्ष्मणोऽब्रवीत् । आर्याय किमिदं लोकः खट्वेष तव किंकरः ॥४॥ सीतां यथा दोपजीतोऽत्याक्षीरत्वं न्यायनैष्ठिकः । नवनीता स्वार्थ निष्ठा तथा सा सर्वमत्यजत् ॥ ५॥ प्रत्यक्षमिह वः सीता स्वयमुत्पाव्य कुंतलान् । आददे विधिवदीक्षां जयनूषणसंनिधौ ॥६॥ श्दानीमेव तस्यर्षेरुदपद्यत केवलम् । तज्ज्ञानमहिमावश्यकृत्यमस्ति तवापि हि ॥७॥ तत्रास्ते स्वामिनी सीता स्वामिन्नात्तमहाव्रता । दर्शयन्ती मुक्तिमार्ग सतीमार्गमिवानघा ॥७॥ रामः प्रकृतिमालंब्योवाच साधु मम प्रिया । उपाददे परिव्रज्यां तस्य केवलिनोऽन्तिके ॥ ए॥ इत्युक्त्वा सपरीवारो जगाम जयजूषणम् । नत्वा च देशनां तस्माच्छुश्राव रघुपुंगवः ॥१०॥ देशनांते च पप्रच नात्मानं वेश्यहं प्रनो । जव्योऽहं किमुतालव्यस्तदाचक्ष्व प्रसीद मे ॥११॥ अथाख्यत्केवली सोऽपि नव्योऽसि त्वं न केवलम् । सि ियास्यस्यनेनैव जन्मनोत्पन्नकेवलः ॥ १२ ॥ रामः पाठ नूयोऽपि मोक्षः प्रव्रज्यया भवेत् । सर्वत्यागेन सा किं तु लक्ष्मणो अस्त्यजो मम ॥ १३ ॥ १ सा प्रव्रज्या सर्वत्यागेन भवेत् परतु लक्ष्मणो मम दुरत्यजोऽतः सर्वत्यागः कथं भवेदिति तात्पर्यम् ।

·पर्व सर्गः १० SOSTISSA . Reace पुरुष चरिनं ॥१२॥ मुनिराख्यदवश्यं ते जोकव्या बलसंपदः। तदन्ते त्यक्तसंगः सन् प्रव्रज्य शिवमाप्स्यसि ॥१४॥ नत्वा बिनीपणोऽपृचत् केन प्राग्जन्मकर्मणा । जहार रावणः सीतां लक्ष्मणस्तं न्यहन युधि ॥ १५॥ सुग्रीवो नामंडलश्च तथेमौ लवणांकुशौ । अहं च कर्मणा केनात्यंतरक्ता रघूपहे ॥ १६ ॥ जगवानाचचक्षेऽथ जरतार्धेऽत्र दक्षिणे । पुरे क्षेमपुरे नान्ना नयदत्तोऽनवणिक् ॥ १७ ॥ धनदत्तवसुदत्तौ सुनंदाकुक्षिजौ सुतौ । तस्याभूतां तयोर्मित्रं याज्ञवटक्योऽनवद्विजः ॥ १० ॥ नाम्ना सागरदत्तश्च पुरे तस्मिन्ननूषणिक् । तस्य सूनुर्गुणधरः कन्या गुणवती पुनः॥१५॥ दत्ता सागरदत्तेन नयदत्तात्मजन्मने । धनदत्ताय गुणवत्यनुरूपगुणाय सा ॥२०॥ श्रीकांतनाने चाढ्याय तत्रत्यायार्थलोजतः। ददौ गुणवती बन्नं माता रत्नप्रजा पुनः॥२१ याज्ञवल्क्यस्तु तज्ज्ञात्वा नयदत्तात्मजन्मनोः । स्वमित्रयोः समाचख्यावसहो मित्रवंचने ॥२२॥ वसुदत्तस्ततो गत्वा श्रीकांतमवधीन्निशि । श्रीकांतेनापि खड्नेन वसुदत्तो निपातितः ॥ २३ ॥ विंध्याटव्यामजूतां तावुलावपि कुरंगको । गुणवत्यप्यनूढेव मृत्वा तत्रानवन्मृगी ॥२॥ तस्याः कृते च तत्रापि युवा पंचत्वमीयतुः । मिथो वैरेण तावेवं नूयांसं चेमतुर्जवम् ॥ २५॥ तदानीं धनदत्तोऽपि स्वन्त्रातृवधपीमितः । निर्धर्मोऽटन्निशि साधून ददर्श कुधितोऽन्यदा ॥२६॥ ययाचे जोजनं तेच्यस्तेष्वेको मुनिरब्रवीत् । दिवापि न हि साधूनां जक्तपानादिसंग्रहः ॥ ७ ॥ तवापि नोचितं रात्रौ लोक्तुं पातुं च नमक । को वेत्ति जीवसंसक्तिमन्नादा तमसीहशे ॥२७॥ RESSURE ॥१३॥ SANS R ·जES इत्यादि वोधितस्तेन सुधयेवोक्षितो हदि । श्रावकीचूय मृत्वा च सौधर्मे त्रिदशोऽनवत् ॥ २५ ॥ व्युत्वा महापुरपुरे धारणीमेरुनन्दनः । नाना पमरुचिः श्रेष्ठी परमश्रावकोऽनवत् ॥ ३० ॥ सोऽन्यदा गोकुलं गन्नश्वारूढो यदृच्छया । जरद्वपजमद्राक्षीन्मुमूर्षु पतितं पथि ॥३१॥ कृपालुः सोवरुह्याश्वान्निकटीनूय तस्य तु । कर्णमूले ददौ पंचपरमेष्ठिनमस्कृतीः ॥ ३५ ॥ मृत्वा च तत्पनावेण तत्रैव स सुतोऽजयत् । उच्चायनरेन्श्रीदत्तयोपजध्वजः ॥ ३३ ॥ खैरं नमन् सोऽन्यदा तां जरदृपनुवं ययौ । लेने च जातिस्मरणं प्राग्जन्मस्थानदर्शनात् ॥ ३५ ॥ तत्र चाकारयच्चैत्यं तस्य चैत्यस्य चैकतः । जित्तावालेखयामास मुमूर्प तं जरजवम् ॥ ३५ ॥ तत्कान्ते नमस्कारदायिनं पुरुषं च तम् । तदन्यणे तदीयं च सपर्याणं तुरंगमम् ॥ ३६॥ आरक्षास्तत्र चादिक्षयश्चित्रं परमार्थतः । इदं विदन्नुदीक्ष्येत स ज्ञाप्यस्त्वरितं मम ॥ ३७॥ इत्युक्त्वा स ययौ वेश्म चैत्ये तत्रान्यदा पुनः । वंदनायाययो पारुचिः स श्रेष्ठिपुंगवः ॥ ३ ॥ वंदित्वा तत्र सोऽर्हन्तं नित्तिचित्रमुर्दकत । सर्वं मे संवदत्येतदित्यूचे च सविस्मयः ॥ ३ए॥ विज्ञप्तोऽथ तदारक्षैस्तत्रागादृपजध्वजः । किं वेसि चित्रवृत्तांतमित्यपृचच्च तं नरम् ॥ ४० ॥ गवेऽस्मै नियमाणाय नमस्कारानदां पुरा । इहानिझेन केनापि लिखितोऽस्मीत्युवाच सः॥४१॥ तं नत्वोवाच वृपत्नध्वजो योऽयं जरजवः । राजपुत्रोऽजवं सोऽहं नमस्कारप्रजावतः ॥३२॥ कामयास्यमहं योनि तिर्यग्योनिस्तदाप्यहम् । कृपालुस्त्वं न चेन्मह्यं नमस्कारानदास्यथाः ॥ ३ ॥ १ सिक्तः। ---

·पर्व
पुरुष
चरित्रं
॥१२॥
सर्गः १०
सर्वथा त्वं गुरुः स्वामी दैवतं चासि मे खलु । नुक्ष्व राज्यमिदं प्राज्यं त्वया यत्तं ममापि यत् ॥ ४ ॥
इत्युक्त्वा पद्मरुचिना सहैव वृपजध्वजः । विजहाराकृतवैधः पालयञ्चटावकवतम् ॥ ४५ ॥
श्रावकत्वं चिर सम्यक् पालयित्वा विपद्य च । ईशानकटपे जज्ञाते तो देवौ परमर्द्धिको ।। ४६॥
च्युत्वा ततः पारुचिर्मरोरपरतो गिरौ । वैतास्ये नगरे नंदावर्ते नंदीश्वरात्मजः ॥ ७ ॥
कनकानाकुहिजन्मा नयनानंद इत्यचूत । राज्यं नुक्त्वा परिव्रज्य माहेन्थे त्रिदशोऽजवत् ॥ ७॥
॥ युग्मम् ।।
च्युत्वा च प्राग्विदेहेषु क्षेमायां पुरि नूपतेः । विपुलवाहनस्यात्पद्मावत्यां स नंदनः ॥ ए॥
श्रीचंद्रो नाम सुक्त्वा च राज्यं प्रव्रज्य चान्तिके । समाधिगुप्तस्य मुनेब्रह्मलोकेन्बतां ययौ ॥ ५० ॥
॥ युग्मम् ॥
च्युत्वा ततोऽयं पझोऽजूदखनजो महाबलः । सुग्रीव एप वृषन्नध्वजजीवस्त्वत्क्रमात् ॥५१॥
ब्रांत्वा श्रीकांतजीवोऽजून्मृणालकन्दपत्तने । राजसूनुर्वनकंगे शंजुहेमवतीनवः ॥ ५५॥
ब्रांत्वा च वसुदत्तोऽजूझंतुराजपुरोधसः । विजयस्य रलचूमानवः श्रीतिरात्मजः ॥ ५३ ।।
गुणवत्यपि सा ब्रांत्वा श्रीजूतेस्तस्य नंदना । सरस्वतीकुदिनवा नाम्ना वेगवतीत्यनूत् ॥ ५ ॥
सोधौवनान्यदा साधुं प्रतिमास्थं सुदर्शनम् । वंद्यमानं जनदृष्ट्या सोपहासमदोऽवदत् ॥ ५५ ॥
अहो साधुरयं दृष्टः पुरा क्रीमन्महेलया। सानेन प्रेषितान्यत्र तं वन्दध्वं कथं जनाः ॥ २६ ॥
१ न कृत द्वैधं येन सोऽभिन्न इति यावत् । २ स्त्रिया।
॥१२॥

·25555 श्रुत्वा विपरिणम्याशु लोकः सर्वोऽपि तं मुनिम् । विष्वावयितुमारेने कलंकोद्घोषपूर्वकम् ॥ १७ ॥ न मे यावत्कलंकोऽयमुत्तरिष्यति सर्वथा । न तावत्पारयिष्यामीत्यनिजग्राह सोऽप्यपिः ॥ ५॥ ततश्च देवतारोपासून वेगवतीमुखम् । साधुव्यतिकरं ज्ञात्वा सा पित्रा जसिता नृशम् ॥ एए॥ रोगात् पितुश्च सा नीता सुदर्शनमुनेः पुरः । प्रत्यदं सर्वलोकानामित्युच्चैःस्वरमब्रवीत् ॥ ६ ॥ निर्दोषः सर्वथासि त्वं दोपोऽलीकोऽयमेव ते । मयैवारोपितः स्वामिस्तितिक्षाव कमानिधे ॥ ६१॥ श्रुत्वेति तपचो लोको नूयोऽप्यानर्च तं मुनिम् । उहाघाजूपेगवती तदादि श्राविका च सा ॥६॥ तां च रूपवतीं दृष्ट्वा ययाचे शंभुपतिः। दास्ये मिथ्यादृशे नेति श्रीनूतिः प्रत्युवाच तम् ॥ ६३ ॥ शंजुनिहत्य श्रीजूतिं बुजुजे तां बलादपि । जवान्तरे ते वधाय नूयासमिति साशपत् ॥ ६ ॥ शंनुनापि विमुक्ता सा हरिकांतार्यिकान्तिके । प्रवबाजाथ पूर्णायुर्ब्रह्मलोकमुपाययौ ॥ ६५ ॥ ततश्युत्वा शंनुजीवरदोनाथस्य मृत्यवे । निदानवशतो जझे सीतेयं जनकात्मजा ॥६६॥ सुदर्शनमुनेस्तस्यालीकदोपाधिरोपणात् । अस्याः कलंकोऽलीकोऽयं लोकेनेहाधिरोपितः॥६७ ॥ नवं ज्रान्त्वा शंनुजीवोऽप्युदपादि विजन्मनः । कुशध्वजस्य सावित्र्यां प्रजासो नाम नन्दनः ॥६॥ स प्रवव्राज विजयसेनरन्तिकेऽन्यदा। परमं च तपस्तेपे सहमानः परीषदान् ॥ ६ए। समेतयात्राचलितं विद्याधरनरेश्वरम् । कनकप्रजमजाक्षीदिन्भवत्परमर्थिकम् ॥ १० ॥ तपसानेन जुयासमीगृधिरिति व्यधात् । स निदानं विपद्याथोत्पेदे कटपे तृतीयके ॥ १॥ १ श्यामम् । २ निर्मला। SAR

·-
पर्व
पुरुष
चरित्र
॥१२॥
सर्गः १
ततश्चयुत्वा रावणोऽभूत् खेचरेल्वस्तवाग्रजः । कनकप्रनऋधेर्यो निदानमकरोत्तदा ॥ ७॥
धनदत्तवसुदत्तमित्रं यस्तु विजोऽनवत् । याज्ञवटक्यो जव चान्त्वा त्वमनूः स विजीषणः ॥ १३ ॥
राज्ञा हतस्तु श्रीजूति- जगाम ततश्च्युतः। सुप्रतिष्ठपुरे विद्याधरोऽजनि पुनर्वसुः ॥ ७ ॥
स पुंमरीकविजयेऽपजहार स्मरातुरः । कन्यां त्रिनुवनानंदचक्रिणोऽनंगसुन्दरीम् ॥ ५॥
चक्रिणा प्रेषितैर्विद्याधरैयुध्याकुलस्य तु । विमानात्तस्य चापप्तन्निकुञ्जेऽनंगसुंदरी ॥ ७६ ॥
कृत्वा निदानं तत्प्राप्त्यै प्रव्रज्य च पुनर्वसुः । स्वर्ग ययौ ततश्युत्वा लक्ष्मणोऽयमजायत ॥ ७ ॥
वनस्थिता साप्यनंगसुंदर्युग्रं तपोऽकरोत् । विदितानशना चांते जग्रसेऽजगरेण सा ॥ ७ ॥
मृत्वा समाधिना साहेवी कटपे पितीयके । ततश्युत्वा विशल्यातल्लक्ष्मणस्य महिष्यसौ ॥ ए॥
योऽशुणवतीचाता नान्ना गुणधरः स तु । नवं क्रांत्वानवजाजपुत्रः कुंडलमंडितः ॥ ७० ॥
श्रावकत्वं पालयित्वा चिराय च विपद्य सः। सीतासोदर एषोऽनूभामंगलनरेश्वरः ॥१॥
श्तोऽनूतां च काकंद्यां वामदेवविजन्मनः । श्यामलाकुदिजौ पुत्री वसुनन्दसुनन्दनौ ॥५॥
एकदा च तयोर्गेहे तिष्ठतोराययौ मुनिः । मासोपवासी तान्यां चनक्तितः प्रतिलनितः ॥ ३ ॥
मृत्वा तद्दानधर्मेणोत्तरेषु तु कुरुष्वथ । अनूतां युग्मिनौ मृत्वा सौधर्मे तौ सुरौ ततः ॥ ४॥
च्युत्वान्तां च काकंद्यां रतिवर्धनपतेः । सुदर्शनानवौ पुत्रौ प्रियंकरशुलंकरौ ॥ ५ ॥
राज्यं चिरं पालयित्वा प्रव्रज्य च विपद्य च । सुरौ ग्रैवेयकेऽनूतां च्युत्वा च लवणांकुशौ ॥ ६ ॥
सुदर्शना तयोः पूर्वनवमाता जवं चिरम् । ज्रान्त्वानूदेप सिधार्थोऽध्यापको रामपुत्रयोः॥ ७ ॥
PAR
॥१२॥

·10515 एवं मुनिवचः श्रुत्वा संवेगं बहवो ययुः । तदैव रामसेनानीः कृतांतः प्राब्रजपुनः ॥ ७ ॥ अथोत्थाय नमश्चक्रे काकुत्स्थो जयजूपणम् । उपसीतं च गत्वैवं चिन्तयामास चेतसि ॥ ए॥ असौ शिरीषमृघंगी राजपुत्री मम प्रिया । सीता शीतातपाक्लेशं कथं नाम सहिष्यते ॥ ए॥ श्मं संयमलारं च सर्वनारातिशायिनम् । उघक्ष्यति कथं नाम हृदयेनापि उर्वहम् ॥ ए१ ॥ यघा सतीव्रतं यस्या न जंक्तुं रावणोऽप्यलम् । सा नियूंढप्रतिवं नाविनी संयमेऽपि हि ॥ ए॥ एवं विमृश्य वैदेहीं ववन्दे लदमणाग्रजः । लक्ष्मणोऽन्ये च राजानः शानिधौंतचेतसः ॥ ए३ ॥ श्तश्च सपरीवारो रामोऽयोध्यां ययौ पुनः । सीताकृतान्तवदनौ तेपाते च परं तपः ॥ एच ॥ तपस्तप्त्वा ब्रह्मलोके कृतांतवदनो ययौ । सीतापि षष्टिं वर्षाणि विदधे विविधं तपः॥ एए । त्रयस्त्रिंशदहोरात्री कृत्वान्तेऽनशनं मृता। पाविंशत्यर्णवायुः सोऽच्युतेन्डः समजायत ॥ ए६ ॥ श्तश्च शैले वैताब्येऽनूत् कांचनपुरे पुरे । नामतः कनकरथो विद्याधरपतिस्तदा ॥ ए ॥ मन्दाकिनीचंचमुख्योः कन्ययोः स स्वयंवरे । सपुत्रान् नूपतीनामलक्ष्मणादीनथाह्वयत् ॥ ए॥ तत्रासीनेषु जूपेषु मंदाकिन्या निजेन्चया । अनंगलवणो वने चन्जमुख्याङ्कुशः पुनः॥ एए॥ लक्ष्मणस्य सुतास्तत्र क्रोधाउत्तस्थिरे युधि । सार्धे शते के अपि ते युगपत्नीधरादयः ॥ १० ॥ श्रुत्वा संनयतस्तांश्च प्रोचाते लवणांकुशौ । को नाम योत्स्यतेऽमीजिरवध्या नातरः खलु ॥ ११॥ यथा न तातयोर्जेदः कोऽपि ज्येष्ठकनिष्ठयोः । तत्पुत्राणां तथास्माकममीषामपि मास्तु सः ॥१०॥ १ स भेदः। RECENE ·पर्व RSH सर्गः १० पुरुष चरित्रं ॥१२॥ suggestorescegI एवं तयोर्वचो ज्ञात्वा चरेन्यो बदमणात्मजाः । वीदीपन्ना निनिन्ः स्वं पुकारंजसंमुखम् ॥१३॥ सद्यः संवेगमापन्नाः पितरावनुमान्य ते । महाबलमुनेः पादपद्मान्ते जगृहुव्रतम् ॥ १० ॥ जातोघाही तदानीं तावनंगलवणांकुशौ । सहैव सीरिशर्मिंन्यामयोध्यामीयतुः पुरीम् ॥ १०॥ श्तश्च स्वपुरे हर्म्यमूर्ध्नि नामंगलः स्थितः । कदाचिदेवं मनसा चिन्तयामास शुषधीः ॥१६॥ श्रेणिषयं वशीकृत्यास्खलन सर्वत्र लीलया। विहृत्यान्ते चात्तदीक्षोनवेयं पूर्णवांनितः॥ १७ ॥ एवं चिन्तयतस्तस्य मूर्ध्नि विद्युत्पपात खात् । स मृत्वा देवकुरुषु जझे युगवधर्मिषु ॥ १० ॥ इतश्च हनुमांश्चैत्रे चैत्यवन्दनहेतवे । मेरुं गतो निवृत्तोऽस्तमयंत सूर्यमैदत ॥१५॥ एवं च दध्यावुदयो यथा शस्तं तथा खलु । निदर्शनमयं सूर्यो धिग्धिक् सर्वमशाश्वतम् ॥ ११ ॥ एवं विचिन्त्य स्वपुरे गत्वा राज्यं सुते न्यधात् । धर्मरत्नाचार्यपार्श्वे प्रव्रज्यामाददे स्वयम् ॥ १११॥ तमनुप्रावजत्राज्ञां सार्थसप्तशतानि च । आर्यालक्ष्मीवतींपाचेऽस्थुस्तत्पत्ल्यश्च दीक्षिताः ॥ ११ ॥ ध्यानानलेन निर्दह्य क्रमात् कर्माणि मूलतः। श्रीशैलः प्राप्य शैलेशी जगाम पदमव्ययम् ॥ ११३ ॥ हनूमंतं प्रवजितं ज्ञात्वा दध्यौ रघूषहः । हित्वा जोगसुखं कष्टां दीक्षां किमयमाददे ॥ ११ ॥ तां रामचिन्तामवधेात्वा सौधर्मवासवः । ऊचे मध्येसनमहो कर्मणां विषमा गतिः॥ ११५ ॥ रामश्चरमदेहोऽपि यधर्म हसति स्वयम् । सौख्यं विषयसंजूतं प्रत्युतैष प्रशंसति ॥ ११६ ॥ अथवा ज्ञातमनयो रामलक्ष्मणयोमिथः । स्नेहो गाढतरः कोऽपि जवानिवेदकारणम् ॥ ११७ ॥ १ विस्मय प्राप्ताः । २ अयति गच्छति तमयंतम । ३ दृष्टांतः। ॥१६॥ -- - ·पौ देवौ कौतुकात्तत्र तयोः स्नेहं परीक्षितुम् । उपेयतुरयोध्याया खदाणस्य निकेतने ॥ ११ ॥ दर्शयामासतुः सद्यो मायया लक्षाणस्य तौ। सर्वमन्तःपुरत्रैणमाक्रदत् करुणस्वरम् ॥ ११५॥ हा पम पद्मनयन बैन्धुपद्मदिवाकर । थकांममृत्युः कोऽयं ते विश्वस्यापि जयंकरः ॥ १२० ॥ एवं च रुदतीर्वक्षस्थानाना मुक्तकुंतलाः। अन्तःपुरवधूः प्रेक्ष्य विपएणो लक्षणोऽवदत् ॥ १२१ ॥ ममासौ किं मृतो नाता जीवितस्यापि जीवितम् । पिशुनेन कृतांतेन किं कृतं उलघातिना ॥ १२ ॥ एवं च चापमाणस्य वचसा सह जीवितम् । सौमित्रेनिर्ययौ कर्मविपाको उरतिक्रमः॥ १३ ॥ स्वर्णस्तंजमवष्टभ्य स्थितः सिंहासनेऽपि हि । सोऽथ प्रसारितादोऽस्थालेप्यमूर्तिरिवाक्रियः॥१२॥ परासं सदाएं हाहा विषएणौ तौ सुरावपि । मिथो जजहपतुरहो किमावाच्यामिदं कृतम् ॥ १२५ ॥ विश्वाधारः पुमानेष किमावान्यां हहा हतः । इति स्वं बहु निन्दन्ती स्वकरूपं जग्मतुः पुनः ॥ १२६ ॥ पैरासु खदमण प्रेक्ष्य तत्र चान्तःपुरस्त्रियः । चक्रन्छः सपरीवारा विलुखकुंतलालिकाः ॥ १७ ॥ तच्चाकन्दितमाकर्ण्य तत्र रामः समाययौ । उवाच च किमारब्धमविज्ञायाप्यमंगलम् ॥ १२ ॥ जीवन्नेवैष तिष्ठामि जीवत्येष च मेऽनुजः। कोऽप्यमुं बाधते व्याधिर्नेषजं तत्प्रतिक्रिया ॥ १२ए॥ इत्युक्त्वाजुहवज्ञामो वैद्याञ्जयोतिषिकानपि । प्रयोग मंत्रतंत्राणां कारयामास चासकृत् ॥ १३० ॥ वैफल्ये मंत्रतंत्राणां मूर्ग प्राप रघूपहः । कथंचिल्लब्धसंज्ञः सन् विलक्षापोच्चकैःस्वरम् ॥ १३१ ॥ ते बिनीषणसुग्रीवशत्रुनाद्या उदश्रवः । विमुक्तक रुरुर्हताः स्म इति नाषिणः ॥ १३ ॥ १ बन्धव एव पगानि तेषु दिवाकरः सूर्यस्तत्संबुद्धौ । २ गृतम् । ३ विललन कुंतलालि केशपक्तिर्यासां ताः । P SHE २२

·-
R
पर्व
सर्गः १०
पुरुष
चरित्रं
॥१७॥
कौशल्याद्या मातरश्च स्नुषानिः सह साश्रवः । यो नूयोऽपि मूर्वन्त्यश्चक्रन्दुः करुणस्वरम् ॥ १३३
प्रतिमार्ग प्रतिगृहं प्रत्यदृ क्रन्दनात्तदा । शोकापैतमजूत् सर्व रसान्तरमलिम्लुचम् ॥ १३ ॥
नत्वाथ राममूचाते कुमारौ लवणांकुशौ । नवादद्यातिनीतौ स्वः कनीयस्तातमृत्युना ॥ १३५॥
अकस्मादापतत्येष मृत्युः सर्वस्य तन्नरैः। तत्परैः परलोकाय स्थातव्यं मूलतोऽपि हि ॥ १३६ ॥
अनुमन्यस्व दीक्षायै न नो युक्तमतः परम् । कनीयस्तातमुक्तानां गृहे स्थातुं मनागपि ॥ १३७ ॥
इत्युक्त्वा राममानम्यामृतघोषमुनेः पुरः। उत्नौ जगृहतुर्दीक्षां क्रमाञ्च शिवमीयतुः ॥ १३ ॥
रामो त्रातृविपत्त्या च वियोगेन च पुत्रयोः। मुमूर्व नूयो भूयोऽपि मोहादेवं जगाद च ॥ १३ ॥
मयापमानता काचित्कचिच्चक्रेऽद्य बान्धव । कस्मादकस्मादालंबि जवता मौनमीदृशम् ॥ १० ॥
त्वयि ह्येवं स्थिते घ्रातः पुत्राच्यामपि चोज्जितः। प्रविशंति विपशते नृणां नूतशतानि हि ॥ ११ ॥
उन्मत्तनाषिणं चैवं राममेत्य कथंचन । बिनीषणाद्याः संजूय जगऽर्गजदस्वरम् ॥ १५॥
धीरेष्वपि हि धीरस्त्वं वीरो वीरेष्विव प्रनो । लजाकरमिदं तस्मादधैर्य मुंच संप्रति ॥ १३ ॥
लोकप्रसिधमधुना सौमित्रेरौर्ध्वदैहिकम् । अंगसंस्कारपूर्व हि कर्तव्यं समयोचितम् ॥ १५ ॥
इत्युक्त्या कुपितो रामस्तानूचे विधुताधरः। जीवत्येष हि मे त्राता किमिदं वो वचः खलाः ॥ १४॥
सर्वेषां वः सबंधूनां ज्वलने दाहपूर्वकम् । मृतकार्य विधातव्यं दीर्घायुस्तान्ममानुजः ॥ १६ ॥
जातातहि शीघ्रं वत्स लक्ष्मण नन्वयम् । उर्जनानां प्रवेशोऽस्ति किं खेदयसि मां चिरम् ॥ १५ ॥
यघा खलसमदं न वत्स कोपस्तवोचितः। इत्युक्त्वांसे तमारोप्य ययावन्यन राघवः ॥ १३ ॥
॥१७॥

·S SER नीत्वा स्नानगृहे रामः कदाप्यस्नपयत् स्वयम् । ततश्च तं स्वहस्तेन विलिलेप विलेपनैः ॥ १४ ॥ आनाय्य दिव्यनोज्यानि पूरयित्वा च नाजनम् । कदाचित्तस्य पुरतो मुमोच स्वयमेव च ॥ १० ॥ कदाप्यारोपयदंके निजे चुंबछिरो मुहुः । कदाप्यस्वापयत्तटपे वाससाबादिते स्वयम् ॥ १५१ ॥ कदापि स्वयमानाय स्वयं स्म प्रतिनापते । स्वयं संवादकीय ममर्द च कदाचन ॥ १५ ॥ इत्यादि चेष्टा विकलाः स्नेहोन्मत्तस्य कुर्वतः । ययौ रामस्य पएमासी विस्मृताशेषकर्मणः ॥ १५३ ॥ श्रुत्वा च तं तथोन्मत्तमिन् जित्सुंदसूनवः । खेचरा विविषोऽन्येऽपि रामस्येयुर्जिघांसवः॥ १५ ॥ अयोध्यां रुरुधुः सैन्यैरुन्मत्तरघुपुंगवाम् । सुप्तसिंहां गिरिगुहामिव व्याधाचलौजसः॥ १५५॥ रामोऽपि लक्ष्मणं स्वांके निधायास्फालयद्धनुः । वज्रावर्तमकालेऽपि संवर्तस्य प्रवर्तकम् ॥ १५६ ॥ तदा चासनकंपेन माहेन्वान्नाकिनिः समम् । जटायुराययौ रामं दृढात्माग्जन्मसौहृदात् ॥ १७ ॥ अद्यापि नाकिनो रामगृह्या इति विजाषिणः । इन्डजित्पुत्रमुख्यास्ते उद्बुवुः खेचरा द्रुतम् ॥ १५ ॥ अत्र देवसखा रामो हन्ता नोऽग्रेविजीपणः । इति नीता लजिताश्च ते संवेगं परं दधुः ॥ १५ ॥ ते मुनेरतिवेगस्य पार्श्वे संवेगधारिणः । उपेत्य दीक्षां जगृहुर्यहवासपराङ्मुखाः ॥ १६० ॥ ततो जटायुरमरो बोधार्थ राघवस्य सः। पुर स्थाय तरं शुष्कं सिषेच मुहुरंजसा ॥ १६१ ॥ विस्वा करीष दृषदि रोपयामास पद्मिनीम् । बीजान्युवापाकालेऽपि भूतोष्णा लांगलेन च ॥ १६ ॥ १ 250505 १ अग्रे पुरः विमीषणो यस्य इति रामविशेषणम् । २ पुरः स्थित्वा । ३ शुष्कगोमयादि । ४ मृतवृषभेण । RSS

·पर्व
सर्गः १०
-
पुरुष
चरित्रं
एश्ना
यंत्रे च वालुकाः क्षित्वा तैलार्थ पर्यपालयत् । इत्याद्यसाधकं रामस्थान्यदप्युदनावयत् ॥ १३ ॥
रामस्तमूचे किं शुष्कं तरं सिंचसि जो मुधा। फलं दूरेऽस्तु किं नाम मुसलं क्वापि पुष्यति ॥ १६ ॥
शिलायां पद्मिनीखममारोपयसि मुग्ध किम् । किं वा वपसि बीजानि निर्जलेऽपि मृतैर्वृषैः ॥ १६५ ॥
न वालुकाच्यस्तैलं स्यात् किं पीलयसि मूर्ख जोः । अनुपायविदस्तेऽसौ प्रयासः सर्वथा वृथा ॥ १६६ ॥
स्मित्वा जटायुरप्यूचे यदीयदपि वेत्सि नोः । अज्ञानचिन्हं मृतक स्कंधे वहसि तर्हि किम् ॥ १६७ ॥
सौमित्रिवपुरालिंग्य रामस्तं प्रत्यनाषत । अमंगलं जाषसे किं त्यज दृष्टिपथं मम ॥ १६ ॥
एवं जटायुपं रामे जापमाणेऽवधेर्विदन् । कृतान्तवदनो देवस्तद्वोधार्थ समाययौ ॥ १६ए ।
स्कन्धे स्त्रीमृतकं न्यस्योपरामं विचचार सः । रामोऽप्यूचे किमुन्मत्तोऽस्येवं स्त्रीमृतकं वहन् ॥ १७० ॥
प्रत्युवाच कृतांतोऽपि नापसे किममंगलम् । ममैषा प्रेयसी त्वं तु किं शवं वहसि स्वयम् ॥ १७१॥
मृतां जानासि मे जार्यामुह्यमानां मया यदि । निजस्कंधस्थितं किं न मृतकं वेसि बुधिमन् ॥ १७॥
तेनैवं दर्शितैस्तैस्तैहेतुनिर्जातचेतनः । रामो दध्यौ किं नु सत्यं न जीवति ममानुजः ॥ १७३ ॥
ततस्तौ लब्धबोधाय रामाय स्वमशंसताम् । देवौ जटायुःकृतान्तौ निजस्थानं च जग्मतुः ॥ १७ ॥
मृतकार्य ततो रामश्चकार स्वानुजन्मनः। दीक्षां प्रपित्सुः शत्रुघ्नं राज्यादानाय चादिशत् ॥ १७५ ॥
अहमप्यनुयास्यामि नवत्पादानिति ब्रुवन् । प्रत्यादिदेश शत्रुघ्नो राज्यं नवपराङ्मुखः॥ १७६ ॥
ततो लवणपुत्रायानंगदेवाय राघवः । ददौ राज्यं स्वयं तुर्यपुरुषार्थाय सत्वरः ॥ १७ ॥
१ निपिषेध । २ तुर्थः पुरुषार्थों मोक्षस्तस्मै ।
॥१२॥

·कर RSS मुनिसुव्रतवंशस्य सुव्रतस्य महामुनेः। अर्हद्दासश्रावकेणोपदिष्टस्यान्तिकं ययौ ॥ १७ ॥ तत्र शत्रुघ्नसुग्रीवबिजीपणविराधितैः । अन्यैश्च राजनिः सार्धं रामो व्रतमुपाददे ॥ १७ए। रामनद्रे तु निष्कांते निष्क्रांतान्यथ पोडश । महीनुजां सहस्राणि नववैराग्ययोगतः॥ १० ॥ सप्तत्रिंशत्सहस्राणि प्रानजन् वरयोषितः । श्रीमत्याः श्रमणायाश्च ता बनूवुः परिवदे ॥ ११॥ पट्यब्दी गुरुपादांते विविधान्निग्रहोद्यतः। तेपे तपांसि रामर्पिः पूर्वागश्रुतत्तावितः ॥ १५ ॥ अथ रामः प्रच्छन्नैकविदारो गुर्वनुज्ञया । एकाकी प्रययौ निनोरटव्यां गिरिकंदरे ॥ १३ ॥ तस्यामेव विनावों तत्र ध्यानजुषः सतः । उदजूदवधिज्ञानं रामनवमहामुनेः॥ १४ ॥ पश्यश्चतुर्दशरप्रमं विश्वं करस्थवत् । देवाभ्यां हतमझासीजतं च नरकेऽनुजम् ॥ १५ ॥ इदं च चिन्तयामास रामनहारकस्तदा । धनदत्तानिधोऽनूवमहं पूर्वत्र जन्मनि ॥ १६॥ वसुदत्तोऽनिधानेन लक्षणोऽजून्ममानुजः । तत्राप्यकृतकृत्योऽसावेवमेव व्यपद्यत ॥ १७ ॥ जवेऽस्मिन्मे वसुदत्तजीवोऽहमणोऽनुजः । तत्राप्यमुष्य कौमारे मुधागाबरदां शतम् ॥ १७ ॥ शतत्रयं ममलित्वे चत्वारिंशत्तु दिग्जये । वर्षेकादशसहस्राः सार्धा राज्येऽन्दषष्टि च ॥ १८ए । पादशाब्दसहस्राणि सर्वमायुरिति क्रमात् । ययावविरतस्यैव केवलं नरकावहम् ॥ १० ॥ न दोषो देवयोः कोऽपि मायावधकयोस्तयोः। विपाकः कर्मणामीहग्नवत्येव शरीरिणः ॥ ११ ॥ एवं विचिन्तयन्नामः कर्मछेदेऽधिकोद्यतः । तपासमाधिनिष्ठोऽजून्निर्ममः सन् विशेषतः ॥ १ए ॥ १ मायया वधकोंः। 05 RESS 15 ·पर्व सर्गः १० पुरुष चरित्र ॥१२॥ $40SORIOS अथ पाठोपवासान्ते प्राविशत् पारणाय सः। युगमात्रदत्तदृष्टिनगरे स्यन्दनस्थले ॥ १५३ निशाकरमिवावन्यामायान्तं नयनोत्सवम् । संमुखीनाः समापेतुः पौराः प्रचुरसंमदाः ॥ १एच ॥ पौर्यः स्वस्वगृहपारि निक्षादानाय तस्य च । विचित्रनोज्यपूर्णानि नाजनानि पुरो दधुः ॥ १५ ॥ पौराणां हर्षतस्तत्र तुमुलोऽजूत्तथा यथा । तंजान बनंजुः करिणो ययुश्चोत्कर्णतां हयाः ॥ १ए६ रामोऽप्युतिधर्मानिरतत्वात् पौरढौकितम् । श्राहारं नाग्रहीत्तेच्योऽभ्यागातु नृपवेश्मनि ॥ १७ ॥ तत्र चोज्झितधर्मेणाहारेण प्रत्यलंजयत् । प्रतिनंदिनृपो रामं विधिवद्भुतुजे च सः॥ १ए॥ अमरैर्विदधे तन वसुधारादिपंचकम् । जगवान् रामन्नोऽपि तदरण्यं ययौ पुनः ॥ १एए॥ मा चूद्भूयः पुरवोनः संघटो मे च मा स्म नूत् । इति बुझ्या शुद्धबुद्धिः सोऽनिग्रहमिमं व्यधात्५०० अरण्येऽत्रैव चेनियाकाले निकोपलप्स्यते । तदानीं पारणं कार्यमस्मानिर्नान्यथा पुनः॥२१॥ श्त्यनिग्रहनुषामो निरपेक्षो वपुष्यपि । परं समाधिमापन्नोऽवतस्थे प्रतिमाधरः ॥२०॥ तनान्येद्युर्विपर्यस्त शिक्षणाश्वेन वेगिना । आकृष्यमाण आयासीत्पतिनंदी नरेश्वरः ॥ २३ ॥ पंके नंदनपुण्याख्यसरसोऽश्वो ममजा सः। समापपातानुपदं सैन्यं च प्रतिनंदिनः ॥२०॥ पंकात्तमश्वमुत्तार्य शिबिरं न्यस्य तत्र च । स्नात्वा च स नृपश्चक्रे जोजनं सपरिबदः॥२०॥ तदा च पारितध्यानो रामर्षिः पारणेच्छया । तत्राजगाम लगवानन्युत्तस्थौ च तं नृपः ॥ २०६॥ अवशिष्टैर्जक्तपानः स रामं प्रत्यलंचयत् । कृतपारणके तस्मिन् रत्तवृष्टिरनूद्दिवः ॥२७॥ १ प्रचुरः समदो हर्षो येषां ते । २ उन्झितो धर्माय य आहारस्तस्मिन्नासक्तत्वात् । ३ विपरीतथिक्षेण । - ॥१॥ 15 AR ·रामर्पिदेशनां चके प्रतिनंद्यादयोऽथ ते । बजूवुः श्रावकाः सम्यग्दादशव्रतधारिणः ॥ २० ॥ ततः प्रति तत्रैव रामस्तस्थौ चिरं वने । देवी निर्वनवासानिः पूज्यमानो महातपाः ॥ २० ॥ मासेनैकेन मासान्यां मासै स्त्रिचतुरैरपि । रामर्पिः पारयामास नवपारयियासया ॥ १०॥ पर्यकस्थः कदाप्यस्थात् प्रलंबितनुजोऽन्यदा । कदाप्युत्कटिकासीन ऊर्ध्वबाहुः कदाचन ॥ ११ ॥ अंगुष्ठस्थोऽन्यदा तस्थौ पाणिस्थश्च कदापि हि । इति नानासनो ध्यानी स तेपे उस्तपं तपः ॥१२॥ विहरन्नन्यदा रामो ययौ कोटिशिलां शिलाम् । विद्याधरसमदं या लक्षणेन पुरोदधे ॥ १३ ॥ तामध्यासीच्छिलां रामः पकश्रेणिमाश्रितः । शुक्खध्यानांतरं जे निशायां प्रतिमाधरः॥१४॥ तदा चावधिना ज्ञात्वा सीतेन्यः पर्यचिन्तयत् । अयं जेवी जवति चेजामो युज्येऽमुना पुनः ॥१५॥ अनुकूलैरुपसर्गः कपकनेणिवर्तिनः । उपजवं करोम्यस्य यथा स्यान्मत्सुहृत्सुरः ॥ २१६ ॥ इति संचिंत्य सीतेन्ज उपरामं समाययौ । विचक्रे च महोद्यानं वसंत विपितम् ॥ २१७ ॥ चुकूज कोकिलकुलं ववौ च मलयानिलः । रणंतो भ्रमरा वेमुः कुसुमामोदमोदिनः॥ २१ ॥ चूतचंपककंकालिपाटला बकुलादयः । दधुः सद्योऽपि पुष्पाणि नव्यास्त्राणि मनोनुवः ॥१५॥ सीतारूपं च सीतेन्बो विकृत्य स्त्रीजनानपि । ऊचे प्रिय प्रिया तेऽस्मि सीतेह समुपस्थिता ॥ २२० ॥ रक्तं त्यक्त्वा तदानीं त्वामहं पंडितमानिनी। प्राव्र नाथ पश्चाच्च पश्चात्तापो ममात्यत् ॥ ११ ॥ विद्याधरकुमारीनिरानिरचाहमाथिता। प्रसीद नाथे स्वं नाथं रामं नाथीकुरुष्व नः ॥२२॥ १ संसारी।

·पुरुप चारित्र ॥१३॥ पर्व सर्गः १० त्वं च मुंच परिव्रज्यां रामस्य महिपी लव । त्वदादेशात्तस्य पत्न्यो नविष्यामोऽधुना वयम् ॥ २३ ॥ अमूर्विद्याधरवधूस्तबह रघूपद । प्राग्वत्सह त्वया रंस्ये तां सहस्वावमाननाम् ॥ २२॥ इति ब्रुवाणे सीतेन्जे वैर्किय्यः खेचरस्त्रियः । संगीतं विविधं चक्रुः स्मरोजीवननेषजम् ॥ २२५ ॥ सीतेन्प्रवचनस्तैश्च तेन संगीतकेन च । वसन्तेन च नाकुन्यजामजजमहामुनिः ॥ २६ ॥ माघस्य शुक्लकादश्यां तदा यामेऽन्तिमे निशि । उदपद्यत रामः केवलज्ञानमुज्वलम् ॥ २७ ॥ रामस्य केवलज्ञानमहिमानं सन्नक्तिकः । सीतेन्बो नाकिनोऽन्ये च विदधुर्विधिपूर्वकम् ॥ ॥ दिव्यस्वर्णीबुजासीनो दिव्यचामरराजितः । दिव्यातपत्रवानामो विदधे धर्मदेशनाम् ॥ २२ए। देशनान्ते क्षमयित्वा सीतेन्जेण प्रणम्य च । सौमित्रिरावणगति पृष्टो रामर्षिरच्यधात् ॥ २३० ।। अधुना नरके तुर्ये सशंबूको दशाननः । लक्षणश्चास्ति गतयः कर्माधीना हि देहिनाम् ॥ २३१॥ नरकायुश्चानुन्य तौ दशाननलदाणी । नगर्या विजयावत्यां प्राग्विदेहविजूषणे ॥ २३ ॥ सुनन्दरोहिणीपुत्रौ जिनदाससुदर्शनौ । नविष्यतोऽहधर्म च सततं पालयिष्यतः ॥ ३३ ॥ ॥ युग्मम् ॥ ततो विपद्य सौधर्मे त्रिदशौ तौ जविण्यतः । च्युत्वा च विजयापुर्या श्रावको नाविनौ पुनः ॥ २३ ॥ ततोऽपि मृत्वा पुरुपौ हरिवर्षे नविष्यतः। तो चावसानमासाद्य देवलोकं गमिष्यतः॥ २३५ ॥ च्युत्वा च विजयापुर्वी जयकान्तजयप्रनौ । कुमारवार्तराड्सम्योस्तौ कुमारौ नविष्यतः ॥ २३६ ॥ १ विक्रियया समुत्पन्नाः । ॥१३॥ 5

·SSS
जिनोतं संयम तत्र पालयित्वा विपद्य च । गीर्वाणो दान्तके करपे नविप्यत उन्नावपि ॥ २३ ॥
तदा त्वमच्युताच्युत्वा क्षेत्रे चाव जारते । सर्वरलमति म चक्रवर्ती नविष्यसि ॥ २३ ॥
च्युत्वा तौ नाविनाविन्वायुधमेघरथानिधौ । सुतौ ते त्वं परिव्रज्य वैजयंते ब्रजिष्यसि ॥ २३॥ ॥
इन्जायुधः स तु जीवो रावणस्य नवत्रयम् । शुनं ब्रांत्वा तीर्थकरगोत्रकर्मार्जयिष्यति ॥ २५ ॥
ततो रावणजीवः स तीर्थनायो नविष्यति । वैजयन्ताच्युतस्तस्य जावी गणधरो नवान् ॥ २१ ॥
ततस्तौ यास्यतो मोदं स जीवो लक्षणस्य तु । जवत्सूनुर्मेघरथो ब्रजिष्यति गतीः शुजाः ॥ २५ ॥
ततश्च पुष्करीपे प्राग्विदेहविजूषणे । नगर्यो रलचित्रायां चक्रवती नविष्यति ॥ २३ ॥
चक्रवर्तिश्रियं नुक्त्वा परिव्रज्य क्रमेण च । स तीर्थनाथो नविता निर्वाणं च प्रपत्स्यते ॥ २ ॥
एवमाकर्ण्य सीतेन्जो रामन प्रणम्य च । ययौ प्राक्रोहवशतो दुःखनाग्यन लक्षणः ॥ २५५॥
सिंहादिरूपैविकृतैस्तत्र शंबूकरावणौ । लक्ष्मणेन समं क्रुधौ युध्यमानौ ददर्श सः ॥२६॥
नैवं वो युध्यमानानां मुखं जावीति वादिनः। परमाधार्मिकाः क्रुना अग्निकुंडेषु ताश्यधुः ॥ २७ ॥
दह्यमानास्त्रयोऽप्युच्चैरटन्तो गलितांगकाः। ततः कृष्ट्वा तप्ततैलकुंभ्यां निदधिरे बलात् ॥ २१ ॥
विलीनदेहास्तत्रापि ज्राष्ट्रे चिक्षिपिरे चिरम् । तमत्तडिति शब्देन स्फुटन्तो उद्धवुः पुनः ॥धए
इत्यादि खं तेषां स प्रेक्ष्योवाचासुरानिति । किरेन वित्थ यदमी श्रासन् पुरुषपुंगवाः ॥ २५० ॥
अपयातासुरा दूरं मुंचतैतान्महात्मनः । निषिध्येत्यसुरानूचे सोऽथ शंबूकरावणौ ॥ २५१ ॥

·पर्व
सर्गः १०
पुरुष
चरित्रं
॥१३॥
युवाच्यां तत्कृतं पूर्व येनेमं नरकं गतौ । पूर्ववैरं किमद्यापि दृष्टोदकं न मुंचतम् ॥ २५ ॥
तावप्येवं निषिध्येन्डः सौमित्रे रावणस्य च । रामकेवलिनाख्यातमाचल्यौ बोधहेतवे ।। १५३ ॥
तावप्यथ बनापाते साध्वकार्षीः कृपानिधे । नवबुजोपदेशेन जाता नो मुखविस्मृतिः ॥ २५ ॥
प्राग्जन्मोपार्जितैस्तैस्तैः क्रूरैः कर्मनिरर्पितः । दी| नौ नरकावासस्तदुःखं कोऽपनेष्यति ॥ २५५ ॥
इत्युक्त्या करुणापूर्णः सीतेन्षः प्रत्यवोचत । नेष्यामि सुरलोके त्रीनपि वो नरकादितः ॥२५६ ॥
श्त्युक्त्वा पाणिनोद्दभ्रे स तांस्त्रीनपि ते पुनः । विशीर्य कणशः पेतुः पाणेः पारदवत्दयात् ॥ २७ ॥
भूयोऽपि मिलितांगांस्तानुः स यथा यथा । पुनरेव पतंति स्म पूर्ववत्ते तथा तथा ॥ २७ ॥
ततः सीतेन्द्रमूचुस्ते नवत्यधिकमेव नः । मुखमुद्रियमाणानां तन्मुंचास्मान् दिवं ब्रज ॥ २५ ॥
तान्मुक्त्वेयाय सीतेन्घो रामं नत्वा ततोऽगमत् । शाश्वताहत्तीर्थयात्राकृते नंदीश्वरादिषु ॥ २६० ॥
गबन्नयो देवकुरुप्रदेशे निरीक्ष्य नामंगलराजजीवम् ।
प्राक्नेहयोगात् प्रतिबोध्य सम्यग् निजं स सीतेन्ज श्याय कटपम् ॥ २६१ ॥
उत्पन्ने सति केवले स शरदां पंचाधिकां विंशति, मेदिन्यां नविकान् प्रबोध्य नगवाञ्छ्रीरामजट्टारकः ।
आयुश्च व्यतिलंध्य पंचदश चान्दानां सहस्रान् कृतीशैलेशी प्रतिपद्य शाश्वतसुखानंदं प्रपेदे पदम् ३६५
इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरिते महाकाव्ये सप्तमे पर्वणि रामनिर्वाणगमनो
नाम दशमः सर्गः समाप्तः॥
१ दृष्ट उदकः परिणामो यस्य तत् ।
॥१३१॥

·No text on this page.

·पुरुष चरित्र ॥१३॥ पर्व सर्ग: १० श्रीरामलदमणरावणचरित्रसंवलितं जैनरामायणं समाप्तिमगात् । RESSIS ॥१३॥ ॥ अथ एकादशः सर्गः ॥

·RS SSSS ॥ अथ एकादशः सर्गः॥ श्रीनमिनाथचरित्रम्। नमो नैमिजिनेन्याय सुरेन्घमहितांघ्रये । कर्मद्रुमगजेन्झाय धरित्रीकहपशाखिने ॥१॥ तस्यैव कीर्तयिष्यामश्चरित्रमतिपावनम् । विश्वस्याप्युपकाराय परलोकेहलोकयोः ॥२॥ जंबूपीपेऽत्रैव प्रत्यग्विदेहे जरतानिधे । विजये संपदा कोशः कौशांबी नामतोऽस्ति पूः ॥३॥ श्राखंगल वाखंगशासनस्तत्र चालवत् । सिंघाींकृतसर्वार्थी सिद्धार्थो नाम पार्थिवः॥४॥ गांनीर्यधैर्यमौदार्य वीर्य बुधिरथापरे । अन्योन्यस्पर्धयेवासन सर्वे तस्याद्भुता गुणाः ॥५॥ संपद्विस्तारमापन्ना तस्यात्युन्नतिशालिनः। अनूधिश्वोपकाराय गया मार्गतरोरिव ॥ ६॥ धर्मो मनसि तस्यैको नित्यमत्यन्तनिर्मले । निवासं कौरयामास राजहंस श्वांबुजे ॥ ७ ॥ नवारितः सोऽन्येदुरुत्सृज्य तृणवच्छ्यिम् । सुदर्शनमुनेः पादमूले दीक्षामुपाददे ॥७॥ आर्जयत्स्थानकैः कैश्चित्तीर्थकृन्नाम कर्म सः। सम्यग्नतं पालयित्वा मृत्वागादपराजिते ॥ ए॥ श्तश्च जंबूपीपेऽस्मिन् क्षेत्रे चात्रैव नारते । नगरी मिथिलेत्यस्ति धर्माशिथिलनागरा ॥१०॥ प्राकारवलयो रत्तस्वर्णहाटगर्जितः। तस्यामानाति सर्वस्वसमुजक श्वावनेः ॥ ११ ॥ १ सुरेन्द्रेण पूजितावंत्री चरणो यस्य तस्मै । २ असिद्धार्थानसिद्धार्थीकृताः । सर्वेऽर्थिनो याचका येन सः। ३ स्वार्थन्यतस्य रूपम् । ४ धर्मेऽशिथिला अनलसा नागराः पौरा यस्यां सा। S २३ S ·- पर्व सर्गः ११ हरिषेण चरित्रं १३३॥ परितो रत्नखचितास्तस्यामुद्यानदीर्घिकाः । तद्रुमपरागेण यांति पंकिलतां यदि ॥ १२ ॥ तस्यां सर्वारिविजयी विजयो नाम पार्थिवः । बनूव नूवासवतां दधानः परया श्रिया ॥ १३ ॥ नंगमप्यकृत्वैवासन्नाह्यापि वरूथिनीम् । स लीलया पराजिग्ये परान यून श्व स्मरः॥ १५ ॥ स सागर श्वागाधोऽनिरामश्चंघमा श्व । समीरण श्वौजस्वी तेजस्वी नानुमानिव ॥ १५ ॥ वप्रेति नामतस्तस्य सर्वान्तःपुरमंझनम् । मंगनीजूतशीलाद्भरिवांगवती प्रिया ॥ १६ ॥ गंगेव स्वचगंजीरा जगतोऽपि हि पावनी । ज्योत्स्लेव नयनानन्ददायिनी सा व्यराजत ॥ १७ ॥ ये ये सूनृतशीलाद्या निरीक्ष्यते गुणाः किल । अवदातैरजूत्तैस्तैः स्त्रीणां सैका निदर्शनम् ॥ १७ ॥ इतश्च सिद्धार्थजीवो विमाने सोऽपराजिते । स्वमायुः पूरयामासत्रयस्त्रिंशाणेवोपमम् ॥ १५॥ च्युत्वाश्वेयुकूपूर्णिमायामश्वकिन्यामवातरत् । वप्रादेव्याः स उदरे कृतोद्योतो जगत्रये ॥२०॥ तदा च यामिनीशेषे वप्रादेवी चतुर्दश । उदैवत महास्वप्नांस्तीर्थकृजन्मसूचकान् ॥ २१ ॥ पितुर्मनोरथ श्व गर्नः प्रववृधे क्रमात् । अतिलावण्यजननो जनन्याः सुखकृच्च सः॥२५॥ पूर्णे काले नकृष्णाष्टम्यां मे चाश्वेदेवते । नीलोत्पलांकं स्वर्णानं देवी सुतमसूत सा ॥ २३ ॥ अथैत्यासनकंपेन चक्रुर्देवीकुमारयोः। तदैव सूतिकर्माणि विधिवद्दिकुमारिकाः ॥२५॥ शको निन्ये मेरुमूर्धन्यच्युताद्याश्च वासवाः । चतुःषष्टिरपि तीर्थानोनिरस्नपयन अनुम् ॥ २५ ॥ १ अगवती मूर्तिमती भूः पृथ्वीव । २ आश्विनस्य पूर्णिमायाम् । ३ अश्विनीनक्षत्रे । ४ श्रावणकृष्णाष्टम्याम् । ५ अश्वो देवता यस्य तस्मिन्नश्विनीनक्षत्र इत्यर्थः । ॥१३॥ ३.

·RSS स्नपनाते जगन्नाथमन्यर्च्य कुसुमादिनिः। रचितारात्रिका शक इति स्तोतुं प्रचक्रमे ॥२६॥ व्याहर्ता मोक्षमार्गस्य संहर्ता सर्वकर्मणाम् । प्रहर्ता च कपायाणां जय त्वं परमेश्वर ॥ २७ ॥ कुमतस्यापनेतीरं नेतारं जगतामपि । सद्बोधस्य प्रणेतारं त्वां नमामि जगद्गुरो ॥ २ ॥ विश्धैश्वर्यस्याधिक; न्यकर्ता विश्वपाप्मनाम् । अविकोपका च सनायं जवता जगत् ॥ ए॥ धर्मबीजसमुपर्ने धāऽतिशयसंपदाम् । श्रुतस्कन्धविधाने च जगवन् नवते नमः ॥ ३० ॥ प्रत्यादेष्टुः कुमार्गाणामादेष्टुर्मुक्तिवर्मनः । धर्मः प्रनविता त्वत्त उपदेष्टुरतः परम् ॥ ३१ ॥ नव्यतीर्थप्रतिष्ठातुरनुष्ठातुस्तपःश्रियाम् । प्रनो जगदधिष्ठातुर्नवतः किंकरा वयम् ॥ ३ ॥ श्रादातर्यपवर्गस्य विश्वस्यानयदातरि । त्वयि त्रैलोक्यशरणे #पन्नशरणोऽस्म्यहम् ॥ ३३ ॥ अस्मिन् नवे यथाजूस्त्वं प्रचर्मम जगत्पते । जवान्तरेष्वपि तथा नूया नान्यो मनोरथः ॥ ३४ ॥ इति स्तुत्वा जगन्नाथं पुनरादाय वासवः । मुमोच वप्रास्वामिन्याः पार्थे नीत्वा यथास्थिति ॥ ३५ ॥ राजापि विजयः प्रातः सूनोर्जन्ममहोत्सवम् । चकार कारामोदादिपूर्वकं परया मुदा ॥ ३६ ॥ प्रजौ गर्नस्थिते रुका पुर्यासीन्मिथिलारिजिः । अधिप्रासादमारोहमादेवी च तत्क्षणम् ॥ ३७॥ वप्रां प्रेक्ष्य च तगर्नानुलावाविजयं नृपम् । यन्नेमुर्विष इत्यस्य नमिरित्यनिधा ददे ॥ ३० ॥ पाट्यमानोऽथ धात्रीनिः शक्रादिष्टानिरन्वहम् । नमिनाथः प्रववृधे निशानाथ श्वापरः ॥ ३५॥ १ कथयिता-वक्ता । २ दूरं कर्तारम् नाशकमितियावत् । ३ नायकम् । ४ कर्तारम् । ५ अविकारिणा । ६ आ समंताहातरि । ७ प्रपन्नं शरणं येन सः। ८ स्वामी जातोऽसि । ड स ·पर्व सर्गः ११ नमिनाथ चरित्रं ॥१३॥ SE ॐ विमुक्तशैशवः स्वामी धनूंषि दश पंच च। उच्छ्रितांगः पर्यणैषीत् कन्यां पितृनिदेशतः ॥ ४॥ सार्धवर्षसहने से व्यतिक्रम्य स जन्मतः। दत्तं पित्राददे राज्यं कर्मनोगफलं विदन ॥४१॥ पंचस्वब्दसहस्रेषु राज्याद्यातेष्वथ प्रनुम् । तीर्थ प्रवर्तयेत्यूचुरेत्य लोकांतिकामराः ॥४॥ निवेश्य सुप्रनं नाम पुत्रं राज्ये नमिप्रनुः । प्रददौ वार्षिकं दानं पविणैर्जुजकाहृतैः ॥ ३ ॥ सुप्रजाद्यैर्नृपैः शक्रादिनिर्देवैर्वृतः प्रनुः । देवकुर्वा शिविकया सहस्राम्रवणं ययौ ॥ धध ॥ कदंबचुंबनासक्तमधुव्रतकदंबकम् । मल्लिकाकुसुमोच्चायव्याकुलोद्यानपालकम् ॥ ४५ ॥ विगलत्पाटलापुष्पपाटलीनूतभूतलम् । कामुकस्रस्तरीनूतशिरीषकुसुमोत्करम् ॥ ४६॥ वहमानारघट्टोत्थैः प्रोबललीकरोत्करैः । ग्रीष्मेऽपि दर्शिताब्दतु तपनं प्राविशत्पनुः ॥७॥ ॥ त्रिनिर्विशेषकम् ॥ आषाढकृष्णनवम्यामश्विन्यां चरमेऽहनि । समं राज्ञां सहस्रेण षष्ठेन प्राव्रजत् प्रनुः ॥ ७ ॥ तदोत्पन्नमनोज्ञानो वितीयेऽहनि पारणम् । स कैरेय्या वीरपुरे चक्रे दत्तनृपौकसि ॥धए॥ चक्रे च विबुधैस्तत्र वसुधारादि दत्तराद् । पीठं च व्यहृतान्यत्र नवमासांस्ततः प्रनुः ॥ २० ॥ ततः सहस्राम्रवणं दीक्षास्थानं तदा ययौ । षष्ठेन बकुलस्याधस्तस्थौ च प्रतिमाधरः ॥ २१ ॥ ॥१३॥ १ कदंवपुष्पाणा चुंबन आसको मधुव्रतानां भ्रमराणा कदंवकः समूहो यस्मिस्तत् । २ मल्लिकापुष्पाणामवचये व्याकुला उद्या- नपाला यस्मिंस्तत् । ३ सस्तरमासनं शय्या वा । ४ अरघट्टो जलयंत्रम् । ५ दर्शितोऽन्दानां मेघानामृतुर्थन तत् ।

·KUSAMRESS मार्गस्य शुबैकादश्यामश्विन्यां ने नमिप्रजोः। घातिकर्मक्ष्यादाविरजूत केवलमुज्वलम् ॥ ५५ ॥ सद्योऽपि देवाः समवसरणं विदधुस्ततः । अशीत्यग्रशतधनुस्तुंगाशोकगुपितम् ॥ २३ ॥ तत्र प्रदक्षिणीकृत्याशोकं तीर्थाय चानमत् ॥ न्यपदत्माङ्मुखः पूर्वरत्नसिंहासने प्रनुः ॥ ५ ॥ रत्नसिंहासनस्थानि प्रतिबिंवानि च प्रत्नोः। विचक्रुयंतरसुरा दिक्ष्वन्यास्वपि तत्क्षणम् ॥ ५५ ॥ अवतस्थे यथास्थानं श्रीमान् संघश्चतुर्विधः। जगवंतं नमस्कृत्य सौधर्मेन्मोऽस्तवीदिति ॥ ५६ ॥ केवलज्ञानसंज्ञेन चलुपा वीक्षसेऽखिलम् । जगदेतत्तदेवं ते त्रिनेत्राय नमः प्रजो ॥ ७ ॥ पंचेत्रिंशदतिशयवचसे परमेष्ठिने । चतुस्त्रिंशदतिशयान्विताय जवते नमः ॥ २० ॥ मालवकशिकीमुख्यग्रामरागमनोरमाम् । सर्वनापानुगां नाथ तव वाचमुपास्महे ॥ एए॥ त्वदर्शनात् प्रणश्यति कर्मपाशाः शरीरिणाम् । तार्थ्यावलोकनान्नागपाशा श्व दृढा अपि ॥ ६ ॥ त्वदर्शनाद्देदजाजोऽधिरोहंति शनैः शनैः। निश्रेणिमिव मोक्षस्य गुणस्थानकमालिकाम् ॥ ६१ ॥ स्मृतः श्रुतः स्तुतो ध्यातो दृष्टः स्पृष्टो नमस्कृतः । येन तेन प्रकारेण स्वामिन् नवसि शर्मणे ॥६॥ स्वामिन् पुण्यानुबंधीनि पूर्वपुण्यानि नः खलु । यस्त्वं दृग्गोचरं नीतोऽसाधारणगतिप्रदः॥ ६३ ॥ यथा तथा ममास्त्वन्यत् स्वर्गराज्यादि सर्वतः। मा जातु हृदयाद्यान्तु नाथ त्वद्देशनागिरः ॥ ६ ॥ इति स्वामिगुणस्तोत्रं विधीय विरते हरौ । जगत्रयगुरुर्धर्मदेशनामकरोदिमाम् ॥६५॥ असारः खलु संसारः चलर्मिचलं धनम् । विद्युषिलाससदृशं शरीरमपि नश्वरम् ॥६६॥ १ पंचत्रिंशदतिशया यस्मिन्नेतादृशं वचो यस्य तस्मै 5625 RSS

·पर्व
नमिनाथ
चरित्रं
॥१३॥
KESTRUERS
सर्गः ११
अनास्था सर्वथा तेषु तनिधाय विचक्षणः। यतेत यतिधर्माय मुमुकुर्मोक्षवमने ॥ ६७ ॥
अशक्तस्तविधाने चेत्तदाकांक्षी तथापि हि । सम्यक्छावकधर्मायोत्तिष्ठेत घादशात्मने ॥ ६ ॥
नयेन्नित्यमहोरात्रं श्रावकस्त्वप्रमघरः । धानिरिति चेष्टानिर्मनोवाकायजन्मतिः ॥ ६ए॥
ब्राह्म मुहूर्त उत्तिष्ठेत् परमेष्ठिस्तुतिं पठन् । किंधा किंकुलश्चास्मि किंवतोऽस्मीति च स्मरन् ॥ ७० ॥
शुचिः पुष्पामिर्षस्तोत्रैर्देवमन्यर्च्य वेश्मनि । प्रत्याख्यानं यथाशक्ति कृत्वा देवगृहं ब्रजेत् ॥ ७१ ॥
प्रविश्य विधिना तत्र त्रिः प्रदक्षिणयेजिनम् । पुष्पादिनिस्तमन्यर्च्य स्तवनैरुत्तमैः स्तुयात् ॥ १२ ॥
ततो गुरूणामन्यणे प्रतिपत्तिपुरःसरम् । विदधीत विशुम्घात्मा प्रत्याख्यानप्रकाशनम् ॥ ७३ ॥
अभ्युत्थानं तदालोकेऽलियानं च तदागमे । शिरस्यंजलिसंश्लेपः स्वयमासनढौकनम् ॥ ४॥
आसनानिग्रहो जक्त्या वंदना पर्युपासनम् । तद्यानेऽनुगमश्चेति प्रतिपत्तिरियं गुरोः॥ ७५॥
ततः प्रतिनिवृत्तः सन् स्थानं गत्वा यथोचितम् ॥ सुधीधर्माविरोधेन विदधीतार्थचिंतनम् ॥ ७६ ॥
ततो मध्याह्निकी पूजां कुर्यात् कृत्वाथ जोजनम् । तविशिः सह शास्त्रार्थरहस्यानि विचारयेत् ॥ ७ ॥
ततश्च संध्यासमये कृत्वा देवार्चनं पुनः । कृतावश्यककर्मा च कुर्यात् स्वाध्यायमुत्तमम् ॥ ७ ॥
न्याय्ये काले ततो देवगुरुस्मृतिपवित्रितः। निजामटपामुपासीत प्रायेणाब्रह्मवर्जकः ॥ ए॥
निजाछेदे योषिदंगसतत्त्वं परिचिंतयेत् । महात्मनां मुनीनां हि तन्निवृत्तिं परामृशन् ॥ ७० ॥
१ संसारादिपु । २ मोक्षाकांक्षी । ३ को धर्मों यस्य स तथा । ४ आमिपं नैवेषम् । ५ नायंगस्य सतत्त्व याथार्थ्यं वक्ष्यमाणम.
शुचित्वादि । ६ विचारयन् ।
ASR5R5505
॥१३५॥

·Ek 5-05 यकृतकृन्मलश्लेष्ममजास्थिपरिपूरिताः । स्नायुस्यूता वही रम्याः स्त्रियश्चर्मप्रसेविकाः ॥ १ ॥ वहिरन्तविपर्यासः स्त्रीशरीरस्य चेद्भवेत् । तस्यैव कामुकः कुर्योगधगोमायुगोपनम् ॥ २॥ स्त्रीशस्त्रेणापि चेत्कामो जगदेतङिगीपति । तुलपिञ्चमयं शस्त्रं किं नादत्ते स मूढधीः ॥ ३ ॥ संकटपयोनिनानेन हहा विश्वं विडंबितम् । तदुखेनामि संकल्पं मूलमस्येति चिंतयेत् ॥ ४ ॥ ॥ चतुर्निः कलापकम्॥ यो यः स्याद्वाधको दोषस्तस्य तस्य प्रतिक्रियाम् । चिंतयेद्दोपमुक्तेषु प्रमोदं यतिषु व्रजन् ॥ ५॥ मुस्थां नवस्थिति स्थेन्ना सर्वजीवेषु चिंतयन् । निसर्गसुखसर्ग तेष्वपर्वर्ग विमार्गयेत् ॥ ६॥ जिनो देवः कृपा धर्मो गुरवो यत्र साधवः । श्रावकत्वाय कस्तस्मै न श्लाघेता विमूढधीः ॥ ७ ॥ जिनधर्मविनिर्मुको मा नूवं चक्रवर्त्यपि । स्यां चटोऽपि दरिषोऽपि जिनधर्माधिवासितः ॥ ७ ॥ त्यसंगो जीर्णवासा मल किन्नकलेवरः । नजन्माधुकरी वृत्तिं मुनिचर्या कदाश्रये ॥ ए॥ त्यजन् सुशीलसंसर्ग गुरुपादरजः स्पृशन् । कदाहं योगमन्यस्यन् प्रनवेयं नवछिदे ॥ ए॥ महानिशायां प्रकृतकायोत्सर्गे पुरावहिः । स्तंजवत् स्कन्धकषणं वृपाः कुर्युः कदा मयि ॥ ए१॥ वने पद्मासनासीनं क्रोडस्थितमृगार्नकम् । कदा घ्रास्यंति वने मां जरन्तो मृगयूथपाः॥ ए॥ शत्रौ मित्रे तृणे स्त्रैणे स्वर्णेऽश्मनि मणौ मृदि । मोके जवे नविष्यामि निर्विशेषमतिः कदा ॥ ए३॥ १ चर्मगोणी । २ गृध्रशृगालाभ्यां रक्षणम् । ३ कामेन । ४ तत्तस्मात् अस्य कामस्य मूलं संकल्पं अहं दुःखनामि खननं करोमि। ५ स्थैर्येण । ६ निसर्गसुखस्य सर्ग उत्पत्तिर्यस्मिन्नेतादृशमपवर्ग मोक्षम् । ७ दासः। ८ प्रकर्षेण कृतः कायोत्सर्गों येन तस्मिन्मयि ।

·पर्व नमिनाथ चरित्रं ॥१३६॥ सर्गः११ अधिरोढुं गुणश्रेणी निःश्रेषीं मुक्तिवेश्मनः । परानंदलताकंदान कुर्यादिति मनोरथान ॥ ए४॥ ॥ सप्ततिः कुलकम् ॥ इत्याहोरात्रिकी चर्यामप्रमत्तः समाचरन् । यथावक्तवृत्तस्थो गृहस्थोऽपि विशुध्यति ॥ ए५ ॥ श्रुत्वेमा देशनां नर्तुहवः प्राव्रजजनाः । कुंनादयो गणधरास्तत्र सप्तदशाजवन् । ए६॥ देशनान्ते जगनतुः कुलो व्यधित देशनाम् । तद्देशनान्ते नत्वेशं शकाद्याः स्वं पदं ययुः ॥ ए॥ तचीर्थजन्मा कुटिर्यक्षरुयशश्चतुर्मुखः । स्वर्णवर्णो वृपरथश्चतुर्जिदक्षिणैर्जुजैः॥ ए॥ धृतमातुविंगशक्तिमुजराजयदैर्युतः । वामैः पुनर्नकुलकपशुवज्रासूत्रिनिः ॥ एए॥ ॥ युग्मम्।। तथैव देवी गान्धारी श्वेतांगी हंसवाहना । दोा वरदखनियां दक्षिणान्यां विराजिता ॥ १० ॥ वामाभ्यां बीजपूरिन्यां बाहुल्यामुपशोनिता । अजूतामित्युने नर्तनमे शासनदेवते ॥ ११ ॥ तान्याममुक्तसान्निध्यो विजहार वसुंधराम् । सार्धे वर्षसहने द्वे नवमासोनिते विनुः॥१०॥ मनोरजूवन साधूनां सहस्राण्यथ विंशतिः । ब्रतिनीनां पुनरेकचत्वारिंशत्सहस्यपि ॥ १०३ ॥ चतुर्दशपूर्वनृतां सार्धं शतचतुष्टयम् । अवधिज्ञाननाजां तु सहस्र पट् शताधिकम् ॥ १० ॥ षष्यमा बादशशती मनःपर्ययशालिनाम् । शतानि पोडश पुनः केवलज्ञानधारिणाम् ॥ १०५॥ जातवैक्रियलब्धीनां सहस्राः पंच संख्यया । तथा सहस्रमेकं तु वादलब्ध्युपशोनिनाम् ॥ १०६ ॥ १ परः श्रेष्ठो य आनन्दः स एव लता तस्याः कदाः मूलभूतारतान् । २ आचरणाम् । ३ बीजपूरमस्ति अनयोरिति । ASA ॥१३६॥ 25.

·SHRIRS श्रावकाणां लक्ष्मेकं सहस्राणि च सप्ततिः। श्राविकाणां त्रिलक्ष्यष्टचत्वारिंशत्सहस्रयुक् ॥ १०७॥ मोदकालमथ ज्ञात्वा संमेताजिमगात्मनुः । समं मुनिसहस्रेणानशनं प्रत्यपादि च ॥ १० ॥ मासांते वैशाखकृष्णदशम्यामश्विनीयुजि । समं तैर्मुनिभिः स्वामी प्रपेदे पदमव्ययम् ॥ १०॥ कौमारेऽब्दानां सहस्रौ साधौं राज्ये तु पंचते। व्रते साधौं सहस्रौ चेत्ययुतायुर्नमिप्रनुः ॥ ११० ॥ मुनिसुव्रतनिर्वाणानिर्वाणं श्रीनमिप्रजोः। वर्षाणां पट्सु लदेषु व्यतिक्रांतेष्वजायत ॥ १११ ॥ निर्वाणकट्याणमुपेत्य तत्र गीर्वाणनाथास्त्रिदशैः समेताः। शरीरसंस्कारपुरःसरं श्रीनमेरकाएः सपरिबदस्य ॥ ११ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरिते महाकाव्ये सप्तमे पर्वणि नमिनाथचरितवर्णनो नामैकादशः सर्गः। १ ते सहस्राः। OG ·पर्व नमिनाथ चरित्रं ॥१३॥ सर्गः १२ RSS ॥अथ द्वादशः सर्गः॥ श्रीहरिपेणचक्रिचरितम् ॥ श्तश्च विरहत्येव नमिनानि जिनेश्वरे । हरिपेषोऽनवचकी चरितं तस्य कीर्त्यते ॥१॥ इहैव चरतेऽनन्ततीर्थ नरपुरे पुरे । नरानिरामो नृपतिरनिरामो नरेवत् ॥ २ ॥ क्रमेण च नवोदिशः परिव्रज्यां प्रपय सः । सनत्कुमारकटपेऽजूदमरः परमद्धिकः ॥३॥ श्तश्च पंचालदेशीकटपः स्वाकटपमृधिनिः। परेरकंप्यं कांपीट्यमित्यस्ति प्रवरं पुरम् ॥४॥ तस्मिन्मदाहरि म राजा हरिरिवौजसा । इक्ष्वाकुवंशतिलको बजूव नुवि विश्रुतः ॥५॥ तस्यानून्मदिपी नाना मेरा स्मेरांबुजानना । शीलालंकरणा रूपेणालंकृतमहीतला ॥६॥ नरानिरामजीवोऽपि तस्याः कुक्षाववातरत् । चतुर्दशमहास्वशाख्यातश्चक्रधरर्षिकः ॥७॥ सा कालेऽसूत हेमा हरिपेणानिधं सुतम् । पंचदशधनूच्छायो युवराज्येऽभ्यपेचि सः॥७॥ पैतृकं शासतस्तस्य राज्यं प्राज्यनुजौजसः। अन्येदुरस्त्रशालायां चकरलमजायत । ए॥ पुरोधोवर्धकिगृहिसेनानीप्रनृतीन्यपि । तस्य त्रयोदशान्यानि क्रमाद्रलानि जज्ञिरे ॥ १० ॥ चक्रमार्गानुगः प्राच्यां गत्वा तीर्थे स मागधे । मागधतीर्थकुमारं दिग्जयादावसाधयत् ॥ ११ ॥ दक्षिणस्यामथोपेत्य दक्षिणांनोधिवर्तिनम् । वरदामपति देवं वशीचके महानुजः ॥१२॥ Para- ------ ---- ॥१३॥ १ पंचालदेशस्याकल्पो भूगणम् । २ स्वर्गतुल्यम् । ३ स्वर्णकांतिम् । 15 ·PR56057 उपेत्य दिशि वारुण्यां प्रनासाधिपतिं सुरम् । सोऽसाधयदखमौजा विडोजा इव जूस्थितः ॥ १३ ॥ महानदीमेत्य सिंधुं दिसिंधुंरपराक्रमः । क्रमाशंवदीचके चक्रनृद्दशमोऽथ सः॥१४॥ ततोऽनिसृत्य वैताब्यं वैताब्याजिकुमारकम् । विधिना साधयामास स दिक्साधनपंमितः ॥ १५ ॥ कृतमालामरं चाथ कृती स्वयमसाधयत् । पश्चाच्च सेनापतिना पश्चिमं सिंधुनिष्कुटम् ॥ १६॥ वामान्यकुंजविन्यस्तमणिरत्नेन कुंजिना । सेनान्युद्घाटितधारां तमिस्रां प्रविवेश सः॥१७॥ काकिणीरत्नलिखितमंमलोद्योतितांतराम् । पद्येयोत्तीर्य चोन्मग्नानिमझे तामलंघयत् ॥ १७ ॥ स्वयमुद्घाटितोदीच्यधारा तस्या विनिर्ययौ । आपातसंज्ञान्म्लेच्छांस्तान् स्वच्छंदानजयच्च सः ॥१५॥ अज्ञापयच्च सेनान्या सिंधोः पश्चिमनिष्कुटम् । गत्वा च कुहिमवत्कुमारमजयत् स्वयम् ॥ २० ॥ काकिण्या ऋपनकूटे स्वनामालिख्य संचलन् । जगाम साधयांगं सेनान्या पूर्वनिष्कुटम् ॥ २१॥ विद्याधरैर्दत्तदंड उजयश्रेणिवर्तिनिः । स्वयं चासाधयामास नाट्यमालमथापरम् ॥ २२ ॥ सेनान्योदूघाटितां खमप्रपातां प्राविशद्गुदाम् । चक्रानुगश्चक्रवर्ती निर्जगाम च पूर्ववत् ॥ २३ ॥ सेनान्या साधयामास गांगं प्राचीननिष्कुटम् । स्वयमावासयामास गंगायां वसुधाधिपः ॥ २४॥ नवापि निधयो गंगामुखमागधवासिनः । सिध्यंति स्म स्वयं तस्योत्कृष्टपुण्यानुनावतः॥२५॥ संपूर्णचक्रवर्तिश्रीर्जितपट्खमलारतः। अथाजगाम कांपील्यपुरं स श्रीपुरंदरः॥ २६॥ तस्य चक्रित्वा निषेकश्चके देवैनरैरपि । महोत्सवः पुरे चासीद्याववादश वत्सरान् ॥ २७ ॥ १ सिंधुरो गजः । २ वामान्यं दक्षिणम् । ३ पद्यया सेतुना ।

·पर्व
सर्गः १२
हरिषेण
चरित्रं
॥१३॥
नूपालैः पाट्यमानाशो जरते सकलेऽपि हि । धर्माविवाधया नोगान बुलुजे स महानुजः ॥ २० ॥
नवाविरक्तः सोऽन्येा राज्यमुत्सृज्य लीलया । उपादत्त परिव्रज्यां शिवव्रज्योत्सवोत्सुकः ॥ २५ ॥
हरिषेणस्य कौमारे सपादाब्दशतत्रयी। ममलित्वेऽपि सैवाथ सार्धमन्दशतं जये ॥३०॥
चक्रवृत्त्वे पुनरष्टौ सहस्राणि शताष्टकम् । पंचाशच्च व्रतकाले पुनः सार्धं शतत्रयम् ॥ ३१ ॥
वर्षायुतायुः परिपाट्य सम्यक् तीनं व्रतं घातितघातिकर्मा ।
उत्केवलज्ञान श्याय नित्यसुखं पदं तपरिषेणचक्री ॥ ३ ॥
इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरिते महाकाव्ये सप्तमे पर्वणि हरिषेणचक्रवर्तिचरित-
वर्णनो नाम द्वादशः सर्गः समाप्तः ॥
AGROGRESS
१ शिवं मोक्षं प्रति व्रज्या गमनं तस्योत्सव उत्सुकः ।
॥१३॥

·RE ॥अथ त्रयोदशः सर्गः॥ (जयचक्रिचरित्रम्) नमे गवतस्तीर्थे समुत्पन्नस्य चक्रिणः । जयस्य जैयिनः पुण्यं चरित्रमिदमुच्यते ॥१॥ अस्यैव जंबूपीपस्यैरवते श्रीपुरे पुरे । वसुंधरापतिरभूत् ख्यातो नाम्ना वसुंधरः॥२॥ स प्रेयस्याः पद्मवत्या मृत्युनोविनमानसः । राज्ये निवेशयामास तनयं विनयन्धरम् ॥ ३ ॥ मनोहरवने पार्थे वरधर्ममहामुनेः । तत्त्वं श्रुत्वा प्रतिवुधः परिव्रज्यामुपाददे ॥४॥ चिरकालं परिव्रज्यां स यथावदपालयत् । विपद्य सप्तमे करपे देवजूयमियाय च ॥५॥ श्तश्चास्ति राजगृहं पुरं मगधमंडनम् । श्रियामेकं कुलगृहं स्वःपुर्या श्व सोदरम् ॥ ५॥ इक्ष्वाकुवंशप्रनवः प्रनवो न्यायवर्त्मनः। विजयी विजयो नाम तत्रानुत्पृथिवीपतिः ॥७॥ वप्रानिधाना तस्यानून्महिषी शीलशालिनी। जूगता कापि देवीव रूपलावण्यसंपदा ॥ ७ ॥ काले गति तस्याश्च कुक्षाववततार सः। वसुन्धरमहीपालजीवः शुक्रात् परिच्युतः॥ ए॥ जझे तस्यां जयो नाम धनुर्पोदशकोन्नतिः । सूनुश्चतुर्दशस्वमसूचितः कांचनच्छविः ॥ १० ॥ पित्रा राज्येऽनिषिक्तश्च तस्यायुधगृहेऽन्यदा । चक्ररत्तं समुत्पेदे प्रथमं चक्रिलक्षणम् ॥ ११॥ तथा उत्रं मणिर्दडो निस्त्रिंशश्चर्म काकिणी । जज्ञिरे तस्य सप्वैवं रत्नान्येकेन्जियाणि तु॥ १५॥ R-5 २४ १ जयनशीलस्य । २ मनोहरनाग्नि वने । ३ चक्रेण सह सप्त । ब

·नामिनाथ
चरित्रं
॥१३॥
Antoni
पर्व
सर्ग:१३
पुरोधोगृहिहस्त्यश्वसेनानीवर्धकिस्त्रियः। पंचेन्द्रियाणि सप्वं तस्य रत्नानि जज्ञिरे ॥ १३ ॥
दिग्यात्रार्थ सोऽनुचक्र पूर्व पूर्वाब्धिमन्यगात् । मागधतीर्थकुमारं तत्र चक्रे वशंवदम् ॥ १५॥
ततो निवृत्य याम्याब्धौ वरदामपतिं सुरम् । सोऽसाधयन्न देवोऽपि जुन्यलं चक्रवर्तिने ॥ १५ ॥
गत्वा च पश्चिमांजोधौ प्रनासाधीश्वरं सुरम् । वितेनैकेन बाणेन वशीचक्रे स तीखया ॥१६॥
ततश्चासाधयत् सिंधु सिंधुराज श्वापरः । वैताब्याषिकुमारं च सुरं सुरवरोपमः ॥१७॥
सोऽथ स्वयं वशीचके कृतमालानिधं सुरम् । सेनान्या तु महानद्याः सिन्धोः पश्चिमनिष्कुटम् ॥१०॥
यथाविधि तमिस्रां स प्रविश्य च निरीय च । आपातनाम्नः किरातानिर्जिगाय महानुजः ॥ १५॥
पश्चिमं निष्कुट सिन्धोः सेनान्या स विजित्य च । वशीचकार हिमवत्कुमार देवविक्रमः ॥२०॥
काकिण्या शषजकूटे स लिखित्वात्मनोऽनिधाम् । सेनान्या निष्कुटं गांगं प्राचीनं चलितोऽजयत् ॥११॥
साधयित्वा स्वयं गंगां जित्वा विद्याधरेश्वरान् । खंडप्रपाताधारस्थं नाट्यमालमसाधयत् ॥१५॥
खंम्प्रपातागुहया वैताब्यानिर्जगाम सः । सेनान्यासाधयच्चाशु गांगं प्राचीननिष्कुटम् ॥ १३ ॥
श्रआवासितस्य गंगायां तेऽथ गंगामुखस्थिताः । नवापि निधयस्तस्य नैसर्पाद्या वशेऽजवन् ॥२५॥
सोऽथ संपूर्णचक्रिश्रीराजगाम निजं पुरम् । चक्रे चक्रित्वाभिषेकश्चास्य देवैर्नृपैरपि ॥२५॥
षट्खंगां बुनुजे पृथ्वीमखंमितपराक्रमः । क्रमेण च परिव्रज्यां नवोविनः स श्राददे ॥ २६ ॥
एवं जयस्य कौमारे वत्सराणां शतत्रयम् । तदेव मंमलित्वेऽन्दशतं तु ककुजां जये ॥२७॥
१ निर्गत्य।
SHREE
॥१३॥

·एकोनविंशतिशती वर्षाणां पक्रिसंपदि । व्रतकाले तु चत्वारि संवत्सरशतान्यगुः ॥ २० ॥ समासहस्रत्रयमायुरात्मनः स पूरयित्वा परिपाट्य च व्रतम् । घातिक्ष्याविष्कृतकेवलो ययौ कैवख्यमक्षीणसुखास्पदं जयः ॥ २॥ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचंद्रविरचिते त्रिषष्टिशलाकापुरुषचारते महाकाव्ये सप्तमे पर्वणि जयचक्रवर्तिचरितवर्णनो नाम त्रयोदशः सर्गः ॥ रामलक्ष्मणदशानना नमिस्तीर्थकृच्च हरिषेणचक्रनृत् । चक्रनृच्च जय श्त्यमुत्र षट् वर्णिताः श्रुतिसुखाय संतु वः॥१॥ ॥ समाप्तं चेदं सप्तमं पर्व ॥ S

·Kal
REPRESE
4855
SSS-5
शतिश्री त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरित्र.
सतम पर्व.
SS
जैनरामायणादि
SURE

·No text on this page.