·No text on this page.

·81
॥ श्रीजिनाय नमः॥
॥ श्रीपालचरित्रं-(वितीयारत्तिः)॥
(कर्ता-श्रीजयकीर्तिः)
उपावी प्रसिध करनार,
पंडित श्रावक हीरालाल हंसराज. (जामनगरवाळा)
वीरसंवत्-२५३७. विक्रमसंवत्-१९६७. सने १९१५,
किं रु.-२-०-०

·go जामनगर श्रीजैनन्नास्करोदयगपखानामां गप्युं. S ·श्रीपा 81 लच १ ॥ श्रीजिनाय नमः ॥ ॥ अथ श्रीपालचरित्रं प्रारभ्यते ॥ (द्वितीयावृत्तिः) उपावी प्रसिद्धकरनार-पंडित श्रावक हीरालाल हंसराज (जामनगरवालारपुर प्रणम्य सिध्चकं च । सद्गुरुं निजमानसे ॥ श्रीपालचरितं वदये । सुगमं शिष्यहेतवे ॥१॥ ' अथ जंबूद्वीपे नरतक्षेत्रे विविधसंपहिचपितसर्वप्रदेशे मगधदेशे गतदरे राजगृहनगरे श्रेणि- कनामा राजा राज्यं करोतिस्म. तस्यैका नंदा राझी वर्त्ततेस्म, तस्या अन्नयकुमारपुत्रो गुणवान् श्री- मान जेजस्वी यशस्वी चतुर्बुधिनिधिसंपन्नः. द्वितीया चेक्षणा राझी, तस्यास्त्रयः पुत्राः, अशोकचं. द्रहक्षविहल्झाख्या वन्चुः, अन्या धारिणीराझी, तस्या मेघकुमारः पुत्रः, अपरा अपि वयो राश्यः संतिस्म, सुखेन कालं च गमयंतिस्स. तन्नगरपरिसरे श्रीनगवान महावीरः समवसृतः, देवैः समव- सरणं च कृतं, श्रीगौतमः प्रथमगणधरो रागगृहं गतः, वनपालकेन श्रेणिकाय वर्षापनिका च प्र.

·M श्रीपा- दत्ता. राजा संतुष्टः सन् तस्मै प्रीतिदानं ददौ. राजा परिवारसहितो वंदनार्थ गतः, नल्या गौतम प्रणम्योचितस्थाने स्थितः, गौतमेन धर्मदेशना प्रारब्धा, दानशीलतपोन्नावा वर्णिताः, सर्वधर्मेषु लच० नावः प्रधानः, तत्रापि धर्मकृत्येषु सिचऋपन्नावं स विशेषेण वार्णितवान. नवपदैः कृत्वा सिष्चक्र नवति, तानि कानि नव पदानीत्याह-प्रथममहत्पदं १ हितीयं सिकपदं २ तृतीयं आचार्यपदं ३ चतुर्थ उपाध्यायपदं ४ पंचमं साधुपदं ५ षष्टं दर्शनपदं ६ सप्तमं झानपदं ७ अष्टमं चारित्रपदं ७ नवमं तपःपदं एए इति नवपदानि सम्यगीत्या ध्येयानि श्रीश्रीपालवत्. ध्यातं तन्नवपदं सदा सुख- करं शिवकरं रोगहरं राज्यकरं च नवति. तदा श्रेणिकेन श्रीगौतमः पृष्टः, कोऽसौ श्रीपालः ? कया रीत्या च तेन सिष्चक्रमाराधितं ? तत्स्वरूपं श्रीमद्भिवभिः कृपां कृत्वा ममाग्रे कथनीयं. तदा श्री- गौतमः सजलघनगर्जतुव्यवाण्याऽवादी- तस्मिन् काले चतुर्थारके श्रीमुनिसुव्रतस्वामिवारके मालवदेशे नायिनीनामनगरी आसीत्. सा चानेकजिनगृहैमंडिता रम्या बहुधनधान्यसंपूर्णाभूत्. तत्र प्रजापालनामा राजा बव. तस्याने कनार्यस्तासां मध्ये हे मुख्ये वर्त्ततेस्म. एका सौनाग्यसुंदरी द्वितीया च रूपसुंदरी, तयोः परस्परं writainmenternet ·लच ३ श्रीपा- प्रीतिरत्. स्वस्वधर्मे स्थिरचित्तयोस्तयोः कदा कदा परस्परं धर्मवादोऽप्यभवत्. सौभाग्यसुंदरी तु मिथ्याधर्मे प्रवीणा रूपसुंदरी च श्रीजैनधर्मे दृढचित्ता स्वकीयं स्वकीयं मतं स्थापयतःस्म, अनया रीत्या तयोः सुखेन कालो गति, कस्मिंश्चित्काले सौनाग्यसुंदर्या गर्भोत्पत्तिरासीत्, तस्मिन्नेव च ३ | समये रूपसुंदर्या अपि गर्भसंनवः समुत्पन्नः, हे अपि ना? सुखेन गर्न पालयतःस्म, यद्दोहदस्त- योः प्रार्भवति तत्सर्व राजा सुखेन परिपूरयतिस्म. आद्या राशी मिथ्यात्वमोहितत्वात् कुगुरुकुदेव- कुधर्मान पूजयतिस्म. दितीया रूपसुंदरी तु जिनधर्मचित्तानुरागात् परमशीलालंकारधारिणी सुदेव- पूजनसुगुरुसेवनजैनधर्मोन्नतिं चकार. दीनहीनेषु दानं ददातिस्म, सर्वजीवेष्वनुकंपां विधत्ते. गर्ज- प्रभावात् सकलमपि धर्मकार्य करोतिस्म. अनया रीत्या सुखेन च सा वकालं गमयतिस्म. संपूर्ण समये सौभाग्यसुंदरी पुत्री सुपुवे, रूपसुंदर्यपि च पुत्री प्रसूतेस्म. दासीभी राज्ञे वर्षापनिका प्रद- ता. राजा ताभ्यः प्रीतिदानं ददौ, महा तयोर्जन्मोत्सवः कृतः, ज्ञातीयगोत्रियांश्च संतोपयित्वा नामस्थापनासमये सोनाग्यसुंदरीपुत्र्याः ‘सुरसुंदरी ' इति नाम प्रदत्त, रूपसुंदरीपुत्र्याश्च ‘मदन- सुंदरी' इति नाम कृतं. हे अपि पुत्र्यौ सुखेन व:तेस्म, परस्परं बालक्रीडां च कुरुतः. एकस्मिन ·॥ ४ श्रीपा- दिवसे राज्ञा ते पुत्र्यौ दृष्ट्वा-लालयेत्पंचवर्षाणि । दश वर्षाणि तामयेत् ॥ प्राप्ते पोमशमे वर्षे । लचा पुर्व मित्रमिवाचरेत् ॥ १ ॥ इत्यादि नीतिवचनं विचारितवान. सुरसुंदरीकन्या शिवभूतये विषे पठनार्थ राझा प्रदत्ता. हितीया मदनसुंदरी च जिनमतनिपुणाय सुबुझिनाम्ने विद्युपे समर्पिता. आद्या मिथ्यात्विगुरूपदेशान्मिथ्यात्वधर्मे निपुणा जाता, व्याकरणतर्कसाहित्यालंकारग्दोज्योतिष्- सांगवेदवेदांतरसंगीतनरतनाटककाव्यशृंगारकोकादिशास्त्रनाषाप्रबंधगाथाप्रबंधषजनपनगांधारादि सप्तस्वरतंत्रीवाद्यतालघनवंशादिशुषिरनृत्यमांधर्वतांडवादियंत्रमंत्रतंत्रादिप्रहेलिकादोधकगूढादिकामशा- स्त्रेषु निपुणा स्त्रीणां चतुःषष्टिकलासु ददा, 'यादृशो गुरुस्तादृशी बुद्धिर्तते' इति न्यायान्मि- थ्यात्ववासनायां प्रौढा साऽनवत्. इति सुरसुंदर्याः पाउनाधिकारः ।। अथ द्वितीया मदनसुंदरी व्याकरणतर्कालंकारसाहित्यकोषादिहेयज्ञेयोपादेयपदार्थस्वसमयपर- समयप्रवीणाष्टकर्मणां मूलोत्तरप्रकृतिबंधोदयोदीरणासत्तादिभेदज्ञा निश्चयव्यवहारपम्डव्यसप्तनयन- वतत्वदशविधयतिधर्मेकादशप्रतिमाहादशविधधर्मकालानियतिप्रकृतिस्वन्नावपुरुषाकारपट्कायजीवविचा- रसारपारावारपारीणा एकविंशतिगुणधारिणी जितेंद्रिया सम्यक्त्वगुणधारिणी शीलालंकारशोजमाना ·लच c . श्रीपा। तिनिवारिणी दृशी मदनसुंदरी बुध्विलेन सकलशास्त्रवेत्री बनून, सकलकलासु कुशला क- मप्रवादग्रंथेषु च विशेपेण निपुणाऽनवत् , कर्मैव कर्तृ जानाति वीतरागवचनप्रामाण्यात. लोक- व्यवहारेऽपि विदग्धा सदा जिननक्तौ रक्ता पट्कर्मसु च सावधाना सुगुरुपाठकोपदेशात् सुखेन कालं गमयतिस्म, इति मदनसुंदरीपाठनाधिकारः. अथान्यदान्यतरसन्नायां प्रजापालराजा परिवारयुतः सहर्ष सादरं स्थितवान. इतस्तो सुबुधि- शिवतिनामानौ कोविदौ तत्रागत्य सम्यग्रीत्या राज्ञे निवेदयांचक्रतुः. भो राजन् ! युष्माकं क- न्यादयस्य परीक्षा कर्त्तव्या, तदा नृपेणोक्तं ते मम पुत्र्यावत्राहूयेतो. तदा सुरसुंदरी तत्रागत्य न पस्य दक्षिणांके स्थिता, मदनसुंदरी तु वामांके स्थिता. हर्पवशेन राझा तयोर्चुकेः परीदार्थमेकं समश्यापदं कथितं, तत्किं पदमित्याह-'किं किं पुण्येन लन्यते ' तदा सुरसुंदरी उवाच-प्रा- ज्यं च राज्यं सुन्नगः सुन्न" । नीरोगगानं च पवित्रभोज्यं ॥ गानं च नृत्यं परिवारवर्गः । पुण्येन चैतत् सकलं लभेत ॥ १॥ द्वितीया मदनसुंदरी प्राह-शीलं च दानं विनयो विवेकः । सधर्म- गोष्टिः प्रभुभक्तिपूजा ॥ अखंमसौख्यं च प्रसन्नता हि । लभ्येत पुण्येन समस्तमेतत् ॥२॥ तत ·लच ६ श्रीपा- श्रुत्वा राजादिसकलसना सुरसुंदर्या मदनसुंदर्याश्च प्रशंसां चकार. नृपसौनाग्यसुंदरीप्रमुखैः सुरसुं- दर्याः प्रशंसा विशेषेण कृता, अन्यैर्विज्ञैः कैश्चिन्मदनसुंदर्याः स्तुतिः कृता, ततः सर्वे सज्जाजना नि- जनिजमंदिरे गताः, नृपोऽपि तयोः पाठकयोः स्तुतिं कृत्वा ताभ्यां विपुलं प्रीतिदानं च दत्वा तयो- विसर्जनं चकार. अथ कुरुजंगलदेशे शंखपुरीनामनगर्यासीत् , सा विपुलधनकनकधान्यभृताभूत्. तत्र मही- पालनामा राजा बव, स उऊयिनीराज्ञः सेवकः सदाचारददाः शूरवीरोऽरित. तस्य पुत्रोऽरिदमन- नामा कुमारो वर्त्तते, स रूपवान लदीवान् यशस्वी सर्वस्वीजनवचभः सुकुमारश्चास्ति. स प्रजापा. लनुपालस्य सेवार्थमागतोऽस्ति. एकस्मिन् समये सोऽरिदमनकुमारो राजसानायां समागतोऽस्ति. तदा तस्यां सभायां युरसुंदरीकुमार्यपि राज्ञः समीपे स्थितास्ति. तया कुमार्या सोऽरिदमनकुमारः सहर्ष विलोकितः, परस्परं तयोः प्रीतिश्चात्, तस्यारिदमनस्य कुमारस्योपरि सा सुरसुंदरी मोहि- ता. नृपेण तद् झातं, तदा तेन सुरसुंदरी पृष्टा, हे कन्ये! तव कं वरं करोम्यहं, तदा पुत्र्या प्रो- तं हे तात! मम मनसि स्थितोऽरिदमनकुमारः श्रीमनिर्भवद्भिातः, स एव वरः क्रियतां, एप म.

·लच : श्रीपा- माभिप्रायः पश्चानवतां यथारुचिस्तथा मे प्रमाणं, किंच त्वमेव मम पिता, त्वमेव कर्ता, त्वमेव पा. लकस्त्वमेव पोषकत्वमेवेश्वर इत्यादिवचनैः पितरं संतोपयित्वा सा सुरसुंदरी तुष्णिं स्थिता, तदा राशा तयोः संबंधः कृतः, सर्वजनेषु चेयं वार्ता प्रसिधा जाता, यदरिदमनकुमारस्य सुरसुंदर्या सा- ई राज्ञा संबंधी विहितः, सौन्नाग्यसुंदर्या मनस्यपीदं कार्य रुचितं. अथ द्वितीयदिने नृपेण मदन सुंदर्यपि समाहूता. साप्यागत्य नृपाय प्रणामं कृत्वा स्थिता; तदा राज्ञा सापि पृष्टा, हे कन्यके ! कथ्यय तव के वरं करोमि ? यत्र मम सेवार्थ बहवः कुमाराः समागताः संति, तेषां मध्याद्यथारुचि वरः क्रियते. तत श्रुत्वा लङ्या सा न किमपि वक्ति, पुनरपि राज्ञा पृष्टा, तथापि सा तु न ब्रूते. एवं वारंवारं पृष्टा सा मदनसुंदरी प्राह हे तात! भवतामये कुलकन्या कथं कथयेद्यन्ममामुको वरः क्रियतामिति, श्यं तु कुलटानां रीतिः, विवाहकाले मातापितरौ तु निमित्तन्तौ नवेतां, ततो यत्क- मणि स्थितं तदेव सर्व भवति, युष्माकं कृतं किमपि न भवति. याव्यं तद्भवत्येव, श्यादिसर्वज्ञ वचनान्मम मनसि धैर्य वर्तते. अहं तु मुखेन नैव कथयिष्यामि यन्ममैप एव वरः क्रियतामिति. मकर्मणि यस्य जीवस्य संबंधोऽस्ति स एव मम मिलिष्यति. तदा तया कन्यकया कर्मवादः प्रक ·लच ज , श्रीपाटीकृतः, हे राजन् ! नक्तामपीदं राज्यं केन दत्तं? शुग्नकर्मणैव दत्तं, धनं धान्यं सौख्यं सर्व शुन्न कर्मणैव प्राप्यते, कर्मविनान्यः कोऽपि सुखदुःखयोर्दाता नास्ति, इत्यादिवचनं शास्त्रे वर्तते तदि- लोक्यतां, तदा राजा तवचनं श्रुत्वा महाकोपं कृतवान्. दुष्टेयं कन्यका महामुःखे मया निश्चितं पातनीयेति च मनसि तेन विचारितं. पुना राजा ब्रूते हे कन्यके! ब्रूहि कस्य प्रसादेन यथेच सुखं त्वं भुंदासे, तब नोजनराज्यसम्यगानरणवस्त्रतांबूलगृहक्रीडादिकार्य समाधीनमेव वर्तते. मम राज्ये सति तव सुखं, ममाऽराज्ये च सुःखं, एवं सर्वत्र मम प्रसादोऽस्ति. अस्मिन जूतलेऽहमेव क गे, न तु कर्म, सुखस्य सुःखस्य च दाताहमेव, अहं लोकेश्वरो लोकनाथोऽस्मि, अत्र यत्किंचित् कार्य नवति तत्सर्व ममाधीनमेव, अहं रंकं राजानं करोमि, राजानं च रंकं करोमि, एवं सर्वमपि कार्य ममैव हस्ते वर्तते. हे पुत्रि! त्वं उर्जागिण्यसि, पठितापि मूर्खा दृश्यसे, यत्स्वकीयं हठवादं न त्यजसि. अतस्त्वां महादुःखेऽहं पातयिष्यामि, यदा त्वां रोगयुक्तनिर्धनवराय समर्पयिष्यामि तदैव मम मनसि संतोषो नविष्यति. अधुनापि किमपि गतं नास्ति, अतो यथेचं वरं याचस्व, स्वमुखे- नैवं च कथय ? हे तात पभेव कर्ता, त्वमेव परमेश्वर इति. तत् श्रुत्वा मदनसुंदरी प्राह हे तात ! , ·लचण ए श्रीपा- गर्व मा कुरु, गर्वेण सर्वकार्यस्य हानिर्जायते, गर्वेण राज्यं गवति, कर्ता तु कमैव, न चान्योऽ- स्ति. एपा तव वार्ता मे हृदये कदापि न तिष्टति, सर्वज्ञवचने रक्तचित्ताहं याहशो वरो भविष्यति तादृशमेव वरं वरिष्यामि. तत् श्रुत्वा राझा चिंतितं श्यं कर्मवादे दृढचित्तास्ति, सनायां च मे ही- लना जाता, पुर्बुझिपावकेन तस्यै सन्नारंजनं न शिदितं, ध्रुवमियं वाला मंदमतिरस्ति. पुनर्मदन- सुंदरी प्राह हे तात! काचित्कन्या दुःकुले दत्तापि सुखिनी जायते, काचिच सुकुले दत्तापि :- खिनी जायते, तत्र तत्कृतकर्मैव हेतुरस्ति, न तु मातापितरौ. एवं तयोः परस्परं महाविवादे जाय. मानेऽवसरझः सुवुझिनामा मंत्री क्रोधारुणलोचनं नृपं विलोक्यावादीत, हे स्वामिन्ननया कन्यया साई को वादो नवनिः क्रियते ? अधुना वनपालकेन विज्ञप्तमस्ति यत्सांप्रतं. वसंतसमये वनं प्रफु- क्षितमस्ति अतस्तत्र गम्यतां, इति कथिते सत्यश्वपालकैरश्वस्तत्रानीतस्तदा राजापि तुरंगमारुह्य क- तिपयजनैः सह चचाल नगराबहिश्वागतः. इतोऽग्रनागे मार्गे प्रोबलद्रजःसमूहं जनकोलाहलं च श्रुत्वा सुबुद्धि प्रति राजा पाह-हे मंत्रिन् ! कस्य कोलाहलोऽग्रभागे श्रूयते ? के आगति ? तदा सुवुछिना कथितं हे प्रनो! अयं ?

·च लचण , श्रीपा/ कुष्टिनां समूहोऽस्ति, पूर्व कृतकर्मवशात् समकालमेव सप्तशतानां मनुष्याणां समुदायः कुष्टी जातोऽ- स्ति, एषामपि च राजरीतिवर्तते, राज्ञां समीपे च याचनां ते कुर्वति. राजा प्राह केयं तेषां राज- रीतिः? तदा सुबुधिना प्रोक्तं हे भूपाल ! ऊंबररोगेण पीडित एषां स्वामी कश्चिद्राजपुत्र ऊंबरा १० | ख्योऽस्ति, तस्योपरि छत्रं विराजते, चामरैश्च वीज्यमानोऽस्ति. गलितांगुलिनामा तस्य मंत्र्यस्ति, गलितसर्वांगो मुर्गपालोऽस्ति. सर्वे च तस्य सेवकाः कुष्टिनो गलितत्वचो व्रणपूतिक्लिन्नाः ऋमिकु लाशतैरावृततनवो दुर्गंधवासिता वेसरारूढा महाखिनो मदिकान्निः संपन्नाः प्रेताकाराः सादानैर- यिका श्वागचंति, एषां दर्शनमप्यशुभमतोऽग्रे न गम्यतां, एषां पवनस्पर्शनेनापि रोगोत्पत्तिः स्या- त्, तेन कारणेन मार्ग त्यक्त्वान्यमार्गेण गम्यतां, तत् श्रुत्वा राजान्यमार्गेण चचाल. ज्ञश्च कुष्टि सार्थमध्ये तजलितांगुलिमंत्रिणा तत्स्वरूपं झातं, ततोऽसौ वेसरारूढो राज्ञः समीपे समागत्य कथ- यति, हे पृथ्वीपते तव कीर्तिः सकलेऽपि नुमंडले परिवर्तते. अस्माकं ऊंवरराणाप्रसादेन कस्यापि धनधान्यरत्नस्वर्णमणिमुक्ताफलस्य न्यूनता नास्ति. किं च मालवेश्वरस्य पार्थ यः कोऽपि यत्किंचि- द्याचते तत्सर्व स ददातीति तव कीर्तिरस्ति. अतो युष्मत्पार्धे यांचाकृते वयमत्र समागताः स्मः.

·श्रीपा| अस्माकमूंवरमहाराजस्य नार्या नास्ति, अतो यादृशी तादृश्यपि नवनिरेका कन्यास्माकं राज्ञे प्र. देया, वयमपि दात्रियाः कुष्टरोगेणेदृशा जाताः स्मः, तदस्माकं दुपणं कस्याग्रे कथ्यते, तब प्रतापो लच महानस्ति, तत एवास्मानिः कन्या याच्यते. इति गलितांगुलेर्वचनं श्रुत्वा राजा किंचिदिहस्य पाह ११ नो गलितांगुले रोगिणे कयं कन्या दीयते ? अन्यबस्तु यज्यते तत्कथ्यता, तदा पुनः स ग- लितांगलिः प्राह हे राजन् अन्यत्तु किमपि न युज्यते, परं त्वनेन तव वचनेन ते कीर्तिलोपो भ. विष्यति, यत्र यत वयं यास्यामस्तत्र तत्र वयं कथयिष्यामों यन्मालवराट् याचकानां वांगं न पूर- यतीति. अतस्तुभ्यं स्वस्तिरस्तु. तस्मिन् समये मदनसुंदर्या वचनं स्मृत्वा राज्ञा चिंतितमधुना मद नसुंदस्तित्कर्मफलं दर्शयामि, तस्या नि ग्यमदनसुंदर्या एप ऊंवर एव वरो युक्तः, तथा च कु- र्वतो मे कोपोऽप्युपशमिष्यति. एवं चिंतयित्वा राजा तं गलितांगुलिमवोचत्, नो गलितांगुले य. धुना त्वं स्वस्थानं गठ, युष्मानिरस्माकं सन्नायामागंतव्यं, तत्र यत्किंचिन्नाव्यं तद्भविष्यति. तत् श्रु- त्वा गलितांगुलिः स्वस्थाने गतः, राजापि क्रोधवशेन पश्चाइलितः सनायामागत्य मदनसुंदरीं चा. कार्येत्यब्रवीत्. हे पुत्रि अहं तु तव सुखं वांछामि, अतोऽद्यापि मन्यस्ख, कथय च सुखं वा दुःख पि.

·लच तं श्रीपा- तृकृतमेव लभ्यते इति. तत् श्रुत्वा मदनसुंदरी प्राह हे तात स्वभाग्येनैव सुखं च फुःखं च लज्य- ते, न तु पितृकृतं, जिनवचनप्रामाण्यात्. तत् श्रुत्वा रुष्टो राजा मदनसुंदरींप्रति प्राह हे पुत्रि तव जाग्येनोंवराख्यराणकस्तव वरः समायातोऽस्ति, तदा मदनसुंदर्यवादीत् हे तात! चेन्मम नाग्येन १२ | स समागतोऽस्ति, तदा स सुखेनागचतु. तदा राजा खसेवकं समाकार्य प्राह नो सेवक ऊंवराख्यराणकं शीघमत्रानय, तदा स सेव- कोऽपि तत्र गत्वा परिवारसहितं ऊंबरं च तूर्णमाकार्य राज्ञः समीपमानीतवाज. तदा राजा तं प्रत्या- ह हे ऊंबर श्यं मे पुत्री मदनसुंदरी त्वां परिणेतुमिबति, अतो मया तुभ्यं सा दत्ता. तत् श्रुत्वा ऊंबरः स्माह हे राजन् ! पुत्र्या समं युष्मानिर्विवादो न युज्यते. श्यं तु सुरूपवती सुकुलोद्भवा चं द्रमुखी मृगराजकटी तरुराजविराजितजानुतटी वर्तते, अहं तु कुष्टी काकसमानः, अतोऽनया सार्ध मम संबंधो न युक्तः, किंचातस्तवापकीर्तिन्नविष्यति, दत्रियेष्वपि प्रवादो भविष्यति, अतोऽहं तां न गृहिष्यामि. भवत्कुलोनवा यादृशी तादृशी काचित्कन्या में देया. तत् श्रुत्वा राजावोचत् हे ऊंबर! यह किं करोमि ? अस्या नाग्ये त्वमेव वरः, कर्मवादसमये त्वमेवागतः, ततः क्रोधामिना ·. १३ श्रीपा- ज्वलितेन राज्ञा सा मदनसुंदरी उक्ता हे पुत्रि! चेत्तव प्रतिझा सत्या तर्हि श्म वरं वरं वर? तत लच श्रुत्वा मदनसुंदर्यपि मनसि धैर्य विधाय निजकरणोंवरकरं पस्पर्श. तद् दृष्ट्वा सबै जना हाहावं चक्रुः, परस्परमवदंश्च निर्भाग्येयं मदनसुंदरी यया दुष्टवचनकथनेन नृपः प्रकोपितः, अथ स ऊंबरोऽपि तां मदनसुंदरी वेसरारूढां कृत्वा परिवारयुतो निजस्थान के गतः, तदा लो- का मदनसुंदर्या अपवादं चक्रु:-केऽपि निंदंति जननीं । केऽपि निंदति पाठकं ॥ निंदंति धर्म केचिच । पितरं कोऽपि निंदति ॥ १ ॥ सुरसुंदर्याश्च लोकाः प्रशंसां चक्रुः, लोकैस्तु वर्तमानकाले यादृशं दृश्यते तादृशमेव कथ्यते. अथ राजा निजापवादं श्रुत्वा शिवऋतिकोविदमाकार्याब्रवीत् , नो शिवते सुरसुंदर्या विवाहलमं शीघं विलोकय, तदा शिवतिः प्राह हे राजन् अस्मिन् मासे यत्किंचिलुभ लग्नं तत्तु मदनसुंदर्या विवाहदिवसे गतं, अधुना शी लग्नं तु नास्ति. तदा राझा कथितं यादृशं तादृशमपि शीघं लग्नं विलोकय ? तदा तेन लग्नं विलोकितं. अथ राज्ञा सुबु. घिमंत्रिणमाहूय कथितं भो मंत्रिन्. कन्याविवाहयोग्यां सामग्री प्रगुणीकुरु ? तदा मंत्रिणा स्थाने स्थाने विवाहमहोत्सवः प्रारब्धः, नग- गृहे गृहे तोरणपताकागीतगाननृत्यवादित्रतालकंसालपटह- , ·, लच १४ श्रीपा- मुरजादिभेरीमल्लरीरवः प्रार्ऋतः, पणांगना नृत्यं चक्रः, भट्टा बिरुदावलिं प्रोचुः, चारजना जय- जयशब्दांश्चक्रुः, सर्वे झातीयगोत्रियाः : समागताः, सधवानार्यस्तत्र गानं विदधुः, एवं तत्र महोत्सवे जायमाने सति अनेकराजानः संमिलिताः, लगावसरोऽपि निकटे समागतः, पीठमर्दका अरिदम- नकुमारस्य सुगंधतेलान्यंगादिक्रियां कुतिस्म. अरिदमनकुमारोऽपि नानान्नरणवस्त्रादिकलितललि तगात्रः सन् अनेकराजराजेश्वरगणनायकदंमनायकमंत्रिमहामंत्रिश्रेष्टिसार्थवाहादिपरिवारेण परिखतो वेणुवीणादिविचित्रवाजित्रसमूहेन परिकलितो गजारूढः सन् उवमुकुटचामरैर्विराजमानस्तोरणं बंदि- त्वा याचकेन्यः प्रवृतं दानं च दत्वा चत्वरिकामंडपं प्रविवेश. सुरूपा मनोरमा चंद्रवदना सुरसुंदरी- कन्यापि सालंकारा सती महतामंवरेण तत्र प्राविशत्. तदा तत्र तयोर्हस्तमेलापकं कृत्वा वह्निसा दिकं याझिको विवाह विधि चकार. बलिभुग्निः पांचजन्यः पूरितः, प्रजापालनूपालोऽपि करमोच. नावसरे विपुलधनधान्यरत्नसुवर्णगजाश्वदासदासीनगरग्रामादि अरिदमनकुमाराय दत्तवान. अतः प्रजापालनृपस्य महद्यशो विस्तीर्ण, लोके च तस्य महान महिमा जातः, परस्परमधिका प्रीतिर्जा- ता. ततोऽरिदमनकुमारोऽपि राज्ञः शिदां मार्गयित्वा स्वपुरीप्रति प्रस्थानमकरोत्, सुरसुंदरीकन्यापि ।

·श्रीपा| निजमातरमापृच्छ्य पितरं च प्रणम्य मातृपितृदत्तां शिदां गृहीत्वा स्वभा सह चचाल. सप्तशत क्रोशमार्ग समुद्धंच्यारिदमनकुमारः शंखपुरीपरिसरोद्याने स्थितिं चकार. पार्थस्थाः सेवकाः पुरमध्ये लच स्वस्थानेषु गताः, स्तोकेन परिवारेण परिवृतः कुमारः सुरसुंदर्या सहितस्तत्रैव स्थितः. ॥ इति श्रीश्रीपालचरित्रे गद्यवंधे प्रथमः प्रस्तावः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु ।। १५ अधोवरमहाराजो मदनसुंदरीप्रति तत्परीदार्थमिति वचनमवोचत्, हे प्रमदे तव तातेनायुक्तं कार्य कृतं, यन्मह्यं कुष्टिने वं दत्ता. वं तु राजहंसीसदृशी अहं तु काकसदृशस्तत.आवयोः पर- स्परं संबंधो न युक्तः, अद्यापि ते किमपि गतं नास्ति, कोपेन राझा त्वं मम समर्पितासि, त्वयापि कर्मवादेन मे करस्पर्शः कृतः, किं तु मचरीरे महती रोगोत्पत्तिवर्तते, अतो मया प्रोच्यते यत्त्वं विवाहादिसंबंधमन्यपुरुषेण साई कुर्विति. तत् श्रुत्वा मदनसुंदरी खनयनाभ्यामश्रूणि विमुच्य नि जपतिप्रति प्रोवाच, हे नाथास्मिन भवे त्वमेव मे भर्ती, त्वमेव मे भरणपोषणादिकर्तासि, अहं सुशीला धर्मदृढचित्ता कदापि त्वां न सजिष्ये. दैवयोगात्कदाचित्कनकगिरिश्चलति, सागरो मर्या- ·लच श्रीपा- दो त्यजति, तथाप्यहं शीलान चलामि, अतो युष्मानिरियं वार्ता पुनः कदाचिदपि न कर्त्तव्या. ऊंबरोऽपि दृढचित्तां तां वीक्ष्य तया सह स्त्रीसंबंधं कृतवान्. रात्रौ मदनसुंदरी उंबरश्च सुखेन नि- द्रां चातुः. अथा प्रात नावुदिते सति मदनसुंदरी स्वपतिप्रतीत्युवाच, हे नाथात्र नगरे श्रीऋष- १६ जदेवप्रनोमदिरमस्ति, तत्र दर्शनार्थ गमावः, अतः शीघ्र स्नानं विधाय पुष्पादतादि गृहीत्वा भा- वपूर्वकं भवद्भिर्मया सार्धमागंतव्यं, इति कथिते नंबरोऽपि सर्वसामग्री कृत्वा श्रीप्रथमतीर्थकरस्य मं- दिरंपति चचाल. तत्र गत्वा जिनं च वंदित्वा प्रनोः स्तुति कर्तुमुत्सुका मदनसुंदरी निजनाथंप्रति प्राह हे स्वामिन्नहं जावेन स्तुति करोमि ततो नवनिः श्रोतव्या. इत्युक्त्वा सेवं प्रनोः स्तुतिं च. कार-हे आदिनाथ हे देवाधिदेव हे परमेश्वर हे त्रिलोकनाथ हे वीतराग हे बीतकोध हे वीत. मान हे वीतमाय हे वीतलोन हे दीनबंधो हे कृपागाधसिंधो हे त्यक्तसंग हे पारगत हे शंनो हे जिनेश्वर नौ त्वमेव शरणं, कथं चुतस्त्वं सुरासुरनरवृंदसेवितपादपद्मः चंद्रोज्ज्वलकेवलेन सकललो- कालोकभावप्रकाशकः मेयामेयपदार्थसार्थर्घटार्थपारावारपारीणोऽसि, हे जगत्पूज्य नवे नवे त्वमे- वावयोः शरणं त्वमेवाधारस्त्वमेव रोगशोकविनाशकोऽसि, हे विश्वंजर हे विश्वनाथ सकलकलागु.

·मारा गणारामविकसनधाराधरधारासमान हे प्रन्नो आवयोराधिव्याधिदरणे त्वमेव समर्थः, सतां मान्यः, निजसेवकेन्यो विमलशिवसुखदायकोऽसि, हे तरणतारण नवतं पश्यतोरावयोर्दुष्टकुष्टादीनामयैव शांतिर्जाता, इत्यादि स्तुति विधाय मदनसुंदरी विरराम. ऊंवरेणापि सा स्तुति वेन श्रुता. त- १3 मिन् समये चक्रेश्वरीदेवीप्रेरितपुष्पमालाश्रीफले च अधिति प्रभोः कंगदागत्य तयोरंकयोः पतिते. तद् दृष्ट्या मदनसुंदरी प्राह हे स्वामिन् प्रनोः प्रसादाङ्गुष्माकं रोगो गतः, श्रीफलं च भवािह्य, मालां वहं गृहामि. एवं मनोरतिशयं दृष्ट्वा पुनर्वदनां कृत्वा तो दंपती जिनमंदिरान्निर्गतो. तत श्रासनोपाश्रये तो समागत्य श्रीमुनिचंद्रमुनि नावेन नवोचितस्थाने समुपविष्टौ, मुनिरपि सन्ना यां धर्मोपदेशं ददाति- धर्मात्सुखं सुःखदायश्च ज्ञेयो । धर्मेण राज्यं सुकुलोमयः स्यात् ।। धर्मस्य सेवा सफला सदैव । धर्म प्रयत्नो मनुजैविधेयः ॥ १ ॥ श्त्यादि धर्मकयां मुनिमुखात् श्रुत्वा केचि व्यास्तत्रैव स्थिताः, केचिन स्वगृहं गताः. अथ मुनिवंगुनिना पूर्वपरिचयान्मदनसुंदरी पृष्टा, हे श्राविके कोऽयं त्वया सह शुभलदाणः पुरुषोऽस्ति ? तदा मदनसुंदरी स्वनेत्रयोरश्रूणि पातयंती गुरोरग्रे राज्ञा सह कृत- ·लच श्रीपा- कर्मवादादिसकलं स्वरूपं विस्तरतः कथयामास. पुनरप्युवाच हे गुरो मे मनसि कोऽप्यन्यः खेदो नास्ति, परंतु मिथ्यात्विलोका जिनशासनस्य हीलनां कुर्वति, मिथ्याधर्मस्य च प्रशंसां कुर्वति, त. तोऽस्य भवतां श्रावकस्य रोगोपशमनाय कोऽप्युपायः कथ्यता. तत् श्रुत्वा मुनिचंद्रगुरुरपि नावि- १७ | धर्मलाभ विज्ञाय तस्यै धर्मोपायं कथयामास. हे भडे पूर्व कृतकर्मविनाशको निष्पापाचरणरूपश्चतु र्दशपूर्वसार इहलोकपरलोकसुखकरः सर्वधर्मसारो उष्टकष्टहरो ज्वरहरः पुत्रधनधान्यराज्यप्रतापकरः आधिव्याधिशोकसंतापदौ ग्यवंध्यत्वविषकन्यत्वविषापहारकः शिवंकरश्चेदृशो नवपदाराधनरूपोपायो जिनधर्मे वर्तते, अतो हे वत्से त्वं ना सह श्रीनवपदाराधनं भक्त्या कुरु, तेनास्य अष्टकुष्टरोग- स्यापि शीघं नाशो भविष्यति. तन्नवपदनामानि चेचं--प्रथममहत्पदं १ द्वितीयं सिष्पदं २ तृती. यमाचार्यपदं ३ चतुर्थमुपाध्यायपदं ४ पंचमं साधुपदं ५ पष्टं दर्शनपदं ६ सप्तमं ज्ञानपदं । अष्टमं चारित्रपदं ७ नवमं तपःपदं ए इति जिनशासने परमतत्वन्तं नवपदयंत्रमस्ति. एन्निर्नवपदैविद्या प्रवादपूर्वाग्नायाद्रचितं सिठचक्रयंत्रं नवति. तच्च सर्वेऽचंडनागेंद्रनरेंद्रादिसेवितमस्ति. किंच जिनशा. सने ये नराः सिघाः सिध्यंति सिद्धिं यास्यति च ते सर्वे श्रीसिष्चक्रपनावेणेति ज्ञेयं, तर्हि रो- ३ ·. लच १ए श्रीपा- गस्य विनाशे का वार्ता ? अतः शुननावेनास्याराधनं युवां कुरुतं, येन सर्वशांतिर्नविष्यति. पुनः श्रीसिंघचक्रस्याराधनेन त्रिलोक्याः प्रभुत्वमपि प्राप्यते. परं तस्याराधकः शांतो दांतो जितेंद्रियो नक्तियुक्तो गुरुनक्तिरतः परमपदासक्तस्तपःसंयमरक्तः क्रोधमानमायालोभमुक्तो निश्चलचित्तो जि- तनिद्रः स्थिरासनो युज्यते, पूर्वोक्तगुणरहितस्य विराधकस्य नरस्य सिघ्चक्रपूजनफलं न नवेत्, यादृशे तादृशे मनुष्येऽयमाम्नायो देयोऽपि न, सिडचक्रस्य सेवनात्सर्वांपदो विलयं यांति. आश्वि- नशुक्लसप्तमीवासरादारभ्य पूर्णिमां यावदिदं तपो नवति. तत्र व्रते प्रतिदिनमष्टप्रकारजिनपूजापूर्वक- माचाम्लतपःसहितं परमभक्त्या विधिविधेया. नवमे दिने पंचामृतैः सहर्ष सादरं यथास्यात्तथा सवि- स्तर महती जिनपूजा कार्या. एवं चैत्रमासेऽपि तत्पूजन विधिः कार्या, नवपंक्तिभिरेकाशीत्याचाम्लैः सिघचक्रवतं संपूर्ण नवति. तद्वतं प्रतिवर्ष वारहयं कर्त्तव्यं. साईचतुर्वीते तस्मिन् व्रते संपूर्णे जाते सति सहर्प तस्योद्यापनं करणीयं, तस्य विधिरने कथयिष्यते. एवं श्रीसिद्धचक्राराधनतः स- कलसमृध्वुिझिवृधिसिधिपरमपदप्राप्तयश्च नवंति. नराणां नारीणां च कासश्वासज्वरनगंदरअष्टकु- धादिरोगाणां च नाशो नवति, पुत्रपौत्रादिपरिवारवृधिश्च भवति. एवं श्रीसिष्चक्राराधनविधिफले .

·- लच श्रीपा च मया युवयोरग्रे दर्शिते. अथ गुरुणा तत्र स्थितेभ्यो नावशुधश्रावकेभ्य इदं वचनमुक्तं, भो श्रा- वकाः साधर्मिकाणां वात्सव्यं क्रियतां, तत् श्रुत्वा श्रार्महतादरेण ऊंवरमदनसुंदरीभ्यां धनधान्य- संपूर्ण मनोरम महद् गृहं तयोर्निवासाय दत्तं, तत्र तो दंपती सुखेन कालं निन्यतुः, गुरुवचनेन २० | मदनसुंदरीवचनेन च ऊंवरकुमारः सिष्चक्रस्य पूजाभ्यासं कृतवान् , प्रतिदिनं गुरोर्मुखाव्याख्यानं च श्रुतवान्. मदनसुंदर्या साई धर्मध्यानं च कुर्वन् गुरवे वस्त्रपातादिदानं यचन् कतिपयदिनानां समूहे गते सति शुनमुहूर्ते आश्विनमासे शुक्कसप्तमीदिनाव्रताराधनं मदनसुंदर्या सह कृतवान्. तत्रैव मंदिरे तेन पूजा प्रारब्धा, मुनिचंद्रगुरुणा प्रतिष्टितश्रीसिछचक्रयंत्र विधिपूर्वकं गृहीत्वा श्री- ऋषनदेवस्य मंदिरे स्थापितं, अष्टप्रकारपूजनमाचाम्लसहितं गुरुदत्ताम्नायेन भार्यया सहोंवरकुमारः कृतवान. तदा मदनसुंदर्या च श्रीऋषभदेवप्रनोः सिष्चक्रयंत्रस्य च स्नात्रजलं गृहीत्वा तत्स्वभर्तृ- शरीरे सिंचितं, ततस्तहिनादेव तस्य रोगोपशमनं जातं, द्वितीयदिने सविशेष रोगशांतिर्जाता, ए. वं दिने दिने रोगस्य सविशेषा शांतिरभूत्. नवमे दिवसे मदनसुंदर्या सहोंवरः सिद्धचक्रस्य पंचा- मृतेन महाविस्तरेण पूजां विधाय नावस्तवं च कृतवान्. तदा मदनसुंदरी तत्स्नात्रजलं भावपूर्वक . .

·श्रीपा-| गृहीत्वा तेन पत्युः सौगं सिंचयामास. तत्सेचनतस्तदैव अष्टकुष्टरोगः सर्वथा गतः. अथोंवरस्य रोगरहितं दिव्यरूपं निरीदय सर्वेषां लोकानां महदाश्चर्य जातं, तदा गुरुभिरुक्तं लच जो लोका अत्र किमाश्चर्य, श्रीसिधचक्रप्रभावेण ग्रहगणदोषनूतशाकिनीडाकिनीरादासव्यंतरादि- २१ | भयो न भवति, शुधनावयुतां नव्यानां पुनरस्य प्रनावेण जयाष्टकदयो नवति, भगंदरखातपित्त- कफोनवा रोगा न प्रजवंति, अस्य पूजनेन वंध्यानां स्त्रीणां पुत्रोत्पत्तिः स्यात् , मृतवत्सारोगऽपि तानां प्रमदानां पुत्राश्च जीवंति, पुनरस्य सेवनेन उष्टाहा अपि शांतिनावं गति, राजा वशीभ- वति, स्त्रीभोंरानुकुव्यं भवति, अस्य प्रनावेण मुनयो मुक्तिं यांति, अस्य श्रीसिद्धचक्रस्यागमेषु वहवः प्रभावा वर्णिताः संति, तेषां मुखेन वर्णनं कर्तुं न पार्यते. एवं श्रीगुरुमुखात्तत्पन्नावं श्रुत्वा प्रत्यदं च तत्पन्नावाश्चर्यं दृष्ट्वा लोका अत्यंत हर्ष प्राप्ताः. ततो मदनसुंदरी श्रीसिखचक्रस्नालजलं गृहीत्वा सप्तशतकुष्टिनां समीपे समागत्य तेपां शरीरेषु तऊलसेचनमकरोत् , तैरपि भावपूर्वकं श्री- सिछचक्रपन्नावस्वरूपं झातं. यतस्तकालसेचनस्ततत्दाणादेव तेषां कुष्टरोगो विनाशं प्राप्तः, सर्वेऽपि सुंदरशरीरधारिणः संजाताः, लोके मदनसुंदर्याः प्रशंसा बच्व, धर्मस्य गुरोश्चापि मंदिमा जातः, . .

·लच श्रीपा- अथ मदनसुंदरी वनर्तृरूपं रोगरहितं दृष्ट्वा गुरोः स्तुतिं चकार, हे गुरो अयं सर्वः प्रसादो युष्मा- कमेव, मे पत्युः पूर्व कृतकर्मसमुद्तकुष्टरोगदूरीकरणे त्वमेव समर्थः, नान्यः कोऽपि, हे तरणतार- ण युष्मानिर्मह्यं समीचीनोपायो दत्तस्ततो मम सर्वाण्यपि दुःखान्यद्यैवं विलयं प्राप्तानि. एवं गुरोः २५ | स्तुतिं कृत्वा मदनसुंदरी ऊंबरश्च स्वस्थाने जग्मतुः. अथान्यस्मिन दिवसे ऊंबरकुमारो जिनदर्शनं कृत्वा मंदिरादिनिर्गत्य मार्गेऽर्धजरती निजज- ननीं दृष्ट्वा जहर्ष. मातुः पादयोः स पपात, मातापि सहर्ष तस्यालिंगनं चकार. तदा ऊंवरोऽपि ह- 'कुलित उवाच हे मातस्तव वधूप्रसादेन मे रोगो विनाशं गतः. अथ मदनसुंदर्यपि तयोरेवंवि धां वार्ता श्रुत्वा परस्परं मातृपुत्रनावं झात्वा सद्य एव निजश्वश्रूचरणकमलयोः पपात, श्वश्रूरप्या- शिषं ददौ हे सुशीले त्वं पुत्रवती सौन्नाग्यवती नव, युवयोयुगलमखमं भवतु. ततस्ते त्रयोऽपि नि. जगृहे समागताः, अय कुमारेण माता पृष्टा हे मातस्त्वं मां मुक्त्वा कुत्र गतासीः, तत्स्वरूपं निवे दय ? तदा माता प्राह हे पुत्र अहं वैद्यशुध्यध कौशांब्यां गता, तत्र च मया लोकेभ्यस्तच्बुधिः पृष्टा, तैरक्तं वैद्यस्तु तीर्थयात्रायां गतोऽस्ति, अतस्तुन्यं क औषधं दास्यति ? तत् श्रुत्वा मनसि चिं. " ·ल ! ? श्रीपा-| तातुराहं तत्रैव स्थिता. तत्र प्रतिदिनमहं श्रीजिनमंदिरं गतवती, तत्रच दांतः शांतो जितेंद्रियः क. रुणारससागरो झानी ध्यानी धर्मोपदेशकश्च श्दृशो मुनिर्मया दृष्टः, तं मुनिं बंदित्वा मया पृष्टं हे मुने! मम पुत्रः कदा रोगरहितो नविष्यति ? तदा तेन मुनींजेणोक्तं हे न स ते नंदन उजा- ५३ | यिन्यां त्वया कुष्टिसमूहे समर्पितस्तेषां संगात्सोऽपि कुष्टरोगेण पीमितोऽभूत्. तैः कुष्टिनिरपि मिलि- वा तस्योंरराख्यां विधाय स्त्रनायको विहितः, स ते पुत्रोऽधुना मालवाधीशप्रजापालनृपस्य मदन- सुंदरीनामपुत्री परिणीतोऽस्ति. तत्र तेन तव पुत्रेण श्रीमुनिचंडगुरुवचनेन राजसुतावचनेन च श्रीसिष्चक्रस्याराधनं कृतमस्ति. तस्याराधनेन स रोगरहितः जात्यसुवर्णवर्णशरीरो मदनसुंदर्या सह साधर्मिकैः प्रदत्तधनधान्यसंपूर्णे मनोहरे गृहे स्थितोऽस्ति. एवं ते कुमारोऽद्याप्युङयिन्यामेव वर्तते, तत्र गतायाश्च तव स मिलिष्यति. एवं हे पुत्र ! मुनिमुखादिदं वचनं श्रुत्वा तव स्वरूपं च तथाप्रकारं ज्ञात्वा मुनिं वंदित्वा जिनं च नत्वा तूर्ण कौशांबीनगरादहमवाधुनैव समागतास्मि.. तो मार्गे वधूसहितो मया त्वं दृष्टः. तदा कुमारो मातरं प्राह हे मातः संप्रति त्वमपि दर्शनार्थ जि. नगृहे आगर ? ततः सापि ऊंवरमदनसुंदरीन्यां सह प्रथमजिनस्य मंदिरे गत्वा तत्र जिनं च न- .

·" लच -- श्रीपा- त्वा तत्स्थानाते त्रयोऽपि समुदायोपाश्रये मुनिचंद्रगुरुपार्थे गत्वा तं नत्वा धर्म च श्रुत्वा गृहे गत्वा धर्मसंबंधिकार्यांण्येव प्रायेण चक्रः. अथान्येस्ते त्रयोऽपि नावेन जिनपूजां कृत्वा भावस्तवनं कुर्वति. तो रूपसुंदरी राशी प्र. २४ | जापालनपालात्कलहं कृत्वा निजञातृगृहे गत्वा शोकाकुला स्थितास्ति. कतिपयदिनैरागमवचनैश्च शोकं विहाय श्रीकृषभदेवप्रभुदर्शनार्थ तन्मंदिरेऽगचत्. तत्र देवकुमारसदृशरूपयुतेन कुमारेण स- ह भावस्तवं कुर्वती स्वपुत्री मदनसुंदरीं विलोक्य तस्या मनसि महती शंका समुत्पन्ना, नतः सा स्वकीये हृदये एवं चिंतयामास, किमियं मम पुत्री मदनसुंदरी वा काचिदन्या कन्या वर्तते ? . ति स्वमनसि संदेहं कृत्वा सम्यक्प्रकारेण तां निरीक्ष्य सा समुपलदिाता, तदा तया मनसि विचा- रितं किं मम पुत्र्या मदनसुंदर्या तं कुष्टिनं नर्तारं परित्यज्य कोऽप्ययं नवीनः पतिः कृतोऽस्ति ? अहो कर्मणां गतिविचित्रा वर्तते, कर्मवशो जीवः किं किमकार्यमपि न कुरुते ? ध्रुवं तया तं कु ष्टिनं त्यक्त्वान्यो नर्ती कृतो विलोक्यते. परं तु सा मम पुत्री कुशीला नास्ति, सा तु जिनमतनि- पुणास्ति, न ज्ञायते किमत्र जातमस्ति, स कुष्टी वरः कुन गतः, कदाचित् स एवायं नविष्यति, .1 , ·ल श्रीपा- परं स कथं रोगरहितो जातः ? एवं सा रूपसुंदरी वमनसि संकल्पविकल्पानि. कल्पयामास. स्वयं च विलदावदना जाता, जिनदर्शनमपि तया विस्मृतं. पुनस्तया स्वमनसि चिंतितं, अनया मे कु. पुत्र्या निश्चितं मे निर्मले कुले कलंको दत्तः, जिनमते च दूंपणं दत्त, यदनया परिणीतकुष्टिपति २५ | परित्यज्य अन्यः कश्चित कृतोऽस्ति. एवं नीचकार्यकरणतः सा मृतैव वरं, अनया जीवितया स. त्यं सर्वत्र स्थानेऽस्माकं हीलना कृता, मम कुदिरपि लोकनिंद्या वन्व. श्यादिबहुप्रकारैः स्वमनसि खेदं कुर्वती मंदस्वरेण सा रूपसुंदरी तदा तत्रैव जिनमंदिरे रुदनं चकार- एवं दीनस्वरेण रुदंती निजमातरं वीदय तस्या मनोगतं भावं च विज्ञाय मदनसुंदरी समवो- चत्-हे मातरद्य हर्पस्थाने त्वया केन कारणेन मनसि खेदः क्रियते? स एवायं पितृदत्तो मम कुष्टिनस्ति, त्वं शंकां मा कुरु? नावेन सिघचकाराधनात्तस्य सर्वोऽपि रोगो विनाशं प्राप्तोऽस्ति. अत्र जिनमंदिरे सत्संबंधिसर्वसांसारिकवा कथनतो नैपेधिकीदोपः संनवेत्, अतस्त्वं चैत्यवंदनं विधाय चैत्यवहिःप्रदेशे समाग ? तत्र तुभ्यमहं सर्वमपि स्वरूपं कथयिष्यामि. कुमारमातापि तां- प्रति प्राह हे संबंधिनि तव पुत्री महासत्यस्ति, कदाचिदैवयोगात्सूर्योऽपि पश्चिमदिशि समुदेति, ·लच श्रीपा-| सागरोऽपि स्वमर्यादां त्यजति तथापि तव कुदिसंभवा ते पुत्री स्वधर्मान्न चलति. तत् श्रुत्वा हर्षि- ता सा रूपसुंदरी त्वरया जिनमंदिरे प्रभोरग्रे चैत्यवंदनादिविधिं कृत्वा तस्माद् वहिर्निर्गता, एवं ते त्रयोऽपि तथैव बहिरागताः, तदा कुमारजननी सहर्षी रूपसुंदरींप्रति प्राह युष्मानिरस्माकं गृहे स- २६ / मागम्यतां, तदा सर्वेऽपि. हर्षप्रफुलितमानसास्तत्रागताः, तत्र च मदनसुंदर्या स्वमातुरग्रे सविस्तर सिद्धचक्राराधनसर्वस्वरूपं कथितं. श्रुत्वात्यंत हर्षिता रूपसुंदरी कुमारजननीप्रति प्राह इदं सकलं स्वरूपं मया झातं, अधुना तु प्रसद्य कुमारस्य वंशादिस्वरूपं यूयं कथयत, यतस्तवणे मम मह युत्कंग वर्तते. तदा कुमारजननी कमला पाह- अंगदेशे चंपानाम्नी नगरी बभूव, तत्र सिंहस्थो नामा राजा राज्यं करोतिस्म. तस्य कुंकणा- नृपनगिनी कमलप्रनानाग्नी पट्टराश्यस्ति. अनेकदेवदेव्याराधनेन तस्या वृक्षत्वे एकः पुत्रोऽजूत. तस्य पुत्रस्य श्रीपाल श्यन्निधानं कृतं. तस्मिन् पुत्रे दिवार्षिके जाते सति तस्य पिता सिंहरथराजा शूलरोगेण पंचत्वं प्राप्तः. एवं नर्तुर्वियोगेनात्यंतं विलापं कुर्वती मां मतिसागरनामा गुणवान मंत्री- यवोचत्. हे मातस्थ शोकं मा कुरु? तव पुत्रोऽप्यधुना वालोऽस्ति, तथापि चेत्तवाझा तदाहं तं पु- हे ·लच श्रीपा- राज्ये स्थापयामि. मयापि तस्य वचनतः शाक विसृज्य तत् प्रतिपनं. मंत्र्यांप च श्रीपालकुमार राज्ये स्थापयित्वा सुखेन राज्यं पालयतिस्म. मंत्रिणा सर्व स्थानेषु महती प्रतिष्टा कृता. एवं वर्ष- ये गते सति श्रीपालपितृव्यो जितसेनो राज्यलोनाकृष्टः सन् सर्वत्र राज्यभेदं कृत्वा सामंतादिराज पुरुषान् दानादिना स्ववशीकृत्य मां मतिसागरमंत्रिणं श्रीपालं च व्यापादयितुं चिंतयामास. तद्रा- ज्यभेदः केनचित्प्रकारेण मतिसागरमंत्रिणा विज्ञातस्ततस्तेन मम समीपे समागत्य तत्सकलमजि- तसेनस्वरूपं निवेदितं, कथितं च हे मातः संप्रति पुत्ररदार्थ तं गृहीत्वा शीघमितः स्थानाव्रज ? यतो ' जीवन्नरो नद्रशतानि पश्यति' इति नीतिवाक्यं वर्तते. अहमप्यधैव कुत्रापि गगमि - त्युक्त्वा स गतः. अथाहमपि मनसि धैर्य धृत्वा धर्मध्यानैकमानसा सायंकाले पुत्रं कटीतटे गृहीत्वा गुप्तरीत्या नगरान्निर्गत्य भयंकरे वने प्रविष्टा. कदाचिदप्यदृष्टवनमार्गाहं महाकप्टमनुलवंती रात्रौ वनमध्ये ए- वेतस्ततोऽभ्रमं. तस्मिन्नवसरे कंटकाकुले व्याघसिंहादिक्रूरश्वापदोपेतेऽरण्ये ब्रमत्या मया यदुःखं सोढं तद् ज्ञानिनामेव गम्यं. एवं पूर्वसंचितकर्मफलं तदैव समकाले ममोपर्यापतितं. परंतु धर्मध्या.

·लचण श्रीपा- नैकमानसाहं रालो वनमुरंध्य प्रनाते मार्गे पतिता. तदैव सूर्योदये जाते सति सप्तशतकुष्टिनां सा र्थो मम मिलितः, तं दृष्ट्वा प्रथमं त्वहं भीता कंपमाना तलैव स्थिता. तदा तैः कुष्टिनिरुक्तं हे सु. रूपे त्वं नयं मा कुरु? त्वं कासि कुतश्चात्र मार्गे समागतासि ? त्वं सर्व सत्यं कथय ? त्वया मना- २७ | गप्यस्माकं भयो न कर्त्तव्यः, वयं तु तव सहोदरीजूताः स्मः, इति तेषां मिष्टवचनानि श्रुत्वा मया चिंतितमेतेषां जयो नास्ति. ततो मया स्वकीयः सर्वोऽपि वृत्तांतस्तेषामग्रे कथितः, तैराश्वासिताहम- पि निश्चला जाता. विचारितं च मया संप्रति एतान कुष्टिनो विना ममान्यं शरणं नास्ति, एवं वि- चिंत्य मया तेभ्यः प्रोक्तं हे कुष्टिनो यूयमावयोरजितसेनाऽदां कुरुत. तत् श्रुत्वा तस्मात्कुष्टिसार्था- देकेन कुष्टिना समागत्य मम पुत्रं च गृहीत्वैकस्य वेसरस्योपरि स्थापितः पटेनाबादितश्च. ततोऽ- हमपि वेषपरावर्त कृत्वा पुत्रं चांके स्थापयित्वा पटानगदितशरीरा तस्यैव वेसरस्योपरि समारूढा. त. दा मया चिंतितमद्यापि मे किंचित्पुण्यमस्ति, येनेयं सर्वसामग्री प्रादुर्घता. इतस्तत्राजितसेनस्याश्ववारा मार मार शब्दं कुर्वतः समागताः, कुष्टिनश्च पप्रच्तुः हे कुष्टिनः काचित्सुंदराकारा सपुत्रा नृपराज्ञी युष्मानिर्दृष्टा ? तैरुक्तमस्माभिस्तु नैव दृष्टा, वयं तु पूर्वकृतकर्मा , .' , ·लच ए . श्रीपा-| नुसारेण रोगिणः स्म, नवनिरस्माकं पार्श्वेऽप्यागंतुं न युक्तं, यतोऽस्माकं पवनेनापि नवतां रोंगोत्प- त्तिर्भविष्यति, तत् श्रुत्वा तैचिंतितमेते कुष्टिनः सत्यं वदंति, कदाचिदेतेपां संगेनास्माकं रोगो न- विष्यति तदा नः का गतिः? तदवसरे राजाप्यस्मत्तो दुरं यास्यति. किंचैते कुष्टिनः सर्वे संमिलि. ता निदार्थ गति, इति विचार्य ते तु शीघ्रमेव तत्स्थानात्पलायिताः, अहं च निर्भया सुखेन तेपांमध्ये स्थिता. अथ तैः कुष्टिनिर्म पुत्रो निजनायकः कृतः, अनुक्रमेण स यौवनानिमुखो जातस्तदा कर्म- दोपेण सोऽपि तेषां संगेन कुष्टरोगेण पीमितोऽनूत, मया च तस्य बहवोऽप्युपचाराः कृतास्तथापि तस्य रोगशांतिन जाता. ये केऽपि जना मार्गे मम मिलति तेषां रोगोपायं पृनामि. एकदा केन- चित्रोक्तं भो न कौशांव्याख्यनगर्या महारोगहरोऽष्टादशकुष्टोपायविज्ञ एको वैद्योऽस्ति, ततस्तत्र त्वं गच? इति श्रुत्वा पुत्रं च तेन्यः कुटिन्यः समाहं वैद्यानयनार्थ शीघं कौशांचीपुरीप्रति चलिता. कतिचिदिनैः प्रयाणं कृत्वा तस्यां नगर्या प्राप्ता, तत्र गतया च मया लोकेभ्यो ज्ञातं यहै- यस्तु तीर्थयात्राकृते गतोऽस्ति. तत् श्रुत्वाहं तु महापुःखं प्राप्ता. परंतु तत्रस्थमुनिवचनात् पुत्रस्य ·सै- लच श्रीपा- रोगोत्पत्तिविनाशादिवृत्तांतं श्रुत्वा हर्षिता शीघं कौशांबी नगरी त्यत्वात्र पुत्रशुध्यर्थ समागता, वाहं कमलप्रन्ना युष्माकं समीपे स्थितास्मि. अयं श्रीपालो मे पुत्रो वर्त्तते यस्तव सुताया नायो जातोऽस्ति. इति श्रुत्वा रूपसुंदरी सानंदा जाता, तूर्ण च स्वत्रातुः पुण्यपालस्याने गत्वा मदनसुं- ३० । दर्याः सर्वामपि वाती कथयामास. तत् श्रुत्वात्यंत हर्षितः पुण्यपालोऽपि सत्वरं कुमारसमीपमागत्य तं महताग्रहेण कुटुंबसहितं स्वमंदिरे समानयत. कुमाराय च निवासार्थ धनधान्यमणिमाणिक्यमु. ताफलादिसमन्वितमावासं दत्तवान. तत्र च श्रीपालः कुटुंबसहितो नवपदाराधनतत्परः सुखेन व सतिस्म. अन्यदा श्रीपालावासस्य पार्श्वे रथ्यायाः प्रजापालराजाश्वारूढः क्रीडार्थ गबति. तदा त- दावासमध्ये देवकुमारसमानरूपेण श्रीपालकुमारेण समं गवाक्षे स्थितां निजपुत्री मदनसुंदरी दृ- ट्वा मदनवशं गतयानया मम कुपुत्र्या निश्चितं कुष्टिनं भर्तारं त्यक्त्वा कोऽप्यन्यो नवीनपतिः कृतो दृश्यते, अतो धिग्मां, मयैव प्रथमत एवायुक्तं कृतं, ततः पश्चादनयाप्ययुक्तं कृतं, मम कुलेऽनया कुकन्यया महान कलंको दत्तः, इति विस्मयापन्नस्य चिंतातुरस्य विषणस्य च नृपस्याग्रे तदैवावस रज्ञेन पुण्यपालेनागत्य मदनसुंदर्याः सर्वोऽपि वृत्तांतो निवेदितः, तं वृत्तांतं श्रुत्वा राजा पुण्यपाल- ·ते श्रीपा- सहितो मदनसुंदर्याचलंकृतावासे समागतः, राजानं चागतं दृष्ट्वा मदनसुंदर्या सहितेन श्रीपालेना ल० भ्युटाय नत्वा च तस्यातिसन्मानं दत्तं, तद् दृष्ट्वा नृमिपालोऽत्यंत लजायुक्तो जातोऽवादीच, वत्से त्वं धन्यासि कृतपुण्यासि त्वमेव विवेकिन्यसि त्वमेव तत्वज्ञा त्वयेदं सर्व सत्यं कृतं, इत्यादि ३१ वपुत्र्या मदनसुंदर्या राजा प्रशंसां कृतवान्. तदा सर्वैलौकैरपि तस्या अतीव प्रशंसा कृता. पुना राजा प्राह हे कन्ये त्वया मम कुलमुधृतं, जननी च समुज्ज्वला जाता, त्वया जिनधर्मोऽपि प्रद्योतितः, हे मदनसुंदरि! मया तुभ्यं महःखं दत्तमस्ति तं सर्वं ममापराधं दमयस्व ? एवं स्व. पितुः पश्चात्तापोजवं वचनं श्रुत्वा मदनसुंदरी प्राह-हे तात! संप्रति यूयं खहृदये खेदं मा कुरु- त, कर्मणां गतिरीदृश्येव भवति. एवं स्वकृतकर्मणामिदं सकलमपि फलं झावाहमपि शोचं न क. रोमि, पूर्वभवे जीवेन यादृशं कर्म कृतं नवति तादृशमेव फलं स चुक्ते. अतोऽहं कर्ता अहं हर्ता श्यादिगर्यो जीवेन कदाचिदपि न कर्त्तव्यः, कर्मणामेव प्राधान्यं हृदि चिंतनीयं, अतो हे तात! जिनोक्तमेव धर्म त्वमपि मन्यस्ख, मिथ्यामतिं च त्यज. इति श्रुत्वा राजापि नवतत्वेषु जिनधर्मे च स्वरुचिं धृतवान निर्मलं सम्यक्त्वं च प्राप.

·३२ श्रीपा अर्थ राजा श्रीपालकुमारस्य विविधप्रकारां स्तुति कृत्वावादीत. हे श्रीपाल ! धन्योऽहं येन सिं- लचा हरथपुत्रो जामाता लब्धः पश्चादत्याग्रहेण महीनाथः श्रीपालं मदनसुंदरों च गजेंडे समारोप्य म होत्सवपूर्वकं निजसभायामानीतवान्. तत्र धवलमंगलादि कृत्यं च कृतवान्. ततस्तेन श्रीपालकुमा- रस्य निवासाय धनधान्यगजाश्वरथपदातिसमुदायैः परिपूर्ण महामंदिरं दत्तं. तत्र परिवारयुतः कुमा रो वसतिस्म. तदा सर्वत्र नगरे सकले च देशे श्रीजिनशासनस्य महती प्रशंसा जाता. अथान्य. स्मिन् दिने गजाश्वरथ्यसुन्नटादिपरिवारैः परिवृतः श्रीपालकुमारो वनलीलां दृष्टुं गतस्तदा पुरीजनै- देवकुमार श्व स श्रीपालो दृष्टः, श्तः केनचिद् ग्राम्यपुरुषेण लोकानामग्रे पृष्टं कोऽयं राजा प्रया ति? ततो नागरिकैः प्रोक्तं नो अयं राजा नास्ति किंतु मदनसुंदर्याः पतिरयं प्रजापालनृपतेर्जा मातास्ति. श्रीपालकुमारेण नागरैरुक्तं तवचनं श्रुतं, ततो विलदीय स तूर्ण निजगृहे समागतः, उदासीनतया च स्थितः; माता च तादृशं विलदीनृतं विषणं च निजतनूजं दृष्ट्वाऽपादीत् हे पुत्र! किमद्य तव शरीरे काचिव्याधिरस्ति ? अथवा केनापि तवाझा खंडितास्ति ? अथवा तव नार्यया मदनसुंदर्या तव किमपि कथितमस्ति ? केन कारणेनाद्य त्वमीदृशो विमनस्कश्चिंतातुरश्चासि ? .

·हे म. , श्रीपा- अद्य ते मुखकमलं विचायं दृश्यते, ततः सत्यं कारणं त्वं वद ? तत् श्रुत्वा श्रीपालकुमारः प्राह मातर्मम चिंतातुरत्वे त्वत्कथितकारणानां मध्ये किमपि कारणं नास्ति, तस्य कारणं किंचिदन्यदेव लच वर्त्तते. माता प्राह हे वत्स तर्हि तत्कारणं मांप्रति त्वं तूर्ण कथयख यथा मम मनसस्तापः शांति ३३ प्राप्नुयात्. तत् श्रुत्वा श्रीपालकुमारः प्राह हे मातरत्र मां स्वान्निधानेन कोऽपि न जानाति, मम पितु ग्नापि मां कोऽप्यत्र न जानाति, तथैव जननीनाम्नापि मामन कोऽपि न जानाति, स्वगुणे- नापि मां कोऽपि न जानाति, किं तु केवलं श्वशुरनाग्नैव मां सर्वेऽपि जना जानंति, अतो मे नसि तद् वृत्तांतोजवं महदुःखं वर्तते. तेन कारणेन हे मातरथाहमत्र न स्थास्यामि. तत् श्रुत्वा कमलप्रनाऽवादीत् हे पुत्र! तव वचनानि सत्यानि, ततस्त्वमितः श्वशुरसेनां गृहीत्वा तव जनकस्य मालवदेशराज्यं गृहाण? तदा श्रीपालकुमारः प्राह हे मातरेवं श्वशुवोन राज्यगृहणे ममापकी- तिरेव नविष्यति, यतस्तथाकरणेन लोके ममापवादो नवेत्. अतोऽहं विदेशंप्रति गत्वा स्वकीय भुजबलेनैव प्रऋतं धनं प्रगुणीकृत्य बलवत्सैन्यं च मेलयित्वाहं मम पितुर्मालवदेशराज्यं गृहिण्या मि, अतोऽहं हे मातर्युष्माकं पार्थे विदेशगमनाय प्रार्थनां कुर्वे, ततो मे तूर्णमेवाझां देहि. तत् ?

·हे लच हे श्रीपा- श्रुत्वा माता प्राह हे पुत्र ! विदेशगमनमतिदुष्करं वर्तते, तदा कुमारः प्राह हे मातरेतहिदेशगम नं तु कातराणां नराणामेव शुष्करं न तु मादृशानां सत्त्ववतां पुरुषाणां तद्ञष्करं. तत् श्रुत्वा मा- ता प्राह हे पुत्र ! तर्हि मदनसुंदर्या सहिताहमपि विदेशे तव सार्धमागमिष्यामि. कुमारेणोक्तं प- ३४ | रदेशगमने स्त्रीसार्थः सर्वदा वांछितकार्ये विघ्नकारक एव नवति. अतो युवाभ्यामत्रैव धर्मध्यानपरा- यणतया स्थेयं, मह्यं च विदेशगमनायाझा देयेति. एवं स्वपुत्रस्याग्रहं ज्ञात्वा मातापि शुभाशियु- ताझा तस्मै विदेशगमनाय दत्ता. अथ मदनसुंदरी विदेशगमनोत्सुकं स्वजत्तीरं प्रति योजितांज- लिः प्राह, हे स्वामिन्नहं तु युष्माकं देहनायेव वियोग न सहिष्ये, अतोऽहं युष्मानिः सहैव पर- देशेऽप्यागमिष्यामि. तत् श्रुत्वा कुमारोऽवादीत् हे प्रिये ! तावकीनं वचनं तु सत्यमेव परंतु विदे- शे मयैकाकिनैव गमनं श्रेयस्कर, यतो विदेशे जायासंगमः पादबंधनत्वात् कार्यहानिकरो भवेत् , अतस्त्वया मम मातुः सेवार्थमत्रैव स्थेयं. तत् श्रुत्वा मदनसुंदरी प्राह, हे स्वामिंस्तर्हि युष्माकं व चनं मे प्रमाणं, अथ विदेशे गबङ्गियुष्मानिः श्रीसिद्धचक्रस्य ध्यानं मार्गे ध्येयं, पुनरत शीघमा. गंतव्यं च. अथ श्रीपालकुमारः करे करवालं विधाय मातरं नत्वा मदनसुंदरीकृतमंगलतिलकयुतः ·. लच + श्रीपा- जोपरि बंधनीयं. कुमारेणापि तदौपधीयं गृहीत्वा स्वपार्थे स्थापितं. अथ श्रीपालकुमारस्तेन विद्याधरेण सह गिरिनितंबस्थले प्राप्तस्तत्र च तेनानेके धातुर्वादिनः पुरुपा रससिद्धिं कुर्वतो दृष्टाः, ते पुरुषास्तं विद्याधरं कथयामासुः, भवद्भिरस्मउपरि कृपां विधाय यः ३६ | सुवर्णरससिरानायो दत्तस्तेन विधिनास्मानि रिप्रयत्नः कृतस्तथापि सुवर्णरससिधिन जायते. तत् श्रुत्वा विद्याधरेणोक्तमस्य महाभाग्यशालिपुरुषोत्तमस्योत्तरसाधकत्वपूर्वकमधुनैव यूयं तां. रससिटिं साधयध्वं, एवं कृते निश्चयेन युष्माकं वांछा सफलीभविष्यति. मयाप्यस्यैव पुरुषोत्तमस्य सहायेन सांप्रतं मम विद्यासिधिः प्राप्ता. तत् श्रुत्वा तैर्धातुवादिभिः सविनयं कुमारायोत्तरसाधकत्वकृते विज्ञ प्तिः कृता. कुमारेणापि सहर्प तत्प्रतिपत्रं. ततस्तैस्तदैव रससिद्धिं साधयितुमारब्धं, तादाणादेव सा सिधि प्रयाता, ततस्तैरत्यंत हर्पितैः कुमाराय प्रोक्तं हे पुरुषोत्तम! तव प्रसादादस्माकं प्रयत्नः सफ- लोऽभूत्, अतस्त्वमिदं सकलं सुवर्ण गृहाण? कुमारः प्राह नो धातु,दिनो ममानेन सुवर्णेन किमपि प्रयोजनं नास्ति, यूयमेव तत्स्वीकुरुवं. एवं कुमारेण निषिठा अपि ते धातुर्वादिपुरुषा गु. रुनक्तिकृते एकं सुवर्णखंड कुमारवस्त्रांचले वबंधुः. ततोऽनुक्रमेण श्रीपालकुमारो नानाग्रामनगराणि .

·श्रीपा-| शुभमुहूर्ते हृदि श्रीसिधचक्रस्मरणं कुर्वन् विदेशंप्रति शुजप्रयाणमकरोत. ग्रामनगरपुरपत्तनेषु वि. लचा विधप्रकाराणि कुतूहलानि पश्यन सिंह श्व निर्जयमनाः श्रीपालकुमारः परित्रमन्ननुक्रमेणैकगिरि- वरपरिसरे प्राप्तः, नंदनवनसदृशे हंससारसादिनानाप्रकारक्रीडऊंतुविराजितसरोवररम्ये तत्र प्रदेशे ३५ | तेनैकः प्रफुल्लितकुसुमाकरश्चंपकवृदो दृष्टः, तस्य चंपकवृदस्याधोनागे मंत्रध्यानपरायणमेकमुदासी- नतापन्नं विद्याधरपुरुषं सोऽपश्यत. तं दृष्ट्वा श्रीपालकुमारः प्राह नो पुरुष ! त्वं कोऽसि ? किमर्थं च त्वमत्रोदासीन नावयुतः स्थितोऽसि ? तेनोक्तं हे सत्पुरुष ! अहं विद्याधरोऽस्मि, मम पार्थे मे गुरुद त्ता विद्या वर्त्तते, परमुत्तरसाधकपुरुषेण विना सा कथमपि सिद्धिं न प्रयाति, तेनैव हेतुनाहमुदा सीनभावमापन्नोऽस्मि. तत् श्रुत्वा कुमारेणोक्तं हे विद्याधर! त्वं विषादं मा कुरु ? विद्यासाधनेऽहं तवोत्तरसाधको जवामि, ततः निर्भयः सन्नधुनैव त्वं तव विद्यां सुखेन साधय ? तत् श्रुत्वा तेन वि- द्याधरेण हर्षसहितं सा विद्या साधितुमारब्धा तूर्ण च सिधि प्रयाता. स्वविद्यासिधितोऽतितुष्टेन ते- न विद्याधरेण कुमारायौषधीयं प्रदत्त, एका जलानिस्तारिणी द्वितीया च शस्त्रनिवारिणी. तहत्वा पुनर्विद्याधरेण कथितं हे सत्पुरुष ! दमौषधीयं स्वर्णमये रूप्यमये वा ताम्रमये यंत्रे प्रदिप्य भुः हे ·श्रीपा-/ पश्यन भृगुकचाख्यनगरे समागतः, तत्र तेन तत्सुवर्ण विक्रीयोत्तमवस्त्रशस्त्रादि गृहीत, विधातुमये यंत्रे चौपधीयुगलं च प्रदिप्य स्वभुजयोर्वकं, तत्र स सुखेन कालं गमयतिस्म. लच ॥ इति श्रीश्रीपालचरित्रे गद्यवंधे द्वितीयः प्रस्तावः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु । ३७ अथ कौशांबीनगरात्कुवेर श्व धनेश्वरोऽनेकैः किंकरैः परिवृतः पंचशतपोतनायको धवलना- मा श्रेष्टी व्यापारार्थ तत्र समागतः, तेन प्रवहणानीतऋयाणकानि तत्र विक्रीय कोटिमितं द्रव्यं चो- पाय॑ तत्रत्यान्यैः ऋयाणकैः स्वकीयपंचशतयानपात्राणि पुनर्भूतानि. अथ तस्य धवलश्रेष्टिनो या- नपात्राणां वर्णनं क्रियते. तेषां यानपात्राणां मध्ये पोमशकूपस्तंभैविराजमानोऽतिरम्य एको जंगी- नामा पोतोऽस्ति (१) लघुजंगीनामानश्चत्वारः पोताः (४.) शफरीपोताः शतमेकं (१००) बे- मा श्याख्या अष्टाधिकशतं पोताः संति (१०७) प्रोणमुखाः पोताश्चतुरशीतिः (GY ) वेगडा. ख्यपोताश्चतुःषष्टिः ( ६५ ) मिल्लाख्यपोताः चतुष्पंचाशत् (५४) आवर्तनामानः पोताः पंचाशत् (५०) कुरप्रनामानः पोताः पंचत्रिंशत् ( ३५ ) अनया रीत्या पंचशतपोतास्तस्य ज्ञेयाः.

·ल चण श्रीपा अथ तेन धवलश्रेष्टिना तेषु पंचशतपोतेषु दशसहरूसुभटास्तेषां रदानिमित्तं स्थापिताः, पु. नस्तेन तेषु यानपात्रेषु मालाजातीयन्निवजातीयकिरातादिम्लेवजातीयाश्च बहवः सुन्नटा रदिताः, हिंगुमरिचजीरकलवणभेषजधान्यजलाकाष्टतृणादिनिस्तानि यानपात्राणि तेन संभृतानि. हस्त्यश्वा- ३७ | दयोऽपि तेषु संरंदिताः, नानाशस्त्रतोपनालखमकुंततोमरवाणादिभिश्च ते पोताः समंतादागदिताः कृताः, जंगमानि नगराणि श्व सागरे स्थितानि तानि यानपात्राणि शोभंते. बहुचामरवत्रध्वजप ताकाशढदवरकलांगलशिक्यादिनिस्ते पोता व्याप्ता अक्रियंत. भेरीभुंगलामन्चरीप्रभृतिवाजिनगीतनृ- त्यसंपन्नानि नानादेशोजवजनसांयात्रिकनिर्यामकादियुक्तानि तानि यानपात्राणि च समजायंत. तदा स धवलश्रेष्टी नृपाझां गृहीत्वा नृपाय चामूल्यं प्राभृतं समर्पयित्वा शुभमुहूर्ते नानावाजित्राणां मनोहरेषु शब्देषु जायमानेषु याचकेभ्यो रिदानं ददत्परिवारयुतो महद्यानपात्रे समुपाविशत्. ततः स किंकरादिसर्वजनेभ्यः शिदां दत्वा नाविकानवादीत् नो नाविका अस्मानी रत्नदीपंप्रति गं. तव्यमस्ति, ततस्तदिशि प्रवहणानि प्रेरयध्वं. तदा ते नाविका अपि प्रवहणोपरिस्थितान सहान वि. स्तार्य लांगलानि चाकृष्य प्रवहणानि प्रेरयितुं नानाविधोपायानकुर्वत, परंतु कथमपि ते पोता नो ·लच श्रीपा-/ चलंति. तद् दृष्ट्वा धवलोऽत्यंतचिंतातुरो जातः, स्वयं च तूर्ण प्रवहणात्समुत्तीर्य नगरे गत्वा सी- कोतरों पृष्टवान. तदा सा सीकोतरी देवी प्राह हे श्रेष्टिन ! तव प्रवहणानि शुरुदेवतया स्तनिता. नि संति, ततो यदि त्वं हात्रिंशवदाएं कंचित्पुरुषं वलिदाने यबसि तदैव तंव प्रवहणानि चलि. ३५ | व्यंति, अन्यथा नैव चलिष्यंति. इति देव्या वचनानि श्रुत्वाऽमूट्यं प्राभृतं हस्ते गृहीत्वा स तस्य नगरस्य राज्ञः समीपे गतः, तत्र स राज्ञः समीपे मणिमुक्ताफलादिप्रामृतं मुक्त्वां विज्ञप्तिं कृतवान्. हे राजन् ! मम प्रवहणानि कुद्रदेवतया स्तंनितानि संति, अतस्तस्या बलिदानायैको छातिशबादा णः पुरुषो ममोपरि कृपां कृत्वा नवनिर्देयः. येन टिति में कार्यसिधिः स्यात. तत् श्रुत्वा संतुष्टेन राज्ञा प्रोक्तं हे श्रेष्टिन् अस्मिन् नगरमध्ये यः कोऽपि वैदेशिको नरो भवेत् तस्य बलिदानं त्वया देव्यै देयं, परं त्वेतन्नगरनिवासिनः कस्यापि पुरुषस्य त्वया बलिदानं न देयं. तत् श्रुत्वा श्रेष्टी हर्षि तः सन् स्वावासे समायातः. अथ स धवलश्रेष्टी नगरमध्ये तद्वात्रिंशवदाणोपेतविदेशिनरगवेप पकृते स्वसुन्नटानादिशत्. तेऽपि तदर्थ सर्वत्र नगरेऽवमन्. इतस्तैः सुन्नटैः पूर्वोक्तलदाणोपेतः श्री- श्रीपालकुमारो नगरचत्वरे लीलया भ्रमन् दृष्टः, तं दृष्ट्वा ते हर्पयुक्ताः शीचं श्रेष्टिनः समीपे समा. ..

·लच ४० श्रीपा-गत्य प्रोचुः, हे स्वामिन नगरचत्वरे पूर्वोक्तवात्रिंशदाणोपेत एको विदेशिपुमानस्सानिर्दृष्टोऽस्ति. तत् श्रुत्वा श्रेष्टी प्राह भो सुजटा यूयं तूर्ण तत्र गवत, आनयत च तं पुरुष. एवंविधां श्रेष्टिन आ- झां श्रुत्वा ते सुन्नटाश्चपलं तत्र गताः, श्रीपालकुमारं च प्रोचुः, नो वैदेशिक ! त्वं शीघमस्माभिः सहागब ? तत् श्रुत्वा कुमारेणोक्तं युष्मत्सार्धमहं कुत्रागामि ? ते पोचुरस्मत्स्वामिधवलश्रेष्टिसमी- पे त्वं तूर्णमागब ? कुमारेणोक्तं भो सुन्नटास्तत्र मम किं प्रयोजनमस्ति ? तैरुक्तं नो पुरुष तस्य श्रेष्टिनः प्रवहणानि कृद्रदेवतया स्तंन्नितानि संति, तस्यै तव बलिदानं श्रेष्टी दास्यति. तत् श्रुत्वा कुमारः प्राह अरे मूर्खा बलिदानं तु युष्मत्स्वामिधवलस्यैव दातुं योग्यं, मे वीर स्य बलिदानं दातुं कः समर्थोऽस्ति ? एवं तेषां परस्परं तत्र कलहो जातः, पश्चात्तैः सुभटैः समंता- त् स कुमारः परिवेष्टितः, तद् दृष्ट्वा कुमारेण सिंहनादः कृतः, कुमारस्य नयंकर सिंहनादं श्रुत्वा कंपमानास्ते सुभटास्तत्स्थानातूर्ण नष्टाः, तदा धवलश्रेष्टी राज्ञ आदेशं मार्गयित्वा कुमाबंधनार्थ नृपसैन्यं मुमोच. तन्नृपसैन्यमपि कुमारकृतसिंहनादेन नष्टं. पश्चान्नृपसैन्यं धवलश्रेष्टिसैन्यं चोभय- मपि सायुधं सत् श्रीपालकुमारेण सह संग्रामं कर्तुं प्रवृत्तं. सर्वे सुन्नटा वाणखकुंततोमरादिन्निः , ·लच . श्रीपा- श्रीपालशरीरं छादयामासुः, तथापि श्रीसिष्चक्रप्रनावाबस्त्रनिवारिणीजटिकापनावाच कुमारस्य श- रीरे किमपि शस्त्रं परान्नवं कर्तु नो शक्नोति. ततः कुमारेण केपांचिद्धटानां नासिकाः, केपांचित् कर्णानि, केपांचित केशाः, केपांचिच्च शिखाः, केपांचिच श्मश्रूणि छिनानि, एवं पराभवं प्राप्तास्ते ४१ / सर्वेऽपि सुन्नटास्तूर्ण दिशोदिशं पलायिताः, केपांचिन्मुखेभ्यो रुधिरप्रवाहाश्चलिताः, केचित्कातरास्तु कुमारकृतहुंकारशब्देनैव कंपमानाः पलायिताः, तद् दृष्ट्वा पौराणां मनसि महदाश्चर्य प्रार्ऋतं. अ- येतस्मिन्नवसरे धवलश्रेष्टिना चिंतितं, किमयं विद्याधरः किन्नरो वा देवो वा दानवो वास्ति ? तत्स. म्यन्न झायते. किंचाहं तु व्यापारी, ततः केवलं निजकार्यसाधनेनैव मे प्रयोजनं, एतेन सह विग्र- हकरणेन मम न किमपि फलं भविष्यति. अतो ममेदं कार्यमस्य कुमारस्यैवाग्रे कथनीयं वरं, इ. ति स्वमनसि विचार्य धवलश्रेष्टी श्रीपालचरणयोः पपात. ततः स कुमारंपति प्रोवाच हे वीर! म हतां कोपः केवलं प्रणामावधिरेव नवति, अतो ममापराधं मनसो दुरीकृत्य ममोपरि च कृपां वि- धाय देवीस्तंन्निताच मम पोतान समुद्रमध्ये रत्नदीपमार्गे चालय ? इदं मे कार्य कर्तुं त्वमेव सम. र्थोऽसि. अथेति श्रेष्टिनो दीनवचांसि श्रुत्वा श्रीपालकुमारः प्राह, हे श्रेष्टिनेतत्तव कार्यकृते त्वं मे ·लच ४२ श्रीपा- किं दास्यसि ? तत् श्रुत्वा धवलश्रेष्टिनोक्तं यदि वं ममैतत्कार्य साधयिष्यसि तर्हि तुभ्यमहमेकल- दं दीनारं दास्ये. कुमारेणोक्तं वरं, ततः श्रीपालेन सह धवलो जंगीनामनि महत्प्रवहणे समारू- ढः, सर्वे नाविकाः सांयातिकाश्च सावधाना बनूवुः. अथ श्रीपालन नवपदध्यानं मनसि धृत्वा सिंहनादो मुक्तस्तत्सिंहनादेन भीतेव सा क्षुद्रदेव- ता तत्काल नष्टा, सर्वाणि प्रवहणानि च वेगेन प्रचलितानि, विविधप्रकाराणि वाजित्राणि वायंते, नर्तका नृत्यं कुर्वति, भट्टा जयजयशब्दानि कुर्वति, प्रवहणानि चलितानि दृष्ट्वा हर्षितः श्रेष्टी श्री पालकुमाराय लदादीनाराणि दत्वा स्वमनस्यचिंतयत्. यद्ययं महापुरुषो मम सार्ये समागचेत्तदैवं- विधे कस्मिंश्चित्प्रयोजने सहायदाता स नवेत्. इति मनसि विचिंय तेन कुमारायोक्तं, हे कुमार! त्वमपि मत्तो मूख्यं गृहीत्वा मम सार्थे प्रचल? कुमारेणोक्तं हे श्रेष्टिन् ! मह्यं त्वं किं मूट्यं दास्य- सि ? धवलः प्राह हे कुमार! संप्रति मम दशसहस्रसुन्नटा वर्तते, तेषां सर्वेषामहमेकस्मिन् वर्षे को- टिदिनारमूल्यं ददामि; एवं प्रत्येकसुन्नटस्याजीविका वपैके सहस्रदीनारमिता जाता, तुभ्यमहमेतस्य द्विगुणमिति वर्षेके दीनारसहस्रदयं दास्ये. तत् श्रुत्वा कुमारेणोक्तं हे श्रेष्टिन् ! तव सर्वेषां सुभटा- ·श्रीपा- नामाजीविकायैककोटिमिता भवति, सा सर्वाप्याजीविका त्वया मह्यं यदि दीयते तदाहमपि त्वया सहागामि, तव प्रवहणानां च रदां करोमि. अन्यथा न. तदा धवलेन चिंतितमयं त्वयुक्तं मूल्यं लच मार्गयति, एवं विचिंय तेन कुमारायोक्तं हे कुमार! अहं वणिग्जातीयस्ततो मयैकस्यैव जनस्यै- અરૂ तावन्मूख्यं कथं दीयते ! तत् श्रुत्वा कुमारेणोक्तं हे श्रेप्टिन अहमपि तव किंकरीयं त्वया सहाग मनेनुन, किंतु मे मनस्यपि देशाटनं कर्तुमभिलापो वर्तते, ततस्त्वं मत्तो नाटकं गृहीत्वा तव प्र. वहणे स्थानं देहि ? तत् श्रुत्वा हर्पितः श्रेष्ट्युवाच नो कुमार प्रतिमासे त्वया दीनारशतं मे देयं, कुमारेणापि तत्प्रतिपनं. ततः कुमार एकमासस्य नाटकमग्रत एव श्रेष्टिने दत्वा महत्त्वहणमध्ये सम्यक्स्थाने सुखेन स्थितः. अथ नाविकैस्तानि पंचशतप्रवहणानि प्रेरितानि, तानि प्रवहणान्यप्यनुकूलवायुना महावेगेन चलितानि, श्रीपालेन सह धवलश्रेष्ट्यप्युचैः स्थाने स्थितः सन् रत्नाकरे विविधप्रकाराणि कुतूहला- नि पश्यति. कुमारोऽपि महासागरे विविधप्रकारां गतिं कुर्वतो महामकरलघुमबकंपतिमिगिलजा तिसुसमारादिजलजीवान् पश्यति. तत्र महाकूपस्तंगे काष्टपंजरस्थितो नरः समुद्रस्थसर्वमार्गव्यवस्था ·लच YU श्रीपा- विलोकयति. तत्र स्थाने स्थाने वाडवामिः प्रज्ज्वलति. सूर्योदयास्तसमये पोतस्थितसर्वेषां जनानां दिग्नमश्च भवति. कुत्र कुत्रचित्सूर्यचकिरणैर्महासागरजलेषु विविधप्रकाराश्चर्याणि नवंति, एवं विविधप्रकाराणि कुतूहलानि पश्यन् कुमारो गवादमध्ये स्थितोऽस्ति. इतः पंजरस्थेन नरेण नावि- का विज्ञप्ताः, नो नाविका जलकाष्टादिग्रहणार्थ नवतां चेत्कार्य नवेत् तदेदं बब्बरकुलं समागत- मस्ति. तत् श्रुत्वा धवलश्रेष्ट्यप्यवादीत् नो अत्रैव स्थेयं, एवंविधं श्रेष्ट्यादेशं श्रुत्वा नाविकैः सर्वा- एयपि प्रवहणानि तत्रैव बब्बरकुले स्थापितानि. तदा धवलश्रेष्ट्यपि निजदशसहस्रसुनरैः सह प्रव. हणाउत्तीर्य समुद्रोपकंठे समाजगाम. अन्येऽपि सांयात्रिका जलाकाष्टाद्यर्थ तीरे समुत्तीर्णाः, स्थाने स्थाने लोकाः संचरितास्तेषां कोलाहलं श्रुत्वा प्रवहणानां करग्रहणार्य बब्बराधीशपुरुषास्तत्र समा- गताः, तैः श्रेष्टिनः पार्श्वे समागत्य प्रवहणानां करो याचितः; परंतु धवलश्रेष्टिना निजदशसहस्रसु. भटवलेन निजमनसि गर्व धृत्वा तेन्यो राजकरो नार्पितः, ततस्तेषां परस्परं कलहो जातः, धवला- श्रेष्टिसुनटैस्ताडितास्ते राजपुरुषा निजनगरे गत्वा स्वराज्ञे व्यजिझपन्, हे नाथ! धवलश्रेष्टिसुभटै- वयं ताडिताः, तत् श्रुत्वा महाकालो पालः कोपारुणलोचनो निजसैन्यं प्रगुणीकृत्य हुतं तत्र स- , ·सच ४ए श्रीपा- मागतः, धवलश्रेष्टिसुभटैः साई संग्रामं च चकार. संग्रामे धवलश्रेष्टिसुनटाः पराजयं प्राप्य पलायि. ताः, तदा महाकालनृपसैनिका धवलं गृहीत्वा निजनृपाझ्या तं वृक्षे बंधुः, ततो महाकालनृपोऽ. पि तस्य सर्वेषु पोतेषु निजारदाकान स्थापयित्वा निजनगरीप्रति चचाल. धवलसुभदास्तु दिशोदि- शं पलायिताः, एतादृशं स्वरूपं दृष्ट्वा प्रवहणगवादस्थितः श्रीपालकुमारो धवलंप्रति प्राह नो धव- ल संप्रति ते दशसहस्रसुन्नटाः क गताः? ये कोटिदीनारेण त्वया रदिाताः, तत् श्रुत्वा बंधनैरधो. मुखो वृदयको धवलः कुमारं प्रत्युवाच हे कुमार! अधुना त्वं मम दातोपरि दारं कथं दिपसि ? श्रीपालः समवोचत् हे धवल ! अद्यापि ते किमपि गतं नास्ति, महाकालनृपं जित्वा तेन गृहीतं तव सकलमपि वस्तुजातं चेत् तुभ्यं पश्चादहं दापयेयं तर्हि वं मह्यं किं दास्यसि ? तत श्रुत्वा श्रे ष्टी पाह, मम सर्वधनस्या तुभ्यमहं दास्ये, श्रीपालः प्राह अत्र किं प्रमाणं? धवलेनोक्तं तहिपये परमेश्वरः सादी. तत् श्रुत्वा श्रीपालो वकवचः शरासनं गृहीत्वा पोतात्समुत्तीर्य महाकालनृपस्य पृष्टेऽधावत. तस्य निकटं गत्वा नृपंप्रति कुमारः प्राह भो बबराधीश ! नो कातर! अपराधं कृत्वा त्वं क गसि ? सैन्ययुतः शीघं मम समीप आगब ? मया साई च संग्रामं कुरु? चेद्यदि वं दा- .

·लच ४६ स्ति, श्रीपा-| त्रियोऽसि तदा तूर्णमेव त्वया समरांगणमौ समागंतव्यं. एवंविधानि कुमारवचनानि श्रुत्वा बन्य- राधीशो हास्यं कृत्वा कुमारंपत्यवोचत्, नो पुरुष ! त्वमद्यापि बालोऽसि एकोऽसि सुंदराकृतिरप्यसि, कुतो मृत्युवांगं करोषि? अतो गव त्वं निजस्थाने, एकेन सह संग्रामकरणं लोके प्रतिष्टितं ना. स्ति, दाणादेव मम सेनायां त्वं चूर्णीनविष्यसि. एवंविधानि महाकालमहीपतिवचनानि श्रुत्वा श्री- पालकुमारेणोक्तं भो महाकाल ! संग्रामभूमौ वाम्बरेण किं? यदि चेतूरोऽसि तदाऽविलंबमेव स- मागच ? वृथा जट्पनं च त्यज? इति कुमारस्य शौर्यमंडितानि वचांसि श्रुत्वा हृदि चमत्कृतो म. हाकालनृपः क्रोधातुरः सन् निजसैन्यं कुमारवधायादिष्टवान्. स्वकीयनायकादेश प्राप्य तस्य सक लापि सेना चपलं पश्चानिवृत्त्य धाराधरो जलधारैगिरिशिखरमिव शरैः कुमारशरीरमागदयामास. खधाराः कुंतप्रहाराश्च तकरीरोपरि पेतुस्तथापि श्रीनवपदप्रनावादौपदीयोगाच कुमारस्य शरीरे म नागपि पीमा न संजाता. अथ श्रीपालकुमारेण महाकालसैनिकान् प्रत्युक्तं नो सैनिका भवयित्पराक्रम कृतं, तन्मया सुष्टुरीत्या दृष्टं, अधुना यूयमपि मम हस्तौ पश्यत, इत्युक्त्वा शरदैः स महाकालसेनां तामया- ·Yg श्रीपा-/ मास. तबराघातैः केचिद् जुमौ पतंति, केचिजीवितानि परित्यज्य परलोकं गचंति, केचियामव- दनाः संतः कुमारस्यैव शरणं प्राप्ताः, एवं विशीर्णा महाकालसेना दिशोदिशं पलायिता, एवं कु. लच मारकृतं स्वसैन्यभंगं दृष्ट्वा कोपारुणलोचनो महाकालनृपः स्वयमेव हस्तिस्कंधारूढो हुतं कुमारंप्र- यधावत् , तदा कुमारेणोलल्य गजस्कंधात्तं नमावास्फाव्य दृढबंधनैर्वधः, एवं निजमहीपालं बंधन- वहं दृष्ट्वा प्रवहणस्थितास्तस्यारदाका अपि पुतं पलायिताः, ततः श्रीपालेन धवलस्य बंधनानि दू- रीकृतानि. तदा मुक्तबंधनो धवलः करे करवालं गृहीत्वा महाकालमहीपालवधार्थमधावत्. तदा कु. मारेण तं निवार्य प्रोक्तं नो श्रेष्टिन गृहागतानां शरणागतपुरुषाणां व्यापादनं युक्तं न, यजुक्तं- गेहागयं च सरणा-गयं वदं च रोगपरियं । नस्संतबुढवालयं च । न हणंनि सयणपुरिसा ।। ॥ १॥ तत् श्रुत्वा धवलोऽपि निजकरारखऊं विमुच्य समुपाविशत्. स्तः श्रीपालजये जाते ते प. लायिताः श्रेष्टिसुन्नटा अपि शीघं धवलपार्थे समागताः, तान् दृष्ट्वा क्रोधामातेन धवलेन तेपामा- जीविकानंगं कृत्वा निष्कासिताः, तदा दीनवदनांस्तानाश्वास्य श्रीपालकुमारेण निजसाहिशतप्र. वहणरदार्थ निजपोतेषु ते रदिताः, तेऽपि हर्पण श्रीपालकिंकरा जाताः, ततः श्रीपालकुमारो म- ·लच श्रीपा- हाकालं नृपं मुक्तबंधनं कृत्वा पोतानां च कर तस्मै दत्वा वस्त्राऋषणादि च प्राभृतीकृत्य विससर्ज. तदा महाकालनृपः श्रीपालं प्रति विज्ञप्तिं कृतवान्, हे महानाग! त्वं मम नगरे समागत्य मे रा. जसभां पवित्रां कुरु ? तदा धवलोन कुमारंप्रति प्रोक्तं नो कुमार! रिपुस्थाने सर्वथा न गंतव्यं. कु. ४७ | मारेणोक्तं हे श्रेष्टिन सांप्रतमयं महाकालनृपोऽस्माकं शत्रुर्नास्ति, किंतु मित्रमेवास्ति, अतस्तत्र ग मने नः कोऽप्यपायो नास्ति. एवं कथयित्वा श्रीपालकुमारः स्वपरिवारयुतो महाकालनृपेण सह त- स्य नगरंपति चचाल. नृपेणापि महोत्सवपूर्वकं महताडंबरेण कुमारस्य नगरप्रवेशो विहितः, रा- जसनां समागत्य श्रीपालं च स सिंहासने संस्थापयामास. ततो विविधप्रकारां कुमारस्य सत्कारा- दिप्रतिपत्तिं कृत्वा बब्बराधीशस्तंप्रति विज्ञपयामास, नो कुमारेंद्र! ममैका मदनसेनान्निधाना पुत्री वर्त्तते, तस्यास्त्वं पाणिग्रहणं कुरुष्व ? तत् श्रुत्वा कुमारेणोक्तं हे राजन् । अज्ञातकुलादिकस्य में वं स्वपुत्री कथं यबसि ? तदा बब्बराधिपतिरवादीत्, हे कुमार! तव पराक्रमेणैव तवोत्तमकुलादि मया झातमेवास्ति. एवं तस्य महीपतेर्महांतमाग्रहं दृष्ट्वा श्रीपालेनापि तत्प्रतिपनं. ततो महाकाल- राझा नानाप्रकारां विवाहसामग्री प्रगुणीकृत्य स्वपुत्र्या मदनसेनया सह श्रीपालकुमारस्य पाणिग्रह- ·श्रीपा-|f कारितं. ततो राज्ञा करमोचनावसरे प्रवृतधनादिसंयुतं नवनाटकोपेतं पोतरत्नं श्रीपालकुमाराय लचा प्रदत्तं. अथ महाकालनृपकृतमहोत्सवो मदनसेनया सह श्रीपालकुमारो महासागरतटे समाजगाम. अथ महाकालराज्ञा श्रीपालकुमाराय प्रदत्तं चतुःषष्टिकूपस्तनैर्विराजन्महाजुंगनामप्रवहणरत्नं दृष्ट्या U | धवलश्रेष्टी निजमनसि जज्वाल, अचिंतयच मत्तोऽप्यस्य धिरधिका जातेति. अकिंचनोऽप्ययं म. या साई समागत्यैतावघ्नं प्राप्तवान् , ममाप्य द्रव्यं पोतसहितं तेन मुधैव गृहीतं, इत्यादिकुवि- कटपैस्तस्य हृदये महती चिंता समुत्पन्ना. अथ महाकालनपोऽपि निजकन्यामदनसेनायै नानाप्रकरां गृहिण्युचितां शिदां दत्वा श्रीपा लकुमारं च प्रेमपूर्वकं संमोब्य स्वनगरे जगाम. नाविकैः प्रेरितानि प्रवहणान्यपि रत्नाकरे चेबुरनु. क्रमेण च रत्नदीपंप्रति समाजग्मुः, सर्वपोतानां क्रयाणकानि समुत्तार्य तटोपरि पटकुटी विस्तार्य पो. तस्थसांयातिकादिजनाः सुखेन तत्र संतस्थुः. तदा श्रीपालोऽपि परिवारयुतो रम्यं पटमंदिरं तटोपरि विधाय मदनसेनया सह नृत्यं पश्यंस्तत्रैव स्थितः. श्तो धवलश्रेष्ट्यपि कुमारसमीपे समागत्य प्रो. वाच हे कुमार! तव पोतस्थक्रयाणकानि त्वया कयं न विक्रीयंते, सांप्रतमत्र तेषां बहुमूल्यं मिल ·लचण तानि च प्रामती कृत्य विससर्ज. श्रीपा- ति. तत् श्रुत्वा कुमारस्तंप्रति प्राह, नो श्रेष्टिन मम ऋयाणकान्यपि नवनिरेव विक्रयानि, तथव न- वीनग्रहणावसरेऽपि त्वयैवात्रत्यक्रयाणकानि ग्राह्यानि, तत् श्रुत्वा सुग्धं लब्ध्वा विमाल श्व धवलो- ऽत्यंत हर्षितो बव, चिंतितं च तेनैतेषां ऋयाणकानां क्रयविक्रयेऽहमपि प्रबन्नं त्रुरिडव्यलाभम- १० धिगमिष्यामि, यतः सुखलीनोऽसौ कुमारो नैव तन्मूट्यादिशुधि विधास्यति. अथ देवकुमारसदृशस्तुरंगारूढः कोऽपि नरः श्रीपालालंकृतपटकुटीमंदिरे समाजगाम, प्रतिहा रेण कुमाराय तत्स्वरूपं निवेदितं, तदा कुमारेणोक्तं हे प्रतिहार तूर्णमेव तं नरं त्वमत्र प्रवेशय? तदा प्रतिहारेणापि शीघ्रमेव स नरः कुमाराग्रे समानीतः, अथ स नरोऽपि कुमारं नत्वा समीपे स्थितः, कुमारस्वरूपादि विलोक्य स नरः स्वहृदये चिंतयामास, निश्चितमयं कोऽपि प्रनाविकनरो- स्ति. अस्य पार्श्व संगीतनृत्यादिसर्वराजरीतिर्वर्त्तते, ततो ध्रुवमयं राजकुमारो दृश्यते. नृत्ये संपूर्ण जाते सति श्रीपालस्तं पान. भो पुरुषोत्तम त्वं कोऽसि ? कुतः स्थानाच समागतोऽसि ? किं तव नामास्ति ? किमप्याश्चर्य चेत्त्वया दृष्टं भवेत्तदपि निवेदय ? तत् श्रुत्वा तेनोक्तं हे महाभाग! अ- स्मिन् वलयाकारे रत्नहीपे विविधशिखरैः शोनमाने रत्नसानुनामशैले रत्नसंचयाख्या नगरी विद्यते, ·श्रीपा- तत्र कनककेतुनामा विद्याधरेशो महीपालो राज्यं करोति, तस्य कनकमालाभिधाना शीलालंका- संशोनिता राझी वर्तते, तत्कुदिसंभवाश्चत्वारः पुत्राः संति, कनकमन्नः १ कनकशेखरः १ कनक- लच ध्वजः ३ कनकरुचिश्च ४ इति तेपामनुक्रमेण नामानि संति. तेषामुपरि मदनमंजूषानिधानका पु- ५१ त्री बन्च, सा तत्वज्ञा रम्या सुशीला च सकलकलाकलापकलितास्ति. अथ तस्यां नगर्यामेको जिनदेवनामा जैनधर्मपरायणः श्रावको वसति, तस्य पुत्रोऽहं जिनदासनामा श्रावकोऽस्मि. अथा- हं युष्मदरे एकमपूर्वमाश्चर्यं कथयामि, तत् सावधानतया यूयं शृणुत-अस्मिन् रत्नदीपे रत्नसानु नामपर्वतस्य शिखरे नानाप्रकारमणिमंडितमौलिशिखरैविराजितं रविमंडलमिव ध्वस्ततमःस्तोमवि- स्तीर्णततिनिकरं कनककेतुनृपपितामहेन कारितमत्युन्नत रत्नमयं श्री उपनदेवप्रभुमंदिरमस्ति, तन्म- ध्ये च कनकमयी श्रीयुगादीशप्रभोमूर्तिरस्ति. तस्या अस्य रत्नदीपस्याधिपतिर्विद्याधरनृपेंद्रः सर्वदा सेवां करोति. तस्य पुत्री मदनमंजूपापि सर्वदा सविशेपं हर्षप्रकर्षसंपूरितमानसा सादरं यथास्यात्त- था जिनर्विवस्यांगरचनां विधिपूर्वकं भक्त्या चाष्टप्रकारपूजां करोति. अथान्येशुः सा नृपपुत्री तस्मि- न जिनमंदिरे महाविस्तरेण जिनविस्य पूजामकरोत्, ततस्तस्या जिनमूर्तेरतीवमनोहरा शोना ·लच श्रीपा- संजाता. एवंविधां स्वपुत्रीरचितामतीवमनोझां जिनविंबपूजां विलोक्य विद्याधरमहीपालो निजमा- नसे जहर्ष, व्यचिंतयच अहो में सकलकलाकलापकलितया पुत्र्या निश्चितमपूर्वा जिनविंवपूजा कृतास्ति; अत श्यं ध्रुवं धन्या कृतपुण्या स्थिरचित्ता सुशीला ददा जिनन्नक्तिरक्ता चास्ति, तेना- ५२ | स्या वरस्तत्सदृशो यदि मम मिलिष्यति तदैव मे मनसि समाधानं नविष्यति. इति विचारयन् दा- णं यावन्नृपः शून्यन्नावं प्राप्तः, पुनर्मनसि शुरून्नावं विधाय प्रनोर्दर्शनं कृत्वा स रंगमंडपाद् बाह्यमं- डपे समागतः, तदैव नृपपुत्री मदनमंजूषापि एकाग्रमानसा प्रभुमूर्ति पश्यंती मूलमंदिरपश्चिमहारा- निर्गस्य रंगमंडपे समायाता, तत्दणादेव जिनगृहकपारद्वयं महबब्दं कुर्वत्समकालमेव संमिलितं, तदाश्चर्यं दृष्ट्वा तत्र सर्वे लोकाः संमिलिताः, राझापि तत्कपाटोद्घाटनाय बहव नपायाः कृताः, परं कथंचिदपि तत्कपाटदयं नोद्घटितं, तदा नृपपुत्री मदनमंजूषा स्वहृदये पश्चात्तापं कर्तुं लामा, य न्मयाद्य श्रीजिनेश्वरप्रनोर्महत्यासातना कृता, येनेदं कपाटयपिधानरूपमकार्य जातं, एवं स्वहृदये पश्चात्तापं विधाय सा महता शब्देन रुदनं चकार. तदा राजा तां रुदनं कुर्वती मदनमंजूषां पाह हे पुत्रि ! त्वं रुदनं मा कुरु? त्वयेयमासातना कृता नास्ति, अद्य मयैवासातना कृतास्ति, यतोऽद्य .

·लच श्रीपा- वत्कृतातिरमणीयजिनपिंवांगरचनां विलोक्य शून्यभावेन मया तव वरचिंता कृतास्ति, तेन कुपिता- धिष्टायिकदेव्यैवेदं सर्वं कृतमस्ति, ततश्चाद्य सर्वेषां प्रभुदर्शनांतरायः समजनि. अथ स विद्याधरम- हीपतिर्निजपुत्र्या मदनमंजूपया सहितस्तत्रैव स्थितः कुंकुमकर्पूरागुरुकस्तूरिकाचंदनादिपूजासामग्री ५३ / प्रगुणीकृत्य शासनदेव्यै बलिदानं च विधाय धूपदानेन सर्व तत्स्थानं धूपयित्वा शुधनावेन परिवा- रेण सहोपवासत्रयं कृतवान्. तत्र च सामंतश्रेष्टिसेनापतिप्रजामात्यादिलोकाः संमिलिताः, केचिता- जानं निंदति, केचिन्नृपकन्यां निंदति, केचिच स्वप्नाग्यानि निंदंतिस्म. तृतीयदिने रात्रेः पश्चिम- याये गगने तथाप्रकारा देववाणी संजाता नास्ति दोपोऽत्र कन्याया। नरेंडस्यापि नास्ति च ॥ कपाटौ मुदितो येन । कारणं तन्निशम्यतां ॥१॥ इति गगनोजवां देवतावाणीं श्रुत्वा मदनमंजू. पा हर्पिता रोमांचिता च संजाता. राजापि प्रमोदभरमेशरांगो जातः, लोका अपि तद्देववाणी श्रुत्वा सप्रमोदाः संजाताः, अथ सर्वे लोका एवं चिंतयंतिस्म, श्यं देवीप्रनवा गगनवाणी किमग्रे कथयिष्यति? इति चिंतयत्सु लोकेषु पुनर्गगनवाणी जाता- दृष्टेऽपि यस्मिन् जिनमंदिरस्य । क- पाटबंदं च समुद्धटेत ॥ स एव भर्ता नृपकन्यकाया । जानीत लोकाः किल देववाण्या ॥ १ ॥ .

·लच० श्रीपा- इति गगनोद्भवं काव्यं श्रुत्वातिशयेन संतुष्टाः सर्वे लोकाः पुनश्चिंतयामासुः, कस्येयं वाणी? एवं च कदा नविष्यति ? श्तश्च पुनर्वाणी प्रकटीजूता-श्रीऋपन्नस्य चेटी हि । नाम्ना चक्रेश्वरी सुरी ॥ मासस्याभ्यंतरे चास्या । थानयिष्याम्यहं वरं ॥ १ ॥ श्वं प्रनाते जाते सति भेरी गलादिवि. १४ विधवाजिनाणां मनोहरेषु शब्देषु वाद्यमानेषु परिवारसंयुतो नृपस्ततः समुदाय स्वावासे संप्राप्तः, तत्र गृहमतजिनप्रतिमायाः पूजनं विधाय सर्वैः पारणं कृतं, श्यं देवीवाणीसंबंधिनी वार्ता सकले - ऽपि नगरे विस्तृता, ततो नित्यं लोकाः सप्रमोदास्तऊिनमंदिरे कौतुकं विलोकयितुं समागबंति, परं कपाटइयं तु नो कश्चिदपि समुद्घाटयितुं शक्नोति. सर्वेऽपि जनाश्चिंतयंति यः कोऽपि नाग्य- शाली कपाटयुगलमिदमुद्घाटयिष्यति तस्य नाग्यमप्युद्घटितमेव ज्ञेयं. सांप्रतं च किंचिदून एव मासो वर्तते, तथापि तत्कपाटयुग्मं तु तथैव दत्तमेवास्ति, ततः सर्वेषां मनस्सु महदाश्चर्य जातम- स्ति: एवमुक्त्वा पुनः स जिनदासः प्राह हे पुरुषोत्तम! वं दीपांतरात्समागतोऽसि, ततो यदि चे दिदं कार्य तब हस्तेन नवेत्तदा तु निश्चितं चक्रेश्वरीदेवीप्रोक्तवाणी सत्या संजायेत. शति जिनदासोक्तवचनानि श्रुत्वा श्रीपालोऽश्वरत्नं समारुह्य धवलश्रेष्टिपार्श्वे समागत्य प्रोवा- -- ·वचन श्रीपा- च, हे श्रेष्टिन् प्रभुदर्शनार्थ जिनमंदिरे समागम्यता, तदा धवलः प्राह भो कुमार! मम तु मे व्या- पारकरणे एव प्रीतिरस्ति, नोजनायापि मया सम्यगवसरो न लन्यते, ततो यूयमेव तत्र जिनमं. दिरे गवत. तत् श्रुत्वा स्वपरिवारयुतः श्रीपालकुमारो जिनदासेन सह रत्नसंचयानगरी प्रति च. १५ चाल. अय सर्वेऽपि चलंतो जिनमंदिरसमीपे समागताः, ततः श्रीपालकुमारो लोकान् प्रत्यवादीत भो लोकाः स्वस्वनाग्यपरीदार्थ निजनिजहस्तेन जिनमंदिरकपाटयोः स्पर्श कुरुत, तदा तैरुक्तं सू. ये विना कमलवनं नोद्घटति, तथापि सर्वैस्तत्कपाटदयं स्पर्शितं. परं तन्नोद्घटितं. तदा श्रीपालकु- मारोऽश्वरत्नात्समुत्तीर्योत्तरासंगं च विधाय निस्सिहिशब्दमुच्चरन विधिपूर्वकं नक्त्या संचरन रंगमरूपे समाजगाम, ततो मूलमंझपदत्तकपाट्यसमीपे समागत्य स नवपदध्यानं कृतवान्. तत्दाणान्महा. नादपूर्वकं तत्कपाटदयमुद्घटितं. ततः श्रीपालकुमारश्चंदनकुंकुमादिपूजासामग्री गृहीत्वा निर्मलाज लेन स्नात्वा शुध्वस्त्रानुपणादि परिधाय जिनविस्य पूजां विधाय श्रीपनदेवप्रनोः कंठेऽम्लानसुर. भिकुसुममालां स्थापयित्वा फलादि च दौकयित्वा चैत्यवंदनमकरोत्. तदा स्वपुत्रीमदनमंजूपासहि. तो विद्याधरनृपोऽपि शीघं तत्र समागतः, महदाश्चर्ययुतः कुमारं पश्यतिस्म. अथ कुमार एवंविधा ·श्रीपा- स्तुति जिनाग्रे पग्तुिमारब्धवान-जय त्वं जगदानंद-जय त्वं जगदीश्वर ॥ जय (वं त्रिजगढ़- घो। जय त्वं त्रिजगत्प्रनो ॥१॥ जय त्वं त्रिजगन्नेत्र । जय त्वं त्रिजगत्पते ॥ जय त्वं त्रिजग लच नाथ । जय त्वं नानिनंदन ॥२॥ नमस्ते केवलालोक-लोकालोकविलोकिने ॥ नमस्ते भुव: ५६ | नादिय । नव्यांनोजविकासिने ॥ ३॥ नमस्ते सर्वतः सर्प-मोहध्वांतविनाशिने ॥ नमस्ते वि- श्वविख्यात सर्वनीतिप्रकाशिने ॥ ४ ॥ नमस्ते सर्वकल्याण-कारिणे क्केशवारिणे ॥ नमस्ते न- क्तिमलोक-नवसंतापहारिणे ॥ ५ ॥ इत्यादि स्तुतिं कृत्वा श्रीपालो विरराम. श्रीपालाकृतां जिन- स्तुतिं श्रुत्वा पुत्रीसहितो राजापि जहर्ष, ततः श्रीपालो बाह्यप्रदेशे समागत्य राजानं च नत्वा त- त्पार्श्वे स्थितः, राझा पृष्टं नो महाभाग! ते किं कुलं ? किं नाम ? किं च चरितं ? तत् श्रुत्वा कु- मारेण चिंतितं, स्वमुखेन स्वस्वरूपं कथमहं वदामि ? एवं स कुमारो यावचिंतयति तावदेवैको ग- गनमंडलाच्चारणमुनिस्तत्र समागतस्तं मुनिं दृष्ट्वा सर्वे लोकाः स्वस्थानात्समुचिताः, मुनिश्च जिन- मंदिरमध्ये गत्वा जिनं च नत्वा वाह्यप्रदेशे स्थितः, सर्वैर्जनैस्तस्मै वंदना कृता. ततो राजादयः सर्वे लोका नचितस्थानेषु समुपविष्टाः, तदा मुनिना च धर्मदेशना प्रारधा.

·लचण ? श्रीपा नो भव्या जिनधर्मे त्रीणि तत्वानि संति, देवतत्वं १ गुरुतत्वं २ धर्मतत्वं च ३ तत्र देवतत्व- स्य हौ भेदौ, अर्हत्पदं १ सिष्पदं १ च. गुरुतत्वस्य त्रयो भेदाः, आचार्यपदं १ नपाध्यायपदं १ साधुपदं ३ चेति. धर्मतत्वस्य चत्वारो भेदाः, दर्शनपदं १ झानपदं २ चारित्रपदं ३ तपःपदं ४ चे- ए७ / ति. एभिनवपदैः सिष्चक्रं नवति. अस्य श्रीसिष्चक्रस्य ध्यानं राज्यकरं त्रिजगत्पूज्यपदपदं सुख- दं कुष्टादिरोगहरं नेत्रज्योतिष्कर सर्वकार्येषु च ध्येयं मोदासुखदायकं च भवति, क श्व ? श्रीपाल श्व. तत् श्रुत्वा राजावादीत कोऽसौ श्रीपालः? गुरुणा प्रोक्तं हे राजन् ! स श्रीपालोऽयं तव पार्थे एव स्थितोऽस्ति. तदा राजा प्राह हे गुरोऽस्य सर्व चरित्रं कथ्यतां? तदा गुरुणापि जिनमंदिरक पाटोद्घाटनपर्यंत सकलमपि श्रीपालचरित्रं नृपादिसर्वजनसनासमदं गदितं, पुनः प्रोक्तं च भो लोका अयं श्रीपालकुमारोऽग्रेऽपि श्रीसिद्धचक्रप्रभावाद् भूरिराजकन्यानां भर्ता नविष्यति, स्वपितू. राज्यं च गृहिष्यति, प्रांते च श्रीनवपदध्याने लीनः सन् नवमे देवलोके देवत्वं प्राप्स्यति, तत- घ्युत्वा पुनर्मनुष्यः, एवं श्रीपालनवान्नवमे भवे च स मोदं प्रयास्यति, इति तस्य चत्वारो देवन्न- वाः पंच मनुष्यन्नवाश्च नविष्यंति. एवंविधं चारणमुनिमुखात् श्रीपालचरित्रं श्रुत्वा विद्याधरनृपस्तेन ·लच स श्रीपा-| कुमारेण सह निजस्थाने समागत्य विवाहसामग्री च कृत्वा महामहोत्सवैस्तेन साई स्वपुत्र्या मद नमंजूषायाः पाणिग्रहणं चकार. करमोचनावसरे चात्यंत हर्षितो महीपतिर्मणिकंचनरत्ननुषणगजा. श्वदासदासीपरिवारं श्रीपालाय दत्तवान. एवं श्रीपालस्येह महती प्रतिष्टा जाता, नृपदत्तावासे च ५७ | छाभ्यां स्त्रीभ्यां सह श्रीपालः सुर श्व सुखेन स्वकालं निनाय. जिनमंदिरे स नित्यं पूजां करोति साधुग्यो दानं च ददाति, एवं स निजां लदगी सफलीकरोतिस्म. अथ श्रीपालेन चैत्रमासे शुक्ल- सप्तमीतः श्रीसिघचक्रस्य पूजा पूर्वोक्तविधिना समारब्धा, नवमे दिवसे महाविस्तरेण महती पूजा कृत्वा नावपूर्वकं साधर्मिवात्सव्यं च विधाय स सुखेन तस्थौ. अथान्यस्मिन् दिवसे श्रीपालेन सह राजा जिनमंदिरे विस्तरेण पूजां कुरुते, इतः कोट्टपा. लस्तत्र समागतः, अंजलिं च मस्तके कृत्वाऽवदत्. नो राजन् ! पोतेषु समागतेनैकेन महाउटपा- पिष्टपुरुषेण करनंगश्चाझानंगश्च कृतोऽस्ति, तं बंधनैववाहमत्रानीतवानस्मि, तंप्रति नवतां यथादे- शो नवेत्तथा करोमि. तत् श्रुत्वा राझा प्रोक्तं यदि तेन ममाझानंगः कृतो नवेत्तदा तस्य प्राणा- पहारदंडो देयः, तदा र्गपालेनोक्तं हे स्वामिन् नवतामादेशः प्रमाणं. तदा श्रीपालो नृपमवोचत् . , ·, श्रीपा- हे राजन जिनमंदिरे स्थितैर्युष्मानिः प्राणापहाराज्ञादानमयोग्यं, तत् श्रुत्वा राझोक्तं हे कुमार! त- व वचनं सत्यमेवास्ति. तंतो राज्ञा उर्गपालाय समादिष्टं, भो उर्गपाल ! तं पुरुष बंधनरहितं कृत्वा- স্ত্র অঙ্গ वैव मम पार्थ समानय ? वर्गपालोऽपि तं मुक्तपंधनं विधाय जिनमंदिरे नृपसमीपे समानीतवान. तदा श्रीपालकुमारेण तं धवलश्रेष्टिनं समुपलदय राज्ञे कथितं, हे राजन एप तु धवलनामा श्रेष्टी मम पितृतुल्योऽस्ति, अस्य सार्थेऽहमप्यंत्र समागतोऽस्मि. ततो युष्माभिस्तस्य सन्मानं कर्तुं युक्तं. तत् श्रुत्वा राझा वस्त्रादिदानेन स सन्मानितः, ततः कुमारेण धवलः संबोधितः, नो धवलश्रेष्टिन राजकरनागदाने र लोभ मा कुरु ? करदानं दत्वा स्वस्थाने व्रज? ततो धवलेन तथा कृतं, अथ स समुद्रोपकंठे समागत्य पोतेपु स्वक्रयाणकानि भृत्वा स्वदेशंप्रति गंतुकामोऽजूत. तदैकेन व्यापा- रिणा श्रीपालपार्थे समागत्य प्रोक्तं हे स्वामिन् धवलादिसर्वसांयात्रिका अथ स्वदेशप्रतिगमने सा- वधानाः संजाताः संति, अतो युष्मानिरपि तत्र तूर्णमेवागंतव्यं. तत् श्रुत्वा श्रीपालकुमारो राज्ञ अादेशं गृहीत्वा भार्यादयेन सह विद्याधरनुपकृतमहोत्सवपुरस्सरं निजप्रवहणे संप्राप्तः, कनककेतु. राजापि स्वसुतायै मदनमंजूपायै समुचितां शिदां दत्वा श्रीपालाय च समर्प्य स्वपुरींप्रति जगाम. .

·लचण ६० श्रीपा अथ श्रीपालकुमारो भऽकन्नावं मनसि धारयन् धवलश्रेष्टिनं निजप्रवहणे स्थापितवान्, शे- षजनांश्चान्यपोतेषु स्थापयामास. प्रस्थानन्नेरी वाजिता, तदैव च सर्वाणि प्रवहणानि पवनवेगेन महासागरे चेखुः यथा विमानेन देवश्चलति तथा धवलयुतः श्रीपालकुमारोऽपि स्वपोतेन समुद्रम- ध्ये चचाल. अथ कुमारस्य रमणीयस्त्रीरत्नध्यं ऋधिविस्तारं च दृष्ट्वा धवलो हृदयेऽत्यंतं जज्वाल, व्यचिंतच अहो अयमेकाक्येव मम संगे समागतः, अधुना च स कीदृशो जातः? एवमहर्निशं चिंतां कुर्वन् स रात्रौं निद्रामपि सुखेन नालन्नत. महालोभी कृतघ्नो विश्वासघातकः स धवलः कुमारस्यो. परि सदैव इषं वहन शरीरेणापि चलो जातः, अहो मे द्रव्यमप्यई संजातं, सांप्रतं किं क्रियते ? एवं चिंतातुरस्य तस्य बुभुदा पिपासापि च विनाशं प्राप्ता, दणं शय्यायां पतति पुनश्वोत्तिष्टति; एवंविधस्य चिंतातुरस्य धवलस्य स्वरूपं तस्य चतुनिर्मित्रैातं, तदा तैरुक्तं भो मित्र ! दिनंदिनप्र- ति तव शरीरं किं दीयते? तव शरीरे का व्याधिर्वर्त्तते ? अथवा ते मनसि किं काचिदप्याधिः समुत्पन्नास्ति ? सत्यं कथय तव किं जातमस्ति ? तत् श्रुत्वा निर्लजो धवलः प्राह भो मित्राणि! युष्माकं ममोपरि परंपरागता महती प्रीतिरस्ति, तस्मादहं भवतामग्रे मम मानसस्थितं सत्यमेवान्नि ·लचण श्रीपा- प्रायं कथयामि. परं सा वार्ता युष्मानिः कस्याप्यन्यस्याये नैव प्रकाशनीया, तत् श्रुत्वा तैरपि धव. लस्य तदवनमंगीकृतं. अथेर्पारूपमानसिकव्याधिना प्रपीमितो धवलश्रेष्टी प्राह नो मित्राणि! अ. यं श्रीपालकुमारः केवलमेकाक्येव नरोऽस्ति, तस्य पार्श्वे स्त्रीरत्नध्यं महती ऋषिश्वास्ति, तत्सर्व के- ६१ नाप्युपायेनास्मानियाह्य, यथास्माकं सर्वेपामपीष्टसिधिर्भवेत, अतः श्रीपालस्य व्यापादने ध्रुवमस्मा- निः कोऽपि प्रयोगः कर्त्तव्य एव. तदा तेषां चतुर्णा मध्ये य एको जुष्टोऽन्त स तु मौनं विधाय स्थितः, अन्ये चोत्तमात्रयः श्रेष्टिनंप्रति कथयामासुः भो श्रेष्टिन कस्यापि वित्तहरणं परस्त्रीहरणं च सत्पुरुपाणां सर्वथैव न युक्तं. उपकारिणां प्रति तु विशेपेण तत्करणमयुक्तं, तत्करणे महान दोपो- ऽस्ति तस्य फलमपि च दारुणमस्ति. प्राणिनां वधवंधनादिचिंतनं निश्चितं नरकप्रदमेव नवति, य. दि त्वमेतादृशं महाघोरं पापकार्य चिंतयिष्यसि तदा तेऽवश्यं व्यापादनं भविष्यति. यतोऽयं श्री. पालो महाधर्मी परोपकारैकददास्त्यागी नोगी दाता भाग्यवांश्चास्ति, अस्योपरि चेत्त्वं पिं विधास्य- सि तदा तवेदं पारावारापारपारप्रापणं पुष्करमेव नविष्यति, अस्य पुण्यवलेन तस्योपरि त्वत्कृताः केऽप्युपाया नैव सफला नविष्यंति. अद्युतहा कथनेन तव मनसि मनाग्लापि न समुत्पन्ना, ·लच , ६२ श्रीपा- अतो धिक् त्वां, अद्यप्रभृति त्वयामाग्निः सह नाषणमपि न कर्त्तव्यं, त्वं महादुष्टः पापिष्टोऽसि, ते मुखे दृष्टेऽपि पापं लगति, अरे निर्लज ! सांप्रतमेव श्रीपालकृतोपकारास्त्वया किं विस्मृताः? तेन तव पोताश्चालिताः, महाकालान्मोचितः, रत्नहीपे त्वं मरणाददितः, एवंविधास्तेन कृताः सर्वेऽप्युप- कारास्त्वया विस्मृताः, अतस्त्वं खलो हिजिह्वो मलिनः कुटिलमतिः परनिरतः नीषणकंटकतुल्यो. सि, कृष्णसर्प श्व पयःपायिनमेव दष्टुं त्वं वांगसि, पुनस्त्वं किंपाकफलसदृश एव दृश्यसे, हे ध- वल ! त्वयेदृशं पापं कदापि नैव कर्त्तव्यं, त्वत्कृतोपायेनास्य न किमपि नविष्यति, अरे ते नाम तु धवलमस्ति, परमंतस्त्वं कालोऽसि, तव हृदि कृष्णोश्यया निवासः कृतो विलोक्यते, तव दर्शने- नापि वयं मलिना जाताः स्मः, हे द्वेषधारक ! हे उष्टगतिगामिन् ! अस्मिन कार्ये कृते तवानिष्टमेव नविष्यति. यदुक्तं-अनाचारे मतिर्यस्य । स हंति जन्मनोईयं ॥ उर्गतिः परलोकेऽस्य । लोके चात्र विझवना ॥१॥ अस्मिन् नीचकार्ये यः कोऽपि तव सम्मतिं सहायं च दास्यति स तव शत्रु- रेव त्वया ज्ञेयः, श्यादिशिदावचनानि धवलंप्रत्युक्त्वा ते त्रयोऽपि सुहृदो निजस्थाने गताः, परंतु तस्य दुष्टहृदयस्य धवलस्य मनसि तेषां हितवचनानां मनागपि हितचिंतनत्वं न समागतं.

·श्रीपा-1 अथ तेन तृतीयेन कुबुधिमित्रेण धवलस्योक्तं हे मित्र! एघामग्रे त्वया हृदयस्य गुप्ता वार्ता न प्रकाश्या, एते त्रयोऽपि तव शत्रवः संति, तेषामुपरि त्वया मित्रवुनि धार्या, अहमेक एव तव लच हितचिंतकः सुहृदस्मि, सोऽपि चाहं लदमित्रसमानोऽस्मि. अथ यथाहं तव कथयामि तथैव त्वया ६३ | स्वमनोरथान सफलीकर्त्त कार्य, अधुना त्वं श्रीपालेन सह मनोवाह्यमपि विशेषेण प्रीतिजावं वचः नादिना प्रकटीकुरु ? तथा कृत्वा च श्रीपालमनसि विश्वासं समुत्पादय ? तत् श्रुत्वा प्रसन्नचित्तो ध. वलः प्राह नो त्वमेव मे परममितं, त्वमेव मे वजन्नः, त्वमेव मे कार्यकर्ता, तुन्यमहं वांछितफलं दास्यामि. अथास्य श्रीपालस्य व्यापादनाय कंचिउपायं विचारय. एवंविधानि श्रेष्टिवाक्यानि श्रुत्वा स उष्टसुहृत्साह प्रवहणस्य मंचिकायां त्वया कुतूहलालोकनकृते श्रीपालः समानेतव्यस्तदैवाहं मं. चिकादवरकान शस्त्रेण वेदयिष्यामि, ततस्तत्कालमावयोः सर्वकार्यसिधिभविष्यति, एवं गुप्तमंत्रं कृ- त्वा स दुष्टो निजस्थाने गतः. अथ धवलेन कुमारेण सह मनोवाद्यामप्यपूर्वी प्रीति कर्तुं समार- ब्ध, कुमारोऽपि नष्कत्वात्तत्संगे लीनोऽनवत्. धवलस्योपरि कुमारस्य महान विश्वासः समुत्पन्नस्ते- न स धवलस्यैव पार्थे भोजनपुष्पतांबूलविलेपनगीतनृत्यकुतूहलकथास्नानादिसकंलक्रियाः करोति.

·लचण ६४ श्रीपा- सागरमध्ये नानाप्रकारजलचरजंतुकृतविविधाश्चर्याणि च स पश्यति. एवं श्रीपालकुमारस्तस्य श्रेष्टि- नः परमसुहृत्संजातः, अथ तेन उष्टधवलश्रेष्टिना प्रवहणस्याग्रभागे दवरकैरुचैर्मचिका बघा, तत्र स्थितो धवलः कौतुकानि विलोकयति. अन्यदा रात्रौ तस्यां मंचिकायां स्थितो धवलः कुमारंपति प्राह, नो कुमार अद्य सागरेऽत्रा- तिरम्यं कौतुकं दृश्यते, मया तु कदाचिदप्येवंविधमाश्चर्य न दृष्टं, अद्यापि तदाश्चर्यमत्र स्थाने वर्त्त- ते, चेद् दृष्टुमिना तर्हि शीघमत्र समागब ? तत् श्रुत्वा कुमारः प्राह नो कुत्रास्ति तत्कौतुकं ? ते नोक्तं तूर्णमागब? श्रेष्टिनैवं प्रोक्तः कुमारोऽपि त्वरितं पूर्वकर्मसंयोगेन मंचिकायामारूढः, धवलस्तु चपलं पोतमध्ये समागतः, अथ कुमारोऽधोमुखः सन् सागरे पश्यति, श्तो धवलस्य तेन दुष्टमि- त्रेण मंचिकादवरकाः कर्चितास्तेन तत्दाणमेव श्रीपालकुमारो महासागरे पतन् नवपदध्यानं कृतवा- न्, चपलमेव तत्रैको मकरः समागतस्तस्य पृष्टे कुमारः स्थिरीजूतः, नवपदसध्यानेन जलतरण्यौष- धीप्रभावेण च स मकरपृष्टस्थितः सन् कुंकणदेशतटे संप्राप्तः, तदा श्रीपालो मकरमत्स्यपीगत स- मुत्तीर्य जूमौ समागत्य तत्र कानने चंपकतरोस्तले सुष्वाप.

·खच श्रीपा-1 अथ यदा स जागृतस्तदा स्वपार्वे स्थितान् शुनवेषधरान् कतिचित्सुभटान ददर्श. तैः सुभटै रुक्तं हे नाथ! श्ह कुंकणदेशे प्रतिष्टानपुरे वसुपालनामा राजास्ति, तेन वयमिति समादिष्टाःस्मः, नो सुन्नटा अद्य जलधितटे अपरावर्तिताये चंपकतरोस्तले यो नरः सुप्तो भवेत् स नरोऽश्वरत्न- ६५ | स्योपरि समारोप्य दिनस्य पश्चिमे यामे विनयेन सह मम पार्श्वे समानेतव्यः, अथास्माभिरेवंविधो नरस्त्वत्र त्वमेव दृष्टोऽसि, अतस्त्वमस्माकं राज्ञः समीपं समागब ? तत् श्रुत्वा कुमारोऽपि सद्य एव तुरंगरत्नोपरि समारुह्य तैः सुनरैः सह चलन सन प्रतिष्टानपुरपरिसरे संप्राप्तः, तदा राजा वसुपालो- ऽपि सन्मुख समागतः, ततः श्रीपालेन सह राज्ञा स्वपुरे महोत्सवपूर्वकं प्रवेशः कृतः, राजसन्ना- यामागत्य स श्रीपालकुमारं सिंहासने स्थापयामास. ततो राज्ञा श्रीपालकुमारस्य नानाविधविनयं कृत्वा प्रोक्तं नो कुमार! मया पूर्व मेको नैमित्तिकः पृष्टः, नो नैमित्तिक! मम मदनमंजरीनामक- न्यायाः को वरो नविष्यतीति. तत् श्रुत्वा तेन नैमित्तिकेन प्रोक्तं वैशाखशुक्वदशमीदिवसे पश्चिमे यामे जलाधितटे अनपगतबाये चंपकतरोस्तले यो नरः सुप्तो नवेत् स ते कन्याया वरो नविष्य- ति, सा दशमीतिभिरद्यैवास्ति, यथोक्तजूतश्चाद्य वं जलनिधितटे मिलितस्ततस्तनैमित्तिकोक्तं सत्य- ·श्रीपा- मेव जातं. अतो मे कन्याया मदनमंजर्यास्त्वं पाणिग्रहणं कुरु ? तत् श्रुत्वा कुमारेणापि तत्प्रतिप- नं, राज्ञापि चपलं विवाहयोग्यसामग्री मेलायित्वा तयोः पाणिग्रहणं कारितं, करमोचनसमये तेन लच श्रीपालाय च गजाश्वमणिमाणिक्यादिभूरिदानं दत्तं, तत्र श्रीपालो निजजायया सह विविधविला- ६६ सानुप/जानो नृपदत्तमंदिरे स्थितः सन् सुखान्यनुनवति. अथ श्रीपालाय राज्ञोक्तं, नो कुमार! त्वं स्वराज्यकृते किंचिन्नगरप्रामादिकं गृहाण ? तदा समयज्ञेन श्रीपालोन राइस्तांबूलदानकार्य गृ. हीतं. एवं श्रीपालकुमारस्तत्र निजस्त्रिया सह विषयसुखं भुंजानः स्थितोऽस्ति. अथ श्रीपालस्य महासागरांतः पतनानंतरं उष्टो धवलः कपटेन स्वशीर्ष स्फोटयित्वा हृदयं ता- मयन् महता शब्देन रुदनं करोति. अरे! मम स्वामी श्रीपालः सागरे पतितः, अथाहं किं करो. मि ? तत् श्रुत्वा सर्वेषु यानपात्रेषु महाकोलाहलो जातः. श्रीपालस्य स्त्रीदयेनापि कर्णशूलतुयं वज्रपातसदृशं च पत्युर्जलधौ पतनं श्रुत्वा मुक्तकंठं विलापं कर्तुं प्रारब्धं, ते दाहाखं कुर्वत्यौ पोत- जूमावपततां, तयोश्च मूर्छा समागता दासीनिर्जलसिंचने कृते सति ते चैतन्यं लेभाते. चैतन्यप्रा. प्त्यनंतरं मुक्तकेशपाशे ते बहुविलापं चक्रतुः, हा प्राणनाथ हा गुणालय हा हृदयसार हा कमल- ·वच . श्रीपा- नयन हा सुखशयन हा चंद्रवदन हा कामसदन हा स्वामिन वं कुत्र गतः? अावयोमरणं त्वया कथं न कृतं ? हा हा अस्मिन समये यद्समावयोनवति तत्तु निश्चितं झानिनामेव गम्यमस्ति. यावयोः पितृगृहमपि दूरे परतटे स्थितं, यावयोस्त्र कस्याधारः? एवं निखिलरात्रौ तान्यां नानाम- ६७ कारविलापक्चनै रुदनं कृतं. अर्थतयोर्विलापं श्रुत्वा तयोराश्वासनार्थ उष्टमतिर्धवलरतत्र समागतः, प्रथमं तु श्रीपालकृते कृत्रिमविलापैर्दुःखं दर्शयित्वा पश्चात्स प्रोवाच. हे सुंद? युवाभ्यां मदाझा नो- वंधनीया, ततो युवयोः सुखं भविष्यति. तस्येति मर्मभिवचनस्ताभ्यां शीघमेव ज्ञातं यजालधौ प. तिपतनं ध्रुवमनेन उष्टेनैव कृतमस्ति. ततस्ताभ्यां रुदनं त्यक्त्वा निजचित्तं च दृढीकृत्य स्वशीलरदा- र्थमिष्टदेवतास्मरणं कृतं. इतः समुद्रमध्ये महोत्पातः समुद्न्तः, कल्पांतकाल व महावातैलधे- जलं समुलितुं लमं, महाभयंकरा महांतो जलकबोलाः सर्वत्रोबल्यमाना ददशिरे, ततो गगन- मंडलेऽत्यंतनयंकरा सर्वतो विस्तीर्णतमस्ततिउरालोका घनाघनघटा समुद्भुता कल्पांतकालोद्नृत- मुशलधारा निर्जलं वर्पतिस्म, तडिल्लताश्च प्रार्जुता, ब्रह्मांडभांमोदरस्फोटनसमर्थघनगर्जध्वनयोऽश्रू- यंत, नझलझोलजलकबोलैराकुलीभृतयानपात्रेषु लोका महादोनं प्रापुः, भयनीताश्च भयंकरास्वैः ·लच ? श्रीपा- कोलाहलं चक्रः, निजनिजेष्टदेवानां च स्मरणं व्यधुः, एनमुरपातं दृष्ट्वा यानपानस्थिता लोका व्य- चिंतयन् निश्चितमद्य पोतस्वामी श्रीपालः समुद्रजले पतितो धवलेन च महाघोरं पापं कृतं, अया कस्य पुण्येन वयं जलधेः पारं व्रजामः ? एवं चिंतयंतोऽथ कंपमानास्ते दानपुण्यानि चक्रुः, पोता. ६७ | नां कूपस्तंना वायुनास्फाव्यमानास्त्रटत् वटत् शब्दानि चक्रुः, सर्वतो विस्तृततमःस्तोमेन परस्परं ते न पश्यंतिस्म. इतः प्रथमं डमडमशब्दं कुर्वतं ममरं करे धारयन द्वितीयकरे च करवालं नर्तयन् अत्यंत रुद्ररूपधरः क्षेत्रपालः प्रकटीवभूव. ततो मानभद्रः १ पूर्णतः १ कपिलः ३ पिंगलश्च ४ ३ मे चत्वारो महाविकराला मुझरहस्ता वीराः प्रकटिताः, तदैव देववाणी जाता, नो प्रथमं तं पुर्बुधि- दायकं सर्वानर्थसार्थानां च मूलमेनं धवलमित्रं गृहाण गृहाण? इतः श्रीसिद्धचक्रस्य कुमुदः १ अंजनो २ वामनः ३ पुष्पदंत ४ श्चेति चत्वारः प्रतिहारा दंडहस्ताः समागताः, ततो बहुदेवदेवीस- हिता जाज्वल्यमानं चक्रं हस्ते भ्रामयंती चक्रेश्वरी देवी प्रकटीवनूव. तया भणितं च हे वीर! एनं दवरककर्तनकर्तारं नरं गृहाण ? ततो ऊटिति क्षेत्रपालस्तं दृष्टसुहृदं बंधनैर्वध्वा कूपस्तंचेऽधोऽमुख मक्लंबितवान् , खन च तत्सर्वांगानि वेदयित्वा शांतिकरणार्थमिव दशदिव बलिदानं ददौ, तद् ·लच श्रीपा-| दृष्ट्वा धवलो भयनीतः सन् तयोः प्रमदयोः पादेषु प्रणम्य प्रोवाच, हे. महासत्यौ मां रद रदा? सांप्रतं युवयोरेव मम शरणमस्ति. एवंविधानि धवलस्य वचांसि श्रुत्वा चक्रेश्वरी प्राह रे दुष्ट पा- पिष्ट धृष्ट अधुना त्वयैतयोर्महासत्योः शरणं यदंगीकृतमस्ति तत एव त्वां जीवंतं मुंचामि, अन्यथा- ६ए नेन चक्रेणैव तव शिरश्छेदो नवेत्. एवं धवलंप्रति प्रोच्याथ सा चक्रेश्वरीदेवी तयोः प्रमदयोः प्र- युवाच, हे वत्से ! वल्लनो वां महालदम्या । संपूर्णः संमिलिष्यति ॥ मासस्यान्यंतरे वत्से । खेदं न कुरुतं युवां ॥ १ ॥ तत् श्रुत्वा प्राप्तहर्षे ते प्रमदे चक्रेश्वरी देवींप्रति विझपयामासतुः, हे मातर- स्य उष्टस्यावयोर्यथा नयो न भवेत् तथा त्वं कुरु? तदा तया देव्या तयोः प्रमदयोः कंठयोरम्ला- ने सुरकुसुममाले प्रदिप्ते. प्रोक्तं च हे वत्से अस्या मालायाः प्रनावेणायं दुष्टो वांप्रति खदृष्टिमपि कर्तुं नैव समर्थो नविष्यति. इत्युक्त्वा सा देवी स्वपरिवारयुता स्वस्थाने प्रयाता. महासागरे पोते- पु च सर्वतः शांतिर्विस्तृता. अथ ते त्रयोऽपि सत्पुरुषा धवलंप्रति कथयतिस्म, हे श्रेष्टिन दृष्टं तव कुबुखिदायकस्य मित्रस्य किं जातं? ततो ये परधनेषु परस्त्रीषु चान्निलापं कुर्वति तेषां सर्वदेयमे- व गतिर्भवति, तैरपि कथितमपि तेन न मानितं, अथ तेषु यानपात्रेषु जलधौ. वहमानेषु सत्सु ·वचन श्रीपा- कियदिनानि गतानि. तदा पुनरपि धवलाश्चिंतयति, ध्रुवमद्यापि मे पुण्यं वर्त्तते, अन्यथैवंविधम(प कष्टं कथ्य प्रलयं गत्, ततोऽधुना श्रीपालस्य स्त्रीलदम्यादि यदि मम हस्ते समागबेत्तदाहं खबु शक्रतुव्यो नवेयं, ततस्तयोः प्रमदयोर्वशीकरणे मया कोऽप्युपायोऽधुना कर्त्तव्य एव. अथान्येयुः ७० | कामग्रहाथिलः सन् स नारीवेषं विधाय तयोः पोते संप्राप्तः, तयोः समीपे यावत्स गतस्तावदेव देवमालाप्रनावात् सोंधो जातो दिङ्मूढत्वाचेतस्ततः पततिस्म. तदा तयोर्दासीनिस्तं धवलं ज्ञात्वा यष्टिमुष्टिनिः पादप्रहारैर्हस्ततलैश्च तामयित्वा तबरीरं जर्जरीजूतं कृतं. महाकष्टेन नष्टः सन स स्वपो- ते समागतः. अयं ते पोता धवलेप्सितमार्ग त्यक्त्वा दैवयोगात् स्वयमेव कुंकणदेशतटे प्राप्ताः, त- दा धवलः पोतात्समुत्तीर्य बहुमूख्यं प्राभृतं च गृहीत्वा राज्ञः पार्थे समागतः, तत्र तेन श्रीपालकु- मारो राज्ञः समीपे स्थितो दृष्टः श्याममुखश्च स संजातः, मनसि च चिंतयामास किं स एवैषः श्री- पालो वान्यः कोऽपीति, तदा श्रीपालेनापि धवल नपलदितः, ततो धवलः दाणंयावसाझः प्रतिप. त्तिं कृतवान्, गमनसमये च श्रीपालहस्तात्तांबूलं गृहीत्वा मनसि चिंताक्रांतः सन् बदिः प्रदेशे स- मागत्य राज्ञः प्रतिहार पृष्टवान् , भो प्रतिहार ! राज्ञः पार्श्वे यस्तांबूलदायकः स्थितोऽस्ति स कोऽस्ति?

·वच श्रीपा- तेनापि कुमारस्य सर्वमपि चरितं श्रेष्टिनोऽये कथितं, तत् श्रुत्वा श्रेष्टी तु वज्राहत व महाउःखं प्रा. तः, निजचेतसि च चिंतयामास हा अहं यदपि कार्य करोमि तत्सकलमपि निष्फलमेव नवति, परमधुनाऽस्य मारणोपायो मया विधेयः, परं किं करोमि ? अत्राप्ययं राझो जामाता जातः स कथं ११ | दन्यते, एवं विविधकुविकल्पांदोलितमानसश्चितासमानांतः सन् धवलो निजस्थाने संप्राप्तः, स्तो नृत्यगायनादिविविधकलानिपुणा मुंबाख्या गायकास्तं धनवंतं श्रेष्टिनं समागतं श्रुत्वाघ. नधनलिप्सया तस्य पार्श्व स्वकलाकलापं दर्शयितुं समागताः, तैर्गायनकृत्यादि कृत्वा श्रेष्टिनोऽग्रे वकलानैपुण्यं प्रकटीकृतं, परं विंतासमाक्रांतचित्तेन श्रेष्टिना तेभ्योऽतिस्तोकं दानं दत्त, तदा तैर्मा- तंगैः श्रेष्टिनो व्याकुलं चित्तं ज्ञात्वा कथितं हे श्रेष्टिन वयंमत्र नवतां पार्श्वे घनधनलिप्सया समा. गताः स्मः, तत् श्रुत्वा श्रेष्टिना तेभ्यः पृष्टं नो मातंगा यूयं वैदेशिका वा एतन्नगरनिवासिनः स्थ ? तैरुक्तं हे श्रेष्टिन् वयं वैदेशिकाः स्मः. तदा श्रेष्टिना तेभ्यः प्रोक्तं हे मातंगा यूयं कमप्युपायं कृत्वै- नं वैदेशिक राझो जामातरं मारयत ? यदैतन्मम कार्य यूयं करिष्यथ तदा युष्मभ्यमहं युष्मदभी- प्सितं घनधनदानं दास्ये. परं तस्य व्यापादने यूयं कमुपायं करिष्यथ तहदत? तैरुक्तं हे श्रेष्टिन ·११ श्रीपा- वयं तं राज्ञो जामातरमस्माकुलोजवं झापयिष्यामस्ततो राजा स्वयमेव तं मातंग ज्ञात्वा मारयिष्य- ल च० ति. तत श्रुत्वात्यंत हर्षितः श्रेष्टी प्रोवाच हे मातंगा शुष्माकमयमुपायः समीचीनोऽस्ति महामणि स रोचते. किंच यदा यूयमेतत्सम कार्य संपूर्ण करिष्यथ तदाहमपि युष्मन्यं बहुद्रव्यं दास्ये. एवमु. स्वा तेषां तुष्टिकृते तदापि श्रेष्टिना तेज्यः कोटिलत्या मुडिका दत्ता. ततस्तेन विसर्जितास्ते मातं गाः स्वकीयसमग्रां सामग्री कृत्वा रस्यवस्वादिकं च परिधाय निजकुटुंबसहिता राजसमासमीपे समा- गत्य राझोऽग्रे विविधगीतनृत्यादिनिजकलाकलापं दर्शयामासुः, तेषां कर्णनेत्रतृप्तिकरं कलाकलाप समनुयात्यंत संप्राप्तप्रमोदजरो धरणीधवस्तेभ्यः कथयामास, भो मातंगा अहं युष्माननृत्यादि. कलानिः संतुष्टोऽस्मि, ततो वांछितार्थसार्थ याचध्वं, तत् श्रुत्वा ते प्रोचुर्हे नाथ अस्माकं धनेन प्र- योजनं न, केवलं मानस्यैवास्माकं प्रयोजनमस्ति, तदा राझा प्रोक्तं भो मातंगा यूयं कं मानमन्जि लपथ, तैः प्रोक्तं हे राजन्! अस्मन्यं युष्मजामातुर्हस्तेन तांबूलं दापय ? राज्ञापि तत्प्रतिपद्य नि- जजामातुः श्रीपालकुमारस्यप्रति प्रोक्तं हे कुमार एतेभ्यो मातंगेज्यस्त्वं मानपूर्वकं तांबूलं देहि ? तेनापि तथैव कृतं. इतः कुमारस्य पूर्वकर्मविपाकातेभ्यो मातंगेभ्य एका जरती शाकिनीव मुक्तके हे ·लच श्रीपा- शपाशा समागत्य कुमारकंटे विलमा जजल्प च हे पुत्र ! त्वं कुत्र गतोऽभूः? बहुसमयेन मिलितः, त्वं कुत्र कुत्र स्थाने भ्रमणमकार्षीः? हे पुत्र प्रथमं मया त्वं सिंहलदीपे श्रुतस्ततस्त्वं प्रवहणे चटित- स्ततस्ते किमत्रागमनं जातं ? एपा तव वधूलवमानपटधुंघटा स्थितास्ति, अस्या अपि त्वत्पन्यास्त्व- ७३ | दिरहोजवं सुख ते हृदये किं न समागतं? त्वया तु नाग्यवशाजाजपुत्री परिणीता, परं त्वस्यास्तव भार्यायाः का गतिर्भविष्यति? श्तोऽन्या काचिन्मातंगी समागत्य हे जातरिति पूरकुर्वती कुमारस्य कंगे विलमा, एकागत्य प्राह अहं त्वस्य श्वश्रूरस्मि, अपरावोचत् हे ज्येष्ट त्वं क गतोऽनूः, पुनः कापि मातंगी समागत्य प्राह हे भागिनेय मया त्वं बहु गवेपितस्तथापि क्वापि न प्राप्तः, अद्य तु त्वां दृष्ट्वाऽहं प्रमोदपूरिता जाता. अपरा.प्राह हे देवर त्वं बहुकालेन दृष्टः, पुनरेका जस्ती समाग- त्य कुमारं चालिंग्य प्राह हे पौत्र अद्य त्वां दृष्ट्वा मे जन्म सफलं जातं. एको वृक्षों मातंगः समा- गत्योवाच हे पुत्र त्वदियोगेन मे नेत्रयोरश्रूण्यद्यापि नैव शुष्काणि, एकोऽवादीदहं तव श्वसुरोऽ- स्मि. अन्ये त्रयो मातंगा अवदन वयं ते जातरः स्मः, एकः प्राहाहं तव पितृव्योऽस्मि. इत्यादिमा- तंगपरिवारेण कुमारोऽकस्माट्याकुलीकृतः. .

·श्रीपा- 98 तं अथ राझैवंविधं वृत्तांतं दृष्ट्वा चिंतितं अरेऽयं तु महाननर्थो बभूव, मे निर्मले कुलेऽनेन मा लच तंगेन जामाताऽनिवार्यः कलंको दत्तः, अत एष शीघमेव हंतव्यः. इति निजमनसि विचिंत्य रा. झोक्तं भो र्गपाल तं नैमित्तिकं तूर्णमत्र वध्वा समानय ? पालेनापि चपलमेव गत्वा स नै मित्तिकस्तथाप्रकारः समानीतः, राजा तं प्रत्युवाच अरे इष्ट! मातंगोऽयमिति त्वया प्रथमं ममागे कुतो न प्रकाशितं, तत् श्रुत्वा नैमित्तिकोऽवादीत् हे राजन् सत्यमस्ति नायं मातंगः किंतु मातंगप- तिरेवायमस्ति, कोऽत्र संदेहः? तत् श्रुत्वात्यंत रुष्टो राजा नैमित्तिकं कुमारं च दयमपि वधार्थमादि- ष्टवान्. अर्थतत्स्वरूपं मदनमंजर्या विज्ञाय तूर्ण निजपितुः समीपे चागत्य प्रोक्तं हे तात किमिद- मविचारितं कार्य त्वया क्रियते ? आचारेणैवास्योत्तमं कुलं त्वया किं न ज्ञायते ? कुतोऽविचार्यैव त्वयायमनर्थसार्थः क्रियते ? तत् श्रुत्वा राजा कुमारंप्रति प्राह, नो कुमार वं स्वकीयं कुलं तूर्ण ममाग्रे प्रकाशय? तदा श्रीपालोऽपि किंचिदिहस्य प्राह श्यं लोकोक्तिस्त्वया ध्रुवं ससीकृतैव ‘य. प्रथमं पानीयं पीत्वा पश्चातातिः पृष्टव्येति ' यत्त्वं सांप्रतं मे कुलं पृचसि. अथ ते यदि मम कु- लपवनवांछास्ति तदा त्वं स्वसैन्यं सृज? तत्र युके मम कुलप्रकटनं भविष्यति, यत उत्तमजनल- स ·? श्रीपा-/ साकारकं स्वमुखस्वकुलवर्णनं नैव करिष्यामि. अथवाधुनवागतप्रवहणेपु मम स्त्रीदयमस्ति, ते स- मानीय ताभ्यां मे कुलादिपृग त्वया कर्त्तव्या. तत् श्रुत्वा राझा धवलश्रेष्टिनमाकार्य पृष्टं नो धव- অণ ल प्रवहणेपु कुमारस्यैतस्य किं स्त्रीयमस्ति ? तत् श्रुत्वा धवलः श्याममुखो जातस्तेन मनागप्युत्त- ७५/ रो न दत्तः. तदा राझा निजप्रधानपुरुषास्तल पोतेषु तयोर्गवेषणाय प्रेपिताः, तैस्तत्र गत्वा तत्स्त्री- दयाग्रे प्रोक्तं हे कन्ये राझा निजकन्याजामातुः कुलादिनार्थ युवां समाहूते, तत् श्रुत्वा ताभ्यां झातं नूनमावयोर्वल्लभोऽत्रैव संभवति, निश्चितं तेनैवावां समाहूते इति दृश्यते, ततस्ते शिविकायां समारुह्य तैः सह राजसभायां समागते, राजापि यवनिकांतरे तस्त्रीयं स्थापयित्वा पाच हे वत्से ममास्य जामातुर्वशादिकचरितं प्रकाशयतं. तत् श्रुत्वा विद्याधरपुत्री श्रीपालस्य सकलमपि चरित्रं सर्वसनासमदं कथयामास. ततः पुनः कथितमयमेवावयोः स्वामी वर्तते. इदं श्रीपालस्य चरित्रं श्रुत्वा राजा हर्पितः सन्नुवाच अहो मे नगिनीपुत्रोऽयं वर्तते. अस्मै मया यन्मे पुत्री परिणायिता तत्तु सर्वथैव समीचीनं जातं. अथ राजा तेभ्यो मातंगेभ्योऽत्यंत कुपितः सन् स्वसुन्नटानाकार्य क- थयामास, नो सुन्नटास्तान् मातंगाच तमाकारयत, इति. राज्ञ आदेशं श्रुत्वा ते इतं तान मातं.

·हे ७६ श्रीपा- गांस्तत्र समानीतवंतः, राज्ञा पृष्टं अरे उष्टाः सत्यं कथयत कयं युप्माभिरिदं कटाचरणं समाचरि- सचण तं? तदा ते भयेन कंपमानाः प्रोचुः हे राजन् पोतेषु समागतधवलेन कोटिमयां मुद्रिकामम्मभ्यं दत्वेदं कार्य कारितं, ततो राजसुत्नटैस्ताड्यमानास्ते मातंगाः कथयामासुः हे राजन् एतस्मिन् कार्य- ऽस्माकमपराधो नास्ति, अतोऽस्मान् मा तामयत, कुमारोऽयमस्माकं संबंधी नास्ति. ततो राझा तान मातंगांस्तत्रैव संस्थाप्य धवलानयनाथ निजसुन्नटाः प्रेषिताः, तैश्च गावंधनैर्वध्वा स राज्ञः समीपे समानीतस्तदा राझा समादिष्टं नो वर्गपाल एतन्मातंगकुटुंबमाहितं धवलं यमहारं प्रापय ? तत् श्रु- त्या करुणापरः कुमारो राजानं विज्ञप्य तान मातंगान धवलं च मोचयामास. ततो राजा तं नैमि. त्तिकं समाहूय पृष्टवान् नो नैमित्तिक त्वयापि कथमेष मातंगपतिः कथितः? तेनोक्तं हे राजन् म- या तु सत्यमेव कथितमस्ति, मातंगशब्दस्यार्थ यूयं न जानीथ, यतो मातंगा इस्तिनः प्रोन्यंते, तेषां यो नायकः स च मातंगपतिरुच्यते, एवंविधश्चायं श्रीपालकुमारो विद्यते. तत् श्रुत्वा हर्पितो राजा तस्मै चरिधनं दत्वा तं नैमित्तिकं विससर्ज. निजकन्यायाश्च बुध्विलं परीक्ष्य राजातीव प्र- मोदन्नागभृत. श्रीपालेन सह खापराधं च दामयित्वा सुखेन स्थितः.

·लच श्रीपा अथ श्रीपालोऽपि स्वमहिलाइयं गृहीत्वा स्वमंदिरे समागतस्तत्र त्रिभिः पत्नीनिः सहानंदयु. तः कालं गमयतिस्म. ततः कुमारस्तु सरलत्वात् धवलेन सह तथैव प्रीतिनावयुतः संगं करोति, धवलोऽपि निलकाः सन् सदा तत्रैव स्थिति चकारः श्रीपालस्य मारणार्थ च सोपयोगः सन् स रा. 99 | त्रौ तत्रैव सुप्तः, एकदा श्रीपालकुमारः स्वावासे सप्तममावेकाकी सुप्तोऽस्ति, तदा धवलेन चिंति- तमद्यास्य मारणायावसरोऽस्ति, एवं विचिंत्य स समुदाय तद्गृहपृष्टनागे कौशेयदृढदवरकं वध्वा चंदनगोधां चोचैः सप्तमजूमौ चटाप्य तदवलंबनेन धवलोऽपि करे करखालं विधाय रौद्रध्यानयुतस्त- दुपरि समारुरोह. श्रीपालकुमारस्य पुण्यवलेन तस्य चायुःदययोगेनाईमार्गे एव दवरकस्त्रुटितः, ततः सोऽधोमुखः सन् तत्दाणमेव मौ पपात. तत्करस्थखाश्च तस्यैवोदरे प्रविष्टस्तेन स कृष्णले श्यया कालं कृत्वा सप्तमं नरकं जगाम. ततः प्रनाते जाते लोकास्तत्र मिलिताश्चिंतयामासुश्च नू- नमत्र कुमारवधार्थ धवलः समागत इति विचिंत्य सर्वे जनास्तं धिकारयामासुः, श्रीपालस्य च य. शो विस्तारं प्राप्तं, धवलस्य चापवादो वव. इतः श्रीपालकुमारोऽपि तत्र समागतो धवलं च मृतं दृष्ट्वा शोकयुतस्तस्य शरीरस्यामिसंस्कारं कारयामासः ततस्तस्य मृतकार्य कृत्वा स सुखेन तत्र स्थि.

·सच श्रीपा-| तोऽस्ति. तदा स कुमारः पोतस्थितान सुमतिदायकांस्तांस्त्रीनपि व्यापारिणः समाहृय धवलस्य स्था- ने स्थापयामास. कथितं च तेभ्यस्तेन युष्मानिर्धवलधनस्याधुना रदा कर्त्तव्या, तैरपि तथा कृतं. अथ तत्र श्रीपालस्त्रिनिर्नार्यान्निः सह विषयसुखं भुंजानः सन् स्थितोऽस्ति. 90 इति श्रीपालचरित्रे गद्यबंधे तृतीयः प्रस्तावः समाप्तः ॥ श्रीरस्तु ॥ अथान्यदीने परिवारयुतः श्रीपालो नगरसमीपोद्याने जगाम, तत्र चैकं सार्थमुत्तरितं स दद श. तत्र स्थितः सार्थपतिरश्वारूढं कुमारं विलोक्य प्राभृतं गृहीत्वा तस्य समीपे समागतः, कुमारेण पृष्टं नो सार्थपते यूयमत्र कस्मात्स्थानात्समागताः? कुत्र च गमिष्यथ ? किमप्याश्चर्य चेद् दृष्टं भ- वेत्तदा वदथ? तत् श्रुत्वा सार्थपतिनोक्तं हे महानाग वयं कांतिनगरात्समागताः कंबुद्दीपे च या- स्यामः, मार्गे चास्माभिरेकमाश्चर्य दृष्टमस्ति. तत् त्वं शृणु ? इतः स्थानात शतयोजनदूरे कुंमलपु. रनामैकं नगरमस्ति, तत्र च मकरकेतुनामराजास्ति, तस्य कर्पूरतिलकान्निधाना राझी वर्त्तते, तत्कु. दिसंनवौ सुंदरपुरंदराभिधानौ दो पुत्रौ वर्त्तते, तयोरुपर्वका गुणसुंदर्याह्वया कन्यास्ति, तया चैवं , ।

·৪ অগ जए श्रीपा- प्रतिज्ञा कृतास्ति यद्यो मां वीणानादेन जेष्यति स एव मे ना नान्यः कोऽपि, तस्या एता पात- झां श्रुत्वानेके नृपनंदनाः प्रतिदिनं वीणाभ्यास कुवैति, मासे मासे तेषां च परीदा नवति, परम- द्यापि केनापि पुरुपेण वीणानादेन सा कन्या जिता नास्ति, मयापि परीदासमये सैकदा किन्नरी समा कन्या दृष्टास्ति, कदाचिदैवयोगेन युवयोर्योगः स्यात्तदा वरं, तत् श्रुत्वा हृष्टः कुमारस्तं सार्थ पतिं वस्त्रादिन्निः संतोष्य सायंकाले गृहे समागतः अथ तेन चिंतितमेतदाश्चर्य कया रीत्या दृश्य ते ? पुनस्तेन चिंतितमहो विकटपजालेन किं ? श्रीनवपदभ्यानेनैव नूनं सर्वमपि कार्य सिहं भवि- प्यति, एवं विचिंत्य स तदैव नवपदध्याने लीनो वनवः तदा सहसा श्रीसिघचक्राधिष्टायकः सौध- मकटपवासी विमलेश्वरनामा देवः करस्थितहारः प्रार्जव कुमारं प्रति चाह-वाकृतियोमगतिः कलासु । प्रौदिर्जयः सर्वविपापहारः ।। कंगस्थिते यत्र नवत्यवश्यं । कुमार हारं तमिमं गृहाण ।। ॥ १॥ एवं गुणान् प्रोच्य स सिचक्रा-धिष्टायकः श्रीविमलेशदेवः ।। कुमारकंठे विनिवेश्य हारं । जगाम धामाद्भुतमात्मधाम ॥२॥ एवं श्रीसिखचक्रपन्नावाधारं प्राप्य कुमारो निश्चिंतः स- न सुष्वाप, प्रभाते चोहितेन तेन कुंडलपुरगमने मनः कृतं, हारप्रनावात्तदैव स तत्र प्राप्तः, अथ ·। To श्रीपा- तत्र तेन तघारमन्नावेण विनोदार्थ स्वकीयं कुब्जरूपं कृतं, एवं च स नगरे प्रविष्टो नागरैश्च स- लच कौतुकं विलोकितः, ततः स वीणाहस्तै राजकुमारैः सह वीणाशास्त्रविशारदपाठकपाा गतः, गत्वा च पाठकंप्रति प्राह नो पाठक! मामपि वीणां वादयितुं शिदय ? तत् श्रुत्वा ते सर्वे राजकुमाराः खम्सम्शब्दैस्तस्य हास्यं कुर्वाणाः प्रोचुर्भो वामन ! तव वीणाभ्यासेन किं कार्य ? तेनोक्तं भवतां तदभ्यासे कि कार्य ? तैरुक्तं वयं तु राजकन्यापरिणयनार्थ वीणान्यासं कुर्मः, तत् श्रुत्वा कुब्जेना- पि कथितमहमपि तदर्थमेव वीणाभ्यासं करिष्यामि. तदा सर्वैर्हसितं कथितं चाहो मिपालकन्या- या अपि महाग्यमधुना प्रकटीभृतं यत्सैनं कुब्जं तु निश्चयेन परिणयिष्यत्येवेति. कुब्जः प्राह भो कुमारा यूयं सर्वेऽपि निजलोचनानि विकास्य पश्यंत एव स्थास्यथ अहं तु तां कन्यां परिणयिष्या- म्येव. युक्त्वा स वामनस्तस्मै वीणापाठकायामूख्यं खजरत्नमेकं प्राभृतीचकार, तद् गृहीत्वा स क- लाचार्योऽपि हृष्टः सन् तस्मै वामनायैकां सुंदखीणामदात. तदा वामनोऽपि तां वीणां निजहस्ते स- मादाय वादयितुं लागः, तां वादयता सता सर्वेषां हास्यविनोदार्थ तेन तस्यास्तंत्री त्रोटिता, तुंची स्फोटिता, दंडीकालिका दूरीकृता, दंडो जमः, एवं कुर्वता तेन कुब्जेन सर्वेषां राजकुमाराणां मह - ·श्रीपा- धास्यमुत्पादितं, तेऽप्यपृट्टहासेन हसयामासुः, दानवलेन तेन वामनेन तु पाठको वशीकृतः. अ- थान्येाः कुमार्या वीणाकलापरीदार्थ सर्वे राजकुमाराः समाहूताः, वामनोऽपि तत्र जगाम, किंतु लच तत्र सन्नायां गलन स प्रतिहारेण निषिधः, तदा स तस्मै रत्नजटितं कुंमलमेकं दत्वा तं च संतो- ज्य सभायां प्रविष्टः, तदा कुमारी तस्य मूलरूपं पश्यति, अन्ये राजकुमारादयः सर्वेऽपि सन्नाजना- स्तस्य कुन्जरूपं च पश्यंतिस्म. तं दृष्ट्वाथ कुमारी निजमनसि चिंतयामास यदि मे महन्नाग्यं भवे- तदा त्वयमेव कुमारो मम प्रतिझां पूरयेत्, अन्यः कोऽपि मम प्रतिज्ञां पूरयितुं समर्थो नास्ति. लोकैस्तु स वामनः कथ्यते परमहं तु तं सुंदराकार पुरुष पश्यामि, इति मम मानसेऽपि तदिपये महदाश्चर्य नवति. ततो वीणाकलाचार्येण प्रोक्तं भो राजकुमारा यूयं निजनिजकलान्यासमत्र स- भासमदं प्रकाशयत ? तदा सर्वैरपि राजकुमारैर्निजनिजकलाः पृथक्पृथक् प्रकाशिताः, किंतु तेषां तान्निः कलानिपकुमार्या मनो नैव रंजितं. ततः कुमार्या स्ववीणा वादिता, तेन लोकाश्च हर्पि- ताः संतः कन्याया वीणाकलां प्रशंसंतिस्म. तदा वामनो रोपं कृत्वावादीत नो कुंडलपुरवास्तव्यलो. कास्तु सर्वेऽपि मूर्खा विलोक्यंते, पृथैव ते कुमारीवादितवीणाप्रशंसां कुर्वति. तत् श्रुत्वा राजकन्या ·श्रीपा- वामनमवादीत् नो पुरुष त्वयापि किं वीणानादाभ्यासः कृतोऽस्ति ? तेनोक्तं मया तु तत्संबंधिसर्वो- ऽप्यभ्यासः कृतोऽस्ति. तत् श्रुत्वा सा राजकन्या तंप्रति स्ववीणामर्पयत्. तेन च तां वीणां गृहीत्वो- ल तं नूनमियं वीणाऽशुहा, अस्यास्तंत्री शुधा न, तुंबिका गलितास्ति, दंमोऽपि युक्तो न, अग्रकी- ७२ लिका शुधा न, ग्राममूर्बनानादनेदेनेयमयुक्तैव वर्त्तते. तत् श्रुत्वा तया कन्यया विचारितं निश्चि- तं मम नाग्येन वीणाकलासु निपुणोऽयं समागतोऽस्ति. ततस्तेन वामनेन तां वीणां विशुद्धीकृत्य वादिता, तदैव सर्वेषामपि सन्नाजनानां मूर्छा संजा ता. तेन केचिमावितस्ततो बुगंति, केपि च निजां प्रापुः, तदा तेन वामनेन केषांचिन्मुद्रि- काः, केषां च कुंडलानि, केषां च कटकानि, केषां च मुकुटानि, केषांचिच्चोत्तरीयपटानि गृहीत्वा सन्नामध्यभागे प्रगुणीकृतानि. मूर्छाप्रांते च ते सर्वेऽपि सभामध्यभागस्थनिजनिजनानावस्तुसंचयं दृष्ट्वाश्चर्य प्राप्ताः. कुमार्यपि तदाश्चर्य पश्यंती त्रिलोकसारस्य तस्य श्रीपालकुमारस्य कंठे निजकर स्थितां वरमालां चिक्षेप. तद् दृष्ट्वा राजा स्वहृदये चिंतां चकार हा ममानया पुत्र्या कुब्जो वरो वृत इति. तावत्कुमारेण निजसत्यरूपं प्रकटीकृतं, तदा राजादयः सर्वेऽपि सानंदा जाताः, ततो. रा- ·. लच श्रीपा- ज्ञा महोत्सवपूर्वकं तयोविवाहः कारितः, कुमाराय च निवासकृते गजाश्वादिधनकंचनरत्नादियुक्त गृहं प्रदत्तं, तत्र च स गुणसुंदर्या सह विषयसुखमुप जानः स्थितः. अथान्यदा श्रीपालकुमारः क्रीडनार्थ नगराबहिरद्याने गतस्तत्र चैकः पथिकस्तेन दृष्टः, त- ७३ | दा कुमारस्तं पथिकंप्रति प्राह नो पथिक! लं कस्मात्स्थानादिहागतः कुत्र च गबसि ? त्वया यदि किमप्याश्चर्य दृष्टं नवेत्तदा तन्मे निवेदय ? तेनोक्तं हे स्वामिन् धनावहश्रेष्टिनाहं कस्मैचित्प्रयोज- नाय कुंझनपुरात्प्रतिष्टानपुरे प्रेपितोऽस्मि. मयैकमाश्चर्यमपि दृष्टमस्ति तत्सावधानतया शृणु-कंच. नपुरे वज्रसेननामा राजास्ति, तस्य च कनकमालानामराझी विद्यते, तस्य च यशोधवल १ यशो- धर २ वज्रसिंह ३ गंधर्व नामानश्चत्वारः पुत्राः संति, तेपामुपर्यंका त्रिलोकसुंदरीत्यन्निधाना ती बभूव, तस्या विवाहकृते राझा स्वयंवरमंडपः समाधोऽस्ति, स च ममपः स्वर्णरत्नमयस्तंभैर्वि- राजमानो विशालः पताकापंक्तिभिः शोनमानश्चतुर्दा रैविभूपितो विचित्रशालनंजिकानिरभिरम्य उच्चैस्तोरणमालाऽष्टमंगलादिनियुक्तो मंचश्रेणिभिर्ममितः स्वर्गस्थविमान श्व विराजते, नानादेश समुद्भवा रिनुपास्तत्र मिलिताः संति. राज्ञापि च तदर्थ चरितृणधान्यादिसंग्रहः कृतोऽस्ति, सा क- ·लचण श्रीपा- न्या चाषाढकृष्णद्वितीयायां तत्र निजमानसाभिप्सितं वरं वरिष्यति. सा च हितीयातिथिः प्रत्यूषे व- तते, तत्पुरं चास्मात्स्थानात् त्रिशतयोजनानि दूरमस्ति. इति तस्य पाथकस्य मुखादचनं श्रुत्वा ह- ष्टः कुमारस्तस्मै चाश्वस्य स्वर्णजूषणं दत्वा स्वयं गृहंप्रति समागतः. पश्चिमनिशायां च निजकुब्ज- U | रूपं कृत्वा स कंचनपुरे समागतः, तत्र च स्वयंवरमंडपदारे विशन् वेत्रधारिणा स कुजो निषिध- स्तदा तस्मै करकंकणमेकं दत्वा संतोष्य च मंझपांतः प्राविशत् , तत्र चैकस्तंनस्थपुत्तलिकापाा स- मुपविष्टः, तस्य कुब्जस्योच्चैः पृष्टप्रदेशः, जदरं संकुचितं, नासा चर्पटिका, नष्टौ लंवमानौ करनोष्ट- सदृशौ, रासभंदततुल्या दंताः, कपिलः केशपाशः, पिंगले नेत्रे, पतल्लालोपेतं मुखं चास्ति, एवंवि- धं कुरूपोपेतं जीर्ण देहधरं तं कुब्जं दृष्ट्वा स्वयंवरमंझपागतामंवरधारिणो धरणीधवकुमारास्तस्य हा. स्यं कुर्वतस्तमपृछन् भो सुरूपोपेतराजकुमार त्वमत्र किमर्थ समागतोऽसि ? कुब्जः प्राह यूयं किम- थमत्र समागताः स्थ? तैरुक्तं वयं तु राजसुतां परिणेतुमत्र स्वयंवरमंडपे समागताः स्मः, कुजः प्राहाहमपि तदर्थमेव समागतोऽस्मि. इति कुब्जवचनं श्रुत्वा सर्वेऽपि राजकुमाराः खमसम्शब्दैईसं- तस्तं प्रति प्रोचुः, अहो वामन ! त्वं तु योग्यो महारूपवान लावण्ययुक्तो वरोऽसि, निश्चितं राजक- ·लच श्रीपा- न्या त्वां मुक्त्वान्यं कमपि न वरिष्यति, यतस्त्वत्सदृशो रूपोपेतो वरस्तु दीपकं गृहीत्वा शोध्यमा. नोऽपि कापि न लभ्येत. एवं तेपु हास्यविनोदं कुर्वत्सु सत्सु दीरोदकसमवसनागदितदेहभागा करकमलाकलितविमलमाला मुक्ताफलादिविमलनिःसपत्नरत्नाजूपणपितांगनागा शिविकारूढा रा. ७५ | जकन्यापि तस्मिन् स्वयंवरमंझपे महताम्बरेण समागता, तस्मिन्नवसरे सा कन्या तु कुमारस्य स्वा- भाविकं रूपं दृष्ट्वा स्वमनस्यत्यंतं जहर्ष. कटादवाणोपनीता तयोः परस्परं प्रीतिश्चित्तांतः प्रकटीवजूव. अथ ज्ञातसर्वराजन्यवृत्तांता राजकुमाररूपकुलादिवर्णनैकददचित्ता प्रतिहारी मंचस्थितकुमारश्रेणि- पार्थे राजकुमारी समानीय प्रत्येककुमारस्य रूपादिगुणान् वर्णयामास, सा प्रतिहारी यं यं कुमार वर्णयति तं तं सा राजकन्या विरक्ता सती परिहरतिस्म, अनुक्रमेण सा सर्वराजकुमारवर्ग त्यक्त्वा यत्र कुब्जोऽस्ति तत्र समागता, तदा स्तनस्थशालभंजिका हारपन्नावेणेळ वाणी जगाद-यदि धन्यासि विज्ञासि । जानासि च गुणांतरं ॥ तदेनं कुब्जकाकारं । वृणु वत्से नरोत्तमं ॥ १ ॥ ३ ति श्रुत्वा राजकन्या कुब्जाकारस्य तस्य श्रीपालकुमारस्य कंठे तूर्ण वरमालां चिक्षेप. तद् दृष्ट्वा सर्वे राजकुमाराः कुजंप्रति प्रोचुः, अरे कुब्ज ! त्वमिमां माला जुतं मुंच, अन्यथा ते प्रचंडखन- - ·लच श्रीपा- दंडेन मरणं नविष्यति, कन्या त्वियं मूढास्ति, यतस्तया राजहंससदृशं राजकुमारवंदं त्यक्त्वा त्वं काकसदृशः कुब्जो वृतोऽस्ति. तत् श्रुत्वा कुब्जो हसित्वा प्राह नो राजकुमारा यूयं रोष मा कुरु- त? श्यं राजकन्या नासामामिव युष्मान परित्यज्य मामेव परिणेतुमिबति. तत् श्रुत्वात्यंत कुपि- ७६ | तास्ते सर्वेऽपि राजकुमारास्तस्मात्कुब्जादरमालाग्रहणार्थ तस्य च बंधार्थ समकालं समागताः, अ. न्योऽन्यं महासंग्रामो बव, तदा तेन कुब्जेन निजहस्तास्तेषां तथा दर्शिता यथा ते सर्वेऽपि राज कुमारा दिशोदिशं पलायिताः, गगनमार्गात्तदैव दे वैस्तस्य कुब्जस्योपरि कुसुमवृष्टिः कृता, तत्सक- लं स्वरूपं वज्रसेननृपेण दृष्टं, ततः स कुब्जपार्श्वे समागतोऽवदच हे कलावन् यथा संग्रामे त्वया पराक्रमं दर्शितं, तथा तव स्वरूपमपि दर्शय ? तत् श्रुत्वा कुब्जेनापि निजस्वान्नाविक रूपं प्रकटीक- तं, तद् दृष्ट्वात्यंतं प्रमुदितो राजा तयोर्विवाहं चकार. ततस्तेन हृष्टेन राज्ञा श्रीपालकुमाराय निवा- साथ धनधान्यादिसंपूर्ण गृहं दत्तं, सोऽपि तत्र तया कामिन्या सह विषयसुखं भुंजानः स्थितः. अथान्यदा कोऽपि चरः सन्नायां श्रीपालस्य मिलितोऽवादीच हे नाथ दलपत्तननामनगरे ध- रापालनामा राजास्ति, तस्य च चतुरशीतिराझीनां वृंदं वर्त्तते, तन्मध्ये प्रथमा गुणमालान्निधाना ·लच , श्रीपा-/ राश्यस्ति. तस्या हिरण्यगर्भ १ रत्नगर्न २ जगचंद्र ३ शिवचंद्र ४ कीर्तिवंजानिधानाः पंच पुत्राः सं- ति, तेपामुपरि चैका श्रृंगारसुंदरीनामपुत्री वर्तते, तस्याश्च पंडिता १ विचदाणा २ प्रगुणा ३ नि- पुणा ४ ददा ५ भिधानाः पंच सख्यः संति. सर्वा अपि ता जिनमतनिपुणाः समावस्था गुणसुंद- | रीपार्श्वे स्थिता जिनपूजादिकार्य कुर्वति. अथ तया राजकन्यया सखीभिः सहैवं प्रतिज्ञा कृतास्ति यदस्मानिः समस्तानिरेक एव वरः कार्यः, स च जिनधर्म रक्तः कपटादिरहितो युज्यते. सर्वान्निर- पि तदेव प्रतिपन्नमस्ति, पुनस्तानिरेवमपि प्रतिज्ञा कृतास्ति यदस्मानिः पंच समस्याः कार्यास्ताः संपूर्णीकृत्यास्माकं हृदयस्थितं नावं यः कथयिष्यति, स एवास्मानिर्वरः कार्योऽन्यो न, एवं विधा वा. त सर्वत्र प्रसरितास्ति, नानादेशोवाः पंडितास्तत्र मिलिताः संति, तेन्यस्ताः समस्याः कथिताः, परं नृपकन्यादीनां मनःप्रमोदप्रदाः समस्यास्तैरपि न संपूर्णीक्रियते. विविधदेशीयराजपुत्रा अपि तत्रागत्य शास्त्राभ्यासं कुर्वति, परं तासां चित्तरंजनन्नावोऽद्यापि केनापि कथितो नास्ति. नो कुमार एवंविधं तत्र मयाश्चर्य दृष्टमस्ति. तत् श्रुत्वा हृष्टः कुमारो गृहे समागतः, ततोऽसौ निजहृदये तत्र गमनं वांछितवान. हारप्रभावेण गगनमार्गेण स तूर्णमेव शृंगारसुंदर्या गृहे समागतस्तस्या अंगणे ·dy श्रीपा- च सिंहासने स्थितः, पंचसखीभिः सह राजकन्या श्रीपालरय रूपं दृष्ट्वा जहर्ष, चिंतयामास च लच द्यद्ययं नः समस्याः पूरयिष्यति तदा वयं धन्याः कृतपुण्या नविष्यामः, ततः कुमारेणोक्तं भो रा- जकन्ये तव समस्यापदं कथय ? तत् श्रुत्वा राजकुमारी प्रेरिता पंमितानिधाना सखी पाह-वांग- | फलं चित्तगतं भवेच' इति समस्यापदं श्रुत्वा कुमरो हृदि चिंतयामास, अनया राजकन्यया स- खीमुखेन समस्या प्रकाशिता, ततोऽहमपि परमुखेनैव तत्समस्यां पूरयिष्यामीति ध्यात्वा पार्श्वस्थस्तं- जस्थपुत्तलकशीर्ष स निजहस्तं दत्तवान्. तदा पुत्तलकः प्राह-ये सिघचक्रं परमं पवित्रं | ध्यायं- ति नित्यं निजमानसे हि ॥ तेषां नराणां च तथा च स्त्रीणां । वांगफलं चित्तगतं नवेच्च ॥ १ ॥ ततो विचक्षणा पाह-'अन्यच्च लोकेऽत्र विलापतुल्यं ' तत् श्रुत्वा पुनः स पुत्तलकोऽवादीत- देवो जिनेशश्च गुरुर्यथार्थ-वक्ता हि धर्मेषु दयाप्रधानः ॥ मंत्रेषु सारः परमेष्टिमंत्रः । अन्यच्च लो- केत्र विलापतुल्यं ॥ १ ॥ ततः प्रगुणा पाह-यावविधाता लिखितं ललाटे' पुत्तलकः प्राह- हे चित्त खेदं परिमुंच नित्यं । चिंतासमूहे न कुरुष्व जीवं ॥ फलं भवेदत्र परत्र ताव-द्यावद्दिधा- त्रा लिखितं ललाटे ॥ ४ ॥ ततः ददा पतिस्म- तस्यैव दासाश्च त्रिलोकलोकाः ' पुत्तलकः , ॥

·लच श्रीपा- प्रादयत्संचितं पूर्वनवे नवेञ्च । तेनैव पुण्येन भवंति कामाः ॥ नोगाश्च राज्यानि शिवेष्टसौ- ख्यं । तस्यैव दासाश्च त्रिलोकलोकाः॥.५॥ अथ सखीनिः सह शृंगारसुंदरी तत्समस्यापूरणादि महदाश्चर्य विलोक्य निजमनोगतनावं च परिपूर्ण विज्ञाय कुमारस्य कंठे वरमालामदिपत्. राजा- यपि पुत्तलकमुखसमस्यापूरणादि ज्ञात्वात्यंतं जहर्ष. ततस्तेन सकलां विवाहसामग्री विधाय सखीनिः सह शृंगारसुंदर्याः कुमारेण साई पाणिग्रहणं कारितं. अथान्येयुः कोऽपि भट्टः कुमारस्य महिमानं दृष्ट्वोचैः स्वरेण कुमारंप्रति जगाद, भो भो कु- मार महचनं शृणु ? कोल्लागाख्यपुरे पुरंदरनामा राजास्ति. तस्य विजयान्निधाना राझी वर्तते, त. स्याः कुदिसंभवा हरिविक्रम १ नरविक्रम २ हरिसेनादयः सप्त पुताः संति. तेषामुपर्येका पुत्री ज- यसुंदर्यभिधानास्ति. सा कन्या पाठकपार्थान्नानाकला अपाठीत्. तदा राजा तथाविधसकलकलाक- लितां स्वकीयां कन्यां विलोक्य तस्या वरार्थ चिंतां कृतवान्. तदा तस्याः पाठकेन कन्याया अग्नि- प्रायं ज्ञात्वा राज्ञे निवेदितं, नो राजन् ! युष्माकं पुत्र्या मनस्येवमनिप्रायोऽस्ति यः कोऽपि राधावे- धं साधयिष्यति तस्यैव पुरुषस्याहं पाणिग्रहणं करिष्यामि, अन्यथाहं कुमार्येव स्थास्यामि. एवं पा.

·. लच श्रीपा- ठकोक्तं खांगजामनोगताभिप्रायं विज्ञाय राजा तत्कालमेव राधावेधसामग्रीमकरोत्. तत्र मंझपे चै- को महास्तंभ ऊ/कृतोऽस्ति. तस्य स्तंभस्य मध्यन्नागे उपर्युपर्यष्टारविवरोपेतानि चाणि संति, तानि चक्राणि क्रमेण वामवामेतरपार्श्वतो यंत्रयोगेन ब्रमंति. तेषामुपरिन्नागे स्तभस्यांते राधान्नि- ए० | धानका काष्टपुत्तलिकापि यंत्रयोगेन भ्रमति. अथ तस्य स्तंनस्याधोनागे चैका तैलभृता कटाहा स्थापितास्ति. तरयां प्रतिबिंबितां राधां न्यग्मुखेन लयीकृत्य ब्रमतां चत्राणां मध्यात् तस्या वाम- लोचनस्य वेध ऊर्धाकृतशरविमोचनेन विधातव्यः, एवं विधो राधावेधोऽद्यापि केनापि पुरुषेण कृ- तो नास्ति, किंच तत्र बहवो राजानो मिलिताः संति, परंतु कोऽपि तत्कार्य कर्तुं समर्यो नो नव- ति. इति तस्य भटरय मुखात् श्रुत्वा तस्मै च कुंडलं च दत्वा कुमारो गृहं प्रत्याजगाम, प्रत्यूषे ग- गनमार्गेण स राधावेधस्थाने संप्राप्तस्तत्र च बहवो लोका मिलितास्तदा तेन तत्र वारपन्नावण राधावेधः साधितस्तदा जयसुंदर्यपि संप्राप्तहर्षा कुमारस्य कंठे वरमालां चिक्षेप. प्रमुदितेन राझा ततस्तयोर्विवाहः कृतः, धनधान्यादिपूर्ण गृहं च तस्मै निवासाय दत्तं. तत्र तया सह विषयसुखमुप- भुंजानः स तिष्टति.

·लच ए? श्रीपा श्तस्तस्य मातुलनुपपुरुषास्तस्यानयनाथै तत्र समागताः, कुमारेणापि स्वजायानयनार्य नट्टाः प्रेपितास्तेऽपि निजनिजबंधुसहितानिस्तानिः स्त्रीभिः समं पुतं तत्र समागताः, गजाश्वरथसुन्नटसंकु- लिता महती सेना तत्र संमिलिता. अथ तया महत्या सेनया युतः कुमारः प्रतिष्टानपुरंप्रति चचा- ल, अविचिन्नप्रयाणैश्च स फुतं तत्र संप्राप्तः, मातुलनुपोऽपि नानापालईदैः परिकलितं श्रीपालं राज्ये स्थापयामास. ततो वरहारकिरीटकुंमलानरणयुक्तश्छत्रचामरादिराजचिरैश्च विराजमानः श्री- पालनरेंडः सिंहासने विरराज. तदा सोऽनेकनृपाणां प्राभृतानि तत्र स्वीचकार. अथागणितसेना- दैः सहितः श्रीपाल नऊयिनीनगरी प्रति स्वजननीमिलनार्थ चचाल. मार्गे सोपारकनगरे स स्वसैन्येन सहोत्ततार. तत्र तत्सोपारकनगरराजानं सेवार्थमनागतं दृष्ट्वा श्रीपालनजस्तत्कारणं स्व. मंत्रिणः पठ. तदैव तन्नगरराज्ञः प्रधानस्तत्र समागत्य श्रीपालं च नवा राझोऽनागमनकारणं क. थयामास. हे नाथ अत्र महसेननामा राजास्ति. तस्य ताराभिधाना पट्टराझी वर्त्तते. तत्कुदिसंभ- वैका तिलकसुंदरीत्यभिधाना पुत्री वर्तते. साद्य अष्टसर्पण दुष्टा, अतः सा मृता, तस्या दहनक्रि- यार्थ राजा स्मशाने गति, अहं च नवत्पाा समागतः, तत् श्रुत्वा दयादानकनिधिः श्रीपालनरें- .

·लच श्रीपा- 5 उवाच हे मंत्रिन सा कन्या कुत्रास्ति ? तेनोक्तं स्मशाने नविष्यति. तदैव परोपकारैकददः श्री. पालस्तूर्णमश्वरत्नं समारुह्य तत्र स्मशाने गतस्तत्र राजादिसर्वलोका मिलिताः संति, श्रीपालेनोक्तं तां कन्यां मम दर्शयत ? तदा महासेनेनोक्तं हे राजेंद्र मृतकस्य किं दर्शनेन प्रयोजनं? तेनोक्तं ए३ हे राजन् सर्पदंशेन बहवः प्राणिनः प्रायेण मृत्युसदृशां मूर्ग प्राप्नुवंति, तेन शीघं तां मम दर्शय- त? तत श्रुत्वा ते तां बंधनरहितां कृत्वा श्रीपालाय दर्शयामासुः. तदा तेन तस्याः कंठे स हारः स्थापितो महामंत्रपूतेन वारिणा च सा सिक्ता, तत्कालं सा सजीन्य चोबिता. ततस्तयोक्तं हे तात अत्र जनसमूहः किमर्थ मिलितोऽस्ति ? तत् श्रुत्वा तस्यास्तातेन सर्व वृत्तांतं कथयित्वोक्तं, पुत्रि! अस्य महाराजस्य प्रसादेन त्वं जीविता जातासि, ततो महसेनराशा श्रीपालो विज्ञप्तः, हे नृपेंद्र! मया तुभ्यमेषा मे पुत्री दत्ता, श्रीपालेनापि तत्प्रतिपन्नत्वाद् छपालोऽपि महोत्सवेन तयो. विवाहं चकार. ततस्तेन महसेननृपेण श्रीपालाय प्रवृतं धनं दत्तं, सैन्ययुतोऽसौ महसेननृपोऽपि श्रीपालेन साई चचाल. अथात्र तेन श्रीपालेन सा तस्याष्टौ राज्यः पंच च सख्यः संति. तान्निः सह विषयसुखमुपचुंजानः स निजजननीनमनाथ गलति. मार्गे चासौ भूरिंगजाश्वरथ्यसुन्नटमणिरत्न- ·ਖੇ ਜਾ ए३ श्रीपा- कंचनादिप्रशस्तवस्तुग्रहणं कुर्वन् स्थाने स्थाने बहुसेनां मेलयन गांधारहल्लारमरहट्टसोरठलाटघाटमे दपाटादिदेशेषु स्वजयं कुर्वन्ननुक्रमेण स मालवदेशे संप्राप्तः, तदा मालवेशश्चरमुखादरिसेनामायां. ती श्रुत्वा भीतः सन् स्वर्ग सजीचकार, तत्र दुर्गे च तृणधान्यकाष्टजलवस्त्रधनादिसंचयं चाकरो. त्. यंत्रनालिकादिशस्त्रांश्च सजीचकार. तदा श्रेष्टिसार्थपतिप्रभृतिप्रजालोका व्याकुला अनवन्. अ. थ श्रीपालसैन्येन सा नगरी लंका सागरेणेव परिवेष्टिता. ततः श्रीपालो रात्रिप्रथमयामे जननी- मिलनार्थ हारमन्नावेण जननीगृहद्वारे प्राप्तस्तत्र स्थितश्च स मातुः प्रवृत्तिं श्रुतवान्. श्रीपालस्य मा. ता मदनसुंदरींप्रति वदति, हे वत्से ! परचत्रेणाद्य समंतानगरी वेष्टितास्ति, लोकाश्चलाचलं कुर्वति, अतोऽत्र किं किं नविष्यति ? मम पुतस्तु परदेशे गतोऽस्ति, तस्याधुना संवत्सरैको जातस्तस्य सं. देशपत्रमपि नायाति, अथावयोरस्मिन्नवसरे का गतिर्भविष्यति ? तत् श्रुत्वा मदनसुंदरी प्राह हे मातनवपदध्यानेनावयोः कस्यापि भयो न नविष्यति, अतो यूयं खेदं मा कुरुवं ? किंचाद्य सायं. कालेऽहं स्वगृहस्थजिनमूर्तररात्रिकमकुर्वं तदा मया जिनमूर्तरपूर्व स्वरूपं दृष्टमस्ति, तद् दृष्ट्वा मम मनसि महानंदः समुत्पनस्तेनानंदेनाद्यावधि मम शरीरं रोमांचितं वर्त्तते. पुनरद्य मम वामन ·श्रीपा- यनं वामपयोधरं च स्फुरतस्तेन ज्ञायतेऽधुना सद्य एव तव पुत्रः समागमिष्यति. इति श्रुत्वा क- लचण मला प्राह हे वत्से ! ते रसनायां सदैवामृतं वर्तते. अथ गृहदारस्थितः श्रीपालस्तयोरेवंविधं वार्ता- लापं श्रुत्वा मातुश्चिंतावचनं प्रियायाश्च दृढवचनं विज्ञाय स्वन्नार्याया वचनं सत्यीकरणार्य प्राह, हे ए| मातरिमुद्घाटय ? तत् श्रुत्वा कमला मदनसुंदरीप्रति प्राह हे वत्से ! निश्चितमिदं मम पुत्रस्य व- चनं, मदनसुंदरी प्राह किं जिनदर्शनं कदापि मिथ्या नवेत् ? अपितु नैव नवेत. तदा मदनसुंद- योबाय शीघ्रमेव तत्कपाटदयमुद्घाटितं. तदा श्रीपालो निजजननीं ननाम. ततः स मातरं च स्व- स्कंधे समारोप्य हस्ते च मदनसुंदरी गृहीत्वा गगनमार्गेण शीघं निजस्थाने समाजगाम. तत्र नद्रासने निजजननी संस्थाप्य तस्या अग्रे च नानाजरणवस्त्ररत्नसंचयं मुक्त्वैवमुवाच हे मातस्तव प्रसादेनेमाः सर्वा विनूतयः सकलसेनाश्च बनवुस्तदा पंच सखीनिः सहाष्टौ वध्वः श्वश्रूचरणयोः पेतुः, तदा कमलाप्यत्यंत जहर्ष, पुनस्ताः सर्वा वश्वो मदनसुंदरीमपि नेमुः, ततो विद्याधरपुत्र्या कमलाया अग्रे पूर्वानुनृतं कुमारस्य सकलमपि चरितं कथितं ततोऽनंतरं कमलया स्वहस्तेनैवैतामां पृथक्पृथगेकैकं नाटकं विविधाजूषणानि च दत्तानि. तदा श्रीपालेन मदनसुंदरी पृष्टा, हे प्रिये तव ·एए श्रीपा- पितरं केन प्रकारेणात्राकारयामि ? तत् श्रुत्वा मदनसुंदरी प्राह हे स्वामिन् मम पिता स्कंधे कुगर मुखे च तृणं गृहीत्वात्र समेतु, येनाद्यप्रभृति कोऽपि जिनशासनस्यासातनां न कुर्यात. अथ श्री- लच पालो रात्रौ सुखेन सुष्वाप. अथ प्रभाते श्रीपालो दूतं समाहृय प्रोवाच नो दूत वं प्रजापालनृपपार्श्वे गव ? तत्र गत्वा च त्वयैवं तस्मै वक्तव्यं नो राजंस्त्वया स्कंधे कुठारं मुखे च तृणं धृत्वा श्रीपालनरेंद्रपार्श्वे समागं- तव्यं, अन्यथा संग्रामः कार्यः. दृतेनापि तत्र गत्वा तथैवोक्तं, तत् श्रुत्वा प्रजापालराशा निजमनसि विचारित, वृथैव प्रजासंहारो न कर्त्तव्यः, एवं विचार्य तेन दूतंप्रति प्रोक्तं, भो दूत ! त्वं व्रज ? त्व- योक्तमेव कार्य करिष्यामि. ततो मंत्र्यमात्यादिसहितः प्रजापालराजा स्कंधे कुगरं मुखे च तृणं गृहीत्वा कृपिवलवेपभृत् श्रीपालनरेंडधारे समागतस्तदा श्रीपालेन तस्य तद्देपं दूरं कारयित्वा नवी. नवस्त्रालंकारादि परिधाप्य स्वसमीपें स्थापितस्ततस्तस्मै तेन बहुमानं च दत्तं. ततोऽवसरं प्राप्य म- दनसुंदरी निजतातं प्रत्युवाच हे तात! मम कर्मणा लब्धं वरं त्वं पश्य ? येन तव स्कंधात्कुठारो दू- रे कारितस्तत् श्रुत्वा लजितेन राझा कर्मणां सत्यं स्वरूपं स्वीकृतं. एवं श्रीपालस्वरूपं ज्ञात्वा राजा ·६ श्रीपा- तत्रैव स्थितः, उऊयिन्यामपि तदा शांतिर्जाता, ततः परिवारयुता सौनाग्यसुंदरीरूपसुंदरी च तत्र लच समाजग्मतुः, एवंविधं सकलं सऊनमेलापकं दृष्ट्वा श्रीपालेन हर्षविनोदार्थ नृत्यकरणाय नर्तक्यः समादिष्टाः, सर्वा अपि नर्तक्यः सजीभूताः, परमेका मूलनटी चूयोभूयः कश्यमानापि नोत्तिष्टति. तया विना च नृत्ये रसो न पाउनवति, तदा ताभिर्महाकष्टेन सा मूलनटी रंगमंडपे समानीता, ततो छुःखदग्धा सा नटी लोकन्नापयैवमवादीत्-किहां मालव किहां शंखपुर । किहां कवर कि- हां नट्ट ॥ सुरसुंदरी नचावीयें। वळो दैवशिर दट्ट ॥१॥ तत् श्रुत्वा सुरसुंदरीमाता तस्याः स. मीपे समागता, तदा सापि निजमातुः कंटे विलना. रुदती माता सुरसुंदरीप्रति प्रोवाच हे पुत्रि! किमिदं जातं ? सर्वा कथां कथय ? तदा सुरसुंदरी सर्वसमदं निजवृत्तांतं कथयामास-हे मातर्वयं महामंबरेण शंखपुरीपरिसरे प्राप्ताः, सार्थलोकाश्च सर्वे नगरमध्ये गताः, शुनमुहूर्तार्थ मम स्वामि- ना सहाहमुद्याने स्थिता, रात्रौ नः समीपे सुन्नटवृंदं स्तोकं ज्ञात्वा चौराणां धाटी तत्र समागता. तां धाटी विलोक्य तव जामाता पलायितः. तदा तैर्लदम्या सहाहं गृहिता, नेपालदेशे च मौव्येन वित्रीता. तत्राहं सार्थपतिना गृहिता, तेन च घरकुले वेश्याय विक्रीता, सा च मां नृत्यादिवे- , ·श्रीपा- श्याकलामशिदायत. एवमहं गीतनृत्यादिकलायां निपुणा जाता. तत्र महाकालनृपस्य नृत्ये महती प्रीतिरासीत्, तस्याग्रेशीतिनतक्यः संमिलिता अन्नवन. मां च नृत्यादिकलायां विशेपनिपुणां ज्ञा- लच त्वा तेन निजप्रियनाटके स्थापिता. तत्र नानाकृत्यकरणेन मया कबरराजा रंजितः. इतस्तत्र मद- एनसुंदरीस्वामी श्रीपालस्तत्र समागतस्तदा बब्बराधीशमहाकालराजा तस्मै निजपुत्री दत्तवान्. तया साई राझा नव नर्तकचंदानि श्रीपालाय प्रदत्तानि. तन्मध्यस्थिताहमपि तस्याग्रे विविध नृत्यमकुर्व. अद्याहमत्र सर्व निजकुटुंबं दृष्ट्वा फुःखं प्राप्ता. एवं निजस्वरूपं निवेद्य सा पुनरवादीत् हे तात ! अहं कुशीला मंदनाग्या च, त्वया तु मे विवाहो महाविनृत्या कृतोऽनुत्, परंतु मम भाग्येनेह- श्येवावस्था ममाभवत, ततः कस्य दोपो दीयते ? नक्तं च-नाग्यं फलति सर्वत्र । न च विद्या न पौरुषं ॥ समुद्रमथनाखेने । हरिदमी हरो विषं ॥ १ ॥ मम नगिनी मदनसुंदरी धन्या शील- वती, तस्या धर्मोऽपि फलित श्त्यादि सुरसुंदरीस्वरूपं ज्ञात्वा श्रीपालेन दूतं प्रेष्य निजसेनायामरि- दमनकुमारं च संशोध्य समानायितस्तस्मै च सुरसुंदरी प्रदत्ता. पुनस्तस्मै च धननगरादि प्रदत्तं, त- तस्तयोरपि शुनसंगेन सम्यक्त्वं समुद्नृतं, श्रीसिघचक्रस्य महिमा च सर्वत्र जातः, ततः श्रीपाल.

·ते श्रीपा- राजा तेषां सप्तशतनराणां राणाख्यपदवीं दत्वा नराणां नाथं च कृत्वा तान् स्वपार्थे स्थापयामास. ततोऽसौ निजमतिसागरं सचिवं समाहूय पूर्ववत्तस्मै निजामात्यपदवीं च दत्वा सर्व राजकार्य सम- लच० र्पयामास. श्वशुरान् शालकांश्चान्यनृपान सुन्नटानपि च स बहुमानं ददौ. तेऽपि सर्वे श्रीपालपा- ए लचरणकमले सेवयामासुः. अयान्यदिने मतिसागरमंत्रिणा नृपो विज्ञप्तः, हे नाथ दुष्टेनाजितसेनेन तव वाव्यावस्थायां पितृराज्यं गृहीतमस्ति, त्वमपि राज्याउबापितोऽसि. अतस्तं विजित्य त्वं स्वपितृराज्यं गृहाण ? तदैव ते जन्मापि सफलं नविष्यति, अन्यथा न, किंच योऽयं तवर्षिविस्तारोऽस्ति सोऽपि तदैव स- फलो नवेत. अपि चायं महाशत्रुरजितसेनस्त्वया यावन्न साधितस्तावत्तु त्वया किमपि न कृतं. ति मतिसागरवचनानि श्रुत्वा श्रीपालः प्राह हे मंत्रीश्वर! त्वया यदुक्तं तत्सर्व सत्यमेव, परंतु सा- मदानभेदमै राज्यकार्य करणीयं, तेन पूर्व तु तत्र दुतः प्रेष्यः, तत् श्रुत्वामात्येनोक्तं हे स्वामिस्त- त् सत्यं. ततोऽसौ चतुर्मुखनामानं दूतं चंपायां मुमोच. सोऽपि तत्र गत्वाजितसेननृपंप्रत्येवमकथय- त्-नो अजितसेननृप श्रीपालः पूर्व तु बालोऽजूत्, भुभारधरणे चासमर्थस्तेन त्वया राज्यं गृही.

·ते ला ად श्रीपा- तं, ततोऽद्यापि किमपि न गतं, तस्य राज्यं त्वया देयं येन निजकुले शांतिः स्यात्, अन्यथा कुलस्य नाशो नविष्यति. किं च श्रीपालस्य तव चांतरं नास्ति. पुनस्तस्य पार्श्वे महती सेनास्ति, ततः संग्रामं कृत्वापि स ते राज्यं गृहिष्यति. अथं च स श्रीपालो राजाधिराजोऽस्ति, सर्वे नृपास्त. स्य सेवार्थ समागताः संति, तस्य च बलमप्यतुलमस्ति. तेन त्वमपि तस्य सेवार्थमाग ? इति दुतोक्तिं समाकार्य क्रोधेन ज्वलितः सन्नजितसेननृप एवं प्राह-नो दूत! त्वं त्ववभ्योऽसि, तेन त्वामहं जीवंत मुंचामि, किं च भो चतुर्मुख! तव स्वामी मम शत्रुरस्ति, तस्योपरि दयां कृत्वा म- या तु स वाट्ये जीवन मुक्तः, अथ सुप्तसिंहमिव मां स उपयति, ततो मम सैन्येन स ते स्वा. मी भस्मीभविष्यति. एवंविधान्यजितसेनोक्तवाक्यानि श्रुत्वा पुनः दृतः प्राह-भो अजितसेन! लं तु खद्योततुल्यः, स तु सूर्यसदृशोऽस्ति, ततो निःकारणं प्रजायाः संहारकरणेन तवानिष्टमेव भ- विष्यति. तत् श्रुत्वा क्रोधामातोऽजितसेनस्तं दूतं निर्नय॑ निष्कासितवान, प्रोवाच च नो दूत वं शीघं गव? तव स्वामिनं च संग्रामाय प्रेषय? अहमपि तूर्ण रणनमावागत्य ते स्वामिना साई संग्रामं करिष्यामि. इति श्रुत्वा स दूतस्तुणे श्रीपालनपार्थ समायातः, सर्वोऽप्युदंतश्च श्रीपालाय ·लच श्रीपा- निवेदितः, तदा श्रीपालनरेशोऽपि निजां महतीं सेनां प्रगुणीकृत्या विचिन्नप्रयाणैश्चंपायाः परिसरे स्थितिं चकार. अजितसेनोऽपि श्रीपालं समागतं प्रिझाय स्वकीयां प्रवला सेनां गृहीत्वाऽविभिन्न- प्रयाणैस्तत्र रणभूमौ समागतः. अथ प्रथमं तत्र रणभूमिः शोधिता, दयोदलयोर्जयस्तंन्नौ च समा. १०० / रोपितो. सुभटैः शस्त्रपूजा कृता, भट्टाश्च बिरुदावलिं प्रोचुः, सुन्नटा रक्तचंदनैरंगविलेपनं चक्रुः, अ. वा हेपारवान् कुर्व ति, गजा गर्जितशब्दान विदधति, स्थाश्च चित्कारशब्दान् कुर्वति, रणतूरीजेरिमु- रजादिविविधवादित्राणि वाद्यते. एवं तत्र महाकोलाहलो बन्व, केचित् सुभटा निजजयकृते या- चकेभ्यो विविधं दानं दः, वीराश्च वीरवलयानि दधिरे, तस्मिन्नवसरे काचित्सुन्नटजननी निजपु- प्रति वक्ति, हे पुत्र! रणांगणे त्वया शौर्यमेव दर्य, मम कुदि न लगायेः, निजस्वामिकार्यार्थ वैरिणां खमं खमं कृत्वैव त्वया समागंतव्यं. काचिन्माता पुनः पुत्रप्रत्येवं वक्ति, हे.पुत्र! अहमपि यथा वीरसुता, वीरभार्या वीरपुत्रा च भवेयं तथैव त्वया रणांगणे प्रवृत्तिः कार्या. काचिदीरपत्नी स- मरोल्सुकं खनर्तारंप्रति वदति हे स्वामिस्त्वया रणांगणेऽहं न स्मर्त्तव्या, अन्या हास्येन काचित्क- थयति हे नाथ मम कटादावाणाग्रे यदि वं धैर्य धर्तुं समर्थो न नवसि, तदा त्वमनेकशरनिकरनि- ·श्रीपा- पातमीपणे रणांगणे कथं धैर्य धारयिष्यसि ? इति विविधवचनप्रहारैईिगुणोत्साहा वीरमानिनः सु- भटाः सन्नाहपरिधानपुरस्सरं विविधशस्त्रयुता रणनूमौ समाजग्मुः, अथ ध्योरपि सैन्ययोः सुन्नटा लच निजनिजस्वामिनामोचारणपूर्वकं संमिलिताः, ततस्ते खाणैःकुतैर्दमैक्षिन्निश्च महाघोरं युद्धं च. स्तत्र केपांचित्सुन्नटानां शिरांसि कपिछफलानीव नुमौ पेतुः, कस्यचित्सुन्नटस्य खसाहतं शीर्प ग- गने प्रोपट्य सूर्यस्यापि समागतराहुशंकां विदधे. केषांचित्सुनटानां कबंधाः शौर्यरसाकुला नृत्यंत श्व दृश्यंते. केचित्कातराः सुन्नटा नश्यंति, तदाश्वखुरोधूतरजोनिः पिहितेतरिक्षे सूर्यमंडलमप्यह- श्यं वव. स्थाने स्थाने गजाश्वस्थपदातयः पतंति, एवं नीपणे संग्रामे जायमाने नूमौ रुधिरप्रवा- हाश्चलिताः, तेपु सुन्नटशीपाणि मत्स्या व वहतिस्म, तेषां नेत्राणि च तत्र कमलानीव विराजते, केशाश्च शैवलस्तवका श्व तत्र शोभते. रणभूमौ सर्वत्रासृकर्दमो वव, एवं तत्र महाकोलाहलयु. ते संग्रामे जायमाने श्रीपालनृपसैनिकैरजितसेननृपसेना नमा, एवं निजसेनां नमां दृष्ट्वाऽत्यंत क्रु- धितोऽजितसेननृपः स्वयमेवाग्रभागे समागत्य नमां स्वकीयसेनां च प्रोत्साह्य श्रीपालसैन्यमत्यंत विलोडयामास, तेन वीरेण च श्रीपालसैन्येऽनेके नृपा मारिताः, एवं वायुवेगेनार्कतूलमिव विलो- ·लच १०१ श्रीपा: ड्यमानं निजसैन्यं दृष्ट्वा तैः सप्तशतराणकैः सहसागत्याजितसेनः परिवेष्टितः, तेषां सिंहनादैरेवा. जितसेनसेना सकलापि दिशो दिशं पलायिता, अथ तैः सप्तशतराणकैरजितसेनंप्रति कथितं, हे अजितसेन अद्यापि ते किमपि गतं नास्ति, त्वमप्यस्मान्निः सहैव श्रीपालचरणयोः शरणं कुरु, त- त श्रुत्वा रुष्टेनाजितसेनेन तैः सह महाघोरः संग्रामः प्रारब्धस्तदा तैस्तं गजात्पातयित्वा बंधनैश्च व- ध्वा श्रीपालाग्रे समानीतः, तदा श्रीपालमहाराजस्तं तथावस्थं दृष्ट्वा शीघं मुक्तवंधनं कृत्वेत्यवदत् हे तात निजमनसि खेदं मा कुरु ? सांप्रत निजराज्यं त्वं सुखेन चुदव ? यद्यधिकमपि युज्यते तदपि गृहाण ? इति श्रुत्वाजितसेनेन निजमनसि चिंतितं मया तदा यदूतवचनं न मानितं तध्रुवमयु- क्तं कृतं, अहं वृछोऽपि परद्रोहपरायणो महापापिष्टश्चास्मि, अयं श्रीपालस्तु बालोऽपि परोपकारीय र्मपरायणश्वास्ति. किंच गोत्रडोहेण कीर्तिनश्यति, राज्यद्रोहेण नीतिश्च गवति, बालद्रोहेण सुग- तिश्च नो भवति, मया श्वेतत्त्रयमपि कृतमस्ति, अतो मे पापिनः का गतिर्भविष्यति? अथ त्वेते. पां पापानां परिहारार्थ चारित्रग्रहणमेव मम श्रेयस्कर, एवं चिंतयतस्तस्य शुननावनया पापं पला. यितं, कर्मनिश्च तस्मै विवरं दत्तं, तदा तेन स्वयमेव तत्रैव चारित्रं गृहीतं, शासनदेवतया च तस्मै .

·लच श्रीपा- लिंगं प्रदत्तं. तदा श्रीपालमहाराजस्तस्याजितसेनस्य चारित्रस्वरूपं दृष्ट्वाऽत्यंत प्रमुदितः परिवारयुतो भावनया तस्मै नमनं कृत्वैवं तस्य स्तुति चकार. हे अजितसेनमुनीश्वर! त्वया दमारूपख न को- धरूपमहासुनटो हतः, त्वया माईववज्रेण मानगिरिभूर्णीकृतः, आर्जवकुठारेण त्वया मायावच्यु. १०३ | न्मूलिता, निःस्पृहतारूपपोतेन त्वया लोभमहासागरस्तरितः, तपःसंयमसत्यशौचाकिंचनब्रह्मादिदश विधः साधुधर्मस्त्वयांगीकृतोऽतो हे अजितसेनमहामुने तुत्यं नमः, श्यादि तस्य स्तुति कृत्वा तं च नावनया नत्वा तत्पुत्रं च तद्राज्ये स्थापयित्वा श्रीपालनरेंऽश्चंपांप्रति प्रचचाल. महोत्सवपूर्वक शुनमुहूर्ते च स चंपानगर्या प्राविशत, नागरिकैः सधवस्त्रीनिश्च धवलमंगलगीतगानपुरस्सरं सोऽ. त्यंतं सन्मानितः, बंदिजनैर्जयजयशब्दैवर्धापितश्च. ततोऽसौ खपितुरासने विरराज, तदा सकलन रेश्वरैमिलित्वा हर्षपूर्वकं पुनस्तस्य राज्यान्निपेकः कृतः, प्राभृतानि च तस्मै दत्वा ते नृपास्तं सुखेन सेवंतेस्म. तदा श्रीपालनरेंद्रेण मदनसुंदरी पट्टराझीत्वेन स्थापिता, शेषाश्च लघुपट्टराइयः स्थापि- ताः, ततोऽसौ त्रिनिर्धवलमित्रैः सहितस्य मतिसागरस्य महामात्यपदवीं ददौ. अथ तेन कोशांची. नगराहिमलान्निधं धवलश्रेष्टिपुत्रं समाहूय तस्मै च धवलस्य सर्व धनं समर्प्य श्रेष्टिपदवी दत्ता. अ.

·श्रीपा- न्येषां सर्वेषामपि यथायोग्यं सन्मानं कृत्वा स सुखेन तस्थौ. तदा तेन तत्र नव कनकमयानि जि. लच नभुवनानि कारितानि, तेषां मध्ये च नव रत्नमय्यो जिनमूर्तयः स्थापितास्तत्र च परिवारयुतः श्री- पालनरेंद्रो नवपदध्यानं चकार. एवं तेन सर्वस्थानेषु जिनभुवनगुरुवंदननवपदमहिमा चक्रे. सर्वत्र १०४ | सप्तव्यसनवर्जनममायुद्घोषणं सुपात्रदानं शीलतपोनावनादिवृतिश्च कृता. तद्राज्ये लोकाः प्रायेण धनधान्यपुत्रपौत्रादिवृधिभावं प्राप्ताः, एवं स दीनेभ्यो दानं समर्पयन् देवेंद्र श्व लीलां चकार. यथेत उत्पन्नावधिज्ञानो राजर्षिरजितसेनो महामुनिर्विहरन् सन् तचंपापुर्युद्याने समाजगाम. वनपालकेन श्रीपालपृथ्वीपालाय व पनिका दत्ता, तदा श्रीपालोऽपि तस्मै वनपालाय प्रीतिदानं दत्वा जननीजायासमेतो महर्षिविस्तरेण मुनीण पवित्रीजूते उद्याने समाजगाम, तत्र मनोवा- कायत्रिकरणशुद्ध्या तं. महामुनि त्रिःप्रदक्षिणीकृत्य श्रीपालभूपाल चितस्थाने समुपाविशत, तदा मुनिनापि धर्मदेशना प्रारब्धा. भो नव्या यह संसारे मनुष्यजन्म उर्लनं, तत्रापि जिनागमश्रवणं उर्लनं, तत्राथ श्रधा मुलीना, तत्र च संयमपालनं पुष्करं, एतचतुष्टयं तु केवलं पूर्व कृतपुण्येनैव प्राप्यते, अथ धर्मो विविधोऽस्ति, एकः साधुधर्मो द्वितीयः श्रावकधर्मश्च, तत्र साधुधर्मस्य दशभेदाः .

·लच --- श्रीपा-/ संति, श्रावकधर्मस्य च द्वादश भेदाः संति. तत्रापि सर्वधर्मकार्येषु नवपदध्यानं तु सारनृतमेव व- तते, अत्रास्य नवपदस्य वर्णनं कर्त्तव्यं. इत्यादिधर्मकयां कथयित्वा सो जितसेनमहामुनिर्विरराम. तदा श्रीपालो विनयं कृत्वा प्राह-हे मुनीश केन कर्मणा मम बाब्यत्वे पुष्टकुष्टोत्पत्तिर्जाता? के. १०५ | न सुकर्मणा च तस्य रोगस्य समाधिर्जाता? केन शुभकर्मणां च स्थाने स्थानेऽहमीदशी समृदि प्राप्तवान् ? पुनर्हे नाथ केन कर्मणाहं सागरे पतितस्तथा केन नीचकर्मणा मम मातंगत्वं संप्राप्तं ? हे मुनीश श्दं सर्वं मम कर्मस्वरूपं मह्यं कृपां विधाय त्वं कथय ? तत् श्रुत्वा मुनिराह हे नरवर ! श्ह संसारे जीवानां पूर्व कृतकर्मवशात्सर्वसुखदुःखानि नवंति. हैव भरतक्षेत्रे हिरण्यपुरनामनगरे श्रीकांतनामा राजा पापिष्टो मृगयाव्यसनानिजूतोऽजुत्, तस्य श्रीमतीनामराझी जिनधर्मे निपुणा विशुशीलालंकारा कृपाप्रशमसंवेगास्तिक्यादिगुणोपेता खपतिभक्ता च वचव, सा राझी मृगयारक्तं स्वपतिं सर्वदोपदेशं ददाति हे स्वामिन नरकनिधनं महादुःखप्रदं जीववधव्यसनं युष्माभिर्न कर्त्तव्यं, तुरगारूढा यूयं तीदणशस्त्रैस्तृणजलभदकाणां जी- वानां शरीराणि वेदयित्वा तेषां च खेदं दत्वा य कुरुथ, सोऽयं दत्रियाणामाचारो नास्ति. किंतु ·लच श्रीपा- वनवासिमृगशंवरशूकरशशकप्रभृतिपशुजातीनां पक्षिजातीनां च राणकरणमेव श्रेयस्कर दत्रिया णां वर्तते. परप्राणहरणरूपं कार्य तु चांमालानामेव युज्यते. ये जनाः परप्राणैरात्मानं पुष्टं कुर्वति ते खटपैरेव दिनैः स्वात्मानं नाशयंति. इयुपदेशं राझी सर्वदा नृपंप्रति ददौ, एवं तयोक्तो नृप १०६/ स्तदने कथयति यदहं जीवान् न हनिष्यामि, परं बहिः समागत्य तथैव स जीवान् मारयति. अ- थान्यदिने स राजा नद्भदैः सप्तशतपुरुषैः सह जीववधार्थ वने गतस्तत्र च धर्मध्वजधारकमेकं मुनि दृष्ट्वा तेन राझोक्तं भोः सुन्नटा एष मदिकागुड्डायनार्थ चामरधारी कोऽपि कुष्टी नविष्यति, तत् श्रु- त्वा सर्वैः सुन्नटैरपि तथैव नणितं हे राजन् ! एप कुष्टयेव वर्त्तते. तदा तैरुनटपुरुषैर्यष्टिनिर्यथा यथा स दमावान् मुनिस्ताड्यते तथा तथा स राजा समुझसन् सन हास्यरसमनुन्नवतिस्म. एवं ते सर्वे मुनेरुपसर्ग कृत्वा मृगवर्गपृष्टे धाविताः, धावमानास्ते सर्वे स्वनगरे प्राप्ताः, एवं स रात्रौ स्वप्रियाग्रे दिनस्य स्वरूपं कथयति, परं सा तं निवारयति, एवं तस्या अग्रे तु स वदति यदद्यप्रभृत्यहं जीवव धं न करिष्यामि, परं बहिर्गत्वा तैरुजटपुरुपैः सह स राजा जीवान्मारयति, अयान्यदा स राजा निजसेनां पृष्टे त्यक्त्वैकाक्येव मृगयाथै गछन् मृगपृष्टे धावितः, श्तो नदीतटे सघनवृदासमूहे स ·श्रीषा- मृगोऽदृश्यीवनय, तं मृगं शोधयन स नृपो नद्या उपकं ध्यानस्थमेकं मुनिं ददर्श. तदा तेन पा. पिष्टेन नृपेण हस्ताभ्यां तं मुनिं गृहीत्वा कौतुकाथै नदीजले स निक्षिप्तस्तदा जले पतितस्य मुने. लन व्याकुलत्वं विज्ञायोत्पन्न किंचित्करुणारसो जलात्पुनस्तं मुनि निष्कास्य भावेन भूमौ मुमोच. ततो गृहमागत्य स स्वप्रियाये तं मुनिवृत्तांतं निवेदयामास. तयोक्तं हे नाथ! कस्यापि जीवस्य दुःखदा. नं न श्रेयस्करं, मुनिराजस्य खोत्पादनं तु विशेषेण नरकप्रदमेव नवति. अन्यच साधुहीलनया च्यादिहानिः स्यात्, मुनिहास्यकरणेन जीवो रोगी स्यात, मुनिनिंदया च वधो नयति, मुखरो: गोऽपि स्यात, नेत्रयोधिः स्यात्. मुनिताडनतर्जनादिना मरणं राज्यनाशश्च भवेतां, तथैव मु- निराजोपसर्गकरणतोऽनंतसंसारभ्रमणं भवेत. यउक्तं-चेश्यदबविणासे । रिसिघाए पवयणरस जहाहे ।। संजई चनचभंगो । मूलग्गि बोदिलाभस्स ॥ ६ ॥ इति राश्या वचनानि श्रुत्वा राजा किंनिधर्मपरिणामोखसितः सन प्राह हे प्रिये अथाहमीदृशं कार्य न करिष्यामि. एवं कतिचिदिना- वधि तेन हिंसा न कृता, पुनरपि राजा श्रीमतीशिक्षा विस्मृतवान्. एकदा गवादास्थः स राजाहा. राय वनात्समागतमेकं मुनि ददर्श, तदा स स्वसेवकानु प्रत्यवादीत्. नो सेवका एनं मलिनं मा.

·श्रीपा- तंगसदृशं पुरुषं नगराद् बहिनिष्कासयत ? अनेन मे पुरी मलिनीकृता, तदा ते सेवकास्तं मुनि ग- ले धृत्वा नगरान्निष्कासयामासुः, तदा गवादस्थया श्रीमत्या तत्स्वरूपं दृष्टं, तत्कालं च राजानं स. लच माहूय तस्मै च कोपं कृत्वा सा तं निर्नर्सयामास. राजापि लाजितः सन्नेवमुवाच, हे प्रिये ! स मु- १०७ | निस्त्र पुनः समानीयतामहं तेन समं दामणां विधास्ये. ततो राश्याग्रहात् स स्वसेवकान् विमुच्य तं मुनिं च समाहूय नवा स्वापराधं च दामयित्वा च नावेन तदने समुपविष्टः, तदा श्रीमती प्रा- ह हे मुने ममानेन स्वामिना मुनिवधबंधनादिपापं कृतमस्ति, अतोऽस्य पापस्यापगमायास्योपरि कृ- पां कृत्वा कोऽप्युपायः कथ्यता. तत् श्रुत्वा मुनिः प्राह हे नछेऽनेन घनं पापं कृतमस्ति, मुनिः सं- तापितोऽस्ति, जीवघातादिकं च तेन महत्पापं कृतमस्ति, अथ तेषां पापानां शुष्यर्थ मया कथ्यमा- नमुपायं सावधानतया युवां शृणुतं. तदा राजा च राझी च नावेन मुनिना कथ्यमानमुपायं शृणु- तः, मुनिराह युवाभ्यां भावपूर्वकं श्रीसिच्चाराधनं विधेयं, तत् श्रुत्वा राझ्या सह राज्ञापि तत्स्वी- कृतं. मुनिकथितस्तत्तपोविधिश्च राश्या वमनसि धारितस्ततो राझ्या सह राजापि सिघचकाराधन- मकरोत. उद्यापनावसरे श्रीमत्या अष्टाभिः सखीभिः श्रीनवपदपूजानुमोदिता, अथ तैः सप्तशतपुर- ·लच श्रीपा- पैर्धर्मकर्मपरायणं नृपं दृष्ट्वा तस्य धर्मकार्य प्रशंसितं, निजपापं व किंचित् दामितं. अथान्येास्तेन श्रीकांतराझा तैः सप्तशतपुरुषैः सह समागत्य सिंहराजस्य. ग्रामो बुटितः, ततस्तस्य ग्रामलोकस्य गोमहिपाधान्यादिकं गृहीत्वा ते पश्चाइलिताः, तत्स्वरूपं तेन सिंहराजेन शातं, तदा सोऽपि नि- १०० जसैन्यं गृहीत्वा तत्पृष्टेऽधावत्. ततस्तेषां संग्रामो बभूव, :सिंहेन ते सप्तशतनराः समकालमेव हता. स्ते मृत्वा दात्रियकुले समुत्पन्नाः, तैः पूर्वनवे साधुताडनकुष्टिकथनाद्यशुभं कर्म समुपार्जितं. तेन ते सर्वे कुष्टिनो जाताः, धर्मप्रशंसनेन च नीरोगा जाताः, यश्चाथ श्रीकांतः स त्वमेवानवः, या च तव श्रीमतीनामराझ्यासीत् सेयं मदनसुंदरी जाना, सा पूर्वभवे तव वधूरासीदत्रापि सैव ते जाया सम- जनि. श्यं परनवे यथा ते हितवांछकासीत तथानापि सा तव हितवांउकैवास्ति. पूर्वेऽपि तया त्व. पा नवपदपूजा कारिताधुनापि तथैव तयाकारिता. हे श्रीपाल पुनस्त्वया मुनिः कुष्टी कथित- स्तेन त्वं वाव्ये वयसि कुष्टी जातः, श्रीसिष्चक्रध्यानेन च त्वं नीरोगोऽनवः, मुनि नदीजले पात- नात्त्वमपि सागरे पतितस्तन्निष्कासनाच त्वमपि तस्मानिष्कासितोऽभूः, मुनिप्रति मातंगकथनात्त्वम- पि मातंगो जातो, मुनेश्च दामणात्ते मातंगत्वं दूरीनृतं. श्रीसिद्धचक्राराधनप्रनावाच त्वं सकलवि.

·बचण ११० श्रीपा- मलकमलानिवासनूतो जातः, श्रीमत्याः सखीनिश्च नवपदपूजानुमोदनकरणात्ता लघुपट्टराइयः सं- जाताः, एतासां मध्यादष्टम्या राझ्या पूर्वनवे सपत्न्या सह विवादे तस्यै एवं कथितमजूत हे इष्ट त्वं सर्पण दष्टा नव तेन साप्यहिना दष्टा. यश्च सिंहराजा सोऽपि प्रहारैर्जर्जरीजूतः सन् मासिकम- नशनं दीदां च गृहीत्वा कालं कृत्वाऽहमजिक्सेनो जातस्त्वया तु ममैको ग्रामो बुंटितस्तदा मया तु ते राज्यं गृहीतं. किं च भो राजन ! पूर्वभवे मया समकालमेव सप्तशतनरा मारितास्ततस्तैरप्य- हं कृतबंधनस्त्वदने मुक्तः, पूर्वनवे मया दीदा गृहीता, ततोऽत्रापि मम चरणमेव शरणरूपं जातं, शुननावेन च ममावधिज्ञानमपि समुदुनृतं. एवं येन जीवेन यादृशं कर्म क्रियते तादृशमेव फलं स लभते, यतोऽयं जीव एव कर्मणां कर्ता नोक्ता चास्ति. इति मुनिमुखाद्देशनां श्रुत्वा श्रीपालराजा हदि चिंतयामास अहो भवनाटकं कीदृशमस्ति ? अथ मुनेरत्यंत विनयं कृत्वा पुनः श्रीपालः प्राह हे मुनींs! दीदाग्रहणे तु मम सामर्थ्य नास्ति, अतो मयि कृपां विधाय मचितं कार्य निवेदय ? येनेदं मे जन्म सफलं भवेत्, प्रांते च मोदा- प्राप्तिः स्यात्. तदा मुनिना प्रोक्तं हे राजन् ! तव भोग्यकर्मोदयादव भवे दीदा नास्ति, किं तु न ·लच श्रीपा-) वपदध्यानलीनः सन् नवमे स्वर्ग वं गमिष्यसि. ततोऽग्रे नरसुरसुखान्यनुजवन् नवमे नवे त्वं मु. तौ प्रयास्यसि. ततोऽसौं श्रीपालनरेंद्रो मुनिराजं नत्वा स्वस्थाने गतः, मुनिरप्यन्यत्रस्थाने विजहा- र. अथ श्रीपालनरेंद्रो जननीप्रियान्निः सह श्रीसिद्धचक्रपूजायां लीनो बभूव. अथान्येयुर्मदनसुंद- १११ / री निजनारंप्रति प्राह हे नाथ ! प्रथमं तु श्रीनवपदोद्यापनं संक्षेपतः कृतमनुत्, ततोऽधुना पुन- स्तत्तपः कृत्वा महाविस्तरेण श्रीनवपदानां पृथक्पृथक् नक्तिः कार्या. तत् श्रुत्वा राज्ञा नव नूतनानि जिनचैत्यानि कारितानि, जिनमंदिराणां जीर्णोधाराश्च कृताः, नानाप्रकारपूजाविधयश्च कृताः, एवं स प्रथ्यमाईपदाराधनं करोतिस्म १. सिधपदाराधने सिघानां नानामूर्तयस्तेन कारिताः १. आचा- र्यपदाराधनार्थ तेषां बहुमानं, तेन्यो वंदनानि, नक्तपानादिदानं, तथा तेषां विनयवैयावृत्यादिकं स करोति ३. स्थानासनवसनपठनपाठनसाहाय्यकरणादिना स पाठकपदाराधनं करोति ४. अनिगम- नवंदनासनवसनदानादिन्निः स साधुपदाराधनं विदधाति ५. रथयात्रातीर्थयात्रासंघपूजाशासनप्रना. वनादिन्निश्च स दर्शनपदाराधनं करोति ६. सिघांतपठनपाठनलेखनरदाणादिन्निः स झानपदाराधनं करोति ७. व्रतनियमपालनयतिधर्मानुरागादिनिश्चारित्रपदाराधनं स करोति. ७. बाह्याभ्यंतरभेदा- ·१११ श्रीपा-| भ्यां तपःपदाराधनं च स करोतिस्म. ए. एवं श्रीसिघचकतपः कुर्वन स श्रीपालनरेंडो नवपदानां ध्यानमकरोत. नवपदानां जापश्चात्र जघन्यतस्त्रयोदशसहसाणीति, तच्चेचं-प्रथमपदस्य छादशश- लच तानि १२००, द्वितीयपदस्याष्टौ शतानि ७००, तृतीयस्य पत्रिंशबतानि ३६००, चतुर्थस्य पंचविंश ति शतानि २५००, पंचमस्य सप्तविंशति शतानि १००, षष्टस्य पंचशतानि ५००, सप्तमस्य पंच- शतानि १००, अष्टमस्य दशशतानि १०००, नवमस्य हे शते च २००, सर्वमीलने त्रयोदश सह- त्राणि जातानि. तस्य पंचमे वर्षे च निजराज्यलदम्यनुसारेण तेन महाविस्तरेण महानत्या म- हाशक्त्या चोद्यापनं तस्य तपसः समारब्धं. तस्य विधिश्वायं-रम्ये विशाले प्रदेशे जिनमंदिरे वा वेदिकात्रययुक्तं श्वेतं चित्रयुक्तं विशालं तेन पीठ कारितं, तपरि मंत्रपूतैः पंचवर्णशालिप्रमुखथा. न्यैर्मनोझं सिंघचक्रमंडलं तेन रचितं, तत्रादादिषु नवसु पदेषु सर्पिमत्संमिमिश्रितश्रीफलगोल- कानि स्थापितानि. ति समान्यविधिः, अथ मदनसुंदर्या सह श्रीपालेन प्रथममहत्पदे कर्पूरमिश्रि- तचंदनलिप्तं चतुस्त्रिंशत् हीरकैर्युक्तमष्टकतनसहितं च गोलकं स्थापितं १, दितीये सिष्पदे एक- त्रिंशत्प्रवालसहितं अष्टमाणिक्ययुक्तं रक्तचंदनलिप्तं च गोलकं स्थापितं २, तृतीये प्राचार्यपदे पं- .

·लच श्रीपा- चगोमेदरनयुक्तं पत्रिंशत्पुष्पकरत्नकनककुसुमयुक्तं कुंकुमरसलिप्तं गोलकं स्थापितं ३, चतुर्थ पा.. उपदे हरितवर्णपंचविंशतिमरकतयुक्तं चतुरिंडनीलमणिसहितं गोलकं स्थापितं ४, पंचमे साधुप- दे श्यामवर्णसप्तविंशतिनीलकरत्नैर्युतं पंचराजपट्टसहितं गोलकं स्थापितं ५, पष्टे दर्शनपदे चंदन- ११३ | लिप्तं श्वेतवर्ण सप्तपष्टिमुक्ताफलविराजितं गोलकं स्थापितं ६, सप्तमे ज्ञानपदे श्वेतवर्णेकपंचाशन्मु- ताफलयुतं गोलकं स्थापितं , अष्टमे चारित्रपदे श्वेतवर्णसप्ततिमुक्ताफलैः सहितं गोलकं स्थापित तं , नवमे तपःपदे श्वेतवर्णपंचाशन्मुक्ताफलैर्युतं गोलकं स्थापितं ए चेति. तदा पुनरन्यहस्रध्वजमालानरणनैवेद्यश्रीफलादिकं नवपदमुद्दिश्य तेन ढौकितं, षोडश वि- शालशर्करा लिंगाकारारतत्र धृताः, ततस्तेन नरेंजेणाष्टवर्गेषु सरसचतुःषष्टिडादाः स्थापिताः, वर्गा- तरे च नानामणिकनकममितवीजपूराणि च धृतानि, अष्टचत्वारिंशलब्धिस्थानेषु खजूरीफलापुंजो- ऽनेन धृतः, अष्टगुरुचरणेषु दाडिमफलानि धृतानि, अष्टयतनासु नारंगीफलानि धृतानि, सिच- बाधिष्टायकानां चतुर्णामग्रे चतुःकुष्मांमानि स्थापितानि, आसन्नसेवकदेवीनामग्रे द्वादश ताकानि तेन धृतानि, यदायदिपीपदेपु चतुःपष्टिपूगीफलानि धृतानि, चतुरपालेपु पीतवर्ण वलिदानं द- ·लच ११४ श्रीपा- तं, चतुर्दारेषु कृष्णबलिदानं विहितं, नवनिधानेषु कांचनकलशाः स्थापितास्ते च रत्नैर्भूता आसन्, ग्रहदिक्पालेषु च सुवर्णफलपुष्पाणि धृतानि. इत्यादिमहाविस्तरेण तेन श्रीनवपदानामुद्यापनं कृतं, कलशस्नात्रमहोत्सवोऽपि महाविनृत्या कृतः, अव्यादिन्निः सर्वेभ्यः प्राभृतं कृत्वा तेनाष्टप्रकारपूजारात्रिकं कृतं, मंगलावसरे च सर्वसंधेन मिलित्वा तयोस्तिलके कृते, कुसुममाले च परिधापिते, एवं नानावाजित्रपंचशब्दादिनादपूर्वकं ते न द्रव्यपूजनं कृतं. अथ मदनसुंदर्या सहितः श्रीपालराजा भावस्तुतिं चकार-जो धुरि सिस्थिरि- हंतमूलदद्वपीढपनि । सिधसरिजवप्नायसाहु चिहुंपास गरिजि ॥ दंसणनाणचरणतवपमिसाह- यसुंदर । तत्तकरसुरवग्गलष्गुिरुपयदलमंबर ॥ दिसिवालजकजस्किणीपमुहसुरकुसुमेहिं अटलांकि- यो। सो सिहचकवरकप्पतरु अम्हहि मणवंछिय दिन ॥१॥ ति नमस्कारं पठित्वा शकस्त च भावतः कृत्वा पुनः स श्रीनवपदस्तुतिं चकार-नप्पन्ननाणमहोमयाणं ' श्यादि दश गाथाः पठित्वा तत्स्थानाचोबाय सशुरूणां नवांगपूजनं विधाय, तेभ्यश्च रम्यवस्त्रपात्रादि च दत्वा वंदनां च कृत्वा महोत्सवयुतं सर्वसंधेन सह मांगव्यतूरभेरिफल्सरीपंचशब्दादिवाजित्रसमूहेन सहितः श्रीजि- ·लच श्रीपा- नशासनप्रभावनां कुर्वन् संधपूजापूर्वकं स साधर्मिकाणां वात्सल्यं करोतिस्म. ततोऽसौ निजजनन्या समं सर्वपट्टराज्ञीनिः सममन्यैर्वहुभिश्च समं श्रीसिष्चक्राराधनं चकार. श्रीश्रीपालनरेंऽस्य नव प. दृरायो चन्चुस्तासां त्रिभुवनपालप्रमुखा नव पुत्राः समन्नवन, तस्य नवसहस्रगजस्था नवलदाश्वा ११५ | नवकोटिपदातयश्चानवन. एवमिंद्रसमानलीलया श्रीपालो राज्यसुखमनुभवन् धर्मेण नीत्या च निः कंटकं राज्यं पालयन् नवशतवर्षेषु व्यतीतेषु सत्सु मदनसुंदर्याः सुतं त्रिभुवनपालं राज्ये संस्थाप- यामास. पुनः स्वव्यस्य सप्तक्षेत्रेपु व्ययं विधाय श्रीपालो मदनसुंदर्या सह नवपदेषु लीनः सने स्तुतिं चकार. चतुस्त्रिंशदतिशयविराजमानं तृतीयत्नववछजिननामकर्माणं महागोपं महामाहनं नि- मिकसार्थवाहोपमायुक्तमष्टप्रातिहार्यशोनाविराजितं पंचत्रिंशहाणी गुणगणकलितं स्याहादवादिनं जिनमर्हतं चाहं वंदे, एवं प्रथमपदगुणग्रामे स स्वकीयं कालं निनाय १. अथ द्वितीयं सिद्धपद- महं नमामि, कयंन्तास्ते सिघाः? पूर्वप्रयोगेण संगत्यागेन बंधनचेदनेन स्वन्नावेन च ये मुक्तौ प्राप्ताः संति, एकसमयेनैव तत्र गताः संति, सिहशिलाया नपरि योजनषष्टमभागे स्थिताः संति. एवं तेषां ध्याने लीनः सन् स निजकालं गमयामास ५. अथ मया ते प्राचार्या नमस्यंते, ये पं.

·लच श्रीपा- चाचारपाल नपरायणा देशकालाद्यपेद.या शुट चारित्रधारिणो युगप्रधानाश्च संति. इति तट्याने स कालं निनाय. अथ ते पाठकाः सदा मया सेव्यते, ये द्वादशांगपारगा पूर्खशिष्यचित्तेऽपि प्रमोदो- त्पादकाः संति, इति तसिं.श्चतुर्थे पदे लीनः सन् स कालं निनाय ४. तान्न साधूनहं वंदे, ये को- ११६ | धमानमायालोनरहिताः, शुधसूत्रार्थवक्तारो यतिधर्मधारका रत्नत्रयाराधकाः संति, एवं तथ्याने स निजकालं निनाय ५. षष्टं दर्शनपदमहं नमामि, यत् सप्तपष्टिभेदैरलंकृतमस्ति, एवं तख्याने लीनः स निजकालं निनाय ६. सप्तमं झानपदं नमामि, यन्मतिश्रुतावधिमनःपर्यवकेवलज्ञानात्मकमस्ति, एवं तथ्यानेऽसौ लीनो बच ७. अष्टमं चारित्रपदमहं नमामि, यत्सप्तदशजेदसंयुक्तमस्ति, एवं त- ध्यानेऽप्यसौ लीनोऽजूत ७. नवमं तपःपदं नमाम्यहं, यद् वाह्याभ्यंतरजेदाभ्यां हादशविधमस्ति, ए- वं तरपालनेऽसौ स्वकालं निनाय ए. एवं श्रीनवपदगुणध्यानयुतः श्रीपालनरेंद्रः कालसमये कालं कृत्वा नवमे स्वर्गे सामान्येंद्रो बभूव. तस्य जननी च मदनसुंदरी च सर्वलघुपट्टराश्यश्च सर्वा अपि कालसमये प्राप्ते सति शुभध्यानेन कालं कृत्वा तत्रैव जग्मुः, ततश्चेमे च्युत्वा मनुष्यत्वं प्राप्य पुन- देवत्वं प्राप्ताः, एवं चत्वारो देवभवाः पंच च मनुष्यन्नवास्तेषां ज्ञेयाः, श्रीपालनवान्नवमे भवे ते सर्वे ·बच श्रीपा- मोदं गमिष्यंति. एवं हे मगधेश्वर श्रीसिद्धचक्रमाहात्म्यरूपं श्रीपालचरित्रं मया तवाग्रे कथितं. तन्माहात्म्यं श्रु- त्वा मगधेश्वरो नवपदेपु समुसितमना एवमुवाच, अहो नवपदानां कीदृशं माहात्म्यमस्ति! ततो ११७ | गौतमगणधरोऽवादीत् हे नृप! तेष्वेकैकस्यापि पदस्य माहाम्यमनंतमस्ति, तर्हि नवानामपि पदा- नां का वार्ता कथनीया? तेषु पदेषु देवराजेन प्रथमं पदं ध्यातं, तेन तस्य मुक्तिर्जाता, सिष्प- दाराधनेन पुंमरीकपांडवानां मुक्तिरन्त. पाचार्यपदाराधनेन प्रदेशिनृपस्य मोदफलमासीत. पाठ- कपदाराधनेन वज्रस्वामिनः स्वर्गः संप्राप्तः, साधुपदाराधनेन रूपीरोहिणीप्रमुखाणां शिवं जातं, द. शनपदाराधनेन सुलसाया महानंदो जातः, ज्ञानपदाराधनेन मापतुपसाधोनिं जातं, चारित्रपदा- राधनेन जंबूकुमारस्य केवलं संप्राप्तं, तपःपदाराधनेन दृढपहारिणः शिवं जातं. इत्यादिनवपदाराध- नेनानेके मोदं गता गति गमिष्यंति च, एवं श्रीसिष्चक्राराधनप्रन्नावो ज्ञेयः, एवं श्रीगौतम स्वामिना श्रेणिकनृपाग्रे श्रीनवपदमाहात्म्यं सविस्तरं वर्णितं, जक्या श्रीश्रेणिकेन च श्रुतं. तत् श्रु- वा सर्वे सन्नास्थिता लोका अपि सानंदा बभूवुः. अथ तस्मिन्नवसरे श्रीवीरमनोरपि तत्रागमनं श्रु- ·११० श्रीपा- त्वा मगधेशो हर्षितः सन समवसरणे जगाम. तत्र गत्वा प्रतुं च नत्वा नवपदस्वरूपं पृष्टवान्. त. बचा दा यथा पुरा गौतमेनोक्तं तथैव नगवतापि कथितं. तदा मगधेश्वरः श्रीवीरजिनं प्रणम्य राजग्रहीं- प्रति जगाम. श्रीजगजुरुरप्यन्यत्र विजदार. तदा सर्वत्र श्रीसिष्चक्रमहिमा जातः. दं श्रीश्रीपालचरित्रं कथितं, तेन यत्पुण्यं नवेत तत्पुण्येन वक्तॄणां श्रोणां चाग्रेऽग्रे सुखं भवतु वंशो वृद्धिं च यातु. संवरिसघिरसाष्टैक-प्रमिते मार्गशीर्षके ॥ मासे हि कृष्णपक्षे च । द- शम्यां चरितं कृतं ॥ १ ॥ श्रीजिनहर्ष सूरीणां । राज्ये रम्ये प्रवर्तिते ॥ प्राकृतात्संस्कृतं रम्यं । कृतं च जयकीर्तिना ॥२॥ श्रीमत्खरतरगचे । कीर्तिरत्नाश्च सूरयः ॥ तबाखायां सुजाता हि। पाठकाः सुखलानकाः ॥३॥ तेषां शिष्या महाददा। जिनहंससुवाचकाः ॥ तेषां शिष्याः सदाचाराः । श्रीमन्माणिक्यमूर्तयः ॥ ४ ॥ महोपाध्यायपदवी-धारकाश्च जितेंज्यिाः॥ तबिष्या नावहर्षाश्च । महाविद्याधरा वराः ॥ ५॥ अमरविमलाश्चात्र । तविष्याः पाठका वराः॥ तविष्याश्च विराजते- ऽमृतसुंदरनामतः ॥ ६ ॥ वाचका राजमान्याश्च । वैद्यशास्त्रविशारदाः ॥ तविष्यो महिमाहेमः । स- तां मान्यो महासुधीः ॥ ७॥ तज्जता जयकीर्तिश्च । तेनेदं चरितं कृतं ॥ कांतिरत्नसहायेन । लि- ·सच श्रीपा- खितं शोधितं मुदा ॥ ७॥ श्रीराजाधिराजस्य । मूलराजस्य नृपतेः ॥ राज्ये प्रतापसंयुक्ते । पुस्ति- केयं कृता मया ॥ ५ ॥ श्रीचिंतामणिपाधैशो। रदां करोतु नित्यशः ॥ जेसलमेरुमहाउंगे । चतु: मासी कृता वरा ॥ १० ॥ जीवराजसंकलितं । श्रीपालचरितं शुनं ॥ कुशलेनाशु लिखितं । श्रीस- ११ए गुरुप्रसादतः ।। ११ ।। आ श्रीपालचरित्रनी मूळ रचनामा घणी जगोए संबंध त्रुटतो होवाथी तेम व्याकरणदोषो पण होवाथी यथाशक्ति तेमां सुधारो करी जामनगरनिवासी पंडित श्रावक हीरा- लाल हंसराजे पोताना श्रीजैनन्नास्करोदय छापखानामां गपी आ ग्रंथ प्रसिद्ध कर्यो बे. ॥ समाप्तोऽयं ग्रंथो गुरुश्रीमचास्त्रिविजयसुप्रसादात् ॥

·san
Nepares
॥ इति श्रीश्रीपालचरित्रं समाप्तं ॥
है

·No text on this page.