·No text on this page.

·प्रस्तावना. श्रीव्यासकृतभविष्यत्पुराणांत प्रभुलिंगलीलेचे पंचवीस अध्याय मिळाले, ते सर्व एकत्र करून छापल्यास पुस्तक फार मोठे होऊन ग्राहकांस घेण्यास जड जाईल, ह्मणून त्याचे तीन भाग करून छापले; त्यांतील हा तिसरा भाग आहे. पहिल्या दोन भागांत जी प्रस्तावना दिली आहे त्यांत ह्या भागांतही काय काय वर्णन आहे ह्याची संक्षिप्त माहिती दिलीच आहे, तरी पुन्हा ही प्रस्तावना ह्या भागास जोडली आहे. ह्या भागांत १८ व्या अध्यायापासून २५ अध्याय अखेरपर्यंत ग्रंथ आहे. अठराव्या अध्यायांत अल्लमप्रभूनें कल्याण नगरांत बस- वेश्वरास ग्राणलिंगानुसंधानाचा उपदेश केला. एकोणिसाव्या अध्या- यांत श्रीशैलपर्वतावर गोरक्षनाथास अल्लमाने दर्शन देऊन कृतार्थ केले. विसाव्या अध्यायांत पातालगंगेच्या काठी राहणाऱ्या मुनीश्वरांस अल्छ- मानें तत्वोपदेश केला व अरण्यांतील दुष्ट स्वभावाच्या पारध्यास पशु- वधापासून पराङ्मुख करून कृतार्थ केले. एकविसाव्या अध्यायांत कल्याण नगरांत बसवेश्वराने अल्लमप्रभूकरितां शून्यसिंहासन तयार केले. बाविसाव्या अध्यायांत बसवेश्वरास समाधीचे वेळी अल्लमाने प्रत्यक्ष दर्शन देऊन विभूति दिली, बसवेश्वर मोठ्या समारंभाने अल्ल- मास सामोरा जाऊन अल्लमप्रभूस घेऊन आला व अल्लमप्रभु शून्य- सिंहासनावर चढला. तेविसाव्या अध्यायांत आपला अपमान झाला मणून सर्व जंगम निघून गेल्यामुळे चिंतातुर झालेल्या बसवेश्वराकरिता विराड़प घेऊन लक्षावधि जंगमांस लागणारे अन्न अल्लमाने एकट्याने खावून टाकून ते अन्न सर्व जंगमांच्या पोटात गेल्याचे अनुभवास आणून आपली सर्वान्तर्यामिता प्रकट केली. चोविसाव्या अध्यायांत अल्लमानें बसवेश्वर वगैरे सर्व प्रमथगणांस तत्वोपदेश केला व प्रत्येकाने ·२ आपापले संशय अल्लमास विचारून त्याकडून समाधान करून घेतले. पंचविसाव्या अध्यायांत सर्वांस तत्वोपदेश करून अल्लमप्रभु स्वच्छंद- पणाने पृथ्वीपर्यटन करण्यास निघून गेल्याचे व पार्वतीच्या प्रश्नावरून शिवांनी वीरशैवांचे लक्षण व वर्तनक्रम सांगितला आहे. आणि शौनकादिक ऋषींच्या प्रश्नावरून सूतांनी शिवाचे आज्ञेनें ब्रह्मदेवाने सृष्टि उत्पन्न केली, शिवच ब्राह्मणांचे उपास्य दैवत आहे, त्या शिवाच्या मस्तकापासून निराभार वीरशैव उत्पन्न झाले, जंगमलिंगवंश लोकांच्या कल्याणाकरितांच शिवांनी उत्पन्न केला. कुलीन वीरशैव व अकुलीन वीरशैव कोणांस ह्मणावे, तसेंच चार्वाक, बौद्ध, जैन वगैरे मताचा पराभव करून कलियुगांत पूर्वीप्रमाणेच चन्नबसवेश्वर, मणिवालमाचय वगैरे प्रमथगण अवतार घेऊन वीरशैव मताचे संरक्षण करितील वगैरे फारच सुरस वर्णन आहे. पंचविसाव्या अध्यायांत एका श्लोकांत अक्षरे मूल प्रतीत फाटून गेली असल्यामुळे कळण्यास मार्ग नव्हता सबब तेथे फुल्या घातल्या आहेत तेथे कसे असावे हे कोणाजवळ पोथी असल्यास त्यावरून त्यांनी आमांस कृपा करून कळवावें ह्मणजे दुसन्या आवृत्तीत घालं. ह्या ग्रंथाची मराठी टीका रा. रा. कृष्णशास्त्री जोशी यांनी लिहिली आहे. ह्या ग्रंथाचा लणजे प्रभुलिंगलीला भाग एक दोन तीन ह्यांचा सर्वांनी उपयोग करून घेतला झणजे आमी आपल्या श्रमाचे सार्थक्य झाले असे समजूं. सोलापूर १८।३।४ शुक्रवार प्रसिद्धिकर्ता.

·विषयानुक्रमणिका. विषय. १ ... ह्मणून सांगणे. विषय. पान. अध्याय १८ सूत शौनकादिक ऋषींस प्रभुलिंग- लीला ऐका ह्मणतात.... अल्लमप्रभु बसवेश्वराचे मन स्थिर होण्यासाठी सर्व साधारण तत्वो- पदेश करून सिद्धरामासारखें आत्मज्ञान प्राप्त करून घे ह्मणून ह्मणतात. २ अल्लमप्रभु बसवेश्वराजवळ सिद्धरा- माची प्रशंसा करितांना "मी बसवेश्वर मणिवाल वगैरेंचा बा- लक आहे' असे सिद्धरामाचे अल्लमप्रभूस विनंतिपूर्वक सांगणे. ३ सिद्धरामास तुझें ह्मणणे खरे आहे असें ह्मणून अल्लमप्रभु बसवेश्व- राचे सद्गुणांची प्रशंसा करितात. ४ हात जोडून नम्रतेने उभा राहणा-या बसवेश्वरास अल्लमप्रभु लिंगांगांचे खरूप समजून घेऊन अभेद बुद्धीनें पूजा करून निरुपाधिक चित्समाधिसाधन कर ह्मणून सांगतात. श्रवण मननादिकांचे लक्षण.... प्रभुदेवाने बसवेश्वरास प्राणलिंगानु- संधानाचा तत्वोपदेश करणे. अध्याय १९ अल्लमप्रभूने बसवेश्वरादिक सर्व प्रम- थगणांस "मला देशाटन करणे पान. आहे," तुह्मी गुरु लिंग जंगमाची पूजा करा, सत्संगतीनें परमा- थीनुभव घेऊन कालक्षेप करा १२ अल्लमप्रभूनें देशसंचारास निघतांना बरोबर पोचविण्यास आलेल्या भक्तमंडळींस आशीर्वादपूर्वक परत जाण्याचे सांगणे.... १३ अल्लमप्रभूचे भक्तरक्षणासाठी उत्त- रेकडे जाणे. १४ उत्तर देशांतील भक्तमंडळींनी अल्लमाचा आदरसत्कार वनम- स्कार केल्यावर अल्लमप्रभूने त्यां- जवर अनुग्रह करून शिवचरित्र सांगणे. अल्लमप्रभु वाटेंत श्रीशैल पर्वत पाहतात व त्या पर्वताचे वर्णन. १५ श्रीशैल पर्वतावर असणाऱ्या गोर- क्षनाथाकडे प्रभूचे जाणे. गोरक्षनाथाने अल्लमप्रभूचा सत्कार करून त्यांस इकडे येण्याचे कारण विचारणे. अहमप्रभूनें गोरक्षनाथास “आह्मी अन्ममृत्यूने पीडलेल्या व मोक्ष- प्राप्तीची इच्छा करणाऱ्या लो- कांस शिवलिंगैक्याचा उपदेश करण्यासाठी संचार करतो ह्मणून सांगणे. " ... ... .. ...

·२ पान. ... ... ३७ २४ ... ... ३८ ... ... ४५ विषय. पान. विषय. आपलें येण्याचे कारण सांगणाऱ्या अल्लम त्या अरण्यांत येतेवेळी एका अल्लमप्रभूचा व गोरक्षनाथांचा व्याधास पाहतो व त्या व्याधाचं वर्णन.... परस्पर खात्मानुभवाविषयी संवाद. अल्लमप्रभूनें व्याधास त्याच्या स्थि- आश्चर्यचकित झालेल्या गोरक्षना- तीस अनुसरून तत्वोपदेश थाने निर्गुण योगाचा उपदेश करणे.... त्या श्रीगिरीच्या उत्तरेस असणाऱ्या करतांना अल्लमप्रभूची प्रार्थना करणे.... अनेक सिद्ध वगैरे उपासक जनांची अन्यथा भ्रांति दूर करून गोरक्षनाथास अल्लमप्रभूने के- तेथून येण्याच्या मार्गात अल्लम- लेल्या निर्गुणयोग तत्वोपदे- प्रभूनें आश्रम पाहणे.... शाच्या माहात्म्याचे वर्णन. २५ त्या त्या आश्रमांचे वर्णन. गोरक्षनाथ शिवदीक्षा स्वीकार करून अद्यापि पातालांत नित्यमुक्त मुनींच्या ऐच्छिक कमांचा निरारा होऊन राहतो ह्मणून सूतांचें ( मनांत विचार करणे) शौनकादिकांस सांगणे. मुनींस शैवदीक्षेनें अंतर्योगाचा व ३२ अंतर्यज्ञांचा तत्वोपदेश करणे, अध्याय २० धन्य झालेल्या मुनीश्वरांनी अल- गोरक्षनाथाने सत्कार केलेला अल्लम- माची स्तुति करणे. प्रभु श्रीशैलाहून येण्याचे वाटे- तेथून अल्लमप्रभूनें अनेक देशांत सं- वर श्रीगिरीच्या तटांत अस- चार करीत करीत अनेक लोकांस णाऱ्या पातालगंगेच्या काठी तत्वोपदेश करून वीरशैवमताचा ऋषीश्वरांचे आश्रम पाहतो व उद्धार केल्याबद्दल. त्या त्या आश्रमांचें महत्ववर्णन. ३३ अध्याय २१ आश्रमांत आलेल्या अल्लमप्रभूस कल्याण नगरांत अहमप्रभूच्या उप- अर्घ्यपाद्य वगैरे देऊन आपल्या देशामुळे वसवेश्वराचे मन नि- दर्शनाने आह्मीं धन्य झालों वृत्तिमार्गाकडे लागल्यामुळे काम- ह्मणून सर्व ऋषींनी अल्लमाची क्रोधादिक सहा शत्रूच्या वृत्ति- प्रार्थना करणे. ३४ सर्व ऋषींस शिवदीक्षेने लिंगांगै बसवेश्वराच्या सगुण योगाच्या उप- क्याचा बोध करणे. ३५ लब्धीचे वर्णन. आश्रमांतून निघाल्यावर वाटेत अल्लमप्रभु कधी येईल ह्मणून बसवे. अल्लमानें भयंकर अरण्य पाहणे श्वरानं हृदयकमलांत योगमु- व त्या अरण्याचे वर्णन. ३६ ट्रेनें अल्लमाचे ध्यान करणे. ... वैचित्र्याचं कथन. ... ... ... ...

·३ पान. विषय. पान. कूर सांगणे. ... . ... ... ... विषय. शून्यसिंहासन निर्माण करण्याचे बसवेश्वराविषयीं भलताच मज- वर्णन. तयार झालेल्या शून्यसिंहासनावर बिजलाने जैन लोकांस उत्तर देणे. ६६ चढण्यास अल्लमप्रभूच समर्थ बसवेश्वराने बिजलाचा अभिप्राय व सिंहासनावर चढणाराच अल्ल- ओळखून अल्लमाच्या येण्यावि- मप्रभु, ओळखावा अशा अनेक षयी काळजी करणे. ... कारणांनी मनांत निश्चय झाल्या- कुत्सितरूप घेऊन अल्लमाचे कल्याण मुळे वसवेश्वराने आनंद मानणे. ५५ नगरांत येणे. ६७ बसवेश्वराचे घरी अनेक कारणां- कुत्सितरूपाने आलेल्या अल्लमाच्या- साठी आलेले हठयोगी राजयोगी लीलेचे वर्णन. ६८ वगैरे जंगमलोक शून्य सिंहासन अल्लमप्रभूस ओळखून बसवेश्वराने पाहून चकित होऊन त्यांनी सत्कार केला असतां सर्वांनी सिंहासनाची प्रशंसा करणे. त्याचा सत्कार करणे. ६९ अल्लमप्रभु केव्हां येऊन ह्या शून्य- बसवेश्वराचे घरांत प्रवेश करून सिंहासनावर आरोहण करील अल्लमाने शून्य सिंहासनावर आ- अशा उत्कंठेने बसवेश्वराने त्याच रोहण करण्याचे वर्णन. मूर्तीचं मनांत ध्यान करणे. ... अध्याय २३ अध्याय २२ वसवेश्वराने अल्लमप्रभूच्या येण्यावि- शून्यसिंहासनावर बसलेल्या प्रभूच्या षयी चिंता करणे. बसवेश्वराने केलेल्या पूजेचे प्रभु समाधियोगांत निमग्न अस- वर्णन.... ७६ णाऱ्या वसवेश्वरास प्रसन्न होऊन चिदभ्रपीठाजवळ नाना प्रकारचे विभूति आशीर्वादपूर्वक देतो. ५९ वेष घेऊन बसलेल्या प्रमथग- बसवेश्वरानं चनबसवेश्वरास ही णांचे वर्णन. गोष्ट सांगतांच त्याने संतुष्ट हो आमचा अपमान झाला ह्मणून बस- ऊन कल्याण नगर शृंगारण्याची वेश्वराच्या घरांतून निघून जा- णाऱ्या प्रमथगणांबद्दल बसवेश्व- नगर शृंगारण्याचे वर्णन. ६१ राने काळजी करणे. माचयदेव वगैरे प्रमथगण बरोबर प्रभूनें आश्वासन दिल्यावर बसवेश्व- घेऊन अल्लमप्रभूस सामोरे जा- राने बायकोसहीत अल्लमप्रभूची ण्यास निघणे.... ६२ अनेक उपचारांनी पूजा करणे. जैनांस बसवेश्वराचा उत्कर्ष सहन अल्लमाच्या अद्भुत रीतीच्या भोज- न होऊन त्यांनी बिजलाला नाच्या प्रकारांचे वर्णन. ७० ... .. आज्ञा करणे. ... ... ... ... ८० ·४ ... ... ... ... वर्णन.... ... विषय. पान. विषय. पान. सर्वप्रकारचे पदार्थ अल्लमाने खाऊन उटी लाऊन पुष्पमाला वगैरे फस्त केले तरी त्याची तृप्ति समर्पण करणे. झाली नाही असे पाहून अल्लमाची अलमाने बसवेश्वरास तुझ्या घरी तृप्ति कशी होईल ह्मणून सर्व नित्य जेवणाऱ्या जंगमांस भोज- प्रमथगणांनी परस्परांत संभाषण नास परत बोलाव ह्मणून सांगणे. करणे,... ८५ बसवेश्वराने जंगमांजवळ येऊन प्रभूची तृप्ति झाली नाही ह्मणून त्यांस भोजनास येण्याची प्रार्थना लज्जित झालेल्या बसवेश्वरास करणें... मणिवालमाचयाने निराश होऊ जंगमां बरोबर बसवेश्वराच्या झा- नकोस, धीर धर असें उत्तेजन लेल्या उत्तर प्रत्युत्तराचे वर्णन. ९३ देणे. ८६ जंगमापासून परत आलेल्या बसवे- बसवेश्वराने मणिवालमाचयाची प्र- श्वराचें अल्लम प्रभूच्या उपदेशाने शंसा करणे. प्राप्त झालेल्या अद्वयसुखानंदाचे अलमास भोजनाकरितां आपला व चन्नबसवाचा देह समर्पण कर. ण्याचा निश्चय करून बसवेश्व- अध्याय २४ राने अल्लमाची स्तुति करणे.... अल्लमाने प्रमथगणांस संक्षिप्तरीतीने प्रभूची स्तुति करून त्यास आपली शिवतत्वरहस्य सांगणे. शरीरें दोघांनी समर्पण करणे. ८९ अल्लमप्रभु देशसंचारास जाण्यास मला भूक कोठली? मी तृप्त झालों, तयार झालेला पाहून बसवेश्व- तुझी स्थिति पाहण्याकरितांच राने न जाण्याबद्दल त्याचे पाय मी आलों, असें अल्लमानें बसवे- श्वरास सांगणे. बसवेश्वराची विनंति ऐकून प्रेम- मजवर कृपा करून माझे शरीर पूर्वक अल्लमाने सर्व प्रमथगणांस निर्दोष असल्यास भक्षण करा उद्देशून भाषण करणे.... ह्मणून बसवेश्वराने अल्लमाची सर्व प्रमथगणांस अल्लमप्रभूने केलेल्या प्रार्थना करणे. शिवतत्वरहस्याच्या उपदेशाचें अल्लमाने बसवेश्वराची प्रशंसा करून वर्णन.... १०० माझी क्षुधा शांत झाली ह्मणून बसवेश्वराच्या प्रश्नाचें अल्लमाने के- हात धुण्याकरितां पाणी मागणे. लेलें समाधान. १०३ बसवेश्वराने बायकोकडून अल्लमास अल्लमप्रभूस चन्नबसवाचा प्रश्न व हात धुण्यास पाणी आणून देऊन त्या प्रश्नाचें अल्लमाने केलेलें विडा आणून देवविणे व गंधाची समाधान. १०४ घट्ट धरणे. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

·५ ... ... " ... " ... ... विषय पान. विषय पान. श्रुतीला गोचर आणि ध्यानाला बसवेश्वराने अल्लमप्रभु कधी येईल अविषय असें शिवपरतत्व कसे ह्मणून मार्गप्रतीक्षा करणे. ११७ ओळखावें ? नित्यत्वप्राप्ति कशी अल्लमप्रभूनें येऊन बसवादिक प्रमथ- होईल ? अशा मणिवालमाचयाचे गणांस लिंगांत परतत्वाची वस्तु प्रश्नाचें अल्लमप्रभूनें उत्तर देणे. १०५ दाखविणे. ११८ बसवेश्वर वगैरे सर्व प्रमथांनी शैव वैष्णव वगैरे सहा मते असतां शरीर मन वगैरे सर्व आत्म्यास अल्लमाची वीरशैव मतावरच नसल्यावर त्याला सोडण्याचा ज्यास्त आवड का ? ह्मणून पार्व- उपाय काय? असा प्रश्न केल्या- तीचा शिवास प्रश्न. वर प्रभूने त्याचे उत्तर देऊन सहा मतांतील शिवांनी पार्वतीस समाधान करणे. १०६ दोष दाखवून वीरशैवमतच वेदां- अल्लमप्रभूची आणि बसवेश्वराची तसिद्ध, मोक्षाला कारण आणि परस्पर प्रशंसापूर्वक उक्ति- ब्रह्मस्वरूप आहे असे सांगणे. प्रत्युक्ति. १०८ अद्वैतवीरशैव ब्रह्मस्वरूप होऊन मग बसवेश्वराने पृथ्वीवरील सर्व शिव- तुझी पूजा करितो किंवा नाहीं भक्तांस शिवदीक्षा देऊन जन्म- असा मला संशय येतो तो निर- मरण चुकवून त्यांचे रक्षण कर सन कर ह्मणून पार्वतीचा शि- असा प्रभूस वर मागणे. १११ वास, प्रश्न त्यावर शिवांनी वीर- अल्लमानें बसवेश्वराचे बोलणे मान्य शैव कोणास ह्मणावें? त्यांचा करून प्रमथगणांस मनोलयोप- वर्तनक्रम कसा? वगैरे सर्व देश करणे. सविस्तरपणाने सांगणे. १२० अध्याय २५ अल्लम सर्व प्राणिमात्रांचे रक्षण यानंतर अल्लमप्रभु भक्तांवर अनुग्रह १२४ करण्यास कल्याण नगराहून देश- ब्रह्मदेवाने शिवाच्या आज्ञेने जग संचारास निघतो असें वर्तमान उत्पन्न केले, असे असतां देव कैलास पर्वतावर शिव पार्वतीस मनुष्यादि प्राणिमात्र ब्रह्मदेवास सांगतात तें ऐकून पार्वतीने सोडून शिवास कां भजतात ? आनंदाने आपल्या सात्विकी शिवांनी वीरशैव मत का निर्माण कलेचें वर्तमान विचारणे व केलें ? तें सांगा ह्मणून शौनका- शिवानी सांगणे. दिक ऋषीश्वरांनी सूतास वि- पृथ्वीवर चन्नबसवादि प्रमथांचा चारणे. ११६ शिवांनी निर्माण केलेल्या सृष्टीचा २ . ... ... करितो अशा बद्दल. ... अवतार. ...

·विषय पान. विषय, सर्वोपेक्षां शिवच श्रेष्ठ शिवच ब्राह्मण त्यांचे भक्त वीर- शैवच श्रेष्ठ ह्मणून सूतांनी ऋषींस १२७ कुलीन वीरशैव आणि अकुलीन वीरशैव ह्यांचे लक्षण आणि वीरशैवमत अनादिसंसिद्ध आहे सांगणे. विषय पान. ह्मणून सांगणे पूर्वीप्रमाणेच कलि- युगांत प्रमथगणाधीश्वर प्रभु बसवेश्वर, चनवसवेश्वर, मणिवा- लमाचय वगैरे नांवानें उत्पन्न होतात व होतील असे सांगणे. १३४ एक एकापेक्षा एक एक श्रेष्ठ असें सांगून पृथ्वीवर सर्वात वीरशै- वच श्रेष्ठ आहेत असे सांगणे व हे प्रमथगण वीरशैवमताचे संर- क्षण करण्यास उत्पन्न होतील असे सांगून कथेचा उपसंहार करणे.... १३५ ह्मणून सांगणे. शिवाच्या मस्तकापासून निराभार- वीरशैव उत्पन्न झाले, अल्लमप्रभु कलियुगांत अवतार घेऊन जैन, चार्वाक वगैरे मतांचे खंडन करून वीरशैव मताचा उद्धार करील समाप्त 161 SSSCREE Hin hi IMIL ·R विनंति. खाली लिहिलेल्या वीरशैवलिंगिब्राह्मणधर्मग्रंथांपैकी कोणत्याही पूर्ण अगर अपूर्ण ग्रंथाच्या हस्तलिखित प्रती कोणाजवळ असल्यास त्यांनी त्या आझांकडे अगर रा. सा. मल्लप्पा बसप्पा वारद यांचेकडे पाठवून देण्याची मेहेरबानी करावी, ह्मणजे धर्मग्रंथ छापण्याचे कामी त्यांचा चांगला उपयोग होईल, व धर्मोन्नतीच्या कामी त्यांनी यथाशक्ति हात- भार लावल्याचे त्यांस श्रेयही मिळेल, त्या ग्रंथाचे काम संपतांच त्यांची मूळप्रत परत करूं व दोन छापील प्रतीही देऊ. आपली मूळप्रत परत मिळेल किंवा नाही ह्याची शंका वाटल्यास, त्यांनी आपली मूळप्रत परत मिळण्याविषयी आपल्या इच्छेप्रमाणे खात्री पटवून घेऊन मग आमचे- कडे ग्रंथ पाठवावे. , naman. Animananm- ·. १ परार्ध .... ३ लक्ष. .... ३ कोटी. .... अठ्ठावीस शैवागम, ग्रंथाचे नांव. श्लोकसंख्या. ग्रंथाचे नांव. श्लोकसंख्या. १ कामिकागम. १५ वीरागम. १ लक्ष. २ योगजागम. १ लक्ष. १६ रौरवागम. १० कोटी. ३ चिंत्यागम. १ लक्ष. १७ मुकुटागम. १ लक्ष. ४ कारणागम. १ कोटी. १८ विमलागम. ५ अजितागम. १ लक्ष. १९ चंद्रज्ञानागम. ६ दीप्तागम. १ लक्ष. २० बिंबागम. १ लक्ष. ७ सूक्ष्मागम. १ पद्म. २१ प्रोगीतागम. ३ लक्ष. ८ सहस्रागम. १ शंख. २२ ललितागम. ८ लक्ष. ९ अंशुमानागम. १० लक्ष. २३ सिद्धागम. ५० लक्ष. १० सुप्रबोधागम. ३ कोटी. २४ संतानागम. ६ लक्ष. ११ विजयागम. ३ कोटी. २५ सर्वोक्तागम. २ लक्ष. १२ निश्वासागम. १ कोटी. २६ पारमेश्वरागम. १२ लक्ष. १३ स्वायंभुवागम. ३ कोटी ५० लक्ष. २७ किरणागम. १४ अनिलागम. ३ लक्ष. २८ वातुलागम. १ लक्ष. यांपैकी प्रत्येक आगमांतील श्लोकसंख्या वातुलागमांतून घेतली आहे. .... .... .... .... .... .... ५ कोटी. ....

·आगमांशिवाय इतर ग्रंथ. १ श्रीरेणुकभाष्य. २३ वीरशैवचिंतामणि. २ श्रुतिसारभाष्य. २४ शिवतत्वचिंतामणि. ३ सोमनाथभाष्य. २५ वीरशैवसंजीविनी. ४ सर्वेश्वरभाष्य. २६ निराभारसंग्रह. ५ चोळरेणुकभाष्य. २७ षट्स्थलतिलक. ६ रेणुकचरित्र. २८ प्रसंगरत्नाकर. ७ वीरमाहेश्वराचारसंग्रह. २९ षट्स्थलचंद्रिका. ८ वीरमाहेश्वराधिक्य. ३० शिवज्ञानप्रदीपिका. ९ वीरशैवाचारकौस्तुभ. ३१ शांभवसार. १० वीरशैवरत्नाकर. ३२ शिवतत्वतर्कचंद्रिका. ११ वीरशैवप्रकाशिका. १२ वीरशैवोत्कर्षप्रकाशिका. ३३ लिंगधारणचंद्रिका. १३ वीरशैवानंदचंद्रिका. ३४ शिवाद्वैतप्रदीपिका. १४ वीरशैवप्रदीपिका (शिवज्ञानशेखर.) ३५ सिद्धांतशेखर. १५ शिवाद्वैतमंजरी. ३६ विशेपार्थप्रकाशिका. १६ पंडिताचार्यचारित्र. ३७ अनादिवीरशैवसारसंग्रह. १७ मरुलसिद्धचारित्र. ३८ धर्मसंग्रह. १८ रेवणसिद्धचारित्र. ३९ शिवधर्मोत्तर, १९ क्रियासार. ४० वीरशैवमहोदधि. २० कैवल्यसार. ४१ कथाडंबर. २१ वसवराजीय. ४२ नंदीरहस्य. २२ माचिदेवमनोविलास. ह्यांपैकी कोणास ग्रंथ आमचेकडे पाठविणे झाल्यास खालील पत्त्यावर पाठवावे. पत्ता-सोलापूर येथे वारदांचे घरीं वेदमूर्ति मल्लिकार्जुनशास्त्री मणूर मठाध्यक्ष.

·No text on this page.

·शुद्धिपत्रिका. पृ. पं. २१ २५ ३ २० २ لارا १ १५ १६ १७ अशुद्ध कृष्णागुरु पावतें. वाग्गारैवे भक्तिमांन् विधि प्रश्नंच नाही- कार्यसिद्धीचा करस्थ रीतीनं कृष्णागरु पावले वाग्गौरव भक्तिमान् निधि प्रशश्च नाहीं कायसिद्धीचा करस्य रीतीनं ។ २३ २२ ३२ २२ राहो राहा पाड २५ कर १६ त्या विषयी ४० ४३ ४६ १३ ६ ३१ १३ ५५ २९ पाडो करो त्याविषयी ऋषीचा यज्ञादि कर्म बहुलं पटतां बेदकर्मे इत्यार्षे श्री वांचून कृपने वश्वराज्ञा पृष्ट कथानक शास्त्रासारं सिद्धिवीर द्वसवो विनयतोऽ २३ ५९ ६४ ऋषींचा यज्ञादिकर्मबहुलंपटतां वेदकमें इत्यार्षश्री वांचून कृपेन वेश्वराज्ञा पृष्ठ कथा शानसारं सिद्धवीर द्वसवो विनयतो १ २ " ७६ ३ " ६ ११ १० प्रयतेय तान् प्रयते यतान् ७ ९ १९ श्वरानं श्वराने ·पृ. पं. अशुद्ध मवाप- ८६ २ १ कथनम् ११ स्यथ वैव महं क्रियया ८९ ६ ९० १२ कनु ९२ ३० २० - शुद्ध मवाप प्रशंसनम् स्यथवैव महक्रियया क्रियाघटित चित्तय करण्याच्या कोठे जिंकतां सांग, स्त्ववस्था घटादिवदेव भक्तांनो मुनीश्वरांनो अक्कैव आगमांपेक्षा जसे १०२ क्रिया घटित कनुचित्तय करण्यांच्या कोठे- जिंकत् सांग स्त्यवस्था घटादिव देव भक्तांनों मुनीश्वरानों ३० १०३ १०५ १०६ १६ १२ १३ १०८ ११० अक्कैव १११ २१ आगमापेक्षा जसं ११२ १६ ११६ अका अका " " " २ ४ 2 " ·॥ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां । तृतीयभागप्रारंभः। . ॥ श्रीनंदिकेश्वराय नमः॥ अष्टादशोऽध्यायः॥ सूत उवाच-श्रीसिद्धवीरेशपदाम्वुजेहा भक्त्या महेशस्य विन- टमोहाः । त्यक्ताशयाः श्रीगुरुसत्कृपायाः शृण्वन्तु धीराः प्रभुलिंग- लीलां ॥ १ ॥ अक्कामहादेव्यमलान्तरंगं देवः समाधाय शिवात्मबो- धात् । भक्तिस्थलं ज्ञानपथोपदेशात्कर्तुं स्थिरं हृद्वसवस्य मेने ॥ २ ॥ अथाल्लमस्तं बसवं विलोक्य प्रसादृष्टया परतत्वनिष्ठां । उपादिदृक्षुः स्वयमेव साक्षाद्गुरुः परात्मा वचनं वभाषे ॥ ३॥ सदेष्टलिंगं भजतः सुनिष्ठया दृढा हि भक्तिर्गुरुलिंगजंगमे । त्रिलिंगभक्तेदृढभावतः स्थिरा मनोगतिः प्राणसुलिंगसंगता ॥ ४ ॥ चित्प्राणलिंगार्पितचित्तवृत्तिं श- नोति न स्पष्टुमियं हि माया । अत्येति मायां तु यदा तदैव निर्वा- (अध्याय १८) सूत ह्मणतात-॥ १ ॥ श्रीसिद्धेश्वराचे पदकमळांच्या भक्तीमुळे व महेश्वराच्या भक्तीमुळे ज्यांचे सर्व मूर्खपण नाहीसे झाले आहे व श्रीगुरूच्या कृपेमुळे ज्यांनी सर्व आशांचा त्याग केला आहे असे धैर्यवान् लोक हो, प्रभुलिंगाच्या लीलेस ऐका. ॥ २ ॥ अल्लमप्रभूनें शिवरहस्याच्या उपदेशाने महा- देवी अक्काचे मन निदोष केल्यावर ज्ञानमार्गाचा उपदेश करून बसवेश्वराचा भक्तिमार्ग स्थिर करण्याचा विचार मनांत अणिला; ॥ ३ ॥ मग अल्लमप्रभु बसवे- श्वराकडे प्रसन्नमुद्रेने पाहून स्वतःच श्रेष्ठ शिवतत्वाचा उपदेश करण्याच्या इच्छेनें तो प्रत्यक्ष परमेश्वर गुरुवर्य त्यास बोलू लागला. ॥ ४ ॥ नेहमी चांगल्या भक्तिभा- वाने इष्टलिंगाची सेवा करणाऱ्या मनुष्याची जंगमाविषयी आणि गुरूविषयीं भक्ति दृढ होते; इष्टलिंग,प्राणलिंग, व भावलिंग ह्यांची दृढ भक्ति केली ह्मणजे प्राणलिंगास अनुसरून असणारी मनोवृत्ति स्थिर होते. ॥ ५ ॥ बसवेश्वरा, ज्याचें मन चित्स्त्र- रूपरूप प्राणलिंगांत गढून गेले आहे त्याला माया ( अज्ञान ) स्पर्श देखील करूं शकत नाही. तो भक्त ह्या दुर्धर मायेला जेव्हां जिंकतो तेव्हांच त्यास ·२ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १८ णमार्गो वसवार्य भाति ॥ ५॥ श्रुत्वा गुरूक्तं बसवस्तमूचे प्रभो महा- त्मन् परिहाप्य मायां ॥ चित्प्राणलिंगांगविवेकतो मे कैवल्यमोक्षक- ममादिशेति ॥ ६ ॥ दीक्षागुरुस्तं प्रभुराह भूयो लीक्षा वसन्तूधसि दीर्घकालं । ताः क्षीरलेशं न पिबन्ति तद्वद्दाक्षायणीशं बहिरर्चयन्तः ॥ ७ ॥ अन्तः परं ज्योतिरमेयलिंगं सन्तः शिवं संततमर्चयन्ति । लिंगावधानाय सदान्तरंगे भक्तिम॒षा सैव न या क्षमेत ॥ ८ ॥ द्रुमेषु पुष्पाणि सरस्सु वारि शैलेषु पत्राण्यटवीषु गन्धाः । धान्यानि नैवेद्य- कृते वसन्ति सस्येषु बाह्यार्चनतत्पराणां ॥ ९ ॥ एतानि संपादितु- मर्चनायै यद्यापयेत्केवलमेव कालं । तत्सर्वधा भेदधियोऽस्य जन्तो- रैक्याय जायेत न भक्तिदाया॑त् ॥ १०॥ स्वायत्तमेतत्खलु सर्वज- न्तोर्यत्केवलं साधनसंविधानं । गुरोः कृपायत्तमथान्तरंगे लिंगार्चनं मोक्षमार्ग दिसू लागतो. ॥ ६ ॥ असें अल्लमप्रभूचे बोलणे ऐकून बसवेश्वर त्यास ह्मणाला, प्रभो, तूं महासमर्थ आहेस; मायेचा नाश करून व चित्स्वरूप प्राणलिंगांग- संबंधाचा उपदेश करून, तूं कैवल्यरूप मोक्षमार्ग मला दाखव. ॥ ७ ॥ दीक्षा देणारा गुरु तो अल्लमप्रभु त्या बसवेश्वरास ह्मणाला, अरे, हे गोचीड गाईच्या कांसेस सदोदित चिकटलेले असतात तरी पण त्यास दुधाचा थेंब झणून कधी पिण्यास मिळत नाही, त्याचप्रमाणे बाह्यरीतीने पार्वतीपतीची पूजा करणारे लोक चित्स्वरूपपदास जाऊन पोचत नाहीत. ॥ ८॥ अभ्यंतर (मनांत) श्रेष्ठ, ज्याची बरोबरी कोणी करूं शकत नाही अशा तेजोमय शिवलिंगाला सज्जन लोक नेहमी भजतात. लिंगाकडे नेहमी लक्ष्य लागण्याकरितां मनामध्ये नेहमी शिवभक्ति असली पाहिजे, अशा रीतीची जी भक्ति असेल तीच उत्तम भक्ति होय, नाही- पेक्षा त्या भक्तीचा काही उपयोग नाही. ॥ ९ ॥ बाबरीतीची शिवपूजा कर- णाऱ्या लोकांस शिवपूजेकरितां झाडांला फुलें आहेत, सरोवरांत स्वच्छ पाणी आहे, पर्वतांवर बेलपत्री वगैरे आहेत, रानामध्ये कृष्णागुरुचंदनाची झाडे आहेत, व नैवेद्याकरितां, उगवलेल्या रोपांवर धान्ये तयार आहेत. ॥ १० ॥ इतक्या सर्व वस्तु शिवपूजनासाठी मिळविण्याकरितां जर कोणी फुकट काळ घालवील तर सर्व प्रकाराने निराळेपणाची बुद्धि असल्यामुळे त्या प्राण्याला त्याची दृढ भक्ति असली तरी शिवैक्याची प्राप्ति होत नाही. ॥ ११ ॥ सर्व प्राणिमात्रांस शिवपूजन करणे झाले तर सर्व प्रकारचे साधन ( सामग्री) अगदी त्याच्या स्वाधीन आहे, मना- मध्ये लिंगपूजन ( मानसपूजा ) गुरुकृपा असली ह्मणजे होते, दांभिकपणाची ·बसवस्योपदिशन्तमल्लमं प्रति सिद्धरामस्य वचनम् । ३ तन्नहि दभभक्त्या ॥ ११ ॥ न दांभिकानां बहु मानयेऽहं भक्तिं प्रवा- तस्थितदीपकल्पां। पारं न यात्येव तदीयभक्तिर्वैराग्यहीनस्य यतेः कथेव ॥ १२ ॥ रुध्वा केवलकुंभकेन मरुतः कायं वशीकृत्य यः क्षुत्तृष्णादिरिपून्निहत्य सहसा जित्वेंद्रियाणां गणं । चित्तं वृत्तिविव- र्जितं पय इव क्षीरे समारोपयेल्लिंगे स्वात्मनि सिद्धरामवदसौ ज्ञानं लभेच्छांभवं ॥ १३ ॥ श्रुत्वा तद्वचनं प्रभोविनयतस्तं सिद्धरामोऽत्र- वीदेव श्रीगुरुसार्वभौम कथमित्याज्ञापयेस्त्वद्भटं । उर्ध्या त्वत्पदकिंकरेषु समतां नो शक्कयां केन वा प्राप्तुं मेरुतृणे तृणामरगिरी त्वनिग्रहानुग्रहात् ॥ १४ ॥ स्वामिन्मे वसवार्य एव परमाचार्यों गुरुः स्यान्मम च्छ- नाख्यो मणिवालमाचयघनो मजंगमोऽहं शिशुः । भक्तानां परमेश्व- रस्य विमलज्ञानैकसंधायिनां तस्मादत्र कियानहं भगवतो देवस्य भक्ति केली तर होत नाही. ॥ १२ ॥ मी दांभिक लोकांच्या भक्तीस महत्व देत नाहीं, ती भक्ति मोठ्या वाऱ्यात ठेवलेल्या दिव्याच्या ज्योतीप्रमाणे समजतों- ( वाऱ्यांत दिवा असला तर जसा तो फार वेळ राहात नाही, तसाच दांभिक लो- कांच्या भक्तीचा उपयोग होत नाही.) ती भक्ति वैराग्य अंगी नसणाऱ्या संन्या- शाचे वर्तनाप्रमाणे चांगल्या रीतीने शेवटास जात नाही. ॥ १३ ॥ जो शिवयोगी फक्त कुंभकवायूनें पांचही ग्राणवायूंचा रोध करून, शरीरास स्वाधीन ठेवून, तहान भूक वगैरे शत्रूस जिंकून इंद्रियांच्या समुदायांस जिंकून व मनांतील सर्व विकल्प काढून टाकून जसें दुधांत पाणी घातले ह्मणजे तें दुधाशी ऐक्य पावते. तसें आ- पलें मन लिंगस्वरूपाकडे लावील, त्यास ह्या सिद्धरामाप्रमाणे उत्कृष्ट रीतीचें शिव- ज्ञान प्राप्त होईल. ॥१४॥ अल्लमप्रभूचें तें बोलणे ऐकून नम्रपणाने सिद्धराम त्यास ह्मणाला, परमेश्वरा, तूं सर्व गुरूंत सार्वभौमराजाप्रमाणे श्रेष्ठ गुरु आहेस, मला रिकामें महत्व का देतोस? मी तुझ्या चरणकमलांचे पृथ्वीवर जितके दास आहेत त्यांपैकी एकाचीही बरोबरी करूं शकणार नाही; तुझ्या कृपेनें गवताच्या काडीचा मेरु पर्वत होईल व तुझ्या रोषामुळे मेरु पर्वत देखील गवताच्या काडीसारखा निस्सत्व होईल. ॥१५॥अल्लमप्रभो, हा श्रेष्ठ बसवेश्वर माझा परम गुरु आहे, चन्नबसवेश्वर गुरु आहे, मणिवालमाचय (मडिवाळ) हा माझा जंगम आहे; परमेश्वराच्या विमलज्ञानाची प्राप्ति करून घेणाऱ्या भक्तांचे मी अज्ञान मूल आहे, ह्यास्तव आपण मला जो एवढा मोठेपणा दिला तो सर्व आपलाच मोठेपणा आहे, माझी मुळीच योग्यता ·४ भविप्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १८ वाग्गारैवे ॥ १५ ॥ इत्युक्तः प्रभुरभ्यधात्प्रगुणयंस्तं साधु साध्वित्ययं वुद्धं संप्रति सिद्धराम भवतो वात्सल्यमत्यद्भुतं । भक्तेष्वित्थमुमाध- वस्य महिमा शक्येत केनोदितुं वेदाद्यैश्च न वेद्य एव बसवाद्यासं- ख्यभक्तावलेः ॥ १६॥ यस्य श्रीपदपद्मवर्णनचणा वेदादयो वाग्गणा जाने स प्रमथाग्रणीर्वसव इत्याख्यां जगत्पावनीं । नंदीशः स्वयमुद्बह- क्षितितले भक्तिं शिवे निर्मलां ख्यातां कर्तुमवातरत्कलिजनैराच्छा- दितां तुच्छकैः ॥ १७ ॥ इति प्रभुस्तद्वसवेंद्रसद्गुणानभिष्ठवन्राममुखा- गणान्प्रति । पुनस्तमूचे प्रणतं कृतांजलिं तदाभिमुख्याद्विकसन्मुखां- बुजः ॥ १८ ॥ वदामि युक्तिं बसवावधारय प्रवृष्टसद्भक्तिपथानुभा- वने । मनुष्य लिंगांगमिदं स्वमंगकं तदुज्वललिंगमभेदतोऽर्चय ॥१९॥ लिंगोपभोगभरितः परमप्रसादी संसाधयाशु निरुपाधिकचित्समाधि । नाही. ॥ १६ ॥ असें सिद्धरामाचे बोलणे ऐकून त्याच्या बोलण्याची वारंवार प्रशंसा करून, अल्लमप्रभु त्यास ह्मणाला, सिद्धरामा, तुझा भक्तलोकांविषयीं दयाळू- पणा फार अवर्णनीय आहे, हे मला कळून चुकलें; जसें पार्वतीपतीचे माहात्म्य यथार्थ रीतीने कोणाच्याने वर्णन करवत नाहीं, कां तर वेदादिकांसही तें यथार्थ रीतीने समजत नाही, तसेंच बसवेश्वरादिक भक्तमंडळींचें माहात्म्यही कोणास समजत नाही. ॥ १७ ॥ ज्या बसवेश्वराचे चरणकमलांचे यथार्थ वर्णन करण्यास वेदादिवाग्गण समर्थ आहेत तो, हा प्रमथपति नंदीश्वरच स्वतः बसवेश्वर अशी लोकामध्ये प्रसिद्ध असणारी संज्ञा ( नांव ) घेऊन, कलियुगांतील पातकी लोकांनी लोपून टाकिलेल्या शिवावरील निर्मल भक्तीस, पृथ्वीतलावर सर्व ठिकाणी पसर- विण्याकरितां, अवतरला आहे. ॥ १८ ॥ अशा रीतीनें तो अल्लमप्रभु बसवेश्व- राच्या चांगल्या गुणांची सिद्धराम वगैरे इतर प्रमथगणांजवळ प्रशंसा करून, नमस्कार करून दोन्ही हात जोडून उभा राहिलेल्या बसवेश्वराकडे आपले तोंड फिरवून हंसत हसत त्यास पुन्हा ह्मणाला, ॥ १९ ॥ बसवेश्वरा, मी तुला युक्ति सांगतों लक्ष्य देऊन ऐक, वृद्धिंगत झालेल्या चांगल्या भक्तीच्या अनु- भवामध्ये असे समज की आपले अंग व दैदीप्यमान इष्टलिंग ही सारख्या योग्य- तेची आहेत; अशी कल्पना करून अभेदबुद्धीने पूजन कर. ॥ २० ॥ लिंगाचे यथाविधीने पूजन कर, उत्तम अशा प्रसादान्नाचे भक्षण कर. व उपाधिरहित अशा चैतन्यसमाधीचा अनुभव घे; हे तीन प्रकारचे साधन आपल्या मनास ज्ञान ·श्रीबसवाय प्रभुकृतप्राणलिंगतत्वोपदेशः । तत्साधनत्रितयमात्मनि बोधवीजं ध्यानं तदादि मननं श्रवणं तदादि ॥ वाक्यार्थबोध इति हि श्रवणं तदर्थयुक्तिप्रसाधनमिदं मननं वदन्ति । यत्प्राणलिंगविषयं सगुणप्रधानं तयानमित्यभिहितं निरवद्यकीर्ते ॥ २१ ॥ एष प्रपंचविषयः खलु पूर्वयोगस्तत्ते ब्रवीमि परमुत्तरयोगतंत्रं । तत्साधनं श्रुतिमिमां बसवार्य तुर्यावस्थां वदन्ति मननं शृणु मौनमुद्रां ॥ २२ ॥ ध्यानं तु निर्गुणनिरंजननिर्विकारवृत्तिः सदैव फलितं परमात्मलिंगे ॥ संधिः स्थिरा मतिरहो जपयश इष्ट- स्सोऽहं तमेव भज पूर्णसमाधिमेकं ॥ २३ ॥ वाकायहन्त्रयमिदं स्वव- धानमत्या कृत्वैकगत्यविकलं धनलिंगमूर्तेः । ध्यानालयी भवनगोप्य- मिदं विदित्वा यो भक्तिमान्विजयते स परं स्वतंत्रः ॥ २४ ॥ तस्या- त्मलिंगनिरतार्चनतत्परस्य तत्वत्रयं गुरुचरेष्टपदं निजान्तः । दीव्य- त्प्रसादचरणाम्बुविधानशीलान्यत्रैव संति सकलानि च साधनानि होण्यास कारण आहे, त्याचंच ध्यान करावे, त्याचेच मनन करावे, व त्याचेच श्रवण करावें. ॥ २१॥ हे निष्कलंक कीर्ति असलेल्या बसवेश्वरा, वाक्यार्थाचा बोध होणे हे श्रवण होय; त्याच्या अर्थाचे शहाणपणाने मंडन करणे हे मनन होय; जे सगुणात्मक प्राणलिंगाचे चिंतन तेंच ध्यान होय; असें ज्ञाते लोक मान- तात. ॥ २२ ॥ हा प्रपंचाचा विषय सांगितला हा पूर्वयोग आहे; बसवेश्वरा, तुला आतां उत्तरयोगाचा प्रकार सांगतो. त्या तंत्रास साधन ह्मणतात, श्रुतीला तुर्यावस्था ह्मणतात व मौनमुद्रेस मनन ह्मणतात. ॥ २३ ॥ निर्गुण निरंजन निराकार वृत्ति होणे ह्या स्थितीस ध्यान ह्मणतात; नेहमीं परमात्मस्वरूपलिंगामध्ये लीन होणारी जी स्थिरबुद्धि तीस जपयज्ञ ह्मणतात; मीच ब्रह्म आहे व ब्रह्म मीच आहे अशी भावना धरून ध्यानस्थ बसणे, या स्थितीस समाधि असें ह्मण- तात; बसवेश्वरा, तूं या समाधि स्थितीचाच स्वीकार कर. ॥२४॥ वाचा शरीर आणि मन ह्या सर्वांस दृढ बुद्धीनें एक करून दुसरीकडे कोठे लक्ष्य न जाऊं देतां लिंग- स्वरूपाचे एकाग्र निष्ठेनें ध्यान करणे ह्यास ध्यानालयी ह्मणतात. ह्याच ध्यानाल- यीला योग्यरीतीने समजून घेऊन जो शिवयोगी त्याप्रमाणे वागतो, तो खरो- खर स्वतंत्र आहे. ॥ २५ ॥ आपल्या आत्मलिंगाचे नेहमी पूजन करण्यांत तत्पर असणाऱ्या शिवयोग्याची तीन तत्वे (गुरु, जंगम, आणि इष्टलिंग) ही मनांतच आहेत, उत्तम त-हेचा प्रसाद, पवित्र असें चरणोदक, आणि पूजा करावयाची ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १८ ॥ २५॥ चिद्रूपसाधनचयैः परमात्मलिंगं संपूज्य यः समरसस्त्रि- पुटी निरस्य । लिंगांगसंगपरमार्थशिवैक्यभावादानंदमेव भजतः किमु बाह्यतन्त्रैः॥ २६ ॥ अन्तस्थचिन्मयपरात्परदिव्यलिंगं यो वा न वेद बसवार्यस मां न वेत्ति। तद्वाह्यकर्म परमात्मनि सन्निवेश्य निष्काम- तोऽन्तरमलं मृगयेत लिंग ॥ २७ ॥ श्रीलिंगजंगमगुरूत्तमतत्प्रसाद- पादोदकानि परिपूर्णतयाऽन्तरंगे । यावन्न भांति करसंगिनिजेष्टलिंग तावद्भजेत परमार्थपदाभिलाषी ॥ २८ ॥ तत्साधुबोधितपदार्थगति- निरस्तव्याध्यादिरात्मनि समः स्तुतिनिंदयोश्च । दुःखे सुखेऽप्यविकृतिः समतां दधानो भक्तो भजेद्वसव तद्भवबंधमोक्षं ॥ २९ ॥ पंचेंद्रियाणि विषयेषु मनो विहारद्वाराणि तान्यथ विरागबलान्निरुध्य । तेभ्यो निवर्त्य हृदयं परमात्मलिंगे संधाय निश्चलसमाधिरयं हि भक्तः ॥ ३० ॥ यावन्मनः प्रचलनं न जहाति तावन्नात्मानुभावमवगच्छति दुसरी सर्व साधनें त्याच्या जवळच आहेत. ॥ २६ ॥ चित्स्वरूपांतील साधनांच्या पदार्थानी परमेश्वराच्या लिंगाचे पूजन करून शिवसामरस्य पावलेला जो पुरुष, त्रिपुटी टाकून लिंगांगसंबंधाचा व परमार्थ रीतीच्या शिवैक्यस्वरूपाच्या आनंदाचा उपभोग घेतो, त्यास दुसरी साधनें कशास पाहिजेत? मुळीच नकोत. ॥२७॥ बसवेश्वरा, जो पुरुष (शिवयोगी) हृदयांतील चित्वरूपी श्रेष्ठ दिव्यलिंगास जाणत नाहीं तो मलाही जाणत नाहीं; ह्यास्तव ही बाह्य कर्मे सर्व परमेश्वरास अर्पण करून, निष्कामपणाने मनामध्ये निर्मल लिंग शोधावें. ॥ २८ ॥ जोपर्यन्त, इष्टलिंग, जंगम, आणि गुरु, यांच्या प्रसाद व पादोदकाचे ज्ञान पूर्णपणाने मनांत बिंबले नाही, तोपर्यंत, पर- मार्थपदाच्या प्राप्तीची इच्छा करणाऱ्याने हातावर इष्टलिंग घेऊन त्याची पूजा करावी. ॥ २९ ।। बसवेश्वरा, चांगल्या रीतीने पदार्थांची वस्तुस्थिति ज्याने जा- णिली आहे, ज्याच्या व्याधि दूर झाल्या आहेत, (जो रोगास जुमानीत नाही) जो निंदेचे दुःख मानीत नसून स्तुतीचे सुख मानीत नाहीं, दुःखाचे वेळी व सुखाचे वेळी ज्याचे मनास कांहींच विकार होत नाही, तो भक्त (शिवयोगी) संसारांतून सोडविणाऱ्या मोक्षपदास पोचतो. ॥ ३० ॥ जो भक्त, विषयांत विहार करण्याची दारेच अशा त्या पंचेंद्रियांचा वैराग्याच्या सामर्थ्याने निग्रह करून, त्यांपासून आपले मन वळवून परमात्मलिंगाकडे लावितो त्या भक्तास निश्चल समाधि लावणारा असें ह्मणावें. ॥ ३१ ॥ जोपर्यंत मन चंचळपणा सोडीत नाहीं तोपर्यंत चित्स्वरूपाचा अनुभव येत नाही, त्यामुळे भक्ति उत्पन्न होत नाहीं; भक्ति ·७ श्रीबसवाय प्रभुकृतप्राणलिंगतत्वोपदेशः । तेन भक्तिं । नो याति भक्तिरहितो गिरिशं न पश्येत्तद्दर्शनोत्सुकमृते न हि मुक्तिमेति ॥ ३१ ॥ वल्गानिरोधनवशात्तुरगः स्थिरत्वं वायो- निरोधनवशान्मनसः स्थिरत्वं । तद्वायुरोधनवशेन निरुद्धचित्तो देह- स्थकारणमियाद्भुवि वीरशैवः ॥ ३२ ॥ माया नाम मनो मनःपरि- णतिर्वायुः स वायुः परं कायोभून्मनसः स एव सततं कायं स्वयं पीडयन् । भयंकूरसमुद्गमं न सहते कुत्रापि वा तत्क्रमाजेता तस्य भवेद्यदीह वसवः क्षोण्यां स भक्ताग्रणीः ॥ ३३ ॥ चेतश्चित्रपतत्रिणो निजदृशौ पादाविडापिंगलानाडीसंस्थितमारुतद्वयमिदं पक्षत्रयं प्रो- च्यते । प्राणापानसमाह्वयं नयनयोदृष्टिद्वये स्थापिते नैश्चल्येन मरुन्न याति चलनं चित्तं स्थिरं स्यात्ततः ॥ ३४॥ चित्ते निश्चलतां गते निरुपमं चिबिंदुरत्नं स्फुरत्यस्मिन्सुस्थिरतां गते विजयते तत्काल- कर्मादिकं । कार्य तस्य च मूलकारणमियं माया समुन्मूलिता नश्ये- द्विश्वसनीयमार्य बसव स्थैर्य भजात्मन्यलं ॥३५॥ उप्त्वा लिंगनिमित्त- नसल्यामुळे शिवाचे दर्शन होत नाही, व त्याच्या दर्शनाच्या उत्कंठेवांचून मोक्ष मिळत नाही. ॥ ३२ ॥ लगाम ओढून घेतला झणजे घोडा जसा उभा राहतो, त्याचप्रमाणे, प्राणवायूंचा रोध केला ह्मणजे मन स्थिर होते; ह्यास्तव पृथ्वीवर वी- रशैव प्राणवायूंचा रोध केल्यामुळेच मन स्वाधीन ठेवून, आत्मस्वरूपाच्या यथार्थ ज्ञानाचा अनुभव घेतो. ॥ ३३ ॥ माया झणजे मन होय, मनाचा विस्तार हा वायु होय, तोच वायु शरीर झाला, तोच नेहमी शरीरास पीडा करून मनासही पीडा करितो, व त्यास भक्तीचा अंकुरही उगवलेला खपत नाहीं; बसवेश्वरा, त्या म- नास क्रमाक्रमानें जो जिंकील, तोच सर्व भक्तांत श्रेष्ठ भक्त समजावा. ॥ ३४ ॥ मन हा एक विचित्र पक्षी आहे. आपले दोन डोळे हे त्याचे दोन पाय होत; इडा व पिंगला ह्या दोन नाडीत राहणारे प्राण व अपान नांवाचे दोन वायु हे त्याचे तीन पंख होत. मनरूप पक्ष्याला दृष्टींत निश्चलपणाने स्थापन केलें झणजे, वायु चंचल- पणा सोडून स्थिर होतात. वायु स्थिर झाले झणजे मन आपोआप स्थिर होतें. ॥ ३५॥ चित्त स्थिर झाल्यावर मग ज्याची बरोबरी दुसऱ्याने करवणार नाही असें चैतन्य बिंदुरत्न प्रकट होऊन शोभते; या चैतन्यबिंदुरत्नांत मन स्थिर झाल्यावर काल आणि कर्म वगैरेंचा पराजय होतो, त्याचे कार्य आणि मूल कारण ही माया मुळा- पासून उपटली जाऊन 'नाश पावते. बसवेश्वरा, ही गोष्ट अगदी खरी आहे, ह्यास्तव तूं आपलें मन आत्म्यामध्ये स्थिर कर. ॥ ३६॥ चांगल्या शरीर रूप जमि- ·८ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १८ मन्नविलसद्वीजं सदंगस्थले संसिच्योदकपानतः सह सदा तद्धातुभिः सप्तभिः । संवॉर्जितबीजभूरुहफलं बिंद्वात्मनावस्थितं यो दत्वांग- गुणाय लिंगमनयल्लिंगावधान्येव सः ॥ ३६ ॥ भित्त्वाऽऽधारप्रमुखवि- लसच्चक्रषट्कं क्रमेण ज्ञात्वा तत्र स्फुरितमनसा षट्स्थलान्यात्म- योगी । क्षित्यम्ब्वग्नीन् पवनगगने चित्तमत्र प्रयोगान्षडिज्ञायांप्यविक- तमना भक्तिमान्यस्तटस्थः ॥ ३७ ॥ चेतःषष्ठानि भूतान्यथ बसव- मुने दैवतानां च षट्कं षडर्णानक्षराण्यप्यमलशिवमहामंत्रगोप्यानि तेषु । षट्चक्रेषु प्रबुध्वा तदुपरि गमने यस्समर्थः कृतार्थः सोऽयं पारं गतः स्यात्परशिवविमलज्ञाननिर्वाणभक्तेः ॥ ३८ ॥ वदामि तत्वं गुरुलिंगसंगतस्थलानि विद्वन्गुदगुह्यनाभयः । तदूर्ध्वनाभिर्हदयं ग- लाम्बुजं त्रयं तदेतच्चरलिंगमंदिरं ॥ ३९ ॥ भ्रुवोः सुमध्यं ह्यविमुक्त- संज्ञितं ततः परं ब्रह्मबिलं च तद्वयं । महेशलिंगस्थलमित्यवेत्य तत्प्र- नीत लिंगाकरितां चांगले बी असलेले अन्न पेरून ( भोजन करून) उदक शिंप- डून ह्मणजे पाणी पिऊन, नेहमी सात धातूंच्या योगाने वाढलेले मोठ्या वृक्षाचें में चिदिदुरूपी फळ, तें अंगगुणाला देऊन जो लिंगप्राप्ति करितो. त्यास लिंगाव- धानी ह्मणावें. ॥ ३७ ॥ आधार वगैरे जी सहा चक्रं आहेत त्यांचा क्रमाक्रमानें भेद करून त्यांची माहिती झाल्यावर, आत्मयोग्याने षस्थलें ओळखावी; पृथ्वी, अप, तेज, वायु, आकाश आणि मन हे सहा प्रयोग आहेत असे समजल्यावर, त्याच्या मनास काहीं एक विकार न होतां भक्तिवान् पुरुष तटस्थपणाने राहतो. ॥ ३८ ॥ पृथ्वी, आप, तेज, वायु, आकाश, आणि मन ही सहा भूर्ते होत, तसेंच बसवेश्वर मुनिश्रेष्ठा, देवताही सहाच आहेत, वर्ण सहा आहेत; षट्च- क्रांमध्ये निर्मल शिवमहामंत्राचे रहस्स आहे, ते समजून घेऊन षट्चक्रांचे वर जाण्यास जो समर्थ असेल तो कृतार्थ झाला व तो पुरुष श्रेष्ठ शिवाचे विमल ज्ञान आणि निस्सीम भक्ति, यांना प्राप्त करून घेतो, असे समजावें. ॥ ३९ ॥ हे विद्वान् बसवेश्वरा, मी तुला रहस्य सांगतो. गुद, गुह्य आणि बेंबी ही गुरु- लिंगाची राहण्याची ठिकाणे आहेत; बेंबीच्या वरील भाग, उर, आणि गळा ही तीन ठिकाणे चरलिंगाची स्थले आहेत. ॥ ४० ॥ बसवेश्वरा, दोन्ही भोंवयांचा मध्यभाग ह्यालाच अविमुक्त ह्मणतात त्यावरचे ब्रह्मरन्ध्र ही दोन ठिकाणे महेश- लिंगाचे स्थल आहे; ह्याची ज्याला माहिती झाली, तो भक्त गुरूच्या पूर्ण कृपें- ·श्रीबसवायाल्लमकृतप्राणलिंगतत्वोपदेशः । सादवान्स्याद्वसवार्य भक्तिमान् ॥ ४० ॥ सुवस्तु तद्विंदुमयं गुरूल्लस- न्मुखानले पक्वमथार्य पूरयन् । तदात्मविजंगमलिंगसंमुखे महेशलिंगाय समर्पयेत्ततः ॥ ४१ ॥ तदीयशेषामृतमात्मसात्कृतं स्वयं समास्वाद्य बहीरसांस्त्यजन् । चिरं निजानंदनिमग्नमानसः समाधिरूढो बसवार्य भक्तिमान् ॥ ४२ ॥ भूम्यम्ब्वग्निसमन्वितो गुरुसुतो विद्युन्मरुद्ध्योमगः श्रीमजंगमसंविधानभरितश्चित्तात्मसंधानवान् । श्रीलिंगैक्यसुभक्तिमांन् स्थितिमिमां जानाति यः पुण्यवानेष श्रीवसवाग्रणीत्रिविधसद्भक्तो भवेत्सांप्रतं ॥ ४३ ॥ भूम्यम्बुस्थलवांस्तु कर्मभरितो भक्तोऽग्निवायु- स्थलस्थायी तद्गनस्थलान्वितमनास्सुज्ञानवानित्यलं । ज्ञात्वा भक्त- महेश्वरादिपदवीमारुह्य तीर्खा परं यः प्राप्नोति निरंजनं स बसव शेयो गुरूणां गुरुः ॥ ४४ ॥ शक्तिस्थानमपानगुह्ययुगलं भक्तिस्थलं ना- भिहृद्वंद्वं मुक्तिकलास्थलं किल गलभ्रूमध्ययुग्मं ततः । ज्ञात्वत्थं परि- हृत्य शक्तिगुणमप्यालिंग्य भक्तिं दृढां भावज्ञो बसवार्य मुक्तिमतुला तला आहे असे समजावें. ॥ ४१ ॥ बिंदुस्वरूप सद्वस्तु गुरूला अपर्ण करून, तो प्रसाद, आत्मवेत्त्याने जंगमाच्या समोर बसून शिवलिंगास अर्पण करावा. ॥ ४२ ॥ शेष राहिलेल्या अमृततुल्य प्रसादाचा आपण स्वतः उपभोग घेऊन, बाह्य रसाचा त्याग करावा. बसवेश्वरा, नेहमी स्वानंदानुभवांत ज्याचे मन गढून जाऊन, जो समाधियोग साधतो, तो भक्तिमान् समजावा. . ॥ ४३ ॥ पृथ्वी, अप् आणि अग्नि येथपर्यंत ज्याची गति आहे तो गुरुपुत्र होय; वीज, वारा, आणि आकाश येथपर्यंत ज्याची गति आहे तो जंगमाची भक्ति करणारा होय. जो मनाचे आत्म्याबरोबर संमेलन करणारा आहे तो लिंगैक्याची भक्ति करणारा आहे असे समजावें. ह्या स्थितीला जो जाणतो तो पुण्यवान् होय, व बसवे- श्वरा, त्यास त्रिविध भक्त असें ह्मणावें. ॥ ४४ ॥ भूमि आणि पाणी ही स्थलें कर्म करणाऱ्यांची आहेत, अग्नि आणि वायु ही दोन स्थले भक्तांची आहेत, गगन आणि मन ही दोन स्थलें ज्ञानी मनुष्याची आहेत, असे समजून भक्त माहेश्वर वैगेरे सहा स्थले आहेत त्यांवर चढून, व ती स्थलें ओलांडून, बसवेश्वरा, जो निरंजन पदास पावतो, तो गुरूंचाही गुरु समजावा. ॥ ४५ ॥ गुद्व गुह्य ही शक्तिस्थाने होत, नाभि आणि हृदय हे भक्तिस्थल होय, गळा आणि दोन भोवयांचा मधला भाग हे मुक्तिकलास्थल होय; असे समजून घेऊन शक्तीचे गुण टाकून देऊन बसवेश्वरा, जो दृढ भक्तीचा आश्रय करील, तो नंतर स्वतः , २ ·१० भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १८ गच्छेत्तदूर्व स्वयं ॥ ४५ ॥ आत्मानं स्वयमात्मनैव यदि वेत्त्यात्म- स्थिता शक्तिरप्यात्मन्येव च भक्तिरात्मनि दृढा मुक्तिश्च तत्कारणं । शप्तिश्चात्मनि तस्य भाति तयं यः स्वात्मनैवात्मविन्मान्यः स्यादस- वार्य चेतसि मया भक्ताग्रणीलिंगवान् ॥ ४६ ॥ इत्यल्लमप्रभुगुरुर्बस- वाधिपस्य तत्पूर्वपश्चिमविधानरहस्यसिद्धं । योगोपदेशमतुलासनलक्ष्य- मुद्राभ्यासोचितं समनुगृह्य जगाद भूयः॥ ४७ ॥ भक्तिं संततमा- स्मनैव खचितां कृत्वा वियुक्तां न कुर्वात्मज्ञैः सह युक्तिमद्भिरतुला गोष्ठीमजस्त्रं भज । नाधःस्रोतसि धेहि वृत्तिकलनं चेतस्तदूर्वा- ध्वना संगृह्याशु निरंजनस्थलमिदं स्थैर्येण संप्रापय ॥४८॥ चिन्तां संत्यज दिव्यलिंगभरितां दृष्टिं स्थिरीभावय स्वात्मन्येव परामृतैक्य- लहरीसाम्राज्यलक्ष्मी भज । अस्मद्वागुपदिष्टतत्वमधुना मा विस्म- रारूढवानूर्व तस्य वदामि सारमतुलं लिंगैक्यतत्वं महत् ॥ ४९ ॥ अनुपमेय अशा मुक्कीस जाईल. ॥ ४६ ॥ आपणास (आत्म्यास) आपले आपण ओळखून शक्ति आपणांतच आहे व भक्ति ही आपणांतच आहे असे जाणून आत्म्याविषयी दृढ भक्ति असणे हे मोक्षाचे साधन आहे; व आपल्या मनांत ज्ञानशक्ति ही आहेच. ह्यास्तव हे बसवेश्वरा, जो आपले आपण आत्मस्वरूप जाणतो, तो मनुष्यश्रेष्ठ होय; मी त्याला मनांत भक्तश्रेष्ठ व लिंगधारी असे मानितो. ॥ ४७ ॥ अशा रीतीने त्या अल्लमप्रभु गुरूने बसवेश्वराला, पूर्व पश्चिम विधानाच्या गौप्यामुळे सिद्धि करून देणारा, व योग्य आसन, लक्ष मुद्रा अभ्यास यांनी युक्त असणारा असा योगोपदेश पुन्हा कृपा करून सांगितला. ॥ ४८ ॥ बसवेश्वरा, तूं आपल्या मनांत भक्ति निरंतर पूर्णपणाने राहूंदे, कधीही तिच्यांत कमीपणा पडू देऊ नकोस. युक्तिवाद सांगणाऱ्या आत्मज्ञान्यांशी नेहमी योगसाधनाच्या रीतींचा ऊहापोह कर. चित्स्वरूपाच्या प्रवाहांत आपल्या मनाची वृत्ति कधीही खाली जाऊ देऊ नकोस; तिला ऊर्ध्व मार्गाने घालवून स्थिर- पणाने निरंजन स्थलास नेऊन पोचव. ॥ ४९ ॥ काळजी करू नकोस, दिव्य लिंगाकडे निश्चळ दृष्टि लाव. आपल्या आत्मस्वरूपांत श्रेष्ठ शिवैक्यसाम्राज्य- सुखाचा उपभोग घे. आह्मी स्वतः तुला सांगितलेले तत्व विसरूं नकोस; त्याप्रमाणे वर्तन ठेवून पायरी पायरीने वर चढत जा. हे उत्तम रीतीचे श्रेष्ठ लिंगै- ·श्रीबसवायाल्लमकृतप्राणलिंगतत्वोपदेशः। ११ यत्रंशांनिसरोजभक्तिभरितास्तत्पारकांक्षान्वितास्तिष्ठंत्यप्रतिमानुभावक- लनागोष्ठीप्रसंगात्सदा । गत्वा तत्र तदीयभक्तिसरणेमर्मोपदेशाद्भवं निर्माष्टुं बसवार्य मुक्तिगतये यास्याम्यहं लीलया ॥ ५० ॥ इति सक- लगणानां शृण्वतामल्लमेन्द्रस्सदसि बसवनाथं प्राह कारुण्यसांद्रः । भजत मुनिवरेण्याः प्राणलिंगांगयोगं प्रभुचरणसरोजध्याननिष्ठाश्च यूयं ॥ ५१ ॥ पठति परमभक्त्या प्राणलिंगांगयोगप्रकटनपटुसारं सच्च- रित्रं प्रभोर्यः । श्रुतमपि बुधवक्त्राद्धारयेद्वा स्थिरात्मा सुलभतरममु- प्य प्राणलिंगैक्यंसौख्यं ॥ ५२ ॥ इत्यार्षश्रीभविष्यत्पुराणकथाविशालायां प्रभुलिंगलीलायां प्राणलिं- गानुसंधानगतिर्नामाष्टादशोऽध्यायः ॥ क्याचे तत्व आहे असे मी सांगतो. ॥ ५० ॥ बसवेश्वरा, मुक्तिस्थलांत परमे- श्वराच्या चरणकमलाची मनापासून भक्ति करणारे जे शिवयोगी रहातात, त्यांच्या उत्तम उत्तम आत्मानुभवासंबंधी गोष्टी चालतात; त्या ऐकून त्यांच्याच भक्तिमा- गर्गाने जाऊन त्यांच्या तत्वोपदेशामुळे संसाराचा नाश करण्यासाठी, मी मुक्तिमा- गीस सहज जाईन, असे विचार मनात आण. ॥५१॥ सर्व प्रमथगण ऐकत असतां त्या परम दयाळू अल्लमप्रभूनें बसवेश्वराला सभेत अशा रीतीने प्राण- लिंगांचा योग सांगितला. मुनीश्वरांनो, तुह्मांला ही अल्लमप्रभूच्या चरणकम- लांच्या भक्तीची गोडी आहेच, तुह्मी ह्याच त-हेनें योगसाधन करा. ॥ ५२ ॥ प्राणलिंगांगाचे उत्तम रीतीने वर्णन केलेले हे अल्लमप्रभूचे चरित्र जो कोणी भक्तिपूर्वक पठन करील, किंवा विद्वानाच्या तोंडून ऐकेल, त्याचे मन स्थिर होऊन त्याला प्राणलिंगैक्याचे सुख फार लवकर प्राप्त होईल. ह्याप्रमाणे ऋषीश्वरांनी भविष्यत्पुराणांत कथेच्या रूपाने सविस्तर वर्णन केलेल्या प्रभुलिंगलीलेंतील, प्राणलिंगानुसंधानवर्णन नावाचा हा अठरावा अभ्याय संपला.

·१२ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १९ ॥ श्रीनंदिकेश्वराय नमः ॥ एकोनविंशतितमोऽध्यायः॥ सूत उवाच-सिद्धश्रीगुरुवीरनाथपदपद्माराधका निस्पृहाः सि- द्धा वृद्धितधातुवद्धकुतनोदर्दोषैर्निषिद्धात्मनः । रुद्धानर्थरजस्तमोगु- णभरा वुद्धात्मतत्वाः कृतश्रद्धा मुक्तिकथासु भक्तिरसिकाः शृण्वन्तु लीलां प्रभोः ॥ १ ॥ प्रभुरप्यथ भक्तसन्तति बसवेंद्रं च कृपा- विलोकनैः । अनुगृह्य स गन्तुमिच्छया वचनं प्राह हितं मिताक्षरं ॥ २॥ वसवप्रमुखा गणाधिपा गमनेच्छा मम जायते भुवं । अथ यूयमपि स्थिरां मतिं कुरुतास्मत्कथितात्मभावने ॥ ३ ॥ गुरुलिंगच- रार्चनक्रमैस्सततं साधुसमागमोत्सवैः । परमार्थपदानुभावनैर्हदि कालं नयतात्मवित्तमाः ॥ ४ ॥ इति वाक्यसुधापयोनिधिप्रसरै- स्ताननुभावयन्प्रभुः । प्रमदाम्बुविलोचनैर्गणैः प्रणतोऽभूत्पुलकांकुरां- सूत ह्मणतात-॥ १ ॥ ऋषीश्वर हो, श्रीसिद्धवीरगुरुवर्याचे चरणकमलांची तुह्मी आराधना करितां, तुह्मी निस्पृह आहां, तुह्मी सिद्धपदास पावलां आहां, वरचेवर वाढणाऱ्या सात धातूंमुळे पुष्ट होणाऱ्या वाईट शरीराच्या दोषांचा तुमचे आत्म्यास मुळीच संबंध नाहीं, अनर्थकारक सत्व रज तम हे गुण तुझांस नाहीत, तुह्मांस आत्मस्वरूपाचे ज्ञान आहे, तुह्मांस मोक्षमार्गाच्या कथा ऐकण्याची फार आवड आहे, तुमी मोठे भक्तिमान् आहां; तुह्मी आतां स्वस्थपणाने अल्लम- प्रभूचे चरित्र ऐका. ॥ २॥ अल्लमप्रभु तेथील सर्व भक्तमंडळींस आणि बसवे- श्वरास कृपादृष्टीनें कृतार्थ करून तेथून दुसरीकडे जाण्याच्या उद्देशाने, कल्याण- कारक असें थोडक्यांत आपले मनोगत सांगू लागला. ॥ ३ ॥ बसवेश्वरादिक सर्व भक्तमंडळींनो, माझा आतां पृथ्वीवर प्रवास करण्याचा विचार आहे, आतां तुह्मीही मी सांगितलेल्या आत्मस्वरूपाविषयी आपली बुद्धि स्थिर करा. ॥ ४ ॥ तुह्मी नेहमी गुरु, लिंग, व जंगम, ह्यांचे पूजन करीत जा, नेहमी सज्जन लोकांचा समागम करा, व परमार्थपदाचा मनांत विचार करून आत्मस्वरूपाचे ज्ञान करून घेऊन सुखाने कालक्रमण करा. ॥ ५ ॥ ह्याप्रमाणे त्या भक्तमंडळींस अल्लमप्रभूनें गोडगोड शब्दाने समजाऊन सांगितल्यावर, सर्व प्रमथगणांच्या डोळ्यांस आनंदाश्रु आले, व अंगावर दाट शहारे येऊन सर्वांनी अल्लमप्रभूस ·गमनसमयेऽल्लमस्य बसवादिभ्य आशीर्वचनम् । १३ कितैः ॥ ५॥ विनयान्वितसिद्धरामसन्मुनिमादिश्य सुवर्णलापुरीं । गमनं कुरु साधकोत्तमेत्यमनस्काधिपतिर्ययौ क्षणात् ॥ ६ ॥ अनुसृत्य सहागतान्पुनर्गमनेच्छारहितान्गणान्प्रभुः । अवलोक्य पथि स्थित- श्चिरं कृपया प्राह निजांघिसंश्रितान् ॥ ७ ॥ भुवि भक्तगणानशेषतः समयानुग्रहणेन रक्षितुं । अवतीर्य वयं क्व च स्थले न वसामो दिव- साधिपो यथा ॥ ८ ॥ अभवस्य निरंजनस्य मे भवतामेष कृते तनू- धमः । अनुसंधिविधौ हि चेतसो न बहिर्योगवियोगसंभ्रमः ॥ ९ ॥ अहमेव हि जंगमाकृतिन भिदा जंगमलिंगयोस्ततः । मम रूपमवेक्ष्य जंगमं भजताश्वेव भवेन्ममागमः ॥ १०॥ इति भक्तमनांसि भावय- न्प्रभुदेवः सुसमाहितान्यलं । भवतां भवभक्तिरूर्जिता भवतादाशिष- मित्यमन्यत ॥ ११ ॥ समुपेत्य च नित्यसत्यतां सततं जंगमलिंगभू- नमस्कार केला. ॥ ६ ॥ अल्लमप्रभूनें नम्रस्वभावाच्या सिद्धरामास सांगितले की, साधकश्रेष्ठा, तूं आतां सोलापुरास सुखानें गमन कर; असे सांगून सुख- दुःखांचा संबंध नसणारा तो अल्लमप्रभु तेथून निघून चालता झाला. ॥ ७ ॥ त्याच्या बरोबर त्यास पोचविण्यास सर्व भक्तमंडळी चालली, त्यांचा विचार परत घराकडे जाण्याचा होईना; अशा त्या आपल्या चरणकमलांचा आश्रय करणा- या सर्व भक्तमंडळींस कृपादृष्टीने पाहून वाटेंत उभा राहून, अल्लम दयाळूप- णाने सर्वांस उद्देशून ह्मणाला. ॥ ८॥ पृथ्वीवरील सर्व भक्तमंडळीस धर्मों- पदेश करून रक्षण करण्यासाठी आह्मीं अवतार घेतला असल्यामुळे, सूर्य जसा एका जागी कधीही राहत नाही, तसेंच आमालाही पृथ्वीवर कोठेही एका जागी नेहमी राहतां येत नाही. ॥ ९ ॥ मला जन्म मरण नाही, मी निरंजन आहे; असें असून मी शरीर धारण केले आहे; ही सर्व खटपट तुमच्याकरितांच केलेली आहे. का तर, मनाला, निश्चितपणाचे मत ठरेपर्यंत बहिर्योग आणि त्यांची तुटातुट ह्याविषयीं भ्रांति पडते, ती दूर करण्यासाठी मी अवतरलों आहे. ॥ १० ॥ मीच स्वतः जंगमाचे स्वरूप झालो आहे, यास्तव आतां लिंग आणि जंगम ह्यांच्यांत निराळेपणा नाही हे उघड आहे; मी जंगमाचे रूप घेतले आहे हे माझें जंगमाचे रूप पाहून माझी सेवा करा, ह्मणजे मी लवकरच येईन. ॥ ११ ॥ ह्याप्रमाणे गोडगोड बोलून भक्तमंडळींच्या मनाचे समाधान करून प्रभूने त्यांस शांत केले. नंतर, तुमची शिवभक्ति वारंवार वृद्धिंगत होवो, असा तुझांला माझा पूर्ण आशीर्वाद आहे असे समजा, ॥ १२ ॥ तुमच्या हातून ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १९ त्यतां । कृतकृत्यतमा भवन्त्विति प्रभुराशीर्वचनं जगाद सः ॥ १२ ॥ विनिवर्त्य गणाधिपान्पुरं बसवादीनसमानवैभवः । प्रययौ जयवानुद्- ग्दिशास्थितभक्तावनतत्परो गुरुः ॥ १३ ॥ बसवादिगणाश्च सद्गुरु- स्मृतिनिधूतरजोगुणा गृहान् । प्रतिपद्य पुनः पुराधिकं चरलिंगार्च- नतत्परा बभुः ॥ १४ ॥ पुनरागमनप्रतीक्षणे प्रभुदेवस्य संदा समा. हिताः। दिवसानि नयन्त ईश्वरे परमोत्कंठितया गणा स्थिताः ॥ १५ ॥ तदनु प्रभुराट् पथि वजन्सुदृशा यानवलोकयेगिरीन् । त इमे कनकाचलायितास्सुरकल्पगुलतागुवीरुधः ॥ १६ ॥ अमृतांबु- धयः सरोवरप्रकराः स्पर्शसुवेधिनो धराः । खनयो मणिसूनवः स्वयं बभुरुत्कृष्टगुणाद्भुतं जगत् ॥ १७॥ अथ देशगतास्तमागतं प्रभुमाकर्ण्य सुभक्तिसंयुताः । सह वाधरवेण भस्मसत्फलतांबूलभृतः समाययुः मेहमी खरेपणाचे वर्तन घडो, जंगमाची व लिंगाची तुमच्या हातून सेवा घडो, तुमच्या जन्माचे सार्थक होईल, असा त्या अल्लमप्रभूनें सर्वांस आशीर्वाद दिला. ॥ १३ ॥ मग बसवेश्वर वगैरे सर्व प्रमथगणांस कल्याणनगरास परत पाठवून, ज्याचे अलौकिक ऐश्वर्य आहे, व ज्याचा सर्वत्र जयच व्हावयाचा असा तो अल्लमप्रभु भक्तांचे रक्षण करण्यासाठी उत्तर दिशेकडे निघाला. ॥ १४ ॥ अल्लमप्रभूच्या स्मरणामुळे बसवेश्वरादिक सर्व प्रमथगणांच्या मनांतील रजोगुणाचे विचार मावळून, ते परत घरी आले, आणि पहिल्यापेक्षा ज्यास्त भक्तीने चर- लिंगाचे पूजन करू लागले. ॥ १५ ॥ सर्व प्रमथगण, अल्लमप्रभु पुन्हा आपल्या घरी परत कधी येईल ह्याची वाट पाहत राहिले, व अल्लमप्रभूविषयी उत्कंठित होऊन दिवस लोटीत राहिले. ॥ १६ ॥ इकडे तो अल्लमप्रभु वाटेने जातां जातां ज्या ज्या पर्वताकडे कृपादृष्टीने पाही, ते ते सर्व मेरुपर्वताप्रमाणे सुवर्णाचे होऊन शोभू लागले, व ज्या ज्या वृक्षांकडे व वेलींकडे पाही, ते ते वृक्ष व त्या त्या वेली कल्पवृक्षासारखे व कल्पवल्लीसारख्या शोभू लागल्या. ॥ १७ ॥ सरो- वरांचे समुदाय अमृतसमुद्राप्रमाणे शोभू लागले, पृथ्वीवर जागोजाग परिस मणि सांपडू लागले, व खाणींत रत्ने पुष्कळ सांपडूं लागली; असे जागोजाग अनेक प्रकारचे अद्भुत चमत्कार होऊ लागले. ॥ १८ ॥ मग त्या देशांतील लोक अल्लमप्रभु आपल्या गांवीं आला आहे असे समजतांच, भक्तिर्पूवक वाद्ये वाज- वीत भस्म, चांगली फळे, व विडा वगैरे पदार्थ हातांत घेऊन अल्लमास शरण येत.

·श्रीशैलवर्णनम् । १५ ॥ १८ ॥ पदयोः प्रणतान्कृपानिधिर्हदि लिंगैक्यमथानुभावयन् । अ- नुगृह्य च तैस्समं ययौ शिवगोष्ठीकथनैर्यथातथं ॥ १९ ॥ पथि यत्र निषेदिवान्प्रभुः शिवभक्तैः सह तत्र तत्र सः । दिवि दुंदुभिनिःस्वनै- स्समं सुमवृष्ट्या भरितोऽभवद्भृशं ॥ २० ॥ अमृतोपमसारवन्त्यलं तदुपस्पृष्टसरोजलान्यभुः । दिनमेकमथोषितं परं प्रयतः क्षेत्रमभूद्ध- रास्थलं ॥ २१ ॥ सदुधेवनिरध्वनि वजन् प्रभुदेवः परमेश्वरालयं । स ददर्श समस्तसिद्धिदं प्रथितं श्रीगिरिराजमंजसा ॥ २२ ॥ यदमे- यगुणान्प्रशंसितुं न हि शक्नोति फणाधरेश्वरः । तपसा किल पर्वते. श्वरः स्वयमैश्वर्यविजूंभितो बभौ ॥ २३ ॥ रसवादद्वयोनिरोधने ज- गदाकर्षणमंजनौषधे । यददर्शनवश्यतादिकं सकलं सिध्यति तत्र मं- त्रिणां ॥ २४ ॥ जगदद्भुतमूलिका क्रियाऽमृतसंजीवनिकाधमौषधं । ॥ १९ ॥ व नमस्कार करीत. त्यांस पाहून मनांत संतुष्ट झालेला तो कृपा- समुद्र अल्लमप्रभु लिंगैक्याचा उपदेश करीत असे, व त्यांच्यावर कृपा करून शिवचरित्रांतील गोष्टी सांगून कालक्रमणा करीत असे. ॥ २० ॥ वाटेंत ज्या ज्या ठिकाणी अल्लमप्रभु शिवभक्तांसहवर्तमान मुक्काम करीत असे, तेथे आका- शांतून देवांनीं दुंदुमि (नगारे ) वाजवून पारिजातांच्या फुलांचा वर्षाव करावा. ॥ २१ ॥ अल्लमप्रभूनें ज्या सरोवरांतील पाण्यास हात लावावा, ते पाणी अमृता- सारखें गोड होत असे; अल्लमप्रभूनें ज्या ठिकाणी एक दिवस मुक्काम करावा, तें स्थल पृथ्वीवर प्रसिद्ध क्षेत्र होत असे. ॥ २२॥ वाटेने अल्लमप्रभु जात असतां, लोकांनी वेळोवेळी उधे, उधे, असा शब्द उच्चारून त्याचा जयजयकार करावा. अशा रीतीने जातां जातां परमेश्वराचे राहण्याचे मुख्य स्थान, सर्व प्रकारच्या सिद्धि जेथें प्राप्त होतात, अशा प्रसिद्ध श्रीगिरिपर्वतास प्रभु येऊन पोचला. ॥ २३ ॥ या पर्वताचे अत्युत्तम गुण शेषाच्यानेही वर्णन करवत नाहीत, या श्रीगिरिपर्वताने अतिशय तपश्चर्या केली होती, ह्मणूनच त्यास अतिशय ऐश्वर्य येऊन तो शोभत होता. ॥ २४ ॥ रसवाद (धातूंची माहिती) वयाचे प्रमाण कमज्यास्त करणे, वशीकरणाचे साधन, अंजनें, औषधे, दर्शनावश्यकता (कोणालाही भेटण्याची इच्छा झाल्यास ती परिपूर्ण होणे,) वगैरे सर्व गोष्टींची, मांत्रिक लोकांस श्रीगिरिपर्वतावर सिद्धि होत असे. ॥ २५ ॥ लोकांत विचित्र गुण असणाऱ्या अनेक वनस्पति व त्यांच्या मुळ्या, अमृतसंजीवनी इत्यादि ·१६ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १९ सकलार्थसुसिद्धयस्सुधारसकुण्डानि च तत्र संति हि ॥ २५ ॥ सुर. धेनुनिधानकल्पकद्रुमचिंतामणिमुख्यसिद्धिदः । असमानतया शिवा- गमे जयति श्रीगिरिरेव भूतले ॥ २६ ॥ महिमा खलु पर्वतेशितुर्ल- तिका यत्र नटंति भूरुहः। प्रहसन्ति शिला वदन्त्यहो तरवः पुष्टतराः फलंत्यरं ॥ २७ ॥ गिरिशृंगगता महाहदाः प्रदत्यम्वुनिषेवणान्नृणां । तनुसिद्धिमथाभिषेचनाद्भुवि जातिस्मरतां विशेषतः ॥ २८॥ इतरेतर- वैरमुत्सृजन् सततं चित्रमृगनजोद्भुतः । विचलत्यचलेंद्रमौलिषु प्र- मदं द्रष्टदृशां विभावयन् ॥ २९ ॥ अपि सन्ति विचित्रमद्रिराशि- खराण्यश्वधियाऽऽरुरोह यः । गमयन्ति तमाशु यानि तन्मनसा चि- न्तितमुज्ज्वलं स्थलं ॥ ३० ॥ गिरिराजि लसन्ति सर्वतः प्रविशज- न्तुततेर्निमेषतः। अतलादिपथप्रदर्शकान्यहहा दिव्यबिलान्यसंख्यतः पर्वत नाही ह्मणून सर्व त-हेची औषधे, सकलार्थीची सिद्धि प्राप्ति करून देणारे पदार्थ, आणि अमृत- कुंडे वगैरे, त्या श्रीगिरिपर्वतावर पुष्कळ आहेत. ॥ २६ ॥ कामधेनु, नऊ विधि, कल्पवृक्ष, चिंतामणि वगैरे रत्नांची तेथें प्राप्ति होते, शिवागमांत त्याच्या- सारखा दुसरा वर्णन आहे. असा पृथ्वीवर श्रीगिरिपर्वत श्रेष्ठ आहे. ॥ २७ ॥ त्या श्रीगिरिपर्वताची काय योग्यता सांगावी ? त्याच्यावर वेली बायकांप्रमाणे नाचतात, वृक्ष पुरुषांप्रमाणे हंसतात, शिला मनुष्यांप्रमाणे बोलतात. व इतर सर्व त-हेचे वृक्ष अतिशय मोठमोठाले बाढून फळांनी लवून जातात. ॥ २८ ॥ पर्वताच्या शिखरांवर, मोठमोठे डोह आहेत, व त्या डोहां- तील पाणी पिणाऱ्या लोकांचे शरीराचे सार्थक होते; त्या डोहांतील पाण्यांत स्नान केलें तर मनुष्यांस पूर्वजन्मांतील स्मरण होण्याचा अलौकिक गुण अंगी येतो. ॥ २९ ॥ तेथील पशुपक्ष्यांचे समुदाय परस्परांतील वैरभाव सोडून पर- स्पर स्नेहभावाने वागतात. हा पर्वताच्या शिखरावर चढलेला पशुपक्ष्यांचा समु- दाय पाहून, मनुष्यांच्या मनांस मोठी मौज वाटते. ॥ ३० ॥ पर्वतावर मौजे- मौजेची अनेक शिखरे आहेत त्या शिखरांवर, घोड्यावर बसल्यासारखें वर बसावें ह्मणून जो कोणी वर जाऊन बसतो, त्या बसणाऱ्याच्या मना- प्रमाणे ती पर्वतशिखरे त्यांस त्याने मनांत आणलेल्या सुंदर स्थलास नेऊन पोंच- वितात. ॥ ३१ ॥ त्या श्रीगिरिपर्वतावर, जागोजाग आंत उतरणाऱ्या मनुष्यांस क्षणामध्ये अतलादिक पाताळांचे मार्ग दाखविणारी मोठमोठी खोलखोल बिळे जाऊन ·अल्लमप्रभुगोरक्षयोः समागमः कुशलप्रश्नं च । ॥ ३१ ॥ बहुना किमु साधकोत्तमाः किमु वा साधितुमुद्यता भुवि । गिरिराजमुपेत्य निष्ठया प्रतपंतीप्सितमामुवन्ति ते ॥ ३२ ॥ अथ तत्र गिरौ समस्तसिद्धीरहमाप्तोऽखिलयोगवान्किलेति । वसति स्म समा- ययौ प्रभुस्तं हृदि गोरक्षमुनिं परामृशन् सन् ॥ ३३ ॥ रोगार्तस- निधिमिवामृतमादिनाथस्संजीवनीव लतिका व्यसुसन्निधानं ॥ गोर- क्षनाथनिकटं प्रभुराप शीघ्र सुज्ञानसंपदुदयोर्जितपुण्यराशिः ॥ ३४ ॥ तं देवमागतमवेक्ष्य ससंभ्रमोऽयं गोरक्षनाथमुनिरात्महितं विचित्य । उत्थाय सांजलिपुटः प्रणतोय॑पाद्याद्यभ्यर्चनं समतनोद्विनयोक्ति- सारैः ॥ ३५॥ वृश्यासने समुपवेश्य सुभक्तिनम्रः पप्रच्छ देव कुत आगमनं कुतो वा । गन्तव्यमद्य भवदागमनस्य किं वा स्यात्कारणं मम कृपानिलयाभिधेहि ॥ ३६ ॥ युष्माकमागमनमद्य मदीयभाग्यादित्यौ- चितीपरिचितं वचनं निशम्य । मायां निरस्य तरसाऽनुजघृक्षुरेनं प्रा- अनेक आहेत. ॥ ३२॥ साधकश्रेष्ठांनो, फार काय सांगावें? अमुक एक आपले काम व्हावे अशा हेतूने श्रीगिरिपर्वतावर जाऊन जे एकनिष्ठपणाने तप- श्चर्या करितात, त्यांचे हेतु परिपूर्ण होतात. ॥ ३३ ॥ असो. त्या श्रीगिरिप- वतावर सर्व सिद्धि मला प्राप्त झाल्या आहेत, मी सर्व योगीश्वरांपेक्षा देखील श्रेष्ठ आहे, असे समजून गोरक्षनाथ राहत होता; त्या गोरक्षनाथाचा मनांत शोध करीत करीत अल्लमप्रभु चालला. ॥ ३४ ॥ रोगानें पीडिलेल्या मनुष्या- जवळ जसें अमृत जावें, किंवा मरण पावलेल्या मनुष्याजवळ जशी अमृत- संजीवनी वल्लि जावी, त्याचप्रमाणे गोरक्षनाथाजवळ, उत्तम ज्ञानाच्या संपत्ती- मुळे ज्याचा पुण्यसंचय उत्तम रीतीने फलद्रूप झाला आहे, असा तो आदिनाथ अल्लमप्रभु जाऊन पोचला. ॥ ३५ ॥ तो अल्लमप्रभु आलेला पाहतांच, गोरक्षनाथ मुनि आपल्या कल्याणाचा विचार करून दोन्ही हात जोडून उठून उभा राहिला, व नमस्कार करून नम्रतेने गोडगोड भाषणे करून त्याने अर्घ्य पाद्य वगैरेंनी यथास्थित रीतीनें प्रभूची पूजा केली. ॥ ३६ ॥ अल्लमास गोरक्षना- थाने दर्भासनावर बसविलें, व तो भक्तिपूर्वक नम्रपणाने त्यास विचारूं लागला, ईश्वरा, आपण कोठून आला आता येथून पुढे कोठे जावयाचें ? तुम येथे येण्याचे काय कारण आहे ? हे सर्व कृपा करून मला सांगा; आपण फार कृपाळू आहां. ॥ ३७॥ आपण येथे आलां ते फक्त माझें दैव चांगले होतें ह्मणून मला दर्शन देण्यासाठी आला; असें आदरसत्काराचें गोरक्षनाथाचे बोलणे ऐकून, त्याचे " ३ ·१८ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १९ चुर्यधुर्यवचसा प्रभुराह देवः ॥ ३७॥ गोरक्ष भो वयममी भुवि ज- न्ममृत्युत्रस्तान्सुसाधकतमान् धनचिन्मयांगान् । लिंगैक्यबोधकथया सुधया विधातुं वेदागमोक्तविधयाऽविरतं चरामः ॥ ३८ ॥ इत्याक- लय्य वचनं प्रभुलिंगमूर्तेर्यल्लौकिकोक्तिभिरयं परमार्थमाह। मां ज्ञात- वानिव पुरेत्यथवा गुरुः स्यानोरक्षनाथ इति चिंतितवान् हृदन्ते॥३९॥ पप्रच्छ च प्रभुमसावनघ त्वदीयं दृष्टं पुरेव न हि सम्यगवैमि रूपं । भात्यन्यवन्नहि पुरातनवेषभाषा नैसर्गिकी तव न वेद्मि विशिष्य वृत्ति ॥ ४० ॥ आस्तां हृदन्तरविवेककथा कथंचिद्विज्ञाय वाह्यमथ पूजयितुं हि योग्यः । लोके जनोऽल्लम इतीरितमस्य वुद्धा गोरक्षमाह सहसा प्रहसन्मुखाजः ॥ ४१ ॥ स्वात्मानमेव न हि वेत्ति तमोभरेण योऽसौ परस्य हृदयं कथमत्र विद्यात् । क्षुद्धाधया प्रतिगृहं भुवि पर्यटेद्यः क्षु- अज्ञान दूर करून त्याच्यावर लवकर अनुग्रह करण्याच्या इच्छेनें अतिशय चतुरपणाच्या भाषणाने प्रभु त्यास ह्मणाला. ॥ ३८ ॥ अरे गोरक्षा, आह्मी, जन्ममृत्यूने त्रासलेल्या व ह्या दुःखांतून आपली मुक्तता व्हावी असे इच्छि- णाऱ्या मुमुक्षु व साधक लोकांस, वेद आणि आगम ह्यांत जो चांगल्या रीतीने सांगितलेला आहे, असा लिंगैक्याचा उपदेश करण्याकरितां नेहमी पृथ्वीवर फिरतो. ॥ ३९ ॥ अशा रीतीचे प्रभुलिंगमूर्तीचे बोलणे ऐकून गोरक्ष मनांत ह्मणूं लागला, जरी ह्याने लौकिक रीतीने मला सांगितले तरी ते वास्तविक सर्व खरे आहे; मला ह्याने पूर्वी पाहिले असावे किंवा हा माझा गुरु आहे, अशा प्रकारचे आपले मनांत गोरक्षनाथ विचार करूं लागला. ॥ ४० ॥ तो अल्लम- प्रभूस नम्रतेने विचारूं लागला, हे निर्मलस्वरूपा, आपलें रूप पूर्वी कधी तरी मी पाहिले असावे असे मला वाटते, परंतु बरोबर आठवत नाहीं, तुझें तेज, तुझी बोल- ण्याची प्रौढी, आणि तुझा वेष ही सामान्य मनुष्याप्रमाणे दिसत नाहीत, (अलौकिक दिसतात;) अशा प्रकारचा तुझा वेष वगैरे पूर्वी कधी पाहिल्याचे मला स्मरत नाही. ॥४१॥ कोणी कोणाच्या मनातील विचार जाणत नाही, परंतु, बाहेरचे जें आपलें वर्तन मला दिसते, त्यावरून मला आपण पूजा करण्यास योग्य दिसतां, लोकांमध्ये आपण अल्लम ह्या नावाने प्रसिद्ध आहां. असें त्या गोरक्षाचे बोलणे ऐकून अल्ल- मप्रभु त्यास हंसत हंसत मणूं लागला. ॥ ४२ ॥ जो आपल्या अज्ञानपणाच्या अतिशयतेमुळे आपले आपणास ओळखू शकत नाही, तो दुसऱ्याचें मन काय ओळखणार ? ज्याला स्वतःला भूक लागून जो ती दूर करण्यासाठी दारोदार ·गोरक्षं प्रति प्रभोः सांकेतिकवचनम् । १९ ण्णाशनौषधमयं कथमेव दद्यात् ॥ ४२ ॥ अन्धस्य हस्तभरिते मुकुरे- ऽपि किं स्यात्साध्यं तथैव वहिरक्षियुगे स्थितेऽपि । विज्ञाननेत्ररहि- तस्य फलं किमस्ति साधारणं विषयवर्तनमाः पशूनां ॥ ४३ ॥ वाक्- चातुरीप्रकटनकपरा हि धूर्तास्तेषां प्रवोधगरिमा कथमभ्युदेति । दे- हात्मवाद् इव भाति शरीरमेव संसाधनीयमिति मूढमतिः पशूनां ॥ ४४ ॥ काये स्थिरे सति हि साध्यतमा विमुक्तिः काये कदाऽपि शिथिले नहि मुक्त्युपायः । तत्कायसिद्धिरधिकेति तदर्थचिन्ता का- पालिकं मतमिति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ॥ ४५ ॥ त्वङ्मांसमजरुधिरास्थि- शिरालिमेदोबीभत्सदुर्भरमिदं मलमूत्रसिक्तं । देहं मदीयमिति तत्र कृताभिमानः कापालिकस्य निजभक्तिरसः कथं स्यात् ॥ ४६ ॥ श्रुत्वाऽल्लमोदीरितमत्युदारं गोरक्षनाथः पुनराह देवं । शृणुष्व सिद्धां- भिक्षा मागत फिरतो, तो दुसरा कोणी उपाशी मरत असल्यास त्यास भूक ना- हीशी होण्याचे औषध कसे देऊ शकेल ? ॥ ४३ ॥ आंधळ्या मनुष्यास इतर लोकांसारख्या डोळ्यांच्या आकृति मात्र आहेत, परंतु त्यास काहीएक दिसत नाहीं; अशा आंधळ्याच्या हातांत एक मोठा थोरला आरसा दिला तर काय उ- पयोग आहे ? तसेंच, ज्या मनुष्याला चर्मचक्षु मात्र आहेत, परंतु ज्ञानदृष्टि नाही, त्याला आत्मज्ञानासंबंधी काय समजणार? अरे सामान्यतः ते लोक जनावरांप्रमाणे आहेत दुसरे काय ? ॥ ४४ ॥ धूर्त लोक फक्त बोलण्याचालण्याची रीति प्रौढप- णाची दाखविण्यांत मोठे हुशार असतात, त्यांना ज्ञान कसे प्राप्त होणार ? शरीर कायम ठेवलें ह्मणजे आत्मज्ञान झाले, अशी मूढ मनुष्यांसारखी देहात्मवाद्यांची अडाणीपणाची समजूत आहे. ॥ ४५ ॥ शरीर फार दिवस टिकलें ह्मणजे मोक्ष मिळविला, तें जर कां कधी नाश पावले झणजे मोक्षाचा मार्ग खुंटला, ह्यास्तव शरीराची सिद्धि (बळकटी) करणे श्रेष्ठ आहे, आणि काळजी करणे ती शरीर- सिद्धीचीच करावी; या समजुतीस शहाणे लोक कापालिकमत असें ह्मणतात. ॥ ४६ ॥ कातडी, मांस, मज्जा, रक्त, हाडे, शिरांचा समुदाय, मेद ह्यांच्या संस- गर्गामुळे अतिशय दुर्गंधि व मलमूत्राने भरलेले शरीर माझें आहे, असे समजून त्याविषयीं व्यर्थ अभिमान बाळगणाऱ्या कापालिकाला आत्मभक्तिरसाची गोडी कशी लागणार ? कधीच लागणार नाही. ॥ ४७ ॥ अशा रीतीचे अल्लमाचे प्रौढ- पणाचे बोलणे ऐकून गोरक्षनाथ पुन्हा अल्लमप्रभूस ह्मणाला; श्रेष्ठा, तूं सिद्धान्ताचा ·भविप्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १९ तविधि महात्मन्यत्साधकाः सिद्धिसुखं प्रयान्ति ॥ ४७ ॥ अभ्यास- संपत्तिवशेन कायो यस्य स्थिरः स्यात्तमुदारशक्तिं । माया न संस्म- टुमपि क्षमेत मृत्युः पुरःस्थातुममुष्य भीतः ॥ ४८ ॥ प्राप्नोति कायो- ऽक्षरतां निकामं वयं तु वाग्जालकथां न विद्मः । तत्कायसिद्धिं तव दर्शयामः पश्येति चोक्तः प्रभुराह भूयः ॥ ४९ ॥ गोरक्ष किं वक्षि तनोः स्थिरत्वे किं नित्यता स्यादवशिष्टशक्तिः । माया कथं वा वि- जिता भवेत्सा मोक्षः कथं वाऽस्तु मृतेरभावः ॥ ५० ॥ क्षरं समस्तं किल भूतजातं कूटस्थ एवाक्षर इत्युदीर्य । क्षराक्षरेशो हरशब्दवा- च्यस्तद्भक्तिमानेष्यति मोक्षलक्ष्मी ॥५१॥ तस्मात्तनोरक्षयतां न विद्धि भ्रांत्या तनु क्ष्यति तावकीना । इत्युक्तवन्तं प्रसमीक्ष्य देवं गोरक्ष- नाथः सहसाऽब्रवीत्तं ॥ ५२ ॥ कथां परित्यज्य बहुप्रकारां गृहाण तूर्ण निशितं कृपाणं । निधेटवष्टभ्य बलं त्वदीयं मदीयकायेऽत्र त- प्रकार नीट समजून घे; त्यामुळे साधक लोक मुक्तिसुखाचा उपभोग घेतात. तो प्रकार मी तुला सांगतों, ऐक. ॥ ४८ ॥ अभ्यासरूपसंपत्तीच्या साह्याने ( योगा- भ्यासाने ) ज्याचें शरीर दृढ झाले आहे, त्या शक्तिमान् पुरुषाला माया (अज्ञान) मुळी शिवत देखील नाहीं; व मृत्यु तर त्या पुरुषापुढे उभे राहण्यास देखील भितो. ॥ ४९ ॥ शरीर च खरोखर अविनाशपणास पावतें हैं आमांस समजतें; याखेरीज इतर तोंडच्या गप्पा आमांस मान्य नाहीत. ती शरीरसिद्धि कशी असते ती दाखव ह्मणशील तर तुला दाखवितों; असें गोरक्षाने मटल्यावर पुन्हा त्यास अल्लमप्रभु ह्मणाला, ॥ ५० ॥ गोरक्षनाथा, काय हे भलतेच बोलतोस? शरीर स्थिर झाले ह्मणून कोठे अविनाशीपणा येतो काय? जिची शक्ति अमर्याद आहे ती माया का कोठे जिंकली जाते? अशाने का कोठे मोक्ष होतो ? किंवा मरण तरी चुकतें ? ॥ ५१ ॥ हा सर्व पंचभूतांपासून उत्पन्न झालेला वस्तुसमुदाय ना- शिवंत आहे; कूटस्थास ( साक्षीभूत आत्म्यास) अक्षर ह्मणजे अविनाशी ह्मणतात. विनाशी आणि अविनाशी वस्तूंचा प्रभु हर ( महादेव ) ह्या नावाने प्रसिद्ध आहे; त्याची भक्ति करणारा भक्त मोक्षरूप लक्ष्मीस प्राप्त करून घेतो. ॥ ५२ ॥ ह्यासाठी गोरक्षनाथा, मूर्खपणाने हे माझें शरीर अविनाशी आहे असे मानूं नकोस, तुझें शरीर नाशिवंत आहे. असें बोलणाऱ्या त्या अल्लमप्रभूस पाहून गोरक्षनाथ एक- दम ह्मणाला, ॥ ५३ ॥ ह्या नानात-हेच्या भलत्या भलत्या गोष्टी सांगू नकोस, जलदी करून हातांत तीक्ष्ण धारेची तरवार घे, व तुझ्या अंगांत जितके बळ ·योगसिद्धिपरीक्षायां प्रभुगोरक्षयोः संवादः । २१ दीयधारां ॥ ५३ ॥ मदीयकाये यदि रोममानं त्रुट्येत चेत्तर्हि न कायसिद्धिः। अहं च लोके न भवामि सिद्धस्सत्यं ब्रुवे प्रत्ययमाशु पश्य ॥ ५४ ॥ गोरक्षमालोक्य वदन्तमित्थं प्राह प्रभुश्छेदनभेदनाद्यैः। परीक्षणं ह्यासुरमामनन्ति मतं न चास्मद्गुरुसंमतं तत् ॥ ५५ ॥ छिद्येत चेत्तावकमंगमेतत्तदा कथं स्याद्धवि सिद्धिमान्कः । एवंवि- धोक्तिः सुविवेकजा किं सद्धर्ममार्गः किमु मृत्यभावः ॥ ५६ ॥ अ- स्मादृशानां पुरतो न चेत्थं वक्तव्यमात्मा मरणादिधर्मैः । न स्पृश्यते संगतयेति चोक्तो गोरक्षनाथः प्रभुमाह भूयः ॥ ५७ ॥ संदेहवार्ता परिमुच्य सद्यस्संताडयैनं मम वज्रकायं । खङ्गेन मे नास्ति विनाश- लेशः सिद्धिं प्रकाशीकुरु मामकीनां ॥ ५८ ॥ ममाभिलाषं परिपूर- यैनं न खड्गधाराहतिमंतरेण । चेतो नु तुष्येदिति मामकीनं निर्बध्य- मानो हठयोगिनाऽभूत् ॥ ५९ ॥ एतस्य चित्तं विकलं न भूयात्खई असेल तितकें खर्च करून ती माझ्या शरीरावर मार. ॥ ५४ ॥ माझ्या शरीराव- रील जर एक केस वांकडा झाला तर माझी शरीरसिद्धि खरी नव्हे, मी ह्या ज- गांत योगसाधन करणारा सिद्धच नव्हे; हे मी खरे बोलतों ह्याचा अनुभव तर पहा. ॥ ५५ ॥ असे बोलणाऱ्या गोरक्षनाथास पाहून अल्लमप्रभु ह्मणाला, तोडणे, फोडणे वगैरे तन्हेनें परीक्षा करणे ह्यास राक्षसी उपाय ह्मणतात; व हे मत आ- मच्या गुरूस पसंत नाही. ॥५६ ॥ तुझे हे अंग जर कदाचित् तुटले तर पृ- थ्वीवर तुझ्या मागे योगसिद्धि पावलेला मनुष्य कोण राहिला? तेव्हां तुझें असें हे बोलणे विचार करून पाहतां योग्य आहे काय ? तसेंच मरण आले नाही असें गृहीत धरले, तरी त्यापासून धर्ममार्ग काय वाढला ? ॥ ५७ ॥ यास्तव आमच्या- सारख्याच्या पुढे तुझें आत्म्याला मरण वगैरे विकारांचा काहीएक संबंध नाही. हे असे बोलणे शोभत नाहीं; असे मटल्यावर गोरक्षनाथ अल्लमप्रभूस पुन्हा म- णाला, || ५८ ॥ तूं मनामध्ये काडीमात्र शंका न घेतां, लवकर माझ्या वज्रासा- रख्या बळकट असलेल्या शरीरावर खुशाल प्रहार कर. खगाने माझ्या शरीराचे काडीमात्र नुकसान होणार नाही. माझ्या अंगी जी योगसिद्धि आहे तिचा प्रकाश कर. ॥ ५९ ॥ तूं माझी ही इच्छा परिपूर्ण कर, माझ्या अंगावर खड्गप्रहार के- ल्याखेरीज माझ्या मनास मुळींच संतोष वाटणार नाही. अशी त्या हठयोगी गो- रक्षनाथानें अल्लमास मोठी भीड घातली. ॥ ६० ॥ मग अल्लमाने मनांत आणले की, त्याचे मन खटू न होण्यासाठी ह्याच्या शरीरावर तर आतां प्रहार करतोच; " ·२२ भविप्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १९ शरीरे निदधामि बाट । मृतो यदि स्यादसिना विभिन्नः स्रक्ष्यामि गोरक्षयमीन्द्रमन्यं ॥ ६० ॥ इति प्रभुस्तत्करदत्तखङ्गं स्वीकृत्य दृष्ट्वा निशितं विधाय । मुष्ट्या त्सरौ तस्य दृढं गृहीत्वा धारां विधून्वन् निधौ तदंगे ॥ ६१ ॥ तदाहतिस्फूर्जितघोरशब्दाञ्चचाल भूरद्रिगण- श्चकम्पे । नाच्छिद्यतांगे के नु लोममात्रं रराण वज्राहतशैलवत्तत् ॥ ६२ ॥ नाथो जगाद यमिनं न हि सिद्धिरेषा माया प्रपंचज- टिलीकरणं तनोस्ते ॥ संपादितं खलु वृथा यदयं रराणशब्दोऽस्ति यत्र मृतिरत्र यथार्थमेतत् ॥ ६३ ॥ किं वाक्सहस्रकथनैः प्रलयं विजित्य कायस्य सिद्धिरिति या स मृषा प्रवादः । इत्यल्लमः करतलस्थित- खड्गमुष्टिं त्यक्त्वा न्यपातयदमुं प्रहसन्पृथिव्यां ॥ ६४ ॥ हा सिद्धयः कथमिमाः प्रलयायुदस्तित्तत्प्रमाणविधयास्त्यखिलस्य कालः । य- । ह्या तरवारीच्या वाराने जर हा तुटून छिन्नभिन्न होऊन मेला, तर, मी आपल्या सामर्थ्याने दुसरा गोरक्षनाथ योगी उत्पन्न करीन. ॥ ६१ ॥ अशा विचाराने मग अल्लमाने त्याच्या हातांतील तरवार घेतली व तिच्याकडे नीट न्याहाळून पाहून तिला धार लाऊन चांगली तयार केली, व आपल्या मुठीने त्या तरवारीची मूठ बळकट धरून गोरक्षनाथाचे अंगावर पुष्कळ जोराने प्रहार केले. ॥ ६२ ॥ त्याचे अंगावर जे तरवारीचे प्रहार झाले, त्या प्रहारांचे आवाजाने पृथ्वी कापूं लागली, व पर्वतांचा समुदायही थरथर कापू लागला. परंतु त्या गोरक्षनाथाच्या अंगास काडीमात्र धक्का पोंचला नाही, पण पर्वतावर वज्रप्रहार केला असतां जसा खण- खण आवाज होतो, तसा आवाज ऐकू येऊ लागला. ॥ ६३ ॥ अल्लमप्रभु त्या गोरक्ष सिद्धास ह्मणाला, अरे ही सिद्धि नव्हे, ही माया आहे; तुझें शरीर हे तूं एक प्रपंचसमुदायाला कारण च संपादन केलेंस, (तुझा जन्ममरणाचा फेरा चुकला नाही.) हे कृत्य सर्व फुकट आहे, यांत काही अर्थ नाहीं; ज्या ठिकाणी खण- खण असा आवाज होतो त्या ठिकाणी मरण आहेच. हे अगदी पक्के समज. ॥ ६४ ॥ उगीच शेकडों गप्पा झोंकण्यांत काय अर्थ आहे ? प्रळयकाळ आला तरी ह्या कार्यसिद्धीचा नाश होत नाही हे ह्मणणे अगदी खोटें आहे; असें ह्मणून आपल्या हातांतील तरवार जमिनीवर फेंकून देऊन, अल्लम हंसूं लागला. ॥६५॥ वाहवा रे सिद्धि ! ह्या काय प्रलयकाळानंतर देखील टिकतात? ज्या ज्या प्रमाणाने कायसिद्धि होते, त्या त्या प्रमाणाने ती अमुक वर्षेपर्यंत टिकते, अशी कालमर्यादा , ·अल्लमोपरि गोरक्षस्य खड्गप्रहारकथनम् । २३ कायसिद्धिपदशब्दितमस्ति वस्तु तत्तद्रवीमि शृणु वेदशिखारहस्य ॥ ६५ ॥ वातातपाग्यशनिवृष्टिहिमैरपीड्यो यो रुग्जरामरणवर्जि- तदिव्यदेहः । संबंधवर्जनधियात्मन ईश्वरस्य पूर्ण समाधिमधिरुह्य स एव योगी ॥ ६६ ॥ भूतानि तद्गतगुणांश्च विजित्य बाह्यस्पर्शेष्व- सक्तहृदयः समहेमलोष्टः । दृष्टोऽपि दैहिकगुणैर्हदि तैरजुष्टो यः कायसिद्धिभरितोऽस्ति स एव योगी ॥ ६७ ॥ इत्थं वदन्तमवलोक्य गुरुं गुरूणां गोरक्षनाथमुनिरस्य वचःप्रणाली । काचित्तदद्य धृति- दाय॑महं परीक्ष्य संभावयामि महनीयतयेति मेने ॥ ६८ ॥ संगृह्य तं सुनिशितं करवालमुद्यद्धाराविधूननचणः करलाघवेन । सव्याप- सव्यविधयाशु विभेद मूर्ति सर्वत्र चित्रगतिरेष विभोर्नभोवत् ॥६९॥ तेनाहतं गगनवत्प्रभुदेहमासीदीषत्क्षतेरपि तदा विषयं सुरूपं । नि:- आहे; प्रत्येक प्राण्यास' (वस्तूस ) नाश आहे च. जे कायसिद्धि नांवाचे उपनिष- दांचे रहस्य आहे तें मी तुला सांगतों ऐक. ॥ ६६ ॥ वायु, ऊन, अग्नि, वीज, पाऊस, थंडी ह्यांपासून ज्याच्या शरीराला इजा होत नाहीं; रोग, मातारपण, म- रण ह्यांची पीडा ज्याच्या शरीरास नसून, ज्याचें शरीर नेहमी तेजःपुंज असते, व निष्कामबुद्धीनें जो आत्मस्वरूपी ईश्वराच्या पूर्ण समाधीवर चढतो, त्यास योगी ह्मणावें. ॥ ६७ ॥ पंचमहाभूते आणि त्यांमध्ये असणारे त्यांचे गुण जिंकून बाह्यस्पर्शावर ज्याचे मन आसक्त होत नाही, ज्याला सोने व मातीचे ढेकूळ सारखे आहे, त्याला बाहेरून देहाचे गुण आहेत असे दिसेल, तरी मना- मध्ये त्याला शरीरगुणाचा संबंध नसतो; यालाच कायसिद्धि झाली असें ह्मणावे, व तोच योगी होय असे समजावें. ॥ ६८ ॥ ह्याप्रमाणे बोलणाऱ्या त्या सर्व गु- रूंच्या गुरूकडे (अल्लमप्रभूकडे ) गोरक्षनाथ मुनीने पाहिले, व त्याच्या बोलण्याचा खरेखोटेपणा, व त्याच्या धैर्याचा दृढपणा, व त्याचा मोठेपणा, यांची आपण परीक्षा करून पहावी, असा त्याने आपल्या मनांत विचार केला. ॥६९ ॥ मग त्याने ती तीक्ष्ण धारेची जमिनीवर पडलेली तरवार उचलून घेतली, व आपल्या हस्तकौशल्याने डाव्या उजव्या बाजूने अल्लमप्रभूच्या अंगावर चोहोंकडून प्रहार केले; परंतु अल्लमप्रभूचे अंगाचा मुळींच ठिकाण लागेना, ते आकाशासारखें निराकार दिसू लागले. ॥ ७० ॥ त्याने तरवारीचा प्रहार करितांच अल्लमाचें अंग आकाशासारखें निराकार झाले, त्यामुळे त्यावर प्रहार करतांच येईना; तरी त्याचे सौंदर्य अतिशय दिसत होते; त्याच्यावर प्रहार केला तरी आवाज निघेना ·२४ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १९ अल्लमाच्या शब्दमप्रतिमकान्तिविकारंशून्यं दृष्ट्वा यमी स बहुधा विचचार भूयः ॥ ७० ॥ उत्लुत्य मूर्धनि निपत्य पदद्वयेऽपि पार्श्वस्थितो भुजकटीयु- गलेश्णयापि । सर्वत्र चित्रगतिरात्तविधूतखड्गो रोम्णां च संधिषु च- कार करप्रसारं ॥ ७१ ॥ पक्षीव निश्चलतया गगनप्रदेशे स्थातुं पुरा बहुलकंपितपक्ष्मयुग्मः । उत्प्लुत्य खे पुनरपि प्रणिपत्य भूयंश्चोत्लुत्य पार्श्वचलितः स्थिरतां प्रपेदे ॥ ७२ ॥ आश्चर्यमेतदिति तस्य महाम- हत्वं विज्ञाय संयमिवरो भयभक्तिनम्रः । नत्वाल्लमेंद्रमपसृज्य करस्थ खड्गं संताडयनिजकपोलयुगं वभाषे ॥ ७३ ॥ गुरुस्वाम्यस्माकं भवसि न हि चेत् सिद्धिरतुला तनोरित्थंरूपा भवति भुवने कस्य यमिनः । न चैतावन्मात्री भजति जगदाश्चर्यकदिदं महत्वं वेदान्तप्रथितपरमाद्वै- तफलितं ॥ ७४ ॥ मद्देहमेतदसिखंडितमाशु चक्रे निर्घोषणं खणिति व त्याच्या सौंदर्यामध्ये काडीमात्र कमीपणा येईना. ते पाहून तो गोरक्षनाथ- योगी मनांत अनेक त-हेचे विचार करूं लागला. ॥ ७१ ॥ त्याने उडी मारून डोकीवर प्रहार केला, पायांवर प्रहार केला, बाजूस उभे राहून प्रहार केला, हातांवर, कमरेवर, दोन्ही डोळ्यांवर देखील प्रहार केला. सर्व बाजूने आपले अंगीं होते नव्हते तितकें चातुर्य दाखवून त्याने तीक्ष्ण तरवार हातांत घेऊन अल्लमाच्या रोमांरोमांचे सांध्यांवर देखील हात चालविला. ॥ ७२ ॥ पांखरांप्रमाणे निश्चलपणाने आकाशांत राहण्यासाठी अगोदर आपल्या दोन्ही डोळ्यांच्या पापण्या हालवून वर आकाशांत उडाला, पुन्हा खाली येऊन पुन्हा वर उडाला, व बाजूकडे वळून मग स्तब्ध राहिला. ॥ ७३ ॥ हे मोठे आश्चर्य आहे व हे अल्लमप्रभूचे अलौकिक सामर्थ्य आहे असे त्या योगिश्रेष्ठाने ( गोरक्षनाथानें ) जाणले, व त्यास अल्लमप्रभूविषयी मनांत आदरबुद्धि उत्पन्न होऊन, तो भीतीने व भक्तीने खाली वांकला, आणि त्याने हातांतील तरवार टाकून देऊन अल्लमास नमस्कार केला. व तो आपल्या दोन गालांवर हात मारून घेऊन ह्मणूं लागला, ॥ ७४ ॥ अल्लमप्रभो, तूं आमचा गुरु व स्वामी आहेस, नाहींपेक्षा शरीराची ही अशी अवर्णनीय सिद्धि पृथ्वीवर दुसऱ्या कोणत्या योग्याला होणार ? मुळीच होणार नाही. आपल्यासारखा सिद्ध योगी मी पा- हिला नाही, तुमचे महत्व जगाला थक्क करून टाकणारे आहे; वेदान्तशास्त्रामध्ये सांगितलेले श्रेष्ठ अद्वैत तुमच्या अंगी पूर्णपणे भरले आहे खरे. ॥ ७५ ॥ माझें हे शरीर तूं तरवारीने जेव्हां तोडूं लागलास, तेव्हां खणखण असा आवाज होऊन ·अल्लमं प्रति गोरक्षस्य पुनरुक्तिः । २५ निर्दलिताण्डभित्ति । देव त्वदंगमिमंवरवद्विभाति निःशब्दमेव कथमद्य ममाभिधेहि ॥ ७५ ॥ गोरक्षमाह गुरुराट् शृणु सावधानः काये घनीभवति सापि घनैव माया । एतद्धयेपि सुघने भवति प्रपंच- च्छाया स्थिरा क नु तदा तनुसिद्धिरेषा ॥७६॥ तस्मानिरस्यति यदा हृदि कायमाये च्छाया विनश्यति तदा खलु सिद्धिरेषा। कैवल्यलक्षण- वती भवति प्रसिद्धेत्युक्तः प्रणम्य पुनरल्लममाह योगी ॥ ७७ ॥ भो आदिनाथ मम कारणदेशिकेंद्र दातुं ममाप्रतिमसिद्धिरहस्यमेतत् । अत्यादरादनुगृहीतविलासभाषावेषस्त्वमागत इति स्म न वेद्मि किंचित् ॥७८॥ देव क्षमस्व कृपयाऽद्य ममापराधं दासोऽस्मि तेऽह- मिति तत्पदयोः पपात । उत्थाप्य तं प्रभुरनुत्थितमस्य चित्तं कृत्वा शिवानुभवपूर्णमथाब्रवीच्च ॥ ७९ ॥ लोहं यथैव पुटपाकवशा- द्विभाति तद्वद्विरागपरिपाकवशात्फलाप्तिः । गोरक्षनाथमिति सत्कृप- सर्व त्रैलोक्य दणाणून गेलें; अल्लमप्रभो, तुझें अंग तर आकाशासारखेच मला निराकार भासले, त्यापासून कांहींच आवाज निघाला नाही, हे कसे? हे मला कृपा करून सांग. ॥ ७६ ॥ गोरक्षास अल्लमप्रभु ह्मणाला, अरे, चित्त देऊन ऐक. शरीर बळकट झाले झणजे ती मायाही बळकट होते, व ही दोन्ही बळकट झाल्यावर प्रपंचाची सांवली दाट होते; मग त्या वेळी शरीरसिद्धि कोठून होणार ? ॥ ७७ ॥ ह्यासाठी जेव्हां मनांतून शरीर आणि माया ही दोन्ही नाहींशी होतील, व त्यामुळे प्रपंचाची छाया नाहीशी होईल, त्या वेळी ही शरी- रसिद्धि होईल; तिचे मुख्य लक्षण झटले तर मोक्षप्राप्ति हे होय; व तें प्रसिद्ध आहे; असें मटल्यावर अल्लमास नमस्कार करून पुन्हा गोरक्ष योगी ह्मणूं ॥ ७८ ॥ हे आदिनाथा, ( मूलपुरुषा,) तूं माझा उपदेशकर्ता गुरु आहेस, मला उत्तम रीतीचे योगसाधनाच्या सिद्धीचे रहस्य शिकविण्याकरिता तूं देशिकाचा वेष घेऊन सौम्यपणाची भाषा बोलत मजकरितां येथें आलास, हे मला मुळीच समजले नाही. ॥ ७९ ॥ अल्लमप्रभो, मला क्षमा कर, कृपा करून माझे अपराध पोटांत घाल. मी तुझा दास आहे, असें ह्मणून गोरक्षनाथ अल्ल- मप्रभूच्या चरणावर लोळू लागला; मग अल्लमप्रभूनें त्यास आपल्या हाताने धरून उठविलें, व उठतां उठतांच त्याचे मन शिवज्ञानाच्या अनुभवाने परिपूर्ण केलें. ॥ ८० ॥ लोखंड असले तरी त्यास सोने करण्याच्या कृतीने वनस्पतींचा रस लाऊन तापविलें ह्मणजे तें सोनें होतें, व शोभू लागते; त्याप्रमाणे वैराग्याच्या लागला.

·२६ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १९ याल्लमेंद्रे पश्यत्यनुग्रहशा विचचाल रागः ॥ ८०॥ तेनैव सार्धम- भिदुद्रुवुरस्य तावन्मात्सर्यदभममुख्यमहोपसर्गाः । संभाषणादपगतौ तद्वोधगवौं तद्धस्तमस्तकतयाऽपससार माया ॥ ८१ ॥ संप्रार्थ- यत्प्रभुमपारकृपाम्वुराशिं गोरक्षसंयमिवरो जगदेकबन्धो। धन्योऽस्मि तावकपदानपरागलेशसंस्पर्शनादधिकमप्यहमद्य याचे ॥ ८२ ॥ आज्ञापयोत्तमगतिं मम भक्तवन्धो बन्धो हि सिद्धपद्वीरितकाय- सिद्धिः । इत्यर्थयन्तमनुगृह्य परार्थवेषस्तोषं पुपोष वचनामृतधार- यास्य ॥ ८३ ॥ गोरक्ष साधु शृणु किं बहुनोदितेन यावन्न संत्यजति मायिककायसंगं । आत्मा न तावदुद्यात्तनुसिद्धिरेका बोधस्य केवल- मसाधनमेव जन्तोः ॥ ८४ ॥ यद्युत्सहेत हृदयं तनुसिद्धिमोक्षं सत्सा- परिपूर्णतेमुळे सिद्धींची प्राप्ति होते; असें गोरक्षनाथाकडे कृपादृष्टीने अल्लमप्रभु पाहून बोलत असतां, गोरक्षाचे मनांतून शरीरावरील ममता तत्काळ निघून गेली. ॥ ८१ ॥ तिच्या बरोबरच मत्सर, दंभ, अहंकार वगैरे मोठे मोठे उपसर्ग ( पीडा) गोरक्षनाथाच्या मनांतून पळून गेले, अल्लमप्रभूबरोबर भाषण केल्यामुळे त्याच्या मनांतील अज्ञान व गर्व नाहीसा झाला; व अल्लमप्रभूनें त्याच्या मस्तकावर हात ठेविल्यामुळे त्या गोरक्षाचे मनांतून माया निघून गेली. ॥ ८२ ॥ मग तो श्रेष्ठ व मनाचें संयमन केलेला गोरक्ष कृपेचा मूर्तिमन्त महासमुद्रच अशा अल्लमप्रभूस मणूं लागला, आपण सर्व जगाचे बंधु (हितकर्ते ) आहां, आपल्या चरणकम- लावरील यत्किंचित् धूलीचा मला संपर्क झाल्यामुळे मी कृतार्थ झालों; तरी पण त्यापेक्षां कांहीं ज्यास्त मागणे मी आपल्याजवळ आतां मागतो. ॥ ८३ ॥ अल्लमप्रभो, तूं भक्तांचे रक्षण करणारा आहेस, माझा हितकर्ता आहेस, जिला सिद्धपदवी नांवाची कायसिद्धि ह्मणतात, ती प्राप्त करून घेण्याची उत्तम रीतीची योगसाधनाची रीति मला शिकव; ह्याप्रमाणे प्रार्थना करणाऱ्या त्या गोरक्षनाथास, लोकांच्या कल्याणाकरितांच अवतार घेणाऱ्या त्या अल्लमप्रभूने त्याच्याशी अमृता- सारखी गोडगोड भाषणे बोलून, संतोष दिला. ॥ ८४ ॥ अल्लम ह्मणाला, साधो गोरक्षा, ऐक. फार सांगून काय उपयोग आहे ? जोपर्यन्त आत्मा मायामय (अज्ञानात्मक ) शरीराचा संबंध सोडीत नाही, तोपर्यन्त बोधाचा उदय होऊन (यथार्थ रीतीचे आत्मज्ञान होऊन ) शरीरसिद्धि प्राण्यास प्राप्त होत नाही. ॥ ८५ ॥ जर तुझें मन शरीरसिद्धि आणि मोक्षप्राप्ति होण्याविषयीं उतावीळ झाले असेल, व त्याबरोबरच त्याची दोन्ही साधनेही प्राप्त व्हावी असे तुला ·योगसिद्धिपरीक्षायां प्रभुगोरक्षकयोः संवादः । २७ धनद्वयमिदं सममेव लब्धं । तर्हि द्वयोरपि गती परिहृत्य भक्तया श्रीमदुहेश्वरपदाम्बुरुहे भजस्व ॥ ८५ ॥ शीतापनोदमिव पाककथा- प्रवृत्तो भक्तो गुहेशपदयोस्तु समस्तसिद्धिं । आप्नोषि तं परिचरेति गुरूपदिष्टो निष्ठामवाप्य हृदये गुरुमाह योगी ॥ ८६ ॥ स्वामिन् गुहेश इति कोऽयमपूर्व उक्तस्सोऽयं क वा वसति खेलति किं- प्रकारः । तं केन वात्र विधिना यमहं भजेयं ब्रूहीति तेन विनयादुदितो- ऽब्रवीत्तम् ॥ ८७ ॥ गोरक्ष संशृणु गुहेश्वरशब्दवाच्यो नान्यो मस्ति भुवनत्रितयेऽपि • नूनं । निःसंशयो भव मनस्यकलंकवा मामेव भावय सदाऽऽत्मसमाहितोऽसि ॥ ८८ ॥नाम्ना गुहेति परमात्मनिवा- सभूमिस्तस्यां सदा पतिरहं निवसामि नूनं । तन्नाम मामकमिदं कुहनानृमूर्त्या सर्वत्र साधु विहरामि बुधावनाय ॥ ८९ ॥ तस्माद सकलभूतहृदंतराले तिष्ठामि वल्लभतयेति भजन्ति ये मां । तेषां च वाटत असेल, तर त्या तुझ्या दोन्ही मार्गास सोडून दे, आणि भक्तिपूर्वक गुहेश्वराच्या चरणकमलाची सेवा कर. ॥ ८६ ॥ स्वयंपाक करू लागले ह्मणजे अगोदर थंडी वाजत असते ती जाते, आणि आयतें काम होऊन जेवण्याचे पदा- र्थही तयार होतात. त्याप्रमाणे तूं महेश्वराच्या चरणकमलाची सेवा करूं लागलास, ह्मणजे तुला कायसिद्धि होईल, आणि मोक्षप्राप्ति ही होईल; ह्यास्तव तूं शिवभक्ति कर, असें अल्लमगुरूने सांगितल्यावर त्याचे मनांत विश्वास उत्पन्न होऊन तो गोरक्षनाथ अल्लमास ह्मणाला. ॥ ८७ ॥ गुरुवर्या, गुहेश हा कोण ? ह्याचें नांव आजपर्यंत पूर्वी कधी मी ऐकिलें नाही, हा कोण ? कोठे राहतो? कोणत्या प्रकारानें क्रीडा करितो? व कोणत्या रीतीने मी त्याची उपासना करावी ? हे मला सांगा असें नम्रतेने अल्लमास विचारल्यावर अल्लम त्यास ह्मणाला. ॥ ८८ ॥ गोरक्षनाथा, ऐक. गुहेश्वर माझ्याखेरीज दुसरा कोणी त्रैलोक्यांत नाहीं, मीच गुहेश्वर आहे, हे खरे आहे; तूं आपले मनांतील सर्व संशय सोडून दे, आणि निष्पाप रीतीने नेहमी मलाच भजत जा; तूं समजदार आहेस. ॥ ८९ ॥ गुहा मटली तर परमेश्वराची रहावयाची जागा होय, आणि त्या जागेमध्ये मी सर्वांचा ईश्वर राहतो, हे खरे आहे, ह्मणून माझें वास्तविक नांव गुहेश्वर आहे, तरी, कृत्रिम शरीर धारण करून, मी ज्ञानी लोकांचे रक्षण करण्यासाठी भूमीवर सर्व ठिकाणी फिरतो. ॥ ९० ॥ ह्यासाठी मी सर्व प्राणि- मात्रांच्या हृदयकमलामध्ये राहतों; जे लोक प्रेमभावाने मला भजतात, त्या ·२८ भविप्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १९ निर्मलधियां मम नास्ति भेदस्सोऽहं तथैव सततं हृदि भावयस्व ॥ ९० ॥ मायाप्रपंचकलनं सकलं त्विदंता तत्संगतोपहितजीवचिति- स्त्वहन्ता । सोऽहंतया द्वयमिदं प्रविलाप्य पूर्णाहतामये शिवपदे स्थितिरित्युपास्तिः ॥ ९१ ॥ इत्थं निरंतरमुपास्तिरता हि जीवन्मुक्तिं भजन्ति भुवि केवलभक्तिनिष्ठाः । तस्माद्गुहेश्वरमुपास्व निजात्मबुद्ध्या कैवल्यमानुहि बुधेत्युदितोऽब्रवीत्सः ॥ ९२ ॥ अध्यात्मशास्त्रकृतवा- सनयाऽलमार्य त्वं चेद्गुहेश्वर इदं किमु लिंगमंगे। चिज्योतिषस्तव नि- रंजननिर्गुणस्य भेदोऽस्ति किं भ्रमकृतो निकृतोपयुक्तः ॥ ९३ ॥ गोर- क्षमाह गुरुरस्म्यहमद्वितीयो भक्तेष्वनुग्रहदशा धृतविग्रहः सन् । चित्प्राणलिंगमपि हस्ततले विभर्मि श्रेष्टैरनुष्ठितमिहान्यजनोऽनुतिष्ठेत् ॥ ९४ ॥ लोकोपकारकृतये वहिरिएलिंगं धृत्वा चरामि न भिदा मम निष्पाप बुद्धीच्या मनुष्यांत आणि माझ्यांत मुळीच निराळेपणा नाही. ते लोक तोच मी आहे, असे नेहमी मनांत वागवीत जा. ॥९१॥ हा सर्व प्रकारचा प्रपंचाचा मायेचा पसारा दिसत आहे, व हाच इदंपणा होय, व त्यास अनुलक्षून राहाणारे प्रत्येक प्राणिमात्राचे विचार, हीच अहंता होय. सोहंपणाने (तो परमेश्वरच मी आहे अशा बुद्धीने) इदंता दृश्यजग सत्य मानणे आणि अहंता दूर करणे, आणि पूर्णपणे सर्वत्र ईश्वर आहे अशी शिवाविषयीं दृढ़ बुद्धि ठेवणे, हीच उपासना होय. ॥ ९२ ॥ ह्याप्रमाणे नेहमी शिवाच्या उपासनेमध्ये निमग्न असणारे लोक, व पृथ्वी- वरील फक्त शिवभक्तीवरच पूर्णपणाने विश्वास ठेवणारे लोक हे जीवन्मुक्तिसुखाचा अनुभव घेतात; यास्तव तूं आपल्या मनापासून एकाग्रनिष्ठेनें गुहेश्वराची आरा- .धना कर, ह्मणजे हे चतुरा, गोरक्षनाथा, मोक्षपदास पावशील; असें मटल्यावर गोरक्षनाथ पुन्हा अल्लमप्रभूस ह्मणाला, ॥ ९३ ॥ अध्यात्मशास्त्रांत वर्णन केल्या- प्रमाणे वागलें झणजे पुरे आहे; श्रेष्ठा, तूंच जर स्वतः गुहेश्वर आहेस तर आंगा- वर हे लिंग कशाकरितां बाळगण्यास पाहिजे? लिंग बांधण्याचे काही एक- कारण दिसत नाही, तूं स्वतः चिद्रूप आहेस, निरंजन आहेस, निर्गुण आहेस, तुला हा संशयांत पाडणारा निराळेपणा शोभतो काय? मुळींच शोभत नाही. ॥ ९४ ॥ गोरक्षनाथास अल्लमप्रभु ह्मणाला, मी एकच आहे, मी भक्तांवर कृपा. करण्यासाठी अवतार घेतों, तरी पण चित्स्वरूप प्राणलिंग नेहमी हातांत बाळ- गितो. कां तर, श्रेष्ठ मनुष्ये जसें करितात, तसेच इतर लोकही करितात. ॥ ९५ ॥ लोकांवर उपकार करण्याकरितां, हे मी उघड़ रीतीने इष्टलिंग हातांत , , ·योगसिद्धिपरीक्षायां प्रभुगोरक्षकयोः संवादः । २९ तावता स्यात् । अन्तर्बहिःस्फुरितदिव्यपरप्रकाशलिंगैक्यसंगति- मुदा हरतः स्ववेषात् ॥ ९५ ॥ विज्ञानभक्तिसुविरक्तिमतां मतानि विच्छेदकान्यखिलसंशयवन्धनानां । सोऽहं पुरा रचितवान्यदसीति कोटिसंख्यायुतानि वचनानि जगद्धितार्थ ॥ ९६ ॥ तानि श्रुतिस्मृति- पुराणशुभागमार्थतात्पर्यसंग्रहतया सुविभावितानि । शृण्वंति ये त इह साधनतारतम्यान्मुक्ति प्रयान्ति हतकिल्बिषचेतनास्ते ॥ ९७ ॥ धान्यां खुरल्युदितसाधनसाधकार्थो नानाविधायुधधरो हि परोपकृत्यै। तद्वन्ममापि समयोचितवेषभाषानैश्चल्यभंजनकृते न भवन्ति योगिन् ॥ ९८ ॥ येषां यथा हृदयवृत्तिरहं तथैव तेषां विमुक्तिपथमाशु समा- दिशामि । तद्वन्ममापि समयोचितवेषभाषास्संतीव वस्तुत इमा न निरंजनस्य ॥ ९९ ॥ धान्यामहं सकलभक्तविरक्तचित्तक्षेत्रेषु भक्तिशि- घेऊन फिरतों; परंतु मजमध्ये आणि लिंगामध्ये मुळींच निराळेपणा नाही. मी आपल्या वेषावरून, आंत बाहेर प्रकाशमान व दिव्य तेज असणाऱ्या लिंगाची आणि माझी ऐक्यता आहे हे स्पष्ट करून दाखवितो. ॥ ९६ ॥ मी पूर्वी, ज्ञानसम्पन्न, व भक्तींमुळे वैराग्य पावलेले अशा लोकांना संमत असलेली व सर्व संशय दूर करणारी अशी ऐंशी कोटि वचनें लोकोपयोगाकरितां रचिली आहेत. ॥ ९७ ॥ ती वचनें वेद, शास्त्र, पुराण, आगम ह्यांचे अर्थ व तात्पर्य ह्यांस अनुसरून आहेत; जे लोक ती वचनें विचारपूर्वक ऐकतात, त्यांच्या सर्व पातकांचा नाश होऊन, ते ह्याच जन्मी ज्ञानमार्गाने वागून मोक्षपदास जातात. ॥ ९८॥ एखाद्याने आपले अखाड्यांत ( तालीमखान्यांत ) लोकांचा प्रसंग- विशेषीं उपयोग व्हावा ह्मणून अनेक प्रकारची शस्त्रास्त्रे जमवून ठेविलीं, ह्मणून त्यामुळे त्याचे विचार बदलून तो लोकांचे नाशास प्रवृत्त होत नाहीं; तसेंच, मलाही वेळोवेळी निरनिराळे वेष घ्यावे लागतात, व निरनिराळ्या भाषा बोलाव्या लागतात, तरी, त्यापासून गोरक्षा, माझा निश्चलपणा मुळीच कमी होत नाही. ॥ ९९ ॥ ज्यांची जशी मनोवृत्ति असते, त्याचप्रमाणे मी लागलेच त्यांस मोक्ष- प्राप्तीचे उपाय सांगतो. त्यामुळे मी वास्तविक निर्विकार व निरंजनस्वरूप आहे. तरी, त्या वेळेला अनुसरून मला अनेक वेष ध्यावे लागतात, व अनेक भाषा. बोलाव्या लागतात. हे वेष आणि ह्या भाषा माझ्या स्वाभाविक नव्हत, कृत्रिम. होत. ॥ १०० ॥ पृथ्वीवर मी सर्व भक्तमंडळींच्या वैराग्य पावलेल्या चित्त- रूपी शेतांत, भक्ति आणि शिवज्ञानरूपी उत्तम उत्तम बी पेरण्यासाठी स्वधर्म- ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १९ वबोधसुवीजराजि । वतुं दधामि शरणोचितयोगमुद्रां गोरक्ष तेन मम भेदकथा कुतः स्यात् ॥ १०० ॥ के वागताः क्व नु कथं किमिति स्व- चित्ते स्यान्चेद्विकल्पकलनं कथमस्य भक्तिः। सर्व मयीति शिवसौख्य- सुधाब्धिमग्नो भक्तिं भजेत परमां गुणगंधशून्यां ॥ १०१ ॥ सोऽहं तदेतदिति तद्वदहं ममेति नोदेति यद्वदभिमानलवस्तथैव । वर्ते जलान्तरसरोरुहपत्ररीत्या निर्लेपतामनुभवामि सदैव योगिन् ॥१०२॥ ये त्वंगलिंगयुगसंगतिबोधनिष्ठास्तेषां हि षट्स्थलविवेकितया मतोऽ- स्मि । संगं विसृज्य परिपूर्णशिवैक्यभावा ये चिन्मयाश्चिदहमेव भवामि तेषां ॥ १०३ ॥ ज्ञेयो मदीयमहिमैष न संशयोऽत्र स्याच्चेत्त- वाद्य स परीक्ष्य समाधिमेहि । उक्त्वेति नीलजलदान्तरविद्युदुद्यल्लिंगे विलीनहृद्योऽथ समाहितोऽभूत् ॥ १०४ ॥ गोरक्षयोगिनि तदा संपन्न (शरण) शिवयोगी लोकांचा वेष घेतों; गोरक्षनाथा, त्यामुळे मला निरा- ळेपणा कोठून असणार ? ॥ १०१ ॥ कोण आले ? कोठून आले ? कसे आले ? कशाकरितां आले? इत्यादि प्रश्न मनांत विकल्प आणून एकाद्या शिवयोग्यास विचारिलें, तर, त्याची भक्ति काय कामाची? मी जगद्रूपच आहे असे समजून शिवसुखरूप अमृताच्या समुद्रात बुडालेल्या भक्ताने, गुण आणि गंध ह्यांचा जिला संपर्क देखील नाही अशी श्रेष्ठ रीतीची भक्ति करावी. ॥ १०२ ॥ तो, मी, हैं, तसेंच मी, माझें, अशा प्रकारचा थोडा सुद्धां अभिमान होणार नाही अशा- त-हेने मी वागतो. व पाण्यात राहणाऱ्या कमळाचे पान जसें पाण्यापासून वेगळे असते, तसाच मी अभिमानापासून अगदी नेहमी वेगळा आहे; असें गोरक्षनाथा, तूं पुरतेपणीं समज. ॥ १०३ ॥ जे शिवभक्त अंग आणि लिंग ह्या दोहोंचा संबंध झाला असतां उत्पन्न होणाऱ्या शिवज्ञानावर विश्वास ठेवितात, त्यांस मी षट्स्थलविचारांमुळे मान्य आहे; (ते मला भजतात; ) तसेंच, सर्व- संग परित्याग करून शिवैक्यावर पूर्णपणानें निष्ठा ठेवणारे जे लोक आहेत त्यांच्या चित्स्वरूपामुळे मीच स्वतः चित्स्वरूप होतो. ॥ १०४ ॥ माझा महिमा, जाण- ण्यायोग्य आहे, यांत कांही संशय नाही; पण, जर तुझ्या मनांत संशय असेल तर समाधि लाव; असें बोलून निळ्यारंगांच्या ढगांत चमकणाऱ्या विजेप्रमाणे लख- लखित दिसणाऱ्या लिंगामध्ये, आपण स्वतः अल्लमप्रभु लीन झाला. ॥ १०५ ॥ त्या वेळी तो गोरक्षनाथ योगी अल्लमप्रभूच्या हातांतील इष्टलिंग बळजोरीने आपण ·गोरक्षं प्रत्यल्लमकृततत्वोपदेशः । ३१ प्रभुहस्तलिंगं स्वीकर्तुमिच्छति करेण बलामृहीत्वा । स्पृश्यं न दृश्य- मपि तद्गगनायमानमासीत् सविस्मितमनाः प्रभुमाह भीतः ॥ १०५॥ युष्माकमीश महिमा निगमैरवेद्यः कोवाल्पधीरयमहं परिशीलनेऽस्य । साम्यं भजेत गजदन्तपरीक्षयेदं तन्नाथ मामनुग्रहाण हितोपदेशात् ॥ १०६॥ शिष्यो हि सद्गुरुवरेण परीक्षणीयो नो जातु शिष्यबटुकेन गुरुः परीक्ष्यः । तद्रक्ष मां प्रभुगुरो शिवदीक्षयेति गोरक्षनाथविनुतो- भवदक्षरेशः ॥ १०७ ॥ दीक्षाममुष्य कृपयान्तरनुग्रहीतुं शिक्षाक्रमै- स्तमथ लक्षविधैः परीक्ष्य । प्रक्षीणसिद्धिजडिमग्रथनाय तस्मै मोक्ष- प्रदं समदिशद्गुणशून्यतत्वं ॥ १०८ ॥ गोरक्षकः प्रभुगुरोरुपदेशमात्रा- त्सामोदहेमसदृशो विरराज विप्राः । किंचाल्लमांवुधिकृपामृतपानतृप्तः सिद्धीस्तदैव सकलाः शिथिलीचकार ॥ १०९ ॥ मायां निहत्य निज- ओढून घ्यावे ह्मणून प्रयत्न करूं लागला, तेव्हां तें लिंग दिसत असूनही घेतां येईना, ते आकाशासारखें निराकार झाले, ते पाहून गोरक्षाचे मनास अतिशय आश्चर्य वाटून तो भयभीत होऊन ह्मणाला. ॥ १०६ ॥ परमेश्वरा, तुमचे महत्व वेदांदिकांसही समजण्यासारखे नाही, त्याची माझ्यासारखा अल्पबुद्धि मनुष्य काय परीक्षा करूं शकणार ? हे काम जिवंत हत्तीच्या दांतांची परीक्षा करण्या- सारखें झालें, यास्तव आपण हितकारक उपदेश करून मजवर कृपा करा. ॥ १०७ ॥ सद्गुरूने शिष्याची परीक्षा करावी, शिष्याने कधीं गुरूची परीक्षा करूं नये; ह्यास्तव माझें रक्षण करा, मला शिवदीक्षेचा उपदेश करा, अशी गोर- क्षनाथाने अनेक प्रकारांनी अल्लमप्रभूची स्तुति केली. ॥ १०८ ॥ मग अल्लम- प्रभूच्या मनांत गोरक्षनाथाविषयीं दया येऊन, त्याने ( अल्लमाने) त्यास शिव- दीक्षा दिली, व लक्ष प्रकारच्या शिक्षांच्या रीतींनी त्याची परीक्षा केली; मग सिद्धि पावण्यास काही अडचण राहिली नाही अशी स्थिति झाल्यावर त्यास मोक्षप्राप्ति करून देणारे, गुण ( सत्व, रज, तम ) नाहीसे होण्याचे रहस्य सांगितले. ॥ १०९ ॥ ब्राह्मण हो, मग गोरक्षनाथ योगी अल्लमप्रभूचा उपदेश होण्याबरो- बरच तापविलेल्या उत्तम बावनकशीसोन्याप्रमाणे शोभू लागला. सांगावें ? अल्लमप्रभूचे उपदेशरूपी अमृत प्राशन केल्यामुळे तो गोरक्षनाथ अति- शय तृप्त झाला, व त्याच वेळी त्याला इतर सर्व सिद्धींची सुखें तुच्छ वाढू लागली. ॥ ११० ॥ गोरक्षनाथाने मायेस मारून टाकिलें (दूर सारिलें.) आपल्या शरी- फार काय ·३ ३२ भविप्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय १९ कायगुणान् विजित्य स्थूलं च सूक्ष्ममुभयं क्रमशो ग्रसित्वा । स्थित्वाथ कारणतनौ विससर्ज वज्रकायभ्रमं चिदमलाभ्रतनुः स योगी॥११०॥ गोरक्षको भ्रमरकीटनयेन सद्यः कारुण्यतः प्रभुगुरोरुपलब्धविद्यः । मुक्तो वभौ परशिवाद्वयवोधसिद्ध्या जीवन्नपि प्रतिनिवृत्तमृषाप्रपंचः ॥ १११ ॥ संगं विसृज्य भविभिर्भववंधमुक्तश्चिहानि शैवविहितानि तनौ गृहीत्वा । अद्यापि तिष्ठति रसातलमाश्रितोऽयं गोरक्षसंयमि- वरः शिवभक्तियुक्तः ॥ ११२ ॥ इति भृगुसुतमुख्याः सुव्रताः श्रीगि- रौद्रे प्रभुकृतशिवदीक्षादक्षगोरक्षचर्या । श्रवणपुटनिपीता भुक्तिमुक्ती प्रसूते तदधिकरुचि यूयं धारयध्वं शृणुध्वं ॥ ११३ ॥ इत्यार्षश्रीभविष्यत्पुराणकथाविशालायां प्रभुलिंगलीलायां गोरक्षा- नुग्रहवर्णनगति मैकोनविंशोऽध्यायः ॥ राचे गुणधर्म जिंकिले, स्थूलदेहाचा व सूक्ष्मदेहाचा क्रमाक्रमाने ग्रास करून (त्यांचा संबंध समजून ) तो कारणशरीरामध्ये राहिला, व त्यास मी वज्रदेही आहे ह्मणून जो भ्रम ( अज्ञान ) होता, तो सर्व जाऊन तो गोरक्षनाथ योगी चित्स्वरूपी निर्मल, व आकाशासारखें असें शरीर धारण करणारा दिव्यदेही झाला. ॥ १११ ॥ भुंगा (कुंभारमाशी) आपणास येऊन टोंचील हा धाक नेहमी मनांत बाळगणारा किडा जसा काही दिवसांनी भुंगाच होतो, त्या न्यायाने गोरक्षनाथ योगी तत्काळ अल्लमप्रभूच्या कृपेमुळे मुक्त झाला, व शोभू लागला, श्रेष्ठ अशा शिवा- द्वयबोधाची. सिद्धि झाल्यामुळे तो जिवंत असूनही त्याला हा प्रपंचाचा सर्व पसारा खोटा वाढू लागला, व तो विरक्त झाला. ॥ ११२ ॥ त्याने संसारी लोकांचा सहवास सोडून दिला, व संसारतापांतून मुक्त होण्याची शैवशास्त्रांत सांगितलेली चिन्हें ( रुद्राक्ष, भस्म वगैरे ) आपल्या शरीरावर धारण केली, व अद्यापि तो गोरक्षनाथ योगी शिवभक्ति करीत पाताळांत जाऊन राहिला आहे. ॥ ११३ ॥ हे शौनकादिक मुख्य मुख्य सदाचारी ऋषीश्वरांनो, श्रीगिरिपर्व- तावर अल्लमप्रभूनें शिवदीक्षा दिलेल्या या चतुर गोरक्षनाथाची कथा कानांनी ऐकिली तर, भक्तीचा व मुक्तीचा लाभ होतो. ह्यास्तव तुह्मी ज्यास्त आव- डीने गोरक्षासारखे आचरण करा, व गोरक्षनाथयोग्याचे चरित्र ऐका. ह्याप्रमाणे ऋषीश्वरांनी भविष्यत्पुराणांतील कथांत सविस्तर रीतीनं सांगितलेल्या प्रभुलिंगलीलेंतील, गोरक्षावर कृपा करण्याचे वर्णन असलेला हा एकोणिसावा अध्याय समाप्त झाला.

·श्रीनंदिकेश्वराय नमः ॥ अथ विंशोऽध्यायः॥ सूत उवाच-श्रीसिद्धवीरशरणा लिंगजंगमदेहिनः । मुमुक्षवो मुनिगणा लीलां शृण्वन्तु सत्प्रभोः ॥ १ ॥ इत्थं गोरक्षनाथस्य सार- विद्योपदेशनात् । संपाद्य कृतकृत्यत्वं सिद्धनाथपदं ददौ ॥ २ ॥ तेन श्रद्धान्वितेनाथ सत्कारैः परिपूजितः । तदाश्रमाद्विनिष्क्रम्य य- यावन्यत्र भूसुरीः ॥ ३ ॥ लोकैकपावनी लोलतरंगां मंगलप्रदां । पा- तालगंगामुत्संगे ददर्श श्रीगिरेः प्रभुः ॥ ४ ॥ तस्यास्तटभुवि प्रोद्य- त्पर्णशालाविराजितं । मुन्याश्रमं ददर्शाग्रे धन्यैर्मान्यतमं महत् ॥ ५ ॥ रसालसालपनसखजूरार्जुनकेसरैः । किंशुकप्रमुखैर्नानाद्रुमैरत्यन्तशो- भितं ॥ ६ ॥ पुण्ये तत्राश्रमे व्याघ्राः क्रीडन्ति हरिणैः समं । चुंबन्ति बभ्रुवदनं मूषकास्तैश्च चुंविताः ॥ ७ ॥ करिणस्तत्र पंचास्यैस्सख्यं ( अध्याय २० वा) सूत ह्मणतात-॥ १॥ श्रीसिद्धवीरास शरण गेलेले, लिंगास व जंगमास आपल्या शरीरापेक्षा ज्यास्त मानणारे, मोक्षप्राप्ति व्हावी अशी इच्छा करणारे ऋषीश्वरांचे समुदाय अल्लमप्रभूचे चरित्र ऐकोत. ॥ २ ॥ ह्याप्रमाणे अल्लमप्रभूनें गोरक्षनाथाला चांगल्या विद्येचा उपदेश देऊन त्याच्या जन्माचे सा. र्थक केलें, व त्यास सिद्धनाथ असें नांव दिले. ॥ ३ ॥ गोरक्षनाथानें भक्तिपूर्वक अल्लमाचा मोठा सत्कार करून त्याची पूजा केली, त्या पूजेचा स्वीकार करून, ब्राह्मण हो, प्रभु त्याच्या आश्रमांतून निघून दुसरीकडे चालता झाला. ॥ ४ ॥ अल्लमप्रभूनें वाटेने जातां जातां श्रीगिरिपर्वताच्या जवळ पाताळगंगा नदी पाहिली, ती सर्व लोकांस एकटीच पवित्र करण्यास समर्थ असून तिच्यांत लाटा उसळत होत्या, व ती मंगल करणारी अशी होती. ॥ ५ ॥ त्या पाताळगंगेच्या कांठी मो- ठमोठ्या अनेक झोपड्यांमुळे शोभणारा, पवित्र झालेल्या लोकांमुळे महत्वास पा- वलेला, असा एक मोठा ऋषीचा आश्रम समोर अल्लमप्रभूने पाहिला. ॥ ६ ॥ त्या आश्रमाच्या भोवती आंबे, साल, फणस, खजूर, अर्जुन, नागकेसर, पळस वगैरे अनेक झाडे असून, त्यांमुळे त्या आश्रमास फार शोभा आली होती. ॥ ७ ॥ त्या पवित्र आश्रमामध्ये वाघ हरिणांबरोबर खेळत असत, व मुंगुसांचे तोंडांचा उंदीर व उंदिरांच्या तोंडांचा मुंगुस मुका घेत असत. ॥ ८ ॥ तेथें हत्ती सिंहांबरोबर ·३४ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २० ॥ कुर्वन्ति संततं । माजीरैः कीरशिशवो हास्यलीलां वितन्वते ॥ ८ सहैव निवसन्त्यत्र मयूराश्च भुजंगमाः । अन्ये प्रतीपजातीयास्सजा- तीया इवासते ॥ ९॥ समागतं प्रभुं दृष्ट्वा तेन मार्गेण भूसुराः । प्र- त्युद्गम्य कृतार्थाः स्म इति चित्तेषु मेनिरे ॥ १० ॥ मुनयोऽल्लमम- ाद्यैः पूजयित्वोन्नतासने । उपवेश्य स्तुतिशतैः स्तुत्वा स्तुत्यं त- मूचिरे ॥ ११ ॥ प्रभो सर्वज्ञ भाग्येन जातं त्वदर्शनं हि नः । रक्ष- णीया वयं सर्वे त्वया सद्गतिदर्शिना ॥ १२ ॥ परीक्ष्य गोरक्षयति दीक्षां दत्वा सुरक्षितं । कृतवानिति विज्ञाय त्वां द्रष्टुं तावदुत्सुकाः ॥ १३ ॥ प्रतीक्षमाणास्सततं भवदागमनं वयं । तदाद्युत्कंठितस्वान्ता निवसामोऽत्र सद्गुरो ॥ १४ ॥ अनुग्रहोऽयं भवतां यदत्रागमनं शुभं । फलितं हि तपोऽस्माकमद्यैवानुगृहाण नः ॥ १५ ॥ स त्वं तत्वरहस्या- र्थमुपदिश्य कृपाम्बुधे । शिष्यत्वेनानुगृह्णीष्व मुनीनस्मान्भवार्दितान् नेहमी सख्य करीत असत, व मांजरांबरोबर राबूंची पोरें हंसत असत. ॥ ९ ॥ तेथें मोर आणि साप एकाच जागी राहत असत, व दुसरेही एकमेकांशी वैरभा- वाने वागणारे प्राणी मित्रांप्रमाणे वागत असत. ॥ १० ॥ अल्लमप्रभु आपल्या आश्रमाकडे येत आहे असे पाहून त्या वाटेने सर्व ऋषि अल्लमास शरण गेले, व हे ब्राह्मणांनो, अल्लमाच्या दर्शनाने आमी धन्य झालों ह्मणून आपापल्या मनांत सुख मानूं लागले. ॥ ११॥ अल्लमप्रभूची अर्ध्य, पाद्य वगैरेंनी यथाविधि पूजा करून त्यास एका उत्तम त-हेच्या दर्भासनावर बसविलें, व स्तुति करण्यास योग्य अशा त्या अल्लमप्रभूची अनेक प्रकारांनी स्तुति करूं लागले. ॥ १२ ॥ ई- श्वरा, तूं सर्व जाणणारा आहेस, आमचे दैव चांगले होतें ह्मणून आमांस तुझें दर्शन झाले, नाहींपेक्षा झाले नसते. आह्मां सर्वोचें तूं रक्षण कर, तूं सद्गति दे- णारा आहेस. ॥ १३ ॥ गोरक्षनाथयतीची परीक्षा करून त्यास शैवदीक्षा देऊन त्यास कृतार्थ केलेंस, तेव्हापासूनच आह्मी तुला पाहण्याविषयी उतावीळ झालों होतो; ॥ १४ ॥ व तुझें इकडे येणे कधी होईल ह्याची आह्मी वाट पहातच रा- हिलो होतो. तेव्हांपासून गुरुवर्या, आमचे मनास फार तळमळ लागली होती. ॥ १५ ॥ आपण येथें आला हे फार चांगलें झालें, हा आमच्यावर मोठा अनुग्रहच झाला, आज आमची तपश्चर्या फलद्रूप झाली, आतां आमच्यावर कृपा करून आमांवर अनुग्रह करा. ( उपदेश करा.) ॥ १६ ॥ हे कृपासमुद्रा, अल्लमप्रभो, तूं शिवतत्वरहस्याचा उपदेश करून, आमी शिष्य आहोत असे समजून आमांवर ·अल्लमस्य सर्वैऋषिभिस्साकं संभाषणम् । ३५ ॥ १६ ॥ इति संप्रार्थितः सर्वैर्मुनिभिर्जातकौतुकः । प्रभुः प्रसन्नह- दयो बभूवानुग्रहेच्छया ॥ १७ ॥ तेषां प्रार्थयतां प्रभुर्यमवतां काया- म्वुधौ संस्थितं चेतोदिव्यमणिं तदूर्ध्वपदवीमानीय लिंगाह्वये । शाणे साधु निवृष्य तत्र जनयन् ज्ञानप्रकाशं परं सन्निष्ठायवज्रसूचिभि- दया चक्रे विलं तस्य सः ॥ १८ ॥ संधायात्र च बुद्धिसूत्रममलं त- ल्लोलतां वारयन्भेदं चाहमिदं त्वमित्यनुसृतं प्रोल्लंघ्य तं प्रापयन् । प- श्चात्पश्चिमवाहिनीं स्थलकुलेष्वाज्ञातमास्थापयन्मौनींद्रान्प्रणवानुसंधि- सुखितान्कृत्वाऽब्रवीदल्लमः ॥ १९ ॥ इमामशुक्लकृष्णाख्यामविज्ञाय क्रियां हृदि । कृपां न लभते शंभोश्चिदम्बरनटेशितुः ॥ २० ॥ विना महेश्वरकृपामन्तरंगं न शुध्यति । अन्तः शुद्धिमृते भ्रान्तिर्न नश्यति मुनीश्वराः ॥ २१ ॥ अनुत्सृज्य मनोभ्रान्ति न शिवज्ञानमर्हति । त- कृपा कर; आमी हे सर्व मुनि संसारतापाने पीडिलेले आहोत, आमचे दुःख दूर कर. ॥ १७ ॥ ह्याप्रमाणे सर्व मुनीश्वरांनी भक्तिपूर्वक प्रार्थना केल्यावर, मनांत संतुष्ट झालेला अल्लमप्रभु त्यांस उपदेश देण्यास तयार झाला. ॥ १८ ॥ अल्लमप्र- भूने त्या प्रार्थना करण्याऱ्या ऋषीश्वरांच्या शरीररूपी समुद्रांतून चित्तरूपी रत्न शोधून वर काढून, लिंग नांवाच्या निशाणावर (धार लावण्याच्या दगडावर ) चांगल्या रीतीने घांसून त्यांतून ज्ञानरूपी प्रकाश बाहेर पाडिला; व त्यास चांगली श्रद्धा या नावाच्या सुईने सन्मार्गरूपी भोंक पाडिलें. ( अल्लमानें ऋषींच्या शरीरांतील चित्तास प्राणलिंगाचा संबंध करून त्यांत श्रद्धा उत्पन्न करून, त्यांस सन्मार्ग दाखविला.) ॥ १९ ॥ त्यामध्येच (त्या सन्मार्गरूप छिद्रांत) बुद्धिरूप दोरा त्याचा चंचलप- णाचा दुर्गुण काढून ऑविला, त्याचा (चित्ताचा ) मीपणा आणि तूंपणा हा भेद होता तो ओलांडून तो दोरा तेथून पूर्ववाहिनी आणि पश्चिमवाहिनी नांवाच्या नाड्या आहेत त्यांत ओंवून बळकट गांठ मारून तो झांकून टाकिला, व त्या सर्व ऋषी- श्वरांस ॐकार स्वरूपाचे यथार्थ ज्ञान करून देऊन संतुष्ट केलें; व मग अल्लमप्रभु बोलू लागला, ॥ २० ॥ ह्या अशुक्ल आणि कृष्ण नावाच्या दोन क्रिया आहेत, त्यांस जो जाणत नाही, त्यावर चिदंबर नटेश्वर शंभूची कृपा होत नाही. ॥२१॥ महेश्वराच्या कृपेवांचून मन शुद्ध होत नाही, व मुनीश्वरांनो, मनःशुद्धि झाल्यावां- चून भ्रान्तीचा नाश होत नाही. ॥ २२ ॥ मनाची भ्रान्ति नाहीशी झाल्यावांचून शिवज्ञान होत नाही, व शिवज्ञानावांचून मोक्ष होत नाही; असें श्रुति युक्ति ·३६ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २० द्विना नहि मोक्षोऽस्ति श्रुतियुक्त्यनुभूतिभिः ॥ २२ ॥ तच्छ्रुत्वा मु- निवयस्तैः प्रार्थितः शिवदीक्षया । कृतार्थीकृत्य तान्सर्वान्पुनर्वचनम- ब्रवीत् ॥ २३ ॥ कैवल्यमुक्तेमौनींद्राः कीलकं साधकोचितं । सदैव हृदि लिंगैक्यसावधानतया स्थितिः ॥ २४ ॥ इत्थमाज्ञाप्य तैर्भक्त्या पूजितो गुरुरल्लमः । ददर्श पुरतो गच्छन्महाविपिनमग्रतः ॥ २५ ॥ भानुमद्दीप्तिलेशस्याप्यप्रवेश्यं यदंतरं । लतापटलसंस्यूतनीरन्ध्रतरुम- ण्डलं ॥ २६ ॥ तत्कुंजाः कुंजरोघानां विहारावासतां गताः । चरन्ति यत्र सिंहाश्च व्याघ्रखझायो मृगाः ॥ २७ ॥ तिर्यग्मिरपि तैर्देवः से- व्यमानो ब्रजन्पथि । अग्रे ददर्श मृगयुं क्रूरमाकारनिष्ठुरं ॥ २८ ॥ दारुकोटरयंत्राणि वैय्याघ्रशकटानि च । ग्रंथिकीलितसूत्राणि श्येन- वर्धशुनां गणान् ॥२९॥ तथा शशकजालानि शिक्यानि यवनीपटान् । आणि अनुभव ह्यावरून उघड होत आहे. ॥ २३ ॥ तें ऐकून आमांस शिव- दीक्षा देऊन कृतार्थ करा, अशी त्या मुनिश्रेष्ठांनी अल्लमप्रभूची प्रार्थना केल्यावर, त्या सर्वांस शिवदीक्षा देऊन कृतार्थ करून अल्लमप्रभु ह्मणाला, ॥ २४ ॥ मुनी- श्वरांनो, नेहमी मनांत लिंगैक्याविषयी सावधानपणाने राहणे हेच साधकास योग्य, असें कैवल्यमुक्तीचें कीलक (मर्म) आहे. ॥ २५ ॥ ह्याप्रमाणे त्यांस आज्ञा करून, त्या ऋषीश्वरांनी भक्तिभावाने पूजा केलेला अल्लमप्रभु तेथून निघून दुसरीकडे चालता झाला; जातां जातां पुढे त्याला एक मोठे अरण्य लागले. ॥ २६ ॥ तें रान इतक्या दाट झाडीने भरलेले होते की, त्यांत सूर्याचा मुळीच प्रकाश पडत नव्हता. इतक्या वेलींच्या जाळ्या झाडांवर पसरून गर्द छाया तेथे झालेली होती. ॥ २७ ॥ त्या ठिकाणची लतागृहे हत्तींच्या समुदायांची क्रीडागृहे बनून राहिली होती; तसेच तेथे सिंह, वाघ, गेंडा वगैरे अनेक हिंसक जनावरें राहत होती. ॥ २८ ॥ त्या भयंकर अरण्यांत जात असतां तेथील हिंसक जनाव- रांनी देखील यथाशक्ति अल्लमप्रभूची सेवा केली; त्यांची सेवा घेत घेत पुढे जात असतां समोरून येणारा त्याने एक क्रूर स्वभावाचा पारधी पाहिला. ॥ २९ ॥ त्याचे बरोबरचे सामान झटले झणजे लांकडाचे पिंजरे, वाघाच्या कातड्याच्या गाड्या, दोऱ्यांस जागोजाग गांठी मारून पांखरें धरण्याकरिता तयार केलेली जाळी, श्येन (ससाणे) मुंगूस, शिकारी कुत्रे यांचा समुदाय, ॥ ३० ॥ तशीच सशांची जाळी, शिंकी, पडदे, तसेंच, शिकारीच्या उपयोगी पडणारे दुसरे जिन्नस, ·व्याचं प्रति अल्लमस्य हितोपदेशः । ३७ मृगयासाधनान्यन्यान्यानयन्तं महावलं॥३०॥ नेत्रपात्रोरुगात्राणां मृ. गाणां चित्रवर्मनां । गणानाशु जघानैष पत्रिणैकेन लुब्धकः ॥ ३१ ॥ करिणः सिंहवत्सिहांस्तथा शरभवच्छरैः। मारयामास बहुधा मृगानिव मृगादनः ॥ ३२ ॥ अन्यानि जन्तुसन्तानान्येकैकेन शरेण सः। जघान लीलयाऽटव्यां किरातः कालमृत्युवत् ॥ ३३॥ तं वीक्ष्य राक्षसाकारम- ल्लमो हृद्यमन्यत । अनेन जन्तुविततिर्हतालावन्तकातिथिः॥ ३४॥वी- क्ष्योपेक्ष्य कथं यास्यामेतत्कार्य कथंचन। निवार्यमनुगृह्मैव क्रौर्यमस्येत्य- थाब्रवीत् ॥३५॥ अहो किमिदमुत्सृज्य मृगयासौख्यमान्तरं । वृथा क्लि- भासि बहुधा वहिर्मुगयुतां गतः॥३६॥ प्रभोर्वाश्रवणेनैव तद्दर्शनहतै- नसः। तस्याभून्मतिरुत्कृष्टा महत्संगो हि तादृशः ॥३७॥ उवाच स प्रभु हे होते. हे सर्व बरोबर घेऊन तो सामर्थ्यवान पारधी येत होता. ॥ ३१ ॥ डो- ळ्यांनी पाहिलेल्या मोठ्या शरीराच्या वनपशूस, ते पळण्याच्या कामांत कितीही पटाईत असले, तरी तो त्यांस एकाच बाणाने मारून टाकीत होता. ॥ ३२ ॥ हत्तीला जसें सिंहाने सहज मारावें, त्याचप्रमाणे हा पारधी हत्तीस मारीत होता, ब सिंहास जसें शरभाने मारावे त्याप्रमाणे सिंहास बाणांनी मारीत होता. व इतर पशूस जसे वाघ सहज मारितो त्याप्रमाणे हाही सहज मारीत असे; इतका तो बळकट होता. ॥ ३३ ॥ दुसरे जे वनांतील पशुपक्ष्यांचे समुदाय होते, त्या स- वास सहज रीतीने एकाच बाणाने मारीत होता; सारांश, तो किरात त्या वनप- शूस मूर्तिमन्त प्रलयकाळचा यमच वाटत होता. ॥ ३४ ॥ त्या राक्षसासारख्या क्रूर स्वभावाच्या पारध्यास पाहतांच, अल्लमप्रभु मनामध्ये विचार करू लागला की, ह्याने आजपर्यंत कितीतरी प्राण्यांचा जीवनाश केला असेल? हा आतां य- माच्या घरचा पाहुणाच झाला. ॥ ३५ ॥ ह्याला मी समक्ष दृष्टीने पाहून ह्याची हेलसांड करून पुढे कसा जाऊ? असे करणे मला योग्य वाटत नाहीं; ह्मणून ह्यावर कृपा करून ह्याचे हातून हिंसाकर्म बंद करावे, असें मनांत आणून अल्ल- मप्रभु त्या पारध्यास ह्मणाला. ॥ ३६ ॥ अरे, आपल्या मनांमधील क्रूर इंद्रियांची शिकार करण्याचे सोडून देऊन, ही बाहेरची शिकार करून हजारों जीवांचा नाश करून फुकट दमून गेलास. ॥ ३७ ॥ अल्लमप्रभूचें तें बोलणे ऐकतांच व त्याची मूर्ति पाहतांच, त्या पारध्याचे सर्व पाप नाहीसे झालें, व त्याची बुद्धि उ- स्कृष्ट झाली; कां तर महात्म्यांचा सहवास असाच गुणकारी आहे. ॥ ३८ ॥ त्याने अल्लमप्रभूस लागलाच आनंदाने नमस्कार घातला; त्याचे मनांत भक्ति ·३८ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २० हर्षात्प्रणम्य पदपद्मयोः । भत्या परमया युक्तस्त्यक्तशस्त्रः कृतांजलिः ॥ ३८ ॥ मामन्त€गयासौख्यमुपदिश्य कृपानिधे । कृतार्थयेति वि- ज्ञप्तः प्रभुः प्राह कृतानतिं ॥ ३९ ॥ कायः काननमत्र तिष्ठति मृगोऽ- हंकारनामा शुनस्तद्रासैकचणान्मनो निगलतो बचेंद्रियाण्यत्यजन् । नीत्वा वायुनिरोधजालवलयं सुज्ञानदृक् तं मृगं धृत्वा धैर्यधनुर्विवे- कमृगयुस्तद्वेधदक्षो भवेत् ॥ ४० ॥ सोऽहंभावशरं शरासनगुणे सं. धाय तं पातयंस्तेन ज्ञानधनंजये सुरुचिरं पक्त्वा शिवस्यार्पयन् । भ- क्षेदित्युपदिश्य सद्गुरुवरस्तेनापि तत्कारयन्नानंदामृतसिंधुमग्नहृदयं चक्रे किरातं क्षणात् ॥ ४१ ॥ इत्थं किरातमनुगृह्य ततोऽवरुह्य श्री- पर्वतादथ तदुत्तरदेशमार्गे । गच्छन्प्रभुर्निजपदांवुजदर्शनेन संक्षीणपू- र्वकलुषान् व्यतनोदशेषान् ॥ ४२ ॥ ये मानिनीस्तनभराहितदृग्वि- लासाः कामस्य किंकरजना रतिसौख्यलुब्धाः । ते चापि तं प्रभुम- उत्पन्न होऊन त्याने आपल्या हातांतील ती हत्यारे दूर फेंकून दिली; व हात जोडून अल्लमप्रभूस ह्मणूं लागला, ॥ ३९ ॥ कृपासमुद्रा गुरुवर्या, मला अन्तः- शत्रूची शिकार करण्याचे सुख (इंद्रियनिग्रह करण्याचे सुख ) सांगून माझ्या जन्माचे सार्थक कर. अशी त्याने हात जोडून अल्लमप्रभूची विनंति केल्यावर अल्लमप्रभु ह्मणाला; ॥ ४० ॥ शरीर हे अरण्य आहे, त्यांत अहंकार नांवाचा पशु राहतो, त्याचा चावा घेण्यास इंद्रियरूपी कुत्रा तयार आहे, त्यास मनरूप सांखळीने बळकट बांधून आपले जवळ ठेवावा. वायुनिरोधरूप जाळ्यांत अहंकार पशूला नेऊन ज्ञानदृष्टि असणारा तुझा विचाररूपी पारधी हातामध्ये धैर्यरूपी ध- नुष्य घेऊन त्या पशूला मारण्यास तयार राहो. ॥ ४१ ॥ व सोहंभाव (तो ई- श्वरच मी आहे अशी बुद्धि असणे) हाच बाण धनुष्याच्या दोरीस लावून त्या पंशूवर सोडून त्यास गतप्राण करून जमिनीवर पाडो, व ज्ञानरूप अग्नीमध्ये फार वेळ शिजवून शिवाला अर्पण करून भक्षण करो; ह्मणजे तूं कृतार्थ होशील. असा अल्लमानें त्या पारध्यास उपदेश करून, त्याचे मनास आनंदसमुद्रात बुड- विल्याप्रमाणे सुख देऊन त्यास कृतार्थ केलें. ॥ ४२ ॥ याप्रमाणे त्या किरातावर कृपा करून अल्लमप्रभु श्रीगिरिपर्वतावरून उतरून उत्तरेच्या वाटेने जाण्यास नि- घाला, व आपल्या चरणकमलांच्या दर्शनाने सर्व प्राणिमात्रांचे पूर्वीचे दोप त्याने नाहीसे करून सर्वांस कृतार्थ केलें ॥ ४३ ॥ जे कोणी विलासी पुरुप स्त्रियांच्या स्तनांकडे नेहमी दृष्टि लावणारे असून मदनाचे चाकर होऊन राहिले होते, व वि- ·नानाजनपदगतजनानामल्लमकृतनानाविधोपदेशः । ३९ वेक्ष्य विवेकनिन्नाः सन्मानतः सुगतिमेव ययाचिरेऽद्धा ॥ ४३ ॥ तानल्लमोऽप्यतनुतान्तरकुण्डलिन्याः शक्तेः प्रबोधनवशायुवतेः शु- भांग्याः। गोष्ठ्या विरक्तिभरितान् विकसद्विहारानानन्दमग्नहृदयान- वनौ विचित्रं ॥ ४४ ॥ अन्यांस्तथानुसरतो रससिद्धिकामानात्मीयविं- दुमयदिव्यरसं निरुध्य । अन्तर्दृढं भजत सिद्धिसुखं तदीयमित्यादि- देश भगवानखिलांतरात्मा ॥ ४५ ॥ संप्रार्थितो रसघुटीपटुसिद्धि- मन्यैः प्राह प्रभुः स्मितमुखो रस एव बिंदुः । निष्पंदवायुरतुलौष. धमात्मचित्तं मूषाऽग्निरेव मणिपूरपदं विदन्तु ॥ ४६ ॥ धृत्यैव तस्य परिपाकवशेन जाता सैवोन्मनी रसघुटी स्फुटमात्मसिद्धा । लब्ध्वैव तां हरमहेशसदाशिवोस्थानाप्तिरेव निजसिद्धिरियं हि नित्या ॥४७॥ इत्यल्लमः क्षितिजनानुपदिश्य सारं संरक्ष्य तानथ गतः पुरतो ददर्श । अन्यत्र वन्यफलपुष्पसमग्रमयं मुन्याश्रमं श्रमनिवारकमाश्रि- षयसुखामध्ये गढून गेले होते, ते लोक देखील अल्लमप्रभूस पाहतांच विचारसं- पन्न झाले, व आमांस आपण मोक्षप्राप्तीचा मार्ग दाखवून कृतार्थ करा ह्मणून वि- नंति करूं लागले. ॥ ४४ ॥ काय आश्चर्य सांगावें? त्याविषयी लोकांस देखील अल्लमप्रभूनें अंतरकुंडलिनीशक्तीचे ज्ञान करून देऊन त्यांची मने स्त्रियांच्या गोष्टींविषयी ही विरक्त केली, व असें वैराग्य उत्पन्न करून त्यांस आनंदभ- रित केलें. ॥ ४५ ॥ तसेच, दुसरे कितीएक लोक रससिद्धीची प्राप्ति व्हावी ह्म- णून अल्लमास शरण आले; त्या लोकांस त्या सर्वांतर्यामी परमेश्वराने उपदेश केला की, आत्मीयविंदु नांवाच्या दिव्य रसाचा रोध करून मनामध्ये दृढभक्ति करा, ह्मणजे तुह्मांस त्याचे सिद्धीचे सुख मिळेल. ॥ ४६ ॥ दुसऱ्या किती- एक लोकांनी रसघुटी आणि पुटपाकाची आपणास सिद्धि व्हावी ह्मणून अल्लम- प्रभूची प्रार्थना केल्यावर अल्लमप्रभु हंसून त्यांस ह्मणाला, रस हाच बिंदु आहे, स्थिर जो वायु आहे हेच औषध आहे, आपले मन ही मूस आहे आणि मणिपू- रक चक्र हेच अग्नि आहे असे समजा. ॥ ४७ ॥ धीर ह्या परिपाकापासून उन्म- नीरूप रसघुटी तयार होते व ती आत्मसिद्धीला कारण आहे; ती उन्मनीरूप र- सघुटी मिळाली असतां हर, महेश आणि सदाशिव ह्यांच्या ऊर्ध्वस्थानाची प्राप्ति होते, व तीच आत्मसिद्धि असून ती नित्य आहे. ॥ ४८ ॥ ह्याप्रमाणे अल्लमप्र- भूनें पृथ्वीवरील लोकांस उत्तम उत्तम उपदेश करून त्यांचे रक्षण केलें, व पुढे चालता झाला; पुढे जातो तो दुसऱ्या बाजूस रानांतील फळे फुले ह्यांनी भरलेला, ·भविष्यपुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २० तानां ॥ ४८ ॥ माकंदचंदनकपित्थरसालसालमालूरचंपकमुखाखिल- शाखिलांद्र। सत्यवतैः समयिभिः कृतनित्यकृत्यनैमित्तिकादिनियमैः परितः परीतं ॥४९॥ यत्राह्वयन्ति विरुतैरतिथीनिवासन्माकंदशाखिषु पिका मधुरैः समंतात् । आगच्छतात्त पिबताध्वमखण्डसौख्यास्स- स्कंदमूलफलसाररसान्मदीयान् ॥ ५० ॥ तृष्णां निवारयत निर्मलवा- रिपूरैरागच्छतेति सरसीषु समाह्वयन्तः।आभान्ति हंसकलहंसरथांगरंग- कौंचादिपक्षिनिवहा ललितैर्निनादैः ॥ ५१ ॥ वृद्धेषु तापसवरेषु गृहीतकीशहस्तावलंवनपरेषु नदीनदादीन् । गच्छत्सु तत्र तदुपर्य- नुयान्ति कीराश्छायार्थमेव विकसन्निजपत्रसांद्राः ॥ ५२ ॥ यस्मि- स्तपःकृशमुनींद्रजटाभरैस्तैः संताडितोच्छुसितभोगिगणश्रमाम्भः । प्रोत्सादयन्ति मदहस्तिघटाः स्वकीयश्रोत्रछलब्यजनवीजनतः सम- सुशोभित, व आश्रय करणाऱ्या लोकांचे श्रम दूर करणारा असा एक ऋषीचा आश्रम त्याने पाहिला. ॥ ४९ ॥ आंबे, चंदन, कवठ, कलमी आंबे, साल, मालूर, चंपक वगैरे अनेक झाडे त्या आश्रमांत होती; सत्यपणाने वागणारे, शम दम पा- ळणारे, व नित्यनैमित्तिक कर्मे योग्य वेळी करणारे पुष्कळ मुनीश्वर त्या आश्रमाच्या भोवती लहान लहान झोपड्या बांधून राहिलेले होते. ॥ ५० ॥ त्या आश्रमांतील आंब्याच्या झाडांच्या लहान लहान फांद्यांवर बसलेले कोकिलपक्षी मंजुळ मंजुळ शब्द करीत असत; ते ऐकून असे वाटे की, हे पक्षी आपल्या मधुर शब्दानें वाटसरूंस बोलवितात. आणि ह्मणतात की, अहो इकडे तुझी आमच्या जवळ या, गोडगोड फळे तोडून घ्या, गोडगोड रस प्या, तुझी वाटचालीच्या श्रमाने फार थकलां आहां, येथे सुखाने बसून विश्रान्ति घ्या, फलमूळे लागतील तितकी घ्या. ॥ ५१ ॥ सरोवरांत क्रीडा करणारे राजहंस कलहंस रथांग क्रौंच वगैरे पक्षी तेथे मंजुळ शब्द करीत, ते ऐकून मनास असें वाटे की, हे पक्षी वाटसरूंस ह्म- णतात, अहो, या, स्वच्छ पाणी प्या, तहान दूर करा, आणि सुखाने ह्या सरोव- राच्या काठावर सुखासमाधानाच्या गोष्टी करा. ॥ ५२ ॥ त्या आश्रमांतील मातारे मातारे तपस्वी लोक नदीवर किंवा नदावर जातांना, तेथील वानर त्यांना हातांत. धरून नेत असत. त्या वेळी त्यांच्या डोक्यांवर तेथील पोपट आपले पंख पसरून त्यांची स्नानसंध्या संपेपर्यंत सांवली करीत असत. ॥ ५३ ॥ त्या आश्रमांतील तपाने कृश झालेले ऋषीश्वर आपल्या जटा मोकळ्या करून जोराने आपटीत. त्या जमिनीवर असलेल्या सोना लागत; त्या श्रमानें त्या सुस्कार टाकणाऱ्या स- ·वनपशुकृतमुनिसेवनवर्णनम् । ४१ न्तात् ॥ ५३॥ मासोपवासमुखघोरतरव्रतस्थान् यत्रासनस्थिरतया रहितान् विलोक्य । तिष्ठति पृष्ठत उपेत्य बलार्थमेषां व्याघ्राः स्वपृ- ठभृततत्तनवो महान्तः ॥ ५४ ॥ पंचाग्निमध्यतपसा परितप्यमानान् दृष्ट्वा मुनीनिभगणः करपूरिताम्भः । आनीय तत्सविधदेशमहो सम- न्तात्संसेचयत्यनुदिनं विनयेन नम्रः ॥ ५५ ॥ वाचंयमेषु जरठेष्वथ यत्र मौंजीनिर्मित्सयोद्यतकरेषु गृहीतदर्भाः । आगत्य तांस्तदुपयुक्त- तया विदार्य यच्छंति तत्करतले स्वयमच्छभल्लाः ॥ ५६ ॥ हंसाश्च यत्र बिसकाण्डचयं विभज्य चंचूभिरंचदतिसूक्ष्मतदीयतंतून् । आ- कृष्य ऋष्यधिपभावितयज्ञसूत्रकृत्यै ददत्युदितभक्तिरसास्तदानीं ॥५७॥ छात्रेषु यत्र समिदाहरणालसेषु नश्येद्वताग्निरिति वृद्धकपिवजोऽपि । आनीय तत्र समिधः स्वयमाद्धाति बहीं स्वबर्हविसरैवलितं क- रोति ॥ ५८ ॥ यत्रावधाननिपुणाः शिवयोगनिद्रां संप्राप्नुवन्ति मु- पाना घाम येत असे. परंतु मदोन्मत्त झालेले अनेक हत्ती आपले पंख्यासारखे कान हालवून वारा घातल्यासारखे त्या सर्पास सुख देत असत. ॥ ५४ ॥ महि- न्यांतून एक वेळ जेवावयाचे, अशी कठीण कठीण व्रतें करणारे मुनीश्वर निश्चल- पणाने समाधि लाऊन तपश्चर्या करीत बसत; त्या वेळी त्यांचे आसन अशक्तपणा- मुळे डळमळू लागतांच, ते स्थिर होण्याकरितां त्यांचे पाठीमागे वाघ येऊन आ. पली पाठ त्यांचे पाठीस टेंकून उभे राहत असत; इतके त्या तपस्व्यांचे तपोबल अगाध होते. ॥ ५५ ॥ पंचाग्निसाधन करणाऱ्या मुनीश्वरांची शरीरें उन्हाने कर- पून गेलेली पाहून, तेथील हत्तींचा समुदाय आपल्या सोंडेत पाणी आणून नित्य नम्रपणाने त्या तपस्व्यांच्या भोवताली जमिनीवर आणून शिंपडीत असे. ॥५६॥ त्या आश्रमांत मौन धारण करणारे मातारे मातारे मुनीश्वर कडदोरे वळण्यासाठी दर्भ चिरीत असत, त्या वेळी कडदोरे करण्याच्या उपयोगी पडावे ह्मणून अस्वलें तेथे येऊन ते दर्भ फाडून देत असत. ॥ ५७ ॥ तेथे, हंस कमलांचे देंठ फा- डून, चोंचींनी त्यांतील बारीक बारीक तंतु काढून घेत; आणि ऋषीश्वर यज्ञोप- वीत करितात, त्यांस उपयोगी पडावे ह्मणून ते कमलतंतु त्यांस भक्तिपूर्वक आ- णून देत असत. ॥ ५८ ॥ तेथील शिष्यमंडळी दररोज समिधा आणून आणून त्रासली, झणजे, अग्नि विझून जाईल तो न विझावा, ह्मणून सातारे मातारे वानर समिधा आणीत, व अग्नीवर टाकीत; आणि मोर आपल्या पिसाऱ्यांचा वारा घा- लून कुंडांतील अग्नि पेटवीत असत. ॥ ५९ ॥ त्या आश्रमांत नेहमीं सावधान- ६ ·४२ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २० नयो हतकर्मपाशाः । तत्पर्णवेश्मनिकटे सततं मृगेंद्रा रक्षार्थमेव नि. वसन्ति हि जागरूकाः ॥ ५९ ॥ वेदत्रयं पठति यत्र तदर्थवोधमभ्य- स्यति स्फुटमुपन्यसनं च वाग्भिः । तर्कादिशास्त्रसमितेर्विदुपां समूहे कुर्वत्यनूञ्चरति कीरगणस्समन्तात् ॥ ६० ॥ मंत्रागमार्थरसिकोदित- सामगानः श्रौषड्वषट्प्रमुखतांत्रिकघोषणैस्तत् । आलिंपताचरत रंगलतां विधत्तेत्यादिशोधनमुदाररवैश्च रेजे ॥ ६१ ॥ किंचातिथीन् कुत- पकालसमागतांस्तानभ्यर्च्य मृष्टमशनं प्रयता दध्वं । इष्टं व्रतिभ्य इति चार्चयतेति भिक्षूनश्रूयतात्र बटुकान प्रतिगौरवी. वाक्॥६२ ॥ रुद्राक्षभस्मविलसद्वपुषां मुनीनामत्यद्भुतांतरतपस्सु समाहितानां । कर्षन्ति तानवयवान्हरिणा निजांगैर्हर्षेक्षणाम्बु च पिबन्ति शुकीशु- बसत पणाने शिवयोग साधन करणारे लोक शिवयोगसमाधि लाऊन असता पुण्यकर्मामुळे त्यांचे कर्मपाश सर्व नाश पावलेले होते. त्या ऋषीश्वरांस कोणापा- सून उपसर्ग (त्रास ) होऊ नये ह्मणून त्यांच्या पर्णकुटीजवळ नेहमी सिंह सारखे जागत बसून राखण करीत असत. ॥ ६० ॥ त्या आश्रमांत विद्वान् लोकांचा समुदाय तीन वेद पठन करीत असतां, वेदांचा अर्थ पाठ करीत असतां, व तों. डाने तर्कादिक शास्त्रसमुदायांचे चिंतन करीत असतां त्यांचे शब्द ऐकून आस- पास राहणारे राघु देखील तसेच शब्द बोलत असत. ॥ ६१ ॥ मंत्रांचा अर्थ आणि आगमांचा अर्थ ह्यांची आवड असणाऱ्या लोकांनी गायलेल्या सामगाय- नांनीं तें तपोवन दुमदुमून जात असे. वैदिक व स्मात वगैरे तांत्रिकांचे वौषट् वगैरे शब्द, व सारवण घाला, रांगोळ्या घाला, अादिकांचे शोधन करा इ. त्यादि शब्दही त्या तपोवनांत घुमत असत. ॥ ६२ ॥ कडक उन्हांतून चालून थकून भागून आलेल्या पाहुण्यांचा योग्य आदरसत्कार करा, त्यांस गोडगोड अन्न खाण्यास घाला, एखाद्या तपस्व्याची जशी बरदास्त ठेवितात तशीच आ- पल्या घरी आलेल्या भिक्षुकाचीही ठेवा, अशी शिकवण तेथील गुरूजी आपल्या शिष्यलोकांस देत असत; ते शब्द तेथे चोहोंकडे ऐकू येत असत. ॥ ६३ ॥ तेथील ऋषीश्वर अंगास भस्म लावून गळ्यांत रुद्राक्षांच्या माळा घालून फार ते- जःपुंज दिसत, आणि ते अतिशय अद्भुत रीतीच्या अन्तरतपामध्ये ( समाधिसुखा- मध्ये ) तल्लीन झाले असता, त्यांच्या अवयवांस हरिणे आपल्या शिंगांनी खाजवीत व त्यांच्या डोळ्यांस समाधिसुखामध्ये आलेले आनंदाश्रूचे थेंब राघु व त्यांच्या ·मुनीन् दृष्ट्वाऽल्लमस्य स्वमनसि विचारः। काद्याः ॥ ६३ ॥ एवंविधं मुनिवनं रुचिरं विलोक्य हृद्यल्लमोऽमनुत तेषु कृतानुकम्पः । आहो प्रयासबहुलाल्पफलं हि कर्म कुर्वन्त्ययो- मयविभूषणवढ्थाऽमी ॥ ६४ ॥ ग्रामान्गृहाणि च विसृज्य महाट- वीषु स्थित्वाप्यथेश्वरपदाम्बुजयोरकृत्वा । ध्यानं प्रबोधरहितास्तृण- पर्णभाजो यज्ञादि कर्म बहुलं पटतां प्रयान्ति ॥६५॥ आहो न सन्ति शयनासनभोजनादौ घोराटवीषु रमणीयगृहाण्यमीषां । नाच्छादनाय कमनीयदुकूलशाट्यो वल्कानि कर्कशतराणि तु कष्टमेतत् ॥ ६६ ॥ धर्तुं न रत्नखचितोज्वलभूषणानि रुद्राक्षतामरसबीजसरान् विना स्युः । नित्याग्निहोत्रकृतभूतिमृतेन चैपां श्रीचंदनागरुमृगीमदमु- ख्यगन्धाः ॥ ६७ ।। क्षुत्तृष्णयोः प्रशमनाय तरहदादीनाश्रित्य घोरत- पसा किमु साध्यमेषां । स्वर्लोकसौख्यमनुभूय तु भूय एव क्षोणीं गताः माद्या आनंदाने पीत असत. ॥ ६४ ॥ अशा त-हेचें तें मुनीश्वरांचे रमणीय त- पोवन पाहून, अल्लमाचे मनांत त्या ऋषीश्वरांविषयीं या उत्पन्न होऊन तो आ- पले मनाशी बोलू लागला, अरेरे, हे लोक कितीतरी प्रयासाची कामें करीत आ- हेत, आणि त्या मानाने फलप्राप्ति फारच थोडी आहे. लोखंडाचे नकशीदार दा- गिने तयार करण्यासारखेच ह्या लोकांचे कृत्य आहे.॥ ६५ ॥ ह्या. लोकांनी आ- पले गांव सोडले, घरे सोडली; व हे रानांत येऊन राहिले; तरी, शिवाच्या चर- णकमलांचें ध्यान करण्याचे सोडून गवत, पाला वगैरे खाऊन हे यज्ञादिक कर्मात गुंतून राहिले आहेत. ॥ ६६ ॥ अरेरे! ह्या लोकांनी निजावें, बसावे, जेवा म- णून मनांत आणिले तर, ह्या लोकांस ह्या भयंकर रानांत धेरै देखील नाहीत. पांघरण्याकरितां यांस उत्तम उत्तम वस्त्रे, शाट्या, हीं नाहींत. हे लोक निबर निबर झाडांच्या साली नेसतात, काय ह्यांचे दुःख आहे पहा! ॥ ६७ ॥ ह्यांच्या अंगा- वर रत्नांचे, हिऱ्यांचे व सोन्याचे दागिने मुळीच नसून, फक्त हे लोक आपल्या गळ्यांत रुद्राक्षांच्या व कमळबीजांच्या माळा घालितात; अग्निहोत्राकरितां दररोज अंगास भस्म लावितात, त्या पलीकडे चंदन, कृष्णागरु, कस्तुरी वगैरे उंची सु- गंधि पदार्थाचें नांव देखील ह्यांस माहीत नाही. ॥ ६८ ॥ हे लोक भूक लागली ह्मणजे झाडांची फळे खातात, तहान लागली ह्मणजे डोहांतले पाणी पितात; इ- तकें खडतर तपाचरण करून ह्यांस मिळणार तरी काय ह्मणून झटले, तर स्व- गीचे सुख; बरे, ते पुण्य संपल्याबरोबर लागलेच हे लोक तेथून पुन्हा पृथ्वीवर जन्मणार, मग पुन्हा मायेच्या फेऱ्यांत कशावरून पडणार नाहीत ?

·४४ ॥ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २० किमु पुनर्न पतंति मायां ॥ ६८ ॥ मायाऽऽत्मतत्वविदुषा प्रथमं हि जेया तत्साधनौपयिकदिब्यकलामवुध्वा । एतद्भयानकजडाधिककर्म- पाशैवैधं स्वयं द्रढयितुं प्रमदः किमेषां ॥ ६९ ॥ स्नानं यदि त्रिषवणं भुवि मुक्तिहेतुर्मीनादयो जलचराः किमु मुक्तिभाजः । नश्येद्भवः स्व- धमधःकरणेन शीर्णस्तहीदृशी हि जतुका किमु बंधमुक्ता ॥ ७० कि मौनमात्रविजिता भवतीह माया मीनग्रहाय न बकः किमु मौन- मारते । शास्त्राण्यधीत्य सकलानि किमार्जितव्यं कीराः पठन्ति न किमप्युदितानुसारात् ॥ ७१ ॥ किं वायुभक्षणपरो भुवि मोक्षमेति व्याला प्रसन्ति पवनं न किमास्तथा चेत् । तत्कर्मजाड्यभरितादपस- पंतीयं माया कदापि नहि तेन विना न बोधः ॥ ७२ ॥ ज्ञानं विना न खलु कर्मशतैश्च मोक्षो मायापसारणमृते नहि बोधलेशः । माया क्रिया हि तदिदं रभसाबुध्वा भ्रान्त्या क्रियामनुसरन्त्यविवेकनिम्नाः ॥ ६९ ॥ आत्मतत्व जाणणाऱ्याने आधी माया जिंकली पाहिजे; ती जिंकण्याचा उपाय हटला, तर दिव्य चैतन्यस्वरूपाची कला ओळखावी; तें न करितां हे अडाणी लोक आपले आपणच भलती भलती कर्मे करून आपणांस बळकट बांधून घेतात; काय हा ह्यांचा वेडेपणा आहे पहा ! ॥ ७० ॥ त्रिकाल स्नान केले झणजे जर मोक्ष प्राप्त होत असता तर, मासे वगैरे पाण्यात राहणारे प्राणी नेहमीच पाण्यांत राहतात; ते मोक्षास कां गेले नसते? डोके खाली करून तपश्चर्या केल्याने जर जन्ममरण चुकून मोक्षप्राप्ति होती, तर, पाकोळी ही नेहमीच खाली तोंड करून बसते, ती मोक्षास गेली नसती काय ? ॥ ७१ ॥ मौन धारण केल्यामुळे जर मा- येचा नाश झाला असता, तर, मासे धरण्यासाठी बगळे देखील मुकाट्याने डोळे झांकून उभे राहतात, ते मोक्षास गेले असते; बरें, सर्व त-हेची शास्त्रे शिकून तरी काय करावयाचे आहे ? राघु देखील जसें शिकवावे तसे उत्तम रीतीने बोलतात. ॥ ७२ ॥ वायु भक्षण करून तपश्चर्या करून जर मोक्ष झाला असता, तर हे साप नेहमीच वारा पिऊन राहतात, त्यांस मोक्ष प्राप्त झाला नसता काय ? सा- रांश, कर्माचा संचय जितका जितका ज्यास्त करावा तितकी तितकी माया ज्यास्त बळकट होते; कर्म ज्यास्त केल्याने मायाही ज्यास्त होते, कमी होत नाहीं; व ती समूळ नाहीशी झाल्यावांचून बोध होत नाही. ।। ७३ ॥ ज्ञानावांचून खरोखर शेकडों कर्मे केली तरी मोक्ष होत नाहीं; व मायेचा नाश झाल्यावांचून काडीमात्र बोध होत नाही. क्रिया ही माया होय, हे ह्या भ्रमिष्टांस समजत नाही, झणून , ·मुनीन् प्रत्यल्लमस्य तत्वोपदेशः । 20 ॥ ७३ ॥ वापीतटस्थितशिशुहि कृपान्वितेन ग्राह्यस्तथैव मुनयोऽपि मुमुक्षवोऽमी । तत्वोपदेशविधिनैव नयान्मयानुग्राह्या इति प्रभुरवो- चत तान् विलोक्य ॥ ७४ ॥ किं संकटेन भवतामृषयः क्रियाया नानंत्यमस्ति फलितस्य बहुप्रयासात् । मोक्षाप्तये सुलभमेव वदाम्यु- पायं श्रद्धान्विताः शृणुत भाग्यवशान्मदुक्तं ॥ ७५ ॥ श्रुत्वा प्रभोर्व- चनमुत्कलिकाधिरूद्वैस्संप्रार्थितोऽथ मुनिभिश्शुभकांक्षिभिस्तैः । आ- ज्ञापयात्महितमार्य वयं हि शिष्या मोक्षैकसाधनमिति प्रभुराह भूयः ॥ ७६ ॥ येनापि केन विधिना भजतामहिंसामुख्यं विमुक्तिगतिसा- धनमामनंति । तत्कर्मयोगघटिता भवतां हि हिंसात्याज्या सदैव खलु सा शिवयोगिवर्यैः ॥ ७७ ॥ हिंसंति ये जगति संप्रति जन्तुवर्गास्ता- नंतकस्तदनु सत्यमिदं हिनस्ति । तत्कर्मजाड्यमिदमुत्सृजतान्तरंगे वि- मूर्खपणाने हे लोक नेहमी क्रियाच करीत असतात. ॥ ७४ ॥ विहिरीच्या काठां- वर खेळणाऱ्या लहान मुलाला, त्याची मनांत दया येणाऱ्या वडील मनुष्याने तत्काळ तेथून उचलले पाहिजे; तसेंच, मी देखील मुक्तीची इच्छा करणाऱ्या या मुनीश्वरांस योग्य रीतीने तत्वज्ञानाचा उपदेश करून, त्यांच्यावर कृपा केली पा- हिजे. असें मनांत आणून त्या सर्व ऋषीश्वरांस अल्लमप्रभु ह्मणूं लागला, ॥ ७५ ॥ ऋषीश्वरांनो, काय ही व्यर्थ दगदग करितां? क्रियांचा कधीही अंत लागणार नाही, मग त्यांचें फळ मिळण्यास तर फारच श्रम आहेत. असो, मोक्षप्राप्ति तु- म्हांस सहज रीतीने व्हावी असा उपाय मी तुझांस सांगतो. तुमचे दैव चांगले असल्यास माझें बोलणें तुह्मी श्रद्धापूर्वक ऐकून घ्याल. ॥ ७६ ॥ असें अल्लमप्र- भूचे बोलणे ऐकतांच, कल्याण व्हावे अशी इच्छा करणाऱ्या त्या ऋषीश्वरांनी उत्कंठितपणाने अल्लमप्रभूची विनंति केली की, हे श्रेष्ठा, आमांवर कृपा करून तो उपाय आमांस सांग; आमी तुझे शिष्य आहोत, आमांस मोक्षप्राप्तीचा उपाय सांग. असे त्यांचे बोलणे ऐकून अल्लमप्रभु त्यांस पुन्हा ह्मणाला, ॥ ७७ ॥ तुह्मांस वाटेल त्या रीतीने तुह्मी शिवाचे भजन पूजन करा, परंतु अहिंसा हे मुक्तिप्राप्तीचे मुख्य साधन आहे हे लक्ष्यात ठेवा; ह्यास्तव तुह्मी ही अनेक त-हेची कमै करि- तांना, तुझांकडून जी हिंसा घडते, ती सर्वथैव सोडून द्या. शिवयोगी लोकांनी हिंसा मुळीच करूं नये, हे ध्यानात ठेवा. ॥ ७८ ॥ ह्या लोकांत सध्या जे लोक दुसऱ्याची हिंसा करितात, त्यांस मरणानंतर यम अवश्य शिक्षा करतो, हे अ- गदी खरे आहे. ह्यासाठी हा कर्माचा अज्ञानपणा सोडून द्या. मनांमधील विज्ञा- ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २० ज्ञानकर्मकृतिमर्म वदाम्यमोघं ॥ ७८ ॥ अन्तर्यागविधीरितः पशुरहं- कारो मरुत्पूरणं रज्जु!प इतीर्यते मन इदं विज्ञानमग्निः सुधा । चांद्री सोमलतारसो ग्रहगणाः सौषुम्नचक्राण्यमून्यात्मासौ यजमान ईप्सितफलं मोक्षैकसिद्धिर्भवेत् ॥ ७९ ॥ इत्यन्तर्मखतत्वबोधघटिताः कर्माणि निर्मूल्य ते भूयो निर्मलशैवयोगभरितज्ञानाख्ययज्ञे दृढं । दीक्षां प्राप्य गुरुप्रभोः करुणया निधूतहृत्संशया मायापाशमतीत्य नि- त्यपरमानंदाम्वुधौ रेमिरे ॥ ८० ॥ संध्याजपश्रवणशास्त्रविचारयोग- निष्ठाग्निहोत्रनिगमाध्ययनार्यपूजाः । सर्वाः क्रियाः परशिवे परिपूर्य पूर्णास्तेऽन्तर्विचारपरमा मुनयो बभूवुः ॥ ८१ ॥ प्रभुगुरुकरुणापांगे- क्षणैरीक्षितास्ते सपदि विगतबन्धास्संप्रदायैकनिष्ठाः। परशिव इति देवं पंडितास्ते विदित्वा पुनरपि कृतपूजाः प्राहुरेनं मुनींद्राः ॥ ८२॥ गुरुवर भुवि मायोत्पत्तिकाले मुनीनां सकलनिगमकृत्येष्वाहतेषु त्व- नाच्या कर्माचे रहस्य मी तुझांस सांगतो. ॥ ७९ ॥ अभ्यंतर यज्ञ कसा असतो तो ऐका. त्या यज्ञांत अहंकार हा पशु होय, वायूंचा रोध करणे ही दोरी होय. मन हा वधस्तंभ आहे, विज्ञान हा अग्नि आहे, सोमवल्लीचा रस हे चंद्रनाडीपा- सून निघणारे अमृत आहे. ग्रहांचे समुदाय ही सर्व सौषुम्न चक्रे होत. आत्मा हा यजमान असून इच्छितफल मोक्षप्राप्ति ही होय. ॥ ८० ॥ अशा रीतीने त्यांनी अन्तर्यज्ञ केला व त्याची सर्व तत्वे त्यांना समजली, व त्यांच्या कर्माचा समूळ नाश होऊन ते निर्मळ रीतीने शिवयोग साधन करूं लागले, व त्यांचा ज्ञानरूप यज्ञ चांगल्या तन्हेनें सिद्धीस गेला. नंतर सद्गुरूच्या कृपेनें दीक्षा घेऊन, मनांतील सर्व संशय काढून टाकून, आणि मायापाश सगळे तोडून टाकून, नित्यस्वरूपानंद समुद्रांत सुखाने कालक्रमण करूं लागले. ॥ ८१ ॥ संध्या, जप, श्रवण, शास्त्रविचार, योग, श्रद्धा, अग्निहोत्र, वेद, अध्ययन, अतिथिपूजा, वगैरे त्यांची सर्व करें श्रेष्ठ शिवामध्ये जाऊन मिळाली, व अल्लमप्रभूच्या उपदेशामुळे ते मुनीश्वर आपापल्या मनामध्ये सारासार विचार करून कृतार्थ झाले. ॥ ८२ ॥ अल्लमप्रभूनें त्या सर्व मुनीश्वरांकडे कृपादृष्टीने पाहिल्यामुळे, ते सर्वजण तत्काळ जन्ममरणादिक संसारपाशापासून मुक्त झाले; त्या आचारनिष्ठ विद्वान् ऋषींनी जा- णिलें कीं, श्रेष्ठ अल्लम हाच प्रत्यक्ष शिव आहे; असें मनांत आणून त्यांनी पुन्हा अल्लमाची पूजा केली व त्यास ह्मणूं लागले, ॥ ८३ ॥ हे गुरुश्रेष्ठा, जेव्हां माया (ममकार राजाची मुलगी) पृथ्वीवर अवतरली तेव्हां ऋषींची सर्व वेदकम बंद ते ·मुनिकृतप्रभुस्तुतिवर्णनम् । ४७ मेव । हृदयकुहरवासी तावदस्मानरक्षीरिदमपि विदितं नः साधु दु- सिसैव ॥ ८३ ॥ परमपुरुष युष्मत्सेवयाऽद्वैतमुक्तिः करतलकलिता नः कारणं भाग्यमत्र । इति मुनिभिरधीशः स्तूयमानः समन्तादनुम- तिमथ दत्वा स्वान्तरन्तर्हितोऽभूत् ॥ ८४ ॥ अथ पुनरपि भक्तान्र- क्षितुं तत्र तत्र स्वयमपि परिदृश्यस्साधुचित्तैक्यवश्यः । चरगुरुशि- वलिंगाराधनं साधकानां प्रतिपदमुपदिश्य श्रीगुरुः संचचार ॥ ८५॥ त्रिपुरभिदनुमत्या ये गणा भूमिभागे विदितसकलवृत्ताः पूर्वविज्ञान- युक्ताः । इह जनिमलभन्त ब्राह्मणाद्यन्ववायेष्वधिकृतशिवदीक्षास्ते प्रभुं प्राप्य हृष्टाः ॥ ८६ ॥ प्रमथकुलमिदं नः पावनं लोकरक्षाकरधृ- तशिवदीक्षं नास्ति भेदोस्य किंचित् । अकुलमपि कुलानामग्रतः पूज- नीयं भवतु मधुवशादित्यब्रवीदेवदेवः ॥ ८७ ॥ अधिगतशिवदीक्षा पडली; त्या वेळेस तूंच आमच्या चित्तरूप गुहेत राहून आमचे रक्षण केलेंस; हे आमांस पूर्वीच दुर्वासऋषीकडून समजले आहे. ॥ ८४ ॥ हे अल्लमप्रभो, तूं प- रमपुरुष (श्रेष्ठ मूलपुरुष) आहेस, तुझ्या चरणकमलांच्या सेवेमुळे अद्वैतमुक्ति आमांस तळहातांतील वस्तुप्रमाणे सुलभ झाली आहे, ह्याचे मुख्य कारण पाहिले तर आमचे सुदैवच आहे. ह्याप्रमाणे मुनीश्वरांनी स्तवन केल्यावर अल्लमप्रभु स- स सन्मार्गाने वागण्याचा उपदेश करून, व सर्वांस संतुष्ट करून, सर्वांचे स- म्मतीने तेथून निघून दुसरीकडे गेला. (गुप्त झाला. ) ॥ ८५ ॥ मग पुन्हाही जागोजाग भक्तलोकांचे रक्षण करण्यासाठी स्वतः देह धारण करणारा, व सज्ज- नांच्या मनांत राहणारा तो अल्लमप्रभु, साधक लोकांस “जंगम, गुरु, लिंग, ह्यांची वेळोवेळी पूजा करीत जा,” असा उपदेश करीत करीत पृथ्वीवर संचार करूं ला- गला. ॥ ८६ ॥ शंकराच्या आज्ञेप्रमाणे पृथ्वीवर जन्म घेऊन पूर्वजन्माचे ज्ञान असणारे, व विज्ञानसंपन्न, असे कितीएक प्रमथगण ब्राह्मणादिकांच्या वंशांत ज- न्मले होते, ते सर्व अल्लमप्रभूस येऊन भेटले, व त्यापासून शिवयोगदीक्षा घेऊन संतुष्ट झाले. ॥ ८७ ॥ ते ह्मणूं लागले, आमचे हे प्रमथगणांचें कुल पवित्र आहे, आह्मी लोकांचे कल्याण करणारी शिवयोगदीक्षा घेतली आहे; आतां आझांस निराळेपणा ह्मणून राहिला नाही. मधाची वास्तविक उत्पत्ति पाहिली तर चांगली नाही, कारण, तो मध माशांचे तोंडांतून अनेक प्रकारच्या रसांनी तयार होतो; तरी तो सर्वांस मान्य आहे. असे त्यांचे बोलणे ऐकून अल्लमप्रभु ह्मणाला, ॥ ८८ ॥ ज्यांनी शिवदीक्षा घेतली आहे, व त्याखेरीज इतर कर्मे जे करीत नाहीत, ते ·४८ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २० अन्यकर्मस्वसक्ता जगद्वनधुरीणाश्चारुगार्हस्थ्यधर्माः । दृढपरमवि- रागा ये निराभारदीक्षा यतिमुनिमतरीत्या ते भवन्तीत्युवाच ॥ ८८॥ चरगुरुशिवलिंगाराधनार्थ स तेषां प्रतिदिनमखिलार्थानार्जितुं कायि- कानि । तदनुगुणविधानि स्वैरमाज्ञाप्य देवो भुवनमखिलमेतद्वीरशैवं चकार ॥ ८९ ॥ व्यवहृतिमवलंब्याप्येष भक्तान्ववायो मम चरणसरो- जध्याननि—तदोषः। भवतु हृदयनिष्ठां तामसी तां च जित्वा चरगुरु- शिवलिंगाराधने जागरूकः ॥ ९० ॥ इति गुरुरुपदिश्य स्वात्मतत्वो- पदेशं शिवमतहितरीत्या स्वान्तरन्वग्रहीत्तान् । तदनु तदनुमत्या ते परं शीलवन्तस्सततमभवभक्त्या वर्द्धमाना बभूवुः॥९१॥ कथितमखिल- मेतत्साधकानुग्रहार्थ प्रभुगुरुचरितं वः शौनकाद्या मुनींद्राः। पठति पर- मभक्त्या यः शिवाराधनान्ते प्रभुरधिकममुष्मै वांच्छितार्थ ददाति ॥१२॥ इत्याचे श्रीभविष्यत्पुराणकथाविशालायां प्रभुलिंगलीलायां साधका- नुग्रहवर्णनगतिर्नाम विंशोऽध्यायः । पृथ्वींतील लोकांस सन्मार्ग दाखवून त्यांचे कल्याण करतील, त्यांनी गृहस्थाश्र- माने वागावें; व जे लोक फार वैराग्यशील आहेत, व ज्यांनी निराभारदीक्षा घेत- लेली आहे, त्यांनी मुनीश्वरांप्रमाणे किंवा संन्याशांप्रमाणे वर्तन करावें. ॥ ८९ ॥ जंगम, गुरु आणि शिवलिंगाच्या पूजनासाठी, व त्या लोकांचा दररोजचा चरितार्थ योग्य रीतीने चालण्यासाठी, त्या त्या स्थितीला अनुसरून योग्य असे उपाय सु- चवून व तसा उपदेश करून, त्या अल्लमप्रभूनें सर्व पृथ्वीवर वीरशैवमत वृद्धिंगत केलें. ॥ ९० ॥ आपापला चरितार्थ चांगल्या रीतीनं चालवून हा माझ्या भक्तांचा (प्रमथगणांचा) वंश माझ्या चरणकमलांच्या भक्तीमुळे निष्पाप होवो, व त्यांचे मनांत भरलेला तामसपणा जाऊन ते जंगम, गुरु आणि शिवलिंग ह्यांच्या पूजना- विषयों नेहमी तत्पर राहोत. ॥ ९१ ॥ असा विचार मनांत आणून अल्लमप्रभूनें आत्मतत्वाचा त्यांस उपदेश करून, शिवमताच्या हितकारक रीतीने त्यांची मनें पवित्र केली. तदनंतर अल्लमप्रभूच्या उपदेशाप्रमाणेच ते सर्व भक्तलोक सदाचारी होऊन शिवभक्ति वरचेवर ज्यास्त ज्यास्त आवडीने करूं लागले. ॥ ९२ ॥ शौनकादिक ऋषीश्वरांनो, हे साधक लोकांवर कृपा करण्याच्या संबंधाचे मी अल्ल- मप्रमुगुरूचे चरित्र तुझांस सांगितले; जो कोणी पुरुष हे चरित्र मनापासून शिव- पूजन झाल्यानंतर वाचील त्याचे सर्व मनोरथ अल्लमप्रभुगुरु पूर्ण करील. ह्याप्रमाणे ऋषीश्वरांनी भविष्यत्पुराणांतील कथांत सविस्तर रीतीने सांगितलेल्या प्रभुलिंगलीलेंतील, साधक लोकांवर कृपा केल्याचे वर्णन असलेला हा विसावा अ० ·नंदिकेश्वराय नमः॥ अथ एकविंशोऽध्यायः ॥ श्रीसिद्धेश्वरवीरदेशिकपदाम्भोजार्चनातत्पराः श्रुत्वा भक्तिरहस्य- मेव गुरुणा तेनोपदिष्टं महत् ॥ नंदीशो बसवाव्हयः समतनोद्यच्छू- न्यसिंहासनं तच्छ्रोतुं रसिकाः प्रभोश्चिदमला लीलाऽनुसंधीयतां ॥ १॥ अथात्र कल्याणपुरेऽल्लमप्रभोर्महोपदेशात्प्रतिभासमृद्धिमान् ॥ प्रवृत्तिमार्ग बसवः परित्यजनिवृत्तिमार्गकरसो बभूव सः ॥ २ ॥ ततोऽस्य कामाद्यरिनाट्यवैभवं विभग्नमासीद्गलिता गुणोद्धतिः॥ दाग- द्रियाणां प्रमदो लयं गतो मदास्तथाष्टौ दलिताः पलायिताः ॥ ३ ॥ षडूर्मयः स्थातुमितो भयान्वितास्तथैव कर्मेंद्रियधैर्यमाहतं ॥ गतोऽस्य षड्भावविकारसंभ्रमो मनस्तु तस्य स्तुतिनिंदयोः समं ॥ ४ ॥ तदंतरंग शिवयोगसक्रियासदासमभ्यासधुरीणतां ययौ ॥ जितो- ( अध्याय २१) अर्थ-॥ १॥ सूत ह्मणतात-ऋषीश्वरांनो, श्रीसिद्धेश्वर वीरगुरूच्या चरणकमलांचे पूजन करण्यांत तुह्मी तत्पर आहां व रसिक आहां, अल्लमप्रभूने सांगितलेलें भक्तिरहस्य ऐकून बसवेश्वर नांवाच्या नंदीश्वराने में शून्य नांवाचे मोठे सिंहासन तयार केले, त्या संबंधाची अल्लम प्रभूची, चित्स्व- रूपामुळे निष्पाप अशी लीला मी तुह्मांस सांगतो, ती तुझी लक्ष्य देऊन ऐका. ॥ २ ॥ असो. त्या कल्याणनगरांत अल्लमप्रभूच्या सर्वोत्कृष्ट उपदेशामुळे त्या ज्ञानवान् बसवेश्वराने आपले मन प्रवृत्तिमार्गाकडून (संसारसुखांतून ) काढून निवृत्तिमार्गाकडे (परमार्थसाधनाकडे ) लाविलें. ॥ ३ ॥ त्यामुळे बस- वेश्वराचे काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद, मत्सर ह्या सहा शत्रूचे नाटकाचे चा- तुर्य ( बसवेश्वराचे मन वाईट कामाकडे वळविण्याचे सामर्थ्य ) नाहींसें झालें. सत्व, रज, तम या तीन गुणांचा गर्व मावळून गेला, दृष्टि वगैरे पांच ज्ञानेंद्रि- यांचा गर्व नाहीसा झाला, व ज्ञानमद, कुलमद, ऐश्वर्यमद वगैरे आठ प्रका- रचे मद पराभव पावून पळून गेले. ॥ ४ ॥ क्षुधा, तृषा, आशा, जरा, जनन, मरण वगैरे सहा ऊर्मी बसवेश्वराजवळ राहण्यास भिऊं लागल्या, तसेच पांच कर्मेंद्रियांचे धैर्य कमी झालें, व बसवेश्वराचे मनांतून कामक्रोधादिक सहा शत्रू निघून गेल्यामुळे, त्याचे मन निंदा आणि स्तुति ह्या दोन्ही गोष्टी सारख्याच मानूं लागलें. ॥ ५॥ बसवेश्वराचे मन, शिवयोगाचे सत्कर्म नेहमी करण्यांत , ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २१ पसर्गस्य गुरोरनुग्रहाद्वभूव संतोषसमृद्धिरात्मनः ॥ ५ ॥ स्वयं ततो- ऽन्तर्मुखमार्गमाश्रितः प्रबोध्यतां कुण्डलिनी क्रमादयं ॥ क्षणादृजूक- त्य तदीयवक्रतां ययौ तदाधारमहागृहांगणं ॥ ६ ॥ ततोऽस्य तद्वार- कवाटवाह्यतो निहत्य कामं जितकालतां गतः । प्रविश्य तत्रोपरि हृत्सरोरुहे भवभ्रमोच्चाटनतत्परोऽभवत् ॥ ७ ॥ तदूर्ध्वगो भ्रूयुगमध्य- मण्डले सुबिंदुरत्नं स्थिरतामवापयन् । निजानुभूत्या बसवोऽन्वभूचिरं प्रवोधसाम्राज्यसुखं हृदन्तरे ॥ ८ ॥ अथैष योगः सगुणो वशंगतः कथं पुनर्निर्गुणयोगसाधनं । गुरुः कदाऽऽगत्य ममोपदेशमं करिष्यतीत्यं- तरचिंतयञ्चिरं ॥ ९॥ कदाऽल्लमोऽमेयमहाप्रभाववान् गृहं समाया- स्यति भाग्यतो मम । कदा मदीयान्तरसंशयच्छिदा प्रभूपदेशादचिरा- द्भविष्यति ॥ १० ॥ मदन्तरंगस्थितमीदृशं सुखं कदा भवेद्वा सहज प्रवीणपणा पावलें. (तो नेहमी शिवध्यान करूं लागला.) ज्याचे सर्व उपसर्ग नाहीसे झाले आहेत अशा अल्लमप्रभूच्या कृपेमुळे, त्यास आत्मस्वरूपाचे ज्ञान होऊन तो नेहमी आनंदांत राहूं लागला. ॥ ६ ॥ नंतर बसवेश्वर अन्तर्मुख मार्गाकडे वळला व त्या कुंडलिनीस जागी करून हळू हळू हा तिचा वांकडेपणा काढून टाकून तिला सरळ करून तो त्या कुंडलिनीच्या आधारगृहाच्या अंगणांत गेला. ॥ ७ ॥ नंतर त्या कुंडलिनीच्या आधारगृहाच्या दाराच्या बाहेर मदनाचा नाश करून बसवेश्वर यमास जिंकण्यास समर्थ झाला; मग तेथे वरच्या हृदयरूप कमलावर चढून त्याने आपल्या संसाराच्या भ्रमाची काळजी मुळापासून उपटून टाकिली. ॥ ८ ॥ नंतर बसवेश्वराचे हृदयकमलावरील दोन्ही भोंवयांच्या मध्य- भागांतील सुबिंदुरत्न स्थिरपणा पावलें, व त्यामुळे बसवेश्वर आत्मानुभवामुळे आपल्या मनांत ज्ञानरूप सार्वभौमराज्याचा उपभोग घेऊ लागला. ( बसवेश्वर पूर्ण आत्मानुभवसुख भोगू लागला.) ॥ ९॥ मग, हा सगुण योगसाधनाचा मार्ग झाला, निर्गुणयोगसाधन मला कसें करितां येईल ? गुरु केव्हां येईल ? आणि मला तत्वज्ञानाचा उपदेश कधीं करील? अशी नेहमी बसवेश्वर मनांत काळजी करूं लागला. ॥ १० ॥ ज्याच्या प्रभावाचें कांहींच प्रमाण करितां येत नाही, असा तो अल्लमप्रभु माझ्या दैवयोगामुळे माझ्या घरी कधी येईल? व अल्लमप्रभूच्या सदुपदेशामुळे माझ्या मनांतील सर्व संशय केव्हां नाहीसे होतील? ॥ ११ ॥ अल्लमप्रभूच्या कृपादृष्टीमुळे माझ्या मनांत ·शून्यसिंहासननिर्माणोपक्रमः । कृपावशात् । चिदंबरेशस्य महानटात्मनः कथं निरालंबतया प्रवर्तनं ॥ ११॥ स केन वेषेण कयाऽपि भाषया क्व केन रूपेण गुरूद्वहः स्वयं । समागमिष्यत्यथ तद्विभावने ममास्ति किंवा सदुपायचिन्तनं ॥ १२ ॥ मयाऽप्रमत्तेन सदाऽवधार्यमित्ययं कृतोहः प्रभुणा पुरात्मनः ॥ अनु- ग्रहोक्तं गुणयोगमाश्रयन्नुपासनामेव दृढीचकार सः ॥ १३ ॥ स इत्थमात्मन्यवलोक्य शांभवीप्रपंचमभ्यंचितभद्रपीठवत् । विभाव्य तत्राल्लमसद्गुरूत्तमं निवेश्य सद्भक्तिरसादपूजयत् ॥ १४ ॥ हृदन्त- रस्थं सुदृढं विभाव्य तद्वहिश्च पूजार्थममुष्य सद्गुरोः । स शून्यसिं- हासनमेकमद्भुतं सुशिल्पिना कारयितुं समुद्यतः ॥ १५ ॥ स तप्तजां- वूनदराशिमुज्ज्वलं महारत्नौघचयं समानयन् । क्षितौ क्रियाकौश- लवत्सुशिल्पिनस्समाव्हयामास विचार्य पंडितः ॥ १६ ॥ तदाशया निर्ममिरे सुशिल्पिनः सुधांशुकान्तोपलकुट्टिमं पुरः । तथास्य सोपान- चित्स्वरूपाच्या स्वाभाविक सुखाचा अनुभव केव्हां येईल ? महानटेश्वर, चिदं- बरेश्वर व ज्याला कोणाच्या आश्रयाची अपेक्षा नाही, असा प्रभु कसा येईल ? ॥ १२ ॥ अल्लमप्रभु माझा गुरु आहे, तो कोणत्या वेषाने येईल, कोणती भाषा बोलेल, व त्याचे रूप कोणत्या रीतीचे असेल, हे मला समजण्याला काही तरी चांगला उपाय योजिला पाहिजे. ( एरव्ही अल्लमप्रभु आलेला मला कसा समजणार ? ) ॥ १३ ॥ मी नेहमी सावधपणाने राहावे असें अल्लमप्रभूनें सर्वा- समक्ष मला सांगितले आहे, ही त्याची मजवर कृपाच झाली; मग बसवेश्व- रानें गुणयोगाचा आश्रय करून आपली उपासना ज्यास्त बळकट केली. ॥ १४॥ बसवेश्वराने आपल्या मनामध्ये शांभवी प्रपंच आणून सुशोभित अशा रत्नसिंहा- सनाची कल्पना करून, त्या सिंहासनावर अल्लमप्रभूस बसविलें, व भक्तिपूर्वक त्याची यथास्थित रीतीने पूजा केली. (बसवेश्वराने मानसिक पूजेनें अल्लमाचे पूजन केलें.) ॥ १५ ॥ मानसपूजेचे वेळी अल्लमप्रभूस ज्या रीतीचे सिंहासन कल्पिलें होते, त्याचप्रमाणे बाह्यपूजेच्या वेळीही अल्लमप्रभूस बसण्यास असावे, अशा हेतूने त्याने एक सर्वोत्कृष्ट रत्नजडित शून्य नांवाचे सिंहासन कारागिर लोकांकडून तयार करविण्यास आरंभ केला. ॥ १६ ॥ त्याने तापविलेल्या लखल- खीत सोन्याच्या राशी व मौल्यवान् रत्ने पुष्कळ आणविली. त्या सिंहासना- करितां त्या कामांत वाकबगार अशा लोकांच्या माहितीने जागोजागचे कारागीर जमा केले. ॥ १७ ॥ मग बसवेश्वराच्या आज्ञेप्रमाणे त्या चतुर कारागिरांनी , ·५२ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २१ ततीहरिन्मणीसुहीरगोमेधिकवालवायजैः ॥ १७ ॥ क्रमेण तस्योपरि यत्ननिर्मिता सुवर्णरत्नालिभिरुन्नतोन्नताः पृथग्यथान्यायमवेक्ष्य शिल्पिभिः प्रदीप्तसतावरणोरुभित्तयः ॥ १८ ॥ तदन्तरालेषु धगद्ध- गायिताः प्रकीलिताः स्युर्नवरत्नपंक्तयः । अनन्यसामान्यमशोभता- द्भुतं चिद्मपीठं बसवेन निर्मितं ॥ १९ ॥ बहिर्नवद्वारसुशोभितं पुरं तदन्तरे द्वारचतुष्टयोज्वलं । तदुन्नतद्वारयुगान्तरालयं रराज तद्वार- मथोर्ध्वमेककं ॥ २० ॥ तदन्तराधारसुलिंगनाभिहृद्विशुद्धिसद्भूयुग- मध्यचित्रितं । क्रमेण षट्चक्रपथं निधाप्य तच्छिरस्यधुर्ब्रह्मबिलाख्य- चक्रकं ॥ २१ ॥ धराम्बुबर्हिर्मरुभ्रमण्डलान्युपर्यधो जीवपरौ न्यधा- पयन् । सुभक्तमाहेश्वरमुख्यषस्थलान्यनुक्रमात्पीठवरे न्ययोजयन् ॥ २२ ॥ क्षितौ तु काठिन्यमथाम्बुनि द्रवं सदौष्ण्यमग्नौ चलनं प्रभं- त्या सिंहासनापुढे अगोदर चंद्रकांत मण्यांची सुंदर फरसबंदी तयार केली; त्या फरसबंदीवरून सिंहासनावर चढण्याकरितां इंद्रनीलमणि, उत्तम हिरे, पाच, गारुत्मत वगैरे उत्तम उत्तम रत्ने बसविलेल्या पायऱ्या तयार केल्या. ॥ १८ ॥ तदनंतर त्या पायऱ्यांवर त्या कारागिरांनी वेगळ्या वेगळ्या व अगदी बरोबर प्रमाणाने मोठ्या प्रयत्नाने सोन्याच्या आणि रत्नांच्या लखलखीत सात परकोट असणाऱ्या मोठमोठ्या भिंती तयार केल्या. ॥ १९ ॥ त्या भिंतींच्या मध्ये लख- लखीत रत्नांच्या नऊ ओळी बसविल्या. बसवेश्वराने में हैं शून्य सिंहासन तयार केले, ते फार विचित्र असून असे सिंहासन कोणासही करितां येणार नाही इतकें उत्कृष्ट झाले असल्यामुळे फार सुशोभित दिसत होते. ॥ २० ॥ बाहेरच्या नऊ दारांमुळे शोभणारे असे एक तेथेंच नगर तयार केलें; त्यांत चार दारांमुळे शोभिवंत दिसणारे एक घर तयार केले, त्याच्या भोंवतीं मोठमोठी चार दारें असून त्या दारांवर एकेक दार होते. त्यामुळे ते घर शोभत होते. ॥ २१ ॥ त्यामध्ये आधारलिंग, बेंबी, हृदय, विशुद्धि, व भ्रूमध्य अशा पांच चक्रांचा मार्ग तयार करून त्याच्यावर कारागिरांनी ब्रह्मरंध्रनांवाचे सहावें चक्र तयार केलें. ॥ २२ ॥ पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु व आकाश ही पंचमहाभूतें त्या सिंहासनांत दाखवून तेथें खाली जीवात्मा व वर परमात्मा दाखविला होता, व भक्त, माहेश्वर, प्रसादि, प्राणलिंगी, शरण व ऐक्य ही सहा स्थलेही क्रमाक्रमाने दाखविली होती. ॥ २३ ॥ पृथ्वीच्या अंगी कठीणपणा, पाण्याचे अंगी द्रव, स्पष्ट रीतीने ·शून्यसिंहासनरचनावर्णनम् । ५३ जने । तथावकाशं गगने च शून्यतां विचित्रमात्मन्यपि स न्यधापयन् ॥ २३ ॥ इडोत्तरे दक्षिणतश्च पिंगला सुषुम्नया मध्यगया प्रकल्पिते । तयोर्द्वयोश्चंद्रदिवाकरावुभौ यथा स्वयं संचरतस्तथाहि तौ ॥ २४ ॥ रराज बीधीपुरि तालुमूलसत्पदोत्तरद्वादशिकान्तभूमिगा। चिदंवरं तच्छिखरोपरि स्फुरन्महार्हसिंहासनमुन्नतं बभौ ॥२५॥ सुशून्यसिंहा- सनमध्यमे महान्सदाशिवाख्यस्तरुरस्ति निस्तुलः । यदस्य मूलं प्रणवः परः स्वयं लतास्तु पंचाक्षरदिव्यचित्कलाः ॥ २६ ॥ सुमानि वर्णानि पदानि सत्फलान्यमुष्य नादो हि विमुक्तिदो रसः । स्वरः प्रकाण्ड- स्सकलार्थदायको महाद्रुमो रत्नमयो विराजते ॥ २७ ॥ महाद्रुम- स्यास्य लतेव संगता फणींद्रमूर्धन्यमणिद्युतिर्यथा । बभौ स्वयं ज्योति- रमेयचित्कलाशिखेव दीव्यच्छिवतत्वभूरुहः ॥ २८ ॥ अहो सम- , अग्नीच्या अंगी उष्णता, वायूच्या अंगीं चंचलपणा व आकाशाच्या अंगी विस्ती- र्णता व आत्म्याचे अंगी शून्यपणा, हे सर्व गुण त्या सिंहासनांत बसवे- श्वराचे आज्ञेप्रमाणे कारागिरांनी स्पष्ट दाखविलेले होते. ॥ २४ ॥ त्या सिंहास- नाचे उत्तरेकडे इडा, दक्षिणेकडे पिंगला, आणि मध्ये सुषुम्ना अशा नाड्या दाखविल्या होत्या, त्या दोहोंमधून चंद्र आणि सूर्य जसे कांहीं आपोआप फिर- तात असे दाखविले होते. ॥ २५ ॥ नगरांत तालुमूलाजवळ चांगली बारा पावलें आंत जावयाची वाट शोभत होती. त्या शिखरावर चिदंबर लखलखित मौल्यवान् मोठे सिंहासन शोभत होते. ॥ २६ ॥ त्या शून्य नांवाच्या सुशोभित अशा रत्नसिंहासनाच्या मध्यभागी, सदाशिव नांवाचा अवर्णनीय वृक्ष तयार केला होता; ॐकार हे त्या वृक्षाचे श्रेष्ठमूळ असून पंचाक्षर ( नमःशिवाय ) ह्या दैदीप्यमान चैतन्यकला त्या सदाशिववृक्षावर वेलीसारख्या शोभत होत्या. ॥ २७ ॥ त्या सदाशिवरूप वृक्षाची अक्षरे ही फुले असून पदें ही उत्तम उत्तम फळे होत, नाद हा मोक्षप्राप्ति करून देणारा रस होय व स्वर ह्या फांद्या होत. हा सदाशिववृक्ष आपल्या मनाच्या सर्व इच्छा परिपूर्ण करणारा होता. असा तो रत्नांनी तयार केलेला सदाशिवनांवाचा मोठा वृक्ष त्या शून्यसिंहासनावर शोभत होता. ॥ २८ ॥ त्या सिंहासनावरील सदाशिववृक्षास सपोच्या मस्तका- वरील रत्नांची कांति वेलीसारखी शोभत होती, किंवा, शिवतत्वरूप वृक्षाला जशी अनुपम चित्कलारूप ज्योति शोभावी तशी शोभत होती. ॥ २९ ॥ काय आश्चर्य ·भविप्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २१ स्तानि च साधनान्ययं स्वयं प्रपेदे बसवो विमुक्तये । स पंचभूतो- र्वमहाचिदंबरे चतुर्दशामूनि जगन्त्यवासयत् ॥ २९ ॥ समस्ततत्वो- परि शून्यपीठिकां जगन्नुतां कारयति स्म सोद्भुतां । अहो विचित्रं सकलाश्च देवता यथातथं स्थापयति स्म तत्पुरे ॥ ३०॥ यत्र नाडीस्सकलाश्च तद्गता मरुन्मयी कुण्डलिनीः सशक्तिकाः । निधाप- यामास सुभक्तिसत्कलास्तथा क्रियाशानकलाश्च मर्मवित् ॥ ३१ ॥ सबीजनिजिसमाधियोगयोमहारहस्योचितकोणनिर्मिति स्वयं यथादृष्टमकारयन्महानसौ शरण्यो वसवो जगत्त्रये ॥ ३२ ॥ भिदा न पिण्डाण्डयुगस्य केवलं विमृश्यतां साधुभिरित्ययं बुधः । विकासयामास बहिर्निजान्तरं ययेत्थमस्तूयत सोऽखिलैर्जनैः ॥ ३३ ॥ चिदभ्रसिंहासनमीदृशं महत् गुहेश्वराराधनदिव्यसाधनं । निजात्म- आहे पहा ? बसवेश्वराला ही मोक्षप्राप्तीसाठी सर्व साधनें आपोआप मिळाली. त्याने पंचभूतांच्यावर महाचिदंबराकाशांत हे चवदा लोक बसविले. ॥ ३० ॥ असो. अशा रीतीची सर्व तत्वे तयार करून त्या सिंहासनावर बसविल्यानंतर, त्या सर्वांवर त्याने विचित्र रीतीची, सर्व लोक जिची प्रशंसा करतील, अशी शून्यपीठिका तयार करून बसविली. काय आश्चर्य सांगावें पहा ? त्या सिंहा- सनापुढे सर्व देवता बसवेश्वराने त्यांच्या त्यांच्या योग्यतेप्रमाणे त्या त्या ठिकाणी तयार करून बसविल्या. ॥ ३१ ॥ तसेच त्याने त्या सिंहासनावर सर्व नाडी आणि त्यांत राहणाऱ्या वायुस्वरूपी कुंडलिनी शक्तीसहित तेथे बसविल्या; तसेंच भक्ति, क्रिया, ज्ञानकला, ही सुद्धां सर्व मर्म जाणणाऱ्या बसवेश्वराने त्या सिंहा- सनावर तयार करून बसविली. ॥ ३२॥ सबीजयोगसमाधि आणि निर्बीज- योगसमाधि ह्या दोहोंच्याही रहस्याला योग्य असे कोपरे त्या बसवेश्वराने जसे स्वतः काही पाहिलेच होते तसे अगदी हुबेहुब तयार केले. कांतर त्रैलोक्यांत बसवेश्वर मोठा सामर्थ्यवान् व स्वधर्मसंपन्न होता. त्यास कोणतेही काम अशक्य नव्हते. ॥ ३३ ॥ ते सिंहासन पाहून पिंडांड व ब्रह्माण्ड यांचा निराळेपणा नाही, असें ज्ञानीलोकांस विचार केल्यावर सहज समजून यावें, ह्मणूनच की काय या चतुर बसवेश्वराने अशा रीतीने आपले अंतरंग ( उद्देश ) बाहेर स्पष्ट करून दाखविलें, अशी पाहणारे लोक त्याची स्तुति करूं लागले. ॥ ३४ ॥ अशा त-हेचें गुहेश्वराची पूजा करण्यास फार उपयोगी पडणारे, चिदभ्रनावाचे सिंहासन बसवेश्वराने तयार करविले; आणि ते सिंहासन अगदी आपल्या ·शून्यसिंहासनं दृष्ट्वा बसवेश्वरस्य विचारः । ५५ रूढं बसवो विनिर्मितं विभाव्य संतुष्टमना बभूव सः ॥ ३४ ॥ यत्र चित्रं सकलं हृदि स्थितं नयेन विज्ञाय धियाऽधिरोहणे । समर्थ एकः प्रभुरेव नान्य इत्यमन्यतानंदनिमनमानसः ॥ ३५ ॥ य एव धीरः स्वयमेत्य मगृहं महत्वमस्य प्रतिवुध्य निर्भयः । समाधिरोक्ष्य- त्ययमेव मे प्रभुः स्वरूपवोधेऽयमुपाय एव नः ॥ ३६॥ इति प्रति- ज्ञाय मतौ व्रती भृशं बुधैकगोष्ठया समयं नयन्त्रयम् । समागतानां विदुषां प्रदर्शयंश्चिदभ्रपीठं बसवाधिपः स्थितः ॥ ३७ ॥ गतिहि लिंगं भुवि मानसौकसः स्वरो हि लिंगं मधुरो पिकस्य सः । शुकस्य वाग्लिंगमनूदिताक्षरा प्रभोस्तु लिंगं यदिहाधिरोहणं ॥ ३८ ॥ विना न सूर्यद्युतिमक्षिगं तमो विनश्यति क्षोणितले यथा तथा । विना प्रभोर्दर्शनमीश्वरस्य मे न जातु माया कुटिला विनश्यति ॥ ३९ ॥ मनासारखे झालेले पाहून त्यास मोठा संतोष वाटला. ॥ ३५ ॥ हे सिंहासन जसे पाहिजे होते तसे झाले व ह्या सिंहासनामध्ये अशी एक खुबी आहे की, ह्याची योग्य रीतीने माहिती मिळवून बुद्धिपूर्वक ह्याचेवर चढण्याला एक अल्लम- प्रभूच समर्थ आहे, दुसरा कोणी समर्थ नाहीं; हा विचार मनात येतांच बसवे- श्वरास फारच आनंद वाटला, व तो आनंदसमुद्रात बुडून गेला. ॥ ३६ ॥ मग बसवेश्वराने आपल्या मनांत निश्चय केला की, जो कोणी धैर्यवान् पुरुष स्वतः माझ्या घरी येईल, आणि ह्या सिंहासनाचे महत्त्व मनांत आणून निर्भयप- णाने ह्यावर चढून समाधि लावील तोच माझा गुरु होय; प्रभूचे स्वरूप ओळ- खण्यास हा उपाय चांगला आहे. ॥ ३७ ॥ असा बसवेश्वराने निश्चय ठरवून, व्रत घेऊन, विद्वानांच्या सभेत बसून शिवतत्वांचा विचार करण्यांत कितीएक काळ घालविला. जे कोणी परकीय विद्वान् तेथे येत, त्यांस चिदभ्रसिंहासन दाख- विण्याचा क्रम त्याने चालविला. ॥ ३८ ॥ बसवेश्वराने मनांत आणले की, मानससरोवरांतील हंसांस पृथ्वीवर चालतांना त्यांच्या चालण्यावरून ओळखावें, कोकिळांस त्याच्या मधुर शब्दावरून ओळखावें, राघूस बोललेले शब्द उच्चार- ण्यावरून ओळखावें, तसेच अल्लमप्रभूस ह्या सिंहासनावर चढून समाधि लाव- ण्यावरून ओळखावें. ॥ ३९ ॥ जसा डोळ्यांस न दिसू देणारा पृथ्वीवरील अंधकार सूर्यप्रकाशावांचून दूर होत नाही, त्याचप्रमाणे मला अल्लमप्रभु ईश्वराचे दर्शन झाल्यावांचून माझी वक्र स्वभावाची माया कधीही दूर होणार नाही.

·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २१ इति स्वयं चेतसि निश्चयं गतः प्रतीक्षमाणः स्वगुरोः समागमं । पुरेव भक्त्या चरलिंगपूजनं समाचरन्नास्त स दण्डनायकः ॥ ४०॥ तत्काले बसवाधिपस्य भवनं भुक्त्यर्थमेके गता केचिद्वेषधराश्च याचनपराः केचित्तु वेश्यारताः । तद्योग्यांबरभूषणादि बसवादाकृष्टुमप्यागता ये तेषां गणनैव नास्ति नियता लक्षोपलक्षाधिकाः॥४१॥ तेचेकोऽपि न दिव्यपीठममलं द्रष्टुं न शक्नोति तत्पृष्टस्तत्र स येन केन बसवो वेत्तीति वक्ति स्फुटं । तेनैतत्कथमद्भुतं नियमितं ज्ञातुं कथं शक्यते लोके दृष्टचरं जनैरनुभवज्ञानं विनेति ब्रुवन् ॥ ४२ ॥ आहो चिद्गगना- सनं निरुपमं ब्रह्मादिभिर्वा कथं ज्ञातुं चेतसि वा निमज्य बहुधा शक्येत लोकोत्तरं । एको वेत्ति बुधाग्रणीस्स बसवो यद्वाऽल्लमो देशिकस्सा एव विदंतु तद्गतिमिति प्रोचुश्च सर्वे चराः ॥ ४३ ॥ मंत्रे नादलये ॥ ४० ॥ दंडनायक बसवेश्वर स्वतः आपल्या मनांत असा निश्चय करून आ- पला गुरु अल्लमप्रभु ह्याची व आपली भेट कधी होईल, ह्मणून मार्गप्रतीक्षा करीत राहिला; व पूर्वीप्रमाणेच जंगमांचे व लिंगाचे पूजन करून आपला अधिकार चालवीत कालक्रमणा करूं लागला. ॥ ४१ ॥ त्या वेळी बसवेश्वराच्या घरी जेवणासाठी कितीएक जंगम लोक आले, त्यांत कितीएक तर नुसता साधूंचा वेष घेतलेले लोक होते, कितीएक भिक्षा मागणारे असून कितीएक तर वेश्यागमनी होते; तसेंच, बसवेश्वरापासून चांगली चांगली वस्त्रे व अलंकार मिळविण्यासाठी लक्षावधि लोक येऊ लागले. त्यांची तर गणनाच करितां आली नाही. ॥ ४२ ॥ त्या बसवेश्वराच्या घरी आलेल्या लक्षावधि लोकांपैकी एकाचीही त्या शून्य सिंहासनाकडे दृष्टीने पाहण्याची देखील शक्ति झाली नाही. एखाद्यास कोणी विचारले तर तो ह्मणे की, ह्या सिंहासनाची माहिती फक्त एक बसवेश्वरास आहे. त्याने हे विचित्ररीतीचे सिंहासन कसे तयार केले असेल ते असो; अनुभवज्ञाना- वांचून जगांत कोणतीही वस्तु तयार होत नाही. असें एकमेकांत बोलू लागले. ॥ ४३ ॥ अहो काय आश्चर्य आहे ? हे चिद्गगनासन ( शून्यसिंहासन ) अति- शय उत्तम आहे, ब्रह्मादिकांस हे समजणार नाही असे लोकोत्तर चमत्कारिक शून्य सिंहासन कसे तयार केलें तें आह्मांस काय समजणार ? हा बसवेश्वर फार विद्वान् मनुष्य आहे, त्यास कळत असेल, किंवा, अल्लम प्रभूस ह्या सिंहासनाची तयार करण्याची कृति माहिती असेल; सापच सापांची गति जाणतात असें सर्व जंगम आपआपसांत बोलू लागले. ॥ ४४ ॥ कितीएक लोक मंत्रांमध्ये, , ·५७ बसवस्य प्रभोरागमनविषयकोत्कण्ठावर्णनम् । हठे परिचितास्सयंत्रतंत्रोर्जिता वेदान्तेष्वधिकास्तथैव कुशलाः षड्- दर्शनज्ञानिनः ॥ ये दृष्टांऽबरपीठमद्भुततमं दूरान्नमस्कृत्य ते दुर्शेयो बसवेश्वरस्य महिमेत्यूचुः शिरःकंपनैः ॥ ४४ ॥ क नु गृहमधिगत्य श्रीगुरुमे दयालुर्ललितगगनपीठं तावदारोक्ष्यतीति । तदमलनिजमूर्ति- ध्याननिष्ठागरिष्ठो बसवविबुधमौलिः स्वान्तरुत्कंठितोऽभूत् ॥ ४५ ॥ इति कथितममोघं शून्यपीठीमहत्वं पठति परमभक्त्या यस्सदा सन्मु- नीन्द्राः। प्रभुगुरुकृपयैव प्राप्तसर्वार्थसिद्धिस्स महितशिवभक्तिः स्थै- र्यमायाति धन्यः ॥ ४६ ॥ इत्यार्षश्रीभविष्यत्पुराणकथाविशालायां प्रभुलिंगलीलायां शून्य- सिंहासनमहिमाऽनुवर्णनगति म एकविंशोऽध्यायः ॥ , नादब्रह्मामध्ये व हठयोगामध्ये प्रवीण होते, तसेच यंत्रतंत्रामध्ये कितीएक पारंगत होते, कितीएक वेदान्तशास्त्रामध्ये प्रवीण होते, कितीएक अनेक प्रका- रची कुशलतेची कामें करणारे होते, कितीएक षड्दर्शन जाणणारे होते, त्यांनी तें शून्यसिंहासन पाहून त्यास लांबूनच नमस्कार केला; व बसवेश्वराचा महिमा मोठा आहे, तो आमांस मुळीच समजणार नाही, अशी त्याची प्रशंसा करून त्यांनी आपल्या माना डोलविल्या. ॥ ४५ ॥ अल्लमप्रभु माझ्या घरी केव्हां येईल ? तो दयाळु परमेश्वर ह्या मी तयार केलेल्या सुंदर शून्य सिंहासनावर कधी बसेल ? त्याचे दिव्य शरीराचे दर्शन मला कधी होईल ? व त्याचे भक्तिपूर्वक ध्यान करण्याचा मला प्रसंग कधी येईल? अशा त-हेनें विद्वानांत श्रेष्ठ तो बसवेश्वर आपल्या मनांत. अगदी उतावीळ झाला. ॥ ४६ ॥ हे मुनीश्वरांनो, अशा रीतीने हे फलद्रूप होणारे शून्यसिंहासनाचे महत्त्व मी तुह्मांस सांगितले; जो कोणी मनुष्य भक्तिपूर्वक हे कथानक पठन करील, त्याचे अल्लमप्रभुगुरूच्या कृपनें सर्व मनोरथ परिपूर्ण होतील, त्याची शिवभक्ति वाढेल, व तो धैर्यवान् पुरुष स्थिरपणा पावेल. (त्याचे मन स्थिर होईल.) याप्रमाणे ऋषीश्वरांनी भविष्यत्पुराणांतील कथांत सविस्तर रीतीने वर्णन के- लेल्या प्रभुलिंगलीलेंतील शून्यसिंहासनाच्या महिन्याचे वर्णन नांवाचा हा एक- विसावा अध्याय संपला. mommons Reapm- ·श्रीनंदिकेश्वराय नमः ॥ अथ द्वाविंशतितमोऽध्यायः ॥ सूत उवाच-॥ श्रीसिद्धवीरेश्वरदेशिकेंद्रश्रीपादुकाभक्तिरता मुनींद्राः । निर्देहतत्वस्य यतींद्रमौलेः प्रभोरमेयस्य कथां शृणुध्वं ॥ १ ॥ प्राणेश्वरे दूरगते सुसाध्वी यथा सपुष्पा फलकांक्षिणी स्त्री। रत्युल्बणं सोढुमशक्नुवाना चिंतां तदीयागमने करोति ॥ २ ॥ तथा प्रभोरागमनेऽनुभूतिस्सुखाभिलाषी बसवाधिनाथः । संबीजयोगोदित- भक्तिपूर्णश्चितां दुरन्तां हृदये ततान ॥ ३ ॥ अहो तदारोहणयोग्य- मुद्यञ्चिभ्रपीठं रचितं मयैतत् ॥ गतास्ततो द्वादशवत्सराश्च प्रभुमहा- त्मा न समागतोऽभूत् ॥ ४ ॥ प्राणेश्वरेऽस्मिन्ममता मदीया नो याति पारं कथमप्युदीर्णा । आगत्य वैकल्यमदो निरस्य चित्तस्य देवः क दयां करोति ॥ ५ ॥ अर्चावदीशश्शिवयोगमर्म स्वान्ते मदीये- (अध्याय २२ वा ) सूत ह्मणतात-॥ १॥ श्रीसिद्धवीरेश्वर गुरुश्रेष्ठाच्या च- रणकमलांची मनापासून भक्ति करणारे मुनीश्वरांनो, ज्याची बरोबरी जगांत दुसरा कोणीही करूं शकणार नाही, आत्मस्वरूप ज्याचे तत्व आहे, व जो सर्व सन्या- शांत श्रेष्ठ आहे, अशा अल्लमप्रभूची लीला मी तुझांस सांगतो, ती ऐका. ॥ २ ॥ ज्याप्रमाणे ऋतुमती असून मूल होण्याची इच्छा करणारी पतिव्रता बायको, न- वरा दूर गांवीं गेला असता त्याची तुटातुट सोसण्यास असमर्थ असते व तो गांवाहून परत कधी येईल, हीच चिंता नेहमी करीत असते. ॥ ३ ॥ त्याप्रमाणे आत्मानुभवसुखाची इच्छा करणारा बसवेश्वर, सबीजयोगामुळे त्याची भक्ति ज्यास्त वाढली असल्याकारणानें, अल्लमप्रभु कधी येईल ? ह्मणून आपले मनांत अतिशय काळजी करूं लागला. ॥ ४ ॥ अहो काय करावे ? त्या अल्लमप्रभूस वर चढून बसण्यास योग्य असे हे मी शून्यसिंहासन तयार केलें, ते तयार होऊन आज बारा वर्षे होऊन गेली, परंतु अद्याप तो महासामर्थ्यवान् अल्लमप्रभु आला नाही. ॥ ५ ॥ अल्लमप्रभु माझ्या प्राणांचा ईश्वर आहे, व त्यावर माझी मोठी श्रद्धा आहे, ती कितीही सांगितली तरी पुरी होणार नाही. तो अल्लमप्रभु येथे येऊन माझ्या मनाचा विकल्प दूर करून मजवर केव्हां दया करील? ॥ ६ ॥ तो अल्लमप्रभु पूज्य लोकांत श्रेष्ठ असून सर्वोतर्यामी आहे, तो शिवयोगाचे मर्म मला , ·बसवेशस्य प्रभोरागमनविषयकचिंतावर्णनम् । ५९ ऽधिगमय्य सम्यक् । अनुग्रहिष्यत्यखिलान्तरात्मा कदा नु संधास्यति वा मुदं हृत् ॥ ६ ॥ प्रज्ञावलान्मत्कृतदिव्यपीठं राज्ञा यथाज्ञातसुभृत्य- कृत्यं । तथाऽल्लमेन्द्रानधिरोहणेन वृथा कथं स्यादथवेश्वराज्ञा ॥ ७ ॥ इत्थं हृदन्तर्वसवो विचिंत्य स्वयं बहिःस्थातुमनौचितीति । एकान्त- मासाद्य यथोपदेशं प्राणान् रुरोधासनबन्धधीरः ॥ ८॥ अर्थेभ्य आहृत्य दशेंद्रियाणि तानि क्रमात्स्थूलतनोवियोज्य । लिंगानुसंधैक्य- पदे सुसूक्ष्मे संस्थापयामास समाधिनिष्टः ॥ ९ ॥ जिता यतः पूर्व- सवीजभूमिः प्रभोः कृपायास्तत एव धीरः । अवाप्तनि/जसमा- धिभूमिश्चिरं निजानंदमयो बभूव ॥ १० ॥ समाधिसौख्यानुभवेन नित्यं व्युत्थानकालेऽपि जगत्समस्तं । लिंगात्मकं नान्यदिति स्थिरात्मा पुनःपुनश्चापि समाहितोऽभूत् ॥ ११ ॥ कदाचिदागत्य समाधिकाले सुनिर्मलेऽन्तर्मुखदर्पणेऽस्य । प्रभुः स्फुरन्प्रीतमना विभूतिं दधौ स्वयं चांगल्या रीतीने सांगून माझ्यावर कृपा कधीं करील? व त्यामुळे माझ्या मनास सुख कधी देईल? ॥ ७ ॥ मी आपल्या बुद्धिबलाने हे उत्तम शून्य सिंहासन त- यार केले आहे; ज्याप्रमाणे आपल्या चाकरांनी केलेल्या कामाचा राजा स्वीकार करितो, त्याप्रमाणे अल्लमप्रभु या सिंहासनाचा स्वीकार का करीत नाही? ईश्वराची आज्ञा व्यर्थ तरी कशी होईल ? ॥ ८॥ ह्याप्रमाणे बसवेश्वर आपले मनांत विचार करून आतां सर्व लोकांत उघडपणे राहणे मला योग्य नाहीं असें जाणून एकांतस्थळी जाऊन अल्लमप्रभूनें उपदेश केल्याप्रमाणे प्राणांचा रोध करून निश्चल समाधीचे आसन लाऊन बसला. ॥ ९ ॥ विषयसुखापासून बसवेश्वराने आपली दहाही इंद्रिये वळविली, व क्रमाक्रमाने स्थूल देहापासून सूक्ष्म देहाकडे व ते. थून लिंगैक्याच्या स्थानीं समाधिसाधनाने वळविली. ॥ १० ॥ अल्लमप्रभूच्या कृ- पेमुळे त्याने पूर्व सबीजभूमि जिंकली, नंतर त्यामुळेच त्यास धैर्य येऊन दुसरी त्यास निर्बीज समाधिभूमि प्राप्त होऊन तो बसवेश्वर चिरकाळ आत्मानंदस्वरूप झाला. ॥ ११ ॥ समाधिसुखाच्या अनुभवामुळे समाधि सोडून उठला तरी, हे सर्व जग लिंगस्वरूप आहे असे बसवेश्वर नेहमीं मानीत असे, आणि त्याचे मन नेहमी स्थिर असे. ह्यामुळे त्याने वारंवार समाधि लावण्याचा क्रम ठेवला. ॥१२॥ एके वेळी बसवेश्वराने समाधि लाविली असता, त्याच्या स्वच्छ अन्तर्मुखरूप आर- शांत अल्लमप्रभु स्पष्ट दिसला व त्या अल्लमप्रभूनें संतुष्ट होऊन निर्मल तत्वरूपी ·६० भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २२ निर्मलतत्वरूपां ॥ १२ ॥ महाप्रसादोऽयमिति प्रभोस्तद्विभूतिमादाय स दण्डनाथः । आनंदबाष्पांचितनेत्रपझो बभूव भक्त्या पुलकांकि- तांगः ॥ १३ ॥ अन्तर्हितोऽभूत्प्रभुरल्लमोऽथ व्युत्थाय सध्यानसमा- धियोगात् । विस्फूर्जदत्यूर्जितदक्षनेत्रभुजांगयष्टिर्बसवो बभूव ॥ १४ ॥ स भागिनेयं सुगुणाभिधेयं छन्नाव्हयं सजनताविधेयं । स्वयं समाहूय समाधिदृष्टं विस्पष्टमस्मै कथयांबभूव ॥ १५ ॥ यो वेदशास्त्रादि- भिरप्यवेधस्सोऽयं परं ज्योतिरनादिराद्यः । परः शिवोऽस्मत्प्रभुराग- तोऽस्मान्नानंदयिष्यत्यचिरेण देवः ॥ १६ ॥ इत्थं तदाज्ञापितमा- मनीनं छन्नाभिधोऽयं बसवो निशम्य । आनंदलीलामृतपारव- श्यात्प्रत्युद्गमोद्युक्तमना बभूव ॥ १७ ॥ उत्कण्ठितस्तत्क्षण एव सोऽय- माहूय तान्कर्मकरानशेषान् । प्रसाधनायास्य पुरस्य शीघ्रमाज्ञापया- मास विभुः समन्तात् ॥ १८॥ पुरीमलंचकुरिमे समन्तात्संमार्य विभूति त्यास दिली. ॥ १३ ॥ हा अल्लमप्रभूचा माझ्यावर मोठा अनुग्रह झाला असें त्या राज्याधिकार चालविणाऱ्या बसवेश्वराने मानिलें व ती विभूति घेतल्या- वर त्याच्या डोळ्यांस आनंदाश्रु येऊन ते भरून आले व भक्तीमुळे त्याच्या सर्व अंगावर दाट शहारे आले. ॥ १४ ॥ विभूति देऊन अल्लमप्रभु लागलाच गुप्त झाला, मग बसवेश्वर त्या उत्तम रीतीच्या समाधीपासून उठला, तेव्हां त्या विभूतीच्या प्राप्तीमुळे त्यास अतिशय आनंद होऊन त्याचे डोळे, हात व शरीर सतेज दि- सून शोभू लागले. ॥ १५ ॥ बसवेश्वराने लागलेच चांगल्या गुणांमुळे शोभणाऱ्या व चांगल्या रीतीने वर्तन करणाऱ्या छन्नबसवेश्वरास जातीने हांक मारून समा- धीमध्ये मला अल्लमप्रभूचे दर्शन होऊन त्याने मला विभूति दिली, हे आनंदाचे वर्तमान सांगितले. ॥ १६ ॥ व ह्मणाला, अरे छन्नबसवा, ह्या अल्लमप्रभूची य- थार्थ माहिती वेदांस व शास्त्रांस देखील नाही, हा अल्लमप्रभु श्रेष्ठ परब्रह्मस्वरूप तेज आहे, ह्यास जन्म नसून हा सर्वांच्या आधीपासून आहे, हा श्रेष्ठ शिव आमचा गुरु असून तो देव आह्मांस सुख देण्यासाठी खचित लवकर येईल. ॥ १७ ॥ असें बसवेश्वराने सांगितलेले आपल्या मनाजोगें वर्तमान ऐकतांच हा छन्नबसवेश्वर आनंदसमुद्रांत बुडून जाऊन एकदम देहभान विसरला व लागलाच अल्लमप्रभूस सामोरा जाण्यास निघाला. ॥ १८ ॥ छन्नबसवेश्वर उतावीळ होऊन लागलेच त्याने सर्व अधिकारी व मजुरदार लोक बोलावून आणले, व लवकर लवकर सर्व शहर सुशोभित करण्यास त्यांस आज्ञा केली. ॥ १९ ॥ त्यांनी रस्ते ·कल्याणनगरस्वच्छताकरणम् । धूलीः पुरवीथिकासु । सत्कृत्य गन्धोदकसेचनेन पुष्पाणि सर्वत्र तथोपजन्हुः ॥ १९ ॥ प्रासादसौधोपरि गोपुरेषु सालेष्वथाहालक- तोरणेषु । सुवर्णकुंभोपरि दर्पणोद्यद्धजावलीसन्नहनं प्रचक्रुः ॥ २०॥ तदुत्सवं पौरजनाः समन्तादाकर्ण्य तत्तद्भवनांगणेषु । कस्तूरिकाम्भोभिरथानुलिप्य व्यचित्रयन्मौक्तिकरंगवल्लीः ॥ २१ ॥ भित्तीरलंकृत्य विचित्रजालैस्सर्वत्र रत्नोज्ज्वलहेमदण्डान् । संस्थाप्य तत्रोपरि दीप्यमाना वितानपंक्तेः परितो बबन्धुः ॥ २२ ॥ मुक्ताव- लिस्वच्छगुलुच्छरेखाः सन्नह्य तद्वन्मणिमालिकाश्च ॥ मध्ये कनद्व- तुलदर्पणालीवितानगर्भेषु विनिन्युराढ्याः ॥ २३ ॥ रंभोज्ज्वलस्तंभ. विराजितानि द्वाराणि जांबूनदवस्त्रकूचैंः । सपल्लवैस्तन्मणितोरणैश्च विभूषयामासुरभूतपूर्व ॥ २४ ॥ गृहे गृहे प्रोन्नतकेतनानि प्रबध्य वीथीषु च वाद्यघोषैः । यथेनरश्मिः प्रसरेन्न किंचित्तथा बबन्धु- चोहोंकडून चांगले झाडून काढवून स्वच्छ केले, व त्यांवर सुगंधि पाण्याचे सडे शिंपून त्यांवर सर्व ठिकाणी फुलें पसरली; अशा रीतीने त्यांनी सर्व कल्याण- नगर सुशोभित केलें. ॥ २० ॥ मोठमोठ्या वाड्यांवर, राजवाड्यांवर, वेशी- वर, गांवकुसांवर, चौकांत, दारांवरील दर्पणांनी सुशोभित केलेल्या सुवर्णकुं- भांवर स्वच्छ पताका चोहोंकडे लावण्याची त्यांनी तयारी केली. ॥ २१ ॥ तो समारंभ पाहून नगरवासी लोकांनीही आजूबाजूस भोवताली व सर्व ठिकाणी आ- पापल्या घरांच्या आंगणांत कस्तूरीच्या पाण्याचे दाट सडे टाकिले, व त्यांवर चित्रविचित्र मोत्यांच्या रांगोळ्या काढल्या. ॥ २२ ॥ भिंतींवर अनेक प्रकारच्या वेलबुट्टी काढून त्या सुशोभित केल्या व जागोजाग रत्नजडित सोन्याचे खांब उभे करून त्यांवर सुशोभित अशी छतें घालून मांडव तयार केले व कमानी त- यार केल्या. ॥ २३ ॥ मोत्यांचे पीठ करून व त्यांत गुलाल मिसळून रांगोळ्या घातल्या; तशाच रत्नांच्या माळांत सुंदर वाटोळे वाटोळे आरसे बसवून श्रीमंत लोकांनी त्यांची प्रतिबिंबें आकाशांत पडतील असें केलें. ॥ २४ ॥ दारोदार के- ळीचे खुंट उभे केले, व त्यांवर जरीचे वस्त्रांचे पदर लोंबत सोडले, व दारांस रत्नांची तोरणे बांधून नगरास अशी शोभा आणिली की, तशी पूर्वी कधीच आली नव्हती. ॥ २५ ॥ घरोघर उंच उंच गुढ्या उभ्या केल्या, जागोजाग वाजंत्री बसवून सुस्वर वायें वाजविण्याची सोय केली, रत्नांची तोरणे तर इतकी दाट ·६२ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २२ मणितोरणानि ॥ २५॥ घुमंधुमामोदलसत्प्रसूनप्रवालरत्नावलिभिः समन्तात् ॥ धूपैश्च कस्तूरिसुगंधिलेपैरलंप्रचक्रुः पुरि पण्यवीथीः ॥ २६ ॥ कल्याणमेतन्नगराधिराजं समस्तकल्याणगुणाभिरामम् । लक्ष्मीसरस्वत्युपलाल्यमानं लक्ष्यं बभूवामरपुंगवानां ॥ २७॥ महो- त्सवस्तद्वसवाधिपस्य गृहे सुधर्माधिपतेरिवासीत् । उधे हरेति ध्वनि- भिर्गणानां लघूकृतोऽभून्मथितांदुराशिः ॥ २८ ॥ तदाऽल्लमो मे प्रभु रागमिष्यत्यहो कदा कैस्सह किं प्रकारः। न वुध्यते संप्रति कुत्र- वीथ्यामिति स्म ध्यौ वसवो हृदब्जे ॥ २९ ॥ स्थातुं न युक्तं सदने विधेयः प्रत्युद्गमो द्रागिति भक्तसंधैः । स दण्डनाथः सकलैः सभायां विनिर्ययावल्लमदत्तचित्तः ॥ ३० ॥ प्रत्युजगाम बसवो मणिवालनाथ- श्रीमाचयार्यवरकिन्नरसंयमिभ्यां । स च्छन्नवीरबसवः प्रभुलिंगमू- बांधली की, त्यांतून रस्त्यावर सूर्याचे उन्हाचें एक किरण देखील खाली दिसत नव्हते. ॥ २६ ॥ जागोजाग सुवासिक फुले आणि पाने आणून पसरली, कृष्णा- गरुचंदनाचे जागोजाग धूप पेटविले, व नगरीतील बाजारांतील सर्व रस्ते कस्तू- रीचे सडे शिंपडून व सुगंधि धूप जागोजाग पेटवून सुशोभित केले. ॥ २७ ॥ कल्याणनगर सर्व नगरांत राजधानीचे मुख्य नगर असल्याप्रमाणे दिसत होते. सर्वप्रकारचे कल्याणकारक गुण त्या नगरवासी लोकांच्या अंगांत होते, त्या नगरांत लक्ष्मी आणि सरस्वती दोघीही नांदत होत्या, (लोक सधन आणि विद्वान् होते) त्यामुळे देवांतील मुख्य मुख्य देवांस देखील तें नगर पहावेसे वाटू लागले.॥२८॥ बसवेश्वराचे घरीं तर जशी इंद्राच्या सुधर्मा नांवाच्या देवसभेत आरास व्हावी तशी आरास झाली, व "उघे उघे, हर हर" अशा जयजयकार शब्दांनी प्रमथगणांनी असा जयघोष चालविला की, त्यापुढे समुद्रमंथनाच्या वेळी देवदैत्यांचा झालेला गलबला कांहींच नाही. ॥ २९ ॥ तेव्हां बसवेश्वर आपले मनांत नेहमी काळजी करूं लागला की, माझा अल्लमप्रभु केव्हां येईल? कोणाबरोबर येईल ? कोणत्या रीतीने येईल? तो सध्या कोणत्या रस्त्यावर असेल? हे कांहीं मला कळत नाही. ॥ ३० ॥ आतां मला घरी स्वस्थ बसून उपयोगी नाहीं, भक्तमंडळीबरोबर घेऊन लवकर सामोरे जाणे चांगलें, असें मनांत आणून तो अधिकारी बसवेश्वर सर्व लोकांसह सभेतून अल्लमप्रभूकडे आपले लक्ष्य लाऊन त्यास सामोरा निघाला. ॥ ३१ ॥ बसवेश्वर मणिवाल, किन्नरार्य, व अल्लमप्रभूचा पट्टशिष्य विद्वान् हठप- ·बसवस्य प्रभोः प्रत्युद्गमनवर्णनम् । ६३ तैरासेवितो हठपदार्पणसूरिणा सः ॥ ३१ ॥ अन्यैरनन्यहृदयैरभितो गजाश्वारूढैर्गणैः परिवृतो गणनातिगैस्तैः । भण्डारिवीरबसवः प्रययौ नृपालवृन्दैरमंदविभवैरपि पृष्ठभागे ॥ ३२ ॥ संसेवितो नवभिरात्मसमप्रधानैरन्यैर्भटप्रकरमागधबंदिवृन्दैः । संस्तूयमान- बिरुदावलिगद्यपद्यो हृद्यल्लमांत्रियुगुलं कलयन्ययौ सः ॥ ३३ ॥ तत्रोन्नताकृतिभिरुज्वलवेत्रहस्तैर्विज्ञाततत्तदवनीधवतारतम्यैः । आहो प्रयात धुरि तिष्ठत सावधानं दूरे तथाऽपसरतेति वचोऽभ्यधायि ॥ ३४ ॥ संबाधवारणपरैः परिसेव्यमानः संचाल्यमानरणदंदुककु. न्तहस्तैः ॥ उत्पत्य तानुपनिगृह्य कृताट्टहासैरुक्त्वा स्वनाम पटुवीर- भटैर्ययौ सः ॥ ३५ ॥ खेदैः ससंभ्रमतया धृतखड्गखेटैर्भूयः कृतां- जलिपुटैश्च निजाभिमुख्यात् । दूरस्थितैः सविधगैश्च विनम्रकायैः दार्पण, यांस बरोबर घेऊन सामोरा निघाला. ॥ ३२ ॥ दुसरे तसेच मनापासून अल्लमप्रभूची भक्ति करणारे प्रमथगण कोणी हत्तीवर बसले, कोणी घोड्यावर ब- सले व सामोरे येण्यास निघाले, अशा सामोरे येणाऱ्या लोकांची तर गणतीच नव्हती. मागे मोठ्या ऐश्वर्यवान् अशा मांडलिक राजांचा समुदाय येतो आहे अशा थाटाने भंडारी वीर बसवेश्वर सामोरा चालला. ॥ ३३ ॥ आपल्या बरोब- रीच्या नऊ प्रधानांसहित व दुसरे अनेक योद्धे बरोबर घेऊन स्तुतिपाठक, भाट वगैरे लोक गद्याचे रूपाने आणि पद्याचे रूपाने ज्याच्या गुणांचे वर्णन करितात, असा तो बसवेश्वर मनामध्ये अल्लमप्रभूच्या दोन्ही चरणकमलांचे स्मरण करीत सामोरा निघाला. ॥ ३४ ॥ त्यावेळी चांगला पोषाख करून हातामध्ये सुंदर वे- ताच्या छड्या घेऊन भालदार लोकांनी आपापल्या राजांची नांवें सर्व लोकांस क- ळविली; व पुढे चला, सावधपणाने उभे राहा, लांब सरा, असे शब्द उच्चारले. ॥ ३५ ॥ बसवेश्वर अल्लमप्रभूस सामोरा जात होता ती मौज पाहण्यास लोकांची अतिशय गर्दी झाली; ती मोडण्यासाठी शिपाईलोक बरोबर होते, त्यांनी ती मोडली, व बसवेश्वरास सुख दिले. नंतर लढाईचे वेळचे दंड व भाले हातात घेतलेले लष्करी लोक पुढे येऊन सर्वांची गर्दी मोडून मोठ्याने आपापलें नांव उच्चारून बसवेश्वरास नमस्कार करून पुढे चालू लागले. अशा समारंभाने बसवेश्वर सामोरा निघाला. ॥ ३६ ॥ पायाने चालणाऱ्या पायदळ लोकांनी घाई घाईने हातांत ढालतरवारी घेऊन हात जोडून बसवेश्वरास मुजरे केले. व नम्रतेने काही पुढे लांबून चालले, कांही बाजूंनी जवळून चालले, ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २२ तथा पृष्टैर्नटद्भतिगतैश्च भटैर्ययौ सः ॥ ३६ ॥ अर्काश्वसंयमपरैर्जवनैर्महा- श्वैरैरावणस्फुरणवारणवारणौधैः । संख्यातिगैरतुलपुष्परथैरनेकै- स्साकं ययौ बसवमंत्रिवरो मनस्वी ॥ ३७॥ चित्रांबराणि रमणीय- तराणि धृत्वा भक्तस्त्रियः कलशदर्पणपाणिपद्माः । सद्भूषणा निटिल- भास्वरभूतिरेखा जग्मुः पुरो बसवमंत्रिवरस्य वह्वयः ॥ ३८ ॥ भाव- प्रबोधनिपुणाः कवयस्तथैव तत्राशु कल्पितगुणाद्भुतकाव्यपाठः । अप्रीणयन् हृदयमस्य रसज्ञा नाट्यक्रमैर्भरतशास्त्रकला- प्रवीणाः ॥ ३९ ॥ छत्रैर्विचित्रकलशैः सितचामरौधैर्देदीप्यमानवल- यैर्व्यजनालवः ॥ वर्णानुरंजितमुहर्मुहुरास्तृतां च संवीज्यमानपटकू- र्चशतैर्ययौ सः ॥ ४० ॥ रामाः पुरंदरवधूविजयाभिरामसद्राम- कांहीं मागून चालले अशा रीतीने चालणाऱ्या योध्यांसह बसवेश्वर सामोरा चालला. ॥ ३७ ॥ बसवेश्वराचे बरोबर जे घोडे होते ते इतके जलद चालणारे होते की, सूर्याच्या रथाच्या घोड्यांस देखील मागे टाकीत; हत्ती इतके बळकट होते की, ऐरावण दिग्गजाची मस्ती जिरविण्यास ते कमी करणारे नव्हते; उत्तम उत्तम असे रथही अनेक होते. अशा थाटाने बसवेश्वर सामोरा निघाला. ॥ ३८ ॥ बसवेश्वराचे बरोबर पुष्कळ सुवासिनी पतिव्रता भक्तांच्या स्त्रिया असून त्या पुढे चालत होत्या, त्या अनेक प्रकारची चांगली चांगली उंची लुगडी नेसल्या होत्या, कलश आणि आरसा प्रत्येकीने आपल्या हातांत घेतला होता, अंगावर बहुमोल असे अलंकार प्रत्येकीने घातले होते, व कपाळावर शोभिवंत विभूतीच्या रेषा (पट्टे) ओढल्या होत्या. ॥ ३९ ॥ बसवेश्वराबरोबर अभिप्राय चांगल्या रीतीने व्यक्त करणारे असे कविही पुष्कळ होते; त्यांनी लागलेच अनेक त-हेचे रसभरित श्लोक नवीन तयार करून ह्मणून दाखवून बसवेश्वरास संतुष्ट केले. तसेंच नाट्यकलेमध्ये प्रवीण असणाऱ्या बरोबरच्या किती- एक हौशी लोकांनी नृत्य करून बसवेश्वराचे मनास सुख दिले. ॥ ४० ॥ अनेक प्रकारची छत्रे, गमती गमतीचे (चित्रविचित्र) कलश, पांढरे पांढरे शुभ्र चामरांचे समुदाय, ह्यामुळे व लखलखीत ज्यांच्या भोवतालच्या बाजू आहेत अशा विंझण- वाऱ्यामुळे व नानाप्रकारच्या रंगांमुळे सुशोभित दिसणाऱ्या वरचेवर पसरणाऱ्या व गोळा होणाऱ्या पताकांवरील वस्त्रांमुळे त्या सामोरे जाण्याचे समारंभास ज्यास्त शोभा आली होती. अशा थाटाने बसवेश्वर सामोरा चालला. ॥ ४१ ॥ बस- वेश्वराच्या पुढे ज्या स्त्रिया चालत होत्या त्या देवांगनांस देखील लाजवितील ·६५ बसवस्य प्रभु प्रति प्रत्युद्गमनवर्णनम् । णीयकनिजावयवाभिरामाः नीराजनोद्यतकराहितहेमपात्राश्चित्रं विचेरुरुभयत्र पुरोऽस्य मार्गे ॥४१॥ पादौ सरोरुहजितौ पद- कंकणान्तर्मुष्टेरपूर्णमवलग्नमभूञ्च यासां ॥ ता निर्भरोरुजघनस्तनभार- धुर्या धैर्याद्ययुर्विधृतसाधनपाणिपद्माः ॥ ४२ ॥ चंचन्मदालसद- पांगदृशः स्मितास्याश्चेष्टाविलासभरिताः सरसोक्तिसाराः ॥ मिथ्या- वचःकपटसत्यमृषाप्रमोहा वाराङ्गनाश्च वसवं पुरतोऽनुजग्मुः ॥४३॥ इत्थं महाविभवनिर्जितराजराजे प्रत्युद्गमोद्यतगतौ वसवाधिराजे । ये तत्र संति कतिचित्परवादिबौद्धास्ते तद्विभूत्यसहनादभजन्जु- गुप्सां ॥ ४४ ॥ गत्वाऽथ बीजलनृपं परवादिनस्ते कानि प्रकल्प्य वचनानि मृषैव धूर्ताः । ज्ञातप्रभूद्गमनवार्ततया तदीयमुन्मादिव- र्तनसमं कथयांबभूवुः ॥ ४५ ॥ स्वप्ने विलोक्य परिपक्कफलानि इतके त्यांचे अवयव नाजुक होते. त्यांनी लखलखीत सोन्याचे नीरांजनपात्र हातात घेतलेले होते, व त्या दोन्ही बाजूने चालत होत्या. ॥ ४२ ॥ त्यांचे पाय कमलास जिंकतील इतके नाजुक होते व त्यांची कंबर इतकी बारीक होती की, त्यांच्या पायांतील सांखळ्या कमरेस घातल्या तर त्या देखील पोकळ होत असता त्यांचे त्यांस स्तनांचें व ढुंगणांचे ओझें ज्यास्त होत होते, तरी त्या पूजापात्र हातांत घेऊन तशाच धैर्याने सामोऱ्या जात होत्या. ॥ ४३ ॥ तरुण असल्या- मुळे त्यांचे डोळे चंचल होते, त्या सर्वजणी हसतमुख होत्या, त्या अनेक प्रकारच्या चेष्टा व हावभाव करीत होत्या, त्यांचे बोलणे फार गोड होते. खोटें बोलणाऱ्या, कपटी व लटकी प्रीति दाखविणाऱ्या, वेश्याही बसवेश्वराबरोबर सामोऱ्या जाण्यास निघालेल्या होत्या व त्या बसवेश्वराच्या पुढे चालत होत्या. ॥ ४४ ॥ अशा रीतीने आपल्या ऐश्वर्यामुळे कुबेरास देखील लाजविणारा बसवे- श्वर अल्लमप्रभूस सामोरा जाण्यास निघाला असता, त्या वेळी तेथे जे कितीएक परधर्मी नास्तिक बौद्ध होते, त्यांस बसवेश्वराचे ऐश्वर्य सहन न होऊन ते बसवेश्वराची निंदा करूं लागले. ॥ ४५ ॥ ते कपटी लोक लागलेच बीजल राजाकडे गेले व खोट्या खोट्या काही गोष्टी बनवून बसवेश्वराच्या स्वप्नांत अल्ल- मप्रभु आला ह्मणून तो सामोरा चालला आहे व असें भ्रमिष्टासारखें भलतेंच वर्तन बसवेश्वर करीत आहे, ह्मणून राजाजवळ त्याची निंदा करूं लागले. ॥ ४६ ॥ तें मणाले गजा, जसें स्वप्नांत एखाद्या मनुष्याने उत्तम उत्तम पिकलेले ·६६ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २२ वृक्षे तस्मात्प्रबुध्य पुनरत्तुमिहेच्छतीव । दृष्ट्वा हठेन शुभसूचन- मात्रमेष भ्रान्त्या तनोति जगदद्भुतदांभिकत्वं ॥ ४६ ॥ राजा निशम्य वचनं स्वमताभिमानात्किचित्प्रकुप्य हृदये पुनरप्युवाच । आहो मदीयनगरे मयि वर्तमाने त्यक्त्वा ममानुमतिमेष कथं विधत्ते ॥ ४७ ॥ स्वप्ने तु किंचिदिह भस्मनि दीयमाने भ्रान्ति धराधरसमां वसवः प्रपेदे। भक्तोऽथवा भजतु लोकविरुद्धमर्थ सत्यं स एव भवतां किमु तेन हानिः ॥ ४८ ॥ वेत्ति स्वमेव महिमानमसौ स्वकीयं नो जात्वलौकिकमिदं वयमत्र विद्मः ॥ विज्ञायते च सकलैः पुनरेत- दन्ते दृष्ट्वैव तावदधुना ननु भिद्यतां सः ॥ ४९ ॥ उक्त्वत्थमेव नृपतिः पिशुनान्स्वकीयांस्तूष्णीं बभूव मनसाऽऽहितरोषपूरः ॥ वि- ज्ञाय तन्नृपतिचित्तमसौ महात्मा चिन्तां चकार महतीं वसवाधि- आंबे पहावे, आणि जागे झाल्याबरोबर ते खाण्याची इच्छा करावी, तसेच बसवेश्वरास अल्लमाचा नेहमी निद्ध्यास असल्यामुळे अल्लम येतो असे स्वप्न पड- तांच ते खरे समजून मूर्खपणाने डौल माजवून सामोरे जाण्याचे कसे लोकविरुद्ध वर्तन हा करीत आहे पहा! ॥ ४७ ॥ राजाने त्या लोकांचे हे बोलणे ऐकतांच त्यालाही आपल्या मताचा (बौद्धमताचा ) अभिमान असल्यामुळे तो आपल्या मनांत रागावला व पुन्हा ह्मणाला, काय आश्चर्य आहे! माझ्या शहरांत मी असतांना माझी परवानगी घेतल्यावांचून बसवेश्वर हे भलतेच काय करीत आहे ? ॥ ४८ ॥ बसवेश्वरास अल्लमाने स्वप्नांत भस्म दिले काय! आणि त्यामुळे हा पर्वताएवढा मोठा वेडेपणा करित आहे काय! तो भक्त आहे तर त्या अल्लमाची खुशाल भक्ति करो; हे काम करीत आहे ( सामोरा जात आहे ) हे- ही लोकविरुद्ध आहे हे खरे आहे, परंतु त्यापासून तुमचे नुकसान काय आहे ? ॥ ४९ ॥ तो आपले महत्व समजतो आहे हे त्याचे त्यालाच माहीत असेल. आझाला तर त्यांतलें कांहींएक समजत नाही; आतां सामोरे जाण्याचा काय प्रकार होतो तो आपोआप सर्वांस समजेलच. अल्लम आला नाही तर आपो- आपच बसवेश्वराची फजीती होईल. ॥ ५० ॥ बीजल राजाने अशा त-हेने त्या आपल्या मताच्या दुर्जन लोकांस समर्पक उत्तर देऊन सर्वांस निरुत्तर तर केलेंच परंतु बसवेश्वराचे करणे त्यास न आवडल्यामुळे तो मनांत बसवेश्वराचा द्वेष करू लागला. राजाची गैरमर्जी झालेली समजतांच त्या सुस्वभावाच्या बसवे- ·कुत्सितरूपेण प्रभोः कल्याणनगरं प्रत्यागमनम् । नाथः ॥ ५० ॥ नायाति किं मम गुरुः प्रभुरल्लमेन्द्रो लोकेऽपहास्य- चरितोऽस्म्यथवा महेशः ॥ सर्वत्र चास्ति मयि किं निगमागमानां कर्ता स एव भगवान्परवादिजेता ॥ ५१ ॥ इत्थं विचिंतयति भक्त- कुलावतंसे हंसोल्लमोन्तरमवेत्य तदा तदीयं ॥ शीघ्रं न यामि यदि भूमिविभुर्जनाश्च भक्तं हसन्ति न तथास्त्विति साधु मेने ॥ ५२ ॥ मत्वेति चिन्मयवपुः स्वयमप्यधीशः प्रोन्मत्तवेषभृदयं गुरुमण्ड- लेन्द्रः ॥ साक्षाद्वभूव बसवादिगणाधिनाथै यो न पामरजनैर्विषयक- लुब्धैः ॥ ५३ ॥ इस्वांगसंगततनुः कुटिलांघ्रिरीषच्छथः कषायि- तकचो गडुवक्रकण्ठः ॥ क्षुभ्यत्कटिबहुलरोमततिः कुदृष्टिराकोशवा- क्चलगतिर्विकृताट्टहासः ॥ ५४ ॥ नीलापसारविकसद्रणराजिरन्त- ायन्रुद्रन्परिहसन्कृशलंबकर्णः ॥ लालाक्षरन्मुखबिलः प्रभुराजगाम श्वराला मोठी काळजी पडली. ॥ ५१ ॥ बसवेश्वर मनांत ह्मणूं लागला, माझा गुरु अल्लमप्रभु येत नाही काय? लोकांमध्ये माझी फजीती होण्याची वेळ आली किंवा तो महेश्वर वेदांचा व आगमांचा कर्ता आहे तो सर्वत्र आहे, मग माझ्यांत कसा नसेल? तो परवादी लोकांस जिंकणारा आहे, मग मी काळजी तरी कां करूं? ॥ ५२ ॥ अशा रीतीनें तो भक्तकुलांतील श्रेष्ठ बसवेश्वर काळजी करूं लागला असतां, तो हंसस्वरूपी भगवान् अल्लमप्रभु त्या बसवेश्वराच्या मनांतील भाव जाणून आपले मनांत ह्मणूं लागला. जर मी आता लवकर भूमीवर जाणार नाहीं, (बसवेश्वराचे नगरांत जाणार नाही, ) तर माझ्या भक्तास सर्व लोक हंसू लागतील; तर असे होणे हे काही चांगले नाही. ॥ ५३ ॥ हे मनांत आणून तो चित्स्वरूप अल्लमप्रभु लागलेंच स्वतः एका वेडगळ मनुष्याचे रूप घेऊन कल्याणनगरास आला. ते त्याचे कृत्रिमरूप बसवेश्वरादिक गणनायकांस सम- जले. विषयसुखांत निमग्न असणाऱ्या इतर अज्ञान लोकांस कांहीं समजलें नाही. ॥ ५४ ॥ अल्लमाचे रूप मटले तर ठेंगू मनुष्यासारखे असून पाय वांकडे होते, थोडथोड्या तोंडावर मिशा उगवलेल्या होत्या, आंगावर रांठ केस होते, गळ्याला आवाळू आल्यामुळे तोंड वांकडे झाले होते, कंबर मोठी होती, अंगावर लव फार होती, डोळे वाईट होते, शब्द कर्कश होता, मन चंचळ असून त्यास हसतांना वेडेवांकडे तोंड करून हंसण्याची संवय होती. ॥ ५५ ॥ अंगावर जागोजाग व्रण झाले असून त्यांतून निळ्या रंगाचे रक्त व पू सारखा वाहत होता, मनाशीच बोलण्याची संवय होती, घटकेंत रडावें, घटकेंत हंसावें, ·६८ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलाय. अध्याय २२ शृंगीश्वरः स्वयमिवाश्रितवत्सलोऽसौ ॥ ५५ ॥ इत्थं प्रभुनगरमेत्य विनिंदतोऽपि कांश्चिजनान्प्रतिवदन्स्वयमाशिषैव ॥ कांश्चित्प्रताडन- परान् स्तुतिमेव चक्रे गायजनान्प्रति जगौ नटतो ननाट ॥ ५६ ॥ कांश्चिच्च भूषणपरान्प्रतिभूष्य तत्र कांश्चिनियुद्धचतुरान्प्रतियुध्यधीरः॥ कांश्चिन्नमस्कृतिपरान्प्रति नम्रमूर्धा कांश्चिद्विकारवदनान्विकृतिं चकार ॥ ५७ ॥ बालान्विलोक्य पुरि बालवदेव देवश्चिक्रीड कुत्र च पपात धरातलेऽसौ ॥ उत्थाय शीघ्रमभवोऽर्भकवच केषां केषां च वृद्धवद- भूत्परिदृश्यमानः ॥ ५८ ॥ दृष्टः कदा रसिकवत्व च मूढतुल्यो दृश्यः कदा गगनवत्व च निर्विकारः ॥ दूरे क्वचित्व च समीपगतः कदाचित्सर्वत्र सर्वग इति प्रथयन्स्वशक्तिं ॥ ५९ ॥ इत्थं प्रमोर्वि- अशी स्थिति होती, वाळून गेल्यासारखे लांब लांब कान होते, तोंडाच्या भोंका- तून नेहमी लाळ गळत होती. अशा रीतीचे कुत्सित रूप घेऊन अल्लमप्रभु भक्तांचे रक्षण करणाऱ्या मुंगीश्वराप्रमाणे कल्याणनगरांत आला. ॥ ५६ ॥ त्याचे ते कुत्सित रूप पाहून कितीएक लोक त्याची निंदा करूं लागले, तरी त्यांस त्याने त्यांच्या निंदेबद्दल यत्किचित् दुःख न दाखवितां उलट आशीर्वाद दिले. कोणी वेडा समजून त्यास मारूं लागले तरी त्याने त्यांची स्तुति केली. गाणाऱ्या व नाचणाऱ्या लोकांबरोबर तो स्वतः गाऊं लागला व नाचूं लागला. ॥ ५७ ॥ कितीएकांनी अल्लमाचा अलंकार वस्त्र वगैरे देऊन सन्मान केला, त्यांचा उलट अल्लमाने सन्मान केला. कोणी कुस्ती करूं लागले त्यांचेबरोबर ह्याने कुस्ती केली; कोणी नमस्कार केला त्यांस ह्याने डोके वांकवून नमस्कार करावा; कोणी तोंड वांकडे केले तर त्यास उलट ह्याने तोंड वांकडे करावें. ॥ ५८ ॥ कोठे वाटेंत लहान मुलें भेटली त्यांचेबरोबर लहान मुलांचे खेळ खेळला, कोठे जमिनीवर पडला, कोठे लोकांस तो अल्लमप्रभु लहान मुला एवढा दिसला, कोठे कोणास माताऱ्या मनुष्यासारखा दिसला. ॥ ५९॥ कोणास तर रसिक मनुष्यासारखा दिसला, कोणास मूर्ख मनुष्यासारखा दिसला, कोणास आकाशासारखा निर्विकार रूपाचा दिसला, कोणास अगदी जवळ आहे असा दिसला, कोणास दूर आहे असे भासलें, कोणास तर अल्लमप्रभु चोहोकडे आहे असें दिसले. अशा त-हेने त्या सर्वत्र गति असणाऱ्या परमेश्वराने आपली अद्भुत शक्ति प्रकट केली. ।। ६० ॥ अशा रीतीने स्वच्छंदपणाने फिरणाऱ्या अल्लमप्र- ·अल्लमप्रभोर्दर्शनोत्सववर्णनम् । हरतो महिमावबोधः कस्यापि नाभवदथो बसवेश्वरस्तं ॥ गूढं निधि भुवि यथांजनसिद्धयोगी तद्वत्सुनिर्मलधियाऽल्लममेव मेने ॥ ६० ॥ उत्कण्ठितः स हृदये पुलकांकितांगः स्वानंदबाष्पलहरीपरिपूर्णनेत्रः॥ भक्तैः समं सविधमेत्य निधाय भस्मताम्बूलमाल्यनिचयं पदयोन- नाम ॥ ६१ ॥ भक्तांगना विनयभक्तियुतास्समेत्य दीव्यन्निजाभरण- दीप्तिभिरुल्ललत्सु ॥ दन्ताक्षिहस्तरुहरश्मिषु चारुगीतैर्नीराजनानि विधुः प्रभुलिंगमूर्तेः ॥ ६२ ॥ वाद्यध्वनिस्फुरणमत्यधिकं बभूव चाटुप्रबंधमपठद्भटबंदिदं ॥ पौरास्समेत्य विनयेन ववंदिरेऽमुं भंगं मुखेषु परवादिगणाः प्रपेदुः ॥ ६३ ॥ कल्याणपट्टणमिति प्रथितं पृथिव्यां यहादशप्रथितयोजनविस्तृतं तत् ॥ सर्व प्रभूत्तमसमागमने बभूव कल्याणदीपकरपौरसतीसमेतं ॥ ६४ ॥ भक्तबजे प्रमुदिते भूचे यथार्थ ज्ञान कोणासच झाले नाही, परंतु एखाद्याच्या डोळ्यांत मांत्रिकानें दिव्य अंजन घातल्यावर त्या योग्यास भूमीतील जसें द्रव्य दिसते, त्याप्रमाणे त्या आपल्या निर्मल ज्ञानामुळे बसवेश्वराने मात्र त्यास ओळखलें. ॥ ६१ ॥ त्यास (अल्लमास ) पाहतांच त्याचे ( बसवेश्वराचें ) मन एकदम गहिवरले, सर्व अंगावर दाट रोमांच आले, आत्मानंदामुळे आनंदाश्रु येऊन त्याचे दोन्ही डोळे भरून आले. मग लागलाच बसवेश्वर सर्व भक्तमंडळीसह अल्लमाच्या जवळ आला आणि भस्म, विडा, फुलांचा ढीग पुढे ठेवून त्याने अल्लमाच्या पायांवर डोके ठेवून नमस्कार केला. ॥ ६२ ॥ भक्त लोकांच्या स्त्रियांनी लागलेच पुढे होऊन भक्तिभावाने गाणी ह्मणत अल्लमप्रभूला नीरांजन केले. त्या वेळी त्यांचे अंगावरील बहुमोल अलंकारांचे प्रतिबिंब पडून त्या स्त्रियांचे दांत, डोळे, दोन्ही हस्तकमल सुशोभित दिसू लागले. ॥ ६३ ॥ त्या वेळी एकदम चोहोंकडे मंगल वायें वाजू लागली, स्तुतिपाठक लोक अनेक प्रकारचे प्रबंध तयार करून आनं- दाने झणूं लागले, नगरवासी लोक नम्रतेने पुढे येऊन अल्लमप्रभूस नमस्कार करूं लागले, व बौद्धादिक परवादी लोकांची तोंडे अप्रतिष्ठेमुळे काळी ठिक्कर पडली. ॥ ६४ ॥ कल्याणशहर कांहीं लहानसहान गांव नव्हता, तें पृथ्वीवर प्रसिद्ध शहर असून त्याची लांबी रुंदी अठेचाळीस कोस होती, ते सर्व शहर अल्लमप्रभू आलेला पाहतांच त्यास नीरांजन करण्यासाठी जिकडे तिकडे नगरवासी लोकांच्या बायकांनी आपापल्या हातांत पंचारती घेतलेलें असें दिसू लागले. ॥ ६५ ॥ भक्तलोकांचा समुदाय संतुष्ट होऊन दोन्ही हात जोडून शरणार्थी ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २२ शरणार्थितोत्या भक्त्या कृतांजलिपुटे परितः स्तुवत्सु ॥ पौरव्रजेषु धृतचामरसत्पताकाचित्रातपत्रवलयैः प्रभुराजगाम ॥ ६५॥ प्रत्यु- नतांसपरिवर्तनचातुरीषु नारीषु संभृतविलोकनसंभ्रमासु ॥संवर्धितत्रि- भुवनाद्भुतवैभवं तद्नेहं विवेश बसवस्य गुहाधिनाथः ॥ ६६ ॥ गंगां- विकाप्रभृतितद्रमणीमणीषु भक्त्या प्रणम्य जयमंगलशब्दपूर्व ॥ आ- रार्तिका विद्धतीषु गृहं प्रविश्य देवश्चिभ्रमणिपीठसमीपमागात् ॥ ६७ ॥ दृष्ट्वा प्रहृष्य गुरुरात्मनि शून्यपीठं सर्वानिवर्त्य च समागत- पौरसंघान् ॥ शिष्यप्रभावमधिगम्य गणेषु पश्यत्स्वारोहणाय विदधे मतिमल्लमेंद्रः ॥ ६८ ॥ सर्वात्मनः सगुणनिर्गुणयोगसंविद्रूपस्य तस्य भुवनत्रयसंविधातुः ॥ चित्रं किमल्लमगुरोरिति भक्तसंघेष्वन्तः स्तुवत्सु गुरुरासनमारुरोह ॥ ६९ ॥ द्वासप्ततिप्रथितनाडिसहस्रबद्धं बुध्वा नरांगमिह कीलितपुत्रिकावत् ॥ यो नाटयेत्किमिदमस्य तथापि शरणार्थी ह्मणत असतां, नगरवासी लोकांचा समुदाय जयघोष करून स्तवन करीत असतां, कोणी चवऱ्या वारीत आहेत, कोणी छत्र धरीत आहेत, कोणी पताका धरीत आहेत अशा समारंभाने अल्लमप्रभु बसवेश्वराच्या वाड्याकडे जाण्यास निघाला. ॥ ६६ ॥ स्त्रीलोकांचा समुदाय आपापले खांदे चतुरपणाने उंच करून त्या समारंभाची मौज पाहण्यांत गुंतला असतां, त्रैलोक्यांतील ऐश्वर्यापेक्षां ज्यास्त ऐश्वर्य असलेल्या बसवेश्वराच्या घरास अल्लमप्रभु येऊन पोंचला. ॥ ६७ ॥ गंगांबिका वगैरे सर्व स्त्रिया भक्तिपूर्वक नमस्कार करून जय- जयकार शब्द करून आरत्या करीत असतां, अल्लमप्रभु बसवेश्वराचे वाड्यांत जाऊन त्या चित्स्वरूप रत्नसिंहासनाजवळ येऊन पोचला. ॥ ६८ ॥ अल्लमप्रभूनें तें शून्य सिंहासन पाहतांच त्याचे मनास मोठा संतोष वाटला. मग पोचवि- ण्यासाठी आलेला नगरवासी लोकांचा समुदाय सर्व आपापल्या घरी परत पाठ- विल्यावर, शिष्याचे सामर्थ्य जाणून सर्व प्रमथगण पाहत असतां अल्लमप्रभूनें त्या शून्य सिंहासनावर चढण्याचा विचार केला. ॥ ६९ ॥ हा अल्लमप्रभु सर्वा- न्तयामी आहे, हा देहधारी असून निराकार आहे, तिन्ही लोकांचा उत्पन्नकर्ता आहे, ह्याला ह्या शून्य सिंहासनावर चढण्याचे काय अशक्य आहे ? अशा त-हेनें भक्तलोकांचा समुदाय आपापल्या मनांत स्तुति करीत असतां अल्लमप्रभु शून्य सिंहासनावर चढला. ॥ ७० ॥ हे मनुष्यशरीर बहात्तर हजार नाडींच्या समु- दायाने एखाद्या पुतळीप्रमाणे खिळून टाकिलें आहे, त्याला जो नाचवितो ?

·प्रभोः शून्यसिंहासनोपर्यधिरोहणोपक्रमः । ७१ लोके प्रख्यापनाय बसवाधिपदिव्यकीतः ॥ ७० ॥ आधारभूतमिद्- मेव हि षट्स्थलानामित्यभ्रपीठमुपदर्य गुरुस्तदीयं ॥ सत्कीलकं समुपदिश्य गणाधिपेभ्यस्तन्मूलपीठमवलंब्य समारुरोह ॥ ७१ ॥ तत्रस्थगोप्यमुपदिश्य ततः परस्तादेकैकभूमिमधिरुह्य गुरुः क्रमेण ॥ तत्तद्रहस्यमपि ताननुभाव्य दीव्यत्सिहासनाग्रमभवः स्वयमावि- वेश ॥ ७२ ॥ षड्भूतषट्कमलपट्स्थलषड्डिधांगषड्भक्तिषट्चरण- षड्धिवर्णमालाः ॥ षट्छक्तिषड्युतिषडंबरषद्प्रयोगान्सम्यग्दिदेश शिवभक्तगणानधीशः ॥ ७३ ॥ तत्तनिवेशनविधानचमक्रियायां भ- ताग्रगण्यवसवस्य निवेदितायां ॥ देवेन ते शिवगणाश्चलदुत्तमांगा नासाग्रदत्तनिभृतांगुलयो बभूवुः ॥ ७४ ॥ शक्त्याऽन्वितानि परिहृत्य स कुण्डलिन्याश्चण्डांशुपावकसुधाकरमण्डलानि ॥ आसेदिवानकु- लचक्रघने सुषुम्नाद्वाराग्रजाग्रदतुलांबरपीठभंगे ॥ ७५ ॥ तत्रागमा- ( वागवितो ) त्या अल्लमास शून्य सिंहासनावर चढण्यास काय अवघड पडणार होते? तरीपण सर्व लोकांत बसवेश्वराची कीर्ति पसरण्याकरितां, ॥ ७१ ॥ षट्- स्थलांस (भक्त माहेश्वर वगैरेंस ) हे शून्य सिंहासन आधारभूत आहे. असे सांगून अल्लमाने त्याचें कीलक ( खूण, रीति ) सर्व प्रमथनायकांस सांगून त्या मूल सिंहासनाचा आश्रय करून तो वर चढला. ॥ ७२ ॥ तेथील गौप्य शिक- वून तदनंतर क्रमाक्रमाने अल्लमप्रभु एकेक भूमीवर चढून तेथील तें तें गौप्य (रहस्य ) सर्वांच्या अनुभवास आणून त्या शोभायमान सिंहासनाच्या अग्रभा- गावर चढला. ॥ ७३ ॥ सहा भूतें, सहा कमलें, सहा स्थलें, सहा अंगें, सहा प्रका- रची भक्ति, सहा प्रकारचे तपश्चरण, सहा प्रकारची अक्षरांची पंक्ति, सहा शक्ति, सहा कांति, सहा आकाश, सहा प्रयोग ह्या सर्वांची योग्य रीतीने अल्लमाने शिव- भक्तांच्या समुदायास माहिती करून दिली. ॥ ७४ ॥ अल्लमप्रभूने सर्व भक्त- मंडळींत श्रेष्ठ अशा बसवेश्वरास त्या त्या बसण्याच्या रीतीचे प्रकार सांगितले असतां सर्व प्रमथगण माना डोलवू लागले, व आपल्या नाकाच्या शेंड्यावर हाताची बोटें ठेवून आश्चर्याने थक्क झाले. ॥ ७५ ॥ कुंडलिनीची शक्तिसहित असणारी सूर्य, अग्नि, चंद्र नांवाची मंडलें टाकून तो अल्लमप्रभु करितां येत नाही अशी अनेक चक्रे असलेल्या सुषुम्ना द्वारावरील मूर्तिमन्त गगन- सिंहासनाच्या शिखरावर चढला. ॥ ७६ ॥ तेथे आगमांत पर्यकाचे खूर होते, ज्यांची तुलना ·७२ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २२ न्तचरणे प्रणवोपधाने वाक्यैश्चतुर्भिरपि निर्मितपट्टबन्धे ॥ सब्रह्मपं- चकसकंचुकहंसतूले पंचार्णमंचफलके प्रभुराविवेश ॥ ७६ ॥ श्रीम- त्प्रभोः समुपवेशनतस्तदैव सर्वाः क्रमेण निहिता बसवेन पूर्व ॥ तास्ताः सचेतनतयाऽखिलशक्तयोऽत्र स्वांगैश्चलद्भिरभजन्जगदीशमेनं ॥ ७७ ॥ अत्यद्भुतं तदवलोक्य भयेन केचिद्रं गताः कतिचनात्म- विदो विधिज्ञाः ॥ साक्षाच्छिवोऽल्लम इति प्रणता बभूवुः स्वात्मन्य- वाप बसवः परमं प्रमोदं ॥ ७८ ॥ भूयः प्रणम्य वसवो निगमान्त- वाक्यैस्तुष्टाव भक्तिभरितो गुरुसार्वभौमं ॥ स च्छन्नवीरबसवः पर- मावधानी स्वात्मार्पणं समतनोत्प्रभवे प्रभूणां ॥ ७९ ॥ अत्रान्तरे हठपदार्पणमाचयारों भूमौ प्रणेमतुरमुं प्रतिपारवश्यात् ॥ अन्ये च किन्नरमुखा भयभक्तिनम्रा दण्डप्रणामशतकैश्शरणं प्रपन्नाः ॥ ८० ॥ ॐकाररूप उशी होती, चारी वेदांनीही तेथें पट्टबंध केले होते, उत्तम पांच प्रकारचें ब्रह्म हीच त्या पलंगावरील चादर होती, अशा त्या पंचाक्षररूप पलं- गावर अल्लमप्रभु चढला. ॥ ७७ ॥ अल्लमप्रभु त्या शून्य सिंहासनावर चढत असतांनाच बसवेश्वराने अगोदर क्रमानें तेथें (शून्य सिंहासनांत) स्थापन केलेल्या सर्व शक्ति सजीवपणाने आपापल्या हालणाऱ्या अंगांनी अल्लमप्रभूस जाऊन मिळाल्या. (बसवेश्वराने सिंहासन तयार करितांना ज्या ज्या ठिकाणी ज्या ज्या शक्ति स्थापिल्या होत्या, त्या त्या अल्लमप्रभूच्या रूपांत जाऊन मिळाल्या ). ॥ ७८ ॥ तो विचित्र प्रकार पाहून कितीएक तर भयाने लांब पळून गेले, कितीएक आत्मज्ञानी लोक त्या रीतीविषयी माहितगार होते, त्यांनी हा अल्लमप्रभु प्रत्यक्ष शंकर आहे ह्मणून नमस्कार केला; बसवेश्वराला तर अल्लप्रभु शून्य सिंहासनावर बसलेला पाहून अतिशय आनंद झाला. ॥ ७९ ॥ नंतर बसवेश्व- राने पुन्हा नमस्कार करून निगमांतील वाक्यांनी अल्लमाची स्तुति केली, व हा सर्व गुरूंचा चक्रवर्ती राजा आहे असे समजून त्याचे मन भक्तीने सद्गदित झाले. तो छन्न बसवेश्वर तर मोठा परमावधानी होता, त्याने आपले शरीर, मन आणि आत्मा ही सर्व गुरूंच्या गुरूला (अल्लमास) तत्काळ अर्पण केली. ॥ ८० ॥ इतक्यांत हठपदार्पण आणि माचयार्य ह्या दोघांनीही भक्तीमुळे तल्लीन होऊन जमिनीवर अल्लमास साष्टांगनमस्कार घातला. दुसरे किन्नर वैगरे प्रमथगण होते त्यांस अल्लमाच्या महिमातिशयामुळे भय वाटून व भक्ति उत्पन्न होऊन ·अल्लमप्रभोः शून्यसिंहासनोपर्यधिरोहणम् । ७३ येऽन्ये प्रभोर्विरचितं बसवेन पीठं द्रष्टुं पुरीमधिगताः शिवभक्तसंघाः ॥ कल्याणपट्टणनिवासिगणाश्च सर्वे तत्रागतास्सपदि जंगमलिंगवर्याः ॥ ८१ ॥ संचार्य भूमिमखिलां समुपागता ये ते दण्डनाथवसवेन कृतोपचाराः ॥ नित्यं वसन्ति रमणीयमठेषु वृद्धाः श्रद्धान्विताः प्रभु- मुपाययुरुत्सवेन ॥ ८२ ॥ सर्वे च ते कृतनमस्कृतयः पुरोऽस्य स्थित्वा प्रभोः स्तुतिशतान्यभितो वितेनुः ॥ हर्षेण केचिदथ गीतपदैरगायन् नाट्यं प्रचक्रुरपरे कृतहस्ततालाः ॥ ८३ ॥ विद्याः श्रुतिस्मृतिपुराण- मुखास्समस्ता यस्यादिमध्यचरमान्न विदन्त्यतीतः ॥ यो नादबिंदुक- लिकास्तमधीशमेनमारोहयद्गगनपीठमसौ महात्मा ॥ ८४ ॥ को वेत्ति दिव्यमहिमानममुष्य लोके सर्वोत्तमस्य बसवस्य जगद्धितस्य ॥ इत्य- न्तरंगपरिपूर्णपरप्रमोदास्सर्वे प्रतुष्टुवुरुधे जयशब्दपूर्व ॥ ८५ ॥ स्वामी तदाऽल्लमगुरुबसवाधिनाथं संवीक्ष्य निश्चलदृशो भयसामरस्यात् ॥ त्यांनीही प्रभूला दंडासारखे शेकडो वेळ नमस्कार केले. ॥ ८१॥ दुसरे किती- एक लोक अल्लमप्रभूकरितां बसवेश्वराने तयार केलेले सिंहासन पाहण्यास कल्या. णनगरास आले होते. कितीएक लोक शिवभक्त होते. कल्याणनगरांत राहणारे प्रमथगण आले होते. जंगमलोक होते तेही सर्व तेथें त्या वेळी आले होते. ॥८२॥ सर्व पृथ्वीवर फिरत फिरत जे लोक आले होते त्या सर्वांचा, अधिकार चालवि- णाऱ्या बसवेश्वराने योग्य आदरसत्कार करून त्यांस ठेवून घेतले. ते नेहमी चांगल्या मठांत राहिले होते व त्यांतील सर्व मातारे मातारे लोक भक्तिपूर्वक अल्लमप्रभूचे दर्शन घेण्यास मोठ्या उत्कंठेने आले होते. ॥ ८३ ॥ त्या सर्वांनी अल्लमप्रभूपुढे येऊन भक्तीने नमस्कार केले. व मनापासून त्यांनी अनेक प्रकारांनी स्तुति केली, कितीएक हर्षाने गाऊ लागले, दुसरे कितीएक लोक आनंदाने टाळ्या वाजवून नाचूं लागले. ॥ ८४ ॥ श्रुति स्मृति पुराण वगैरे सर्व विद्या ह्या अल्लमप्रभूचा जन्म, तारुण्य, मरण ह्या अवस्था जाणण्यास समर्थ नाहीत, जो प्रभु नादबिंदु कला यांच्या पलीकडला आहे, त्या अल्लमप्रभूला ह्या बसवेश्वराने शून्यसिंहासनावर बसविलें; हा बसवेश्वर मोठा सजन मनुष्य आहे. ॥ ८५ ॥ हा बसवेश्वर सर्व जगाचे कल्याण करणारा आहे, सर्वांमध्ये श्रेष्ठ आहे, ह्याचे माहात्म्य त्रैलोक्यांत कोणासही समजणार नाही. ह्याप्रमाणे मनापासून आनंदाने सर्व प्रमथगण "उघे उघे" असा जयजयकार शब्द करून बसवेश्वराची प्रशंसा करूं लागले. ॥ ८६ ॥ दोहोंकडील ( अंतरबाह्य ) सामरस्यामुळे व १० ·७४ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २२ अन्तस्तरंगितसुखानुभवानुरागादाह स्म भक्तनिवहेषु मिषत्सु सत्सु ॥ ८६ ॥ लिंगार्चनप्रतिभया विमलान्तरंगध्यानावधानपरिशीलननि- ष्ठया च ॥ सज्जंगमार्चनविधानसदैकरीत्या लोकोत्तरो बसव एव घनो न चान्यः॥ ८७ ॥ आहो जयिन् बसव भक्तितनो महात्मन्नाहो फलिन् बसव भक्तमनःप्रसन्न ॥ आहो महिन बसव सद्गुणरत्नधा- मनाहो वशिन् बसव भाग्यवतां वरेण्य ॥ ८८ ॥ इत्यल्लमे स्तुवति सद्गुरुसार्वभौमे भक्त्या ह्रिया च बसवः प्रणतोत्तमांगः ॥ साष्टांग- दण्डनतिभिः स्तुतिभिः प्रभुं तं स्तुत्यं विचित्रपदवाक्फणितिर्नु- नाव ॥ ८९ ॥ भतेषु चित्रलिखितेष्विव विस्मितेषु तत्पारवश्यक- लया बसवे स्थितेऽस्मिन् ॥ स्थानान्यतीत्य सकलानि गुरुर्गुरूणां संविन्मयो गगनपीठगतो बभूव ॥ ९० ॥ इति सकलमुनीन्द्राः शून्य- " , मनांतील आत्मानुभवाच्या सुखामुळे सर्व भक्तलोकांचा समुदाय डोलू लागला असतां, अल्लमप्रभु शांतदृष्टीने बसवेश्वराकडे पाहून बोलू लागला. ॥ ८७ ॥ लिंगार्चनाच्या बुद्धीमुळे, निर्दोष अशा अंतरंगध्यानाच्या सावधपणामुळे, अभ्यासा- मुळे, विश्वासामुळे व उत्तम उत्तम अशा जंगमलोकांच्या पूजा करण्याच्या रीतीमुळे हा एक बसवेश्वरच त्रैलोक्यांत धन्य आहे. ह्याची बरोबरी दुसरा कोणी करूं शकणार नाही. ॥ ८८ ॥ फार काय सांगावे ? बसवेश्वरा, तूं जयशाली असून भक्तिरसाची मूर्ति आहेस, तूं मोठ्या मनाचा आहेस, तुझ्या जन्माचे सार्थक झाले; बसवेश्वरा, तूं भक्तलोकांच्या मनास सुख देणारा आहेस, तुझा महिमा मोठा असून तूं सद्गुणरूप रत्नांचा निधि आहेस, तूं इंद्रियनिग्रहवान् आहेस, बसवेश्वरा, तूं सर्व भाग्यवान् लोकांत श्रेष्ठ आहेस. ॥ ८९ ॥ अशा रीतीने सर्व गुरूंचा चक्रवर्ती तो अल्लमप्रभु बसवेश्वराची प्रशंसा करूं लागला असतां, बसवेश्वरानें भक्तीमुळे व लाजेमुळे आपली मान खाली घातली. त्याने अनेकवेळ साष्टांग नमस्कार घातले, तो दंडासारखे जमीनीवर कितीएक वेळ लोळला व स्तुति करण्यास योग्य अशा अल्लमप्रभूची त्याने विचित्ररीतीच्या शब्दचातुर्याने स्तुति केली. ॥ ९० ॥ सर्व भक्तमंडळी चित्रासारखी स्तब्ध बसली असतां व बसवेश्वर भक्तीमुळे तल्लीन होऊन गेला असतांना, सर्व स्थाने ओलांडून तो चित्स्वरूपी सर्व गुरूंचा गुरु अल्लमप्रभु गगनसिंहासनावर (शून्यसिंहासनावर) जाऊन बसला. ॥ ९१॥ मुनीश्वरांनो, अशा रीतीने धडलेले शून्यसिंहासनासंबंधाचे अल्लम- ·कथानक श्रवणपठनफलम् । ७५ सिंहासनोद्यच्चरितमखिलमेतच्छ्रावितं शास्त्रासारं ॥ पठति परमभक्त्या नित्यमेकान्तनिष्ठः श्रवणपथगतं वा भावयेद्यः स धन्यः ॥ ९१ ॥ इत्यार्षश्रीभविष्यत्पुराणकथाविशालायां प्रमथगणवचनानुकूलायां कलिकल्मपनिमग्नजनसमुद्धरणशीलायां प्रभुलिंगलीलायां प्रभुसमा- गमनतदीयशून्यसिंहासनाधिरोहणवर्णनगतिर्नाम द्वाविंशोऽध्यायः ॥ प्रभूचे सर्व चरित्र मी तुझांस सांगितले. हे चरित्र जो भक्तिपूर्वक नेहमी एका- ग्रनिष्ठेने ऐकेल किंवा याचा मनांत योग्यरीतीनें विचार करील, तो धन्य होईल. ह्याप्रमाणे ऋषीश्वरांनी भविष्यत्पुराणांत कथेच्या रूपाने सविस्तर रीतीने वर्णन केलेल्या, प्रमथगणांच्या वचनास अनुकूल असणाऱ्या, कलियुगांतील पातकांत बुडणाऱ्या लोकांस उद्धार करण्याच्या उपयोगी पडणाऱ्या प्रमुलिंगलीलेतील अल्लमप्रभूचे येणे व त्याचे शून्यसिंहासनावर चढणे वगैरे वर्णन असलेला हा बाविसावा अध्याय संपला. animaliwitualve ·श्रीनंदिकेश्वराय नमः॥ त्रयोविंशोऽध्यायः॥ सूत उवाच ॥ श्रीसिद्धिवीरगुरुमण्डलचक्रवर्तिपादाम्बुजातभ- जनाभिरता मुनीन्द्राः ॥ नित्यव्रताचरणनिर्मलशीलवन्तः शृण्वन्तु भक्तिभरिताः प्रभुलिंगलीलाम् ॥ १॥ गगनपीठशिखाग्रचिदम्बरस्थगित- यंत्रलसद्दहरान्तरे ॥ अधिवसन्तमनंतगुणाश्रयं प्रभुमगाद्वसवो भयभ- क्तिमान् ॥ २॥ सविधमेत्य तमर्चितुमुद्यतो विविधसाधनसंभृतित- त्परैः ॥ निजगणैर्भजमानहृदंबुजैः प्रभुमपूजयतागममार्गतः ॥ ३ ॥ अपचितिं बसवे प्रभुमूर्तये सपदि कुर्वति तद्भगिनीसुतः ॥ बसवतु- ल्यगुणः शिवयोगिराडतनुताखिलसाधनसंभृति ॥ ४ ॥ हठपदार्पण- किन्नरमाचयास्सुजनमौलिगमारघनादयः ॥ अपि च भाचरसाधुमुखा गणा विनयभक्तियुताः परिवबिरे ॥ ५॥ क्षितितलस्थितभक्तगणेऽखि- (अध्याय २३ ) अर्थ--सूत ह्मणतात ॥ १ ॥ मुनीश्वरांनो, श्रीसिद्धवीरगुरु श्रेष्ठाच्या चरणकमलाच्या भक्तीची तुझांस मोठी आवड आहे, तुह्मी नेहमी निय- भाने वागतां, तुमचे आचरण चांगले असून तुह्मी स्वभावाने चांगले आहां, भक्तिवान् आहां, मी तुलांस प्रभुलिंगाचे चरित्र सांगतों तें तुह्मी ऐका. ॥ २ ॥ शून्यसिंहासनाच्या शिखरावर बसविलेल्या चित्स्वरूपयंत्राच्या सुशोभित मध्यभागी बसलेल्या, अनंत सद्गुणांचा आश्रय अशा अल्लमप्रभूजवळ बसवेश्वर भीतभीत भक्तिपूर्वक आला. ॥ ३ ॥ बसवेश्वर अल्लमप्रभूजवळ येऊन नानाप्रकारच्या सा- हित्यांची सिद्धता करण्यांत प्रवीण असणाऱ्या, ज्यांच्या हृदयकमलांत अल्लम- प्रभूविषयीं भक्ति आहे अशा आपल्या प्रमथगणांसहवर्तमान आगमाचे रीतीने अल्लमप्रभूची यथाविधीने पूजा करूं लागला. ॥ ४ ॥ बसवेश्वर अल्लमप्रभूची पूजा करूं लागतांच लागलेच त्याच्या बहिणीचा ( नागांबेचा) मुलगा, बसवेश्व- रासारखाच सद्गुणी व शिवयोगी लोकांत श्रेष्ठ असा तो छन्नबसवेश्वर सर्व त-हेच्या पूजाद्रव्यांची तयारी करूं लागला. ॥ ५ ॥ तसेंच हठपदार्पण, किन्नरार्य आणि माचयार्य व सुजन लोकांत श्रेष्ठ असा मौलिगमार (मोळिगिमारय्या) व भाचर (बा- चरस ) वगैरे नम्र स्वभावाचे व अल्लमाची भक्ति करणारे सर्व प्रमथगण तेथे लागलेच जमा झाले. ॥ ६ ॥ पृथ्वीवरील सर्व प्रमथगण अल्लमाच्या पूजेचा समा- ·सर्वषामल्लमचरणांतिके सन्निवेशनम् । ले द्धति विस्मयमर्चनगौरवात् ॥ विभवनिर्जितघासववैभवः स बसवः प्रभुमूर्तिमपूजयत् ॥ ६॥ अथ तदीयमहार्चनवैभवं पुरि विलोकितु- मुत्सुकतां गताः ॥ अनुययुर्बसवाधिपमंदिरं शिवगणाः प्रगुणा गणना- तिगाः ॥७॥ य इह वेश्मनि तस्य दिने दिने धनरसायनभोजनतत्पराः॥ बहुलजंगमलिंगगणाश्च ते समधिगम्य गुरून्समलोकयन् ॥ ८ ॥ भसि- तभूषितसल्ललितांगसंगतहराक्षसरा मननवताः ॥ कपिलवर्णजटाभर- बंधुरा धृतसितातपवारणपाणयः ॥ ९ ॥ विमलशीलयुताश्च विलंबित- श्रुतिपुटाः पटुदीप्तितनूभृतः ॥ करकमण्डलुजाप्यमणिसजश्चरगणा धृतकंबलकंधराः ॥ १० ॥ निरुपमानहरप्रतिविग्रहास्समुपगत्य चिदं- बरविष्टरे ॥ स्थितगुरोश्चरणासनसन्निधौ विनयतोऽन्यवसन्बसवाग्रतः ॥ ११ ॥ बसवदण्डपतौ प्रभुगोष्ठिभिश्चरगणार्चनभोजनसक्रियाः ॥ सपदि विस्मरति क्षुधिताश्च ते विकलिताः स्वयमात्मसु मेनिरे ॥ १२॥ रंभ पाहून आश्चर्यचकित झाले असतांना ऐश्वर्याने इंद्रासही लाजविणारा बसवेश्वर अल्लमप्रभूची पूजा करूं लागला. ॥ ७ ॥ तेव्हां अल्लम प्रभूच्या महापूजेचा समारंभ पाहण्यास उत्सुक असलेले नगरांतील अनेक गुणवान असे शिवगण बसवेश्वराचे वाड्यांत गोळा झाले. ॥ ८ ॥ जे कितीएक लोक बसवेश्वराचे घरीं मिष्टान्नभोजन करण्याकरितां जमलेले होते व जे अनेक लिंग धारण केलेले जंगम होते ते सर्व अल्लम गुरूस पाहण्याकरितां आले. ॥ ९ ॥ त्यांनी अंगास विभूति लाविल्यामुळे त्यांची अंगें सुशोभित दिसत असून त्यांनी गळ्यांत रुद्राक्षांच्या माळा घातलेल्या होत्या; ते नेहमी आत्मध्यान करण्यांत तत्पर असत, त्यांच्या डोक्यावर पिंगट- रंगाच्या जटांचा भार असल्यामुळे ते मनोहर दिसत होते. व त्यांनी आपापल्या हातांत पांढऱ्या शुभ्र छत्र्या घेतलेल्या होत्या. ॥ १० ॥ त्यांचे स्वभाव चांगले होते, त्यांचे कान रुद्राक्षांमुळे लोंबत होते, त्यांचे शरीर तेजःपुंज होते, त्यांचे हातांत कमंडलु आणि जपाच्या माळा असून त्यांनी खांद्यावर भगव्या कांबळ्या घेतलेल्या होत्या. ॥ ११ ॥ ज्याला उपमा नाही असें अतिशय उत्तम शंकरा- सारखें त्यांचे रूप होते, असे अनेक जंगम लोक तेथे आले व चिदंबरसिंहासना- वर बसलेल्या अल्लमप्रभूच्या पायांजवळ नम्रतेने बसवेश्वराचे पुढे येऊन बसले. ॥ १२ ॥ बसवेश्वर अल्लमप्रभूचे गुणानुवाद वर्णन करण्यांत गुंतल्यामुळे जंगम- लोकांची पूजा करणे, त्यांस जेऊ घालणे, त्यांचा सत्कार करणे वगैरे सर्व विसरला; तेव्हां त्या जंगमांस अतिशय भूक लागून सर्वजण अगदी थकून गेले ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २३ अहह धीरमतिर्बसवः कथं गतविवेकतयाऽस्मदुपेक्षणं ॥ वितनुते बत भक्तिरियत्यभूस्थितमतिक्षतिवत् पठनोद्यमे ॥ १३ ॥ उदितचित्तवि- कारवद्रजालिकममुं विकटासनसंस्थितं ॥ भ्रमवशावलोक्य वशं गतो वसतु तेन सहायमिदं कियत् ॥ १४ ॥ इति विशंक्य मन:- सु चरबजे झडिति तत्रगते बसवेश्वरः ॥ हृदि विचार्य चिरं स्फुरदुल्मुकन्यसनवानिव तापमुपाययौ ॥ १५ ॥ क नु गता मति- रद्य ममापि वाक्च्युतिरभूदबुधोऽस्म्युदरे मदात् ॥ विघसका- मनयाऽऽगतजंगमाः प्रतिगताः कथमेष समाह्वये ॥ १६ ॥ अहह किं नु निधाय मुखं पुनः प्रतिसमायितुं प्रयतेय तान् ॥ मम महानपराध इयान् कियानिति कथं कथितुं बत शक्यते ॥ १७ ॥ इयदनेहसि मद्रचितं वृथाजनि चरामरपूजनमन्ततः ॥ व्रतशतं सुकृतं ननु भज्यते क्वचिदपि व्यभिचारवशाद्यथा ॥ १८ ॥ भ्रम- व आपल्या मनांत ह्मणूं लागले. ॥ १३ ॥ अरेरे ! काय करावे ? हा बसवेश्वर मोठा बुद्धिवान् आहे असे असतां मूर्खाप्रमाणे आमच्याकडे दुर्लक्ष्य कां करितो ? काय दुःखाची गोष्ट आहे ? बसवेश्वराची भक्ति अशीच व्यर्थ झाली. आमचा मात्र पठन करण्याचा खोळंबा झाला.॥ १४ ॥ ह्या बसवेश्वराच्या मनाला वेड लागले आहे, ह्या भयंकर सिंहासनावर बसलेल्या गारुड्यास पाहून हा त्याला भुलून जाऊन त्यास वश झाला आहे; होऊ द्या, त्याच्यापासून ह्याचा काय उपयोग होईल तो आपोआप दिसेल. ॥ १५ ॥ असे मनांत कुतर्क आणून सर्व जंगम- लोकांचा समुदाय तेथून तत्काळ निघून गेल्यावर बसवेश्वरास तो प्रकार समजून आला; त्या वेळी त्याला पेटलेले कोलीत अंगावर ठेवावे अशा रीतीचे दुःख झाले. ॥ १६ ॥ तो आपल्या मनांत ह्मणूं लागला, माझी अक्कल कोणीकडे गेली ? माझी वाचा कशी बसली ? मी गर्वाने इतका उन्मत्त कसा झालों ? मला शेषान्न मिळावे ह्मणून मुद्दाम मजकरितां आलेले जंगमलोक परत गेले, आता मी त्यांस परत तरी कसे बोलाऊं? ॥ १७ ॥ अरेरे ! काय करूं ? ते लोक येथे आले होते तेव्हां माझें तोंड कोठे गेले होते ? आणि आता त्या इंद्रियनिग्रही लोकांस परत आणण्यासाठी यत्न करीत आहे, माझा हा केवढा अपराध आहे पहा! तो सांगतां देखील येत नाही. ॥ १८ ॥ मी इतकें निष्पाप वर्तन ठेवलें तें व्यर्थ गेले. जं- गमदेवाचे पूजन नाश पावले. शेकडों व्रते करून संपादन केलेले पुण्य एखाद्या अशा थोड्या चुकीमुळे व्यर्थ जाते. ॥ १९॥ माझें मन अगदी वेडे झाले, ·जंगमागताइति चिंतितबसवेश्वराय प्रभुकृतसमाश्वासनम् । णमुल्बणमाप मदंतरं किमिति जीवनमेतदपार्थकं ॥ इति विचिंत्य गुरोः पुरतश्चिरं सभयगद्दमाह सभांगणे ॥ १९ ॥ महित षण्णवती- ष्टसहस्रभूर्यधिकलक्षगणाहमिदं कृतं ॥ सकलरस्यपदार्थकदंबकं पुर- भिदेऽर्पयितुं व गणान् व्हये ॥ २० ॥ इति वचो बसवस्य मिताक्षर स्मितमुखः प्रभुरेव निशम्य तं ॥ प्रतिजगाद शिशो हृदि चिन्तया किमु. दितं तव साधु समर्थये ॥ २१ ॥ अहमपूर्णसहस्रचतुष्टयद्विगुणलक्षग- णाधिकतृप्तये ॥ अलमहो क्षुधितोऽस्मि नियच्छ मे कवलममि ततो विजयी भवान् ॥ २२ ॥ इति निपीय गुरोर्वचनामृतं स बसवो भय- संभ्रमसंभृतः ॥ वनितया बलदेवतनूजया सह यथोचितमर्चितवान् प्रभुं ॥ २३ ॥ स्वरमणीरमणीयकरद्वयीघटितहेमघटात्तहिमांबुभिः ॥ प्रभुगुरोः पदयोरभिषेचनं प्रविदधे बसवो वसुवासवः ॥ २४ ॥ विम- लमयजलं करपद्मयोः प्रतिनिधाय तथाऽऽचमनं मुखे॥सुरभिचंदनस- माझ्या जीवंत राहण्यांत काही अर्थ राहिला नाही. असें मनांत आणून तो बसवेश्वर सभेमध्ये अल्लमप्रभूपुढे गळा दाटून येऊन भीतभीत बोलू लागला. ॥ २० ॥ हे पूज्या गुरुवर्या, मी एक लक्ष शहाण्णव हजार जंगमलोकांस पुरेल इतके खाण्याचे अनेक त-हेचे पदार्थ शंकरास अर्पण करण्याकरितां तयार केले आहेत; परंतु आतां जंगम लोकांस कोठून बोलावू ? ॥ २१ ॥ ह्याप्रमाणे बसवे- श्वरानं थोडक्यात केलेले भाषण ऐकून अल्लमप्रभु हंसून ह्मणाला, मुला, मनांत व्यर्थ काळजी करूं नकोस, तुला तितके जंगमलोक मी एकटा पुरवीन. ॥ २२॥ एक लक्ष शहाण्णव हजार जंगमलोकांस पुरे पडणार नाहीत इतके, किंबहुना त्यापेक्षां देखील ज्यास्त भक्षणाचे पदार्थ मला एकट्याला पाहिजेत. असो, ज्यास्त बोलण्यात अर्थ नाही, मी भुकेला आहे, मला घांस दे, मी खातों, नंतर तूं वि- जयी हो. ॥२३॥ असें अल्लमप्रभूचे अमृतासारखे गोड बोलणे ऐकून बसवेश्वराला भयही वाटले आणि आश्चर्यही वाटले. नंतर बसवेश्वराने आपली बायको बल. देवाची मुलगी तिला बरोबर घेऊन अल्लमप्रभूची पूजा करण्यास सुरवात केली. ॥ २४ ॥ संपत्तीमुळे इंद्राप्रमाणे शोभणाऱ्या बसवेश्वराने आपल्या स्त्रियेच्या नाजूक हातांतील सोन्याच्या घागरीत भरलेल्या थंड पाण्याने अल्लमप्रभूच्या चरणकम- लावर अभिषेक केला. ।। २५ ॥ बसवेश्वराने अल्लमाच्या दोन्ही हस्तकमलांवर स्वच्छ अयॊदक दिले व तोंडांत आचमनाचे उदक दिले. व सुवासिक चंदन, ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २३ कुसुमाक्षतैः श्रुतिपदैः सममर्चितवान् प्रभुं ॥ २५ ॥ घुमधुमायित- धूपमथार्पयन् कपिलधेनुघृताक्तसुवर्तिभिः ॥ धगधगायितकांचनपा- कैरभिदधे धुरि दीपसहस्रकं ॥ २६ ॥ तदनु दीव्यदमूल्यमणिस्फुर- चरणवर्तुलकांचनविष्टरे ॥ उपधे पुटपाकसमुल्लसत्कनकनिर्मितभो- जनभाजनं ॥ २७ ॥ कनकरत्नविनूनधगद्धगञ्चषकपंक्तिमुपास्य सम- न्ततः ॥ वनितया परिवेषमकारयत्प्रभुगुरोर्बसवो लसदाननः ॥ २८ ॥ तनुतरोज्ज्वलशालिसुतण्डुलान्परिविमृश्य दृगुत्सवकारिणः॥ अमिलि- तप्रतिशिक्थमनुष्णिकं परिणतं मृदुलान्नमसौ न्यधात् ॥ २९ ॥ अन- तिशीतलषड्रसपूरितं ललितशाकचयं प्रियया समं ॥ स परिवेषयति स्म सपायसं सकलभक्ष्यगणैः सह चोष्यकैः ॥ ३० ॥ तदनु हस्तजलं स्वयमाशया ददति तद्वसवे प्रभुवल्लभः ॥ गुरुतरान् कवलानगिलक्ष- णात्स परिगृह्य न किंचिदशेषयत् ॥ ३१ ॥ स च विलोक्य तदा ब- उत्तम उत्तम फुलें अक्षता ह्यांनी मंत्र ह्मणत पूजा केली. ॥२६॥ नंतर घमघमीत सुवास येणारा धूप अल्लमप्रभूस अर्पण केला, काळ्या गाईच्या चांगल्या तुपांत भिजविलेल्या वाती पेटवून लखलखीत सोन्याचे ताम्हणांत अल्लमप्रभूपुढे अनेक दीप पेटविले. ॥२७॥ नंतर लखलखीत मौल्यवान् रत्नांच्या चार पायांच्या अडणी- वर सोन्याचे सुशोभित वाटोळे पात्र (ताट) मांडले. ॥ २८ ॥ सोन्याची व रत्नांची नवीन नवीन लखलखीत पानपात्रे ( वाव्या ) भोवतालीं मांडून प्रसन्न- मुखाने बसवेश्वराने आपल्या बायकोकडून अल्लमप्रभूच्या पात्राभोंवताली परिषिंचन करविलें. ॥ २९ ॥ फार बारीक आंबमोहोराचे तांदूळ काडून पाखडून इतके स्वच्छ केले होते की ते पाहतांच पाहणाऱ्याचे डोळ्यांस सुख होईल; अशा तांदुळांचा शितास शीत न चिकटेल असा मोकळा, फार कढत नाही व पुरतेप- णाने शिजलेला (कचा नव्हे ) असा मऊमऊ भात आणून बसवेश्वराने अल्लम- प्रभूस अर्पण केला. ॥ ३० ॥ गार झालेल्या नव्हेत ( उन्ह उन्ह ताज्या) व सहा रसांची गोडी असणाऱ्या अनेक प्रकारच्या शाकभाज्या, चटण्या, कोशिंबिरी वगैरे बायकोकडून आणून वाढविल्या; खीर आणून वाढविली, त्याबरोबर तोंडी लावावयाचे पदार्थ व चोखावयाचे पदार्थ आणून बसवेश्वराने अल्लमप्रभूस वाढ- विले. ॥ ३१ ॥ नंतर अल्लमप्रभूच्या आज्ञेप्रमाणे बसवेश्वर हात धुण्यास पाणी देऊ लागला असतां अल्लमप्रभु मोठमोठे घांस घेऊन भराभर गिळू लागला, त्याने काहीएक शिल्लक ठेविलें नाही. ॥ ३२ ॥ ते पाहतांच बसवेश्वराने आनंदाने ·अल्लमस्याद्भुतभोजनप्रकारवर्णनम् ८१ सवो मुदा परिकरैः सह संभृतमोदनं ॥ दयितया परिगृह्य रयादयं परिविवेष पुनः पुनरश्नतः ॥ ३२ ॥ अथ विवुध्य हृदा बसवेश्वरः पृथुलकांचनपात्रचतुष्टयं ॥ धुरि निधाप्य बहूनि महौदनान्यविकलं प्रणिनाय स तान्यलं ॥ ३३ ॥ स चतुरः करलाघववजनान्प्रतिनिय- म्य ततः परिवेवणे ॥ सपदि मध्यगतः स्वयमाहृतान्युपनिनीय मुहु- स्तमभोजयत् ॥ ३४ ॥ समधिकं त्वरया परि जति प्रभुगुरावथ दण्ड- पतिः स्वयं ॥ विपुलधौतपटोपरि संदधे बहुलसत्कदलीदलविस्तृति ॥ ३५ ॥ कति च नात्र महोदनसंहतेः प्रतिसमाहरणे परिवेषणे ॥ कति च नोज्ज्वलशाकसमुन्नये कति नियोजयति स्म गणान्स्वकान् ॥ ३६ ॥ कति च नोद्यदपूपनिधापने कति च सूपरसायधिरोपणे ॥ कति च फाणिततेमनमर्जिकारससमानयने विनियुक्तवान् ॥ ३७ ॥ फलरसाज्यपयोमधुदध्युरुस्फुटघटानयने कति चार्पणे ॥ परिनियम्य तदा हृततद्गणं प्रभुमभोजयदात्मनि भक्तिमान् ॥ ३८ ॥ श्रमजलाप्लु- आपल्या आचाऱ्याकडून शिजविलेला भात बायकोकडून मागवून जलदीने त्या भराभर खाणाऱ्या अल्लमप्रभूस वाढविला. ॥ ३३ ॥ तोही खाल्ला असे पाहतांच बसवेश्वराने चार सोन्याची मोठमोठी ताटें भरून उत्तमउत्तम भात आणून वा- ढला; तोही अल्लमानें भराभर खाऊन टाकिला. ॥ ३४ ॥ तेव्हां बसवेश्वर चलाख लोक वाढण्याचे कामावर नेमून व आपण स्वतः मध्ये उभा राहून वरचेवर भात मागवून आणून अल्लमास वाढवू लागला. ॥ ३५ ॥ अल्लमप्रभु पहिल्यापेक्षा ज्यास्त वेगाने भराभर जेऊं लागलेला पाहतांच, अधिकार चालविणाऱ्या बसवे- श्वराने अल्लमप्रभूपुढे मोठमोठी लांब रुंद धुतलेली स्वच्छ वस्त्रे आणून पसरलीं, व त्यांवर केळीची पाने हातरून त्यांवर अल्लमप्रभूस अन्न आणून वाढले. ॥ ३६ ॥ कितीएक लोक भात आणून वाढू लागले, कितीएक अनेक प्रकारचे भाजीपाले आणून वाढू लागले. अशी व्यवस्था बसवेश्वराने केली. ॥ ३७॥ कितीएक लोक अनरसे, घारगे, वडे, वगैरे तळलेले पदार्थ आणून वाढू लागले, कितीएक लोक वरण, आमटी, पातळ भाजी वगैरे पदार्थ आणून वाढू लागले, कितीएक लोक दूध, दहीं वगैरेपासून तयार केलेले पदार्थ भराभर आणून वाढू लागले. ॥३८॥ कितीएक लोक अनेक प्रकारची फळे, गोड गोड उसांचे रस, सरबतें, तूप, दूध, मध, दहीं ह्यांच्या घागरीच्या घागरी भरून आणूं लागले, व कितीएक अल्लमप्र- भूच्या पानांत ओतूं लागले. याप्रमाणे भक्तिवान् बसवेश्वराने अल्लमप्रभूस भोजन ११ ,

·८२
भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २३
तधावनतत्परैर्गणशतैरुपनीतमयं प्रभुः ॥ सकलभोज्यपदार्थगणं क्षणा-
त् प्रवुभुजे जगदद्भुतवर्तनः ॥ ३९ ॥ अपि च माषवटान् घृतपाचि-
तानतिरसान्सरसान्यवपिष्टकान् ॥ तिलगुडात्तघुटीवटुकान्बहून्हृदयमो-
दकमोदकमंटपान् ॥ ४० ॥ मृदुलवर्तुलसूपसुपूपकान जलघटोपरि ए-
क्वांटीगणान् ॥ मधुरसार्कशलाटुसमाह्वयान्सुखिवटून् घृतभावित-
पिष्टकान् ॥ ४१ ॥ सुगुणभूरिगणान्सरसक्तुकान्रुचिरचक्रिलपैठर-
फेनिकान् ॥ गरगरध्वनिकान्वरकार्पणान्घृतपयःक्वथनात्तघुटीव्रजान्
॥ ४२ अपि च भक्ष्यगणान्वहुचित्रितान् पृथुलवैणवपात्रशताहृतान् ॥
पृथगुपाहितपर्वतसन्निभान् स वुभुजे क्षणमात्रत ईश्वरः ॥ ४३ ॥
वसुकटाहशतैरथ राजतैर्धगधगायितदीप्तिसमुज्ज्वलैः ॥ बहुभिराहृत-
गोघृतपायसान्युपनिगृह्य करेण पपौ प्रभुः ॥ ४४ ॥ कटुरसाम्लघटा-
धातलें. ॥ ३९ ॥ त्रैलोक्यापेक्षां विचित्र रीतीचे वर्तन असणारा अल्लमप्रभु, अं-
गांतून घामाच्या धारा श्रमामुळे वाहत आहेत अशा बसवेश्वराच्या अनेक गणांनी
आपल्या पानांत आणून वाढलेले अनेक प्रकारच्या पदार्थांचे ढीगचे ढीग भराभर
खाऊन टाकू लागला. ॥ ४० ॥ तुपांत तळलेले उडदांच्या पिठाचे वडे व फार
गोड लागणारे सरस तांदुळांच्या पिठाचे वडे, तसेच तिळांत गूळ घालून तयार
केलेले लाडू, तसेच मनास सुख देणारे मोदक, ह्यांचे ढीगचे ढीग अल्लमप्रभूनें
खाऊन फस्त केले. ॥ ४१ ॥ फार मऊ व फारच वाटोळे असे चांगल्या रीतीने
तळलेले अनरसे व घारगे तसेच पाण्याच्या घागरीवर शिजवून तयार केलेले
मांडे तसेच भजी वगैरे तुपांत तळलेले पदार्थ, निरनिराळ्या धान्यांचे एकीकरण
करून (भाजणीचे) तूपांत तळलेले वडे, वगैरे
आणून
वाढले. ॥ ४२ ॥ उत्तम
त-हेचे गुणकारी सातूंच्या पिठाचे केलेले वडे, तशाच ताटावर घालून चांगल्या
रीतीने केलेल्या फेण्या, कुरकुर वाजणाऱ्या पापड्या, सांडगे, कुरवड्या, तुपांत त-
ळलेले पापड, तसेच तुपांत व दुधांत कढविलेले घुटींचे समुदाय आणून वाढले.
॥ ४३ ॥ आणखीही नानाप्रकारचे खाण्याचे पदार्थ वेळूच्या दुरड्या व शेकडों
झांकण्यांत भरून आणून त्यांचे वेगवेगळे पर्वताएवढाले ढीग केले, परंतु तितके
सर्व ढीग अल्लमप्रभूने एका क्षणांत खाऊन फस्त केले. ॥ ४४ ॥ लखलखीत
दिसणाऱ्या शेकडों सोन्याच्या व रुप्याच्या कढयांत भरून आणलेले उत्तम साजूक-
तूप आणि खीर अल्लमाने आपल्या हाताने मागून घेऊन पिऊन टाकली. ॥४५॥

·८३ , अल्लमस्याद्भुतभोजनप्रकारवर्णनम् न्मधुदुग्धद्ध्यमितसत्कलशांश्च निपीय सः ॥ बहुलचित्रविधान्नरसा- यनानयमभुंक्त विभुर्निमिषार्धतः ॥ ४५ ॥ लवणशाकशलाटुसुलेह्य- सल्ललितचोष्यपदार्थकदवकं ॥ सकलमाशु विधस्यबुभुक्षया पुनरपि प्रभुरेनमलोकयत् ॥ ४६ ॥ मनसि विस्मयसंभ्रमसंभृतस्स बसवश्च- लनं किल नाप्तवान् ॥ अथ जगाद महानसनायकान् सकलवस्तु समानयतेत्ययं ॥ ४७ ॥ हृदयमस्य विवुध्य च पाचका बहुचमक्रियया च्छुटिकार्धतः ॥ सकलभोज्यततिं परिपाच्य तत्प्रभुगुरोः परिवेषण- माचरन् ॥ ४८ ॥ गिरिसमानपदार्थचयं पुनः परिसमाप्य पलाशम- रिक्तयत् ॥ प्रभुरसौ वसवस्तु समादिशद्विपणिवीथिचयं परिचारकान् ॥ ४२ ॥ अनुगतास्त इमाः कदलीफलान्यतुलचूतफलानि बहूनि च ॥ पनसलांगलिकर्कटिगोस्तनीप्रमुखसत्फलसंततिमानयन् ॥ ५० ॥ अपि च खण्डशितामधुशर्कराद्यखिलभोज्यपदार्थचयं क्रमात् ॥ निज- तिखट, गोड, आंबट, पातळ पदार्थाच्या घागरी, मध, दूध, दहीं वगैरेंच्या भर- लेल्या घागरीच्या घागरी पिऊन टाकून त्यावर अनेक त-हेची गोडगोड अन्ने अल्लमाने एका क्षणांत खाऊन टाकिली. ॥ ४६ ॥ अनेक प्रकारची लोणची, अनेक प्रकारचे चाटून खाण्याचे पदार्थ, अनेक प्रकारचे चोखून खाण्याचे पदार्थ सर्व एकदम खाऊन टाकून, भूक लागल्याप्रमाणे पुन्हा अल्लमप्रभु बसवेश्वराच्या तोंडाकडे पाहूं लागला. ॥ ४७ ॥ ते पाहून बसवेश्वराचे मनाला मोठे आश्चर्य वाटले व तो घाबरला, परंतु काडीमात्र गुरुभक्तीपासून तो डगमगला नाही; मग त्याने सर्व स्वयंपाक्यांस सांगितले की, तुह्मी जितके पदार्थ तयार केले आहेत ति- तके सर्व घेऊन या. ॥४८॥ बसवेश्वराचा अभिप्राय दिसताच त्यांनी लागलेच शिजलेले पदार्थ तर आणून वाढलेच; आणि जितकी जलदी करवेल तितकी करून मोठमोठे चर पेटवून हातचलाखीने चुटकी वाजण्याइतक्या वेळांत पुन्हा सर्व पदार्थ शिजवून अल्लमप्रभूस आणून वाढले. ॥४९ ॥ त्या अन्नांचा पुन्हा पर्व- ताएवढा ढीग झाला, तो पात्रांत येऊन पडतांच तितकाही खाऊन अल्लमाने पुन्हा पान रिकामें केलें; ते पाहतांच बसवेश्वराने आपल्या चाकरनौकरांस बाजारांतून फळफळावळ आणावयास सांगितले. ॥ ५० ॥ त्या चाकरमाणसांनी बाजारांतून पुष्कळ चांगले चांगले केळीचे घड आणले, आंबे आणले, फणस आणले, वाळकें कांकड्या, द्राक्षे वगैरे सर्व त-हेची पुष्कळ फळफळावळ आणिली. ॥ ५१॥ तशीच खडीसाखर, पिठीसाखर, वगैरे अनेक प्रकारचे पदार्थ जितके ह्मणून खा- , ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २३ पुरापणिसंस्थितमाहृतं प्रभुरथाहृतवान्क्षणमात्रतः ॥ ५१ तदनु हस्त- विलेहनतत्परं गुरुवरं प्रसमीक्ष्य भयाकुले ॥ बसवमंत्रिवरे गणपुंग. वास्त्वरितमात्मगृहान्प्रतिपेदिरे ॥ ५२ ॥ बसवकार्यसमर्थनतत्परा- स्सपदि भक्तगणाः स्वगृहस्थितान् ॥ सकलभोज्यपदार्थगणान्बहून्गुरु- वरान्तिकमाशु विनिन्यिरे ॥ ५३ ॥ कवलमात्रमभूत्प्रभुभोजने सकल- भक्तकुलाहृततत्कुलं ॥ सदसि वीक्ष्य जना हृदि विस्मिताः कलकल- ध्वनिभिः स्वयमूचिरे ॥ ५४ ॥ गगनचुंविमहोन्नतजिह्रिकाप्रसरणेन गुरुः किल विश्वभुक् ॥ हरिविधींद्रमुखैरपि शक्यते किमशनं कृततृ- प्तिनिवेदितुं ॥ ५५ ॥ वसवनाथ इदं किमकारयनमवशादिव हात्र कथं भवेत् ॥ इति वदत्सु जनेषु निशम्य तत्सदसि दण्डपतिः पुन- रुद्यतः ॥ ५६ ॥ नरपतेः प्रभुतैव निजा यतस्तदखिलानपि कर्मक- रान् व्यन् ॥ नगरधान्यचयं समुपानयत्सकलमप्यनिवर्तितव- ण्याच्या उपयोगी पडणारे होते तितके सर्व आपल्या बाजारांतून विकत आणून अल्लमप्रभूपुढे ठेवले. तितके सर्व पदार्थ अल्लमप्रभूनें एका क्षणांत खाऊन फस्त केले. ॥ ५२ ॥ तदनंतर पुन्हा पोट भरले नसल्याप्रमाणे हात चाटूं लागणाऱ्या अल्लमप्रभूस पाहतांच बसवेश्वरास भय वाटलें, पाहतांच इतर प्रमथगणांतील मुख्य मुख्य लोक भराभर आपापले घरी गेले. ॥ ५३ ॥ व बसवेश्वराची कोणत्या रीतीने कमतरता न दिसू देण्याकरितां त्या प्रमथगणांनी आपल्या घरांत जितके काही खाण्याचे पदार्थ होते, तितके सर्व अल्लमप्रभूपुढे आणून ठेविले. ॥ ५४ ॥ त्या वेळी सर्व भक्तलोकांनी आपापल्या वरचे जितके काही पदार्थ अल्लमप्रभूपुढे आणून ठेविले तितके सर्व अल्लमाचे एका घासास देखील पुरले नाहीत; ते पाह- तांच सभेतील सर्व भक्तलोक मनांत आश्चर्य करूं लागले. व मग एकच गोंधळ उडून सर्व लोक आपआपसांत बोलू लागले. ॥ ५५ ॥ हा अल्लमप्रभु आकाशास जाऊन चिकटेल इतकी लांब जीभ पसरून सर्व जगास देखील खाऊन टाकील; अशा ह्या प्रभूला पोटभर अन्न बालून तृप्ति झाली काय ? ह्मणून विचारण्याची विष्णु, ब्रह्मदेव, इंद्र वगैरे देवांची देखील शक्ति नाही. ॥ ५६ ॥ बसवेश्वराने हे भल- तेंच काय आरंभिलें आहे ? हा त्याचा वेडेपणा झाला, आतां ह्याचा काय परिणाम होईल समजत नाही. असे सर्व लोक आपआपसांत बोलू लागले असता बसवे- ? ? A... NAAMRPAIANS १ जेमने, ·अल्लमस्याद्भुतभोजनप्रकारवर्णनम् तनः ॥ ५७ ॥ सुमनषष्टिकशालियवाश्वणुप्रथिततोक्यसुतंडुलपर्व- तान् ॥ अपि च कोद्रवकंगुधराधरांश्चणकमाषमसूरकलार्यकान् ॥ ५८ ॥ तिलमयष्टकयावकमुद्गकान् वरकबर्बरखल्वगवेधुकान् ॥ अपि च साम्यकुलुत्थकयावनालकगणानलसंदमुखान् बहून् ॥ ५९ ॥ त्वरित- पाककृतौ विनियोजयनयुतलक्षगुणाधिकपाचकान् ॥ अपि सुपक्कमप- कमधाशयत्प्रभुवरं बहुलौदनपर्वतं ॥ ६ ॥ सकलवस्तुचये समुपा- हृते प्रभुवरेण तदा बसवेश्वरः ॥ परवशो बहुधान्यसमृद्धिमन्नृपति- कोशचयं च समर्पयत् ॥ ६१ ॥ अहह चित्रमभून्मनसार्पितान्यगणि- तान्यपि सर्वगतः प्रभुः ॥ पुरि महान् वुभुजे तुषवर्जितं स्वयमुपा- श्रित एव चिदंबरं ॥ ६२ ॥ रसफलौदनधान्यविवर्जितं पुरमभूत्सकलं निमिषार्धतः ॥ अथ विलोक्य गणा बभणुः प्रभुं क्षुदनिवृत्तिविदीर्ण- श्वर हे ऐकून पुन्हा धीर धरून तेथून उठला. ॥ ५७ ॥ व मनांत विचार करूं लागला की, राजाचा प्रभुपणा सर्व आपलाच आहे, (माझ्या विरुद्ध राजा वागणार नाही.) मग त्याने लागलेच आपले चाकरनौकर बोलावून शहरांतील सर्व प्रका- रचे धान्य गोळा करून आणले. त्याची आज्ञा मोडण्याची कोणाची शक्ति न- व्हती. ॥ ५८ ॥ त्या लोकांनी गहूं सहा खंडी, तांदूळ, जव, तूर, उंची तांदूळ वगैरे धान्यांचा ढीग केला; तसेंच कोद्रव, राळे ह्यांचा पर्वताएवढा ढीग केला. हरभरे, उडीद, मसूर, कलायक वगैरे धान्यांचा ढीग केला. ॥ ५९॥ तसेच तीळ, रानमुग, लाख, मूग, वरई, अवरी, रानगहूं तसेच हुलगे, जोंधळे, अळसंदी वगैरे सर्व जातीची धान्ये आणून त्यांचे मोठमोठाले ढीग केले. ॥ ६० ॥ व लवकर लवकर स्वयंपाक तयार करण्यासाठी दहा लक्षांपेक्षा अधिक हुशार हुशार असे स्वयंपाकी लोक स्वयंपाकास लाविले व शिजलेला न शिजलेला असा मोठा थोरला पर्वताएवढा अन्नाचा ढीग करून अल्लमप्रभूपुढे ठेविला. ॥ ६१ ॥ अल्लम- प्रभूनें तितक्या सर्व धान्यापासून तयार झालेले अन्न खाऊन टाकलें असतां बसवे- श्वर स्वतः परतंत्र असतांनाही त्याने आपल्या ताब्यात असलेली राजाची अनेक धान्याची कोठारे अल्लमास अर्पण केली. ॥ ६२ ॥ अबब! काय मौज सांगावी! बसवेश्वराने मनांत आणून अल्लमप्रभूस अर्पण केलेल्या अनेक धान्याच्या कोठारां- तील त्या महासमर्थ सर्वान्तर्यामी अल्लमप्रभूनें कोंडाखेरीज करून बाकी सर्व धान्य खाऊन टाकले. व अल्लमाने स्वतः चिदंबरस्वरूप घेतले. ॥ ६३ ॥ त्या नगरांतील रस, फळे, अन्न आणि धान्य एका क्षणांत अल्लमप्रभूने खाऊन टाकिलें, ·६ ८६ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २३ निजाननं ॥६३ ॥ अहह यः क्षुधितः प्रलये पुमान् न परितृप्तिमवाप- महाप्रभुः ॥ कमलजाण्डशतैरपि सांप्रतं स कथमेष्यति तृप्तिमियत्त्वदैः ॥ ६४ ॥ सकलपूर्णपरात्परसद्धनप्रमदनित्यनिरंजनसंविदः ॥ प्रभु- गुरोः क्षुधितस्य कियत्पुरं परिमितं प्रभवेत्परितृप्रये ॥ ६५ ॥ भवति वाडववह्निसमिंधने जगति वापि जलैः शमयेत्कथं ॥ किमथ वा करकांवुकदंबकैः प्रभुगुरोः क्षुदपीह तथौदनैः ॥ ६६ ॥ श्रुतिशतैः स्तुत एष हि विश्वतोमुखतया ननु विश्वत ईक्षणः ॥ अपि च विश्वकरः किल विश्वतः पदतलोऽखिलविश्वभुगीश्वरः ॥६७॥ कथम- मुष्य भवेजगदीशितुर्जगति वस्तुचयैः परितर्पणं ॥ इति गणेषु वदत्सु भिया ह्रिया स बसवोऽभवदानतमस्तकः ॥ ६८ ॥ बहुविचारभरा- इतकें होऊनही अल्लमप्रभूची भूक शांत झाली नाही. पुन्हां पूर्वीप्रमाणेच अल्लम- प्रभूचे भुकेलेलें तोंड पाहून ते सर्व प्रमथगण परस्परांत बोलू लागले. ॥ ६४ ॥ अबब! जो भुकेलेला पुरुष महाप्रभु अल्लम प्रळयकाळाच्या वेळी शेकडों ब्रह्माण्डें खाऊन देखील तृप्त झाला नाही, तो सध्या ह्या थोड्याशा अन्नाने कसा तृप्त व्हावा ।। ६५ । सकल पूर्ण परात्परस्वरूप व नित्य निरंजन संवित्स्वरूप अशा भुकेलेल्या ह्या अल्लमप्रभूला हे लहानसें शहर तृप्त करण्यास कसें समर्थ होईल ? ( ह्या कल्याणनगराकडून अल्लमप्रभूची भूक दूर होणे शक्य नाही.) ॥ ६६ ॥ वडवाग्नि पेटून सर्व जगाची राख करूं लागला असतां पुष्कळ गारा एकत्र करून त्याच्या पाण्याने तो विझवू मटले तर तो विझेल काय ? तसेंच ह्या अल्लमप्रभूची भूक इतक्या थोडक्या अन्नानें कशी शांत होणार ? मुळीच शांत होणार नाही. ॥ ६७ ॥ शेंकडों श्रुति अल्लमप्रभूची स्तुति करितात की, "हा अल्लमप्रभु विश्वतो- मुख आहे, विश्वत ईक्षण आहे, विश्वकर व विश्वतःपद आहे व विश्वभुक् आहे." ( सर्व जगाची जितकी तोंडे आहेत ती सगळी अल्लमप्रभूची तोंडे होत. सर्व जगाचे जितके डोळे आहेत तितके सर्व अल्लमप्रभूचे डोळे होत. सर्व जगाचे जितके हात आहेत तितके सर्व अल्लमप्रभूचे हात होत. व सर्व जगाचे जितके पाय आहेत, तितके सर्व अल्लमप्रभूचे पाय होत. व जितकें अन्न सर्व जगास खाण्यास पाहिजे तितकें अन्न एका अल्लमप्रभूस खाण्यास पाहिजे, अथवा प्रसंग पड- ल्यास सर्व जग अल्लमप्रभु एकटा खाऊन टाकील. ) ॥६८॥ या परमेश्वराची अनेक प्रकारच्या वस्तु भक्षण केल्या तरी तृप्ति कशी होणार ? ह्याप्रमाणे इतर प्रमथगण भयभीत होऊन बोलत असतांना बसवेश्वराने लाजून आपली मान खाली घातली.

·बसवकृतमाचयसमयज्ञताकथनम् विलमानसे बसवमंत्रिवरे समये तदा ॥ तमवदन्मणिवालकमाच- यस्सदसि तद्भगिनीसुतसंमतः ॥ ६९ ॥ असदृशं समरांगणमागतो भटवरः किमु गच्छति पृष्ठतः ॥ तनुमनोधनसाधुसमर्पणात्त्वमपि तर्पय तद्वदमुं गुरुं ॥ ७० ॥ हुसुहुसूरिति किं परितप्यसे हृदि शुचा क्क गता प्रतिभा तव ॥ इति स माचयदेववचोबलाद्वसवराट् वुवुधे समयोचितं ॥ ७१ ॥ विदितकृत्यतयोल्लसदाननस्त्रिकरणैक्यसमा- हितमानसः ॥ स बसवो मणिवालघनं स्तुवन् समपदद्धितवागुपदे- शकं ॥ ७२ ॥ अयि जयिन् मणिवाल दयानिधे जय जयामलभक्ति- सुधांबुधे ॥ अघनिवारणकारण यद्भवान् मम हितार्थमिलां त्रिदिवा- गतः ॥ ७३ ॥ उपगतोऽस्यथ वैव शिवाज्ञया प्रमथनाथ पुरात्परमे- शितुः ॥ हितवचः समये मम संकटे त्वमुपदेष्टुमकारणवत्सलः ॥ ६९ ॥ बसवेश्वर अशा प्रकारच्या काळजीत पडला असतां व खालीं मान घालून मुकाट्याने उभा राहिला असतां त्याच्या भाच्याच्या पूर्ण प्रीतींतील मणिवा- लमाचयार्य ( मडिवाळमाचय्य) सभेत त्यास ह्मणूं लागला. ॥ ७० ॥ उत्तम प्रकारच्या युद्धभूमीवर आलेला शूर योद्धा पुन्हा माघारा जातो काय? तसाच तूं देखील ह्या अल्लमप्रभूला आपले स्वतःचे शरीर, मन, धन चांगल्या रीतीने अर्पण करून त्यास तृप्त कर. भिऊ नकोस. ॥ ७१ ॥ हसूसू हसूसू असे सुसकारे टाकून मनांतील दुःखामुळे दुःखी कां होतोस? तुझी बुद्धि कोठे गेली? असें माचयार्याने समजावून सांगितल्यावर बसवेश्वर आपले कर्तव्य कर्म योग्य रीतीने कसे करावयाचें तें समजला. ॥ ७२ ॥ आतां पुढे काय करावयाचे ते समजतांच बसवेश्वराच्या तोंडावर हुरूप दिसू लागली, व त्याने कायावाचामनाने अल्लमप्र- भूस तृप्त करण्याचे मनावर घेतले. नंतर त्या मणिवालघनाची प्रशंसा करून हा गोड आणि हितकारक बोलणारा आपला गुरु आहे असे मानून त्यास ह्मणूं ला- गला. । २३ ॥ अरे श्रेष्ठा मणिवाला, शाबास, तुझा जय असो, तूं कृपेचा समुद्र आहेस. निष्पापभक्तिरूप अमृताचा समुद्र आहेसः पातकांचे निवारण करणारा आहेस. मला वाटते की, माझें हित करण्यासाठी तूं स्वर्गलोकांतून येथे मृत्युलोकी आलास. ॥ ७४ ॥ अथवा हे प्रमथश्रेष्ठा, शिवाच्या आज्ञेनेच तूं कैलासपुरापासून येथे आला आहेस हेच खरे. माझ्या अशा संकटाच्या वेळी मला योग्य उपाय सूच- वून तूं कांहीएक कारण नसतां माझ्यावर मोठी कृपा केलीस. ( तूं माझा ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २३ ॥ ॥ ७४ ॥ त्वमथवा मयि रक्षकतां गतो मम भरस्त्वदधीनतया स्थितः ॥ त्रिसमयेषु च जन्मनि जन्मनि प्रमथनाथ भजामि कृतार्थतां ॥ ७५ ॥ इति वदन्निजदेहमधीशितुर्निरुपमित्युपहारवदास्तिकाः ॥ अमनुतात्मनि कल्पयितुं तथा स च युवा बसवस्तदनुव्रतः ॥ ७६ ॥ सितमुभौ भसितं दधतौ मुदा धृतहराक्षमणिनगलंक्रियौ ॥ असदृशीं- द्रियसंयमतत्परौ रुरुधतुर्दशवायुगती क्षणात् ॥ ७७ ॥ तनुगुणा- परिहत्य शिवात्मताकलिततत्वसुवासनयान्वितौ ॥ दलितवृत्ति- सुचित्तमथान्तरस्फुरितमार्गनिरर्गलमापतुः ॥ ७८ ॥ बसवदण्डपति- स्तदनु प्रभोस्सविधदेशमुपेत्य कृतांजलिः ॥ उपनिषद्वचनैरुपह- गैस्सह नुतिं विदधे परमास्तिकः ॥ ७९ ॥ त्वयि समस्तमिदं जगदत्र च त्वमखिले परिपूर्णतया स्थितः ॥ पदमिदं तव सर्वपदाधस्तव अकारणमित्र आहेस.) ॥ ७५ ॥ किंवा तूं माझा सर्वतोपरि रक्षक आहेस. माझी सर्वप्रकारची चिंता तुला आहे, मी निश्चित झालों. हे प्रमथश्रेष्ठा मी जन्मो- जन्म त्रिकाळ तुझ्या उपकाराची आठवण करीन, कधीही विसरणार नाही. ॥ ७६ ॥ हे ब्राह्मण हो, असें बोलून बसवेश्वराने मनांत आणले की मी आ- पला देह अल्लमप्रभूस खाण्याचा पदार्थ जसा अर्पण करितात तसा अर्पण करीन. असा त्याचा दृढ निश्चय होतांच तो तरुण चन्नबसवेश्वरही तसेंच करण्यास तयार झाला. ॥ ७७ ॥ त्या दोघांनीही पांढरी शुभ्र विभूति कपाळास लाविलेली होती, गळ्यामध्ये रुद्राक्षांच्या माळा त्यांनी अलंकारांप्रमाणे घातलेल्या होत्या, त्यांचेसारखा इंद्रियनिग्रह कोणासही करितां येत नव्हता. इतके ते दोघे आत्मसंय- मन करण्यांत तरबेज होते. त्यांनी दहाही प्राणवायूंच्या गती ( जाण्याये- ण्याच्या क्रिया ) अडवून धरल्या. ॥ ७८ ॥ त्यांनी आपले शरीरगुण ( देहा- वरील ममत्व) सोडिलें व सर्व जग शिवस्वरूप आहे अशी चांगली भावना त्यांनी मनांत धरिली; त्यांचे मनाचे इतर विचार लयास जाऊन त्यांचे मन शुद्ध सचिदानंदस्वरूपाकडे लागले. ॥ ७९ ॥ नंतर बसवेश्वर अल्लमप्रभूच्या जवळ जाऊन हात जोडून उभा राहिला व भक्तिपूर्वक स्तोत्ररूपाच्या उपनिषदांतील वाक्यांनी अल्लमप्रभूची स्तुति करूं लागला. ॥ ८० ॥ हे परमेश्वरा, तुझ्या- मध्ये हे सर्व त्रैलोक्य राहते. तूं त्या त्रैलोक्यांत पूर्णपणे भरलेला आहेस. जितकी कांहीं खोल स्थाने आहेत त्या सर्व स्थानांच्या खाली तुझा पाय असून ·बसवकृतप्रभुस्तवनम् । ८९ शिरस्तु तथोच्छ्रितमुच्छ्रितात् ॥ ८० ॥ तव न चादिरधीश न मध्यम न चरमं निगमागमसंहतिः ॥ परिविमृग्य न वेत्ति भवत्पदं न मनसापि विचिंतयितुं क्षमं ॥ ८१ ॥ दिश इमा दश दीर्घभुजास्तव धुमणि- वह्निसुधाद्युतयो दृशः ॥ मरुत उच्छसितान्युदरं नभः पदयुगं पृथिवीति निगद्यते ॥ ८२ ॥ अहमहं क्रिययाद्य भुजिक्रिया घटित- तृप्तिकृते तव चागुरुं ॥ अकरवं कथितुं नहि शक्यते मम महानप- राध इयानिति ॥ ८३ ॥ कमलजाण्डशतानि तवोदरे कमलकेसरस- निभता ययुः ॥ क्षुदपनोदनमोदनपूरणात्कथमहं करवै परमेशितुः ॥ ८४ ॥ यदशनं निदधामि तवेति तद्वचनमल्पमधीश सहस्व मे ॥ करुणया तव भैश्यतयाऽद्य नौ परिग्रहाण तनुद्वयमल्लम ॥ ८५ ॥ यदि भवेदशनीयमिहावयोस्तनुयुगं ननु तर्हि भवेव तौ ॥ करण- दोषनिराकरणात्पुनर्मरणजन्मजितौ सुखनिर्वृतौ ॥ ८६ ॥ इति वद- तुझें मस्तक जितकी उंच उंच पर्वताची शिखरे आहेत त्यांपेक्षा देखील उंच आहे. ॥ ८१ ॥ हे परमेश्वरा, तुला जन्म नाहीं, तुला तारुण्यावस्था नाही. तुला भरण नाही. वेद आणि आगम ह्यांचा समुदाय तुझ्या स्थानाचा नेहमीं शोध करितो; परंतु त्यांस तें तुझें स्थान सांपडत नाहीं; व तें मनाने विचार करितां येत नाही. तें अतयं आहे. ॥ ८२ ॥ हे परमेश्वरा, ह्या दहा दिशा तुझे हात आहेत, सूर्य, अग्नि आणि चंद्र ह्या तुझ्या दृष्टि (नेत्र) आहेत, वायु तुझा श्वासोच्छास असून आकाश हे तुझें उदर आहे आणि पृथ्वी ही तुझे पाय आहेत, असे वेद ॥ ८३ ॥ मी गर्वाने तुला पोटभर जेवावयास घालून तृप्त करीन असें ह्मणत होतो; परंतु त्यापैकी अगदी थोडे देखील काम मजकडून झाले नाही. मजकडून हा मोठा अपराध घडला तो सांगता येत नाही. ॥ ८४ ॥ हे परमेश्वरा, तुझ्या पोटामध्ये शेंकडों ब्रह्माण्डें देखील कमलाच्या तंतूंसारखी होतात, त्या परमेश्वराचे (तुझें) क्षुधानिवारण भाताचे जेवण घालून माझ्या सारख्याने कसे करवेल ? ॥ ८५ ॥ जे मी तुला जेवण पोट भरेपर्यंत घालीन ह्मणून बोललों त्या बोलण्याची परमेश्वरा मला क्षमा कर. आह्मी दोघेजण भिक्षान्नाच्या रूपाने तुजकडे आलो आहों; हे अल्लमप्रभो, कृपा करून आमच्या दोघांच्या शरीरांचा स्वीकार कर. ॥८६॥ आमची शरीरें जर खाण्यास योग्य असतील तर आमी दोघेजणही खरोखर कृतार्थ झालो. इंद्रियदोष दूर झाल्या- मुळे आमचे जन्ममरणाचे भय दूर झाले. व आझांस मोक्ष मिळाला असें मणतात. १२ ·९० भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २३ त्ययमल्लमवल्लभो बसवमंत्रिवरे पुनराह तं ॥ स्मितमुखो नहि वा- च्यमिदं त्वया श्रुतिविदा मयि पूर्णनिरंजने ॥ ८७ ॥ क्षुदसुधर्मतया तृडपि स्फुटा नहि चिदात्मन ईशितुरस्ति मे ॥ अथ कुतो व्यसनानि निराशिषः किमुत कामकथा स्मरवैरिणः ॥ ८८ ॥ बसवनाथ जग- द्विदितां भवच्छरणदासतया स्थितिमूर्जितां ॥ इह निशम्य भवन्त- मवेक्षितुं ननु समागत इत्यवगच्छ मां ॥ ८९ ॥ न किमपि त्वयि दातरि याचितुं गृहमवानुवमद्य महामते ॥ अनितरोपमभक्तिविज़ं- भणं तव निरीक्षितुमागतवानहं ॥ ९० ॥ स्वमुखमेव सुनिर्मलदर्पणे बसवनाथ यथा पृथगीक्षते ॥ मयि च तद्वदपेक्षितमीक्षते तव हृदा शर- णाञ्छरणार्थिना ॥ ९१ ॥ इति निशम्य गुरोर्वचनं पुनर्बसवराडिद- माह महाप्रभो ॥ व जडबुद्धिरहं वनुचित्तयस्त्वमखिलात्मसु जीवनतां गतः ॥ ९२ ॥ चरणभक्तिरतेषु जगद्गुरो तव कियानहमल्पविहा- समजतो. ॥ ८७ ॥ ह्याप्रमाणे प्रधानश्रेष्ठ बसवेश्वर बोलला असतांना अल्लम- प्रभु हंसून ह्मणाला, अरे बसवेश्वरा, असे बोलू नकोस, तूं तत्ववेत्ता असून माझ्यासारख्या निरंजनाविषयी असे बोलणे तुला शोभत नाही. ॥ ८८ ॥ मी चित्स्वरूप परमेश्वर आहे, मला भूक तहान वगैरे शरीरधर्म मुळीच नाहीत. मी निरिच्छ असल्यामुळे मला दुर्व्यसने कोठून असणार ? मी मदनाचा वैरी आहे. मजजवळ विषयसुखाची गोष्ट देखील खपत नाही. ॥ ८९ ॥ बसवेश्वरा, लोकांमध्ये प्रसिद्ध असलेली शरण ( स्वधर्मसंपन्न ) लोकांवरील निष्ठा आणि शि- वाची भक्ति ह्यामुळे तुझी उत्तरोत्तर वाढणारी कीर्ति ऐकून तुला पाहण्यासाठी भी येथे आलो आहे असे समज, त्यापेक्षा माझा दुसरा कोणताही हेतु नाही. ॥९० ॥ हे बुद्धिवाना, तूं मोठा दाता आहेस ह्मणून मी तुजकडे काही माग- ण्याच्या आशेने तुझ्या घरी आलों नाहीं, तुझ्यासारखा भक्ति करणारा मनुष्य त्रैलोक्यांत कोणी नाही, ह्मणून तुझी भक्ति पाहण्यासाठी मी येथे आलो आहे. ॥ ९१ ॥ बसवेश्वरा, ज्याप्रमाणे स्वच्छ आरशामध्ये आपले स्वतःचे तोंड नि- राळे (दुसरें ) दिसते त्याप्रमाणे शरणलोकांस शरणार्थ करणाऱ्या तुझ्या मनाला मी काही मागण्याकरितां आल्याचा संशय येतो. ॥ ९२॥ असें अल्लमप्रभूचें बोलणे ऐकून बसवेश्वर पुन्हा ह्मणाला, गुरुश्रेष्ठा, मी मंदमती कोणीकडे ! व विचारशक्ति कोणीकडे! तूं सर्व प्राणिमात्रांमध्ये जीवपणा पावला आहेस (सर्व प्राणिमात्रांचा तूंच जीवात्मा आहेस.) ॥ ९३ ॥ तुझ्या चरणकमलांची भक्ति कर- ·अल्लमकृतबसवप्रशंसनम् । यितः ॥ पदपरागतया स्थितिरेव मे भुवि कटाक्षवशादनुगृह्यतां ॥ ९३ ॥ मयि दया यदि देव समर्पितां तनुमवापय भोज्यपदार्थतां॥ यदि न तादृशभाग्यममुष्य चेकिमपि तंत्रमिहास्ति न मे स्वतः॥९४॥ इति वदन्तमवेक्ष्य गुरुश्चिरं स्थिरहृदं बसवं स्मयदाननः ॥ अभिधे गुरुपुत्र महामते न भवतास्ति समो भुवनत्रये ॥ ९५ ॥ तनुमनोधन- मामकतां त्यजन्गुरुचरेशपदार्चनतत्परः ॥ निरुपमामलभक्तिरसाप्लुत- स्त्वदितरो न भवेद्भुवनत्रये ॥ ९६ ॥ परिहृताष्टमदः क्रिययेष्टह- द्विमललिंगरतोऽगगुणांस्त्यजन् ॥ गतभवो विषयेंद्रियनिर्जयी त्वमभजो ममभोज्यपदार्थतां ॥ ९७ ॥ अहह साधुहृदार्पणमात्रतः सपदि तृप्ति- रभून्मम सन्मते ॥ न कुरु संशयमत्र निधीयतां बसवहस्तजलं त्वरया णाऱ्या लोकांत जगदीश्वरा, माझ्यासारख्या थोडाबहुत दानधर्म करणाऱ्याची एवढी काय प्रतिष्ठा आहे ? मी यःकश्चित् सामान्य मनुष्य आहे. जगांत तुझ्या पदकमलावर मी धूलीसारखें रहावें हीच माझी योग्यता आहे. माझ्यावर कृपाकटाक्ष ठेवून मला कृतार्थ करा. ॥ ९४ ॥ हे परमेश्वरा, मजवर जर आपली कृपा आहे तर इतकेंच करा की, माझें हैं शरीर इतर भक्ष्यपदार्थांप्रमाणे आपण भक्षण करा. ह्याची जर इतकी योग्यताच नसली तर माझ्या जीवंत राहण्यांत काहीएक अर्थ नाही. माझें जन्मास येणे व्यर्थ आहे. ॥ ९५ ॥ ह्याप्रमाणे बोलणाऱ्या बसवेश्वराकडे बराच वेळ पाहून व त्याचा दृढनिश्चय पाहून हास्यमुख करून अल्लमप्रभु ह्मणाला, हे गुरुपुत्रा बुद्धिमाना, तुझ्यासारखा सद्गुणी त्रैलोक्यांत सांपडणार नाही. ॥ ९६ ॥ तूं आपले शरीर, मन आणि धन मला अर्पण केलेंस, व गुरूच्या आणि जंगमांच्या चरणसेवेविषयी नेहमी दक्ष असतोस. तूं निरुपम व निष्पाप अशा भक्तिरसाने ओथंबलेला ( भिजलेला) आहेस, तुझ्यासारखा मनुष्य त्रैलोक्यांत सांपडणार नाही. ॥ ९७ ॥ तुझे आठ प्रकारचे गर्व लयास गेले आहेत, (तुला गर्व नाही.) सत्कर्मामुळे तुझें मन स्वच्छ झाले आहे. निर्मल अशा लिंगावर तुझी दृढनिष्ठा असल्यामुळे तुझें शरीरावरील प्रेम नाहीसे झाले आहे, तुझें जननमरण चुकलें आहे, विषय- द्रियांस तूं जिंकलें आहेस, तूं माझ्या खाण्याच्या उपयोगी पडण्यास योग्य आहेस. ॥ ९८ ॥ वाहवा, वाहवा, तुझी भक्ति धन्य आहे, तूं भक्तिभावाने मला आपलें शरीर अर्पण केलेंस; त्यामुळे माझी भूक तत्काळ शांत झाली. अरे सदाचारी बसवेश्वरा, आतां काडीमात्र शंका धरूं नकोस, मला . लवकर तूं ·९२ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २३ त्वया ॥९८॥ इति गुरोर्वदतः स्वयमुत्तरं सदसि वक्तुमयं भयसंयुतः॥ कलशमानयतात्मसतीयुतः परिमलोदकपूर्णहिरण्मयं ॥ ९९ ॥ अथ वितीर्य जलं प्रभुमूर्तये मुखकरांघ्रिविशोधनपूर्वकं ॥ सुरभिवीटिकया मुखवासनामरचयद्वसवो भयभक्तिमान् ॥ १०० ॥ स्नगनुलेपसुधूप- निरूपणैर्जयजयध्वनिवाधरवैः समं ॥ रचितमंगलदीपशतैः प्रभु स्तुतिनमस्कृतिभिर्वसवोऽर्चयत् ॥ १०१ ॥ हृदि मुदा तदनु प्रभुर- ब्रवीद्वसवनाथ भवद्भवनान्तरे ॥ प्रतिदिनं विधसार्हगणाः परं क्षुध- मवापुरमूंस्तरसाऽऽह्वय ॥ १०२ ॥ सुपरिपक्वमथान्नमवारितं बसव भोजय तान्स्वयमश्नुहि ॥ परिजनैः श्रम आशु निवार्यतामिति नतोऽ- भिहितो विनयान्वितः ॥ १०३ ॥ अथ गतो बसवो गणसन्निधि प्रणिपतञ्छरणार्थितया पुरः ॥ उपनिधाप्य विभूतिसुवीटिका विनय- हस्तोदक (हात धुण्यास पाणी ) दे. ॥ ९९ ॥ ह्याप्रमाणे बोलणाऱ्या अल्लमप्रभूस सभेमध्ये उत्तर देण्यास भय पावलेल्या बसवेश्वराने आपल्या बायकोकडून सुवा- सिक पाण्याने भरलेला सोन्याचा तांब्या अल्लमप्रभूपुढे आणून ठेवविला. ॥१०॥ मग अल्लमप्रभूला तोंड, हात, पाय धुण्यास पाणी देऊन प्रभूचे आंचवणे झाल्यावर सुगंधिपदार्थ घालून तयार केलेला विडा भय व भक्ति ह्यामुळे शोभणाऱ्या बसवेश्वराने नम्रतेने आणून अल्लमाचे हातांत दिला. ॥ १०१ ॥ नंतर उत्तम उत्तम सुवासिक फुलांच्या माळा, अंगास उटी लावणे, तसेंच कृष्णा- गुरु चंदनाचे धूप सुवासासाठी पेटविणे, तसेंच जयजयकार शब्द करणे, अने- क प्रकारची मंजुल मंजुल वायें वाजविणे, शेंकडों मंगल आरतीचे दीप पेटविणे, स्तुति करणे, नमस्कार करणे इत्यादि प्रकारांनी बसवेश्वराने अल्लमप्रभूची पूजा केली. ॥ १०२ ॥ बसवेश्वराचे पूजेमुळे अल्लमप्रभूच्या मनास मोठा संतोष वाटला. मग तो बसवेश्वरास ह्मणाला, तुझ्या घरांत दररोज भोजन करणारे जंगमलोक फार भुकेलेले आहेत, त्यांस तूं जाऊन अगोदर लवकर बोलाव. ॥ १०३ ॥ आणि उत्तम रीतीचे परिपक्व अन्न त्यांचे इच्छेप्रमाणे त्यांस लागेल इतकें जेऊ घाल. नंतर तूंही स्वतः जेव. तुला आज श्रम फार झाले आहेत. ते सेवकलोकांपासून सेवा घेऊन व विश्रांति घेऊन दूर कर. अशा त-हेर्ने अल्लमप्रभूनें नम्रस्वभावाच्या बसवेश्वरास सांगितले. ॥ १०४ ॥ ब्राह्मणहो, मग बसवेश्वर गणांजवळ (जंगमाजवळ) गेला व शरणार्थ करण्यांच्या रीतीने त्यांस शरणार्थ करून, नम्रतेने हात जोडून त्यांचे पुढे विभूति आणि विडा ·चरगणैः साकं बसवस्योत्तरप्रत्युत्तरं च । पूर्वमभाषत भूसुराः ॥ १०४॥ शिवगणाः क्षुधिताः स्थ यतः परं मम महानपराध इहागतः ॥ अवत मामनुगृह्य गृहागतास्सकरुणं कृतनि- त्यशिवार्चनाः ॥ १०५॥ अभिहिता बसवेन चराः पुनर्जगदुरार्य स- षड्रसमोदनं ॥ उदरपूर्णमपूर्वमिवासिताः परमसौख्यमवानुम सांप्रतं ॥ १०६ ॥ बसव नायवदन्यदिने क वाप्यधिकतृप्तिरियत्य- नुभाविता ॥ अयमहो महिमैव तवाथवा प्रभुगुरोमहिमा नहि गोचरः ॥ १०७ ॥ गलमरुत्किल जीर्णकृदय नः सुरभिगन्धयुतः प्रसर- त्ययं ॥ तदपि पूर्णतया परितृप्तितः क्षुद्पनोदकृतं मुद्माप्नुमः ॥ १०८ ॥ अथ घुमधुमिताल्लममूर्तिसल्ललितगन्धसुवासितदिक्तटाः ॥ चरतनोरधिगम्य विजूंभिताः स वसवो हृदि विस्मयमाप्तवान् ॥ १०९ ॥ विदिततद्गणतृप्तिरपि स्वयं सविनयं वसवः पुनरब्रवीत् ॥ ठेवून झणूं लागला. ॥ १०५ ॥ शिवगणांनो, तुह्मी फार भुकेलेले आहां, तु- मांला परत जावे लागले हा मजकडून मोठा अपराध झाला. मजवर कृपा करून माझें रक्षण करा. तुह्मी नित्य शिवपूजन करितां, तुझांस माझी दया येऊ द्या. ॥ १०६ ॥ असें बसवेश्वराने झटल्यावर ते जंगमलोक त्यास पुन्हा मणूं लागले, श्रेष्ठा, बसवेश्वरा, आह्मी तुझे घरीं आतांच षड्रसअन्नें पोट भरून जेवलों, आमचे पोट इतके भरले आहे की, असे आमचे पोट पूर्वी कधीच भरले नव्हते. आमांस आतां अतिशय सुख वाटत आहे. ॥ १०७ ॥ बसवेश्वरा, आज जशी आमची तृप्ति झाली आहे अशी तृप्ति आजपर्यंत आमची कधी कोठे- ही झाली नाही. हे तुझें सामर्थ्य आहे किंवा ह्या अल्लमप्रभूचे सामर्थ्य आहे आह्मांस कांहीं समजत नाही. ॥ १०८ ॥ पोट भरले ह्मणून आझाला जी ढेकर येते आहे त्या ढेकरेला सुग्रास अन्नाचा घमघमीत वास येऊन तो सुवास चोहों- कडे पसरत आहे. आमचे पोट गच्च भरले असल्यामुळे आमाला पोटभरून यथेच्छ जेवल्याबद्दल अतिशय सुख वाटत आहे. ॥ १०९॥ अल्लमप्रभूच्या शरीरास लावलेल्या सुवासिक उट्यांचा सुवास दहाही दिशांपर्यंत पसरला होता, त्या सर्व उट्या त्या जंगमलोकांच्या आंगास येऊन आपोआप लागल्या. हे पाह- तांच बसवेश्वराचे मनास मोठे आश्चर्य वाटले. ॥ ११०॥ अल्लमप्रभु सर्वान्तर्यामी असल्यामुळे त्याच्या जेवणाच्या तृप्तीनेच हे सर्वजण जेवून तृप्त झाले, हे बस- वेश्वराने ओळखलें. तरीपण पुन्हा नम्रतेने बसवेश्वर सर्वीस ह्मणाला. अहो जंगमलोक हो, माझ्या घरीं चला आणि कृपा करून पूर्वी जसे माझ्या घरी ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २३ चरगणा गृहमेत्य कृपान्विता भजत भोजनमाशु यथा पुरा ॥ ११०॥ इति वदन्तमवेक्ष्य कृतांजलिं चरगणा बभणुर्बसवाग्रणीं ॥ क्षुधमपोह्य भवन्महिमैव नः किमु करोति विलजितमानसान् ॥ १११ ॥ भवतु वा महिमा जगदद्भुतः प्रभुगुरोर्भुवि साधनतैव नः ॥ चरगणेषु य एव महोन्नतो महिमवान्स गुरुर्भुवनत्रये ॥ ११२ ॥ तमखिलेश्वर- मेकगुरुं प्रभुं यद्भजस्त्वमिदं भजनं हि नः ॥ स जठरे जननीव सुतं जगत्त्रयमिदं परिरक्षति पूर्णदृक् ॥ ११३ ॥ तदनुभूतपदार्थरसार्पणा- दुदरगा वयमस्य च तर्पिताः ॥ तदिह तस्य विभोरशनार्पणं भवति सर्वचरार्पणमीदृशं ॥ ११४ ॥ यदिह तृप्तिरभूत्प्रभुसद्गुरोस्सकलज- गमतृप्तिरियं हि सा ॥ न हि कथानुभवोऽयमहो महान् करधृतस्य मणे- मुंकुरेण किं ॥ ११५॥ प्रथममानमिहेंद्रियकं स्फुटं तदनुमानमुखं भोजन करीत होता, तसे आताही भोजन करा. ॥ १११॥ असें बोलून हात जोडणाऱ्या बसवेश्वरास ते जंगमलोक ह्मणूं लागले. बसवेश्वरा, तुझ्या अलौकिक सामर्थ्यानेच आमची भूक दूर होऊन आह्मी तृप्त झालो. असे असून पुन्हा आह्मांस का लाजवितोस ? ॥ ११२ ॥ पृथ्वीमध्ये हा अल्लमप्रभूचा अलौ- किक महिमा वाढला हे फार चांगले झाले; त्यामुळे आमांसही एकप्रकारचे साह्य झाले. ते असे की, जो कोणी जंगमलोकांत महान् सामर्थ्यवान् असेल त्यालाच सर्व त्रैलोक्याचा गुरु ह्मणावें. ॥ ११३ ॥ ज्याप्रमाणे तूं त्या सर्व त्रैलोक्याचा ईश्वर अशा अल्लमप्रभूस भजतोस त्याप्रमाणे आह्मीही त्याच अल्लमास भजत जाऊं. तो ज्ञानदृष्टि अल्लमप्रभू, आई जसे आपल्या पोटांत मुलाचे रक्षण करिते, त्याप्रमाणे सर्व त्रैलोक्याचे रक्षण करितो. ॥ ११४ ॥ त्याने जे पदार्थ भक्षण केले व जे जे रस पिऊन टाकले, ते ते पदार्थ आणि ते ते रस आमी त्याच्याच पोटांत राहणारे असल्यामुळे आमच्या पोटांत येऊन आमची पोटें भरून आह्मी तृप्त झालो. त्यामुळे ह्या एका प्रभूला अन्न अर्पण केलें झणजे तें सर्व जंगमलो- कांस अन्न अर्पण केल्याप्रमाणे झाले. ॥ ११५ ॥ येथे जी अल्लमप्रभूची बसवे- श्वराचे घरीं भोजन केल्यामुळे तृप्ति झाली ती सर्व जंगमलोकांचीच तृप्ति झाली, ही कांहीं गप्प नव्हे, तर प्रत्यक्ष अनुभवास आलेली गोष्ट आहे. हातांत धरलेल्या रत्नाला आरसा कशाला पाहिजे ? ॥ ११६ ॥ अगोदर इंद्रियांच्या समुदायास सुख व्हावे लागतें नंतर ते "सुख झाले" ह्मणून शब्दरूपाने बाहेर पडते, ह्या- स्तव आमी आपल्या तोंडाने तुला सुख झाले ह्मणून सांगतो त्यावरून आमच्या " ·चरगणात्प्रत्यागतस्य बसवस्य प्रभोरुपदेशेनाद्वयसुखानंदः । ९५ ह्यनुजीवति ॥ वचनमात्रमिदं बसवेंद्र नो विदितसारघनो हि भवा- न्बुधः ॥ ११६ ॥ इति निशम्य चरोक्तिमयं पुनः प्रभुसमीपमुपेत्य क- तानतिः ॥ तदुदितं विनयात्तमजिशिपन्मुहुरपि प्रकृतौपयिकं जगौ ॥ ११७ ॥ धनद्यांबुनिधे चरदेशिकैस्तव न भेदकथा कियति प्रभो ॥ मयि तु निष्ठुरतोभयमध्यगे भवतु वा चरणं शरणं व्रजे ॥ ११८ ॥ इति निशम्य गुरुर्बसवोदितं पुनरुवाच यथार्थमिदं शृणु ॥ न हि भिदाऽस्ति मम क्व च जंगमैः सममतौ त्वहमेव भवान् सखे ॥ ११९ ॥ मतिभिदैव भिदां परिकल्पयत्यमलचित्तु कदापि न भिद्यते ॥ तदिह नौ नहि भेदकथा क्वचित्सुखमुपास्व चिदैक्यमखंडितं ॥ १२० ॥ इति तदाल्लमदेशिकसत्तमे समुपदेष्टति मंत्रिकुलोत्तमः ॥ मुकुलिता- क्षियुगोऽद्वर द्वयभावनासुखमुपास्त चिरं पुरतः प्रभोः ॥ १२१ ॥ प्रभुमथ इंद्रियांस अगोदर सुख झाले हे उघड आहे. बसवेश्वरा, तुला सर्व तात्पर्यार्थ समजतच आहे, कारण तूंही चतुर आहेस. ॥ ११७ ॥ असे सर्व जंगमांचे बोलणे ऐकून बसवेश्वर तेथून अल्लमप्रभूकडे पुन्हा परत आला, व नमस्कार करून जंगमलोक काय ह्मणाले ते नम्रतेने सांगू लागला. व त्या समयास अनुसरून अल्लमप्रभूस प्रश्न विचारू लागला. ॥ ११८॥ परमेश्वरा, तूं दयेचा खरोखर महासमुद्र आहेस, तुझ्यामध्ये आणि जंगमांमध्ये निराळेपणा काय आहे? काही निराळेपणा तर दिसत नाही. मी दोघांसही सारखें मानीत असता माझ्या- वर तूं इतका निष्ठुर का झालास ? असो. मी तुझ्या पायांस शरण आहे. ॥११९।। हे बसवेश्वराचे बोलणे ऐकून अल्लमप्रभु पुन्हा ह्मणाला, मी तुला वास्तविक प्रकार काय आहे तो सांगतों ऐक; मला आणि जंगमाला मुळीच निराळेपणा नाही. मित्रा, बसवेश्वरा, मी तुला आणि जंगमाला दोघांसही सारखेच मानतो. ॥ १२० ॥ बुद्धिभेद ( निरनिराळे विचार) असला झणजे निराळेपणा वाटतो, निष्पाप मन असले झणजे निराळेपणा मुळीच नाही, ह्यासाठी तूं आणि मी एकच आहोत असे समज. तुझ्यामध्ये आणि माझ्यामध्ये निराळेपणा मुळीच नाही. परिपूर्णरीतीने चित्स्वरूपसुखा- चा त्याच्याशी ऐक्य होऊन निरंतर उपभोग घे. ॥ १२१ ॥ असें अल्लमप्रभु- गुरुश्रेष्ठ उपदेश करीत असतां तो सर्व प्रधानांत मुख्य असणारा बसवेश्वर दोन्ही डोळे झाकून अल्लमगुरूच्या पुढेंच, सर्व जग शिवमय आहे अशी कल्पना करून त्या सुखाचा अनुभव घेऊ लागला. ॥ १२२ ॥ त्या वेळी सर्व प्रमथगणांनी " ·९६ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २३ बसवेन्द्रं प्रेक्ष्य भक्ताः समन्तात्समुदितशिवभावास्साधु साध्वित्यवो- चन् ॥ महति महसि तस्मिन्भेरिमांकारघोषैर्जयजयनिनदोऽभूभो उधे इत्यपूर्वः ॥ १२२ ॥ इति कथितमृषींद्राः श्रीगुरोर्यन्महत्वं सकल- निगमसारं रक्षकस्येश्वरस्य । पठति परमभक्त्या यः शृणोति स्थिरात्मा प्रभुरधिकममुष्मै वाञ्छितार्थ ददाति ॥ १२३ ॥ इत्यार्षश्रीभविष्यत्पुराणकथाविशालायां प्रमथगणवचनानुकूलायां कलिकल्मषनिमग्नजनसमुद्धरणशीलायां प्रभुलिंगलीलायां वसवेश्वरक- तप्रभुसमाराधनतदीयभोजनमहिमानुवर्णनगति मत्रयोविंशोऽध्यायः॥ अल्लमप्रभूकडे व बसवेश्वराकडे पाहिले तेव्हां त्यांच्या मनांत शिवभक्तीचे स्फुरण होऊन सर्वजण वाहवा वाहवा ह्मणूं लागले. त्या वेळच्या मोठ्या समारंभांत नगारे व तुताऱ्या वयैरे वाद्ये वाजू लागली, व जयजयकार शब्द व उघे उधे अशा शब्दा- मुळे बसवेश्वराचे सभागृह अगदी दणाणून गेले. ॥१२३ ॥ ऋषीश्वरांनो, अल्लमप्रभु सर्व जगांचा रक्षक असून परमेश्वर आहे त्याचे सामर्थ्य कसे अलौ- किक आहे हे तुझांस मी सांगितले. निश्चल मन करून जो कोणी हे पठन करील किंवा ऐकेल त्याचे अल्लमप्रभु सर्व मनोरथ परिपूर्ण करील. ह्याप्रमाणे ऋषीश्वरांनी भविष्यत्पुराणांत कथांच्या रूपाने सविस्तररीतीने सांगि- तलेल्या, प्रमथगणांच्या वचनास अनुकूल असणाऱ्या, कलियुगांतील पातकांत बुडणाऱ्या लोकांचा उद्धार करण्यास उपयोगी पडणाऱ्या, प्रभुलिंगलीलेंतील बसवेश्वराने केलेलें अल्लमप्रभूचे पूजन, त्याचे भोजनाचे सामर्थ्य वगैरे वर्णन असलेला हा तेविसावा अध्याय संपला.

·अथ चतुर्विशोऽध्यायः॥ ॥ श्रीनंदिकेश्वराय नमः ॥ सूत उवाच--॥ सिद्धश्रीवीरनाथेश्वरचरणयुगध्याननि—तदोषा भाषावेषाद्यनीहा गुरुचरपुरभिल्लिंगभंगार्चनांगाः । मुक्त्यर्थाः शुद्ध- भावाः स्वतनुधनमनोरागशून्या विरक्ता भक्ताः शृण्वन्तु लीलां प्रभुशरणगुरोः सत्कथाभिर्विशालां ॥ १ ॥ ततः सकलशांभवप्रकर- मंघ्रिपीठांतिकस्थितं समवलोक्य तं शिवरहस्यबोधाप्तये । जग- द्गुरुरुवाच भोः शृणुत शास्त्रसारं परं मनोविलयनं विना नहि शिवैक्यसिद्धिर्नृणां ॥ २ ॥ मनः सृजति सर्वमप्यथ च वर्द्धय- त्येव तद्धनीभवदहक्रियामुकुरबिंबितं मूर्तिमत् । तदेव ननु कारणं जगति बंधमोक्षद्वये दृढं च शिथिलं कमात्तदिह नाशयेत्सर्वथा ॥३॥ मनोविलयनं विना नहि शिवात्मबोधोदयः शिवानुभवमन्तरा नहि सूत ह्मणतात- ॥ १॥ श्रीसिद्धवीरनाथाच्या दोन्ही चरणकमलांच्या ध्याना- मुळे ज्यांचे सर्व दोष धुऊन जाऊन जे निर्दोष झाले आहेत, भाषा, वेष वगैरे ह्यांची मुळीच ज्यांना इच्छा देखील राहिली नाहीं, गुरु, जंगम व शिवलिंग ह्यांचे पूजन करण्याची ज्यांस इच्छा आहे, जे मोक्षप्राप्ति व्हावी ह्मणून इच्छितात, ज्यांचे मन अतिशय शुद्ध आहे, आपले शरीर, आपलें धन, आपले मन, वर ज्यांची मुळींच प्रीति नाही, जे विरक्त आहेत असे भक्त लोक, चांगल्या चांगल्या कथा असल्यामुळे जिला ज्यास्त महत्व आले आहे अशा त्या प्रभुलिंगाच्या लीलेस भक्तिपूर्वक ऐकोत. ॥ २ ॥ नंतर सर्व जगाचा गुरु अल्लम सर्व शिव- भक्तांचा समुदाय (प्रमथगणांचा समुदाय ) आपल्या बसलेला पाहून त्यांस शिवरहस्याचे ज्ञान होण्यासाठी सर्वांस ह्मणाला, अहो, शास्त्राचे मुख्य तात्पर्य ऐका. मनाचा नाश झाल्यावांचून ( मन स्वस्थ झाल्या- वांचून ) मनुष्यांस शिवैक्याची प्राप्ति होत नाही. ॥ ३ ॥ मन सर्व प्रकारचे तर्क करितें, व त्याप्रमाणे मनुष्य अनेक प्रकारचे उद्योगधंदे करूं लागतो. त्यामुळे आरशांत दिसणान्या आपल्या स्वरूपाच्या प्रतिबिंबाप्रमाणे अभिमान दृढ होतो. ह्यास्तव तें मन बंधास आणि मोक्षास कारण आहे, तें मन दृढ झालें झणजे बंध होतो व शिथिल झालें ह्मणजे मोक्ष होतो. यास्तव त्या मनाचा सर्वतोपरि नाश केला पाहिजे. ॥ ४ ॥ मनाचा पूर्णपणे नाश झाल्यावांचून शिवतत्वबोधाचा १३ मन, ह्यांचे- चरणकमलाजवळ ·भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २४ भजेत माया क्षयं । शिवाद्वयसुखं तमस्ततिसमूलघातं विना न सि- ध्यति विवुध्यतां शिवगणैरिदं शांभवं ॥ ४ ॥ निशम्य गुरुणोदितं बसवमंत्रिराडब्रवीत्प्रभोऽल्लम समस्तसंशयनिवृत्तयेऽमी गणाः । भव- चरणसेवया शिवरहस्यतत्वं परं प्रबोद्धुसभितो वसन्त्युपदिशानु- गृण्हीष्व नः ॥ ५॥ वचो बसवसूरिणः प्रभुगुरुर्निशम्यादराद्रदद्युति- दरस्मितच्छुरितदिक्तटः सोऽब्रवीत् । तनुः परमपावनी प्रभवतीष्ट- लिंगार्चनान्मनः सुविमलं सदासुमयलिंगसंधानतः ॥ ६॥ गणेंद्र भवतां महाव्रतमिदं सुशीलादृतं विमुक्तिकरमस्ति किं परमिहोपदेश्य मया । यदिष्टमिह दृष्टमात्मनि तथा स्मृतं वाखिलं शुभं भवतु सर्वदा शिवकृपावशादेव वः ॥ ७ ॥ इति प्रभुगुरुगणततये कृताशी- र्वचा विहृत्य समटाट्यया पुनरथागमिष्याम्यहं। ब्रुवन्निति गतोद्य- तोऽभवदुपेत्य वेगात्ततः स दण्डपतिरग्रहीत्प्रभुपदाब्जयुग्मं दृढं ॥८॥ . उदय होत नाही, शिवानुभवावांचून मायेचा नाश होत नाही. शिवाचे अद्व- यात्मक सुख अज्ञानाचा पूर्णपणाने नाश झाल्यावांचून होत नाही, असे शिवमत आहे. प्रमथगण हो, असें तुहीं नीट लक्ष्यांत धरा. ॥ ५ ॥ अल्लमप्रभूचे बोलणे ऐकून सर्व प्रधानांत मुख्य असा बसवेश्वर बोलू लागला, हे सर्व प्रमथगण आपा- पल्या मनांतील सर्व संशय दूर होण्यासाठी व तुझ्या चरणकमलांच्या सेवेने शिव- रहस्याचे मुख्य मर्म समजण्यासाठी तुजजवळ येऊन बसले आहेत. आह्मां सर्वांस उपदेश करून आझांस कृतार्थ कर. ॥ ६ ॥ बसवेश्वराचे बोलणे ऐकून अल्लम- प्रभु संतुष्ट होऊन हंसत हसत बोलू लागला, त्या वेळी त्या हंसण्यामुळे त्याच्या. पांढऱ्या शुभ्र दांतांचें तेज पडून दहाही दिशा उजळल्या गेल्या. असो. तो ह्मणाला, बसवेश्वरा, इष्ट लिंगाचे पूजन केले असतां शरीर पवित्र होते, तसेंच नेहमी प्राणलिंगाचे पूजन केल्यामुळे मन पवित्र होतें. ॥ ७ ॥ हे प्रमथगणांनो, तुमी सर्वजण चांगल्या स्वभावाचे लोक आहांत, तुह्मी जे हे व्रत करितां तें सर्व व्रतांत श्रेष्ठ असून मोक्षप्राप्ति करून देणारे आहे. ह्यापेक्षा मी तुह्मांस ज्यास्त काय सांगू? तुमी येथे जे पाहिले, व जें मनांत आणिलें तें सर्व शंकराच्या कृपेनें तुह्मांस नेहमी कल्याणकारक होवो. ॥ ८॥ ह्याप्रमाणे तो अल्लमप्रभु गुरु प्रमथ- गणांच्या समुदायास आशीर्वाद देऊन घाईघाईने पुन्हा मी लवकरच येईन असे सांगून जाण्यास तयार झाला. तितक्यांत बसवेश्वर जवळ येऊन त्याने ·बसवेशप्रार्थनां श्रुत्वा प्रभोः प्रीतिपूर्व गणानुद्दिश्य भाषणम् । जगाद भयभक्तिमान्गुरुकृपांबुधेऽस्मन्मनःप्रबोधपदसंशयानिह नि- वार्य संरक्षितुं । दुरन्तभववारिधेर्गमयितुं च पारं भरस्तवैव तदमी वयं शरणमागताः श्रीगुरुं ॥ ९ ॥ विमुक्तिपथमादादनुगृहाण ना- न्यद्गुरो श्रियैव सह वर्द्धते हतधियां हि माया भृशं । क्रियाऽपि खलु यावती फलमभीप्सता दीयते जनेन ननु भुज्यते जडधियैव तावञ्चिरं ॥ १० ॥ अतो विभवसंपदा फलदकर्मणा वाप्यलं चिदंग शिवलिं- गनिर्मलनिरंतरध्यानतः ॥ निधाप्य पथि पश्चिमे पदमचंचलं सद्गुरो ग. मागमकृतां व्यथां धुरि निवार्य संरक्ष नः ॥ ११ ॥ प्रार्थयति बसव- नाथे प्रभुरथ कृपया गणान्समन्वीक्ष्य । अधिकारिण इति मत्वा तत्व- ज्ञानोपदेशने प्राह ॥ १२ ॥ यूयं भक्तिक्रिययोः पारं गत्वा कृतार्थतां याताः । नैष्कर्म्यसिद्धिमतुलां प्रार्थितवन्तः परं पदं प्राप्तुं ॥ १३ ॥ अल्लमाचे दोन्ही पाय घट्ट धरिले. ॥ ९॥ व अल्लमाविषयीं पूज्यबुद्धि अस- ल्यामुळे भयाने व भक्तीने हळूच बोलू लागला, अल्लमप्रभो, तूं कृपेचा समुद्र आहेस. आमच्या मनांतील प्रबोधपदांचे संशय दूर करून आमचे संरक्षण करण्याकरितां आणि अपार अशा संसारसमुद्राच्या पैलतीरास जाण्याकरितां तूं आमचा मुख्य गुरु असल्यामुळे अल्लमप्रभो, आमी हे सर्वजण तुलाच शरण आलो आहों. ॥ १० ॥ अल्लमप्रभो, तूं आमांस मोक्षमार्ग दाखीव, त्याखेरीज आमचे दुसरे कांहीं मागणें नाहीं. अज्ञान मनुष्याच्या संपत्तीबरोबर मायाही ज्यास्त ज्यास्त वाढते, अज्ञान मनुष्य आपल्या आवडीचे जें जें काम करितो त्याप्रमाणे तितके दिवसपर्यंत त्याचे बरेवाईट फळ भोगतो. क्रियेचे फळ भोगल्यावांचून त्याची सुटका होत नाही. ॥ ११॥ ह्यासाठी ऐश्वर्य (राज्याधिकार ) नको, संपत्ति नको, फळप्राप्ति करणारी कर्मेंही नकोत, चित्स्वरूप आणि शिवलिंग ह्यांच्या निरंतर निर्मल ध्यानामुळे आमा सर्वांला पश्चिममार्गाकडे (मोक्षमार्गाकडे ) लाऊन अल्लमप्रभो, स्थिरपदाची ( मोक्षपदाची ) आमांस प्राप्ति करून दे आणि जन्ममरणांचे दुःख अगोदर दूर करून आमचे रक्षण कर. ॥ १२ ॥ बसवे- श्वर अशी प्रार्थना करीत असतां अल्लमप्रभूने मग कृपादृष्टीने एक वेळ सर्व प्रमथगणांकडे पाहिलें व हे सर्व प्रमथगण अधिकारी आहेत असें जाणून त्यांस तत्वज्ञानाचा उपदेश करण्यासाठी अल्लमप्रभु बोलू लागला. ॥ १३ ॥ प्रमथग- णांनो, तुह्मी भक्ति आणि क्रिया ह्यांच्या पार गेला आहां, व कृतार्थ झाला आहां, आतां कैवल्यपदाची प्राप्ति व्हावी ह्मणून उत्तम त-हेची नैष्कर्मसिद्धिची तुह्मी , ·भविष्यपुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २४ भवतामधिकारवतां शिवतत्वरहस्यमेव वक्ष्यामि । शृणुतावहित- स्वान्ता इति संबोध्याशु वक्तुमारेभे ॥ १४ ॥ प्रभुरुवाच-मृषा दृश्यं विश्वं यदि हृदि मृषैवेति कलयेच्छु. तेर्माया नश्येत्तदनु स भवेदिद्रियजयी ॥ व्यथायां नष्टायां करण- जनितायां विषयदुर्व्यतीहारो नश्येद्गतविषयगंधो जितरिपुः ॥ १५ ॥ तुषाधुत्सादान्ते पुनरपि विवेकेन नु शिलानिरासे संशिष्येत्स्वयमिह यथा तण्डुलचयः । तथा दुःसंकल्पप्रकटितमनोवृत्त्यपचये ततो वृद्धिं यायाद्विमलतरसुज्ञानविभवः ॥ १६ ॥ प्रबोधे संपूर्णे हतविषयगंधस्य महतो भिदा नश्येयेयं त्विदमिदमुपादेयमिति सा । विकल्पानां हेतुः किल मन इदं तस्य विजये प्रपंचो मिथ्या स्यादयममृतसाम्राज्यमयते ॥ १७ ॥ अवस्थास्तिस्रस्तास्तिसृषु तनुषु त्रीनपि गुणानजस्रं जीवां- इच्छा करीत आहां. ॥ १४ ॥ तुझी सर्वजण उपदेश देण्यास योग्य आहां, तुह्मांस मी शिवतत्वाचे रहस्य सांगतो, तुह्मी एकाग्रमनाने ऐकून घ्या, असे त्यांस उद्देशून अल्लमप्रभु बोलू लागला. अल्लमप्रभु ह्मणाला—॥ १५ ॥ हे खोटें दिसणारे विश्व जेव्हां मनांत खोटेंच आहे वेदांत सांगितल्याप्रमाणे अनुभवास येईल तेव्हां मायेचा नाश होईल. मायेचा नाश झाला ह्मणजे तो पुरुष इंद्रियनिग्रही होतो, इंद्रियनिग्रह झाला ह्मणजे इंद्रियांपासून होणारी पीडा दूर होते. इंद्रियांची पीडा दूर झाली ह्मणजे विषयसुखाची वाईट खोडी दूर होते; विषयसुखाची आवड अगदीं नाहींशी झाली ह्मणजे तो मनुष्य कामक्रोधादिक षड्रिपूंचा नाश करण्यास समर्थ होतो. ॥ १६ ॥ कोंडा वगैरे सर्व काढून टाकिला व पुन्हा पाटावर घालून नीट काळ- जीने खडे वगैरे पाहिले झणजे जसे आपोआप स्वच्छ तांदूळ मात्र शिल्लक राह- तात, तसेच वाईट विचारांपासून उत्पन्न झालेल्या अनेक त-हेच्या विचारांचा नाश झाला ह्मणजे मग अतिशय निर्दोष असे उत्तम ज्ञानाचे ऐश्वर्य वृद्धिंगत होते. ॥ १७ ॥ ज्ञान पूर्णपणानें वृद्धिंगत झाले झणजे त्या मनुष्यास विषयसु- खाचा लवलेशही रहात नाही व तो श्रेष्ठ होतो. मग त्या मनुष्याची "हे टाकावे हे घ्यावें" अशा त-हेची निराळेपणाची बुद्धि ( भेदबुद्धि) नाहीशी होते. मन हैं अनेक प्रकारच्या विकल्पांस (कल्पनांस) कारण आहे, त्याचा जय केला ह्मणजे हा प्रपंच खोटा भासू लागतो, व मग त्या मनुष्यास अमृतसमुद्रांत पोहल्या- सारखें सुख वाटू लागते. ॥१८॥ बालपणा, तरुणपणा, म्हातारपणा ह्या तीन अव- ·गणान् प्रति प्रभुकृतशिवतत्वरहस्योपदेशः। १०१ स्त्रीनधिगमयदावर्तयति यत् । महासंसारे स्वर्नरकसुखदुःखादिबहुले मनस्तजेता स्यात्रयमिदमतीतः परशिवः ॥ १८ ॥ मनो यावद्वाह्य- प्रसरणचणं तावदखिलः प्रपंचः सत्योऽयं भवति नहि मुक्तेः क्व च कथा । सुरत्वं मर्त्यत्वं सृजति ननु तिर्यक्त्वमपि तत्कदा वा निश्चेष्टं न भवति जये तद्वसवराट् ॥ १९ ॥ बहिस्संचारं त्यजदखिलमन्तर्हृद- तया मनः प्रत्यक्तत्वे यदि भवति लीनं स्थिरपदं । जगन्मिथ्याभूतं भवति हि तदानंदभरितः स्वयं सुज्ञानी स्याद्वसव स गुरूणामपि गुरुः ॥ २० ॥ प्रतीयेत स्वान्ते स्मृतमिदमशेषं यदि जगदहिदृश्या- कारं भवति मन एवानृतपदं । तदन्तस्थं कर्तुं यदि परमशक्तस्तद्- नुगो भवेत्स्वेच्छाचारी बसव नृपशुं विद्धि तमिमं ॥ २१ ॥ अहो मायापाशो भवति यदि हाशा यदि तया मनश्चेत्संवद्धं भवति सकलः स्था आहेत, स्थूल, सूक्ष्म, कारण ही तीन शरीरें आहेत, सत्वगुण, रजोगुण, तमोगुण हे तीन गुण आहेत व जीवात्मा, अंतरात्मा व परमात्मा हे तीन आत्मे आहेत. मन हे प्राणिमात्रांला ह्या अवस्थांचा, शरीराचा, व गुणांचा संबंध घालून देऊन स्वर्ग, नरक वगैरे ठिकाणचे सुखदुःख असलेल्या ह्या अवाढव्य संसारांत लोळ- वितें त्या मनाला ज्याने जिंकिलें त्याने त्रैलोक्यास जिंकिलें; व तो प्रत्यक्ष शंकरच समजावा. ॥ १९ ॥ जोपर्यंत मन बाह्य विषयांच्या पसाऱ्याकडे गुंतलेले असते तोपर्यंत हा सर्व संसार खरा आहे असे भासते, तोपर्यंत मोक्षाचें नांव देखील घ्यावयास नको. मनच प्राणिमात्राला देवपणा, मनुष्यपणा आणि एखादे वेळी पशुपक्षी ह्यांचा जन्म घेण्यास लावतें, कधी मन निश्चल ह्मणून राहत नाही. ॥ २० ॥ बसवेश्वरा, हे मन जर बाहेरील विषयोपभोगांचा त्याग करून अन्त- मन होऊन ज्ञानतत्वांत लीन झाले व तेथेच स्थिर झाले, तर सर्व जग खोटें आहे असे आपोआप भासू लागते, नंतर असें मन झालेला मनुष्य अतिशय ज्ञानवान् होऊन निजानंदाचा उपभोग घेऊ लागतो. व तो सर्व गुरूंचाही गुरु होय, असे समज. ॥ २१ ॥ बसवेश्वरा, वर सांगितल्याप्रमाणे हे सर्व बाहेर दिसतें तें सर्व खोटें आहे, असें मनामध्ये आणले व त्याप्रमाणे अनुभव आला, परंतु मनच खोटेपणाचे स्थान आहे ते आपल्या स्वाधीन ठेवून त्यास ज्ञानमार्गाकडे लावायाचे ते करण्यास जो प्राणी असमर्थ झाला आणि त्याच्याच तंत्राप्रमाणे वागू लागला तो नरपशु आहे असे समजावें. ॥ २२ ॥ बसवेश्वरा, मनुष्य जर मायेच्या जाळ्यांत सांपडला तर त्यास आशा उत्पन्न होते. एकवेळ ·१०२ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २४ क्लेशनिचयः । भवोऽयं तद्वद्धो भयमधिकमाप्नोति विजयी य आशा- यास्सोऽयं बसव गतदोषो हतभवः ॥ २२ ॥ इदं मे स्यान्मा स्यादि- दमिति विकल्पोपकलितं स्वसंकल्पं जीवस्त्यजति न हि यावत्पशु- तया । न तावच्छुङ्मोहाद्यरिनिकरपीडाक्षयमियात्ततस्तत्त्यागे स्थाद्ध- सव स हि नित्यः पशुपतिः ॥ २३ ॥ क्षणार्ध कुत्रापि स्थितिमल- भमानं मन इदं सदा सर्वार्थान्संस्मरति न हि पर्यायगणना । स्व- भावोऽयं तस्य प्रभवति हि तेनैव सकलप्रपंचव्यासंगप्रतिफलितगं- धव्यतिकरः ॥ २४ ॥ यद्वासनाभिरभिवृद्धिमवाप्य कामं संचालितो भ्रममुपैत्ययमन्तरात्मा । तन्मानसं असति यः स्थिरधीनिंगृह्य धन्यो- ऽयमेव बसवेत्युदितोऽब्रवीत्सः ॥ २५ ॥ बसव उवाच-मनो ग्रसेदित्युदितं भवद्भिः कथं मनोग्रास- चणं मनः स्यात् । गुरो यदि स्यात्परिहृत्य लौल्यं तन्निश्चलत्वं ग्रसनं मन आशेला गुंतले झणजे अनेक प्रकारची दुःखें भोगावी लागतात. तोच संसार होय. त्या संसारांत गुंतलेला मनुष्य वरचेवर ज्यास्त संकटांत पडतो. त्या आशेला ज्याने जिंकिलें त्याचे दोष सर्व दूर झाले व त्याचे जन्ममरणही पण चुकले असें समज. ॥२३॥ ही वस्तु माझी आहे, ही वस्तु माझी नव्हे अशा अनेक प्रकारच्या विकल्पांनी ( कल्पनांनी ) युक्त असणारा आपला संकल्प जोपर्यंत मनुष्य पशुपणाने (अज्ञानपणाने ) सोडूं शकत नाही, तोपर्यंत त्याच्या दुःख, अज्ञान वगैरे मानसिक शत्रुसमुदायाच्या पीडांचा नाश होत नाही. बसवेश्वरा, त्या संकल्पाचा त्याग करणारा मनुष्य प्रत्यक्ष पशुपतिच (शंकरच ) समजावा. ॥ २४ ॥ बसवेश्वरा, मन हे एक क्षणभर देखील एकेजागी कधीही स्थिर होत नाही, नेहमी अनेक प्रकारचे विचार करीत असते. त्या विचारांची गणती देखील करितां येत नाही. हा त्या मनाचा अंगस्वभावच आहे आणि त्यामुळे सर्व संसारांतील कृत्य होऊन त्यापासून सुखदुःखें वगैरे भोगावी लागतात. ॥ २५ ॥ बसवेश्वरा, ज्या मनाच्या अनेक प्रकारच्या वासनांमुळे अंतरात्म्याचा भ्रांतिष्टपणा ज्यास्त ज्यास्त वाढत जातो, तें मन जो बुद्धिमान् मनुष्य जिंकून आपल्या स्वाधीन ठेवितो त्यालाच धन्य (कृतकृत्य) ह्मणावें. बसवेश्वर ह्मणतो-॥ २६ ॥ आपण ज्या मनाचा ग्रास करावा ( जिंकावें) ह्मणून सांगितलें तें मनच मनास जिंकण्यास कसें समर्थ होईल? (कसे जिंकितां येईल ?) गुरुवर्या, मनाचा चंचलपणा नाहींसा करून ते निश्चल करणे ह्यालाच जर , ·बसवेश्वराय प्रभोः प्रत्युत्तरं । १०३ ३ तथास्तु ॥ २६ ॥ यद्यन्य एव असतीति चेतः स्वामिस्तथा चेत्स किमेष जीवः। किमन्तरात्मा किमु वा परात्मा ममादिशेत्युक्त इदं स ऊचे ॥ २७॥ प्रभुरुवाच--आत्मान्तरात्मेति तथा परात्मेत्येको महेशः क- थितो न चान्यः । आत्मा त्रयोऽन्तःकरणानुकारी स्वाध्यस्त तद्धर्म- तया स जीवः ॥ २८ ॥ स एव निष्कृष्टतयान्तरात्मा शुद्धो मनो- ग्रासचणो यदा स्यात् । तदा परात्म्यैक्यमवाप्य पूर्णः स्वयं शिवा- नंदघनो विभाति ॥ २९ ॥ मनोन यावद्धशमेति तावद्यत्नेन तन्नि- ग्रहणाय भाव्यं । मनो असामीति मनः प्रयत्नात्स्वयं ग्रसेत्तद्वसवार्य नूनं ॥ ३० ॥ मायामयैर्वृत्तिशतैर्मिलित्वा तत्साधकान्खेदयति ह्य- वश्यं । अतस्तदाहत्य वितुष्य धैर्याद्भमानिवृत्तिर्ग्रसनं हि तस्य ॥३१॥ मनो ग्रसेद्यो महितप्रभावो विकारदूरः स हि साधुरूपः । वक्तुं न असन मणत असशील तर असो. ॥ २७ ॥ जर दुसरा कोणी मनास जिंकणारा असेल तर तो दुसरा कोण ? तो जीव आहे ? किंवा अंतरात्मा आहे ? किंवा परमात्मा आहे ? हे मला समजाऊन सांग असें बसवेश्वराने विचारल्यावर अल्ल- मप्रभु सांगू लागला. अल्लमप्रभु ह्मणतो---॥ २८ ॥ जीवात्मा, अंतरात्मा आणि परमात्मा हे सर्व एक शंकरच आहे. दुसरा कोणी नाही; मन, बुद्धि, चित्त ह्या तिन्हींचे अनुकरण करणारा तो आत्मा होय. त्या मन, बुद्धि, चित्त यांचे गुणधर्म जो आपलेच आहेत असे समजतो तो जीव होय. ॥ २९ ॥ निष्कृष्टपणामुळे अंतरात्मा जीवपणा पावतो; अंतरात्मा शुद्ध होऊन जेव्हां मन निश्चल करण्यास समर्थ होतो, तेव्हां परमा- त्म्याशी ऐक्य पावून परिपूर्ण होतो, व स्वतः शिवानंदस्वरूप होऊन शोभू लागतो. ॥ ३० ॥ मन जोपर्यंत वश झाले नाही तोपर्यंत ते वश करण्याचा नेहमी यल करावा. बसवेश्वरा, मी मनाला निश्चळ करीन असा मनाचा निश्चय करून यत्न करूं लागले ह्मणजे मन खचित निश्चल होतें. ॥ ३१ ॥ मायामय (अज्ञानमूलक ) असे शेकडो विकल्प मिळून ते साधकांस खचित दुःख देतात. ह्यास्तव धैर्याने त्या मनाच्या सर्व विकल्पांस नाहीसे करून संतोषाने अज्ञानांतून दूर होणे हेच त्या मनाचे ग्रसन जिंकणे होय. ॥ ३२ ॥ जो मनाचे ग्रसन करील, मन निश्चळ करील, तो मोठा सामर्थ्यवान् होय. त्याच्या सर्व पीडा दूर झाल्या, तो मूर्तिमन्त साधुस्वरूप आहे. त्याचे वर्णन करितां येत नाही.

·१०४ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २४ शक्योऽयमिति प्रभूक्तिं श्रुत्वाऽब्रवीच्छन्नमनीषिवर्यः ॥ ३२ ॥ छन्नबसव उवाच-गुरो मनो नाशयितुं तदेतल्लक्ष्येण भाव्यं ननु साधकस्य । तादृग्विधं लक्ष्यमिहोपदिश्य कृतार्थयास्मान् प्रभुचक्रवर्तिन् ॥ ३३ ॥ प्रभुरुवाच-छन्नोक्तिमाकर्ण्य गुरुस्तमूचे प्रश्नस्त्वदीयो न हि सारभूतः । तथापि शाखाग्रशशीव लक्ष्यो बालप्रबोधार्थमुपाय एषः ॥ ३४ ॥ लक्ष्यप्रभेदा बहुधोपदिष्टाश्शास्त्रेषु योगागमशांभवेषु । यल्लक्ष्यतेऽन्तर्वहिरन्तरेषु तत्स्यात्प्रतीच्छायतयैव गौणं ॥ ३५॥ लक्ष्यो- क्तिभिर्लक्ष्यमिदं न लक्ष्यं लक्ष्यं हि निर्लक्ष्यतयैव लक्ष्यं ॥ सञ्चित्सुखा- नंदघनैकलक्ष्यं मायां निरस्यात्मतयैव लक्ष्यं ॥ ३६॥ कटाक्षदृष्ट्या- ऽमृतसूक्तिसारैरन्वग्रहीच्छन्नधनं गुहेशः ॥ आरादयस्कान्तमणेरिवासौ सूचीपरत्या बसवो युवाऽऽसीत् ॥ ३७ ॥ अत्रान्तरे माचयदेवनाथः असें अल्लमप्रभूचे बोलणे ऐकून तो विद्वान् चन्नबसवेश्वर बोलू लागला. चन्नबसवेश्वर ह्मणाला-॥३३॥ गुरुवर्या, मनाचा नाश होण्यासाठी (निश्चळ होण्यासाठी) साधकाने काही तरी ध्यान धरिलें पाहिजे. तशा रीतीचे ध्यान सांगून आमांस कृतार्थ कर. तूं सर्व गुरूंचा सार्वभौम आहेस. अल्लमप्रभू ह्मणाला-॥ ३४ ॥ चन्नबसवेश्वराचे बोलणे ऐकून अल्लमप्रभू त्यास ह्मणाला, अरे चन्नबसवा, तुझ्या प्रश्नांत काही अर्थ नाहीं तरी पण लहान मुलाला जसा झाडाच्या शेंड्यावर चंद्र आहे ह्मणून सांगतात त्याप्रमाणे चंचळ मन शांत करण्यास अज्ञान लोकांस ध्यान धरणे हा एक उपाय आहे, इतकेंच. ॥ ३५॥ योग आगम आणि शैवमत ह्यांत ध्यानाचे अनेक प्रकार सांगितले आहेत. जे आंत, बाहेर आणि आंत बाहेर ह्यांच्या मध्ये पूर्णपणे भरलेले आहे तें ध्यान होय. ते एक निराळे आहे अशी कल्पना करून त्याचे ध्यान करणे हा गौण पक्ष आहे. ॥३६ ॥ ध्यान मटले तर ध्यान होत नाहीं ज्याचें ध्यान करि- तांच येत नाही तेच ध्यान होय. मायेचा ( अज्ञानाचा ) नाश करून आत्मस्व- रूपाच्या यथार्थ ज्ञानाने सच्चिदानंद सुखाचा पूर्णपणाने अनुभव घेणे हेच ध्यान होय. ॥ ३७ ॥ असें ह्मणून त्याने चन्नबसवेश्वराकडे दयादृष्टीने पाहिले व त्या बरोबर प्रेमपूर्वक मधुर मधुर भाषण केले. लोहचुंबकाने जसे आपल्या शक्तीने लोखंडाचे सुईस आपलेकडे ओढून घ्यावे, त्याचप्रमाणे अल्लमाने तरुण चन्न- बसवेश्वराचे मन आपल्याकडे ओढून घेतले. ॥ ३८ ॥ इतक्यांत माचय ·माचयाय प्रभोः प्रत्युत्तरम् । १०५ श्रीनाथपादाजयुगं प्रणम्य ॥ भक्त्या नतांगः सुविनीतवेषः प्रश्नं प्रचके प्रतिबुद्धतत्वः ॥ ३८ ॥ मणिवालमाचयदेव उवाच-यत्तत्वं श्रुतिवागगोचरतमं यद्भावनादुर्लभं यद्ध्यानाविषयं यदंगरहितं यत्स्याददृश्यं दृशां ॥ तच्छ्रन्यं परतत्वमीश्वर कथं बुध्वा महाभक्तितो नित्यत्वं लभते वदे- त्यभिहितः प्रोचे गुरुचियं ॥ ३९ ॥ प्रभुरुवाच-सत्यज्ञानसुखस्वरूपममलं पूर्ण परं ब्रह्म तत्सर्व- त्रास्ति तथापि बाह्यकरणैर्बोद्धं न शक्यं क्वचित् ॥ मायाजाड्यभरो- ऽस्ति यावदखिलो देहाभिमानो महांस्तावन्नास्ति कथैव वस्तुविषये दृश्यं हि नश्यं जगत् ॥ ४० ॥ जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तयस्त्रितनुषु प्रोता- स्त्यवस्थास्सदा स्वात्मज्ञानविवर्जितं विदधते संभ्राम्य जीवं मुहुः ॥ दुःसंकल्पविकल्पजालविवशः संसारनिद्रां गतो नश्येत्सोऽयमतो देव अल्लमाच्या चरणकमलास नमस्कार करून अल्लमाच्या बोलण्याचा भावार्थ त्यास समजला असल्यामुळे नम्रतेने भक्तिभावाने नमस्कार करून अल्लमास विचारूं लागला. ॥३९॥ मणिवालमाचय ह्मणाला-जें श्रेष्ठ तत्व श्रुति आणि वाचा ह्यांस समजत नाही, ज्याची कल्पना देखील करितां येत नाही, ज्याला अंग नाही, जे दृष्टीला दिसत नाही, ते शून्यतत्व भक्तिमार्गाने जाणून नित्यपणा कसा प्राप्त होतो? तो मला सांग, असें झटल्यावर अल्लमप्रभु माचयास ह्मणाला. ॥४०॥ अल्लमप्रभु ह्मणाला-तें तत्व सत्यस्वरूप आहे, ज्ञानस्वरूप आहे, सुख- स्वरूप आहे, निष्पाप आहे, परिपूर्ण आहे, श्रेष्ठ आहे, ब्रह्मस्वरूप आहे, ते सर्व ठिकाणी परिपूर्ण भरलेले आहे. तरीपण तें बाडेंद्रियाने (डोळ्याने) दिसत नाहीं ज्ञानदृष्टीनेच ते पाहिले पाहिजे. जोपर्यन्त मायेचे अज्ञान आहे, जोपर्यन्त देहाचा मोठा अभिमान आहे, तोपर्यंत त्या तत्वाचे नावही काढावयास नको. तें तत्व यथार्थरीतीने एकदां समजलें ह्मणजे जग आपोआप क्षणभंगुर दिसू लागते. ॥४१॥ जागृदवस्था, स्वमावस्था आणि गाढ सुषुप्त्यवस्था ह्या तिन्हीही अवस्था स्थूल सूक्ष्म आणि कारण ह्या तिन्ही शरीरांत भरलेल्या आहेत. त्या जीवाला वारंवार भ्रान्तींत पाडून त्याचे आत्मज्ञान नाहींसें करितात. मग वाईट वाईट त-हेचे संकल्प आणि विकल्प ह्यांच्या जाळ्यांत सांपडून वश झालेला जीव संसार- रूप झोप घेऊ लागतो. ( संसारांत पडतो. ) ह्यास्तव इंद्रियनिग्रहवान् मनुष्याने , ·१०६ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २४ son जयेन्नियमवान्नादाववस्थात्रयं ॥ ४१ ॥ तुर्याव्हयेन सहजेन सदाधि- रूढो यो नाशयेत्त्रयमिदं पशुतानिदानं ॥ सोऽयं महेश्वरतयात्मनि बोधपूर्णस्तत्वं प्रयाति परमात्मसुखानुभूत्या ॥ ४२ ॥ देहत्रयं स्वय- मिति भ्रममुजिहानश्चिन्मात्र एव परिशिष्यति यः शिवार्थी ॥ वेदान्त- तत्वमतिसूक्ष्मतमं विदित्वा नित्यत्वमेति स पुमानहमेव विद्वन् ॥४३॥ श्रुत्वा गुरूक्तमथ माचयदेवचित्तं तत्रैव कीलितमभूत्परमार्थतत्वे ॥ तद्वासनास्ति सकलाः परिहृत्य सत्यज्ञानात्मसौख्यमनुभूय समाहितं सत् ॥ ४४ ॥ चंद्राशुसंघटितचांद्रशिलेव सांद्रस्वानंदसारसुखितं मणिवालचेतः ॥ विज्ञाय तत्र बसवादिगणास्समस्ता निःसंशयार्थ- मवदन्गुरुसार्वभौमं ॥ ४५ ॥ बसवादिप्रमथगणा ऊचुः -स्वामिन्मृषा तनुमनःकरणा- दि सर्व यद्यात्मनो नहि घटादिव देव बाह्यं ॥ तमुस्य को नु परिहार- प्रथम ह्या तिन्ही अवस्था जिंकाव्या. ॥ ४२ ॥ तुर्या नांवाची जी चवथी अवस्था आहे त्या अवस्थेच्या साह्याने जो ज्ञानी मनुष्य अज्ञानपणा देण्यास कारण असणाऱ्या जाग्रत्, स्वप्न, सुषुप्ति ह्या तीन अवस्थांचा नाश करितो, तो मीच शिव आहे असे मानून आपल्या मनांत ज्ञानाने परिपूर्ण असतो. व परमात्म- सुखाच्या अनुभवामुळे त्या श्रेष्ठ तत्वास जाऊन पोचतो. ॥४३ ॥ ॥ ४३ ॥ हे विद्वाना मणिवाला, जो शिवसुखाची इच्छा करणारा मनुष्य स्थूल, सूक्ष्म व कारण हे देह ह्मणजे शुद्ध अज्ञान आहे असे समजून त्यांस टाकून देऊन चित्स्वरूपच होऊन राहतो, तो पुरुष समजण्यास कठिण असलेलें असें वेदान्ताचे तत्व जाणून नित्य- पणा पावतो तो प्रत्यक्ष मीच आहे असे समज. ( तो माझ्यासारखा होतो. ) ॥ ४४ ॥ अल्लमप्रभूनें केलेला उपदेश ऐकून माचयार्याचे मन संसारांतील सर्व वासना वगैरे सोडून सत्यज्ञानात्मसुखाचा अनुभव घेऊन, शांति धरून, परमार्थ- तत्वांमध्ये मग्न झाले. ॥ ४५ ॥ चंद्राचे स्वच्छ चांदणे पडून चंद्रकांत मण्याचे शिलेला जसे पाझर फुटतात तसेंच अल्लमप्रभूच्या उपदेशानें मणिवालमाचयाचे मन आत्मज्ञानानंदाने परिपूर्ण झालेलें पाहून तेथील इतर सर्व प्रमथगण आपा- पल्या मनांतील सर्व संशय फेडून घेण्यासाठी सर्व गुरूंचा मूर्तिमन्त चक्रवर्ती राजाच अशा अल्लमप्रभूस ह्मणूं लागले. ॥४६॥ बसवेश्वरादिक सर्व प्रमथगण ह्मणतात-गुरुवर्या अल्लमप्रभो, शरीर मन आणि इंद्रिये ही जर खोटी आहेत व घटासारखी जर ती बाह्य (स्पष्ट दिसणारी) , ·बसवादिगणेभ्यो प्रभुदत्तप्रत्युत्तरम् । १०७ विधौ प्रयत्नो व्यर्थी विदेहनिजमुक्तिकथाप्रसंगः ॥ ४६ ॥ यन्नास्ति बाह्यकरणादिकमेव सर्व वध्येत तर्हि किमनेन पुमानसंगः ॥ बन्धो न चेत्कथममुष्य मुमुक्षुता स्याहीति तैरभिहितः प्रभुराह भूयः॥४७॥ प्रभुरुवाच-शृण्वन्तु भक्तनिवहा न हि युक्तिसाध्या माया दुरन्तपिशुना सदसद्विलक्षा ॥ सा कल्पयन्त्यविरतं ह्यसतोऽपि भावान्निःसंगमेव पुरुषं स्ववशं करोति ॥ ४८ ॥ तत्कार्यभूतमखिलं किल दृश्यजातं स्वापप्रपंचसदृशं नहि वस्तुतोऽस्ति । यावत्प्रबोध- मिदमस्तिवदेव भाति शुक्तौ यथैव रजतं तदिदं मृषात्वं ॥ ४९ ॥ तस्मादनादिजटिलभ्रमवारणाय भक्तिं महेश्वरपदावुरुहे भजेत ॥ सोऽयं त्रिपात्प्रणवशृंगगतः परात्मा पादोऽस्य विश्वभुवनोदरभूतजातं आहेत मग ह्या आत्म्याची त्या शरीर, मन आणि इंद्रिये ह्यांच्यापासून सुटका करण्याचा प्रयत्न करणे व्यर्थ आहे. व विदेहमुक्ति आणि सजीवमुक्ति ह्यांच्या गोष्टी देखील व्यर्थ आहेत. ॥ ४७ ॥ ही दिसणारी इंद्रिये वगैरे सर्व काही जर नाहींतच तर ह्यामुळे निःसंग असा परमेश्वर कसा बद्ध होईल? बंधच जर नसेल तर त्याला मुमुक्षुता ( मुक्त होण्याची इच्छा ) तरी कशी होईल ? असे त्यांनी मटल्यावर अल्लमप्रभु त्यांस पुन्हा बोलू लागला. ॥४८॥ अल्लमप्रभु ह्मणतो-~-भक्तांनों ऐका. माया ही विचाराने समजण्यासारखी नाही. प्राणिमात्रांची तिच्यामुळे वाईट स्थिति होते, ती सत् ( खरें ) असत् (खोटें) ह्याहून विलक्षण आहे. ती माया नेहमी वाईट वाईट विचार सुचवून परमेश्वर स्वतः निःसंग आहे तरी त्यास आपल्या नादी लावून वश करिते. ॥४९॥ जशा स्वप्नावस्थेमध्ये दिसणाऱ्या कोणत्याही वस्तु खऱ्या नाहीत, त्याप्रमाणेच तिच्या संबंधाने उत्पन्न झालेले जग जरी प्रत्यक्ष दिसत असले तरी ते खरे नाही, जोपर्यंत शिंप आहे ह्मणून पुरतेपणी समजले नाही तोपर्यंत ते रुपे आहे असा संशय येतो; तसेंच जोपर्यंत आत्मज्ञान झाले नाही तोपर्यंत मायेचा सर्व पसारा खोटा असूनही तो खरा आहे असे वाढू लागते. ॥५०॥ ह्यासाठी भक्त हो, अनादिकालापासून चालत आलेल्या मायेच्या भ्रमाचा समूळ नाश होण्यासाठी तुह्मी शिवचरणांची मनापासून भक्ति करा, तो परमेश्वर तीन पाद असणाऱ्या ॐकाराच्या शृंगावर गेला असून ज्यामध्ये अनेक प्राणिमात्र राहतात तें त्रैलोक्य त्या परमेश्वराचा पाय आहे.

·१०८ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २४ ॥ ५० ॥ आहो वसंतमिव चंदनमंदवाताः सर्वे गणा बसवमंत्रिण- माश्रयन्तः ॥ सुज्ञानयोगवशगाः स्वयमर्थयन्ते लिंगैक्यमेव न पदांतर- मंतरंगे ॥ ५१ ॥ वाग्ब्रह्मवादचतुरान्न जहाति माया नाद्वैतसिद्धिर- भवस्य कृपां विनास्ति ॥ भक्तिं विना परशिवो न दयां करोति चित्तस्य निश्चलतया न विनास्ति भक्तिः ॥ ५२ ॥ तस्मात्प्रसह्य सहसा विजयेत रागद्वेषौ स्थिरा भवति धीस्तत एव भक्तिः ॥ तां सुस्थिरां कलयितुं न भजेद्विकल्पसंकल्पजालमणिवास्थितधीर्मुनींद्राः ॥ ५३ ॥ नान्तर्भावं नामरूपक्रियाणां लिंपेल्लुपेत्तामहंतां दुरन्तां ॥ इत्थं देह- प्राणचित्तादिधर्मास्त्यक्त्वा मोहांभोधिमत्येति विद्वान् ॥ ५४ ॥ आस्तां तावद्वसव भवता लोकरक्षार्थमेव प्रश्नव्याजात्प्रकटितमभूद्धेदसिद्धा- न्ततत्वं ॥ त्वं सर्वज्ञस्त्रिभुवनगुरुस्त्वत्समो नास्ति लोके लिंगैक्य- ॥ ५१ ॥ काय आश्चर्य आहे! चंदनवृक्षावरून वाहाणारे मंद मंद वारे जसा वसंतऋतूचा आश्रय करितात, त्याचप्रमाणे हे प्रमथगण बसवेश्वर प्रधानाचा आश्रय करून सुज्ञानसंपन्न झालेले आहेत. व स्वतः आपणास लिंगैक्य व्हावें असें इच्छितात. दुसऱ्या कोणत्याही पदाची ( सुखाची ) इच्छा करीत नाही. ॥ ५२ ॥ तोंडाने पोकळ ब्रह्मज्ञानाच्या गोष्टी सांगणाऱ्यांस माया सुटत नाही. शंकराच्या कृपेवांचून अद्वैतसिद्धि होत नाही. भक्ति केल्याशिवाय तो श्रेष्ठ शंकर दया करीत नाही. आणि मन निश्चल झाल्याखेरीज भक्ति होत नाही. ॥५३ ॥ ह्यास्तव हरएक प्रकारच्या प्रयत्नाने राग आणि द्वेप यांस जिंकावे त्यामुळे भक्ति स्थिर होते. मुनीश्वरांनों ती भक्ति निश्चळ होण्यासाठी संकल्प आणि विकल्प सर्व सोडून दिले पाहिजेत. ॥ ५४ ॥ नाम, रूप आणि क्रिया ह्यांचा मनामध्ये गर्व करूं नये. शेवटीं दुर्गतीस नेऊन पोचवि- णारा अभिमान सोडून द्यावा. ह्याप्रमाणे शरीर, प्राण, मन इत्यादिकां- पासून होणारे अनेक प्रकारचे विकार आहेत ते सर्व सोडून दिल्यावर विद्वान् मनुष्य मोहरूप समुद्र तरून जातो. ॥ ५५ ॥ असो. तूं लोकांचा उपयोग होण्यासाठी ( रक्षण होण्यासाठी) प्रश्नाच्या रूपाने वेद आणि सिद्धान्तशास्त्र यांतील रहस्य प्रकट केलेस. तूं सर्वज्ञ आहेस, तूं सर्व त्रैलोक्याचा गुरु आहेस. लिंगैक्य आणि सामरस्य ह्यांचे ज्ञान आणि त्यावरील विश्वास ह्यामुळे तूं सर्व जगाचा हितकर्ता आहेस. ( सर्व लोकांस तूं लिंगैक्याची आणि सामरस्याची माहिती करून देतोस.) तुझी बरोबरी करणारा जगांत बसवेश्वरा, ·प्रभुकृत बसवेशप्रशंसा बसवप्रत्युत्तरंच । १०९ श्रीसमरसकलानिष्ठया विश्वबंधो ॥ ५५ ॥ बसव भवदीयपरमार्थशि- वनिष्ठामसदृशतया क इह वर्णयितुमीष्टे ॥ वसति सकलं त्वयि चिदात्मनि महात्मन् लससि गुणवानिव गुणैरनभिभूतः ॥ ५६ ॥ इत्यल्लमप्रभुगुरोर्वचनं निशम्य तत्पादपद्मयुगुलं शिरसा प्रणम्य ॥ भक्त्या कृतांजलिपुटः पुनराह देवं किंचिद्विनम्रवदनो बसवाधिनाथः ॥ ५७ ॥ किंचिज्ज्ञेऽस्मिन्नवगुणगणे श्रेष्ठ्यमारोप्य किंवा संसाराब्धौ पुनरपि महामोहगते निपात्य ॥ यातायातं परिकलयितुं श्रीगुरो नैव युक्तं सम्यग्दृष्ट्या समरसय मां साधु तत्वोपदेशात् ॥ ५८ ॥ यन्ना- रिकेलमिह खण्डितुमप्यशक्यं दन्तैस्तदेव गिलितुं द्विरदेन जीर्ण ॥ तद्वत्त्वमेव कवलीकृतसर्वतत्वो देहीव सन्नपि विदेहतया विभासि ॥ ५९ ॥ सर्वे वयं हि पशवस्तव पाशबद्धा देवो भवान्पशुपतिः पुरुषः पुराणः ॥ जीवो भवत्करुणयैव महेश्वरत्वं प्राप्नोति सद्गुरुवरेत्युदितो- दुसरा कोणी नाही. ॥ ५६ ॥ बसवेश्वरा, तुझी शिवावरील निष्ठा खरोखर असाधारण आहे, ती कोणाच्याने वर्णन करवेल ? तूं स्वतः चित्स्वरूप असल्या- मुळे तुझ्यामध्ये सर्व कांहीं राहत आहे. तूं महात्मा आहेस, तूं गुणवान् आहेस, तुझे गुण अलौकिक आहेत. (तुझ्यामुळे गुणांस शोभा आली अशी वास्तविक स्थिति आहे; गुणांमुळे तुला शोभा आली असे नव्हे.) ॥ ५७ ॥ ह्याप्रमाणे अल्लमप्रभूचे बोलणे ऐकून बसवेश्वराने त्याच्या पदकमलावर आपले मस्तक ठेवून नमस्कार केला व भक्तिपूर्वक हात जोडून नम्रतेने किंचित डोके लववून तो ह्मणाला. ॥ ५८ ॥ महाराज, मी अल्पज्ञानी आहे (अज्ञान आहे ) माझ्यासारखा दुर्गुणी दुसरा कोणी नाही अशा मला नसते महत्व देऊन पुन्हां महामहरूपी (अज्ञानरूप ) भोवरे असणाऱ्या संसारसमुद्रांत लोटून देऊन जन्ममरणांची यातना भोगण्यास लावणे तुला योग्य नाहीं, मजवर कृपा- दृष्टि करून मला चांगल्या रीतीने तत्वज्ञानाचा उपदेश करून सामरस्यसुखाचा अनुभव घेण्यास लावा. ॥ ५९॥ नारळ फोडतां देखील येत नाही. तोच नारळ हत्तीने आपल्या दांतांनी फोडला ह्मणजे सहज गिळतां देखील येतो. त्याप्रमा- णेंच तुला सर्व तत्वांची माहिती असून तूं देहधारी असल्याप्रमाणे दिसतोस तरी विदेह असा आहेस. ॥ ६० ॥ आली हे सर्व लोक पशु असून तुझ्या पाशाने बांधलों गेलो आहों, तूं पशुपति आहेस, तूं पुराणपुरुष आहेस. तुझ्याच कृपेनें जीव महेश्वरपणा पावतो, तूं सर्व गुरूंमध्ये श्रेष्ठ गुरु आहेस असें बसवे- ·११० भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २४ ऽब्रवीत्सः ॥६०॥ प्रभुरुवाच-अध्यात्मविद्यामूर्तिस्त्वमधिकारीव वर्तसे ॥ संप्र- दायप्रकाशार्थ लोके श्रीगुरुशिष्ययोः ॥ ६१ ॥ विधिवत्कथिता विद्या हृद्या वेदान्तसम्मता ॥ खचितास्तु सदा स्वान्ते शान्ते वसव तावके ॥ ६२ ॥ तुष्यत्यात्मा ममात्यन्तं तवांतिकगतो यतः ॥ न स्तोत्रपरि- पाटीयं मर्म जानामि यत्तव ॥ ६३ ॥ पंचाक्षरीमनननिर्जितपंचभूत- तत्तद्गुणप्रकरसंचितपंचकोशाः ॥ त्वामाश्रयन्ति सततं शरणाः शरण्यं मौलिर्भवान्हि शशिमौलिमहागणानां ॥६४॥ त्वद्भावनैव बसवार्य गुरुं करोति लिंगं करोति च तथा तव भावनैव ॥ सा जंगमं च कुरुते शपथं करोमि त्वय्येव नूनमभवस्य भवान् हि मूर्तिः ॥ ६५ ॥ अवैव सा तव मनःस्मृतिरात्मनीना स च्छन्नवीरवसवो मणिवालनाथः ॥ ज्ञप्तिः स भाचरसुधीः प्रथितो विवेकः शीलं तथार्पणमुनिस्तव किन्न- श्वराचे बोलणे ऐकून अल्लमप्रभु बोलू लागला. ॥ ६१॥ अल्लमप्रभु ह्मणतो----बसवेश्वरा, तूं प्रत्यक्ष अध्यात्मविद्येची (शिवतत्वविद्येची) भूर्ति आहेस, तूं जगामध्ये श्रीगुरु आणि शिष्य यांचा संप्रदाय दाखवून देण्यासाठी अवतार घेतलेल्या अधिकाऱ्यासारखा वागतोस. ॥ ६२ ॥ बसवेश्वरा, मी तुला यथाविधीने विद्या शिकविली आहे, ही विद्या सर्व वेदांत- शास्त्रास मान्य असून तुझ्या शांत असणाऱ्या मनांत ती नेहमी खिळून गेली आहे, (दृढ झालेली आहे.) ॥ ६३ ॥ तुझ्याजवळ आल्यामुळे माझ्या मनाला मोठे सुख वाटते, मी तुझी प्रशंसा केली ती खोटी नाही. कां तर, मला तुझें मनोगत समजलेले आहे. ॥ ६४ ॥ शिवपंचाक्षरी मंत्राचा नमः शिवाय" या मंत्राचा नेहमी पाठ केल्यामुळे पंचभूतात्मक शरीर, त्याचे गुणधर्म त्याच्या समु- दायांत असणारे पांच कोश ज्यांनी जिंकले आहेत असे हे सर्व स्वधर्मसंपन्न प्रमथगण तुझ्या संमतीने वागतात, तूं शरणागतांचे रक्षण करणारा आहेस शंकराच्या प्रमथगणांत तूं मुख्य आहेस. ॥ ६५ ॥ हे बसवेश्वरा, तुझ्या ध्याना- मुळेच ध्यान करणारा प्राणी गुरु होतो, लिंगस्वरूप पावतो व जंगमही होतो गुरु लिंग जंगम तुझ्या स्वरूपांत लीन आहेत (प्रत्यक्ष तूंच गुरु लिंग जंगम आहेस, ) हे मी शपथपूर्वक सांगतो. तूं प्रत्यक्ष शंकराचेच स्वरूप आहेस. ॥ ६६ ॥ ती महादेवी अक्काही तुझें स्वतःचे मन होय. (महादेवीसारखें तुझें मन शुद्ध आहे ) हा चनवीरबसव तुझी स्मरणशक्ति असून हा मणिवाल- ·बसवेशाल्लमयोः परस्परप्रार्थनाऽऽश्वासनं च । रोंगं ॥ ६६ ॥ मूर्तिः समस्तशिवभक्तगणात्मनिष्टा चैतन्यमेव हि भवान्बसवार्य नूनं । शक्नोति को नु भवदीयमहाप्रभावं स्तोतुं भुवीत्य- भिहितो बसवोऽब्रवीत्तं ॥ ६७ ॥ बसव उवाच-प्रभोऽल्लम भवत्पदांबुरुहसेवनामात्रतो भवत्क- रुणयैव संप्रति कृतार्थतामाश्रये ॥ वृथा भवति किं भवद्वचनमागमा- न्ताधिकं परंतु शरणार्थ्यहं कमपि देव याचे वरं ॥ ६८ ॥ जगत्यखि- लभक्तसंततिमिमां कटाक्षश्रियाऽनुगृह्य शुभदीक्षया परमशंभुजीव- क्यतः ॥ जनुर्मृतिपरंपरां परमपोद्य रक्ष प्रभो प्रसीद परमेश्वरेत्यभि- हितोऽभ्यधात्तं गुरुः ॥ ६९ ॥ प्रभुरुवाच-बसव तथास्तु तावक महाप्रतिभाविभवैर्विहित- शुभोदयाञ्छिवगणान्सुगुणानुगुणान् ॥ विमलशिवैक्यतत्वमुपदिश्य कृतार्थयतो मम हि भवेत्प्रयत्न इव हेमसुगंधिकृतः ॥ ७० ॥ नाथ तुझी ज्ञप्ति (आत्मज्ञान ) आहे, हा भाचर नांवाचा प्रमथ तुझा मूर्तिमन्त विचार आहे हठपदार्पण मुनि तुझा स्वभाव आहे व हा किन्नर तुझें आंग आहे. ॥ ६७ ॥ सर्व शिवभक्तांच्या समुदायाची निष्ठा हे शरीर असून बसवेश्वरा, तूं त्या शरीरांतील आत्मा आहेस, तुझें अलौकिक सामर्थ्य पृथ्वीवर कोणाच्याने वर्णन करवेल ? असें अल्लमानें हटल्यावर बसवेश्वर ह्मणाला. ॥ ६८ ॥ बसवेश्वर ह्मणतो-प्रभो अल्लमा, तुझ्या चरणकमलांच्या सेवनानेच व तुझ्या कृपेनेंच आतां मी कृतकृत्य झालो. तुझें बोलणे खोटें कसे होईल? तें सर्व आगमापेक्षा श्रेष्ठ आहे हे खरे, परंतु ईश्वरा, मी तुला शरण आलो आहे, तुला मी काही वर मागतो. ॥ ६९ ॥ जगामध्ये ह्या सर्व भक्तमंडळींस कृपा- कटाक्षाने अनुग्रह करून उत्तम त-हेची शिवदीक्षा द्या, आणि जीव आणि शिव ह्यांचे ऐक्य करून ह्या सर्वांचे जन्ममरण चुकवा, ह्यांचे रक्षण करा, परमेश्वरा, आमांवर प्रसन्न व्हा असे बसवेश्वराने हटल्यावर अल्लमप्रभु ह्मणाला. ॥ ७० ॥ अल्लमप्रभु ह्मणतो-बसवेश्वरा, तूं ह्मणतोस ते मला मान्य आहे, तुझ्या मोठ्या बुद्धिसामर्थ्यांनी ज्यांचे शेवट चांगले झाले आहेत (जे सन्मार्गास लागले आहेत ) अशा सद्गुणी शिवगणांस (प्रमथगणांस ) निष्पाप अशा शिव- तत्वाचा उपदेश करून मी कृतार्थ करूं लागलों तर माझा प्रयत्न उत्तम सोन्याचे उत्तम अलंकार करण्याच्या कामांत चतुरता दाखविण्यासारखे सार्थकतेसच ·११२ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २४ स्वप्ने दुःखानुभूत्या विकलितमनसः सौख्यदायी प्रवोधो यद्वत्तद्वत्प्र- पंचप्रकटितजडधीवासनासंवृतानां ॥ बोधान्निर्वाणमार्गों भवतु करुणये- त्यादिशंस्तांश्च सर्वांश्चक्रेऽन्तेवासिनः श्रीगुरुरथ बसवप्रार्थितोनुग्र- हार्थ ॥ ७१ ॥ यस्य यस्य हृदये यथा यथा रोचते तदनुसारतः क- मात् ॥ साधु तत्तदधिकारमामृशन् बोधयन्नुपदिदेश सद्गुरुः ॥ ७२ ॥ देहचित्तधनमोहसंगतिं त्याजयन्विमलभक्तिबोधयोः ॥ स्थापयन्नत- नुतांगलिंगयोः सद्विवेकपरमोपदेशनं ॥ ७३ ॥ लिंगैक्यलीनदया- न्सदयं चकार भक्तव्रजांस्त्वमहमित्यपसार्य भेदं ॥ ब्रह्माद्वयं श्रुति- शतैरनुभावयित्वा साक्षाच्चकार हृदि वेधवशात्परोक्षं ॥ ७४ ॥ शाना- दिरूपघटितत्रिपुटीनिरासे द्रष्टुं च वक्तुमवलोकितुमप्यशक्यं ॥ यत्पूर्ण- निर्मलनिरन्तरनित्यसत्यं तद्ब्रह्मतत्वमनुभावयति स्म तांस्तान् ॥ ७५ ॥ निर्मायिके निरुपमे परमे पदेऽस्मिन्स्वामी न्यधापयदमुं बसवाधिनाथं ॥ पावतील व्यर्थ जाणार नाहीत. ॥ ७१ ॥ एखाद्या मनुष्यास भयंकर स्वप्न पडून त्या दुःखानें तो व्याकुळ झाला असतां एकदम जागे झाल्याबरोबर त्याचे मनास जसे सुख होते त्याचप्रमाणे प्रपंचांतील अनेक प्रकारच्या अज्ञानाच्या सम- जुतींत गुंतून गेलेल्या संसारी जीवांस शिवतत्वाचा बोध झाल्यावर मोक्षमार्ग सुखकारक वाटूं लागेल. असें प्रेमपूर्वक सांगून मग बसवेश्वराने विनंति केलेल्या अल्लमप्रभूने सर्व भक्तमंडळींस आपले शिष्य केले. ॥ ७२ ॥ ज्याच्या ज्याच्या मनाला जसे जसे आवडले तसा तसा वरचेवर त्याचा अधिकार पाहून अल्लम- प्रभूनें त्यांस उपदेश केला. ॥ ७३ ॥ त्या भक्तलोकांचे शरीर, मन, धन ह्यांव- रील ममत्व सर्व काढून टाकिलें. आणि निष्पाप भक्तीचा बोध केला, लिंगैक्याच्या विचाराचा पूर्ण बोध करून त्यांस चांगल्या विचाराचा उपदेश केला. ॥ ७४ ॥ त्या अल्लमप्रभूनें त्या सर्व प्रमथगणांवर कृपा करून त्यांची मने लिंगैक्यामध्ये तल्लीन करून सोडिली. त्या भक्तमंडळीच्या मनांतील मीतूंपणाचा निराळे- पणा नाहींसा केला. शेकडो श्रुतींतील आधार दाखवून अद्वयब्रह्माचा त्यांस अनुभव आणून दिला व त्यांच्या मनांत परोक्षज्ञान प्रत्यक्ष करून दाखविलें. ॥ ७५ ॥ ज्ञानादिक रूपापासून बनलेल्या त्रिपुटीचा (ज्ञान ज्ञातृ ज्ञेय त्रिपुटीचा) भ्रम दूर केल्यावर पाहतां येत नाही व सांगता येत नाही अशा रीतीचे परिपूर्ण, निर्मळ, निरंतर, नित्य, सत्य तें ब्रह्मतत्व त्या त्या भक्तमंडळीच्या प्रत्य- यास आणून दिले. ॥७६ ॥ ज्याला ममता (कपट ) नाही अशा निर्मायिक वगैरे ·शिवगणानां लिंगैक्यसौख्यवर्णनम् । ११३ तस्मिन्क्षणे शिवगणाः सहजानुभूत्या लिंगैक्यसौख्यमभजन् प्रभुस- कटाक्षात् ॥ ७६ ॥ वृक्षस्य मूलजलसेचनतो विवृद्धिं शाखाः प्रयान्ति हि यथा वसवेंद्रमूलात् ॥ तद्वद्गणाः प्रभुकृपामवलंब्य तूर्ण पूर्ण समा- धिमभजन्परतत्वनिष्टाः ॥ ७७ ॥ नानाविधा बहुलवर्णभृतोऽन्तरिक्षे नीरंध्रमेघनिवहाः पवमानवेगात् ॥ यद्वत्प्रयान्ति हृदयेषु तथैव माया देवोपदेशविभवाद्विलयं प्रयाता ॥ ७८ ॥ भंडारिवीरबसवाधिपमाच- यार्यनागाम्बिकाहठपदार्पणकिन्नरायः ॥ छन्नादयः शिवगणास्स- मवाप्य जीवन्मुक्तिं प्रभोः करुणया न्यवसन्सुखेन ॥ ७९ ॥ इति सकलमुनीन्द्रा मोक्षलक्ष्मीविलासप्रकरणमुदितं वः श्रीगुरोः सच्चरित्रं॥ ( निष्कपट ) अतिशय उत्तम अशा त्या श्रेष्ठपदावर ( पूर्ण चिद्रूपानंदांत ) अल्लमाने वसवेश्वरास नेऊन पोचविले. त्यावेळी सर्व प्रमथ गण अल्लमप्रभूच्या कृपादृष्टीमुळे सहज प्राप्त झालेल्या अनुभवामुळे लिंगैक्यसुखाचा अनुभव घेऊ लागले. ॥ ७७ ॥ जसें झाडाच्या मुळाला पाणी घातले ह्मणजे त्याच्या फांद्या पुष्ट होत जातात त्याप्रमाणे बसवेश्वर ह्याच वृक्षमूलाला अल्लम- प्रभुकृपारूपी जलाचा वर्षाव झाल्यामुळे ते सर्व प्रमथगणरूप शाखा पुष्ट होऊन अल्लमप्रभूच्या कृपेच्या आश्रयाने श्रेष्ठ तत्वावर विश्वास ठेवून पूर्ण समा- धीचा ( समाधिसुखाचा ) अनुभव घेऊ लागले. ॥ ७८॥ जसा वारा सुटला ह्मणजे त्याच्या झपाट्याने आकाशांत दाट जमलेले अनेक रंगांचे ढग दूर जाऊन नाहीसे होतात तसेच अल्लम देवाच्या उपदेशाच्या सामर्थ्याने भक्त लोकांच्या मनांतील माया ( अज्ञान ) नाश पावले; ( ते प्रमथगण ज्ञानवान् झाले. ) ॥ ७९ ॥ भांडारी ( कोशाध्यक्ष ) बसवेश्वर, माचयार्य, नागांबिका, हठपदार्पण, किन्नराय, चनबसवेश्वर वगैरे शिवगण जीवन्मुक्ति पाऊन अल्लमप्रभूच्या कृपेनें सुखाने राहूं लागले. ॥८० ॥ मुनीश्वरांनो, तुह्मां सर्वांस ह्याप्रमाणे मोक्षल- क्ष्मीच्या विलासाचे प्रकरणच असें अल्लमप्रभूचे चरित्र सांगितलें, ( अल्लमाचे चरित्र ऐकिल्याने मोक्षप्राप्ति होते ) जो निष्पाप मनाचा पुरुष हे चरित्र भक्ति- १५ ·११४ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २४ पठति परमभक्त्या शुद्धचित्तः पुमान्यः प्रभुरधिकममुष्मै वांछिता- र्थान् ददाति ॥ ८० इत्यार्षश्रीभविष्यत्पुराणकथाविशालायां प्रमथगणवचनानुकूलायां कलिकल्मपनिमग्नजनसमुद्धरणशीलायां प्रभुलिंगलीलायां मनोलयोप- देशगतिर्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः ॥ पूर्वक पठन करील (वाचील ) त्याच्या इच्छेपेक्षां ज्यास्त सुख अल्लम प्रभु त्याला देईल. ह्याप्रमाणे ऋषीश्वरांनी भविष्यत्पुराणांत कथेच्या रूपाने सविस्तर रीतीने सांगि- तलेल्या, प्रमथगणांचे वचनांस अनुकूल असणाऱ्या प्रभुलिंगलीलेंतील मनाचा समाधींत लय होणे नांवाचे वर्णन असलेला हा चोविसावा अध्याय संपला. MARA ·अथ पंचविंशोऽध्यायः ॥ श्रीनंदिकेश्वराय नमः ॥ सूत उवाच ॥ श्रीसिद्धवीरेश्वरपादसेवानिष्ठाः शिवज्ञानरता मु- नीन्द्राः ॥ अज्ञानदूरा हरभक्तिसान्द्राः शृण्वन्तु लीलां प्रभुलिंगमूर्तेः ॥ १ ॥ इत्थं भक्तगणान्सर्वान्प्रभुर्लिंगैक्यनिष्ठया ॥ कृतार्थीकृत्य तैस्साकं कंचित्कालं निनाय सः ॥ २ ॥ ततः कल्याणनगराद्विनि- क्रम्य महागुरुः ॥ भक्तानुग्रहणार्थाय चचार पृथिवीमिमां ॥३॥ सर्वेभ्यो भक्तसंघेभ्यो लिंगैक्यानुग्रहात्प्रभुः ॥ निवर्त्य मायां दुज्ञेयां ददौ मोक्षं कटाक्षतः ॥ ४ ॥ सद्भक्तमानसोदचत्कमलाकरसंततौ ॥ हंसो वभूव भगवान्नल्लमप्रभुवल्लभः ॥ ५ ॥ तत्र कैलासशैलेंद्रे श्रीमा- निंदुकलाधरः ॥ वृत्तान्तमखिलं तस्यै महादेव्यै न्यवेदयत् ॥ ६ ॥ श्रुत्वा प्रभुकथावृत्तमशेषं शेषभूषणात् ॥ देवी प्रमुदितस्वान्ता तमेनं सूत ह्मणतात--॥ १ ॥ मुनीश्वरांनो, तुह्मां सर्वजणांस श्रीसिद्ध वीरगुरूच्या चरणसेवेची आवड आहे, तुझी शिवज्ञानात प्रवीण आहां, तुझी ज्ञानी आहां, शिवभक्तीत निमग्न आहां, तुह्मांस मी प्रभुलिंगमूर्तीची लीला सांगतों, सावधपणाने ऐका. ॥२॥ मागील अध्यायांत सांगितल्याप्रमाणे अल्लमप्रभु सर्व भक्तमंड- ळींस लिंगैक्याच्या श्रद्धेनें कृतार्थ करून त्यांच्या सहवासांतच कितीएक दिवस- पर्यंत तेथे राहिला. ॥ ३ ॥ नंतर तो गुरुश्रेष्ठ कल्याणनगरांतून निघून भक्त- लोकांवर कृपा करण्यासाठी ह्या पृथ्वीवर हिंडूं लागला. ॥ ४ ॥ अल्लमाने सर्व भक्तलोकांच्या समुदायावर लिंगैक्याची कृपा करून, कळण्यास कठीण अशी त्यांची माया (अज्ञान ) दूर करून व त्यांवर कृपादृष्टी करून त्यांस मोक्षप्राप्ति करून दिली. ॥५॥ मानससरोवरांतील कमलांच्या समुदायांवर जसे हंस पक्षी बसतात त्याचप्रमाणे उत्तम उत्तम भक्तांची मानसे ( मनें ) हीच. आत्म- ज्ञानामुळे आनंदित झालेली कमलांची पंक्ति त्या पंक्तीवर अल्लप्रभु श्रेष्ठ हंस झाला; ( हंसासारखा शोभू लागला. ) ( भक्त लोक नेहमीं अल्लमाचें ध्यान करूं लागले) ॥६॥ असो, इकडे कैलासपर्वतावर तो श्रीमान् चंद्रशेखर (शंकर) अंतर्ज्ञानाने पृथ्वीवरील अल्लमप्रभूचे सर्व चरित्र जाणून महादेवीला ( पार्वतीला ) सांगू लागला. ॥ ७ ॥ अल्लमप्रभूचें पृथ्वीवर घडलेले सर्व चरित्र शेषाचें ( नागाचे ) भूषण असणाऱ्या शंकरापासून समजतांच पार्वतीच्या मनास मोठा ·११६ भविष्यपुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २५ पर्यपृच्छत ॥ ७ ॥ प्राणनाथ तवादेशात्सा कला सात्विकी मम ॥ तावकं शुद्धचैतन्यमनुसंप्रेषिता मया ॥ ८ ॥ तद्वृत्तं मम न ज्ञातं सम्यगाज्ञापय प्रभो ॥ इति संप्रार्थितस्तस्यै कथयामास शंकरः ॥ ९ ॥ आकर्णय सरोजाक्षि तावकी सात्विकी कला ॥ अक्का महादेव्यभवत्प्र- भावर्पितमानसा ॥ १० ॥ प्रभुस्तु शुद्धचैतन्यं ममात्मा मूलकारणं ॥ समभूल्लोकरक्षार्थमल्लमो नाम योगिराट् ॥ ११ ॥ तदनुग्रहसंप्राप्त- लिंगैक्यज्ञाननिर्वृता ॥ अक्वा महादेव्यगमच्छ्रीगिरि योगिसंश्रितं ॥ १२ ॥ येऽशाः प्रमथनाथानां ते च्छन्नबसवादयः ॥ अवतीर्णाः प्रभौ दत्तचित्तास्ते पृथिवीतले ॥ १३ ॥ तत्तद्वंशेषु संभूतास्ते ते प्रमथ- नायकाः ॥ प्रभूपदिष्टलिंगैक्या वभूवुर्मोक्षकांक्षिणः ॥ १४ ॥ तत्तत्का- यिकसंप्राप्तधनैर्गुरुचरेश्वरान् ॥ समर्चयन्तः सततं जीवन्मुक्तिमवाप्नु- वन् ॥ १५ ॥ द्वितीयशंभुः सर्वज्ञः श्रीनंदीशोऽस्मदाज्ञया ॥ मह्यां संतोष होऊन ती शंकरास विचारूं लागली. ॥ ८॥ प्राणनाथ, तुमच्या आज्ञेप्रमाणे मी आपली सात्विककला तुझ्या शुद्ध चैतन्यरूप अल्लमप्रभूकडे पृथ्वीवर पाठविली आहे. ॥ ९ ॥ तिची अलीकडे मला काहीच हकीकत समजली नाही, परमेश्वरा, तूं मला चांगल्या रीतीने समजावून सांग. अशी तिची विनंति ऐकून शंकर तिला सांगू लागले. ॥१०॥ कमलनेत्रे (पार्वति ), मी तुला तिची हकीकत सांगतो. ऐक. तुझी ती सात्विकीकला महादेवी अक्का नांवानें पृथ्वीवर जन्मली व तिने आपलें मन अल्लमप्रभूस अर्पण केलें. ॥ ११॥ तो अल्लमप्रभु शुद्ध चैतन्यस्वरूप आहे, माझा आत्मा आहे व सर्व चराचर जगाचा मूल कारण आहे, लोकांचे रक्षण करण्यासाठी तो योगीश्वर पृथ्वीवर अवतरला आहे. ॥ १२ ॥ त्या अल्लमाच्या कृपने तिला लिंगैक्याचे यथार्थ ज्ञान झालें, व त्यामुळे तिला अतिशय सुख होऊन ती महादेवी अक्का ज्यावर अनेक योगीश्वर लोक योगसाधन करितात त्या श्रीगिरिपर्वतावर गेली. ॥ १३ ॥ प्रमथ नावांचे जे जे अंश मनुष्यरूपाने पृथ्वीवर जन्मले ते चनबसवेश्वर वगैरे नांवाने प्रसिद्ध आहेत. त्या सर्वांचे मन अल्लमप्रभूच्या भक्तीकडे आहे. ॥ १४ ॥ त्यांच्या त्यांच्या कुलांत ते ते प्रमथगण जन्मले आहेत, अल्लमप्रभूनें त्यांस लिंगैक्याचा उपदेश केला आहे व ते सर्वजण मोक्षप्राप्तीची इच्छा करीत आहेत. ॥ १५ ॥ ते लोक आपले शरीर झिजवून स्वकष्टानें व खरेपणाने मिळालेल्या पैशांनी गुरूंची जंगमांची लिंगाची पूजा नेहमीं करितात, व जीवन्मुक्ति स्थितीला ते पावले आहेत.

·शिवकथितबसवेशचरितम् । ११७ मद्भक्तिमुद्धर्तुं मादाम्बानंदनोऽभवत् ॥ १६ ॥ मादनाराध्यपुत्रो- ऽसौ वसवाख्यो महामतिः ॥ कल्याणनगराधीशमंत्रिसाम्राज्यमाप्तवान् ॥ १७ ॥ स्पर्शवेधिकरस्सोऽयं परवादिमतापहः ॥ वीरशैवान्वयो- द्धर्ता बभूव परमास्तिकः ॥ १८ ॥ मद्भक्तनायकमणिस्सोऽर्थ्य भीष्टा- र्थदायकः ॥ भक्ताधीनानि कृतवान्मनस्तनुधनान्यलं ॥ १९ ॥ असं- ख्यातैश्शिवगणैस्सुखगोष्ठीप्रसंगतः॥कालं नयनयं धीरस्तस्थौ कल्याण- पट्ट(त्त)ने ॥२०॥ आगंतुकैर्यतिवरैः प्रभोर्माहात्म्यमद्भुतं ॥श्रुत्वा तहत्त- हृदयो बभूव बसवाधिपः ॥ २१ ॥ कदा यास्यति मनेहमल्लमप्रभुव- ल्लभः ॥ कदा हृत्संशयाः सर्वे च्छेत्स्यन्ते तत्प्रसादतः ॥ २२ ॥ कदा गुरुचरेशा_रहस्यक्रममुत्तमं ॥ प्राणलिंगांगसंबंधं चोपदेक्ष्यति सद्गुरुः ॥ २३ ॥ इति भक्तगणैस्साकं बसवेशो विधूदयं ॥ चकोर इव ॥ १६ ॥ दुसरा शंभुच असा हा सर्वज्ञ नंदिकेश्वर आमच्या आज्ञेप्रमाणे पृथ्वीवर माझ्या भक्तीचा प्रसार करण्यासाठी मादांबेचा मुलगा झाला आहे. ॥ १७ ॥ त्याचे बापाचे नांव मादनाराध्य असून त्या नंदिकेश्वराचे नांव बसवेश्वर आहे तो मोठा बुद्धिमान् असून कल्याण नगरीच्या राजाचा तो मुख्य प्रधान आहे. ॥ १८ ।। परिस मण्यासारखे त्याचे हात ( तो ज्या वस्तूस हात लावील त्या वस्तूचे सोनें होतें इतका अलौकिक सामर्थ्यवान् ) असून तो परवादि ( अन्य- धर्मी ) लोकांच्या मताचा पुरा मोड करून पराभव करणारा आहे. वीरशैवांच्या कुलांचा तो उद्धार करणारा असून तो मोठा श्रद्धावान् ( भक्तिमान् ) आहे. ॥ १९ ॥ तो माझ्या सर्व भक्तमंडळींत श्रेष्ठ आहे, तो याचक लोकांचे मनोरथ परिपूर्ण करणारा आहे, त्याने आपलें तनु मन आणि धन शिवभक्त लोकांच्या पूर्णपणाने स्वाधीन केले आहे. ॥ २० ॥ अनेक शिवभक्त लोकांच्या मंडळीबरो- बर सुखासमाधानाच्या गोष्टी (विचार) करून कालक्षेप करीत तो धैर्यवान् बसवे- श्वर कल्याण नगरांत राहिला आहे. ॥ २१ ॥ तो बसवेश्वर त्याचे घरी जे जे संन्याशी ( निराभार ) लोक पाहुणे येतात त्यांच्या मुखाने अल्लभप्रभूचे विचित्र प्रकारचे चरित्र ऐकतो व त्यामुळे अगदी तल्लीन मन होऊन जातो. ॥२२॥ माझा आवडता अल्लमप्रभु माझ्या घरी केव्हां येईल ? त्याचे कृपेने माझ्या मनां- तील सर्व संशय कधी दूर होतील १ ॥ २३ ॥ मला त्याचे मुखाने गुरु, जंगम व लिंग ह्याच्या पूजनाचा क्रम कधी समजेल ? प्राणलिंग आणि आंग ह्यांचा संबंध मला अल्लमप्रभु केव्हां समजावून सांगेल. ॥ २४ ॥ अशा रीतीने बसवेश्वर ·११८ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २५ सोत्कण्ठं चकमे प्रभुदर्शनं ॥ २४ ॥ अथाल्लमेशो वात्सल्यागौर्वत्स- मिव तं हृदि ॥ संस्मृत्य कल्याणपुरीमाजगाम जगद्गुरुः ॥ २५ ॥ बसवप्रमुखैर्भक्तैः कृतपूजाविधिः स्वयं ॥ अनुजग्राह भगवानात्मज्ञा- नमचंचलं ॥ २६ ॥ अनिर्वाच्यं परं तत्वमनुभाव्य गणान्गुरुः ॥ चिलिंगलीनसद्भावांश्चक्रे सम्यक्प्रबोधनात् ॥ २७ ॥ वीरशैवोल्लम- विभुर्लिंगे सर्व प्रदर्शयन् ॥ सारं समनुजग्राह बसवादिगणेश्वरान् ॥ २८ ॥ इत्युक्तवति देवेशे गिरिराजन्यकन्यका ॥ पप्रच्छ जनिताशंका शंकरं लोकशंकरं ॥ २९ ॥ देवाल्लमः सर्वमयो नामरूपादिव- र्जितः ॥ मतानि पट सामान्यस्य वीरशैवे कथं रतिः ॥ ३० ॥ शिवः प्राह महादेवीं शृणु मत्प्राणवल्लभे ॥ जानीहि परमाद्वैतं वीरशैवस्य वैभवं ॥ ३१ ॥ रौद्रवैष्णवदौर्गार्कस्कांदगाणेश्वरात्मकं ॥ मतपटकं सर्व प्रमथगणांसहवर्तमान चकोर पक्षी जसा चंद्रोदयाची वाट पहात असतो तसाच अल्लमप्रभूच्या येण्याची मार्गप्रतीक्षा करीत राहिला. ॥ २५ ॥ मग सर्व जगाचा गुरु तो अल्लमप्रभु गाय जशी वासराची आठवण होतांच त्याकडे धांवत येते त्याप्रमाणे बसवेश्वराचे मन ओळखून त्यावर कृपा करून त्यास कृतार्थ कर- ण्यासाठी कल्याणनगरास आला. ॥ २६ ॥ तेव्हां बसवेश्वर वगैरे प्रमुख प्रमुख भक्तमंडळींनी मोठा आदरसत्कार करून त्याचे पूजन केल्यावर अल्लमप्रभूनें त्यांस निश्चळ अशा आत्मज्ञानाचा उपदेश केला. ॥ २७ ॥ अल्लमप्रभूनें वाचेनें ज्याचे वर्णन करणे अशक्य आहे अशा शिवरहस्याचा चांगल्या रीतीने सर्व ग्रमथगणांस उपदेश करून ( व त्यांस तत्वज्ञानाचा अनुभव आणून देऊन ) त्यांची चित्स्वरूप लिंगाविषयीं श्रद्धा दृढ केली. ॥ २८ ॥ त्या वीरशैवाल्लम- प्रभूनें लिंगाविषयीं यथार्थ रीतीने सर्व ज्ञान बसवेश्वरादिक सर्व प्रमथगणांस करून देऊन त्यांस कृतार्थ केलें. ॥ २९ ॥ अशा रीतीने शंकर पार्वतीस सांगत असतां पार्वतीस काही शंका येऊन ती सर्व जगाचे कल्याण करणाऱ्या शंकरास ॥ ३० ॥ ईश्वरा, अल्लमप्रभु सर्वान्तर्यामी असून सर्वस्वरूप आहे, त्याला नाम रूप वगैरे काही नाहीं; मग शिव, विष्णु, दुर्गा, सूर्य, स्कंद, गणपती ह्या देवतांच्या नांवावरून उत्पन्न झालेली सहा मते असतां अल्लमप्रभूची वीरशैवमतावर इतकी आवड कां झाली ? हे मला समजावून सांगा. ॥ ३१ ॥ शिव पार्वतीस ह्मणाले, माझे आवडते स्त्रिये, ऐक. वीरशैवाचे माहात्म्य श्रेष्ठ अद्वैत आहे असे समज. ॥ ३२ ॥ शैव, वैष्णव, शाक्त (देवीचें) सूर्य, स्कांद आणि , ·मतषट्के वीरशैवमतस्य प्राधान्यम् । ११९ पृथग्भिन्नं तांत्रिकैरुपपादितं ॥ ३२ ॥ द्वैतप्रधानं वेदान्तविरुद्धमल- मंजसं ॥ धर्मार्थकामफलदं तत्तल्लोकैकसाधनं ॥ ३३ ॥ पुनरावृत्ति- हेतुत्वान्न मुक्तिः सा कथंचन ॥ परंतु बंधहेतुः स्यात्तत्तल्लोकगति- नृणां ॥ ३४ ॥ न कर्मफलमुत्सार्य निर्मलामृतसाधनं ।। मतषट्कं भवेद्देवि भेदज्ञानप्रधानकं ॥ ३५ ॥ मीमांसकमतं यत्तु कर्मकाण्डम- निंदिते ॥ हिंसाप्रधानं तत्स्वर्गनरकादिफलप्रदं ॥ ३६ ॥ दुर्मदान्धाः प्रकुर्वन्ति हिंसां स्वर्गार्थिनो नराः ॥ न जीवहिंसकान्मूढाननुश- हाति शंकरः ॥ ३७॥ अनुग्रहं विना शंभोः कृपा न प्रसरेत्प्रिये ।। विना शिवकृपां मुक्तिर्दूरापास्ता न संशयः ॥ ३८ ॥ अतो नैष्कर्य- सिचैव वीरशैवे रतिर्भवेत् ॥ वीरशैवं हि वेदान्तसिद्धं मोकसा- गाणपत्य अशी सहा मते ही वेगवेगळी आहेत असें तांत्रिकांनी मानिले आहे. ॥ ३३ ॥ ह्यांपैकी कोणतेही मत पाहिले तरी त्यांत द्वैत मुख्य आहे, तें वेदान्त- मतास अनुसरून नाही व मूर्खपणाचे असे आहे. त्या मताने धर्म, अर्थ, आणि काम ह्यांची प्राप्ति होते, मोक्षाची प्राप्ति होत नाही, व ते मत त्या त्या लोकांची प्राप्ति करून देणारे आहे इतकेच. ॥ ३४ ॥ त्या मताचा आश्रय केला तरी जन्ममरण चुकत नाही, त्यामुळे मोक्षाची प्राप्ति होण्याचे नांव देखील काढण्यास नको. परंतु त्या त्या लोकांची प्राप्ति होणे ही मनुष्याला एक प्रकारच्या बंधनाला कारण आहे. ॥ ३५ ॥ पार्वति, ह्या सहा मतांत भेदज्ञान हे मुख्य मानले आहे. त्यामुळे कर्मापासून फलप्राप्ति होते ही समजूत सोडून दिल्याशिवाय निर्दोष रीतीची मोक्षप्राप्ति होत नाही. ॥३६ ॥ हे निर्दोष स्वभावाचे पार्वति, जे मी- मांसकाचे मत मानिले आहे ते निव्वळ कर्मकांड आहे, त्यांत हिंसा मुख्य आहे ( त्यांत हिंसा करावी लागते) व त्याचे फळ पाहिले तर स्वर्ग आणि नरक ह्या- पेक्षा दुसरे काही नाही. ॥ ३७ ॥ हे वाईट त-हेच्या अभिमानामुळे आंधळे झालेले लोक स्वर्गप्राप्ति व्हावी ह्मणून जीवहिंसा करितात, जीवहिंसा कर- णाऱ्या त्या मूर्खावर शंकर कधीही कृपा करीत नाही. ॥ ३८ ॥ पार्वति, शंक- राची भक्ति केल्यावांचून शिवाची त्यावर कृपा होत नाहीं? शिवकृपेवांचून मोक्ष- प्राप्ति होणे फार दुर्लभ आहे ह्यांत शंका नाही. ॥ ३९ ॥ यास्तव नैष्कर्म्यसिद्धी- मुळेच ( निरिच्छपणाने शंकराची भक्ति केली तरच ) वीरशैव मतावर आवड बसते, वीरशैव मत हे सिद्धान्तशास्त्रास अनुसरून आहे व मोक्षप्राप्तीचे मुख्य ·१२० भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २५ धनं ॥ ३९ ॥ यावद्भेदमतिस्तावत्संसारो नैव नश्यति ॥ भेदबाधक- मद्वैतं वीरशैवाख्यमद्रिजे ॥ ४०॥ अंगलिंगैक्यसंबंधाद्वीरशैवो भवेन्नरः ॥ जीवोंऽगलिंगमीशः स्यात्तयोरैक्यं हि संगतिः ॥ ४१ ॥ शिवजीवैक्यविज्ञानमज्ञातार्थो हि लौकिकैः ॥ अज्ञाताथै फलवति श्रुतेस्तात्पर्यमीर्यते ॥ ४२ ॥ श्रुत्येकगम्यमद्वैतं वीरशैवाख्यमंगने ॥ भेदस्त्वाबालगोपालविदितो लौकिको मतः ॥ ४३ ॥ तस्माद्वेदान्त- विज्ञानसुनिश्चितधियां नृणां ॥ महात्मनां विरक्तानां वीरशैवे मति- भवेत्॥४४॥ वीरशैवोदिताद्धर्माल्लिंगैक्यज्ञानमाश्रिताः॥ मोक्षं प्रयांति परमं पुनरावृत्तिवर्जितं ॥ ४५ ॥ इत्युक्तवन्तं प्राणेशमवलोक्य गिरीद्रजा ॥ स्नेहात्कृतांजलिपुटा नमस्कृत्येदमब्रवीत् ॥ ४६ ॥ अद्वै. तिनो वीरशैवास्त्वहंब्रह्मेति निश्चिताः ॥ आराधयन्ति वा ते त्वां साधन आहे. ॥४०॥ जोपर्यंत भेदबुद्धि ( मीपण, तूंपण आपपरभाव ) आहे तोपर्यंत संसार चुकत नाही. पार्वति, वीरशैव नांवाचे मत भेदबुद्धीचा नाश करणारे असून अद्वैत मत त्यांत मुख्य आहे अशा रीतीचे आहे. ॥४१॥ सद्गुरूच्या उपदेशाने मनुष्यास लिंगांगैक्याच्या संबंधाचे ज्ञान झाले ह्मणजे तो मनुष्य वीर- शैव होतो, जीव हेच आंग असून ईश्वर हेच लिंग आहे त्या दोघांची परस्परांशी गांठ (ऐक्य ) करणे त्यालाच संगति असें ह्मणावें. ॥ ४२ ॥ शिव आणि जीव ह्यांचे ऐक्य झाले झणजे त्यापासून उत्पन्न होणाऱ्या विज्ञानाचा अज्ञान लोकांस बोध होत नाहीं तो अज्ञातार्थ ( गुप्त शिवतत्व ) फलद्रूप ( कळलें) झाला ह्मणजे वेदाचे तात्पर्य कळून येते. ॥४३ ॥ स्त्रिय, वीरशैव नांवाचे मत वेदाने समजण्यासारखे असून ते अद्वैतप्रधान आहे त्यांत भेदबुद्धि नाही. भेद (निराळेपणा ) हा लहान मुलांपासून माताऱ्या मनुष्यांपर्यंत व गुराख्यांस देखील सर्वांस माहीत आहे. त्याला लौकिक ( सर्व लोकांस कळणारा ) असें मटले आहे. ॥ ४४ ॥ ह्यासाठी वेदान्ताच्या विज्ञानामुळे निश्चल बुद्धि झालेल्या मोठमोठ्या व वैराग्य आंगी असलेल्या मनुष्यांस वीरशैवमताची आवड असते. ॥४५॥ वीरशैव मतांत सांगितलेल्या धर्माप्रमाणे लिंगैक्याचे ज्ञान झालेले लोक मोक्षपदास जातात त्यांस पुन्हा जन्ममरणाचे कारण राहत नाही. ॥४६॥ असे बोलणाऱ्या आपल्या पतीला (शंकराकडे ) पाहून पार्वती पतीवरील प्रेमामुळे दोन्ही हात जोडून नम- स्कार करून ह्मणाली. ॥ ४७ ॥ अद्वैत (निराळेपणा आपल्यामध्ये आणि ईश्वरा- मध्ये नाही असे मानणारे ) वीरशैव लोक मीच ब्रह्मस्वरूप आहे असे समजून मग ·वीरशैववर्तनक्रमखरूपवर्णनम् १२१ तूष्णीं तिष्ठन्ति वा विभो ॥ ४७ ॥ यथा निःसंशयं चेतस्तथा कुरु ममेश्वर ॥ इति पृष्टो महादेवो जगाद वरवर्णिनीं ॥ ४८॥वीरशैवक्रम धय॑ शृणु कल्याणि सांप्रतं ॥ येन विज्ञातमात्रेण शिवजीवैक्यमान- यात् ॥ ४९ ॥ भावाद्वैतं क्रियाद्वैतं वीरशैवे प्रशस्यते ॥ अद्वैतं भाव- येच्चित्ते क्रियायां द्वैतमाश्रयेत् ॥ ५० ॥ बाधकर्माणि संत्यज्य ममा- चनविधीरिताः॥ सक्रियास्लकला नित्यं वीरशैवः करोत्यल ॥५१॥ मय्येव सकलं कर्म समर्प्य दृढभावनः ॥ नाकांक्षति फलं किंचिद्वी- रशैवो विरागवान् ॥ ५२ ॥ मनस्तनुधनाकांक्षां त्यजन्नात्मसतीसु- तान् ॥ समर्पयति यो मह्यं वीरशैवस्स उच्यते ॥ ५३ ॥ यस्तु पंचें- द्रियभ्रान्ति त्यक्त्वान्तकमलक्षयन् ।। न शिवान्यदिति ज्ञानी स वीरः शैव उच्यते ॥ ५४ ॥ एकमेव परं ब्रह्मेत्यन्यदेवाननर्चयन् ॥ तुला (शंकराला) भजतात किंवा तसेच स्वस्थ राहतात तें परमेश्वरा, तूं मला सांग. ॥ ४८ ॥ ज्या त-हेने माझ्या मनांत संशय घेण्यास जागा राहणार नाही असे स्पष्ट रीतीने मला सर्व सांगून माझ्या मनाचा संशय काढून टाक, असें पार्वतीने विचारल्यानंतर महादेव तिला ह्मणाले. ॥४९ ॥ हे कल्याण- कारके स्त्रिये, धर्मास अनुसरून असणारा वीरशैव लोकांचा वर्तनक्रम मी तुला आतां सांगतो, तो समजला असतां मनुष्य, शिव आणि जीव ह्यांचे ऐक्य होणे ह्या स्थितीला जाऊन पोचतो. ॥ ५० ॥ वीरशैव मतांत भावाद्वैत (निश्चल शिवभक्ति) आणि क्रियाद्वैत (एक क्रिया केल्यानेच परमार्थप्राप्ति होते अशी समजूत ) असे दोन प्रकार मानले आहेत त्यांपैकी भावाद्वैताचा स्वीकार करावा, व क्रियाद्वैताचा त्याग करावा. ( मनामध्ये अद्वैत मानून क्रिया करण्याच्या वेळी द्वैताची कल्पना करावी.) ॥५१ ।। वीरशैव मनुष्य बाह्य कर्मे सर्व सोडून देऊन माझ्या पूजनप्रकारांत सांगितलेल्या सर्व क्रिया दररोज करितो. ॥ ५२ ॥ तो दृढनिश्चयी वीरशैव सर्व प्रकारचे कर्म मजमध्ये अर्पण करितो व त्याचे फळ मला अमुक प्रकाराने मिळावे अशी कधीही इच्छा करीत नाही. ॥५३॥ जो मन, शरीर आणि धन ह्यांची आशा सोडून देऊन आपला आत्मा, आपली स्त्री आणि आपली मुले हे सर्व मलाच अर्पण करितो त्याला वीरशैव ह्मणावें. ॥ ५४ ॥ जो पंचेंद्रियांपासून होणारा सर्व भ्रम सोडून देऊन प्रत्यक्ष यमास देखील भीत नाहीं ( मरणास जुमानीत नाहीं), शिवावांचून दुसरा देव नाही असे मानतो तो ज्ञानी ( समंजस ) असा वीरशैव समजावा. ॥ ५५ ॥ एक शंकरच परब्रह्म आहे, त्याखेरीज दुसरा श्रेष्ठ देव कोणीच नाहीं असें ह्मणून दुसऱ्या देवतांची १६ ·१२२ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २५ लिंगैक्यमेव यः पश्यद्वीरमाहेश्वरः स वै ॥ ५५ ॥ मतोद्धरणवेलायां दृष्टप्रत्ययपूर्वकं ॥ यः सिद्धान्तयते तत्वं स वीरः शांभवः स्मृतः ॥ ५६ ॥ भक्त्या मां पूजयत्येव न वांच्छति फलं क्वचित् ॥ मद्दत्तमपि नादत्ते वीरशैवः स योगिराट् ॥ ५७ ॥ गृहीतं न त्यजत्यायें व्रतं प्राणात्ययेऽपि च ॥ लिंगैक्यज्ञानसंपन्नः स भवेद्वीरशाम्भवः ॥ ५८ ॥ सदांगे कीलयल्लिंगं संगदोषविवर्जितः ॥ इष्टप्राणैक्यभावेनस योगी वीरशैवराट् ॥ ५९ ॥ जातकं मृतकं वापि सूतकं यस्य नोभेवत् ॥ सदाशिवसमावेशात्म योगी वीरशाम्भवः ॥ ६० ॥ शिवोद्देशकृतं पाकं भविनां नैव दर्शयेत् ॥ बहिर्जनेभ्यो नो दद्याद्वीरशैवो मेहश्चरि ॥ ६१ ॥ आचारो वीरशैवस्य वर्णितुं केन शक्यते ॥ गिरा गीष्पतिना कधीही पूजा करीत नाही, लिंगैक्य होणे हेच आपलें मुख्य कर्तव्य समजतो त्यास वीरमाहेश्वर ह्मणावें. ॥ ५६ ॥ आपल्या मतास ग्लानि आली असतां त्यास ऊर्जित स्थिति येऊन त्याचा सर्वत्र प्रसार करण्याच्या वेळी अनेक त-हेचे दृष्टांत व अनुभव दाखवून आपले मत खरे आहे असें खात्रीने सिद्ध करून दा- खवून सर्वांस निरुत्तर करितो त्यास वीरशैव ह्मणावें. ॥५७ ॥ पार्वती, जो मनुष्य माझी भक्तिपूर्वक पूजा करितो परंतु त्यापासून अमुक फळ मिळावे असें मुळीच इच्छित नाही. मी दिले तरी घेत नाही त्यास वीरशैव ह्मणावें. तो योगी- ॥ ५८ ॥ एक वेळ जे व्रत घेतले तें व्रत प्राण गेला तरी सोडीत नाही, पार्वति, इतका ज्याचा दृढ निश्चय असतो व ज्याला लिंगैक्याचे यथार्थ रीतीने ज्ञान झालेले असते तो वीरशैव समजावा. ॥ ५९ ॥ नेहमी ज्याच्या आंगावर लिंग धारण केलेले असते व इष्टलिंग आणि प्राणलिंग यांशी त्याचे ऐक्य झाल्यामुळे व भावलिंगाचे ऐक्यामुळे ज्याचे सर्व दोष आणि संग नाहीसे झाले आहेत त्यास योगी ह्मणावें, व तो सर्व वीरशैवांमध्ये राजा ( श्रेष्ठ) होय असे समजावे. ॥६०॥ जो मनुष्य आपल्या आंगांशी लिंगाचा संबंध झाल्यामुळे आपणास प्रत्यक्ष शंकरच समजतो त्याला जन्माचे सोयर आणि मरणाचे सूतक मुळीच नाही. तो योगी वीरशैव होय असे समजावें. ॥ ६१ ॥ पार्वति, वीरशैव मनुष्य मला (शंकराला) नैवेद्याकरितां ह्मणून जो स्वयंपाक करितो तो इतर लोकांच्या मुळीच दृष्टि पडू देत नाही व तें अन्न इतर नीच जातीच्या लो- कांस कधीं देत नाही. ॥ ६२ ॥ वीरशैवाचा आचार वर्णन करण्याची कोणाची शक्ति आहे ? तो प्रत्यक्ष बृहस्पतीला अथवा ब्रह्मदेवाला अथवा विष्णूला देखील श्वर समजावा.

·वीरशैवस्य माहात्म्यवर्णनम् १२३ वापि ब्रह्मणा विष्णुनाऽथवा ॥ ६२॥इत्युक्त्वोपरते कान्ते शांकरी वि- स्मयान्विता ॥ पुलकांकितगात्री तं पुनः प्रोवाच शंकरं ॥६३॥ मन्नाथ वीरशैवास्ते सततं लिंगधारिणः ॥ सालवा इव भासन्ते निरालम्बाः कथं वद ॥ ६४ ॥ कथं तनुमनोर्थेषु ममता नास्ति तादृशां ॥ आज्ञापयेत्यभिहितो गिरिजां गिरिशोऽब्रवीत् ॥६५॥ माहात्म्यं वीर- शैवस्य शृणुष्वावहिता सती ॥ तनुत्रितयसंसक्तां मनोवृत्तिपरंपरां ॥ ६६ ॥ दीक्षात्रयेण संत्यज्य त्रिलिंगानां त्रिभिः क्रमात् ॥ अंगैरैक्यं पुनश्चैक्यं तेषां संभाव्य धीरधीः ॥ ६७ ॥ भक्तमाहेश्वरादीनां सोपा- नानां परंपरां ॥ समारुह्यांगलिंगास्यहस्तज्ञानपुरस्सरं ॥ ६८ ॥ स- वाश्शक्तीः समीकृत्य लिंगैक्यसरणी भजन ॥ अब्धौ पतत्करकव- व्योमव्याप्तसमीरवत् ॥ ६९॥ वन्हौ मिलच्चंद्रकवत्स्वात्मलीनतनुत्रयः॥ आपल्या तोंडाने सांगण्याची शक्ति नाही मग इतरांची काय कथा! शंकर इतकें बोलून मुकाट्याने राहिल्यावर पार्वतीस मोठे आश्चर्य वाटून तिच्या आंगावर शहारे आले व ती पुन्हा शंकरास ह्मणाली. ॥ ६४ ॥ हे माझे प्रिय- करा शंकरा, ते नेहमी लिंगधारण करणारे वीरशैव आशाबद्ध असल्यासारखे तर दिसतात. ते विरक्त ह्मणून आपण ह्मणतां ते कसे ? मला सांग. ॥ ६५ ॥ त्यांच्या सारख्यांची शरीर, मन आणि धन ह्यांवर ममता कशी नसते हे मला समजावून सांग; असें पार्वतीने विचारल्यावर शंकर सांगू लागले. ॥६६ ॥ पार्वति, वीर- शैवाचे माहात्म्य मी तुला सांगतों, नीट लक्ष्य देऊन ऐक. स्थूल, सूक्ष्म आणि कारण ह्या तीन्ही शरीरावर असणाऱ्या मनोवृत्तींच्या समुदायास (अनेक प्रका- रच्या कल्पनांस) ॥ ६७ ॥ वेधा, क्रिया, मंत्र ह्या तीन प्रकारच्या दीक्षांमुळे टाकून देऊन इष्टलिंग, प्राणलिंग, भावलिंग ह्या तिहींचे क्रमाक्रमाने स्थूल, सूक्ष्म, कारण ह्या आंगांसी ऐक्य झाल्यामुळे त्यांचें तें ऐक्य दृढ होऊन त्याची बुद्धि निश्चल होते. ॥ ६८ ॥ लिंगांगाचे मुख, हस्त वगैरे ज्ञान करून घेऊन नंतर भक्त माहेश्वर वगैरे षट् स्थलांच्या अधिकारास (पायरीवर ) क्रमाक्रमाने चढावें. ॥ ६९ ॥ नंतर ज्ञानाच्या सर्व कला त्यास प्राप्त होऊन तो लिंगैक्याच्या मार्गास जाऊन पोचतो. नंतर मग समुद्रांत पडलेल्या गारेसारखी किंवा आकाशांत वाह- णाऱ्या वाऱ्यासारखी त्याची स्थिति होते ( तो शिवमय होऊन जातो ). ॥ ७० ॥ अग्नीत जाऊन मिळणाऱ्या तेजाप्रमाणे त्याच्या आत्मज्ञानामध्ये स्थूल, सूक्ष्म ·१२४ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २५ तादात्म्यसिद्धिं लभते गुरोः करुणया वुधः ॥ ७० ॥ वस्तुज्ञानात्तस्य नास्ति संगो देहेंद्रियादिभिः ॥ पार्श्वस्थैदृश्यमानोऽपि जीवन्मुक्तस्य योगिनः ॥ ७१ ॥ इति शम्सोर्वचः श्रुत्वा नत्वा गिरिवरात्मजा ॥ ज्ञात्वा भावरहस्यं तत्कृतार्थाऽस्मीत्यमन्यत ॥ ७२ ॥ दण्डवत्प्रणमन्ती तां खण्डेंदुधर ईश्वरः ॥ बाहुभ्यां सम्परिप्वज्य प्रीणयामास भामिनी ॥ ७३ ॥ मायाजयकृतामीा परित्यज्याल्लमप्रभौ ॥ जगद्गुरुरयं सा- क्षादित्यमन्यत पार्वती ॥ ७४॥ अस्मद्भक्तगणान्सर्वानरक्षीदल्लमप्रभुः॥ मोक्षं दत्वेत्युमाशंभू हृदये मुदमापतुः ॥ ७५॥ गौरीमहेश्वरौ रम्ये कैलासशिखरीश्वरे ॥ अल्लमानन्दभरितौ सुखगोष्टया स्थितौ द्विजाः ॥ ७६ ॥ अत्राल्लमस्तरुणवृद्धजनानृपालान्बालान्दरिद्रनिवहान्धनिका- न्सुशीलान् ॥ गोब्राह्मणानखिलज गणानशेषश्रेणीरनुग्रहवशात्सततं आणि कारण हे तिन्ही देह मिळून जातात. व तो ज्ञाता सद्गुरूच्या कृपेने शिव- स्वरूपाची सिद्धि पावतो. ॥ ७१ ॥ त्यास वस्तुस्वरूपाचे यथार्थ ज्ञान झालें असल्यामुळे इतर आजूबाजूस राहणाऱ्या लोकांस तो दिसत असला तरी तो योगी जीवन्मुक्त झाला असल्यामुळे त्यास शरीर आणि इंद्रिये ह्यांचा काही एक संबंध ( ममता ) राहत नाही. ॥ ७२ ॥ असे शिवाचे बोलणे ऐकून पार्वतीने नमस्कार केला व मला वीरशैवाचे यथार्थ ज्ञान झालें हणून ती आपणास धन्य मानूं लागली. ॥ ७३ ॥ व तिने शिवापुढे दण्डासारखा नमस्कार घातला तेव्हां शिवांनी तिला दोहों हातांनी वर उचलून आलिंगन दिले व तिचे समाधान केलें. ॥ ७४ ॥ आपल्या शांवरी मायेचा अल्लमाने पराजय केला लणून पार्वती अल्लमप्रभूबरोबर स्पर्धा करीत होती ती सर्व तिने सोडून दिली व हा अल्लमप्रभु प्रत्यक्ष सर्व जगाचा ईश्वर आहे असे मानू लागली. ॥ ७५ ॥ हा अल्लमप्रभु आमच्या सर्व भक्तसमुदायांस मोक्षप्राप्ति होण्यासारखा उपदेश करून त्यांचे रक्षण करितो असें शंकरपार्वतीस पूर्णपणे समजून आल्यावर ते दोघेही संतोष पावले. ॥ ७६ ॥ ब्राह्मण हो, अशा त-हेनें कैलासपर्वताच्या रमणीय शिखरावर ते दोघे शंकर पार्वती अल्लमप्रभूच्या चरित्रामुळे संतुष्ट होऊन सुखाने कालक्रमणा करूं लागले. ॥ ७७ ॥ असो, इकडे हा अल्लमप्रभु बसवेश्वराच्या कल्याणनगरांतून निघाल्यानंतर वाटेनें कोणी तरुण लोक असोत, मातारे अ- सोत, राजे असोत, अल्पवयी मुलें असोत, दरिद्री लोकांचा समुदाय असो, सधन लोकांचा समुदाय असो, सदाचारी असोत, गाई असोत, ब्राह्मण असोत ·सूतं प्रति मुनीनां रहस्यतत्वविषयकप्रश्न: १२५ पुपोष ॥ ७७ ॥ जगदखिलमधीशः शांभवानंदपूर्ण सकलफलस- मृद्ध्या सौख्यसंपत्समेतं ॥ सकरुणमनुगृह्य श्रीगुरुः स्वेच्छयैव प्रक- टितगुणमूर्तिः पावयामास भूमि ॥ ७८ ॥ इयमखिलमुनीन्द्राः श्री- गुरोर्दिव्यलीला गणचरितविशाला व्यासमौनिप्रसादात् ॥ हृदयकम- लवासिश्रीमहेशाशयोक्ता प्रभवतु पठितृणां भोगमोक्षानुकूला ॥ ७९ ॥ सूतोक्तं प्रभुलिंगमूर्तिचरितं श्रुत्वा मुनीन्द्राः परं ब्रह्मानंदसुधांबुधौ चिरतरं संपाद्य डोलायिताः ॥ सानंदैकरसास्तमेनमभितः स्तुत्वा प्रणम्यादरात् जीवन्मुक्तिमवाप्नुवन् परशिवे सर्व समाजसा ॥८॥ श्रुत्वा चित्रं चरित्रं पुनरपि मुनयः सूतपुत्रं विलोक्य स्वामिन् वि. स्पष्टमस्मन्मतिखचितमिदं प्रष्टुकामा रहस्यं ॥ वक्तव्यं तत्त्वयाऽपि प्रकटितकृपया लोकसंरक्षणार्थ शास्त्रार्थ स्वात्मनीनं सकलमपि मन- कोणीही असला तरी त्यावर अनुग्रह करून त्यास संतुष्ट करू लागला. ॥ ७८ ॥ अल्लमप्रभु प्रत्यक्ष देहधारी होऊन पृथ्वीवर फिरूं लागल्यामुळे सर्व पृथ्वी पवित्र झाली, अल्लमाचे पवित्र उपदेशामुळे सर्व ठिकाणी शैवमताचा प्रसार झाला. व अल्लमप्रभूचे अलौकिक सामर्थ्यामुळे तो स्वच्छंदपणाने जिकडे जिकडे जाऊं लागला तिकडे तिकडे झाडें प्रफुल्लित होऊन त्यांस फुलेंफळे आली व सर्व लोक सुखी आणि धनवान् असे झाले. ॥ ७९ ॥ शौनकादिक सर्व ऋषीश्वरांनो, हे अल्लमप्रभूचे दिव्य चरित्र व्यासमुनींच्या कृपेनें व माझ्या मनांत जी शंकराची आज्ञा आहे त्या आज्ञेप्रमाणे मी तुझांस सांगितले आहे, ह्या चरित्रांत प्रमथग- णांच्या बऱ्याच गोष्टी असल्यामुळे हे चरित्र मोठे झाले आहे. हे चरित्र जो कोणी वाचील त्यास ह्या लोकीं ऐश्वर्याचा लाभ होऊन मरणानंतर मोक्षसुख मिळेल. ॥८० ॥ अशा रीतीने सूताने सांगितलेले प्रभुलिंगमूर्तीचे चरित्र ऐकून शौनकादिक सर्व मुनीश्वर ब्रह्मानंदसुखरूपी समुद्रात बुडून जाऊन डोलू लागले, जिकडे तिकडे आनंदीआनंद होऊन गेला, व सर्वजण चोहोंकडून सूताची प्रशंसा करूं लागले. व ते सर्व पुण्य त्यांनी श्रेष्ठ शिवामध्ये अर्पण केल्यामुळे जीव- न्मुक्ति सुखाचा उपभोग घेऊ लागले. उपभोग घेऊ लागले. ॥ ८१ ॥ शौनकादिक सर्व मुनीश्वर असे विचित्र रीतीचे अल्लमप्रभूचे चरित्र ऐकून सूताकडे पाहून ह्मणूं लागले, महाराज, आपण जे सांगितले ते आमच्या मनांत पुरतेपणीं ठसले, तरी आणखी कांहीं गुप्त तत्व तुझांला विचारावेसे वाटते, तूं आमच्यावर कृपा करून ते आमांस सांग. त्यापासून लोकांचा मोठा उपयोग होईल तर आपणास माहीत असलेला ·१२६ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २५ स्थाकलय्येत्यपृच्छन् ॥ ८१ ॥ चतुर्मुखः सर्वमिमं प्रपंचं ससर्ज सर्वे- शितुराशयेति ॥ त्वयोक्तमादौ श्रुतिभिश्च सूक्तं पुरेव धातासृजता- त्मनेति ॥ ८२ ॥ तदीयसृष्ट्यां सुरमानुषाद्याः समस्तजीवास्सुख- मोक्षकामाः ॥ श्रयन्ति सर्वेश्वरमेव सर्वे किमर्थमन्येऽधिपति महा- त्मन् ॥ ८३ ॥ पुराणभागेषु भवन्मुखेन श्रुतेषु सर्वेषु च तत्र तत्र ॥ विधींद्रविष्ण्वादिसुराश्रितानां पृथङ्नयानां कथिताः कथास्ताः ॥ ८४ ॥ तथा द्विजक्षत्रियवैश्यशूद्राः सलोमजाताः प्रतिलोमजाश्च ॥ श्रुतास्तथैवाश्रमिणश्च तेषां विभिन्नधर्माः पृथगर्थभाजः ॥ ८५ ॥ शिवकतानाः शरणाः प्रसिद्धाः श्रुतास्तथा तेषु महानुभावाः ॥ गृही- तवर्णाश्रमधर्मनिष्ठास्तथा निराभारपदाभिषिक्ताः ॥ ८६ ॥ प्रभुस्तु सर्व जगदेतदीशश्चकार साक्षादिह वीरशैवं ॥ श्रुतिर्हि सर्वत्र गतौ प्रमाणं तदेकरूप्यं कथमीश भाव्यं ॥ ८७ ॥ इदं हि सर्व परिमृश्य तो सर्व शास्त्रार्थ आह्मां सर्व ऋषींवर कृपा करून आपण सांगा. ॥ ८२ ॥ तुह्मी प्रथम आमांस असे सांगितले की, ब्रह्मदेवाने ईश्वराच्या आज्ञेने हे सर्व जग उत्पन्न केलें व वेदांत देखील असेंच मटले आहे की, पूर्वी ब्रह्मदेवाने आ- पल्याआपणच सर्व जग उत्पन्न केलें. ॥ ८३ ॥ ब्रह्मदेवाने उत्पन्न केलेल्या सृष्टींत देव, मनुष्य वगैरे सर्व प्राणिमात्र सुखाची व मोक्षाची इच्छा करितात व त्या ब्रह्मदेवाला सोडून इतर निरनिराळ्या देवाला काय ह्मणून भजतात ? सर्वानी मिळून त्या ब्रह्मदेवालाच अगर ब्रह्मदेवास आज्ञा करणारा जो कोणी एक ईश्वर असेल त्यालाच भजावयास पाहिजे होते. ॥.८४ ॥ तुझ्या तोंडून आली अनेक पुराणांचे भाग ऐकिले आहेत परंतु तेथे तेथें ब्रह्मदेव, इंद्र, विष्णु त्यांच्या संबंधाच्या निरनिराळ्या गोष्टी सांगितलेल्या आढळतात. ॥ ८५ ॥ तसेच ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र, सलोम व प्रतिलोम या जाती आह्मीं ऐकिल्या आहेत, तसेच वेगवेगळ्या जातीतील ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थ व संन्यास हे आश्रमधर्म आह्मीं ऐकिले आहेत. ॥ ८६ ॥ शिवाला एकनिष्ठपणाने भजणारे शरण ( स्वधर्मसंपन्न ) प्रसिद्ध आहेत ते ऐकिलेंः त्यांत महासमर्थ व वर्णाश्रम धर्माप्रमाणे श्रद्धापूर्वक आचरण ठेवणारे निराभार पदास पावलेले श्रेष्ठ जंगम आहेत ह्मणून ऐकिलें. ॥ ८७ ॥ एका ईश्वराने हे सर्व जग निर्माण केले व वीरशैवमतही त्यानेच निर्माण केले असे सर्व ठिकाणी वेद सांगतो तर त्या स- वाचा गैरमेळ नाहीसा होऊन सर्वांचे एक मत कसे व्हावें ॥ ८८ ॥ सूता, आपण स्वतः विद्वान् आहां, ह्यासाठी ह्या सर्व गोष्टींचा विचार करून सर्व शास्त्रांत ·7 शिवकृत सृष्टिविषयकवर्णनम् १२७ विद्वन्समस्तशास्त्रेवविरुद्धतत्वं ॥ त्वयोपदेश्यं करुणांदुराशे भनस्समा- धातुमिहास्मदीयं ॥ ८८ ॥ मुनीनिति प्रार्थयतो विलोक्य प्रसाद- दृष्ट्या शिवयोगिवर्यः ॥ समस्तशास्त्रार्थरहस्यतत्वं प्रकाशयन्नाह गु- रूपदिष्टं ॥ ८९ ॥ अहो मुनीद्राः परतत्वनिष्ठाः शृणुध्वमात्मन्यवधा- नयुक्ताः ॥ भवत्कृतं प्रश्नमिमं भवान्या समाददे++++तं ॥९॥ कालो ह्यनादिः शिवसृष्टमेतत्प्रपंचजातं सकलं हृदैव ॥ तदाशयावान्त- रसृष्टयस्ताः कृताः क्वचिद्विष्णुविधातृमुख्यैः ॥ ९१ ॥ अनंतवेदेवपि तत्र तत्र पुराणभागेषु तथागमेषु ॥ निरूप्य तत्तत्कृतसृष्टिभेदान् प्रधानतः शांभवसृष्टिरुक्ता ॥ ९२ ॥ महेश्वराज्ञामवलंब्य सर्वे सृजन्तु धात्रादय ईश्वरस्तान् ॥ शिवोऽनुगृण्हाति ततो महेशं स्वकारणं तेऽपि समाश्रयन्ते ॥ ९३ ॥ विश्वाधिको रुद्र इति श्रुतिश्च ते प्रभु स्वा- त्मनि विश्वसेव्यं ॥ करोति तस्मै श्रुतिरेव साक्षात्सदा नमस्कारस- ज्याला कोठेच बाध येणार नाही असे तत्व तूं आमांस सांगून आमच्या मनाचे समाधान कर, तूं कृपेचा समुद्र आहेस. ॥ ८९ ॥ अशा रीतीने प्रार्थना कर- णाऱ्या त्या मुनीश्वराकडे प्रसन्न मुद्रेने पाहून तो श्रेष्ठ शिवयोगी सूत गुरूने सां- गितलेलं सर्व शास्त्रांचे तात्पर्यभूत असे तत्व सांगू लागला. ॥ ९०॥ हे मु- नीश्वरानो, तुझी सर्व तत्वज्ञानावर श्रद्धा ठेवणारे आहां, मी तुझांस सांगतों तें नीट लक्ष्य देऊन ऐका. तुहीं जसा मला हा प्रश्न केला तसाच प्रश्न पूर्वी पार्व- तीने महादेवास केला होता, त्यावेळी त्यांनी तिला जे सांगितले तेच मी तुह्मांस सांगतो. ॥ ९१ ॥ काल हा अनादि आहे, ही सर्व प्रपंचरचना (सृष्टि ) शंकरांनी उत्पन्न केली आहे, त्या शंकराच्या आज्ञेनेंच कांहीं दुसऱ्या अवांतर विष्णु, ब्रह्मदेव वगैरे देवांनी उत्पन्न केल्या आहेत. ॥ ९२ ॥ अनेक वेळ वेदांत जागोजागी, पुराणांत जागोजागी व आगमांत जागोजागी त्या विष्णु ब्रह्म- देव ह्यांनी केलेल्या सृष्टींची वर्णने आहेत त्यांत शंकरांनी उत्पन्न केलेली सृष्टि मुख्य आहे असे मटले आहे. ॥ ९३ ॥ महेश्वराची आज्ञा घेऊन त्याच्या आज्ञेप्रमाणे हे सगळे ब्रह्मदेव, विष्णु वगैरे सृष्टि उत्पन्न करितात, त्यावेळी ईश्वर शिवच त्यांवर अनुग्रह करितो व त्या शिवाच्या अनुग्रहामुळे त्यांस सृष्टि उत्पन्न करण्याचे सामर्थ्य येऊन ते सृष्टि उत्पन्न करितात. ॥ ९४ ॥ सर्व त्रैलोक्या- पेक्षां रुद्र श्रेष्ठ आहे असे वेद सांगतो, व हा प्रभु सर्व जगाने सेवा करण्यास योग्य आहे असे मानतो व वेद स्वतः त्या परमेश्वराला हजार वेळ नमस्कार १ टीप-ताडपत्री पुस्तकांत ती अक्षरे फाटून गेली होती सबब न समजल्यामुळे तेथे फुल्या घातल्या आहेत. " ·१२८ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २५ हस्रजातं ॥ ९४ ॥ अतः शिवे भक्तिरचंचलैव समस्तलोकस्य विमुक्ति- हेतुः ॥ मायाविमुक्तिः खलु मुक्तिरुक्ता प्रभुं विना तां विजयेत को वा ॥ ९५॥ उपास्य सर्वे प्रभुमेव देवाः प्रकृष्टलिंगैक्यपदं प्रपन्नाः ॥ अनुग्रहाद्विष्णुमुखाश्च देवास्समाश्रिताः कैश्चिदमुष्य शंभोः ॥ ९६ ॥ पदं प्रयच्छन्ति पदार्चकेभ्यः स्वकीयमेवाब्जभवाच्युताद्याः ॥ न तत्र लिंगैक्यसुखे ततोऽमी पुनः प्रयात्येव जनिं मृतिं च ॥९७॥ य ई- श्वरांशत्वधिया श्रयन्ते स्वकर्मशक्तेरिह विष्णुमुख्यान् ॥ प्रपद्य ते तद्भवनं तदुक्तेमहेश्वरोपास्तिरता भवन्ति ॥ ९८ ॥ सदाशिवैक्यानु- भवैकगोष्टया तदीश्वरेणैव समाहितास्ते ॥ प्रपद्य दीक्षां प्रलये प्रसक्ते भजन्ति तेनैव सहेश्वरत्वं ॥ ९९ ॥ ये तु स्वतंत्रानिह मुक्तिहेतूना. श्रित्य तान्विष्णुमुखान्भजन्ति ॥ गत्वापि ते तत्पदमाशु नष्टाः पुनः प्रयां- त्येव भवांबुराशिम् ॥१००॥ जितेंद्रियास्ते यदि सात्विकेन हृदाभजन करितो. ॥ ९५ ॥ यास्तव शिवाविषयी निश्चल भक्ति करणे हेच सर्व लोकांस मोक्षाचे साधन आहे, मायेचा नाश होणे हीच मुक्ती होय. प्रभूवांचून त्या मा- येला कोण जिंकणार ? माया कोणासही जिंकली जात नाही. ॥ ९६ ॥ सर्व देव शंकराचीच उपासना करितात व उत्तम रीतीच्या लिंगैक्याच्या स्थानाचा अ- नुभव घेतात. ह्या शंकराच्या कृपेनेंच विष्णु, ब्रह्मदेव वगैरे देव श्रेष्ठपणा पावले आहेत. ॥ ९७ ॥ ब्रह्मदेव, विष्णु वगैरे देव आपली सेवा करणाऱ्यांस कदा- चित् फार झाले तर आपलें पद ( राज्य ) देतील परंतु त्यांस लिंगैक्याचे सुख आपल्या भक्तांस देता येत नाही. त्या पदांत लिंगैक्याचे सुख नसल्यामुळे ते ब्रह्मदेवाचे व विष्णूचे भक्त लोक पुन्हा पुन्हा जन्ममरणाच्या फेऱ्यांत पडतात. ॥९८॥ जे लोक विष्णु, ब्रह्मदेव वगैरे देव तरी शंकराचेच अंश आहेत असे समजून त्यांची उपासना करितात ते लोक त्या त्या देवांच्या वैकुंठ वगैरे लोकांत जाऊन त्या देवांचे संमतीने ते शिवाचीच आराधना करितात. ॥ ९९ ॥ सदाशिवाच्या ऐक्याच्या अनुभवाच्या गोष्टीमुळे त्या सदाशिवाच्याच रूपांत मिसळून जाणारे लोक दीक्षा घेऊन प्रळयकाळ आला तरी त्या ईश्वराबरोबरच ईश्वरपणा पाव- तात. ॥ १०० ॥ जे लोक येथे मोक्ष होण्यासाठी स्वतंत्ररीतीने विष्णु ब्रमदेव वगैरे देवांस भजतात ते त्यांच्या भक्तीमुळे त्यांच्या त्या वैकुंठ किंवा सत्यलो- कास गेले तरी त्यांचे पुण्य संपतांच पुन्हा संसारसमुद्रांत येऊन पडतात. ॥१०॥ जे इंद्रियनिग्रहवान् लोक साविकपणाने जरी विष्णु वगैरे देवांस नकळतां उपा- ·शिवमहत्ववर्णनम् १२९ विष्णुमुखानबुद्धा॥ आवृत्य तत्तत्पदतोऽपि तेऽमी बुध्यन्ति संस्कार- वशान्महेशं ॥१०१॥ ते जन्मजन्मन्यथ शैवनिष्ठाः क्रमाद्भविष्यन्ति हि वीरशैवाः ॥ पदं प्रयास्यन्ति शिवैक्यमन्ते समस्तवेदान्तनिगूढमेतत् ॥ १०२ ॥ ये निंदकाः शांभवशंभुभक्तेर्दुराग्रहाद्विष्णुमुखान्भजन्ते ॥ त्यक्ताश्च ते तैः प्रविशन्ति सत्यं तमोऽन्धमेवात्र न संशयः स्यात् ॥१०३॥ पुराणभागेषु तु विष्णुमुख्याः प्रकाशिताश्शंभुपदाब्जभक्त्या ॥ महानुभावाः खलु तेऽपि धन्याः प्रसीदतीशः खलु भक्तभक्त्या॥१०४॥ क्वचिद्यदा भागवतादिभागे न्यूनत्वमुक्तं हरिपद्मजाभ्यां ॥ रुद्रस्य तज्ज्ञेयमसंख्यरुद्रेष्वेकस्य कस्याऽपि गुरुप्रसादात् ॥ १०५ ॥ तमोगु- णाधिक्यवशेन विष्णुब्रह्मादिदेवा अपि शंभुमीशं ॥ क्वचिद्विरुध्येश- सना करीत असले तरी त्यांच्या त्या स्थानापासून परत आल्यावर ते संस्कारामुळे महेश्वरास जाणतात. ॥ १०२ ॥ ते लोक जन्मोजन्मी शिवमतावर विश्वास ठेवणारे वीरशैव होतील व शेवटीं शिवैक्य (शिवसायुज्यपदास) पावतील, असे सर्व वेदांतांचे तात्पर्य आहे. ॥ १०३ ॥ जे लोक निंदा करणारे असून शिवमत आणि शिवभक्ति ह्यांचा द्वेष करून मुद्दाम हठवादीपणाने विष्णु वगैरे देवांस भजतात ते लोक त्या विष्णु वगैरे देवांनी हे शिवनिंदक आहेत असें समजून कृपा करण्यास योग्य नव्हेत असें मटल्याबरोबर खरोखर अंधकूप नरकांत जाऊन पडतात ह्यांत कांही संशय नाही. ॥ १०४ ॥ पुराणांत कितीएक जागी विष्णु वगैरे देव प्रसिद्ध आहेत ह्मणून वर्णन आहे परंतु ते श्रेष्ठपण त्यांस शंकराच्या चरणकमलाच्या भक्तीमुळे आलेले आहे. विष्णु वगैरे देवही महासामर्थ्यवान् असून धन्य आहेत कांतर त्यांच्यावर शंकराची कृपा आहे. शंकर भक्तानें भक्ति केल्यावर प्रसन्न होतो हे प्रसिद्ध आहे. ॥ १०५ ॥ कोठे कोठे एखादेवेळी भागवत वगैरे ग्रंथांत विष्णूपेक्षा आणि ब्रह्मदेवापेक्षा रुद्राचा कमीपणा वर्णन केलेला आढळतो तो कमीपणा महादेवाचा नव्हे, अ- संख्य रुद्र आहेत त्यांपैकी ज्यावर गुरूची पूर्ण कृपा नाही असा एखादा रुद्र कोणी असेल त्याला ती गोष्ट लागू आहे. ॥ १०६ ॥ तमोगुणाचा जोर ज्यास्त असल्यामुळे विष्णु ब्रह्मदेव वगैरे देव अभिमानास पडून शंकराशी द्वेष करूं लागले व त्याचा परिणाम असा झाला की, शिवाचे हातून ते मरण पावले. तो ·१३० भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २५ हतास्तदेषां न दूषणं यद्गुणमाश्रयन्ति ॥ १०६ ॥ प्रभोस्तु तस्याखि- लकारणस्य प्रमत्ततत्तन्निजभृत्यसंघान् ॥ विशिष्य संशिक्ष्य विवेकदानं कर्तव्यमेवार्तिहरस्य तेषां ॥ १०७ ॥ अतो महान्तो बहुजन्मपुण्यप्र- भावलब्धाधिकभाग्ययोग्याः॥ महेश्वरं कारणकारणं तं समाश्रयन्त्येव सदाशिवाख्यं ॥ १०८ ॥ तदीयभक्तत्वधिया हरीद्रविधातृमुख्यानपि भावयन्ति ॥ महेश्वरे सर्वमखण्डदृष्ट्या लीनं प्रकुर्वन्ति समाधिनिष्ठाः ॥१०९॥ महात्मनां शंकरभक्तिनिष्ठा तदंशसाम्याद्भुवि मध्यमानाम्॥ अथाधमानामितरत्र भक्तिर्भवेन्नृणां कर्मवशान्मुनीन्द्राः ॥ ११० ॥ वर्णाश्रमाश्चापि शिवाज्ञयैव श्रुत्योदितास्सर्वजगत्प्रसिद्धाः । देहस्य धर्माः खलु सर्व एते न ह्यात्मनः सर्वगताद्वयस्य ॥ १११ ॥ आशा श्रु- त्या देवांचा दोष नव्हे तो तमोगुणाचा दोष आहे. त्यांनी द्वेष केला नसता तर ते मेले नसते त्यांत शंकराचा काय दोष ? ॥ १०७॥ शंकर हा सर्वांचा ईश्वर असून सर्व जगास मूलकारण आहे, सर्वांची पीडा दूर करणारा आहे. उन्मत्त झालेले कोणी भक्त असतील त्यांस योग्य शिक्षा करून त्यांस ताळ्यावर आणून त्यांस सदुपदेश करावा हे तर शंकराचे मुख्य कर्तव्य आहे. ॥ १०८ ॥ यासाठीच अनेक जन्मांत केलेल्या पुण्याच्या सामर्थ्याने भाग्यो- दय झालेले मोठमोठे साधुलोक सदाशिव नांवाच्या सर्व कारणालाही कारण असणाऱ्या त्या महेश्वराला भजतात. ॥ १०९ ॥ त्या महेश्वराचेच हे सर्वजण भक्त आहेत अशा समजुतीने विष्णु, इंद्र, ब्रह्मदेव वगैरे देवांस देखील भज- तात व समाधियोगाने महेश्वर हा सर्वत्र परिपूर्णपणाने भरला आहे अशा समजुतीने ते विष्णु वगैरे देवांचे पूजन शिवास अर्पण करितात. ॥ ११० ॥ उत्तम स्वभावाच्या मनुष्यांचा शिवाच्या भक्तीवर विश्वास बसतो, मध्यम स्वभावाच्या मनुष्यांचा शिवाच्या अंशानें उत्पन्न झालेल्या विष्णु ब्रह्मदेव वगैरेंच्या भक्तीवर विश्वास बसतो. मुनीश्वरांनो, अधम (नीच स्वभावाच्या ) मनुष्यांचा कर्माच्या संबंधाने इतर क्षुल्लक देवांवर विश्वास बसतो. ॥ १११ ॥ ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य, शूद्र हे चार वर्ण, ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थ, आणि संन्यास हे चार आश्रम शिवाच्या आज्ञेप्रमाणेच वेदाने वर्णन केले आहेत ही गोष्ट सर्व जगांत प्रसिद्ध आहे. हे सर्व शरीराचे धर्म आहेत, आत्म्याचे धर्म नव्हत. आत्मा सर्वान्तर्यामी असून त्यास निराळेपणा मुळीच नाही. ॥ ११२ ॥ महे- ·शिवमहत्ववर्णनम् तिस्तस्य महेश्वरस्य स्वयं विधत्तेऽखिलकर्मजालं । जनानविद्यादिम- तोऽधिकृत्य शुक्लं निषेधत्यपि कृष्णकर्म ॥ ११२ ॥ भक्तिं विरक्तिं तदशुक्लकृष्णं दीक्षां विधत्ते च मुमुक्षुसंघान् । विरक्तिदाय सकलं विहाय शिवैक्यनिष्ठां परमां विधत्ते ॥ ११३॥ यथाधिकारं प्रस- मीक्ष्य विद्वान् गुरूपदिष्टः श्रुतिसिद्धमर्थ । समाश्रयत्सक्रियया वि- शुद्धौ चित्तस्य विज्ञानपथं प्रयायात् ॥ ११४ ॥ आज्ञापि नोल्लंघयितुं हि शक्या कर्मत्यजेदित्यपि सैव सिद्धा । अतो विरक्तः शिवदीक्षि- तोऽसौ प्रसाध्य भक्तिं विसृजेत कर्म ॥ ११५॥ यद्राह्मणो मुख्य- तया प्रसिद्धः सर्वेषु वर्णेषु शिवस्तथैव । सर्वोत्तमो ब्राह्मण इत्युपा- स्यस्तद्राह्मणैाह्मण एव सोऽयं ॥ ११६ ॥ जात्या प्रकृत्या द्विविधः स वेद्यो यो ब्राह्मणो ब्राह्मणभक्तियुक्तः । तद्भक्तिशून्यो न हि जाति- मात्रात्स ब्राह्मणो ब्राह्मणमत्र मानं ॥११७ ॥ यो ब्राह्मणः स्याद्वि- श्वराची आज्ञा हाच वेद आहे, तो शुक्लकर्माचा अंगिकार करून अज्ञान लोकांचा निषेध करितो तसाच कृष्णकर्माचाही निषेध करितो. ॥ ११३ ॥ भक्ति वैराग्य आणि तसेंच अशुक्ल कृष्णकर्म अंगिकार करून मुमुक्षु लोकांच्या समुदायास तो शिवदीक्षा देतो, वैराग्य दृढ झाले असतां सर्व कर्म सोडून उत्तम प्रकारची शिवै- कनिष्ठा पावतो. ॥११४॥ गुरूनें उपदेश दिलेला विद्वान् मनुष्य आपली योग्यता पाहून ( आपल्या योग्यतेप्रमाणे ) सत्कर्माच्या साहायाने वेदावरून सिद्ध होणाऱ्या अर्थाचा आश्रय करितो. व मन शुद्ध झाल्यावर विज्ञानाच्या मार्गास जातो. ( त्यास विज्ञान होते) ॥ ११५ ॥ शिवाची आज्ञा मोडतां कामा नये ती कधीही मोडणे शक्य नाही, “कर्म करणे सोडून दे अशी शिवाची स्पष्ट आज्ञा आहे, ह्यास्तव वैराग्यवान् शिवदीक्षा झालेला मनुष्य कर्म करणे सोडून देऊन भक्ति करीत असतो. ॥ ११६ ॥ जसा ब्राह्मण सर्व जातींमध्ये श्रेष्ठ मानलेला आहे तसाच शंकरही सर्व देवांत ब्राह्मण श्रेष्ठ आहे ह्मणून त्या ब्राह्मणांनी शिवाची उपासना करावी, कां तर तो शिवच ब्राह्मण आहे. ॥११७ ॥ ब्राह्मण, जातीवरून आणि स्वभावावरून अशा दोन रीतींनी ओळखावा, जो ब्राह्मणाची मनापासून भक्ति करितो ( शिवभक्ति करितो) तोच ब्राह्मण होय. त्या शिवाची भक्ति करणारा नसला तर ब्राह्मण जातीत जन्मला एवढ्यावरून त्यास ब्राह्मण ह्मणूं नये. ब्राह्मण ही त्याची योग्यता आहे, जाति नव्हे. ॥ ३१८ ॥ जो ·१३२ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २५ मलः प्रकृत्या स एव शास्त्रेष्विह जंगमः स्यात् । द्विजस्तु जात्या शि- वतत्वहीनो न संमतो ब्राह्मण इत्ययं नः ॥ ११८॥ यथोक्तकर्माचर- णैकमात्राद्विजः स पित्रादिगति प्रयाति । अकर्मशैवोऽन्यसुरेषु भक्त- स्तल्लोकगामी पुनरेति मृत्यु ॥ ११९ ॥ यो ब्रह्मवेत्ता शिवमार्गनिष्ठस्स ब्राह्मणो मुक्तिमुपैति धन्यः । अन्योऽपि जात्या शिवभक्तिपूर्णः स ब्राह्मणत्वं प्रतिपद्य मुक्तः ॥ १२० ॥ न शूद्रता स्याद्भगवत्यधीशे भ- क्तस्य दीक्षाविधिमाश्रितस्य । अदीक्षितः शांभवभक्तिमार्ग शिवापरा- धाच्छ्पचत्वमेति ॥ १२१ ॥ शिवः स्वयं ब्राह्मणदैवतं स्याजनार्दनः क्षत्रियवंश्यसेव्यः । चतुर्मुखो वैश्यकुलैरुपास्यो गणेश्वरोपास्तिपरो हि शूद्रः ॥ १२२ ॥ इति स्मृतिः प्राह मनोस्तदस्य वाक्यस्य तात्पर्य- मिदं हि बोध्यं । भजेत यो योऽधिपमेव यं यं स एव तत्तत्प्रकृतिः किलेति ॥ १२३ ॥ अतः शिवं पुण्यवशाटुपास्ते समस्तजातीयनरो शिवभक्त दुसऱ्या ब्राह्मण स्वभावाने निष्कपटी असेल ( निष्पाप असेल ) त्यालाच शास्त्रांत जंगम ह्मणून मटले आहे. जातीने ब्राह्मण आहे खरा परंतु तो जर शिवोपासना कर- णारा नसेल तर तो आह्मांस मुळींच मान्य नाही. ॥ ११९ ॥ यथाविधि कर्म करणारा ब्राह्मण पितृलोकास जातो, कर्म न करणारा (शिवभक्ति न करणारा) देवतांस भजून त्यांचे लोकांस जातो? आणि त्या लोकास गेला तरी पुन्हा मरण पावतो. ॥ १२० ॥ जो ब्राह्मण ब्रह्मवेत्ता असून शिवभक्तीवर विश्वास ठेवणारा आहे तो श्रेष्ठ ब्राह्मण मोक्षास जातो. ब्राह्मणाहून इतर जातीचा मनुष्य असून तो शिवभक्तीमध्ये प्रवीण असेल तर तो देखील ब्राह्मणपणास पाऊन मुक्त होतो. ॥ १२१॥ दैवत शिव भगवान् परमेश्वर असतां शिवदीक्षा घे. णाऱ्या मनुष्याला शूद्रपणा मुळीच नाही. शिवभक्तिमार्गात असे सांगितले आहे की, जर कोणी मनुष्य शिवदीक्षा घेतल्यावांचून राहील तर शिवाचा अपराध केल्यामुळे चांडाळयोनीत जाऊन जन्मेलः ॥ १२२ ॥ शिव हा प्रत्यक्ष ब्राह्मणांचे दैवत आहे, विष्णु हा क्षत्रियांचे दैवत आहे, वैश्यजातीचे लोकांनी (जैन को- मटी वगैरे लोकांनी) ब्रह्मदेवाची उपासना करावी व शूद्रजाति ही गणपतीची उपासना करणारी आहे. ॥ १२३ ॥ अशी मनूची स्मृति सांगते त्या वाक्याचा हाच सारांश समजावा की, जो जो मनुष्य ज्या ज्या मुख्य ईश्वरास भजत असेल तो तो खरोखर तशा तशा स्वभावाचा होतो. ॥ १२४ ॥ यासाठी कोणत्याही , ·कुलाकुल वीरशैवभेदनिरूपणम् १३३ विशेषात् । स इष्यते ब्राह्मणवद्गुणाढ्यो विशेषदीक्षावशतश्चरोऽसौ ॥१२४॥ शिवैकतानाः खलु सर्व एते भवन्ति सामान्यवशेन शैवाः॥ विशेषदीक्षावशतस्त एते भवन्ति वर्णा भुवि वीरशैवाः ॥ १२५ ॥ ततो निराभारपदैकदीक्षाश्चराग्रगण्यास्तु शिवावधूताः । विरागपूर्णा यतयो मुनींद्रास्समस्तलोकं ननु पावयन्ति ॥ १२६ ॥ कुलाकुलत्वेन हि वीरशैवं द्विधा विभिन्नं कुलमार्गनिष्टैः । यदेव लिंगांगिभिराश्रितं स्याच्छिवोक्तरीत्या कुलवीरशैवं ॥ १२७ ॥ तथाऽकुलं नाम कुलं वि- खण्ड्य प्रसादसंकेतरहस्यनिष्ठैः । तदेकदीक्षैश्च गृहीतदारैश्शिवार्च- कैश्शीलयुतैरुपास्यं ॥ १२८ ॥ अनादिसिद्धं ननु वीरशैवं शिवोप- दिष्टं प्रमथान्वयेऽस्मिन् । प्रसिद्धिमेति द्विविधं च लोके विमुक्तिहेतु- जातीत जन्मलेला मनुष्य असला तरी तो बहुतकरून पुण्ययोगानं ( सत्कर्माचें फळ भोगण्याची संधि आल्यावर) शिवाचीच उपासना करितो, हा मनुष्य विशेष रीतीची शिवदीक्षा झाल्यामुळे ब्राह्मणासारखाच गुणवान् मानला जातो. ॥ १२५ ॥ बहुतकरून हे सर्व शैवमती लोक एक निष्ठपणाने शिवाचीच उपा- सना करितात. त्यांना विशेष प्रकारच्या दीक्षेचा संस्कार झाला ह्मणजे तेच वीरशैव होतात. ॥ १२६ ॥ त्या वीरशैवांपेक्षा देखील निराभारपणाची दीक्षा झालेले जंगम लोक श्रेष्ठ आहेत, ते मूर्तिमन्त अवधूत होत. ते फार वैराग्यवान् असतात त्यांनी सन्यास घेतलेला असतो; मुनीश्वरांनो, फार काय सांगावे? ते निरामार लोक खरोखर सर्व जगास पवित्र करितात. ॥ १२७ ॥ वंशाचे मार्ग घालून देणाऱ्यांनी वीरशैवाचे कुलवान् वीरशैव आणि अकुलीन वीरशैव असे दोन भेद मानले आहेत, जे वीरशैव शिवांनी सांगितलेल्या रीतीप्रमाणे शरीराला इष्टलिंगाचा संबंध करितात ( गळ्यांत किंवा शरीराच्या कोणत्याही भागावर इष्ट- लिंग धारण करितात ) ते कुलीन वीरशैव होत. ॥ १२८ ॥ कुल सोडून अन्य जातींतील वीरशैवांत येऊन मिळतात आणि प्रसादस्थलाच्या गुप्त तत्वावर विश्वास असणाऱ्यांकडून एकवेळ शिवदीक्षा घेतात व लग्ने करून त्या शैवलोकांबरोबरच सदाचाराने वागून शिवपूजन करितात ते लोक अकुलीन वीरशैव होत ॥ १२९॥ या प्रमथांच्या वंशांत शिवांनी उत्पन्न केलेला वीरशैव अनादि संसिद्धच आहे अर्वा- चीन नव्हे. लोकांत कुलवीरशैव आणि अकुलवीरशैव असे दोन भेद प्रसिद्ध आहेत ·१३४ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २५ गुणतारतम्यात् ॥ १२९ ॥ श्रुतिश्चयो वक्ति शिवेति नाम स्फुटं स- दीक्षः श्चपचोऽपि सोऽयं । गुणाधिकस्तेन सहैव भुंज्यावदेञ्चरेत्सन्निव- सेत्तथेति ॥ १३० ॥ अतः कुलत्यागवशान्न दोषः शिवात्मनां शील- वतां नराणां । तदीयरक्षार्थमिमं ससर्ज स्वयं शिवो जंगलिंगचंशं ॥ १३१ ॥ अनादिसिद्धस्तु चरान्वयोऽयं शिवेन मूर्धा स्वयमेव सृष्टः । अतः प्रभुर्जगमलिंगलीलामवाप्य भक्तानवनावरक्षत्॥ १.३२ ॥ पुनः कलौ दुष्कुलबौद्धसंधैर्विनष्टशैवोद्धरणाय देवः ॥ प्रभुः स ए- वावतरिष्यतीमे वृषेश्वराद्याश्च यथा पुरैव ॥ १३३ ॥ तथैव सा चि- कलिकावतीर्य प्रभौ समायास्यति सामरस्यं । स षण्मुखश्छन्नघनो भवि- प्यत्ययं च वीरोमणिवालनाथः ॥१३४॥तथा पुरावृत्तमिदं च तिष्ये भविष्यतीहैव भविष्यतीत्थं । श्रुतं प्रभोस्सच्चरितं मुनींद्रास्सदानुभाव्यं त्यांच्या गुणांप्रमाणे त्यांस मोक्षप्राप्ति होते. ॥ १३० ॥ वेद तर असे सांगतो की जो मनुष्य नेहमी "शिव शिव" अशा पवित्र नाममंत्राचा उच्चार करितो तो जा- तीचा चांडाळ असला तरी शिवदीक्षा घेतलेला महान् भक्त समजावा; त्याबरोबर जेवावें, बोलावे त्याजवळ राहावें त्यास काहीएक हरकत नाही. ॥ १३१ ॥ ह्यास्तव सदाचारी शिवयोगीमनुष्यांस कुलत्याग केल्याबद्दल कोणताही दोप नाही. त्या शैवलोकांचे सर्व प्रकाराने रक्षण करण्यासाठी शंकरांनी मुद्दाम हा जंगमलिंगाचा वंश उत्पन्न केला आहे. ॥ १३२॥ हा जंगमाचा वंश फार प्राचीनकाळापासून आहे तो वंश स्वतः शंकरांनी आपल्या मस्तकापासून उत्पन्न केला. ह्यास्तव अल्लमप्रभु जंगमलिंगाचा अवतार घेऊन पृथ्वीवरील भ- क्तांचे रक्षण करण्यासाठी पृथ्वीवर आला व त्याने भक्तांचे रक्षण केले. ॥ १३३ ॥ पुन्हा कलियुगांत नीच कुलांत जन्मलेल्या बौद्धांच्या समुदायांनी शैवमताचा विध्वंस केल्यावर त्या शैवमताचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी अ- ल्लमप्रभु पुन्हा अवतार घेईल, व पूर्वी बसवेश्वर वगैरे प्रमथगण जसे जन्मले होते तसेच जन्मतील. ॥ १३४ ॥ तशीच ती पार्वतीची सात्विक कला पुन्हा जन्मास येईल आणि अल्लमप्रभूमध्ये सामरस्य पावेल. हा कार्तिकस्वामी छन्नबसवेश्वराचे रूपाने पुन्हां जन्मेल व तसाच पराकमी मणिवालनाथही जन्म घेईल. ॥ १३५ ॥ ही अशी गोष्ट पूर्वी झालेली आहे, आतां होत आहे व पुढे कलियुगांतही होईल. मुनीश्वरांनो, तुहीं हैं अल्लमप्रभूचे चरित्र ऐकिलें आहे हे तुझी " ·कथोपसंहृतिः १३५ हृदये भवद्भिः ॥ १३५॥ सर्वोत्तमा वैदिकमार्गनिष्टाः श्रेष्ठास्तु तेभ्यो ननु योगनिष्ठाः । तेभ्योऽधिकाः शैवरता महान्तः श्रीवीरशैवास्तु त- तोऽधिकास्ते ॥ १३६ ॥ दीक्षकनिष्ठास्त्वकुला महान्तः श्रीवीरशै- वेऽपि ततोऽधिकास्ते । श्रीमन्निराभारविरागनिष्ठाः श्रुत्यातिवर्णाश्र- मिणः प्रसिद्धाः ॥ १३७ ॥ ततो महान्तः कुलवीरशैवं क्षितौ प्रति- छापयितुं गणास्ते । तदीयवंशेष्ववतीर्य तत्वं प्रकाशयंति प्रतिभावि- शेषात् ॥ १३८ ॥ कलौ भविष्यन्ति महानुभावाश्शैवान्वये तत्र च वीरशैवे। संरक्षितुं शांभवमद्वितीयं दधीचिशप्तान्वयसंभवेभ्यः ॥१३९॥ सूतोक्तमल्लमगुरोश्वरितं निशम्य ते शांभवाः प्रमुदिताः परमानु- भावाः । रुद्राक्षभस्मफलवल्कलवीटिकाद्यैर्हृद्यैरुपायनशतैः प्रणति प्र. चक्रुः ॥ १४० ॥ सकृदपि गुरुलीलां धारयन्तः श्रुतान्ता भवजलनि- नीट लक्ष्यांत धरा. ॥ १३६ ॥ वैदिकमार्गावर विश्वास ठेवणारे लोक सर्वात श्रेष्ठ आहेत. खरोखर त्यांपेक्षां योगसाधन करणारे लोक श्रेष्ठ होत, त्यांपेक्षां शैवम- तावर विश्वास ठेवणारे लोक श्रेष्ठ होत, आणि त्यांपेक्षा मोठमोठे वीरशैव लोक श्रेष्ठ होत. ॥ १३७ ॥ दीक्षा घेण्याची मनापासून इच्छा असणारे मोठमोठे अकुलीन लोक ? त्या वीरशैवलोकांहूनही श्रेष्ठ होत, त्यांच्यापेक्षा निराभार (वैराग्य झालेले) लोक श्रेष्ठ होत व त्यांच्यापेक्षां अतिवर्णाश्रमी लोक श्रेष्ठ होत हे प्रसिद्ध आहे. ॥ १३८ ॥ त्यांच्यापेक्षा देखील कुलवीरशैवांचा पृथ्वीवर प्रसार करण्यासाठी पृथ्वी- वर कुलीन वीरशैवांच्या वंशांत जन्मलेले प्रमथगण श्रेष्ठ होत, हे गण प्रमथांच्या कुलांत जन्मास येऊन आपल्या बुद्धिसामर्थ्याने रहस्य सर्व लोकांस कळवितात. ॥ १३९ ॥ द्धीचिऋषीने ज्यांच्या वंशास शाप दिला आहे अशा ब्राह्मणलोकां- पासून उत्तम प्रकारच्या (अलौकिक) अशा शैवमताचे रक्षण करण्यासाठी हे महासामर्थ्यवान् लोक कलियुगांत शैवांच्या व वीरशैवांच्या वंशांत जन्मतील. ॥ १४० ॥ असे सूताने सांगितलेलें अल्लमप्रभूचे चरित्र ऐकून ते महासामर्थ्य- वान् शिवभक्त शौनकादिक ऋषीश्वर संतुष्ट झाले, व त्यांनी रुद्राक्ष, भस्म, फल, वल्कल, विडा वगैरे आवडीचे पदार्थ आणून त्यांनी सूतास नजराणा देऊन सर्वांनी सूतास नमस्कार केला. ॥ १४१ ॥ सर्व शास्त्रांत पारंगत असणारे ते शौनकादिक ऋषि फक्त एकवेळ अल्लमप्रभूचे चरित्र ऐकिल्यामुळे संसारसमुद्रांतून ·१३६ भविष्यत्पुराणे प्रभुलिंगलीलायां अध्याय २५ धितीर्णाः पूर्णकामा बभूवुः । भृगुतनयमुखास्ते वीरशैवं स्तुवन्तस्स- ततमचलितेष्टप्राणभावैक्यभावाः ॥ १४१ ॥ इत्यार्पश्रीभविष्यत्पुराणकथाविशालायां श्रीवीरमाहेश्वरामृतानंदसू- क्तिसूत्रग्रथितपंचविंशतितत्वमौक्तिकमहनीयमालायां प्रमथगणवचनप- रंपरानुकूलायां कलिकल्मपनिमग्नजनसमुद्धरणशीलायां प्रभुलिंगली- लायां परमेश्वरप्रसादसंप्राप्तमहेश्वरीमनःसमाधानवीरशैवमहिमानुसं- धानप्रस्तुतकथोपसंहृतिकथनगतिर्नाम पंचविंशोऽध्यायः । श्रीपरम- श्वरार्पणमस्तु । श्रीनंदिकेश्वराय नमः ।। ॥ श्रीः ॥ श्रीः ॥ तरून गेले व त्यांचे सर्व मनोरथ परिपूर्ण झाले; त्यांनी धीरशैवगताची वारंवार प्रशंसा केली, व ते सर्व ऋषीश्वर त्यानंतर इष्टलिंग, प्राणलिंग, आणि भावलिंग ह्यांच्याशी निश्चलपणाने ऐक्य पावले. ह्याप्रमाणे ऋषीश्वरांनी भविष्यत्पुराणांतील कथांत सविस्तर रीतीने सांगित- लेल्या, श्रीवीरमाहेश्वरांच्या अमृतासारख्या गोड लागण्यामुळे आनंद दणाल्या, उत्तम भाषारूप दोऱ्यांत ओंवलेल्या, पंचवीस तत्वरूप मोत्यांची गीयवान मालाच अशा, प्रमथगणांच्या वचनास अनुसरून असणान्या, कलियुगांतील पात- कांत बुडणाऱ्या मनुष्यांचा उद्धार करण्यास उपयोगी पडणा-या, प्रभुलिंगली- लेंतील परमेश्वराचे (शिवाचे) कृपेमुळे झालेले पार्वतीच्या मनाचे समाधान, वीरशैवांच्या मोठेपणाचे वर्णन, चालू असलेल्या कथेचा उपसंहार वगैरे वर्णन असलेला हा पंचविसावा अध्याय संपला. "

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.