Library
Itibuttank
Front matter
No text on this page.
इतिवृत्तकं
राहुलसच्चिानेन
आनन्दकोसम्मानेन
जगदीसकस्सपेन
सम्पादितो
उत्तमभिक्खुना पकासितो
२४८१ बुद्धवच्छरे (1937 A.C.)
वीर सेवा मन्दिर
दिल्ली
IZE
क्रम संख्या
काल नं०
रा
खण्ड
इतिवृत्तकं
राहुलसच्चिानेन
आनन्दकोसम्मानेन
जगदीसकस्सपेन च
सम्पादित
उत्तमभिक्खुना पकासितो
२४६१ बुद्धवच्छरे (1937 A.C.)
いいな、 た。 प्राङनिवेदनम पालिवाङमयस्य नागराक्षरे मुद्रणं अत्यपेक्षिमिति नाविदितचरं भारती- येतिहासविविदिषूणाम् । मंग्कृतपालिभाषयोरतिमामीप्यादपि यत् परस्महमेभ्य. जिज्ञासुभ्यः संस्कृतज्ञेभ्य पालिग्रन्थगश्यवगाहन दुष्करमिव प्रतिभानि तत् लिपि- भदादेव । एतदर्थमयमम्माकमभिनवः प्रयासः । अत्र नृतना अपि पाठभेदा निधेया इत्यासीदस्माकं मनीषा पर कालात्ययभीत्याऽत्र प्रथमभागे धम्मपदादन्यत्र न नन् कृतमभूत् । अधोटिप्पणीपु मन्निवेशिताः पाटभेदाः। प्रायः Pali Test Society मद्रितेभ्यो ग्रन्थेभ्य उद्भता । अर्थमाहाय्पं विना अम्मत्समीहितं हृदि निगृहितमेव स्यात् । तत्र भदन्तेन उत्तमम्थविरेण पाहाय्यं प्रदाय महदुपकृतमिति निवेदयंति-- कात्तिकशुक्लकादश्या २८८० बुद्धाब्द राहुलः सांकृत्यायनः आनन्दः कौसल्यायनः जगदीशः काश्यपश्च
No text on this page.
सुत्त-सूची १ २ १-पठमोवग्गो ४ १-एकनिपातो १-पाटिभोगवग्गो १-राग-सुत्तं २-दस-सुत्तं ३-मोह-सुतं ४-कोध-सुत्तं ५-मक्ख-सुत्तं ६-मान-सुतं ७-सब्ब-सुत्तं ८-मान-सुत्तं ९-राग-सुत्तं १०-दोस-सुत्तं २ दुतियवग्गो ११-मोह-सुत्तं १२-कोध-सुत्तं १३-मक्खो-सुत्तं १४-मोह-सुत्तं १५-तण्हा-सुत्तं १६-सेख-सुत्तं १७-कल्याणमित्तता-सुत्तं १८-सभेव-सुत्तं १९-सङ्घसमागी-सुतं २०-दुट्ठचित्त-सुतं ३-ततियवग्गो २१-चित्त-सुत्तं पिट्ठको पिट्ठको २२-सायी-सुत्तं १४ २३-उभोअत्य-सुतं १ २४-वेपुल्ल पब्बत-सुत्तं १५ २५-सम्पजान मुसाबद-सुत्तं २ २६-दान-सुत्तं १७ २७-मेतभाव-सुत्तं १८ २-दुकनिपातो २१ २२ ३ २८-इन्द्रिय-सुत्तं २१ २९- " सुत्तं २२ ३०-तपनीय-सुतं २२ ५ ३१-अतपतीय-सुत्तं २३ ६ ३२-सोल-सुत्तं २४ ३३- "-सुतं ३४-अनोत्तप्पी-सुत्तं २४ ३५-कुहना-सुत्तं २५ -सुत्तं २६ ३७-संवेजनिय-सुत्तं २७ २-दुतियवग्गो २८ 8 ३८-वितक्क-सुतं २८ ३९-देसना-सुत्तं १० ४०-विज्जा-सुत्तं ३० ११ ४१-पञ्ज्ञा-सुत्तं १३ ४२-धम्म-सुत्तं ३२ १३ ४३-अज्ञात-सुत्तं ३३ २४ ६ ८ & ( २ ) पिट्ठको ५५ ४४-धातु-सुत्तं ४५-पटिसल्लान-सुत्तं ४६-सिक्खा-सुत्तं ४७-जागरिय-सुत्तं ४८-अपायिक-सुत्तं ४९-ििगत-सुत्तं ३-तिकनिपातो mr ५६ ६० १- पठमोवग्गो ६० ५०-मूलधातु-सुतं ४० ५१-" ४० ६३ ६५ पिट्ठङ्को ३३ ७१-दिट्ठ-सुतं ३४ ७२-निस्सरण-सुतं ७३-रूप-सुतं ७४-पुत्त-सुतं ७५-अबुट्टिक-सुत्तं ७६-सुख-सुत्तं ४० ७७-भिन्दन-सुतं ४० ७८-धातु-सुत्तं ७६-परिहाण-सुतं ४-चतुत्यो-वग्गो ४१ ८०-वितक्क-सुतं ४१ ८१-सक्कार-सुत्तं ४२ ८२-सद्द-सुतं ४३ ८३-चवमान-सुतं ४३ ८४-लोक-सुतं ८५-असुभ-सुत्तं ८६-धम्म-सुतं ४५ ८७-अंधकार-सुत्तं ४६ ८८-मल-सुत्तं ८६-देव दत्त-सुत्तं ४६ ५-पंचमो वग्गो ४७ ६०-पसाद-सुत्तं ४७ ६१-जीवित-सुत्तं ६२-संघाटि-सुतं ६३-अग्गि-सुत्तं ६४-उपपरिक्खय-सुत्तं ४६ ६५-उपपत्ति-सुत्तं ६६-काम-सुतं ५० ६७-कल्याण-सुत्तं ६८-दान-सुत्तं ५२ ६६-धम्म-सुत्तं ६७ " ४४ ६६ ४४ ५२-वेदना-सुत्तं ५३-" ५४-एसना-सुतं ५५- ५६-आसव-सुत्तं ५७- ५८-तण्हा-सुत्तं ५९-मारधेय्यं-सुतं २-दुतियवग्गो ६०-पुा-सुत्तं ६१-चक्खु-सुतं ६२-इन्द्रिय-सुत्तं ६३-अद्धा-सुतं ६४-दुच्चरित-सुत्तं ६५-सुचरित-सुत्तं ६६-सोचेय्य-सुत्तं ६७-मोनेय्य-सुत्तं ६८-राग दोसमोह-सुत्तं ६६ ७१ ७२ ७५ ७६ ४८ ७७ ४८ ७६ ८० ६९-" ३-तृतियवग्गो ७०-विट्ठ-सुत्तं ५२ ८१ ८१ ८३ ८३
( ३ )
पिट्ठङ्को
६२
६
३
८७
६४
४-चतुक-निपातो
१००-ब्राह्मण-सुत्तं
१०१-चत्तारि-सुत्तं
१०२-जानं-सुत्तं
१०३-समण-सुत्तं
१०४-सील-सुतं
१०५-तण्हा-सुत्तं
पिट्ठङ्को
८६ १०६-ब्रह्म-सुतं
१०७-बहुपकार-सुत्तं
१०८-कुहना-सुत्तं
१०६-पुरिस-सुतं
११०-चर-सुत्तं
१११-सम्पन्न-सुत्तं
६२ ११२-लोक-सुत्तं
८८
६७
88
१०१
No text on this page.
नमो तस्स भगवतो प्ररहतो सम्मासम्बुद्धस्स । इतिवुत्तकं १-एकनिपातो १-पाटिभोग-वग्गो ( १–राग-सुत्तं १।१।१ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं--"एकधम्मं भिक्खवे ! पजहथ: । अहं वो पाटिभोगो अनागामिताय । कतमं एकधम्म ? लोभ भिक्खवे ! एकधम्म पजहथ । अहं वो पाटिभोगो अनागामिताया'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- येन लोभेन लुद्धासे सत्ता गच्छन्ति दुग्गति । तं लोभं सम्मदज्ञाय पजहन्ति विपस्सिनो। पहाय न पुनायन्ति इमं लोकं कुदाचनन्ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१॥ (२—दस-सुत्तं १।१।२) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं-“एक धम्मं भिक्खवे ! पजहथ । अहं वो पाटिभोगो अनागामिताय । कतमं एकधम्मं ? दोसं* भिक्खवे ! एकधम्म 2 १. स्कंधः 'पजहत B. अत्राप्रेच पाटिभोगो ति पटिभू' A, २. द्वेषः बोसो द्वेष दोसन्ति अनत्थम्मे अचरीति आघातो जायतीति ... A. १।११२ ] [१
२]
इतिवृत्तकं
[ ११११४
पजहथ । अहं वो पाटिभोगो अनागामिताया ति । एतमत्थं भगवा अवोच,
तत्थेतं इति वुच्चति-
येन दोसेन दुट्ठासे सत्ता गच्छन्ति दुग्गति।
तं दोसं सम्मदचाय पजहन्ति विपस्सिनो।
पहाय न पुनायन्ति इमं लोकं कुदाचनन्ति ॥
अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।२।।
( ३--मोह-सुत्तं १।१।३ )
वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं--"एकधम्मं भिक्खवे ! पजहथ । अहं
वो पाटिभोगो अनागामिताय। कतमं एकधम्म ? मोहं भिक्खवे! एकधम्म
पजहथ ।
अहं' वो पाटिभोगो अनागामिताया ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं
इति वुच्चति-
येन मोहेन मूळ्हासे सत्ता गच्छन्ति दुग्गति ।
तं मोहं सम्मदज्ञाय पजहन्ति विपस्सिनो।
पहाय न पुनायन्ति इमं लोकं कुदाचनन्ति ।।
अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥३॥
( ४-कोध-सुत्तं १।१।४ )
वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं- ''एकधम्म भिक्खवे ! पजहथ ।
अहं वो पाटिभोगो अनागामिताय। कतमं एकधम्म ? कोधं भिक्ववे ! एकधम्म
पजहथ । अहं वो पाटिभोगो अनागामिताया'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं
इति वुच्चति--
येन कोधो न कुद्धासे सत्ता गच्छन्ति दुग्गति ।
तं कोधं सम्मदज्ञाय पजहन्ति विपस्सिनो।
पहाय न पुनायन्ति इमं लोकं कुदाचनन्ति ।
अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति॥४॥
१।१७ ] सब्ब-सुत्तं [३ (५-मक्ख-सुत्तं १।१।५ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं एकधम्मं भिक्खवे! पजहथ । अहं वो पाटिभोगो आनागामिताय। कतमं एकधम्मं? मक्खं भिक्खवे! एक- धम्म पजहथ। अहं वो पाटिभोगो अनागामिताया ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्चति- येन मक्खेन मक्खासे सत्ता गच्छन्ति दुग्गति । तं मक्खं सम्मदञाय पजहन्ति विपस्सिनो। पहाय न पुनायन्ति इमं लोकं कुदाचनन्ति अम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।५।। (६-मान-सुत्तं १।१।६ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं--"एकधम्मं भिक्खवे ! पजहथ । अहं वो पाटिभोगो अनागामिताय । कतमं एकधम्म ? मानं भिक्खवे ! एकधम्म पजहथ । अहं वो पाटिभोगो अनागामिताय। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्चति- येन मानेन मत्तासे सत्ता गच्छन्ति दुग्गति । तं मानं सम्भदज्ञाय पजहन्ति विपस्सिनो। पहाय न पुनायन्ति इमं लोकं कुदाचनन्ति । अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥६॥ ( ७--सब्ब-सुत्तं १।१।७) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं-- "सब्बं भिक्खवे ! अनभिजानं अपरिजानं तत्थ चित्तं अविराजयं अप्पजहं अभब्बो दुक्खक्खयाय । सब्बञ्च खो भिक्खवे ! अभिजानं परिजानं तत्थ चित्तं विराजयं पजहं भब्बो' दुक्खक्खयाया'ति । ५. I C. D. E. P. Pa. हतेषु मानसुत्तं प्राग पश्चात् मक्खसुत्तं। अनुसरति B. M. च A.; १० सूत्रानन्तरं उद्दानं द्रष्टव्यम् । ७. 1 सबम्पि, B. अभम्बो,C.
४ ] इतिवृत्तकं [ १११३८ एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्चति- यो सब्बं सब्बतो अत्वा सब्बत्थेसु न' रज्जति । स वे सब्बं परिझा सो6 सब्बदुक्खं उपच्चगा ति ॥ अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥७॥ (८--मान-सुत्तं १।१।८) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं--''मानं भिक्खवे ! अनभिजानं अपरिजानं तत्थ चित्तं अविराजयं अप्पजहं अभब्बो दुक्खक्वयाय । मानञ्च खो भिक्खवे अभिजानं परिजानं तत्थ चित्तं विराजयं पजहं भब्बो दुक्खक्खयाया'ति । एतमत्थं भगवा अवोच-तत्थेतं इति वुच्चति । मानुपेता अयं पजा मानगन्था' भवे10 रता। मान अपरिजानन्ता! आगन्तारो12 पुनब्भवं ।। ये च मानं पहत्वान13 विमुत्ता मानसङखये14 । ते मानगन्थाभिभूनो सब्बदुक्खं 16 उपच्चगुन्ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥८॥ - , [ 8 J सब्बसत्तेसु, P.Pa. ' न पुन, B." सज्जति, E., शोधितं-रज्जति, D. + सवे, AI.; सचे, B.C.P. Pa.; सब्बे, D.E., अट्ठकथा व्याख्यान (ब्यत्तं, एफंसेन) मपि वे--सपक्षीयं (स निपातमत्तं)। सब्ब, B.C.P.Pa.; सब्ब, M.D.E., D. पुस्तके शोधितं-सब्छ । परिज्ञा सो B. M. Pa.; परिज्जायो, C.; परिजातो, D.E.; A. पुस्तके-सब्बपरिज्ञा' ति सब्बं [ ? ] परिजाननतो यथावुत्तस्स सब्बस्स परिजाभिसमयवसेन परिजाननतो सो हि [ ? ] यथावुत्तो योगावचरो अरियो। 'दुक्खमुप,° M. उपज्झगा, C.P.Pa. ८. ५ °गन्था, C. D. E. M.; °गण्ठा, P.Pa.; खन्धा, B. 10 भावे, B. 11 मानं न परिजानन्ति, P.P.a. 1: आगन्तारो, D.E.M.; अगन्थारो C.; अगन्धारो P.Pa.; आगन्त्वायो, B. 13 पहत्वान, D.E.; पहन्त्वान, B.; पहन्तान, M.; पहन्तानं, C. Pa. N. (अट्ठकथा व्याख्यानं- पजहित्वा)। 14 °संय D.E.,D. पुस्तकेतु शोध्यते-°संखये, मनुसंखये, C. 15°गन्ताभि भुनो, M., गन्धाभिभूनो, C. P. Pa.; °भुनो च, B. °क्खन्धाभिभूतो सो D.E. D. पुस्तकेतु शोध्यते- भूता, सो-त्यज्यसे। उपसगा, C.P.Pa. . 160 17 दुक्खमुप, I.
१।१।१० ] दोस-सुत्तं [५ (६ - राग-सुत्तं १।१।६) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं--"लोभं भिक्खवे ! अनभिजानं अपरिजानं तत्थ चित्तं अविराजयं अप्पजहं अभब्बो दुक्खक्खयाय। लोभञ्च खो भिक्खवे ! अभिजानं परिजानं तत्थ चित्तं विराजयं पजहं भब्बो दुक्खक्खयायाति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्चति- येन लोभेन लुद्धासे सत्ता गच्छन्ति दुग्गति । तं लोभं सम्मदाय पजहन्ति विपस्सिनो। पहाय न पुनायन्ति इमं लोकं कुदाचनन्ति । अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥९॥ । - ( १०-दोस-सुत्तं १।१।१० ) बुतं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं-- "दोसं भिक्खवे ! अनभिजानं अपरिजानं तत्थ चित्तं अविराजयं अप्पजहं अभब्बो दुक्खक्खयाय । दोसञ्च खो भिक्ववे ! अभिजानं परिजानं तत्थ चित्तं विराजयं पजहं भब्बो दुक्खक्खयायाति । एतमत्थं भगवा अवोच । तत्थेतं इति वुच्चति- येन दोसेन दुट्ठासे सत्ता गच्छन्ति दुग्गति । तं दोसं सम्मदाय पजहन्ति विपस्सिनो पहाय न पुनायन्ति इमं लोकं कुदाचनन्ति । अयम्पि अत्थो बुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१०॥ पाटिभोग-वग्गो पठमो तस्मा दानं : गग (१) दोमा (२) अथ मोहो (३) कोध 2 (४) मक्ग्य 3 (५) भामं । (६) सच्चं (७) । मानतो (८) राग (6) दोसा। (१०) पुन द्रे पकासिता बग्गमाहु पठमन्ति । - १०. ' M. पुस्तक एव, M. पुस्तके तु सर्वत्र उवानं। उद्दानं इति M. पुस्तके. ५ कोध, 1.; कुज्झनं, B.C.; कुज्झानं, D.E.; कुम, P.Pa. 3 मक्खं मानं, C.; मातमक्ख, D.E.; °मखा, P. Pa. + °दोस, B. C.M.P.Pa. , २–दुतिय-वग्गो ( ११.-मोह-सुत्तं २।१) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं--"मोहं भिक्खवे ! अनभिजानं अपरिजानं तत्थ चित्तं अविराजयं अप्पजहं अभब्बो दुक्खक्खयाय । मोहञ्च खो! भिक्खवे ! अभिजानं परिजानं तत्थ चित्तं विराजयं पजहं भब्बो दुक्खक्खया- या'ति । एतमत्यं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्चति- येन मोहेन मूळहासे सत्ता गच्छन्ति दुग्गतिः । तं मोहं सम्मदाय पजहन्ति विपस्सिनो। पहाय न पुनायन्ति इमं लोकं कुदाचनन्ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१॥ ( १२ --कोध-सुत्तं १।२।२) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं- 'कोधं भिक्ववे ! अनभिजानं अपरिजानं तत्थ चित्तं अविराजयं अप्पजहं अभब्बो दुक्खक्खयाय। कोधञ्च खो भिक्खवे ! अभिजानं परिजानं तत्थ चित्तं विराजयं पजहं भब्बो दुक्वक्खया- याति । एतमत्थं भगवा अवोच । तत्थेतं इति वुच्चति-- येन कोधेन कुद्धासे सत्ता गच्छन्ति दुग्गति । तं कोधं सम्मदञाय पजहन्ति विपस्सिनो। पहाय न पुनायन्ति इमं लोकं कुदाचनन्ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥२।। 2 ११. 1 खो -त्यक्तं D.E. Pa. (P. पुस्तके पंक्तेरधो योजितम् ) दुग्गति, P.Pa. 3ति B. १२. • दुग्गति, Pa. [ ११२२२ श।४ ] मोह-सुत्तं [७ ( १३-- मक्खो-सुत्तं १।२।३ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं-''मक्खं भिक्खवे ! अनभिजानं अपरिजानं तत्थ चित्तं अविराजयं अप्पजहं अभब्वो दुक्खक्खयाय । मक्खञ्च खो भिक्खवे ! अभिजानं परिजानं तत्थ चित्तं विराजयं पजहं भब्बो दुक्खक्खयायाति । एतमत्थं भगवा अवोच । तत्थेतं इति वुच्चति-- येन मक्खेन मक्खासे सत्ता गच्छन्ति दुग्गति । तं मक्खं सम्मदजाय पजहन्ति विपस्सिनो। पहाय न पुनायन्ति इमं लोकं कुदाचनन्ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥३॥ ( १४-मोह-सुत्तं १।२।४ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं-- "नाहं भिक्खवे ! अझ एक- नीवरणम्पि' समनुपस्सानि येन नीवरणेन निवुता पजा दीघरत्तं सन्धावन्ति संसरन्ति यथयिदं भिक्खवे। अ वि ज्जा नीवरणं । अविज्जानीवरणेन हिर भिक्खवे निबुता पजा दीघरत्तं सन्धावन्ति संसरन्तीति । एतमत्थं भगवा अवोच । तत्थेतं इति वुच्चति- नत्थो एकधम्मोपि येनेव निवुता पजा। संसरन्ति अहोरत्तं यथा मोहेन आवुता ये च मोहं पहत्वान11 तमोखन्धं 12 पदालयु । न ते पुन संसरन्ति हेतु] तेसं न विज्जती'ति॥ अयम्पि अत्यो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥४॥ 10 ॥ 1 १३. 'दुग्गति, P.Pa. १४. एकनिव°, B.Pa. " निव', B.Pa. + यथायिद, B.P.Pa. 5 °निव°, B.P.Pa. 6 °निव°, B.Pa. 7 हि-त्यक्त D.E. पुस्तकयोः सच, D.E. १ सदा, D.E. आधुटा, P.Pa. पहत्वान, D.E.; पहन्त्वान B.C.; पहन्तान M.; पहन्तानं, P.; पहनन्तान, Pa. 12 तमोक्ख; तमोक्खन्धा, C. 1: हेतुमूलकारणा अविज्जा तेसं न विज्जति सम्बसो नत्थि समुच्छिन्नन्ता ति, A. 10 11 ८] इतिवृत्तकं [ ११२१६ (१५-~-तण्हा-सुत्तं १।२।५) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं-''नाहं भिक्खवे ! अध एकसंयोजनम्पि' समनुपस्सामि येनेव' संयोजनेन संयुता सत्ता दीघरत्तं सन्धावन्ति संसरन्ति यथयिद भिक्खवे तण्हा--संयोजन'। तण्हासंयोजनेन हि भिक्खवे ! संयुत्ता सत्ता दीघरत्तं सन्धावन्ति संसरन्तीति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- तण्हादुतियो' पुरिसो दीघमद्धानं संसरं। इत्थभावाथाभावं10 संसारं नातिवत्तति ।। एवमा दीनवं अत्वा13 तण्हादुक्खस्स सम्भवं। वीततण्हो अनादानो सतो भिक्खु परिब्बजेति14 ।। अयम्पि अत्यो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति15 ।।५।। 8 ( १६ –सेख-सुत्तं १।२।६ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहताति मे सुतं16--'सेखस्स!” भिक्खवे! भिक्खुनो अप्पत्तमानसस्स18 अनुत्तरं योगक्खमं पत्थयमानस्स विहरतो अज्झत्तिकं अडल्गन्ति करित्वा न अझं एकङ्गम्पि समनुपस्सामि एवं बहुपकारं यथयिदं भिक्खवे ! 5 6 यथायिवं, 8 . १५. 1 अञ्ज, त्यक्तं.B. 2 °सशेजनं, B.M. 3 येन, M. 4 सञोज°, B.M. संवुत्ता, एकः त कारो, D.E. 'सोज', B.AM. B.C.P.Pa. एतत् M.पुस्तक एव " तण्हादुतियो तण्हासहायो (विच्छिन्नो हस्तलेखे-सहारो), A. इत्थभाव°, C.A. तत्थ इत्यिभावो मनुस्सत्तं अञ्जया भावो ततो अ वसिट्ठ सत्तावासा . 11 नातिवत्तति न अतिक्कमति, A. 12 एवं, C.M.P.Pa.A.; एतं B.D.E. 13 दिस्वा, C.P.Pa. 14 एतासां एव गाथानां पुनरावृत्तिः १०५ सूत्र। 15 अयं° M. पुस्तक एव १६. 16वुत्तं ° M. एव 17 सेक्खस्स, C.D.E. अप्पत्त°, B.D. 1 E.P. M.Aa.; असम्पत्त°, 0. Pa.; असंपत्तमानस्स, C.; अप्पत्त अरहत्तस्साति, A., मानस शब्दस्यायमों ऽन्यत्र गाथयाऽपि प्रतीयते। धम्मपदं २५५ (S.Childers, Dict.S.V. सेखो). 19 अत्तनो सन्ताने समुट्टितं करणन्ति कत्वा, A. 20 बहुकारं, C. यथायिद, B.; यथाइवं, D.
१।२।८ ] संघभेद-सुत्तं [ ९ योनिसो मनसिकारो। योनिसो भिक्खवे ! भिक्खु मनसिौ करोन्तो अकुसलं पजहति कुसलं भावेतीति । एतमत्थं भगवा अवोच । तत्थेतं इति बुच्चति :- योनिसो मनसिकारो धम्मो सेखस्स भिक्खुनो। नत्थजो एवं बहूपकारो* उत्तमत्थस्स पत्तिया। योनिसो पदहं भिक्खु खयं दुक्खस्स पापुणे ति' अयम्पि अत्यो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥६।। १७-~-कल्याणमित्तता-सुत्तं ११२१७) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं"--"सेखस्स10 भिक्खवे ! भिक्खुनो अप्पत्तमानसस्स अनुत्तरं योगक्खेमं पत्थयमानस्स विहरतो बाहिरं अडगन्ति करित्वा न अझं एकङ्गम्पि समनुपस्सामि एवं बहूपकारं यथयिदा1 भिक्खवे कल्याणमित्तता। कल्याणमित्तो भिक्खवे ! भिक्वू अकुसलं पजहति कुसलं भावेतीति । एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्चति!...- कल्याणमित्तो यो भिक्खु मप्पतिस्सो सगारवो। कर16 मित्तानं वचनं सम्पजानो पतिस्सतो17 । पापुणे अनुपुब्बेन मब्बसंयोजनक्खयन्ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्तिा ।।७।। ( १८-संघभेद-सुत्तं १।२।८) वुत्त हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं19 -- "एकधम्मो भिक्खवे ! लोके उप्पज्जमानो उप्पज्जति बहुजनाहिताय बहुजनासुखाय20 बहुनो जनस्सा 3 6 1C. मनसि .. एका पंक्तिः त्यक्त एतं M. एव। ध°यस्स स्°, B.; ध° सेक्खस्स, D.E. 4 बहुकारो, M. पजहं, D.E. भिक्खू,E. भिक्खवे, D. 7 पापुनोति, E..; °नाति, D. अयं° M. एव । १७. वुत्तं° 1. एव। 10 सेक्खस्स, C.D.E. 11 यथायिदं, B.Pa. 12 °मित्तं, P.Pa. 13 भावेति, B. 14°एतं 11. एव । 15 सप्पटिस्सो, M. 16 कल्याणमि°, C. MI. 16अयं°, M. एव १८ । वुत्तं° 1. एव । बहुजन अहिताय बहुजन असुखाय, B.P. Pa.: D.E. इमे शब्दाः त्यक्ताः । बहुजनोजनस्स, B.C. (B प्रथमः जकारो विच्छिन्नः । 17 पटि°, १०] ० इतिवृत्तकं [ ११२।९ अनत्थाय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्सानं । कतमो एकधम्मो ? संधभेदो। संघ खोपन भिक्खवे ! भिन्नो होति, अञमर्श भण्डनानि चेव होन्ति,अञमनं परिभासा च परिक्खेपा च होन्ति, अञमज़, परिच्चजना च* होन्ति, तत्थ अप्पसन्ना चेव नप्पसीदन्ति, पसन्नानञ्च एकच्चानं अजथत्तं होतीति । एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्चति: आपायिको' नेरयिको कप्पट्ठो संघभेदको। वग्गारामो अधम्मट्ठो योगक्खेमतो घंसति । संघं समग्गं 10 भित्वान11 कप्पं निरयम्हि 2 पच्चतीति । अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।८।। . ( १६—संघ-समागी-सुत्तं १।२।६ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं-- "एकधम्मो भिक्ववे ! लोके उप्पज्जमानी उप्पज्जति वहुजनहिताय बहुजनसुखाय, वहुनो जनस्स अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं। कतमो एकधम्मो? संघस्स सामग्गी: । संघे खो पन भिक्खवे! समग्गे न चेव अज्ञमञ्ज़ भण्डनानि होन्ति, न च अञमञ्झं परिभासा होन्ति, न च अज्ञमनं परिक्खेपा होन्ति, 15, न च अचमनं परिच्चजना होन्ति तत्थ अप्पसन्ना चेव पसीदन्ति 7 पसन्नानञ्च । भीयो भावो ५ होतीति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेदं इति वुच्चति- ] कतमो च, D.E. अ° परिभासा च ह° त्यक्तः Pa. "परिच्चज्ज°, B. च-त्यक्तः C. अाथत्तं, C.E.M.; अझतत्थं, B.D.P.Pa.A. एतं° M. एव 7 आपा, M.; अपारयि शेषेषु हस्तलेखेषु । ६ वग्गारामो, B.C.M. (कम्मारामो, सूत्रे ७९.); वग्गरामो, P.Pa.; वग्गरतो D-E. ५ योगक्खेमा विधंसति, M.; stala srecan Journ.P.T.S., 1885, p. 4. 1 " सङ्घसामग्गि, B. (सूत्रे १९). 11 भेत्वान, D.E.Pa. 1 निरयम्हि (?) पच्चति-नैव, निरये। १९. निरयम्हि च P.Pa. १९. 1 3 सामग्गी, P.; अन्येषु सर्वेषु ह०. इ° 1 भण्डना, D.E. 15 Pa. त्यज्यते-नच......होन्ति । 1 परिच्चज्जना, B. 17पस्सीव, Pa. 18पस्स, ०. P.Pa. 19भिय्यो', B.M.P.Pa.
१।३।१० ] चित्त-सुत्तं [ ११ १ सुखा' संघस्स सामग्गी समग्गानञ्च'नुग्गहो । समग्गरतो धम्मट्ठो योगक्खेमा न धंसति । संघं समग्गं* कत्वान कप्पं सग्गम्हि मोदतीति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥९॥ ( २०--दुट्ठचित्त-सुत्तं १।२।१० ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं--''इधाहं भिक्खवे ! एकच्चं पुग्गलं पदुद्वचित्तं एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानामि, इमम्हि चायं समये पुग्गलो कालं करेय्य यथा भतं निक्खितो एवं निरये । तं किस्स हेतु ? चित्तहिस्स भिक्खवे ! पदुट्ठ । चेतोपदोसहेतु खो पन भिक्खवे ! एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा परम्मणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्तीति । एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्चति- पट्टचित्तं' अत्वान एकच्चं इध पुग्गलं । एतमत्थञ्च व्याकासि बुद्धो भिक्खूनं सन्तिके । इमम्हि चायं समये कालं कयिराथ' पुग्गलो । निरयं उपपज्जेय्य चित्तहिस्स पदूसितं। ॥ यथा रित्वा निक्खिपेय्य एवमेव तथाविधो। चेतो पदोसहेतू हि ] सत्ता गच्छन्ति दुग्गतिन्ति ।। अम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इपि मे सुतन्ति ॥१०॥ वग्गो दुतियो ॥ २ ॥ 7 उप्पज्ज°, सुखाय, B. इ-सर्वत्र.: चनुग्गहो, C.D.E.M.P.P a.,ha.; चानुग्गहो, B. + संघं समग्गं, M.; सङघसम°, P.Pa.; संघस्स स°, D.E.; संघसामग्गिं, C.; °इ, B. २०. निरये ति, P.Pa. ०पन. त्यज्यते C.M. D.E. 8 चित्तं तं, D.E. 'कयिराथ, C.D.E.M.; करियाथ, B; करिया, P.Pa. 10 पदूसितं, D.E.P.; उ, Pa.; ETI, B.C.M. 1 हेतुहि, C.D.E.M.; ति, P. Pa; हेतु ति, B. 11
१२ ]
इतिवुत्तक
[ १३।१०
तस्सुहानं]-
मोह (११) कोधा (१२) अथ मक्खो।
(१३) मोह 4 (१४) कामा : (१५) सेक्ग्वा दुवे (१६, १७)।
भेद (१८) मोदा (१६) पुग्गजो
(२०) च वग्गमाहु दुतियति वुच्चति 8
3
मक्खतो,
4
। उद्दानं, अत्यशु द्धंसर्वेषु हस्तलेखेषु।
कोघ-सर्व० ०.
B.P.Pa.; मक्खाथो, AI.; मक्खितो, D.E. मक्खको, C.
मुह, B.;
मुहा, 11.; मुसा, C.D.E.P.Pa.
काम, B.C.M.P.Pa.; कामर,
D.E 6 सेक्स, D.E.M.; सेख P.Pa. भेदमोद, P.; ° मेव,
Pa.; ° मेघ, D.E; मेव, B.C.;
सामग्ग, 1.
*धुच्चतीति,
D.E.M. Pa.
.
०
३-ततियवग्गो
(२१-चित्त-सुत्तं १।३।१ )
वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता, ति मे सुतं--"इधाहं भिक्खवे ! एकच्चम्पुग्गलं
पसन्नचित्तं एवं चेतसा तो परिच्च पजानामि, इमम्हि चायं समये पुग्गलो
कालं करेय्य यथा भतं निक्खित्तो एवं सग्गे। तं किस्स हेतु ? चित्तहिस्स
भिक्खवे ! पसन्नं । चेतोपसादहेतु खो पन भिक्खवे! एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स
भेदा परम्मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जन्तीति । एतमत्थं भगवा अवोच,
तत्थेतं इति वुच्चति--
पसन्नचित्तं ञत्वान एकच्चं इध पुग्गलं ।
एतमत्थञ्च व्याकासि बुद्धो भिक्खूनं सन्तिके ।।
इमम्हि चायं समये कालं कयिराथ+ पुग्गलो ।
सुगति' उपपज्जेय्य चित्तहिस्स पसादिकं ।।
यथा हरित्वा निक्खिपेय्य एवमेव तथाविधो ।
चेतो पसादहेतू हि सत्ता गच्छन्ति सुगतिन्ति" ।
अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१।।
२१. 'इमस्मि, M.
अत्थं ( त्यज्यते, च ) D.E.Pa.
करियाथ, B.P.Pa.
'उप्पज्ज°, D.E.
+कयिराथ, C.D.E.N1.;
"सुग्गतिं C.NI.
'एवमेवं, B.C.Pa.
'उप्पज्ज, D.E.
8 °हेतू C.M.; °हेतु, B.D.E.P.Pa.
"सुग्ग° 0,C.D.E.M.
H
१।३।१]
[ १३
१४ ] इतिवृत्तकं [ १३२ ( २२-झायी-सुत्तं १।३।२ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं-"1मा भिक्खवे ! पुञानं भायित्य, सुखस्सेतं भिक्खवे अधिवचनं, इट्टस्स कन्तस्स पियस्स मनापस्स, यदिदं पुञानि। अभिजानामि खो पनाहं भिक्खवे ! दीघरत्तं कतानं पुञानं दीघरत्तं इलैं' कन्तं पियं मनापं विपाकं पच्चनुभूतं । सत्त वस्सानि मेत्तचित्तं भावेत्वा सत्त' संवट्टविवट्टकप्पेन-यिमं लोकं पुनरागमासि, 4 संवट्टमाने सुदं भिक्खवे ! कप्पे आभस्सरूपगो होमि, विवट्टमाने कप्पे सुझं ब्रह्मविमानं उपपज्जामि । तत्र सुदं भिक्खवे ! ब्रह्मा होमि" महाब्रह्मा अभिभू अनभिभूतो अञदत्थुदसो' वसवत्ती' । छत्तिसक्खत्तुं खो पनाहं भिक्खवे ! सक्को अहोसि देवानमिन्दो, अनेक- सतक्खत्तुं राजा अहोसि, चक्कवत्ती धम्मिको धम्मराजा चातुरन्तो विजितावी' जनपदत्थावरियप्पत्तो। 0 सत्तरतनसमन्नागतो।।। को पन वादो पदेस-रज्जस्स ? तस्स मय्हं भिक्खवे ! एतदहोसि। किस्सा 2 नु खो मे इदं कम्मस्स फलं,13 किस्स1 3 कम्मस्स विपाको, येनाहं एतरहि एवं महिद्धिको एवं महानुभावो ति? तस्स मय्हं भिक्खवे ! एतदहोसि। तिण्णं 4 खो मे इदं कम्मानं फलं, तिण्णं कम्मानं विपाको, येनाहं एतरहि एवं महिद्धिको एवं महानुभावोति, सेय्यथीदं दमस्स सञ्जमस्सा! 6 ति। एतं अत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- पुञमेव सो सिक्खेय्य आयतग्गं सुखिन्द्रियं ।' । । . -- . दानस्स - - कोपन-इत्यतःप्राग इट्ठ, B. २२. । विरामाभावः मा भिक्खवे. भिक्खवे.......पदेसरज्जस्स; BM. पुस्तकयो:-भायित्य इत्येतदनंतरं--पुज्ञनि, होमि, उपपज्जामि, वसवत्ति, M. तथा-इत्येतदनंतरं पच्चनुभतं इन्दो; यथा D. पश्चात्-- मनापस्स, पच्चनुभूतं, आगमासि, उपपज्जामि वसवत्ति, इन्दो, धम्मराजा, प्राक- कोपन; E. पुस्तके-भायित्थ--इत्येतदनंतरं अधिवचनं, मनापस्स, पच्चनुभूतं, ... .यथा D. 2M. त्यज्यते द्वितीयं--दीघरतं; भिक्खवे दीघरतं अद्वानं सत्त--त्यज्यते D.E. सत्तसंवट्टकप्पे, P.Pa. M.P.Pa; आगमा C.M. "अहोसि, P.Pa. °त्थुसो, D.E.; °त्युते, C.; अन्नंदत्थुदस्सा, P.; अशंदत्यु, प द्र० सुत्ते ११२ एतेषां शब्दानां पुनरुक्तिस्तत्र 1°इ सर्वत्र हस्त० विजितावी E.M. अहोसि, D.M.; °इ पुस्तकयोरेव अहोसि, M.; °इ-सर्वत्रान्येषु 1 पत्तो, B.M. 11 °सम्पन्नो, B.M. तस्स, D.E. 13ज्ययते D.E. 15°थिवं, B.M.P. प सं° B. 'सुइन्द्रियं, D.E 'पुन, B.C. Go 8 14तिन्नं,C. 17 ११३।४ ] वेपुल्लपब्बत-सुत्तं [ १५ दानञ्च समचरियञ्च मेत्तचित्तञ्च भावये ॥ एते धम्मे भावयित्वा तयो सुखसमुद्दये । अब्यापज्झं सुखं लोकं पण्डितो उपपज्जतीति ।। अयंपि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥२॥ ( २३-उभो अत्य-सुत्तं १।३।३ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता, ति मे सुतं--"एकधम्मो भिक्खये ! भावितो बहुलीकतो उभो अत्थे समधिगय्ह तिट्ठति दिट्ठधम्मिकञ्चेव अत्थं सम्परायिकञ्च। कतमो एकधम्मो? अप्पमादो कुसलेसु धम्मसु । अयं खो भिक्खवे ! एकधम्मो भावितो बहुलीकतो उभो अत्थे समधिगह तिट्ठति दिधम्मिकञ्चेव अत्थं सम्परायिकञ्चा'ति। एतं अत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- अप्पमादं पसंसन्ति पुनकिरियासु' पण्डिता । अप्पमत्तो उभो अत्थे अधिगण्हाति पण्डितो।। दिट्टै धम्मे च यो अत्थो यो च'त्यो सम्परायिको । अत्थाभिसमया धीरो पण्डितो ति पवुच्चतीति ।। अयम् पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥३॥ ( २४-वेपुल्लपब्बत-सुत्तं १।३।४ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं-"एकपुग्गलस्स भिक्खवे ! कप्पं 20 1 मेत्ता B. 'समुद्दये, M.; °समुदये, P. प; सुखे समुद्दिसे, B.; ततो सुखसमुद्दिस्से, C.; यो सुखसमुद्रिये; D.; समुद्रिये, E.; A. केवलं- सुखसमुद्रिये (?) ति सुखानिसं से आनिसं सफलम्पि ने सं सुखमेवा-ति दस्सेति अब्यापमं ...; सुत्ते ६० अपि, गाथाद्वयमिद, समुद्दये-इति शुद्धतमः । एतादृशः शब्दः तेलकटाहगाथायां ८९-दानादिपुमकिरियानि सुखुद्रयानि कत्वा, द्र० अडगुत्तर० Part.I.p.97. ज्ज, B.M. २३ 4 समधिग्गयह D. प. 5 भिक्खु, C. समधिग्गयह, D.P.Pa °क्रियासु, M. 8 अत्ताभि, P.Pa. 8 6 7.
१६ ] इतिवृत्तकं [ ११३१५ सन्धावतो संसरतो सिया एवं महा अट्ठिकंकालो' अट्ठिपुञ्जो अट्ठिरासि' यथायं वेपुल्लपम्बतो, स चे संहारको' अस्स, सम्भतञ्च न विनस्सेय्या'ति । एतं अत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- एकस्सेकेन कप्पेन पुग्गलस्सट्ठिसञ्चयो' । सिया पब्बतसमो रासि इति वुत्तं महेसिना ॥ सो' खो पनायं अक्खातो वेपुल्लो1 0 पब्बतो महा । उत्तरो गिजाकूटस्स। मगधानं गिरिब्बजे ।। यतो च1 2 अरियसच्चानि सम्मप्पज्ञाय पस्सति ।। दुक्खं दुक्खसमुप्पादं दुक्खस्स च अतिक्कम । अरियं अटुंगिकं : मग्गं दुक्खूपसमगामिनं + स" सत्तक्खत्तुं परमं सन्धावित्वान पुग्गलो ।। दुक्खस्सन्तकरो होति सब्बसंयोजनक्खया ति । अयं पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥४॥ ( २५–सम्पजानमुसाबद-सुत्तं १।३।५ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं-- "एकधम्म १ अतीतस्स : भिक्खवे ! पुरिसपुग्गलम्म नाहं तस्स किञ्चि पापकम्मं अकरणीयन्ति वदामि । कतमं एकधम्मं] 8 ? यथयिदं 19 भिक्खवे ! सम्पजानमुसावादो ति । एतं अत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- 3 4 २४ 1 एवं सम्परायिका महा, B. 'अट्टिकनाकलो, B. M.P. (द्रष्ट ० संस्कृते कडकालः, अस्थिकडकालः); अट्ठिफलो, C.D.E.; A पुस्तके- अद्विकलो ति अद्विभागो; अट्ठिचलो (?) ति पठन्ति अट्ठि-सञ्चयो ति अत्थो। अद्विरासि पि, B. वेपुल्लो पब्ब°, B. संहारको, D.E. M.P. Pa.; संहारो को C.; संपहारतो, B. 'संहतञ्च, C. 'एकस्सेकस्स पुग्गलस्स अट्ठिसञ्चयो, C. महेसिव, C. यो C. 10 वेपुल्ल, D.E. ।। किज्झ°, B. 1' A त्यज्यते 1. ] अरियटुङगिकं, B.A1.P.Pa. 14 दुक्खुप , B.M.P.Pa. 15त्यज्यते. B. २५. 1 "एक ध°, B.C. E. P. Pa. 17 भणितस्स, P. Pa. 18 एकं ध°,C. 19 यथायिदं, B.C. 20ति--स्यज्यते.D.E.P.Pa. 8 दान-सुत्तं [ १७ एकध म्मंअतीतस्स मुसावादिस्स जन्तुनो। वितिण्णपरलोकस्स नत्थि पापं अकारियति ।। अयं पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥५॥ (२६-दान-सुत्तं ३।६ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता, ति मे सुतन्ति-एवञ्चे भिक्खवे सत्ता जानेय्यु दानसंविभागस्स विपाकं यथाहं जानामि, न अदत्वा भुजेय्युं, न च नेसं मच्छे- रमलं चित्तं परियादाय तिट्टेय्य यो पि नेसं अस्स चरिमो आलोपो चरिम कबलं," ततो पि न असंविभजित्वा भुजेय्यु, सचे नेसं पटिग्गाहका अस्सु । यस्मा च खो भिक्खवे सत्ता न' एवं जानन्ति दानसंविभागस्स विपाकं यथाहं जानामि, तस्मा अदत्वा भुञ्जन्ति मच्छेरमलञ्च नेसं चित्तं परियादाय तिट्टतीति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- एवञ्चे सत्ता जानेय्यं यथा वुत्तं महेसिना । विपाकं संविभागस्स यथा होति महप्फलं ॥ विनेय्य मच्छरमलं विप्पसन्नेन चेतसा। दज्जु कालेन अरियेसु यत्थ दिन्नं महप्फलं ।। अन्नञ्च दत्वा बहुनो। दक्खिणेय्येसु दक्खिणं । इतो चुता मनुस्सत्ता सग्गं गच्छन्ति दायका ।। ते च सग्गं11 गता तत्था2 मोदन्ति कामकामिनो। विपाकं संविभागस्स अनुभोन्ति अमच्छराति ।। अयं पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।६।। एकं ध°, C.D.E. "भणितस्स, P.Pa. 3°वादस्स, B.P. Pa.A. अ. +इयमेव पदे. धम्म. १७६ २६. तिठेयं, C.; तिठेय्यु, B. "कवलं, M न,.BC. विनेय्यु, M; A. पुस्तके मच्छरियं मलं अपनेत्वा "वज्जं, C.; दज्ज, B.; A. पु० रज्ज (?) वदेय्यु 10पाहुनो D.E. 'सगं, M.P.Pa.; सग्ग, B.C; D.E. एते सग्गगता सत्ता, C. २ 8 १८ ] इतिवृत्तकं [ ११३१७ ( २७–मेत्तभाव-सुत्तं १।३।७) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं- “यानि कानि चि भिक्खवे ! ओपधिकानि पुञ्जकिरियवत्थूनि सब्बानि तानि मेत्ताय चेतो. विमुत्तिया कलं नाग्घन्ति सोळलिं, मेत्ता येव तानि चेतोविमुत्ति अधिग्गहेत्वा भासते च तपते च विरोचति च। सेय्यथा पि भिक्खवे ! या काचि तारकरूपानं पभा सब्बा ता' चन्दिया पभाय कलं नाग्यन्ति सोळसि, चन्दप्पभा0येव ता1 अधिग्गहेत्वा भासते च तपते12 चार विरोचति च, एवमेव खो13 भिक्खवे ! यानि कानिचि ओपधिकानि पुञ्जकिरियव- त्थूनि सब्बानि तानि : मेत्ताय चेतोविमुत्तिया कलं] ' नाग्यन्ति। 7 सोळसिं, मेत्ता येव तानि चेतो विमुत्ति अधिग्गहेत्वा भासते च तपतेच12 विरोचति च । सेय्यथापि भिक्खवे ! वस्सानं पच्छिमे मासे सरदसमये विसुद्धे । विगत- वलाहके नभे| " आदिच्चो नभं अब्भुस्सक्कमानो2 0 सब्बं आकासगतं तमगतं अभिविहच्च2 भासते च तपते ५ च विरोचति च, एवमेव खो भिक्खवे ! यानि कानिचि 2 ओपधिकनि 'पुञ्जकिरियवत्थूनि ' ' सब्वानि तानि मेत्ताय चेतोविमुत्तिया कलं2 नाग्यन्ति " सोळसि, मेत्ता येव तानि चेतोविमुत्ति - 12 1 नग्घ°, २७. 'सादृश्यं मनु० २।८६-८७ "ओसधिकानि, B.C.A. अ : क्रिय,°M. नग्धन्ति, M.; नागग्धन्ति, Pa. "यानि कानिचि, B.C. 6पभानि, B. ता-त्यज्यते B.C.P.प. चन्दिया, M.P.Pa. अ,; चन्दिमा, B. चन्दिमाय, C.D.E. 9 नग्ध, M. Pa. 10 चन्दपभा, M. 1] तानि, B. C. P. Pa. त्यक्तः, Pa. 1 एवं खो, B. C. M. P. Pa. त्यक्तः C. 16 °कालं, B. NI.P.Pa. 16 विडे, D. E. M. P. Pa.; A. विद्धति उद्धिदे। (उद्विद्धे ?) मेघविगमेन दूरिभूतो, ति अत्यो. 20 अभुसक्कमानो ति उदयट्ठाणतो आकासं उल्लंघेन्तो, A.; द्रष्टव्यं-- सक्कति Child. Dict., सह-अभि-and उदम्भुस्सग्ग° इत्येताभ्यां, 1.; अब्भुसत्त, P.; अभस्सत्त°, Pa; अब्भुस्सक्कमादो, E.; अन्भुस्स- कमादो, D.; आभासमानो, B. C. 21 धामगतं, B.; आकासं तमं तमं, D. E. 22 अभिहच्च, L. अभिहच्च, D. 2' om. P. Pa. 2: ओसधिकानि, B. C. 24 ० क्रिय°, M. 25 कालं, B. 26तग्घ° M. P. Pa. 1 " नखो, B. .
११३७ ] मेत्तभाव-सुत्तं [ १९ अधिग्घहेत्वा भासते च तपते च विरोचति च। सेय्यथापि भिक्खवे ! रत्तिया पच्चूससमयं ओसधितारका भासते च तपते च विरोचति च, एवमेव स्रो भिक्खवे ! यानि कानिचि ओपधिकानि पुकिरियवत्थूनि सब्बानि तानि मेताय चेतोविमुत्तिया कलं नाग्यन्ति सोळसि, मेत्ता येव तानि चेतोविमुत्ति अधिग्गहेत्वा भासते च तपते' च' विरोचति चेति"8 एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- यो च मेत्तं भावयति अप्पमाणं10 पतिस्सतोll । तनु संयोजना होन्ति पस्सतो13 उपधिक्खयं ।। एकम्पि चे पाणमट्ठचित्तो!4 मेत्तायति कुसलो तेन होति । सब्बे च पाणे मनसानुकम्पं 16 पहूतम"रियो पकरोति पुञ्ज ये18 सत्तसण्टं13 पवि20 विजित्वा राजीसयो 2 यजमानानुपरियगा23 (अस्समेधं पुरिसमेधं25 सम्मापाम26 वाजपेय्यं27 निरग्गळं28) मेत्तस्स चित्तस्स सुभावितस्स29 कलम्पि ते नानुभवन्ति सोमि28 ।। (चन्दप्पभा तारगणा' व30 सब्बे) 3 7 - . 19 °सन्तं, , 1 ओसधिकानि, B.C. 2 तपथा, P. त्यक्तः Pa. च त्यक्तः Pa.; वासयो च विरोचति, B. 4 ओसधिकानि, B.C. "त्यक्तः C. 6 नग्घ°,C.1. P. Pa. तपथा, P.; त्यक्तः Pa. 8 च [नास्नि] ति, C.D.E.P. " त्यक्तः D.E. Pa. 10 अप्पमान, B. C. D. E.A. अ. 11 पटिस्स°, M.; पतियतो, B. 12 मनु, C.; तन्ध, D. E. 13 पस्सधीरो, C. 14 पानपट्ट°, C.; पाणंपदु°, B. 1 कुसली D.E. 160 कर्म, B.; कम्पि, D.E. 17 पहूतम्, M. (च संबंधेन) D; बहूनम्, :.; बहुतम, C. P.Pa. बाहुतम, B. 1 यो, C.AI. B. C., सत्ता°, B. 20 पवि,C.D.E. 21 विजेत्वा, D. E. P. Pa. 22 राजीसयो, E.; राजीसयो, D.N1.; राजीसयो, Pa.; राजिस्सयो, C. P.; राजिस्सरो, B. 23 यजमानो नुपरि°, P. Pa.; ये यजमानानुप°, C.; °नुपरियगा सर्वत्र हस्लेंखेषु १. अनुपरियहा (सिच् ! ) ति विचरितु; अनुपरियगु गू.-वायुज्यते बहुवचने. 4 सस्स°, B. C.N1. 25 पू°, B.; पुरिसस्समे°,C. 26 सवोसं, C. वाच°, C.; वाचा, B. M. P. Pa. सभा°, D.E.; सभासितस्स, C. 30 च, B. C. E. M. बन्धनीस्थः पाठः पुराण प्रक्षेप इवाभाति, अट्ठकथायामप्पुपलभ्यते। (अस्समेधं ... निरग्गलं) लभ्यते संयुत्त-निकाय, Part I., P.76. 27 28 I.C. - २० ] इतिवृत्तकं [ २१११३ यो न हन्ति न घातेति न जिनाति न जापये। मेत्तं सो सब्बभूतेसु वेरं तस्स न केनची ति ॥ अयम्पि अत्यो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥७॥ [ उद्दानं ] चित्तं(२१) झायि (२२) उभो अत्थे (२३) पुञ्ज वेपुल्लपब्बतं (२४)। सम्पजानमुसावादो (२५) दानञ्च (२६) मेत्तभावञ्च10 (२७) ।। सत्तिमानि च सुत्तानि पुरिमानि च वीसति ।।। एकधम्मेसु सुत्तन्ता सत्तवीसति सङगहा ।। एकनिपातो निट्टितो, द्वे धम्मे अनुक्कटि । , 1 घाति, D.; घाति, E.; नाग्यतीति, C. न च, P. Pa. 3 चिनाति, B. 4न च, Pa. 5जासये, B. 6 मेत्तासो, P. Pa.; मेतंयो, C. (उद्दानं) त्यज्यते सर्वत्र ह० 8 अत्था, M.; अत्ता, C. " पुज्ञा (एमःशब्दः सुत्त. २४), 11. 10 मेत्त°,C. D. E. M.; मेत्ता, B.; मेत्तं, P.Pa; °भावञ्च, B. M.; °भावच, C.; °भावा च, D. E;. वाचम्च, P. Pa.; मेत्ताभावना अभिप्रेता 11सत्तिमानि .... बीसति M पुस्तके. 12अनुक्कटि, M.; °I, C.; अनुक्कुटि, B.; अनुकति, D. E.; अदुक्कटि, Pa. (P.?).
२-दुकनिपातो १-पठमोवग्गो । ( २८---इन्द्रिय-सुत्त २।१८) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुत ---"द्वीहि भिक्खवे । धम्मेहि स मन्नागतो भिक्खु दिट्ठ'व' धम्मे दुक्खं विहरति सविघातं स-उपायास" सपरिळाहं कायस्स भेदा परम्मरणा दुग्गति पाटिकग्वा । कतमेहि द्वीहि ? इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारताय च भोजने अमत्तञ्जताय च । इमेहि भिक्खवे ! हीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु द्विद्रुव धम्मे दुक्वं विहरति सविघातं स- उपायासं सपरिळाहं, कायस्स भेदा परम्मरणा दुग्गति पाटिकङखा'ति ।” एत- मत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति-- चक्षु " सोतञ्च धानञ्च जिव्हा कायो तथा मनो। एतानि यस्स द्वारानि अगुत्तानि'ध' भिक्खुनो ।। भोजनम्हि अमत्ता" इन्द्रियेसु असंवुतो। कायदुक्खं चेतोदुक्खं दुक्खं सो1 0 अधिगच्छति ॥ इरहमानन कायेन डरहमानेन चेतसा। दिवा वा यदि वा रत्तिं ।। दुक्खं विहरति तादिसोति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥ १ ॥ चेव, B.P.Pa., A. अ. सउप्प°, B.A. अ. प्रत्यक्तः B. 'अगुत्तद्वारो... अमत्ता, A अ.; इति पाठान्तरं पुस्तके चेव, B. "भिक्खु, D.E. च, B.D.E. Ha.; अवुत्तानिधC. भोच,C. "°3, 11.; °उ, B.C.D.E.; अप्पमत्त्°, P.Pa. 1 "दुक्खे सो, C.; दुक्खतो, B.; A. पुस्तके दुक्खंसो न समस्तंपदं यथा दुक्खंसो न समस्तंपदं यथा मेत्तंसो सुत्त २७ 11 रत्ति, B.P.Pa. २२११८ ] [ २१ २२ ] इतिवृत्तकं [ २०१३ ( २६----इन्द्रिय-सुत्तं २।१।२ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं--- "द्वीहि भिक्खवे धम्मेहि समन्ना- गतो भिक्खु दिठेव धम्मे सुखं विहरति अविघातं अनुपायासं अपरिळाहं, कायस्स भेदा परम्मरणा सुगति2 पाटिकङखा. कतमेहि द्वीहि ? इन्द्रियेसु गुत्तद्वारताय च भोजने मत्ता ताय च। इमेहि भिक्खवे ! द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु दिट्ठ'व' धम्मे सुखं विहरति अविधातं अनुपायासं अपरि- ळाहं, कायस्स भेदा परम्मरणा सुगति पाटिकङखा'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इतिच्नति- चक्खु सोतञ्च धानञ्च जिव्हा कायो तथा मनो। एतानि यस्स द्वारानि सुगुत्तानि'ध भिक्खुनो । भोजनम्हि च मतञ्ज 11 इन्द्रियेसु च संवुतो। कायसुखं चेतोसुखं सुखं सो12 अधिच्छति ।। अडव्हमानेन13 कायेन अडव्हमानेन14 चेतसा । दिवा वा यदि वा रत्तिं सुखं विहरति तादिसो'ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।२।। - धम्मा ( ३० ---तपनीय-सुत्तं २।१३ ) वुत्तं हेतं भगवना बुत्तमरहता ति'मे सुतं-- "द्वे मे भिक्खवे ! तपनीया। कतमे द्वे ? इध भिक्खवे! एकच्चो अकत कल्याणो होति अकतकुसलो अकतभीरुताणो18 कनपापो कतत्थद्धो19 कतकिब्बिसो। सो अकतं मे २९. 1चेव, D.; द्रष्टव्यं सुत्त ४१ "सुग्गति, D.E.P.Pa. रत्तद्व°, B. 4भोजनेन, B. इमेहि खो, D.E. प्रत्यक्तः. B. चेव, D.E. अथो, B.C.AI. "D.E. पुस्तकयोस्त्यक्तायं पादः. 10ध, C.M.; च, B.D.E.P.Pa. °ऊ, 1.; हस्तलेखान्तरे--°उ. 1"सुखं सो, N1.P.Pa (द्र० सु० २८) एवं नास्ति--सुखं, D.E.; सुखतो, B.C 1 अटाय°, D.E. 14अदय , B.P.Pa; दय°, D.E. 15° रत्ति, B.P.Pa. ३०. 16 द्र०, अङगुत्तरनिकाय, II.I.3. 17तपनिया, B.M.Pa. 180भिअत्तानो, B°; भीरुणो, E.; °रुणो, D.; अकत अभीरत्तानो, C. 19 °त्थद्धो, C; °त्थद्वो, E; °लुद्धो, B. M.; °लुद्दो, D. P. Pa. B.; वय २।११४ ] अतपतीय-सुत्तं [ २३ -- कल्याणन्ति'पि तप्पति, कतं मे पापन्ति'पि तप्पति । इमे खो भिक्खवे ! द्वे धम्मा तपनीयाति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति कायदुच्चरितं कत्वा वचीदुचरितानि वा । मनोदुच्चरितं कत्वा यञ्च'झं दोससञ्जितं ।। अकत्वा कुसलं कम्म' कत्वानाकुसलं वहुं । कायस्स भेदा दुप्पो निरयं सो उपपज्जतीति । अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥३॥ धम्मा ( ३१ ---अतपतीय-सुत्तं २।१।४ ) "वृत्तं हेतं भगवता बुत्तमरहता'ति मे सुतं--''द्वे-मे भिक्खवे ! अतपनीया' । कतमे द्वे ? इध भिक्खवे ! एकच्चो कतकल्याणो होति कतकु- मलो कतभिरुत्ताणो, अकतपापो अकतत्थद्धो1 अकतकिब्बिसो । सो कतं मे कल्याणन्ति पि न तप्पति । अकतं मे पापन्ति'पि13 न तप्पति । इमे खो भिक्ववे ! द्वे धम्मा अतपनीया "ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति---- कायदुच्चरितं हिन्वा वचीदुच्चरितानि वा । मनोदुच्चरितं हित्वा यञ्चनं दोससञ्जितं ।। अकत्वा कुसलं17 कम्म18 कत्वान कुसलं वहुँ । कायस्म भेदा सप्पो सग्गं सो उपपज्जतीति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥४॥ 7 - त्यज्यते Aa. तप्पति Na. (द्रष्टव्यं धम्मपदे, गाथा १७); तपति सर्वत्र हस्तलेखेष्वन्येषु तपनिया, B.M.P.Pa. 4 °दुचर', B. च, M. th °संहितं, D.E. धम्म, B.C.M. 'सोपपञ्जतीति, M. ३१. " द्र० अङगुत्तर-निकाय, II.I.4. 10अतपनिया, B.M.Pa. 11 °त्थद्वो, C.; °स्थ हो, E.; °लुद्धो, B.P.; °लुद्धो, D.M.Pa. 1 तप्पति--किमु तपति सर्वत्र हस्त० द्र० सु० इ० ०. न व्याख्यायत इदं सुतं Jए त्यज्यते B.P.Pa. 14 अतपनिया, B.M.Pa. 15. B.M. 16 °संहितं, AM.; यं पशं दोससंहितं, D.E. अकत्वा अकुसलं, B.D.E.P.Pa. 18 धम्मे, C. 17
२४ ]
इतिवुनक
[ २।९।७
( ३२-~सील-सुत्तं २।१।५ )
वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं-"दीहि भिक्खवे! धम्मेहि समन्ना
गतो पुग्गलो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि द्वीहि ? पापकेन च सीलेन
पापिकाय च दिट्ठिया। इमेहि खो भिक्खवे ! द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो
यथाभतं निक्खितो एवं निरयेति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति--
पापकेन च सीलेन पापिकाय च दिट्ठिया ।
एतेहि द्वीहि धम्मेहि यो समन्नागतो नरो ।
कायस्स भेदा दुप्पो निरयं सो2 उपपज्जतीति ।
अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।५।।
( ३३-सील-सुत्तं २।११६ )
वुनं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे मुतं-"ढीहि भिक्खवे ! धम्मेहि समन्नागतो
पुग्गलो यथाभतं निक्खितो एवं सग्गे । कतमेहि द्वीहि ? भद्दकेन च सीलेन
भद्दिकाय च दिट्टिया। इमेहि खो भिक्खवे ! द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो पुग्गलो
यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गेति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति--
भद्दकेन च सीलेन भद्दिकाय च दिट्ठिया ।
एतेहि द्वीहि धम्मेहि यो समन्नागतो नरो ।
कायस्स भेदा सप्पो सग्गं सो उपपज्जजतीति ।।
अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।६।।
( ३ ४ ---अनोत्तप्पी-सुत्तं २।६।७ )
वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं--"अनातापी भिक्खवे !
भिक्खु अनोत्तप्पी' अभब्बो सम्बोधाय अभब्बो निब्बानाय अभब्बो अनुत्तरस्स
३२-'द्र०. अडगुत्तर-निकाय, ]]1,10;I53. इति त्यज्यते. C.
सोपपञ्जतीति, M.
३३-3 सग्गे ति, C.
३४-+ °ई, M.; °इ, B.C.P.Pa; अनागामिपि, D.E.
C.; °इ, B.D.E.P.Pa.; अनोत्तापि, Af.
२१११८ ] कुहना-सुत्तं [ २५ योगक्खेमस्स अधिगमाय । आतापी खो' भिक्खवे ! भिक्खु ओत्तप्पी भब्बो सम्बोधाय भब्बो निब्बानाय भब्बो अनुत्तरस्स योगक्खेमस्स अधिगमा- या'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- अनातापी+ अनोत्तप्पी कुसीतो होनवीरियो । यो थीनमिद्धवहुलो अहिरीको' अनादरो। अभब्बो तादिसो भिक्खु फुट्ठ सम्बोधिमुत्तमं ॥ यो च सतिमा निपको झायी] 0 आतापी। ओत्तप्पी 2 च अप्पमत्तो। संयोजनं जातिजगय छेत्वा इधेव सम्बोधिमनुत्तरं। 3 फुसे'ति । अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥७॥ 8 ( ३५----कुहना-सुत्तं २।११८) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे मुतं-- "नयिदं भिक्खवे ! ब्रह्मचरियं जनकुहनत्थं : जनलपनत्थं लाभसक्कारसिलोकानिससत्थं 7 इति म जनो जानातुति ।। अथ खो इद भिक्खवे ! ब्रह्मचरियं वुस्सनि संव- रत्थञ्च पहानत्थञ्चा'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति-- वुम्सनि ।। . N "ई, 1.; °इ, अन्येषु हस्त० त्यक्तः C.Pa. 3 °ई, C.; °इ, B.P.Pa; ओत्तापी, 1.; °इ D.E. 4 °ई, 1.; °इ, अन्येषुहस्त० ' °इ, सर्वत्र हस्त० न त्वस्ति अनोत्तापी M. "वीरियो, C.D.E.M.; °वीरियो, B.P.Pa. र अहिरीको, C.; अहीरिको, M.; °अहिरिको, B. D.E.P.Pa. फुटु, M; फुट्ठ, अन्येष हस्त; द्र० सुन० ७९,८०,११० "मतिमा, C. 1 " झायी, AI.Na.; शानलाभी, D.E., इ, B.C.P.Pa. 1 1 °ई; 1.; °इ, अन्येषु हस्त० । ओत्तप्पी, M.; ओत्तापि, अन्येषु हस्त० 15 सम्बोधि अनुत्त°, B. ३५ 1 4 वुसति, P.Pa.; वसीति, C. "जनलप्°, 1.P. Pa. Aa.; न जनलप्°, D. E.; नच लप्°, B. त्यक्तः; C. 17M. P. Pa. Aa पुस्तकेषु; अन्येषु हस्त० न लाभसक्क° 1 सर्वत्र हस्त०, न तु M. Aa., -पाठस्तु--नेति मं° । स्थाव, D.E.; संवयतञ्चेव, P.; संवृतञ्चेव, Pa. 15 नच कु°, B.C. 16 ] 90 २६ ] इतिवृत्तकं [ २।११९ संवरत्थं पहानत्थं ब्रह्मचरियं अनीतिहं । अदेसयी सो भगवा निब्बानोगधगामिनं ।। एस मग्गो महत्तेहि अनुयातो महेसिनो' । ये ये तं पटिपज्जन्ति यथा वुद्धेन देसितं। दुक्खस्सन्तं करिस्सन्ति सत्थुसासनकारिनोति ॥ अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥८॥ ( ३६---कुहना-सुत्तं २।१।६) "वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं--- "नयिदं भिक्खवे ! ब्रह्मचरियं वुस्सति' जनकुहनत्थं जनलपनत्थं लाभसक्कारमिलोकानिससत्थं] 0 इति मं जनो जानातु'ति । 1 । अथ खो इदं भिक्खवे ! ब्रह्मचरियं वुस्सति अभिञ्जत्थ- ञ्चेव 2 परिझत्थञ्चा'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थतं इति वुच्चति- अभिज्ञत्थं परिझत्थं ब्रह्मचरियं अनीतिह14 । अदेसयी सो भगवा निब्बानोगधगामिनं ।। ऐस मग्गो महत्तेहि । अनुयातो महेसिनो । । ये ये तं पटिपज्जन्ति यथा बुद्धेन देसितं। दुक्खस्स'न्तं करिस्सन्ति सत्थुसासनकारिनोति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥९॥ 2 3 । अनीतिहं, C. M.; अनीतिहं, B.; अनीतिह, E.; अनीतिमं, D.; अनिहितम् P.Pa.; द्र० Journ. P.T.S. 1886. P. III. अदेसयी, C. D. E.; °इ. B. AI. P. Pa. महत्तेहि, C.D.E. Pa.; 'त्थोहि, P.; महन्तेहीति (?) महा आतुमेहि, A.; महन्तेहि, B.f. + °सिना, P.Pa.; महेसिहि, D.E. " पि, D.E. ३६. " द्र० सुत्त ३५ ' धुसति, P.Pa. * नच कुह,°, B.C. "जनलप्°, M.; न जनलप°, D.E.P.; न च लप°, B.C. लाभसक्क°, M.; न लाभ्°, D.E.P.Pa.; न च लाभ, B.C. 11 इति मं°, M.; न इति मं°, सर्वत्र अन्य हस्त० 1 2 ° 'अत्तओव, C. ] 3 °अत्तशाति, C. 14 अनिहितं, P.Pa. 15 °ई, C.E.; °इ, अन्वेषु हस्त० 17 °त्थेहि, P.; महन्तेभि, B.M. 1 7 महेसिहि, D.E. 7 10 २।९।१० ] संवेजनिय-सुतं [ २७ ( ३७—संवेजनिय-सुत्तं २।६।१० ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं--"दीहि भिक्खवे ! धम्मेहि समन्ना- गतो भिक्खु दि? 'व' धम्मे सुखसोमनस्स वहुलो विहरति, योनिसो' आरद्धो होति आसवानं खयाय । कतमेहि द्वीहि ? संवेजनीयेसु* ठानेसु संवेजनेन संवे- गम्स' च योनिसो पधानेन । इमेहि खो भिक्खवे ! द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु दिट्टे'व' धम्मे सुखसोमनस्सबहुलो विहरति, योनिसो आरद्धो होति आसवानं खयाया'ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति-- संवेजनीयेसु ठानेसु संविज्जेथेव1 0 पण्डितो । आतापी1 | निपको भिक्खु पाय समवेक्खिय ॥ एवं विहारी1] आतापी] सन्तवृत्ति अनुदतो। चेतोसमथ 1 मनुयुत्तो खयं दुक्खस्स पापुणे'ति] 3 अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१०॥ ॥ वग्गो पठमो तरसदानं 1 -- द्वे इन्द्रिया (२८,५) द्वे नानीगा (३०,३१) मीलेन अपरे । 6 दचे (३२,३३) । अनोत्तापी17 (३४) कुछना द! । च। (३५,३६) G पधानेन च, ३७. । चेव' B.D.E.P.Pa. 2 योनिसो, C.; योनिस्स, M.; योनि- स्सया, B.; योनीचस्स, D.E. (योनिच्° द्वितीयवारं योनिसो चस्स' P.Pa. खयाया'ति' B.C.Pa. 'इयेसु' B.C.M.Pa. A. संवेगस्स-संव- जित्वा सर्वत्र हस्त न तु, Aa-M. °ट्टयेसु, B.C.P.Pa.; संवेजनियठानेसु, 1. "चेव' B.D.E.P.P... " संविज्जेथेव--किमु संविज्जतेव, AM.; ग्रन्थेऽपि Na; N. स्पष्टयते--संविज्जेय्य, संवेगं करेग्य, संविजित्वा ! इति पाठान्तरं निर्दिश्य--संवेजेथेव, D.E.; संवज्जय्य च, P.Pa.; संवेज्जतेव' C.; संवेजते च' B.; संवेगट्टाने संविज्जन्ति, धम्मपदं Faus. 1120. 10 °ई' M.; °इ, अन्येषु हस्त० 11 समचेतोपय्यम्, E.; °वेतोपथम् , D. 12 पापुणोति, D.E. 13 ततियो, M.; B.C. P.; पुस्तकेष्वपि उद्दान; इत्यतःप रं; D.E. Pa. वग्गो---इति केवलम्। 14 तस्सुदानं (?) केवलं A1. 1 5 अपरेण, D.E. 16 अनोत्तापि, B.P.; °ई, M. 17 चेव, C.D.E. 18 तरेस C.P २-दुतियवग्गो ( ३८----वितक्क-सुत्तं २।२।१ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं । तथागतं भिक्खवे ! अरहन्तं सम्मासम्बुद्धं द्वे वितक्का' बहुलं समुदाचरन्ति, खेमो च वितको पविवेको च । अब्याबज्झारामो+ भिक्खवे ! तथागतो अब्याबज्झरतो. तमेनं भिक्ववे । तथागतं अब्याबज्झारामं अब्याबज्झरतं" एसेव' वितक्को समुदाचरित--'इमायाहं इरियाय न किञ्चि ब्याबाधेमिः तसं वा थावरं वा' ति। पविवेकारामो10 भिक्खवे ! तथागतो पविवेकरतो 1। तमेनं भिक्खवे ! तथागतं पविवेकारामं पविवेकरतं] एसेव। '' वितक्को बहुलं समुदाचरति-- 'यं अकुसलं तं पहीनन्ति । तस्माति ह । भिक्खवे ! तुम्हे' पि] अव्यावज्झा- रामा विहरथ अब्याबज्झरता1' । तेसंवो' । भिक्ववे ! तुम्हाकं अब्याबज्झा- विहरतं । ॥ अन्याबज्झरतानं ॥ एमेव वितक्को बहुलं समुदाचरि- स्सति ।--'इमाय मयं इरियाय न किञ्चि ब्यावाधेम तमं वा थावर रामानं18 - 50 ६ ब्यपाधेमि, ३८ । अरहतं, B.; अरहन्तं तं' C. 'वितक्कबहुला, C. पविवेको च वितक्को D.E. 41. सर्वदा--अब्याबज्झ्°; अन्येषुतु सर्वदा--अन्या- पज्झ । 'आरतो, B.C.P. 1 °आरतं, B.P; त्यक्त: C. 'एसो P. (Pa. त्यक्तः तमेनं. समुदाचरति). pa.; ब्यापा, (अशुद्धः) P.; ब्यापादेम, B. "तपं, B.C. 10°अरामो, C.P. 11°आरते, P. पुस्तकस्म सर्वत्र, Pa. पुस्तकस्य चहे P. (प्रमादपाठा न दत्ताः) 12 °आरतं, B. 1 एसो, Pa. 14 तीहि, D.E.Pa. 15पि, D.E.M.P a.; हि, B.C. °अराम्, 17 °आरता, B.P.Pa. 18 A.--तत्थ वो ति निपातमत्तं; खो, B. C. 10 विहरति, D.E. 20 °आरत्°, B.P.Pa. 21 °चरतीति, B.Pa; चरियेति, P. इमायाहं, D. E.; त्यक्तःPa. 2% ब्याबाधेमि, D.E.; ब्यापादेम, B.C.P. (Pa. अशुद्धः). 'तपं, B.; तं,C. 160 . 22 २८ ] [ २।२।१ २।२।१] वितक्क-सुत्तं [ २९ " वा'ति । पविवेकारामा भिक्खवे ! विहरथ पविवेकरता । तेसं वो' भिक्खवे ! तुम्हाकं पविवेकारामानं विहरतं' पविवेकरतानं एसेव वितक्को वहुलं समुदाचरिस्सति'--'कि' अकुसलं किं५ अप्पहीनं कि पजहामा'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- तथागतं बुद्धमसय्हसाहिनं] 0 दुवे वितक्का समुदाचरन्ति नं । खेमो वितक्को पठमो उदीरितो ततो] विवेको दुतियो पकासितो । तमोनुदं पारगतं 12 महेसि]: तं'' पत्तिपत्तं वसिम 15 अनासवं । विस्सन्तर तहक्खये विमुत्तं तं वे मुनि 17 अन्तिमदेहधारि। मानं जहं1: ब्रूमि20 जराय पारगु। ॥ सेले यथा पब्बतमुद्धिनि ट्ठितो 22 यथा पि पस्से जनतं समन्ततो। तथूपमं धम्ममयं सुमेधो। पामादमारुय्ह । समन्तचक्षु सोकावतिण्णं - 7 जनतं28 अपेतसोको अवेक्वति ५ जातिजराभिभूतन्ति॥ अर्याम्प अत्थो वुत्तो भगवता इति मे मुतन्ति ॥१॥ 26 - S वसीम, - 1 °अरामा, C.E. 'त्यक्तः B. 3 °आरता,P.Pa. 4 खो, B. त्यक्तः C.M. " एवमेव, C. चरि- स्सतीति, C.Pa; °चरतीति, B. कि, त्यक्तः B.C.D.E. " कि, त्यक्त: B.C. 1 " बुद्धस्सय्हं साहिनं, D.E.; बुद्धसय्हसाहिनं, P.C. पाठे प्रमादः 11 तथा, P.; त्यक्तः B.Pa. 12 पारनग°, B. } 3 महेसि , NI.; महेसि, अन्येषु ह० jss. 1 +नं, D.E. D.E. "विसन्त°,C.; वेस्सन्त°, B.M.Aa.; वेसन्त°, P.Pa. । 'मुनि , M.; मुनि, D.Pa.; मूनि, B.; मुनी, C.; मुणी, L.; पुनि, P. } : °धारिं, D.E. 11.; B. धारि, B.C.P.Pa. !" मार°, P.Pa.; मारञ्च (?) Na.; माजहं, D.E. 2' यूह, D.E. 2 | पारगुं, C.M.; °गु, B.; गं, D.E.; पारगुति, P.; पारङगति, Pa. एतदेव पादद्वयं सुत्ते ४६. 22 सेलो, C.D.E. 2 °ठितो, B. P.Pa. 24 धम्मवरं, C. सुमेध, B.M.D. 2 आरूय्ह, B. 26 °चक्खू , B.E.M.; चक्खु, C. 27 °किण्णं, D.E. 2 जनतमपे°, D.E.M.P.Pa.; जनतं मपेतं सोको, C. तृतीया . . २५ अपेक्खति, D.E. गाथा (सेले यथा) दृश्यते ब्रह्मसंयुत्तं I.9.
३० ] इतिवृत्तक [ २।२।३ ३ ( ३६-देसना-सुत्तं २।२।३) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं--"तथागतस्स भिक्खवे ! अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स द्वे धम्मदेसना परियायेन भवन्ति । कतमा द्वे ? पाप पापकतो पस्सथा-ति पस्सथा-ति अयं पठमा धम्मदेसना। पापं पापकतो दिस्वा तत्थ निम्विन्दथ विरज्जथ- विमुच्चथा'ति अयं दुतिया धम्मदेसना। तथागतस्म भिक्खवे ! अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स इमा द्वे धम्मदेसना परियायेन भवन्तीति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- तथागतस्स बुद्धस्स सब्बभूतानुकम्पिनो । परियाय वचन पस्म' द्वे च धम्मा पकासिता ।। पापकं पस्मथ चेक तत्थ चापि विरज्जथ ततो विरत्तचित्तामे दुक्खस्सन्तं करिस्सथा''-ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे मुतन्ति ॥२॥ . - ( ४० ----विज्जा-सुत्तं २।२।३ ) वुत्त हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे मुतं-''अविज्जा भिक्खवे ! पुब्बङ्गमा अकुमलानं धम्मानं ममापनिया, अन्वदेव! " अहिरीकं अनोत्तप्पं । विज्जा च खो भिक्ववे पुब्बङ्गमा कुसलानं धम्मानं समापत्तिया, अन्वदेव हिरोत्तप्पन्नि। एतमत्थ भगवा अवीच, तत्थेतं इति वच्चतिः-- या काचि'मा दुग्गतियो अस्मि लोके पम्हि च । अविज्जामलका मध्वा इच्छालोभसमुम्सया ।। यनो च होति पापिच्छो अहिरीको अनादरो । ॥ } पापतो, - - H ३९. D.E. 'सम्पस्स B. "त्यक्तः D.I. 4 परियायेन, P.Pa. परस' C.P.P.NI.A.; चस्स, ID.E.; यस्स, B. "चेकं, 11.; चेका, P. Pa.; ठेका, D.E.; चेतं, B.C. अविरतचित्ताय D.I.; तथैवरत्तचित्तासे, Pa; तत्थेवरत्थं°, P. करियथाति, B. प्रथम गाथा याः पूर्वाद्धं देवतासंयुत्तेऽपि ४०. गमानं' D.EL. 100 E. Muller The Pili Grainm, 'इच्छालोकसमुस्सयं, ID.1:. अहिरोको, C; अहीरिको, M.; अहिरिको, B.D.E.Pa. 11 । 2,63.
२।२।४ ] पञ्जा-सुत्तं [ ३१ । ततो पापं पसवति अपायं तेन गच्छति ॥ तस्मा छन्दञ्च 2 लोभञ्च 3 अविज्जञ्च विराजयं 5 विज्ज उप्पादयं भिक्खु सब्बा दुग्गतियो जहेति ॥ अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता' ति मे सुतन्ति ।।३।। पठमभाणवारं ॥१॥ (४१-पन्जा-सुत्तं २।२।४ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं "ते भिक्खवे ! सता सुपरिहीना व अग्यिाय पाय परिहीना; ते दि8 चेव' धम्मे दुक्खं विहरन्ति , सविघातं उपायासं सपरिळाहं, कायस्स भेदा परम्मरणा दुग्गति' पाटिकवा । ते विवे ! मत्ता अपरिहीना ये अरियाय पञ्जाय, अपरिहीना ; ते दि8 चेव' मे सुख विहरन्ति, अविधातं अनुपायासं अपरिळाहं, कायस्स ' भेदा परम्मरणा गत ! पाटिकङ्खा'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थतं इति वुच्चतिः- पाय परिहानेन 3 पस्स लोकं सदेवकं । निविट्ट नामरूपस्मि इदं सच्चन्ति। + मञति ।। पना हि मेट्ठा लोकस्मि यायं निब्बेधगामिनी । या च मम्मा । पजानाति जातिभवपरिक्खयं ।। तमं देवा ] . मनुरसा च " सम्बुद्धानं सनीमतं 20 9 °ति' । कायस्स. - ........... 1 अपायन्तेन, B.C..1. 'चन्धा, C.; इच्छञ्च, D.E..la. लोकञ्च, D.E. +अविज्जाच, C.P.Pa. 'विराजियं, D.C. उपादयं, .M.; उपादियं C. ४१. 'दिट्ठव 11.; द्र० सुत्त० २९ इति. 'B. च--योज्यते. 11.; सुग्गति, D.E. 1 परिहिना, B. बुच्चति- त्यक्त: D.1:. "सुग्गति, B. । परिहीनेन, C.; "हिनेन, P.Pa. 'वुचन्ति, C. 1: सेट, C.; सेट्ठ, B. 16 °ई D.E.1.; °F B.C.P.Pa. ।। 1.... पुस्तकयोः; A1. पुस्तकेऽस्ति--याय सम्मा; A. पुस्तके--या च, मम्मा अविपरीतं जानाति; C. या च यस्मा; अन्येषु हस्त० सा च यस्मा। देव, D.E. Pa. 1 "वा, B.; वि, P.; मनुस्सानञ्च, Pa. 'सति°, B.P.Pa.
३२ ] २ इतिवृत्तकं [ २।०५ पियन्ति सपानं सरीरन्तिमधारिनन्ति ॥ अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥४॥ ! ( ४२ --धम्म-सुत्तं २।२।५ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहताति मे सुतं--"द्वे मे भिक्खवे ! सुक्का धम्मा लोकं पालेन्ति । कतमे द्वे ? हिरि च ओत्तप्पञ्च । इमे चे भिक्खवे ! द्वे: सुक्का धम्मा लोकं न पालेय्यु, नयिध' पञ्जायेथ माता'ति वा मातुच्छा ति वा मातुलानीति वा आचरियभरिया ति वा गरून' दारा ति'वा', सम्भेदं लोको अगमिस्म" यथा अजेळका।" कुक्कुटसूकरा सोनसिङगाला । यस्मा च!' खो भिक्खवे ! इमे द्वे सुक्का धम्मा लोकं पालेन्ति, तस्मा पञ्चायति ।। माताति वा मातुच्छा ति वा मातुलानीति वा आरियभरिया ति वा गरून दाराति वा ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति---- येसं 14 हिरिओतप्पं सब्बदा च न विज्जति । वोक्कन्ता 1: सुक्कमला ते जातिमरणगामिनो ॥ येसञ्च । हिरिओत्तप्पं सदा सम्मान उपट्ठिता। विरुळ्हब्रह्मचरिया ते सन्तो खोणपुनब्भवा'ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।५।। 7 . 'पिहयन्ति सुपज्जानं, D.E.; अन्येषु हस्त० A. पुस्तके च-पिहन्ति हास-पशानं; .1.व्याख्यायते--... .निन्बानसच्छिकिरियाहावेदतुट्टिपामोज्ज बहुळताय हासपज्ञानं; पिहन्तिहा--पुराण प्रमादपाठः, पिहन्ति--स्थाने । 'सरियन्तिमसरिरन्ति, B., 1. अन्तिमसररोधारिनं । 42. C. योज्यते धम्मे। 'चे' B.Pa.; से. P. 8.; C.M.; त्यज्यते D.E "त्यक्तः A1. "न इधD.E. 'गुरुनं, P.Pa. 'वा ति, C. अगमिस्स, D.E.NI.; आगमिस्सति, B.C.P.Pa. ड्र । "यथाजळका B.; यथा अजेलका, C.D... सोन, C. ण, D.E.P.Pa. सोणा वा, B: सिगाल, E.Pa. 'त्यक्तः C. सा,C. पायथ, D-B 11 C । बोक्कन्तं P. वोक्कमन्ति,. Pa 10०चे. 'धम्मा,C.P.Pa. :, - । 3 रा७ ] धातु-सुत्तं [ ३३ ( ४३–अज्ञात-सुत्त २।२।६ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं-"अस्थि भिक्खवे ! अजातं अभूतं अकतं असङखतं । नो चे तं भिक्खवे ! अभविस्स2 अजातं अभूतं अकतं असंखतं नयिध जातस्स भूतस्स कतस्स सइखतस्स निस्सरणं पायथा'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- जातं भूतं समुप्पन्नं कतं सद्धखतम वं' । जरामरणसङ्खतं रोगनीळं " पभद्गुणं । आहारनेत्तिप्पभवं' नालं तदभिनन्दितुं ॥ तस्स निस्सरणं मन्तं अतक्कावचरं धुवं । अजातं असमुप्पन्नं अमोकं विरजं पदं ) निगेधो दुक्वधम्मानं सन्वारूपममो मुखो' नि ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।७।। ( ४ ४------धातु-सुत्त २।२।७ ) बुनं हेत भगवता वृत्तमरहताति मे सुन-द्वे'मा भिक्खवे ! निब्बानधातुयो। कतमा द्वे ? मउपादिसंसा च निब्बानधातु अनुपादिमेसा च "निब्बानधातु । कतमा । : भिक्खवे ! सउपादिसेसा निब्बानधातु ? इध भिक्खवे ! भिक्खु अगह हाति खीणासवो वुसितवा कनकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो , . । इति 1. च D.E.P. Pa. (खण°, D.E.); B.C.A1. तेसं रवीणा पुनब्भवाति । - अभविस्सा, B. नयिधम्मजातस्स, D.E. पञ्चायतीति, [. " अन्धुवं, C.; अधूवं, B.; " नीलं, AM.; 'निडं, C.; °निइं, P. Pa च 1.; °नि दं, B.; वोगनिन्दं, D.E. (पूर्वतनाः शब्दा अशुद्धा: D.E.); .1 अक्खिरोगादीनं अनेकेसं रोगादीनं पुलवकन्ति (?); रोगनिद्द (?); द्र० धम्म० गाथ था १४८ Child. Dict. S.V. निड्ढं। आहारेनेत्ति°, C.; आहारेनेत्थि°, B.; आहारनेत्तिप्पभवनं, D.E. अतक्करजरं, C. "परं, D.E. । "पज, C. ४४. ] । त्यज्यते D.E.Pa. त्यज्यते D.E. 1 3 B.M. 14 °षदत्यो B. 7 योज्यते--स्व. ३ ३४ ] इतिवृत्तकं [ २।२।८. -- ? परिक्खीणभवसंयोजनो' सम्मदझाविमुत्तो। तस्स निद्वन्ते व पञ्चिन्द्रियानि येस अविघानत्ता' मनापामनापं पच्चनुभोति, सुखदुक्खं पटिसंवैदियति । तस्म यो रागक्खयो दोमक्वयो मोहक्खयो, अयं वुच्चति भिक्खवे ! सउपादिसेसा निब्बान- धातु। कतमा च भिक्खवे ! अनुपादिसेसा निब्बानधातु ? इध भिक्खवे ! भिक्षु अरहं होति खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्यो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदज्ञाविमुत्तो। तम्स इधेव भिक्खवे! सब्बवेद- यितानि अनभिनन्दितानि सीतीभविस्सन्ति,' अयं वुच्चति भिक्खवं ! अनुपादिसेसा निब्बानधात् । इमा खो भिक्खवे ' द्वे निब्बानधातुयो'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेनं इति वुच्चति- दुवे इमा चक्खुमता पकासिता निब्बानधातू "अनिस्मितेन तादिना। एका हि धातु | "इध दिट्ठधम्मिका मउपादिमेमा भवनेत्तिसद्धखया । अनुपादिसेसा पन सम्पगयिका। यम्हि निरुज्झन्ति भवानि । ५ सब्बसा ।। ये एतदज्ञाय पदं अमखतं विमुत्तचिना भवनत्तिमडग्वया । ते। धम्मसागधिगमा खये रता। 'पहसु ने सब्बभवानि तादिनी' नि ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे मुन्ति ।।७।। ( ४५-- पटिमल्लान-सुत्त २।२।८) वृत्तं हेतं भगवता वुनमगहता नि मे मुत--' 'पटिमल्लानागमा भिक्व: विहग्थ पटिमल्लानरता। अज्झन चनोममथमनयना अनिराकतज्झाना 1:कवानि, . । संज्ज°, B.C.M. - “त्था C.P. अविगत° P.PI. °इयाति' D.E.; वेदेति 11.na. + यो. (. 11. P. (1... रोयागकक्खयो) च 1., खो. B.; 'त्यक्तः ).l:. 'देवयितानि (नास्ति--सब्ब), 13. 'सारि॰, D.:. दुवे इमा, .11.; द्वे इमा, B. C. P. Pt.; हमा, ID.I. '' °ऊं, 1.; 'उ अन्येषु हस्त०. | " °ऊ, 11. 11 °ई पिकम्हि' D. विमुत्त° 1..1.; विमुत्ति', अन्येषु हस्त० । एने, (... शुद्धः पाठ केवलं NI.A.; धम्म, B.C . Pa; ।। सागधिगमक्खये, 12.; चाराधिगमक्ख°, P.; °साराधितमक्ख". D. 1. साराधिकम्मक्खरेयता. B.; सारथिकम्मकखयेरथा, C. पहिसु, P.Pa. ४५. चेत् अनुप° अनिरागतमनुयुत्ता, P.; अनिरागमनुयुत्ता, C. ज्झानानं, B.; अनियाकतझाना, C. -- 0 । रतानं, C. - मिक्वा-सुनं [ ३५ नशानान . शाग्मनाय समन्नागता बेहेता सुझागारानं । पटिमल्लानारामानं भयो ! विहरतं. पटिसल्लानरतानं अज्झनं चेतीममथमनुयुत्तानं अनिगक विपस्सनाय समन्नागतानं ब्रूहेतानं सुआगारानं द्विन्नं फलानं तर फलं पाटिकद्रखं, दिठेव" धम्मे अज्ञा, सति वा उपादिमसे' नागामिता' ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति-- ये सन्तचित्ता निपका सतिमन्नो च झायिनो । मम्मा धम्मं विपस्सन्ति कामेसु अनपेक्खिनो ॥ अप्पमादग्ता सन्ता पमादे भयस्मिनो । अभब्बा परिहानाय निबानम्मेव मन्तिकति ॥" अयम्पि अत्यो वुनो भगवता इति मे मुन्ति ।।८।। -- (४६. सिक्खा-मुत्त २।२।६ ) वनं हन भगबना बुनमरहना' ति में मुन "गिकवानिसमा भिक्खवे । पर, पानग विनिमाग। ॥ मताधिपतय्या। गिन्यानिसमानं भियग्यवे ! बरन पायग। विनिमागन 1। मताधिपतय्यानं दिन्नं फलानं अञ्चनरं पाटिक इन्वं दिसूटेब धम्म अज्ञा, मति वा उपादिममे । : अनागामिना न। तमय भगवा अवोच नन्नं इति वच्चन --- परिगण गेयं अपदानधम्म पञ्चान जातिग्वयन्नदम्मिं ।। - 11 मनि अन्तिमदेहधारित मान जहां मि जगय पारग ।। 7 - - देता C. 11. P. P... (अहेतारो--अनेकत्र 1.); बहेतान, B.; हितु' 1) 1. मुकगनं, (. 'विहग्य, B.C. अग्यिाकत", B,; निराकत', 'अहेता' P.P... चेव, B. मेमा' D.. अनुप", B.; अनिवनो, D.! . "हिनीया गाथा, स्वल्प भेदेन धम्मपदे Dip. गाथा, ३२. १६. 10 विमुनिहरा, 18.; °यार, C. ।। हरानं. 18.; C. विभु सताधि " --त्यन-परं 1. मेमा, B. | 'अपहान' 1.!'.; अप्पहान, 1.; 3.( . !. पुस्तके --पहानधम्मो कुप्पधप्मो. . अधम्मो अप्पहान यम्मो; छन्दोनुरूपन्न --अपहान, नम्यामेव गायायांम्. 14 °दास्मे, 11.; "इ, अन्येष हस्त दस्सितं । वे, B.; 11 धरि, 1.; इ अन्येषु हस्त० तहं, 1).:..; मानजहं, P.Pa. 1 गं, ID.F. उत्तरार्द्ध दृश्यते सुत्त० ३८. . D. L. पहान । दृष्टव्य--जातिखय बम्मिन म वे. C, इतिवृत्तकं [ २।२।१० तस्मा सदा झानरता समाहिता आतापिनो जातिखयन्तदस्सिनो। मारं मसेनं अभिभुय्य' भिक्खवो ! " भवथ+ जातिमरणस्स पारगा'ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥९॥ ( ४७--जागरिय-सुत्त २।२।१० ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहना'नि मे सुतं-"जागरो चस्स भिक्खवे! भिक्व विहरेय्य सतो सम्पजानो समाहितो पमुदितो' विप्पसन्नो तत्थ कालविपस्सी' च कुसलेसु धम्मसु । जागरस्स भिक्खवे ! भिक्खुनो विहरतो सतस्स सम्पजानम्स समाहितस्स पमुदितस्स10 विप्पसन्नस्सा तत्थ कालविपरिसनो कुसलेसु धम्मेसु द्विन फलानं अतरं फलं पाटिकङखं-दिट्ठ व धम्मे अज्ञा, सति वा उपादिसेसे ।' अनागामिता ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- जागरन्ता सुणाथेतं! ये मुत्ता ते पबुज्मथ मुत्ता 15 जागरितं सेय्यो नत्थि जागरतो भयं ।। यो जागरो च मतिमा सम्पजानो समाहितो मुदितो' विप्पसन्नो! H च कालेन सो सम्मा धम्म परिवीमंसमानो' "एको'भिभूतो'1 विहने तमं मो।। - - 1 20 "वे, , G 7 तस्मा रतान' D.E. सदाझ° B. भूय्य, B.P. D.E.Pa. + भवथ, B.D.E.A.; अवथ, P.Pa.; भवेथ, C; भवत्त, M.; भवेथ-छन्दोऽनुरूपाः पाठः ४७. चस्स B.AI.P. 1. (च सद्दो सम्पिण्डनत्थो. . . . .अस्साति सिया भवेय्य), च सतस्स, C.Pa.; पस्स, D.E. A. पुस्तके पाठान्तर-जारो वा भिक्खु विहरेय्याति--इति तु, जारस्स . . . . विहरतो--इत्यस्यानुरूपः पाठः; विप्पसन्नो इत्यतः परं A. ... . . अस्सातिसम्बन्धो विहरेग्याति वा । " यतो, C. चमुहितो, B.; समुदितो पामोज्जवहुलो, A. " विपस्सन्नो, C.; विपसस्सनो, D.E. कायविपस्सि, B.Pa. 1 ° समुदितस्स, C.; मूदिताय, B. ।। विपस्सनस्स, C.; विपस्सनस्स, D.:. | सेसा, B. "सुणायम, B.; जागरन्ते मुकायेतं, C. 'ते पबू , M.P.Pa. Aa; ते चब D.E.; ते सम्ब°, B.C. (C. त्यक्त:--ते). "जागरतस्सेयो, D.E. जागरियं, P.Pa. I मुदित, P.; त्यक्तः .. 1 • विप्पस्स,° Pa.; अविप्पस्स°, P.; विपस्स, C.; विपस्सी, D.E. I'' च त्यक्तः D.E. 20 परिस्समस°, C. 21 एकोषि', B.C.; एकोवि°, D... - द्वितीयगाथायां छन्भंगाः; उपरि पाठस्तु M.; B. पुस्तके--यो जागरो.. धम्म--इत्यत्रानुष्टुभवत् चत्वारः पादाः, अन्येषु हस्तलेखेषु विरामचिन्हाभाव - सुत्त B.C., ११ ] अपायिक-सुत्तं [ ३७ तस्मा हवे जागरियं भजेथ आतापी' भिक्खु निपको झानलाभी' । संयोजनं जातिजराय छेत्वा इधेव सम्बोधि मनुत्तरं फुसे'ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१०॥ ( ४८---अपायिक-सुत्तं -अपायिक-सुत्त २।२।११) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं--''द्वे'मे भिक्खवे ! अपायिका+ नंयिका इदमप्पहाय । कतमे द्वे ? यो अब्रह्मचारी ब्रह्मचारी पटिञो, यो च परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरन्तं अमूलकेन अब्रह्मचरियेन अनुद्धंसेति । इम खो भिक्खवे ! द्वे अपायिका नेरयिका इदमप्पहाया' 5 ति। एतमत्थं भगवा अवोच तत्थेतं इति वुच्चति- अभूतवादी निरयं उपेति यो वापि' कत्वान करोमि चाह उभो' पि ते पेच्च।। ममा भवन्ति निहीनकम्मा मनुजा परन्थ ।। कामावकण्ठा बहवो पापधम्मा असञता। पापा पापेहि कम्मेहि निरयन्ते उपपञ्जरे ॥ मय्यो अयोगुळो। भुत्तो ततो अग्गिमिखूपमो । यञ्चे 4 भुञ्जय्य दुम्मीलो ग्टुपिण्डं असञतो 'ति' । अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति । - -- °इ सर्वत्र हो 2 °ई, D.1.; °इ, अन्येषु ह. °बोधि, B. ४८. + आपायिका, 11. इवप्प , D.E.; इधमप्प°, B. "इ, P.Pa.; त्यवतः B.C. । °ई, 1.; °इ, B.C.P.Pa; त्यक्त: D.E. सत्यक्तः C.-हुमा. ति स्त्रो गाथा धम्मपवेऽपि ३०६-८ । चापि, P.Pa. 100 करोमि चाह, 1.; न करोमोति चाहं, P.Pa; "वाह, D.E. करोमि (नास्ति--न) तोह, C.; न करोमिहि आह, B.; A. यो वा पन पापकम्मं कत्वा नाहं एतं करोमीति आह; द्र० (lausboll), पच्च, B.C.D.Pa. 12 "गुलो, D.E.; अय्योगुळ्हो, B. 15 अस्यो,C. 14 यञ्च, C. अन्या गाथा ९१ सुत्तेपि धम्मपदं. p.394. 11 । . 11 ३८ ] इनिवुत्तकं [ २।२।१: ( ४६-- दिगित-सुत्त २।२।१२ ) बतं हेत भगवता वृत्त मरहता' ति में मृतं-- "बीहि भिक्खवे ! दिदि. गनहि परिपुदिना देयमनम्मा ओलियोन' एक पतिधावन्ति - एक चम, मन्नोन परमन्ति । कथन भिनायवे ओलियन्ति एके ? भवागमा भिक्खो ! देवगनम्मा भवरना भवसम्मदिना नयं भवनिरोधाय धम्म दमियमाने चिन न" पायदान न पीदति न मन्तित नाधि- मुत्वनि ' एवं लो भिकलवे । आलियाला एक । कथञ्च भिवववे । अन्-ि धावन्ति ।। एके ? भवनेव गो पर्ने के अदि माना । :- हरापमाना' . जिनक्र. माना विभव अभिनन्दन्ति । गतो किर भोप अन्यो। परम्मरणा, उच्छिनि बिनम्मान न होति परम्मरणा, नं सन्तान पणीन एतं यथावन्ति ! एवं खो भिक्खये ! अनिधाल एक। कथन भिक्खवे । चक्थमन्तो पम्मति' इध भिकबु भन भूततो पम्मति, भूत दिम्बा भूतम्म निविदाय विगगाय निरोधाय पटिगन्नी होति, पब ना भिनववे चवमन्ना। परसन्नाति । एतमन्थं भगवा अवीच, तत्थनं :- वुचनि--- ये'' भूतं भूततो दिम्बा भतम्स च निकम यथाभते । विमुच्चति भवतण्टापरिक्वया ।। H 15 मनन - ४९. । . . नचित्तं, 7 " . ओलीय', '. 1.2.. त्यक्तः DE. ओलीय ( भवरामा, B.D.].:. समुदिता, . 1. धति, (. नमम्पमीदति, 1.! ; नप्पसीदेति, 1.; त्यक्तः । मुञ्चति, B.P.P.. ओलाय , 1. Pt. पुस्तके--ret भिक्खवे अरूपधातु (सुत्त०५१)--सन्दर्भो दृश्यते. अभि भवन्ति, B. } :: : अट्टियन्ति द्र० :::'. P. 1.S. KN:. P. ! (04; अन्थियमाना नि (?).. पोलियमाना, 11. व्याख्यायते--हराय लज्माना। जिकुच्छ', B.; जिकुञ्च । P.; जिगच्छयमाना, D.I:. ' अस्था, 11.; अता, D.!'. ।" पनी', C.a. I एतं ययावन्ति, D.; याथावन्ति, 1.1.; यथा एन च धावन्ति P.; यथा च एतं धावन्ति, C.; "अति धावन्ति, B. I त्यक्तः C.D.E.P. 1: C.M.P. योजितः च, B. योजितः व. "यो, AI. ५ यथाभतं, D.E. ~ - - २०१२ ] दिट्ठिगत-मुत्त [ ३९ स चे भूतपरिझो सो' वीततण्हो भवाभवे । भूतस्स विभवा भिक्षु नागच्छति' पुनभवन्ति ।। अयाम्प अत्थो वुत्तो भगवता इति मे मुतन्ति ॥१२॥ दुकनिपातं निद्रुितं । तम्मुद्दानं-- मंवजनीयेन (३७) ते दम" ।। वितकका " (३८) देसना (३९) विज्जा (४.) गया (४१) धम्मेन 1) पञ्चमं। 'सवे, .1.; भवे, D.I.; . सचेति निपातमत्तं । 'यो, Na; परिशा यो, च.; °परियोसो, D.E.. विगततण्हो, D.E. ' नागच्छन्ति, 'अन्त्य वाक्यं केवलं 11. वितक्क, D.EE. विसज्जा, B. 7 ३-तिकनिपातो १-पठमवग्गो (५०-मूलधातु-सुत्त २।१।१) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं--''तीणि'-मानि भिक्खवे ! अकुसलमूलानि । कतमानि तीणि ? लोभो अकुसलमूलं, दोसो अकुसल मूलं, मोहो अकुसलमूलं । इमानि खो भिक्खवे? तीणि' अकुसलमूलानीति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति :-- लोभो दोसो च मोहो च पुरिसं* पापचेतसं । हिंसन्ति अत्तसम्भूता तचसार' व सम्फलन्ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१॥ (५१-~-मूलधातु-सुत्त ३।१।२ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्त मरहता ति मे सुतं--"तिस्सो इमा भिक्खवे ! धातुयो। कतमा तिस्सो? रूपधातु अरूपधातु निरोधधातु ! इमा खो भिक्खवे ! तिस्सो धातुयो' ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- रूपधातुपरिमाय अरूपेसु असण्ठिता । निरोधे ये विमुच्चन्ति' ते जना मच्चुहायिनो' - ॥ ५०.1 तीनि, C.E. तीनि, E. "एतमत्थं", "अयम्पि--इति वाक्यद्वयं केवलं M.; D.E. इयमेव गाथा कोसलसंयुत्त १-२ (Feer, p.70), III.; (तत्रैव p.98). * पूरिसं, B. 5 अत्थसम्भ°, B. सम्फलन्ति, E. M., कोसलसं० सफल्°, B.D.P.; सबलन्ति, C. 'वृत्तं हेतं, एतमत्थं, अयम्पि--इति तु केवलं M. ५१. 8 इमे, B.C. . विमुञ्चन्ति, B. 10 हायिनो ति, B.C. ४० ] [ ३३११२ ३।११४ ] वेदना-सुतं [ ४१ कायेन अमतं धातुं फस्सयित्वा निरूपषि । उपधिप्पटिनिस्सग्गं सच्छिकत्वा' अनासवो। देसेति सम्मासम्बुद्धो असोकं विरजं पदन्ति ॥ अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥२॥ ( ५२--वेदना-सुत्तं ३१११३ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं-"तिस्सो इमा भिक्खवे ! वेदना। कतमा तिस्सो? सुखा वेदना दुक्खा' वेदना अदुक्खमसुखा वेदना। इमा खो भिक्खवे ! तिस्सो वेदना'ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- समाहितो सम्पजानो सतो बुद्धस्स सावको। वेदना च पजानाति वेदनानञ्च सम्भवं ।। चेता10 निरुज्झन्ति मग्गञ्च खयगामिनं । वेदनानं खया भिक्खु निच्छातो।। परिनिब्बुत्तोति ।। अयम्पि अत्यो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥३॥ यत्थ (५३-वेदना-सुत्तं ३।१।४ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं "तिस्सो इमा भिक्खवे ! वेदना। कतमा 2 तिस्सो? सुखा 13 वेदना अदुक्खमसुखा वेदना। 3 वेदना दुक्खा : उपधिप्प, 6 9 1 फस्सयित्वा,P.; फुस्स°, B. Aa. पुस्तकयोः; फुस्सयित्वा, M.; पस्स, C.D.E. निरूपषि, D.E.M.; घि, B.C.P.Pa. NM.; न पकारद्वित्वं अन्येषु ह. D.E. त्यक्त उपधि । + कत्वान, B.; अचलेत्वा, Pa. दृश्यन्त एता गाथाः ७३ सूत्रेऽपि 5 कतमे, C. B.D.E.P.Pa. दुस्ख, B.D.E.P.; 8 °ख, Pa. B.Pa. 10चित्ता, C. 11 निझातो, C.; निच्छातो (नित्तण्हो. A) द्र० छातो"hungry" in Child. Dict. एता गाथा द्रष्टव्याः, ५४,५६ सूत्रयोः ५३. C. 13 दुखा.. 14वेदनाति, M. यत्ता 12 कतमे, सु खा, C.
४२ ] इतिवृत्तकं ३१११५ , सुखा भिक्खवे ! । वेदना दुक्खतो दट्ठब्बा, दुक्खा वेदना सल्लती दटुब्बा, अदुक्खमसुखा वेदना अनिच्चतो दट्ठब्बा। यतो खो' भिक्खवे ! भिक्खुनो सुखा वेदना दुक्वतो दिट्ठा होति ; दुक्खा' वेदना सल्लतो दिट्ठा होति, अदुक्वमसुखा वेदना अनिच्चतो दिट्ठा होति, अयं वुच्चति भिक्खवे ! भिक्खु अरियो सम्मदसो", अच्छेज्जि' तण्हं विवत्तयि' संयोजनं, सम्मामानाभिसमया10 अन्तमकासि दुक्खस्सा'ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- यो सुखं दुक्वतो दक्खि।। दुक्खमद्दक्वि अदुक्खमसुखं सन्त अद्दक्खि नं। 4 अनिच्चनो । स वे सम्महसो।। भिक्छ यतो तत्थ विमुच्चति । अभिज्ञावोसितो।। मन्तो ‘स वे। योगातिगो। मुनी'ति ।। अयम्पि अत्थो बुनो भगवता इति मे मुतन्ति ।।८।। 1" सल्लतो। ( ५४ --- - एसना-सुत्तं ३।१।५ ) वुत्तं हेत भगवता वुत्तमरहतानि मे मुत---''तिम्मो रमा भिववे ! एसना। कतमा तिस्मो? कामेसना भवेसना ब्रह्मचरियेमना, । दमा खो भिस्ववे ! तिम्मी एसनाति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति बुच्चति-- + - सुख, B. दुक्ख, Ph. '' अपञ्च, . - त्यक्तः (. 'यतो च खो, D.E. C. सम्यग्दृग्-संस्कृते सम्मदसो, C.NI.P.Pa.; समद्द.', D.E. 7 अच्छेज्ज, C.; अच्छेच्छि, DIC.; अच्छन्ति, 13. तण्हा, B.C. ' वितत्तयि, P. विज्जयि, Pa. 1 " समद्दसो सम्माम", D.E. 1 ! दस्सिक्खि, P.; अदस्सि, Pa.; अद्द, D.E. 1: अक्खि, P. } : सन्ततं, Pa. ] + अदक्खि, NI.; अदक्खिणं, D.E.; अदक्खिणे, 15वे, D.M.; चे, B.C.L.P.Pa. [" सम्मवसो, C. 17 °वेसितो, C.; °वो सतो, B.; °परियोसितो, P.Pa. 1 ५ सचे, B.C.; सथ, P.; त्यक्तः Pa., " योगातिगो, B.NI.P.; °आतिको, Pa; °आतिभो, B.; °आनितो, D.; अतिसो, .; संगातिसो, C. संयतो यसत्तो अभिडा- परियोसितो सन्तो योगातिको मुनिति, Pa.----द्वितीया गाथा ७२, ८५ सूत्रयोरपि. ५४ यस्स, D.E C.. .
३१११७ ] आसब-सुत्तं [ ४३ समाहितो सम्पजानो सतो बुद्धस्स सावको। एसना च पजानाति एसनानञ्च सम्भवं ।। यत्था चेता निरुज्झन्ति मग्गञ्च खयगामिनं । एसनानं खया भिक्खु निच्छातो परिनिब्बुतो'ति । अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।५।। ( ५५-एसना-सुत्त ३।१।६ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं--"तिस्सो इमा भिक्खवे ! एसना । कतमा तिस्सो? कामेसना भवेसना ब्रह्मचरियेसना' । इमा खो भिक्खवे ! तिरसो एमना'ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति-- कामेसना भवेसना ब्रह्मचरियेसना सह । इति सच्चपरामासो' दिट्ठिट्टाना समुस्सया" । सब्बरागविरत्तस्सः तण्हक्खयविमुत्तिनो। एसना पटिनिस्सट्टा' दिट्ठिट्ठाना" समूहता एसनानं खया भिक्खु निरामो) 2 अकथंकथि।' ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥६॥ ] ( ५६ -- आसव-सुत्त ३।१।७ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे मुतं .... “तयो' मे भिक्खवे आसवा ! कलमे नयो ? कामासवो भवामवो अविज्जासवो, इमे खो भिक्खवे ! तयो आमवा' ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्येतं इति वुच्चति-- । - ५५.० 6 7 ० यस्स, D.E. 'निमातो, C.; निच्छतो च, D.E. एत- द्गाथार्थ द्र० ५२,५६ सूत्रयोः. °एसना सह, B. (यथा प्रथम गाथायां) 4 °सच्चं°, D.E. P. Pa. 5 B.C. योज्यते च. 'विमुत्तिनो, D.E.P.Pa; °विमुत्तितो ( ? ) अरहतो, A.; °विमुत्तिया, B.C.M. (तण्हक्खरा°, B.). 9 °निस्सग्गा, C.; °निसग्गा, P.Pa. 1" बिटु सना, B.M. 11 समुहिता, B. 12 निवासो, D.E. 13 अकतंकथि, B.C.E.M.; °कति, P. समुस्सना, B.C. ताय, C.
४४ ] इतिवृत्तकं [ ३११९ समाहितो सम्पजानो सतो बुद्धस्स! सावको। आसवे च पजानाति आसवानञ्च सम्भवं ॥ यत्थ चेता निरुज्झन्ति मग्गनञ्च खयगामिनं । आसवानं खया भिक्खु निच्छातो परिनिब्बुतो ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥७॥ (५७-आसव-सुत्त ३।१८) वुत्तं हेतं भगवता वुत्त मरहता ति मे सुतं--"तयो' मे भिक्खवे ! आसवा। कतमे तयो? कामासवो भवासवो अविज्जासवो। इमे खो भिक्खवे ! तयो आसवा' ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- यस्स कामासवो खीणो अविज्जा च विराजिता । भवासवो' परिक्खीणो विप्पमुत्तो निरूपधि । धारेति' अन्तिमं देहं जेत्वा मारं सवाहनन्ति । अपम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥८॥ (५८-तण्हा-सुत्त ३।१।१ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं--"तिस्सो इमा भिक्खवे ! तोहा। कतमा तिस्सो? कामतण्हा भवतण्हा विभवतण्हा । इमा 1 0खो भिक्खवे ! तिस्सो तण्हा' ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति-- तण्हायोगेन संयुत्ता रत्तचित्ता भवाभवे । ते योगयुत्ता मारस्स अयोगक्खेमिनो जना। सत्ता गच्छन्ति संसारं जातिमरणगामिनो ।। 3 ५६. सम्बुद्धसावको, C. 2 चे, C.Pa. आसवानस, C. + मग्गञ्चस्स, Pa. निमातो, C. एतद्गाथायंद्र० ५२,५४ सूत्रयोः. 62, P.; 54: Pa. 7 भवाभवो, D.E. । निरुपधि, B.C.D. E.M.; निस्पषि, Pa; नियुप्पषि, P. 9 धारेन्ति, B. ५८. इमा. तण्हा ति त्यक्तः B.C.P.Pa. 11°क्लेमियो, C.; °क्खेमये B. 10 ३३१११०] मारधेय्य-सुतं [ ४५ ये च तण्हं पहन्त्वान' वीततण्हा भवाभवे । ते च पारङगता लोके ये पत्ता आसवक्खयन्ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥९।। (५६-मारधेय्य-सुत्त ३।१।१० ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं--"तीहि भिक्खवे ! धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अतिक्कम्म मारधेय्यं आदिच्चो, व विरोचति। कतमेहि तीहि ? इध भिक्खवे ! भिक्खु असेखेन' सीलक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेखेन' समाधिक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेखेन पञ्चाक्वन्धेन समन्नागतो होति। इमेहि खो भिक्खवे ! तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अतिक्कम्म' मारधेय्यं आदिच्चो' व 0 विरोचतीति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- सीलं समाधि पञा च यस्स एते सुभाविता] । अतिक्कम्म1 2 मारधेय्यं आदिच्चो, व विरोचती'ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति। ३ ॥१०॥ वग्गो पठमो उद्दानं- मृनधातु 14 (५०,५१) अथ वेदना दुवे (५२,५३) एसना च 15 दुवे (५४,५५) पासवा 16 दुवे (५६,५७)। तण्डातो व (५८) अथ मारधेय्यतो 17 (५६) वग्गमाहु पठमन्तिमुत्तमन्ति 1 8 ॥ 1 पहन्तान, M.P.; पहत्वान, D.E. 2 बीततण्हा भव्°, D.E.P.Pa; नित्तहा च भ°, C.; नितण्हा, B.M. 3 ते वे, D.E.P.Pa. + पारंकता, B.; पारगता, D.E. सत्ता, B.C.Pa. ५९. "अतिक्कम, P.Pa. असेक्खेन, D.E. 8पञ्झक्ख° D.E. "अतिक्कम, B.P.Pa. 10चव, B. 11 सभ्°,D.E.; सभासिता,C. अतिक्कम, P.Pa. I अयम्पि°-केवल M. 14 मूलंधात्, P.; त्यक्तः Pa. 1 "च, त्यक्तः D.E. IF आसवाच, B. 1 मारपेय्यो, C.; खेय्यतो, D.E. 16 ° उत्तमन्ति, M.; अन्येषुह० त्यक्तः- ति; पठमन्तमुत्तम, D.E. - २-दुतिय-वग्गो (६०--पुञ्ज-सुत्त ३।२।१ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं 'तीणिमानि भिक्खवे ! पुजकि- रियवत्थूनि । कतमानि तीणि ? दानमयं पुजकिरियवत्थु' सीलमयं पुकिरियवत्थु' भावनामयं पुनकिरियवत्थु । इमानि खो भिक्खवे ! तीणि पुनकिरियवत्थूनीति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति-- पुझमेव सो सिक्खेय्य' आयतग्गं सुखिन्द्रियं । दानञ्च समचरियञ्च मेत्तचित्तञ्च भावये ।। एते धम्मे भावयित्वा तयो मुखसमुद्दये। अब्यापज्झं सुखं लोकं पण्डितो उपपज्जतीति" । अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१॥ ( ६ १.... - चतु-सुत्त ३।२।२ ) वुनं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं-'तीणिमानि भिक्खवे ! चक्खूनि । कतमानि तीणि ? मंसचक्वु दिल्बचश्वु पनाचक्षु । इमानि खो भिक्ववे । तीणि चक्खूनी'ति। एतमत्थं भगवा अवोच, नत्थेतं इति वन्वनि -- मंसचक्खु दिब्बचक्खु पञाचक्षु अनुतरं । एतानि तीणि चक्खूनि अक्वासि पुरिमुत्तमो' || ६०. 'मानि--त्यक्तः B, किरिया, D. L:.; °क्रिय, [. भावेय्य, C. Pa. (P. सिक्खेय्य)। 'सुखुन्द्रियं, D. : समुद्दये, D.E.11.; °समुदये, P.Pa.; सुखदुखिन्द्रियो, C.; °दुक्खुन्द्रिये, B. "उपपच्चतीति, B; उपज्झगाति, Pa. गाथा २२ सूत्रेऽपि. ६१. "एतं ... वुच्चति--त्यक्तः B.C.Pa. °चक्खं, P.Pa. "पू°,B. [ રારાર ६।।४ ] अद्धा-सुत्तं मंसचक्खुस्स' उप्पादो मग्गो दिब्बस्स चक्खुनो। यतो जाणं उदपादि पाचक्खु अनुत्तरं । यस्स चक्खुस्स पटिलाभा सब्बदुक्खा पमुच्चती'ति ॥ अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति* ॥२॥ (६२----इन्द्रिय-सुत्त ३।२।३ ) वृत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं--'तीणि'मानि भिक्ववे ! इन्द्रि- यानि कतमानि तीणि ? अनञआतञस्सामीतिन्द्रियं अचिन्द्रियं अज्ञा- नाविन्द्रियं । इमानि खो भिक्खवे ! तीणिइन्द्रियानीति। एतमत्थं भगवा अवोच, नत्थतं इति वुच्चति- गेक्खस्स' सिक्खमानम्म उजुमग्गानुमारिनो । खस्मि पठमं जाणं 8 ततो अना अनन्तरा" ।। नतो अज्ञा। 0 विमुत्तस्स जाणं वे| होति नादिनी । अकुप्पा मे। 2 विमुत्ती'ति 1 3 भवसंयोजनस्वया ।। स वे + इन्द्रियमम्पन्नो सन्तो सन्तिपदे रतो । धारेति अन्तिमं देहं जेन्वा मारं सवाहनन्ति ।। अर्याम्प अत्थो वुत्तो भगवता इति मे मुतन्ति ॥३॥ ( ६३ --- अद्धा-मुत्त ३।२।४ ) वृत्तं हतं भगवता वुत्तमरहता'ति में सुनं--तयो'मे भिक्ववे! अद्धा। कतमे ना? अतीतो अद्धा अनागतो अद्धा पच्चुप्पनो अद्धा। इमे खो भिक्ववे ! नयाँ अद्धाति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेत इति वुच्चति- चक्खुञ्च, C. 'यतो च, B.; सतो च, C; यतो च ज्ञानं, Pa.; यतो सञ्जाणं, P. ' , "चक्खु, B.C. +अयम्पि केवलं. ६२. 'कतमा, B. 1 ° मितिन्द्रियं,--सर्वेषु ह०, अातास्सामि- तिन्द्रियं, C. 'सेक्खस्स, D.E. यानं, D.E. "अन्तरा, P.; अनुत्तरा, B.C. "पुज्ञा, B. I'चे, B.C.M. I मे--त्यक्तः D.E. IB.C. योजितः ति-द्र० अडगुत्तर. Ill. सुत्त० ८४,१०२. 14स बे, M. तवे, D. E.; सचे, B.C.P.Pa.Aa.
४८ ] इतिवृत्तकं [ ३।२१६ अक्खेय्यसझिनो सत्ता अक्खेयस्मि परिट्ठिता। अक्खेय्यं अपरिझाय' योगमायन्ति मच्चुनो।। अक्खेय्यञ्च परिञाय अक्खातारं न मशति । फुट्ठो विमोक्खो मनसा सन्तिपदमनुत्तरं ॥ स वे अक्खेय्यसम्पन्नो सन्तो सन्तिपदे रतो । सङखाय सेवी धम्मट्ठो सङ्खं' नोपेति: वेदगूति ॥ अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।४।। (६४-दुच्चरित-सुत्त ३।२।५ ) वृत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं! तीणि' मानि भिक्खवे "दुच्च- रितानि । कतमानि तीणि ? कायदुच्चरितं वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं । इमानि खो भिक्खवे ! तीणि दुच्चरितानी'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- कायदुच्चरितं कत्वा वचीदुच्चरितानि च । मनोदुच्चरितं कत्वा यञ्च'अं दोससञितं1० अकत्वा कुसलं!] कम्मं 2 कत्वानाकुसलं वहुं । कायस्स भेदा दुप्पो निरयं सो1 उपपज्जती'ति1 3 अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥५।। । ॥ ( ६५-सुचरित-सुत्त ३।२।६ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं-तीणि'मानि भिक्खवे ! सुचरि- तानि । कतमानि तीणि ? कायसुचरितं वचीसुचरितं मनोसुचरितं । इमानि खो 1 अप्परि', D.E.; अक्खेय्यञ्च परि°, C.Pa. 2 अक्खातारं, C.M.; अक्खाभारं, Pa.; अक्खातानं, B.D.E.P. मञ्जसि, B.; मुञ्चति, D.E. आधं गाथा द्वयं also in the संयुत्तनिकायपि (ed. Feer) 1.2,18, केवलं द्वितीयस्य उत्तरार्द्ध भेदः । इस वे-किमु द्रSutt. 62, हस्तलेखे सचे; अच्चे, C. "सखार, B. 'सल्यं, B.; संख्या, C. 81 उपेति, D.E.P.Pa. यञ्चयं D.E.; यं अनं, Pa; यं सज, P. 10 °सहितम्, D.; °सम्हितं, E. कत्वा अकुस°, Pa. 12 अम्म, P. 13सोपपञ्जतीति, M.; द्र० ३३, ६५ सुत्त. 11 ३१२८ ] मोनेय्य-सुत्तं [ ४९ - भिक्खवे !! तीणि सुचरितानी'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- कायदुच्चरितं हित्वा वचीदुच्चरितानि च । मनोदुच्चरितं हित्वा+ यञ्च' दोससञ्जितं ॥ अकत्वा कुसलं' कम्मं कत्वान कुसलं वहुं। कायस्स भेदा सप्पनो सग्गं सो उपपज्जतीति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।६।। ( ६६ -सोचेय्य-सुत्तं ३।२।७) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं। तीणि'मानि भिक्खवे ! सोचे- व्यानि । कतमानि तीणि ? कायसोचेय्यं वचीसोचेय्यं मनोसोचेय्यं । इमानि खो भिक्खवे ! तीणि सोचेय्यानी'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- कायसुचि' वाचासुचि चेतोमुचि! अनासवं । सुचिसोचेय्यसम्पन्नं आहु सब्बपहायिनन्ति। 1 । अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।७।। (६७-मोनेय्य-सुत्तं ३।२।८) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं-- "तीणि'मानि भिक्खवे ! मोने- ट्यानि। कतमानि तीणि ? कायमोनेय्यं वचीमोनेय्यं मनोमोनेय्यं । इमानि खो भिक्खवे ! तीणि मोनेय्यानीति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं एति बुच्च ति12--- 1 ६५.] ख०भ०, त्यक्तः B.D.E.Pa. 2 °दुचर°, P.Pa. गहेत्वा, Ph.; कत्वा, C. 4 गहेत्वा, Pa. 5 सञ्ज, P. 6 °संहितं, D.E. अकत्वाअक्°, B.D. E.P.Pa. धम्म, D.E. ६६. 9 °सुचि, B.M.P.Pa; °सुची, C.D.E. 10 ° सुचीम, D.E. 12 °पहिननन्ति, B.; आहु सुचिसंपापणन्ति, P.Pa. ६७. 12 एतमत्यं', केवलं M.; पे-इति D.E.
५० ] इतिवृत्तकं [ ३।२।१० कायमुनि! वाचामुनि! मनोमुनिमनासवं । मुनिमोनेय्यसम्पन्नं आहु निण्हातपापकन्ति ॥ अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥८॥ (६८-रागदोसमोह-सुत्तं ३।२।६ ) वुत्तं हेत्तं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं- "यस्स कस्सचि भिक्खवे ! रागो अप्पहीनो दोसो अप्पहीनो मोहो अप्पहीनो, अयं वुच्चति भिक्खवे ! बन्धो मारस्स,* पटिमुक्कस्स मारपासो, यथाकामकरणीयो च पापिमतो। यस्स कस्सचि भिक्खवे ! रागो पहीनो दोसो पहीनो मोहो पहीनो, अयं वुच्चति भिक्खवे ! अबन्धो मारस्स, ओमुक्कस्स: मारपासो, न यथाकामकरणीयो च10 पापिमतो' ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- यस्स रागो च दोसो च अविज्जा च विराजिता। तं भावितत्ततरं] ब्रह्मभूतं तथागतं । बुद्धं वेरभयातीतं आहु सब्बपहायिनन्ति ॥ अयम्पि अत्यो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥९॥ ( ६६ –रागदोसमोह-सुत्तं ३।२।१० ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं-'यस्स कस्सचि भिक्खवे ! भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा रागो अप्पहीनो दोसो अप्पहीनो मोहो अप्पहीनो, 1 °मुनि, D. E.; °मुनि, B.M.P.Pa. (वचिमुनि, P.); मुणी, C. 2 मनुमोनेय्यसम्पन्ना, D.E. : निन्हात°, M.; निण्हाण", Aa. (अट्ठानामग्गजलेन सुट्ट विक्खालितं पजहितपापमलं, A.); निन्दात°, P.Pa.; निन्दिता°, C.B.; B. पुस्तकेतु शोधितः--निन्हात°; निदात, D.E. ६८. +मारपासस्स, C.P.Pa. "अवरो मारस्स ओमुक्कस्स मारपासो, D.E. (सूत्रस्योत्तरार्द्धमिव शब्दयोजना). 6च-स्यक्तः M. 7 अवद्धो, D.E. 8 अपटिमुक्कस्स, B. न-त्यक्तः D.E. 10चस्यक्तः B.M. 11 भावितत्थ , B.; 'जात्°, P.Pa.
३।२।१० ] रागदोसमोह-सुसं [ ५१ अय वुच्चति भिक्खवे! ना अतरिसमुदं सऊमि सवीचिं सावटुं' सगह सरक्खसं । यस्स कस्सचि भिक्खवे ! भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा रागो पहीनो दोसो पहीनो मोहो पहीनो, अयं वुच्चति भिक्खवे ! अतरि: समुदं समि" सवीचिं' सावट्टं सगहं सरक्खसं, तिण्णो पारंगतो' थले तिट्ठति ब्राह्मणो 'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति1 0--- यस्स रागो च दोसो च अविज्जा च विराजिता। सो'मं11 समुइं सगहं सरक्खसं ऊमिमयं! 2 दुत्तर मच्चतारि सङ्गातिगो15 मच्चुजहो । निरुपधि17 पहासि दुक्खं अपुनब्भवाय ! अत्थङगतो सो न समानमेति19 अमोहयि 20 मच्चुराजन्ति ब्रूमी'ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१०॥ दुतियो वग्गो । उद्दान पुत्रं 21 (६०) चक्खु 22 (६१) अथिन्द्रिया 23 (६२) श्रद्धा (६३) चरितं दुवे (:., ६५ सुचि) 24 (६६)। मनी 25 (६७) अथ राग2 6 दुवे (६८,६६) पुन वग्गमाहु दुतियमुत्तमन्ति 27 5 अगारि, . 13 न त्यक्तः B.C.M.; Aa. आतरि, B.; अतिरीति नतिण्णो, A.; अगारी, D.E.; अपर, C.; अतिण्णो, M. समि, M.C.; सम्मि, P.B., (न तु"B.C.); त्यक्तः D.E.Pa. 4 सावाजं, D.E. D.LE.; अपर, C. "सऊमि, M.C., सम्मि, P.Pa.B., (न तु B.C.); ममि, D.E. त्यक्तः D.E. * पारगतो, C.D.E.P.Pa. ५ ब्रह्म, B.P.Pa. 10 एतमत्थं केवलं M. 11 सोमं, M. अन्येषु ह०--सो इमं । ।' अमि, B.; वृमि , D.E.; सूमि°, M.; समि°, C.; उम्मि, P.Pa.da. दुत्तरमच्च°, M., अप्येषु ह०-दुत्तरं; दुक्कर, B. अच्चतारि, M. P.Pa.; तरि, B.; अच्चगारि, D.E.; अतरीति, C. संगाहिको, C. मच्चूहो, C.; त्यक्तः D.E. । निरूपधि, C.M. निरुप्°, B.D.E.; निरप्°, P.Pa. 1 सपुन°, B. 1 समानम्, C.; समाणम्, B.Aa.; पमाणं, D.E.M.P.Pa., पाठान्तरं A. "असमोहयि, C.; असमोहरि, B. 21 पञ्जा, B.C.D.E. भिक्खु, D.E. "अथिन्द्रिया, B.; अन्येषु ह-अथ इन्द्रियानि; B.C.P.Pa. योजितः-च. सोचि, M. 'मुनो, M.; मुन, D.E. 2 अशुद्ध सर्वेष हो "उत्तमन्ति, M.; अन्येषु ह. त्यक्तः-ति। 1 संगातिको, - B.; - 25 . ३-तृतिय वग्गो ( ७०----दि-सुत्तं ३।३।१ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं--"दिट्ठा मया भिक्खवे ! सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समन्नागता, अरियानं उपवादका मिच्छादिट्टिका मिच्छादिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गति' विनिपातं निरयं उपपन्ना' निरयं उपपन्ना । तं खो पनाह भिक्खवे ! नाञस्स समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा सुत्वा वदामि---'दिट्टा मया भिक्खवे सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचोदुच्चरितेन समन्नागता मनो दुच्चरितेन समन्नागता, अरियानं उपवादका, मिच्छादिट्टिका मिच्छादिट्टिकम्म- समादाना, ते कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्र्गात विनिपातं निरयं उप- पन्ना' । अपि च भिक्खवे ! यदेव सामं जातं सामं दिळं सामं विदितं तदेवाहं' वदामि-'दिट्ठा मया भिक्खवे ! सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता बचीदुचरितेन समन्नागना मनोदुच्चरितेन समन्नागता, अरियानं उपवादका. मिच्छादिट्टिका मिच्छादिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परम्मरणा अपाय दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपन्ना 'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति-- मिच्छा मनं पणिधाय) 0 मिच्छा वाचं अभासिय) 1 मिच्छाकम्मानि कत्वान कायेन इध पुग्गलो ॥ , - ७०. त्यज्यते C. उप्पन्ना, D.E.; सत्ता कायदुच्चरितेन..... उपपन्ना-इति ९९ सूत्रेऽपि ब्रह्मणस्स, B.P.Pa. 4 उप्पन्ना, C.D.E. 5सामञ्जातं, C.D.E. "त्यक्तः E. D. "उप्पन्ना, C. "मानं, C. 1 "पनि°, D.E.; पनी°, C. 11 अभासिय, D.E.M.P.; अभासियं, C.; अभासिस्स, B.; मिच्छा वाच अभिस्सामीति (sic !) मिच्छा मुसावादादिवसेन वाचं भासित्वा, A.; द्र० ७१ सुतं म० पभासिय-किमु ? 'तमेवहं, B. ५२ ] [ ३।३।१ ३१३।२] [ ५३ दिट्ठ-सुत्तं अप्पस्सुतो' अपुञकरो। अप्पस्मि इध जीविते । कायस्स भेदा दुप्पो निरयं सो' उपपज्जती'ति' ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।१।। ( ७१–दिट्ठ-सुत्तं ३।३।२) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं ! दिट्ठा मया भिक्खवे "सत्ता काय- सुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अग्यिानं अनुपवादका सम्मादिट्ठिका सम्मादिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परम्मरणा, सुगतिं सग्गं लोकं उपपन्ना । तं खो पनाहं भिक्खवे ! नामस्स ममणस्स वा ब्राह्मणस्स' वा सुत्वा वदामि--'दिट्ठा मया भिक्खवे ! सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्ठिका सम्मादिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परम्मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपन्ना' । अपि च भिक्खवे1 0 ! यदेव सामं । जातं' ! सामं दि81 2 सामं विदितं तदेवाहं वदामि--'दिट्ठा मया भिक्खवे सत्ता कायसुचरितेन समन्नागना वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्ठिका सम्मादिट्ठिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परम्मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपन्ना!' ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- मम्मा मनं 14 पणिधाय14 सम्मा वाचं अभासिय 1 । सम्मा कम्मानि कत्वान कायेन इध पुग्गलो । पन, अप्पस्सुतापुचक्°, AI.; अप्पसुताप°, P.Pa.; अप्पयुत्तो पु°, B.C. (पुजनरो, B.). सोपपञ्जतीति, M. ७१. सत्ता इत्यतः परं, कायस्स भेदा परम्मरणा-इति योजनाऽयुक्ता. उप्पन्ना, C.D.E.; उप्पपन्ना ति, B. B. नझस्स, B. ब्रह्मणस्स, B.P.Pa. सुग्गति, B. उप्पन्ना, C.D.E. 10 भिक्खवे त्यक्तः. B.; अपि च यदेव भिक्खवे, C.; अपि च देव भि°, D. E. । 'सामञ्जातं, C.D.E.; सामंजा, B. } त्यक्तः.D.E. उप्पन्ना, 1 *मानं पनी°, C. 15 अभासिय, C. D. E. M. P. Pa; अभासिस्स, B.; द्र०७० सुत्तं 7 8 9 13 - D.E.
५४ ] इतिवृत्तकं [ ३३३३३ वहुस्सुतो पुञकरो अप्पस्मि इध जीविते । कायस्स भेदा सप्पो । सग्गं सो उपपज्जतीति 2 अयम्पि अत्यो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥२॥ ( ७२-~-निस्सरण-सुत्तं ३।३।३) 72. (Tik. III. 3) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं-"तिस्सो इमा भिक्खवे ! निस्सरणिया धातुयो। कतमा तिस्सो ? कामानमेतं निस्सरण यदिदं नेक्खम्म, रूपानमेतं निस्सरणं यदिदं आरुप्पं +, यं खो पन किञ्चि भूतं सङखतं पटिच्चसमुप्पन्नं निरोधो तस्स निस्सरणं । इमा खो भिक्खवे ! तिस्सो निस्सरणिया ' धातुयो'ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति : कामनिस्सरणं 9 अतिक्कम सब्बसङखारसमथं फुसं 1] आतापी 12 सब्बदा ।। स वे 13 सम्मद्दसो सम्मद्दसो 14 भिक्खु यतो तत्थ विमुच्चति । अभिआवोसितो 10 सन्तो स वे17 योगातिगो18 मुनी ति। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥३॥10 8 जत्वा रूपानञ्च 10 5 रुप्°, P.Pa. 1 सम्बो, B. 2 उप्पज्ज°, Pa.; उपज्ज°, P. ७२. १ निस्सरणिया, B.M.P.Pa.; निस्सरणिया ति निस्सरणपटिसंयुत्ता, A.; °णीया, C.; निस्साराणिया, D.E. (न् D.); निस्सारणीया, Child. Dict. + आरूपं, P.Pa. त्यक्तः D.E. । असडाखतं B.C. 7 निस्सारणिया, D.; °आणिया, E.; निस्सरणधा, C. 8 "निस्सारणं, D.E. 10 °क्कम्म, P.Pa. 11 फुसं, M.; फुसन्तो, A. (हस्तलेभे-सुस'); फस्सं, Pa.; वस्सं, P.; पस्सम्-(आतापि), D.E.; सयं, B.C. 1 2 °ई, M.; °इ. चे B.C. Pa.; त्यक्तः P. 14 सम्मवसो, M. 15 यतोतित्थ, D.E.; यथा कत्थ, C. 16 उषप्लवः C. Pa; तथव सुत्ते [सन्त] तरो ति...... अप्पजानन्ति (?)-इति प्रक्षिप्तःपाठ उभयोर्हस्त० ! अभिन [प्रक्षेपः ] अहोसितो सन्तो, C. B.C.P.Pa. 18 °आतितो, D.E. 19 द्वितीया गाथा ५३,८५ सूत्रयोरपि० 11चे, ३।३१५ ] पुत्त-सुत्तं [ ५५ - (७३-रूप-सुत्तं ३।३।४) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं ! रूपेहि भिक्खवे "अरूपा सन्ततरा', अरूपेहि निरोधो सन्ततरो' ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति- ये च रूपूपगा सत्ता ये च अरूपट्ठायिनो । निरोधं अप्पजानन्ता आगन्तारो' पुनन्भवं ॥ ये च रूपे परिञाय अरूपेसु' असण्ठिता। निरोधे ये विमुच्चन्ति ते जना मच्चुहायिनो ० ॥ कायेन अमतं धातुं फस्सयित्वा] निरूपधि । उपधिप्पटिनिस्सग्गं1 3 सच्छिकत्वा अनासवो । देसेति सम्मासम्बुद्धो असोकं विरजं पदन्ति । अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।४।। ! (७४-पुत्त-सुत्तं ३।३१५) वृत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता' ति मे सुतं ! तयो मेl + भिक्खवे "पुत्ता सन्तो संविज्जमाना लोकस्मिं । कतमे तयो ? अतिजातो अनुजातो अवजातो' ति कथञ्च भिक्खवे ! पुत्तो अतिजातो होति ? इध भिक्खवे! पुत्तस्स मातापितरो होन्ति न बुद्धं सरणंगता, न धम्म सरणंगता, न सङघं सरणंगता, पाणातिपाता अप्पटिविरता अदिनादाना अप्पटिविरता, कामेसु मिच्छाचारा अप्पटिविरता, मुसावादा अप्पटिविरता, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना अप्पटिविरता, दुस्सीला ७३. अरुप्पा, P.Pa. सन्तरा, C.P.Pa. सन्तरो, C.Pa. + चाति, B. , अल्पवासिनो, P.Pa. C. पुसाकयोःपूर्वोक्ते प्रक्षेपे °गा- मिनो, B., C. पुस्तयोस्तु योग्यस्थाने पूर्वाद्धं उभयत्र संयुत्तनिकाये V. 4.5. 6 °अन्ति, C. Pa. प्रक्षेप एव । 7 आगन्तानो, B.; अगन्धारो, C. ये च रूपे सर्व० ० द्वितीय तृतीये गाथेतु 5० ५१ सुत्त । 9 आस्पेसु, D. E.; ये च रूपेसु, Pa. 10 °हारिनो, B. 11 फस्सयित्वा, P.Pa; फुस्स्°, C.; फुसय° B.M.; 12 निरूपषि, M.; °षि,--अन्य०० रूप-इत्यनेन सह प्रमावतः सम्बध्य ऊकारापावनम् । 13 °प्पटि', अन्येषु ह. त्यक्तः °पटि । मे। 15 ति, त्यक्तः D.E. फूसय°, D.E.
५६ ] इतिवृत्तक [ ३३३३५ पापधम्मा, पुत्तोच नेसं होति, बुद्धं सरणंगतो, धम्म सरणंगतो, सधं सरणंगतो, पाणातिपाता पटिविरतो' अदिनादाना पटिविरतो', कामेसु मिच्छाचारा पटि- विरतो, मुसावादा पटिविरतो, सुरारमेयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो, सीलवा कल्याणधम्मो-एवं खो' भिक्खये। पुत्तो अतिजातो होति। कथञ्च भिक्खवे ! पुत्तो अनुजातो होति ? इध भिक्खवे ! पुत्तस्स मातापितरो होन्ति, वुद्धं सरणंगता, धम्म सरणंगता, सङ्गधं शरणंगता, पाणातिपाता पटिविरता, अदिनादाना पटि- विरता, कामेसु मिच्छाचारा पटिविरता, मुसावादा पटिविरता, सुरामेरयमज्ज- पमादट्ठाना पटिविरता, सीलवन्तो कल्याणधम्मा, पुत्तो' पि नेसं होति बुद्ध सरणं गतो, धम्म सरणंगतो, सङ्घं सरणंगतो, पाणातिपाता पटिविरतो, अदिनादाना पटिविरतो, कामेसु मिच्छाचारा पटिविरतो, मुसावादा पटिविरतो, सुरामेरयमज्ज- पमादट्ठाना पटिविरतो, सीलवा कल्याणधम्मो-~-एवं खो भिक्खवे ! पुत्तो अनुजातो होति। कथञ्च भिक्खवे ! पुत्तो अवजातो होति ? इध भिक्खवे ! पुत्तस्स मातापितरो होन्ति, बुद्धं सरणंगता, धम्म सरणंगता, सङधं सरणंगता, पाणाति- पाता पटिविरता, अदिनादाना पटिविरता, कामेसु मिच्छाचारा पटिविरता, मुसावादा पटिविरता, सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरता, सीलवन्तो कल्याण- धम्मा, पुत्तो च' नेसं' होति, न बुद्धं सरणंगतो, न धम्म सरणंगतो, न सधं सरणंगतो, पाणातिपाता अप्पटिविरतो, अदिन्नादाना अप्पटिबिरतो, कामेसु मिच्छाचारा अप्पटिविरतो, मुसावादा अप्पटिविरतो, सुरामेरयमज्जपमादाट्ठाना अप्पटिविरतो, दुस्सीलो पापधम्मो---एवं खो भिक्खवे ! पुत्तो अवजातो होति ।-इमे खो भिस्ववे ! तयो पुत्ता सन्तो मंविज्जमाना लोकस्मिन्ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति-- अतिजातं अनुजातं पुत्तमिच्छन्ति । पण्डिता । अवजातं न 1 इच्छन्ति यो होति कुलगन्धनो" एते खो पुत्ता लोकस्मिं ये भवन्ति उपासका । . - पनेसं, D.E. 'सर्वत्र ह० नतु C.N1. योजित:--होति। D.E. योजित:--होति। 'खो, त्यक्तः P.Pa..B. योजितः-खो। "ध° स" ग°, इत्यम P.Pa. प पनेसं, D. (ण) E. 'पनेसं, D. (ण) E. D.E. यौजित:--होति । "अवजातो ति, B. "पुत्तामिच्छ ',B.D.E. 10--त्यक्त: D.E. } 'कुसजन्तुनो, C.; A.--कुलगन्धनो ति कुलच्छेदको, निर्दिश्यते पाठाप्तरं- कुलधंसनो (ह. कुसलध) ०- ३।३।६] ७५-अबुठ्ठिक-सुत्तं [ ५७ १ सद्धासीलेन सम्पन्ना वदा' वीतमच्छरा । चन्दो अब्मघना मुत्तो' परिसासु विरोचरे'ति॥ अयम्पि अत्यो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ।।५।। ( ७५-अबुट्ठिक-सुत्तं ३।३।६ ) वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता'ति मे सुतं--"तयो'मे भिक्खवे ! 6 पुग्गला मन्तो संविज्जमाना लोकस्मि। कतमे तयो ? अबुट्टिकसमो पदेसवस्सी सब्वत्था- भिवस्सी। कथञ्च भिक्खवे ! पुग्गलो ' अवुट्टिकसमो होति ? ६ध भिक्खवे ! एकच्चो पुग्गलो सब्बेसव: न न : दाता होति, समणब्राह्मणकपणिद्धि- कवनिब्बकयाचकानं अग्नं पानं वत्थं यानं मालागन्ध विलेपनं 0 सेय्यावस- थपदीपेय्यं 1 0—एवं खो भिक्खवे ! पुग्गलो अवुट्टिकसमो होति । कथञ्च भिक्खवे ! पुग्गलो पदेसवस्मी होति ? इध भिक्खवे ! एकच्चो पुग्गलो एकच्चानं दाता होति, एकच्चानं न दाता होति 11, समणब्राह्मणकपणिद्धिकवनिब्बकयाचकानं1 2 अन्नं पानं वत्थं यानं मालागन्धविलेपनं ! 3 सेय्यावसथपदीपेय्यं --एवं खो भिक्- म्बवे ! पुग्गलो। ७ पदेसवस्सी होति । कथञ्च भिक्खवे ! पुग्गलो 6 सब्बत्थाभिवस्सी मोति ? इध भिक्खवे ! एकच्चो पुग्गलो सब्वेमं!' देति, समणब्राह्मणकपणिद्धि- कवनि बकयाचकानं ९ अन्नं पानं वत्थं यानं मालागन्धविलेपनं 1 सेय्यावसथप- दीपेय्यं 1 4-~एवं खो भिक्खवे ! पुग्गलो 16 सब्बत्थाभिवस्मी होति ।-इमे खो भिक्ववे! तयो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मिन्नि।-एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति ! - 'सद्दा, B. 2°उ, B.P. "अभघना, .1.; गब्भ°, B.; अब्भगना, ( .P.Pa; अन्भगणाति अम्भसंघाता, 1.; वम्भसना, D.E. 'पुत्तो, M. विरोचयेति, C.; विरोचति, D.E.Pa. ७५. "भ°-त्यक्तः ५°-त्यक्तः BCP. 'न सम्वेसजेव, B. ५°कपणद्धिक°, M.; °ब्रह्मणद्धिक°, B. 10A. -माला ति.. गन्धन्ति......विलेपनन्ति ...... सेय्याति...... आवसथन्ति .... प°; गन्धं वि., B.; दीपयं, B.; पतिपयन्ति, La. 'होति--त्यक्तः D.E.P.Pa. 1 कपणद्धिक° 1.; ब्रह्मणकपणद्ध°, B.; 'ब्रह्मणपण अधिक, P.Pa. i"गन्धं वि°, D.E. 14 °वसथं प°, D. E.; °थदिपयं, B. 194°-- त्यक्तः C. I.. स्यक्तः B.C. ITAL.योजितः--4, Pa.; कपणदिक, B.AI. 1 गन्धं वि°C. -- -- - 180 'ब्रह्मण', B. .
५८ ] इतिवृत्तकं [ ३।३।६ न समणे न ब्राह्मणे न कपणिद्धिके न वनिब्बके । लवान' संविभाजेति अन्नं पानञ्च भोजनं ॥ अन्न पानञ्च भोजनं । तं वे अबुट्टि कसमो ति आहु नं पुरिसाधम' ।। एकच्चानं न ददाति एकच्चानं पवेच्छति' । तं वे' पदेसवस्सीति10 आहु मेधाविनो जना ।। सुभिक्खवाचोपुरिसो सब्बभूतानुकम्पको । आमोदमानो पकिरेति देथ देथाति भासति ।। यथा पि! 2 मेघो थनयित्वा 1 3 गञ्जयित्वा 4 पवस्सति । थलं निन्नञ्च पूरेति अभिसन्दन्तो 5 वारिना एवमेव इष एकच्चो पुग्गलो होति तादिसो ॥ धम्मेन संहरित्वान 7 उट्ठानाधिगतं धनं । तप्पेति अन्नपानेन सम्मा सत्ते वनिब्बके18 ति ॥ अर्याम्प अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥६॥ सद्वान, . 1P.Pa. त्यक्ताः सर्वेनशः समणब्रह्मणकप°, Pa., न समण ब्राह्मणे D.E. कपणद्धिके, B.; कपणिद्धि कवनिम्बके, 1. 'लहान, B.; लखान, C. D.E. १°भाजेति, C.; भजेति, M.; °भजति, P.Pa.; भज्जति, D.E.; राजति,B.*चे, B.; नास्ति P.Pa. नं साधम D.E.; पुरिसाधम्म, B.C. P.;Pa. अशुद्धम् "दाताति, D.E. "दाताति, D.E. 'पवच्छेति, B.; °वेषति, C.; वेदति, Pa. *एतं, C.Pa. चे, B. परस्सवस्सिति, Pa. 11°वाचो, B.AM.A.; °वेवो°, C.; °वासो, P.; सुभिक्खचेवाहो, D.E.A. पाठान्तरं--सुभिक्खवस्सी। 1 यथाभि, C. 1 धन्°,C. । तज्जयित्वा, D.E.; विज्जयित्वा, A.; B. च C. नास्ति गज, किन्तु B. पथवी, C. पठवि, मेघो पश्चात् । 15 अभिसन्तो, C. वारिना B.M.; प बारिना, C.; परिवारि, D.E 1 संहरित्वा, B.; संहयित्वान, P. 1 "सम्मा वत्ते, D.E.; सम्बसते, P.Pa.; समापते, M.; पनिम्बके, P.; मनिम्म्°, Pa. B. अशुद्ध, पाठद्वयं तप्प' अन् । सम्मा पत्तेति अन्नपाणेन । समा सत्ते वकिप्पकेति । गाथात्रयं कोसलसंयुत्त (ed. Feer) 3.4.17. वा - III.
तिक. ३१३७ ] ७६-सुख-सुतं [ ५९ ७६-सुख-सुत्तं [३।३१७] वृत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं । तीणि-मानि भिक्खवे सुखानि पत्थयमानो सील रक्खेय्य पण्डितो। कतमानि तीणि? पसंसा मे आगच्छतू ति सोलं रक्खेय्य पण्डितो, भोगा मे उप्पशान्तू ति सीलं रक्खेय्य पण्डितो, कायस्स भेदा परम्मरणा सुगति' सग्गं लोकं उपपज्जिस्सामीति सीलं रक्खेग्य पण्डितो। इमानि खो भिक्खवे तीणि सुखानि पत्थयमानो सीलं रक्खेय्य पण्डितो ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति दुच्चति । सीलं रक्खेय्य मेधावी पत्थयानो तयो सुखे । पसंसं वित्तलाभञ्च पेच्च सग्गे पमोदनं ।। अकरोन्तो पि चे पापं करोन्तमुपसेवति । संकियो' होति पापस्मि अवण्णो चस्स रूहति ।। यादिसं कुरुते मित्तं यादिसं चुपसेवति । स वे]] तादिसको होति सहवासो 2 हि13 तादिसो ॥ सेवमानो सेवमानं संम्फुट्ठो सम्फुसं।+ परं सरो दुट्ठो। । कलापं वा अलित्तमुपलिम्पतिः । उपलेपभया। धीरो18 नेव पापसखा, सिया ।। पूतिमच्छं कुसग्गेन यो नरो उपनय्हति20 । कुसा पि पूति वायन्ति एवं वालूपसेवना ॥ तगरञ्च पलासेन यो नरो उपनय्हति 20 पुत्ता पि सुरभि 2 वायन्ति एवं धीरूपमेवना ।। तस्मा पलासपुटस्सेव2 3 गत्वा सम्पातय त्तनो। -- 3 . उपपज्ज्°, B.E.NI. ' सुगति, P.; सुग्गति, Pa. उप्पज°C.E. नास्ति. P.Pa. 5 °वि, सर्वत्र न नास्ति तुE. "पसंसि, B.C. 'वित्त°, E. P. Pa. च A. (धनलाभं भागुप्पत्ति); चित्त, D.; वित्ति, B.C.M. 'च मोवन, D.E. "सन्तियो, D.E. 1 यादिसञ्चुप, P.Pa.; °. पस°, M.; याविसंमुप , C.; .मप, E.; °म्मप, D. 11 चे, B.C.Al. 1 सहावायो, B.; सभावासो, D.E. 13 पि, B.C.M. 1 + संफुसि, B.; °फुसी, C. } - बिद्धो किन्तु । "अमुलिलितप्पति, D.E. व्यत्यास 17 उपलिम्प', P.M.; उपलेपतया, P.; °तिया, Pa.; उप्पले- पतिता.C. 1 'वारि (?).,C. °सुखा, D.E. 20 उपनेव्हति, B.P.Pa. 2 तग्ग°, B.M.P.Pa. सुरभि, B. 23 पलासपुटस्सेव केवलं M. च A.; मालपुटस्सेव, P.; Pa. नास्ति गाथा मूलमट्टस्सेव, B.; फलमस्सेब, C.; पसपुटस्सेव न्योनुकूल D.E. संपातम् M.P, च A.; संपाकम्, B.D.E.; सपाकम्, C. , ६० ] इतिवृत्तक [ तिक. ३।३।९ असन्ते नुपसेवेय्य सन्ते सेवेय्य पण्डितो । असन्तो निरयं नेन्ति सन्तो पापेन्ति सुग्गतिन्ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥७॥ ७७ -भिन्दन-सुत्तं (३।३।८] वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं । भिन्दन्ताय भिक्खवे कायो, विमाणं विरागधम्म, सब्बे उपधी' अनिच्चा दुक्खा विपरिणामधम्मा ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति - कायञ्च भिन्दन्तं" ञत्वा विजाणञ्च विरागुणं' । उपधीसु भयं दिस्वा जाति मरणमझगा' । संपत्वा परमं सन्तिं कालं कडखति। 0 भावितत्तो।। ति ।। अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति |८|| ७८-धातु-सुत्तं (३।३।६] वुत्तं हेनं भगवता वुनमरहना ति मे मुतं । । धातुसो । भिक्खवे सत्ता सत्तेहि सद्धि ! 5 संसन्दन्ति समेन्नि, हीनाधिमुत्तिका सत्ता होनाधिमुत्तकेहि सत्तेहि 7 सुगतिन्ति, B.P. भिन्दन्ताय, M.; भिन्नोयं, B.C.; भिदरायं,D.E. (द्रष्टव्यं उद्दाने, च संस्कृते भिदुर); भिख्यं, P.; भिरुभयं, Pa. 1. पाठद्वयं (भिन्दन्तायं च भिदुरायं° ?), किन्तु हस्तले० अशुद्धः (पिण्डायन्ति पिण्डतो अयं कायो ति ... भिरु भेदनसीलो......तिन्नरायन्ति पि पाठो); व्यख्याति भेदनसीलो। विराग , B.A.; विरागूष , M.D.E.; विरागुष् C.P.; द्र० गाथा। + °ई, केवलं M.; अन्यत्र °इ। एतम्, केवलं . । भिन्दन्तं, केवलं M.; भिन्दनं, B.P.Pa.D.E.; भिन्नतंC. विरागुणं, C.P.; नं, B.M.Pa.; पभंगुणं, D.E. अजग्गा, 1. " सन्ति, D.E.P.1.; सन्तं, B.C. NI.Pa. 10काल संखति, D.E. 11 °अत्तो, D.E.AI.; °अत्यो, B.C.P.Pa. 'अयम् केवलं M. पाठानुसारत, तत पर अतीतम्मि....,, अनागतम्पि...., एतरहिपि... नास्त्यन्येषु अतीतम्पि, D.E. शयति अन्येष हस्तलेखेषु तु साधारणोपन्यसि B.C. इत्यतः प्राक अतीतेपि भिक्खवे, ततः परं अद्धानं Pa. पूर्वस्मात् पश्चात् समेन्तिः अतितं पि भिक्खवे अद्धानं (धातुसो) प (हिनाषिमुत्तिका); P. पूर्वस्मात् पश्चात समेन्तिः अतितं पि भक्ख अद्ध धात व सत्ता संसदन्ति समेन्ति (हिवाधिम् ). 1 +धातुसो व, D.E. Jउत्पज्यते D.E.P.Pa.
तिक. ३३३१९ ] धातु-सुतं [६१ सद्धि संसन्दन्ति समेन्ति, कल्याणाधिमुत्तिका सत्ता कल्याणाधिमुत्तिकेहि सत्तेहि सद्धि संसन्दन्ति समेन्ति। अतीतम्पि भिक्खवे अद्धानं धातुसो सत्ता सत्तेहि सद्धि संसन्दिसु समिंसु, हीनाधिमुत्तिका सत्ता हीनाधिमुत्तिकेहि सत्तेहि सद्धि संसन्दिसु समिसु कल्याणाधिमुत्तिका सत्ता कल्याणाधिमुत्तिकेहि सत्तेहि सद्धि संसन्दिंसु सर्मिसु । अनागतम्पि भिक्खवे अदाने धातुसेवो! सत्ता सत्तेहि सद्धि संसन्दिस्सन्ति समेस्सन्ति: हीनाधिमुत्तिका सत्ता होनाधिमुत्तिकेहि सत्तेहि सद्धि संसन्दिस्सन्ति समेस्सन्ति: कल्याणाधिमुत्तिका सत्ता कल्याणाधिमुत्तिकेहि सत्तेहि सद्धि संसन्दि- स्सन्ति समेस्सन्ति । एतरहि पि भिक्खवे पच्चुप्पन्नं अद्धानं धातुसो-वा सत्ता सतेहि सद्धि संसन्दन्ति समेन्तिः हीनाधिमुत्तिका सत्ता हीनाधिमुत्तकेहि सत्तेहि सद्धि संसन्दन्ति समेन्ति, कल्याणाधिमुत्तिका सत्ता कल्याणाधिमत्तिकेहि सत्तेहि सद्धि संसन्दन्ति समेन्तीति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति: संसग्गा वनथो जातो असंसग्गेन छिज्जति । परित्तं' दारुमारु" यह यथा सीदे महण्णवे । एवं कुसीतमागम्म' साधुजीवी 10 पि11 सीदति ॥ तसमा तं परिवज्जेय्य कुसीतं हीनवीरियं'' पविवित्तेहि : अरियेहि पहितत्तेहि झायिभि 4 निच्चं आरद्धविरियेहि 5 पण्डितेहि सहा वसेति । अयम्पि अत्यो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति 1 ॥९॥ क वार, C. 1 व नास्ति M.; धातुयो व, E.; धातुसो याव, D. समिस्सन्ति, B.M. 3 समेन्ति, C.D.E.P.Pa. एतम् केवलं 1. वनतो, B.C.P.Pa. भिज्जति B. परित्त, C. "बाएं, B; "कुसीतं, B. (इ); C. 10°जीवी, M.; °जीवि, C. D.E. P. Pa.; °जिवि, B. "पि . P. Pa. A.; प स्°, C.; स स्°, D.E. (E. १); संस्°, B. 11°वीरियं, C. D. E.AM.; विरियं, B.P.Pa. 1 विविसेहि, B.; पविचित्तेहि, D.E. 1 नायिभि, M.; ज्यायिभि, B.P.Pa.; मायिहि, C.D.E. 14°विरिय, सर्वत्र 1" अयम् केवलं M. O ६२ ] इतिवृत्तकं [ ३३३३१० 3 ७६-परिहाण-सुत्तं [३।३।१० वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं । तयो मे भिक्सवे धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । कतमे तयो ? इध भिक्खवे सेखो भिक्खु कम्मारामो होति कम्मरतो' कम्मारामतमनुयुत्तो, भस्सारामो होति भस्सरतो भस्सारामतमनुयुत्तो, निद्दारामो होति निद्दारतो निद्दारामतमनुयुत्तो। इमे खो भिक्खवे तयो धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय संवत्तन्ति । तयो-मे भिक्खवे धम्मा सेखस्स' भिक्खुनो अपरिहानाय संवत्तन्ति । कतमे तयो ? इध भिक्खवे सेखो' भिक्खु न कम्मारामो होति न कम्मरतो न कम्मारामतमनुयुत्तो, न निद्दारामो होति न निद्दारतो न निद्दारामतमनुयुत्तो। इमे खो भिक्खवे तयो धम्मा सेखस्स भिक्खुनो अपरिहा नायसंवत्तन्तिति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति' । कम्मारामो भस्सरतो निद्दारामो च उद्धतो' अभब्बो तादिसो भिक्खु फुटुं" सम्बोधिमुत्तमं । तस्मा हि अप्पकिच्चस्स अप्पमिद्धो अनुद्धतो। 0 भब्बो सो तादिसो भिक्खु फुटुं' सम्बोधिमुत्तमन्ति ।। अयम्पि अत्यो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१०॥ ततियो वग्गो उद्दानं रे दिटिठ (५०, ७१) निस्सरणं (७०) सपं (७३) पनो (७५)अ ठिकेन (४५) च । सुखा (७६) च भिन्दना (७४) धातु (७८) परिहानेन (७६)ते दसाति ।। 7 वुत्तं केवलं M. सेक्खस्स, D.E. "सेक्स्यो, D.E. +°आरतो, B. 5°आरतो, B.P. Pa. 6°आरतो, Pa. सेक्खस्स, D.E. 'एतम् केवलं M. "उद्दतो, B. M.; फुझें B.P.Pa.; पुट, C.D.E., द्र० सुत्त ३४. 11अनन्धतो, D.E. 1'अयं केवलं 134, C.; प, D.E. 14भिन्दना, B.C.M.; भिदुरा D.E.; भिरुवा, P.Pa. 1 "फुट्छ, चतुत्यो वग्गो ८०-क्तिक-सुत्तं [तिक, ४।१] वृत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं । तयो मे भिक्खवे अकुसलवित- क्का। कतमे तयो? अनवञ्जत्तिपटिसंयुत्तो: वितक्को, लाभसक्कारसिलो- कपटिसंयुत्तो' वितक्को, परानुद्दयतापटिसंयुत्तो वितक्को। इमे खो भिक्खवे तयो अकुसलवितक्का ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति' : अनवजात्तिसंयुत्तो लाभसक्कारगारवो। सहनन्दि ० अमच्चेहि 10आरासंयोजनक्खया ॥ यो च पुत्ते पसुं हित्वा। विवासो 2 सङगहानि 1 3 भब्बो सो तादिसो14 भिक्खु फुट्ठ सम्बोधिमुत्तमन्ति ॥१॥ 15 ८१----सक्कार-सुत्तं [तिक, ४।२] दिट्ठा मया भिक्खवे सत्ता सक्कारेन अभिभूता परियादिन्नचित्ता कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना ; दिट्ठा मया भिक्खवे सत्ता 4 1'पुत्त, - 'वृत्त केवले M. 'अकुसला वि°, D.E. 3 °सञ्जत्तो, P.Pa.; संातो, D.E. सञ्जुत्तो, P.Pa. "परानुबयता', B.M.P.; "ताय, Pa.; °सञ्जतो, P.Pa. "अकुसला वि, D.E.M.Pa. 'एतम् केवलं M. 8°सजुत्तो, D.P.Pa.;"अ',C.; °°°, E. °सहनन्दि D.E.M.P.Pa.; °नन्ति, B.; समानन्ति, C. 1 0अमच्चेति, C. M. Aa.; यो च पसु भित्वा, D.E. 1 विवाहे, D.E.M.P. हानि, B.C.; सन्तहानि, B.E.; सन्ताह° D.; सघहानि, P.Pa.; संहरानि, M.A. पाठान्तरं, किन्तु Ms. अशुद्धः A मतेन (="परिक्खाराणि"), किन्तु सुन्दरतरं समग-हानि। 1+अभन्योताबिसो C. 1 फुट्ठ, M.; फुट्ठ, B.P.Pa.; पुटु,C.D.E.; प्रष्टव्यं सुतं ३४. 1 "उप्पन्ना, D.E. सर्वत्रेह सुत्ते. 18: तिक. ४२ ] [ ६३ [ तिक. ४१२ ६४ ] इतिवृत्तक असक्कारेन अभिभूता परियादिन्नचित्ता कायस्स भेदा परम्मरणा अपाय दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना; दिट्ठा मया भिक्खवे सत्ता सक्कारेन च असक्कारेन च तदुभयेन अभिभूता परियादिन्नचित्ता कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना । तं खो पनाहं भिक्खवे न अझस्स+ समणस्स वा ब्राह्मणस्स" वा सुत्वा वदामिः दिट्ठा मया भिक्खवे सत्ता सक्कारेन अभिभूता परियादिन्नचित्ता कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना; दिट्ठा मया भिक्खवे सत्ता असक्कारेन अभिभूता परि- यादिन्नचित्ता कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपन्ना; दिट्ठा मया भिक्खवे सत्ता सक्कारेन च असक्कारेन च तदुभयेन अभिभूता परिया- दिन्नचित्ता कायस्स भेदा पर म्मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना। अपिच भिक्खवे यदेव मे सामञातं' सामं दिट्ठ सामं विदितं तदेवाहं वदामिः दिट्ठा मया भिक्खवे सत्ता सक्कारेन अभिभूता परियादिन्नचित्ता कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना; दिट्ठा मया भिक्खवे सत्ता असक्कारेन अभिभूता परियादिन्नचित्ता कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्र्गात विनिपातं निरयं उपपन्ना; दिट्ठा मया भिक्खवे सत्ता सक्कारेन च असक्कारेन च तदुभयेन अभिभूता परियादिन्नचित्ता कायस्सभेदा परम्मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना ति । यस्स सक्करीयमानस्स असक्कारेन चूभयं । समाधि न विकम्पति" अप्पमादविहारिनो ।" ।। तं 11 झायिनं 11 साततिकं 12 सुग्घुमदिट्ठिविपस्सकं] । उपादानक्खयाराम आहु सप्पुरिसो इतीति ॥२॥ 6 स्स, M. 8 . IP.Pa. नास्ति सर्वत्र दुग्गति इह निरियं, B.P.Pa. अत्रान्यत्र चेह- सुत्ते। "उप्पन्ना ति, D.E.; C. नास्ति तृजीये विट्ठा. उपपन्ना। नाम- ॐ ब्रह्मा, B.P.Pa. 11. नास्ति द्वितीय बुद्ध यदेवस्स मे सामं जातं, P.Pa. सक्करीय D.; इय, E.M.; सक्कारिय", B.C.; सक्कारेय, P.Pa. " समाधिना वि B.C.; विकमति, C.; समाविन्न विकप्पति, P.Pa. 10 अपमाद', P.; अप्पमान', D.E.; अपमाण, pa. 11 तज्ज्ञायिनं, P.Pa. °अनं, C. 12 साततियं, M.; साचारिक, C.P.Pa.; भासतियं, B. सुखं वि', B.C.D.E.P.M., विद्विपस्सकं, B.; सुखदिदि विप, Pa. 14 उपादानख' D.E. M.; उपाधान, B.C.; उपादानक्ख, P.Pa.
निक. ४।३ ] ८२-सह-सुतं [ ६५ ८२-सह-सुत्तं तिक. ४।३] तयो मे भिक्खवे देवेसु दवेसद्दा निच्छरन्ति समया समयं उपादाय । कतमे तयो? यस्मि भिक्खवे समये अरियसावको केसमस्सुं ओहारेत्वा' कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय चेतेति, तस्मि भिक्खवे' समये देवेसु देवसद्दो निच्छरतिः एसो अरियसावको मारेन' सद्धि सङगामाय चेतेतीति । अयं भिक्खवे पठमो देवेसु देवसद्दो निच्छरति समया समयं उपादाय । पुन च परं भिक्खवे यस्मि समये अरियसावको सत्तन्नं बोधिपक्खियानं धम्मानं भावनानुयोगमनुयुत्तो विहरति, तस्मि भिक्खवे समये देवेसु देवसद्दो निच्छरति : एसो अरियसावको मारेन' सद्धि सङगामेतीति । अयं' भिक्खवे दुतियो देवेसु देवसद्दो निच्छरति समया समयं उपादाय । पुन च परं भिक्खवे यस्मि समये अरियसावको आसवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पनाविमुक्ति दिद्रुव धम्मे सयं अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति, तस्मि भिक्खवे समये देवेसु देवसद्दो निच्छरति : एसो अरियसावको विजितसङगामो, तमेव सगामसीसं अभिविजिय' अज्झा वसतीति । अयं भिक्खवे ततियो देवेसु देवसद्दो निच्छरति ममया समयं उपादाय । इमे खो भिक्खवे तयो देवेसु देवसद्दा निच्छरन्ति समया समयं उपादाया ति । दिस्वा11 विजितसङगाम सम्मासम्बुद्धसावकं 1 2 देवता पि नमस्सन्ति महन्तं वीतसारदं । नमो ते पुरिसाजा। 3 यो त्वं दुज्जयमज्झभू । जेत्वान मच्चुनो सेनं ६ विमोक्खेन अनावरं। । ॥ 11 विस्वाच, यम्पि, B. ओहायापेस्वा, B. "अनाग्°, B.Pa. 4भि, केवलं M. 'मानेन, C. A. पाठान्तरं पक्खिकानं द्रष्ट० सुत्त ९७ 'अयम्पि, D.E. नास्ति B. द्रष्टव्यं ९७ च पुग्गलपञ्जत्ति III. I. विजय, P.Pa.; °विजिमय, C.; विस्मय, B. 10 इमे खो. उपादाय, नास्ति D.E. P.Pa. 1 2 °सम्बुद्धस्स सावकं, D. 1 : , D.E.; पूरिसजा, B. अज्मभू, M. च A.; अनाभि, P.Pa.; अज्मगुं, C.; त्वं नुदुज्जमच्चगू, B.; त्वा दुज्जयमज्जयि, D.E. जेत्या मनोभुनो सेनं, 1. 16 अनावरं, 11.P. A. (अम्जेहि आवरितुं पटिसेर्तुं असक्कुनेम्यत्ता), अनासर्व, C.D.E.; अनासवा, B. (पाठान्तर मानसब?). 8 ६६ ] इतिवृत्तकं [ तिक. ४४ इति हेतं नमस्सन्ति देवता पत्तमानसं । तहि तस्स नमस्सन्ति येन मच्चुवसं वजे ति ॥३॥ . - ८३-चवमान-सुत्तं तिक, ४१४] यदा भिक्खवे देवो देवकाया चवनधम्मो होति पञ्च' पुम्बनिमित्तानि पातुभवन्ति । माला मिलायन्ति, वत्थानि किलिस्सन्ति, कच्छेहि सेदा मुच्चन्ति', काये दुब्बणियं ओक्कमति , सके देवो' देवासने नाभि- रमतीति । तमेनं भिक्खवे देवा! ० चवनधम्मो अयं देवपुत्तोति इति विदित्वा तीहि वचाहि अनुमोदन्तिः11 इतो भो सुगति गच्छ, सुगति गन्त्वा सुलद्धलाभं 2 लभ, सुलद्धलाभं लभित्वा सुप्पतिट्ठितो भवाहीति । एवं वुत्ते अञ्जतरो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच । किन्नु :खो भन्ते देवानं सुगतिगमनसङ- खातं , किञ्च । भन्ते देवानं सुलद्धलाभसहखातं 7, किं पन भन्ते देवानं सुपति- ट्ठितसङखात न्ति? मनुस्सत्तं खो भिक्खवे! 8 देवानं सुगतिगमनसखातं ' । यं मनुस्सभूतो समानो तथागतप्पवेदिते धम्मविनये सद्धं पटिलभति, इदं खो भिक्खवे 20 देवानं सुलद्धलाभसहखातं17 | सा खो पनस्स सद्धा निविट्ठा होति, मूलजाता पतिट्ठिता, दळ्हा असंहारिया समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मिं, इदं खो भिक्खवे20 देवानं सुप्पतिट्टितसङखा तन्ति। यदा देवो देवकाया चवति आयुसखया । तयो सदा निच्छरन्ति देवानं अनुमोदतं 2 ।। 1 2 3 मालानि, 5 7 त्य०C. सत्तमानसं, C.; सत्ताम् , B. पञ्चस्स, B.M.P.Pa. B.C. मुञ्चन्ति, D.E.; अट्ठकथाहस्तलेखे । काय, D.E. . °अन्ति, C.D.E. 8 इति त्य० D.E. १ तमेनं, B.; तमेन, P.; तमे, D.E.; कतमो, C.Pa. 10 देवो, C.D.E. 11 अनुमोवेन्ति, B. C. M. 12 नास्ति C.Pa; सु सुग्गति गन्ता लद्ध लाभ, B. (नास्ति लभ). 1 + भगवाहीति, B.; भवाहि, C. B.M. P.Pa. 1 6 °संख, C.D.E. 17 किञ्च, M.; किञ्चि, C.D.E.P. Pa.; किच्चि, B. 18 भिक्खु, B.C.M.P. 10 सई, B.; सच्च, C. 20 भिक्स, M. 21 निविद्धा, B. B.P.Pa. 23 लाकस्मिन्ति, B.C.M. १+ अनुमोदयं, B.C.M. 13 सुलख ल, B. 15कि 2 वर्ष, तिक. ४५] ८४-लोक-सुत्तं [ ६७ इतो भो सुगति' गच्छ मनुस्सानं सहव्यतं? मनुस्सभूतो सद्धम्मे लभ सद्धं अनुत्तरं ।। सा* ते सद्धा निविठुस्स मूलजाता पतिट्टिता। यावजीवं असंहीरा सढम्मे सुप्पवेदिते ॥ कायदुच्चरितं हित्वा वचीदुच्चरितानि च । मनोदुच्चरितं हित्वा यञ्चा दोससञ्चितं ॥ कायेन कुसलं कत्वा वाचाय कुसलं वहुं । मनसा कुसलं कत्वा अप्पमाणं निरुपषिः॥ ततो ओपधिकं पुनं कत्वा दानेन तं वहुं । अशे पि भच्चे सद्धम्मे ब्रह्मचरिये निवेसये ॥ इमाय अनुकम्पाय देवा देवं यदा ० विदू। चवन्तं11 अनुमोदन्ति 12 एहि देव पुनप्पुनन्ति 3 ॥४॥ ८४-लोक-सुत्तं [तिक, ४।५] तयो मे पुग्गला लोके उप्पज्जमाना उप्पज्जन्ति वहुजनहिताय बहुजनसु- खाय लोकानुकम्पाय, 1 + अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं । कतमे तयो ? दध भिक्खवे तथागतो लोके उप्पञ्जति अरहं, सम्मासम्बुद्धो, विज्जाचरण- ममपन्नो, सुगतो, लोकविदू, अनुतरो पुरिसदम्मसारथि, सत्था देवमनुस्सानं, बुद्धो भगवा1 । सो धम्म देसेति आदिकल्याणं मझेकल्याण परियोसानकल्याणं . 2 1. . 'सुग्गति, P. सहभ्यतं, B.C.M.P.Pa. 3°भूते, B.C. + सी, D. E.; या, C. 5 निषिद्धस्सा ति निविट्ठा भवेय्य, A.; जिविठ्ठस्स, D.E. सहितं, D.E.M.; संह , B. द्र० सुत्तं ३१ 7 नास्ति सत्रि केवल .. निरुपषिन्ति निरुपषि ऋते ऊ, C.D.E.M. से ओपधिकं, C.M.P.A.; उपधिक, D.E.Pa.; उपषितं, B.;Pa. अशुद्धं (मओपधिकं ?) हतेप्राकृ ततो वोमद्दमुपषिक। निवेसये, B.C.; निवेसय, D.E.; निवेसयं, Pa. (P.?). C. 11 चवनं, D.E. 12 अनुमोदेन्ति, C.M. P.Pa.; पुनपुन,° B.; एहि नेहिब, D.E. 14 °कम्पकाय, D.E. 15 भगवाति, D.E. सवा, 13 पुनपु, [ तिक. ४१५ । ६८ ] इतिवृत्तकं सात्थं सव्यञ्जनं सव्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति। अयं भिक्खवे पठमो पुग्गलो लोके उप्पज्जमानो उप्पज्जति बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय, अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं । पुन च परं भिक्खये तस्सेव सत्यु सावको अरहं होति खीणासवो वुसितवा कतकरणीवो, ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदज्ञाविमुत्तो । सो' धम्म देसेति आदिकल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसानकल्याणं, सात्यं! सव्यञ्जन केवल. परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्म चरियं पकासेति । अयम्पि भिक्सवे दुतियो पुग्गलो लोके उपज्जमानो उप्पज्जति बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय, अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं , पुन च परं भिक्खवे तस्सेव सत्थु सावको सेखो' होति पाटिपदो बहुस्सुतो सीलवतूपपन्नो' । सोपि धम्मं देसेति आदिकल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसानकल्याणं, सात्थं। सव्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति। अयम्पि भिक्खवे ततियो पुग्गलो लोके उप्पज्जमानो उप्पज्जति बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय, अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं । इमे खो भिक्खवे तयो पुग्गला लोके उप्पज्जमाना उप्पज्जन्ति बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय, अत्थाय हिताय सुखाय देव- मनुस्सानन्ति। सत्था हि लोके पठमो महेसि तस्सन्वयो सावको भावितत्तो। अथापरो पाटिपदो पि सेखो 2 बहुस्सुतो सीलवतूपपन्नो॥ एते तयो देवमनुस्ससेट्ठा + पभंकरा धम्ममुदीरयन्ता । अपावुणन्ति अमतस्स द्वारं योगापमोचेन्ति! 8 बहुजनं ते॥ - 80 .... 13 °उपप्', 1 सत्थं, M.P.; द्वितीयपंक्तो Pa. 2 °व्यज, B.M.P.Pa. सम्माद, B.P.Pa. + यो,C. 5 °व्यञ्°, B.C.M.Pa. "पुनचरं, P.Pa. सेक्खो, D.E. 'वतुपप्', B.P. 9 °ध्यञ्ज, B.C.M.P.Pa. 10 °मनुस्सानन्ति, D.E. 11 C. नास्नि (इमे.. °मनुस्सानन्ति), योजपतिअशुद्धः उप्पज्जमानो उप्पजति। 1 2 सेक्खो, D.E. 1 4 °मनुस्सा स्°, B.D.E. 1 पभडक, B.M.P.Pa. 10 उदिर- यन्ता, M.; °ईरियन्तो, D.E.;-उविस्सयन्तो, C.;--उनिविस्सयन्तो, B.;- उविदस्सन्तो, P.; उविवंस्सन्तो, Pa. अपाणप्ति ननु; अपामुणन्ति, B.; अपापुनेन्तीति उग्घाटेन्ति, A.; अपापुरेन्ति, M.; अपापुरन्ति, C.D.E.P.Pa. 18 पमोचेन्ति, P.Pa.; पमोचन्ति, C.D.E.; पमुच्चन्ति, B.M. ते, Pa.; °जनन्ते, B.; अनन्ते, M.; जण ते, D.; जना से, C.E. च P.?). B. 17 19 बहुजन .
तिक. ४१७ ] ८६-धम्म-सुतं [ ६९ सत्यवाहेन। अनुत्तरेन सुदेसितं मग्गमनुक्कमन्ति। इधेव दुक्खस्स करोन्ति अन्तं ये अप्पमत्ता सुगतस्स सासने ति ॥५॥ च वो ८५-असुभ-सुत्तं [तिक, ४१६] असुभानुपस्सी भिक्खवे कायस्मि विहरथ, आनापानसति अज्झतं परिमुखं सूपट्ठिता होतु सब्बसंखारेसु अनिच्चानुपस्सिनो विहरथ' । असुभानुपस्सीनं भिक्खवे कास्मि विहरतं यो सुभाय धातुया रागानुसयो सो पहीयति । आनापानसतिया 0 अज्झत्तं परिमुखं सूपट्ठिताय । ये बाहिरा वितक्कासया1 2 विघातपक्खिका ते न होन्ति । सब्बसंखारेसु अनिच्चा- नुपस्सीनं विहरतं या अविज्जा सा पहियति,13 या विजा सा उप्पज्जतीति। असुभानुपस्सी कास्मि आनापाने 4 पतिस्सतो । सब्बसंखारसमथं पस्सं आतापी16 सम्बदा।। स वे17 सम्मसो18 भिक्खु यतो तत्थ विमुच्चति । अभिज्जावोसितो सन्तो स वे! 9 योगातिगो20 मुनीति ॥६॥ ८६-धम्म-सुत्तं [तिक. ४१७] धम्मानुधम्मपटिपन्नस्स भिक्खुनो अय मनुधम्मो होति, वेय्याकरणाय 22 धम्मानुधम्मपटिपन्नो, यन्ति,2: भासमानो धम्मशेव भासति नो अधम्म, 7 S " सत्त, C.D.E.P. * अनुग्गमन्ति, M. आणापाणा स, B. + °सति चरो, D.E.; °सति ते, C. * सु°, सर्वत्र; सुपतिहिता, B.C.P. " होतु ति, P.&Pa.; होति, C.; होथ, 1.; होन्ति, B. 'विहरथ, P.Pa.; नास्ति B.C.D.E. विहरथ, B. पहिय्यति, B..I.P.Pa.; पहिय्यति, C. आनापाणास्°, B. 1 } सु सर्वत्र; मुपतिहिताय, B.C.Pa. 1 2 °आसिया, B.C.; वितक्का विसया, D.E. पहियति, C.; पहिय्यति, B.M.P.Pa. I आणायान, D.; आनायाण, E. "सतिसतो, D.E.; ससियतो, B.C. 16 °इ सर्वत्र हस्तलेखे 'वे, D.E.M.; चे, B.C.P.Pa. } 'सम्मदस्सो, M.P.Pa.; सम्प, B.; सम्मदसो, C.; समहसो, D.E. 1 "स वेय्यगातिगो, P.; स वे योगातितो, D.E.; स चे योगाति (नास्ति गो मुनीति), Pa.; °सद्धगातिगो, B.M.; 'गा, C. चरमा गाथा सू सुते ५३ च ७२ 20 नास्ति P.Pa. 21°करणस्स, C.; करणियं, P.Pa. धम्मानुषम्मपटिपन्नो, यन्ति केवलं M. च Na., न चैतदः येषु हस्त ७.] इतिवृत्तकं [ तिक. ४८ तदुभयं वितक्कयमानो वा धम्मवितक्कञ्जव वितक्केति नो अधम्मवितक्क, अभिनिवज्जेत्वा उपेक्खको विहरति सतो सम्पजानो ति। धम्मारामो धम्मरतो धम्मं अनुविचिन्तयं । धम्म अनुस्सरं भिक्खु सद्धम्मा न परिहायति । चरं वा यदि वा तिढं निसिनो उदवा सयं । अज्झत्तं समयं चित्तं सन्तिमेवाधिगच्छतीति ॥७॥ ८७-अन्धकार-सुत्तं [तिक, ४१८] तयो-मे भिक्खवे अकुसलवितक्का' अन्धकरणा अचक्खुकरणा अजाणकरणा पञ्जानिरोधिका विघातपक्खिका अनिब्बानसंवत्तनिका10 कतमे तयो? कामवि तक्को भिक्खवे अन्धकरणो अचक्खुकरणो अज्ञाणकरणो पञआनिरोधिको विघातपक्खिको अनिम्बानसंवत्तनिको। व्यापादवितक्को भिक्खवे अन्धकरणो अचक्खुकरणो अज्ञाणकरणो पञानिरोधिको विधातपक्खिको अनिब्बानसंव- त्तनिको। विहिंसावितको भिक्खवे अन्धकरणो अचक्खुकरणो अज्ञाणकरणो पञ्झानिरोधिको विघातपक्खिको अनिब्बानसंवत्तनिको। इमे खो भिक्खवे तयो अकुसलवितक्का' अन्धकरणा अचक्खुकरणा अज्ञाणकरणा पञ्ञानिरोधिका 10 विघातपक्खिका अनिब्बानसंवत्तनिका। तयो-मे भिक्खवे कुसलवितक्का। अनन्धकरणा चक्खुकरणा जाणकरणा पञ्जावुद्धिका 1 0 अविधातपक्खिका निब्बा- नसंवत्तनिका। कतमे तयो ? नेक्खम्मवितक्को । भिक्खवे अनन्धकरणो चक्खु- करणो ज्ञाणकरणो पञ्जावुद्धिको अविघातपक्खिको निब्बानसंवत्तनिको। अव्यापादवितक्को' भिक्खवे अनन्धकरणो चक्खुकरणो आणकरणो पञ्जावुद्धिको अविधातपक्खिको निब्बानसंवत्तनिको। अविहिंसावितक्को भिक्खवे अनन्धकरणो चक्खुकरणो जाणकरणो पञ्जावुद्धिको अविधातपक्खिको 8 3 4 पन, D.E.P.Pa. 'अभिनिवजेत्वा, B.M. P.Pa.; अभिज्जेत्वा, C.; अतिनिद,D. E.; A. अभिनिवत्तेत्या, व्याख्याति अकत्वा। उपेखको, D.E. °चिन्तियं, C.; चिन्तरं, B. "परिहायीति, D.E. परं, D.E.; गाथा या:पूर्वाई सुत्ते ११० अङग-निक, निपाते ११ 'अकुसला , D. E.P.Pa. सा, C. "सत्रि व्य। 10सना B.C. I'इमा, P.Pa. 1"कुसला ,D.E. 1 निक्ल, B.C.; निक्कम, M. 8 तिक. ४१९] ८८-मल-सुतं निम्बानसंवत्तनिको। इमे खो भिक्खने तयो कुसलवितक्का' अनन्धकरणा चक्खुकरणा माणकरणा पञ्जावुद्धिका' अविषातपक्खिका निम्बानसंवृत्त- निकाति। तयो वितक्के' कुसले वितक्कये तयो पन अकुसले निराकरे । स वे वितक्कानि' विचारतानि' समेति बुट्टिव रज समूहतं । स व वितक्कूपसमेन ० चेतसा इधेव सो सन्तिपदं समजगाति । ॥८॥ ८८-मल-सुत्तं तिक, ४।६] तयो-मे भिक्खवे अन्तरा माला अन्तरा आमित्ता अन्तरा सपत्ता अन्तरा वधका अन्तरा पच्चस्थिका। कतमे तयो? लोभो भिक्खवे अन्तरा मलो अन्तरा अमित्तो अन्तरा सपत्तो अन्तरा वधको अन्तरा पच्चत्थिको। दोसो भिक्खवे अन्तरा मलो अन्तरा अमित्तो अन्तरा सपत्तो अन्तरा वषको अन्तरा पच्चत्यिको। मोहो भिक्खवे अन्तरा मलो अन्तरा अमित्तो अन्तरा सपत्तो अन्तरा वषको अन्तरा पच्चत्यिको। इमे खो भिक्खवे तयो अन्तरा मला अन्तरा अमित्ता अन्तरा सपत्ता अन्तरा वधका अन्तरा पचत्थिका ति। अनत्यजननो लोभो लोभो चित्तप्पकोपनो।। भयमन्तरतो जातं तं जनो नावबुज्झति ।। लुखो अत्यं न जानाति लुतो धम्मं न पस्सति । अन्ध1 तमं! तदा होति यं लोभो सहते नरं ।। 5 'कुसला,D.E. 'सञ्जा',C. वितक्कये, P. +वितकये, M.Aa. वितरके, B.C.D.E.P.Pa. नियाकरे, C. चे, B.C.M.; Om. Pa. विचारितानि, M.; विहारितानि, D.E.; विद्यारिकानि, B.C.P.Pa.; C. योज्यते ता; B.Pa. add तानि, वितत्कानि इति सर्वत्र हस्त०.; वितषक, विचार, वितक्कितं, विचारितं संयुज्यते ब्रह्मजालसुत्तं, ed. Grimblot, p. 46 (4० अट्ठकथा P.T.S. 1886. p. 121). बुट्ठीव, .M.; बुद्धिव, D.E.P.; बुद्धिविरज, B.C.; वृत्तिविरजं, Pa. "चे. B.C.M. 10 विताकुप, B.M.P.Pa.; विताकाप्', D.E.; B. adds च. सम्मज्जगा ति, B. 1 चित्तप, M. 13अन्तधमं, B.M.P.
७२ ] इतिवृत्तकं [ तिक. ४११० यो च लोम पहन्त्वान' लोभनेय्ये न लुम्भति । लोभो पहीयते' तम्हा उदबिन्दु' व पोक्खरा॥ अनत्थजननो दोसो दोसो चित्तप्पकोपनो। भयमन्तरतो जातं तं जनो नावबुज्झति ।। दुट्ठो अत्थं न जानाति दुट्ठो धम्मं न पस्सति । अन्धं तमं तदा होति यं दोसो सहते नरं ।। 'यो च दोसं पहन्त्वान! दोसनेय्ये न दुस्सति । दोसो पहीयते तम्हा तालपक्वं' व' बन्धना ।। अनत्थजननो मोहो मोहो' चित्तप्पकोपनो' । भयमन्तरतो जातं तं जनो नावबुज्झति ।। मूळ्हो अत्यं न जानाति मूळ्हो धम्मं न पस्सति । अन्धं तमं तदा होति यं मोहो सहते नरं ।। यो च मोहं पहन्त्वान' मोहनेय्ये न मुहयति । मोहं विहन्ति सो सब्बं आदिच्चो वुदयं । 0 तमन्ति ।।९।। ८६-देवदत्त-सुत्तं तिक. ४।१०] वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहताति में सुतं । तीहि भिक्खवे असद्धम्मेहि अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो आपायिको नेरयिको कप्पट्ठोअतेकिच्छो। कतमेहि तीहि ? पापिच्छताय भिक्खवे अभिभूतो परियादिन्नचित्तो+ देवदत्तो आगायिको' नेरयिको कप्पट्टो अतेकिच्छो। पापमित्तताय भिक्खवे अभिभूतो पहत्वाना D.E. Aa. 'पहियते, B.C.A1. 'तम्हा, D.E.Aa., तस्मा, B.C.AI.P.Pa. *उदकब, B. चित्तप, M. "अन्धतमं, BAI.P. 'तालपक्कं व, M.; पक्कमिव अन्यत्र ह० 'होति, D.E. "पहत्वान, D.E. 1 "वुदय, B.P.Pa.; बुधयं, C.; उदयं, D.E. गमन्ति, D.E. 12वुतं', एतमत्थं केवलं in M. 1:-B.. M. सर्वदा परियाविष्ण° अस्मिन् सूत्रे, अन्यत्र हो सकृद् अन्यदा ग्ण, } * अपाय, B.C.P. Pa.
तिक. ४११० ] देवदत्त-सुत्त [ ७३ परियादिन्नचित्तो देवदत्तो आपायिको' नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो। सति: खो पन उत्तरिकरणीये ओरमत्तकेन विसेसाधिगमेन च अन्तरा वोसानं आपादि' । इमेहि खो भिक्खवे तीहि असद्धम्मेहि अभिभूतो परियादिन- चित्तो देवदत्तो आपायिको नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो ति। एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति : मा जातु कोचि लोकस्मि पापिच्छो उपपज्जय।।। तदमिनापि जानाथ पापिच्छानं यथा गति ।। पण्डितो ति समजातो! 2 भावितत्तो ३ ति सम्मतो। जलं वा यससा अट्ठा । देवदत्तो ति मे सुतं । सो पमादमनुचिन्नो आपज्जा तथागतं । अवीचिनिरयं पत्तो18 चतुद्वारं भयानकं॥ अट्ठस्स हि यो दुम्भे 20 पापकम्मं अकुब्बतो?] । तमेव पापं फुस्सेति दुट्ठचित्तं अनादरं । विसकुम्भेन 24 यो मओय्य पदूसितुं। न सो तेन पदूसेय्य तस्मा 26 हि उदधिर महा28 ।। एवमेतं 29 तथागतं यो वादेन विहिंसति 30 समुदं 23 1 16पमादम्, 1 अपाय,C.D.E.P.Pa. 'अपाय, C.D.P.Pa. सति, D.E.AI. तिहि, B.P.Pa.; तीहि, C. उत्तरक्, D.E.; उत्तरिकरणियेन, P.Pa. मत्तंके, D. E. G°धिकमेन, C. 'आयादि, D.E.Aa.; आयाति, C.; आपज्जि, B.; आपज्जति, M. इमे, B.C.M. "अपाय, C.D.Pa. 10 उपपज्जति, M. तदामिना, B. 12 समजतो, Pa.; सामञ्जतो, B. 13 °अत्थो, B.C. 14 जालं, B.C.1 अट्ठा, M.; अद्धा, B.C.P.Pa.Aa. (व्याख्यायते ठितो); अत्था, D.E. D.E.P.Pa.; पमावं, B.C.; अनुचिन्नो, C.; पमाणमनुचिण्णो, M.Aa. किन्तु A. पुस्तके पमावमनुयुजि इति पाजंतरं आपज्ज, B.C.Aa.; आसज्ज, M.P.Pa.; आलम्ज, D.E. 1 युत्तो, C. ] रो, C. दुग्भे,D.E.M.P. Pa.; दुम्भो B.C.; दुम्भो, (?) ति दुस्सेय्य A. अकु- पतो, B.C. 22 फुस्सेति, C. (फस्सेति इति स्थाने); फुसेति, P.Pa.; फुस्सति, B.; फुसति, D.E.M. समन्त, B.; पसन, C. * वीस , M.; विसकुज्मेन, B.; वीसकुज्मेन, C. 25 यो, C. 20 भेस्मा (?) D.E.M. उदधी, C.D.E.M.; °s, B.P.Pa. मता, B. 29 एवमेव, M. विहीसति, C; विहिसति, P. 28 30 ७४ ] [तिक. ४११० इतिवृत्तकं सम्मम्गत' सन्तचित्तं वादो तम्हि न कहति ॥ तादिसं मित्तं कुब्बेथ' तञ्च सेवेय्य पण्डितो। यस्स मग्गानुगो भिक्खु खयं दुक्खस्स पापुणे ति ॥ अयम्पि अत्यो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति' ॥१०॥ चतुत्थो वग्गो तस्स उद्दान: विता (८०) सक्कार (८१) सद्दा' (२) चबमान10 (८३) मौके1 (८४) असुभं" (८५) । धम्म (८६) अन्धकार (८७) मलं (८८) देवदत्तेन (८८) ते दसाति ॥ 1 3 7 8 समग, B.C.M.P.Pa. तम्बि, C. वृहति, B. *कुम्पति, C.; कुम्वेष, M.;Pa.; कुप्पेय, B.; पेय, P. सच्चे। 6 °आनुभो, B. अम्मि, केवलं M. उद्दानं-स्तोक मेवाशुलं C. तृतीयः पादः समानः "सख, D.E.; सन्त, B.P.; सन्तं, C.; नास्ति Pa. 10°णं. P.Pa. वचमाला,B. 11 लोको,B.D.E.Pa. 1 असुभ,B.D.E.M.P.; असूरा, Pa. 13देवदत्तो ति, B.M. 1 'तेरस, B. सर्वत्र ह.
पंचमी वग्गो ६०-पसाद-सुत्तं तिक. ५११] * वृत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुत । तयो-मे भिक्खवे अम्गप्प- सादा'। कतमे तयो? यावता भिक्खवे सत्ता अपदा वा द्विपदा वा चतुप्पदा वा बहुप्पदा' वा रूपिनो वा अरूपिनो वा सजिनो वा असजिनो वा नेवसञ्जिनासजिनो वा, तथागतो तेसं अग्गमक्खायति य दिदं अरहं- सम्मासंबुद्धो। ये भिक्खवे बुद्धे पसन्ना अग्गे। ते पसन्ना', अग्गे खो पन पसन्नानं अग्गो विपाको होति । यावता भिक्खवे धम्मा संखता वा असंखता वा विरागो तेसं अम्गमक्खायति, यदिदं मदनिम्मद्दनो' पिपासविनयो आलयसमुग्घातो वट्टपच्छेदो तहक्खयो विरागो निरोधो निब्बानं । ये भिक्खवे विरागे धम्मे पसन्ना अग्गेते पसन्ना, अग्गे खो पनी पसन्नानं अग्गो 2 विपाको होति । यावता भिक्खवे संघा वा गणा वा, तथागतसावकसंघो 3 तेसं अग्गमक्खायति, यदिदं चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठ पुरिसपुग्गला, एस भगवतो सावकसंघो आहुनेय्यो) 6 पाहुणेय्यो' दक्खिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो18 अनुत्तरं पुञ्जक्खेत्तं । लोकस्स20। ये भिक्खवे संघे पसन्ना अग्गे ते पसन्ना' अग्गे खो पन। पसन्नानं21 अग्गो 2 विपाको होति । इमे खो भिक्खवे तयो अग्गप्पसादा ति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति2 3: 1 - 5 बहुपदा, B.M. वृतं, एतमत्वं', अयम्पि', केवलं M. 'अग्ग...भिक्ख, नास्ति C. अपादा,P.Pa. 'विप् , D.E. चतुपनदा, B.M.; नास्ति C. 'नास्ति B.C.M.P.Pa. नास्ति D.E. ५°निम्मबनो, B.C.D.E.; मद्दनिम्मद्दनो, P.Pa. । निब्बानन्ति, B.M. नास्ति C. 1 अग्गे, C. तथागतस्स सावक संघो, B. 1+नास्ति B.C. 15°युग्गानि, B. 16आहुण, B.E.Pa. पाहुण, C.D.M.P. 8°इयो, B.M.; °इयो, P.Pa. 1 "पुझक्स B. 20 लोकस्सा ति, D.E. 21नास्ति B. अग्गयस, B.C. M. 2 एतमत्वं, केवलं M. J8 *संपूर्ण सूत्र अगु०-निका० चतुक्कनिपाते ३४ तिक. ५.१ ] [ ७५ इतिवृत्तक [ तिक. ५।२ अग्गतो। वे पसन्नानं अग्गं धम्म विजानतं। अग्गे बुद्धे पसन्नानं दक्खिणेय्ये अनुत्तरे। अग्गे धम्मे पसन्नानं विरागूपसमे सुखे । अग्गे संघे पसन्नानं पुञ्जक्खेत्ते अनुत्तरे।। अग्गस्मि दानं दततं अग्गं पुश्शं पवड्ढति । अग्गं आयु च वण्णो च यसो कित्ति सुखं वलं ।। अग्गस्स दाता मेधावी अग्ग धम्मसमाहितो। देवभूतो मनुस्सो वा अग्गपत्तो पमोदतीति ॥ अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१॥ ६१--जीवित-सुत्तं [तिक. ५।२] अन्तमिदं भिक्खवे जीविकानं यदिदं पिण्डोल्यं, अभिलापाय! 0 भिक्खवे लोकस्मि पिण्डोलो विचरसि पत्तपाणीति । तञ्च खो एतं भिक्खवे कुलपुत्ता उपेन्ति अत्यवसिका ! अत्थवसं 2 पटिच्च, नेव राजाभिणीता न चोराभिणीता न इण- ट्ठा! 3 न भयट्ठा न आजीविका 5 पकता । अपि च खो 'ओतिण्णम्हा: जातिया जराय! मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि दुक्खाभिकिण्णा दुक्खपरेता, अप्पेव नाम इमस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स अन्तकिरिया 0 पञ्जायथाति । एवं पब्बजितो चायं2] भिक्खवे कुल पुत्तो सोच होति अभिज्झालू कामेमु तिब्बसारागो2) व्यापन्नचित्तो 2s 1 अग्गे, C. Pa. गाथाद्वयं नास्ति 'अगधम्मं B.P. पवुड्ढति, B; पवड्डति, M. फलं, B. 5 ई, M.P. Pa.; °इ, B.C.D.E. अग्गपत्तो, B.M.P.Pa. नास्ति--इति B.C.P. *जीवितं, C. नास्ति C. 1 "अभियायं, C. अभियायायं, B; अभिसायायं, P.Pa.; °सपाय, AM.; अतिसप्पायं, D.E. ।। अत्त,C. । 'इणट्टा, M. इणद्वा, B.; इनद्दा, C. | 'भयट्टा, 11.; भयता, C. I +आजीविका,D.:.; आजीविक, B.AI.P.Pa. आजीवक,C. वकता, D.E.; पणता, 1"खोपन, C. 1 मोतिण्णम्हा च, D.E. 1 "जरामर्', B.C. 1 "दुक्खातिण्णा, C.Pa.; दुक्खोतिण्णा, B.AI.P. 2 किरियाय, B.C. वायं,D.E. 2 सो च नास्ति B.C.M.P.Pa. 21°ल,E.; °लु B.AI.P. Pa.; D., C. फकार सदशं तु कार च. कारयो विर सूक्ष्म वर्तुलरेखा युक्तम् P.Pa. तिप्प, P.B.Pa.; तिब्रागो, C.D.E.; द्र० परतनं सूत्र D.E. पुस्तके विहाय सर्वत्र व्य् । 3. 24 कामेसु च, तिक. ५.३ ] संघाटि-सुत्तं [ ७७ 1 पदुद्रमनसहकप्पो मुट्ठस्सति। असम्पजानो असमाहितो विभन्तचित्तो पाक- तिन्द्रियो। सेय्यथा पि भिक्खवे छवालातं उभतो पदित्तं मझे गूधगतं नेव गामे कट्ठत्थं 3 फरति न अरजे तथूपमाहं भिक्खवे इमं पुग्गलं वदामि, गिहि भोगा च परिहीनो सामञ्जत्थञ्च न परिपूरेतीति । गिहिभोगा च परिहीनो सामञ्जत्यञ्च दुभगो । परिषंसमानो पकिरेति 8 छवालातं व नस्सति ।। सेय्यो अयोगुळो' ० भुत्तो तत्तो अग्गिसिखूपमो। यञ्चे भुजेय्य दुस्सीलो रट्ठपिण्डं असञ्जतोति ॥२॥ ६२-संघाटि-सुत्तं [तिक. ५॥३] सयाटिकण्णे11 चे11 पि भिक्खवे भिक्खु 2 गहेत्वा पिट्टितो अनुबन्धो अस्स पदे पादं निक्खिपन्तो सो च होति अभिज्झालू! 4 कामेसु तिब्बसारागो । व्यापन्नचित्तो' 5 पदुट्ठमनसंकप्पो मुट्ठस्सति असम्पजानो असमाहितो विभन्तचित्तो पाकतिन्द्रियो, अथ खो सो आरका व " मय्हं अहञ्च तस्स । तं किस्स हेतु ? धम्मं हि सो भिक्खवे भिक्खु न पस्सति धम्म अपस्सन्तोन 8 मं18 पस्सति । योजनसते चे पि सो] 9 भिक्खवे 5 8 मुट्ठसति, M. 'गूध, B. गुप', P.Pa. कण्ठत्थं, C. परति, C.P. गिही', C.E.; गीहि, B. "दुभगो, Aa.; दुभवो, B.; दुभतो, D.E. (अ कारेण साद्धं E.); दुभगत, ., दुग्गतो, M;, दुग्गति, Pa.; ति, C. 'परिषंस्°, D.E.M.P.Pa.; परितंसमानो ति विनयमानो, A.; परित्तंस, B.; परिच्चंस्, C. पकी', C.M.; परिकि, B. "व, M.; च, C.D.E.; लातञ्च, B;P. अत्राशुद्धं, a. पुस्तके शब्द द्वयं नास्ति °°गुलो, C.D.E.; गुळो, P.; गुळ्हो, B.AI.Pa.---द्वितीया गाथा ४८ सूत्रेपि 11चे नास्ति D.E. संघाटिकण्णञ्चे, C. 12 भिक्खुनो, B. 1 पिद्वितो पिट्टितो, C.; cp. ब्रह्मजालस्, ed. Grimblot, p. 2. J+ °C, B.D.P.Pa.; C. इह ९१ सूत्रमिव तदेवालम् 15 तिप्प', B.P.Pa.; तिम्बरागो, C.D.E. सर्वत्र ह. (द्र० सू० ११) B. 1 न पस्स्°, B. 18मं न, 18मं न, D.E.Pa. 1 मे, D.E.P.Pa. 100 व्य, ७८ ] इतिवृत्तक तिक. ५४ भिक्खु विहारेय्य, सो च होति अनभिज्झाल! कामेसु न तिब्बसारागो' अन्यापन्न- चित्तो' अप्पदुट्ठमनसंकप्यो उपठितसति सम्पजानो समाहितो एकग्गचित्तो संवुतिन्द्रियो, अथ खो सो सन्तिके व महं अहञ्च तस्स' । तं किस्स हेतु? धम्मं हि सो भिक्खवे भिक्खु पस्सति, धम्म पस्सन्तो मं पस्सतीति । अनुबन्धो पि चे अस्स महिच्छो व10 विधातवा। एजानुगो] अनेजस्स निब्बुतस्स अनिब्बुतो। गिद्धो12 सो वीतगेधस्स पस्स यावञ्च आरका ३ यो14 च धम्ममभिनाय धम्ममाय पण्डितो। रहदो व निवातो च । अनेजो 6 वुपसम्मति ।। अनेजो सो अनेजस्स निब्बुतस्स च निब्बुतो। अगिद्धो18 वीतगेघस्स पस्स यावञ्च सन्तिकेति ॥३॥ ६३-अग्गि-सुत्तं [तिक. ५१४] तयो मे भिक्खवे अग्गी । कतमे तयो? रागम्गि, दोसग्गि, मोहग्गि। इमे खो भिक्खवे तयो अग्गीति । रागग्गि20 दहति21 मच्चे? रत्ते 2 कामेसु मुच्छिते। दोसग्गि पन व्यापन्ने 24 नरे पाणातिपातिनो 5 ।। 3 , 1 °लू, E.; °लु, अन्यत्र ह. तिप्प', B.C.P.Pa. D.E. विहाय सर्वत्र व्य, अपदु', B.C.M. 'संवृतिन्द्रियचित्तो, B.C. अहञ्चस्स, M.; अहञ्च, B. नास्ति B. 'महिमो, C. 8च, B.D.E.M. "ओजानुगो, D.E.; एजादासो, Af.; एजासा, C. 10पिडो, C. 11 Pa.इह तृतीय गाथायाः चरमः पादः, त्यज्यन्तेऽवन्तरिकाः सो, C.M. रहदो उपनिवातो व, P.; दहदो उपनिवातो च, B.C.; बहवो बुपनिवातो, M. (व-च योर्वा विना); रहदोच निवातो च, D.E.; A. व्याख्याति निवातद्वाणे रहदो विया 14 अनेजा, B.C. 15 निब स निम्ब, M.; निम्मुतस्स अनिम्तो, B.C.P. 1"अगिद्धो सो, B.M.; अविसो सो, C.P. 17 अग्गी, M.; अन्यत्र ह० °ई। 18 रागपिल पहति, C. 1 मच्चो, B.C. 20रतो, B.C. 21D. E. विहायान्यत्र ह० भ्य; भ्यापनो, B. C. 22 °पातिने, C; °पातने, B; °पातिके, P. Pa.
तिक. ५।५ ] उपपरिक्खय-सुतं [ ७९ मोहग्गि पन सम्मूळ्हे' अरियषम्मे अकोविदे। एते अम्गी अजानन्ता सबकायाभिस्ता पजा ।। ते वड्डयन्ति' निरयं तिरच्छानञ्च योनियो । असुरं पेत्तिविसयञ्च अमुत्ता मारवन्धना' । ये च रत्तिं दिवा युत्ता सम्मासम्बुद्धसासने। ते निम्बापेन्ति रागगि निच्चं असुभसरिजनो॥ दोसग्गिं10 पन मेत्ताय निब्बापेन्ति नरुत्तमा । मोहग्गिं पन पज्ञाय यायं 2 निमेषगामिनी13 ॥ ते निबापेत्वा निपका रत्तिन्दिवमतन्दिता। असेसं परिनिब्बन्ति असेसं दुक्खमच्चगुं1 ॥ अरियड्सा! वेदगुनो। सम्मदजाय पण्डिता। जातिक्सयम18 मिञाय नागच्छन्ति पुनन्भवन्ति ॥४॥ ६४-उपपरिक्खय-सुत्तं [तिक. ५॥५] 19 भिक्खवे भिक्खु तथा 18 तथा . संमुळ्हे, B. Pa.; स्मूळ्हो, D.E.; सं°, C.P. (उ); समुळ्हो, B. अकोविदो, C.D.E.; विषे, P.; विषो, B. अजानन्तो, P.Pa. *बड्डयन्ति, M.; वडव्हन्ति (?), Pa.; वप्पम्हन्ति, P.; वडयिहन्ति, C. योनिया, P.Pa.; योनिसो, C. " असुरं (=असुरनिकायं ?), D.E.M.P.; असुरे, B.Pa.; असुर',C.; पित्ति,° B.C.M.P.Pa.; °विसयं, नास्ति च, M. मान', B. नास्ति C. °F, M.; अन्येषु हई, 10 °३, M.; °, D.E.; अन्येषु ह० । सजायC. 12नास्सि D.E. J 3 °गामिनं, M. +रति विवा अतन्तिता, B. 1 5 अच्च, M.; बच्चगू, C.; अज्जगू, B.;सन्मगा, D.E.P.; अञ्चगा, Pa. 1 6अरियड्सा, M.P.; अरियबुसा, D.E.; अरियसो, B.C.; अरियस्स, Pa.; A. हन्तलेखेपि (अरियत्यता ति, Aa.) अशुद्धिरत्र द्र० सुत्तं ९५ यत्र सैव गाथा उपलभ्यते I: गुणो, D.E.P.; गुना, B.; गुणा,C. 18 °म्, M. अन्यत्र ह. समागता,C. ] ८० ] इतिवृत्तकं [ तिक. ५।६ उपपरिक्खेय्य', यथा यथा' उपपरिक्खतो' वहिद्धा चस्स' विनाणं अविक्खितं होति अविसर्ट अज्झत्तं असण्ठितं' अनुपादाय अपरितस्सतो आयति जातिजरामरणदुक्खसमुदय-सम्भवो न होतीति । सत्तसगापहीनस्स! 0 नेत्तिच्छिन्नस्स भिक्खुनो। विक्खीणो जातिसंसारो नत्थि तस्स पुनब्भवोति ॥ ५ ॥ ६५----उपपत्ति-सुत्तं [तिक, ५।६] तिस्सो इमा भिक्खवे कामुपपत्तियो । कतमा तिस्सो? पच्चुपठित- कामा निम्मानरतिनो परनिम्मितवसवत्तिनो 4 । इमा खो भिक्खवे तिस्सो15 कामुपपत्तियो! ति । पच्चुपट्ठितकामा च ये देवा वसवत्तिनो। निम्मानरतिनो देवा येचजे कामभोगिनो।। इत्थभावजथाभावं! 6 कामभोगेसु पण्डितो।। सब्बे परिच्चजे18 कामे ये] 9 दिब्बा ये च मानुसा।। पियरूपसातगधितं 20 छेत्वा सोतं21 दुरच्चयं । असेसं परिनिब्बन्ति असेसं दुक्खमच्चगु 23 अरियड्सा वेदगुनो' सम्मदचाय पण्डिता जातिक्खयम भिज्ञाय ना गच्छन्ति पुनब्भवन्ति ।।६।। । 24 -25 4 पस्सा 7 असष्ठिता, 8 12 कामूप,° E. 1 परिचम्जे, 1 उपरुपरिक्खेय्य, B.; उपपरिक्खेय्यं, P.Pa. यथा यथायं, D.E.; यथा यथस्सुपपरिक्खतो, P.Pa. 3 °क्खितो, C.; क्खितो, B. D.E. 5 विक्ख, C. 'अविसतं, B.; °, C. D.E.; असण्डितं, P. अनुप्पा, C. " आति, M.; अन्येषु हो 1" तत्थसङग, C. 11 विक्खनो, C. 13 °कामो, B.C. 14 परिनिम्मितवस्स', B. } नास्ति B.C. 16 इत्यिभा,° C.; न इत्य,° B. 17 सष्ठिता, D.E. B.; परिजजे, P. 10 येच विप्पा, P.Pa.; ते निम्बा, C. 20 °सातगीतं, B.M.; cp उदानं II.7. पियरूपसातगषिता वे देवकाया पुथुमनुसा थ; °सातराधितं, C.; °सातरामितं, B.; °सातरूपगोषत, D.E. P. Pa.; Aa. अपि द्र० सु० १०९ 21 हेतं दुच्चरयं, C. B.; अज्मगू, D.E.; द्र० सुतं ९३ 2 3 अरियड्सा, B.D.E.M.P.Pa.; अरियन्तसा, C.; द्र० सु० ९३ गाया यत्र संव 24 गुणो, C.E.; °गुणा, B. 25 °म् M.; शेषेषु ह. 2 "कामरागयुत्तो, B. 22 अन्ज, तिक. ५।८ ] कल्याण-सुतं [८१ ६६- -काम-सुत्तं [तिक, १७] कामयोगयुत्तो भिक्खवे भवयोगयुत्तो आगामी' होति आगन्ता इत्यत्तं; कामयोगविसत्तो' भिक्खवे भवयोगयुत्तो' अनागामी होति अनागन्ता इत्थत्तं; कामयोगविसञ्जत्तो भिक्खवे भवयोगविस- अत्तो' अरहा। होति खीणासवो ति। कामयोगेन सशुत्ता। भवयोगेन चूभयं । सत्ता गच्छन्ति संसारं जातिमरणगामिनो 3 || ये च कामे पहन्त्वान!' अप्पत्ता आसवक्खयं 5 भवयोगेन सञ्ता 16 अनागामीति वुच्चरे॥ ये च खो चिन्नसंसया? खीणमानपुनब्भवा । ते वे18 पारंगता19 लोके ये पत्ता20 आसवक्खयन्ति ॥७॥ - ततियमाणवारं । ६७-कल्याण-सुत्तं [तिक, ५।८] कल्याणसीलो भिक्खवे भिक्खु कल्याणधम्मो कल्याणपञो इमस्मिं धम्म- विनये केवली21 सितवा उत्तमपुरिसो तिवुच्चति। कथञ्च भिक्खवे भिक्खु ४ भवराग, 10 1 आगामी, M.; अनागामि, B.C.D.E.; अधो आगामि, P.; अधोभागामि, Pa. ' आगन्ता, केवलं M.; शेषेषु १० आगन्त्वा, A. अपि (आगमनधम्मो--इति वृत्तिः). 3 इत्थस्थं, C.P. + योगसात्तो,C. 5 °योगविसंयुत्तो, B.C.P. Pa., ti°ई, केवलं M.; शेषेषु ह. °इ, ' अनागन्ता, केबलं M.; अनागता, B.; शेषेषु ह० °अन्त्वा। B.; भवयोग°, P. " अरह, C.; अरह, D.E.P.Pa. cp. अगु०-निकाये चतु. निपा ०१०१३ 1 सत्था, B.P. 1 शेषेषु ह. किन्तु M. योज्यते-ति; गामिनो ति, B.P.Pa; °गामिनन्ति, C.D.E. पहन्ता न, B.P.; पहत्वान, D.E. 14 °क्खयन्ति, B.C. 1"सर्वत्र ह. संय। 1 चिनसंसया, C.M.Aa; भिन्न', B.; तिनसंसारं, D.E.; खीणसंसारा, P. °रो, Pa. 17वो, P.; 4, C.D.; चे, B. पायंग, P.; पार गता, D.E. 1 सत्ता, B.C.; भत्ता, Pa. केवलं, B.C. 13 18 207 ८२ ] इतिवृत्तकं [ तिक. ५८ कल्याणसीलो होति ? इध भिक्खवे भिक्खु सलिवा होति पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति, आचारगोचरसम्पन्नो अनुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु, एवं खो भिक्खवे भिक्खु कल्याणसीलो होति। इति कल्याणसीलो। कल्याणधम्मो च कथं होति ? इध भिक्खवे भिक्खु सत्तनं' बोधिपक्खिकानं धम्मानं भावनानुयोगमनुयुत्तो विहरति, एवं खो भिक्खवे भिक्खु कल्याणधम्मो होति। इति कल्याणसीलो कल्याण धम्मो। कल्याणपञ्चो च कथं होति? इध भिक्खवे भिक्खु आसवानं खया अनासवं घेतोविमुत्ति' पझाविमुत्ति दिठे व धम्मे सयं अभिज्ञायसच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति, एवं खो भिक्खवे भिक्खु कल्याणपो होति । इति कल्याणसीलो कल्याणधम्मो कल्याणपञो इमस्मि धम्मविनये केवली बुसितवा उत्तमपुरिसोति वुच्चतीति'। यस्सकायेन वाचाय मनसा नत्यि दुक्कटं । तं वे कल्याणसीलो ति आहु भिक्खू हिरीमतं ॥ यस्स धम्मा सुभाविता] पत्तसम्बोधिगामिनो। तं वे* कल्याणधम्मो ति आहु भिक्खु अनुस्सदं। यो दुक्खस्स पजानाति इधेव! खयमत्तनो। तं वे* कल्याणपञो 5 ति आहु भिक्खु अनासवं ।। तेहि पम्मेहि सम्पन्नं अनीघं चिन्नसंसयं । असित सम्बलोकस्स आहु सब्बप्पहायिनन्ति17 ॥8॥ 2 सततं। 3 1 अनुप्पत्तेसु,C. सत्तनं, M. Aa.; व. सु. ८२, अन्येषु ह० °विमुत्ति, B.C.P.Pa. 'अभिजा, B.Pa.M.; द्र० सुतं ९९ पुग्गल- पत्ति, ३।१ च यत्र तदेव वाक्यम् । नास्ति. D.E. "केवलं, B.C. बुधति, C.; °पुरिसो होतीति बुच्चति, B. चे, B. भिक्ख, B.C.P.Pa.M.; 10हिरीमतं, D.E.; हिरिमतान्ति हिरिमन्तं हिरिसम्पन्न, A.; हिरिमनं, B.C.P.Pa.M. सम्", D.E. 12 °सम्बोध', C.M.; पत्तंसम्बोषिः, P.Pa.; P.Pa.; सत्तंसम्बोष', B. 13 अनुस्सतं, D.E.; अनुस्सरं, B.C. 14इघेवा, B. 15 °चम्मो C.P.Pa. अहितं, C.; अप्पितं, B. 1 सम्बपह, B.C.M. 16 तिक. ५.१०] धम्म-सुतं [८३ ६८-दान-सुत्तं [तिक, १६] दू-मानि! भिक्खवे दानानि मिसदानञ्च धम्मदानञ्च, एतदग्गं भिक्खवे इमेसं दिन्नं दानानं यदिदं धम्मदानं। द्वे मे भिक्खवे संविभागा आमि- ससंविभागो' च धम्मसंविभागो च, एतदग्गं भिक्खवे इमेसं द्विग्नं संविभागानं यदिदं धम्मसंविभागो। द्वे-मे भिक्खवे अनुग्गहा आमिसानुग्गहो* च धम्मानुग्गहो च, एतदग्गं भिक्सवे इमेसं द्विग्नं अनुग्गहानं यदिदं धम्मानुग्गहो ति। यमाहु दानं परमं अनुत्तरं यं संविभागं भगवा अवण्णयि । अग्गम्हि खेत्तम्हि पसन्नचित्तो विच पजानं को न यजेथ काले ॥ ये चेव भासन्ति सुणन्ति चूभयं पसन्नचित्ता सुगतस्स' सासने । तेसं सो अत्थो परमो विसुज्मति ये अप्पमत्ता सुगतस्स' सासने ति ॥९॥ ६६-धम्म-सुत्तं [तिक. ५.१०] वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं । धम्मेनाहं भिक्खवे तेविज्जं ब्राह्मणं पञआपेमि, नाञ10 लपितलापनमत्तेन । कथञ्चाहं 1 भिक्खवे धम्मेन तेविज्जं ब्राह्मणं पञ्ञापेमि नाशं 12 लपितलापनमत्तेन ?–इध भिक्खवे भिक्खु अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति, सेय्यथिदं एकम्पि जति। 3 द्वे पि जातियो तिस्सो पि जातियो चतस्सो पि जातियो पञ्च! पि14 जातियो दस ३पि! 5 जातियो वीसम्पिा जातियो तिसम्पिा जातियो चत्तालीसम्पि जातियो पज्जासम्पि जातियो जातिसतम्पि जातिसहस्सम्पि जातिसतसहस्सम्पि, 3 इमानि, B.C.M. आमिस्स', B.D.E.; च, नास्ति, D.E. अम्मिस्सं°, P. + आमिस अनु°, D.E.; आम्मिस्सनु , M.; आमिस्सानु°, B. 5 अग्गदक्खिणखेतम्हि, B. "यजेय, P. 'सुग्ग, P.Pa. वृत्तं, एतमत्वं, अयम्पि', केवलं M. B. P.Pa. सर्वत्र-बाह्म किन्तु M. बाह्य 1 Oi, M.; न अञ्ज, B.C.P.Pa. कथञ्च, M. 12नज़, M.; न अज, C.P.Pa. अनज, B. 1 जाति, C.P.Pa. 14नास्ति C.D.E.P.Pa. वसम्पि, B.C.P.Pa. 16वीसम्पि, C.; विसम्पि, B.; विसंपि, P.Pa; बसितिम्पि, D.E. विसंपि, M. 17तिसम्पि, B. *T० सुतं १००, अगुत्तरनिकाय ॥१०॥३ च ८४ ] इतिवृत्तकं [ तिक. ५.१० अनेके पि संवट्टविवट्टकप्पे अमुत्रासि एवंनामो एवंगोत्तो' एवम्वण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खपाटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो अमुत्र उदपादि तत्रापासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवं सुखदुक्खपटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो इधूपपन्नो ति। इति साकारं सउद्देसं अनेक- विहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरति । अयमस्स पठमा विज्जा अधिगता होति, अविज्जा विहता विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो आलोको उप्पन्नो, यथा तं अप्पम- त्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो।-पुन च परं भिक्खवे भिक्खु दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन' सत्ते पस्सति चवमाने उप्पज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे सुगते दुग्गते, यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति । इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन° समन्नागता मनो- दुच्चरितेन1 0 समन्नागता', अरियानं उपवादका मिच्छादिट्टिका मिच्छादिट्ठि- कम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परम्मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपन्ना। इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन । समन्नागता] मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं उपवाहका सम्मादिट्टिका सम्मादिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परम्मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपन्ना ति । इति दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन 2-पे-यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति । अयमस्स दुतिया विज्जा अधिगता होति, अविज्जा विहता विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो आलोको उप्पन्नो, यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्सविहरतो।-पुन च परं भिक्खवे भिक्खु आसवानं खया अनासवं चेतो विमुत्ति पाविमुत्ति! 3 दि→ व धम्मे सयं अभिज्ञाय 'सच्छिकत्वा उपसम्- पञ्ज विहरति । अयमस्स ततिया विज्जा अधिगता होति, अविज्जा विहता विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो आलोको उप्पन्नो, यथा तं अप्पमतस्स आता- पिनो पहिततस्स विहरतो । एवं खो अहं भिक्खवे धम्मेन तेविज्जं ब्राह्मणं अमुत्रासिं, C.M.; °सि, B.D.E.P. Pa. नास्ति D.E. 3°वेदि, B.C. P.Pa. उवपादि, M.; °दि, B.C.P.Pa; उप्पादि, D.E. 'तत्रापासन्ति, Aa.; °आसि, विहाय सर्वत्र ह० तत्रासापि, D.E.; तत्रासि, C. 6 °वेदि, B.C. 7 °मानुस्सकेन, B.M.P.Pa. चपन, B.C. संचित्य त्यक्तं सर्वत्र व्र० सुत्तं ७०-७१. 10 उच्च, सम्, संचिन्त्य त्यज्यते त्यज्यते D.E. द्र० सुतं ७०-७१. 1 2 °मानुस्सकेन, B. M. P. Pa. विमुक्ति M.; B.C. D.E.P.Pa; विहाय द्र० तदेव वाक्ये सुते ९७. 1अभिया, B.C.M. 118 130 तिक. ५११० ] धम्म-सुरतं [८५ पञ्जापेमि नाज! लपितलापनमत्तेनाति । एतमत्यं भगवा अवोच, तत्थेतं इति बुच्चतिः (पुब्बेनिवासं यो वेदि सग्गपायञ्च ब्राह्मणञ्च । पआपेमि न च अशं लपितलापनमत्तेन ॥) पुब्बेनिवासं यो 'वेदि सग्गापाञ्चपस्सति । अथ जातिक्खयं पत्तो अभिज्ञावोसितो' मुनि ।। एताहि तीहि विज्जाहि तेविज्जो होति ब्राह्मणो । तमहं वदामि तेविज्जं नाशं लपितलापनन्ति ||10| अयम्पि) 0 अत्थो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति] ||on ॥पञ्चमो वग्गो॥ तस्सुद्दान: पमाद (१०) जीवित (१) संघाटि15 (९२) पग्गि (६३) उपपरिक्खया (६४)। उपपत्ति (५) काम (२६) कल्याणं (९७) दानं (८) धम्मेन (६६) ते दसाति ।। ॥तिकनिपात" निद्वितं॥ न अञ्ज, C.M.; अनज, B. 2 °एतम् केवलं M. इयं गाथा केवलं B.,C.; अक्तिनः प्रक्षेपोयम् +वेदि, वेद? A. जानाति-इति व्याल्या, किन्तु Childers धम्मपद गाथा ४२३ यत्र सैव गाथा विशेषणवत् बेदी; ० अजगुप्तरनिकाय ३१५८.६१५९।४ च 5 पस्सतो, C. अत्यो, D.E. "जातिखयं, B. अभिजादेसितो,C. "तस्माहं, P.Pa. नां, M.; अञ्ज, B. C.P.Pa. 1 OM. नास्ति पि। 11 अयम् केवलं M. 1 तस्सुदान, M.; शेषेषु ह०. वग्गस्स उद्दानं (एकेन केवलं , P.Pa.) पास,° B.C. D. E. विजिता, B.; जीविता, D.; 'जीविका, E. 18 °ति, B.C. 16तिपक°, B.M.P.Pa. 9 18 4 चतुक्कनिपातो १००-ब्राह्मण-सुत्तं [चतु, १] - वुत्तं हेतं भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं । अहमस्मि भिक्सवे ब्राह्मणो* याचयोगो सदा पयतपाणि अन्तिमदेहधारो अनुत्तरो भिसक्को सल्लकत्तो। तस्स मे तुम्हे पुत्ता ओरसा मुखतो जाता धम्मजा धम्मनि- म्मिता7 धम्मदायादा नो आमिस दायादा। द्वे मानि भिक्सवे दानानि आमिसदानञ्च धम्मदानञ्च, एतदग्गं भिक्खवे इमेसं द्विग्नं दानानं यदिदं धम्म- दानं । द्वे-मे11 भिक्खये संविभागा, आमिससंविभागो।। च धम्मसंविभागो12 च, एतदग्गं भिक्सवे इमेसं द्विग्नं संविभागानं यदिदं धम्मसंविभागो। द्वे-मे भिक्खवे अनुग्गहा, आमिसानुग्गहो! 3 च धम्मानुग्गहो च, एतदग्गं भिक्खवे इमेसं द्विन्नं अनुग्गहानं यदिदं धम्मानुग्गहो। द्वे-मे भिक्खवे यागा, आमिसयागो च! धम्मयागो च, एतदग्गं भिक्खवे इमेसं द्विन्नं यागानं यदिदं धम्मयागो ति। एतमत्यं भगवा अवोच, तत्थेतं इति वुच्चति:1 4 यो धम्मयागं अयजी15 अमच्छरी तथागतो सब्बभूतानुकम्पी'। + ब्रह्म 1बुत, एतमत्थं', अयम्पि, केवलं M. एतत्सूत्र भावार्थ द्र० सु० ९८ 2 अस्मि, C.D.E. ३ भिक्खवे भिक्खु, B.C.P.Pa. B.P.Pa. 5 °धारो, B.M.; शेषेषु ह० °धरो। 6 ओरस, D. E.; B. ओरसा इत्यतः परं पुता; वाक्य समूहार्य द्र. अस्सलायनसुत ed. Pischel, P.9 7 निमित्ता, D.E.Pa. 8 आमिस्स', P.Pa. 9 आमिस्स, B.P.Pa. 10 नास्ति D.E. 11 इमेवे मे, C. 12 आमिस्स', B. 13 नास्ति C. 14 आमिस्सनु, B.; आमिस्स अनु, Pa. एतमत्यं, अयम्पि, केवलं M. 16 अयजी, AM.E.; अयजि, D.Pa.; असजि, P.; अस्सजी, C.; अस्सखि, B. 16°, B. P.Pa. सम्बसतानुकम्पीति, Aa.; M. पश्चात् ११ कम्पी, किन्तु शेषेषु ह. कम्पितं सहव लिखितं B, ११ पश्चात् तं, C. कम्पिन । 17 . ८६ ] [ चतु. १ चतु.२] [ ८७ चत्तारि-सुत्त तं तादिसं देवमनुस्ससेटु सत्ता नमस्सन्ति भवस्स पारगुन्ति ॥ अयम्पि* अत्यो वुत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१॥ १०१-चत्तारि-सुत्तं चितु. २] *चत्तारि-मानि भिक्सवे अप्पानि चेव सुलभानि व तानि च अनवजानि। कतमानि चत्तारि? पंसुकूल भिक्खवे चीवरानं' अप्पञ्च सुल- भञ्च तञ्च अनवज। पिण्डियालोपो भिक्खवे भोजनानं अप्पञ्च सुलभञ्च तञ्च अनवज। रुक्खमूलं भिक्खवे सेनासनानं' अप्पञ्च सुलभञ्च तञ्च अनवज्ज। पूतिमुत्तं भिक्खवे मेसजानं1 0 अप्पञ्च सुलभञ्च तञ्च अनवजं । इमानि खो भिक्खवे चत्तारि अप्पानि चेव सुलभानि च। तानि! 3 च13 अनव- ज्जानि । यतो खो भिक्खवे भिक्खु अप्पेन च तुट्ठो होति सुलभेन च, *इमस्साह 15 अातरं सामाङ्गन्ति वदामीति । अनवज्जेन तुटुस्स अप्पेन सुलभेन च । न सेनासनमारम्भ चीवरं पानभोजनं । विघातो होति चित्तस्स दिसा नप्पटिहति।" ॥ ये चस्स धम्मा अक्खाता सामअस्सानुलोमिका । अधिग्गहीता17 तुझुस्स अप्पमत्तस्स भिक्खुनो18 ति ॥२॥ J मनुस्सान सेटु, B.C. 'सरका, C. 3 °गुति, B.C.P., गति, Pa. + M. नास्ति Pi. 5 गतानि च, P.; तानि च, Pa.; तानियत्तारि, C. चीवरं, D.E. 7 भोजनं D.E. 8 सेनासनं, D.E.M.P.Pa. 9 भेसज्ज D.E. 10 अनवज्जानं, C. 11 नास्ति D.E. 12 नास्ति B. } 3 भिल्ल हो होति अप्पेन चवे सुलभेनच अनवजेन, D.E. 1 + तस्साहं, D.E.; इदमस्साहं, P.Pa. 1 नपटि, M.P.; नप्पति, B.C. D.E.; न पति, Pa., हाति, B. 16 °इता, B.M. C.D.E. A.; Burmese ह. सिक्खतो. Pa; न सन्ति सर्वा गाथा, आदितः इंस्यतो यावत् सुदुस्स second, द्वितीयं त्यक्तः खंड:-जानतो अहं भिक्लवे इत्यतः पर परतन किन्तु योज्यते सुत्त 18 अहं, B.Pa. 17 भिक्खुनो, *संपूर्ण सुतं मगुत्तरनिकाये चतु० २७ ८८ ] इतिवृत्त [चतु. ४ १०२-जान-सुतं [चतु. ३] जानतोह भिक्खवे पस्सतो आसवानं खयं वदामि, नो अजानतो अ अपस्सतो' । किञ्च भिक्खवे जानतो किं+ पस्सतो आसवानं खयो होति ? - इदं दुक्खन्ति भिक्खवे जानतो पस्सतो आसवानं खयो होति", अयं दुक्खसमुदयो ति भिक्खवे जानतो पस्सतो आसवानं खयो होति, अयं दुक्खनिरोधो ति भिक्खवे जानतो पस्सतो आसवानं खयो होति, अयं दुखनिरोध- गामिनी पटिपदा ति भिक्खवे जानतो पस्सतो आसवानं खयो होति । एवं खो भिक्खवे जानतो पस्सतो10 आसवानं खयो होतीति । सेखस्स सिक्खमानस्सा 2 उजुमग्गानुसारिनो। खस्मि पठमं आणं ततो अा अनुत्तरा ।। ततो असा विमुत्तस्स विमुत्तिनाण! 4 मुत्तमं । उप्पज्जति खये शाणं खीणा संयोजना15 इति । न वेविदं 6 कुसीतेन बालेनमा विजानता ? निब्बानं अधिगन्तब्बं18 सब्बगन्थपमोचनन्ति ॥३॥ १०३-समण-सुत्तं [चतु. ४] ये हि केचि20 भिक्खवे समणा वा। 2 'नो अपस्स्° D.E.Pa. किञ्चि, B.C.D.E. कि, M.P.; कि, B.; किञ्चि, D.E.; नास्ति C, Pa. खयो ति, Pa. खयो ति, Pa. 6 °ई, C.D.E.; शेषेषु ह० °इ, 'पतिप,° P.Pa तं, P.; नास्ति C. Pa. सर्वत्र ह. किन्तु M. पठति एवं पस्सतो इत्यतः प्राक् । {"होति, B.C.AM. 1 भिक्खमानस्स, C.; खयमानस्स Pa. 12अनन्तरा, M. Pa.; शेषेषु ह० अनुत्तरा। 13 साद्ध, ज, B.p.; अन्यत्र ह० एकेन । 1 खीण, C.D.; खीणं, संयोजन, M. आधं गाथा द्वयं द्र० अडगुत्तरनिकाय ३३८४ 1 तोचरं, B.C. 1 GA. पाठ:---मकारो पदसन्धिकरो, द. Ed. Muller, pali, Gr. P. 63.; बालेन अविज्° B.C.; वालेन अन्ता (?), D.E. 17 °गन्धर्व, B. 18 °गन्य', M.; शेषेषु १० °गन्ध । 1 काधि B.; योहि को चि, C. 20 नास्ति D.E.
चतु. ४ ] समण-सुतं [८९ ब्राह्मणा' वा इदं दुक्खन्ति यथाभूतं नप्पजानन्ति' अयं दुक्खसमुदयो ति यथाभूतं नपजानन्ति, अयं दुक्खनिरोधोति यथाभूतं नप्पजानन्ति', अयं दुक्खनिरोधगामिनी' पटिपदा ति यथाभूतं नप्पजानन्ति, न ते मे भिक्खवे समणा वा ब्राह्मणा वा समणेसु वा समणसम्मता ब्राह्मणेसु वा ब्राह्मणसम्मता, न च पनेते' आयस्मन्तो सामअत्यं' वा ब्राह्मञत्थं९ वा दिट्ठ व धम्मे सयं अभिमा सच्छिकत्या उपसम्पज्ज विहरन्ति । ये च खो केचि 0 मिक्खवे समणा वा ब्राह्मणा वा इदं दुक्खन्ति यथाभूतं पजानन्ति, अयं 1 दुक्खसमुदयो ति यथाभूतं पजानन्ति, अयं दुक्खनिरोधो ति यथाभूतं पजानन्ति, अयं दुक्खनिरोधगामिनी1 2 पटिपदा13 ति यथाभूतं पजानन्ति, ते खो मे भिक्खवे समणा वा ब्राह्मणा वा समणेसु चेव समणसम्मता, ब्राह्मणेसु च ब्राह्मणसम्मता, ते च पनायस्मन्तो समझत्थञ्च ब्राह्मअत्थञ्च17 दिट्ठ व धम्मे सयं अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरन्ती ति। ये दुक्खं नप्पजानन्ति अत्थोदुक्खस्स सम्भवं । यत्य च] सब्बसो दुक्खं असेसं उपरुज्झति ।। तञ्च मग्गं न जानन्ति दुक्खूपसमगामिनं 22 । चेतोविमुत्तिहीना23 ते 28 अथो24 पञ्चाविमुत्तिया । अभब्बा25 ते अन्तकिरियाय ते 26 वे26 जातिजरूपगा27 ॥ . . IB.P.Pa. सर्वत्र-ह्म', अ, ब्रह्मणत्यं, शेषेषु ह० चापिM. सर्वदा ब्राह्म। नप,° P.Pa. ६°, C.D.E.; शेषेषु ह० इ०, न ते मे, M., शेषेषु है न मे ते। चेव, P.Pa. 6 नास्ति C. ते चपन, B. 8 °मन्तो, 1.P.Pa.; °मन्ता, B.D.E.; मन्ति, C. 9 °अत्तं, B.P.Pa. 10 ये हि केचि, D.E.; सच्छिकत्वा......केचि इति स्याने Pa. पाठ:-- तंनप्पजानन्ति C. 115,C. 1 2 °ई, D.E.; अन्येषु ह. C. नास्ति गामिनी। 13 पतिप्°, P.Pa. 14 ते खो मे, M.P.; ते न खो मे, B.C.Pa.; ते च खो मे, D.E. 15 °ओ, M.P.; अन्येषु ह . °आ, 16 °असञ्च, B.P.Pa. ब्रह्मणतणत्तञ्च, P.Pa.; नास्ति. B. 1 अभिआय C., संपूर्ण वाक्यकृते द्र, अद्वगु:-नि० चतु० ५।१ विहरतीति, B.C. 20 अत्यो, C.; यतो, B. 2 यत्थञ्च, D.E.; यथा च, C.; यतो च, B. 2 दुक्खुप , B.M.P.Pa. 2: विमत्तिनातेन, C.; °विमुत्तिसम्पन्ना, B. 2+अत्यो, B.C. 25 भम्बा, Pa. 26 ते, B.C. B., B.C.D.E. योज्यते-ति । 27°जल्प, ९. ] इतिवृत्तकं [बतु. ५ ये च दुक्खं पजानन्ति अयो' दुक्खस्स सम्भवं । यत्थ' च सब्बसो दुक्खं असेसं उपरज्मति ॥ तञ्च मग्गं पजानन्ति दुक्खूपसमगामिनं । चेतो विमुत्तिसम्पन्ना अयो' पाविमुत्तिया । भब्बा ते अन्तकिरियाय न ते जातिजरूपगा ति ॥ 11 १०४ --सील-सुत्तं चतु. ५] ये ते भिक्खवे भिक्खु सील सम्पन्ना समाधिसम्पन्ना पासम्पन्ना" विमुत्तिसम्पन्ना विमुत्तिशाणदस्सनसम्पन्ना 0 ओवादका विज्ञापका सन्दस्सका समादपका समुत्तेजका 1 3 सम्पहंसका14 अलंसमक्खातारो सद्ध- म्मस्स! 6 दस्सनम्पहं17 भिक्खवे तेसं भिक्खून बहूपकारं वदामि, सवन म्पहं 10 भिक्खवे तेसं भिक्खून बहूपकारं वदामि, उपसडकमनम्पहं १० भिक्खये तेसं भिक्खून बहूपकारं वदामि, पयिरुपासनम्पहं21 भिक्खवे तेसं भिक्खून बहूपकारं वदामि, अनुस्सरणम्पहं भिक्खवे तेसं भिक्खून बहूपकारं वदामि, अनुपब्बज्जम्पहं भिक्खवे तेसं भिक्खून बहूपकारं वदामि। त किस्स हेतु? तथारूपे भिक्खवे -- B. 1 नास्ति B. 'यतो, B.C.M.P.Pa. 'यत्त, B. दुक्खुप, B.P.Pa. 5 अत्यो, C. भम्बा, M.; अन्येषु ह० सन्ना। 7°जरुप, P.Pa.; B. चरम गाथा, द्वयं द्विः प्रथमः पादो स्पशुखः 8 B. एतत्सूत्र स्पायनां शेन ६० पुगल- पासि, ४१२३ द्वितीयां शेन द्र पुग्ग ०३।१३ नास्ति P.Pa. 10 नास्ति B.C.P.Pa. पश्चात- -विडा, P.Pa. योजयतः अधवोधका, इति अवयोषका-स्थाने A. व्याल्या 12 °पिका 13 °जिका, B. 14 °सिका, B. सलसमसका, C.; अलंसम्मत्तका। सद्धम्मस्स द०, B. 'सहस्स, C.; नास्ति D.E.; पश्चात-सब P.Pa. योजयतः देसेतारो, A. व्याख्या 17 पहं, यच्च षर वारमिह, अपिअहं, B. सर्वदा--अहं नास्ति P; C.D.E.M. प्रात्यने कर्मवचने सर्वदा अनुस्वार; बस्सनं सह,C. 18 केवलं C. पाडः प्रायः सबैशा बहुप; अन्येषु १० बहु. D.E. सर्वदा बहुकार; C. च प्रथमवारं 1 "सवानं सर्व, C.; समणं पहं D.E. 20पहान, C. 21 पयिल्प, B.; पतिप, C.; पुस्तके नास्ति Pa. पयिर, अनुस्स, अनुप चतु. ५] सील-सुतं [ ९१ भिक्खू सेवतो मजतो पयिल्पासतो अपरिपूरो पि सलीक्सन्धो भावनापारिपूरि गच्छति, अपरिपूरो पि समाधिक्खन्धो भावनापारिपूरि गच्छति, अपरिपूरो पि पञ्चाक्वन्धो भावनापारिपूर्ति गच्छति, अपरिपूरो पि विमुत्तिक्क्षन्धो भावना- पारिपूरि गच्छति , अपरिपूरो पि विमुत्तिनाणदस्सनक्सन्धो भावनापारिपूरि गच्छति। एवरूपा च ते भिक्खवे भिक्खू सत्थारो' ति1 0 पि बुच्चन्ति, सत्यवाहा!1 ति पि. बुच्चन्ति, रणजहा!' ति पि वृश्चन्ति, तमोनुदा ति पि० बुच्चन्ति आलोककरा ति पि! ३ वुच्चन्ति, भोमासकरा ति पि वुच्चन्ति, पज्जोतकरा ति पि वुच्चन्ति, उक्काधारा ति पि बुच्चन्ति, पभरकरा ति पि बुच्चन्ति', अरिया ति पि वुच्चन्ति, चक्खुमन्तो ति पि वुच्चन्तीति । पामुज्जकरणं16 ठानं एवं होति विजानत18 यदिदं भावितत्तानं अरियानं धम्मजीविनं1 9 || ते जोतयन्ति20 सद्धम्म भासयन्ति पमडकरा। आलोककरणा धीरा चक्खुमन्तो रणजहा21 ॥ येसं ३५१ सासनं सुत्वा सम्मदज्ञाय? 3 पण्डिता । जातिक्खयम भिआय नागच्छन्ति पुनन्भवन्ति ॥५॥ - अनुसर, P.; अनुसयं, C. नास्त्येद् वाक्यं D.E. नास्ति C. परिरुप, B.Pa. + M. सर्वदा पूरि; B.C.P.Pa. सर्वदा पूरि, इह सूत्रे 10जात- 11 °हो, C.; मरणजहा, D.E. उपजाक्स D.E.P. GD.E.Omit this sentence. नास्ति एतद्वाक्यम् ऊ कारः केवलं M. सत्तारो, C. नास्तिC. कन्ता रादिनित्थरणतो सत्सवाहा ति A.; सत्तवाहो, C.P.Pa. 1 'आलोक-दिवाकरा वा ति व, Pa.; पज्जोतक इत्यतः प्राक। 1 "यथा A.M.; अन्येषु ह० पम° उपक' इत्यतः प्राक; उपककरा, B.; पभाकरो, Pa. B.C. 1 पामोज्ज° D.E.; पामुग्जकरण, B.; °करणद्वाणं, C.; कारणं, P.Pa. "एतं, B.D.E.- P.Pa. 17 विजान, C. 18 जीवितं, D.E. 1 जोतस्सन्त, C.; वोमारन्ति Pa. 20°जहो, B. C.;°चहा P. 21, B.; च D.E. 22सम्मझाय, .३ °म केवल M.; अन्येषु ह०°.. 14 °मन्ता, B.
९२ ] इतिवृत्तक [ चतु. ७ १०५-तपहा-सुत्तं [चतु. ६] * चत्तारो-मे भिक्खवे तण्हुप्पादा यत्थ भिक्खुनो तहा उप्पज्जमाना उप्पज्जति । कतमे चत्तारो? चीवरहेतु वा भिक्खवे भिक्खुनो तण्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति, पिण्डपातहेतु वा भिक्खवे भिक्खुनो तण्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति, सेनासनहेतु वा भिक्खवे भिक्खुनो तण्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति, इतिभवाभवहेतु वा भिक्खवे भिक्खुनो तण्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति, इमे खो भिक्खवे चत्तारो तण्हुप्पादा यत्थ भिक्खुनो तण्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जतीति। तण्हादुतियो पुरिसो दीघमद्धानं संसरं । इत्यभावज्जथाभावं संसारं नातिवत्तति ॥ एवमा' दीनवं मत्वा तण्हा दुक्खस्स सम्भवं । वीततण्हो अनादानो सतो भिक्खु परिब्बजे ति ॥६॥" 10 १०६-ब्रह्म-सुत्तं [चतु. ७] सब्रह्म कानि भिक्खवे तानि कुलानि येसं पुत्तानं माता पितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । सपुब्बदेवतानि । भिक्खवे तानि कुलानि येसं पुत्तानं मातापितरो अज्झागारे 2 पूजिता होन्ति। सपुब्बाचरियानि भिक्खवे तानि कुलानि येसं पुत्तानं माता पितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । साहुनेय्यकानि 'भिक्खवे तानि कुलानि 1 "संपूर्ण नास्ति D.E. 2 इतिभगवाभ', C. य° भिक्खवे त°, B.C.; Pa. एतस्य सूत्रस्य गद्यभागेतिसंदिग्धः पाठः । *सर्वत्र ह० Pa. पुस्तकं विहाय अद्धान-इति पाठः। 5 °सारं, P.Pa. संसर, B. 'एतं, D.E. तणहं , M.; तण्हाहेतु स्स, Pa. ता एव गाथा १५ सूत्रे सूत्रं दृश्यते अडगुत्तरनिकाये-तिक० ३१, चतु० ६३ च । तिकनिपात-पाठः समीचीनतमः गायानुकूल्यात् । अस्य सूत्रस्य द्वितीयं (सपुखदेवतानि) अधिकम् । 11 पुब्ब', अन्तरा स-, C. Pa. 12 °आगारेसु, B. 1 यया A.D.E. अन्येषु ह. नास्तीदं तृतीयं वाक्यं (सपुम्बाचरियानि), यद्यपि पुब्बाचरिया-इति अपराढे अस्य सूत्रस्य सर्वत्र ह. योज्यते (पंचमः D.E., चतुर्थः शेषेषु ह०) पाहुणेय्यकानि (सपाहुन', A1.; सापिहुण', P.) भिक्खवे तानि कुलानि येसं पुत्तानं...न तु इदमिव एतत्सत्रोत्तरार्धे नास्ति A. 14 आहुण,° B.C.P.Pa. . *संपूर्ण सूत्रं ममगुत्ता-निक० चतु० ९.
चतु. ८] बहूपकार-सुतं [ ९३ बहूपकारा येसं पुतानं माता पितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । ब्रह्मा ति भिक्सवे मातापितूनं एतं अधिवचनं । पुब्बदेवता* ति भिक्खवे मातापितून एतं अधिवचनं । पुम्बाचरिया ति भिक्खवे मातापितूनं एतं अधिवचनं । आहुनेय्या ति भिक्खवे मातापितून एतं' अधिवचनं । तं किस्स हेतु? लोकस्स दस्सेतारो ति । ब्रह्मा ति मातापितरो पुब्बाचरिया ति बुच्चरे । आहुनेय्या च पुत्तानं पजाय अनुकम्पका ॥ तस्मा हि ने 11 नमस्सेय्य सक्करेय्य12 च12 पण्डितो। अनेन अथो पानेन वत्येन सयनेन च । उच्छादनेन न्हापनेन1 3 पादानं धोवनेन च । ताय नं पारिचरियाय मातापितूसु पण्डितो। इधेव नं पसंसन्ति पेच्च सग्गे पमोदतीति ॥७॥ १०७-बहूपकार-सुत्तं [चतु. ८) बहूपकारा 5 भिक्खवे ब्राह्मणगहपतिका! " तुम्हाकं, ये वो 7 पच्चुपट्टिता चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारेहि। तुम्हे पि18 भिक्खवे बहूपकारा ब्राह्मणगहपतिकानं20, यं नेसं21 धम्म देसेथ आदिकल्याणं मझे- कल्याणं परियोसानकल्याणं, सात्थं सब्यञ्जनं 23 केवलपरिपुण्णं परिसुद्ध ब्रह्मचरियं पकासेथ 24 । एवमिदं भिक्खवे अञ्जमशं निस्साय ब्रह्मचरियं वुस्सति 25 ओघस्स नित्थरणत्थाय 26 सम्मा दुक्खस्स अन्तकिरियायाति । 3 8 1 आगारेसु,B. 'ब्रह्मणा ति, B.C.; ब्रह्मका ति Pa. °पितुम्नं, D.E. 4 °देवा, B.P.Pa. एव एतं, B. चरियानीति, B. नास्ति B. पुम्बदेवता.. ..... अधिवचनं Om. C. बहुपकारा, B. M.P.Pa. बुच्चरे-इत्यतः परं C. पाठ-पे-B.----. ते, D.E. 1 सपकार,° B.; सक्करेय्या च, C.; °एण्याथ, D.E. I हापनेन, C.D.E. न्हानेन, M. 14पमोवति, C. 15 बहुप, B.M.P. "ब्रह्मण', P.Pa.; ब्रह्मणा, B. 17, C.; B. M. पुस्तकयो: वो, ते--इतीव । 16हि, B. 1 "बहुप,B.M.P.Pa. 2 ब्रह्म B.P.Pa. 2 तेस, C. 2 सस्थ,°M.P. 28सव्य', B.M.P.Pa. 2+सोत,D.E. 25बुच्चति P. 26°साय, B. 16 ९४ ] इतिवृत्तकं [चतु. ९ सागारा अनागारा च उभो अज्ञोजनिस्सिता । आराधयन्ति* सद्धम्म योगक्षेममनुत्तरं ।। सागारेसु च चीवरं पच्चयं सयनासनं । अनागारा पटिच्छन्ति परिस्सयविनोदनं । सुगतं' पन निस्साय गहट्ठा 10 घरमेसिनो। सद्दहाना! अरहतं अरियपजाय 2 मायिनो। इध धम्मं चरित्वान मग्गं 13 सुगतिगामिनं । नन्दिनो देवलोकस्मि मोदन्ति कामकामिनोति ॥ १०८-कुहना-सुत्तं चतु. ६] य केचि भिक्खवे भिक्खू कुहा यद्धा लपा सिङगी उन्नला 1 असमाहिता, न मे! "ते भिक्खवे भिक्खू मामका, अपगता'च ते भिक्खवे 1 8 भिक्खू इमस्मि धम्मविनये वृद्धि विरूळ्हिं 20 वेपुल्लं आयज्जन्ति । ये च खो भिक्खवे भिक्खू सगारा B.C.D.E. अनग° C.M. D.E.P.Pa.व, अनाग इत्यतः प्राक, + आरामयन्ति, C. "यथा D.E.M.A.; B.C.P.Pa. पाठ:-योगक्नेमस्स पत्तिया। "सगार,° B.; सागर,° D.E. अनग्, M.; अनागारं, B. 8 अपरिस्स,° B.; परिस्सयन्तिविन', D.E.; सरिसस्तविन° C.; A. पाठः परिस्सयविनोदनन्ति उतुपरिस्सयादिपरिस्सयगहणं विहारादि आवसतं, "सुगतं, D.E.Aa. (P. Pa.पाठः संदिग्धः); युग्गलं, M.; ससम्मं B.C.; पाठोऽशुद्धश 1. व्याख्याति पुग्गलं, तस्य चरमं वाक्यं सावको हि इष पुग्गलो हि (?) अधिप्पेतो। 1 °घरट्ठा, P.Pa. 1 सद्दहाना D.E.; सद्दहानो, B.C.M. P.Pa.Aa. 1 2 °पञ्जाच, D.E.; धम्मसजाय, B.; धम्मंस,° C. सग्गं, C. 1 सिङगी, D.E.P.Pa. सीगीति, Aa.; सिद्धगा, B.C.M.; सङगो इत्यस्यसं प्रवानं, पाठ आवा व शुद्ध: A. व्याक्यान्तं-एवंवुत्तेहि संघ (?)-सबिसेहि पाकटकिलेसेहि समन्नागता। 15 उनळा, M. 16नवते. 17 अपागता, C. नास्ति D.E. नास्ति B.C.P.Pa. B.M.P.Pa. (न तु B.Pa.)। 21ोते, D.E.P.Pa. 13. 8 20विव्हिं, चतु. १.] पुरिस-सुत्तं [ ९५ निक्कुहा निल्लपा धीरा अपदा सुसमाहिता, ते च खो मे भिक्सवे भिक्खू मामका, अनपगता च ते मिक्खवे भिक्खू इमस्मा घम्मविनया, ते व भिक्खवे भिक्खू इमस्मि धम्मविनये बुद्धि विरूव्हिं' वेपुल्लं आपज्जन्तीति । कुहा थद्धा लपा सिगी उन्नला' असमाहिता। 110 ते धम्मे विरूहन्ति 10 सम्मासम्बुद्धदेसिते॥ निक्कुहाग1 निल्लपा धीरा अथवा13 सुसमाहिता । ते वे15 षम्मे विरूहन्ति 1 8 सम्मासम्बुद्धदेसिते ति ॥९॥* १०६-पुरिस-सुत्तं [चतु. १०] सेय्यथा पि भिक्खवे पुरिसो नदिया सोतेन आवुय्हेय्य पियरूपसातरूपेन18 तमेनं चक्खुमा पुरिसो1 तीरे ठितो दिस्वा एवं वदेय्यः किञ्चापि खो त्वं अम्भो20 पुरिस नदिया सोतेन ओवुय्हसिपियरुपसातरुपेन । अत्थिचेत्थ हेट्ठा रहदो, . -- यथा B.C.M., द्र० द्वितीया गाथा; P. पाठ:--असन्धा Pa. अवन्धा=अथद्धा; D.E. पाठ: निक्क नित्थद्धा निलपा पो आवन्धा सुस'; A. न सुव्याख्याति सुखपक्वं नास्ति M.Pa. नास्ति B.C.P.Pa, 'इमस्मा D.E.; इमम्हा B.C.M.P.;Pa. नास्ति इम अधस्तना: शब्दाश्च यावद् इमस्मि । ते च कल्पनया च ते, P.; न च ते, C.; ते, नास्ति तु च, B.M.; किन्तु B, पाठे च, इमस्मि इत्यतः प्राक्; D. E. पाठे- इमस्मिञ्चे ते धम्मविनये (न तु- भिक्सवे भिष)। विरूव्हिं, B.M. P.Pa. (न तु B.P.Pa.) 'सिडिग, E.P.Pa; सिङगी, D.; सिद्धगा, B.C.M. उनळा, M. न ते..., सुसमाहिता; नास्ति । विल्हन्ति केवलं M.; विरूळ्हन्ति, B.C.D.E.P. (B.P. कारेण उ सह). 11निकहा, D.E. 1 निलपा, D.E. 1 3 असद्धा, P. 14 ते...., सुसमाहिता; तास्नि Pa. 18 B. 1"विल्हन्ति केवलं M.; विल्ळ्हन्ति, B.C.D.E.P.Pa. (B.P.Pa. उ कारेण सह). अहुम्हे, D.; ओवुटह, P.; ओरुय्ह, B.Pa.; गुय्हति, C. 18पिपल्पेन स्, P.Pa. I'पूरिसो, P. १०अम्भो, B. 21 पूरिसो, P.Pa. ओबुरहति, M.; बुम्हसि, C.; भोवुम्ह, D.E. 23°सातरूपमन, B.; रूपंपन, C.; पियस्पेन स्', P.Pa.;E.D. M. 11 24 बहनो, *इ सूत्रं अगुत्त० निका० चतु० २६ अपि इतिवृत्तकं [चतु. १० सउम्मि सावट्टो सगहो सरक्खसो यं त्वं अम्भोपुरिस पापुणित्वा मरणं वा निगच्छसि मरणमत्तं वा दुक्खन्ति। अथ खो सो भिक्खवे पुरिसो तस्स पुरिसस्स सई सुत्वा हत्थेहि च' पादेहि च पटिसोतं वायमेग्य । उपमा खो मे अयं 10भिक्खवे कता अथस्स विआपनाय । अयं चेत्था अत्थो: नदिया सोतो! ति14 खो भिक्खवे छन्नेतं अज्झत्तिकानं । आयतनानं अधिवचनं ; हेट्ठा रहदो। ति खो भिक्खवे पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अधिवचन; सउम्मीति र खो भिक्खवे कोधूपायासस्सेतं1 8 अधिवचनं; सावट्टो ति खो भिक्खवे पञ्चचन्नेतं कामगुणानं अधिवचनं; सगहो सरक्खसो ति खो भिक्खवे मातुगामस्मेतं अधिवचनं; पटिसोतो 0 ति खो भिक्खवे नेक्खम्मस्सेतं! अधिवचनं; हत्थेहि च पादेहि च वायामो ति खो भिक्खवे विरियारम्भस्सेयं तं अधिवचनं ; चक्खुमा पुरिसो तीरे ठितो ति2 3 खो भिक्खवे तथागतस्सेतं अधिवचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्साति । सहापि2+ दुक्खेन जहेय्य कामे* योगक्खेमं आयति । पत्थयानो । सम्मप्पजानो27 सुविमुत्तचित्तो विमुत्तिया फस्सये 28 तत्थ तत्थ ॥ 3 7 ] 3 1 तण्हाय सऊमि,M.; चऊमि, D.E. अम्भो, B. पापुणेवा,P.Pa.; रहदं पापुणेत्वा, E., न कारेण सह D. +मार', P.Pa. 5 निगच्छति, C. नास्ति B. नास्ति D.E. यापेय्य,C. अयं मे, D.E. 10विजापना, B.C.P.; °पनान, Pa. अयं वे चेत्थ, C.; अयंञ्चेव, 'a; अयमेवत्य, D.E. 1"सोता, P.Pa. नास्ति B. सोतं, D.E. 1पियरूपं स, B.C.M. । अधिश्मत,° D.E. 1'दहदो, M. 18 उम्मीति, D.E.Pa.; सऊमीति, M.; अभीति, D.E. 19 कोषूप, E.Pa., उप शेषेषु ह० पायस्सेतं, D.E. 20नास्ति B.C. D.E.Pa. 2] पटिसोतो, B.C.M.P.Pa.; पतिसोता ति, D.E.; नास्ति क्वचिदपि ह० पोटसोतं । 22 निक्ख', B.; नेक्खमस्स्', M. 234° ती, ति नास्ति Om. C. 2+ पहासि, C.M.; स एव दुष्पाठः A.; महासिपि, B.2 आयति, सर्वषु ह० 26 पत्थयमानो, P.Pa. पत्थ- मानो, C. 27 सम्मपज, P.; समप्प, Pa; सम्पजानो, B. 28 पस्सये, B.P. *द्र० अजगु०-निका० चतु० २।२,३ चतु.११] चर-सुतं [ ९७ स वेदगू बुसितब्रह्मचारियो लोकन्तगू पारगतो ति बुच्चतीति ॥१०॥* ११० -चर-सुत्तं चितु. ११] चरतो चे' पि भिक्खवे भिक्खुनो उप्पज्जति कामवितक्को वा व्यापाद- वितक्को' वा विहिंसावितक्को वा; तञ्चे भिक्खवे भिक्खु अधिवासेति न-प्पजहति न विनोदेति न व्यन्तिकरोति न अनभावं' गमेति, वरं पि भिक्खवे भिक्खु एवंभूतो' 0 अनातापी11 अनोत्तप्पी' सततं समितं कुसीतो हीनविरियो ति वुच्चति । ठितस्स चे18 पि भिक्खवे भिक्खुनो उप्पज्जति कामवितक्को वा व्यापादवितक्को वा विहिंसावितक्को वा; तञ्चे भिक्खवे। भिक्खु अधिवासेति नप्पजहति न विनोदेति न व्यन्तिकरोति न अनभावं गति, ठितो पि भिक्खवे भिक्खु एवं भूतो अनातापी अनो- तप्पी सततं समितं कुसीतो हीनविरियोति वुच्चति ।-निसिन्नस्स चे पि18 भिक्खवे भिक्खुनो उप्पज्जति कामवितक्को वा व्यापादवितक्को वा विहिंसावितक्को वा; तञ्चे भिक्खवे18 भिक्खु अधिवासेति नप्पजहति न विनोदेति न व्यन्तिकरोति न अनभावं गमेति, निसिन्नो पि17 भिक्खवे भिक्खु एवंभूतो! 8 अनातापी अनोत्तप्पी सततं समित . 6 10 बूसित', M.P.; दुसित, B.C.Pa.; बुसितं, E.; सितं, D.; °चारियो, P.Pa. 2 पारंग, B. बुच्चति, C.D.E.; P.Pa. पाठे वग्गो। +For घर D.E. पाठे-पर अस्मिन् सूत्रे चे-केवलं M. व्य, अस्मिन् परतने सूत्रे च केवलं D.E.; शेषेषु ह० व्य। केवलं M. 8न पज,D.E. व्य केवलं D.E.; शेषेषु ह. व्य; M. पाठः सर्वदा- -व्यन्तिकरोति। द्र० अनभावकता अडगु० ३३३३ एवं पि भूतो, C. 1 2 अनातापी सर्वदा M.; शेषेषु ह० सर्वदा ।। 13°त्तप्पी, सर्ववा M., द्वि० श्च C.; °, B.C.; D.E.P.Pa. पाठः सर्बदा तापि, अस्मिन् परतने च सूत्रे 14 चे, नास्ति M. 15पि, नास्ति C. 16 केवलं M. 17पिखो, D.E. 18 एवपि भ,° C. 12C. नास्ति वाकलण्ड: ., (सयानस्स बुच्चति.) 11 *० अबगु० निका० चतु० २।२,३ +इदं च सूत्र अगु०-निका० चतु० ११ ९८ ] इतिवृत्तकं [ चतु. ११ 8 कुसीतो हीनविरियोति बुच्चति ।-सयानस्स चे पि भिक्खवे भिक्खुनो जाग- रस्स उप्पज्जति कामवितक्को वा व्यापादवितको वा विहिंसावितक्को वा%; तञ्चे भिक्खवे' भिक्खु अधिवासेति नप्पजहति न विनोदेति न व्यन्तिकरोति न अनभावं गमेति, सयानो पि भिक्खवे भिक्खु जागरो एवंभूतो अनातापी अनोत्तप्पी सततं समितं कुसीतो हीनविरियोति बुच्चति ।-चरतो चे पि भिक्खवे भिक्खुनो उप्पज्जति कामवितक्को वा व्यापादवितको वा विहिंसविा- तक्को वा; तञ्चे भिक्खवे भिक्खु नाघिवासेति' पजहति विनोदेति व्यन्ति- करोति अनभावं गमेति, चरं पि भिक्खवे भिक्खु एवंभूतो आतापी ओत्तप्पी सततं समितं आरद्धविरियो पहितत्तो' ति वुच्चति ।-ठितस्स चे पि भिक्खवे भिक्खुनो उप्पज्जति कामवित्तको वा व्यापादवितक्को वा विहिंसावितक्को वा; तञ्चे भिक्खवे भिक्खु नाधिवासेति पजहति विनोदेति व्यन्तिकरोति अनभावं गमेति, ठितो' पि भिक्खवे भिक्खु एवंभूतो आतापी ओतप्पी सततं समितं आरविरियो पहितत्तो' ति वुच्चति ।-निसिन्नस्स चे पि10 भिक्सवे भिक्खुनो उप्पज्जति कामवितक्को वा व्यापादवितको वा विहिंसावितक्को वा; तञ्चे भिक्खवे ! भिक्खु नाघिवासेति पजहति विनोदेति व्यन्तिकरोति बनभावं गमेति, निसिन्नो पि भिक्खवे भिक्खु एवं भूतो आतापी ओत्तप्पी सततं समितं आरद्धविरियो पहितत्तो ति वुच्चति ।-सयानस्स12 चे पि! भिक्खये भिक्खुनो जागरस्स! 3 उप्पज्जति कामवितक्को वा व्यापादवितको वा विहिंसावितक्को वा; तञ्चे भिक्खवे ! ( भिक्खु नाधिवासेति पजहन्ति विनो- देति व्यन्तिकरोति अनभावं गमेति, सयानो पि भिक्खवे भिक्खु जागरो एवंभूतो आतापी ओतप्पी सततं समितं आरद्धविरियो पहितत्तो ति वुच्चतीति । चरं वा यदि वा तिट्ठ निसिन्नो उदवा सयं ।। यो वितक्कं वितक्केति पापकं गेहनिस्सितं ॥ कुमग्गं र पटिपन्नो18 सो मोहनेय्येसु मुच्छितो । अभब्बो तादिसो भिक्खु फुटुं19 सम्बोधिमुत्तमं । 6 3 , चे, केवलं M. पिखो, D.E. नाषिक, सर्वदा ह० नीष, B.C. D.E.; अनधिव,° P.Pa. + त्यो,C. नास्ति C. नास्ति D.E.P.Pa. निसिनो, C. 8 भिक्खु जागरो एवं भ,°C. त्यो, C. 1 Oनास्ति B.C. 11 नास्ति D.E.P.Pa. ! यवेकटि (?),C. 13नास्ति C. 1+तंचे पि, B. 1 केवलं M. 1650सू० ८६ D.E. 18पति, D.E.Pa. 11कुम्भगं, 1"फटा, P.Pa.
चतु. १२] सम्पन्न-सुर्त [ ९९ यो चरं वा यो ति? वा निसिन्नो उदवा सर्य । वितक्कं समयित्वान वितक्कोपसमे रतो। भम्बो' सो' तादिसो भिक्खु फुटुं सम्बोधिमुत्तमन्ति ॥११॥ १११* -सम्पन्न-सुत्तं चतु. १२] सम्पन्नसीला भिक्खवे विहरथ, सम्पन्नपातिमोक्खा पातिमोक्खा संवर- संवुता' विहरप, आचारगोचरसम्पन्ना अनुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी', समादाय सिक्खथ10 सिक्खापदेसु । -सम्पन्न सीलानं भिक्खवे विहरतं, सम्पन्नपातिमोक्खानं 11 पातिमोक्खासंवरसंवुतानं11 विहरतं, आचारगोचर- सम्पन्नान अनुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावीनं 3 समादाय सिक्खतं1 4 सिक्खापदेसु किञ्चस्स15 भिक्खवे उत्तरि16 करणीयं ?-चरतो17 चे पि18 भिक्खवे भिक्खुनो अभिज्झा विगता होति, व्यापदो विगतो होति, थानमिदं विगतं होति, उद्धच्चकुक्कुच्चं विगतं होति, विचिकिच्छा पहीना होति, आरक्ष वि, भरम, C. 'त, M.; नास्ति Pa. D.E. पाठ:-यो परं यदि वा तिटुं समयि-स्वान, D.E.M. (=पसमेत्वा, A.) समसित्वान, P.Pa.; सम्मसित्वान, B.C. 4°पस्समे, P.Pa.; °ऊपसमे, D.E. 'समो सो, D.E. "फुट्ठ, M.; शेषेषु ह०--फूट (पु°, D.E.), द्र० सू० ३४, ७९, ८० 7 °पाटि° C.D.M.; सम्पन्नपातिमोक्ख संवर', B.C.M.P.; सर्वेण वाक्येन सह द्र० सूत्रं ९७ Pa. प्रथम द्वितीयं वाक्यं च भ्रान्त्या मिश्रित संमिध्य एकीकृतं 8च, Pa. पाठे पुन:: -भिक्खवे, आचार' इ यतः परं । B.C.P.; °विनो, D.E. 10 °थ, केवलं M.; °त, D.; °ति, B.C.E. P.Pa.; समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु-इत्यानेड्यते (द्र० सु० ९७.अडगुत्त Index S.V. सिक्खापद), अत: सिक्खति-इतिप्रायः अयुक्तस्थाने, यथा चाष: 11 पार्टि , D.AM.; सम्पन्नपातिमोक्खानं संवर° B.C. सम्पन्नपातिमोक्खसंवर, P.M. 12B.C. आम्रपते-भिक्खवे, आचार' इत्यतः परम् । 13 °वीनं केवलं M.; विनं, D.E.P., °वि, B.C. 14सिक्खति, B.C.P. 1 किञ्चिस्स, D.E.; किचस्स, B.; किस्स, M. 16न तु सर्वत्र हो 17पर, D.E., यथा सू० ११०. 18चे पि, M.; केवलं चे, D.E.P.Pa.; केवलं-पि, B.C.; सू० ११०. * सम्पूर्णमिदं सूत्रं-अगु० चतु० १२ १०० ] इतिवृत्तक [चतु. १२ - पसद्धो होति विरियं असल्लीनं, उपट्टिता सति असंमुट्ठा,' पस्सो' कायो असा- रद्धोऽ, समाहितं चित्तं एकग्गं, चर: पि भिक्खये भिक्खु एवंमूतो मातापी ओत्तप्पी सततं समितं आरविरियो पहिततो ति वुश्चति ।-ठितस्स चे पि' भिक्खवे भिक्खुनो अभिज्झा' विगता होति, व्यापादो विगतो' होति', थिनमिद्धं विगतं ० होति 10, उद्धच्चकुक्कुच्चं विगतं11 होति', विचिकिच्छा पहीना होति, आरद्धं होति विरियं असल्लीनं, उपट्ठिता सति असंमुट्ठा कायो असारद्धो , समाहितं चित्तं एकग्गं, ठितो पि भिक्खये 4 भिक्खु एवंभूतो आतापी ओतप्पी सततं समितं आरद्धविरियो पहिततो । ति वुच्चति ।-निसिनस्स चे पि18 भिक्खवे भिक्खुनो अभिज्झा विगता होति, व्यापादो विगतो. होति', थीनमिखं विगतं17 होति", उच्चकुक्कुच्चं विगतं11 होति11, विचिकिच्छा पहीना होति, आरद्धं होति विरियं असल्लीनं, उपट्टिता सति। 8 असमुट्ठा , पस्सद्धो कायो असारद्धो, समाहितं चितं एकग्गं, निसिनो पि20 भिक्खवे भिक्खु एवंभूतो आतापी21 ओत्तप्पी सततं समितं आरद्धविरियो पहितत्तो ति वुच्चति ।- सयानस्स 22 चे पि भिक्सवे भिक्खुनो जागरस्स अभिज्झा विगता होति, व्यापादो विगतो24 होति +, थोनमिदं विगतं । होति 25, उद्धच्चकुक्कुच्चं विगतं होति, विचिकिच्छा पहीना 27 होतिर, आरद्धं होति : विरियं असल्लीनं, उपट्ठिता सति असमुट्ठा , पस्सद्धो - 2° . असंमुट्ठा, द्र० सम्मुस्स न ता, पुग्गल. पञ्जति २८ असंमुस्सनता, धम्मसंखगणि १४, .... अप्पमुट्ठा, D.E., द्र० सुमङगल-विलासिनी I-p. 113,J.P.t.S., 1884, P.94. C. अस्सार',C. *एतदग्गं, D.E.; B.C. आनेघडते-चित्तं, एकग्गं इत्यतः परं। चिरम्पि, B.C. D.E.; पर, D.E. 'ति, नास्ति B.; °त्थे तीति, C. 7D.E.Pa. नास्ति चे; B.C. नास्ति चे पि. 8 अविज्जा, D.E. ७॥५॥, M. 10 नास्ति B.C. M.P.Pa.; (11, C.; ॥५॥, B). 1 नास्ति सर्वत्र ह० असंयुद्ध, P.; असंपमुट्ठा, Pa; अप्पम्मुट्ठा, D.; अपम्म', E. 1 3 आरखो, C. 14नास्ति Pa. 15 °स्थिो, C. 1GB.C.Pa. केवलं चे। 17 सर्वत्र ह० (पेu, C.; l, B.) 18 उपट्टितस्सति, C. 1 अप्पमुटा, D.E. 20 नान्ति B.C.D. 21 नास्ति D.E. सयनस्स, B.C. 23C. Pa. पाठे केवलं-चे. D.E. नास्ति चेपि। 2441, M. सर्वत्र ह० (C.; li, B.) 28न सर्वत्र ह. 27 नास्ति M. 28 नास्ति C. 28 अपम्मुट्ठो, D.E. 22 न पतु. १३ ] लोक-सुतं [१०१ कायो असारतो, समाहितं चिसं एकग्गं, सयानो पि भिक्सवे भिक्खु जागरो एवंभूतो आतापी ओत्तप्पी सतत समितं आरविरियो पहितत्तो ति बुच्यतीति । यतं'चरे यत ति? यतं अच्छे* यत सये। यतं सम्मिजये भिक्खु यतमेनं' पसारये ॥ उद्धं तिरियं अपाचिनं यावता जगतो10 गति10 | समवेक्खिता वा11 धम्मानं खन्धानं उदयब्बया ॥ एवं विहारिमा तापि' सन्तवृत्ति मनुदतं । चेतोसमथसामीचि16 सिक्खमानं सदा सत17 । सततं11 पहितत्तो ति" आह भिक्खु तथाविषन्ति ॥१२॥ I ११२ .१ श्लोक-सुत्तं चतु. १३] वुतं हेतं+ भगवता वुत्तमरहता ति मे सुतं । लोको भिक्खवे तथागतेन अभिसम्बुद्धो, लोकस्मा तथागतो विसञ्जत्तो; लोकसमुदयो भिक्खवे तथागतेन अभिसम्बुदो, लोकसमुदयो तथागतस्स पहिनो; लोकनिरोषो मिक्खवे तथा- गतेन अभिसम्बुद्धो, लोकनिरोधो तथागतस्स सच्छिकतो; लोकनिरोषगामिनी पटिपदा भिक्खवे तथागतेन अभिसम्बुद्धा ३, लोकनिरोषगामिनी पटिपदा तथागतस्स भाविता। यं भिक्खवे सदेवकस्स लोकस्स17 समारकस्स सब्रह्म- सत्, B. . सतं, B.C. परे, D.E. 'सतं, B. बिटु, C. मन्मे, B. समिजये, M.; °आये, D.E.; समिञ्चये, B.P.; सम्मिम्जेग्य, C. ७० सुमहगलविलासिनी, I. p. 196. यतमेनं, D.E., मेन, P.Pa.: 8 पस्सार, P.Pa. अपाचीनं-इति कल्पनया (=हेटा, A.); अपाचिन, P.Pa.; अपाचिनि, B;°नी, C.;अपामिन D.E.; अपास्थि, M. 10जगतो, P.; जागतो,Pa; जगता, D.E.; जरातो, B. C.; गती, D. E.; यावता च लोकगति M. 11 D. E.; अन्यहस्त लेखयाठे-चसम्मपेक्खिता चम्मानं, C. 1 2 °व्ययं, D.E. 13 °इम, M.; °, B.C.D.E.Pa.; विहारति, P. नास्ति 15 सन्ति , D.E.; °वृत्तिम, M.; °, D.E.; °r, P.Pa.; बुद्धि, B.C. 16 °समत, C.; °इच', B.M.P.Pa.;°, M.17 नास्ति Pa. नास्ति D.E. 10 पिहितत्तोपि, D.E. 20 °उ, B.C. 21 °विदम्ति, D.E. १५ संपूर्ण सू० अगुत्त-निक० (ed. Morris) चतु० २३ १७ बुतहेत, B.P.Pa.; चेतं, C. 14 °बुद्धा केवलं M., अन्येषु ह०, Morris अगु०-नि०,l.c. 'पदो। 25 हि हि, नतु-, Pa. 1 + सर्वत्र ह.
. १०२] इतिवृत्तक [ चतु. १३ कस्स सस्समणब्राह्मणिया' पजाय सदेवमनुस्साय दिटुं सुतं मुतं विजातंपतं' परिसितं अनुविचरितं मनसा, यस्मा तं तथागतेन अभिसम्बुद्ध, तस्मा तथागतो ति दुच्चति। यञ्च भिक्खवे रत्ति तथागतो अनुत्तरं सम्मासम्बोधि अभिसम्बुमति, यञ्च रति अनुपादिसेसाय निब्बानधातुया परिनिबायति, यं एतस्मि अन्तरे भासति लपति निद्दिसति , सब्बन्तं तथैव होति, नो अअथा, तस्मा तथागतो ति बुच्चति । यथावादी भिक्खवे तथागतो तथाकारी यथाकारी तथागतो तथावादी, इति यथावादी तथाकारी, यथाकारी तथावादी, तस्मा तथागतो ति वुच्चति । सदेवके भिक्खवे लोके समारके सब्रह्मके सस्समण ब्राह्म- णिया" पजाय सदेवमनुस्साय तथागतो अभिभू अनभिभूतो अञदत्युदसो वसवती तस्मा तथागतो ति वुच्चतीति । एतमत्थं भगवा अवोच, तत्थेतं इति बुच्चतिः सब्बलोकं अभिजाय सब्बलोकेयथातथं । सब्बलोकविसंयुत्तो' 0 सब्बलोके अनूपमो11 ॥ सब्बे12 सब्बाभिभू धीरो सम्बगन्यप्पमोचनो' । फुटुस्स परमा सन्ति + निब्बानं अकुतोभयं ।। एस खीणासवो बुद्धो अनीघो। छिन्नसंसयो । सम्बकम्मक्खयं पत्तो विमुत्तो उपधिसखये ॥ एस सो भगवा बुद्धो एस सीहो अनुत्तरो। सदेवकस्स लोकस्स ब्रह्मचक्कं16 पवत्तयि ।। 1 9 । ससमण', B.M.P.; ब्रह्म', B.P.Pa. 2°विवन्ति, D.E. नास्ति D.E * निहिस्सति, B.; नविस्सति, D.E. नास्ति D.E. 6 यथाव P.Pa. (Pa. प्राक्तनं शम्नत्रयं नास्ति s). 7 ससमण', B.P.M.; समण, नतु-स, C.; ब्रह्म', B.P.Pa. 8 बुच्चति, नतु-ति, C.D.E. यथातथं, M.A.; अन्यत्र ह० तथागतो, 'तं, P. 10 °लोके, C.D.E.Pa.; हि संयुसो, C. 11 अनपमो (-अनुपम), C.D.E.; अनुप, B.; ६० चरमा गाथा; अनुपेया, M.P.; अनुपयो, Morris L.C. (?) A पाठान्तर (अनूभयो ?): अनुसयो ति ( ? ) सम्बस्मि लोके सम्मादिट्टि तल्हादिष्टि उसयेहि अनुसयो (?) तेहि उभयहि विरहितो। सम्ब, C.; सते, D.E.; Morris L.C. पाठान्तर--स वे। 1 3 °गन्ध', B.C.D.E.P.; °ण्ठ°, Pa.; पम्', D.E.M.; 'बम्, C. 1+परमो, D.E. परमं सति, M.; A पाठः-फुटुस्साति फुटा अस्स करणत्ये. फटा अनेनातिअत्यो (हस्तलेखे सर्वदा पु, मसअस्स) 15 अनिगो, C. 16झं,B. 12 चतु. १३ ] लोक-सुतं [ १०३ इति देवा' मनुस्सा च ये बुद्धं सरणंगता संगम्म' तं नमस्सन्ति महन्तं वीतसारदं । दन्तो दमयतं 3 सेट्ठो सन्तो समयतं इसि । मुत्तो मोचयतं अग्गो तिण्णो तारयतं वरो॥ इति हेतं नमस्सन्ति महन्तं वीतसारदं सदेवकस्मि लोकस्मि नत्थि ते पटिपुग्गलो ति ॥ अयम्पि अत्यो वृत्तो भगवता इति मे सुतन्ति ॥१३॥ चतुक्कनिपातं निहितं तस्सु हाने । ब्राह्मणा " (१००) चत्तारि (१०१) जानं ० (१०२) समण (१०३) सीला11 (१०४) तण्हा (१०५) ब्रह्मा (१०६)। वहूपकारा! (१०७) कुहना13 (१०८ पुरिसा (१०९) चरं! 4 (११०) सम्पन्न (१११) लोकेन (११२) तेदसाति15॥ इतिवृत्तके द्वादसाधिकसतं सुत्तन्ति 16 इतिवृत्तकं निद्वितं 6 17 11सील, देव', B.C., and Morris l.c. तथागत D.E. धम्मयतं सेलू, B. इति, B. व तं, P.; ठितं, Pa. 6केवलं M. केवलं in M. 8उदानं M.P.Pa. 9°अ, C.; ब्रह्मण, B.M.P.Pa. (I take ब्राह्मणा as ablative: after br.) 1 जानं, M.; जिना, B.P.Pa.; जिनास मण C.; परिजना, D.E. P.Pa. 12 अनुमीयते; बहुकारा, M.; बहुतरा, B.C.P.Pa. °ततरा, D.E. 1 3°न, D.; °ण, E.; कुहका, P.; कुह, M. 14 अनुमीयते वर, M.;च, B.C.P.Pa.; व, D.E. 1 तेरसाति, M. 1641, नास्ति D.E.; °षिकंसतसुत् B.C.-Instead of this tine M. has the following verses: सत्तबिसेकमिपातं दुक्खं बाबीसमुत्तसहितं। समपञ्जासमपतिकं तेरस चतुकञ्च इति पमिदं । दिवसुत्तरसुत्त सते सबगायित्वा समादहिंसु पुरा। अरहन्तो चिरठितिया तमाहु नामेन इतिवृत्तन्ति । 1 इतिवृत्तकपाळि नितिा, C.M. 1
No text on this page.
No text on this page.