·斗斗牛 年 ·|| श्री ॥ ॥ हितविजयजी जैन मन्यमाला पुष्प नं १७ ॥ श्रीतपागच्छनायक-अफयरप्रतियोधक-जगदगुरु- हीरचरित्रम् ॥ रचयिता- देव-मेवाडकेसरि-श्रीनाकोडातीर्थोद्धारक-जैनाचार्यश्रीमद्विजय- हिमाचलसूरीश्वर-शिष्यमुमुक्षुभव्यानन्दविजयः “शास्त्री

·.
चीरा-१९७९
विक्रमात-२००९
सन् १९५२
हीरस्वर्ग सं. ३५७
रासस
CARE
प्रथमावत्ति
बु
हीर सूरि आवार्य पद कुंडली
के.१०
.
११
श,
१२ चं.
All
ज्ञान
ए
१०००
घागरावा(HICIS)
शु.६
गु.
ar
३
५
रा.
RECERSOCIEcX
मुद्रक
आनंद प्रेस

·No text on this page.

·creCKIRECORRESPECRETECTES
muvu.hra
.
MC
समितीन
३. भीमनिपान निलमणि
Trma
Janm
अगरगुरू भागमा विजयहोर सरपरली
स
Ca
Tomcal
---
nuwyv
HARLALKICKEKIKATRENESS

·No text on this page.

·Hn ॥ ७॥ R r समर्पणम् श्रीमतां सद्धर्मविनयमनस्वितादिगुणविभूषितानाम्प्रातःस्मरणीयजै- नतन्त्रस्वतन्त्राचार्यवर्यकुलकिरीटजगद्गुरुहीरमूरिकुलकुमुदादि- वाकराणां दिगन्तरालविख्यातधवलकीतीनाम्प्रतिपलाहिंसा- पालनतत्पराणां वालब्रह्मचारिणां दैवज्ञरत्नानामनवद्याने- कविद्याविद्योतमानमानसकैवल्यपथपथिकपन्यासवर्य- हितविजयगुरुचारीकानां मेवाडकेमरिनाकोडाद्य- नकतीर्थोद्धारक जैनाचार्यविजयहिमाचलमूरि- गुरुदेवानाम्पादपङ्कजयोः पुप्पमिदं सादरं सविनयं सबहुमानञ्च समर्पयति- तदीयशिष्य:- भव्यानन्दविजयः RISHNA नय ·प्रस्तावना आप सहृदयहृदया विपश्चिद्वराः सम्याः। जगद्गुरुहीररिपदोपाख्यानस्य बहुत्र वर्तमानत्वेऽपि तेषु बहुश समासापन्नपद्यमयत्वेन प्रौढा एव वैयाकरणा याथातथ्यतस्तदभि- मायानीयुर्न चास्पज्ञा, अतएव बहुतराणा जिज्ञासूनामत्याग्रहवशात्तत्सम्बन्धिपूर्वोपनिबद्धेतिहासरासकाव्यकोशमाहात्म्यादन्यिकैकशआलोड्य सरलसस्कृतगिरासकलोपयोगिगद्यमय हीरचरित्र निर्माय पिपासना विपश्चिता वाचकप्रवराणाम्पुरत समुपस्थाप्यते । मत्र चरित्रनायकेन सत्रा साधु-साध्वीनामाचार श्रावक श्राविकाणा देवगुरुभक्तिपरायणता, चम्पाचरितपाइमासिकतप परीक्षा, मकव्यरसाहिना सरेराहानम् , सरिपरिक्षा, खट्वाधःप्रदेशे एकामजाम्पटखण्डैराच्छाद्य तदुपरि सूरिसमुपवेशनप्रश्ने तत्र जीवत्रयोद्घाटनेन अयोग्यन्वत्, आकाशप्रदेशे प्रक्षिप्तोप्णीपस्यानयनप्रश्ने रजोहरणस्थरधुलगुडेन ताड्यमानन्तदागमनम्, ईश्वरखुदाप्रश्ने ईश्वरपरिचय , धर्मप्रवचनम्, मूर्तिविषये देव्यवयवकुचदर्शनप्रयोज्यविकारोदयप्रश्ने सदुत्तरप्रतिपादनन् जीर्णकन्थोत्थापनप्रश्ने तृणाप्रभागेन दूरप्रदेशे प्रक्षिप्य ता तदीयाहकारभङ्गाय एकविंशत्याटोपरि गुरुमुपवेश्य विंशति. पाट क्रमान्निसायं निराधारे तस्मिन्पाटे समुपविष्टगुरु सभासद प्रदय तदुचरप्रदानम्, चमत्कारप्रदर्शनप्रग्ने साहे सप्तपूर्वजस्य प्रत्यक्षम्, साहे सूरिगुरौ-आत्यन्तिकीश्रद्धाभक्ती, जगद्गुरुविरुददानम् , कारागारपिधारनिवासिनामभयदानम्, अहिंसाफ़रमाणम्, चरमश्रद्धाञ्जलि, सूरे पार्श्वनामकविमानेन सुघर्मानामकदेवलोकगमनम्, सूरिवि- पयमधिकृत्य दैविकन्नाटकम् , विभाणा विमानदर्शनम् , सूरिसस्कारभूमिसमीपे रसालतरुस्तन्निशाया मजरीफलसमन्वित , पट्टपरविजयसेन-

·जगद्गुरु
हीर-
चरित्रम्
॥४॥
में
सूरिबिलापः, अशान्तस्वान्तजनानां शोकसमुद्राबाहर्गमनम् , तपागच्छगगनमण्डलेऽपरद्वितीयाचन्द्रोदयः, इत्यादि अघटितघटनापटीयसीः
कथास्सान्निवेशिताः।
तत्तत्कथासुधान्निपीय विमृश्य च संसार-दावानलदग्धाः श्रीमन्तश्च लोलुपा द्रागेव कैवल्यपथपथिकायमानास्स्युरित्यस्माकमाश्वासः ।
पुरा जनेतरा म्लेच्छा अपि अकब्बरसायः कथम्भूता आसन् परन्तु रिगुरुगोष्ठ्या कथन्निर्मलचेतसः सञ्जाताः । साधूनान्तदानीन्तना-
देशना क क कीदृशी चासीत्, श्रावकाश्च गुरुपादाज्ञापरायणा कीदृश इत्यादि सर्व रहस्यं चरित्रमिदं यथा प्रतिपादयति न चान्यत्तथा,
तत्सर्वममुनैव लोचनगोचरीभूतं स्यादित्येतावानायासः ।
यदा-चाहम्परमकारुणिकाचार्य्यवय॑श्रीमद्विजयहिमाचलमूरिगुरुपदाम्बुजान्तिके तदीयासीमदयया योगारूढस्तदैतस्य प्रकाशनसमये
समयाभावाद्वाराणसेय नव्यन्यायव्याकरणाचार्याध्यापकवयं मैथिलप्रवर प. श्रीकृष्णदेवशर्मशास्त्रिवय्ये संशोधनकार्यभारोयमारोपितः,
तदत्र यत्कष्टन्तेनानुभूतन्तदर्थमात्मानमाभारिणम् मन्ये ।
प्रकाशने चास्मिन् ये ये महानुभावाः परोपकारबद्धपरिकरा विवेकविनयसम्पन्नाः सद्गृहस्थाः श्रेष्ठिवर्या आर्थिकसहायका अनुमादकाश्च
ते सर्वे धन्यवादार्हाः ।
अथ प्रमादस्य स्वाभाविकत्वात् कण्टकाक्षरदापादः वा यदत्र स्खलनं सज्जातं तत्क्षमासारा विपश्चिद्वरा मधुरहशा निरीक्षमाणाः ससूचन
क्षमिप्यन्ते मामिति सप्रश्रयं निवेदयति--
भावत्को-मुमुक्षु भव्यानन्दविजयः
१
॥४॥

·॥५॥
भूमिका
अये सरलहृदया गुणकपक्षपातिनः!
चरित्रमिदलगद्गुरुहीरकुन्नावतंस-पन्यासवय्ये-पूजनीय-श्रीहिवविजयगुरुपदाम्बुजालि-जैनागमज्योतिशिल्पतत्वज्ञ-जैना
चार्य श्रीमद्विजयहिमाचलरिचरणचश्चरीक तत्पट्टधर-शिष्यरत्न वैयाकरण मुमुक्षु श्रीभव्यानन्दविजय 'शास्ति' विनिर्मित
समालोक्य साम्प्रतम्प्रमोदमनुमामि नितराम् । अस्मिन् सरलेन शब्देनार्थोऽभिप्रायस्तु प्रायः सकलहीरविषयाधिकृतग्रन्थानुयायी
सम्पप्रकाशितो लसति, तपोगच्छाम्नगन्ज-होरमरि-महाराजोपाख्यानप्रतिपादकनिखिजकाव्यकोशमाहात्म्याचीन-प्राचीनेति-
हामरासेम्यो ज्ञेये प्रस्तुतमेक पर्याप्तम्प्रतिभाति । अलम्बहुलायासेन । एतदीय रमावादे कीदृशम्प्रमोदमावति, तत्रा.
नुभक्मात्रमेव प्रमाणम्, नहि मोद कादिरसायनुभवी तदननुभाविन राशनप्रत्यक्षकारयति, अपितु शाब्दमेव ।
यद्यपि विद्यन्त एव प्राश्चिप्रचुराणि काव्यानि, परन्तु तेषु किश्चिदसम्पूर्ण किश्चिदतिसमासापन्न किञ्चिद्गुढतमरहस्य
किञ्चित्पद्यमयम् इति न तादृशेन सन्तोप समेषाम्, एतत्तु त_परीत्येन सर्वथा सकलोपादेयतामासादयितुमर्हतीति-
न्याय-व्याकरणाचार्य-प. कृष्णदेव शास्त्री
२-९-५२
(दरभंगा--बसैठ-चानपुरा)
॥५॥

·चरित्रम्
जामनगर ।
जामनगर ।
RECAUSTRIERRUKEEGX
ग्रन्थ सहायक सज्जनों की शुभ नामावली
२०१) शेठ कीरचंद वाघजीभाई
राजकोट।
२०१) तम्बोली फुलचन्द पुरुषोत्तमदासभाई ( ह. बाबूलालभाई)
२०१) संघवी पोपटलाल दामोदरभाई
राजकोट।
१२०) शाह त्रिकमलाल वृजलालभाई घडियाली
सुरेन्द्रनगर ।
१०१) श्री महावीर जैन लोज ( ह. दोसी मगनलाल पानाचन्द )
१०१) दोसी जेटालाल पानाचन्दभाई की धर्मपत्नी वृजकुंवरबेन
राजकोट।
१०१) श्री जैन तपागच्छ श्राविकासंघ
राजकोट।
५१) शा. जगजीवनदास शौभाग्यचन्द (ह. मनसुखलाल, जग, शाह. मेडिकल स्टोर राजकोट) धोराजी।
५१) एक सद्गृहस्थ-पाटणवाला
राजकोट ।
२५) शेठ दुलर्भजी हरखचन्द बी. ए. एल. एल. बी. प्रमुख तपागच्छ संघ
राजकोट।
२५) शा. शिवलाल भुदरजीभाई ( मुनीम जैन तपागच्छ संघ राजकोट )
वढवाणसिटी।
२५) शा. नेणसीभाई रतनसीभाई की धर्मपत्नी रलियातबेन
राजकोट।
२५) शा. प्रभाशंकर सुंदरजीभाई
राजकोट।
२०) शा. बेचरदास खेतसीमाई
SARKARLARKAR-CLAST
जैन
वडाल ।
॥ ६॥

·श्री तपागच्छनायक-अकब्बर-प्रतिबोधक-जगद्गुरु हीरचरित्रम् ॥ श्रीमत्तीर्यफरेषु सत्सु चरमो नित्योऽमरोजोऽजर:- कैवल्यं गत ईश्वरोऽत्र भगवान् श्रीवीतरागप्रभुः। ससारोदधिमग्नमन्दमनसां नृणां सुपोतो महान् । या सर्वज्ञजिनेश्वरः प्रतिपल वीराय तस्मै नमः इन्दुकुन्दतुषाराभा वीणापुस्तकरञ्जिता । भारती भावनागम्या वाचि मे भातु जाड्यहा यो मेऽज्ञानतमो विनाश्य हृदये ज्ञानप्रदीपम्परम् , सस्नेहं चलमन्दिरे सकरुणं प्रज्वाल्य निष्कण्टकम् । सन्मार्गन्ननु दर्शयत्यनुदिनन्तापत्रयोन्मूलकं, तस्मै श्रीगुरवे नमा सुमनसा भूयलिंकालनमः ॥ ३ ॥ - ·. नगगुरु हीर- चरित्रम् ॥ २॥ पूर्वेपामितिद्वामराममरमान्यांभ करवानादि, आलोज्यानुनरियमत्र मरना मनाप्रीती। दूरोत्सारितमत्सरेण मनमा भूषवन्तु माना, माल्यं करण गिनियमितन्त्रीये न मरे ? ' গবাদিমহারা দিমাশতাংশ। कया दीपगुरो रममा मानन्दा राज अस्ति दक्षिणार्धमरतक्षेत्रे गुर्जगायाभूतम्पहारमामा गाम, निसरः हारे नाम राम का स चैकदा दुदैवोदयान्डमारपालमहायजेदेवस्य तमलो भगा: मोजामिना भी कर दो ५५ मत तस्य विधाय श्रीश्रमलेघरदेवोपाटे, गरपानामाR दीयमहानि.! Hat दागा Anा! भूपतेरतेजोलापयादिगुणम्य दिनानुदिन कागतीपानन्दमः का ! नप ATTREAT कलवादिसमन्वितस्यापि शान्तिप्रांता । तदानीमना गा निता hum: nash { अथ प्राक्तनस्य सुकरकर्मणः ममुदयात् कथित परोपकायनी माना विधिमान् दन् नि माग प्रोवाच-महाराज ! महदनिहन्त्वया मादितम् गदि शालिनायffiarinा. गार पल । * < HISARILALIREC RHI

·वितमिदमेवास्ति-यदेकस्मिन्मन्दिरे पार्श्वनाथप्रभोर्मति संस्थाप्य यावज्जीवनन्तदर्चन मिति । राजा च तदादिष्ट वचः श्रुवा झटिति
प्रहादनविहारनामकश्चैत्य निरचय्य पार्श्वनाथमूर्तिस्थापनकारयामास । तत आरम्य प्रत्यहं सपायामासक्तस्य तस्य देदीप्यमानः
कायाकल्प इस काय आविर्बभूव । नागरिकाश्च सर्वे आबालवृद्धास्तदीयालौकिकचमत्कृतिम्पश्यन्तो विश्वस्तास्तद्देव दर्शनकाक्षिणो
मक्तिपूजापराङ्मुखा अपि बभूवुः।
तत्र प्रहादन(पालन)पत्तने दयादाक्षिण्यादिगुणोपेतो दानिजनमुकुटालङ्कारोऽतिधनाढ्यः श्रीमानुपकेशवशभूषणः कुरा-
शाहनामकः श्रेष्ठी प्रतिक्सति स्म । तस्य सुशीला पातिव्रत्यपरायणा नाथीनाम्नी लक्ष्मीव गृहलक्ष्मी । सा चैकदा प्रभूतभाग्योदयाद्
गर्भ धारयन्ती रात्रेश्चतुर्थप्रहरे पद्माकरे स्वेच्छया परिभ्रमन्तं दिग्गजेन्द्र, क्षणावं हीरामाणिक्यराशिञ्च पश्यन्ती स्वप्ने, ततः
प्रबुद्धा वेपमान हृदया स्वामिनं व्याजहार-नाथ ! रात्रेश्चतुर्थप्रहरे स्वाप्निकं दिग्गजेन्द्रहीरादर्शन माङ्गलिकमुताहोऽमाङ्गलिक-
मिति चेखिद्यते घेता, तदत्र देव एव प्रमाणम् ।
नाथीनाथः श्रावं श्रावन्तदीयम्वचा शुभप्रदम्पुलकितागो गद्गदस्वरेण प्रत्युत्तरमपच्छत-प्रिये नात्र कार्यो मीलेशस्त्वया ।
स्वप्नोऽय महामाङ्गलिकः, दैवज्ञादिष्टेन हीरानिमः सकलजनालादकः कश्चिदात्मजः सम्भविवेति । पतिव्रता सा प्रियोक्तम्प्रिय-
म्वचः शृण्वन्तौ शुभाशावली मनोरथजलेनाप्लावयन्ती यापयन्ती च शुभसमय गर्म पुपोष ।
अवं समायाते रामद्विपेषुचन्द्रमिते( १५८३) विक्रमवर्षे-आग्रहायणिकस्यार्जुने दुर्गेन्दुवासरे प्राच्यान्दिशि शोभमाने
॥३॥

·जगद्गुरु हीर- चरित्रम् ॥४॥ RELUGRA दिनभर्तुः पिङ्गलकिरण चाले, गवाक्षविवरेम्पो मन्दिरागामभ्यनारे प्रविष्टे, सरसिजानकानं लोकलोचनानान्दर्शनचक्तेनिदान किरणसहस्रन्दधाने, निखिलजगदाक्रान्तयन्तनन्धकार दूरीकुर्वति, निशायां कमलवन्धनपाप्तानां पदपदानां बन्धनमोक्षं सहस्र- मयूखैः, कमलानां सहस्रदलानां विघटन, कुमुदवनं शोभाविहीन, चक्रवाकै प्रीतिभन्तन, पेचकम्प्रीतिहीनञ्च कुर्मति-उदयति चाल. सवितरि, विकसितकमलगन्धैर्भुङ्गमालां नोदगनि मन्दमन्दम्भवति भारुते, गहनम्पुरुषार्थनातं विचारयति योगिजने, स्वाध्याया- वृत्ति गुरोरभ्यासे' विदधत्यन्तेवासिनि व्यापागयापणे जिगभिपति व्यापारिजने, नूतनमृदुलपालतृणमास्वादयितुमभिलपति गोगजाश्वमहिषीगर्दभादिपशुगणे, नानादिग्देशगरिभ्रमणकामनमा प्रोल्लसिसान्ते मधुाजनेनार्योदयं सूचयति पक्षिनिवहे, कर्ण- विवरविदारककटुशब्दोचारयन्त्यां कलहप्रिपायां कुट्टिन्याम, कस्यानिच-" से पचाच या शेते, पूर्वमेव प्रबुध्यते । नान्यं कामयते चिते, सा स्त्री ज्ञेया पतिव्रता ॥ १ ॥” इति स्मरणात् पश्चात्तुपापामपि पूर्वमे जागरितायाम्प्राणेशादेशानुरक्ताया- म्पतिव्रतायां सत्याम्प्रातः शुभमुहूर्त नाथीदेवी सकललक्षणलक्षितं पतनस्त । कन्दपोपमं सुन्दरं बालं भूयो भूयो दश दर्शजननीप्रसाव्यथालेशमपि न गणपति मानसे । अमितो गेहम्प्रमदाजना: प्रस्तदर्शनेच्छया सतिज्ञासमनि देदीप्यमानं चालं विलोकानाचिरायुमान् भा सौम्येति शुभाशीर्वच उदीरयन्तः सम्योचितगानं गायन्तो ग्रामाद्वहिर्गतन्तज कम्परितोऽन्येपयामासुः । तदानीमा ममायान्तं कुशाई दासीमुखानवोदन्तमपगच्छन्वं जयध्वनि कुर्वाणा गायकगणा नगरवासिनो हितचिन्तकाः सहृदयहृदयास्सुहृद्वाः सम्याश्च प्रमुदितमानपञ्चकुः । SARKAR ISRO

·नयनानन्दकरप्रसूर्धाने सकलशरोराङ्गोपयोगि विनिघालङ्कारभूत सहुमूल्यादुकूल कञ्चुमदुत्तरीयवसनन्दता नीवर्वी राजत.
द्रव्या परिपूर्य च तोपयामाम ।
श्रेष्ठी च मुहूचे शुभे पिलोलालकं वान कन्दृष्ट्वा प्रमन्नाननो लोलाताण्डपण्डिानाइय दविष्ठानपि सम्बन्धिवर्गान,
जन्मोत्सरं कारयन् याचकेम्पो ददानो दानन्देशचनामारेभे । ततङ्ककारशेऽति पिता नाम कुर्यादिति स्मृत्या विताल जवां निम-
माहूय सद्रव्यश्रीफलं समर्पयन जन्माङ्गचक्रनिर्मागाय सादरम्प्रार्थयामास ।
ततो ज्योतिर्विदस्तदीयलग्न विमृश्य कृत्वा नक्षमानुपारि "हीराचन्द" नाम समुपस्थितजनान्तिके फलश्रुति श्रावयामासुः ।
पितरौ च तदीयौ समानुकूलनाम श्रुत्वा परमानन्दजग्मतुः। लग्नानुपारि फल कहरमोद निर्मलचेवसां, श्रोत्रविवरविदारक
दुधियानातकोनायकश्च परितो देशम्प्रसृतम्। शिशुरसौ हीराचन्दा शुक्लपक्षीयहिमाशुरिषवर्धमानो नाश्यक्रीडां खेलन् धूल्यामगुल्यग्रेण
किमपि लिखन घृणाक्षरन्यायेनेनाक्षरविन्यासे, कर्णाकर्णितया श्रुतप्रतिकपणगाथोचारणे च स्वतः पटुतामम्पगन्छन् नगरजनप्रयस्यो बभूव ।
अनुक्रमात्समागते नयमि पञ्चमे च साकं छात्रगणेन धार्मिळविद्यालयेऽपि गच्छन् कृतनमस्कारस्तमाध्ययनाच्यापनश्रवणे
नाम्यस्त नवस्मरण-जीनविचार-नावत्वायने ग्रन्थप्रतिपाद्यविषयो विद्यार्थिगगगणनाग्रगण्या पाठकप्रिया कुमारोऽधीयानो भाष्य
नववयस्को जात । अस्मिन समये विनयसम्पन्नोऽनन्पसक्तोऽनलसस्त्यक्ताहम्मदो वैराग्यवीजमध्यगच्छन् विद्यागुणनिष्णातो दश-
बक्षणलक्षितय सञ्जाता।
॥५॥

·-- मन बगाएर हीर चरित्रम् ॥६ . GEORGAREE उक्तञ्च-नान्योद्योगवता न चाप्रवसता नात्मानमुत्कर्षता, नालस्योपहतेन चामयवता नाचार्यविद्वेषिणा। लज्जाशीलविलाससुन्दरमुखीं सीमन्तिनीं नेच्छता, लोके ख्यातिकरः सताममिमतो विद्यागुणः प्राप्यते ॥१॥ अपि च -अक्रोधवैराग्यजितेन्द्रियत्वं, क्षमा दया सर्वजनप्रियत्वम् । निर्लोभदाता भयशोकमुक्ता, ज्ञानप्रबोधे दश लक्षणानि ॥२॥ एकदा सशिष्योपशिष्यस्तपागच्छाधिपतिजैनाचार्यश्रीमद्विजयदानमरीश्वरः पर्यटन पालनपुरनाम नगरमासाद्य जनान्तिके धर्मोपाख्यानं मधुरगिरा प्रारब्धवान् । तथाहि-मो मो भव्यलोका: ! असारेऽस्मिन् संपारे नहि कोऽपि जनः सुखी, केचिद् व्याधि- ग्रहग्रस्ताः, केचिनीरोगिणो धनधान्यादिरहिताः, केचित्पुत्रकलत्रादिरहिता:, केचिनीरोगिणो लब्धप्राज्यराज्यपुत्रपौत्रकलवादयो- ऽपि ततोऽप्यधिकतृष्णया अशान्ता एव पर्यावतिष्ठन्ते । शरीरमिदं क्षणभङ्गुरं मलमूत्रपुरीषायतनम्, मुखं श्लेषमागारम, स्तनौ मांस- ग्रन्थी, जघनश्च स्रवन् मूत्रक्लिनम, तथापि-" खेलतखञ्जननयना परिणतबिम्बाधरापृथुप्रोणी, कमलमुकुलस्तनीयं पूर्णेन्दुमुखी सुखाय मे भविता । " इस्याद्यनुरञ्जनसंज्ञया स्त्रीशरीरेण प्रीतिङ्कुर्वन्तो जनाः पिशाचादप्यधिका नीचा भवन्ति । यतो हि-चर्म- निर्मितपेशीयं मांसासृक्पूयपुरिता । अस्यां रज्यति यो मूढः पिशाचः कस्ततोऽधिकः॥ श्रीमतां श्रीस्तडिद्वनचला सलिलबुवुद्- समाना नहि कस्यचिद् गेहेऽनारतन्तिष्ठति, यावच यत्र तिष्ठति सा तावत्तत्र मदमतगजोऽपि प्रायस्तिष्ठत्येव । वसुधाया आधिपत्यं, विषयोपभोगः, प्राणाश्च न जात्वपि परलोकसहायकाः, अपितु धर्म एव तत्र तथाभूतः । तदुक्तम्-वाताम्रविभ्रममिदं वसुधाधि- पत्य-मापातमात्रमधुरं विषयोपभोगः । प्राणास्तुणाग्रजलबिन्दुसमा नराणां, धर्मः सखा परमहो परलोकयाने ॥ १॥ किमधिकं CHECK

·ममः ।। प्राणा इस प्रिया माय्या न सार्धम्परन गच्छति, मलमलन्तया सद्गः नचापि देह एव तथा, असत्य-स्तेप-छद्मप्रपञ्चोपार्जिता
सक्ष्मीः स्वयमप्पसुखाना सम्पाययैव याति, केवलं धर्म एव सहायः । तदुक्तम्-धनानि ममौपशवश्च गोठे, नारी गृहद्वारि जनः
मशाने । देहमिवायाम्परलोकमार्गे, धर्मानुगो गच्छति जीव एका ॥१॥ एवञ्च मनन कृत्वा कामिनीकाबनशरीरादौ मोहम्परि-
सजमिरारमसहायको धम्मोऽनुष्ठेय इति ॥
वम ममापाते मित्रसमेते हीराचन्दे तदीयभविष्णुतया मुग्धो गुरुपादो देशनावसरे भूयोमयो दृष्टिम्पातयन तत्समुत्कण्ठित-
मना यमः । उपदेशान्तरम्पृटागारिंगणमुखात-प्रेप्टिकराशाहात्मजो हीराचन्द इति श्रुला तदीयानगारित्वमुद्दिश्य मिक्षार्थ
गवस्तव सम, पितरों तदीयौ ग्वाशयन्दर्शयित्वा ताम्यामनुचरं लभमान उपाश्रयमाययौ । अपरेऽद्वि श्रीसंघाभियाचिता नाथी
मरिनयमपोचत, शिशुरसौ भागवत एव नास्मदीयः, यदि च तस्योदयस्तथाविधः स्यात्तदा प्रतिरोध्धुं कः शक्नुयात, स्वयमेवागारित्वं
जहारपति, कपमह स्वयमेवायोघपालन्ददामि, अत्र भवन्त एव विचारयन्तु । ततः श्रीपुञ्जमुखारविन्दतः श्रुतसकलवृत्तान्तो गुरुजन-
रत्न पाले सलग्नमना अपि प्राणिनां हितमिच्छन्नुपदिशन् धर्मकथा ग्रामान्तरं जगाम। ततः क्रमाद्व्यतीते कस्मिंश्चित्समयेऽकाण्ड
एष दीपो पितरी दिवौकसा समाहृतौ सुनुममहायं हित्वा भूतले गच्छन्तौ सर्ग पालनपुरनाम नगरं स्वात्मना शून्यश्चक्रतुः ।
ततोऽपीपसा कालेन मातापितम्या विहीनः स वैराग्यमयीं भावनां भावयन् भनभयनस्ता किपदिनानन्तरम्-अणहिलपुरपाटणे
भगिनीपतिगेहे सत्कृतस्ताम्यां कियन्ति दिनानि व्पतीपाप ।
॥७॥

·जगद्गुरु
हीर.
चरित्रम्
॥८॥
एकदा नियतियोगात्तत्रैव पुर्यामाचार्यदेयो विजयदानसरिगुही राग्यमपी देशनाम्पारेभे । अये धर्मरसिका भावुकाः !
विदितमेतदस्ति श्रीमतान्तत्रभवतां यदिह जगतीतले सकला अपि सुखमेवेहन्ते न दुःखमिति । तच्च सुखम्पारलौकिकमैहिकञ्च
द्विविधम्, तत्रैहिकं मुखं मधुविषसम्पृक्तानमिवाभोग्यम्, आरमेव समोहन्ते विवेकिनः, पारलौकिकमुखश्च ऋते धान्न भवति,
नहि कारणेन विना कार्य किश्चिदपि जायते, यथा घटादिकायं विना मृदादिना त्रैकालासिद्धन् । धर्मश्व-नवार्थाधिगमसूत्रे-उत्चमः
क्षमामार्दवाजवशौचसत्यसंषमतपस्त्यानाकिंचनब्रह्मचर्याणि धर्मः । यतोऽभ्युदयनिःश्रेयससिद्धिः स धर्म इति न्यायविदः । उक्तश्च-
व्यसनशतगतानां क्लेशरोगातुराणाम्, मरणभयहतानां दुःख शोकार्दितानाम् ।
जगति बहुविधानां व्याकुलानाञ्जनानाम्, शरगमशरणानां नित्यमेको हि धर्मः॥१॥
किं बहुना १ ऐहिकमपि सुखं सकचन्दनपुत्रकलत्रादिजन्य धर्म विना परमसम्भवम् । यथाहि-
त्रिवर्गसंसाधनमन्तरेण, शोरिवायुविफलं नरस्य ।
तत्रापि धर्म प्रवरं वदन्ति, न तद्विना यद् भवतोऽर्यकामौ ॥ १ ॥
किश्च-यः प्राप्य दुष्प्राप्यमिदं नरत्वं, धर्म न यत्नेन करोति मूढः ।
केशप्रवन्धेन स लब्धमन्धौ, चिन्तामाणिम्पातयति प्रमादात् ॥ २ ॥
ACHERE
॥८॥

·वस्तुत:-सुखकारिणीभूतस्य धर्मस्यावसराभावात् सुखन्दुर्लभम् ।
यतो हि-आयुर्वपशत नृणाम्परिमित रात्रौतदर्धे गतं,
तस्यास्प परस्य चाधर्मपर बालत्ववृद्धत्वयोः।
शेष व्याधिवियोगदुःखकलित चायुः परिक्षीयते,
जीव चारितरगचञ्चलमहो! सौख्यं कुता प्राणिनाम् ?
तस्मात्-यावतस्वस्थमिदं शरीरमजं यावज्जरा दूरता,
यावचन्द्रियशक्तिरप्रतिहता यावत्क्षयो नायुषा ।
आत्मश्रेयसि तावदेव विदुषा कार्यः प्रयत्नो महान्,
सदीप्ते भवने तु कूपखननम्प्रत्युद्यमः कीदृशा?
अपि च-अनित्यानि शरीराणि, विभवो नैव शाश्वतः ।
नित्य सन्निहितो मृत्यु,
कर्तव्यो धर्मसङ्ग्रहा
धर्मसञ्चयच त्यापिना सुकरो भवति, गृहस्थाना मूविशात काठिन्येन जायते । त्यागश्च गोगवयगजवानिमहिध्यादिपशुधना-
नाम, काञ्चीकाञ्चनमणिमुक्तारोप्यादिद्रमाणाम्, पुत्रपौत्रकलत्रादि कुटुम्बानान् एवविधानां साकल्येन त्यागे सति माया
LOES
॥९॥

·चरित्रम्
॥१०॥
GE
अत्यन्ताभावेन परिशुद्धभावोदयात् धर्मकाणा 'जना आत्यन्तिकं ( मोक्ष )सुख लभमाना: संसृतिसागरस्यापरम्पारं द्रागे-
वावगच्छन्ति । तस्मान्मोहम्परित्यजद्भिविवेकिपुरुषैः प्रथमं परमसुखनिदानन्त्यागः कार्थः । सद्भावनेयश्च कार्या।
सर्वे च सुखिनः सन्तु, सर्वे सन्तु निरामयाः ।
सर्वे भद्राणि पश्यन्तु, मा कश्चिदुःखभाग्भवेत् ॥ १ ॥
इति । श्रोतृगणेन साकं समागतो हीराचन्द एकाग्रचित्तः शृण्वन् सर्व संसारमसारजानानः कृतदीक्षासंकल्पो वैराग्यमयीं
शेमुषीं प्रापत् । उक्तञ्च-सहायास्तादृशा एव व्यवसायोऽपि तादृषः । मतिरुत्पद्यते तादृग यादृशी भवितव्यता ॥ १ ॥
ततः स निकटे विमलाभगिन्याः समागत्य साशयन्दर्शयन् दीक्षार्थप्रार्थयामास । हे स्वसः ! हतभाग्यस्य मे जननीजनको
सोदरश्च त्वमेवासि साम्प्रतम् । आदेशो भवत्याः सर्वत्रोपेक्षित:, विनाज्ञां भावत्कीन्न श्रेयसे कोऽपि मार्गः, गुरूपदिष्टम्वचः श्रत्वा
रहुरो मननं कृतम्मया, अथ न रोचते मह्यं दीक्षातिरिक्तामपि वार्ताम्, भागश्ती दीक्षैव सर्वकल्याणकारिणी। उक्तश्च कैश्चितू-
दीक्षामोहविनाशिका च सततं भव्योदयप्रापिका,
दीक्षा पूज्यतमा समस्तभुवने जीवात्मनाम्पाधिका।
दीचा श्रीजिनसेविता च दलनी दुःखस्य शिक्षामयी,
तां वै स्वीकुरुत प्रमोदजननी लोकाब्धिनावं जनाः ॥१॥
न
HAIRAORK
॥१०॥

·GER तरमाप्रशस्या दीक्षा ग्रहीवन्यास्तिमया, अतातदर्थन्दीयतामादेशः मत्वरम् ॥ ततः सरलहृदया भगिनी संमाराद्विरक्त मोदरपगन्ती शृप्यन्ती नवदीपमपः सपाप्पनयना गद्गदूसरेण प्रत्युक्तवती-वत्स! निजजनकस्य प्राणप्रियस्त्वम, त्वयि दीक्षिते उस्ले कुवो यास्पति ? कथम्याल्पशरीरस्त्वमिदानी दीक्षा नियम पालयेत् । दीक्षापा विविधाः कठिनसाध्यनियमाः । दीक्षितो जनः कपलुशनं करोति, मिधार्यम्प्रतिगृहं याति, नीग्समाहारश्च भुक्ते । रात्रौ पानीयमपि न पिपासति । शिरीपशून्यशिर उपानद्- हीनदय श्रमणो नारोहति हमिदपि पाने । कामिनीकाञ्चनादेः सर्शनमपि न चिकीर्षति । एवंविधं द्वाविंशत् परिसह पालयति सापुजनः । अस्येव वीक्ष्णा दीक्षा नाल्पायस्कैः शक्या परिपालयितुम् । हे मरलहृदयनन्धो ! न हि तावकं शरीरन्तथाविधं वरीपर्ति, पेन कठिनतमतपत्तनु सक्नुश । स्याते वैवाहिकी सौख्यं समीहते न च दीक्षाम् । अधुना पुत्रप्रयोजना मार्या समपेक्षि- मास्ति । पशात सरुच्यनुना विचारणाकार्या इति ।। सदुदीरित वनः शृण्वन् वैराग्यमानसो हीरो गुरुगिरा प्रत्येकं खण्डयति-भगिनी? आदेशो भवत्याः शिरोधार्य्यमेव, किन्तु लोकानाम्प्रातिस्पेर बोगयते यत्रेष्टं दरीदृश्यते । अनिष्टे वस्तुनि निवृत्तिरेन, नच प्रवृत्तिः । अस्मन्मते सर्व खल्विदं विषयजाल- मनिष्टेति । अन्यननकमावः पतिपत्नीमावश्च सम्बन्धो लौकिका । अलौकिकसम्बन्ध ऐश्वरः । वंशोन्नतिश्च त्यागिवनयेन बोमविता । न प जावपि दुर्व्यवसायिसूनुमिः । साधुजनानां सुखं दुःखं समनियतमेव । उक्तञ्च- ११॥

·जगद्गुरु
हीर-
चरित्रम्
।।१२।
REURCE RECORRECAREsck
कचिदूभूमौ शय्या कचिदपि च पय्यशयनम्,
कचिच्छाकाहारी कचिदपि च शाल्योटनरुचिः।
कचित्कन्थाधारी कचिदपि च दिव्याम्बरधरो,
मनस्वी कार्यार्थी गणयति न दुःखं न च सुखम् ॥ १॥
यच्चोक्तम शिरीषादिविहीनस्त्यागी तदप्यकिश्चित्करम्, भूषणैर्ने विभूष्यन्ते लोका, अपितु गुणैः, विवेकशालिनां सद-
सत्पदार्थ ज्ञान गुणः । विषयोपभागे च रोगशोकदुखदारिद्रयादीनां महद् भयम्प्रतिभाति । तदुक्तम् ।
भोगे रोगभयं कुले च्युतिभयं वित्ते नृपालाद्भयम्,
माने दैन्यभयं बले रिपुभयं रूपे जराया भयम् ।
शास्त्रे वादिभयं गुणे खलभयं काये कृतान्ताद्भयम्,
सर्व वस्तु भयान्वितं भुवि नृणां वैराग्यमेवाभयम् ॥ १॥
तथाविधस्त्याग एव तादृशोऽस्ति यत्र भोर्लेशोऽपि नास्ति ।
उक्तञ्च-न च राजभयन्न च चौरभयम् इहलोकहितम्परलोकसुखम् ।
नरदेवनतं वरकीर्तिकरं श्रमणत्वमिदं रमणीयतरम् ॥ १ ॥
RECENE
ORE
॥१२॥

·अतः सवें विमृश्य प्रितिपत्तिन कार्या भवत्या । देहि मे दीक्षार्थम्प्रतिपचनम, क्षमस्वापराध मामकीनम्, व्यपनय मचो मोहम्,
मा मुञ्चाशुजालम, अनुमन्यस्व हर्षाधिक्यम् । स्वीकुरु नमान्तिमप्रणामम्, यामि गुरुदेवशरणम् । इत्युक्त्वा गुरुवर्यदानपरिपदोपान्ते
गत्वा सविनयम्प्रोवाच-हे मक्तात्मलगुरुदेव ! बायस्व वायस मामनन्यशरणम् । देहि दीक्षा दीनाय, न ह्यत्र रोचते क्षणमात्रमपि
दीक्षा विना । सर्पमिद भोगसाधन भुनगायितम् । विमृष्ट मया भवदुपदिष्टम् । सम्वृत्तोऽहमनुमत्या भगिन्याः । तदतिरिक्ताभि-
भावकशून्योऽयमात्मा । दासस्तेऽनुग्राह्योऽयं पाल इत्युदीर्य विरराम ॥
मरिचक्रेशो गुरुस्तमानत रागारञ्जितं मत्वा मिद्धमिष्ट मन्वान:-श्रीपुत्रानुमत्या तत्प्रार्थनामुरीचके । बालय भावि-
दीक्षा प्रमन्नाननो मनोरथरथं सञ्चालयन् वर्धयश्च वैराग्यमयी भावना गुरुसेवापरायणो बभूव । श्रीसद्धश्च दीक्षार्थिनं सबहुमान
सत्करोति । दीक्षायै निपतस्थान सन्जयति, आमन्त्रयति सज्जनान् । आरभते च चतुःषष्ठिप्रकारी जिनेश्वरपूजाम् । ततो
रसाइपाणभूमिमिते (१५९६) विक्रपवर्षे मार्गशीर्षसिद्वितीयायान्तिथी गुरुदेवा शुभावलोकितसमये दीक्षान्दमा तस्मै हीर-
हर्पनाम्ना सम्बोध्छ चारित्र्याक्षार्थमुपदिदेश । ततः स भागवी दीक्षा गृहीत्वा प्रसभानना गुरुचरणकमलपोः करविर:-
सयोगानुकूलव्यापारात्मानमस्कुर्वन् रत्नत्रयानाराधमानः सविनयं गुरुपदसेवापरायणछायेवानुवर्तमानो धार्मिकग्रन्थेन व्या-
कृतिकाव्यकोशानधीशनो गुरुप्रियो ववव । ततोऽल्पीयसा कालेन कर्कशतकवादिश्शास्त्रम्पिपठिपन गुरोरनुमत्या दक्षिण-
देशीयदेवगिया धर्मसागरादिचतुर्मिः सतीयैः सह जङ्गमीति । तत्रामीप्सितशास्त्राभ्ययनं सम्पाच माननीयाध्यापकगुहारीमान्
॥ १३ ॥

·अमद्गुरु हीर. चरित्रम् सबहुमान सत्कृत्यः तदादेशेनं निजाचार्यचरणदेशाभिमुखी बंधव । ततो लब्धाञ्छितविद्या गुर्जरमरुधरीयप्रसिद्धतीर्थात परावर्त- मानं नारदपुरी वर्तमान श्रीचरणकमलयुगलं सम्प्राप्य 'सानुनयमष्टोत्तरशतकाव्यमुखेन वबन्दे । तद्विरचितधारावाहिकगुरुस्तुति शृण्वन्तो जना हर्षातिशयमापुः । उक्तश्च-शिष्यरत्नस्य प्राप्तौ दि हर्ष उत्कर्षभाग भवेत्" इति । शिष्याणामिवती योग्यता गुरु- कृपयत्र योभूयते । विषयेऽस्मिन्निदर्शने श्रूयते, तद्यथा-सत्यकामजावालो विद्यामध्येतुं हारिद्रुमतमाचार्यवर्यमुपेयिवान् । आचार्यपा- दश्च तमुपनीय चतुःशतं गा दत्वाऽऽज्ञापयामास । 'इमा गाश्चारय विपिनम् । यावच्च-अमुच्या संख्यासहस्रं न स्यात् तावेन्मांगाव। चाल:-सत्यकामो गुरुचरणादेशपालन' विधाय कियता कालेन तावत्या गवा साध गुरुसमीपमाययौ । तदानीन्तदीयन्तेजःपुञ्जमवं- लोक्य गुरुरप्यवादीत ब्रह्म विदिवः वै सौम्य ! भाति को नु खानुशशास ! सत्यकामस्त्वमेवासि वभाषे विनयान्वितः-१ इति । तथैवाचार्य दानमरिपादानामसीमकरुणयां हीरहषोऽपि नानाशाने पटुतामवाया | is "५ ::. : ....... ! । 'ततो जनागम-व्याकरणा-काव्य-कोश-न्याय-शवादिशास्त्राणान्तचा हीरहर्षञ्जानानः सरिपादस्तत्रैव नारदपुर्यामश्वाकाश. रसेन्दुसम्बत्सरे (१६०७) ऋषभदेवसान्निध्ये 'पण्डित(पन्यास)पद वस्वा काशरसेन्दु(१६०८)-वर्षे च 'उपाध्यायपदन्दचा भव्यजीवा- नुपदेष्टुमना मरुधरान्तः पात्येनकपुरम्पर्यभ्रमीत् । ततो दिनानुदिनन्तस्योपाध्यायस्य बर्धमानप्रतिभातिशयनिरीक्ष्यमाणः खरिमन्त्रा- राधनपूर्वकं श्रीचरणः श्रीसमुदयानुरोधात सिरोहिपत्तने खेन्दुरसेन्दु (१६१०)वर्षे मूरिषदेन तमलञ्चकार । हीरविजयसूरिनाम चाकार्षीत् । । । -: . --- '। 4 ॥१४॥ REG 3 chataru ·w । - आचार्यविरुदमहोत्सवश्व विख्यातराणकपुरमन्दिरस्य निर्मापयितुर्धरणासाहशजस्य "दुधाराज्ञो मन्त्रिी चौहासंघपतिना कृतः । राज्ञा च तदिने ममस्तराजधान्यामहिंसादेवीमचयित्वा प्रतिमास दशम्यान्तियौ अमोरिः प्रवर्तिता । शासनसम्राट् सरिरानो हीरसरिम्पाटणनगरेः चतुर्मासीकर्तुमादिश्य स्वय-सूरतवन्दरनाम नगरं ययौ ।। - एक्दा कोडिमतनयो 'जयसिंह' नामक शिशुर्नारदपुरी नगरो भवोदस्तपितृवदनुकरणशीलो मातुलमद्म वमन् वैराग्यमयी- गात्मकथा कथयन् दीक्षार्थमम्बाम् प्रार्थयामाम; माता-चैकाकिनम्बालं मुमुक्षायाः प्रच्छन्नाग्नितेजसा-दह्यमान दुराग्रहश्च तदीय- म्पश्यन्ती संसाराद्विक्ता सती स्वयश्चापि दीक्षाग्रहणेच्छया - साक: शिशुना गुरुवर्यदानसूरिपादान्तिके गत्वा- सविनय साभिप्रायमाचल्यो। ! ततः शिशोर्मविष्णुतामनुमीय प्रसन्नवदनः श्रीपादः रामेन्दुरसेन्दु(१६१३)सम्मत्सरे - साम्बशिशये दीक्षा दत्ता- जयविमला- भिधनववयस्कन्द जैनसिद्धान्तपयोधिश्रेण्यामवतारयितुमारेभे । अचिरकालेन' चर्चितप्रतिक्रमणभाष्यान्तमप्रतिमप्रतिभाविभासित- न्तजयाख्यं न्यायाध्यापनेच्छया हीरमरिचरणौ सेवितुमाज्ञापयामास । जयविमला श्रीचरणादेशेन सतीर्थवरहीरमरिचरणमरोरुह- मुपेत्य सप्रश्रय कवनतिततिः सरिपृष्टकुशलोदन्तोत्तरन्दित्सुः सनम्र साञ्जलि प्रोवाच । श्रीमन्त । अस्ति कुशलं -श्रीपतामनुकम्पया, न जातजातम्पथि कष्टमपि । गुरुदेवस्ते शिवेच्छुः सदैवास्ते । गुरुपादादिष्टोऽहमत्रभवती भजितु चरणौ शरणमुपस्थितः । इति 100 सरलमृदुगिरा सन्तोषयन् श्रीचरणान् तच्छायाधितो बभूव । . 1 ·। जगद्गुरु हीर- चरित्रम् इतः सुरताद्विहरन्तो गुरुदेवदार गरिपादा मबहृदयक्षेत्र धर्म वा परिपूरयन्तो 'बडाली पुरोमावयन्तोऽवज्ञातायुः शेपाश्चन्द्रदिवाकरनिभौ ही(जपापो स्मरन्तः परमप इञ्जिगमिषाः समाधिस्थाश्चन्द्रवाहुरसेन्दु (१६२१) हायने सुर- निकेतनातिथयो बभूवुः । ततः शोकसागरनिग्ना मनुजा विलयनयोऽन्त्येष्टि क्रियां कुन्तिश्चिरस्मारकस्तूपे पादुकास्थापनपूर्वक खेदव्यपनोदकामनया हीरमानसा बभूवुः । विजयहीरसरिश्च गुरुनिधावृत्तज्ञः सन्तप्तम नाश्चेखिद्यमानो रहसि क्षपायो विललाप । हा देव ! क गतस्त्वम्, अक्राण्डे-एव मामनाथीकृत्य परोक्षो जातः । अहो ! हा हन्त ! अन्ते श्रीपदानां सेवा नाकार्षम्, नापि तदानीम्पीयूषवचनमौषम्, न च कैवल्य- पथपथिक श्रोषदाब्जमद्राक्ष, न वा प्रष्टव्यमपाक्ष, धन्यास्ते महात्मानो धन्याश्च नगरनरनार्यों येनात्मनाऽमोघशुभानिराशयो लब्धाः, धन्यश्च तत्स्थानम् यत्र श्रीदेवेन वपुस्त्यक्तप, तीर्थायितन्तदधुनापि द्रष्टव्यम् । हे गुरो ! साप्निकमपि दर्शन त्रैमत्कं सकल- सन्तापहारि मनोवांछितपूरकं यथासमयन्नूनमपेक्षितम्, देहि दर्शनन्निविडतिमिरावृतमानसाय ज्ञानलबदुर्विदग्धायमद्यमिति विलपति सत्यधीरे होरे स्वर्गादवतीर्य इव श्रीपादो देवकल्पस्तं व्याजहार । हीर । कृते तवाचीरता नोचिता, यतो हि-अविवेकि नामधैर्यम्पश्चात्तापश्च वोभूयते । भवांश्च लब्धविद्यः, तस्मान्मा चिनां कार्षीः । आत्मशरीरयोः कीहकसम्बन्ध इति विवेच- नीयञ्च । आत्मा अजरोऽरो नित्यश्च शरीरोऽनित्या, तयोरात्यन्तिकसम्बन्धविच्छेदायैव योगिजना कतिपयाज्जननाद्यतते । आत्मशरीरयोः सम्बन्धस्यास्थिरत्वन्निनतमेव । यतो हि "जातस्य हि ध्रुवो मुत्युर्बुवं जन्म मृतस्य च" इति त्वं हि चिन्तासागरमग्नो ॥१६॥ OS

·॥ १७॥
मा मर। अचिरमेव प्रजापालकमुकुटो भवितासि । अखण्डधानकोविस्ते परित संपारम्परितेति गिरा ज्योतिर्मयः परोक्षो जाता।
ततस्त्यक्तसन्तापो हीरसूरि प्रतिक्षणं गुरुचरणसरोज ध्यायं ध्यायनित्यनैमित्तिकमाय्यंसंलग्नमानसो वा ।
अथैवन्तपागच्छगगनमण्डले हीरसरिवर्य द्वितीयेन्दुमिर समुदितमश्यन्तो लोकाः कोका इत्र प्रमुदिता परमानूहलतया सवि-
नयं कृतामिवादनाः सगद्गदम्प्रार्थयामासुः । सूरिपाद । अथ जगत्या प्रभातस्तवाधीनः, नहि त्वदृतेऽज्ञानतमो मे विनष्पति,
अस्माकं हृदयक्षेत्रे श्रीमद्गुरुदानदेशनानीजस्य ज्ञानाकुरोत्पत्ति प्रमय एव पूज्यपादो देवलोकमुपाविशत् । अथ श्रीमत्सदुपदेशसुषा
सिञ्चनाज्ञानतरुः फलिपति, नान्यथेति भूयो भूपः प्रार्थना मे। किमधिकंत्रमः। विपक्षोऽपि सम्पर्ध स्वयं छेत्तुममाम्प्रतम्" इति ।
अथ भविकोक्तरचसः " क्रियाकेवलमुत्तरम् " सस्थाप्य चेतसि गीराब्धिना धीरेण हीरेण सदुपदेशवृष्ट्या शिवप्रसूनक्षेत्र-
पूरणाय दत्तमानसेन नभूवे ।
एकदा विहरन हीरविजयः सरिमन्त्राराधनकामनया डोसापुरीमुपेत्य तत्पश्रावकगणस्यास्तिकत्वं गुरुजनप्रियत्वा दर्शन्दशैम्
श्रमणादीनामध्यापनं योगोदाहन व्यारव्यानादिकश्च समस्त कार्य जयविमले विन्यस्प सपन्त्रमासिकमरिमन्त्रजपे बद्धपरिकरो नम्व ।
अतीते कियदिवसे सूरिमन्त्राधिष्ठायकदेवस्वन्द्रावस्थितं त व्याजहार । हे तपस्विन् ! अधुना तपश्चर्यामाचर त्वम्, भवत्सक
ल्पितन्नूनं सफलीभूत भविष्यति । जमिनस्ते पटुतर सर्व सम्पादयिष्यति, तदर्थ मा चिन्ता कार्षीः । इत्युक्ला गते तस्मिन्
तदनुगातन्द्रापि तदीया।
॥१०॥

·बगद्गुरु
हीर-
चरित्रम्
॥१८॥
CHERE
क
अनतिकाले स्वेष्टदेवस्य प्रशमनाया निदानमिदमेवासीत्, यदयम्परमगुरु चरणभक्त आसीत् । एकदा तदन्तिके गुरुदानसूरिकर-
कमलकलितदलं झटित्यागमनसूचकं समागतम् । तदृष्ट्यैव पष्ठत्रतपारणामविधाय श्रोसंघाग्रहञ्चोल्लक्ष्य द्रुतं विहारं कृत्वा गुरुचरणसे.
चायामुपस्थितः । तदीयागमननिरीक्ष्य श्रीचरणा अपि क्षुब्धास्सन्तस्सहर्ष शुभाशीर्ददुः ।
किय दिनानन्तरं समुज्झितध्यानः सरिराजो हीरपादो निजान्तेवासिनं जयविमलामिधं शिष्यजनाग्रगण्य स्वपट्टे समुपवेशयितुमि-
छन्-तदनुमोदकस्य चतुर्विधसंघस्य तत्पुरीपावनार्थमाग्रहमस्वीकृल्य ततो विहारश्चकार ।
जयविमलो मुनिगुरोरधीयानः कर्मग्रन्थतत्वज्ञो व्याकरणशास्त्रस्याने
कग्रन्थान् पठन् काव्यानुशासन-काव्यप्रकाश-वाग्भट्टा-
लङ्कार-काव्यकल्पलता-छन्दानुशासन-वृहद्ररत्नाकगदेश्व तत्वञ्जानानः स्याद्वादरत्नाकर-अनेकान्तजयपताका-रत्नाकराव-
तारिका-प्रमाणमीमांसा न्यायावतार-स्याद्वादकलिका-सम्मतितर्कादिजैनन्यायमन्याध्यानपूर्वकं तवचिन्तामणि-किरणावली-
प्रशस्तपाद-माध्यादि प्राच्यन्यायाध्ययनेना प्रतिमप्रतिभा विभावितो बभूव ।
सशिष्यः सूरिराजोऽनेकनरम्पर्यटन् स्तम्भतीर्थमुपाजगाम । तत्रत्यश्रीसङ्घो गुरोः प्रतिचग्णन्यास मुद्रिकाद्वयं रुप्यकैकञ्च संस्था-
पयन मौक्तिकस्य स्वस्तिकं कुर्वन् श्रीचरणरजः शिरस्युद्वहन् स्वागतमकापीत् । भक्ताश्च प्रभावनायां कोट्यात्मस्य राजतद्रव्यस्य
वितरणं कृत्वा सकलजनप्रशस्या बभूवुः । तदुपलक्षे च तत्रत्यैका पूनीनाम्नी श्राविका बहुद्रव्यव्ययपूर्वकं श्रीजिनेश्वरदेवप्रति-
बिम्बप्रतिष्ठा कारितवती।
-
न
॥१८॥

·एकदा तनत्यनागरिका जयविमलस्य विदुषः पाण्डित्यमलौकिकम्पश्यन्त आचार्यदेवान प्रार्थयामासुः-हे गुरो ! अस्माक-
ममिलापा हार्दिकी नितरां जागर्ति, यदयं जयविमला सकलशास्त्रमधीतान् पण्डितत्वमप्यस्मिन्नागतम् । अथ श्रीमत्करकमल-
कलिता पदवी, अवशिष्टास्ति, पूरणीया सा सदयहृदयः, इति 'इष्ट वैद्योपदिष्टन्न्यायेन जनतन्त्राणामौत्सुक्यं दृष्ट्वा तदीयमचा
शुत्वा तदुरीकृत्य च रसपाहुरसेन्दौ (१६२६ )तपस्यस्य सिते पक्षे दशम्यान्तिथी श्रीपुञ्जसमेतः श्रीपादः पण्डितपदप्रदान-
पक सकलमनोरथसिद्धिश्चकार । ततो विहरता सान्तेवासिसूरिणाऽमदावादोपकण्ठेऽहमदपुरनामापत्तनस्य शाखापुरम्प्राप्य
पतुर्मासी कता।
एकदा रात्रौ सन्थारापोरिसीम्पाठयित्वा किमपि चिन्तयन्तं तंद्रालुमधिष्ठायकदेवः प्रत्यभाषीत । हे सूरीश ! अथ स्वस्थाने जय-
विमल नियोज्य चिनाराक्षसी दरमप्यारय । यतो हि 'चिता चिन्ता समाख्याता चिता तत्र गरीयसी' चिता दहति निर्जी चिन्ता
दहति जीवकम्' इति । अल्पीयता कालेन बुधशिरोमणिस्तेऽपरदिवाकरो भपिता इत्युदीरित देववचः शृण्वन् त्यक्ततन्द्रः सरीश:
प्रसन्नमनाः स्वान्तवासिनं श्रावयन्-तत वाचक-पण्डित-गीतार्थ-साधुगणाना श्रीसंघस्य च प्रार्थनामाचार्यविरुदप्रदानात्मिक
स्वीकुनि स्वेष्ट सस्मार। ततस्तदनुमत्याऽऽचार्यपदस्याटाहनिकमहोत्सवः प्रारब्धः । तत्रोत्सवे श्रेष्ठी मूलचन्दामिधो जिनचत्य-जिना-
चैन-गुरुभक्ति-ज्ञानप्रभावना-स्वामिवात्सल्यादेरमोघफल जिनागमैः प्रतिपादितं मत्वा, सोत्साह शत्रुञ्जयतीर्थस्य अपभदेव-
मन्दिरस्य दक्षिणपश्चिमदिशया चैत्यनिर्माणमिव जिनार्चनादौ लक्ष्म्याः सदुपयोग दानशाला अपि कुन 'कीर्तिर्यस्य स जीवति'
इति स्वस्मिनमरत्वमवाप ।
Aka
॥१९॥

·नई जगद्गुरु हीर- चरीत्रम ॥ २०॥ ततो द्विपवाहुरसेन्दु( १६२८) वर्षे फाल्गुनसुकुमतभ्यां सोशध्यापणाचार्यपदेन सत्रा जयविमलो विजयसेन मूरिनाम्ना विभूषितः । तदानीमेव पनसागरलब्धिसागरौपण्डितादेन विमलदर्ष उपाध्यायेन च विभूषितः । उत्सवेऽस्मिन् समागतसजना रूप्यकैकेन वाचकवर्गाश्च द्रव्यवतनादिना सकता। अयाज्जैनजनानाचतो नभसि गुरुविष्यौ आचार्यपादौ चन्द्रदिवा- फराविव बभूवतुः ॥ एकदा कागच्छाधिपतिर्मेधजीनामा सुधुपाय आगमे मूर्तिपूजाया उल्ले बमवलोकयन् संकल्पविकल्समना भूमण्डलेऽद्वितीय रिपादं गुर्जरावयये विहरन्तमवज्ञाय तान्ति पुरागत्य तत्रत्यसंशयं निराकृय गुरु कल्यन्तमात्मनामन्याना संवेगिदीक्षार्थम्प्रा- थंगामास । गुरुश्रीरपि विद्याविव विनयसम्मन्नजानन् वनिवेइनवरी स्व दीक्षादानपूर्व तदुद्योतविजयनामाकार्षीत् । तत्सहैव सप्तविंशतिमुनिराजं संवेगिक्षेत्रेतारयामास । एकस्मिन् समयेऽमदापादाद्विहरन् परिपादः आचार्योपाध्यायपण्डितसाधु- समन्वितनिजगुरुपादाभिवादनानन्तरं श्रीसंघस्थ बहुलाग्रहं मन्यमानः अगहिलपुरपाटणे चतुर्मासी कुर्वन् हितोपदेशेन तत्रत्यजन- हृदयामोदवल्लीमेधायमानः सति चातुर्मासपूर्णे खारामरसेन्दु( १६३०) वर्षे पौषकृष्ण चतुर्दश्यान्तियौ विजयसेन रिशिष्यं सायणा- वारणाचोयणा परिचोयणापूर्वकं गच्छैश्वर्यसाम्राज्यशासनोपरिसमासीनं कुर्वन् तवामुनाऽविच्छिन्नः सम्बन्धो भूयादित्यासीगिरा नैज- भार लघुचकार । अवसरेऽस्मिन् मरुधर-मालव-मेदपाट सौराष्ट-चाणारसि-कच्छ-कोकगादिजनपदानां लोका: सादरं सविनयं सबहुमानञ्च तमनुमोदयामासुः । विजयसेनसूरिमहोत्सवे राज्ञः प्रमुखमन्त्री हेमराजाख्यो विपुलद्रव्यव्ययेनाखाडययो लम्धवान् । ।। २.॥

·॥ २१॥
उदानी कलाखानाभिधस्तप्रत्यसुम्बेदारपदवा आसोलोकानामपकर्ताऽप्रियोगायकर्ता च । स च हीरमरिमहाराजस्यानुपम
विसारिधरलयः श्रुत्वा कर्णचक्षुपोम्विादम्परिहर्नु हामः मूरिवानानेतु दूतप्रेप गमाम । परिचरगा अपि तदाह्वान सेप्टसाधन
मत्वा तदन्तिकमुपायपु. । समागते तस्मिन् कलाखाना सादरं मक व कुश नाद-जोतर चिन्द्रमोः क अरिष्टादिति पान्छ । श्री.
पादास्तदौद्धत्यन्दृष्ट्वा सूर्यादुपरि चन्द्र इत्युत्तान्ददुः । कलाखानः-महाराज! मूर्योपरि वृत्तिल, कयं भगा चन्द्रस्योच्यते इति ।
सूरीशा-राजन् ! नाई मर्मज्ञो न चतत आगतोऽस्मि । किन्तु माज्ञानामरि शास्त्रप्रतिपादित प्रतिपाद्यते, भाता च कपोलकल्पित
मित्येव महत्प्रमाणम् । अत: पर जिज्ञास्यते चेतदपि शाम । कलाखाना-योगिराज ! ओन जिज्ञासाऽस्ति, धन्यस्त्वम् धन्या च
तावकी प्रतिमा, अथ क्षन्तव्यो मेऽपराधः । अपरश्च तदुत्तरेण पन्तु टोहं नितगतदयमाथितिरियं यत् मान मचोयाचय किमपि
मद्योग्यमिति । सूरीशः नरेन्द्र । यद्यप भाग्रहस्ते तदा श्रुगा नदी मवस्तरङ्गोकुरु । सपारे राज्ञा राजपनिभानाच प्रजा आत्म-
जनिमानिधपचम् | यतो हि-अन्नदाता भयत्राता यस्य विद्यामाच्छति, जन्मदातोपने ।। च पबैते पितरः स्मृताः ॥१॥ एपम् ।
राज्ञः पत्नी गुरोः पत्नी मित्रपत्नी तथैव च । पत्नी माता माता च पश्यैता मातरः स्मृताः" इति सरणात् पञ्चविधा मातरः
पितरश्च शास्त्रे निगदिताः । एपञ्च त्वमपि पगङ्गमा त नन विद्धि नया पिरजानो पुस्तास्त्वा । तथा च पराक्रमस्ते पान
वर्धिष्पति, रेनोवरोधे शूरत्वं वीरत्वञ्च सतोऽनायासेन मम्मो।। नाव साद्विमेति, पपा कानने पश्चात साम्नैव प्राणिनाश्तो
दायते, गीलवतामादरः पूजा यशोजयश्च बाभुति, मद्विमिदादासाद्वारि निःनिामनि, सरस्वती व विद्वान जहाति, तेपा
॥२१॥

·BER " जगद्गुरु हीर- चरित्रम् ॥ २२॥ m - म्वचनमनृतं न भवति, प्रत्युक्तम्मचः सफलीभूतं भवत्येव देवा अपि प्रशंसन्ति तम, अन्ते च कैवल्यशिखरश्रेणीमारोहति शो, तरूमाद- धारभ्य पराङ्गनानन भावान्तरेण मा पश्य । किश्च कारागारनिवासिनं मुञ्च इति याचाद्वयं सविधे गवत । कलाखाना तथास्तु इति भणित्या सविनयं कृताञ्जलिः सूरिचरणानुगो बभूव । .: एकदा विजयसेनसुरेः सकलकलायां निष्णाततां गच्छोद्योतकताच मञ्जानन् हीरगुरुस्सकलं विमृश्य ' पृथग्विहर्जुमादिदेश । हे सेनसूरे ! प्रतिभाते पृथग्विहारेणातिविकस्वरा भविता, अतो हायनेऽस्मिन्ः पृथगविहीं । सेनससि-पूज्यपादा! यथाऽऽज्ञापयन्ति भवन्तः । ततः शुभमुहुर्ते निजमानसे श्रीचरणमरालं विन्यस्य निजसतीयः सार्क देशाटनश्चकारे | ततः परिभ्रमता सेनाचार्थेज चम्पानेरनगरमुपेत्य तत्रत्य जयवन्तनामकवेष्ठिवयंप्रार्थनया -बाहुरामरसभू(१६३ २) : वर्षे तजिनालयाधिष्ठितजिनेश्वरप्रतिकृती- नामञ्जनशलाका कृत्वा ततो विहरता सुरतबन्दरं गतः । तत्रत्यलोकानां स्वागत स्वीकुर्वता तत्त्रार्थनया चतुर्मास्यां मनोहारिणी देशनाम्पारिप्सितुमिच्छता तत्तन्मनोकामना सम्पूरिता । ततोऽल्पीयसा कालेन तंदिगन्तरालकीर्तिज्वालया दग्ध एको भूषणाभिषो दिगम्बर आचार्यपादात शास्त्रार्थकर्तुमुद्यतों बभूव । आचार्यचरणेनापि तमाहूय पक्षद्वयस्य माननीयविदुपा प्रतिनिधित्वे प्रति- ज्ञाहान्यादिहेत्वाभासदोषेण प्रत्येकम्वचा खण्डयता निगृहीतः सदिगम्बर : स्याद्वादानुयायि गुणिजनहास्यास्पदों जाता। विजय. पताकामुत्तोलयताचार्य्यपादेन सत्तकैज्ञेन गुर्जर-मालव-मरुधर-मेदपाटांदिदेशान् पावयता सरला जीवा कतिपया प्रतिबोधितांश्च । एकदा : प्रातःकाले भारतवर्षपुरन्दरः श्रीमदकबरसाहि:-फतेपुरंशिकाः । साहिप्रासादे समासीनों राजमार्गोपरि दृष्टि- 1 RE : - ॥२२॥ HREERS ·शासननायकघमघुरन्धर । पुरय मानस कामम् । ॥२३॥ !..... - anA म्पातयन् विचित्रा लीलाम्मश्पन्नासीत् । स.च.माहिमहान हिंसका अन्यायप्रियवासीत् । प्रत्यूष एपास्य कृते पञ्चाशत् पक्षिणा निद्वाशन नियतमासीत्, कामवासनायाः केन्द्रस्थानमयम; सुस्तनीना कुरङ्गीदृगाम्बलादपहरणं मुख्य कार्यमासीत् । पतिव्रतानां सतीत्वापहरणाय सतत यतमानमानस आस्ते स्म । अमुना मार्ध कोऽपि क्षत्रियः क्षण योधुन क्षमते स्म । सर्वे चास्याज्ञापरायणा आसन्। दशाननस्येवास्य पराक्रमो जाज्वल्यमानः प्रतिपलं वर्धिष्णुलॊकामहिष्णुरासीत् । मन्त्रीपु-अन्यतमटोडरमल्लाभिधश्छायेव तस्या- नुक्षणं राजमानः । तदालोकनावसर एव तेन पथा गजप्रासादनिकटवर्तिना महानेका समारोहो, निर्गतः । यत्रैका शिविका नानाविध- सनिवासीव । तत्र होरेगुरोर्जय इति जयघनिता गगनमण्डलम्पूरगन्त,अमरुपाता आघालवृद्धा हीरस्तुति कुर्वन्त आसन् । तद्यथा- जय जय हीर। जयाशुभसूदन,! जय सारद । जय सूरे ! ।। ।। जय वीरेश्वरजिनपदचातक ! जय शरणीकृतसूरे! हर मम सुखद ! विभो ! करुणाकर ! दैनिककल्मषभारम् । . । मामनुकम्पयु दीनमनाथ कुरु, भवसाग्रसारम् .. 1.3 ।। श्रीगुरुदानपदाब्जमधुव्रत । दर्शय पदमभिरामम् ।। ॥३॥ H -- AL ।। २३ ।।

·जगद्गुरु
हीर.
चरित्रम्
। २४॥
CHECORRRRRRRRRRRRENAX
अपराधम्मे विषहर ! पारीहर वन्दे विमलं बरणम् ।
आत्मारामसुरमणे करुणारुवणालय ! भव शरणम् ॥ ४ ॥
कुरु कुरु सदयं मम हृदि भगवन् ! गुरुवर ! दीर निवासम् ।
भक्तजनप्रिय ! नाथीनन्दन ! मामुहर निजदासम् ॥ ५॥
दूरं गमय दुराशयचेतो-लघिमाहेस्वभिमानम् ।
दिशि दिशि भातुतरामिह भारत-भावुकभासुरमानम्
जय जैनागमविपिनहरीश्वर । हितमादिश शिवपन्यानम् ।
मानवताप्रतिकूलसुधारक ! कलयन्वय मन्यानन्
७॥
जय जैनाञ्जन ! शमयनिकेतन ! अपनय भवभयमोहम् ।
सूरिहिमाचलवन्दित ! नन्दित ! भव्यानन ! तव दासोऽहम् ॥ ८ ॥
इमां देवसुधां मत्वा भक्तथा गायाति यो नरः ।
तस्य सर्वार्थ संसिन्डिन्ददाति जगतां गुरुः
॥ ९ ॥
॥ २४॥

·॥ २५॥
इति श्रीमदकम्बरो महाध्वनि यावं श्रावं चकितचेता निकटवर्तिटोडरमलं यायातथ्योत्तरन्दातुमिङ्गिान् । तच्छुत्वैव टोडरमल्ला
सपिनयम्ब्याजहार । सामिन् ! समारोहोज्यजैनधर्मावलम्बिनाम् । यत्र शिविकायामासीना चम्पानाम्नी तपस्वीन्येका, सा च
पाइमासिकन्तप आराधितवती । तपस्यायाममुष्यां जनपानातिरिक्त नहि किमपि भूक्त, जलपानमपि दिवामात्रम्, पञ्चमोऽयं
मामस्तपसः। अद्यानं गमनम्नविशेषमधिकृत्य चैत्यान्दनार्थम् इति । भूमण्डलाधिपः साहित्रीमदकन्नरः सर्वमुदन्त श्रुता निरा-
हारपाड्मासिके तपसि अविश्वस्तः प्रतारणात्मकमचस्तदीयं मनसि जानन कोपमरतनपनः द्रागेर शिविकामुपरिष्टादानेतुमनुचर-
मालप्प समारोहे कुलिशम्पात । तत आगतायान्तस्पास्तेजसा देदीप्यमानान्वन्धीताम्परीक्षार्थमेकस्मिन् वेश्मनि संस्थाप्य
इतीद्वतौ चान्तहिदिनचर्याया गवेषणार्थ नियुज्य परीक्षामारमत । रात्रिन्दिवं देवगुरुनाम रटन्त्यास्तस्याः कार्यजालं दैनिक
दूतीदवा-पां मुसान्मासं श्रुत्सा साहिरेकदा वदन्ति के सयमागत्य तामब्रवीत् । भद्रे! किमर्थम् कठिनन्तपोऽदस्त्वमाचरसि ?
किन्ते कष्टम् , किम्मा मनसि वर्तते कथमदस्तपः सम्पन्नं भाति, सर्व याथातथ्यमेव हि, नोचेदितो गमन दुर्लभजानीहि, प्रत्यु-
तदण्डम्बाप्स्यसि । मितभाषिणी सा साहिप्रोक्तम्मचः पृण्वन्ती प्राह-हे नरेन्द्र ! राज्ये तव वसन्त्या नहि किमपि कष्टम् ,
किञ्च छायेव तब पार्श्व विराजमानो थानसिंहनामा ममात्मजोऽनुक्षणं सेवायान्दचडष्टिः। न ह्यस्ति मानसे मे किश्चिदपि
यन्निवेद्यम्, आत्मकल्याणनिमित्तमेगदस्तप माचर्यते । यो हि जनः संसारमसारजानीते जन्ममरणप्रबन्धविच्छेदशा
समीहते, स एव आत्मकल्याणामिलापुरत्र वर्तते । तपसः समाप्तौ निदानच वीतरागजिनेश्वरदेवानां, तपोभूतिगुवरश्री-
॥ २५॥

·---
जगद्गुरु
हीर-
चरित्रम्
॥ २६॥
मद्विजयहीररिचरणकमलानां कृपा । नातः परं किमपि वेनि । तत्सत्यजानीहि । भवांश्च : भूपेन्द्रो दीनानां नाथा,
प्रजानां माता पिता च, किन्त्वत्तो गोप्यमस्तीति ॥ अकबरसाहिस्तदीपां मृदुला गिरं शृण्वन् तस्यामनवधतां
ज्ञात्वा थानसिंहाग्वां देवावलोकने प्रतिवन्धकत्वजन्यापराधक्षमा याचमानः सप्रसन्नं स्वर्णमयीं, चूडाभूषान्ददानस्तस्यै सादरं
समारोहेण सह ताग्निजावासं सम्प्रेष्य तदुक्तहीरमरिमहाराजानां गवेपणार्थ दुतमालप्य परीणां ज्ञानन्तप आचारं विद्या स्वभावं
प्रजावात्सल्यं धर्मस्नेहादिविशेषञ्च ज्ञातुं थानसिंहमाहूय इति मादखानकथित 'गुर्जरावयवे हीरसूरिपर्यटने समाहूतहुंकृत्या
निश्चितं विहरणं ज्ञात्वा एकस्मिन दले "जैनाचार्यश्रीमद्विजयहीरसूरिमहाराज सादरं सविनयं सबहुमानं शीघ्रं मदन्तिके प्रेषयेति
रदित्वा मोदीकमालनामानौ निजकर्मचारिणौ, अमदावादीय-न्यायाधीश शाह अहमदखाँमहोदयसविधेऽपीत् । न्यायाधीशोऽपि
तत्करकमलकलितदलम्प्राप्य त्वरितमेव तत्रत्यप्रधानश्रावकन्तदीयम्वचः श्रावयित्वा साग्रहं तमानेतुमाज्ञां दत्तवान् । श्रावका अपि
न्यायाधीशादेशन्तत्पत्रञ्चादाय मोदीकमालौ पुरस्कृत्य गान्धारनगरजग्मुः । यत्र सरिराजमुखाद्धर्मदेशना भागीरथी वहति स्म ।
सविधे तस्य गते पत्रप्रसून करपुटाञ्जलौ समर्प्य 'भ्रमण्डलाधीशस्य प्रतिबोधे जगतामातिबोधः सम्भाव्यते इत्यभ्यर्थना मे फतेपुर
गमनायेति सविनयन्निवेदयामासुः । गुरवोऽपि तद्दलेन, तत्प्रार्थितविषये कृत्वा बहुशो मीमांसामाततायिनां सम्राजाम्प्रतिबोधे
जामातिशयो नून भवितेति स्वान्ते विमृश्य श्रीसङ्घनिवेदनं स्वीकृत्य वसुरामरसेन्दु( १६३८ ) वर्षे मार्गशीर्षासितसप्तम्यान्तियों
शुभलग्नोदये ततो विहारश्चनुः ।
CE
॥ २६॥

·॥२७॥ तता समावकान्वेवासि सरिपादा वटदलादि प्रतिनगरदिशा सम्भातमागत्य हितोपदेशवीज प्रभविष्णुमरसजनहृदय- क्षेत्रे वपन्तोऽमदावादस्यान्वर्थतां चिकीर्पया तत्रागुः । शाहबुद्दीनन्यायाधीशोऽपि सूरीणामागमनं विज्ञाय : सादर साहिप्रासादे तमाहूय सविनयमपादीत् । हे सूविर ! सूरनिमन्ते वेजः पराक्रमी मे भूपेन्द्रः श्रुत्ला भवदर्शनेच्छुरिति समाइतो गानभीरुः सस्तन यातु सत्वरं मदर्पितरत्नश्च स्वीकुरुतात् । गमने तत्र भरवां लाभो मानं ख्यातिश्च मविता, तथा चेन्मदुन्नविश्व स्यादिति । ततः सरिदेवेनोक्तम् राजन ! मामैवं वद, साधवो हि गतस्पृहा भवन्ति, सुरवन्दुःखञ्च तुल्यं गणयन्ति, तेषां कृते शत्रुमित्रे समाने, मानापमाने च तुल्ये, प्राणिमात्रेपु धीरेका, प्रतिपलञ्च जीवानां सुसमेव समीहन्वे न दुःखम, तच सुखम् पारलौकिकम् येन न पुनरावर्तते, प्राणिहिताय रात्रौ न भुञ्जते, पानीयञ्चोष्णमेर पिपन्ति कामिनीकाञ्चनादेः स्पर्शमपि न कुर्वन्ति, धर्मा- चरणनिमित्तमुपदेशः शाश्वतन्तेपाम् अतो न हि कस्यचिल्लोभोऽसाकम, सामी ते भूपनिः प्रतिनोद्धव्यो ननु, येन सर्वा हि प्रजाः सुखशान्तिद्वार द्रक्ष्यन्ति इति । शाहबुद्दीनस्तत्यागे मीमांसातिशय कुन साश्चर्य सविनयं महता समारोहेण तं सरिसम्राज निय- वोपाश्रयमप्रपीद । सरीशोऽमदावाद कियन्तिदिनानि स्थित्वा ततो मोदीकमालाभ्यां राजकर्मचारिभ्यां साफ फतेपुरस्य प्रस्था नगचीकरव । पथ्यागते पट्टनाख्यपत्तने सूरिसतीर्यो बुधकुलकुमुददिवाकर-उपाध्यायनर्थ श्रीधर्मसागरः ससाधुर्विजयसेनप्तरिम्पार्थे नीत्या ग्रामाद् पहिरागत्य सविधिवन्दनानन्तर कुशलमनाक्षीत् । तदुपलक्षे श्रीसंघेन ससमारोह साधुमूरिचक्रातिनो नगरमानीय महानुत्सवः कृतः । तदवसरे श्राविकका सूरीशकरकमलात्प्रतिमा कियत्यः प्रतिष्ठाप्य सकलजनप्रशस्या बभूव । सूरिपादाथ सप्त- ॥ २७।

·जगद्गुरु
हीर-
चरित्रम्
॥ २८ ॥
CHANE
दिनानि यापयित्वा वयोवृद्धश्रीमद्धसागरन्तत्रैव स्थातुपादिश्य साकं से सूरिणा सिद्धपुरता आगत्य पारसकोपारं
शान्तिचन्द्रामि बुधवरं निजोपकण्ठे स्यातुमालप्य विज रसेनपूरिमरावृत्य राजेन्द्रसनीपे-धीनदुपाध्यायर्य-विनजगणिपुरा
प्रेषयामास । स्वयञ्च जरावस्थया शनैः शनैः सरोतानगरमागत्य ताधीशकुरोपनामकार्जुनकास्त्रागारीकत्व मांसाशनसुरा-
पानपराङ्गनोपगमनाखेट कादिकुव्यसनेभ्यस्तं बहिष्कृत्य परमपूताऽऽवस्यजिनेवाप्रमोर्शनं कृत्वा यथासमय सिरोहिराज्या-
धिपतेः सुल्तानसिंहस्य मनोमुकुलं विकासयन्तः राणापुरतीर्थयात्रानन्तरं सुप्रसिद्वाऽऽऊमादिनगरमटन्त: मेडतापुरीमाजग्मुः।
दर्शनार्थमागताल्याणविजयोपाध्यायो गुरुशुभाशिराशिना सन्तुष्टस्ततः परावृत्य सादडीनगरीमलञ्चतार । गुरूगामागमनिमित्त
तल्हाश्रेष्ठी समागन्तुकान् रूप्यैकदानेन सत्कृत्य श्रियः सदुपयोगच हार । अथ प्रतिग्रामम्पर्यटन्तः श्रीगुरुवाणा सांगानेरपुर-
मागत्य पुरागतोपाध्यायकृतसविधिवन्दनामूरीचक्रुः ।
अकबरसाहिना विमलोपाध्यायमुखारविन्दतः सांगानेरमुपागमन सरिगुरोः भूपता द्रागेर थानसिंहाऽमीपालमानुशाहादिव-
णिजो महता समारोहेण तानानेतुमाज्ञप्ताः । ततः कृतसमारोहेग राजर्मचारिणा साडम्बरं नानारायविशेषचनिना गगनम्पूरयता
सान्तेवासिसूरिशिरोमणि हीरगुरुम्पुरस्कुर्वता गच्छवाहोपनामकजगमालपासादे दिने विश्रामकारयता अकरामरसेन्दु(१६३९)
सम्बत्सरे ज्येष्ठकृष्णत्रयोदश्यां भृगुवासरे फतेपुरराजधानीमागतः । तदानीं श्रीचरणानुगाः सिद्धान्तशिरोमणिमहोपाध्यायश्री-
विमलगणयः, पण्डितसहजसागरगणयः अष्टोत्तरशतावधानि-नरेशमनोरजकश्रीशान्तिचन्द्रगगयः, हीरसौभाग्यकाव्यकारो गुरवः
নেবে
SPECIAL
॥ २८॥

·भीमिहरिमलगगया, करियानानिष्णाता:-विनयप्रशस्तिमहाकाव्यरचयितार! सुविनोहेमविनयगणक, वैयाकरणडामणिनुवार- लामरियागयः, पण्डितराना गणिवर्ययोरनजिमाप त्रयोदशपंख पकाः शिष्पाप्रगण्या , सकलप्रश्नोत्तरदानामा आसन् । ततो रितीयेऽग्नि प्रातः समागतो राजमम मशिष्यः मरिगुरुरिति थानसिंहमुखाच्छुला साहिस्तस्वागतार्थम् परीक्षगार्थञ्च पटुाममम्युलफनलं सम्प्रेप्प कूटनीतिरेणीमारोह । साहिमुखाच्छृण्मन्नेव शेषः स प्राथमिकपीतामयीकस्यावताद्गुनगो. मनामेको संस्थाप्य पटाच्छादिते तस्मिन्नाशनार्थम्बापामाम | ववस्तदोयां कति योगमुद्रया जानन योगिराट् पर्षक सापः प्रदेशे पयो जोगा इन्युपोशनानोऽपमित्युक्या विरराम । ततः सकीये मानसे परामृशति शेवा-अहो ! कथमनेनोच्यते- एकजीयस्पाने प्रयो जीना इति, अबलोफयामस्वानव वतस्तत्र गत्ला प्रसूनामनां, युगलात्मजपमना निरोध नामयं कर्गपिमा- पौत्पधा द्वितीयाम्परीक्षार्तुमारब्धवान् । तथाहि-गगनमण्डले सकीयोष्णीपमुहोरमान कला रिमोवाच । हे मरे । अस्म- दीप उष्णीपः केन नीतः, तदानयितुम्ममवतार्यः, योगिता- नहि किमप्यतस्य३ । इति शेखा दीरिताको निखिलनाकर्म गरिराजो ध्यानेन पिदितवत्कृत्यस्त्वरितमेव प्रक्षिप्त निजरजोहरणस्यलघुलगुडेन ताड्यानं तदीयोगोपन्तदन्ति समुपस्यापितवान् । वतस्तदीययोगितयोग्यतामालोक्यतामयं महात्माऽलौकिकीयोग्यतामाप्तान परमचमत्कारीति निश्चिमवां सन्तुष्ट चेतसां शेखादीनां सनन्न मनिनपञ्च भूपोरया प्रार्थनया निनकम्मलामने न्यत्रीनिशत् । ततः पारस्परिकालापसंल्लापे प्राप्तपदुत्तरस्य शेखस्याग्रहेण फर्णाभिषस्प रामः प्रासादे विश्रामालये भिवानन्तदपि नीरसमेकबारमिति दिशागोचरीप्रहगाय तव आजगाम । अपरेऽदि शेख- ॥२९ ·बगद्गुरु हीर- चरित्रम् ॥३०॥ मुखाद्विदितवृत्तन साहिना समाहृतः परिवरस्तनिर्दिष्ट पूर्वाच्छादितासनस्याधःप्रदेशे सति जीवे तस्य मृत्युरित्यनाचारोऽयमित्ययु. कमासनमिदं साधोरित्युदीर्य तटस्थो चभूव । साहिश्रीमदकब्बरोऽपि तदाकण्य तदीया गीः सत्याऽसत्या वेति तदासननिःसार्य पश्यति कियन्तो जीवा इति, ततस्त्वरितमेव बहुमूल्य रत्नरञ्जितं मञ्चनिर्दिश्योपवेशनाय प्रार्थनां कुर्वन् द्वितीयाम्परीक्षामारभते । सूरिवरश्च तदाशयं ज्ञात्वा सदुत्तरम्प्रयच्छति-हे राजेन्द्र ! कामिनीकाञ्चनस्पर्यस्यापि निपेघोऽस्माकं जैनागमसिद्धान्ते, किम्पु. नरुपवेशनम् अलन्तवायासेन बहुना । आसनम्मे स्कन्धोपरि सदातनं वति, तत्रास्यतेऽस्माभिः । एवं तदुपविष्टे साहिरपि तदीयामलौकिकचमत्कृति स्वान्तेऽवधार्य स्वयञ्चोपविश्य च जरात्वे भवतां महत्कटन्दत्तम्मयेतिक्षतव्यो भवद्भिर्दयासागरै रिति साञ्जलि जगाद । साहिसनवोऽपि सलीम-मुराद-दानियाजाभिधा नतमस्तकाः सन्तः अन्योन्यवार्तालापवणे स्वासनमलञ्चक्रुः । अनन्तरं थानसिंहेन श्रेष्ठिना गुरवः पृष्टाः पूज्यवर गुरुदेव 1 महत्कष्टं भवद्भिानुभूतम्, यतो हि अवस्था ते वृद्धा प्रतिभाति, तत्रापि पद्भ्यामेवागमनम्, अस्ति कुशलन्ते नु ततस्तदीयोक्ति शृण्वन्नेव साहिः शाहबुद्दीने क्रुद्धः प्रत्यवोचत् । अहो ! एतेषां कृतेऽमदावादन्यायाधीशसविधे पनन्दत्तम् पुरा, यथायं कष्टन गृणीयात् तथानुष्ठेयन्तत्रत्येः, परन्तु सुचारुप्रवन्धो न कृतः कैश्चिदिति पझ्यागेवागमनमेतेपामिति । तदाकर्ण्य सूरिपादः-राजेन्द्र ! तेन भाग्यशालिनाऽनुप्टितं सर्वम् परन्तु जैनश्रमणानां कस्मिंश्चिदपि याने निषिद्धमारोहणम् इति पयामेवानुकूल आगमः शिवा मे पन्थानश्च । तदुक्तञ्च श्रुत्वा थानसिंहम्प्राह-साहिः । अहो ! वणिजानेन नाहमुक्तः कदाचित यदयं महात्मा गुरुर्मे तामिति । अस्तु तावत् । अथ साहेरुत्कण्ठाशान्त्यथ सूरिखपहीर- CE ·॥३१॥ गुरोरशन-बसनादि नियमं वक्ति समासतो मोदिः । हे महीन्द्र ! महात्मासौ उपानयाम्विनैव प्रचलति सर्वदा, नहि कस्मिंश्चिदपि याने समारोहति, स्वीयञ्च वस्तु जाव स्वीयसन्धाम्यामुद्वदति, उष्णीषशून्यशिरा:-सदैवास्ते, एषां कचलुचनश्च प्रतिवर्ष वारद्वय- निपतम् । कि- न स्नानं न विलेपन च कुरुते भिक्षाशन नीरसम् । पानीयञ्च सदुष्णमेव पिबति प्रेम्णा सदा प्राणिनाम् । रात्रौ नैव सुसेवते च किमाप प्राणात्ययेऽपि क्षणम् । भैषज्य वसुकामिनीश्च सदयो रागादिशून्यः सदा ॥१॥ इति उदुक्तम्वचः कमालाभिधेन कर्मचारिणानुमोदितं श्रुत्वा क्षितिपतिमाहिना भूयोमयः प्रशंसितः सूरिराजो नैत्यिका- नुहानाय यथास्थानमलडकतवान् । अथ द्वितीयेऽद्वि साहिशीमदकधरः श्रीमदुपाध्याय-शान्तिचन्द्राद्गोष्ठी कर्तुमन्यानालप्य स्वयं चित्रशालां गत्वा सरिम्प्रति- ,' अल्लेश्वरयोर्भेदः क इति प्रश्नश्चकार । सूरिवर:-मृदुलया गिरा प्रत्युतरम्प्रयच्छति-राजेन्द्र ! ये केचिन्महापुरुषा घीतरागा विशिष्टात्मानस्वेपा भेदात्यन्तामागः, नाम्ना भेदोऽपि चित्तवृत्तीनां वैचित्र्यमधिकृत्य 1. परिणामे च तेजापुञ्जमात्रम् स्था एको हि वाला माना पित्रा नागरिकेण वा-अपरापरनाम्नाऽऽहूतस्तच्छरीरावच्छिन्न एवात्मानगम्यते, नापरस्तथैव - ·नगद्गुरु हीर- चरित्रम् ॥ ३२॥ . तत्तन्नाम्नीचारितः स एव वीतराग आत्मानगम्यते, तस्यैव नाम तीर्थकरः, ईश्वरः, देव इत्यादि । स च अष्टादशदोषरहितः, दोषाश्च प्राणातिपात-मृपावाद-अदत्तादान-भैथुन-परिग्रह-क्रोध-मान-मावा-लोभ-राग-द्वेष-कजह-अम्याख्यान-पैशून्य- रति-अरति-परपरिवाद-मायामृपावाद-मिथ्यात्वशल्याः। तसैफत्वनने कत्वञ्च । जाते कर्मक्षये मुक्तिं गच्छति काचिद्व्यक्ति- स्तयाऽनेकत्वम् , आत्मनश्च स्वकीये रूपे यदा एकता तदैकत्वश्च भवति । स च जन्म न गृगाति, यतो हि तत्कारणीभूतस्य कर्म- णस्तदानीं विरहात् । पुनश्च रागद्वेपादिरहितः परमात्मा निरीदो माति, अत एव तस्या कर्तृत्वम् । स एव मुक्तस्तीर्थकर उपास्यः । उपासनयाचान्वाकरणस्य शुद्धिस्तस्यैवनाम धर्मः । ननु फलदाता सेयो भवति, अदाता निराकारोनिजनः परमेश्वरा कयं सेन्य उपास्यो वा ? इत्थम् । मुमुक्षोस्तचरूपभावित्वेन तदाचरणात् । किम्बा तथात्वेऽपि तस्य तदुपासनया मलीमसस्त्र मनसः स्वतो निर्मलत्वरूपफलावश्यम्भावाच । इति । पुनः पृच्छति साहिः-हे सरिराज ! यदुक्तं भवता-उपासनाजन्मान्तःकरणस्य शुद्धिस्तस्यैव नाम धर्मः । कथन्तस्योत्पत्तिः किञ्च लक्षणम् , तदप्याख्यातुम्प्रभवत्वार्य इति गुरवः-राजेन्द्र ! शृगु समाहितेन मनसा, धर्मों न जात्वपि समुत्पद्यते अपितु अनादिः सः । यथा गुणा गुणिनमापन्ति तथा धर्मो धर्मिणमपि । नवगच वस्य वत्थु सहावो धम्मो " इति, यथा वह्वेः समात्र उष्णत्वम् अपां शीतलत्वम्, तथात्मनस्सचिदानन्दमयत्वम् । शान-दर्शन- चारित्राणि वा। तद्धर्मरक्षणोपायाश्च दानं शीलन्तपो भावः परोपकारः सेवा-संध्या प्रतिक्रमणं-भक्तिः-सत्यमहिसेत्यादयः । क्रोध-लोम-मोह-मद-मान-माया-रागद्वेपादिजन्यदुर्गतौ पतिताजनान धारयति यः स धर्मपदवाच्यः । यतो धर्मस्सोऽपि ॥ ३२ ·PHLC ॥ ३३॥ तथा । अत एर दशधा धर्म इति जैनागमै पितम् । एवम्व दानं दरा-नवर्यमहिमा संपमापः सत्यक्षमा ज्ञानं त्यागोपामनाद- योऽपि धाः । पुनः साहिना पृष्ट मूरिपाद आत्मपदार्थ विगोति । साहे ! जीवात्मचेतनानामनन्तरजानीहि । स आत्मा सचिदानन्दमयः । अच्छेद्यः, अदाधा, अरूपी, अभेदी च यथेश्वरः । एतदीयात्मनः पार्थक्यन्तस्प तु-आवरणसचासचाभ्याम् अतएवास्मदादीना सुख दुसच जायते । ईश्वरस्य निर्लेपत्वान्निरावरणत्वात् तदमानो भवति । तावरणापरपर्याप कर्म इत्यस्मा- मागमः। तेन कर्मणा-अनादिकालत आत्मा मम्गद्धा, रागद्वेषादिना च तत एवात्मा सम्बध्यते, सव्येतरविषाणयोर्युगपदिव चेतन- कर्मणोोगपद्यसम्बन्ध अनादिसिद्धः । अन्यथा पूर्वमात्मा ततः कर्म, किम्मा पूर्व कर्म तत आत्मा इत्यादि पौर्वापचे आत्मनो- ऽनित्यत्वं जन्ममरणश्च स्याताम् । अतएवामुष्य जीवस्य सपारचक्रे परिभ्रमण । यदा च रागाद्याधरणात् पृथगात्मा भाति तदैव मुक्तोऽयमात्मा इत्युच्यते । यथाहि-मृचिकाव्यातरत्नाकरस्य परिशोधनेन रत्ननिद मृत्तिकेपञ्च पृथर २ स्फुटीभवति । तथैव यम- नियमायनुष्ठानद्वारा कर्मणः पृथगात्मा ज्योतिर्मय. परमेश्वरोऽयमित्यागम्यते । इति । एषन्दिशा हीरसूरिमुखारविन्दतः आत्म- सम्बन्धिवार्ता गूढातिशया मृदुलया गिरा प्रतिपादितां शवताऽकन्चरमाहिना तदीयप्रकाण्डपाण्डित्ये सदाचारे च विश्वस्तेन सता पुनः पुनः प्रशसितः सूरिगुरु यो निवेदितः, हे दयालो सूरीन्द्र ! भवताम्प्रतिपादनशैली सकलशास्त्रे पारङ्ग उत्तम्प्रतिपादयति । भनाश्च युवकुलकुमुदिवाकरः, भूमण्डलेअरचन्द्रः । साक्षाद् गुरुकल्पय । नहि किमप्यगम्यम् भवतः । अतीतानागतौ च विषयों भवल्लोचनगोचरीमतौ । अतोऽहं सपिनयम्प्रार्थयामि, यदधुना शनैश्वरदशा प्रचलति मे, तत्फलं व्याकर्तुम्प्रभवत्वार्थ इति । अथ

·जगद्गुरु
हीर-
चरित्रम्
॥३४॥
SAEEACHECK
सूरिश्री:-हे साहे ! आत्मकल्याणकारिणां श्रवणं मननं प्रवचनञ्च परमसुखापरपायकमोक्षायैव वोभवीति । ये के-
चिदिह ज्ञानिनस्ते सर्वेऽपि क्षणिकसुखन्नेहन्ते । क्षणिकसुखायैव ग्रहादेविचारः । पामसुखार्थिनस्तु आत्मातिरिक्तविवेचना उपेक्षन्ते ।
अतोऽस्मिन्मीमांसा नास्माकम्, यद्यपाऽऽवश्यकी ते, तदा दैवज्ञमाहयताम् । परन्तु हे राजेन्द्र ! विवेचनीयं भरता यदखण्डा-
कण्टकराज्यस्याधिपत्येऽपि नहि भवतः परं सुखम्, तदा साधारणानाञ्जनानां कुतस्तत् ? । त्वादशो हि जना विरला एवं लोके
भवन्ति, यतो हि सति प्राक्तनपूण्योदये राज्यस्यैतादृशस्याधिपत्यम् । अतोऽमुष्मिन्नपि जन्मनि तथा पूण्यसञ्चयः कार्यों भवता,
येन परमसुखावाप्तिरपि स्यात् । इति ।
अथ प्रतिलेखनावसरः समायातः । परस्परं गोष्ठी कुर्वन्तः शान्दिचन्द्रादयस्तदितरे च राजकर्मचारिणो गुरुमरिसायोरन्य-
तरस्याप्यनागमननिरीक्ष्य परस्परं सन्दिहानाः लपनं विहाय तदा गमनदिशि दत्तदृष्टयो बभूवुः । तदानीमेव सूरिचरणानुगम्
साहिवरं सप्रसन्नमानसं सदसि समागच्छन्तमवलोकयामासुः। ततः समागतयोर्यथायथमासीनयोः साहिना मूरिगुरोः साधुत्वं
विद्वत्वश्च भूरिशः श्रावयता शृण्वता च ततदन्तेवासियोग्यतां पृष्टो थानसिंहः साञ्जलि प्रोवाच-हे दीनबन्धो ! पूजनीयपदकमल-
श्रीमद्विजयहीरसूरिगुरुणामन्तेवासि संख्या पुञ्चविंशत् शतंल्लसति । तेषु प्रथमः पट्टधरो विजयसेनसुरिमहाराजः । उपाध्याय
पदवीप्रतिष्ठिताः अष्टौ । लब्धपण्डितपदानां संख्या षष्ठ्यधिकशतम् । तदतिरिक्ता अपदवीका मुनिपराः । साम्प्रतं हि गुरु-
पदारविन्दसेवायामुपाध्यायशान्तिचन्द्रादयत्रयोदशसंख्यकाः साहिसमक्षेचतिष्ठमानाः । अपरे च पञ्चपष्ठिनिश्रामालये। इति ।
CatCRetuRIGIKKIMES
॥ ३४ ॥

·वः समागाने गुरुगमनसमगे भूपेन्द्रानुमत्या समारोहपूर्वकं सकलराजकर्मचारिणा सत्कृतः सान्तेवासिगुरुर्यथास्थानमलचकार । भय कुमुदनायके चन्द्रमसि सकललोचनगोचरीभूते चिनशालमन्बुलफजलेन सत्रा निपष्णः परस्पर वार्तालाप कुन् साहियोगदपत्राः पाद-अस्य हीरसूरिमहात्मनः पाण्डित्यं गुरुषल्प लक्ष्यते, साधुता चास्मिन् सकलजीनोपकारिणी, निस्पृहवा- यग प्रविमाति । पहुरादागतोऽग महात्मा यथा सन्तुटमनागच्छेदि तस्तथाऽनुष्ठेयम् । कस्तदीयः पन्था इति गवेषणीयं सचिौः । अनुलफजलः कृताञ्जलिः यथा ज्ञापयन्ति भवन्तः । स्वामिन् ! श्रतम्मया मोदिमुखादेकदा, यइयं महात्मा कामिनी- कासनादेः स्पर्शमपि न करोति, तदस्मन्मते पुस्तकदानेनैव सत्कार्योऽयम-धागतः । तच ज्ञानसाधनभूत भविष्यति । नूतनविषय- ग्राहिणोऽयपमरीकरिष्पन्ति, वन्मे महानाश्वासः । इति शृणता साहिना तयास्तु गदित्वा शान्तः पुराभिगामिना वभो । अपदिवसे चित्रशालापागुपविष्टेषु मरिसाहिप्रमुखकर्मचारिपु सरिगुरुणा देशनाम्पारेभे । हे क्षितीशधर्मजिज्ञासो ! मरमु विविधधर्मेषु प्राणिनामहिंसामुख्यो धर्मः । यतो हि तत्र दयादीनां सुतरा समावेशः । हिंमाजन्यपापश्च सर्वसापापान्मु- रयोचोभनीति । हिंसा च पविषा । तथाहि- अनुमन्ता विशासिता निहन्ता क्रयविक्रयी। संस्कर्ता चोपहर्ता च पडेते घातका स्मृताः ॥ १ ॥ पशुघातिनां तत्तद्रोमपरिमितानि वर्षाणि नरके नियत वासः। किञ्च संसारेऽस्मिन्नपि कियन्तः सुख कियन्तश्च दुःसगनुभवन्ति । सुरं दुःसम्बा धर्मपापनिमित्तमेव भवति । इइ जन्मनि जन्मान्तरे बा छतः पापः कस्यचिजन्तोः प्राकूननपूण्याधिक्यात इह RECE ·RESS जगद्गुरु हीर- चरित्रम् ॥३६॥ दुःखन्न जनयेज्जन्मान्तरे तु नहि कोऽपि निवारयितुं शक्नुयात् । वस्तुतस्तु पूर्वभने कृतेऽपि धर्मे-ऐहिकपापावित्रयादिहैन जन्मनि लब्धसालसाम्राज्यस्यापि दुःखानुभयो नियतः । तस्मात् सुखार्थिना पूर्व पड्विधापि हिंसा हेया । राजन् ! कैश्चित पालिता काचि- दजादिव्यक्तिः पालकमनुवर्तमानातद्विनाऽहर्निशं नदन्ती त्यक्तघासाघाहाराऽपि तेन निर्दयिना जिहालौल्यात हिंसिता भवति खलु, तदाऽऽत्मनः खलु कामाय पालिता प्रिया सुतः सुतानुचरादयश्च समयविशेषमधिकृत्य हिंसिता न स्युस्तत्र को विश्वासः । किमधिक ब्रूमः । कियन्तोऽविवेकशालिनः कदाचित्स्वाणानपि हन्तुं समर्थों भवति, तस्य परमाणविधाते कियान् विजम्बस्स्यादिति खयमेव विचारयन्तुविबेकिनः अहा हन्त ! तादृश आततायिपुरुषापसदे मानवत्वं पशुत्वं राक्षसत्यम्बा किन्तत्वमिति बोजाङ्कुरवनिर्णतुमशक्यं सर्वरित्यस्माकं राद्वान्तः । एवञ्च सुखेच्छुभिर्महानुभावैरात्मवत् सर्वभूतेषु दृश्येत । तथाविध एव जनः पण्डितप्रवरः । उक्तन- मातृवत्परदारेषु परद्रव्येषु लोष्ठवत् । आत्मवत् सर्वभूतेषु यः पश्यति स पण्डितः ॥१॥ इति ॥ हीरसूरिसमुदीरितसकलकल्याणकारिप्रवचनमाकर्थ साहिः पुना रम्यगिरा शङ्कते । हे दयालो ! सूरिपाद ! हितेच्छो ! शङ्काभिः सर्वमाकान्तमन्नम्पानञ्च भूतले। प्रवृत्तिः कुत्र कर्तव्या जीवितव्यं कयन्तु वा ॥१॥ अयमाशपा-सर्वेपामसुरक्षणम्परमावश्यकम्प्रतिभाति, तद्रक्षगोपायाश्च ये केचित्कन्दमूलफलफूलमाकान्नादयस्तेषु प्रत्येकं जीवा प्राणाश्च । एकप्राणपालननिमित्तं द्वितीयप्राणवियोगः सुतरां सिद्धः । अन्यथाऽऽहारविहारपरिहारेण तद्रक्षणमसम्भवम् । ततो हिंसा केन वाव ? निवारिता चेत्कथम्, हिंसादोपपरिहारोपायो वा क इति सानुकम्पमुक्तदिवानुमायोऽइन्वत्र- - RKHESARSAREERESERRC CIENCE ·॥ ३७॥ भवद्भिः सद्भिरिति गुरुश्री:-मोः साहे! श्रुरता ससावधानम् । कन्दमूरफलादिपु चेन आस्ताम, पान्तु नव सर्वे समानास्तेष्वपि, यथा-प्राणिपु-मनुष्येपु कश्चिन्महात्मा, कविचक्रवर्ती कश्चिमाशा, राजा, मण्डलाधिपा, प्रजास्तत्रापि-न्यूनाधिपम् तथा तत्रापि-उत्तमोत्तममध्यमाधमे न्यूनाधिक्यम् । तत्रत्यनिदानाकांक्षायां नहि सस्पूण्यातिरिक्तमन्यद्गदित कचिव समर्थ स्यात् । अनु एव सत्वपूण्यानुकूलन्तत्तन्छरीरम् । एवञ्च जीवमात्राधे पापस्थानिवार्यत्वमेव, परन्त न्यूनाधिकपुष्पवता- ज्जीवानाम्प्राणात्पये न्यूनाधिका पापासम्माव्यते, अन्यथा न्यूनाधिकाण्यशालिजोषजन्यपापोदयेपु साम्ये प्रायश्विचव्य- वस्थायामपिसाम्य प्रसज्येत, तथात्येच व्यवस्थाया उच्छेद आपयेव । एवश्च अनापत्या यदि प्राणरक्षणे-एकेन्द्रियादिवनस्प- त्यादिचेतनानाम्माणवियोगस्यारश्यमावित्येऽपि, पश्चेन्द्रिगपाणिग्यायोज्यमहापापापेक्षा लघुदुरितधसनिमित्तम्प्रापचित्त- प्रतिक्रमण-सन्म्योपामनादिक दैनिककर्तव्यकुक्षौ निविष्टम्मता यथासाध्य प्रत्यहम्प्रतिपला जीवरक्षणे यत्नः कार्यः। अत एव साधुसेवा, अतिथिमत्कारः गवादीनामन्नादिदानम्, गृहस्थानामावश्यक प्रतिभाति । न्यूनाधिपापमियैव विवेकिन:- सकलधनपुनमिनकलमान्धवादीपरित्यज्य ससाराद्विरक्ताः सन्तः साधनो भान्ति, तेपाच हिमाकतालेशो न भवति, यतो हि तदुद्दिश्य पाकायमात् । गृहस्थास्वपुत्रकलादिकुटुम्बपरिपोपगाया तत्तकाागि आरमन्ते । साघवश्व पर्यटन्तो भुक्तावशिष्टेषु अनेकगेहाग्रासै फनीत्या प्राणान् पालयन्ति । पाप्राणिशंकया च सलिल मुष्ण भिवन्ति नित्यशः इति । साहिना पुनरुच्यते हे मरिराज ! श्रुतम्मया त्रियाणां युद्ध धर्मः, तत्र युधे हिंसासमावस्यानिवार्यवमेव तदा कय धर्मस्स ॥३७॥ mm.

·F
Airmirrrrriram
बमद्गुरु
हीर-
चरित्रम्
॥३८॥
२
उच्यते इति । गुरवः-श्रूयताम्भोराजेन्द्र ! क्षत्रियाणामपि युद्धन्तदेवावश्यकम्, यदा स्वसमानः सशस्त्रः ससेनो राज्य-
लुण्ठनाय सम्मुखी भवेत्तदैव । अन्यथा वैषम्ये युद्धारम्भे महापातकः । किम्वा राज्यरक्षणमपि हिंसयैव इति अव्यवस्थितम् ।
नहि हिंसाविरोधि विचक्षणुराजा क्षत्रियो भवन्नपि राज्यपालन न कृतवान् नवाजयबालमदिति । एवं वहिशोऽपि राजा विना-
युद्धेन विजयं गत इति । इदानीन्तनास्तु क्षत्रियेतरा अपि कठोरहृदया रसास्वादपरायणा आखेटकरताश्च मृगमत्स्यकपोतादीन
वराकान् व्याहन्ति नितराम् । अहा ! तेषु यदि स्त्रियोमृतास्तदा न खलु तस्या एव मृत्युरपि तु बहूनां सम्भाव्यते, यतोहि-
तदुदरस्थानाञ्जाताभिनवशिशूनाम्बा रक्षणेऽम्बाम्बिना कोऽपरः समर्थरस्थादिति । एवञ्च जीवमात्राणां हत्या सर्वैरपि हेया । पुनः
साहि:-पूज्यपाद ! भवदुदीरितम्बचा सर्वथाङ्गीकर्त्तव्यमेव परन्तु यदिकश्चिदराचारी वलान्मातृस्वसृदुहिन्यादीनपहरेत्तदा तदीयवधे
को दोषः ? यतो हि आततायिवधे दोषस्य विद्यमानता नास्ति । एवमेव व्याघ्रसर्पकर्कटादयोऽन्यथैव पशुपंक्षीमृगादीन गतसंज्ञकान
कुर्वन्ति, तस्मात्तद्धेऽपि न दोषः, अन्यथा-आत्मवधदोष एव प्रसज्येत, अथ पालनापालनयोरुमयतः पाशारज्जुर्मवति, अतः परं
किमाचरामः १ अत्र देव एव प्रमाणम् । गुरवः-जिझासो ! वधशब्देन प्राणदण्डो न विधीयते, अपितु तथा दण्डयः स येना-
जीवनन्तादृशं कर्मन कुर्यात् , अत एव न्यायालयकारागृहादी भवतः, राज्ञा च नीतिविदो न्यायाधीशाश्च नियोज्यन्ते, सति
प्राणदण्डेन तथा दुःखमनुभवति दण्ड्यः । यथा-जीवन्कटुभाषणत्रासकुटुम्ववियोगाशनवसनशयनवैकल्यप्रयुक्तदुःसहाधिव्याधि-
मनुभवन्नधिगच्छति । किम्भोः ! यदि ते सुतः सुता पत्नी वा विरुद्धमाचरति तदा प्राणदण्डन्ददासि उन तदन्यत्, एकमेव
(22
SKORARRA
॥३८॥

·शानलगदुर्विदग्धः-सुज्ञः अज्ञों का दण्डयोऽपि प्राणदण्ड्यायोग्यः । यच्चोक्तं व्याघ्रादयो मानुपादीनदन्ति तेन हन्तव्या एव ते इति तम । जन्तवस्ते स्वयं लोकाद्विमीता विपिनविवरादीनाश्रित्य समयं यापयन्ति, लोकांस्तदेवाक्रमन्ति यदा तानुपद्रवन्ति जनाः। प्रत्यक्षमिदं दरीदश्यते यद्यात्मनाऽमिमानधिगत्यकपोतादीन करकलितचणकानतु माह्वयन्ति तदा तदन्तिके निर्मीका मागत्य करस्थानपि खादन्ति सुतराम, यदा च तदन्तःकरणे काप्यन्यैव समीहा चेतदाऽऽहताश्चापि नागच्छन्ति तदुपकण्ठे । प्रत्युतततोऽ- तिदूरम्पलायन्ते, अतो निरपराधिनो जीवा अपि कथमपि न हन्तव्या इति अथेनं सर्वभूतेषु स्वात्मबुद्धिस्स्यात्तदेवं हिंसाया: प्रतिरोघरस्पात तत्रत्पन्निदानन्दया, यतो हि धम्मस्स जयणीदया इत्यागमः । यथा मातुरमावे कस्याश्चिद्व्यक्तरुत्पत्ति स्ति तथैव दयाम्विना धर्मस्य । दयाच-अन्तःकरणमावस्य नाम, यथा दुःखिनन्दृष्वासात्मनि दुःखाविर्भावः, किम्वा परदुःखप्रयो- जकशब्दप्रयोग इति विवेकः । हे क्षितीश ! अहिंसा नाम कल्पवृक्ष कल्पा मात्र हितकारिणी, यत्र समनि अहिंसा देवी राजते तत्र ऋद्धिसिद्धयादयः स्वयमेव राजन्ते, अहिंसा पालको जन:-अजातशत्रुर्भवति, सकलजनमान्या, आरोग्यवांश्च जायते सः, जगतीतलेऽस्मिन् चन्द्रदिवाकराविव प्रणम्यः सा, एवमात्यन्तिक सुखेन्छयो जन्तः प्रथमं सदयमहिंसाम्पालयेयुरिति । एवन्दिशा मरिमुखारविन्दामृतरसभिपीय महीमण्डलाधीशोऽकबरा सविनयं साञ्जलि प्रोवाच-पूज्यपाद ! गुरुदेव ! झात- मया तव दयापरायणत्व साधुत्वञ्च, नाद्यावधि भवादृशः कोऽपि लोचनगोचरीभ्रतः,भवमागरनिमग्नमनसाम्पोतस्त्वमसि, इहागमने कष्टातिशयमनुसतं भवता, अतः सविनयम् प्रार्थयामि भान्तम् क्षन्तव्योमेऽपराध इति, धन्यस्त्व धन्यः, श्रीमतामनुकम्पयापूतोह ·जगद्गुरु हीर- चरित्रम् ॥४०॥ REE सराज्यपरिवारः । अथ ममार्पितं स्वीकृत्य सनाथीक्रिपतानः । रत्नादिद्रव्यस्य सोऽपि निषिद्धस्तवकते, ज्ञानोपयोगिस्तऋग्रहणे तु ज्ञानस्याराधनैव स्यादिति समर्पयामस्तावचत् । इदञ्च पुस्तकं फतेपुरसिकयों पम सुन्दरनामरुनागपुरोय तपागच्छीयजैनपते- रासीत्, तस्मिन सुरनिकेतनातिथौ संरक्षकाभावात्ताआनीतम्, तदानीमे संकलितम् लब्धविद्यो रागद्वेषादिरहितः संयमीजन एतद्योग्य इति । पुस्तिकागारेऽस्मिन् भागवत-महाभारत-पुराण-न्याय-व्याकरण-साहित्य-चेदान्त सौख्य-मीमांसा-जैनागम प्राचीना-चाचीनेतिहासाः इति कथयन् मञ्जूषामानेतुं खानखानाप कर्मचारिगमिङ्कितवान् । अय सृरिगुरुखोचत् ! हे राजेन्द्र ! ममान्तिके-आवश्यकीयपुस्तकान्यवतिष्ठन्ते, पुस्तकानां संग्रहमात्रेग न च ज्ञानस्य वृद्धिरपि तु तत्तद्विषयपालोचने नैव, वृथा पुस्तकसंग्रहे मूख्यपरिग्रहो वाधते त्यागिनम् । अतस्तनाग्रहो न साधुः। प्रेम्गा ते सन्तुष्टोऽहम् । ततोत्रुल- फजलेनोक्तम् । आचार्यपाद ! यदीदमपि नाङ्गीकरिष्यन्ति भवन्तस्तदास्माकमाधिव्याधिः केन वार्धेत, अधुनैव समुदीरि- तम्भवता यदि-कस्याचिन्मानसे दुःखाविर्भावो यथा न स्यात्तथाऽऽचरणोपं सरिति । ततस्तदीपातिशयाग्रहेण विषयः सन गुरुः " अस्तु तथा " इत्युच्या " अकबरीयभाण्डागार " नाम्ना समुचार्य तत्-आगरास्थश्रीसंझकरकमले समय सर्वान् प्रमुदितांश्चकार । एकदा रिसाहि-अबुलादयः परस्परमामोदवाती कुर्माणा आसन् । तत्र वीरबलोऽप्यासीत्, स सभाचतुर-आसीदेव, राजेन्द्रस्य साहेः प्रसन्नादनं दृष्ट्वा-सपदि शङ्करः सगुणो निर्गुणो वेति सूरीश्वरमुद्दिश्य व्याजहार- सूरयः-शङ्करः सगुणः । वीरवला-सगुणः कथं सः असौ तु निर्गुण एव उद्गीयते । सरिश्री:-शङ्करः ईश्वरो न वेतिप्रश्ने + ·ईश्वरो न इति गदितु न च शक्यते, तर मया पृष्टत्वम्-ज्ञानो-मज्ञानी वा ईवा इति विवारे ज्ञानोत्येव यास्तत्र ज्ञानीवि शब्दस्य मानवानर्थः, ज्ञानम्-गुणः,-एपश्च ज्ञानास्पास्तीति ज्ञानी-गुगी सगुग इति पायान्तरमेव भाति, तया च निर्गुणः शंकर इति सर्वथा निर्दनम् । अथ वोरखन आकण्य मा युक्तियुक्त तदीयमचः, धन्य धन्यमुदीरयन् सर्मा विसर्ज । एकदा जगद्गुरुदेवः साहिपमाया धार्मिकवार्ता कुनासोत् । नदानीमेको मायापी यानसाधुः शुरुनशाइनामा तत्रागत्य भो भो महानुभाप! अमुया सभायां मदीतल्लानीण कन्योत्यापयितुं कश्चि समर्थ उ असर्थ । मधेदुत्यापपन्तु केचिदपीति जगाद। ततस्तदीयगर्वोक्तिं श्रुसैव सभायामुपस्थिताः किन्तो महानुभावास्तदर्यमापासमकार्पः। परन्तु समेशामापामोफत्यनिरीक्ष्य गुरो उदाक्षेपमुद्राजानन जगद्गुरुशिष आज्ञामादाय तकन्यां तु गाग्रमागेन तथा दूरम्मक्षित रान् येन सबै समापदः शुन्याः, तथा द्वितीयप्रयोगस्याप्युत्तरदानेन तथा कृताः । अथ तदीगःनिराक हामः एकविंशत्यासनम् उपर्युपरि सनिवेश्य तदुपरि जगद्गुरु- मुपदेश्य अधस्ताद् पिशासन निःसार्थ निराधारं गुरुन्नभसि दर्शयिता सकलाश्चकितान् कारयामास । शुकनय तदोपाश्चमत्कति- म्पश्यन् लज्जपानताननस्ततस्तूर्णमेव पलायितः । अथ चतुर्मास्या: समायाते आसनसमये तदीयनियमं श्रावयन सरिराजतत आगगजिगमिपुर्तिहारश्चकार । यथासमयंगते का गुरौ वनत्यश्रावकं चातकनिभं पश्यन् नेपामत्याग्रहहाशात्तवाङ्कगुगरसेन्दौ ( १६३९ ) चतुर्मासी कर्तुं तदाग्रई स्वीचकार । अथ पिपासवोजना गुरुमुखारविन्दच्युतप्रवचनसुधारमन्निपीप कवकत्यास्तुष्टुवुः । ततः पूर्णायान्तस्यां कुशावर्तदेशस्थशौर्यपु-

·बगदगुरु
हीर-
चरित्रम्
॥४२॥
EURORECECRECRUA
यधिष्ठितनेमिनाथ प्रतिकृतिन्दर्शन्दर्श स्वात्मानं धन्यतम मन्वानो यथासमयन्तत आगत्य तत्रत्य चिन्तामणिपार्श्वनाथप्रतिबिम्ब-
प्रत्यतिष्ठिपत्सः । तदानीमेव भूमण्डलाधीशेन श्रीमद कब्बरसाहिना प्रेषितो राजदूतस्तदन्तिकमस्येत्य' सविनयं साहिप्रोक्तनिवेदनं
श्रावयित्वा स्वात्मना व्याजहार-हे विश्वहितचिन्तक ! श्रीमचरणरजोऽभिलाषुकाः साहीतरे तत्रत्याः पशुपक्षिप्रजाश्च वर्तन्ते,
कारागारनिवासिनचाहोरात्र रटन्ति नाम भवताम, तेषाम्बलवती चाशावरीवति, यदत्र ते महानुभावा महात्मानः
परोपकारव्यसनिनः समागमिष्यंस्तदा वयं सर्वेऽपि मुक्तनिगिडबन्धना अभविष्यामः । इति । हे गुरो ! महीन्द्राश्च पश्यं
प्रतियोद्धव्याः, यतो हि धार्मिके भूपतौ प्रजाया धार्मिकत्वं सुतराम्प्रायः सम्पद्यते । एकस्य महीपतेः सन्मार्गगामित्वे
बहुनान्तत्वं सम्भाव्यते । किमधिकं त्रूमः । भवन्तश्च सरलहृदयाः स्वयमेव पण्डितप्रकाण्डशिरोमणयः । अथापि प्रार्थना मे नूनमूरी-
कर्तव्या तत्र भवद्भिः श्रीमद्भिः । तत्र प्रथमगमनमत्यपेक्षितम् अन्यथा कियन्त एव हताशा गतप्राणा भवेयुरित्यस्माकमाग्रहः ॥
एवम्प्रार्थिते सति जीवसखः स सरिगुरुः सकलं विमृश्य गमनं साधु मत्या नियतदिवसान् दूतमाख्यातवान् । ततः स दूतः प्रमो-
दातिश्चयपुलकिताङ्गः फतेपुरमागत्य स्वामिन सकलवृत्तान्तमचीकथत् । श्रुत्वाच सर्वे अकब्बर-अब्चुलफजल-थानसिंहादयस्तदा-
गमनम्प्रतीक्षमाणाः स्वस्वमनोरथरथानग्रे चालयामासुः । समायावे तत्समये च फतेपुरोपकण्ठे सूरिपादानामागमवार्ता शृण्वन्त
एव साहिश्रीमदकब्बरानुगाःसंख्याविहीन मानवाः ससमारोहं सूरिचरणान् सत्कृत्य साहिप्रासादमलकत्तुप्रार्थयामातुः । सान्तवासि
गुरुवश्च माङ्गलिकप्रवचनं श्रावयन्तस्तत् स्वीचक्रुः। तद्धितीयदिवसे गुरुकुलकिरीटहीरसूरिदेवनासुधा मनोज्ञां निपीय साहिः
BM
॥ ४२ ॥

·पुलकिवरोमाः परम्प्रमोदम्प्राप्तवान् । इतरेषु किंयन्तः कठोरहृदया मांसाहारिणस्तदानीमेव निवृत्तमांसमदिरादिदुव्र्यसना' बभूवुः ।
एकदा सूरयः साहिना कथिता:-हे दयासागर ! भूतमात्रैकमते ! मदर्थ बहु करजातं भवतः, तदर्थमतीवचेतश्चेखिद्यते मे,
यावत्रया मदर्पित न गृहीत यासावद स्वान्वमशान्तं स्थास्यति मत उररीकर्तव्यन्तदिति सविनयम्प्रार्थना । ततः सूरिणोक्तम्-
भये महीन्द्रा; ! आग्रहस्ते मामतीव बाधते, यशान्त सातन्तदा मदादिष्टमनुमन्यस्य शान्तश्च कुरुवात् । राज्ये तब बन्दिनः
पिअरान्तत्तिनश्च सदयं मुञ्च, राजनगरोपकण्ठे विपुलतडागस्थाना मीनादीना जालादिनापि वधो यथा निषिद्धस्स्यात्तथा
कर्तव्यः, भस्मदीय पर्दापणपर्वणि च जीवमानवनिषेधस्यानिवार्यता यया स्यात्तथा कर्तव्यम् फुरमाणपत्रन्तदर्थ भवितव्यमिति ।
साहिर-गुरो ! यदुक्तं भवता तदुरीकतम्मया, परन्तु तानता किथायातं भवतः, अथापि किमप्याज्ञाप्यताम् । गुरवा-देवचरा-
वतंस ! यदुक्तम्मया तत् सर्व सर्वेषां हितकरम् , नातः परं किमपि वक्तव्यम्, लधी विचारणा नात्र समुचिता । जीवघातकस्तव
गज्याद् यथानिष्कासितस्तथा घोषणा कार्या तूर्णमिति । अथाकब्बरस्त्वरितमेव तत्कथनानुसारिवचः स्वीकृत्य कारागारनिना-
सिभ्यः पिञ्जरग्रहग्रसितपतङ्गेभ्यश्वाभयदान दत्वा तदीयजयरावंशृण्वन् तत्तहागस्थमत्स्यादिवधनिरोधनियम, पर्य्यपणे चतुरो-
धिकान् सयोज्य द्वादशदिनानि (भाद्रकृष्णदशमीतो माद्रशुक्लपष्ठी याचद ) राजधान्यां जीवहिसका मृत्युमागिनं इति फरमार्ण
लिखित्वा सूरिकरकमले समर्प्य गुर्जर-मालव-अजमेर-दिल्ली-फतेपुर-लाहोर-न्यायाधीशमविधे-एकैकम्फुग्माणमौषीत् ।
एकस्मिनसमये विजयराजनामा साहिप्रियः साहिमचकथत् । प्रभो ! अस्माकं वांछा दीक्षान्नेतुम, तदत्र आज्ञाप्यताम् । साहि:-
॥४॥

·- जगद्गुरु हीर- चरित्रम् ॥४४॥ EXC - विजयराज ! दीक्षायां महानक्लेशः सञ्जायते, एन्तियाविचारताते नोचि: माइभिलषितानि गमाजिरनक्षेपदोनि पूरिता- नि स्युः । विजयराजः प्राह-नरेन्द्र ! अलं रत्नादिना, अपारः संसारो रागरञ्जिा: । सतिरागे कष्टमे जायते न च सुखम् । तथाहि-यत्र वस्तुनि रागो लोकानाम् भाग्योदयातल्लन्धनपि, कारगाशानोपभुकम्, किम्मा ततोऽमिलापा, तसूतौ ततस्ततः परमित्य नवस्थया इच्छाया अपूत्तौ दुःखमेव । अप्राप्ते सुतरामेव तत् । आए। विषययोगे दुःख तद्वियोग एष सुखमिति विवेकिनः । एवं सर्व विचिच्य मया आलोकितम् वैराग्यमेव श्रेयः । अत एव जनको मे संसाराद्विरक्तो दीक्षामूरीवकार । तथैवाहमपि तादेन मादाय दीक्षां गृहीत्वा संसृतिचक्राबहिभविष्यामीति । ततः साहि:-तदीपदाढर्थनिरोक्ष्य जगद्गुरुम्मो दीक्षां दापयित्वा तल्लि. प्साम्पूरितवान् स च दीक्षितो राजविजयनामा साहियतिनाम्ना प्रसिद्धि गतः । एकदा परिगुरावतिप्रसन्नः साहिः प्रजाजनानाहूय समारोई होराये जगद्गुरुविरुदं दखा गुरुस्तुतिकर्ने भट्टायकस्मै लक्षरूप्यकं ददानस्तदुत्सवे कोट्यात्मकद्रव्यस्य वितरणकं लक्ष्म्याः सदुपयोगच कार । जगद्गुरुपदानपमये सदारङ्गश्रेष्ठी याचक- कुलान् सहस्राधिकद्रव्यैः सन्तोषयामास । तदन्ये च श्रेष्ठि नः श्रीफलराजाप्रमानाचः । तदवसरे साहेानुमेदिनम्मला साहिप्रिय- जेताशाहनामकनागोरिश्रावक स्वपद्वत्या दीक्षितं कुर्वान् जगद्गुरुजितविजय नाम चकार। स दीक्षितः साधुः साहिपतिनाम्ना प्रसिद्धि गतः । तदानीन्तनामोदवीचीतरङ्गप्रवाहातितेष्वन्यतमो थानसिंहः स्वमन्दिरेजिनेश्वर प्रतिमायाः प्रतिष्ठाम्, दूजणमल्लामियो द्वितीयाम्प्रतिष्ठाम् श्रीमद्विजयहोरमरिजगद्गुरुकरकमलात्कारितवान् । प्रतिष्ठासमय एष शान्ति चन्द्रजी:-उपाध्यायपदेन विभूषितः, ISRORRY. . .

·एन्दिशापमानजगद्गुरुणाम्प्रतिभाविशेषनिरीक्षक्ष साहि:-तुर्मीि कनु भयोध्या प्रार्थशामास । गुरुवीरपि पिपामोरत्याग्रह- गालोक्य अपराधिरसकौ (१६४०) वर्षे चतुर्मासी स्त्रीचकार । कासानन्द पर्वगावपगि साहिसमुद्घोपिवाईिसा- स्तुविम्वेक्ष्प प्रफुल्लरानो जगद्गुरुः पूर्गायाश्चतुर्मास्यामुराध्यायप्रवाश्रीशान्तिचन्द्रमहोदयंपाकुपोषगनिमित्तात्रय स्पातुं भणित्वा ततो विहरन् प्रायजेनस्तूपालकतामिद्धमपुरामागत्य यातादर्श मानन्दस्त तोऽपि गालि गोपगिरी द्वयविकार शवहस्तमितदोर्पाकृतिचिनप्रतिमानिरीक्ष्य भूदधिरसेन्दु( १६४१)पर्षे चतुर्मामोश्चिको दिलोनागच्छन् निजवनमहिम्ना प्रतिसम-माननीयाहिमादेवीम्प्रतिष्ठापयन् पर्यटन बाहुपमुद्रसेन्दौ (१६४२) श्रीजानुनपादागरायाश्चतुर्मासोमाधान । वनमध्ये जगद्गुरूणा मधुरसुधागिरा मुग्धाः सहृदयेतरा म्लेच्छ। अपि दयाजनी भजन्तो मयनांपाशनम्मरित्यजन्तोऽनुरक्ता- स्तत्पादषयमान्दनिलिन्दा वश्वयुः । एकदा जगद्गुरुणा-उक्तोऽकचरसाहिः, हे माहे ! आगमस्ते शुमः, यतो हि हीनशक्तिशरोमे दिनानुदिनम्बोमनीति, अथ गुर्जरान्तःपातिशत्रुञ्जपादिप्रधानतीर्थस्य यात्रा कृता एकत्र तीर्थस्थाने शेर्पसमययापनं करोमि, किन्तु तत्र तत्र किपन्तोऽ- त्याचारपरायणा जीररचनन्यशोणितसरिगाहयन्ति, अतो मे चित्तन्दोदाते नितराम, अय साहिकरकलितफ़रमाणन्तथाऽपेक्षि- तम्प्रतिमाति यया शगुजप-गिरनार-आव-तारङ्गा-केशरिपा-सम्मेतशिखा-राजगृहादिमुखातीर्थस्थाने सर्वथा जीवहत्या निवारिता स्यादिति ॥

·हार चरीत्रम -- ततः श्रुत्वा गुरुगिरः साहिः सत्वरमेव फुरमाणं लिखितुमारब्धवान् तव्यथा-'अये-मदाज्ञावर्तिनः ! राष्ट्रे मम ये केचन हिन्दवस्तदितरे चाचालवृद्धा, ते सर्वे चिता भवन्ति यत् झास्मद्राजधान्यान्त:पाति शत्रुजय-पावा-गिरनार-सम्मेतशिखर- भाव-तारङ्गा-केशरिया-राजगृहादिजैनतीर्थस्थानानि यानि सन्ति, तत्र कश्चिदपि काजिीवान न हन्तव्याः कदाचित् । अनि तीर्थस्थानानि च जगद्गुरुहीरसूरिकरकमले समर्पितानि अन्येषामनधिकारित्वम्प्रतिपादयन्ति । अत्र जीवदयामात्रमुद्दिश्य सवरेप नियमः पालनीय एवेति । भलालुद्दीनमोहम्मद अकबरसाहिः । ' इति फरमाणञ्जगद्गुरुकरकमले सादरं समर्प्य साहिः साञ्जलि प्रोवाच-महात्मन् ! भवादृशानां विश्वहितचिन्तकानां भाग्योदयादृते न स्थितिः इतो गमनन्ते ममाभाग्यसूचकल्लसति, किमधिकं ब्रवीमि, अयमहन्दासस्ते न विस्मर्तव्यः कदाचन सेवायोग्यश्च निवेदनीयं सदयमिति भूयोभूयश्चमामकममिनादनम् ।। ततो जगद्गुरुः साहिप्रिय मधुवचः श्रुत्वा तदर्थ शान्तिचन्द्रोपाध्यायनियुज्य धर्माशिषा सफलजनानावास्य शिष्यैः सह गुर्जरदिशाया प्रस्थानश्चकार । शांतिचन्द्रोपाध्यायश्च जगद्गुरुदिशापतिदिवसं प्रवचनसुधया सकलजनान् सन्तोषपन साहिचित्र- शालायां साहिना विद्वद्गोष्ठी कुन सकलजनप्रियो बभूव । एकदा साहिनाऽमाणि-हे उपाध्याय ! भवान् योगिकुलकुमुददिवाकरजगद्गुरूणामन्तेवासी, भवतः साध्यं सर्व भवेदित्याशा मे, नाद्यावधि किमपि चित्रन्दर्शितम्, मयि महती जगद्गुरूणां कृपा लसति स्म, तत्रभवतामल्पीयसी लक्ष्यते, नैवमुचितम् । ततः समयम्प्राप्य एकदा तेनसाहिनासा मे कस्मिन्नारामे गत्वा हुमायु-बावर-शेख-सुल्तान-महमर मीरशाह शूरवीर

·नामकान सप्त पूर्वजान् दर्शयिया साहि क्षुग्धवरशकार । तत आरम्प श्रीशानिनचन्द्रोपाध्याये जैन धर्मे च साहेमहान्
FATसोजनिष्ट । अधानतिकालएवोपाध्यायवर्पकलरवकलहंसोपम यशोविलोलं श्रुत्वाविमारि परितः परोमतिलासहिष्णुः
पर्वालदिगम्बरमद्वारको वादिभूषण उपाध्यायेन सह शास्त्रकर्ते घोषणामकापति । लब्धाष्टोत्तरशताधानालौकिकातिमाविशेषस्य
तस्योपाध्याय शास्त्रार्थकरणं हस्तामलकवद आसीत् । वागडीयघटशिलनगराधीशजोधपुरीयभूपमल्लदेवमातृस्नुसहसमल्लपोवा-
ध्यक्षताया गुणचन्दाभिधेयदिगस्पराचार्य शास्त्रार्थे पराजित्य दिविजयी-उपाध्यापः स तदीयोद्योपणां श्रुत्वा-ईडरगढाधीश-
भीमभारायण-समागां शाखाथै कृत्वा पराजित्य वादिपर्ण जयमाला गृहीत्वा सकलजनप्रशस्यो बचन । श्रीमद
कनय शान्तिचन्द्रोपाध्यायरचितकृपारसकोशस्य अष्टाविंशत्यधिकशतश्लोकान् तदीयास्याच्छ्रुत्वा धन्यवादन्ददानस्तस्मिम
प्पनुरको बभूव । उपाध्यापगिर उररीकृत्य पशुचरणकरं विमुच्य प्रतिवर्ष पड्मासानि नामारिश्च प्रवर्तिता पाइमासिकतीवतधनिरो
घय निम्नप्रकार:-पर्दापणपर्वणि द्वादशदिनानि । प्रतिसूर्यादिनम् । सोफियान-ईदनामापर्वदिनानि । सादिजन्ममामः । साहि-
सनुजन्ममामा: 1 मिहिरनारोजारूपपर्वदिनानि । मुहुरम्माख्यदिनानि च । अमुना प्रकारेण अहिंसादेवीमाराध्य प्रतिपञ्च दिवस
पञ्चदशमहसमितजीवेम्या कालव्यालमुखान्तरालपतिवेभ्यस्मदयममयदानन्दसा पूर्वकृतहिंसायाः पश्चात्तापं निममाहिलोंकनान्त:
पातीय गण्यतेस्म।
अय गुरुचरणरजःकणिक'लोलपः शान्तिचन्द्रोपाध्यायः स्वमतीर्थ्य मानुचन्द्रं स्वस्थानापन्नं कृत्वावरते, ततो
॥४७॥

·4 जगद्गुरु हीर. चरित्रम् ॥४८॥ k गुर्जराभिमुखीभूय पथ्यागतपिपासुजनान् माधुरी देशनाम्पायय नन्तरं साहेः कार्य श्रावयित्वा श्रीमग्राममलाददले फरमाणदलं समये प्रफुल्लश्रीपदान्जस्य मधुबतो बमूव । गुरखश्च विदितवृत्ताः सानन्दं नव्यमव्योदन्तं सकलान् श्रावयन्त आनन्दञ्जग्मुः ।। इतो विजयसेनहरिणा चतुर्मासीद्वयं छत्वा बाहृदधिरसेन्दौ (१६४२) पत्तनापनगरे चतुर्मासी कर्तुमागतः । अन्तरा अन्तरा प्रतिवादिनः पराजित्य 'खरतरगच्छीय जैनाचार्येण सह धर्मसागरजिमहोदय कृतप्रवचनपरीक्षाख्यग्रन्थे चतुर्दश्चदिनानि राजसदसि शास्त्रार्थमपतिहतप्रवाहम्प्रचालितम्, अन्ते च तमपि पराजित्य विजयपताकामुत्तोलयन् गुरुराजहीरपरिमहाराजीयं कपेति प्रसारयामास । लब्धाप्रतिष्ठस्य तस्साचायवर्यस्य रुटा अनुवापिन:-अमहापादस्थ-कल्याणराज नामकं साधुरं कथितवन्तः-हे मुनिपुङ्गव ! आचार्यचरणस्याप्रतिष्ठादुनोत्यस्मान्, आः केनाप्युपायेन, राजस तामधिकृत्य शास्त्रार्थे विजयसेन- परिशिष्यम्पराजित्य गौरवं रक्षतात, अन्यथा दुःसहो मानभंगोमामा आत्मश्रेयसि महाबाधकस्यादिति । ततस्त्वरितभेत्र कल्याणाभिधः स खानखानाख्यमहीन्द्रस्य समायां सामन्तादिराजकर्मचारिसमक्षे शास्त्रार्थमारब्धवान् । कृतेऽपि बहुवाऽऽपासे विजयपथपथिकायमानं स्वात्मानमनवलोक्य मौनन्दधार । सेनरिशिष्मजयराबः परितः संसारं वार्ध । अनतिकाल एव शिष्या स औष्ट्रिझमतानुयायिसंशयसमवायं दूरीकत्यसेनहोरगुरुगां दयाफलज्ञानानः प्रमोदमानसोबभूव । कर्गाकर्णितया शिष्याणां शास्त्रार्थपाटवं श्रुत्वा प्रफुल्लबदनः श्रीविजयसेनरिः पत्तनपत्तनात्कृत्वा यात्रां यथासमयममदाबादमाजगाम । तत्रत्य महीन्द्रः श्रीपदार्पणस्वागत महता समारोहेण सस्नेहश्चकार । नगरनार्यश्च साणिकासने हीरामाणिक्यमौक्तिकया स्वस्तिकभिर्माय ॥४८॥ १

·॥४९॥
श्रीमद घ्रियुगलमानचुः । श्रावका प्रभावना स्वामिमात्सल्पादौ क्या द्रमोस्योगमाई नाबारपि तवदीरनामस्मयते ननु ।
परिममारम देशना भागीरथीप्रमाहे प्रादमानेन जैनेन सना खानखाना भू, जैने तरच विभिनव मुग्वाः सन्तहरिपाद
गुरुल्ल्प मेनिरे । श्रीचरणय राज्ञः नापाथ बहामहामार्मासीसाना नि भविन महदासरे धर्माम्प्ररोग्यामास ।
एतदभ्यन्वे सरिकिरीटा जगद्गुरुहीरथरिचरगा आगरा-फतेपुराभिरामावादागरातु चतुर्माण करता फलोरिवोर्षस्य दर्शना-
नन्तर नागपुरे पम्खमीञ्चतुर्मासी निमिमकाए । एपन्दिशा गुर्जरावये वदन्यत्र च कात्यायपोपान दर्शयतो मेडतापुरीमाप्य
चिरन्तनपरिचितान्यतमाना श्रीमता खानखानाख्यार्मिचारिगानविततितकासागाच सोचनु: । एका जगद्गुरुतमीये
पृच्छति सानखानाकः । हे सूरीश्वर ! ईस रूप-अरूपो वा ? सरोधारा-राजन् ! अनी ईश्वरः । खानखाना-अरूरीचेी.
श्वरः कध पर्तिस्थापनया रूपिणापूजयन्ति जनाः । शीश:-जिनायो ! शृगु । बर्विमिना नहि कस्यविज्ञानमपि भाति, मूर्ति-
स्तत्तव्यक्तः परिचायिका मरति, यथा-अयं हिन्दुरयन्तदितर: इपं स्त्रो, आम्पुमान् , अपम्पगुस्य स्थावर इत्यादि । एवमरूपि
पदार्थस्यापि ज्ञानाय मूर्तिरनश्यमालम्बनीया । खानखाना-योगिराज ! निराकार परमे घरस्य भाने शाखपतिपादितमार्गमेव
पर्याप्तम् , अल प्रत्याश्रयणेन । जगद्गुरवः-सत्यमुद्गीयते भाता, समायावः पन्या मे, अत्रेदम्पृच्छपते, शास्त्र मूर्तिमन-अर्वि-
मद् वा ? नत्र अतिमद्वक्तु न शक्यते, अमूर्तिमतो वस्तुनोऽलीकलात, मूर्तिमा यात्रस्य कोदशी मूर्तिरिति प्रश्ने मूर्षितहतिर्न तु
तदतिरिक्त पद्यर्थः, एवञ्च शास्त्रस्य तत्प्रतिपादितविषपस्य च सर्वस्य मूर्तिमत्वं निरागावं सिद्धम् । खानखानामा-मतिबिना
॥४९॥

·. 5 H बगद्गुरु हीर- चरित्रम् ॥५०॥ है CROSRISROCKE तज्ज्ञानध्याने न भवतश्चेत्कथमरीक्रियते ईश्वरस्यारूपित्वमिति । सूरयः--सति रूपित्वे तस्य संकलजनलोचनगोचरता, तद्गवेषण- तत्पराणां बहुलायासवैफलश्च स्यात्, अतोऽनायत्याऽरूपित्वन्तस्याङ्गीकार्यम, तज्ज्ञानध्यानयोः सौजन्याय मूर्तिमद्वस्तुन आलम्बनम् । तत्र शास्त्रमात्रालम्बने आपामणानां ध्यानादिकन्दुःशकम्भवति, विलक्षणाकृतिमद् वस्तुनि च सकलप्रमाणतो वरिष्ठ- प्रत्यक्षप्रमाणेन यथा दुर्धियां श्रद्धा, भावः, स्नेहस्तथा नेतरेण भवितुमर्हतीति । खानखाना पुन उच्छश्खलबदिव पृच्छति-महा- स्मन् ! मूर्ती इश्वराराधने देवस्येव देव्या अपि मूर्तिस्तत्र यथा दैवमुखपद्मकरचरणादिदर्शनेन प्रीतिरुत्पद्यते, तथा देव्या अपि कमलमुकुलस्तनाद्यवयवदर्शनेन सा, तथा च तद्ध्यानेन चिन्तनेन वा कामादेराविर्भावः कथन्तदापरमार्थसाधनत्वम् मूर्तिमत इति सरिगुरु:-हे देवानाम्प्रिय ! प्रतिदिवसं स्वसुतायां स्वस्नुषायाम्बा मुग्धायां यथा विकृतिलवात्यन्ताभावस्तथेहापि सुज्ञैरालो- कनीयम् नहि जात्वपि मातरम्वा स्वसारम्वा निरीक्ष्य कामादेविकारः केषांचिदपि जायत इति । खानखानाक:-गुरो ! मूर्तिः पाषाणस्य काष्ठस्य मृत्तिकाया वा, तत्रेश्वरस्यास्तित्वन सम्भवति, यद्यभविष्यत्तदा देहीशवदिष्यत, एवश्च तत्राराधनं विफल- मेवप्रतिभाति, किमतः परं कार्यम् । परिश्रीः-श्रुणुत पाषाणादौ मास्तामीश्वरः किन्तु तत्र देवत्वबुद्धया पूजनेन ध्यानेन सेवनेन वा विलक्षणभाव उत्पद्यत एव तथा च पूण्योदयादीश्वरस्मरणम् यथाऽदृष्टपितृको विस्मृतजनको वा जनः प्रतिकृतिम्पितुः पश्यन् तत्र जनकभावम्मन्यमानस्तदाराधनेन चेतः प्रसादयति तथात्रापि आगमोक्तदेवस्वरूपानुकल्पमूर्तिमत्पदार्थम्प्रतिष्ठितमागमोक्त- विधिना, पूजयन् ध्यायन् वाऽन्ताकरणस्य शुद्धिं करोति लोकः । अपरञ्च यदि तत्रैव तथाऽऽस्या निरन्तरा भक्तिश्च स्यातान्तदा. ॥ ५.

·नूनमेव मक्तजनेन लपेत्सामूर्तिः। एतश्च सकलास्तिकवगैर्विमन्तव्यैव अरूपिपरमेश्वरस्य मन ध्यानं मजनम्या वस्तुत आत्मज्ञानि- कृते जसति, अन्यथा बुद्धेश्परिपकवादशायां सिद्धिस्थानापन्ने परीत्यमेव भजेत । अथ खानखानाका-सनम्रम् ग्राह- सत्यञ्जगद्गुरुणा जल्पितम् , भस्माभिरपि क्मिप्यालम्ब्यैव स्मर्यते सः । आलमनमल्पधिया मत्यावश्यकमेव । हे साधुकुलकिरीट ! पत्र कष्टन्दत्तम्मया तदर्थनिवेदयामि क्षन्तुमिति ॥ अथ सशयानां च्छेत्तारो जगद्गुरखा सर्वान सानन्दान् कृत्वा ततः क्रमाद्विहारं कुनन्तः सिरोहिपत्तनमाजग्मुः । इतः सेनसूरित प्राप्तगुरुच्छदनस्ततस्त्वरितमागच्छन् गुरुपददर्शनार्थलोलुपो जगद्गुरुसेवायामागत्य-भमन्दानन्दमकरन्दमिलिन्दो बभूव । पारस्परिकवार्तालापेन गुरूणामप्यामोदप्रवाहः सञ्जातः । तत्र सेवायां कियन्ति दिनानि स्थित्वा सेनसरिर्गुरुदेवा- देशानुकूलं गमनं स्तम्मतीय चकार । इतो जगद्गुरवो विहार कृत्वा यथासमयं मगसुदावादमाजग्मुः । तदासन एव हिन्दुकुल किरीट जगद्विख्यात राणावश समुद्भूत 'प्रतापसिंहजी राजेन्द्ररदितदलं जगद्गुरुमरालमानेतुं समागतम् ॥ स्तम्मतीर्थगतेषु विजयसेनसूरिषु-प्रतिष्ठाकार्यससञ्चालकाम्यां वजियाराजियानामकाभ्याम्प्रतिष्ठाकार्यमारब्धम् । समायाते च 'शरसमुद्ररसेन्दो ( १६४५ ) शुभमुहूर्ते विजयसेनरिकरकमलाचिन्तामणिपार्श्वनाथमहावीरयोश्च प्रतिविम्बे प्रतिष्ठापिते । तर मुख्यस्थाने सप्तफणिधरविशालकायपार्श्वप्रतिविम्बमासीत् । प्रतिष्ठानन्तरमेव वदीयचमत्कारो दिगन्तरालम्व्याप्तः ॥ एवनिरुक्तश्रावकसद्व्ययनितिद्वादशस्तम्भपद्वारसप्तदेवकुलिका पञ्चविंशव सोपानसमलवमहामन्दिरे जगद्गुरुकरकमलात ADAM

·+
जगद्गुरु
हीर-
चरित्रम्
॥५२॥
UNICICIE
पार्श्वनाथमहावीरादिजिनेश्व प्रतिबिम्बानि प्रतिष्ठापितानि । इतः साहिसविधे शान्तिचन्द्रस्थानापन्ने श्रीमानुचन्द्रसिद्धिचन्द्रौ
विराजमानौ स्तः, तयोर्मध्ये बाणभट्टका कादम्बरीटीकाकर्ता सिद्धि चन्द्रायः सनिध्या साहि पूर्षसहस्रनामानि पाठयित्वा.
कुशाग्रतीक्ष्णाशेमुपीमन्तञ्चकार, शतावधानिनि फारसीझे सिद्धि वन्द्रे स्नेहक्षाहुल्यमासीत् इति तल खुशफहमविरुदन्ददौ । एकदा
ताभ्यां मुखारविन्दवो जगद्गुरुपधानपट्टवरस्य विजयसे सरेरलौकिकपतिमाजानानः साहिः वाम्यानियवस्थिति ज्ञावा जगद्-
गुरुसविधे पत्रमप्रेषीत् तत्रदले भवत्वरस्य विजयसे परेमहवनस्कारः श्रुास्तदर्थनो हार्दिकी-उकाठा वरीति, कुस्या
लाहोरनगरं यथातदीयाधिरजसापूतं स्यात्तथा कार्यात्रमाद्भिः सानुकम्पम् । भानुपमानानां भानूनां भावत्कानामाज्ञां मला
शत्रुञ्जयतीर्थस्य करो नातःपरं ग्रहीतव्यस्तस्याधिपत्यश्च भवति भवतः इति ।
अथ पत्रद्वयम्प्राप्य जगद्गुरसस्ततो विहारं कृता राधनपुरमागत्य भविननाज्ञानतमो विनाश्य सन्मार्गसोपानन्दयामासुः।
इत: स्तम्मतीर्थाद् विजयसे नमरिः परावर्तमानो गुरुचरणान्तिके समुपस्थितोदलयातमा कर्ण्य पावित्रयेन पुलकितरोमा बधा।
एकदा गच्छाद्वहिष्कृतेः सामलसागरः पर्यटन् यदा राधनपुरं गतो गुरुहादेव सोऽपि तत्रागन्छ, ततसादन्तिके गत्ला सवि.
नयं निजपदच्छायापामुपोशनार्थम्प्रार्थनाश्वकार । अवापि गुरुगो न मेनिरे । ततस्त आपान्तरामनाको मासिचिन्तयति, यदि
नगराधीशोऽनं काशीमखाना-गुरुं सानुरोधं वक्ष्यति तदाप ग्रहिपति मेगुरुः । एवं विमृश्य तत्र गवा सकलवृत्तान्तमची-
कथत् । काशिमखानोऽपि तमावास्य-समयमविगत्य गुरुन्तदर्थमगादीत् । गुरुश्रीखोचतू,-काशिन ! यया ते तनयादिकुटुम्ब,
RECRURE
॥५२॥

·प्रियस्तया विदुषां सन्यासिना साधनाश्च शिष्यः, पान्तु गुरुज राजाकारी क्या सः, नाय-तथेति गच्छावहितः। काशिनखाना:-
गुरुदेव ! इन्तु सत्यमुइगीयते भरता, अयापि सोपारा मनमानस्यापि नोद्वारस्तमा कान्या गतिः इति दिशा गुरुप्रमोदोकान
माहूष गुरुचरणमरोजे निवेश प्रतिश्नमाज्ञापतीमनुपर इतिमगन तदीयोद्धारश्चकार ।
२
एकदा रहमि सेनापता सेनाचार्य:-गुरुगादिय:-हे से!! माहेरु काठा तब को वोति, असामपि विचार, विश्वासव
मे, तत्रत्या अपि गते भवति भातः भवन्ति । सेनरिः सविनय यथाज्ञापपन्धि-श्रीपादाः ! कृपया श्रीमता सर्वश्रेष
एव, केरल पूज्यपादानादर्शनाभावस्तत्र, तथापि-प्रेमक आदेश: शिकार ए। तथास्तु | बतो रसान्धिरतमाला-
नुसारि (१६४६) मार्गशीर्ष शुक्लवतीयायान्तियौ गुरुपदाजः शिरसि धारशिला सामिानस्लवो यात्रां कृत्वा पर्यटन
पाटणादिनगरं देवाडाऽवतीर्थदिशा सिरोहिपत्तनमलश्चकार । तत्रत्या गाानुकुलाचनन्तयानातम् येन नगराधोशेन
सुरत्राणेण मामासौ परित्यक्ती, अपैरपि कति पैदुराचारस्त्यक्तः । ततः कानरादपुरोमेत्य वास्कैः सहामोदविनोदमावान
मन्दानन्दजगाम तत्रत्यास्थितिस्थातिरमणी आसीद, यतोहि-'जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयमी' सार्वजनीनमेतत् ।
अद्यापि विरक्तस्य तस्य मोहलेशामाता सर्व विस्मृत्य तावान् स मेडतानगमरावोशासागर सीधन ततो वैराटनगरीय-
भविकजनतरुषोपरमधर्मसुधाम्पातयन् लुधियानापुरोमायौ। सूरेरागमनाचारोऽजतिया लाहोरस चतुर्दिक्षुद्रागेर प्रमः।
वतव-श्रुतागमसमाचारोऽभुलफजलमोदरः सचिवान्यवम फायजीनामा-दशमहस्रसेनानायका प्रमाजनेन साडम्बान्तदन्तिके गला
,
॥ ५॥

·-- जगद्गुरु हीर- चरित्रम् ॥५४॥ स्वागतपूर्वकं सूरिवरम्पुरस्कृत्य ततः पञ्चक्रोशिवनान्तर्वतिसाहिप्रासादमनैपीत् । तन्त्रैव-समागच्छता सान्तेवासिमानुचन्द्रेण गुरु- चरणावदर्शिपाताम् । ततः सर्वे मिलित्वा लाहोरोपकण्ठे गश्वनामकशाखापुरमाजग्मुः। ससेनकर्मचारिश्रीमदकबरसाहिः प्रजार- जितो नानावाद्यविशेषैः सूरिगुरूणाञ्जयरावैर्गगनमण्डलम्पूरयन सत्कृतं गुरुन्तं प्रवचनालये सुसज्जितयोग्यासने प्रत्यतिष्ठिपत् । अथ प्राथमिकमाङ्गलिकन्तदीयप्रवचनं श्रुत्वैव सर्वे मोहंगता धन्यतमं स्वात्मानममानिषुः । ततो दिनानुदिनं श्रतचमत्कत्यनुरूपा- परीक्षा कृत्वा साहिस्तस्मिन् जगद्गुराविवानुरक्तो भूत्वा तत्करकमलकलितोपाध्यायविरुदैर्भानुचन्द्रं भूषितं कारयन् श्रीसंघ- कृतोत्सवे शेखव्ययीकृतपट्शतरूप्यकव्यये धन्यमुच्चारयन् परमानन्दसन्दोहनिमनो बभूव । साहिसभायामपि जगद्गुरुहीरसूरिपदपद्ममधुकरश्रीविजयसेनसूरिपादानामप्रतिमप्रतिभया बहुलाअपि विद्वांसः पराजयङ्गताः परा- मुखीभूता अग्लासिषुः । तत्रैव राजसदसि सूरिकरुणया नन्दिविजयेनाटशतावधानानि कतानि । उत्सवेऽस्मिन् 'मरुस्थल्या:-मल्ल- देवात्मज उदयसिंहभूपः, कच्छस्य मानसिंह भूपा, खानखानाका शेखा, आजमखान: जालोरस्य गजनीखांन आदयो महाराजा उपस्थिता आसन् नन्दिविजयप्रतिमानिरीक्ष्य साहिः 'खुशफहेम' पदम्प्रददौ ! एवन्दिमा सारित्यनुरागता तस्मिन्नजनिष्ट । घरेश्च समुज्वलावितारिणी धवला कीर्तिरचिरमेव चतुर्दिक्षु प्रसृता बभूव । एकदा साहिपृष्टसेनसरिखोचतू-राजेन्द्र ! जगद्गुरवः साम्प्रतं राधने विद्योतमानास्तव कृते धर्माशिषा सह अहिंसा देव्या नित्यशः पूजन कार्यमित्यगादिषुः । युक्तश्चैतत् । तथाकते पापेन राहुणा भूचन्द्रस्त्वं न च जात्वपि प्रस्तः स्याः । जगद्गुरुणां REE ॥ ५४ ·स्वारध्यमिदानीमनुकूलं समापिलीनच पेवः। कृत्या तेऽनुस्मरन्ति भाग्यवन्तम्, इति प्रियम्म रचरतदीयं श्रुत्वा स्वात्मानं कृतकृत्यं मन्वाना साहिः पुलकिताङ्गो जाता। अय विविधविधाविद्योतमानमानसे यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधियोगाङ्गनिपुणे सानेकान्तेवासिनि-- अनैकान्तवादिनि जगद्गुरुचरणसरोरुहेऽनुरक्तं श्रीमदकबरसाहिं विलोमयन्तो विप्राः सामर्ष साहिम्प्रोचुः-दे राजराजि- मुकुट ! ब्रह्माविष्णुमद्देशाजगतः कर्तृन ईश्वरान् भवन्तोऽपि जानन्त्येव, ईश्वरत्वेन, परन्तु ये जनास्तत्वेन न स्वीकुर्वन्ति, ते कथंमान्या:, तथाविधानाजैनाना ववनमङ्गीकरोपि। तवकृते ते पन्थानो न शिवा मन्यामहे । सदाचारपद्धतिरते शिवकरा शाश्वतम् । अधिपस्य भवतो यथाम्युन्नतिस्तथाकव्यमस्माकम्प्रतिमाति, प्रभुणापि हितम्पचः स्नीकर्तव्यम् । महात्मनामादरः समुचित एव परन्तु मनस्येकं वचस्येकं कर्मण्येकं महात्मनाम् इति महात्मनो लक्षणन मनस्यन्यद् वचस्यन्यत् कर्मण्यन्यत् इति । राजनीति- विदां राज्ञाम् प्रजानाम् गृहस्थानाम सन्यासिनाश्च प्रत्येक मिन्नो मार्ग:, थ यद्रोचते भाते तन्मन्तव्य माद्भिरिति । साहिः सर्व श्रुत्वा तद्रागवासनातरासितवया प्रत्युत्तरमाच्छयन् सभा विससर्ज । द्वितीयेऽति मरिणा सह वार्वाजापं विदधता साहिना ससितबदनेनामाणि हे गरिष्ठरे ! ब्रह्मादीनामनीश्वरत्वञ्जन- सिद्धान्ते किम्वा ईश्वरत्वम् ? अनीश्वरवादिनो नास्तिकाः किम् ? विजयसेनमूरिः स्तोकं विहस्प-राजेन्द्र ! शृणु जैनागमे- अष्टादशदोपरहितः शान्ता कालत्रयावमासको जन्ममरणादि रहितः नित्यः चिदात्मा अचिंत्यस्वरूप ईश्वर इत्युक्तो भवति, ॥ ५५ ·. बगद्गुरु हीर- चरित्रम् ||५६॥ तमीश्वरं कायेन मनसा वचसा वा वयमाश्रयामः तथाविधा ब्रह्मादयो नवेति तत्साक्षात्कारका एक निश्चिनुयात् । अस्मन्नते तया. विधेयो यः स स ईश्वरः । किञ्च-अनीश्वरवादिनो नासिकाचे नापि भात एर अपितु मोनां माहितस्यापि नास्तिकत्वं स्यात् एवमन्येषामपि । तदुपायः क इति प्रष्टव्योमरो जनः । कलहप्रयोजकन्नाममात्रोद्घाटनं सद्विौकिना मुसाहोजदीकिनामित्वत्र भवन्त एव विचारयन्तु । जगतीतलेऽस्मिन् एकार्थवाचको नानापियः शब्द इत्या केपामक्षातः । देशकोप्रजात्यादिभेदेन एकत्या कम्युग्रीवादिमत्पदार्थस्य घटा कलश कुम्भ इयादि नाग । एवमेर ईवाप्रति गाय-असम-नाम मात्र गृहोला तन्नतं साधु-असाधु वेति विवेकोऽपाधुरेवेत्परमात्मन्याः, इलि. सारम्मचः श्रुबा महीशो भूदेवमायां ज्ञात्वा देवमापामिन तहमाषां मेने। अथैना चित्रशालायां साहिना सह वार्तालापं कुर्वन् विजयसेनसूति समायाते प्रसङ्गे 'नरदे ! आपस्ते विशाल प्रतिभाति परन्तु मधु- प्रीतकलशे विष बिन्दुप्रक्षेपो यथानुचितस्तथैव सहाये मृतद्रव्यायः प्रतिमति, तद्रव्ये हि हीनान्यत्र ए। दृश्यते, भाा- दृशानां महतां भूमण्डलाधीशानामकिश्चित्करमेतद् धग्रहणम् । जगद्गुरुसाहाद्विवेकहोमसोपाजाव:-सन्तोसादनुवा- सुखलामो भवति तज्ज्ञातं भवेत् । अय पशुचरणकरविमोच हा मृतदयकाविमोच आवशका प्रतिभाति याञ्जामे महती पुन: पूरणीया इति सस्नेहमवदीत । ततः साहिः सस्मियाह हिपिन् ! आदेशोचशमुरीयोऽसि ममा, परन्तु मौकाग्रहोऽपि मन्तव्यस्त्वा स च लाहोरनगरे चतुर्मासी कर्तुमिति, ततः मरिस-ओम, साहि-आम इति परस्पर मामोद चक्रतुः । अथ तत्र चतुर्मास्यां रामरसराम (३६३) संख्षकान् वादिनः शास्त्रार्थे परानित्य साहिदच "साइ" पदवीमरीता साहि- NCREATENASALCCECREENE TRE ॥ ५६॥ ।

·॥ ५७॥ संस्थापितविद्वत्परिपन्नागावल्याजगद्गुरूणानामानुमारि पञ्चास्त्रीयन्नाम तदङ्कित सीके । एकस्मिन् समये भारतसार्वभौमसाहिः सेनरिगुरुम्माच्छ-हे जगद्गुरु प्रिय ! भवन्तः कियन्ता सतीाः जगद्गुरुगा कियन्ति आराधितानि तपासि १ तद्मणितुम्प्रभवत्वार्यपाद । सेनसूरयः-बब्बारावतम ! पञ्चवित्यधिकशतद्वयमष्टमाख्योपासत्र- यन्तप । अमीत्यधिकशतं पष्ठाख्योपामद्वयम् । पट्शताधिपइस्रनयमुपपामः । मइस्रायमापम्भिज्ञाख्यम् । सहस्रदयन्नीगी। विशस्थानस्य तपस्या विंशतिः । एकादशमामस्य प्रतिमामन्त। परिमन्नाराधासा सर्गलोकंगवे गुरौ त्रयोदशनापातषि-उपा. सायमिकाशनादय । चतु: कोट्यः सज्जायाः । दशकालिकस्य नैयिकराठः । तदितरे सरये च पानादपः। श्रीमवावरण- चश्चरीकाः पञ्चविंशतिशतसंख्यकाः साधमः । साध्वीनाञ्च संखा पञ्चपहलन् । एवविधान्दिनचर्या साधुमाघीनामिपती: सख्याः श्रुता साहिः क्षुब्धो बभूव । इतः पाटणीये चातुर्मासे पूर्णे जगद्गुरवः सालपविध्वंसकसिद्धाचलयात्रां कृत्वा पतनराधनपालनामदावाददिशाखम्भात- माजग्मुः। तत्र श्रीकरकमलाव-मेघजीपारिखस्य प्रार्थनया नानिर्मितमन्दिरस्य जिनपविनिम्बानाम्प्रतिष्ठा महता समारोदेण समजनिष्ट। एकदा सरिकुनकुमुददिवाकरो हीरसूरि. विशालकायेन हनीव रखोजिना-एकायने मनास्पारिमिवानमोजिना तत्रत्येन विलासिना गर्षितेन तिरस्कृतो ग्रामावहिष्कृतः । अचिरमेव तद् दुराचारसन्तापवापितजैनजगतीनिरीक्षप जगद्गुरुस्वद्दुराचरण- ·बमदर हीर- चरित्रम् ॥५८ परिहत्तुकामः धनविजयान्तेवासिनं श्रीमदकब्बरान्तिकेऽश्रेषीत् । तत्र गते धनविजये शान्तिचन्द्रोपाध्यायस्तदास्याद् वृत्तं श्रुत्वा गुरोरपमानजन्यदुःखदुःखितस्तदानीमेव राजमन्दिरं गत्वा साहिन्तवृत्तान्तं व्याजहार । अकबरश्चश्रत्वैतद् भृकुटीकराल- नयनस्त्वरितमेव श्रीमद्विजयहीरसरिगुरूणामपकर्ता मृत्युभाग् भवेत् इति सार्वजनीननियमं कृत्वा पत्रमेकं धनविजयाय दत्वा तदनुगामिनं कर्मचारिण शीघ्रमेवाप्रैषीत, ततो झटित्येव प्राप्तजगद्गुरुपादपद्मयुगलदूतमुखाद्विदितनिजप्राणदण्डो हबीबलो "नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय" इति मत्वा नेत्राभ्यामश्रुजालं मोचयन जगद्गुरुचरणमुपेत्य सविनयम्प्रोवाच-हे दयासागर ! त्रम् अज्ञानिना मया तव दयापात्रणापमानितः, यन्निमित्तो दण्डो मृत्युरस्माकं साहिशासितः । अथारभ्य केऽपि मुनयो निरपगधिनश्च तिरस्कृता न स्युरिति शपथं गृह्णामि । अत्रायस्व त्रायस्व माम् । अवनीतलेऽस्मिन् नहि कोऽप्यपरः समर्थः साईराज्ञापरा- वर्तयितुम् । भवांश्च जगताम्प्रियः, निवारयतु मामन्तात् । गत्वा मभिकेतनम्युनीहि शीघ्रम् क्षमस्वापराधम्मे, अन्यथाऽयन्ते दास. स्तवान्तिक एव महायात्रां करिष्यतीति । अथ करुणानिधिः जगद्गुरुः सस्नेहम् वक्ति-हे सुलतान ! मा खेदं गच्छ, त्वयाहमपमानितोऽप्यरुष्ट, एपञ्जानीहि, साधूनां मानापमाने तुल्येस्तः । परन्तु तवाचरणमचारु चकास्ति, तदयुक्तम् अथापि तथा विचारणा निष्कासिता चेतसश्चेत्तदा प्राणदण्डानह इत्याशा प्रतिभाति । तथाकृतप्रतिज्ञश्वेदितो गच्छ प्रमुदितमानसः । हबीवलः-दयाचित्तगुरूणामसीमकंपामवलोक्य पादौ निपतन धन्या प्रभो ! धन्य इति प्रलपन् भवदादिष्टम्पच ऊरीकरोमि ननु, तथा कृत्वा स सानन्दं स्वसझ गया जगद्गुरु- - REATEGORIES ·गुणगानरतो बम्ब एकदा पटशकतातपरिमुखारविन्दतो देशनां श्रुत्वा मनोरमा हनीवलवान्ते जगाद-हे सरिगुरो । प्रवचनसमये पटखण्ड- प्रन्छादितमुखः कथम्प्रत्यवतिष्ठते भवान् ? जगद्गुरुः–ज्ञानप्रयोजकीभूते पुस्तके निष्ठेत्रपतनाजज्ञानस्यायातनाभिया पटखण्डै- राच्छाधते मुखम् । इपीयल!-किम्मोः ! निष्ठीवनमशुद्धमुत शुद्धम् ? गुरवः-मुखानिर्गतेऽशुद्धिः, अन्यथा तस्य शुद्धिरित्येच जानीहि । ततो विकसिठहरगसरोजकुड्मलो हबीवल:-गुरुदेव ? अनुकम्पया भवतः सर्वमनज्ञातम् । अथैका लालसा मदीया चकास्ति, सा च याश्चातावकी यदा स्यात्तदैव पूरिता स्यादिति । अथ गुरवोऽगादिपुः-सौम्प ! योषा लालमा, तदा श्रूयताम् । प्रथमम् मघमासाशिनो माभ्यासुर्भवन्तः । राज्ये तव यथा हिंसा न स्यात्तथा घोषणा कार्या । नातः परं किमपि वक्तव्यम् । नाप्यन्या याना चा। हबीवल:-ओम् । यथाज्ञाययन्ति मवन्तः। एकदा-पथिक एकविष-महिना दटो मूर्छितस्सनपतत् । तद्भाग्योदपात्कुतश्चित्समागच्छन्नेका श्राद्धः-तदीयं सर्प- विपक्षानन हीरसूरिनाममारैकमन्त्रञ्जपन् निविपन्तश्चकार । विपश्च द्रागेव उत्थाय मधुगिरानोचत्-हे सखे ! धन्यस्त्वम् । कालपाशान्मां जुगोपिथ । आजीवनन्तर ऋणीजातोऽहम् । अथ सकरुणम्पिपृच्छा प्रपूर्यताम् । को मन्त्रस्त्वया पठितः । येना- हमपि त्वाश उपकरिष्यामि । श्राद्धा-हे मृदेव ! नाहं किमपि वेमि, अस्माकं गुरुहीरसूरिनामा साधुशिरोमणिरात्मवज्जगन्नन्य मानश्वकास्ति, तन्नाममात्रेमन्तादपगतन्ते गरलम् । ततस्तदीयम्मचः श्रत्वा स दोनो विप्रः स्वात्मनि तद्गुरुमाहात्म्यममोघं मत्वा -- ॥ ५९ ·जगद्गुरु हीर. चरित्रम् ।। ६०॥ । - तद्गुन्तिके गत्वा दण्डवत्प्रणामोत्तरं जगाद-महात्मन् ! नाम्ना ते सर्पविष मदीयमात्रावहिर्गतम्, शक्तिस्ते दैवी प्रतिभाति, नात्र विप्रतिपत्तिः । अथागमनं मदीयं भवत्पार्श्वे दारिद्रयविधाहरणाय । नाम्मा ते मीवियो जातस्तदाऽमोपार्शमन्दारिद्रयविपाप- हरणे बिलम्ब करिष्यति किम्, ? नहि नहि । विश्वासो मे द्रढी गान् तदप्यपहरणस्येति । जगद्गुरखा-वेदयाठिन् ! अन्त्यक्तविभो धर्मलाभपात्रदो भिक्षुको वर्ते, त्वद्विपहर्ता श्राद्ध एव पुनः कश्चिमविता इति । ततस्तदानीमेव गुरुदृष्टपमीरस्य एकः श्रावको गुरात्रात्यन्तिी श्रद्धान्तदीयाजानन बस्मै तथा द्रव्यदत्तवान् येन तद्विपश्चापि वहिर्गान् । तास्तदीवारोन म जपन् तद्भकं धन्यवादभाजनजानन् विप्रः स स्वगृहलगाम । अथ प्रतिग्रामम्पर्यटन्तो जगद्गुरखो राजराजेश्वराणां राज्ञान्तदन्येपाच प्रतिबोवपूर्वका आसमांसाखेट कपरदारोगमना- दिदुर्घसनपापसिन्धुभ्यो बहिः कुन्तिो जनान् सन्मार्गाचान्दर्श पन्तश्च यथाकालं खम्भावदिशा अकाब्धिरसभूमौ (१६४३) तपस्ये श्रीशत्रुञ्जयतीर्थरेणुमिः तात्मानं कृतकृत्पञ्चक्रुः । तत्र श्रीगदानामागमपूर्वमेव नानादिग्देशतो लक्षत्रपाधिका माना आजग्मुः । यात्रिकवर्गकरविमोचकानां महात्मनाञ्जगद्गुरूणादर्शनाय अभ्यतीर्थात् पूयोपार्जनाय च लोलुपास्ते दर्शन्दम्प- राम्प्रीतिमाजग्मुः । तत्र तीर्थे श्रेष्टिार्थ तेजःपाल, रामाजी, कुबेरजी, ठकुरोपनाम : यशो जो, मुलाप्रेठो द्रव्येभ्यो महानन्दिरनि- मितमासीत्, तत्रात्यजिनदेवप्रतिकृतीनाम्प्रतिष्ठा जगद्गुकारकमलेम्यः सजाता । तदवसरे च डामुरनामा श्रेष्ठी गुरुपदान्तिके सप्त- सहस्त्रेभ्यो राजतद्रव्येभ्यो शानमर्चयन् वासक्षेपन्तेभ्यः कारयामास । दाविश्वयस्को रामानी वल्लभया सह त्रयः पञ्चाशव्यक्तिभिव f ...

·गुन्तिके वाहवयात्रापालनस्य नियम सीकृत्य महाप्रशस्यो जाता। जगद्गुरु-दीरमूरिमहोदयानान्तीर्यपात्रासमये निम्नग्रामोगश्रीसंवा सनुपस्थितः । फतेपुर शिकरी सुन्दर बडोदरा नाडलाइ पाटपा नडियाद बारेजु वागडियो अमदाबाद बडनगर आमोद पडली मालवदेश डामनि सिनोर ऋणगिरि मेवाड कडी प्रांहांवोज मेवाति मरुच जम्बसर महीअज मेडवा भगवा केरवाडु पेयापुरी आगरा रानेरा मथुरा बोरसद जेसलमेर घोषा गंधार नागड नवानगर सुरत मगरादाबाद मागरोत कहा कुंभलमेर EXAg -- विसलपुर सिद्धपुर ·Kak रु चरित्रम् देसाणा वेलाउल धोलका फलोधी ईडर देवगिरि धंधुका आबू अहिमनगर विजापुरी वीरमगाम लाहोर साबली वईराट जुनागढ उनादीव कपडवंज नंदवार कालावाड मालपुर मातर सिरोही सोजीतरा महिमदाबाद राधनपुर तत्र चातुर्मासी वर्तुं सत्यापि नानाप्रार्थनायामूनाश्रीसंघस्यैव प्रार्थना स्वीकृता बभूव । ततः कियदिवसानन्तरं कृतविहारो जगद्गुरु रमत पुरी मास्य श्रीमालज्ञातीय शाहवकोर नृतनदीक्षितं कुर्वन चतुर्मासी धर्मदेशनासुधया पुपोष । कियदिवसानन्तरगद्गुरूणां स्वास्थ्यस्याननुकूलत्वम्पदयन्तो भक्ता विहारमबरोध्य प्रतिक्षणं सेवापरायणाः पुनरागामिनी- अतुर्मासस्तित्रैव पुर्याङ्कारयामासुः । जनश्रुत्या श्रुत्वा गुरूणाम्प्रतिकूलम्वास्थ्यवृत्तं जामनगरवासिजामसाहिबस्स मुख्यवजीर- पदालङकृत-उबजी भणशाली तदन्ति के गत्वा गिनीपदवाच्येन तदीयनवाङ्गानि पूजयित्वा तदङ्गप्रोक्षणादौ सोदारं लक्षमि- सन्द्रव्यं व्ययीकृतवान् । SARAISA नवानगर ।। ६२ ॥

·॥ ६३॥ उन्मतनगरे विराजमानस्य गुरो भैषज्यासेवनादिनानुदिनं वपुषः क्षीणतान्निरीक्ष्य जनपदाश्चिन्तयन्तः साग्रहम्प्रोचुः । हे गुरुदेव ! यदिप्रणिपालनानिमित्त मैपज्यन्न ग्रहीष्यन्ति भवन्तस्तदा वयमपि-आनालयद्वा अनजलपराइमुसा मवेम । अवस्था भावत्की न रअपत्यस्मान् , भैपज्यसेवनं समुचितम्मन्ये स्वस्थे श्रीमच्छरीरेऽसाकं धर्मतरुः फलिष्यति । असदादिकल्याणाय मैपज्यसेवने न चास्ति कश्चिदोपः श्रीमताम इति । आचालवृद्धानान्तथाविधाम्प्रतिज्ञामवलोक्य जगद्गुरवस्तान सन्तोपयामासुः । एकदा शिष्याणामाग्रहवशात् पूर्व केवलो गुरुभक्षितवान् । तत्रत्यगोचर्या लषणाधिक्थमासीत् परन्तु गुरुणा न ज्ञातम्, यतो हि साधवो जितेन्द्रिया भवन्ति । तेषां राशनप्रत्यक्षे मधुराम्ललवणकटुकपायतिक्ताना रसानामन्यतमानुभवे न वैचित्र्यम्, अपि तु साम्यमेव जायते । एवं श्रावणप्रत्यक्षे प्रियमप्रियश्च वचः समानं भवति, एपन्तत्तदिन्द्रियजन्यसुखन्न कामयन्ते संयमिनः । यदा वेन गोचरीदात्रा सद्गृहस्थेन भोक्तुमुपविष्ट एकग्रासश्च ग्रहीतस्तदावज्ञातं पाके लवणाधिक्यम् इति ततश्चिन्तयति स:- अहो ! कथ गुरुणा भुक्तं भवेत् ? भुक्तश्चेत्स्वास्थ्यमथापि प्रतिकूलम्भविष्यति, अनर्थः सञ्जातः । ततो झटित्येव तदन्तिके समागत्य प्राह-भगवन् ! मा भोक्तव्यम् मा मोक्तव्यम्, अद्यतने पाके लवणाधिक्यञ्जातम् तेन भवतः स्वास्थ्यस्य प्रतिकूलता सम्भाव्यते । इति श्रावकोक्त शृण्वता तदन्तेवासिना पश्चात्ताप कुर्वता गुर्वन्तिके जल्पितम्-अहो न जाने किमद्य भविष्यति ? मदारहवशादेव श्रीचरणैर्मुक्तम् । तथाविषं सर्वेपाम्बचा श्रुत्वा गुरवोगादिषुः-मो मो भव्याः! तावता स्वास्थ्यस्य मे प्रतिकूलवा न स्यात् न चापि ·. बगद्गुरु हीर- चरीत्रम् ॥६४॥ तज्ञानम्ममः । मा चिन्तयत पश्चात्तापञ्च मा कुरुत इति । अथातीते कतिपये काले जगद्गुरूणां चिन्तनीयस्वास्थपनिरीक्ष्य श्रीसंबस्तत्रत्य एकत्रीय विमृश्य च विजयसेनरि- सविधे पत्रमलिखत् । तद्यथा-पूज्यश्रोमद्विजय से नसूरिगुरुदेव ! सनिधिवन्दनानन्तरनिवेदनं यदा पूज्य जगद्गुरूगां सा- स्थ्यमिदानीम्मतिकूनप्रतिभाति, तदा त्वरित समागत्य गुरुदेव वाणतेपासको भान्तु भान्त इति कोनत्यः श्रोसंवः। इति । तदानीं सेनसूरिर्लाहोराद्विहारं कृत्वा चतुर्मासी हर्तु महिमनगरमागच्छ नासीत् तत्र तलम्प्राप्य तद् वृतं वातमिव जानन गुरुपूतादिययुगलदिदृक्षवाऽऽलाचतुर्मासोन्ततोऽजन पाटग पाप प्रविशति तावदेश चतुनाशोभिरीक्षा निरूपायत्तदैव तदानीनन- कराकलालं यापयन प्रतिपलं गुरुचरणमनस्कः पर्दापणे करासूत्र वाचपन् पूर्गे पर्वणि अमान छ र नन्ददानः साहिश्रीमदायरान्ति- के तदीयदलेन सत्रा श्रावकं सम्प्रेष्य, गुरुसेवायां श्रावकगणानपीत् । सरिदलनीपमानः श्राद्धः साहिसमले गतोऽपि महाराज- स्यारामे यात्रानिरीक्ष्य दलमप्रच्छपन्नेव संवानुगो बभूव । किपरं गते साहिपु एकतडागः समागतः, तत्रैको नरो मीनमारणपरायण आसीत् । दृष्ट्वा स साहिस्तं समाय प्रियगिरा जगाद । हे लुन्धा ! तबादो व्यसनं परम प्रियश्चकास्ति, परन्तु. यथा ते प्राणास्तथामुष्यापि, एते च निरपराधिनः, हनने तस्य तदीपात्मनि किपद् दुःखं स्वादिति तथाभूतस्य तवैवानुभवः स्यात् । यदि च तत्रास्था न भवेत्तदा पद्मपुपा निजनिहालौल्यम्मूय, पान्तु रीत्यानया परपो डनन्त्यज ! नोचेद्दण्डस्तत्तुल्यो नियतः । पर्दापणे हिंसको हिमापात्र इति नियमोल कस्त्वमेवासि, तत्तो वह कि कर्तव्य PIU ॥६४ ·न्वायेति । लुब्धा मनसि चिन्तपति, अहो ! महाननः कवो मया, अहमेव पुरानियममङ्गतापम् । नियमभङ्गेजस्मिन् प्रागदण्डो मम निपत एवास्ति, परन्तु दण्डन्न दत्वाऽन्यथैव जल्पति, अस्तु । अथ जोवहिंमा न कुर्मः शरथेन विधासन्ददामि । प्रकाशम् । सामिन् ! नून मयाsतव्यमनुष्ठितम्, अयाजोवनं न च पीडयिष्यामि जीरमानम्, शाय गृहगामि-इति दोनमचन्त हो श्रुत्सा साहि:-अर्थपा प्रवृत्तिश्चतदानान्यः पन्था इति जानीहि । इत्युबा त तत्याज, पुरस्ताच चलितः । एविध मदाचरणन्तदीयनिरीक्ष्य श्राद्धः श्रीदकबरानो राजमन्दिरे साथ राजेन्द्रम्माह-महीन्द्र । दत्तालते नमूरि- प्रेषितोऽहम् इति भणन पान्ददाति । साहिरपि पत्रम्पठन जगद्गुरोः स्वास्थय शोचनीरजानन् चिनापारावारे मग्नधि मौन- दधार । गुरुदर्शनार्थ भावनाचकार । तन्मध्ये गुरमः श्रीहोरमरयः सान्तसमयं मत्वा साधुपाद्धान् परम सन्देश पाजहार । हे आत्मबन्यो ! मध्यात्मन् ! अर अयमात्मा शरीरादस्मादसयुक्तो भविष्यति, तथात्वे मा चिन्तां कापीः । यतो हि 'जातस्य मृ युवा। किश्व- तित्थयरा गणहारि सुरवइणे चक्कि केशमा रामा। सहरिया हयविहिगा का गगणा ईयर लोगागम् ॥१॥ अध विजपसेनमूरिस्तव प्रियोनिखिलान्मनोरथान् समादयिष्यति । तदातापि तानुकूता भविषति। मान्यः स भाद्म्यः । असदवियोगे सेनारि मामिवाजानीहि । सोऽपि मां विस्मारयिष्यति स्नेहवाहुल्येन । पारश्च-यामम्यां संयमं पितरं ज्ञासा धर्मऽनुरागा कार्य, इति गुरुगिरः सुधानिपीय सो कण्ठस्तम्भिता यथादेशः यीमवामिति समापं न्यगादिपुरः ।

·PREEG बगदगुरु हीर- परिश्रम अथ मुमूर्षुः सूरिराजो हीरविजयः सविनयम्प्रार्थयते-ये च तीर्थकरा भूता भविष्यन्ति वर्तमाना वा तें सर्वे संसारभीरोर्मम शरणी भवन्तु । एवं ये मुक्तान्मानस्ते सर्वे संसाराद्रक्षका भवन्तु | तथा ये श्रमणास्ते मम शरणं मवेयुः । एवमेव धर्मः स मम रक्षको भूयात् । पुनश्च-एकद्वित्रिचतुःपञ्चेन्द्रियसंञ्यसंज्ञित्वेन चतुरशीतलक्षजीवयोनिषु भ्रमता मया भूजलवन्हिवायुवनानि-एके- न्द्रियाद्वीन्द्रियास्त्रीन्द्रियाश्चतुरिन्द्रियाश्च ये जीवा इहभवेऽन्यभवे वा प्रमादादप्रमादाद्वा हतास्तजन्यं दुष्कृतं निखिलं मनोवा- कायैरपि त्रिकरणशुद्धथा आत्मसाक्षिकं गर्हामि । एवमिहभवे परमवे वा रुषा हास्येन भपेन लोमेन वा मया स्तोकमप्यलीक भाषितम, तथैव यन्मया कथञ्चित् परेषां द्रविणं गृहीतम, पुनः प्रयोजने सत्यपि-विनादेशं क्वचित्तृणाचं स्वीकृतम् एवम्प्रतिभवं यन्मया देवाङ्गनया मनुष्ययोषिता तिरश्वा समं वा कथञ्चिद् भोगः कृतः, तथाकेनापि प्रकारेण अत्र भवे परभवे वा यन्मया परिग्रहः स्वीकृतः, तथा यदहं पञ्चमहाव्रतान्नियमविशेषान सम्यक् न धृतवान् तथा यन्मया कथञ्चित् निशाशनं कृतम् पुनर्यत क्रियासु शैथिल्यमालम्बयत एवम्प्रमत्ततायुक्तेन मया नियमा गृहीत्वा मुक्ताः तत्सर्व पापं देवगुरुसाक्षिकं व्युत्सृजामि । तथा ये सत्वा जात्वपि पीडितास्ते सर्वे मां क्षाम्यन्तु एवं सर्वप्राणिमिः सार्ध मैत्री चास्तु मे अनुष्ठितधर्ममनुमोदयामि च । अथास्मिन्न- सारे संसारे येन भुक्तेनाहारेण कदाचिदात्मा वृप्ति न लेभे, तमाहाराहामि, अथै श्रीपश्चपरमेष्ठिमन्त्रो मम मानसे हंसवत रमताम, यथा पुत्र-कलत्र-मात-धनधान्यादिपरिग्रहस्त्यक्तस्तथा वपुरद्यापि व्युत्सृजामि, एवं विधिना बाहुशररसेन्दौ (१६५२) विश्वगुरौ भवौदारिकं वपुस्त्यच्चा हीरसूरीन्द्रोऽमरपुरनिकेतनातिथिबभूव । ततस्तेन शून्यजगत् पश्यन्तो नेत्राभ्यामश्रुजालम्पा-

·तयन्तः शोकसन्तापसन्तप्तमानसास्तवत्या बभूवुः । श्राद्धाश्च क्षणमात्मानमाचा स्य मृतशरीरं विविधसुगन्धिद्रव्यविलेपयन्तो
विशालानाम्नी शिविकामारोहयन्तः संस्कारभूमौ नयन्तचन्दनश्रीफलगोघृतादिमिदहिक्रियां कृत्वा तत आगत्य कृतस्नाना
उपाश्रये शान्तिपाठ श्रुत्वा पुनरगांधशोकान्धौ ममा अशान्ता बभूवुः ।
जगद्गुरुपदसरोजानां निम्ननिकेतने चतुर्मास्य:-
खभात ७
अमदावाद ६
सिरोही २
पाटण ८
फतेपुरशिकी १
अभिरामाबाद १
आगरा २
सांचोर २
म्हेमाणा १
कुणगिरी १
सोजीतरा १
बोरसद १
गंधार २
कावी १
मामोद १
राधनपुर १
दिल्ली १
लाहोर १
जालोर १
स्तम्मतीर्थ १
मगशुदाबाद १
इलाहाबाद
नागोर १
मूरत १
राणकपुर १
नाहलाई.१
पालीवाणा
उनादी १ उनाद्वीपे द्वितीयचतुर्मास्यां स्वलोकं गतः ।
मेहता १
मालपुरा ?
मा १
फलोषी १
॥ ६७॥

·आमद्गुरु हीर- चरित्रम् ॥ ६८॥ HAR है XXXSAX सूरिस्खलो रुगमननिशायाः प्रथग्रहरे ग्रामाद्वहिस्तड़ागानिके जपन्तिश्चत्वारो ब्राह्म गास्तडिदिव दिव्यविमान निज- नयनाभ्यां दृष्ट्वा तन्मध्ये होरसूरिवदनं विलोकपामस्त्वरित चलन्तु इतिधार्ता श्राणामां शृण्वन्तः प्रभाते श्राद्धगणानाहूय तामद्भुतां श्रावयामासुः, एवन्तन्निशावसानसमय एव साहिश्रीमदकब्बरस्य सनीपे प्राग् वाग्बद्ध इस श्रमणवेपः स सुधर्मानामकं देवलोकं पार्श्वनामकविमानेन गतवानहमिति प्रोचिवान् । नगरनैगमेन वणिजा सूरिसंस्कृतपरे शत्रुजरतीय मिव नक्तं देवनिर्मितनाटकनालोका उन्नानगरलोकानामग्रे तनाट्य- कथां समुदीर्यते स्म । तत्र संस्कृतभूमिमागे सहकारतरुः संस्का(करणदिवसस्यैव त्रिपामापांप्रथमसमय एष मञ्जरीभिः कलितोज्नल्पफलैः पूरणीभूतः। तद्दिदृक्षवो नगरलोका जनश्रुत्या तदन्यनागरिकाच पश्यन्तः परमावर्षमधिजगुः । साहिरपि तत्कलनिरीक्ष आश्चर्य गतः । ततो द्वितीयेऽन्दि सर्वे मिलित्वा सर्गस्थतदात्मनः शान्त्यर्थं तदुःखखि नमानस्य धैर्थिमाटणस्थविजयसेनसूरिसविधे पत्र दानपूर्वक श्राद्वम्प्रेषपन्तः साहिपार्श्वे इतरत्रचतच्छोकसमाचारन्ददुः । जगद्गुरुनिधनवृत्तज्ञो जन उद्घान्त हा सर्व विस्कृत्य रुदन प्रलपन शोकार्णवे मग्नो जातः । अमलाजनश्च स्वात्मजनवमपि शिशुं हित्वा हा हा क मे गुरुरितिप्रजान् इतस्ततो गोषगां कुनि पश्चात्तापञ्च कुर्वन् निधनस्थानञ्जिगमिपुर्वभूत्र । साहिश्रीमदकब्बरी जगद्गुरु-हीरमरिनिवनवृतज्ञः शोकाकुलः सकलराजकार्य हित्वा नृत्यगीतादित्राणम्परित्यजत् तदग्नि- RE ·संस्काराय तत्र पतुरशीतिषीयापरिमिता मूमिन्दादानश्वरमश्रद्धाञ्जलिन्ददौ । तर होरमूरि-गारसस्करणभूमौ मेघपारिखनामा द्वोपरन्दर श्रेष्ठीश्रीलाहकीपतिः प्रिपानाम्ना हीरविजयसूरे:-कामदेवदेह- संस्कारस्थाने भरतचक्रीकारितस्तूपमित स्तूपकारयामास | इतो विनयसेनमूरिलम्पठन्नेव भूमौ निपतन् गद्गदस्त्ररेग विमलाप-अहा ! ममगुरुरकाण्ड एव दिशौकपाऽऽहता, तत्रापि माम्प्राणप्रिय हित्वैव पात्र गतः, नहि नहि पुनः ससारधान वाचयित्वा-स्खलों के गो मे गुरु हा हन्त ? हे ! गुरो ! श्रीमचरण- दर्शनेच्छया लाहोरतवलित: फिन्तु हतदेवस्य मे श्रीरददर्शन नजातम् कागतोमे भगान् अहो ! किं करोमि कान्छामि, अथ हृदयस्थं कं कथयामि कम्मा गुरुदेवशब्देनाहयामि । कस्याज्ञा हामि । अब कप विकसिष्पति मे मनोमुकुलन हे गुरो ! लथि पर- लोकं गते धैर्य निराधारआतम् क शरणं विनयोयास्यति । सत्यं सत्यं हतम् । अथ करुणाया आश्रया करस्पात् । शान्तिर्वराकी- हना । धमाधानाया जाता ! । संयमस्य प्रियः कः स्यादधुना ? हे. भगान् ! भनद्विना धर्मोपदेशवयाका सन्तोष्पति लोकान् । पशुपविगगानां पिअरस्थाना मोचका का स्यात् ? अहिमादेवी कथ सत्तास्यात् । अहो ! अकनानिमकठोरहृदय कोऽधुना- द्रवीगा करिष्यति ? हे शासनशिरोमणे ! मयितादृशीप्रीतिः क्क गधाधुना, ममते साल्पकाल नपि न स्थितस्त्वया । अवास्तव श्रुमोचका का ससारे ! हा देव ! जगद्गुरुम्मिना दीनतस्त्वयाहमु हुन्छ ? अहा! स्वर्गेऽपि प्रयोजनं गुरुगादानाजातम् ! खेद । ह गुरुदेव ! पूज्यपादानामात्मनः शान्तिस्तत्रापि निश्चमव भवेत् । पान्तु मादिररहखिममानमानां धैययास्याचया दया ·। जगद्गुरु हीर- चरित्रम् ॥७०॥ ततोऽप्यावश्यकी, हा हन्त ? क्व मे गुरुः साम्प्रतम, परीक्ष्यापि न वीक्ष्यते । हा हा ! अद्यैव जिनशासनस्य दिवाकरोऽस्तगतः । तथासुधाकरोऽपि निद्रां गतः। हा हन्त ? एवंविधं विलपन गुरुविरहखिन्नमानसश्विर मौनन्दधार । अथगविहीरविजयसूरिसहस्रकिरणेऽस्तङ्गते, चातुर्वण्यसंघसरो- जकाननं सकोचन्दधानम् प्रतिमन्दिरम्प्रमुदितान कौशिकानिव मिथ्यादृशो गर्जन्तस्त्वरितनिरीक्ष्य श्रीसङ्घप्रार्थितो गणनायको गुणिगणगणनाग्रगण्यो विजयसेनसूरिः गुरुविरहविधुरीभावमुन्सृज्य धैर्यमालम्ब्यगुरुविरहाच्छादितं दुःखंतनूकृत्य धमतरोः सिञ्चका पूर्वाचार्य इव तयागच्छम्पालयामास । ततस्त्वरितमेव तपागच्छगगनमण्डले उदयं गते विजयसेनमरिदिवाकरे समु ज्झित शोका: लोवा इव लोकाः पराम्पतिमाजग्मुः।। इविशम् ।। अब्दे स्वङ्कनभोविय जमिते श्रेयस्करे वैक्रमे भाद्रश्वेतदले दिनेशदिवसे विश्वतियौ भास्वरे । भव्यानन्दविपश्चितातिरुचिरो ग्रन्थप्रसूनाञ्जलि: पूतः श्रीगुरुदेवहीरचरणे प्रीत्यार्पितो राजताम् ॥ १॥ MEROCRACROKARENERAGHECK . RECAREEKSECRE ·प्रातःस्मरणीय परमपूज्यपाद चरमतीर्थकर वीरजिनेश्वरपरम्परागतप्रतिगच्छविद्योतकसुधर्मा- स्वामिप्रभृतिश्रीमद्विजयहिमाचलसूरिगुरुचरणमरोजानाम्प्रत्येक स्तुतिमुखेन लेखक-परिचय-दिग्दर्शनम् ॥ निप्रन्यगच्छत रुबीजवरः सुधर्मा-स्वामी तथा चरमतीर्थकराधिसेवी । जम्बूस्तदीयपदपूजकमुख्यशिष्यो, वन्दे वदीयमपि तमप्रमेव सुमक्त्या अय्यम्मवं सविनयश्च यशोनुमद्र, सम्भूतिपादयुगल मनमापि वन्दे । श्रीस्थूलमद्रमपि इस्तगिरिश्च भक्त्या, श्रीसुस्थित गुरुवरं नमश्च बन्दे अथेन्द्रदिशं शुभकोटिकेश्वर, तदैव दिन ननु सिंहमरिकम् । निधाय सस्वामिकवचनामक, नमामि तद्भाषित वनसेनकम् चन्द्रनिमं चन्द्रगुरु परिवरं सानुनयम, नौमि प्रदा क्षेमकरं वीरगुरुज्जैनगुरुम् ख्यातश्रीवनरासिंगच्छतिलक सामन्तभद्र गुरु, सूरिधीयुतवृद्वदेशविजयं प्रद्योतनं साञ्जलिः । तत्पादागतमानदेवविजयं श्रीमानतुङ्ग क्रमा-दन्तेवासिसुवीररिजयदेवौ वीतगगो नुमः ॥ २ ॥ ॥३॥ SUPER ·जगद्गुरु हीर- चरित्रम् ॥ ७२॥ ALRKOREGRECRUILERY ॥८॥ देवानन्दगुरुश्च विक्रमगुरुः पूज्यो नृसिंहस्तया, जैनाचार्यसमुद्रसूरिविजयः श्रीमानदेवश्च ना ! मूरिश्रीविबुधप्रभोऽथ च जयानन्दश्च सूरी रविः, पापाद्वीपरम्परागतयशोदेवो वनौकास्सदा ॥६॥ प्रद्युम्नो मम सूरिराजतिलका श्रीमानदेवो गुरू, राजन्तामनिशश्च मानसपरे हंसोपमा सूरिराट् । भव्यानाम्प्रतिबोधनाय विमलः श्रीजैनदेवोऽपरः, श्रीमद्वीपरम्परागतगुरुचन्द्रो यदन्ते पुनः ॥७॥ उद्योतनः श्रीवडगच्छदेवः श्रीसर्वदेवोऽनुपलञ्चदेवः । श्रीसर्वदेवो हृदये विभान्तु तूर्ण यशोभद्रपदारविन्दम् स्मृत्वा पुनः मुनिचन्द्रसूरि सान्तेऽसदीयेऽजितदेवसरिम् । भूयः सननं विजयादिसिंह सोमप्रभ सूरिवरश्च वन्दे ॥ ९॥ तपागच्छनाथजगचन्द्रमरि सुदेवेन्द्रसूरिन्तथा धर्मवोपम् । परम्पूज्यसोमप्रभ सोमयुक्तं ति नौमि देवं युतंसुन्दरेण ॥ १०॥ तथा तेन वित्तं च सोमं मुनिम्बै मुदा नौमि रत्नं सदा शेखरान्तम् । तथा सागरान्तश्च लक्ष्मीकसरि सुमत्यायुतं साधुसूरिश्च वन्दे ॥ ११ ॥ RS ॥ ७२ ·. ॥१२॥ . ॥ १३ ॥ ॥ १४॥ मद हेमसूरिन्तथाऽऽनन्दसूरि तथा दानसूरिजगद्वन्धहीरम् । मुहुनौमि भक्त्या जगत्तारकम्बै महावीरशिष्योपशिष्यं समस्तम् अमलकमलचेता वीरशिष्योपशिष्यो-जगति विदितरिहीरनामा ससेनः । वसतु मनसि नित्य कीर्तिकल्याणयुक्ताकनकसहजयुक्तः श्रीतिलाख्यो गुरुर्मे तिलकविजयपादद्वन्द्वपद्मोपभृङ्गं सकलसबलमालम्पूज्यपादञ्च ऋद्धिम् । प्रियमखिलजनाना मान्यचारिजरङ्गम्प्रतिपलमिह वन्दे साञ्जलिं तेज आख्यम् अनुपमगुणवन्तं श्रीयशोवन्तमेवं कुशल विजयमेवं श्रीजित श्रीविजादिम् । जय विजयसुहर्ष चन्द्रनामानमैश हितविजयमहम्मै नौमि हीरागतञ्च हितचरणविलीना रागमोहादिहीना विनयविजयखिन्ना नास्तिकादेश्च मिन्ना । हिमत-कमलमान्यश्रीगुमानाश्च सन्ता शमिह ददतु भव्यप्राणिचेतो लसन्तः श्रीहिम्मतापरसुनामक सूविर्य-श्रीमद् हिमाचलगुरुर्जगता ललामः । ख्यातोऽति मृतलतले मनसा मरालः, सराजतामित्र सुधाकरप्षणौमे ॥१५॥ . ॥१६॥ ॥ १७॥ ॥ ७३

·बगद्गुरु
हीर-
चरित्रम्
॥७४॥
अशुद्धि-
अशुद्धि-
रुचणा
पृ०-६०
४ १०
११ ९
१४ ९
१५ २
१५८
GEET
भगिनी!
जना
मचयित्वा
मविष्णुता
दीक्षा
पनयो
अशुद्धि-शुद्धिपत्रम् ।
शुद्धिा-
पृ०-६०
दर्श
२४ २
भगिनि !
जैना
३७ २
मर्चयित्वा ३७ ५
भविष्णुता ४१ ६
दीक्षां.
४३ ७
पन्तो
४८ १२
घवला
५० १३
सरोज
५२ ८
समय
५३ २
त्रैमासिक ५३ ६
अथैवजैनजनाना ५८ ६
शुद्धिः-
वरुणा
X
चक्रवर्ती
न्यूनाधिकः
गुरौ
किमा
स्वागत
भास्था
विहार
नोद्धारः
रसान्धि
पात्रेणा
१६३
१७ १
१७ २
चक्रवर्ती
न्यूनाधिका
गुरो
किया
स्वागत
आस्या
बिहार
नाद्वार
रसान्वि
पात्रणा
ववल
मरोज
RECRACK
१७ १०
२०३
पमय
त्रमासिक
अये
॥७४ ॥

·No text on this page.