·सिंघी जैन ग्रन्थ मा ला
*******
*****[ग्रन्थाङ्क ४९]..
कलिकालसर्वज्ञ -आचार्य हेमचन्द्रसूरि-विरचित
छन्दोऽनुशासन
ܝܝܚ
SRI DALCHAND JI SINGNI
ema
卐भी दाताचदाजा सिंधी.
L
SINGHI JAIN SERIES
mitteente**[ NUMBER 49] attituter
CHANDO'NUŠĀSANA
OF
HEMACHANDRA SŪRI

·फलकत्ता निवासी साधुचरित-प्रेष्ठिवर्य श्रीमद् डालचन्दजी सिंघी पुण्यस्मृतिनिमिच प्रतिष्ठापित एवं प्रकाशित सिंघी जैन ग्रन्थ मा ला [जन भागमिक, दार्शनिक, साहित्यिक, ऐतिहासिक, वैज्ञानिक, च्यात्मक-इत्यादि विविधविषयगुम्फित प्राकृत, संस्कृत, अपभ्रंश, प्राचीनगूर्जर, राजस्थानी भादि माना मापानिबद्ध सार्वजनीन पुरातन बाध्यय तया नूतन संशोधनात्मक साहित्य प्रकाशिनी सर्वश्रेष्ठ जैन अन्यावलि] प्रतिष्ठाता श्रीमद्-दालचन्दजी-सिंघीसत्पुत्र स्व. दानशील - साहित्यरसिक-संस्कृतिप्रिय श्रीमद् वहादुर सिंहजी सिंघी AL प्रधान सम्पादक तथा संचालक आचार्य जिन विजय मुनि अधिष्ठाता, सिंघी जैन शास्त्र शिक्षापीठ निवृत्त ऑनररि डायरेक्टर भारतीय विद्या भवन, वम्बई * संरक्षक श्री राजेन्द्र सिंह सिंघी तथा श्री नरेन्द्र सिंह सिंघी प्रकाशक अधिष्ठाता, सिंघी जैन शास्त्र शिक्षा पीठ भारतीय विद्या भवन, वम्बई जयन्तकृष्ण ह. दवे, ऑनररी डायरेक्टर, भारतीय विद्या भवन, चौपाटी रोड, बम्बई, नं. ७, द्वारा प्रकाशित तया- लक्ष्मीबाई नारायण चौधरी, निर्णयसागर प्रेस, २६-२८ कोलमाट बम्बई, नं. २, दारा मुदित

·कलिकालसर्वज्ञ - आचार्य हेमचन्द्रसूरि-विरचित
छन्दोऽनुशासन
विविध पाठभेद, प्रस्तावना, विशिष्ट शब्दकोप, परिशिष्टादि समन्वित
संपादनकर्ता
प्राध्यापक ह. दा. वेलणकर, एम. ए.
(संयुक्त-निर्देशक, भारतीय विद्या भवन, यम्बई)
4rt
-
प्रकाशनकर्ता
अधिष्ठाता, सिंधी जै न शास्त्र शिक्षा पीठ
भारतीय विद्याभवन, वम्बई
विक्रमान्द २०१०
प्रयमावृत्ति, पंचशत प्रति
[सिम्तान्द १९९१
प्रन्यांक ४१]
सर्वाधिकार मुरक्षित
[मूल्य रु०१४/४०

·SINGHI JAIN SERIES
A COLLECTION OF CRITICAL EDITIONS OF IMPORTANT JAIN CANONICAL,
PHILOSOPHICAL, HISTORICAL, LITERARY, NARRATIVE AND OTHER WORKS
IN PRAKRIT, SANSKRIT, APABHRAMSHA AND OLD RAJASTHANI.
GUJARATI LANGUAGES, AND OF NEW STUDIES BY COMPETENT
RESEARCH SCHOLARS
ESTABLISHED
IN THE SACRED MEMORY OF THE SAINT LUXE LATE SETZE
SRI DALCHANDJI SINGHI
OF CALCUTTA
BY
HIS LATE DEYOTED SON
DANASILA-SAHITYARASIKA-SANSKRITI PRIYA
ŚRI BAHADUR SINGH SINGH
DIRECTOR AND GENERAL EDITOR
ĀCHĀRYA JINA VIJAYA MUNI
ADHIŞTHĀTĀ, SINCHI JAIN ŚĀSTRASÍKSHĀ PITHA
(Retired Honorary Director, Bharatiya Vidya Bhavan, Bombay.)
PUBLISHED
UNDER THE PATRONAGE OF
ŚRĪ RAJENDRA SINGH SINGHI
AND
ŚRI NARENDRA SINGH SINGHI
BY THE ADHISTHĀTĀ
SINGHI JAIN SHASTRA SHIKSHAPITH
BHARATIYA VIDYA BHAVAN, BOMBAY

·CHANDO'NUŠĀSANA
OF
HEMACHANDRASURI
(A comprehensive treatise of Sanskrit, Prakrit and
Apabhramśa Prosody)
Critically edited with Hemacandra's own commentary entitled Chandascudamani,
an anonymous Tippanaka called Paryāya, various readings, appendı,
numerous indices and an elaborate introduction etc.
BY
Prof. H. D. VELANKAR, M. A.
Joint-Director, Bharatiya Vidya Bhavan, Bombay,
LIBE
IS. N--...
RATUA
ARATI
PUBLISHED BY
Adhişthata, Singhi Jain Sastra Sikşapitha
BHARATIYA VIDYA BHAVAN
BOMBAY
V. E. 2017)
First Edition
(A. D. 1061
Vol. No. 491
[Price Rs. 14140

·॥सिंघीजैनग्रन्यमालासंस्थापकप्रशस्तिः॥ 32886 - १ श ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० १२ १३ १६ १८ अति महामिधे देशे सुधसिदा मनोरमा । मुर्शिदाबाद इत्याच्या पुरी वैभवशालिनी ।। यहको निवसन्यत्र जना उगवंशजा । धनान्या नृपसम्मान्या धर्मकर्मपरायणाः । श्रीहालचन्द इस्मासीत् तेप्येको पहुमाग्यवान् । साधुवत् पञ्चरित्रो यः सिंधीकुलममारुरः ॥ पाश्य एवं गतो यश्च कर्तुं व्यापारविस्तृतिम् । फलिकातामहापुर्या एतधर्मार्थनिययः । कुशागीयया सबुद्ध्या सदृस्या व सबिष्टया । उपार्य विपुला सक्ष्मी कोट्यधिपोजनिए सः ॥ तस्थ मनुकुमारीति समारीकुलमण्डना । जाला पनिनता पनी शीलसौभाग्यभूपणा ॥ श्रीवहादुरसिंहाल्यो गुणवॉस्तनयत्रयोः । सातः सुकृती दानी धर्मप्रियश्च धीनिधिः॥ प्राप्ता पुण्यवता तेन पनी तिलाकसुन्दरी । यस्याः सौभाग्यचन्द्रेण भासितं वरकुलाम्बरम् ॥ श्रीमान राजेन्द्रसिंहोऽस्य ज्येष्टपुनः सुशिक्षितः । यः सर्वकार्यदक्षत्वात् दक्षिणबाहुबत् पितुः ॥ नरेन्द्रसिंह इत्यारम्यनेजस्वी मध्य मुनः । सूनुरिन्दसिंहश्व कनिष्टः सौम्यदर्शनः । सन्ति अयोऽपि सरपुत्रा भाप्तमक्तिपरायणाः । विनीताः सरला भन्याः पितुर्मागांनुगामिनः ॥ अन्येऽपि यहवस्तस्याभवन स्वसादिवान्धवाः । धनैर्जनैः समृद्धः सन् स राजेव व्यराजत ।। भन्यच्च- सरस्वत्यां सदासक्तो भूत्वा लक्ष्मीप्रियोऽप्ययम् । समाप्यासीत् सदाचारी वचित्रं विदुषां खलु ॥ नाईकारो न दुमावो न विलासो न दुर्व्ययः । दृष्टः कदापि यद्गेहे सतां सद् विस्मयास्पदम् ॥ भको गुरुजनाना स विनीतः सजनान् प्रति । यन्धुजनेऽनुरत्तोऽभूत् प्रीतः पोष्यगणेनपि। देश-कालस्थितितोऽमो विधा-विज्ञानपूजकः । इतिहासादि-साहित्य संस्कृति-सफलानियः । समुत्यै समाजस्य धर्मस्योस्कपहेतवे । प्रचाराय च शिक्षाया दनं तेन धनं घनम् ।। गस्वा सभा-समित्यादी भूत्वाऽध्यक्षपदान्वितः । दवा दानं यथायोग्यं प्रोत्साहिताश्च कर्मठाः ।। एवं धनेन देहेन ज्ञानेन शुमनिष्टया । भकरोत् म यथाशक्ति सत्कर्माणि सदाशयः ॥ मथान्पदा प्रसङ्गेन स्वपितुः स्मृतिहेतवे । कर्नु किश्चिद् विशिष्टं स कार्य मनसचिन्तयत् ॥ पूज्यः दिया संदेवासीत् सम्यग्-सागरचिः स्वयम् । तस्मात् तन्शानवृश्ययं यतनीयं मयाऽप्यरम् । विचार्य स्वयं चिते पुनः प्राप्य सुसम्मतिम् । श्रद्धेयानो स्वमित्राणां विदुपां चापि ताशाम् ॥ जैनज्ञानप्रसाराय स्थाने शान्ति निकेतने । सिंघीपदारितं जैन ज्ञानपीठ मतिष्पित् ॥ श्रीजिनविजयः प्राज्ञो मुनिनाना च विश्रुतः । स्वोकर्तुं प्रार्थितस्तेन तस्याधिष्टायकं पदम् ।। तसा सौजन्य सौहार्द-यौदायर्यादिमद्गुणैः । वशीभूय मुदा येन स्वीकृतं तत्पदं परम् ॥ फवीन्द्रेण रवीन्द्रेण सोयपावनपाणिना । रस-नागार-चन्द्रादे सत्प्रतिष्ठा व्यधीयत ।। मारब्ध मुनिना चापि कार्य तदुपयोगिकम् । पाठनं ज्ञानलिप्सूनां प्रन्यानां प्रथनं तथा ॥ तस्वैव प्रेरणा प्राप्य धीसिंघीकुलकेनुना । स्वपितृश्रेयसे चैषा प्रारब्धा मन्थमालिका। उदारचेतसा तेन धर्मशीलेन दानिना । ग्ययिर्व पुष्कलं दन्यं दत्तकार्यसुसिद्धये ॥ छानायां वृत्तिदानेन नैवेषां विदुषां तथा। ज्ञानाम्यासाय निष्कामसाहाय्यं स प्रदत्तवान् ।। जलवावादिकानां तु प्रानिल्याइसौ मुनिः । कार्य विवार्षिक तब समाप्यान्यनावामितः॥ तयापि सतवं सर्व साहाय्यं नेन यष्टता । प्रत्यमालामकारप महोत्साहः प्रदर्शितः ॥ नन्द-निध्य-चन्द्रोदे ता पुनः मुयोजना । प्रन्यावल्याः स्थिररवाप विस्तराय च नूतना ।। ततो मुनेः परामर्शाद सिंधीवंशनभस्वता। मा विद्या सवना येय प्रन्थमाटा समर्पिता। मासीतस्य मनोवामा पूर्वमन्यप्रकाशने । तदर्थ ग्ययित नेन लशावधि हि रूप्यकम् । दुर्विलासाद् विधेईन्त ! दीमांग्याचारमबन्धूनाम् । स्वल्पेनैराय कालेन स्वर्ग स मुक्ती ययौ ॥ विधु-शून्य-ख नेतादे मासे भाषाढसन्के । कलिकानानगयां स प्राधान् परमां गनिम् ॥ पितृभक्तव वरपुत्र: प्रेयसे पिगुरारमनः । तथैव भपिनुः स्मृत्यै प्रकाश्यतेऽधुना चियम् । सैपा प्रन्यावलिः श्रेष्ठा प्रेश प्रशावतां प्रया। भूया मूतौ सतां सिंघीकुलकीर्तिप्रकाशिहा। विमानवाहादा सचिदानन्ददा सदा । चिरे नन्दत्वियं लोके श्रीसेंनी प्रथमालिका । २५ ३० ३२ ३५ ३५ - ३८ ४० ·SINGHI JAIN SERIES अद्यावधि मुद्रितग्रन्थ नामावलि १ मेलुगाचार्यरचित प्रबन्धचिन्तामणि २३ श्रीभद्रबाहुभाचार्यकृत भद्रबाहुमंहिता. मूल संस्कृत प्रन्य. २४ जिनेवरसूरिक्त कयाकोपप्रकरण. (प्रा.) २ पुरातनप्रवन्धसंग्रह बहुविध ऐतिद्यतथ्यपरिपूर्ण | २५ उदयप्रभरिकृत धर्माभ्युदयमहाकाय. अनेक प्राचीन निवन्ध संचय. २६ जयसिंहरिकृत धर्मोपदेशमाला- (प्रा.) राजशेखरसूरिरनित प्रयन्धकोश. २० कोउहलविरचित लीलावई कहा. (प्रा. १ जिनप्रभसूरिकृत विविधतीर्थकल्प २८ जिनदत्तास्यानद्यः (प्रा.) ५ मेघविजयोपाध्यायकृत देवानन्दमहामान्य. २९.३०.३१ स्वयंभूविरचित पउमचरित. ६ यशोविजयोपाध्यायकृत जैनतकमाषा. भाग १, २.३ (अप) • हेमचन्दाचार्यकृत प्रमाणमीमांसा ३२ सिद्धिचन्द्रकृत कान्यप्रकाशखण्दन. ८ भट्टाकलादेवकृत मकरप्रन्यनयी. ३३ दामोदरपण्डित कृत उक्तिभ्यक्तिमकाण. ९ प्रबन्धचिन्तामणि-हिन्दी भाषांतर. ३. भिन्न भिन्न विद्वत्कृत कुमारपालचरित्रसंग्रह. १० प्रभाचन्द्रसूरिनित प्रभावकचरित. ३५ जिनपालोपाध्यायरचित खरतरगच्छ हद्गुर्वावलि. "सिद्धिचन्द्रोपाच्यापरचित भानुचन्द्रगणिचरित. ३६ उद्दपोतनरिकृत सुवलयमाला कहा. (प्रा.) १२ यशोविजयोपाध्यायविरचित छानविन्दुमकरण. |३७ गुणपालमुनिरचित गंबुधरियं (प्रा.) १३ हरिपेणाचार्यकृत बृहत्कयाकोश. ३८ पूर्वाचार्यविरचित जयपायह-निमित्तशान. (प्रा.) १४ जैनपुस्तकपास्तिसंग्रह, प्रथम भाग, ३९ भोजनृपतिरचित शृङ्गारमारी.(संस्कृत कपा) १५ हरिभद्रसूरिविरचित धूर्ताख्यान. (प्राकृत) ४० धनसारगणीकृत-महाशतकत्रयटीका. १६ दुर्गदेवकृत रिष्टसमुच्चय. (प्राकृत) ४१ कोटल्यकृत अर्थशास्त्र-सटीक. (कतिपयअंश) १ मेपवित्रमोपाध्यायकृत दिग्विजयमहाकाव्य. ४२ विज्ञहिलेखसंग्रह विज्ञप्तिमहालेख-विज्ञप्तिनिवेणी १८ कवि भन्दुल रहमानकृत सन्देशरासक, (अपभ्रंश) भादि अनेक विज्ञभिलेख समुचय. १९ भर्तृहरिपन्त शतकत्रयादि मुमापितसंग्रह. ४३ महेन्द्ररिकृत नर्मदासुन्दरीकथा (प्रा.) २. शान्त्याचार्यकृत न्यायावतारवार्तिक चि. ४४ हेमचन्द्राचार्यकृत-छन्दोऽनुशासन. २. कवि धाहिलरचित पउमसिरीचरिउ. (अप०) ४५ वस्तुपालगुणवर्णनात्मक कायद्य २२ महेश्वरसूरिकृत नागपंचमीकहा. (प्रा.) कीर्तिकौमुदी तथा सुकृतसंकीर्तन Shri Bahadur Singh Singhi Memoirs Dr.G. H. Buhler's Life of Hemachandracharya. Translated from German by Dr. Manilal Patel, Ph. D. 1 स्व. बाबू श्रीवहादुरसिंहजी सिंघी स्मृतिग्रन्थ [ मारतीयविद्या भाग ३] सन १९४५. 2 Late Babu Shri Bahadur Singhji Singhi Memorial Volume BHARATIYA VIDYA [Volume V] A. D. 1945. 3 Literary Circle of Mahāmatya Vastupala and its Contribution to Sanskrit Literature. By Dr. Bhogilal J. Sandesara, M. A., Ph. D. (SJ.S.33.) 4-5 Stadies in Indian Literary History. Two Volumes. By Prof. P.K. Gode, AI, A. (S. I. S. No. 37-38.) संप्रति मुद्यमाणग्रन्यनामावलि विविधगरीय पढावलिसंग्रह. ६ रामचन्द्रकविरचित-मछिनमान्दादिनाटकसंग्रह २ जैगपुस्तकप्रशस्तिसंप्रह, भाग २. • तणमापार्यरत पडावश्यकवालावधति ३ मुकृतकीर्तिक गेलिनी आदि वस्तुपालप्रशस्तिसंप्रद. प्रद्युमभूरिकन मूल्शुद्धिप्रकरण-सटीक. गुणचन्द्रविरचित मंत्रीकर्मचन्द्रवंशपरन्ध, ९पुवलयमाला क्या, भाग २ ५ गुणप्रभाचार्यश्न विनपत्र, (बौदशान ) 1. सिंहतिलरिरचित मन्त्रराजाहस्य.

·Table of Contents. PAGE ३ List of Authorities Corrections Preface by the General Editor किंचित् प्रासनिक Introduction 1-48 Preliminary (1), eight Aksara Gaņas of Pingala (2), eighteen of the Janaśrayı (3-4) twelve of the Ratnamanjuşa (5) Akşata and Kala Matrās and the origin of the Aksara Matra Ganas for the scanning of Prakrit metres (6), the five Matra Ganas con sisting of 2 to 6 Matras (7), graphic representation of short and long letters in old works on Prosody (8), the meaning of the words Samana and Pramana (9), the term Vitana as the name of metres (10), Prakrit metres in Bharata's Nátyaśastra (11), metrical music and its three kinds (12-13), Varna Vrttas employed in Prakrit poems (14), Prakrit and Apabhramsa metres employed in the Vikramorvasiya (15-18), Prakrit metres in the Vrttajatisamuccaya and the Jan ubrayı (19-20), origin of the Gatha (21), Gıtı and Gitika, the latter being very popular for long (22) Galitaba, Khañaba, Vadanaka and Adıla (23), Sırsakas(24), Dvipadis of four lines and the strophic Dripadis (25-26), strophic Rasahas in Prakrt and Apabhramsa (27), Rasabandha and Sandhibandba Kavyag in Apabbramśa (28), Gathalabşans and Sva. yabhūcchandas Survey of contents (29-30), distisction between shorter and longer Dopadis and Catuşpadis, the longer ones being employed as the Dhrurus and Srayambhus special name Vastuka for tho shorter Catuşpadis (31) Hemscandra s Chandonu kusana Survey of contents (32-33) Kardarpana Surrey of contents (3-4), Prakrita Paugala and Chandahihasa Surres of contents (35-36), Resume (37), Critical Apparatus of tho present edition (38) Chandonu.sana of Hemscandra Text 1-239 Par ata Jantériyi on Prähnt metres Text of Ch V Sätras 39-75 240 1-8 English Translation 140 9-16 ·ons.78. " 8.129 " for भवच्छूप " " " P.21: P.30 P.49 P.GI P. 108, P.168, P.169 P.213 P.215 P.240.2 P.341 " Corrections Read कुर्वतेऽविवेका रति for कुर्वते विवेकारति तिर् गौ for तिगों ७. 224 भवच्छूप यमन्स for प्मन्सर्गाः for३३.. for (५.११) (४.३३) for (२०२५) line 8 the last word of in the next line. Sutra 11 यरिति for मजरिति Ileading » -विचितिगत for विविगत line 11 H.6.25after शशाश्वदना. "8,273 line 4 » com, line 1 » com, line 1 " " ·किंचित् प्रासंगिक . संस्कृत वाड्मयमें, आज तक जितने भी छन्दोरचनाविषयक अन्य प्राप्त हुए है, उन सबमें कलिकालसर्वज्ञ आचार्य श्रीहेमचन्द्र सूरि विरचित प्रस्तुत छन्दोऽनुशासन नामक अन्य सर्वश्रेष्ठ है-ऐसा कयन करनेमें कोई अत्युक्ति नहीं होगी। हेमचन्द्राचार्यकी रचनाओंमें, जिस तरह 'सिद्धहैमशब्दानुशासन' ब्याकरण- शास्त्रका सबसे अधिक परिपूर्ण ग्रन्थ है और वैसे ही काव्यशास्त्रका लक्षणात्मक 'काव्यानु- शासन' परिपूर्ण ग्रन्थ है, उसी तरह यह 'छन्दोऽनुशासन' भी छन्दःशास्त्रविषयक साग परिपूर्ण ग्रन्थ है।आजतक यह ग्रन्थ अप्रकट रहा । अत इस 'सिंघीजैनग्रन्थमाला' के ४९ वें ग्रन्यरत के रूपमें इसे प्रकट करते हुए हमें हर्षानुभव होना स्वाभाविक है। कोई ५० वर्ष पहले, इस ग्रन्थका एक नगण्य मुद्रण, स्वर्गीय शास्त्रोद्धारक आचार्य श्री सागरानन्द सूरिके प्रयनसे बंबईमें सेठ देवकरण मूलजीके नामसे प्रकट हुआ था। वह मुद्रण केवल हस्तलिखित पुस्तकानुरूप एक पोथीमात्र था। अन्यके महत्त्वको देखते हुए, यह अन्य बहुत पहले सुन्दर रूपमें प्रकाशित होना चाहिये था, पर किसी जैन विद्वान्का इस तरफ लक्ष्य नहीं गया। मेरे मनमें, इस ग्रन्यका सुन्दर प्रकाशन कर- नेकी अमिलापा, पूनामें सन् १९१९ में मैंने जब 'जैनसाहित्यसंशोधक' नामक संस्थाकी स्थापना की और उसके द्वारा ऐसे महत्त्वके जैन ग्रन्योंका प्रकाशन करनेकी योजना सोची, तभीसे उत्पन्न हुई थी। संस्कृत भाषा के छन्दोंके विषयमें तो वृत्तरत्नाकर जैसी बहुत सुन्दर प्रन्यकृतियां सुप्रसिद्ध हैं पर प्राकृत भाषा तथा अपभ्रंश भाषा साहित्यमें प्रयुक्त छन्दोंके विषयका कोई विशिष्ट अन्य प्रसिद्धिमें नहीं आया था। यद्यपि प्राकृतपिंगल नामसे प्रसिद्ध इस विषयका प्रमाणभूत और सुज्ञात अन्य प्रकाशित है, पर हेमचन्द्र सूरिकी यह कृति उससे अधिक परिपूर्ण और अधिक विस्तृत है। इसलिये इसको प्रकट करनेकी अभिलापासे मैंने इसको प्राचीन हस्तलिखित प्रतियां प्राप्त करनेका प्रयत्न चालू किया। उसके बाद जब मेरा प्रधान कार्यक्षेत्र अहमदाबादका 'गुजरात पुरातत्त्व मन्दिर' बना तय मैंने यहीसे इसे प्रकट करनेका आयोजन किया और पाटणके जैन ज्ञान भण्डारोंमेसे, इसकी कुछ प्राचीन प्रतियां भी प्राप्त की । एक-दो ताडपत्र पर लिखी गई प्रतियां भी ख० परमपूज्य प्रवर्तकजी महाराज श्रीकान्तिविजयजी और उनके शासरसिक सुशिष्य स्व० श्रीचतुरविजयजी महाराजकी कृपासे, मुझे प्राप्त हुई। मैंने उनके आधार पर, इस अन्यका संपादन कार्य प्रारंभ किया बीच मेरा जर्मनी भादि विदेशों में जानेका योग बना और यह फार्प स्पमित रक्षा .

·६ , मनन किंचित् प्रासंगिक सन १९३० में जब मेरा कार्यक्षेत्र, विधमारती के महान् द्रष्टा गुरुदेव रवीन्द्र- नायके विज्ञानतीर्य शान्तिनिकेतन हुआ और वहां पर बैठ कर इस सिंघी जैन ग्रन्थ मालाके प्रकाशनका कार्य हायमें लिया, तब मैंने फिर इस ग्रन्थका भी प्रकाशन इसी प्रन्यमालाके द्वारा करना निश्चित किया। अनेक वर्ष पूर्व किया गया वह संकल्प इस प्रकार अब यह पूर्ण हो कर सफल हो रहा है। श्रेयस्कर संकल्प कभी न कभी सिद्ध होता है इस उक्तिकी सत्यता का अनुभव श्रेयोथिके मन को सन्तुष्ट करे यह स्वाभाविक है। भारतीय विद्या भवनके संयुक्त डायरेक्टर और मेरे सहकारी सुदृन्मित्र प्रा. वेलणकर अपनी प्रौढ विद्वत्ताके लिये सुप्रसिद्ध हैं। छन्दःशास्त्र विषयक इनका अध्ययन- बहुत गभीर है । इस विषयके कई प्राचीन ग्रन्य इनके द्वारा संशोधित एवं संपादित हो कर प्रकाशित हो चुके हैं। प्रस्तुत सिंघी जैन अन्य मालाके समान ही मेरे द्वारा संचालित और संपादित राजस्थान पुरातन ग्रन्थ माला में इनके संपादनखरूप ३-४ छन्दोग्रन्थ छप रहे हैं । प्रसंगवश हेमचन्द्र सूरिके इस सर्वाङ्ग परिपूर्ण छन्दःशास्त्रके प्रकाशनके विषयमें बात चली तो इन्होंने बडे उत्साह के साथ इस कार्यके करनेका अपना मनोरथ प्रकट किया । इस ग्रन्यके संपादनके लिये इनसे अधिक योग्य व्यक्ति और कौन हो सकता है, यह सोच कर मैंने इनके कर्तव्यशील हायों में इसका संपादन कार्य समर्पण किया जो परिपूर्ण हो कर आज विद्वानों के करकमल में उपस्थित है। मर्मज्ञ विद्वान् इस सपादन कार्यका मूल्यांकन खयं कर सकते हैं। मैं तो केवल यहां इनके प्रति अपना सौहार्द पूर्ण उपकृत भाव प्रकट करना चाहता हूं कि इन्होंने इस प्रन्यरतका, इसके अनुरूप सुन्दर संपादन कर, सिंघी जैन अन्य माला की मुक्तावलिमें जो एक मूल्यवान् मणिका निवेश किया है में उसके लिये असंत कृतन हु। चैत्र छमा रामनवमी, मं. २०१७ दिनांक १५ मार्च, १९६१ -मुनि जिन विजय जी गा.वि. म. वैचई - आभार प्रदर्शन इस ग्रन्यके प्रकाशनके व्ययमें भारत सरकारकी ओरसे अर्द्ध- भाग प्राप्त हुआ है, जिसके लिये हम भारत सरकारके प्रति, अपना सादर आभार भाव प्रदर्शित करते हैं।

·CHANDO'NUŠĀSANA INTRODUCTION ·INTRODUCTION In my introduction to the Jayculáman' I have attempted to trace the origin and growth of Sanskrit Metres. I have shown there on p. 11, that the Varņa Vșttas in Classical Sanskrit Literature have grown out of the Akşara V?ttas of the Vedic Samhitās, after the discovery of a new type of metrical music, which I have called Varņa-sangita as it depended upon an alternation, or juxtaposition of short and long letters (akşaras) in a metrical line. I have also suggested there that the Ardhasama Vșttas in Sanskrit were probably introduced in imitation of similar Mātrā Vịttas in Prākrit and that the few Mátrà Vịttas that are noticed in Sanskrit were the result of an unsuccessful effort of Sanskrit writers to imitate the Prikrit Tāla Vịttas. Here in this introduction, I propose to deal with the origin and growth of the Prakrit and the Apabhraía metres. But before that, I shall treat of certain topics in connection with Sanskrit metres, which I have not fully discussed in the above mentioned introduction. 2. I have indicated there on pp. 17-18, how and why the Akşara Gaņas, the eight Trikas, could have been first devised for the measurement and scanning of a metrical line in the case of the Sanskrit metres. Pingala seems to have used them first for his metrical definitions. Bharata too had known them, but did not cmploy them for the definitions of his metres. These Gaņas were known by their symbolical names, which consisted of single letters, by tradition, for a long time before Pingala, but were probably systematically put down in the form of Sütras by him for the first time in his Chandas-sastra. These Sútras consist of words of thrce Akşaras cach, followed by a single consonant, which is meant to serve as a symbol for the whole Gana represented by the Akşaras of the Sūtras. Thus the Sūtra vrriscy (P. 1.2) mcans that y is the symbol for an Akşara Gana which consists of a short Aksara followed by two long Akşaras. The wording of these Sätras does not, and probably was never intended to, convey any coherent sense; they are merely indicative of the order of short and long letters which must be followed in that particular Gana. Haliyudha indecd tries to extract sense out of these Satras in his comments on P. 1. 15; but the artificial nature 1 Jaya linn, A Collection of four ancient texti on Sanskrit Heires, pablı. bed by the laritarha Sunit of the Siasanit Department of the Wilson Callese, Bombay, 1949. * See Jay Lanair, Intrudac303 RL.

·2 İNTRODUCTION of thc explanations is quite evident. These very Trikas with their symbolical names consisting of the single consonants have been adopted by almost all writers on Sanskrit metres after Pirgala. On the other hand, the symbolical Akşaras for short and long letters as used by Bharata and Pingala are la and gą, which stand at the beginning of the words which signify these letters, namely Laghu and Gur, 3. There are, however, two authors from the South, who do not follow these symbols and have devised their own Gagas with their corresponding symbols. Thesc are the authors of the Jini sray, composed towards the end of the Gth century A. D., and the Rainrınıñjūsci“, about the date of whose composition nothing definite can be said beyond that it is later than the Janasrayi. The first of these two has laid down 18 different Akşara Ganas, of which 4 are of two letters each, 3 of four letters each, 2 of five letters each, 1 of six letters and the rest arc of three letters each like those of Pingala. The longer Gapas are used by the author in his definitions with ordinary frequency; but they do not seem to have been considered by him as fossilised blocks, or Ghatakas as I have called them elsewhere. For they are often employed in places where their existence is not felt natural, owing to the position of the Yati in that line. Thus for example, the group Treni mnyiro is felt natural in the definition of Rukmavati (Ins. 4. 30); but in that of Manavakakriditaha (Ins. 4. 19 ), its mention is felt unnatural owing to the Yati which is prescribed for it after the 4th letter. It is, therefore, difficult to find out the purpose of the author in the adoption of these longer Ganas, when their purpose could have very well been served by the Trikas of his OWO. These Trikas, whether of Pingala or of any one else, have one great merit about them; they are the shortest among the long Ganas and longest among the short ones, representing as they do the smallest Bahutya Sarkhyā. As regards the Gagas of letters each, it may be said, that logical completeness required their adoption; for sometimes, the necessity of even a group of two lctters is felt for filling up the gap, though of course, the symbols for short and long letters could be used in their place as has been done by Piñgala and his followers. 3 Jucásragi Chanelercils, published by the Cantor, University Manuscripts Library, Trivandrum, 1919. Ratnanañizni, published by the Dharatiya Jhanspitha, Kastu, 1944, 5 See Vșttaghatakas 1o JBBRAS (Journal of the Bombay Agato Society) Vol. 26 (1951), p. 150. 4 ·3 छन्दोऽनुशासनम् । 4. The author of the Jūnasrayi has used 18 consonants for his 18 Aksara Gaņas as their symbols, putting them at the end of those Ganas which they represent. Thus vibhcītik means that h stands for an Akşara Gana which contains short, long and short Akşaras in order. In this lie has followed Pingala, but has added ten more Ganas as said above. Of these 18 Ganas, he mentions the four Dvi-Aksara Ganas at the beginning, followed by the all-short Catur-Akşara Gana (IIII), Anta-guru Catur-Akşara Gana (IIIS), and all-short Şad-Aksara Gana (IIIIII) in succession. Hereafter, we get the 8 Tri-Aksara Ganas in the same order in which they are given by Pingala, namely, in the order of the Prastūra, where a Gana containing all long letters stands at the beginning and that which contains all short stands at the end. After these, a Catur-Aksara Gana with the second short (SISS), and two Paica-Akşara Ganas, which have the second and the fourth short, and second and the third short respectively, are given (SISIS; SIISS). As explained above cach of these Gañas has a consonant at its end which is used by the author as the representative of that Gapa. But in addition to these consonant symbols, the author has used also other symbols consisting of the vowels of the initial Akşaras used in each of the last 11 Ganas, namely, the Ganas beginning with the Trikas. Thus trithätik i. e., the Madhya-guru Trika, will be represented, not merely by the consonant li, but also by the vowel of the first letter vi i. e. i. This double system of symbols enables the author to avoid the use pure consonants or conjuncts in his definitions, but on the whole it is often a source of confusion to the uninitiated reader. It is also to be noted that the author of this work uses the letters bha and hre as symbols for a long and a short letter respectively, instead of Pingala's ga and la (org and l), for no apparent rcason. More important, however, is the use to which hc puts these Akşara Gagas in the definitions of his Mātră Vrttas. According to him ha signifies a short letter as well as a single Akşara Mātri, and the word Gaga ordinarily signifies a group of 4 short letters, but also a group of 4 Akşara Mātrās according to the context. Sometimes, however, a group of i sliort letters or 5 Aksara Mātris is also conveyed by the word Gana, when any such group is specifically conveyed by its symbol in the course of the definitions of the metres. As a matter of fact, thc Paucamitrika Gana is not required, nor employed by the Sanskrit Prosodists for the degnitions of the Sanskrit Matri Vșttas in any of ·INTRODUCTION their three groups. But the author of the Jincitrynji discloses by his cnunciation of the Pancamitrika Gana his knowledge of and desire to define some Mitră Vrttas other than the usual ones appearing among the Sanshrit mctres. This is actually borne out by the few Jitis which are defined by him in Sūtras 45 to 72 of the 5th Chapter of his worh. All tliese Jūtis properly belong to the field of Prūkrit prosody, but are defined and illustrated there as if they were Sanskrit metres. This would incidentally show that the author of the Juni mari, though a southerner by choice, was never-the-less more associated with the north, since Prührit poetry of the popular type did not flourish, as a rule, in the south, whose provincial languages were strangers to the Prikrits, these latter being derived from Sanskrit directly. 5 The other work is the Ratrımanjiisī, whose author was surely a Jain. Like the Jincisiayi, this work too does not adopt Pingala's symbols for the eight Trikas, though the Trikas themselves are employed in its definitions, together with other four Aksara Ganas of two letters each, but with different symbols. This author has thus a set of 12 Aksara Gaoas, out of which 8 are Trikas and 4 are Dvikas or groups of two letters cach. But being more imaginative, cconomical and resourceful, he mentions only 8 groups of three letters each, without adding any consonants at their end like Pingala and the author of the Jānisrayi. From thcsc 8 groups he evolves all his 12 Aksara Ganas, namely, 8 Trikas and 4 Dvihas, together with their representative symbols. For this purpose he has composed his Trikas skilfully, so that the last consonant or the last vowel in each of them stands as a symbol for that group In the case of the first four Trikas, the first two letters of each form a group, and the consonant, but not the yowel, of the 2nd letter stands as symbol for that group of two letters. This secures for him his four Dyikas with their symbols ; further, the consonant of the first letter of the first two Trihas is used as a symbol for a long and a short letter respectively. Having thus planned and arranged his groups, he also puts the actual letters (consonants and vowels) in these groups, according to a definite plan. Thus he employs m to represent a long and n a short letter, clearly under the influence of the Mſagana and the Nagana of Pingala. He employs the semivowels y, 7, l, and v for the four Dulas and the consonants , C, 1, 1", 4, 8, 8, and I for the eight Trikas. The order of the Trilas is fixed according to the Prastāra, where the group containing all ·छन्दोऽनुशासनम् । 5 long letters comes first and the one containing all short letters comes last of all. As regards the vowel symbols, long vowels must stand at the end of the first four and short vowels at the end of the last four Trikas as required by the rules of the Prastāra. Thus he has chosen à, c, au and i respectively at the end of the first four and a, 1, r and a respectively at the end of the last four Trikas. All these considerations have determined the final form of his Trikas and so he has put the letter m at the beginning of the first and n at the beginning of the second Trika. The second consonant in the first Trika is to be y and the same in the second Trika is to be r as explained above. The third consonant in the first Trika is to be l and the same in the second 'Trika is to be c; thus the first and second Trikas are miyihii and narauce. In the next two Trikas the 2nd and the 3rd consonants are respectively l, t, and v, p as explained above, while the first consonant is the same as the second, there being no special purpose for the first. Thus we get lūlitau and ervapi for our third and the fourth Trikas. In the last four Trikas the first and the second consonants are but the repetition of the last one for the same reason, the shortness or the length of their vowels being determined by the nature of their place in the Prastīra. Accordingly we have sāsasa, siscsu, saksvasr, and hahah: as the last four Trikas. It will be seen that though the length or shortness of the vowels of the first two letters in these Trikas is determined by the Prastāra, the exact vowel seems to have been employed by the author without any apparent principle, possibly with a view to variety only. As regards the Mātrā Ganas, the Rainmñpūstī, like the Juīrīsmayı, cmploys the same symbol for both a short letter and a Matrā, and its symbol for a group of 4 Mitrus is the consonant , as against the term genre of the Jūnisrayi, thus showing the influence of the latter on the former. Ratnamavjünce does not mention any Panicamātra Ganas, as it does not define any popular Mātrī Vrttas, like the Jinddravi. Further, the Janusray, employs the consonant » with the sowel series (consisting of 16 vowels including 2 rs and 2 is), to convey the serial number of the letter in a Pida of a metrc, after which the Yati is prescribed. Thus nut, air and al respectively signify that the Yati is to be observed after the 5th, the 7th and oth letter respectii cly. Pintnamnīūvi uses the consonant el for the same purpose in the same way, but it also makes usc of it for convcying the serial number of a letter or a Gana in tlic Pidas of a mcirc. Thus trtiy, I of thc Jini.

·INTRODUCTION sryt, which means that the third Gana in the lines of thc Mátrisamaka is Anta-guru, is equivalent to the Sutra clin i of the Ratnamangiisa. C. We shall now turn for a while to the origin, necessity and representation of the Mātri Ganas in the case of the Mitra Vrttas. As I have shown elsewhere', the metrical unit called Mātra, i c., Akşara Mátră, determined with the help of a Kāla Matrā, was devised evidentiy by the learned vercifiers, who had no car for the Tala Sangita of the Täla Vrttas, but who tried to compose the musically more attractive popular metres of that class They could not be negligent about the correct pronunciation of short and long letters in the singing of their compositions, as was done, for example, by the popular bards. For these latter, 6 Compare samlhya dadalih puranen, na că I 14-16. The following us comparative Table showing the Aksara Ganas with their symbols devised by the Janafray, the Ratnamañjus and the Chandas sustra of Pingale - A COMPARATIVE TABLE (of Aksara Caņas ) Jandirayi Ratnamalijura Chandas-fästra गङ्गाम् (स्) माया (यू) गौ-8 3 नदीज् (जू) नरौ() हगी - IS 3 चन्द्रपू (पू) लालि (ल.) गली-SI 4 ननुर् (र) •विर (6) ली-II 5 न चरतिद् (द) None Nonc = IIII 6 कमरिनीय (य) None None - ITIS 7 जयनरवरण (D) None None-IIIII 8 नूनमाग (ऊ or म्) मायाका ( or आ) धीश्रीनीम् (म्) SSS 9 कृशाही (For ) नरोचे (चor ए) 10 धीवरार (ई or r) लालितौ (त् or औ) कागुहार (1)SIS 11 दुरुनेल (उ or c) विवपी (107) चमुभाम् (स्)IIS 12 तेश्रीविद् (ए or ) शामाश (२or अ) सातेकर () SSI 13 विभातिक (tor) पियेषु (Tor उ) कदाम (ISI 14 सातवदा ) सन्ध(1) किंवा 15 तरतिम् (अ or म्) ६ददि (or) नहमन् (न्) II 16 लोलमाला ( ओ or ५) None None 17 यमरतुद (ऐ or) None None 18 रौनिमयूरोम् (औor ) None None Jns 1 36-37 अनेन उत्तानि व्यजनान्येश संज्ञा । आदिस्वरेश्व गादिसंज्ञा । Jnu 1 15-16 तोहभी। तच्छेदोरगवत् । Ratramayusal.9-10 सरोन्त्यस्वदन्नम्य । व्यञ्जन च। Thos the Janasrays uses the following vowels and consonants as symbols - अ, आ, ई, उ, क, ए, ऐ, ओ, औ, क, ग, ड, ज, भ, ८, ण,त, द, प, ग, म, य, र, ल, श, ष, स, E and Ratnamaijust ases the rowels अ, आ, इ, ई, , and भौ, the consonants being क, च, न, प, य, र, र, व, श, ष, म and ह See Jayaduman, Introdaction p. 24 1 वराम्यय (य) ISS - ·छन्दोऽनुशासनम् । the shortness and length of letters in the words which they used in their compositions depended upon their position in a metrical line of a Tāla Vrtta and did not inherently belong to them at all times and places. If necessary, they would pronounce short letters as long ones and vice versa, and cram even two or three short or long letters within the portion of time which is usually taken by a single letter in its pronunciation. This process was impossible for the learned vercifers owing to their puritanic ideas of correct pronunciation, so that the result was the adoption of a Mātră unit for the quantitative valuation of a letter in the composition of metrical lines. Such a unit was already known in the Vedic times; but its employment as a measuring unit for metrical lines was undoubtedly the work of the learned vercifers. This gave them ample choice in the selection of their words, as it did not bind them to a particular order of short and long letters, but only to a certain number of Akşara Matrās which are required to fill up the Kala Mātrās or time-moments (5, 6, 7, 8, or 10) of a particular Tála Gapa. When, howerver, even with the help of such freedom they could not produce the required Tala Gana, they devised what may be called Pure Mátra Vrttas, where there are no restrictions either about the order of short and long letters in a given block or even about the number of the time-moments represented by these letters in them. In short, these new metres were neither amenable to the Varna Sangita of the Classical Sanskrit metres, nor to the Tāla Sangita of popular poetry. Nor could they be compared with the Vedic Aksara Vrttas, since in them not a letter as in the Vedic lines, but a portion of a letter equal in quantity to a normally pronounced short letter, was the unit of measurement. The earliest and the most prominent among such metres is surely the Arya or the Gathā, which is so often used for the composition of memorial stanzas on different kinds of serious, non-poetical topics. It soon became a rival to the epic Anuştubh Sloka and was more capacious, convenient, and easy to handle. The only restriction in these metres, namely, the Arya and its derivatives, was the avoidance of long letters at certain places, which therefore, determine the conclusion of the earlier and the commencement of a new Mátrā Gana in a line, thereby investing it with a peculiar metrical rhythm of its own, which may perhaps be called a negative type of the Varna Sangita. 7. Sanskrit prosodists mention only three broad groups of Matrà Vịttas: (1) The Gathì or the Arya group; (2) The ·6 INTRODUCTION Mātrisamaka Group (the name is significant: in cach of the four equal Pidas the number of the Akşara Mātrīs is the same, though the order of short and long letters may differ; and (3) the Vaitālīya Group. These three groups repectively belong to the Dvipadi, Sama Catuşpadi and the Ardhasama Catușpadi classes of metres. For defining these they usually recognise only the Caturmātra Gapa and neither the Trimitra, nor the Paicamātra, nor even the Sanmātra Gana. But the help of even this Caturmātra Gana is taken only when it is absolutely necessary, and generally where possible the use of the well-known Akşara Ganas is made for conveying also the Alätra Ganas in the metrical definitions. Thus Pingala defines the Caturmätra Gaņa at Chandas-sõstra 4.12-13; Jayadeva at Jayadevachandrus 4.6; Jayakirti at Chandonustīsana 5.1-2; Kedāra at Vrttartnalara 1.8 and Ratnamaſjīstī at 1.25–26. On the other hand, those Sanskrit prosodists, who define even the Prährit and Apabbramsa metres, have to define and adopt for their definitions of metres also the Mātrā Gaņas consisting of 2, 3, 4, 5 and 6 Mātrās cach. Thus Hemacandra defines them all at Chandonudāsana 1.3. Prākrit prosodists, of course, mention all these five kinds of the Mlátra Ganas, namely, the Dvimātra, the Trimātra, the Caturmātra, the Pañcamātra and the Şanmātra. The earliest among the so far Inown Prākrit prosodists, namely Virahiöka, mentions only the first four (dropping out the Saņmätra), in his rttajātisamuccaya 1.15-16 and 27–29. He gives different technical names to all these, sometimes even to their sub-varieties. Prührta Pajagala closely follows him and employs similar terms. Svayambhū mentions all these, but uses very simple terms to convey them; they are the first letters of their Prūkrit names; thus da or daira for a Dvimítra, tce or tauirt or even tritsco for a Trimátra, ca, cara or cast for the Caturtātra, pi, paure, or parisa Tor a Pancamātra and chat, chatīm or chansı for a Şanmátra. Similarly he uses les for a Laghu and ga for a Guru, which are clearly borrowed from Sanskrit prosody. Hernacandra closely follows this easy and self-evident terminology and uses the same letters except cha which is replaced by on for obviouss reasons. The author of the Kardarpuna, who comes after Hemacandra, adopts a slightly different terminology and employs the first letters of the five Vargas, viz, la, cu, ta, ta, and in to convey the ganas of 2, 3, 4, 5, and 6 Mitrīs respectively. This may cause a little confusion since tu means a Trimitra according to Hemacandra, while it ·छन्दोऽनुशासनम् । 9 means a Païcamātra according to the Kavidarpana. The same is true of ca and pa. The author of the Jūnasrayi, on the other hand, defines a few metres, which mostly appear in Prikrit poetry, though they are illustrated with Sanskrit stanzas by him. For defining these he makes use of the Caturmätras, and very rarely mentions even the Pancamātras in thcir gcncral form, calling them both by the technical term Gana at 1.38–39. But otherwise, he employs them both in their definite forms which amount to the Aksara Ganas, in defining both thc Varna as well as the Mātrī Vrttas, which latter he consistently calls Jātis. The mention of the Pancamātra Ganas with their implied divisions, clearly stated by the commentator at Jūnasrayi 1.39, is obviously done under the influence of Prākrit prosody where their employment is quite common. 8. As regards the graphic representation of a short and a long letter, we may note that Virahānka at Vrttajatisamuccaya 1.14, Jayadeva at Jayuderachandas 1.3-4, Jayakīrti at Chandonusāsana 1.3, Hemacandra at Chandonzscsina 1.4-5 and Kavrdarpana 1.4 lay down that a short letter shall be represented by a straight line (rou) and a long letter by a bent one (vakra), bent at both ends as specifically explained by Virahīóka, though others do not make this point explicit. The length of this straight line should be nearly an inch or so and the space between two such symbols should be equal to one angula, i.e., about ths of an inch as Virahārika statcs. Ncarly the same instructions are given at the Jārīsrayi 1.16-17:- Their separation is to be like that of r and g, that is to be done at the distance of one Angula each'. This means that a short letter is to be represented by the symbol consisting of the letter r and the long lettter by that consisting of the letter , and that the space between the two should ordinarily be one Angula This very much resembles the directions of Virahanba, and Jayakirti says almost the same thing: 'A Guru should be known by the name gn, should have two Matras (as its syllabic content) and should be bent (on either side) like the letter ga in the Nagari alphabet; a Laghu should be known by the term let, should have one Mātrā, should be straight and resemble a raised finger'. Probably even Pingala must have known 6 l'or the distinction between the Jati9 and the Vrttas and a discussion about the use of these name by different writers on Prorody see farvlarpana, published in the Rajasthan Puntaa Grantainala, Jodhpur, 1960, Iotruction Parı 15. 2 ·10 INTRODUCTION and followed thus convention, Jayadeva who closely follows him lays down thuis rule in clear words, which are, incidentally, borrowed by cven Hemacandra,-- 'A Laghu contains one Matra and is straight, when it stands at the end (of a Pada ) it becomes optionally Guru and is bent It contains two Mitras' It would be seen that Junusravi's ac is substituted by l by Jayakırtı and is described as a straight line or a ratsed finger by others The letter ra in the older Devan gıri script of the copper plates does resemble a straight line and it is very likely that originally rc stood for raghu, which is the earlier form (Vedıc) of the word, but later pronounced as laghr, even at the times of Pingala, who therefore, prescribes la as the symbol for a Laghu, like gr for a Guru The graphic representation in the case of both Laghu and Guru remained the same throughout, namely, the letter r and g respectively, the former looking like a straight line, as Jayadeva says, and the latter looking like the letter g or a straight line bent at both ends (nugrera grlura ralra -Jayakırtı, kvtila rju agra Virahanka) The letter ga of the old Devanagari script seen in the copper plates and rock inscriptions resembles a straight line slightly bent to the left at the lower end, the upper end being bent to the right and brought down almost to the middle of the line Actually in the palm leaf manuscripts of the Jayaderrechnen dus at Jesalmır these signs, which broadly resemble the capital letters I and S of the Roman Alphabet, are cmployed for the representation of short and long letters, while giving a graphical presentation of the Prastura of a metre The same is scen in the manuscript of the hannarprina at BORI , Poona This, therefore, being the traditional and conventional mode of graphical repre sentation of short and long letters, has been followed by me in all my articles and editions As regards the size of the letters and the space which is prescribed for being left between two letters, it seems that the rules laid down by the Ju urry Jayadeva and Virahank? were nearer to the actual practice of writing of their days, particularly with reference to the inscribing of letters on copper plates and rocks and similar writing materials Later writers like hedara and Hemacandma seem to be merely record ing the orthodox convention as Hemicandra in his own commen tary on Cla uloniusastu n 8 17 clearly says 9 There is yet another peculianty which deseries to be noted in respect of the Varna Vrttas It is about the signification of the words Samuna ni nuku, Pramana și pula and Vitana The ·11 छन्दोऽनुशासनम् । Jānásrayi 2. 3-5, broadly classifies thc metres under three heads :- (1) Samāna, where long and short letters alternate; (2) Pramāna, where short and long letters similarly alternate and (3) Vitāna, where any other arrangement of short and long letters is followed. This classification is introduced at the very commencement of the regular treatment of metres in Adhyüya II, immediately after the preliminaries which are laid down in Adhyâya 1, Two illustrations for the Samāna are given : the first belongs to the Anustubh class with 8 letters in a Pida, while the second belongs to the Gāyatri class with 6 letters in each line. The illustration for the Pramina is from the Jagatı class with 12 letters in a line, while that of the Vitāna is from the Pankti class with 10 letters in a line. All the illustrtions, however, are from the Sarva-Sama Catuspadi type of the Varna Vrttas, suggesting perhaps, that the three divisions, namely, Samāna, Pramāna and Vitāna, belong only to this type of the Varna Vrttas of any length and not to the others. But the position of the classification at the commencment of all kinds of the Varna Vrttas obviously means that the same is intended for all the three types of the Varna Vrttas, viz, the Sama, Ardhasama and Visama. On the other hand, the Ratnamaitzīscī introduces the threefold classification at the commencement of the Sama Varna Vrttas in ch. 5, after finishing the Ardha-sama and Visama Varna Vrttas in the earlier chapters, and illustrates all the three classes with stanzas from the Jagati class with 12 letters in a line. Thus both the illustrations and the position at which the classification is introduced show that the author of the Ratnamañīscī intended that the three divisions, namely, Samāna, Pramana and Vitāna, belonged only to the Sarva-sama Catuspadi type of any length, but not to the Ardha-sama nor to the Visama types It is interesting to note that Pingala too, like the Jāruīsı ays, introduces this threefold classification at the commencement of the Varna Vrttas in the fifth Adhyāya, after finishing the Matrā Vrttas in the fourth. Immediately after introducing the classification he similarly defines all the four groups of the Visama Varna Vrttas, namely, the Vaktra, the Padacaturürdhva, the Udgatã and the Upasthita-pracupita groups, followed by the Upacitraka group of the Ardha-samas, in the remaining portion of the fifth Adhyāya. The next tivo Adhyāyas are then devoted to the Sarvasama Catuşpadı Varna Vrttas. This makes it plain that Piigala too had intended the threefold classification for all kinds of the ·12 INTRODUCTIOY to tlie 1 Varna Vrttas, like the author of the Jin ixmtyt. Jayadeva, who very closely follows Pingala, introduces the classification at the commencement of the Varna Vrttas in the fifth Adly tya like Pingalı, yet he adds the word austulhi in his definition of Samanı, with the result that by implication, it is applicable even other two classes, namely, Pramu and Vituna In all other respects Jayadeva follows Psugala It is, therefore, possible that sometimes between the days of Pingala and Jayadeva, the division had come to be restricted to the Sama Catuspad. Varna Vrttas of the Anustubh class only In that case, the proper place for introducing this classification would have been after the Visama and Ardha-sama Varna Vrttas, and before the Sama Varna Vrttas, 1 e, at the commencement of the sixth Adhyaya as has been done by the author of the Retnremiijusī. But Jaya deva did not do so in his desire to follow closely Pingala's work, with the result that the classification becomes applicable only to the Vaktra class of Visama Vrttas which belong to the Anustubh class, as has been shown by his commentator Harsata (nnustubha ati e artate a palacatururdhrut) There is however, no point in this, since, owing to the freedom allowed in the choice of short and long letters in the constitution of the Padas of the metres of this ie, the Valtra class, all metres of this group are bound to be of the Vitana type and there would be no scope for either Samanı or Pramani types among them 10 The name Vitana calls for a few remarks, according to the four old authors, namely, Pingala, Jayadeva, and the authors of the Jarmasray and the Rretament, the word signifies a class of metres and not an individual metre But Kedara, Jayakırtı, Hemacandra and the author of the Kunderprinn treat the word Vitina as if it were a proper name of a particular metre All of them define Vitina as 7 metre of the Anustubh class which is other than those actually defined by them under that class Now, Kedura has defined only 6 metres of this class, and so according to him all the other 5 additional ones defined by Jayalırtı and the 9 additional ones defined by Hemacandra shall have to be called by the name Vituna This would make the signification of the word undefined and uncertain It is curious that Jayadeva does not define Vitana among the metres of the Anuştubh class, obviously because, as we saw abore he thought it was the name of a class of metres along with Samını and Pramani The trouble seems to have started with Halayudha, the commentator of ·छन्दोऽनुशासनम् । 13 Pingala, who without any justification, interprets the word anya in Sutra V 8 to mean astuksero-pridam anyed supplying the word einustubh in Sūtras V 6-7 from Sutra V 9 by what is known as the maxim of Simhuvalokita 'or the lion's (backward) glance ? By this manipulation, Haluyudha has made all the three terms, namely, Sam ini, Pramin and Vitana, applicable only to the metres of the Anustubh class and this has been faithfully followed by Kedira and others who followed him, with the result that the signification of the name has become uncertain as shown above Virahanka (Vgs 5-11) too considers Vitina as a proper namc of a metre of the Anustubh class whose Pada contains 2 Bhaganas followed by two long letters Utpala on Brhritsmhrtā, 103 46 defines Vituna as a metre of the Panktı class, whose Pida contains 3 Sagıņas followed by a long letter at the end Jaya kirti avoids the difficulty by saying that all the three, víz, Samani, Pramini and Vitini are but the proper names of individual metres of the Anuştubh class 11 We may now turn to thc Prakrit metres The carliest work on Print prosody, at present available, is Bharata's Natych *estra Judging from Bharata's remarks, it would scom that Prakrit poetry had not yet fully developed, though it had already cstablished its influence on thc minds of Sansknt scholars Pru kot poctry is prescribed for employment in Sanskrit drımas by Bharta, but onc carrics the impression that truc Prakrt poetry, cminating from Prikrit pocts bclonging to the masses and written for the misscs, had not yet cmerged and was perhaps smothered by thc ruficil poctical products of Sanskrit Pandits who con. descended to write Print poctry in Prient languages, owing 10 thc natural tractacness of the latter the expression, Prikrit pociny belonging to the bardic tradition Ind not yet tocn the field and what existed of Print poctry in Banii's drys belonged to thc classical indition only This 15 culeath the sc7501 wlay Bhimti prescribes only the Sanskrit Vyr Vriers of different length for his Prikrit Dhruins in chin. Those who wrote respectable Prikrit pociny Lncu (or cared to know) only the Vimi Vruas and the fes Mitra Vrutas of the Sinsini tugun e Tiry cither did not know, or more correctly. xl not care to know, thic popular metres employed by the populır birds, or that Prehnit prarody had not yet well derli xil for 1nt of interesatic and responine audience tlir learned If mit LISC Pieri ·INTRODUCTION 12 Gatha, known as Ary in its Sanskrit garb, is certainly the earliest and the most popular metre of Pralnit prosody, Bha rata, at Natynécīstra 16 151–163, gives all the details about the constitution of this metre and mentions its thrce main kinds, namely, the Pathys, the Vipula and the Capalı, not forgetting even the subdivisions of the last one But he does not define any of the derivatives of the Aryı like the Giti or the Gıtıka and the Skandhaka The only other Mitr Vrita which Bharata defines is the Vänavasika with a Pada containing 16 Matras divided into four Amsakas, 1 e, Caturmatras As said above in para 7, the Caturmatra is the only Matra Gana which has very early infil trated into Sanskrit prosody Similarly Arya, popularly known as Gath, was the only metre borrowed by Sanskrit from the Prakrits Its structure is unlike that of the pure Sanskrit Vrttas, which are either based upon Aksara or Varna as their unit Akşara Vrttas are the vedic metres whose Pidas were constituted with a certain number of Aksaras, whether short or long, while the Varna Vrttas, which were evolved out of the Aksara Vrttas in course of time, are based upon a Varna which is of two kinds, short and long While a number of Aksaras alone was essential for the former, a definite succession of the two kinds of these in addition to their number, was necessary for the latter Metrical music in the Vedic Akşara Vrttas was controlled by the number of the Aksaras, now raised, now lowered in their pronunciation according to a scheme of word accentuation introduced early in the speech system of the Vedic people The music of the Varna Vrttas of Calssical Sanskrit, on the other hand, depended upon the pleasurable variation of the word-sounds produced by the different orders of succession in which the two kinds of Akşaras or Varpas followed each other in a metrical line As against these two metrical systems, there exists a third in which metrical music anses neither from the number of raised or lowered Akşa ras, nor from the order of succession of the two kinds of these Ahşaras, but from the adaptation of the recitation of these Aksa ras to a regularly recurring stress conveyed either by the move ments of the body or by a musical instrument and controlled by the passing time measured with a uniform unit Naturally in this system, the number of the Aksaras and the orderly succession of their two kinds played only a secondary role and they were employed as their use was inevitable in any vocal music intended to convey a meaning But this association of the Akşıras and their ·छन्दोऽनुशासनम्। 15 two kinds with a uniform time-unit in the production of this type of metrical music necessitated the use of a corresponding uniform unit in the case of the Aksaras, a unit which could help the correct measurment of these when employed in such a metrical line. This unit may be called the Aksara Mātrā as opposed to the time unit, which may be called the Kāla Mātrā for the sake of distinction. The general mode of pronouncing the two kinds of Aksaras shows that a long Aksara takes double the time which is taken by a short Alsara in its pronunciation. This means that the syllabic content of a short Aksara is one Aksara Mātri and that of the long one is two Aksara Mātrās and further that short and long Aksaras could be employed on the basis of their syllabic content to produce a metrical music controlled by a time unit. It should be clearly understood that this time-controlled metrical music was essentially a popular one and the uneducated bards who had a natural talent for word music and for a selection and employment of appropriate words for that purpose sometimes neglected the grammatical correctness of the pronunciation of their words or their constituent Aksaras, not much caring for the usual proportion of the syllabic content of an Aksara with the time taken for its correct pronunciation. Such lapses naturally offended the succeptibilities of the educated Sanskrit Pandits, who indeed very much liked this type of metrical music, but were not prepared to sacrifice their conventionally and grammatically correct pronunciation of short and long Aksaras, which respectively took one and two time moments or Kūla Matrās. It is briefly in this manner that the advent of the Aksara Matrā and the Caturmätra Gana in the field of classical Sanskrit prosody is, I thinh, to be explained. Yet it is a fact that this time-controlled music was never wholly adopted by Sanskrit prosodists, though their adoption of the Alätrā unit led to the origin of a few metres like thc Matrūsamala and the Arya groups of metres. Pangala's Chandak sestra defines only these two groups of Matri Vrttas and onc more group, namely, the Vaitāliya group which, however, is a group of mixed Mītra - Varna Vrttas. Like Bharata, Pingala too defines only these three groups of thc Mātrā Vịttas and prescribes only the Caturmātra Gana for the construction and scansion of these ; he is closely followed by other writers on Sanskrit mctrcs, who camc aficr him. 13. The rigin of Classical Prūkrit prosody is thus to be traced to the adoption of the Alşara Matrā and the Caturmitra ·16 INTRODUCTION e, the manner Gana, both being the creations of educated Sanskrit pocts. The Pruhrit compositions of these poets remained restricted to the exclusively Prahnt metres i e, metres which are Matra Vrttas not adapted to the Tala Sangita, but only to the negative type of the Varna Sangita where a long letter was to be avoided at particular places For these metres, Matra Ganas 1 Akşara Mitra Ganas were necessary and in course of time prosodısts like the author of the Januszayi, Virahanha, Svayambhu and Hemacandra, developed the other latra Ganas ile the Trımātra, the Pancamatra and the Saumatra Some of them like Virahanka gave specific names to these Ganas, but all of them associated them withi Akşaras or letters, short and long, pronounced in the conventionally and grammatically correct It is necessary to remember that these Matrı Ganas, which are Aksara Matr Ganas, are essentially different from the other Matra Ganas, which may be called the Ka Matrı Gapas and which are the basic fcature of the Tala Vrttas of Bardic poetry These Kala Matra Ganas are necessarily dependent upon the use of short and long letters in a metrical line, but these latter need not necessarily be pronounced in the conventionally correct manner, though generally they are so pronounced Consequently, the Aksara Matris represented by thc Alşaras which constitute a hala Matra Gana (which may be properly called a Tala Gana, as it is required for the preservation of the ruling Tala of the poem) inay not necessarily correspond with thc Kala Matris contained it, the Aksaras being pronounced short or long, or longer still according to the needs of the Kala Mitras required by the particular Tala Gap? Naturally, in older times, we have treatises on Prabrit prosody composed by the representaties of the Classical school of Prakrit poetry, all of whom were traditionally educated and show an unmistakable influence of Sansknt prosody and poetry These authors did not recognize Tala Sangita as 1 separate anety of metncal music, as distinct from the age old Varna Sangita and hencc their classification of metres is not based upon the different Tilas, such the Pancamutra, Savm'tra, Saptarnatra and the Astanatra Tulas as also their multiples. In truiy Burdic poetry these Tilas are the very foundation of a composition which was intended to be sung and not merely to be rected But when an educated Prabrit poet composed a pocm, and even when it was intended to be sung like the pocms of the bards, he could never neglect the correct pronuncia- ·छन्दोऽनुशासनम्। 17 tion of short and long letters, so that the value of the syllabic content of the Akşaras, rather than their capacity to fill up the time moments or the Kūla Mātrās, which had to elapse between the two strokes of the Tāla, was important to him. This is why these prosodists did not probably think of the Tāla Ganas and their constituents, the Kāla Mātrās, which could be filled up by letters correctly or incorrectly pronounced, or sometimes by stretching out a tone by continuously pronouncing the same vowel for two or three mements, or sometimes even by the introduction of a silent pause for a moment or two. All these features are observed in the compositions of Bardic poetry and in the singing of the Padyas in classical music. 14. Prākrit metres are, in general, Mātrā Vrttas; but Prākrit (more correctly Apabhramía) poets sometimes adopt the Varna Vittas for their compositions. From among these, however, they select only those which are amenable to the Tāla Sangita ; thus only those whose Pādas are constituted with the same Aksara Gata repeated throughout a Pada. In short, the Aksara Gana is treated by them as a Mātrā Gana comsisting of 4 or 5 Mātrīs as the case may be, which is then turned into a Tala Gana either by itself or conjointly with another. That these original Aksara Ganas are for all practical purposes treated as Mātrā Mātrā Gaņas is evident from the practice of these poets, who often substitute tivo short letters in place of a long one in the scheme of the original metre. Thus for example, the Bhujangaprayāta which is a well known Varna Vrtta, is often adopted in Prākrit poems and many times two short letters are substituted for any one of the two long letters of the Yaganas, four of which constitute a Pada of that metre. Further these Yaganas are treated as Tala Ganas of 5 Matrís each, the stanza being sung in thc Tūla of 5 Mātrās, in which the recurring stroke of the Tāla is felt after the 5th Mātrås. This adaptation of the Varna Vittas is particularly seen in the narrative poems, where they were used for the sake of variety in the composition of the Kadavakas whose ruling metre was the Paddhatika. But we shall see more of this later on. 15. Before we hegin our cxamination of the contents of a few works on prosody, for tracing the history of Prābrit prosody, however, let me make a few remarks about thic condition of Prikrit and Apabhramsa prosody before the period with which wc are starting our cxamination. Recently I had an occasion to e., Aksara 3 ·18 INTRODCOTION 10 11 to edit h ilid usa's Vilramorustijnt for the Sahitya Akademi In that connectiou I had to tackle the question of the Prakrit and Apabhramsa stanzas in Act IV of that drama Broadly speaking my rescarches have led me to the conclusion that they were composed by Kalidasa himself with a practical eye for the needs of the audience while they watched the staging of that Act Here in this Act we have 19 Prahrt and 12 Apabhramsa stanzas in all The Apabhramsa stanzas are almost all of them put in the mouth of the king who is represented as addressing the different inmates of the forest with these, suggesting thereby that that was the language which could be understood more easily than Sanskrit or Prikrit by the lowest class of men and creatures who could understand any language at all In short, we may not be far from truth af we infer that in Kalidasa's times Apabhramsa was still a language of the common man, while the Prakrits were the languages spoken by the middle classes of men and uneducated women and servants, Sanskrit being the language of only the learned The 19 Prient stanzas, on the other hand, are but Anyoltis describing the state of the king in distress owing to separation, under the image of some animal like the elephant One such Anyokti is also composed in Sanskrit, it is a Dvipadı with 16 Matras in each half and is called Galıtala in the stage direction which follows it We shall discuss the metre of the Apabhramsa stanzas first and then turn to that of the Prakrit oncs 16 It is interesting to find that seven out of the 12 Apabramsa stanzas (vv 24 34, 45 50 53, 63 and 71 the reference is to the Sahitya Akademi edition) ure in a metre which is a Sama Catuspadı having 4 Caturmatras in cach Pada No name is mentioned or suggested, but a reference to the Samskrta-Vrtta- Rupa-Suci on pp 342-343 will show that there are at least 26 mietres which have 16 Alatris mi therr Pada Such a metre my be called Paddhadıkı according to strejam! ht chun ulres 6 1.9, 8 15 but it is doubtful if this name was current in hulidasa's times It suggests that it became current probably when it came to be employed as a narrative metre of longer poems (and that'stri king of feet ,'a trotting metre') by poets like Caturmukha and others Vadanaka is another name which is commonly used for See Jaykirt Chando frana 2 63-67 publi hed n the Jaja-laman men tooed in fn 1 atore See Melni morras van Cab tsa Akadem edt a El tor. Introdact op 9 10 para 39 See the saine, para 40 ·छन्दोऽनुशासनम् । 19 such metres, though its prescribed constitution must have a Şanmātra followed by two Caturmātras and a Dvimātra, whereas our stanzas suggest merly the existence of 4 Caturmātras. But even this name appears too early for Kalidasa's times." Out of the remaining Apabhramsa stanzas one is a longer Dvipadi, with 46 Mátrīs in each of its two Pidas. Another one, No. 8, is identical with the Dohā of later days, while the remaining three, Nos. 36, 11 and 24, are Sama Catuspadis having respectively 10, 21 and 24 Mātrās in each of their four Pādas, 14 We thus find that in the Apabhramsa section of this Act 10 Sama Catuspadis, 1 Ardhasama Catuspadi which is the same as the later Dohā, and 1 Dvipadı which may be equated with one of the Galitās defined by Virahanka at Vys. 4.89-95, are employed and we may therefore describe the stage of Apabhraíśa prosody represented by Kālidāsa's drama as a very early one; we may describe it as the sprouting stage'. 17. Turning to the Präkrit stanzas in this Act, we find that Kālidāsa sometimes both prefixes and affixes a name in the stage directions to some of them. Thus we have Khandala for v. 19 and Khurala for v. 23. Similarly a name is only prefixed to vv. 3, 4, 14 and 48 and only affixed to v. 75. Vv. 4 and 75 have an identical metre which has the name Khandadhiirii;its Pada has 14 Mātrās. V. 3 has Jambhalıha, whose Pada has 13 Mātrās V. 14 has Bhinnaka, which is identical with Chittaka of Vys. 4. 54 and has four Sa Ganas in its Pāda, Kharala of v. 23 is a Sama Catus- 12 It is quite possible, however, that this name like the other name Galitaka may have been current from old days to signify any short metre, whether a Dvinadi. o Catund, tJ2A 12. miest tha cunman neartice in both Prakzat. and Apabhramsa Prosody In that case I make bold to suggest that the Prikrit name vayanaka should be rendered by the Sanskrit cucanuha and not by tarlanaha as 19 usually done Even galitaka is best understood as an equivalent of the original Sanskrit gaditała rather than any thing else which may convey any meaning In that case trwanakr and goditaka must be understoed as the same as a sükea or a subhasta, 1. e., apy short pretty saying, capable of being easily quoted, thus in verse rather than in prose 13 This is v 59, the exactly corresponding metre of the Sanskrit stanza No 56 is designated as galıtalah in the stage directiou following the same I den tify the metre of both these stanzas as Višalà Galitá defined by Virabanka 10 his Vittajatisamaccaga (4 90), zablished in the Rajasthan Puratana Gradila mala, Jodhpur, 1960 14 The last Cataspadi is known as Vastuvadana or Kavya in Prikrit Prosody and I have construed ereu the Love Letter of Urust in Act 11 ( v. 13 ) as a #stafzs in this metre ·20 INTRODUCTION use pidt with 17 (1, 1, 4, 5) Matris in a Pida Lastly v 48 has hhandila, wluch is an Ardhasıma Cutuşpadi, consisting of two halves of equal length, cach contuning tuo Pidas of 16 and 12 Mitris respectiv cly This name is closely allied 11th Khandaha of v 19 But the similarity between the two is only that they are both Catuspadis The one in v 19 is a technical Ardhasam.. whose first two Pudas hinte 12 Mitras cach and the last tio hae 14 cach On the other hand the Catuspadı in v 48 is a technical Antarasam., as Hemacandra, Chanclonu'usana, 6 18 defines it In v 19 we have an iambic rhythm of the Sagapa type in the first half, and a trochaic rhythm of the Bhagana type in second In 18, there is a tendency toulards the troachic rhythm in both the halves, in addition to the of Caturmatras containing either all short or all long letters in them * IVe have one more Addhasama Catuspadi in v 12, which is comparable with 19, here the 1st and the 2nd, like the 3rd and the 4th Padas are equal and similar The former have 18 Matras each and the latter have 22 Matras cach No names are attached to this or to any one of the remmining 11 Prakrit stanzas Among these the metre of v 2, 3, 6, 63 and 70 1$ a Sama Catus padı with 13 ( 4, 4, 5) Matris in a Pada, while that of yv 4, 29 and 35 is a similar Sami Catuspadı with 11 (4, 4, 4, 3) Matris in a Pada The former is called Khanda and the latter Khandita according to Hemacandra 19 Vv 1 and 5 are in the Gathi metre, they are used as the Pruvesiki Dhruvus, while v 28 and v 54 are strophic couplets In v 28 we first get a Catuspadt with 17 Matru in a Pada," and then a Dvipadı with 14 Matras in cach half, but in v 5+ we have first a Dvipadı with 25 Mfutrus in each half with a Yatı after the 12, and then a Catușpadi which is 15 We are here reminded of the use of masculine aj d fem a ne names given to stropt o couplets on the basis of the gender of the betres of the commeno Ing stanas (Doua and Gåtba ) at Cha lallosa (31 33 and 39 39 ) pullisi ed 1A Appendix 11 of the Earlarpano ment ooed in £. n. & above and on the basis of the d flereat Yatra Oanas at Hemendras Cl dont festnut 7 22 16 See Cha donušana 4 53 53 Here the change in the gender of the dime 18 Apparently due to the additional Matra oals 1. This is the same as the thetre of 93 wb ch is called Khuraha by halidisa ·छन्दोऽनुशासनम् । 21 identical with the later Abhinaka with 21 Mitris in cach Pida." Lastly v, 41 and v. 13 arc Sama Catuspadis the first containing 10 and the sccond containing 8 Mitrās in a Pida. 18. Thus in the Prakrit section of the stanzas in this drama we have 12 Sama Catuşpadis, (of which the shortest has 8 and the longest has 17 Mātrīs in their Pidas), 3 Ardhasamis (of which arc rcal Ardhasamis with an-bh rhymc, whilc onc is an Antarasami with are rhymc), 3 Dvipadis (of which ? arc Güthis and one is Visilā Galità with 4G Mitrīs in cach hall) and lastly two strophic couplets (onc has a Dvipadi followed by a Catuşpadi, while thc other has a Catuşpadi followed by a Dripadi. In thc Apabhirama scction, on the other hand, sc havc 7 stanzas in a Sama Cawuspadi mcire, which has . Camrmitras in a Pada and which is a favourite metrc of thc later Apabhrainsa pocts and is called Paddhadiki or Vadanaka. In addition to thesc, sc lave onc stanza cach in Sama Catuşpadis containing 10, 21 and 21 Mitris in a Pida, one in a longer Dripadı with 1G Mitrijs in cach lalf and lastly onc in an Ardhasama Catuspadi, called Dohi in later days. No names arc mcntioned in this section, whilc in the Prikrit section the names kandaln and khandili Biimat, Kluule and Galimin arc mentioned as affixed or prcfixed to certain metres, is WC siw abosc, the first two 10 Ardhasamis, the next two to Sarvasamis and the last onc 10 a Dripadı. Broudly speaking, Kilidita shows an acquaintance with thic Prikrit Gishi and Apabhramca Dol, as also with Strophic couplets and Ardhasamis in Prikri, but not in apabliramar. And this is quite as is to be crpccred, considering the auch carly age in which Kilid ist flourished, whicn compared with the arc of the J.1 Winnri ·छन्दोऽनुशासनम् । 23 the 4th chapter In the same chapter he also defines the Dni pathaka ( the precursor of Dohr) and the Matrı, the latter with its four varieties, as also the Gathr and its derivitaves, the Giti, the Upagiti and the Skandhaka, the Gitika being defined in ch 2 as the concluding part of the strophic Dvipad. According to Virahanka the Gıtıka may contain Pancamatras in place of the 3rd and the 7th Caturmatras in each half of a Gıtı simultaneously, or cven in place of the 2nd and the 4th, or in place of the 1st and the 5th Caturmatras in each half of a Giu simultaneously Further on in the fourth chapter, Virahanha defines seven stro phic couplets, namely, Radda (vv 30-31), Mala Sırsaka (vv 39 40), Adhik kşarı Sırsala (vv 41-42), Sangataha (vv 64 65), Ekala (v 70), Khadahadaka (vv 73-75) and Sopanaha (v 77–78), one strophic metre consisting of three stanzas, namely, Trikalaya or Nirvapıta Sırşaka (v 13-45), one metre consisting of 4 stanzas, namely, Tala (80) and another consisting of 5 (v 80), called Thlavrnta and lastly the Risakas of two kinds, viz, Prakrit and Apabhramsa (vv 37-38) 21 We have said above that the Gathu is the earliest Matra Vrtta, both in Sanskrit and Prikrit Prosody For a long time, it has served as a more convenient and suitable substitute for the usual Anustubh in the hands of the Sanskrit Pandits, when they composed their treatises or manuals on scientific subjects It is difficult to see the origin of this strange metre, but very likely it has originated from the epic Slola, known as the Vaktra Anu stubh, which had so many variations of its rhythm owing to the many different orders of short and long letters in its line, allowed in its composition To me it appears that the uneven Pada of the Gath (1st and 3rd) has originated from the Pıda of this Vaktra Anustubh when it contains four short and four long letters in at in such a manner that 3 short letters in succession do not occur cither at the beginning or at the end of the Pada, while the fourth or the peculiar Puda of the Gatha has surely orginated from a Pide of its Ya vipuli variety, when it contains all long letters in it crccpt the 5th It is interesting to note in this connection that Svayambhu regards Skandhaka as the basic metre from whuch he derves the Giti and the Githí The idea 19 Th > is inent onedly Syaşı nu! i lal is la moran (Vol II 31 ") alons with other metres and in the laboral r113 (w the metre of yr 115 - 116). Ia mean js pullsi ed in the agli Jalu Ser es It may 1303 And Sa Kasariala in the same for 1945 ·โจาะ ccfl : Ecems to be to desde the first Prasis of the niolinrihs, contistins or i leters, into 5 parts of long leutens cach, this guies us our Citurmitr, the different lands of which 110 myy set by subtitulin, short letters for I long in different combinations The Skandhika or Gu is then bruined bs druding the Globoto ruha into unequallualses, the first containing three pairs or long lnters or their substitutes and the second conting the Temarins purs (on Guwe besc onls and 2 bar pairs ) IT remember thus, ue muy find out how the rhythm of the end P'do of the Gith. * vs obtained, Urus ulcu the second unequal part of the bosc nientioned Prits of the Sloburdh? consisting of 5 pairs of lon; letters contains only the red and the 5th short letters, or in other words, slies the second of the five pairs of long lectors las onc of its long letter substituted by two short ones wluch are then placed on citlicr side of the Other long lear, we get the necessary rhythm of elic and Pida of the Gathir In the remaining pairs of long letters, (no short may be substituiod for one long 11} 111 The Caturmatra which we get by the peculiar manipulation mentioned above is called a Narendr or 1 hing by Viraliukas and seems to have formed an important fictor in the constituuon of thic Githa and its deriuatics - Gt is onc of the important metres derisce from thic Gatha It is obtuncd by composing the Ith Pida of the Gath. crictly like the end and thus turning the incre into an Irdhi sama Cztuspadi Arration of this Gu, obtained by the subs titution of 1 Vadhyalaghu or Antyguru Pai camtr for the 7th Caturmatrı in cich hof of it is crilled Guli according to Janseri 5 42 Sometimes hoscier, 7 similar Paicam tra may be substatuted for ccn the 3rd or the 5th Czturmatra in cach half according to lutanud 5 13 In thc illustration of thus metre which Ju 178797 ji gres under Sutrz tu we havc a Pancamir in thc place of thic 7th Caturmitra only in ench hall, but in the illustrations of the Gith which it gives under the strophuc Sirsakas and Dvipidis under Sutrs 37-59 and 61-65 wc have a Puncam tra cmployed in the place of both the 3rd and the 7th Citurmitras in both the halves This suggests that in the opinion of the author of the J111814j the former was the normal Gitika and the latter only 7 vitiation of it when used as a strophe 20 See pitaj dłuam cca ja (113) 1 20 21 P Wrla I Engla I " ·31 छन्दोऽनुशासनम् । 25 Virahanka, on the other hand, defines Gitika as a Gıtı which simultaneously has a Pañcamātra at the 3rd and the 7th places instead of the usual Caturmatra, and the Paticamatra recommend. ed for this purpose is a Madhyalaghu or an Antyaguru This form of the Gıtıka exactly agrees with the one which is employed by the Janasray for its strophic metres Virahanka further lays down that the Pañcamītra may also be alternatively substituted for the Caturmatras at the 2nd and the 4th, or the 1st and the 5th places, simultancously, in cach half * Actually, we do not find any Gitikıt which has a Pancamatra in the place of the 2nd and the 4th, or the 1st and the 5th Caturmatras as permitted by this rule, either in the Janusray, or the Vrttajatisamuccaya Later writers like Hemacandra follow this lead of Virahanha and permit the replacement of any Caturmatra except the 6th in each half by any Pañcam tra and call that Gıtıkā by a significant name Vicitra In respect of the regularisation too, started by Virahanla, Hemacandra follows him and in addition, gives specific nimes to some of these varieties Thus the regular Gıtika of the Junasayı 5 49, where a Pañcamatra replaces the Caturmatra only in the 7th place in each hall, is called Rıpucchandas, that where at replaces the Caturmátra only in the 3rd place in each half, is called Lalıtı, and finally, that where it replaces the Caturmatras in both the 3rd and the 7th places simultaneously in each half is called Bhidrihal Thesc, however, are considered as merely the varieties of the standard Giti and the specific name Gitiku is not given to any one of them by Hemacandra, who secms to have followed in carlier author lic Svayambhu or Rajzschhara in respect of this treatment of that metro There is yet another quotation in Sanshat, probably from the Chaulahác Woovi Pujadanara, found in inc commentarya di Trivikramira on the Vrttimanalar 519, about this Gitiku According to it Lihtā is the name ghen to an Arya, ! c, Githu, (not a Giu) where a Ragına (SIS) is substituted for the usual Caturmutra in the 3rd place in both the lakes, whilc Ripucchandas is the nimc of thic Git where a Ragani (SIS) is similarly substituted for the 7th Citur itra in both thic halıcs In thc quotation, ·26 INTRODUCTION this latter is called Gitike and the currency of the name Ripucchandas for it is ascribed to Saitava and others From all this it seems clear that for a long while the Githi, derived from the Gıtı by the substitution of some Paucamatras, usually of the Madhyalaghu type, for the usual Caturmatras at the 3rd and the 7th places, was a favourite metre of the Pralrit poets, who generally employed it for the concluding stanza of their strophic Sırşakas and Dvipadis, as a variation of the usual Gatha Thus it is used for this purpose in all its strophic metres by the author of the Januaray, while Virahanba employs it in the case of 3 out of the 11 strophuc metres which he defines, Githa being employed in the case of the others After the time of Virahanka, however, this Gitka seems to have lost its popularity and importance until at last by the time of Hemacandra it became wholly merged in the Giti from which it had originated Thus the Giuha at the end of the Dvipadı bhanda in Śnharsa's Ratnaralı (1 14) which has retained its true Gature in the quotation of Hemacandra, is nevertheless turned into a Git in the karvlarmer where it is quoted at 2 36 3, as also in the editions of the drama which arc repeatedly taken out 23 Besides the group of metres derved from the Gatha and the Gıtı Junusray mentions the Galıtala, the Nırdhayıka, the Narkutala, and the Adhikakşarı Each of these is a Sama Catuşpadi and is treated as a well known metre by Virahanha in his l'rttajatisamuccay Only the Galatala defined by la urmayı is called Lalita at lys $60, but in addition to this Virahanka defines, at 1' 489–105, 14 different metres called Galitas, probably the same as Galitabas Of these 8 are Sama Catuspadis of different length having from 13 to 25 Matras in a Pada the shortest being called Pada-Galitas, ? are Ardhasama Caturpadis one of which is called Mukha Galita (7-25 ) and the other Vışama Galt tu (14-16), and are Sama Dvipadis, the longest of which contains 46 Mitrus in 1 Pida Most of these are found under the same or different names among the 24 Galitakas defined by Hemacandra at Cimio i us ens 25-18 In spite of the names like Pada Galit, Mulha Galita and Vışama Galita, it is difficult to sce the signification of the term Galita, or Galitaka as Hemacandra calls them all It comprises, however, both the Dwipadi and the Catuspadi, as well as the Samna and the Ardhasama In short, it seems to ha;c been a general term Ilhc Dvipadi and Rusaha, Vastuka and Catușpadı, or like the Dhavala metres ·छन्दोऽनुशासनम् । 27 and the Mangala of the later days 24 Virahanka lays down that they must have Yamaka (Vgs 4105) and Svayambhu and Hemacandra corroborate this, Junctsray is silent about this factor of the Galıtalas, yet its illustration (Jns 5 451) actually contains a very good and sustained Yamaka Both Svayambhu and Hemacandra remark that any mctrc which is endowed with a Yamaka and is other than the Ārya and the Dandaka is called Galitaka They further say that Khaujakas are identical with the Galitaka, but are without a Yamaka Janusrayı does not mention any Khaujala, while the Khanjaka which Virahanka mentions is an Ardhasama Catuspadı metre 25 Both these metres, however, seem to have lost their importance by the times of the Kaudarpana mentions only a single Galitaka and a single Khanjaka (Kd 2 23 ) The other three metres defined in the Janasrayı namely, the Nırdhayika, the Narkutaka and the Adhikaksara, along with the single variety of the Dvipadı of four lines, are included in the Khaujakas by Both Svayambhu and Hemacandra 24 As regards the eight Sirsakas defined by the Janasray, we find that only one namely, the Adhikaksara Sırsaka, has sur vived and is mentioned by Virahanka, Svayambhu and Hemacandra The principle of coupling two or three metres, however, is followed by Virahanka, who mentions 11 such metres excluding the Dvipadı and the Rasaka Svayambhu and (following him) Hemacandra also follow it, but instead of giving specific names to such strophic metres, they put them all under the common cata gory of Sırsakas, giving them the significant names Dvibhangi or Tribhangi as the case may be One particular couplet among these deserves special attention, it is the Radda made up of a Matra and a Dohi stanzas Both these metres are the special metres of Apabhramsa poetry and seem to have held the ground for a long time, upto the advent of narrative poetry in Apabhramba literature Curiously neither of these two scems to have been current in the days of the Janusray which neglects them altogether, ** Virahanka has mentioned both and also the resulting Radda His treatment, however, shows that though the Matru was quite popular together with its four kinds, the Dohaka 24 See above f n 19 " See 'rttay Fisam scaya (f n 13 ), 4 18 Fren halldisa reglects the Våtrå, bot employs the Dola for v 8 in Act IV of the sitamorrasījam (see f n. 10) ·IVT.ODUCTION does not stm to liaic been so at his turne Virahinha dcfines the Vatri and its four writucs, but the trents thic Dolala 15 Dupadi mcirc of two lines, and not as an Ardhasama Cituspadi onc 15 thc liter unters do Svayambho ind Hemicandra dicline all the fisc izrictics of the futri and all thic mctres dencil froin thc Dolnka, licin tcandri's treatment being of coursc, inort systematic and complete than that of Sizy amblu hrin lirqwerini, who follow Hlemacindr ficr 1 hundred years or so, defines the Dollakı ind its dent atiscs, but of the Vineri lic gives only a single rancy, remarking how cher, that it was of many kinds ** All thus shows that the lui Ismyny7 belongs to a cry carly period of Pruerit poctry and prosody, when the Apablırama bards had not yet made their appcimnce on the literary horizon or thc two metres agun, Matrs is surely the curlicr one and was widely cmployed for stray poctry, unul it lost its importancc and glamour after the rise of longer narrative poems in the Apablırama language Doh, how ci cr, still held the field, and the Radda, resulting from the combination of the two, was also often used for the salc of variation and decoration for a long tme in the Apabliramsn pocms cien after the standardisation of the Paddha libut as their narratıc mctrc by Svayambha and by Caturmukha bcforc humi, as Ssayamblu himsclf tells us The only triplet called Trılalaya (the name shows the influence of the Print name ukalaa) defined by the Jin ifrati at 559, consisting of an Adhikilşarı, 1 Nırdhugih. and Gitih is known to Virahunha, who also calls it by another name, Mult Sırşala** It is however neglected by thc prosodists coming after him The word lalı in the name Trikalaya or Tnhalaka desen es to be noted, like thc word gala in the name Dvipadı it significs a unit, consisting of 2 wholc stanza, in a strophic couplet or triplet 25 There ve two other strophuc refres, namely, Dvipadi and Rusaka, włuch are defined by both the Ja ubray and the Vrity runs«RICCCC /? and which are very important from the point of the history of the growth of Prahnt poetry They both repre sent an carly stage of it when it consisted of stray stanzas and groups of stanzas in different metres held together by the unity of subject matter as also by syntactical unity Of the two the former refers to the external structure, while the other, namely See Frilajeluam ccayı (f n 13 ) 4 27 99 30 See Kar darpna (f D8) 27 98 See Pritajat mm cca yo ( 113) 4 43-45 a 27 18 99 ·31 ब्दोऽनुशासनम् । 29 the Rasaka, refers very likely to the pleasing nature of its contents and music I have discussed the name Dvipadı and its application to metres of four lincs clscwacre, 39 and concluded that the name was first given to a pair of stanzas, each stanza being considered as the Pada or the foot on which the metre seems to move, and that even when the number of stanzas of a song exceeded two, it still retained its name Dvipadi, where the word dur was only secondarily applied That originally the Dvipadi had only two stanzas in it is proved by the clear directions of the Junasray, which says that a Bhanga dvipadı becomes a Dvipadı when it is coupled with a Gitikā which follows it In the very next Sutra, however, we are told that sometimes a stanza in the Vidän metre is put between the two This would show that at the time of the Janasrayt thc Dvipadı normally consisted of two stanzas, but sometimes even a third was added to them The name Bhanga dvipadı of the first constituent metre again is very significant It means 'a partial Dvipade' (bhangarupa durpade) where bhanga seems to mean either a part or an aspact of the Dvipadi This name should be compared with the later name given to such metres, namely, durbhangs and tribhang where too the constituent stanza of a couplet or a triplet is similarly called a bhanga It is also important to note that according to the Janusraythe Bhanga-dvipadi is of many kinds, the shortest among them being a Sama Catuşpadi Matra Vrtta having from 12 to 15 Matras in its Pada, while the longest may have from four to seven Ganas in its Pada, the Gana signifying either a Caturmatra or a Pañcam itra Gana In any case, however, the longest among them may not have more than 30 Matrus in its Pida (excluding the last long letter) This description of the Bhanga dvipad is very helpful in clarifying the position of Virahinka with reference to the name Dvipadı which he employs to signify a large number of metres of four lines defined in the third chapter, as also to a collection of 8 or 12 stanzas in the second chapter It is clear that all those metres of four lines which Virahanha defines in the third chapter and which he calls by the general name Dvipadı, are to be understood as Bhanga dvipadis according to thc Junusmi Further, that by the time that clapsed between the author of the Junasrayı and Virahanka, 32 30 See I riladrucam uzayn (f n 13 ) Introduction para 5 31 See lå dbrays (f a 3) 5 60 31 See Jilltrin(tn 3) 5 OI GI ·90 INTRODUCTION many of the metres which were thus employed for the composition of the first constituent of the strophic Dvipadi had come to be conventionally fired and had also received specific names like Sumana, Türī and so on, with the result that the truly descriptive name Bhanga-dvípadı was given up in favour of the general term Dvipadı which was applied to each of them singly. It is also instructive to find that among the Dvipadis defined by Virahánka, the shortest has a Pada containing 11 Mátràs, while the longest has a Pūda which contains 7 Purohitas, i. c., Ganas of 4 or 5 Mātris, thus from 28 to 35 Matris in it. This scheme closely follows the directions of the Jainismiyl, though the limit of 30 (or 39 taking into account the long letter at the end) is not mentioned by Virahinka; yet actually the stanza which illustrates this longest metre contains only 31 Mātrīs in its Pāda, excluding the concluding long letter. Again the direction of Virahinkathat the words mantrin and purolata should be understood to convey a Catunmātra or a Paticamātra without distinction, when they are employed in the definitions of the 7 Ganasama Dvipadis, clearly shows the influence of the Jūrismayi I. 38-39, which lays down that the word gana should be understood to convey a Caturmätra or a Paŭcamatra Gana in general. The classification of these Bhanga-dripadıs, or Dvipadus as Virahanka calls them, under four heads namely, Matrā-gana-sama, Ganasama, Ardha-sama and Visama" is also indicative of a further stage of development in Prūkrit prosody at the time of Virahanka. That the Bhanga-dvipadis of the Juncīšrayi contained 4 Pudas is clear from Jināšray 5.45, read together with Jūnāšruyt 1.8; but whether their Padas were equal or unequal in length i. e, whether they were Sama, Ardhasama or Visama, is left uncertain, 26. As regards the composition of the strophic Dvipadıwe saw about that acording thousiasisneyo it w8:2Vy constant of two stanzas, but sometimes even a third stanza was added in the middle, the metre of the concluding stanza being aluvays a Gitikā. But when we come to Virahữnka we find that his normal Dvipadi consists of four Vastukas, "* each one of which is followed by a Gitikā, thus a normal Dvipadi contains 8 stanzas in it instead of See Vrttajaltamrecyz (£ n. 13 ) 3 44 See Pritajatisamuccaya ( 1 n, 13) 1 33 See Yritajalizamuccaya (1. n. 13 ) 2 10-16 36 Vastuka is only a general term applicable to any Catnepadi inelre, see Hema candra, Chandonntanna 5 25 com, and 6 18 com, 33 34 35 ·छन्दोऽनुशासनम् । 31 the two or three of the Janasray Sometimes however, one more stanza in another metre like the Vidārı, Ekaha, Dvipathaka or Vistaritaka is added between the Vastuka and the Gitika, according to Virahanka, thus bringing the number of stanzas in a Dvipadi to a total of 12 Virahanka does not clearly define any of these additional metres, but closely follows the Janusran in his instructions about their employment in the middle and only adds three others to the single Vidarı of the Junasrayı This strophic Dvipadı, which I believe, is the earliest form of the descriptive kind of Praknt poetry, dwindled in its importance in course of time, until everything about it was almost forgotten except a single form of its initial constituent stanza, viz, the Dvipadı with 28 Matras in each of its four Padas Hemacandra in his Chanclonususu za 4 64 defines this last and in the commen tary on the Sutra makes an observation that the older prosodists had mentioned a large number of the Dvipadis, but he has neglected them as they were included among the many metres that are defined by him The observation makes, however, a pointed reference to 37 Gapasama Dvipadıs like Sumana, Tara, Jyotsni etc, and to 8 Visama Dvipadis like Vipula and Capala This is undoubtedly an allusion to Virahanka's treatment of the Dvipadis in ch III of his Vrttajatisamuccaya These names and varieties of the Dvipadis are mentioned only by Hemacandra and by no one else, after Virahanka, so far as I know Perhaps Svayambhu and Rajasekhara, whom Hemacandra often follows closely, may have known and mentioned them 27 A very similar case is that of the other strophic metre dcfincd by the Junutarayı, namely the Rusaha 89 According to it a strophic Rasaha is made up of a stanza in the Bhangurusaka metre coupled with another in the Avalambını metre The Bhanguru saha has a Pada containing 21 Matras followed by a long letter at the end of all Thus corresponds to the Rusakı of 23 Matrus in a Padi defined by Hemacandra, Chanclonusuzana 5 5 and by the hauriarpena 33 Ja udrayt indeed mentions only one kind of the Bhangurusaha, but this name which resembles that of the Bhanga dviprdı, scems to me significant It is either equal to See irita, ituant crayti n. 13) 38 Two words: d. nutrauim ihm apneart ta ebren dropped from Ilemaan dras sentence ti mou horers gbt ly tiems consulted by me for the ed on tuent one in f t 13 a love 39 sec Ji ifray ( 13) 69-*? 35 37 ·32 INTRODUCTION burgo-rdznia (bhanga meaning bhanga-rupa as before) or Uhanpire rusala (a brolcn Risala or a part of it), the meaning being almost the same as in the case of the term Bhanga-dwipadi. Thus it seems to have been meant as a common name of the first constituent of a strophic Rusaka and even here, we find that the name of the strophuc metre has been transferred to its first constituent, as in the case of the Dupadi This is well borne out by the fact that Hemacandra mcntions ses eral kinds of Rasakas in the beginning of the fifth Adhyaya of his Chamlonususan, and concludes by saying that there were many other Rásalas like Candraha, Khanjakanta, Caīcala and so on which the older prosodısts had defined, but they were not mentioned by him as they were included among the many similar metres defined by him in other parts of his work I am not able to trace these Rusakas in any older work on Prikrit prosody The Junasrny represents a time when they had just begun to rise, while the Pritajatisamucchya represents a period when these Prakrit Rasakas had lost their popularity and importance, perhaps owing to the appearance of another kind of Rusaha on the horison composed in the Apabhramśa language Yet their great popularity at one time is seen from a Prakrit stanza quoted by Hemacandra in this context, which says that any kind of the Matru Vrtta may be called a Rasaka and that a Rasabandha (a poem consisting of several Rusakas) Kavya was considered as a Rasayana in the assemmblies of elderly persons The same stanza is also quoted in the Kardarpinn on 2 23 It is of course to be assured that the poem must be capable of rousing sentiments, as the name suggests The name Rasabandha used in the quotation is significant, it seems to have been used for a short poem for the first time by Svayambhu at Svayambhi chandlas 8 21 He however, uses the same name, evidently for its constituent metre, in the next stanza, thus showing his consciousness of the fact that even here, the name of the whole has been transferred to its prominent part, namely, its commencing stanza Among the many Rasakas, there appears to be one with 21 Matras in its Pada, with the Yatı after the 14th, which became a special favourtc of thc Prart as well as the Apabhramsa poets 28 At the time of the Ju usrety: the Stropluc Rusaka had not yet attained the position of a Rusibandha Kavya and so probably only a single.variety of it is mentioned there When we come to Virahanka, we find an interesting situation in whuch ·33 छन्दोऽनुशासनम् । there exist two strophic Rāsakas, each being made up of stanzas in many different metres. One of them is made up of Prakrit metres like Vidārī, Dvipadi and Vistáritaka, while the other is made up of Apabhramśa metres like Mātrā, Dohā, Adilā and Dhosā.10 Of these two kinds of the Strophic Rāsakas, Svayambhū mentions only the second at Sexyambhachandus 8.24, saying that a Rāsābandha Kávya composed of Ghattās, Chaddanikās and Paddhaờikis and containing good i. e., resonant words in it, becomes very pleasing to the minds of the people. This would show that after Virahānka's times, Prūkrit poetry and metres had received a set-back and receded into the background, with the result that the Dvipadi compositions lost all their glamour and importance which they had attained in the days of the Jinuisrayi and the Vrttazitisamuccaya. On the other hand, when the Apabhraṁsa languages had taken their rightful place as the languages of the people, the Rūsaka compositions grew into fullfledged poems called Rāsābandha Kivyas before the time of Svayambhū. These still appear to have consisted of stray poctry, not dealing with any particular topic in a sustained strain, but serving as a source of great delight when introduced in the assemblics of the appreciative listeners. We may be permitted to inſer that these Rīsibandha Kavyas were similar to the Khanda Kavyas in Sanskrit, like the Mcghadūta and the Rtusamhara, if thc Sandcía-Rasaka" of Abdur Rehaman is supposcd to have followed carlicr modcis cxisting in his days; but at present at Icast no other poems of that kind are availablc, and so our prcsumption about thc Rasibandha Kavyas in the Apabhiramsa language must remain only a conjecturc. It is, however, certain that by the side of these Risībandha Kavyas there arose, in course of timc, another kind of Kipya, which may be called a Sandhibandha Kivya, corresponding to thic Sargabandha Mahā. Livya in Sanskrit, containing a large number of cantos called Sandhis, cach Sandhi consisting of several Kadavakas and cach Kadavala containing a few stanzas in metres like the Paddhadili and others which were amenable to somc Tála. Thesc Sandiibandha Kiry as were composed in imitation of, or rather in competition with, the Sanskrit Jahilityas and follow almost the same pattern. Their composition needed scholarship, constant in War Met****y (1 113) i 31-33 Icine iskabend to the bride Jala with lyriya jina man, bulay, 1963. 5 ·31 INTRODUCTION study and observation in addition to Poctic faculty, and so the Rasubandha Kavyas of both kinds, 1 c, Praknt and Apabhramsa, had ccased to interest the more ambitious, cducited, and gifted poets of the Apabhramśa language It is probably for this reason that Svayambhi takes practically no notice of these in his work on metres A referenee to the Sandhis and the Kallavakas as also the metres, which are to be employed at the beginniog and the end of them, is however, made by Svayambhu in lus Scayambhuchanrlas 8 15-17, 20 Stayambhu himself had composed two such Kavyas, namely, Paunvocaru and Ritthancnicaru, both in the Apabhramsa language But probably the earliest author who composed a Sandhibandha Kavya in Apabhramsa was Caturmukha His Alhemanthana is mentroned as a Sandhubandha Kavya by Bhoja in his Smiguranını yarika and Svayambhu acknowledges his debt to him as regards the Paddhadka metre much beautified with Chaddanıkı, Dvipadi and Dhruvaba *3 29 Guthalalsana is an earlier work on Prakrit metres, but it mainly treats of the Gathu and its derivatives, as its name sug gests Vv 74-92 of this trcatıse contain the definitions of a few Apabhramśa metres like the Doha and the Paddhadıka, Mladan :- vatara and the strophic Vastuka, also known as Sardhacchandas but these do not appear to belong to the original treatase and besides the treatment is scrappy and unsystematic The Seyyambhu Chanclas cansists of 13 chapters whose existence is not specifically marked, but has to be inferred from a recurring stanza, which mentions it to be a work, 'whose foundation is formed by the five Amsas, 1 e, the five Matrı Ganas, and which is clear on account of the Lakşya and the Laksana being both given' (ie, the definition of the metre and its illustration, both contained in the same line) The work commences with the Matrı Vrttas belonging to the Gotha group in the first chapter (SUP 1), followed by the Galtaka, Khanjala, Sirşaha and Magadhaj tu groups of metres in the next four chapters ( SUF' 2–5) Unfortunately the portion containing these chapters is fragmentary, yet sufficient of these is available to give us a broad idea about their contents The next three chapters (SyP 6 und SU 1-3) treat of the Varna Vrttas and at the end of these, Svayambhu says that all the metres defined so far are the essential metres of the Pruhrat Language (SW41) Hemacandra does not follow this order, because he See Sulthabl sratı yol II (1930) p 906 43 See Bhagani laumacanx(£. o 19 ) Introduction p. 51 40 ·छन्दोऽनुशासनम् । 35 considers the Varna Vrttas and some of the Mātrī Vrttas like those that belong to the Gathā and the Mātrāsamaka groups (with the exception of the metres derived from the Gấthì and the Giti), as Sanskrit Vrttas and his Chandonusāsana is meant to be an exhaustive treatise on Sanskrit, Prākrit and Apabhraría metres, described in this order. But otherwise, he closely follows Svayambhū and mentions his authority here and there. In these carlier chapters (SOP. 1-6) of Svayambhu's work, there are many quotations taken from a large number of Prākrit poets to illustrate the different metres. But from the quotations themselves these poets do not appear to have written any sustained poems on topics of lasting interest. They all create an impression that they were composed for illustrating the particular metre or as a sort of stray poetry. Sometimes one even feels that Svayambhü may have translated the original Sanskrit stanza into Prākrit." On the other hand Svayambhū quotes only a few poets in his chapters on Apabhramsa metres, but quotes a poet for more than one metre and the quotations look like parts of longer poems on the stories of the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata. Prominent among such poets are Govinda and Caturmukha. In a number of cases, where no name is mentioned, they are traced to Svayambhū's own poems. 30. While dealing with the Apabhraíśa metres in the next five chapters (Sv. 4-8), Svayambhū first takes up (in Sb. 4) a few miscellaneous ones which appear to have been regarded by him as the very common and popular metres of the Apabhramsa language. The more prominent among these are the Ardhasama Catuşpadi Dohã with its varieties and the Pañcapadı Mātri with all its five kinds, as also the strophic Radd. The others are Utsiha, Vadana and Upavadana, all of which receive the names Adili and Madila in view of the different types of the ending rhyme, and the three Dhavalas which respectively have 4, 6 and 8 Pädas in their stanzas. In this same chapter Svayambhū records a few terms like Dhavala and Mangala, Praheliha and Hrdayalilī, which are applied to different metres under certain circumstances and are peculiar to Apabhramsa prosody. Hemacandra defines all these in the fifth chapter of his work almost in the same order; he, however, adds a number of Sama Catus- 4 Sre note on Syimbld-hanlı ? 9. 1, pablished in the Rarssthan Prem tanı Granthunya, Jalhapur, 1900.

·36 INTRODUCTION padi metros called Rīsakas and an Ardhasama Catuşpadi metre called Rūsa in this same chapter. Svayambhu mentions only the first of thesc Rasakas and the Rasa in his concluding chapter. It is very likely that in the period intervening between Svayambhū and Hemacandra thcsc Rāsahas grew in number and were employed by minor Apablıramsa pocts for their Rīsābandha Kūvyas, just as the Dvipadis grew in number in the period between the Jūncisrarji and the Vrttajūtisamuccayn. As regards the Praheljka and the Hrdayālikā Hemacandra does not take any note of them as they have very little to do with prosody as such ; but he mentions the Dhavalas and the Alangalas, adding Phulladaka and Jhambataka to these. Svayambhū mentions the Phulladaka in the last chapter of his work, joining it with the Mangalas in respect of which he has to make a pertinent remark, which we shall see later on. There are a few more metres of the Apabhramsa prosody which evade systematisation and so apparently are relegated to a separate chapter at the end of his work by Svayambhū. These were perhaps less frequently used, or what is more likely, were more modern when compared with those mentioned above. These include Utthakka and Dhruvaka, Madanivatāra and Paddhadikā, Rīsaka and Rāsa. A few technical terms are also explained in this chapter; they are Ghatta and Chaddanikh, Sandhi and Kadavala, which are indicative of the growth of Apabhram sa poetry in the days of Svayambhū. Hema. candra being more systematic, has explained all these terms and defined these metres in their proper places. But the remarks of Svayambhū about the Phulladaka and the Mangafa used as general terms to signify particular types of songs regardless of their metres are very interesting. He makes a general and rather sweeping statement that in these two kinds of songs the poets are very careless about their rhyme, metre and other characteristic features of their stanzas and yet these are greatly praised by appreciative listeners. This tacitly describes the poetical co m. positions of the popular bards who have poctic genius, but neither learning nor concern for the purity of language and metres. Hemacandra mentions both these types of compositions, but does not say anything about them as Svayambhú has done. 31. In addition to these chief metres, the Apabhramsa pocts employed for the sake of variety, decoration and narrative convenience three different main kinds of metres, namely, the Dvipadi, tle Catuşpadi and the Satpadi, calling them Dhruvās. Only ·छन्दोऽनुशासनम् । S7 some of these were in actual practice, as would appear from the treatment of these by the Kavidarranc, but Svayambhū and Hemacandra have evolved a very large number of metres from each of these three types. These Dhruvās were not used for the composition of the Kadavaka, but only for its commencement or conclusion. It is Svayambhū alone who tries to distinguishı between the shorter and the longer Catuspadis, calling the former the Vastukas and the latter the Dhruvās. Both Virahānka, his predecessor, and Hemacandra, his successor, neglected such a distinction, Viraháňka gave the name Vastuka to any Catuspadi metre employed as the first constituent of a strophic Dvipadi, while according to Hemacandra Vastuka was only a synonym for a Catuspadi of any kind." Svayambhū makes a similar distinction between the shorter and the longer Dvipadīs and calls only the latter ones by the name Dhruvá or Dhruvaka. Hemacandra seems to corroborate this when he counts only the longer Dvipadis among the 64 Dvipadi Dhruvās at Chandonusāsana 7. 57.1, and defines the shorter Dvipadīs after them at the end of the Adhyāya. Svayambhū calls longer Dvipadīs by the additional term duvaa or Dvipada at Svayambhūchandrs 5.1 ; 6,131 ; both Svayambhū and Hemacandra however, agree that the longer Dvipadīs and Catuşpadīs, the latter of both kinds i. e. Sarvasama and Ardhasama, alone should be used as the Dhruvās. The only difference of opinion between them seems to be with regard to the Dhruvaka, which is a Sarvasamâ Catuspadi containing only 9 Mátrās in a Pāda and which is counted among the Catuspadi Dhruvās by Hemacandra, but not by Svayambhū. Svayambhū starts the Sarvasamă Catuspadi Dhruvās from the Śaśivadanā having 10 Mātrās in a Pāda and defines the Dhruvaka among the miscellaneous metres in the last Adhyāya. All the three, namely, Şațpadi, Catuspadi and Dvipadí are called Dhruvā or Dhruvaka or Ghattă when they stand at the beginning of a Sandhi or at the end of a Kadavaka according to both; but about the name Chaddanikā Svayambhu's directions are not very clear. Hemacandra says that a Satpadi and a Catuşpadi are called Chaddanikā when at the end of a Kadavaka they are used for concluding a topic which has been started in that Kadavaka. As regards the name Dhruvā Svayambhū says that it so called because it is sung again and again (puno puno gijjai), while according to Hemacandra it is called Dhruvá because it must occur at the 45 See Yrilajātisamuccaya 2. 1; also f, v. 38 shama ·38 ISTFODUCTION beginning of a Sandhi and at the end of a Kalavaha" (thram siput itu) In addition to this general definition of a Ghattu and a Chaddanık 1, Svayambhu gives seven kinds of Chaddanılās and three kinds of Ghatts in the last chapter of his work, where he also mentions that there are many kinds of Paddhadıks and Gitis Out of the seven kinds of the Chaddanike, six are Ardhasama Catuspadis, wlule one is an Ardhasama Satpadi Among the three Ghattus two are Sarvasama Catuspadis, one with 12 Matrus in a Pada and the other with 16, divided into 4 Bhaganas The third Ghatta is an Ardhasama Catuşpadı Svayambhu then defines a Paddhadık. as a Sama Catuşpadı having 16 Matras in a Pada and further says at Sonyrımil chandas 8 15, that each pair of two Padas has a separate Yamaka and a Kadavaka is formed with 8 such pairs An illustration of the Kadavaka is given at 8 20 6-9 Among the metres which may be used as a Ghatta at the beginning of a Sandhi, Svayambhu also mentions the Dvipadı with 28 Matràs in each of its four Pidas, Gatha, Adila, Matra and Paddhadzka, which last virtually amounts to the Padabulaba of the Matrasamaka group 32 As regards the contribution of Hemacandra to Sanskrit and Prakrit Prosody, we find that he has taken into consideration all the important deliberations on the topic by his predecessors, and given an authorititive, systematic and selective account of these in his Ohanclonte usanne He discloses an acquantance with the works of Virahinka, Svayambhu and Rajasekhara among others and clearly defines the respective spheres of Sansent, Pra krit and Apabhramśa metres Ja usrayt had treated all metres as Sanskrit metres Virahunka treated them as Prakrit ones and accordingly wrote his treaties in the Pr Int language Svayambhu distinguished between the Prahrt and the Apabhramsa metres and also wrote his treatise in Prakrit, Rajasekhara closely followed Svayambhu, but wrote in Sanskrit Unfortunately, Rajaśckhara's work is not available except its last chapter, but from this it seems that he did not give illustrations for the metres which he defined Hemacandra composed his Chandonusasuna in Sanskrit Sutras, accompanied by a short commentary in Sansknt, in addition he gives illustrations for every metre, having himself composed them in such a manner that they contain the name of the metre which is illustrated In these illustrations Hemacandra employs the particular language to which the metre 46 See Smyam huchre das ( 14+)5 1 Henacandra, Chan lon siimana 6 I ·छन्दोऽनुशासनम् । 39 belongs He has thus given an independent status to the Print and the Apabhramsa prosody He starts the treatment of the Prikrit metres with the varieties of the Git, the first of which is the older Gıtık z now called Ripucchandas, in Adhyaya IV In the remaining portion of this Adhyaya he defines and illustrates several other kinds of metres derived from the Githa and the Git, about 24 Catuspadis called Galıtalas, about 3. Catuşpadis called Khanjakas (the difference between the Galstala and the Khaujaka being that the former has the Yamaka, while the latter has only the Anuprisa), and a few strophıc metres consisting of two or three stanzas in different metres and so significantly called Dvibhangıs or Trıbhangis, but all passing under the general term Sırşakas All these are considered as Prakrit mctres by Hemacandra, though the constituent metres that are prescribed for all the strophic couplets and triplets except the first thrcc and the last four, properly belong to Apabhramsa prosody, and arc accordingly illustrated by him in the Apabhramsa language At the end of these last 1 c strophic metres or Sirsakas, We are told that these are well known among the Magadha bards by the names Satpada and Sardhachandas Here Hcmacandra remarks that other strophic couplets formed with Mitr, Ullala, Dripadi, Vastuka and Dohaka should be considered as included in Dvibhung, and that from among these Radda alonc will be picked up and scparately dcfined in deference to the practice of the clders It also descries to be noted that the metrc called Madanium is defined at the end of the Prikrit haujakas by Hemacandra, who also gives five other metres derived from it by the addition of onc Pancamutra in cach Puda, in succession Sinyambhu lins defined thus mctre as an Apabhrımcı metro and illustrated it accordingly It seems that though this metre ongnally belonged to Print prosody, yct one vanety of it containing Paricaments of the Ragava type was gradually appropriated by Ulic Anablıramos1 poets and as wsc scc from thc Chandal kofa of Rauna chhan ( 10), 1 different name, namely, haminimolina "15 given to it by tlıcı At the end of this section on the Sirsa Las in Adlisz IV, llcmacandra gives two longer Catuspadis calling them Suma and \reamz Sirsakas in accordance with older practice, cien though they are single metres and not atropluc one (as their nunc s} surgent) It is a usn siniling that among thic Prikrit meits defined in this chapice there is only vac Arulasalla Cattuspat, namely, the fulluqaliha (52) ·INTI ODCCTION four different varieties of which were mentioned by Virahanda at I'rttajatis muccryn IV 100-101 All the rest are either Dvipadis or Sama Catuşpadis As a matter of fact, out of the 11 Ardhasama Catuspadis defined by Virahinka only three are mentioned by Svayambhu and all the three, namely, Vastaliya, Aupa echandasaka and Apatalika, are counted among the Sanskrit Matra Vrttas by Hemacandra at Chandonususana III 53-55 Perhaps we may be permitted to conclude from this that the Prakrit poets were gradually losing interest in the Ardhasamas, while the Apabhrımsa poets were adopting them increasingly Svayambhu and Hcmacandra who follows him, define 110 Ardhasama Catuspadis, the shortest and the longest Padas of which contain respectively 7 and 17 Matras in them All these belong to the Apabhramśa prosody according to both and granting that many of these owe their existence to the fondness of these authors for classification and systematisation, we must stall presume that a large number must have been actually in use in the compositions of the Apabhramsa poets 33 In the Vth Adhyaya Hemacandra starts the treatment of the Apabhramsa metres, as remarked above here he gives about 12 Rusakas, one Ardhasama Rasa, the Matra with its varieties and the strophic Radda, a few Sarvasama Catuspadis like the Vadına and the Vastuvadana, the six kinds of the Dhavalas and the common terms like Dhavala, Mangala, Phulladaka and Jhambataka applied to different metres under different circumstances. The VIth Adhyaya is assigned by him to the Satpadı and the Catuspadis, among the former no specific metres are mentioned, only the three broad classes namely Satpadajati, Upajats and Avajatı being defined as respectively containing 7, 8 and 9 Matras in their 1st, 2nd 4th and 5th Pidas and from 10 to 17 in the 3rd and the 6th At the beginning of this Adhyaya the terms Dhruva and Chaddanila are explained as being appled to any kind of metre, whether a Dvapadı, or a Catuşpadı or a Satpadı, when it stands at the beginning of a Sandhr or at the end of a hajavala, the name Chaddanika however, being restricted to the Catuspadi and the Satpadı only, when they are employed to conclude a topic at the end of a Kadavaka in which it was started The Satpadis arc followed by the 110 Ardhasama Catuşpadis and 9 Sarvasama Catuşpadis, the shortest among these latter having 9 and the longest having 17 Matras in each Pada The Paddhadibu, which Svayambliu ·छन्दोऽनुशासनम् । 41 dcfincs among his miscellancous metres in Ch. VIII, finds a place here as a Sarvasami with 16 Matrīs in cach Páda. The longer and shorter Dvipacis arc defined in the next i, C., the VIIth Adhyāya and here Hemacandra closely follows Svayambhū; but hc males a special mention of two Dvipadis, one having 28 and the other 27 Matris in cach of their two equal and similar Pidas. Thesc arc thc Karpura and the Kunkuma, both known as the Ullälas among the bards of Magadha. Svayambhd is silent about thesc; but thc Kavidarpana defines them prominently, while the Chandahkośa and the Prührta Paingala mention them only as the constitucnts of some strophic couplets. The Apabliransa Dvibhangis illustrated by Hemacandra at Chanclonustismuo IV. 87.2-11 have onc of thic two as their second constituent metrc. 31. The position of the Karunrjxına in the history of the growth of thic Prākrit and Apabhramsa metres is peculiar; its method of trcating the subjcct too is nos cl. Though it belongs to the Classical school of prosodists, it professes to havc been composed as a manual for rising pocis, as the namc suggests. It quotes Hemacandra and is quoted by Jinaprabha in Sam. 1365 and by Somacandra cien carlier in Sam. 1329 in his commentary on the litterari! care, The commentary on the work was com. poscd not long after thic tcat itself and probably by sonic pupil of its author whom he calls Pujya on kin warmne II . Out of thc six chapters of which it consists, only the second is important for our purposc. licrc Prikrit and Apablirana metres arc promiscuously defined and illustrated, being classified on the basis of the number of dic Pidas which the single or strophc metre contained, thus as D ipadis, Cituspadis, cic, uplo Solacapadu Among the Dsip is only three arc mentionci, tuo of them being the ·* INTRODUCTION metres and illustrated as such. Mátrā is the only Pañcapadi defined and only a single variety of it is mentioned with a remark that it is of many kinds (pracurabheda). The illustration of this metre is in the Apabhramśa language. Ghatta in its different forms is the Satpadi mentioned next; all its six kinds are illustrated by stanzas in Apabhramśa. The only other single Şatpadi metre is the Dhavala of 6 Padas, called Kirtidhavala. This, along with the only single Aştapadı metre called Sridhavala, is treated as Apabramsa metre and illustrated as such. All the other metres defined in this chapter of the work are strophic metres, at least five of which have received specific names, viz, Şatpada, (also called Sárdhacchandas or Kāvya ), Phulla, Tarala, Vastu and Dvipadıkhanda, but all of which except the last are illustrated with stanzas in the Apabhraṁsa language. At the end of the chapter a Kadavaka is defined as a Sodasapadi consisting of four Paddhadikās and a Sandhi as a group of such Kadavakas. The illustration of the Kadavaka is of course in Apabhramśa. It will be seen that among the metres defined in this chapter of the Kavidarpana a very large number belongs to the Apabhramba prosody, most of them being illustrated probably from the existing poems in that language. The number of strophic metres too, is comparatively large and the whole chapter conveys an impression that Apabhramsa poetry had by that time firmly established itself, that the longer Dvipadis had fallen out of use (probably because most of them had come to be treated as Catụspadis and Satpadis owing to the introduction of Yati and Yamaka in the middle of the longer line), and that the Sandhibandha Kavyas had steadily begun to rise on the horizon, though what may be called the Räsābandha Kavyas according to Svayambhū, namely, shorter lyrics were also thriving side by side with them. 35. The last pair of works which is proposed to be discussed here for the history of the Prūkrit and Apabhraméa metres is that of the Chandahlo-a of Ratnasekhara and the Prīlita-Paingola. Both these works define about 50 metres, most of which are illustrated with stanzas in the Apabhraméa language. These include a few strophic couplets having specific names like Candrī. yana and Candrayani, Kundaliha and Kundalini, Rásīkula, Satpada and Raddi. Dohi and Mātri of five Pīdas are mentioned by both, but the latter only as the constituent of the stropłuc Raddā. Gathi is defined by both and seems to have still retained its popularity, particularly as a constituent of strophic couplets and ·छन्दोऽनुशासनम् । triplets. Neither of these two works, however, alludes to the Sandhibandha Kāvya or its constituent the Kadavaka, though the Paddhadikā is defined by both. Many of the metres are again amenable to the Talas of 5, 6, 7 or 8 Mātrās and two poets who appear to be also the authors of works on prosody are mentioned by both the works. On the whole they leave an impression on the mind that they were composed as manuals for the help of popular bards who wrote stray poetry on the eternal topics of conjugal love and religious devotion, but were not able to compose longer poems of the type of the Sandhibandha Kávya which required deep crudition and close observation. The Sandhibandha Kavyas, on the other hand, were composed for a long time after Hemacandra by the Jain monks, who had a very good grounding in both the Sanskrit and the Prakrit languages from their early age. 36. It is quite probable that the authors of these two works viz, Chandaħkosa and Präkrta Pairgala, had known and based their manuals upon some Rāsūbandha Kāvyas or Rāsakas like the Sandesa Rūsaka, composed by bards of reputation. As said above the Sandesa Rūsala, may have been based upon earlier models of the Rāsaka type of Apabhramsa poems. This particular work is supposed to have been composed by a Mohamadan poet of the 13th century or thereabout; his name is given as Addahamāna, son of Mirasena. It is called Sandeśa Rusaka i. e., a Rūsaka Kavya describing the Sandeśa of a young girl to her lover who had gone on a long journey for over a year. As a Sandeśa Kavya it may be compared with the Meghadita of Kalidasa; but there is an essential difference between the two poems, both as regards the structure and the conception, Here the messenger is a living person who is likely to meet the lover at a real town on the earth. The messege too is not one of cheer and hope, but a description of the intense suffering from separation of the person who is left behind. It is again sent by the beloved at home to her lover, and not by a wandering lover to his beloved at home. The actual messege, however, suggests the poet's acquaintance with both the Khanda Kavyas of Kālidísa, namely, the Meghadita and the Rtusanihára. As a matter of fact, our poet seems to have combined the motifs of these two together in his Reisha. For while describing her suffering in the course of her messcge, the heroine is made to say in detail what happens to a separated lover during the different seasons of the 47 See p $34. 41 above.

·INTRODUCTIOY year. But more than anything else, the poet's aim in composing thc poem was surely to bring into prominence the popular and current Apabhramśa metres together with their names. This is indeed the reason why I take a brief notice of this work. The lady Love is made to give most of her message in different metres whose names she mentions at the commencement of the message in an carlier stanza. She tells us, while describing her condition in the different seasons, how she had composed certain stanzas in particular metres, on particular occasions. She is shown conscious of her poetic powers and offers as it were her extempore composition to the traveller-messenger, now and then, The traveller too at the very start pours himself out in 8 Gāthīs on seeing the young lady and her pathetic condition; but later he remains only an attentive listener to the pathetic story of the lady. Most of the metres employed here in this Råsaha poem or the Rāsabandha Kavya, including the strophic couplets Vastu and Radda, are among those few which are found defined in the above mentioned last pair of works, namely, the Chandahlosa's and the Prīkorta Pangala Only one or two single metres and one strophic couplet seem to be unknown to (or perhaps neglected by) them, and have to be traced back to Virahanka's T'rtta. gaitzsamuccayne The ruling metre is of course the Rāsaka, 49 48 The commentator of the peom, hoverer, quotes from Nandatadhya's Gathala- Axipapublisbed in Appendix of the edition of Karulurpana mentioned in £. n 15 above, without mentioning either the name of the anthor or of the worl, Thuy he quotes N (Nanditshga ) 16 On T2, N 74 on y 20, N, 80 on v 94 and N. 78 on v 119 T'or all these see Chanda kosa (L. 15 ) 51, 36, -, 35 and Prokrta Paingala ( Bibliotheca Ed ) I 54, I. 125, L 120, 153 respectively Yet on v 19 he quotes a definition of Radding, which contains the words kari nancladilha bl ananit, though this is not found in the edition mentioned above Similarly the commentator quotes without mentioning the name of the author or the work from Ratpasekbarıs Chanda kosa (ne 15 ) Y 16, 17, 21, 32, 41ab, 41cd, 26 on Sandefardeala vy 23, 26, 36, 82, 101, 121, 123 respectively 49 Bhramarārali of 173 ( mentioned in 170) and Ramantyaka of 5. 203 (mentioned in 7 207 ) are known only from Frilagal uamuccaya (i n. 13 ) 361 and 426 respectively The same is true aboat Nandin of y 171 (mentioned in 7 170), this name is known from ) ritajalise muuccaya 3 20 alone though the commentator quotes & definitsoa from Chandluhtuša (17) substitating tht nane Nandini for Totaks in its texto Similarly the strophic couplet called Khuahuaka of TT 115-116 ( mentioned inr 113 ) 13 hrown from Fritajateamuscaya 4, 74 alope Here in thus esse at least, the agtbor of the Sandefarasala has rery clearly imitated the very wording of Tirahinta's Illustration of the metre ·छन्दोऽनुशासनम् । which is a Sama Catuspadſ with 21 Mātrās in cach Päda of which the last three Mātrās are always represented by short letters. In addition to this Rāsaka which is employed for nearly 85 stanzas (out of a total of 223) the poet has used the standard Prākrit metre, the Gathā, for about 40 stanzas. The Apabhramsa metre Dohā is also often used, both independently and for the strophic couplets, called the Raddus. He has mentioned and employed the Prūkrit Skandhaka and the Dvipadi (of 28 Mātrās in each of its four Pādas), as also the Apabhramsa Drumila, Adilā, Maờilā and the Cūļāla Dohaka or Cūļallau. He also uses, without mentioning the names, the metres called Paddhadikā, Kāminimohana and Kavya, all well known Apabhraṁsa metres. Thus from this poem and from the two works on metres, it would not be far from truth if we presume the existence of the activities of the Apabhramśa poets in the field of the Rāsābandha Kavyas. 37. We have thus traced the growth of Prākrit and Apabhramsa prosody from the days of Kalidāsa's Vikramorvašīya and Jānīsrayi, right upto the times of the Prūksta Paingala and Chandahkoša, both of which may roughly be assigned to the latter half of the 14th century A. D. We also saw how Präkrit and Apabhraṁsa poetry flourished side by side upto the beginning of the 10th century, the former having the upper hand owing to the prominent position enjoyed by it as the language of the learned. During this period Gitiki had become popular by the side of the Gātha and strophic couplets and triplets called Dvipadis and Rāsakas rose into prominence, all being known under the general term Sirsakas. This term signified 'a crown', 'a crowning metre', since the poet added a stanza or two in a shorter but different metre like a crown to his composition, which completed a sentence or a topic that was left incomplete in the earlier stanza The term gradually fell into disuse and was followed by another more expressive one viz, Dvibhařgi or Tribhangi, as the case may be. Among the Rāsakas there were some which wcrc composed exclusively in metres like the Mātrā and Adila, i, e., in the Apabhramsa metres, as Virahānka tells us, and thesc clearly indicate the rise of the Risibandha Kāvyas or stray and short poems in thc Apabhrain a language. For some time Prakrit lyrics called cither Dvipadis or Rasakas, (the former being probably the earlier ones), grew side by side with thic Apabhraunsa lytics known as the Rasakas, which latter, we are told, were or stanzas.

·06 INTRODUCTTOY greatly favoured and appreciated in the assemblies of the learned and elderly persons About the Rusābandha and similar compositions, Svayambhu further tells us that these were full of irregularities of grammar and metre and yet they were greatly praised by appreciative experts in the field From the remarks of Svayambhu and Hemacandra we further know that such poems were composed either in praise of derties (when they received a significant name Phulladaka i e, Puspika), or on auspicious occasions like marnage (when they were called Mangalas), or even while praising a great man under the image of a bull (when they were called Dhavalas) They were also composed sometimes as a sort of a riddle for the purpose of amusement or training of the intellect, and then they were called Prahelıkes and Hrdayalılas (later known as Antah Prahelikas and Bahih Prahellas) Owing to the rapid growth of such lyrics in the Apabhramsa language and also due to the nose of such crudite poets as Caturmukha and Svayambhu who could have very well composed Sanskrit Mahi- Lavyas had they chosen to do so, Pralnit poetry dundled in importance, though it still lingered on till the days of Rijesekhara, who in hıs Kutyamımansa, composed in the first half of the 10th century AD, assigns a place to the Pralnit poets together with the Sansknt poets on the one hand and the Apabhramsa poets on the other, at the Ling's court The Prakrit illustrations which are quoted by Svayambhu for his Vaiņa and Matra Vrttas in the Praknt language may lead us to the same conclusion as above On the other hand, we get do clear idea about the statc of Prabrat and Apabhramśa poetry at the time of Hemacandra, who unfortunately, does not quote" from the existing poems, but chooses to compose his own illustrations Yet from the few references which we get to such significant terms as Phulladala, Jhambataka, Dhavala and Mangala and also from the fact that be himself condescends to compose his illustratons in thc Apabhramsa language we may infer about the existence as well as a flourishing condition of both the Rusabandha and the Sandbibandha Lavyas in that language at his time Many Jain monks hereafter com- 50 In the second Adhrira on the Sanskrit metres, Hemscodra generally follows the Jain Tradit op about the names of the metres tat bost always mentions the older named under the anthority of Ebarata in aluat 34 cases, in similarly mentions Pinzals 1o three esses and hasrana, 4 tars, Jasadera and Srarambhu only once each He qo0'es * Dripadikhanda from) Sribar as Palnomli on 4 85 for #luch see abore para rend (p 26 ).

·छन्दोऽनुशासनम् । 47 poscd their Sandhibandha Kavyas in the form of thc Caritas and the Purinas, when Hemacandra had himself started the ball rolling by composing in that language and thus giving a sort of authoritative sanction to its respectability. The existence of stray poctry and of short lyrics in the language during the period intcrvening between Hemacandra and Ratnaśckhara must also bc conceded on the strength of what we learn about the Apabhramsa metres from thc Chawlah! ośrt and the Prulrta Parrgala. Strophic couplets for which thic Prūknit and Apabhramsa pocts have shown a predilection from tcry carly times, still continued and perhaps multiplicd. Short poems on different occasions like marriage and installation of images must haic still continued to bc composed under different names and forms like Carcari, Tügu, Caupai and Raisa, and gradually, and without ci en being noticed, Apabhrama poctry became colicd and transformed into poctry of regional languages lilc ulic carly Gujräti, carly Rījastiānt, carly Marathi and carly Hindi. 39 The present cdition of the Chandonulisan? is bascd upon the micrial given below, most of which I fiasc rccciicd from tlic ako greit Jain scholar Ilunis, Sliri Punyavijayaji and Shri Jizija, yi, whose names arc icry well known in the world of scholars I feel diccply oliliged to both and particularly to Juni Shirt Jinsia asi for agreeing to publish this work in the Sight Jan Scries I also sincercly thank all others who Inc oblioce me in onc.or tlic other in preparing thus cdition ·13 INTRODUCTION ; E: 103 x 41 inches; foll, 10 with about 22 lines to a page. The ms, is written in small clear handwriting; it wholly drops the Sütras, but contains about three-fourth of the Svopajfia Țikā and illustrations. No. 1645. F: 101 x 4 inches ; foll. 20 with about 20 lines to a page. The ms, is dated Sam, 1481 and contains all the Sūtras and a very brief Avacūri in a few places. G: 104x43 inches; fol1.4 with about 18 lines to a page. The ms.contains only the Sūtras and belongs to Shri Sanghano Bhandara, No. 90/2304. H: 103 x 41 inches : foll.4 to 9 only with about 29 lines to a page. It contains all the Sūtras and a brief Avacūri. It is dated Sam. 1490 and belongs to Sangha Bhaqdira, No. 90/2307. N: This is the printed cdition of thc work; as explained in its preface, it is based upon a single ms. Published by Devakaran Mulchand, Bombay, 1912. P: This is a photo-copy of a palm-leaf ms. preserved at Patan and containing 123 folios; it has a few marginal notes in Sanskrit. S: 10x 41 inches; foll. about 60. The ms. belongs to the Jainānanda Jñānabhandāra, Gopipura, Surat No. 322. K: For the Paryāya commentory which I have published, I have used two One belongs to the Bombay University and the other to Shri Nuni Jinavijayaji himself. The former has 46 folios with about 13 lines to a page and is dated Sam. 1659, while the latter has 37 folios with about 15 lines to a page. Kd: In the 4th Adhyaya I have sometimes given the variants found in the Kavidarpana, which I have recently rccdited in thc Rajasthan Puratana Granthamala, 1960. mss. Bumby, Cth August 1960, H. D, Velankar.

·श्रीमद्-हेमचन्द्रसूरिविरचितं छन्दोऽनुशासनम् । अथ प्रथमोऽध्यायः। अहँ । शब्दानुशासनविरचनानन्तरं तत्फलभूतं "काव्यमनुशिष्य तदङ्गभूतं छन्दोऽनुशासनमारिप्समानः शास्त्रकार इष्टाधिकृतदेवतानमस्कारपूर्वकमुपक्रमते- वाचं ध्यात्वाऽऽहंती सिदशब्द-काव्यानुशासनः। काव्योपयोगिनां वक्ष्ये छन्दसामनुशासनम् ॥१॥ अर्हद्भिः कृता, "कृते' [सि. है. ६.३.१९२ ] इत्यणि, आहती वाक् । द्वादशाझं "गणिपिटकम् । यद्यपि द्वादशाङ्गी सूत्रतो गणधरैर्निर्ममे, तथापि तदर्थस अहंदुपदिष्टत्वा- दाहतीति उच्यते । यदाह- 'अत्थं भासइ अरहा सुत्तं गंथेति गणहरा निउण' ॥ १.१ ।। इति । सूत्रमपि चाचिन्त्याहत्प्रभागादेव गणधरैग्रंथ्यते इति आहेत्येव वाग् इति न विरोधः। सिद्ध प्रतिष्ठां प्राप्तं शब्दानां नामाख्यातादिभेदानां प्रकृतिप्रत्ययादिविभागेन, काव्यस्य च "गुणालङ्कारादिविवेचैनेन, पूर्वाचार्यशासनस्यानु पश्चात् शासनं संदर्भो यस्य स सिद्धशब्द काव्यानुशासनः । ध्यानं प्रणिधानम् । तचेह मानसो नमस्कारः । काव्योप- योगिनामिति गद्यकाच्ये न छन्दसामुपयोग" इत्यर्थात् पय काव्यमिह गृह्यते । उपयोगः साहायक "वृत्तसंशयच्छेदादिना । यदाह - 'छन्दोविचितेवृत्तसंशयच्छेद् ' ॥१२॥ इदमभिशेयरपोजनम् । काव्योपयोगाभाराच न वैदिकान्दि छन्दौसीह लक्षयि- प्यन्ते । छन्दसामिति कर्मणि पष्ठी । "चन्दनादाह्रादनात् छन्दांसि वर्णमानानियमितानि [अथ ] छन्दोऽनुशासनपर्याया कतिचिल्लिस्यन्ते । 1) कान्यमिति - भलकारशास्त्रम् । 2) कृत इति - तद्धितस्नम्। 3) गणिपिटकमिति --पिटकमिव पिकम् । सर्वघ्यापकत्वाद् गणीना गणिनां वा पिरकम् । 4) गुणालकारादीनि-माधुरिप्रसादास्त्रयो गुणा , उपमादयो सरकारा। 5) उपयोग इनि-कार्यमित्यर्थ । 6) वृत्तसशयति-मानार्यामशयच्छे. दादि । भादिशब्दापनियते। 7) छन्दोविचिरिति-छन्दासि विचीयन्ते समक्ष्यन्तेऽत्र शास्त्रे तानि ध्यादिरूपत्तानि । 8) चन्दनाहादनारमन्दासीति- उणादिकोऽस्प्रत्ययः । पोदरादित्वाच्छ । १आरिप्समाण A २ कृत्यजि अहती। ३ वाचि० ACN ४ प्रतिष्ठ AB ५विरचनेन A ६ सहायक ७ छन्दोसि to 'प्यन्ते repeated in A ·२ छन्दोऽनुशासनम् । वृत्तानि तेषाम् । अनुशिष्यते अनेनेति अनुशासनं शावम् । वक्ष्य इति तृतीय त्रिक्पयो- गाद् अहमिति लम्यते । ननु भवतु 'वाचं ध्यात्वाईती' इति इष्टदेवतास्तुतिः, अधिकृत- देवतास्तुतिस्तु कथामियम् । न ह्यधिकृतानि छन्दांसि अर्हत्प्रणीतानि । मैवं वोचः। न हि "सूक्तं किंचिद् अर्हतामुपदेशमन्तरेण जगत्यस्ति । यत् श्रीसिद्धसेनः- 'मुनिश्चितं नः परतन्त्रयुक्तिषु स्फुरन्ति याः काश्चन सूक्तसंपदः । तवैव ताः पूर्वमहार्णयोद्धता जगत्प्रमाणं जिनधास्यविष्णुपाः" ।। १.३ ॥' इति सर्वमवदातम् । अनेन च श्लोकेन शब्द-काव्य-च्छन्दोऽनुशासनानामेककर्तृकत्वमुक्तम् । सर्वादिमध्यान्तग्लो त्रिको नौ भ्यो जौ स्तौ वर्णगणाः ॥२॥ "सर्वादिमध्यान्ती गुरु-लघू ययोस्तों यथाक्रम नौ म्यौ जी स्तौ "इत्येवंसंज्ञा ज्ञेयौ। चतुर्लादीनामपि मादिसंज्ञा मा भूदिति नियमार्थमाह त्रिको । प्रयः प्रमाण- मनयोस्तो । 'मानम्" [सि. है. ६. ४. १६९] इति के त्रिकौ । तत्र सर्व-गलौ नौ, आदिग्लो न्यौ, मध्य-ग्लौ जौ, अन्त-ग्लो स्तौ । सर्वेषां न्यासः- sss म. न. भ. Iss य. Is| ज.15.15 स. ss|त. पठन्ति च- मस्त्रिगुनिलघुश्च नकारो भादिगुरश्च तथादिलघुर्यः । जो गुरमध्यो मध्यलघू ः सोऽन्तगुरुः कथितोऽन्तलघुस्तः॥ ~इति वर्णगणाः॥२.१ ॥ द्वित्रि चतुःपञ्च पङ्कला दतचपपा द्वित्रिपश्चाप्टत्रयोदशभेदा मात्रागणा॥३॥ कला मात्रा । विकलो द संजः । त्रिकला त संज्ञः । चतुष्कलः च संज्ञः । पञ्चकल: प संज्ञः पङ्कलः प संज्ञः। इति द्वित्रिचतुःपञ्चपण्णां आदिप्रतीकेन "कृत रास दिया दर' इत्यादिचद् दादिसंज्ञा मात्रागणाः। ते च यथासंख्यं द्वित्रिपञ्चाटत्रयोदशमेदाः । तत्र- द गणः द्विभेदः-s .. तगणः निमेद:-15. S1 || च गणः पञ्चभेदः -55,15. Isl.sil. II. 1) सूनमिति-काम्यादि।) विभुषा विन्दवः । ३) सर्गदिमध्यान्तापिनि- समाच ती आदी च सर्वादी, तौ च तो मध्यौ च ती च ती अन्ती चनि कर्मधारयः। 4) इत्येवंमजाविनि-नामरूपा मगगेनि संझा शेया। 5) भादिगुररिति-मात् सूयत्वात् पिरोपः। यद्वा इनि व्यञ्जन सम गोप- लक्षणम् । थापातलिकापरान्तिकाछन्दः। 6) कृतृरामदिवादरत्यादिवदिनि-कृतरापदरभूतदिवा गुचराष्टदि- वैरपूर्णदिया। कृष्णपक्षे तृतीयायां राजी भद्रेत्याहुज्योतिर्विदः । १ अनुशिष्यन्ते B. २वंशस्थम् । इति AB ३ मानमितीत्यर्थे सस्याइतेत्यादिना के निये AB3 मानमितीवयें सप्याउत्तेचा इति के ६.४ ग्ौ in सर्वम्लो dropped in a ·प्रथमोऽध्यायः। प गणः अष्टभेदः--155. s}s.||s.sss.is. s|||| प गणः त्रयोदशभेदः-sss.||ss.isis.sils. is assi.sis. ||s.ss|| .SIL.ISI.SIL. सर्वगः सर्वलो दस्तः आदिमान्तिमसर्वलः। "सर्वान्तमध्यमाघर चः समस्तलो मतश्च सः ॥ ३.१ ।। पाद्यन्तर्लघुग्लान्तः स्यादुपान्त्यगुरुः स च । आधुत्तरगुरुः सोऽपि गुर्वादिः सर्वलोऽपि च ।। ३.२ ॥ पः सर्वगो घ्यायला स्यादाद्योपान्त्यलघुस्तथा । आधान्तिमगुरुश्चैव पर्यन्तगुरुरेव च ॥ ३.३ ॥ आद्यन्तल उपान्त्याधग उपान्त्यगुरुस्तथा । ध्याधगो मध्यगश्चाद्युत्तरगादिश्च सर्वलेः ॥ ३.४ ॥ - इति संग्रहश्लोकाः ॥३॥ समानेनकादिः॥४॥ ग्लो मादयो दादयश्च "समानेन लक्षिता एकादिसंख्या भवन्ति । यातिथः समानस्तापतिथा गादयोऽपि गृह्यन्ते । गंगा गि गी' Y Y में । एवं लादयोऽपि ॥ ४॥ हखो लजुः ॥५॥ हखो मात्रिको वर्णो लूसंज्ञो भवति । स च प्रस्तारे मजुः स्थाप्यः ॥५॥ चान्ते ग्यमाः ॥ ६॥ पादान्ते वर्तमानो हखो गसंज्ञो भवेति । स च प्रस्तारे यमः स्थाप्यते । वेति" व्यवस्थितविमापा तेन यत्र 'जी ग्ली "समानी' इत्यादायपवादस्तत्र गसंजो न भवति । वंशस्यादौ च पादान्ते "लयोर्गुरुत्वं न भेति । यदाह- पत्यकादिचरणान्तनिपेशितस्य गावं लयोनधि तथा श्रुतिशमंदापि। धोनुर्पसन्ततिलकादिपदान्तयर्तिलो गत्यमत्र विहितं विबुधैर्यथा तत् ॥ ६.१॥ धुवामु विवक्षायशाद् गुरुत्वं लघुत्वं च । यदाह- 1)मध्यमापनि-मगुग मन्नगुरः २ मगगुरु मादिगुरः । सर्पलाशीप गगाः । मानिनीयो भेदो गुना पर्चा मेदोहपन्नःमातुनरगुरिनि-भादेः प्रपमासरो गुरमंत्रमः । :)ममाननेनि मरेगा) समानीम्यागनि-मामान्योनी विशि:, रिमोटोनीभिगदः । 4) पोगन भानि-पत्र प्रारमय गुमपरिधानार । गोछने पुन गुरोपनिनft मन मन गातो भनि भा ·४ छन्दोऽनुशासनम् । मोजसंख्या यदामोटा धुवासु विरतो तदा। गोलता युग्मसंख्ये तु "विरती गुरता लयोः ॥ ६.२ ॥ तथा- "गुरु चिअ पैकलह विरामविसयंमि विसमसंसाए । जमललह लहुअ चित्र समसंसासंठिमो होइ ॥ ६३ ।। xxप-विसर्ग-अनुसार-व्यञ्जनाहादिसंयोगे॥७॥ जिह्वामूलीये उपध्मानीये विसर्जनीये अनुसारे व्यञ्जने हादिवर्जिते संयोगे च परे हस्खोऽपि गो भवति वक्रश्च । 'अहादि' इति समस्तव्यस्तसंग्रहात हसंयोगे हसंयोगे रसंयोगे च न गुरुः । आदिशब्दायथादर्शनम् । हादिसंयोगे च यथा- स्पृष्टं त्ययेत्यपहियः सलु फीर्तयन्ति ॥ ७.१॥ तथा- तव हियापहियो मम हीरभूत् शशिग्रहेऽपि द्रुतं न धृता ततः। बहलमामरमेचकतामसं मम प्रिये क समेप्यति तत् पुनः ॥ ७.२ ॥ धनं प्रदानेन श्रुतेन कर्णौ ॥ ७.३ ॥ इत्यादि । * * "लीलासिताजमुत दर्पणमातपत्रं किं दन्तपत्रमथ किंशुकमौलिरतम् । किं चामरं तिलकविन्दुरथेन्दुविभ्यमेतद्दिवो निहृतदीप्ति मुदे न फस्य ।। ७.४ ॥ प्राकृतेऽपि यथा- "जह हाउं ओइण्णे अभुत्तमुल्हेसिअमंसुअलुतं । जैहय हाओसि तुमं सच्छे गोलानईतूहे ॥ ७.५ ॥ अभुत्तं अभिषिक्तम् । तृहं तीर्थम् ॥ ७.५ ॥ तथा- योद्रहद्रहमि पडिआ। "कुवलयखितगहि० ॥७.६॥ इत्यादि । 1) विरती गुस्ता लयोरिति-लक्षणवशालघुत्ये मासे गुरुवम् । 2) गुरुमचिएनि--एकर घुर्विवक्षा- घशाद् गुरभवति दिलघुरघुरेव। 3) लीलामिति वृत्ते दर्पणमिति कीयेऽपि दृश्यते । दन्तपमितितारम् । पुदिव इति-दिवः स्त्रीत्वात् तस्या धर्मा लीरासितानादयो भणिता 14)जह पहाडं नि-सानुमवर्तीण सात्विक भाववशात् माई सत् उसने अंशुवपर्यन्त 'मद्धंतो परत' इति वचनात् । उद्धतशफरी रष्ट्वा पकियो न सात इति संटकः। 5) वोदहदहमि पडिभत्ति चिभ मुहया तेचैन पंडिला ते जनि जिय(भोलोए । योमहम्मि पडिआ तरनि जे धेर लीटाए ॥ प्रामीणतस्णयमूहहदे। भन्न घटेरो न या' [मिल है. ८०२.८०] इनि सूत्रेण विकल्प न रोपः। 6) कुवल्यम्बित्तदहित्ति-पंक्यपंकि वद्दोडि, कुवर यम्विन्द्रहि । विगति पारिहि घलि, समहर · ...हि । निम्मवि वरवरणाहर, पुह लीलाइहिं । उग्धीटी निम सिहि, निवाइ पपारदहि ॥ २राध्य २, ३वलहू ४वियर५व्यस्लमुभम्नमु. ६हेमयोगे , ७ हादिस. AB. ८ पठं A. ९ बहुल १० न्हा ११ रानियममु० १२ जयं N १३ न. १४ न्हाओलि A. १५ अन्भुतं ·प्रथमोऽध्यायः एषु अतीव्रप्रयत्नत्वं संयोगस्य गुरुत्वाभावे हेतुः। तीव्रप्रयत्ने तु भवत्येव गुरु । यथा- 'यहमारेषु केशान्' इत्यादि । केचित्तु xxपयोरपि परत्र स्थितयोः पूर्वस्य लघोर्गुरुत्वं नेच्छन्ति । यथा- प्रणतसुरवरधरणनृपः परमविजितमदमदनजननमरण । सकलुपजनसलिलयातकर कनकमय सुतनु जिनवर वृपभ जय ॥ ७.७ ॥ दीर्घप्लुतौ ॥ ८॥ द्विमात्र-त्रिमात्रौ वर्णी संज्ञौ भवतः पक्रौ च ॥ ८॥ स द्विमात्रः॥९॥ स संज्ञो द्विमात्रो भवति । "एकमात्रे असती मात्रा आरोप्यते । त्रिमाने सती निराक्रियते ॥९॥ एदोती पदान्ते प्राकृते हस्त्रौ वा ॥१०॥ पदान्ते वर्तमानौ एकार-ओकारी प्राकृतभाषायां वा ह्रखौ भवतः । यथा- "पधूसगयवरम्मूलिआएँ उडीणससिविहंगाए । धवलाई गलंति निसालया नक्खत्तकुसुमाई ॥ १०.१ ।। * "उअ पोमेरायमरगयसंवलिआ णहयलाओं ओभरइ । णहसिरिकंठभट्ठ व्व कंठिा कीररिंछोली ॥ १०२॥ इ हिँ इत्येतपोः "हस्त्रत्वं शब्दानुशासने सानुनासिकत्वविधानात् सिद्धमिति नेहोच्यते । अपभ्रंशे त्यपदान्तयोरपि 'कादिस्यैदोतोरुचारलाघवम्' [सि. है. ८.४. ४१० ] इति 'पदान्ते उँ हुँ हिँ हॅ काराणाम् [सि. है. ४. ८, ४११ ] इति च ह्रखत्वं शब्दानुशासने निर्णीतमिति नेहोच्यते ॥ १० ॥ तुर्योऽशः पादोऽविशेपे ॥ ११ ॥ छन्दसश्चतुर्थो भागः पादसंज्ञः अविशेपे सामान्याभिधाने । यत्र तु द्विपदी- पञ्चपदी-पट्पदी-अष्टपदी चेति विशेषाभिधानं तत्र "द्वितीयाग्रंशोऽपि पादः ॥ ११ ॥ 1) एकमाने मसती मात्रारोप्यत इनि-अन्तलघी एकमात्रे असती मात्रारोप्यते । निमात्रे ने सती निराक्रियते गुरोर्द्वमानत्वेन समतत्वात् । 2) पच्चूसगयवरत्ति-प्रभातगजवरोन्मूलिताया उडीनचन्द्र विहंगाया श्वेतानि क्षरन्ति निशालठाया नक्षग्नकुसुमानि । 3) उअ पोमरायत्ति-उमति पश्य । पोमरायत्ति- पमराग । णयलाओ इत्यत्र सून फलितम् । ओभरनि - अवतरति । भट्ट प्व-भ्रष्टेव । कठिएत्ति - घण्टा भरणम् । कीररिंडोलीनि-शुकणि । 4)हवरव शब्दानुशासने इनि-प्राकृतलक्षणे। 5) द्वितीयायं शोऽपि पादः । प्रथमादिरपि द्वितीयायपेक्षया द्विनीयाधश उच्यते । १तु dropped in A पुनर् ॥ २'मरण ३ जय ॥ पध्या AB ६ ओयरइ DY ७ सानुनासिक. to हसल शब्दानुशासने dropped ८ तुर्योशी BPP ४ गससी ५पउमराय AP ABP. InN ·छन्दोऽनुशासनम् । वृत्तम् ॥१२॥ प्राह मानाछन्दोम्यो यदभिधास्यते तद्वत्तसंज्ञ ज्ञेयम् । "तच स्थिरगुरुलबक्षर- विन्यासमिप्यते । "पाटन-संयोगयोरभागात् । मानाछन्दांसि तु जातिरिति प्रसिद्धानि । यदाहुः पद्यं चतुप्पदी तय वृत्तं जातिरिति द्विधा ॥ १२.१ ।। वृत्तं च समाधसमविषमभेदात् त्रेधा । तत् क्रमेण लक्षयति- समः पादैः समम् ॥ १३ ॥ पादैवतुभिस्तुल्यलक्षणैः समं वृत्तम् ॥ १३ ॥ समाधमर्धसमम् ॥ १४ ॥ यस्य तुल्ये अर्धे तदर्धसमं वृत्तम् ॥ १४ ॥ अन्यद्विपमैम् ॥ १५॥ आभ्यामन्यद्विपमं वृत्तम् ॥१५॥ श्रव्यो चिरामो यतिः ॥ १६॥ विरमणं विरामो विश्रामः । "स श्रुतिसुसो यतिसंज्ञः । सा' च तृतीयान्तेषु गपादिनिर्देशेषु उपतिष्ठते । गादयश्च साकाहत्वात् यतिरित्यनेन संध्यन्ते । तेन गाद्य- वच्छिन्नरक्षरैर्यतिः क्रियते इत्ययमर्थः सिध्यति । तत्रैपा यत्युपदेशोपनिपत् पठ्यते- यति सर्वत्र पादान्ते श्लोकार्धे तु विशेषत । गादिच्छिन्नपदान्ते च लुप्तालप्तविभक्तिके ॥१॥ तर "यति सर्वत्र पादान्ते' यथा- नमोऽस्तु घर्धमानाय स्पर्धमानाय फर्मणा। तजयावाप्तमोक्षाय परोक्षाय कुत्तीर्थनाम् ॥ १६१॥ इति । न पुनरेवं यथा- नमस्तस्यै महादेवाय शशावार्धधारिणे ॥ १६२॥ इति । श्लोकाधे तु विशेषत' इत्यत्र सन्धिकार्याभारः स्पष्टविभक्तित्वं च विशेषः । यथा- नमस्यामि सदोद्भनमिन्धनीतमन्मथम् । ईश्वराख्यं पर ज्योतिरक्षानतिमिरापहम् ॥ १६३ ॥ 1) तच स्थिरगुरलवक्षरेनि-भार्यादा हि गुरुलथ्योयभिचारिता न स्वत्र समे छन्दसि । रघुद्वयस्थाने गुलं भवति गुरुस्थाने रघुदय न भवतीति भाव । 2) पाटनसयोगयोरभावादिनि गुरोरंघुद्वयकल्पना पाटन रघुद्वयस्य गुस्कल्पना सयोग । ३)स श्रुतिसुग्दो यतिमा । श्रुति सुरपति ध्रुतिमुख । कर्मण्यम् । 4) यति सर्वत्र पादान्ते इनि-पूर्वापरपादयो समासेऽपि पादान्ते यनि वियते। )टोकार्थे नु समायोऽपि - न भवति। १रघुवर २ तद dropped in y ३ विपम घृत AD 8 all the foor words dropped in B ५ सा च तृवीयान्तर्गाद्यवच्छिन्नरक्षर क्रियते । ६ तेन dropped in CENP ७ गकारादिपदावे च? ८ शर्माका । ९ नमस्यानि ।

·- - * प्रथमोऽध्यायः अत्रे ईश्वरमित्यस्य पूर्वमकारेण सन्धिर्न कर्तव्यः । स्पष्टविभक्तिकत्वं च अत्रैव | न त्वेवं यथा- सुरासुरशिरोरतस्फुरत्किरणमञ्जरी-1 पिभरीतपादाब्जद्वन्द्वं चन्दामहे शिवम् ।। १६४ ॥ गादिच्छिन्नपदान्ते च "लुप्तालप्तविभक्तिके यथा "उत्तुङ्गस्तनकलशद्वया मताही लोलाक्षी विपुलनितम्यशालिनी च ॥ १६५॥ यक्षश्चके जनकतनयास्नानपुण्योदकेषु ॥ १६.६ ॥ इति । 'लुप्तालप्तविभक्तिके' इति 'यति सर्वत्र पादान्ते' इत्यनेनापि संबध्यते । यथा- नमस्तुङ्गशिरश्चम्बिवन्द्रचामरचारवे । त्रैलोक्यनगरारम्भमूलस्तम्भीय शम्भवे ॥ १६७ ॥ इति । तथा- वशीकृतजगत्कालं कण्ठेकाल नमाम्यहम् ॥ १६.८ ॥ इति । कचित्तु पदमध्येऽपि गकारादौ यतिर्भवेत् । यदि पूर्वापरौ भागौ न स्यातामेकवर्णकौ ॥ २ ॥ यथा- पर्याप्त तप्तवामीकरकटक्तटे श्लिष्टशीतेतरांशी ।। १६९॥ इति । तथा- "कूजकोयष्टिकोलाहलमुसरभुनः प्रान्तकान्तारदेशा. ॥ १६.१० ॥ इति । तथा- "हासो हस्तानसंवाहनमपि तुलितादीन्द्रसारद्विपोऽस्य ॥ १६११ ॥ इति । पेरिश्चानां तयोचारितचतुरमाचां चाननानां चतुर्णाम् ॥ १६ १२ ॥ इति । खंदे पानीयमाहादयति हि महिप पक्षपाती पूर्वत्कः ॥ १६.१३ ॥ इति । 1)गादिरिटोनि-गादिमस्यान्टिनाक्षर पदम् । मयूरन्यसबैति ममास 12) लुप्तालुतेति-लुसवि भक्तिमय न एकार्थ इत्यनेन न तु मनतो लुगिनि । 3) उत्तुगम्ननेत्यन-'विग्रीष्ठी नरपरमुष्टिमेयमध्या सा नारी मयनु मन महर्षिगीनि' उपराधै पिगरपाठे । इद प्रहर्षिणीरन्दो लुप्तरिमनिकोदाहरणम् । 4) नमस्तोनि- भन्यम्मिपि मूल्नम्भे अमर सान् हनि हरयायिरायाम् । )पयांस सत्यादि वृत्त सूर्यशतके। 6) जपोयष्टीनि वृत्तमिद मेकाम्ये। 7) हामोहनानि वृत्ते तुलितादीन्दसारेति - तुलितादिश्वामी इन्धमारो पन तस्य दिद महिपामुर । १ अकारेण पूर्वम्य मधरस्य सन्धिन. ३ मताहीति 8 AB add farraigt नरवरमुष्टिमेसमध्या। मापाला भवतु मन प्रहरिणीति ॥ इति पिाठealso adds the same tro lines bot reads fand drops इति-पाठ । ५नमस्तु ६ मा सम्भाय dropped in A, thowhole line dropped inr ७ रन A Cषाननाना ArcD ९५ १०.A ·८ - छन्दोऽनुशासनम् । 'गकारादी' इति किम् ?, पदमध्ययतिः पादान्ते मा भूत् । यथा- प्रणमत भयवन्धलेशनाशाय नारा- यणचरणसरोजद्वन्द्वमानन्दहेतुम् ॥ १६.१४ ॥ इति । पूर्वोत्तरभागयोरेकाक्षरत्वे तु पदमध्ये यतिर्दुष्यति । यथा- पतस्या गण्डतलममलं गाढ़ते चन्द्रकक्षाम् ॥ १६.१५ ॥ इति । - एतासां राजति सुमनसां दाम कण्ठायलम्यि ॥ १६.१६॥ इति । * सुरासुरशिरोनिघृष्टचरणारविन्दः शिवः ॥ १६.१७ ॥ इति । पूर्वान्तवत्स्वरः सन्धौ कचिदेव परादिवत् ।। ३ ।। अ । योज्यं पूर्वपरयोरेकादेशः खरः सन्धौ विधीयते स कचित्पूर्वस अन्तवद् भवति कचित्परस्य आदिवत् । उभयादेशत्वात् । यथा पित्रोः पुत्रः पितुच मातुश्च भवति । तत्र पूर्वान्तबद्भायो यथा- "स्वादस्थानोपगतयमुनासंगमेवाभिरामा ॥ १६.१८ ॥ - * "जम्भारातीभकुम्भोद्भवमिष दधतः ।। १६.१९ ।। इति । तथा- दिकालाधनवच्छिन्नानन्तचिन्मात्रमूर्तये ॥ १६.२० ॥ इति । परांदिवद्भावो यथा- स्कन्धे विन्ध्याद्रियुद्ध्या निकषति महिपस्याहितोऽसूनहार्षीत् ॥ १६.२१ ॥ इति । शूलं तूलं तु गाढं प्रहर हर हपीकेशकेशोऽपि पक- चक्रेणाकारि किं ते ॥ १६.२२ ॥ इति । अत्र हि स्वरस परादिवद्भावे व्यञ्जनमपि तद्भक्तत्वात् तदादिवद्भवति । 'यदि पूर्वापरौ भागौ न स्यातामेकवर्णको ।' इति अन्तादिवद्भावविधावपि संवध्यते । तेन अस्या वकानमवजितपूर्णन्दुशोमं विभाति ।। १६.२३ ।। इत्येवंविधा यतिर्न भवति । 1) स्वादस्थानोपगतेति वृत्तं मेघकाव्ये। 4) जम्मारातीभेति घृतं सूर्यशतके । १ पदमध्ये यतिष्यति पादान्ते... २ पदान्ते ६. ३ कण्ठावलौति B. ४ मावो dropped in k. ५ संगमेनामि. ABP. ६षतः सान्दसिन्दूर रेणुमिति AB. ७ क्वचित्सरस्यादिवत् । यया ..

·प्रथमोऽध्यायः। द्रष्टव्यो यतिचिन्तायां याद्यादेशः परादिवत् ।। ३ ब । यथा "अच्छिन्नमसराणि नाथ भवतः पातालकुक्षौ यशां- स्यद्यापि क्षयन्ति कोकिलकुलच्छायासपनं तमः ॥ १६२४ ।। - * चिततधनतुपारक्षोदशुम्रासु टूर्या- स्वविरलपदमालां श्यामलामुल्लिखन्तः ॥ १६.२५ ॥ इति । नित्यं प्राक्पदसंबद्धाश्चादयः प्राक्पदान्तवत् ॥ ४ अ । चादिभ्यः पूर्व यतिन कर्तव्येत्यर्थः । यथा- स्यादु स्वच्छं च सलिलमिदं प्रीतये कस्य न स्यात् ॥ १६.२६ ॥ इति । 'नित्यं प्राक्पदसंबद्धा' इति किम् ?, "अन्येषां पूर्वान्तवद्भावो मा भूत् । यथा- मन्दायन्ते न सलु सुहृदामभ्युपेतार्थकस्याः ॥ १६.२७ ॥ इति । इत्योत्सुक्यादपरिगणयन् गुह्यकस्तं ययाचे ॥ १६.२८ ।। इति । * परेण नित्यसंबद्धाः प्रादयश्च परादिवत् ॥ ४ । प्रादिभ्यः परा यतिन भवतीत्यर्थः। दुःसं मे प्रक्षिपति हृदये दुःसहस्त्वंद्वियोगः॥ १६.२९ ॥ इति । 'परेण नित्यसंनद्धाः' इति किम् ?, अन्येभ्यः परापि यतिर्यथा सात् । थेयांसि यदुविभानि भवन्ति महतामपि ॥ १६.३० ॥ "अपं च पादीनां प्रादीनां च एकाक्षरत्वेन एकाक्षराणामेव पदान्तपत्तौ अन्तादि- बदार इप्यते न त्वनेकाक्षराणां पदमध्ययतौ । तत्र हि पदमध्येऽपि चामीकरादिजिव यतेरभ्यनुज्ञातत्वात् । तर चादीनां यथा- मत्यादेशादपि च मधुनो विस्मृतभूपिलासम् ।। १६.३१ ॥ इति । प्रादीनां यथा- दूरामद मोदं हसितमिय परिस्पटमासां सपीमिः ॥ १६.३२ ॥ इति । 1)मिन-मय पूर्णमिदम् -मायामाने(नगगीतोमसको पप्युभोंग- गो परन्ति मिश्री महः भोत्रपाः। मां गन्नेनि अनियवदानाम् । ३) मर्यर मीना कपमा पदमारमा यतिमात्र मरमर भार। १... नि.. ३गदि Axr. ४परा यदि . ५. ६.. - ·१० छन्दोऽनुशासनम्। तदेतत्सर्व श्रव्यपदेनैव गतार्थमिति न सूत्रितम् । अनिर्दिष्टपतिकेऽपि च छन्दसि श्रव्यैव यतिः करणीया । न पुनरेवं यथा- "तेन शशिमुसि गतेन सखि किं मियेण कुरु मानमपि तस्मिन् । स तव वरतनु समदनः स्वयमेव समेति चरणयुगम् ॥ १६.३३ ॥ इति । तथा हि- "अयपि मधुरा मनोहरति भारती। तमोनिचयसंकाशा मत्तनादेव कोकिला ॥ १६.३४ ॥ इति । ग्यादिर्गादिः॥१७॥ त्रिचतुरादिः संख्या क्रमेण गघङादिसंज्ञा ॥१७॥ * इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचितायां स्त्रोपज्ञच्छन्दोऽनुशासनवृत्ती संज्ञाध्यायः प्रथमः समाप्तः॥१॥ ग्रंथानं १२५, अ० १८ ।' 1) तेन शशिमुपीति-इयं सतपशान्मात्रारूपाऽऽर्या पुनः सर्वथापि यतिरहिता। 2) भवति - वृत्तत्वं च पूर्वकथागतम् । इत्याचार्य प्रथमोऽध्यायः संपूर्णः ॥ १ चर. dropped in a २ निचतुरादिसंख्या AP.

·अथ द्वितीयोऽध्यायः। छन्दः ॥१॥ आशास्त्रपरिसमाप्तेः छन्द इत्यधिकृतं वेदितव्यम् ॥१॥ पादः॥२॥ पाद इत्यधिकार आशास्त्रपरिसमातेः ॥ २॥ इदानीमेकाक्षराद्याः पविंशत्यक्षरावसानाश्छन्दोजातीराह- एकाक्षरोक्ता जातिः॥३॥ एकाक्षरपादा उक्ता नाम भेदसंग्रहात्मिका जातिः ॥३॥ अत्युक्ता-मध्या-प्रतिष्ठा-सुप्रतिष्ठा-गायत्री-उष्णिम् - अनुष्टुब् -वृहती-पङ्कि-त्रिष्टुव - जगती-अतिजगती- शकरी-अतिशकरी-अष्टि-अत्यष्टि-धृति-अतिधृतयः एकैकवृद्धाः॥४॥ उक्तात एकैकाक्षरवृद्धपादा अत्युक्तादयः । तत्र अक्षरा अत्युक्ता जातिः । व्यक्षरा मध्या । चतुरक्षरा प्रतिष्ठा । एवं यावदेकोनविंशत्यक्षरा अतिधृतिः ॥ ४ ॥ कृतिःप्राविसमभ्युदश्च ॥५॥ प्र-आङ्-वि-सम् - अभि-उद् इत्येतेभ्यश्च परा कृतिरेकैकवृद्धाक्षरा । विंशत्यक्षरा कृतिः । एकविंशत्यक्षरा प्रकृतिः । द्वाविंशत्यक्षरा आकृतिः । त्रयोविंशत्यक्षरा विकृतिः । चतुर्वित्यक्षरा संकृतिः । पञ्चविंशत्यक्षरा अभिकृतिः । पविंशत्यक्षरा उत्कृतिः ईति ॥५॥ अथासामेव जातीनामुपयोगिनो भेदानाह- उक्तायां गः श्रीः॥६॥ उक्तायां जातौ गुरुरेकाक्षरः पादः स च श्रीनामा । यथा- गी-झुः। श्रीः, स्तात् ।। ६.१ ॥ अत्युक्तायां गौ स्त्री ॥७॥ यथा- भ्रातर, दृष्टा । इष्टा, सा स्त्री ॥ ७.१ ॥ पसमित्येके ।। ७.१॥ १एकोलवि. BPP; एकालवि. c. २ प्रावि० च कृतिः P. ३ उत् ABP. ४ चतुर्वि to अमि- कृति. dropped ina, ५ एवं पहि. A. ६ इति dropped in a इति यावत् .

·૨૨ - छन्दोऽनुशासनम् । लौ मदः॥८॥ जय, जिन । जित-, मद ॥ ८.१ ॥ पुप्पमिति कश्चित् ॥ ८.१ ॥ ग्लो दुःखम् ॥९॥ यथा- कस्य, नान । दुःस, मति ॥ ९.१ ॥ ल्गो सुखम् ॥१०॥ यथा- जिनः, स कः । क्रियात्, सुसम् ।। १०.१ ॥ २॥४॥ मध्यायां मो नारी ॥११॥ यथा- निःसारे, संसारे । सारं किं, स्यान् नारी ॥ ११.१ ॥ यः केशा ॥१२॥ यथा- पुरंधी, सुवेशा । इयं सा, सुकेशा ।। १२.१ ।। धूरिति भरतः ॥१२.१॥ रो मृगी ॥ १३ ॥ यथा- वल्लभा, गेहिनी । या मृगी, लोचना ॥ १३.१ ॥ तडिदिति भरतः १३.१॥ सो मदनः ॥१४॥ यथा- विरहे, ऽभ्यधिकम् । मदनो, दहति ॥ १४.१ ।। रजनीति भरतः । केचित्तु में. -म्य ज-स्ताम् एककोऽपि अन्धिः, शहः, शुभ्रं, दुग्धं इत्याहुः ॥१४.१ ॥ २४॥ प्रतिछायां गौ कन्या ॥ १५ ॥ मगणो गरुथ । यथा दिवः, येहां चके । सेयं मन्ये, धन्या कन्या ॥ १५.१ ॥ . , । २५AN, ·१३ द्वितीयोऽध्यायः। भगौ सुमुखी ॥ १६॥ भगणो गुरुश्च । यथा- क्षीणतनुर्, मद्विरहे । याश्रुमुखी, सौ सुमुखी ॥ १६.१ ॥ ललितेति भरतः ॥ १६.१ ।। गौ विलासिनी॥ १७ ॥ जगणो गुरुश्च । यथा- न लभ्यते, घनस्तनी । धनं विना, विलासिनी ॥ १७.१ ।। जयेति भरतः ॥ १७.१ ॥ रौ समृद्धिः॥१८॥ रगणो गुरुश्च । यथा- पुण्यपात्रे, शुद्धचित्तः । या प्रदत्ता, सा समृद्धिः ॥ १८.१ ॥ पुण्यमिति भरतः ॥ १८.१॥ नगौ मृगवधूः ॥ १९॥ नगणो गुरुश्च । यथा- तव पुरो, नयनयोः । किमिव सा, मृगवधूः ॥ १९.१ ।। यगौ ब्रीडा ॥ २०॥ यगणो गुरुश्च । यथा- तथा तेन, कृतं भर्ना । यथा चित्ते, ऽभवद् ब्रीडा ॥ २०.१ ॥ स्गौ सुमतिः ॥ २१॥ सगणो गुरुश्च । यथा- भज धर्म, वद सत्यम् । त्यज पापं, सुमतिः सन् ॥ २१.१ ।। भ्रमरीति भरतः ॥ २१.१ ।। गौ मोमप्रिया ॥ २२॥ तगणो गुरुव । यथा- विभ्राजते, खे रोहिणी । चारुद्युतिः, सोमप्रिया ॥ २२.१ ॥ ४८ ॥ सुप्रतिष्ठायां रो गौ प्रीतिः ॥ २३ ॥ यथा- यस्य नेवार्थाः, नैव कामिन्यः । नापि वैराग्यं, तस्य का प्रीतिः ।। २३.१ ।। १ भगो . २ सा सुखी । ललिलतेति भरतः A. ३ जगी A. पुण्यं• to भरतः dropped in B; पुष्पमिति P. ५ Sutra 22 with com, dropped in Bre, - - ·१४। छन्दोऽनुशासनम्। एल्गा विदग्धकः ॥ २४ ॥ रगणो लघुगुरू च । यथा- यौवनेन वा, कार्मणेन वा । यो न दग्धको, ऽसौ विदग्धकः ॥ २४.१ ॥ वागुरेति भरतः ॥ २४.१ ॥ भो गौ पशिः ॥ २५ ॥ यथा- फाल्गुनमासे, फुल्लवनान्ते । पावकतुल्या, किंशुकपतिः ॥ २५.१ ।। अक्षरोपपदेत्यन्ये । कुन्तलतन्वीति भरतः ।। २५.१ ।। भ्लगा रतिः॥ २६॥ भगणो लघुगुरू च । यथा- साधुचरणा-, भोजयुगले । हन्त विदुपो, राजति रतिः ॥ २६.१ ॥ जो गौ सती ॥२७॥ यथा- स्वभरीभक्ता, विशुद्धशीली । निरीहचित्ता, सती सतीयम् ।। २७.१ ।। शिखेति भरतः ॥ २७.१ ॥ त्लगा नन्दा ॥२८॥ तगणो लघुगुरू च । यथा- चिसे सरला, वेपे तरला । दाने पृथुला, नन्दा महिला ॥ २८.१ ॥ रलगा जया ॥ २९॥ यगणो लघुगुरू च । यथा- ममानीयत, मनः कान्तया । मुखेनोल्लस-, जिताम्भोजया ॥ २९.१ ।। म्लगाः सावित्री ।। ३०॥ मगणो लघुगुरू च । यथा- जैनेन्द्रं मुखं, दिश्याद्वः सुसम् । जिग्ये येन सा, सावित्री प्रभा ॥ ३०.१ ।। सो गौ घनपक्तिः॥ ३१ ॥ यथा- क्रियया हीनं, यदिह ज्ञानम् । रहिताम्भोभिर-, घनपतिः सा ।। ३१.१ ॥ न्लगा अभिमुखी ॥३२॥ नगणो लगुरू च । यथा- शशिवदना, मृगनयना । अभिसरवि, त्वदमिमुखी ॥ ३२.१ ॥ १ लघुर्गुरुश्च P. २ विमुझसीला 1, .

·" . द्वितीयोऽध्यायः। मृगचपलेत्यन्यः । कमलमुखीति भरतः॥ ३२.१॥ ५॥१०॥ गायच्यां मौ सावित्री ॥ ३३ ॥ यथा- देवानां यः णेः, साक्षात्क्षोभ निन्ये । से ब्रह्मा ब्रह्मा किं, यत्कान्ता सावित्री ।। ३३.१ ।। म्रो तटी ।। ३४॥ मगणरगणौ । यथा- कामेभ्यो निस्पृहं, यस्योः स्यान्मनः । किं कुर्यात्तस्य सा, मन्दाकिन्यास्तटी ॥ ३४.१ ॥ सौ रमणी ॥ ३५॥ यथा- "रजनीरमण-, प्रतिभे वदने । तिलकं शशकं, कुरुते रमणी ।। ३५.१ ॥ नलिनीति भरतः ॥ ३५.१ ॥ त्यौ तनुमध्या ॥ ३६॥ तगणयगणौ । यथा- लावण्यपयोधिः, सौभाग्यनिधानम् । सा कस्य न हृद्या, चाला तनुमध्या ।। ३६.१ ॥ स्भी गुरुमध्या ॥ ३७॥ सगणभगणौ । यथा- चपलाकेकर-, नयना सा किल । रमणीकोविद, गुरुमध्या तव ।। ३७.१ ।। यो सोमराजी ॥ ३८॥ यथा- "स यः पातु कुन्द-, विषा देहभासा । समुद्घोतितान्तो, जिनः सोमराजी ॥ ३८.१ ॥ भप दितीयाध्याये पाया लिस्यन्ते- 1) रजनीरमगेत्या शामिति-शास्स मुल्यं शकम् । मुल्ये प्रत्यये मंकुचितमिति मारः। 2)म: पातु इत्यत्र मोमराजीनि-धन्दामः । सोमेन लाम्टनेन राजते । कनिन् । १देवःग प्रा . २ निस्सहं .. - " ·- . छन्दोऽनुशासनम् । न्यो शशिवदना ॥ ३९॥ नगणयगणौ । यथा- मनसिजलीला-, कुलगृहभूमिः। कुवलयनेत्रा, शशिवदनेयम् ॥ ३९.१ ।। मुकुलितेत्यन्यः । मकरशीति भरतः ॥ ३९.१ ॥ मौ मालिनी ॥४०॥ रगणमगणौ । यथा- केतकीसंसृष्टः, मालतीसंपृक्तः पङ्कजैरईन्तं, मालिनी सोपाते ।। ४०.१ ।। भ्यो कामलतिका ॥४१॥ भगणयगणौ । यथा- भाति मृदुपाणि-, पल्लवमनोज्ञा । हासकुसुमश्नीः, कामलतिकेयम् ।। ४१.१ ॥ म्सौ मुकुलम् ॥४२॥ मगणसगणौ । यथा- यातोऽस शशमृन्, मार्तण्डोऽभ्युदयम् । व्याकोशं कमलं, नीलाब्जं मुकुलम् ॥ ४२.१ ।। वीथीति भरतः ॥ ४२.१ ॥ नौ शफरिका ॥४३॥ नगणरगणौ । यथा- कुवलयेक्षणे, रमयतो मनः । तव विलोचने, शफरिकारले ॥ ४३.१ ॥ गिरेति भरतः ।। ४३.१ ।। नौ कच्छपी ॥४४॥ रगणनगणौ । यथा- लक्ष्यते सरसि, चन्द्रमःसहशि । लक्ष्मकान्तिरिह, कच्छपी पयसि ॥ ४४.१ ॥ भ्री लघुमालिनी ॥ ४५ ॥ १ सोमपास्ते १.२मगणी A.

·द्वितीयोऽध्यायः। १७ - भगणरगणौ । यथा- त्वद्वदनापतो, मण्डलमैन्दवम् । संप्रति लक्ष्यते, श्रीलंधु मालिनी ॥ ४५.१ ॥ स्यौ विमला ॥ ४६॥ सगणयगणौ । यथा-- निपतन्ति यस्मिन् , सरला दृशस्ते । तमुपैति लक्ष्मीर, विमला च कीर्तिः ॥ ४६.१ ।। त्री जला ॥४७॥ तगणरगणौ । यथा- जातास्तव द्विपत्र, स्त्रीणां शो नृप । अश्रान्तमश्रुभिः, पर्यस्तकालाः ।। ४७.१ ॥ म्यौ 'सुनन्दा ॥४८॥ मगणयगणौ । यथा- श्रीमत्तार्श्वनाथ, त्वत्पादाब्जयुग्मे । भूयानिर्विकल्पा, भक्तिम सुनन्दा ॥ ४८.१ ।। भ्मौ विक्रान्ता ॥४९॥ भगणमगणौ । यथा- नो भटसिंहास्ते, त्वद्रिपुपुर्यन्तः । वासरति सिंहाः, विभ्रति विक्रान्ताः ॥ ४९.१ ।। मौ सूचीमुखी ॥५०॥ सगणमगणौ । यथा- अधुना पञ्चपोर, नवतीक्ष्णास्त्रत्वम् । इह जज्ञे सूची, मुखया केतक्या ॥ ५०.१॥ ग्मौ शिखण्डिनी ॥५१॥ यगणमगणौ । यथा- हहा पान्थस्त्रीभिः, पिधीयन्ते कर्णाः । मुहुर्ष्यातन्वाने, शिखण्डिन्यारावम् ।। ५१.१ ॥ ६।१९ ।। . 1) सुनन्दारछन्दसि सुनन्दा इनि-मुष्ट नन्दयनीनि । लिहायच् संज्ञाया प्रभावात् नन्द्याधनो न भवनि कृदन्तप्रथमपादे। १)विक्रान्तायां पिहा इति-हे राजन् सांप्रतं त्वनिपुपुरीमध्ये न ते भटसिंहाः किं तु शून्यत्वात् सिंहा एव विक्रान्ताः सांप्रतं दृश्यन्ते । शून्यानीति भावः । १धीलघु. N. ३ छन्दो० २ अयुभिः A.

·- छन्दोऽनुशासनम् । उष्णिहि मौ गो गान्धी ॥५२॥ यथा- स श्रेयासि श्रेयांसः, श्रीमान्देयः पुष्णातु । क्षोभायाभूचित्ते, गान्धी न क्रीडापि ॥ ५२.१ ॥ र्जी ग उष्णिक् ॥५॥ रणजगणौ गुरुथ । यथा- 'उप्णिहीव ससृतो, स्याब्रुवं रजो गुरु । नो भवेद्यदि क्षिती, श्रीजिनेन्द्रशासनम् ॥ ५३.१ ॥ शिखेति भरतः ॥ ५३.१ ।। ज्सौ गः कुमारललिता ॥४॥ जगणसगणौ गुरुश्च । यथा- 'नरेन्द्रगणसेना-,वृतः प्रथितशक्तिः । दधासि नृपते ल, कुमारललितानि ॥ ५४ १ ॥ अब केचिद् द्वाभ्यां विरतिमिच्छन्ति । इदं वदनपद्म, प्रिये तच विभाति । इह घजति मुग्धे, मनो भ्रमरता मे ॥ ५४२ ॥ म्सौ गो मदलेखा ॥५५॥ मगणसगणो गुस्थ । यथा- यायलेसरिनादो, नायाति श्रुतिमार्गम् । तावद्गन्धगजाना, गण्डे स्थान मदलेसा ॥ ५५.१ ।। सौ ग उद्धता ॥५६ रगणसगणी गुरुश्च । यथा- या बभूव सुदर्पा, वैरिणा नृप सेना । त्वत्प्रतापविलासे, सोद्धतापि गतश्री ॥ ५६ १ ॥ सौ गो भ्रमरमाला ॥७॥ 1) उरिणहीव सस्ताविति - यया उणिहि छन्दमि रजो गुरु म्यात् । कोऽ । रान् ज रज गुरु अक्षर रगयो जगगो गुरति लक्षग यथा उगिहि छन्दामे मानि तथा ममारेऽपि रज पापरक्षा गुरु महत् स्यात् यदि जिनेन्द्रशासन न स्यादिति भावः । 2) नरेन्द्रगिग] सेनावृत इनि-नरेन्दगगाना रानसमूहाना सेना । पसे नरेन्द्रभूताना गणाना प्रमयादीनाम् । प्रविता शनिः सामयं यम्य । पझे शनि प्रहरणम् ।कुमार स्कन्द। १ रजौA २गुरु CEY ३गुरु यथा .

·द्वितीयोऽध्यायः। तगणसगणो गुरुथ । यथा- कुन्दे विचकिले वा, मन्दारकुसुमे वा । प्रीत्या मधुरसाठ्ये, भ्रान्ता भ्रमरमाला ॥ ५७.१ ।। रौ गो हंसमाला ॥५८॥ यथा- शैवलालीनिराशा, पङ्कजे बद्धवासा । किं वकोटावलीयं, हन्त सा हंसमाला ॥ ५८.१ ।। भौगः कलिका ॥ ५९॥ यथा- पर्शनमात्रयशाद् , या मकरन्दमुचा । किं भ्रमर भ्रमवा, सौ कलिता कलिका ॥ ५९.१ ।। सोपानमित्यन्यः । भोगवतीति भरतः ।। ५९.१ ।। भ्सौ गो विधुवक्त्रा ॥ ६०॥ भगणसगणी गुरुश्च । यथा- अह्नि विरहतप्ता, रात्रिमभिलपन्ती। उद्यति विधुविम्वे, म्लायति विधुवक्त्रा ।। ६०.१ ॥ म्भौ गः सरेलम् ।। ६१ ।। मगणभगणौ गुरुथ । यथा- पापाभ्यासात्कुटिलं, चेतो रौद्रं भजते । शास्त्राभ्यासव्यसनाद्, धम्यं ध्यानं सरलम ।। ६१.१ ।। नी गश्चित्रम् ॥ ६२॥ भगणनगणौ गुरुथ । यथा- 'कीर्तिरिह भवतः, कुन्दकुसुमसमा । रखयति हृदयं, चित्रमिदमधिकम् ॥ ६२.१ ।। नौ गो हरिविलसितम् ॥ १३ ॥ यथा- सपदि घलिनृपान्, समिति नियमयन् । प्रथयसि न विभो, न हरिविलसितम् ।। ६३.१ ॥ 1) स्पर्शनमात्रेन्या मकरन्दमुचेति मकरन्दं मुनि इनि ममन्दमुल भूनविभुजेति कः । 2)कीर्ति रिदे या चिमिनि-शुभ्रा सनी हदयं रमपनानि चित्र पक्षे रार्ग प्रापयनीति भारः। गगदगुरु १ । गमा C. २ भगण गुरुय । यथा P. dropped in a ४भागरती. ५गर droppeal in a.

·२० छन्दोऽनुशासनम् । चपलेत्यन्ये । द्रुतगतिरिति भरतः ॥ ६३.१ ।। भ्जी गः शारदी ॥ १४॥ भगणजगणो गुरुय । यथा- उजयलनिशारा, चारकमलाकरा। क्स्य न मनोरमा, श्रीमति शारदी ।। ६४.१ ।। नगा मधुकरिका ॥ ६॥ तगणनगणी गुरुथ यथा- पान्थ श्रय दयितां, प्राप्तो मधुसमयः ॥ गायन्यनुविटपं, प्रीता मधुकरिकाः ।। ६५.१ ।। वज्रमित्यन्यः ॥ ६५.१॥ स्जौ गो विमला ॥६६॥ सगणनगणौ गुरुथ । यथा- समशत्रुमित्रता, मवलम्ब्य निर्ममः । भज वीतरागतां, विमलात्मको भव ॥ ६६.१ ।। जौ गः सुभद्रा ॥ ६७॥ जगणरगणो गुरुय । यथा- कुमारपाल देव, त्वदीयविक्रमेण । महौजसः सुभद्रा, पतेः स्मृतं न केन ।। ६७.१ ॥ न्यौ गः कुमुदती ॥ ६८॥ नगणयगणो गुरुथ । यथा- पतिविरहे यान्य, मुसमपि नापश्यत् । क्लयति सा धाम् , इह कुमुदिन्येका ।। ६८.१ ॥ रसौगो मुदिता ॥१९॥ यगणसगणौ गुरुथ । यथा- लतानां कलिकाभिः, प्ररोहत्पुलवे । वसन्तागमनेऽस्मिन् , वनश्रीर्मुदितेयम् ।। ६९.१ ।। ब्रौ गो मनोज्ञा ॥ ७० ॥ नगणरगणो गुरुय । यथा- मुक्नजेवमन, रतिपतेरधीते । पिकगिरा मधुश्रीर, अतिमनोज्ञयासी ॥ ७०-१॥ १दुतगारिति । २ भरेगणनगणी A ३ मधुचरिक ४निर्मम N ५महोत्र मु...

·द्वितीयोऽध्यायः। स्त्री गो दीप्ता ॥७१॥ सगणरगणौ गुरुश्च । यथा- नवसिन्दूरभासो, मुकुलाः किंशुकेऽमी । ध्रुवमामेयवाणाः, रतिनाथस्य दीप्ताः ॥ ७१.१ ॥ ७१२० ॥ अनुष्टुभित्री गौ विभा ।। ७२॥ तरगगाः । यथा- देव त्वयि क्षमानाथे, क्षीणान्यभूभुजां कीर्तिः । पूर्वाद्रिभाजि मार्तण्डे, का वा विभास्तु वाराणाम् ॥ ७२.१ ॥ यौ ल्गावनुष्टुप् ॥७३॥ रयलगाः। यथा- कुर्वते विवेकारति, ये विरागहेतुप्वपि । ते पठन्ति चित्रं मुहुर, पालिशा अनुष्टुधिया ।। ७३.१ ॥ गीर्गीविद्युन्माला ॥७४ ॥ समानेनैकादिरिति वचनाद् गीरिति गचतुष्टयं गृह्यते । मौ गाविति तु न कृतं चतुर्भिश्चतुर्भिर्यथा विरतिझयेतेति । यथा- सत्यं रम्याभोगा भोगाः, कान्ताः कान्ताः प्राज्यं राज्यम् । किं कुर्वन्तु प्राज्ञा यस्माद्, आयुर्विद्युन्मालालोलम् ॥ ७४.१ ॥ भी गौ चित्रपदा ॥७२॥ यथा- व्योमनि सागरतीरे, पर्वतशृङ्गनिकुञ्ज । भ्राम्यति भीमफुलेन्दो, चित्रपदा तय कीर्तिः ॥ ७५.१ ॥ नौ ल्गौ सुमालती ॥ ७६ ॥ नरलगाः। यथा- परिहतोत्सलावली, कनककेतकी तथा । भ्रमर मालतीकृते, तदिति सा सुमालती ।। ७६.१ ।। भती ल्गौ माणवकं धैः ॥७७ ।। भतलगाः । पैरिति ज्यादिर्गादिरिति वचनाचतुर्भिरिति लभ्यते । यतिरिति घोपतिष्ठते । तेन चतुर्भिर्यतिरिति सिद्धम् ॥ यथा- 'शीवरुनान्योऽन्यरणद्, दन्तरवैर्विस्वरकम् । साम पठन् माणरको, ऽशासि मुहुर्यत्र शुरः ॥ ७७.१ ॥ 1)प्पोमनि सागरेल्वत्र विरदेनि-वित्राणि पदानि, भ्यादित्याचारूपाणि म्यानानि वा यस्याः सा । पसे या भ्रमनिसापि चियानि पदानि पदन्यामा पस्या एवंविधा म्यार। शीतरजान्योन्येत्या विम्पार्क भवनम् । सुरिति-एनाश्ता पर पुरे मुका मपि विपारगाः मन्ति तदा मनुजानों का कया। १पूरिमादि . २ गीगीR... गीगी दि.० ३ गीत ARCP.

·२२ - छन्दोऽनुशासनम् । तौ ल्गो नाराचम् ॥ ७८॥ तरलगाः। यथा- 'दुर्वारवैरिदन्तिनां, पुम्भस्थलेषु निश्चलः । त्वत्कीर्तिवेतुवंशयन् , नाराच एप शोभते ॥ ७८.१ ।। म्नी गौ हंसरुतम् ॥७॥ मनगगाः। यथा- 'मक्षीरकगितयोग्यां, कुणिं श्रयणभोग्याम् । आदत्ते यत मनांसि, यूनां हंसस्तमेतत् ॥ ७९.१ ॥ न्जौ ल्गो ललितगतिः।। ८० ।। नजलगाः । यथा- मणिरसनास्वनिताद्, अनुसृतहंसकुलेः। नितमिव शिप्यपदं, ललितगतौ सुननोः ॥ ८०.१ ॥ रजौ गौ सिंहलेग्वा ।। ८१ ।। रजगगाः। यथा- 'पर्णपातमात्रमीत, कृष्णसारपोत तात । किं विलम्बसे महात्मन् , त्व जहीहि सिंहलेसाम् ॥ ८१.१ ।। जौ ल्गौ प्रमाणी ।। ८२॥ जरलगाः। यथा- 'तव प्रमातुमिच्छता, यशश्शुलुक्यभूपते । समप्रमानजित्वरी, जगत्रयी प्रमाण्यभूत् ॥ ८२.१ ॥ मत्तचेष्टितमिति भरतः ॥ ८२.१ ॥ 'जौ ग्लो समानी ।। ८३ ॥ रजगला:। यथा- रागरोपमोहदोप-, दारुदावपावरस्य । तीथिकः समं जिनस्य, नो समानिका क्लापि ॥ ८३.१ ॥ 1) दुर्गारचरीत्यत्र केतुश्छिले (श्चिहे) पताकायाम् । 2) मीरमगिनेत्यर मझीरयोपुरयोर्यत् पणितं रणित तस्य योग्या अभ्यासम्ताम् (योग्यो श्रमम् ।)। 3) पर्णपातेत्यत्र पोत तानि-पुत्रवमले तान । हे कृष्णसारपोत तान । सिंहलेखामिति -सिंहस्य मयांदाम् । 4) तर प्रमानुमित्यत्र प्रमाण्य भूदिति-प्रमाण्यभूदित्यपण्ड क्रियापदम् । 5) जो ग्लो समानीत्यग्न 'क्वर-मामक भागधेय-पापापरसमानाति सझायो टी। 6) समानिति-समान्येव स्वाधिरे के समानिका । १पोततात N २महास्व० ३इच्छता ४मत्तवेष्टित. ५दादाहपा..

·२४ छन्दोऽनुशासनम्। वृहत्यां भो मौ वक्त्रं ॥८८॥ रिति पञ्चभिर्यतिः । यथा- विभ्रमसारभूविक्षेपं, मन्मथलीलालीलागारम् । फस न चित्त कुर्यात् लोभ, यालकुरङ्गाक्षीणां वक्त्रम् ।। ८८.१ ।। नो रौ वृहतिका ।। ८९॥ यथा- 'विशदवृत्तलब्धात्मनः, शुचियशोयतेभूपते । तय कमण्टलुयारिधिर, वृहतिका च मन्दाकिनी ॥ ८९.१ ॥ एनसा हलमुखी ॥१०॥ रनसाः। यथा- दन्तुरं कपिशनयनं, यन्मुखं विकटचियुकम् । तां नियं सुसमभिलपन्, दूरतस्त्यत्र हलमुखीम् ॥ ९०.१ ॥ नौ मो भुजगशिशुस्ता ।। ९१ ।। यथा- 'नयनविलसितैरस्याः, कथमिर घत मूळ ते । भुजगशिशुसृता यद्वा, ऽगतमुरगकन्येयम् ॥ ९१.१ ।। वक्रगतेरित्यर्थः । शिशुपदस्य साभिप्रायत्वात् । यथा - अभ्यस्यता तु तरुणीगतिवकिमाण- मुन्मूलिताः फणिशिशो भवतापराधाः ॥ ९१.२ ।। इति । मधुकरिकेति भरतः ॥ ९१.२॥ भजसा उदयम् ॥ १२ ॥ यथा- 'सुभ्र भवदीयवदने, सत्यपि नितान्तरुचिरे । निलप इवैप सहसा, वान्छति शशक उदयम् ॥ ९२.१ ।। भौ र उत्सुकम् ॥९३ ॥ यथा- { आपदि दीनमनोरथ, सपदि हर्षपरायणम् । मा कुरु मानस चापलं, संस्मर तत्त्वैमनुत्सुकम् ।। ९३.१ ॥ 1) विशदवृत्तेत्यत्र शुचियशोयतेरिति-पवित्र उम्लन यश प यविस्तस्य । गृहतिप्रति प्रच्छादनपटी। 2) नयनविलसितैरियादि-वतेति कोमलामणे । मुजगशिशुस्तेलि-भुनगशिशोरिव सृतं गमन यस्याः। ३) त(य)या वेति-शिशुपदस्य साभिप्रायवे संवादकमाइ-अभ्यसतेति । तस्मागतिकाटिल्य कुर्वता स्वया समुख मम हो जायते इत्यपराधोन्मूलनम् । 4) सुदृ भवदीयेत्यत्र मुनु इति-भ्रूसमानार्यो भुशन्दोऽप्यति वत ऊन् । भन्यथा उकारान्तलाभावाद् 'उतो प्राणी'त्यादिना देणो न स्यात् । निखप इति निलंगा। १ सताया ३ तरणी . ४ उन्मूलिनान् .. ५सत्वम.. २ तथा च com, ·द्वितीयोऽध्यायः। रनरा भद्रिका ॥ ९४॥ रनराः। यथा- "पुण्यपापजलयर्धिते, सौख्यदुःखलतिके खयम् । तनहीहि परिविप्लवं, साधुता हृदय भद्रिका ॥ ९४.१ ।। नौ र उपच्युतम् ॥ ९५ ॥ यथा- "नृप कुरु करुणां अने, परिहर खलसंगमम् । विमृश सुरविमानतस्, त्रिदशपतिमुपच्युतम् ।। ९५.१ ॥ स्जसा अक्षि ॥१६॥ सजसाः । यथा- विषमान एप इति यत् , कथयो यदन्ति तदसत् । प्रहरत्ययं हि मदनः, सुतनो तवाक्षिललितः ॥ ९६.१ ॥ मः सौ कनकम् ॥ ९७॥ यथा- "मिध्यादर्शनदिग्भमनाः, पापं धर्मधिया मनुते । गादोन्मत्तरसान्धटशां, मृत्पिण्डोऽप्यधवा कनकम् ॥ ९७.१ ।। सौ मस्तारम् ॥ ९८॥ यथा- "सकलासुमतां रक्षाये, यतितव्यमितीयत् तस्वम् । रसपादविदा तत्सारं, यदि वार्तिक ! रक्तं तारम् ॥ ९८.१ ॥ सिः सौम्या ॥ ९९॥ सिरिति सगणत्रयम् । यथा- निजजीवितमात्ररसात, कृतनिष्ठपकर्मवते । मृगयामधुमयरते, कुरु धर्ममसौम्यमते ।। ९९.१ ।। 1) पुग्पपापेत्या जलयर्षित इनि-मन्यापि लता बलमिला राई पानि सपेयम् । बजहीहीति- पसार पति योगः । परिरिसमिति-चित्तोडगम् । साना सवलतति भारः )नृप उन कप्ता मित्यय विपापविमुपप्पुतमिनि-योऽपि मगर भ्रष्टः इति वो का गतिः तयेति भा13)मिपमाय एर लीति-रिपमान परमयामनि, पक्षे दु:महानि ममा यस सः । शिलनिरिनि- छोपनपेष्टिता मापरिनि भारः। १) मिभ्येत्पर गाम्मरमाभरनामिनि-गामुन्मधरसेन पगमगेनामा रिमा लाम् । 5) सम्मान मेत्यय पानि- या प्रयोत्र मम्म, इम्, म सरोप है माहिर । रमाइविदा पर मार हानं वारं रूपं भवति । Psfat (गर्म स प rippans) n. it. corrected to PART. २मरिमोसरा ३ ४ार.. .

·छन्दोऽनुशासनम् । तभ्या रुचिरा ॥१००। तभयाः। यथा- नाश्रायि यैश्चरणपद्म, द्वन्द्वं तम क्षणमपीश । तेराश्रितं वनमजस्र-, दावज्वलत्तरु चिराय ।। १००.१ ॥ नस्या विशाला॥१.१॥ नसयाः । यथा- नृपतिलक मातु कीर्तिम् , वव भुवि कथं तु यस्याः । भरति सम्ला जिलोसरी, यदिपमपि नो विशाला ।। १०१.१ ।। तन्मा मकरलता ॥ १०२॥ तनमाः। यथा- "भेमे भवदरिनारीणाम् , आजननयनामोधः । आसूनि कुरटे भ्रष्टैर, नव्या मारलनामगिः।। १०२.१ ।। नज्याः शशिलेखा ॥ १०३ ॥ नजयाः। यथा- कलयति पाण्डरभार, नर रिहे मुनमुः मा । मुभग यथा दिवसादो, गलिवचिः शशिलेगा ॥ १०३.१ ।। नी सो लघुमणिगुणनिकरः ॥ १०४ ॥ यथा- पपरमणिगुणगणः, मरिदाधिर तप पियान्। हरिद्वदि पिलगनि यन्, लघुमणिगुणनिकरः ॥ १०४.१ ।। साः सिंहाकान्ता ।। १०५।। मममाः। यथा- त्वदीय भगी विमो. दीना प्रत्यर्षिनरगमः । समेट मिला. सिंहासार गरः ।। १०५.१॥ रखाः कामिनी ॥१३॥ रजराः। यथा- "वयमादनो उपन्या, पुपमारको गरम । समन्नीनपिप्रनाम्, गः मानिना यामिनीः ।। १०६.१॥ नग्गनात्यन्यः ।। १०६.१ ॥ १॥१९॥ 1)भने नापत्र सम्म सदमा मसिम प्रोभनम् IIAN भयनाति मान-साममधमान- मरा)पत्रमादर दमा पुपमा मना विश निर। १फर २ममा - ·द्वितीयोऽध्यायः पती मभस्मा मत्ता धैः ॥ १०७ ।। मभसगाः । पैरिति चतुर्भिर्यतिः । यथा- "आताम्रत्वं वपुपि दधानो, घूर्णन पृथ्वीतलपतनेच्छुः । द्राग्वारुण्यां निहितकरोऽयं, मत्तावस्था प्रधयति भानुः ॥ १०७.१ ।। इयं च यद्यपि "वानवासिकायामन्तर्भवति तथापि विशेपसंनार्थमुक्ता । एवमन्यत्रापि ॥१०७.१ ॥ यज्गाः पतिका ।। १०८॥ रयजगाः। यथा- "भ्रूविलासदूरीकृतोल्लसत्-, कामकार्मुको कान्तिशालिनीम् । मञ्जुगुञ्जिमञ्जीरराजिता, पश्य कामिनीपतिकामिमाम् ॥ १०८.१ मस्जगाः शुद्धविराट् ॥१०१॥ "सम्यग्ज्ञानचरित्रपात्रतां, यो दधे भुवनेकवान्धयः । त्रैलोक्यस्मृहणीयतां गतः, सत्यं शुद्धविराडयं मुनिः ।। १०९.१ ।। मन्यगाः पणवो ॥ ११० ॥ मनया गुरुथ । डैरिति पञ्चभिर्यतिः । यथा- "स्याद्वादामृतमुदिते चित्ते, शास्त्रोक्तिः कटुरितरा भाति । एवं संसदि चतुरझायां, जल्पामो जयपणवं दत्वा ॥ ११०.१ ॥ कुवलयमालेति भरतः । केचिनु यगणस्थान सगणं मन्यन्ते ॥ ११०.१ ॥ रजगा मयूरसारिणी ॥ १११ ॥ रजरा गुरुथा यथा "या घनान्धकारटम्बरेषु, प्रीतमानसा विसर्पतीह । क्षोभयन्त्यपि क्षगानुजंगान्, संत्यनेन् "मयूरसारिणी वाम् ।। १११.१ ।। 1)मागानस्पमित्या मारण्यामिनियमम्मे देवा भस्याः सा चारमी पधिमा, यस्याममुहादागवा पारमी मुरा पावसाम् । निहियम इनि-कराः रिगा हमाथा )वानगसिमायामन्त्रभनीति-बारा पानगसिमा पारगुहये गरी नयमे एसपी पानगमिन भारः। 3) पुग्मन्ययानि-मय पदेन मारा प ममापानि वा विशेषज्ञापन दूषणाय । 4) भूपिलामेत्यत्र मागतीठि-मनु मनोहर पा सानिध्वनीपनिरनि नपुगनि : राति सोभिताम् । 5)सम्पदा नारा अरविशति-गुरा मन् नि।। 6) सामान्यत्र परवापानिति-ut मा. int-सम्प-सभामिनि मानि यहाजपामामिल-उपरान्।1)पा पनान्धरा पाAAIIA भामरन, पर पायमरम्मरामि गा । शोभपत-मस्तिो भुगा. न्या । गुगमन-सीन्, पझे सोन्। )मपूरमरित-मगरमागिता गानाala-feet भारः। ( मन मिरमम् Tius inr.) १.droined in a २मरक्षा. ३nda गमाः । मा ५ सय ६वना ४पा.UIL.

·२८ छन्दोऽनुशासनम् । नज़गास्त्वरितगतिः ।। ११२।। नजना गुरुच । यथा- दिनकरपीतशुचिरचिश्, चरमगिरेः शिसरतटीम् । अनुसरति त्रपित इव, त्वरितगतिः सितकिरणः ॥ ११२.१ ।। भ्मस्गा रुक्मवती ॥ ११३ ।। भमसा गुरुश्व । यथा- ये विजितात्मानो नयनिष्ठाः, जाग्रति लोकं रक्षितुकामाः । स्थानियतं तेपां वसुधेयं, रुस्मरती मृन्मय्यपरेपाम् ॥ ११३.१ ॥ चम्पकमाला मुंभावेति चान्ये । पुप्पसमृद्धिरिति भरतः ॥ ११३.१ ॥ भिगौ चित्रगतिः॥ ११४ ॥ भत्रयं गुरुश्च । यथा- "यस्य न कापि कला न मतिर, न व्यवसायलयोऽपि तथा । सोऽपि कथंचन जीवति चेद्, दैवमिदं सलु चित्रगति ।। ११४.१ ।। निगी निलया ॥११५।। नत्रयं गुरुय । यथा- "अपि सरिदधिपतिमुता, हरिमपि परिहरति यत् । अधमपुरुषहरति, धिगह कमलनिलयाम् ॥ ११५.१ ।। जिगावुपिता ॥ ११६ ॥ जनयं गुरुय । यधा- "स किं वद नीचसमाश्यो, न कि कथय सिविरुनते। न चापलमुझसि लक्ष्मि झि, न चेद् उपिता जलधामनि ॥ ११६.१ ।। सौ गो मणिरदः ।। ११७ ॥ यथा- धीमतां हि गुणो विशदश्रीर, जायते गुगिसंगमगप्पा शोभते नितरा न किम), कुमारणिते मणिरंगः ।। ११७.१ ।। 1) यस न कापीत्यय विग्रगाति-चित्रा मनुवा गति प्रकारो यस ठन् । ) पिपरिधि- पवीत्यत्र कमळनिळयामिति-उदीम्। 3)मक यदत्यत्र उक्त इति - राते मिारपिटा जळभामनीति- धनुर्धर पाद काम पठनीयः । नूनमुपिता अउधामन । एभिः कारगैः । व्यापम् । -साति नीयसनामयो भवति, उमते प्रदेश स्थितिनं भवति । १गुभादान २चित्रगत ARCH ३३धिस्य. ४मनिय Es.

·२६ द्वितीयोऽध्यायः नौ म्गो बन्धूकम् ॥ ११८ ॥ भनमा गुरुश्च । यथा- "एतदभिनयभास्वद्विस्त्रं, शोणरुचिरुचिरं प्राग्यध्याः । शेखरितनववन्धूकश्री-, बन्धुपदमधुना संधत्ते ॥ ११८.१ ।। नगा मनोरमा ॥ ११९ ॥ नरजा मुरुश्च । यथा- निखिलदीनदुःखदारिणी, सकलवन्धुसंविभागकृत् । गुणिजनामृतार्णवोपमा, भवति सा रमा मनोरमा ॥ ११९.१ ।। तो जी ग उपस्थिता ।। १२० ॥ यथा "एपा भवतः समरागणे, राजन् जयसिद्धिरुपस्थिता । कीर्तिः कुपितेव भवत्प्रिया, सद्योऽभिससार दिगन्तरम् ॥ १२०.१ ॥ अत्र द्वाभ्यां यतिरित्येके ॥ १२०.१ ॥ मस्गाः कलिका ॥ १२१ ॥ रमसा गुरुश्च । यथा- कुन्दयष्टिं हृष्टः परिचुम्बन , किं न रे रोलम्व उपसे त्वम् । तत्तथा येन प्रागनुरागात् , क्रीडितं मालेत्याः कलिकायाम् ॥ १२१.१ ॥ भनगा मृगचपला ॥ १२२।। भतना गुरुश्च । यथा- "साधु समाधावविचलताम् , आश्रय हे मानस सततम् । वाञ्छसि यद्यव्ययपदवीं, मा कुरु वृत्तिं मृगचपलाम् ॥ १२२.१ ।। मो नौ गः कुमुदिनी ॥ १२३ ।। यथा- आसाद्य प्रियमिह शशिनं, निर्गच्छद्भुमरकुलमिपात् । मूतं दुःखमिव विरहज, तत्कालं वमति कुमुदिनी ॥ १२३.१ ।। कुसुमसमुदितेत्यन्ये ।। १२३.१ ॥ मः सौ ग उद्धतम् ॥ १२४ ॥ 1) एतदभिनवेत्यत्र शेखरितनवबन्धकेति - शेखरितानि शेखरीकृतानि च सानि नवबन्धुकानि च तेषां श्री शोभा तस्याः बन्धुपदं सादरलं साम्यमिति भावः । १) पुपा भवन इत्यत्र उपस्थितेवि-प्रादुर्भूता। 3) साधु समाधावियन भविचलतेति-स्थिरत्वं । अन्ययपदरीमिति- मोक्षमार्गम् । gar dropped in D. ३ भतनगा यथा A. ४ . २मालव्या ४.

·३७ छन्दोऽनुशासनम् । - यथा- "सर्पद्भिस्तव दिग्जययात्रा-, स्पेभिर्देव तुरंगमसैन्यैः । प्राज्यरुद्धतमध्यरजला, वृद्धि प्राप न वृन्दमरीणाम् ॥ १२४.१ ॥ नज्यगा विपुलभुजा ॥ १२ ॥ नाया गुरुव। यथा- "रिपुवनिताजननिःश्वासर, अविरतमुष्णतः छान्ता । भजति चुलुक्य जयश्रीले, विपुलभुजाविटपिच्छायाम् ॥ १२५.१ ।। स्जस्गा माला ॥ १२६॥ सजसा गुरुश्च । यथा- गगनागणे कुमुदपण्टे ,श्रियमुद्वहन्ति निपतन्त्यः । भवदीक्षणोत्सवसतृष्णाः, नृप सुध्रुवां नयनमालाः ॥ १२६.१ ॥ प्रमितेत्यन्ये ॥ १२६.१ ॥ १०॥२०॥ निष्टुभि भी रो गौ रोचकम् ॥ १२७ ।। यथा- "कुम्भभुवो जयतीह माहात्म्यं, तद्वडयामुसतेजसञ्चापि । यस्य जगत्प्रलयप्रगल्भोमिर, अश्चति रोचकगोचरं सिन्धुः ॥ १२७.१ ॥ रः सौ ल्गावच्युतम् ।। १२८ ॥ यथा- त्वं दधासि विभो परमेष्ठिताम् , ईश्वरत्वमपि त्वयि राजति । अच्युतत्वमपि त्वमुपश्रितः, कोऽपरस्त्वते जिन देवता ।। १२८.१ ॥ तिरौ लयग्राहि ।। १२९ ।। तगणत्रयं गुरुद्वयं च । यथा- वीणानिनादानुबन्धेन हृद्यं, काश्मीरणत्कारचित्रीयमाणम् । नव्यानहारप्रकाराभिरामं, दत्ते प्रमोद लयग्राहि लास्यम् ॥ १२९.१ ॥ .. 1) सर्पमित्येत्यत्र [ यात्रासु गभिः] पृन्दमरीणामिति -वरिणां वृन्दं वृदि न प्राप कि तु स्वास- न्योरिथत रजा वृद्धि प्रापेति भावः । 2) रिपुवनितेत्या क्लान्तेति-अन्यापि काचित् सा सी भवति सा वापैन पीडिता सती वृक्षं याति। 3) कुम्भभयो जयतीत्यत्र घटयोनेयंटवावलस च रोचम्गोचरं उभुक्षाविपर्य सिन्धुरबति प्रकटीकरोति । कोऽर्थः । अगस्तिना जगवलयप्रगल्भोमिरपि समुद्रशुलुस्न पीतो वावामिना छ शोपितः । नानि पुंसि चेति णको, रोचकः । २सण्डAD. ३ तृष्टुभि AD. ४ प्रलय dropped in p. --५ नुवधेन DEr. १ कान्ता . ६काचीकणत्कार.

·. द्वितीयोऽध्यायः। भिरगी दोधकम् ॥ १३०॥ भत्रयं गुरुद्वयं च । यथा- "पुष्करमम्वुदगर्जितधीरे :, श्रव्यमदो धकधोंकृतिनादैः । व्यञ्जितपाठकृतिध्वनिपाद-, न्यासमसाविह नृत्यति सुभ्रूः ॥ १३०.१ ॥ "उपचित्रेयम् ॥ १३०.१॥ सिल्गा विदुषी ॥१३१॥ सत्रयं लघुगुरू च । यथा- "कुरुते तरसा न हि चापलं, स्वयमेव न चार्थयते परम् । प्रकटं कुरुते न वियानता, प्रमदा विदुपी भवतीदृशी ॥ १३१.१ ॥ भत्ना गौ श्री.॥ १३२॥ "डैरिति पञ्चभिर्यतिः । भतना गुरुद्वयं च यथा या सुजनानामुपकरणाय, प्रद्विपतां च प्रतिकरणाय । मानधनानां भवति नराणां, श्रीरितरा स्यात् परिकरमात्रम् ॥ १३२.१ ।। सान्द्रपदमित्यन्ये । रुचिरेति भरतः । यतिनियमाभावे इदमेव प्रत्यक्पोधः ॥१३२.१॥ तो जौ गावुपस्थिता ॥ १३३ ।। यथा- या मानमहाविपचूर्णिताङ्गी, नाभूत् कलयापि यशंवदा ते लोलन्मलयानिलदोलितात्मा, प्रीत्या सविलासमुपस्थिता सा ॥ १३३.१ ।। जस्ता गार्नुपस्थितम् ॥ १३४ ॥ जसता गुरुद्वयं च । यथा- "शिलीमुसतति ससक्षनादां, मुर्निदधतं' वाणासनावे। पुरः शरतुं सप्रेक्ष्य राजन्, उपस्थितमरिस्त्यामेप मेने ॥ १३४.१ ॥ 1) पुकरमउदयन मृदा अन्य धम्धोतिनादैः।ध नाम यादिनं तस्य ये धानिनादा। पाठस ती उपाध्यायः व्यजित पाटतिन उगध्यायम्य ध्वनिः पादन्यासेन या नृत्ये । पनन किया विशेषगम् । 2) उपचियेयमिनि-ग्युपचिना । घगणचतुष्टये नग्मगुराउपचित्रा। 3) कुस्ने वरमेत्यत्र पियावतो पटवाम् । पीणां हि स्वभावोऽय हायमागदिना सविषयं पुरतं करोति परं मुखेन तं नमानि । 4)शिलीमुशासिमित्यय भमरगि वाणग्रेगिं च । सती पश्नादो यस्याः सन् पक्षनादो पाया। मागासेवि- पाणार-धीमासपोरते। पले धनुपि। ४ Ds, ५Paansaामवालि. १पाटपति DNP. २ तनुदे Ar. ६ पौ उप.. ७ वि.

·३२ छन्दोऽनुशासनम् । मात् तो गौ शालिनी धैः ॥ १३५ ॥ मस्तद्वयं गुरुद्वयं च । घेरिति चतुर्भिर्यतिः । यथा- "ऊर्मीभङ्गीनिर्मिमाणा धुनीना, व्यावन्याना वीरुधा लास्यलीलाम् । उजृम्भन्ते शालिनीवारपाक-, स्फारामोदाः शारदा वाययोऽमी ।। १३५.१ ॥ ममता गौ वातोमी'॥ १३६ ॥ "चैरिति वर्तते । यथा- "त्वच्छत्रूणां विपिन प्रस्थितानां, क्षिप्तः पांशुईशि वातोर्मिकाभिः ।। तापः सूर्येण च मूनि प्रकीर्णः, को वा नास्कन्दति संप्राप्तभङ्गान् ।। १३६.१ ।। मो भी गौ वा ॥ १३७॥ वातोा एव लक्षणान्तरम् । पैरिति वर्तते । यथा- "घोराकारा घनघोपविशेषा, दूरोक्षिप्तक्षितिरेणुविमित्रा । लोकक्षोभं सहसा विधाना, वातोर्मीयं फुरुते जगदन्धम् ।। १३७.१ ॥ मनल्गा भ्रमरविलसितम् ॥ १३८ ॥ मभना लघुगुरू च । धरिति वर्तते । यथा- "प्रत्याख्याताप्यसि कमलवनं, याता तत् किं करवलचलनः । मुग्धे विद्वि फुटकमलधिया, वक्त्रापाविभ्रमरविलसितम् ।। १३८.१ ॥ "वानवासिकेयम् ॥ १३८.१ ॥ नौ सो गौ गुन्ता ॥ १३९ ॥ पैरिति वर्तते । यथा- जिनपतिगुरुपदपीठे यो, ऽशठमतिरिह लुठवि प्रीत्या । विगलति निसिलम तस्मात् , परिणत फलमिव वृन्तान्तात् ॥ १३९.१ ॥ न्यभा गौ पतिता चैः ॥ १४० ।। नयमा गुरुद्वयं च ( चैरिति पभितिः" । यथा- 1) उभिङ्गीरित्या उर्मी कलोलः। धुनीनो नदीनाम् । व्यानन्यानाः कुवांग शालिनीगरपादि- उहाः शालयोऽनुप्ता नीवाराः । यद्वा शालिनः शोभना ये नीगारा पनीहयः इति वा कार्यम् । एवारा विधा वायुर्वण्र्यते शीनो मन्दः मुरभिश्व। 2) स्वच्छणामित्या वाटोमिकाभिवातमण्डलीभिः । नास्मन्दति न पीप]ति। 3) घोराकारेत्यत्र घोरो भयान नामरो यस्याः मा, महद पोषनी। 4)प्रस्थास्या- वापीस्यत्र निराकृठापि । यदीति शेरः। यानेति-प्राप्ता । पलनारठि - निषेधः। 5) यानवासिध्यमिति- मजमुखीगन्तो नयमे दाददो चले मनिशानामा पादविशेगद प्रेमक्लिगिस्स। - १मातो; मतो २ मतदयं । ३ वातोना 0. ४ परि नुनते . ५विपिने ४. . ७ इति च वर्तते इ. ८ विशेषपान AP, ९वित प. GH, १० नं । इन्टा 2 GH. ११ याति P.

·द्वितीयोऽध्यायः। "वहति न मन्दं दक्षिणवायुर्, भ्रमति न तूर्णं चूतपरागः । दधति न पिक्यः पञ्चमरागं, किमु पतिता त्वं पादतलेऽस्य ॥ १४०.१ ।। नरल्गा रथोद्धता ॥ १४१॥ रनरा लघुगुरूच । यथा- तावकीनकटके रथोद्धताः, धूलयो जगति कुर्युरन्धताम् । चेदिमाः करिघटा मदाम्भसा, भूयसा प्रशमयेन सर्वतः ॥ १४१.१ ।। "अपरान्तिकेयम् ॥ १४१.१ ।। रनमा गौ वागता ॥ १४२ ।। रनमा गुरुद्वयं च । यथा- वल्लभं सुरभिमित्रमनङ्गं, दाक्षिणात्यपवनं सुहृदं च । पृच्छतीह परपुष्टविधुरैः, स्वागतानि नियतं वनलक्ष्मीः ॥ १४२.१ ॥ नौ रल्गा भद्रिका ॥ १४३ ।। नद्वयं रो लघुगुरू च । यथा- परिहर नितरां परापदं, कुरु जिनवचनेऽनुरागिताम् । इति तव चरतः परे भवे, भवतु सपदि भद्रिका गतिः ॥ १४३.१ ।। अपरवक्त्रमिति भरतः । "उत्तरान्तिकेयम् ॥ १४३.१ ॥ रज्रत्गाः श्येनी ॥ १४४ ॥ रजरा लघुगुरु च । यथा- भ्रान्तगृध्रवृन्दकङ्कमण्डल-, श्येनिका त्वदीयवेरिवाहिनी । आपतत्कृतान्तरौद्रकिंकर-, व्याकुलेप लक्ष्यते क्षमापते ॥ १४४.१ ॥ निःश्रेणिकेत्यन्ये ।।१४४.१ ॥ "नो जौ ल्गौ सुमुखी ॥ १४५ ॥ यथा- फनफरचिर्घनपीनकुचा, मनसिजविभ्रमफेलिगृहम् । चलनयना नयकुन्ददती, न हरति कल मनः सुमुखी ॥ १४५.१ ।। द्रुतपादगतिरिति भरतः ॥१४५.१ ॥ 1) पति न मन्दमिति-प्रसरति । एतानि कामिन्या भर्नुः पादपठने कारणानि तदभावे पनितति । १)मपरास्तिकेयमिति-येतालीयुम्पादनापरान्तिमा । पुनद्रेदत्याद् स्थोद्धतायाः। 3) उत्तराविध्य. मिति - पेसालीयादेरोजजा। पास्तासिनीति--चारहासिनी प्रत्यन्तरे। 4) नोजो गो मुमुपीनि- मन्त्र नामयाबसानि सरन प्रमोति । भनाइ - शोभनं मु पस्याः मा भनिर्दिया पी, वो दी। हतः मनुरतीय प्रधानस्यात् मुमुणी। १मुरभिनीशमन BDOP. २बारहालिनी Pr: रा.। चाह- पं. ३ नमी प. ४साहिनी.

·३४ छन्दोऽनुशासनम् । मस्जा गावेकरूपम् ॥ १४६ ॥ मसजा गुरुद्वयं च । यथा- काष्ठ वा कनकेऽधया मणो वा, लोप्टे वा रमणीषु वा तृणे वा । शापे वा स्तवनेऽपि वा वितृष्णं, साधूनां मन एकरूपमेव ॥ १४६.१ ॥ तो जौ ल्गौ मोटनकम् ॥ १४७ ॥ यथा- "दन्तशुतिधौतदिगन्तरया, रम्यं नवयौवनया विहितम् । साचीकृतलोलविलोचनकं, दृष्टं भवता मुसमोटनकम् ॥ १४७.१ ।। तभजल्गा उत्थापनी ॥ १४८ ॥ यथा- सर्पद्विपेन्द्रभरकम्प्रमही, प्रभ्रश्यददिशिसंरध्वनिभिः । अम्भोधिमध्यशयितस्य हरेर, उत्थापनी जयति ते पृतना ॥ १४८.१ ॥ तो नौ ल्गौ मुखचपला ॥ १४९।। यथा- "आकाइसि यदि सुखमसमं, जन्मापि विमलमिह मनुपे । नागीमिव निरवधिकुटिला, नारी परिहर मुखचपलाम् ॥ १४९.१ ॥ न्यनल्गाः कमलदलाक्षी ॥१५॥ नयर्नेलगाः यथा- विरहनिदाघः सुभग हठाद्, अतिशयदी/कृतदिपसः। कृवगुरुवापः कृर्शयति ता, कमलदलाही सरितमिव ॥ १५०.१ ।। रुचिरमुखीति भरतः॥ १५०.१ ॥ स्मनल्गा विमला ॥११॥ समनलगाः। यथा- शरदायातेयं गगनमणेर, इव तेजः प्रोटिं तव भजताम् । नृप कीर्तिर्योत्स्ना तुहिनरुनेर, इस दिक्षु भ्राम्यवतिविमला ॥ १५१.१ ।। नला गावशोका ॥ १५२॥ नसना गुरुद्वयं च । यथा- 1) दन्तधुनीति - साचीकृतनि वक्रीकृतम्। 2) मामासीत्यत्र मुखचालामिनि-वाचालाम् । १ मणौ वा २ शिखाच... ३ सा पृ.x; ४D drops नयनलगः to कमउदलाधी. ५ विहरनि.. ६मययति AFB ७ तेजः प्रौदं , कीर्तिग्योन्त्री A. - ९नवा.

·द्वितीयोऽध्यायः। "अलिवलयहुंकृतिभिरुचैर, इयमिह निषेधति भवन्तम् । वनभुवमितः पथिक मा गाः, कुसुमितसमुल्लसदशोकाम् ॥ १५२.१ ॥ सज्या ल्गो सारणी ।। १५३ ।। सजयलगाः । यथा- मदनस्रिलोचनभालामिना, ज्वलितः क्षणादिह जीवेत् कथम् । त्रिवलीतरंगजुपः स्युन चेद्, रससारसारणयः सुभ्रवः ।। १५३.१ ।। तो जो गाविन्द्रवजा ॥ १५४ ।। यथा- स्वस्खागमाचारपरायणानां, पुण्यात्मनां यः कुरुते विरुद्धम् । लोणीभुजस्तस्य भवत्यवश्यं, रौद्रेन्द्रवज्राभिहतस्य पातः ॥ १५४.१ ।। जतजा गावुपेन्द्रवज्रा ॥ १५५ ॥ यथा- "दधासि धात्री विदधासि दुष्ट-, क्षमाभृतां निर्दलनं प्रसह्य । कुमारपाल क्षितिपाल कस्त्वम् , उपेन्द्रवज्रायुधयोस्तदा ।। १५५.१ ।। एतयोः परयोश्च संकर उपजातिश्चतुर्दशधा ॥ १५६ ।। एतयोरिन्द्रवज्रोपेन्द्रपनयोः संकरोऽन्योन्यपादमीलनमुपजातिः । सा च प्रस्तार- भेदाचतुर्दशधा । एवं परयोरिन्द्रवंशा-वंशस्थयोः संकरः उपजातिश्चतुर्दशधैव । स्थापना"। s, SI, II, IIsl, sis, is, Sss, s, sis, Isis, ssis, IIss, s, Isss. आयमेदोदाहरणं यथा- प्रायः पुमांसोऽभिनयार्थलाभे, गुणोज्वलेप्वप्यरुतादराः स्युः। अवाप्य कुन्दं मधुपो हि जज्ञे, गैतोपजातिभ्रमणामिलापः ।। १५६.१ ।। एवमन्येप्वप्युदाहार्याः । समवृत्तप्रस्तावेऽप्युपजातीनामुपन्पासो लापपार्थः॥१५६.१ ॥ सर्वजातीनामपीति वृद्धाः॥ १५७ ।। सर्वजातीनां उक्तादीनां प्रायो गायत्र्यादीनां इतः परासां जगत्यादीनां "कृत- नामाकतनामविसदृशप्रस्ताररूपस्वस्वपादानां स्वल्पभेदानां संकरः उपजातिरिति बहुथुताः प्राः। यथा त्रिष्टुभः स्वप्रतारण- 1)टिपसदेनि भरन्धमिति-पित् परि यनलक्ष्मी निरोपपति। 3)पासि धात्रीमित्यत्र समाभूवामिनि- गिरीगो । सस्थमिनि-सा प्रभ। नारायग • पुरंदरयोसदर मंग इति मन्ये । ३) पारनि-मापन पंगेन पारम्धनम् । यदि गुरुनगा इवानापाः पारस हि सगगारमा बाँ गुमा युभेन्टरमा पारः । सहि नगार भागो यों सः। तुम भापतिम. भैरोपियोर vera ममापानि । भामेरस पापादयस्योपदपनारूपागण्यानम् । 1) AIAIPति- frमारमा सगरा पताम् । मनमुनिः। १गरको Lil. ४ मा drupred in ur. ५. पि. २६मनः. ३मा.

·उन्दोऽनुशासनम् । "फामे काहिं कमियं तु दुपखं, छिदाहि दोसं विणएज राग ॥ १५७.१ ।। तथा- "सकारए सिरसा पंजलीओ, फायग्गिरा भो मणसाये निञ्च ॥ १५७.२ ॥ परजातिप्रसारेण यथा- "युधिष्टिरो धर्ममयो महाद्रुमः, स्कन्धोऽर्जुनो भीमसेनोऽस्य शापा । माद्रीसुतौ पुष्पफले समृद्ध, मूल कृष्णो ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ॥ १५७.३ ॥ "जे आवि मेदेत्रि गुरुं वित्ता, उहरे इमे अप्पसुएत्ति नशा ।। १५७.४ ॥ ११॥३० ॥ जगत्यां तो नाविन्द्रवंशा ॥ १५८ ॥ ततजराः। यथा- "दारेषु सुग्रीवकपीश्वरस्य यद्, रागानुबन्ध सहसा व्यपश्चयः । वत् ते प्लवंगाधिपते किमुच्यते, हन्तेन्द्रवंशानुगुणं त्वया कृतम् ॥ १५८.१ ।। जतना वंशस्थम् ॥ १५९ ॥ यथा- पुरूरवोनाइपिपूरवः पुरा, दधुर्वरां धारयतेऽधुना भवान् । अपूर्वमेतचरितं न तायकं, वदन्ति वंशस्थमिदं महीपते ॥ १५९.१ ।। वसन्तमञ्जरी, अभ्रंवंशा चेत्यन्ये ॥१५९.१॥ नभज्याः कलहंसा ।। १६० ।। यथा- "गुणलवेऽपि सुभग प्रियसख्या, गुणिकधाक्रमवशात् प्रश्ते ते। घटयते किमपि नाटितलना-, कृतकमाशु सुतनुः कलहं सा ॥ १६०.१ ।। द्रुतपदा, मुखरं चेत्यन्ये ॥१६०.१॥ नभसाश्चन्द्रवर्म ॥ ११ ॥ रनभसाः। यथा- "सैहिकेयभयविह्वलमनसः, स्वप्रभाभिरिह दक्षमुनिमुताः । नाममात्रमपि सोढुमपटवम्, चन्द्रवर्म रचयन्ति हतवमः ॥ १६१.१ ॥ 1)(हिं इति यद्यपि अनुस्वाराहीयोऽसि तथाप्यत्र प्रबारे हि इत्यक्षरस्य लघुत्वं प्रसार्यम् Tiprama in B.) कामे कमाहीति भकृतनाम । लिंदाहीति इन्द्रवत्रायाः पादः । १) सकारपति अमृतनाम । कायरिंग- रेति इन्द्रवज्ञापादः13) युधिष्ठिरो धर्मेति वंशस्थपारः। स्कन्ध इनि लयमाहिपादः। यता तिगी लयमाहि। मादीमुताविति-नकुलसहदेवी । इन्द्रवत्रा । मूलमिति शालिनीपादः ॥ ५) जेआचिनि इन्दयनापादः । दहरति केफिरयच्छन्दः। 5) दारेषु सुप्रीरकपीश्वरस्येत्यत्र हे पारिन् इन्द्रोऽपि पुरा भइल्यान्यायां कपिपल्या मुन्योऽभून स्वमसि इन्द्रपुर इनि तवदं युन्यत इति भावः। 6) गुगलपीत्या प्रकृत प्रारब्धे। माटिठल- अति-भभिनयविषयं प्रापिता चपा यथेति सा । कृतकमिति-कृत्रिमम् । 7) सहिकयेत्यय दशमुनिमुताः २७ तारकाः । हातम इति-समः शन्दन राहुभण्यते । १ कमाहि &CON. २ धिगइब ; पिणइबर. ३ पंजलिओ. ४ इ५जे दावि . ६ मंदिदि मंदेवि B. ७ विद्वत्ता 1. ८ निशा P. ९नाधुपि ADP. १० अपभ्रंशा .. ११ सोटम...

·३७ द्वितीयोऽध्यायः सीस्तोटकम् ॥ १६२॥ सीरिति चत्वारः सगणाः । यथा- "परलोकविरुद्धकुकर्मरतं, बहिरार्जवमादधतं कुटिलम् । विपकुम्भमिद्धसुधापिहितं, त्यज मित्रमतोटकतैकगुणम् ॥ १६२.१ ॥ "मात्रासमकमिदम् ।। १६२.१ ।। नभभ्रा द्रुतविलम्बितम् ॥ १६३ ॥ यथा'- परुपसान्द्रवघोरचनाञ्चिता, रुदितहासविलोलविलोचना । "अवचनं कथयत्यतिरीगितां, द्रुतविलम्बितचित्रगतैरियम् ॥ १६३.१ ।। हरिणप्लुतमिति भरतः ॥ १६३.१ ।। नौ म्यो पुटो जैः ।। १६४ ॥ ननमयाः। रित्यष्टभिर्यतिः। यथा- "तरललयणिमाम्भःपूर्णकुम्भी, मुचरितफलपाकोलासँवल्ली । मुतनु तय विराजत्यद्गसंगान्, नयनपुटनिपेया यौवनश्रीः ॥ १६४.१॥ नौ नौ ततम् ॥ १६ ॥ ननमराः। यथा- नववयसि चियुक्तानां योपितां, प्रिय कथय निराशानां का गतिः । त्यमपि सुभग गन्ता देशान्तरं, गगनमपि च मेघव्यूहैस्ततम् ॥ १६५.१ ।। नौ भ्रायुज्वला ॥ १६६ ॥ ननभराः । यथा- पिनयितमनसोऽपि निरन्तरं, यत विदधतु किं नु विवेकिनः । नयनगतिरियं हि सुदुःसहा, चकितमृगशामहहोचला ॥ १६६.१॥ चलनेत्रत्येक॥ १६६.१ ।। ती: कामावतारः।। १६७।। तीरिति चत्वारस्तगणाः । यथा- "मध्ये नताल्या नया रोमराजीति, यन्मन्यते मुग्धलोको न वत् किं तु । तुम्खनास्थानिकारुट्टिमारूढ-, कामावताराय नि:श्रेणियों विद्धि ॥१६७.१।। 1) परलोफेरा मनोरकम्गुणमिनि - न लदम्मान गुलीनि भनोटतस्य भारः मोटर एभे गुन्भे पसाः । सहकारिता एम्गुण इति भाम् । त्यम नियमित पाटे मारयां इति नि न परते मिस मंगरामसत्यमिति गुमसपा)मात्राममनिदमिनि-मग्नुस- भीगे। 3)भर मिरगम्। .) तरडलानिनेनि-पार मनोहर वर्ष पयमस उम्मी। मुपरिव- पानुभस।)मभ्येकालासा-म पत्रिपामापानिधन-भास्पानगाठा। ३भीरामs. ५उागि Vintys dropped in 4. ७.rs. ८सीधा-.. २.नि.kx. २नमनरावधा ·छन्दोऽनुशासनम् । न्यो न्यौ कुसुमविचित्रा ॥१६८ ॥ नयनयाः। यथा- सरसिजवक्त्रा कुवलयनेत्रा, विकचर्जपोष्ठी विचकिलदन्ता । श्यमनुरुपा रनु कुसुमेपोर, जयति धतु:श्रीः कुसुमयिचित्रा ॥ १६८.१॥ इयं मदनविकारा गजलुलित वा अन्येषाम् ॥ १६८.१ ।। जसजसा जलोद्धतगतिश्चैः ।। १६९ ।। जसजसाः । चैरिति पड्भिर्यतिः । यथा- "विकोसिकुसुमं सदाफलयुतं, निसर्गशिशिरं तेटे विटपिनम् । निपातितपती दहा सरिदियं, निकामकलुपा जलोद्धतगतिः ॥ १६९.१ ।। योर्मुजंगप्रयातम् ॥१७॥ यीरिति चत्वारो यगणाः । यथा- "न सूरिः सुराणां गुरुर्नासुराणां, पुराणां रिपुर्नापि नापि स्वयंभूः । सला एव विज्ञाश्चरित्रे सलानां, भुजंगप्रयातं भुजंगा विदन्ति ।। १७०.१ ।। अनमेयेति भरतः ॥ १७०.१ ।। री: स्रग्विणी ॥ १७१ ॥ रीरिति रगणाश्चत्वारः । यथा । "तारकामल्लिकामालिकामालिनी, चारुचन्द्रप्रभाकेतकीशालिनी। भोगभाजां भुजंगेश्वराणां प्रिया, सेयमुज्जृम्भते शरीस्रग्विणी ॥ १७१.१ ॥ पद्मिनीति भरतः ।। १७१.१ ।। जीमाक्तिकदाम ।। १७२ ॥ जीरिति जगणाश्चत्वारः । यथा- "समाधिपयोधिनिमानमर्दानम्, अनीहमकाममयाममनाधि । जिनेन्द्र मनो मम वाञ्छति नाम, न विभ्रमधाम न मौक्तिकदाम ॥१७२.१॥ मीः कल्याणम् ॥ १७३ ।। मीरिति मगणाचत्वारः । यथा- 1) विकासिकुमुममिलन विधं वृक्षं निपानिवती । बकरा भन्योतिरन्यूया। १)न सूरि- मुराणामित्यत्र धृहस्पतिः। पुराणां रिपुरितीन्दः । भुजंगमयावमिति-प्रयावं गनिम्। 3) तात्या मालिः नीति-मलमधिभारणे । भोगभागामिति -पई सांगाम् । सम्मिाति-मालानी । 4) ग्यमाभिपयोधित निमत्या नामति-कोमलामप्रने विनमधामेति-विलासगृहम् । मोक्किदामेति-मुम्हापदहारम् । । १जपोटी AECD. २ विकाशि. द. ३ वटविटतंटे विपिनं.४ परदियं A. ५मालिक- मशिका, ६जिवेन्द्र ·- द्वितीयोऽध्यायः। "आदिस्रष्टा यः सर्वेषां सन्मार्गाणां, प्रत्यादेष्टा यः पापानां त्रैलोक्येऽस्मिन् । तत्त्वज्ञानात् संसाराब्धेः प्राप्तः पारं, दिश्याद् देवः श्रीनाभेयः कल्याण सः॥१७३.१॥ काञ्चनमिदमिति कथित् ॥ १७३.१ ।। नाद् भघ्राः प्रियंवदा ।। १७४ ।। नगणात् परे भजराः । यथा- "प्रणयतत्परमिमं सखि प्रियं, मधुरमालय मयैव शिक्षिता । विधुरिता समदकोकिलारवैर, यदि भविष्यसि मधौ प्रियंवदा ॥ १७४.१ ॥ मत्तकोकिलमित्यन्ये ॥ १७४.१ ।। ताल्ललिता ॥ १७ ॥ तगणात् परे भजराश्चेत् तदा ललिता । यथा- "प्रामेऽत्र पाप कलहंसतां दधद्, धत्से त्रपां नहि किमन्ध भाव्यताम् । रम्यं वपुर्न मधुरं न ते रुतं, रे काकपाक ललिता न वा गतिः ।। १७५.१ ।। स्जौ सौ प्रमिताक्षरा ॥ १७६ ॥ सजी सदयं च । यथा- बहुभिः किमालेलपितः कुधियां, सरसाभिषेयघटनारहितः । "रसभावभावितधियां हि वरं, प्रमिताक्षराऽपि रचनाऽर्थयती ।। १७६.१ ।। चित्रेयम् ॥ १७६.१ ॥ मी यौ वैश्वदेवी ः॥ १७७ ।। डेरिति पञ्चभिर्यतिः । यथा- "जिष्णुर्वित्तेशो धर्मराजः प्रचेताः, ईशः श्रीनाथस्तेजसां धाम 'चेति ।। यत् त्वं प्रख्यातः श्रीचुलुक्यक्षितीश, घूमस्तेनेयं चैधदेवी ननुस्ते ।। १७७.१ ।। चन्द्रकान्तेत्यन्ये ।। १७७.१ ।। म्मी स्मौ जलधरमाला घेः॥ १७८॥ मभसमाः । धरिति चतुर्भिर्यतिः । यथा- 1) भारिपाटेत्यय प्रसादरति-निरामां।)गपापरमियर शिस्तिनि-मानीय पाई पारित भारयारपमित मनि । मा attai स्त्रियाग । उपालम्मे इई पर योग्यम्।) मेस्त्र पान-पापिन् । प्रामिनि-समाम् । भाम्यनामिक्ष-पाठोप्यताम् । कामगार यापमा पायम. हिम्प्राप्यम्मोदित 1) एमभारभामियर मिनाभानि-गरमारपनादिना गरि । frest पर उपजीनि:,पसे एम रिम:, नोमा पिम्प मंत्प पाग, परेमरकोपर यः, परे पलामी, कोना, पो नार। म. से गुफा पनि माग, पासा पyri-मिनिरपदेगी। १२सार ३... ४.. ५..

·- छन्दोऽनुशासनम् । त्वत्सेनाभिः कृतरिपुधामप्लोपे, दृष्ट्वा व्योग्नि सुरदुरुधूमलोमम् । ग्रीप्मेऽप्युत्काः सपदि मयूरा राजन्, शब्दायन्ते जलधरमालाभ्रान्त्या ॥ १७८.१ ।। कान्तोत्पीडत्यन्ये ॥ १७८.१॥ न्जौ भ्यो नवमालिनी जैः ।। १७९ ।। नजभयाः। जैरित्यष्टभिर्यतिः । यथा- "कलयति पैरिभूमिपतिलक्ष्मी, परिमलहोरिकीर्तिकुसुमौषम् । सपदि ददाति तुभ्यमनवा, नृप नवमालिनीयमसिलेसा ॥ १७९.१ ।। न्जो जौ मालती ।। १८० ॥ नजजराः। यथा- "भ्रमर सखे आज यत्र सा प्रिया, कथय दशामिति मे तदग्रतः । अभिनवपुष्पितरम्यमालती-, परिमलमुल्हसितं पियाथवा ।। १८०.१ ।। वरतनुरित्यन्ये ॥ १८०.१॥ नौ री प्रमुदितवदना ।। २८१ ।। यथा- "स्खलितवचसि भर्तरि भ्रूटि, प्रियससि घटयेत्यपि प्रेरिता । अविदितरसविभ्रमा वालिका, प्रमुदितवदना भरत्युन्मुखी ।। १८१.१ ॥ चञ्चलाक्षीत्यन्ये । गौरीत्यपरे ॥ १८१.१ ॥ सा प्रभा छैः ॥ १८२॥ सा प्रमुदितवदना छैः सप्तभिर्यतिथेत् प्रभा नाम । यथा- प्रचुरविभवता न यौयनं, विमललवणिमा समप्राः कलाः । सकलमपि सखे तदेवन्मुधा, यदि मृगनयना न हेमप्रभा ॥ १८२.१ ॥ न्ज्यास्तामरसम् ॥ १८३ ।। नजजयाः । यथा- "सवतविकाससमुद्धरशोभ, सफटकलाइफलापरिमुनम् । तव बदनं मदिराक्षि किमेवद्, भवति न तामरसं न च चन्द्रः ॥ १८३.१ ॥ कमलविलासिनीत्यन्ये ॥ १८३.१ ॥ 1) कलयति वैरीत्यत्र भगीकरोति । भन्या मालिनी परेषा अX गृहनि तत एम्य एव कुमुमानि दत्ते। इयं मारिनी शर्ण लक्ष्मी लानि नुम्य चारकीर्तिमुमौवं वितरान इति नवत्वयम्याः। 2) अमरमस इत्यय दशामिति-दशामवस्थाम् । पिवायवेति-तवापि मालनारम पिरोऽन्तरायो भविष्यवाति पिव। 3) स्वलितपचसि इत्यर भन्यस्त्रीनामोबारणात् गोतस्सलिंऽपि कृने प्रियेग, अपितवन उन्मुखी । 4) सतत विकासेत्यर नामरस सतवं विकासि चन्द्र कलरपरिमुन्टो न मर्गत । १प्युताः , २ हारी कीर्ति... ३ अविदित इ. ४ अपर.. ६विस AP. ५नवग्या: P.

·- . द्वितीयोऽध्यायः। ज्रना विभावरी ॥ १८४॥ जरजराः । यथा- "पयोनिधेरवाप्य तोयसंपदं, मदाद् बलाहकेन पश्य यत् कृतम् । या एप तस्य हर्पकारणं सुतः, स एव संवृतो विभावरीपतिः ॥ १८४.१ ॥ वसन्तचत्वरमित्यन्ये ।। १८४.१ ॥ र्यन्याः कुमुदिनी ॥१८५॥ रयनयाः। यथा- "वोधितापि रम्यैः करनिकरैस्ते, हासलेशमासादयति न यस्मात् । मुश्च मुश्च तस्मादिह नलिनीय, रोहिणीपते हन्त कुमुदिनीतः ।। १८५.१ ॥ भ्तौ सौ ललना डैः ॥ १८६ ॥ भतनसाः । डैरिति पञ्चभिर्यतिः । यथा- "रम्यनितम्यां नवतनुलतिका, संभृततृष्णां गजगतिरुचिराम् । विन्ध्यधरित्री तव नृप रिपयः, संप्रति भेजुर्न तु निजललनाम् ॥ १८६.१ ।। नौ यौ कामदत्ता ॥ १८७ ॥ ननरयाः। यथा- "निकृतिकलुपया धिया वितीणं, बहुतरमपि निफलत्वमेति । सुकृतममृतकारणं प्रसूते, ध्रुवमिह कणिकापि कामदत्ता ।। १८७.१ ॥ नो रिमंघावली ॥ १८८॥ रिरिति रगणत्रयम् । यथा- स्तनितघोरघोपाट्टहासोकुला, तरलतारविशुच्छटालोचना । विरहिणीजनप्राणघातोद्यता, नभसि राक्षसीयं न मेघावली ॥ १८८.१ ।। वसन्तेति कश्चित् ॥ १८८.१ ॥ त्यो त्यो पुष्पविचित्रा ॥ १८९॥ तयतयाः। यथा- "भ्राम्यद्भमरव्याकीर्णोद्धरगन्धा, मन्दारपती सन्तानप्रसवाच्या । नाभेयनिनस्योद्दामा सुरनाधैर, दिष्टया रचिता पूजा पुष्पविचित्रा ॥ १८९.१ ।। 1) पयोनिधेरित्यय सरतः प्रच्छादितः । १)योधिनापि रम्यरित्या दामलेशमिति - विकाशः हास्य प। कुमुदिनीया इति- इयं नलिनी यम्मात् हामलेरामपि नामादयति तस्मात् मुब मुबइति मबन्धः । इतः प्रदेश। 3) रम्यनितम्यामिन्यत्र गिरिमभ्यं नितम्पपलं च । पझे नराः सन्न्यः कृताः लतिकाः यस्याम् । संभूवा पोपिता तृष्णाभिलापः पिपासा प यया सा ताम्। 4)नितिमनुश्येत्या नितिधिारः । मगुलनि-मोक्षमारणम् । कामदनि-डया दसा। 5) माम्मदमरेत्यग्न नियति-भाग्येन । r १परिनी N. २निरल.AB. ३दामाला.

·४२ उन्दोऽनुशासनम् । सा मणिमाला चः॥ १९०॥ सा पुष्पपिचित्रा चैः पड्भिर्यतिश्चन्मणिमाला । यथा- "सन्तोपधनानां का नाम समृद्धिम्, चारित्रसुधानो धिफामपिपासाम् । निर्वीनसमाधावास्तां सुरसौख्यं, जैनी यदि कण्ठे वाक् किं मणिमाला ।।१९०.१।। स्यौ स्यौ के किरंवम् ॥ १९१ ।। सयसयाः। यथा- "पथिक प्रयाहि त्वरयैव नो चेत्, पुरतः समुन्भिणि मेघकाले । भवतो द्विजिह्वस्य हरिप्यतेऽसून् , समध्यनलेकिरवः प्रचण्डः ॥ १९१.१ ।। निसी हीः॥१९२॥ निरिति नगणत्रयं सश्च । यथा- "सितमहसि धवलयति धरां, सुभग कुरु यदिह समुचितम् । तव विशदगुणहतहृदया, ह्रियमपि परिहरति सुतनुः ॥ १९२.१ ॥ जसो स्यौ कोलः ॥ १९३ ॥ जससयाः। यथा- "चुलुक्यनृपते त्वयि विभ्रति मां, विहाय धरणीधरणप्रयासम् । पयोधिपुलिने रमतां यथेच्छं, स संप्रति चिराय पुराणकोलः ।। १९३.१ ॥ १२॥३६॥ अतिजगत्यां नतिगा उर्वशी ॥ १९४ ॥ नगणः तगणत्रयं गुरुथ । यथा- "अजननिर्यो पितामस्तु वंशे सतां, मलिनिमानं स्वशीलेन भगरतो वामुदेवात् प्रसूतापि हि, त्रिदशवेश्यात्वमगीचकारोर्वशी।। १९४.१ ।। न्जी जी गः सुवक्त्रा ।। १९५॥ नजजरगाः। यथा- "हतहृदयः सलु यद्विलासलक्ष्न्या, रतिमपि पुप्पशरस्तुणाय मेने । 1) सतोषधनेत्यन निजिसमाधाविति - निरालम्बध्याने। 2) पथिकमि(प)येनि-पुरका इनि हेस्व. हंकारोश्न । विजिस्पेिनि-द्वितीया विदा यम्यातकस्वेत्यर्यः (कलर स्पेत्यध:- Tippana in B)। 3) सितमहसीत्या हियमपीति-मित्र प्राह । 4) चुलुश्येत्या पुरागमोड मादिवराहः। 5) अजन- नियोंपिवामित्या अनुत्पचिव भूयात् । उनी हि यामुदेवस्य उरी आतेति पुतिः। 6) हवदय इत्यन किटेति संभावनायाम् । १ ममिमलो . २ केटीरवं. ३इदादया B.

·४३ द्वितीयोऽध्यायः। लवणिमवारितरंगिणी किलपा, हरति न साऽपि मुनेमनः सुवक्त्रा ॥ १९५.१ ॥ अचलेत्यन्ये ॥ १९५.१॥ भीगावङ्गरुचिः ॥ १९६ ।। भचतुष्टयं गुरुश्च । यथा- येन विधिप्रतिपक्षतयेच सदा, ऽकारि कृतार्थक एव दरिद्रजनः । कस्य मुदं न ददाति नृपो भरतः, सोऽङ्गरुचिप्रतिपिद्वसहस्रकरः ।। १९६.१ ।। नौ नौ गः प्रहर्पिणी गैः ॥ १९७ ॥ मनजरगाः । गैरिति त्रिभिर्यतिः । यथा- "उटोहनिदशधनुश्छलेन चर्पा-, लक्ष्भ्योद्यन्मणिरुचिचित्तोरणस्रक । पश्चेपो वनजयोत्सवैकचिह्नम्, आबद्धा सपदि मनःप्रहर्पिणीयम् ॥ १९७.१ ।। जभी स्जी गो रुचिरा घेः॥ १९८ ।। जभसजगाः । चैरिति चतुर्भिर्यतिः । यथा- "समुससद्दशनमयूसचन्द्रिका, तरङ्गिते तर वदनेन्दुमण्टले । सुलोचने कलयति लाञ्छनच्छवि, घनाञ्जनद्रवरुचिरालकावली ॥ १९८.१ ॥ म्तो यसौ गो मत्तमयूरम् ।। १९९ ।। मवयसगाः। धैरिति वर्तते । यथा- "प्रावृलक्ष्म्या निश्चितमगावतरन्त्याः, सभूयाने फल्पितकोलाहलमुझैः । उत्पन्तोऽमी हन्त निदाघापसरेति, प्रातीहाय मत्तमयूराः कलयन्ति ॥ १९९.१ ॥ ) उमेशदिवा विनि-विविधर । उसवैकधिनि-पान्ते म्यक इति मग गुरुवम् । 2) समुससहित्यात मयूमपन्तिमति-पन्द्रकान्तनांम। 3)मादलपम्यत्यय सभूति-मिटिरा। १समोरन. २म्मूर..

·उन्दोऽनुशासनम्। नौ नौ गः क्षमा ॥ २०० ॥ ननतरगाः। परिति वर्तते । यथा- "अयि जड यतिवन्धो किमङ्गशौचः, क्वचिदपि मुकृतं स्यान्मुधासि मूढः । यदिह च परलोके च साधु तत्वं, शृणु कुरु हृदयस्थां क्षमामजस्रम् ॥ २००.१ ॥ मौ जी गः श्रेयोमाला ॥ २०१॥ पैरिति वर्तते । यथा- "लक्ष्मीलीलागारं विनम्रपुरंदर, भ्राम्यदृङ्गश्रेणीकृतसपनध्यैनि । नेत्रानन्दं ताम्राजुलीदलयन्धुरं, श्रेयोमालां दद्याजिनेन्द्रपदाम्बुजम् ॥ २०१.१ ॥ नौ तौ गः कुटिलगतिश्छैः ॥ २०२॥ छेरिति सप्तभिर्यतिः । यथा-- "यदसरलतरभ्रूर्विभुनालका, कुटिलगतिरतिप्रौढवाग्यक्रिमा । तंदियमघटि भोः कौतुकात् कामिनी, नियतमनृजुना केनचिद् वेधसा ।। २०२.१ ॥ नर्तकीत्यन्ये ॥ २०२.१ ॥ नौ नी गा मा ।। २०३ ॥ ननमरगाः । छैरिति वर्तते । यथा- "त्वदरिमृगदृशामावासप्रदानाद्, भयमिव परमं राजन् धारयन्तः । प्रचलति भवतः सैन्ये दिग्जयार्थ, प्रतिदिशमगमन् कम्पं क्ष्माभृतोऽमी ।। २०३.१ ।। 1) अयि जडेत्यत्र यतिबन्धो इति-साध्वाभासवचनः ब्रह्मवाधुवत् । 2) उक्ष्मीलीटेसत्र नेत्रानन्द मिति-नेत्राणि भानन्दयति नेत्रानन्दम् । 3) यदसरलेखा विभुम्मालति- वफभ्रमरालका । कुटिलेनि-या। अनुजनेति-वक्रेण विधिना। 4) खदरिमृगशामिला बरिवनिवागृहप्रदानादेव त्यसन्य प्रसरति सनि भमीक्ष्माभृत. पर्वता. कर्म दथुरिति भारः। १गा ...२ मूह ३.३ ध्वनि : ४ गविरपि A,५ नियतमपटि ६श्मा है GH. अगमत् , ·द्वितीयोऽध्यायः। ४५ यमौ रौ गश्चन्द्रिणी चैः॥ २०४॥ यमररगाः। चैरिति पभिर्यतिः । यथा- "धराभार विभ्रल्लीलया पाहुदण्डे, जयत्येप श्रीमानूर्जितः क्षोणिनाथः । भुजंगीभिर्गतरुञ्चलेयाशोभिर, वभूव प्रोदामैश्चन्द्रिणी नागभूमिः ।। २०४.१ ।। नौ यो गश्चन्द्रिका ॥ २०५।। ननरयगाः । यथा- "निखिलकुपलयप्रपञ्चितानन्दा, परिणतशरकाण्डपाण्डुरच्छाया । इह जगति चुलुक्यचन्द्र निस्तन्द्रा, प्रसरति तव कीर्तिचन्द्रिका नित्यम् ।। २०५.१ ।। ज्तो स्जो गो मजुभापिणी ॥ २०६॥ जतसजगाः । यथाः "नरेन्द्र रुष्टे त्ययि महीभुजां मतिर, नवे पृपयर्मणि न चिनयमणि। कटु कणन्ती लुठति शृखला पद, द्वये न कान्तानुशयमजुभापिणी ।। २०६.१ ॥ न्सो रौ गश्चन्द्रलेखा ॥ २०७ ।। नसररगाः। यथा- सुभगसुखदं मोहजालं जनानां, हृदयहरणं वन्धनं लोचनानाम् । सुललितवपुः सा सखे पीयते ते, "विरहतमसा चन्द्रलेखेव तन्वी ॥ २०७.१ ॥ न्सौ जी गो लयः॥ २०८ ।। नसजजगाः। यथा- त्वमसि शरणं प्रसीद जगत्पते, वितर सुतरां मनेह समीहितम् । घरणकमले जिनेश्वर तारके, भवतु मनसचिर परमो लयः ।। २०८.१ ।। 1) भराभारमित्या पन्दिगी पन्ना पन्या इनि पन्दिनी । मिमिलरलयेत्या कालपनि- पृथीमगल परिमाशिम्म पानिस्सन्देनि-मोठामा) नरयन्टे इत्पन पधर्मीनि-नूतनहरिमरमणि मतिरासीर । प्रदरनि भारः। विधर्मपात्र-अनुपिग्मंगमाद। 1) मिरामवि-निरहराहुगा ।

·- ४६ छन्दोऽनुशासनम् । न्सौ तौ गो विद्युन्मालिका ॥ २०९।। नसततगाः। यथा- "घनतमसि नष्टान् द्रष्टुमने क्षणे, निखिलपथिकान् संहारसुद्ध्या ध्रुवम् । वत परिगृहीताः पावृपा दीपिकाः, स्फुरितरुचिविद्युन्मालिकाव्याजतः ।। २०९.१ ।। स्जौ स्जौ गो नन्दिनी ॥ २१० ॥ सजसजगाः । यथा- यमुधाधिपत्यमिह देव नार्धये, जिननाथ नापि पुरुहूतसंपदम् । वरदोऽसि चेन्ममै वदा सदा मतिर, भवताद् भवद्गुणगणाभिनन्दिनी ॥ २१०.१ ॥ कनकप्रभा, जया, सुमङ्गलीति च केचिदाहुः । मनोवतीति भरतः ॥ २१०.१॥ न्जोन्सौ गो मदललिता ॥ २११ ।। नजनसगाः। यथा- कलितफलकशितिसिचयसंपत्, करदलितेद्वतिमिरयमुनान्युः । प्रथयति गौरवपुरमृतरश्मिर, मुर्शलधरस्य "समदललितानि ॥ २११.१ ।। स्जौ सौ गः कुटजम् ॥ २१२॥ सजससगाः। यथा- परमं प्रकर्पमधिरुह्य विद्ध्यात् किमिव प्रवासविपमस्थितिभाजाम् । कुरुते यवः प्रथमतोऽपि धनतुः कुटजप्रसूनरजसा जगदन्धम् ।। २१२.१ ॥ भ्रमर इत्यन्यः ।। २१२.१ ।। 1) घनतमसीति-निविडान्धकारे । पक्षे घनस मेघस्स दुर्दिनम् । क्षणे इति - लक्षणकाले। शुपमिति- रायतेति-निन्दायाम् । न्याजत इति-उला। 2)समदरितति -विलासकीडियानि । 3) घनतुरिति- मेघागमः । १ अक्षणे इ. २ सुरेह रचि . ३ मम न तदा A. ४ मुसल.P.५प्रथमतो पनपलः.. ६५० अन्यः dropped in B.

·४७ द्वितीयोऽध्यायः। नौ सौ गो गौरी ॥ २१३ ॥ ननतसगाः । यथा- ननु भव कुसुमेपो निशिवशत्रस् तृणमसि यतिनोऽस्य प्रशमवृत्तः । कचिदपि खलु तेऽन्ये मनसि येयां निवसति "मृगनेत्रा कनकगौरी ॥ २१३.१ ॥ त्भौ स्जौ गो लक्ष्मीः ॥ २१४ ।। तभसजगाः । यथा- वेद्वद्गैरुचितमुदीर्यते सदा सिद्धेशनन्दन पुरुपोत्तमो भवान् । यत्त्वां स्वयंवरविधिनाभ्युपेयुपी लक्ष्मीरियं "रणमकराकरोत्थिता ॥ २१४.१ ॥ त्भी जो गो अभ्रकम् ॥ २१५ ॥ तभजजगाः। यथा- "अभ्यस्यतीय रसवादकलामयं सान्ध्यः क्षणोऽभिमतचन्द्रमहोदयः । तारोपधिप्रफटनाभिरतः सखे प्रोद्दीपयन् विविधवर्णमिहाभ्रकम् ॥ २१५.१ ॥ म्तो स्रौ गः कोदुम्भो ः ॥ २१६ ।। मतसरगाः । रिति पञ्चभिर्यतिः । यथा- लक्ष्मीः कान्ताभिर्विकचनेत्रोत्पलाभिम् ताम्बूलं पत्रैः "परिणनैर्यानवासैः । काव्यं कोईम्भाभिधनवन्छन्दसेदं चेतीक्षारित्वं भजति पैदग्ध्यभाजाम् ।। २१६.१ ।। - 1) मृगनेति-मृगस नेग्रे इब नेने यसः साः मृगनेरा। )रणमकराकरोस्थितेनि-संप्राममनन- समुचिता)मभ्यस्पतीत्या प्रेक्षायाम् । मध्यागमयः मुवर्णगावनम्तो गीलतार। कयंभूतः पन्द्रस महानुदयो पन सः । पक्षे गन्दं मुरर्णम् । वाराः नारकाः, भोपवयम्नामा प्रस्टने भिरतः । पसे तार स्य भोपभिः पुनः कथंभूतः मध मे विविधय गन् । पझे स्वामिनि) परिगरिनि-परे। १शन पमधि A; बलममचि s. २ नासुपेनुगो३ शान्यक्षणो AIP, ४ कोम्भो; भाभो भो भो . ५ नमी स... नालाय . ७ भामिन इ. गोमानिय .

·- उन्दोऽनुशासनम् । स्यौ स्जो गैः सुदन्तम् ॥ २१७ ॥ सयसनगाः। यथा- त्रिदिवं ब्रजद्भिर्दिविपत्पतेः" पुरः सुभटेवानिर्दलिता इचार्गलाः । फरवालघातबुटितास्तदा समिद्- वसुधासु दन्ताः करिणां चकाशिरे ॥ २१७.१ ।। नौ सौ गः कमलाक्षी ।। २१८ ।। यथा- "विरचितनिविटतरोत्कलिकाभिः कमिव नरमदजुन विध्युः । सपदि शरदि सरितः कलहंस- प्रकटितगतिललिताः कमलाक्ष्यः ॥ २१८.१ ॥ नीगौ त्वरितगतिः ।। २१९ ॥ नगणचतुष्टयं गुरुश्च । यथा- "वर तब धनुरधिर्गतगुर्ण धनति च युधि भयवशतरला । कलयति च पिचुनिचयतुलनां त्वरितगतिरिनृपतिपृतना ॥ २१९.१ ॥ लघुगतिश्चपला वेत्यन्ये ॥ २१९.१ ॥ १३२६ ।। स्वर्या नौ ल्गावपराजिता छैः ।। २२० ।। ननरसलगाः। छैरिति सप्तभिर्यतिः । यथा- "शशधरवदनं कुशेशयलोचनं शुचिरचिरुचिरं ललाटतटखिंतम् । विशदकरणयाधिवासितमृद्धयो जिनमनुसरतां भवन्त्यपराजिताः ॥ २२०.१ ॥ 1) दिविपत्पतेः पुर इति-इन्द्रनगरस्येति भावः । ममिदमुनि-संप्रामधरणिपु। 2) विचिते. त्यत्र रणरणकैचिमिश्रा कलईसः पझे कलहंगपत् । कमलान्येपाझीनि पासा पाः। नदीविशेषणन कमलाक्षी पदेन लियोऽप्याकृष्टाः। 3) नर वयनि-चारदयं जननकलनयोस्तुल्यकालतायोवनार्थम् । पिरान्देन लम् । ) शशधरपदनमित्यत्र भो भन्या जिनं भनुम्रा पुंगा संपोऽन्यापराजिया भवन्ति । चन्द्रवदनं कमलनयनम् । पु० के ललानि-बदाज्ञाशिरसाहीररणा करणाभाविनम् । १. २ चकाविरे .. ३ अधिगगुणं A. प्रचलन्ये DEP. ५ स्थिति .

·द्वितीयोऽध्यायः। ४९ म्सौम्भौ गावलोला ॥ २२१ ॥ मसमभगगाः । छैरिति वर्तते । यथा- आत्मारामपदैकव्यापाराभिरतानां, संसाराधिरगाधस्तेषां गोप्पंदमात्रम् । अन्तस्तत्त्वसमाधेः प्राणायामनिरोधान्, नासावंशनिपण्णा येषां दृष्टिरलोला ॥ २२१.१ ।। नौ नौ ल्गौ प्रहरणकलिता ॥ २२२॥ ननभनलगाः । छरिति वर्तते । यथा- "तव गुणनिकरैरपि दृढविपुलैर् , अहितसमुदयः सपदि नियमितः । नरपतितिलक त्वमिह भुजलतां, प्रथयसि किमसिहरणकलिताम् ।। २२२.१ ॥ नौ म्यौ ल्गी करिमकरभुजा ॥ २२३ ॥ ननमयलगाः । छैरिति वर्तते । यथा- "रणमुवि नृपते निस्त्रिंशदण्डेन ते, रिपुéटकरदियोन्माथिना जृम्भितम् । जलनिधिजठरे पाठीनकूर्मावली, करिमकरभुजोर्वेणेव तेजखिना ॥ २२३.१ ॥ नौती गौ वसन्तः ॥ २२४ ॥ ननततगंगाः । छैरिति वर्तते । यथा- "सखि भवति भवच्छुपगण्डूपपाद-, प्रतिहतिभिरियं यत्प्रसूनप्रसूतिः । धैरवकयकुलाशोकमुख्यद्रुमाणां, तदिह ननु तवायत्तसंपद् वसन्तः ॥ २२४.१ ॥ नन्दीमुखीत्येके ॥ २२४.१ ॥ नौ ती गो लक्ष्मीः ॥ २२५ ।। मरततगगाः। छैरिति वर्तते । यथा- 1) तव गुणेल्यर यदि त्वगुणैरव वैरिसमूहो बदः तदा कि त्वं सखहां भुजलतां ख्याति प्रापयास गुणरेष कार्यसंपादकत्यान् । 2) रणभुनीत्या करदिन इस्तिन् । समुद्रमध्ये भत्सविशेपच्छपणिगजमत्स्य- भुजा वडवानलेनेव। 3) सपि भवति इत्यन वदालिगनसुपेन ताम्बूलच्छयादानात्, पादप्रदारात् प्रस्य कुरबम्बकुलाशोकाः पुष्पादिमाजो भवन्ति । १ गोः पद• B. २ नाशाबंश ABP. ४ रिपुतर. 4. ५ the word is dropped in and . ६फुरुवक P. छन्दो० - ३रिमपि प्रह...

·- - छन्दोऽनुशासनम् । "मामद्वैतानुरागां मन्यतेऽसौ तृणाये, त्येवं दीर्भाग्यदुःखोन्मूलनं चिन्वयन्ती। मन्ये त्वत्खड्गधारां तद्वं कर्तुकामा, कामं सिद्धेन्द्रसूनो सेवते राजलक्ष्मीः ।। २२५.१ ।। मो रौ सोल्गी जया ॥ २२६ ॥ मररसलगाः । छैरिति रतते । यथा- "माद्यद्गन्धद्विपानां लसद्दशनाशनि-, क्रीडाघातैः समन्ताद् विदारितसानवः । यस्योचेः सह्यविन्ध्योजयन्तहिमालयाः, शैलाः शंसन्ति संप्रत्यपीह दिशां जयान् ॥ २२६.१ ।। म्रम्यल्गा ज्योत्स्ना ॥ २२७॥ मरमयलगाः । छैरिति वर्तते । यथा- दृप्यत्सावालकुक्षौ स्फूर्नगुहायां गिरेर, मूर्छत्कान्तारमध्ये भूपाल घोरं वमः । नागीनां किंनरीणां पोलिन्दवामध्रुयां, फ्रीटागानेषु कीर्तिज्योल्लाऽधुना हन्ति ते ।। २२७.१ ॥ नम्रसल्गाः सिंहः ॥ २२८ ।। नमरसलगा। छरिति वर्तत । यथा- समदनागेन्द्राणां कपोलविपाटने, स किल सद्योऽजिघन् प्रियापदनाम्युजम् । वदिति शेक्यं चित्रं परित्रमहाद्भुनं, हरिणपोतेद्रष्टुं न सिंहविजृम्भिवम् ॥ २२८.१ ।। ज्सी नौ गौ राजरमणीयम् ।। २२९ ।। जसरनगगाः। छरिति वर्तते । यथा- "सनुवधरित्रीतलः प्रमुदिवार्यो, विनम्रतरवापधरानुसतपादः। 1) माम तेत्यय चिन्तयन्नानि-यापन्नी। मिहेन्दसूनी है मारल ! पलमारिति-एगाया खस जयधीरिनि भा। 2) मापदन्यत्र मानिनम् । सानरः नपमा घटादि । गन्ति गुभ- यन्ति । 3)ममुस्तपरिणीत्या ठाविराजमा रमायलन सोम। सम् । समुस्लनि मान विसरमम् । पु.भार्ग गौरी, मायः साधारामा मेरो पहें नामंगवा संमेन बानुगुना पार पर्यन्त- पर्वताविपथगामिवि-स्वर्गमसंगावालगामिनी गांच। १सिदेन्द्रसंनो. २सन्म्यो• . ३ . ४प्रमुदितार्यो ।

·द्वितीयोऽध्यायः। 32886 चुलुक्थनृप कीर्तिं दधत्रिपथगां त्वं, विभासि खलु शैलाधिराजरमणीयः॥ २२९.१ ॥ म्तो सौ गावसंवाधा डैः॥ २३०॥ मतनसगगाः। रिति पञ्चभिर्यतिः । यथा- "नैतल्लक्ष्माङ्के किमुत कटुरसं वाधा, हेतुः संलीनं विषमिह सहजप्रीत्या । तेनायं मूछा विरचयति सुधारश्मिः, शङ्के निःशङ्कः सपदि विरहिलोकानाम् । २३०.१ ॥ त्भी जो गौ वसन्ततिलका ।। २३१ ॥' भजजगगाः । यथा- "सकर्णिकारचितविभ्रमभासमानां, नव्यस्फुरद्रुचिरपत्रलतावलीकाम् । दिष्टया वसन्त तिलकाशितचारुशोभां, कान्तो वननियमिमां त्वमुपागतोऽसि ॥ २३१.१ ।। उर्पिणी सैतवस्य । सिंहोन्नता काश्यपस्य ।। २३१.१ ॥ उनी भौ गौ वलना ॥ २३२ ॥ रनमभगगा। यथा- "नव्ययौवननदस्य तनोति नियोग, निश्चितं वरतनुर्विकसन्मुखरागा। इसरभिनयं कुरुते युवती यद्, व्यश्रुतेऽद्भवलनादि पदे पद एपा ।। २३२.१ ॥ लतेत्यन्यः ।। २३२.१॥ ननल्गाः सुकेसरम् ।। २३३ ॥ नरनरलगाः। यथा- "घटयसे ज्यया किमिति काम कार्मुकं, यदभवत् पुरखव जगद् यशंवदम् ।। मधुकरीनिनादमयमनमनितेर, जलरुहां मुकेसरपरागचूर्णकः ॥ २३३.१ ।। 1) नैवाउमादे किमुत्सय सहमपीस्येति-उभयोः समुद्रामावस्यान पायवयम् । १) सरकणिका रेस्पा कर्गिका महिकामरण पक्षे कर्णिकारा वृक्षाखन चिवा मिलिता ये ययः पचिगस्तयो भ्रमः ! पझे विभमो क्लिासः । पलया पीभठियलि उदास्पा निग्ली । पक्षे पहगना भाली। निलको रक्षणिोः । पसे पुण्य कान्ता प्रिया मनोशाम् । 3) नभ्ययौपनेत्या म्यभुते भगते । ) घटयसै ज्ययेत्या मन्यप्रापि यशीकरण मभिमप्रिवचूर्णर्भवतीत्यर्थः । १धिोना . २मन्ये A. ३ पटग्पया ४, ·५२ छन्दोऽनुशासनम् । नीर गायुपचित्रम् ॥ २३४॥ नीरिति नगणाश्चत्वारो गद्वयं च । यथा- "अनुसर हिमकरकिरणसमूह, भज नवकिसलयमृदुरायनीयम् । प्रियसखि ननु शरदियमुपतस्थे, यदभिसरति दिनपतिरुपचित्रम् ।। २३४.१ ॥ न्ज-जल्गा धृतिः ॥ २३५ ।। नजमजलगाः। यथा- "विहर नितम्वविम्बफलके सुदृशां, गतनिधनानि संचिनु धनानि भृशम् । रचय चिरं च सुन्दरनराधिपतां, तदपि न किंचनास्ति तय चेन धृतिः ॥ २३५.१ ।। मणिकटकमित्यन्ये ।। २३५.१ ।। भौ रसल्गा दर्दुरकः ॥ २३६ ॥ भभरसलगाः। यथा- "मृत्युमुपैति यदा यदा फणशो दल, त्येप वदापि न हन्त विश्वसनोचितः। कालमयाप्य पुनर्जनश्रवणज्वरं, दुर्जनदर्दुरकः करोति कत्तिभिः ।। २३६.१ ।। जलाद्गौ स्खलितम् ॥ २३७ ॥ भजसनेभ्यः परौ गौ । यथा- "पुप्पशररम्यवनुता सलवणत्वं, रामधुरता अनुरका बहुफलाम् ! सर्वमपि चास्य सुभगस्य रतये मे, फेवलमिदं व्यधयति स्पलितगोत्रम् ॥ २३७.१ ।। महिता, कान्ता, वनमयूरक्षेत्यन्ये ।। २३७.१ ॥ 1) मनुसरेत्यत्र उपचित्रमिति-चित्रायाः समीपं उपचित्रम् ।)चिरह(कर) निवम्बविम्वत्यत्र विम्य शन्दः शोभायें ततो नितम्यविम्बमेव फलकं विपुलल्यात् । 3) मृत्युमुपैनीत्य का इति कणेन कणेन इत्यर्थे वीप्साया पास् । विश्वसनोचिका विश्वासाय नो युक्तः। भवाप्येति-प्राप्य । जनकर्णज्वरं कटु काटन- याग्भिः। 4) पुष्पाररम्येत्यत्र सखी प्रति सपी प्राइ-सबै एवख मुभगस्य रतये भीतयेति । केवलं परवीनामग्रहण पीडयति मान्यत् । after thisr reads स्त्री सौ लौ भानुपच्या. २ सहवमलं . ३स्वस्तिग्नः P.

·1). द्वितीयोऽध्यायः। ल्गौ चेदिन्दुवदना ॥ २३८ ।। भजसनेभ्यः परौ लघुगुरू चेदिन्दुवदना । यथा- 'सस्पृह इव त्वयि रतेरपि दयितस्, स्वद्वदनवीक्षणवशाद गलितधनुः । ताडयति नैप भवतीं शरनिकरैर-, इन्दुवदने न रमणे तदसि रता ॥ २३८.१ ॥ न्भन्ता गौ शरभललितम् ॥ २३९ ।। नभनतगगाः। यथा- "वहसि गन्धंकरदिघटो पृष्ठदेशे, कररदैः प्रहरसि च मत्ताम्बुवाहे । दलयसि क्षितिधरशिरःपादपातैर, इदमहो शरभ ललितं ते न यत्नः ॥ २३९.१ ॥ तच्छरभा घचैः॥२४॥ तच्छरभललितं धचैश्चतुर्भिः पद्मिश्चेवतिः शरभासंज्ञम् । यथा- मृगरिपुः शशकतुलनां यत्पुरस्तात्, कलयति द्विरददलनव्यक्तकेलिः । "तव सुतः स इह शरभोऽनन्यवीरः, सुतवती न शरभिके त्वं तदेका ॥ २४०.१ ।। म्भन्या गौ कुटिलमें ॥ २४१ ॥ मभनयगगाः । पचैरिति वर्तते । यथा- "श्रीचौलुक्यक्षितिपतिलक दिग्यात्रार्थ, त्वत्सन्येऽस्मिन् प्रसरति किल पातालेन्द्रः। न्यश्चमीभरकुटिलितमूनां मन्ये, साहाय्यार्थ रचयति भुजदण्डानुचैः ॥ २४१.१ ।। हंसश्येनीत्येके ।। २४१. ॥१४॥२२॥ अतिशक्वयों स्जसस्या ऋपभः ॥ २४२॥ सजससयाः। यथा- 1) सस्पद इत्यत्र गलितधनुरिति - उकारान्तोऽप्यखि धन्वन् शब्दः । ") वहसि गन्धेत्यत्र करसहिताः रदाः । अन्यथा प्राणियांशाणामिति सूत्रेण समाहृतिः स्यात् तथा नपुंसकता एकवचनं च स्यात् । यवः प्रयासः। 3) तव सुत इत्यय न विद्यते भन्यो चीरो यस्मात्सोऽनन्यवीरः। 4) श्रीचौलुक्येसत्र साहाय्या भुजवण्डस्य उच्चैःकरण पादायाः। १लगौ A. २ गन्धरिघटी. ३ न तु . ४ कुटिलं घः ६. ५ मर्मा श.

·५४ छन्दोऽनुशासनम्। "जगतां विभुः पृथुजटापिहिवासदेशः, सततं महपिंगणसेवितपादपद्मः । मकरध्वजप्रमधनप्रचितप्रभावः, ऋपमध्वजः स भगवान् भवतोऽन्तु भूत्यै ॥ २४२.१ ॥ नीसी शशिकला ।। २४३ ।। नीरिति नगणाश्चत्वारः सथ । यथा- "अरतिमति हि मम वपुपि विद्धतीं, तिरयसि चदि नवजलद शशिकलाम् । स्वयमपि किमिति न कलयसि करुणां, यदिह विरचयसि कटु रसितमहो ॥ २४३.१ ।। अत्र सप्तभिर्यतिरित्येके । चन्द्रावर्तेति पिङ्गलः ॥२४३.१ ।। साम्रा चैः ॥ २४४॥ सा शशिकला चैः पड्भिर्यतिश्चेत् सक्संज्ञा । यथा- प्रसरति तव सुभग विरहदहने, शृणु यदलनि किमपि कुवलयदेशः । सरसिजमपि तपति नवविवकिल, सगपि सपदि जनयति भृशमरतिम् ॥ २४४.१ ॥ मालेति पिङ्गलः ॥ २४४.१॥ मणिगुणनिकरो जैः॥२४५॥ शशिकलैच औरएमिश्चैद्यतिर्मणिगुणनिकरः । यथा- वर यशसि मतिरविकलकलता, भुजवलमनुपममविनयपरता। नतिरनुगुरुजनमुचितचतुरता, त्वयि जयति नृपतिमणिगुणनिकरः ॥ २४५.१ ॥ नौ म्यौ यो मालिनी ॥ २४६ ॥ ननमपयाः । जैरिति वर्तते । यथा- प्रतिमुहुरिह" दोलान्दोलनव्यापूतानां, कुवलयनयनानामाननेरुलसद्भिः । 1) जगवामित्यत्र विभुयापक स्वामी च । महगिति-महर्षया सतर्षयः । गगाः प्रमयादयः । पभभ्वज्ञ मादिदेव ईसरश्च । 2) भरतिमित्यर भति हि इति-अतिशयेनेत्यर्थेऽसदमभ्ययम् । भटुरसित. मिति- कस्निगारवम् । 8) नृवर यासीत्यत्र उपमणयः प्रधानयानः । देति-वसन्त। भ्यातानामिति-न्याक्षितानाम् । धौमाकारः। १पिहिताश.. २शा A ३ इति पाचालच्छन्दसोनुवर्तते इ.

·द्वितीयोऽध्यायः। .विमललवणिमाम्भश्चन्द्रिका द्राक्' किरद्भिर, नवशशधरमालामालिनीवाभवद् द्यौः ।। २४६.१ ।। नान्दीमुखीति भरतः ॥२४६.१॥ नौ मोरी चन्द्रोद्दयोतः॥२४७ ॥ ननमरराः । जैरिति वर्तते । यथा- "ज्वलति सुभग तस्यास्त्वद्विप्रयोगानले, भवति न खलु किंचित् प्रीत्ये कुरङ्गीदृशः । सपदि दहति देहं यचान्दनोऽपि यः, प्रथयति नवचन्द्रोदयोतोऽपि नेत्रव्यथाः ॥ २४७.१ ॥ नौ तना उपमालिनी ॥ २४८ ॥ ननतभराः। जैरिति वर्तते । यथा- "नृपवर रिपवस्ते विहाय पुरस्थिति, नवनवमुनिमुद्राजुपः खलु संप्रति । विधति तृणपोटजान्यभिजादवी-, यमुनमनु घ चर्मण्वतीमुपमालिनि ॥ २४८.१ ॥ मिर यो चित्रा ॥ २४९॥ मिरिति मगणत्रयं यगणद्वयं च । जैरिति वर्तते । यथा- "शत्रौ मित्रे हर्येऽरण्ये संमदे वा गदे वा, राज्ये भक्षे रत्ने लोष्ठे काञ्चने वा तृणे बा । स्रोतस्विन्या कामिन्यां वा निन्दने वा स्तुतौ या, चित्रां चित्तावस्थां हित्वा संनयेथाः समाधिम् ।। २४९.१ ॥ मण्डूकी, चञ्चला वेय॑न्ये ॥ २४९.१॥ माद्रम्ययाश्चन्द्रलेखा छैः ॥ २५०॥ मगणात्परे रमययाः । छरिति सप्तभिर्यतिः । यथा- "राजन सत्यं तदेतद् बमोऽद्भुतं वर्णनं ते, दोर्दण्डस्थामभिः स स्पर्धा करोतु त्वदीयाम् । आच्छिन्द्याद्यो मुरारेर्वक्षःस्थलात् कौस्तुभं वा, यः कर्पचन्द्रलेखां शंभोर्जटामण्डलारा ।। २५०.१ ॥ राद्वा ॥ २५१॥ 1) ज्वलति सुभगेत्यत्र भवदियोगानौ । प्रीत्यै संतोपायेति । नवचन्द्रोयोत- इति ज्योत्सा। २)नुपवरेत्यत्र मालिनी नदीविशेपस्तस्याः समीपम् । ३) रात्री मित्रे इति-संमदे हर्षे । गदे रोगे। *) राजन् सत्यमित्यन भाछियादिति- हटेन गृहाति । मुरारेविष्णोः । १द्रात् . २ नान्दीमुषीति c. ४ नेत्रव्यथा AB नेत्रव्यमाम् P. पर्णोट. ४६भैश्ये . ८चेत्स्न्ये . ९भाच्छियायो ४. ५नृप ३रश: ७ श्रोत ..

·छन्दोऽनुशासनम् । रगणात्परे यदि रम्ययास्तदा वा चन्द्रलेखा । ररमययाः । छैरिति वर्तते । यथा- "एक एव क्षणोऽसावानन्दनिष्यन्दहेतुः, सत्कृतैः प्राक्तनैमें कैश्चित् सखेऽद्य प्रबुद्धम् । नेत्रनीलोत्पलानां पीयूपवृष्टिं किरन्ती, यत्पुरः कम्बुकण्ठी सा चन्द्रलेखेव दृष्टा ॥ २५१.१ ।। स्जनन्या एला डैः ॥२५२ ॥ सजननयाः। रिति पञ्चभिर्यतिः । यथा- "चलितैर्घटोद्भवमुनिदिशमभि यस्य, प्रपलैलैर्यलमथनसदृशमूर्तेः । "निपिपेविरे चिरमुदाधितटवनान्ताः, परितो लसदहललवलिपकुलैलाः ॥ २५२.१ ।। न्जमघ्राःमभद्रकम् ॥ २५३ ।। नजभजराः । यथा- "जयति जगत्रयोपकृतिकारणोदयो, जिनपतिभानुमान् परमधाम तेजसाम् । भविकसरोरुहां गलिवमोहनिद्रकं, भवति यदीयपादलुठनात् प्रभद्रकम् ।। २५३.१ ॥ जर्जरास्तूणकम् ॥ २५४ ॥ रजरजराः। यथा- "फीतनव्यगन्धलुब्धपट्पदोघसेविदाश-, चैत्रमासि पश्य भान्ति पूतमञ्जरीशिसाः । अदृश्यमानकङ्कपत्रकृमर्पक्षकाम्, तूणका इवेह वीरमन्मथेन लम्बिताः ॥ २५४.१ ।। नो जौ धौ कलभापिणी ॥ २५५ ।। नजजमराः। यथा- "फुरति च दक्षिणमारुनो मूदुशीवलः, प्रतिदिशमुल्हसितं च फैसररेणुभिः । 1) एक एव क्षग इत्यत्र यत् पलार कारणात् । पुरो) धरितोति-मगरस्यदिवस दक्षिणामभि भभिलक्ष्यी कृत्येनि भागः13) इन्द्रनुल्यमूर्नेः। 4) मेग्निा इति। 5) अर्यात अगप्रयेस्था प्रकृष्टं भदं नभदं उदय स्वार्थे के प्रभद्रम् । 6) फवनन्येत्या श्यमानाः पत्राम सायनों कृष्णाः पुरका येषु ते 17) फुरतीला नि प्रति मिनं प्राह । रमिदं प्रगान । पियु] अस्ति- रियाः। प्रस्ताव्याताःनियति-वलमा । १ निस्पन्द. , २ परितः ४. ३ उदतट :. ४ नमनाः GUP. ५भन्द.३म्म पुरान• AREP.

·- द्वितीयोऽध्यायः पिकयुवतेः प्रसूताश्च पञ्चमगीतयस्, तदपि सखे मयि न प्रिया कलभापिणी ।। २५५.१ ।। अरविन्दमित्येके ॥ २५५.१ ॥ रानभभ्राः सुन्दरम् ।। २५६ ।। रगणात्परे नमभराः । यथा- निर्ममे सपदि पत्रलता न कपोलयोर, नापि यावकरसो निहितोऽधरपल्लवे । वल्लभाभिसरणोत्सुकया सुदृशानया, सुन्दरत्वमधिकं तदपि प्रतिपद्यते ।। २५६.१ ॥ मणिभूपर्ण, रमणीयं चैत्येके ।। २५६.१ ।। नागौः ॥ २५७॥ नगणात्परे नभभ्राश्चेत्तदा गौर्नाम । ननभभराः । यथा- "अनुदिनमपि हन्त दुहन्ति कवीश्वराम , चुटति न च यदीयसदुक्तिपयः शुचि । हृदयमुकुरमध्येमधिश्रयतां सदा, निरुपमचरितप्रथिता मम सैव गौः ॥ २५७.१ ।। नौरो यो भोगिनी ॥ २५८ ॥ यथा- "धति तव चुलस्यचन्द्र धानी भुजेऽस्मिन् , भजतु जलनिधी चिराय निद्रामुपेन्द्रः । विद्धतु दिगिभाः करेणुकाभिर्विलासं, सममभिरमतां च वासुकि गिनीभिः ॥ २५८.१ ।। जसस्थाः शिशुः॥ २५९ ॥ तजससया:। यथा- "त्यं नासि दृशोः पथि विमुफ तथापि नाथ, पापं भुवने तय गिरो जिन नाशयन्ति । 1) निर्ममे सपदीत्यत्र यावकेति- अलक्तकरसः । अधरपलचे-स्नियः अधरं शोभाथै अलककरसेन सिन्ति। भयभिगमनम्याकुलतया भङ्गीकियते। 2)अनुदिनमपीति [भत्र हन्तति-कोमलामन्त्रण।दुहन्ति दोहन कुर्वन्ति । मुकुरेति - भादर्शमध्यम् । गौरिति-धेनुर्वाद च। ३) दधति तब चुलुक्येत्यन्न उपेन्द्रः कृष्णः । दिगिमा दिरहस्तिनः । यामुकि शेषनागः । 4)वं नासि मोरित्या विमुक्ति-वि विशेषण कर्मणो मुक्तो विमुक्कस्वत्सबोधनम् । ध्वनितनेति-शम्दन । - २मध्यानधिक ४. ३ तजसस्याः P. १मन्दरीत्वं . ४ वटति N. छन्दो.

·1 छन्दोऽनुशासनम् । प्रस्यन्ति हि शैलशिसरान्तरितस्य दूराल, लीलाध्वनिवेन मृगराजशिशोर्गजेन्द्राः ॥ २५९.१ ॥ भ्यसस्याः केतनम् ॥ २६०॥ भयससयाः । यथा- "कोकिलवधूनां कलपश्चमरागगीतिश् , चूतविटपानां नरपल्लासपदश्च । दक्षिणसमीरो मृगशावहां कटाक्षाः, विभ्रति हि चैत्रायुधतां झपकेतनस्य ॥ २६०.१ ॥ भौजी रो मृदङ्गः ॥२६१ ॥ तभजजराः। यथा- कृत्वा जगत्रयजयं मकरध्वजप्रभुः, संगीतकं सपदि फारयते रतेः पुरः । आकाशरणभक्ने नरिनर्ति नर्तकी, विद्युद्, पनर्तुरपि "मेघमृदङ्गयादकः ॥ २६१.१ ।। मुः कामक्रीडा ॥ २६२ ॥ मुरिति पञ्च मगणाः । यथा- उत्ता वाचं नो दत्त तल्पे शेते व्यावृत्तागी, "पर्याक्षितक्षीमप्रान्ता प्रस्थातुं कात्याशु । कामक्रीडाबार्तागोष्ठीप्रारम्भेऽप्युनर्मीटा, धत्ते पत्युः प्रीत्ये वामारम्भाप्येवं सा वाला ॥२६२.१॥ १५॥२१॥ अष्टौ नज़ा भी गो मणिकल्पलता ॥ २६३ ।। नजरमभगाः। यथा- उपलतृणवरूपचिन्तामणिकल्पलता, "व्यतिकरतो मुधैव मेरुर्मदमुदति । जयति यदुजयन्त एकोऽयमचिन्त्यफलं, प्रदलंकरोति नेमिः स्वयमेप जिनः ।। २६३.१ ।। भीः स्गो शरमाला ॥२१॥ मीरिति भचतुष्टयं सगौ च । यथा-- 1)कोलियनामित्या विरपानां सहकाशासानान् । स्तनस्यनि- कन्दम्य मयमुना- वादक इति-मेघा पूर्व मृदयाः तान् वादयनानि गंगालः। 3) पोरिया पराइमुखी पयादित मार- पितो बनस्य प्रान्ती पपासा । यामारम्भनि- विपरीतारम्भापियामादपाद श्रीव भान)म्यामा इति- सबन्धादेव मरुद विभर्ति । १ केतनकं .

·द्वितीयोऽध्यायः। "ऐक्षवकार्मुक कौसुमसायक भटमानिन्, मुश्च चतुर्मुखशंभुचतुर्भुजजयगर्वम् । उत्तमसंयमवर्मवृतात्मनि जिननाथे, संप्रति शम्बरसूदन संहर शरमालाम् ॥ २६४.१ ।। भुगौ संगतम् ॥ २६५ ॥ मुरिति, पञ्चभगणा गुरुथ । यथा- "वीर तयासिपथेन गत्तैररिभित्रिदिचं, तत्र दिवस्पतिमानि भिराकुलितः प्रवलैः । अद्य हरिविमृशन् सचिवैः सह तद्विजये, त्वन्नवसंगतकल्पनमापयिकं मनुते ॥ २६५.१ ॥ पद्ममुखी, सुरतावसथं, उद्धरणं, सोपानकं चान्येपाम् ।। २६५.१ ॥ मुगौ कामुकी ॥ २६६ ॥ मुरिति मगणपञ्चकं गुरुश्च । यथा- संवृत्तोऽयं सन्ध्याकालः प्राप्तोऽस्ताद्रेः शृङ्ग भानुर , विस्फूर्जद्भिर्घान्तस्तोमरेकीभूतं "काष्ठाचक्रम् । चापाकृप्टिं व्यातन्वानः कन्दर्पोऽपि क्रीडत्युचैर, गच्छन्त्येतात्यक्ताशकं क्रीडास्थानं कामुक्योऽपि ।। २६६.१ ।। सुगौ वा ॥ २६७॥ सुरिति सगणपञ्चकं गुरुवेदियमपि कामुकी । यथा- "अपयाहि पितामहचिनविलोभिनि धिक् त्वाम् , अपि कौशिककामुकि न त्वमपि त्रपसे किम् । असि हास्यपदं नलकूबरकामिनि यदा, कुलिशातिहढेत्र जिनेन्द्रहदि प्रविविक्षा ॥ २६७.१ ॥ सोमडकमित्यन्ये ।। २६५.१ ।। 1) ऐश्वकामकेत्यत्र-इझोरिदं ऐक्षवम् । कुसुमसंवन्धिनो वाणा यस्य कौसुमसायकलसंशोधनम् । मलेश्वरकृष्णजयमानम् । वर्मेति- समाः। जिनपतौ । शम्बरसूदनेति - हे काम 12)वीर तवेत्यत्र दिवस्पति- मानिभिः पूज्यैः । नवसंगतेति-नवं संगतं मैन्यं तस्य यत्करपनं निम्पादनं एवंविधं उमायम् । ) काष्टाचाक- मिति-दिक्चकम् । कामुक्यः कुलटाः। 4) अपमाहीति-पितामहो ब्रह्मा वस्य ध्यानारूढस्य चिचप्रलोमिनी] इयं तिलोचमा । इन्द्रस्य विश्वामित्रस्य वा कामुकी उर्वशी तस्य संबोधनम् । अत्र कौशिकसदस्योभथार्थत्वम् । अपसे लजां न करोपि । नलकबरेति-धनदपुग्रामिनि हे म्भे । कुटिति- यन्नादप्यतिरदे । चतुर्भुज शंभुचतुर्भुज A. २ आतुलितः . ३ मुरता च सयमुद्धरणसो. . ४ अयि: .

·६० छन्दोऽनुशासनम्। नुगौ चलधृतिः ।। २६८ ॥ नुरिति नगणपञ्चकं गुरुथ । यथा- प्रणमखिलसुरपतिफनकमुकुट, स्फुटरुचिनिचित्तनसमणिकिरणचये । कुरु जिनधरणजलरुहि नमनरुचि, "चलधृतिमपजहि च विषयसुसधियम् ॥ २६८.१ ।। तुलावचलधृतिः ॥ २६९॥ नुरिति नगणपञ्चकं लघुश्च । यथा- विलुलितचिकुरमधरनिहिवदशनम् , अविरलपुलकनिचितकुचयुगमयि" । रतिरसरमसमणितमुसरितमिह, विलसति वव सखि सुरवमचलधृति" ॥ २६९.१ ॥ भी जिगी मङ्गलमगना धैः॥ २७० ॥ नभी जिरिति जगणश्यं गुरुथ । चैरिति चतुर्भिर्यतिः । यथा- "कुटिलतां धृतवती गुरुभोगमदोद्धता, विधती प्रलयवेपथुसादपरंपराम् । विपरीव पुरतः स्फुरिता यतिनामहो, विचरतां सुगतिमार्गममङ्गलमगना ॥ २७०.१ ॥ भ्रनिगा ऋपभगजविलसित छैः ।। २७१॥ भरौ नगणत्रयं गुरुय । छैरिति सप्तभिर्यतिः । यथा- "अद्भुततुगमूर्तिरतिशयललिवगतिर, देव समप्रकर्मवनविदलनरसिकः । निर्भरमन्तरङ्गारिपुबलविजयपटुर, नाथ दधासि वत् त्वमृषभगजविलसितम् ॥ २७१.१ ॥ मत्तगजविलसितमिति भरतः ॥ २७१.१॥ 1) चतिमिति-अस्थिरस्वास्थ्य अपजहि त्यज । 2) यीति-कोमलामणे। 3) मल- तीति -अचला स्थिरा इतिः समाधियंत्रा 4) कुटिलवामित्या यस्य उमयर । गुस्यासी भोग तेन उदवा दर्पभार । पोऽहिकाया मच्छाकम्पस्वेदश्रेणिः। भुजगीर अप्रतः । स्फुरिग बाटा । पतिनां विनाम् । (भहो माधयम् 1 5) अद्भुततु त्यत्र अन्तरगति-गजपले मन्त्रमध्ये पाति गच्छति पदिपवलम् । १फरता स. २कि x.

·1) द्वितीयोऽध्यायः। निजस्गा ललितपदं ॥ २७२ ॥ निरिति नगणत्रयं जसगाश्च । डैरिति पञ्चभिर्यतिः । यथा- "चुलुककुलजलनिधिशशाङ्क तव दीनं, रिपुनिवहमतितरलकातरमुपेक्ष्य । त्वदसिरुचितमसि वितते युधि भवन्तं, ललितपदमभिसरति वीर जयलक्ष्मीः ।। २७२.१ ॥ रमन्सगाः जयानन्दं चैः ।। २७३ ।। यमनसरगाः । चैरिति पड्भिर्यतिः । यथा-- "नमच्छश्रेणीमणिमुकुटकोटीविटङ्कर , निघृष्टाछे देव प्रबलजद्धताचण्डभानो । सुधाधारासारैरिव सदसि वाचां प्रपञ्चैर, जयानन्दस्यन्दं सपदि जगतामादधानः ।। २७३.१ ॥ प्रवरललितमित्येके ।। २७३.१ ।। श्री श्री न्गी महिपी औः ।। २७४ ॥ भरनरनगाः । रिति दशभिर्यतिः । यथा- "सिद्धनरेन्द्रनन्दन भवद्विपक्षनगरे, संप्रति सौधभित्तिलिखितास्तुरंगमचमूः । वीक्ष्य नितान्तकोपकुटिलेक्षणा प्रति मुहुः, शृङ्गविघेनेर्विघटयत्यरण्यमहिपी ॥ २७४.१ ॥ म्भौ न्मौ न्गी मदनललिता घचैः॥ २७५ ।। मभनमनगाः । घचैरिति चतुर्भिः पद्भिश्च यतिः। यथा- "गाढाक्रान्ता कुचयुगभरेणार्ता च विरहे, नित्योद्विमातिपयजघनप्राग्भारधरणे । सध्रीचीभिधुतकरतला कान्ते कृतरतिर, मन्दं मन्दं मदनललिता याति प्रियगृहम् ।। २७५.१ ।। न्जन्जर्गा वाणिनी ॥ २७६ ॥ नजमजरगाः। यथा- 1) मुलुक्येत्यत्र वैरियन्दम् । वत्सद्गकान्तिरेव वमोऽधकारः तस्मिन् विवते विस्तृते सति युधि संग्रामे अभिमुखमागच्छति। 2) नमादित्यत्र इन्द्र श्रेणिरत्नमुकुटकोर । जयग्रीयोनिप्यन्दं रसं पदि। 3) सिद्ध- नरेन्द्रत्यत्र त्वरिपुरे । अरण्यमहिपीति- परस्परं नित्यवैरत्वादिति भावः। 4) गाढाकान्तेत्या सधीचीभिर सपीभिः कान्ते भतरि । कृतप्रीतिः । १चुलक्य.comBN २ यमनसर्गाः ॥; ३ तुरंगचमू: N. ४ वीक्ष4) ५ विघटनैः ४.

·६३ छन्दोऽनुशासनम् । "अविरलपुष्पवाणलिवानि दर्शयन्ती, परिमलहारितामरसवक्त्रमुदहन्ती। मदकलराजहंसगमनानि भावयन्ती, शरदिद मानसं हरति हन्त वाणिनीय ॥ २७६.१ ॥ नजिर्गा वा ॥ २७७ ॥ नगणो जत्रयं रगणो गुरुथ यदा तदापि वाणिनी । यथा- "कुरु करुणां वितर प्रतिवाचमन कां या, हृदि दयितां निदधासि निमीलिताक्षियुग्मम् । अयमपि ते ननु दासजनोऽनुकम्प्य एव, जयति से वीरजिनो गदितो युवाणिनीभिः ।। २७७.१ ॥ नन्नज्गाः पञ्चचामरम् ॥ २७८ ।। जरजरजगाः । यथा- "त्वदीयपादपङ्कजे निधाय भक्तिमुघलां, मनुप्यकीटका वयं विदध्महे किमद्भुतम् । यदीयजन्मनो महोत्सरं तथा प्रचकिरे, जिनेन्द्र सप्तविंशतिश्च पञ्चचामराधिपाः ।। २७८.१ ।। जर्जर्गाश्चित्रम् ॥ २७९॥ रजरजरगाः । यथा- "कान्तिरिन्दुकौमुदीसहोदरा वचोविलासः, सर्वदा सुधोजरलो यशश्च दुग्धसिन्धुरन्धुः । क्षुण्णशक्षसोदरा गुणास्तवामलं चरित्रं, चित्रमेतदेभिरीश मे मनस्तथापि रक्तम् ॥ २७९.१ ॥ म्नस्तर्गाः सुरतललिता ॥ २८० ॥ मनसतरगाः। यथा- "संप्राप्ते मधुसमयसाम्राज्ये पिकीसमूहाः, शंसन्ति प्रतिदिशगिदं मन्ये नितम्बिनीनाम् । । 1) अविरलपुप्पेत्यर भन्या वाणो वृक्षभेदः । ऐका मत्ता च नायिनी। 2) कुरु कस्यामित्यत्र सगमदेवेन मायया कामिनीरूपाणि यानि निप्पादितानि वाभिरुनम् । निमीलितति रियाविदोपणम् । मदिव इति-प्रोक्तः । स्वर्गमन्चच्छेकरामाभिः। 3) बदीपपादेयत द्वात्रिंशद देवेन्दाः । म्यवरेन्दा नगण्यन्ते मदिवात् । 4) कान्तिरिन्दुरेत्यत्र पय पयोधिसोदरः । रमिति - रागभाग । ) समास इस्त्र सन्ति कथयन्ति। १ युग्म. P. २नु कथं एवं ४, नुकम्प्य एवं P. ३सdropped inx, ४जन्मतो , y dropped is », ·- - . द्वितीयोऽध्यायः। ६३ मानित्वं त्यजत सुभगमन्यत्वमस्तु दूरे, कन्दर्पः सुरतललितौपाध्यायकं प्रपेदे ।। २८०.१ ॥ श्रौ न्भौ गौ शैलशिखा ॥ २८१ ।। भरनभभगाः। यथा- "शीतरुजा विधुतचिबुकैः कृतदन्तरवो, गाढतरप्रयुक्तराजदन्तकरामिनयः । शैलशिखाप्रदेशमधिरुह्य तुपारऋतो, पश्यति भास्करोदयपथं तव वैरिजनः ।। २८१.१ ॥ भ्री य्नौ नगी वरयुवतिः ।। २८२ ॥ भरयननगाः। यथा- "स्फूर्जति संगरपदोपे तुरगखरखुर-, क्षुण्णरजोन्धकारघोरे विलसति नृपते । थैरिमहीभुजां समन्तात्सुरवरयुवती, संगमहेतुरेकदूती भवदसिलतिका ।। २८२.१ ॥ रीगा ललना ॥२८३ ।। रगणो नगणचतुष्टयं गुरुथ । यथा- विक्षु चक्षुरनिलहतकुवलयतरलं, प्रक्षिपत्यतनुमृगपतिनिनदचकिता। सिद्धराजसुत भजति मृगयुवतितुला, सांगतं धनभुवि तव रिपुनृपललना ।। २८३.१ ॥ सौ नौ मो गो वेल्लिता ।। २८४ ॥ यथा- "सरितां कमितुः स्तवैकितघनफेनव्याजाद्-, विततेपु तटेपु वहललवलीच्छाये । श्रममाप्तवती त्रिजगति संचारेर, नियतं नृप "वल्लितसुसमभजन सत्कीर्तिः ।। २८४.१ ॥ म्ती स्तो गौ कोमललता घडैः ।। २८५ ॥ मतसततमाः। घरिति चतुर्भिः पञ्चभिर्यतिः । यथा- 1) शीतजेत्या गाठता प्रयुको गनदन्तानां कराभ्यां न्याभिनयोऽनुकरणं येन स तया। को सामवन्धः। 2) महर्जनास्पर समामहारारिमुखे। ३) सरितां कमिनुरिपन सगुस्सा मयक्तिनि- फेनस्तरका हि कलोलेरितस्ततः प्रेवोल्यन्ते । लवलीलतामि । 4) हितनि-भान्दोलनमुखन् । १गुनगंमान्यत्वे N. २ स्वरक्ति. ४.

·६४ छन्दोऽनुशासनम् । "मत्तालीनां निग्धमधुरोगारैर्मुहुर्गीवकैर, आक्षिप्तोऽस्यारोहणमृगः स्वच्छन्दचारी यतः । मन्दं मन्दं दक्षिणमरुद्वात्येप तेनाधुना, सद्यःपुप्यत्कोमललतालाखैकशिक्षागुरुः ॥ २८५.१.१६३२३ ।। अत्यष्टौ यन्नस्भलाः शिखरिणी चैः॥ २८६ ।। यमनसभलगाः । चैरिति पभिर्यविः । यथा- "हरन् सर्गम्भोजश्रियमविरतं सिन्धुपतिना, कृतार्थस्तन्वानो निशितमसि विद्योतमसमम् । सुधांशुस्तद्वंशे त्वमिव जयसिंहक्षितिपते, कलापूर्णः पश्योदयशिखरिणीहाभ्युदयते ॥ २८६.१ ॥ जसजस्यल्गाः पृथ्वी जैः ॥ २८७॥ जसजसयलगाः । रित्यष्टभिर्यतिः । यथा- "त्वदीयरिपुभूभुजां पुरि पुरारिवेश्माग्रतो, निरीक्ष्य चमरी वृपं सपदि मन्मथव्याकुला । परिस्पृशति जिह्वया "ककुइकेन कण्डूयते, निमीलितविलोचना किल चुलुक्यपृथ्वीपते ।। २८७.१ ।। विलम्वितगतिरिति भरतः ॥ २८७.१॥ श्रीन्भौ लौ गो वंशपत्रपतितं औः ॥ २८८ ॥ भरनभनलगा। बैरिति दशभिर्यतिः । यथा- "जर्जरसारिमध्यमुठिताः कचिदपि गार्जिनो, भङ्गुरवंशपत्रपतिताः कचिदपि रथिनः । फापि च सादिनो "हततुरगमवलपिहिताः, शत्रुयलेऽभयंस्त्वयि रणाङ्गणमववरति ।। २८८.१ ।। वंशदलमित्यन्ये ॥ २८८.१ ॥ 1) मत्वालीनामित्यत्र आरोहणमृग इति - यातो हरिणवाहनः स च गीतिरति । मृगं विना यावोऽपि चलितुं न शन्नोति । कास्य नायम् । ) हरन् सर्वामित्यय यद्यपि जयसिंहदेववारके धारायां नहि (रोधर्म- राजोऽभूत् वयापि तस्य या राष्ट्रकोशादिससालक्ष्मीः सा सर्गपि भोजोपार्जिवासीत् । उत्कटत्वाप विरोधः । सिन्धुदेशराजः समुद्रश्च । तेन विहिवपूजः । निशि रजन्यां अन्धकारे विशिष्टोयोत निलम प्रकाशम् । पक्षे निशिवं तीक्ष्ण । सद्गकान्ति कुर्वन् । तस्य चन्द्रस वंशे यथा च वया उदयगिरी मुधानुः । कलादिशः पक्षे विज्ञानम् । 3) स्वदीयारपुभूभुजामियन ईश्वरायनने चमरी वनगा कामाच्या पायाणमय वृष माननी निदास्पशनाप नचेष्टाः करोनि। 4) ककुदकनेनि-भकारान्तोऽपस्ति।) बरसारीत्या मारि. अगाडीति प्रतीता । गजिनो गजारूदाः । वंशा. वाहनानि तेभ्यः । रबिन इनि स्ववन्तः । सादिनोऽश्ववाराः। 6) हनुरगेति- उपरि तुरगा अवस्वादश्वसमूहा [सादिनो! ] जाता इति भाव. । १ सय ७. २ कृतार्थ . ईशा ४मविनो.

·- 1 द्वितीयोऽध्यायः। सौ उभौ जो गावतिशायिनी' ।। २८९॥ ससजभजगगाः । रिति वर्तते । यथा माघस्य"- इति धोतपुरंन्ध्रिमत्सयन् सरसि मन्जनेन, श्रियमाप्तपत्तोऽतिशायिनीमपमलाङ्गभासः । अवलोक्य तदेति यादवानपरयारिराशेः, शिशिरेतररोचिपाप्यपां ततिपु मतुमीपे ॥ २८९.१ ॥ यादवीत्यन्ये ॥ २८९.१॥ मोनी ती गौ मन्दाक्रान्ता घचैः ॥ २९० ॥ मभनततगगाः । घचरिति चतुर्भिः पड्भिश्च यतिः । यथा- जन्मलाने स चरमजिनः स्वर्णकुम्भीपधारा-, सारं सोढा कथमिति पुरा पनिणा शङ्कितेन । दृष्टः पश्चरजयति चरण्गुठपर्यन्तलीला, मन्दाक्रान्तामरगिरिशिरःकम्पतो विस्मितेने ॥ २९०.१ ॥ श्रीधरेति भरतः ।।२९०.१॥ मन्नरसल्गाः भाराकान्ता ॥ २९१॥ मभनरसलगाः । घचैरिति वर्तते । यथा- "चौलुक्येन्द्र त्वमिह न हि चेदिमां किल धारयः, फूर्मकोडाधिपणिपतिद्विपाद्रिपु सत्स्वपि । सर्पन्त्या ते फरदिपटया दिश विजये तदा, भाराकान्ता नृप पसुमती क्षणानिपतेदयः ।। २९१.१ ।। मनम्यल्गाः हारिणी ॥ २९२ ।। मभनमयलगा। धरिति यति । यथा- प्रासादेपु लदरिनगरे शून्यत्समासेदुपि, श्रीचौडम्य क्षितिपतिविरभूटामगे सप्रति । प्रेम्पोटन्तो विषधरसटम्बिताः कभुका, व्यावयन्ति घरपटतुलामुमनोहारिणीम् ॥ २९२.१ ॥ 1) मारपेनि-मापसम्बनिन् । विनि-गन।)द्वारा समापन पनि adlend insit. २९ो.

·उन्दोऽनुशासनम् । न्सौ नौ स्लो गो हरिणी चधैः॥ २९३ ॥ नसमरसलगाः । चपैरिति पद्भिश्चतुर्भिर्यतिः । यथा- कथय किमियं लक्ष्मच्छाया शुचेस्तु भवेत् कथं, तव हिमरुचे यद्वोत्सङ्गे कृतः कृपया ध्रुवम् । नभसि रभसाद् वद्वाटोपप्रधावितलुब्धक, क्षुभितहरिणीगर्भाद् भ्रष्टः कुरंगक एव हि ॥ २९३.१ ॥ वृपभललितमित्येके ॥ २९३.१ ॥ नः स्मौ तौ गौ पद्मम् ॥ २९४ ॥ नसमततगगाः। चधैरिति वर्तते । यथा- सजत मनुजा जातेयं किं तैयेवैकया स्यात्, गुणपरिचयो लोकेऽत्यन्तं हन्त दचे प्रतिष्ठाम् । अजनि चुलुकाचान्ताम्भोधिः कुम्भजन्माप्यगस्त्यः, "कुलगृह्मभूहेव्या लक्ष्म्याः पकनातं च पद्मम् ॥ २९४.१ ॥ नस्सम्यल्गा रोहिणी ॥ २९५ ॥ नसममयलगाः । चधैरिति वर्तते । यथा- "कुवलयमुदं व्यावन्यानः पूर्णोल्लसन्मण्टलः, शिरसि घटैयन् पादन्यासं निःशेषपृथ्वीभृताम् । उदयमधुना प्राप्तः श्रीमत्सिद्धेन्द्रसूनो भयान्, इव "कृतवुधानन्दः सोऽयं श्रीरोहिणीवल्लभः ।। २९५.१ ।। नुर गौ वसुधारा ॥ २९६॥ नुरिति पञ्चे नगणाः गुरुद्वयं च । डैरिति पञ्चभिर्यतिः । यथा- "प्रणतसुरविसरमणिमुकुटतटकोटि-, परिपैटितचरणनसरुचिनिचयरम्ये । इह भवति भगवति विहरति जिननाये, प्रतिभवनमभिर्पतति जगति वमुधारा ॥ २९६.१ ।। 1) कुलगृहं प्रधानसदनम् । 2) कुवलयमुदामित्यत्र -कैरयं भूवलयं च । मण्डलं विम्यं दशथ। कुर्वन् । प्रादानां चरणानां किरणानां च न्यासम् । समग्राणां राहा पर्वतानां च । 3) कृतयुधति - पुषत्वाधा- मन्दकृत् पक्षे पण्डितानन्दनो दानादिना । चन्द्रः। 4) प्रणतमुरेत्यय यमुधारेल-मुश्गरमादिवृष्टिः । १ तया वैकया A. २ मुदा ; मई . ३ घट्यत् ४. ४ नगणपश्चर्क गुरु• . ५ परिघहित N. ६ पतति dropped in N; जगदि in E ·द्वितीयोऽध्यायः। न्जजजा ल्गाववितथम् ॥ २९७॥ नजमजजेभ्यः परौ पौ। यथा- "शृणु परमोपदेशमिह मुग्धमते सततं, भवजलधेः परेण यदि यातुमनास्त्वमसि । विसृज परिप्रहं भज कृपां त्यज कामकथाम् , अवितथवाग्भवापहर मा परकीयधनम् ।। २९७.१ ॥ नर्कुटकमिति जयदेवः ।। २९७.१ ॥ तत् कोकिलकं छचैः ॥ २९८ ।। तदवितथं छचैः सप्तभिः पद्मिश्च यतिश्चेत् कोकिलेकसंज्ञम् । यथा-- कलयति कोकिले मधुरपञ्चमगीतिमिमां, मलयसमीरणो भवति पश्यत नाट्यगुरुः । इह हि यदाज्ञया नवनवाद्भुतभगिजुपः, किसलयहस्तकान् वितनुते "सहकारलता ॥ २९८.१ ॥ इह केचिदष्टभिः पञ्चभिश्च यतिमिच्छन्ति ॥ २९८.१ ॥ गौ चेद्वाणिनी ॥ २९९॥ नजभजजेभ्यः परौ गौ चेद्वाणिनीसंज्ञम् । यथा- "परभृतकूजितानि जरठेक्षुरसो नवेन्दुर, मलयसमीरणो मलयज मधुसंगमश्च । अपि न तथा हरन्ति मिलितानि मनो यथेदं, मदभरलल्लभापितमहो खलु "वाणिनीनाम् ॥ २९९.१.१७॥१४॥ धृत्यां नभ्या रौ काची टैः ।। ३००॥ मरभयरराः । टैरिति एकादशभिर्यतिः । यथा- "संप्राप्तेऽस्मिन् जगचक्षुपि रखौ प्रत्य ग्गिरेर्गह्वरं, प्रेयःसंफेतवेश्माभिसरणे धत्से पिधानांशुकम् । मुग्धे ध्वान्तानुरूपं किमु मुधैवोत्सुक्ययोगात् कणत्-, काञ्चीमचीरकोलाहलमिमं शक्ता निपेटु' न चेत् ।। ३००.१ ।। चाचालकाञ्चीत्यन्ये ॥३००.१ ॥ भिम्भसा मणिमाला ।। ३०१॥ भत्रयं मभसाश्च । टैरिति वर्तते । यथा- 1) परमोपेत्यत्र परेणेति अव्ययं परार्थे । भवीति -सत्यवान् । 2) सहकारलतति-भूतमारी। 3) परभूतेत्यत्र कोकिलजल्पितानि । कटिनेचरसः । मदभरे अभ्यक्तजल्पनम् । 4) मचच्छेकानां पीणाम् । 5) संपामिबियन पश्चिमपर्यवस। यदिति- मेसलानपुरयोः कलकलः। aslaný dropped in P. २कोकिलस . ३ निरोदु Ar.

·छन्दोऽनुशासनम् । "देवं तवारिनरेशपुरन्ध्रीनक्वाम्बुजशशिनः, प्रोल्लसिताधिकविस्मयमुवी" संवीक्ष्य भुजगताम्" ।, प्राभृतसारकृते निरवद्यामद्याप्यनवरतं, मूर्धनि धारयते मणिमालां पातालपरिवूढः" ॥ ३०१.१ ।। मना यिः कुसुमितलतावेल्लिता उचैः ।। ३०२।। मतना यगणत्रयं च । उचैरिति पञ्चभिः पद्मिश्च यतिः । यथा- कङ्केलिस्कन्धे कुसुमितलतावेल्लिता मन्दमन्दं, क्रीडादोलेय स्सरविरचिता दाक्षिणात्यानलेन । अस्यां खेलन्ती रतिरतितरां हन्तै गीति वनोति, व्याकूजन्मत्तभ्रमररमणीहुँ छलेन ॥ ३०२.१ ॥ घश्चित्रलेखा ॥ ३०३ ।। चतुर्भिः सप्तभिश्व यतिश्चत् सैव चित्रलेखा । यथा- पश्योष्णांशोरभ्युदयमधुना सूचयन्ती पुरस्तात्, सन्ध्या सेयं चिनयति गगनाभोगवेश्मान्तराले । शङ्खच्छेदस्वच्छरुचिरुचिरानभ्रभित्तिप्रभागान् , वर्णैः पीताताम्रशितिकपिशैस्तन्वती चित्रलेखाः ॥ ३०३.१ ।। मन्ना यिश्चन्द्रलेखा ॥ ३०४ ॥ मभना यगणत्रयं च । घछैरिति वर्तते । यथा- "ज्यालं ज्वालं सुभग तव महान् विप्रयोगानलस्तां, दाई दाह किमिर विरचयेदन्यदस्मात्परेण । लावं लावं विकचकमलिनीर्णयत्यंविधातेर, "लेख लेख शकलयति तथा सा नसैश्चन्द्रलेसाम् ।। ३०४.१ ॥ म्भन्जनाश्चलम् ॥ ३०५ ॥ मभनजभराः । घछैरिति वर्तते । यथा- शास्त्राभ्यासे व्यसनमनुपमं परोपकृती रतिः, "ससानेपु प्रणयपरतया प्रदानमनारतम् । प्रीतिः पादाम्बुरुहि जिनपवेर्भवेदमलात्मनां', विद्युल्लेखाजलधरपटलीचलात्मनि जीविते ॥ ३०५.१ ।। 1) देव वारीत्या रिपुनृपस्त्रीमुखाम्भोजसोचचन्द्रसमानख। 2) वी पृथ्वीम् । पक्षे गुर्वीम् । 3) खगवां पझे सर्पताम् । 4) पाठालस्वामी दोप। 5) बालंबालमित्यत्र वियोगामि। 6)सं देख पालेण्यालेल्य। 7) सत्पाग्रेविति-आदरतत्परतया। 8) भनेति-निान्तरम् । 9) ममटेति- विशुद्धाप्मनाम् । १ देवतावारिनापु.A.२ परिदृढः A. ३दन्तगीति । ४ चि dropped in B. ५ पूर्णयन्सहि . ६सकलयति - ·६९ द्वितीयोऽध्यायः। म्भौ न्यौ रौ केसरम् ।। ३०६ ॥ मभनपरराः। धछैरिति वर्तते । यथा- "सारंगाणां न कुलमिह न वा यूयं "महादंष्ट्रिणां, कर्णातिथ्यं न च भजति कटुर्गन्ध द्विपानां ध्वनिः । तत्किं दिक्षु क्षिपसि रभसया नेत्रे त्वमुद्यत्करो, यद्वा ज्ञातं विधुवति पचनस्त्वत्केसरं केसरिन् ॥ ३०६.१ ॥ नौ मौ यो चन्द्रमाला छधैः ।। ३०७ ।। ननममययाः छपैरिति सप्तभिश्चतुर्भिश्च यतिः । यथा- "सरसि सरसिज तद्वाकाशे पार्वर्ण चन्द्रविम्बं, कुरलयनयने तावत्साम्यं नाभजत्त्वन्मुखस्य । "जनयतु कनकाम्भोजश्रेणीलक्षशः स्वर्गसिन्धुर-, घटयतु यदि वा सोऽपि स्रश्न कोटिशश्चन्द्रमालाः ॥ ३०७.१ ॥ नौ म्ती भ्रौ ललितम् ॥ ३०८॥ ननमतभराः । छवैरिति वर्तते । यथा- "परममुपशमं वर्मीकृत्य स्थितेऽत्र महामुनी, प्रहरणमपरं दध्याः किंचिनिशातमतीव यत् । पशुपतिविजयं स्मारं सारं पराक्रमगर्वितः, फलयसि ललितं पापं शस्त्रं मनोभव किं मुधा ।। ३०८.१ ॥ भ्रनिसा भ्रमरपदं शैः॥ ३०९ ।। भरौ नगणत्रयं सच । रिति नवभिर्यतिः । यथा- वारिदमुक्तवारिभरपरिशमितधनरखा, उद्गतरोहिणीशकरधवलितसकलककुम् । कस्य धृति ददाति न हि शरहतुरजनिरियं, चुम्यनलालसभ्रमरपदविदलितकुमुदा ॥ ३०९.१॥ म्सौ सौ सौ शार्दूलललितं हैः॥ ३१०॥ मसनसतसाः। टैरिति द्वादशभिर्यतिः । यथा- 1) सारंगाणामियय हरिगानां गन्दम् 12) महेति-यराहादीनाम् । 3) स्वस्कन्धशम् ।) सरसि सत्यय पर्वणि भयं पार्षगं राकामातम् । 5) भाचनपत्तिति-तदैत्यध्याहारो विधेयः । स्वर्गेति- ऐति-महा16) परममुपेत्या सनाहीकृत्य । निशात वीक्ष्णम् । ईश्वरविजय स्मृत्वा स्मृला । १ सररी dropped in A, २तीक्ष्णं ०. ३गर्वित, ·- .७० छन्दोऽनुशासनम् । "नष्टं यतमियःप्रेतीक्षणरसे: सारंगमिथुनेर , या विस्मृतङ्गमारविधुरैवध्रिीणसकुलैः । लीनं पल्क्लपङ्क एव सहसा कौटेयति चेत्, फान्ताचाविधित्सयापि हि भवान् शार्दूल ललितम् ।। ३१०.१ ॥ म्तन्जभ्राः कुरङ्गिका छैः ॥ ३११॥ मतनजभराः । उछैरिति पञ्चभिः सप्तभिश्च यतिः । यथा- "अस्या वक्त्रेन्दी विजयिनि चिराच लाञ्छनवर्जिते, प्रालेयांशो त्वं सुरसि दिवि धृष्ट नित्यमचेतनः । साफूतालोकार्द्धवनयनकेलिनिर्जितलोचना, याऽरण्ये तस्थावुचितचतुरेह सैय कुरङ्गिका ॥ ३११.१ ॥ न्सौ मी यावनगलेखा चडैः ॥ ३१२ ।। नसममययाः। चडैरिति पद्भिः पञ्चभिश्च यतिः । यथा- "प्रियसखि मधु मा स्मायज्ञासीर्मानयनं यथावत् , तय हि चकुले क्रीडामित्रेऽस्मिन् पुत्रके चूतवृक्षे । भवनपरिखापद्मिन्यां सख्यां न्यस्तरोलम्बवर्णा, वलिकिसलयव्याजादेतेनानिन्यिरेऽनङ्गलेखाः ।। ३१२.१ ।। विवुर्धप्रियेत्यन्ये । ॥ ३१२.१ ॥ सौ जौ भ्रायुज्ज्वलं जैः ॥ ३१३ ।। रसजजभराः । जैरित्यष्टभिर्यतिः । यथा- "पाणिपादविलोचनाननपद्मकाननशालिनी, निम्ननाभिमहादा त्रिवलीवरंगविभूपिता । 1) नष्टमित्या व्यक्त मियो यत्र क्रियाविशेषणम् । विस्मृतश भारं यया स्यादेवं विधुरैः पीरित: गण्डकजीवः । मोराही । ललितं सविलासं यया भवति तथा । १) अस्याः यस्येन्दावित्यत्र हे मालेपांचो चन्द्र । रे ष्ट त्वं अस्या बदनेन्दी सर्वोत्कृष्टे सति कलङ्कहीने सति मायादोऽचेतनः सनित्य स्पुनसि मतो देवो खतः इह लोके सा कुरङ्गिकाप्युचितचतुरा या अस्याः साभिप्रायालोकनाद्भुतनयनकेल्या निर्मिते विलोचने यस्याः सा एवंविधा सती भरण्ये तिष्ठति स । मृगी सा पगुरपि धन्या या भरण्ये लबिता सती वसति ।वं तु पशोरपि पशुः यत् निर्जितोऽपि गगने भ्रमसति भावः। 3) प्रियसखि मधुमित्यग्र है इष्टसखि मधु पसन्द मावगणय किं तु एनं मानय । भनेन हि बकुलसहकारपमिनीपु रिसलयम्याजात् भनङ्गरेखाः मानिलियरे मानीताः । को भावः । दम्पत्योर्यत्परस्परं मेम्मा लेखप्रेषणं सोऽनलेखः । यथाहमिह स्थितवत्यपि वायसी एवं अपि उन वसनपि मामकः । लिखितपत्रमनगरसाकुला विरहिण्ये महिणोति पाते प्रति । एवं पतिरपि वो दयितां पति पति । 4) पाणिपादेयत्र त्रिवली उदरस्या पलिययी। वात-पक्षिविदोपः । १प्रविक्षण ०. २जातं B, ३ वनिति , ४ कांचाटु. ५लोकात, found unders. 313 after the word यतिः in ECDESP; but this is never the place where n. indicates alternative nanies, & this is ·द्वितीयोऽध्यायः। ७१ । कुमारुणपीवरस्तानचक्रनाकयुगाश्चिता, केलिसिन्धुरियोज्वला मदनस्य राजति कामिनी ॥ ३१३.१ ।। मालिकोत्तरमालिका वेत्यन्ये ।। ३१३.१ ॥ नौ रीनिशा डैः ।। ३१४ ॥ नद्वयं रचतुष्टयं च । डैरिति त्रयोदशभिर्यतिः । यथा- "मलयजरसलिप्तरम्यानभाजां सिते वाससी, शरदि हृदि च विनतीनां विशुद्धां नयेकावलीम् । विकचकुमुदकर्णपूराश्चितानां कुरङ्गीदशां, हिमरुचिकिरणावदाताभिसतुं निशा प्रेयसी ।। ३१४.१ ॥ तारकेत्यन्ये ॥ ३१४.१॥ नौ सौ त्यो पङ्कजवक्त्रा घझैः ।। ३१५॥ ननससतयाः । धरिति चतुर्भिर्नवभिश्च यतिः । यथा- "इह किमु विलसति सर्वऋतुश्रीः किं नु मृगाक्षी, बहुजनजडिमविजृम्भणहेतुः कुन्दरदा वा । अभिनवमृदुतरपद्धयपाणिः संभृतसृष्णा, समुदितनिविडपयोधरभारा पङ्कजवक्त्रा ।। ३१५.१ ।। लनभ्साः सुरभित्रिः ॥ ३१६ ।। सनजनभसाः। 'त्रि.रिति त्रीन् वारान् पञ्चभिर्यतिः । पञ्चभिः पञ्चभिः पञ्चभिश्च यविरित्यर्थः । यथा- "सुटदुग्यलयकुलाकुलमधुपावलिरसितेः, पवनाहतलवलीदलपटलैरतिचपलैः । मदने प्रियसुहृदि प्रतिभुवनं कृतविजये, "सुरभिधुंवमिद गायति परिनृत्यति मुदितः ।। ३१६.१ ॥ यमौ न्सी त्सो फ्रीडा चचैः ।। ३१७॥ यमनसतसाः । चचैरिति पइभिः पड्भिर्यतिः । यथा- 1)मलप[सेत्यत्र कर्णपति- काभरणम् । उरीरशा श्रीणाम् । १) इह किमु कि समापन देनन्त शीनन जानं भनि । सीपले जनालस्यम् । शिशिरे गन्दाः पुष्पन्ति । यमन्ते पलमा निप्पयन्ते । मामे तृष्णा भनि पोभिताः । प्रापि पयोधरा मेघाः पर्व मनी । शरदि कमलानि मसन्ति पसे पानसरमोरक्षति भारः। 3)पुरानटत्या मदने कामे। 1) मुभियन्तः । पेजमानावयन्य. २. ३ मदरताना.४ मि.०५. ५शिशs.

·. छन्दोऽनुशासनम् । "यदि प्राप्तो बन्धं यदि पिरहिवो विन्ध्याचलभुवा, वियुक्तः कान्ताभिर्यदि च तदपि स्तम्बरमपते । नरेन्द्रखे पूजां रचयति सदा किं चैप भवता, रणनीडामैत्री घटयति ततो मा गाः शुचमिमाम् ॥ ३१७.१ ॥ सौ म्ती भी हरिणीपदं चधैः ॥ ३१८ ॥ नसमतभराः । चरिति पद्भिश्चतुर्भिय यतिः । यथा- "अधिगुणधनुर्दण्डं पश्यंल्लुब्धकं गहने वने, सरभसमपक्रामन्न्यङ्कुश्चिन्तयनिति "ताम्यति । सरसमधुरोगारीतागुराभिरिव प्रिया-, ऽहह निगडिता दत्ते नैपा सांप्रतं हरिणी पदम् ॥ ३१८.१ ।। भीन्या भङ्गिः ॥ ३१९॥ भगणचतुष्टयं नयौ च । यथा- मा कुरु संपदि संमदमापदि विसज विपादं, दीनजनेषु षां कुरु संस्मर चिरपुरुपाणाम् । संत्यज पापचरित्रमुग्चय" सुचरितमालाम्, अद्भुतभङ्गिरियं पुरुषोत्तमसरणिरनिन्द्या ।। ३१९.१ ॥ विच्छित्तिरिति कश्चित् ॥ ३१९.१ ।। स्जी स्जो नौ वुवुदम् ॥ ३२० ॥ सजसजतराः। यथा "असमं धन्नयपयो गभीरमभ्यः सनातनो, विमलो जयत्य विरतं जिनेन्द्रसिद्धान्तवारिधिः । अतिपेशलैर्गम गणेस्तरंगिते यत्र सर्वदा, क्षगदृष्टनष्टतनुभिः कुदृष्टिभिर्युवुदायितम् ॥ ३२०.१ ॥ अतिधृत्यां म्सौ सौ तौ गः शार्दूलविक्रीडितं है:॥ ३२१ ॥ मसजसततगाः । हैरिति द्वादशभिर्यतिः । यथा- "क्ष्मामृत्युंगव कोशकन्दरमुखानिर्गय ते संगर, फ्रीडासून्मदवेरिवारणघटाकुम्भस्थली: पाटयन् । 1) यदि प्राप्त इत्यत्र स्वम्बेरमेनि- हे हस्तिपते । भवता कृत्या संपादयति । एतेन उक्तिद्वयेन गजस्य महत्वमारोप्यते । 2) अधिगुणत्यत्र गुणमधिस्दो धनुर्दण्दो यस्पेति व्याधं न्याईरिणः। 3) खेदं करोति। 4) उदइयेति- पुष्टिं नय । सरणिर्मार्गः । संपाद आनन्दो न नियते विपदि विषादी नेत्यादिलक्षणा भद्धता। 5) असममित्यत्र असाधारणत्यम् । नया नेगमाद्यासदूपं पयमन गभीरं गम्भीरं मध्य मध्यप्रदेश यस्येति । नित्यस्थिनिभागापेक्षया । 6) सशपाउसमूहः । पूर्व दृष्टाः पश्चाग्नष्टाः दृष्टनष्टान्तरिति क्षणक्षय- यादिभिः स्थासकायितम् । 7)माभ्न् इत्यत्र राजानः पजे पर्यताः तेषु पुंगयो मुख्यः। १ शुचिमिमा D; शुभमिमा ४. sutras 318-523 dropped in I. ३ छरिति ।

·द्वितीयोऽध्यायः। दंष्ट्रालो नवलगमौक्तिकमणिस्तोमैरसृग्लेखया, जिह्वालः करवाल एप तनुते शार्दूलविक्रीडितम् ॥ ३२१.१ ॥ म्सौ सौ न्जौ गो वायुवेगा ॥ ३२२ ॥ मसजसनजगाः। 'ठेरिति वर्तते । यथा- "त्यक्त्वा पुत्रकलत्रचन्धुसुहृदां व्यतिकरमञ्जसा, नित्यं संस्मर वीतरागचरणाम्बुरुहयुगं "रहः । हो चित्त चिरं प्रसीद किमिदं न हि हतजीवितं, जानीपे धनवायुवेगनिहताभ्रपटलगत्वरम् ॥ ३२२.१ ।। यमी न्सौ रौ गो मेघविस्फूर्जिता चचैः ॥ ३२३ ।। यमनसररगाः । चचैरिति पड्मिः पड्भिव यतिः । यथा- "निरन्धानस्तापं जगति कलयंश्चण्डकोदण्डदण्डं, पदं व्यातन्वानः सततमखिलक्ष्माभृतां चोपरिष्वात् । निकामं दुर्धपा दिशि दिशि समुल्लासयन् वाहिनीच, त्वमुच्चैश्चौलुक्येश्वर घटयसे मेघविस्फूर्जितानि ॥ ३२३.१ ॥ रम्भेति स्वयंभूः ३२३.१ ॥ रमौ सौ जौ गो मकरन्दिका ॥ ३२४ ॥ यमनसजजगाः। चचैरिति वर्तते । यथा-- इमां वाला त्रासाकुलमृगवधूविलोलविलोचनां, किमु त्वं निःशङ्को व्यथयसि मुहुर्वियातविचेष्टितैः" । "परिक्षोदं चण्डेर्मुसलपरिषैः सहेत न मालती, मृदुभ्राम्यशृङ्गीपदपरिचयाद्गलन्मकरन्दिका ।। ३२४.१ ॥ रमौ सौ तौ गश्छाया ॥ ३२५ ॥ यमनसततगाः। चचैरिति वर्तते । यथा- "फलं कालाक्रान्तं कुसुममरसं पत्रं न भोगास्पदं, बहिस्तत्कॉर्कश्य किमपि सहजं निःसारमन्तर्वपुः । 1) त्यक्त्वा पुत्रेया मित्राणां संबन्धम् । 2) रहः एकान्ते वनमध्ये इत्यर्थः। 3) मेघसमूहवत् गत्वा चिनाशि। 4) निरन्धानस्तापमित्यत्र जलदविचेष्टितानि। यथा मेघो हि तापं निरुणादि अयमपि अन्येषा राशम् । खङ्गं पझे इन्द्रधनुः । माभृत् राजा पर्वतश्च । वाहिनी कटक नदी का । 5) इमां यालामिपत्र धएविचेरितः। 6) चूर्णभावम् । 7) पलं कालाकान्तमित्यत्र हे पाल वव फलं कालदोपपिवं धिक । नीरसं कुसुमं धित। न भोगयुक्तं परं भिस् । बहिस्सत् प्रसिद्धं कार्कश्यगुणं प्रकृतिभवं धिक् । अन्तर्मभ्ये निःसारगुण घिग विवृद्ध। १रिति ।. २ वन्भुकलनपुन A, ३ कार्कस x.

·- छन्दोऽनुशासनम् । विवृद्धि गृध्राणां घिगुपकरणं शाखाप्रपञ्चो न ते, किमन्यत्ताल स्याद्विरलविरला छायापि नो शीतला ॥ ३२५.१ ।। विर सौ गो रतिलीला ।। ३२६ ।। बीन वारान् जगणसगणो गुरुय । जसजसजसगाः । चचैरित्यनुवर्तते । यथा- दुनोति यत तां कराम्बुजतले निवेशितकपोलां, किमप्यहरहस्तथा कथमपि त्वदीयविरहाग्निः । यथा परतनुर्न पकनगलैर्न मौक्तिककलापैर, न चन्दनरसैन चन्द्रकिरणे: करोति "रतिलीलाम् ॥ ३२६.१ ।। मतौ सौ रौ गः पुष्पदाम छै॥ ३२७ ॥ मवनसररगाः । छैरिति पञ्चभिः सप्तभित्र यतिः। यथा- सेयं साकाहा त्वयि मृगनयना "संगताङ्गी विलासैर, लीलालोलभ्रर्दिवि कमलपनं कुर्वती नेत्रपाः । हो पश्येतद्विरहविधुरया ते यया "सावहित्य, प्रक्षिप्त कण्ठे विकसितयफुलासूत्रितं पुप्पदाम ॥ ३२७.१॥ तो सौ तौ गो वञ्चितम् ॥ ३२८ ॥ मतनसततगाः । छैरिति वर्तते । यथा- "कैश्विचाकिरविदितसुकृतेः शूकाविमुक्तात्मभिः, कौलीभूयान्यैर्विहितपशुगणाघातैः पर्यज्वभिः । अने धर्मेऽस्मिन् सति सततापीयूपपात्रेऽप्यहो, स्वच्छन्दं धूरहह कुटिलया बुद्ध्या जगद् वञ्चितम् ॥ ३२८.१ ॥ 'विम्बितमित्यन्यः ।। ३२८.१ ।। यमौ नौ रौ गो मुग्धकं चः॥ ३२९ ॥ यमननररगाः। चछरिति पद्भिः सप्तभिश्च यतिः । यथा- परिभ्राम्यदे॒मं श्वसितपरिमले पापादलोष्ठं", गिरा लीलालापप्रणयमधुरया सदानन्ददायि । स्फुरत्यन्तश्चित्त लिखितमिव सखे ममाद्यापि तस्याः, "प्ररूढप्रेमायाश्चकितमृगशो मुखं मुग्धकं तत् ॥ ३२९.१॥ - 1) रतलीला स्वास्थ्यम् । ३) सेयं सा इसन शोभिवानी। 3) सामोरनादिभिः भागारगोपन- सहितम् । 1) कश्चिदित्यत्र नासिकरमानपुण्यैः दयादीनामभिः । कोटीभूयेति-ठापसीभूय। अन्यैर्यो- गिभिः। 5) परिधाम्पदिस्यत्र जपापाटलवद् रकोटम्। 6)चिचस्यान्तः अन्तविधम् । 7) उत्पए- रागाया। मुग्ध मनोहरम् । १पदैर्य. स. २विम्बिलं A, विचितं . ३ भ्राम्य , ·७५ - द्वितीयोऽध्यायः। र सौ तो जी ग ऊर्जितं जैः ॥ ३३० ।। रससतजनगाः । जैरिति दशभिर्यतिः । यथा- नेक्षसे किमहो "जलरिक्तां स्वामपि सावदिमां तनूं, नो निषेधसि चण्डमरीचेर्दुःसहमावपम्भितम् । शारदे समयेऽपि तदस्मिन् पूरितपर्वतकन्दरा-, प्यूर्जितस्तनितानि दधानस्तोयद कि न हि लजसे ॥ ३३०.१ ॥ ननसा जो गस्तरलम् ।। ३३१ ।। नभरसजजगाः। यथा- श्रय विशुद्धधिया जिनेश्वरपादपङ्कजभृङ्गता", प्रकटय "प्रशमं भजस्व गुरूनधीप्य सदागमम् । विरचयार्थिजनं कृतार्थमिमं कुरुष्प तपः परं, तरलमायुरिदं गृहाण तदीयमेतदहो फलम् ॥ ३३१.१ ।। म्रो भः सौ ज्गौ माधवीलता छैः ॥ ३३२ ॥ मरभससजगाः। छैरिति सप्तभिर्यतिः । यथा- निःसामान्यं तवैतत् किमपि विराजति दक्षिणानिल, "प्रावीण्यं यत्प्रगल्भामिह सहकारलतामनुजन् । अश्रान्तं सामिलापः स्पृशसि समुन्नयसे विधूनय-, स्थालिङ्गस्याशु चुम्बस्यभिनयकोमलमाधवीलताम् ॥ ३३२.१ ।। सुगौ तरुणीवदनेन्दुः ॥ ३३३ ।। सगणाः पटू गुरुथ । यथा- मृगनाभिविनिर्मितपत्रलवावलिलाञ्छनधारी, जननेनचकोरमहोत्सवकृत्कमलद्युतिहारी। अगतां विजयाय निवद्धमतो "झपलक्ष्मणि संद्यो, जयति प्रतिपन्नसहायपदस्तरुणीवदनेन्दुः ।। ३३३.१ ॥ १९।१३ ।। कृतौ नौ सौ रभी ल्गा सुवदना छछः ॥ ३३४ ॥ मरभनयमलगाः । छछरिति सप्तभिः सप्तभिर्यतिः । यथा- 1) नेक्षसे इत्यत्र जलशून्याम् । ) नातपविर सितम् । ३)श्रय विशुद्धत्यत भ्रमरत्वम् । 4) उपसमभावम् । 5) नि.सामान्यमित्या प्रवीणस्य भाव. प्रावीण्यम् । 6)पलक्षमणि कन्दर्प। १विनिर्मित पर...२साया ।

·. छन्दोऽनुशासनम् । "आफसं फल्पयित्वाभिनयमृगमदेरामुच्य" चे शिति-, क्षौमे कृत्या विभूपो मरकतमणिभिर्गन्तुं प्रियगृहम् । औत्सुक्याद्यापदस्थात् पथि "मुसशशिना तापद्धतिमी, ज्योत्नी जातेति मूर्छामभजत सहसा कट मुवदना ॥ ३३४.१ ॥ दशग्ला वृत्तम् ॥ ३३५ ।। गुरुलघू दशवारानाचौ वृचं नाम वृत्तम् । यथा- 'प्रीणिताखिलाधिदानमूर्जिवारिजिष्णुपौरुपं महर्षि, चित्रकृजितेन्द्रियत्वमेवमद्भुतान् गुणान् दधन्नरेन्द्र। रामपायधुन्धुमारमुख्यपूर्वभूमिपालवृत्तमा, सत्यतां चिराय नीतवानसि त्यमुच्चकैथुलुक्यचन्द्र ॥ ३३५.१ ॥ स्भौ नौ म्यौ ल्गौ मत्तेभविक्रीडितं डैः ।। ३३६ ।। सभरनमयलगाः । डैरिति त्रयोदशभिर्यतिः। यथा- उदयाद्रेः प्रसरन्नयं दिनपतिः प्रत्यप्रसन्ध्यावेप, स्फुटसिन्दूररुचिविसूनिव"-मःसंदोहबल्लीयनः । तनुते "वाजिजयोससत्कर्शपुर:कामसुपर्णप्रज- प्रतिकारोपरिचलादायतकरो मचेभविक्रीडितम् ।। ३३६.१ ।। नो भौ मा सौ ल्गो मुद्रा टैः ।। ३३७ ॥ नभभमससलगाः । टरिति एकादशभिर्यतिः । यथा- अचमरण्यमहीप्वपि चूनावादकपायितकोकिला-, कलकलच्छलतश्विरमाज्ञामत्सलिवामिह "वर्तयन् । कुपितमानवतीकलहानामन्तकरः पुरतः सखे, "मकरकेतुमहीपतिमुद्राव्यापरणं तनुते मधुः ।। ३३७.१ ।। उज्ज्वलमित्यन्ये ॥ ३३७,१" रमौ नौ तौ गौ शोभा चछः ॥ ३३८ ।। यमननततगगाः । चछैरिति पड्भिः सप्तभिश्च यतिः । यथा- 1) भाकल वेपं रचयित्वा। 2)आमुच्येति-परिधाय। 3) स्वमुरमभाभिः भूदेशे उयोतिते परलोकनामावलजया गन्तुमशक्तति भावः ! ) विस्प्रितति-विनाशिता। 5) चाजिनपेति-पाति- जवाय येगाय उसन्ती का नको यस्य स घासी कामदरुणसारविरुपरिटाद् बनगदायतभुजः । 6) अयमरण्येत्यन्त्र वर्तयन् प्रयतयन् । 7) काममहीशमानपद नावादानमिति यादद। १ वशिति क्षौमे . २ तावद्वततनी ADAV, ३ दशल्पा ?. दसल्या ४प्रामिता ४. ५तपः स्फुट.. ६ कसपुरः ७. ७ बलादायत ४.८ मुद्रयापरणे , ·७७ द्वितीयोऽध्यायः। "गता लाक्षारागाविरधरदलात्पत्रवल्ली विलुप्ता, कपोले पर्यस्तं तिलकमलिकतो लम्वितः केशपाशः । च्युतः कर्णोत्सः करमणिवलयं सस्तमस्थास्तथापि, प्रियेण "प्रत्यग्नः प्रथयति महत्ती संगमो हन्त शोभाम् ।। ३३८.१ ॥ नौ नी तो गौ चित्रमाला छचैः॥ ३३९ ॥ मरभनततगगाः । छचैरिति सप्तभिः पड्भिश्च यतिः । यथा- "सा कात्यन्यमेवायमपि चत तां सारसौन्दर्यलक्ष्मीर-, एपा चैतं, यराकी तरुणनिवहोऽमूं च लावण्यपुण्याम् । एवं प्रत्यग्रकेलीकुशलललितैर्वद्धहासं वसन्ते, देवः पुष्पायुधोऽसौ रमयति रतिं दर्शयश्चित्रमालाम् ॥ ३३९.१ ।। सुप्रभेत्यन्यः।।३३९.१॥ नौ लौ म्यौ ल्गौ.सद्रनमाला उज्जैः॥ ३४०।। मनसनमयलगाः । जैरिति पञ्चभिरष्टभिश्च यतिः । यथा- सन्ध्यान्ते प्रतिदिशमियं समुदिता ताराततिः शोभते, "श्यामाया अभिसरणकेलिरभसाद्दष्टेव मुक्तावलिः । यद्वा व्योमनि मनसिजेन लिखिता जैत्रप्रशस्तिर्निजा, विस्फूर्जद्धनतमःमियफणिनां सदनमालाथवा ॥ ३४०.१ ॥ भीरसल्गा नन्दकम् ॥ ३४१ ।। भगणचतुष्टयं रसलगाश्च । यथा- "अद्भुतसंगरसागरमन्थनसंभवां कलयन् श्रियं, दोष्णि दधदमुधावलयं च कुमारपालमहीपते । वं बलिराजनियन्त्रण विश्रुतविक्रमः पुरुषोत्तमः, केवलमेप जगद्विजयी त्वदसिर्द्विपां न तु "नन्दकः ॥ ३४१.१ ॥ 1) गता लाक्षेति - चुम्बनेनेति शेपः । विलुप्तेति-भगमर्दनेनेति । २) प्रत्ययो नयीनः कथति । 3)सा कालत्यन्यमेवेत्यत्र सा नारी अन्यं पुरुष काम्यति । स तु पुमान् वा दयिताम् । पुनः एपा सार- सौन्दर्यलक्ष्मीराकी सती पुनं प्रत्यक्षदष्ट गुमासम् । तरपुस्पनिषदः ममुं लावण्यपुण्यां एवंविधा मभिल. पति । एवं भूतनगेटिनिपुगविलासः पबहास पधा भगति ज्या कामः रवि दयितां रमयति । )भाश्रर्यमालां भनया रीत्या बसन्ते दर्शयरित्यर्थः। 5) सन्ध्यान्ते प्रतिदिशामित्या श्यामाया पोमावर्षदेशीया कामिनी वस्थाः। 6) भमुलाव संप्रामसमुदमयनोहगम्। ) नन्दो हकः । पझे बिन्नोर रागस नन्दक इति नाम । यदाहुः-पाड्योऽस्य पाचजन्योऽधीवासोसिस्नु नन्द इति । १०.२ चतं वरान चवरा E, ३ रनमाला Gl. ४ तमतमध DNA ·छन्दोऽनुशासनम्। भ्रौन्भी भी लगौ कामलता ॥ ३४२ ॥ भरनमभरलगा: यथा- कौतुकमात्रमेव भवतो यदि शस्त्रपरिग्रहे तदा, चापशिलीमुखान् घटयितुं कुरु चूतदलायमोटनम् । कस्य मनः करोति न हि वश्यमसौ पुरतो यतः कुरन्, काम लतावलीतरलनो मलयानिल एप ते सपा ।। ३४२.१ ॥ उत्पलमालिकेत्यन्ये ॥३४२.१॥ भी नौ नौ गौ दीपिकाशिखा गचैः ॥ ३४३ ॥ भनयननरलगाः । गचैरिति त्रिभिः पभिश्व यतिः । यथा- प्राक्तनमुछ्वसमूहे "चलवदिह समुलसमापि, "दुर्नयकरणमनीपा श्रियमपहरति क्षणान्नृणाम् । पश्यत यद्नुपभुक्तऽपि हि विनिहिततेलपूरणे, निर्भरचलितसमीरो "दलयति सलु दीपिकाशिखाम् ॥ ३४३.१ ।। त्भी भी ज्भौ ल्गी शशाङ्करचितम् ॥ ३४४॥ तभजमजमलगाः । यथा- त्वं निर्जितोऽसि निरखद्यया "वरतनोर्मुसाम्बुजरुचा, विस्तीर्णनेत्रललितः कुरङ्गहतकोऽयमप्यवजितः । युक्तं शशाङ्क रचितं त्वया "यमुना सहेक्यमधुना, संगः समानगुणयोगिभिर्भवति देहिनां "समुचितः॥३४४.१॥२०११ प्रकृती नौ नौ यिः बग्धरा छछैः॥ ३४५ ॥ मरभना यगणत्रयं च । छछरिति सप्तभिः सप्तभिर्यतिः। यथा- आवासः पर्णशाला वपुपि च यसनं नूतना वक्तरूणां, पाणावापाढयष्टिः" शिरसि च चिकुरैनव्यगुम्फो जटानाम् । कर्णेऽक्षसगू" धरायाः परिशुद्ध विपिने त्वद्भयात् संप्रतीत्यं, वृत्तिनिरहोमिस्त्वदरिनृपजनैः शिक्षिता वापसानाम् ।। ३४५.१ ।। 1) प्रासनेत्यर यलवन्मुष्ठुरित्यर्थेऽव्ययम् । 2)दुःखं नवनि इति दुर्नयानि वालि करणानि कार्यानि तेपामिछा। 3) स्पोटयति। 4) त्वं निर्जितोसि] निस्तार कामिन्याः। 5)भमुना मृगेग। ऐक्यं मैन्यम् । 6) पुणैः। 7) समुचितो योग्यः । 8)भागस इत्व मापाढो मतिनां दण्डः । १)मशेषा अक्षमाला । 10) प्याः स्वामिन् । १पाकने . २ वलित..

·द्वितीयोऽध्यायः। नौ नौ ज्भौ : कथागतिः ॥३४६॥ तरभनजभराः । छछैरिति वर्तते । यथा- "केष्यप्यखगद्विधुरितभुपनेष्वनर्गलगर्जितैर, अम्भोधरेष्विवाशु श्रवणपथगतेप्वभूद्विनिमीलितम् । "आखण्डलस्य कामप्यभजत नयनासितोत्सलकाननं, प्रीति चुलुक्यचन्द्र प्रकृतनृपकथागते त्वयि तु क्षणात् ॥ ३४६.१ ॥ श्रौत्रौ नौरो ललितविक्रमो जैः॥ ३४७॥ भरनरनरराः । बैरिति दशभिर्यतिः । यथा- सद्गुणरनरोहणगिरे यशोधयलिताखिलाशामुख, द्वेपिवधूमुखाम्बुजविधो वयं किमिव वर्णयामस्तव । यस्य वशंवदत्रिभुवनश्चिरं विवुधसुन्दरीमण्डलैर् , जम्भरिपोश्चमत्कृतिरसं दधल्ललितविक्रमो गीयते ।। ३४७.१ ॥ मौ तनिसा मत्तक्रीडा जडै ॥ ३४८॥ मद्वयं तगणो नत्रयं सच । जडैरिति अष्टभिः पञ्चभिश्च यतिः । यथा- नो जानीते कृत्याकृत्यं विलुठति च "धरणितलशयने, भूयो भूयो मूच्छा धत्ते द्रढयति न शिथिलमपि वसनम् । "अर्थापेतं निःसंबन्धं यचनमपि पति नदतितरां, मत्तक्रीडामाता" वाला सुभग तव "नवविरहविधुरा ॥ ३४८.१ ।। तनिसाश्चन्दनप्रकृतिः ॥ ३४९॥ रजता नत्रयं सथ । यथा- दर्शनाद्यदीह संतापमपहरति तदपि यत "तया, .नार्जितं धनं प्रभूतं जरसि सुसदमतिसरलतया । तु चन्दनप्रकृत्या ससि सततमपि फलरहितया, "दुर्भुजंगर्घष्टया योयनमिदमफलमहह गमितम् ॥ ३४९.१ ॥ 1) केप्यायसर्व [ति]-केवापे भूपालेषु । 2) इन्द्रस सहस्रनेत्रकमलवनं त्वत्कयानवणेन प्रीति प्राप यत्पूर्वमन्येषां दुर्दान्तराज्ञां कथाधवगेन मीलिते समभूत् । मेघगौरवपत् । 3) नो बानीते इत्यय धरणीतलोव शयनं यस्येति । 4) अर्धरहितमामाक्षाहीनन् । 5) माता प्राप्ता। 6) नवीनविरहपीहिन। 7) दर्शनापात्यत्र तयेति-प्रकृया। 8) दुष्टभुजंगधृष्टतया यया दुष्टभुजंगा पाउनेन पळे नार्पयति । १: added in au. ४पृष्टमा. २ ललिता० 0; sitras 347-362 dropped in u. ३ दृदयति ४.

·८० छन्दोऽनुशासनम् । न्जभजिराः सिद्धिः॥ ५० ॥ नजमा जत्रयं स्व । यथा- सतवनमपुरंदरशिरःशुचिरनकिरीटमालिका, विमलमयूसशेसरितपादनसातिजालशालिनम् । विपुलदयानिधि "प्रणयिकल्पतमं भजत जिनेश्वर, यदि "भवकातरस्त्वमिह वाञ्छसि सिद्धिमनुत्तमां सखे ॥ ३५०.१ ॥ चित्रलता, सचिरा, शशिवदना चेत्यन्ये ॥ ३५०.१ ॥ नजीभ्रा वनमजरी ॥ ३५१॥ नगणो जगणचतुष्टयं भरौ च । यथा- सह धनुपा समदो मदनः किल शीतदीधितिमौलिना, सुहृदिह भस्म कृतस्तर "दीप्तहुताशपिङ्गलया घशा । इति हि मधो कुमते स्मर मा विचरान्तिके तरल ध्रुवां, विरहजुपां सकलज्वलिताणभृतां दधद् वनमञ्जरीः ॥ ३५१.१ ।। त्री रनौ रस्तरंगः ।। ३५२ ।। रनरनरनराः। यथा- निर्ममो भव विधेहि पश्चपरमेष्ठिसंस्मरणमन्वहं, संयमं कुरु भज क्षमा यदि समीहसे "सुखमनश्वरम् । यौवनं किल वडिल्लताचपलमभचश्चलमिदं धनं, जीवितव्यमपि मारुवाहतसरित्तरंगतरलं सखे ॥ ३५२.१ ॥ २११८ ॥ आकृतौ भ्रौ नौ नौ नगी मद्रक ः॥ ३५३ ॥ भरनरनरनगाः । रिति दशभिर्यतिः । यथा- देव जगत्रयकतिलक प्रभो "प्रणयिलोककल्पविटपिन् , पुण्यवतां "शिरोमणिपदव्यभाजि जिननाथ तैरिह जनः । ये विकचैश्विराय चरणारविन्दयुगेमर्चयन्ति कुसुभैर, मद्रकमन्दीतिभिरभिष्टुवन्ति च चरित्रमत्रभवतः ।। ३५३.१ ।। 1) सदतनमदित्यत्र प्रणयिनो भकाः। १) भवाससारा कातरो भीतः। 3) सह धनुपेत्यत्र शीवदीधितीवि-ईश्वरेण। 4) दीति-तृतीयोचनेन ! को भारः। कन्दर्पो हि धनुपा यलयान् ग्यनुः शकलीकृतं स च विनाशितश्च । वं च उस मित्रम् । यदि ईश्वरंगरेन लोचनेन प्रवाटिका । किं चास मीणा विरहयोगात् बिग] दाहानुपतनत गुद स्वामपि मित्रक्लाभावात् मलोकारप्यतीति भावः। 5) मनवरं भविनाशि। 6) देव जगत्प्रयकेसन भकभविक कल्पपादप। 7) शिरोममि० मुकुटमा न्यमावि पम् । १ जगणययं GNP. २ वनमंजरिः . ३ अनधिरं . ४ पदं व्यमाजि NEP. ५ मुम्मन : - ·द्वितीयोऽध्यायः। स्तौ नौ सौ गौ महास्रग्धरा जछैः ।। ३५४ ॥ सततनसररगाः । छैरिति अष्टभिः सप्तभिश्च यतिः । यथा- "अभि नागान्याति योऽयं स मम मम पुनर्यच्छिरो" हुकरोति, प्रचलोऽयं "यत्कवन्धः प्रहरति स तु मे प्राणनायोऽस्तु सख्यः । दलयन् यो दुष्टभूपानहमहमिकया स्वर्गसीमन्तिनीना, परिशुश्रावेति वाचो वरवरणमहास्रग्धराणां रणेषु ॥ ३५४.१ ।। भृगौ मदिरा ।। ३५५ ॥ भृगाविति भगणसप्तकं गुरुश्च । यथा- हीविनियन्त्रणविघ्नमपाकुरुतेऽभिनगायतरद्वयसां, प्रौढपुरन्धिजनस्य तथा तिरयत्यपराधपद सहसा । कोपपदेन च गोत्रपरिस्वलितं न च कारयते तदसी, कामसखी मदिरेह "सतर्पमभाजि चिर किल कामिजनैः ।। ३५५.१ ।। लताकुमुममित्यन्ये ।। ३५५.१ ॥ मत्यनीगा वरतनुः ॥ ३५६ ॥ मतया नगणचतुष्टयं गुरुश्च । यथा- "चक्षु सौन्दर्य मृगयध्वां परभृतयुवतिपु मधुरगिरं, यानं इंसीपु स्मितमुहद्धनवविचकिल कुसुमतेतिषु । रोलम्यनेण्यां कचलक्ष्मी बदनरुचिमपि विकचकमले, न्यास कृत्वा सा खलु याता कचिदपि मम वरतनुरधुना ॥ ३५६.१ ।। सौ सौ सौ गौ दीपार्चिः॥ ३५७ ॥ मसजसजसजगाः । ठेरिति द्वादशभिर्यतिः । यथा- प्रायो दुष्कृतकर्मसु स्वयममी प्रयान्ति पिशुनाः सहायता, यद्वत्तद्वदनिन्दनीयसुकृतक्रियासु भृशमन्तरायताम् । वह्नौ सततजन्तुसकुलमहावनप्लुपि ससा समीरलो, दीपार्चिप्यखिलोपकारिणि भवत्यकाण्डएपितान्तकः खलु ॥ ३५७.१ ।। २२॥५॥ विकृती न्जो जो भ्जी भ्ली गोऽवललितं टैः॥ ३५८ ।। नजमजमजमलगाः । टैरित्येकादशभिर्यतिः । यथा- 1) भभिनागानिस्पन नागान् इन्निनोऽभि । समराङ्गणे युध्यमानेषु भरेषु मुरजनानां परसर यचन- 2)पस्त शिस पनि । 3) मस्ताहीन पपु कन्धः । ३)सतर्पमिति-सतृष्णम् । 5) सौन्दर्पमित्यत्र भूतनीकर पुमान् कथित् प्रति यकि मम कान्ता एतानि यस्तुति पण मुझया गया। १०० म dropped in Y, २ प्रपोय AR, प्रभमोर्य , ३ हसी, ४ सामगवि. ५जगौ ४.६दीपाधि "न्दो.

·एन्दोऽनुशासनम् । निरवगाथलमनमान्धारभरदुरिमाई, निन्दमो पटान्ममन्नुपिरिधावानुमुन्टम् । प्रयपनयापेक्षा चिसय गनुभूत्तवापि यसरन्, परदारदिवाललिसि समाविति ॥ ३५८.१ ।। मा फैचित्मसमभगणन्याने जगपमिच्छन्ति ।। ३५८.१ ।। मोतो नील्गा मत्ताकीला जः ।। ३५९।। ममता नगणचतुष्टयं लघुगुरू च । जरित्यष्टानिः पञ्चभिय यतिः । यथा- "साईपारंपारं विदटपति दिल निरमानिरहां, पादानुपः भोगीन्द्रा विपटपति दानकुटिशविरुप गैः । वेगवेगालादामनमानि ए फलपटटमुरगपवेर , इत्यं मना क्रीडामा विरचपति नृपपर ता परिपटा ॥ ३५९.१ ॥ ताजूल्गाः शङ्कः ।। ३३०॥ तगणात्परं जगणपद्धं लघुगुरू च । यथा- चौलुक्यनरेश्वर वैभवयासर वीरें गर्मारिमवारिनिधे, सौन्दर्यमनोमर कान्तिनिवाकर सेवककल्पतरो भवतः । पो नाम गणानिह संकलयेत् पिल पच्मि तु किंचन ते यशसां, "संपर्वमवाप्य स "शहधरोऽभवदद्रिसुताफमितुः" सदृशः ।। ३६०.१।। नाद्वंसंगतिः ।। ३६१ ॥ नगणात्परं जगणपई लघुगुरू च । यथा- मदनगजेन्द्रमहोदयमादधती सहसा विमलप्रसरल-, उपणिमसिन्धुरनिद्वितनीलसरोरदचारलसन्नयना । विशदतराम्परसंपदियं रजनीकरपिम्पमुसं दधती, शरदिय संश्रितहंसगतियुवतिविदधाति न कस्य मुदम् ।। ३६१.१ ॥ महातरुणीदायितमित्यन्ये ॥३६१.१ ।। श्री नौ रल्गाश्चित्रकम् ।। ३६२ ।। रनरनरनरलगाः । यथा- 1) निरयेत्या विष्ट भाकर्षियः । १) हस्ताक्षरित्या प्रसारगः भनक्ति वृक्षाणां समूहम् । पादाः पर्यन्तपर्वताः । विघटयति चूर्णयति दन्तयनस्पर्शनैः। 3) बोलुश्येत्या संबन्धं प्राप्य। 5मदिमुवा पार्यती तस्याः कमिता भर्ता शिव, तस समानः श्वेतवर्ण इत्यर्थः । १० ललितः ४. २ फणिए० . ३ वररिफ्टा A. ४ धौर CPAP. ५ वंशगति Ou. । नारायणः) ·द्वितीयोऽध्यायः। श्रूयतां नृपकुमारपाल तव दर्शनत्वरितया व्यधायि यत्, पादतामरसयोः सुवर्णकटके कराम्बुरुहयोश्च नूपुरे । हारदाम च नितम्वविम्वफलके भृशं हृदि च रत्नमेखला, निर्ममे जतुरसोडलिकेऽधरदले च "चित्रकमधीरचक्षुपा ।। ३६२.१ ॥ मौ स्भौ निलगाश्चपलगतिः ।। ३६३ ।। भमसभा नत्रयं लघुगुरू च । यथा- भूमिभृतामधेपु विलासं स्वरुचिसदृशमति" हि विदधती, सत्वरमानीता स्फुटमुचैः पटह इव नदति यशसि निजे। "दुर्ललिता स्तम्वरमकान्तेव नृपवर "दृढतरगुणगगः, साधु भुजस्तम्भे भवता श्रीरतिचपलगतिरिह निगडिता ॥ ३६३.१ ।। ज्सी जसौ यिल्गा वृन्दारकम् ।। ३६४ ॥ जसजसा यत्रयं लघुगुरू च । यथा- तदंद्विपरिताडनं सरभसं कचाकर्पणं स्वेच्छया चोर्जित, मुखाम्बुरुहचुम्बनं प्रति मुहुर्नखैरणं निर्विशकं जवात् । नरेन्द्रतिलक "त्यदीयपरिपन्थिनां तुल्यकालं तदेतत्कृतं, "शिवाभिरिह "संगरे गगनसीनि "वृन्दारकप्रेयसीभिस्तथा ॥ ३६४.१ ॥ २३१७ ॥ संकृतौ तौ न्सी भी न्यौ तन्वी हैः॥ ३६५ ॥ भतनसमभनयाः। ठेरिति द्वादशभिर्यतिः । यथा- दन्तमयूखाः शशधररुचयो वागगृतं "रतिरमणधूर , लोचनलक्ष्मीस्तुलयति कमलं नूतनविद्रुमसुहृदधरश्च । चम्पकगर्भप्रतिकृति च वपुहंसगतेरनुहरति च "यात, वच्मि विशेष कमपरमथवा रम्यमहो किमिव हि न हि तन्व्याः ।। ३६५.१ ।। नौ भौ नौ न्यौ ललितलता छछैः ३६६ ॥ ननभनजननयाः । छछैरिति सप्तभिः सप्तभिर्यतिः । यथा- , 1) धूयतां नुपेत्यय चित्रक तिलकं चपलनेनया। 2) भूमिभृतामित्यत्र अति हि भूशार्थेऽखण्डम. व्ययम्। 3) दुर्ललिता उत्कटहस्तिनीय । 4) इटवरति-गुणा भौदार्यादया, पक्षे रजवः । नियन्त्रिता। 5) इंहिपरीत्यन्न स्ववैरिणां समकालम् । 6) शिवाभिः क्रोष्ट्रीभिः। 7) संगर संग्रामे। 8) गगनीग्नि भाकारामदेस। २) वृन्दारमैति-देवीभिः । 10) दन्तमयूखा इत्यन्न रतिरमणेति-कामधनुर्वद् भूः। 11) यातं गमनम् । १ जतुरसोलके र. २लगी च. ३ दृढतरगुणे. साधु. ४. ४ लगी च A. ५ दारुणं ABCDN. ६ नदेव कृत ७.added ins. ८ मयूषा.. ९ पनुभूलो . १० रम्यमहा.

·उन्दोऽनुशासनम्। परिमलविलुठन्मधुकरफयरी-"विरचितनिरवधिशोमाम् , अभिनयकुमुमस्मितमुभगरपिं मृदुतरकिसलयपाणिम् । इह मधुसमचे विलसति नियतं मनसिजशरपरिविद्धम्, तनुललितलतायुयतिमयमहो कलयति मलयसमीरः ।। ३६६.१ ।। नौ रूमेघमाला ॥ ३६७॥ नगणद्वयं रगणपद्धं च । यथा- त्रिभुवनविजयाच पद्धाभिमानस्य "शृगारयोनेः प्रयाणक्षणे, फनकपटितदण्टमेतत्किमाभाति नीलातपत्रं लसत्सर्वतः। "नवतपविगमश्रिया दीपदीपेऽध किं कजलायं धृतं "करें, "भ्रममिति विदधाति वीक्ष्योन्नवां मेघमालां जनो विद्युवालंकृताम् ।। ३६७.१ ॥ भृङ्गाब्जनीलालकत्येके ।। ३६७.१ ।। भृः सुभद्रम् ॥ ३६८ ॥ भूरिति भगणाष्टकम् | यथा- शौर्यमगेन्द्र चुलुक्यनरेन्द्र महत्त्वगिरीन्द्र गभीरिमसागर, दोष्णि चिरं निखिलाचलसिन्धुयुतं वसुधापलयं तव विभ्रति । अद्भुवभारपरिश्रममुक्ति-"समुच्छुसितों भुजगाधिपतित्त्वयि, "शंसति संततमेप सुभद्रमखण्डमहोदयमस्त्विति संप्रति ।। ३६८.१ ।। भितनिसा द्रुतलघुपदगतिः॥ ३६९ ॥ भनयं तगणो नत्रयं सश्च । यथा- "मुश्चत नूपुरकङ्कणकाञ्चीः कणितभरविरचितकलकलाः, स्वीकुरुवाशुगतिं समयोऽयं न सलु समदगजललितगतः । संभ्रमवान स्वरधनुशासगिरिसरिदभिमुखमतिकृपणः", संप्रति सिद्धपते तब याति द्रुतलघुपदगति रेपुनिवहः ॥ ३६९.१ ॥ न्यो भ्ती निसौ संभ्रान्ता ।। ३७० ॥ नयमता नगणत्रयं सश्च । यथा- 1) परिमलेत्या कबरी केशपाशः ।) त्रिभुवनविजयेत्यत्र शृङ्गारेति - कामस्य । 3) नवतपेति- नवीनप्रावृदलक्ष्म्या। 4) करं कोसिउं इति प्रसिद्धम्। 5) भ्रम भ्रान्तिम् । 6) सौर्यमृगेन्द्रेत्यत्र समुच्वसितः उच्चास प्राप्तः। 7) शंसति प्रशंसति । 8) मुजत नूपुरत्यत्र पलायनसमये कलकति- शम्बानुकरणम् । 9) भतिकृपण इति-भतिदीनः। 10 दुतेति-प्रियाविशेषणम् । १ अभिनय र. २ किशम्य B. ३ कलयसमीर- .. ४ दण्डमेतत् repeated in a. ५F AN. ६ सुभदकं ०. ७ समुचितो , ८ कृपणान् .

·द्वितीयोऽध्यायः। स 2 "रचयतु जन्मस्नानविधौ पखिजगदधिपचरमजिनपतेः, सुरपतितुङ्गोत्सङ्गनिषण्णस्य किमपि बलविलसितमतुलम् । मृदुचरणामुष्ठानसमाकान्तिविधुरचलितकनकशिसरि-, स्फुटभयसंभ्रान्तामरयक्षोरगपति निखिलदुरितदलनम् ।। ३७० १ ।। म्सौ सौ तौ श्री विभ्रमगतिः ॥ ३७१ ॥ मसजसततभराः । यथा- दृष्ट्वा त्वत्पतेनातुरगमखुरोद्भुत धरित्रीरंजो गगनाङ्गणे, "वचद्भूतिमती विहाय सपदि स्वा राजधानीमपि "प्रियजीविताः । गच्छन्तोऽनुगिरीन् पलायनविधिप्रत्यूहहेतु मुहुः सहचारिणा, दाराणा "कलहसविभ्रमगति निन्दन्ति चौलुक्यचन्द्र तवारयः ॥ ३७१ १ ॥ २४१७ ॥ अभिकृती भ्मस्भनीगाः क्रौञ्चपदा डडजैः॥ ३७२ ॥ भमसभा नगणचतुष्टयं गुरुश्च । डङजैरिति पञ्चभिः पञ्चभिरष्टेभिश्च यतिः । यथा "प्रोड्य पुराणि त्यद्भययोगानृपवर भवदरिरतिशयविधुरों", दूरमरण्य प्राप्य "कलनैः सह समजनि गतिरयवशतृपितः । सारसनादात् स स्वयमादौ "प्रसरति कियदपि भुवमथ सहसा, प्रेक्ष्य चकोरक्रौञ्चपदाङ्का ध्रुवमिह सरिदिति निगदति दयिताः ।। ३७२.१ ।। नीसभिगा हंसलयो जछैः ॥ ३७३ ॥ नगणचतुष्टयं सगणो भगणायं गुरुथ । जछैरिति अष्टभिः सप्तभिश्च यतिः । यथा- "भवशतविरचितनिरवधिसुकृतस्त्वत्कृतधर्मपथोऽधिगत., "प्रणयिनि मयि कुरु तदसमकरुणा पश्य सुधारसपूर्णदशा । अभिमततरमिति वितर जिनपते "शक्रफणीन्द्रनरेन्द्रनुत, प्रतिदिनमपि तव पदकमलयुगे देव भवेयमहं सलयः ।। ३७३.१ ।। 1) रचयतु जन्मेत्यत्र व युप्माक दुरितदलन वीरजिनस्य अरविलसिव रघयतु निष्पादयतु इति क्रिया सबन्ध । 2) दृष्ट्वा त्वरपृतनेत्यत्र तत्तसपसपूर्णाम् । 3) प्रिय जीवित येषां ते प्रियजीविता । 4) कल इसवदाजइस इव विनमेण युक्ता गतिस्ताम् । 5) प्रोज्झ्य पुराणीत्यत्र त्यक्त्वा भवद्भयसबन्धात् । 6) विधुरो दीन । 7) कलारै । 8) गमनवेगवशनृपातुर । 9) प्रसरात त्वत्कटकागमनबुद्धया स्त्रीणा (स्त्रिय) पवान्मुक्त्वा स्वय भने भागच्छति । 10) भवरातत्यान भवानां शतम् । 11) प्रणयिनीति-हभावि । 12)श्वेत्यादि इन्द्रधरणेन्द्रचक्रवर्तिनुत । 10. 1) ३ धरणीरतो , ४नु गिरि । ५ अष्टभि dropped ur १ पति A २ पृथना , ६विर dropped in N ·छन्दोऽनुशासनम् । त्यो भी नीगौ हंसपदा ः ॥ ३७४ ॥ तयभमा नगणचतुष्टयं गुरुश्च । जैरिति दशभिर्यतिः । यथा- अम्भोजपनं व्याकोशमिदं सलिलमतिविमल मिति" बनसरसि, भ्रान्तोऽपि हि मा कार्गिमनं यदिह विचरति हरिणशिगुनयना । तस्या अतिरम्यां वीक्ष्य गति "निरुमितिमतिशयमधिगतयतीं, हीतः सपदि त्वं हंस पदात् पदमपि चलसि न खलु नियतमदः ॥३७४.१॥ न्जज्या नीगौ चपलम् ।। ३७५ ।। नजजया नगणचतुष्टयं गुरुश्च । यथा- कचिदपि चूतलतामुपभुत कचिदपि पिवति विचकिललता, कचिदपि चुम्वति माधविकां च कचिदपि परिसरति च लवलीम् । बहुविधपुप्पसमृद्धिनिधाने विलसति नवतरमधुसमये, "चपलभुजंगविलासमजस्रं कलयति "मधुकर इह मुदितः ॥ ३७५.१ ॥ २५.४ ॥ उत्कृती मी तो निरसल्गा भुजंगविजृम्भितं जटैः ॥ ३७६ ॥ ममता नगणत्रयं रसलगाः । जटैरिति अष्टाभिरेकादशभिश्च यतिः । यथा- कापि स्पैरं अरक्रीडन्महिपर्शतमचकित"-चरकुरंगकुलं कचित्, कापि क्रीडाव्यनकोड" कचिदपि मदजटविहरम्मतंगजसंकुलम् । सिंहक्ष्वेडारौद्रं कापि कचिदपि विविपममहाभुजंगविजृम्भित", श्रीचौलुक्यक्षोणीनाथ स्फुटमजनि भवद रिमहीभुजामधुना पुरम् ।। ३७६.१ ।। मनूसगगा अपवाहो झचचैः॥ ३७७ ॥ मो नगणपई सगगाथ । झच रिति नवभिः पड्भिः पथि यतिः । यथा- "यः श्लाघ्यः प्रतिदिनमपि मदनदहनगरुडगमनचतुरास्वाद्यैर, गेयो यः सुरपतिपरिपदि च किमपि मुदिलविवुधरमणीवृन्दैः । चौलुक्यान्वयजलनिधिहिमकर कियदिह तव नृपवर तस्यैतद्, यत्सर्व कृतमरिक्लमपरथमपभटमपगउमपवाहं च ।। ३७७.१ ॥ - '1) अम्भोजयनमित्यत्र इतिर हत्यर्थे । ३) निरसमेति- निर्गता रूपेण(उपोमिनिमर्मानो(तोयसास तम् । ३)चिदपीत्यग्र भुजंगो गणिकापतिस्तस्य चेष्टाम् । 4) भ्रमरः मुदिती हर्षे प्रातः सन् करोति । 5)पापीत्यत्र मचकितति-शून्यत्वादिति शेफ। 6)ोझे चराक्षः। 7) विपविपति- प्रीडितम् । 8) यः साध्य इत्यत्र मदनति-ईश्वरकृष्णब्रह्मादिभिः । १ गुथ A; २ निरुपममितिमति AC. ३ निरसा! G. ४ महिषाभ्रमदितारकुरगाल , ५ विषमता 1; विष dropped unp; ६शचचरिवि . चतुरास्थायर N. ८ मुपित.

·- द्वितीयोऽध्यायः। भो नी स्मौ निल्गा आपीडो डैः ॥ ३७८ ॥ भननसमा नगणत्रयं लघुगुरू च । डैरिति त्रयोदशभिर्यतिः । यथा- "पश्य विविधवरविटपिनिकुखदयामीकृतविपुलतरकटकभूर, "आश्रमशतलसदिभहरिगैत्रीपेक्षारसवदमरयुवतिजनः । "रैवतकगिरिरयमिह पुरस्ताद्यस्मिन् जिनचरणनमनमिलिता-, शेपसुरपतिपतदमलपुष्पापीडैर्भवति सुरभिरयमनिलः ॥ ३७८.१ ॥ -जी सौ भनिल्गा बैगवती ।। ३७९ ॥ नजनसभा नगणत्रयं लघुगुरू च । यथा- "नभसि भृशं स्तनति भरितदिक्कन्दरमभिनवजलधरपटले, धृतमुदि नृत्यति , मधुरकेनाफलकलजुपि समदशिखिकुले । स्फुटितकदम्बकुटज-"सुमनःसर्जपरिमलमिलदलिनि च बने, "मनसिशये च "भुवनजयसंवेगवति यत भवसि पथिक कथम् ॥ ३७९.१ ॥ नजभजिभ्जल्गाः सुधाकलशो ढैः ॥ ३८ ॥ नजमा जत्रयभजलगाः । दैरिति चतुर्दशभिर्यतिः । यथा- "अयमनुनीय सर्वसुरकार्यकृते मम वल्लभेन "दिविपत्पतिना, ननु विनियोजितः 10"कवलितश्च तत त्रिपुरान्तकुनयनहन्यभुजा । इति हृदये विचिन्त्य परिजीवयितुं "मकरध्वजं सपदि पूर्वदिशा, नियतमुदासि संप्रति "सुधाकलशः परिपूर्णशीतरुचिविम्वमिपात् ॥ ३८०.१ ॥ : २६॥५॥ उक्तादिजातिप्रकरणम् । 1) पश्य विविधेति-समीपपृथ्वी । 2) आधमेति -वार्थवास तन्महिना उपशान्तवैरः । 3) रैवतेति - राजते इति क्रियाध्याहारः। 4) नभसि भृशामित्यत्र बाकासे गणिते। 5) सुमनः अनेकार्थे मालवीवाचकः। 6) मनसिशये कामे। 7)भुग्नेति-सरभवति । 8) भयमनुनीयेत्यत्र पर्स हि तारकदैत्ये पीडितजगमये इन्द्रेण इंश्चरं ध्यानाचालयितुं कामः मेषिनः स च ईश्वरेण दग्ध इति श्रुतिः । आमई पृत्या । २) विविपत्पानि-इन्द्रेण। 10) कमलिता सवलवं प्रापिनः शंभुनयनामिना । 11) मकरति-- कामम् । 12) उदासीनि-उत्पादितः। 13) अमृताम्भ. पूर्णचन्द्रच्छलात् । १ सो ४, २ः 0; है.. ३ मोच. ४ वैरिति चतुर्दशभितिः ४, ५ सरपतिपदपदतमल A. ६ लगौ च .. ७ च Urupped in s. ८ परिजीवितुं. ९ P. adds समाचके.

·८८ छन्दोऽनुशासनम् । शेपजाती मतिनायि मालाचित्रं टैः ।। ३८१ ।। मतगणत्रयं नगणद्वयं यगणत्रयं च एषां समाहारद्वन्द्वः। टैरिति एकादश- मितिः । यथा- पान्थाः शीघ्र यात नातः परं वः क्षणमपि यदिह शुभं तत्र गत्वाश्रयध्वं, कान्तां नो चेदत्र तां देवतां खां स्मरत सपदि भवतो हन्त संहर्तुफामः। "कालोऽयं जीमूतनामाभ्युपैति सनित्यधिरितमहीमण्डलश्चण्डवियुन्- मालाचित्रास्त्रप्रहारीति दूरात् कथयति शिखिनिवहस्तारकेकारवेण ॥ ३८१.१ ॥ २७॥१॥ म्तो यती निसल्गाः प्रमोदमहोदयो घछटैः ।। ३८२ ।। मतयता नगणत्रयं रसलगाश्च । घछटैरिति चतुर्भिः सप्तभिरेकादशभिश्च यतिः । यथा- काप्युगीवा "प्रास्थित पद्धोत्कण्ठं करकलितशिथिलवसना दधाव घ काचन, "खम्भं दः कापि च काचिञ्चासी- दतिशयितबहलपुलकाङ्कुरोहसितानिका । काचिपके भूपणमङ्गे काचित् तिलकमकृत नवमलिके" चुलुक्यमहीपती, यात्रां कृत्वोपेयुपि" पौरस्त्रीणां समजनि निरवधिरधुना प्रमोदमहोदयः ॥ ३८२.१ ।। यथावा- "वन्द्या देवी पर्वतपुत्री नित्यं मधुमधुरफमलवदना पुरन्ध्यधिदेवता, देवैः स्तुत्या किंनरगेया भक्त्यावरचरितमहिपमर्थेनी जगत्रयनायिका । सिद्धयेया केसरियाना कामं रणचतुररसिकहृदया त्रिलोचनवल्लभा, : पूज्या दर्पणपाणिनूनं गुणनिलयलटभललिता सतीपु धुरंधरा ।। ३८२.२ ॥२९।१ ।। 1)पान्धाः शीममित्यत्र कालः कृवान्तः श्यामवर्णध । जीमूतनामा । इदं विशेष्यं न मु कालस गिरो- पणं इदं हि क्रियते। 2) काप्युद्वीवत्यत्र प्रास्थितनि-चचाल। 3) स्वम्भ गाड्यम् । 4) मलिक माले । 5) उपेयुपि मागते। 6) वन्या देवीत्यय पर्वतनि-गौरी । पुरन्ध्यर्धाति-पुरधागामधिदेवता सर्वोचम- रूपेत्यर्थः । भवरचि (..चारे for चितनि-दुचरितम् । गुणेति - गुणनिलया चामो स्टभाटिया पति विदोषणकर्मधारयः । लभं प्रधानम् । १ वक्ष्यणमपि A. २ नि.सल्माः; निरसल्ला GUP. पुरन्ध्यपि देवता . ४ मधिनी . वीरैः ·- द्वितीयोऽध्यायः ८९ द्विर्भजसना भ्यो नृत्तललितम् ।। ३८३ ।। द्वौ वारौ भजसन इत्येते गणाः । भयौ च केवलौ । भजसनभजसनभया इति । यथा- "अद्य कलहंसलैलने ललितमन्थरगती सपदि मानय सपत्नरहितं सं, कोकिलविलासिनि विधेहि कलगीतिरचना- चतुरतामदममन्दमतिमत्ता । दुर्ललितनृत्तललितं "युवमयूर रचय त्वमपि संप्रति चिराय गतशका, सर्वगुणकेलिसदनं चकितवालमृगलो- लनयनां प्रियतमामिह विना ताम् ॥ ३८३.१ ॥ ३०॥१॥ द्वादश ना ल्गी ललितलता त्रिः॥ ३८४ ॥ द्वादश नगणा लघुगुरू च । त्रि.रिति त्रीन् वारान् दशभिर्यतिः । यथा- "जिनवरगसरसिरुहपरिचरणरतमनसि परमशममुपदधति कलितपरमलये, विषयवलदलनजुपि चत तरुणि विफलमति- चतुरतरनयनगतिमिह यतिनि तनुपे । ब्रज मदन निजसदनमसरणमुपरचय पिकतरुण रणरणकमुपजनयसि नहि, प्रकटयसि मधुसमय किमिति नेवमदमुदित- मधुपकुलकलरणितमुखरललितलताम् ॥ ३८४.१॥ ३८॥१॥ मौतनीजभ्राः पिपीलिका जणैः ॥ ३८५ ॥ मद्वयं तगणो नगणचतुष्टयं जमराः । जणैरिति अष्टभिः पञ्चदशमिश्च यतिः । यथा- "निष्प्रत्यूह पुण्यां लक्ष्मीमविरतमभिलपसि यदि रमयितुं सुखं च यदीच्छसि, 1) अद्य कलेति-दुरीटितशब्दे लक्षणमा सविलासम् । १) युवा चासौ मयूरश्च । 3) जिनचरणे- स्यत्र रतेति-रकम् । लये ध्याने । अपसरेति-प्रत्यागमनम् । हे पिकतरुण स्वमप्यपसरणं कुरु यतोऽस्य मुनेः भौमुक्य नहि जनयसि । नवार्षदर्पितभ्रमरपन्दमनोज्ञादिग्याचारहलाल ववष्ठीम् । 4) निष्पत्यूहमित्या निरन्तरापम् । भभिलपती(सी)ति-भात्मनेपदमनित्यमिति न्यायात् परमपदं वाम्छसि । १ ललिने A. २मानयि A. ३ लगी. ४ उपसरणमुपरमय..५ तव मद.. ६मातनी. RAN. ७ नि.प्रत्यूह AB. १२उन्दो.

·- छन्दोऽनुशासनम्। स्थातुं "न्यायोन्मीलवुद्ध लघुभिरपि सह बहुभिरिह कुरु मा विरोधपदं तदा । विस्फूजफूत्कार कीटाफवलितसफलमृगकुलमनगर "भुजंगमन्मदं, "संघावं कृत्वा पश्यैता ग्लपितयपुपमनवधिरचितरुजा अदन्ति पिपीलिकाः ॥ ३८५.१ ॥ ३०॥१॥ एपैव नीपरतः पञ्चदशपश्चदशलवृद्धा क्रमेण करभ ३५-पणव ४०-मालाः ४२ ।। ३८६ ॥ एव पिपीलिका चतुर्यो नगणेभ्यः परतः पञ्चभिर्दशभिः पञ्चदशभिश्च लघुभिद्धा शेपगणेपु तथैव स्थितेषु क्रमेण करभादयो भवन्ति । तत्र पञ्चभिर्वृद्धा पिपीलिकाकरभः । यथा- "नित्यं लक्ष्मच्छायाच्छन्नः कलयतु कथमिव नव वदनरुचिममृतरुचिश्चिरं क्षयसंयुतः, तुल्यं नाळ " स्फूभूली- विधुरितजननयनयुगमतिमृदुकरचरणस्य निर्मलघारुणः । कण्ठस्नेयं दासी श्यामा परभृतयुवतिरपि मधुपरिचयकलविरुतिनिसर्गफलध्वनेः", भ्रूवल्लीभने छेकाया हरिणनयनमचतुरमतिललिततनु करभोरु नो" सदृशं दृशः ।। ३८६.१ ॥ ३५।१ ॥ दशभिर्वृद्धा पिपीलिकापणवः । यथा- "रुन्दोऽमन्दः कुन्दच्छायः शरदमलघनतुहिनविकचकुमुदयनहरहसितसितः" शशाङ्ककरोज्वला, ठारः "पारावारापारः स्थलजलगगनतलसकलभुवनपथधवलनपरिचितः "प्रसाधितदिभुसः । 1) न्यावेन उन्मीलन्ती विकसन्ती दुन्दिर्यस्यति वासंबोधनम् । 2) भुजय गच्छन्ति ते सर्वेऽपि गोधासपांजगरादयो भुजंगमा भुजपरिसा उभ्यन्ते। ३ मति - एकीभूय । दिवं यपुर्यस्य त कोटिकाः । 4) नित्यं लक्ष्मेत्यत्र करछायान्यासः। 5) रजः परागध। 6)म्बभारम्यध्वनः। 7) रन्दोऽमन्देल्या रन्दो विपुल 8) मुहिन-विकच मुवन-शंकराट्टहासात् शुभ्रः । 9) पारावारवत् समुद्रवदपार । 10) मण्डितं दिभुखं येन। १ पूत्कार , २ उन्मुदं B. ३ मा BY ४ माला A. ५ रखाः ACDES, ६शेवेषु गणेषु . ७ करभादयोऽपि casin. ९वृदाः ८. १०दाशी B ११ ते ४.

·द्वितीयोऽध्यायः। ११ "लोकालोकच्छेदं गत्वा "दृढकठिनविकटदिगवधितटघटनविचलनवलयितो" विशुद्धयशश्चयः, प्रोत्तुङ्गः श्वेतप्राकारो "ध्वनितगुणपणव तव जयति नृपवर नवललितयसतेर्जगत्रितयश्रियः ॥३८६.२ ॥४ाई पञ्चदशभिद्धा पिपीलिकामाला । यथा- उत्फुल्लाम्भोजाल्यास्तस्याः कुसुमशरसुभग तव विरहदव इह हि जयिनि समुपचेरणविषये व्यधायि सखीजनैः, "अङ्गे वासः कर्पूराम्भ- स्तिमित्तशुचि तुहिनकिरणकरपरिभवचतुरधवलिम कुचतदयुगे सुमौक्तिकदाम च । रम्भागुल्मं लीलागारं मलयजरसकलितवसुधमभिनवविकचकुमुदवनदलसमुदयैश्च "तल्पककल्पना, नव्या मौलो मल्लीमाला तदिदमखिलमपि दवहुतवहरुचि परिचितमहिम विरचयति मुहुः प्रदाहमहाज्वरम् ॥३८६.३॥४५॥१॥" शेषजातिप्रकरणम् । अथ दण्डकाः। यत् किञ्चिद् दृश्यते छन्दः पदिशत्यक्षयधिकम् । "शेपजात्यादिकं मुक्त्या तत् सर्व दण्डकं विदुः ॥ ३८६.४ ।। तत्र- ना: चण्डवृष्टिः ॥ ३८७ ।। ना इति नगणद्वयं म इति रगणसप्तकं च । समाहारो द्वन्द्वः । यथा- "अभिनयतरदुर्मदोरामपायोदमालाप्रतिच्छादिते सर्वतो व्योमनि, स्फुटितकुटजकेतकीपासुपुर्खच्छटाच्छोटिताशेपदिश्येन्द्रदिग्मारुते। मुदितनिखिलनीलकण्ठैः कृते रफेकारवन्याकुले "ताण्ढयाडम्बरे, कथामिय चलिवोऽसि भोः पान्थ हित्वा प्रियां"चण्डवृष्टिप्रपातामुले वर्मनि ॥३८७.१।। चण्डवृष्टिप्रपात इत्यन्ये ।। ३८७.१ ।। 1)लोकालोकनारे मनुषोत्तरस्य गिरेः पर्यन्तम् । 2) सबर कटिनः कश विपुलः। 3) अवधे- स्वानि भवधितटानि दिशां, वलयाकार प्राप्तः। 4) ध्वनितो गुणा एव पटदो (पगयो) यस्पेति। 5) भने, पास इत्यत्र वधम् । निमितनि-किनम् । 6) कालीगुल्म कलीगृहम् । 7) शम्यारचनं संपादयन्ति । नातिप्रमणम् । ४)शंपनात्यादिकमिति-मादिशदाद् यक्ष्यमाणउदा समशीपारना प्रहणम् । 9) मभिनयनरत्यय पायो देति- मेघमारा। 10) इन्द्रो देपता भस्सा पेन्दी दिक्ष कर्मधारयः तसा पायो। 11) नत्यारबरे। 12) प्रचण्ड या गृष्टिः तस्याः पदनेन म्याकुले। १विनारनपत-B, विक्लनचन... २ सनुपवरण, रा. च-विपये . ३मधामभि.. ४पह, ५पास Anc. ६षुमण्टा , । T- ७प्रयात.ur.

·९२ छन्दोऽनुशासनम् । "यथोत्तरमेकैकरवृद्धा अर्णार्णवव्यालजीमूतलीला- करोदामशङ्कादयः ।। ३८८ ॥ चण्डवृष्टेरूयमेककरगणवृद्धाः क्रमेणार्णादयो दण्डकाः । तत्र नगणाम्यां परैरष्टमी रगणैरणः । यथा- "अविरलगुरुशाखिनोऽरण्यभागान समुत्तुगङ्गावलीशालिनः "सर्वभूमीभृतो, विपुलतरतरंगसंसंगिनीः कूलिनीरुच्छ्रितानेकसौधान पुर- ग्रामदेशानपि । "स्थगयति वमसि प्रपने सपत्नत्वमुन्मुक्तधेर्यस्य पायो निधैर्मझु रज्यद्वपुः, कुपित इव तदर्णसः प्रोद्ययौ तस्य संहारकारी समुद्यत्फरो- ऽयं निशावल्लभः ॥ ३८८.१॥ नवभिरर्णवः । यथा- "प्रसवनिविडमास्तान्दोलिताश्वत्थसंशीर्णपाँघविस्फार- वादोलिकापूर्यमाणाम्बरे, घनवनवदह्यमानाखिलफूरशार्दूलपोतोद्भटोन्माद- संत्रस्तमातगधाकुले। दिनकरकरवप्तकोलायलीश्रीयमाणातल्ले लसल्लोल- कल्लोलवाचालमाद्यन्महा, र्णवपयसि ननु प्रिय ग्रीष्मकालेऽधुना मा म गा मानय त्वं हि पीनस्सनालेपसौख्यानि मे ॥ ३८८.२ ।। दशभिाल: । यथा- "चिरपदरपट्टेसपूर्यमाणोच्छलत्सारिणीसोयधाराभिरामं सदैकान्त- कान्तप्रसर्पल्लता, 1) ययोत्तरमित्यत्र एक्काजिरा गणवृद्धा इति। 2) अविश्लेत्यय वृद्धवृक्षान् । 3) विश्वपर्यवान् । 4) स्थगयतीति - माच्छादनं कुर्वति तमोगणे वाभावं अपनेशीकृते । उन्मुति- तावन्मया सधै म्यात कि घमनेनापि सन्याप्यते तन्मामपि कदाचिद् म्याप्स्यतीति धैर्यहीनस्य । रज्यद्वपुर्यस्वैति-उदयसमये चन्द्रो रको यर्यते इति कविसमयः । तदर्णस इति समुद्रजलात् निययौ नमसो विनाशकारी । इस्लाः किरणाच करा उध्यन्ते। 5) प्रसूतनिचिउत्पन्न अश्वत्थः पिप्पलः । पोतो बालः । कोलः शूकरः । भखातं सरस्वष्टः । भाछेपा सन्धः। 6)चिरवहदरषदेस्यत्र भरहट इति प्रसिद्ध । गुल्मः वृक्षान्तरितम् । १ ससी, २ वातोलिकी । ३ घनकलदव ४ सनस्तानातं यूथा A. ५षापूर्वमाणोच्छल- छारणी पासपूर्यमापोच्छ• N;

·१३ द्वितीयोऽध्यायः। वहलिततरगुल्मकेलीगृहं ये पुरोद्यानमुद्दामलीलाजुपः स्त्रीसखाश्चारु चेरुधुलुक्येश्वर । "तृपितकरदियूथभहूकसंदोहकोलबजव्याकुलाश्यान कहोलिनीचारि दुर्वारसूर्याति, "व्यतिकरविधुरीकृतव्यालसंरुध्यमानद्रुमच्छायमुदण्डकान्तारमीयुस्त्व- दीयद्विपस्तेऽधुना ।। ३८८.३ ॥ एकादशभिर्जीमूतः । यथा- "जिनपतिपदपङ्कजस्पर्शपुण्यीकृताशेपशृङ्गः पुरस्तादयं तत्तदाश्चर्यसंपन्नि- दानं भुवो भूपणं, प्रतिविपिननिकुञ्जकूत्यिकीपञ्चमोचारसंवर्गितस्वर्गसीमन्तिनीवर्गगीतिप्र- पञ्चाभिरामोऽन्यहम् । कुरुवकसहकारकारस्कराशोकजम्बूकदम्वेड्डदीवेणुकान्तारमाला"प्रतिच्छन्न- मार्तण्डचण्डातपः, प्रतितटविनिविष्ठजीमृतसंदोहनिर्मुच्यमानामृतासारपूर्णोद्वहं निर्झरः पश्य दिष्टयोनयन्तो गिरिः ॥ ३८८.४ ।। द्वादशभिर्लीलाकरः । यथा- "धनपरिमलसारकर्पूरपानीयतिम्यहुकूलं कुकूलश्रियं पद्मिनी- पटवनस्तरः खादिरागारविस्फूर्जितं, "तुहिनकिरणचन्द्रिका हन्त हालाहलत्वं नवं चन्दनं तप्तलोहोपमा वेणुवीणानिनादोऽपि कर्णज्वरत्वं दधत् । अयि तव विरहे यदस्या मृगाक्ष्या भवन्नामधेयाक्षरोचारमत्रैकर- क्षार्जुप: सांप्रतं सर्वमेवाभजद् व्यत्ययं", तदतिसुभग सान्द्रपीयूफ्लीलाकरैस्तैर्वचोमिः समाश्वासयेनां चिरा- यान्यथा तु त्वमेवान "निःशूकचूडामणिः ॥ ३८८.५ ।। 1) तृपितकररि(टी)ति]- भरक क्षः । 2) आश्याना इंपत् शुष्का नदी। 3)न्यनिकरः संयन्धः । भ्याकुलीशवम् । )जिनतिपदत्यत्र पवित्रीकृतापिलशियरः। संर्गितस्वर्गकामिनी । भन्नई निरन्तरम् । कारस्करो क्षः । इदी गुडी। येणुधः। 5) प्रीति-माच्छादितः । जीमूत. मेघममूह- निपमानजलयेगरद्वषः। 6) पनपरिमलेपत्र पनो महला प्रधानकरमलसितपालन् । काति- तुपानसशोभा दाहाधिमयम् । विस्फतिं अनुकारम् । 7) चन्द्रन्योत्सा। विपत्यम् । 8)म्पत्यय परीत्पम् । पशिरोमणिः । ५ पुरोएमयानमुलीला... २ चलभु... ४ पति dropped in s. ५ पुण्य- सगीविप. ०.८ चन्द्रातपः .. ९ोनाजिरक्षरःA. १० अर.. २१रयायुषः १२सदसि. १३एन । - ३सदार.. ६ फुरA.

·छन्दोऽनुशासनम् । प्रयोदशभिरुदामः । यथा- "यलयितवरकन्धरं वलादुत्तुगते स्विगन्धर्वराजीखुरक्षुण्णविश्वं- भराक्षोदसंदोहविक्षेपणादुर्दिनाढम्बरं', प्रथममपि निरीक्ष्य सप्रेमकान्तामुखाम्भोरुहोलोकने स क्षणं कौतुकी नष्टुकामोऽपि यावद्भक्त्युन्मनास्वद्विपक्षवजः । नृप वय सहसा जयश्रीविलासैकथामाभ्रमातङ्ग-संस्पर्धिनोऽभ्रंकपविग्रह- ीपणाः क्षोभयन्तो जगद्गतिरूजितः, झुंतमदजलनिहरैर्ध्वस्तधूलीवितानाः कृतान्ता इवोदामगन्धद्विपास्- तावदाविर्भवन्तश्विरान्मूच्छंयामासुरेनं विभो ।। ३८८.६ ॥ चतुर्दशभिः शङ्खः । यथा- "अमरपतिकरिभ्रमं विभ्रतीभाः सममाः कलङ्कः कलाविभ्रमं धारय- त्यत्रिनेत्रप्रसूतस्य कृष्णो यहत्यन्धकध्वंसकर्तुस्तुलां, कुवलयवनमातनोति श्रियं पौण्डरीकी कलिन्दात्मजा जझुकन्योज्वलं यारि धत्ते विधत्तेऽजनादिविलासं च कैलासपृथ्वीमृतः । कलयवि लवणोदधिः क्षीरपाथोधिलीलायितं शेपशोभामशेषाहयः" प्राप्नु- वन्वीन्द्रनीलाश्च" मुक्तामणीनां समासादयन्ति विपं, विचकिलहरहासनीहारहारेन्दुशङ्खायदातरमीभिः स्फुरद्भिर्महीपालचूडामणे "शासनैश्वर्यवनायुध त्वद्यशोराशिभिः ॥ ३८८.७ ।। आदिशब्दात् पञ्चदशभिः समुद्रः पोडशभिर्भुजंग इत्येवमादयो यथेष्टकतनामानो यावदेकोनसहस्राक्षः पादस्तावद्भवन्ति ॥ ३८८.७ ॥ नाभ्यां रवद्यादयः प्रचितः ।। ३८९ ।। नगणद्वयात् परे यादयः सर्वे वर्णगणा यदा भवन्ति तदा प्रचितः । "रवद् इत्य- 1) वलयितवरेत्यत्र बलयिता वलयाकार प्रापिता कन्धरा यत्रैति क्रियाविशेषणम् । बलान्तो धावन्त- तेजस्विनो गन्धर्वा अश्वास्नपाम् । २) दुर्दिनमिव दुर्दिन मेघजं तमस्तस्याडम्बरस्तम्। 3) अभ्रमात ऐरावणः । मनं भाकाशं कपन्तीति भभ्रंपाः । उच्चरया । विग्रहा(ह): शरीरा(३) । ऊनिर्दीः । कृतान्ताः यमा इव श्यामवर्णन्यात् । उद्दामेति-उस्कटमूछों प्रापयामासुः । 4) अमरपतीत्यत्र इन्द्रहस्तिभ्रान्तिम् । सर्वेऽपीभाः श्यामा अपि शुभ्रा जाताः । अत्रिनेति- चन्द्रो हि अत्रिपिनेवजात इनि श्रुतिः । अन्धकेति- ईश्वरस्य । फलिन्देति-यमुना गङ्गोयलम् । शेपेनि - गुलः सः। 5) भपिलनागाः 1 6) इन्दः मणिभेदः । 7) शासनं आज्ञा ऐश्वर्य च ताभ्यां वज्रायुधस्तत्सोधनम् । 8) स्वदित्यतिदेशादिति- विस्तारण प्ररूपितस्य सक्षेपेण कथनमतिदेशः । कस्मिन्नपि दण्डके रवद् यगणानां न्यासः भवतु, करिमपि भगणानां, कस्मिन्नपि तगणानां इनि । पुनः सप्तमु यगणेषु प्ररितः सप्तमु भगणेपु प्रचितः । तथा तगणादि- प्वपि ज्ञेयम् । ततः परं सर्वेषां गणानां न्यासः । सदशान्येवाार्णवादीनि इति । १ बलात्तुङ्ग x. २ तेजचि B. ३ रहावलोकने । ४ धामोऽभ्रमा० . ५ धुत. A. श्रुत• GN. ६ करिविभ्रमं.. ७ विभ्रती भो. . ८ अशेपाढयः 8. ९ शुभनामानो P. १० क्षरपादः . - ·द्वितीयोऽध्यायः। तिदेशात्सप्तभिः प्रचितः । ततः परमेकैकयादिवृद्धा अर्णार्णवव्यालजीमूतलीलाकरोदाम- शहादयोवापि भवन्ति । यथा- "विलसदुरुतरवारिप्रचण्डे महावाहिनीव्यूहविस्फारणव्यशक्ती, प्रकटयति रुचिराखण्डकोदण्डदण्डं दिशैत्युच्चकै "राजहंसप्रणाशम् । प्रशमयति निखिलं मेदिनीचक्रसंतापविस्फूर्जितं" न्यकृतार्कप्रतापे, "प्रचितघनवलेयुक्त नभस्यायमाने चुलक्येश्वरे को न धत्ते प्रमोदम् ॥ ३८९.१ ॥ एवमादिपु शेपगणेदाहार्यम् । एकैकगणवृद्ध्या च अर्णाणवव्यालजीमूतलीला- करोदामशहादयोऽप्युदाहाः। नरभ्यामष्टादिराः पन्नग-दम्भोलि-हेलावली-मालती- केलि-कङ्केल्लि-लीलाविलासादयः ।। ३९० ॥ नगणागुरोध परे अष्टादिसंख्या रगणा येषु ते यथासंख्य पन्नगादयो दण्डका भवन्ति । तत्राटरगणः पन्नगः । यथा- "अविकलध्यानसंतानधूमध्वजज्योतिराडम्बरप्लुष्टनिःशेपकर्मेन्धनो, "विदलितोदप्रभूयःकपायश्चिरायप पायादपायात स वः पार्श्वनाथो जिनः । कमठदैत्ये च गाढोपसर्गक्रियाकर्कशे तत्प्रतीकारवद्धप्रयले भृशं, प्रकटितात्यन्तभक्तौ तदा पनगेन्द्र चैं यस्याभवन दृष्टिपाताः पार्द्राः समाः॥ ३९०.१ ।। एवमेकैकरगणवृद्ध्यान्येऽपि पडदाहार्याः ॥ ३९०.१ ।। लोयथेष्टं राश्चण्डकालः ॥ ३९१ ॥ लघुपञ्चकात्परे यदृच्छया क्रियमाणा रगणाश्चण्डकालः । यथा- "विविधमणिमेखलाश्रेणिविश्राणितश्रीणि हित्वा पुराण्याशु चान्तःपुराण्युच्चकैः, करटितुरगादिसेनासहस्राणि च स्वीकृतच्छमकर्मन्दिवेपास्त्वदीयद्विपः । प्रतिदिशममी गिरीणां महाकन्दराः शाखिगुल्मानि कूलंकपाकूलरन्ध्राणि च, स्फुरति तव चण्डकाले कराले कृपापणे सदा सश्रयन्ते महीपालचूडामणे ।। ३९१.१ ।। एंवमेकैकरगणवृद्धयाप्युदाहार्यम् ॥ ३९१.१ ।। 1) विलसदुरुतरवारीत्यत्र महावाहिनी सेना नदी च । कोदण्डै इन्द्रधनुः। 2) राज्ञा जीवाः पक्षे राज- इंसान तेषां गमनम् । 3) विस्फूर्जितं क्रीडितम् । 4) चितेति-धनं प्रभूतं यदलं सैन्यं पक्षे मेघानां बलम् । मभवेति-भाद्रपदमासदमाचरति । 5) अविकलध्यानेति-अविकलं असाधारण भ्यान तस्य संतान: परंपरा [तेन] एव भतिज्वालादम्बरेण दग्धः कर्मकाष्ठनिकरो येनेति सः। 6) विदलितति- भूयो बहुः । 7) विविधमणीयत्र मेखला अर्मध्यभागाः विविधमणयश्च ता मेखलाश्च विविधमणिमेखला: वास घेणया ताभ्यो विप्राणिता श्रीयः । पो मेखला रसना । यहा पुरपक्ष मेखला साबन्यो यस्स असयलंच प्रसिद्धिः इति प्रत्यन्तरे। १ स्तु: F. २. तसेवारि A. ३ व्यक्त diopped in N. ४ दिशत्यु० ४, ५ बलयुक्तो . ३स्युः. ७ क्यस्या• . ८ कर्मादिवADx. ९ Ans. drop एवं; D adds अन्य bofore अप्यु ·- छन्दोऽनुशासनम् । याः सिंहविक्रान्तः ॥ ३९२ ।। लोः परे यथेष्टं यगणा यत्र स सिंहविक्रान्तः । यथा- तरुणतरणितेजःप्रतप्ता वराहा इवारण्यभागेषु मुस्ताक्षति पल्वलान्ते, विदधति किल केचित्तथान्ये महाभूभृतां फन्दराः कौशिकौघा" इवाभिश्रयन्ते । विपिनगहनमध्ये पुनः केऽपि "शाखामृगक्रीडितं विभ्रति "प्रत्यनीकक्षितीशाः, प्रकटयति सदा सिंहविक्रान्तलीलामनूनां त्वयीमां धरित्रीश चौलुक्यचन्द्र ।। ३९२.१ एचमेकैकयगणवृद्धयाप्युदाहार्यम् ।। ३९२.१ ॥ लूगिभ्यां मेघमाला ॥ ३९३ ।। लघुपट्कात् गुरुत्रयाच परे यथेष्टं यगणा यत्र प्रयुज्यन्ते से मेघमाला नाम दण्डकः । यथा- अविरलमदपाथोनिहरप्लावितक्षोणिपीठा महाशैलशृदायमाणाः, कपिशरुचिलसदन्ताशनिद्योतरौद्रा महागर्जितत्रासितारोपलोकाः। रिपुनरपतिमातंगाः क्षणादेव देय प्रणाशं ययुः "संयुगान्तयुगान्ता-, निल इव विपुलपाणे महामेघमाला महीपालधुर्य त्वयि "प्रोजिहाने ॥ ३९३.१ ॥ एवमेकैकयगणवृद्धधान्येऽप्युदाहार्याः ।। ३९३.१ ।। यथेष्टं रा मत्तमातंगः ॥ ३९४ ॥ खेच्छया यत्र रगणाः प्रयुज्यन्ते स मत्तमातंगः । पुनर्यथेष्टग्रहण लगिम्यामित्ये- तैय निवृत्त्यर्थम् । यथा- "पुष्पचापस्य पापश्रियं विभ्रती भगुरधूविलासः स्मितस्मेरकस्तूरिका-, फेलिपत्रावलीभगिविभ्राजिगण्टस्थलेनेन्दुविम्यानुकारं सदा कुर्वती । चारुवक्रोक्तिगचोभिर्विदग्धरमन्दं च पीयूपनियेन्दमावन्यती, मत्तमातंगलीलागतिः कास्वनच्छेदगौरी मुदं कस्य नाविकरोति प्रिया ।। ३९४.१ ।। एवमेकरगणद्धथान्यदप्युदाहार्यम् ।। ३९४.१ ।। साः कुसुमास्तरणः ॥ ३९५ ॥ यथेष्टं सगणा यत्र प्रयुज्यन्ते स कुमुमास्तरणः । यथा- 1) तस्मवरणीत्यय कोशिकास्त्रत्ममूहा इव प्रणय इव । १) शाखामृगेनि-पानरः । 3) प्रत्यनीका बरिणः। 4) मविरलेत्यग्र सयुगान्तरिति- मप्राममध्ये । यया युगान्तानिले प्रोपत सति विपुलपाणे महापराक्रमे महामेघमालाः प्रणा यान्ति। 5)ोजीनि-देदीप्यमाने। 6) पुप्पमापेत्यत्र कन्दर्पस्य धनुःधियम् । महरनि चमम् । हास्यविमस्वरम् । करवर्गपढीलक्ष्मस्थाने भनित रचना । पाय इति-गर्ने मध्ये भाविरिति-प्रोति । १RT ABCDx. २ निरालयित . ३इलम्बर ४ निमन्द, ५स्यमाभर, ·२७ द्वितीयोऽध्यायः। "सुभग त्वयि दूरमुपेयुपि सा न कदाचिदुपैति विलासगृहाभिमुखं, विकचाब्जवने न ददाति दृशं शिशिरागुरुचन्दनपङ्कमपाकुरुते । न च हृष्यति "चाटुकरीपु सखीप्यपि पकपलाण्डुनिभं वहते वदनं, कुसुमास्तरणानि पिनष्टितरां परिमुह्यति शीतलशीतमयूखकरैः ॥ ३९५.१ ॥ एवमेकैकसगणवृद्धयान्यदप्युदाहार्यम् ॥ ३९५.१ ।। याः सिंहविक्रीडः ॥ ३९६ ॥ यत्र यथेष्टं यगणाः प्रयुज्यन्तै स सिंहविक्रीडः । यथा- कचिपकशङ्काभ्रमकोलदंष्ट्रासमुल्लेखनिप्पिष्ट- वेश्मान्तकाचावनीकं, कचिन्नालिकेरीफलारफालनच्यप्रशाखामृगश्रेणि- पर्याकुलोद्यानभागम् । कचित्तप्तमजन्महासरिभोद्दामशृङ्गाप्रपातोच्छलद्- दीर्घिकावारिसान्द्र, कचित् सिंहविक्रीडवूत्कारपोरं चुलुक्येन्द्र जज्ञे पुरं त्वद्रिपूणामिदानीम् ॥ ३९६.१॥ एवमेकैकयगणवृद्धयान्यदप्युदाहार्यम् ॥ ३९६.१ ॥ ल्गावनङ्गशेखरः॥ ३९७ ॥ यत्र यथेष्टं निरन्तरौ लघुगुरू प्रयुज्येते सोऽनङ्गशेखरः । यथा- "विशालभाललोलघूर्णमानकजलोज्वलालक- द्विरेफमालिकोपशोभिते, विबुद्धहावमुग्धचारुपक्ष्मलालसभ्रमत्सु- वारदीर्घनेत्रपत्रसुन्दरे । अमन्दकुन्दकुडमलाप्रकोमलोल्लसद्द्युतीद्ध- शुद्धदन्तपलिकेसरालये, 1) सुभग स्वयीत्यत्र उपेयुपीति - गतवति कोडागृहसंमुखम् । 2) चाटुकेति- प्रियवचनानि तानि । पलाण्डुलेसनकन्दः । पिनष्टि चाकरोति । परीति-मूछों गच्छति चन्द्रकिरणः। 3) चिदित्या कर्दम भ्रमात् । शूकरः । मन्तः (न्त)शब्दः स्वरूपे प्रान्ते चन्ये या शारामृगेति यानराः । महासरिभो वनमहिपः । वित्रीदनेन कीडया बूकाराः। 4) विशालभालेत्या उबलाः दीप्तिमन्तः येऽलकास्न एवं भ्रमराः । हावो मुखविकारः । भनङ्गशेखरोऽनपरवशः । ३ प्रवातो. ४; ४ विकीदि. १ ते ४.२ शिशिराग ४. शशिरागुरु ; प्रयुज्यते । पूर्णमान.R.

·छन्दोऽनुशासनम् । पियामुसाम्बुजेऽधरं चिराय मधिवापिपन्ननारवं भवेदनशेसरः।। ३९७.१ ॥ एवं लघुगुरुवृद्धयान्यदप्युदाहार्यम् ॥ ३९७.१ ॥ ग्लावशोकपुष्पमञ्जरी ।। ३९८ ।। या यथेष्टं निरन्तरौ गुरुलघू प्रयुज्यते सोऽशोकपुप्पमञ्जरीनामा दण्डकः । यथा- अस्तमाश्रितस्तुपारभारपावदग्धसर्व- पुष्पजातिसचयो हिमर्तुत्य, सर्ववो वसन्तनामधेय एप जृम्भते प्रियः ससा तवेह देव पुष्पचाप । विष्टपत्रयींपराजयेच्छया गृहाण नूतनान् "शिलीमुखानसण्टितैकवीर, चारुचूतकोरकानशोकपुष्पमञ्जरीनयाः स्मितानि केसराणि पाटलाश्च ।। ३९८.१ ॥ एवं गुरुलघुद्धयान्यदप्युदाहार्यम् ।। ३९८.१ ।। ता गौ कामयाणः॥ ३९९ ॥ या यथेष्टं तगणा अन्ते गुरुद्वयं च प्रयुज्यते स कामाणः । यथा- "त्वद्विप्रयोगे नवे वालिकाया मनोभूशरलेशशान्त्यै प्र- यन्नात्सीभिः समन्वात् , पाथोजिनीपल्लः कल्पित चारु वल्प समासूनिता नूत- नैहरियष्टिर्मणाले.। रम्भादले: कोमलैंनिर्मिव तालवृन्त कृतश्चान्दनेन द्रवेणागरागः किलास्याः, तीयव्यथा प्रत्युतेतद्वितन्तत्समग्र कठोराशयाशिनियत् कामपाणत्यमुप्रम् ॥ ३९९.१ ॥ एवमेकितगणवृद्धयान्यदप्युदाहार्यम् ॥ ३९९.१ ॥ भा गौ भुजङ्गविलासः॥४००॥ यत्र यथेष्टं भगणाः प्रयुज्यन्तेन्ते च गुरुदयं स भुजंगविलासः । यथा- 1) भखमाधित इत्यत्र शिलीमुसान् चाणन् । रम्या मजरी: । मितानि निमसिवान। :)वधि- [प्रयोग इत्यत्र व विरहे नवे प्रथमोद्भवे । कसित रचितम् । प्रयुत समुखम् । कटिनाशय । १अशोकमरी 10. ३म्भदि . ४ याशिधय , यानिलितात. २रयो B ·द्वितीयोऽध्यायः। "पीनधनोन्नतवृत्तविशालतरस्तनमण्डलगाढनिपीडन- कण्टफिताङ्ग, कोमलबाहेमृणाललतादृढवेष्टितकण्ठतटः परिचुम्बन- विभ्रंमपात्रम् । वासगृहे वहलोच्छसितागुरुधूमलतानिचिते शयने मृदुनि "क्षणदायां, यो दयितां रमयत्यतिसंभ्रममानजुपं स भुजंगविलास- धुरामिह धत्ते ।। ४००.१ ॥ एवमेकैकभगणवृद्धधान्यदप्युदाहार्यम् ।। ४००.१ ।। नाभ्यां पश्चमात्रैरुत्कलिका ।। ४०१ ।। द्वाभ्यां नगणाभ्यां परैर्यथेष्टं पञ्चमात्रैर्गणरुत्कलिका नाम । यथा- "स्मितयकुलशिरीपकङ्केल्लिककोलनव्यप्रसूनावलीपरिमलविलोल- रोलम्ब-"रोत्कुलीकृतासिलचारुलीलावनो, मृदुमलयसमीर-"शैलूपशिक्षाफमानुगुणविविधानदारप्रयोग- प्रपश्चप्रवल्गल्लवानर्तकीरम्यरद्भावनिः । अभिनयसहकारकोरकास्वादमाद्यत्-"पिकयुवतिपञ्चमोच्चारमनास्त्र- साधितविपममानिनीमानदुर्गः समन्तादयं, कमिव सपदि "संततोत्कलिकमिह नो विधत्ते जनं "हेलया निर्जिवा- शेपलोकस्य देवस्य कामस्य निर्व्याजवन्धुर्मधुः ॥ ४०१.१॥ एवमेफैकपश्चमात्रवृद्धथान्यदप्युदाहार्यम् ॥ ४०१.१ ।। दण्डकपकरणम् । इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचितायां स्वोपज्ञच्छन्दोऽनुशासनवृत्ती समवृत्तव्यावर्णनो नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ २॥ ग्रन्याग्रं १०४३, उभयं ११६८ । 1) पीनपनोपतेवि-पीना: TEETपनाः सटिनाः । यता यांला 12)गदापी रायी। 3) नित. उत्पन्न मान पुन ।) ला 15)ो भरतः। 6)पिम्युनिः कोग्लिा।7) संव. बोमटिर मारहारमयन् । 8) सपा गया। इन मीरमानुसापनदिनीयाध्यापपर्यायाः माना। १प्रेममयम.. 2 Arbit dropped in c. ३ यहन्मेषतिगुरु . ४६दिया ssss... ५-attropped in r. ६ रोलममा• पने इ. ७E ALS ·अथ तृतीयोऽध्यायः। इदानीमर्धसमवृत्तव्यावर्णनार्थमुपक्रम्यते- ओजयुजोः॥१॥ अधिकारोऽयमाविषमवृत्तेभ्य उपतिष्ठते । तत्रौ विपमं; युक् समं लोकसिद्धम् ॥१॥ तत्र- सिल्गा नमभ्रा हरिणप्लुता ॥२॥ पाद इति चानुवर्तते । ओजपादयोः सगणत्रयं लघुगुरू च । युक्पादयोः नभभरा यत्र वृत्ते सा हरिणप्लुता । यथा- "नृप शैलशिलाशयनासनाः, विदितंकन्दफलाहरणाः सदा । निवसन्ति वने भवतो द्विपस्, तरुनिकुञ्जगता हरिणप्लुताः ।। २.१ ।। सिल्गा भिगगा उपचित्रम् ॥ ३॥ ओजपादयोः सगणत्रयं लघुगुरू च । युजोर्भगणत्रयं गुरुद्वयं च । यथा- "अयमत्र नृपः सचिवस्मसा-, वेष कुमार इतः प्रतिहारः । उपचित्रमिवि त्वदरेहे, पक्कि मिथः किल पान्थसमूहः ।। ३.१ ॥ लोन वेगवती ॥४॥ उपचित्रमेव लघुना रहितं वेगवती । ओजे सिगौ युजि भिगगा इत्यर्थः । यथा-- "नृपते तव कार्मुकवंशान् ,-निष्पतिता शितसायकमाला । क्षितिभृच्छिरसि प्लवमाना, वेगवती पत नूतनरेवा ॥ ४.१ ॥ "आपातलिकेयम् ॥ ४.१॥ भिगगा नजज्या द्रुतमध्या ॥५॥ ओजे भगणत्रयं गुरुद्वयं च । युजि नजजयाः । यथा- "वीरजिनेन्द्र भवत्सदप , भ्रमर इव द्रुतमध्यगमद् यः । मुक्तिधूपरिरम्भणसौख्यं, करतलगामि कृतं खलु तेन ।। ५.१ ॥ उपचित्रा । आपातलिकापरान्तिकेयम् ।। ५.१ ॥ भय तृतीयोऽध्यायः सपर्यायो लिख्यते । 1) नृप शैलशिलेसन माहरणं माहारः । हरिणग्न युनं गमनं येषां ते । अथवा मुभटागमाश्या हरिणेऽपि दृष्टे नष्टाः पुष्टाः (ar.)12)भयमोत्या प्रती(ति)हारो दौरारिकः । उपचित्रमिति-बरिनगरे चित्रसमीपं परस्परं निदर्शयति । 3) नृपते वयेत्या रेवापि वंशानिर्गच्छनि इति श्रुतिः । रेवा नु गिरेरधोभागे सवते इमं तु क्षितिभृतां राज्ञो [शिरसि] प्रवते ततो नूतनरेया। 4) आपातलिकेयमिनि- भोजे पण्माना युज्यप्टौ भगणद्वयान्ताश्वेदापातलिका! 5) वीरजिनेन्द्रेत्यत्र मभ्यगमद् मध्ये (भधि!) गति । मुक्तिरामोपगूइनसौख्यम् । हलगामि । १ लोकतः सिद्ध . २ विदित dropped in x. ३ रिपोर . ४x. adds प्राच्यक्ति रियम् । ५ एगौ च A. ६ ओजयोसान्त्वलधुना न्यूनम् । आपातलिकेयं ।, ७ रेखा x. ८ मुधिविध परि० A. ९ इयं dropped in a ·१०१ - NAM तृतीयोऽध्यायः 32886 तज्रगा मस्जगगा भद्रविराट् ॥ ६॥ ओजे तजरगाः । युजि मसजगगाः । यथा- "पश्येद्भगवन् पदारविन्द-, द्वन्द्वं भक्तित एकदापि यस्ते । विभ्रद्भुवनाधिपत्यमेकं, भद्रं भद्रविराट् भजेत सोऽपि ॥ ६.१ ।। औपच्छन्दसकमिदम् ॥ ६.१॥ सजस्गा भर्नगगाः केतुमती ॥ ७॥ ओजे सजसगाः । युजि भरनगगाः । यथा- "असरद्रजःस्थगिवसूर्या, केतुमतीमुदीक्ष्य तय सेनाम् । वसुधापते दिवमियात्म-, नाशमशङ्कत त्वदरिवर्गः ॥ ७.१ ॥ S.N.... ताजगगा जतजगगा आख्यानकी ॥८॥ ओजे ततजगगाः । युजि जतजगगाः । यथा- "वद्वैरिभूपेरियमागतोथैर-, मरालनादेर्मुखरा शरच्ट्रीः । आख्यानकीव लदनीकयात्रो-, त्सवस्य सपश्चकितैरुदैक्षि ॥ ८.१॥ आख्यानकी वार्ताहारिका ।। ८.१ ॥ व्यत्यये विपरीतादिः ॥९॥ व्यत्यये इति ओजे जतजगगाः । युजि ततजगगाः । विपरीतादिविपरीताख्यान- कीत्यर्थः । यथा- "अमस्त ते दुर्नयचेष्टितानाम् , आख्यानकी या विपरीतवृत्तिम् ।। पुरः सखीनां भुयता विपक्ष-, नाम स्वया संमति लन्त्रिता सा ।। ९.१ ॥ "एतयोथ उपजात्यन्तर्गतत्वेऽपि विशेषसंज्ञार्थमत्र पाठः ।। ९.१ ॥ जर्जा अचगा यवर्मती ॥१०॥ ओजे रजरजा । युजि जरजरगाः । यथा- LIBR 1) पश्पेनगनित्यत्र भने सत्याग भनेत । भदे सारे गिरावते महाराट् । 2) सरदन इत्यय भान्जादिवरपिम् । फेवपो ध्यता महाया भाकासमिर । यदा गम(ग) फेनुस्दयति तदा जीगना नासो भयतीति सोका । [दिवसदन दिन भासते । वो पथा दिनम्माननासो जातः तयारनाम्मपि.] । 3) परीत्या समलित ! भाण्याने करोति कारपनि या गारादिगर दी। उदेशीति-या। 4) ममेस ते इत्यय या कामिनी राय दुनंपष्टिवानो स्थायी ममन्या पराभुगगचि सा मार विपक्षायाः सपम्याः नाम सखीना पुरतो मुगना मी घरी इनि । 5) पायोरियत दामोधन(क). [पोल्पगलगंगापि शिरोधारोपा उन्हा दाइरगयी। १औषधिAns. २भापनि . ३भारसाना-Tirsa. ४यवन, ·१०२ छन्दोऽनुशासनम् । "यन्यसैरिमा भवद्विपक्षधान्नि, निरन्तरेन्द्रनीलवद्धभूमिभागे । न्यग्मुसं प्रकुर्वते मुधा वितक्य, विनीलविस्फुरद् ययान्वितां धरित्रीम् ॥ १०.१ ।। यवान्वितां यवमतीमित्यर्थः । छन्दोवशाच यवान्वितामित्युक्तम् ॥१०.१॥ व्यत्यये पट्पदावली ॥ ११ ॥ व्यत्यये इत्योजे जरजरगाः । युजि रजरजाः । यथा- "नवोदयं चिरादुपेयिवांसमक, स्वागतानि पृच्छतीय संमदेन । सरोजिनी विकखरा निशावसाने, पट्पदावलीकृतस्वनच्छलेन ॥ ११.१ ॥ नभना नभिरा मकरावली ॥ १२ ॥ ओजे नमभराः । युजि नो भत्रयं रश्च । यथा- "मकरकेतुभटस्य विराजते, वरतनुर्ध्वजयष्टिरिव प्रगुणीकृता । मृदुकपोलसले दधती नयां, मृगमदस्सवकैलिसितां मकरावलीम् ॥ १२.१ ।। मसागाः सभासाः करिणी ॥ १३ ॥ ओजे मः संगणद्वयं गुरुश्च । युजि सो भगणद्वयं सश्च । यथा- "चन्द्रो मत्तफरीन्द्र इवायं, दलितोदामतमस्तस्मनः । फ्रीडत्यम्बरपल्यलमध्ये, स्फुटताराकरिणीभिरनुसतः ॥ १३.१ ॥ सागाः सभ्रंल्गाः पयोधिता ॥१४॥ ओजे सदयं जगौ च । युनि सभरलगाः । यथा- "वरुमूलगृहाः क्षपाक्षये, नृप निद्रां जहति द्विपस्तय । विटपान्तकुलायनिष्पतत्-, पतगश्रेणिरवैः प्रयोधिताः ।। १४.१ ॥ नारल्गा नजजा अपरवक्रम् ॥ १५॥ ओजे नगणद्वयं रलगाथ। युजि नजजराः । यथा- "नृपवर भवदीयवर्णनं, निसिलमुस रचयन पुरावनः । अधिकमपरवक्त्रमीहते, श्रुतिपठनाय चतुर्मुसोऽधुना ॥ १५.१ ॥ एतो बतालीयभेदौ ॥ १५.१ ॥ 1) यन्यसरिभा इत्यत्र घनमहिपाः बरिगृहे । नियंग । भारास | नवनयपयु यमुभाम् । 2) नोदयमित्यर उपविधीमं भागवन् । स्वागनेति-शोभनान्यागतानि स्वागतानि कुशलागमनानि । निशेति-रात्रिमान्ते । घलेन कपटेन । 3) मकरेत्यत्र कन्दर्पमुभरस । कामिनी । वजा पवारा। मकरेति-मकरस स्पातिपग्रलेखाम् । बजेऽपि मररूपापि भवन्ति। 4) चन्द्रो मचा सामो दीप्तः । मनुसृतः भाधितः। 5) उस्मूलेन्या शाखामान्धमालकनिर्गच्छत्पक्षिाजिशदी। 6) नवरात्र पुरातनः जीर्णः । परम चाम्यति नझा। १यवती LSP. २ परये इति dropped in r. ३ममायती . ४ गत्यक्ष ५ भद्रयं । ६ अनुमता: ७ सभाः मनगल्या. .. ८प्रबोगिता . ९मयं.. .

·१०३ तृतीयोऽध्यायः। गान्तं पुष्पिताया ॥१६॥ अपरवक्रमेव ओजयुजोर्गान्तं पुप्पिताया । यथा- "सर इव शयितः कयाप्यशोके, पदहननेन जगजयाय नुन्नः । सपदि यदिपवोऽस्य पुष्पिताग्र-, प्रसवमिपात् प्रगुणाः परिस्फुरन्ति ॥ १६.१ ॥ साज्गगाः स्भर्या मालभारिणी ॥१७॥ ओजे ससजगगाः । समे सभरयाः । यथा- "इह वासकसज्जिकाविलासं, वहते शारदशर्वरी वरेण्यम् । अवतंसितकैरवोज्वलश्रीर, "विकसत्तारकमालभारिणीयम् ॥ १७.१ ॥ नितम्बिनीत्यन्यः । औपच्छन्दसकभेदावेतौ ॥ १७.१ ।। भातल्गा न्जन्सगा विलसितलीला ॥१८॥ ओजे भद्वयं तलगाच । युजि नजनसगाः । यथा- "वनिरीक्षणभङ्गिप्रणयी, भ्रमति धनुर्विलसदिपुरनगः । भृत्य इवाशु यदाज्ञां विदधद्, रमयति सा नवविलसितलीला ।। १८.१ ॥ भ्रन्जनल्गा और न्जभ्जन्साटैमानिनी ॥ १९ ॥ ओजे भरनजनलगाः। रिति दशभिर्यतिः। युजि ननभजनसाः ।. टैरित्येकादशभिर्यतिः । यथा- "मानभृतामिदं तृणमिव जीवितमिति न किं, कलयसि शास्सि रोहिणि न यत्वमपि निजपतिम् । दक्षसुते कलङ्कय पितृगोत्रमलमधुना, चिरमथ मानिनीजनवधानुमतिघटनया ॥ १९.१ ।। रो नल्गाः कामिनी ॥ २०॥ ओजे रगणः । युजि जरलगाः। यथा- "निविं, विपेहि हसगामिनीम् । 1) मर हवेत्यत्र नुन्नः प्रेरितो जागरितश्च । यस्मात् कामस्य सजीकृताः। 2) इह वासकेल्या या सवं सपिलासं ददाति सा वासझमनिका । या स्त्री भतेरि समागते खं मण्डयति सा वा इति प्रत्यन्वरे । 3) विकसदिति-माला श्रेणिः पुष्पादिमयी च । 'मालेपीकेष्टकस्याने भारितूलचित' (सि० है ० २.४.१०२) इति इस्वः। 4) वक्रनिरीक्षगत्यय कटाक्षमीपु काश्रयः स्फुरति । धनुपि विलसन्त इपको बाणा यस्येति । साखी रमयति लोकं इति शेपः । 5) मानभृतामिदमित्यत्र कस्यसि इत्ति-कि न जानासि । शास्सि शिक्षयसि न स्वभारम् । मानिनीति-चन्द्रो हि मिहिमामालिनीजनानां दाहरणादिति र निजपनमानिनीजनव. भानुमति ददासीति भाः। 6) निति वियहि इत्या करगताम् । जहि त्या । १कयाथ शोके : २ प्यपदहनेन s. ३ इयं dropped in a ४ औपच्छन्दसिक. RN. ५ वानि. ADES. ६ अनजनल्गाः ; ८मानिनीः ९ मावि सारिय B; शनि ; शासि . १०न यत्समपि repeated in a ७ नम्जनसाः जम्जनमा: CD; भजनमा: 03 नजजन्सा:P.

·१०४ छन्दोऽनुशासनम् । सर्वथा, जहीहि हन्द कामिनीम् ।। २०.१ ॥ रो जनाः शिखी ॥ २१॥ ओजे रगणः । युजि जरजराः । यथा- "योपितो, वियोगदुःखखिद्यमानमानसाः । दन्दहतू, कटुखनैर्मयूर निश्चितं शिखी ॥ २१.१ ।। रो वजा ज्गो नितम्यिनी ॥ २२ ॥ ओजे रगणः । युजि जरजरजगाः । यथा- "सर्वथा, विरचिशंकरामराधिराजकेशवर्पयः । भेजिरे, यदुलथं चिराय वर कारणं नितम्बिनी ।। २२.१ ।। रस्त्रिी लगी वारुणी ।। २३ ।। ओजे रगणः । युजि बीन् वारान् जौ । अरजरजरलगाः। यथा "उत्तम, - धनाविनश्वरप्रमोदकारणं कृतिन् यदीहसे मुसम् । निर्मलं, तदा शमामृवं पिनानिशं मुदारुणं विमुच "वारणीम् ।। २३.१ ।। रचतुर्बो वतंसिनी ॥ २४ ॥ ओजे रंगणः । युजि चतुरो वारान् नौ । जरजरजरजराः । यथा- शोभते, धनुलेतेन पुष्पधन्वनः शिरीषकोमलागिका सरोजलोचना । पालिका, जपासहोदरायरा "मधूककान्तिनत्यमोकपल्टयावतंसिनी ।। २४.१ ।। 1) योरिव इत्या हे मयूर व सियो ममि निश्नन । शियी मयूरो यदिश। 2) सांधेत्या उन्मार्ग चिरकालम् । 3) उच्चममिन्यत्र अविनाशिहप हनुम् 4) मादेशम्। 5) मोमन इत्यत्र न. कान्तिमतीति-गौरीत्यर्थः । कंचलिकिसलयदोस्रवती। १मान dropped in c. २ निहन्ति . ३ये प्रमगाः Br. भी dropped in. o. ४विरिश; विरिवि. ५९ ६सने .. ७: ८ समे ·- तृतीयोऽध्यायः। १०५ कामिन्याद्या व्यत्यये वानरीशिखण्डिसारस्यपराहंस्यः ॥ २५ ॥ कामिनी-शिखि-नितम्बिनी-वारुणी-वर्तसिन्यः ओजयुक्पादयोळयये यथासंख्यं वानरी-शिखण्डि - सारस्यपरा-हंसीसंज्ञाः । कामिनीव्यत्यये वानरी । यथा- "नियम्य गाढसंततः, सद्गुणैः। सखे स्थिरां कुरु श्रियं, वानरीम् ।। २५.१ ॥ शिखिव्यत्यये शिखण्डी । यथा- तपात्यये धनध्वनन्मृदङ्गके, असण्डपजगीतयः शिखण्डिनस् , ताण्डवम् ॥ २५.२ ॥ नितम्विनीव्यत्यये सारसी । यथा- "त्वमजलोचने शरत् वदीयमेतदाननं, चन्द्रमाः। झणझणायितखनाऽपि मेखला विभाति ते, सारसी ॥ २५.३ ॥ वारुणीव्यत्यये अपरा । यथा- "जिन त्वदीयशासनाहते विवेकदीपको भरत्ययं, न कचित् । तमदिछदाक्षम हि तेज एकमूर्जितं प्रसूत इन्द्रदिर, नापरा ।। २५.४ ।। पतसिनीच्यत्यये हंसी । यथा- "पदारवे झवस्गृहाशु विस्मृतस्खनिखना यकी जगाम साधुना, मूकताम्। सरो विकखराम्बुजाकरं प्रियप्रणीतचाटुका ददेहि सोत्सा, इंसिके ।। २५.५ ॥ 1) लिपम्पत्पत्र नियाय । सगैरिति-गुगा रमा । यानर पानरी हा पाला इत्पः। १)पमन्त्र पारसीर मारमी समर मरसरार। 3)मिन पनि भयो चिनाइदिए । 4) इत्यय लवादा। मुख्यम्। १कमेष, २ भयग्रान्ड P; मापन D. ३ तमन्नलोष repeated in A. ४परस्... ५रमन्यमानि मपसनाधि Es.ddropped in AJहा firepeated in a १४टो ·छन्दोऽनुशासनम् । स्लगा सिल्गा इला ॥ २६ ॥ ओजे सलगाः । युजि सत्रयं लघुगुरू च । यथा-- "करटिसंपन्त, मदपङ्किलधूलिचितालिनाम् । रणितच्छलात्, वव गयति नूनमिला बलम् ॥ २६.१॥ स्लगाः सृर्मंगाङ्कमुखी ॥ २७ ॥ ओजे सलगाः । युजि सगणाष्टकम् । यथा- "विरहे नवे, भवतः सुभगोद्धतधाप्पतुपारकणप्रकरो ग्लपयत्यनिदशम् । कुमुदस्मिताम्, अरविन्दकरां विकचोत्पलचारुदृशं परिपूर्णमृगाङ्कमुखीम् ॥ २७.१ ॥ न्ललगा लूगी शिखा ॥ २८ ॥ ओजे नगणनवकं लघुगुरू च । युजि नगणदशकं गुरुव । यथा- "प्रसमरमरिनरपतिबलतिमिरनिकरमतनुमपि गुरगिरिगुहा-, सरूगहनविकटकुहरशरणमिममखिलमिह समरसमयदिनमुखे । परममहिमनिलयेशशधरकुलगगनदिनकरपरपटिमजुपः, किरणततय इस विधति चिरतरमवनिपतितिलक तव वरविर्शिखाः ॥ २८.१ ॥ व्यत्यये खजा॥२९॥ ओजयुक्पादयोर्व्यत्यये शिखैव सज्जा । तत्रौजयोविंशयिवो गुरुथ । युक्पादयोरटाविंशतिर्लघवो गुरुय । यथा- "प्रमुदितसमदपरभृतकलरणितमविकलशशधरकिरणवितवयो, विकसितसरसिरुहविपिनमटिकुलविरुतमुसरितकुसुमितलताः । कुरेवकाकुलविचकिर्लविलसदविरलपरिमलसुरभिमलयपयनो, विरहविधुरयुवतिहृदयवपनमिदमसिलमपि नैवमधुसमरे ॥ २९.१ ॥ 1)कटीत्य चित मिलित । इला यमुपा। 2) विरहे नवे इत्यय स्टपति म्लानिं करोति पूर्णचन्द्र मुखीम्। हिमागप्रकरोऽपि कुनुदारविन्दोत्पलमृगाकान् ग्लपपनि । 3) मममरमित्यत्र प्रममा प्रसान् (न्यम्)। भरिनिमिरनिकर गुहादिशरगं विदधति कुर्वन्नीत्यर्थः । को तव मागाः। क इव! किरणगय इव की संप्राम- दिनप्रारम्भे । हे चन्दवंशगगनसहसरिग। 4) प्रमुदितसमदत्यत्र कोपिट(स.)। विठयः घेणयः । विपिन चनम् । विरतेति-पाब्दवाचार(ला)। रिवरिलो मद्धिम । मुरभिः मुगन्धः। गिरहो वियोगः । वपनमिनि- वापकारि भवतीत्यर्थः । न्नरसन्वसमय। १थान AP. २चितागिता र. ३न्टमा GH. मितिर ५ लय dropped ins. ६ परपिसाः नुजोर. ८ विशविलयकोर. ९वक इ. १० विवकिललसद.. ११ तवम B.

·-- वतीयोऽध्यायः। १०७ खळेति शब्दस छन्दसि प्रवेशयितुमशक्यत्वात्" नाम नोक्तम् ॥ २९.१॥ शिखा-खञ्जयोः प्रकारान्तरमाह- अर्धयोवा ॥३०॥ न्ललगा न्लगौ चेत्सोजयुक्पादयोर्यच्छिखाया लक्षणमुक्तं तत् पूर्वापरार्धयोथेद् भवति तदापि शिखा । एवं पूर्वापरार्धयोर्व्यत्यये खजापि । अर्धयोरित्यभिधानादोजयु- जोरिति निवृत्तम् । तत्र शिखा यथा- "सुभग तव नवविरह इह महति विलसति चकितहरिणशिशुदशः । अमृतरुचिरुचिरजनि विषममलकमलदलततिरपि देवदहनशिखा ॥ ३०.१ ।। खज्जा यथा- अभिनवविकसितकैरवकविवकिलबकुलपरिमलमधुरमधुसमये। त्वमिह कथमिव पथिक हतक गवकरुण परिहरसि निजमृगदृशम् ॥ ३०.२ ।। अनयोर्विपमवृत्तत्वेऽप्यर्धसममध्ये लाघवार्थ पाठः ॥ ३०.२ ॥ न्लगावतिरुचिरा ॥ ३१॥ द्वयोरर्धयोनगणनवकं गुरुश्च । यथा- "धनपरिमलमिलदलिकुलमुखरितनिखिलकमलकुवलयवनः । जनयति मनसि निरवधि मुदमविरतमिह मम मधुरतिरुचिरे" ॥ ३१.१ ॥ न्ललगाश्च ।। ३२॥ द्वयोरर्धयोर्यथासंख्यं लगौ न्लुलेगाश्च यत्र भन्ति साप्यतिरुचिरा । यथा- "रतिकरमलयमरुति शुचिशशंभृति हतहिममहसि मधुसमये । परिहरसि पथिक हतक कथमतिरुचिरयुवतिमति हि चपलतया ॥ ३२.१ ।। द्वे अप्येते चूलिके इत्यहीन्द्रः ।। ३२.१॥ अर्धसमप्रकरणम् । अथ विपमवृत्तान्युच्यन्ते- अनुष्टुभि नाद्यात् लौ तुर्याद्यो वक्त्रम् ॥ ३३ ॥ अनुष्टुभ्यष्टाक्षरायां जातौ पादस्याधात् प्रथमादक्षरात् परौ नौ सगणनगणी न भव- 1) मशक्यच्यादिति-द्विगुरूवात् । मन पावनियमः । किंतु शिसायाः द्वाभ्यां पादाभ्यां वयोध. योनिप्पययोरन वृत्रं सर्ग जायते। 2) सुभग वयेत्या भमूनेति-चन्द्र किरणः । अमलेति-पाणिः । दैति-भमिज्वाला । पति-तयाग्रापि योग्यम्। 3) धनपरिमलेल्या मनापि न पादसल्या! )(इं भतिरपिर B)। 5) रतिकरति-मुसकारी । भात हि भूशार्थम् । चालवया । १ रुचि dropped in a. २ उपक xr. ३ नपुर dropped in s, ४ कल . ५न्तुल्लाथ ६ स्युः ७अशिमृति.

·उन्दोऽनुशासनम् । तोऽन्ये तु पट् गणा यथेष्टं भवन्ति । चतुर्थादक्षरात् परतश्च यगणो भवति तद्वत्तं वक्त्रं नाम । यथा- "तस्यानस्तकुरगाझ्या वस्त्रेण त्वं पराभूतः । हिमांशो क्षीयसे युक्तं लजसे तु न किं वृद्ध्या ।। ३३.७ ॥ एवमन्यदप्युदाहार्यम् । अत्रं प्रथमपादस प्रथमस्थाने ग्लाविति द्वौ विकल्पो । द्वितीये लवर्जनात् शेषगणैः पद् । तृतीये य एक एव । चतुर्थे ग्लाविति द्वौ । "अन्यो- ज्याम्पासे चतुर्विशतिः। प्रतिपादं चतुर्विशते वादन्योज्याभ्यासे जातास्तिस्रो लक्षाः एकत्रिंशत्सहस्राः सप्त शतानि पट्सप्तत्यधिकानि (३३१७७६)। एवमियमेव संख्या प्रत्येक विपुलाभेदेष्वपि ज्ञेया ।। ३३.१ ।। तद्युजोर्जी 3: पथ्या ॥ ३४॥ तद्वक्त्रं युजोः पादयोस्तुर्यादक्षरात् परो जगगश्चेद् भवति तदा पथ्या । यथा- "आलानितगजस्कन्धघृष्टाः पथ्यायतद्रुमाः। अद्यापि कथयन्त्येते राजेन्द्र तव दिग्जयम् ॥ ३४.१ ।। ओजे विपरीतादिः॥ ३५॥ ओजयोः पादयोस्तुर्यादक्षात् पैरो जगणश्चद् विपरीतादिः पथ्या । युफ्पादयोर्य एवावतिष्ठते । यथा- "विपरीतानि रे शठ करिष्यसि कियन्त्यस्मात् । दुफूलं प्रच्छदीकृतं "तस्या धत्से ममाने यत् ।। ३५.१ ।। नश्चपला ॥ ३६॥ ओजयोः पादयोस्तुर्याक्षरात् परो नगणश्चचपला" । यथा- वीक्षितोऽप्येष तिलकश्चपलाक्षि त्यया सद्यः । धाति नव्यमुकुलै रोमाञ्चकञ्चुकं मन्ये ।। ३६.१ ।। युजोः पड्भ्यो लो विपुला ॥ ७ ॥ 1) तस्यास्त्रखत्यत्र अन्तो भपभ्रान्तः स चासो रंगलइदक्षिणी यस्याः । परेति-निर्जितः । 2) अन्योऽन्याभ्यासे इत्यत्र दो पहाणो जाना १२ एन गुणित व पतो. मिगुगा २४ । एवं दिली. यादिपु पादेषु भान्ति भद्रकाः । प्रथमपादभेदैः द्वितीयपादभेदाः साम्यन्ते । पर पाद्वयभेदैः तृतीयपादभेदाः । त्रिपादभेदैः चनुपादभेदाः । तदा उनसस्या 13) मालानितान-मालानठम्भन्यं मातिायेमामयोनयः । पृथाः स्वनिराकरणात् । पपि मागे । दिग्यागम् । 4) विपरीडेतार मसापीति - मन्यानोति दोपः । पहलं 'पछेडीति प्रसिद्धम् । 5) अपराधियः। 6) चपलेन्या भत्रापि ३३.७१ भेदा भगन्नाति । 7) वीशिवोऽपीत्यर तिलने वृक्षविशेषः । मुम्ला कोरक। १ वकानान S. २ अपर.३ आयसादस्य प्र.४ तयुदो... ५परे जेपण... ६ रोमा.. AN AMA- ·- - तृतीयोऽध्यायः युक्पादयोः पड्भ्यः परो लघुचेद् विपुला । "नचेयं पथ्यया गतार्था । विपुला- वर्गस्सेदानीमारभ्यमाणत्वात् तां विना तस्यानुपपत्तेः । युक्पादयोः सप्तमेन लघुना अब- श्यमेव भवितव्यं विपम्पादयोस्तु नादिभिर्यगणसापवादं वक्ष्यति । पथ्यायां तु गण एवावतिष्ठते ॥ ३७॥ सैतवस्य चतुर्यु ॥ ३८॥ सैतवस्याचार्यस्य मते चतुर्यु पादेपु पड्भ्यः परो लो भवति । यथा- विपुलेऽप्यम्बुधौ कृतं वर्म रामेण सैतवम् । चित्रमेतदिहाथवा किमसाध्यं महात्मनाम् ।। ३८.१ ।। तुर्यान्नतभ्रम्सास्तद्विपुला ॥ ३९ ॥ ओजे विपरीतादिरित्यत ओज इत्यनुवर्तते । ओजयोः पादयोस्तुर्यादेवराव परे' यगणं बाधित्वा नतभरमसाश्चेद् भवन्ति तदा तद्-विपुला । नविपुला तविपुला भविपुला रविपुला मविपुला सविपुला चेति । युजोः पड्भ्यो ल इति तु स्थितमेव । नविपुला यथा- पश्यन्ति देव चरणद्वयं ये तव भक्तितः । तेषां भवन्ति विपुलाः सद्यः कल्याणसंपदः ।। ३९.१ ॥ ओजे इति जातिपक्षे द्वयोरपि पादयोग्रहणम् । व्यक्तिपक्षे पुनरेकस्य प्रथमस्य वतीयस्य वा । तथा च "महाकवीनां प्रयोगः- "अनाकृष्टस्य विषयैर्विद्यानां पारदृश्वनः । तस्य धर्मरतेरासीद् वृद्धत्वं जरसा विना ॥ ३९.२ ।। तथा "तच मन्त्रकृतो मन्त्रैर्दूरात् संशमितारिभिः । प्रत्यादिश्यन्त इव मै दृष्टलक्ष्यभिदः शराः॥ ३९.३ ॥ तविपुला जातिपक्षे यथा- पादेन हता येन सा जातीलुब्धेन मल्लिका । अलेस्तस्य देवादहरे पर्यपि सुदुर्लभा ॥ ३९.४ ॥ व्यक्तिपक्षे वन्दे कार्य श्रीभारवि लोकसंतमसच्छिदम् । दिवा दीपा इवाभान्ति यस्याने कवयोऽपरे ॥ ३९.५ ॥ 1) पथ्यया गतार्था न भविष्यति यतस्तन्न जगणो भवति । नगणादिभिस्त्रियम् । न पश्यालक्षणं एवं प्रायेण भवति । 2) महारपीनामिति - कालिदासादीनाम् । ३) मनाकृष्टेत्या पारं पश्यति. पारशा । रघुवंशे। 4) व मन्नेत्यत्र शान्ति प्रापिता भरयो यस्ते तैः। 5) वन्दे कविमित्यत्र पसे भाभिः कान्तिमिः उपलक्षितो रविः। 3). ४पारयगण A; परे यगणे . १ युजोः R. २ ओजयोस्तु Er. ३तुर्याक्षरात् ०. dropped in B. ६आयस्स . ५ पादयोः ·११० छन्दोऽनुशासनम् । - तथा- लोकमत्यतिपत्तव्यो लौकिकोऽर्थः परीक्षकः। लोकव्यवहारं प्रति सदृशो पालपण्डितौ ॥ ३९.६ ॥ जातिपक्षे भविपुला यथा- इयं सखे चन्द्रमुखी स्मितज्योत्स्नायभासिनी। इन्दीवराक्षी हृदयं दन्दहीति तथापि मे ॥ ३९.७ ॥ व्यक्तिपक्षे यथा- यस्य प्रभावाद् भुवनं शाश्वते पधि तिष्ठति । देवः स जयति श्रीमान् दण्डधारो महीपतिः ।। ३९.८ ॥ तथा- "मुकशेपविरोधेन कुलिशमणलक्ष्मणा) उपस्थितं प्राभलिना विनीतेन गरत्मता ॥ ३९.९ ॥ जातिपक्षे रविपुला यथा- वधूभिः पीनस्तनीभिस्तूलीभिः कुकुमेन च । कालागुरुंधूपधूमहेमन्ते जयति स्मरः ॥ ३९.१० ॥ व्यक्तिपक्षे यथा- महाकवि कालिदासं वन्दे वाग्देवतागुरुम् । यज्माने विश्वमाभाति दर्पणप्रतिविम्यवत् ॥ ३९.११ ।। तथा- कामिनीभिः सुखं संगः क्रियते पण्डितैरपि । यदि न स्याद् वारिचीचीचञ्चलं हतजीवितम् ॥ ३९.१२॥ जातिपक्षे मविपुला यथा- "सर्यातिरिक्त लावण्यं विभ्रती चारुविनमा । स्त्रीलोकसृष्टिः सा नूनं निःसामान्यस्य वेधसः ॥ ३९.१३ ।। व्यक्तिपक्षे यथा- "मनोभिरामाः शृण्वन्तौ रथनेमिस्वनोन्मुखैः । पैदज्ञसंवादिनीः केका द्विधा भिन्नाः शिखण्डिभिः ॥ ३१.१४ ॥ तथा- "अदूरवर्तिनी सिद्धिं राजन् विगणयात्मनः। उपस्थितेयं कल्याणी नाग्नि कीर्तित एव यत् ।। ३९.१५ ॥ 1) मुरशेपेत्या उपस्थित उपासितम्। प्राटिनेति-योजितहझेन । कुमारकाम्ये कान्यमिदम् । १)वधूभिरित्यत्र जयतीति-लोकमिति शेषः। 3) सातिरिकमित्यत्र सून्यतेऽसाविति लोकानां मध्ये सृष्टिः । कर्मणि तिन् । 4) मनोमिरित्यत्र ख(प)जसवादिनीरिति-स्वरचिोपं अनुवदन्ति । मयूर(१) मन्त्र रौति मयूरी वारम्। 5) भदूरवर्तिनीमित्यत्र विगगयेति-जानीहि । प्रतियम् । का धेनुः । कीर्तिते [मानि। १ वदामिनी .. २ कालागर , ३ दर्पणे प्र. B. ४खा.

·तृतीयोऽध्यायः। जातिपक्षे सविपुला यथाः "क्षणविध्वंसिनि काये का चिन्ता मरणे रणे। को हि मन्दः सहसैव स्वल्पेन बहु हारयेत् ।। ३९.१६ ॥ एवं व्यक्तिपक्षेऽप्यन्वेष्यम् । "संकीर्णाश्च विपुलाप्रकारा दृश्यन्ते । यथा- कचित्काले प्रसरता "कचिदापत्य निता। शुनेव सारङ्गकुलं त्वया भिन्नं द्विपां घलम् ॥ ३९.१७ ॥ तुल्येऽपराधे स्वर्भानुर्भानुमन्ते चिरेण यत् । हिमांशुमाशु असते तन म्रदिनः स्फुर्ट फलम् ।। ३९.१८ ।। इत्यादि । ते खवुद्ध्याऽभ्यूह्याः । सर्वासां च विपुलानां चतुर्थों वर्णः प्रायेण गुरु- र्भवतीत्यानायः। वक्त्रप्रकरणम् । एकोऽष्टाक्षरः पादश्चतुर्वृद्धाः क्रमात् परे पदचतुरूवं चतुर्विंशतिधा ॥४०॥ एकः कश्चिदष्टाक्षरः पादस्ततोऽन्ये पादाः क्रमाञ्चतुर्भिश्चतुर्भिर्वर्णद्धाः कार्या इति पदचतुरूर्ध्वम् । तच्च न्यासभेदाच्चतुर्विंशतिधा । स्थापना यथा. रब १२/१२/१२/१२/१२/१२/१६/१६/१६/१६/१६/१६/२०१२०२०२०२०२० |१२१६२०१२|१६।२०। ८१६/२० १६/२०१२! ८(२०१२ (२०१२१६{ ८१२१६ ८ १६/१२/१६२०/२०१२/१६/१६/२०(२०८८१२/ ८/२०(२०१२/१६/१२/१६ १२ ૨૦૨૦૧૨/૧૧૨૧૯ર-રિમે ૮૧૬ ૮૧૬૨૨૦/૧૨ ૮૨ ८ ८ ८/१२/१६/१२/१६ प्राप्ते वसन्तमासेऽस्मिन्न्-, अनन्तरेणोपधि वल्लभां गेहिनीम् । पदचतुरूवं कथमिव पथिक यास्यसि, विपलतिकानामिवोत्फुल्लकङ्केल्लिलतानां गन्धं जिवन् ॥ ४०.१ ॥ एवमन्येपि भेदा उदाहार्याः ॥ ४०.१ ॥ तदादौ द्विगं सर्वलं प्रत्यापीडः ॥४१॥ तदेव पदचतुरूप्रमादौ द्विगुरुकं ततः परं सर्वलघुवर्ण प्रत्यापीडः । यथा- 1) क्षणविध्वंसिनीति [अ] रणे संग्रामातर्मरणे का चिन्तासि । 2)संकीर्णावेति- एकः पादो नगणस्य द्वितीयो मगणस्य । एवं एको मगगत्यान्यः सगणलेत्यादिना नगगादीनां सकरे। 3) कचिदापयेत्या स्वभानुः राहुः । माघकाव्ये वृत्तमिदम् । १ विनता . २ भानुमतः. ३ मृदिनः । महिनः ०. ४ कमाचतुर्भिवद्भिर्यायः क्रमाधर्मि- पित पद० ५ कार्या droppoed in s. ६adds.-पोडेको द्विरन्येऽधस्तदन्ये तु कमोदकमात् । चतुर्विशतिभेदं स्थाचतुरूर्वक्रमोरकमी। ७ ओपधी.

·छन्दोऽनुशासनम् । स्वामिन् जिनपर वव, घोऽह्रिद्वितयमृपभ विनमति । नम्रामरमणिमयमुकुटशुचिकिरण, मालाफिसलयितचरणकमल इह दिवि भवति ॥ ४११ ॥ अन्ते च ॥४२॥ तत्पदचतुरूर्ध्वमन्ते चकारादादी च द्विगं शेपसर्वलघुरण पुनः प्रत्यापीडसंज्ञम् । यथा- नित्य प्रणमत भक्त्या, पादद्वयमिह चरमनिनस्य । सद्यो यदमरनरभुजगपरिवृढाना, मौलो सपदि भवति नवविकसितकमलवतस ॥ ४२१॥ द्विगमापीडः ॥ ४३॥ चानुकष्टत्वादादाविति नानुपर्तते । अन्ते द्विगुरकं शेपसर्वलघुकं पदचतुरूप्रमा- पीडसंज्ञम् । यथा- "मदमुरारमयूरे, स्फुटविविधसरिदधिकपूरे। नवधनसमय इह कलय वत कान्ता, शरणमयि पथिक हतक झगिति हिहि यनान्तम् ॥ ४३ १ ॥ अब प्रतिपादं चतुर्भिर्यतिरिति कश्चित् ॥ ४३.१ ॥ पदचतुरूवंबदापीडोऽपि चतुर्विंशतिधेति तन्मध्यात् "पूर्वाचार्यानुरोधेन भेदत्रयस नामान्युच्यन्ते- स आद्यस्य द्वितीयादिना व्यत्यये कलिकालवल्यमृतधाराः॥४४॥ स आपीड आद्यस्य पादस्य द्वितीयंतृतीयतुर्यपादैविपर्यासे यथासख्यं कलिंगदयो भवन्ति । तत्रायस द्वितीयेन व्यत्यये कलिका । यथा- "करवलितनिशितकरवाल, सुचिरमवनिपाल । 1) मदमुरेत्यत्र नयीनमेघावा शीघ्र स्खन काननसमीपम् । १) पूर्वाधार्यानुरोधेनेत्या यद्यपि चतुर्विशतिधा स्थापित भापीड सर्वेऽपि चिम्पा अन्वभवन्ति तथापि वरिष्कृताकारण उदाहरणानो नाममय पृथगुदाहार्यमिति । 3) करकलितेत्यत्र वाणरात । भवति-राजा । कालो यमः । १ योऽद्रिद्वितीय २ किरालयिता ३किंग 2 ४ जइहि । ५ चनुर्धेवेविर यादिपादै । ७ तुर्य पाद है ८ कलिकाया यथारून स्यु। ६ दिवी ·- . तृतीयोऽध्यायः। ११३ पृथुमदरिणुनृपविचलदलनकालस् , स्वमिह जय निविलसितपरिदलितकलिकालः ॥ ४४.१ ।। मञ्जरीति पिङ्गलः ॥४४.१ ।। आद्यस्य तृतीयेन व्यत्यये लपली । यथा- "त्वयि जलधिमनु चलति नृप, मुखवासः समजनि निखिलदिगरलानाम् । सुरभिवहुरजोभिस्, तरलतुरगनिकरखुरमृदितमृदुलवलीनाम् ।। ४४.२ ।। आद्यख तुर्यण व्यत्यये अमृतधारा । यथा- "प्रणयपति सखि समुपहसितमनसिशयरूपे, प्रणयमनुसर क इव मानः । स्रवति वचनमपि मधुरमिह यदस्य, सततममृतधाराम् ॥ ४४३ ॥ "पिङ्गलस्तु पदचतुरूद्मभेदीनेतानाह । यथा- "जनयति महती प्रीति हृदये, कामिना चूतमञ्जरी। मिलदलिचक्रचन्नुपरिचुम्बितकेसरा, कोमलमलयवातपरिनर्तिततरुशिखरस्थिता ॥ ४४.४ ॥ "विरह विधुरहूणकान्ताकपोलावदातं, परिणतिदरपीतपाण्डुच्छवि लपलीफल निदाघे। जयति हिमशीतल, "पार्डवस्वादु तृष्णाहर मुन्दरम् ।। ४४.५ ॥ यदि पाञ्छसि कर्णरसायनं सततममृतधाराभिर, यदि हंदि वा परमानन्दरसम् । 1) पपि जलपीत्वा भनु लक्ष्यीत्य । मुम्बरास पटगास । दिम्पकामिनीनाम् । )प्रणेति- रोहयति सह रु। 3) पिरस्विति- पिलस्पेत्युदाहति यदनया रीत्या स्थापितानि ग्रोणि उदाहरणानि भस्सार मते परचारूसा प्रामुगन्ति । पर तस्य लघुगुरुल्यनित । 4) जनयति मदेसर चयु इति-निपुण अपराभलिनिकरस्य चम्बाभिः । 5) मिहविरतत्पत्र हगो देशविशेपमप्रत्याधिपः । परिणनीति- पनि पत्यापटुप्ठ6ि) परमाननीनि-पार पानविशेषः सस्पेद नददा स्वादु । [पार पानमः। गर मापावराटपरे पण्डयनजातम् । २नि dropped ina ४. adds मनमि after ५नमपि । नेदानतनोलतोह भेदानेनप्याह। मारा sckdropsked in s. 61 १प्रामद ८पाTABUs ·१२४ उन्दोऽनुशासनम् । भ्रातः शृणु "धरणीधरवाणीममृतमयी, तत्काव्यगुणभूपणम् ।। ४४.६ ।। पदचतुरूप्रकरणं "सप्तभिः ।। ४४.६ ।। , स्जस्ला न्सज्गा नजल्गाः स्जसज्गाः पादेपूगता ॥ ४५ ॥ यस्य प्रथमे पादे सजसलाः, द्वितीय पाद नसजगाः, तृतीय पादे भनजलगाः, चतुर्थे पादे सजसजगाः-तद्वृत्तमुद्गता । यथा- "वत चन्द्रिकाजलमशेपम, उपरमयितुं चकोरकाः। शक्यमिह न खलु वत्परितः, पिवतोद्गतां सपदि चन्द्रलेखिकाम् ।। ४५.१ ॥ नभगास्तृतीये सौरभकम् ॥ ४६॥ उद्गतव तृतीये पादे रनभगायेत् सौरभकम् । तृतीय इति वचनादुद्गताया एवान्ये त्रयः पादा गृह्यन्ते । यथा- "अतिरेकवान् किल गुणोऽपि, कलयति कदापि दोपताम् । सप्तपर्णविटपी विलसन् , मदसौरभाद् "वनगर्विदल्यते ।। ४६.१ ।। नौ सौ ललितम् ॥ ४७॥ उद्गतैव तृतीय पादे ननससाश्वेललितम् । पादत्रयं पूर्ववत् तदेव । यथा - "सदलंकृतैर्गुणगणेन, विविधरसभावभङ्गिभिः । सुललितपदरचनाभिरहो, ललनेय का न कविता मनोरमा ॥ ४७.१ ।। उद्गताप्रकरणं त्रिभिः ।। ४७.१ ।। * 1) धरणीधरः कविविशेषः । २) मतभिरिति - पदच्नुरूव । प्रत्यापीठभेदद्वयं ३ भापीट ५ कलिका ५ लवली ६ अमृनधारा 13) वत चन्द्रियर काचिद्विरहिणी चकोरपशिगः प्राह-हे चकोराः भनिरिति गम्पम् । उद्तां हमा चन्द्रिका पिरत पानं पुरुभ्यम् । 4) अतिरेकमानित्या अतिरेकः आधिक्यम् । 5) वनगजैरिति-वनगजा हि तद्गन्ध न सहन्ते इयुपाट्यन्नि। 6) मदलहलेल्या प्रभा नोपमाद्यलंकारभूषणैछ । गुणा माधुर्यादयः । शीलरूपादयः । विविधांत - शृङ्गारादयः गभीरार्थः । पो हावभावादयः । कान्तेव । कवेः कम कविता। १ वि dropped ins.

·तृतीयोऽध्यायः। ११५ म्सज्भगगाः लजरंगाः नासौ निज्याः पादेपूपस्थितप्रचुपितम् ॥ ४८॥ प्रथमे पादे मराजभगगाः, द्वितीये पादे सनजरगाः, तृतीये ननसाः, चतुर्थे नगणत्रयं जयौ च यत्र भवन्ति तदुपस्थितप्रचुपितं वृत्तम् । यथा- "राजन् यः समरे मदादुपस्थितपूर्व, द्विरदप्रचुपितयाविभिर्विपक्षः। तव धनुरुरुनिनदाद, द्रुतगति मृगवदपसरन्ति त एते ॥ ४८.१ ।। नौ लौ सौ तृतीये वर्धमानम् ॥ ४९ ॥ उपस्थितप्रचुपितमेव तृतीये पादे ननसननसाश्चेद् वर्धमानम् । तृतीये इति वचना- दन्यत्पादत्रयं तदास्थमेव । यथा- "दिग्यात्रासमयेऽद्य जैत्रपूर्वनिनादर, वियति प्रतिरसितेन वर्द्धमानः । भयतरलितगमनान् दिनकररथतुरगान्, कथमपि नृवर नियमयत्यरुणोऽयम् ॥ ४९.१ ॥ तजाः शुद्धविरामपभम् ॥ ५० ॥ उपस्थितप्रचुपितमेव तृतीये पादे तजराथेत् तदा शुद्धविराझपभम् । अन्यत्पादत्रयं तदवस्थमेव । यथा- "लावण्यामृतपूरधारिणीह विशाल-, रमणोन्नतपुलिनस्थलीमनोशा। सा शुद्धविराण्मुसाम्बुजा, सरिदिव रमयति हृदयानि नराणाम् ।। ५०.१ ।। उपस्थितप्रचुपितप्रकरणं त्रिभिः ॥ ५०.१ ।। पूर्व मुगौ परे न्लललाः सौम्या ॥ ५१ ॥ पूर्वार्धं पञ्च मगणा गुरुश्च । पोडश गुरव इत्यर्थः । उत्तरार्धे दश नगणा लद्वयं च द्वानिशल्लघव इत्यर्थः यत्र तच्छन्दः सौम्या । यथा- 1) राजन् परित्या राशं ममूहः पूर्वमागनं गनग्न प्रगुफ्ति मन्दं याति इनि । सलीलगाय इत्यर्थः। बुरागतोनि-फियाचिोरणम् ।) हिग्यायेत्या न्यं यादिनम् । वियत्यामशे । प्रनिशब्दन । निराप्रपनि मूर्यसारपिः। 3) लारण्यामूवरेत्या गुन्दो धालो पीनां पशिगो राग राट् अर्थार मा मुरो पा एवं- विधानि मानि यस्ता साापसे गुर निर्मतं निराननि इनि बिराद। एविध पदनापुर यस्याः सा नीर । Hint: urute, 307* dropped iu AlbP. ४ तदाम्बिामा दप्रापि dround in r. ७ पूगी। नौ अ ALLITY. ८ गुर... - ३ भरमपीs. ५निमा...

·छन्दोऽनुशासनम् । "सौम्यतस्याः किं वालाया नो जानीपे कष्टावस्थाम् । धरणितलविलुठनमलिनितकुचरलशमनुभवति त विरहमिह फिल ॥ ५१.१ ॥ व्यत्यये ज्योतिः॥५२॥ यत्र पूर्वार्धे द्वात्रिंशल्लघन उत्तरार्धे पोडश गुरवस्तच्छन्दो ज्योतिः । यथा- "परिहर वत परिचयमयि युवतिपु किमिति नहि विसृजसि विषयसुखमिह । ज्योतीरूप निष्कर्माणं कृत्वात्मान मुक्किं यायाः॥ ५२ १॥ एते द्वे अप्यनङ्गक्रीडे इति जयदेवः । शिखेत्यहीन्द्रः ।। ५२.१ ।। विपमवृत्तप्रकरणम् ॥ * अथ मात्राच्छन्दांसि। ओजे पण्मात्रा लगन्ता युज्यष्टौ न युजि पट् संततं ला न समः परेण गो चैतालीयम् ॥ ५३ ।। ओजपादयोः पण्मात्रा लगन्ताः रगणलघुगुर्वयसानाः । युक्पादयोरष्टौ मात्राः उलगन्ता एव या तद्वैतालीयं नाम च्छन्दः । अपवादमाह-न पुजोः पादयोः पड् लघवो निरन्तरा भवन्ति । "न च समो लः सर्वपादेपु परेण सह गुरुर्भवति । यथा- "अधुना भवदीयरिणाम् , अटवीकोटरचारिणा नृप । प्रतिभाति तृपान्धचेतसा, पै तालीयरसः सुधोपमः ॥ ५३.१ ॥ "अनौजपादेऽष्टौ विकल्पाः । युक्पादे प्रयोदश । अष्टभित्रयोदश गुणिताश्चतुरुत्तर शतं वैतालीयपूर्वार्धे भेदा भवन्ति । उत्तरार्धेऽपि तावन्त एव । अन्योऽन्यवाडनायां जातानि दश सहस्राणि अष्टौ शतानि पोडशाधिकानि ॥ ५३.१ ॥ यान्ता औपच्छन्दसकम् ॥ ५४॥ ओजे षण्माना युज्यष्टौ यान्ता रगणयगणान्ताश्वेद् भान्ति शेपंतु सर्व वैतालीयसमं नदा ओपच्छन्दसकं नाम च्छन्दः । यथा- 1) सौम्येतस्या बाराया मुग्धाया दुखावस्थाम् । 2) परिहरेत्यत्र परिचय ससर्ग याया' गच्छे ! 3)न च समो ल इति-द्वितीयचतुर्धपष्टादिवण सम स लघु सम्रप्रवनेन भक्षरभारेण गुस्न कार्य इत्यर्थ । 4) अधुनति - निश्चयेन । ताल्या अय तालीयः । .) भनीजादे [ष्टौ] विकल्या इति-भत्र चैतालीयस्य विषमपादे त्रयोदशधा पगण प्रस्तायत तत्र या सममाना पराधिता भवति वान् विकल्पान् परित्यन्य शेपा भष्टो गृह्यन्ते । युक्पादयोराया गणद्वय प्रथम प्रस्तायते ततो शितमिल्या भवन्ति । तो येषु रूपेषु समा माग पराधिता भपति तव्यस्तारान् परित्यज्य अपरे ग्राझा। १ तव diopped in A २ अपि CDENP ३ किमति । ४ नि कर्माण P ५र्गन्ता aH ·तृतीयोऽध्यायः। १२७ कीर्तिस्तव वल्लभा त्रिलोकीम् , अखिला पर्यटतीति यत् प्रबुद्धाः । कवयः कथयन्ति सत्समेतन्, "नौपच्छन्दसको भवन्ति सन्तः ।। ५४.१ ।। भगगान्ता आपातलिका ॥५५॥ ओजे पण मात्राः युज्यष्टौ भगणगुरुद्वयान्ताश्चेद् भवन्ति शेपं वैतालीयसमं तदाआपा- तलिका नाम च्छन्दः। यथा- "आपातलिका वत संपत् , क्षणिकं प्राणितमप्यमुभाजाम् । इति मत्वा निश्चयपूर्व, शाश्वतिकार्थे यत्नमुपाद्यम् ।। ५५.१ ।। आपातलिका अस्थिरा ।। ५५.१ ॥ युजि तिसृभ्यो गः प्राच्यवृत्तिः ।।५६ ॥ युक्पादयोस्तिसम्यो मात्राभ्यः परो गुरुवेत् तदा प्राच्यवृत्तिच्छन्दः । ओजयोस्तु "पूर्ववत् । सा च वैतालीय-औपच्छन्दसक-आपातलिकोपाधिभेदात् त्रेधा । तत्र वैतालीय- प्राच्यत्तिर्यथा- "भुवने दधदेकवीरता, त्यागधर्मकरुणापराक्रमः । नृपसिंह पदचरी निज , प्राच्यवृत्तिमकरोः पुनर्नवाम् ॥ ५६.१ ।। औपच्छन्दसक्याच्यत्तिर्यथा- "उदयाचलवप्रभागवलगत्-, सप्तसप्तितुरगांहिताडनोत्था। नवपल्लवपाटला पुरस्ताद्, धातुधूलिपटलीव भाति सन्ध्या ॥ ५६.२ ॥ आपातलिकाप्राच्यवृत्तिर्यथा- "अलिमलिने व्योनि पत्तन्तो, रश्मयोऽभिनवशीतमरीचेः । धति तुलामन्तरुदन्वत्-, सान्द्रविद्रुमलताविपिनानाम् ।। ५६.३ ।। अत्र चत्वारो विकल्पाः । यथा SISIS; msis; sishi ISH; ते च ओजपाद- विकल्पैरष्टभिराहता द्वात्रिंशत्पूर्वार्धविकल्पाः। उत्तरार्धेऽपि तावन्तः । अन्योज्यताडनायो दश शतानि चतुर्विंशत्यधिकानि । इयमुपपातलिकेत्येके ॥ ५६.३ ॥ अयुज्याधला ग उदीच्यवृत्तिः ।। ५७ ।। अयुक्पादयोराद्यालयोः परो गुरुवेत् तदा उदीच्यवृत्तिः। युजोस्तु पूर्ववत् । एपापि पूर्ववत् त्रिधा । तत्र वैतालीयोदीच्यवृत्तिर्यथा- 1) नौपच्छन्दसका इति-छन्द उपपत्र च्छन्दोऽनुवर्तनम् । तत्र भरेऽम् । स्वाथे कश्च । 2) आपातलि- केत्यत्र भापातं समन्तात्पत्तन लावाति आपातला । तत. स्वार्थे क. । प्राणितं जीवितम् । उपाध्वं उद्यम कुरु घम्। 3) पूर्ववदिति-वैतालीयादिवत् । 4) भुवने दधैयन पटञ्चरी जीर्णाम् । स त्वं इत्यध्याहार्यम् । 5) उदयाचलत्यन सससप्तिः सूर्यः। 6) अलिमलिने इत्यत्र अन्तरद] बेति-समुद्रमध्ये । घनप्रवाल- वलिग्नानाम् । १ कवयन्ति । २ नौपच्छन्दसिश ३ प्राग्वत् F ४ निधा है ५नुरगाविस. द्विरेवोत्तरार्धसत्कैम्ताडिता. १०२४ F ७इसन्ये । २ आघालायो A. १० प्राग्वत् F. ११धा P ६ताव ८ आधाबाद GI ·११८ छन्दोऽनुशासनम् । "विवस्वतोदीच्यवृत्तिना, मरुता दक्षिणवृत्तिना तथा । जनोऽयमिह जायते "मधौ, युगपत्तापतुपारभाजनम् ॥ ५७.१ ॥ औपच्छन्दसकोदीच्यवृत्तिर्यथा- "भवद्गुणकंधाधुतेरमर्पद् , दशनैरोष्टमसण्ट्यनृपा ये। महीश युधि "चेटचिह्नमेते, विदधत्यगुलिसण्दनं वदने ॥ ५७.२ ॥ आपातलिकोदीच्यवृत्तिर्यथा- विनम्रसुररत्नकिरीट-, रश्मिविमिश्रितपादनखांशुः । अगाधकरुणारससिन्धु, पातु स वश्वरमो जिननाथः ।। ५७.३ ।। अस्या आप विकल्पो द्वौ Isis; isu; युक्पादविकल्पैस्त्रयोदशभिराहतौ पट्- विंशतिः पूर्वार्धभेदाः । अपरार्धेऽपि तावन्तः । अन्योऽन्यताडनायां जातानि पट् शतानि पदसप्तत्यधिकानि ।। ५७.३ ॥ ते मिश्रे प्रवृत्तकम् ॥ ५८॥ ते प्राच्यवृत्त्युदीच्यवृत्ती मिश्रे संकीर्णे प्रवृत्तकम् । युक्पादै मात्रात्रयाद् गुरुः अयुक्पादे आघलाद् गुरुरित्यर्थः । इदमपि वैतालीयादिभेदात् त्रेधा । तत्र वैतालीयप्रवृत्तकं यथा- "प्रवृत्तकरिविद्रयं रथ-, भ्रष्टनष्टसुभदं "विवाजि च । द्विपां बलमजायत त्वयि, मापते "क्षणमधिज्यधन्वनि ।। ५८.१ ।। औपच्छन्दसकप्रवृत्तकं यथा- "पुरो दिनपतेरमुष्य सद्यः, पश्य संप्रति कठोरपादपातेः । स्फुटन्ति कमलाकराः समन्ताच, छीर्यते च सहसा वमित्रराशिः।। ५८.२ ।। आपातलिकाप्रवृत्तकं यथा- भवञ्चरणयोः प्रणयित्वं, यान्ययुः क्षितिभृतां न शिरांसि । क्षणाद् ददृशिरे युधि तानि, क्षुद्रगृधचरणप्रणयानि ।। ५८.३ ।। अत्र प्रथमपादविकल्पाभ्यां द्वितीयपादपिकल्पाश्चत्वारः आहताः अष्टी पूर्वार्धे विकल्याः । एवमुत्तरार्धेऽपि । अन्योज्यताइनायां चतुःपष्टिविकल्पाः ।। ५८.३ ।। 1) विवस्वतोदीच्येत्या उत्तरदिग्वतिना सूर्येण दक्षिणदिग्वतिना याथुना। 2) वसन्ते समका तापशीठपदम् । सूर्येण तापो मस्ता तुपारश्च शीतलठया। 3) भवगुणेत्या प्रयणान् । नमपार ऋोधात् । दन्तरधरं राजानः । दामलक्षणम् । 5) प्रीत्यत्र पूर्व भ्रष्टाः पश्चावटा स्पेभ्यः भ्रष्टनष्टाः मुभय यत्र । 6) विगताश्वम् । १) ज्यामधिलं तस्मिन् । 8) पुरो डिनपारियन कटिनामरणपनि विमान पद्माम्रा सक्षमीरन्तश्च । स्फुटनि घान्तराग्निः। 9) भवचरणेल्या अयुरिकदर गी। १ दक्षिणागिना , दक्षिणावनिना 241 dropped in x. ३ मि. CP, ·तृतीयोऽध्यायः। चैतालीयादेर्युक्पादजा अपरान्तिका ॥ ५९॥ चैतालीय-औपच्छन्दसक-आपातलिका-तत्प्राच्यवृत्तीनां समपादैर्जनिता अप- रान्तिका । तत्र वैतालीयापरान्तिका यथा- "दिशती दुग्धपयोधिविभ्रम, लवणाब्बेरिह रोधसि स्थिताः । श्रीसिद्धाधिप कीर्तिमुच्चकैस्, तब गायन्त्यपरान्तिकाः खियः ॥ ५९.१ ॥ इयं वैतालीयदक्षिणान्तिकेत्येके ।। ५९.१ ।। औपच्छन्दसकापरान्तिका यथा- श्रीचौलुक्य किमद्भुतं पपात, व्योन्नो यत्त्वयि दिव्यपुष्पवृष्टिः । प्राक् तस्मिन्नरिकुम्भिकुम्भभेदात् , कीर्णा मौक्तिकपतयस्त्वया हि ॥ ५९.२ ।। इयमौपच्छन्दसकदक्षिणान्तिकत्येके ।। ५९.२ ।। आपातलिकापरान्तिका यथा- "तरुणीवेपा दीपितकामा, विकसज्जातीपुष्पसुगन्धिः । उन्नतपीनपयोधरभारा, प्रावृट् तनुते कस्य न हर्पम् ॥ ५९.३ ॥ इदं नलिनमित्येके। अत्र भेदत्रये प्रत्येकं प्रथमपादविकल्पैस्त्रयोदशभिद्वितीयपादविकल्पास्त्रयोदश आहताः एकोनसप्तत्यधिकं शतं पूर्वार्धे विकल्पाः । उत्तरार्धेऽपि तावन्तः । अन्योन्य- ताडनायां जातान्यष्टाविंशतिसहस्राणि पश्च शतान्येकपाट्यधिकानि ।। ५९.३ ॥ चैतालीयप्राच्यवृत्त्यपरान्तिका यथा- "आगतोऽसि धूर्तापरान्तिकान्-, न ह्यलीकवाचामिहास्पदम् । जतुरसोऽयमक्ष्णोस्तथाधरे, कजलं च यत्ते विलोक्यते ॥ ५९.४ ।। औपच्छन्दसकपाच्यवृत्त्यपरान्तिका यथा- केवलस्य न गिरेर्यदंहिपद्मा-, गुष्ठपीडनयशाच्छिरः सुमेरोः । कम्पितं दिविपदा च विस्मितानां, पातु पश्चिमजिनः स वोऽद्भुतश्रीः ।। ५९.५ ॥ आपातलिकामाच्यवृत्त्यपरान्तिका यथा- "सुभग हे सरभसं सविलासः, प्रतिमुहुस्तरललोचनपातैः । सगमोत्सवविधौ तव सत्यं-, कारमर्पयति पङ्कजनेत्रा ।। ५९.६ ।। I) दिशती दुग्धेत्यत्र अपरान्ते पश्चिमांदगन्ते भगः अथवाऽपरस्यान्तिकाः पश्रिमविग्यर्तिन्यः इत्ययः । 2) तरुणोपेति-भत्र कान्तर उभयोरपि दापितनि समानं विशेषणम् । जातिकुसुमैः मुगन्धिः । स्त्रीपक्षे तद्वत् मुगन्धिः । पयोधरा मेघाः सनाश्च । 3) भागतोऽसीत्यत्र कस्या अपि स्त्रियः पुरु प्राणशो वक्ति नाई फस्या भपि समीपादागतोऽस्मि अपरायाः कामिन्या इत्यर्थः । परस्पर नेवाघरचुम्बनेन भर कजल लोचने टाशारसः। 4) मुभोत्या सन्यकार 'सरकार' इनि प्रसिद्धम् । १ वचसो . २ अहिपदार, अद्विरमाहुर . .

·१२० छन्दोऽनुशासनम् । इयमुत्पातलिफेत्येके । अत्रापि भेदत्रये प्रत्येकं प्रथमपादविकल्पैश्चतुभिर्दितीयपा- दविकल्पाश्चत्वारः आहताः पोडश पूर्वार्धे । उत्तरार्धेऽपि तारन्तः । अन्योऽन्यताडनायां दे शते पट्पञ्चाशदधिके ।। ५९.६ ।। ओजजा चारुहासिनी ॥ ३०॥ वैतालीयादेपिमपादजाता चारुहासिनी । तत्र वैतालीयचारुहासिनी यथा- यदि सा वत चारुहासिनी, किमु "चन्द्रिकयानया ततः । यदि सा च विलोललोचना, किमु नीलसरोजिनीचनैः ॥ ६०.१ ॥ वैतालीयोत्तरान्तिकेत्येके ॥ ६०.१ ॥ औपच्छन्दसमचारुहासिनी यथा- "ततिरिह गगने न तारकाणां, प्रतिदिशमुदिता विभाति किं तु । सरभसमुपसर्पतः सुधाशोः, कीर्णः कुसुमाञ्जली रजन्या ॥ ६०.२ ।। औपच्छन्दसकोत्तरान्तिकत्येके ।। ६०.२ ।। आपातलिकाचारहासिनी यथा- "भाति सुवदने तर भाले, ननमलयजचित्रकलेसा । पद्मं जित्वा नयनाभ्याम्, उत्क्षिप्तेवेह पताका ।। ६०.३ ॥ अपपातलिफेत्यन्ये । अत्र भेदत्रये प्रत्येकं प्रथमपादविकल्पैरप्टभिद्वितीयपादविकल्पाः अष्टावाहताः चतुःपष्टिः पूर्वार्धे । अपरार्धेऽपि तावन्तः । अन्योऽयताडनायां चत्वारिंशच्छतानि पण्णवत्यधिकानि ।। ६०.३ ॥ वैतालीयोदीच्यवृत्तिचारुहासिनी यथा- "हृदि प्रविष्टा मृगेक्षणा, तथा यथेहैव तस्थुपी । मनोभुवो निपतच्छरैर, निरन्तरैः कीलितेव सा ॥ ६०.४ ।। औपच्छन्दसकोदीच्यात्नेचारुहासिनी यथा- "विदग्धयूनां पतद्भिरभिः, स्खलद्गतिरियायतैः कटाक्षैः । इयं सुजघनातिमन्दमन्द, ससे वितनुते पदप्रपश्चम् ।। ६०.५ ॥ 1) चन्द्रिकया ननयेति-चन्द्रन्योरम्रया । सामकमररनै । 2) तनिरिहत्यत्र नि' श्रेणिः । सरभम सादरम् । कुमुनि प्रसिद्धा। 3) भाति मुबदने इत्यत्र नवेति-तिलकरग्वा । तिति-अचाहनेव पताका। 4) हदि प्रविष्टत्या मम इय हृदये तथा प्रविष्टा यथा इवोटोस्ते मम हृदये कि कोलिठा। हृदयाय नि सरतीति भावः। 5) विदग्धेत्या भायवर्षिनीगः । मुनपनि कान्ता। १ इमा उत्पातलिका केचिदाहु १२ लोल dropped in B ३ चित्रक लसा - ४ नयानाभ्या A. ५ इत्येके P ६ अटाहता P ७ नि पता ·तृतीयोऽध्यायः। १२१ आपातलिकोदीच्यवृत्चिचारुहासिनी यथा- "विशालवंशादपि जातः, सदा प्रकटयन्नतिमेकाम् । धनुःसहशतां कलय लं, गुणाधिरोहोऽभिमतश्चेत् ॥ ६०.६ ।। अत्रापि भेदवये प्रथमपादविकल्पाभ्यां द्वित्तीयपादविकल्पावाहतौ चत्वारः पूर्वार्धे । अपरार्धेऽपि तावन्तः । अन्योन्यताडनायां पोडश ॥ ६०.६ ॥ सर्वप्वाद्यलादु गो दक्षिणान्तिका ॥ ११ ॥ चैतालीयादेः "यथासंभवं सर्वेषु पादेपु आघाल्लपोः परो गुरुश्चेद् भवति तदा दक्षिणान्तिका । यथा- "तुपारसंभारवेदना-, भियेव हैमवती यजन् दिशम् । मयूसयानेप संप्रति, प्रयाति सणि दक्षिणान्तिकाम् ॥ ६१.१ ॥ एवमौपच्छन्दसकापातलिकयोख्दाहार्यम् । अत्र भेदत्रयेऽपि प्रत्येकं प्रथमपाद- विकल्पद्वयेन द्वितीयपादविकल्पाचत्वारो हताः अष्टौ पूर्वार्धे । अपरार्धेऽपि तावन्तः । अन्योज्यताडनायां चतुःपष्टिः ॥ ६१.१ ।। ओजे चौ युजि पचौ लदलदान्ती मागधी ।। ६२ ।। विपमे चौ चतुर्मात्री द्वा गणौ लदलदान्तौ । समे पची पण्मात्र-चतुर्मात्री च लदलदान्तौ । ते यत्र भवतः सा मागधी । लदलदान्ताचिति-ल इति लघुः, द इति मात्राद्वयम् । पुनर्ल घुर्मात्राद्वयं चान्ते ययोस्ती तथा । यथा- "मधुसहचरीह पिकरमणी, नवसहकारविहारलालसा। निजगन्जयिनो मनोभुयो, मद्गलगीता भपति मागधी ॥ ६२.१ ॥ अत्र प्रथमपादे चौ पञ्च-पञ्चभेदो। ल एकभेदः, दो द्विभेदः पुनर्ल एकभेदः, दो द्विभेदः। एंपामन्योज्यताडने जातं शतम् । द्वितीयपादे पत्रयोदशभेदः । चः पञ्चभेदः। ल एकभेदः । दो द्विभेदः । पुनर्ल एकमेदः। दो द्विभेदः । अन्योज्यताडने पष्टय- धिकशतद्वयम् । अस्य प्रथमोदविकल्पैम्ताउने जातानि पड्विंशतिः सहस्राणि पूर्वार्धे विकल्पाः । अपरार्धेऽप्येयम् । अन्योज्पताइने जाताः सप्तपष्टिः कोट्यः पटिलशाधिकाः ॥६२.१ ॥ सालेय गुगः सीयारयः। पर मी) यामभामिन्यप्र प्राध्याति-उदीमाधिजन्दगी पमिग यता शप्पीभनिाममार्ग मायादेमप्यायला गो न भनि । उनीभ्यासिकामध्ये एगा। तमा एस्पिनर ससमय निरिगा। 3) शारभारस्य हिमापटमंम्पिनीस पापम् । मयूरगन् रवि भिमा मानिस मागंम् । )पत्र पमनाम मस्जिगनगारनामामागभी मासगानी। १. २.२ ६एमसोम.toरो दिने (nd) is droprred in s. ३ान- HTrdropiadina. ५ - Acs.

·छन्दोऽनुशासनम् । ओजजा पश्चिमान्तिका ।। ६३ ।। मागधिकाया ओजपादेन अनिता पश्चिमान्तिका । यथा- "उदयं लब्ध्या महीतले, सन्तापकरः कथं भवान् । दिवसापगमेऽस्तकारिणी, तरणे तव पश्चिमान्तिका ॥ ६३.१ ॥ अत्र प्रथमपादविकल्पशतेन द्वितीयपादविकल्पशतं ताडितं जातानि दश सहस्राणि पूर्वार्धे । अपरार्धेऽप्येवम् । अन्योज्यताडनाया जाता दश कोटयः ।। ६३.१ ॥ युग्जोपहासिनी ॥ ३४॥ मागधिकायाः समपादैर्जनितोपहासिनी । यथा- "यपुपेयं द्रुतहेमभासिनी, लोचनलक्ष्म्याम्बुजविलासिनी। ध्रुवा मनसिजधनुःप्रकाशिनी, पदनरुचा चन्द्रोपहासिनी ।। ६४.१ ॥ अन प्रथमपादविकल्पानां पश्यधिकशतवयेन द्वितीयपादविकल्पास्तावन्त एवा- हताः।जातानि सप्तपष्टिः सहस्राणि पट्शताधिकानि पूर्वार्धे । अपरार्धेऽप्येवम् । अन्योन्य- वाडनायां "चत्वार्यजानि पट्पञ्चाशत्कोव्यः सप्तनवतिर्लक्षाः पष्टिः 'सहस्राणि ॥६४.१।। वैतालीयप्रकरणं त्रिंशत् ।। अजमुखश्चीगन्तो नवमे ले मात्रासमकम् ॥ ३५ ॥ न विद्यते जगणो मुखे यस्यासावजमुखः । चीरिति चत्वारश्चगणाः । गुर्वन्ताः । नवमे लघौ सति मात्रासमकम् । "तत्राये चगणे चत्वारो विकल्पाः 55; {\s; sh; m; द्वितीये त्रयः 55; Is; sII; मध्यगुरुसर्वलघुविकल्पौ तु "विश्लोकनापोदितत्वान्न भवतः । तृतीये एकः ।।5; नवमे ले इति वचनादादिगुरुसर्वगुरू न भवतः । मध्यगुरु सर्वलघू तु "वानवासिकालक्षणेनापोदितौ । चतुर्थे द्वौ 5; Is; गन्तत्वाभिधानादन्य- विकल्पानामप्राप्तिः । अन्योन्पताडनायां प्रतिपादं चतुर्विशतिर्भेदाः । चतरुणां चतुर्दिशतीनामन्योन्यताडनायां जातं तिस्रो लक्षाः एकत्रिंशत्सहस्राः सप्त शानि पट्सप्तत्यधिकानि । यथा- 1) उदयं लब्ध्वेत्यत्र भन्योनिः । उदयं प्रतिष्य प्राप्य कथं भवान् संतापात् । कि तु इदं न जानासि तव विनाशकारिणी पश्चिमान्तिका अन्त्रिकमान्तावस्था । ततो भन्यं किमपि कुरु । भयग पत्रिमा दिकू भन्तिका समीपस्था। 2) वपुपेत्या दुत गठितम् । 3) चत्वार्यजानीति-कोटिशतसस्यमन्जम् । 4) तबाघे गणे चत्वारो विकल्या इति-जगगस्पचगगस्य वरिवस्यात् । 5) विठोकेनैति-लौ पत्रमाष्टमी विश्लोकः। 6) वनवासिकालक्षणनेनि - द्वादशन वानगासिका । भयमः- द्वादशनकाराभवमश्च यत्र लघुभवति सा वानवासिका। १ मागधिकायाः placed after जनिता in A. २ पष्टिसहसानि P. ३ आदिगुस्सवलयू . ४ अपोदितत्वात् ACDS.

·तृतीयोऽध्यायः। "अद्यापि मधुः शिशुरेवायं, नो सज्जशरः कुसुमास्रोऽपि । मा त्रासमुपाश्रय धीराव, भावी क्षणतः प्रणतः सोऽपि ।। ६५.१ ।। ग्युपवित्रा ॥६६॥ अजमुखचीर्गन्तो नवमे गुरावुपचित्रा । अस्यां तृतीये थे द्वौ विकल्पौ ss; sil; अन्ये चगणविकल्पाः प्राग्वत् । अन्योऽन्यताडनायां प्रतिपादमष्टाचत्वारिंशद्भेदाः । प्राग्बदन्योन्यताडनीयां त्रिपञ्चाशल्लक्षाः चतुरशीतिः शतानि पोडशोचराणि । यथा- "शङ्खक्षोदरुचा तव कीर्त्या, लोकानां च त्वय्यनुरागैः । कृष्णैश्वापयशोभिपिता, दिशि दिशि जाता भूरुपचित्रा ।। ६६.१ ॥ लो पञ्चमाष्टमी विश्लोकः ॥ ७॥ यस्य पादे पञ्चमाष्टमी लघू भवतः स विश्लोकः । अनाघे चे चत्वारो विकल्पाः ss; us; Sil; ll; द्वितीये द्वौ ।s); }}; तृतीय द्वौ ss, sh; गुरुमध्य-गुर्वन्त-सर्वलघु- गणत्रयं तु "चित्रयापोदितम् । चतुर्थे गुर्वन्तं गणद्वयमेव ऽs; IIS; अन्योज्यताडनायां प्रतिपाद द्वात्रिंशद्भेदाः । ग्राग्वदन्योज्यताडनायां दश लक्षा अष्टाचत्वारिंशत्सहस्राः पञ्च शतानि पट्सप्तत्यधिकानि । यथा- "यस्य न कुलमपि यो विश्लोकः, स्फुरति च मनसि न यस्य विवेकः । येन न गुणविपये निहिता धीर, जीवन्नपि स पुमानप्रसन्नः ॥ ६७.१ ॥ नवमश्च चित्रा ।। ६८॥ नवमो लघुश्चकारात् पञ्चमाष्टमौ च यत्र भवतः सा चित्रा । आये चे विकल्पा- श्वत्वारः 55; 15; sh; m; द्वितीये द्वौ । ॥ तृतीये अयः ॥5; IS}; ; चतुर्थे दी ss; Is; अन्योन्यताडनायां प्रतिपादमधाचत्वारिंशद्भेदाः । प्राग्वदन्योज्यताडना- यामुपचित्रातल्या संख्या । यथा- "नित्यं प्रतिगृहमपि विस्फूर्जद्-, विद्रुममरकतकनकमयूखैः । चित्रा नूप तव पुरि भवति द्यौः, प्रकटितवहुविधसुरधन्वेय ॥ ६८.१ ।। द्वादशश्च वानवासिका ॥ १९॥ द्वादशश्चकारानवमश्च यत्र लघुर्भवति सा वानवासिका । अनाये चे चत्वारः 55; 1) भयापि मधुरित्यय सन इति-पुष्पाभावात् । स्वोम्निमोऽवस्था वण्यन्ते । शशवं प्रोटिनुति- निभा'मीयभारी भर्ता रटः। 2) गरोदरचेत्या उपचिति- परस्परमुभयोः सयोगे उपचित्रता। चियमपि एकत्र कृष्ण श्रेनं सार। 3) पिनयापोदितमित्या विद्यायां हि नयमेन लघुनच भविवम्यम् । 4) यस्य नेति-पुरास्येत्सम्याहारः। विठोकः कीर्तिरहितः। मयसको 5) नित्यं प्रतिगृहत्यत्र चिया पोपुर । पले भाकाशं प्रगटिवरपिधेन्द्रधनुः । १ उपध्य ; अपाय CHR; २ पीराल. ३ प्रयतः , ४dropped in a. ५ वादने .. ६ नर्वे मान्त. ७ प्रनिविस्मपिज.. मृतः ।

·१२४ छन्दोऽनुशासनम् । Is; sh; ; द्वितीये त्रयः ; us; SI; तृतीये द्वौ Isl; ; चतुर्थे वो 5 us; अन्योन्यताडनायां प्रतिपादमष्टाचत्वारिंशत् । अन्योन्यताडनायां "सैव संख्या यथा "सौरभपाण्डिममहिमविशेषान्-, नागरखण्डाधिकप्रमोदम् । दधदधुना भूप गीयते वे, चारु यशो वानवासिकाभिः ॥ ६९.१ ।। एभिः पादाकुलकम् ॥ ७० ॥ एभिः मात्रासमकादिपादैः रचितं पादाकुलकम् । तच विक-त्रिक चतुष्कसंयोग- भेदात् पञ्चपष्टिभेदम् । तत्र द्विकसंयोगे मात्रासमकस्य त्रयः पादाः, उपचित्रादिचतुष्टय- स्यैकैकः इति चत्वारः । उपचित्रायास्त्रयः पादाः, मात्रासमकादिचतुष्टयस्यैकैकः इति चत्वारः। विश्लोकस्य त्रयः पादाः, मात्रासमकादिचतुष्टयसैकैकः इति चत्वारः। चित्राया- स्त्रयः पादाः, मात्रासमकादिचतुष्टयस्सैकैकः इति चत्वारः । तथा वनवासिकायास्त्रयः पादाः, मात्रासमकादिचतुष्टयसकैका इति चत्वारः। मात्रासमकस्य द्वौ पादौ, उपचित्रायाः, विश्लोकस्य, चित्रायाः, वानवासिकायाथ प्रत्येकं द्वाविति भेदाश्चत्वारः। मात्रासमकं हित्वा उपचित्रायाः द्वौ पादौ, विश्लोकस्य, चित्रायाः, वानवासिकायाच प्रत्येकं द्वाविति त्रयो भेदाः । मात्रासमकमुपचित्रां च हित्वा विश्लोकस्स द्वौ पादौ, चित्रायाः, वानवासिकायाच, प्रत्येकं द्वाविति द्वौं भेदौ । मात्रासमकमुपचित्रां विश्लोकं च हित्वा चित्रायाः द्वौ पादौ वानवासिकायाच द्वावित्येकः । एवं त्रिंशत् । त्रिकसंयोगे मात्रासमकस्य द्वौ पादौ, उपचित्राविश्लोकयोः, उपचित्राचित्रयोः, उपचित्रापानवासिकयोः, विश्लोकचित्रयोः, विश्लोकवानवासिकयोः, चित्रावानवासिकयोः प्रत्येकं द्वाविति पड् भेदाः । उपचित्रायाः द्वौ पादौ, मात्रासमकविश्लोकयोः, मात्रासमकचित्रयोः, मावासमकवानवासिकयोः, विश्लो- कचित्रयोः, विश्लोकवानवासिकयोः, चित्रावानवासिकयोः प्रत्येकं द्वाविति पद भेदाः। तथा विश्लोकस्स द्वौ पादौ,मात्रासमकोपचित्रयोः,मात्रासमकचित्रयोः,मात्रासमकवानवासिकयोः, उपचित्राचित्रयोः, उपचित्रावानवासिकयोः, चित्रावानवासिकयोथ प्रत्येकं द्वाविति प भेदाः । चित्रायाः द्वौ पादौ, मात्रासमकोपचित्रयोः, मात्रासमकाविश्लोकयोः, मात्रासमक- वानवासिकयोः, उपचित्राविश्लोकयोः, उपचित्रावानवासिकयोः, विश्लोकवानवासिकयोश्च प्रत्येकं द्वाविति पइ भेदाः । तथा वानवासिकायाः द्वौ पादौ, मात्रासमकोपचित्रयोः, मात्रासमकविश्लोकयोः, मात्रासमकचित्रयोः, उपचित्राविश्लोकयोः, उपचित्राचित्रयोः, 1) सैव संख्येति-५३०४४।६। 2) सारभति-पाण्टिमा धरलल्यम् । नागेति-ताम्बूलीपनम् । पनवासे भवं वानवासं पलादि वद्विद्यते यास तामिः। २ ते dropped in B. ३ मानास्मादिपाद. CDN. ४ द्विनिवनुष्कस• A. ५ उपविनाचतु. N. The sentence is dropped in a. ७ द्वौ dropped in a CA reads मानासम for मानासमक in the whole passage. $ x drops the word. १. Repeated in a. ११ वानवातिन दो पादौ । . १पण्डा...

·उ तृतीयोऽध्यायः। ૨૫ विश्लोकचित्रयोश्च प्रत्येकं द्वाविति पद् भेदाः । एवं त्रिंशत् । चतुष्कसंयोगे एकैकपरिहारेण पञ्च । सर्वे मिलिताः पश्चपष्टिः । द्विजातिजा विकल्पाः स्युः, त्रिंशत् ; त्रिंशत् त्रिजातिजाः । चतुर्जातिभवाः पञ्च, पञ्चपष्टिरितीरिताः ॥ ७०.१ ॥ इति संग्रहश्लोकः । एषां च पञ्चपष्टे दानां मध्यात् मात्रासमकस्य त्रयः पादाः, एका उपचित्रायाः इत्येवंरूपस्य प्रथमभेदस्य संख्या यथा मात्रासमकपादत्रयभेदानां तिसृणां चतुर्विशतीनां उपचित्रकपादभेदानां चाप्टाचत्वारिंशतोऽन्योन्याभ्यासे जाताः पट् लक्षाः त्रिपष्टिः सहस्राणि पञ्च शतानि द्विपञ्चाशदधिकानि । प्रथमभेदस्य च "लोटसंचारक्रमेण चातुर्विध्यम् । स्थापना- मा मा मा उ ततश्चतुर्भिर्गुणने जाताः पविशतिर्लक्षाः चतुःपञ्चाशत्सहस्राः मामा उमा द्वे शते अष्टोचरे । एवं द्वितीयादिभेदेप्वप्यूह्यम् । माउ मामा मामा मा तत्र मात्रासमैकस्य त्रिभिः पादैरुपचित्रायाश्चैकेन पादाकुलकं यथा "शशधरपादाकुलके गगने, कोकिलनादैर्मुखरे च वने । मदने च' जगज्जयनैकाने, पान्थ कथं गन्ता तदिहाने ॥ ७०.२ ॥ मात्रासमकस्य पादयेन उपचित्रायाः एकेन विश्लोकस्य चैकेन यथा- "जयिनि दिगन्ताद् भवति प्राप्ते, पौरस्त्रैणं त्वरितं नृपते । विचरति सद्यः पादाकुलकं, मलयानिल इव "भृङ्गीकुलकम् ॥ ७०.३ ।। "मात्रासमकोपचित्राचित्रापानवासिकापादैर्यथा- "वन्दितपादाकुलकैर्युसदाम्, अनुपममहिमश्रीधाम सदा । सा वो वितरतु शिवमाकल्पम् , भारत्यनुदिनमसममनल्पम् ।। ७०.४ ॥ भाषान्तरेवपि यया- चंदुजोओ चंदणलेवों, कुवलयसेज्जा कमलुक्खेवों। दाहिणमारुअओ कप्पूरं, अहिअं विरहे उहइ सरीरं ॥ ७०.५॥ 1) द्विजातिजेत्यत्र द्विकसंयोगभवेति भावः । 2) लोटसंचारक्रमेणेति-पूर्व तावत् पादत्रयं मात्रा- समकस्य पश्चादुपचित्रायाः एकः पादः । अनया रीत्या ज्ञेयम् । 3) शशधरत्यन पादैः किरणराकुलम् । स्वार्थ के पादाकुलकं तस्मिन् । 1)जयतीपत्र पादेति-क्रियाविशेषणम् । (पाईराकुलकं पादाकुलकं .)। 5) अमरीन्दम् । 6) मात्रासेति-प्रत्येकं पादो योग्यः। 7) पन्दितपादेत्यत्र भाकल्पं युगान्तं यावत् । 8) चंदुजोउति-चन्द्रोड्योतः अन्दनलेपः बुमुदाशियो(शय्या) कमलतालवृन्वं दक्षिणवायुः सिवानोऽधिकं दहति सरीरम् । १निजातिकाः B. 391 dropped in B;. ३ आयभेदस्य . ४गणने समस्य A. ६ भविकलं for अनुदिनं (v.i) UP. ७ लेओ खेओ B, ·अथ चतुर्थोऽध्यायः। "गी पष्ठो जो लौ वा पूर्वेऽधेऽपरे पष्ठो लार्या गाथा ।। १ ।। नौजे जः इति वर्तते । गौ चगणसप्तकं गुरुवार्धे यस्याः सा आर्या । अत्राप- वादः । पूर्व पष्ठो जगणो न्लौ वा । अपरेऽर्थे पठो गणो लघुः कार्यः । अर्धग्रहणा- दार्यादिपु पादव्यवस्था नास्ति । "तेन 'द्वीपादन्यस्मादपि' इत्यादौ गणत्रयस्य "अन्ते "लयोर्गुरुत्वं न भवति । आर्य संस्कृतेतरभापासु गाथासंज्ञेति गाथाग्रहणम् । अत्र पूर्वार्धे "प्रथमे चे विकल्पाश्चत्वारः । यथा-55; IIS S II; lill; द्वितीये - पञ्च ss; ॥5/SIB sh; ; तृतीये चत्वारः 55; 15; SIL चतुर्थे पञ्चssi 5 ISI submपञ्चमे चत्वारः 55; 15,50पष्ठे द्वौ।sm; सप्तमे चत्वारः 55; s sum; अष्टमे गुरुरेक एव । अन्योऽन्यताडनायां द्वादशसहस्राण्यष्टौ शतानि । एवमपरार्धेऽपि । नवरं पठे लघुन्येकस्मिन्नेक एव विकल्पः । अन्योज्यताडनायां पट् सहस्राणि चत्वारि शतानि । उभयदलविकल्पताडनायां अष्टौ कोटयः एकोनविंशतिर्लक्षाः विशतिः सहस्राणि । यदाह- जगणविहीना विषमे चत्वारः पञ्च युजि चतुर्मात्राः । द्वौ पठाविति चगणास्तचौतात् प्रथमदलसंख्या ॥ १.१ ॥ एवमपराधसंख्या पष्ठे स्थालघुनि चैकस्मिन् । आर्यासंख्योभयदलसंख्याघाताद् विनिर्दिया ॥ १.२ ॥ - आर्या यथाः - "उपदिश्यते तव हितं यदि वाञ्छसि कुशलमात्मनो नित्यम् । मा जातु दुर्जनजनेप्यायचरितं प्रपद्यस्व ।। १.३ ।। प्राकृते यथा- कलसभयतवस्सिचुलुअपूरणमेते वि मुणियमझाण । जलहीण कह सरिसा सया अगाहा महप्पाणो ॥ १.४॥ अथ चतुयाध्यायस्य पर्यायाः प्रादुःक्रियन्ते । 1) गौ पटोज इत्यत्र मृगौ पूर्वार्धे पश्चाधे च भरतः । पर परार्धे पष्ठचतुर्मात्रिकस्थाने एक एव लघुरणः कार्यः । एतारता मानाय हीयने भपरार्धे । १ इति-ससमः स्वरः । तेन द्वीपेत्यत्र द्वीपादन्यस्मादपि मध्यादपि जलनिर्दिशोऽप्यन्तात् । भानीय प्रतिति घटयति विधिरभिमतमभिमुखीभूतः । मन्तात् प्रान्तात् । झटिति गीघ्रम् । भभिमन इष्टं समुखः सन् । 3) अन्ते गुरुत्वं नेति-वान्ते ग्वक इति सूनोचम् । 1) प्रथमे चे विपाश्चत्वार इनि-नौने जा इति सूत्राशेन जगणस्य निपिद्धत्वात् । ३) उपदिश्यत्यय भार्याणां सालानां भापरितम् । 'शरस्नु हटम्मंणा लठति पादपीठे परम्' इनि वचनात् । 6) कलसमवेत्या महामना समुद्रोपमान न घटते यया कुम्भजन्मतपस्वि- पुलुकमानमात्रेऽपि ज्ञावमध्यानां जलयीनो कयं सदशा सदा भगाधा भप्रासपारा महामान.। १ पूर्वार्धे परे , पूर्वेऽधे परे BN, पूर्वेऽ) अपरे , पूर्व अपरे । २ आर्या x. ३ परे . yout dropped ६ विशविसह. A. ७ वजाता ABOR. ८मिसे. P. ५अटा.

·- - - चतुर्थोऽध्यायः। पैशाचिके यथा- "पनमध पनयपकुष्पितगोलीचलनग्गलगपतिविवं । तससु नखतेप्पनेसु एकातसतनुधलं लुहं ॥ १.५॥ एवमन्यभापास्वप्युदाहार्यम् ॥ १.५ ॥ आर्याया वक्तव्यान्तरमाह- पछे न्ले लादू द्वितीयात्सप्तमे त्वाद्यात्पदमन्याधं च पञ्चमे ॥२॥ पूर्वार्धे पप्ठे गणे न्ले सति द्वितीयालादारभ्य पदं भवति । षष्ठन्लगणस्य प्रथमे ले यतिरित्यर्थः । तथा सप्तमे न्ले आद्याल्लादारभ्य पदं भवति । पठगणान्ते यतिरित्यर्थः । अन्यार्धे द्वितीयेऽर्धे पञ्चमे न्ले सत्याद्यालात्पदम् । चतुर्थगणान्ते यतिरित्यर्थः । यथा- "चतुरम्बुराशिमुद्रितभूभारोद्धारचतुरभुजपरिघः । एकाङ्गवीरतिलकः श्रीमानिह जयति सिद्धेशः ।। २.१ ॥ आर्याया विशेपानाह- आद्यचियतिः पथ्या ॥३॥ यस्था द्वयोरप्यर्धयोराधचगणत्रये यतिर्भवति सा पथ्या । यथा- "नेपथ्यानि निरस्यति संत्रस्यति मत्तकोकिलानादात् । निन्दति चेन्दुमयूखांस्त्वद्विरहे नः सखी सुभगा ॥ ३.१ ॥ विपुलान्यायन्तसर्वभेदात् त्रेधी ॥४॥ अन्या द्वयोरर्थयोरायचियतिरहिता विपुला । सा चायन्तसर्व भेदात् त्रेधा । पूर्वार्धे चगणत्रययतिरहिता आदिविपुला । मुखविपुलेत्यर्थः । अपरार्धे अन्तविपुला । जघनवि- पुलेत्यर्थः । द्वयोरप्यर्धयोः सर्वविपुला । महाविपुलेत्यर्थः । यथा- "मुखविपुलाः पर्यन्ते च लघीयांसो भवन्ति नीचानाम् । वर्पासु ग्रामपयःप्रवाहवेगा इव स्नेहाः ॥ ४.१ ॥ "नामीनिन्ना कुचतटतुना जघनविपुलाथ मध्यकृशा । भृकुटिलाशयसरला च मानसं हरति सा वाला ॥ ४.२ ॥ 1) पनमधेत्यत्र प्रणमत प्रणयप्रकुपितगौरीचरणाप्रलग्नप्रतिविम्ब दशसु नखदर्पणेषु एकादशगनुधर रुखम्। ) चतुरम्बुधे (र)ति [भत्र] मुद्रितः सहितः । पृथ्वीभारीद्धरणदक्षभुजार्गलः सिद्धेशः सिद्धराजः । 3) नेपथ्यानीति-कस्याश्वित् सत्यस्तद्रमण प्रति कथयन्ति । निरस्यति निराकरोति । संत्रस्यति त्रासं भजति। चन्द्रकिरणन् । नोऽस्माकं सखी। 4) मुखविपुलाः पर्यन्ते चेत्या नीचानां नेहा भवन्ति । क इव वर्षाकाले ग्रामजलप्रवाहयेगा इव। बहिःक्षेत्रेषु प्रवेशनात् । कथंभूताः। आदौ वृद्धाः प्रान्ते लघवः। 5) नामीनिम्ने. त्यत्र नाभी निम्ना स्तनभागे उनता नितम्बे विशाला कटी कृशा दुर्यला। भ्रूकुर्टि लातीति भृकुटिला भुवो वति वा। १ The word is dropped in a. २ पनयकुप्पत 0. ३ चलणग्ग Bk. ४ तापतेB. ५ चाद्यात् स. ६ आये ले . ७ मयूषान् इ. ८ विधा s. ९ अन्यविपुला ०. १० मुपविपुला AN. *" १७ छन्दो ·छन्दोऽनुशासनम् । "शत्राभ्यासे रतिवल्लभस मन्ये खरिका रम्या । तव कमलदलाक्षि नितम्यभूमिरेपा महाविपुला ॥ ४.३ ॥ ग्मध्ये द्वितीयतुर्यो जौ चपला ॥५॥ गुर्वोर्मध्ये द्वितीयतुर्यों जगणो यस्यां सा चपला । सा चायन्तसर्वभेदात् त्रेधा । तत्र पूर्वार्धे आदिचपला मुखचपलेत्यर्थः । अपरार्धे अन्तचपला जघनचपलेत्यर्थः । द्वयोरप्य- धयोः सर्वचपला महाचपलेत्यर्थः । तत्र पूर्वार्धे "प्रथमे चे द्वौ विकल्पो-55; IS; द्वितीये एक: 151; "तृतीयेऽप्येक: SS; चतुर्थेऽप्येकः ।।; "पञ्चमे द्वौ ss; SI; "पष्ठेऽपि द्वौ Is; itih; "सप्तमे चत्वारः ss; lls; sil t; अष्टमे गुरुरेव । अन्योज्यताडनायां द्वात्रिंशत् । अपरार्धे पष्ठस्य लघोरेकत्वात् पोडशैव । उभयोर्धताडनायां पञ्चशतानि द्वादशो- तराणि सर्वचपलाविकल्पाः । मुखचपलायां पूर्वार्धविकल्पैत्रिंशवा अपरार्धचतुःपष्टिश- तविकल्पानां तोडने द्वे लक्षे अष्टाचत्वारिंशच्छतानि । जघनचपलायां चापरार्धविकल्पैः पोडशभिः पूर्वार्धविकल्पानामष्टशताधिकद्वादशसहस्रसंख्यानां ताडने तावन्त एवं विकल्पाः । तत्र पथ्यापूर्विका मुखचपला यथा- "एकोऽपि वालचूतः शिखोद्गमैरभिनवैर्मनो दहति । एतत्पुनरधिकं सखि कलकण्ठी तत्र मुखचपला ॥ ५.१ ॥ आदिविपुलापूर्विका मुखचपला यथा- "मृदु वाच्य एप नेणाक्षि वल्लभस्ते शठोऽन्यविवशमनाः । वर्जय परुपैर्वचनैर्मुखचपलानामयं विषयः ॥ ५.२ ॥ अन्तविपुलापूर्षिका मुखचपला यथा- "दयितस्तवानुनीतो मया सखि त्वां किलानुनेप्यति सः । सं पादानतमालोक्य मा कटु बेहि मुखचपले ।। ५.३ ।। एवं सर्वविपुलापूर्विकायां मुखचपलायामुदाहार्यम् । पथ्यापूर्विका जघनचपला यथा- 1) शस्त्राभ्यास इत्यत्र खयरका भ्रमयोग्या भूः।) प्रथमे चे द्वौ विझल्पाविति-यतो द्वितीयो जगणो गुस्वयमध्ये भवति गुर्वन्तौ च एतौ सः। जगणस्य तु भोजस्थानस्याभिषेधः। 3) नृवीयेऽप्येक इत्यय भोजस्थानत्वात् जगणस्य निषेधः शेषाणां चनुणी गगाना मध्ये योगगयोरादी लघुः [ एकस चान्ते लघुः] वन एक एव सर्वगुररूपो भवशिष्यते। 4) परमे द्वाविति - भवाप्योजस्थानत्याचगणस्य निषेधः । द्वयोरवादी लघुः स्यात् ततो गणायवर्जनम् । 5) पठे द्वौ इति-पठे स्थाने जन्लोरेवानुशातत्वात् । 6) ससमे चत्वार इति-ओजस्थानत्वात् जगणो न। 7) एकोऽपि वाटेत्यत्र कलकण्टी कोकिला । मुखे चाचाला । 8) मृदु वाध्य एष इत्यत्र मृदु क्रियाविशेषणम् । अन्यामु निम्शे पररश मनो यस्यति सः । या मुखे घाला पाचाला भवन्ति तासां गोचरः।७) दयितस्तवेत्यत्र अनुनयं प्रापितः त्या(at) मानयिष्यति है भास्यवाचाल । १ महाचपला dropped in a. २dropped in o. ३ अपि dropped in sr.४ अपराध N; अपरापि ५ उभयार. ६ मारा 2. ७ ताडनार ८ अन्दविपुला यथा .

·चतुर्थोऽध्यायः। "तस्या नितान्तचपलान् नेत्रविलासान विलोक्य बालायाः। को वर्णयेदमुग्धः कुरङ्गिकादृष्टिललितानि ॥ ५.४ ॥ अन्तविपुलापूर्विका जघनचपला यथा- "उद्दाममारुतहतध्वजघनचपलानि जीवितव्यानि । जानन् जनः कथं नाम जातुचित् प्रीयते तत्र ॥ ५.५ ।। महाविपुलापूर्विका जघनचपला यथा- कम्य कृते कृतपुण्यस्य दृष्टिरियमनिमिपा त्वया धियते । यासीत्पुरा कुरङ्गाक्षि नित्यमत्यन्तचपलैव ।। ५.६ ॥ एवं मुखविपुलापूर्विका जघनचपलोदाहायर्या । पथ्यापूर्विका महाचपला यथा- "चपलं न कस्य चेतो नरस्य जायेत पश्यतस्तन्वीम् । नृत्येक्षणेऽत्र नव्याङ्गहारलीलामहाचपलाम् ॥ ५.७॥ महाविपुलापूर्विका महाचपला यथा- "युगपत्प्रफुल्लकङ्केल्लिमल्लिकावकुलचम्पकान् दृष्ट्वा । जाता मधूत्सवे पट्पदावलीयं महाचपला ।। ५.८॥ एवं मुखविपुलापूर्विका जघनविपुलापूर्विका च महाचपलोदाहार्या । "एवं गाथा- प्युदाहार्या । एवं पथ्याभेदेनैकेन "विपुलाभेदेत्रिभिश्चपलाभेदै दशभिः" पोडश भेदाः । "केचित्तु लघुत्रयादारभ्य द्विद्विलघुवृध्द्या कमलादीन् पड्विंशतिभेदानाहुः । यथा- कमला ललिआ सीलें। जुम्हा रंभा य मागही लच्छी। विज्जा माला हंसी ससिलेहा जण्हवी सुद्धा ।। ५.९ ॥ काली कमली मेहा सिद्धी रिद्धी अ कुम्मई धरणी। जक्खी वीणा भी गंधब्धी मंजरी गोरी॥ ५.१०॥ कमला तिहि लहुपहिं ललिआ पंचेहिं पचमाईओ। विहिं विहिं बढतेहिं कमेण सेसामो जाति ॥ ५.११॥ एतच्च गाथाप्रस्तारैष्वन्तर्भूतमिति न पृथग्लक्ष्यते । न च सर्वे प्रस्तारभेदाः शक्या उपदर्शयितुमित्यास्तामेतत् ।। ५.११ ।। 1) तस्या नितान्तेत्यत्र अमुग्धो दक्षः । ललितानि क्रीडितानि। 2) उद्दाममारतेत्यत्र प्रचण्डवात्या- हतपताकामेघचञ्चलानि । नाम कोमलामन्त्रणे । कदाचित् प्रीणाति संसारे। 3) चपलं न कस्येत्यत्र तन्वी कान्ताम् । नाटयावसरे नगीनाङ्गविक्षेपमहाचला। 4) युगपन् प्रेति-मधूरसवे वसन्तावसरे। 5) एवं गाथेति-प्राकृतादिजा। 6) विपुलाभेदैनिभिरिति-मुखविपुला-जयनाविपुला सर्यविपुला-भेदैः। 7) द्वादश- भिरिति-यतो मुखचपला-जघनघपला-सर्वचपला-रूपेषु विप्वपि भेदेषु प्रत्येक पध्या-मुखविपुला-जघन- विपुला- सर्यविपुला-रूपाश्चत्वारो भेदा लभ्यन्ते ततो भवन्ति द्वादश । 8) केचिनु लघुत्रयादिति-मायोग्य हि लघुत्रयेणावश्यं भाव्यम् । काली कुमा(म)रीत्यत्र कुमा(म)रीस्थाने कमली प्रत्यन्तरे। १ अनिमिषात् N. २ तृसत्क्षणेत्र ४.३ नव्यानलहार A. ४ मलिको ब. स. ५ोला , ६ जन्दा ७जन्हवी.८मरी APKP. ९परिणी F.

·१३२ - - छन्दोऽनुशासनम् । द्विः पूर्वाधं गीतिः ॥६॥ द्वा वारो पूर्वार्धलक्षणं यस्यामार्यायां सा गीतिः । सा चैकः पथ्यायास्त्रयो विपुलाया द्वादश चपलाया विकल्पा इति पोडशवा । अत्र पूर्वार्धे द्वादश सहस्राण्यष्टौ शतानि विकल्पाः । अपरार्धेऽपि तावन्तः । अन्योज्यताडनायां पोडश कोट्यः अष्टात्रिंश- लक्षाः चत्वारिंशत्सहस्राः विकल्पाः पथ्यागीतो भवन्ति । विपुलागीतावपि त एव । सर्वचपलागीतो पूर्वार्ध द्वात्रिंशद्विकल्पाः । अपरार्धेऽपि वावन्तः । अन्योऽन्यवाडनायां चतुर्विशत्यधिकानि दश शतानि । मुखचपलागीतो पूर्वार्धे द्वात्रिंशद्विकल्पाः । अपराधै द्वादशसहस्राण्यष्टशताधिकानि । अन्योज्यताडनायां चतस्रो लक्षाः पण्णवतिः शतानि । जघनचपलायामप्येतावन्त एव । तत्र पथ्यागीतिर्यथा- "विरचिवकुसुमाभरणा तन्वाना गीतिमलिकुलनिनादैः । अभ्यागच्छति चैत्रे वासकसनेव संप्रति वनश्रीः ॥ ६.१ ॥ महाविपुलागीतिर्यथा- "मतद्विरेफस्कोकिलेचैतालिकमहाविपुलगीत्या । क्रियते निर्भरमुन्निद्र एप यूनां मनःसु मनसिशयः ॥ ६.२ ॥ पथ्यामहाचपलागीतिर्यथा- "यावलुनामि चूताङ्कुरान्पुरोऽस्या मधुं व्यपह्रोतुम् । ताबद्धभूव गीतिः पिकाइनानां प्रमोदचपलानाम् ॥ ६.३ ॥ महाविपुलामहाचपलागीतिर्यथा- कष्टां जनस्त्वदालोकनादपि क्षणमिमां दशां लभते । विपुलां तनोपि दीर्घाक्षि गीतिमेवां कुतो महाचपले ॥ ६.४ ॥ एवं शेपभेदेषु द्वादशखप्युदाहार्यम् ॥ ६.४ ॥ परार्धमुपगीतिः ॥७॥ द्विः परार्धलक्षणं यत्र भवति सा आर्योपगीतिः । इयमपि पूर्ववद पोडशेभेदा। तत्र पथ्योपगीतौ पूर्वार्धे चतुःपष्टिशतानि विकल्पाः । अपरार्धेऽपि तावन्तः । अन्योज्य- ताडनायां चतस्रः कोट्यो नव लक्षाः पष्टिः सहस्राणि । विपुलोपगीतावपि तावन्त एव । 1) विरचितत्यन्त्र भरि समागते मात्मानं भलंकरोति । (see p. 103 2. A). 2) मत्तद्विरे- फेत्यत्र पुरुषवत् प्रगल्भवचाः कोकिळा पुंस्कोकिल उच्यते । 3) याबाहुनामीत्यय काचिद्विरहिणी वसन्तागमे वसन्तं विनाशयितुं [प्रवृत्ता माह]-यसन्ते कन्दर्पसद्भाव इति हेतोः कन्दर्पशनहेदन चूनादुरान् हे सरित्र यावल्लुनामि वावकोकिलाना ध्वनिः प्रादुर्भूतः । किं करोमि इति भावः । यद्वा चूठाङ्करा हि मधोरववार भवन्ति वतन यदि छिननि उदेपा विरहिणी वसन्तागर्म न बानातीति भावः। १ अपरार्धे तु . २ पुष्कोकिल P. ३ का जन.A; कदाजन. . ४ उपगीवि . ५पोदानेदाः ४.६त एवं B.

·- चतुर्थोऽध्यायः। महाचपलोपगीतौ पूर्वार्धे पोडश । अपरार्धेऽपि तावन्तः । अन्योऽन्यताडनायां पट्पञ्चाश- दधिके द्वे शते । मुखचपलोपगीतौ पूर्वार्धे पोडश विकल्पाः । अपरार्धे चतुःपष्टिः शतानि । अन्योऽन्यताडनायां लक्षमेकं चतुर्विंशतिः शतानि । जघनचपलोपगीतावपि तावन्त एव । तत्र पथ्योपगीतियथा- "उपगीति कुरगशिशो मा गाः श्रुतिसुखलवस्पृहया । व्याधं किमिति न पश्यसि चापन्यस्तेयुमिह पुरतः ॥ ७.१ ॥ महाविपुलोपगीतिर्यथा- "संप्रति शिलीमुखाः पश्य महाविपुलोपगीतिरवैः । सौखप्रसुप्तिकाः पङ्कजिनीः प्रीत्योपतिष्ठन्ते ।। ७.२ ।। पथ्यामहाचपलोपगीतिर्यथा- "उपगीतिगन्धरूपादि याति चेतो महाचपलम् । तेभ्यो निवर्तयैतत् समीहसे चेत् परां सिद्धिम् ॥ ७.३ ॥ महाविपुलामहाचपलोपगीतिर्यथा- "चूताहुराः स्मरास्त्राणि चापलात्कोकिलैल-ढाः । विपुलोपगीतयोऽस्त्राणि तेनिरे तेन तैस्तस्य ॥ ७.४ ॥ एवं शेषभेदेषु द्वादशस्वप्युदाहार्यम् ।। ७.४ ।। द्वयोर्व्यत्यये उद्गीतिः ॥८॥ आर्यायाः द्वयोः पूर्वार्धपरार्धयोर्विपर्यये उद्गीतिः । इयमपि पूर्ववत् पोडशधा पथ्यावच्च तदुद्गीतिषु विकल्पा वाच्याः । तत्र पथ्योद्दीतिर्यथा- धीरवरेण्य रणमुखे श्रुत्वा तव सिंहनादमिह । सपदि भवन्त्यरिकरिणो मधुव्रतोद्गीतिरिक्तगण्डतटाः ॥ ८.१ ।। 'महाविधुलोद्दीतिर्षया- "विपुलोद्गीतिः कलकोकिलारवैः पल्लवाताम्रा । मत्तेव पुरस्तरुपतिरियं मधुपरिचयादितो भाति ।। ८.२ ।। 1) उपगीति कुरद्धेयन गीतिर्गानं वस्याः समीपं उपगीति अव्ययीभावसमासः । मा गाःमा गच्छे। व्याध लुब्धकं धनुय॑स्ववाणम् । 2) संप्रति दिलीत्यादि-शिलीमुखा अमराः । सुख प्रसुतं सुखप्रसुतं तद्विद्यते यास वाः पृच्छती(ती)ति भावः। 3) उपगीतिगन्धरूपादीत्या मीत्यादयः पच विपयारोपां समीपे । 4) चूनाइरा इत्यत्र भाम्राकुराः कन्दर्पयाणाः यद्याखादिवास्तईि तसापरे बागा विलोक्यन्ते इत्याह । तेन कारणेन : कोकिलैस्वस्य कन्दर्पस्स भखाणि विपुलोपगीतयः तेनिरे कृता इत्यर्थः। 5) विपुलोडीतिरित्यत्र मधुक्षेत्रमासो मद्य च । इतः पार्थे। १ चतु षष्टिशतानि AP. २ चतुर्विशविशतानि AcP. ३ सौखप्रसप्तिका AB. ४ महा dropped in B. ५महाविपुलोपगीतिः ।, ·३४ छन्दोऽनुशासनम् । पथ्यामहाचपलोद्दीतिर्यधा- "चपले प्रयातु मानादयं वराकः किमाह्वयसि । प्रतिभूरमुप्य भूयः समागमे भाविनी पिकोद्गीतिः ।। ८.३ ॥ महाविपुलामहाचपलोद्गीतिर्यथा- "वाला कुतोऽपि सारनिकेय सा विपुलचपलाक्षी । ध्रुत्वा तवाभिधोद्गीतिमाशु "निष्पंन्दिनी चिरं भवति ।। ८.४ ॥ एवं शेषेषु द्वादशसु भेदेष्वप्युदाहार्यम् । तत्रायं संग्रहः- "एकैच भवति पथ्या तिस्रो विपुलास्ततश्चतस्रस्ताः। चपलाभेदेखिभिरपि भिन्ना इति पोडशार्याः स्युः ॥ ८.५ ॥ गीतीनां त्रयमित्थं प्रत्येकं पोडशप्रकारं स्यात् । साकल्येनार्याणाममी विकल्पाश्चतुःपष्टिः ॥८६॥ गीतिः सप्तमे पे रिपुच्छन्दाः ॥९॥ गीतिरेव सप्तमे पे पञ्चमात्रे गणे रिपुच्छन्दाः। अतः परं प्राकृतादौ छन्दसां भूना प्रयोग इति तत्रैवोदाहरिष्यते । यथा- "केलाससेटतुलणामागं मा वहसु संपयं दसमुह । उअ हरिपुच्छंदोलणतोलिज्जते महोअहिम्मि गिरिणो ॥ ९.१ ।। अत्र पगणस्याप्टभेदत्वेऽपि 'नौजे जा' इति जगणानुविद्धभेदद्वयवर्जनात् पद् भेदाः। ततस्तेषां शेषगणविकल्पानां चान्योय॑ताडनायां पूर्वार्धे जाता एकोनविंशतिः सहस्राणि द्वे शते । तावद्भिरेवोत्तरार्धविकल्पैर्धाते जाताः पत्रिंशत्कोट्या पडशीतिर्लक्षाश्चत्वारिंश- त्सहस्राणि ॥ ९.१॥ तृतीये ललिता ॥१०॥ गीतिरेव तृतीये पे ललिता । यथा- "अंगुलिआहिं ललिअंगी पवासदिअहे गणंतिआणुदिणम् । वल्लहआर्यढणकए जवइव मंतक्खराई एंकमणा ॥ १०.१ ॥ अत्र तृतीयपगणस्य पद्विकल्पत्वे प्राग्वत्तावन्त एव भेदाः ।। १०.१ ।। 1) चपले प्रयालित्यन वराकः क्लीयः। एनं वजन्तं मा निषेधय । आकारयसि। 2) याला कुतोऽपी- त्यत्र कान्ता हरिणीव भवति । अभिधायाः नाम्नः उद्गीतिः भणनं पले गानम्। 3) निश्चला। 4) एकैच भवतीत्यत्र चवन इति-पथ्या १ विपुला ३ । भिया इति प्रत्येकं योज्यम् । 5) कैलाससेलेत्यत्र हे दशमुख कैलासपर्वततोलनात् मानं मा वह सांप्रतं पश्य हरयो वानरा अथवाजनेयस्तेषां तस्य वा पुच्छान्दोलनेन पर्वताः वोल्यन्ते समुद्रे । 6) अंगुलिआहित्ति-वछभामर्पणकृते एकमना इयम् । इवोपेक्ष्यने । भनुदिन भलिका- मिर्मधाक्षराणि । गणयति(न्दी) बछभकथितदिवसगणनन्याजतः । जपतीय । १ तवाभिदो.. २ निष्यन्दिनी N; नि स्पन्दिनी P. ३ कैलाससैल N; कैलाससेल KP. ४ घुलगा s. ५महोअहमि ७. ६ अन्योऽन्यताडने ३; अन्योऽन्यहती . ७ अथ प्रायः प्राकृते तृ• 0. ८ वायरणकए AREE. ९कमणा E.

·चतुर्थोऽध्यायः। १३५ द्वाभ्यां भद्रिका ॥ ११॥ गीतिरेच द्वाभ्यां सप्तमत्तीयपगणाभ्यां भद्रिका । यथा- "जुबईण नयणलच्छीए सहजसलोणचणेण भहिआए । चक्खुभएण व दिण्णयं लक्खिजइ कजलं वयंसिआहिं ॥ ११.१ ॥ अत्र तृतीयसप्तमपगणयोः पटू पट् भेदास्ततस्तेपामन्यविकल्पाना चान्योऽन्यघाते जाता अष्टाविंशतिः सहस्राणि अष्टौ शतानि पूर्वार्धे । तेषां तावद्भिरेवोत्तरार्धविकल्पैर्याते जाता यशीतिः कोव्यचतुर्नवतिर्लक्षाश्चत्वारिंशत्सहस्राः ।। ११.१ ॥ षष्ठं विनेष्टपैर्विचित्रा॥१२॥ गीतिरेव "पष्ठगणं विना यथेष्टं पगणैर्निवद्धा विचित्रा । यथा- भासासु विचित्तासु जुगवं सुरनरतिरिआण जीवजाईण । संवादमणुहवंती जयइ वाणी भयवओ निर्णिदस्स ॥ १२.१ ।। विचित्रभेदत्वादस्या विकल्पसंख्या नोक्ता। केचित्सर्वैरपि पगणैरिच्छन्ति ॥१२.१॥ चेऽष्टमे स्कन्धकम् ॥ १३ ॥ मीतिरेपाष्टमस्य गुरोः स्थाने चगणे कृते स्कन्धकम् । आर्यागीतिरित्यहीन्द्रः । अत्र गीत्यर्धविकल्पानामष्टमचगणविकल्पपञ्चकेन ताड़ने जाताश्चतुःषष्टिः सहस्राः पूर्वार्धे । तावद्भिरेवोत्तरार्धविकल्पैस्ताउने जातानि चत्वारिंशदर्बुदानि नव कोव्यः पष्टिलक्षाणि । यथा- "तुह रिउरायपुरेसुं तरुणीजणलालिअम्मि 'किंकेल्लिवणे । संपइ अरण्णमहिसाण खंधकंडूअणं पर्यट्टेइ दढम् ॥ १३.१ ॥ कैचित्तु लघुचतुष्टयादारभ्य लघुद्वयद्वयवृद्ध्या ब्रह्मादीनि स्कन्धकान्याहुः । यथा चंभो हीरो कण्हो रामो चंदो पुरंदरो मेरू । धम्मो सेलो भाणू जक्यो वाही अ मायंगो ॥ १३.२ ।। कालो हरी कुबेरो सालो सुवणो सुदसणो खंदो । नीर सिही सुवण्णो मेहो' पंको अ कल्हारो ॥ १३.३ ॥ 1) जुबईणेत्यत्र नयनलक्ष्म्याः । 'एदौती पदान्ते प्राकृते इस्वो वा' (छं० १.९) इति हस्वत्वं ज्ञेयम्। सहजसलवणत्वेन प्रशस्याया चन्नुभएण । इवोप्रेक्षते-दृष्टिदोपविघाताय वयस्याभिः सखीभिर्दचं कनलम् । 2) षष्ठगणं विना यर्थप्टमिनि-यादृशाः पगणाः रोचन्ते तादृशाः क्षेप्याः यत्र तत्र वा। चगणानां मध्ये पुनः पठं घगणं वर्जयित्वा । 3) भासामु विचित्तासुत्ति-भापामु विचित्रासु युगपत् मुरनरतिरश्चां जीवजातीनां संवदनं संवादलं भनुभवन्ती जयति सर्वोत्कृष्टत्वेन प्रवर्तते वाणी भगवतो जिनेन्द्रस्य । भाविसु३ पत्रमात्राः। मुति २३ चगणाः । ज. पगणः 4) नुह रिउरायेति-तब रिपुराजपुरषु वाणीजन- लाटिते कंकेलियने । सांप्रवं वन बने वनमहिषाणो स्कन्भाग्यनं प्रवर्तत इति भावः । १ चक्सुम्भएण दिलं . २ प dropped in N.-३ जीवाईणं. ४ भगवओ इ. ५ गावर १. ६ ककेल्विो ABKKP: किकिल्लवणे इ. ७ पयट्टेइ N. ८पही N. ९ मोहो.

·उन्दोऽनुशासनम् । हेरंवो भीणो वैष्णो लहुमेएहिं सुहय नामाई । एआई साहिआई पणतीसाण पंधाणं ।। १३.४ ॥ चउँलहुएहि यंभो, हीरो छहिं, अहिं तहा कण्हो । 'विहिं विहिं पदंतेहिं कमेण सेसाण नामाई ।। १३.५ ॥ एतच्च स्कन्धकपस्तारेवन्तर्भूतमिति न पृथग् लक्ष्यते । एवं भेदंपरिकल्पने ह्यतिप्रसङ्गः सादिति ॥ १३.५ ॥ "तत्पष्ठे ल्युपात् ॥१४॥ तत्स्कन्धकमर्धद्वयेऽपि पष्ठे गणे एकस्मिन्नेव लघौ सति उपात्परं स्कन्धकमुपस्क- धकमित्यर्थः । यथा- "उअ खंधाहइतुटुंतयाहुदंटो वि को वि सुहडओ। एसो सहि परजोहं पहरइ पाएण दट्ठांहरओ ॥ १४.१ ॥ अत्र पष्ठस्य गणस्य लघुत्वेनैकत्वात्पूर्वार्ध द्वात्रिंशत्सहस्रास्तावद्भिरेवापरार्धविकल्पै- स्ताडने जातानि दशावदानि द्वे कोट्यौ चत्वारिंशल्लक्षाः ॥ १४.१ ॥ आधेऽर्धे उदः ॥१५॥ आद्येऽर्धे पष्ठ लि उदः परं स्कन्धकं उत्स्कन्धकमित्यर्थः । यथा- "जा बलमडप्फरेणं निवाण उक्खंधया आसि पुरा । सा तुह सासणभारं ताण यहंताण संपयं कह वि गया ।। १५.१ ॥ अत्र पूर्वार्धविकल्पानां द्वात्रिंशत्सहस्राणामपरार्थविकल्पैश्चतुःषष्टिसहस्राते जावानि विंशतिरघुदानि" चतस्रः कोट्योऽशीतिर्लक्षाः ।। १५.१ ।। अन्त्येऽवात् ॥१६॥ अन्त्येऽर्धे पष्ठे लि अवात्परं स्कन्धकमवस्कन्धकमित्यर्थः । यथा- "पवणपहल्लिरपल्लरधयवटमुल्लसिअकोइलावंदिरवं । ओखंधावार चिअ पेच्छ वणं रइवइनरिंदरस ॥ १६.१ ।। पूर्ववद्विकल्पाः ॥ १६.१ ॥ 1)'वत्यो न्युपात्' इति सूने पाठचगगस्थाने एकस्मिनंच लघुन्यक्षरे सतीति भागः।)उम खंधाहय(ह)ति-पश्य स्कन्धातिनुम्पदाहुदण्डोऽपि मुभटः एप परयो, प्रदर्शन पादेन रोपेण दृष्टाधरक। 3) मा बलेत्यत्र या यलदर्पण नृपाणा अर्ध्वस्कन्धता भासीत् पूर्व सा तयाहाभार तपां बहना सांप्रत नापि गता। 4) विशतिर्वदानीत्यादि २०४८००००००। दशोटिमिरेकमां भवति। 5) पवणपटिरेत्यत्र पहछिरेति-कम्पनशीलवाचो देश्यः । यजपटम् । भो सूचनायाम् । कटकमिव पश्य वनं कन्दपनरेन्द्रख । १नीणो AEN; भौणो ०. २ वणे x. ३ एउण• B; पण N. ४ विहुलदु. ५ विहु बिदु । ६वतेहिं 1D; बढतहिं . ७ मेसाई A. ८ भेदविकल्पने P. ९ दढाहरयो , १० पूर्वाधा.. ११ मप्फरेण इ. १२ स्कन्धमि. B. १३ यथा dropped inr.१४ टरमिय 8. १५ पिच्छ ARE REDS.

·- चतुर्थोऽध्यायः .१३७ गीतिस्कन्धके संकीर्णम् ॥ १७॥ पूर्वार्धे स्कन्धकमपरार्धे गीतिः यद्वा पूर्वार्धे गीतिरपराधैं स्कन्धकमित्युभयथापि संकीर्ण' नाम स्कन्धकम् । यथा "जह जह तुह पहु सेन्नं किनइ संकिष्णयं मयगलघडाहिं । तह तह रिउरायघरेसु खलइ लच्छि त्ति पेच्छ अच्छरिअं॥ १७.१ ॥ "सा घाला तुह 'विरहे हिअए संकिण्णए अमंताई। नीसासधूमलहरिच्छलेण दुपखाई सुहय उव्यभइ फुडं ॥ १७.२ ॥ "अन स्कन्धकार्धविकल्पानां गीत्यर्धविकल्पैर्घाते भङ्गद्वयेऽपि प्रत्येक जाता एका- शीतिः कोट्यो द्विनवतिर्लक्षाः ॥ १७.२ ।। गाथाद्यर्धेऽन्त्यगात्प्राक् चो वृद्धो जातीफलम् ॥ १८ ॥ गाथैव पूर्वार्धेऽन्त्याद् गुरोः प्राक् चगणस्य वृद्धौ "जातीफलम् । उत्तरार्ध तु गाथाया एव। यथा- "तुह रिउणो निसंता अविरलजाईहलेसु जलहितडवणेसु । वणवाससुहसइण्हा न रजमीहंति सिविणे" वि ॥ १८.१ ॥ चयोथः ॥ १९ ॥ गाथैव पूर्वार्धेऽन्त्यगात् प्राक् चगणद्वयस्य वृद्धौ गाथः । यथा- "गोरी चिहुरभारो जलगोहोत्तिण्णिाइ निवडतथोरपिंदूहि । विअलिअपसूणमालाविरहदुहेणं रुएईव ॥ १९.१ ॥ अत्राष्टमश्चगणः पञ्चभेदो नवमो 'नौजे जा' इति चतुर्भेदोज्योन्याहतौ विंशतिः। तथा आर्याविकल्पोनां गुणने जातमब्जमेकं त्रिपष्टिः कोट्यश्चतुरशीतिर्लक्षाः । एवमुद्- 1)जद जहेत्यत्र हे प्रभो यथा यथा इस्तिघटाभिः तव सैन्यं संकीर्ण क्रियते तथा तथा रिपुगृहेषु लक्ष्मीः स्खलति स्सलनं प्रामोति अर्थात् भ्रश्यति । अन्यत्र सकीर्ग भन्यत्र स्खलतीति पश्याश्चर्यम् । संकीर्णस्थाने स्खलने किमपि नाश्चय भवति। 2)सा वालेत्यन्न सा स्त्री तव विरहे हृदये संकीर्णके ममान्ति मानाधिका- (क्या)त् निःश्वासधूमलहरीकपटेन दुःखानि उद्वमति सुभग स्फुटम्। 3) अत्र स्कन्धकार्दैत्यत्र ६४०००। गीत्यति १२८०० । पाते गुणने । ८१९२०००००। 4) जातीफलमित्यात अनाष्टमश्चगणा पतभेदस्ते. नार्याभेदानां ८१९२०००० गुणने चत्वारि अनुदानि पण्णवतिलक्षाः । स्थापना यथा ४०९६०००००। पुष जातीपलस्य प्रस्ताए। 5) तुद रिउगो इत्पर राजन् जातीफलाकोणेषु समुद्रतटेषु निवसन्तस्तथा च वनवास- सुखे 'सहाहा' इति सतृष्णाः सोल्कण्ठा इति यावत् राज्यं स्वमेऽपि नेहन्ते इति भावः। 6) गौरी[ए] इति-गौर्याः चिकुरभारः जलगाहोचीयाः निपतत्स्थूलपिन्दुभिः विगलितप्रसूनमालाविरगुःखेन रदतीव । १ स्कन्धमप• B, २ सकीर्णकं B. ३ पहु तुद P, ४ किन्बइ . ५मच्चरिअं .. ६ विरही ७ लहरी. ८ युस्साई . ९ धकाधं वि० २.१० आद्यार्धेऽन्त्या.. ११ निवसतो , १२ सइन्हा ४. १३ सुविणे वि AB. २४ गौरीए EN. १५ गाहोविनि० DP, १६ घोरविंदहि CDs. १७ स्यइव्ब cs. १८ चतुर्विशतिःA. १९ मेदानी . १८ छन्दो.

·१३८ छन्दोऽनुशासनम् । गाधादिष्वपि । बर्द्धमानचगणद्वयविकल्पैविंशत्या पूर्वपूर्वविकल्पानां ताडने विकल्पसंख्या उन्नयाः ॥ १९.१॥ कमवृद्ध्योयवसमुपात् ॥ २० ॥ गाथात्परं क्रमेण चगणद्वयवृद्ध्या उद्-वि-भव-सम् उप-परो गायो भवति । उद्गाध- विगाथ-अवगाथ-संगाथ-उपगाथा इत्यर्थः । "उद्गायो यथा- "सिरिवद्धमाणजिणर उग्गाहंतो सुराहिवो तुझ अइसयसिरिं परूढरोमंचो। अहिलसइ मुहसहस्सं ठाणे दिट्ठीसहस्सस्स ।। २०.१ ।। "विगायो यथा- "सिरिकुमरवालभूवइ अचम्भुअचरिअवण्णणं तुझ जो किर करेंउमिच्छ कुसग्गतिक्सवुद्धी वि । चौहाहिं सो विगाहिउमिच्छइ रयणारं सयलं ।। २०.२ ॥ "अवगाथो यथा- "सो जयइ अजलठाणं वायागुंफो पुराणसुकईण को वि अन्नो चित्र सरिनाहो अफलिअमज्झो सया वि विबुद्देहि । जो अवगाहिनंदो निरंतरं देइ अमयरसं ॥ २०.३ ।। "संगाथो यथा- "नहकोलस्स च दाढा विक्सखुरुप्पं व जलणउतिण्णमणंग- महाभडरस किंसुअवतंसउ व्य पुरहूवल्लहदिसाइ एचाहे । कणयपिसंगी हरिणकलेहिआ सहइ उअयंती ॥ २०.४ ॥ "उपगाथो यथा- 1) उद्गायो यथेति - मात्र पूर्वविधिना गुणने भेदाः ३२७६८००००००। 2) सिरिवद्धमागचि. उदाहमानः स्तुवबिस्यर्थः । इन्दस्तव भतिशयलक्ष्मी उत्पबरोमाञ्चकः । मभिलपते मुखसइस स्थाने दृष्टि- सहस्रस्य । 3) बिगायो यत्पत्र भेदाः ६५५३६०००००००। 4) सिरिकुमरेत्यत्र मत्यदुतचरितवर्णनं सर यः पुमान् किल कनुमिच्छति कुशाप्रतीक्ष्णवुझ्या वाहाभिः स पुमान् विगाहितुं वान्छति रमार सकलम् । 5) अवगायो यथेति-पत्र भेदाः १३३०७२००००००००। 6) सो जयइचि-स जयति मजाय स्थान अजलस्थानं वा] | वागुम्पः पुराणकवीनां कोऽपि अन्य एवं सरिबायः समुद्रः यः अवगायामाना सन् । कैः देवः मुर्धाभिश्च । अमृतरमं ममृतं पक्षे शूद्वारादयो रसा उन्यन्ते। 7) सगायो यथेति-मत्र भेदाः २१२:४४०००००००००। 8) नहकोळस येत्या मामाशचराइस्य । इवोपेक्षते।दशा मया वीक्ष्म क्षुर अर्धचन्द्राकारं लोहमय बाग भग्निमध्याग्निगर्व कन्दर्पमहाभटन। अथा पूर्वदिग्वध्वाः किंशुकप्रकर इत्युमेश्ते । कुर्वती मृगाहालेखा कनकवत्पीता शोभते । पीतरळपोरक्य कविसमये। उदयन्दी। १) उपगायो यथेति-धन भेदाः ५२५२८८००००००००००। १ मैदै मेदानां . २ उग्गाहितो AP. ३ करेइनि. ३. ४ युरोइ र ५ बाहाहि , ६ मा ठाणे ; अजलवाणं . ७ असो विअ AS; अनु चिय P. ८ सरिणाहो .. ९ सुर व शुरूपं च . १० उक्षिण . ११. पुरुहू ३० १२ रिसगी । १३ हरिमंगळे-4 ·. उअ गाह चतुर्थोऽध्यायः। १३९ "समरमहोअहिमुन्भडकरिमयरं उच्छलंतरुहिरसलिलमसिवर- दादिआइ सहसत्ति मेइणि उद्धरंतओ महिहराण आकंपणाई विरइंतो। भोलुफरस आइकोल व्व भुजदंडो । २०.५ ।। गायिनी ॥ २१॥ उपगाथाचगणद्वयवृद्धया गाथिनी । यथा- "सिरिमूलरायभूवइकुलगयणमिक तिहुँअणललाम जयसिरि- निवास जसभरभरिअदिअंत रिउभडकयंत निवकुमरवाल भणिमो अइगहिराई कहँ तुज्झ चरिआई। सयलगुणगाहिणी जस्स न फिर चउवयणवाणी वि ॥ २१.१ ॥ यथेष्टं मालागाथः ॥ २२ ॥ गायिन्याः परं यथेष्टं चगणद्वयवृद्धया मालागाथः । यथा- "इह माला गाहाण व वयंस पेच्छसु नवंबुवाहाण गयणविउल- सरवरम्मि विमुक्कघोरघोसाण विजुजीहाविहीसणाण वहलवारिनिचयपमच्चिराण अइदीहगत्ताण । हृद्धी गसइ मयेक खेलंवं रायहंसं व ॥ २२.१ ॥ जातीफलाद्यधै गाथवद् दामादयः॥ २३ ॥ जातीफलस्य प्रथमेऽर्धेऽन्त्यगात्प्राक् क्रमेण चगणद्वयवृद्धया दामादयो भवन्ति । गाथवदिति यथा गाथः केवल उद्-वि-अव-सम्-उपात् परो, मत्वर्थीयान्तो, मालायाच पर उक्तस्तथायमपि । तत्र दामो यथा- "हाँउ व चूहाओ ऋढिअ चोलुकराणा दरिअवेरिभूर्वमयगलाण । कंठे पाएसु तहा ओ दीसइ घल्लिअं दाम ॥ २३.१ ॥ 1) समरमहोभहिति-हे राजन् तब मुजदण्डः आदिवराह इच संग्रामसमुद्रमपगाहते। कथंभू समुदम् । उटरिरूपा मकरा यत्र तं, पुनः रविरभेव सलिलं यन्त्र, पुनः खड़ा एव दंष्ट्रा यत्र । किं कुर्वन् । उबरन्मेदिनी सहसा । पुनः किं कुर्वन् । पर्वतानां राज्ञां च माकम्पनानि । 2) सिरिमूलरायत्ति - श्रीमूलराज भूपतिकुलगगनमृगाङ्क हे त्रिभुवनललाम जयश्रीनिवास यशोभरभरितदिगन्त रिपुभटकृतान्व हे नृप कुमारपाल यस्य ब्रह्मणः चतुर्वदनजापि वाणी तव चरित्राणि वक्तुं न समर्थेति वयं [कयं ] भणामः । भ[]गहिराइति- [A]प्रकटानि । 3) इह माला गाहाणत्ति-ग्राहाणामिव क्रूरजलचरजीवानामित्यर्थः । हे वयस प्रेक्षस्व नवन- मेघमाला गगनरूपसरसि क्रीडन्तं चन्दल्यं राजहसम्दीति-हा धिक् । प्रसते बद्दलजलनिकरण मन्दगमन- शीलानाम् । विभक्यान्न पक्षद्वये समासः कार्यः मन्थरगतीवि(ना)मिति भावः। 4) जूहाउवे त्यत्र । राज्ञा धादिय कटरचनामध्याद भाष्य उत्कटपरिभूपरूपतिनां कण्ठे पाद क्षितं श्यते याधनम्। सूचनायाम्। १ All mss. and x. read मयरमुच्छ. against metre; P seems to read मयरमुरुच्छ०.२ दाद्विआइ.३ विरयंतो ARP. ४ ओs.५चोलुकस्स आइ dropped in a. ६ मियंग 4; मयंक . ७ विहूअण AD. ८ कह dropped in o. ९ गाहिनी s. १० पणचिराण xs. १९ मयंग A; portion from मयंक to the end of २३.५ not photographed in R. १२ दामाद्याः स्थः. १३ जहालब० ॥. १४ रायणा । १५ दरिआ रि• दलियवेरि .. १६ भूत x.

·१४० . छन्दोऽनुशासनम् । उद्दामो यथा- "चालुक तुझ नयरी उद्दामसुरालयाण सिहरेसु पक्षणवरलेहिं दीहरधयवडकरहिं । देइ पविलापहारं किल कलिगो ओअरंतस्स ।। २३.२ ॥ विदामो यथा- "सिरिकुमरवाल मुञ्चसि सरमालं जत्थ जत्य सुहडम्मि तत्थ तत्थ अणुमग्गलग्गो सयंवरकए सहस त्ति । मेल्लैइ सुरकुमुममयं सुरजुअइजणो वि दाम नवं ॥ २३.३ ॥ अवदामो यथा- "ओ दामाई रयंतीइ तीइ कामस्स पूअणनिमिचमिह तुह् समागमूसवं तद्दिअहमहिलसंतीऍ नवकुवलयच्छीए । कुसुमसमिद्धिविरहिअं उजाणं निम्मि सयलं ॥ २३.४ ॥ संदामो यथा- "अणुरणि चंदकिरण फंसप्पसरंतचंदकंतसिलानीसंदामयरस- सिंचिजमाणतरुतलनिसण्णरइफेलिखिन्नविजाहरमिहुणो । जिणचरणरयपवित्तो रेहइ सिरिउजयंतगिरी ।। २३.५ ।। उपदामो यथा- "सिरिमूलराय भूइकुलगयणमि तुह दिसजंयम्मि दुद्धरतुरंगखुर- पुलुक्खायमेइणीबलधूलिपडलेण पंकिलिज्जवसायरसलिलसयणिजे । उअ दामोअरमेण्हि लच्छी अइदुकरं रमइ ॥ २३.६ ॥ 1) चौलुक्केत्यत्र चौलुक्य तव नगरी उद्दाममुरालयानां शिखरेषु पयनतरलैः दीर्घध्यनपटको ददाति चपेटाप्रहार किल कलेरवतरतः। 2) सिरिकुमरपाल हे राजन् यत्र यत्र स्वं शरमालां मुसि यस्मिन्मभटे तत्र तब अनुलग्नः सुरीजनोऽपि कुमुमदाम मुद्धति। 3) ओ दामाई इति-ओ सूचनायाम् । रचयन्या तया कामपूजनकृते वय समागमोरसवं च(मे)लनदिवसानभिलपम्त्या नवकुवलयाझ्या युसुम- समृद्धिविरहितं उद्यानं निर्मित सफलम् । 4) अणुरयणित्ति-अनुदिनं चन्द्रकिरणस्पर्शत प्रसरचन्द्रकान्त- शिलातो निप्यन्दामृतरसेन सिच्यमानतस्तले निपण्णरतिलिपि(सियविद्याधरमिथुनानि यत्र सः । जिनक्रम- रजापवित्रः राजते श्री उजयन्तगिरिः। 5) सिरिगूलरायत्ति-हे धीमूलराज भूपतिकुलगगनमृगाः सव दिग्जये उत्कटतुपार(तुरंग)खुरपुटोरखात्मेदिनीप्रभूवरजःपटलेन कईमीभवसागरशयनीये दामोदरसमीपे इदानी लक्ष्मीः कऐन रमते। १ चालक BD; चौलाथालुक . २ उमरपाल AKS.३ मिला. ४ पुस । प्फुर N.५ मिन- सहरमि. खिनविद्याहरमि०.६ चलम ३.७ भूअइ B. ८ मयंक CDS. ९ दिविज इ. १० पदरसाद 1 पटुक्खायाम, पुदुक्याय युद्धरकाय ४. ११ उव.९२E A.१३ दुक्य. १४ गमा ·चतुर्थोऽध्यायः। दामिनी यथा- "सिरिसिद्धरायनंदण तुमयं आयंतमिक्खि झत्ति धाविरीऐ इमाइ पजाउलत्तवससिदिलवद्धगंठि ल्हसिऊण रमणत्यलाउ चरणग्गएमु रईअघणावेढम् । मणिकंचिदाम निम्मिंअगइखलणं दामिणी होइ ॥ २३.७ ॥ मालादामो यथा- "हो जुआणय तुम मा उजाणम्मि भमसु मुल्लो वि अन्नहा इत्य फुल्लिअ- नवल्लमल्लिावचयकोईअपरायणाण मयभिभलाण कंदप्पविन्भमुभासिआण पोमहिलिआण | दूसहकडक्खमालादामिअहिलओ न नीहरसि ।। २३.८ ।। इदानी मात्राच्छन्दसां गुरुलधुपरिज्ञानार्थमाह- "मात्रा वर्णोना गो"वर्णा गूना लः ॥ २४ ॥ यस्य कस्यापि मात्राच्छन्दसो यावत्यो मात्रा भवन्ति वा वर्णोना अक्षरैरूना गुरषो ज्ञातव्याः । तथा वर्णा गुरुभिरूना लघवो ज्ञातव्याः । तत्रायमुपयोगः । यदा कश्चित्पृच्छति अष्टात्रिंशदक्ष यां कति गुरवः कति वा लघव इति तदा "सप्तपञ्चाशति शास्त्रोपदिष्टायामा मात्रासंख्यायामष्टात्रिंशतं वर्णसंख्यामपनयेत् अत्र येऽवशिष्यन्ते तान्गुरुंनुपदिशेन् । ते चैकोनविंशतिः । वर्णेभ्यश्च गुरुत्पातयित्वा शेपानेकोनविंशति लघूनुपदिशेत् । यथा- 1) सिरिसिद्धरायनंदणेत्यन्त्र हे कुमारपाल खां आयान्तं ईक्षित शीघ्रं धावमानायाः अस्याः पर्याकुलत्व. मशाद शिथिलीभूतयमन्धितः संसिया व्हसिजण हादिवर्जनात् पूर्वोत्र गुरुर्न भवति । रमणत्यलाउत्ति-जध- मस्पलात् । यदनेकार्थसंग्रहा- 'रमण पुनः । पटोलमूले जघने रमणो रासभे प्रिये' इति । सांप्रत धरणाप्रतो रचितघनावे, यथा स्यात्तथा रचितगतिस्खलना दामिनी पशुबन्धनरज्जुर्भवतीति। 2) हो जुाणयत्ति- भो भो युक्न उद्याने मा भ्रम । भुलो देश्योऽज्ञाताथै । यदि च गमिष्यसि तदात्र पुष्पितनूतनमलिझापचयने [स] कतुकानां मदविकलानां कन्दर्पविभ्रमोझासितानां प्रौढमहेलिकानां दुःसहकटाक्षश्रेणियद्वहृदयः सन् न निस्सरसि । न पहिरागमिष्यसीति भावः। 3)माना वर्णाना इति - गो गुरवो [लो ] लघवः । तथा वर्णा निपक्षिवाक्षराणि । 4) ससपचाशतीत्यय मार्या-पथ्या-विपुला-चपलादेः पीई ७ चगणा गुरुश्च तस्य मात्राद्वयं विपक्ष्यते ततो ३० मानाः । अपरार्दै तु षष्ठस्य लघुत्वात् ३ हानी २७ मायाः। वटो द्वयोर्मीलने ५७ भवन्ति । जयति विजितत्यत्र भाकस्मिक भयं नासः । पक्षे रलावती दोषः । यमिते सति समकसहिते (इलार्या- प्रकरणम्)। १ उस्सियं . २ पाविरोइ B. ३ स्थलाओ D. ४र० Cs. ५ निमियगइ A६ भवन . ७ महिआचय . ८. ९ विन्भाविभाण, १० उपोडम• N; पोडमहिलाग A. ११ अथ १२ गा . १३ स्युः .. १४ नेयाः .. १५ तथा to शातल्या dropped in R. १६ गया , १७p adds भार्यायां. Portion fron आयोमात्रासं० to तुइ विरहे in २५.१ is not photor graphed in P. १८ तत्र .. १९ वे गुरुतः १. २० शेषाः.१९ लपयः .

·१४२ छन्दोऽनुशासनम् । जयति विजिवान्यतेजाः सुरासुराधीशसेवितः श्रीमान् । विमलखासविरहितखिलोकचिन्तामणिरिः ॥ २४.१ ।। इति ।। आर्याप्रकरणम् । पौ चौ तो गलितकं यमितेंऽहौ ॥ २५ ॥ द्वौ पश्चमात्रौ द्वौ चतुर्माबावेकखिमात्रो गणो गलितकम् । अंही पादे यमिते सति । तगणो यद्यपि वर्णगणोऽप्यस्ति तथापि मात्रागणसमभिव्याहारादिह मात्रागणो गृहाते । एवमन्यत्रापि । यथा- "गलिअंजणधवले यहइ नयणपंकए, मुहय चयइ कालागुरुचंदणकए । सहीअणअप्पिअं दलई चिअ नियं, सा तुह विरहे मालइदाम विणिद्दयं ॥ २५.१ ।। तृतीये पष्ठे ल्युपात् ॥ २६ ॥ यमितेह्रौ तृतीये पष्ठे च "लघुन्युपात् । उपगलितकमित्यर्थः । यथा- "तुह विजयपयाणयभेरीरवढंबरं, झत्ति निमुणिऊण पडिरवमुहलिअंबरं । सन्झसेण पकंपिरस्स हरिणो करओ, उअ गलिअमिम खु धणुहं धरए सरओ ॥ २६.१ ।। समेऽन्तरात् ॥ २७॥ "समेंह्रौं यमितेतरात् । अन्तरगलितकमित्यर्थः । यथा- "उअ ययंस वित्थरिअमहूँसबलच्छि, रणरणतमसलावलिअं वणराइ। 1) गलिअंजणेत्यत्र । निरन्तराधुपाठालिवाजने सती धवले वहति नयनपजे मुभग त्यजति कृष्णा गुरुचन्दनयोः परकं विलेपनाहै कई मम् । सखीजनार्पितं चूर्णयति निर्दयं सा तव घिरहे मालवीदाम | विनिद्रक निकसितम्। 2) लघुन्युपादिति-प्रतिपाई लघुन्यक्षरे कृते सति। 3) नुह विजयेत्या व विनय- प्रयागौरीशब्दाडम्बर शीघ्रं श्रुत्वा प्रतिवमुखरिताम्बरसाध्वसन भयेन प्रकम्पमानस्य इन्दस्स कराद पश्य गलितं इदम् । सुशन्दो निश्चये पादपूरण च । धनुः धरति शरत् । 4)समें दाविति-गणा. पूर्ववत् । यमिते सयमके। 5) उन वयंसेत्यत्र पश्य हे वपस्ये विस्तृतवसन्तोत्सवलदमीको रणरणमरापलिको धन- राजिम कबालचिरोत्पत्रमनस्विनीमानिका पुटपछिकुसुमान्तरगलितपरागिकाम् । १ तौ न. २ दलद वि. ३ पिहयं ICDSE. ४ मुहारेयंवर , ५ सन्नसेन । धरह . ७समे पादऽन्तरादर. ८मधूसव. ९ वणराईअ A.

·- चतुर्थोऽध्यायः। १४३ कवलिअचिरपरूढमाणसिगिमाणिों, फुल्लंघल्लिकुसुमंतरगलिअपराइभ ॥ २७.१ ॥ अन्ये तु प्रथमचतुर्थयोः पादयोर्यमनेऽन्तरगलितकमाहुः । यथा- "पत्तलच्छि सुहयं जणमोहपयासयं, गलिअनिद्दइंदीवरपत्तसहोअरं । सहइ तुज्झ एअं तं लोअगजुअलयं, पत्तलच्छि सुहयंजगमोहपयासयं ॥ २७.२ ।। पौ चौ पो वः॥ २८॥ द्वौ पञ्चमात्रौ द्वौ चतुर्मात्रौ एकः पञ्चमात्रश्चेद् यमितेंव्हौ वर्गलितकम् । विग- लितकमित्यर्थः । यथा- "उअ महुसमओ मिउफुरिअमलयपवमाणओ, विगलिअचिरपरूढमाणंसिणिजणमाणओ। कोइलाहिं कयकलगीईहिं गिजमाणओ, वम्महस्स विजयम्मि सहाओ असमाणओ ।। २८.१ ॥ चौ पः समः ॥ २९॥ द्वौ चतुर्मात्री पञ्चमात्रश्चैको यमितेह्रौ समः परं गलितकम् । संगलितकमित्यर्थः । यथा- "वणफलमरसं गलिअयं, जरस य निQइदाययं । वरस सया वणवासिणो, कि यण्णामि महेसिणो ॥ २९.१ ।। पत्तीगा शुभात् ॥ ३०॥ एका पण्मात्रः चत्वारखिमात्राः गुरुश्च यमितेही शुभाद् गलितकम् । शुभगलिवकमित्यर्थः । यथा- 1) पपति इत्यय पत्रलाक्षि मुसरं जनानां मोपपदं निष्फलम्यापारतस्यास्पदम् । अथवा जनानां मोहपर मोहम्मापारस्वस्याश्रयम् । गतिवनिऐन्दीपरपग्रतुल्य शोभने सय एवछोचनयुगलकम् । माता लक्ष्मीर्यन । सभीकमित्यर्थः । मुभगाशनमयूसमकारकम् । भयया मुभगानस्य मोघपदे निष्फलपदे मासके स्थासकम् । 3) म महसेत्स्य पश्य मधुममयोऽस्ति मुगुरफुरिवमलयपरमानो विगलितचिरप्रदमनस्विनीमानक कोकि- खाभिः तम्बगीतिभिागीयमानः कस्य विनये सहायः । मसमरनो निपटमः। 3) पनप नीरस भूनि- पतिः पल नितिसपसनाधिदान । तर सर यनयामिनःकरणेयानि महरे। १ मा . २ पुलकित "प ३ समिवेन्चर• प्रमिलादुर्यया । ४ गठिपनिरमंदीवर A; मरिमनिरभ सो•. ५Portion fron जनमोह- to मनगडित in R com. is not photo. gripaod inr.६ अझे। मईि पेसपियर भागनिमम्पसमातेः।। ७ मा. म. पसभाम.. ९निपुर ·१४४ छन्दोऽनुशासनम् । "पुणरवि निअरजसिरिसुहगलिआसया, पव्ययकंदरेसु निवसंतया सया। पहु तुह रिउणो धरंतया मुणिव्वयं, पुणो पुणो वि हु उवालहंति दिव्ययं ॥ ३०.१ ॥ चः पौ चौ तः समात् ॥ ३१॥ एकचतुर्मात्रो द्वौ पञ्चमात्रौ द्वौ चतुर्मात्री एकत्रिमात्रोऽहौ यमिते समाइ गलितकम् । समगलितकमित्यर्थः । यथा "दुद्धरवारिद्विघोरा चलबिजुलमीसणा, सेलगुईतरालपडिसद्दिअदुगुणिअनीसगा । जाव समुत्थरंति मेहा "पिहिवरदेसया, पहिआ ताव हुंति जंबूफलसम गलिआसया ॥ ३१.१ ॥ तदोजे चतौ मुखात् ॥ ३२ ॥ तदेव समगलितकमोजपादयोः चगणतगणौ चेचदा मुखाद् गलिवकम् । मुख- गलितकमित्यर्थः । यथा- "सयवत्तयं, मुहंगलिअमहुकरसुरहिअजलमलिसयपत्तवं । वमणंगेओ, चावम्मि ठवेविणु करस व न हु हंत मणं गओ ॥ ३२.१ ॥ पाचूनौजे जः समे जो लीर्या मालायाः॥ ३३ ॥ पण्मात्राद् गणात्परे दश चगणा न विपमे जः समे जो "लघुचतुष्टयं वा यमितेही मालाया गलितकम् । मालागलितकमित्यर्थः । यथा- 1) पुणरवित्ति-पुनरपि । निजराज्यश्रीमुखगलिताशया पर्वतकन्दरेषु निवसन्तः सदा हे प्रभो सव रिपबो धरन्तः मुनियत पुनः पुनर्निश्चयेन उपालभन्ते देवम् । १) दुखरवारिति-दुरवारिदृष्टिघोराः पल- विद्युद्धीपणाः शैलगुहान्तरालप्रतिशब्दितद्विगुणितनि.स्वनाः यावद्विस्तरन्ति मेघाः पिहिवाम्बरदेशकाः पथिका- स्वावद्भवन्ति जम्बूफलसमगलिवाशकाः । जम्बूफलानां समाः सन्तः गलिवा भाशा पाहा येपी पक्षे गलिवानि कथितानि भाशयानि येपां नष्टमध्यानि । वदा हि वानि हप्यन्ते । अथवा जम्बूफलसमा भव एवं गलिटा पतिता माशा येपाम् । वर्षाकालेन जम्बूफलानि पतन्ति 1 3) सपवचयमित्यर शतपन मुखगठितमकरन्दोघमुर- भिजलं भलीनां शतानि तेषां यतकं जीवकम् । तदनमा चापे सस्थाप्य कस्य न हु निधिवं हन्ति मनो गतः । 4)ळधुचएयं वेति- पादचतुष्टयेऽपि विपमरधाने तृतीयपत्रमसक्षमनवमादलक्षणे जगगो न साव । वया समे द्वितीयचतुर्थपाटमदशमलक्षणे जगग्ये लघुचनुष्टयं या भवति सरेपु पादेषु । १ सिरिमुह - मुगलियआसया A. २ निवन्तवा सरा; सया dropped in v. ३ निः. ४ वुद्धि B; बुद्धि . ५पिसिहिअवर 4. ६ पढिआ. ; पहिअदोच हुँति .. ७गडिअासया A. ८ मुगलिययं मदु । मुगलिममहु. D. ९ तवणं गओ. १० हंति cx.

·चतुर्थोऽध्यायः "खेलिरकामिणीकराहयअविरलविअसिअजलेरहमालागलिअपरायसुरहिअसलिलयं, तरलतरंगरंगपरिनचिरकलहंसमिहुणावलिसहसक्रिजमाणकलयलकलिलयं । अन्भलिहवडपरिरूढपहलवलतिलयतमालतालीवणपडिहयखरदिणयरकरयं, पिच्छ सरोवरं इममणारयं पि विजाहरसुरवरकिन्नराण एक विलासहरयं ॥ ३३.१ ॥ वृर्गन्तो मुग्धात् ॥ ३४॥ पगणात्परे अष्टौ चगणा गुर्वन्ताः । नौजे जा समे जो लीर्वा यमितेह्रौ मुग्धाद् गलितकम् । मुग्धगलितकमित्यर्थः । चुः इत्यस्य गन्तत्वेन विशेषणादन्त्यश्चगणो गुर्वन्तो लभ्यते । न तु एथगेन गुरुः । अन्यथा नृगाविति कुर्यात् । यथा- "नमिरसुरासुरिंदसिरेरयणमउडरुइभरकरविअचरणकमलनहमणि, सयलतिलोअलोअलोअणविहुरणमोहंधयारनिअरविहडणनहमणि । न नवसि जइ जुआइजिणइंदैममलकेवलसिरिकुलहरमिह भवभयहेगणं, ता वयंस तुह रयणं चिअ कराउ मुद्ध गलिअंकिर विहलमिदं खु जणणं ॥ ३४.१॥ चूरुग्रात् ॥ ३५॥ पात्परे पट् चगणा गन्ताः । नौने जः समे जो लीवा यमितेह्रौ उग्राद् गलितकम् । उग्रगलितकमित्यर्थः । यथा- "निम्मलनाणदिडिअवलोइअभुणयलं विसुद्धचित्तं, उग्गगलिअसर्मंगकम्मं निरवहिनाणरइअजगचित्तं । वीरं संभरामि तारणतरंउयं समपसन्नसोहं, पंडिओ दुन्तरस्स भवसायरस लहरीभरम्मि सोहं ॥ ३५.१ ॥ 1) खेलिरकामिणीत्यत्र क्रीडनशीलकामिनीकराभिहताविरलविकसितजलरुहमालागलितपरागसुरभित- सरिरकम् । सरलत्तरलेन परिवर्तनशीलहसमिधुनावलीना सरभस कियमाग कलकरशन्दविशेषस्तेन फलि- लकम् । भलिहतटाभिरूढबहलयकुर तिर फतमालतालीग्नेन प्रतिहतकटिनदिनकरफरा यत्र । स्वार्थ के करकम् । पइय सरोवर इद मनारत विद्याधरसुरकिनराणा एक विलासगृहम् । 2) नमिरसुरेत्यत्र नम्रसुरासुरेन्द्रशिरो- रस्नमुकुटरुचिभरकरम्बितमिश्रितक्रमकजनखमणि सकलत्रिलोकलोचनानां पीडनशीलमोहान्धकारनिकरविघटने नभोमानि सूर्यम् । न नमसि । रुदनमोर्य इति मस्य व । यदि युगादिजिनेन्द्र अमलविलश्रीकुलगृह भवभयहननं तत् वयस्य उव रख एव करात् हे मुन्ध गलित किल विफलमिद निश्चित जननम् । 3) निम्मलनाणेत्यत्र निर्मलज्ञानदृष्ट्यवलोकितभुवनतल विशुद्धचित्तम् । उग्र सत् गलित समग्र कर्म यस्मात् । निरवधिज्ञानरचित- जगचित जगच्छन्देन अगस्था जना गृह्यन्ते प्राधाराधेययोरभेदोपचारात् । वीर चरमजिन सरामि वारणयान- पालम् । सर्वप्राणिषु समा मध्यस्था अत एव नसचा शोभा यस्य । अथवा रामेन उपसमेन प्रसना । पतिका दुस्तरस्य भवसागरस्य व्हरीभरे सोऽहम् । १जलरह २ सरदिक्ष , मुसहिअ B. ३ परिणचिर A. ४सयसहस्सकि.8, सरदकि.. ५पहलबहुल, ६दिणरयम्य ७एक A, एवं V. ८अन्यथो गान्तो न तु . ९ तिरिरयण. १०चलण P. ११ रोअ dropped in DAV, तिहुरण Y, विहरण B १२ निअर dropped in D. १३ जिणयदमनल RE, मलकेवल to 38 com. dropped in P. १४ इरण इ. १५ गलितमुप. A. १६.निर्मल । १७ भुवणलप . १८ समप्र DP, समगा x, १९ उदयसम...२० पविभो , ·छन्दोऽनुशासनम् । पौ त सुन्दरा ॥ ३६॥ द्वौ पञ्चमात्रौ त्रिमात्रश्चैको यमितेंही सुन्दरा नाम गलिवकम् । नौजे जः समे जो लीति निवृत्तम् । यथा- "नरपरिद तुह कित्तिआ, कत्य करथ न पहुत्तिआ। भरिअगयणमहिकंदरा, कुंदसंसससिसुंदरा ।। ३६.१ ।। पौ तौ भूपणा ॥ ३७॥ "द्वौ पञ्चमात्रौ द्वौ त्रिमात्रौ यमितेंही भूपणा नाम गलितकम् । यथा- "पिच्छ पीवरमहापओहरा, करस करस न वयंस मणहरा । विष्फुरंतसुरचावकठिआ, भूसणा नहसिरी उवहिआ ।। ३७.१ ।। चपचापचालगा मालागलिता ।। ३८ ॥ चतुर्मात्रः पञ्चमात्रः चतुर्मात्रद्वयं यञ्चमात्रः चतुर्मात्रद्वयं लघुगुरू चे मालागलिता। यथा- "न मुणिजद गलाउ रयणमाला गलिइआ न गणिजइ भग्गओ, मणिवलयनिअरो न य जाणिजइ अंसुअंचलो वि हु विलग्गओ । चोलुकाकुलंबरदिणमगि तुह अवलोअणनिमित्तधावंतिदि, मयरद्धयबाणधोरणिविद्धहिअइहि नारिहि हरिसितिहि ॥ ३८.१ ।। पश्चीः समे जो लीवा विलम्बिता ॥ ३९ ॥ एका पण्मात्रश्वर्चतुष्टयं च । तथा समे स्थाने जगणो लघुचतुष्टयं वाही यमिते विलम्बितागलितकम् । यथा- 1) नरवरिदत्यन हे नरवरेन्द्र वव कीर्विः कुन कुन न प्राप्ता भृवगगनमहा(ही?) गुहा कुन्दराजाशि- सुन्दरी 12)द्वौ त्रिमानौ हत्या भय तावत् तगणदयस्य स्थाने पगण. 55॥ एवंविधः क्षेप्यते तदा गम. दूपन्यवहारो न भवति । अतः पृथग्ग्रहणम् । एवमन्ययापि ज्ञेयम् । 3) पिच्छ पीवेत्यत्र पक्ष्य पीवरमहापयो- धरा कस्य कस्य न हे वयस्य मनोहरा विस्फुरसुरचापकण्ठिाभूपणा नभसः धावणमासस्य गगनस्य च धी: सा उपस्थिता प्रकटिता। 4) न मुणिवह गलाउत्ति-म ज्ञायते गलाद रखमाला गलिता न गण्यते भमऽपि मणिवलयनिकरो न च ज्ञायते अंशुकाबलोऽपि विलमस कण्टकादौ । है चौलुस्यकुलाम्बरदिनमगे कुमारपाल सवालोकनानिमि धावन्तीभिमकरध्वजमाणविवहृदयाभिनारीभिईर्पन्तीभिः । १ मन्दरा गुन्दरा: D. २ पेच्छ REE, पीच्च . ३ कंचिआ . ४ चाम्ला , ५radds यमितेही after च. ६ जानिनइ ७ चालुक VCDP, ८ पावहिं . १ चमचद्ध• Mr.

·- चतुर्थोऽध्यायः। १४७ "मसिसब्बभयारि घणतिमिरमालिआओ, उअह समुल्लसंति दुवारमालिआओ। वासयपंजरेसु सुत्ताओ सारिआओ, तह अविलंविआओ जंवि अहिसारिआओ ॥ ३९.१ ।। गन्तचः पचुपाः खण्डोगतम् ॥ ४०॥ गुर्वन्तश्चतुर्मात्रः पञ्चमात्रः चतुर्मात्रपञ्चकं पञ्चमात्रश्च । समे जो लीर्वा खण्डो. द्गतम् । यथा- '"खंडग्गयमिंदुविवमिणमजवि अहिणवकिंसुअकुसुमसरिसर्य, न हुजा चंदिमाइ तिमिरभरं किर परिदलिऊण पयडइ हरिसयं । वम्मीसरभङस्स सरनिअरेहिं अइदूसहिहिं पह रिज्जतओ, अहिअंता संपइ अहिंसरणे पयट्टइ जुवइजणो तुवरंतओ॥ ४०.१ ॥ चपाचीपा: प्रसूता॥४१॥ चतुर्मात्रः पञ्चमात्रद्वयं चतुर्मात्रचतुष्टयं पञ्चमात्रश्च प्रसृता । यथा- "ज किर मुद्धिआइ तीए अहिणवमहुसमयलच्छितुवरितओ, पसरिअमलयमारुओ न हु सुहाइ तुह विरहमि सुरूवै छिवंतओ। तस्स व चिंतिऊण पलिखलणकारणं किरइ रुद्धनहयलवहाओ, फिर उण्हुण्हिआओ घणनीससिअसमीरलहरीओ अइदूसहाओ।। ४१.१ ।। चुर्दो नौजे जो लम्बिता ॥ ४२ ॥ पञ्च चतुर्मात्राः द्विमात्रश्चैको नौजे जगणश्चेल्लम्बितागलितकम् । यथा- "कइलासतुलपपयडिअवहुवाहपएणं, संजणिअतिअसमंडलपहुवाहपएणं । 1) मसिसल्भयारीत्यत्र मपीसग्रह्मचारिधनतिमिरमालिकाः पश्यय समुलसन्ति दुर्वारं यथा स्यात्तथा । हे मालिकाः सख्यः चासकपारेषु सुसाः शारिकाः । तथा भविलम्बिताः त्वरिताः यान्ति । या कामाक्रान्ताः स्वयं भर्तारं प्रतिवन्ति ता भनिसारिका उच्यन्ते। 2) खंदुग्गयमित्यत्र । अोद्गत चन्द्रबिम्ब इर्द अद्यापि अभिनवर्किशुककुसुमसदृशं न निश्चितं यावत् चन्द्रिकया तिमिरभरं किल परिदाल्य प्रकटपति हर्पम् । पम्मीसरवान्दो देश्यः कामवाचकः । स पर भटस्तस्य वाणनिकरः । कथंभूतैरतिदुःसहैः । तायमानः अधिक यथा स्यातथा तस्मात्सप्रति अभिसरणे भर्नुयुवतिजनः प्रवर्तते त्वरमाणः । ४) फिर मुद्विभाइ इत्पत्र हे सुभग यस्मारकारणात् । किलेति निश्चये। तस्या मुग्धिकाया: तव निरहे मलयमारतः विधिति भने लगापि न मुखायते । कयंभूतः । अभिनववसन्तलक्ष्म्या स्वरमाणः । तस्मात्कारणात् तत्तिस्वलनकारण ध्यात्वा वन- भस्तलपया उपयोपिणका अत्युष्गा अतिदुःसहाः निश्वासपायुलहरीः करोति (किरति ?), 4) कहलासनुल. पोत्यम कैलासतोलने प्रकटितं यहुतरं याहापदं बाहान्यापारी येन संजनितत्रिदशमण्डलयबापपयसा मालम्बि. अक्षयकारणदशाशतेन । वणे इति निश्चये। नीता सीता दशास्येन बने कानने । १ यन्वन्भमारि A; सर्वभयारि : सम्वम्भयारि Dx.२ ओभह BDN. ३The line is dropped in v. ४ अवलंबिमाओ Ac. ५ महिसारमो ०. ६ सदुप्रय Dr. ७ अइसरणे इ. ८ चपाः चीरा: 1. ९ सय १० राहुहिताआभो , ·१४८ छन्दोऽनुशासनम् । आलंविअखयकारणदसासएण वणे, नीआ सीआ तेणं दसासएण वणे ॥ ४२.१ ।। सौजे पैर्विच्छित्तिः॥४३॥ सैव लम्बिता ओजे पगणैः विच्छित्तिर्गलितकमही यमिते । यथा- "रणरणंति जत्थ पमत्ता कुसुमेसु सिलीमुंहा, होति जत्थ लोअदूसहा कुसुमेसुसिलीमुहा । विच्छित्तिपरो तरेणिअणो विर्णा विहु महु समओ, विन्भमइ जत्य समुत्थरइ एस इह महुसमओ ॥ ४३.१ ।। चापचपदा ललिता ॥४४॥ चद्वयं पचपदाश्चांह्रौ यमिते ललितागलितकम् । यथा- "मत्तमवरपुच्छच्छटोभमावणराई, तीरसहंतलयंगलवलिकणइवगैराइअं । नहमंडलगरुअनिरंतरविविघणरालयं, उअहिं पैच्छ ललिगत्ति एंअं घणवालयं ॥ ४४.१ ॥ उभे विपमा ॥४५॥ उभे विच्छित्तिललिते ललिताविच्छिची या संकीर्ण विषमांगलितकमही यमिते । यथा- "तरलं दीहत्तणेणं पाविधकण्णमग्गं, विसमत्यमोहसायरे करेइ कं ण मगं । एअं तुह नयणजुअलयं मुंदरि काठसारं, सोहाविणिजिअलोअणं निंदइ कालसारं ।। ४५.१ ।। अत्र पूर्वाद्ध ललिता अपरार्द्ध विच्छितिः ॥ ४५.१ ॥ 1) रणरणन्ति शब्दं कुर्यन्ति यन प्रमत्ताः पुष्पेषु भ्रमरा भवन्ति तत्र लोकदुःसहाः कुमुमेपोः कामस्थ पाणाः। विरित्तिः परभन्नादिरचना तस्याः परायणः तस्माजनो विनापि महु मद्य समदः मदरसहितः विभ्रमात या विस्तरति एप स इह मधुसमयः।)मचमयरपुच्छेत्यत्र उदधि पश्यनि सटरः । कथंभूतम् । मउमर- पुच्छच्छटायेन भग्ना बनराजिका यत्र सा तथा वम् । तीर राजमाना लबालवल्या कणचि वद्धि विशेषच वासो पने राजितं सत एतयोईन्दः । नभामण्डले ये गुरुका निरन्तरा विविधा घना मेपास्तेषां पालकं वर्षम्म् । मेघाना हि समुद्रादेर वृत्तिभग्नाव । घना प्याला जलचरसा पत्र स तथा ठम् । ३)वरलं दहति -१ सुन्दरि इदं नयनयुगलकं चार दीवस्येन प्राप्तकर्ममा विपनाममोहसागरे करोनि क न ममम् । तर कालगुणेन सार प्रधान किं च शोभाविनिर्मित रोचने यस सर्व कृष्णसार हरिग निन्दनि । १ शिली• AE २ The line is dropped in D. ३रोहनदा १.४ सिटी... ५ मि अमो D.६ विणा dropped in D. ७ समुत्लइ. ८ डोहम• DP, साभ. BE. ९ राइ १० वणयह dropped in s, वणराइल A२१ पिच्छ :. १२ लळियगा । १३ प १४in. भग• B, विषमालालवा.

·४९ चतुर्थोऽध्यायः। तीची मुक्तावली ॥ ४६॥ चत्वारखिमात्राश्चतुर्मात्रथैको मुक्तावलीगलितकम् । यथा- "चंदणयं पिहु न हु सा सहए, गंडयलं करकलिअं वहए । धरइ न मुत्तावलिअं हिआए, तुज्झ तणुं चिअ लिहिअंनिअए । ४६.१ ।। पिची रतिवल्लभः॥४७॥ प्रयः पञ्चमात्राः चगणश्चैको रतिवल्लभो गलितकम् । यथा "दीसए एस तरुणिअणदुल्लहओ, पञ्चक्खतणू चेव रइवल्लहओ। जो भणइ मयणो हरेण परिअड्डो, सो मामि जणो निच्छईण अविअड्डो ॥ ४७.१॥ पौ चपी हीरावली ॥ ४८॥ द्वौ पञ्चमात्रौ चतुर्मात्रपण्मात्रौ च हीरावलीगलितकम् । यथा- "कुवलयदलनयणे पयावइणा कयं, बहुरयणमयं पिव तुह वयणपंकयं । रिंस मणहरदसणाहरकुंतलया, हीरावलिविद्दुमदलइंदनीलया ॥ ४८.१ ॥ दण्डकार्यादिभ्योऽन्यच्च सयमकं गलितकमित्येके । ४८.१ ।। गलितकप्रकरणम् । गलितकमेवायमकं सानुप्रासं समांहि खञ्जकम् ॥ ४९ ॥ पूर्वकाम्पेर गलितकानि यमकरहितानि सानुप्रासानि यदि मान्ति सदा सञ्जय- संज्ञानि ॥४९॥ 1) चंदयणं (ग) पिपि- चन्दनं सा न सहते अर्थादने । ज्या गण्डवलं कपोलभागं करतलगतं बहते शोकाकुलखाद । धरति न मुकावलिका हृदये तव तनुमेव लिखितां पश्यते । हृदये कीदृशे । निजके । )[दीसइत्ति- रश्यत एष तरुणीजनानां दुर्लभः प्रत्यक्षतनुः निश्चयेन रतिवल्लभः । य एवं वक्ति 'ईश्वरेण परिदग्धः स पुमान् मामि मन्ये निश्चयेनाविदग्धकः । मूर्ख इत्यर्थः। 3) कुवलयेत्यत्र हे कुवलयदलनयने अक्षणा बहुरबमयामिव कृतं तब बदनपङ्कजं यस्मिन्मनोहरदशनाघरकुन्तलकाः सन्ति। कीदृशाः । हीरावलिविद्रुम. दलेन्द्रनीलका इवेत्यर्थः । इति गलिवकपकरणम् । १त चे. २परिमो D. ३ सामि . ४ मिच्छङ्ण NS; निच्छएणE. ५ बहुरणमयं D. ६ रजसि. ७विहमदउ B; ८इसन्ये ..इति dropped in r. ९पूर्वाभ्येव १.१०त्युः ११ बकनामानि ।

·- छन्दोऽनुशासनम् । खञ्जकविशेपानाह- तौ चितगाः खञ्जकम् ॥ ५० ॥ त्रिमागणद्वयं चतुर्मात्रत्रयं त्रिमात्रो गुरुवायमकं सानुप्रासं खञ्जकम् । यथा- "मत्तमहुअमंडलकोलाहलनिन्भरेस, उच्छलंतपरहुअकुंडुचपंचमसरेसुं। मलयवायसंजीकयसिसिरक्या घणेसुं, बिलसइ का वि चित्तसमयंमि सिरी वणेसुं ॥ ५०.१ ॥ पचपचपा महातोणकः॥५१॥ पञ्चमात्रचतुर्मात्रपञ्चमात्रचतुर्मात्रपञ्चमात्रायेन्महातोणकः । यथा- "तुह् पयावेण वि दुयदूसहेण महिवलए, द₹दरिअवेरिमंडलेण इह पसाहिए । महातूणयदरिविवरमज्झमि अहोमुद्दा, लजिअब ठिआ नरनाह तुझ सिलीमुहा ॥ ५१.१ ।। चीगी सुमङ्गला ॥५२॥ चगणचतुष्टयं गुरुय सुमङ्गला । यथा "चीणं चएम निवसेसु कंबलं, चालुफरायमणुसर महापलं । मूढ वहसु मा माणविसघंघलं, अत्ताणयस्स चिंतेमु मंगलं ।। ५२.१ ॥ चौ पः खण्डम् ॥ ५३॥ चतुर्मात्रद्वयं पञ्चमात्रश्च खण्डं नाम खञ्जकम् । यथा- "नश्चाविअचंदणेपणो, मक्षाविसमटुंझारपो। 1) मचमहुअमंडलेत्यग्र उन्मत्तभ्रमरणिकोलाहलेन भ्यासेषु, उच्छलकोम्लियुटुम्बस्य पञ्चमसरो ये तेप, मलयवायुखझीकृतशिशिरपदा लक्षगया निरस्कृतः शिशिरस रणेः पदं व्यापार मया सा, निति विलसति कापि चैतसमये श्रीः शोमा वनेषु । १) तुह पयावणेत्या व प्रतापेनापि दवबाहुःसहेन दास वैरिमण्डलेन महीग्लये []पाधिते सति । दूतको भवः स एव दरी गुहा [मस्याः] विवरमध्ये मधोमुखाः लजिता इव नरनाथ बाणासिन्ति। 3) बीग चयम् इत्यत्र चीनांमुई स्त्र परिधेहि कम्बल कुमारपाल- मनुसर। हे मूह मानं मा वह विद्वलं वं विशालं वा । मामनधिन्ठय मालम् । !) नमाविमति। मत्र भर्वितचन्दनवनो मदं प्रापितमधुकनगम सन्दितमनस्विनीमानक याति दक्षियः पवनः । १मवनहुनरम.. २कुटुंब D; कुटंब , कुन Bz. ३चिचिरपया, ससिरसा . ४महातोगः ।, ५दनदरिय A. ६हिला . ७ दोगुए. ८ मा dropped in B. ९ नंदम वो. १०माहुमर...

·चतुर्थोऽध्यायः। खंडिअमाणिणिमाणओ, पाअइ दाहिणपवणभो ।। ५३.१ ।। पचता उपात् ।।५४ ॥ पण्मात्रः चतुर्मात्रः त्रिमात्रश्च उपात्खण्डकम् । उपखण्डकमित्यर्थः । यथा- "साहीणो चित्तण्णुओ, पणओ खंडिअमन्नुओ। माए पयरेणदुल्लहो, कत्तो लब्भइ वल्लहो ॥ ५४.१ ॥ पश्चौ खण्डिता ॥५५॥ एकः षण्मानो द्वौ चतुर्मात्रौ खण्डिता । यथा- "उज्जग्गरकसायनयणं, हिअयलग्गजायचलणं । खंडिआइ दळूण पि, मरणयंमि हिअयं निहि ॥ ५५.१ ।। त्रयोऽप्यवलम्बकः॥५६॥ प्रयोपि खण्ड-उपखण्ड-खण्डैिता-भेदाः प्रत्येकमवलम्बकसंज्ञाः । "संज्ञाप्रयोजन द्विपदीखण्डे ॥५६॥ पश्चीयुग्जो लीर्वा हेला ॥ ५७ ॥ पण्मात्रः चतुर्मात्रचतुष्टयम् । तथा युक् समस्थानगतो जो लीर्वा हेला । यथा- "कोअंडं पसूणरइअं गुणो महुअरा, वाणा कामिणीण नयणा विलासँगहिरा। सयमतणू जडो सहयरो तुसारकिरणो, हेलाए तहावि भुवणं जिणेइ मयणरे ॥ ५७.१ ॥ 1) साहीणो चितेत्या स्वाधीनः चिवज्ञः । पणो नेद्दलः । खण्डितमन्युकः मयि सकोपे सति इति शेषः । हे मातः प्रकरणे उत्सवसमये दुर्लभः परदेशगतत्वात् । कुतो लभ्यते वल्लभः। १) उजागरेत्यत्र निद्रा- भावेन कपापनयनं हृदयलमयावकचरण परस्त्रीपादप्रदारात् खण्डितया दृष्ट्वा प्रिय मरणे हृदयं निहितम् । निवा- कायमुकुफीकृवताननेत्रो, नारीनखमणधिशेपविचित्रिवाणः । यस्याः कुतोऽपि गृहभेति पतिः प्रभाते, सा खण्डितेति कथिता कविभिः पुराणैः। 3) संज्ञाप्रयोउनमित्यत्र एतेपी प्रयाणामप्युदाहरणानां अवलम्यक इति संज्ञा । मसाः अवलम्बकसंज्ञायाः प्रखावो द्विपदीप्रकरणेऽमे । उदाहरणं रखावलीसमवे यथा- कुसुमाउहपिन- दूभयं इत्यादि शेयम् । ) को परणेत्यत्र कोदण्डं प्रस्नरशिवम् । गुणः प्रत्यक्षा मधुकराः । वाणाः कामि- नीनां नयनानि विलासगभीराणि । स्वयमतनुः जहा सखा नुपारकिरणः । हेलया तथापि भुवनं जयति मदनः । १ दामिणपवयणओ३. २ समकमुप००; पण्डसमुप• ३ पवरण र. ४ करो . ५ चतुर्मानद्वर्य ६षण्डिता .. ७ उखागर ABK; उसपर DP. ८जावयं चल N. भविलम्बिक: The Sutra is dropped in D. १० पण्डिता - ११ पिलासमंगहिरा . १२ समयतण. ।

·छन्दोऽनुशासन सान्ते दोनावली ॥५८॥ सा हेला पादान्ते द्विमात्रोना आवली । यथा- "नवघणमालिअति कलिउँ विहत्यओ, सजलविलोअणेहिं पहिआण सत्यओ। गिम्हे दवहुआसमसिमलिणसामलिं, पेच्छैइ हंत पिंझसिहराण आवलिं ।। ५८.१ ॥ चूपगा विनता ॥ ५९॥ चतुर्मात्रपदकं पञ्चमात्रो गुरुथ । समे जो लीर्वा विनता । यथा- "मुहसिरिफलापनिनिअदिवायरनिसायरं वइलोपवई, अक्सलिअसुद्धझाणाणलेण निड्डसयलकम्मुग्गई। विणयामरिंदमणिमउडकंतिपन्भारपटविअचरणयं, तं अणुसरामि भवजलहितारणं बद्धमाणमिह सरणयं ॥ ५९.१॥ तो चस्तो विलासिनी ॥ १०॥ द्वौ त्रिमात्रौ एकश्चतुर्मात्रः पुनद्वौं त्रिमात्रौ विलासिनी । यथा- "मत्तकोइलामहुरभासिणी, हसद किं पि सा जइ विलासिणी। दोहि हुंवि सोहगलहिआ, मल्लिआ तह य चंदजोहिआ ।। ६०.१॥ तो चितौ मञ्जरी ।। ६१ ॥ द्वौ त्रिमात्रौ त्रयचतुर्मात्राः पुनरेकस्लिमात्रो मञ्जरी । यथा- "चूममंजरि मंजुकोइलागीअयं, मलयमार पुष्णविरयं चंदयं । 1) नवघणमालिअत्ति इत्यय पयिनना सार्थः विन्ध्याचलशिवराणामावलि पश्यति । पीसीम् । दवहुवासनमपीभिः मलिनाः कृष्णाः शाललयो यत्र नाम् । क। प्रीने काले। साधा कोय । विहसः म्याकुलः । कय(कलिउ)मिति शाला । इति किम् । नययनमालिम शाया। साधुनपनैः। 2)र. सिरिकलेति पय मुखधीम्लापनिर्विवादयामनिशाको निलोकपति भस्खलितादण्यानानटन निग्धा सरळ कर्मणि उद्गतिरको येन स ठन् । विनामरेन्द्रमणिमुकान्तिाभारेण पठवित नीलं परमेव सा के घरग यस स तया । जिनमहं मनुस्मयामि भवजलाधितारगं वर्धनानानिय परमेव परणकम् 13) मर. कोहलानहुरभासियत यदि सा मनकोकिलारत्रभुरभापिणी बिलामिनी हात वदा सौभाग्यन करने कोमले दे भवतः एका मलिम दिनीया पन्द्रन्योरा। 4) चूममजार इत्या मानासे विपमा काम एतानि उपभगान प्राप्य शीघ्र व्यक्यनिर्बयनसनयों भवति । ठातिकानि मञ्जरी मनोरिया मण्याचलमारवं पूर्णविम्ब पन्द्रं । १मालवि.२मतिमिलन . ३ पिटदर. ४R DIS. ५ मागानटे. ६ सिसर लमनुगाई ..शेड रोबिघा. सहा. ९ इष्टिका १० परमग्राम, ·1) चतुर्थोऽध्यायः । १५३ पाविऊण महुमासि एत्थ विसमत्थओ, हवइ झत्ति तेलोकनिजयसमंस्थओ ।। ६१.१ ॥ . सा तान्ता सालभलिका ॥१२॥ सा मञ्जरी विमात्रान्ता सालभञ्जिका । यथा- "चरणकमललग्गे वि हु पिअयमंमि पकोविरी, सालभंजिअव्य सहि कीस तुमं सि अपिरी । सुणसु समुल्लसंति पिअमावीकुलकलयला, मयणविजयदुंदुहिझुणी इव पूरिअनहयला ॥ ६२.१ ।। चादि: कुसुमिता ॥ १३ ॥ सैच मञ्जरी पादादौ चतुर्मात्रश्चेत्कुसुमिता । यथा- "मयपरिपुटपुटकलयंठीपंचमनिटभरा, विहर्डफडभमंतभसलापलिकलयलसुंदरा । घणघोलंतमलयपवणो अकुसुमिअकेसरा, हिअयं निम्महति न हु कस्स इमे महुवासरा ॥ ६३.१ ।। पश्चगौ द्वितीयपष्ठी जो ली, द्विपदी ॥ ३४॥ एकः पण्मात्रः पञ्च चतुर्मात्राः गुरुश्च । तथा द्वितीयपष्टौ चगणौ जो ली द्विपदी । यथा- "मोरे वच पहिअ निअदइशं परिहरिऊण सव्वहा, इह हि समुत्थरंतकुसुमायरमासमुहमि अन्नहा । परहुअजुबइगीहालाहलविलंघलिअचित्तओ, चलसि न दुवइ पि यम्मीसरसरनियछित्तओ॥ ६४.१ ॥ 1)घरणकमरेपन सखी प्रति सप्पी प्राह । घरकमललोऽपि प्रियनने भरि कथं प्रकोपनशीला हे सखि कथं भजल्पनशीला । कय । पुग्निव । हे सति शृणु प्रियो माधयो वसन्तो यस्याः सायात् कोकिला तस्याः कुलाना फलकला. शम्दाः समुलपान्त पौरतनभस्तलाः । इयोपेक्षत । कामोवैजयानझवनयः । 2)मयपरिपत्यय मदपरिपुटेन सघोपा याः करकण्य्यः तामां परामसराम्तैर्निर्भरा च्याप्ताः । विवादप्पडो म्याफुले देश्यः । संविधा मसला भ्रमापामावल्यस्तासां कलरलेन गुआरवण मुन्दराः। धनाम ते पोलता एवंविधा मलयपरनाम्नस्दताः पुमुमितकमरा येषु । एवंविधा वमन्तवासराः कस चित्तं न निम. (अ)न्ति मपि न सर्वस्येति भारः। 3) मा रे वच पहिय इत्पर रे पथिक मा यर मा यादि सम्पगुच्छ- लरममारमासमुले यसन्तस्यादी इत्यर्थः । निजदयितां परिहत्य ! यम्। सर्वथा । सा मुस्त्या पेद् गमिप्यसि उदा परभरपुरसिगीतहालाहल विसः सन् कन्दरममूहनारिता मन् दिपदिकामपि पदरमितमेदिनी न पटियासातोमा गम्त्या १ तेटरनि• लोरनि• D; तेपोलिय इ. २ ग्रयो 1. ३fac; पियामि ४सानिमजि. ५ श्रम स... ६ कुलकरन• D. ७ इंभिाग्मिी व धना. इ. ८ - मोनेबि ... ९fres विद्या R. १० पभोभ. ११ मारे . २२ परहरजाई परशुभहार, १३ व २४ निउर.

·- छन्दोऽनुशासनम् । इहान्या अपि सुमनः तारा-ज्योत्स्ना-मनोवतीप्रभृतयः सप्तत्रिंशद् गणसमा द्विपद्यो विपुला-चपलादयोध्यावर्द्धसमाश्च कैश्चिनिबद्धाः । ताश्च क्वचित्काश्विदन्तर्भवन्तीति पृथङ् नोक्ताः॥६४.१ ॥ साये न्ले छै रचिता ॥६५॥ सा द्विपदी आये चगणे न्ले लघुचतुष्टये सति छैः सप्तभिर्मात्राभिर्यतिश्चेद्रचिता । रतिकेत्यन्ये । यथा- "नचिरकीरमिहुणकोलाहलमुहलिअकलमछेत्तओ, दिम्मुहमहमहंतगंधुकैडविअसिसत्तवण्णओ। विरइअमुद्धदुद्धसुंदेरिमैअविरलफासहासओ, पिअसहि मा पिमि परिकुप्पसु जं सरओ समागओ॥ ६५.१ ॥ गन्तारनालम् ॥६६॥ सा द्विपदी गुर्वन्ता एफेन गुरुणा वृद्धा आरनालम् । यथा- "अविरलयावारिधारावलिविअलणसोणलोअगाए, दारुगपंचवाणयाणाई यहिअयपुरंतवेअणाए । तुह विरहंमि चंदमंदानिलचंदणतावजालिआए, अहिणवमार नालवणयं पि तीइ त कुणसि बालिआए ।। ६६.१ ।। उपान्त्यलोना कामलेखा ॥ ६७॥ सैव द्विपदी अन्त्यस्य गुरोः समीपमुपान्त्यं तत्र यो ला तेनोना कामलेखा । यथा- "राई चंदफिरणधयला मणहरणा पुष्फमाला, नीलुप्पलपसूणपरिवासमहग्या जुण्गहाला । गेह रयणदीयरुहरुइरं गीअं पंचमेणं, तेण विणा असारमखिलं खु कामलेहाधरेणं ।। ६७.१ ।। 1)नधिरकीरमिथुने(हुगे)त्यन नवेनशीलगुरमधुनकोलाहलमुररितशालिग्रागि यस्यां सा देशु- खेषु उसन्तो गन्धोत्कटा विकसिवाः सप्तपर्णाः यस्यां सा । विरचिता मुग्धैः प्रामलोक दुग्धानां मुन्द(कार. मेति सौदर्य यत्र । कारोषु दुग्धगुणारोपः इत्यर्थः । सा चासो भविरलकाशा पर दासः ती उभी यत्र सा! परमात्कारणान् एवंविधा शरत् समागता मत पर प्रियसपि प्रिये मा परिकोपं कुरु। ) भबिरलयाहेल्प के भाभिनयमार कामसरारूप तस्या भालपनं भपि च न करोपि । वस्या कथंभूतापाः रामविरसखापरिधारा. वीविगलनशोण] लोचनायाः । पुनः क. दारणपणाइवहृदये स्फुरदेवनायाला विरहे सनि चन्द्रमन्दा- निलचन्दनाना वापैचोलितायाः। 3) राई.रिणत्या चन्द्रकिरणधवला गरिमनोहरा पुष्पमाला नीलो- पलप्रसूनवासमहयों जीर्णहाला मदिरा स्यादपरिचि] रचिर गृह पबमसरेण गीतम् । युषमित्यप्याहार्यम् । परं वेन भो विना सर्व भपि भसारम् । कौमुदीन कामरसाधरण। १ इहान्यापि . २ मुहलियम्नल• A; मुहलिअम्मल. ० ३गंधवड 13; गंधर. ४ महविभ ABDNP. ५मुंदरिम . ६ बापाइदि. P. ७ चिमि . ८rdiopped in an est .

·- चतुर्थोऽध्यायः। पचीदाश्चन्द्रलेखा ॥ ६८॥ एका पण्मानः चत्वारश्चतुर्मात्राः द्विमात्रथैका चन्द्रलेखा । यथा- "भयणविधारसमुदलहरिवित्थारकारिणी, जणिआणंदचंदमणिनि झरसारसारणी । उच्छलंतलायण्णमऊहाबलिपसाहिआ, मज्झ नैयणकुमुआण इमा सा चंदलेहिआ ॥ ६८.१ ।। चिताः क्रीडनकं जैः ॥ १९ ॥ चतुर्मात्रत्रयमेकः पञ्चमात्रः त्रिमात्रश्च । जैरित्यष्टभिर्यतिथेत्क्रीडनकम् । यथा- "कंकणकिकिणिनेउरकलयलमुहलं, पवणपहल्लिरसिचयंचिअगयणयलं । दीहोच्छल्लणखेलणकयलोलणयं, सहइ इमाए अंदोलणकीलणयं ॥ ६९.१ ॥ पपचतदा अरविन्दकम् ॥ ७० ॥ पट्पञ्चचतुखिद्विमात्राः अरविन्दकम् । यथा- "उअह तुझं विरहे इमाइ मुहकमलं, अविरलचाहधाराविलुलिअकज्जलं । अब्भलेहपिहिों पुण्णिगचंदयं, सेवलसंवलि व नवारविंदयं ॥ ७०.१ ॥ पलदलचदगानी मागधनकुटी ।। ७१ ।। पमात्रलघुद्विमात्रलघुचतुर्मात्रद्विमात्रगुरुभ्यः परौ गुरू चेन्मागधनकुटी । यथा- "नवमयरंदपाणपायडमयउत्ताला, भमरा रुणरुणति कार्यलिकयसदाला । 1) मयणपियारेसन मदनविकारसमुद्रलहरी विस्तारकारिणी जनिता निष्पादिता भानन्द एव चन्द्रमणि- चन्द्रकान्तस्त्रस्य निर्झरो निष्यन्दः स एव सारसारिणी यया सा। उच्छललावण्यमयूखश्रेणिभिः प्रसाधिता शोभिता । मम नयनकुमुदानां एषा चन्द्रलेखेव चन्द्रलेरिका आह्वादकल्यात् । 2) कंकणकिंकिणसात एतस्या भान्दोलनक्रीदन शोभते । ककिङ्किणीनूपुराणां कलकल शब्दविदोषस्तेन मुखरम् । पुनः कर्थ भाम् । पानेन प्रकम्पमान यल्पिवयं परिधानवस्त्रं तेनाचितं पूजितं गगनतलं यन तत् । दीर्यान्दोलनकीमहालो. टनकम् । 3) उअ तुम्भेत्यत्र पश्य तब विरहे एास्या मुखम्मलम् । कीरशम् । भचिरल निान्तर बापधाराभि- मिलला कज्जलं यन । मभ्रलेसापिहितमित्र पौर्णिमचन्द्र नयबा सेवालपटलैः सवलितं माच्छादितं नवीनार- विन्दमिव । 4) नवमयरदेल्या नूतनमकरन्दपानेन प्रस्टो मदतन उत्ताला मदोत्कटा ये भ्रमरास्त रणरण- (ग)शब्दं कुर्यन्ति ! कोसा | कालीजगन्दालाः । विरूपा दृष्टिांता का विष्टयः न विष्टयो अविध्यः शोभनदृष्टय इत्यर्थः । चूताङ्करः कषायः कण्ठो यासा वा एवंविधार कटकण्यः कोरिलाः परमस्वरं उगिन्ति सन्दं कुर्वन्नीत्यर्थः । १ सम . २ मिन्भर निम्भर CP. ३ नयनकु.४वपाः . ५ तुम . ६ पिहिमवं D. The whole line upto 941 is dropped in p. calea ·छन्दोऽनुशासनम् । पंचममुग्गिरंति एआ अविदिट्ठीओ, चूअंकुरुकसायकंठा कलयंठीओ ।। ७१.१ ॥ सञ्चेन्नकुंटकम् ।। ७२ ।। पलदलचदगात्सर्गणश्चेत्तदा नर्कुटकम् | यथा- "परिमललुद्धलोलअलिगीअसणकुडयं, जाव न जग्गवेइ विसमत्यमहाभयं । माणं मोत्तुआण मागंसिणि सप्पणयं, पेम्मभरेण ताय अणुसर सहि वयं ॥ ७२.१॥ पजी सिः समात् ॥७३ ।। एकः पण्नात्रो जगणः सगणत्रयं च समानर्कुटकं समनर्कुटकमित्यर्थः । यथा- "सयलमुरासुरिदपरिवंदिअपायतलो, निरुवमझाणनार्णवसनासिकम्ममलो। निवसउ मे मणमि भययं सिरिवीरजिणो, पिलयं जति कामपमुहा जह ते अरिणो ।। ७३.१ ।। नलगजसाः ससौ यदि तदा समनछुटकमिति तु "संस्कृतनउंटेनेव गवार्थमिति नोक्तम् ॥ ७३.१॥ विष्यप्यन्त्यचस्य ते तरङ्गकम् ॥७४ ॥ त्रिवपि मागधनकुंटी-नछुटक-समनडुटकैप्चन्त्यस्य चतुर्मात्रस्य स्थाने त्रिमाश्वेद भवति तदा तरङ्गकम् । यथा- "बहुविहभायमुद्धमहुरत्तगमंदिर, पवणु असामसरसीरहसुंदरं । निम्मलकतिपुंजपरिलद्धयचंग, सोहइ तीइ दहिनयणाण तरंगिनं ।। ७४.१ ।। परिमलस्यत्र परिमलघु लुम्थलोलभ्रमरगानन म्बन फुट वन न्यमं कन्दपमहाभदं न जागरयनि तावद् हे मनस्विनि मान मुक्त्या सत्रण प्रेमभरण मखि पठभं भनुपर भजेत्ययः 1) पलमुरपत्र तथेति श्रीभगगन् वीरजिनो निरसनु । कीटस् । मालमुरासुरेन्द्रपरिवन्दितपादवलः । निररमध्यानहानबहान नाशितः कर्ममझो येन सः । उनि किन् । यथा ते प्रमिदा भरयः कामोधादयः विठयं यान्ति । 3) संस्कृतनहुँदैनवेत्सन नकुंटमिनि नाम जयदेग्नन बनत सप्तदशाशराणा जावा अन्जना माविश्यम्' (२.२९०)। 4) बहुविहभावयत्र घहुविधभावन मुग्धं मनोहरं मुन्दररवं सम्म मन्दिरं गृहम् । पवनोदत. सरसीरहसुन्दरं निर्मलकान्तिपुजेन परिलन्ध चरितं येन । ठत् सोमने तक्षा दविपनतरङ्गितम् । १ अविहाँडीओ. २ सूर A; चूअर rs. ३ फलटीभी . ४मामी वर्गगणय. ५ विसमच्छ B. ६ मप्पणचं . ७ पिम्न• . ८, ९ जाणमाम :. १० मानिन११ माय x. १९९न रेवन्यस्य १.१३ निनाने सति .१४ दिह dropped ma.५ पासून b. ADS. १६ तरंग ..

·- चतुर्थोऽध्यायः। गान्तं पवनोदुतम् ॥ ७ ॥ तरङ्गकमेव गान्तं अन्त गुरुणाधिक परनोद्भुतम् । यथा- 'भसला दसयति महुपाणपरमसाण, उकठातरलिअमणाण निअपल्लहाण । निन्भरमहुरगोईरचमुचरिर इमासु, दोलाकीलगाइ पवणुटुंअवल्लिासु ॥ ७५.१ ॥ चाभ्यां पाभ्यां पाद्वा तिनिध्यायिका ॥ ७६ ॥ द्वाभ्यां चतुर्मानाभ्यां यद्वा पञ्चमानाम्यां एकरमाद्वा पञ्चमात्रात्पर निमारनयं चेत् विधाप्येपा निध्यायिका ॥ चाभ्यां तिर्यथा- "हा सामोअरि कुरगनेतिए, वयणमऊहजिअपदकतिए। निन्झाइजजीवापिभमणसिए, दुसहो तुझ विरहानलो पिए । ७६.१ ॥ पाम्यां तिर्यथा- "निल्झाइअइ जत्व मयगयवल्लरी, ललिअफतिचगे क्लफसोअरी । सेति त तुह मुहचदय सरा, उनिलहरिणच्छि चर(ओ)त्या ।। ७६.२ ॥ पाचिर्यथा- "हरइ जम्मसयसचिआइ, भविमाण असेसदुरिभाइ। मुह मुह गिअमयगमाह, निसाइन पि नगणनाद ।। ७६.३ ।। 1) भान्छा दमपर भमरा परमोडालिका मनायु दोलागीनानि दर्शयति।किया। भरमारणानिनुपा। सामान | निजगतनानाम् । पीसीनाम् । मधुरानपरयशाना उम्पातरछित. मनसा)मपयन ६ धामोदर मिहानगे दुस्मही यात्रा सय कपभूगया । TE- नाप नमान्यभन्नः मियानन भगेस्लर नीतिमन मामा पया Tw"मिनार मरपत्र या पारम्प मार्गमायारामियायत दप्ने । सीपमुस सटिTMA मुदर। स्मारतानाधर मुगस्त्र सयन(१)। पारा पा (RL) भरा। परपसपियर स्पानिमनमा मुग्ननाथ शिनदरमसामति-मरीन पर समापिETARIA म मन ना नि मार।

·छन्दोऽनुशासनम् । केचित्तु पचाभ्यां तिरिति निध्यायिकां वदन्ति । यथा- "वम्मीसरकंचणतोमरललिआ, दिट्ठा छुडु सुंदरि चंपयकलिआ । .घुलिओ छुडु दक्खिणओ गंधवहो, विअलिओ ता पहिआण मणोरहो ॥ ७६.४ ॥ चुपौ युग्न जोऽधिकाक्षरा ॥ ७ ॥ पञ्च चतुर्मात्रा एकः पञ्चमात्रस्तथा समो न जगणोऽधिकाक्षरा । यथा- "उजागरओ कनोलपडुत्तणं तणुअत्तं, दीहुण्हा सासदडया चित्तए विवसत्तं । अहिअक्खरजंपिएण किं वा मुहय तुह विरहे, सा एताहे वराईआ निअयं मरणं लहे ॥ ७७.१ ।। सा तुर्यपा मुग्धिका ॥ ७८॥ सा अधिकाक्षरा तुर्योऽपि चेत्पगणो भवति तदा मुग्धिका । यथा- "जीए लग्गेइ चंदणं गरलरसं व दूसह, अगपि अ जीए तावइ सी अणंगनीसहं । कयलीदलमारुओ वि किरइ हुअवहं पिय जीए, दाहो मुद्धाइ एस कह समइ गुणालय तीए ॥ ७८.१ ॥ आदी पॅश्चित्रलेखा ॥७९॥ सा अधिकाक्षरा आदौ पैश्चेच्चित्रलेसा । यथा- "नहयलम्मि सपलदिसामुहेसु गहणम्मि गिरिवरे, सरिपुक्सरिणिआसु देवउलएसु भित्तिमु नयरे दूरम्मि पासे परम्मि अंगणपएसए तुह चित्तलिहिलं पिय मयच्छि पेच्छामि सुंदरं मुहं ।। ७९.१ ॥ 1) यम्नीसरकचरेत्यत्र हे नुदार यारत् कन्दर्पस्य काइननोमरपहलवा मोहरा चम्ममालिका हा याग्य दक्षिणाः न्याहो बानु पूतन । छुड दम इघ्रिानिधरे घन निधिा वारपक्किानो मनोरथो गलितः। 2) उमगरला हत्या कपिरकारियाद । तय पिर सन तथा निदम च कपाले पाण्डवं दारोगा श्वासदण्डा चित्ते विद्धरत्व इत्यादको देपा मन्ति। अहिमवसरतपिएणत्ति - रिकारचम्यनन किया। इदानी सा वराकिका निश्चित मरग प्राप्त्यति चेत् सं नामिप्यसीन भार । 3)जीर लोह पदामि-यत्र यस्या भने गरलरसमिर चन्दन दुस्सह लगति । यस्या अगमपि नापयति । क । शशी चदः । कीरश.। भनास नितरा सखा । कदलीदलमारलोऽपि चिरइचि हुताशनवद्दाह करति यसा मुग्धायाः है गुणालय । त्वया बिना कथं एतदुपशाम्यति । 4) नहयरमि सयटेयर नभसि सकलादिपुखेषु गहने गिरिवर नदी महती सरिद नुच्छजला पुष्करिणी वापी वामु । देवकुले मिचिपु नगरे दूरदेशे पार्चे गृहे प्राणप्रदेश एष स्थानेषु हे मृगाक्षि चित्रलिखितमिव मुन्दर तवानन पश्यामि । १ विललिओ , वियलिय .. २ विवसतः ३ वराईया 4. ४ यas dropped in P.५य ४. ६सिरिपु.३.७भयरे . 1 ·चतुर्थोऽध्यायः। १५९ पौ मल्लिका ।। ८०॥ साधिकाक्षरा आदौ पौ चेन्मल्लिका । यथा- "उभिजउ मायंदमंजरी पाडला दल. चिरं, सा पायविआससिरी अनोमालिआ विनिम्भरं। विअसउ वसंतमि फुडं मणहरा असोअवल्लिआ, एक चिअ भसलस्स माणसं हरइ हंत मल्लिआ॥ ८०.१ ॥ सा तुर्यपा दीपिका ।। ८१ ।। सा मल्लिका चतुर्थः पश्चेदीपिका । यथा- "मत्तवारिहरपंतिरुद्धहरिणकमऊहसोहए, रोअसीकंदरूँससंतघोरअंधयारवूहए। रमणवासभवणाहिसारिआण रेइरविजुलेहिआ, फामिणीण अवलोभकारिणी हयइ इह करदीविआ ॥ ८१.१ ।। ताभिलक्ष्मिका ।। ८२॥ ताभिरधिकाक्षरादिभिः संकीर्णा लक्ष्मिका । यथा- "केसरकुरवयमायंदतिलयअसोअकोरया, विरहाणलडझंतनिअंविणिजीविभचोरया । एदे फिर दुप्पिच्छा विलसति मणोहवसरा, जेसुं ते कह निग्गमिअव्या महुलैच्छिवासरा ।। ८२.१ ।। अबाधपादत्रये अधिकाक्षरा चतुर्थपादे मुग्धिका । एपमन्याभिरप्युदाहार्या केचित्सबरपि खञ्जकमेदैः संकीर्णतायां लक्ष्मिकामिच्छन्ति ॥ ८२.१ ॥ चतुष्पञ्चपट्सप्ताष्टनवपा मदनावतार-मधुकरी- नवकोकिला-कामलीला-सुतारा-वसन्तोत्सवाः॥ ८३ ॥ चतुरादिपाः क्रमेण मदनावतारादयो भवन्ति । तत्र चतुर्भिः पञ्चमार्मदनावतारः। 1) उम्मिहिावाति-मास्न्दमतरी उभिनत्तु । पाटला दलउत्ति-विकमिता मरतु । प्रकटा विकासधी स्याः सापि नरमालिका उताभिद् । निर्भरं यथा स्यात्तथा विकसनु । क। बसन्ते । पर केवल एकेचा अमरस मलिका मानसं हरति नान्येति भावः ।) मत्तरारिहरान मचा उत्कय वारिगृह(पर)परिभिः ख्दा हरिणामयूरगौगोमिने [मयूरगना शोभा या सस्मिन् ed.] रोदसी दिएभियोरूपकन्दराव उछ- सद (ब)चोरान्धकारम्य हे मनि रचिरविपुलसिका रमगवासभयनामिमारिकानां कामिनीनां भरलोककारिणी दीपिय र भनि । ३) सरपयेत्या सों प्रति मयी प्राह । कमररचूननिलामोकानी मेरमा पुष्पमुलाये। रिहानलेन शरमाननिम्पिनीजीरिततरमा मनि एने दुम्क्षा मनोभपधरा विक्षससि मे । ने मधुमासस चैनस्स हदमार्यगु ते पते यामराः कथं गमयिवम्याः । प्रियं विनत्ययः । समिहिमा.२ मंजरपोरम ३ दलओ 3. ४ पपा पापी. ए. ५२.६ विभA. म सदस्य नरंतर.९पिर..१० चोरम ११ पेय AB. १२ मरमास..

·छन्दोऽनुशासनम्। यथा- "गिर्जति गीईओं पिज्जति मइराओं, नचंति वेसाओं परिल्हसिअकेसाओं। एवमन्नोन्नपरिरंभणासारए, कीलंति रामाओं मयणारयारए ॥ ८३.१॥ पञ्चभिर्मधुकरी । यथा- "चरणेण वि नवफुडिअकुडयमपरिघट्टयंतिआ, पक्खवाएण वि विहसिअकेअंयमच्छिवंतिऔ । उअह झत्ति एसा निम्मलयरगुणाणुरंजिरी, अहिसरइ विथसंतजाइकुसुमं चे महुअरी ॥ ८३.२ ।। पभिर्नवकोकिला । यथा- "नवकोइलरवाईलमंजरिअमायंदतरुकंतारए, सच्छंदमलिआमयरंदरसमत्तघोलंतछप्पए । जिंभंतमलयद्दिसमीरणलोलनोमालिआवल्लिए, संभरइ पंथिओ पिअयमं ओसहिं हिअर्यंए सल्लिए ।। ८३.३ ।। सप्तभिः कामलीला । यथा- "मत्तपिअमाहवीपंचमोग्गारगुंजंतचूअहुमत्तंवओ, मिउमलयरुिउद्भूअवल्लिप्पसूणग्गघोलंतरोलंयो। चारुकंकेलिसातदोलासमंदोलणासंत्तनारीणो, कामलीलासहो संपयं विलसए एत्थ एसो पसंवक्सणो ॥ ८३.४ ।। 1) गिति गीईभो इत्यत्र गीयन्ते गीतयः पीयते मदिरा जनैः । परिल्हसिक्केशाः खरेशा पेश्या नृस्यन्ति नृत्यं कुर्वन्ति । तथा भन्योन्य परिरम्भणं आरिङ्गनं यासां ना रामाः श्रीदन्ति । का शारदे शरस्काले । कीशे । मदनावतारके। 2) चरणेण वि इत्यत्र । हे मिय त्वं पश्य इयं सा मधुकरी मनिमरति । कि कुर्यन्ती। भपरिघट्टयन्ती। कम् । नवस्पुटितफुटजम् । केन। पादेनापि । पुनः किं कुर्वन्ती। मच्छिवंतीएचि- मस्पृशन्ती । कम् । विकसितकेतकम् । वैन । पक्षपातेनापि । इति शीघ्रम् । कीदशी । निर्मलगुणेषु भनुराते इति निर्मलगुणानुरञ्जिनी एवंविधा सनी विकसितजानिसमं प्रतीत्यर्थः । 3) नकोइलरयेत्या नूतनवासी कोकिलरवाकुलश्वासौ मारितश्वासो माकन्दवस्राग्नशस्तस्य कान्तार बने । पुनः कथंभूते । बच्छन्दमछिका- मकरन्दरसेन मता उन्मचा घोलन्तः पट्पदा यत्र । जिभतो देश्यो लोले । स घासी मलयादिसमीरगये वायुस्त्रन लोला नवमालिकावलियंत्र । एवं विधे बने पत्रिका दयितां प्रियतमा सरति । । हृदये । शमियते ओषधि सरति तथेति भावः। 4) मत्तपिनमाहवीत्या सांप्रतं अन कामलीलासखः एप यसन्तागो विलसनि प्रवर्वते । मत्ता चासो प्रियमाधयी कोकिला तस्याः पचमोद्गारेण गुशन् चन्दुमसम्यो यत्र सः। मृडमलय. मारतोद्धतरलीप्रसूनाग्रे घोलन् भ्रमरस्तम्बो यय सः । चारुकडिशासान्तेषु या दोलास्तासामसमें यदान्दोलन तपासतो नारीजनो यत्र स तथा। १ केचित्तु सर्व• P. २ केअइम ? ३ अनिर्विविआ.. ४ निम्मलगुणापुर; निम्मलयलरगु.. ५चिअ ACDN; चेव . ६ रसाउल A. ७ भन र. ८ दियए P. ९ पंचमुगार . १० मारमओयुमा माओउम . ११ गामात छ. १२ नारीगणो 4, १३ एशोत्यए स. A.

·चतुर्थोऽध्यायः। अष्टाभिः सुतारा । यथा- "पिअयम कहं जासि एआइणि मं चइत्तूण देसंतरं पेच्छ निल्लन्न, सुरहिमासो पयट्टो असेसाणं जणाणं विलासेकदिक्सागुरू अज । एस सुविसट्टकंदो ककेलिमायंदघोलंतरोलंवगीइस्सणो, जं सुतारो धणुदंडटंकारओ इह निसामिजए सुहंडपंचेसुणो ॥ ८३.५ ।। नवभिर्वसन्तोत्सवः । यथा- "फुल्लिाणेककेलिमहुपाणमत्तालिझंकारकलगीइगिनंतकुसमारहो, मायंदनवमंजरीकसायकंठकलयंठीकोलाहलाउलिनंततरुसमूहो । पिअयमपरिरंभणचुंबणाइप्पसंगसंगलिअरसनीसंदुन्दुसिअरोमकूरओ, हलहलिअतणिअणहिअयओ पवंचिअपंचमो विलसिओ धणेसुं वसंतयऊसओ॥८३.६॥ खसकप्रकरणम् । खजकं दीर्घाकृतं शीर्षकम् ॥ ८४ ॥ खञ्जकान्यांप दीकृतानि शीर्षकसंज्ञानि ॥ ८४ ॥ शीर्पकविशेपानाह- गीत्यन्ताववलम्यको द्विपदीखण्डम् ॥ ८५ ।। "अवलम्बकद्वर्यमन्ते गीतिश्चेत्तदा द्विपदीखण्डम् । यथा रतावल्याम् - "कुसुमाउपिअदूअयं, मग्लायतो चूअयं । सिदिलिअमाणगणओ, वाअइ दाहिणपचणओ ।। 1) पिययम कहमित्यत्र । हे प्रियतम इदानीं मां त्यस्वा फ यास्यसि हे निलंज प्रेक्षस्व यम्मान्मधु- मास प्रवृतः भदोषाणां उनानां बिलासाय एकोऽद्वितीयो दीक्षागुरु-किच अजेति-भय । यस्सादेपः मुविक- सिका। कन्दोहत्ति-देश्यः कमलपाची । विकसितकमलमलिमाफन्देषु घोलन भ्रमराणा गीतिम्बनः धूयते । भुतारो दी। चारप्रेक्षने । मुझटप पोधंनुदण्टनास्थ (क) । इग(वा)प्राध्याहार्यः । १) पुलियाणय- कमीत्य यनेषु बसन्तोत्सरः प्रविलसितः। कीरशः। पुनितानेकालिमधुपानेन मतभ्रमरमरगीतिमिर्गीय- मानकुमुमायुधो यय माकन्दनूननमरीभिः करायितः क्ण्टो याम ताः करण्यः सरमा कोलाहले माकुली. क्रियमाणः वरसमूहो यय । सया प्रियतमानां पुंस्त्रीणां परिरम्भणयुम्यनादिप्रस्तान सगलितरसः प्रबदलक्षण: वस्य निस्सन्दः सर्वतः प्रसरग तनोशिताः सिनका रोमरूपा यय सः । हलादिमचि- म्याकुलमायगीजनो यन्त्र सः पतिः पवनः स्वरो यय सः। 3) माताश्यमिन्यत्र प्रयोऽपि सण्डोरसण्डसण्डिाभेदार प्रत्येकनपउम्पकमना । ) मुनाउहपिपत्ययमिन्यन मुमायुधप्रिय मुस्लयन् पल सहकारम् । शिरिरिक मानमहग यम्माद । विपनी यानि विटित्तलाभापति समुः। इसिरिया तममेलम समधार पय, मनोक्षगामम: दुर्गनमा: साम्यान गेई प्रागनि । इतः दरियपवनागमनाननारे मधुमामो समयः जना यानि गनि परोनि पधादियान कामी रस्मारस। मुनयागे । १ttss. २ मा repeated in p. ३ जागतामीभन. ५हिरो AB हरभरभेट.६ dropped in a ·१६२ छन्दोऽनुशासनम् । विअलिअवस्लामेलओ, इच्छिअपिअयममेलओ। पडिवालणअसमस्यओ, तम्मइ जुअईसत्थओ । इअ पढमं महुमासओ जणस हिअयाई कुर्णइ मउआई। पच्छा विधइ कामओ लद्धावसरेहिं कुमुमवाणेहिं ।। ८५.१ ॥ द्विपद्यन्ते गीतिभिङ्गिका ।। ८६ ।। "द्वौ द्विपदीगीतिरूपी भगावस्यां द्विभङ्गिका । यथा- "दारुणदेहदाहपविभणफुटफुट्टतहारए, हिअयस्थलनिहित्तघणचंदणपंकुचोडैकारए । दीहरसासदड्डसहिकरयल अविअणारविंदए, तिणयणतईअनेत्तपत्तानलजालकरालचंदए । विरहम्मि तुझ एरिसे तह झीणा कुवलयच्छ सदुहंगिआ । जह सलक्हणणयं तीए अंगमि सिक्खइ अणंगओ ॥ ८६.१ ॥ अन्यथापि ।। ८७॥ अन्यैरपि छन्दोभिर्द्धन्वितैभिंगी अन्यैरुक्ता । तत्र गाथाया "भद्रिकाया योगे • यथा- "उद्धाईअझंझानिलझडप्पंझपणपइंतविडयोहे, अविरलयद्दलझलकंतविजुलावलयलसके । सरहसरडतददुरे कर्णवमोरे पटंतजलनिवहए, गनंतमेहमंटले को जिअइ विणा पिएंण पाउसम्मि ।। ८७.१ ।। 1) द्वौ द्विपदीत्या 'परयुगा द्वितीयपष्टौ जो लीवो द्विपदी' (५.५५), 2) दारुणदेहदाहेल्पत्र हे मुभग हे कुत्रलपाक्ष तर इंटरी विरहे सा मुदु सान्यजानि यस्याः सा। तथा क्षीणा यथा तसा भने भनङ्गः सूक्ष्मलक्ष्यहननक शिनि । एतावता मनीर कृशा जातेत्यर्थः । कोरसे विरहानले। दागदेहदाद- परिरम्भणतः स्फुट स्फुटन्तो हारा यत्र स तस्मिन् । हृदयस्परनिविलयनचन्दनपस । उच्छोटो देश्या सोये भ्रंशे च । शोपकारके । दीवानग्य सखीकरघुनन्यजनारविन्दं पर स पस्मिन् । त्रिनयननृवीयनपत्रानल- ज्वालावल्करालो भालचन्द्रो पर स तम्मिन् । 3) भद्रिकाया योगे इत्यर एपा भद्रिका गीनिः दाम्यां भद्रिकेति सूोण (३.५) पगणद्वयाधिका गीतिः। 1) उभाइभ मानिदैत्यत्र उमापस्येन वाहितो यो संझानिरस्तस्स ये झापापो नाभ्यां त्या पान्दो विटपौधा यत्र । भपिरलयहुलातलकनी या विद्युत् तस्याः वलयं तेन ललके भीपणे इत्यर्थः । इयं विपुला नाम गाथा। क्या सरममं रटन्धो दर्दुरा पत्रान्त शब्दाय माना मयूरा यत्र । पतन्ती जलनिवदा यर । गन्ति मेवमण्डलानि यय। को जीवनि प्रियया विना प्रावृषि काले। १ जुवईस. AB. २ युगति P. ३ उच्छड , ४ सहिमरयलधु. ५पु. ६सईभ ७ लावणणय; लपहुणणर्य , द्विभडित Eविभनी भवति । दन, Ex; उचाईय.. १. झापसंपन 39; झडपण AK, ११ पिएम. ९उम्दाइब ·- चतुर्थोऽध्यायः। "वस्तुवदेनकस्स कर्पूरेण । यथा- निकंदल कय कच्छ नलिणिजिअ कय सरसरि, निचंदणु किउ मलउ तुहिणवजिउ किउ हिमगिरि । निप्पल्लव किों करि पयत्तु कंकेल्लिपिईविसय, पत्तचत्त कय पालकयलि अकुमुम कय तरुलय ।। सिसिरोवचारकिहिं परिअणिहिं निम्मुत्ताहल कय भुगण । तो वि हुन तीई तुह् विरहभरि ससई दाह दारुणविश्रण ॥ ८७.२ ।। "कुकुमेन । यथा- "गयणुप्परि कि न चढहि किनरि विक्सरहि "दिसिहि वसु, भुषणत्तयसंतांचे हरहि कि न किरवि" सुहारसु । अंधयारु कि न दैलेंहि पयडि उनोउ गहिले, कि न धरिजहि देवि सिहं, सई हरि सोहिल्लउ ।। कि न तणउ होहि रयणीयरह होहि कि न सिरिभायरु। तु वि चंद निअवि मुंह गोरिअहि कु वि न करइ तुह् आयरु ।।८७.३।। रासावलयस्य करेण । यथा- "परहुअपंचमसवणसभय मन्न स फिर, विभणि भणइन कि पि मुद्ध कलहंसगिर । 1) रस्तुपदनकस करणेसन । 'पचिपा युज्यत्रच ओजे जो लीवो वस्तुवदनकम् (५.२५)। दाचदालदापदालि करो जः' (०.२)। 2) निकंदल कयेत्यत्र निष्कन्दलाः कृताः कच्छा जलप्रदेशाः । नलिनीरर्जिताः फूताः सरसरितः नियन्दनः कृतो मटयः मलयाचलः तुहिनवतिः कृती हिमगिरिः । यथा अपय त्या निम्मलयानि कृतानि कोलिविटपिरावानि पनरहिताः कृताः बालकदल्यः भकुमुमाः कृवानस्लवाः शिशिरोपधारने परिजननिहानि कृतानि भुरनानि । तथापि न नस्याम्नर दिरहमर संमान दाहारगवेदना । 3)पमेन यथेत्या सोन्त्यलोनः उपमः' (७.३)। 4) गयणुप्परीत्यय गगनापरि किन घटसि । फिनति इति पारपरगे। चिमिसि पिच पनि । मुग्नप्रयगन्नाप हरति किन विकीय सुधारसम् । भन्धकार नि दलमि प्रकटीकृत्य उदमा प्रहि भास्वरम् । किन देन हरेग शिरमा प्रियम स्वयं शोभारान्सन् । कतनयो भरि स्वारस्य । भासि किन धीमा।विधस्न पनि ग्यापि गायोः खिया मुर्गा पन्न कोऽपि तपादरं न मोनि।) परदुभपंचमत्यत्र । तेन कारगन करदसतीया एविधा सती किमपि न पाक मो यानी । भपरपरभागमगार मापि यदिनि वस्यागंभूतः स्वभार इत्यर्थः । क्या सन कारन मा दर्षने मुरान प्रलोकपनि यमामा राशिदना । पंगेदिचत्रवन्मुभाति । यस्मारसा माशा प माना Inा मा मगनपना मनाम पारनं मुमार मस्या क्षणे अंगे उनपनि । परिधिमार मुमगरक्षस सम्बोधनम् । तर वन भनिने २२सनम DY. २ मग . ३ मरस इ. ५नियम :. ५. वर m. पुन. ८ र ९सिपा.१०; fruiter. ११ nिik ADRY, १२ १३ १४ १५ो. १३वहि १०२समार (रूपमा १८. १; मो.न, ·१६४ छन्दोऽनुशासनम्। चंदु न दिक्खण सकइ जसा ससिवयणि, दप्पणि मुहु न पलोअइ तिमणि मयनयणि ॥ वैइरिउ मणि मन्नवि कुमुमसरु सणिसणि सा बहु उत्तसइ । अच्छरिव रूपनिहि कुसमसैरु तुह दंसर्ण जं अहिलसइ ॥ ८७.४ ॥ कुकुमेन । यथा- "जइ अ झलकहिं नर्यण दीर्हनयणिअहि खणु, केअइकुसुमदलम्मिं भसलु विलसइ त जणु । जैई तीए मुहि हावि मदु हासैउ चटइ, ता जणु हीरयपउमरायसचउ झटइ ।। जद तीएँ महुरमिउभासिणिहि घयणगुफै निमुनिइ । तावह करेप्पि जणु अमयरसु कम्गपण्गपुडि पिजइ ॥ ८७.५ ।। वस्तुपदनकरासावलयसंकीर्णस्य कर्पूरेण । यथा- "अविहडअवरुपरपरूढगुणगठिनिनद्धर, एआरिण हलि गलइ पिम्मु सरलिमवसलद्धउ । माणमडफ्फरु तुह न जुत्तु उत्तिमरमणि, तिभणि वारउ वारवार वारणगमणि ॥ अह करिहि क्ल्हु वहिण सहु इच्छि मयच्छि इ पणयमुहु । माणिधिमणसिणि करिव वलु हेल्लि खेल्दिता जूउ तुई ॥ ८७.६ ॥ 1) जइ म झलकहिं इत्यत्र यदि दीनयनाया स्त्रिया नयन भीक्ष्ण दीप्यत तदा कतमीमुमदल भ्रमरो विलसताति 'जणु उप्रेक्षाधः । उयेक्षत। याद नस्सा मुसे हारीन हास्य चति तदा हीरकपनरागसत्रय सटति पतीत्यथ । जणु हवायें। क्या यदि तस्या मृदुमधुरभापिप्या वचनगुम्फने नितरा धूयते सदा कणपर्णपुट कृत्वा जनरमृतरस पीयते । 2) अविहाभयरप्परेत्यादि भविघटपरस्परप्रस्टगुणप्रधिनियद्धा भनिधारण प्रस्तावादहकारेण सरलिमपरालब्ध प्रेम हे सरि गलात । तन फारणेन मानप्राग्भार तप न युनो हे उत्तम रमणि । वा वारपार यारयामि । अथवा करियसि कलह यदा तदा है इनिगमने प्रणतमुख भमुख इच्छि दृष्ट्वा हे मानकमनस्विनि हे सखि मा भपि रया कीदिनु युक्त तव । १दक्षिण D २व्यरिउ A. ३ मानिवि ४अच्छरिचय ५कुमसर BP ६दक्षण ७लकादि ८नयणु ९वीणन.A १०दलग्गि Ad ११ जदय ताइd, जर ती । १२ मुहदावि d १३ हा १४ नाइ AdP १५ वयणगुफ BES १६ निमनिन AS १७ ता धुउ d १८ करिप्पि BP १९ रुपरप DS, रोप्परप्प : २० अइयारिण । २१ वारपागामनि २२ भद करहि , मह करहि , अह किारदि । २३ नयमिए । २४ पणयम xxd, पणयमुह । २५ घर बल हेलि खिल्लि BE. २६ ताबुउ नुइ ८, ताओ नुहD, ताजमो नुह, ला जूउ नुह ।

·चतुर्थोऽध्यायः। कुकुमेन । यथा- "पडिगडयलपुलयपयरपयडणवद्धायरु, कचिनौलमालाविलासमहलिमगुणनायरु । दविडिदिव्वचपयचयपरिमलल्हसडउ, कुतलिकुतलदप्पझडप्पणलपडउ ॥ मरहिमाणनिहाययविहेवविहसणसकर । कसु करइ न मणि हलोहलउ मलयानिलहु झुलक्कउ ॥ ८७ ७ ।। रासापलयवस्तुवदनरसंकीर्णय कपूरेण । यथा- "तरुणिटूणिगटप्पहुँपुछिअतिमिरमसि, उकझुझुकावडणु दुसहु मा करउँ ससि । मलयानिलु मयनयणि धुणिकापूरकयलिवणु, सधुकिअमयणग्गि सहि इ मा तुज्झ तवउ तणु ॥ तणुअगि म सटहडि पटहि तुह मयणपाणवेअण कलह । चय माणु माणि वल्लहिण सहु चडि म जीवससयतुलह ।। ८७ ८ ॥ कुमेन । यथा- "सवणनिहिअहीरयहसतफुटलजुअल, यूलामलमुत्तालिमडिअथणस्मल । 1) प(हिगडलये(यल)त्यत्र । पाण्डदशोद्याना वीणा गण्डतले यत्पुल कारप्रकटन तत्र बद्धादर । काचीपालाना काचोदशस्वामिना या बालाम्नासां विलासरदलिमगुण नागर इय नागर । नागरा हि विलास- भानो भवन्ति । दविडित्ति द्रविडीदिन्यचम्पकपरिमल्लुण्ठामश्चौर । कुन्तलदो पनसारशदर्पदलने भ्राने लम्पर । महाराष्ट्रीमानप्रानशामतविभवविश्वसनसक्त आमना पनिधो मरयानिस यस्य मनसि करोतिनि हछोहल भान दम् । स्पसर(सदस्य)इति यारन् । १)तरणहणि इत्यत्र तरुण्यो हुण्यो हुणदशजा नार्य वामां गदायमात्तिमिरमग | वामां मुसात् श्यामत पनीनात भार । उल्काश्यपावन दुस्सह मा तमन्नामि मग्यानिल ते वर वनु वनु स्तोकमपि मा तापयतु । इ पादपूरण । ह मुभगे वर भरमा निषेध । साहनि भनुग्रग । मदनयागरदना पतनु अत प्य मान त्यत्र । मान मात मा चर जीरसशयनुलनम् । मरणारस्थ मित्ययः। 3) सरणनिहिमहारयस्या प्रचग निहित हारकै शोभमान कुण्डल युगल यया सा । स्थलामलमुगापलारलीमण्डित सनकमळ यया माथागुम्मर प्रारण यस्या सा । यहुल श्रीगण्डनाजयला गारस्य । यहुप्रफुद्धविचर्चाम्लपुर पुणिता कता यस्या मा। तनोऽनन्तर प्रमभूय । प्रियतम पदधि- प्रति। मभिसारका भभिसान दान निलमलमनाना दरो भय तन भारवा उस्का। भास्कयो सात पलाना दुरामहति । पनग मुन्दरामा निसापाम् । १ विकार २d भर D दवति 10 ३कराd. ४निदादाम, निक ५सचिह .d ६सदन 1764, D repeats to ug after पुषिभ ८ उपम- COY उ•d उप• ART २०भूमिम, पुति २१ गई मारमd १२ काम १३ बयसे.

·छन्दोऽनुशासनम् । सेअंसुअपंगुरण वहलसिरिहंडरसुजल, वहुपहुल्लविअइरफुल्लफुल्लाविअकुंतल ।। वो पर्यट धाइ दसणजणिअखलयणडरभरभारिअ । अहिसरइ चंदसुंदरनिसिहिं पई पिअयम अहिसारिअ ।। ८७.९ ॥ वदनकस्स कर्पूरेण । यथा- "किं न फुल्लइ पाटल परपरिमल, महमहेइ किं न मावि अविरल । नवैमालिअ किं न दलइ पहिल्लिअ, किं न उत्थरइ कुसुमभरि मट्टि ।। दीहिअतलायसरतसाटिहिं किं न पसाहि पउमिणि फुडइ । तु वि जाइ जायगुणसंभरणु झाणु कि भसलहु मणि खुदइ ।। ८७.१० ॥ कुङ्कुमेन । यथा- "जइ तुहुं महुँ करयलु उम्मोडवि, चल्लिअ चीरंचलु अच्छोटवि । माणिणि तु वि पसाउ करि सुम्मउ, पई पिइ उत्तावलिअ म गम्मउ ।। जइ किंवा वि संचई पयजुयलु इहु विहियसिण विहट्टई। ता तुझ मझु खीणउ सरउ नि सामोअरि तुइ ॥ ८७.११ ॥ एतीच वस्तुवदनककराया द्विभङ्गिकाः पट्पदा इति, सार्धच्छन्दांसीति न, सामान्याभिधानेन मागधानां प्रसिद्धाः । यदाह- जइ वत्धुआण हेतु" उल्लाला छंदयंमि किनंति । दिवढच्छंदवछप्पयकव्याई वाई चुचंति ॥ ८७.१२ ॥ इत्यादि । 1) किं न फुलद पारळ इत्यत्र परः परिमलो यस सः पाठः किन पुष्पनि । अविरला माधवी किन महमदेइति - गन्ध करोति । प्रहष्टा मनी नवमाटिका किन विमान । मुममरण मछिका दिन प्रामोति । तया च दार्षिकावदाम्मर.पल्यलेणु । तटाम सात महत्सरः वदेव स्परः । सरसावलायगोस' इत्यय विशेष तयोः । तछा पयलं भगात सर. नेपु प्रभागभिः पदिनी एटति । सपि जातवांत गुणस्मरण पत्र एवंविधं ध्यान अनरस [ मनाम ] सुबह गाद कोनि ? भनि । एतेषु पदासासपि जातावर भ्रमरस्य प्यानं नान्यति भावः। 2) मुह महु करयरेन्यत्र यदि यं मम प्रवक उम्मौरविधि मामोम चालता चीराबलं नपि मच्चोटिम(दवि)पि मान्य च । उपापि है मनम्पिनि प्रमाद शाम पण प्रिये पई खया भीत्मन्येन मा गम्यताम् । यदि कानपि सत्यामधारान् वा इद पदयुगळं विधिवशेन विपर सजवीत्यर्थः । उदा तर मभ्यं उदर भीर क्षीण सन् कि नक्षामोदार थुमति । या भी मुगपत्रा प्रयास्या- खब यदि घिसंछुलतया पादः पनियति उदाटीव क्षामोदरं मध्यं घुरिनानि शनात भाषः । १ विमान . २ पापय Rd; पद पार,.३ नयहि. ४ पहलिय ५ मा EP. ६ भाउ हु. ७दुह मुह दह वर. ८ महुबह DN. १०क्षोपर पीननु . ११ बरच, १२.१३ दिबहुम्दर ICDs. विपदEEx.

·1 चतुर्थोऽध्यायः। १६७ एवं मात्राया अप्युपरि द्विपद्युल्लालका वस्तुकांदीनामप्युपरि दोहकादयो द्विभङ्ग्या- मेव द्रष्टव्याः । वृद्धानुरोधात्तु "रडा पृथगभिधास्यत इति सर्वमवदातम् ॥ ८७.१२ ॥ द्विपावलम्बकान्ते गीतिस्त्रिभङ्गिका ॥ ८८॥ पूर्व द्विपदी पश्चादवलम्यकस्तदन्ते गीतिरिति त्रिभङ्गिका । यथा- "निन्भरदलिअसत्तलपायचसंकडतडिणिपुलिणिआ, सेहालिअपसूणपरपरिमलपुण्णपहायपवणया । कुवलयगंधलुद्धफुलंधुअपत्थुअगीतिभंगिया, पंकयवणकणंतकलहंसीकुलहुंकारसंगिऔं । ओहटिअविस्खेल्लया, निम्मलजलसोहिल्लया, रायर"सवदूअया, कलमामोअपसूअया ॥ तिहुअणलच्छीभवणया जोण्हाजलभरिअनहयलाभोअया, कस्स न हरति चित्तयं एए. लोअंमि सारया दिअहयाँ ।। ८८.१ ।। त्रिभिरन्यैरपि ।। ८९॥ अन्यैरपि त्रिभिश्छन्दोभिः श्रुतिसुखैत्रिभङ्गिका । तत्र मञ्जरीखण्डितान्ते भद्रि- कागीतिः । यथा- "उच्छलतछप्पयकलेंगीतिभगिधरे, विप्फुरंतकलयंठिकंठपंचमसरे । गि माणहिंदोलालवणपसाहिए, चचरिपटहोदामसहसंखाहिए । I) हा पृथाभिधास्यत इत्यत्र 'भायां तृतीयस्य पञ्चमेनानुप्रासेऽन्ते दोहमादि चंद्वस्तु रहा पा' (५.२३) इति ।) निम्भरदलिभ इत्या पते लोके वसन्तवासाः (१) कस्य चित्त न हरन्ति भपित मर्वेपो हरन्तीत्यर्थः । कीरसाः । निर्भर दलिया रिकसिता ये सप्तपर्णपादपान्तः संकुलं तटिनीपुलिनं येषु । तथा सेपालिकामसूनाएपरिमले पूगाः प्रभाग्यायो येषु । तभा पलयगन्धेषु नुन्धा ये पुष्पंधया भानः मस्तुणः प्रारम्धाः गीतीना भयो येषु ने । सधा कमलवनेषु गन्त्यः शन्दं कुर्यन्त्यो याः कलहंस्पस्नासां ये हुंकाराः सन्नाः तपो सगः सम्बन्धी येणु ते मगिनः । तया भोहहिमति - नित्त चिरिचालः कईमो येषु ते मार्थ का निर्मलनलशोभनीयाः। रानगर) गोत्सबूतकाः कथयिताः । कलमामोदान् प्राण सूचयन्नान फलमामोदाम्पमः । त्रिभुवनलक्ष्मीहाः। यो मानलभूननमललाभोगाः। 3) उतरणपत्यसो संघमासे यस पा नियमानुपो न भनि भयात् कामिनी स क जीनि। कोरो घेरे । उपलत्पादकल. गीनिभरिधी, विपुरन्तः कलमीटार पवनम्परा यम्मिन्यः तलिन्, गीयमानायोडारागानाही घधरी-पर मम्मवान् शहएत ययोऽपि समाधिमा यत्र गतस्मिन, सिगारमातोमरते मर. मुनामोरम निम्तमान्दवने धनः घोलन् दशिगाम्नी पत्र दे मवि परसे म क जीन । की चिो मरमठिममिः। १पो, २विमो. ३ पाहा.. पदास... Portion fron काया to स्य repeated in a.४ अंगीभा..५लिस्यिय ६ मामाया । This Sutin is droped in a. ९सार .. १० नती• It and. .cizifair 30. १२ मरमान डोला kd. १३ न. ४ मानिए akd.

·१६८ छन्दोऽनुशासनम् । विअसिअरत्तासोअलए, केसरकुमुमामोअमए । पंफुल्लिअमायधणे, घणघोलिरदक्षिणपवणे ॥ इस एरिसमि चेत्तए जरस न पासमि अस्थि पिअमाणुस । सो कह जिअइ वयसिए विद्धो मयरद्धयस्स भल्लिआहि ॥ ८९१ ॥ गावस्थाद्याद्धं समश्चैर्गात् माग्वृद्ध गस्य ते पादः समशीर्पकम् ॥१०॥ "गाथस्य प्रथमार्द्धमन्त्याद्गुरोर्खा समेश्वगणद्धमन्त्यस्य च गुरोः स्थाने ते निमाने सति पादोद्भवति तदा तादृशैश्चतुर्भिः पादः समशीर्पम् । यथा- "सरसयरसुरहिसुस्सायतरुणमायदमउलमजरिदलोहकवलणकसायसमुद्धक्ठकल्यटिनि अरकठोच्छलतपचमपलायोहोल्यमि रुदारविंदमयरदविंदुसदोहपाणसाणदभमर- निरवरहलझकारमुहलिउजाणचारुलच्छीए तिहुँअणमणहरे, दक्खिणसमुद्दकल्लोरमालिआतरुणसगनिमविअमलयमारुअझटप्पहलवविविहबहुवेल्लि- गहणघणकुसुमगोच्छच्छलिअपरपिजरपरायपडिहवदहदिसौचक्दसणुप्पण- पिअयमाभरणमिलिअमुच्छापहारनिवटवपहिअसघायरुद्धमग्गतरदूसचरंधरे । पप्फुडिअसंघकिसुअसमूहकणिआरकुनवरकचगारकेसरल् गचपयपिअगुमल्ली- महलमाहविविआणफकेल्लितिलयकुरुंनयपिआलपुनागनागकेसरसुवण्गकेअइकुटग- पाटलतमालनोमालिउहपसरतपरमपरिमलयकमहमहिअसमत्तवणतरे, 1) गाथस्य प्रथमार्द्धमित्यत्र चयोगाध । गाथैव पूर्वार्द्धऽन्त्यगात्प्राक् चगणद्वयस्य युद्धौ गाध (en) समैरष्ट-दशादिभिर्न सप्त-नवादिभिः। 2) सरसयरसुरहीत्यर। ग्यवेधे यसन्ते मा वञ्चति मा याहीति क्रिया सबन्ध । सरसतरा सुस्वादुः सा चासौ तरुणमाकन्दमुकुलितमझरी तस्या दोघ तस्य कवलन तेन कपायित' सशुद्ध कण्ठो यासा कलकण्ठ्यतासां निकर तस्य कण्ठात् उच्छरपञ्जमस्वराणा बोलालमिति बोला' शब्दा स्वदति, रुन्दानि विपुलरानि यान्यरविन्दानि तेपा मकरन्दास्तपा विन्दवस्तपा सदोहम्नस्य पानेन सानन्द यत् भ्रमरनिकुरम्य तस्य बहला अकारान्तर्मुसरिता उद्यानस्य चावा रक्ष्मीयंत्र, त्रिभुवन मनमनोहर, दक्षिणसमुद्र कल्लोलमारिकया सह तस्गो भयो य सगम्तन निदापित गीतात स चासौ मलयवायु तिन] शीघ्र हडन्त कम्पायमाना- विविधा नानाप्रकारा यगरो भूयस्यो या वयस्तासा बन गहन वस्य घनमुमगुच्छात् उचलित प्रचुरपिञ्जरपीतपरागस्तेन व्याप्त यद्दशदिश्चक्र तदर्शनानुत्पन्न प्रियामकान्तास्मरण तन मिरित प्राप्तो यो मूच्याप्रहारस्तन निपतन्तो ये पयिकास्तपा सार तन रद्धमार्गान्तरेण दुःसयर सीणभाव तस्य धरे धारक। प्रकर्षण पुषिता सपना निविडा ये विशुम्बनमारिकान्ता वृक्षास्तपा उल्ल' आई प्रसरन् परिमलो येषु वे एवविधा स्तरका गुच्छकास्तै महमहिमत्ति मुगधीभून समम्नवना तर यामा घच्च हे कान्त इमो मां त्यक्त्वा । मां कीशी मदनपीरिताम् । कीडशे यसन्त । तरणासार्थ चर्चाविनादन सह स्पर्धया नाट्यो यो दण्डाभिधात शब्दस्तदन्तराले तारानुरमथूणन्मृदङ्गोदामपाटन प्रपचा या मजुयमन्तरााभली भारपनरेखा तया सयदानि घेणुविरोउस स्वरभेदसाधनस्थानानि वै सहे समर्थे । १मोथए . २ पप्पादय ३ दक्खण DIs ४चित्तए ARD ५पिअमगुस्स B ६ अन्त्यस्य ७ अतस्य । ८ स्यात् । ९ सरसयमुरहि. १० वोलाठयमि सानवस्व BDS १२ विहूअणमण. A, तिहुअणजणमण. CK १३ दक्षिणकस. २४तरणसग ADY, तरलणसा B १६ दिहाचा १७ दसगुप्पण्णुपि०१७, दसणुप्पन्नपि । १८ दूखवयरे १९ पासम्भयपण ACDYS २० कुरवय BP २१ पचक १५ हलत ·i मा वञ्च कंत चतूण .. चतुर्थोऽध्यायः । मं इमं मयणपीडिअं तरुणिसत्यचञ्चरिविणोअ- समसीसनदंडाहिघायसहंतरालतालाणुलग्गधुम्मंतमद्दलोदाम- पाडपडिवन्नमंजुहिंदोलमंगिआलवणरेहसंबद्धवेणुविवरो- लसंतसरभेअसाहणहाणसहमि वसंतए । ९०.१ ॥ अत्र समस्थाने जो ली तथान्त्याचगणात्प्रागेकश्चगणो जो लीव न कर्तव्यः इत्यान्नायः॥ ९०.१।। भालागलितकपादान्ते विषमचावृद्धी वेः ॥ ११ ॥ मालागलितकपादस्यान्ते विषमसंख्यस्य चगणद्वयस्य वृद्धौ सत्यां वेः परं सम. शीर्षकम् । विषमशीर्षकमित्यर्थः । "मालागलितकवचात्रापि समस्थाने जो लीर्वा । विपमे तु जगणो न कर्तव्यः । यथा- "हयवरखुरखणिजमाणमहिरेणुपडलवहलिजमाणगयणं- गणुत्थरिदअविरलंधारपुंजसंवलणरुद्धलोअणविलोअणपवंच- मच्छरिअपरवसो अयर्यरइ समंतदो तुरिदममरनिअरो, निम्भरसंचरंतचउरंगसेन्नपब्भारचलिरनीसेसभूषलयखड्हढंत- मंदरसुमेरुकइलासाविंझगिरिनारपभुदिगिरिसिहरनिव- डणाइभरभंगुरिदकंधराई तम्मइ बराहपत्ररो। धाणुकावमुकनारायविद्धकरडिघकुंभतनिवाडिदौविरलरंध- निझरझरंतसोणिदतरंगिणीरहअवहलपंकखुप्पंतचकरह- संचराओ एआओ भीसणाओ समरवसुहाओ, 1) मालागलितकवदिस्यत्र । पाचनौजे नः समे जो लीळ मालायाः (४.२४)। 2) हयवरखुरेत्यत्र गमभूमी अमरनिकरो । कथम् । अछरियत्ति-आश्चर्यपरवशः यथा भवति । यवराणां खुराः तैः खन्यमाना या मही वस्या रेणुपटलेन न्याप्यमानं यद् गगनाङ्गणं तद्योगादुलसिताविरलान्धकारपुनस्य प्रसरणं तेन रूद्ध नयनविलोकनप्रपन्चो यत्रेति क्रियाविशेषणम् । सरितं यया स्यात्तथेति । समतदा(दो) सर्वत्र संग्रामे सति । बरादः प्रवरः तम्मइत्ति-खेदं प्राप्नोति । कथंभूतः । निर्भरं संचरचतुरङ्गसैन्यप्राग्भारेण चलितं यनिःशेष. भूवलयं तेन खडहान्तो ये मन्दरकैलासविन्ध्याचलगिरिनारप्रमुसगिरीणां शिखरास्तेषां निपतनादिभिर्धारण भारा कन्धरादयो यस्य स तथा । कथंभूतायाम् । धानुका धनुर्धरास्तैरवमुक्ता नाराचास्तविकरदिघटा- कुम्भवटा मापदविरलल्धनिझरा तेभ्यो झरत्-शोणितानि तान्येव नद्यः तामु रचितो यो बहुलः पक्कः तत्र चफस्खलनात् स्थितरथेन दुःसंचराया एतस्यां समरयमुधायां मुविएमशीर्पकाणि हुंकारं कुर्वन्ति निपतन्ति इति खं पश्य । निदिन्तिकरयालधारयाभिधातः तेन पूर्णयन्त्य इमाः बहुविधमुभटकपभपडयो नृत्यन्ति । कयंभूता- याम् । मुस्वभिनिर्मुक्कानि पारिजावानां कुसुमानि यसां तस्याम् । इत्याचाहेमचन्द्रविरचितमन्दोऽनुशासने चतुर्थस्वाध्यायस्य पर्यायाः ॥ १ वाललाणुलग A. २ पूमंत छ. ३ तथा to लोय dropped in a. ४ चौत, ५ गुत्पदरि- अम्लियपा... ६ अवयरदि BP. ७ वलिर. ८ भूक्यलयसंडइडत B. ९ विध N. १० कंधराउ B. ११ धपुकार. १२ ताराय . १३ निविडिदावि. म. २४ निन्भर Ans. १५ संपराओ; संचराउ BCDT: 0903 a; #7779 (Loc also in the next 3 words ) 5. २१ गन्दो. भत्र ·१७० उन्दोऽनुशासनम् । सुपिसमसीसयाई निपटंति परंवाई पिर निसिदफरपारधार- हिपायपुम्भवपाई संपद इमामो नशंति बहुविहानुहद- फपंधतीओ मुरयहूमुपारिजारपिटविकुसुमाओ ।। ९१.१ ॥ इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचितायां स्त्रोपज्ञच्छन्दोऽनुशासनवृत्ती आर्यागलितकखजकशीर्पकव्यावर्णनो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४॥ ग्रन्थानं ५५१; उभयं २०९७ । १ मुविसमसयाई D; मुविसमसिसयाई , २ पेच्छ .. ३धराहिधाय . ४ परिजायपविवि .

·अथ पञ्चमोऽध्यायः - - अथ प्रायोऽपभ्रंशे ॥१॥ संस्कृतप्राकृतच्छन्दोऽनन्तरमपभ्रंशगतानि छन्दांस्यधिक्रियन्तै । प्रायोग्रहणा- द्रापान्तरेऽपि भवन्ति ॥१॥ अजस्तृतीयपञ्चमी जो लीोत्साहः ॥२॥ जगणरहिताः पद चगणा उत्साहः । अत्रापवादः । तृतीयः पञ्चमश्च जगणो लघु- चतुष्टयं वा । यथा- "अवमन्निअदुट्ठचित्तसंगमयचकवाय, जे ते सोच्छाह नाह झायंति तुझ पाय । ते ते संसारि वीर कह वि न लहंति दुक्खु, जं किर पचंति झत्ति पहु निच्छएण मोक्खु ॥ २.१ ॥ इदानीं रासकानाह- दामात्रा नो रासको ढैः॥३॥ दा इत्यष्टादशमात्रा नगणश्च रासकः । तैरिति चतुर्दशभिर्मात्राभिर्यतिः । यथा "सुररमणीअणफयवहुविहरासयथुणिअ, जोइविंदविंदारयसयअमुणिअचरित्र । सिरिसिद्धत्वनरेसरकुलचूलारयण, जयहि जिणेसर वीर सयलमुर्वणाभरण ॥ ३.१ ।। "सर्वा अपि जातयो रासका भवन्तीति केचित् । यदाह- "सयलाओ जाईओ पीयवसेण एत्थे बझंति । रासायंधो नूगं रसायणं चेटुंगोहीसु ॥ ३.२ ॥ चुल्गा चा ॥४॥ चतुर्मात्रपश्चर्क लघुगुरू च यदि वा रासकः । पृथग् योगा टैरिति "न पर्चते ! 1) भयमप्रिय इत्यत्र भवगणितः दुष्टचित्तमुराधमसंगमकस्य चकाभिघातो येन वत्मयोधनम्। हे नाथ ये पुस्तामा पाई ध्यायति सोल्साहाः सन्तः ते पुरुरा हे चीर मसारदुःख न लभन्ते कथमपि। यम्मार किति सखे। शी प्रभो मोक्षं निश्रयेन यान्ति। 2) मुररमीत्यत्र हे मुररमणीकृतयहुविधरासन स्तुठ। योगि- बन्दमन्दारकाः प्रधानास्तपो सवैरज्ञानचरित इत्यर्थघटना वस संगेधनं हे धीसिदार्थकुलचूलारस है जिनेश्वर है सम्बभुवनाभरण स्वं जयति सटकः। 3) सो अपि जातयो रामका इत्यत्र वाबस्छन्दसा दो भेदी पूनानि जातयम) सपलामो जाईभो इत्यत्र परचारपसति (परथार० घटने P.)सम्यस्पाठान्तर गुरूपदिष्टम् । १ सुःr. २ जगन to उरसाह: dropped in A. ३ माह BE; मुन्साह सोन्ग्राहा. ५६दानी to रामने repeated in a ६पूतार• ८ परचारर..(Ke). ९ प १० गोहीम; विगो बेगलो.११ राम... १२ निर्वतते 1. - ४मारा:मुरगु भवना..

·૨૭૨ छन्दोऽनुशासनम्। - यथा- "गोवीअणदितयरासय निमुणंतह, वासारति पहुचइ पहिअहं पवसतह । निअवल्लह तिंव केइ हिअयतरि निरडिअ, जिंच तह न वहति चलण नावइ निअर्टिअ॥ ४.१ ॥ चपजाया अवतंसकः ॥ ५॥ चतुर्मात्रः पञ्चमानो जगणद्वयं यगणश्च असतंसकः । यथा- "सायरु रयणायरु बोहहिं जं युहसैत्य, त सचु जि जाय निसायस्कुच्छुह जत्थ । जह एक्कु हूउ सिरिकठसिरे अवयंसु, अवरु सिरिनाहरि भूसणु उहसिअमु ।। ५.१ ।। चः पो जो गौ कुन्दः ॥ ६॥ चतुर्मानः पञ्चमानद्वयं जगणो गुरुद्वयं च कुन्दः । यथा- "अहरुढ दलइ जवापसूण दन्त कुंद, पाणिचरणनयणरयण विभसिआरविंद । कुसुमै पुरु पञ्चक्नु वि सुदरि तुझ देहु, तुह वरु मझदेसु वहसि विवरीउ एहु ॥ ६.१ ॥ पाचाजगाः करमकः ॥७॥ पञ्चमानद्वयं चतुर्मानद्वयं जगणो गुरुय करभकः । यथा- "करहयथणहरगलिअलोलमणोहरहारय, गडत्यल्लुलिअमइटजटिलकुतलभारय । 1) गोवीभणन्यत्र गोपीननदायमानरासक शृण्वत वारात्रि पयांप्यते। भुव पर्याप्ती हुय' (सिहै. ८४ ३९०) इत्यादा । पुस प्रयास गच्छत हृदयान्तरे तथा रिमपि निष्पतति निजवलमा यथा निग- दिवमिव चलनम् । न वहति गन्तुमित्सर । नारइति - इवायें। 2) माया रयणायक इत्यत्र सागरो रलाकर इति यत् बुधसाथ कथयनि तसत्यमेव । तत्कामिति । यत्र उभी निशाकरकौस्तुभौ जाती यथा एक श्रीकण्ठ शिरसि भवतस समभूदपर धानाथोरसि भूपण समभूगिन । कीदृशः । उल्लसिता अंशवा यस्य। 3)मह. रह दर इत्ति मधरोष्टी जपाप्रसून दन्ता कुन्दान कुछ पुष्पाणि, पाणिचरणनयनवदनानि विकासतारविन्द बिल यन्ति । प्रत्येक किया एकदिना याज्या। विदलयानि निरस्करोनि । अत एव है सुन्दरि तय पर प्रत्यक्ष कुमुम पुर वतने कुसुमसमूह पक्षे कुमुमपुर पाटलिपुत्र प्रत्यक्षम् । तत कय मध्यदशोऽयोध्यादितत मभनि । एत परीत्यम् । पर्व मध्यदेश कटीपदश । पारिपुयनगर गजातट एनास्ति प्रयाग हात प्रसिद्धम्।4) करक्ष्य थगहरेत्यत्र करहतस्तनभरात ददशत् गलिता मनोरयवद्धारा यस्य स । गण्डस्थर विटुलितो मरिनो जटिलो जदावान् कुन्दलाना भारो चख स । अनवरत बाप्पनिपटनेन मुच सशोफ या तोगविलोचन यस स । हे नरपत व वरिवधूतन' ईश सपनि समभूत् । १ किम्बE ALCDY २ जनह , अतह AL, जे तहD३ निहिअ 1s, निघडिअ B ४ वपया ० ५ सत्यु ६ एक हूइ 4, इकु हूउ एकु हो। ७ सिर to अबn droppediuo सिरिना- हुरि । ९चपौडो. १० कुममपुर B, मुमपरक ११दुभ १२नुहु वरु , नर पर, तर वरु (1) १३ मणोरहहारय AB ·१७३ पञ्चमोऽध्यायः। अणवरयवाहनिवड़णसूणसोणविलोअण, तुह हुअ नरवइतिलय सपर्यं वेरिवहूअण ।। ७.१ ।। चपाचागा इन्द्रगोपः॥ ८॥ चतुर्मात्रः पञ्चमानद्वयं चतुर्मात्रद्वयं गुरुथ इन्द्रगोपः । यथा- "रेहहिं अरुणकति धरणीअलि इंदगोवया, पाउससिरिहि नाइ पय जावयविंदु लग्गया। एह वि विजुलेह झलकतिअ वहलकतिआ, लक्खिजइ जायरूवनिम्मविभव्य कंठिआ ॥ ८.१ ॥ चपाचालगाः कोकिलः ॥९॥ चतुर्मानः पञ्चमात्रद्वयं चतुर्मानद्वयं लघुगुरू च कोकिलः । यथा- "हसि तहारंउ गइविलासु पटिहासह रित्तओ, कोइलरमैणि इ तुह वि कंतु कुठत्तणु पत्तओ। विरहय ककेल्लिह दोहल सपइ पूरतिअ, जकिर कुवलयनयण एह हिंडइ गायति ।। ९.१ ।। चपाचल्गा दर्दुरः ॥१०॥ चतुर्मात्रः पञ्चमानद्वयं चतुर्मायो लघुगुरू च दर्दुरः। यथा- "मत्तंवुवाह यरसतिण 'पैइ समेहिउ, आयणमु सर्पय महिअलि ज विरई । हंसह कलसद्दिण ज आसि मणोहरू, दहुँरैरटिआग्लै निम्मि त सरवरु ॥ १०.१ ॥ 1) रेहहि भरुगेत्यत्र इन्द्रगोपका पीटविशेपा धरणीतले राजन्ते । कोशा । अरुणा कान्तिपो ते। तथा इबोप्रेक्षत । प्राधिय. पादा । कीमा । भरतानां निन्दयो लना येषु ते । तया एका विद्युलेखा सारी सोनमाना पहुरान्ति रक्ष्यतै जापतं । कय । जातरूपनिर्मिता कण्ठि । नाइ उप्रक्षार्थ । 2) हसि तहार उइत्यत्र है इसिर पदीयगतिविलराम प्रनिभासने रिन शून्य इति यारत् । हिण्डते गतीनि हतो । हे फोफिलरमणि तमपि कण्ठ गुण्टर प्रात इति प्रतिभामत्त गायनीति हेतो । विरहस्य गानेन भोमस पपादयातन दौडद रपतीति । कोऽर्थः । यस्लामागादिह यने गान कुर्यती हिण्डत तमा शुपयो कार्य नाम्नानि भार । 3) मत्युगहन्यय मेय पया वर्षठा समा (सांप्रत) स्व बराममाय शुशु कामही उदाह-हमाना करन्दन पगरी मनोहरमागीत् तत् ईर. ररिसाळ निर्मित पुनदेव भवठा लायदयान मेपस निन्दा । निगम, निरामय २मुक्तसा ३ ४ सरह वेरि, मंपच पेरेविहान D ५पाउसगिरि ना ACDY ७पायाला DY ८उमौ च ९तहा। १० गाविलास परिहमा १९ श्लरमनिभा १२ समिहिर १३लगेर १४पर .com १५ समरिओ vr १६ भारस्य, माइग्न १७ सय १८ महीभ । १९ वा NिIYA २०पुर, सर २१ भादन ५. २२ निम्मिमा ·१७४ छन्दोऽनुशासनम्। चरजमगा आमोदः ॥११॥ चतुर्मानो रगणजगणमगणाः गुस्थ आमोदः । यथा- "असोअमनरीपुरवसामोएम, फ्लरोलपमद्रेकायलीसहेसु। अणवरय वहतसारणीतोएम, धना के वि जे रमति जाणेसु ॥ १११ ॥ म्रल्गपासा विद्रुमः ॥ १२॥ मगणरगणो लघुगुरू पगणद्वयं सगणव विद्रुमः । यथा- "भूपल्लिं चावय मणोहवस्स ससितुल्ल वयण, अग चामीअरप्पह अहिणमल्दल नयण । तीए हीरापलिं व दतपति विद्दुमं अहर, पेच्छताण पुणो पुणो काण न हबइ मण विहुर ॥ १२ १ ॥ रो मीर्मेघः॥ १३ ॥ रगणो मगणचतुष्टयं च मेषः । यथा- "मेहय मञ्चत गजन सनद्ध पेच्छता, उन्भडेहिं विजुञोपहिं घोरेहिं मुच्छता । केअईगधेणोदामेसु मग्गेमु गच्छता, ते कह जीअते कताण दूरेण अच्छता ॥ १३ १॥ त्रयल्गा विभ्रमः ॥१४॥ तगणरगणयगणा लघुगुरू च विभ्रमः । यथा- "लायण्णविभम तरगतिहिं, निद्दड्डवम्मह जिआवतिहिं । 1) असोअमजरीत्यत्र त एघ केऽपि पुरपा धन्या ये उद्यानेषु रमन्त । भशोकमजरीणां पुरन्त भामोदा येषु त[] । पुन कलरोरम्बवृन्दाना काकटीशब्दो येषु तषु । अनवरत पहन्त्य सारण्यस्तासां सोय येषु तथा अधना यहसारणानां तोय येषु तपु। 25वालं चावयमित्यत्र भ्रूवल्धरि चापमिव चापक मनोभवस्य शशितुल्य वदन चामीकरप्रभ शरीर अभिनवफमग्दलमिव नयन हीरावलिमिन दन्तपा विद्रुम मिवाधर तस्या प्रेक्षताम् । [कपा] । पुसा पुन पुन न भवति मन । कीडछ । विधुर विल्लवम् । 3) मेहम मचतमित्यत्र । त पुरुपा दूरण महामन्तार (the com seems to lead कतार for कताग) गच्छन्त सन्त' कथ जीवति । कि कुर्षत । पश्यन्त । कम् । मदोन्मत्त गर्नन्त सनद मेधक मूच्छयन्त । है । उद्टै. घोरै विद्युयोते येतीगधनो कटेषु मार्गेषु ससु। 4)रायण्णविन्भम इत्यत्र लावण्यविभ्रम तरगन्ताभि निश्धक दर्प जीवयन्ताभि' एवंविधाभि प्रियानि प्रेम्णा विलोक्यते तथा मर्मलोक एवं स्वर्ग प्राप्यते। १चद् DIS २सारसी ३म्रल्गापासा DN ४भूवाल N ५ विद्रुम cs ७लगी च. ६ गर्जत ·१७५ पञ्चमोऽध्यायः। प्रेमि प्रियाहिं जे पुलोइजइ, ता मत्तलोइ सग्गु पाविजइ ॥ १४.१ ॥ मेघविभ्रमौ वृद्धैरपभ्रंशे एव निवद्धाविति" वर्णवृत्तेषु नोक्तौ ॥ १४.१ ॥ चपजगगाः कुसुमः ॥ १५॥ चतुर्मानः पञ्चमात्रो जगणो गुरुद्वयं च कुसुमः । यथा "निच्छिउ करिवि चंदु 'दोणि खंडे, तहि निम्भिअ मयनर्यणाइ गंड । घरकुसुम घडेविणु गंधचंगु, कोमल तह चिरइउँ एहु अंगु ॥ १५.१ ।। इहान्येऽपि चन्द्रक-खञ्जकान्त-चञ्चल-चलतनु-वीरप्रिय-कुपित-सह-कृष्ण-सिल धनद- कुरर-शिवादयो रासकभेदा वृद्धरुपनिबद्धास्ते तु कचित्केचिदन्तर्भवन्तीत्यस्माभि- नोंक्ताः ॥ १५.१ ॥ ओजयुजोइछडा रासः ॥ १६ ॥ विषमसमयोः पादयोः यथासंख्यं छाः इति सप्त, डाः इति त्रयोदश मात्राः यत्र स रासः । यथा- "सुणि िवसंति, पुरपोढपुरंधिहें रासु । भुमरिवि लाह, हु तक्वणि पहिउ निरासु ॥ १६.१ ।। पाचदाश्चिस्तृतीये पञ्चमे चो जो लीर्वा पश्चाहिस्निपात्पूर्वार्धा" मात्रा ॥ १७ ॥ ओजे पादे प्रथमे तृतीये पञ्चमे च द्वौ पञ्चमात्रावेकचतुर्मात्री द्विमात्रश्चैकः । युजि पादे द्वितीये चतुर्थे च विश्वगणनयम् । तथा तृतीय पञ्चमे च पादे चतुर्मात्रो जो ली । एवं पञ्चपदी पादत्रयेण कृतपूर्वार्धा मात्रानाम च्छन्दः । यथा- 1) वर्णवृत्तेपु नोकावित्यग्र भन्यथा पादशाक्षरायामुक्तमभविष्यत् । 2)निच्छिा करिवीत्यत्र भयं निश्चयः । कः । एतस्या मृगनयनायाः गण्डी चन्द्रस्य खण्डद्यं कृत्वा निर्मिती। तथा एतस्या गन्धचंग उमुर्म परित्या एतस्कोमरम पटितम् । अयादाति भावः । अत्यनुतनात् । ३) मुरंगवि यमति इत्यय वसन्त पौरनौरपुरभीणां रामं [भुत्या ] तथा लरभान् स्मृत्वा ताक्षगं पथिको निरामो जातः। 4)ोर्ज मारोत्सत्र चतुष्पद्यर्थ स्नायपादेविधानम् । १दोलि REP. २संड३निमि, ४भयारणाइ. ५ कोमल AGE. ६तुह A. विरस रहो; विरईओ . ८गुणवि Az. ९ पुरधिहि . पुरथिहि BE; पुरधिहि . १० मुमरवि . १९हु। ओ; a dropped in D.

·१७६ छन्दोऽनुशासनम्। "मत्तकोइलनोयणंदीइ, सिंगाररसोग्गमिण, नञ्चमाणमायंदपतिहिं। अहिणिनइ मयणजय-, नाढव्य संपइ वसंतिण || १७.१ ॥ प्रायोग्रहणात्संस्कृतेऽपि । यथा- "शुष्फशिसरिणि कल्पशाखीव, निधिरधनग्राम इव, कमलखण्ड इव मारवेऽध्वनि । भवभीष्मारण्य इह, वीक्षितोऽसि मुनिनाथ कथमपि ।। १७.२ ।। द्वितीये तुर्ये तयोर्चाद्यस्य चः स्थाने पो मत्तवालिका ॥१८॥ मात्रैव द्वितीये तुर्ये या पादे क्रमेण युगपद्वा तयोरायस चगणस थाने पगण- श्वेत्तदा मत्तवालिका । तत्र द्वितीये पादे प्रथमस्य चस्य स्थाने पः । यथा- "कुमुअकमलहं एक उत्ति, मउलेइ तु वि कमलवणु, कुमुअसंडु निघु वि विआसइ । सच्छंद विआरिणिों, चंदजोह कि मत्तवालिों ॥ १८.१ ।। चतुर्थे यथा "गहिरु गजइ धरइ मयवारि, विहलंघलु नहु कमइ, दुन्निवारु दिसिदिसि पलोट्टइ। ओ मत्तचौलिअसरिसु, विसमचे? पाउसु पयट्टइ ॥ १८.२ ।। 1) मचकोइलेत्यत्र वसन्तेन अभिनीयते मदनजयनाटकं मत्तकोकिलनाद एव बादशल्यनिर्धेपो नान्दी यत्र । शाररसेन उग्गमिगं प्रधानम् ।। 2)गुप्कशिखरिणीत्यन्न तिलकमार्या भष्टपारसरतीरे वनपण्डे स्फाटिकचैत्ये श्रीयुगादिजिनं दृष्ट्वा कुमारममरकनुना नमस्कारोऽयमुक्तः । गुप्कशिसरीति-शुष्कगिरी कल्प- शाखीव कल्पवृक्ष इव निर्धनग्रामे निधिरिव निधानमिव भारवे मरमण्डलसंबन्धीयाध्वनि कमलखण्डमिव हे भगवन तथा भवभीप्मारण्ये नाथ व दृष्टोऽसि हे मुनिनाथ इह संसारे कथमपि महता कष्टेनेत्यर्थः । 3) कुमुभकमलहमित्यत्र कुमुदकमलानामेकमेवोत्पचिस्थान तथापि चन्द्रज्योत्सा निच्चुवि निशास्वपि कमल- वनं मुकुलयति सकोचं प्रापयति कुमुदवनं विकाशयति । तदा स्वच्छन्द चरतीति स्वच्छन्दचारिणी मत्ता पायौ बालिका च पीवामद्य (पीतमया) वालिकेव । सापि ईशी भवति। 4) गहिरु गलइ इत्यय प्रावर प्रवर्तते । कोशी । उन्मत्तबालिकासहशी । विषमा चेष्टा यस्याः सा गम्भीरं यया भवति तथा गर्जति । सापि पीतमा सन्दं करोति । प्राश भभूतं वारि धरति प्राट् विदाला सती नभ माझमति । बिद्धलति-मसरणशीलापि बहला सती न कामति । हु निश्चित दुर्निवारे यथा सातथा प्रलुख्यति क्षोभ प्रामोति ।। दिशि । - - - १णायनं. BP. २रसोग्गमिण x. ३ पत्तहि As. ४ कमलपण्ड इव BK. ५चस्थाने ABO. उप्पंति N. ७ कुमुअखंड ; कुमुणसंदु . ८ सेच्छंद . ९विभारमिअ AD. १० मसवालिया सबालिआ x. ११ गहिर - १२ दुनिवार A, १३ मत्तवालय BP. १४ विसनचिटु पाउस A ·पञ्चमोऽध्यायः। १७७ द्वितीयचतुर्थयोर्यथा- "पेच्छ पाउसलच्छि उच्छलइ, मरलंति सध्याउ दिस, परति पणमच वालिया फुटंति केअदकुमुम, पिइ पउस्थि कह जिइ वालि । १८.३ ॥ तृतीयस्य तो मतमधुकरी ।। २९ ॥ मात्रय द्वितीयतुर्ययोः पादयोः क्रमेण युगपहा तृतीयस चगणस्य स्थाने तगण वेत्तदा मत्तमधुकरी । तत्र द्वितीयपादे तृतीयचगणस्य ते मत्तमधुकरी । तद्यथा-- "मचमहुअरिवारसंकार, कठयंटिकलयलिहिं, भयणधणुह टंकारसरिसिहि । फह जीवहुं विरहिगि, दूरदेसपयसंवरमणिः ।। १९.१ ।। तुर्ये पादे यथा- "पुडिभोसरविलयमायंदि, पफुलिकमलमणि, सुरहिमासि संपइ पयट्टइ। मनम अरिरविण, मयणचरिउ वणलन्छि गायइ ।। १९ २.।। उभपोर्पधा- "गुणवियर्जिइ पुरिसि रपेड, गुगयंति परंमुही, तह य पंफउनि निरसह। मत्तमहुँअरि फमलि, अइह लच्छि अपिरि विलसा ।। १९.३ ॥ तृतीये पलमे तयोर्या पोश्ची मत्तविलासिनी ॥२०॥ भावर तीये पचमे च पाद तयोर्या गुगपदाययोः पगणयोः स्याने चगणी पेचदा माविलासिनी । तत्र तृतीय पाद पोः साने गौ। पधा- ·१७८ छन्दोऽनुशासनम् "समयमयगलगमणामणि ', मयभिंभलनवणजुङ, आरत्तफयोलसोहिरु। मचविलासिणिनिअरु, हरइ चित्तु लमुरंपयंपिरु ।। २०.१ ॥ पञ्चमे यथा- "मत्तजलहर गहिरु गर्जति, केकारहिं मत्तसिहि, मत्तु मयणु पहरेइ दुबउ । विणु मत्तविलासिणिहि, भगि संर्पइ काई किनउ ॥ २०.२ ।। उभयोर्यथा- ते जि पंडिअ ते जि गुणवंत, ते तिहुअणसिर उवरि । ताई चिअ जम्मु जाँगहु । जे मत्तविलासिणिहिं, न वि सोहि मुझौणहु ॥ २०.३ ।। चस्य पो मत्तकारिणी ।। २१ ।। मात्रैव तृतीये पञ्चमे च पादे उभयो; पादयोथगणस्य स्थाने पगणवेत्तदा मचकरिणी । तत्र तृतीये पादे चस्स स्थाने पः । यथा- "जासु अंगहि " धनसाजालु, असु पिंगल नयणजुङ, आँसु दंत पविरलविअडुन्नय। न धरिजइ दुहकरिणी", मत्तकारिणि जिम्म घरणि दुन्नय ।। २१.१ ॥ 1) समयमयगलेत्या विलासिनीनिकरश्चित्तं हरति समदो यः मदकलो हली तस्स यद्गमन ववद्गमनेन राजमान: मदेन भिंभल मन्थर नयनयुगलं यस्य सः भारतकपोलेन शोभनाशीलः लाउर अव्यक्त प्रजापतीनि। 2) मचजलहरेत्या मतबलधरे गभीर गति तथा मशिसिनि केकारण [युक्छे] मति, मनगटनः पहात्ति..दे. मुभा. मनविलामिनी भित्रिना किंप्रियते सांप्रतम्। ) नेजिभ एटिम इत्य ये पुरुया मत्तविलासिनीभिः नापि क्षुभितशुद्धध्यानान्त एव पण्डितात एव गुणवन्तः त एव त्रिभुवनशिरसि उरीति ऊर्ध्वस्थानीयाः शंखरायमाणा इत्यर्थः । तेपामेव जन्म निश्चयेन मान्येषामित्यर्थः । क्लीवप्रायाने हि ज्ञेया। 4) जासु अंगहिमित्यत्र यस्सा भने धनं नसाजालं भवति यस्या नयनयुगलं पिङ्गलं भवति यसाथ दन्ताः प्रविरलाः । पुनः कीदृशाः । विकटोचता वश इति पादत् । एवंविधा दुर्नया गृहिणी गृहे न ध्रियते दुःखकारिये । केव । मत्कारणीव हस्तिनीय। एवविधमुलक्षणा स्त्री न पाणौ क्रियते इति भावः। परमणिब ABCDN. २सलर K; ललुर ३ गहिर . ४ फेकारहिं . ५ मतविहि ६सपय B. ७ किम्बद B. ८ तेजि . ९ सिरि उवारे A, १० जाणह इ. ११ खोइ. N. १२ सागओ By: झापहो.. १३ पादे dropped in A. १४ चगणस्थाने AB, १५ अगिदि . १६ अणु- नयाजाल A. १७ जस पिं० &; जनु पिंगळु नयण B. १८ जास A. १९ इहरेमि D; हानि, दुइकरणी २० परिणि BP.

·- पञ्चमोऽध्यायः। पञ्चमे यथा- "दिव्व कहिं ते मत्तकरिणी, कहिं घल्लिअ भिच्चभेडा, कहिं निहित हयवर वहिल्लय । ढुंढोल्लिर गिरिगहणि, इअ तुज्झ रिउ रोअहिं गहिल्य ॥ २१.२ ।। उभयोर्यथा- "जेधु गजहिं भत्तकरिणिवह, रंखोलहिं जत्थु हय; जेत्थु मिउडिभीसंण भमंति भड । तहिं तेहइ रणि बरइ, विजयलच्छि पइं पर समरोब्भड ॥ २१.३ ।। आभियहुरूपा ॥ २२ ॥ आभिर्माचादिभिः संकीर्णाः बहुरूपा । यथा- "गाम्बि पट्टणि हट्टि चउहट्टि, राउलि देउलि पुरि, जं दीसइ लईहअंगि। विरहिंदजालिऐण तं, सा एक वि कय बद्गुरूवकलि ॥ २२.१ ।। अत्र प्रथमः पादो मात्राया द्वितीयो मत्तमधुकर्यास्तृतीयो मत्तविलासिन्याश्चतुर्थो मात्रायाः पञ्चमो मत्तकारिण्याः ।। २२.१ ।। आसां तृतीयस्य पञ्चमेनानुमासेऽन्ते दोहकादि चेद्वस्तु रड्डा वा ।। २३ ।। आसां मात्रादीनां तृतीयपादस्य पञ्चमेन पादेनाऽन्तेऽनुप्रासेन्ते दोहकापदोहका- पदोहकाचेत्तदा रडा वस्तु वा । यथा- "लुदिदु चंदणवल्लिपल्लंकि, संमिलिदु लवंगवणि, खलिदु वत्पुरमणीयकयलिहिं । उच्छलि फणिलेयहिं, घुलिदु सरलकफोललपलिहिं ।। 1) दिन कदि ते मत्सर । हे दे(द)र ते मत्तकरिणः कर्हि छ नीताः वधा भृत्यभटाः क हिसाः तथा हयपररथाः क निहिताः । यहिलयेति पहिलीति प्रसिद्धिः । एप कुण्डोतिरः भ्रमणशीलः सन् । का रिदिगाहले अपिहिला सर सय दिः सेदिति) पहिं दत्वा पत्र संमने मनकदिलितहा मल्टि पन्न हपाः रे(र) सोलहित्ति पतन्ति यत्र भृकुटीभीपणा भ्रमन्ति भटाः तस्मिंस्तादो रणे परं केवलं समरोद्भटे स्वामेर दिनपलक्ष्मीः शुने नान्यमिति रगोगटना। 3) गाम्चि पणि इत्या मामे पत्तने इधेश्या देवाल पुरे लाहोंगीनि विलासांगी यदृश्यते सा एकापि रिरहन्द्रजालियन कृनरहुलरूपा दृश्यते । कोऽर्थः । विरह- पशासैर सर्वत्र पश्यते इत्यर्थः।) मुटिदु चंदणवल्लि इत्यत्र मलयसमीरः चन्दनचलिपप्य लुटिवलयद्याने समिलितः परमारमणीयकदलीभिः सरितः नागराठीपु उरसटितः सरटककोललयलीभिः पूर्गितः मुग्यिता माधवीपउरीभिः पुलकित फामिनो शरीरं यन्मात् । स पुनः कीर । यो पुरः । कीतः । भ्रमरसताः । अमरस्यापि पयायोग विशेपणानि याच्यानि एविधः सचरति प्रसतीत्यर्थः । IN wrongly puts also before fea, but drops it beforo Adige in thoard line. २ पीओनी. ३ नियम BE भियतह ४दपुर B. ५गहे. ६ रसु. ७गनिहि.. ८जेशु BP. १.नादिर्भगिर . ११ जालएम ACDX3B १२आ Acps. १३३टिनु दिई ४. १४ उच्छिा .. १५ फरिपरह.. ९मागण.

·१८० छन्दोऽनुशासनम् चुंविदु माहविवल्लरिहिं, पुलइदकामिसरीरु । भमरसरिच्छउ संचरैइ, रहुँउ मलयसमीरु ॥ २३.१ ।। मात्राप्रकरणम् । चौ लान्तती चौ तो वस्तुकम् ॥ २४ ॥ चगणद्वयं द्वौ च लम्वन्तौ तगणौ चगणद्वयं तगणश्च पादे चेत्तदा वस्तुकं चतुर्भिः पादैः । यथा- "मुरबहुमहुअरिपंतिपीअगुणपरिमलजालहं, नहमणिकिरणकलावचारुकेसरनिअरालह । पत्थुअवत्थुअगीतिचारुमुणिनिवहमरालई, तिहुणसिरिकुलहरहं नर्मंहु जिणपंहुपयकमलहं ॥ २४.१ ।। पचिपा युज्यंज ओजे जो ली वस्तुवदनकम् ॥ २५ एका पण्मात्रश्चगणत्रयं पण्मात्रश्च वस्तुवदनकम् । अत्रापवादः समे जगणरहितथ- गण ओजे जो लीळ । यथा- "मायाविअहं विरुद्धयायवसवंचिअलोअहं, परतित्यिअहं असारसस्थसंपाइअमोहहं । को पत्तिजइ सम्मदिद्विजहवत्थुअवयणहं, जिणहं मगि निलनिहित्तमणु करुणाभवणहं ॥ २५.१ ॥ वस्तुकमित्यन्ये । "अत्र केचित्तोडशभ्यो लघुभ्य आरभ्य लघुद्वयद्ध्या वंशा. दीन् वस्तुकविशेपानाहुः । यथा- धंसो वित्तो वालो वाहो धामो यलाहओ विदो। विद्धो विसो विसालो यिसारमओ चासरो वेसो ॥ २५.२ ॥ 1) सुरवहुमहुयरीत्यत्र मुरवधूमधुकरीपलिपीतगुणपरिमलालं समोई(१) नभोमाणेः सूर्पः तस्य किरणास्वदत् केसरनिकरसयुकं प्रस्तुनवस्तुकगीतिपु धारयो ये मुनयन एव मराला या त्रिभुवनश्रीकुलगृई एवंविधं जिनमभुपदकमलं नमत। 2) मायाविभई इत्यत्र कः सम्यग्दृष्टिः परताधिकं प्रत्येति प्रत्ययविषय करोति अपि नुन कोऽपि । कयंभूतम् । मायया विवध भलीस्यादिनं पुनः बिस्दवादपघितलो भसारताप्र. संपादितमोहम् । कः कीदृक् । निश्रलं यथा स्थाचया भति निहितं स्थापितं मनो येन 1 की जिनाना मार्गे। कीदो । करणाभरने। 3)मत्र केचित् पोदराभ्यो लघुभ्य इत्यत्र ९मायामो वस्तुबदनके घरगुकापानानि पोडश लघवो यत्र स वंशाह अष्टादशभिरिंच इत्यादि यथाशमं ज्ञेयम् । वत्तीति तया । मयमाधि मृगमदः । मउचि मृगः । [मउलचि] मुकुल । मुदोनि मुखः। चपीसकटेल्सर धनुर्विशतिकलामपपम् । १ पुलइदु Ar; पुलइद . २ कमिसरीर .C, कामिसरीरह इ. ३ संच A. ४ dropped in a; रहुउ N. ५ क्त्यय इ. ६ गीइ १; गीय B; मोदी 4. ७ विहू; तिहुयपि इ. ८ नमह .. ९ जिमपहपय• 18; जिमपहुपयरमहल A १० युज्यश्च ओजे . ११ समदिहि सम्मारिटि ; समदिद्वि 5. १२ नवयुअवयणीहं . १३ मग.१४ नियनि. मग ; निश्चलनि. मगुनिवनि. १५ इत्य. १६ लघुद्वय २ भ्या . १७ विस्मारो. म.

·पञ्चमोऽध्यायः। तुंगो रंगो भिंगो भिंगारो भीसणो भयो भालो। भदो भग्गो भयो भीस तत्तो भडो भसलो ।। २५.३ ।। अलमो चलमो मलमो मंजीरो मयमयो मओ माणी। महणो मसिणो मउलो महो मुद्दो मईहरो मुहलो ॥ २५.४ ॥ एए नामनियद्धा चवीसकला हवंति पत्युपया। सोलहेलनुआउ लहहिं बहमाणेहिं दोदोहिं ॥ २५.५ ॥ एते च वस्तुवदनामस्तारान्तर्भूतत्वात् पृथङ् न लक्षिताः । तत्प्रस्तारे हि अष्टौ कोटीकोट्यः समधिकास्ततः कियन्तो भेदाः परिगणयिष्यन्ते इत्यास्तां तावत् ॥ २५.५ ॥ पोजचः पपी रासावलयम् ॥ २६ ॥ आदौ पण्मात्रस्ततः जगणरहितः चतुर्मात्रस्ततः पण्मात्रपञ्चमात्रौ यत्र तद्रासाब- लयम् । यथा- "माणु म मेल्हि गहिरिएँ निहुईहोहि सणु, उअर्यउ चंदु पचट्टउ रासाबलयसणु । दिक्सिंसु एहि वि नयणिहिं पई हलि" मयणय, यह पर्यह पटंति भगति अ वयणसय ।। २६.१ ।। इदं चतुष्पदी वस्तुकं चेत्येके ।। २६.१ ।। द्वयोरर्यसकरे सङ्कीर्णम् ।। २७ ।। दयोस्तुवदनकरासाबलययोरर्धयोः सकरे यदि वस्तुवदनकस पूर्वाधं रासा- वलपस्योत्तरार्ध रासावलयस्य या पूर्वाधं वस्तुबदनरुस्योत्तराधं तदा सङ्कीर्णम् । क्रमेण यथा- अविहअवरुपैरपरूदगुणगंटिनियद्धर, अइआरिण हलि गलइ पेम्मु सरतिमसपलदर । मागमाफर तुह न जुत्तु उत्तिमरमणि, "तिमणि पार वारवार धारणगमणि ॥ २७.१ ।। सरगनिहिअहीरयहसंतकुंडलजुले, धूलामलमुत्तालिमंटिअधणकमल । सेभंमुअपंगुरणनहलसिरिस्टरमुबल, पगुपचित्रपटाविनकुंतल ।। २७.२ ॥

·- १८२ उन्दोऽनुशासनम् पचचाद्दो वदनकम् ॥ २८ ॥ पचचेभ्यः परो द्विमात्रश्चेत्तदा बदनकम् । यथा- "अन्न वि नयण न गेण्हई वरलिम, अन्न वि वयणु न मेल्लई भोलिम । अज वि थणहरु भरु न पडिच्छइ, तुवि मुंद्धहें दंसणि जगु मुझई ।। २८.१ ॥ केचित्समचतुष्पदीषु पचचदाः संकुलकमिति पठन्ति । तदत्रैवान्तर्भूतम् ॥२८.१ ।। त उपवदनकम् ॥ २९॥ पचचेभ्यः परस्त्रिमात्रश्चेत्तदोपवदनकम् ॥ यथा- "आमूलु वि बहुपंकिण संवलिअ, सव्ययारसडियोहसोहरहिअ । कंटयसयसंसेविअ जलसयण, जिणउपश्यणु न सोहहि कगलवण ॥ २९.१ ।। ते यमितेऽन्तेऽडिला ॥ ३० ॥ ते वदनकोपवदनके चतुर्णा पादानां योयोन्तेि यमकिते सत्यडिला । तत्र चतुर्णा यथा- "नयघणभेमभमंतसारंगह, कुंजकुमुमगुंजिरसारंगह । मुंहविलसंतअडिलसारंगह, लीलावणहं तरणि सारं गह ॥ ३०.१ ।। द्वयोईयोर्यधा- "जहिं छिन्नहिं नरसीस भुअग्गल, तेहु नरयहु जा दारभुअगल । सा मइं सुअणदं कह पारद्धिम, जं निसुव युद्ध पारद्धिा ॥ ३०.२ ।। चतुर्णा यमके मडिलत्यन्ये ॥ ३०.२ ॥ पिदावुत्यकाः ॥ ३१ ॥ पगणत्रयं द्विमात्रश्चान्ते यमिते उत्थकः । अवर्सितक इत्यन्ये । यथा- 1) भज विनयगेत्या । भयापिनयनं चसन गृहानि । अद्यापि यदनं मुनि न मुग्धन्यम् । मनभरो भार न प्रतीक्षने नारोनि मननर इला भरसद शोभाधान्यया पोनररलं सार । पानी न भाव इति भावः । वधानि मुग्धाया दर्शनेन जगन्नुमति।) भामूलु कि इस्यत्र । भागलादपि गुरन मालि सयंगर प्रतिरोधी विकासन्नचोभारहिवं कटकन ति जलायनं जिनम्य उपचदन मुगसमीप कमलप न शोभते । तदि निप्प लोकानां सदा मनियोधनिष्ट भनारायन । )नरपणभमभमतत्यत्र नवधनस्य नर्गनपस प्रमेण भ्रमन्त. सारंगा यत्र । मारगमन्दन मयूरायाला या कविरमये श्यामनील योश्यम् । अंगु वृक्षावसानेगु मानि मुनानि नेपु शन्दायमाना सगा भमरा या तपां गुरन विडयो मा लान्तीत्यटिला भनीटारमारा हन्निनो पर मृगा या यमुनिपाटीसारनान दे गम पार गुहार्मन 1) जहिं रिहिं नरमीपन्यत्र यत्र रिम्ने नागा भीगंगि सुद्धार्गला. सम्म नरमप या मार. भुभग्गला भोगत इति प्रसिद्धा सा नया मुन्नानां मधे प्रारम्पा म्या । यो भवन्तः पारर्दिका भपि पुजाः पत्र परमाधनिम्मनमानि रिचन्त रकम्या मारधान भारः । भावः।

·पञ्चमोऽध्यायः। "निट्ट दड्डविरहानलेण, संतापतुलिणवडवाणलेण । मुच्छाविअ नवघणमंडलेण, उअ थेक पहिअ कयघंघलेण ।। ३१.१॥ धवलमष्टंपट्चतुष्पात् ॥ ३२॥ अष्टपात्पट्याचतुष्पाच धवलं नाम छन्दः । यदाह- धवलनिहेण सुपुरिसो वषिर्णनइ जेण तेण सो धवलो। धवलो वि होइ तिविहो अट्ठपओ छप्पओ चउप्पाओ ॥ ३२.१ ।। धवलानि च सातवाहनोक्तिषु द्रष्टव्यानि । दिग्मानं तूदाहरिप्यते ॥ ३२.१ ॥ तत्राष्टांहावोजे चिदौ समे चौ श्रीधवलम् ॥ ३३ ॥ तत्र धवलेषु मध्येष्टांही धवले विपमेपु पादेषु चत्रयं द्विमात्रथैका, समेषु पादेषु चद्वयं यत्र तच्छ्रीधवलम् । वसन्तलेखेत्यन्ये । यथा- "खीरसमुद्दिण लवणजलहि, कुवलय कुमुइहिं । कालिंदी सुरसिधुजलिण, महुमहणु हरिण' ।। कइलोसिण सरिसट हूँ किरि, सो अंजणगिरि । इह तुह जससिरिधवलिउ पहु, कि पंडु न हु ॥ ३३.१ ॥ आये तृतीये चिदो द्वितीये तुर्य चिः शेपे त्वोजे चातौ समे चादी चिळ यशोधवलम् ॥ ३४ ॥ अष्टांही धवले आद्यतृतीययोः पादयोश्चगणत्रयं द्विमात्रश्च । द्वितीयचतुर्थयोश्च- गणत्रयम् । शेपेषु चतुर्पु पादेवोजयोः पञ्चमसप्तमयोद्वौं चगणौ त्रिमात्रश्चैका, समयोः पाठाप्टमयोः चगणद्वयं द्विमात्रश्चैका, मतान्तरे चगणत्रयं वा, यत्र तयशोधलम् । यथा- "जे तुह पिछंहिं क्यणकमलु, ससहरमंटलनिम्मलु । जे वि हु पालहिं भिचकम्मु, धुणहिं जि निरुवमु विकम् ॥ 1)निवडत्या निर्दग्धा ज्वलिताः । दन्यः पापीयान् रिहानलस्तेन संतापतुलितपढयानलेन्न मूच्छी प्राहिताः । नयधनमण्डलेन फर्नुभूतेन उदयाप्रत्येन स्थिताः पधिकाः कृतदुःखेन । 2) खीरसमुदिणे- त्यत्र हे प्रभो तव यश.बिया धरलिते सति के के पाण्दुरखं न मापु । क्षीरसमुद्रस सरतो लवजलनिधिः हूँ इति जातः । कुश्लयानि श्यामरुमलाल कुमुदनशान भावानि कालिन्दी यमुना सुरमिन्जलसही जाता! मधुमथनो हरिः रुद्रस्य सहसो जातः । किरि इति रिलार्थम् । सोऽक्षनगिरिः बैलासमा जातः । 3) तुद पिच्छदि इत्यत्र ये पुरमाः तर पश्यन्ति वदनम्मलम् । कीर | शशधरमण्डलानिमलम् । ये पुख्याते तर भृत्यकर्म पालयन्ति । ये नरा निररमविकी स्तुति । ये पुरुषाः सासनमाज्ञो घरन्ति । ये पादकमलं प्रगमन्ति । तेषां विमुही परामुखी लक्ष्मीनं भवति । हे यशोधनलितदिङ्मुख । १ निदनिद. AB; निवड CDK. २ विरहाणलेग १. ३ वापानलेन . ४ मुत्थावित्र x. ५ भो थर, उत्थर K ६ अष्टपान पसात-चतुष्पान् ४.७ मुरिमो । ८वमिन्द , वजणि c. ९ यमुहि cDY. १०मदुमहण D. ११ हरिण १. १२ कइलामण द. २३रि पड;f पं. १४ चगणत्रयं A. १५ तोतो.. १६ पिच्छदि, पेच्या 12 १७ मंडनिम्मल A. २८ शुणिहि .. १९ निवनावि..

·१८४ छन्दोऽनुशासनम् जे वि हु सासणु धरहिं, पायकमलु जे पणमहिं । ताह नै लच्छी विमुह, पहु जसधवलिअदिसिमुह ॥ ३४.१ ॥ पडहावाद्ये तुर्ये पादौ द्वितीये पञ्चमे चौ शेपे पाभ्यां चः पो या कीर्तिधवलम् ॥ ३५ ॥ तर पड़हौ धरले प्रथमे चतुर्थे च पादे द्वौ पण्मागावेको द्विमानः । द्वितीये पञ्चमे च पादे द्वौ चतुर्मानो । शेपे तृतीये षष्ठे च पगणद्वयात्परचतुर्मानः पञ्चमानो वा चेद तदा कीर्तिधनलम् । यथा- "उकरडा सरलँउ गजउ, चिरु जुन्झुमेणु, उनामउ सिरु सरु म जउ । यक महब्भर तुहु कट्टहिं, अनुन तिहुअणि, किति धरल बिसाउ तुह व?ई ॥ ३५ १॥ चतुरंहावोजे पश्चौ समे पचचाद्दस्तो वा गुणधवलम् ।। ३३ ।। तत्र चतुरही धवले विपमपादयोरेकः पण्मानो द्वौ चतुर्मानौ । समयोः पचचेभ्यः परो द्विमात्रस्त्रिमानो वा चेत् तदा गुणधरलम् । यथा- "कद्दमभग्गा मग्गुलया, वहुँ पिडुला दुत्तरजलुल्लया । विम्य भरु बहमु गुणधरलया, जिम्य पेम्बइ न हसति पिमुणया ।। ३६.१ ॥ पचताः पचौ भ्रमरः ।। ३७ ॥ ओजपादयोः परमात्रचतुर्माप्रतिभाताः समयोः षण्मात्रचतुर्मानी पेचदा भ्रमरो धवलम् । यथा- "कित्ति तहारी वर्गणविणु, कइ अर्नु न वगैहि । मालइ माणिचि कि भमर, धत्तुरंई लग्गेहिं ।। ३७ १ ॥ 1) उखडा सवलउ इत्यय मयि धुरधरे भार समुहान सनि माइकृतित्व सूचयत्येप मदने या इस्युत्पनखद वृपभ प्रति कविदाह । है धरल खसशखिभुवन को.पि नास्ति । यसामागस्थितभार खमेव कृप्यसि नाय इत्यवस्तव रिपाद किं वतन । स च वसोऽवकर उरालतु गजारव करानु । चिरं यो मना सच शिर उपामयतु । मा सब पीढा मा करापिति शम्दाथ । 2) कमभागा मग्ग(ए)लयत्यय हे मुरागो युपम धवलशन्दन वृषभ । कदमै ना मागा दुसरजलयन्त । पृथुला यहा नद्य सन्ति । वन तथा भार यह यथा तन ते पिगुना न हसन्ति हास्य न कुन्ठि कयमपि । अन्यथा धारयन्ति। 3) किति वहारी इत्यत्र वदीयां फीति यायिरा कविता यगपात । अपि तु न । स्यन् । पपा मानी मावि अङ्गीकृत्य भ्रमर कनकदुमे कि लगात । भपि नु न तधायम् । १ सासण.0 २ता हत उच्टी ३ दिसमुह दिगिनुह, सर31,सरलट ५ उज्क्षमणु 0 ८ । कहिं DV १ अनुम। १० विहूअनि .. ११ रिसाओ । १२ काह.. Portion fromo.1to.cnd is not photographed in ? १३ वह ? .४ पदुमु १५वर विनु र १६ अग्रुज १७ यदि , बम्पिदि AP १८ धत्तुर 15, १९ नगइ । खलबउ ६मध्यबउB ·पञ्चमोऽध्यायः। २८५ पचताः पचचा अमरम् ॥ ३८॥ ओजे पण्मात्रचतुर्मात्रिमात्राः समे परमात्र एकचतुर्मात्री द्वौ चेत्तदा अमरं धवलम् । यथा- "इंदहु तुहं गुणि अहिअउ, सग्गु वि पहु मई वाहिउँ । अमरविलासिणिगीअए, तुह पर कित्ति निसामिए । ३८.१ ॥ आद्ययोः पची अन्त्ययोभुः सर्वत्रान्ते तो दो चा मङ्गलम् ।। ३९ ।। आधयोः प्रथमद्वितीययोः पादयोः प्रत्येक पगणश्चगणत्रयं च, अन्त्ययोस्तृतीय- चतुर्थयोः प्रत्येकं चगणपञ्चकं सर्वपादेषु चान्ते त्रिमात्रो द्विमात्रो वा चेत्तदा मङ्गलार्थ- संबद्धत्वात् मङ्गलम् । यथा- "तुह असिलहिहिं नरखइ मंगलकारणि, वित्थारिअ निम्मलयर सथिअधोरणि । संगररंगि विवाहमहूसवि जयलच्छिहिं, दारिअमयगलकुंभत्थलमोत्तिगुच्छिहि ॥ ३९.१ ॥ उत्साहादिना येनैव धवलमङ्गलभापाँगाने तन्नामाये धवलमझले ॥ ४० ॥ उत्साहादीत्यादिग्रहणाद प्रक्रान्तानां रासायलयादीनां, पूर्वोक्तानां हेलादीनां, वक्ष्यमाणानां दोहकादीनां च ग्रहणम् । "तन्नामाघे इति उत्साहादिनामपूर्वके । यथा- उत्साहवलं पदनधवलं हेलाधरलं दोहकधपलं चेति । एवं मगलेऽपि उत्साहमङ्गलादि वाच्यम् । यदाहुः- उत्साहहेलावदनादिलाधैर, यद् गीयते मङ्गलयाचि किञ्चित् । "तद्रूपकाणामभिधानपूर्व, छन्दोविदो मङ्गलमामनन्ति ॥ ४०.१ ॥ रेय धवलेव्याजात् पुरुपः स्तूयते यदा । तदेव तदानेको धवलोऽप्यभिधीयते ॥४०.२॥ 1) इंदह गई इत्यय इन्वायं गुरोरधिः स्वर्गस्यापि प्रभुस्यं मया (ए: यसादमरविलासिनीगीवा वर परा प्राष्टा कीर्ति: भूयते । एनायता राज्ञोऽतिशय चोतितोऽमरविलासिनीभिस्य गीपसे। ) बसिबहिहिं इस्पा ६ नरपवे तप सापथ्या मालनिमितं निर्मटम्बम्निमधोरणी विनारिता संगरमापे। वारियमकलकुम्भस्थलमौनिमगुकैः। समूहरित्ययः । कम्मिन्सनि । चित्रयलम्पाः विशाहमहोग्मये सनि । 3) समानावे इत्या धम्माति नामयम् । )पागामिन्यत्र उग्माहादिरूपागामनिधानपूर्वक एक रिवेवि भय उरमादिभिरेवा देयत्यत्र उपमानामभिधानपूर्पस पर। - १ भनरल २.३ग (0) ४ यादिमा ICD. ५निमानिदर. ६ मंगत पनि Anm मोतियगोरिया, भाशगीते ९दोहरीनाम् .. १० तपमानि.. २४ पो.

·१८६ छन्दोऽनुशासनम् । देवगानं फुल्लडकम् ॥४१॥ उत्साहादिना येनैव देवो गीयते तत्फुल्लडकम् ।। ४१ ।। गाने चिदौ झम्यटकम् ॥ ४२ ॥ यस्य कस्यचिद्गाने चगणत्रयं द्विमात्रश्च पादे चेत्तदा झम्बटकम् । यथा- "पहु तुह वेरि' अरण्णि गय, निचु वि निवसहिं जिम्म ससय । पणकंटयदूसंचरणि, तहिं अंबडइ करीरवणि ॥ ४२.१ ॥ वक्ष्यमाणा गन्धोदकधारैवेयं गानवशाज्झम्बटकसंज्ञां लभते ॥ ४२.१ ॥ उत्साहादिप्रकरणम् । इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचितायां खोपज्ञच्छन्दोऽनुशासनवृत्ती उत्साहादिप्रतिपादनः पञ्चमोऽध्यायः समाप्तः ॥ ५॥ ग्रन्थाग्रं १८८: उभयं २२८४ ।। 1) पहुसद इत्यय हे प्रभो तव वैरी भरण्यगतः सन् नित्य पपा पाग्रे निवसनि व्यापम्।। करीरवने । कीरतो। मनुथसंहते निम्नमिटिते पनकण्टकासपरे। इत्यापानि परमोऽध्यायः समास: ५० १सम्बर, २ बरेच रविवरि घरतिर, ३३संचरवि.

·अथ षष्ठोऽध्यायः। सन्ध्यादौ कडवकान्ते च ध्रुवं स्यादिति ध्रुवा ध्रुवकं पत्ता वा ॥१॥ कडवकसमूहात्मकः सन्धिस्तस्यादौ । चतुर्भिः पडिकाद्यैश्छन्दोभिः कडवकम् । तस्यान्ते ध्रुवं निश्चितं स्यादिति ध्रुवा, ध्रुवकं, घत्ता चेति संज्ञान्तरम् ॥१॥ सा त्रेधा पट्पदी चतुष्पदी द्विपदी च ॥२॥ सेति ध्रुवा ॥२॥ कडवकान्ते प्रारब्धार्थोपसंहारे आये छड्डणिका च" ॥३॥ प्रारब्धस्य प्रकरणायातस्यार्थस्य कडवकान्ते भङ्यन्तरेणाभिधाने पदपदीचतुष्प- द्यावेव छड्डणिकासंज्ञे । न केवलं ध्रुवादिसंज्ञे छड्डणिकासंज्ञे चेति चार्थः ॥३॥ पट्पदीचतुष्पदीध्रुवयोच सप्तकलादयः सप्तदशकलान्ताः पादा भवन्तीति' तेषु गणनियममाह- ध्रुवायां छै कलाभिः पादे चतौ पदौ वा ॥ ४ ॥ भुवायां छैरिति सप्तभिः कलाभिः पादे चतुर्मात्रत्रिमात्रौ पञ्चमात्रद्विमात्रौ वा गणौ भवतः ॥ ४॥ जैः पती पदी चौ वा ॥५॥ जैरित्यष्टभिः कलाभिः पादे पञ्चमात्रत्रिमात्रौ पण्मात्रद्विमात्रौ द्वौ वा चतुर्मात्री गणौ भवतः ॥५॥ झैः पतौ तिः पचौ वा ॥ ६ ॥ झैरिति नवभिः कलाभिः पादे पण्मावत्रिमात्रौ त्रिमावत्रयं पञ्चमात्रचतुर्मात्री वा मणौ भवतः ॥६॥ पैश्चादी पची पौ वा ॥७॥ जैरिति दशभिः कलाभिः पादे चतुर्मात्रयद्विमात्रौ पण्मात्रचतुर्मात्री हो या पश्चमात्रौ गणौ भवतः ॥७॥ भय पठाध्यापस पर्यायाः प्रारभ्यन्ते। 1) भाये छणिका घेत्या प्रथमे पट्पदीचतुष्पयो [छपिकासशे। १पटिकायै, . २ वेवि ECN. ३ भवन्ति वेणु . ४ पचमानी वा गणौ...

·१८८ छन्दोऽनुशासनम् । टैश्चपदं पचदं पदतं चाती वा ॥८॥ टैरित्रकादशभिः कलाभिः पादे चतुर्मात्रपञ्चमात्रद्विमात्राः पञ्चमात्रचतुर्मात्रद्वि- मात्राः परमात्रद्विमात्रत्रिमात्राश्चतुर्मात्रद्वयत्रिमात्रौ वा गणा भवन्ति ॥८॥ ठेश्चपतं पचदं पादौ चिर्वा ॥९॥ हैरिति द्वादशभिः कलाभिः पादे चतुर्मात्रपश्चमात्रत्रिमात्राः परमात्रचतुर्मात्रद्वि- मात्राः पगणद्वयद्विमात्रौ चतुर्मात्रत्रयं वा गणा भवन्ति ॥ ९॥ डैः पाती चापौ पचतं वा ॥१०॥ डैरिति त्रयोदशभिः कलाभिः पादे पञ्चमात्रद्वयत्रिमात्रौ चतुर्मात्रद्वयपश्चमात्रौ पण्मात्रचतुर्मात्रत्रिमात्रा वा गणा भवन्ति ॥ १० ॥ दैश्चिदी पचचं वा ॥ ११ ॥ टैरिति चतुर्दशभिः कलाभिः पादे चतुर्मात्रत्रयद्विमात्रौ पचचा वा गणा भवन्ति ॥ ११ ॥ श्चिती पिर्वा ॥ १२ ॥ गैरिति पञ्चदशभिः कलाभिः पादे चतुर्मात्रत्रयतिमात्रौ त्रयो वा,पञ्चमात्रा गणा भवन्ति ॥१२॥ तः पचादं चीर्वा ॥१३॥ तैरिति पोडशभिः कलाभिः पादे पण्मात्रचतुर्मात्रद्वयद्विमानाचत्वारो वा चतुर्मात्रा गणा भवन्ति ॥१३॥ थैः पचातं चिपी वा ॥१४॥ थैरिति सप्तदशभिः कलाभिः पादे पण्मात्रचतुर्मात्रपत्रिमात्राश्चतुर्मात्रत्रयपञ्चमात्रौ वा गणा भवन्ति ॥१४॥ एवं च सप्तादिसप्तदशान्तकलौघेभ्यखिभिरतुल्यैः" तुल्यातुल्यैः तुल्यैर्वार्धे पादा यत्र भवन्ति सा विदग्धगोष्ठीगरिष्ठा पट्पदी भुवा । पट्पदीपु चाद्यस्य पादस्य द्वितीयेन तृतीयस्य पष्ठेन चतुर्धस्य पञ्चमेनानुप्रासः कर्तव्यः । चतुष्पदीयाधस्स द्वितीयेन वतीयस चतुर्थेन । अन्तरसमासु सङ्कीर्णासु च प्रायेण द्वितीयस चतुर्थेनानुप्रासः कार्यः । तत्र पट्पदीमेदानाह- तृतीयपष्ठयोर्दशादिसप्तदशान्ताः कलाः शेपेषु सप्त पट्पदी पहपदजातिरष्टधा ॥ १५ ॥ 1) विभिरतुल्यैरिति-मुल्यकलालक्ष रामसनं एकः पादोदयं पान्यत् । पयवा सबैरप्यम्यः । १ कार्य... २ कप... .

·- पष्ठोऽध्यायः तृतीयपष्ठयोः पादयोः दशादयो मात्राः एकैकवृथा यावत् सप्तदश, अन्येषु चतुर्पु पादेषु सप्तैव यत्र भवन्ति, सा पट्पदजाति म पट्पदी भवति । सा च दशादीनां सप्तदशान्तानामष्टविधत्वादष्टधा । तत्राद्या यथा- "इअ नारिहि, रससारिहिं, मुहपरिमललुबउ । दुर ढोल्लइ, न हु मेल्लेइ, छप्पयंगणु मुद्धउ ॥ १५.१ ।। एवं शेपभेदेपूदाहार्यम् ।। १५.१ ।। अष्टोपजातिः॥१६॥ तृतीयपष्ठयोः पादयोर्दशादिसप्तदशान्ताः कलाः शेपेष्वष्टौ चेत्तदोपजातिर्नाम पट्पदी। पूर्ववदष्टधा । तत्राद्या यथा- "इअ उवजाइहि, सुरहिअवाइहि, गुंजिरघणछप्पर । उप वण सारउ, केअइफारउ, कर्स नपि रइ अप्पउ ॥ १६.१ ।। एवं शेषभेदेपूदाहार्यम् ।। १६.१ ।। नवावजातिः ॥१७॥ तृतीयपष्ठयोः पादयोर्दशादिसप्तदशान्ताः कलाः शेषेषु नव चेत्तदा अवजातिनाम पट्पदी। पूर्ववदष्टधा । तबाद्या यथा- "इअ वणराइहिं, अहिणवजाइहिं, छप्पर परिभमइ । मालइरत्तउ, महुरसमत्तउ, जलयागमसमइ ॥ १७.१ ॥ एवं शेपभेदेदाहार्यम् । एवं पदपदजात्युपजात्सवजातीनां प्रत्येकमष्टविधत्वाचतु- पिंशतिघा पट्पदी ।। १७.१ ।। चतुष्पदी वस्तुकं वान्तरसमासमा संकीर्णा सर्वसमा च ॥ १८ ॥ वस्तुकमिति चतुष्पद्या व नामान्तरम् । "तुल्यसमपादा तुल्यविषमपादा च अन्तरेण व्यवधानेन समान्तरसमा । तुल्यप्रथमद्वितीयपादा तुल्यत्तीयचतुर्धपादा चार्थे सममस्सा अर्धसमा । व्यामिश्रा सङ्कीर्णा । तुल्यचतुप्पादा सर्वसमा ॥१८॥ 1) नारिहिं इत्यय एप रससारापाः नापोः मुग्यपरिमलालुन्धः सन् मुग्धः पदपारगमः पान मुमति । मिशिवम्।)इम उपनाइल्पिा गुजगदुपटप मार प्रधान केतकीस्मा एपने कल ति नापति। काभिः समानिभिः समीपस्पतिभिः। भूमिः । मुरभिठयावामिः। Om परादिमिपत्र एप पदरमोमिनपवानिपु वनरारिपु परिभ्रमति। । उछागमसमये मेपसमये । माउलो रकमा पुनः मोरग। मधुरमना)नुन्यानपान-गुस्सी गानो समो शिवायी पादौ यता अपरामुम्यौ पिरमी पठायो पसाहनि भगवान मानं भनि । १ प.. RAID. ३ . ४ पन E, TRA ५ मा अो उप.

·- छन्दोऽनुशासनम्। तत्रान्तरसमा: प्राह- चतुष्पदी कला ओजे सप्ताद्याः पोडशान्ताः समे प्रत्येकं सैकाः सप्त- दशान्ताः 'चम्पककुसुम-सामुद्रक-मल्हणक सुभगविलास-केसर-रावण- हस्तक सिंहविजृम्भित-मकरन्दिका-मधुकरविलसित-चम्पककुसुमावर्ताः (१०)। मणिरदाप्रभा-कुङ्कुमतिलक-चम्पकशेखर-क्रीडनक-यकुलामोद-मन्म- थतिलक-मालाविलसित-पुण्यामलक-नवकुसुमितपल्लवाः (९)। मलयमारुन- मदनावास-मालिका-अभिसारिका-कुसुमनिरन्तर-मदनोदक-चन्द्रोद्यो- तरनावल्यः (८)। भ्रूवक्रणक-मुक्ताफलमाला-कोकिलावली -मधुकरबन्द. केतकीकुसुम-नवविद्युन्माला-त्रिवलीतरङ्गकाणि (७)। अरविन्दक-विभ्रम- विलसितवदन-नवपुष्पन्धय-किन्नरमिथुनविलास-विद्याधरलीला-सारङ्गाः (६)।कामिनीहास-अपदोहक प्रेमविलास काञ्चनमाला-जलधरविलसिताः (५)। अभिनवमृगाङ्कलेखा-सहकारकुसुममञ्जरी-कामिनीक्रीडनक-कामि- नीकङ्कणहस्तकाः (४)। मुखपालनतिलक चसन्तलेखा-मधुरालापिनीहस्ताः (३)। मुखपति-कुसुमलतागृहे (२)। रतमाला' (१)। इति पञ्चपश्चा- शद्भदा ॥१९॥ ओजयोः सप्ताद्याः पोडशान्ताः कलाः समयोस्ता एवैकाधिकायाः सप्तदशान्ताः प्रत्येकं यत्र भवन्ति सौ चतुष्पदी चम्पककुमुमादिसंज्ञा । अयमर्थः-ओजे सप्त कला: समे सैकाद्या अष्टाद्याः सप्तदशान्ता यत्र भवन्ति सा चम्मककुसुमादिभेदेन दशविधा । एवमोजेटकलाः समे सैकाद्या नवाद्याः सप्तदशान्ता यत्र भवन्ति सा मणिरतप्रभादिभेदेन नवविधा । तथा ओजे नव समे सैकाद्याः दशायाः सप्तदशान्ता यत्र भवन्ति सा चतुष्पदी मलयमारुतादिभेदेनाष्टविधा । यारदोजे पोडश समे सप्तदश यत्र भवन्ति सा रत्नमालासंज्ञा चतुप्पदी । एवं पञ्चपञ्चाशचतुष्पदीभेदाः। तत्रौजे सप्त समेष्टी चम्पक- कुसुमम् । यथा- "अंगचंगिम, जइ गोरंगिहि । चंपयकुसुम, ता कह अग्यहि ॥ १९.१ ।। ओजे सप्त समे नव सामुद्रकम् । यथा- "जइ योल्लइ, धण उकंठि । सा मुद्दउ, मुहु कलयंठि॥ १९.२ ।। 1) अंगचंगिमेत्यग्र यदि गौराया भगवह्निमा साउदा चमककुमुमानि कयं मर्यन्ते । 2) जई बोडर इत्पर यदि सा उत्कण्ठिता सती धन्या उत्पति तदा कलकण्ठी मुरी मुदयतु । १ चतुष्पदी dropped in BSER. २ नव dropped in n. भेदा: ABUSE.५ सा अन्तरसमा च• P. ६ अटया A.७ अपिाहे म. भापहि: समas. ३रममाला चोति पर• Brax.

·पष्ठोऽध्यायः। ओजे सप्त समे दश महणकम् । यथा- "कदि इंसिहिं, तोबगार्ड। ॐ दीसइ, गउ वहिं मल्हणउं ।। १९.३ ।। प्रोजे सप्त समे एकादश मुभगविलासः । यथा- "पई विणु तदि, मुहय विलासु करणु । विणु चंदई, मुटु जागिनिहिं हरेणु ।। १९.४ ॥ मोजे सप्त ममे द्वादश केसरम् । यथा- "मेमि माणु, यस्सहिं करि अणुराउ । ओ उडि, कैगररामुमाराउ ।। १९.५ ।। ओजे मा समे त्रयोदय रापणहस्तकः । यथा- "लेहि पीण, करि धरि रापणहत्वउ । निणमणि, मुरम विगु सम्बहत्वउ ।। १९.६ ।। ओजे सप्त समे चतुर्दश सिंदविवृम्भिनम् । यथा- "छुरसानु पि, 5 मरजूद न तिणु घरद । पर वि, सीहरिभिउं विरह ।। १९.७ ।। जोजे सत समे पचदा ममान्दिका । गया- "मुनगरि, नगि टग्गा अति अरनिरिवह। आमा, मालदह पहलमपरंदिअहि ॥ १९.८ ॥ घोन मत गमे पोर मारपिलसितम् । यथा.

·१९ २ . छन्दोऽनुशासनम् । "जं जाइहि, कित्ति दिअरु धवलइ सयलु । तं जाणेमु, माणिणि महुअरविलसि पवर्ख ॥ १९.९ ॥ ओजे सप्त समे सप्तदश चम्पककुसुमावर्तः । यथा- "निअइ झुणई, परिरंभइ चुंबइ महुसुंडउ ! अलि मुज्झइ, चंपयकुसुमावट्टि निवुईउ ।। १९.१० ॥ एवं दश ॥ १९.१०॥ तथा । ओजे अष्टौ समे नव मणिरतप्रभा । यथा- "मणिरयणपहा-, पयडिअगिरिगुहु । साहइ भर्रहु, सयलु वि दिसिमुहु ।। १९.११ ।। ओजे अष्टौ समे दश कुङ्कुमतिलकम् । यथा- "रेहद चंदो, नवपयडिअकलओ। पुन्यदिसाए, किर कुंकुमविलओ ॥ १९.१२ ॥ ओजे अष्टौ समे एकादश चम्पकशेखरः । यथा- "अलिरवीई, कयचंपयसेहरे। महुसमयसिरी, अ जगहु मणोहर ।। १९.१३ ॥ ओजे अष्टौ समे द्वादश क्रीडनकम् । यथा- "सहि वठ्ठलैंड, चंदुसउ पडिहाइ। रयणिवहूए, कीलणगंडुई नाई ।। १९.१४ ॥ योजे अष्टौ समे त्रयोदश बकुलामोदः । यथा- "मन्नावि प्रिउ, जइ वि हु सो कयदुर्घेउ । जं महमहइ, दुसहउ बउलामो ॥ १९.१५ ॥ 1) जाइहिमित्यत्र । यत् जातिः कीर्त्या (जातेः कीर्तिः) धवलीकरोति। किम् । दिगन्तरम् । तद मानिनि मानय भ्रमरविलसितम् । मन भन्योक्तिः स्वप्रथा तस्या गोगकथनम्। 2)निमह राणा इत्यत्र हे मित्र पक्ष्य। शौण्ड इव शौण्डो मद्यपः । मत्तश्चासौ शौण्ड मचशोग्दोऽलिनिरीक्षते ध्वनति परिसम्मति उपगृहति चुम्बति घम्पककुसुमावतें निमग्नः सन्मुसति मोहं मजति । 3) मणिरयणेत्यग्र मणिरवप्रभाभिः प्रकटिता गिरिगुम्फा यस्मात् स तथा। एवंविधो भरतः साधयति सकलमपि दिशुखम् । 4) रेहड पदो इत्यत्र राबते चन्द्रः नूतना प्रकटिता कला येन सः । किलेति उप्रेक्षते । पूर्वदिशः कुमतिलकः। 5)लि. रखेत्या मलिरव एव गीतिगानं यस्याः सा कृतसम्पक एव शंखरो यया सा। मयं श्रीधर्मः। एवंविधा जनानो मनोहरां मधुसमय (चिय) पश्य विलोकयेत्यर्थः। 6) सहि बालउ इत्यत्र हे सखि श्रन्यः प्रतिभाति । नाइ इति उपेक्षते । रजनीयवाः क्रीनागेन्दुकः। 7) मावि इत्यत्र हे सखि यद्यपि शवदुर्नया प्रियो पाते वापि ममावीति--मात्मसारकुरु । यसान्महमहेति इति गन्धं मजते । कः । दुसहो बकुलामोदः। यसवा- गमसूचनामिति । १ दिवस ; दिगंतर 4. २ जामि B; माणम् ; ३ विलसिन, ४ पच. ५ गुण ७ गिरिग्रह B. ८ भरहो. ९हिर . सलओ . १२ गेंडुउ P; गंडभे ४. १३ ताइ ४. १४ प्रिमो-दुमओ . १५ मोभभो . १० ओन. मुणवण 8. ६ निवदुओ .

·पष्ठोऽध्यायः। ओजे अष्टौ समे चतुर्दश मन्मथतिलकम् । यथा- "निम्मलि गयणि, समुगउ चंदु विहावइ । रईए रइड, वम्महतिलउँ नवु नावइ ॥ १९.१६ ।। ओजे अष्टौ समे पञ्चदश मालाविलसितम् । यथा- "कमलिणिपासि, अलिमाला विलसि संपइ । कलरवमिसिण, किर मित्तसमागमु जंपद ॥ १९.१७ ॥ ओजे अष्टौ समे पोडश पुण्यामलकम् । यथा- "मई असरण तुहु, अइनिर्देय नटसि कुसुमाउँह । जं किर पुण्णा, मलयसभीरिण सयल वि कऽहं ॥ १९ १८ ॥ ओजे अष्टौ समे सप्तदश नवकुसुमितपल्लयः । यथा- "कंपिअ निअवि, नवकुसुमिअपल्लम सललिअ लय । संभरि दइअ, पथिअसत्य तक्खणि गय विलय ॥ १९.१९ ॥ एवं नव ॥ १९.१९॥ तथा । ओजे नव समे दश मलयमारुतः । यथा- "देवैिवि वेल्लडी, मलयमारुअधुआ। सुमरिवि गोरडी, पथिअसत्थ मुआ।। १९.२० ॥ ओजे नव समे एकादश मदनावासः । यथा- "जं धणलोअण, झसझय चल दीसहिं । मयणावासउ, तं गुडुरि सई ॥ १९.२१ ॥ 1) निम्मलि गयणीयन निर्मले गगने समुद्रतश्चन्द्रो विभाति । नायइ इति इवार्थ । विभाज्यते रस्या रपितो मन्मथतिलक इव। 2) कमलिणिपासीत्यत्र कमलिनीपार्थे साप्रत भलिमाला विलसति । किरोति सभाम्यते । कलरवमिषेण मित्रस्य सूर्यस्य समागम जपति कथयनि । 3) मइ असरण इत्यत्र तस्मात्कारणात है कुमुमायुध मो मशरणा खेदयसि यस्मान्मलयसमीरणेन सकला भपि ककुभ पूर्ण । 4) कपिल निम- बीत्यत्र कम्पिता. । निभवीति- दृष्ट्वा । कुसुमिवपलवा सलीला लता । स्मृत्वा च दयिता पथिकसाथ- विलय मरण प्रास । 5) देक्सितीत्या दृष्ट्वा । का । मलयमातधुता बल्ली । ततो गौरीः स्मृत्वा । ता अपि चञ्चलरूपा भवन्ति । पधिकसार्थो मृत । 6) ज धण इत्यत्र यत् धन्याया लोचनान्येव सपध्यजा मरस्यकेववश्वला यन्ते । लोचनानि हि चपरत्वात् मीनरूपाणि वर्ण्यन्ते । तत् ज्ञायते मदनावासाः सनप्रदेशे सन्नीति । १निम्मलग-A २ समुग्गओ BN ३ रइप० ४ विलओ N ५ विसरसिअल, विलसइ. ६ मेतगम , मिसमागम ७ भइनिय । ८ कुसुमहि उह ९ पुप्फा , पुना P. १० कओह 8. ११ सत्यु । १२ दिक्सिवि १३ अ BP १४ मुभ BP १५ दीसइ । १६ घणगुहिर N, यणपर AD, पगारि . २५ आन्दो ·- उन्दोऽनुशासनम्। ओजे नव समे द्वादश माङ्गलिका । यथा- "प्रिअमहुसंगमि, उअ मंगलिअई करई। किंसुअरूविण, वसिरि घट्ट धरइ ॥ १९.२२ ।। ओजे नव समे त्रयोदश अभिसारिका । यथा- "काली रत्तडी, घणिहिं नहंगणु रुदउ । तो वि न वहि, अहिसारिअजणु खुद्धउ ।। १९.२३ ॥ ओजे नय समे चतुर्दश कुसुमनिरन्तरः । यथा- सिद्धत्व पुलय, कुसुम निरन्तर हसिउ सिउ । नवदइआगमि, अंगि जि मंगलु धणइ किउँ ।। १९२४ ॥ ओजे नव समे पञ्चदश मदनोदकम् । यथा- "घणरव दूसहा, दूहयइ मयणोदउ हिअउ । पिअदूरहिया, पवसिअरमणिअणु कह जिअउ ॥ १९.२५ ॥ ओजे नव समे पोडश चन्द्रोदयोतः । यथा- "कोइलकलरवु, चंदणु चंदुजोअविलासु । यलहसंगमि, अमयरसु विरहि जलिउ हुआसु ॥ १९.२६ ।।। ओजे नव समे सप्तदश रत्नावली । यथा- "मालइमालहिं, अलि सहहिं नरमयरंदसईण्ड । 'नं रयणावलि, नीलमय पाउसदइईण दिगं ॥ १९.२७ ॥ एवमष्ट ।। १९.२७ ।। तथा । ओजे दश समे एकादश भ्रूपक्रणकम् । यथा- रेहद तरुणिअणु, भूपंकणचंगे। आणावइ नाइ, तिहुअणजेई अंगउ ॥ १९.२८ ।। 1) नियमहुसंगमीत्या उभत्ति-पश्य ! वनश्रीः प्रियो यछभो यो मधुर्वसन्तस्तस्य संगमे सबन्धे माङ्गलिकानि करोति । विशुकरूपेण घट्टयुगलं दधाति । यो बाटडीति प्रसिद्धा। ) काली रते- स्या रायिः कृष्णा तथा गगनाङ्गणं धनैः रई तथापि मार्ग थभिसारिकाजनो न शुन्धः । भीत्यभाव इत्यर्थः । ३) सिद्धयेत्यत्र पुलका एवं सिद्धार्थाः । मितं हसितं कुमुमानि । निरन्तर नवदयितसंगमे मने मङ्गलं भार्यया कृतम् । 4) घणरव दूमहत्या घनानो रया दुःसहाः । दुनोति मदनोदयो हृदयम् । प्रियदूरस्थितः दूरस्थिव- धनिकः । प्रोपिताना रमणीजनः कथं जीवति । 5) कोहलकलेत्यत्र कोकिल कलरवः चन्दनं चन्द्रोद्योतविलसा एतान्येव वलभसंगमे अमृतरसः । विरहे सति चान्येच ज्वलितो हुताशः। 6) मालामालहिं इत्यत्र मालती- मालायां मलयः शोभन्ते । कीडशा अलयः । नयमकरन्दसतृष्णाः । रिमित्यध्याद्वारः । प्रावृह-दयितेन दधा नीलेन्द्रमयी रनावलीव । ण इति उपमानार्थः। 7) रेहद इत्यत्र राजते वरुणोजनः भूचोग चनः । इच उप्रेक्षते । निभुवनजयी बनङ्ग माज्ञापयति जनानामिति शेषः। १ ओभ.२ घय १.३ द्धउं; ओ. ४ सुद्दओ ४.५ किमउ p. ६ कहि ७ सयह . ८ णं ; तं; न N. ९ पाउसदयण B, पाओसदइसदा s १० दिन A, ११ भ्रूचक. १२ तरणिअणू . १३ भूचंकगचंगओ DY...१४ अवि . DEN;

·पष्टोऽध्यायः। ओजे दश समे द्वादश मुक्ताफलमाला । यथा-- "तारावलि भणि मा, भणि मुत्ताहलमाली । रइकलहिण त्रुट्टी, ससिरय॑णिहिं सुविसाली ।। १९.२९ ।। ओजे दश समे त्रयोदश कोकिलावली ! यथा- "कोइलापलिकए, संगीअइ नचावउ । नवलयविलंयाओ, मलयानिलु नहायउ ॥ १९.३० ॥ ओजे दश समे चतुर्दश मधुकरवृन्दम् । यथा- "फुल्लिअलय निवि, महुअवंद्रिण गीउ तह । वाहोल्लयनयण, पयमवि पहिअ न दिति जह ॥ १९.३१ ॥ ओजे दश समे पञ्चदश केतकीकुसुमम् । यथा- "विवालिउ भुवणु, नवकअइकुसुमपराईण । नं अदिवासिअलं, मयरद्धयफम्मणजोइण ॥ १९.३२ ।। ओजे दश समे पोडश नवविद्युन्माला । यथा- "ओ चलचलंतिआ, विप्फुरेइ नवविजुमालिआ। मेहरक्ससस्स, जीहिन दीहरकरालिआ ।। १९.३३ ॥ ओजे दश समे सप्तदश त्रिवलीतरङ्गमम् । यथा- "दोहरच्छिआए, पेच्छ सहए तिवलीतरंगये । कयतिअणविजए, लीहतिअं पिय कामिण कडि" ॥ १९.३४ ॥ एवं सप्त ॥ १९.३४॥ तथा । ओजे एकादश समे द्वादश अरविन्दकम् । यथा-- "प्रिअहि" मुदु अरविंदु, चलनयण इंदिदिरु । दंतफंवि केसर, लच्छिविलासमंदिरु ।। १९.३५ ॥ 1) बारावलीत्यर मुभा वारावली मा भण । सितार्ह मुलायमान भण । रतिफलहेन पुटिना शशिरमन्योः मुविशाराम् । १) कोइलायलीवर कोम्लिारीले संगीत नया नवखारनिता कर्म । मख्यानिल पर नका। 3)पुउिभरूयेसर पुप्पिलताः नियविधा नधुन्देन व्या गीतं पधा सामादितनयनाः पदमपि न ददति । कं । पधिमाः ।)श्विालिट इत्यत्रा नूननलकीपरामेण भुस्नं किंधा- दिउति-पातम् । ममिनि-उपेक्षायाम् । मरमनकामगयोगेनाधिधानिठमिर। 5) भो घलेत्यत्र बिएलति भवरिपुन्मालिका ! इबोयक्षते । मेधाक्षमस दीपा काला निर। 6) दीदरपिटमाए इत्यत्र दीमापाः पश्य रास्ते प्रिन्टी पनि विभुगनविनये ले कामेन रेगानिामिन करितन् । मामाशो भुग्नापे कोऽपि जपीति भारनिहि मुह इत्यत्र रियायाः मुख कमलं वनंते पलनेवाल) अमरी पन्नमन्त्रि रानि सदमीविलासमन्दिरम् । १ सनि २ मृवियानि . ३ निनाओ... ४मलयानिल D. ५दिन यान. ६पनमन. परापन D. ८मदर... जोन-च. १०बरसीए A. जि. १२ मिन २३ भीम. १४रिसद पिपदि १५3. १६ पिनाकिन.. पियनरिक .

·- उन्दोऽनुशासनम्। ओजे एकादश समे त्रयोदश विभ्रमविलसितवदनम् । यथा- "कुइ धन्न जुआणड, विअसिअदीहरनयणिएं। माणिजइ तरुणिए, विव्भमविलसिअवयणिएँ ॥ १९.३६ ॥ ओजे एकादश समे चतुर्दश नवपुप्पन्धयम् । यथा- "सहि पंकोप्पनु वि, कमलु तं सलहिउँ वुहसइहिं । जं रसउर्बुसिअहिं, पिजइ नवफुल्लंधुअहिं ॥ १९.३७ ॥ ओजे एकादश समे पञ्चदश किन्नरमिथुनविलासः । यथा- "अविरहिअहं मुइअहं, हरिणहं जि रइमुहु सलीसए । पर एम्बइ केम्बइ, जर्स कि रमिहुणविलासए 3.३८ ॥ ओजे एकादश समे पोडश विद्याधरलीला । यथा- "मुद्धइ गिजंतउं, तुहुं कर्णरसायणु गीउ मुणि । जिण ओहामिजइ, विज्ञाहरलीलागीइझुणि ॥ १९.३९ ॥ ओजे एकादश समे सप्तदश सारङ्गः । यथा- "भीरु वि चंदहिओ, वरि परिमुणिअनाव सारंगओ। सीहु न सलहिजेई, जइ वि हु दलिअमत्तमायंगओ ।। १९.४० ।। एवं पट् ।। १९.४० ।। तथा । ओजे द्वादश समे त्रयोदश कामिनीहासः । यथा- "मणहरु नुह मुहसररहु, रयणीअरविब्भमु धरइ । कामिणि हार्सेविलासु वि, जोण्हापसरहु अणुदरई ॥ १९.४१ ।। 1) कुह धनु इत्यत्र कोऽपि धन्यो युवा विकसितदर्यनयनया तरुण्या मान्यते । कोश्या। विभ्रम- विलसितवदनया । तस्याः रूपोत्कर्षः। 2)सहि पंचोप्पन्नु वीत्पत्र हे सखि तत्कमलं बुधशः सलाहिर लाधितं यत् स्मोपितैः पुष्प॑धयः पीयते । पट्टोत्पन्नमिति निन्दा । 3) अविरहिम ई इत्यग्र अविरहिताना मुदितानां हरिणानामेर रतिमुखं लियात भरतीति । परमेवमेव कथमपि यशः किनामिधुनविलासे । दम्पत्योः प्रीत्युपरि वस्योपमानात् । )मुदइ गिनंतउ इत्यत्र मुग्धया गीयमान वं कर्णरसायनं गीतं शृणु। येन गीतेन विद्याधरलीलागीतिः पराभूयते निराक्रियते इत्यर्थः। 5) भीरु वीत्यत्र भीमपि चन्द्रस्थितः वरः प्रधानः। का। विख्यातनामा सारङ्गो हरिणः । परं सिंहो न श्वाप्यते यद्यपि दलितमचमातङ्गः। 6) मगहरु नुहेस्या है मुभगे दव मुखसरोरई रजनीकरविभ्रम धरति । हे कामिनि तव हास्स ज्योत्याप्रसर भनुहरति सचीलं भज- तीत्यर्थः। १ धष्णु A. १९.३६ is dropped in D. २ नयणीए As. ३ क्यणीए AI. ४५कुम्पनु वि B. ५ लसहिमो . ६ उद्धतिएहि . ७ कीम्मइ ABDI, काम्बद. ८ नम ९कन ACDNP. १० हिउ- गर-ग3 BK. २१ नामु AC; नाउं; नाम्बु . १२ सलाहब P. १३ मगहर १४ नहु ACDS. १५ सरर AN. १६ हाइवि०.१७ पसाइ , पसरहो B. १८अणुमहु- ·- पष्ठोऽध्यायः। ओजे द्वादश समे चतुर्दश अपदोहकः । यथा "एत्थु करिमि भणि काई, प्रिउ न गणइ लग्गी पाइ । छड्डेविd ह मुक्की, अवदोहय जिम्ब किर गावि ।। १९.४२ ॥ ओजे द्वादश समे पञ्चदश प्रेमविलासः । यथा- "कित्तिउँ वण्णउं मयणु, किअउ जिण सो वि नारायणु। तहुँ गोवालीअणहु, धणपिमविलासपरायणु ॥ १९.४३ ॥ ओजे द्वादश समे पोडश काञ्चनमाला । यथा- "दीसइ सुरधणुलट्ठी, साम्बलगोरंवण्णसोहिल्ली । मरगयकंचणमाली, गं घणलच्छिहि कंठि नवल्ली ।। १९.४४ ॥ ओजे द्वादश समे सप्तदश जलधरविलसिता । यथा- "पेक्खिऊँण गयणयलि, नवजलहरविलसिअ चलविजुल । संभांति निअपिअहं, पहिअदइअ गलिअंमुअकजल ॥ १९.४५ ।। एवं पञ्च ॥ १९.४५॥ तथा । ओजे त्रयोदश समे चतुर्दश अभिनवमृगाङ्कलेखा । यथा-- "नहयलवराहदाढिआ, वारुणिवहूइ णिडालिआ । अहिणवमिअंकलेहिआ, उप्पई पीई निहालिआ ॥ १९.४६ ॥ ओजे त्रयोदश समे पञ्चदश सहकारकुसुममञ्जरी । यथा- "वणलच्छिकणयरसणिओ, कुमुमाउहविजयपडाइआ । सहयारकुसुममंजरी, अँह महुसमएण पयडिआ ।। १९.४७ ।। 1) इत्थु करिमि भणीत्पन्न हे सखि अत्रार्थे किं करोमि । भग कथय । प्रियो न गणयति । मामिति शेषः । किम् । पादपतिताप्यहं त्यक्त्वा(क्ता) । मुक्काऽपदोहका दोहविहीना यथा गौर्मुच्यते। 2) कित्ति वपणडं इत्यत्र मदनं किपर्णयामि। येन सोऽपि नारायणः तथा कृतः । तथेति कथम् । गोपालिकानां धन- प्रेमपरायणः । तस्परः इत्यर्थः। 3) दीसइ सुरत्पत्र दृश्यते सुरधनुर्यष्टिः श्यामलगौरवर्णेन शोभनशीला णमिति इवोस्प्रेक्षते । मरकत्तकालनमाला घनलक्ष्म्याः कण्टे नूतना। 4) पेखिऊणेत्यत्र प्रेय गगनतले मवजलधरविलसितं पलविद्युत् म्मरन्ति निजप्रियान स्वकीयप्रियान् पथिकदायिताः गलिवाचकजला-15) नह. यलेल्या अभिनवमृगाङ्कलेखा निभारिता दृष्टा सती प्रीतिमर्पयति । इयं किं नमस्खलवाहिवाटिका अथा वास्नीदिग्पध्याः सलाटिका तिलफिका इत्यर्थः । 6) अगलच्छिकणयेत्यत्र हे सुभगे उभह पश्य त्वम् । मधुसमयेन सहकारमारीः प्रकटितः । इयोप्रेक्षते । लक्ष्मीम्नम्मेखला अथवा कुमुमायुधविजयपताकिका। १ इत्थु BEP. २पिड.. ३ देविण xs. ४ गाइ ABP. ५ कित्तिओ४, ६नरायण, तह . ८ पेम्म• BP; पिम्नविलामुप० ३.९ गोरवण ; गोरवन्न ABP. १० पिक्खि• GUNS. ११ प्रियह १२ मयंगले.. २३ अम्प 51; उप्पहि. १४ निडालिआ B. १५ रमणिआ ४. १६ ओभड ओअह.

·१२ छन्दोऽनुशासनम् । ओजे त्रयोदश समे पोडश कामिनीक्रीडनकम् । यथा- "नहलच्छिभालतिलओ, दिसिकामिणिकीलणगंडुओ। रेहइ पुण्णमयंकओ, मयणाहिसेअअमयकलसओ ॥ १९.४८ ॥ ओजे त्रयोदश समे सप्तदश कामिनीकङ्कणहस्तकः । यथा- "कवणु सु धन्नउ जिण विणु, कामिणिकंकण हत्यउ विअलहिं । अन्न कि एम्बइ ससिमुहि, हिंदैइ उन्नमिईहिं करकमलिहिं ॥ १९.४९ ॥ एवं चत्वारः १९.४९॥ तथा । ओजे चतुर्दश समे पश्चदश मुखपालनतिलकः । यथा- 'इह माहवि वम्महनिलय, मलयानिलहल्लिरकिसलय । ओ दीसहिं कुसुमाउलय, कामिगिहुँ मुहवालण तिलय ॥ १९.५० ।। ओजे चतुर्दश समे पोडश वसन्तलेखा ! यथा- "कुविदो मयणो महाभडो, वणलच्छी अ वसंतरेहिआ। कह जीउ मामि विरहिणी, मिउमलयानिलफंसमोहिआ ।। १९.५१ ॥ ओजे चतुर्दश समे सप्तदश मधुरालापिनीहस्तः । यथा- "सुन्दरु तं फिउ एंहु सहि, पिउ जं मनि विर्णयनिसण्णउ । वसु अवराहहं सव्वहं वि, महुरौलाविणि हत्थु विइण्णउ ।। १९.५२ ॥ एवं त्रयः॥ १९.५२।। क 1) नहलच्छिमालेत्यत्र पूर्णमृगाङ्कः शोभते । इवोपेक्षते । नमस्तललक्ष्मीभालतिलकं दिकामिनीप्रीड. नगेन्दुका दबउ (1) इति प्रतीतम् । अथवा मदनाभिकायामृतकलशः । १) करणु म धन्नउ इत्यन कः स धन्यो येन विना कामिन्याः कणानि हताद्विगलन्ति । अन्याः मुग्धा हे शशिमुखि हिण्डन्ते उर्मिति- प्राकृतैः करकमले ? भपि तु न काप्येवं हिण्जते । त्वं नु ऊहितकरकमला हिण्डसे । तेन ज्ञायते सब करणानि गलन्ति हस्तयोः। 3) इह माहवि यम्महत्या इइ माधने वसन्ते मन्मयानलयमलयानिळ- घलकिसलयाः इश्यन्ते कुसुमाकुलकाः कामिनीनां मुखबालनाः निलका वृक्षाः । कामिनीनां मुखबालना इति कोऽर्थः । गच्छन्त्योऽपि मुख पवादभिमुखं कृत्वा निरीक्षन्ते। 4) विदो मयगो इत्यत्र बुझ्यिो मदनो महाभटः। च पुनः। धनलक्ष्मीर्वसन्तेन रेखिता शोभिता । मामीति मन्ये । इदानी मृदुमलयानिलस्पर्शमोहिता विरहिणी कथं जीवतु । अपि तु नेति 5) सुन्दर तमित्यत्र मुन्दरं एवरकृतं वत्सग्वि यप्रियो मानिती विनयनिपग्यो- विनतः सन् । तस्य प्रियस्य सर्वेषामप्यपराधानां मधुरालापन हमा विनाणः । कृतजलाअलिरित्ययः । १तिलयड B. २ कामिणी c. ३ गिडओ r; कंदुअओ A; गंदुओ N; मंदुअर . ४ पुष्य %; पुण्णमयंगमो पुण्गमईको .. ५ हत्यओ As. ६ अनु विA; हिंडहि . ८ उमर्मिअहिं. ९ मुममाओलय इ. १० कामिनिहिं BE. ११ जीवद . १२ मउम• BE. १३ फुस• A. १४ रिओ पर १५ मषिउ 58; मणि . १६ पिणयनिसपट A; विणयनिमन . विणयानमणो . १७ काबिग : २८ इत्य A. १९ विइण्णओ, विइनओ P.

·.. - पष्ठोऽध्यायः। तथा । ओजे पञ्चदश समे पोडश मुखपतिः । यथा- "परनरहिपेच्छणविरयेप, पथैनहमणिपडिविविध जि परि । दहमुहमुहपंति पलोइआ, सीइ भयचिम्हयहासकारि ।। १९.५३ ।। ओजे पञ्चदश समे सप्तदश कुसुमलतागृहम् । यथा- "जलइ जइ वि कुसुमलयाहरु, तवइ चंदु जैह गिम्हि दिवायरु । तुवि ईसीभरपरितरलिअ, पिअसहिवयणु न मनइ चालिअ ॥ १९.५४ ॥ एवं द्वे १९.५४ ॥ ओजे पोडश समे सप्तदश रत्नमाला । यथा-- "करवालपहारिण उच्छलिों, करिसिरमुत्ताहलस्यणमाल । रेहइ समगणि जयसिरिए', उक्सिविअ नाइ सयंवरमाल ।। १९.५५ ।। अत्रैकः । एवं पञ्चपञ्चाशद्भेदाः ॥ १९.५५ ।। व्यत्यये सुमनोरमा-पङ्कज कुञ्जर-मदनातुर-भ्रमरावली-पराजश्री. किङ्किणी-कुङ्कुमलता-शशिशेखर-लीलालयाः (१०)। चन्द्रहास-गोरो- चना-कुसुमवाण-मालतीकुसुम-नागकेसर-नवचम्पकमाला-विद्याधर-कुब्ज- ककुसुम-कुसुमास्तरणा: (९) । मधुकरीसंलाप-मुखावास-कुचम- लेखा-कुवलयदाम-कलहंस-सन्ध्यावली-कुञ्जरललिता-कुसुमावल्पः (८)। विद्युल्लता-पञ्चाननललिता-मरकतमाला-अभिनववसन्तश्री-मनोहरा-क्षि- तिका-किन्नरलीला: (७) । मकरध्वजहास-कुसुमाकुलमधुकर भ्रमरवि- लास-मदनविलास-विद्याधरहास-कुसुमायुधशेखरीः (६)। उपदोहक- दोहक चन्द्रलेखिका-मुतालिङ्गन-कङ्केल्लिलताभवनानि (५) । कुसुमित- केतकीहस्त-कुञ्जरविलसित-राजहंस-अशोकपल्लवच्छायाः (४)। अनङ्ग- ललिता-मन्मथविलसित-ओहुल्लणकानि (३)। कजललेखा-'किलि- किश्चिते (२)। शशिविम्वितं चेति (१)। तावदा ॥ २० ॥ 1) परनरमुइत्यत्र परनरमुसप्रेक्षणवित्तया सोतया पदनसमणिप्रतिबिम्यितैय दशमुखमुखपतिः परं वेचलं प्रलोकिता । नापरा । कथंभूता । भयविस्सयहासकरी । भयं परपुरुपदर्शनात् । विस्मयहासे च बहुमु. खत्वेन । 2) जइ जर ईत्यत्र यद्यपि कुसुमलतागृहं ज्वलति चन्द्रोऽपि ग्रोमे दिवाकरवत् तपति तथापि भर्नुरन्या गलागतत्वात् बालिका भर्तृसखीवचनं नाङ्गीकुरते । कोशी । ईघ्याभरेण परितरला चञ्चला । कोपप्रादुर्भाचे चञ्चला भवति । 8) करवाले यत्र समराङ्गणे करवालाहारात् करिशीपात् उच्छलिता मुक्ताफलरत्नमाला इक्ष शोभते इवाय्प्रेक्षते। जयनिया स्वयंवरमाला उक्षिाअर्वीकृता । नाइ इवार्थे । १ मुहु N, २ विरअए B. ३ पहनह 8, ४ सीअए ACDN . ५ इ. ६ ईसाभार BP. ७ उच्च- लिल N८ माला ACDNP, ९ समरगिगि c. १० जयतिरिद DEP. ११ शेपरा P १२ तिमिलिभवनानि R; दोलिलताभुवनानि . १३ मिलकिषिते ॥

·२०० छन्दोऽनुशासनम्। व्यत्यय इति समे सप्ताद्याः पोडशान्ताः कला ओजे सैकाद्याः सप्तदशान्ताः प्रत्येकं पूर्ववत्सुमनोरमादिसंज्ञाः चतुप्पयो भवन्ति । तत्र समे सप्तकलीः ओजे अष्टौ यत्र भवन्ति सा सुमनोरमा । यथा- "केआरावु, करि मोर मा। दूरि स गोरी, सुमणोरमा । २०.१ ॥ समे सप्त ओजे नव पङ्कजम् । यथा- "निअवि ययणु तहिं, विन्भमपरें । नं विहिण खित्तु, दहि पंकउ ॥ २०.२ ।। समे सप्त ओजे दश कुञ्जरः । यथा- गजइ घणमाला, घणघटहड । नं मर्यणनिवइणो, कुंजरघड ॥ २०.३ ॥ समे सप्त ओजे एकादश मदनातुरः। यथा- "सलिअक्सरळ क्यणु, मुर्ह पंडरु । तुह अक्खइ सहि मणु, मयणाउरु ॥ २०.४ ॥ समे सप्त ओजे द्वादश भ्रमरावली । यथा "ओ रणणंत भमइ, भमरावलि । मयणधणुइ गुणवल्लि, गं सामलि ॥ २०.५ ।। समे सप्त ओजे त्रयोदश पङ्कजश्रीः । यथा- "तहि मुमैयहि पडिछंदुलो, धणु मयणहु । नवपंकयसिरि सोअरी, तसु वयणुछ । २०.६ ॥ - । 1) केभारा इत्यत्र हे मयूर व केकारवं मा कुरु । सा गौरी दूरे वर्तते । कोलतिशयेन मनोरमा सुन्दरी। 2) निमवि यया इत्या प्ष्ट्वा वदनं तस्याः विभ्रमो भ्रूसमुद्भवो विलासस्तस्य पदम् । नमिवार्थे । विधिना पङ्कजं हृदै क्षिप्तम् । तस्या मुसतुलां दधत् ग्रह्मणा जलाशये क्षिप्ठमिति भावः । 3) गजइ घणमालेत्या घनो निविडो घडहरु-शन्दविशेषो यस्याः सा धनमाला गर्नति । नमिवार्थे । इबोप्रेक्षते । मदननृपस्य कुअरमा। 4) सटिक्सर इत्यय हे सति वचनं स्पलिवार मुग्वं च पातु. रम् । उमयं कर्तुं मनः कर्म । माख्याति । मनः कीदृशम् । मदनातुरम् । 5) [भो] रणरणंतेत्यत्र हे सखि पश्य रणरणती शन्द कुर्वाणा भ्रमरावली भ्रमति । इवोर्यक्षते । श्यामा मदनधनुपः गुणवठी । ज्या इति भावः। 6) धहि भुमयहि इत्यत्र वस्या भ्रुवोः प्रतिच्छन्दो धनुर्मदनस्य । तस्या बदनस सोदरा नवराजभीः । १ फला: dropped in a. २ पो. ३न D. ४ खेY BP. ५पंचओ AER, ६तं. ७माण• BP. ८मह B. ९मयणार. १० रपरणत ; तरुणझणंत .. ११ तहिं सुमयहि AB तहि भुमयाहि .

·पष्ठोऽध्यायः। २०१ समे सप्त ओजे चतुर्दश किङ्किणी । यथा- "ससिणा रयणीए रइभरे, उल्लालिआ। ओ किंकिणिआउ न हु इमा, उडुमालिऔ ॥ २०.७ ॥ समे सप्त ओजे पञ्चदश कुङ्कुमलता । यथा- "गोरडिअहिं उवमिअइ त पर, अचम्भुआ। जह किर हवद फुल्लिअ फलिअ, कुंकुमलय ।। २०.८ ॥ समे सप्त ओजे पोडश शशिशेखरः। यथा- लंघइ सायेर गिरि आरहइ, तुह अहंग। ससिरोहरहसिउजल नईखी, कित्तिगंग ।। २०.९ ।। समे सप्त ओजे सप्तदश लीलालयः । यथा- "जं सहि कोइल कल पुकारइ, फुल्छु तिलंउ । तं पत्तु संतु मासु कामहु, लीलालउ ।। २०.१०॥ एवं दश ।। २०.१०॥ तथा समेऽष्टावोजे नव चन्द्रहासः । यथा- "रह तुह करि, चंदहास। नं रिसिरीए, केसपासँउ ॥ २०.११ ॥ समेऽदायोजे दश गोरोचना । यथा- "गोरोअणगोरी, तुझ कोल। पटिमाइ चुंबइ, ससहरु लोलु ॥ २०.१२॥ समेऽष्टावोजे एकादश कुसुमबाणः । यथा- 1) ससिणा रयीए इत्यय शशिना रजन्या रनिभरे कीटासमये उछालिताः किरिणिका (रिकाः । न खलु इमाः उदुमालाः नक्षयमालाः। ) मोरहीत्यर पर केवलं पुसुमलवया उदा गौर्यः उपमीयन्ते यदि फिल भवति सा पुस्पिचा पाला सती भत्सनुता । वसा धर्मयं करिमनेन वयते इति 1 3) लंघर सापर इस्पा के रामन् वय कीर्तिगत मपूग वर्तते। यता सागर सत्ते गिरीनारोहति । पीली। शशि- दोसरहसियोग्यता । भमा मरितसर्थः। 1) सहि कोलियन हे सरि यकोकिला मारण्याइनि पर पुछिता] तिलकामा समभापते काम लीलालयः यसमास. प्राप्त इत्यर्थः। 5) रेहद नुह इत्पत्र तय करे पन्नास शोभते। इसोपेक्षते । रिप्रियः शाशो देगी। 6) गोरोमणेत्या गोरोपनागारि वर कसोळं प्रतिनया प्रतिविम्मेन घुम्मति सरभन्नः । फोरसः । टोलप्रबळः । रा massan- २ालिम ABCD भाटिया ३ रडमालियर. ४. N. ५ शामक ६मापी ABCD. निलमोन्जालो. ८पर, RRA, १०बाममो-पासमो. ११दुम्भ: १२ मा30.

·२०२ छन्दोऽनुशासनम् । "जसु लोहचकिर्ण वि, न दलिंउ झाणु। वहिं 'कीरि कि करउ, से कुसुमवाणु ॥ २०.१३ ॥ समेटाबोजे द्वादश मालतीकुसुमम् । यथा- "मालईकुसुमु न लेइ, चंदणु चयइ । तुह दसणउम्माही, मग्गु जि निअइ ।। २०.१४ ।। समेष्टावोजे त्रयोदश नागकेसरः । यथा- "दीसइ उववणि फुल्लिओ, नायकेसरो। नं माहविण वणसिरिहि, दिगँ सेहरों ।। २०.१५ ॥ समेष्टायोजे चतुर्दश नवचम्पकमाला । यथा- "तणु नवचंपयमाल जिण, करकम कमल सहि तुहुं मावलच्छि विग, परिमलयहल ॥ २०.१६ ॥ समेष्टायोजे पञ्चदश विद्याधरः । यथा- "मुहि करिवि मयलंउणु गुलि, गुलिआसिद्धिं । विजाहरिण निम्न यम्महिण, जगु जिउ चुद्धिं ॥ २०.१५ ।। समेटावोजे पोडश कुञ्जककुसुमम् । यथा- "पेच्छंतहु नयमालइ ललिअ, परिमलअसम । भमरहुँ फिम्ब मणु रंजहि गरि, कुञ्जयकुसुम ।। २०.१८ ।। समेटायोजे सप्तदश कुमुमास्तरणम् । यथा- "मलयानिलु मलयजरसु ससहरु, कुसुमत्थरणु । विरहानलजलिअहि तमु सर्बु वि, तणुसंतवणु ॥ २०.१९ ॥ एवं नव ।। २०.१९ ॥ 1) जसु लोहचकिण वीत्यत्र यस्य भगरता लोहचकेगापि सगमाधममुकेनापि ध्यान न दलि तस्मिन्धीरे किं करोनि स कुसुमायुधः । अपि तु न किमपीत्यर्थः। 2) मालइकुसुमेत्यत्र है मुमग वर दर्शनोस्कण्ठिता बाला मालतीक्मुम न लाति न गृहाति । चन्दनं सजति । पर केवलं मार्गमेव पश्यति । ३) दसइ उबवणात्य इश्यते उपरनं पनप्रदां लक्षीकृत्य पुटिपतो नागकेशरः । इबोयक्षते । माधयेन वसन्तेन वनश्रियो दत्तः शेखरः 1) तणु नवयंपयेत्यत्र तनुः शरीरं नवचम्पकमाला येन कारणेन करकम(माः) कमलानि हे सखि तेन कारगेन माधवलक्ष्मीसन्तधीः यसे। कीरशी। परिमलयहुला। 5) मुहि करिवीत्या मुखे कृत्वा मृगलान्छनगुटिका मन्मयेन बुदा जगजितम् । कने । गुटिकासिद्धन विद्याधरेणेव 6) पेच्छंतहु इत्या प्रेक्षमाणानां नवमाली हालत परिमनानन्यनुल्या अमराणां कथं मनो रक्षन्ति केवलं कुब्जककुमुमानि 7) मलयानिटेन्यत्र मलयानिलो मलयजरस सराधर मुमास्तरण विरहानलबालितायातस्याः सर्वमप्येवत्तनुसतापनं भवति । १ वकिण वि . २ दलिओ, ३ जाणु , ४ वीरी ३, ५, ६काम BDP. ७ दस . ८ दिनु दिग्ण ACN. ९कन dropped in कमल ACDS. १० मयलंग AD मलंगगुणु . ११ गुलिआ . १२ पेच्छं नहु 47 पेच्छदाहु, पेइंतह Atr. १३ भमरह ABP. १४ न. १५ सुबइक• B; गुजयानुन . १६ सम्व वि B; मत्रु वि 3.

·पष्टोऽध्यायः २०३ तथा समे नव ओजे दश मधुकरीसंलापः । यथा- "निसुणिम माइंदइ, मारिसला। ओ पवसिअतरुणिहिं, पत्थुअउ पलावु || २०.२० ॥ समे नव ओजे एकादश सुखावासः । यथा- "जइ बम्मह गोरडी, भलई निहालसि । तुह सुहआवासणी, ता किं जालसि ।। २०.२१ ।। समे नव ओजे द्वादश कुङ्कुमलेखा । यथा- *फेडवि कुंकुमलेह, रिउव?वयणहं । पंकलेह निम्मविश, पई महिसयणहं ॥ २०.२२ ॥ समे नव ओजे त्रयोदश कुवलयदाम । यथा- "जहिं घल्लइ उप्फुल्लिअ, धण चलनयणई । सहिं नवकुवलयदामई, तक्खणि निवडई ॥ २०.२३ ।। समे नव ओजे चतुर्दश कलहंसः । यथा- "कामिणिहिअयसरोवरहं, तुहुँ जि कलहंसु । प्रिय रूविण मयणहु किअउ, तई जि" परहंसु ॥ २०.२४ ।। समे नव ओजे पञ्चदश सन्ध्यावली । यथा- "सिंदूरि* गुरुकुंभत्थल, गयघट तुहुं" बलि । अंगालि नराहिय उत्थरिअ, किर संझावलि ॥ २०.२५ ॥ समे नव ओजे पोडश कुञ्जरललिता । यथा- "तोडिअगुँडमुहवडसंनाह, छडिखग्गय । निंदहिं पहु कुंजरललिअगइ, तुह अरि भग्गय ॥ २०.२६ ।। 1) निसुरणेम माइंद इत्यत्र श्रुत्वा माकन्दे मधुकरीसंलापं पश्य प्रोपितरमणीभिः प्रलाप रोदनं प्रस्तुतः प्रारब्धः। 2) जइ चम्महेत्यत्र यदि हे मन्मथ गौरों भन्यां निभालयाते तदा ठव सुखावासी कि ज्वालयसि। 3 फेडवि कुंकुमलेहेन्यत्र स्फेटयित्वा कुकुमलेखां पत्रवली रिपुवधूवदनाना पङ्कलेखा निर्मिता स्वया वासाम् । कीदृशां महीशयनानाम् 4) जहि घाईत्यत्र यत्र क्षिपनि उत्फुल्ले मिया चलनयने तत्र नवकुवलयदामानि तरक्षणं पतन्ति । झ्यामकान्तिपातात् सर्वत्र झ्यामीभवनाहित्यर्थः 5) कामिमिहिमि(होत्यय कामिन्या हृदयसरोवरस्य स्वमेव राजहंसः । हे प्रिय त्वयैव मदनस्य पराभवः कृतः 6) सिंदूरिम इत्यत्र हे नराधिप वव बले गजघटाः सन्ति। कीदृशाः(इयः)। सिन्दुरितगुरुकुम्भस्थलाः । किलेति संभावनायाम् । भकाले सन्ध्यावलिरसिता। 7) तोडिजगुडेत्या गुदा गजमरा । मुखपटाः इलियादीनां मुखा- धरणानि । निन्दन्ति हे प्रभो कुन्नरललितगतिम् । भग्ना भरयो मुन्नखगाः । नश्यन्त इति शेषः । १'भायंदइ १.२ महूअरीसं०.३ उABP; उ D.४ तरुणि तिं.५ पत्युअओ.६ निहालिसि BP. ७मुह.. ८ना कि N. ९बहूवयणद D; वहुयणदु. १० नुह जि. २१ पिया... १२.१३ सिंदुरिम इ. १४ दुद .. १५ अकालि BP; अग्गति xs. १३ किरि D. १७ संघावलि . १८ गुग्मु.. १९ दिन . २१ भरममा CDNS. . २० सगयासरगद.

·, ૨૦૪ छन्दोऽनुशासनम् । समे नव ओजे सप्तदश कुसुमावली । यथा- "निच्छई पिअसहि वम्महरायहु, आणु जु भंजइ । कुसुमावलिठिअछयसद्दिहि, तं महु वन्नइ ॥ २०.२७ ॥ एवमष्ट ॥२०॥ २७॥ तथा । समे दश ओजे एकादश विद्युल्लता । यथा- "विजुलै मेहमझि, अंधारइ गोरी । कवण स हत्यमल्लि, कुसुमाउह तोरी ।। २०.२८ ॥ समे दश ओजे द्वादश पञ्चाननललिता । यथा- "संतहहं मयगलहं, चिकारिहिं कलिअ । रणाइं वि वजरहि, पंचाणणललिअ । २०.२९ ।। समे दश ओजे त्रयोदश मरकतमाला । यथा-- "फुलंधुअधोरणीउ, लयावणगोच्छिहिं । नवमरगयमालिआउ, नाइ महुँलच्छिहिं ॥ २०.३० ॥ समे दश ओजे चतुर्दश अभिनववसन्तश्रीः । यथा- "कर असोअदल मुहु कमलु, हसिउ नयमल्लिअ । अहिणववसंतसिरि एइ, मोहणछइलि* ॥ २०.३१ ॥ समे दश ओजे पञ्चदश मनोहरी । यथा- "तुर्ह गुण अणुदिणु सुमरंतिहि, विरहकरालिअहि । मयणमणोहर तणुअंगिहि, दय करि वालिअहि ।। २०.३२ ॥ 1) निच्छद पिअसहि इत्यत्र निश्चयेन हे प्रियसरिष मदनराश: माज्ञां यो भनक्ति पट्पदखने मधुर्वसन्तः उर्जपति। 2) विकुल मेहेसत्र अन्धकारे मेपमध्ये गौरी विद्युद् श्यते । का साया हे कुसुमायुध स्वदीया हस्तभल्ली । भलीव भली विरहि दु.सजनकरवात् । 3) समित्या सग्रस्ताना मदकलानां चि(ची)कारररण्यान्यपि किल निश्चयेन पचाननललितानि कथयन्ति। 4) फुल्लधयधोरणीत्यत्र लतावनगुच्छेपु पुष्पंधयधोरणयो भान्ति । येक्षते 1 मधुलक्ष्म्याः मरकतमालाः । मरकतमरिष्टरलमित्यर्थः। 5) कर भसोम इत्यत्र करी हन्ती अशोकदलानि मुखं कमलं हसित नवमलिका । मभिनववसन्तधीरेया कामिनी । मोहने का निपुणा। 6) तुह गुण अणुदिणु इत्यय हे मुभग हे मदनमनोहर । तव गुणाननुदिनं स्मरन्नीपु विरहकरालितामु तन्वङ्गीषु दयां कुरु । १ आण BDr. २j N. ३ द्विअ . ४ लप्पय इ. ५ सदह B; सहहिं AP. ६ विबुलय 8. ७ विकारिहिं . ८ कलिआ-नलिआ 8, ९रलाई वि. १० धोरणीय BP%3; धोरणीओ CO. ११ गुच्छिहि ARP. १२मालियाओ १३ मुहुल• N. १४ ठइलि. १५ मनोरमा १६ तुहु A. १७ समरविहि ॥ १८ वालिअहिं BCD, वालिअहि A, ·पष्ठोऽध्यायः। ०५ समे दश ओजे पोडश क्षितिका । यथा- "हिंडइ सा धण जाम्ब गहिली, विरहिण भाखिती। देक्खिवि वल्हु ता आणंदी, जणु अमईण सित्ती ॥ २०.३३ ॥ समे दश ओजे सप्तदश किन्नरलीला । यथा- "ओ भडकवंधु नचंतु समरि, असिपहा(ह)रतुष्टिण । किन्नरलील कलइ तुरयसिरिण, तक्खेणचहुट्टिणं ।। २०.३४ ।। एवं सप्त ॥ २०.३४॥ तथा समे एकादश ओजे द्वादश मकरध्वजहासः । यथा- "सो जलिअंउ मयणगि, जु कुसुमिअंउ पलासु। जा पप्फुल्लिअ मल्ली, सु मयरद्धयहासु ॥ २०.३५ ।। समे एकादश ओजे त्रयोदश कुसुमाकुलमधुकरः । यथा-- "पत्तउ एहु यसत्तउ, कुसुमाउलमहुअरु। माणिणि माणु मलंत उ, कुसुमाउहसह्यरु ॥ २०.३६ ।। समे एकादश ओजे चतुर्दश भ्रमरविलासः । यथा- "अलि मालइपरिमललुछ, न अन्नहिं रद करइ । सा भमरविलासविड, न अन्नहिं मणु धरइ ॥ २०.३७ ॥ समे एकादश ओजे पञ्चदश मदनविलासः । यथा, "मयणविलासगिरिष सहेई, मुर्द्धहि थणमंटल। तहिं रेहइ तरलहारलय, निझर फिर निम्मलु ॥ २०.३८ ॥ समे एकादश ओजे पोडश विद्याधरहासः यथा- "नोसंतिहिं समरागमसमइ, परिचत्तर्गइंदिहिं । विवि विजाहर हासिभ सयल, तुह "वेरिनरिदिहिं । २०.३९ ।। 1) हिंदह सा धणेत्यत्र सा प्रिया यादिरहेण आक्षिप्ता सती महिला परिभ्रमति तावत् यठभं रखा मानन्दिता ममतेन सिता भपति 2) भो भरमगंधु इत्यत्र पदय भरमबन्धः समरे नत्यन् । भमिमहारशुटिनेन, सक्षलोहिसस्यात् वक्षने पिटनेनाधशिरसा किनालीला कलयति । तुजवदनवाद। 3) सो जटिभउ इत्पन पपलासा मिणो धन्मदनामिः प्रज्वलितः । यच मटिका प्रोत्फुल्ला तन्मकरध्वज हास्यम् । 4) पचउ पहु इस्थय एष यसन्तः प्राप्तः । कीरशः । कुमुमेपु भाकुलाः मधुकरराः यत्र । पुनः कीदृशः। कुमुमायुधसहचरः। हे मानिनि मानेनालं कृतम् । तरेत्यध्याहारः।[मानिनीमान मर्दयन् .1 5) मलि मारह इत्यत्र मलिर्भमा मालतीपरिमललुम्भो नान्यय रति करोति । सापि मालती अमरबिलासविदग्धा नान्यत्र मनो दभाति । तसिव पिच धरतीययः। 6) मयणविलायर मदनविलासगिरिवत् शोभते मुग्धायाः खन- मण्डलम् । वा राजते तरलहारलता निरः किल निर्मलः17) नासंतिहिमित्यात नश्यद्धिः समागमसमये परित्यागनेन्द्रदिवि विद्याधरा हागिताः सम्लामा बेरिनरेन्द्रः। १गहिति.. २ अनपन D. ३ गिदी. ४रिण. ५ तासनि. ६बहुरिन . ७मिओ ८मरणगी. मे १० नाग Acमाण०११मिनट १२ उरउD.K. १३न अमिाद BY: ओ A. १५विधा १५ राहद, मद, २६ मुमिदिमुदाई , १७ पननम्त, पवमन्तु , पचमाJB २८हार १९ नायना.. २० गयदि . २१cx. २२ पेरनरिवाद .

·२०६ छन्दोऽनुशासनम् । समे एकादश ओने सप्तदश कुगुमायुधशेखरः । यथा- "घोलिरनवपघु परिफुल्लिर, रेहइ असोअतरु । विरइडे रस्में नाइ महुमासिण, कुसुमाउहरोहरु ।। २०.४० ॥ एवं पट् ॥ २०.४० ॥ तथा समे द्वादश जोजे त्रयोदश उपदोहकः । यथा- "महु कतिण रणि मुफर, एकु पहार अमोहुँ । उअ दो हय हय चूरिउँ, सद्णु सारहि जोहु ॥ २०.४१ ॥ समे द्वादश ओजे चतुर्दश दोहकः । यथा- "पिअहु पहारिण इकिण वि, सहि दो हया पठति । सर्नद्धत असारभडु, अन्न तुरगु न भति ॥ २०.४२ ॥ प्रायोग्रहणात्संस्कृतेऽपि । यथा "मम तावन्मतमेव दिह, किमपि यदस्ति तदस्तु । रमणीभ्यो रमणीयतर, अन्यत्किमपि न वस्तु ॥ २० ४३ ।। अब समपादान्ते गुरुद्वयमित्याम्नायः ॥ २०.४३ ॥ समे द्वादश ओजे पञ्चदश चन्द्रलेसिका । यथा- "तुह विहिं सा अइदुमली, धणे आवर्ल्डरदेह । अमियरकिरणिहिं विक्खिविअ, चंदलेह जिम्य एह ॥ २०.४४ ॥ समे द्वादश ओजे पोडश सुतालिशनम् । यथा- "तुह चडिण भुअडिग निवइ, धरमागिण महिवलें। जलहिमुआलिंगणपसुद्ध, देउ जणु कलउ ॥ २०.४५ ॥ 1) घोलिरनवपल्लवेयर भझोकतर राजत । कीडश । घोलनकपडव । परि सामरत्येन पुष्पित । इदोस्पेक्षते । मधुमासेन कुसुमायुधशेसरो शिरचितो रम्य । 2) महु कतिणेत्या इ सवि पश्य । मम कान्तेन रमणेन । रणे समामे । एक अमोघ प्रहारो मुत्तो येन प्रहारेण दी हवी हयौ घरित स्पन्दन' साथियोधच । 3) पियहु पहारणेवा हे सखि प्रियस प्रहारेण एकनापि दो इवी पतत । सद भववारभट अभ्यस्तरण मात्र भ्रान्तिः। 4) नमेसन मम तापदउन्नत नलि । भन्यद्वस्तु न था। किम् । रमणीभ्यो रमणीयक किमपि धरतु नास्तीति परिवाथ । 5) नुद्द विरह इत्यत्र व विरद सा मिया भापाण्डरदेहातिदुर्वला। महिमकर सूर्य वस्ख किरण क्षिता एषा चन्द्र सा पाण्डरदहा भवति । किंच एशद्दत पूषमागतमस्तीति । 6) नुह चरिणत्यय तय घण्दन भुजदण्डन हे नृपते धरमाणन महीवलय जलधे सुता लक्ष्मी तस्या मालिशनप्रभव मुख ददो उनाईन कलयनु । भत्विति याबद। १ परिफुल्लिओ । २ विरहो, विरदओ, ३रम्मउP ४माओ५ ५ अमा ६चुरिओ A, चूरिओ ८ सनरओ As ९ असवादभई BER, असवारभC0 २० अब..११ भरच स.1 १२ धम १३ आवडरदेह । १४ बरओ PH १५ पहा १६ जणदण AL ·२०७ - पष्ठोऽध्यायः। समे द्वादश ओज सप्तदश कङ्केल्लिलताभवनम् । यथा- कल्लिलयाभवर्णभंतरि, अलिरिछोलि सहति । नावैइ महुलच्छीविणिवेसिअ, फजलहत्ययपंति ॥ २०.४६ ॥ एवं पञ्च ॥ २०.४६ ॥ तथा समे त्रयोदश ओजे चतुर्दश कुसुमितकेतकीहस्तः । यथा- "जगु नीसेसु वि निजिणिउ, निरु गधिरु विसमत्थउ । उभइ सरलदलंगुलिउ, कुमुमिअकेअइहत्थउ ॥ २०.४७ ।। समे त्रयोदश ओज पञ्चदश कुञ्जरविलसितम् । यथा- "सल्लइपल्लरकवलप्पणु, रेवानइजलि मजणु । वं कुंजरविलसिउ सुमरइ, गयविरहिउ करेणुगणु ॥ २०.४८ ॥ समे त्रयोदश ओजे पोडश राजहंसः । यथा- "जइ गंगाजलि धवलि कालइ, जउणाजलि जइ खितउ । रायहंसि न हु धुंडु न तुह, सुभत्तणु तु वि तेत्तउ ॥ २०.४९ ॥ समे प्रयोदश ओजे सप्तदश अशोकपल्लवच्छाया । यथा- "वर्यणु सरोजु नयेणे कुरलयदल, हाँसु नवफुल्लिअमलि। करपाय असोअपल्लपच्छाय, सइ जि कुसुमाउहभल्लि ॥ २०.५० ॥ एवं चत्वारः ।। २०.५०॥ समे चतुर्दश ओजे पञ्चदश अनगललिता । यथा- "पलिअ केस चल दसणावलि, जर जनरइ सरीरवलु । समि वि गैलहिं अणंगललिअ, किनउ धम्म महंतफल ॥ २०.५१॥ - 1) लिलयेत्यय कोछिलताभवनाभ्यन्तरे भ्रमरप्रेणयो राजन्ते । इवोपेक्षते । मधुलभम्या विनि- वेशिताः फजलहस्तपतयः। 2) जगु नीखेमु पीत्यत्र जगनिम्शेपमपि निर्मित्य निश्चित सम विषमानः कामः उत्तराति सरलदलाहुटी. कुमुमिततकीहस्त्रम् । 3 सलापल्लरेस्पन करेणुगण: हस्तिनीसमूहः गजेन पिरहित सन् सफीपछरकालागं रेवानदीनले भजन व सरति। ) गंगेत्यय यदि प धरले गमानले यदि घ कृष्णे यमुनाजले राजहंस प्रक्षितः व्यापि तस्य शुभ म यर्धिवं न पशुटितम् । 5) ययण सरोठ इत्या पदनं सरोज नयनं उलयदल हास पुनितनयमलिन करपादो भयोकपछ- पप्यायो । गोप्रेक्षते । स्वयमेव मुमायुधस्स भठिका। मठी शमविशेषः । 6) पटिम केस इत्यत्र शाः पलिताः। पला दसनापटिः। जरया जरिव शरीरयलम्। सर्गण्यपि गलति। मनंगलालिमाई छलिमाई] इनि-ललितानि । भवएप महापळे धर्म कुस्त भभ्याः । १भवपरिभरि २रिनोळे . ३ लायर, ४तपयर्पत ४.५निवनिउ 40. ६ उपहा. ७ ल्यो . ९गितो. २.यु. ११ गुम्मतjps. १३१D. १४ हंग, १५ मि.. १६ic.१७ गति ACVIS.

·२०८ छन्दोऽनुशासनम् । समे चतुर्दश ओजे पोडश मन्मथविलसितम् । यथा- मयवस तरुणिविलोअणतरलु, कलेवरु संपइ जीविउ । मेल्हु रमणीअणि सहुँ संगु, चयहु हयवम्महविलसिउ ॥ २०.५२ ।। समे चतुर्दश ओजे सप्तदश ओहुल्लाणकम् । यथा- "महुरसु घुटिङ जेहिं जहिच्छइ, ते अलि दीसंत भमंत । मालइओहुल्लणउं करंतिण, किं साहिउँ पई हेमंत ।। २०.५३ ॥ "पारगडीत्यन्ये । एवं त्रयः ॥२०.५३।। समे पञ्चदश ओजे पोडश कजललेखा । यथा- "फजललेहाविललोअणवं, गलिअंसुजलिण पहुँछ । अहरालत्तयरसु सामरिसु, तुह रिउवहुनयणि पइउ ॥ २०.५४ ॥ समे पञ्चदश ओजे सप्तदश किलिकिञ्चितम् । यथा- "तरुणीकिलिकिंचिअई विसट्टहिं, ससिजोहसमुजल रत्तडी । मल्लिअफुल्लई परिमलसारई, जउ तउ गय सर्गगहु वत्ती ॥ २०.५५ ।। एवं द्वे ॥ २०.५५॥ समे पोडश ओजे सप्तदश शशिविम्बितम् । यथा- "तुह मुंह लोयण्णतरंगिणीए, झलकंतउ कतिकरविउ । सोहइ निम्मलवट्ठलमंडलु, जलमज्झि नाइ ससि विविउ ।। २०.५६ ॥ अत्रैकः । एवं तावद्वा पञ्चपञ्चाशद्भेदा चतुष्पदी । उभये दशोत्तरशतमन्तरसमा: चतुष्पद्यो वस्तुकानि वा ॥ 1) मयवसेत्यत्र मदवशतरुणीविलोचनवत् तरलं कलेवरं संपत् जीवितं च। मुच्यता रमणीजनेन समः । त्यजत हतमन्मथस्य विलसितम्। २) महुरम इत्यत्र हे हेमन्त त्वया मालत्याः। ओहुलगउं इति- निदीसित्वं पुष्पादिहीनत्वमिति यावत् । कुर्वता किं साधितम् । यसाधैर्भमरयहच्छया मधुरसः धुटितः भास्वादिवः ते भ्रमराः सांप्रतं पुप्पाभावात् भ्रमन्तः दृश्यन्ते । मधोरनुपलग्भात्। 3) वाखरीति पिङ्गलमते । 4) कजललेहेत्यत्र कबलरेखाविलवं विलोचनानां गठिवाध्रुजलेन प्रमृष्टं निरस्तम् । अधरा. लक्तकरसः सामर्पः सन् तव रिपुवनयने प्रविष्टः । रिपुवधूनयनान्यारफानि जावानि इति भावः। 5)वर- पीकिलीत्सन सिवहसिनभयरोपगर्वदुःखधमामिलापसंकरः किलिकिंचितम् । वरुणीकिलिकिंचितानि विस- पन्ति । शक्षिज्योसासमुज्वला रानिः । मछिकापुष्पाणि परिमलसाराणि । यदि तदा स्वर्गस्य गवा पार्छ । स्वाभिधानं न कोपि गृहाति इति भावः। 6) तुह मुहेत्या तव लावण्यतररियां दीप्यमानं कान्ति- करम्वित शोभते मुखम् । इवोत्प्रेक्षते । निर्मल वर्तुलमण्डलो जलमध्ये शशी बिम्बितः। १मइवस D. २ मेल्हु . ३ सहुं ABP. ४ दीसति BP. ५ पम्हुट्ठओ . ६ पढओ N. ७ जोन्ह ८सग्गह; मग्गहु . ९नुहु ABCDSP. १०मुह ABK. ११ सयध ABCDKIN. १२ करविअओ 40. १३ निम्मल A. २४ विविओ विपिअओ N. १५५२.

·पष्ठोऽध्यायः २०९ अन्तरसमा एव द्वितीयतृतीयांहिव्यत्ययेऽर्धसमाः ॥ २१ ॥ द्वितीयतृतीयपादयोर्विपर्यये सत्यन्तरसमा एव दशोत्तरशतसंख्या अर्धसमासंज्ञाः। एवग्रहणं सर्वसाम्यार्थम् । तेनासामपि तान्येव चम्पककुसुमादीनि नामानि भवन्ति । तत्रौजे सप्त समेऽप्टेयन्तरसमा-चम्पककुसुमम् । तदेव द्वितीयतृतीयांहिविपर्ययेऽर्धसमा- चम्पककुसुमम् । यथा- "गोरी गोवि, दरफुरिउहि । कलहंसीगइ, कलहे लग्गइ ॥ २१.१ ।। "मुखपङ्क्तिरर्धसमा यथा- कवकष्णकलिंग परर्जिा, ठिय नरबह माणविचजि[अ]आ। नहु कोइ अभिट्टइ अणिअवहि, कहिं परि जयहहुँ कहँ कहि ॥ २१.२॥ इत्यादि। द्वित्रिचतुर्भिलक्षणर्मिश्रा सङ्कीर्णा ॥ २२ ॥ द्वाभ्यां धुवाया अहिलक्षणाभ्यां निभिः चतुर्भिर्वा एकर मिश्रा संकीर्णा नाम चतुष्पदी । तत्र द्वाभ्यां सङ्कीर्णा । यथा- 'चूडाँउ वाहोहजलु, नयणा कंचु वि समर्थण । इअ मुजि रइआ दूहडा, पंच वि कामहु पंचसर ।। २२.१ ॥ विभिर्यथा- "यायाला फरसा विंधणा, गुणिहिं विमुका प्राणहर । जह दुजण सवर्णणपउरि, तेम्ब पसरु न लहंति सर ॥ २२.२ ।। यथावा "चूडलंउ घुण्णी होइसइ, मुद्धिकओलि निहित्तउ । निउ सासाणलिण, बाइसलिलसंसित्तउ ॥ २२.३ ॥ 1) गोरी गोटि इत्यत्र गौरी की गोठ दरस्फुरितो ईपरफुरितो भोटो यस्याः सा गोडीदरस्फुरितोगी। फलईस्पा सद यो गतिकलहनन गति । गती कलहंसा सदस्पर्धा विपते इत्यय:। १) मुखपहिरसमेत्यत्र भोने पर सने पोमा एवंलक्षणं मुसपशिनाम छन्दविपनासत्तमम् । 3) वक्रपयेत्या पो द्रोणाचार्यः कर्णधम्पाधिपनियेते पराजिताः खिताः । न प कोऽपि युध्यतेऽनीपये सन्यमार्गे । कुत्र वैरी जसपनामा इनि कयय कृष्ण इति पादाः पठन्ति । 4) घटलउ इन्यय हनि प्रसिद्धः, बाप्पोपनलं, नयनानि, काम, समलनी, एमां पचाना भपि दूहका मजन राशा रचिताः मन्ति। पवापि कानाराः। 5) यायाला फरमेत्यय यथा दुर्जनाः सवनप्रमुरे स्थाने प्रसरं लभन्ते न तया पराः । दुर्जनाय किंभूःपाचालाः परयाः कोरा मर्माधिः येधिनः गुगरोदायांदिनिर्षिमुग्धाः । पक्षे शराः कोशाः। पारस पहाः यधमा गुग मत्वादिनिम्पुिरता 1) भी इसन पूरस्थूर्णः भरिन्पति मुझे सोले तिहिला मन निग्या भामानलेन वानु पाप्परिटेन सिट। १ तृतीमहल अन्तर.. २. ३ परिपविभा. ४वर P. सा. ६. ७. ८ .cox; मार, ९ रानपान ALES. १०पंसह ११ नमामी.. १२ बुहम्मो coxsa १३ निास cos. १४ सायानितिन vs.

·२१० छन्दोऽनुशासनम् । चतुर्भिर्यथा- " तेत्तिउ वाहोहजलु, सिहिणतरि वि न पत्तु । चिमिचिमिवि गंडलिहिं, सिमिसिमिवि सिमिवि समत्तु ॥ २२.४ ।। समः पादः सर्वसमा ॥ २३ ॥ तुल्यकलैश्चतुर्भिः पादः सर्वसमा चतुप्पदी ॥ २३ ॥ तद्विशेपानाह- पचौ ध्रुवकम् ॥ २४॥ पञ्चमात्रचतुर्मात्री गणौ यर्स पादे तद् ध्रुवकम् । यथा- "जइ वि संन्वु न करि, तुं ध्रुवु मुणिउ हरि । जं विरहमीअइ, अणुसरिउ सिरिअइ ॥ २४.१ ।। चौ दः शशाङ्कवदना ॥२५॥ द्वौ चतुर्मात्री द्विमात्रथैकः शशाङ्कवदना । यथा- "नवकुवलयनयण, ससंस्वयण धण । कोमलकमलकर, उअ सरयसिरि किर ॥ २५.१ ।। चपदाश्चातौ वा मारकृतिः ।। २६ ॥ चतुर्मात्रपञ्चमात्रद्विमात्राः चतुर्मात्रद्वयतिमात्रौ वा मारकृतिः । यथा- "तुह मार मारकिदी, क वि एह नवल्लिभ । "दूरि स पालेभल्लि, जं हिटइ सहिथ ॥ २६.१ ॥ पचदाश्चिी महानुभावा ॥ २७॥ पण्मात्रचतुर्माद्विमात्रा वा चगणत्रयं वा यत्र सा महानुभावा । यथा- 1) तेचिउ यादोहेयत्र तत्वावधाभोवजा सनातरे न प्राप्तम् । तसलोहाद्युपरि यदि जलापिन्दुः पतति तदा प्रथमं छमिछमिशन्दं करोनि पश्चात्समिसमीति कृन्त्रा गुप्यनि । कपोलादपि विरहानलेन वप्ती स्तोऽतन्त्र समाप्तम् । इत्येती द्वारपि दोहो 'चूहलउ' 'बाहोहजलासिको' मुजरचिती । १) जइ वि संशु नेस्त्र हे राचन् यद्यपि गद्धो न धनः करे उधापि त्वं भुवं निश्चित झातो हरिविष्णुः । यद्विरहे भीतया श्रिया मनुसृतः आश्रितः। 3) नवकुरलयेत्यत्र नवकुवलयनयना शशाश्वदना प्रिया कोमलकमलकरा पश्य शरत्धीः शरछश्मीः। रिलनि - संभावनायाम् । 4) नुह मारेत्यत्र हे मार काम वर एपा नूतना कापि मारकृतिः । अपूर्वः कोऽप्ययं मारः इत्यर्थः । सा याला एव भछिरे यदलात कारगाव हृदये शास्यिता । धन्या भली दूरस्था सती न शल्यकारिणीत्यवंम् । १ वित्तिउE, २ सिदिणं नरिवि. ३ छिमिवि छिमिवि . ४गंदस्यलहिं CBxs. सिमिवि समतु EP. ६यन . ८दौ चतुर्मानक: A. ९ कमल dropped in a १० एवहनवादी .११ दर ३. १२ सयाभलिव सालिमलिं , १३ हिसहा.

·पष्ठोऽध्याय । "जे निअहि न परदोस, गुणिहिं जि पयडिअतोस । ते जगि महाशुभागा, विरला सरलसहावा ॥ २७ १ ।। पचताश्चापौ पाती चाप्सरोविलसितम् ॥ २८ ॥ पण्मात्रचतुर्मापतिमात्रा वा चतुर्मात्रद्वयपञ्चमानौ वा पञ्चमानद्वयतिमात्रौ वा यत्र तदप्सरोविलसितम् । यथा- "पइ ससिवयणिए विभमि, हसिनै अच्छरविलसिअई। भुमईहि कि पाइकर, मयणु मोहिनजणमणइ ॥ २८ १ ॥ पचचाश्चिदौ वा गन्धोदकधारा ॥ २९॥ पण्मात्रचतुर्मानद्वयं यदि वा चतुर्मानत्रयं द्विमात्रश्च सा गन्धोटकधारा । यथा- "रमणिकपोलकुरगमय-, पत्तलयाविलअसुभवि । घणगंधोदयधारभरि, वइरिअ तुह पहायति सचि ॥ २९ १ ॥ चितौ पचपा वा पारणकम् ॥ ३० ॥ चतुर्मात्रय त्रिमात्रश्च यदि वा पण्मात्रचतुर्माप्रपञ्चमानाः पारणकम् । यथा- "कईअहिं होएसइ त दिवसु, आणदमुहारसपाणउ । होही प्रियमुहससिचदिमइ, जहिं नयणउ(ओ)रह पारणउ ॥ ३० १॥ ची पद्धडिका ॥ ३१॥ चगणचतुष्कं पद्धडिका । यथा- "परगुणगहणु सदोसपयासणु, महुमहुरक्खरहिअमिअभासणु। उवयारिण 'पडिकिउ वेरिअणह, इअ पद्धंडी मणोहर सुअणह ।। ३११॥ 1)जे निभहिं नेत्यन ये सत्पुरुया परदोषान् न पश्यति कि तु गुणैरेव प्रकटिततोपा त एव जगति महानुभावाः । विरला स्तोका । कीरशा । सरलस्वभा। 2) पइ सतिषयणि इत्यत्र त्यया शशिवदनिके विभमेण बिलासेन इसितानि भप्सरोचिरसितानि । भूना कृतोऽस्पपदातिर्मदन काम । किविशिष्टया मोहिाजनमनसा। 3) रमणिकमोरेत्यत्र रमणाकोलेगु या कुरणमइपालता कस्तूरी पनवलाखाभिराविलानि श्यामीकृतानि यान्यधूणि तेभ्यो भव उ पळतस्मिन् ग धोदकधाराभरे वैरिणतय बान्ति स्नान कुर्वन्ति स । 4) कइत्ति-कदा भविष्यति स दिवस । आन दसुधारसप्रापण भानन्दसुधारसपावन पवित्रो वा भविष्यात प्रियमुखशाशिचन्द्रिकाया यत्र ननयनचकोरयो पारगम्। 5) परगुणत्यत्र परेपा गुणाना ग्रहण स्वकीय दोपप्रकाशन च । मधुव मधुराक्षराणि यत्र । एविध हिन मित भापग च । उपकारण प्रतीकारो वैरितनानाम् । वैरिणामप्युपकारकरणमित्यय । एषा पदातागा मनोहरा मुजनानाम् । भयोऽपि हि वैरिणां द्रोहेण प्रतीकार करोत मुननस्तूपकारणत्या । १निअहि २पयीयतोस । ३भाव सहार BFP ४ ससिवयणिइ BP रासिवयणीए । ससिवयणिविन्भमि 0 ५ असि ६ भुमयहिं । ८ मोहिउज ९ काहि १० होइसइ BR ११ पावणE ACN १२ चदिम १३ नयापिचर BP नयणचउरह ACDN १४ पारणओ 3 १५ बचतुश्य है १६ महु dropped an A महुमदुरक्सरअमियमा० . १७ परिकिभोप, पडिक, १८ चरिणहा १९पडिया -- ७ का ·पन्दोग्नुशासनम्। भजादिषांना साराने प्रासनी(३.७३) इह सपिप इति विशेषः ॥ ३१.१॥ पिपा पगाता पा रगडावकम् ॥ ३२ ॥ मग पगणय पदिपा पन्नाप्रभातुर्मास्यं विनायथ यस पाद वद्रगडा- शुरस्म् । पया- "मगंगई मोरईपादि, वह गुम्द रूपमरर भगय । साई एम्महि मदु विरदान, गहुँ पग्नद रगडं भरा लागर ।। ३२.१ ।। इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचितायां स्वोपशच्छन्दोऽनुशासनवृत्ती पट्पदीचतुप्पदीशासनः पष्टोऽध्यायः समाप्तः ॥ ६॥ ग्रन्याय ३२२; उभयं २६०६ । 1) भइचंगेत्या भतिचतान मदीयेन पलमेन याई वर रूराहकारो भगः किं तद एवमेव तस्य चिरहक्षणे मन्मथ रगडा भुव लमा । रग विगोपनम् । यदि मम पठभेत काम स्वं पराभूतस्तहि मो कि बिगोपयसीत्यधी। इति इन्दोऽनुशासने पठाभ्यायविषमपदविवरणम् ॥ १ वह , २ मा ३ रगग उभा रगडा भूवु ABK.

·. अथ सप्तमोऽध्यायः। द्विपदी ॥१॥ इतः परं द्विपद्योऽधिक्रियन्ते ॥१॥ दाचदालदाचदालि कर्पूरो णैः ॥२॥ द्वौ द्विमात्रौ चतुर्मात्रो द्वौ द्विमात्रौ लघुद्वौं द्विमात्रौ चतुर्मात्रो द्वौ द्विमात्रौ लघुत्रयं च कर्पूरः । गैरिति पञ्चदशभिर्मात्राभिर्यतिः । च इति सिद्धे दगंणद्वयनिर्देशो जगणनिरासार्थः । यथा- कप्पूलधवलगुण अजिणिअ, आजम्मु वि निवचकयइ पई। कित्ति काई उल्लालिकरि, घल्लिअ चउसायर परइ ।। २.१ ॥ सोऽन्सलोनः कुङ्कुमः ॥ ३॥ स एव कर्पूरः अन्येलघुना ऊनः कुङ्कुमः । यथा- "घणसारु मेल्लि कुंकुमु चयहि, परइ करहि मयनाहि वि । विणु पियमि इह स निष्फलंडं, मणु रइ करइ न कत्थं वि ॥ ३.१ ॥ एतावुल्लालको मागधानाम् ॥ ३.१ ।। केचिल्लघ्वष्टकादारभ्य लघुद्वयद्वयवृद्ध्या "वाहादीन् भेदानाहुः । यथाह- चाहो वेहो वग्गो बंधू वाणो चओ चरो वेसो। धेणू णो परिठ्ठो विवुहो वलियो बैलो वियो ३.२ ॥ बाभो हो विसौलो विदो विहुरो बिहू वसू विरहो। विलो तहा य विर्सो उल्लाला पंचविसत्ति ॥ ३.३ ॥ अट्ठलहुविरहआयो पढमा उल्लालयाउ छंदम्मि । लदुएहिं दोहिं दोहिं भ हुंति इमे वहमाणेहिं ॥ ३.४ ॥ एते च कोटीसंख्यास्तारान्तर्भूता इति पृथक् नोक्ताः ॥ ३.४ ॥ 1) कप्परधवलेल्या करधवलान्गुणान् भर्जयित्वा (-धवलगुणा अर्जिता P.) माजन्मापि नृपचक्रपते स्वया कीर्तिः सादुलालयित्वा क्षिप्ता धनुःसागरेभ्यः परतः।) घणसार्वित्यत्र धनसारं करं मुन्न । कुकुम त्यज । परतः मृगनाभिमपि कुरु। तेन विना प्रियतमेन भर्ना इह सर्व निप्पालं निःसारम् । मनो रति छापिन संघते । 3) याहादीन् भेदानित्यत्र यसिन् भष्टौ लघवो भवन्ति स प्रथमो बाहः । दाभियाँद इत्यादि द्विकवृख्या दृष्टन्यमिति। १ दयनिर्देशो जनिरामार्यF.२ कप्पूर• ABRE. ३ पति पत्तिय D; पत्तिम N. ४ अन्लेन लघुना DR. The whole sentence repeated in D. ५पिअयर्मिइ हुअ सE CDपिअमे छ स ; पिअयमें इहु सउ RP; पिअयमिइ हुअ सहु . ६ निपाओ . ७कस्थिवि. ८योहा Dy. ९गो 13, १० वष्णो विरहो १, ११ पलिओ 9; बलिय . १२ वरो BP. १३ विलासोप. १४ विसरभो . १५ अन्तर्भूतत्वादिति . १६ पृथक् is dropped in r.

·- २१४ छन्दोऽनुशासनम् । चलयः॥४॥ च इति लुप्तविभक्तिको निर्देशः । सप्त चगणा लयो नाम द्विपदी । यथा- "किउ उरि लच्छिहिं निलउ करिण कलिउँ चाकु महिअलु धरिउ । वलिनाम्बु सहिउ न हु कहें वि हु पहु तुहं पुरिसोत्तिमचरिउ ।। ४.१ ॥ स भ्रमरपदं अजैः॥५॥ स लयः अजैर्दशभिरष्टभिश्व कलाभिर्यतिश्चेत्तदा भ्रमरपदम् । यथा- "ललिअविलासोचि नविण किलेसहि सहि किं तणु अप्पणु । मालइकुसुमु सहइ भमरपंउ न उण खरसउणिझडप्पणु ।। ५.१ ॥ पचुदा उपात् ॥ ६॥ एका पण्मात्रः पञ्च चतुर्मात्राः द्विमात्रश्चैको यदि तदा उपात्परं भ्रमरपदमुपभ्रमर- पदमित्यर्थः । बजैरिति वर्चते । यथा-- "तहि मुद्धहि नेहंधहि किम्य किवर्णय तुंह खलिउ पयट्ट । उॐ भमरपएण वि भजइ मालइनवकुसुम पिस? ।। ६.१ ॥ चूपी गरुडपदम् ॥ ७॥ पट् चगणाः पगणश्चैको गरुडपदम् । यथा- "जसु पारु लहंति कया वि न वि सुरगुरुभिउनंदणपमुह । अरिपन्नगगरुड पयंपिअइ सयलु वि गुणगणु मु किम्ब तुह ।। ७.१ ॥ पचुता उपात् ।। ८॥ एकः परमात्रः पञ्च चतुर्मात्राः एकत्रिमात्रो यदि स्यात्तदोपात्परं गरुडपदम् । उपगरुडपदमित्यर्थः । यथा- 1) किउ उरि इत्यय कृतः उरमि लक्ष्म्या निलय । करेण फटित चकम् । देशः महीतलं एतम् । पलिना राज्ञां नाम न सोद कथमपि । ई पुरुषोत्तमचरितोऽसि । तस्याप्युरसि धीनिलयं करोति । मोऽपि करे चक्रं कलयति । महीपलय धनि । घलेदनिरस नाम न महत। 2) ललितेत्या स्विविलासोचिat तपसा वेशयसि है सखि किं तनुमारमनः । मालतीमुमै भ्रमरपदं सहने। न पुनः सरसकुनिस्पर्शनम् । 3) वहीत्यत्र पस्या मुग्धायाः रोहान्यायाः कयं करण । लक्षगया है अज्ञान । ठय स्खलित प्रवृतम् । कुत इत्याह-पश्य अमरपदेनापि भज्यते मालनीमुन विकपितम् । 4) अमु पार इस्या पत्र गुणगगस्य पारं न लभन्ने कदापि मुरगुरुन्गुनन्दनप्रमुखाः हे परिपनगगरुड सवव सकलोऽपि गुणगणा कथं प्रकाश्यते । अपि तु न प्रकाश्यते इत्यर्थः । . १ उपरि न. २ कलिम 1; फलिंग A. ३ बठिनालिनाम्बु D; बलेनाउं 1P. ४ कहि . ५ पुरिसोत्तम. A. ६ मम । ७ भमरपओ Css, भामरपउं 18. ८कि ABP; मि D. पि. गय . १० तुई. ११ ओइ. १२ पार A. १३ नहु .

·सप्तमोऽध्यायः। हणिअदुजीहप्पसरणु पिअपुरिसोत्तमु विणयाणंदणु । "उअ गरुडपयम्मि निवद्धरइ नरवइ हरइ न कासु मणु ॥ ८.१ ॥ दी हरिणीकुलं ठजैः॥९॥ चतुर्मात्रसप्तकं द्विमात्रथैकः ठजैरिति द्वादशभिरष्टामिश्च यतिश्चैत्तदा हरिणी- कुलम् । यथा- "तुहं उजाणि म वञ्चसु जइ वि हु विलसइ मयणूसवु पवलु । गईनयणिहिं लजीहइ तुहु हंसीउलु सहि तह हरिणिउँलु ॥ ९.१ ॥ तद्गीतिसमं जैः ॥१०॥ तद्धरिणीकुलं मजैरिति दशभिरष्टाभिश्च यतिश्चेत्तदा गीत्या समत्वाद् गीति- समम् । यथा- "नचिरु किसलकरिहिं फुङपयडिअपुलउग्गमु मउलावलिहिं । उववणु नाई मुइँउ कयगीह" समं चिअ तरलिहिँ अलिउलिहिं ।। १०.१ ।। पुर्धमररुतम् ।। ११॥ मजरिति वत्तते । पञ्च पण्मात्राश्चेद् भ्रमररुतम् । यथा- "वरजाइ सरंतहु भमरु रुअंतहु तुहु चिरु मुहुः परिदीसइ । मायंगि मयंइ तुझु रमंतहु कण्णधवेड जि होसइ ।। ११.१ ।। पश्चर्हरिणीपदम् ॥ १२ ॥ एका पण्मात्रश्चतुर्मात्रपदकं हरिणीपदम् । यथा- 1) उम गरुडेत्यत्र हतं द्विजिह्वानां दुर्जनानां प्रसरणं येन । पक्षे द्विजिह्वाः सः । प्रियाः पुरुषोत्तमाः सन्तो यस्य । पक्षे पुरुषोत्तमो नारायणः । विनयेन बिनतानां प्रणतानां वा आनन्दनः । पक्षे विनतायाः भानन्दनः पुत्रश्च । उम पश्य । नरपतिः कस्य मनो न हरति । गरुडपदे गरुडव्यापारे निबदतिः । 2) इत्यत्र सप्तमस्वरादितत्वात् चाणानां ससकं ग्राह्यम् । 3) तुहूं उजागेत्यन्न त्वमुद्याने मा मज । पयपि विलसति मदनोत्सपः प्रचलः । गतिनयनाभ्यां लनियनि हसीबुलं हे सति ज्या हरिणीकुलं च । गत्या हंसीकुलं नयनाभ्यां हरिणीकुलं च लमिप्यतीति भावः । 4) नचिरेत्यत्र उत्प्रेक्षते । उपवन मुदितमिव दृश्यते । कथंभूतम् । किसलयकरैर्नृत्यदिव । कुड्कलापलिभिः कुड्मल श्रेणीभिः स्फुटप्रकटिवयुमुम- पुलकोद्ममिव । तथा सममेव समकालमेव तरुणैरलिकुलैः कृतगीति कृतगानमित्यर्थः । 5) चरजाईयत्र हे भ्रमर तव वरजातिकुसुमं स्मरतः शब्दं कुर्वतश्विरं मुखं परिदृश्यते । मातङ्गे मदान्धे तर रममाणस्य कर्णचपेटव भविष्यति । भन्योऽपि यो वरनाति कुलीनपुर सेवते स मुखी स्थान् । यस्तु भातले चण्डाले रमते स दुःखी स्मादित्यर्थः। १ दुजीहपसरण .. २ पुरिमोत्तम BE. ३ नंदूण AE. ४ की . ५मयसव.. ६गव. नय.D. ७हरिणीउलु A9% हरिउल . ८पुलउग्गा व. पुलउरगस . ९ ताइN. १० मुइओ X33B मुईओ ११ कयगाई x. १२ तरलिअलिलिहिं . २३ भमर . २४ मयंधई, मयंघिदं . १५.ACS, १६ करचडि ABP.

·छन्दोऽनुशासनम् । "एत्तहे गभभरालस हरिणी पउ न हु एको वि संचरइ । एत्तहे कण्णारोविअसरु हयलुद्धंउ भण मि किं करइ ॥ १२.१ ।। पीचताः कमलाकरम् ॥ १३ ॥ पण्मात्रचतुष्कं चतुर्मात्रत्रिमात्रौ च कमलाकरम् । यथा- "सयलु वि दिणु संनिहिअहं खेलंतहं चक्कयायमिहुणहं निअवि । विरहदुत्य मित्तत्यवणि नाइ दुक्सि मउलिहिं कमलायर वि ।। १३.१ ।। ती कुङ्कुमतिलकावली ॥ १४ ॥ चतुर्मात्रसप्तकं त्रिमात्रश्च कुङ्कुमतिलकावली । यथा- "महु दूसहविरहफरालि हि मयण मेलसु जणु मणवंछिउ । पई पडिम ठवेविणु करिखं सामि कुंकुमतिलयावलिलंछिउँ ।। १४.१ ।। ते रतकण्ठिके ठजैः॥ १५ ॥ ते कमलाकरकुमतिलकावल्यौ ठजैदशभिरष्टाभिश्च यतिथेचदा रनकण्ठिके । यथा- "जइ न हससि न य कुप्पसि न लवसि वा तुहु सहइ रयणकंठिआ । अन्नह फुरिआहरदरदीसंत पर सहइ दसणपंतिआ ॥ १५.१ ।। "पडिहअबहुविहनरवकुंजरसँइ परसाहिचविवजिउ । महिअलि निरुवमविफमु "तुहुँ गयरग कंठी निच्छिउ ॥१५.२ ।। पचुपाः शिखा ॥१६॥ उजैरित्यनुवर्तते । एकः पण्मात्रः पञ्च चतुर्मात्राः पञ्चमात्रश्च शिसा । यथा-- 1) एताहेत्या हतो मद(गर्भ)भरालसा हरिणी न एम्मपि पर मंघरति । ला कारापिधारो हनुम्भमे वर्तने । भग मृगः किं करोनि । यदि हरिणीनपेक्षते वदा सम्पन्न विनश्यते । पाद सुधार प्रतो भवति तदा हरिणी विनश्यति। 2) मयल बीत्या सम्यमपि दिन मंनिहिवानां समीपस्पाना सखा मेला धमिधुनानो रया विरहस्यं मिरस सूर्यस्थानमनै दुःपिता इव मुलपन्ति स्मडारा मपि। 3)मा इत्यत्र है मदन मन मनोवानियतं जन पिपान मलय दुमहानिहाडितापाः । स्वामिन् महं यो प्रविमाया स्थापयित्या मितिलगावटीलामिछां करिष्ये। 4) जहन देसम पदिन हमने म कुप्यमि न रूपमि तदा तव राजन रसमण्ठिम ! भन्यया पर हमनादि रिमपि करोषि दा न कळ नारंग राज्ते । किविरिया । रसुवरेवाधरेन भोटेन दपनाना। रमण्टिम लामास पावन्न पते । परि दनपशि वर्हि रनमण्ठि जागनिधी ना! 5) प्रतिहाविनाकार: WIKI व्यविवर्जितः महीवले निससमविश्मस्वं रामरत कधीर मिमितम् । १ कना- Ar; कम्मरो•s. २ हपदको एपलोड 10. ३. ४. ५ कमलायक वि. ६ जिन D. मे ८ . ९उE. १०मरर ११राय B. १२ नहीपनि .. १३ ACDs. ABP.

·सप्तमोऽध्यायः। २१७ "जसु अतुलिअगर्यचलभरि कंपर्हि कुलमहिहर सवि सबसुंधर । निअकुलनयलससहर वीरसिहामणि जयमन्झि तुहुँ जि पर ॥ १६.१ ॥ घृती छडुर्णिका अजैः ॥ १७ ॥ सप्त चतुर्मात्राः त्रिमात्रश्च । अजैरिति दशभिरष्टाभिथ यतिथेचदा छकुणिको । यथा "जा किन्नरमिहुणिहिं तुहे पुहईसर पथुअ सुचरिअपद्धडिअ । ता गिरिगुहसंधिहि कायर तक्खणि हुअ रिधोरणि छड्डणि॥१७.१॥ चूः स्कन्धकसमम् ॥ १८ ॥ अजैरिति वर्तते । अष्ट चतुर्माताश्चेत्तदा स्कन्धकसमम् । यथा नारिहुं वयणुलई सरि खंधयसमजलहिं मझि मनंतिअहं । ओ गिम्हहिं विभ, मणहरअहिणवविसिअसररुपंतिअहं ॥ १८.१ ॥ तत् मौक्तिकदाम ठजैः॥१९॥ ठजैरिति द्वादशभिरष्टभिश्च यतिश्चेत्तदा तदेव सन्धकसमं मौक्तिकदाम । यथा- "ज़इ तुहु पक्यणु सामिों हिअइ ठविजेइ छणससहरकरनिम्मल। ता निच्छउ अहिराम्बहु मुत्तिपदाम्बहु तरलगु संगढु निष्फल ॥ १९.१ ॥ नवकदलीपत्रं ढजैः ॥ २० ॥ ढजैरिति चतुर्दशभिरष्टभिश्व यतिश्चेत्तदा तदेव सन्धकसमं नवकदलीपत्रम् । यथा- 1)जम इत्यत्र यस्य समानुलितगजयलभरे सति कम्पन्त । के। कुलमहीधराः पर्यताः सवसुन्धराः। हे निजकुलनमस्खलराघर। पीरशिखामणिजगन्मध्ये परं केवल स्वमेव। .) जा किनरेत्यर यापरिकपरमिपुनः सय हे पृथ्वीधर प्रस्तुता मुचरितपतिवारविरुधोरणयो गिरिगुहासन्धीनां यातिका भूताः काठाः सत्यः । 3) नारीत्या नारीया पदनान्येवेति विगृम 'स्वार्य कर पा (स.है. ८.२.३६५) इति बुला प्रत्यया । परनानि सरस स्कन्धरसमजलस मध्ये निमननीना मनोहरामिनरविकसितसरोरहपीना विभ्रमं रामन्ति । जर तुदेस्य हे पोतराग यदिवच प्ररथनं ददये संस्थाप्यते। की। गागधरो राम्न्दु सिमटम् । बामभिरामस माविकारः संप्रदो रानीरगमपलमेर। १गरल २ महिभर ०. ३जि . ४निन.. ५. ७ परम 3. ८वो. ९ संधि ABP. १०रिउभारन A. ११ गावित्र. १२ नारिदि. २३ अ BR. १४ मभिमभा१५ मिनिदि ID; गेडाई : .१७महिसार १८ रणम्मिम ABP. १९ पपिना. २० पम २१ पिम्न.. २२ मदिरामा २३ नि , . २०.दो- ·--- उन्दोऽनुशासनम्। "नवकयलीपतिहिं वीअणु पत्थुङ कमलिहिं विरइउ सत्थरउ । तह वि हुदाहु पवर्दैइ मझे सीउ उवयरणु पिअसहि संवरउ ॥२०.१ ॥ पच्दैः कृतेष्वेपु स्त्रीत्वम् ॥ २१ ॥ पण्मात्रश्वतुर्मात्रपट्कं द्विमानश्चेत्येभिर्मात्रागणैः कृतेप्वेषु स्कन्धकसमादिषु त्रिषु स्त्रीत्वं स्त्रीलिङ्गशब्दाभिधेयस्यम् । स्कन्धकसमा, मौक्तिकदानी, नवकदलीपत्रा चैत्यर्थः । यतिः सैव । स्कन्धकसमा यथा- "गयपत्तपरिग्गह सुमणसविरहिअ फलवजिअ तरुखंधसम । कंटयपरिवारिअ गिरिकंदरगय तुह रिउ वसहिं विमुक्कम ॥ २१.१ ॥ एवमितरयोरप्युदाहार्यम् ।। २१.१ ।। घृपावायामकम् ॥ २२॥ सप्त चतुर्मात्राः पञ्चमात्रश्चैक आयामकम् । यथा- "आयामयधवलत्तणगुणकलिए पेच्छेवि केअइदलि अलि विलसिरु । संभरि पिअनयणई विरहजरजजरिअंगमणु मुज्झइ पहिउ चिरु ॥ २२.१।। तत्काञ्चीदाम अजैः॥ २३ ॥ अजैरिति दशभिरष्टाभिश्च चेयतिस्तदा तदायामकं काञ्चीदाम । यथा- "अंगय फुडिअ तुढिअ नवकंचुअंगुण दलिउ" कंचिदामु सनिअसणु । तहिं तुह गुणसवगिण ऊससिअंगिहि" अपटिद्दयसासणु हूँ मयणु ।।२३.१ ।। रसैनादाम ठजैः ॥ २४ ॥ ठजैरिति द्वादशभिरष्टाभिश्व यतिथेनदा तदायामकं रसनादाम । यथा-- 1) नयत्यय नवकदलीपौजिनं प्रस्तुतम् । कमलैरिचितः परः । तथापि दाइः प्रयन्ते । (प्रय- धंते ) मम शीतोपचयकरणं शीतोपचार संवृणु। 2) गयपत्रस्यग्र है राजन् विमुपमा गिरिकादर- गवास्तव रिपकः सन्ति । कयंभूनाः स्कन्धममाः। यथा हि परस्मन्याः मिरिकन्दागताः बसविता • रिपोऽपि । कथंभूनाः । गजा हस्तिनः पयाणि वाहनानि परिप्रहः कलयं मुमनसः साधयसै रहिताः । पदन गजादीनां उपभोगेन वर्जिताः । कण्ट खडा परिवारिताः। तदस्मयपी गतः पनपरिमही येषाम् । मुमनोभिः पुष्पविरहिता फलवर्जिताः कण्टक परिवारिताः। 3) भाषामन्या भायतरवधवटरवगुणालिने तकरीरले विलसन्त अलि प्रेक्ष्य प्रियानपने स्मृत्वा विरहन्याजागमनः मुमति पविकधिरम् । 4) गयेत्यत्र मानि स्फुरितानि । रोमामा उत्पमः इत्यर्थः । रिता नवम्युकस्य गुणासन्तवः । दलित समनं परिभानवम्मति काबिहान फटिमेखला । तस्यास्वप गुगधयगेन उन्मुसिवायाः मप्रतिवमासनो भूतो मदनः । १पतहिं cx. २ पटुओ 35; पत्यओ . ३ कम्बठि cox. ४ पहा . ५ मा पीटरव. महु सीटंचय- . ६ धवलशगु• . ७ पेरिस CD. ८ जारसमण .. ९.४.१० मिय ११ उससिमेगा .. १२ हुउBEO. १३ रखना•m.

·: सप्तमोऽध्यायः। २१९ "तुह दंसणारंतिए' सुंदर मुद्धाट मुणि किउ पञ्चल्लिंड । हारु निवि निवेसिउ रसणादामु वि थणसिहरोवरि घल्लिउ ।। २४.१ ।। चूडामणिढजैः ॥ २५॥ ढजैरिति चतुर्दशभिरष्टभिश्च यतिथेत्तदा तदापामकं चूडामणिः । यथा- "वहुविहसमरंगगि संगिण नवना जयसिरिजं पई परिणिना। निवचूडामणि तुह कित्तिहिं मंगलकारणि तं जगु धवलिजइ ।। २५.१ ।। पचूतैः कृतान्यायामकादीन्युपात् ॥ २६ ॥ पण्मात्रेण चतुर्मात्रपदकेन त्रिमात्रेण कृतान्यायामकादीनि चत्वार्यपि उपात्पराणि भवन्ति । उपायामकं, उपकाञ्चीदाम, उपरसनादाम, उपचूडाम रित्यर्थः । यतिरपि सैन । तत्रोपायामकम् । यथा- "तणुअंगिहिं लोअणनलिणिहिं उअ आयामिण केअइदलु निजि । पयणुलई फंतिकडपिण तह मयलंटणमंटलु अपहर्त्यिउ ।। २६.१ ।। एवमन्यान्यप्युदाहरणीयानि ॥ २६.१।। घृदी स्वप्नकम् ॥ २७ ॥ अष्टौ चतुर्मात्रा द्विमात्रश्च खानाम् । यथा- "पिउ आइ नियढि पहिं सपणयययणिहिं अणुणियि माणु मुआवित्र । अ सिविणयभरि आलिंगिमि जाम्नाहिं ताम्यहिं सहि हयगुडि रडिअ ।। २७.१ ।। तद् भुजङ्गविक्रान्तं ठजैः॥ २८॥ ठजरिति द्वादशभिरएभिव चैद्यतिस्तदा तदेव समकं भुजङ्गविक्रान्तम् । यथा "तुह रमि नह रसायलि गय अरि कोरणि इणि फिर भुअंग वितय। बाई विलाममनिपुरि लीलामणि परिसंहिं निरसहिं चि गयमय ॥२६.२॥ 1) पण हे मुभगवर दर्शनानागपा मुग्भया शुगु यरहतम् । प्रस्तुर हारो निकम्मे निरनिना। रगनारामावि घननिसरोपरि सम् । मभनयोगादियो।) यहित्यमा बहुविधमरा गोन नरमग जमनीपरकारे पोपते पया। नरपानने हर पोनिभिः मालसारगे माला नगरि परस्य भरतीस्पिनेत्यर्थः। 3) गुभगिइन्यय मला लोरननद्रिनाम्या पश्चर्येन का निर्जितम्। सपा पानेन मन्तिसम्न रगताम्यधिस भरहमा निरालमित्यर्थः । 4) मार भाME पायो। स्मययनः मररनरनुनी मान मोरिवारम्पगुना प्राप्त समभरेत बाधान पारगारर लारेन रम्।ि 5) रमीयरपो रणे मया रमात raniw मन मन भुगा नागरी विमरने पुर्ण टीमने पंचमिनिमय मम समुदत स्याने भुया मालि। सर ४८.५ो.पभो. JA9...tu.nts... सरमिसन ·२२० छन्दोऽनुशासनम् । ताराध्रुवकं दजः ॥ २९॥ ढबैरिति चतुर्दशभिरष्टभिश्च यतिथेचदा तदेव स्वमकं ताराभुवकम् । यथा- "तुद रिउ वणगय दिसिमोहिअ ताराधुव अवलोहिं जाम्बहिं अवहिन । वाहजलाविलनयण निहिं न हु ताम्बहिं हुअ हिडइ मरणासंकिम ॥२९.१॥ नवरङ्गकं तजैः ॥ ३०॥ तजैरिति पोडशभिरष्टाभिध यतिथेत्तदा तदेव स्वामकं नवरङ्गकम् । यथा- "दहिअक्सयघणचंदणमालिअनवनवरंगयवाव निअवि पि । गाढोकंठासरलिअमुअजुउ अरुंडइ रइरसभरकंदलिअ ॥ ३०.१ ॥ पिश्चीः स्थविरासनकम् ॥ ३१ ॥ तजैरिति वचते । पण्मावत्रयं चतुर्मात्रचतुष्टयं च तजैर्यतिवेचदा स्थविरासनकम् । यथा- "दारविवजिअ विसयपरंमुह सलिअगइकम अइपसरिअवविध । वेरग्गिण तवसित्तु पवत्रिवि ठि* थेरासणि तुह वरुण वि वेरिौं ॥३१.१॥ पौ सुभगम् ॥ ३२॥ तजैरिति वर्तते । सप्त चतुर्मात्राः परमात्रश्च सुभगम् । यथा जलइ सरोवरि नीलुप्पलवणु वणि लय फुल्लिअ नहयलि हिमकिरणु। विरहरहकई तुह वणुअंगिहिं "सुहय विणिम्मिंउ जल थल नहु जलणु ॥ ३२.१ ।। 1)द रिउ इत्यत्र तव रिपबो वनं गताः । दिव्यूढाः वाराध्रुवं च भवलोकयन्ति । पाववहिवार सावधानाः बाप्पजलाविलनयनाः न पश्यन्ति वावद् भूवाः सजाताः हृदये मरणासहिताः । यतो 'यो ध्रुवादि न पश्यति स अचिरेण प्राणत्याग करोति' इति निमिचशाने। 2) दहिमक्खेति दभ्यक्षवधनचन्दनमालिकाः नवनाशकाः वर्णकाश तेषु म्यापूतां निरीक्ष्य प्रियां कश्चिदारिति । कोहर । गाडोकण्ठया सरलिती लम्पिती भुजी येन सः । तथा रतिरसभरेण कन्दलितः रोमाद्धितः। 3) दारत्या वरमा अपि वव वैरिणः स्थविरासने स्थिताः । वृद्धा हि निश्चलासने स्थिता भवन्ति । कीनाः वृद्धा वैरिणश्य । दार्विवर्तिवा विषय- पराशुखाः । विपयाः शन्दाथाः पक्षे देशाध । स्खलितः गतिफमो येषां ते। उभयत्र समान विशेषणम् । भतिधसूतं चेपित येषां ते। वि० समानम् । किं कृत्वा स्थिताः। प्रतिपय तपस्विरवं परामत्वम् । पोवाकारित्वम् । केन । वैराग्येण पक्षे विगतरागत्वेन। 4)सुहयेत्या हे मुभग सरोवरे नीलोत्पलवनं चलति । बने पुस्मिता लताः । नमखले हिमकिरणः ज्वलति । तब विरहोदेकेण तम्वन्याः जलं स्थळ नभः ज्वलनशीलं निर्मितम् । १अवलोवहिं BP. २ वावउ N. ३ सरलअसमभुज भुयजुउ BP; भुअजुओ४. ४अवहार ACDS; अरकड. ५वदा dropped in Dr. ७ विरिश ८ तणुअंगहि . ९विणिम्निओ 18% विगम्मर.

·! सप्तमोऽध्यायः। २२१ पचीषचदाः पवनभुवकं ढजैः ॥ ३३॥ . पण्मात्रश्चतुर्मात्रचतुष्टयं पण्मात्रचतुर्मात्रद्विमात्राः पचनध्रुवकम् । दजैरिति चतुर्द- शभिरष्टभिश्व यतिः । यथा- "बहुइयखरखुरखंडिअमहिउछिअरई रिज्वहुनीसासपवणधुई। जसु पयाणछणि अच्छिजुअलअणिमिसनयणत्तणु सुरसुंदरि निंदहि ॥ ३३.१ ।। पचापचिदाः कुमुदं अजैः ॥ ३४ ॥ पण्मात्रश्चतुर्मानद्वयं पण्मात्रश्चतुत्रित्रयं द्विमात्रथ कुमुदम् । अबैरिति दशभिर- शाभिश्च यतिः। यथा "नेरु लच्छिविवजिउ मुचइ लोइण सन्दुं वि ईसरकयअणुसरणु । मउलिअ कमलायर निसि अलि मेल्लिवि सेवहिं विअसंतउं कुमुअवणु ॥ ३४.१ ॥ तद्भाराकान्तं ठजैः ॥ ३५ ॥ ठजैरिति द्वादशभिरष्टभिश्व चेद्यतिस्तदा तदेव कुमुदं भाराकान्तम् । यथा- कंचणभूसण छड्डि खंडिवि वसणु चि लहुइउ तुरिअ पलाइरिहिं । तु वि किच्छिण रमणत्थलभारकंतिहिं गम्मइ तुह् रिउसुंदरिहिं ॥ ३५.१ ॥ चूतौ कन्दोहम् ।। ३६ ॥ अष्टौ चतुर्मात्राः त्रिमात्रश्च कन्दोट्टम् । यथा- "किं झाईंउ तिण अविचलचित्तिण किं निम्मलु तवु किउ समरिउमित्तिण । जं तुह मुहविब्भमहरु कंदोर्ट्स विसेंट्ट तरुणि चुंविजइ भमरिण ॥ ३६.१ ।। पाचुता भ्रमरद्रुतं भजैः ॥ ३७॥ पण्मात्रद्वयं चतुर्मात्रपञ्चकं त्रिमात्रश्च भ्रमरदुतम् । अजैरिति दशभिरएभिव यतिः। यथा- 1) बहुहयेत्यत्र बहुइयखरखुरखण्डितमास्थितरजसा रिपुरधूनिःश्वासपवनधुनेन यस्य प्रयाणक्षणे सुरसुन्दर्योऽक्षियुगलस्यानिमिपनयनत्वं निन्दन्ति । तासा विकसितत्वात् लोचनेषु रेणुपादादित्यधः। 2) नरु कच्छीत्यन्न नरो लक्ष्म्या विवर्जितो लोकेन मुच्यते । यतः सर्वोऽपि जनः ईश्वरकृतानुश(मोरणः । द्धिमन्त पुरुषमनुसरतीति भावः। यतोऽलयो भ्रमराः मुकुलितान्संकुचितान् [ कमलाफरान् ] सन्ध्यान्ते स्वत्वा रात्री कुमुदवन सेवन्ते विकसत् । 3) कंचणभूसगेसन्न कावनभूपणानि वक्त्वा क्सनमपि खण्डयित्वा लघुकृतम् । भलघु लघुकृतमित्यर्थः । भूरणादिभारनिरासात् । तथापि कृच्छ्रेण रमणस्थलभरराक्रान्ताभिगम्यते भारमुद्रोहम- शक्यत्वात् तव रिपुसुन्दरीभिः। 4) कि झाईयत्र कि ध्यान सेन अविचलचितेन । किं निर्मलं तपः कृतं तेन समरिपुमित्रेण सता। यत् हे वरुण अमरेण तव मुखविभ्रमहर विकसितप चुम्व्यते आश्लिन्यते । तस्याः सौभाग्यातिशयवर्णनमित्यर्थः । - ६ मेहवि. १धुFACxs. २ रु. ३ विवबा. ७उंटिस 45 छहिम N. ८ शाईच ; शाइओ B. ४ सच्चवि CDs. ९कंदो BARS. ५ कमलादर P. २. विस? BP.

·२२२ एम्दोऽनुशासनम् । "कुमुमुग्गनु अनुगरे अदइयेहं पेच्छिवि कह वि हु न हुरइ मटहि । नवपा-सि सपइ पईसवइ जो जॉइ निभव भमर तुउ' हिंडहिं ।। ३७.१ ।। तत्सुरफ्रीडितं ठः ॥ ३८॥ ठरिति द्वादशभिरष्टभित्र यतिवेत्तदा तद् भ्रमरगुतं सुरक्रीडितम् । यथा- "सागु पहुचिहिं तुंद परिपधिहि किउ अइसकडु पुहईसर निच्छिउ । सच्छरगण मुर कीलिङ साहि नाहिं ति नदणपरिसरि इच्छिउ ॥ ३८.१ ।। सिंहविक्रान्तं दजैः॥ ३९॥ ढंजरिति चतुर्दशभिरष्टभिश्व यतिथेत्तदा तदेव भ्रमरगुतं सिंहविक्रान्तम् । यथा-- अच्छउ ना उभटभुअवलु चक्युक्सविण विडयंत रिउमहिउ । सुरनरसीहविकंतचरिउ लघेविणु ठि3 रेहइ पुहईसरविलेउ ।। ३९.१ ।। कुडमफेसरं तजः॥ ४०॥ तजैरिति पोडशभिरष्टभिश्च यतिथेत्तदा तदेर भ्रमरद्रुतं कुङ्कुमकैमरम् । यथा- "नयणविलासिण निर्जिअ कुपलेय कतिकर्पिण कुंकुमकेसरनिअरु । उसैंणझलपाइ हीरय "विनडिअ ससहरु पयणिण काइ न मुर्द्धदि पवरु ।। ४० १॥ चल पालभुजद्गमललितम् ॥४१॥ लः इति लुप्तविभक्तिको निर्देशः । नर चतुर्मात्रा बालभुजङ्गमलैंलितम् । " यथा- 1) कुमुमुग्गेति [भन] भ्रमरा अर्जुनकतकीटनाना कुसुमोद्गम दृष्ट्वा पापि रतिं न मण्डयन्ति सप्रति नवप्रापि प्रविशन्त्याम् । प्रापि जातिपुष्पाणि न भवन्ति तेन जाति पश्यन्त सन्तो दुत शीघ्र हिण्डन्ते भ्रमन्ति इत्यथ । 2) सग्गु पेत्यत्र हे पृथ्वीश्वर निश्चित तव रिपु[परि]पन्थिभि स्वर्ग गवैरनिसकट कृतम् । सतः साप्सरोगणा देवा नन्दनवनपरिसरे ईप्सित यथा भवति तथा एव कीरितु न शनुवन्ति न समर्था भवन्ति । दारग्रहणोरथभयादित्यथ । 3) अच्छा तेत्यन्न भास्तां तावदुद्भटभुजबल अर्थात्वदीयम् । पृथ्वीश्वरतिलक चक्षु क्षेपेणापि रिपुभटहृदय विघटयन् तवरसिंहविप्रान्त लशिला राजते। 4) नयनेत्यन नयनविलासेन निर्मितानि कुरलयानि । कान्तिसमूहेन कुङ्कुमकेसरे निर्जिते । दसणझलक्केन दानकान्त्या हीरका विनटिता । शशधरो यदनेन विनटित । मुग्धाया किं न प्रवर अपि तु [ सर्व ] प्रवर वतते इत्यर्थ । ५जाय। १कुडयह AON २ पेच्छवि AB, पेठेवि । ३ मडहिं ४ पइसतसत ६ टुर , हुआ A, दुओ N ७ तुहुन ८पुहइमर ANS ९ नोहि ति N, नो तिहिं A १०वण dropped in ACDNS ११ विहायतु N १२ हिअओc १३ हिउ ENPS १४ पुहरइसरतिलओ : १५ निजिउ १६ पुक्ला १७ कडप्पणि १८ दसण K १९ विनिडिय A10 २० मुदई । २१ गमविलसित ..

·सप्तमोऽध्यायः। ૨૨ "दुईमरिउमहिवाल अंगमललिअझडप्पणि तुहु निच्छइ गरुडोयम् । ज पुण पुरिसोत्तिमसिरचूडामणि वुञ्चसि पुहईवहह त निरुपम ॥ ४१ १ ॥ पिचीदा उपगन्धर्व ठजैः॥४२॥ पण्माननयं चतुर्मानचतुष्टयं द्विमानश्योपगन्धर्वम् । ठजैरिति द्वादशभिरएभिथ यतिः । यथा- "गयघड-तुरयघट्ट-रहह-महाभटनिह रयणभडार समिटु पि । उव गंधव्यनयरसमु पुहइवइत्तणु तिणु जिम्न चयहिं विवेअवत कि वि ॥ ४२१ ॥ तत्सङ्गीतं ढजैः॥ ४३ ॥ ढजैरिति चतुर्दशभिरष्टभिश्व यतिश्चेत्तदा तदेवोपगन्धर्व सङ्गीतम् । यथा "वजहिं गजिरघणमद्दल नचहिं नयलअगणि नव चचलविज्जुल । गायहि सिहि ई. संगीअउ पाउसलच्छिहिं करइ जुआणह मैंण आउल ।। ४३ १॥ उपगीतं तजैः॥४४॥ तरिति पोडशभिरष्टभिश्च यतिथेत्तदा तदेवोपगन्धर्वमुपगीतम् । यथा- "जमु भुअचलु हेलुद्धरिअधरणि निसुणिवि वणयरगणउवगीउ सुविकमु । अन्ज वि हरिसि नवदन्भकुरदभिण पर्यटहिं कुलमहिहर पुलउग्गमु ॥४४ १॥ पौ गोन्दलम् ॥ ४५॥ "अष्टौ चतुर्मानाः पञ्चमानश्च गोन्दलम् । यथा "सइ विजुलअविउत्तउ तुहु जलहर करि गुंदलु निह न जाणसि विरहिह । इस भणि चिंतिवि" किपि अमगलु दहहु असुपवाहु पलट्टउ पथिअह ॥ ४५ १ ।। 1) दुइमेत्यत्र दुर्दमरिपुमहीपालभुजंगमरलितविनाशने व निश्चयेन गरुढोपम । यत्पुन पुरस्रोतमस्य नारायणस्य शिरशूडामणिरुष्यसे हे पृथ्वीवधन तनिकामम् । द्वितीयपने पुरुषोचमा पुरुषप्रधाना । ५) गमगत्या गजघटानुजमघटा-स्यन्यूह महाभानिसहरसभाषदागार समृद्धमपि गन्धयनगरसमानम् । भाका हि गन्धर्वनगर क्षगरएनएस्वरूप भगाता त समान पृथ्वीपनिय तृणमिर कऽपि विरेकर वस्त्यजन्ति । 3) यनहींत्यय गर्जनशीला घना एवं मर्दला वाद्यन्त । नभखलागण नाचनला विद्युतो नृत्यन्ति । गायन्ति शिसिनो मयूरा । इति प्रकारान्तरेण प्रादलक्ष्म्या सगीवक प्रेक्षणा यूनां मनासि भाकुलानि करोति । जमु इत्यय यस्य भुउपल शुल्ला । किविशिष्टम् । हेलया उदना धरणी येन तत् । पुन किम् । पनवरापगीतम् । पुन किम् । मुवेशनम् । भवापि हर्षिता कुलमहीधरा नरदर्भाहरदम्भेन पुलकोदम प्रकटयन्ति रोमासम्म्म्। 5) सदस्यन्न स्य विनया मवियुद्धरत्व ह जलधर कुरु गुन्रल पलम् (याश- छम् !)।भग गुल मलानि गम्भीरपतिमित्यय । मनि पी न जानासि पिरहिवानाम् । इत्यु पालम भ ग निवपिनो सिमपनल मृत्युपत चिन्तयिया पधिकानां उमराह पर्यत' पतिता। १न ४ विर• P ५निया । ६यो पर ७ति, संघु BP ८नयु १० मा भाउ ११, हरिरचिय. १२ प १३ The sentence udropped and २४ चिरहिमा १५रिवार CDx १६ परम २ उताराणा ·२२४ छन्दोऽनुशासनम्। पता रथ्यावर्णकं ठजैः ॥ ४६ ॥ पग्मात्रश्चतुर्मात्रसप्तकं त्रिमात्रश्च रथ्यावर्णकम् । ठजैरिति द्वादशभिरष्टभिन्न यतिः । यथा- "विरहरहछाई मुहर न जंपइ न हसइ जीवइ केवलु पिअपचासइ । बमा कित्ति रत्थावण्णणु करिसहं निच्छेई मरिसहु तुई जसु नासइ ॥ ४६.१ ।। तचचरी ढजैः ॥४७॥ ढजैरिति चतुर्दशभिरष्टमिथ यतिथेचदा तदेव रथ्यावर्णकं चचरी । यथा- "चचरि चारु चवहिं अच्छर कि चि रासउ खेल्दहिं कि विकिवि गावहिं वरधवल । रैयहिं रयणसस्थिष कि वि दहिअक्सय गिण्हहिं कि वि जम्मूसवि तुइ जिणधवल ॥४७.१॥ अभिनवं तजैः॥४८॥ तजैरिति पोडशभिरष्टभिर्थ यतिथेचदा तदेव रथ्यावर्णकमभिनवम् । यथा- "किं अज वि मागंसिणिमाणसि माणु विसट्टइ माणइ न पयागउ रमणु । इअ संजाइण कोविण णावइ आरत्तयतणु अहिणवउम्गमि हिमकिरणु ॥ ४८.१ ।। चूपचताश्चपलम् ॥ ४९॥ तजैरिति वर्तते । चतुर्मात्रपदकं पण्मात्रचतुर्मात्रत्रिमात्राश्चपलम् । यथा- "सुरसरितुंगतरंगसहोअर कित्ति चवल तुह ठाणहिउ जगु धवलइ । पुद्धि भमंतिहु रिउअवकिनिहुँ कालत्तणु न हु निवचूलामणि कयलेइ ॥ ४९.१ ॥ चूपौ चावमृतम् ॥५०॥ जेरिति वर्चते । चतुर्मात्रपट्कं पण्मात्रश्चतुर्मात्रद्वयं चामृतम् । यथा 1) विरहेत्यत्र विरहोटेकेण हे सुभग न जल्पति न हसति केरलं प्रियप्रत्याशया जीवति । अथवा कियद् रय्यावर्णनं शून्यवर्णनं करिष्यामः । निश्चयेन सा म्रियते । तब यशो नश्यति। 2) चचरीत्यत्र हे जिनल है जिनपन तर जन्मोत्सवे चचरी कथयन्ति अप्सरसः । काः अपि रासकान् खेलन्ति । काः भपि वरधवलानि गायन्ति । काः अपि वर(रत्न-1)स्वस्तिकान् रचयति । काः अपि दध्यक्षवानि गृहन्ति । 3) किं अनेत्या किमयापि मनस्विनीनानसे चित्ते मानो इकारो विर्मनि । कस्मारपादावन धरणल रमग प्रिय न मानयति । इति संजातेन कोपेनेर मारनननुरभिनवोद्गमे नवोदये हिमकिरणः शीवांमुः । 4) मुरसरीयन मुरसरिद् गहना । तस्यास्वरमा कछोलाः । तेशं सहोदरा तब घपला कीर्तिः स्थानस्थितमपि जगद् धग्लयनि । पृष्ठे भ्रमनीनामपि वैरिकुकीतीनां काठावं हे नृपचूडामगे न कलयति नाशयति । . १मितिउ x; फेत्ति3 BP. २निच्छउ . 3 4 HZ BẾP. ४ह ०. ५सिहहिं . ६ वरधवलु AICDY. ७ रेयहि । ८ च पति dropped in p. ९मणु A५, १०राणहिड 33; ठाणठिउD, ११ भमतिर्हि B भमंतिहि . १२ कितिहिं B; कितिहि र. १३ कवर AAS.

·सप्तमोऽध्यायः। રરક "उण्ड्य अमयमहमऊह वि दूसहु चंदणपंकु वि जलइ लयाहरु वि। इअ तुह विरहिण नहि तणुअंगिहि सुहय सुहाइ न किंपि वि पसिहि दय करिवि ॥५०.१॥ च्लदो सिंहपदम् ॥५१॥ तजैरिति वर्तते । नव चतुर्माना द्विमात्रश्च सिंहपदम् । यथा- "जावयरसरंजिअवरकामिनिपयपडिविविहिं लंछि। जइ फिर आसि सइ । संपइ यवणगयरुहिरारुणसीहपयंकि तुह रिउघरइं ति पिच्छिॲहि ॥ ५१.१ ॥ तदीर्घकं ढजैः॥५२॥ ढजैरिति चतुर्दशभिरष्टभिच यतिश्चेत्तदा तदेव सिंहपदं दीर्घकम् । यथा- "दीहर अदंडविदंविअसुरसिंधुरकरु उरयडतुलिअविसालसिलायल । उन्भडकोअंडपयंढिमहसिअधणंजउ पि एकगिम जिणइ वेरिवल ।। ५२.१ ॥ पः कलकण्ठीरुतम् ॥५३॥ ढरिति वर्तते । पण्मात्रश्चतुर्मानाष्टकं च कलकण्ठीरुतम् । यथा- "मिउ मलयसमीरणु अंगिहिं अहिणवपल्लर दिहिहिं कलयंठीउ कणिहिं । विसकंदलिसन्निह मुद्धेह दूसह खणि सणि पाणंतिउ मुच्छामरु अप्पहिं ॥ ५३.१ ।। पाचूदाः शतपत्रम् ॥ ५४॥ ढजैरिति वर्त्तते । पण्मात्रद्वयं चतुर्मात्रपट्कं द्विमात्रश्च शतपत्रम् । यथा- "एकु पसारइ जइ दिवइ कर तु वि मउलइ सयवत्तु निरारि आउलउँ । पहु तुई पुण करसरसीरुहु दिअवइलक्खि वि दिइ फुडु विअसइ अग्गैलउं ॥५४.१।। 1) उन्हयेत्या अमृतमयूखमयूखा अपि पन्द्रकिरणा अपि उध्याकाः । चन्दनपकोऽपि दुःसहः । ज्वलति सवागृहमपि । इति व विरहेण तस्याः रावयाः हे सुभग न किमपि सुखापते । प्रसीद प्रसादं कुरु। भनुप्रई कुरु दयां कृया। 2) भावयेत्पत्र यापारमरजितवरकामिनीपदातिविम्बितैान्छितानि यानि किला- सन् सदा सप्रति इतवनगजरधिरारुणसिंहपदाडिवानि तव रिपुगृहाणि वानि श्यन्ते । शून्यत्वात् वनयापदानो निवासः । ३) दोहरेत्यत्र दीर्घभुवदण्डविम्बितमुरसिन्धुरकर उर स्थलनुलितविशालशिलातलः उद्भटकोदण्ड. प्रचण्डिमहसिवधनंजयोऽजनः प्रियः एकान न परसाहाय्येन वैरिवलं जयति । एक एवेत्यर्थः। 4) मिउमे. त्या मामलपसमीरणः मोए । विभक्तिविपरिगामः । विरकन्दलीसनिभः इति सर्षय योग्यम् । मभिनयपटना: प्प्योषिसनिभाः । कलकण्ठी कर्णयोर्विपकन्दलीसनिभं विरहात् । विरह. प्राणिनो दुःखकारणं भवतीत्यर्थः । 5) पेसा परि एकोऽपि प्रसारमति द्विजपतिः करं ततोऽपि मुलयति शतपत्रम् । निरालचिनधि पम् । मार[]चि मालम् । प्रभोदय पुनः करसरमोर इसकमलं विपतिलपि र फुट प्रस्ट बनर्गयथा भरति दया विकसति । एका द्विजातिमन्द्रोऽन्यदा माझपारा । १उन्हय. २ गाई D. ३ किनिधि ABP. ४ पक्षीमहि .. ५ लछिय BP. ६ मरि ७ पेरिसमा RP. भुदर ९ र १० पिओ Bo, पिउ dropped in a. ११३८ गिण .. १२ . १३ अपि t; रुपदि . १४ संदन...१५ मुदहि १६ मा Dr.१७ बिम- ११. १८ नियरिभो ; निरालि, निरालय . १९ मामला . २०२१ममाग . १९ो.

·२२६ छन्दोऽनुशासनम्। ब्लतावतिदीर्घ ढजैः ॥ ५५ ॥ चतुर्मात्रनवकं त्रिमात्रश्चातिदीर्घम् । ढजैरिति चतुर्दशभिरष्टभिश्च यतिः। यथा- "जइ जाहिं सुरसरिअ जइ गिरिनिझर सेवहिं जइ पइसहि काणणतरुसंडय । रिउ निय तुवि नवि छुट्टहिं पहु तुझु पयावहु कालहु अइदीहर भुअदंडय ॥५५.१॥ पाचूता मत्तमातङ्गविजृम्भितम् ।। ५६ ॥ ढजैरिति वर्तते । पण्मात्रद्वयं चतुर्मात्रयट्र्क विमात्रश्च मत्तमातङ्गविजृम्भितम् । यथा- "पयडिअलंछणमयलेहिण उल्लासिअकरदंडिण ताराहरणिण निसिअरिण । उअ नीसंकिण भउ विरहिणिजणहु जणिनइ असमु मत्तमायंगविभिईण ॥५६.१।। चत्वारिंशत्कला एकट्यधिका वा मालाधुवकम् ॥५७॥ चत्वारिंशन्मात्रा यद्वा एकद्वयधिका इति एकचत्वारिंशद् द्विचत्वारिंशद्वा माला- ध्रुवकं नाम द्विपदी । यथा- "तुह पुहईसरसेहर कित्ति अकित्तिम सुरहिअदिसिमुह जाम्बहिं सम्गि पइटिअ । ताम्वहिं तक्सणि सुरसुंदरिलोअहुं सुरतरुकुसुममाल ध्रुधू हुअ मणउन्विहि ॥ ५७.१ ।। एवमेकद्वयधिकयोरप्युदाहार्यम् । एवं द्विपदीधुवा चतुःषष्टिः ॥५७.१ ॥ अयं चात्र विवेकः-- सिंहावलोकितार्थेपु विज्ञप्ता संविधानके । मद्गले च ध्रुवा प्रोक्ता द्विपद्यन्यत्र कीर्यते ॥ ५७.२ ॥ इति ॥ 1) हेत्या तव हे पृथ्वीश्वरशेखर कीर्तिरकृत्रिमा मुरमितविशुना यायस्वा प्रनिधिका तापक्षणे सुरमुन्दरीलोकस्य सुरतरुकुसुममाला ध्रुवं संजाता मनोऽप्रिया भवछभेत्यर्थः। 2) ईत्यय हे बतिदी. मुजदण्ड ययपि हे नृपवर तव चैरिणः सुरसरित गर्दा प्रतियान्ति यादे पगिरिनिराणि सेवन्त यदि कान्तार- तरुपण्डेषु प्रविशन्ति तथापि काल इव कालावव प्रतापान मुटन्ति। 3) पपडियेत्यय पश्य । निशाकरण विरहिणीजनस्स मसमें भयं जन्यते । क्यंभून मतमानमवदिजृम्भित यस स तेन । प्रकरिता छान्यनमेव मदलेखा येन सः [तेन] । उहासिवकरदण्डेन । तारा एवाभरणानि यस स क्या [वेन ] | मधमाशोऽपि मदलेखो प्रस्टयति, करमणमुडासपति, गराणि दीमाणि भाभरणानि धचे विति। १ सेवह सेवादि D. २नुग्ध ACP. ३ अश्दीहिहर.. ४पडिय.. ५उभ ६ विसभिण विभभिस, विभिइण BP. UठहDY, ८विधिय विधिम. ९लोअर लोभई इ. १० ध्रुब ३. ११ उछिद्विम . १२५ ANS. १३ दिपदान्यत्र .

·सप्तमोऽध्यायः। २२७ - प्रकारान्तरेण द्विपदीराह । चो विजया ।। ५८॥ एकश्चतुर्मात्रः पादे चेद्विजया नाम द्विपदी । यथा- "सजया, विजया ॥ ५८.१॥ पो रेवका ॥ ५९॥ पञ्चमात्रो रेवका। "बहुक्या, रेवया ॥ ५९.१ ।। पो गणद्विपदी ॥ ६॥ पण्मारो गणद्विपदी । यथा- "निअ जुबई, गणदु वई ॥ ६०.१ ॥ चतौ स्वरद्विपदी ॥ ११ ॥ चतुर्मात्रत्रिमात्रौ स्वरद्विपदी । यथा- "पसरदु वैई, असलिअगई ॥ ६१.१॥ पदावप्सरा: ॥ १२॥ पञ्चमात्रद्विमात्रौ अप्सराः । यथा- "उअ अच्छरा, गयमच्छरा ।। ६२.१ ।। अष्टौ कला वसुद्विपदी ॥ १३ ॥ यथा- "सु तब सुदु पई, अर्येह नरवई ।। ६३.१ ॥ चौ करिमकरभुजा ॥१४॥ चतुर्मावद्वयं करिमकरभुजा । यथा- "करिमयरभुओ, उव्यहुअभुओ ॥ ६४.१॥ 1)प प्रकारान्तरेण विपदीराइयत्र सनया विजयेत्यय सजया जयवती विजयादेवी । 2) अदुवया रेमा इस्पा दुरमा पापा का रेपथा रेवानदी। ३) निमजुरत्या निजयुपति पतिगणयनु भानपरि. प)परेत्पन्न प्रसरतु पतिः मलिअनः। 5) उम एन्या पश्य मप्सरसो गवनस्मराः सन्ति । 6) मुमपन्यत्र । मतप धुतो दिवः पतिः । यो पनि नरपतिः 7) करित्यय करिमरभुरु (को) हुन्भु। - These three words aro dropped in r, 394 B, TE P. Tho live is dropped in b. ३उभरTA.

·२२८ उन्दोऽनुशासनम् । चलदलाश्चन्द्रलेखा ।। ६५ ।। चतुर्मानो लघुद्धिमात्रो लघुश्च चन्द्रलेखा । यथा- "नवचंदलेह, जिम्य मुद्ध एह ॥ ६५.१.॥ पतौ मदनविलसिता॥६६॥ पञ्चमात्रस्त्रिमात्रश्च मदनविलसिता । यथा- "मयणविलसिअं, पावववसि ॥ ६६.१ ।। चपी जम्भेहिका ।। ६७ ॥ चतुर्मात्रपञ्चमात्रौ जम्भेट्टिको । यथा- "सा तसु वेट्टिा, सुठे जं भेट्टिा ॥ ६७.१ ॥ पचौ लवली ॥ ६८॥ पञ्चमात्रचतुर्मात्रौ लवली । यथा- "उअ वणापलिआ, फुल्लिअलवलिआ ।। ६८.१ ।। सप्त कला दलौ चामरपुरसुन्दरी ॥ ३९॥ आदौ सप्तकलास्ततो द्विमात्रो लघुश्चामरपुरसुन्दरी । यथा- "अमरपुरसुंदरिहिं, भड वरिभ सयंवरिहिं ॥ ६९.१ ।। पचौ काञ्चनलेखा ॥७॥ पण्मात्रचतुर्मात्रौ काञ्चनलेखा । यथा- "मणिकंचणरेहिम, सुरसुंदरि जेहिम ॥ ७०.१ ॥ पौ चारुः॥१॥ द्वौ पञ्चमात्रौ चारुः । यथा- "चारुचंपयरुई, उर्भ सोहइ जुआई ।। ७१.१ ।। तपताः पुष्पमाला ॥७२॥ त्रिमात्रपण्मात्रत्रिमात्राः पुष्पमाला । यथा- 1) नवेत्यत्र मुग्धा राजते इति कियारोपः । यथा नूतनचन्द्रलेपेड। 2) मपणेस्यत्र मदनधिलासित पापम्यवसितम्। 3) सा तेत्या सा उस्या. बेटी मुटु भेटिठा यत् । 4) उम वेत्यन पश्य वनापली पुष्पिवलबलिका। 5) भमरेत्यय भमरपुरसुन्दरीभिः भटाः पूवाः अयंगरे। 6)मणीत्या मणिकामनरा. जिता सुरसुन्दरी यथा । 7) चारीत्या चार युवतिः सोमवे । वं पश्य । [घम्परविः] । १ जिम 0. २नेदिका N. ३ बेरिआ 5 बेठिा मह BES. ५ मेदिमा ३.६ भो . ८जुई।

·सप्तमोऽध्यायः। २२९ "एह ललिअदेह बाल । नाइ जाइफुल्लमाल ॥ ७२.१ ॥ तोमरमित्यन्ये ।। ७२.१ ॥ एवमन्या अपि त्रिंशन्मात्रापर्यन्ता अभ्यूयाः । अप्रसिद्धाभिधानत्वात्तु नोक्ताः । यदाह- चतुर्मात्रादिकत्रिंशत्प्रान्तरंटियुगैः पुनः । एकानेकैरन्तवर्णर्यमके द्विपदी विदुः ।। ७२.२ ।।' द्विपदीप्रकरणम् ॥ गाथात्रानुक्तम् ।। ७३ ।। अत्र शास्त्रे यन्त्रोक्तं छन्दस्तद् गाथासंज्ञम् ।। यथा-- दश धर्म न जानन्ति धृतराष्ट्र निवोधनात् । मत्तः प्रमत्त उन्मत्तः क्रुद्धः श्रान्तो बुभुक्षितः ॥ त्वरमाणश्च मीरुश्च लुब्धः कामीति ते दश ।। ७३.१ ॥ अत्र त्रिभिः पड्भिर्वा पादैः श्लोकः ॥ ७३.१ ।। इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचितायां खोपज्ञच्छन्दोऽनुशासनवृत्तौ द्विपदीव्यावर्णनो नाम सप्तमोऽध्यायः ॥ अं० १९७, उ० २८०३ । 1) पहेत्यत्र एपा शरिठदहा याला ज्ञायते जातिएप्पमाटेव। सहनोऽध्यायः सपूर्णः। १पुस्मात २निशेष तान्म निबोधितान B.

·अथ अष्टमोऽध्यायः। - अथ प्रस्तारादयः पट् प्रत्ययाः॥१॥ प्रस्तार्यत इति प्रस्तारो वृत्तानां विस्तरतो विन्यासः । स आदिउँपां प्रत्ययानां ते प्रस्तारादयः । प्रतीतिजननात्प्रत्ययास्तेऽधिक्रियन्ते । ते च षट् । यदाहुः- प्रस्तारो नएमुद्दिष्टं सर्वकादिगलक्रिया। संख्या चैवाध्ययोगश्च पडेते प्रत्ययाः स्मृताः ॥ १.१ ॥ तत्र प्रस्तारमाह- प्राकल्पाद्यगोधो लः परसुपरिसमं प्राक पूर्वविधिरिति समयभेदकृद्वर्ज प्रस्तारः ॥२॥ तत्रायं क्रमः । पादे अर्थे छन्दसि वा यावन्तो-वर्णास्तावन्तो गुरवः प्रथमविकल्पे स्थाप्याः। यथा- समवृत्तस्य त्र्यक्षरे पादे गुरुत्रयं 555; ततोऽस्य प्राक्कल्पस्यायो यो गुरुस्तस्याधो लघुः स्थाप्यः । ततः परमुपरिसमं स्थाप्यम् । यत्रोपरि गुरुस्तबाधस्तादापि गुरुः यत्रोपरि लघुस्तत्राधस्तादपि लघुः । यथा-'sss, iss; पुनः प्राकल्पाद्यगुरोरधो लघुः स्थाप्यः । परमुपरिसममिति वचनात् ततः परं गुरुः स्थाप्यः । ततः स्थापितलपोः प्राक् पृष्ठे पूर्वविधिरिति पूर्वस्य प्रथमविकल्पस्य सर्वगुरोविधिविधानम् । प्रथमविकल्पे यो वर्णः स येह गुरुरेव । यथा- 55s, I'ss, SIS एवं सर्वलघुविकल्पं यावदयं विधिः करणीयः । यथा- sss, Iss, s!S, IIS, ssI, ISI, STI, II समयभेदकृद्धर्जमिति-समयोऽभ्युपगमस्तद्भेदकारी विकल्पः" प्रस्तारक्रमायावोऽपि वर्ज- नीयः । संख्यायां न गणनीय इत्यर्थः । अस्य चार्धसमादावुपयोगः ॥२॥ इति समवृत्तमस्तारः। अर्धसमप्रस्तारे वर्धस प्रस्तारः कार्यः । यथा-यक्षरपादद्वयस्य सर्वगुरोः 55; ss, आद्यगुरोरधो लघुः । ततः परमुपरिसममिति परतो गुरुत्रयं स्याप्यम् Isss. पुनः प्राकल्पाद्यगोऽधो ल इति प्रथमपादद्वितीयगुर्वक्षरस्साधो लघुः । परतस्तु परमुपरि- सममिति गुरुद्वयम् । ततः प्राक्पूर्वविधिरित्यादौ गुरुः स्थाप्यः S]; ss, अनया रीत्या सर्वलघु यावत् पोडश भेदाः- अब अष्टमोऽध्यायः 1) सर्वकादीत्यर एक मादी येषां ते एकाइयः ते च ते गडाच एकादिगलाः स च ते गटाय सेयो किया। 2) तद्भेदकारी विकल्पेत्या मधेसमादीनां यः प्रस्तुतः प्रनारः तस्य तस्साश्यापादकः । १ ततोऽन्यस्य ०. २ पृष्टे ABCDP. ३ The following table is.dropped in K.

·अष्टमोऽध्यायः SSSS 55 ssis sssl ss।। |Sss 151s Isst ।।। SISS sis sis s।। ।।ss ।।। ।।। एपु प्रथम-पष्ठ-एकादश-पोडशाः समवृत्तभेदत्वेन अभ्युपगतार्धसमवृत्तभेदकारि- त्वावर्जनीयाः । ततः शेपाः द्वादश शुद्धार्घसमभेदाः । चिर्पमप्रस्तारे तु पादचतुष्टयस प्रस्तार कार्यः । यथा-यक्षरपादचतुष्टयस्य सर्वगुरोः (ss 55 ss ss) प्रकल्पाद्य- गोधो ल इत्याद्यगुरोरधो लघुः स्थाप्यः । ततः परसुपरिसममिति परतो गुरुसप्तकं स्थाप्यम् (1555ssss) पुनः प्रथमपादद्वितीयगुर्वक्षरस्साधो लघुः परमुपरि- सममिति परतो गुरुपट्कम् । ततः प्राक् पूर्वविधिरित्यादी गुरुः स्थाप्यः (s। ss)। अनया रीत्या सर्वलघु यावत् पट्पञ्चाशदधिकं शतद्वयं भेदाः । तेषां मध्यात् समासमरूपत्वेन अभ्युपगतविषमनस्तारभेदकारित्वात् "प्रथमो, द्वितीयात्सप्तर्देशः सप्त- दशः, अन्त्यभेदं यावद्वर्जनीयः । ते च समुदिताः पोडश । तद्यथा- स्थापना चेयम् । ssssss १३७ Isss. Isss Issi issi १५४ SISS siss ३५ sis s151 १७१ 11ss ||ss ||si 111 १८८ SSIS SSIS ss। SSI २०५ 1515 |sis 1511 1511 २२२ SIS sts १०३ s।।। s २३९ ।।। १२० २५५ "अमीषां मध्ये प्रथमपटकादशपोडशाः समभेदाः । अन्ये अर्धसमभेदाः । SSSS SSSS १ lus 1) प्रथमो द्वितीयेत्यत्र प्रथमः त्याज्यः। द्वितीयादारभ्य सदशा त्याग्यः। स तु प्रथमापेक्षया भटादशः स्वात् । ततोऽपि सतशा त्याज्य इति भावार्थः। 2) समीप मध्ये प्रथमेत्या ममीप मध्ये प्रथमपट- कादापोडशाः समभेदाः। शेपा द्वादशभेदा द्यक्षरपादस्वार्धसमस्य पादचतुष्टयान अभ्युपगताः । अथ यदि सक्षरपादस्य विषमस्य पादचतुष्टये प्रसृते चतुरक्षरपादत्य समस्यैव पादद्वयत्वेन एकैको भेदोऽभ्युपगम्यते तदा एते पोडशापि समवृत्तभेदा भवन्ति । तेपा मध्ये अनुरक्षरपादस्याधसमस्य यदि पादययनैको भेदोऽभ्युपगम्य पृथक क्रियते तदा भेदा बहवो नि सरन्ति । ततो यक्षरविषमप्रतारे समासमयोरपि यक्षामेव पादचतुष्टयं गणनीयम् । न तु पूर्वोक्त्या चतुरक्षरं पादद्वयं गणनीयम् एवं नुल्य सर्वत्र। १० समरतभेदाः .. २ विषमविस्वारे B. ३ The word is dropped in Er. ४ादशमतदश. BP. 4 The two words are dropped in bx.

·२३२ छन्दोऽनुशासनम् । अथ जातिप्वार्यायाः प्रस्तारो यथा- प्रथमस्य गणस द्विगुरोः (ss) आद्यस्य गुरोरधो लघुः स्थाप्यः । ततः परमुपरि- सममिति परगुरुसहितद्वितीयादिगणानामधो गुरवः स्थायाः। प्रारपूर्वविधिरिति यावत्यः प्रथमगणे मात्रास्तावत्यो गुरुलघुक्रमेण पूरणीयाः। ततश्चतुर्मानत्वात्पूर्वगणस्य एको मात्रा प्रोक् न्यसनीया । तेन द्वितीयभेदे प्रथमगणो गुर्वन्तः (115), अन्ये तु गुर्वात्मकाः । पुनराद्यगुरोरधो लघुस्ततः परमुपरिसममिति अन्ये गणा गुर्वात्मकाः । प्रारपूर्वविधिरिति मात्रात्रये प्रथमगणसंबन्धिन्यवशिष्टे यदि लघुपूर्वो गुरुर्दीयते तदा नौजे जः इति वचनात् समयभेदः सात् । ततो गुरुपूर्वो लघुर्दीयते इति तृतीयभेदे गुर्वादिः (51) प्रथमो गणः । शेपाच तथैव" । पुनराद्यगुरोरधो लघुस्ततः परमुपरिसममिति द्वौ लघू शेपाश्च गणा गुर्वात्मका: । प्राक्पूर्वविधिरिति एका मात्रा प्रथमगणे अवशिष्यते । सा प्राक् न्यस्येति चतुर्थे भेदे सर्वलघुः प्रथमो गणः (।।।।), शेपाच तथैव । पुनर्द्वितीयगण- प्रथमगुरोरधो लघुः । ततः परमुपरिमममिति द्वितीयगणद्वितीयगुरुत आरम्प सर्वे गुरवः । प्रार पूर्वविधिरिति यदि लघुपूर्व गुरुद्वयं दीयते तदा गणनाशात्समयमेदः स्यात् । तदेतन्मा भूदिति द्वितीयगणापेक्षयैव द्वितीयगणलयोः पूर्वो लघुर्देयः। "प्रथमच गणः सर्वगुरुरिति पूर्वविधिना गुर्वात्मक इति द्विगुरुर्गुर्वन्तश्च पञ्चमे भेदे प्रथमद्वितीयौ गणौ । ततः पष्ठसप्तमारमेषु भेदेषु क्रमेण द्वितीपतृतीपचतुर्थभेदतुल्पः प्रथमो गणो द्वितीयश्च गुर्वन्त एव । ततो नवमे भेदे द्वितीयगणगुरोरधो लघुः । ततः प्राक्पूर्वविधि- रिति लघुपूर्वो गुरुः प्राग् देयः । तेन जगणस्तत्र संपन्नः। "प्रथमश्च गुर्वात्मकः । उपरि- तुल्यत्वं पुनः परेषां स्थितमेव। यावदिशतितमे भेदे गणद्वयं लघुरूपं संपन्नमिति "द्वितीयो गणो विंशत्या निष्ठितः । तृतीयगणः "चतुर्भदः एकैको "विंशतिकृत्योऽशीया निष्ठितः । चतुर्थगण: "पञ्चभेदः एकैकोऽशीतिकृत्वः चतुःशत्या निष्ठितः। पञ्चमगणश्चतुर्भेदः एकैकर चतुःशतीकृत्वः पोडशशत्या निष्ठितः । पष्ठगणो द्विभेदः एकैका पोडशशतीमत्वो 1) तथैव पुनरित्यत्र यथाक्रम न्यस्ता गुर्गमका अन्ये इति । 2) प्रथमश्च गर्गत्यत्र गणस्य चतुर्मा. त्रिकाया नासो गणनाशः। क्या हि यदि पूर्व गुरुद्वयं दीयते तदा प्रथमो गणखिमानो द्वितीयः पवमानः प्रथमनिमायो वा स्यात् । गणस्तु चतुर्मान एव स्थाप्य इति समयः। 3) प्रथम पाश्चात्यः 4) परेपी स्थितेत्यत्र भवनानाम् । तथाविधमेव सर्वगुरुरूपम् । 5) धनुर्भद इत्यत्र जगमरहिवस्वात् । 6)विंशतिकृत्वो इत्यत्र विंशतिश्चनुमिर्गुणिताशीतिः। 7) पचभेदैत्यय जगगसहितवाद । १प्रथमगणस्य BP. २ आद्यगुरोA ३ अ माया 0; अम्मामा BP. in a ५प्रथमो गणो ABCP. ६ गुर्वादि AS ७ अवशेष्यते .. ८माचBP. N, चतुर्धभेदे ०. १० द्वितीयगन dropped in a ११ लघुओंजगुरु .. १२ गगद्यलघु.. १३ द्वितीयगणो ०. १४ असीला २, १५ चनुयंगमपचनेद एकसीवित्व 4. ४प्रा dropped ९चनुदे ·अष्टमोऽध्यायः २३३ द्वात्रिंशच्छत्या निष्ठितः । सप्तमगणश्चतुर्भेदः एकैको द्वात्रिंशच्छतीकृत्यो द्वादशभिः सहस्रैः अष्टशत्युत्तरनिष्ठितः । अन्त्यो गुरुरेक एव । एकेन गुणितं तदेवेति तावद्भिरेव निष्ठितः । एवं निश्चितं पूर्वार्धम् । परार्धमपि गणविकल्पानिश्वित्य प्रस्तारयेत् । एवमन्ये- प्पपि मात्राछन्दःसु प्रस्तारो ज्ञेयः इति ॥२॥ समवृत्तानां प्रकारान्तरेण प्रस्तारमाह- ग्लावधोधो द्विरितः॥३॥ समवृत्तानां प्रस्तारे चिकीर्पिते प्रथमपतौ यावत्संख्यापरिमाणमेकान्तरिताक्योऽधो गुरुलधू स्थाप्यौ । अतः परं द्वितीयादिपतिपु द्विगुणद्विगुणा गुरवो लघवश्व अधोऽधः स्थाप्याः । यथा-ध्यक्षरे छन्दसि प्रथमपतो एकान्तरिताः शुरुलधरः अष्टसंख्या यारत् स्थायाः। द्वितीयपसौ द्वौ द्वौ । तृतीयपङ्को चत्वारश्चत्वारः । इति प्रस्तार उक्तः ॥ ३ ॥ समवृत्तानां नष्टमाह- नष्टेऽस्य दले लः सैकस्य गः॥४॥ किंचिद्वृत्तं नष्टं चतुर्थं पञ्चमं वा । तत् समं यदि भवति तदा दलेऽर्धे कृते ल इति लघुर्लभ्यते । पुनर्दले लघवो लभ्यन्ते । अथ वैपम्यात् संख्या अधं न ददाति तदा सैकस्य गः इति सैफस्याङ्कस्य दले कृते गुरुलभ्यते । पुनस्तथेति नष्टधृत्तमुत्पद्यते । यथा- अत्रैव व्यक्षरे छन्दसि पञ्चमं वृत्तं नष्टम् । पञ्च अर्ध न ददतीति सैकॉः पट् तदर्थे गुरुः । पुनस्रयोधं न ददति । सेकाश्चत्वारः तदर्धे गुरुः । द्वयोरमेक इति लघुरिति द्वौ गावेको ला ईदृशं पञ्चमं वृत्तं (551) इति ॥ ४ ॥ समवृत्तनष्टविधिरुक्तः । जातीनां नष्टविधिरुच्यते- नष्टाङ्के गणैर्हते शेपसंख्यो गणो देयो राशिशेपे लब्धं सैकम् ॥५॥ नष्टस्य धृत्तस्याङ्के स्थापिते गणैर्गणविकल्पहृते यच्छेपं तत्संख्यो गणो देयः । यत्र तु राशिशेष भाति तत्र लब्ध सैकं कार्यम् । ततः पुनस्तस्मिनुत्तरगर्णविकल्पै ते शेपसंख्यो गणो देयः। यथा-आर्याप्रस्तारे एका कोटिरेकविंशतिर्लक्षाः एकविंशतिः सहस्राः द्वे शते द्वादशोत्तरे इत्येतारत्संख्यं वृत्तं नष्टं कीदृशमिति पृष्टे प्रथमगणश्चतुर्विकल्प इति चतुर्भिर्नष्टाई हरेत् । लब्धं शिल्लक्षास्त्रिंशत्सहस्रास्त्रीणि शतानि युत्तराणि शेपं चत्वारि" 1) शेप चत्वारीत्यत्र भर नष्टावराशिनिलेपो जात । परतु चतुर्भािगो मृत । वत शेप चवारि । १नष्ठाइस्य N २पुनस्वदत् । ३ उद्याद्यते । ४सैका N, सैका A ५ नया ६ ददाति ७ हृतशेप. N ८राशिप A ९ गण dropped in A १० नुधव०N ३. छन्दो० ·२३४ छन्दोऽनुशासनम् । इति नदिकल्पेषु चतुर्थ सर्वलघु न्यसेत् (111)। द्वितीयो गणः पञ्चविकल्प इति पञ्चभिर्हरेत् । लब्धं पद् लक्षाः पट् सहस्राः पष्टयधिकाः । राशेश्च हृताः शेपं त्रीणि इति तद्गणविकल्पेषु तृतीयं मध्यगुरुं न्यसेत् । ततो राशिशेष लब्धं सके इति वचनालल्य सैकं कृत्वा तृतीयगणचतुर्विकल्प इति चतुर्हिरेन् । लब्धमेकं लक्षमेकपञ्चाशत्सहस्राः पञ्चशतानि पञ्चदशोत्तराणि । राशिशेपमेक इति तद्विकल्पेषु प्रथम सर्वगुरुं न्यसेत् । लब्धं सैकं कृत्वा चतुर्थगणय पञ्चविकल्पत्वात् पञ्चभिर्हरेत् । लब्धं त्रिंशत्सहस्राः त्रीणि शतानि व्युत्तराणि । राशिशेषमेक इति प्रथमेविकल्पं सर्वगुरुं न्यसेत् । ततो लब्धं से कृत्वा पञ्चमगणस चतुर्विकल्पत्वात् चतुर्भिहरेत् । लब्धं पञ्चसप्ततिः शतानि षट् सप्तत्य- धिकानि । शेपं चत्वारीति चतुर्थविकल्पं सर्वलघु न्यसेत् । ततः पष्ठस्य द्विविकल्पत्वात द्वाभ्यां हरेत् । लब्धं सप्तत्रिंशच्छतानि अष्टाशीत्यधिकानि । शेपं द्वे इति द्वितीयविकल्पं सर्वलघु न्यसेत् । ततः सप्तमगणस्य चतुर्विकल्पत्वाचतुर्भिहरेत् । लब्धं नव शतानि सप्त- चत्वारिंशदधिकानि । शेपं चत्वारीति चतुर्थविकल्पं सर्वलघु न्यसेत् । अन्ते नित्यविन्यास गुरुं न्यसेत् । ततः सप्तमगणालबधं परार्धादिगणस्य चतुर्विकल्पवाचतुर्हिरेत् । लब्धं वे शते पत्रिंशदधिके । राशिशेपं त्रीणीति तृतीयविकल्पमादिगुरुं न्यसेत् । ततो लब्धं सैकं कृत्वा द्वितीयगणस्य पञ्चविकल्पत्वात् पञ्चभिर्हरेत् । लब्धं सप्तचत्वारिंशत् । राशि- शेपं । इति द्वितीयविकल्पमन्तगुरुं न्यसेत् । ततो लब्धं सैकं कृत्वा तृतीयगणस्य चतु- विकल्पत्वाचतुर्हिरेत् । लब्धं द्वादश । शेषं चत्वारीति चतुर्थविकल्पं सर्वलघु न्यसेत् । ततचतुर्थगणस्य पञ्चविकल्पत्वात्पञ्चभिर्हरेत् । लब्धं द्वे । राशिशेष द्वे इति द्वितीयविक- ल्पमन्तगुरुं न्यसेत् । ततो लब्धं सैकं कृत्वा पञ्चमगणस चतुर्विकल्पत्वाचतुर्भिहरेत् । लब्ध शून्यम् । राशिशेष वीणीति तृतीयविकल्पमादिगुरुं न्यसेत् । पठो नित्यविन्यासो लघुरेख । ततो लब्धं सैकं कृत्वा सप्तमगणस्य चतुर्विकल्पत्वाच्चतुर्भोहरेत् । लब्धं शून्यम् । शेपमेकमिति प्रथमविकल्पं सर्वगुरुं न्यसेत् । अन्ते नित्यविन्यासो गुरुख । स्थापना यथा--1111, 1s, ss, ss, 11, 11, 15 511, 15, ||11, 115, sil, I, ss, s. १२१२१२१२ संख्यतमैपा आर्या । यदाह- नष्टाद्धे प्रथमं भक्ते गणवेश्चनुरादिभिः । शेषसंख्यो गणो देयो लब्धं कुर्यात्सरूपकम् ।। ५.१ ॥ पुनर्भजे पुनर्लब्धं सरूपं शेपसंख्यया । गणान्दद्यागते शेपे गाधाया प्राग्गणनामः ॥५२॥ एपमन्येष्वपि मानाच्छन्दासु नष्टविधिज्ञेयः । इति नष्टानयनम् ॥ ५.२ ।। १ चत्वारि . २ हृतरोपं AD; हतशेषत्रीमि c. ३ लब्धं dropped in D. ४ चर्षिक ५ चतुर्विकल्प AG. ६ पक्षभेदत्वात् ADD. ७ स्थापना to आर्या dropped in ABP. ८ चतुरादिक: DR.

·अष्टमोऽध्यायः। अथोदिष्टस्य संख्यापरिज्ञानार्थमाह- उद्दिष्टेऽन्त्याल्लाद द्विग्र्येकं त्यजेत् ॥ ६॥ केनच्चित्प्रस्तारोक्ते वृत्ते कतिथमित्युद्दिष्टे यथा-(551) एवं गलेषु स्थापितेषु अन्त्याल्लादारभ्य अर्थात् "पश्चानुपूर्व्या अधो द्विरिति द्विगुणोऽङ्कः कार्यः। ग चैदेकं त्यजेत् । गुरोरधो द्विगुण एकोनः कार्यः । अयमर्थः-अन्त्यस्य लसाधो योऽङ्कस्तं द्विगुणयेत् । स च निराकाराया आवृत्तेरसंभवात्प्रथमातिक्रमे कारणाभावादेक एव परि- शिष्टो द्विगुणीकृतो द्विको जातस्ततस्तस्मादपनीय तत्पूर्वखें गुरोरधो निधाय द्विगुणीकृत- चतुष्का । स एकोनः कृतस्त्रिकः । पुनस्तत्पूर्वस्य गुरोरथो निधाय द्विगुणीकृतः पदः । स एकोनः कृतः पञ्चकः । तदीदृशं पर्चमं वृत्तमिति ॥ ६॥ अथ जातीनामुद्दिष्टमाह- आद्यमंन्त्येन हतं व्यधस्तनम् ॥ ७॥ स जयति कुमारपाला श्रीमानवनिपतिशतविनुतचरणः । निर्मलयशसा धवलितभुवनश्चक्रधरतुल्योजाः ॥ ७.१॥ केनचिदियमार्या कतिथीति पृष्टे असा गणान्संस्थाप्य तदधश्चतुःपञ्चादिकां विकल्पसंख्यां यथासंभवं लिखेत् । ततो गणितक्रमेण आद्यमन्त्येनं हत्वा व्यधस्तनमिति तत्र दृष्टविकल्पादधस्तैनान् विकल्पान् राशेळपोह्य" संख्यां लब्धामेतावतिथं वृत्तमिति निर्दिशै । कथम् । अन्ते न्यस्तस अर्धगणस” अविकल्यत्वात् एकमईमधो निधाय सप्तमगणस्य चतुर्विकल्पत्वाचतुर्भिर्हन्यात् । जातानि चत्वारि । इह दृष्टः सर्वगुरुः । तस्या- धस्तनान अन्तगुरु आदिगुरु-सर्वलधून श्रीन अस्माद्राशेः पातयेत् । शेपमेकम् । पष्ठश्चा- विकल्पः । "पञ्चमे चतुर्भिहते अधस्तने जैस्मिन्सर्चलघौ त्यक्ते त्रीणि । चतुर्थे पञ्चभि- हतेषु पञ्चदश । "अधस्तनेषु निषु त्यक्तेषु द्वादश । तृतीये चतुभिर्हतेषु अष्टचत्वारिंशत् । त्याज्यं नास्ति । द्वितीये" पञ्चभिर्हतेपु त्रिषु त्यक्तेपु द्वे शते सप्तत्रिंशदधिक। प्रथमे 1) पक्षानुपा भयो द्विरित्या रयोः प्रान्त्यसमन्धिनोऽधो द्विगुणः । यदा प्रान्ते गुरभवति तदा द्विगुण भर कृत्या एक पातयेत् । 2)व्यपोह्य अपनीय। 3) अर्धगणेयर अर्धगणं हि एक- गुरुत्वात् । )पबमे चतुर्भिते अधम्तने दले पत्रमे स्थाने यश्चतुरीक्षणोऽः स एकेन भवशिष्यताइन गुण्य. । जातानत्वारः । तदनन्तरमर परमे स्थाने सबलयुः पाश्चात्यो गगोऽति भवः प्रान्त्योऽस्याने स्थितः सर्पर घुसन्धी पदुम मध्ये निष्काशनीय । भवशिष्यत्रयः । 5) अचम्लने' इत्यत्र भन्न प्रान्त. गुररम्ति भतो गणसन्धि भनय पातयेत् । २ द्विग्न , दिका, निगे, २ यथा 133 एवं लगा, यथा SI) एवं लगे , या is एवं गेषु शिरत् . ४ तवंगुरो Rr. ५कृत dropped me ६लप dropped in co. ८ परममिति A. ९ अन्तेन ALGEIP. १० अन्तेन ADOIH. २१ अधम्नान् . १२ निर्भीर . १३ एम्मामले नियाय . एसमधो निधाय B. १४ नृतीये शाने । १५ द्वितीय स्थाने .

·२३६ उन्दोऽनुशासनम् । चतुर्भिहतेषु एकस्मिन् त्यक्ते नव शतानि सप्तचत्वारिंशदधिकानि । पूर्वार्द्धान्त्यार्घगणश्चा- विकल्पः । सप्तमे चतुर्भिर्हतेषु सप्तत्रिंशच्छतान्यष्टाशीत्यधिमानि । त्याज्यं नास्ति ! पष्ठे द्वाभ्यां हतेषु पञ्चसप्ततिः शतानि पट्सप्तत्यधिकानि । त्याज्यं नास्ति । पञ्चमे चतुभिर्हतेषु त्रिंशत्सहस्त्रास्त्रीणि शतानि चतुरुत्तराणि । त्याज्यं नास्ति । चतुर्थे पञ्चभिर्हतेषु चतुर्यु त्यक्तेषु लक्षमेकमेकपञ्चाशत्सहस्राः पञ्च शतानि पोडशाधिकानि । तृतीये चतुर्भिर्हतेषु विपु त्यक्तेषु पट् लक्षाः पष्टिशतानि एकपष्टयधिकानि । द्वितीये पञ्चभिर्हतेषु द्वयोस्त्यक्त- योविंशल्लक्षास्त्रिंशत्सहस्रास्त्रीणि शतानि व्युत्तराणि । प्रथमे चतुर्हितेषु त्याज्याभावादेका कोटिरेकविंशतिर्लक्षाः एकविंशतिः सहस्राः द्वे शते द्वादशोचरे एतायतिथीति निर्दिशेत् । यदाह- गणानुदिएगाथायाः संस्थाप्य तद्धो लिसेत् । चतु:पंञ्चादिकां संख्यां स्थानस्यानोचितां ततः ॥ ७.२ ॥ हत्या हत्वाद्यमन्त्येन चोपरिस्थंगणादधः। "पृथग्धृतगणेभ्योऽथ गणसंख्यां विकल्पयेत् ॥ ७.३॥ हताद्वाोंचितात् तावद्यावदाद्यासंभवः। तत्संख्यामुहिशेद्गाथामुद्दिष्टप्रत्यये बुधः ॥ ७.४॥ एवमन्याखपि जातिषु यथास्वविकल्पं ज्ञेयम् ॥ इत्युद्दिष्टसंख्यानयनम् ॥७॥ अथ सर्वकादिगलक्रियापरिज्ञानार्थमाह- वर्णसमानेककान्सैकानुपर्युपरि निक्षिपेन् मुक्त्वान्त्यं सर्वैकादिगलक्रिया ॥८॥ वर्णसमान्वर्णतुल्यान् । यारन्तो वर्णास्तावतः एककान् सैकानेकेन सहितान् विन्यस्य उपर्युपरि" निक्षिपेदन्त्यं मुक्त्वा । इयं सवैकादिगलक्रिया । सर्वगाणां सर्वलानां एकादिगानामेकादिलानां च परिज्ञानाय क्रियाकरणमित्यर्थः । यथा चतुरक्षरे छन्दसि पञ्चैकका उपर्युपरि न्यस्यन्ते । ततोऽधस्तनो द्वितीये क्षिप्यते । द्वितीयोऽपि तीये। १११४ ४ ४ तृतीयोऽपि चतुर्थे । मुक्त्वान्त्यमिति वचनादन्त्यो वयते । ११३ ३ ६ ६ पुनरधस्तनो द्वितीये क्षिप्यते द्वितीयोऽपि तृतीये अन्त्यं १२२२३४ मुक्त्वा । पुनरधस्तनो द्वितीये क्षिप्यते । जातम् | (See the last row in the table), अत्र अधममेकं सर्वगुरु 1) पृथग् पृतगणेत्यत्र पृथक कृता मण्डितगगेभ्यः । 2) विम्लग्यदित्या पटगगानुसारेण गणसंख्या विचारयेत् । कोऽर्थः । भवशिष्यमाणगणसंख्या हतादात् पातयेत् । १ एतापतिथीनिति AbP. २ चतुप्पवा० CDs. ३०० हत्वा dropped in n. ४ चोपरेटग. पात् ।। ५ वायचिता तावत् न. ६ इत्युद्दिष्टानमनम् 4. ७ उपरे लिपे CDTGHN. ८ तावन्तः ९ विनत्य B, १० उपर्युपार क्षिपेत् BENP. ११ सर्वगान . १२ dropped in a CDP. १३ पौ। B, १४ प्रपन, ·२३७ अष्टमोऽध्यायः। (ssss)। चत्वार्येकलधूनि त्रिगुरूणि (1'555;515555155555)। पट् दिलघूनि द्विगुरूणि (iiss;ISISSISIS51; 5151; 55।।)। चत्वारि त्रिलघूनि एकगुरूणि (।।।57/ISITS|| SIM)। एवमेकं सर्वलघु (III)। इयमेव सर्वकादिर्गलक्रिया प्रथमपष्ठकादशपोडशसमवृत्तहान्या यक्षरार्ध- समस । यथा-४, ४, ४ । अत्र चत्वारः एकलघवश्चत्वारो द्विलघवश्चत्वारखिलघवः । एवमन्येष्वप्यसमेषु ज्ञेयम् । तथा अष्टाक्षरेजातेः सर्वकादिगलक्रिया यक्षरसमवृत्तहान्या चतुरक्षराधसमहान्या च यक्षरविषमस्य । यथा-८, २६, ५३, ६६, ५३, २६, ८॥ एवमन्येष्वपि विपमेपु ज्ञेयम् ॥ ८॥ अथ जातीनां सर्वैकादिगलक्रियामाह- आद्यभेदानधोऽधो न्यस्य परैर्हत्वाग्रे क्षिपेत् ॥ ९॥ आर्यायामाद्यगणस्य भेदान् अलघु-द्विलघु-चतुर्लघून एकं द्वौ एकं च इत्यधः स्थापयित्वा परैर्वितीयगणभेदैः अलघु-द्विलधु-चतुर्लघुभिः एक-नि-एकसंख्यैः कपाट- सन्धिक्रमेण स्थापितैः । यथा (१,२, ११, ३,१)। पृथक् पृथर गुणयित्वा अग्रे क्षिदिति। एकेन गुणिते जातमग्रतः स्थाप्यम् १,२,१। अब "त्रिभिर्गुणितं (३,६,३) क्षिपेत् । आतं (१, ५, ७, ३)। पुनरेकेन (१, ३, १) गुणितमत्र क्षिपेत् । जातं (१, ५, ८, ५,१)। अत्र एको लघुः पञ्च द्विलघवः अष्टौ चतुर्लघवः पञ्च पदलघवः एकच सर्वलघुरिति । पुनरस राशेरनयैव दिशा तृतीयगणविकल्पोते जातस्य परस्मिन् रामो क्षेपे जातं (१, ७, १९, २६, १९, ७, १)। पुनरस राशेरनयैव दिशा चतुर्थ- गणविकल्पैर्याते जातस्य परस्मिन्राशौ क्षेपे जातं (१,१०,४१, ९०, ११६, ९०, ४१, १०,१)॥९॥ अथ संख्यामाह- ते पिण्डिताः संख्या ॥१०॥ ते सबैकादिगलाझाः पिण्डिताः एकीकृताः संख्या भवन्ति । तद्यथा-अस्मिन्नेय चतुरक्षरे छन्दस्येकं चत्वारि पद चत्वारि एफमिति पोडश घृतानि भवन्ति । एवमर्ध- समेषु विपमेपु मानाच्छन्दःगु व ज्ञेयम् ॥ १० ॥ dropped in a. २ एम्मे cs. ३श्यमे A. ४ ग dropped ina. ५भर अभरगवः भवाशरजातो. ६ नमिलगु. ७ सन्धि dropped in u. ८यपा 11,11,1,11,२, BP. ९गपग्लिा । १० गुनिटेन x. ११ प्रिभिार विपने मिनिकिता सिर १२ानसमा १३ पावेग्य.

·२३८ उन्दोऽनुशासनम्। अथ प्रकारान्तरेण समवृत्तानां संख्यामाह- वर्णसमद्विकदतिः समस्य ।। ११ ।। समवृत्स्य पादे यावन्तो वास्तावतां द्विकानामन्योज्यघातःसमवृत्तानां संख्या। तत्र उक्तायां द्विकस्यान्योज्यघावो न संभवतीति द्विभेदेव । अत्युक्ता द्विस्वयघाते चतुर्मंदा । मध्या द्विक्त्रयपाते अदभेदा । प्रतिष्ठा द्विकचतुष्टयघाते पोडशमैदा । एवं यावदुत्कृतेः पविंशतेः द्विकानामन्योऽन्यपाते पट् कोटयः एकसप्ततिलक्षाः अष्टौ सहसा- ण्यष्टौ शतानि चतुःपष्टथधिकानि ॥ ११ ॥ ते द्विगुणा द्विहीनाः सवें ॥ १२ ॥ ते विवक्षितजातिभेदा द्विगुणी विहीनाः उक्तादयो विवक्षितजातिपर्यन्ताः सर्वे भेदा भवन्ति । "यथा उत्कृतिमेदाः एव द्विगुणा द्विहीनाः सर्वजातिभेदात्रयोदश कोट्यः द्वाचत्वारिंशल्लक्षाः सप्तदशसहस्राः सप्तशतानि पड्विंशत्यधिकानि भवन्ति । यथा वा गायत्र्यां चतुष्टिभंदा द्विगुणा द्विहीना गायत्रीपर्यन्ताः पड्विंशत्यधिकं शतमुक्तादिजाति- मेदा भवन्ति । एवमन्यास्वपि वाच्यम् ॥ १२ ॥ अथ प्रकारान्तरेण अर्धसमसंख्यामाह- समकृती राश्यूना अर्धसमस्य ।। १३ ॥ सममिति समवृत्तसंख्योच्यते । तस्य कृतिर्वर्गः । सा राश्यूना समवृत्तसंख्या- हीना । अयमर्थः । समवृत्तसंख्यागुणिता समदृचसंख्या राश्यूना अर्धसमस्य संख्या भवति । यथा चतुरक्षरसमवृत्तसंख्या योदश । तत्कृतिर्दै शते पट्पञ्चाशदधिक समार्ध- समभेदाः । ते राश्यूनाः शुद्धार्धसमस संख्या भवन्ति । द्वे शते चत्वारिंशदधिके ।।१३।। अथ प्रकारान्तरेण विपमवृत्तसंख्यामाह- "तत्कृतिविपमस्य ॥ १४ ॥ तस्साः समकृतेः कृती राश्यूना विषमवृत्तसे संख्या । पा-अस्मिन्नेव चतुरक्षरे छन्दसि समकृति शते पट्पञ्चाशदधिक । तखाः कृतिः पञ्चपष्टिः सहस्राः पञ्च शतानि पत्रिंशदधिकानि समाधसमविषमसंख्या । असां समासमराश्यूनायां पञ्चपधिः सहस्राः वे शते अशीत्यधिके ।। १४॥ 1) ययोरकृतिभेदाः एवेत्या उरकृतिभेदाः ६७१०८८६४ दाभ्यां गुणने १३५२१७७२८ द्विहीना १३४२१७७२६ । 2) संस्कृतिरित्यत्र चतुरक्षरममराशिः १६ नुरक्षराधसमराशिः २४०, यो राश्यो- मिलितयोः २५६ एप राशिः ६५५३६ एतस्मात् पात्यते । वतः चनुरक्षरपादस्य विपनवृत्तम्य प्रसारमख्या ६५२८० रूपा भवन्ति । सर्वगुरु : द्विलघु १० चतुर्लघु ४० पद लघु ९० अष्टलघु ११६ दालघु ९० द्वादशलघु ४॥ चतुर्दशलघु १० पोदशलघु । । मष्टमोऽध्यायः संपूर्णः ॥ इति छन्दोऽनुशायनस छन्दहा- मण्यपरायस्य पर्यायाः संपूर्णाः । संवत् १६५९ वर्षे वैशासादि १५ दिने लिखिताः ॥ ६० रवचन्वर्गाणभिः। १स्मत्तसंख्यामाह B. २द्विकमहति D. ३ द्विगुणविहीना ; द्विगुण dropped ina. ४सर्वमेदाः ०. ५ द्विचत्वा० रक्षाः BC; द्वाच• लक्ष्याः.. ६ मप्तदश महयानि A. चतु पष्टिमेदाः Ex. ९ अर्थमननख्या B १० विषममुग्ख्या A, ७चA, ·२३९ अटमोऽध्यायः। अथ माताहत्तानां प्रकारान्तरेण संख्यामाह - विकल्पहतिमात्रावृत्तानाम् ॥ १५ ॥ मानारत्ते या गणविकल्पसंख्या सा अन्योऽन्यहता मात्रावृत्तस्य संख्या भवति । सा च यथास्थानं प्रागेगोदाहृता ।। १५ ।। अथ मानाविकल्पानां संख्यामाह- अङ्कान्त्योपान्त्ययोगः परे परे मात्राणाम् ॥ १३ ॥ अहानामेयादीनां यो अन्त्यौपान्त्यौ तयोर्योगः परस्परमीलनं परे परे स्थाने न्यस्ता मात्राणां संख्या भाति । यथा-वेरुयोरन्योपान्ययोोंगे वयः परसाने न्यस्ता- विमानस्स विकल्पसंख्या। द्वितिरूपोर्योग पञ्च पर साने न्यस्ताचतुर्मास विकल्प- संग्या । पञ्चारिकयोयोगष्टौ परे स्थाने न्यस्ताः पश्यमानस विकल्पसंख्या । अष्टक- पनायोगि पोदश पर न्याने न्यस्ताः पण्मानस विकल्पसंख्या । त्रयोदशकाप्टकयो- गाँग एकविंशतिः परेसाने पत्ताः सप्तमानस विकल्पसंग्या । एकविंशतित्रयोदशयो- योगे रसिंगपरे स्थान न्यस्ता टमास विकल्पसंरमा । स्थापना-११२।३। ५। ८११३ ॥ २१॥३४ । एसमुचरप्रापि ॥ १६ ॥ जथापयोगमाह- द्विमानेकाध्वयोगः ॥१७॥ दिशा द्विगुणा एकेन रूपेण हीना संग्या अघयोगी भूमिमान भवति । त्र्यक्षरे पन्दसि नदी प्रस्ताराः। ने द्विगुणिताः पोडश । नत एफम्मिन् पातिते पादश । पच शालायां भुपि यक्षरं छन्दः प्रस्तार्यते । एकममुलं वर्णनापष्टभ्यते । एकं चान्तरालं गापमानम् । इह च प्रस्तारसंग्न्ययोसोपपोगो नष्टादयसयधिनमारम् । अध्ययोगस्तु पुलोद्यानुविधायिनन अनियतः । न च क्षेत्रनियमे फलमति इति निरुपयोगः । चापानमरणाचम्मानिरंक्तः ॥१७॥ इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचितायां खोपज्ञच्छन्दोऽनुशासनवृत्ती प्रस्तागदिल्यावर्णनो नामाष्टमोऽध्यायः समाप्तः ॥ ८॥ संपूर्ण छन्दोऽनुशासनमिति । ग्रंथानं २०५॥ उनयन लोकसंख्या ३.०८ ॥ - ·परिशिष्टम् । जानाश्रयी-छन्दोग्रन्थान्तर्गत-पाकृतवृत्तवर्णनम् । INTRODUCTORY NOTE Janarrayr 18 ap old syork on Sanskrit metres composed by some Pandit at the court of King Janusraya, who is generally identified with Mulhavavarman I of the Vişnukundin dynasty who ruled over the districts of Krishna and Godavari towards the end of the sixth century The work consists of sıx chapters which respectively deal with tho Samjnas, the Visama Vrttas, the Aidhasama Vrttas, the Sama Vittas, the Matra Vrttas and the Pi akrıy.us such as the Prıstāra and others The Matra Vettas in the fifth chapter are defined under four different heads or Prakaranas, namely, the Vartalıya, the Matrasamaku, the Arya, and the miscellaneous Anong these the last is the most portant one for the history of ancient Prakut prosody at consists of Sutras 45 to 75, which describe about nineteen meties of which eleven are strophie, the others being single ones These are defined and las trated as Sanskrit metres, but the commentator tells us that they are "a few Jatis current anong the people Many of these metres with their names are found in Virahankas Vritajatisunuccaya and ought to leave to doubt that they are old meties which properly belong to the Prakrit prosoly In the Arya Prakaraṇa too, there are two of three new varieties, most important among them is the Githa which played a very important part in the construction of strophic metres and had returned its peculiarities for a long period during which it was very popular wat the poets (as the dumunutive terwunation ha in its name suggests ), untu Hemacandra formully obliterated the difference between it and the Gati Hemscandra, as a matter of fact, has treated the Gitiki as a kind of the Gits, giving different names to its three varieties, probably following his great predecessor Svayambliu in this respect I have published this portion of the Jurasray, namely Sutras 39 to 41 from the Arya Prahalana and 49 to 75 fiom the last Prakarapa, with an exhaustive introdnction in the Sudbasatabdi Volume of the Bombay Asiatic Society, Bombay 1957 but I am reproducing it here owing to its importance for the Prakrit metres whose origin and deve lopment I have tried to trace in the introduction to the present volana of Henandus Cha ulo itSuiXI 20 As said the aborementioned २.-उन्दो. 2 ·२४०.२ उन्दोऽनुशासनम् । article, I have generally followed tho Trivandrum edition of the work; but Dosy und then I huse adopted the readings mentioned in the foot notes of that edition and given from the three manuscripts on which the cdition is based, designated as l, lha and 34. Where no help could bo obtained either from the readings adopted in the edition or from thoso noted in the foot-notcs, I huse suggested emendations, showing the readings of the edition (ed.) or of the manuscripts, as the case may be, in tho foot-notes. Words or letters newly added by me to completo the senso are shown in the rectangular brachets. 3. Jarīsrayi has made uso of cighteen different Mātrī or Varda Gapas for its definitions of metres, employing a double set of symbols to convoy them. I luare discussed these along with those employed by another work on Sanskrit inetres, namely, the Ratnamañjūşa, in the introduction, paras 3-5. Hero in the following portion, only the following are used:- आ-आकार (सातवत्)-51; इ-- इकार (विभातिर) = ISI; ई-ईकर (धीवराश)= SIS; -ककार (विभातिक)- Ist; - दकार (नचरतिद्) = III, - वकार (वेधी वर्)=6I-भकार '= 8; - यकार (कमलिनीय) = III; स्- सकार (गङ्गास्) = SS; हूँ-हकार =I. (1 siguifics a short letter or one litri; s signifies a long letter or two Mātrūs.) 4. At the end of the text I am reproducing also the translation of it from the abovementioned article in the Sirdhasatabdi 'Volume owing to the somewhat obscure nature of tej ms employed here. I am thankful to the authorities of the Society for giving me per mission to reproduco the portions of that article here. - जानाश्रयी-छन्दोविचिगत-पञ्चमाध्यायसूत्राणि ३९-७५ वामनिकाये पष्ठो हः ।। ५.३९ ॥ आर्याया आयेऽप्यर्धे पष्टो गणो लघुरेव केवलो भवति चेत्, वामनिका नाम भवति । यथा- प्रवितततारककुमुदे गतमेघे शरदि सौम्ये च । चन्द्रो विभाति संप्रति हंस इव नभःसरस्येपः ।। ५.३९.१ ॥ गीतिरन्त्ये दिवा ॥५.४० ।। आय या अन्त्येऽप्यर्थे पष्टो गणो दकार इकारो वा भवति चेत्, गीतिनाम भवति ।

·परिशिष्टम् (जानाश्रयी)। २४०.३ यथा- ." भ्रमदलिकुल[ कल ]विरुतप्रविततकमला विभान्ति कमलिन्यः । भासुरमरकतमणिनिभकोमलमृदुचारुवर्णसंछन्नाः ॥ ५४०.१॥ ध्रुवोभयोनी ॥ ५.४१ ॥ सेव गीतिश्चतुर्थे गणे यतिरुभयोरर्धयोर्भवति चेत्, ध्रुवा नाम भवति । यथा-- ललनाननानि नीलालकानि ललितानि [लोलनयनानि] । राजन्ति वन्धुजीवाधराणि रतिभोगसारसहितानि ॥ ५.४१.१ ॥ गीतिका सप्तमो यी वा ॥ ५.४२ ।। सैव गीतिगीतिका नाम भवति सप्तमो गणो यकार ईकारो वा भवति चेत् । यथा- त्वामिह धैन्यं मन्ये विचित्रधर्मार्थकामसंभ्रयासु । यस्य चरितं तव मतं विद्वज्जनवल्लभासु गीतिकासु ॥ ५.४२.१ ॥ कचित् तृतीयश्च, पञ्चमोऽपि ॥ ५.४३ ॥ कचित् प्रयोगान्तरे उभयोरप्यर्धयोस्तृतीयश्च पञ्चमश्च गणो यकार ईकारो वा भवति । अपि शब्दादेकस्मिन्नप्यः भवति । प्रयोगे यत्नः कार्यः ।। ५.४३ ॥ पूर्णार्धाांगीतिः ।। ५.४४ ॥ सैव गीतिः पूर्णार्धा आर्यागीति म भवति । यथा-- एतत्तद्धजयुगलं मन्दरगिरिभित्तिघट्टिताकदवलयम् । अस्ति तुमुलशरपाटितवर्म रुधिररागसंभृतधर्म ॥ ५.४४.१ ।। इत्यार्याप्रकरणम् । आर्याजातिः सोपजातिहका । इदानीमन्याश्च काश्चिजातयो लोके प्रचरन्त्यो वक्ष्यन्ते । प्रतिपादं पश्चाधं च गलितम् ॥ ५.४५ ॥ पश्च गणा गणस्याधं च पादे पादे भवन्ति चेत् , गलितं नाम भवति । यथा- न सरसि किं त्वदीरित-शर-भासुरस्तानाम्, अटवीपु बोग-केसरि-शरभासुरतानाम् । अथवा वसन्तदृष्ट्या निशातदन्तस्य, प्रातर्वाधाय शरनिशा तदन्तस्य ॥ ५.४५.१ ॥ चत्वारो निर्धायिका ।। ५.४६ ॥ चत्वारो गणाः प्रतिपादं भवन्ति चंद, निर्धायिका नाम भवति ॥ ५.४६ ॥ मरतक ed. २ खलनावनानि ed. ४ मनो ed. ५ अति नुमुलसरपातितर्म ed; (तन्म for कर्म-का). ६ वसन्तकस्स दृष्टया (कर), अथवान्तरस्य सष्टपा-Ratnamadisi. 5787474 Ratnamañjūsão . " ३ धन्या ed.

·२४०-४ छन्दोऽनुशासनम्। यी वान्त्यः॥५.४७॥ अन्त्यो गणश्चतुणी पादानां निर्धायिकाया यकारो वा ईकारो वा भवति ॥ ५.४७ ॥ क तृतीयः ॥ ५.४८ ॥ तस्याः निर्धायिकायाः प्रतिपादं तृतीयो गणः प्रायेण ककारो भवति । यथा- वाले बालेन्दुखण्डधारिणा, कोधाद् दग्धोऽपि मन्मथाधमः । सकलं लोकं हि चण्डमानसो, निशितैर्वाणैर्भिनचि मर्मसु ॥ ५.४८.१ ॥ पञ्च नर्कुटकम् ॥ ५.४९ ॥ प्रतिपादं पञ्च गणा भवन्ति चेत्, नर्कुटकं नाम भवति । [यी वा द्वितीयतृतीयौ ।। ५.५० ॥] तस्येव नर्कुटकस्य द्वितीयतृतीयगणी यकार ईकारो वा भवेतः ।। ५.५० ।। तृतीयो य् वा ।। ५.५१॥ तस्येव नर्कुटकस्य तृतीयो गणो वकारो वा भवति । यथा- उपरि विधूतभसनिकर प्रवरसुरभितं, श्रवणभुजङ्गयक्रमक्ता दहनराणमुचा। धवलितमिन्दुखण्डकिरणः क्षरदमृतलवैः, फपिशमयूखभिनतिमिरं नयनमयनु पः॥ ५५१.१॥ इदं "वरं विजम्भमाणः कुमुद्रानन्दन, स तु नवनीतपिण्डसदृशस्तिमिरविमथनः । रजनिक रोऽप्युपैति शनकैगंगनं नील', सरस इव [च सरो] नीलं [मु.] विपुलं इंसः॥ ५५१.२ ॥ पडधिकाक्षरा ॥ ५.५२॥ प्रतिपादं पट् गणा भान्ति चेत्, अधिकाक्षय नाम भवति !! ५.५२ ।। युङ्न क्॥५.५३ ।। तत्या अधिकारायाः प्रतिपादं युग् गणः कमारो न भवति ।। ५५३ ॥ क तृतीयः ॥ ५.५४ ॥ तस्या अधिकारायाः प्रतिपादं तृतीयो गणः कमार एव भवति ॥ ५.५४ ॥ : नाटकम् ; (नाटक-स, नाटकम्-). भको ed. "निरप्रवरसुरामत १२ वर एर प° edi रजनी ·परिशिष्टम् (जानाश्रयी)। २४०५ घी वान्त्यः ॥५.५५॥ तस्या अधिकाक्षरायाः प्रतिपादमन्यो गणो यकार ईकारो वा भवति ॥ ५.५५ ॥ कचिदाद्योऽपि ॥ ५.५६ ।। तस्या अधिकाक्षरायाः कचित् प्रयोगान्तरे आयोऽपि गणो यकार ईकारो वा भवति । यथा- विकसितनीलोत्पलाचितं मदनवाणदीपनं, भुर्वमधुचपकातिशायिनं दयितमुखसमर्पितम् । सुतनु निषेवितंयतोऽधरं] तनुतरंगविलं, न" च वागधिकाक्षरा तथा श्रुतिमनोऽभिनन्दिनी ॥ ५.५६.१ ॥ शीर्पकं गीतिकापरा ।। ५.५७ ॥ ' सैवाधिकाक्षरा गीतिकापरा भवति चेत्, शीर्षकं नाम भवति । यथा- विचरन्ति महेन्द्रगोपका नीलशावलश्रिया, स्तोकं ग्रहचन्द्रभास्करांश्छादयन्ति नीरदाः। मेघोरचारिणी च विलसति तटित् समन्ततः, प्रणदन्ति बनस्थलीपु मुदितमनसश्च चातकाः॥ कुटधकुसुमाधिवासिताः सिलिन्ध्रकन्दलवनान्तसेविनश्च । यान्ति पचनाः प्रयासिनां कुर्वन्ति च सोत्सुकानि मानसानि ॥ ५.५७.१ ।। एकैकवृद्ध्या ललित-सुभद्रा-विद्रुम-वंशत्र-कुञ्जर-पुष्पदन्त-मालाः ॥५.५८।। इत्सेवनामकौनि सप्त शीर्षकाणि भवन्ति । तत्र ललितस्य पादः सप्त गणा भवन्ति, अन्ते गीतिका च । सुभदाया अष्टौ, अन्ते गीतिका च । एवं शेपाणि शीर्षकाणि एकेकवृष्या जेपानि ॥ ५.५८ ॥ निर्धायिकामध्यं त्रिकलयम् ।। ५.५९॥ उतप्रकारं शीर्ष निर्धायिकामध्ये भवति चेत्, निकलयं नाम भवति । आदाधिकाक्षरा मध्ये निर्धायिका अन्ते गीतिका एवमेतास्तिसस्त्रिकलयमिति ।। पया- विकसितकुसुमं निशागमे [पूर्णचन्द्रयोधितं, संफोचमुपैति पर धमर सोन्मुफः । दिनदन्ति मनोहराणि केदारोदरमंस्थिताः, कान्तासहिता विचिन्त्य किमपि पालदंससारमाः।।

·1 २४०६ उन्दोऽनुशासनम्। शालरुद्वैरिवेन्द्रगोपकै, पुर्विभान्ति च वन्धुजीवसः। शर्वर्य इय[च] विकीर्णतारका, विकसितकुसुमा विभान्ति शीर्षकाः। सप्तच्छदमकरन्दमुद्विहाय कुसुमातिपातिलोलुपानि । मधुकरकुलानि सारं श्रयन्ति कुमुदानि रेणुपाण्डराणि ॥५५९.१ ॥ गणास्त्रयो भङ्गद्विपदी॥ ५.६०॥ त्रयो गणाः प्रतिपाद भवन्ति चेत्, भद्विपदी नाम भवति । गणाधिकारे वर्तमाने पुनर्गणग्रहण चतुर्लचूना पञ्चलघूना च सैषा गणाना चाभेदेन ग्रहणार्थम् । इतरथा हि चतुल—- नामेन ग्रहणं स्यात् ।। ५.६० ॥ चत्वारः पञ्च पट् सप्त वा ।। ५.६१ ।। तस्या भङ्गद्विपद्या न केवल त्रय एव गणा भवन्ति । चत्वारो वा पञ्च वा पड़ का सप्त वा भवन्ति ॥ ५.६१ ॥ भान्ते वा ॥ ५.६२॥ तस्या भङ्गद्विपद्याः प्रतिपाद गुरुरन्ते भवति वा न वा ॥ ५.६२ ।। त्रिंशद्धा परमा॥५.६३ ॥ विशल्लघवो यस्या भङ्गविपद्या. सा भवति त्रिंशद्धा परमा अधिका भङ्गद्विपदी । ततः सर्वाभ्यो भङ्गद्विपदीयो या परमा सा त्रिंशद्धा भाति । तदधिका नास्ति ॥ ५.६३ ॥ द्विपदी गीतिकापरा ॥५.६४ ।। सैव भगद्विपदी द्विपदीत्युच्यते गीतिकापरा भवति चेत् । उदाहरणम्-- क्षीणमम्बु वापीपु सरित्नु च सांप्रतं, रक्ष्यमार्णवहुधनमिव भाग्यविपर्यये। तप्तपांसुरेपा च विशुष्कचनद्रुमा, ग्दचोरमातेचे मही परितप्यने ।। अवसीदति ध्रमासहं गात्रं महिपस्य धर्ममूछिनस्य । बहुपोप्यपालपरिजनं गृहतन्त्रमिगतुर निरुद्यमस्य ॥ ५६४१॥ इयमपरा द्विपदी- फरणार निपणेन वायुना, रिपुरण वारणानगन्धिना । पहुबल्लभ घलभ विप्रयोजितो, उनमन उनश्चरताध दूयते ।। २६ हायस्दैd. २७ सबजनदमन्द बिहाय cd, (मान्दमविहाय-उग) २८ रक्ष्यनाथ २९ मत एव l ..उनमानी d. -- बहुधन मह ed.

·परिशिष्टम् (जानाश्रयी)। २४०.७ अधुना मधुकरवन्धुना बन्धूकेन सरजस्ककेसरेण । भवतेव जगद्वन्धुना कुलमण्डन मण्डितानि भूस्थलानि ॥ ५.६४.२ ॥ कचिद्विदारी मध्ये ॥५.६५॥ कचित्प्रयोगान्तर भङ्गद्विपदीगीतिकयोमध्ये विदारी भवति । विदारीलक्षणमुत्तरत्र वक्ष्यति । यथा-- अभिनवकन्दलीकुसुमकेसरलोलेवरस्थलीमुखाः, कुसुमितकुटेजसुरभिपरागविराजितसानुमानना समदमयूरमधुरकेकारवपूरितकन्दरोदरा, ससलिलमुखरजलदमलिना गिरयो रमयन्ति मानसम्॥ केतरसूचिभिदा मस्ता, चकुलरजांसि समुद्रहता। अभिमुखदयितजनोऽपि जनः, सोत्सुक एव वलात् क्रियते ॥ भवनुशातपरेणुना, करेणुनाथमलिनेन तोयदेन । उपगिरिमुदन्तविधुता सकलं जगदय॑ते मनोभवाय ॥ ५६५.१ ॥ विदारी भान्ताश्चतुर्दश लघवः ॥५.६६ ।। [गुर्वन्ताश्चतुर्दश लघवः] प्रतिपाद भवन्ति चेत्, विदारी नाम भाति ॥ ५.६६ ।। मिश्रः पञ्चमः प्रायः॥ ५.९७ ॥ तस्या विदार्याः प्रतिपाद पश्चमो लघु पूर्वेण वा लघुना परेण वा मिनो गुरुर्भवति प्रायः ॥ ५.६७।। उपान्य आ॥ ५.६८॥ प्रायः इति वर्तते । तस्या विदार्या. प्रतिपादमन्त्यस्य समीपे प्राय ओकारो भाति । अन्य मानियमः । सायसुरमिरजधूसरया, मृदुमलयानिलझापितया। फामिजनो नवमालिकया, विगलितमानमनाः क्रियते ॥ त्रयोविंशतिर्भगुरासकम् ॥ ५.६९ ॥ भान्ता इति तु वर्तते । गुन्तालयोविंशष्ठयो यथेष्ट मिश्रिता भवन्ति चेत्, भरातर्फ नान भरति ॥५.६९ ॥ लापर-ed. १२ गुटर ed. ३३ मरमरा l ३४ पाला mss: एजन्स. ed. ३५ एम १७यमपि Raniss. १६ एपिता ed.

·२४०८ छन्दोऽनुशासनम् । द्वादशावलम्वनम् ॥ ५.७० ।। [ द्वादश लघवः प्रतिपादं भवन्ति चेत्, अवलम्बनं नाम भवति । [सोन्ते] । ५.७१ ।। तस्य प्रतिपादमन्ते प्रायः सकारो भवति ॥ ५.७१ ।। उभे रासकम् ।। ५.७२।। उभे भङ्गुरासकावलम्बने सहित रासकमित्युच्यते । यथा- कैध याहुमूलत्रिकदेशनिवेशितानि, गृहसेऽद्य वसनेन किमत नखक्षतानि । लक्षमङ्गनालिगनलग्नमनङ्गसाक्षि, झलक्ष्मा तव भरति तृतीयमिवेदमक्षि ॥ दशनदलिप्रचितेन, क्षतजलवारुणितेन । शोभितेवाधरेण, त्वमसि विलासरे[ग] ॥ ५७२.१ ॥ गाथा ॥ ५.७३ ॥ गायेदानीं वक्ष्यते ।। ५.७३ ।। सा॥५.७४॥ सा च गाथा आपति ज्ञेया। ऋपरेवेयमित्यापी । पञ्चखनुष्टुवादिजगत्यन्तेषु सा गाया भवति ॥ ५.७४ ॥ पादैश्चतुर्भिः पद्भिर्वा ॥ ५.७५ ।। सा गाया चतुर्भिर्वा पड्डिा पादैः खजातीयैर्या विजातीधैर्या भवति । यथा- पश्यसि पश्यसि परदोपमात्मदोपं न पश्यसि । भारमथ धनं च कुलं च हित्वा कि मि हससि ।। ५७५.१॥ दश धर्म न जानन्ति धृतराष्ट्र नियोध तान् । भत्तः ममत्त उन्मत्तः थान्तः क्रुद्धो बुभुक्षितः। स्वरमाणश्च भीतश्च कामी चोरश्च ते दश ॥५.७५२॥ इति जानाश्रय्यां छन्दोविचित्यां जात्यध्यायः पञ्चमः समाप्तः॥ ३८ नोऽन्ते ed. ३९ नकारो ed. But the letters inay even bed and स्परो. ४. क्या ed. जन्मा ed. १२ दशनदचिन ed. ४१ प्रोमिंटन वापरेण ed.

·२४०.१० छन्दोऽनुशासनम् । 'I regard you fortunate, whose deeds' are highly valued in the pretty songs which are dear to Icarped men and which are based on wonderful (topics pertaining to ) Dharma, Artha and Kima'. 42. 1. Sometimcs, euch the third and also the fifth (Gana is so ). 43. Sometimes, in an alternative employment, even the third and also the fifth Gaņa in both the halves are either yalūra (ils ) or ilāra (sis). By the word api (it is suggested that) this happens even in one half (only). Efforts should be made for (finding out) such an employment. When the half is made uhole it is called Āryügiti. 44. That same Giti is called Aryāgiti when its half (Gaņa i. e., the 8th ) is made whole. Agim This is that pair of arms, whose armlets have been rubbed against the walls of the landara inountain, whose armour is torn by the fierce arrows and whose shield is tinged with the redness of blood. 44. 1. Here ends the section on Argå. The Jāti called Arya together with its subdivisions is defined. Now hereafter, some other Jūtis which are in vogue among the people shall be defined. (That mctie is calle) Galitu uhen there are five and a half (Garas ) in cucry Pāda, 45. If there are five full Gañas and a half of it more, the metro is called Galita. As Do you not remember the flashes (Chūsurata) of the arrows discharged by you, when they deroured the lives of fierce lions and Sarabhas in the forest ... ...? ( If there are ) forer (Ganas ın cach Pada ) st 28 Mirrlhürhü. 46. If there are four Ganas in each Pida it is called Nirdhāyikü. Its last (Gana ) is cuther y or i. 47. The last Gaņa of all the four Pädas of Nindhūyika is either yalúra (1118) or thara (ISI). is the third. 48. The third Gana in every Pida of that Nirdhāyika is generally & hahara (181). 43:- The wicked Alarmatha (God of Lore) of fearful intentions strikes all people with sharp arrows at their sitals, even though he was angrily burnt to ashes by the Fearer of the young crescent moon, ob young girl.'

·२४०.१२ छन्दोऽनुशासनम्। speech containing many letters is not so gladdening to the ear and the mind ( as this lip) (Note :—The adjectives of adhara, which is evidently meant, are intended to be applicable to both the adhart and the machu, yet the qualities of the former excel those of the latter, as said in the first adjective in the second line. The blue lotuses in the case of the adhara are the dark-blue glances fiom the half-closed eyes of the girl. In the end, tho speaker says that the profuse words of love from the mouth of the fair one are not so delightful as her lower lip when it is in the lover's mouth, though this latter makes her absolutely silent and unexpressive of her love.) (It is) a Šírsala, che follored by a Gitila, 57. If this same Adhikīkşarī has a Gitikā inmediately following it, it is called a Sirşka. As :--- The red insects which are the beauty of the green verdure, more about; the rain clouds slightly cover the planets, the moon and the Now the lightning moving in the interior of the cloud flashes all around and then the Cátaka birds raise their notes in the sylvan regions, with delighted minds. And then, as soon as the winds begin to blow, surcharged with the fragrance of the Kutaja flowers, gently embracing the tops of the beds of the sprouts of the Silindhra flowers, so soon they make the minds of the journeying lovers uneasy'. By the addition of one ( Gana ) cach time ( are obtained ) Lalita, Subhadrī, Vulruma, Vansapatra, Kuñjara, Perpadunta and Jūlī (Širşelas). 58, There take place seven ſirşakas named above. Among them, seven Gizag make the Pads of Lalita and there is the Gitiba at the end; eight Gaņus make that of Subhadrā and a Gitikī at the end. Thus tho remaining Sírşakas should be known by the addition of one Gaņa sun. every time. It is a Trikalaya tchen it has a Nirlhuylü in the middlc. 69. If the Sirsaka as described above has a Nirdhāyiki in the middle of it, it is called & Tribalaga. Thus in short, first an Adhikīkşard, then a Nirdhīyıbā in the middle, (and) finally a Gitiki at the end, these three forin a Trikalaya, As :- At the advent of the night, the day-tots which had its flower ppen, pow closes itself, being oppressed by the full moon. This bec hug ·become परिशिष्टम् (जानाधयी)। 380-33 weasy. : The Kalahamsas and the Sarasas accompanied by their mates, raise their pleasant voices, being stationed in the inside of the Kedāras and thinking about something. Here, the Bandhujívaka trees appear very charming with their flowers looking like the Indra-gopa insects mounted upon the green verdure. Thara, the Sirşaka plants with their open flowers resemble the nights bespangled with stars. The swarms of bees, having left behind them the juice of the Saptaochada flowers and being extremely greedy, after neglecting (other) flowers, fondly resort to the night lotuses, tuined whitish with their pollen. 59.1. Three Ganas ( male a Pada of a) Bhangadvipruuli, 60, If there are three Gaņas in each Päda, it (i. e,, the metre) is called Bhaigadvipadi. The mention of a Gaņa again in the Sätra ), even when the governing word gana is still availuble (fiou Sūtra 15), is meant for the adoption of all the Gaņas, whether the Caturultras of the Pañcamatras, without any distinction. Otherwise, the Catur. matrns alone (which are meant by the word gara in Sūtra 15) would have been available. Or foår, on• five or sic or seven ( Ganas mahe its Pada ). 61, Of that Bhanga-dvipadi, there are not merely three, but also four, five, six or even seven Gaņas. A ln (i. e., a long lotter) stands optionally at its end. 62. Of that Bhangadvipsdí, a long letter may or may not be at the end of every Pīda. The longest (among them) contains 30 h (z. e., shot letters). 65. That' Bhangadvipadi which has thirty short letters (i. e., Matras) is the last, the longest, among them. Hence the one which is longer than all the other Bharga dvipudis, contains thirty Mātrās. There does not exist any which is longer than that. Note hor a lagh! signifies both a short letter and an xkşars Mātrā; see Introductory, 1 Note, para 3. It is called ) a Dripudi, when Gitikā follors it immediately. 64. That same Bhanga-dripadi is called Dripadi, if it is inmcdiately followed by a Gitika. Illustration "The water in wells and rivers is now exhausted like the ample treasure, though well protected, at the (evil) turn of one's fortuno.

·२४०.१४ छन्दोऽनुशासनम् । And this earth, with the forest trees completely dried up and its dust well heated, pines away like the mother of an imprisoned thief. The body of the wild buffalo, who is oppressed by heat, droops down, being unable to bear any exertion, like the troubled household affairs, which require the feeding of many children and dependents, in the case of an idle map,' 64. 1. Here is another Dvipadi :- "By the ruthless breeze, which moves about being charged with the odour of the elephant's rut, are tortured the persons who are separated from their dear ones, today, oh compassionate one, oh con. queror of your enemies, oh lord of many beloved ladies and beloped of your people (Note: Every line begins with a vocative). Now are the spots on the earth adorned by the Bandhūka flower, whose filaments are covered with pollen and which is a friend of the bees, as they (i. o., spots) are adorned by you, who are the friend of the world, oh ornament of your family'. 64.2. Sometimes a Vidūri is (put) betrocen ( the two ). 05. Sometines, in a different employment (of the metro), a Vidari is placed between the Bhanga-dripadi and the Gitikā. The definition of a Vidāri (the author) will give later, As.. "The mountains, looking darkish owing to the water-filled thun. dering clouds, please the mind, as they have their lovely table-lands looking wavy owing to the filaments of the fresh flowers of the Kandali plants, their topnost forests overspread with the fragrant dust of the flowering Kutaja plants, (and) the interiors of their caves filled with the sweet notes of the impassioned pea-cocks. A (loving) person, though his beloved mate is in front of him, is yet made uneasy by the breeze, which is opening the Ketaka buds and wafting with itself the pollen of the Bakula flowers. The whole world is worshipfully offered to the god of love by the rain cloud, which is dark like the lord of a she-elephant, which has dispersed the day-light resembling the dust, and which is prominently displaying its lightning, in the vicinity of the mountain.' 65, 1. Vidāri (is a mcire, shere) there are fourteen short letters (i.C., Jātrūs, in a Pada ) iaith a long letter at the end. co. If there are fourteen Mátris (the last two consisting of a long letter) in a Påds, the metre is called Vidiri, G6, ·परिशिष्टम् (जानाश्रयी) 280.84 The fifth (Mátra ) is usually combined ( with either the fourth or the sözth ). 67, Of that Vidīri, in every Päda, the fifth short i. e., Matrā, is generally combined either with the earlier Nātrā or with the following one, So as to form a long letter, 67. Note: Laghu is an Akşarı Mātrā, see rote on 63, mountain'. 68. 1 The penultimate ( Gano ) is d. 68. The word prāyah continues. Of that Vidāri, in each Päda, thero is generally, the āhūra (i. 8., sii) as the penultimate (Gaña). There is no rule about the others, 68. A passionate lover has her mind dispossessed of pride by the Navamälika creeper, which is dusky with the fragrant pollen of the evening and which is shaken by the gentie breezes from the Malaya Ticenty-three (Mūtrīs make the Pūda of ) a Bhangurāsaha. 69. The word Whāntah still continues. If in a Pada tiventy-three Laghus , Mātrās, with a long letter at the end, are mixed up in any way, it is called Bhangu-rāsaka. 69. Tiveluc (Mātrās ) (Mahc the Pula of) an Aralanbana. 70. If there are twelve Laghus i. e., Mātuās, in each Päda, (the metre) is called Apalatabanı. 8 stands at the end of the Pada ). 71. At the end of each Pada, there is generally a sahāra (ss). 72. T'he trup together male a Rüsaha. 72. The two namely, the Bhangu rūsaka and the Avalambana, together mako a Rásaka, As:- Why, how do you conceal by your garment, the nail-marks placed at the base of your arms and at the Trika (by your loser)? Tho list-banner god is bringing you a third eye, as it were, which is the witness of Cupid and ****. You are as it were adorned with this Tour lower lip, which is graceful, slightly reddened with the drops of blood and thickly marked with the tooth bites (of the lover)'. 72. 1. Ucrcajier the Güthu. 73. Tho Gathi shall hereafter be described. It is Ir. 73. do that Güthi is to bo known as Arst (i.c., archaic or irre- Far). It is called so, becauo it belony w to Rşi wono ( wad so ·२४०.१६ छन्दोऽनुशासनम् । must not be employed by the ordinary poets of today). That Gāthi is found in any of the five Játis begioning with the Anuştubh and ending with the Jagati. It is (endorodd wrth ) four or six Pūdas. 75. That Gatha appears with four or six Pādas, either of the same or of the different types. As:- You see the faults of others every now and then; but you do not see your own fault. Why do you laugh after abandoning your husband, property and family ? 75. 1. The following ten do not understand Dharma, oh Dhrtarışțra; know them. They are:- The proud, the intoxicated, the mad, the exhausted, the wrathful, the hungry, the man in haste, the frightened, the passionate and the robber; these are the ten.' 75. 2. Thus ends the fifth chapter, dealing with the Jātis, in the Jánāšrayi Chandoviciti. 1 ·I. Index of Sutras. 8.7 5.39 5.34 4.15 5.22 5.23 . बन्योपान्सयोगः अजमुखश्चीर्गन्तो अजश्नूस्तृतीयपश्चमौ अतिजगत्यां नतिगा अतिधृत्यां म्सौ सौ अतिशक्कयां-स्जसस्या अत्यष्टौ यनस्भल्गाः अयुक्तामच्याप्रतिष्ठा अत्युक्तायां गौ स्त्री अय प्रस्तारादयः अथ प्रायोऽपभ्रंशे अनुष्टुभि त्रौ गौ विमा अनुष्टुभि नाधारनौ अन्तरसमा एव द्वितीय 2.6 2.376 5.40 8.6 4.67 4.45 अन्ते च 2.52 8.16 / आयमन्त्येन हतम् 3.65 आद्ययोः पची 5.2 | आये तृतीये चिदौ 2.194 | आयेऽर्धे उदः 2.321 | आभिर्बहुरूपा 2.242 | आसां तृतीयस्य 286! उक्तायां गः श्रीः 2.4 / उत्कृतौ मौ तो 2.7 | उत्साहादिना येनैव 8.1 उद्दिष्टेऽन्त्याल्लात् '5.1 उपगीतं तजैः 2.72 उपान्त्यलोना 3.33 / उभे विषमा 6.21 | उप्णिहि मौ गो 3.42 | एकाक्षरोक्का जातिः 4.16 | एकोऽष्टाक्षरः पादः 4.87 | एतयोः परयोश्च 2.87 | एदोतौ पदान्ते 1.15 | एमिः पादाकुलकम् 2.372 | एपैव नीपरतः 7.48 ओजजा चारुहासिनी 3.57| ओजजा पश्चिमान्तिका 3.30 ओजयुजोः 6.16 | ओजयुजोच्छडा रासः 7.63 | ओजे चौ युजि पचौ 2.263 ओजे विपरीतादिः 2.353 | ओजे पण्मात्रा लगन्ताः : 4.79x कप विसर्गानुसार 1.3 कडरकान्ते प्रारब्धार्यो 8.91 कामिन्याया न्यस्खये 2.3 3.40 2.156 1.10 3.70 2.386 अन्त्येऽवात् अन्ययापि अन्यद्वितानम् अन्यद्विपमम् अभिकृतौ भ्मस्भनीगाः अभिनव तजैः अयुज्याघलाद् गः अर्धयो अष्टोपजातिः अष्टौ कला वसुद्विपदी अष्टौ नना भी गो आकृतौ भ्रौ नौ नौ आदी पचित्रलेखा आधचियतिः पथ्या बाघमेदानधोऽयो 3.60 3.G3 3.1 5.16 3.62 3.35 3.53 1.7 6.3 ३१ उन्दो० 3.25 ·२४२ फुकुमकेसरं तजैः G.18 7.61 7.57 4.38 5.15 5.5 6.26 5.10 5.8 5.9 7.67 फुतिः प्राविसमभ्युदय कृती म्रो नी भी क्रमवृद्धयोदयपसमुपात् खाकं दीधी कृतं गन्तचः पचुपाः गन्तारनालम् गलितमेपायमकं गावस्यायाधं समैथैः गायात्रानुक्तम् गायापर्धेसगात् गायिनी गाने चिदौ झम्बटकम् गान्तं पवनोद्रुतम् गान्तं पुष्पितामा गायत्र्यां मौ सावित्री गीतिः सप्तमे पे गीतिस्कन्धके संकीर्णम् गीयन्तावलम्बको गीर्विद्युन्माला गौ चेद्वाणिनी ग्मध्ये द्वितीयतुर्यों ग्युपचित्रा ग्लाघोऽधो द्विद्धिरितः म्लावशोरुपुष्पमारी 4.19 5.11 छन्दोऽनुशासनम् । 7.40 | चतुष्पदी वस्तुकं वा 25चती खरद्विपदी 2.334 चत्वारिंशाकला एक 4.20 चपचापचालगा माला 1.84 चपजगगाः कुसुमः 1.40 चपजाया अवतंसफः 4.66 / चपदाश्चातौ वा 4.49 | चपाचल्गा दर्दुरः 4.90 चपाचागा इन्द्रगोपः 7.73/चपाचाल्गाः कोकिलः 4.18 | चपाचीपाः प्रस्ता 4.21 | चपौ जंभेट्टिका 5.42/चयोर्गाथः 4.75 | चरजमगा आमोदः 3.16 | चलदलाश्चन्द्रलेखा 2.33/चस्य पो मत्तकरिणी 4.9 | चादिः कुसुमिता 4.17) चापचपदा ललिता 1.35| चाभ्यां पाभ्यां पाद्वा 9.74 | चितौ पचपा वा 2.299 चिपताः क्रीडनकम् 1.5 चिपौ पचाता या 3.66 |चीः पद्धडिका 8.3 | चीगौ सुमङ्गला 2.398] चीजे जो जो लीवन्तेि 2.9 | चुपौ युग्न जो 9.303 | चुर्दो नौजे जो 4.31/चुल्गा वा 5.6 | चूडामणिर्दजैः 5.36चूपगा विनता 4.83 | चूपो गरुडपदम् 6.19 1 चूरुमाद 7.65 5.21 4.63 2.76 6.30 1.69 6.32 6.31 4.59 3.73 ग्लौ दुःखम् 4.77 5.4 घडैश्चित्रलेखा चः पौ चौ तः समात् चः पौ जो गो कुन्दः चतुरहानोजे पथौ चतुष्पञ्चपट्सबाट चतुष्पदी कला ओजे 7.25 4.59 7.7 1.35 ·INDEX OF SUTRAS 2.116 ,2.172 6.5 2.27 2.17 2.198 2.278 2.184 2.67 2.206 घूपचताश्चपलम् चूपौ चावमृतम् चुगौ पष्ठे जो चूतौ कुङ्कुमतिलकावली घृता छणिका अजैः चुदो हरिणीकुलम् चपावायामकम् चलयः घृषौ सुभगम् चः स्कन्धकसमम् चूतौ कन्दोरम् चुदी खमकम् चुपौ गोन्दलम् चर्गन्तो मुग्धात् न्लदापतिदीर्घ दजैः प्लूदी सिंहपदम् प्ल बालभुजंगम चेऽटमे स्कन्धकम् चो गीर्नटचरणं चो विजया चौ करिमारभुजा ची गौ चो गौ नृत्तगतिः चौः दः शशाकवदना चौ पः खण्डम् चौ पः समः ची लान्ततौ चौ 2.82 2.287 2.169 7.49 | जिगावुपिता 7.50/जीलैंक्तिकदाम 4.1 जैः पती पदी 7.14 | जो गौ सती 7.17 | ज्गौ विलासिनी 7.9 भो स्जौ गो .7.22 ब्रजज्गाः पश्च 7.4 जना विभावरी 7.32 | ो गः सुभद्रा 7.18 | जो स्लौ गो मनु 7.36 | जौ रगौ प्रमाणी 7.27 | जसजस्यल्गाः पृथ्वी 7.45 | उसज्सा जलोद्धत 4.34 | सौ.गः कुमार 7,55| सौ सौ यिल्गा 7.51 सौ ! गौ राज 7.41 सौ स्यौ कोलः 4.13 | झैः पतौ तिः पचौ वा 3.71 बैचादौ पचौ पौ वा 7.58 टैश्वपदं पचदं 7.68श्चपतं पचदं 3.72 | डैः पातौ चापौ 6.25 | दैश्विदौ पचचं वा 4.53 | गैथितौ पिर्चा 4.29/त उपवदनकम् 5.21 तघचरी ढः 4.1 तटरमा घचैः 2.158|तन्ट न्युपात् 1.155तमगा मस्जगगा 2.15 |तनाः शुद्धविराद् 2.130/तत् काधीदाम मजः 4.23/तरातिपिमस्य 2.51 2.364 2.229 2.193 6.6 G.7 6.8 6.9 6.10 6.11 6.12 5.29 7.47 2.210 1.11 जगमा ती प्राविन्द्रवजा जतजा गावुपेन्द्रवाना जतना वंशसम् जतागायुपस्सितम् बानीपलापर्षे 36 3.50 7.13 9.11 ·૨૪ 8.12 8.10 तत्कोकिलकं तत्राष्टांहावोजे चिदौ तत्संगीतं ढजैः तत्सुरक्रीडितं ठजैः तदादौ द्विगं सर्वलं 3.58 5.30 7.15 तदोजे चतौ मुखात 6.13 2.120 2.133 2.147 2.119 4.60 4.50 4.61 तद्गीतिसमं नजैः तदीर्घक ढजैः तयुजोर्जः पप्या तदाराकान्तं ठजैः तगुर्जगविकान्तं ठजैः तन्मा मकरलता तन्मौक्तिकदाम ठजैः तभजल्गा उत्थापनी तम्या रुचिरा तपताः पुष्पमाला ता गौ कामवाणः ताजगगा जतजगगा ताज्जूलगाः शङ्खः ताभिर्लक्ष्मिका ताराभुरकं दजैः ताल्ललिता 2.154 छन्दोऽनुशासनम् । 2.298 ते द्विगुणा द्विहीनाः 5.33 ते पिण्डिताः संख्या 7.43 | ते मिश्ने प्रवृत्तकम् 7.38 ते यमितेऽन्तेऽडिला 3.41 | ते रतकण्ठिके ठजैः 4.32 तैः.पचादं चीर्वा 7.10 | तो जौ ग उपस्थिता 7.52 तो.जौ गावुपस्थिता 3.34 तो जौ लगौ मोटनकम् 7.35 | तो नौ ल्गौ मुख 17.28 | तौ चस्तौ विलासिनी 2.102/तौ चितगाः खलकम् 7.19 तौ चितौ मञ्जरी 2.148 तौ जो गाविन्द्रवजा 2.100 गौ सोमप्रिया 7.72 |त्जसस्याः शिशुः 2.399 | नगा मधुकरिका 3.8 | भौ जौ गो अभ्रकम् 2.360 | भौ जौ गौ वसन्तः 4.82 भौ जो रो मृदङ्गः 7.20 /मौ ग्भौ भौ गौ 2.175 | भौ रुजी गो लक्ष्मी; 2.129/त्यौ तनुमच्या 2.167 | त्यो व्यौ पुप्पविचित्रा 4.46 | त्यो भो नीगौ हंसपदा 3.39 यल्गा विभ्रमः 1.11 | त्रयोऽप्यवलम्पका 6.15| त्रिमिरन्यैरपि 5.19 त्रिग्सी गो रतिलीला 5.20 | त्रिष्टुमि भी रो गौ 4.10| त्रिवप्यन्यचस्य ते 4.26] श्री नी रस्तरंगः 2.22 2.259 265 2.215 2.231 2.261 2.344 2.214 2.36 2.189 तिमलयग्राहि ती: कामावतारः तीची मुक्तावली तुर्यानतभ्रम्सास्तद्विपुला 2.374 5.14 4.56 4.89 तुर्योऽशः पादोऽविशेपे ---तीयष्टपोर्दशादि तृतीयस्थ तो मत्त जमे तयोर्ग 2.320 1.127 तृतीये पश्च तृतीये ललिता तृतीये पष्ठे ल्युपेर 4.74 लापद 2.352 ·INDEX OP SŪTRAS त्री नौ चित्रकम् . नौ जला 2.390 त्रौ भौ भौ रः कथागतिः 2.380 बौ गौ नाराचम् 2.277 2.351 2.112 2.125 2.103 त्र्यादिर्गादिः सौ गो भ्रमरमाला लगा नन्दा थैः पचातं चिपौवा दशग्ला वृत्तम् दाचदालदाचदालि दामात्रा नो रासको दीर्घप्लुतो 2.160 2.163 3.12 2.331 देवगानं फुल्लडकम् 2.228 7.20 3.68 2.362 / नम्भ्यामष्टादिराः 2.47 | नजभाजिम्जल्गाः 2.346 / नजिर्गा वा 2.78 / नजीभ्रा वनमनरी 1.17 | नजगास्त्वरितगतिः 2.57 | नज्यगा विपुलभुजा 2.28 ] न ज्याः शशिलेखा 6.14 नभज्याः कलहंसा 2.335 नभना द्रुत 7.2 नभभ्रा नभिरा 5.3/नभ्रसा जौ गः I.8 / नम्रसल्गाः सिंहः 5.41 | नवकदलीपत्रं ढजैः 5.27 नवमश्च चित्रा 4.8 | नवरङ्गक तजैः 2.384 | नवावजातिः 3.69 नश्चपला 4.11 नष्टाङ्के गणैर्हते 4.6 | नटेऽङ्कस्य दले 3.43 | नना गावशोका 8.17 नस्सम्यल्गा रोहिणी 5.18| नस्या विशाला 1.3 | नाद् गौः 6.22 नाद्धंसगतिः 7.1 नाद् मजाः प्रियंवदा 4.86 | नाम्यां पञ्चमात्रैरुत्कलिका 4.88|नाभ्यां रवधादयः प्रचितः 2.383]नारल्गा नजना 5.32|नाचण्डवृष्टिः 2.300/ निगौ निलया 6.निजागा ललितपदं 7.30 6.17 3.36 8.5 द्वयोरर्धसंकरे संकीर्णम् दूयोर्व्यत्यये उद्गीतिः द्वादश ना गौ ललित द्वादशश्च वानवासिका द्वाभ्यां भद्रिका द्विः पूर्वाधं गीतिः द्विगमापीडः द्विमानेकाप्ययोगः द्वितीये तुर्ये तयोर्वा द्वित्रिचतुःपञ्चषद्कला द्वित्रिचतुर्मिलक्षणैमिश्रा द्विपदी द्विपद्यन्ते गीतिभिङ्गिका द्विपचवलम्बकान्ते दिर्भजसना म्यौ पपलमष्टपदचतुप्पात् धृत्यां प्रभ्या रौ भुयां छैः कलाभिः नः स्मी तो गौ पमम् 8.4 2.152 2.295 2.101 2.257 2.361 2.174 2.101 2.389 3.15 2.387 2.115 2.272 2.192 2.2911 निसौ हीः ·२४६ 2.203 2.105 2.95 2.143 "2.314 2.367 2.258 • 2.181 2.187 2.205 2.139 2.104 2.218 2.315 नीगौ त्वरितगतिः नीर्गावुपचित्रम् नीसभिगा हंसालयो नीसौ शशिफला नुगौ चलधृतिः नुर्गी वसुधारा नुलावचलधृतिः न्लगायतिरुचिरा न्लुलगा न्लगौ शिखा न्ललगाव नो जो भी कल नो जो गौ सुमुखी नो भी मः सौ गौ नो रिर्मेघावली नो रौ घृहतिका नौ गो हरिविलसितम् नौ गौ रतिमाला नौ तभ्रा उपमालिनी नौ ती गः कुटिल नो तो गौ वसन्तः नौ नौ गः क्षमा नौ सौ गो गौरी नौ नौ नौ न्यौ ललित नौ नौ ल्गौ प्रहरण नौ भावुज्वला नौ मो भुजगशिशु नौ मो रौ चन्दोहयोतः नौ मौ यो चन्द्रमाला नौ म्तो भ्रौ ललितम् नौ म्यौ पुटो नौ म्यौ यो मालिनी नौम्यो गौ करि उन्दोऽनुशासनम् । 2210/मौ नौ गः क्षमा 2.231 नौ नौ ततं 2.379 नौ र उपच्युतम् 2,249 रगा भद्रिका 2.268 | नौ रीनिशा 2.296/ नौ रूर्मेघमाला 2.269/ नी रो यो भोगिनी 3.31 नौ रौ प्रमुदित 3.28| नौ यी कामदचा 3.32) नौ.यी गश्चन्द्रिका 2.255) नौ सो गौ वृन्ता 2.145] नौ सो लघुगुणमणि 2.337/ नौ सौ गः कमलाक्षी 2.188 | नौ सौ यो परजवक्त्रा 2.89 | नौ सौ ललितम् 2.63 ] नौ नौ सौ तृतीये 2.86 गौ मृगवधूः 2.218 |न्जज्या नीगौ चपलम् 2.202|न्जज्यास्तामरसम् 2224न्जभजिराः सिद्धिः 2.200/न्जभवाः प्रभद्रकम् 2.213 जजजा गाववितथम् 2.366 न्जन्जर्गा वाणिनी 2.222न्जभ्जरगा धृतिः 2.166 न्जौ नौ गः सुवक्त्रा 2.31 जौ नौ मालती न्जो न्सौ गो मद 2.247 2.307/जौ न्सौ भनिगा 2.308 जौ भ्यौ नवमालिनी 2.164 | जौ ल्गौ ललितगतिः 2.246/भिन्ता गौ शरम 2.223/भौ जिगौ मङ्गल 3.47 3.49 2.19 2.375 2.183 2.350 2.253 2.297 2.270 2.235 2,195 2.180 2.911 2.379 2.179 2.80 2.239 2.270 ·INDEX, OF SŪTÍAS રંક न्यनगाः कमले न्यमा गौ पतिता न्यौ गः कुमुद्वती 7.59 न्यौ न्यौ कुसुम 4.48 7.71 4.25 4.28 4.36 4.37 1.80 2.345 2.15 8.2 2.88 3.55 2.92 न्यौ भौ निसौ न्यौ शशिवदना वज्गा मनोरमा बल्गाः सुकेसरम् नौ गो मनोज्ञा नौ लगा सुमालती ब्रौ शफरिका न्लगा अभिमुखी न्सौ गौ गुणलयनी न्सौ जौ गो लयः न्सौ तो गो विद्युन् न्सौ मौ यावनङ्गलेखा न्सौ नौ श्री हरिणीपदम् न्सौ नौ स्लो गो हरिणी सौ रौ गश्चन्द्र पतो ममस्या पचपचपा महा पची ध्रुवकम् पचौ लवली पती मदनविलसिता पदावप्सरा: परार्धमुपगीतिः पाचदाश्चिस्तृतीये पाचाजगाः करमकः 2.150/पो रेवका 2.140/ पौ चपौ हारावली 2.68 | पो चारुः 2.168 ] पौ चौ तो गलितकं 2.370/ पौ चौ पो वेः 2.39 | पौ तः सुन्दरा 2.119 पौ तौ भूषणा 2.233 पौ मल्लिका 2.70 प्रकृतौ नौ नौ यिः 2.76 प्रतिष्ठायां म्गौ कन्या 2.43 | प्राक्कल्पाद्यगोऽधो 2.32 | बृहत्यां भो मौ 2.84 | भगगान्ता आपातलिका 2.208| भजसा उदयम् 2.209 भत्नगा मृगचपला 2.312 | भत्ना गौ श्रीः 2.318 | भा गौ भुजंगविलासः 2.293 | भातल्गा न्जन्सगा 2.207 | भिगगा नजज्या 2.107 भिगो चित्रगतिः 1.51 भितनिसा द्रुतलघु 6.24 | भिम्भसा मणिमाला 7.68 | भिर्गो दोधकम् 7.66 | मीः रुगौ शरमाला 7.62 | भीगारगरचिः 4.7 मीन्या भतिः 5.17 | भीरसल्गा नन्दकम् 5.7 भुगी संगतम् 2. मृगौ मदिरा 1.17| भूः मुभदम् 5.31 | भो गौ पङ्खिः 3.51 मो नौ नौ निला 2.122 2.132 2400 3.18 3.5 2.114 2.369 2.301 2.130 2.264 2.196 2.319 2.341 2.265 2.355 2.308 2.25 2.378 पिची रतिवल्लभः पिदावुत्यकः पूर्वेऽर्थे मुगौ ·૨૪૮ 2.30 भौगः कलिका भी गी चित्रपदा भी र उत्सुफम् भी रसला द१रकः मगो सुमुखी म्जनाद्गी स्खलितम् म्जोग: शारदी तो न्सौ ललना म्तो ल्गी माणयकम् श्री गश्चित्रम् 22.356 2.11 9.377 2.110 3.136 9.291 2.138 2.105 2.304 सौ मी बन्धूकम् 3.13 2.109 2.116 छन्दोऽनुशासनम्। 2.59 | मत्ना यिः कुमुमित 12.75 मल्सनीगा वरतनुः 2.93 | मध्यमायां मो नारी 2.236) मनुसगगा अपवाहो 2.16/ मन्यगाः पणवो 9.237 | ममता गौ वातोमी 2.64 मनम्यगा हारिणी 2.186| मनरसगा भाराकान्ता 2.77 | मनलगा भ्रमरविलसितम् 2.62 | मम्साः सिंहाकान्ता 2.118 मना यिचन्द्रलेखा 2,313 मसागाः सभासाः 2.113 | मस्जगाः शुद्धविराट 2.10 / मस्जागांवकरूपम् 2.363 | मात् तो गौ शालिनी 2.260 | मात्रा वर्णोना गो 2.41 मादम्ययाश्चन्द्रलेखा 3.19 | मालागलितकपादान्ते 2.271 | मिर्यो चित्रा 2.309 | मीः कल्याणम् 2.288/मुः कामकीडा 2.281 | मुगौ कामुकी 2.342 /मो नौ गः कुमुदिनी 9:274मो भौ गो वा 2.347 मो नौ तौ गौ मन्दा 2.289 | मो रो सो गो जया 2.45 | मौ जौ गः श्रेयोमाला 2261 मौ तनिसा मत्तक्रीडा 2.60 मौतनीजभ्राः 2.97 | मौ तो नीलगा मत्तानीडा 2.124 मौ यो पैञ्चदेवी 2,245 | म्तन्जभ्राः कुरङ्गिका । 2.135- 4.24 भी ग्नौ नौ गौ दीपिका म्मरगा रुक्मवती म्मौ विक्रान्ता म्मौ स्भी निल्गाचपलगतिः भ्यसस्याः केतनम् म्यौ कामलतिका धन्जनल्गा जम्जन्सारैः भ्रनिगा ऋपभगज भ्रनिसा भ्रमरपदम् श्री भौन्लौ गो भौ न्भौ मगो शैलशिखा भी न्भौ भ्रौ लगौ भी नौ न्गी महिपी भ्रौ नौ नौ रो भ्रौ नौ न्गौ वरयुवतिः भ्री लघुमालिनी 9.250 4.91 2.249 2,173 2,269 2.266 3.123 2.137 2,290 2.226 मलगा रतिः भ्सौ गो विधुवक्त्रा मः सी कनकम् मः सौ ग उद्धतम् 2.201 2.318 2.385 2.359 मणिगुणनिकरो जैः 2.177 2.311 ·INDEX OP SÜTRÁS २४९ । 2.221 2.12 4.22 2.394 2.388 2.392 2.396 म्ता न्सौ गावसंवाधा म्तोन्सो तौ गो म्तौ सौ रौ गः म्तौ स्तौ निसल्गाः म्तौ सौ गो मत्त म्तौ स्तौ गौ कोमल म्ता सौ गः कोहुम्भो नस्तर्गाः सुरतललिता नौ गौ हंसरुतम् नौ जौ गः प्रहर्पिणी नौ नौ म्यौ गो म्भन्जनाधलम् म्भन्या गौ कुटिलम् म्भौ गः सरलम् म्भौ न्मौ न्गौ मदन म्भौ न्यौ रौ केसरम् म्भौ स्मौ जलधर 3.64 3.56 3.37 2.38 2.170 यगौ व्रीडा 2.20 2.273 2.338 2.230 | म्सौ म्भौगावलोग 2328 यः केशा 2,327 | यथेष्टं मालागायः 2.382 | यथेष्टं रा मत्तमातङ्गः 2.199 | यथोत्तरमेकैकरवृद्धा 2.285 याः सिंहविक्रान्तः 2.216 याः सिंहविक्रीडः 2.280 | युग्जोपहासिनी 2.79 युजि तिसृभ्यो गः 2.197 | युजोः पड्भ्यो लो 2.340 यो सोमराजी 2.305 यी जगप्रयातम् 2.241 2.61 यमन्सर्गा जयानन्दं 2.275 यमौ नौ तौ गौ शोभा : 2.306 | यमौ नौ रौ गो 2.178 मौ सौ जौ गो यमौ सौ तौ गः 2.48 2,297 यमौ सौ सौ क्रीडा 5.12 यमो न्सौ रौ गो 2.34 यमौ रौ गश्चन्द्रिणी 2.225 प्मी शिखण्डिनी 2.332 यलगा जया 2.339 यसौ गो मुदिता 2.30 /रः सौ गो मणिरक्षः 3.48 रः सौ तौ जो गः 2.55 रः सौ ल्गावच्युतम् 2.357 रगा मयूरसारिणी 2.371 रजरगाः स्पेनी 2.310 रताः कामिनी 2322 रक्षतुओं वतसिनी 22 रसनादाम ठजः 2.329 - म्यौ सुनन्दा 2.324 2.325 2.317 2.323 2.201 2.51 2.29 सम्परगा ज्योत्स्ना प्रगपासा विद्रुमः मी तटी म्रो ती गो लक्ष्मीः म्रो भः सौ गौ म्रो नी ती गौ म्टगाः सावित्री म्सग्भगगाः साजरगाः म्सी गो मदलेखा म्सी सौ सौ गो म्सौ सौ ती श्री म्ती सौ सौ शार्दूल सो सौन्जो गो 2.69 2.117 2.330 2.128 2.111 2.111 2.106 8.21 7.21 ·tailो पानी . तथा र पोऽनुगमनन्। 3:3मानहर . 150 गवला की भागुनन् गि पचना 3.1 सोनं गपती रोम रापारकार: 5.13 परमानी रिस्क 2.313 2.393 रोगो निम्बिनी trina रोगाः शामिनी 1.391 3.07 2. 2.397 2233 2.10 8.11 9.3 1.1 1.6 8.15 2.359 रोमी रोगो समाय स बानियापन रागमन राधिका गगा आँग उगिर जी गो सिदलेगा जागो समानी नभगास्तूतीप सौरभफर नमसामन्द्रपार्म नभा गी सागता नरत्या रपोदता नरा भद्रिका नसा इलमुसी नींगा उलना कम्पी नी भीगी वलना मस्गाः कलिका मी मालिनी ग्गाः पङ्किका पन्याः कुमुदिनी न्तिा औपच्न्दसफम 1.13 23/गापनातरः 1.18| गौ परिन्दुपरना :30/गो मुगम् 05 पर्यसमरिकहतिः 2.79 | पर्णसमानेफकान् 3.10/पाचं म्पाला 1.53पान्ते पकः 2.1 विकल्पहतिर्माना 1.83 विकृती न्बी जी 9.16 | रिपुलान्यापन्त 2.101 | पुचम् 2.15 पैतालीपादेर्युपादजा 2141 पलपे राजा 9.94 व्यत्यये ज्योतिः 2.00 व्यत्यये विपरीतादिः 2.233 | व्यत्यये पट्पदावली 2.५५ | व्यत्यये सुमनोरमा 2.239 | शकयों नौ सौ 2.121 | शेपजातौ मतिनायि 2.40/ श्रव्यो विरामो यतिः 2.108 पचचादो वदनकम् 2185/पचाधिदौवा 3.54 पचताः पचचा अमरम् 3.59 3.29 3.52 3.9 3.11 6.20 9.220 2.381 1.16 5.28 699 5.38 ·INDEX OF SUTRAS २५१ 7.42 7.31 7.13 7.11 7.60 5.26 2,365 3.7 2.153 1.9 6.1 पचताः पचौ भ्रमरः पचता उपात् पचताखापौ वाप्सरो पचदाचिर्वा महा पचापचिदाः कुमुदम् पचिपा युज्यज ओजे पचीदाश्चन्द्रलेखा पचीपचदा पवन पचुता उपात् पचुदा उपात् पचूतैः कृतान्याया पच्पाः शिखा पदैः कृतेप्येषु पचूता रम्यावर्ण पची काञ्चनलेखा पजी सिः समाद पदावापे तुर्य पतीगाः शुभार पचतदा अरविन्दकम् पलदलचदगाद्री पक्षीग्जो टीवी पी समे जो ली शुगौ हितीपषष्ठी पहरिणीपदम् पभः फलकण्ठीस्तन् पसी राम्रिता पठेरिनरपरिचिता 7.69 7.5 8.13 5.37 | पिचीदा उपगन्धर्व 4.54 | पिश्चीः स्थविरासनकम् 6.28 पीचताः कमलाकरम् 6.27 | पुर्धमररुतम् 7.34) यो गणद्विपदी 5.25 | पोऽजचः पपौ रासावलयम् 4,68 / संकृतौ तौ न्सौ भी 7.33 | स आद्यस्य द्वितीयादिना 7.8 / सजस्गा भर्नगगाः 7.6 सज्या लगौ सारणी 7.26/स द्विमात्रः 7.16| सन्ध्यादौ कडवकान्ते च 7.21 सप्त कला दली 7.46 स भ्रमरपदं बजैः 7.70 | समकृती राश्यूना 2,73 | समानेनैकादिः 5,35 | समाधमर्धसमम् 4.30 समेऽन्तरात् 4.70 | समैः पादैः समम् 4.71 | समः पादः सर्वसमा 4.57 / सर्वजातीनामपीति 4.39 / सर्वादिमध्यान्तग्ली 4.64) सप्वापलाद् गो 7.12 सधेनछुटकम् 7.53 साः कुसुमाखरण: 4.55|साग्गगाः स्भर्या 1.12साम्गाः समरगाः 12सा तान्ता सालभत्रिका 7.37 सा तुर्यपा दीपिका 7.56सा नुमा मुग्धिका 7.54साधा पट्पदी 4.33/सपेरपिता 1.1 1.11 4.27 113 G.23 2.157 3.61 1.72 2.395 3.17 3.11 न्ले सात् पाना भारत पन्या मनात गन्दाः परन् सपनीने यः 1.81 1.73 ·1221 . 2.252 . 2.96 . 1.126 345 2.66 9.212 सान्ते दोनावली सा प्रभा छैः सा मणिमाला चैः सा सक् चैः सिंहविक्रान्तं दजैः सिः सौम्या सिल्गा विदुषी सिलगा नभभ्रा सिलगा भिंगगा सीस्तोटकम् सुगौ वा सुप्रतिष्ठाया रो गौ सूगो तरुणीवदनेन्दुः सैतवस्य चतुर्यु सो गौ धनपतिः ...2.176 2.210 2.320 छन्दोऽनुशासनम् । 4.58 | गौ सुमतिः 2.182| जनन्या एला 2.190 स्जसा अक्षि 2244 स्जरगा माला 7.39| स्जस्ला न्सज्गा 2.99 / स्जौ गो विमला 2.131 | नौ सौ गः कुटजम् 3.2 स्जौ सौ प्रमिताक्षरा 3.3 | स्जौ स्जौ गो नन्दिनी 2.162 स्जौ स्जौत्रौ बुद्बुदम् 9,267 | तौ नौ सौ ! महा 2.23 | स्वज्जन्साः सुरभिः 2.333 | स्भौ गुरुमध्या 3.38 | स्भौ । म्यौ गौ 2.31] सनगा विमला 7.3 | सौ सूचीमुखी 2.14] स्यौ मिला 2.35 स्थौ स्जौ गः सुदन्तम् 4.43 | स्यो स्यौ केकिरवम् 2289 सौ गो दीता 2284 स्लगा सिल्पा इला 298 स्लगाः सृगाकमुखी 2.85 | हलो लजुः 2.354 2.316 *237 2.336 2.151 *2.50 सोऽन्त्यलोनः कुङ्कुमः सो मदनः . 2.16 2.217 2.101 2.71 सौ रमणी सौजे पैर्विच्छित्तिः सौ उभौ जो गावति सौ नौ मो गो वेल्लिता सौ मस्तारम् सौ गौ मही 3.86 3.27 1.5 ·II. Index of Sanskrit Stanzas. : अच्छिन्नप्रसराणि अजननिर्योषितां अतिरेकिवान् अदूरवर्तिनी अद्भुततुङ्गमूर्ति अद्भुतसंगरसागर अथ कलहंसललने अद्यापि मधुः असमं दधन्नय "2:243.1 "'3.56. 2.152.1 2.390.1 '2.388.1 "2.276.1 2.393.1 2.3201 .398.1 1.16.23 2.311.1 2.60.1 2.3311 2.149.1 3.59.4 2.107.1 2.291.1 2.173.1 . "1.16.24 1 अरतिमति हि मम 2101.1 अलिमलिने 3.46.1 | अलिवलयहुंकृति 3:39.15 | अविकलध्यानसंतान 2.371.1 अविरलगुरुशाखि 2.341.1 | अविरलपुप्पवाण 2.383.1 / अविरलमदपायो 3.65.1 2,318.1 अस्तमाश्रिततुषार 3.72.1 | अत्या वक्त्राजमव 2.50.1 | अस्या वक्त्रेन्दौ 3.53.1 | अदि विरहतप्ता 3.39.2 आकल्पं कल्पयित्वा 2.257.1 | आकाङ्क्षसि यदि 2,234.1 आगतोऽसि धूर्त 9.267.1 / आताम्रत्वं वपुपि 2.101.1 | आत्मारामपदैक 2.115.1 / आदिप्रथा यः सर्वेषा 1.16.34 आवन्तल उपा 2.387.1 | आपदि दीनमनो 3.30.2/आपातलिका वत 1.354.1 | आलानितगज 2.91.2 आवास. पर्णशाला 2,215.1 आसाय प्रियमिह 3.9.1 इति धौतपुरन्ध्र 2,371.1 | इत्यौत्सुक्यादपरि 3.3.1 इद वदनपत्रं 2.380.1|इमा याला त्रासा 1.337.1 इस सरी 2200.11 इव किनु रिलसति अधिगुणधनुर्दण्ड अधुना ध्वनति अधुना पञ्चेपोः अधुना भवदीय अनाकृष्टस्य विपयैः अनुदिनमपि हन्त अनुसर हिमकर अपयाहि पितामह अपरमणिगुण अपितरिदधिपति अवकुर्यापि मधुरा अभिनवतरदुर्मदो अभिनवविकसित अभि नागान् याति अम्यस्यता तु तरुणी अन्यत्यतीन रस अमत्त ते दुर्नय अम्भोजननं व्याकोश अपमन नृपः अपमनुनीय सर अपमरण्पनहीवपि बपि जड यतिबन्धो 1.2 2,93.1 3.55.1 3.34.1 2.345:1 2.123.1 2.289.1 1.10.28 9.51.2 2.321.1 3.39.7 2.315.1 ·3.441 3.26.1 3.71.1. 2.298.1 2.103.1 2.179.1 2.211.1 4.6.4 इह वासकसजिका उका वाचं नो दत्ते उज्वलनिशाकरा उत्तम धनाविन उत्तुगतनकलश उमेहवत्रिदश उसल्लाम्भोजाक्ष्याः उत्साहदेला उदयं लब्ध्वा उदयाचलवप्र उदयादेः प्रसरन् उद्दाममारुतहत उपगीतिकुरज उपगीतिगन्ध उपदिश्यते तव उपलतृणखरूप उर्मीभट्टीनिर्मिमाणा उष्णिहीव संसृतौ 4.5.6 2.9.1 2.279.1 2.382.1 3.39.12 कामेभ्यो निस्पृह छन्दोऽनुशासनम् । 3.17.1 करकलितनिशित 2,262.1 करटिशवन्मद 2.64.1 कर्मविशेषात् 3.23.1| कलयति कोकिले 1.16.5 | कलयति पाण्डर 2.197.1 / कलयति वैरि 2.386.3 / कलितकलङ्कशिति 5.40.1 फष्टा जनस्त्वदालो 3.63.1 कस्य कृते कृतपुण्य 3.56.91 कस्य नात्र 2.336.1 कान्तिरिन्दुकौमुदी 4.5.5/ काप्युद्वीवा प्रास्थित 4.7.1 | कामिनीभिः सुखं 4.7.3 4.1.9 काठे वा कनकेऽयवा 2,263.1 | कीर्तिरिह भवतः 2.135.1 2.53.1 कुटिलतां धृतवती 2.251.1 कुन्दयष्टिं दृष्टः 4.8.5 | कुन्दे विचकिले 4.5.1 कुमारपाल देव 2.118.1/ कुम्भभुवो जयतीह 1.16.15 कुरु करणां वितर 1.16.16 | कुरुते तरसा न 4.1.2) कुर्वतेऽविवेकादति 2.120.1 | कुवलयमुदं व्या 2.264.1 | कुवलयेक्षणे 1,6,2 | कजकोयष्टिकोला 2.87.2| कुत्ला जगत्रयजय 2,303.1 फतकीसंस्पृष्टः 2,293.1 केरलस न गिरेः 2145.1) केवप्पखर्वगात् कीर्तिस्तव वल्लभा एक एव क्षणो एकैच भवति 2.31.1 2.146.1 2.69.2 3.54.1 2.270.1 2.121.1 2.57,1 2.67.1 2.127.1 9.277.1 2.131.1 2.73.1 2,295.1 2.13.1 एकोऽपि बालचूतः एतदभिनवभाख एतस्या गण्डतल एतासां राजति सुम एवमपरार्धसंख्या एपा भवतः समरां ऐक्षवकार्मुक कौसुम ओजसंख्या यदा ककालमाल कङ्केलिस्कन्धे कुसु कथय किमियं लक्ष्म कनकरुचिर्धन 116.10 2.261.1 2.10.1 3.59.5 22.346.1 ·INDEX OF SANSKRIT STÅNZAS कैश्विञ्चार्वाकः कोकिलवधूना कौतुकमात्रमेव त्रियया हीन कचित्काले प्रसरता कचित्तु पदमध्ये 2.37.1 4.8.3 2.252.1 2.28.1 2.388.3 कचिदपि चूतलता 2.272.1 ५.1931 कचित्पङ्कशङ्का कापि खैरं क्रूर 4.7.4 2.360.1 क्षणविध्वसिनि क्षीणतन्तुर्मद्विरहे. 2.291.1 माभृत्पुङ्गव कोश 3.73.1 1.1.2 2.242.1 4.1.1 2.253.1 2.828.1 (चपलाकेकरनयना 2.260.1 | चपले प्रयातु 2.342.1 | चलितैर्घटोद्भव 2.31.1 | चित्ते सरला 3.39.17 | चिरवहदरव p.7 | चुलुककुलजल 2.375,1 | चुलक्यनृपते त्वयि 2,396.1 | चूताङ्कुरा 2.376.1 चौलुक्यनरेश्वर 3.39.16 | चौलुक्येन्द्र त्वं ५.16.1 | छत्रायमाणधरणेन्द्र 2.321.1 / छन्दोविचितेः 1.16.13 | जगतां विभुः पृथु 2.126.1 जगणविहीना जगति जगत्रयोप 8.7.2 2.338.1 जनयति महती जन्मनाने स चरम 2.975.1 जम्भारातीम 4.8.6 जय जिन 2.6.1 जयति विजितान्य 2.100.1 जयिनि दिगन्तात् 2.84.1 जर्जरसारिमध्य 3.175.1 जातास्तव द्विपत् 2.233.1 जिनचरणसरसि 2.209.1 जिन त्वदीयशास 3.31.1 | जिनपतिगुरुपद 2.388.5 | जिनपतिपदपकज 2.137.1 जिनः सवः 2.350.1 जिष्णुर्वित्तेशो 4.2.1 जैनेन्दं मुरां 7.72.2 ज्वलति मुभग 3.13.1 मालं मालं सुभग 4.5..तनिरिए फरिणा 3.44.4 2,290.1 1.10.19 2.8.1 4.2.4.1 सो पानीयमारहा गगनाङ्गणे कुमुद गणानुद्दिष्टगा गता लाक्षारागधुति गाढाकान्ता कुचयुग गीतीनां त्रयमिय गीधीः गुणलवेऽपि सुभग गुरुगुणचिता प्रामेऽत्र पाप कलहंस घटयसे ज्यया घनतमसि नष्टान् पनपरिमलमिलदलि धनपरिमलसार घोराकारा धनघोष चक्षुःसौन्दयं मृग चतुरम्बुराशि चतुर्मागादिकरिंशत् चन्द्रो मतकरी चपल न कस्य 3.70.3 2.288.1 2.47.1 2,384.1 3.25.4 2,139.1 2.388.4 2.10.1 2.177.1 2.30.1 2237.1 2.304.1 2.86.1 ·गतिरिद गगने 2.287.1 2.105.1 2.15.1 2.399.1 3.8.1 3.25.3 -- 2208.1 3.14.3 2.87.1 2.129.1 2.259.1 2.344.1 वपा तेन शर्त भर्ना तदंहिपरिताउने लपालपे धन तरलरमाणिमा तरुणतरगितेजः तणावपा तरमूदगृहाः तव गुणनिकर वर पुरो नयनयोः तर प्रमातुमिच्छ तप महतो दूरात् तय हियापदियो तस्या नितान्तचप तस्यास्त्रस्तपुरंगा तस्याः स्मरामि तारकामल्लिका तावकीनकटके तुल्येऽपराधे तुपारसंमार तृष्णा स्यज वेन शशिमुसि तैरेव धवलन्याजात् स्यक्त्वा पुनकलन त्यजत मनुजा जाते निदिवं मजद्रिः त्रिभुवनविजयाय 2.258.1 2.155.1 छन्दोऽनुगसनम् । 3.60.2 जदीपरिषभूभुजा 2.20.1वटेयं भवति 2.364.1 बदनामतो 3.5.2 सप्रियोगे नवे 2.164.1 | लद्वैरिभूपरिय 2.392.1 त्वमन्जलोचने 3.59.3 | त्वमसि शरणं प्रसीद 3.18.1 त्वयि जलधि 2.2291/ त्वपि तेजोभिरशेपं 2.19.1 त्वं दधासि विभो 2.82.1वं नासि दृशोः पथि 3.39.3 | त्वं निर्जितोऽसि निरव 1.7.2| दधति तर चुलक्य 45.4 | दधाति धात्री विद 3.33.1] दन्तयुतिधौत 2.87.3| दन्तमयूखाः शश 2.171.1 | दन्तुरं कपिशनयनं 2.1411 | दयितस्तवानु 3.39.18 | दर्शनाद्यदीह संता 3.61.1 | दश धर्म न जानन्ति 2.87.4 | दारेषु सुग्रीव 1.16.33 | दिकालाधनव 5.40.9 | दिक्षु चक्षुरनिल 2.3221 दिग्यात्रासमये 2.293.1 | दिनकरपतिशुचि 2.217.1 दिशती दुग्ध 2.367.1 दुःखं ने प्रक्षि 2.136 1 | दुनोति वत तां 2.178.1 दुर्वारवैरिदन्तिनां 2,203.1 दूरारुढप्रमोदं 3.25.51 दृष्यत्पाताल 2,278.1 दृष्ट्या त्वत्पृतना 2.147.1 2.365.1 2.90.1 4.5.3 2.349.1 - 7.73.1 2.158.1 1.16.20 2,283.1 3.49.1 2.112.1 3.59.1 1.16.29 त्वच्छणां विपिने 2,326.1 2.78.1 त्वत्सेनाभिः कृत त्वदरिमृगशा त्वदावे कृतस्पृहा त्वदीयपादपङ्कजे 1.16.32 2.227.1 2,371.1 ·INDEX OF SANSKRIT STÅNZAS 2.187.1 2.205.1 2119.1 2.99.1 देव जगत्रयक देव तवारिनरेश देव त्वयि क्षमा देवाना यः णैः द्विजातिजा विकल्पाः धन प्रदानेन धरामारं बिभ्रल्लीलया धीमता हि गुणो नतसुरकिरीट ननु भव कुसुमेपो 3.42.1 3.68.1 p.9 2.386.1 2.461 3.25.1 नमस्तस्मै महा 2.358,1 2.323.1 1,2.256.1 2.353.1 | निकृतिकलुषया 2301.1 | निखिलकुवलय 2.72.1 | निखिलदीनदुःख 2.33.1 | निजजीवितमात्र नित्यं प्रणमत 3.70.1 1.7.3 | नित्यं प्रतिगृह 2204.1 | नित्य प्राक्पद 2.117.1 नित्य लक्ष्मन्छाया 3.73.2 | निपतन्ति यस्मिन् 2.213.1 | नियम्य गाढ 1.16.2 | निरयमहान्ध 2.379.1 निरन्धानस्ताप 2.273.1 | निर्ममे सपदि 1.16.7 | निर्ममो भव विधेहि 1.16.3 | निवृति विधेहि 1.16 1 | नृप कुरु करुणां 291.1 | नृपतिलक मातु 2.54.1 | नृपते तव का 2,206.1 | नृपवर भवदीय 2.17.1 नृपवर रिपवस्ते 2.165.1 नृप शैलशिला 2.71.1 नृवर तव धनु 3.11.1 | नृवर यशसि मति नेक्षसे किमहो जल 2.2321 2.310.1 | नेपथ्यानि निरस्पति 8.5.1 | नैतल्लक्माङ्के किमुत 2.170.1 | नो जानीते कृत्याकलं 4.4.2 | नो भटसिंहास्ते 2.352.1 320.1 2.95.1 2.101.1 3.4.1 3.15.1. 2,248.1 नभसि भृशं स्तनति नमच्छकश्रेणी नमस्तुशशिरथुम्बि नमस्यामि सदो नमोऽस्तु वर्धमानाय नयनविलसितै नरेन्द्रगणसेना नरेन्द्र रुष्टे त्वयि न लभ्यते धनस्तनी नववयसि वियुकाना नवसिन्दूरभासो नयोदयं चिरा नव्ययौवननटस्य नष्ट त्यकमियः नष्टाके प्रथम न सूरिः सुराणां नाभीनिम्ना नाश्रायि यैश्वरण निःप्रत्यूदं पुण्यो नि.सामान्य तवैतत् निःसारे संसारे 3.2.1 2.219.1 2.245.1 2.330.1 4.3.1 2.230.1 1 2.3:48.1 2.49.1 2.100.1 |प आघन्तलघुः 2.385.1 | पतिविरहे या 2.332.1 पथिक प्रयाहि 2.2.11.1 पद्य चतुष्पदी 13.2 2.68.1 2191.1 1.12.1 २३ उन्दो.

·२५८ p. 21521 2.256.1 1.16.11 2268.1 2.174.1 3.11.3 2246.1 2.138.1 1.1631 3.29.1 पयोनिरसाप्प বমূরিনাৰি परमगुरशन यमी परमं प्रमधि परसोरपिटल परिभाम्प परिमटपिठन् परिहर नित परिदर चत परिटलोत्पला परपसादरचो पर्णपातमान पर्याप्त तसचामी पस्यन्ति देव पस्य विविधपर पसगवत पसोगांधोरम्यु पाणिपादरिलो पादेन हता येन पान्य श्रय दापिता पान्याः शीर्म यात पापाभ्यासात् कुटिलं पीनधनोनतच पुण्यपात्रे शुद्ध पुण्यपापजल 3.58.1 दोऽनुशासनम्। 21311न्तिासः ( पत्यु०) 2.292.1 प्रपुरविभपता 2.303.1 प्रणतमुरपर 2.2121 प्रगतारपिसर 2.168.1 प्रणमत भरवन्ध 2,329.1 प्रणमदण्टिमुर 2.366.1 प्रणयतत्परमिम 2.143.1 प्रणयपति सखि 8,521 प्रतिमुरिद 2.70.1 प्रसाल्याताप्पसि 2.163.1 प्रलादेशादपि च 2.81.1 प्रमुदितसनद 1.16.9 प्रचारिविवं 3.39. 1 /प्रसरति तब सुभग 2.378.1 [प्रसरदजःस्थगित 3.0.1 प्रस्तनिरिडमास्ता 2.303.1 प्रसमरमरिनर 2.313.1 प्रस्तारो नष्टमु 3.39.4 प्राकनसुकृतसम्हे 2.05.1 प्राप्ते वसन्त 2.381.1 प्रायः पुमांसो 2.61.1 प्रायो दुष्कृतकर्मसु 2.400.1 [मालदम्या 2.18.1 प्रासादेषु त्वदरि 2.94.1 प्रियसखि मधु मा 8.5.2 | प्रीणिताखिलार्षि 2.12.1 मोक्ष्य पुराणि त्वय 2.159.1 फलं कालाकान्त 3.58.2 फाल्गुनमासे 2.130.1वत चन्द्रिका 2.394.1 | बहुभिः किमाल 2.297.1 | बाला कुतोऽपि 3.7.1 22.3882 3.28.1 8.1.1 2.343.1 340.1 2.156.1 2.357.1 2.199.1 2.292.1 2.312.1 पुनर्भजेत् पुनर 2.335.1 2.372.1 2.325.1 2.25.1 पुरन्धी सुवेशा पुरूरवोनापि पुरो दिनपवे पुष्करमम्बुदगर्जित पुपचापस्य चाप पुष्पशररम्पतनु 3.45.1 2.176.1 ·INDEX OP SANAKRIT STANZAS ઉપજ बोधितापि रम्यैः . मन धर्म . ॥ भवद्गुणकया मवचरणयोः भवशतविरचित भाति मृदुपाणि माति सुवदने मुवनक्षेत्रमत्रं भुवने दधदेक भूमिभृतामद्वेष मृशमात्मवतः भेमे भवदरि भ्रमर सखे ब्रज भातर्दया भ्रान्तगधन्द माम्यहमर भूविलासरी मकरकेतुभट मनोरकणित मणिरसनाखनितात महिरेफरस्को मचालीनां खिग्ध मदनगजेन्द्रमोदय मदनखिलोचन मनुखर म्भुसाचरीद 2.185.1 | मलयजरसलिप्त 2.8141 2.21.1 मत्रिगुरुत्रि .1.2.1 3.57.2 महाकवि कालि 3.39.11 3.58.3 | मा कुरु संपदि 2.319.1 2.373.1 | मायद्गन्धद्विपानां 2.226.1 2.41.1| मानभृतामिदं 3.19.1 3.60.3 | मामद्वैतानुरागां 2.225.1 2.70.1 मिथ्यादर्शन दिग्ध 42.97,1 3.56.1 मुक्कशेषविरो 3.39.9 2.363.1 मुखविपुलाः पर्यन्ते 2.85.1] मुञ्चत नूपुर 2.369.2 2.102.1] मृगनाभिविनि 2.333.1 2.180.1 | मृगरिपुः शशक 2.240.1 2.7.1 मृत्युमुपैति यदा 2.236.1 2.144 1 मृदु वाच्य एप 4.5.8 2.189.1| यः श्लाघ्यः प्रतिदिन 2.377.1 2.108.1 | यक्षश्चके जनक 1.16.6 3.12.1 | यतिः सर्वत्र पादान्ते (यत्यु०) p.6 2.79.1 | यत् किंचिदृश्यते 2.386.4 2.80.1 यत्प्रसादतो जय 2.100.1 4.6.2 | यदसरलतरधू 2.202.1 2.285.1/ यदि प्राप्तो बन्धं 2.317.1 2.361.1| यदि वाञ्छसि कर्ण 3.44.6 2.153.1| यदि सा वत 3.60.1 3.43.1| यस्य न कापि कला 2.111.1 3.62.1 यस्य न कुलमपि 3.67.1 2.167.1 पस्य नैवार्याः 2.23.1 22.39.1 पत्य प्रभावाद 3.39.8 3.39.18| या पनान्धकार 2.111.1 1.16.27 पातोऽवं शशमत् 242.1 6.20.13 या पभूव सदा 2.56.1 209.1/ या मानहानिष 21331 : मध्ये नतासा । - मनसिजटीला मनोमिमाः त्यापन्ते न सुख मन तात्मतमतादिद मननीया मनः .

·२१० पारद शीनाशे 22.3529 . 3.10.1 3.61.1 पायनान पूना पा पुजनानामु पुगपत्यास पुधिष्ठिरो धर्म पेन पिषिप्रति ये मिजितानानो पोपिनो पियोग 2.388.6 2.1121 2.13.1 1.16.8 यौपनेन या 2.210.1 2.140.1 2.239.1 1.1 उन्दोऽनुशासनम्। 2.55.11 पापा देगी पर्वत 4.6.3 | बन्दरमा भाद् 21321 | पेयं द्रुत 4.5.3 | पटपितारकर 2.157.3 / वचनं मुरभि 2.190.1 पल्लभा गहिनी 2.113.1 वशीतजगत्कालं 3.21.1 सुधाधिपसमा 2211 | वहति न मन्द 2.370.1/ वहसि गन्धकरटि 2.35.1 वाचं प्यावाहता 2.223.1 वारिदमुक्तपारि 3.32.1 विकासियुसुम 2.1861 विततघनतुषार 2.83.1 विदग्धयना ३.48.1 | पिइद्गणैररित 2.250.1 पिनम्रपुररत 2.125.1 | पिनयितमनसोऽपि 2.386.2 | विपरीतानि रे शठ 216.1 | विपुलेऽप्ययुधौ 2203.1 विपुलोद्गीतिः विभ्रमसार 2.69.1 / विधाजते खे 2.36.1 | विरचितकुसुमा 3.50.1 विरचितनिश्चित 1.7.4 | विरहनिदाघः सुभग 13.39.6 | विरहविधुर 2.509.1 2.169.1 1.16.25 3.60.5 . 2.211.1 •3.57.3 2.166.1 3.35.1 चपनु जन्मदान एजनीरमगप्रतिमे रणमधि नपते रतिकरमलय एम्पनितम्या रागरोपमोह राजन् पैः समरे राजन् सत्यं तदेतत् रिपुवनिताजन हन्दोऽमन्दः पुन्द टमी कान्ताभिः व्यमीलीलागार लक्ष्यते सरति छतानो कलिकाभिः लारण्यपयोधिः व्यम्पस्मृतर लीलासिताज लोकरप्रति पंशस्थकादि पनिरीक्षण पधूमिः पीन वन्दितयादा पन्दे कवि श्रीमारवि 3.98.2 48.2 2.88.1 2.28.1 4.6.1 2.218.1 --- 2.150.1 9.44.5 3.27.1 1.6.1 | विरहे नवे . . । 3.18.1 | विरहेऽभ्यधिक 3.39.10 विलसदुरुतरवारि 3.70.4) विलितचिकर 3.39.5 / विवखतोदीच्य 2.989.1 2.269.1 . .. 3.57.1 ·INDEX OP SANSKRIT STANZA २६१ 2.241.1 विविधमणिमेखला विशदवृत्तलब्धा विशालभाललोल विशालवंशा -- विषमाख एप 2.48.1 2.362.1 1.16.30 1.3.3 4.7.2 .. 2.280.1 2.300.1 2.266.1 2.98.1 विहर नितम्बबिम्ब वीक्षितोऽप्येष वीणानिनादानु वीरजिनेन्द्र वीर तवासिपथेन वीरवरेण्य रण वैरिश्चानां तयोचा व्योमनि सागरतीरे शक्षोदरुचा शत्रौ मित्रे हये शरदायातेय शशधरपादा शशधरवदनं शशिवदना शखाम्यासे रति शाखाम्यासे व्यसन शिलीमुखतति शीतरजान्योऽन्य शीतरजा विधुत शुपशिखरिणि शूले तूलं तु गाद 2.391.1 | श्रीचौलुक्य क्षितिप 2,89.1 श्रीमत्पार्धनाथ 12.397.1 श्रूयतां नृपकुमार 3.60.6 ] श्रेयासि बहुविनानि 296.1 पः सर्वगो द्यायला 2.235.1 संप्रति शिली 3 36.1] संप्राप्ते मधुसमय 2.129.1 | संप्राप्तेऽस्मिन् जगत् 3 5.1 | संवृत्तोऽयं संध्याकालः । 2.265.1 | सकलामुमतां रक्षायै 4.8.1| सकिं वद नीच 1.16.12 सखि भवति भव 2.75.1 स जयति कुमारपाल: 366.1 | सततनमत्पुरंदर 2.249.1 | सततविकाससमु 2.151.1 | सत्कर्णिकारचित 3.702 | सत्सं रम्याभोगा 2.220.1 | सदलंकृतः 2.30 1 | सद्गुणरतरोहण 4.4.3 | संतोपधनाना 2.305.1 | सन्ध्यान्ते प्रतिदिश 2.134.1 | सपदि बलिनुपान् 277.1 | समदनागेन्दाणां 2.281.1 | समशत्रुमित्रता 5.17.2| समाधिपयोधि 1.16.22 समुद्धृतधरिती 2.297.1| समुल्लसदशन 2.58.1| सम्यग्ज्ञानचरित्र 3.24.1 सरसिजवक्त्रा 2.368.1| सरसि सरसिर्व 2331.1सरितां कमितः जब 3.59.2 | सहिपेन्द्रमर 2.116.1 2,224.1 8.7.1 2.350.1 2.183.1 2.231.1 2.74.1 3.47.1 2.347.1 2.190.1 . 2.340.1 2.69.1 2.228.1 2.66.1 2.172.1 2.229.1 2.198.1 शृणु परमोपदेश शेरलालीनिराशा शोभते धनुलोष चर्पिमृगेन्द्र पुरस्य 2.109.1 2.168.1 2307.1 यप विशुदधिया श्रीचौरस्य फिम 2284.1 2148.1 ·२६२ 3.69.1 1.16.21 2.181.1 2.188.1 2.59.1 1.7.1 2.254.1 2.316.1 2,255,1 सर्पद्भिस्तव दिाजय सांगः सर्वलो सरया विरचि सर्वातिरिक लावण्यं सर्देवैः सधः पातु कुन्द स श्रेयासि श्रेयांसः अस्पृह इव त्वयि सह धनुपा समदो सा कालत्यन्यमेव साधुचरणाम्भोज साधु समाधाकवि सारनाणां न कुल सिंहावलोकितार्थेषु सितमहसि धवल सिद्धनरेन्द्रनन्दन सुनिश्चित नः पर मुमग तव नव सुभग त्वयि दूर सुभग सुखदं सुभग हे सरभसं भु भवदीप संगमरशिरोनिघृष्ट सुरासुरशिरोरत सेयं साकाहा लपि सैदिकेयमय सौम्यैतस्याः कि छन्दोऽनुशासनम् । 2.124.1 |सौरमपाण्डिम 1.3.1 स्कन्चे विन्थ्यादि 3.921/ स्खलितपचसि 3.39.13खनितघोरघोपा 2.15.1 (सर्शनमात्रयशात् 2.38.1 स्पृष्टं त्वयेसप 2.52.1 स्कीतनव्यगन्धलम्ध 2.239.1 स्फुटदुज्यलबकु 2.351,1) फुरति च दक्षिण 2.339.1 स्वर्जति संगरप्रदोपे 2.26.1 /स्सर इव शयितः 2122.1 स्मितरकुलशिरीष 2.306.1/ स्यादस्थानोपगत 7.57.2 | स्याद्वादामृतमुदिते 2.192.1 | खभर्तृभक्का 2274.1 खरखागमाचार 1.1.3 | स्वादु स्वच्छं च सलिल 3.30.1 खामिन् जिनवर 2.395.1 हताद्वार्योचिता 2.207.1 हत्वा हत्वाधमन्येन 3.59.6 हरन् सर्वा भोज 2.92.1 हस्ताक्षेपैरिवार 1.16.17 ह हा पान्यखीभिः 1.16.4हासो हस्तारसं 2.327.1 तहृदयः खलु 2.161.1दि प्रविष्टा 3.51.1/हीविनियत्रण 2.282.1 3.16.1 2.401.1 1.16.18 2.110.1 2.27.1 2.154.1 1.16.26 3.41.1 8.7.4 8.7.3 2.286.1 2.359.1 2.51.1 1.16.11 2.195.1 3.60.4 9.955.1 4 ·III. Index of Prakrit Stanzas, मंगचंगिम मंगय फुडिअ मंगुलिआर्हि ललियं अइचंगाई मोरई अच्छउता उब्भड अजवि नयण न अट्ठलहुविरइआ आ भासइ अरहा अणुरयणि चंदकिरण अमरपुरसुंदरिदि अलओ वलओ अलि मालइपरि 4,28.1 7.68.1 4.27.1 5.35.1 4,89.1 4.77.1 4.55.1 7.50.1 4.87.1 . 3.73.3 4.80.1 5.25.5 अलिरवगीई अवमनिअट्ट 7.54.1 7.12.1 अविरलवाहृयारि अचिरहिअहं. भविड्डअवरो असोअमंजरी अरुढ दलह आमुल वि यदु आपामयधवल इंदड तडं गुणि अ उवजाइहि कि नारिदि इष यणराहि हिमाला गाहाण इह मादवि बम्मद उब अच्छा उपराधाहर उस पोम्मराय 6.19.1] उअ महुसमओ 7.23.1| उअ वणावलिआ 4.10.1 उअ वयंस वित्थ 6.32.11 उकरडा खवलउ 7.39.1 / उच्छलंतछप्पय 5.28.1 | उज्जागरओ कवोल 7.3.4 | उजागरकसाय 1.1.1| उण्य अभयमऊह 4.23.5 | उद्धाइअझंझानिल 7.69.1] उन्निद्दकमल 5.25.4 उभिजउ मायंद 6.20.37 एए नामनिवद्धा 6.19.13 | एक पसारइ जइ 5.2.1 | एत्तहे गम्भभरा 4.66.1 | एत्थु करिमि भणि 6.19.38 ] एह ललिअदेह 4.87.6;5.27.1 | ओअह तुझ विरहे 5.11.1 ओ चलचलंतिआ 5.0.1 ओ दामाई रयंतीइ 5.29.1 ओ भडकबंधु 7.22.1| ओ रणनणंत 5.38.1/ कइअर्हि होएसइ 16.10.1| कइलासतुलणपय 6.15.1/ कंकण किंकिणि 6.17.1/ कोठिठयाभरण 4:22.1 | कंचणभूतण हिस 6.19.50| कंपिअनिअपि 7.62.1| कजरलेशापिल 4.12.1करमभग्ना मागु 1.10.2 कपूग्धउ गुण 6.19.42 7.72.1 4.70.1 6.19.33 4.23.1 6.20.34 6.20.5 G.30.1 4.42.1 4.69.1 6.20.46 - 7.35.1 C.19.19 G.20.54 5.36.1 7.2.1 ·२६४ 4.821 4.57.1 G.19.26 6.19.30 6.00 5.33.1 4.33.1 कमला तिहि लहु कमला ललिता फमटिणिपासि कर असोबदल करवालपहारिण करदयपणार करिमपरभुओ कलसमवतवस्सि कवणुसुधनउ कहिं हंसिहि कामिणिहिअवसरो कामे कमाहिं कमियं काली कमली मेहा काली रचडी कालो हरो कुरो किं अज्जवि माणं किं माइउ तिण किउ परिच्छिहि किचिव वण्ण किति तहारी 6.20.3 1.89.1 4.87,3 उन्दोऽनुशासनम् । 4.5.11 | केसरकरपय 1.5.9, फोमंड पसूण 6.12.17 कोइलकलखु 6.20.31 | कोइलाबलिकर 6.19.55 / खंदुग्गयमिंदु 5.1.1 खलिअक्सर 7.64.1 खरिसमुद्दिण 4.1.4 खेलिरकामिणी 6.19.49 गजइ घणमाला 6.19.3 / गर्नति गीदओ 6.20.24 | गयघडतुरस 2.157.1 गयणुप्परि किन 4.5.10 / गयपचपरिगह 6.19.23 / गलिमंजणधवले 4.13.3 गहिक राजद 7.48.1/गाम्बि पणि 7.36.1 गुणविवजिह 7.4.1 गुरुज घिस एक 4.19.43 गोरडिअहिं उब 5.37.1 गोरीइ चिकुर 4.87.10 / गोरी गोठी दर ६.19.36 | गोरोअणगोरी 5.18.1/ गोवीअणदिजंत 1.7.6 णरवदूसहा 4.48.1 / साह मेल्लि 6.19.51 / घोलिरनवपद्ध 6.19.8 | चउन्हुपहि 4.35.1 | चंदण पिङ 7.37.1 / चंदुजोजो 7.21.1 1.25.1 5.18.3 5.22.1 5.19.3 1.6.3 6.20.8 - 4.19.1 6.21.1 620.12 कुर धन जुआ कुमुअकमलहं कुवलयखित कुवलयदलनपणे कुविदो मपणो कुसुमंतर कुसुमाउइपिव कुममुम्गम कृव कपण कलिंग फेआराबु केलाससेल 5.4.1 6.19.25 7.3.2 6.20.40 1.13.5 14.16.1 3.70.5 7.47.1 34.62.1 6.1.2/चचरि चार 6.20.1 चरणकमललगे 4.9.1 चरणेण वि नव 183.2 ·INDEX OF PRAKRIT STANZAS २६५ चारचपयरुइ 4151 चाण चरसु 7511 5911 4781 4111 4231 21574 5341 5213 6271 6234 7261 62016 4451 4878 चूअमजार मजु चूडल्लउ चुण्णी चूडल्ली वाहोह चोलक तुझ नपरी छुइखामु वि ज फिर मुद्धिआइ ज जाइहि जधणलोअण ज सहि कोइल जइ अझल्लकहि जइ गगाजलि जइ जाहिं सुरसरिअ जह तुहु महु कर नइन हससि न य जइ बोल्छद धण जइ वत्थुआण हेतु बइ सम्मह गोरडी जद वि सखु न जगु नासेसु नि जग्इ जइ नि इ सरोवरि जसु अतुलिअ गय जसु पार लहति जमु मुअवलु जन सोहचकिण जह जह तुह प? जह प्हाउ ओइण्णे जह तुपवयणु जहि धल्लिा उफु चहि उज्बह नर जामिनरनिगि 771 1 |जा वलमडफरेण 452 1| जावयरसरजिअ 4 61 1 जासु अगहि घणु 6 22 3 | जीए लागेइ चदण 622 1 जुबईण नयण 4 23 2 जूहाउ व व्हाओ 6 197|जे आवि मदेत्ति 4 41 1 | जे तुह पिच्छहि 6 199|जेत्यु गजहि 6 1921 | जे निअहि न पर 62010 त तेत्तिउ बाहोह 4 875 तणुअगिहि लोअण 62049/ तणु नव चपयमाल 755 1/तरल दीहत्तण 4 87 11 | तरुणिहूणिगड 715 1 | तरणीकिलिकिंचि 619 2 | तहि भुमयहि 487 12 तहि मुद्धहि नेहधर्हि 620 21 | तारावलि भणि मा 624 1 | तुगो रगो भिंगो 6 2017 | तुह असिलट्ठिहिं 619 54 | तुह गुण अणुदिणु 7321 तुह चडिण भुभ 7161तुह दसण तर 771 तह पयावेण 7141 तुह पुदईसर 620 13|तुह मार मारविन्दी 417 1 | तुह मुहलायण्ण 175 [तुह रणि नट्ठ रसा 719 1 | तुह रिउणो निरसता 6-023/तह रिउराय 530 तह रिउ वणगय 7.17 1| तुह विजयपपाग 62055 6206 761 61929 5203 391 62032 62042 7241 4511 7571 6261 62056 7281 4.181 1131 7291 1201 २४ दो.

·२६६ 4.79.1 6,19.46 6.19.48 7.18.1 6.20.39 6.19.10 7.60.1 6.20.2 तुह विरहिं सा तुई उज्माणि मा ते जि पंडिअ तोडिअगुडमुह दहिअक्खयघण दारविवजिअ विसय दारुणदेहदाहप दिव्य कहिं ते मत्त दीसह उववणि दीसइ सुरधनु दीसए एस तरुणि दीहरच्छिआए दीहरमुअदंड दुइमरिउमहि दुद्धरवारिखुद्धि देखिवि वेल्लडी धवलनिहेण नचाविअचंदण नच्चिर कीरमिहुण नचिरु किसलकर नमिरसुरासुरिंद न मुणिज्जइ गलाउ नयणविलासिण नरवरिंद तुह नरु लच्छिविव नक्कयलीपचिहि नवकुवलयनयण नवकोइलरवा नघणभमभमत नवणमालिअति नवचंदलेह नवमयरंदपाण नहकोलस्स व छन्दोऽनुशासनम् । 6.20.44 [नयलम्मि सयल 7.9.1 नहयलवराह 5.20.3नलच्छिभाल 6.20.26 | नारिहुं वयणुल्लई 7.30.1 नासंतिहिं समरा 7.31.1 निअइ झुणइ 1.86.1 निअजुबई गणदु 5.21.2निअवि वयणु 6.20.15 | निकंदल कय 6.19.44 | निष्छई पिअसहि 4.47.1 निच्छिवि करिनि 6.19.34 निज्झाइअइ जत्थ 7.52.1 निड्व उड्ड 7.41.1 निन्भरदलिअ 4.31.1 | निम्मलनाणदिद्धि 6.19.20 | निम्मलि गयणि 5.32.1 | निमुणि माई 4.53.1 पंडिगंडयल 4.65.1 पई विणु तहि 7.10.1 पइ ससिवयणिए 4.31.1 पच्सगयवरु 4.38,1 / पडिहअबहुविह 7.40.1 पत्तउ एह वसंतउ 4.36.1) पत्तलच्छि सुयं 7.34.1| पनमध पनयपकु 7.20.1 पयडिअलछणमय 6.25.1 | परगुणगहणु 4.83.3 परनरमुहपेच्छण 5.30.1| परहुअपचमसवण 4.58 1 परिमललुद्ध 7.65.1 | पलिअ केस 4.71.1 |पवणपहल्लिर 4.20.4 / पसरदुवई 4.87.2 6.20.27 5.15.1 4.76.9 5.31.1 4.88.1 4.35.1 6.19.16 6.20.20 4.87.7 6.19.4 6.28.1 1.10.1 7.15.2 6.20.36 427.2 4.1.5 7.56.1 6.31.1 6.19.53 4.87.4 4.72.1 6.20.51 4.16.1 7.61.1 ·linea each पागह (+6+सगग, y9,6,G)2377इला (सरग, सससलग) IV. Index of Sanskrit Metres The following metres de mostly Catuspadis ie, meties of four The letters within brackets stand for the yellknown Akşara Ganas, showing the composition of a sugal line in the case of Sama Catuspadis, of two lines forming a half in the case of Ardha Samas and of all the four lines in the case of Visama Catuspadis Mere figures within the brackets indicate the number alone of Aksaras or Matius as the case may be in a hoc or lines irrespective of then quakty The fes Dvipadıs (metres of two lines) are shown by the y -Yath 2196 ( भर्णय दण्डक (नन + r) 23882 अलोला (मसमभगग, y7) 2221 296|अवपातरिका ३ भापावलिका चारदासिनी 2 269 अविवथ (नजभजनला) 2297 अशोकपुष्पमारी दण्डक 2128 (any pairs of गट) 2398 331 | अशोका (नसनगग) 2158 द्वि (BR+ग, न+लग) 332 भवदित (नमभाभजमलon 2289 ननभमजनसग 11) 2358 भसयाधा (मतनसगग, y5) 2930 आख्यानकी (नवनगग, मागग 38 2312 भापारिका (6+भगग, 8+भगग) 30 2397 भापीठ (भननसमनननलग, 113) 2378 273 मापीर (6+गग, 10+गग, 11+ गग, 313 18+गग)343 आया s गाथा (द्वि) 3201 इन्दुपदना (भजमनला) 2238 359 इन्द्रयशा (नर) 3158 2220/ इन्दपना (तनगग) 320 उजाल. मुदा 211 cotn उग्गल (रसत्रभर, 18) 2313 233उज्यता (ननभर) 2106 215/ उसलिका (नन+ any परमात्र) 2101 उचरान्तिा पहिरासिनी उत्यापनी (प्रभवण) 2113 उसमालिका सामना 6+गग) 31 उमुग (भा) उदर (पबम) 23031 उपाधि 357 letter PL अरवि (मभनभग) अक्षरोपपदा पनि भाक्षि (सबस) भचलति (in+) मचला मुवा मन्युन (रसमलग) भतिरचिरा (9न+ग) मविशायिनी (सराजभजगग) पनाकीदा सौम्या and ज्योति धनरेगा (नसममयय, y 6,5) अनदारावर (any pus of लग) मनुष्टुप (रयरग) पररक (मनरलग, ननार) पररर भद्रिका प्रपा (रनारलार) अपरान्तिा पराजिया (ननरसलग, 17) मनरा भुजगप्रपा पीय {wor न) परिमुषी (नलग) पर (नमनग) या परस्थ तपारा (13+गग 10+14+, पारिसमापिणी पा(मन+) ·उन्दोऽनुशासनम् । 6.20.7 6.19.37 6.19.14 7.45.1 7.67.1 1.17.2 5.5.1 4.54.1 रेहइ तुह करि रेहहिं अरुणति लंघइ सायर ललिअविलासो लायण्णविन्भमं लढिदु चंदण लेहि वीण वंसो वित्तो वालो वजहिं गज्जिर वणफलमरसं वणलन्छिकणय वम्मीसरकंचण वयणु सरोजु वरजाइ सरंतहुं वामो बुहो विसालो वायाला फरसा विजुलमेहमझि विरहरहकाई वोद्रहद्रहम्मि संतहं मयगलहं सकारए सिरसा सग्गु पहुत्तिहिं सजया विजया समय मयगल समरमहोअहिमुभड सयलसुरासुरिंद सयलाओ जाईओ सयल वि दिणु सयवत्वयं । सरसयरसुरहि सल्लइपल्लव सवणनिहि 6.20.11 | ससिणा रयणीए 5.8.1 / सहि पंकोप्पन्नु वि 6.20.9 | सहि बदलओ 7.5.1 / सहि विजुल 5.14.1/सा तमु वेट्टिआ 5.23.1 सा वाला तुह 6.19.6| सायरु रयणायरु साहीणो चिचण्णुओ 5.25.2 | सिंदूरिअगुरुकुंभ 7.43.1 सिद्धत्यपुलय 4.29.1 सिरिकुमरवालभूवइ 6.19.47 सिरिकुमावाल मुंचसि 4.76.4 सिरिमूलराय तिहुअण 6.20.50 सिरिमूलराय तुह दिस 7.11.1 सिरिवद्धमाणजिण 7.3.3 | सिरिसिद्धरायनंदण 6.22.2 6.20.28 सुंदर तं किउ 7.46.1 सुणिनि वसति 1.7.GA | सु तव सुदु वह 6.20.25 G.19.21 4,20.3 4.93.3 4.21.1 4.23.6 4.20.1 4.23.7 6.19.52 5.16.1 7.63.1 5.3.1 6.20.29 / सुररमणीअण 2.157.सुरवहुमहुअर 5.24.2 7.49.1 7.38.1 सुरसरितुंग 7.58.1 सो जयइ अजल 5.20.1 |सो जलिअब मय 4.20.5| हंसि तहारउ 4.73.1 हहो जुआणय 5.3.2 हणिअदुजीह 7.13.1 हयखुरखणि 4.32.1 हाइजम्मसय 4.90.1 हा सामोअरि 6.20.48 | हिंडद साधण 4.87.9;5.27,2| हेरेको नीणो 4.20.3 6.20.35 5.9.1 4,23,8 7.8.1 4.91.1 4.76.3 4.76.1 6:20.33 4.13.4 ·linos each y = Yati ममृतधारा (18+गग 10+गग+गग IV. Index of Sanskrit Metres The following metres ale nostly Catuspadis ie, metres of four The letters within brackets stand for the wellknown Aksara Ganas, showing the composition of a singal line in the case of Sama Catuspadis, of two lines forming a half in the case of Ardha samas and of all the four lines in the case of Visana Catuspadis Mere figures within the brackets indicate the number alone of Alsaras oz Matras as the case may be in a line or lines irrespective of their qualty The few Dripadıs (meties of two lines) are shown by the 2196 (अणव दण्डक (नन+9r) 23882 अलोला (मसमभगग, y 7) 2221 296| अवपातलिका 8 आपातलिका चारुहासिनी 2269/ अवितथ (नजभजनलग) 2297 अशोकपुष्पमारी दण्डक 2128 (any paars of गल) 2398 331 मशोका (नसनगग) 2152 द्वि (9न + ग, 94+ लग) 339 | अश्वललित (नजभजभजभलग on 2289 नजभजभजजलगy 11) 2358 2230 मनाक्रीडा सौम्या and ज्योति भसबाधा (मतनसगग, y5) 38 मनरेखा (नसममयय, 6,5) भात्यानकी (वतजगग, जवजगग 2312 भापातरिका (G+भगम, 8+भगग) 355 अनङ्गशेखर (any paus of लग) 2397 नापीड (भननसमनननलग, y 13) 2378 अनुष्टुप् (रयलग) 273 भापीड (G+गग, 10+ग, 14 + गग, अपरपक (ननरलग, ननतर) 315 18+गग)343 भार्या s गाथा (द्वि) अपरा (नरजर नररग, र) 3204 इन्दुवदना (भजसनला) 2238 अपरान्तिका 359 इन्द्रवता (तततर) 2158 भपराजिता (ननरसलग, y7) 2220 इन्द्रवन्ना (ततनगग) 2151 320 अपनाह (म+6न + सगग 19,6,6) 2377इला (सलग, सससलग) उत्पल मुदा उज्वल (रसातभर, y8) 2313 232 उज्वला (ननभर) 2160 2015 (उत्कलिका (नन + any पबमात्र) 2101 उत्तरास्तिका चारुहासिनी | उत्थापनी (वभाग) 2148 उत्पलमालिका कामलता उस्मुस (भमर) 293 परविन्द सभापिणी उदर (भवस) 292 पण दणक (नन +81) 2388 / उदास्याप्ति 357 letter द्वि अगरचि (भभभभग) अक्षरोपपदा पकि अक्षि (सजस) अचलपति (57+ल) मचला सुबका अध्युत (रससलग) अतिरुचिरा (न+n) " पतिशायिनी (ससमभजगग) अपरख भद्रिका 214 com अप्रमेया भुगप्रया अधि (म or न) अभिमुखी (नरग) ममम (भाजग) मअवशवराय 6+गग) 34 ·२७० छन्दोऽनुशासनम्। उता (सजसल, नसजग, करिणी (मससग सममस) 313 भननलग, सनसजग) 345करिमकरभुना (ननमयलग, 17) 2223 उनीति (27 30 दि) 48 | करभापिणी (नजनमर) 2255 उद्दाम दण्डक (नन +138) 23886 | कल इसा (नभनय) 2160 उदत (मससग) 2124 कलिका (भभग) 259 उद्धता (रसप) 256| कलिका (रमसग) 2121 उदरण सगत करिका (10+गग,6+गग, 14+गग, उद्धर्पिणी 5 घसन्ततिलका 18+गग)344 उपगीति (27 दि) 47 कल्याग (मममम) 2173 उपचित्रा (सससलग, भभभगग) 33काबन कल्याण उपचित्र (ननननगग) 2234 | काश्ची (मरभयरर, y 11) 2300 उपचित्र (4exज, 4, ग+3+2+ग) 3 66 | कान्ता s स्वलित उपच्युत (ननर) 295/कान्तोत्पीडा जलधरमाला उपनाति (सकर) 2136 137|कामक्रीडा (ममममम) 2262 उपस्थितप्रचुपित (मसनभगग, सननरग, | कामदत्ता (ननस्य) 2187 ननस, मननजजय) 348 | कामबाण दण्डक (any a+गग) 2399 उपमालिनी (ननतभर, y8) 2248 कामलता (भरनभभरलग) 2343 उपस्थिता (तजजगर) 2133 कामलतिका (मय) उपस्थिता (वजजग, y) 2120 | कामावतार (तततत) 2167 उपहासिनी (10+लदलद) 361 कामिनी (रजर) 2106 उपेन्द्रवत्रा (जतनगग) 2150 | कामिनी (र, जरलग) उर्वशी (नववतग) 2194 | कामुकी (म+ग) 2266 उपिता (जाजग) 2116 | कामुरी (5स+ग) 2267 उदिणक् (रजग) 253 | कुटज (सजससा) 2212 उनित (रससतजजग, y 10) 2330 | कुटिल (मभनयगग, y4,6) 2241 अपभ (सजससय) 2242 कुटिरगति (ननततग 7) 2202 अपभगनविलसित (भरनननग, y7) 2271 | कुन्तरतन्वी s पति एकरूप (मसजगग) 2146 | कुमारर लिता (जसग, y2) 254 एला (सजननय,15) 2253 | कुमुदिनी (मननग) 2123 औपच्छन्दसक (6+रय, 8+रय) 304 कुमुदनी (रयनय) 2182 कद्वेलि दण्डक (नग+131) 2390! कुमुदती (नयग) 268 कच्छपी (रन)244 कुरनिका (मतनजभर yo7) 2311 कथागति (तरभनजभर, 177) 2346| कुवलयमाला पण कनक (मसस) 297 | उमुमविचित्रा (नयनय) 2168 कनकप्रभा s नन्दिनी कुमुमसमुदिता . कुमुदिनी कन्या (मग) 215 कुमुमाबरण दण्डक (any स) 2395 कमलदलाक्षी (नयनलग) 2.150 | कुमुर्मितलवावेडिता (मवनययय,y 5,612302 कमलमुखी अभिमुखी पकिरव (सयसय) कमलविलासिनी s तामरस कान (भयससय) 2260 37 कमलाशी (ननससग) 2218/केनुमती (सजसग, भरनगग) 320 - 2191 ·केसा (य) केमर (मभनयरर, y4,7) कोदुम्भ (मतसरग y5) कोमललता (मतसततग, y 4,5) कोछ (जससय) शादा (यमनसतस, 6,6) क्षमा (ननतरग, y4) मा (मनमरग, y7) सना (10न+ग, न+लग) । INDEX OF SANSKRIT METRES २७१ केलि दण्टक (नग+12र) 2 390] चन्द्रोद्दयोत (ननमरर, y8) 2247 2 12 चपल (नजजयननननग) 2375 2306 / चपलगति (भमसभनननलग) 2363 कोकिलक (नजभजनलग,y 7,6 on 8,5) 2 298 | चपला s हरिविलसित 2216/चपला त्वरितगति 2285 चपला गाथा 8 गाथा 2193/चपलावस्त्र 336 2317| चम्पकमाला समवती चैवपदा (भमसभननननग, 5,5,8) 2372 | चळ (मभनजभर, 477) 2305 2200 / चलति (नननननग) 2268 2203/चलनेना उज्वला 229/चारहासिनी 360 (द्विपदी) 230 चित्र (भनग) 262 चिन (रजरजरग) 2279 चिनक (स्नरनरनरलग) 2362 11-5 चित्रगति (भभभग) 2114 252 चित्रपदा (भभगग) 275 चित्रमाला (मरभनततगग, y7,6) 2339 46 चित्रलता सिद्धि 284 237 चित्रलेखा (मतनययय, y 4,7) 2303 2257 | चित्रा (I6 Matras, ल for 5,8,9) 364 2213 / चित्रा (मममयय, y8) 2219 चूलिका मतिरचिरा 231 | छाया (यमनसततग, 6,6) 2325 2301 जया (मररसलग y7) 2226 3387 नया नन्दिनी जया s विलासिनी नया (यरग) 229 दयानन्द (यमनसरग, 6) 2273 2349 लधरमाला (मभसम, y4) 2178 जला (वर) 247 पदमाला (ननममयय;174) 2307 जलोदतर्गात (जसजस, y6) 2109 2207 जीमून दण्डक (नन+llt) 23884 2200 ज्योति (326 16ग, दि) योरया (मरमयल, y7) 22.7 नरसा (मभनययय, 11,7) 2304 / राटी (मर) 231 पपावता शशिकला तथि . गुणी सत (ननमर) 2165 2.05 नुमभ्या (प) 230 ..मी (भजनसमभनय, yI) 2305 गजलुलित कुसुमविचित्रा गाया (30,27 द्वि) गान्धा (ममग) गिरा शफरिका गीत (30 द्वि) गुणलयनी (नसगग) गुरमया (सभ) गो (ननभमर) गौरी (ननतसग) गोरी प्रमुदितबदना धनपशि (सगग) चण्डका दण्डक (5ल+anyर) घवृष्टि दण्टक (नन+7र) घण्टरपिas चण्डवृष्टि पबला . चित्रा अनलाक्षी प्रमुदितवदना चन्दनप्रकृति (रजतनननस) चन्द्रकान्त वैश्वदधी एटा (नसररग) पलसा (मरमयय;37) पपटग (रमयय,y7) 352 2161 पायरन (नभस) भवन (ननरयग) पदम (पारगःy) ·2.112 पति (भगग) २७२ छन्दोऽनुशासनम् । तरंग (रनरनरनर) 2.352| नि:गिका S. श्येनी वरंगवती . कामिनी निम्विनी (२जरजरजग) 3.29 वरल (नभरसनजग) 2,331 } नितम्बिनी s. मालभारिणी उहगीरदनेन्दु (6स+ग) 2.333 | निलया (नननग) 2.115 वामरस (नजजय) 2.183 | निशा (ननरररर .13) 2.314 सार (ससम) 2.98 { नृत्तगति (Blfatris+in+ + Alatris तारका s. निशा +गग; y.12) 3.72 तूणक (रजरजर) 2.254 | नृचललित (भत्रसनभजसनभय) 2.383 तोटक (सससस) 2.162 पङ्कजाका (ननससवय; 5.1,9) 2.315 धरितगति (नजनग) 2.25 स्वरितगति (ननननग) 2.219) पतिका (स्यजा) 2.108 दक्षिणान्तिका 3.61 | पञ्चचामर (जरजरजग) 2.378 दम्भोलि दण्डक (नग+9) 2.390 पणव (मनयगy.5) 2.110 दर्दुरक (भभरसलग) 2.236 | पगव (मनसग; 5.5) 2.110 com दीपार्चि (मसजसजसजग; y.13) 2.357 | पतिता (नयमगग; 3.6) 2.110 दीपिकाशिखा (भनयननरलग; 9.3,6) 9.343 | पध्या गाथा 3. गाथा (वि) 4.3 दीसा (सरग) 2.71 पथ्याचक्र . वक्र 3.34 दुःख (गल) पदचनुरूर्व (8,12,16,20 Aksaras) 3.40 दुग्ध (स or a) पद्म . स्त्री दोधक (भभभगग) 2.130 | पद्म (नसमततगग; y.64) 2.291 दुतगति 5. हरिविलसित पद्ममुखी . संगत दुतपडा 8. कलहंसा पभिनी, अग्विणी द्रुतपादगति 8. मुमुखी | पद्धति (16 Matris) 3.73 द्रुतमध्या (भभभगग; नजजय) 3.5 | पवा दण्डक (नग+88) 2.390 द्रुतलघुपदगति (भभभतनननस) 9.369 | पश्रिमान्तिका (8+ लदलद) 3.63 द्रुतविलम्बित (नभभर) 2.163 पादाकुला (16 Matrās) 3.70 पिपीलिका (ममवननननजभर;y.8,15) 2.385 एति (नजभजलग) 1235 पिपीटिकाकरभ (ममत+न+5ल+भर; नटचरण (4+4ग, y.8) 3.71 y.3,15) 2.356 नन्दक (भमभभरसलग) 2.341 पिपीलिकापणव (ममत+4+10+जमर नन्दा (वलग) 2.28 y.8,15) 2.386 नन्दिनी (सजसजग) 2.210 पिपीलिकामाला (ममत-न+15+जभर, नन्दीमुखी . वसन्त y.8,15) 2.386 नॉटक . अवितय पुट (ननमय; y.8) 2.1G4 नतकी . कुटिलगति पुण्य . समृद्धि नलिनी, रमणी पुष्प . मद नवमालिनी (नजभयःy.8) 2.11 | पुप्पदाम (मनसररग; y.5,7) 2.327 'नान्दीमुखी ५. मालिनी पुष्पविचिना (तयवय) 2.189 नाराच (उस्म) 2.78 पुष्पसमृदि . समददी मारी (म) 2.11 पुनिताप्रा (ननरलगग; नजजरग) 3.10 2.14 com. ५. मंशा - ·235 2113 २७४ छन्दोऽनुशासनम्। मनोज्ञा (नरग) 2.70 | मेघमाला (नन +6) 2.367 मनोरमा (नरजग) 2.119 मेघविस्फूर्जिता (यमनसररग; 5.6,6) 2.323 मनोवती . नन्दिनी मेधावली (नररर) 2188 मन्दाक्रान्ता (मभनवनगग; y.4,6) 2.290 मोटनक (तजजलग) मयूरसारिणी (रजरग) 2.111 मानिकदाम (जबजत) 2.172 महातरणीदयित . हंसगति | यवमती (रजरज, जरजरग) 3.10 महासम्धरा (मवतनासरागःy.8,7) 2.354 यादवी . अतिशायिनी महिता . स्खलित रजनी .मदन महिपी (भरनरनत .10) 2.974 | रति (भलग) मही (ससलग) 285 | रतिमाटा (ननगग) 280 मागधी वैवाटीय 3.62 रतिलीटा (जसनसजसग,y.66) 2.326 मागवक (भतलगा y.4) 2.77 रथोदता (ग्नरलग) 2.111 मागवीडितक . मागरक रमणो (सस) मायासमझ (16 fatras) 3.65 | रमणीय इ. मुन्दर माधीलता (मरमससजग,57) 2.332 | रम्भा s. मेघविस्पूर्षिता मानिनी (भरनजनलग 5.10; मभजनसy.11) राजरमणीय (जसरनगग: y:7) 3.19 करामाती (भमसग) मालती (नजबर) 2.160 पिरमुषी इ. कमलदखाशी माटती-क (नग+11t) 2390 हचिरा (जभमनग; 7.4) 2.198 मालभारिणी (ससमगग,सभरय) 3.17षिरा. धी माछा (सजग) 2126) संपरा . सिद्धि माला . पर हपिरा (समय) 2100 मालाभित्र ( मननपपया 1) 2.381 | Tws (भभरगग) 2127 मालिकोथरमालिम उपल गहिणी (ममममपलगाy.64) मालिनी (रम) 210/दमी (मराजा) मालिनी (मनमप:.8) 2210 मी (मरखवगग .7) मुरापता (उननलग) 2.149, पपडा मधुगति विमति मधुमरिधिम (मनस) मुक्षिता . शशिवदना मारिनी (भा) मुरुर . नासा मुग्धा (यमनवररण.63) 250गुम , मदिरा नर्मदा (यस) ::63व (पाग) मुदा (नमममममग.il 1.337 wear (अ) मृगवन्सा (भाग) 2.1.2कना (मरमग) स्परा (भानमः 35) मगरला . बभिनुमो मरर (ग) 19ai (मनमाRAT.7.1) 2308 मुमारामुष्टी (माम) 100(ARIE, उमा, ममम मरयम) मुनी ( 201राव (माप) मनाठा-गर(OETRTANTRA (15) 1 2.104 मुगल (मस) ·ललितलता (ननभनजननय, y. 7,7) ललितविक्रम (भरनरनर; 9.10) ललिता (तभजर) ललिता. सुमुखी लीलाकर-दण्डक (नन +127) वर्धमान (मसजभगरा; सनजरग; ननसननस: INDEX OP SANSKRIT METRES २७५ ललितलता (12न+लग;y.10,10,10) वानवासिका (16 Matras) 3.69 2.384 ) वायुवेगा (मसजसनजग; y.12) 2.322 2.366 | वारुणी (र; जरजरजरलग) 3.23 2.347 विक्रान्ता (भम) 2.49 2.175 [विच्छिति . भङ्गि | वितान (8 Aksaras) 2.87 लवली (10+गग; 14+गग; 6+ गग; विदग्धक (रलग) 2.24 18+ गग) 3.44 | विदुपी (सससलग) 2.131 2.388.5 टोलाविलास-दण्डक (नग+147) विद्युन्माला (ममगग; y.4) 2.74 2.390 विद्युन्मालिका (नसततग) 2.209 चशदल इ. वंशपत्रपतित 2.60 वंदापनपतित (भरनभनलग; y.10) विधुवक्रा (भसग) 2.288 विपरीतपध्यावक 3.35 2.159 | विपरीत-आख्यानकी (जतजगग; ततजगग) 3.9 3.33 | विपुलभुजा (नजयग) 2.125 2.88 विपुला गाथा (द्वि) विपुला वक्र 3.37-39 2.328 विवुधनिया 8. मनालेखा 3.2.4 विभा (तरगग) 2.72 2.351 विभावरी (जरजर) 2.184 बनमयूर . स्वलित विभ्रमगति (मसजसवतभर) 2.371 2.356 विमला (सजग) 2.66 परवनु . मालती विमला (समनलग) 2.151 2.282 विमला (सय) 2.46 विलम्बितगति . पृथ्वी नननजप) 3.19/ विलसितलीला (भभवलग; नजनसग) 3.18 2.232 विलासिनी (जग) 2.17 2.224 मिशाला (नसय) 2.101 वमन्वयावर . विभावरी विश्लोक (IG Matras) 3.67 2.231 | वीथी . मुकुल वृच (रबरजरजगल) 2.335 वृन्वा (मनसगग.) 2.139 2.296 | वृन्दारक (जसबसययपळग) 2.364 वृषभललिता . हरिणी गरती (सससग; भभभगग) 2.299 |येगरती (नजनसमनननलग) 2.379 1270 पेजिता (ससनननग) 2.281 2977 बगाठीप (G+roग; 8+ron) 3.53 2.130) मेघदेशी (मनयमy.5) 2.177 2137 माउ दर (मम+10) 2.388.3 3.5.1 मीग (यग) 2.20 वंशस्थ (जतजर) व (अनुभ) वक्र (भमम; y.5) वन इ. मधुकरिका वधिव (मतनसववग; y.5,7) कंसिनी (२; जरजरजरनर) बनमारी (नजजजजरभर) घरवन (मवयननननग) वरयुवति (भरपननग) घलना (रनभमगग) वसन्त (ननततगग; y.7) वसन्ततिलका (वभनजगग) बमनमहरी 9. वैवस्थ वमन्ता . मेपाली यमुधारा (5++ग; y.5) पागुरा 8. विदग्ध वागळकापी . काशी पानी (नजभनवगग) जमिनी (नजमजाग) पारम्नी (नाग) मी (मभवगग 7.4) गमेनी (मभभगग.) परी (जर) ·२७६ छन्दोऽनुशासनम् । शङ्ख-दण्डक (नन+14) 2.388.7 | सती (जगम) 2.27 शङ्क (त+6+लग) 2.360 सदनमाला (मनसनमयलग; y.5,8) 2,310 शख (भ or य) 2.14 com समानी (रजगल) 2.83 सफरिका (नर) 2.13 समुद्र-दण्डक (नन+15र) 2.388.7 com, शरभललित (नभनतगग) 2239 | समृद्धि (रंग) 2.18 भारमा (नभनतगग; y.4,6) 2.240 संभ्रान्ता (नयभतनननस) 3.370 शरमाला (ममममसग) 9.264/ सरल (मभग) 2.61 शशाङ्काचरित . शशाङ्करचित सान्ददि . धी शशावरचित (तभजभजभलग) 2,344 सारणी (सजपलग) 2.153 राशिकला (ननननस; y.7) 2.243 | सारसी (जरजरजग; र) 3.253 शशिलेसा (नजय) 9.103 मावित्री (मम) 2.33 शशिवदना . सिद्धि | सात्रिी (मलग) 2.30 शशिवदना (नय) 2.39 सिंह (नमरसलग ;y.7 9.228 शारदो (भाग) 2.64 सिंहलेखा (रजगग) 2.81 शार्दूलललित (मसजसवस; y.l2) 2.310 सिंहविकान्त-दण्डक (5s+any य) 2.399 शार्दूलविक्रीडित (मसजसततग; y.12) 9.321 सिंहविक्रीड-दण्डक (any य) 2.396 शालिनी (मततगग, y.4) 2.135 | सिंहाशता (ममस) 2.105 शिखण्दिनी (यम) 2.51सिंहोदता 8. बसन्ततिलका शिखण्डी (जरजर र) 3.25.21 सिंहोनवा 8. वसन्ततिलका शिखरिणी (यमनसभलग; y.6) 2286 | सिदि (नजभजजबर) 2.350 शिखा (9+लग; 10न+लग) 328 | सुकेसर (नरनरलग) 2.233 द्विपदी) 330/मुख (ग) 9.10 शिखा s. सोम्या and ज्योनिस् मुदन्त (सयसनग) 2.217 शिखा उब्धिार मुधास्टश (नजभवजनभजलगा .li) 2.380 शिया . सती सुनन्दा (मय) 218 शियी (जिरजर) 321 मुन्दर (रनभभा) 2.256 शिशु (वजससय) 2259 | मुभद्र (6) 2.308 शुद्धविराद (मसजग) 2109 | मुभदा (जग) 2.07 शुद्धविराइपम (मसजमगग, सनजरग, नजर मुनगछी 8. मन्दिनी 2.21 नननजय) 3.50 / मुर्भात (सग) शुभ्र (a ort) 214 comमुमाढती (मालग) 2.70 शलशिसा (मरनभनग) 9081/ मुमुखी (भग) 2.16 शोभा (पमननत गग; y.67) 2.308 मुमुखी (नजजाग) 2.115 इयेनी (रजरला) :14:मुखललिता (मनसवरग) 2.280 2.6(मुरतावमय है. मंगत श्री (भवनमः। 5) 2.132 मुरभि (मनवनभम, y.5,5,5) 2.316 धीधरा s. मन्दाकान्ता मुदय (नाग) 2.195 धेपोमाला (मसाग) 2.2017 सुवदना (मरभनयमलग; 3.77) पदपदावली (जरजरग रर) 311 मनीनुध (सम) 2.50 सगत (54+n) 2265ोशन 8. टिम शिखा ( " " . श्री (म) ·२७७ INDES OP SANSKRIT WATRES सोपानक. संगत सोमडक , कामुकी सोमप्रिया (तग) सोमराजी (यय) सौम्या (ससस) सौम्या (164+32ल)। 2.374 2.58 2.79 3.373 3.25.5 | हंसपदा (वयमभननननग; y.10) हंसमाला (रंग) 2,22हसरून (मनगर) 2.38 ] हसलय (ननननसभभमग; y.8,7) 2.99 हंसश्येनी . कुटिल सौरभक (सजसल; नसजग रनभग; सजसजग) 3.51 | हंसी (जरजरजरजरार) हरिणत इ. द्रुतविलम्बित 3.46 हरिणता (सससलग; नभमर) 2,237 हरिणी (नसमरसलग; y.6,4) 2.7 2,244 हरिणीपद (नसमतभर; y.6,4) 2.345 ! हलमुखी (निस) 2.171 हारिणी (मभनमयलग; y.4,6) 2142 | हेलावती-दण्डक (नग+101) 2361 ] ही (नननस) 32 2.298 स्वलित (भनसनगग) त्री (गग) वा (ननननस; y.6) नग्धरा (मरभनययय, y.77) वग्विणी (रररर) स्वागता (रनभाग) इंसगति (न+6+ लग) 2318 2.90 2.292 2390 2.192 ·V. Index of Prakrit Metres, 5.2 4.15 - N. B. The figures within the brackets indicate the number of the Matras in a single Páda in the case of the Sama Vșttas, in tico or thrce Pidas constituting a half in the case of the Ardhasama Vrttas, and in all the Pidas in the case of the Vişama Vịttas. Dripadis and Sama Catuspadīs are sbown by the letters for and a respectively. Among Ardhasını Vịttas, the Catuşpadis are marked as * and the Satpadis as अप. Pañcapadis and Aștapadīs are indicated by the letters & and og respectively. Y. indicates the Yati. अडिला (वदनक or उपवदनक) च 5.30/इन्दगोप (24)च 5.8 अतिदीर्घ (39;y. 14,8) द्वि 7.55 / उग्रगलितक (30) द्वि 4.35 अधिकाक्षरा (25)च 4.77 उत्थक्क (17)च 5.31 भानगललिवा (15,14) मच G.20.51 उत्साह (24) भन्दरागलितक (21) 4.27 | उस्कन्धक (29.32) द्वि अपदोहक (12.14) अच 6.19.42 | उनाथ (46.27 ) द्वि 4.20 अप्सरस् (7) द्वि 7.62 उगीति (27.30) द्वि 4.8 अप्सरोविलसित (28) च 6.28 | उद्दाम (50.27) द्वि 4.23 अभिनव (37;y.16,8) द्वि 7.48 ) उपकाचीदाम (33; y. 10, 5) द्वि 7.26 अभिनवमृगारलेखा (13.14) अच 6.19.46 | उपखण्ड (13) च 4.51 अभिनववसन्तश्री (14.10) अच 6.20.31 उपगन्धर्य (37;y. 12, 8) द्वि 7.42 भभिसारिका (9.13) अच 6.19.23 | उपगरुडपद (29) द्वि 7.8 भमरधवल (13.14) भच 5.38 उपगलितक (21) च 4.26 अमरपुरसुन्दरी (10) द्वि 7.69 | उपगाथ (78.27) द्वि 4.20 अमृत (38:y.16,3) द्वि 7.50 / उपगीत (36; 7.16, 8) द्वि भरविन्दक (20)च 4.70 उपगीति (27) द्वि 4.7 भरविन्दक (11.12) मच 6.19.35 / उपचूडामणि (33;y. 14, 8) 7.26 भर्यसमा 6.21| उपजाति (8, 8 10 to 17) अप G.16 भवगाथ (62.27) द्वि 4.20 / उपदाम (82.27) द्वि 4.23 अवजाति (9.9.10to17) अप 6.17 | उपदोहक (13.12) अच 6.20.41 अवलंसक (9+जजय) च 5.5/ उपभ्रमरपद (28;y. 10,8) दि 7.6 अवदाम (66.27) द्वि 4.23 | उपरसनादाम (33;y. 12, 8) द्वि 7.26 भवलम्बक (खण्ड, उपखण्ड and उपवदनक (17) सण्डिता) 4.56 | उपस्कन्धक (29; y. 12)द्वि अवस्कन्धक (32.29) दि 4.16 उपायामक (33) द्वि 7.26 अशोकपल्लवच्छाया (17.13) भच 6.20.50 | उहालक (कपूर and कुडम) द्वि 7.3.1 मामोद (21) 5.11 मोहुलणक (17.14) अच 6.20.53 *मायामक (33) द्वि 7.22 | कटिळवाभवन (17.12) मच 6.20.46 भारनाल (30) 4.66 | कजललेखा (16.15) अच 6.20.54 भावली (20) 4.58 1 कन्दोह (35)दि 7.36 H 5.29 ·INDEX OF PRAKRIT METRES २७९ अच कमलाकर (31) द्वि करमक (24) च करिमकरभुजा (8) द्वि कर्पूर (28; y. 13)द्वि कलकण्ठीरत 38; y. 14,8) द्वि कलहंस (14.9) अच काञ्चनमाला (12.16) भच काञ्चनलेखा (10) द्वि काचीदाम (33; y. 10, 8) द्वि कामलीला (35) च कामलेखा (27) च कामिनीकरणहस्तक (13.17) अच कामिनीफीडनक (13.16) भच कामिनीहास (12.13) किङ्किणी (14.7) अच किचरमिथुनविलास (11.15) भच किचरलीला (17.10) भच किलिकिचित (17.15) अच कीर्तिधवल (1.4.8.16 to 17 ) अप पुश्म (27; y. 13) द्वि कुङ्कुमकेसर (35; y. 16, 8) द्वि कुकुमतिलक (8.10) अच कुमतिलकावली (31) द्वि कुडमलता (15.7) भच उडमलेखा (12.9) कुभर (10.7) अच कुअरललिता (16.9) भच कुअरविलसित (15.13) भच कुन्द (22) कुन्जककुसुम (16.8) अच कुमुद (343;y. 10, 8) द्वि कुवलयदाम (13.9) अच कुसुम (17) च कुमुमनिरन्तर (9.14) अच कुसुमवाण (11.8) अच कुसुमलतागृह (15.17) अच 7.18 | कुसुमितकेतकीहस्त (14.13) अच 5.7 कुसुमिता (25)च 7.64 ] केतकीकुसुम (10.15) भच 7.3 | केसर (7.12) मच 7.53 | कोकिल (25) च 6.20.24 | कोकिलावली (10.13) अच 6.19.44 | क्रीडनक (20; y. 8) च 7.70 फीडनक (8.13) अच 7.23 | क्षिप्तिका (16.10) अच 4.83 | खाक (23) च 4.67 | खण्ड (13) च 6.19.49 | खण्डिता (14) च 6.19.48 | खण्डोद्गत (34) च 6.19.41 गणद्विपदी (6) द्वि 6.20.7 | गन्धोदकधारा (14) च 6.19.38 गरुडपद (29) द्वि 6.20.34 गलितक (21)च 6.20.55 गाथ (38.27) द्वि 5.35 गाथा (30.27) द्वि 7.3 | गाथा (undefined metre) 7.40 गायिनी (86.27) द्वि 6.19.12 गीति (30) द्वि 7.14 | गीतिसम (30,y.10,8) द्वि 6.20.8 गुणधवल (14.16 or 17) अच 6.20.22 | गोन्दल (37) द्वि 6.20.3 | गोरोचना (10.8) अच 6.20.26 चचरी (37;y. 14,8) द्वि 6.20.48| चनुप्पदी 5.6/चन्द्रलेखा (24)च 6.20.18 ] चन्द्रलेखा (8) द्वि 7.34 ! चन्द्रलेखिका (15.12) भच 6.20.23 | चन्द्रहास (9.8) भच 5.15 | चन्द्रोद्योत (9.16) अच 6.19.24 | चपल (37;y. 16, 8) द्वि 6.20.13 चपला गाथा (30.27) द्वि G.13.54 चमककुसुम (7.8) भच 6.20.36] धम्पसम्मुपावर्त (7.17) अच 6.20.40 | चम्पकरोखर (8.11) मध G.20.97 ] घारु (10) द्वि 6.20.19 [ चित्रलेखा (20) 6.20.47 4.63 6.19.32 6.19.5 5.9 6.19.30 4.69 6.19.14 6.20.33 4.50 4.53 4.55 4.40 7.60 6.29 7.7 4.25 4.19 4.1-2 7.73 4.21 4.6 7.10 5.36 7.45 6.20.12 7.47 6.18-20 4.68 7.65 6.20.44 6.20.11 6.19.26 7.49 अच मुमाकुलमधुकर (13.11) मच कुसुमायुधशेखर (17.11) अच कुसुमावली (17.9) मच उसुमास्तरण (17.8) मच 6.19.1 6.19.10 6.19.13 7.71 1.79 ·२८० घूडामणि (33;9.14, 8) द्वि डणिका (31; y. 10.8) द्वि जम्भेदिका(9) द्वि जलपरविलसिता (12.17) मच जातीफल (34.27) दि झम्यटक (14) वक (21) 5.37 छन्दोऽनुशासनम् । 7.25 ! पपनोद्भुत (23) 4.75 7.17 ! पारणक (15) च 6.30 7.67 | पुण्यामलक (8.16) अच 6.19.18 6.19.45 पुम्पमाला (12) द्वि 7.73 4.18 ) प्रसूता (35) च 5.42 प्रेमविलास (12.15) अच 6.19.43 4.74 पुलडा (देवगान)च 5.41 7.29 / यकुलामोद (8.13) बच 6.19.15 4.88-89 बहुरूपा मात्राप 5.29 6.19.34 बालभुजंगमललित (36) द्वि 7.11 5.10 | भद्रिका गीति (3257.13)द्वि 4.11 4.23 | भाराकान्त (34; 5. 12, 8) द्वि 7.35 1.23 ) भुजंगविक्रान्न (3499.12, 8) द्वि 7.28 4.81 | भूपणा गलिता (16) च 4.37 7.52 | भ्रमरगुन (35; 9. 10,8) द्वि 7.37 6.20.42 | अमरधवल (13.10) च 4.64 / श्रमरपद (28; 7. 10, 8)द्वि 7.5 4.85 | भ्रमररुत (30; y. 10,8) द्वि 7.11 4.86-87 ] भ्रमरविलास (14.11) अच 6.20.37 5.40/ भमरावली (12.7) अच 6.20.5 6.24 / भूयाणक (10.11) अच 6.19.28 4.73 मर वज़हास (12.11) मच 6.20.35 7.20| मकरन्दिका (7.15) भच 7.21 मङ्गल (20-21. 20-21. 6.19.19 22-23.22-23) अर 1.83 | महल (ageneral term) 5.40 6.20.16 | मारी (21) 4.61 6.19.37 मणिरत्नप्रभा (8.9) अध 6.19.11 7.30 मत्तकारणो मात्रा ( 16.12.16-17.12.16-17)प 6.19.33 6.20.15 मत्तबालिका मात्रा (16.12-13.16.12-13.16) 4.76 प5.18 4.76 मतमधुकरी मात्रा (16.11-12.16.11-12.16) 4.76 6.20.2 | मत्तमाताविजृम्भित (39:y. 14, 8) द्वि 7.56 6.20.6 मतविलासिनी मात्रा 6.20.29 (16.12.14-16.12.14-16) 45.20 4.3 | मदनविलासिता (8) दि 1.66 6,31/मदनविलास (1511) मर 6.20.39 7.33! मदनातुर (117) बच G.20. वाराधुवक (34:y. 14, 8) द्वि विभङ्गिका निवठीवरंगक (10.17) भच द१र (21) दाम (42.27) द्वि दामिनी (90.27) द्वि दीपिका (28) च दीर्घक (38;Y. 14, 8) द्वि दोहक (14.13) अव द्विपदी (28)च द्विपदीखण्ड (विभङ्गी) द्विभङ्गिका धवल (ageneral term) ध्रुवक (9)च नर्कुटफ (22) च नवदलीपत्र (32;Y. 14, 8) द्वि मवकदलीपत्रा (32) द्वि नवकुसुमिवपल्लव (8.17) भच नयकोकिला (30) नवचम्पकमाला (14.8) मच नवपुष्पंधय (11.14) अन नवरङ्गक (34;y. 16, 8) द्वि नवविद्युन्माला (10.16) भच नागकेसर (13.8) अच निध्यापिका (14)च निभ्यायिका (17) निभ्यायिका (19) पडव (9.7) मच पहनधी (13.7) भव पञ्चाननललिता (12.10) अच पच्या गाया (30.27) दि पदाडिका (16) परनभुवक (33y. 14, 8)दि 6.19.8 5.39 5.21 प 5.19 है है - .

·7.24 INDEX OF PRIKRIT METRES ૨૮૨ 4.83 | रगडगध्रुपक (17) च 6.32 6.19.21 | रडा (मात्रा+दोहक) 5.23 6.19.25 रचिता (28;y.7) च 4.65 6.19.9 | रतिवल्लभ (19) च 4.47 6.19.31 | रत्नमाला (16.17) अच 6.19.55 4.83 | रत्नावली (9.17) भच 6.19.27 6.20.20 रथ्यावर्णक (37;y.12,8) द्वि 7.46 6.19.52 रत्नकण्ठिका (31;y.12,8) द्वि 7.15 6.20.32 रसनादाम (33;y. 12,8) द्वि 6.19.16 | राजहंस (16.13) अच 6.20.49 6.20.52, रावणहस्तक (7.13 ) अघ 6.19.6 6.20.30 / रास (7.13) मच 5.16 6.19.20 / रासक (20+ लग)घ 5.4 4.80/ रासक (18+न; y. 14) च 5.8 6.19.3 | रासावलय (21) च 5.26 4.51 | रिपुच्छन्दस् (गीति 81) द्वि 4.9 6.27 | रेवका (5) द्वि 7.59 4.71 | लक्ष्मिका (mixed अधिकाक्षरा) 4.82 6.19.22 | लम्बिता गलितक (22) च 4.42 5.17 | लय (28) द्वि 7.4 6.26 | ललिता (गीति 317y.13) द्वि 4.10 6.20 14 / ललिता गलितक (24) च 4.33 | लवली (9) द्वि 7.68 4.38 लीलालय (17.7) भच 6.20.10 4.22 | वदनक (16) च 5.28 4.23 | वसन्तलेखा (11.16) मच 6.1951 757 | वसन्तलेखा-श्रीधवल 6.19.17 | वसन्तोत्सव (45) च 4.83 6.19.29 | वमुद्विपदी (8) द्वि 7.63 4.46 वस्तुरडा 523 432 | यस्तुकः चतुष्पदी 6.18 6.19 53 वस्तुक (25) च 5.24 6.19.50 / वस्तुवदनक (24) घ 5.25 1.34 | वारगडी-ओहुलणक G.20.53 4.78 | विगलिवक (23) च 4.28 5.13 | विगाय (54,27) द्वि 1.20 7.19 विचिना (गीति) द्वि 119 7.91 विच्छिति गलितक (25) घ यद्योधरल (11.12.14.13 11.10-12 विजया (4)दि 7.58 11.10-12) भट 5.3% | विदाम (58.27) दि 1.23 मदनावतार (20)च मदनावास (9.11) अच मदनोदक (9.15) भच मधुकरविलसित (7.16) अच मधुमवृन्द (10.14) भच मधुकरी (25)च मधुकरीसंलाप (10.9) भच मधुरालापिनीहत (14.17) अच मनोहरा (15.10) अच मन्मथतिलक (8.14) अच मन्मथविलसित (16.14) भच मरकतमाला (13.10) मच मलयमारुत (9.10) अच मालिका (27) च मल्हणक (7.10) अच महातोणक (23)च महानुभावा (12) च मागधनकुंटी (22) च मालिका (9.12) मच माना (16.12.16.12.16) प मारकृति (11) मालतीकुसुम (12.8) भच मालागलितक (46) च मालागलिता (33) च मालागाथ (94.27) द्वि मालादाम (98.27) द्वि मालाध्रुवक (40 to 49)च मालाविलसित (8.15) अच मुताफलमाला (10.12) अच मुकावली गलितक (16) मुखगलितक (7.25) अच मुखपति (15.16) अच मुखपालनतिलक (11.15) अध मुग्धगलितक (38) मुग्धिका (26) च मेघ (२+4म)घ मौक्तिकदाम (32; 9. 12,8) दि मौतिकदाग्नी (39) द्वि ·1,31 4.73 1.90 6.23 6.19.47 6.19.2 च २८२ छन्दोऽनुशासनम् । विधाघर (15.8) अच 6.20.17 | समगलितक (25) विद्याधरलीला (11.16) अच 6.19.39 | समनकुंटक (22) च विधाघरहास ( 16.11) अच 6.20.39 | समशीपंक (47, 55 etc) च यिधुलता (11.10 ) भच 6.2023 सर्वसमा चतुष्पदी विद्रुम (मरलग+10+स) च 5.13 सहकारकुमुममारी (13.15) भच विनता (31) 4,59 | सामुद्रक (7.9) अर विपुला गाथा (30.27) द्वि 4.4 सारा (11.17) अच विभ्रम (तरयटग)च 5.14 | सार्धच्छन्दस् = द्विभङ्गिका विभ्रमविलसितवदन (II.13) अच 6.19.36 सालभजिका (24) विलम्बिता गलिवक (22) च 4.39 | सिंहपद (38;y. 16, 8) हि विलासिनी (16) 4.60 सिंहविकान्त (35; y. 14, 8) द्वि विषमशीर्षक (50,58 etc.)च 4.91 सिंहविजृम्भित (7.14) भव विपमा गलितक (24 or 25) 4.45 सुखावास (11.9) अच मतपत्र (38;y. 14, 8) द्वि 7.54 सुतारा (40) च शशाश्वदना (10) च 6.25] मुतालिङ्गन (16.12) मच शशिविम्बित (17.16) अच 620.56 मुन्दरा गलिवक (13) शशिशेखर (16.7) अच 620.9 सुभा (34) द्वि शिखा (31; y. 12, 8) द्वि 7.16 | सुभगविलास (7.11) मच शुभगलिवक (20)च 4.30 सुमङ्गला (18)च श्रीधवल ([14.8] x 4) re 5.33 मुमनोरमा (8.7) अत्र पट्पद द्विर्भागका 4.37.11.1 | मुरक्रीडित (35;y. 12, 8) हि पट्पदजाति (7.7.10 to 17) अप 6.15 स्कन्धक (32; 7. 12) द्वि संकीर्ण (mix. of गीति and स्कन्धक) 4.17 | स्कन्धकसम (32:y. 12) द्वि संकोणे (mixture of रासावलय and स्कन्धकसमा (32) द्वि वस्तुवदनक lines) च 5.27 ] स्थविरासनक (34;y, 16, 8) दि संकीर्णा (चतुष्पदी) 6.22 स्वमक (31) द्वि संगलितक (13) च 4.29 | स्वरद्विपदी (7) द्वि संगाथ (70,27) द्वि 4.20 हरिणोकुल (30;y. 12, 8) द्वि सगीत (36; y. 14, 3) द्वि 7.43 | हरिणीपद (30) द्वि संदाम (74.27) द्वि 4.23 हीरावटी (20) सम्भ्यावली (15.9) मच 6.20 25 | हेला (22) 6.19.40 4.87.11-12 4.63 7.51 7.39 6.19.7 6.20.21 4.83 6.20.45 436 7.32 6.19.4 4.52 6.20.1 7.38 4.13 7.18 7.21 7.91 7.27 7.61 7.9 7.12 4.48 4.57 ·Appendix 1 प्राचीनछन्दाशास्त्रोपलब्धसंस्कृतवृत्तरूपाणां नानां च समुच्चयसूचिः। A. संस्कृत-वृत्त-रूप-सूचिः । (A Classified List showing The Structure of Sanskrit Metres) The Sanskrta-Vịtta-Rupa-Sūci is & Classified List of the old Classical Sanskrit lletres. It is divided into six sections, namely, I Varna Vitta: Sama Cataşpudi; II Varna Vitta: Dandaka; III Varna Vetta : Ardhasanna Catuspadi; IV Varna Vrtta : Vişama Catuspadi; V Mátrā Vitta: Dvipadi; VI Matra Vettta: Catuşpadi. In Section I metres are arranged according to the alphabetical order of the Ganas which constitute their lines, but under 40 heads, indicating the number of the letters contained in a line. In Section II the Dandakas are arranged in an alphabetical order of their names, so that their names shall not again appear in the Vrtta-Nama-Suci. In Section III the Ardhasama are arranged in an ascending order of the number of the letters in their first lines. In the remaining Sections the metres are arranged in groups of allicd metres without any reference cither to tho alphabetical order of the names or to the number of the letters or the Varna Vșttas $ Matras in their lines, 2. In Section I the entries are as folows: First the serial number of the metre under each head separately, then the Aksara Gaņas (with igures in Italics indicating the Yati, if available, within brackets) alphabetically arranged under each sub-head and lastly the names of the metres immediately followed by the references, both giren in an alphabetical order. In Section II i give first the serial number, then the name of the Dandaka, followed by the Ganas which constitute the line given within the brackets and lastly the references in an alphabetical order. In Seo tion III I first give the serial number, then the number of letters contain ed in the first and the second lines which form the half, giren within the brackets. These are followed by the Ganas which constitute the first and the second lines, the names and lastly the references in an alphabetical order. In Section IV I first give the serial number, then the name followed by the Gapas foriniug the four lines given within the brackets and lastly the references. Where no specific Ganos are prescribed, the Qumber of letters in each line is indicated.

·208 उन्दोऽनुशासनम्। 3 The metres listed in this Sucı are collected from the following twenty old and important treatises on metres, some of them composed even in Prakrit, arranged in an approximately chronological order - 1 Chandassastra of Pingala (P) Published in the Kavyamali Senes, No 91 (3rd ed ) Bombay, 1938, 9 Natyasastra of Bharats (B) Published in the Kashi Sansknt Series, No 60, Banaras, 1929, 3 Jayaderachandas of Jayadeva (Jd) Published in the Jayaulaman, by the Sanskrit Department, Wilson College, Bombay, 1949, 4 Jana- Srays of Janasraya (Jns ) Published by the Curator, University Msg Library, Trivandrum, 1919 Ch V Sutras 39 75 published here in Parśıştam (in a revised from ) 5 Agilasantistata (As ) Published as App III of the new edition of the Kavidarpana (see below No 15), 6 Vrttajalısamuccaya of Virabanha (Vjs ) Published in the Rajasthan Puratana Granthamala, Jodhpur, 1959, 7 Nandıtadhyas Gathalalsana (N) Published as App I of the new edition of the Kandarpana (see below No 15), 8 Ratnamañgusa of an unknown author (Rm) Published by the Bharatiya Juana Pitha, Kashı, 1919, 9 Svayambi chandas of Svayambhu (Sb and SbP for its Purvardba) Published in the Rajasthan Puratana Granthamalı, Jodhpur, 1959, 10 Utpala s commentary on Varabamıhıras Brhatsamhitu, ch, 103, quoted by stanzas (Utpala, v ) Published in the Vizianagaram Sanskrit Senes, Vol.X, Banaras 1895 onwards 11 Vrılaratnalara of Kedara (Vr) Pablı shed in the Jayadaman, inentioned under No 3 above 12 Chandonu susana of Jayabirti (Jb ) Pablished in the Jayadaman mentioned under No 3 above 18 Chandahselnara of Rajasekhara (R.) Published as App I in the Svayambhuchandas mentioned abore under No 9, 14 Chandonususana of Hemacandra (H) Published with Stopajūa Vrth (He) in the present edition. 15 Kavrdar panam of an unknown author (Kd ) Published in the Rajasthan Puritana Granthamalı, Jodhpur, 1959 16 Chandahlora of Ratnasehbara (CL ) Published as App II in the Kardarpanam mentioned under No 15 above, 17 Pruhrta Paingalam (PP) Published 10 the Bibliotheca Indica, Calcatta, 1902 A few additional metres which are not found in these older works are added here from the following three works - 18 Chandoman- Jarı of Gangadasa (Chm.) Published in the Kash Sansknt Series No 55, Banaras, 1927, 19 Jandaramaranılacamp4 (31m) Publi shed in the Kargamal : Series No 52, Bombay 1895 and 20 Chandah kaustubha (Cksu.) From a Danuscript No 891 of 1886-1892 in the BORI, Poong 4, ·Section | वर्णवृत्त: समचतुष्पदी 1ग 1 गग गीKd. A.1गी Vjs. 5. 1; श्री H.2.63 Ins. 4. 3; Pp. 2. 1. 2 आशीस् Jns. 4.5; अम Pp. 2. 33; नौ Vjs. 5.23; पEJk. 2. 4; He. 2.73 श्री 1.2.73Kd.4.93 Vr.3.2. नु.2.63 दुःस H.2.9%; सार Pp. 2.9. मही Pp.2.83 गुरा H.2. 10;Jk.2.5. पुष्प Hc. 2.83; मद H. 2.8; मधु Pp.25%; पलि JI. 2.7. 3 लग 3 1ज 3न मृगेन्द्र Pp, 2.21; गुवस्तुJr. 2. 13. पचाल Pp.2. 19%; सेना Jk.2.12. कमल Pp. 2. 25%; TEJR. 2. 15. मन्दर Pp. 2.23; हृय JR. 2. 14. ताली Pp. 2. 11; नारी H.2.11; Kd 4.3; Vis. 5.3; Vr. 3.3; श्यामाजी Jk.2.8. 77 8 स 1 जग केगा H.2.12; Vr. 3. 4. 1; धू: Hc. 2.12; ति Bh. 32. 52; वन or मनोJk. 2.9; शशी Pp. 2. 15. चमला Jns. 4.73; तटि Bh. 32,50; प्रिया Pp. 13; मृगी H. 2. 13; Kd. 4.45 Vr.3.43; सुधीJk. 2. 10. प्रवर Jk2. 11; मदन H. 2. 14; रजनी Bh. 32. 54; रमण Pp. 2.17. 4 जया Bh. 32. 61; Jk.2.21; नगनिता (or "णिका) Pp, 2. 31; लासिनी Vr. 3.5.1; बिल्लासिनी म. 2. 17. जपाJk.2.29. वारा Jk2,20; योमप्रिया H.2.22. मपु Jk2.28. कुमुमिता Jns. 4. 9; मधु Jk, 2. 23; मृगवधू 1.2. 19; Vjs. 5.4. दयिJk.2.31. ललिता Hc. 2. 16; मुमुखी H. 2. 16; Jk. 2.22; Vr. 3. 5.2. जनु Jk2.30. कन्या H. 2. 15; Kd. 4, 5; Vr. 3. 57 गीति Jk. 2. 16; ती Pp. 2.अ. 3 तग 4 तल 5नग नल 7 भग 8 मल 9 मग ·२८६ 10मल 11 यग 1यल 13 रग छन्दोऽनुशासनम् । [I. 4. 10- वही Jk.2.24. नीडा H.2.20%; Kd. 4.6; Vr 3.5.3; वृद्धि Jk 2.17. समJ2,25. ऋद्धि JE. 2. 18; पुष्प Bh, ३१. 57; पुण्य He. 2. 18; समृद्धि 1.2 183; Vr.3.5.4. धारी Pp.2.29; वर्म Jk. 2.26. भ्रमरी Bh. 32, 59; मुमति म. 2.21;Jk. 2. 19; Vr 3. 5. 5. कदली Jk.2.27. 14रल 15 सग 16 सल 5 1 जगग शिखा Bh. 32.71; सती H. 2.27:Jk.2.35; Vr. 3.6.1, तगग तिष्टा Jk.2.39; हारि Pp. 2. 35. 3 तलग नन्दा H. 2. 283 Kd. 4.73;मन्दा Vr.3.6.2, नलग अमिमुखी H.2.32; कमलमुखी Bh. 32. 67; धृति Jr. 2.41; मृगचपला Hc.2.32. 5नलल यमक Pp.2.39. 6 भगग अक्षरपVिjs. 5. 5; अक्षरोपपदा He. 2. 25; काधनमाला Jr. 2. 33; कुन्तलतन्वी Hc. 2.25; पड्डि H.2.25; Vr 3.6; भूतलतन्वी Bh. 32.65; हंस Pp.2.37. 7भलग रति H.2.26शर्मJk2.36. 8 गग विद्युद्रान्ना Bh. 32.63; संमोहा Pp. 2 33. 9मलग सावित्री 6.2.30. 10 यलग जया Kd.4.8. 11 रगग प्रीति H.2.23, Jk.2.32%BVr. 3.6. 3. धृति Jk. 2. 34, भामिनी Jns. 4. 1I, वागरा Bh. 32.69; विदग्धक H.2.24. 13 सगग पनपति H.2. 31., Bh. 32.73; मुदती Jk.2.40. 14 सलग रमा Jk 2.38. 6 12रलग 1 जज तत तय 4 तर 5 तस मुमालती Pp.2.54. मन्थान or कामावतार Pp. 2. 50. तनुमच्या Bh. 16.2392.76, II. 2. 36, Jd. c. 11 Jk2.4%3 Jas. 4, 13, Rd. 4.9; P. 6.2: Rm. 5.5; VJs. 5.6, Vr. 3.7. जला Bh 32.833; H. 2.47. मुमठी Vr.3.9. दननक Pp.2.56. कनकता Jk2, 16; चतुरंशा Pp.2.47; मर Bh. 10.45 32. 80 मुकलिता Rm.5.6 विना म.239; Vr. 3.8. 6 नन 7 नय ..

·-17:15 संस्कृत-वृत्त-रूप-सूचिः। २८७ 8नर 9भम 10 भय 11भर 12मम 13मय 14मर 15मस 16 यम 17 यय 18 रत 19 रम 20 र 21सभ 22 सम 23 सय 24 सस गिरा Bh. 32. 863; मणिरुचि Jk.2.48; शफरिका H.2.43. विक्रान्ता Bh. 32.92; H. 2. 49. कामलतिका H.2.41; Vr. 3.9.1; कामललिता Jk. 2. 45, मालिनी Bh. 32.783; लघुमालिनी म. 2. 45. विद्युल्लेखा Vr. 3, 9.2 (b); शेपराज Pp. 2. 41; सावित्री H. 2. 333; Jk. 2.43; Vr. 8.9.9(a). तटी Jk. 2. 42; रम्या Bh. 32. 90; सुनन्दा H.2. 48. वटी H.2.34; नदी Vr. 3.9.3. अनुकूल Vr. 3, 9. 4 (B); पति Bh. 32. 94; मुकुल H. 2. 42; Jk. 2. 473 Vr. 3. 9. 4 (A); वीथी Bh. 32. 84; सोमकुल Vr. 3. 9. 4 (C). शिखण्डिनी H.2.51; Rm. 5.8. द्वत Jk. 2. 50; शङ्खनारी Pp. 2. 52; सोमराजी H. 2. 38; Kd. 4. 10; Vr. 3.9.5. कच्छपी H. 2. 44. नीलतोया Bh. 82.983;मालिनी Bh. 16.6; H.2. 403 VE. 3.9.6. दियोधा Pp. 2. 45; स्रग्विणी Vr. 3.9.7; हंसमाला JR. 2. 51. गुरुमध्या H.2.37. सूचीमुखी म. 2. 50; Rm. 5.7. पिमला Bh. 32.823; H.2.4G. कुमुद Jk. 2. 49; तिल्ल or तिलक Pp. 2.43; नलिनी Bh. 32. 963; रमणी H. 2.35%; Vr. 3.9. 8. 7 विलम्बिता Bh. 32. 1233; सुभद्रा Bh. 32113; H.2.67. 2 जसग कुमारललिता H. 2. 54; Jd. 6.25 Jk. 2. 56; Jns. 4. 15; P.6.3; Rm. 5. 10%3 Vr.3.11. मधुकरिका Bh. 32. 111; H. 2. 65; वन He. 2.65. चूडामणि Vr. 3. 12. 1. भ्रमरमाला Bh. 16. 10,32. 107; H.2.573;Jk.2.55; वज्र Rm 5. 11. मुबास Pp. 2. 60. द्वतगति or चला Bh. 39. 101; मानति Vr. 3. 12.23; लटहJk.2.603; हरिविलसित म. 2.63; Vjs. 5. 8. मधुमती Vr.3.12.3. कुमुरती H.2.69% कुमुनादी Bh. 32. 115. प्रशिता Bh. 32, 1193 मनोहा H.2.70. 11 नसल कदम Pp. 2.62. 12 भजग भुनी JE.P.52; परमगत Bb. 32. 12538 पारी H.2.64 13 भनग चित्र H.2.62;Jk.2.59. पनिH.9.59% BJE 2.53; भोगरती Bh. 32. 109 गन H2.593 Jas.16. माळेया J261;रिम H.2.60. 1जरग 3 तनग 4 तमग 5 तसग 6नजल 7ननग 8नभग 9 नपग .10नरग 1ममग 15 भसग ·- 7 २८८ छन्दोऽनुशासनम्। [1.7.16- 16 माग सरल H.2. 61; Jk, 2. 57. 17 ममग गान्धवीं 6.2.52; शीर्षरूपक Pp. 2.64. 18 मसग मदलेखा H.255; Kd. 4. 11; Vjs. 5.73; Vr. 3. 10. 19 यसग मुदिता Bh. 32. 117; H.2.69. 20 रजग उप्णि H.2.53; कामिनी Bh. 32. 105; खेटक Vjs. 4.76; गोमिनी Jk.2.583; रका Vjs. 3. 7; शिखा Hc. 2. 53; समानिका Pp. 2.58. 21 ररग हंसमाला H.2.58%B Kd.4.12. 22 रसग उद्धता Bh. 16.8; H, 2.56; उद्यता Jns.4.17. 23 सजग विमला Bh. 32. 103; H.2.66. 24 सरग दीता Bh. 32. 121; 1.2.71; हंसमाला Vr. 3. 12. 25 ससग नन्दितक As. 29. 8 . 1 जतगग वितान Vr.3.19. जरगल सुचन्द्रप्रभा Ckau. 2.27. 3जरलग नगवरूपिणी Chm. 3. 8. 3; नाराचक Vjs. 4. 58%; प्रमाणी-गि Ck. 46. H. 2.82; Jd. 5.* Jk.2 65; Kd. 4. 17; P.5.73 Vr.3, 183; वालगर्भिणी Jns. 4. 22; मत्तचेष्टित Bh, 16. 14; 32. 306 ( Nsp.); स्थिर Utpala, v. 38. 4 तजलग अनुष्टुभ् Jk. 2.62; Brhajjataka 6. 3-4. 5 ततगग केतुमाला Jk.2.71. 6 तरगग विभा H.2.72. 7 तरलग नाराच (or °विका) H.2.78 Jk.2.70; Ad. 4. 16%; SbP.G.43 Vr. 3. 19. 2(ab). 8 तसगग श्यामा Vjs. 5, 10. 9 नजगग चित्तविलासित Bh. (Gaek. ed.) 15.26. 10 नजलग ललितगति Bh.32130-3138 H.2 80. 11 ननगग तुम Pp. 272, मधुकरसदृशा Bh. 32. 135; रतिमाला H.2.86. .12 ननलग मुविकसित कुमुम Vjs. 5.14. 13नभलग गजगति Chm 2.8.6. 14 नरलग मुमालती H.2.76%BJk.2.72. 15 नसगग गुणलयनी H.2.84. 16 नसलग कमल Pp. 2.73; मही Bh. 32. 133. 17 भतलग (4)माणवक H.2.17 Jd. 6. 5, Jk2.69; Jns. 4. 19; Kd. 4.14%3 P. 6.4; SbP.G.7; VE.3. 15; माणवककौडितक Rm. 5. 13; Vjs. 5. 12. 1B भनलग नदी Bh. 39.139. चित्रपदा H.2.75%;Jd. 6.3;Jk2.68%B Kd. 4.15; P.6.58 Rm. 5. 14; SbP. 6.6, Vr. 3. 14; वितान Jk2.07%; Vis. 5. 11; सस्त Jns.4.20. 20 भरलग नागरक Vr.3.19.2. मनगग हंसस्त H.2.79%; P.6.73; Vr.3.16. 19 भभगग ·-I.9.18] 23 मरलग 24 रजगग 25 रजगल संस्कृत-वृत्त- 22 ममगंग विद्युन्माला H. 2.74; Jd. 6. 4; Jr. 2. 64; Kd. 4. 13; P. 6.6; Vjs. 5.9; Vr. 3. 13; विद्युल्लेखा Bh. 16. 16; सोमकान्त Ck. 4. क्षमा Jk.2.63. मानिनी Vjs. 3. 8; मालिनी Vjs. 5. 13; समानिका SbP. 6.5; सिंहटीला Bh. 16. 12; सिंहलेखा H.2.81; Vr. 3. 19.3. समानी-निका H.2.83; Jd. 5.33; Jk 2. 66; Jns. 2.33; Kd. 4. 183 P.5.6; Rm. 5, 1; Vr. 3. 17. अनुष्टुम् H. 2. 69; हंसिनी Vjs. 4. 72. पद्ममाला Ckau. 2. 26; पद्मिनी Jns. 4.21. गाथ Vjs. 4. 57. विमलजला Bh. 32.128. सुविलासा Ckau. 28. 31 ससलग मही H.2.85. 32 Any other metre of this class is fart H. 2. 87; Jns. 2. 5; Kd. 4. 19; 33 * 5th sbort; 6th long in all padas; 7th short in the even ones. As. 3; SbP.3.7; Vjs. 5. 15. 26 रयलग 27 रणग 28 रसगग 29 सनलग 30 सरगल Vr.3.19. 1जतर तनम उतभय नजय 5 नजर 5ननन 6ननम 7 ननर 8 ननस 9 नयस 10नरर 11 नसय 9 चारहासिनीJk.2.77. कनकलता Bh. 32.2003; मकरलता H.9.102. रुचिरा Bh. 32.14%3; H.2. 100. शशिलेखा Bh. 32. 2043; H. 2. 103. धुहद Bh. ( Nsp.) 32. 284. बहुल CH. 8. भुजगशिशुमृता H. 2.91; Jd. 6.7;Jr. 2.78%; Jns. 4. 243 P. 6.73; Rm. 5. 16, SbP. 6. 10; "मृता Vr. 3.913 मधुकरिका Bh. 16. 18. उपच्युत H.2.95; Jk.2 82. कमला Pp. 2. 82, मणिगणनिकर Bh. 38, 208, लघुमणिगुण° H. 9. 104 सारगिया Pp. 2. 78. हतिका H.2 89,SbP.6 8. गुवा Jd. 6. 8, VJs 516, विम्ब Pp. 2. 4, विशाला म. 2. 101, Kd. 4,22, शलभविचलिता Bh 39206. उदय H.2.92,Jk2.79. उत्सुक 1.2.93%BJk2.80, ममम (5)वक्त H.2. 83; लिग्धा Mm. I0.6. मणिवध Mm. 3. 109, मणिमध्या Jd. 6.9, Ins. 4.25; Vr. 3. 21.13 सिंहाकान्ता Bh. 39.210. मुन्दरलेला Jk2.7 मकरलता Kd 4.21. बिना Pp.2.80; सिंहाकान्ता H.2.105. ३७दो- 12-मजस 13 भमर 15 भमस 16 भत्य 17 मनय 18मभस .

·[L 9. 13 २९० छन्दोऽनुशासनम्। 19 ममम रूपमाला Pp. 2,88. 20 मसस कनक H 2.97; गाथा Jk.2,83. 21 ययय वृहत्य Jk.2.73. 22 रजर कामिनी H. 2. 106; तरङ्गवती Rm. 5. 17; भाविनी Bh. (Nsp.) 32. 304. 23 रनर भदिका H.2.94BJk.2. 81; Vr. 3.21.2. 24 रनस हलमुखी H. 2. 90: Jd. 6.6% Jk. 2. 76; Ed. 4. 20; P. 6.83 SbP.6.9; Vr. 3.20. 25 र महालक्ष्मी Pp. 2.76. 26 सजज तोमर Pp. 2. 86. 27 सजर भुजङ्गसगता Chn. 2.9.3; Ckau. 2. 32. 28 सजस अक्षि म, 2.96.JR. 2.75. 29 ससम तार H.2.98. 30 ससस सौम्या H.2.99. 10 1 जजजग उपिता 1.2.116. तजजग उपस्थिता H.2.120; Jd. 6. 15; Jns. 4.29% BP.6. 14; -Rm. 5.21%3B SbP.6.143 Vr. 3.28. 3 ततरग(5) आन्दोलिका Afm. 16. 8. तयभग सुपमा Pp.2.96. 5 तयसग मदिराक्षी Jk.2.88. 6 नजनग अमृतगवि Pp. 2. 98; कुलटा 1m. 16. 11; त्वरितगति H.2.1125Jk.2.94%; Vjs. 5. 17: Vr. 3. 28.1. 7 नजयग विपुलभुजा Bh. 32. 221; H. 2. 125. 8 नननग निलया H.2.115. 9नरजग मनोरमा H.2.1193; Kd. 4. 253 Vr. 3.27. 10 भतनग मृगचपला H.2. 1223; मुरदविता Bh. 32.213. 11 भनमग बन्धूक H. 2. 118. 12 भमभग चित्रगति H. 2. 113; Jk 2. 89, 27 Bh. 12.217; सारवती Pp.2.94. 13 भभमग बधूक J.2.91. 14 भमजग दीपकमाला Vr. 3.28.2. 15 ममतग दीपकमाला Vr.3.28. 3. 16भमनग गृतसमृदा Bh. ( Nsp.) 32.204. 17भमसग चम्पकमाला Kd. 4. 26, Pp.2.923 Vjs. 5. 18; Vr. 3. 28.4; पुष्पसमया Bh. 32.227; सहमवती H.2.113; Jd. 6. 13; Jk2.863 P.6.11; Rm. 5.223 Vr. 3.25, रूपवती SbP.G. 15%; स्मवती Jns. 4.30; मुभावा Hc.2.113. 18 मनजग पणव Vr.3.28.3. 19 मननग कुमुदिनी Bh. (Nsp.) 32. 198; H. 2. 123; कुसुमसमुदिता Bh. 32.215. 20मनयग कुखलपनाला Bh. 10. 20; पणव H. 2. 110; Jd.6.11; Jk2.85%3 Jas. 4.28 (पपला!); P. 6. 10; Rm. 3.20; SbP.G. 16; Vr.3.23.

·-111, 15] 26 रजण संस्कृत-वृच-रूप-सूचिः। 21 मभनग हंसी Vr. 3.28.6, 22 मभमग ईसक्रीडा Jk. 2.95. 23 ममसग मता H. 2. 107; Jd. 6. 40; Jk.2. 87; P. 6. 13; Rm. 5. 23; SbP. 6. 12; Vr. 3. 26; विलासिता Jns. 4. 32. 24 मसजग शुद्धविराट् 1. 2. 109; Jd. 6. 10;Jk. 2. 84; Jns. 4. 273 Kd. 4. 24; P. 6.9; Rm 5. 19; SbP. 6. 17; Vr. 3. 22. 25 मससग उक्त म. 2. 124; उद्धता Bh. 32. 219. मयूरसारिणी Bh. 16.22; H.2.111; Jd. 6. 12; JR. 2.92; Jns. 4. 31; Kd. 4.23; P. 6. 12; SbP. 6. 13; Vr. 3. 24. कालिका 1.2.121. पतिका म. 2. 108; SbP. 6. 113; मरालिका Mm, 14.1; मौक्तिक Jk.2.93, लालिनी Mm. 20.3. 30 रससग मणिरङ्ग H. 2. 117: JR. 2. 90; मणिराग Vr. 3. 28.7. कमला Mm. 13. 10; संयुता Pp. 2. 90. 32 सजसग प्रमिता Bh. 32. 1443; माला H. 2. 126. -33 सतयग(5) कलगीत Mm. 13.7. एकरूप Indishe Studien VIII, 35 सससग मेघवितान Vr.3.28. 83; वितान Utpala, v. 46. 27 रमसग 28रयजग 29 रसजग 31 सजजग 34ससजग P.370. 11 1 जतजगग उपेन्दवजा H. 2. 155; Jd. 6. 163Jk. 2. 115;Jns. 4. 35; Kd. 4. 39%B P, 6, 16; Bh. 16. 38; R3, 5, 26; Pp. 2. 116; Vis. 5, 20; Vr.3.30. जरजगग विलासिनी P.6.26. जसतगग उपस्थित H.2. 134; Jd. G. 41; Kd. 4. 35; Vr. 3. 43; शिखण्डित Vr.3.49. 1. जसयलग सगता Jns. 4. 163; सारिणी Rm, 5. 33. 5 जसरगग शिखण्डित VE. 3. 43. 2. 6 तजजगग उपस्थिता H.2. 133; JI. 2. 103, Kd. 4. 343; Vr. 3. 43. 3. 7 तनजलग मोटक Bh. 1G. 263JE 2. 110; मोटनक H.2. 117. मा Bh. 16. 23; H.D. 1543; Jd G. 16;Jk.2. 115; Kd 4.33; Jus... 34; P. 6. 15; Pp. 2. 111; Rm. 5.25; Vjs. 5. 1935 Vr.3.29. २ तवतगग समाहि H.. 129; Jk 2. 103; विमानाग Vr. 3. 43. 4, 10 तननलग भन्हिता Bh. 32. 223; मुराबाला H. 2. 149. ॥ तनालग उस्त Bh. 32. 308. मजलग उत्पारनी H.2.148, AA Bh. (Ysp.) 32. 149. 13 नजटग द्वारगति Bh. 32.029 एवणे H. 2. 145; Kd. 4. 33; Pp.:. 10%; Vr.3.3.. मस्निाVr.3.13.3, एकना. 103, •8 ततजगग 1 नरानलग 15नननगग ·। . २९२ । 'छन्दोऽनुशासनम् । TI.xis- 16 नननलग दमनक Afm. 3.133. 17 ननरगग फुपुरुषजनिता Vr. 3. 43.6. 18 ननरलग अपरवक्त्र Bh. 32. 243; प्रसभ Utpala, v. 13; भद्रिका H.2, 143; Jd. G. 26; • JK. 2. 104; Kd. 4.30; Rm. b. 323 Vr. 3.41 (7.1. चन्द्रिका ); सुभद्रिका SbP.6.23. 19 ननसगग चिना Kd. 4. 33; वृत्ताही Jns. 4, 44; वृन्ता 6.2, 139;Jd. 6. 258 Jk. 2. 1063; P. 6. 24; Rm. 5. 34; Vr. 3. 40 (V. 1. वृत्ता or पृथ्वी). 20 नयनलग कमलदलाक्षी H. 2. 150; Bh. 32. 231; रुचिरमुखी Bh. 32. 225. 21 नयभगग(6)अनवसिता Vr. 3. 43.8; पतिता H. 2. 140; पतिता or श्री JA: 2.11%3B माणिक्यमाला Mm.14. 10. 21aनयसगग Brhatsamhita 33. 29; 35. 8. 22 नररलग राजहंसी (6) Mm. 9. 11; विभूषणा Vis. 4. 94. 23 नसनगग अशोका H. 2. 152; गतविशोका Bh. 32. 146. 24 भतनगग अनुक्ला Chm. 2. 11. 8; प्रत्यवबोध H. 2, 132; मौक्तिकमाला Vr. 3. 43. 10; श्री Um. 16. 14. 25 भतनगग(5) कुड्मलदन्ती P. 8.23; चिरा Bh. 32.235; श्री म. 2. 132; Jd. 6. 42; Vr. 3. 37; सान्द्रपद JR. 2. 109; सान्द्रपद, भद्रपद or मौक्तिकमाला Vr.3.43.10. 26 भतनगल सान्द्रपद Vr. 3. 43.9. 27 भभमगग दोधक Bh. 16.24; H.2. 130; Jd. 6. 19; Jk.2.97%; Jns. 4. 383 Kd. 4. 29 ; P.6. 18; Pp. 2. 104; Rm. 5. 28; SbP. 6. 18; Vjs. 5.24; Vr. 3. 33; बन्धु Pp. 2. 100; मित्तक Vjs. 4.55. 28 भभरगग रोचक म. 2. 127. 29 मततगग(4) शालिनी Bh. 16. 36; H. 2. 135; Jd. 6. 20. Jk.2. 100; Jns. 4. 393 Kd. 4. 36; P. 6. 19; Pp. 2. 106; Rm 5. 35; SbP. 6. 26%B Vjs. 5. 22; Vr. 3.34. 30 ममतगग(4)वातोमि H. 2. 136; Jd. 6.21; Jik. 2. 112; Kd. 4. 37; P.6.20; Rm. 5. 36; SbP. 6. 25; V. 3. 35; अमिमाला Utpala, v. 45; वातोर्मिमाला Jns. 4.40. 31 मभनलग भ्रमरविलसित H.2. 138; Jd. 6. 22:JR. 2. 1013; Jns. 4.41%3; P.6.21. Rm. 5. 37; SbP. 6. 20; Vjs. 5.23; Vr. 3. 36. 32 मभभगग(4) वातोमि H. 2. 137. 33 मभसगग पीनश्रोणि Bh. 32.202. 34 मममगग मालदी Pp. 2.112. 35 मसजगग एकरूप H. 2. 140; Jk.2.113 (6); SbP. 6.24; Vr. 3. 43. 11; मणि Jk.2.96. 36 रजरलंग ताल Mm. 3. 135; निःश्रेणिय He.2.144; SbP.6. 19; श्येनी H.2.14%3; Jd. 6. 273; Jn3. 4. 45; Kd. 4.31; P. 6.253; Rm.5.31; V..33; 42 (v. 1. वैतिक); श्रेणि Jk. 2. 102; सेनिन Pp. 2. 110. 37 रजसलग (5) रजिता im. I4.7.

·. छन्दोऽनुशासनम् । [I. 12. 19- 19 नजभय (8) नवमालिक्य Vr. 3.64.7; नवमालिनी H.2: 179; Jd. 6.39;Jk. 2. 1293 Jns. 4.58; P.6.43; Vr. 3.62; वनमालिनी Rm, 6.8. 20 ननजस कमललोचना Bh. (Nsp.) 32. 225. 21 नननन तरलनयना Pp.2.137. 29नननस ही H.2.192. 23 ननभर उज्वला H.2. 166; Vr. 3.59; चलनेत्रिका Jd.6.46. 24 ननमय (8) पुट Bh. 16. 56%; Jd. 6. 31; Jk 2. 128; Jns. 4. 51; Kd. 4. 57%3 P.G. 32; Rm.G. 12; Vr. 3. 49. 25 ननमर तत H.2, 165; Jd.6.44; P.6, 34; ललित Vr.3.64.7. 26 ननरय कामदत्ता Bh. 16. 50; H.2. 187BJk. 2. 141; 27 ननरर गारी Vr. 3.64.8; P. 8.5; चञ्चलाक्षी P. 6. 36; प्रमुदितवदना H.2. 181; JE. 2. 130; Jns, 4, 59; Kd. 4. 50; Vr. 3. 50; मन्दाकिनी Chm. 2. 12.113 Ckau.2.71. 28 ननरर(7) प्रभा H. 2. 182; Vr. 3,64.9. 29 नमजय कलईसा H. 2. 160; JE. 2. 132; इतपद Vr. 3. 64. 10; Utpala, v. 20; मुखर Hc. 2. 160. •30 नमजय (4) द्रुतपदा JR. 2. 142. 31 नभजर प्रियंवदा H.2.174; Vr. 3.553 मतोकिल Jk.2. 133. 32 नभनय द्वतपद Vr.3.64.11. 33 नभभर द्रुतविलम्बित H. 2. 163; Jd. 6. 30; JE. 2. 123; Jns. 4.56; Kd. 4. 46: P. 6. 30; R. 6.9; Vjs. 5. 288 Vr. 3. 48; सुन्दरी Pp. 2. 139; हरिणप्लुत Bh. 16.48. 34 नयनय पुमुमविचित्रा म. 2. 168; Jns. 4. 53; Kd. 4.49; P.G. 35% BVr. 3. 51; गजललिता Jk.2.134. 35 नयरय (6) कुमुदनिभा Bh. 16. 40. 36नररर मेघावली H.2.1883; वसन्ता Hc.2.188. 37 भतनसहरति Jk. 2. 140; ललना H. 2. 186; P. 8. 6. 38 भभभभ दोधक Ck.53; भामिनी Mm.9.5%; मोदक Pp.2.135. 39 मममस (4) जलमाला Mm. 17.13. 40 भारय (१) Bhatti Kavya, 22. 35. 41 भमसम कान्तोत्पीडा P.6.40. 42 भमसस (5) ललना Vr. 3.64. 12 (1... ललिता). 43 मभरय पुण्डरीक Jk.2. 136. 44 मभसम (4) कान्तोत्पीडा He. 2. 178; जलपरमाला H.2. 178;Jk2. 126; Jd. 6.38; P. 8.43 Vr.3.61; सौदानिनी Jns. 4.60. कन्याण H. 2. 173; काशन Hc. 2. 173; विद्याधर Pp. 2. 122, "46 मममस विकान्ता Bh. 32. 162. 47 ममयय (चन्द्रकान्ता Hc. 2. 177: Rm. 6. 10; Vr. 3.60; चन्द्रलेखा Bh. 16.42; वैश्वदेवी H. 2. 1773BJd. 6. 37; Jk.2. 124; Jns. 4. 57; Kd. *.54%B P.6,41. 45 मममम ·-1. 13 191 48 यययय संस्कृत-वृत्त-रूप-सूचिः। २९५ अप्रमेया Bh. 16. 52; भुजंगप्रयात Ck. 9;.H. 2. 170; Jd. 6. 34; Jk.2. 1183 Jns. 4. 54; Kd. 4, 44; P. 6.37; Pp. 2. 124; Rm. 6. 25 Vr.3. 53. समान Rm. 5. 1. चन्द्रवर्म 1.2.161;Jd.6.43;Jk.2. 131; Vr. 3. 44; वितान Rm. 5. 3. कुमुदिनी H. 2. 185. कामिनीमोहन Ck. 10; पमिनी Bh. 16.54; लक्नीवर Pp. 2. 127; सविणी H.2.171;Jd. 6. 35BJk. 2. 120; Ka. 4. 43; P. 6. 38; Vr. 3. 54. प्रमिताक्षरा Bh. 16. 44; 82.317; H. 2. 176: Jd. 6. 36; JR. 2. 125%3B Ins. 4. 55; Kd. 4. 47; P. 6. 39; Rm. 6.7; Vr. 3. 58. केकिरव H.2. 191; शिविका or महेन्द्रवजा Jk. 2. 137. 55 सससस छित्तक Vjs. 4. 54; तोटक Bh. IG. 38; 32. 323; CE. 7; E. 2. 1623 उd. 6. 33; Jk. 2. 121; Jns. 4. 50; Kd. 4. 45; P. 6. 31; Pp.2. 129; Rm. 6. 3; Vjs. 5. 27; Vr. 3. 47; नन्दिनी Vjs. 3. 20. 49रजरज 50 रजमस 51 रयनय 52रररर 53 सजसस 54 सयसय 4 तभजजग 13 1 जतसजग मजुभाषिणी H. 2. 206; मजुवादिनी-हासिनी, मन्दभाषिणी Vr. 3.70. 1, सन्धि- afout Ckau 2. 94. 2 जभसजग(4) कलावती Mm. 3. 186; प्रभापती Bh. 16. 58; चिरा H. A. 198; Jd. 7.23 Jk. 2. 163; Ins. 4. 63; Kd.4.60; P.7.2; Rm, 6. 15; Sb. 1. 15 Vr. 3.67 (v.l. अतिरुचिरा); सदागति Vj3. 5. 30. 3 जसतसग उपस्थित Vr.3.70.2. अH.2.215. 5 भरजग (1) प्रभावती Vr. 3. 70. 3. 6 तमसमग(प्रभावती Vr. 3. 70. A; रुचि Jk. 2. 164; लक्ष्मी 1. 2. 214; Ik. 2. 154; Utpala, v. 36. मृगेन्द्रमुख Vr.3. 70.5; मुवस्या 1.2.195; मुबक्या or अचल Jk. 2. 160. गुटिल-(or कुठज-) गति Vr. 3. 70.6. मरकलिता Bh. 32.2393 H.2.211;Jk. 2. 155. मजुभापिणी Jk.2.156. उनी H... 194; कोमुरी J2. 119. 1 ननततग ( उटिलगति H... 2028 P. 8. 8, शमा V.. 3.65; चरिश्य Vr. 3.70.7. 13 नवतरण (1) क्षमा H. 2. 200. सननतरगन्दिय Kd. 1.61; Vr. 3. 70. गोरी H.2.13. सरितगत Bb. 32.237H...21; मगति or स्ला He.2.210. गौरी P.7.. 18 ननमरणमा H.2.203. चन्दिय H...203. 7 नजजरग 8नजततग नजनसम 10 नजसजग 11 नतततग 15 ननतसग 16ननननग 17 मननसग ७ननरयग ·२९६ : छन्दोऽनुशासनम् । [1:13. 20- 20 ननसरग गौरी Vr. 3.70.8. 91 ननससग कमालोचना Bh. 32.241; कमलाक्षी H.2.218; चरी Chm2. 13.43; Chau. 2. 88. 22 नसजजग लय H.2.208. 23 नसततग विद्युन्नालिका H.2.209. 24 नसततग (6) विद्युत् Vr. 3. 70. 9. 25 नसररग चन्द्रलेखा H.2.207; Vr. 3. 70. 10 (6). 26 भनजजल पडावली Pp. 2. 148. 27 भननजग (१) Haravijaya, 31 54. 28 भभभभा अरुचि H. 2. 196%BJk2. 161. 29 मतयसग (4) मत्तमयूर Bh. 16.62; H. 2. 199; Jd. 7.33; 2. 151; Jns.4.64%B Kd. 4. 59; P. 7.3; Rm. 6. 16; Vr. 3. 68; माया Pp. 2. 141, 30 मतसरग (5) कोहम्भ H. 2. 216. 31 मनजरग (3) प्रहर्पिणी Bh. 16. 60; H. 2. 197; Jd. 7. 13 Jk.2.150; Jns. 4. 62; Kd. 4. 58, P. 7. 1; Rm. 6. 14; Vr. 3. 66; मयूरपिच्छ Vjs. 5.29. 32 मभनयग भद्रा Jns. 4. 66, Haravijaya, 5. 35; Kapphinābhyudaya, 6.51. 33मभमभग मोहप्रलाप Am. 18. 1. 34 ममजजग(4) श्रेयोमाला H.2.201. 35 ममतनग विद्युन्माला Bh. 32. 164. 36 यमररंग चवरीजावली Vr.3.70. 11; चन्द्रिका JR. 2.1533; चन्दिणी H.2.204. 37 ययययल कन्द Pp. 2 145. 38 सजसजग कनकप्रभा P 8 7, He..210, जरा Hc. 2. 210; जया or नन्दिनी JK. 2 159, नन्दिनी H9210, Jns. 4. 65, Sb. 1.2, प्रबोधिता Ckau. 2 93, Cam.2 13.5; मजुभाषिणी Vr. 3. 69, मनोवती c. 2.2103 विलम्बिता Bh_32 151 मुनन्दिनी Vr 3.70. 12, मुमङ्गली Hc. 2.210. 39 सजससग कलहस or सिंहनाद Chau 296, Chm.2 13.7, कुटज H.2.913 Jh. 152, Vr 3 7013 (), नन्दिनी Vr. 3. 70. 13 (3); नव- नन्दिनी Vr 3.70 13 (a), प्रनरी J. 2. 157, मुमलिन Ram. on भारतचन्यू587. 40 सनसतग बुदुक Bh32 310 1 समनसग (4) रति Mn. 17. 26 42 सयसजग मणिगुण्डल JL2 158, मुदन्त H.2917. 43 ससससा तारक Pp2 143. 1 जभनयगग (4) पुटिल Vr. 377. 1. जसरनगग (7) राजरमणीय H.2.229, Rm.6.21.

·[I 1429- २९८ छन्दोऽनुशासनम् । 29 मभनयलंग चन्द्रौरस Vr 377 8 30 मरततगग (7) च दशाग JA 2 166 लक्ष्मी H 2 223, Sb 1 10 31 मरमयलग (7) ज्योत्स्ना H 2 297 Sb 1 11 32 मररसलग (7) जया H 2 226 Sb 1 12 33 मसतभगग रक्ष्मी Vr3779 34 मसमभगग (7) अोरा H 2 221 V1 377, रोला Chau. 2 103 लता He 30 रनमभगग 2 232 वनलता JA 2 180, वलना H 2 232 36 सजनरलग (5) मुदर्शना Jh. 2 174 37 सजसयलग (0) पथ्या Vr 3_77 11 (b) प्रथिता JL.2 171, मञ्जरी Vr 3 77 11 (0) वसुधा V1 3 77 11 (a) 38 सजसरलग (5,6) नन्दिनी Mm 16 15 39 सभनयगग (4) पुटिठ Vr 377 12 40 समसजगग (4) सुन दा Jk. 2 181 15 1जसनमय मयूरललित Jk 2 194 2तजससय गिम 2209 3 तभजजर मृदह 6 2 261 Vr 3841 4नजजभर अरविन्दक or कलभाषिणी H 2 205 Jk2 192 5 नजभजर प्रभद्रक H 2 253 Kd 4 70 Vr 3 82 मुकेसर JI. 189, Vr 3842 6 ननतभर (8) उपमारिनी H 2 248 Sb 1 147 Vr 3 84 3 7 ननननस (7) चन्द्रवर्म Rm 624 चन्द्रावर्ता Jns 4 76, P7 11, शशिकला H 2243 Jd 78 JA 2 184 Kd 4 68, Sb 1 17, Vr 378 8 ननननस (6) माग Jns 4 77 P 7 12 Rm 6 25 शरभ Pp 2 166 सर H 2 214 Jd 7 9 J2 185 Vr 379 9 ननननस (8) मणिगुणनिकर H 2 24 Jd 7 10 Jk 2 186 Jns 4 78 P7 13 Rm 6 26 Sb 1 18 Vr 380 10 ननननस (44) रुचिरा J2 187 11 ननभमर गा H2 207 12 ननमयय (8) मागिनी H - 246 J1 7 11 Jh2 183 Jns 479 Kd. 4 72 P 7 14 Pp 2 164 Rm 627 Sb 1 13 Vis 032 Vr381 नान्दीमुखी Bh 1670 13 ननमरर (१) चन्द्रायात H 2 247 Sb 1 15 14 ननरयय मागिनी H2238 15 नसनरर विपनतिलक Chm.2106 Ckau. 112 10 भजसनर निशिगर Pp: 100 17 भभमसस सगत Vje 4 18भमसभस भूतलतवी Bh. 3. 110 ·-I. 16. 11] 19 भयससय 20 ममममम 23 रजरजर 24 रनमभर 2वमयरतग(444) मन्दाकिनी Alm. 18.14. संस्कृत-वृत्त-रूप-सूचिः। २९९ केतन H.2.260. कामक्रीडा H. 2. 262; Kd. 4, 67; Vr. 3. 84.4; ज्योतिसू or मित्र JE. 2. 1883; लीलाखेल Chm. 2. 15. 5; Ckau 2. 114; सारङ्गी Pp. 2. 156. 21 मममयय (8) नचला He. 2. 249; चित्रा H. 2. 249; Kd. 4 73; Sb. 1. 19, चित्रा or मण्डूकी Jk. 2. 193. 22 मरमयय (7) चन्द्रलेखा H. 2. 250; Kd. 4. 71; Vr. 3. 84. उत्सव or उत्साह Jk. 6. 30; चामर Pp. 2. 158; तूणकतोणक H. 2. 254; Kd. 4. 69; Sb. 1. 16; महोत्सव Jk. 2. 190. उत्सर 2DMG., 44, P. 75. No. 9; रमणीयक Jk. 2. 196 (3,); Vr. 3. 84.5; मुन्दर H. 2. 256; (or मणिभूषण) Jk. 2. 191; (8) चन्दलेखा Jk. 2. 195. (7) चन्द्रकान्ता Ckan. 2. 120. 27 ररमयय (7) चन्द्रकान्ता Vr. 3. 84.6; चन्द्रलेखा H. 2. 251; Vr. 3. 84. 6. चन्द्रलेखा Vr. 3. 84.7. 29 सजजनय (6) अतिरेखा or अतिलेसा Vr. 3. 83 (v.1.); एला H. 2. 252; Jk. 2. 197; Vr. 3. 83; रेखा Ckau. 2. 113. मनोहंस Pp. 2. 162. ऋषभ H.2.242;Jk.2. 1823; वृषभ Vr. 3. 84. 8. नलिनी Vr. 3. 84.9; भ्रमरावलि Pp. 2. 154; Vjs. 4 GI; श्री Vjs. 3.21. 16 नाराच Pp. 2.168; पयचामर H. 2. 278; Jk.2.203; Kd. 4. 7.4; Sb. 1. 20; Vr. 3. 86. I; महोत्सव JK. G 31; सोमकान्त नाराच Ck. 143; 46. 25 ररततम 26 ररतयय 28 ररररर 30 सजजभर 31 सजससय 32 ससससस 1जरजरजग 3 नजभजता नजमजरग 5 नजरमभग गाडत Chm. 2. 16.9; Ckau. 2. 132; चन्दलेखा Ins. 4. 833; वाणिनी Vr. 3. 86 (V.1.) पाणिनी H.2. 277:Jk. 2. 204; Kd. 4. 773 Vr. 3. 86. इन्दुमुखी or चिन्तामनि Jk. 2. 207; मणिकपलता H. 2. 263; Rd. 4.78%B Vr.3.86.2. नननजसग (5) कमलदल Jk 2. 201; लालेनाद H. 2. 97. चलभाति H.2.268. अलपति H.2.203; Jd. I. 23:Jk.5.25; Kd. 4. 79; Ru. 3. 173Sb. 1.25; Vr.2.31; गीचा P. 4.48. ३ नमाजजनग (2) नानाना II. 9. 230; JR. 2. 100. गुललिताlm.18.10. ॥ नपनपसग (12) अन्त J2.208. 7 नननननग 8 नननननल 10 नमजसनग ·[I. 18 14- ३०२ छन्दोऽनुशासनम् । 14 भभभभभस अश्वगति Vr3 94 5. 15 भभभभमस (11) मणिमाला H 2 301, J1 2 222 16 भरनननस (9) भ्रमरपद H 2 309, Kd 4 86, Sb 1 38, Vr 3 94 6. 17 मतनजभर (6,7) पुरविका H 2 311, Sb 1 40 18 मतनययय (5,0) कुमुमितम्तावेदिता H 2 302, Jd 7 19, J2 219, Jns. 4 91, P721, Rm 72, Sb 1 42, Vr 3 94, चद्रलेखा Vjs 5 39, चित्रलेखा Bh. 16 86 19 मतनययय (4,T) चिनलेसा H 2 303 20 मननततम (4,7) चित्रलेखा V1 3 947 21 मभनजभर (4,7) चर H 2300 Sb 1 43, V1 3 94.8 21 मभनययय (4,7) चद्रलेखा H 2 304, चित्रलेखा Sb 1 36 22 मभनयरर (4,7) केसर H 2 306 Sb 1 44 Vr 3 94 9 (केशर) 23 ममममयय (5,6) सिंहविस्फूर्जित Vr 3 94 13 24 ममममसम मजीरा Pp 2 180 25 मरभयरर (11) काची H 2 300 वाचालकाची H 2 300, Rm 7 3 26 मसजजभर (8,5) हरिणप्लुत or हरनर्तक Vr 3 94 10 27 मसजसतस (12) शार्दूलरित H 2 310 Sb 1 39 28 मसजसरम (12) शार्दूल V1 3 94 11 29 मससररर (3,6) विलास 1m 19 5 30 यमनसतस (6,6) क्रीडा H 2 317, मुक्कामाला Jh.2 218, सुधा Vr 3 94 12 31 यययययय मोडाचक Pp 2 189 32 रतजजभर (8,5) हरनर्तन A1m 192 33 रसजजभर (8,5) उज्वर H 2 313 चर्चरी Pp 2 184 मालिकोत्तरमालिका Jk. 2 220 विवुधप्रिया P8 16 हरनतन (क) Vr 3 94 14 (सजयभर (6,4) वरत्तन Vr 3 94 15 35सजसजतर बुद्धद H 2 320 36 सतनययय (5,6) मन्दारमाला Jk 2 221 37 सनजनभस (3,05) मुरमि H 2 310 J2 225 34 19 1 जनभसनजग(955) वरूथिनी 1m 197 जसजसजसग(66) रातलाय H 2 326 JA 2 230 3 जसजसतभग(8.) समुद्रतता V1 3 961 4 नजभयभजग (7) स्चना Vr3963 4A नजमयसजग (11) रचना Vr 3 902 5नननजननल चदमाग Pp 2 190 6ननननतनग कनकलता Bh 32 177 7 ननननननग थवर Pp2 192 पचचामर Vr3964 8 ननरजरजग तरल H2 331 J2 226 9नभरसजजग ·-I. 20.12] 13 मरमससजग (7) । तनतनतनगग (6,6) वेश्यारन Mm. 19. 15. नजनमसनलग(5,6,) मदकलनी 1m. 19. 10. 5नभभमससलग (11) मुदा H.".3373 (or उज्वल)JAS.236. 6भनयननरलग(3,6) दीपशिखा H.2.313, Rm.7.9. अनसनमयलग(8) सदनमाला 1.2.340. 10 मरमनततगम (76) पिनमाल्य H.2.339; Sb.1.51, मुरमा Hc.2.3333; Vjs. 11मरभनयमलग(77) मुवदना Bh. 1691-92; U...331; Jd.7.29 J:: यनननवतगग (6,7) शोभा H.33333S.I.JVr.J.3.1. संस्कृत-वृत्त-रूप-सूचिः। ३०३ 10 मतनसततग (5,7) चन्द्रविम्य Sb. 1. 19; बिम्ब VE: 3. 96.5; वञ्चित H. 2. 328; विचित Hc.2.328. 11 मतनसररग (5, 7) पुष्पदाम H. 2. 327; Sb. 1. 48; V:. 3. 96. 6. 12 मरभनयनग (7,7) सुरसा Chun, 2. 19. 4; Chau. 2. 155. माधवीलता H. 2. 332; Rm. 7.7. 14 मसजसततग (12) शार्दूलविक्रीडित Bh. 16. 88-89; H. 2. 321; Jd. 7.21; Jk. 2. 228; Jns. 4. 93; Kd. 4. 88; P. 7. 22; Rm. 7.5%8 Sb. 1. 47; Vjs. 5. 40; Vr. 3. 96. 15 मसजसनजग (12) वायुवेगा H. 3. 322; Rm. 7. 0. 13 मसजसननग (12) वायुवेगा Jns. 4. 94. 16 यभनयजजग (12) मणिमञ्जरी Vr. 3. 96.7. 17 यमननररग (0, 7) मुग्धक H. 2. 329. 18 यमनसजग (66) मकरन्दिका H. 2. 324; Sb. 1. 52; Vr. 3. 96. 8. 19 यमनसततग (60) छाया 1. 2. 325; Sb. 1. 51. 20 यमनसभतग (6,6) छाया Vr. 3. 96.9. 1 यमनसररग (6,6) चन्द्रकान्ता Vjs. 5. 41; मेषविस्फूर्जिता H. 2. 323; Jd. 7. 20; JR. 2. 227; Vr. 3.95%3; रम्भा Jk.2.2073 Sb. 1. 50%; विसिता P. 8. 183; मुवृत्ता Utpala, v.7. रमजतततग (10) वडकी Vr. 3. 96. 10. २३ रससतगजग (10) ऊर्जित H. 2. 330; शाJिk. 2. 229. शंभु Pp. 2. 194. तरुणीवदनेन्दु II, 2, 333; Kd. 4. 87. 20 नाराच पयचामर Ck 15. शशाङ्करचित H.2.314, Vjs. 5 44. कनकलता Jim. 19. 11. नन्दक H. 2. 341, भासुर Jk.2.235 कामलता H.2.32.(or उत्पमानिय) J2.231, 12 मुरशा Vr.3.98. 1. 231 Jns 1. 963; hd. 90. P. 7.0 Rn.7.9; Sb. 1. 55; Vr. 3.73; TVj.5 13. 20 24 सतयभममग 25 ससससससग 1जरजरजरलग तमजमजमलग ननननननलग 7भमसमरसलग 8 भरनमभरलग ( ·. ३०० छन्दोऽनुशासनम्। [I. 16. 12- 12भभभभभग अवगति Kd. 4. 70; (or सगति, खगति wrongly) Vr. 3. 86. 3; अधाकान्ता Vjs. 3. 32; नील Pp. 2. 170; पद्मनुखी Ji.2, 199 संगत H.2.2653; सोपानक As. 8. 13 भभभभसग शरमाला H.2.264; सरशरमाला Jk2. 198. 14 भरनननग (7) भगापिटनित H. 2. 271; Jd. 7. 12; Jk. 2. 202; Jns. 4. 81; P. 7. 15; Vr. 3.85; गजनुरपक्लिखिन Ckau.2.12%3; गजब- रवि० Sb. 1.23; मत्तगजचि He.2.271; वृषभगज. Bh. 16.733 Rn.6.31. 15 भरनमभग (5,0) भामिनी Jk. 2. 208; शैलशिखा H. 2. 281; P. 8. 11. 16 भरनरनग (10) धीरललिता Vr. 3. 86. 3; प्रमुदिता Vjs. 5. 33; महिषी H.2.2743 miza Utpala, v. 41. 17 भरयननग वरयुवति H. 2. 282; P. 8. 12. 18 भसमतनग (8) चकिता Ckau. 2. 125; Chm. 2. 16. 3. 19 मतसततग (45) कोमललता म. 2. 285; Rm.G. 32. 20 मनसतरग मुरतललिता II.2.280. 21 मभनमनग (4) मदनललिता H.2 275; Sb. 1.24. 22मममममग कामुकी H.2.266; ब्रह्म Pp. 2. 174. 23 यमनसरग (6) जयानन्द H. 2. 273; (or मुललित) JR. 2. 205; प्रवरललित Bh. 16.74. 24रजरजरग चित्र II. 2.279; Kd. 4. 733Sb. 1.22%3; Vr.3.86.5. 25 रजरजरल चञ्चला Pp.2.17%3; चिनशोभा Sb. 1.21. 26 रननननग ललना H.2.2833; Jns. 4.823; Rm.6.29. 27 सजससजग उगता Bh. 32.313. 28 सतयसभग प्रमदा Mm. 18. 15. 20 सभमसभग स्वलितविकमा Bh. 16.32. 30ससननमग वैरिता H 284; Rm.6. 30. 31सससससग कामुकी H.2.267; सोमडक He. 2.267. 17 1 जसजसयलग (3) पृथ्वी H. 2. 237,Jd 7.14; Jk.2.2123 Jns. 4. 87; Kd... 83; P. 7. 17, Pp. 2. 176, Rm G. 34: Sb. 1. 26; Vjs. 5. 36; Vr. 3. 88: क्लिम्बिताते Bh. 16. 84; Utpala, v. 16. 2 नजजयनलग रुचिरमुखी Bh. 32. 175. 3 नजभजजगग बागिनी H.2.2933; Vr.393.3. नजभजजलग अक्तिय H.2.297%; P. 8. 14 नईटक Jd. 7. 183;Jk.2.21 Utpala, v. 5I, Vjs. 5. 33; Vr. 3. 92 (r. 1. कुटक); नर्दटक Chm. 2. 17. 6; Chat. 2, 135, नजभजजलग(7,6) कोकिटक H.2.2983; Jk 2.215; P. 8. 15; VE. 3.93. G नजमजमलग (12) विनाचिनी Uipala, r.05; सनदविलानिनी Vr. 3.93. 1. 7 नननननगग (5) बनुधारा II.2.296%BJE.9.216.

·-1.18: 13] 10 नसजसयलग संस्कृत वृत्त-रूप सूचिः। 8 ननमसरलग (1,5) घनमयूर Nim. 18. 25. १ ननमरसलग (6,4) हरि Vr. 3. 93. 2. मालाधर Pp. 2. 178. 11 नसमततगग (6,4) पद्म 6.2. 294; Sb. I. 32. 12 नसममयलग (6,4) रोहिणी H. 2. 295; Sb. 1. 33. 13 नसमरसलग (6, 4) वृषभचरित Utpala, v. 10; वृपभललित Bh. 16. 78; हरिणी H.". 293; Jd. 7. 15; Jk. 2. 211; Jns. 4. 85; Kd. 4.81; P. 7. 16; Rm. 6. 35; Sb. 1. 34; Vjs. 5. 37; Vr. 3.90. 14 भरनभनलग (10) वंशदल Bh. 16. 82: 32. 315; Sb. I. 30; {or वंशपनललित) Sb. 1. 31; वशपत्रपतित H.2.288.; Jd. 7. 158 Jr. 2.913; Jus. 4. 88; Kd. 4. 8-1; P. 7. 18; Rm. 6. 38: Vr. 3. 89; सिधितक As. 17. 15 मभनततगग (1,6) मन्दाकान्ता H. 2. 290; Jd. 7. 17; Jk. 2. 209; Jns. 4. 89%8 Kd. 4.803; P.7.19; Rm. 6. 37; Sb, 1. 28; Vjs. 53435 V. 3.91%38 श्रीधरा Bh. 16. 80. 16 मभनमयलग (4,6) हारिणी H. 2. 293; Sb. 1. 29. 164 मभनरसलग (4.) भाराकान्ता H.2. 291; भावाकान्ता Sb. 1. 35. 17 यमनरसलग (6,4) कान्ता Vr. 3. 93. 4. 18 यमनसभलग (C) शिखरिणी Bh. 16. 76, H. 2. 286; Jd. 7. 13; JR. 2. 209; Jns. 4. 86; Kd. 1.833; P. 7.20; Rm. 6. 36; Sb. 1. 27; Vis... 35; Vr. 3.87. 19 ससजमजगग (10) अतिशायिनी R. 2. 289; JR. 2. 217; P. 8. 13, Vr. 3. 93.5 (no Yati); चिरलेया or द्रुता Vr. 3. 93.6; यादवी H.2.289. 18 1 नजभजजर नजभजनस 7 नवरररर Haravijaya, 46. 65, Haravijays, 14. 60. ३ नजमजरर (1) नन्दन Cum. 2. 18. 2; Ckau 2. 145. ननमतभर (74) ललित H.2. 308; Sb, 1. 41. ननममयय (7) चन्द्रमाल म. 2. 307; Sb. 1. 37. ननरभरर (10) ता Vr. 3. 94. 1. नाराच or महामालिका or सिंहविक्रीडित Vr. 3. 94. 2 (a bo): नाराक P. 8. 17/ निशा or वरदा Jk. 2.224, ननरररर (13) वारका or निशा or प्रिया He. 2. 314; Kd 4. 85; VE. 3. 24. 4 (u bo). २ ननरररर (10) लालसा (लालसी or सालसा) Vr. 3.94, 3. 10 ननससत्तय (4) पत्रमुत्ता JR. 2. 223; पश्यना H. 2. 316. I नसमतभर (0) हरिणीद H. 2. 313; Sb. I. 42. निसममयय (65) भालेखा H 2. 312; Sb. 1. 4G. भक्षिH.2.319; विच्छित्ति He. 2,319. 8 13 भभममनय ·. ३०४ छन्दोऽनुशासनम् । [I. 20. 13- 13 रजरजरजगल गण्डका Pp. 2. 198; चित्र Kd. 4. 89; वृत्त H.2.335; Jdi. 23;Jk. 2.232;Jns. 4. 97; P.7.24; Vr. 3.98. 14 रजरजरजलग मालय JIm. 19.14. 15 रसससससलग पुटमेद Jh. 2. 237. 16 सजजभरसलग गीता Pp. 2. 1963 प्रमदानन Vr. 3. 98. 3. 17 समरजमयलग (13) मतभविक्रीडित H.2.336; Jk.2.233; Vr. 3. 98. 4. . . . 21 1 तरभनजभर (7,7) क्यागति H. 2. 336; Rm. 7. 13. नजजजजभर वनमजरी H.2.351;Jk.2.210. 3 नजमजजजर चम्पकमालिका or चिनलता Jh.2.239; धृतश्री 2DAMG., 43, p. 77; रुचिरा He. 2. 350; सरसी Chm. 2.21.23; सलिलनिधि Vr. 3. 99. 1; सिद्धि H. 2. 350; Kd. 4.91; Sb. 1. 56; Vr.3.99.1. 4 नजभजजजर (11) पञ्चकावली Vr. 3. 99.2; शशिवदना P. 8. 19. 5 भभभभभभर मत्तविलासिनी Vr.3.99.3. 6 भरननजजय नरेन्द्र Pp. 2. 202. 7 भरनरनरर (10) ललितविक्रम H. 2. 347; Rm. '7. 13. 8 ममतनननस (8,5) मतक्रीडा H. 2. 348. 9 मरभनययय (7,7) स्रग्धरा Bh. 16.94-95%; H;2.3459 Jd. 7.24; Jk.2.239; P. 7.25; Jns. 4. 99; Kd. 4. 92; Pp.2. 200; Rm. 7. 11; Sb. 1. 57; Vjs. 5. 45; Vr. 3. 99. 10 रजततननस चन्दनप्रकृति H.2.349; श्रेणि Bh. 32.292. 11 रनरनरनर तरग H.2. 352; तरगमालिका Jk.2.242. 12 रसनजनभर (11) पद्मसम Jk.2.243. 22 1 तभयजसरनग (7) मत्तेभ Mm 19. 18. नजभजभजभग अश्वललित Bh. 16 100-101. 3 नभजभजभजग मदनसायक Jk.2 247. 4भभभभभभभग मदिरा H. 2. 355, Sb. 1. 58; Vr. 3. 100. 1; लताकुमम He. 2.355,Jk. 2. 216, Kd. 4.93%; सगता Vjs. 3.34. 5 भरनरनरनग (10) प्रभदक fm. 19. 19, Vr. (v.1.); भदक Kd.4 94; Vr. (v.1.), मदक Bh. 16.97-98; H. 2.3533; Jd.7.25%BJk. 2.244; Ins. 4. 101(12); P. 7. 26; Rm. 7. 16; Sb. 1. 59; Vr. 3. 100, विशुद्धचरित Vjs. 5.4G, Gमतयननननग फीचा Bh. 32.3003; वरतनु H. 2. 356. 7 ममतनननसग हंसी Pp2.204. 8 मसजयभमनग रालित्य Vr. 3. 100.3. १ मसजग जग (12) दीपार्षिः H.2. 357: R. 7. IG.

·-1 24 12] 10 मसरसतजनग 1 जसजसयययलग 2 तजजजजजजलग 3 नजजजजजजलग 4 नजमजमजजलग 1 ननभनजननय (7,7) ललितलता H 2 366 J2201 भतनसमभनय (12) तन्वी HD 363 Jd 728, Jh3Jng ! 106P भिमसभनननय (5,38) सपद J2203 संस्कृत वृत्त रूप सूचिः। ३०५ लालित्य V1 3 1002 11 सजतनसररग (8,7) महानग्धरा V1 3 100 4 12 सततनसररग (8, 7) महास्रग्धरा H 2 354, Jk 2 245 23 दारक H 2 364 Rin 7 18 शतम 9 360 Jk 2 252 हसगति H 2 361, (01 महातरुणीदयित ) Jk 2 249 He 2361 अश्वललित Hc : 358 हयलीलगति VJs 5 47 5 नजभजभजभलग (11) अद्वितनया Chm 9_23_1 Clau 2 169, siêu H 2 358, Jd 7 26, JA 2248 Jns 4 108,P 7 27, Rm 7 20, V13 101, ललित Sb 160 मयूरगति V1 3 102 1 पुष्पससमृद्धा Bh 32 290 चपलाति H2363 9 ममतननननलग (8, 5) मत्तानीडा H 2 359 Jd 7 27 Jk 2 250 Jns 4 105, Kd 96 P 7 28. Sb 1 61 V1 3 102, (or fans न्माग) Bh 32 302, मन्दवाडा Rm 7 21 चिनक Kd497 चिनक H 2 362 (01 उस्तरगमालिका) J2 201 मुन्दरी Pp 9 206 24 मेघमाग Bh16 103-1 H 2 367 JDS 4 107 Kd 497 महाजनारास Hea367 महामदनसाय: J2 206 समान्ता Bh 32 294 H ) .370 7 29 Rm 7 23 Sb 162 Vs 48 V1 3 103 द्वतन्धुपदगाते H 2 369 स्सदिन Bh32 287-288 किरीट Pp 9 210 मुभद H 2 363, Kd 4 98 6 भभभभभभभगग 7 भमनभनननगग 8 भमसभनननलग JA रनरजरनरलग 10 रनरनरनरलग । ससभसतजजलग ननरररररर 3 नभजभजभजर +नयभतनननस 5 6भमभतनननस 7 भभभभभभभभ मभयमनभनस 10 मसजसततभर । रररररररर 12 सससससससस याप्राति m 1926 विभ्रमगात I 271, Ru74 खारणीफाइनn.19 0 मिला PP 2 203, घाटक Mm 104 ·छन्दोऽनुशासनम् । [I 25. 1- 25 1 तयभमननननग (10) हसरदा HD 374, Kd 4 100, Rm 7.27. नजजयननननग चपल H 2 370 3 ननननसभमभग (8,7) हसरय H 2 373, J..2 257. 4 भमसभननननग(5,5,8)गीयदा Bh_16_106-7, H2 372, Jd 7 29, JA2 208, Jns 4 110, Kd 4 99, P7.30, Rm 7 26, Sb 1 63, VJs 5 43, V1 3 104 २ मममममतयमग(4)मतेम J2 200 6 सजनजमनरनग (7,7) कलकण्ठ In 19 27 26 1 नजनसमनननलग वेगवती Bh_32 296, 19379 नजभजजजभजलग (14) सुधाकश H 2 380, Jh.2 264 3 ननननननननगग पननिका Jh.2262 + नयनयननननगग (6,0,8) मम्रन्द Jh. 2 263 5 भनजनसननभगग (7,77) रञ्जन Im 20 ! 6 भननसमनननलग (11) आपीड H 2 378, Rn 7 30 (13) 7 मननननननसगग(9,86)अम्बाह H 2 377, Jd 7 31, JIE 261, Jns 4 113, Kd 4 102,732, Rm 7 28, Sb 1.64, Vr3 106 8 ममतनननरसलग (8, 11) भुजगावे ऋम्भिन Bh. 16.109-110, 1 2 376, Jd T 30, J... 260, Jns 4 112, Kd.4 101, P7. 31, Rm 7 31,Sb 1 65, VJs 5 50, Vr 3 101 9 मयनतननरयलग (11) भुजगरित Vr 3 106, 10 मयनतननरसलग (31) मुजारत Vr 3 106 1 11 ययययययययलग चगात Im. 201 37 1 ननननभनभनस (10.) -नसभनतजतसय (7) ३ मतततननययय (11) + मभननननननस (8,,) 5 ममतनममममम (8,11) पिन्दर J2G7. नाJ2.68 मा पर H 2 381 मागात Kd ! 103 पिसTAJA.2 265 मान J...266 29 1 तनवननननननल्ग र P . .12 ननननननननन टग (8,6,5) 17J 70. • नननननननननलग (i) मरमण...60 मतयतनननरसलग (4,711) मादनास H : 382 ·-I.54.1] संस्कृत-वृत्त रूप-सूचिः। ३०७ 30 1 भजसनमजसनमय नृत्तललित H.2.3933; वृत्तललित 0 ललितनृत्त Jk.2.271. ५ ममतननननजभर (8, 15) पिपीलिका H. 2. 385; Sb. 1. 66; जलद Jns. 4. 115. 31 ननननननननननग (8,8,8) लहरिका JR. 2. 272. 1 33 1 भननभननभननमय चक Jk.2.273. 34 1 भननभननभननभनग 2 ममतनननननसजजग चिनलय Jk.2.274. अतिच्छन्दस् Rm. 7. 32; मेघदण्डक Jns. 4. 116. 35 1 ममतनननननललजभर पिपीलिकाकरभ H.2.386%; Sb. 1.66. 38 112 न+लग (10,10,10) ललितलता H. 2. 384; Jk. 2. 275. 2 ममत+7+रसलग पिपीलिका दण्डक Jns. 4. 116. 40 1 ममतनननन +10 ल+जभर पिपीलिकापणव H. 2. 386, Sb. 1. 66. 42 1 ममत+8न+जभर पणव दण्डक Jns. 4. 116 45 1 ममतनननन+15 ल+जभर पिपीलियामाला H.2. 386%; Sb. 1. GG. 46 1 ममत+न+ससजग करभ दण्डक Jns. 4. 116. 50 1 ममत+11न+रसलग ललित दण्डक Jns. 4. 1IG. 54 1 ममत+12+जभर निचित दण्ड Jns. 4. 117.

·Section II अन्द 7 उद्दाम 10 कुसुमास्तरण 12 चण्ड वर्णवृत्तः दण्डक ( Alphabetically arranged ) 1 अनङ्गशेखर (लग pairs) H. 2. 397; Kd. 4. 108; Sb. 1.79. (1 mstany times any 7673) Jk. 6. 33. 3 अर्ण (6 ल + 8 रग) H, 2. 388; Jd. 7. 33; JE. 6. 33; Kd. 4. 106; Sb. 1.72 Vr:3. 108; अर्णव Jns. 4. 119. * अर्णव (6 ल +9 रगण)H. 2. 388; Jd. 7. 33; Jik. G. 33; Kd; 4 1063 Sb. 1,72 VI. 3. 103; अर्ण Jns. 4. 119. 5 अशोकपुष्पमारी (गल pairs ) H. 2. 398; Kd. 4. 109; Sb. 1. 80. 6 उत्कलिका (Gल + any times any Palicamatras) H.2. 401. (Gल + 13 रगण) H.2.388; Kd. 4. 100%; Sb. 1.72%35 Vr. 3. 1083; लीलाकर Jns. 4. 119. 8 कडेलि (नग + 13 रंगण)H. 2. 390. 9 कामयाण (any number of तगण + गग) H. 2. 399; Sb. 1. 84. (any number of सगण) H. 2. 395; Sb. 1.81. 11 केलि (नग+12 रगण)H. 2. 390. (5 ल+any tines any गणs) Jk. 6. 33. 13 चण्डकाल or चण्डपाल (50 + any रगणा) H.2. 391; Sb. 1.74. 14 चण्डवृष्टि or चण्डपिप्रपात-प्रयात (Gल +7 रगणs) H. 2. 387; Jns. 4. 118; Kd. 4. 105; P.7.3%3Sb.1.723 Vr.3.107. 15 चण्डवेग (6 ल + any times यगण:) Sb. 1. 77. 16 जीमूत (6 ल +11 रगण3) H.2. 388%BJd 7. 33; Jk. 6. 33; Kd. +. 106. Sb. 1.72, Vr.3.1083 च्याल Jns. 4. 119. 17 दम्भोलि (नग + गण3) H. 2. 300. (नग + 8 रगण3) H. 2. 390. 19 प्रचित (6ल +7 य and others except र) H. 2. 389; Jd. 7. 343JK.G.33:Kd.4.1073; Vr.3.109. 20 प्रचित (6 + any number of रगणs) Jns. 4. 120. (60 + 16 रगम) He. 2. 388; समुद्र Jus. 4. 119. (6 + 17 रगs) Jns. 4. 112. 23 भुजंगविलास (any number of भगग3 + गा)H 2. 410, Sb. 1. 82. 24 मत्तमातङ्ग (any number of गणs) H. 2.394; पर SL. 1.78. 25 मालती (नग+11 रगड) H.2.390. 26 मेघमाला (GB + 3 ग + any times गण3) H.". 333; SU. 1.70. 7 लीटाकर (6 + 12 रमझs) H.2.388 Jd.7.13: Jk. G. 33; Kd. 4. 106; Sb. I.TB Vr.3.10% मत Jns. 4.113. 18 पन्नग 21 भुजंग 28 भुजंग

·-II. 37 ]
28 लीलाविलास
29 वर्णक
30 वात
31 व्याल
32 शहा
संस्कृत वृत्तरूप-सूचिः।
(नग +14 रगणा) H. 2. 390.
(6ल +7 भगण + गग) Utpala. v. 62.
(7 ल + any times any गणs) Jk. 6. 33.
(6 ल + 10 रगण) H.2. 388; Jd. 7. 33;Jr. 6. 33; Kd.
4. 106; Sb. I. 72; Vr. 3. 1083; Jns. 4. 119,
(6 ल + 14 रगणs) H. 2. 388, Jd. 7. 33, Jk. 6. 33, Kd.
4. 106; Sb. 1. 72; Vr. 3. 108, उद्दाम Jns. 4. 119.
(63 + 15 रगणs) He. 2. 388; (6 ल + 4 रज pairs +
रलग) Utpala, v. 633; सिंह Ins. 4. 119.
(3ल + any times any गण3) Jk. 6.33.
(any number of यगणs) Sb. 1. 83.
(5ल + any यगग) H. 2. 396, विक्रान्त Sb. 1.75.
(नग + 10 रगणs) H.2. 390.
33 समुद्र
34 सिंह
35 सिंहक्रीड
36 सिंहविक्रीड
37 हेलावली

·-III 41] संकृत वृत्त रूप सूचिः। 20 (11. 11) सलसलग, भभभगग 21 (11. 12) ननरलग, नजजर 22 ( 11 12 ) भभभगग, नजजय 23 (11 12) ससजगग, समरय 24 (11 12) सससलग, नभभर उपनिन H 3 3 Jd 527,J32,Jns 3 2, Kd 4 110, P 5 32, Rm2 17, Sb 2 ViA1 अपरवान Bh 16 142 1 3 15 Jd 5 35, JA 3 11 Jns 3 10, Kd 4 117, P5 40 Rm 223 Sb28V149 चरमध्या Rm 2 18 Sb 23 द्रुतमभ्या H 3 5Jd528 Jk 33 Jns 33 Kd 4 11a P033 V142 मालभारणी H 3 17 R2 23 Vi49. 1(a) वसन्तमाया Vi 4 9 1 (b) औपच्छन्द मिक V1 1 9 1(0) मुगाधता or प्रिया JI 9 16 हरिणालताH 39 Jd 5 34 Jk 3 10, Jns 39 P589 Rm293 Sbai Vr 4 8 हारणाद्धा Kd + 114 पिरमितलीग 6 3 18 JA3 17 चूडामणि Jh} 25 शिखण्डी H 25 क्षाान्त 01 चूड़ा Jii 3 18 आमरी 01 चुना Jh3 20 शनिाव or मुनान्दनी J3 21 विपरीनभामाJ324 पद्मनिधि सनादनी J322 भामा JL.323 फोनुदी Vr 4 10 1 मगुतीरभ Vr 4 10 2 पुराप्पताया Bh 16 141 1 3 10 J.17 3G JL3 12,Jns 3 11 Kd 116 PJ 11 Rm226 Sb 29 Vr410 I II 3 10 JU : 37 Jh 3 13 Jns 312 Kd 113 PJ 4. Ra... Sh. 11 Vr 12 qrant Trivhrawa 25 (1113) भभतल्ग, नजनसग 26 (11_14) ततजगग, तभजजगग 27 (123) जरजर, र 28 (129) नननय, ममग 29 (12 11) भभभभ, भभभगग 30 (12 12) जतजर, ततजर 31 (1212) जभसय, तभसय 32 (1212) ततजर, जतजर 33 (121) समसयजभसस 34 (12 12) ननभभ, ननरर 35 (1213) नजजर, सजयजग 36 (12 13) ननरय; नजजरग 37 (12 13) रजरज, जरसरग COL) of Vr 33 (12 13) रजरजा तरजरग पीपानी Vr 4 103 39 (1210) नमभर नभमभर मराI 3 12 40 (13 12) सरतरण रजरत पदभार ली II } 11, S6 2 12 41 (13 13) सासजग सनसस मामा पाut..5 Tha la utea de esiled a 2873 (11) Lc4 casidered: * -TY

·३१२
छन्दोऽनुशासनम्।
[ III. 42-
42 (13. 13) रजरजग; जरजरग चमवती R.2.97.
13 (15. 14) ननननस, ननभनलग उरगीJk.3.19.
43A (15. 15) रजरजर, जरजरय
देवगीति Jns. 3. 13.
4 (10.3) जरजरजग; र
सारसी H, 3.92.
45 (17. 13) तभरजरगगः रजरय पट्पदा Vr.4.12.1,
46 (17. 18) भरनजनलग ( 10 ), नजभजनस (11) मानिनी H. 3. 19.
47 ( 17. 18) भरनभनलग (10), नजभजनस (11) मानिनी Jk. 3. 1.4.
48 (20. 3) जरजरजरलगार
अपराH.3.25.
49 (20. 18) समतयसमगग; सभतयसस कलिकाललिता Mn 22.7-8.
50 (24, 3) जरजरजरजर र
हसी H.3.25.

·Section IV 4 सुवक्त्र वर्णवृत्तः विपमचतुष्पदी (Nos 2 and 4 are Sama Vrttas so far as the latter part of their Lines is concerned Nos 5-10 are Ardhasama in a similar inander Figures within brackets indicate the number of letters regardless of then quantity ) 1 वस्त्र अनुष्टुप् + 3 33 d 56 Jh 4 2 Jns 2 20-22 Kd 4 118, P 59-13 Rm 4 11-14 Sb37 V1 21 2 चक्त्र अनुष्टुप् (4+लगगग) x4 Bh 16 131-132 Sb 38 3 वस्त्र अनुष्टुप् (ररगग, मरगग, यसगग, जसगग) Utpala, v 56 (4+लगलग)x4 Sb 38 5 पथ्याचक्न (4+लगल्ग) in 2 and 4 only H 3 34, Jd 57Jk 44, Jns 2 23, Kd 4 119,P 5 15, Rm 4 15. Vr 2 22, पल्या Sb38 6 विपरीतपथ्या (4+गग) in 1 and 3 only H 3 34 Jd 57, Jk 4, Jns 221, Kd.4 119,P 5 15, Rm 4 16, Vr923, पथ्यावक्त्र Sb38 (सरागग, ससग)x2 Bh 16 121 8 चिपरीतपथ्या (सस ठग, ससगग)x2 Bh 16 122-123 ७ चपलावन (4+न+1) in 1 and 3 onlyH 3 36 Jd 58 JA 4 5, Jns 2 25, Kd 4 120 P 5 16, Rm 4 17 Sb39 Vr 224 10 विपुलावन (G+3+1) either (a) in 2 and 4 on (b) in all 4 and other Falleties of विपुला namely, नविपुला, नविपुला, भविपुरा, रविपुला, मविपुल and सविपुम when न, त, भ, र, म and स गणs are respectively employed after the 4th latter in the odd Pedag (a) 18 calld युग्मविपुग at Vr220 Bh 16 124-129 H 3 37-39 Jd 5 10-15 JA16-12 Jns 2 26-28 Kd 120-127, P 0 17-19, Rm 4 18-20 Sb 210, Vr226-30 11 पदचनुरूप (8, 13, 16, 20) H3 40 Jd. o 16 JA 4 IG Kd 4 128, P5 20, Sb 3 11 Vr 5 1 12 जापीड (6 ल+गग, 10 ल+M 143+गा 18 ल+गग) 1 3 43 Jda 17, (or पदचि) Jk 1 17, Jns 2 15-16 Kd 128, P5 21,Sb3 12 Vr02, दामाशरा Ruu 4 7-10 13 प्रत्यापीड (गा+67 गा+10 ल +14e, m+153) H 341, (or अनुपदनच) Jh ! 18, Jns : 18. Kid 4 128 P122,Sb3 12 11 प्रत्यापीड or सपीड (T+++ग्ग, ग+87+गग +12+7 ग+16 +1) H 34-, (or जातपरसच) Ji 19, Kd *128, P.523 7 पथ्यावृत्त ४.दो.

·उन्दोऽनुशासनम् । [IV.15. 22 सरल 15 फलिका (12, 8, 16, 20) H 3 41, Jh4 20-22, Jd 5 18, Kd4 128, Vr.53 मपरी Jns 2 17,P524, SU 3 13 16 लवली ( 16, 12, 8,20) H3 44, Jd 5 19, Jk 4 23-25, Jns 2 17, Kd 4 128, P 5 24 Sb 3 13, V 54 17 अमृतधारा (20, 12, 16, 8) H 3 44 Jd 5 20, Jk 4 26-28, Ins 2 17, Kd 4 128, P5 24, Sb 3 13, Vr 55 18 उद्गता (सजसर, नसनग, भन तलग, सजसजग) H 3 45, Jd 5 21, Jk. 4 33, Jns 2G, Kd 4 129, P 525, Rm 4 1, Sb 3 1, Vr 56 19 सौरभक (सजसल नसजग, रनभग, सतसजग) 3 46, Jd 5 22, Jk 4 34, Jns 27, Kd 4 129,P 5 26, Rm 42, Sb 3 2, Vr 57. 20 ललित (सजसल, नसतग, ननसस, सजसनग) H 3 47, Jd. 5 23, Jk 4 34, Jns 2 8, Kd 4 129, P 527, Rm 4 3, Sb 3 3, Vr 58 21 कीर्ति (सजसल, नसजग, नभजग, सजसजग) Jk. 4 36. Thus is the 4th valiety of Udgata see Nos 18-20. (सनसठ, नसजग, भनजग, नननग) 1m 23 6 This 29 the fifth variety of Udgata with a change in the 4th line See Nos 18-20 above. 23 उपस्थितप्रचुपित (मसजभगग सनरग, ननस, नननजय) 3 48, Jd. 5 24; Jk. 4 37, Jns 2 9, Kd 4 130, 25 28, Rm 4 4, Sb 34, Vr. 59 24 वर्धमान (मसजभगग सनजरग, ननसननस नननजय) H 3 49, Jd 5 25, Jk 4 38 Jns 2 13, Kd 4 130, P5 29, Rm. 4.5, Sb.3 5, Vr 510 25 शुद्धविराञापम (मसजभगग, सनजरग तजर नननजय) H 3 50, Jd 5 26, Jk. 4. 39, P530 Rn 4 6, V1 5 11, शुद्धविराट्र Sb3 6 It is called me when a Yatı occurs after the first. Gana in ats third Pada according to Sb 26 विलास (तमयग ततजग, सतम, सससलग ) Utpala, V 53 27 विलास (तमम तरजग, सतम सससम्ग) Utpala, v 53 according to Webers ms (IS VIII p 357) and B U. ms No 364 (Devasthalis Catalogue) 28 उपजाति A mixture of Indravajri and Upendrapajra, H 2 156, Jd 618 Kd 4 40, P6 17, Vr 3 31, (or इन्द्रमाला) Jk.2. 117, इद्रमाग Jn3 4 36, Rm 527. मिश्रा or सेकत्रिगदा VJs. 531 29 उपजाति A mixture of any of the metres un ler section I. H 157, Haliyudha on PG. 17, Kd. 40.

·33
?
-IV. 371
संस्कृत वृत्त-रूप सूचिः।
३१५
30 वंशमाला A mixture of Vamsastha and Indrarama. Rm. 6.6%;
वंशमाला or करम्बजाति or कुलालचक Jk. 2. 145.
31 सिंहप्लुत
A mixture of Sruti (I. 12. 13) and Směti (I. 12. 4).
Jk, 2. 148,
32 प्रकीर्णक A mixture of Ruci and Rucirā (1. 13.2 and 6). Jk. 2. 165.
(ययम; भयय, जमसय, ममजलग) Brhatsamhita, 48.55.
(मसर; जसनगग; वरगग; ररगग) Brhatsamhita, 45. 16,
H. 7.73; Jd. 7. 36; P. 8. 1; Rm. 7. 34; Vr. 5. 12. See
आर्या (V.1).
A. line has first a Jagana and then long and short letters
following one another regularly until the line gets 16
letters in all. In the last 12 letters a long letter may be
replaced by 2 short ones at the optiou of the poet.
Jk.G.31.
37 कुमुदाफर (11, 18, 10, 10 letters). No Ganas are prescribed.
Anargharāghava of Murari, Com. on I. 19.
35 गाथा
36 रमा

·Section V मात्रावृत्तः द्विपदी [The Caturmatra Ginis mentioned in this and the next scctions must be hept separate by avoiding a long letter at their junction, which thus must not combine tlio last Mit of an earlier Caturnutra wth the first dlatra of a later oue ] 1 आयो Tut half has 7 Caturmatras and a long letter at the cnd, second hrs 5 Caturmatras followed by 1 short letter, 1 Caturmatra and i long letter Thus the two halses hare 30 and 27 Vati is respectively In each half the Cuturmatras in old places must not be a Jugana (ISI) The 6th Catarmatia in the first half must be cither Jagana (ISI) or Sarralaghu (IIII) In the latter caso a new word must begin with the 200 Laghu But if the 7th Gana of the 1st half or the 5th Gina of the 2nd are of the Sarralaghu type, a new word must begin with the 1st Laghu As, Bh 16 122-158, Ch. 51-54 H 41-2, Jd 4 6-7, JL 3 I 3 Jns 5 27–33, KI ? 4-5, N 15-16, P 4 14-21 Rm 2 2-8, Vjs 1 23-25, 41, Vr 2 1-2 2 QERIT SITUT When a Yatı is clearly felt at the end of the 3rd Caturmutia, the Āiya is called Pathy, Bh 16 109, CL 62 H 4 3 JJ 47, JL 5 4, Jns 5 94 KD ? 7 N 18 P 4 22 Rm 2 9, SbP 1 5 Vr 2 3 3 faget stiri When a I ati is not clearly felt at the end of the 3rd Caturinatra 10, when only 1 letter of a word GUmnz wus Ru Certarwater Berlings to author the 31d or the 4th Caturmatra, the Arga is called Vipulā Bu 16 159 CL 63 H 4 4, Jd 4 8 JL. 5, Jns 5 25 Kd ? 7 N 18 P 4 23 Rm. 2 10, SDP 1 5 V 24 4 चपला आर्या When the 2nd and the dth Caturmatras of an Argi are Jagañas (ISI), both preceded and followed by a long letter, it is called Capala When this happens only in the first half, it is Mulhacapala, when only in the second, it is Jaghanacapalıt Bh 16 161-63, Ck 64, Jd 4 8-10, JL, 5 7-9, Kd 27, N 13, P4 24-27, Rm. 2 11-13, SbP 1 5. Vr 25-7.

·-V. 18] संस्कृत-वृत्त रूप सूचिः। ३१७ 5 गीति When the 2nd half of an Arya wholly resembles the Ist, it is called Giti Ck 68, H 4 G Jd. 4 11, Jk 5. 10, Jus 5 40, Kd. 29, P4 28, Rm 2 14, SbP. 13, VJs 4 13, Vr 2 8 6 उपगीति When the 1st half of an Arya wholly iesembles the 2nd, it is called Upagtı CL 69, H 47, Jd 4 12, Jk. 5 11, Kd 29, P 4 29, SbP.1 4, VJs 4 14, Vr 29, वामनिका Jns 5 39 7 उद्गीति When the two halves of an Arya exchange their places, it is called Udguti H 48, Jd 4 13, Jk 5. 12,Kd 29,P4 30, SbP 14, V1 2 10, विगाथा Ck 67 8 आर्यागीति or स्कन्धक When each half of an Arya contains 8 Caturmatras, It is called Aryagıtı or Shandhaka According to some witers like Sulhana, it is an Arya extended by 2 Matz 13 in cach half, so that its two halves have respectively 32 and 29 Matias iu them Bh 16 107, H4 13, Jd 4 14, JI 5 13-18, Jns 5 41, Kd 29, P4 31, Rm 2 15, Sb P 1 3, Vys 4 9, V1 2 11, 8A गायिनी (30, 32) Ck 70 88 गीत्यार्या ( 32 ल, 32 ल) Jns 5 23 शिखा (28 ल+ग, 30 ल+ग) H 3 30, V1 2 39, चूलिका P 4 52, Rm 3 19 (30 ल+ग, 28 ल + ग)H 3 30, Vr 2 40 11 अतिरुचिरा (27 ल । ग, 29 + ग) d4 31, JI 5 31 H 3 31, Vr2 42, चूलिका P 4 52 (cf Jd 4 31 ) 12 अतिरुचिरा (27 ल + ग, 28 ल + ग) H 3 32, चूलिका P 42 13 अनङ्गनीडा (16 ग, 323)H 3 01, Jd 4 30 Jh 5 33, Vr241, सौम्या शिखा P4 51, मिशिसा R 3 19, शिवा Jns 21 14 अनङ्गक्रीडा (32 ल + 16 ग) H 3 52 Jd 4 30 ( Ho 3 52 ), ज्योति शिखा P4 00 (27 0 + ग, 27 ल + ग) Jns 20 (28 ल + ग 28 ल + ग) Jns 526 (30, 30, y 16) Jns 5 41 18 गीतिका (A AA No 5 abore, with an additional Alatri in the 3rd, oth on 7th Gana) Jns 5 42-43 10 सा 15 चूलिका 16 तारा 17 धुवा ·Section VI मात्रावृत्तः चतुष्पदी Theso alo duided into two group 1, C, the Vartalisa (Nos. 1-12) and the Jatrás.smabus (Nas. 13-18) Jletres in the second group are all of thor of the Sami Vitts type, Wilc those in the first are usuully of the Ardhasıma Vrtta ty po with a few exceptions. Nos. 19-28 form a miscellaneous group of metres of four lines Figures within brackets spdicato the number of Jatris In the blocks of G, 8 or 10 Altrus in No: 1-3 and 10, « Jutri in an cren place must not be combined into a long letter with the following one. 1 तालीय' (6 +2+1, 8+777) H 3 53, Jd 4 15, Jl. 62, Jns 5 9, Xd. 5 I, P. 4 32, Rm. 32, Vjs 448, Vr. 2 12, 341 Jus. 57 UHET Jh. 6 j. facto Jh. O 2 31190Erfah (+19, 8+87) H 354, Jd 410, JL 63, Jns, 5 5, Kd 5. 2, P 433, Rm 3 4, Vjs 4 19, Vr 213, syaifa Jns 5.7, In As 15 TEJ. JL 6 7 fazárez. Jh. 68. 3 taferit (G+#777, 8+ ) H 355, Jd #17, J., 6.4, Jns 5 6. Kd. 5 3, P 4 34, Rm 3 ), Vjs $50, Vr 214 14. Jh. 6 9. TO Jh 6 10 4 प्राच्यवृत्ति (6+79, 3+7+3+77) H 3 JG, Jd. 4 18, JL. 6 11, Jus 5 10, 14, P 437, Rm 3 7, Vr 2. 17, me Kd, 5 4 Also cf Hc 3 56, JL 6 16, 21 for two more varieties based on Nos 2 and 3 5 3 tougho (3+1+3+577 8+3) H 3 57, Jd 419, JL 6 12, Jns. 5 10, 14, P 138, Rm 3 8 Vr 2, 16, SOFT Kd, 5 5 Also cf Hc 3 37, JL G 17, 22 for two more varieties basud on Nos 2 and 3 (15+7+3+1, 3+17+3+) H 3 58, JD + 20, JL. 6 13 Kd 5 G, P 4 39 Rm 3 9, Vr 2 18, 7 Jns 5 14. Also c£ Ho 3 58, JL. 6 18,23 for two more varieties based on Nos 2 and 3 7 5744 It is of 6 kınds according as its four lines are respectively composed of the eren Padas of Nos 1-4 abore As, 31, H. 3 59, JL 6 14, 19, 21, Kd 5 7, the first varieties 1As a वर्णवृत्त tha becomes वियोगिनी ( III. 14 ) or अपरवक्त्र (II ) 24s a वर्णन this becomes the TR (III 23 ) See f. o on III. 14, 21 6 प्रवृत्तक ·-VI 161 संस्कृत वृत्त रूप सूचिः। are sometimes called दक्षिणान्तिका, the 3rd नलिन and the 6th Tabs HC 339 But Jd 49, P 4 41, and Vr 2 19 recognize only one variety of this metre based on No 4 According to Jns 5 11 Vartalıya gets this name when its 4 th and 5th Matras form a long letter in each Pada 8 Teatret It is of G kinds according as its four lives are respectively composed of the uneven Padas of Nos 13 and 5 abore H 3 60, Jk 6 15 20, 25, Kd 5 8 but Jd 4 22, P 4 40 and Vr 2 20 recognize only one variety based on No 5 It is also called JET FIT by some Ho 3 60 1 and 2 9 afernant When the 2nd and the 3rd Matras are combined into a long letter in every Pada, we get Daksinantika from cvery one of the above mentioned metres under Nos 1. to 3 H 3 61, Jns 5 13 14, Kd 5 9, Vr 215 10 ATTEN (8+5+2+3+37 10+*+2+3+) As 4, H 3 62, JL 6 26 11 fataifa The four lines of this metie are made with the odd lines of No 10 H 3 63 12 34€tferaft The four lines of this metre are made with the even lines of No 10 H 3 64 Each of its four lines consists of four Caturm itras, the first of which must not be a Jagana A short letter must stand for the 9th Matra E 3 65, Jd. 4 24 Jk 5 26, Jns 5 15, Kd 19, P. 12, Rm 3 10, SbP 52, Vr 2 32 14 उपचिना The composition of the lines is as in No 13, but the 9th and 10th Matiw together are represented by a long letter H 3 66, Jd 425, Jk. 5 27, Jns 5 21, Kd ? 20, P46, Rm 3 13, SbP 56 Vr 2 36 15 विश्लोक The composition of the lines as in No 13, but the 5th and sth itrus must be represented by short letters H. 3 G7, Jd. 4 26, JL, 528, Jns 5 19, Kd, ? 19, P. 144, Rm. 3 15, SbP) 4, Vr 2 33. 16 चित्रा The composition of lines as in No 13, but Matriks 5, 8 and I must be represcated by short letters, H. 3. 68, Jd. +29, JL. 5 30, Jns 5-0, Ki. 2. 20, P 4, 3, Ru 3. 16, Sul> 5, Vr : 35. 13 माघासमक ·छन्दोऽनुशासनम् । [ VI. 17- 17 again. The composition of lines as in No. 13; but Mātrīs I and 12 must be represented by short letters. As. 33; Bh, 16. 116; II, 3. 69; Jd. 1. 27;•Jk, 5. 53; Jns. 5. 18; Kd. 2. 20; P. 4, 43; Rm. 3. 14; SLP. 5.3; Vr. 2. 34. 18 पादाकुलक A stanzı of this metie consists of lines of any of the metres mentioned in Nos. 13–17. H. 3. 70; Jd. 4. 20; Jk. 5.31; Jos. 5. 22; Ku. 2. 20; P. 4. 47; Rm. 3. 16; SbP. 5. 1; Vr. 2. 37. 19 नटचरण A line contains one Caturmitra of any kind, followed by four long letters. The Yati is after the 8th Mātri. H. 3. 71; Rm. 3. 94-97. 20 Tuna A line contains to Caturmītras, two long letters, one Caturmitra and two long letters, occurring in succession. The Caturmītras may be of any kind. H, 3.72; Rm. 3. 20-23. 21 sayfa Each of the lines contains 16 short letters only. This is called siiraf by Pingala. This is generally regarded as a Mātrī Vrtta and mentioned at the beginning of tho Mātrāsamaka group. From another point of view it is a Varnavrita and for references, cf. I, 16. 8. 22 पद्धति In each of its four lines, we have 1 Caturmītras; those in the odd places must not be Jaganas, while the last one must be a Jagana or a Sarralaghu. This is really the favourite metre of the Apabhramsa poets; but now and then Jain poets composed Sanskrit stanzas in this metre as H. 3 73 suggests. 23 द्विपदी Each line has 6 Jutrās followed by 5 Caturmītras with a long letter at the end. A Jagana or a Sarralaghu must be used for the Bud and the oth places, i. e, for the 1st and the 5th Caturmītras. A Jagana must not be used anywhere else When a Sarralaghu is used as said above, the Yati must occur after the first short letter, i, e., a new word must begin with the 2nd short letter. Jk, 6. 28 regards this and the next tiro as Sanskrit metres, but H. 4. 64-67 considers these as Prakrit wetres. 21 अन्जनाल A line of this metie is obtained by adding a long letter at the end of a line of a Dripudí. Jk. G. 29. This is called BITCTT3 by H. 4. 66. See on 23 above, ·-VI. 24 ] 25 कामलेखा 26 Tor 27 FIET संस्कृत-वृत्त-रूप-सूचिः। ३२१ When the penultimate short letter in the lines of a Dvipadī ( No. 23 ) is dropped, we get a line of Kāmalekhī. Jk. 6. 30; H. 4. 67. See on 23 above. A line of this metre contains 3 Caturmatras of any kind except the Jagana, but at the end of the 3rd line, a couple of short letters must alvvays be added. Jk, 6. 27. This is an Ardhasama Catuspadí obtained by doubling the metre of the same name under Ardhasama Dvipadi Mātrī Vịtta (see V.9). H. 3. 28; Jos. 3. 14; P. 5. 43; Rm. 2. 28; Sb. 2. 13. This is similarly obtained by doubling the metre mentioned above under V. 10. H. 3. 29; Jos. 3. 15; P. 5. 44; Sb.2. 13. This is a Catuşpadī; a Pāda contains 5, 4, ISI or 5, S. Vjs. 4. 23. 28 खजा 29 TRIT 79 उन्दो ·B. संस्कृत-वृत्त-नाम-सूचिः। (Alphabetical Index of the Names of Sanskrit lletres) N. B. Here all the names of metres occurring in the Vștta-Rupa- Suci are alphabetically arranged (except the Dandkas). The references are to the sections and the serial numbers under them, except in the case of section I, where an additional reference (in Italies) to the lead under that section is given. अक्षरपति I.5.6 अभ्रवंशा.I.12.1 अक्षरोपपदा I. 5.6 अमृतगति I.10.6 अक्षिI.9.28 अमृतधारा IV. 17 अगरचि I. 13.28 अरविन्दक I. 15.4 अचल I.13.7 भलोला I.14.34 अचलपति I. 16.83B VI.21 अविवथ I.17.4 भच्युत I. 11.40 अशोका I.11.23 अतिच्छन्दस् I 34.2 अश्वगति I 16. 129 18. 14 अतिपदरचि . प्रत्यापीड भश्वललित I.22.2;23.4;5 अतिरचिरा I. 13.23; V. 11; 12 अश्वाकान्ता I. 16. 12 मतिरेखा I.15.29 असंवाधा I.14.25 अतिशायिनी I.17.20 असुविलास I. 11. 14 अदितनया I. 23.5 आख्यानकी III. 19 अनङ्गक्रीडा V.13; 14 आन्दोलिका I. 10.3 अनङ्गलेखा I. 18.12 आपावलिका VI.3 अनवसिता I. 11.21 आपीड 1.26.6; IV.12 अनुकूल I.6.15 आमलकी III. 29 अनुकूला I. 11.24 भारनाल VI.21 भनुपदरुचि . प्रत्यापीड आर्या V.1 मनुष्टुम् I, 8.4; 26331 आर्यागीति V.83;s. स्कन्धक अपरवक्त्र I. 11. 183; III. 14, 21 श्रावृपभ IV. 25 अपरा III.48 माशीस I.2.1 भपराजिता I.14.18 इन्दुमुखी I. 14.3; 16.5 भपरान्तिका I. 11.42; VI.7 इन्दुवदना I.14. 19; 20 अपवाद 1.26.7 इन्द्रमाला . उपजाति IV.28 भप्रमेया I.12.48 इन्द्रयशा I. 12.0 भखनाल VI24 इन्द्रवज्राI. 11.8 भवविचित्रा I.12.14 भभिमुखी I.5.4 उज्वल I.18.33% B20.5 मभिहिता I. 11. 10 उयला I.12.23 भभ्रक I. 13.4 उत्तरान्तिका VI.8 इला III.6 ·संस्कृत-वृत्त नाम-सूचिः। ३२३ उत्थापनी I. 11.12 कथागति I.21.1 उत्पलमालिका I.20.8 कदली I.4.16 उत्सर I.15.24 कनक I.9.20. उत्पातलिका VI.7 कनकप्रभा I.13.38 उत्सव or उत्साह I.15.23 कनकलता I. 6.7; 9.23;19.6% 320.4 . उत्सुक I.9.13 कन्द I. 13.37 उदय 1.9.12 कन्या 1.1.9 उदीच्यवृत्ति VI.5 कमल I.3.338.16 उता I.10.27; VI. 18 कमलदलI.10.6 उद्गीति V.7 कमलदलाक्षी I 11.20 उद्धव I.10.25 कमलमुखी I.5.4 उद्धता I.1.22; 10.25 कमललोचना 12.20; 13.21 उर्पिणी I. 14.3 कमलविलासिनी I. 12.17 उद्यत I.11.11 कमला I.9.83; 10.31 उद्यता I.7.22 कमलाक्षी I. 13.21 उपगीति V.6 करम्बजाति . शमाला IV.30 उपचित्र I. 11. 44; 14.9; III. 20 करभ दण्डक I.40.1 उपचित्रा VI. 14 करहच I.:.11 उपच्युत I.97 करिणी III. 17 उपजाति IV. 28; 29; VI. 1; 2 करिमारभुजा I. 14. 11 उपमालिनी I.15.6 कर्णोत्पला I. 14.3 उपस्थित I. 11.33; 13.3 कलकण्ठ I.25.6 उपस्थितप्रचुपित IV.33 कलगीत I.10.33 उपस्थिता I.10.23; 11.6 कलभापिणी I.15.4 उपहासिनी VI. 12 कलहंस I. 12.29; 13. 39 उपेन्द्रवज्रा I. 111 कलहंसी I.14.4 उरुगी III. 43 कला I.29.2 उरुतरंगमालिका I.29. 10 कलावती I.13.2 उर्वशी I.13 11 कालिका I.7.14; 10.273 IV. 15 उपिता I.10.1 कटिफाललिता III.19 उन्गि I.7.20 कल्याण I. 12.45 अर्जित I.19.23 काइन I. 12.45 अमिमाला I.11.30 कावनमाला 1.5.6 मादि I.4.13 काजी I.18.25 प्रभ I.15.31 कान्त I.16.11 घपभगजविलसिता.16.14 कान्ता I.14.193 17.18 एकरूप I.10.34%B11.35 कान्योत्पीगग I.13.41; एला 1.15.29 काम I.2.1 औपच्छन्दस VI. कामकीडा1.15.20 फालपी I.0.18 कामचा I.12.26 ·३२४ कामरता 1.20.8 कामरतिमा ( ललिता) I.6. 10 मामलेसा VI.25 पामावतार I. 6.23; 12. 10 कामिनी 1.7.2009.22; III. 1 कामिनीमोहन I.19.52 कामुकी I. 10.22; 31 किरीट I.24.7 कीdि IV.21 कुटक I. 17.4 कुटज I.13.39 कुटजगति I. 18.8 कुरिल I.14.1;39 कुरिलगति I, 13.8;12 पुटिला I. 14.23. कुइलदन्ती I.11.25 कुन्तलवन्दी 1.5.6 कुपुरुपजदिता I.11.17 कुमारललिता (01) I. 7.2 कुमारी I. 1.1.5 कुमुद I. 6.4 कुमुदनिभा 1.12.35 कुमुदरती IT. युमुदिनी I 10. 19, 12. 51 सरहिका I.18 17 कुलटा I 10.6 फुलालचक S. वंशमाटा IV. 30 उपलयमाला I. 1022 कुमुम I. 8. 12.s. सुविकसितकुमुम कुमुमलता VI. कुमुमवती I. 7.9, 14. 26 युमुमविचित्रा I.12.34 युमुमसमुदिता I. 10. 19 कुमुमितलतावेलिता I. 18. 18 उमुमिता I.1.5 फेकिरव I.12.24 केतन I.15.19 वेनुमती III. 13 केनुमाला I.8.5 केदार , केसर छन्दोऽनुशासनम् । फेशा I.3.6 केसर I.18.22 कोकिलक I.17.5 कोडम्भ I. 13. 30 कोमललता 1.16.19 कोटI.12.8 | कौमुदी I. 18. 11; III. 34 क्रीडा I.18.30 फ्रीडाचक I. 18.31 मौरपदा I.25.4 चाI.22.6 क्षमा 18,233; 19.123513 gia III, 28 क्षिसक I.11.39 दमा I.19.18 सा V. 103; VI. 28 रोटक I.17.20 गजगति I.8.13 गजतुरगविलसित I 16. 14 गजलटित I.19.34 गजवरविलसित I.16.14 गण्डका I.20.13 गविशोका अशोका गरुडखI.16.3 गाध I.3.28 गाथा I. 9. 20; IV.35 गाथिनी V.8A मान्धर्शI.7.17 गिरा I.6.8 गीता I.0.16 गीति I.4.9% BV.5 गीतिका V.18 गीत्यार्या I.16.33; V.88 ॥ गुण VI. 26 गुणलयनी I. 8. 15 गुरुमभ्या I.6.21 गु- I. I. 11 गोमिनी I.7.20 गौ1.1.1;10. 11 गौरी 112. 27; 13.15; 17.20 ·३२५ संस्कृत वृत्त-नाम-सूचिः। घनपशि I 5 13 चित्रक I 23 9A, 10 घनमयूर I 179 चित्रगति I 10 12 घोटक I 24 12 चित्रपदा I 8 19 चकिता 1 16 18 चित्रमाला I 2010 चकI 331 चिनलता I 213 I 1421 चिनलय I 3.41 चञ्चरीकावली I 13 36 चिनलेखा I 17 20, 18 18-20 चञ्चला I37 1025 विनशोभा I 1625 चञ्चलाशीI 1227 विता I 11 19,1521, VI 16 चण्डीI 1821 चिन्तामणि I 165 चतुरशाI67 चुक्षा III 29 चन्दनप्रकृति I 21 10 चूडा III 28 चन्द्रकान्ता I 18 47, 15 26, 27, 1921 चूडामणि I 7 4 III 26 चन्द्रविम्ब I 19 10 चूलिका V 9, 11, 12, 15 चन्द्रमाला I 185 195 चेटीगति I 2011 चन्द्रलेसा I 12 47,1325, 16 22, 25 छाया I 19 19-20 27,98 163,18 18,21AJ छित्तक I 12 55 चन्द्रवर्म I 12 50,157 जतु I48 चन्द्रशाला I 1.4 1780 22 चन्द्रावता I 167 जपा चन्द्रिका I 11 18 13 12 11,1936 जया I 41,510 1338 11.32 चन्द्रिणी I 1336 जयानन्द I 1623 चन्द्रोदयो I 16 13 जलद दण्ड I 802 चन्दौरस I 1429 जलधरमाला I 1211 चपल 1252 जलमाला I 1239 चपलगति 1238 जला I61 चपला177,13 1G जलरोद्धतगति I 127 घपला भाया V. ज्योतिस् I 1, 20 चपला या IV ज्योति शिरा 14 चम्पकमाला I 10 17 ज्योत्याI 1.31 चम्पकमालिका 1213 तठी 16 13-14 घरी I 1833 तमित् I 37 चला 1821 तत 1222 चलति I 107 सति I 12 18 चलनेत्रिका I 1823 वनुमभ्या IC3 घटमभ्या III 22 वन्धी। 240 पामर I 1523 सरगI 1 11 पारहासिनी 191,VI 3 वरग: 14 21 पित्तपिलासित IJ सरगनाटिका I.31.11 चिया7 13.1024.20 13 तरंगना 32 ·उन्दोऽनुशासनम्। दुवपद I. 12.29%832 दुठपदा I.12.30 द्रुतपाइगति L 11.13 दुनिया II,22 दुठलघुपदगति I.24.6 द्रुतविलम्बित I. 12.33 दुवा I. 17.20 द्विपदी VI. 23 द्वियोधा I.6.20 धवल I.19.7 पारी 14.14 परिलटिता 1.16.16 धुनी I. 7. 12 एवधी I.21.3 एति 1.3.6;5.4; 12; 14.6 ध्रुया V. 17 चरल I. 19.9 वरलनपना I.12.21 वरगीरदनेन्दु I. 19.25 यामरस I.12.17 वार I.9.29 वारक I.13.43 वारका I.18.8 वारा I.4.33 V. 16 ताल I.11.36 'ताली I. 3.5 तिछ (तिलक) I.C.24 तिष्टदु I.5. तीर्णा I.4.9 तुङI.8.11 तूक I.15.23 तोटक I.12.55 तोण 3. तूणा तोमर I.9.27 अपुI.4.4 विपदललित 1.27.1 त्रिभङ्गी 1.27.2 परितगति I. 10.6:13.16 दक्षिपान्तिका VI.79 दण्डक II. 1-37 दमनक I.6.63 11. 15-16 दपि I. 4.6 ददुरक I. 14.22 दामाचारा. मापीद्ध दीपक I. 11.38 दीपकमाला I. 10. 14-15 दीपारि I.22.9 दीपिकाशिखा I. 20.6 दीप्ता I.7.24 दुःपI.2. दुर्मिला I.21.12 छ I. 3.3 देवगीति III. 13 दोधक I. 11,27; 12.38 दुव I. 6.17 दुवगति I.7.7, नगस्वरूपिणी I.8.3 नगानिता (णिका) I.4.1 नटचरग VI. 19 नदी 1.6.14358. 18;1.1.7 नन्दक1.20.7 नन्दन I.18.3 नन्दा I.5.3 मन्दिक I.7.25 नन्दिनी I. 12.55; 13. 38-39; 14.333; III.32 नन्दीमुखी I.14.8 नरेन्द्र I. 21.6 नकुंटक I. 17.4 नर्तकी I. 13. 12 नर्दटक I. 17.4 नलिन VI.7 नलिनी I. 6.243 15.32 नवनन्दिनी I. 13.39 नवनाटिनी (• ठिका) I.12. 19 मागरक I.8.20 | नान्दीमुखी I. 15.12 नाराच (°चक) I 8.3; 7; 10.1; 18.73 20.1 नारी I. 3.5 ·३२७ संस्कृत-वृत्त-नाम-सूचिः। निःश्रेणिका I.11.36 पिपीलिका I. 30.2 निचित दण्डक I. 5.4.1 पिपीलिकाकरम I.35.1 नितम्बिनी III.3 पिपीलिका दण्डक I. 38.2 निलया I. 10.8 पिपीलिकापणव I.40.1 निशा I.18.7-8 पिपीलिकामाला I.46.1 निशिपाल I.15.16 पीनधोणि I.11.33 नीलI.16.12 पुट I.12.24 नीलतोया I.C. 19 पुटभेद I.20 15. नृत्तगति VI. 20 पुण्डरीझ I. 12.43 नृत्तललित I. 30.1 पुण्य I. 4. 13 नौ I.2.1 पुष्प I.2.4; 4.13 पङ्कजमुना I.18.10 पुष्पदाम I. 19.11 परजवक्रा I.18. 10 पुप्पविचिना I. 12. 14 पदावली 1.19.26 पुप्पसमृद्धा I. 10. 173; 23.7 पति 1.5.63; 6. 15 पुष्पिताया III. 36 पत्रिका I.10.28 पृथी 1.17.1 पत्रकावली I.21 4. प्रकाशिता I.7.10 पञ्चचामर I. 12.3;5; 16. 1; 19. 8 प्रकीर्णक IV.39 पचमगति I.7.12 प्रत्यययोधI.11.24 पञ्चालI.3.2 प्रत्यापीड IV. 13; 14 पणला I.10.20 प्रथिता I.14.37 पणव I. 10. 18:20 प्रबोधिता I.13.38%B III. 14 पणव दण्डक I.12.1 प्रभद्रक I. 15.53; 22.5 पतिता I.11.21 प्रभा I.12.28 पथ्या I. 1.4.373 IV.5 प्रभावती I.13.2,556 पथ्या भार्या V.2 प्रमदा I. 14.6,16.28 पथ्यावक्र IV.536 प्रमदानन I. 20. 16 पथ्यावृत्त IV.7 प्रमाण I.12.5 पदचतुरूच IV. 11 प्रमाणिका 1.8.3 पदरुचि . भापीट प्रमिता I.10.32 पद्धति VI. 22 प्रमिताक्षरा I. 12.53 पन I.21; 17.12 प्रमुदितवदना I. 12. 27 पानिधि III.39 प्रमुदिता I. 16.26 पद्ममाला I.8.27 प्रमोदमहोदय I.29.4 पद्ममुखी I. 16. 12 प्रवरI.3.8 पद्मसम I.21.12 प्रवरललित I.16.23 पद्मिनी 1.8.27312.52 प्रवर्तक III. 8 पवित्रा I.9.18 प्रचक VI.6 पश्चिमान्तिVI. 11 प्रसस्तक VI.6 पादाक्लक VI. 18 प्रसया III. 16 ·३२८ छन्दोऽनुशासनम् । प्रसमा. 11. 18 भ्रमरI. 13.39 प्रहरणकलिका करिता गदिता I.14.10 भ्रमरपद I. 18. 10 प्रहपिंगो I. 13.31 भ्रमरमाला I.7.5 सर दण्डक II.31 भ्रमरविलसित I. 11.31 माग्यवृत्ति VI.4 भ्रमरालि 1.15.32 प्रियंवदा I. 12.3; 31 भ्रमरी I.4.15; 13.39 प्रिया I.3.7%B5.14318.8; III. 23 मकरन्द I. 20.4 प्रीति I.5.11 मकरन्दिका I. 19. 18 वन्धु I.11.27 मरलता I.9.2%317 यन्धूम I. 10,11; 13 मकरशीप I. 6.7 बहुल I, 9.5 मकराग्ली III. 39 पालगर्भिणी I.S.3 मल्लमजना I.10.9 विम्ब 1.9.11; 19. 10 मारी I. 14.37; IV. 15 बुहुद 1.9.58 18.35 बुहुदक I. 18.40 मजीरा I. 18.24 युतिका I. 9. 10 मजुभापिणी I. 18. 1; 10. 38 वृहत्व I.9.21 मझुवादिनी I. 13.1 ब्रह्म I. 16.22 म सौरभ III. 35 भनि I.18.13 मञ्जुहासिनी I. 13.1 भद्रपद I.11.25 मणि I.11.35 मणिकटिक 14.6 भद्रविराट् III. 12 मणिकल्पलता 1.16.5 भदा I.18.32 भाद्रिका 1.9.233; 11. 18 मणिरित्रण I.20.3 ITAT III. 33 | मणिकुण्डल I. 18.42 भामिनी 1.6.1%3 12.38%B10.15; III. 11 मणिबन्ध I.9.15 | मणिगुणनिकर I. 15.9 भाराकान्ता I. 17.1GA मणिभूषण I. 15.24 भागाकान्ता भाराकान्ता मणिमध्या 1.9.15 भाविनी 1.3.22 मणिमञ्जरी I.19.16 भासुर I.20.7 भित्तक 1.11.27 मणिमाला I.12.14315318.15 भुजगशिशुभृता (स्ता) I. 9.5 मणिराग (र) I. 10. 30 मणिरुचि I.0.8 भुजगेरित I. 26. 10 मण्डूकी 1.15.21 भुजंगप्रयात I. 12.48 मत्तकोकिलI.12.31 भुजंगविजृम्भित I. 26.8 मत्तीदा I.21.8 भुजंगसंगता 1.9.26 मत्तगजविलसित1.16.14 भुजंगेरित I. 28.9 मत्तचेष्टित 1.8.3 भूतलतन्वी I.5.6; 14.26, 15. 18 मत्तमयूर I. 13.29 भृताननीलालका I.24.2 मत्तविलासिनी 1.21.5 भोगवली I.7.11 मत्ता 1.10.23 भोगिनी I.15.14 मत्ताकीदा I.23.9 ·संस्कृत-वृत्त-नाम-सूचिः। ३२९ मत्तम I.22.1 मत्तेभविक्रीडित I.20.17 मद I.2.4 मदकलनी I.20.3 मदकालता I. 18.9 मदन I.3.8 मदनललिता I.16.21 मदनसायक I.22.3 मदनाकुल I.12.10 मदललिता I.13.9 मदलेखा I. 7. 15; 18 मदिरा I.22.4 मदिराक्षी I. 10.5 मद्रक I.22.5 मधु I.2.434.5 मधुकरसदशा 1.8.11 मधुकरिका I. 7.3;9.6 मधुमति I.1.7 मधुमती I.7.8 मधुमाधवी I.14.3 मध्यक्षामा I.14.28 मनोज्ञ I.3.6 मनोज्ञा I.7.10 मनोरमा I. 10.9 मनोवती I. 13.38 मनोहंस I.16.30 मन्तेम 1.25.5 मन्थान I.6.2 मन्दक्रीडा 1.23.9 मन्दभापिणी 1.18.1 मन्दर I.3.4 मन्दा 1.5.3 मन्दाकिनी I.12.27% 16.2 मन्दाक्रान्ता I.11.16 मन्दारमाला I.18.36 मयूरगति I. 23.6 मयूरपिच्छ 1.13.31 मयूरललित I.15.1 मयूरसारिणी I. 10.20 मरालिका 1.10.28 महातरुणीदयित I. 23.3 ४१ छन्दो. महामदनसायक I.24.3 महामालिका I.18.7 महालक्ष्मी I.9.25 महास्रग्धरा I.22. 11; 12 महिता I. 14. 19 महिपी I. 16. 16 मही I.2.3; 8. 16.31 महेन्द्रवज्रा I.12.54 महोत्सव I. 15.23; 16. 1 मागधी VI. 10 माणवक or (क्रीडितक) I. 8. 17 माणिक्यमाला I.11.20 मात्रासमक VI.13 माधवीलता I.19. 13 मानिनी 1.8.24%B III.46-47 माया I.13.29 मालती I.11.34; 12. 18 मालभारिणी III.23 मालव I.20.14 माला I. 10. 325;16.8 मालाचित्रI.27.3 मालाधर I. 17.11 मालावृत्त I.27.395 मालिकोत्तरमालिका I. 18.33 मालिनी I. 6.11; 19, 8.24; 16. 12 मितभापिणी III.41 मित्र I.15.20 मिश्रा 17.28 मुकुल I. 6.15 मुकुलिया I.6.7 मुक्कागुम्फ I.7.17 मुक्कामाला I.18.30 मुखचपला I.11. 10 मुग्धा I. 19.17 मुदिता I.7.19 मुद्रा I.20.5 मुरली III. 14 मृगचपला I.5.4, 10. 10 मृगयधू I.4.5 मृगारमुखी III.7 मृगी I.५.7 ·३३० मृगी यवानी III. 38 मृगेन्द्र I.3.1 मृगेन्द्रमुख I. 13.7 मृदा I.15.3 मेघ दण्डक I.31.2 मेघमाला I.21.2 मेघविस्फूर्जिता I. 19.21 मेघवितान I.10.35 मेघायटी I. 12.36 मोटक or (मोटनक) I. 11.7 मोदक I. 12. 38 मोहमलाप I.18.33 मौतिक I.10.98 मौकिरदाम I. 12.1 मौक्तिकमाला I.11.21% 325 यमक I.5.5 यमवती III.42 यमुना I. 12. 18 यवमती III, 37 पवानी मृगी IIL. 38 यादवी I.17.20 युग्मविपुला IV. 10 रकाI.7.20 रचना I. 19.4,4A रजनी I 3.8 रअन I.265 रझिवा I.1137 रति 1.57,12. 37; 13.41 रतिमाला I8 11 रतिलीला 1.19.9 रयोदवा I. 11.39 रमणI.3.8 रमणी 1.6.24 रमणीयक I.15.24 रमा 1.5.14; IV. 36 रम्भा 1.19.21 रम्या I.6.13 राजरमणीय 114.2 राजहंसी I.11.22 रूमवती I.10.17 रचि I. 13.6 उन्दोऽनुशासनम्। रुचिरमुखी I. 11.20; 17.2 सचिरा I.9.3; 11.25; 13.25 11. 103; 21.3 समाला I.9.19 रूप(स्म)रवी I. 10. 17 रेखा I.15.29 रोचक I.11.28 रोहिणी I. 17. 13 लक्ष्मी I. 18.6,14. 17;23,30, 33 लक्ष्मीपर I. 12.58 लघुगनि I. 13. 16 लघुमणिगुणनिकर I. 9.8 लघुनाटिनी I. 6. In I.7.7 लता 1.18.6 लताकुमुम I.22.5 लय I. 13.22 स्यमाहि I.11.9 हलना I. 12. 373423; 16.26 लटित I. 13.25%; 18.43;23.5; IV. 20 रालितगति I.8.10 ललित दण्डक I.60.1 ललितपद I. 16.G ललितपदा I.12.17 ललितटता 1.24.1;38.1 ललितविक्रम 1.21.7 ललिता I. 4.7;12. 12349310.16, IIL. 10,14 लवली IV. 16 लहरिका I.31.1 लालसा I 18.9 लालित्य I.22.8, 10 लालिनी 1.10.29 लासिनी I.41 ठीलाखेल I.15.20 लोला . अलोला वंशदल I.17.15 वसपत्रपतित I.17.14 वशमाला IV.30 वंशस्थ 1.12.2 वंशस्थविल I.12.

·वक्रI.0.14 व अनुष्टुप IV. 1-3 वत्रI.7.5 घधित I.19. 10 वर्तसिनी III.5 चन I.S.G वनमारी I.21.2 वनमयूर I. 14.19 बनलता I.1.4.35 धनलविका I.26.3 घरटन्तन I.18.34 घरवनु I. 12. 18; 22.6 परदा I.18.7 घरयुपदि I. 16, 17 परमुन्दरी I.1.4.19 घरूथिनी I. 19.1 पर्म I.4.14 पर्धमान IV. 21 चलना I.14.35 पलिI.2.4 पडकी 1.19.22 पडी 1.4.10 यसन्च I.14.8 बसन्तचार I.12.5 यसन्सपामर I.12.5 पसमाविलI.14.3 पसवमारी I.12.2 यमन्तमालिका III.23 पतI.12.36 यमुभा 13.37 पमुपारा I.17.8 पमुमती I.0.5 पागुराI.B.12 पानी III.37 पापासवानी I.18.25 पाग्निी1.10.33%317.3 पाEिI.11.30%; 32 पार्मिमा सामान पान III.2 पानगभग I.17 संस्कृत-वृत्त नाम-सूचिः। ३३१ वायुधेगा I. 19. 15; 15A वारुणी III.4 वासन्ती I.14.24 वाहिनी I. 12.16 विकसितकुमुम I.27.4 विक्रान्ता 1.6.9;12.46 विगाथा V.7 विचित 1.19. 10 विच्छितिI. 18. 13 वितान I. 8. 1; 19832,10.35 12.50 विदग्धक 1.5.12 विदुपी I. 11.44 विद्याधर I.12.45 विद्युत् I. 18.24 वियुट्रान्ता I. 5.8 विद्युन्माला I. 8. 22; 13.25;23.9 विद्युन्मालिका I. 13.23 विद्युलेसा I.0.128.22 विधुवमा I.7.15 विध्यनमाला I.11.9 विपरीतपध्या IV.638 विपरीतभामा III.31 विपरीताख्यानकी III. 18 शिपिनतिलI.16.15 विपुलभुग 1.10.7 विपुला मा V.3 रिपुला यर IV. 10 रिधनिया 1.15.33 शियोधिता III.1.1 रिभा I.S.G विभारी I.12.5 विभूषगा 1.11.20 रिश्रमगनि 1.24.10 भिमा I.11.13 निमछाग 1.3.29 सिमसा I.C.93% 37.23;11.43 शियोगिनी III.IN मि1ि.17.1 सिम्मिा 1.7.13:13.33 faan III.25 ·छन्दोऽनुशासनम् । विलास I.18.29%; IV. 26; 97 शशिकला 1.15.7 विलासिता I.10.23 शशिलेखा I.9.4 विलासिनी 1.4.1; 11.2:14. 1939 17.6 सशिवदना 1.6.7321.4 बिलोलासिका I. 12.27 शशी I.3.6 विशाला I.3.11 शारदी I.T. 12 विशिला V.13 शाही I. 19.23 विशुदचरित I. 22.5 शार्दूल I. 18.28 विश्लोक I. 11. 125 VI. 15 शार्दूलललित I.18.27 पीथी I.6.15 शार्दूलविक्रीडित I. 19. 14 वृत I. 10. 123520. 11; 13 शालिनी I.11.29 वृत्तललित I.30. I शिखण्दित I.11.395 वृत्तसमृदा I.10.16 fastest III. 27 वृचा (वृन्ता) I.11.19 शिखण्टिनी I.6.16 वृत्तानी I.11.19 शिखरिणी I.17.19 वृद्धि I.4.11 शिखा I.5.17.20%; V.9: VI.27 वृन्ता . वृचा शिखामणि III. 14 वृन्दारक I.23.1 शिखी III.2 वृषभचरित I.17.14 शिविका I.12.54 वृपभगजविलसित I. 16.14 शिशु I. 15.2 पभललिव I.17.14 शीर्षरूपक I.7.17 वेगवती 1.261; III. 15 मुद्धविराट् I. 10.24; 12.2 चेलिता I. 16. 30 शुद्धविराट् अपम IV. 25 वेश्याप्रीति I.24.9 शेषराज I.6.12 पेश्यारत I.20.1 शैलशिखा I. 16. 15. वैवालीय VI.1 शोभा 1.20.12 वैविका I.11.36 शोभावती 14.3 वैश्वदेवी I. 12.47 श्यामा I.8.8 बीदा I.4.11 श्यामाग्री 1.3.5 I.23.2 इयेनी I. 11.36 पवनारी I. 6. 17 धी 1.1.13 11.24325%3:15.32 शनिधि III. 30 श्रीधरा . मन्दाकान्ता शफरिका I.6.8 श्रुति I. 12. 13 शम्भु 1.19.24 श्रेणि 1.11,36321.10 शम्या VI.24 धेयोमाला 1.13.34 शरम I.15.8 श्लोक 1.8.33 शरभलित I.14.14%827 पट्पदा III 45 शरभा I.14.15 पट्पदावठी III. 40 शरमाला I.16.13 संयुता I. 10.31 शर्म I.5.7 संगत I.16.12 शलभविघलिता 1.2.11 संगवक I.15.17 सशावरचित 1.20.2 संगा I.11.4322.4 ·संस्कृत-वृत्त-नाम-सूचिः। ३३३ सती I.4.5386.1 सदागति I.13.2 समI.4.12 सबनमाला I. 20.9 सन्धिवर्षिणी I.13.1 समदविलासिनी I. 17.6 समान I.12.49 समानिका I.7.20 समानी I. 8.24; 25 समुद्रवता I.19.3 समृद्धि I.4.13 संपीढ. प्रत्यापीठ सम्भ्रान्ता I.24.4 सम्मोदा I.5.8 सरल I.7.16%3 IV.22 सरसी I.21.3 सलिलनिधि I.21.3 सान्द्रपद I. 11.25% 826 सारI.2.2 सारंग I.12.10 सारंगिका I.9.9 सारंगी I.15.20 सारणी I.11.41 सारवती I.10.12 सारसिका III. 15 सारसी III.42 सारिणी I.11.4 साला I.29.1 सावित्री I.5.9% 86.12 सिंह I.14.16 सिंहनाद I. 13.39 सिंहप्नु IV.31 सिंहलीला I.S.24 सिंहलेसा I.8.24 सिंहविकीखि I.18.7 मिति I. IS. 23 सिराया I.0.15; 18 निहोरवा ('पण) 1.14.3 शिरिI.1.3 मुष्माLI 18315.3 सुचन्द्रप्रभा I.8.2 सुदती I. 5.13 सुदन्त I. 13.42 सुर्दाना I. 14.36 सुधा I. 18.30 सुधाकलश I.26.2 सुधी I.3.7 सुनन्दा I. 6. 13; 14.40 सुनन्दिनी I. 13. 38; III. 30 सुन्दर I. 15.24 सुन्दरलेखा I. 9. 16 सुन्दरी I.12.33; 23.11; III. 14 सुपवित्र I. 14.9 सुप्रभा I.20. 10 gatza III. 23 सुभद I.24.7 मुभद्रा 1.7.1 सुभद्रिका I. 11.8 मुभावा I. 10. 17 सुमालिका I. 19.39 | सुमङ्गली I. 13.38 सुमति I.4.15 मुमालती I.6.1; 8.14 मुमुपी I.4.7;11.13 मुरतललिता I.10.20 मुरदयिता I.10.10 मुरनवेकी 1.21.11 मुरभि I. 18.37 मुरसा I.19.12 मुललित I. 16.23 मुलिवा L.10.20 मुवंशा I.20. 10 मुम्न IV. मुपग्ग्रा I.13.7 मुरदना I.20.11 मुपस्नु I.3.1 मुपास I.7.6 मुनिमिणमुम I. 3. 18 गुपिडासा 1.8.30 मुरा.19.21 मुन्ना I.10..

·३३४ सूचीमुखी I. 6.22 सेना I.3.2 सेनिश 1.11.36 सैकत्रिपादा IV.28 सोपानक I.10.19 सोमकान्त नाराच I. 16.1 सोमकुल I. 6. 15 सोमकान्त I. 8.22. सोमटक I. 161311 सोमनिया I.1.3 सोमराजि I.C. 17 सौदामिनी I.12.41 सौम्या I. 9.30 सौम्या शिखा V. 18 सौरभक IV. 19 स्कन्ध 1.8 स्खलित I.14.19%B24.6 स्खलितविक्रमा I. 10. 29 खीI.2.1 स्थिर I. 8.3 खिग्धा I.9.14 स्मरशरमाला शरमारा स्मृति I. 12.4 सI 15.8 स्रग्धरा I.21.9 स्रग्विणी I 6.20, 12.52 स्वागता I.11.38 स्वैरिणीकीडन I.24.11 । छन्दोऽनुशासनम्। इंस I.5.6 इंसशीदा I.10.22 हंसगति 1.23.3 हंसपद 1.21.8 इंसपदा I. 25.1 इंसमाला I.6.20; 7.21;24 हंसरुत I. 8. 195 21 इंसलय I.25.3 इंसश्यामा I. 14.28 ईसश्येनी I.14.28 ईसास्य I.12.6 हंसिनी I.8.26 इंसी I. 10.21;22.7; III. 50 इयलीलगति I.23.4 हरनतक I.18.26; 33 । हरनतन I.18.32%3; 33 हरि 17.10 हरिणप्लुत 1, 12. 33; 18. 26 हरिणप्लुता III.24 हरिणी I. 17.14 हरिणीपद I. 18. 11 हरिगोद्धता III. 24 हरिविलासित I.7.7 हलमुसी [.9.21 हारिणी I.17.16 हारी I.5.2 हृद्य I.3.4 ही I 12.22 ३ UML HIDYA RATIYA S.N...mom. BRAY 11 โรง ·Appendix II प्राचीनछन्दःशास्त्रोपलब्धमाकृतवृत्तरूपाणां नाम्नां च समुच्चयसूचिः। A. प्राकृत-वृत्त-रूप-सूचिः। (A Classified List showing The Structure of Prakrit Betres), The Präkſta-Vrtta-Rupa-Sūci is a Classified List of old Prakrit and Apabhraíša metres. It is divided into fourteen sections as follows:- I. Sama Dvipadi; II. Vişamı Dripadi; III. Sama Catuşpadi; IV. Ardhasama Catuspadi; V. Vışamı Catuşpadi; VI. Parcapadi; VII. Satpadi; VIII. Aştapadi; IX. Dvibhangi; X. Tribbargi; XI. Caturbhangi; XII. Paicablıangi; XIII. Aşțabhangi; XIV. Drūdasabhangi. In each section metres are arranged in the ascending order of the Mātris which each Padı of the metre contains; in the case of the Ardhasama metres, the ascending order of the Matris in the first Pida is followed, the Mātrās of the other Pādas constituting a half being also given. The number of the Mātris in all the Pädas of the Vişama Ductres is fully indicated. Tho first figure in this List refers to the serial number of the motro in that section; then follow in order, the namo of the inetre, tho number of the Matris (in Italics), the Vátri Ganas into which they aro divisiblc, together with the figure showing the Yati if ong (in Italics ), theso last two being put within brackets, and lustly, tho references arranged in all alphabetical order. Short and long letters when prescribed, are shown by tho older signs, namely, I and s. Only rarely haro I used tho usul letters to iudicato tho Akşara Gups when thoy aro laid down. The metres in this Soci aro collected from the following: ten old and important treatises on Pribrit and Apablıramsa netres, arranged 19 far as possible in a chronological orier:- 1. Juinceniyi of Junasraya (Jux.): Sec Va in the last Works od 1.256 unlıs Sanar-liſtta-Rupa-Suci; a stinsándote ut Nudisepa (14.): Seu Vui in the two; . I'Thütyülteta mulya ·छन्दोऽनुशासनम् । of Virabājka (Vjs.): Sco No. 6 in the same; to Gäthälaksana of Nanditūdhya (N.): See No. 7 in the same: 6. Swayambhuchandas of Svayambhu (Sb.; and SbP. for its Pūrvärdha): Seo No. 9 in the same; 6.Chandanschhara of Rijasekhara (R.): See No. 13 in the same; 7. Chandonusāsana of Hemacandra (H.): See No. 14 in the same; 8. Kavidarpana of an unknown author (Ed.): See No. 15 in the same; 9. Chandahkosa of Ratnasekhara (Ck.): See No. 16 in the same; 10, Prikola Paingalam (PP.): See No. 17 in the same.

·I.96] 73A प्रसृता 78 गोन्दल 82 चपल 83 चपल 84 झुल्ला 85 अमृत प्राकृत वृत्त रूप-सूचिः। 70 भ्रमरगुत 35 (6x2, 4x5, 3, 10,8)H 7 37, R. 206, Sb 6 159. 71 सुरक्रीडित 35 (6x 2,4x5, 3, 12, 8)H 7. 38, R 207, Sb 6 160. 72 सिंहविक्रान्त 35 (6x2, 4x5, 3, 14, 8)H 7 39, R. 208 73 कुङ्कुमकेसर 35 (6x2, 4x5, 3, 16, 8)H 7 40, R 209 35 (10, 4, ज, 4, ज, 4, य) Vs 4 92 74 बालभुजंगमललित 36 (4x9) H 7 41, R 210 75 उपगन्धर्व 36 (6x 3, 4x4,212,8)H 7 42, R 211 76 संगीत 36 (6x3, 4x4, 2, 14, 8) H 7 43, R 212 Sb 6 161 77 उपसंगीत 36 (6x3, 4x4, 2, 16,8) 7 44, R 213. Sb 6 162 37 (4x8, 5) II 7 45, R 314 Sb 6 163 79 रथ्यावर्णक 37 (6,4x7,3, 12, 8)H 7. 46, R 915 Sb 6 164 80 चच्चरी 37 (6,4x7, 3, 14, 8) II 7 47, R 216, Sb 6 165 81 अभिनव 37 (6,4x7,3, 16, 8)H 7 48, R 317, Sb 6 166 37 (4x6, 6, 1, 3, 16, 8) H 7 49, R 217 37 (6,4x7, 3, 16, 8) Sb 6 166 37 (10, 10) Pp 1 156 38 (4x6,6,4x2)H 7.50, R 220, Sb 6 169 86 सिंहपद 38 (4X9, 2, 16, 8) H 7. 51, R 220, Sb 6 169 87 दीर्घक 38 (4x9, 2, 11,8)H 7 52, R 218, रतिरमणप्रिय Sb 6 167 88 कलकण्ठीरुत 38 (G, 4x 8, 14, 8) H.7 53, R 219, Sb 6 163 38 (6x2, 4x6, 2, 14, 8) H 7 54. R 220, Sb 6. 168 90 अतिदीर्घक 39 (4x9, 3, 14, 8) H 7 55, R 221, Sb 6 170. 91 मत्तमातङ्गविजृम्भित 39 (6x2, 4x6, 3, 14, 8) H. 7 56, मत्तमात द्विका R.222,Sb 6.171 40 H.7.57, R 223,Sb 6 172 41 H 7.57, R 223, Sh 6 172 41 (4x9, र) Pp 1 158. 4267 57,R223 Sb G 179 96 विशाला 40 (2,4xll) VJs 4 90 89 शतपत्र 92 मालाधुवक 93 मालाध्रुवक 4 खजा 95 मालाधुवक 1 I 96 The Caturmatras in the odd places of Vilal should always contain two short letters in then, while those in thc eren placts shoull estber Le Jaganas or contain all short letters, ·Section II विपमद्विपदी .1 उद्गीति 27-30 H. 4.8; Kd. 2.9; N. 27; SbP. 1.43; विगाथा Ck. 67; N. 64; Pp. 1. G6. 'शिखा 28-32 Pp. 1. 161-162. 3 उत्स्कन्धक 29-32H.1.15; Kd.2.9 com.. 4 गाथा 90-27 CE. 51-61; H.4, 1-58 Kd. 2. 4-55 N. Gff; Pp. 1.54 ff.; SDP. 1.4-5; Vjs.2.9-8; टोसा Vjs. 4. 35-36. 5 संकीर्णस्कन्धक 80-82 H. 4. 173 Kd. 2.9 com; SbP. 1.3; गाथिनी Ck. 70%B N. 65; Pp. 1.70. 6 अवस्वन्धक 32-29 H. 4. 16; K. 2.9 com. 7 संकीर्णस्कन्धक 32-50 H. 4. 17; Kd. 2. 9 com.; SbP. 1. 3; मिहिनी Pp. I. 70. 8 जातीफल 34-27 H.1.18%B Kd.2.11 com. 9 गाथ 98-37 II. 4. 19; Ka. 2. 12; SbP. 1. 8. 42-27 H.4.23; Kd.2. 13 com. 11 माला 4-27 Pp. I. 164. 12 उदार्थ 46-27 H.4.20; Kd. 2. 12; SbP. 1. 8. 12Aसमशीर्षक 47 (55, 63,71, etc.)-27H.4.23; R.4. 50-27 H.4.23; Rd.2.13 com. 14 विगाथ 54-27 H.4.20; Kd.2. 12; SbP. 1. 8. 15 विदाम 58-27 6.4.23; Kd.2.13 com. 16 अवगाथ 62-97 H.1.20; Kd.2.12; SbP. 1. 8. GG-27 H.4.23; Kd.2. 13 com. 18 संगाथ 70-27 H.4.20; Kd. 9. 123 SbP. 1. 8. 19 संदाम P4-27H.4.23; Fd.2.13com. 20 उपगाथ 78-27H. 4. 20; Kd. 2. 13; SbP.1.8. 21 उपदाम 52-27 H.4.23, Kd.2.13 com. 22 गाधिनी 80-37 H.4.21; Kd.2.13. 23 दामिनी 510-27 H. 4. 23, Kd. 2. 13 com.; SbP. 1. 8. 24 मालागाथ (102, 110 etc.)-27 H. 4. 22; Kd... 13 com. १७ (100, 114 etc.)-27H. 4. 23; Kd. 2. 13 com. 10 दाम 13 उद्दाम 17 अवदाम 25 मालादाम 9 II. 4. A Gatha contains two halres, both of which are divided into two parts cach The first part iu cacb half conta tus 12 Matra, the second part of the first hall contains 18, while the second part of the second laif contains only15 Matrus. The 12 Matras in the first ſtart are made up of three Catunnälras of any kind. But a long letter must not be used at the junction of the Caturinstras, cum bindy 315r. from the earlier and the later ones The second part of the first balustoade up of four Caternitras ( of *bscb the third wast either le a Jajana or contain all short letters, the others may be of any kind) followed by along letter at the end. In the second part of the second hail, se hare in succession txo Caturmatras of any kind, * short leiter, one Catarmatra of any kind and a long letter at the end. Jamaa mut, bowever, perer be employed for a Calarmutra in the old places of a Gailide 3. II.11 In the first half of Jals we have 3) short letter followed by a Ragana and two lon: letters at the end The secunu lial vf Valk is identical wich that of Gsthi ·Section III मधुभार 3 ध्रुवक 4 अवलम्वक 4Aवहुल 8 आभीर 10 रक्ता 12 महानुभावा समचतुष्पदी 1 विजयक 8Ck 19 1Aविद्युद्विलसित 8 (सस) As 21 8 (4, ज) Pp 1 175 9 (5,4) H 624 Sb 8 3 9 (4 र) Vjs 4 68 see Nos 17, 22, 29 9C8 5 एकावली 10 (5x2) Ck 47 6 दीपक 10 (4,5,1) Pp 1 181 7 शशिवदना 10 (4x2, 2) H6 25 6 123 शशावदना R 165 11 (7 1) Pp 1 177 9 मारकृति 11 (4, 5, 2014x2, 3)H 6 26, R 166, Sb 6 124 11 (र, ज, s) VJs 37 = खेटक VJs 4 76 11 मनोवती 11 (4,5,s) VJs 3 4 12 (G, 4, 2014x3, 6x 2) H 6 27, R 167, Sb 6 125 13 प्रगीता 12 (4, 4, ss) VJs 3 6 अवलम्बन Jns 570-71 12 (4, 4, 8)H 371 12 (7 र, Is) VJs 4 58 12Sb813 16 अप्सरोविलसित 13 (G, 4, 3, or 4, 4, 5) H 6 28 R 168, Sb 6 12G 17 खण्ड (अवलम्पक) 13 (4, 4,0) H 4 53 SEP 3 3 18 सगलितक 13 (4, 4, 5)H 4 29 18 (4,45) VJs 4 102 20 सुन्दरा गलितक 18 (5, 5, 3) H 4 36 21 ज्योत्स्ना 13 (5, 5, Is) VJs 3 3 22 उपखण्ड (अवलम्वक) 13 (6,43) H 4 54 Kd 2 22 com 23 उदोहक 13 Kd217 24 हसिनी 13 Vs 4 72 25 मानिनी 13 (र, 7, ss) VJs 38 18 (र, स, ss) Vs 4 57 26 सुमह 19As20 13 01 14 Vjs 3 40 7 गन्धोदकधारा 14(G, + + on 4 x 3 ) II 629 R 1 169, Sb 6 127, म्यटक in 3 song H 542 28 हाकलि' 14 Pp 1 172 29 खण्डिता (अवलम्यक) 14 (6, 4, 4) H 4 25, Kd 2 22 com * II 03 To make up the 14 Matras in the lines of Halali, Caturmatrasok Sagana or Bhagına type or those that contain two short letters should Le employed. 13A नटचरण 14 नाराचक 15 घत्ता 19 पदगलिता 26 गाथ 2GB कदू ·32 तारा छन्दोऽनुशासनम् । [III. 30 to 30निध्यायिका 13(5,3x3) II. 1.76see also Nos.73, 78. 31 फोमुदी 14 (5,5,स) Vjs. 3. 5. 14(1, 4, ज, s) Vis. 3. 2. 33 सुमना 11(4x3,s) Vjs. 3. 1. 33Aविदारी 14 (8, भ, s) Jns. 5.66-68. 34 लघुचतुष्पदी 15 Ck. 40. 35 पारणक 16 (4x3, 3 or 6,4, 5) H. G. 80; R. 170; Sb.6.128. 36 आनन्दित 15 (4x3,13) VJs. 4. 20. 37 पद्मिनी 15 (4, 4, 5, 8) Vjs. 3. 10. 37ANम्या-साम्या 15 or 16 Vjs. 4. 23. 373 सिद्धि 15 to 18 Vjs. 3. 41. 38 पादाफुलक 16 H, 3. 70, Pp. 1. 129; R. 171; Sb. G. 129; SUP. 1. 5. 1. 39 संकुलक 16 (6,4, 4, 2)H. 5. 28 com; B. 172, Sb. G. 129. 40 पद्धडिका 10 (4x4) Ck. 36; II. 3.73; 6.31; Kd. 2.22, N. 743 Pp. 1. 125; R. 173, Sb. 6. 129; 8. 15. -11 मालती 16 (Ganas of 1, 3, 5 Litras only) Ck. 49. 42 सिंहावलोक 10 (all short or 4 स) Pp. 1. 183. 43 मात्रासमक' 10 (9th short) H. 3. 65, Rd. 2. 19; SbP. 5. 2. 44 विश्लोक 10 (5th, 8th short) H. 3.67; Kd. 2. 19; SbP. 5. 4. 45 चित्रा 16 (5th, 8th, 9th short) H. 3. 68, Kd. 20; R.5%B SbP.5.5. 46 चानवासिका 10 (9th, 12th short) As, 33; H. 3. 69; Kd. 2. 20; SbP.5.3. 47 उपचित्रा 10 (9th long) II. 3. 66; Kd. 2. 20; SbP. 5.6. 48 मुक्तावली (गलितक) 16 (3x4, 4) H. 4. 46; मुक्तावलिका Kd. 2.21. 49 वदनक 10 (6,4,4,2)H5. 293 Rd. 2.22; R. 10,1938 Sb. 4. 12. 16 (4x3, 3) Vjs. 1. 35. 51 अप्सरा 10 (5, 5, ज, .) Vs 39. 59 चन्द्रिका 16 (5,5, 4, 3) VJs. 3. 17. 53 नन्दिनी 10 (4 म) VJs. 3 20, छित्तक Vjs. 4. 54 54 भित्तक 10 (3 भ, ss) VJs 4.55. 55 विलासिनी 16 (3, 3, 4, 3, 3) H. 1.60. 5. III 33 In Suwans the third Caturmatra 13 never a Sagara nor contains two long letters G III 40 According to CK and PP, the last Caturmatra must be a जगा; for the Sanshrat Paddhatihacompare II 3.73 7. III. 43-47 All the five metres are treated as Sanskrit Matră Vrttas by other In all the five the first Caturmatra may be of any kind cxcept the Jayapn, aud the last two Dlátrus should always be represented by a long letter. Owerwise, the 9th Mátra in Vatrasamaha, 5th and 8th in Valoha, 5th, 8th and 9th in Citri, 9th and 12th in Vanasasıla, must be sepresented by short letters, while the 9th and 10th distras of Upacitra inust be together represented by a long letter. 50 रास metricros ·III 88] 59 विभूषणा 60 घता 64 उपवदन 65 रगडाधुवक 68 विद्युत् 69 सरस्वती 70 विभूति 71 चन्द्रकान्ता प्राकृत-वृत्त रूप सूचिः। ३४३ 56 विलासिनी 10 (5,5, ज, s) Vjs + 15 57 परिनन्दित 16 (र, न, भ, ss) VJs 4 19. 58 भूपणा गलितक 16 (5, 5, 3, 3) H 4 37 16 (2, ज, त, र) VJs. 4 91 16 (4 भ) Sb 8 14 61 अडिला 16 (with one Yamaka) Ck 41 H 5 30, Kd 221, Pp. 1 127, R 20, Sb + 12 VJs4 33 62 मडिला 10 (with e Yamakas) CL 41, H. 5 30, Kd 2 21,R 20 Sb4 12 63 वाणासिका 16 (4x1) Vs + 17 17 (6,4, 4, 3)H 529 R 17, 174, Sb 4 12, 6. 130 17 (1x3, 5, 01 6, 4, 4, 3) H 6 32, R 174 GG उत्थक अवस्थितक 17 (5x3, 2) H 531, Sb 8 1 67 कुसुम (रासक) 17 (4, 5, ज, ss) F 5 10 17 (4,5, 4, 4 01 4 x 3,5) VJs 3 11 17 (4, 5, 5, Is) VJs 3 13 17 (4, ज, 4,0) Vs 3 13 17 (4, 5, 4, स) VJs 3 22 72 निर्वापिता 17 (4,4, ज On III, 5) Vs 4 16, निधाथि Jns 5 46-18 73 निध्यायिका 17 (4,4, 3x3)H 4 76 17 (4, 5, ज,63) Vs 4 71 75 विभ्रम (रासक)18 (त, र, य, rs) H d 14 76 मनोरमा 18 (4x3, ज,s) Vs 82 विनया Vs 3 18 18 (4x4, 2)H 4 32 VJs 3 16 10 (5, 5, 3x3) H 4 76 10 (0x3, 4) H 4 47 19 (ज, 4, 7, 4, 5) Vs.3 19 19 (4x3, र, s) VJ ! G7 8IKगन्धारी 17,18 01 19 ( 1 01 J, 4 or 5, ISI ON LI, 5) VJs 3 13 20 (0x4) H + 33 Kd 2 22 NTS Sb 8 2 चदानन 78 83 कामिनीमोहन 20 (4 र) Ch 10 84 पथ्या (चतुष्पदी) 20 (1x3, 3, ) VJs_3 - गरमा VJ3 10 220 (4x3, 2, 3)H 4 6. Vs 11 80 शुभा or सुधा 20 (2, 4,1, 47 ) vis + 07 20 (4, २,२,न, ) Vjs 62 20 (4, 3, 4, , ) Vs 3 -J MI JU Buti tue PS matra nutte Ii tyngura in i lässt II (3 Iu B. i dha tbe ni Lalur lutra is either 1 Jagapa or mast optain allsluortletlers The th must hare alon, tetter attend, 10 III The Panchamitr.. er her ! Or 113s at the Trimatrs uit accordingtoj 74 घृन्तलक 77 सुमगला 78 निध्यायिका 79 रतिवल्लभ 80 प्रभावती 81 चीधी 82 मदनावतार 85 मीडनक 87 कुमुदक 88 इसी ·89 सुममा 96 हनगम छन्दोऽनुशासनम् । [III 89 to 20 (4, 5, 4, 1, 13) VJs. 3 14. 90 थी 20 (5 स) V]s 3 21, अमरावाल VJs 4 61. 91 तरगक 20 (4 भ, ss) Vjs 4 22 92 शुभगतिक 20 (6,3x4, 5) II. 4 30 93 हीरावली 20 (5,5,4,6)H.4 18 94 अरविन्दक 20 (G, 5, 4, 3,9)H 70, SUP 1 2 1 95 आवली" 220 (6,1x3, 2)H 58 95Aनृत्तगति 20 (4,4, SS, 4, 5s)H372 958 संगतक 20 (भमभसस) VJs 4 64-60 21 (6x3, Is) Pp 1 186-188 97 आभाणक 21 (4x5, 1) Ch. 17 98 ददुर (रासक) 21 (4, 5, 5, 1, Is) H 5 10 99 आमोद (रासक)1 (4, र, ञ, म, s) Holl 100रासावलय 21 (6,4ex ज, 6, ) H 5 26, Ka920, चतुष्पदी 1 वस्तुक H 5 26 com 101 रासक 21 (18, न, 14) H 0 3 Sb 820 102 सोम्या 21 (2, 5, 4, 4, IS) Vs 3 27, रमणीयक Vs + 26, सपिण्डिता गरिता Vs 4 89 103 गलितक 21 (9,04, 4, 3)As 32, H , Kd 2 23, SbPD 104 उपगलितक 21 (5,3,4, 4, 3 3d & Gth short) H + 26 105 अन्तरगलितक 21 (3, 5, 4, 1, 3, rhyme ac, d)H 4 27 106 मञ्जरी 21 (3, 3, 4x3, 3) H I GI Kd. 2 22 com. 107 तरग" 21 (6,1, 2, 1, 4, 2, 5, 8) H 4 74, SbP 38 107A उद्गीतक 21 (4x +, Sis = विषम, 4, २, २, IIS, Is = सम) Vjs 4 81 108 अवतसक (रासक) 22 (4, 2, 3, ज, य)H 05 103 कुन्द (रासक)22 (4,0, 0 ज, ss) H 5 6 110 अभ्यासान्ता 22 (म) 3 32-33, सोपानक Is 8 See IXO 111 धनराजि 22 (4, 2, 5, ज,) VS 3 37 119 रनमारा 22 (4, 2, 3, 4 स) VJs 3 39 113 ललिता 23 (4x5,s) VJ 4 60 नि: Jns , 4J 22 (4,1 4x3, ) VJs 4 63 110 कुमुदिनी 22 (4 x 3, ज, 4, 5) VJs 1 98 116 लम्यिता 22 (2, 4, ज, 47, 4) Vs ! 96 '117 लम्बिता गल्तिक 22 (4x5, 2 No 7 in old laces) H + 12 118 नकुंटक 22 (6,1, 2, 1, 4, 2, म) H 4 72 SUP 3. 119 नर्कुटक" 22 (4, , 3, 4, 5) Jns 5 19-01 Vs 120 11 HI J Irall as Identical with llela (III 12-)|nt with- Matras less at the end 12 III 10 Each of los 119 1 is called Tara ak, when the last Catur natra is substituted by a Trımštra in zl. 13 III 119 The tro Pa ca natras mast always conta na long letter at the end, and each Pada must end 10 de according to js. 114 अन्तुल्लक ·126 रासक 129 सशक III. 1441 प्राकृत-वृत्त-रूप-सूचिः। ३४५ 120 समनकुंटक 22 (6, ज, 3 स) H. 4. 73; SbP. 3. 7. 121 मागधनकुटी 23 (6, 1, 2, 1, 4, 2, 3, ss) H. 4. 71; SbP. 3. 5. 122 हेला 22 (6, 4x4) H. 4. 57; Sb. 4. 200. 123 विलम्बिता गलितक 22 (6,4x4 with one Yamaka)H. 4. 39. 124 हीर 23 (6x3, र) Pp. 1. 199. 125 विगलितक 23 (5,5,4, 4, 5) I. 4. 28. 23 (4x5, 15; 14) H. 5.4; Kd.2.23. 127 श्यामा 23 (5, 5, 4, 4, IIS ) Vjs. 3. 28. 128 महातोणक 23 (5, 4, 5, 4, 5) H. 4. 51. 23 (3,3,4x3, 3,s) H. 4. 50; Kd. 2.23; SbP.3.2. 130 पवनोद्भुत 23 (G, 1, 2, 1,4,2,3, Is, s) I. 4. 75. 130Aभङ्गुरासक 23 (21,s) Jns. 5. 69. 131 काव्य" 24(6,4x3,G) Ck. 31, 38; Pp. 1. 109; वस्तुक Ck. 13; N. 80; Pp. 1. 114; रोडक Ck. 13. 132 रोला 2. Pp. 1. 91. 133 उत्साह" 24 (4x6) H. 5.2; Kd. 2.26; R. 8; Sb.4... 134 वस्तुयवन" 24 (G, Ax3, 6)H. 5.25; Kd. 2.25; R. 18. 135 फरभक(रासक)24 (5, 5, 4, 4, ज, s) H. 5. 7. 136 इन्द्रगोप(रासक)24 (4, 5, 5, 4, 4, s) H. 5. 8. 137 ललिता 24 (1, 4, 5, 4, 5, 2) II. 4.41. 138 ललिता 24 (1,4, , , र, s) Vjs. 1. 93. (4,4, न, 1, ज, 4) Vjs. 3. 36. 140 लक्ष्मी 24(1,5x3, AN) Vjs. 3. 30. 111 चन्द्रलेसा 24(G, 4x4, 2) H. 1. 68; Kd.2.21. 148 सालभलिका 2363, 3, 1x3, 3, 3) H. 4. GB. 12नायच(सोमकान्त)24 (Is repeated 8 times) C. 11, 4G. 142मालिशनस (6)As. 6. 11'ललिता 210727 Vjs. 3. 46. 25(4,1, SI, SI, 4, 1,3) H... 118 फोक्टि(रासक)201, 3, 5, , I, Is) II. 3.9. 139 दुता, •113 पस्तुक 14. IIT. 192: In Helt the Ist and the Ini Catermodra wust esther le . Ja** ur contain a short letters. 15. 111. 1:1: In lira cach of the three sepulrus ut cools of loaz letter followed by i short lettere lú 11. 131. The ind call the thrre Caturnirai is Karje nut sebherbe. Jagawauraulain alltist letters 1. HL.1330th thes Caturendra intuibe the interestsesat. esther Jonga vf evni416 allrortleiter inciberaceaayorarjastle JAGA * tay be used 1 111.111: Of the three Calarasitas in Valarstaus 1 set crea! But Jau; bedst mulsither le a Jos of calda sit kurers ·३५६ छन्दोऽनुशासनम्। [ III. 145 to 145 समगलितक 25 (4, 5, 5, 4, 4, 3) H. 4. 31. 146 नलिनी 25 (4, 5, 5, ज, 4, Is) Vjs. 4. 99. 147 विच्छित्ति गलितक 25 (5, 4, 5, 4, 5,2) H. 4. 43. 148 कुसुमिता 25 (4, 3, 3, 4, 4, 4, 3)H. 4. 63. 149 मधुकरी 25 (5x5) H. 1. 83; Kd. 2. 22 com. 150 मेधा 25 (4x5, Iss) Vjs. 3. 31. 151 अधिकाक्षरा" 25 (4x5, 5) H. 4. 77; Jns. 5. 52-53; Kd. 2. 22 com.; Vjs. 4.24. 152 गगनाङ्ग 25 (4, 18, IS) Pp. 1. 149. 152A चित्रा 25 or 26 Vjs. 3. 40. 153 मुग्धिका" 26 (4x3, 5, 4, 5) I. 4. 78. 154 चित्रलेखा 26 (5,4x4, 5) H. 4. 79, SbP. 3.9; अधिकाक्षरा Jns. 5. 56. 20 or 27 Vjs. 3. 42. 155 कामलेखा 27 (6,4x4, 3, 8) H. 4. 67; SbP. 3. 4. 156 मल्लिका 27 (5,5,4x3, 5) I. 4. 80; SbP. 3. 10. 157 मालती 27 (4x5,5,s) Vjs. 3. 35. 157A किसलयमाला 27 (4x5, ist, is) As. 19. 158 द्विपदी" 28 (6,4x5,s) Ck. 35; H. 4. 64; Kd. 2.24 N. 78-79; Pp. 1. 152-153. 159 गीत 28 (5,6,5x3,s) Cr. 18; हरिगीत Pp. 1. 191. 160 रचिता I 28 (4,5, 5, स, स, ज,s) Vjs. 3. 25. 161 रचिता II (or रतिका) 28 = द्विपरी H. 4. 65. 162 कोदुम्भक 28 (भ or ss, र, 5, स, स, ज, s) VJs. 4. 53. 163 दीपिका 28 (5, 5, 4, 5, 4,5) H. 4. 81; SUP. 3. 11. 164 लक्ष्मिका 228 (mix. of lines of 25-28 Matris) H. 4. 82; SbP. 3. 12. 154.भद्रा 19 III. 151 In Adbihakrari, out of the bCatarnatras, the 2nd and the atta must never be a Jagana 20 IIL 153 In Gaganange a line contains 25 Matris spread over 20 lettersa 'The ist must be a Caturmatra group of any kind, then follow 18 Mitras followed thya slort and a long letter at the end. The restriction about Ictters means that the line must hare 5 long and 15 short letters of which I short and 1 long must be at the end and a long letter must not be used so as to combine the 4th and the 5th Alatris 21 III. 153 Mugdhika is identical with Adhikaksara, but with IMatra added after the 1Gth. 22. IIL. 155,153 Komalesha y identical with Dripadi, but has I statra less in the last Caturmatra In a Dvipadi, the 1st aud the last of the 5 Caturmatras opust esther Le Jaganas or contain all short letters 23. III. 161 Racită II is ideatical with Dripadi (IIL 153), but the lot Catarmatra ja it must contain all sbort letters. The Yatz in Raciti s after the 7th letter, while there is no definite Yatı in Dripadi 24, IIL 164 stanza made of mued lines of Idbikálşars, Blagdlıks, Citralekha, Hallila and Dipka (IIL 131, 153, 154, 156, 163 ) u the slauza in the Leksaká actre, ·Scction IV. 2 सामुद्क. 3 मल्हणक 6 रास अर्धसमचतुष्पदी (Divisible into two equal halves) 1 चम्पककुसुम 7-8H. 6. 19. 1; 21. 1; R. 37; Sb. 6. 2. 7-96.6.19.23; R.39; Sb. 6.5. 7-10 H. 6. 19.3; R. 41; Sb. 6. 7. 4 सुभगविलास 7-11 H. 6. 19.4: R. 43; Sb. 6. 9. 5 केसर 1-12 H.G. 19.53; R. 45; Sb. 6. 11. 7-18 6.5.1G, रावणहत्वक H. 6. 19.6% BR.47; Sb. 6. 1338.28. 7 सिंहविजृम्भित 7-14 H. 6 19, 7; R. 49; SU. 6. 15. 8 मकरन्दिका 7-15 H. 6. 19. 8; R. 51, Sb. 6. 17. 9 मधुकरविलसित-16 H. 6. 19.9; R. 53; Sb. 6. 19. 10 चम्पककुसुमावत 7-17 H. 6. 19. 10; R. 55; Sb. 6. 21. 11 मुखगलितक7-25, (33,41,49,57) H. 4. 32; मुखगलिता Vjs. 4. 100-101. 11Aखण्डोद्गत 7-57 Vjs. 4. 47. 12 सुमनोरमा 8-76.6.20.1; R 38; Sb.6.3. 13 मणिरत्नप्रभा 8-9 6.6. 19. 11; R 59; Sb. 6.23. 14 कुमतिलक 8-10 H. 6. 19. 12; R. 61; Sb. 6.25. 15 छडुणिका 8-10 Sb.8.10. 16 चम्पकशेखर 8-11 1. 6. 19. 13, R.63; Sb. 6. 27. 17 क्रीडनक 8-12T.G. 19. 14, R.65, Sb. 6.29. 18 चकुलामोद 8-13 6.6.19. 15, R.67; Sb.6.31. 19 मन्मथतिलक 8-14 H. 6. 19. 16, R. 69,Sb. 6. 33. 20 मालाविलसित 8-15 म. 6. 19. 17, R. 71, Sb. 6 35. 8-106.6.19. 18, R73, Sb.6.37. 22 नवकुसुमितपल्लव 8-17 H. 6. 19. 19, R 75, केहि नवपश्व Sb.6 39. 9-7 H. 6.20.2, R 40, Sb.6.4. 9-81.6.20. 11, R 60, Sb 6.24. 21 पुण्यामलक 23 पङ्कज 24 चन्द्रहास 32 IV. 11: This is another Mokhagalita. It is said to be of four kinds according as it contains 5 or 7 or 9 or 11 Caturmstras in its 2nd and 4th lines. The odd lines of all Dubhagaltas contain only 7 Datras The eren lines on the other hand contain 1 Caturmatra followed by 2 Parcamatras and then by 4, or 6, or 8, or 10 Caturmätras with a Trimatra at the end of all The even lines should resemblea Dandaka at their beginning, 1 e, there should be sis short letters at the beginning, and should rhyme with each other The comnentator records another opinion that lie Dandaka the Caturmatras should be of the same type 33 IV. 1IA This is another Khandodgata with T JIatras in the odd bnes and ST Matras in the even ones This y identical with the fourth kind of the abore-mentioned Diokhagalita, but this dues not resemble a Dandal... The formation of its eren lines is, however, the same.

·191 सुतारा ३४८ छन्दोऽनुशासनम् । [III, 188 to 188 प्रस्ता 35 (4, 5, 5, 4x 4,5) H. 4. 41. 189 कामलीला 35 (5 x 7) H, 4. 83; Kd. 2. 22. com, 1894 विद्रुम 37 (4x8,5) Jus. 5. 58. 190 gr feak 38 (6, 4x7,2, s) H. 4. 34; SbP. 2. 2. 40 (58) H. 4. 83; Kd. 2. 22 com, 192 मदनगृहा 40 (2, 4x9, ; 591 avoided) Pp. 1. 205. 192A वंशपन 41 (4 x 9,5) Jns. 5. 58. 193 ARTA 45(59) H. 4. 83; Kd. 2. 22 com. 45 (4x 10,5) Jns. 5. 58. 194 Htet 46 (6, 4x10) H. 4. 33. 195 East 47 (55, 63 etc.) H. 4. 90; R. 4; SbP. 4. 3. 1. 196 Alciati, 49 (4x 11,5) Vjs. 4.39; gouent Jns. 5. 58. 197 माला 53 (4x 12, 5) Jns. 5. 58. 198 Aamulet 54 (62, 70 eto.) H. 4. 91; R. 5; SbP. 4. 4. 1934 कुञ्जर 29 III. 194. In 114 Galitaka the Caturmatras in odd places must not be Jaganas, but those in the even places must either be Jaganas or contain all short letters, 30. III. 193 When in the first balf of a Gatha (II, 9) apy even number of Caturmåtras is added before the final long letter, and when this long letter is substituted by a Trimátra, it becomes the line of the Sama SirsakoAmong these added Caturmatras those in the even places except the last one, must either be Jagatus or contain all short letters. The last Caturmătra in the even place whuch is also the penaltimate Catarmåtra in the lige, must not be a Jagapa or a Sartala bo. 31. III. 193. When any odd number of pairs of Catarmatras u added at the end of each line in Malá Galtaka (IIL 191), observing the same rule about their employment as in that metro, it becomes a Vb ama širzaka, ·Section IV. 1 चम्पककुसुम 2 सामुद्गक 3 मल्हणक 6 रास अर्धसमचतुष्पदी (Divisiblo into two equal halves) 7-8 H. 6. 19. 1;21. 1; R. 37; Sb. 6.2. 7-9H. 6. 19.23; B. 39; Sb. 6. 5. 7-10H.G. 19.3;R.41; Sb. 6.7. 4 सुभगविलास 7-11 H. 6. 19.4: R. 43; Sb. 6.9. 5 केसर 7-12 1.6. 19.5%; R. 45; Sb. 6. II. 7-18 6.5. 16; रावणहस्तक II. G. 19.6; R. 47; Sb. 6. 13; 8.28. 7 सिंहविजृम्भित 7-14 H. G, 19, 7; R. 49; Sb. 6, 15, 8 मकरन्दिका 7-15 H. 6. 19. 8; R. 51; Sb. 6. 17. 9 मधुकरविलसित 7-16 H. 6. 19. 9; R. 53; Sb. 6. 19. 10 चम्पककुसुमावत 7-17 H. 6. 19. 10; R. 55; Sb. G. 21. 11 मुखगलितक 7-25, (33,41,49,57) H. 4. 32; मुखगलिता Vjs. 4. 100-101. 11खण्डोद्गत 7-57 Vjs. 4. 47. 12 सुमनोरमा 8-7 H.6.20.1; R. 38; Sb.6.3. 13 मणिरत्नप्रभा 8-9 म. 6. 19. 11; R. 59; Sb. 6. 23. 14 फुलमतिलक 8-10 11.6. 19. 123 R.61; Sb. 6.25. 15 छणिका 8-10 Sb.8.10. 16 चम्पकशेखर 8-11 H. G. 19. 13; R.63; Sb. 6. 27. 17 क्रीडनक 8-12 H. G. 19. 14; R.65; Sb. G. 29. 18 वकुलामोद 8-13 H. G. 19. 15; R. 67; Sb. 6. 31. 19 मन्मथतिलक 8-141. G. 19. 16; R. 693Sb. G. 33. 20 मालाविलसित 8-15 H. G. 19. 17; R. 71; Sb. 6. 35. 8-16 H. G. 19. 18; R, 73, Sb. 6. 37. 23 नवकुसुमितपल्लव 8-17 H. 6. 19. 19; R. 75; ककेलिनवपश्य Sb. 6. 39. 9-7 H.6.20.23 R.403; Sb.G.4. 9-81.6.20. 11; R.60; Sb. 6.24. 21 पुण्यामलक 23 पङ्कज 21 चन्द्रहास 32. IV. 11: This is another Mukhagalhta. It is said to be of four kinds according as it contain: 5 or 7 or 9 or 11 Caturmätras in its 2nd And 4th lines. The odd lines of all Jokhagalitas contain only 7 Jatras The even lines on the other band contain I Caturmātra followed by: Paicsmatras and then by 4, or G, or 8, or 10 Caturmåtras with a Trimatrs at the end of all The cren lines should resemblee Daplaka at their bezinnin., i. e, there should be sex short letters at the beginning and should rhywc with cich other The cubweatator records another opinion that like Dapdala the Catarmitrus should be of the same type. 33. IV. This is another Khaitodata withi Litrs in the odd liues and 37 Atris in the even ones. This is catcal Fith the fourth krod of the aloromentrobat ulagalita, bat this does not reculle a Vaslih Thc fortat.un of its crer linesis Horrer,tbeure.

·35 कुञ्जर 38 5वरणक ३५० छन्दोऽनुशासनम् । [IV. 25 to 25 मलयमारत 9-10 HG 19 20, R 79, Sb 6 42 26 मदनावास 9-11 H6 1921, R 81, Sb 644 27 खसक 9-11 (4,र 1,2,र) Vs 4 18 28 माङ्गलिका 9-12 16 1922, R 83 कुडनकला Sb.6 46 20 अभिसारिका 9-13 H G 19 23, R8 Sb618 30 विपुला 9-13 (स, य 4, स, च) Vs 3 47 31 कुसुमनिरन्तर 9-14 1 6 19 24, R 87, Sb 6 00, पत्ता Sb 8. 12 32 मदनोदक 915 H6 19 20 R 89, Sb652 33 चन्द्रोद्योत 9-16 HG 19 26, R 91 Sb G 5.4 34 रत्नावली 9-17 H6 1997,R 93, Sb 6 56 10-7HG 20 3,R49 Sb 6 b 36 गोरोचना 10-3H6 2012 R 62 तारागणा Sb 626 37 मधुकरीसलाप 10-9 H 6 20 20 R 80 मार्गविप्राय Sb_G. 43 10-11 H 6 19 28 R 97,Sb 661 39 मुक्ताफलमाला 10-12 1 6 19 29, R 99 40 चपला 10-12 (4,1, 4, 5, ७) VJs 3 48 41 कोकिलावली 10-13 H6 19 30, R 101, कोकिलरियेलि Sb_G_63, छाणि Sb 8 6 42 सुमुखी 10-13 (1,4, 3, 4, 4, 153) Vs 3 49 43 मधुकरबृन्द 10-14 HG 19 31 R 103 Sb665 44 केतकीकुसुम 10-15 16 19 32 R 103,Sb 6 67 45 नववियुन्माला 10-10 1 6 19 33 R 107 Sb 6 69 46 निवलीतरगक 10-17 1 6 19 34 R 109, Sb 671 47 मदनातुर 11-7HG 20R4Sb 69 48 कुसुमबाण 11-SH 6 20 13, RG Sb628 49 सुखापास 11-9 H62021 R 89 Sb 645 50 विद्युल्लता 11-1066 2028R98 Sb 6 62 51 अरविन्दक 11-13HG 1935 R 113 Sb 674 52 विभ्रमविलसितवदन 11-13 H6 1936 R 115 Sb 6 76 53 अयदोहक 11-13 Kd 2 15 R 128 Sb 4 7,689 सोलु Ch25 Pp 1 170 54 नयपुप्पधय 11-14 H 6 1937 R 117, वनपुयुय Sb 678 55 मिनरमिथुनविलास 11-10 H 6 19 38 किंनरमथुरावेगस R 119 Sb 680 56 विद्याधरलीला 11-10 H6 19 39 विद्याधरलछिता R 120 Sb 682 57 सारग 11-17 H6 19 40R 122 Sb684 58 भ्रमरागली 12-7HG 20R 10 अमरारमलि Sb 6 11 59 मालतीकुसुम 12-8 H 620 14 R 66 Sb_630 60 फुङ्कमलेसा 1296.62022, R 84, Sb 617, छहाणSb88.

·IV 981 प्राकृत-वृत्त रूप-सूचि । 61 पञ्चाननललिता 12-10 1 6 20 29, Kd 2 14 R 100 62 मकरध्वजहास 12-11 1 6 2030 R 114 Sb 675, उपदोहक Kd 2 16 63 कामिनीहास 12-1366 19 41 R 126, Sb 6 87 64 अपदोहक 12-14 H 6 1942 R 10, 127 Sb 6 89 65 श्वेता 12-14 (4, 5, Is 4,4,7,s) VJs 3 54 66 भामिनी 12-14 (3 स 3 भ, s) Vjs 3 51 67 चन्द्रोद्योतक 12-14 (4x3, 4x3, s) VJs 4 84 68 प्रेमविलास 12-1566 1943 R 129 Sb6 91 69 काञ्चनमाला 12-16H6 19 41 R 132 Sb 698 '70 जलधरविलसित 12-17 H 6 19 15, R 134 Sb 6 95 71 पङ्कजश्री 13-7 H6906 R 48 Sb 6 12 72 नागकेसर 13-8 H620 12 R 68 Sb 632 73 कुघलयदाम 13-966 2023 R 86 कुरचक्दाम Sb 649 74मरवतमाला 19-1066 2030 R 102 Sb661 75 भ्रमरधवल 18-10 (6,4 3 6,4)H 5_37 R 25 Sb 4 19 76 दोहक 13 11 Ch. 21 Kd 2 15 Pp 1 78 कुमुमाकुलमधुकर H62036 R 116 Sb 677 77 उपदोहक 13-12 1 6 20 41 R 11, 127 Sb 4 6,6 88 78 अभिनवमृगाइलेखा 13-14 H 6 19 16 R 137 Sb 6 98 79 अमरधवल 13-14 (6,4, 3 6,4, 4) 1 5 38 80 सहकारकुसुममञ्जरी 13-15 H 6 19 47, R 140 Sb 6 100 13-15 (4,3, 44, 4, 7, 1s) Vjs 3 53 82 कामिनीक्रीडनक 13-10 HG 19 48 R 142 Sb 6_102 चूलिया Ck 26 Pp 1 167 चूडालदोहक Kd 2 17 83 कामिनीकङ्कणहस्तक 13-17 H G 19 49 R 144 Sb 6 104 84 उपचूलिका 13-21 Ch27 85 किङ्किणी 14- H6 207 R 30 Sb 611 86 नवचम्पकमाला 14-SH 6 2016 R 70 Sb 6 34 87 कलहस 14-066 2024 R 88 Sb 6 51 88 अभिनववसन्तधी1-10 H 0 20 31 R 104 SL 6 66 89 भ्रमरविलास 1.4-11 H6 2037 R 117 Sb 679 90 दोहक 11-1246 2049 R9 129 Sb45690 91 द्विपथक 14-12 (4x3 s 4, 4,ss) Vs 4 27 92 छणिका 14-12 Sb 80 93 कुसुमितकेतकीहस्त 14-13 1 6 2017 R 139 Sb 699 94 मुखपाल्नतिलक 14-10 H G_19 00 R 147 वरतिक Sb 6 107 95 बसन्तलेखा 11-16H6 1921 11 143 Sb 6109 96 गुणधरल 11-16 (6,4,46,4,4 -)H २ 36 97 मसना 1.-10 (3भ s स) Vs 3 52 98 मागधिका 14-16 (6 र, Is 8, र, Is) As I Kd 2 18 VJs 448, वताठी H 303, Kd 1 81 नन्दा ·1024 मङ्गल 104 गुणधवल . उन्दोऽनुशासनम् । [IV 99 to 99 आपातलिका 14-16(G, भ, ss 8, न, 3) H 3 03, Id 3, Vjs 4 50 100 सारसिका 14-16 (37, 3 भ, ss) Vs 3 50 101 विन्दुतिलक 14-16 (4x3, 5, 4, 4, 5, Is) VJs 4 6G 102 विपमगलिता 14-10 (4, 7,4, 4, 7, 2, 3) VJs 4 104 14-10 (cab =14, d=16) Sb 4 20 103 मधुरालापिनीहस्त14-17 H G 1952, R1al, Sto 6 lll 14-17 (G, 4, 1,6, 4, 4, 3)Ho 3G, R1 10 फुटुमलता 15-7HG 208 R. 32, Sb 616 106 विद्याधर 15-3H620 17, R 72Sb 6 36 107 सन्ध्यावली 10-91 62025,R 90 Sb 653 108 मनोहरा 15-101620 39R 106, Sb 668 109 मदनविलास 15-11 1 6 20 38, R 120, Sb 6 81, सदोहक Kd 2 16, उदाथक CL.28 110 चन्द्रलेखिका 10-12 1 6 20 44 R 131 Sb 692 111 कुअरविलसित 15-18 1 6 20 48, R 141, Sb G101 112 अनललिता 15-14 H.62001 R 118 Sb 6 103 113 मुखपति 15-1666 19 53212 R ID Sb6114 114 कुसुमलतागृह 15-17 H 6 1904 R 16, Sb G 110 110 शशिशेखर 10-716209 R 4 Sb G18 116 फुजरुकुसुम 16-SH 6 20 18 R 74 Sb 638 117 कुञ्जरललिता 10-9H 6 2026 R 92, जनदलिता Sh_G 3 118 छडुपिका 10-9 (4x4 4x21) Sb 87 119 आक्षितिका 16-10H62033 R 108 SUG70 120 विद्याधरहास 16-11 H 6 20 39 R 12. Sb 6 83 121 सुतालिङ्गन 16-1266 ..0 +2 R 132 Sb694 122राजहस 10-1366.09 R 113 Sb6103 123 मन्मथविलसित 16-15 H 6.0 32 R. 100 Sb G 110, चउपोश Pp 1 181. 124 कजललेखा 10-10 H6 20 54 R. 157 S6 114 1244पेसर 16-15 (ab = 1G cd=10) Ch -0 125 रनमाला 16-17 HG 1050 R Ico SbG 117 126 ओपच्छन्दसक 16-15 (G, र २ 8 र य)H 3 54 Kd 5 2 Vys 4 49 127 फदम्मशिरस् 17-* Sb 6 20 गार H.6 20 10, R.G 128 कुनुमास्तरण 17-3H620 19 R 76 Sb 640 129 कुसुमावली 1-9H62027RJI Sb657 130 किन्नरलीला 17-10 H G2032 R 110 Sbt 131 कुसुमायुधशखर !"-11 1 0 -0 10 R. 1 3 Sb 0 85 132 कहिल्ता 17-12R 13J काजामान 16-0 46 कानाभरण Sb GOG 133 अशोरपल्लवडाया!*-1-II.G -0 10 R 14 SbG 103 134 ओटलणकचारगडी17-18 H 6.00 R 1325b6112 ·VI.13] प्राकृत-वृत्त-रूप-सचिः। 135 किलिकिञ्चित 17-16 H.6.20. 55; R. 157; Sb. 6. 115. 136 शशिविम्बित 17-16 H. 6. 20. 56; R. 161; Sb. 6. 117. 137 घत्ता 18-18 Ck. 43. 138 चित्राक्षरा 24-26 As.27. 139 विपमा गलितक24-25 H.4.45. 140 विपमा गलितक 25-21 H. 4. 45. 1 रासालुन्धक 2 छइणिका 3 रासानन्दित 4 चूडामणि 5 वेरालु 6 भङ्गद्विपदी 7 चतुप्पथ *8 लर्लिंतफ 9 मङ्गल Section V विषमचतुष्पदी 11, 15, 12, 15 As. 10. 12,12,12,13 Sb.8.9. 12, 12, 11, 10 As.12. *13, 11, 12, 15 Ck.48. 13, 11, 13, 15 Ck.33. (4 or 5)x(s to 7) Jns. 5. 60-63. 14,10,20,20 Vjs. 4. 69. 19, 19, 19,20 As..18. 20 or 21,20 or 21, } H. 5. 39; R. 26; Sb. 4. 20. 220r 23, 22 or 23, 22,22,22,25 As.7. 26,26,30,27 As. 13. 10 संगतक 11 चित्ररेखा Section VI पञ्चपदी 1 करही मात्रा 18, 11, 13, 11, 13 Pp. 1. 137: Vis. 4. 30. नन्दा मात्रा 14,11,14,11,14 Pp. 1. 138. 3 मोदनिका मात्रा 14, 12,14,12,14 Vjs. 4.30. 4 घायसेनी मात्रा 15, 11, 15, 11,16 Pp. 1. 140. 5 भद्रा मात्रा 15, 12, 15, 12, 15 Pp. I. 141. 6 राजसेना मात्रा 15, 12, 15, 11, 15 Pp. 1, 142 (See also Pp. I. 133). 7 धारुनेत्री मात्रा 15,13,15,13,15 Vjs. 4.30. 8 तालकिनी मात्रा 16, 12,16,11,16 Pp. 1. 143. 9 मात्रा 16,12,16,12,16 H.5.17 R. 12Sb. 4.8%3B -राटक Ck31. 10 मचमधुकरी 16,11 or 12,16,1lor 12,16 H.5. 190Kd.2.28 com R. 13; Sb... 11 मत्सयालिका 16,18 or 19,10,12 or 18, 16 H.5.183; Kd.2.28 com.; R.13;Sb... 12 राङसेनी 16,14,16,14,16 Vjs.4.30. 13 मत्तविलासिनी 10,12,1# or ti, Infor 10; H.5.20, Kd. 2.23 Coun RSb. 4. 10.

·14 मत्तकरिणी छन्दोऽनुशासनम् । [VI.14 16, 12, 16 or 17, 12, 16 or 17; H. 5.21; Kd.2.28 com.; R. 14; Sb. 4. 10. 19, 11, 10, 11, 19 Pp. 1. 139. Mixture of different lines among these. H. 5. 22; Kd. 2.28 com.; R.15; Sb. 4. 11. 15 मोहिनी 16 बहुरूपा Section VII पट्पदी (Divisible into two similar halves ) 1-8 पट्पदजाति 7, 7, 10-17 H.6.15; Kd. 2. 29 com; R. 30-32; Sb. 5. 3, 4. 9-16 उपजाति 8,8,10-17 H. 6. 16; Rd. 2. 29 com; R. 30-323 Sb. 5. 5. 17-24 अवजाति 9, 9, 10-17 H. 6. 17; Rd. 2. 29 com; R. 30-32Sb. 5. 6. 8,8, 11 Kd.2.29 com. 10,8,11 Kd. 2. 29; ef. III. 166 above. 10,8, 12 See above III. 168, 176, 10, 8, 13 Ck. 43; Kd. 2. 29%; Pp. 1.99; छाणिका Sb.8. 11. 272 घत्ता 10,8, 14 See above III. 180-185. 27B घत्ता. 10, 8, 22 (14) See above III. 192. 10, 10, 17 Pp. 1. 156. 29 रसिका 11, 11, 11 Pp. 1. 86. 12,9,11 Kd. 2. 30. 12,8, 12Kd. 2. 30, Sb. 8. 11. 3. 32 घत्ता 12, 8, 18 Kd. 2.29; Sb. 8. 11. 2. 33 कीर्तिधयल 14, 8, 16 or 17 1.5.35; Kd. 2. 325 R.23. 34 पट्पद धवल 18, 12, 12 R.23; Sb. 4. 25 घत्ता 26 घत्ता 26A घत्ता 27 घत्ता 28 झुलणा 30 घत्ता 31 घत्ता 1 श्रीधवल 2 यशोधवल 3 यशोधवल Section VIII अष्टपदी (14,8,14, 3)x2H. 5. 33; Kd. 2.34. 14,12,14, 12, 11, 10, 11, 10 H. 5. 34; R. 22. 14, 12, 14, 12, 11, 12, 11, 121. 5. 34. Section IX द्विभङ्गी (Stropic Couplets) 1 अधिकाक्षरा (III. 151) + गीतिका (I. 43) अधिकाराशीपंक Jns. 5.57%B Vjs. 4.41-42. माकान्ता (III. 110) + गाया (II. 4)- सोपानक Vjs. 4. 77-78. 1 ·IA. 32] प्राकृत-वृत्त-रूप-सूचिः। 3 भाभाणक (III. 97)+ उल्लाल (I. 21-22)-रासाकुल Ck. 29. 4 कान्य (III. 131) + उल्लाल (I, 21-22) = षट्पद Ck. 12; Pp. I. 105. 5 कुभर (III. 1984) + गीतिका (I. 43)-कुअरशीर्पक Ins. 5. 58. 6 गाथा (II. 4) + कामिनीमोहन (III. 83)= चन्द्रायणी Ck, 39. 7 गाया (II. 4) + काग्य (III.131) = कुण्डलिनी Ck. 38, 8 गाथा (II. 4)+ निकलक (X. 4)- तल Vjs. 4. 80; cf. XI. 1. 9 गाया (II. 4) + भद्रिका (I. 43)= द्विभङ्गी H. 4.87. 10 पत्ता (VII. 27) + पत्ता (VII. 27)= द्विभङ्गी Kd. 2. 36. 11 दोहा (IV.76) + कामिनीमोहन (III. 83)= चन्द्रायण Ck. 32. 12 दोहा (IV. 76) + काव्य (III. 131) = कुण्डलिक Ck. 31; Pp. 1. 146. 13 दोहा (IV.76) + पत्ता (VII. 27) = द्विभही Kd. 2. 36. 14 दोहा (IV.76) + वस्तुबदन (III. 134)= द्विभनी Kd. 2. 35. 15 दोहा (IV.76) + संदोहक (IV. 109) = तरल Kd. 2.34. 16 द्विपदी (III. 158) + गीति (I. 30)= द्विमङ्गी H. 4. 86; Kd. 2.35%; R.2; SbP.4.2. 17 पुष्पदन्त (III. 196) + गीतिका (I. 43)= पुष्पदन्तशीर्षक Jns. 5. 58;= मालाशीर्षक Vjs. 4. 39-40. 18 भन्नद्विपदी (V.6) + गीतिका (I. 43)= द्विपदी Ins. 5.64. 19 भहुरासक (III. 130A) + अवलम्बन (III. 13)= रासक Jns. 5.72. 20 अमरावलि (III. 90) + गाथा (II. 4)= खडगुडक Vis. 4.73-75. 21 मात्रा (VI. 9) + दोहा (IV.76)रहा or वस्तु CE. 94; H. 5. 23; Kd. 2. 35; Pp. 1. 133--143; R. 15; Sb. 4. 11: Vjs. 4. 31. 22 माला (III. 197) + गीतिका (I. 43)- मालाशीर्षक Jns. 5. 58. 28 मात्रा (VI.9)+ उल्लाल (I. 22)= फुल Kd. 2. 33. 24 रासावलय ( III. 100) + उछाल (I. 22)= द्विमनी H. 4.87. 25 ललित (III. 1674) + गीतिका (I. 43) = ललितशीर्पक Jns. 5. 58. 26 वंशपत्र (III. 192A) + गीतिका (I. 43)= वापनशीपक Ins. 5.58. 27 वस्तुबदन (III. 134)+दोहा (IV.76)= द्विभङ्गी Kd. 2. 35. 28 वस्तबदन (III. 134)+ उल्लाल (I. 22)= कान्य or पट्पद or सार्धच्छन्दसू H. 4. 79 com; Kd. 2. 33; Pp. 1. 120ff 29 विदुर (III. 189A)+गीविका (I. 43)- विद्रुमशीर्पा Jns. 5. 58. 30 संगवक (III. 952)+ गाथा (II. 4) संगतक Vjs. 4. 64-65. 31 सुभद्रा (III. 18GA)+ गीतिका (I. 43)- सुभनाशीर्पक Jns. 5. 58. 32 संदानितक a group of any two metres. Vjs. 4. 86. [The following is an Alphabetical List of these Strophes:] मधिकाक्षराशीर्षक 1; कान्य इ. परपद 28, कुण्डलिक 12; कुण्डलिनी 73 रशीर्षक 53 खहदक 20; चन्द्रायण II; चन्द्रायणी 6; वरल 15; तल 8 द्विपदी 18; विभङ्गी 9, 10, 13, 14, 10,24, 27: पुष्पदन्वशीर्षक 17:फर 23; मालाशीर्षक-पुष्पदन्तशीर्षक 17,22; रहा 21; रासक 19; रासाकुल 3; ललितशीर्षक 25; वंशपयशीर्षक 26; वस्तुपा 21 विदुमशीर्षक 298 पदपद 4, 13; संगतक 30; साधंच्छन्दस्पदपद 28; सुमदाशीपंक 313; सोपानक2. ।

·Section X
त्रिभनी
(Strophio Triplets)
1 खण्ड (III. 17)+खण्ड+ गीति (I. 30)
द्विपदीखण्ड H.4.85; Kd. 2.36%3 R.1; SbP.4.1.
2 माया (VI.9)+दोहा (IV. 76)+ उडाल-विभली Kd. 2. 36.
3 द्विपदी (III. 158)+ खण्ड (III. 17)+गीति (I. 30)-त्रिभङ्गी Rd. 2. 37; R, 3.
4 अधिकाक्षरा (III. 151;)+ निर्वापिता (III. 72)+ गीतिका (I. 43)
-विकलक Jns. 5. 59; Vjs. 4. 43-45 = निर्वापिताशीर्षक Vjs. 4. 45 com.
5 द्विपदी (III. 158)+ अवलम्पक (III. 4)+ गीति-त्रिभनी H. 4. 88; R. 3.
6 मारी (III. 106)+ खण्डिता (III. 29)+गीतिका (I. 43)-निभही म... 89 com.
7 भङ्गाद्विपदी (V.6)+विदारी (III. 33A)+ गीतिका (I. 43)-द्विपदी Jns. 5.65,
Section XI
चतुर्भङ्गी
1 गाया (II. 4)+निकलक (X. 4)- उल Vjs. 4. 80.
2 पद्धतिका (III. 40)x4 = कहपक I. 6. 1 com; Kd.2.37; Sb. 8. 15.
group
of stanzas Sb.8.23.
Section XII
पञ्चभनी
1 गाथा (II. 4)+निकलक (X. 4)+गाथा (II. 4)= ताल Vjs. 4 80.
Section XIII
अष्टमङ्गी
1 पलक (Vjs. 2. 1.)+गीतिका (I. 43)
repeated 4 tines - द्विपदी Vjs.2..
Section XIV
द्वादशमली
1 वस्तुक (Vis.21)+विदारी (Vjs.2.5)+ गनिम (I. 43)
repeated four times-द्विपदी Vjs.2.4.

·B. प्राकृत-वृत्त-नाम-सूचिः। (B. Alphabetical Index) अगदललिता IV.117 अडिला III. 61 अतिदीर्घ I.90 अधिकाक्षरा III. 151. भधिकाक्षराशीपक IX.1 मनाललिता IV. 112 अन्तरगलितक III. 105 मन्तुल्लक III. 114 अपदोहक IV.64 भपरपध्या.गाथा भप्सर कुसुम I.60 अप्सरा I.53B III.51 अप्सरोविलसित III. 16 भभिनय I. 81 अभिनवमृगाकलेखा IV.78 अभिनववसन्तधी IV. 88 भभिसारिका IV.29 समरधवल IV.79 अमरपुरसुन्दरी I.13 अमृत I.85 मरविन्दक III. 94; IV.51 भवगाय II.16 अवजाति VII. 17-24 भवतंसक III. 108 भवदाम II. 17 भवदोहक IV.53 भरलम्ब III. 4, 17, 22, 29 भवस्कन्धक II.G भवस्थितक- उत्यस्क III.65 अशोकपल्लवमाया IV. 133 अचाकाम्बा III.110 माक्षिप्तिका IV.119 भानन्दि III. 36 मापालिका IV.99 माभाग III.7 भाभीर III.8 भामोद III.99 आयामक I. 51 भारनाल III. 174 आलिङ्गनक III. 1418 भावली III.95 इन्द्रगोप III. 186 उग्रगलितक III. 175 उत्थक्क III.GG उत्फुल्लक.18 उत्साह III. 133 उत्स्कन्धक II.3 उद्गता गलितक III. 170 उन्नाथ = गीति. I. 30; II. 123; IV. 109 उदाथक IV,109 उगीतक III. 1072 उद्गीति II. 1 उद्दाम II.18 उद्दोहक IV. 23 उपकाञ्चीदाम 1.54 उपखण्ड III.22 उपगन्धर्व 1.75 उपगरुडपद I. 28 उपगलित III. 104 उपगाथ II.20 उपगीति I.20 उपचित्र III.47 उपपूडामणि I. 58 उपचूलिका IV.84 उपजाति VII.9-16 उपदाम II.21 उपदोहक IV.69,77 उपभ्रमरपद I. 25 उपरसनादाम 1.56 उपवदन III.GI उपसंगीत 1.77 उपस्कन्धाI.26 उपायामकI.52 उसाल 1.21-29 ·- छन्दोऽनुशासनम्। एकक Vjs.2. भर IV. 35, 193A एकावली III.5 कुमारसटिता IV. 117 मोगुणक पारंगही IV. 134 कुभरविलसित IV. 111 भोपच्छन्दसक IV. 126 कुलरशीपंक 1.5 फोनिवपटव IV. कुण्डटिक IX. 12 फोठिलवाभवन IV. 132 कुण्डलिनी IX.7 फनाललेखा IV. 124 कुन्द III. 109 करवाXI. फुपिठरुष्ट रास E. V. 15 com. कदम्पशिरस्सीलालप IV. 127. कुखककुसुम IV. 116 कद् III.26.8 कुमुद I. 67367A कन्दोह-तीर्थानन I. 69 कुमुक III. 87 कमलाकर I.34 कुमुदिनी III. 115 करभक III. 135 कुरवदाम-कुवलयदाम काही माया VI.1 कुरर रासक H. V. 15 com, फरिमकरभुजा 1.7 कुलक XII. 1;see Sb. 8.23 कर (उहाल) I. 22 कुवलयदाम-कुरवकदाम. IV.73 कलकण्ठीरुत I.88 कुसुम III. 67 कलहंस IV.87 कुमुमनिरन्तर IV. 31 कुसुमवाण IV.48 काबनमाला IV.69 कुसुमलतागृह IV. 114 काउनलेखा I.14 कुसुमाकुलमधुकर IV.76 काडीदाम 1.53 कुसुमायुधशेखर IV. 131 कामलीला III. 189 कुसुमावली IV. 129 कामलेखा III. 155 कुमुमास्तरण IV. 128 कामिनीकरणहस्तक IV.83 कुसुमित केतकीदस्त IV.93 कामिनीकीडनक IV. 82 कुसुमिवा III. 148 कामिनीमोहन III.83 कृष्णसित रासक H. V. 15 com. कामिनीहास IV.63 केतकीकुमुम IV. 4.1 काम्य III. 131, 132, 13.43; IX.28 केसर IV.5 किङ्किणी IV. 85 कोकिल III. 144 किरमिथुनविलास IV. 55 कोकिलरिन्छोली IV. 41 किवरलीला IV. 130 कोकिलावली IV. 41 किलिकिबित IV. 135 कोहुम्भक III. 162 किसलयमाला III. 1573 कौमुदी III. 31 कीर्तिधरल VII. 33 कीटनक III. 85; IV. 17 कुखुम (उल्लाल) I.A क्षिप्तक-अडिळा A9. 21, 26 कुङ्कुमकला IV.28 शिप्तक 5. रथोडवा (Sk.) क्षिप्तिका = पाक्षिमिका IV. 119 कुकुमकेसर I.73 * III. 129; IV, 27; H, IV. कुलमतिल IV.14 41-75; SbP. III. I कुशुमतिलकावली I.35 खाकान्त रासक H.V.15com. कुडमलवा IV. 105 खाI.94 कुशुमलेखा IV. 60 खडटक Ix.20 ·प्राकृत-वृत्त नाम-सूचिः। BUT III. 17 चन्द्रोद्योत IV. 33 खण्डोद्गत III. 187%; IV. 11A, चन्द्रोद्योतक IV.67 खण्डिता III.29 चन्द्रिका III. 52 खिधितक 8. वंशपत्रपतित (Sk.) चपल I.82-83 खेटक III. 10 चपला see under गाथा and IV. 40 गानाङ्क III. 152 चम्पककुसुम IV.1 गणद्विपदी I. 3. | चम्पककुसुमावत IV. 10. गन्धारी III. 81A चम्पकशेखर IV.16 गन्धोदकधारा III. 27 चलतनु रासक H. V. 15 com. गरुडपद I.27 चारु I.15 गलितक III. 1033; 113; H.4. 29-40%; SbP.2.4 चारनेत्री (मात्रा) VI.7 चारुसेनी V.4 गलिता Vjs. 4. 89-105 चित्ररेखा V. 11 गाथI. 20; II.9; III.26 चित्रलेखा III. 154 गाथा II. 4; also ageneral term for | चित्रा III. 45; 152A any metre,ck H.7.33%BJns. 5. 73-75, Kd. 5. 10 चित्राक्षरा IV. 138 गाथिनी II.5,22 चूडामणि I. 57; V.4 ofta III. 159 चूडालदोहक IV.82 गीति 1.30 चूलिका IV. 82 गीतिका I. 39,43556B. छडणिका I. 38; IV. 15, 41, 60,92, गीतिसमI.31 118, V.25 VII. 25, 26,27 गुणधवल IV. 96, 104 छित्तक III.53 गोन्दल 1.78 जम्भेदिका I. 11 गोरोचना IV.36 जलधरविलसित IV.70 पत्ता I. 41; III. 15,60; IV. 31, 1373 जलहरण III. 185 VIL. 25-278; 30-32 जातीफल II.8 पचानन्द 1.42 जुल्हणा I.84 पकलकXI.3 ज्योत्ता III.21 पथरी I.80 झम्बटक III.27 चजल रासकम.V.15 com. झुलणा VII. 28 इमिला . दुमिला चतुष्पदी III. 100, 168, 176 ढोसा-गाथा II.4 चतुर्बोला IV. 123 वरकङ्ग III. 91, 107 बन्द्रक रासक E.V.15 com. तरल IX.15 पन्द्रलेखा 1.83 III. 141 तक IX.83;XI.1 चन्द्रलेखिका IV. 110 तारा III.32 चन्द्रहास IV.1 तारागणा IV.36 चन्द्राकान्वा III,71 वाराभुवक I. 62, 62A चन्द्रानन-मदनावतार III.89 ठालदिनी (मात्रा) VI.8 चन्द्रायण IA.11 वालवृन्तXII.1 बन्नापणी IX.6 तिलक III.74 धनुपथ 7.7.

·३६२ छन्दोऽनुशासनम्। मुरापाटनतिलक IV.94 लक्ष्मी III. 140 मुग्धगलिस III 190 लघुचनुप्पदी III. 34 मुग्धिका III 153 सम्बिता III. 11617 मेघ III 167 लयI 23 मेघा II 150 टलत I 15 मेहाणी III 185A लटित शीर्षक IX.25 मोदनिका (मामा) VI.3 लटितक III 113, V.7 मोहिनी (माया) VI 15 ललिता I 40, III. 113,137-38,1420 मौक्तिकदाम I 47, दाम्नी I 48 यसोपवल VIII 2-3 लवली I 12 रीलालय IV 127 Taat III 10 लीलावती III 182 रगडाध्रुवक III 65 वापन IV 192A रचिवा III 160, 161 वापर शीर्षक IX 26 रावस्तु IX 21 रतिरमणप्रिय । दार्घक 1 87 पशस्था III 172 रतिवल्लभ III 79 वदनक III 49, (common name R. 19, Sb 4.33) रवकण्ठिका 36 रखमाला IIL. 112, IV 125 वनफुलधुय IV 54 धनराजि III 111 रखावली IV 34 परतिल्क IV 94 रथ्यावणका 79 वसन्तलेखा IV 95 रमणीयक III 102 वसन्तोत्सव III 193 रसनादाम 155 रसिका VII 29 पसुद्विपदी 16 रागसेना (मामा) VI6 वस्तु IX 21 = रहा राजहस IV 123 वस्तुक III 100, 131, 143 राडकमाया VI 9 वस्तुवदन III 134 रावणह(म)स्तक IV 6 वानवासिका III 4G रास II 50 IVG वामनिका I 20 रासक III 101, 126, Ix. 19, also a वारगडी IV 133 general term, s. H 5 3-15, विगलित III.125 Vs 4 37-38 विगाय II 14 विगाथा उद्दीति II 1 रासानन्दिव V 3 विच्छित्ति I 17,III. 147 रासावलय III 100 विजयक III 1 रासालुब्धक 1 विजया I 1, III. 76 राहुसेनी (मामा) VI 12 विदाम II 15 रिपुच्छ दस् I 39 fagih III 33A, also cf. Vj& 2.3, रेवका I Sb829 रोदक =काय III 131 विद्याधर IV 106 रोला III 132 विद्याधरलीला IV.56 लक्ष्मिका III 164 विद्याधरहास IV. 120 रासाकुळ IX 3 ·प्राकृत-वृत्त-नाम-सूचिः। . . विद्युत् III. 68 विद्युलता IV.50 विद्युद्विलसित III, 1A विदुम III. 1653; IV. 189A विदुम शीर्षक IX. 29 विनता III. 177, 178 विपुला IV.30 विपुला गाथा . गाथा विभूति III.70 विभूषणा III. 59 विभ्रम III.75 विभ्रमविलसितवदन IV.52 चिलम्बिता गलिक III. 123 विलासिनी III.55-56%; 178A विशाला I.96 विश्लोक III. 44 विपमगलिता IV. 102 विपम शीर्षक III. 196 विपमा गलित IV. 139, 140 afteft III, 81 धीरप्रिय रासक H. 5. 15 com. वृन्तलक III.74 वेरालु V.5 वैशालीय IV.98 शतपत्र I. 89 शम्पा III.372 शशाश्वदना III.7 शशिबिम्बित IV. 136 वासियदना IIL.? शशिशेखर IV. 115 शालमझिका-पण्या II.84 शिखा 1.37; II. शिवरासक1.5.15com. शीर्पकम,4.76-83;R.6 शुभगलित III.92 शुभा III.86 श्मामा III.127 III. 90 धीधवल VIII.1 Fiat IV. 65 पदपर 1X4,28 पदपदजाति VII.1-8 पदपद धवल VII.34 संकीर्ण H.4.27 संकीर्णस्कन्धक II. 5,7. संकीर्णा H, 6.22 संकुलक III. 39 संगतक V. 10; IX.30 सगवा III. 171 सगलितक III. 18. संगाथ II.18 सगीत I.76 संदानितक IX.33 संदाम II. 19 संदोहक IV. 109 सन्ध्यावली IV. 108 समगलित III. 145 समनकुंटक III. 120 समशीर्पक II. 12xIII. 195 संपिण्डिता गलिता III. 102 सरस्वती III. 69. सहकारकुसुममारी IV. 80 सामुद्गक IV.2 सामुद्रका III. 169 साम्या.न्या सारण IV.57 सारसिका IV. 100 सार्धच्छन्दस् IX 28 सालभझिका III.1422 सिंहपद 1.86 सिंहविक्रान्त I. 72 सिंहविजृम्भित IV.7. सिंहावलोक III. 42 | सिंहिनी II.7 सिदि III. 37b मुखागस IV.49. मुतारा III. 191 मुतालिग्न IV. 191 सुधा शुभा. मुन्दरागटिव III. 20 भुरभा III.89 ·भी नशा मप संप्रद ३ सुभग I.66 मुभगविलास IV. 1 मुभद्रा IV. 186A मुभद्रा शीपंक IX. 31 मुमाला III.77 मुमना III. 33 मुमनोरमा IV. 12 मुमह III. 2GA मुमुखी IV.49 मुरक्रीडित L.71 सोपानक III. 10; Ix.2 सोमकान्त नाराच III. 142 सोरठ- अवदोहक IV.53 ATEIT III. 102 । उन्दोऽनुशासनम्। स्कन्धकसम I. 45; Oसमा L 16 स्थविरासन: 1.65 स्वमक 1.59 स्वरद्विपदी I.4 हंसिनी III. 24 इंसी III. 88 हा III. 176 हरिगीत - गीत III 159 हरिणीकुल 1.29 हरिणीपद I. 33 हाकलि III. 28 हीर IIL 124 हीरावली IIL.93 हृदयालिका R.5.21; SB. 4. 15 हेला III. 122