·[ All rights reserved by the publisher. ] Publisher: Pandurang Jawaji, 'Nirnaya-sagar' Press, Printer:-Ramchandra Yesu Shedge, 26-28,Kolbhat Street, Bombay.

·काव्यमाला ५६० महाकविश्रीमद्वाग्मटविरचितं नेमिनिर्वाणम् । जयपुरमहाराजाश्रितमहामहोपाध्यायपण्डितदुर्गाप्रसाददारक- केदारनाथकपाङ्गीकृतशोधनकर्मणा शिवदत्तशर्मणा, मुम्बापुरवासिपरवोपाह्वपाण्डुरङ्गात्मजकाशी- नाथशर्मणा च संशोधितम् । द्वितीयावृत्तिः। मुम्बय्यां पाण्डुरङ्ग जावजी इत्येतैः, खीये निर्णयसागराख्यमुद्रणालये मुद्रयित्वा प्राकाश्यं नीतम् । शकाव्दा. १८५८, अनाब्दाः१९३६. SISAN मूल्य SRISER मका ·२ काव्यमाला। खस्ति क्रियात्वस्तिकलान्छनो नः स्तम्भायमानोरुभुजः सुपार्श्वः । विडम्बयामास विलासवेश्मश्रियं सदा यः करुणातरुण्याः ॥ ७ ॥ चन्द्रप्रभाय प्रभवे त्रिसंध्यं तस्मै नमो विस्मयनीयभासे । यत्पादपद्मौ सविधस्थितेऽपि चन्द्रे विनिद्राद्भुतकान्तियुक्तौ ॥ ८ ॥ भूरिप्रभानिर्जितपुष्पदन्तः करायतिन्यकृतपुष्पदन्तः । त्रिकालसेवागतपुष्पदन्तः श्रेयांसि नो यच्छतु पुष्पदन्तः ॥९॥ मूर्धा मुहुश्चुम्बितभूतलेन तं शीतलं देवमहं नमामि । यसिन्मनोवर्तिनि सर्वतोऽसौ निवर्तते दुर्गतिदुःखतापः ॥ १० ॥ सुवर्णवर्णधुतिरस्तु भूत्यै श्रेयान्विभुर्वो विनतामसूतः । उच्चैस्तरां यः सुगतिं ददानों विष्णोः सदानन्दयति स चेतः ॥ ११ ॥ श्रीवासुपूज्यः स जपारुणो वः श्रेयः क्रियावादशतीर्थनाथः । सद्वृत्तमुक्तावलिमध्यवर्ती यः पद्मरागश्रियमादधाति ॥ १२ ॥ वन्दामहे पादसरोजयुग्ममन्तः कृपालोविमलस्य तस्य । ' यश्वापषष्ट्या कलितान्यष्टिस्तथापि पार्श्वस्थितकोलराजः ॥ १३ ॥ ज्योतिर्गणैः संततसेव्यमानमनन्तमाकाशमिव स्तवीमि । सूर्यायते यत्र विमावितानं निशाकरत्याननमण्डलं च ॥ १४ ॥ तं धर्मनामानमहं महेशं भक्त्या भवच्छेदकर सरामि । यः सुत्रताभानुसुतत्वमुच्चैर्ऋतप्रभाभ्यां वदतीव देवः ॥ १५ ॥ शान्ति स वः शान्तिजिनः करोतु विभ्राजमानो मृगलान्छनेन । १. 'पुष्पदन्तौ पुष्पवन्तावेकोक्त्या शशिभास्करौ' इति हैमः. २. 'पुष्पदन्तस्तु दिमागे जिनमेदे गणान्तरे' इति हैमः, ३. 'शीतलः शिशिरेऽर्हति' इति हैम:. ४. 'श्रेयसस्तीर्थकरस्य माता विनता' इति टिप्पणी. ५. "विमलोऽहति निर्मले' इति हैमः. ६. 'मनन्तलीकृद्धिादि । विष्णौ शेषे इति हैमः.

·१ सर्गः] नेनिनिर्वाणन् । ३ शीत विचन्दैनन्हेनुर्वः पाचव्ययको वमूव ॥ १६ ॥ देव्याः श्रियो यस्तनयः प्रसिद्धः श्रीकुन्युरन्यद्भुतरूपमूर्तिः । निगाहनानोऽपि मनांसि नासाकलापि तापाय सवः पुनातु ॥ १७ ॥ मराय तलै विजितसराय नित्यं नमः कर्मविमुक्तिहेतोः । यः श्रीमुनित्राचन्योऽपि भूत्वा रामानुरको न बभूव चित्रम् ॥ १८ ॥ पाकुटामावमिलिनिनो का नियमातनोतु । कुरोः इन्सारि न यन्स जावं दुःयामननं भुवनेश्वरस ॥ १९ ॥ ब्रो नति श्रीनिवान्यामानविद्रो विदधातु तुष्टः । जन्नर्निरव्यान्न पत्र प्रचारं येनालदुर्गादरिजनमत्तम् ॥ २० ॥ नमानि मच्या ननिनामध्यं सवेशनज्ञानतमोनिवृत्त्यै । लिनो मवाचनमणन नूनं यो योगनिद्राममनजिनेन्द्रः ॥ २१ ॥ श्रीनेनिनायस जयन्ति कान्तान्ताः कान्तयो यानुनत्रीचिकरपाः। धर्मोपदेशे दशन्ममामिः फेनायितं यत्र बिसारिणीमिः ॥ २२ ॥ श्रीपार्श्वनाथः स जयत्यजन्तं यलिन्ननकान्त त्रिधाविहती। खनिड्व्यप्रन्या सिवानामेकान्तमन्तन सुखं परेषाम् ॥ २३ ॥ श्रीनारनाथाय नमः प्रज्ञानानन्तवीर्यातिश्याय तसे। अन्तःसमेकनपरिमतो यः कामादि युगाजिगाय ॥ २४ ॥ सा मारती वो बिम्गय भूयायस्कीगीतरसेन लक्ष्मीः । कराते क्रमले वसन्ती सहानवस्वानमनमागात् ॥ २५ ॥ : एक: प्रकृत्या जगतोऽनुकूल प्रशासमन्यः प्रतिकूल एव । मतः सोऽनाप्यमतोऽनुवृत्त विशेषशाली भवति प्रयतः ॥ २६ ॥ 1. प.महल, परिवाशनां वा. २. अनिता दशरथपनी, अरवायकर- नन ३.३. पमो दायिः रामा नबलः ·काव्यमाला। शलाकयोन्मीलयतो विधातुर्मुखाच्युतेवाञ्जनवारिरेखा ॥ १९ ॥ आबद्धनानामणितान्कणद्भिर्विहंगमैः सक्ततरङ्गबाहुन् । शिरोगृहावत्र नदीनदीनसनानपश्यन्मिथुनानि हर्षात् ॥ ५० ॥ दुष्कर्मनिर्माणनियोगदक्षं मृगेक्षणानां च नृणां च नक्तम् । निर्वासयामास निवासरत्नप्रभोद्गमैर्या बहिरन्धकारम् ॥ ५१ ।। सुश्रूयुगं चञ्चलनेत्रवाहं यस्यां स्फुरस्कुण्डलचारुचक्रम् । आरुह्य जातस्त्रिजगद्विजेता वधूमुखस्यन्दनमजन्मा ॥ ५२ ॥ मनो मनोभूरपि मानपात्रं यत्राङ्गनानां मदनो बबाधे । भवन्ति यद्वा मधुबद्धरागाः कृतोपकारेऽपि विकारवन्तः ॥ ५३ ॥ घनश्रमं मूर्धजधृ"मस्तोमेषु यस्यां गृहबर्हिणानाम् । अम्भश्युतश्चन्द्रकरैर्निशायां चन्द्राश्ममय्यः सुषुवुः प्रणाल्यः॥ ५४॥ यत्रेन्दुपादैः सुरमन्दिरेषु लुप्तेषु शुद्धस्फटिकेषु नक्तम् । चक्रे स्फुटं हाटककुम्भकोटिर्नभस्तलाम्भोरुहकोशशङ्काम् ॥ ५५ ॥ निशासु शय्यापरिवर्तलुप्ता कपोलपाली मृगनाभिशोभा । अलप्तवत्कुण्डलनीलरत्नप्रभामिराभासत यद्वधूनाम् ॥ ५६ ॥ यमैकवृत्तेर्धनवाहनस्य प्रचेतसो यत्र धनेश्वरस्य । व्याजेन जाने जयिनो जनस्य वास्तव्यतां नित्यमगुर्दिगीशाः ॥ ५७ ।। भविष्यतस्तीर्थकरस्य नेमेनिमित्तमत्यन्तमनोहरश्रीः । कृतिः सुराणां ससुरेश्वराणां या प्राप सौरीति ततः प्रसिद्धिम् ।। ५८ ॥ १. शोभनं भ्रूयुगं यत्र, शोभने ध्रुवौ युगं यत्र । चञ्चले नेत्रे वहतीति, चच- लनेने एव वाहावश्वौ यत्र । स्फुरतो कुण्डलयोश्चारु चक्रं यत्र, स्फुरन्ती कुण्डले एव चारुणी चक्रे यत्र. २. अहिंसादियमपरस्य, यम इसका मुख्या वृत्ति. शक्तिर्यत्र । प्रभूतयानस्य, मेघवाहनस्येन्द्रस्य । प्रकृष्टचित्तस्य, वरुणस्य । धने- श्वरस्य, कुबेरस्य.

·७ १ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । सद्रतरत्नाकरचारुकाञ्ची महीमिवान्यां यदुवंशवन्धः । अपालयत्तां विजयामिधानं नृपः समुद्रोपपदं दधानः ॥ ५९॥ झलज्झलदिग्गजकर्णकीर्णैर्वातैरिवाशासु सदा प्रदीप्तः । यस्यारिभूमृद्वनवंशदाहे प्रतापवह्निः पटुतां बभार ।। ६० ॥ यदर्धचन्द्रापचितोत्तमाङ्गरुद्दण्डदोस्ताण्डवमादधानः । विद्वेषिभिर्दत्तशिवाप्रमोदैः कैः कैर्न दधे युधि रुद्रभावः ॥ ६१ ॥ यस्मिन्भुवो भर्तरि सत्यसंधै त्रयी गतिभूमिभृतां बभूव । तत्पादसेवा मरणं रणे वा कचिन्निवासो विपुले वने वा ॥ ६२ ।। द्वे कौतुके हन्त यदातपत्रच्छायातलस्थायिनि भूतलेऽस्मिन् । संतापमापद्यदसाधुवों यदृष्टिरप्यस्खलिता बभूव १३ ॥ होलापदूरीकृतकोपलज्जाः सन्नाभिमानास्तनवप्रभावाः । मन्त्रप्रयोगादबलाः सहेलं येनाक्रियन्त प्रतिपक्षभूपाः ॥ ६ ॥ यसिञ्जगज्जेतरि याचकेभ्यो प्रामाननन्तान्वितरत्यजस्रम् । स्पर्धानुबन्धादिव भूरिदेशत्याग वितेने यदरातिवर्गः ॥ ६५ ॥ न व्यञ्जनत्वे परवर्णयुक्तिरासीन्न वाञ्छत्वमतः प्रतीमः । यद्वैरिनारीनयनारविन्देष्वसधिकार्य प्रकटीबभूव ॥ ६६ ॥ श्रोतुं यशः कान्तमशक्नुवन्तस्तद्वैरिणो ये युधि मृत्युमीयुः । तैः कष्टमश्रावि वधः स एव दिव्याङ्गनाभिर्दिवि गीयमानः ॥ ६७ ॥ १. समुद्र विजयाभिधानम् २ बाणकर्तितम्, चन्द्रभूषित वा। शिवा . गाली, पार्वती था। रौद्ररूपम् , शिवत्वं च. ३. 'हा' इत्यालापन दूरीकृते कोप- लज्ने यैस्ते, हालया मद्येनापदूरीकृते कोपलजे यामिस्त्राः । सन्नोऽभिमानो येषा ते अत एवास्तो नव. प्रभावो येषा ते, सुन्दरनामेर्मानेनास्तो नवाना यूना प्रभावो धैर्यरूपो यामिता । यद्वा-समोऽभिमान आ समन्तात्स्तनोच्चत्वं यासा ता । यद्वा-सुन्दरो नामिमानो यासा ता, खनयोर्वप्रभाव उच्चता यासु ता.

·८ काव्यमाला। शून्ये यदीयारिपुरे पुरारेग्निः पुरोवाहमवेत्य सत्यम् । उत्कर्णिताः संभृतहुंकृताच जिहाञ्चलैरुल्लिलिहुश्चमर्यः ।। ६८ ॥ आहारदानान्यखिलानि यच्छन्नजायताक्षीरकृतार्थितार्थी । यो दानवत्वे सुरलोकभक्तः को बुध्यते राजगतिं विचित्राम् ।। ६९ ॥ उरःप्रहारत्रुटितोरुहारमुक्ताफलैंरिविलासिनीनाम् । पेते क्षितौ यत्नवकीर्तिवल्ली बीजैरिवाश्रुप्लवपक्किलायाम् ॥ ७० ॥ वसुंधरा धारयतः खघमें यस्योरुदोश्चण्डिममण्डनस्य । कलौ कदाचिन्न किलाभिमुख्यं भेजे दुराचार इवारिवर्गः ॥ ७१ ॥ न केवलं यत्पदपीठसङ्गादानम्रचूडामणयो नृपाणाम् । भूरी (1) वभारानतभूमिगोलदोलापि तैालपतेश्च धृष्टाः ॥ ७२ ॥ अथात्मजं श्रीवसुदेवनानः खचातुरत्यद्भुतभक्तिभाजः । निवेशयामास स यौवराज्ये गोविन्दमानन्दितदेववृन्दम् ॥ ७३ ।। समुच्छलत्कजलकोमलश्रीस्तत्कालजन्मा यमुनाप्रवाहम् । चिच्छेद यो दीप इव प्रभावांस्तमःसमूहं सुदशोपगूढः ॥ ७४ ।। कथं यथावन्ननु चक्रपाणेनिरुच्यते तस्य चरित्रमत्र । वधोद्यतायाः किल पूतनाया यः पीतरक्तोऽपि बभूव कालः ।। ७५ ॥ प्रकोपतः कण्टकितप्रकीर्णरत्नप्रभाकेशरभासुरास्यम् । यः केलिनीलोत्पलवत्कलिन्दकन्यादात्कालियमाचकः ॥ ७६ ॥ विध्वस्तबन्धं त्रुटिताङ्गसंधि दलद्विशालाक्षमुदस्तपादम् । यथा शिशुत्वे शकटं तथा यश्चाणूरमल्लं दलयांचकार ।। ७७ ॥ स्यां जनानन्दकरीं दधानः श्रियं सदा सौरभसं प्रपन्नः । १. 'न क्षीरेण पायसेन' इति विरोधः, 'अक्ष्णः प्रेरणेन' इति परिहारः २. दानित्वे, दनुजत्वे. ३. वर्णपरत्वेन विरोधः, भन्यार्थत्वेन परिहारः ·१ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । उन्मूलयन्यस्तरुयुग्ममुच्चैर्महाबलत्वं जगति प्रपेदे ।। ७८ ॥ गोवर्धनोभृति येन दोर्ध्यामभ्युद्धृते भूतलमापतन्त्यः । आरोहणार्थ स्फटिकावनद्धसोपानशोमा सरितो वितेनुः ॥ ७९ ॥ रतन लिप्तः करवज्रपातवान्तेन यः केशिकिशोरकस्य । दावामिधूमः स मया महीन्ध्रज्वालाभिराश्लिष्ट इवावभासे ।। ८० ॥ यशोदयानन्दसमीहयालं प्रवर्धितात्मा विदधद्विभूतिम् । रणे च दाने च विशालशक्तिनिष्कं सतां यः प्रथयांचकार ।। ८१ ॥ तेनाथ निर्मथितदानवनाथधामा श्रीमाल्लघूकृतमहीतलभूरिभारः। राजा समुद्रविजयः सुतलामहेतोः किं तन्न यद्तमसौ चिरमाचचार ।। ८२ ॥ द्विरदकरजलार्द्रद्वारमाचारनम्र- क्षितिपललितहारखस्तिकैः खस्तियुक्तम् । तरलतनयशून्यप्राङ्गण चीक्षमाणो भवनमवनिनाथः काननं सोऽथ मेने ॥ ८३ ॥ इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये पुत्रचिन्ताभिधानो नाम प्रथम. सर्गः। द्वितीयः सर्गः। अथैकदा सदसि दिगन्तरागतरुपासितः क्षितिपतिभिर्महीपतिः। नभस्तलादवनितलानुसारिणीः सुराङ्गनाः स किल ददर्श विस्मितः॥१॥ निरम्बुदे नभसि नु विद्युतः कचिन्नु तारकाः प्रकटितकान्तयो दिवा । सविसयैरिति नितरां जनैर्मुहुर्विलोकिताः पथि पथि बद्धमण्डलैः ।। २।।

·काव्यमाला - वितन्वतीवियति विराजिभिर्मुखैविभावरी विभुनिकुरुम्बडम्बरम् । विवृण्वतीरिव मणिकिङ्किणीरवं स्मरद्विपं सहचरमात्मनः स्फुटम् ॥ ३॥ सुरद्रुमप्रसवसमूहशेखराण्युपर्युपर्यलिवलयैर्विसर्पिभिः । परिस्फुरन्मरकतरत्ननिर्मितैर्विराजिता इव नवधर्मवारणैः ॥ ४ ॥ समन्मथं प्रथितभुजावलम्बनैर्दिनेश्वरैः स्वयमिव रत्नकङ्कणैः । मुखप्रभापटलजलप्रमायितैः कृतश्रियः कनकमयैश्च कुण्डलैः ॥ ५॥ कुचस्थलीनिबिडनितम्बमण्डलीभरादिव त्वरितमधश्चरिष्णवः । विभूतिभिर्विरचितविस्मयां तदा] क्षणेन ताः क्षितिपसभामवातरन् ॥६॥ उपेत्य च क्षितिपसमीपमुज्ज्वलद्विजप्रभापटपिहितक्षताधरा । समुद्यतैः कियदपि दक्षिणैः करैर्जयेति ताः सममुदचीचरन्वचः ॥ ७ ॥ महीपतेरनुपमरूपसंपदा सविस्मया इव विनिमेषलोचनाः। सिषेविरे सरभसकिंकरार्पितान्यनुक्रमं कनकमयासनानि ताः ॥ ८॥ अथोच्चकैरमरमहीध्रकन्दरां निनादयन्हरिरिव रत्नसंसदम् । गभीरया गुरुरवनिर्भृतां गिरा नभश्चरीनिकरमसावभाषत ॥ ९ ॥ समीहया सह भवदिष्टसंपदां पुरंदरादभयमुपेयुषां सदा । नभःसदां न खलु नृपैःप्रयोजनं प्रतन्यते किमपि कदापि यद्यपि ॥१०॥ विधीयतां किमिति तथापि जल्पते भवादृशे सदनमुपागते जने । प्रयोजन खमिदमहो यदर्थ्यते निदेशनाधिगमनिमित्तमुत्तमः ॥११॥ नरेश्वरे गिरमिति गर्जिगौरवामुदीरयत्युदयपरम्परास्पदे । गरीयसी युवतिषु तासु जल्पितुं प्रचक्रमे कमलनिकेतवासिनी ॥१२॥ न युज्यते नरवर वक्तुमीदृशं वचस्तव त्रिदशकलाशरीरिणः । महीपतिर्दशमुखदारणादिवो भयज्वरं किमु न जहार राघवः ॥१३॥ दिवस्पतेर्विजययशःपताकिकां किलोवंशीमसुरवरेण केशिना ।

·२ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । हृता जवादपहृतदैत्यजीवितः पुरूरवाः किमु न समानयनृपः ॥ १४ ॥ विमति यः शिखरनिवेशसुस्थितां नमःसदां पढममरावती पुरीम् । बुराचलं कलयति तं वसुंधरा धृता सती नरपतिबाहुविक्रमैः॥ १५॥ सुंधराधिपतिममर्त्यजातितो विलक्षणं न खल पुराविदो विदुः । अमानवैः कलिततनुः पराक्रमैर्विभिद्यते नरवपुषा स केवलम् ॥१६॥ तुमचये महति निमजतः सतो जनस्य सत्पथपरिदर्शनं दिशन् । देगन्तप्रथितरथाश्वसंचरः प्रभाकरो भवति नरेश्वरः स्फुटम् ॥ १७ ॥ इधद्धनुर्धनरवराजितं कृती कृतार्थयञ्जनमिह कामवृष्टिभिः । परिक्षतक्षितिघरपक्षसततिः पुरंदरास्किमपि न हीयते नृपः ॥ १८ ॥ पदाज्ञया स्खलितमिदं न लवते निजं निजं जगदवधि कदाचन । योः समप्रकटितदण्डचण्डयोः किमन्तरं नरपतिधर्मराजयोः ॥ १९ ॥ निरागसाममृतसमानसंगमः कृतैनसां प्रकटितदाहडम्बरः । हुताशनः क्षणमधिवासितो यथा तथा नृपः सहजगुणेन वर्तते ॥२०॥ चतुर्दिगस्खलितजवप्रचारिणं विना न यं प्रभवति जीवितुं जगत् । स भूपतिः कृतशुचिमित्रसंगतिर्महावलः कथय कथं न कथ्यते॥२१॥ वनीपकानमिलपितेन योजयन्ननेकधा विरचितकोशसंचयः । नराधिपः कथमिव नाभिधेयतां प्रपद्यते धनदधनेशसंज्ञयोः ।। २२ ।। बचोऽथवा प्रकृतिक्शादनुद्धतं महात्मनामलधुतरक्रियाकृते । महीरुहामिव कुसुमं महीयसे प्रकल्पते प्रतनु फलाय निश्चितम् ॥ २३ ॥ भवाहशामकृशविभावसझनामियं च मे चरितकथासु धृष्टता । तदस्मदागमननिमित्तमुत्तम क्षमाभृतामवहितमानसः शृणु ॥ २४ ॥ शरहलव्यपगतपञ्चलक्षकाः समा ययुर्नमिजिनराजतीर्थतः । १. शरद्दलेन हायनार्धन षण्मासेन.

·१२ काव्यमाला। . इतः परं गतवति चार्धवत्सरे जिनान्तरं मुनिभिरितीरितं हेरेः ॥२५॥ शिवाभिषां दधति पवित्रविग्रहे परिग्रहेऽम्बुधिविजयस्य भूपतेः । जगत्रयप्रगुणितधर्ममङ्गलो भविष्यति प्रभुरिह नेमिरात्मजः ॥ २६ ॥ सुरेश्वरः स्मरणसमागतं ततः कृताञ्जलिं जनमिममेकहेलया । शिवां नमःसरितमिवातिपावनीमुपासितुं तव महिषी समादिशत् गार७॥ इति क्षितेरधिपनिशान्तवर्तिनीं त्वदाज्ञया त्रिभुवननाथमातरम् । निषेवितुं परिणतपुण्यसंहतिः समीहते हरिहयकिंकरीजनः ।। २८ ॥ प्रजस्पितां जलरुहहर्म्यया गिरं निशम्य तां स तनयचिन्तयोज्झितः। प्रभुर्भुवः सपदि बभूव भासुरः प्रभापति लघरलेखया यथा ॥ २९ ॥ घनानभिप्रकटितरागयोगया प्रबाधितुं जिनवृजिनानि संध्यया । सतीव्रतमहपरयेव संश्रितां नखप्रभापटलमिषेण पादयोः ॥ ३० ॥ दुरुद्वहस्तनयुगभारधारणश्रमागमादिव तनुमध्यदेशया । परिष्कृतामनुकृतकल्पशाखया प्रभावतस्तनुलतया पवित्रया ॥ ३१ ॥ वितन्वतीमघरदलस्य तेजसा विसारिणा हसितरुचां चयेन च । कपोलयोर्मुगमदपत्रवल्लरी सपल्लवां सकुसुमसंगमामिव ।। ३२ ।। नृपाज्ञया तदनु निशान्तमन्तरा प्रवेशिताः सविनयसौविदल्लकैः । विलोक्य ताममरचकोरचक्षुषः खचारुतामदपरिहारमावहन् ॥ ३३ ॥ (कुलकम्) महीतलावतरणकारणे निजे निवेदिते प्रणतिविधानपूर्वकम् । नृपप्रियामतिमुदितामुपासितुं प्रचक्रमे सुरपुरसुन्दरीजनः ।। ३४ ।। दधानया मरकतधर्मवारणं कयापि सा सकनकदण्डमावभौ स्थिराचिरथुतिलतमब्दमण्डलं नमःश्रिया दिगिव दिवौकसां स्त्रिया ३५ १. हरेरिन्द्रस्य. २. समुद्रविजयस्य.

·२ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । १३ रणझणन्मणिमयकङ्कणोत्करैः करैरुदीरितजयजल्पितैरिव । उदक्षिपरिक्षतिपकलत्रपार्श्वयोः प्रकीर्णके मुहुरमराङ्गनाजनः ॥ ३६ ॥ देव सा मनसि समीहितं दधे सुराङ्गनास्तदविदुरात्मशक्तितः । पप्रिया न कमपि तेन कर्मणां प्रवृत्तये वचनपरिश्रमं ययौ ॥ ३७॥ जगत्रयीयुवतिषु देवि केवलं गरीयसी त्वमसि गुणैरनुत्तरैः । हमामिति प्रथितसदर्थगीतयो विकखरैर्जगुरथ काश्चन खरैः ॥ ३८ ॥. कृतास्पदं महति नितम्बमण्डले प्रियं कृताप्रियमिव नर्तितेक्षणा। मृगेक्षणा क्षणमथ कापि पाणिना पटीयसी पटहमताडयत्तराम् ॥ ३९॥ फुटीभवन्नवरसनीरनिर्झरैरिवापरा विरचितलास्यविनमा। अमिक्रियात्रुटदुरुहारनिर्गतैः सभाजनं मणिनिकरैरपूजयत् ।। ४० ॥ . कयापि वाग्विरचितचातुरीभृता समीरितान्युपचितरोमहर्षया । भवान्तरे कृतसुकृतानि शृण्वती मुमोच सा निजविभवेषु विस्मयम् ॥११॥ दधानया धृतनवरागमम्बरं विभावरीमिव ननु संध्यया शशी । कयापि तामभि मणिदर्पणो दधे प्रसाधनेक्षणविधये प्रतिक्षणम् ॥ ४२ ॥ कृतादराः क्षितिपकलत्ररक्षणे करस्थितैरसिभिरमय॑योषितः । मनोहृतो भृशमभजन्त भीमतां भुजंगमैर्मलयरहो लता इव ॥ १३ ॥ परिस्फुरद्रुचिरपरागहारिणी नजं नवां सुकृतपरम्परामिव । सुराङ्गना नृपतिमृगीशो मुदे दिन दिन प्रति विततान काचन ॥१४॥ सुधाभुजां युवतिभिरेवमादरादुपासिता समजनि सा सुरीतिमिः । गुणैर्युतं वपुरपदोषमीयुषी महाकवेरिव विमला सरखती ॥ ४५ ॥ अथैकदा त्रिदशविलासिनीजनप्रवर्तिताद्भुतजिनधर्मसंकथा । १. सपक्षे-द्वितीयान्तमेकं पदम्, सुकृतपरम्परापक्षे-परिस्फुरखचि सुरा- झना अपरागहारिणी वैराग्यशोभिनी सुकृतपरम्पराम्...

·१४ काव्यमाला। 4 . ददर्श सा सुखशयिता सती सती क्षपापरिक्षयसमये क्रमादिदम् ॥ ४६॥ समुल्लसत्पृथुतरदानवारणं दिशां गजैः सह दधतं शिवारणम् । कपोल्योः श्रवणकृतालिवारणं गृहाङ्गणस्थितममेरेशवारणम् ॥ ४७ ॥ समायतप्रकटितपुच्छनिर्भर घनारवैर्मुखरितसर्वदिङ्मुखम् । चलाचलं सुरुचिरकाननश्रियं हिमक्षमाघरमिव सार्षभेश्वरम् ॥ १८ ॥ विपाटितद्विपपतिरक्तपाटलैनखाङ्कः कुटिलकठोरकोटिभिः । मनोहरं गुरुगिरिगह्वरे हरि त्रिपत्रक तरुमिह कोरकोस्करैः ॥ १९॥ , श्रियं दलजलरहतल्पकल्पितस्थितिक्रियामिलितरजश्चयादिव । तडिल्लताललितशरीररोचिष विभूषितां युतिभरभव्यभूषणैः ॥ ५० ॥ गुणाश्रयाः सुमनस इत्यसंशयं निवेदयन्मधुरमधुव्रतारवैः । पुरो महाफलजननाय योग्यतां गतं मुहुः सुरकुसुमस्रजोर्युगम् ॥ ५१ ॥ करोत्करं दधतमखण्डमण्डलं निशाकरं नभसि कुरङ्गसंगतम् । सषट्पदं महति कदम्बपादपे प्रसूनकं नवमिव चारुकेसरम् ॥ ५२ ।। प्रसर्पता तिमिरनृपेण सर्वतो नमः शिलातललिखितां प्रशस्तिवत् । करोत्करैः कुपितमिवोडुमण्डली तमोरिपुं विरमयितारमम्बरे ॥ ५३ ॥ पयोधृति प्रगुणशरीरशोभनं तिमिद्वयं कलशयुगं च काञ्चनम् । सरोवरं कुवलयनुसभूषणं तरङ्गिणीपतिमपि विद्रुमाञ्चितम् ॥ १४ ॥ जपारुणैः किसलयितां तमेकतः सुधासितैः कुसुमितकायमन्यतः । मणिनजैर्मधुकरितं सितेतरैः समुन्नतं तरुमिव सिंहविष्टरम् ॥ ५५ ॥ रणझणन्मणिमयकिङ्किणीरवैरिवोद्विरद्वगनविहारिणां गिरम् । विमानमुत्तरलपताकिकाञ्चलैर्निवारयन्खयमिव रेणुसंगमम् ॥ ५६ ॥ खफूत्कृतज्वलितविषानलोल्कया करालितामिव परितोऽपि बिनता । . १.इन्द्रगजम्. २. षण्डम्.

·३ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । फणावलीमरुणमणिप्रभाविता फणाभृता भुजगनिवासमाश्रितम् ॥ ५७ ।। परस्परव्यतिकरचित्रदर्शनैर्मरी चिमिनभसि विसारिमिभृशम् । खरक्षणव्यसनितया बिडौजसो धनुर्लतां दधदिव रत्नमण्डलम् ॥ ५८॥ हुताशनं परिहतधूमसंगमं प्रसेदुषा ज्वलितमतीव रोचिषा । परिक्षताक्षिलमलशुद्धसंविदं हृदि स्थितं पुरुषमिवात्मगोचरम् ॥ ५९ ॥ इति हृदि यदा खमश्रेणीमचिन्तितदर्शनां कलयति किल क्षोणीभर्तुः प्रिया प्रियसंयमा । रजनिविरतिव्याख्यादक्षस्तदा कृतगीतिमिः सुरयुवतिमिभूयो भूयोऽप्यताड्यत दुन्दुमिः ॥ ६ ॥ इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये गर्भशोधनो नाम द्वितीयः सर्गः। तृतीयः सर्गः। अभ्युल्लसन्नयनवारिरहमितायाः खानान्वरातिशयदर्शनविमितायाः । तस्याः पुरः परिणतार्थपदैर्वचोमिः श्यामा विराममिति काचिदुवाच देवी ॥१॥ राज्ञा करव्यतिकरे समयावबोधा- न्मन्दीकृते धृतवतापि विशेषरागम् । वितस्तमन्दरुचितारकपुष्पमाल- मेषा नमस्तलिनमुज्झति देवि रात्रिः ॥ २ ॥ १.आकाशशय्यामू.

·काव्यमाला। यद्यामिनीलतिकया ललितावलोक- मेकं प्रसूनमुररीकृतलक्ष्मभृङ्गम् । तश्चन्द्रबिम्बकुसुमं स्फुरितप्रभात- वाताहतं पतति पश्चिमशैलमोलेः ॥ ३ ॥ मन्ये मधूनि निशि कैरवपत्रपात्रे पीतानि शीतरुचिना करनालयन्त्रैः । नो चेत्कथं पतति निर्गलितांशुकोऽयं कोकैः सहर्षनिनदैरिव हस्यमानः ॥ ४ ॥ लुप्तं चकोरवयसाममृतान्नसत्रं छत्रं जगत्रयजितो मदनस्य भमम् । अस्तं प्रयाति हिमधामनि विश्वमान्ये भेजे मिदामहह कैरवजीवितव्यम् ॥ ५॥ उत्तम्भितभ्रमरपोरणितोरणेषु जातेषु कण्टकगृहेषु सरोरुहेषु । द्यौः सांप्रतं अगदराजकमित्यवेत्य भीतेव गोपयति तारकभूषणानि ॥ ६ ॥ असक्रमेण कतमः कथयान लोके नो चञ्चलत्वमधिगच्छति दुर्विदग्धः । इत्युचकैः कुपितकालकपोलपालि- लीलामियं हरिहयस्य हरिद्दधाति ॥ ७ ॥ देवि प्रबोधविधये तव वैबुधीभि- राभिर्वधूमिरमितोऽपि विधीयमानम् । १. चन्द्ररहितम्. २. अतिरकताम्.

·३ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । १७ आकर्ण्य गीतमुपजामिदा इवैते धुन्वन्ति संपति शिरांसि मुहुः प्रदीपाः ॥ ८॥ व्यक्तागसः परिमलेन कुमुदतीनां यत्पद्मिनीमिरुदितप्रमदं प्रियन्ते । । तं निश्चितं मधुकराः कणितच्छलेन किंचिद्वशीकरणमन्त्रमुदीरयन्ति ॥ ९ एतत्क्षणं कतिपयस्थिततारतार- मासारधौतगवलद्युतिवायुवम॑ । द्वित्रैस्तुषारपृषतैर्विषयीकृतस्य शोमां बिभर्ति तरलैनलिनीदलस्य ॥ १० ॥ नक्षत्रनाथकरपानविधानलौल्या-., निःशेषरात्रिकृतजागरणाश्चकोराः। निद्रावशान्मुकुलयन्ति विलोचनानि त्वनेत्रनिर्जितरुचीनि दिवा हियेव ॥ ११ ।। सूर्योदयस्य समयस्त्वमिहाधुनापि निद्रासि दासि न ददासि मनः सकृत्ये । इत्यादिकञ्चकिवचस्तव केलिकीराः प्रज्ञावशाद वदन्ति मनोज्ञदन्ति ॥ १२ ॥ तेजो जपाकुसुमकान्ति कुमुद्वतीषु विद्योतते निपतितं नवभानवीयम् । भर्तुः कलाकुलगृहस्य वियोगदुःखै- निर्दारितादिव हृदो रुधिरप्रवाहः ॥ १३ ॥ मिन्नेन्द्रनीलमणिकान्तिमिरन्तरिक्ष- 44 ।

·१८ . (कार्यमाला लोलैर्मदाटुनपरागपरीतकायैः । तिग्मातेरुदयशैलतदं तुरङ्गै- राक्रम्यते सरभसैः कमलं च भृङ्गः ॥ १४ ॥ संध्यागसे तंततमोमृगनाभिप? नक्तं च चन्द्ररुचिचन्दनसंचयेन । यच्चर्चितं तदधुना भुवनं नवीन- भाखत्करौघघुसणैरुपलिप्यते स ॥ १५ ॥ मनां तमःप्रसरमकनिकायमध्या- दामुद्धरन्सपदि पर्वततुङ्गशृङ्गाम् । प्राप्योदयं नयति सार्थकतो खकीय- महां पतिः करसहस्रमसावखिन्नः ॥१६॥ देव्याः श्रियः सकलविभ्रमसमपद्म- मास्थाय पिनलपरागपटावृतानः । वर्णेन केवलमलिप्रकरः प्रभाते नो कायॆमाकलयति क्रियया च कामम् ॥ १७ ॥ अङ्गेन तुनकुचकुम्भभृता विलोल वेणीकरण निनदद्वलयान्दुकेन । गोप्यो वहन्त्य इव कामगजावतार मश्नन्ति गोरसमसीम गभीरघोषम् ॥ १८ ॥ तापः प्रियस्य विरहे निशि योऽङ्गजन्मा जातस्तमहि कलितेव हिया स्थानी। न्यासीकरोति निमृतं कुलटाङ्गनाना- मालम्बनं भवति वा विपदि खजातिः ॥ १९ ॥ - ·३ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । १ 1. आस्कन्दतां प्रतिनिशं ककुमः प्रभाते प्राभाकरेण महसा सहसार्दितानाम् । भूभृट्टहास समशीलविपत्तयेव :: संप्रत्युलुकवासां तमसां च मैत्री ॥२०॥ प्राभातिक तवं पुरः सुरसुन्दरीणा- माकर्ण्य गीतमचलनवणाञ्चलानाम् । आरभ्यते करटमित्तिषु कुञ्जराणां निर्विघ्नमेव मधुपैर्मदपानगोष्ठी ॥ २१ ॥ एतत्प्रवालदलकोमलकान्तिजाल- मार्तण्डमण्डलमदोषतयाभिरामम् । लोकान्धकारंगरलच्छिदुरप्रभाव- माभाति रत्नमिव कालमहोरगस्य ॥ २२॥ खैरं विहृत्य सरसीषु सरोरुहाणा- माकम्पनेन परितश्छुरितो रजोमिः । - मृङ्गावलीमुखरशृङ्खलसूच्यमानो मन्दं मरुञ्चरति चित्तभुवः करीव ॥ २३॥ सिद्धिं प्रयातमतिदीर्घतरैस्तपोमिः . . संस्मृत्य मन्त्रमिव यं सहसा जनोऽयम् । विलिप्यते कलुषदोषविषेण देवः स श्रीजिनो जनयतात्तव सुप्रभातम् ॥ २४ ॥ छन्नत्रयं विशदशारदचन्द्रचारु यस्य व्यक्ति भुवनत्रितयंप्रभुत्वम् । सर्वप्रभावविभवप्रभवप्रभावा- ·२० काव्यमाला। न्स श्रीजिनो जनयताचव सुप्रभातम् ॥ २५ ॥ भामण्डलेन वदनेन च भूरिधाना यः शोभमानविमलाकृतिरेति लक्ष्मीम् । आसन्नभानुशशिनः कनकाचलस्य स श्रीजिनो जनयतात्तव सुप्रभातम् ।। २६ ॥ यं वीक्ष्य विस्सयविधायिवपुःखरूप- मत्यन्तविस्मृतशिलीमुखमोक्षकर्मा । कामः कराकलितकार्मुक एव तस्थौ स श्रीजिनो जनयतात्तव सुप्रभातम् ॥ २७ ॥ यत्पादपद्मयुगसंततसंनिधाना- दासीदशोक इति कीर्तिपदं दुमोऽपि । आलम्बनं निरयमापततां जनानां स श्रीजिनो जनयतात्तव सुप्रभातम् ॥ २८॥ भाखत्मदीपनिमधर्मकथोपदेश- दीपेन यस्य दलिते तमसां प्रसङ्गे। पश्यन्ति मुक्तिपदवीं मुनयः सुखेन स श्रीजिनो जनयताचव सुप्रभातम् ॥ २९ ॥ यः कूपदेशपतितं जनमन्धमेव- मभ्युद्धरत्यलधुवाग्गुणवैभवेन । निष्कारणैककरुणाकरतां दधानः स श्रीजिनो जनयतात्तव सुप्रभातम् ।। ३० ।। सा कौमुदीव शशिनः परिपाण्डुबिम्ब- महाय कैरवमनं() मितचारुतेव।

·३ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । वैतालिकीवचनमित्युपकर्णयन्ती तत्याज राजदयिता तलिनं तदानीम् ॥ ३१॥ देवि स्थिरेण विजयः क्रियतां पदेन नम्रासु पार्थिववधूषु निधीयतां दृक् । द्वाःपालिकाभिरिति संततमुच्यमाना शृङ्गारमण्डपमगादथ सा सलीलम् ॥ ३२॥ उत्तुङ्गपीवरपयोधरबन्धुरश्रीः खच्छाम्बरव्यतिकरं प्रतिपद्य सद्यः । रेनेतरां शरदिव स्फुरदाननेन्दु- निद्रादरिद्रसरसीरुहसुन्दराक्षी ॥ ३३ ॥ तस्याः शरीरमपदोषमशेषकान्ति- माधुर्यमार्दवमुखैश्च गुणैगरीयः। काम्यं सुकाव्यमिव जातमलंकृतीनां योगेन रूपकसमुच्चयदीपकानाम् ॥ ३४ ॥ पुष्पावकीर्णकबरीजितकामतूणं कर्पूरगौरतिलकानुकृतेन्दुबिम्बम् । लावण्यनिर्मरमनोहरहारतार- मालोक्य मण्डनमसौ मुकुरे जहर्ष ॥ ३५ ॥ देवी ततश्च परितोऽपि विराजमान सन्माननक्रमकरं वपुरुद्वहन्ती। मन्दाकिनीव बहुधा महिमाभिरामं याति स सारसहित निजजीवितेशम् ॥ ३६ ॥ १. सन्मानने क्रमस्य करम्, सन्माना नका मकराश्च यस्मिन्, ·२२ काव्यमाला॥ - 1 दन्तावली द्युतिमिषान्मुदमुनिरन्त्या, खमाद्भुतं तदथ संभृतरोमहर्षम् । शृङ्गारवल्लिसमया समया नरेन्द्र-- मागत्य राजसुतयाशु तया बभाषे,॥ ३७ ॥ तचैकविंशतिजिनेश्वरजन्मसूचा- व्याख्यातभाविफलमेष निशम्य सम्यक् । श्मश्रुप्रसङ्गपलितायितदन्तरोचि- रुच्चैरुवाच मुदितो महिषी महीशः,॥ ३८ ॥ समान्तरेण हरिणाक्षि विभाव्यसे त्व- मेतेन संनिहितनन्दनरत्नजन्मा। पूर्वोद्गतेन सहसा गरुडामजस्य पौरंदरी दिगिव दूरतरेतरार्का, ।। ३९ ॥ दन्तीव भूरितरदानविराजमानो घा धुरं कलयितुं वृषवत्प्रगल्भः । तेजोधिकः सकलजन्तुषु केसरीव लक्ष्म्या खयंवरविधावुपकीर्णमाल्यः ॥१०॥ पीयूषरश्मिरिव लोकविलोकनीयः शीतेतरांशुरिव तीव्रतरप्रतापः । सुव्यक्तमीनकलशातितपादपद्मः खच्छः सरोवदनिशं कुमुदं वितन्वन् ॥ ११॥ कल्लोलिनीपतिरिवातिगभीरवृत्तिः सिंहासनं यदुकुलीयमलंकरिष्णुः । १. सूचनं सूचा. , ·३ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । २३ वैमानिकैः सततसंमृतभूरिभक्ति- नागालये गगिमुखीमुखगीतकीर्तिः ॥ १२ ॥ सदनरागिरिव भाखरकायकान्ति- राकान्तकर्मगहनोऽगिरिव प्रदीप्तः । भावी सुतः स च भविष्यति तावकीन: खमाः सतां नहि भवन्त्यनपेक्षितार्थाः ॥ ४३ ।। अथ नृपतिरुपेतहर्षपूरः पुरि परितोऽपि महोत्सवान्विधातुम् । सदसि समुपविश्य सेव्यमानः क्षितिपगणेन स दण्डिनं दिदेश ॥ ४ ॥ देवः श्रीमाञ्जयन्तः कलितकरितनुस्तद्विमानं जयन्तं मुञ्चन्नूजे स मासे यमनियमपरः शुक्लपक्षस्य पठ्याम् । नक्षत्रे भूरिमाश्यपचयपरिचये चोतराषाढनान्नि क्षोणीभर्तुः प्रियायास्तदनु किल शुची प्राप गर्मेऽवतारम् ॥१५|| कामं 'संघटितेष्टकान्तविभवे राजत्तुलाकोटिके प्रोत्तुङ्ग स्तनयुग्महेमकलशे तत्कायदेवालये। तं देवं विहितावतारमचिरादागत्य सेन्द्राः सुराः सर्वे नेमुरनर्तिपुर्जगुरगुतालिकत्वं पुरः॥ १६ ॥ स्वकान्तिजलमण्डलप्रथितबुहदम्रान्तिभिः सितैरसितरश्मिमिवहलवलोल्लासिमिः । नभस्तलनिपातिमिर्वसुमिरावमासे भृशं सरोवरमिवायतं नृपतिनाथहाजिरम् ॥ १७ ॥ इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये स्वप्नावलीदर्शनो नाम तृतीयः सर्ग । . १ सघटित इष्टस्य कान्तस्य विभवो येन; इष्टकानामन्ते मध्ये वीनां पक्षिणा भव उत्पत्तिर्यत्र. २. राजता तुलाना भाजनाना कोटियत्रेति देवालयप ·२४ काव्यमाला। चतुर्थः सर्गः। मौक्तिकेन शुचिकान्तिशोमिना गर्भवासनिभृतेन तेन सा । सिन्धुशुक्तिरिव शोभनीयता नीयते स्म वसुधेशचेतसः ॥ १॥ भराप्तशुभगर्भसंभवा बंशमुन्नतमभूषयच्च सा । रत्नजालखचितायताश्चला निर्मलांशुकपताकिका यथा ॥ २ ॥ प्राप्य नम्रसुरमौलिनिर्गतं पारिजातकुसुमस्रजां रजः । तजिनेन्द्रजननीपदाम्बुजद्वन्द्वमुज्ज्वलमजायताधिकम् ॥ ३ ॥ वीक्ष्य दिव्यजनमाननीयतां मन्यते स नरनाथयोषितः । किंकरैरपि कृतार्थतात्मनः किं पुनर्जनकसोदरादिभिः ॥ ४ ॥ श्रीजिनस्य यशसा जगबहिः सर्पतेव वपुरन्तरस्थितेः । वासरैः कतिपयैर्नृपप्रिया प्राप पक्कशरपाण्डुरं वपुः ॥ ५ ॥ पाण्डिमाविरभवद्यथा यथा तत्तनौ पटुतरस्तथा तथा । स्पर्धयेव कुटिलालकावलीकालिमापि नितरामपासरत् ॥ ६॥ गर्भनिर्भरतनुं तदन्तरे प्राप्य वृद्धिमधिकां कुचद्वयम् । तामखेदयत को न नीयते वृद्धिभिः सहृदयोऽपि विक्रियाम् ॥ ७ ॥ येन विश्वहितहेतुमात्मजं पार्थिवस्य जनयिष्यति प्रिया । तेन कौतुकशकुन्तबन्धनत्याजनाय विततान दोहदम् ॥ ८॥ राजकुञ्जरमन प्रहर्षिणी चारुलोलकरदत्तवारिजा । गर्भभारभृशमन्थरां गतिं सा बभार करिणीव कानने ॥९॥ वोढुमक्षमवपुर्विभूषणं रत्ननिर्मितमपास्य सा दधौ । वर्णसंनिधिवितीर्णतत्पदं भूरिभतिकुसुमप्रसाधनम् ॥ १०॥ १. मुक्तिः प्रयोजनं यस्य तेन मुजाफलेन च.

·४ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । २५ यामियेष समये महीपतिस्तत्र पुंसवनकादिकां क्रियाम् । तामुपेत्य सह नाकिनां गणैर्वासवेन विहितामुदक्षत ॥ ११ ॥ वनवहिविरहेण हारिणी तत्र संततमदुर्दिनोदया । रनवृष्टिरजनिष्ट मन्दिरे पार्थिवस्य नवमासवर्तिनी ।। १२ ।। शुक्लपक्षभवषष्ठवासरे साथ मासि नभसि प्रसर्पति । नन्दनं सकललोकनन्दनं सक्रियेव सुषुवे समीहितम् ॥ १३ ॥ तेन संनिधिगतेन सुन्दरी सद्य एव तलिनोदरी वभौ । वारिवाहशकलेन कज्जलश्यामलेन शशिनः कला यथा ॥ १४ ॥ तस्य जन्मदिवसे दिवौकसां दूरदीपितमहामहे मुहुः । प्राप्य काममपरागतामयं वायुरेव किल मन्दतां गतः ॥ १५ ॥ कल्पवासिगृहनादिघण्टिकादत्तमत्तगजचारसंभ्रमैः । भूरिकेसरिकिशोरकै वे ज्योतिषां जगति गर्जितं दधे ॥ १६ ॥ भावनीयभवनेषु संभवव्याप विश्वमपि शङ्खनिखनः । जन्तुजातमिव याचितुं तदा पारितोषिकममुष्य जन्मनि ॥ १७ ॥ दूरमुल्लसितपूरहारिणा सागरेण गुरुवीचिवाहुभिः । नृत्यता सफलतामनीयत व्यन्तरामरगृहानकध्वनिः ॥ १८॥ इन्द्रनीलमणिमेदशोभिना कायकान्तिपटलेन वेष्टितः । धर्मरश्मितनयाहूदान्तरस्थायिकालियतुलामुवाह सः ॥ १९ ॥ विश्वनाथमभिषेत्तुमेष्यतां वीक्षणार्थमिव नाकिनां श्रियः । तुल्यकालमृतवः समारुहन्भूरुहेषु धनपुष्पभारिषु ॥ २० ॥ पुष्पपल्लवफलौषशालिनः सद्य एव वसतिगुमास्तदा । दिक्प्रचारविनिवर्तिभिर्विमिः काननेषु परिजज्ञिरे चिरात् ॥ २१ ॥ . १. रागशून्यता परागशुन्यताम्, ·२६ काव्यमाला। पुत्रजन्म पुरुषाय कथ्यते श्रीसमुद्रविजयः प्रसत्तिभाक् । भूमिपत्वमदिशन्न दुर्वहं तत्फलं नु विततार कोमलम् ॥ २२ ॥ तस्य जन्मभवने प्रबोधिताः सप्त मङ्गलमयस्स दीपकाः । आगता इव दिवो महर्षयः सेवनार्थमभुरटुंतप्रभाः ॥ २३ ॥ राजमानमृगदूर्वमैन्दवं विम्बमंशुचयचन्दनाञ्चितम् । तस्य कर्तुमिव मङ्गलक्रियां द्यौरवाह कलधौतभाजनम् ॥ २४ ॥ सप्रसादमुखसुन्दरश्रियः पुष्पवृष्टिसुरमीकृता दिशः । विश्वमानसविलोभनक्षमाः पण्ययोषित इवावभासिरे ॥ २५ ॥ दुर्निमिचविषवारणौषधेस्तस्य विष्वगुदये जगत्प्रभोः । कौतुकं ददृशिरेतरां जनैः केतवः प्रतिगृहं यदुद्धृताः ॥ २६ ॥ प्राप्य संगममनेन भाखता भूरियं भवतु हन्त हर्षिणी । चित्रमेतदतिदूरमुज्झितं यजयन्तमपि सोत्सवं तथा ॥ २७ ॥ गूढविष्टपविभुप्रभावतः कम्पमापदथ वासवासनम् । केलिलोभशफराहतिस्फुरन्नालदण्डमिव हेमपङ्कजम् ॥ २८॥ . आत्मपीठपरिकम्पकारणं संप्रधार्य च समाधिवर्मना । संचचाल बलसूदनस्तदा तीर्थनाथमभिषेक्तुमादृतः ॥ २९ ॥ तत्क्षणप्रहतदिव्यदुन्दुमिश्रव्यनादविहितोपहूतयः । खखवाहनजुषोऽथ मन्दिरद्वारमस्य रुरुधुः सुधाभुजः ॥ ३० ॥ वेत्रभन्महिषमास्थितं पुरो दण्डपाणिमशिवावलोकनम् । क्रामतः कनकतोरणाबहिर्मतरीक्षणपथादपाकरोत् ॥ ३१ ॥. अप्सरोमिरमितोऽपि मजलं गीयमानमुपकर्णयन्मृगः । मीलिताक्षमपथेन संचलम्बाधते स पवनं मुहुर्मुहुः ॥ ३२ ।।

·४ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । २७ धर्मवारणमभूदभीशुमन्मण्डलादुपरि चारिणां श्रिये । आतपः पुनरधो निजैनिजैवहिनैर्दिविस(षोदामवार्यत ।। ३३ ॥ गाढमग्रगतिनिःसहक्रमाः कापि देवकरिणी नु मारुतम् । मेघराजिमिरुदूढविग्रहा एव सैन्यसहचारिणोऽभवन् ।॥ ३४ ॥ संभृतं जलधरैः कचित्सुरो भूरिकान्ति विरराज कार्मुकम् । व्योमवर्मनि विहारिणो हरेर्मनलार्थमिव रनतोरणम् ॥ ३५ ॥ पाणिभिर्निजविमानजालकप्रेषितैरमरयोषित. सुखम् । तुङ्गतुङ्गगिरिशृङ्गकाननमारहेषु कुसुमोच्चयं व्यधुः ॥ ३६ ।। मार्गरोधिनि पयोधरोत्करे दारिते सुरकरेणुभिः पुरुः ।। नामजन्त रथवाजिनः कचित्रोच्चनीचपथचारदुःखिताम् ॥ ३७॥ रतसंभृतविशालकुक्षिभिर्लम्बमानविमलाम्बरध्वजैः । चञ्चलैः प्रवहणायितं नमः सागरे सुरविमानमण्डलैः ॥ ३८॥ मानुसंनिहिततापविक्लवः फेनिलेन वदनेन सैरिभः । दूरमन्वतत याम्यदिक्पतेनिःसरच्छविकलाङ्कुरं धनम् ॥ ३९ ॥ नीचनीतनिभृतेभकुम्भयोन्यस्तमस्तकमनस्ततेनसः । वासवोऽमिमुखचारिणः कचिचारुचारणमुनीनवन्दुत ॥ १० ॥ व्योमलचनभुवः'श्रमाद्लद्वाजिफेनलवलान्छितैपनैः । प्राप्यते स पवनप्रणोदितैश्वित्रचञ्चलचमूरुचारुता.॥ ४१ ॥ वामदक्षिणपुरोनुवर्तिनां नाकिना नभसि पाकशासनः । आततान निचयेन चक्षुषां तुल्यकालमवलोकसलियाम् ॥ ४२ ॥ छत्रपङ्कजवनेन कर्दमश्रीरकारि पटलैः पयोमुचाम् । तेन तस्य तु समीपवर्तिना बद्धमण्डलबलाकिकारुचिः ॥ १३ ॥ अप्सरःसु करकरणार्पितश्रीषु वाहनकरेणुकामु च ।

·२८ काव्यमाला। हृष्यतः समभवत्पृथक्पृथक्चारुकुञ्जरमुखस्य चेष्टितम् ॥ १४ ॥ मामिकां तनुमवेक्ष्य भीषणां मा स्म भैषुरमराङ्गना इति । मायया कृतमनोहराकृतिः कौणपाधिपतिरिन्द्रमन्वगात् ॥ १५॥ पार्श्वतः प्रथितवप्रविभ्रमास्तोयदाः शिरसि मण्डपश्रियः । अग्रतः सुरविमानसझनामङ्गणत्वमभजन्त संहताः ॥ १६ ॥ खं व्यतीत्य सुरसंचयः क्षणाक्षोणिसंश्रयनियुक्तवाहनः । द्वारकान्तिकनितम्बलम्बिनं नीलमम्बरमिवैक्षतार्णवम् ॥ १७ ॥ उत्पतन्तमिव सन्मुखं मुदा चञ्चलेन पयसा खभावतः । अर्घदानमिव बिनतं हरेरूमिहस्तधृतशुक्तिमौक्तिकैः ॥ १८ ॥ खच्छवारितललक्ष्यमूर्तिना चारुरत्ननिचयेन संकुलम् । विप्रकीर्णमिव मेदिनीतले तारकोत्करकरम्बितं नमः ।। ४९ ॥ कामलोललहरीकरेरितैः सान्द्रविद्रुमदलैः समौक्तिकैः । अङ्कपालिललिताः समन्ततो भूषयन्तमिव निन्नगावधूः ॥ ५० ॥ रनराजिफणमण्डलोरगं क्रूरकर्मकमठोपपीडितम् । अप्रमेयमहिमानमीश्वरं पार्श्वनाथमिव मेचकाकृतिम् ॥ ५१ ॥ (कुलकम्) दन्तकान्तिचयचन्दनच्छटाः सप्रहासमथ विक्षिपन्निव । वीक्ष्य वारिधिवितीर्णलोचनामित्युवाच नमुचेररिः शचीम् ।। ५२ ।। फेनमाल्यकृतकुम्भमण्डनं मुक्तवम जलमानुषैः पुरः । देवि वेतसवनाद्विनिःसरद्वारिवारणकुलं विलोक्यताम् ॥ ५३ ॥ सूक्ष्मबुद्धदसमाजराजिता फेनराजिरियमायतोज्ज्वला । नीरनागपतिमुक्तकञ्चकश्रीतुलां वहति वीचिसंचिता ।। ५४ ॥ १. 'कमठो दैत्यविशेषोऽपि' इति टिप्पणी.

·५ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । २९ एतदुल्लसितसान्द्रपल्लवच्छन्नविद्रुमलतावलम्बितम् । भाति वेतसवनं करालितं वाडवेन शिखिनेव सर्वतः ।। ५५॥ मुक्तसंख्यतमशद्धसंकुलैरुल्लसद्भिरतिदूरमूर्मिभिः । अन्तिकाच्छविसकण्ठिकाकुलं मेघमण्डलमधः करोत्यसौ ।। ५६ ॥ मौलिरतरुचिसंचयाम्चिताः श्यामलाः पयसि पश्य विनते । संचरचतुरवारिदेवतावेणिविभ्रमममी भुजंगमाः ।। ५७ ॥ फेनपिण्डकृतसंशयाम्बुधे राजहंसततिरन्तिकस्थिता । आननैश्च चरणैश्च लोहितैय॑ज्यते विकचपद्मलोचने ॥ ५८ ॥ दृश्यमानसततायतभ्रमं नादपूरितदिगन्तमुच्चकैः । अस्य वारि मुहुरुल्लसत्यदस्तप्यमानमिव वाडवाग्मिना ॥ ५९॥ तन्वतः प्लवमुदन्वतः क्षितेरियद्भिरिव मातुरापदम् । क्ष्माहेरतितरां निरन्तरैस्तीरमस्य परिरुद्धमुद्धलैः ॥ ६० ॥ तत्पूर्वदर्शनस्तस्यास्तूयमानो मरुत्वता । चक्रेऽथ मनसः प्रीतिमम्बुधिर्वहुकौतुकः ॥ ६१ ॥ अथ जिनपतिपादद्वन्द्वसंदर्शनोत्कः प्रथितपरमवेगैर्वाहनैर्वाहिताध्वा । विरहमसहमानामागतां तां पुरस्ता- सुरममरसमूहः खामिव प्राप सद्यः ॥ १२ ॥ इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये देवागमो नाम चतुर्थ सर्ग । १. अतिशयेन मुकासख्या ·३० 'काव्यमाला। - पञ्चमः सर्गः। प्रविश्य शच्या शुचि सूतिकागृहं समर्प्य मायामयमन्यमीदृशम् । प्रभुः कराभ्यां जगृहेऽथ मातृतः कृतप्रणामाय वराय चार्पितः ।।१।। बिडौजसः पाणितलेऽरुणाकृतौ स कन्जलश्यामलकान्तिराबभौ । प्रतानमाशोकमिवातिकोमलं समाश्रितो बालतमालपल्लवः ॥२॥ तमङ्कपत्यकशयं समुद्रहन्नहर्निशं स्तोत्रपविनिताननः । सुमेरुमूर्धन्यभिषेक्तुमुच्चकैश्चचाल दन्तावलमास्थितो हरिः ॥ ३ ॥ पुरंदरेच्छासमकालमप्रतस्ततः प्रभोरस्य किलाप्सरोजनैः । अनृत्यतैरावतदन्तमण्डलपरूढपकेरुहपत्रसंततौ ।। कलङ्कनिर्मुक्तममुक्ततेजसं पराभवस्याविषयं तमोभुवः । प्रणेमुरेनं कतमे न बालकं निशीथिनीनाथमिवोदितं नवम् ॥ ५ ॥ तमङ्कमारोप्य पतिं पुरंदरः प्रमोदविस्तारितभूरिलोचनः । बभार शोभा स्मितपुष्पसंपदो निलीनभृङ्गप्रकरस्य भूरुहः ॥ ६ ॥ सितातपत्रं धनदेन चादधे प्रभोरमुष्योपरि चारुमण्डलम् । शशी क्षयव्याधिविमुक्तये ध्रुवं ततान भक्तिं रविरश्मिवारणात् ।। ७॥ चिराय जीवेति जयेति नन्द चेत्यजसमाशी शतगर्भितैर्मुखैः । समस्तमाङ्गल्यविधानतत्परातमन्वयु?मनि सप्त मातरः ॥ ८॥ मुहुर्मुहुर्यञ्चलकर्णचामरैरवीजयत्तं निजपृष्ठवर्तिनम् । बभूव मन्येऽप्रमुवल्लभस्तदा खजातिभर्ती सुकृतेन तेनं सः ॥ ९ ॥ तडिल्लताभिर्वितताभिरश्चिताः सुवर्णवेत्रद्युतिभिः पयोभृतः । बभुव॑नन्तो दिवि तस्य दण्डिनः पुरःसरोत्सारणतत्परा इव ।। १० ॥ अलिः प्रसून प्रसवादिव बजन्विशेषनिष्ठः पुरुष पुमन्तरात् । बभूव मन्दार इव स्थिरश्चिरादनुत्तरे तत्र गुणैः प्रमुध्वनिः ।। ११ ॥ विकखरास्तस्य शरीररश्मयः समन्ततः संततहृयदर्शनाः ।

·५ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । अवापुरैरावतदानसौरभंभ्रमत्प्रभूतभ्रमरालिविभ्रमम् ॥ १२ ॥ सुरेषु' यो यन्त्र विचित्रकौशलः स तेन विज्ञातगुणेन विस्फुरन् । पुरः प्रभोरस्य निरस्य मानितां ननर्त वादित्रमवादयजगौ ॥ १३ ॥ पुरंदरस्याथ पुरःसरैः सुरैरुदीरिते निर्भरदुन्दुभिध्वनौ । प्रतिध्वनन्तः प्रतिवेलमुच्चकैः कृताट्टहासा इव रेजुरद्रयः ॥ १४ ॥ प्रभावमत्यद्भुतमस्य पश्यतां दिवौकसां दिव्यमृगीदृशामपि । तवेन पित्रोर्जगतः पवित्रयोर्मुखानि शश्वन्मुखराणि जज्ञिरे ॥ १५ ॥ ददर्श मेरे मरुतां पतिस्ततः समन्ततः शृङ्गनिपनिवारिदम् । प्रभञ्जनामावनिवृत्तवेपथु सकज्जलोल्लासमिव प्रदीपकम् ॥ १६ ॥ अजलमासन्नसहस्रदीधितिप्रतापसंपादितखेदजन्ममिः । विसारिभिः खेदजलैरिवोज्ज्वलैर्विराजमानावयवं नदीशतैः ॥ १७ ॥ पयोधरैरञ्चितमेकतः सितैः सितेतरः काञ्चनकायमन्यतः। पितामहं धूर्जटिकैटभाहितप्रदत्तसंश्लेपमिवैकहेलया ॥ १८ ॥ रवेरधः सानुपतत्पताकिनः करावलीमुन्मुखतामुपेयुपीम् । निरुन्धतो विभ्रतमद्धिपानुपर्यवस्थितानामपि वारितातपान् ॥ १९ ॥ पिशगितास्तीरतरुप्रसूनजैः परागपांशुप्रकरैः प्रपातिभिः । दवानलोचापविलीनकाञ्चनप्रवाहकल्पाः कलयन्तमापगाः ॥ २० ॥ अदभ्रदर्भाञ्चितमेखलाभुवं दरीमुखोल्लासिहरिध्वनि मुहुः । सरित्प्रवाहैरुपवीतहारिभिर्विडम्बितश्रोत्रियपौरुषाकृतिम् ॥ २१ ॥ विलासवेश्मोपमहेमकन्दरं मनोहरोद्यानसमानकाननम् । महौषधीगन्धनिषिद्धपन्नगं नगोद्भवादीनविहीनविग्रहम्() ।। २२ ।। अमान्तमन्तर्जगतः प्रभापतेर्गभस्तिसंतानमिवोपपिण्डितम् । निविष्टनक्षत्रसहस्रमौक्तिकं वसुंधराया इव हेमशेखरम् ॥ २३ ॥ १. 'दरीतुल्यं मुखम् । हरिनारायण.' इति टीप्पणी. १ ·काव्यमाला। -- परिष्कृताः सूर्यरथाश्वसनजैः खुरक्षतैः स्पष्टनखत्रणैरिव । श्रियं वहन्तीविषमेषुबाणजां दधानमाह्लादिपयोधरास्तटीः ॥ २४ ॥ दवोपगूढागुरुकुञ्जजन्मना धनेन धूमेन मरुद्विसारिणा । समन्ततः संभृतवन्दनश्रियः प्रधूपयन्तं ककुभः सहाम्बराः ॥२५॥ विभाव्य दुष्पापमपापवृत्तिना जिनेन संसर्गमदूरमात्मनः । मुदामिनृत्यन्तमिवानिलाहतैर्विलोलतालदुमबाहुभिर्मुहुः ॥ २६ ॥ प्रवृत्तदानोदकदीर्घनिर्झरैः समुद्रहद्भिः कटकानसंकटान् । विराजितं कानननागनायकैर्नगेतरैः सेवितुमागतैरिव ॥ २७ ॥ गुहाभिरावासनिवेशमायतैः शिलातलैः काञ्चनविष्टरानपि । अशेषयित्वा मरुतामिवैष्यतां निमित्तमातिथ्यमवस्थितं यथा ॥ २८ ॥ (त्रयोदशभिः कुलकम्) वितन्वतोच्चैः शरदनविभ्रमं नमो विलवयाप्रमुवल्लभेन सः । अथ प्रमोदादिव सन्मुखागतं तमाप सद्यो गिरिचक्रवर्तिनम् ॥ २९ ॥ द्विपाधिपैस्तुगतरैस्तुरङ्गमैः पताकिमिहेमविमानपतिभिः । अधिष्ठितप्रस्थततिस्ततो जवादवर्धतोचैरिव काञ्चनाचलः ॥ ३० ॥ शिखण्डिनां ताण्डवदानपण्डितान्यथो स्थानां ध्वनितानि तन्वताम् । भ्रमद्भिरासाद्य महीं महीभृतश्चिराय चक्रैश्चरितार्थता दधे ॥ ३१ ॥ धनाध्वनोऽत्यन्तघनस्य लङ्घनात्परिश्रमं प्राप्य पिपासयाकुलाः । पयः समाक्रष्टुमिवातिनिष्ठुरैः खुरैः खनन्तोऽद्रिमयुर्ययुबजाः ॥३२॥ फलानि पुष्पाणि च वल्कलानि वा परोपकाराय वहन्ति हन्त थे। बभञ्जरोस्तानपि कुञ्जरास्तरून्कुतो नु मातङ्गकुले विवेकिता ॥ ३३ ॥ १. अन्यपर्वतैः. २. संपूर्णीकृत्य. ३. आकाशस्य. ४. 'ययुरश्वोऽश्वमेधीय.' .. इत्यमरासुलक्षणाश्वसमूहाः, ५. 'आस्' इत्यव्ययं खेदे.

·५ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । ३३ तिरोहिते नाकिपताकिनां पदैः पदे निजस्यन्दनचक्रसंचिते । अदृष्टपूर्वेव दिनेशसारथेर्दुरुन्नयासीदुदयास्तवर्तनी ॥ ३४ ॥ रुषा वनान्तर्महिपाधिपानभि प्रधावता संयतभिन्नरश्मिना । हृतः खयानेन विसंस्थुलासनो यमः समालोक्यत कैर्न कौतुकात् ३५ अनोकहः सानुनि यत्र यत्र तत्तदेव देव्यो बहु मेनिरे स्थितौ । भवन्ति यद्वा मृगलोचनामनोमुदे प्रदेशास्तरुणाश्रयीकृताः ॥ ३६॥ अपास्तपर्याणखलीनवन्धना विभोर्यशः फेननिभेन विनतः । क्षणं निरीक्ष्याश्चमुखीः प्रहेपिताः सुरैर्हया वेल्लयितुं न शेकिरे ॥ ३७॥ निवर्तयन्तं गतिमुत्तमां भुवो रजस्खलायाः समवाप्य संगमम् । मुदं ब्रजद्भिः परमां तुरङ्गमैरकारि तैरश्वगुणोचितं तदा ॥ ३८॥ पुरोऽवतीर्णप्रियकण्ठमण्डले निषक्तदोःकन्दलमप्सरोजनः । अवातरद्वाहनतो विडम्बयन्गिरेस्तरुस्कन्धविलम्बिनीलताः ॥ ३९ ॥ अथावतीर्णामरवर्णिनीपदैः प्रसङ्गमासाद्य सुपर्वपर्वतः। बभार रोमाञ्चमिदोच्चकैश्चरन्मणिप्रभां कूरकरम्वितैस्तटैः ॥ ४० ॥ करावकृष्टायतशैवलांशुकान्वनेषु कल्पाश्चलिताः पतिं प्रति । तरङ्गहस्तैः परिरेभिरे गजान्कुलेऽपि कान्तासु कुतः सुशीलता ॥ ४१ ॥ सदा मदान्धैः प्रसभाभिगामिभिः प्रकम्प्यमानासु सरित्सु सिन्धुरैः । विहाय तीरं विहगीमिरुच्चकैरकारि पूत्कार इवारवो दिवि !! ४२ ॥ हृतानि पद्मानि मदेन यैर्गजैर्यदृच्छया मजनमञ्जविग्रहैः । त एव सत्पद्मरुचः कृतानदैः पराभवेऽपि प्रकृता जडाशयाः ॥ १३ ॥ वितन्वतां दानमनारतोदयं परिस्फुरच्छायतया मनोहताम् । बभूवुरालानपदेऽनुकारिणां करीश्वराणामथ कल्पपादपाः ॥ १४ ॥ १. 'वर्तन्येकपदीति च' इत्यमर . २. वृक्षण यूना च. ३. किनरीः. ३ ·1 काव्यमाला। 7 मुखानि कुर्वललितालकान्यलं तरङ्गिणीतीरसरोरुहानिलः । सुखाकरस्पर्शनिमीलितेक्षणाः क्षणं सिषेवेऽप्सरसो रसादिव ॥ ४५ ॥ लुलबृहचामरपुच्छमार्जिताः प्रदत्तपुष्पप्रकरा लताकुलैः ।। नभश्वराणां कनकोपलोज्ज्वला निवासयोग्या नितराममुर्भुवः ॥ १६ ॥ वनेचरैवारिचरैश्च वाहनैर्दिवौकसः कानननिर्झराकुले । गिरौ समुन्मीलितकेलिभिश्चिरात्खजन्मभूवाससुखानि भेजिरे ॥ ४७ ॥ अचिन्त्यचिन्तामणिकुट्टिमोदराः प्रविश्य हैमीः कुतुकेन कन्दराः । सुपर्वयुग्मानि मनःसु मेनिरे विमानवासव्यसनेन वञ्चनाम् ॥ १८ ॥ उपात्तनीलयुतिरक्षराजिभिजिम्ममाणोज्ज्वलशैवलममैः । निर्वातनिष्कम्पसरःसमीहया मुहुर्मरालैः परिरभ्य रेचिताम् ॥ १९ ॥ अथास्य शृङ्गे सुरसिन्धुनिझरप्रपातझात्कारिणि कारणे मुदः । नखाग्रभागोल्लिखितेन्दुपाण्ड्डरश्रियं हरिः पाण्डुशिलामुपाययौ ॥ ५० ॥ (युग्मम्) तमीशमुत्तार्य युवार्यमप्रमं पुरंदरः कुञ्जरकन्धराभुवः । न्यवीविशद्रनमृगारिविष्टरे नयार्जितं पात्र इवार्थमुत्तमः॥५१॥ अरोचतानेन विनीलरोचिषा निषेदुषा रत्नमयं तदासनम् । समुन्नमन्नूतनमेघमण्डलं तटं बृहद्रोहणभूभृतो यथा ॥ ५२ ॥ विवखता श्वेतरुचा सुमेरुणा मिथः समेत्येव निवेशिताकृति । सरत्नकुम्भं सितमुष्णवारणं सहेमदण्डं तदुपर्यराजत ॥ ५३॥ जिनाभिषेकाय पयःपयोनिधेः पयः समाहर्तुममर्त्यमण्डली । गृहीतसत्काञ्चनकुम्भशोमिनी ततान भक्त्या सहपतिमायताम् ।। ५४ो पराङ्मुखारिक्ततयाभिगामिनः प्रमोर्भूतत्वेन कराकरे सुरैः । १. क्षीरसागरात.

·५ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । ३५ निधीयमानाः कलशा वभाषिरे सतामभक्तः फलमाश्रयस्य च ॥ ५५ ॥ जयेति जल्पत्सु सुरेषु सादरं नटत्सु विद्याधरवर्गवल्गुषु । रसेन गायत्यपि चाप्सरोजने सरोजनेत्रे जिनराजमनसा ॥ ५६ ॥ ! घनं ध्वनन्तः कलशाः पुरंदरपणोदिताः कान्तिवितानविद्युतः । तमभ्यपिञ्चनविलवयमम्बुमिः पयोमृतो लोकमिवैकहेलया ॥ ५७ ॥ (युग्मम्) मृगारिपीठेन तमालनिर्मलप्रभावितानप्रभुसङ्गशोभिना । गुरुर्गिरीणां शिखरान्तरापरप्ररूढजम्बूशिखरीव सोऽभवत् ।। ५८ ॥ जिनाभिषेकाम्बु पतच्छिलातले शनैरुरीकृत्य विसारि सौरभम् । समीरणैर्दिक्षु निविक्षिपेतरां जगत्सु वाञ्छद्भिरिवेह शान्तिकम् ॥५९॥ धनर्जिनस्नानविधानवारिमिर्बभूव गङ्गेति वितयते मया । न चेजलत्वे सरितां समेऽपि किं पवित्रता पात्रमियं विशेषतः ।।६०॥ तमीशमिष्टार्थसमर्पणक्षमं दधानमोजः सुकुमारसत्पदम् । महाकवेः काव्यमिवोज्वलं ततो व्यधादलंकारमनोहरं हरिः ॥ ६१ ।। वहन्महाधर्मरथस्य नेमितामरिष्टमुळ विषमं निहन्त्यसौ । इति त्रिलोकीतिलकं समभ्यधादरिष्टनेमिध्वनिना सुराधिपः ॥ ६२ ॥ अथ प्रभोरस्य पुरः पुरंदरः प्रमोदपूरादमिनृत्य कृत्यवित् । विधाय सेवाञ्जलिमुज्ज्वलाननस्ततान सत्यार्थम(व)तीमिति स्तुतिम् ६३ निहंसि निःशेषमशेषदेहिनां महेश सद्यःप्रभवोऽपि पातकम् । । प्रपद्य भाखानुदयं प्रतीक्षते क्षणान्तरं न क्षणदातमाक्षये ॥ ६४ ॥ इदं तव क्षेत्रमवाप्य पावनं सुमानसस्य प्रगुणीकृतक्षमम् । सलीलमत्रास्खलितक्रमश्चरन्वृषश्चिरायोपचयं प्रपत्स्यते ॥ ६५ ॥ त्वदंशुभिः सिद्धमपीशलाकिकानिमैईशो यैर्जिनराज नाजिताः ।

·३६
काव्यमाला।
अतीन्द्रियार्थप्रतिपत्तिपाटवं न जातु तेषामुपयाति सन्मुखम् ॥६६॥
परिप्लुतो यैरभिषेकवारिभिर्वभार कैलासदशामयं गिरिः ।
जिनेश तानि त्वयि धर्मपादपे तमीतुषारप्रतिमानि जज्ञिरे ॥ ६७ ॥
प्रयुज्यमाने तव नाम्नि जायतां प्रकाममाद्यः पुरुषो मनीषिणाम् ।
जिनेश युष्मत्पदयोगसंभवेऽप्ययं भवत्युत्तम इत्यगोचरः ।। ६८॥
फणीन्द्रदेवेन्द्रशिरोमणिप्रभाप्रवर्धिताहिद्युतिसिन्धुनाधुना ।
त्वया सनाथा पृथिवी जगवयीमधः करोतीव निरन्तरोत्सवा ।। ६९॥
त्वमेव कल्याणनिधिः शरीरिणां शिवस्त्वमेव त्वमसि श्रियः पतिः ।
विहाय दृष्टं कतमः प्रकल्पयेददृष्टपूर्व भगवन्सचेतनः ॥ ७० ॥
त्रिलोककल्पद्रुमजन्मवासरे तवात्र वित्रस्यदरिष्टचारुणि ।
प्रसतिमीयुः ककुभोऽप्यचेतनाः किमुच्यते यजगतां महोत्सवः ॥ ७१॥
इति विविधमशेषीकृत्य जन्माभिषेक-
प्रभृति विधिमदम्भस्तत्र दम्भोलिपाणिः ।
उपजननि जिनेन्द्र प्रापयामास पश्चा-
त्रिदशपरिवृतः सन्नाकलोकं जगाम ॥ ७२ ॥
इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये जन्माभिषेको नाम
पञ्चम. सर्ग.।
षष्ठः सर्गः।
अथ मृगाङ्क इवाभिनवोदितः प्रतिदिनं प्रथितावयवोन्नतिः ।
स पितुरम्बुनिधेरिव संमदं प्रथयति स्म यतिस्मरणोचितः ॥ १ ॥
तमधिगम्य महर्द्धिपरम्परापरिगतं नृपतिस्तनयं ययौ ।
असमसंततिकारणमित्यलं नरमणी रमणीरमणीयताम् ॥ २॥

·६ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । ૨૭ परिहताखिलदिक्पतिसेवया नवनवार्पितकान्तिविशेषया । विभुरलंक्रियते स स संततं परमया रमयारमयान्वितः ।। ३ ।। जनविलोचनलोमनतां ययौ द्वितयमस्य निसर्गमनोहृतः। वदनशीतरुचौ परिमुग्धता कमलचारुणि चारुणिमा पदे ॥ ४॥ अविशदखरया परपुष्टया मधुरिवाभिनवः स गिरा शिशुः । सितलवेन तथा कुसुमश्रिया भृशमराजत राजतकान्तिना ॥ ५॥ दशमिरुल्लसदंशुभिरंहिजैदेश दिशो विदधान इवामलाः । अथ शनैर्दययेव भुवः क्रमं स विततान तैताननमण्डलम् ॥ ६ ॥ कनकधुर्घरशिलितमञ्जुना चरणचङ्गमितेन मितेन सः । व्यधित पावनमात्मपितुर्ग्रहं पैरमनारमनाकुलमानसः ॥ ७ ॥ चलशिखेन यथा शिखिना लता रुचिरकान्तिकलापमृतामुना। विरुरुचे कलुषा जननी तथा विमविना भविनामथ मेदिना ॥ ८॥ विनयवादपरैर्गुरुशिक्षया प्रणतमौलिमिरवहमागतैः । सममसौ सुरलोककुमारकैररमतारमतामसमानसः ॥ ९ ॥ सचिवसैनिकदण्डधरानुगप्रभृतिराज्यपरिग्रहतागतैः । शुचिरसेव्यत दिव्यकुमारकैः परहितो रहितो हृदि मायया ॥ १० ॥ सदसि रनमयैर्नृपशेखरैर्मुहुरुदूढ इव प्रतिमागतः । अनुवदल्लरतीजनताशिषः सह सता हसता गुरुणाहसत् ॥ ११ ॥ सकलमेव स वाङ्मयमात्मना सहजनिर्मलबुद्धिरबुध्यत । किमु विभाति पदार्थ इवान्यतः स्थिरविभा रविमा निशि दीपकः ॥१२॥ -- -- । १. पदेऽरुणिमा. २. विस्तीर्णमुखपरिधिम् ३. पूजनीयजनसंघम् । अनाकुल०. ४. मयूरेण ५ समृद्धिमता, मयूरपक्षे-पक्षिण उत्पत्तिर्यस्य वेन. ६. कुमारकै, अरमत, अरम्, अतामसमानस . .

·३८ 'काव्यमाला। कलितकान्तिविशेषशरीरया लसदलंकृतिलक्षणया गिरा। हृदयहारिपदक्रमया स्वयं विशदया स दयालुमना वृतः ॥ १३ ॥ उपरि सर्वजनस्य स विस्फुरन्प्रभुरथो महसामिव नायकः । भृशमभासत संभृतविग्रहो युवतया बत यादवपुंगवः ॥ १४ ॥ प्रसभमक्षविकारिणि यौवनव्यतिकरेऽपि गभीरिमगर्मितः । स विषयेषु विभुर्ववृतेतमामरसमो रसमोहविवर्जितः ॥ १५ ॥ सकलसिद्धिनिबन्धनमर्थवद्रुचिररूपतया मधुमित्रवत् । स गुणरत्ननिधिर्ददृशे जनैः शुचितया कृतया च यथा वृषः ॥१६॥ अथ विकासिकुशेशयलोचनस्तमवलोकयितुं कुतुकादिव । उपययौ मधुरर्पितकामिनीसरवशो रवशोमितकोकिलः ॥ १७ ॥ पथिकमानसकाननपावकरसरमिव प्रतिबोधयितुं दधे । यमदिशा शिशिरात्ययतः स्फुरत्कमलयामलया मलयानिलः ॥ १८ ॥ कुसुमचापनृपायुधहर्म्यतानवहति स भृशं कतरद्वनम् । मिथुनपानघटी शु(सु)भगीभवत्रुतलं रुतलम्पटषट्पदम् ॥ १९ ॥ अपतुषारतया विमलत्विषा हिमकरेण सहेलमनीयत । मलयशैलभुवा मरुतामितो विचरता च रताकुलतां जगत् ॥ २० ॥ अपि तरुस्तिलकः पुलकं दलन्मुकुलराजिमिषादपुषत्तनौ । मृगदृशीमिरवेक्षित एव तत्किमुदितो मुदितो न युवा जनः ॥ २१ ॥ रुचिरचन्दनराजिमृगीहशां कमपि लास्यविधि दिशति स्म यः। अनिलमुज्ज्वलसौरभमाकुलास्तमलयो मलयोत्थितमन्वयुः ॥ २२ ॥ मृदुसमीरणधूर्णितविग्रहं किशलयारुणकान्तिमतर्कयत् । मदिरयेव वधूमुखदत्तया युवकुल बकुलं मदविहलम् ।। २३ ॥ २. उदयं गत . १. वसन्तसख. काम.

·६ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । वहति शैत्यममन्दगतिश्च खे विरहिदेहविदारणदारुणः । कुसुमचापनृपस्य जगज्जये विधुरितो धुरि तोमरतां ययौ ॥ २४ ॥ अमरधोरणिदर्शिततोरणैर्मधुमहोत्सववेश्मतुलां गतः । प्रणयिनः प्रमदासु वितेनिरे कुरवकैरवकैतवमानसाः ॥ २५ ॥ निजकलत्रकुचाननमण्डलस्मृतिभवस्मरसंज्वरमध्वगैः । समभवन्सरितः पथि दुस्तराः सरसकोकसुकोकनदश्रियः ॥ २६ ॥ कुसुमबाणसितातपवारणाद्विचिकिलात्सुरमित्वजयनियम् । किमपि नो कुसुमेषु समाददे विदलितादलितानमनोहृतः ॥ २७ ॥ गिरिपु कन्दरकिन्नरकामिनीजनितगीतरवश्रवणादभूत् । हरिणधोरणिरुन्मदमानसा धृतिमिता तिमितायतलोचना ॥२८॥ विशदचन्द्ररुचः स्फुटचम्पकप्रकरचारुदिशो मधुवासराः । विधुरुन्मनस न कमुत्कटस्मरबला खलालसकोकिलाः ॥ २९ ॥ मुहुरुदस्तपतद्वलयावलिः प्रवसता रमणेन तनुभृशम् । अभिललाष समागममङ्गना न सह का सहकारविलोकिनी ॥ ३०॥ किशलयैः कुसुमैश्च निरन्तरैः प्रतिदिगन्तमशोकमहीरुहः । परिवृतः सहसा कमलेक्षणा क्रमहतो महतोरणसंनिभैः ॥ ३१ ॥ उपहृतैः स्वयमग्रिमसल्लकी किशलयप्रमुखैरनु निन्थिरे । अनुनदीतटमुत्कटमन्मथैद्विरदनैरँदनैर्निजवल्लभाः ॥ ३२ ॥ शशिनि कौसुमतल्पतले जलेऽप्यनुपशान्तवपुर्दवथुव्यथा । अरतिमिष्टतमेन वधूश्चिरं विरहिता रहितारपिकीरवे ॥ ३३ ॥ अनुनयन हृदः प्रमदामदं रहयति स मनागपि या पुरा । स्वयमगामि मधौ प्रियसंनिधाविह तया हतया मदनेषुभिः ॥ ३४॥ - १ दम्भरहितमानसा'. २. उत्सवतोरण. ३. अदनै ज्य:.

·काव्यमाला। मकरकेतुकलत्रमुखश्रियं यदवहत्सरसीषु सरोरुहम् । अगमयन्मणिकुण्डलतां स्त्रियस्तदलसं दलसनिशिलीमुखम् ॥ ३५ ॥ मधुरकूजितसूचितवल्लभागममहाय मुहुर्बलिमोजिने । करतलेन बलिदंददेतमामवलया वलयावलिवर्षिणा ।। ३६ ॥ मृदुसमीरचलालकसंचया रणझुणन्मणिकिकिणिका मुहुः । ललितकेलिमसेवत दोलया रसमये समयेऽत्र न का वधूः ॥ ३७ ॥ बहलकिंशुकवीथिकया मधुस्त्रिय इवाधरपल्लवलीलया । तनुरनीयत खेदमनिद्रिता रुचिरया चिरयातपति(ते) भृशम् ॥ ३८॥ अनुवनं मधुरध्वनिकोकिलाकलकले. सति कर्णपथातिथौ । न पथिकः प्रमदां कतमस्तदा सरति ना रतिनायकनोदितः ॥ ३९ ॥ उदितनिर्मलमण्डलचन्द्रमःकररसायनसेकगुणादिव । क्षितिरुहः कुसुमैर्बभुरुदतैः शवलिता वलितात्मतनुश्रियः ॥ ४० ॥ नवकुसुम्भकरम्बितमम्बरं समदना दधतीव निरेक्ष्यत । विकच किंशुकवीथिकयोल्लसत्तरुणयारुणया वनमेदिनी ॥ ११ ॥ मधुरसातिशयं दधदुच्चकैरकृतचूततरुमधुपावलिम् । सततमात्मनि निश्चलसौहृदां भ्रमवतीमवतीर्णनवध्वनिम् ॥ ४२ ॥ कृतकुशेशयकोशविकाशया समदकोकिलयाथ मधुनिया । धवलपक्षविहंगततेः पतत्कुमुदया मुदयाप्यत चेतसः ॥ १३ ॥ धवलधामनि निर्मलमूर्तितां खरविकखरतां पिकयोषितः । कृतवता मधुना विकृतिर्दधे प्रथयताथ यतात्मसु मन्मथम् ॥ ११ ॥ तुहिनतानवमातपतीव्रतां विदधतः सुतरां मधुवासराः । विरहिणामतिदुःसहतां गताः सुगुरखो गुरैवोपचयं क्षपाः ॥ ४५ ॥ १. मदनो वृक्षविशेषश्च. २ 'तरुणं कुब्जवृक्षे ना रुचके यूनि तु त्रिपु'. ३. क्षीणताम्.

·७ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । ११ कान्तारभूमौ पिककामिनीनां कां तारवाचं क्षमते स सोढुम् । कान्ता रतेशेऽध्वनि वर्तमाने कान्तारविन्दस्य मधोः प्रवेशे ॥ ४६॥ जहुर्वसन्ते सरसीं न वारणा बभुः पिकानां मधुरा नवा रणाः । रसं न का मोहनकोविदार कं विलोकयन्ती बकुलान्विदारकम् ॥१७॥ मधुरेणदृशां चक्रे शशिना मानविप्लवम् । मधुरेण दृशां चक्रे मन्मथज्वलितात्मनि ॥ १८ ॥ बतिरतन्यत भीरुषु चाटवी युवभिराप्यत पुप्परुचाटवी । रुरुचिरे शिशिरात्ययचार वः शशिरुचोऽन्यभृतस्य स चारवः ॥४९॥ दृष्ट्वा वसन्तमथ तं मधुपानवन्तं यूनां गणं विदघतं भैधुपानवन्तम् । याति स रैवतिकभूभृति यादवानां वर्गस्ततिं वहति रम्यतया देवानाम् ॥ ५० ॥ नेमिविशालनयनो नयनोदितश्री- रत्रान्तबुद्धिविभवो विभवोऽथ भूयः । प्राप्तस्तदेति नगरान्नगराजि तत्र सूतेन चारु जगदे जगदेकनाथः ।। ५१ ॥ इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये वसन्तवर्णनो नाम पष्ठ सर्ग.। सप्तमः सर्गः। वृत्तं व्रजति न भङ्गं यदीयतत्त्वैकचेतसां विदुषाम् । जन्मभयास्तरसास्ते भान्त्येतसिन्गुणाः ख्याताः ॥ १ ॥ १. विदारक निरपत्यं यथा स्यात्तथा। निरपत्याया सभोगक्षमत्वात. २. मृग- लोचनानाम्. ३. भ्रमरान्पालयन्तम्. ४ मद्यम्. ५. वनानाम्. ६. विगतभवः. ७. जनमभया तरसा इत्यष्टौ गणा .

·काव्यमाला। मुनिगणसेव्या गुरुणा युक्तार्या जयति सामुन्न । चरणगतमखिलमेव स्फुरतितरां लक्षणं यस्याः ॥ २ ॥ वनमिह दृष्ट्वा कुसुमसमृद्धम् । चरति नगं किं शशिवदनान्यम् ॥ ३ ॥ अन्न महीभृति भूभृन्नाभौ गोत्रविभूषण पुष्प्यत्युच्चैः । काननराजिमुखेषु व्यक्तामोष्ठदलाकृतिका बन्धूकम् ॥ ४ ॥ विद्युन्माला दण्डोदामश्रीकाः कामं मेघा नाम । कृष्णच्छत्रच्छायां तुङ्गा बिप्रत्यस्मिन्नेते नागाः॥५॥ यदूनामुत्तंस त्रिदशपरिचर्योक्तमहिम- न्सदैवासिन्दावज्वलनमतिदूरत्रसदिभम् । लसद्विद्युद्दामा प्रशमयति संतापितनुगं पयोधारासारैर्नवजलदमाला शिखरिणी ॥ ६ ॥ इहावहन्न का तटी जलेरुहां रजो गिरौ । विभो सदा सुराचलप्रमाणिका सुवर्णगौः ॥ ७ ॥ प्राप्य वसन्तं हर्षादम्भः पूर्णनदीके माद्यद्भुङ्गम् । अन गिरीन्द्रे श्रीमन्नागं क्रीडति नित्यं दिव्यं युग्मम् ॥ ८॥ कासारेष्विह हि निम्नक्षीरापूररुचिरेषु । गौराङ्गी हदि रतेच्छां दत्ते हंसरुतमीश ॥ ९ ॥ चम्पकचूतैर्भूतलभागप्रापितपादैरन समस्ता । केन न जज्ञे सिंहनिनादक्ष्माभूति भूमी रुक्मवतीयम् ॥ १० ॥ का-न श्रीमन्नभिनवकामव्यालश्रेणी कलयति कुम्भौ । . १. सप्त. २. चरित्राश्रितं, पादाश्रितम् ३. अन्यम् । नगणयगणात्मक शनि- वदनाछन्द..

·७ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । असिन्मत्ता वरमणिजालौ वन्या लक्ष्मीरिव कुवतुगौ ॥ ११ ॥ इह कुसुमसमृद्ध मालिनीभूय सानौ विपुलसकलधातुच्छेदनेपथ्यरम्यम् । वपुरपि रचयित्वा कुञ्जगर्भेषु भूयो विदधति रतिमिष्टैः प्रार्थिताः सिद्धवध्वः ॥ १२ ॥ अङ्गहारविधी सुरवध्वा प्रस्तुते सविघस्थिततारम् । बिभ्रतस्तपनामृतभासौ कोऽस्य नैव तटो मणिरङ्गः ॥ १३ ।। रोचिरीश्वररथोद्धता घनप्रस्थगैरिकरजस्ततिर्गिरौ । अन राजतितरां दवानलोदामदीप्तिरिव लोहितान्वगम् ॥ १४ ॥ नलिननयन खामिन्नमिन्मुनीन्द्रवने सदा सरवरतनो नित्योत्फुल्लप्रसूनमहीरहे । रविकरपरीतापाच्छायामुपेत्य विसाध्वसा लसति हरिणी साध वध्वा कुरुङ्गकृषोऽन्वगम् ॥ १५ ॥ अमरनगरसेराक्षीणा प्रपञ्चयति स्फुर- सुरतरुचये कुर्वाणानां बलक्षम रहँसम् । इह सह सुरैरायान्तीनां नरेश नगेऽन्वहं सुरतरुचये कुर्वाणानां वलक्षमरं हसम् ॥ १६ ॥ बध्नाति रत्तोपलरश्मिदत्तशोणद्युतिर्निर्झरवारिवीथी । अत्रेन्द्रवज्राहतशैलकुञ्जकीलाललक्ष्मी बहुधातुभङ्गौ ॥ १७ ॥ जपाहितरुचिस्तनुं मदनदर्शनीयामसौ जनप्रमदकारणं दधदुपात्तसन्मानसः । १. सूर्य. २ सिंहस्य.. वृक्षविशेषाणाम . वैगम् ·४४ काव्यमाला। यशोभिरिव निझरैः प्रसरवद्भिराभात्यलं गरिष्ठकरुणालयस्त्वमिव देव पृथ्वी गुरुः ॥ १८ ॥ इहोच्चावचनाववैषम्यनेयप्रचाराः प्रभो बिनतः खादु तोयम् । धुनीनां भुजङ्गप्रयातं प्रवाहा दधत्याशु भङ्गं व्रजन्तः सुवायौ ॥ १९ ॥ आगत्यागत्य पुष्पस्तबकशतपतभृङ्गभारावननं भर्तः कान्तारमेतद्वकुलविटपिनां प्रेरिता मन्मथेन । दिव्यस्त्री स्रग्धरास्मिन्न भवति कतमा प्राप्य पुष्पावचायं श्रान्तखेदोदबिन्दुप्रकरहरपरा मन्दमन्दारवायौ ॥ २० ॥ जगत्पते जलरुहरोहिसौरमं समीरणं परिचितनिम्नगाव्रजम् । वहत्यसाविह परिशोमितानिशं गणैर्महीभृति रुचिरा वनस्थली ॥२१॥ मोहोन्मुक्तप्रतिभचमरी पुच्छसंमार्जितोर्वी भव्याभासे सुमहति गिरावत्र चित्रार्थसानौ । द्वौ चन्द्राविपि रमयते पुष्पवर्षेण मन्दा- क्रान्तावातैः क्षितिरुहततिः क्रान्तपर्यन्तशृङ्गः ॥ २२ ॥ जनं गुणैर्भूषयसि त्वमद्भुतप्रताप वंशस्थममुं यथा निजैः । वसुंधराभूद्वलयं तथामराश्रयं सदायं गिरि सत्यवैभवः ॥ २३ ॥ सहजाणुरौषधिरियं महती ज्वलिता भवत्यधिनिशं महसा । प्रमिताक्षरा तव सदर्थबहुप्रसरेण वागिव लसद्यशसः ॥ २४ ॥ यदुपान्तिकेषु सरलाः सरला यदनूचलन्ति हेरिणा हरिणाः । तदिदं विभाति कमलं कमलं मुदमेत्य यत्र परमाप रमा ।। २५ ॥ वरणाः प्रसूननिकरावरणा मलिनां वहन्ति पटलीमलिनाम् । तरवः सदान शिखिजातरवः सरसश्च भाति निकटे सरसः ॥ २६ ॥ १. वाण्याम्, पर्वतेषु च. २. वायुना सह. ३. कमलयुक्तम्. ४. जलम्, अलम्.

·७ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । ४५ इह परिविद्धा सुमदनबाणैः कुसुमविचित्रा तरुवरवीथी । नवमधुमत्तं मधुपनिकायं न खलु बिभर्ति प्रियमिव नेयम् ।। २७ ।। नरवरेह रतिगेहसंनिभं जलदजालकनिभाश्मसुन्दरम् । इदमुपेत्य तटमुर्वशी कथा वितनुते सह सुरैः प्रियंवदाम् ॥ २८॥ मोहोन्मुक्तावत्र सद्वृक्षजातौ गौरीतातोत्तुङ्गशृङ्गे नगेशे । वानप्रस्थप्राणवृत्त्यै भविष्णुः शालिन्येषा सौरिणी सर्वदेव ॥ २९ ॥ भसरजापरिकल्पितभक्तिकभद्रगजेन्द्र इवायमसंनिभ । भाति पुमानिव निर्मलमौक्तिमदाम दधत्सरिदावलिभिर्ननु ॥ ३० ॥ नवमधुपद्वयविभ्रमसज्जं यदुवर सौरभराजि तवेदम् । प्रतिनदि तामरसं मुखरागं कलयति चारुदलाधरलेखम् ॥ ३१ ॥ भव्यजनाना विरचितयन प्रौशुतटोस्थिलकमलेषु । गौरवसीन्नि क्रियत इहोयः प्रत्यवबोधो दिनकरपादैः ॥ ३२ ॥ समकाञ्चनलोष्टमनुन्मनसं सकलेन्द्रियनिग्रहबद्धरसम् । जिन तोटकमागमनस्य भवे शिरसैष बिभर्ति तपखिगणम् ॥ ३३ ॥ नलिननयननिर्गामिनिझरोधप्रतिमरुचिमिरहां क्षयेषु नूनम् । व्रजति बहुलतामीश चन्द्रिकात्र प्रतिमितमणिसानूत्थरश्मिपूगैः ॥३४॥ जनस्य चेतो भवविकारमुद्धतं समर्पयन्ती मधुरकेलिनादजम् । गजेन्द्रगामिनिह हि मञ्जुभापिणी पिकी सदानित्यसहकारकोरके॥३५ मार्तण्डारिस्या(श्या)मलसत्काम्बुदजातौ शैलाधीशे निर्मलनानागुणकाय । सधः पुष्पामोदगुणानन्दितभृङ्गं किं किं नास्मिन्मत्तमयूरंवनमीश॥३६॥ सरसप्रभञ्जनधुता पतन्निजप्रसवोद्भवेन रजसा तनीयसा । अलिनन्दिनीयमनपेक्षितक्षणा जगदीश वासयति पाटला नगम् ॥३७॥ ....शालियुक्ता, छन्दश्च. २. खल्पनदी. ३. सान्द्रपदस्यैव छन्दसो नामा- न्तरं भवेत. 'सान्द्रपदं स्थागतनगलैश्च' इति छन्दोमञ्जरीपरिशिष्टम् ·४६ काव्यमाला। जलोरसिस्थपद्मपत्रकञ्चुकं वपू रसाकुलं वहत्यसौ स्फुरत्सितद्विजम् । अशोकमालिनी नदी यथा वधूर्वरा लसगुणौघलोहितांशुकावृतान्वगम् ॥ ३८ ॥ अत्र नित्यस्फुटत्पुष्पलीलातरौ किन्नरद्वन्द्वसंगीतरम्ये गिरौ । काननान्यागता का न दिव्या वधूः स्रग्विणी जायते जातचेतोमवा ।। भूतनिकायशुभप्रद मेरुगिरिसनाभौ काननराजिभिरत्र हि मन्मथशरमाला । शश्वदुदीरितकोरकीथिमिरुरुदेव प्रेमणि संम्रियतेऽलिसुपिच्छनिकरकाया ॥ ४०॥ अच्युतं विलसन्मणिचक्रकः काननावलिभासुरविग्रहः । रोचिषा हरितेन महानसौ लोकनाथ विडम्बयते नगः ॥ ११ ॥ इह वसति विपुलगुणमणिरवनौ बिजलजलपटलघरधवलतनौ । सततसरिदनुकृतसुविकटजटे धरणिभृति गिरिश इव शशिकलिका ॥ १२ ॥ आरुह्य शैलेऽत्र निःशेषधातौ तत्त्वज्ञ कीर्ति तवामाषमाणा। बध्नाति गीतं लयग्राहिरागं 'देवी न का निर्मितानेकभङ्गम् ॥ १३ ॥ शिवालिष्टकायः परित्यक्तमायः । अयं सोमराजी क्षपायां नगेशः ।। ४४ ॥ मत्तेजक्षतजोक्षिताअनखरन्यासेन लक्ष्मीमसौ जत्वारोपकृतामिवेह दधती निःशेषभूभृद्वसौ । १. विध्वङ्कमालाया नामान्तर भवेत्. J ·४७ ७ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । तत्त्वज्ञाननिधे व्यक्ति वसुधा शार्दूलविक्रीडित गच्छत्कोलकुरङ्गकासरशशप्रायाखिलश्वापदा ॥ ४५ ॥ कठिनगवलकज्जलश्यामलश्रीभृतामद्भुतैर्धातुभिजमानावनौ स्वभरकलिता बृहन्मर्दलाडम्बराणां ततस्तोकपुष्पौधलीलातरौ । कनकनिकषभाखराकारविद्युल्लतामण्डितानाममुष्मिन्विशाले गिरौ विबुधमिथुनकैर्गुहासु स्थितैर्नीयते चण्डवृष्टिपनानां कणतुम्वरौ ॥ उपलवम॑सु कन्दरभूषु च द्रुतविलम्बितमुच्चलितं धनम् । इह महीमखिलावनिभृद्विभौ व्रजति निर्झरवारि निरन्तरम् ॥ १७ ॥ अनुकृतविषमप्रहरणकलिका क्षितिरुहनिवहैः परिलसदवनौ । भनिकरसदृशद्युतिरनुविपिन लसति सुविशदा बहुरिह हि नगे ॥ १८॥ गौरा नित्यभ्रमरविलासिता नव्यान्दानां ततिरतिसरसा । एषा क्षिप्ता खलु नगगुरुणा शङ्के दृष्टिस्त्वयि सविकसना ॥ १९ ॥ रम्भारामा कुरबककमलारम्भारामा कुरवककमला । रम्भा रामाकुरवक कमलारम्भारामाकुरवककमला ॥ ५० ॥ १. इदं पद्यगन्विगद्य वाग्भटालंकारे महायमकोदाहरणतयोपन्यस्त्रम्. च्याख्यात चेद तयाख्यातृमि . तथाहि-'अत्र पर्वते कुर्भूमि । शोभत इति सवन्ध । कीदृशी भूमि । रम्भारामा रम्भाभि. कदलीभिर्मिश्रा आरामा यस्या सा। तथा अवककमला । अवकं वकरहितं क पानीयं मलते धारयतीत्सवकक- मला । तथा-अरमत्यर्थ भारामा भैर्नक्षत्रैरा ईषद्रामा। कर्वरेत्यर्थ । तथा-कुर- वककमलारम्भा । कुरवका वृक्षविशेषा , कमलानि पद्मानि, तेषामारम्भा उत्पत्तयो यस्या सा कुरवककमलारम्भा । तथा-रामा रम्या । अथवा-कुरवककमलार. म्भारामा कुरबककमलानामारम्मेणोद्गमेन आ ईषद्रामा मनोज्ञा । हे अकुरवक । न विद्यते कुत्सितो रव. शब्दो यस्य सोऽकुरवः । अकुरव एव अकुरखक । हे अकु- ·काव्यमाला। वृक्षैर्वसन्ततिलकायितपुष्पजात- भद्राकृतिव्यतिकरैतसूर्यकुम्मैः। जातप्रमोदगुरुरेष विशेषतुङ्गो पूर्वापरावनुकरोति गिरिगिरीशौ ।। ५१ ।। नोद्यानचन्द्रकिरणाहितमारशङ्काः सर्पाः स्फुरन्ति शबरीरहितैः पुलिन्दैः। नोद्यानचन्द्रकिरणाहितमारश का नेच्छन्ति साकममरैरिह कन्दरासु ॥ ५२ ॥ हेलाविहारिचमरीगुरुपुच्छयष्टि- सन्मार्जनीभिरपनीतरजःकणासु । कुर्वन्त्यमुत्र लतिकाः कुसुमोपहार वातैर्धताः क्षितिरुहां विपिनस्थलीषु ॥ ५३ ।। आहूतकाञ्चिरुचयो नवबर्हदाना भूर्जत्वचा रचितचारुदुकूललीलाः । गुञ्जाफलग्रथितहारलताः सहेल- मेताः पुलिन्दललनाः सरसि व्रजन्ति ।। ५४ ॥ रखक है कोमलवान । नेमे सवोधननामैतत् । पुनः कीदृशी कुः । कमलारम्भा- रामा। कमला लक्ष्मी , रम्भा अप्सरसः, ता एव रामा स्त्रियो यस्यां सा। गिरि- भूमौ रामा क्रीडार्थमायान्ति । अत्र कमलारम्भा एव रामा ज्ञेयाः । तथा-अकु- रखककमला । कुत्सितं राजन्त इति कुरा न कुरा अकुरा शोभमाना वका वृक्षवि- शेषाः कमला हरिण विशेषाश्च यस्या सा अकुरवककमला ॥' इति. १. वनमयूर- युद्धारोपितमरणशङ्का इत्यर्थः. २. उद्यानेन चन्द्रकिरणैश्च धारितं कामसुखं का नेच्छन्तीत्यर्थः.

·८ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । १९ इत्थं खसारथिगिरा गिरिराजशोभा प्रत्यर्पितेक्षणयुगो युगदीर्घबाहुः। सान्द्रगुमावलितले कुशलैः प्रकृप्त- मार्योऽथ पट्टपटमन्दिरमध्युवास ॥ ५५॥ इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये पर्वतवर्णनो नाम सप्तमः सर्गः। अष्टमः सर्गः। अथ क्रीडागिरौ तत्र विचित्रतरुसंततौ । चेलुर्वनविहाराय माधवाः सावरोधनाः ॥१॥ नूपुरध्वनिभिः स्त्रीणां (वि)जिहीणां प्रबोधितः । वनेषु व्याकुलं कं न चके कन्दपंकेसरी ॥२॥ पदं विन्यस्य हृदये भीरुभिर्गुणसंयुताः । चित्रं यादववीरास्ते निन्यिरे सममात्मना ॥ ३॥ अन्योन्यवदनाम्भोजन्यस्तनेत्राणि काननम् । ब्रजन्ति मिथुनान्यापुः स्खलितानि पदे पदे ॥ ४ ॥ द्विरेफमण्डलं हप्ताशासितुं तरुणान्वने । कन्दर्पसार्वभौमस्य भ्रमच्चक्रमिवाबभौ ॥५॥ वायुना विनयेनेव नोदिताः श्लथवन्धनैः। महीरहो महीशेभ्यः पुष्पैरर्घमिवादधुः ॥ ६॥ चलत्पद्मदलोद्दामदर्शनं मैदनाकुलम् । विमोद्भासिनी विनद्धनामलकमण्डलीम् ॥ ७ ॥ १. दर्शनं दृष्टिः, अवलोकनं च. २. मदनो वृक्षविशेषः, कामश्च ३. विभ्रमः पक्षि- भ्रमणम्, विलासच, ४. धनानामामलकानां मण्डलीम, घनामू+अलकमण्डलीम, ·काव्यमाला। उल्लसतिलकश्रीकं कर्णिकारचितोदयम् । अशोकसुभगालोकमाबद्धनवौलिकम् ॥ ८॥ हरिणाधिष्ठितं नित्यं चेतोहारिपयोधरम् । सत्पत्रवल्लिसच्छायं कोमलाङ्गलतान्वितम् ॥९॥ रम्भाभिरामं सततं स्फुरगुणकदम्बकम् । यादवीनां कुलं क्रीडावनं तत्र विवेश तत् ॥ १० ॥ क्षतमूलामपि नसरुल्लसत्पाणिपल्लवाम् । दोलतां कमितुः स्कन्धे क्षिप्त्वा कापि ययौ वने ॥ ११ ॥ अन्तःपुरपुरन्धीणां नूपुरध्वनिपूरितः । गिरी निर्झरझात्कारश्चकार श्रवणोत्सवम् ॥ १२ ॥ विहरन्ती वने कापि संक्रान्तमदनग्रहा। नितम्बभारनिर्वेदं न विवेद मनागपि ॥ १३ ॥ अर्धान सजः साधुः कश्चिदपीणयत्निये । संभावितायाः प्रथमं तथाप्यन्याकरोत्क्रुधम् ॥ १४ ॥ सौरमेण स्पशेनेव वञ्चितानामलिबजाः । वने कुसुमहर्तृणां लेगुः पृष्ठे मृगीदृशाम् ॥ १५ ॥, वर्णप्रसूनं गृहन्त्यो गृहिण्यः पृथिवीभृताम् । १५ १. तिलको द्रुमविशेष , विशेषकं च. २. कर्णिका + रचितोदयम्, कर्णिकार- + चितोदयम्. ३: अशोको वृक्षविशेष , शोकाभावश्च. ४. माला; लताविशेषश्च. ५. हरिणा कृष्णेन, हरिणैश्च. ६. पयोधरा कूपादयः, स्तनाश्च. ७. समीचीनपत्र- युतलताभिः सच्छायम्, समीचीनेन कुङ्कुमरचितललाटभूषणेन शोभायुतम्. ८. कोमलाङ्गयो लताः, कोमला अजलताश्च, ९, कदली, देवाशनाविशेषश्च. १० स्फुर- दुणाः कदम्बा यत्र, स्फुरन-गुणकदम्बो यत्र इत्येवं यादवीकुलपक्षे.वनपक्षे यथा- योग्यमों ग्राह्यो नामल्लिखितक्रमेणैव. ११. प्रियाद्वयम्. १२. तालवृक्षविशेषाः..

·३ ८ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । चक्रुः करनखन्यासात्सकोरकमिवास्पदम् ॥ १६ ॥: नव्यनव्यप्रसूनेच्छादूरचारेण काचन । खेदामूर्तिः क्षीरोदनिर्गता श्रीरिवाबभौ ॥ १७ ॥ चारुपसूननेपथ्यभारिण्यो हरिणेक्षणाः । रेजुः सकोपकन्दर्पक्षिप्तरस्लैरिवाचिताः ॥ १८ ॥ पादाहत्या प्रफुल्लस्य ककेलेः कुसुमं स्त्रियः । . मौलौ दधाना जगदुः कार्मणं स्त्रीषु मार्दवम् ।। १९ ।। मार्जयन्वनसंचारश्रमखेदाम्बुविग्रुषः । अङ्गसङ्गी मृगाक्षीणां प्रियोऽजायत मारुतः ॥ २०॥ प्रयुक्तः प्रेयसैकस्यां हारः कुसुमनिर्मितः । तत्सपत्याः प्रहारोऽभूयथादानादसंशयम् ॥ २१ ॥ . पद्मकेसरसंख्यानबूते द्विनाः कयाचन । सपन्या हारिताः कान्तसेवापर्यायरात्रयः ॥ २२ ।। प्रसादनाय यधूना लीलाकमलमर्पितम् । तेनैव ताडितस्तूर्ण कयाप्येष सकोपया ॥ २३ ॥ केशश्रीकान्तवपुषां योषितां सुमनोगणाः । भक्त्या भूषाकरत्वेन वने सफलतां ययुः ॥ २४ ॥ कस्याश्चिदाननं रेजे श्रमखेदोदबिन्दुभिः । चन्द्रबिम्बमिवाम्भोधिमध्यसंसक्तमौक्तिकम् ॥ २५ ॥ कौसुमं सुमनोहारि सुवहं च सुगन्धि च । बहमन्यत तन्वीमिः काम्यं काञ्चनमण्डनात् ॥ २६ ॥ कर्णामरणसंप्राप्तैः प्रसूनैः पद्मचक्षुषाम् । पत्रावल्यः कपोलेषु पुष्पिता इव रेजिरे ॥ २७ ॥. . , ·काव्यमाली। रवित्रस्ततमःस्तोमशरण्येषु महीरुहाम् । मिथुनानि निकुञ्जेषु प्रविष्टानि रतिं ययुः ॥ २८॥ भाले विहारखेदेन खिन्ने संसजता भृशम् । चकार पनपत्रेण काचिचिलकमात्मनः ॥ २९ ॥ हासहेलाविलासस्य कीर्ति कुसुमधन्वनः । पुष्पमालाममन्यन्त युवानो योषिदर्पिताम् ॥ ३०॥ टैरन्तर्गुणैर्वध्वा बद्धः कश्चिदसंशयम् । खजा नियन्त्रितः कोपाचन प्रचलितुं क्षमः ॥ ३१ ॥ पुष्पकन्दुकमुत्क्षिप्तमेकेनान्येन गृह्णती । पाणिना व्यरुचकाचित्कणकङ्कणचारुणा ।। ३२ ।। नखप्रसूनपादाजपाणिपल्लवलीलया । रेजे राजवधूः काचिद्वनलक्ष्मीरिव खयम् ॥ ३३ ॥ वने वधूजनः पुष्पैः कृतहारोऽपि हेलया। विहाररुचिरेवासील्स्त्रीवृत्तं वेत्ति कोऽथवा ॥ ३४ ॥ श्रमखेदाम्भसः पाने गात्रे हरिणचक्षुषाम् । दृशो निपत्य सानन्दं यूनां जग्मुर्जलार्द्रताम् ॥ ३५ ॥ मन्ये नेपथ्यकुसुमैर्वासिताः कुकुरस्त्रियः। अन्यथा कथमेतासां सुरभिः श्वासमारुतः ॥ ३६॥ समाकृष्टा मुखामोदगर्भकौसुमसौरभैः । तासामुपरि भृङ्गाली केशकान्तिरित व्यभात् ।। ३७ ॥ मध्यदिनार्कसंतापो माष्टुंमाग इवात्मनः । जलानि विजिहीर्पूणां तासां खेदजलं व्यधात् ॥ ३८ ॥ यूना स्खलितगोत्रेण धृतेऽप्यातपवारणे ।

·८ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । उपाचीयत संतापो नाहीयत मृगीदृशः ॥ ३९॥ दत्तातपत्रा कान्तेन काचिन्नाम्नान्ययोषितः । नाससाद तथा छायां तत्सपली यथोन्मदा ॥ १०॥ हृतप्रसूनसर्वखं वनिताभिरथो वनम् । रोदितीव तदा किंचिकणमधुकरी गिरा ॥ ४१ ।। साक्षादिव सराक्षामिः प्रेयसीमिः समं नृपाः। तेऽथ कर्तु जलक्रीडां जग्मुः श्रान्ता जलाशयम् ॥ १२॥ सहासपुण्डरीकास्सं सालापं पक्षिकूजितः । नृपमैच्या धृतानन्दं स्थाने जलमजायत ॥ १३ ॥ निर्मले नितरां नीरे नारीणां प्रतिबिम्बितैः । कल्लोललोलैः खेलन्त्यो जलदेव्योऽनुचक्रिरेः ॥ १४ ॥ पुरःसरैः पुरोपास्त्रक्रूरसत्त्वेषु वारिषु । सुब्रुवः समयोत्कोपं शनरैन्तः पदं व्यधुः ॥ ४५ ॥ राजदारांस्तरङ्गाग्रहस्तैरालिङ्गय विभ्रतः । नदस्य सहसोडीनाः प्राणा इव विहंगमाः ॥ १६ ॥ जितपद्मा मुखैन्य॑स्तवीचिस्त्रिवलिशोभया । सरसी क्षालयामास पादान्पक्ष्मलचक्षुषाम् ॥ १७ ॥ पयोमध्ये पुरन्ध्रीणां निःशब्दैनूपुरैः स्थितम् । सदाचरणलीनानां मौनं श्रेयो जडान्तरे ॥ १८ ॥ हृताम्भोजवनं दूरवित्रासितविहंगमम् । स्त्रीभ्यः क्रुद्धमिवाराजदङ्गरागारुणं पयः ॥ १९ ॥ . नितम्बैराहतः क्षोमं प्राप्य वीचिकरैम्पलैः । १. तिरस्कृततरजा. - ·'काव्यमाला। 1 कौतुकादिव कासारः कुचान्पस्पर्श योषितीम् ॥५०॥ नखक्षतततिः स्त्रीणामङ्गरागे हते जलैः । व्यक्ता वर्णावलीवासीकायस्थस्य मनोभुवः ॥५१॥ आकण्ठमम्बुममस्त्रीमुखैरलिसमालकैः । क्रीडोत्खातारविन्दश्रीः पुनः सरसि संदघे ॥ ५२ ॥ अकारणखलस्येन्दोरवस्कन्दमिवागतम् । वीक्ष्य वनोत्करं स्त्रीणां सरश्चनैः पलायितम् ॥ ५३ ॥ योषिधावककस्तूरीरक्तकृष्णा सरस्यभूत् । द्यौः समुन्मीलितश्यामा संध्यासंघिरिव क्षणे ।। ५४ ॥ तरद्भिर्नीलवसनैर्मजन्तीनां मृगीदृशाम् । अनपाकृतशेवालमिव जातं सरोजलम् ॥ ५५ ॥ च्युतं सरसि केशेभ्यः कामिनां केतकीदलम् । भृङ्र्युतं तरल्लेमे सधीवरतरीतुलाम् ॥ ५६ ॥ धौतान्तःपुरनेपथ्यकस्तूरीपकचन्द्रकैः । बभूव पद्मिनीपत्रशोभा सरसि भूयसी ॥ ५७ ।। ओष्ठपल्लवपादालतलेभ्यः क्षालितोऽम्बुभिः । रागः प्रकृतिरक्तेभ्यो नालक्ष्यत मृगीदृशाम् ॥ ५८॥ क्रीडावनविहारोत्थश्रमः कमलचक्षुषाम् । अङ्गरागश्च, तोयेन तुल्यकालमपाकृतौ ॥ ५९ ॥ बभूव लोहितच्छायैर्नारीपदनखेन्दुभिः । संजातविद्रुमलताकन्दोद्भेद इवाम्बुधिः ॥ ६ ॥ चित्राजलधरेणेव यूना कस्याश्चिदाननम् । - . १. कासारचक्रवाकैः.

·८ सर्ग:
-
नेमिनिर्वाणम् ।
सिक्तं सस्यमिवाम्लायज्जलैरन्यावलोकिना ॥ ११ ॥ -
जलधौतकपोलस्था स्त्रीणां नखपदावली।
उत्खातपत्रलतिकामूलस्थानतुलां दधौ ॥ १२ ॥
क्रमव्यक्तीभवद्गात्रश्रियो राजस्त्रियस्ततः ।
बहिर्जलाशया जग्मुः कृतकान्तकरग्रहाः ॥ ६३ ॥
करपल्लवदत्तासु योषितां जलबिन्दवः।
केशवल्लिषु मुक्ताथ जन्मभ्रान्ति वितेनिरे ॥ ६ ॥
मुखेन्दुपक्षविमुखी श्यामा चिकुरवल्लरी ।
ततान योषितां तोयविभुषस्तारका इव ॥ ६५ ॥
सजलानि विलासिन्यो विहाय वसनान्यथ ।
अनाणीव दिशोऽन्यानि निर्मलाग्यः परीदधुः ॥६६॥
उपचक्रे मरुत्तासां हरनम्बुकणोत्करान् ।
प्राप प्रत्युपकारं च सद्यः संक्रान्तसौरभः ॥ ६७ ॥
अङ्गरागो वयस्याभिरङ्गनाङ्गेषु निर्ममे ।
रञ्जितानि तु चेतांसि यूनामिति महाद्भुतम् ॥ ६८ ॥
कनिष्ठिकानखाग्रेण दर्पणार्पितचक्षुषा ।
कृतः कयापि सीमन्तः पन्था रतिपतेरिव ॥ ६९ ॥
कापि कुण्डलनीलाश्मरश्मिमालोक्य दर्पणे।
मुहुर्ममार्ज नेत्रान्तं लग्नकज्जलशया ॥ ७० ॥
रामा श्यामरुचिः कापि मुक्तालतिकया बभौ।
नक्षत्रमालयेवोच्चैः पयोधरजुषा निशा ॥ ७१॥
तुझं स्तनपदं प्राप्य गुणगर्भितविग्रहः ।
हारोऽहसदिवान्यानि भूषणानि मृगीशाम् ॥ ७२ ॥

·काव्यमाला। दक्षिणः कङ्कणं वामें वामश्चिक्षेप दक्षिणे। रक्तौ मिथः करौ स्त्रीणामभूतां तुल्यसत्कृती ॥ ७३ ॥ कुण्डलं कङ्कणस्थाने निक्षिपन्ती मृगेक्षणा । कापि सख्या निराचक्रे प्रियप्रहितमानसा ॥ ७४ ॥ न्यस्यमाना मुहुयूंना कस्याश्चन नतभ्रवः । खिद्यति प्राप नैवास्थां कपोले पत्रवल्लरी ।। ७५ ॥ पूगत्वमार्जितैर्दन्तर्मुखं कस्याश्चिदाबभौ । निजखामिशशिप्रान्त्या सेवायातैरिवोडुभिः ।। ७६ ।। कुण्डं हुतस्य कामानेः कामं यौवनयज्वना । नाभिमण्डलमान काचिचन्दनदानतः ॥ ७७ ।। इत्थं प्रकाश्य नामात्मप्रसाधनविधिश्रियम् । जलाशयतटात्तन्व्यश्चेलुः सहचरैः सह ।। ७८ ॥ तरसा सरसैः शब्दैः पक्षिणां दक्षिणानिलः । आदिष्ट इव तं राजलोकमन्वग्ययौ मृदुः ॥ ७९ ॥ अथ सलिलविलास यादवानामुदारैः सह निजनिजदारैतत्र वीक्ष्येव रम्यम् । दिनपतिरपि खिन्नः खं व्यतीत्यातिमात्र करकलितदिनश्रीः सागरान्तं जगाम ॥ ८० ॥ इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये जलक्रीडामिधानो नाम अष्टमः सर्गः।

·९ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । नवमः सर्गः। अतिथीभवन्तमथ तं वसुक्षये शिरसा बभार रविमस्तभूधरः । उपकारिणां खयमहो महखिनामुपकर्तुमन्तरमतीव दुर्लभम् ॥ १॥ परिलचनीयगगनान्तमागतस्तरणिर्बभूव सहसारुणप्रभः । कलुषीभवत्यनुकलं दिनात्यये प्रभुरप्युपैति यदिवानुगश्रियम् ॥२॥ कनकप्रवालशुककायकोमलैर्दिननाथसारथिरथाश्वरश्मिभिः । छुरिता इवासदृशकायकान्तयः प्रकटीबभूवुरथ सांध्यवारिदाः ॥ ३ ॥ लसमानमीनमकरो महात्मनामुपमानमैच्छतरवारिसुन्दरः । प्रतिबिम्बिते सति पतङ्गमण्डले कलयांचकार जलधिर्नमस्तुलाम् ॥ ४॥ सवितुः समीपमुपसर्पतः सतः प्रतिबिम्बमम्बुनि निकामनिर्मले । रुरुचेतरां रुचिररत्ननिर्मितं धृतमर्घपात्रमिव वारिराशिना ॥ ५ ॥ रविरतभूधरशिरःसमाश्रितो वनवहिरुत्थित इवैक्ष(क्ष्योत क्षणम् । पतितः क्षणेन च ततः पयोनिधौ विततान वाडवविभावसुम्रमम् ॥ ६ ॥ लहरीहृतप्रथितफेनसंचयैर्वदनैः समुद्भुरितवक्रकन्धराः । जलधि विगाह्य रथवाजिनो रवेगगनाध्वलड्चनपरिश्रमं जहुः ॥ ७ ॥ नियतिप्रवातवशतस्ततो जवादवसानमीयुषि दिनेशदीपके । जनजातरूपहृतये तमश्चयः प्रविवेश चौर इव विश्वमन्दिरे ॥८॥ प्रलयं गते दिनपतौ विघेर्वशात्परिरभ्य गाढमितरेतरं दिशः। समदुःखिता इव पतत्रिणां वै रुरुदुस्तमःसिचयसंवृताननाः ॥ ९ ॥ अतिमात्रपीतवसुधारसं कमात्परिमन्दतां गतमहःपतेर्महः । अधिगन्तुमात्मपटुतां पुनर्दिने ध्रुवमौषधीरभजत प्रतिक्षपम् ॥ १० ॥ १. मीनमकरौ यादोविशेषौ राशिविशेषौ च. २. अच्छतरेण वारणा, अच्छो यस्तरवारिखदत्सुन्दरः ·काव्यमाला। करुणखरं विलपतोरनेकशः पुरतो निशाविरहिणोविहंगयोः । विपदं विलोकयितुमक्षमा ध्रुवं नलिनी सरोजनयनं न्यमीलयत्॥११॥ नवनीलिरागरहिताम्बरा सती तमसा समं सहचरेण सर्वदा । इह वारिराशिपरतीरमण्डलादथ बर्बरीव विचचार शर्वरी ॥ १२ ॥ अपरावनीधरतटात्पयोनिधौ पततः सतो झगिति झम्पया रवेः । व्यरुचन्समुच्छलदतुच्छपाथसामिव बिन्दवो गगनसीनि तारकाः ॥१३॥ यदचिन्त्यशक्तिकलिताः किलौषधीः परिकीर्तयन्ति कृतिनस्तथैव तत् । कथमन्यथा सुतिमिरोदयक्षणे प्रकटं कुतोऽपि समभून्महन्महः ॥ १४ ॥ न रथो न रथ्यतुरगा न सारथिस्तमसा तथापि रजनीसमागमे । रविणा विमुक्तमुररीकृतं जगत्समयो हि कार्यजननो बलं वृथा ॥ १५ ॥ दिवसे दिवाकरकरोत्कराहतिप्रथितान्धभावविधुरैः स्थितं हि यैः । तिमिराञ्जनेन निशि निर्मलीभवन्नयनैरुलूकविहगैरदर्शितैः ॥ १६ ॥ निशि कैरवैर्मुकुलितैर्विजृम्भितं कमलैनिमीलितमहर्विका सिभिः । भविनां हि दैववशवर्तिनां भवेन्न विपन्न संपदपि संततस्थिरा ॥१७॥ प्रहरैर्विभक्तचतुरङ्कविग्रहा कविचक्रचिचरसदानपण्डिता । विरराज संनिहितराजनायका नवनाटिकेव भुवने विभावरी ॥१८॥ उदितेन तीव्रतरतेजसा हि नः प्रशमं महो गमितमंशुमालिना । तिमिरं विपक्षमपि तारकैरिति प्रतिपद्य विस्फुरितमम्बरे ध्रुवम् ॥ १९॥ बहुलान्धकारपटलेन वारिते प्रसरे दृशां स्खलितलक्ष्यदर्शनः। मिथुनानि गीतमुखराणि मन्मथः खरपातिभिः प्रहरति स सायकैः ॥२०॥ उदयाद्रिसंनिहितवर्तिनः प्रभा शशलाञ्छनस्य पुरतः प्रसर्पिणी । अथ वारिराशितटफेनसंततिभ्रममाततान तिमिरान्तिकस्थिता ॥ २१ ॥ क्षणमेकमेककलया कलानिधेस्तदनु प्रसारि रुचि भसना ततः।

·९ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । ५९ सविकासकैरवकपालमालया तुलयांचकार हरमिन्द्रदिगः ॥ २२ ॥ नसूजा विलिप्त इव नव्यचन्द्रिकाप्रसरेण किंचिदुपनीतशोणिमा । रणमर्धचन्द्रदलिताप्रविग्रहस्तमसः कबन्ध इव संचयोऽभ्रमत् ॥ २३ ॥ मिसा विलुप्तमिह पूर्वपर्वतः क्षितिमण्डलं निजमवेत्य सर्वतः । गवर्णलाल्छितमदर्शयत्पुरः पृथुताम्रशासनमिवेन्दुमण्डलम् ॥ २४ ॥ उदयेऽमिताम्ररुचिरिन्दुरुल्लसच्छशलान्छनच्छवि रराज तत्क्षणम् । मृगनाभिपत्रलतिकापरिष्कृतः क्षणदाकपोल इव कुङ्कुमारुणः॥ २५ ॥ तेमिरस्य विश्वनयिनो निपातनप्रतिमल्लतां कलयता कलावता । अरुणेन कोपनतयेव विग्रहः सहसा न्यरुद्धत समुद्धतैः करैः ॥ २६ ॥ रथमं जपाकुसुमकान्तिकुङ्कुमस्तबकोपमं दशशताक्षदिङ्मुखे । इशे नमो महिषमूर्ध्नि चन्द्रकप्रतिमं ततो धवलमिन्दुमण्डलम् ॥२७॥ किरणप्ररोहशरराजिराजितं भुवनं विजेतुमभिवाञ्छतो निशि । श्रवणान्तकृष्टवलयीकृतं बमौ मदनस्य चापमिव बिम्बमैन्दवम् ॥२८॥ वनमालया कलितकान्तिसंपदः प्रथमानपादतटिनीविराजिनः । उदयाचलस्य सविधे विधुः श्रियं श्रयति स शङ्ख इव दानवद्विषः ॥२९॥ स्फुटराजमानकरराजिदन्तुरं दधतोडुरं मुखमिवोरुमण्डलम् । दलितालनोदरसहोदरद्युतिः कवलीकृतस्तिमिरराहुरिन्दुना ॥ ३० ॥ हिमदीधितिः स्फुटकलाकलापमृत्प्रकटीमवद्भिरिपयोधरश्रियः । उदतारयन्नवनिशामृगीदृशः खकरैस्तमोनिकरनीलकञ्चकम् ॥.३१ ॥ प्रतिदिङ्मुखप्रसृतकान्तिजालके शशभृत्युपत्रजति लुब्धकाधिपे । परिहत्य पङ्कमिव कश्मलं नमो निभृतं ययौ तिमिरशूकरः कचित् ॥३२॥ १.कलानां षोडशानां समूहम्, चतुःषष्टि कलाचे कामशास्त्रे प्रसिद्धा . २ गिरि- तुल्यतनयो पर्वतानां मेघानां च. ३. 'जालं समूह आनाय' इत्यमर..

·काव्यमाला। . इति वार्तमेव रजनीकरोदये मुदितः समुल्लसति यत्सयोनिधिः । क्षुभितः स किंतु विरहार्तिनिश्वसत्पथिकाङ्गनामुखमरुद्भिराहतः॥३३॥ तिमिरोरगप्रसरबाधकप्रभाकलितं कुलाय इव वायुवम॑नि । द्विजराजदाररजनीसमुद्भवं शशिबिम्बमण्डलमिव व्यराजत ॥ ३४ ॥ रदिनो दिशां प्रियतमा इवाम्रमोः पृथिवीभृतस्तुहिनपर्वता इव । सरितश्च जद्भुतनया इवाभवज्जगदाप राजमहसा परां श्रियम् ॥ ३५ ॥ निखिलोपतापशमनोऽपि सत्पथप्रतिपत्तिहेतुरपि पकपातिनाम् । सुकृतोपदेश इव वारिजन्मि(न्म)नां प्रतिबोधने प्रभुरभूत्र चन्द्रमाः॥३६॥ अवलम्ब्य तत्किरणजालमायतं वसुधावतीर्णमधिरोहिणीसमम् । अधिरोहति स शशिसौधमुच्चकैः कमला विहाय कमलालयस्थितिम् ३७ प्रथमं मनांसि तदनु प्रियाः सखीः सहसा प्रहित्य निजवल्लभान्तिके । प्रयियासया स्वयमथाजनाजनः प्रतिकर्मनिर्मितिसमाहितोऽभवत् ॥३८॥ यशसेव पुष्पधनुषो हिमथुतेर्महसेव चन्दनरसेन सुभ्रवः । अनुलिप्तनिर्मलशरीरयष्टयः स्फटिकाश्मरत्नघटिता इवाबभुः ॥ ३९ ॥ सहजारुणद्युतिभृतोर्नत वां चरणारविन्दतलयोरयं वृथा । निहितः किमर्थमिह यावको जगुर्मणिनूपुराणि रणितैरिति ध्रुवम् ॥४०॥ मणिभूषणावलिरदीपयत्तरां स्थितमेव रूपगुणमेणचक्षुषाम् । न खलु क्षपारमणरोचिषां कुतोऽप्युपनीय रोपयति रम्यतां शरत् ॥४१॥ मृगनाभिपत्रलतिका कपोलयोलिखिता सखीभिररुचन्नतश्रुवाम् । तिमिरावलीवदनमिन्दुशात्रवं सहसा गतेव शरणं तनीयसी ॥ ४२ ॥ उरसि प्रगल्भकुचकुम्भमासुरे मणिहारयष्टिमयतोरणावलीम् । संविधे खवल्लभसमागमोत्सवे रमयांचकार चतुरः प्रियाजनः ॥ १३ ॥ १. 'यक्षे चन्द्रे च राजा स्यात्' इति त्रिकाण्डशेषः. २. 'निश्रेणिस्त्वधि- रोहिणी' इत्यमरः ·९ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । ६१ मुकुरे कुरङ्गकशावलोकिततिलकः कयापि सविलासमेकया। सरसः प्रसाधितसमस्तकाननः सहसा चकार कुसुमेषुसंभवम् ॥ १४ ॥ कुसुमानि बन्धनमवापुरङ्गना शिरसि स्थिति समधिगम्य दुर्लभाम् । यदि वा भजन्ति विपदं त एव ये पदमुन्नतैरनुभवन्ति सद्गुणाः ।।४५॥ अमृतोपमाघरदलाः कलखराः सुकुमारविग्रहमृतः सुदर्शनाः । अथ धूपनासुरमयो नतनुवः सकलेन्द्रियार्थनिधयोऽभवन्नृणाम् ॥ ४६॥ तुहिनांशुना मदनबालबन्धुना हृतमत्सरान्धतमसाः सुमध्यमाः । व्यसनन्निजेशमनसां प्रसादनप्रतिपत्तिपात्रमथ दूतिकाजनम् ॥ १७ ॥ भवति व्यवस्थितमनोरथस्थितेः प्रसृतेऽधुना धवलधाम धामनि । शशिकान्तमश्नुसलिलस्तुतिप्लुतं भवति स्फुटं मुखमधीरचक्षुषः ॥ १८॥ नलिनीदुलानि न न हारयष्टयस्तुहिनांशवो न न जलामंशुकम् । वहते तदनपरितापशान्तये विपदोऽथवा खजनसङ्गमेषजाः ॥ १९॥ अनुरागमायतदृशः कृशेतरं त्वयि न प्रियंवदतया वदामि तम् । लिखितत्वदाकृतिरनेकशस्तया रतिवासमित्तिरपि तेऽभिधास्यति ॥५०॥ अमिधाय सानुनयमित्यनेकशो निशि दूतिकामिरुपनीतगौरवाः । खयमेव गन्तुमनसोऽथ वल्लभाः प्रययुनिजं निजमभिप्रियाजनम् ॥५१॥ (चतुर्मि- कुलकम्) अवलोक्य कापि पतिमागतं पुरः सहसैव दुर्वहनितम्बमण्डला । विनयान्वितापि न शशाक सत्वरं परिहर्तुमासनमधीरलोचना ॥ ५२ ॥ संगृहागमप्रचलितं पारा)वधूरवगत्य कापि निजहेरिकीगिरा । सह देहदाहलहरेण पद्मिनीदलकल्पितं सपदि तल्पमत्यजत् ॥ ५३ ॥ १. वृक्षविशेषोऽपि. २. काननं वनम्, इषदाननं च. ३. कामोत्पत्तिं पुप्पेषु सभर्व च. ४. अनक्गतार्थमेतत्पद्यम्.

·६२
काव्यमाला।
दृढमासजेरुरसि वक्रमर्पयेर्मणितं च पूर्वगुणितं प्रकाशयः ।।
प्रियसंगमेष्विति सखीभिरीरिता कृतकं प्रकोपमकरोन्नवा वधूः ॥५४॥
रमणो न यावदुपयाति मन्दिरं निशि तावदद्भुतमनोभवा परा ।
तदुपान्तिकं प्रचलिताथवोत्सुकं प्रणयः करोति कतमं न वस्तुषु ॥५५॥
विधाय वेषान्रुचिरान्सरागं जगाम तन्वी निशि सर्व एव ।
सद्वेषरागः पुरुषः प्रयाति को वा न योगं तनुभिः प्रकामम् ॥ ५६ ॥
दूरोद्दीपितधामकामदहनोत्तप्तानि संदंशक-
प्रायैरंशुभिरायतैर्विरचयन्नुच्चैर्वपुःपीडनम् ।
लोहानीव खराणि मानविधिना द्वन्द्वानि देवो मिथ-
श्चन्द्रः संघटयांचकार ललितक्रीडामहासूत्रभृत् ॥ ५७ ॥
इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भट विरचिते महाकाव्ये चन्द्रोदयवर्णनो नाम
नवमः सर्गः।
दशमः सर्गः।
अथ मन्मथज्वलनवृद्धिविधाविव सर्पिरर्पितमनः प्रमदम् ।
विशदं सुगन्धि सरसं शिशिरं मधु पातुमारभत कामिजनः ॥१॥
उररीकृतानि मुदितैर्मधुपैर्मधुनः पदानि सुरभीणि भृशम् ।
कनकोज्ज्वलानि कमलानि बभुश्चषकेषु तुल्यगुणयोगितया ॥ २ ॥
असमग्रवाग्मिरवधूतगलद्वसनैर्घरापतनधूसरितः ।
मधुपानलौल्यवशतो विवशैरनुभूयते स तरुणैः शिशुता ॥ ३ ॥
मदिरोदकप्लवपराभवतः परिहृत्य नूनमधरं विधुरः ।
यदुयोषितां नयनवारिरुहद्वितये व्यधादरुणिमा वसतिम् ॥ ४ ॥
प्रणतिप्रशान्तमपि कापि वधूरधिकृत्य विप्रियमपेतमु(म)दा ।
तरसावतंसकमलेन मुहुर्मुहुराजघान दयितं कुपिता ॥ ५ ॥

·१० सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । ६३ रमणेषु तालपटहप्रहतिप्रवणेषु सत्सु हरिणीनयनाः । नन्तुः श्लथांशुकनिवेशलसज्जघनस्थलाः समदरक्तदशः ॥ ६ ॥ अमृतांशुबिम्बसदृशानि वधूवदनानि युक्तमुदितानि बुधैः । कथमन्यथापितममीमिरभूदयितस्य मद्यमपि नाम सुधा ॥ ७ ॥ अतिमात्रपीतमदिरासलिलैरुपतर्पितस्य मदनस्य मुंहुः । नवपल्लवा इव सताम्ररुचो नयनाञ्चलाश्चलदृशां विवभुः ॥ ८॥ वनिताजनस्य मधुना हृदयाद्विहितेऽत्र या जवनिकापगमे । विदधद्धनुर्निजमधिज्यमथ प्रकटीबभूव भगवान्मदनः ॥९॥ यदुयोषितां विशदमद्यपयःप्रतिबिम्बितानि वदनानि पुरः। रमसेन पानरसिकानि बभुश्चषकोदरेषु पतितानि यथा ॥ १० ॥ अधरस्य घौतजतुनेव रुचिपचयेन रक्तमिव रागकृते । उपयुज्यमानमभिमानहरं हरिणीदृशां मधु समर्थमभूत् ।। ११ ॥ प्रतिबिम्बितैस्तपनकान्तहषच्चषकोदरेष्वथ चकोरदृशः । मधु वल्लभैः सह रसात्सहसा वदनैतिामिव गतैरपिबन् ॥ १२ ॥ न वितृष्णतामुपययौ मदिरासलिलं पिबन्नपि स कामिजनः । मदशक्तिकम्पितकरादमुतः खयमेव कितु चषकं व्यगलत् ॥ १३ ॥ श्रवणावतंसकमलातिथिमिर्मधुपैः कृते सरसगीतरवे । घनघूर्णमाननयनान्तभुवा सुदृशां भुवा मदवशाननृते ॥ १४ ॥ मधु पीयतेऽन्यवनिताभिधया हृदयेश्वरेण गदिता दयिता । अरुणेक्षणा सपदि गद्गदवाकुपिता मदश्रियमवापतमाम् ॥ १५ ॥ इतरेतरं मुखसुराग्रहणक्षणचुम्बनोपचितभावभरैः । सपदि प्रसारितमुजामिलितैमिथुनैरतन्यत रताय मनः ॥ १६ ॥ सुदृशो हियं हृदि यतो दधते हृतवाससो रमणमेव रतौ । -- .

·काव्यमाला। परिरेमिरे तमदयं वनिताचरितं मतं दुरवबोधमतः ॥ १७ ॥ उपगृहतः प्रियतमस्य दृढं प्रथमानवेपथुविहस्तभुजा । परिरम्भमग्रमणितं न वधूरशकद्विधातुमपरा सुरते ॥ १८॥ सुरतश्रमप्रभववारिलवप्रकरो रराज मिथुनस्य तना। निबिडोपगृहनवशेन दलमणिहारचूर्ण इव कीर्णकणः ॥ १९ ॥ अधरौष्ठवंशविकसददनप्रविशनियादशनराजिरुचः । तरुणा विरेजुरमलं सुरते रसमापिबन्त इव भूर्तिधरम् ॥ २० ॥ स्थितिमर्पयत्कुचयुगं सुतनोः कमितुर्निपीडयदुरोऽपि समम् । समभूषयन्मणिगणः सुरते सममित्रशत्रुरथवा विमलः ॥ २१ ॥ नखलाङ्गलैर्विलिखितासु नृणां पुलकच्छलादविरलाः परितः । मदनाङ्कुराः सुरतकेलिजुषां जघनस्थलीषु सुहशामुदगुः ॥ २२ ॥ अपनीयमानपरिधानपुटं स्फुटकान्तिचारु दयितोरुयुगम् । दहशे प्रियेण हतबाद्यदलं कदलीप्रकाण्डमनुकुर्वदलम् ॥ २३ ॥ रमणाप्रपाणिनिहिता निबिडं हृदि वाणिनी न मणितं विदधे । मनसि स्थितः प्रकटमट्टहसं कुरुते स किंतु मुदितो मदनः ॥ २४ ॥ निजजीवितेशकरजाप्रकृतक्षतपतयः शुशुभिरे सुरते। कुपितसरप्रहितबाणगणव्रणजर्जरा इव सरोजशः ॥ २५ ॥ अपया प्रदीपमनयत्नशमं रमणी मिषान्तरवशेन नवा । यदि वा प्रकाशयति योऽपि रहः कृतिभिः कथं स निकटः क्रियते॥२६॥ मिथुनर्मिथो वदनपानरसप्रतिपन्ननिद्रनयनाम्बुरुहैः। उपदेशतः सरगुरोरचिरादुपलभ्यते स खलु योगसुखम् ॥ २७ ॥ अतिदूरमुज्झितदुकूलयुगैरितरेतरं परिगृहीतकचैः । मिथुनैः सरग्रहनिवेशवशाद्विवशैरलजमुदमादिरतौ ॥ २८॥ १. 'वाणिनी नर्तकीमत्ताविदग्धवनितासु' इति मेदिनी.

·१० सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । अबलानितम्बवलये रमसादतिसान्द्रकण्टकसमाकुलिते। युवदृष्टिराहितपदा अमितुं न शशाक नूनमपरत्र तनौ ॥ २९ ॥ . परितुष्यति स चरणाभिहतो हृदि कोऽपि कोपपरया परया । अनुकूलता न परमेणदृशां प्रतिकूलतापि रतये नितराम् ॥ ३० ॥ प्रतिहन्यमानमपि हेतुशतैरिह वैभवं भवति भावि भृशम् । करपीडितं युवभिरेणदृशां स्तनमण्डलं श्रियमधादधिकाम् ॥ ३१ ॥ नयनानचुम्बनमकारि मुदा दयितेन यन्मृगदृशो रहसि । परिलनकजलमलीमसया तदलक्ष्यताधरदलस्य रुचा ॥ ३२ ॥. श्रमवारिविन्दुकणिकानिकरैर्दशनक्षतै खपदैश्च नवैः । सुरताहवे विघटिताभरणस्तरुणीजनोऽधिकतरं शुशुमे ॥ ३३ ॥ अधरोष्ठखण्डनमुरोनिहितस्तनपीडनं च सुकुमारतनोः । तनुते स कर्म कठिनं तरुणः सरमोहिते क नु विवेकविधिः।। ३४ ॥ अघरं मुखेन नयनेन रुचिं सुरभित्वमानमिव नासिकया। नववर्णिनीवदनचन्द्रमसस्तरुणा रसेन युगपन्निपपुः ॥ ३५॥ विरतौ रतस्य सहसोदितया त्रपया कुलेन निजमेतदिति । तरुणेन पङ्कजहशा च जवाद्वसनं तदेव जगृहेऽश्चलयोः ॥ ३६ ॥ विविधप्रयोगसुभगं विकसन्मुखमुलसन्मवनखाङ्कपर्दम् । रतनाटकं प्रकटभावरसं निबिडाङ्गसंधि विदधे युवभिः ॥ ३७ ।। चरणानतिप्रमुखचाटुशतैरपनीयमानमसमं सुतनोः । भुजयन्नपीडिततनोर्वदनादपिवद्रस कमपि कोऽपि युवा ॥ ३८॥ नवयौवनानलकदुष्णवधूकुचलोष्टयुम्मदृढसंघटितम् हृदयं स्फुटद्विरहवेदनया दयितस्य निर्वृतिमवापं जवात् ॥ ३९ ॥ सकलां निशामशयितैर्दयितैस्तरुणीजनस्य सविधे विदधे । । ४ ५ ·६६ काव्यमाला। वसनं मुदैकमपरं जघनाजगृहे च मोहनकुतूहलिमिः ॥ ४० ॥ शिरसैवं मां वहति नित्यमियं कुरुते रतेष्वध इतीव तनोः । लथबन्धलक्ष्यकुसुमः समभूस विलक्ष्यहास इव केशचयः ॥ ४ ॥ यटमन्दिरेषु रजनीपवनः प्रविशन्प्रदीपमनयद्विरतिम् । हृदयेषु कामुकजनस्य पुनर्मदनानलं ज्वलयति म भृशम् ॥ १२ ॥ अघरेषु पङ्कजडशाममृतं वसतीति निश्चिनुमहे नितराम् । यदीमिरुल्लसितमेव रतौ शतशो भुजंगदशनवणितैः ॥ १३ ॥ युवभावकुम्भिविभुकुम्भरुचोस्तनयोरुपर्यतनुविस्तरयोः । सुदृशामराजततमामरुणा मदनाङ्कुशक्षतततिः सुरते ॥ १४ ॥ अभ्युद्धते शशिनि मन्मथमूलमाने पीत्वा मधूनि मधुराणि यथामिलापम् । लीलाविनीतबनितासुरतप्रसङ्गः क्षोणीभृतः क्षणमिव क्षणदामनेषुः ॥ १५ ॥ दोलान्दोलनकेलिभिः प्रतिवनव्याकोशपुष्पोत्कर- खीकारेण सरोजरेणुरुचिरे नीरे मुहुः क्रीडया । आपानोत्सवगीतिभिश्च सरसैः संसारसारैः सुखै- रित्यं रैवतके वसन्तसमयस्तैः प्रेरितः पर्वते ॥ १६ ॥ इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये मधुपानसुरतवर्णनो नाम दशमः सर्गः। एकादशः सर्गः। पृथ्वीनाथस्योगसेनस्य पुत्री पात्रं कान्तेः सार्धमन्तःपुरेण । तत्रायाता, क्रीडितुं मासि चैत्रे नेत्रानन्दं नेमिनाथं ददर्श ॥१॥ १. वासं वस्त्रं च.

·११ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । . तं दृष्ट्वासौ भाग्यसौभाग्यवन्तं सूतश्लोकाख्यातवृत्तान्वयायम् । भिन्ना बाणैः पञ्चवाणस्य गाढं प्रत्यावृत्ता वेश्मलनग्रहेव ॥ २ ॥ शीतैः शीतैश्चन्दनाद्यैरुपायैर्दियोद्दाहं गाहमाना सुगात्री। सा निश्वासोत्कम्पिमुक्ताकलापा निद्रामुद्रां नोपलेमे निशायाम् ॥ ३॥ शून्यखान्ता सा वयस्यासु कान्ताः कुर्वाणासु प्रेमपूर्वाः प्रवृत्तीः । मूर्ध्नः कम्पेनोचरं तारनेत्रा चके यद्वा चारुणा हुंकृतेन ॥ ४ ॥ नक्तं नक्तं चन्द्रसंदर्शनेन प्राणेपूर्ध्वप्रस्थितेषु प्रकामम् । वेगादागादक्षिणी मीलयन्ती मूर्छा तस्याः पक्षमलाक्ष्याः सखीव ॥५॥ सा सर्वाङ्गं चन्दनेनोपलिप्त्वा निक्षिप्ताङ्गी पुष्पतूलीतलेषु । दाहोद्रेकादाकुलत्वं व्रजन्ती बाष्पम्लानाः खाः सखीरप्यकार्षीत् ॥ ६॥ स्मृत्वा स्मृत्वा नेमिमुद्ातुकामा कामोद्रेकाद्वाद्यविद्याप्रगल्भा । संकूजन्त्याः केवलं नो विपञ्च्याश्चक्रे वाला मूर्च्छनामात्मनोऽपि ॥७॥ चान्द्रं बिम्बं वृत्तवक्ष्याश्मकल्प व्यालीवासीद्धीषणा पुष्पमाला । चित्याकल्पं पुष्पतल्यं च तस्यास्तमिन्नेवावद्धसंबद्धबुद्धेः ॥ ८॥ इन्दोर्दीत्या दत्तदाहातिरेका यद्यच्छुनं तत्र तत्रापरता । सा कर्पूर दन्तजं कर्णपूरं हारं हासं चेति सर्व व्यहासीत् ॥ ९॥ नेमेल्यातिकमात्कामरम्यां दृष्ट्वावस्था कारयिष्यन्विवाहम् । रूपख्यातां याचितुं यादवेशतामेवाथ प्राहिणोच्चक्रपाणिम् ॥१०॥ लब्धादेशः केशवः सद्य एव खेनोन्माधरकेतुना स्यन्दनेन । रम्यं हन्यरुप्रसेनस्य राज्ञः स्कन्धावार प्रापदप्राप्तखेदः ॥ ११ ॥ आदावैन्द्रं पत्तनं कुर्वतेव प्राप्ताभ्यासोत्कृष्टशिल्पक्रियेण । सर्वाकारं सारसारैः प्रकारैर्धात्रा घान्यां निर्मितं विस्तरेण ॥ १२ ॥ १. उपचितापि उत्कृष्टमधिकं दाहं गाहमाना व्यश्चवाना.

·६८ काव्यमाला। . नो वर्णानां संकरो यत्र चित्रादन्यत्रासीत्सौधभित्तिप्रतिष्ठात् । नो वा बन्धः कामिनां केशपाशान्मुक्त्वा रत्याकर्षणेन प्रकीर्णान् ॥१३॥ प्रासादानामेभिरुच्चैः शिरोभिनों मार्गस्ते स्पन्दनस्यात्र मागाः । यत्र श्रेणिः किङ्किणीनां वणन्ती प्रत्याख्यातीवार्कसूतं ध्वजस्था॥१४॥ यस्मिन्वेलद्वैजयन्ती लताभ्यस्त्रस्यद्वाहस्यन्दनोन्माथशङ्की । शके त्यक्त्वा मार्गमर्कः कदाचिद्गच्छत्याशां दक्षिणामुत्तरां वा ॥१५॥ नक्तं नक्तं सक्तनक्षत्रमालं वृत्तं रेजे यत्र वप्रं विशालम् । भाखन्मुक्तामण्डलेनेव बद्धप्रान्तं कान्तं कुण्डलं भूतधान्याः ॥१६॥ धान्नो धानः श्रीमतां द्वारि रम्भाः सुभूः का नो मञ्जुघोषा सुकेशी । यत्रान्यैव श्रीः प्रभूताप्सरोमिः खर्गः साम्यं तस्य किंचित्प्रपेदे ॥ १७ ॥ यत्र स्त्रीणां मध्यदेशे वलीमिलावण्याम्भोनिम्नगाभिः पवित्रे । कृत्वा नाभीकन्दरायां तपांसि प्रायः कामोऽभूद्विजेता त्रिलोक्याः॥१८॥ प्राकारोऽन्तर्दीर्घिकायाः सुदीर्घः खच्छः खच्छे वारि संक्रान्तमूर्तिः । यत्र स्कन्धारूढसूर्योपतापाद्धारम्भो मज्जनायेव रेजे ॥ १९ ॥ नृत्यं यत्रात्यन्तकान्तं वितेनुलीलोद्यानस्थायिनः केकिनोऽपि । यत्र श्रीमन्मन्दिरे पञ्जरस्थाः पेटुः कीराश्चापि कां कां न विद्याम् ॥२०॥ रेजुर्दैवागारशृङ्गेषु यत्र न्यस्ताः कुम्भाः प्रोल्लसच्छातकुम्भाः । ध्वान्ते नक्कं प्रेड्डता खेचराणामुयोतार्थ व्योम्नि दीपा इवोच्चैः ॥२१॥ लक्ष्मीवद्भिः स्वर्णकुम्भर्निखातैराभाति स क्ष्मातलं केवलं नो । प्रासादानामुन्नतानां नितान्तं प्रान्तप्रोतैर्यत्र तारापोऽपि ॥ २२ ॥ मज्जन्तीनां योषितामङ्गरागैर्यत्राजस्रं वासिताखम्बुजानि । कर्पूरश्रीखण्डकस्तूरिकाणां गन्धं क्रीडादीर्घिकादिरन्ति ॥ २३ ॥ रम्यारामस्थायिनीनां लतानामासाद्येवासक्तिमश्रान्तमेव । , ।

·११ सर्गः] नेगिनिर्वाणम् । पुप्पोन्मर्दामोदसंस्कारहारी यत्लिन्मन्दः सर्वधामूत्समीरः ।। २४ ॥ सकेंप्वेवाप्रावि नाम च्छलानां पक्षिप्वोच्चाटनं यत्र सुन्थे । यस्मिन्मुक्त्वा शब्दविद्या विकारो नो वर्णानां नैव नाशोऽपि जातः ॥२५॥ पौरतीभिश्चन्द्रशालागवाक्षप्रक्षिप्ताक्षिप्रान्तस्यीकृतागः । द्वारोपान्तावद्धगन्धद्विपेन्द्रं स प्रासादं भूपतेराससाद ॥ २६ ॥ रक्षालल्यं प्रोल्लसन्नीलकण्ठं प्राप्तं शोभां चारुचन्द्रोदयेन । आवित्राणं पार्वतीमुन्नतिं च प्रान्तप्रेतयोमसिन्धुं यवेगम् ॥ २७ ॥ शौर्यादायैश्वर्यधुर्यानरेन्द्र श्लोकान्द्वारे चन्दिवृन्दरपीतान् । विस्तीर्णत्वादुत्थितेनैव कामं प्रत्यारावेणोचकरुचरन्तम् ॥ २८ ॥ कर्तुं सेवामगणे संगतानां सामन्तानामातपत्रैः प्रफुटलः । पद्माकारैः पद्मवासाविलासस्थानच्छायामाश्रयन्तं समन्तात् ॥ २९ ॥ भूभृत्कान्ताकेगसंस्कारघूमतोमश्यामैरिन्द्रनीलांशुजालैः । जालोद्गीणः शृङ्गलमाम्वुवाहच्छेदभ्रान्ति भावयन्तं जनस्य ॥ ३० ॥ दानाम्भोभिर्यामसामोद्भवानां भूयोभूयः संभृतास्तोकपकम् । शश्वलीलासंचरद्वारनारीमञ्जीराणां भांकृतैः कृप्तशोभम् ॥ ३१ ॥ धुपैरवहपमाणैः सहर्ष पूर्वाख्यातं द्वारपालरिवाथ । अभ्युत्स्यौ स्यन्दनादुत्तरन्तं हन्तारं तं दानवानां नरेन्द्रः ॥ ३२ ॥ भूषारतश्रेणिरश्मिप्ररोहैद्राकृष्टौ सेहसूत्रैरिवैतौ । खैस्तेजोभिः पर्वणीव स्फुरन्तौ चन्द्रादित्यौ गाढमाश्लिष्यतः स्म ॥३३॥ १. 'प्रमाण-प्रमेय संशय-प्रयोजन-दृश्यन्तावयव-तर्क-निर्णय-वाद-जाप वितण्डा- हेत्वामासच्छल जाति-निग्रहस्थानानां तत्त्वज्ञानानि यसाविगम.।"अभिप्रायान्त- रेण प्रयुक्तस्यान्तरं प्रकल्प्य दूपर्ण छलम् ।' इति तार्किकाणा मतम्. २. रक्षणेन पालनेन च. ३. नीलः कण्टर, नीलकण्ठो मयूरश्च.

·काव्यमाला।
व्याघातेन करयोभूमिभर्ता बाह्वोर्मध्ये माधवस्योगसेनः ।
पाथोराशेर्मन्थने मन्दरादिमन्धीभूतः प्रांशुराभासतेव ॥ ३१ ॥
हर्षादले गच्छता तेन राज्ञा निर्दिष्टाध्वा साधुसंपादिताः।
सानस्थानस्थापितवर्णकुम्भं भक्तिप्रीतः प्राविशद्वेश्म विष्णुः ॥ ३५ ॥
कृष्णाक्रान्तस्यासनस्योपकण्ठे पीठं हैमं भूमिपालो विशालम् ।
प्रत्यासन्नप्रस्थलीनाम्बुवाहं मेरोः शृङ्ग केशरीवारुरोह ॥ ३६ ॥
विष्णोईप्तानेकदैत्यस्य जिष्णोईष्टाकस्मादागमं विस्मितामा ।
मन्द्रध्वानः खागतप्रश्नपूर्व पृथ्वीनाथः सोऽथ वक्तुं प्रवृत्तः ॥ ३७ ॥
निर्णीतं प्राग्जन्मनि वस्य पुण्यं लब्धाः सर्वेऽप्युत्सवास्तुल्यकालम् ।
यत्त्व प्राप्तः पुण्डरीकाक्ष साक्षादातिथ्यं मे धान्निधान्न निवेशः॥३८॥
युष्मत्पादक्षोदपातेन पूतं संजातं मे मन्दिरं तीर्थमद्य ।
अद्यात्मानं मान्य मन्ये प्रमोदादध्यासीनं सत्यमैन्द्रीमवस्थाम् ॥ ३९॥
अद्य श्रीमानद्य राजाहमेव क्षत्रश्रेणीमाननीयोऽहमद्य ।
साफल्यं मे संप्रति प्राप्तवन्तः कंसाराते धर्मकर्मानुबन्धाः ॥ ४०॥
कंसादीनां दानवानां विनाशादत्तं लोकस्याभयं हि त्वयैव ।
लक्ष्म्याः प्राणाधीश्वरस्त्वं तवातः कार्य नान्यापेक्ष्यमीक्षे तथापि ॥११॥
अनाकरमादागमस्ते महान्तं हेतुं कि(क)चिद्वक्त्यवन्ध्यप्रवृत्तेः ।
भूयोऽल्प वा नानुद्दिश्य कार्य कुर्यात्कुत्रापि प्रवृत्ति सचेताः ॥४२॥
खेहादित्थं भाषमाणं मनीषी दैत्यद्वेषी तोषपोषं दधानः ।
पृथ्वीनाथं प्रत्यवोचद्विसर्पदन्तज्योतिधोंतितास्थानगर्भः ॥ १३ ॥
वंशो यस्याशेषवंशावतंसः शुद्धा बुद्धिर्यस्य यस्यास्ति शक्तिः ।
यस्यौदार्य यस्य धैर्य स एव प्रायो भूपः प्रश्रयेणाभिधत्ते ॥ १४ ॥

·११ सर्गः]
नेमिनिर्वाणम् ।
७१
जल्पत्य सप्तभिः शोभमाना साम्राज्यश्रीस्तावकीनं विवेकम् ।
अन्तःसंखं वारणेन्द्रस्य दानोद्रेकं वृष्टिः स्पष्टयत्येव रक्ता ॥ १५ ॥
अप्युद्दामानो गुणानात्मनिष्ठान्स्तोत्यल्पानप्यन्यसंस्थान्महात्मा।
यद्वास्त्येवानादरः संनिवासे दूरीमावो वस्तुनि प्रीतिहेतुः ॥ १६ ॥
लक्ष्मीवन्तं क्षत्रधर्माधिराजं जातं वंशे रोहिणीवल्लभस्य ।
संवन्धार्ह लामवेत्य प्रतीतः प्रत्याहेदै यादवेन्द्रो गुरुमें ॥ १७ ॥
नेमेरमन्नन्दनस्यानुरूपा रूपेणातिख्यातिमासेदुषी खा।
उद्वाहाथ दीयतां भूप धन्या कन्या नाना यास्ति राजीमतीति ॥ १८॥
विभ्रलूपः श्रीकलापं समन्तादानन्दाग्भःपूरपात्रे च नेत्रे ।
कृष्णस्वेत्थं जल्पमाकर्ण्य मन्द्रानादं मेघस्येव वहाँ वभाषे ॥ १९॥
संसारेऽस्मिन्नामनन्ति प्रबुद्धाः कन्यादानं सर्वदानप्रधानम् ।
तच्चत्पाने न्यस्यते निर्विकल्पं सिद्धौ दातुः कीर्तिधौं महार्थो ॥ ५० ॥
तत्रासाकं कोऽपि पुण्योदयोऽयं संप्रत्याविर्भावमनीचकार ।
यद्यानानां प्रार्थनीयं सहस्तस्यावाप्तियेन जाता खतोऽसौ ॥५१॥
नानावीरोत्पत्तिलब्धप्रशंसे वंशे तावजन्म रम्यं च रूपम् ।
शीलं विश्वप्राणिलोकानुकूलं कि तन्नेमेर्यन्न संवन्धहेतुः ॥ ५२ ।।
वं संप्राप्तोऽसद्गृहानहणीयो देहं दारान्वैभवं वा गृहाण ।
यच्चावश्यं देयमेवास्य दानाचित्तं नैतत्कृष्ण तृप्ति विभति ॥ ५३ ॥
राजीमती निजमनोरथमार्गवति
श्रुत्वा वचः पितुरुपान्तगता तदानीम् ।
हर्षप्रकर्षजलशालिविशालनेत्रं
ब्रीडावशादवेनतं कुरुते स वक्रम् ॥ ५४॥

·७२
काव्यमाला।
संतानवानपि सुगात्रि कृतोऽहमद्य
: पुत्रि त्वयैव गृहमेधिषु माननीयः ।
स्वप्रार्थनार्थमिह यजगदेकवीरो
'नारायणः खयमयं मदगारमागात् ॥ ५५ ॥
आभाषणादित्युपजातलज्जां सुतां प्रति श्रुत्य नयश्रुतज्ञः ।
विवाहलमाहमुहूर्तमेकं निर्णीय जिष्णुर्विससर्ज कृष्णम् ॥ ५६ ॥
कृष्णः संबन्धिना तेन ग्राहितामिनवांशुकः ।
समुद्रविजयस्येम सिद्धमर्थ न्यवेदयत् ॥ ५७ ॥
समुद्रविजयस्ततस्तनययोग्यरूपां वधू
सुतोचितमवाप्य तं वरमथोग्रसेनोऽपि च ।
उभौ प्रमदनिर्भरौ परिणयोत्सवप्रक्रमे
विधेयविधिविस्तरं विभववासवौ चक्रतुः ॥ ५८ ॥
इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये राजीमतीप्रार्थनो नामैकादशः सर्गः।
"
द्वादशः सर्गः।
विवाहार्थ प्रतिष्ठासुरुप्रसेनपुरीं प्रति ।
अङ्गीचकार नेपथ्यं नेमिनाथो यथाविधि ॥१॥
प्रतिबिम्बितनिःशेषपदार्थनिवहः प्रभोः।
हृदये निर्मलस्तस्य हारो भाव इवाबभौ ॥२॥
नेमेः कङ्कणरलौघप्रमापल्लविताविव ।
ऊहतुः कामपि च्छायामर्थिकल्पद्रुमौ भुजौ ॥ ३ ॥
रतकुण्डलयोः कान्तिः कर्णान्तिकचरी बभौ ।
स्तुतिरेन्द्रीय सद्भक्तिर्नानावर्णविराजिनी ॥४॥

·- १२ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । नितलस्तिलको नासावंशस्योपरि चान्दनः । कुमारवदनाम्भोजश्रियश्छत्रतुलामघात् ॥ ५॥ . गतनासादिदोषस्य लोकचूडामणेः खयम् । मण्डनस्थितिरित्यस्य चूडायां निहितो मणिः ॥ ६ ॥ अङ्गदायैर्वृतो रामः ससुग्रीवो महाभुजः । समुद्रविजयावादी स प्रियाप्तिक्षमोऽभवत् ॥ ७ ॥ अङ्गरागः कुमारस्य खच्छोऽपि कुशलैः कृतः । कासां न योषितां सान्द्रं मनोरागमवर्धयत् ॥ ८॥ स शुने वाससी बिनभासे श्यामविग्रहः । अञ्जनाद्विरिवोपान्तविश्रान्तशरदम्बुदः ॥९॥ परसंतापविच्छित्तिहेतुं सद्वृत्तमुज्ज्वलम् । अथो विभूषयामास तं सितातपवारणम् ॥ १० ॥ - रेजतुश्चामरे चन्द्रचारुणी तस्य पार्थतः । निर्मले धर्मयशसी सदा संनिहिते इव ॥ ११ ॥ विवाहमहमाङ्गल्यक्रियाः काश्चिद्यथाक्रमम् । प्राप्तो वृद्धाजनश्चके तस्याशीर्मुखराननः ॥ १२ ॥ अथारुह्य रथं नेमिमनोरथमिवोन्नतम् । प्रतस्थे मङ्गलातोद्यनादैराहूतभूपतिः ॥ १३ ॥ आलोकितजरासन्धबलस्तम्भादिकं यशः । गायन्ति स कुमारस्य सुकुमारगिराङ्गनाः ॥१४॥ क्षितौ खुरपुटातोद्यनादं विदधतः पुरः। - ५. अादो वालिपुत्र., क्यूर चात्रामदम्, २. सुप्रीवास्यवानरेण, शो क्या च. ३. समुद्रस्य विजयेनाहादो यस्य, समुद्रविजयनामानंतर ·७४ काव्यमाला । 7 चित्रचङ्गमणव्याजाद्वाजिनो ननूतुः स्वयम् ॥१५॥ दन्तप्रणालैरुल्लासिकुम्मैः करिभिरमगैः । अलक्ष्यत पुरीवास्य स्नेहालचलिता गृहैः ॥ १६॥ वातायनादिरूढास्तं लाजैः पुरपुरन्ध्रयः । कटाक्षैश्व परिक्षिप्तैः सममेवाचंयन्मुदा ॥ १७ ॥ शुभैर्नभसि नीरन्धेश्छत्रैश्चन्द्रोदये कृते । किमाश्चर्यमिदं लोकैनालोक्यत यदंशुमान् ॥ १८ ॥ रजो मदलासारैर्वारयन्तः समुच्छलेत् । सह प्रस्थायिनो जाताः सत्यार्थास्तस्य वारणाः ॥ १९ ॥ अनूनया विभूत्यासौ भासमानो महामनाः । सहस्रनेत्रलब्धेः प्राक्पुरुहूत इवारुचत् ॥ २० ॥ स्तुतिकोलाहलैः पश्चाद्वन्दिवृन्दानि सुन्दरैः। नेमिः प्रथममेवाशास्तेषां दानैरपूरयत् ।। २१ ।। स्थानस्थानकृतोदामहेममङ्गलतोरणम् । राजमार्ग शनैः कामन्निश्चक्राम पुरादसौ ॥ २२ ॥ पुरोगैरनुगैः स्फारा विशिखान्तःकृशा चमूः । सारपमध्याङ्गनेवासीद्विशालजघनस्तनी ॥ २३ ॥ अनुकूलमरुद्वेलद्वैजयन्तीकरैर्मुहुः। तमादिव सप्रेमा गच्छन्तं द्वारकापुरी ॥ २४ ॥ ददर्श सागरं नेमिः स्फुरत्कङ्कणशालिना । ऊर्मिहस्तेन कुर्वन्तं सरिद्वीचिकरग्रहम् ॥ २५ ॥ समेतबन्धुवर्गस्य वरस्यास्य प्रसर्पतः । १.स्थ्या अतोली विशिखा' इत्यमरः, ·५ १२ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । संबन्धिनः पुरे वार्ता सह तूर्यरवैरंगात् ॥२६॥ अथोग्रसेनो नृपतिरत्यन्तप्रीतमानसः । स विशेषोत्सवामात्मराजधानीमकारयत् ।। २७ ॥ तत्र राजपथाः कामं सिक्ताः कुङ्कुमवारिणा । कलधौतशिलाबद्धभूतला इव रेजिरे ॥२८॥ चेरुस्तत्र न नीरन्ध्रध्वजच्छायेषु वर्मसु । आपातिसैन्यसंमर्दमीता इव रुचो रवेः ॥ २९ ॥ खर्णतोरणरत्नानां रश्मिभिर्गगनोन्मुखैः । रोमाञ्चितेव सा रेजे राजधानी प्रमोदतः ॥ ३०॥ गन्धवारिमिराक्रान्तं तत्र यावद्भुवो रजः । पुष्पप्रकरसंभूतं तावदन्यदजायत ॥ ३१ ॥ पौरैरेवोग्रसेनस्य मोत्सवव्याकुलात्ममिः । भक्तिवैचिन्यमेतस्यां दर्शितं मन्दिरैरपि ॥ ३२ ।। मङ्गलखाननैर्मल्यमानं राजीमतीमथ । साधु प्रसाधयामास कुलवृद्धो वधूजनः ॥ ३३ ॥ । शरीरकान्तिसंतानविनमं बिभ्रती नवे । वसाना वाससी खच्छे सा चकाशे सुवासिनी ॥ ३४ ॥ अशोभत शुभे तस्याश्चान्दनस्तिलको मुखे । प्ररूढ इव चन्द्रान्तश्चन्द्रमाश्चारुमण्डलः ॥ ३५॥ तस्याः स्थितिमुरोदेशे लब्ध्वा हृदयहारिणि । हारो मुक्तामयः कामममन्दरुचितामगात् ॥ ३६॥ अञ्जन मलिनच्छायं तस्याः खच्छे विलोचने । सौभाग्यसिद्भिजनकस्तेषां योगस्तथाप्यमूत् ॥ ३७॥ . 3 ·७ काव्यमाला। P रत्नकेयूरनिष्ठधूतैः प्रमूतः कान्तिर्वारिभिः । जातं बाहुलतामूलं तस्याः प्रोल्लासि सर्वतः ॥ ३८॥ सुमुखी शुभ्रवसना विरेजे रनभूषणैः । संपूर्णसोमनक्षत्रैः शारदी क्षणदेव सा ॥ ३९ ॥ विवाहमहकर्तव्यं प्रगुणय्य गुणी नृपः । आइत इव तत्पूर्वरस्याभिमुखं ययौ ॥ १० ॥ नव्यानरूपैः करिभिः सगन्धर्वगणैर्वृतः । उग्रसेनः सहस्राक्ष इव साक्षादलक्ष्यत ॥ ११॥ महीरेणुमहातोद्यनादकेतूष्णवारणैः। आविर्भूतं मिथस्तत्र वर्गयोरुभयोः क्रमात् ॥ ४२ ॥ ततो वरवधूवर्गों वीक्षितान्योन्यवैभवौ । समृद्धिगर्वमुत्सृज्य संबन्धिमदमीयतुः ॥ १३ ॥ अथ कूजद्रयागौ तौ पुण्डरीकौषमण्डितौ । संगम जग्मतुः पक्षौ प्रवाही सैन्धवाविव ॥ १४॥ वरश्वशुरयोरासीदथ श्लेषस्तयोः पथि । अर्थयोरिव सत्काव्ये विदग्धोत्त्या प्रतीतयोः ॥ १५ ॥ प्रसारितभुजापक्षा बृहत्कटकशालिनः । यथाक्रममथाश्लिष्यन्नपरेऽपि महीभृतः ॥ १६ ॥ न केवलं स्फुरत्कान्तिचक्राः संबन्धियोषितः । मुक्तालताश्च संश्लिष्टाः पृथग्भावं चिरादगुः ॥ १७ ॥ अथाग्रगामिना भूमिखामिना सह तत्क्षणम् । १. 'स्थान न द्वयोश्चके ना चक्राह्वविहंगमे'. २. 'पुण्डरीकं सिताम्भोजे सित- च्छन्ने च.' ३. 'कटकस्त्वद्रिनितम्बे वाहुभूषणे । सेनायाम् . ४. राजानः, पर्वताच, ·१२ सर्गः] नेमिनिर्वाणम्। ७७ , प्रविवेश पुरं नेमिराल्मेव निजकर्मणा ॥ १८ ॥ जगत्रयवरस्यास्य वरस्यालोकहेतवे । जवानगरनारीभिरध्यासे सौधमूर्धसु ॥ १९ ॥ नितम्बः किङ्किणीनादैर्मध्यभङ्गभयादिव । गुरुर्व्यवारयद्वालाश्चलन्तीरतिरंहसा ॥५०॥ अञ्जनीकृत्य कस्तूरी कुङ्कुमीकृत्य यावकम् । काचिनिर्मितनेपथ्या सखीनां हास्यतामगात् ॥ ५१ ॥ उत्सुका निर्निचोलैव काप्यालोकपथं गता। कुमारदर्शनाल्लेभे सद्यो रोमाञ्चकञ्चकम् ॥ ५२ ॥ अन्तर्धायाङ्गमङ्गेन स्थितौत्सुक्यादकञ्चका । 'मुखद्विर्भावमन्यस्याश्चके स्कन्धाहितानना ॥ ५३॥ स्नानोत्तीर्णाग्रसौषस्था हस्तन्यस्तकचावलिः। कामशासनदेवीव धृतासिः काचिदाबभौ ॥ ५४॥ पाणिपल्लवविन्यस्तं वहती(न्ती) कापि दर्पणम् । तथैव वक्रसीमन्ता गवाक्षे दृष्टिमक्षिपत् ॥ ५५॥ अक्षाणि प्राप्यकारीणि यनेमिनिहितेक्षणाः। रोमाञ्चशिथिलं वासो ददृशुर्न मृगीदृशः ॥ ५६॥ जृम्भाविकासिनास्येन झूलतातोरणश्रिया । पुरप्रवेशामिमुखं काचित्काममसूचयत् ॥ ५७ ॥ गवाक्षलक्ष्यैः पौरीणां मुखैः संपूर्णमण्डलैः । व्याप्ताश्चन्द्ररिवान्वर्थाश्चन्द्रशालास्तदाभवन् ॥ ५८ ॥ कस्साश्चन चला दृष्टिर्जालान्तरविनिर्गता। शफरीव ममज्जान्तर्नेमिलावण्यवारिधेः॥ ५९ ।। 4 .

·७८ 'काव्यमाला। . चमत्कृताः कुमारस्य रूपमालोक्य सुभ्रवः । शिरांसि दुधुवुः सद्यः सरबाणैरिवाहताः ॥ ६॥ तस्य वक्षसि विस्तीर्णे प्रान्त्वा काम नतभ्रुवाम् । श्रान्ता इव शोऽभूवन्न व्यावृत्तिक्षमाः पुनः॥ ६१ ॥ अङ्गभङ्गं सरोमाञ्चं विकाशं नेत्रपद्मयोः। रसाधिक्यजुषां तासां चकार मदनज्वरः ।। ६२ ।। 'मुक्तार्धलिखितं चित्रं कापि जालार्पितेक्षणा । कुमारचारुतां वीक्ष्य पूर्णचित्रामवधूः ॥ ६३ ।। समग्रगुणसंपन्नं नेमिमासाथ नायकम् । राजीमत्याः स्फुटं जातं संप्रति प्राक्तनं तपः ॥ ६ ॥ शार्जमारोपितं येन हस्तेनैकेन हेलया। वायुभिर्नासिकामुक्तैः पाञ्चजन्यश्च पूरितः ॥ १५ ॥ जरासंधस्य सा सेना तरोश्छायेव भास्करात् । खयं पराङ्मुखी यस्सादभूदद्भुततेजसः ॥ ६६ ॥ यत्र गर्भ गते धानि रनवृष्टिः किलाभवत् । यस्य जन्मोत्सवे सेन्द्राः किलाजग्मुः सुधाभुजः ॥ ६७ ॥ सोऽयं सखिवरो नेमिर्जीलोत्पलदलद्युतिः । अधः श्वेतातपत्रस्य मध्ये चामरयोर्द्वयोः ॥ ६८ ॥ इत्थं पुरपुरन्ध्रीणां शृण्वन्नन्योन्यसंकथाः । नेमिः समासदत्समद्वारं संबन्धिनः शनैः ॥ ६९ ॥ १. अगभशादीनि ज्वरस्य लक्षणानि । रसाधिक्यसेवन कारणम्. २. 'कर्व- राहतयोः क्लीवं तिलकालेख्ययोरपि. -

·७९
१३ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् ।
दूर्वाक्षतैर्मलयजेन घनेन दना
विभाजितं कनकभाजनमाददाना ।
तत्रोग्रसेननृपतेर्दयिता वरस
कर्तु विवाहमहमङ्गलमयतोऽभूत् ॥ ७० ॥
इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये वरागमनो नाम द्वादशः सर्गः ।
त्रयोदशः सर्गः।
अथो रथाद्यावदियेष नेमिस्तत्रोत्तरीतुं तरुणार्कतेजसा ।
शुश्राव तावत्स विवाहयज्ञे बद्धस्य शब्दं पशुसंचयस्य ॥१॥
श्रुत्वा तमार्तध्वनिमेकवीरः स्फार दिगन्तेषु स दत्तदृष्टिः ।
ददर्श वाट निकटे निषण्णः खिन्नाखिलश्वापदवर्गगर्भम् ॥ २ ॥
तं वीक्ष्य पप्रच्छ कृती कुमारः खसारथिं मन्मथसारमूर्तिः ।
किमर्थमेते युगपन्निबद्धाः पाशः प्रभूताः पशवो रटन्तः ॥ ३ ॥
श्रीमन्विवाहे भवतः समन्तादभ्यागतस्य खजनस्य मुक्त्यै ।
करिष्यते पाकविधेर्विशेष एषां वसामिः स तमित्युवाच ॥ ४॥
श्रुत्वा वचस्तस्य स वश्यवृत्तिः स्फुरत्कृपान्तःकरणः कुमारः।
निवारयामास विवाहकर्माण्यधर्मभीरुः स्मृतपूर्वजन्मा ॥ ५॥
अनुत्तरत्यन्न स्थानिषिद्धनिःशेषवैवाहिकसंविधाने ।
सविस्मयः किं किमिति ब्रुवाणः समाकुलोऽभूदथ बन्धुवर्गः॥६॥
उत्तीर्यते किं न पताकिनोऽसान्माजल्यमेतच निषिध्यते किम् ।
इत्युग्रसेनादिषु भाषमाणेष्वभाषत व्यक्तमिदं कुमारः ॥ ७ ॥
परिग्रहं नाहमिमं करिष्ये सत्यं यतिष्ये परमार्थसिचै ।
विभोगलीलामृगतृष्णिकामु प्रवर्तते कः खलु सद्विवेकः ॥ ८॥

·, काव्यमाला विभोगसारङ्गहतो हि जन्तुः परां भुवं कामपि गाहमानः । हिंसानृतस्तेयमहावनान्तर्वम्भ्राम्यते रेचितसाधुमार्गः ॥९॥ आत्मा प्रकृत्या परमोत्तमोऽयं हिंसां भजन्कोपनिषादकान्ताम् । धिक्कारभानों लभते कदाचिदसंशयं दिव्यपुरप्रवेशम् ॥ १० ॥ दानं तपो वा वृषवृक्षमूलं श्रद्धानतो ये न विवर्य दूरम् । खनन्ति मूढाः खयमेव हिंसाकुशीलताखीकरणेन सद्यः ॥ ११ ॥ असाधु तत्सर्वमहो हिनस्ति क्रियेति कर्माविबुधैर्यदूचे । अस्यां हि सत्यां स्फुटमेव कर्माण्यष्टौ लभन्तेऽभ्युदयं जगत्सु ॥ १२ ॥ हिंसाविमानं जनयन्ति जन्तोः कस्यापि ये कर्ममनोवचोमिः । तत्राधिरूढाः खलु तरक्षणेन प्रयान्त्यधोधो नरकान्तरेषु ॥ १३ ॥ यः प्राणिनां जानु वधं विधत्ते स्वमेऽपि यस्तं न(नु)समीहते च । स सर्वतः सद्वणजालयोगी भवान्तरे धीवरतां प्रयाति ॥ १४ ॥ निःशेषदुःखोदयमूलमन्त्रं यो देहपुष्यै वधमादधाति । नूनं स शीतार्तिभिदे दुरात्मा प्रवेशमनौ ज्वलिते करोति ॥ १५ ॥ मा भून्नराणां नरके निपातशङ्का तमःकश्मलमानसानाम् ।, शूकान किं भक्षयतां शरीरं पुरीषपाकस्थितिभाण्डभूतम् ॥ १६ ॥ ये नाम हिंसां परलोकसिध्यै प्रकल्पयन्ते विधिवत्प्रयुक्ताम् ।, दानं प्रतिद्वन्द्विदया च तस्याः किं नोच्यते तैर्नरकाप्तिहेतुः ॥ १७ ॥ तनोतु जन्तुः शतशस्तपांसि ददातु दानानि निरन्तराणि ।, करोति चेत्नाणिवधेऽभिलाष व्यर्थानि सर्वांण्यपि तानि तस्य ॥ १८॥ वधं विधचे यदि जातु जन्तुरलं तपोदानविधानयत्नैः । तमेव चेन्नाद्रियते कदाचिदलं तपोदानविधानयलैः ॥ १९ ॥ . . १. जोतु' इति भवेत्.

·१३ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । बहून्यभिव्यञ्जयितुं प्रगल्भा मावान्तराणि प्रथितानुरागां । दूतीव हिंसा सहसा नराणां संपद्यते दुर्गतिसंगमाय ॥२०॥ कृपा सुधेवात्ममहाम्बुराशौ हिंसा सुरेख द्वयमभ्युदेति । एका नराणाममरत्वहेतुरन्या तु मूर्छा पतनाय दत्ते ॥ २१ ॥ कन्यामिवासाधुवरपदानाधः खां गिरं दूधयति व्यलीकात् । इहायशस्तस्य विगर्हणीयमनर्हणीयाश्च परेऽस्य लोकाः ॥ २२ ॥ चौर्येण यत्राणभृतां परत्र दुःखं तदावेदितमप्रमेयम् । प्रत्यक्षमेवैहिकमस्ति सर्वं शूलाधिरोपप्रमुखं जनस्य ॥ २३ ॥ तस्मादयं भोगपथो न पथ्यः प्रेक्षावतामिन्द्रियदस्युदुष्टः । अनेन जन्तुविचरननन्तदुःखाटवीपर्यटनं करोति ॥ २४ ॥ सेव्यः सतां तत्खलु धर्ममार्गः खर्गाय यः प्राञ्जल एवं याति । आकर्णयध्वं यदि कौतुकं वो ममैव जन्मान्तरधर्मशक्तिम् ॥ २५ ॥ वेन्ध्यो गिरितिष्ठति भारतेऽसिन्वनान्तपुष्पायिततारकोपः । दिग्वारणानां रणवारणार्थमिव स्थितो यः प्रतिभाति मध्ये ॥ २६ ॥ चज्रामिधातावसरे गिरीणां प्रदत्तकुक्षिस्थिति(मन्मृगोवर्गमांसः । गुहागृहेष्वस्य वसामि पूर्वमज्ञातशीतातपवृत्तिकष्टः ॥ २७ ॥ मयूरवहः कृतकेशबन्धः सबाणबाणासनवामपाणिः । सोऽहं कदाचिद्रुतकृष्णसारपृष्ठानुसारी दिवस नयामि ॥ २८ ॥ पदप्रतिच्छन्दविलोकनेन कचिन्मदामोदवनानिलेन । विभावितावा गहनान्तरेषु अमामि सामोद्भवमांसलुब्धः ॥ २९॥. J १. 'भाव. सत्ताखभावाभिप्रायचेष्टात्मजन्मसु । क्रियालीलापदार्थेषु बुधजन्तु- विभूतिषु ॥ रत्यादौ च. २. निरयः, निःसत्ता च. ३. मूलपुस्तकेऽधिकं पवितम्. ६ ·काव्यमाला । फलेषु सुखादतमेषु सत्सु क्रव्यार्थिनं मां मृगपृष्ठलमम् । जाने तदानीं सितपुष्पगुच्छच्छलादेहासीद्वनवृक्षवीथी ॥३०॥ अन्येधुरुदामतमालमाले कूले क्वचिन्मेकैलकन्यकायाः । स्थितः समं वागुरया सहर्षमश्रौषमस्तद्रुमपत्रशब्दम् ॥ ३१ ॥ श्रुत्वा च तं मर्मरमाचधन्वा समापतच्छापदशङ्कयाहस् । यावद्विमुञ्चामि शरं रुपान्धस्तावप्रिया में पुरतोऽवतस्थे ॥ ३२ ॥ उवाच सा मां मिय मुञ्च चापमेतौ मुनी मान्यतमौ न वध्यौ । मया ऋयार्थ नगरे ब्रजन्त्या दृष्टौ नृपेणापि कृतप्रणामौ ॥ ३३ ॥ गिरी निरोधादथ वागुरायाः संहृत्य बाणं धनुरुजिहानः । तयोः समालोकनजातभक्तिः पादौ नमामि स समं युवत्या ॥ ३० ॥ ताभ्यां तपोभ्यामिव मूर्तिमद्ध्यामंद्दिष्टसाधुवततत्त्वमार्गः । विहाय पापरिति तदाहं चरामि तस्मिन्फललप्तवृत्तिः ॥ ३५॥ कदाचिदाहर्तुमहं फलानि वने...."प्रियया समेतः । असोत शिरस्तः प्रविशहिलान्तवित्वं तरोः पक्कमपश्यमेकम् ।। ३६ ॥ तस्मात्तदभ्युद्धरतः करेण दष्टस्य मे कालफणीश्वरेण । बभूव मृत्युः सहसैव साधुपदिष्टधर्मस्सरणस्थिरस्य ॥ ३७॥ ततो मम प्राणविनाशहेतुमन्वेषयन्ती रुदती प्रिया सा। ददर्श तस्मिन्भुजगं मुमूर्षुनिक्षिप्तहस्ताथ मृता तथैव ॥ ३८ ॥ गुरुप्रसादादुपलब्धधर्मप्रभावतोऽहं वृषदत्तपैल्याः । पद्मास्त्रियः पद्मविलोचनाया जातस्तदा संततिरिभ्यकेतुः ॥ ३९ ॥ . १. एदित्वादृद्धिर्न युजा. २. मेकलकन्यका नमैदा. ३. 'पश्यन्याः' इति तूपलभ्यते..

·१३ सर्गः] - नैमिनिर्वाणम् । सरखती पुण्यतमा तदानी स ब्रह्मचर्येव शिशुत्वमुग्धम् । 'लक्ष्मीश्च मां यौवनयोगरम्यमासेव्यत व्यञ्जितकामवृत्तिः ॥ ४० ॥ न केवलं सर्वकलागमेन समृद्धिभिः संततवृद्धिमिश्च । राजेव तस्यावसथे स तिष्ठे संपूर्णकान्तिः कृतलोकहर्षेः ॥ ११ ॥ विहाय सर्वानथ राजपुत्रान्वयंवरा मण्डपमञ्चमानः । राज्ञः सुता श्रीजितशत्रुनानः प व वने कमलप्रभा माम् ॥ १२ ॥ द्वेघा विरक्तो विषयोपभोगेष्वदृष्टपुत्राननचन्द्रविम्बः । मय्येव राज्यस्य निवेश्य भार योगेन तत्याज तनुं स धीमान् ॥ १३ ॥ राज्यश्रिया तस्स तनूजयेव विभ्राजमानो हृतराजमानः । निर्जित्य सर्वाः ककुभो धरित्रीमेकातपत्रामचिरादकार्षम् ॥ ४४ ॥ निःशेषभूभृद्विभुसंभवायां गौर्या महेशस्य यथा कुमारः । मकुण्ठशक्तिः कमलप्रभायां जातस्ततो मे तनयः सुकेतुः॥ १५॥ गृहानथ प्राक्तनपुण्ययोगाद्वरो मुनीनां स्थविरः समागात् । तस्योपदेशेन भवाद्विरक्तो धर्मः परं मे विषयीबभूव ॥ ४६॥ सूनादुरुस्कन्धविराजमाने भारं मुंवोऽहं वृषमे निवेश्य । योगेन मृत्वामरतामगच्छं सौधर्मलक्ष्मीनिलये विमाने ॥ ७ ॥ मनोरथानन्तरमेव पुण्यैः प्रादुर्भवत्सर्वसमाहितार्थे । स्त्रीणां यथावाञ्छितवर्तिनीनां न व्यञ्जयते यत्र मनोमिलापः ॥४८॥ , यसिन्नकस्मादमिलाषपूर्वमुद्भूतनष्टातपशीतवर्षे । निदाघहेमन्ततपांत्ययानां व्यवस्थितः कोऽपि न हि प्रभावः ॥ १९॥ क्रीडानिमित्तं स्मृतिमेति यस्मिन्नुर्वांघरोधानसरोवरादि । किं न्वन्तरालाध्वविहारकेलिवाञ्छैव तत्सनिधियानहेतुः ।। ५०.॥ - - ·काव्यमाला। तस्मिन्ननेकाद्भुतभोगभूमौ सहाप्सरोभिनवविभ्रमामिः । यथामिलापं विषयानुभूत्या कालं नयामि म सुखी प्रभूतम् ॥ ५१ च्युत्वा ततः श्रीमति पुष्कराप(हाद्वीपे महेन्द्रा[तविक्रमस्य । सुरसमस्याथ नरेश्वरस्य चिन्तागतिः सूनुरभूवमुर्म्याम् ॥ ५२ ॥ शस्त्रं च शास्त्रं च मया गृहीतं सम्यग्गुरुभ्यः शिशुनाभियोगात् । मतोऽर्थसिद्धिक्षमतां ममाप प्रज्ञापकर्षश्च पराक्रमश्च ॥ ५३॥ सुव्यक्तचित्रक्रमशोभमानपादैगरीयः कविकानुबन्धैः । कुर्वन्विनोदं दिवसान्कदाचिच्छोकैर्नयामि स तुरंगमैर्वा ॥ ५४ ॥ खमर्थमादेश इवाथ शब्दः स राज्यभारं मयि संनिवेश्य । जगाम सारङ्गकदम्बकान्तं तपोवनान्तं सहितो विरत्या ॥ ५५॥ पैत्रं मया विष्टरमास्थितेन युद्धे विजिग्ये रिपुराजचक्रम् । राज्यं क्रमेणाधिगतं हि राज्ञां पराक्रमेण स्थिरतामुपैति ।। ५६ ॥ अथापरेधुर्विदितप्रभावः सूरसभस्योपवने पुरस्य । समाययौ श्रीदममुख्यनामा मुनिः खयं धर्म इवाकृतिस्थः ॥ ५७ ।। तदागमे सत्यमृतव्यपेक्षं वृक्षेषु तत्र प्रसवाञ्चितेषु । त्रिकालसंविन्मधुपैरवापे यदूत्तमैः किं तदुदीरणेन ॥ ५८ ॥ ततोऽस्य पादाम्बुजवन्दनार्थमहं गतोऽहंकृतिवर्जितस्य । तत्त्वोपदेशात्प्रतिबुद्धचेताः सुताय साम्राज्यमदामदीनम् ॥ ५९॥ ततश्च योगेन वपुर्वियोगं विधाय साधूतमदर्शितेन । माहेन्द्रनाम्ना प्रथिते चतुर्थखगें महेन्द्रत्वमहं प्रपन्नः ॥ ६०॥ उहामवैडूर्यविमानगर्ने स्फुरत्प्रभा यत्र चकोरनेत्राः । १. शब्द प्रत्ययादि खकीयमर्थमादेश इव इत्यर्थः, P ·१३ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । पावृट्पयोदान्तरलीनविद्युल्लताश्रियं संततमाश्रयन्ते ॥ ११ ॥ लायन्ति यस्मिन्सुरवृक्षपुष्पसजो न भाखत्करसंगमेव । अम्लानदिव्यांशुकभूषिताना स्पर्शाच्च संभोगसुखं वधूनाम् ॥ १२ ॥ मृत्युर्जरायाः परमस्ति यस्मिन्व्याधिर्जनो यत्र जनस्य नायम् । मुक्ताफलैर्यत्र विभूषणश्रीलीलावनाली न पुनः कदाचित् ॥ ६३ ।। दिव्याङ्गनाविनमभोगभाजस्तस्मिन्ममायुःपरमप्रकर्षम् । विभेद कालः क्रमशो गिरीन्द्रं नित्यप्रवाही सरितामिवौषः ।। ६४॥ श्रीगन्धिलाख्ये विषयेऽथ जम्बूद्वीपान्तरे सिंहपुरे पुरे च । नृपस्य जातो जिनदासनाम्नः पुत्रोऽमुक्मपराजिताख्यः ।। ६५ ॥ झाकृष्य कामं करवालमाजी लक्ष्मीर्मयागृह्यत वैरिवर्गात् । विरोधिना चेति रुषेव दत्तं विद्वत्कुलं स्थानमनिष्टमस्याः ।। ६६ ॥ प्रभावमन्दीकृतसूरतेजा वृद्धः पिता मेऽर्पयति स राज्यम् । विराजमानस्फुटपुण्डरीकं वनं वसन्तस्य यथातपस्यः ॥ ६७ ॥ असेवि शेषं निजपुण्यराशेस्तसिन्मया खःस्थितिनिष्ठितस्य । निदाघशुष्कस्य हूदावशिष्टं नीरं नदस्येव वनद्विपेन ॥ ६८ ॥ अथान्यदा दानविभोगभन्या राज्यश्रियं सार्पयतः सतो में। चैत्येषु नन्दीश्वरपर्व कर्तुममेयतेजा मुनिराजगाम ॥ ६९ ॥ भक्त्योपपन्नस्य यतिर्ममाथ मिथ्यातमः सोऽत्र तथा ममाथ । दृग्गोचरः पापपथे यथाभूदुःखाम्बुपूरो नरकान्धकूपः ।। ७० सोऽहं विमोह परिहृत्य कृत्यं विज्ञाय पुत्रार्पितराज्यभारः। तदुक्तधर्माचरणादभूवं देवोऽच्युतेन्द्रो रुचिरे विमाने ॥ ७१ ॥ १. फाल्गुनमासोऽपि मन्दसूर्यतेजाः. २. राज्येऽपि सितच्छत्रं स्फुटं भवति.

·८६
काव्यमाला ।
उच्चैः कुचद्वन्द्वफलानतानां पत्रावलीकान्तिभृतां ततोऽहम् ।
दिव्याजनानां शुभवल्लरीणां, शाखीव पात्रं परितोऽपि जातः ॥ ७२ ।।
आपसूनाभरणानि देहे श्रीखण्डकर्पूरविलेपनं च ।
सरामितापप्रशमाय यूनां, यत्र प्रकृत्या सुरमित्वमाजाम् ॥ ७३ ॥
तत्रानुभूयातिचिरं चकोरविलोचनाभिः सह भोगलीलाम् ।
च्युतोऽहमुया यदि वा जनस्य कस्योन्नतिः स्त्रीमुखलालसस्या ॥७४ ॥
जातस्ततोऽहं कुरुजाङ्गलेषु श्रीचन्द्रनानो नृपतेस्तनूजः ।।
खर्गश्रियं विनति हस्तिनागद्रङ्गे प्रतिष्ठावति सुप्रतिष्ठः ॥७५॥
कथंचिदारब्धपदक्रमेण मया ततः शैशवमास्थितेन ।
देव्या जनन्या इव शारदायाः सदाङ्वयं स्तन्यमिव न्यायि ।। ७६ ॥
विद्यासरित्संगमपावनस्य स यौवनं वीक्ष्य ममाथः तातः
विवाहदीक्षां विधिवध्यधासीद्दत्त्वा च राज्यं दिवमारुरोह ।। ७७।।
असंस्कृतैः पादनखैङ्घहद्भिर्धर्मप्ररोहैरिव राजमानः ।
पुरे ममागादनगारवन्धः श्रीसुन्दरो नाम मुनिः कदाचित् ॥ ७८ ॥
ततश्च तद्धर्मकथामृतेन विभोगतृष्णापगमे समन्तात् ।।
खापत्यदत्तक्षितिराज्यभारस्तपोऽग्रही तत एव साधोः ॥ ७९ ॥
कर्मेन्धनप्लोषविवृद्धधाम्ना व्रतानलेन ज्वलतः शरीरात् ।
आत्मा यमुड्डीय ययावलक्ष्यः कान्ते विमाने रसवजयन्ते ।। ८० ॥
अहीनभोगार्पितसर्वकायः स्थित्वा चिरं शौरिरिवाहमत्र।
जातोऽसि संप्रत्यवशेषपुण्यवंशे यदूनामिह माननीये ।। ०१॥
जन्मान्तरेष्वित्थमवेक्ष्य काम्यं धर्मात्फलं साधुगुरूपदिष्टात् ।
नाभ्युत्सहे कर्तुमधर्ममेनं को वा पथो यात्यपथे. सचक्षुः ॥ ८२ ॥

·१४ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । ८७ श्रुत्वा ततस्तत्परमार्थनिष्ठं नेमेर्वचो बन्धुजनः समग्रः । युक्त्या प्रसह्य प्रतियोषितोऽपि व्यक्तानुरासीद्विरहातिमीरू ॥ ८३ ॥ समापृच्छ्य श्रीमानथ स पितरौ साश्रुनयनौ सुतादुःखोद्विमं श्वशुरमपि संबोध्य बहुशः। विवोढुं तां मुक्तिश्रियमुदयिनीमेंकहृदयो दयालस्तत्कालं वनममिययौ रैवतगिरेः ॥ ८॥ इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिंते महाकाव्ये पूर्वभववर्णनो नाम त्रयोदशः सर्गः। चतुर्दशः सर्गः। अथ तत्र निवर्त्य दिक्पतीन्स सुरेन्द्राननुयायिनः प्रभुः । पृथिवीमृति मुक्तिवर्ति(त)नीमणिसोपान इवारुरोह सः ॥ १॥ रमणीयतया न केवलं सुरलोकस्य जगाम सेव्यताम् । अथ नेमिपदैः पवित्रितः शिखरी तीर्थतयाप्यसौ मुहुः ॥ २ ॥ अनुकूलतया मरुत्क्षणं तमुदस्सन्निव शृङ्गगामिनम् व्यचरत्पुरतः पयोधुतस्थलपद्मालिरुतैर्वदन्निव ॥३॥ मदवेक्षणमन्मथव्यथां विधुरा मा म भजन्पुराजनाः । इति तेन गिरौ स्थितिर्मता न गृहद्वेषवनानुरागतः ॥ ४ ॥ जगृहे स्वयमेव संयमः शुचिना तेन ततो महात्मना । जगतोऽप्युपरि स्फुरद्धियां गुरुरात्मैव विवेकिनां मतः ॥ ५॥ स यथा पृथिवीभृतः पुरा बहुशाखाप्रसरं समुन्नतम् । श्रितमाश्रितसंयमोऽपि सन्परितो वंशमभूषयत्तथा ॥६॥ पदि]जानुलसद्भुजालतः क्षितिसस्थापितपादनिश्चलः । - ·काव्यमाला। स तमाल इवोत्थितो नवः शुशुभे भूधरकाननान्तरे ॥ ७ ॥ कुसुमैर्विकसद्भिराहृतैः सविधोरुिहसंततेर्मुहुः । मरुतः कतमे तमोपहं न तमानचुरुपागता दिशाम् ॥ ८॥ गिरिराजभुवं समागतो वृषमेकं धनमादधत्सदा । विरराज समाजिरध्वन()रहिभिर्देहनिवासिभिर्विमीः ॥९॥ गलकन्दललम्बमानया तनुवास्तव्यभुजंगमुक्तया । शशिरश्मिरुचा खचा बमौ निबिडक्षान्तिवरसव सः ॥ १०.. न परं च समाधिभावनात्प्रभुरामीलितदीर्घलोचनः । चरणेऽस्य विषाणघर्षणाक्षतकण्डूभृगसंचयोऽप्यभूत् ॥ ११ ॥ ववृधे तपसा समं कमात्परमं ज्योतिरमुष्य धीमतः । रिपवश्च मनोभवादयः सह कायेन कृशल्वमाययुः ॥ १२ ॥ कथमस्य कुतोऽप्युपद्रवः समवृत्ते खरायुधादिजः । स हि भूभृति तत्प्रभावतो मृगवर्गेऽपि किल न्यवर्तत ॥ १३ ॥ न रवेः परितापमातपादमृतांशोन च निवृति ययौ । यदहर्निशमेष योगभृद्विनिवृत्तेन्द्रियवृत्तिरास्थितः ॥ १४ ॥ नवनीलतृणाङ्कुराकृतिप्रसरज्योतिषि तस्य विग्रहे । प्रणयं हरिणीहशो व्यधुर्विपिनेऽप्यस्य यथा पुरे पुरा ॥ १५ ॥ सविधे विदधेऽस्य मर्मरध्वनिरारण्यकमारुतोत्थितः । दृढसंयमयोगपीडितसरबाणासनभङ्गविभ्रमम् ॥ १६ ॥ इह रैवतके विवर्धते कुतपस्तेन वहन्नपि क्षमाम् । न बभूव समो मुनेरयं सुतपो वर्धयतः समन्ततः ॥ १७ ॥ सुमनोमिरुपासितः सदा सहमानस्तुहिनातपव्यथाम् । १. देवाः. २. पर्वतभूमि, पार्वती वा. ३. धर्म, बलीव वा.

·१४ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । उपगूढवपुः स वल्लिमिस्तरुसौभाग्यमचूचुरन्मुनिः ॥ १८ ॥ प्रथ तीव्रतरप्रभाकरद्युतिसंतापमिव व्यपोहितुम् । मसा() दिवि मेघडम्बरं नवमस्योपरि तरक्षणं दघे ॥ १९ ॥ स्थमाम्बुदवृन्दविन्दुभिः प्रथितो बाष्पसमुद्गमस्तनौ । वेरराज तपोनितर्पणीकृतकर्माष्टकधूमवन्मुनेः ॥ २० ॥ उनचन्द्रकचारुचक्षुषः परिलुप्ताहिकुलोत्सवश्रियः। उदुपान्तिकबद्धताण्डवाः शिखिनः शक्रविडम्बनां व्यधुः ॥ २१ ॥ अवधीरितविग्रहं तपस्तदवेक्ष्य व्रतिचक्रवर्तिनः । विवभुः कुसुमैः कदम्बकाः स्फुटरोमाञ्चचयाञ्चिता इव ॥ २२॥ मुनयो गिरिकन्दरागृहा मुनिरोषापि(१) विवर्जिताश्रयः । इति लोकमतं प्रतिसितं कुटजैः पुष्पपदेन निर्ममे ॥ २३ ॥ करिकेसरिकासराकुले विपिने त्रातुमिवोद्यतो यतिम् । मरुतां पतिरादधे धनुर्निजमम्मोदनिनादसुन्दरम् ॥ २४ ॥ मरुतामनुगामिना सतां सुरमित्वं वितरद्धिरुज्वलैः । चरितान्यनुचक्रिरे मुनर्विकसत्केतकपुष्पकेसरैः ।। २५ ॥ नववारिदवृन्दवृष्टिभिः परिखेदं मुनिरेष मा स गात् । अभितः समभूदितीव भूर्विततच्छत्रकसर्गतत्परा ॥ २६ ॥ अरुचिस्तपसि प्रभाकरः कृतदोषः स्फुटमिन्दुरित्युभौ । तमवेक्ष्य स तीव्रसंयम सगुणं चाम्रगतौ स्थितौ हिया ॥ २७ ॥ कनकधुतिविद्युदकिताः प्रथमे दिक्षु चलाः पयोमृतः । सितरलमयं सदीपकं भ्रमदारार्तिकमन्वयुमुनेः ॥२८॥ नवनिर्मलमालतीलता कुसुमैः पूजयतेव पूजनम् । प्रापिरेष उपस्थितः स्फुटं घनशब्दस्तुतिना धनना ॥ २९ ॥ - ·कायमाला। - , इदमेकमभून्महादुतं यदहोरात्रमवासु वृष्टिषु । शुचिमानसभूषणो मुनेनै स हंसः शुमितो मनागपि ॥ ३० ॥ पयसा नभसः प्रपेतुषा. प्रचुरेणोद्धतमीनवाहनाः । सरितः परितोऽपि जज्ञिरे कलुषास्तस्य न तु व्रतोर्मयः ॥ ३१ ॥ क्षपितं कृतवृष्टिना रजः प्रथितं भूरि तमो धनतुना। अमुना मुनिना पुनः क्रमान्निहतं तहयमद्वयाभिधा(६) ॥ ३२ ॥ उपगम्य विनश्वरीं श्रियं विदघे गर्जितमम्बुदो जडः । स तु तामपहाय वाग्यमं प्रतिपेदे सकलार्थसाधनम् ॥ ३३ ॥ जलदैः कलशैरिवायतैपितद्वारि विसारिशब्दितः । तरुणस्य शिशोरिव व्यधादभिषेकं मघवा महामुनेः ॥ ३४ ॥ तिनः कृतमम्रसंभृतैर्बहिरस्यामलमङ्गमम्बुभिः । अभवद्विमलस्तथा तथा यमितान्तःकरणस्य संयमः ॥ ३५॥ सविधेऽस्य शिलीन्ध्रपादपाः कुसुमैः काञ्चनमशपिङ्गलैः । अभवन्निशि किंकरा इव प्रतिपन्नोच्छिखहरतदीपिकाः ॥ ३६॥ स निशाकरभास्करं मुहुर्धमदामेखलमुन्नते गिरौ । रुरुचेऽस्य मुनेः प्रदक्षिणक्रमणव्यप्रमिवोडुमण्डलम् ॥ ३७ ॥ सुभगेन्द्रधनुर्च भासुर मुकुलेन्दुधुतिमालि लोचनम् । मुखमारचयंस्तपात्ययः सह योगं मुनिना व्यधादिव ॥ ३८ ॥ सहसैव विधाय पुष्पितं फलितं पल्लवितं च काननम् । खकृतक्षयशतिना ध्रुवं वनवाहिः शमित(तो)स्य तेजसा ॥ ३९ ॥ अनयत्प्रशमं दवानलं पुरतः संनिधिरेव सन्मुनेः। जलदैस्तु वृथैव गर्जितं जलमुत्सृज्य दिवि अमं गतैः ॥ १० ॥ अथ तीव्रतरत्रतस्थितेविमलध्याननिवेशितात्मनः ।

·१४ सर्गः] नेमिनिर्वाणन् । ९१ उप(द)पद्यत केवलं मुनेः परमं ज्योतिरनाश्रितेन्द्रियम् ॥ ११ ॥ विततार्णवराजिमीलितं परितो विस्तृतसिन्धुरेखितम् । गिरिकानननीलभक्तिमदल्यं सन्त्रिकसंनिभं भुवः॥ १२॥ फणिलोकफणामणिप्रभापटलैर्भिन्नतमिलादिङ्मुखम् । अरुणांशुचयारुणीकृतं खमिव प्रातरहीन्द्रविष्टपम् ।। ४३ ।। विविधद्युतिरतरोचिमिः प्रचलैव्योंन्नि विमानमण्डलैः । निजमानसयन्त्रिकैः सुरान्विहितखैरविहारविभ्रमान् ॥ १४ ॥ स ददर्श जगत्रयं ततो विलसत्केवलबोधसंपदा । अवलसतमप्रदीपकप्रभया नक्तमिवात्ममन्दिरम् ॥ १५ ॥ सुकृतानवलोक्य सुस्थितान्नरकस्यांश्व विरुद्धकर्मणः । भुदमुदहति स न क्षणं करुणादों भवति स केवली ॥ ४६॥ अन्तर्विशुद्धतरबोधमहर्द्धिमाजो विभ्राजमानविततातिमण्डलस्य । तस्योपमानमभवद्विनिगृहरलो रलाकरः सलिलमालितदिनिवेशः ॥ १७ ॥ अथापगतमानवप्रकृतिरुत्तरैर्दैवतै- रयुज्यत सचेष्टितैर्दलितकर्ममा जिनः । महीरुह इवाखिलच्युतपुराणपत्रावलि- नवैः किशलयोलरः कलितचैत्रकालागमः ॥ १८ ॥ इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये उत्पन्नकैवलयानो नाम चतुर्दश सर्ग।

·९१ काव्यमाला। पञ्चदशः सर्गः। पुष्पवृष्टिर्बभूवाथ तं प्रति प्राप्तषट्पदा । रक्तमुक्तिवधूमुक्तकटाक्षानुकृतिक्षमा ॥१॥ आयोजनशतद्वन्दुमदुतात्प्रभावतः। दुर्मिक्षस्यैव संजज्ञे बाधा न प्राणिनां कचित् ।। २ ।। आरूढ इव रागेण विभोश्चित्तवहि वा । अशोकतरुरासतिं तस्य भेजे सुपल्लवः ॥ ३ ॥ प्रभापरिभ्रमाकारं ज्ञानश्रीरत्नदर्पणम् । मुखपद्मप्रतिच्छन्दं सेवायातार्कभासुरम् ॥ ४ ॥ तस्यान्तरादिदैत्येन्द्रद्रोहिचक्रायुधोपमम् । कामेषुरोधिफलकं ददृशे दीप्तिमण्डलम् ॥५॥ (युग्मम्) ज्ञानदर्शनचारित्राण्यासाद्येवास्य भूर्तताम् । अन्यानि त्रीणि वक्राणि प्रादुरासन्नमायिनः ॥६॥ सर्वविद्याधिनाथत्वमियताप्यस्य लक्षितम् । उपसर्गामिसंबन्धस्तेन नाम्ना न्यषेधि यत् ॥ ७ ॥ भामण्डलभयान्मन्ये छाया तस्यान्तराविशत् । यत्पशान्ति गताः सर्वाश्चेतःसंतापसंपदः ॥ ८॥ दिक्षु सर्वासु चहूंषि निमेषं तस्य न व्यधुः । नमद्भव्यजनालोकव्याकुलानीव संततम् ॥ ९ ॥ नावर्षन्त नखास्तस्य केशाश्चेति लसद्गुणः । श्रुतं गृहीतं तैर्मन्ये यबृद्धिगुणवार्षिका ॥ १० ॥ खपखल्पतमप्राणिप्राणव्ययभयादिव ।

·१५ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । विहाय स महीपृष्ठे संचारमचरदिवि ॥ ११ ॥ मृतभाविभवद्वस्तु ज्ञानसंकाशमुल्लसत् । आतपत्रत्रयं शुभं बमासे तस्य संनिधौ ॥ १२ ॥ दिवि दुन्दुमिनादोऽभूत्तत्प्रभावमृगप्रभोः । दुनिमित्तेभयूथेभ्यो हुंकार इव कुप्यतः ॥ १३ ॥ सकालमन्तरेणापि तरूनास्कन्धपुष्पितान् । ससंभ्रमदृशो दूरं ददृशुर्वनदेवताः ॥१४॥ अथादेशं सुरेशस्य प्राप्य पुण्यजनेश्वरः । किल निर्वतयामास तस्मै रत्नमयीं सभाम् ।। १५॥ उपर्युपागतैनव्यैः क्षणं जलदमण्डलैः। यत्र मारकती चक्रे स्फुटं स्फटिकमेदिनी ॥ १६॥ नानारतमयस्तम्भप्रभाच्छुरितविग्रहाः । मयुरा इव यद्भित्रिचित्रहंसाश्चकासिरे॥१७॥ यत्र स्फटिकसोपानविम्बिताः केतवश्वलाः । व्योमगलातरजान्तोलमीनतुलां दधुः ॥१८॥ दिव्यपुष्पोपहाराय पतन्ती षट्पदावलिः । नीलरत्नमयी वृष्टिरिव यत्र व्यराजत ॥ १९॥ कर्पूरागुरुसंभूता धूपजालोद्गता बभौ । यत्रागतानां जीवानां निर्यान्तीव तमस्ततिः ॥२०॥ नक्षत्ररत्नखचिता चन्द्रकुम्भप्रभासिनी। जगन्मयीव या रेजे व्योमगङ्गापताकया ॥२१॥ उच्चैः केतुकरमान्तस्फारिताम्रसरिजलात् । उत्थिता इव भान्ति स पृषता यत्र तारकाः ॥ २२॥ .

·काव्यमाला- तस्या निवेशितं दिव्यं रनसिंहासनत्रयम् । त्रैलोक्यमिव सबोध आरुरोह स मोहमित् ॥ २३ ॥ स्थगयद्भिस्तनुव्यक्तिं व्यायद्भिर्दिशो दश । तमाजग्मुस्तदासीनं तेजोभिर्भासुरं सुराः ॥ २४ ॥ ग्रहभिन्नप्रभावणैरिन्द्रदक्षिणदोमुवि । अङ्गदस्येव मणिमिश्चकासेऽनुक्रमस्थितैः ॥ २५॥ तमाल इव वृक्षेषु पाण्डवेष्विव मारुतिः । ग्रहेष्विव स्थितो राहुर्यमो देवेष्वभासत ॥ २६ ॥ यथा दानादयः साना धर्मेणार्थादयो यथा । पुरःसरेण शक्रेणं रेजुर्दिक्पतयस्तथा ॥ २७ ॥ +मुक्तमरुद्वैरैर्दानवैः सौम्यमूर्तिभिः । उपतये स रक्षोभिरक्षोभितसुराङ्गनैः ॥ २४ ॥ वालवंशातिश्रीकैर्गन्धर्वैः पर्वतैरिव । यक्षभूषणसंभारशोभा बद्धसुरेक्षणैः ॥ २९ ॥ सप्तार्णवान्तविख्याताः सप्तलोकाभिवन्दिताः। सप्ततत्त्वोपमाः प्रापुर्जिनं सप्त महर्षयः ॥ ३०॥ सहस्रफणसंसदरत्नदीपकभासुरः। उपतस्थेऽथ नागेन्द्रो जिनं नीराजयन्निव ॥ ३१ ॥ देवदानवगन्धर्वयक्षरक्षोमहोरगाः । तं निपत्य समं हर्षात्तुष्टुवुः समहर्षयः ॥ ३२ ॥ नमो मीनध्वजाम्भोधिसकताय यतात्मने । तुभ्यमभ्युदयप्राप्तिकल्पवृक्षाय योगिनाम् ॥ ३३॥ कल्याणकारिणे तुभ्यं शिवाय भगवनमः ।

·१५ सर्ग:]
नेमिनिर्वाणम् ।
९५
सनातनाय गीर्वाणज्येष्ठभूताय तेजसा ॥ ३४॥
अभयकाष्ठमुत्तुङ्गभोगतृष्णामहोर्मिभिः ।
तपापोत्रं स्वयास्थाय समुत्तीर्णो भवार्णवः ॥ ३५ ॥
तपोहुताशनक्षिप्तादात्मनः काञ्चनादिव ।
रागादिश्यामिकादोषं बहिः कर्तु त्वमीश्वरः ॥ २६ ॥
भामण्डलार्कसांनिध्यतताः कामादयो ध्रुवम् ।
छायाच्छेदे परित्यज्य भवन्तं निर्ययुः कचित् ॥ ३७ ॥
अनादिनिधनस्यास्य कालस्येवात्मनस्त्वया ।
निन्ये व्याप्य दशामेतदमेयं भुवनत्रयम् ।। ३८॥
नक्तमिन्दोर्दिवा भानोस्तेजः स्फुरति सर्वतः ।
तवाप्रतिहतं तद्धि देव नकं दिवापि च ॥ ३९ ॥
ज्योतिय॑न्तरकल्पस्थान्देवान्भुवनवासिनः ।
समं बोधयितुं वाग्भिश्चतुर्वक्रोऽसि निश्चितम् ॥ १० ॥
सुगतिलाध्ययौष्माकवृषस्कन्धनिवेशितम् ।
ये मनोरथंमारूढास्तेषां न द्यौर्दवीयसी ॥ ११ ॥ .
वं पितासि हितैषित्वात्त्वं गुरुर्धर्मदेशनात् ।
त्वं निधिर्तीस्थ्यविच्छेदात्सतामेकस्त्वमाश्रयः ॥ ४२ ॥
सर्ववेदिन्भवत्पादपद्मलीनानि योगिनाम् ।
अपरागाणि जायन्ते यन्मनांसि तदद्भुतम् ॥ १३॥
योषिन्मुखतुषारांशुदर्शनेऽपि मरोर्णवः ।
मनः कूलमिवोनं तव नालइयत्कचित् ॥१४॥
नहि प्रसवसंपत्तिः कायच्छायापि नास्ति ते ।
वाल्छितार्थप्रदश्वासि त्वमन्यः कल्पपादपः ॥ १५॥

·९ काव्यमाला, ज्ञानदर्शनचारित्ररत्नत्रितयशालिनः । भूषणैस्तव पर्याप्तं भारैकफलदायिमिः ॥ १६ ॥ इति स्तुत्यान्तरी भक्तिं व्यञ्जयन्तो यथाक्रमम् । परितो विश्वनाथस्य तस्योपविविशुश्च ते ॥ १७ ॥ सभायामागतस्तस्यां वियतीव नवाम्बुदः । तत्वजिज्ञासया प्रश्नं गणी गर्जिमिवाकरोत् ॥ १८॥ अथ प्रश्नं तमाकर्ण्य कर्णयोस्मृतोद्विरा । गिरा जगाद सिद्धार्थः प्रसिद्धार्थ मनोज्ञया ॥१९॥ तस्य वक्रेषु वाग्देवीचतुष्कं प्रतिपैदुषी । वृक्षयष्टिरिव स्कन्धनद्धशाखा रराज सा ॥५०॥ जीवा जीवाश्रवा बन्धसंवरौं निर्जन्वितौ । मोक्षश्च तानि तत्वानि व्यामुवन्ति नगत्रयम् ॥ ५१ ॥ चेतनालक्षणो जीकः शरीरपरिमाणमाक् । एकेन्द्रियादिभेदेन पञ्च यावत्स जायते ॥ ५२ ॥ पृथ्वीकायादयो ज्ञेया एकेन्द्रियसमन्विताः । शङ्खादयस्त्वसंख्याताः प्राप्तद्वीन्द्रियविग्रहाः ॥ ५३ ॥ पिपीलिकादयस्त्वेते संयुतास्त्रिभिरिन्द्रियैः । चतुर्मिश्चञ्चरीकाद्याः पञ्चभिर्मानवादयः ॥ ५४॥ नारकास्तेऽथ तिर्यञ्चो मनुष्या देवता इति । चतुर्विधाः प्रजायन्ते चेतसः परिणामतः ॥ ५५ ॥ जीवो द्वापञ्चाशत्तमश्लोके व्याख्यातलक्षणः, २. अजीवः सप्ततितमश्लोके. ३. आश्रवः पञ्चसप्ततितमलोके. ४. बन्धः त्रिसप्ततितमालोके. ५. संचरो द्विसप्त- तितमलोके. ६. निर्जरा चतुःसप्ततितमश्लोके. ७. मोक्षः षट्सप्ततितमलोके. . १.

·१५ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । वहारम्भपरा हिंसाः सदा रौद्रात्मवृत्तयः । नरकेषूपजायन्ते नराः सप्तसु ते ध्रुवम् ॥ ५६ ॥ बध्यन्ते तत्र भिद्यन्ते छेदं भेदं सहन्ति च । उत्कृत्यन्तेऽथ ताड्यन्ते मोठ्यन्ते निर्दयं मुहुः॥ ५५ तप्तायसशिलासीना लोहकण्टकशायिनः । सिक्तास्तप्तेन तैलेन खकर्माण्युपभुञ्जते ॥ ५८ ॥ ताडितानां प्रहारेण मुखात्तेषामसक्छटाः। निर्यान्त्यन्त लहुःखवहिज्वाला इवोज्ज्वलाः ॥ ५९ ॥ कण्टकामनखर्भिन्ना विह्वलाः शोणलोचनाः । समं पीडाइनामिस्ते नरकेऽथासते चिरम् ॥ ६०॥ इदं भवतु मे माभूदिदमित्यात्तवृत्तयः । उत्पद्यन्ते मृता जीवास्तिर्यग्योनिषु भूरिषु ॥ ६१ ॥ रज्जुभिः संयतास्ते च कर्मबन्धैर्निजैरिव । आरुह्य ते परैः किंच ताड्यन्ते यष्टिमिभृशम् ॥ १२ ॥ काननेषु तृणाहाराः शीतवर्षातपार्दिताः। न सुखं शेरते नित्यं व्याधव्यधभयातुराः ॥ ६३ ॥ अशुच्याहारिणः केचिस्पर्शानश्चि केचन । केचिद्विषमुखाः केचिद्गणेषु कृमयो मुहुः ॥ ६४॥ आरौिद्रानुविद्धन धर्मध्यानेन भाविताः । भवन्ति भविनो मृत्वा मानवाः कर्मभूमिषु ॥ १५॥ उत्तमेषु कुलेष्वेके सुक्षेत्रेष्विव शालयः । उत्पद्यन्ते फलप्राप्तौ गलाः प्रत्युत संततिम् ।। ६६ ॥ अभव्याश्च भवन्त्यन्ये दुःकामिविनिर्मिताः । .

·९ -- काव्यमाला। म्लेच्छादीनामनार्याणां दुर्वशेषु घुणा इव ॥ १७॥ कर्मणा मनसा वाचा परपीडामनिच्छवः । तपोदानानुबन्धेन बनन्त्यायुः सुरालये ॥ ६८॥ अनुभूतफलास्तस्मिन्नास्थ किं कथ्यते हि वः। दिव्याङ्गनोपभोगादिसुखं खर्गेऽभिगामिनाम् ॥ ६९ ।। धर्माधर्माणवः कालाकाशौ चाजीवसंज्ञिताः। धर्मों गतिनिमित्तं स्यादधर्मः स्थितिकारणम् ॥ ७० ॥ जगतो व्यापकावेतौ कालाकाशावनश्वरौ । समग्रविग्रहारम्भहेतवः परमाणवः ॥ ७१ ॥. , . उत्पन्नानामनाबद्धकर्मणामेव संवृतिः। क्रियते या सरादीनां संवरः स उदाहृतः ॥ ७२ ॥ दृढं परिचयस्थैर्य कर्मणामात्मनश्च यत् । शुभानामशुभानां वा बन्धः स इह बुध्यताम् ॥ ७३ ।। कर्मणां फलभोगेन संक्षयो निर्जरा मता। भूत्यादर्श इवात्मायं तया खच्छत्वमृच्छति ॥ ७९ ॥ कायवाडानसां योगः कर्मणाश्रवसंज्ञितः । स हि निःशेषसंसारनाटकारम्भसूत्रभृत् ।। ७५ ॥ अनेकजन्मबद्धानां सर्वेषामपि कर्मणाम् । विप्रमोक्षः स्मृतो मोक्ष आत्मनः केवलस्थितेः ।। ७६ । इति तत्त्वोपदेशेन प्रकाशेनेव नाकिनः । चकार केवली हृष्टान्सूर्यः पद्माकरानिव ॥ ७७ ॥ अकरोत्सं प्रभावेण तां समां विमलाशयाम् । प्रसन्नसलिलां सद्यः शरत्काल इवापगाम् ॥ ७८ ।। - .

·१५ सर्गः] नेमिनिर्वाणम् । देशान्तरेण्वथान्येषु विजहार जिनेश्वरः। दिनेश्वर इव च्छेत्तुं तमो विश्वस्य विस्फुरन् ॥ ७९ ॥ अस्पृष्टभूतलस्यास्य प्रभोविहरतोऽर्हतः । व्योनि पनानि सप्तासन्पृष्ठतः पुरतोऽपि च ॥ ८०॥ मुहुः परिहरन्नेकान्यन्यानि मुहुराश्रयन् । चादस्थलानि वादीव कमलानि स केवली ॥ ८१ ॥ यत्र देवश्वकारासौ विहारं हरिवन्दितः । तत्रामव्यं प्रबुद्धं न दुर्मिक्षं दिक्षु केवलम् ॥ ८२ ।। ऋतवो भक्तितश्चेरुः शके केवलिना समम् । देशेषु पुष्पिता नो चेत्कथं वृक्षास्तदागमे ।। ८३ ।। इत्थं विहरतस्तस्य धर्मचक्र पुरःसरम् । रराज रुचिरच्छायं भामण्डलमिवापरम् ।। ८४ ॥ सर्वांट दिक्षु विरचय्य स धर्ममेव- मेकातपत्रमवसादितमोहशत्रुम् । विच्छिन्नकर्मनिगडः सह मुक्तिवध्वा भेजे सुखानि भगवानविनश्वराणि ॥ ८५ ॥ इति श्रीनेमिनिर्वाणे वाग्भटविरचिते महाकाव्ये पञ्चदशः सर्गः - समाप्तश्चायं ग्रन्थः।

·No text on this page.

·नेमिनिर्वाणखयोकानां राची। राम सोग मकरोस प्रमाण १५७८९८ नीमगारप्रमा १४।१९। अग्रणरालस्पन्दो १५३।५४ पनीमतरण १४।४।८९ अक्षा प्राप्त कारी १२ । ५६ 1 ७७ अप नपनिरपेतहर्ष ११४४१ सातो राम. १२ । ७५३गप प्रमोरस पुरः ५। ६३ । १५ मामांगरोगानं १२।१२। ७८ पप समाज्य १५१४९९ हरागः गुमारस्य १२ । ८1७३] भय मन्मगज्वलनट. ११६२ भारागो गययानि ८।६८1५मय गगाहशामि। भासदार विधी मर ७11३1४३ | अब विशाल ६.१७८ मन शाकुम्म १८1१८अप गतिविलास ८1८० । ५६ मचिन्त्यचिन्तामणि ५४८1१४ अयाप्रमानिना भूमि १२ । ४८१७ अच्युतं बिनएम 131४६ गात्मजं भीगा १।७३।८ भजसमाउनगदस ५। १७ । ३१ अधादेवा गरेताम्म १५॥ १५॥ अजन महिना १२ ॥ ३७॥ ७५ अयान्यदा दानीमो १३१६९।८५ मानीत्य कस्तूरी १२।५११७६ अथापगरामानग १८४८।११ अतिथीमयन्तमय तं ९।११५५ | भयापरेनिहितं ११५७ | भयापरेतुषिदितं १३।५७१८४ अतिदूरमुसितमुक १०1१८ । ६४ भधारा र नेनि १२ । १३ । ७३ अतिमानपीतमदिरा १०१ ८१६३ अधारतीर्णापरवणि ५।४।। अतिमानपीतवमुधा ९।१०।५. अथास्य की मुर ५। ५०1३४ अत्र निखस्फुटत्यु ७।३९ । ४६ अरात्रिमशविलागिर । ४६।१३ अत्र महीति भून ७॥ ४॥ ४२ भयेकदा सदाचि मिग २॥ १॥ अनामस्मादागमते ११॥ ४२ ॥ ७० अथोप्रसेनो नृपनि १२ । २५ ! ७५ अब कूजव्यानी ती १२ । ४४।७६ अथोचकरमरमही अय कोजागिरी तत्र ८।१।४९ अयो रपाद्यायदियेप १३MAAR KIJNORE अथ जिनपतिपाद ४। ६२ । २९ भदभ्रदर्भाषितमेरा A अथ तत्र निवर्ख दि १४ । १।८७ | अद्य श्रीमानय राजा | ४० | ५० ।

·काव्यमाला। . - सं० श्लो. पृ० स० श्लो. पूर अधरं मुखेन नयनेन १० ॥ ३५। ६५ | अपि तरुस्तिलकः पु ६॥ २१ ॥ ३८ अधरस घौतजतुनेव १० । ११ । ६३ अप्युद्दामानो गुणाना १११ ४६ । ७१ अधरेषु पङ्कजहां ११४३ । ६६ | अप्सरःसु करकवणा ४।४४ । २७ अधरोष्ठखण्डनमुरो १० । ३४ । ६५ | अप्सरोभिरभितोऽपि. ४ ॥ ३२ ॥ २६ अधरोष्ठदेशविकस १०।२०। ६४ | अबलानितम्ववलये १०।२९ । ६५ अनयत्प्रशमंदिवानलं १४ । ४० । ९० अभन्नकाष्ठमुत्तुङ्ग १५। ३५। ९५ अनादिनिधनस्यास्य १५ । ३८ । ९५ | अभयाश्च भवन्त्यन्ये १५। ६७॥ ९७ अनुकूलतमा मरुत्क्षणं१४ ।। ३1८७ | अभिधाय सानुनय ९।५१.६१ अनुकूलमरवेल १२ । २४ । ७४ अभ्युद्गते शशिनि म १० । ४५ । ६६ अनुकृतविषमप्रह ७ ॥ ४०॥ ४७ अभ्युल्लसन्नयनवारि ३।१।१५ अनुत्तरत्यनारथा १३। ६ । ७९ अमरधोरणिदर्शित '६।२५ । ३९ अनुनयन हृदः प्रमदा ६।३४ । ३९ अमरनगरसेराक्षी ७।१६ ॥ ४३ अनुभूतफलात १५। ६९ । ९८ अमान्तमन्तर्जगतः '५ । २३ ।३३ अनुरागमायतशः ९।५०। ६१ | अमृतांशुबिम्वसदृशा१०। ७।६३ अनुवनं मधुरध्वनि ६।३९ । ४० अमृतोपमाघरदलाः ९।४६ । ६१ अनूनया विभूत्यासौ १२ । २० । ७४ | अराय तस्मै विजित १११८।३ अनेकजन्मवद्धानों १५ । ७६ । ९८ अरुचितपसि प्रभा १४ । २७॥४९ अनोकहःसानुनि यत्र ५। ३६ । ३३ अरोचतानेन विनील ५। ५२ ३४ अन्तःपुरपुरन्ध्रीणां ८।१२। ५० अर्धार्धन सजः साधुः ८।१४ । ५० अन्तर्घायाजमझेन १२ । ५३ । ७७ | अलिः प्रसूनं प्रसवा ५। ११ । ३० अन्तर्विशुद्धतरवोध १४ । ४७ । ९१ अवधीरितविग्रह १४ । २२।८९ अन्येधुरुहामतमाल १३ । ३१ । ८२ अवलम्ब्य तत्किरण ९ । ३७ । ६० अन्योन्यवदनाम्भोज ८।४।४९ अवलोक्य कापि पति ९। ५२ । ६१ अपतुषारतया विमल ६।२० । ३८ अविशदखरया पेर ६। ५। ३७ अपनीयमानपरि १० । २३ । ६४ | अशुच्याहारिण केचि१५। ६४ । ९७ अपरावनीधरतटा ९ । १३ । ५८ | अशोभते शुभे तस्या १२ । ३५। ७५ अपारसंसारसमुद्र १। ५। १ असस्कृतैः पादनखै. १३ । ७८ । ८६ अपाखपर्याणखलीन ५।३७ । ३३ | असमप्रवारिभरवधू १०। ३।६२ ·नेमिनिर्वाणवलोकानां मृगी। ३ 7. जै० पृ. गुरु णेपृ. यसा तन्ममो १३।१२। ८०ी विभयो सपना मिटिगा ९।२३ । १९ प्रनिहायाना में १५१४ १९६ पति को निजपुन १३ । ६८१ ८५ भी गदा गम २।१०।१५ सरन्याय १५1८015 riहिरागमा १५1८४९९ सम्बरमेव स्तमः ।।१६ यमगारथिनिय ७१५५४९ अहीनगोगाति १३।८१1८६ पुरपुन्निit ५२।१९७८ साटमम्मुनरो ८।५२१५८प्रासनामारम ८11८1५६ भारभ्य पाम परपा १३ । ६६ । ८५ इदमागदाला १४३०१९० जागत्यागय पुष्पन्न ७।२०।४४ लगभगवाप्य ५।१५। ३५ आमपीठपरिम्प ४१२९२६ मे मा १५।११९ आगमा प्रजा परमो१३ । १०।८० मोडमा दाराहा १११ ९.६७ मापन पत्तन ११।१२।६७ नीलनीगेशो ४।९।२५ भारिस र १ ।। १ मुगुमसगले मा ७१ १२४३ भापस्नानामगिवान १५० । यह परिसा मुमग ७१२७ १ ४५ आमाषणादिन्युरना । ५६ । ५२ रामभरो १४ | १७1८८ आयोजनगनबन्द १५॥ ११९२ इह पगाडि विपुगुन ७॥ ४२ ॥ ४६ आरा लेख्न नि. ७।४३ १४६ पदापहन का तटी ७१ ७१४२ आरटस रागेण १५। ३ । ९२ पदो चापचप्रायषम्य । १९४४ आतेरादानुर्विद्धन १५१६५। ९७ १५ १६५। ९५ परन्फलान १३ । ७२ । ८६ आईप्रमूनामरणानि १३ । ७३ । ८६ / उभी. फेनुकरप्रान्त १५ । २२ । ९३ आलोशितजरासन्ध १२।१४।७३ | उत्तमेषु एलेप्येक डराए फुलेप्येक १५६६६।९७ आस्कन्दता प्रतिनिग ३ । २० । १९ उम्गित भ्रमरपोरगि ३। ६।१६ आहारदानान्यनिला १।६९ । उत्तीर्यते किन पता १३ । ७.७९ आइतकाचिरुचयो ७१५४ । ४८ | उत्तमपीपरपयोधर ३।३३ । २१ इतरेतर मुग्गनुरा १० । १६ १६३ उत्तमोत्करकेश ११४३। ५ इति क्षितेरविपनिशा २।२८ । १२ उत्पतन्तमिय सम्मुरां ४ । ४८ ! २८ इति तत्त्वोपदेशेन १५॥ ७७ । ९८ उत्पन्नानामनापद्ध १५। ७२ ९० इति वार्तमेव रजनी ९।३३।६० उत्सुका निनिचोलर १२ । ५२ । ७ ६ ·४ काव्यमाला। स. ग्लो० पृ. स० श्लो. पृ० उदन्वता नित्यविलोल १ । ४६। ५ कठिनगवलकजलश्या ७ । ४६ । ४७ उदयाद्रिसंनिहितवति ९।२१।५८ कण्टकाअनभिन्ना १५। ६०१९७ उदयेऽभिताम्ररुचिरिन्दु ९ । २५ । ५९ / कथ यथावश्चनु चक्र ११ ७५ । । उदितनिर्मलमण्डलच ६।४०१४० कथंचिदारब्धपदक्रमे १३ । ७६ । ८६ उदितेन तीव्रतरतेजसा । १९ । ५८ कथमस्य कुतोऽप्युप १४ । १३ । ८८ उहामवैडूर्यविमानगर्ने १३ । ६१ । ८४ कदाचिदाहर्तुमहं फ १३ । ३६ । ८२ उपगम्य विनश्वरी श्रि१४ । ३३ । ९० कनकधुर्घरशिक्षितम ६। '७ । ३७ उपगृहतः प्रियतमस्य १०।१०। ६४ | कनकधुतिविद्युदति १४ । २८ । ८८ उपचके मरुत्तासां हर ८।६७ । ५५ कनकप्रवालशुककाय ९।३।५७ उपरि सर्वजनस्य स वि६ । १४ । ३८ | कनिष्ठिकानखाग्रेण दर्प । ६९ । ५५ उपर्युपागतैनन्यः क्षणं१५ । १६ । ९३ . कन्यामिवासाधुवरम १३ । २२ । ८१ उपलवर्मसु कन्दरभूषु ७ । ४७ १ ४९ / कयापि वाग्विरचितचा ३।४१ । १३ उपहतैः खयमग्रिमस ६ । ३२ । ३९ / करपल्लवदत्तासु योषिता । ६४ । ५५ उपात्तनीलद्युतिरनरा ५ । ४९ । ३४ | करावकृष्टायतशैवलां ५।४१।३३ उपेत्य च क्षितिपसमीप२ । ७।१० करिकेसरिकासराकुले १४ । २४ । ८९ उरःप्रहारत्रुटितोरुहार १ । ७०। ८ करुणखरं विलपतोरने ९।१११५८ उररीकृतानि मुदितैर्मधु१०। २।६२ | करोत्करं दधतमखण्ड २ । ५२ ॥ १४ उरति प्रगल्भकुचकुम्भ ९ । ४३ १६० कर्णाभरणसंप्राप्तः ८।२७॥ ५९ उल्लसत्तिलकश्रीकं कर्णि ८।८।५० कर्तु सेवामजणे संग १११२९ । ६९ उवाच सा मां प्रिय १३ । ३३ । ८२ | कर्पूरागुरुसभूता १५। २० । ९३ ऋतवो भजितश्वरः १५। ८३ । ९९ / कर्मणा मनसा वाचा १५ । ६८।९८ एक: प्रकृत्यां जगतोनु१ । २६। ३ कर्मणा फलभोगेन १५। ७४ । ९८ एतत्क्षणं कतिपयस्थित ३ । १० । १७ | कमन्वनप्लोषविवृद्धधा१३ । ८० । ८६ एतत्प्रवालदलकोमल ३ । २२ । १९ | कलङ्कनिर्मुक्तमयुक्त ५। ५। ३० एतदुलसितसान्द्रपल्लव ४ । ५५ । २९ कलितकान्तिविशेषशरी । १३ ॥ ३८ एवंविधां तां निजराज १ । ३४ । ५/ कल्पवासिगृहनादिघ ४ । १६ । २५ ओष्ठपासवपादाब्जतले ८।५८ । ५४ / कल्याणकारिणे तुभ्यं १५॥ ३४ ॥ ९४ कंसादीनां दानवानां ११ । ४१ । ७. | कलोलिनीपतिरिवाति ३ । ४२ । २२ ·नेमिनिर्वाणस्थलोकानां सूची। ५ स० श्लो. पृ० स० श्लो. पृ० कस्याश्चन चला दृष्टि १२ । ५९। ७७ क्रीडानिमित्तं स्मृत १३। ५०1८३ कस्याश्चिदाननं रेजे ८।२५। ५१ / क्रीडावनविहारोत्थ काननेषु तृणाहारा: १५। ६३ । ९७ क्षणमेकमेककलया ९।२२। ५८ का न श्रीमन्नभिनव ७॥११॥ ४२ / क्षतमूलामपि नखै ८।११। ५० कान्तारभूमौ पिकका ६ । ४६ । ४१ / क्षपितं कृतवृष्टिना १४ । ३२ । ९० कापि कुण्डलनीलाश्म ८1७० । ५५ क्षिती खुरपुटातोद्य १२ । १५ । ७३ काम सघटितेष्टकान्त ३ । ४६ । २३ खं व्यतीत्य सुरसचयः ४ । ४७ । २८ कामलोललहरीकरेरिते.४ । ५० । २८ गतत्रासादिदोषस्य १२ । ६ । ७३ कायवाड्मनसा योग- १५। ७५ । ९८ गन्धवारिभिराकान्तं १२।३१। ७५ कासारेविह हि निम्न ७॥ ९ । ४२ / गर्भनिर्भरततुं तदन्तरे ४ । ७.२४ किरणप्ररोहशरराजिरा ९ । २८ । ५९ | गलकन्दललम्बमान १४ । १०1८८ किशलयः कुसुमैश्च ६।३१ । ३९ | गवाक्षलक्ष्यै. पौरीणा १२ । ५८ । ७७ कुचस्थलीनिविडनितम्बर। ६।१० गाढमप्रगतिनि सह ४ । ३४ । २७ कुण्ड हुतस्य कामामेः ८। ७७ ॥ ५६ | गिरिराजभुवं समाग १४ । ९।८८ कुण्डल कणस्थाने ८।७४ । ५६ गिरिषु कन्दरकिन्नर ६।२८। ३९' कुसुमचापपायुध ६ । १९ । ३८ | गिरौ निरोधादथ १३। ३४१८२ कुसुमवाणसितातप ६।२७ । ३९ गुणप्रतीतिः सुजना कुसुमानि बन्धनमा ९।४५। ६१ गुणाश्रयाः सुमनस २।५१ । १४ कुसुमैविकसद्भिराह १४ । ८1८८ गुरुप्रसादादुपलब्ध १३ । ३९ । ८२ कृतकुशेशयकोशविका ६।४३ । ४० गुहाभिरावासनिवेश ५।२८॥ ३२ कृतादराः क्षितिप २॥ ४३ । १३ गूढ विष्टपविभुप्रभाव ४।२८।२६ कुतास्पदं महति २।३९ । १३ गृहानथ प्राचनपुण्य १३ । ४६।८३ कृपा सुधेवात्ममहा १३ । २१ । ८१ गोमण्डलैर्दिमुखविप्र १ २९ । ४ कृष्णः सवन्धिना ते ११ । ५७ । ७२ | गोवर्धनोवीमृति येन १।९। ९ कृष्णाकान्तस्यासन ११1३६ । ७० | गौरा नित्यभ्रमरविलसि ७ । ४९।४७ केशश्रीकान्तवपुषा ८।२४ । ५१ ग्रहैमिन्नप्रभावण. १५। २५। १४ कौसुम सुमनोहारि ८।२६ । ५१ घनचन्द्रकचारुचक्षुष १४ । २१ । ८९ क्रमव्ययीभवद्गात्र । ६३ । ५५ ] धनं ध्वनन्तः कलशा.५। ५७ । ३५ ·ar काव्यमाला। , . स. श्लो. पृ० स. श्लो. पृ० घनभ्रमं मूर्धजधूपधूम १ । ५४ । ६ , जगत्पते जलरहरोहि ७ । २१ । ४४ घनाध्वनोऽत्यन्तघनस्य५ । ३२ । ३२ जगृहे खयमेव संय १४ । ५। ८७ धनानभिप्रकटितराग २।३०। १२ जनं गुणैर्भूषयसि व ७।२३।४४ घनैर्जिनस्नानविधानवा ५। ६०। ३५ जनविलोचनलोभन ६।४।३७ घर्मवारणमभूदमीपुम ४ । ३३ । २७ | जनस्य चेतोभवविका ७।३५। ४५ चक्रायमाणैर्मणिकर्ण १।३९। ५ जन्मान्तरेष्वित्थमवे १३ । ८२ 1 ८६ चक्षुः पराभूतमिवात्त १।३१। ४ जपारणैः किसलयितां ।। ५५ । १४ चतुर्दिगस्खलितजवन ३।२१। ११ जपाहितरुचिस्तनुं ७।१८।४३ चन्द्रप्रभाय प्रभवे नि १।८।२ जयेति जल्पत्सु सुरेषु ५। ५६ । ३५ चमत्कृताः कुमारस्य १२ । ६० ७८ | जरासंधस्य सा सेना १२ । ६६ । ७८ चम्पकचूतैर्भूतलभाग ७ । १० । ४२ जलदैः कलशैरिवाय १४ । ३४ । ९० चरणानतिप्रमुखचाटु १०।३८ । ६५ / जलधौतकपोलस्था ८। ६२ । ५५ चलत्पद्मदलोहामदर्श ८॥ ७। ४९ / जलोरसिस्थपद्मपत्रक ७।३०। ४६ चलशिखेन यथा शि ६। ८।३७ जल्पत्सङ्गै सप्तभिः ११।४५। ७१ बान्दं विम्बं वृत्तव ११। ८।६७ / जहुर्वसन्ते सरसी न ६।४७ १ ४१ चारुप्रसूननेपथ्यभारि ८॥१८ । ५१ जातस्ततोऽहं कुरुना १३ । ७५ । ८६ चिनाजलधरेणेव यूना ८ । ६१ । ५४ जितपद्मा मुखैन्यस्त ८।४७ । ५३ चिराय जीवेति जयेति ५। ८।३० | जिनाभिषेकाम्बु पत ५। ५९ । ३५ चेतनालक्षणो जीवः १५। ५२ । १६ जिनाभिषेकाय पयः ५। ५४ । ३४ चेरुस्तत्र च नीरन्ध्र १२ । २९ । ७५ | जीवा जीवाश्रवा वन्ध१५। ५१ । ९६ चौर्येण यत्प्राणभृता १३ ॥ २३ । ८१ जृम्भाविकासिनास्येन १२१ ५७ । ७७ च्युतं सरसि केशेभ्यः ८ । ५६ । ५४ ज्ञानदर्शनचारित्र १५ । ४६ । ९६ च्युत्वा ततः श्रीमति १३ । ५२ । ८४ | ज्ञानदर्शनचारित्रा १५। ६ । ९२ छन्नत्रयं विशदशारद ३ । २५ । १९ ज्योतिर्गणैः सततसे १।१४। २ उन्नपङ्कजवनेन कर्दम ४ । ४३ । २७ ज्योतिय॑न्तरकल्प १५ । ४० । ९५ जगतो व्यापकावेतौ १५ । ७१ ॥ ९८ / झलज्झलदिग्गजकर्ण ११६०। ७ जगत्रयवरखास्य १२। ४९ । ७७/तं वीक्ष्य पप्रच्छ कृ १३। ३।७९ जगत्रयीयुवतिषु देवि २।३८ । १३ । तचैकविशविजिनेश्वर ३ ॥ ३८ ॥ २२ ·नेमिनिर्वाणस्थलोकानां सूची। स० श्लो० पृ० स० श्लो. पृ० तडिल्लताभिर्विततामि ५। १० । ३० | तमीशमुत्ताय युवार्य ५। ५१ ॥ ३४ ततश्च तद्धर्मकथामृते१३ । ७९ ॥ ८६ तरसा सरसः शब्दैः ८1७९ ॥ ५६ ततश्च योगेन वपुर्वि १३ । ६०। ८४ | तरदिनीलवसनैमज ८1५५। ५४ ततिरतन्यत भीषु ६१४९। ४१ तम्वेवाश्रावि नाम ११1 २६ । ६९ ततो मम प्राणविनाश १३ । ३८ ॥ ८२ | तस्मात्तदभ्युद्धरत. १३ । ३७१ ८२ ततो वरवधूवौ वी १२ । ४३ । ७६ तस्मादय भोगपथो न१३ ॥ २४ ॥ ८१ ततोऽस्य पादाम्बुज १३ । ५९ । ८४ | तस्मिन्ननेकाद्वतभोग १३ । ५१1८४ तत्क्षणप्रहतदिव्यदुन्दु ४ । ३० १२६/ तस्य जन्मदिवसे दि ४ । १५१२५ तत्पूर्वदर्शनस्तस्यास्तू ४ । ६१ । २९ | तस्य जन्मभवने प्र ४ । २३ । २६ तत्र प्रसिद्धास्ति विचि १।३४ । ४ | तस्य व केषु वाग्देवी १५ । ५० 1 ९६ तत्र राजपथा. कामं १२ । २८1७५ तस्य वक्षसि विस्तीर्णे १२।६१ ७८ तत्रानुभूयातिचिरं च १३ । ७४ 1 ८६ | तस्याः शरीरमपदोष ३ । ३४ । २१ तत्रास्माकं कोऽपि पु११। ५१ ७१ तस्याः स्थितिमुरोदेशे१२ । ३६ । ७५ तदागमे सत्यमृत १३ । ५८ । ८४ तस्या निवेशितं दिव्यं १५। २३ । ९४ तनोतु जन्तुः शत १३ 1 १८।८० तस्यान्तरादिदेवेन्द्र १५। ५। ९२ तन्वत प्लवमुदन्वतः ४।६०।२९ ताडिताना प्रहारेण १५ । ५९ ॥ ९७ तं दृष्ट्वासौ भाग्यसौ ११। २।६७ | तापः प्रियस्य विरहे ३ । १९ । १८ तं धर्मनामानमहं १।१५। २ ताभ्यां तपोभ्यामिव १३ । ३५। ८२ तप कुठारक्षतकर्मवल्लि १।१९।३] तालवंशार्पितश्री १५।२९।९४ तपोहुताशनक्षिप्ता १५ । ३६ । ९५ | तिमिरस्य विश्वजयिनो ९ । २६ । ५९ तप्तायसशिलासीना १५।५८ । ९७ , तिमिरोरगप्रसरवाध ९॥ ३४ ॥ ६० तमपल्यइशयं समु ५। ३।३० | तिरोहिते नाकिपता ५ । ३४ । ३३ तमकुमारोप्य पति पु ५। ६।३० तुझ सनपदं प्राप्य ८। ७२ । ५५ तमधिगम्य महर्द्धिप ६। २।३६ | तुहिनतानवमातपती ६।४५ ४० तमश्चये महति निम २।१७।११ तुहिनाशुना मदन ९।४७ । ६१ तमसा विल्लुप्तमिह पूर्व ९ । २४ । ५९ तेजो जपाकुसुमका ३ । १३ । १७ तमाल इव वृक्षेषु १५॥ २६॥ ९४ | तेन सनिक्गितेन ४।१४।२५ तमीशमिष्टार्थसमर्पण ५।६१। ३५ तेनाय निमथितदान ११ ८२।९ ·काव्यमाला। - स० श्लो. पृ० स० श्लो. पृ० त्रपया प्रदीपमनयत्प्र१० । २६ । ६४ | दुनिमित्तविषवारणौ ४ । २६ । २६ त्रिलोककल्पद्रुमजन्म ५। ७१ । ३६ | दुष्कर्मनिर्माणनियोग ११५१। ६ त्वं संप्राप्तोऽस्मद्गृहान ११ । ५३ । ७१ दूरमुक्तमरुद्वैरैर्दान १५ ॥ २८ ॥ ९४ खदंशुभिः सिद्धमषी ५। ६६ । ३५, दूरमुल्लसितपूरहारिणा ४ । १८ । २५ खमेव कल्याणनिधिः ५। ७०।३६ | दूरोद्दीपितधामकाम ९।५७ । ६२ वं पितासि हितैषिला१५ ॥ ४२ ॥ ९५ / दूर्वाक्षतैर्मलयनेन १२ । ७० । ७९ दक्षिणः कङ्कणं वामे ८।७३ 1 ५६ | दृढमासजेरुरसि वक ९।५४ । ३२ दत्तातपना कान्तेन ८।४० । ५३ / दृढं परिचयस्थैर्य १५। ७३ । ९८ ददर्श मेहें मरुतां प ५। १६ । ३१ | ढेरन्तर्गुणैर्वध्वा ८।३१। ५२ ददर्श सागरं नेमिः १२ । २५ । ७४ | दृश्यमानसततायत ५। ५९ ॥ २९ दधद्धनुर्घनरवराजितं ।। १८1१1 दृष्ट्वा वसन्तमथ तं ६।५० १ ४१ दधानया धृतनवराग २ । ४२ । १३ | देवः श्रीमाजयन्तः ३ । ४५ १२३ दधानया मरकतधर्म २।३५। १२ / देवदानवगन्धर्व १५। ३२।९४ दन्तकान्तिचयचन्द ४ । ५२ । २८ | देवि प्रबोधविधये त ३।८।१६ दन्तप्रणालैसल्लासिक १२ । १६ । ७४ | देवि स्थिरेण विजयः ३ । ३२ । २१ दन्तावली द्युतिमिषा ३ । ३७ ॥ २२ / देवी ततश्च परितोऽपि ३ । ३६ । २१ दन्तीव भूरितरदान ३ । ४० । २२ | देव्याः श्रियः सकल ३। १७ । १८ दवोपगूढागुरुकुञ्जज ५। २५ । ३२ | देव्याः श्रियो यस्तन १।१७। ३ दशभिरुल्लसदंशुभि । ६ । ३७ | देशान्तरेष्बथान्येषु १५ । ७९ । ९९ दानं तपो वा विष १३ । ११।८० दोलान्दोलनकेलिभिः १०१ ४६ । ६६ दानाम्भोभिर्यामसा ११।३१। ६९ द्विपाधिपैस्तुगतरैस्तुर ५।३० । ३२ दिक्षु सर्वासु चक्षुषि १५। ९ । ९२ / द्विरदकरजलाईद्वार ११८३ । ९ दिवसे दिवाकरकरो ९।१६। ५८ द्विरेफमण्डलं हप्ता दिवस्पतेर्विजययशः २।१४ । १० वे कौतुके हन्त यदा १ । ६३ । ७ दिवि दुन्दुभिनादोऽभू१५ । १३ । ९३ वैधा विरको विषयो १३ । ४३ । ८३ दिव्यपुष्पोपहाराय १५ । १९ । ९३ धर्माधर्माणवः काला १५ ॥ ७० ॥ ९० दिव्याङ्गनाविभ्रमभोग १३ । ६४ । ८५ धवलधामनि निर्मल ६ । ४४ । ४० दुरुद्वहस्तनयुगभार २।३१ । १२ / धान्नो धान्नः श्रीमतां११।१७।६८ ८।५।४९ ·नेमिनिर्वाणस्थश्लोकानां सूची। . स० श्लो. पृ० स० श्लो० पृ० धुर श्वेहेषमाणैः सह ११॥ ३२ ॥ ६९ नवनीलिरागरहिताम्ब ९।१२।५८ धौतान्त.पुरनेपथ्य ८॥ ५७ ॥ ५४ | नवमधुपद्वयविभ्रमसजं७।३१। ४५. न केवलं यत्पदपीठ १।७२ । ८ नवयौवनानलकदुष्ण १० । ३९ । ६५ न केवलं सर्वकलाग १३ । ४१।८३ / नववारिदवृन्दवृष्टिभि.१४ । २६ । ८९ न केवलं स्फुरत्कान्ति१२ । ४७ । ७६ न वितृष्णतामुपययौ १० । १३ । १३ नक नकं चन्द्रसंद ११। ५। ६७ / न व्यञ्जनत्वे परवर्णयु १।६६। ७. नक्तं नकं सक्तनक्षत्र११! १६ । ६८ नव्यनन्यप्रसूनेच्छादूर ८।१७। ५१ नकमिन्दोर्दिवा भानो१५। ३९ । ९५ नव्याघ्ररुपैः करिभिः १२॥ ४११७६ नक्षन्ननाथकरपान ३। ११ । १७ | नहि प्रसवसपत्तिः १५॥ ४५। ९५ नक्षत्ररत्नखचिता १५।२१।९३ | नानारत्नमयस्तम्म १५। १७ । ९३ नखक्षतततिः स्त्रीणाम ८1५१ । ५४ ! नानावीरोत्पत्तिलब्ध ११। ५२ । ७१ नखप्रसूनपादाब्जपाणि ८।३३। ५२ नारकास्तेऽथ तिर्यचो १५ । ५५॥ ९६ नखलाङ्गलैविलिखिता१० । २२ । ६४ | नावन्त नखास्तस्य १५॥ १० ॥ ९२ न परं च समाधिमा १४।११।८८ नि शेषदु खोदयमूल १३ । १५ । ८.. नमामि भज्या नमिना१।२१। ३. नि.शेषभूमृद्विभुसभ १३ । ४५1८३ नमो मीनध्वजाम्भो १५। ३३ । ९४ नि शेषविद्येश्वरमाश्रया १।२।१ नयनाब्जचुम्बनमका १० । ३२ । ६५ निखिलोपतापशमनो ९ । ३६ । ६० न युज्यते नरवर वक्तु २ । १३ । १० निजकलनकुचाननमण्ड६ । २६ । ३९ । न रथो न रथ्यतुरगा ९।१५। ५८ निजजीवितेशकरजाप्र१०।२५। ६४ नरवरेह रविगेहसंनि ७ । २८ । ४५ नितम्बकिहिणीनादः १२। ५. । ७७ न रवैः परितापमात १४ । १४ । ८८ नितम्बराहतः क्षोभ ८।५० । ५३ नरेश्वरे गिरमिति ग २।१२।१० | नियतिप्रवातवशतख ९।८।५७- नलिननयननिर्गामिनि ७॥ ३४ ॥ ४५/ निरम्बुदे नमसि तु वि२। २। ९ नलिननयन खामिन ७।१५।४३ | निरागसाममृतसमान २।२०। ११. नलिनीदलानिन न ९।४९६१ निर्णीतं प्राग्जन्मनि १० । ३८ । ७० नवकुसुम्भकरम्बितम ६।४१। ४० निर्मले नितरा नीरे ना। ४४ ॥ ५३ नवनिर्मलमालतील १४ । २९ । ८९ निवर्तयन्तं गतिमुत्तमां ५। ३८॥ ३३. नवनीलतृणावराकृति१४।१५। ८८ निशासु शय्यापरिवत ११५६ । - ·काव्यमाला। स० श्लो. पृ० स० श्लो. पृ० निशि कैरवैर्मुकुलितैर्वि ९ । १७ । ५८ परिग्रह नाहमिमं क १३ । ८।७९ निस्तलतिलको नासा१२। ५। ७३ | परितुप्यति स्म चरणा१०।३०। ६५ निहंसि निःशेषमशेष ५। ६४ ॥३५ परिसतो यैरभिषेकवारि५ । ६७।३६ नीचनीतनिभूतेभकु ४। ४० । २७ परिलङ्घनीयगगनान्त ९। २१५७ नूपुरध्वनिभिः स्त्रीणां ।। २। ४९ परिष्कृताः सूर्यरथाश्व ५१२४ । ३२ नृत्यं यत्रात्यन्तकान्तं ११ । २० । ६८ | परिस्फुरद्रुचिरपराग २। ४४ । १३ नृपाज्ञया तदनु निशा २॥ ३३ ॥ १२ परिस्फुरन्मएडलपुण्डरी १।३७॥ ४ मिर्विशालनयनो नय ६१ ५१ । ४१ परिहृताखिलदिक्पतिसे६। ३।३७ नेमे. कङ्कणरत्नौधा १२। ३ । ७२ | पाणिपल्लव विन्यस्त १२ । ५५ । ७७ नेमेरमन्नन्दनस्यानु ११ । ४८ । ७१ | पाणिमिनिजविमानना ४ । ३६४२७ नेमेाल्यातिक्रमाका १।१०।६७ / पाण्डिमाविरभवद्यथा. ४। ६ । २४ नोद्यानचन्द्रकिरणाहित ७ । ५२ । ४९ / पादाहत्या प्रफुल्लस्य क ८1११५१ नो वर्णाना सकरो य ११ । १३ । ६८ पार्श्वतः प्रयितवप्रविभ्र ४ । ४६ ॥ १८ न्यस्यमाना मुहुर्चुना ८ । ७५ । ५६ / पिपीलिकादयस्त्वेते' १५ । ५४ १.१६ पटमन्दिरेषु रजनीप १० ॥ ४२ ॥ ६६ / पिशङ्गितास्तीरतरुण ५। २० । ३१ पथिकमानसकाननपाव ६ । १८ । ३८ / पीयूषरश्मिरिव'लोकं ३ । ४१ । १२ पदं विन्यस्य हृदये ८।३। ४९/पुत्रजन्म पुरुषाय क ४५। २२ । २६ पदजानुलसद्भुजालतः१४। ७ । ८७ | पुर सरैः पुरोपाखक्रूर ८॥ ४५ ॥ ५७ पदप्रतिच्छन्दविलोक १३ । २९।८१ पुरंदरस्याथ पुर-सरैः ५। १४ । ३१ पद्मकेसरसख्यानधूते ८ । २२ । ५१ पुरदरेच्छासमकालम ५। ४।३० पद्मासनस्थः स्फुटपद्म १।६।१ पुरोगैरनुगैः स्फारा १२ । २३ । ७४ पयसा नभसः प्रपेतु १४ । ३११९० पुरोऽवतीर्णप्रियकण्ठ , ५। ३९ । ३३ पयोधरैरश्चितमेकतः ५। १८ । ३१ | पुष्पकन्दुकमुत्क्षिप्त ८।३२॥ ५२ प्रयोधृतिप्रगुणशरीर २।५४ । १४ पुष्पपल्लवफलौधशालि. ४ । २१ । २५ पयोमध्ये पुरन्ध्रीणां, ८।४८ । ४६ / पुष्पवृष्टिर्बभूवाथ तं १५। ११ ९२ परसतापविच्छित्तिहे १२॥ १०॥ ७३ | पुष्पात्रकीर्णकबरीजित ३ । ३५ । २१ परस्परब्यतिकरचित्र २१ ५८ । १५ पूगत्वमार्जितैर्दन्तै ८।७६ १६ पराङ्मुखारिक्ततयामि ५। ५५६३४ | पृथ्वीकायादयो ज्ञे १५। ५३ । ७६ ·नेमिनिर्वाणस्यश्लोकानां सूची। ११ स० श्लो. पृ० स० ग्लो. पृ० पृथ्वीनाथस्योग्रसेनस्य ११।१।६६ | प्राकारोऽन्तदीर्घिका ११ । १९ । ६८ पत्रं मया विष्टरमा १३॥ ५६।८४ प्राची परित्यज्य नवा ११ ४१। ५ पौरस्त्रीमिश्चन्द्रशाला ११॥ २६ । ६९ प्राप्यानम्रसुरमौलि ४।३।२४ पौररेवोग्रसेनस्य भो १२ । ३३ । ७५ प्राप्य वसन्त हर्षादम्भ । ८।४२ प्रकोपकम्पाघरवन्धु १।४२। ५ प्राप्य संगममनेन भा ४ । २७ ॥ २६ प्रकोपतः कण्टकितप्र ११ ७६ । ८ प्राभातिकं तव पुरःसु३। २१ । १९ प्रजल्पितां जलरहह २।२९ । १२ प्रासादानामेभिरुच्चैः ११ । १४ । ६८ प्रणतिप्रशान्तमपि १०। ५। ६२ फणिलोकफणामणि १४ । ४३।९१ प्रतिदिड्मुखप्रसृतका ९ । ३२ । ५९ / फणीन्द्रदेवेन्द्रशिरोमं ५। ६९ । ३६ प्रतिविम्बितनि.शेष १२। २। ७२ / फलानि पुष्पाणि च व ५। ३३ । ३२ प्रतिविम्वितैस्तपनका १०१ १२ । ६३ फलेषु सुखादतमेयु १३ । ३० । ८२ प्रतिहन्यमानमपि हे १०।३१६५ फेनपिण्डकृतसशयाम्बु ४ । ५८ । २९ प्रथम जपाकुसुमका ९।२७ । ५९ | फेनमाल्यकृतकुम्भम ४। ५३ । २८ प्रथमं मनासि तदनु ९।३०। ६० | बध्नाति रकोपलरश्मि ७।१७। ४३ प्रथमाम्बुदवृन्दविन्दु १४ । १०। ८९ वध्यन्ते तत्र भिद्यन्ते१५ । ५७१ ९७ प्रभापरिभ्रमाकार ज्ञा१५।। ४ । ९२ बभूव लोहितच्छाये ८।६।५४ प्रभावमत्सद्भुतमस्य ५।१५। ३१ वहलकिशुकवीथिकया ६।३८ । ४० प्रभावमन्दीकृतसूरते १३ । ६७।८५ बहुलान्वकारपटलेन ९ । २० । ५८ ८।२१ । ५१ वहून्यभित्र्यचयितुं १३ । २०४८१ प्रयुज्यमाने तब ना ५। ६८।३६ | बहारम्भपरा हिंस्रा १५। ५६ । ९७ प्रलय गते दिनपतौ वि९ । ९ । ५७ | बिडौजसः पाणितले ५। २।३० प्रविश्य शच्या शुचि ५। ११३० बिभर्ति य शिखरनि २.४ १५ ११ प्रवृत्तदानोदकदीनि ५। २७ । ३२ बिभ्रद्भूपः श्रीकलाप ११४९७१ प्रसभमक्षविकारिणि यौ६ । १५ । ३० भन्योपपन्नस्य यति १३ । ७०.1 ८५ प्रसर्पता तिमिरनृपेण २।५३ । १४ | भर्तुराप्तशुभगर्मसंभ - ४, २।२४ प्रसादनाय ययूना ली ।। २३ । ५१ भवति व्यवस्थितमनो ९ ॥४८१६१ प्रसारितभुजा पक्षा १२ । ४६ : ७६ सवाहशामकृशनिभा २११४ ११ प्रहरैविभक्तचतुरङ्कवि ९।१०।५८ भविष्यततीर्थकरस्य ११५८ ।। ६ - प्रयुक. प्रेयसैकस्या ·१२ काव्यमाला। स० श्लो. पृ० सालो० पृ. भव्यजनानां विरचित ७।३२ ॥ ४५ मनो मनोभूरपि मान । ५३। ६ भमरजःपरिकल्पित ७।३०।४५ मनोरथानन्तरमेव १३ । ४८1८३ भानुसंनिहिततापवि ४ । ३९ । २७ मन्ये नेपथ्यकुसुमै ८॥३६॥ ५९ भामण्डलभयान्मन्ये १५। ८।९३ मन्ये मधूनि निशि ३। ४ । १६ भामण्डलार्कसांनिध्य १५ १३५। ९५ मयूरवहः कृतकेशव १३ । २८ । ८१ भामण्डलेन वदनेन ३।२६।२० मस्तामनुगामिना १४ । २५। ८९ भावनीयभवनेषु संभ ४॥ १७॥२५ महीतलावतरणका २१३४१ १२ भाले विहारखेदेन ८॥२९१ ५२ महीपतेरनुपमरूप २। ८1१. भास्वत्प्रदीपनिभधर्म ३।२९।२० महीरेणुमहातोयनाद १२ । ४२ । ७६ मिनेन्द्रनीलमणिका- ३॥ १४ ॥ १७ मा भूनराणां नरके १३ ॥ १६ ॥ ८० भूतनिकायशुभप्रद ॥४०४६ / मामिकां तनुमवेक्ष्य ४॥४५॥ २८ भूतभाविमवद्वस्तु १५ । १२ । ९३ / मार्गरोधिनि पयोधरो ४।३७ १२५ भूभृत्कान्ताकेशस ११1३० । ६९ / मार्जयन्वनसंचारश्रम ८।२०। ५१ भूरिप्रभानिर्जितपुष १।९।२ मार्तण्डारिश्यामलस ७।३६ । ४५ भूषारत्नश्रेणिरश्मि ११ । ३३ । ६९ / मिथुनर्मिथो बदनपान १० । २७ । ६४ मकरकेतुकलत्रमुख ६।३५ । ४० मुकरे कुरङ्गकदृशाच ९।४४।६१ भन्ना तमप्रसरपङ्क ३११६१८मुजसख्यतमशकसं ४।५६ । २९ मङ्गलबाननैमल्यमा १२ । ३३ । ७५ मुकालिखितं चित्रं १२ । ६३ । ७८ मज्जन्तीनां योषिताम११ १२३ १६० मुखानि कुललिता ५१४५ । ३४ मणिभूषणावलिरदीप ९ । ४१।६० मुखेन्दुपक्षविमुखी ८.६५। ५५ मत्तेज(भ)क्षतजोक्षि ७॥ ४५ ॥ ४६ मुनयो गिरिकन्दराद्र १४ । २३ । ८९ अदवेक्षणमन्मथव्य १४। ४।८७ मुनिगणसेव्या गुरुणा । २।४२ मदिरोदकलवपराम १०। ४ । ६२ मुहुः परिहरनेकान्य १५। ८१४९९ मधु पीयतेऽन्यवनि १०।१५। ६३ मुहुरुदतपतलयाव ६।३० । ३९ अधुरकूजितसूचित ६।३६ । ४० । मुहर्मुहुर्यञ्चलकर्णचाम ५। ९।३० मधुरसातिशयं दधदु ६।४२ ॥ ४० मूर्यन्तरेण प्रतिविम्ब १।४४। ५ मधुरेणडशा चके ६ ॥ ४० ॥ ४१ / मूर्धा मुहुथुम्बितभूत १।१०।१ मध्यं दिनार्कसंतापो ८।३८1५९ मृगनाभिपत्रलतिका ९।२।१० ·नेमिनिर्वाणखश्लोकानां सूची। १३ स०. पृ. मृगारिपीठेन तमाल ५१ ५८ । ३५ बदामया गरितागदं २॥ 131११ मृत्युरायाः परम १३ । ६३ । ८५ यपान्तिफे परता. ७ २५ ।। मृदुसनारचलार संच ६ । ३७ । ४० यदुयोषितां विवाद १०।१०। ६३ मृदुसगीरणपूर्णिनविन ६ ॥ २३ ॥ ३८ पदूनामुत्तम निदश ५। ६१४२ मोहोन्मुकप्रतिमचम ७१ २२ । ४४ | यदेव सा मनसि स २।३७ । १३ मोहोन्मुजापन सदृक्ष ७ । २९ । ४५ गयागिनीलतिफया ३।३।१६ मौकिन सुचिसन्ति ।। १।२४ यमिति शरदन १४७ । ५ मौलिरलवचिसंचयाचि४॥ ५७ । २९ यमैयतनवाइनस ११५७॥ ६ म्लायन्ति यस्सिन्तु १३ । १२ । ८५ यशसेव पुष्पधनुषो ।१९।६. ।' वीक्ष्य चिस्सयविय ३।२७१२. यशोदयानन्दसमीद १६८१ ९ यः कूपदेशपतितं ३।३०।२० यसिझगजेतरि याच ११६५। ७ यः प्राणिनी जानु च १३।१४।८० यसिमलादमिला १३ । ४९।८३ न्यत्पादपप्रयुगसतत ३।२०।२० यस्मिन्भुवो भर्वरि स ११६२ । ७ यन्त्र गर्भ गते धाग्नि १२ । ६७।७८ यस्सिन्योजयन्ती ११।१५। ६८ यत्र देवधकारासौ १५। ८२ । १९ यामियेष सवये मही ४।१११२५ यत्र खीणा मध्यदे १११ १८१६८ युवभावकुम्मिविभुक १० ॥ ४४ । ६६ यत्र स्फटिफसोपान १५॥ १८॥ ९३ युप्मत्पादक्षोदपावेन ११ । ६९/७. यत्रानागानविती यूना स्पलितगोत्रण ८।३३। ५२ यतार्जुनीभिस्तुहिनार्जु १।३३। ४ येन विश्वहितहेतुमा ४। ८।२४ योन्दुपादै सुरमन्दि १।५५ । ६९/ये नाम हिंसा पर १३ । १७१८. यथा दानादयः सा १५॥ २७ ॥ ९४ योपिद्यावरकस्तूरीर ८१५४१५४ यदचिन्यशक्तिकलि ९ । १४ । ५८ | योपिन्मुखतुषारांशु १५ । ४४ । ९५ यदर्धचन्द्रापचितोत्तमा ११६१। ७ रफेन लिप्त करवज १।८।१ .

·१४ काव्यमाला। स० श्लो. पृ० स. लो. पृ. रक्षालक्ष्य प्रोल्लसनी ११ । २७ । ६९ / राजदारांखरामह ८।४६॥ ५३ रजो मदजलासारैर्वा १२ । १९ । ७४ | राजमानमृगदूर्वमैन्द ४ । २४ । २६ रजुभिः संयतास्ते च १५ । ६२ । ९७ | राजीमती निजमनो ११ । ५४ । ७१ रणझणन्मणिमयकङ्क २।३६ । १३ राज्ञा करव्यतिकरे ३।२।१५ रणझणन्मणिमयकि २।५६ । १४ राज्यश्रिया तस्य त १३ । ४४ । ८३ रत्नकुण्डलयोः का १२॥ ४॥ ७२ राधाव्यधाभ्यासपरे १। ३६। ४ रत्नकेयूरनिष्ठयूतैः १२ । ३८ ॥ ७६ | रामा श्यामरुचिः का ८1७१। ५५ रत्नराजिफणमण्डलो ४१ ५१ । २८ रुचिरचन्दनराजिम ६ । २२ । ३० रत्नसंमृतविशालकुक्षि ४ । ३८ ॥ २७ / रुषा वनान्तर्महिषाधि ५। ३५ । ३३ रदिनो दिशां प्रियत ९ । ३५ ॥६० | रेजतुश्चामरे चन्द्रचा १२ । ११ । ७३ रमणाप्रपाणिनिहिता १० । २४ । ६४ रेजुर्दैवागारनेषु य ११ । २१ । ६८ रमणीयतया न केव १४ । २।८७ रेजे दलचम्पकचारु १।४९। ५ रमणेपु तालपटहन १०। ६।६३ | रोचिरीश्वररथोद्धता ७ । १४ । ४३ रमणो न यावदुपया ९ । ५५। ६२ लक्ष्मीवद्भिः खर्णकु ११ । २२ । ६८ रम्भारामा कुरवक्म ७ । ५० । ४७ लक्ष्मीवन्तं क्षत्रधर्मा ११ । ४७ । ७१ रम्भाभिरामं सततं ८।१०। ५० लव्यादेश. केशवः ११ । ११ । ६७ रम्याः सुराष्ट्राभिधया १।२८। ४ लसमानमीनमकरो ९। ४ । ५७ रम्यारामस्थायिनी ११ । २४ । ६८ लहरीहृतप्रथितफेन ९। ७ । ५७ रम्यां जनानन्दकरी १।७८ । ८ लुप्तं चकोरवयसाम ३। ५। १६ रविनततमःस्तोमशर ८ । २८ । ५२ लुलहचामरपुच्छमा ५ । ४६ । ३४ रविरस्तभूधरशिर.स ९।६।५७ / वंशो यस्याशेपवंशा ११ 1 ४४ । ७० रवेरथः सानुपतत्पता ५। १९ । ३१ वचोऽथवा प्रकृतिव २।२३ । ११ राजकुञ्जरमनःप्रहर्पि ४। ९ । २४ | वज्रवहिविरहेण हा ४ । १२ । २५ ·नेमिनिर्वाणसश्लोकानां सूची। १५ स. लो. पृ० स. लो. पृ० जाभिधातायसरे १३ ॥ २७॥ ८१ वितन्त्रतां दानमनार ५१४४ । ३३ धिं विधत्ते चदि जा १३ । १९ । ८० वितन्यतीमवरदलस्य २ ॥ ३२ ॥ १२ उनमालया कलित 31२९ । ५९ | वितन्यतीवियति विरा २।३।१० बनामिह दृष्ट्वा मुम ७।३१४२ वितन्वतोच. शरदनवि ५ । २९ । ३२ अनिताजनस्य मधुना १०। ९१६३ विद्यासरित्सगमपाय १३ । ७७ । ८६ वनीपकानभिलपिते २ । २२ । ११ | विद्युन्माला दण्डोदाम ७ । ५१४२ वनेचररिचय ५। ४७॥ ३४ विधाय पान्धचिरा १।५६ । ६२ वने वधूजन पुष्पैः ॥ ८॥ ३४ ॥ ५२ | विधीयतां किमिति तथा २।११।१. धन्दामहे पादररोज १।१३ । २ विघखवन्धं त्रुटिता १ । । । वपुर्वनाली हरितोत्तरी १।३०। ४ विनयवादपरर्गुरुशिक्ष ६। ९।३७ वरणा- प्रसूननिकरा ७ । २६ ॥ ४४ विभ्यो गिरित्तिष्टति १३ । २६ । ८१ वरश्वशुरयोरासीदय १२ । ४५। ७६ विपाटितद्विपपतिरका २ । ४९ । १४ वर्णप्रसूनं गृहन्यो र ८ । १६ । ५० विभाव्य दुप्पापमपा ५। २६ । ३२ वधे तपसा सनं क १४ । १९ । ८८ विभोगसारजस्तो हि १२। ९१८० वसुंधराविपतिमर्स २ । १६ 1 ११ विरतौ रतस्य सहमो १० । ३६ ॥ ६५ वसुधरां वारयतः ख ११७११ ८ विराजमानामृपभा १।३३। ४ दहति शत्यममन्दग ६।२४ । ३९ | विलामवेश्मोपमहेमक ५ । २२ । ३१ वहन्महाधर्मरयस्य ने ५। ६२ । ३५ विलोकयन्यत्र कुतूहले ११४४। ५ वातायनादिरूटान्तं १२ । १७ । ७४ | विलोलकलोलकरप्रहार १ । ३५। ४ वामदक्षिणपुरोनुवति ४।४२ । २७ | विवखता श्वेतरुचा ५१५३ ॥ ३४ वायुना विनयेनेव नो ८।६।४९ | विवाहमहर्तव्यं १२ । ४०1७६ विकखरास्त्रस्य शरीर ५। ६।३० | विवाहमहमाङ्गल्य १२ १२ । ७३ विततार्णवराजिमी १४ । ४२ । ९१ | विहार्य प्रतिष्ठा १२। १।७२ ·१६ काव्यमाला। स. ग्लो. पृ. स० श्लो. पृ. विविधद्युतिरत्नरोचि १४ । ४४ । ९१ शिखण्डिनां ताण्डव ५।३१ । ३२ विविधप्रयोगसुभगं १०।३७ । ६५ शिरसैव मां वहति १०। ४१ । ६६ विशदचन्द्ररुचः स्फु ६।२९ । ३९ शिवाभिधां दधति प २।२६ । ११ विश्वनाथमभिषेक्तुमे ४ । २० । २५ शिवाश्लिष्टकायः प ७ । ४४ । ४६ विष्णोईतानेकदैत्यस्थ ११ ॥ ३७॥ ७० शीतैः शीतैश्चन्दना ११। ३ । ६७ विहरन्ती वने कापि ८।१३। ५० शुक्लपक्षभवषष्टवास ४ । १३ । २५ विहाय सर्वांनथ य १३ । ४२ ॥ ८३ ! शुभैर्नभसि नीरन्द्रै १२ । १८ । ७४ वीक्ष्य दिव्यजनमान ४। ४ । २४ | शून्यखान्ता सा वय ११। ४।६५ पूर्वरान्ततिलकायि ७।५१ । ४८ शून्ये यदीयारिपुरे १।६।८ वृत्तं व्रजति न भङ्ग ७। १।४१ / शौर्योदायैश्वर्यधुर्यान्न ११ । २०६७ वेत्रभृन्महिषमास्थितं ४ । ३१ । २६ / श्रमवारिबिन्दुकणि १० । ३३ । ६५ वोढुमक्षमवपुर्विभूषणं ४ । १० । २४ | श्रमखेदाम्भसः पाने ८॥ ३५ ॥ ५२ व्यक्तागसः परिमलेन ३। ९ । १७ श्रवणावतंसकमला १० । १४ । ६३ व्याघातेन क्रूरयोk ११।३४ ७० श्रियं दलजलरुहत २।५० । १४ व्योमलवनभुवः श्र ४।४१ । २७ श्रीगन्धिलाख्ये विष १३ । ६५ । ८५ अतिनः कृतमभ्रसन १४ । ३५। ९. श्रीजिनस्य यशसा ४।५।२४ व्रते मतिं श्रीमुनिसु १।२०। ३ | श्रीनाभिसूनोः पदप १।१।१ शरहलव्यपगतपञ्च २।२५। ११/श्रीनेमिनाथस्य जय १।२२। ३ शरीरकान्तिसंतान १२ । ३४ । ७५ / श्रीपार्श्वनाथः स जय १।२३ । ३ शशिनि कौसुमतल्प ६।३३ । ३९ श्रीमन्विधाहे भवत. १३ । ४ । ७९ शस्त्रं च शास्त्रं च म १३ । ५३ । ८४ | श्रीवासुपूज्यः स ज १।१२। २ शान्ति स वः शा १।१६। २ श्रीवीरनाथाय नमः १।२४। ३ शामासेपितं येन १२॥ ६५ ७८ | श्रुत्वा च तं मर्मर १३ । ३२१८२ ·नेमिनिर्वाणखश्लोकानां सूची। १७ स. लो. पृ० स.ठो. पृ० श्रुत्वा ततस्तत्पर १३। ८३ । ८७ समप्रगुणसंपन नेमि १२ । ६४७८ श्रुत्वा तमातध्वनिमे १३ । २।७९ समन्मयं प्रतितY २ ५।१० श्रुत्वा वचस्तस्य स प १३ । ५। ७९ | समारष्टा मुरामोद ८।३५ १ ५२ श्रेयांसि दिदयादभिन १।४।१] समापृश्य धीमान १३ 1 ८४ । ८७ श्रोतुं यशः कान्तम ११६७। ७ समायतप्रकटितपुच्छ २ । ४८ । १४ संसारेऽस्मिनामन ११।५०।७१ | समीहया सह भवदि २।१०।१० सकलमेव स वाया ६ । १२ । ३७ / समुच्छलत्कबलको १।७४।। सकलसिद्धिनियन्धन ६।१६ । ३६ | समुद्रविजयस्ततस्तन ११ १ ५८ । ७२ सकलो निशामशयि १०1४०। ६५ समुनमापृथुनरदान २०४७।१४ सचिवसैनिकदण्उघ ६ । १० । ३७ समेतयन्धुवर्गस्य वर १२ । २६ । ७४ सजलानि विलाति ८।६६१ ५५ | संभृतं जलधेरैः क ४। २५ । २७ स ददर्श जगन्नयंत १४ । ४५। ९१ स यथा पृथिवी १४। ६.८७ सदसि रनमयपशे ६।११।३७ सरसप्रभजनयुता प ७।३७ । ४५ सदा मदान्ध. प्रस ५। ४२ । ३३ | सरसा सरस शदः ८॥ ७९ ॥ ४८ समरनाकरचारका ११ ५९। ७ सरस्वती पुण्यतमा १३ । ४०1८३ सदनराशिरिव भाख ३। ४३ । २३ । सर्वविद्याधिनाथरव १५। ७।९२ मनिशाकरभास्कर १४ । ३७।९० सर्ववेदिभवत्पाद १५॥ ४३ । ९५ सतानवानपि सुगा ११ । ५५ । ७२ | सर्वासु दिक्षु विरचय १५। ८५ । ९९ संध्यागमे तततमो ३ । १५ । १८ सवितुः समीपमुपस ९। ५। ५७ सप्तार्णवान्तविख्या १५ । ३० । ९४ | सविधे विदधेऽस १४ । १६ । ८८ सप्रसादमुखसुन्दर ४ । ३५ ॥ २६ सविधेऽस्य शिलीन्ध्र १४॥३६॥ ९० समायामागतस्तस्यां १५॥ ४८ । ९६ | स शुत्रे वाससी वि १२॥ ९॥ ७३ समकाञ्चनलोडमनु ७।३३ । ४५ । सहजाणुरौषधिरियं ७।२४।१४ ·काव्यमाला। स. लो० पृ० स० श्लो० पृ. सहजारुणद्युतिमृतो ९ । ४० । ६० | सुवर्णवर्णद्युतिरस्तु १।११।२ सहसैव विधाय पु १४ । ३९ । ९० सुव्यक्तचित्रक्रमशो १३ ॥ ५४॥ ८४ सहस्रफणसंरूद्ध १५। ३१ । ९४ | सूक्ष्मवृहदसमाजरा ५/५४ । २८ सहासपुण्डरीकासं ८।४३ । ५३ / सूनाचुरस्कन्धविरा १३ । ४७1८३ सा कौमुदीव शशिनः ३।३१।२० । सूर्योदयस्य समय ३।१२।१७ सेव्यः सतां तत्खलु १३ । २५१८१ साक्षादिव सराक्षा ८।४२। ५३ सोऽयं सखिवरो ने १२ । ६८१७८ सा भारती वो विभ ११२५। ३ सोऽहं विमोहं परिह १३ । ७१।८५ स सर्वात चन्दनेनो ११। ६ । ६७ | सौरभेण स्पशेनेव ८।१५। ५० सितातपत्रं धनदेन ५। ७ । ३० तुतिकोलाहलैः प १२ । २१ । ७४ सिद्धि प्रयातमतिदीर्घ ३ । २४ । १९ स्थगयद्भिस्तनुव्यक्ति १५ । २४ । ९४ सुकृतानवलोक्य सु १४ । ४६ । ९१ स्थानस्थानकृतोद्दाम १२ । २२ । ७४ सुगदिश्लाध्ययौष्मा १५ । ४१ ॥ ९५ / स्थितिमर्पयत्कुचयुगं १०।२१। ६४ सुगन्धिनः संनिहि १।४५। ५ नानोत्तीर्णाग्रसौध १२ । ५४ । ७७ सुहशो ह्रियं हृदि य १० । १७ । ६३ / स्नेहादित्य भाषमाण ११ । ४४ । ७० सुधाभुजां युवतिमिरे २।४५ । १३ स्फुटराजमानकरराजि ९ । ३० । ६९ सुभगेन्द्रधनुर्बु भासु १४ । ३८ । ९० स्फुटीभवन्नवरसनीर २।४० । १३ सुम्रयुगं चञ्चलनेत्रवाई १ । ५२ । ६ स्मृला स्मृत्वा नेमि ११। ७।६७ सुमनोभिरुपासितः १४ । १८1८८ | खक्रान्तिजलमण्डल १५ । ४७ । २३ सुमुखी शुभ्रवदना १२ । ३९ । ७६ खकालमन्तरेणापि १५ । १४ । ९३ सुरतश्रमप्रभववारि १० । १९ । ६४ | खगृहागमप्रचलितं ९॥ ५३॥ ६१ सुरद्रुमप्रसवसमूह २। ४।१० खच्छवारितललक्ष्यमू ४ । ४९ । २० सुरेश्वरः सरणसमा २।२७ । १२ खप्नान्तरेण हरिणा ३।३९१ २२ सुरेषु यो यत्र विचि ५। १३ । ३१ / खफूत्कृतज्वलितविपा २ । ५७ ॥ १४ ·नेमिनिर्वाणसश्लोकानां सूची। १९ मु. पो. पृ. स. ओ. पृ. समधमादेश इवाय १३ । ५५। ८४ हासहेलापिलासस्य ८.३०। ५२ खर्गनोरणरनाना १२ । ३० । ७५ | हिंसाविमान जनय १३ । १३ । ८० स्खलखल्पतमप्राणि १५ १११ ९२ हिमरीधितिः स्फुट ९ । ३१ । ५९ खतिक्रियात्वस्तिक १। ७। २ हुनाशन परिहतधूम २१ ५९ । १५ सर वित्य सरसीपु ३ । २३ । १९ हतप्रसून सर्वखं पनि ८111५३ हरिणाविष्टिनं निलं ८।९।५० हतानि पानि मदेन ५।४३ । ३३ हर्षादग्रे गच्छना ते ११ । ३५1०ताम्भोजवनं दूरवि ८॥४९५३ हालापदूरीकृतकोप ११६४ । ७ | हेलाविहारिचमरीगुरु ७ । ५३ । ४८