·হয়?
संवन्ति वेदा यं शश्वन्नान्तं जानन्ति यस्य ते।
तस्तौमि परमानन्दं सानन्दं नन्दनन्दनं ॥ ७॥
भक्तप्रियञ्च भक्तेशं भक्तानुग्रहविग्रहं ।
श्रीदं श्रीशं श्रीनिवास श्रीकषणं राधिकेश्वरं ॥८॥
ज्ञानामृतं जानसिन्योः संप्राप्य शङ्करागुरीः ।
परावराच्च परमाद्योगीन्द्राणां गुरोर्गुरोः ॥ ६ ॥
वेदेभ्यो दधिसिन्धुभ्यश्चतुर्थ्यः सुमनोहरं।
तज्ज्ञानमन्यदण्डेन संनिर्मथ्य नवं नवं ॥ १० ॥
नवनीतं समुद्धृत्य नत्वा शम्भोः पदाम्बुजं ।
विधिपुछो नारदोऽहं पञ्चराचं समारभे ॥ ११ ॥
..
नारायणाथमे पुण्य पुण्यक्षेत्रे च भारते।
सिद्धे नारायणक्षत्रे वटमूले सुपुण्यदे ॥ १२ ॥
कृष्णांशं कृष्णभक्तश्च परं कृष्णपरायणं ।
श्रीकृष्णचरणाम्भोजध्यानकतानमानसं ॥ १३ ॥
जपन्तं परमं ब्रह्म कृपण इत्यक्षरदयं ।
सुखासने सुखासीनं कृष्णद्वैपायनं मुनि ॥ १४ ॥
पप्रच्छ शुकदेवश्च सर्वनं पितरं मुनिः ।
कारणच पुराणानां पुराणं परमव्ययं ॥ १५ ॥
श्रीशुक उवाच ।
भगवन् सर्वतत्त्वज्ञ वेदवेदाद्गपारग।
यवत्प्रकारं भान निगूढं श्रुतिसम्मतं ॥ १६ ॥

·प्रथमोऽध्यायः । तेषु यत् सारभूतञ्चाप्यज्ञानान्धप्रदीपकं । तत्तत् सर्च समालोच्य मां वोधयितुमर्हसि ॥ १७ ॥ स पिता जानदाता यो ज्ञानं तत् कृष्णभक्तिदं। सा भक्तिः परमा शुद्धा कृषणदास्यप्रदा च या ॥१८॥ तदेव दास्यं शस्तं यत् साक्षाचरणसेवनं। नित्यं गोलोकवासञ्च पुरतः स्तवनं हरेः ॥ १६ ॥ शखनिमेषरहितं तत्पादपद्मदर्शनं । शश्वत्तत्साईमालापसेवाकर्मनियोजनं ॥२०॥ तेन साईमविच्छेदस्थानं परमशोभनं । भक्तानां वाञ्छितं वस्तु सारभूतं श्रुतौ श्रुतं ॥ २१ ॥ पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा व्यासदेवो जहास सः । विज्ञाय जानिनं पुत्रं परमालादमाप ह ॥ २२ ॥ पुचं शुभाशियं कृत्वा सर्वज्ञः सर्वभावनः । यथा प्राप्तं गुरुमुखात् प्रवक्तमुपचक्रमे ॥ २३ ॥ श्रीव्यास उवाच । शुक धन्योऽसि मान्योऽसि पुण्यरूपोऽसि भारते । पुञ्चेण भवताऽस्माकं कुलं मुक्तञ्च पावनं ॥ २४ ॥ स पुत्रः कृष्णभको यी भारते सुयशस्करः । मुनाति पुंसां शतकं जन्ममात्रेण लीलया ॥ २५ ॥ मातामहानां शतकं मातरं मातमातरं। सोदरान् वान्धवांचव भत्यान् पत्नी सहात्मजां ॥ २६ ॥ यत्कन्यां प्रतिगृहाति तटादिपुरुपत्रयं ।

·४ नारदपक्षरा कन्याप्रदाता श्वशुरो जीवन्मुक्तः सभार्यकः ॥ २७ ॥ स्वयं विधाता भगवान् परं कृष्णपरायणः । कृष्णभक्तो वशिष्ठस्त तत्सुतो वैष्णवः स्वयं ॥२८॥ वैष्णवस्तत्सुतः शक्तिः कृष्णध्यानैकमानसः । पराशरश्च तत्पुत्रः कृष्णपादाजसेवया ॥ २६ ॥ जीवन्मुक्तो महाज्ञानी योगीन्द्रानां गुरोर्गुरुः । अहं वेदविभक्ता च श्रीकृष्णपादसेवया ॥३०॥ गुरुमें भगवान् साक्षाद्योगीन्द्री नारदो मुनिः । गुरोर्गुरुम्ने शम्भुश्च योगीन्द्राणां गुरोर्गुरुः ॥ ३१ ॥ तेषां पुण्येन पुत्रस्त्वं पुण्यराशिश्च मूर्तिमान् । पद्मानां मम पुंसाञ्च प्रकाशो भास्करः स्वयं ॥ ३२ ॥ श्रीकृष्णचरणाम्भोज पादाजे नारदेशयोः । सरस्वती नमस्कृत्य ज्ञानं वच्ये सनातनं ॥ ३३ ॥ श्रूयतां पश्चराचच्च वेदसारमभीप्सितं । पञ्चसंवादमिष्टञ्च भक्तानामभिवाञ्छितं ॥ ३४ ॥ प्राणाधिकं प्रियं शुद्ध परं ज्ञानामृतं शुभं । पुरा कृष्णो हि गोलोके शतशृङ्गे च पर्वते ॥ ३५ ॥ सुपुण्ये विरजातीरे वटमूले मनोहरेगी। पुरतो राधिकायाश्च ब्रह्माणं कमलोद्भवं ॥३६ ॥ तमुवाच महाभक्तं स्तुवन्तं प्रणतं सुत। पक्षरावमिदं पुण्यं श्रुत्वा च जगतां विधिः ॥ ३७ ॥ प्रणम्य राधिका कृष्णं प्रययौ शिवमन्दिरं।

·प्रथमोऽध्याय । ॥ भक्त्या तं पूजयामास शङ्करः परमादरं । सुखासने समासीनं स्वस्थं भक्तश्च पूजितं । पप्रछ वाती विनयी विनयेन सुखावहां ॥ ३६॥ सब तं कथयामास पञ्चरात्रादिकं शुभं । वसन्तं वटमूले च स्वर्गे मन्दाकिनीतटे ॥ ४० ॥ योगीन्द्ररपि सिद्धेन्द्रर्मुनीन्द्रश्च स्तुतं प्रभुं। ज्ञानामृतं तमुक्ता स ब्रह्मलोक जगाम ह ॥ ४१ ॥ शम्भुश्च कथयामास स्वशिष्यं नारद मुनिं । नारदः कथयामास पुष्करे सूर्यपर्वणि ॥ ४२ ॥ मां भक्तमनुरक्तञ्च पुण्याहे मुनिसंसदि । पञ्चरात्रमिदं शुद्धं समान्धध्वंसदीपकं ॥ ४३ ॥ रावच जानवचनं ज्ञानं पञ्चविध स्मृतं । तेनेदं पञ्चरात्रञ्च प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ ४४ ॥ ज्ञान परमतत्त्वञ्च जन्ममृत्युजरापहं। ततो मृत्युञ्जयः शम्भुः संप्राप कृपणवतः ॥ ४५ ॥ ज्ञानं द्वितीयं परमं मुमुक्षूणाञ्च वाञ्छितं । परं मुक्तिप्रदं शुद्धं यतो लीनं हरेः यदे ॥४६ ॥ ज्ञानं शुद्ध तृतीयश्च मगलं कृष्णभक्तिद। तद्दास्यदमभीष्टञ्च यतो दास्यं लभेडरेः ॥४७॥ चतर्थ यौगिक जानं सर्वसिद्दिप्रदं परं । सर्वस्वं योगिनां पुत्र सिद्धानाञ्च सुखप्रदं ॥४८॥ अणिमा लधिमा व्याप्तिः प्राकाम्यं महिमा तथा ।

·६ नारदमवरात्र ईशित्वञ्च वशित्वश्च तथाकामावशायिता ॥ ४६॥ सार्वज्ञं दूरश्रवणं परकायप्रवेशनं । कायव्यूह जीवदानं परजीवहरं परं ॥५०॥ सगकर्तृत्वशिल्पश्च सर्गसंहारकारणं । सिद्धन घोडशविध ज्ञानिनाश्च यतो भवेत् ॥ ५१ ॥ ज्ञानच्च परमं प्रोक्तं तद वैषयिकं नृणां। यदीष्टदेवी माया सा परं सम्मोहकारणं ॥ ५२ ॥ विधये बद्दचित्तश्च समिन्द्रियसेवनं । पोषणं स्वकुटम्बानां स्वात्मनश्च निरन्तरं ॥ ५३॥ प्रथमं सात्त्विकं ज्ञानं द्वितीयच तदेव च । नैर्गुण्यञ्च तृतीयञ्च ज्ञानच सर्वतः परं ॥ ५४॥ चतुर्थच राजसिकं भक्तस्तन्नाभिवाञ्छति । पश्चमं तामसं ज्ञानं विहांस्तन्नाभिवाञ्छति ॥ ५५ ॥ ज्ञानं पञ्चविधं प्रोक्तं पञ्चरात्र विदुर्बुधाः । पञ्चरात्रं सप्तविधं ज्ञानिनां ज्ञानदं परं ॥५६॥ ब्राह्मं शैवच्च कौमारं वासिष्ठं कापिलं परं । गौतमीयं नारदीयमिदं सप्तविधं स्मृतं ॥ ५७ ॥ पट पञ्चरात्रं वेदांश्च पुराणानि च सर्वशः । इतिहास धर्मशास्त्र शास्त्रञ्च सिद्धियोगजं ॥ ५८॥ दृष्ट्वा सर्व समालोक्य ज्ञानं संप्राप्य शङ्करात् । ज्ञानामृतं पञ्चरात्रं चकार नारदो मनिः॥५६॥ पुण्यश्च पापविघ्ननं भक्तिदास्यप्रद हरेः।

·प्रथमोऽध्यायः । : सर्वस्वं वैषणवानाञ्च प्रियं प्राणाधिकं सत ॥ ६ ॥ सारभूतञ्च सर्वेषां वेदानां परमाइतं । नारदीयं पञ्चराचं पुराणेषु सुदुर्लभं ॥ ६१ ॥ सर्बान्तरात्मा भगवान् ब्रह्मज्योतिः सनातनं । परिपूर्णतमः श्रीमान् यथा कृष्णः सुरेषु च ॥ ६२ ॥ यथा देवीयु पुज्या सा मूलप्रकृतिरीश्वरी। वैष्णवानाञ्च सिद्वानां ज्ञानिनां योगिनां शिवः ॥६३॥ विश्वस्तानामिन्द्रियाणां मनश्च शीघ्रगामिनां । ब्रह्मा च वेदविदुषां पूज्यानाच गणेश्वरः ॥ ६४ ॥ सनत्कुमारो भगवान् मुनीनां प्रवरो यथा। एहस्पतिर्बुद्धिमतां सिद्धानां कपिलो यथा ॥ ६५ ॥ योगीन्द्रानां सतां शुद्ध ऋषिर्नारायणो यथा । कवीनाश्च यथा शुक्रः पण्डितानां बृहस्पतिः ॥ ६६ ॥ सरिताच यथा गङ्गा समद्राणां जलार्णवः वृन्दावनं वनानाञ्च वर्षाणां भारतं यथा ॥ ६७ ॥ पष्करं तव तीर्थानां पूज्यानां वैष्णवो यथा । आत्माकाशो यथाप्तानां यथा काशी पुरीषु च ॥ ६८ ॥ शक्षाणां कल्पक्षश्च सुरभी कामधेनुषु । पप्पाणां पारिजातश्च पत्राणां तुलसी यथा ॥ ६ ॥ मन्त्राणां कृष्णमन्त्रश्च यथा विद्या धनेष्वपि । HAE MSS T., and M. सरखती MSS. A., T., and M 1 * This verse is wantios in T. 3 तत्पुम्करच A, and T.

·t नारदपवरात्र । यथा तेजस्विनां सूर्यो मिष्टानाममृतं यथा ॥ ७० ॥ आधाराणाश्च स्थूलानां महाविष्णुर्यथा सुत । सूक्ष्माणां परमाणुश्चं गुरूणां मन्त्रतन्त्रदः । ७१ ॥ पुचश्च स्नेहपात्राणां नक्षत्राणां यथा शशी। यथा घृतञ्च गव्यानां शस्यानां धान्यमीप्सितं ॥ ७२ ॥ शास्त्राणाञ्च यथा वेदाः साश्रमाणां यथा हिजः। तैजसानां यथा रत्नं मुक्कामाणिक्यहीरकं ॥ ७३ ॥ यथा छन्दसि गायत्री दुर्गा शक्तिमतीप्वपि । पतिव्रतासु लक्ष्मीश्च क्षमाशीलासु मेदिनी ॥ ७४ ॥ सौभाग्यासु सुन्दरीपु राधा कृष्णप्रियासु च । इनूमान् वानराणाञ्च पक्षिणां गरुडो यथा ॥ ७५ ॥ वाहनानां वलवतां शङ्करस्य यथा उषः । शालग्रामश्च यन्त्राणां पूजासु कृष्णपूजनं ॥ ७६ ॥ एकादशी व्रतानाञ्च तपःस्वनशनं यथा । यज्ञानां जपयजश्व सत्यं धर्मघु पुत्रक ॥ ७७॥ सुशीलच गुणानाञ्च पुगयेषु कृष्णकीर्तनं । शोभासु सुखदृश्येषु प्रभा तेजःस सर्वतः ॥ ७८॥ पोट्रोणा भपकतॄणां मित्राणां जननी यथा । लोकानामपि लोकेगः शेपो नागेपु पूजितः ॥ ७९ ॥ सुदर्शनच शस्त्राणां विश्वकर्मा र शिल्पिनां । 'पोट्रयां .

·दितीयोऽध्यायः e धर्मिष्ठेषु दयावत्स, देवर्षिषु महत्सुच ॥ ८ ॥ विष्णुभक्केषु विनेषु यथैव नारदो मुनिः। एवच सर्वशास्त्रेषु पञ्चरात्रच पूजितं ॥ ८१ ॥ यथा निपीय पीयूषं न स्पृहा चान्यवस्तुषु । पश्चराचमभिज्ञाय नान्येषु च स्फूहा सतां ॥२॥ सर्वार्थज्ञानवीजचाप्यज्ञानान्धप्रदीपकं । वेदसारोद्धृतं तत्त्वं सव्वषां समभीप्सितं १८३॥ इति श्रीनारदपञ्चरात्र ज्ञानामतसारे प्रथमैकराये यासदेवसषदेव संवादे ग्रन्थप्रशंसनं नाम प्रथमोऽध्यायः ॥१" द्वितीयोऽध्यायः॥ युक उवाप। कुत्र वा पञ्चराषञ्च नारदाय च धीमते। प्रदत्तं शम्मुना तात तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १ ॥ व्यास उवाच। अधीत्य सर्वान् वेदांश्च वेदाङ्गान् पितुरन्तिके। जगाम तीर्थ केदारं सुप्रशस्तञ्च भारते ॥ २ ॥ 'हिमालयम्य पूर्वे च गगातीरे मनोहरे। सिडेनारायणक्षेचे सर्वेषामभिवाञ्छिते। 'मसमयहि T.I. and Pa.

·नारदपञ्चरात्र तपश्चकार स मुनिर्दिव्य वर्षसहस्रकं । पित्रोनेनैव विधिना सततं संयतः शुचिः ॥ ४ ॥ शुश्रावाकाशवाणीञ्च तपसोऽन्ते महामुनिः । स्वल्पाक्षरान वहां परिणामसुखावहां ॥ ५ ॥ यशरिरिवाच । आराधितो यदि हरिस्तपसा ततः कि नाराधितो यदि हरिलपसा ततः किं। अन्तर्वहिर्यदि हरिस्तपसा ततः किं नान्तर्वहिर्यदि हरिस्तपसा ततः किं ॥ ६ ॥ विरम विरम ब्रह्मन् कि तपस्यामु वत्स व्रज व्रज हिज शीघ्रं शङ्करं ज्ञानसिन्धुं । लभ लभ हरिभक्तिं वैष्णवोक्तां सुपक्का भवनिग डनिवन्धछेदन कर्तनीञ्च ॥७॥ इति श्रुत्वा च स मुनिर्विमनाः म्वर्णदीतटे। कारायांनसन्धानं न प्रसन्नच तन्मनः ॥८॥ सरोद वर्गादीतीर मार स्मारहरीः पद। ददर्श परतस्तातं ब्रह्माणं सकुमारकर ननाम सहमानां पितरं तं सहोदर।। पारमय प्रदही जयेन सादरं मानिः । १.॥ योकायार्थ पप्रच्छ कुमार जगतां विधि । "rit . "मार किसा ·द्वितीयोऽध्याय ६१ . सुखासीनं सुस्थिरञ्च सस्मितञ्च गतश्रमं ॥ ११ ॥ स्वात्मारामं पूर्ण कामं ज्ञानिनाञ्च गुरोर्गुरू। साश्रुनेत्रः पुलकितो भक्त्या प्रणतकन्धरः ॥ १२ ॥ नारदस्य वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा तं कातरं विधिः । पुत्रेण साईमालोच्य व्याख्या कर्नु समारभे ॥ १३ ॥ ब्रझोवाच हे वत्स पूर्वश्लोकार्थं निगूढं श्रुतिसम्मतं । वेदार्थ विविध शुद्ध व्याख्यां कुर्वन्ति वैदिकाः ॥ १४॥ आराधितो यदि हरिर्थेन पुंसा स्वभक्तिः। किं तस्य तपसा व्यथं तीर्थपूतस्य नारद ॥ १५ ॥ कृष्णमन्त्रोपासकस्य जीवनाक्तस्य भारते । 'तपश्चोपहासवीजं यथा चर्वितचर्वणं' ॥ १६ ॥ मन्वग्रहणमाचेण पुरुपाणां शतं सुत । पुनाति स्वस्त्रभनञ्च वान्धवांश्चायलीलया ॥ १७ ॥ न हि धर्मो न हि तपः श्रीकृष्णसेवनात् परं। परिश्रमच विफलं तपसा वैष्णवस्य च ॥ १८ ॥ 'कृषामन्त्रोपासकस्य तीर्थपूतस्य पुञ्चक । तीर्थसानमनशनं वेदेषु च विडम्बनं ।। १८ ॥ पूर्वकर्मानुरोधेन यत्पापं वैष्णवस्य च । मन्त्रग्रहणमात्रेण नष्टं वह्नौ यथा तणं ॥ २० ॥ . ८ . समम्मोपचास . न्यालोक्य PB TH, कृप्याRIT . 'विष्ण ·१२२ नारदपञ्चगमा पविचः परमो वह्निः "पविच चामलं जलं । पविचं भारतं वर्षे तीर्थं यत्तुलसीदलं ॥ २१ ॥ पुनाति लीलयैतानि शुद्धः कृष्णपरायणः । उपस्पर्शच भक्तस्याप्यते वाञ्छन्ति सादरं ॥ २२॥ भनस्य पादरजसा सद्यः पूता वसुन्धरा। न हि पूतस्त्रिभुवने श्रीकृष्णसेवकात् परः ॥ २३ ॥ शालग्रामशिलाचके करोति "कृष्णपूजनं । तत्पादोदकनैवेद्यं नित्यं भुक्ने च यः पुमान् ॥ २४ ॥ स वैष्णवो महापूतस्तन्मन्त्रोपासकः शुचिः। पुनाति पुंसां शतकं जन्ममात्रात् सबान्धवं ॥ २५ ॥ वत्स श्लोकस्यैकपादं व्याख्यातञ्च यथागम। व्याख्या करोम्यन्यपादं यथाज्ञानं निशामय ॥२६ ॥ नाराधितो यदि हरियन पुंसाधमेन च । किं तस्य तपसा व्यर्थ निष्फलं तत्परिश्रमं ॥२७॥ तान्येव हि दानानि तपांस्यनशनानि च । वेदोपयुक्ता यज्ञाश्च कर्माणि च शुभानि च । न निष्पनात्यभक्तञ्च सुराकुम्भमिवापगा ॥२८॥ अभक्तस्पर्शमात्रेण तीर्थानि कम्पितानि च । अभक्तभारदुःखेन कम्पिता सा वसुन्धरा ॥ २६ ॥ श्लोकाध कथितं वत्स किश्चिदेव यथागमं । 10 11 सुपवित्र जलमाथा Pa 'विशु Pa ·दितीयोऽध्यायः तस्खाईस्यापि व्याख्यानं करोमीति निशामय । ३०॥ वेदसार कृष्णमतं ममापि नहि कल्पना । अन्तर्वहिर्यदि हरियषां पुंसां महात्मनां ॥ ३१ ॥ स्वप्ने जागरणे शखत्तपस्तेषां च निष्फलं । स एव विष्णु तुल्यो हि तदंशो भारते मुने ॥ ३२ ॥ तस्य रक्षानिबन्धेन तदभ्यासे सदर्शनं । ध्यानमात्रेण निष्यापः पुनाति भुवनत्रयं ॥ ३३ ॥ दत्वा चक्रञ्च रक्षार्थ न निश्चिन्तो जनाईनः । स्वयं तन्निकटं याति तं द्रष्टुं रक्षणाय च ॥ ३४ ॥ तत्परो हि प्रियो नास्ति कृष्णम्य परमात्मनः । न हि भक्तात् परश्चात्मा प्राणाचावयवादयः ॥ न लक्ष्मी राधिका "वाणी स्वयम्भुः शम्भुरेव च ॥ ३५ ॥ भक्तप्राणो हि कृष्णश्च कृष्णप्राणा हि वैष्णवाः । ध्यायन्ते वैष्णवाः कृष्ण काणश्च वैष्णवांस्तथा ॥३६ ॥ व्याख्यातच त्रिपादञ्च हे मुनीन्द्र यवागमं । शेषपादस्य व्याख्यानं करोमीति निशामय ॥ ३७॥ नान्तर्बहिर्यदि हरियैषां पुंसाश्च नारद । तेयामपि तपो व्यर्थमन्तमलिनचेतसां ॥३८॥ किं तज्ज्ञानेन तपसा व्रतेन नियमेन च । तीर्थस्नानेन पुण्येनाप्यभक्कमूढचेतसां ॥ ३८ ॥ 14 13 वेदम्याचम् Pa. राणी T.

·१४ नारदपञ्चरात्र! कृष्णभक्तिविहीनेभ्यो विजेभ्यः खपचो महान् । शूकरो म्लेच्छनिवहः स्वधर्माचरणेन च ॥ ४०॥ स्वधर्महीना विप्राश्चाप्यभक्ष्यभक्षणेन च । नित्यं नित्यं विधर्मेण पतितः खपचाधमः ॥४१॥ ब्राह्मणानां स्वधर्मश्च सन्ततं कृपणसेवनं। नित्यं ते भुञ्जते सन्तस्तन्नैवेद्यं पदोदकं ॥ ४२ ॥ न दत्वा हरये यस्तु यदि भुडते "हिजाधमः । अन्नं विष्ठासमं मूत्रसमं तोयं विदुर्बुधाः ॥ ४३ ॥ भुडते स्वभन्यं कोलश्च म्लेच्छश्च श्वपचाधमः । विप्रो नित्यमभच्यञ्च भुङ्क्ते च पतितस्ततः ॥ ४४ ॥ लोकमेकञ्च व्याख्यातं यथाज्ञानञ्च नारद। सन्निबोध परस्यार्थं व्याख्यानञ्च यथोचितं ॥ ४५ ॥ तपसो विरम ब्रह्मन् व्यथं भक्त तपो ध्रुवं । शङ्करञ्च गुरुं कृत्वा हरिभक्तिं लभाचिरं ॥ ४६॥ सुपक्का हरिभक्तिश्च तरणी भवतारणे । गुरुरेव परं ब्रह्म कर्णधारस्वरूपकः ॥ ४७ इत्येवमुक्ला त्वां देवी प्रजगाम सरस्वती। व्याख्यातस्तदभिप्रायः किं भूयः कथयामि ते ॥४८॥ ग नराधमा PaA. " सोकपादम् Pb पूर्वचीक Pe रति लोकञ्च ॥ कृत सोकम्य व्याख्यानं T श्रोतुमिछसि Pa 16 माT " ·१५ द्वितीयोऽधायः। ब्रह्मणश्च वचः श्रुत्वा जहांस योगिनां गुरुः । सनत्कुमारो भगवानुवाच पितरं शुक ॥ ४८ ॥ सनत्कुमार उवाच। पूर्वश्लोकस्य व्याख्यानं न वुद्ध शिशुना मया । पुचं शिष्यमबोधञ्च युक्तं बोधयितुं पुनः ॥ ५० ॥ आराधितो इरियेन तस व्यर्थं तपो यदि । नाराधितो हरियन तस्य व्यर्थं तपो यदि । तस्यारहितो तो दी तपसश्च स्थलं कुतः ॥ ५१ ॥ तपः कुर्वन्ति ये तात त्वं मां बोधय बालकं ॥ ५२ ॥ पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा सन्दिग्धो जगतां गुरुः । दध्यौ कृष्ण पदाम्भोज परं कल्पतरं शुक ॥ ५३ क्षणं सञ्चिन्त्य पादाजं प्राप राधान्तमीसितं। व्याख्या कत्तुं समारेभे विधाता जगतामपि ॥ ५४ ॥ ब्रह्मोवाच । धन्योऽहं भवतः पत्रात् ज्ञानिनाञ्च गुरोर्गुरोः । "विष्णुभक्काच धर्मिष्ठात् सत्पुवाच पिता सुखी ॥ ५५ ॥ धन्योऽसि पण्डितोऽसि त्वं हरिभक्तोऽसि पुत्रक । ममापि सफलं जन्म जीवनच त्वया बुध ॥ ५६ ॥ निबोध पूर्वलोकार्थे पुनाख्यां करोमि च । तथापि चेन्न सन्तोषो भवान् व्यास्थां करिष्यति ॥ ५७ ॥ 18 19 तन्मे Pa. 1 bis and the next two Terses are wanting in T ·नारदपञ्चरात्र १६ आशब्दः सम्यगर्थे च राधितः प्राप्तवाचकः । संप्राप्तच हरियेन व्यर्थस्तस्य तपःश्रमः ॥ ५८॥ येन सम्यकप्रकारेण संप्राप्तो" हरिरीश्वरः । स्वप्ने ज्ञाने नच जातस्तेषां व्यर्थस्तपःश्रमः ॥ ५६ ॥ श्रीकृष्णविमुखं मूट विजमेव नराधमं । तीर्थ दानं तपः पण्यं व्रतं नैव पनाति तं ॥ १० ॥ यश्च मूढतमो लोके यश्च भक्तिं परां गतः । तावुभौ सखमेधेते तपः कुर्वन्ति मध्यमाः॥ ६१ ॥ देवानन्यांश्च भजते हरिजानाति "तत्परः । तपः करोति तं प्राप्तुमाकान्मध्यमो जनः ॥ ६२ ।। प्राक्तनादनुरागीच गृही संसारसंशतः। तपःकरोति श्रीकृष्णपादपद्मार्थमीप्सितं ॥ ६३ ॥ परं श्रीकृष्णभजनं ध्यानं तन्नामकीर्तनं । सत्पादोदकनैवेद्यभक्षणं सर्ववाञ्छितं ॥ ६४ ॥ अतीव मूढो विप्रश्च प्राक्तनागुरुदोपतः। तामसो हि न जानाति श्रीकृष्णं विगणात् परं । ६५ ॥ अज्ञानादथ वा ज्ञानात् सत्सङ्गादेव प्राक्तनात् । भुलो नैवेद्यमीशस्य कृष्णस्य परमात्मनः । ६६ ॥ सच मुक्को भवेत् पुत्र मच्यते सर्वपासकात् । स याति दिव्ययानेन गोलोकं लोकमुत्तमं । ६७ ॥ परिममम् ra पानी यो 'प्रोलवादानुगादी T. H तत्परम P8 ·द्वितीयोऽध्यायः १७ ऋणु वत्स प्रवच्यामि पूर्बाख्यानं पुरातनं । अतीव सुश्रवं चारु मधुरं मुक्तिदं परं ॥ ८ ॥ कान्यकुजः सुक्षुधश्च ब्राह्मणो ग्रामयाजकः । देवलो हपवाहश्च महाभूढश्च पातकी ॥ ६ ॥ स्वप्ने ज्ञाने न जानाति पुण्यं वा कृष्णपूजनं। कृष्णभक्तसहालापदर्शनस्पर्शनं शुभं ॥ ७० ॥ बभूव प्राक्तनात्तख क्षणमाचं सुदर्लभं । नेन पुण्येन नैवेद्यं लेभे कृष्णस्य ब्राह्मणः ॥ ७१ ॥ पितः पण्येन पञ्चश्च मार्गे पतितमल्पकं । स्वयं भुक्तावशेषञ्च पतितं वैष्णवाज्जनात् ॥ ७२ ॥ सुस्निग्धाचतजीर्णञ्च रंजसा मिश्रितं परं। गच्छतस्तत्र विग्रस्य पतितं भच्यवस्तु च ॥ ७३ ॥ नैवेद्योपरि कृष्णस्य त्वरायुक्तस्य पुत्रक । तबस्तु भुक्तं विप्रेण कृष्णनैवेद्यमिथितं ॥ ७४॥ सपुत्रेण क्षुधार्तेन भुक्ता तौ ययतर्यहं । विप्रोछिष्टञ्च बुभुजे तस्य पत्नी पतिव्रता ॥ ७५ ॥ परम्परानुसम्बन्धात् पवित्रा सा बभूव ह। जीवन्मुक्तो ब्राह्मणश्च वभूव च सपत्रकः ॥ ७६ ॥ कालेन तेन पुण्येन व्याघ्रभुक्तश्च कानने। साईन व्याघ्रपुत्राभ्यां गोलकं प्रययौ हिजः ।। पतिव्रता सहमता भर्ना साई जगाम सा ॥ ७७ ॥ इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामससारे प्रथमैकरात्रे ब्रह्मसनकमारसंवादे

·१८
मृतीयोऽध्यायः॥
सनत्कुमार उवाच ।
अहो तात किमाश्यं कृष्णस्य परमात्मनः ।
परं नैवेद्यमाहात्मय विस्तराहद साम्प्रतं ॥१॥
ब्रह्मोवाच ॥
एकदा ब्राह्मणो हृष्टः प्रफुल्लवदनेक्षणः ।
पञ्चेण साई प्रययौ वान्धवस्य गृहं मुदा ॥ २ ॥
निमन्त्रितो विवाहेन महासंभारसंभृतः ।
भुक्का पीत्वा च तहे स्वस्टहं प्रययौ मुदा ॥३॥
सपुच्चो ब्राह्मणो मार्ग क्षुत्पिपासादितः सुतः ।
ददर्श चन्द्रभागां तां नदीमतिमनोहरां ॥ ४ ॥
उवाव पुचः पितरं स्वात्वा भोक्ष्यामि चेति भोः।
क्षुत्पिपासा वलवती वईते तात वर्त्मनि ॥५
पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा तमुवाच दिजः स्वयं ।
भयङ्करं वनमिदं समीप सरितः सुत ॥ ६ ॥
सुशीघ्रं गच्छ ग्रामान्तं पुरो रम्यसरोवरं।
तच नात्वा च भोच्यावो गच्छ वत्स यथासुखं ॥ ७ ॥
तातस्य वचनं श्रुत्वा जहास च चकोप ह ।
पितरं वनुमारेभे रकपाजनोचनः ॥ ८॥

·हतीयोऽध्यायः॥ १२ शिशुरुवाच । बालोऽहं दशवर्षीयस्त्वञ्च वृद्धश्च ज्ञानदः । पिता ददाति पुत्राय ज्ञानं सर्वत्र भूतले ॥ ६ ॥ दुरत्ययः कालो हदो वदति वालवत् । कथं प्राक्तनमुहय ब्रूहि तात दुरत्ययं ॥ १० ॥ प्राक्तनात् सुखदुःखञ्च रोगं शोकं भयं पितः। सुमृत्युरपमृत्युवी चिरायूरल्पजीवनः ॥ ११ ॥ यत्र काले च यन्मृत्युभवनं शुभकर्म च । न्यूनाधिक क्षणं नास्ति नियेकः केन वार्यते ॥ १२ ॥ यस्य हस्ते च यन्मृत्युद्धिधात्रा लिखितः पुरा । न च तं खण्डितं शक्तः स्वयं विष्णुश्च शङ्करः ॥ १३ ॥ तात व्यर्थमधीतं ते दुवुद्धेर्जन्म निष्फलं । सुवुद्धेःसफलं जन्म तत्क्षणं जीवनं सुखं ॥ १४ ॥ येन शुरलीकृता हंसाः शुकाश्च हरितीकृताः । मयूराश्चिविता येन स मे रक्षां करिष्यति ॥ १५ ॥ येन रुष्णन विश्वानि चासंस्थानि कृतानि च । चराचरञ्च यो रक्षेत् स मे रक्षां करिष्यति ॥१६॥ घोरारण्ये सुखं शेते यो हि कृष्णेन रक्षितः । निर्बन्धोऽपि स्थितो यस्य मरणं तस्य मन्दिरे ॥ १७ ॥ यः शेते नागशय्यासु प्राक्तनान्मगलाहितः । यो नागभक्षितो भोगात् स मतो गरुडान्तिके ॥१८॥ न समुद्रे च वियते नाग्निराशी विपानले। .

·२० नारदपञ्चरात्रा न शस्त्रेण नचास्त्रेण आयुभर्माणि रक्षति ॥ १६ ॥ नाप्राप्तकाला म्रियते विद्धः शरशतैरपि। तृणाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालीन जीवति ॥२०॥ कश्चिम च नियते कश्चिमिष्ठमाचतः । कश्चिद्यौवनकाले च कश्चिदेव हि वाईके ॥ २१ ॥ कश्चिच्चिरायू रोगी चाप्यरोगी चापि कथनः । कश्चिद्धनी दरिद्रश्च कथिदेव हि कर्मणा ॥ २२ ॥ कश्चित्कल्पान्तजीवी च चिरजीवी च कश्चनः । प्राक्तनादमर. कश्चिन्निघेको बलवत्तरः ॥ २३ ॥ कश्चिद्याति च राजेन्द्रो दिव्ययानेन कर्मणा कश्चिकीटपतङ्गेप कश्चित्पश्खादियोनिषु ॥२४॥ कश्चिदेव हि सन्यासी कश्चिन्च नरघातकः । कश्चिहजेन्द्रगामी च पशुयायी च कश्चनः ॥ २५ ॥ कथिद्ददाति रत्नश्च कश्चिड़ियां करोति च । कश्चित्सूक्ष्मांशुकाधारी कश्चिजीर्णपटी जनः ॥ २६ ॥ कथिनग्नोऽप्यनाहारी सुधाभोजी च कश्चन । कश्चिच्च सुन्दरः श्रीमान् गलत्कुष्ठी च कश्चनः ॥ २७ ॥ कशिकुजथागहीनो बधिरः काण एव च । कश्चिन्दी? मध्यमश्च कश्चित्खन्नश्च वामनः ॥ २८॥ कश्चित्कृष्णश्य गौरश्च श्यामलय स्त्रकर्मणा। कथिङ्गक्या च प्राप्नोति कृष्णदास्य सुदुर्लभ ॥ २६ ॥ ब्राह्मणः परमं स्वानं जन्ममृत्युनराहर।

·हतीयोऽध्यायः॥ . कश्चित् प्राप्नोति परमं ब्रह्मलोकं निरामयं ॥ ३० ॥ कश्चित् खर्गमिन्द्रपदं शिवलोकं स्वकर्मणा। कश्चित् स्वर्गमिन्द्रलोक यमलोकञ्च कश्चन ॥ ३१ ॥ कश्चिच्च मरके घोरे प्राप्नोति क्लेशमुल्वनं । ताडितो यमदूतेन क्षुधितस्तृपितः सदा ॥ ३२ ॥ मुक्त विषमत्रकीटं तन्मलं श्लेष्मां गरं वसां। दुरधारे तप्ततैले वह्रौ शीते जले स्थले ॥ ३३ ॥ प्राप्नोति दारुणं दुःखमाकल्पं पातको पितः । ततो भोगावशेषे च लब्ध्वा जन्म स्वकर्मणा ॥ ३४ ॥ व्याधियुक्तः प्रमुच्येत तया चेदीश्वरेच्छया। यद्याद्वाति वातोऽयं सूर्यस्तपति यङ्गयात् ॥ ३५ ॥ वर्पतीन्द्री दहत्यमित्यश्चरति जन्तुषु । यस्याज्ञया सृष्टिविधी कूर्मोऽनन्तं दधाति च ॥३६ ॥ स च सर्वच ब्रह्माण्ड लीलया चेश्वरेच्छया । यस्याचया महाभीता साधारा वसुन्धरा ॥३७॥ धरा सा सर्वतस्याच्या रत्नवांश्च हिमालयः । स्वयं विधाता भगवान् ध्यायते यमहर्निशं ॥३८॥ यं ध्यायते च भजते स्वयं मृत्युञ्जयः शिवः । सहसवको यं स्तौति ध्यायते भजते सदा ॥ ३८ ॥ स्वयं सरस्वती नौति यमीश्वरमभीमितं । सेवते पादपद्मश्च स्वयं पद्मालया पितः ॥ ४०॥ माया भीता च यं स्तौति दुर्गा दुर्गतिनागिनी।

·२२२ नारदपञ्चरात्रं स्तुवन्ति वेदाः सततं सावित्री वेदमातृका ॥ ४१ ॥ सिद्धेन्द्राश्च मुनीन्द्राश्च योगीन्द्राः सनकादयः । राजेन्द्राश्चासुरेन्द्राश्च सुरेन्द्रा मनवस्तथा ॥ ४२ ॥ ध्यायन्ते च भजन्ते च भक्ताः सन्तो हि सन्ततं । केचिददन्ति यं ब्रह्म भगवन्तं सनातनं ॥ ४३ ॥ केचित् प्रधानं सह्या केचिच्च ज्योतिरीखरं। केचिच्च सर्व्वरूपञ्च सर्वकारणकारणं ॥ ४४ ॥ केचित् स्वेच्छामयं रूपं भक्तानुग्रहविग्रह। केचित्सुरुचिरं श्यामसुन्दरं सुमनोहरं ॥ ४५ ॥ सानन्दं परमानन्दं गोविन्दं नन्दनन्दनं । भज तात परं ब्रह्म सर शश्वत् सुरेश्वरं ॥ ४६ ॥ इत्येवमुन्ना पितरं चन्द्रभागानदीजले । स्नात्वा पपौ जलं स्वच्छं वुभुजे मिष्टमोदकं ॥ ४७ ॥ पिता तद्वचनं श्रुत्वा सानन्दाश्रु मुमोच सः । चुचुम्ब गण्डं पुषस्य समारोपणपूर्वकं ॥४८॥ पिता मात्वा समारेभे सन्ध्यां कत्तुश्च पूजनं । मुन्नातं पितरं दृष्ट्वा पुचः स प्रययौ वनं ॥ ४६ ॥ पत्र भोजनपाचार्थमाहर्तु चञ्चलः शिशु'। चकार चयनं तूर्ण प्रशस्तं पत्रपञ्चकं ॥ ५० ॥ सुन्दरं कुसुमं वन्य पूजनार्थ पिस्तथा । 'चिरागण T . रम्य 1.

·हतीयोऽध्यायः २३ पुनः । नि ददर्श पुरतो बालः सुपक्कं वदरीफलं ॥ ५१ ॥ चकार चयनं तानि फलानि शोभनानि च । धात्रीफलं सुपक्कञ्च पकमानातकं तथा ॥ ५२॥ सुयक्तञ्च कदम्बञ्च चकार चयनं सुपक्कं सुन्दरं रम्यं दाडिन्वं श्रीफलं तथा ॥ ५३॥ रम्यं जम्बुफलं चैव खजूरं सुमनोहरं । करञ्जकञ्च बाम्बीरं सुन्दरं चिकुरं तथा ॥ ५४ ॥ तत्सर्व चयनं कृत्वा ददर्श पुरतः सरः । सुनिर्मलं जलं स्वच्छं श्वेतपद्मं मनोहरं ॥ ५५ ॥ रुचिरं रक्तकलारं प्रस्फुटञ्च जलान्तिके। विहाय तानि सर्वाणि सर शिरसि सुस्थले ॥५६॥ पपी सरःस्वच्छतोयं जहार पद्ममखनं । किश्चित्मरक्तकलारं पकं पद्मफलं तथा ॥ ५७॥ सर्वमाहरणं कृत्वा पितरं गन्तुमुद्यतः । प्रफुलयदनः श्रीमान् सस्मितो हिजबालकः ।। ५८॥ प्रफुल्लचम्पकतरं ददर्श पुरतः शिशुः । मल्लिकामालतीकुन्दयथिकामाधवीलताः ॥५६॥ 'चकार चयनं स्फीतः पुष्पाणि सुन्दराणि च । पुष्पेण फलपात्रेण तस्य भारो बभूव ह ॥ ६ ॥ बालो वोढुम शनाय थयौ गमनमन्धरः । . क्षसे सिवा घ तपासी T.

·नारदघवरात्र न फलं बुभुजे सोऽपि धर्माधर्मभयेन च ॥ ६१ ॥ पुरो ददर्श स शिशु?रं व्याघ्रालयं भिया। तात तातेति शब्दञ्च चकार ह पुनः पुनः ॥ ६२ ॥ न ददर्श च तातच शार्दूलञ्च ददर्श सः । भिया सस्मार गोविन्दपादारविन्दमीमितं ॥ ६३ ॥ हरि नरहरिं रामं कृष्णं विष्णुच्च माधवं । दामोदरं हृषीकेशं मुकुंन्दं मधुसूदनं ।। ६४ ॥ एतानि दश नामानि जपन् विप्रशिशुर्भिया । प्रययौ पुरतः शीघ्रं पुनरेव सरोवरं ॥ ५ ॥ सरसो निर्मले तीये पुष्पाणि च फलानि च। दौ भक्त्या भगवते कृष्णाय परमात्मने ॥ ६६ ॥ श्रीकृष्णपूजां कुर्वन्तं ध्यायमानं पदाम्बुजं । निकट न ययौ व्याघ्रो दृष्ट्वा वालञ्च दूरतः ॥ ६७ ॥ व्याघ्रं ददर्श बालश्च प्रकटास्यं भयानक। विकृताकारदशनं विकटाक्षं महोदरं ॥ ई- दृष्ट्वा च दृरतो व्याघ्रमुवास सरसस्तटे। दथ्यौ कृष्णपदाभोज जन्ममृत्यजगारं॥६॥ मूलाधारं खाधिष्ठानं मणिपूरमनाए । विशुद्धश्च तथाज्ञावं षट्चक्रञ्च विभाव्य च ॥ ७० कुण्डलिन्या स्वगत्या च महितं परमेश्वरं । . 'रापर ·हतीयोऽध्यायः संहस्रदलपद्मस्थं हृदये स्वात्मनः प्रभुं ॥ ७१ ॥ ददर्श विभुजं कृष्णं पीतकौशेयवासस । सस्मितं सन्दरं शुद्धं नवीनजलप्रभं ॥७२॥ कोटिकन्दर्पसौन्दर्यलीलाधाममनोहरं। कोटिपार्वण पूर्णेन्दुप्रभाजुष्टञ्च सुन्दरं ॥ ७३ ॥ सुखदृश्यं सुरूपञ्च भक्तानुग्रहकारकं । 'चन्दनोक्षितसर्लाङ्गं रत्नभूयणभूषितं ॥ ७४ ॥ प्रफुल्लपद्मनयनं राधावक्षःस्थलस्थितं । मालतीमाल्यसम्बद्धचूडाचारसुशोभनं ॥ ७५ ॥ धृतरत्नं रत्नपझं दक्षिणेन करेण च । वामेन मणिनिर्माणदीप्तदर्पणमुज्वलं ॥ ७६ ॥ रत्नकुण्डलयग्मेन गण्डस्थलविराजितं । कौस्तुभेन मणीन्द्रेण चारुवक्षःस्थलोञ्चलं ॥ ७७ ॥ मुक्ताराजिविनिन्दैकदन्तराजिविराजितं । आजानुमालतीमालावनमालाविभूषितं ॥ ७८ ॥ 'वेदाननसंरखत्या स्तुतं ब्रह्मेशवन्दितं। पद्मापद्मालयामायासंसेवितपदाम्बुजं ॥ ७ ॥ परिपूर्णतमं ब्रह्म परमात्मानमीश्वरं। निर्लिप्तं साक्षिभूतच्च भगवन्तं सनातनं ॥८० ॥ सर्वशं सर्वरूपच सर्वकारणकारणं । .. . . 6 चन्दनावित 'वेदातव । घ ·२६ नारदपतरा पुरुष परमात्मैकं परेशं प्रकृतेः परं ॥८॥ एवम्भूतं विभुं दृष्ट्वा मनसा प्रणनाम तं । तुष्टाव परया भक्त्या तमीशं संपुटाञ्जलिः । ८२॥ श्रीसुभद्र उवाच । हे नाथ दर्शनं देहि मां भक्तं शरणागतं । श्रीद श्रीश श्रीनिवास श्रीनिधे श्रीनिकेतन ॥ ८३॥ श्रिया सेवितपादाज श्रीसमुत्पत्तिकारण । वेदानिर्वचनीयेश निरीह निर्गुणाधिप ॥ ८४ ॥ सर्बाद्य सर्वनिलय सर्ववीज सनातन । शान्त सरखतीकान्त नितान्त सर्वकर्मम ॥ ८५ ॥ सर्बाधार निराधार कामपूर परात्पर। दुष्पारासारसंसारकर्णधार नमोऽस्तु ते ॥ ८६ ॥ इत्येवमुक्ता स शिशू सरोद च पुनः पुनः। ध्यानेन तत्पदामोजं शरणच चकार सः ॥८७ ॥ एति विप्रकृतं स्तोत्र त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विद्यालोकं स गच्छति ॥८॥ নি ধীমা ঘামনা মঘমাণ সঞ্চাননা- सवादे श्रीरामहिमोपसम्म नाम सतीयोऽध्याया।। - . 'मयंक.

·चतुर्थोऽध्यायः ब्रझोवाच ब्राह्मणस्य स्तवं श्रुत्वा परितटो जनार्दनः । कृयाञ्चकार भगवान् भक्लेशो भक्तवत्सलः ॥ १ ॥ एतस्मिन्नन्तरे तत्र भगवान् नन्दनन्दनः । नारायणपिः कृपया चाजगाम सरोवरं ॥२॥ ददर्श ब्राह्मणवटुं तमेव मुनिपुङ्गव । तेजसा सुखदृश्येन सुन्दरं सुमनोहरं ॥ ३ ॥ पीतवस्त्र परीधानं नवीनजलदग्रभ । चन्दनीक्षितसर्बानं वनमालाविभूपितं ॥ ४ ॥ प्रसन्नवदनं शई सस्मितं सर्वपूजितं । विभान्तञ्च जपन्तञ्च शुद्धस्फटिकमालया ॥ ५॥ दृष्ट्वा ननाम सहसा शिरसा विप्रपुङ्गवः । शुभाशिर्ष ददी तस्मै दत्वा शिरसि हस्तकं ॥ ६ ॥ तमुवाच मुनिश्रेष्ठः कृपया दीनवत्सलः । हितं तथ्यं नीतिसारं परिणामसुखावह ॥७॥ श्रीनारायवपिरवाच । ये विप्र महाभाग सफल जीवनं तव । - 'भगन्दनM and T "पुड्या Mendr ·२८ नारदयराना यस्मिन् कुले च जातोऽसि तदन्यं सुप्रशंसितं ॥८॥ भज त्वं परमानन्दं सानन्दं नन्दनन्दनं । धुवं यास्यसि गोलोकं परमानन्दमीमितं ॥६॥ तत्कुलं पावनं धन्यं यशस्यं च निरापदं। यस्मिन् स्वयं भवान् जातः पुण्यः कृष्णपरायणः ॥ १॥ नैवेद्यं पतितं मार्गे जीणं खापदभक्षितं । भुक्त्वा तवैषा बुद्धिश्च कृष्णभक्तिर्वभूव च ॥ ११ ॥ कृष्णनैवेद्यमाहात्मा को वा कथितुं क्षमः । यइक्तुं न हि शक्ताश्च वेदाश्चत्वार एव च ॥ १२ ॥ वरं रणुष्व भद्रन्ते सुभद्र द्विजपुङ्गव । सब दातुमहं शक्नो यत्ते मनसि वाञ्छितं ॥ १३ ॥ नारायणवचःश्रुत्वा तमुवाच शिशुः खयं । पुनः कम्पितसद्भिः साश्रुनेत्रः पुटाञ्जलिः ॥ १४ ॥ सुभह उवाच । देहि मे कृष्ण पादाजे दृढां भक्तिं सुदुर्लभा । तद्दास्यं तत्पदे वासं जरामृत्युहरं परं ॥ १५ ॥ अन्यं वरं न गृह्वामि न मे किश्चित् प्रयोजनं । नाई वरार्थी कामी च रागी 'वेतनभुग्यथा ॥१६॥ नारायणधिनवाच । श्रीकृष्णे यस्य भक्तिश्च सस्थात्र किं सुदुर्लभं । . मभ्यT वरा ॥ अभT ·चतुर्थोऽध्याय २२ अणिमादिकदाचिंशत् सिद्धिः करतले परा ॥ १७ ॥ निर्विकल्पो ददात्यस्य नैव गृह्णाति वैष्णवः । अनिमित्तां हरेभक्तिं भक्ता वाञ्छन्ति सन्ततं ॥१८॥ गृहाण मन्त्रं कृष्णस्य परं कल्पतरं वरं। भत्रिदं दास्यदं शुई कर्ममूलनिकृन्तनं ॥ १६ ॥ लक्ष्मीर्मायाकामवीज डेन्तं कृष्णपदं तथा। वहिजायान्तमन्त्रञ्च मन्त्रराजं मनोहरं ॥ २० ॥ इत्येवमुक्त्वा तत्कणे कथयामास दक्षिणे। वारवयं मुनिश्रेष्ठः शुद्धभावेन पत्रक ॥ २१ ॥ येन स्तोत्रेण तुष्टाव सुभद्रः परमेश्वरं। आज्ञा चकार स ऋषिस्तदेव पठितुं मुदा ॥ २२ ॥ कवचं च ददौ तस्मै जगन्मङ्गलमङ्गलं । ध्यानच सामवेदोक्तं सर्बपूजाविधिक्रमं ॥ २३ ॥ हरेर्दास्यश्च तद्भक्तिं गोलोकवासमीप्सितं । जन्मदयान्तरे चैव कर्मभोगक्षये सति ॥ २४ ॥ सुभद उवाच । सत्यं कुरु महाभाग वरं मे यदि दास्यसि । वरं रणोमि तत्पश्चात् यन्मे मनसि वाञ्छितं ॥ २५ ॥ नारायण उवाच! ओ सत्यं वत्स दास्यामि वरं वृणु यथेप्सितं । प्रदाम्यामि T.

·नारदपञ्चरात्र। ममाशक्यं नास्ति किञ्चित् दाताई सर्वसम्पदा । सा सुभद्र उवाच । कण्ठे ते किन्न कवचं कस्य वा सर्वपूजितं'। अमूल्यरत्नगुटिकायुक्तश्च सुमनोहरं ॥ २७ । कवचं देहि मे देव खसत्यं रक्षणं कुरु । विप्रस्य वचनं श्रुत्वा शुष्ककण्ठोष्ठतालकः ॥ २८ ॥ वक्तुं न शक्तस्तद्दाक्यं दध्यौ कृष्णपदाम्बुजं । प्रदौ गुटिका तस्मै नोवाच कवचं मुनिः ॥ २६ ॥ तमुवाच महर्षिश्च वितुष्टश्चोन्मनाः सत। वत्स क्रोधो हि देवस्य वरंतुल्यञ्च वाञ्छितं ॥३०॥ नारायणर्षिरुवाच । विंशत्सहस्रवर्षश्च भुच राज्यं सुदुर्लभं । लभख दुर्लभां लक्ष्मी मायया मोहितो भव ॥ ३१ ॥ मदिष्टदेवकवचं गृहीतं येन हेतुना । सप्तकल्पान्तजीवित्वं परच च भविष्यति ॥ ३२ ॥ सुचिरेणैव कालेन गोलोकञ्च प्रयास्यसि । परे मृकण्डुपवस्त्वं मार्कण्डेयो भविष्यसि ॥ ३३ ॥ मया दत्तञ्च कवचं त्वां च रक्षति पुत्रका । तव कराठे स्थितिश्चास्य प्रतिजन्मनि जन्मनि ॥ ३४ ॥ पुनश्च गुटिकायुनं कृत्वा च कवचं मुनिः । + १ पूजन चामना IT.

·चतुर्थोऽध्यायः । गले दधार भक्त्या च तनको धर्मनन्दनः ॥ ३५ ॥ वरं दत्वा च स मुनिर्ययौ गेहं स उन्मनाः । विप्राय कवचं दत्वा नष्टवत्सा च गौर्यथा ॥ ६ ॥ भ्रात्रा नरेण पिचा च धमण च महात्मना। मात्रामू च यत्वा च शान्त्या च भर्मितो मुनिः॥३७॥ विप्रः संप्राप्य कवचं मन्त्र कल्पतरूं परं। सरोवरात् समत्थाय प्रज्वलन् ब्रह्मतेजसा ॥ २८ ॥ क्षणं तस्थौ सरस्तीरे वटमूले मनोहरे। जजाप परमं मन्त्रं संपूज्य जगदीश्वरं ॥ ३८॥ अथ तत्तातविप्रो हि समन्विष्य सुतं चिरं। गत्वा च स्वरहं दुःखी शोकार्तः स रुरोद च ॥ ४० ॥ समुद्यता तनुं त्यक्तुं तन्माता पुचवाया। न तत्याज तनुं विमो दृष्ट्वा मुस्वप्नमुत्तमं ॥ ४१ ॥ विप्रो विप्रा गृहं त्वता पुत्रान्वेषणपूर्वकं । प्रययौ काननं घोरं सबैश्च वान्धवैः सह ॥ ४२ ॥ सब वन समन्विप्य प्रययुस्ते सरोवरं । दहशुसे शिशुं"गुह्यं सूर्याभं वटमलके ॥ ४३ ॥ धुचुम्ब गण्ड पुत्रस्य विनो विप्रा च सादरं। आशिलेय क्रमेणैव माता तातः पुनः पुनः ॥ ४४ ॥ पुत्रश्च सर्व्वरत्तान्तं कथयामास सादरं। .. १७ पिपा।

·नारदयवरात्री श्रुत्वा पुत्रस्य विप्रश्च विप्रा च बान्धवास्तथा ॥ ४५ ॥ ययुः सब स्वदेशञ्च परमावादमानसाः । चन्द्रभागां समुत्तीर्य विवेश नगरं परं ॥ ४६॥ नगरस्थो नृपेन्द्रश्च दृष्ट्वा तेजखिनं शिशुं । ददौ तस्मै स्वकन्याज रत्नालङ्कारभूषितां ॥ ४७ ॥ युवतीं सुन्दरी श्यामां तप्तकाञ्चनसन्निभां। पतिव्रतां महाभागां मुन्दरी कमलाकलां ॥ ४८ ॥ जेन्द्राणां सहस्रञ्च प्रददौ यौतुकं मुदा। अश्वानां दशलक्षञ्च रत्नानाच्च सहस्त्रकं ।। ४६ ॥ दासीनां निष्ककराठीनां सन्दरीणां सहखकं । वस्त्ररत्नसहवञ्च वहुमूल्यं सुदुर्लभं ॥ ५० ॥ दासानाञ्च सहस्रञ्च पदातीनां बिलक्षकं । दशलक्षं सुवर्ण च रत्नमाला सुदुर्लभां ॥ ५१ ॥ दत्वा तस्मै च कन्यां च रुरोद च सभार्यकः । राजा च कन्यया साई प्रययौ विप्रमन्दिरं ॥ ५२ गत्वा चापि कियङ्करं ददर्श नगरं नृपः । अतीव सन्दरं रम्यं विजित्य चामरावतीं । ५३ ॥ शुद्धस्फटिकसङ्काशं रत्नसारविनिर्मित। चिकोयट्टालिकागेई नवकोटिममन्दिरं ॥ ५४ ॥ सप्तप्राकारयुक्तञ्च परिखावयसंयुतं । दुर्लयमतिदुर्गम्यं रिपूणामपि पुचक ॥ ५५ ॥ शिशोश्च स्वाश्रमं रम्यं सद्रनसारनिर्मितं ।

·चतुर्थोऽध्यायः । my ३ स्फुरत्वज्जकपाटव रत्नेन्द्रकलसान्वितं ॥ ५ ॥ सद्रबदर्पगर्दीप्त रत्नकुम्मै विराजितं । प्राङ्गणं रत्नसाराच्यं रत्नसोपानशोभित । ५७ ॥ मनोहरं राजमार्ग सिन्दरादिपरिष्कत। प्राकारं मणिभूपाश्चमुच्चैराकाशस्पर्शि च ॥ ५८ ॥ जगाम विस्मयं राजा दृष्ट्वा नगरमुत्तमं । पित्रा मावा सह शिशुविस्मथच्च ययौ मुदा ॥ ५६ ॥ মলা নিষ্প বন্ধ। चतर्गुणं पदातीनामाययुस्तेऽप्यनुव्रजं ॥ ६ ॥ वारणेन्द्र पुरस्कृत्य वेश्याश्च नर्तकं तथा । विजांश्च पूर्णकुम्भांश्च पतिपुत्रवती सतीं ॥ ६१ ॥ महायाचः शिशुं दृष्ट्वा गजेन्द्रोपरिसंस्थितं । मूर्धा ननाम वेगेनाप्यवरुह्य गजादपि ॥ ६२ ॥ शिशुं प्रवेशयामास रत्ननिर्माणमन्दिर। "रत्नसिंहासनं तस्मै प्रददौ सादरं मदा ॥ ६३ ॥ कन्यादात्रे च पित्रे च मारे च सादरं मुदा । रत्नसिंहासनं रम्यं प्रददौ पात्र एव च ॥ ६४ ॥ शिशुं सिवा पाचश्च स्वयञ्च खेतचामरैः। दधार रत्नछत्रञ्च होराहारपरिष्कृतं ॥ ६५ ॥ उवास स सभायाञ्च सुधर्मायां महेन्द्रवत्। ॥ 11 This and the following terse are loto in T and 31 सिवेध \r and T. ह ·३४ खशुरश्च ययौ गेहं शिशुना च पुरष्कृतः । ६६ । विंशत्सहस्त्रवर्षश्च राजा राज्यं चकार सः । कालान्तरे तत्पिता च वने व्याघ्रण भक्षितः॥१७॥ पतिव्रता महाभागा माता सहमता सुत । रत्नयानेन रम्येण सस्त्रीकः कृष्णमन्दिरं ॥ ६८॥ प्रययौ सादरं विप्रः कृष्णनैवेद्यभक्षणात् । तदस्थि भुक्का व्याघ्रश्च पूतः सद्यश्च साम्प्रतं ॥ ५८ ॥ ताभ्यां साईञ्च प्रययौ गोलोकं सुमनोहरं । शिशुहं परित्यज्य हिमाद्री स्वर्णदीतटे॥ ७० ॥ दत्वा पुत्राय राज्यश्च स्वर्गादपि सुदुर्लभं । मृकण्डुपत्नीगर्भ च लेभे जन्म स्वकर्मणा । ७१ ॥ मार्कण्डेयो मुनिश्रेष्ठो वभूव परजन्मनि । सप्तकल्पान्तजीवी च नारायणवरेण सः ॥ ७२ ॥ बभूव साम्प्रतं विप्रः कृष्णनैवेद्यभक्षणात् । भक्षितञ्च नैवेद्यं भुक्ता चेदीदृशी गतिः ॥ ७३ ॥ अकामतश्चाप्यजातो जीर्ण मार्गस्थितं सुत । यो भवेत् कामतो जातो नित्यं नैवेद्यमीसितं ॥ ७४ ॥ न जानन्ति गतिन्तस्य वेदाश्चत्वार एव च । इति ते कथितं ब्रह्मन्नितिहासं पुरातनं । आश्चर्यं मधुरं रम्यं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ७५ ॥ श्रीनारद उवाच । श्रुतं नैवेद्यमाहात्मा अतीव सुमनोहरं ।

·३ चतुर्थोऽध्यायः ईश्वरस्थापि हे तात कृष्णस्य परमात्मनः ॥ ७६ ॥ अधना श्रोतुमिच्छामि स्वात्मसन्देहभजन । नारायणः कण्ठे च कवचं तस्य तदद ॥ ७७ ॥ सनत्कुमार उवाच । ममाप्यस्तीति सन्देहो वचने प्रपितामह । कस्य तत् कवचं ब्रह्मन्निदं वक्तुं त्वमहर्सि ॥ ७८ ॥ स पिता स गुरुः खच्छः करोति भ्रमभञ्जनं। शीघ्रं ब्रूहि महाभाग नारदं मां सुतप्रिय ॥ ७६ ॥ पुत्रयोश्च वचः श्रुत्वा शुष्ककण्ठोष्ठतालुकः उवाच वचनं ब्रह्मा स्मरन् कृष्णपदाम्बुजं ॥ ८ ॥ ब्रह्मोवाच । नारायणेन मुनिना जगन्मङ्गलमङ्गलं । विप्राय कवचं दत्तं ध्यानञ्च परमात्मनः ॥८१ ॥ तद्दयीमि महाभाग त्वामेव नारदं प्रति । कण्ठस्थं कवचं वक्तुं नैव शक्नोमि साम्प्रतं ॥ ८२ ॥ मत्कण्ठ कवचं यस्य गोपनीयं सुदुर्लभं । नारायणर्षिकण्ठे च तदेव परमाद्भुतं ॥ ८३ ॥ तदेव धर्मकण्ठ च नरस्य च महात्मनः । अगस्यस्य च कण्ठे च लोमशस्य महामुनेः ॥ ८४॥ तुलस्याश्चापि संज्ञायाः साविच्याश्चापि पुत्रक । अन्येषां च भाग्यवतां भारते च मुदुर्लभे ॥ ८५ ॥ -- 1. This and thic following clerru verses are wanting in T and J.

·३६ नारदपथरात्र। भारद उवाच॥ पश्चात् श्रोष्यामि कवचं जगन्मङ्गलमङ्गलं । ध्यानं पूजां विधानश्च कृष्णस परमात्मनः ॥८६॥ आदौ कथय भगन्ते परं परमभद्रक' । सुभद्रप्राप्तं कवचं माहात्मा यस्य दुर्लभं । ८७॥ ब्रह्मोवाच ॥ सुभद्रप्राप्तं कवचं पश्चात् श्रोष्यसि पुत्रक । शङ्करस्य मुखादिम स्वगुरो निनस्तथा ॥ ८८ ॥ इति श्रीनारदमञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे ब्रह्मनारदासंवादे प्रथमैकराने कवधपत्रोनाम चतुर्थोऽध्यायः 8 ॥ पञ्चमोऽध्याय ॥ श्रीसनत्कुमार उवाच । तवेच्छा यत्र कवचे ध्याने तबद साम्प्रतं । यच्छृणोमि' शुभं तच्च केन श्रेयसि तृप्यते ॥१॥ ब्रह्मोवाच॥ ध्यानञ्च सामवेदोक्तं दत्तं नारायणेन वै । कवच च सुभद्राय धर्मिष्ठाय महात्मने ॥ २॥ 'पदणोधि A. R. and ar. दृप्यते ॥ सुधाय T. भद्रदं ॥ .

·मञ्चमोऽध्याय । - नबीनजलदश्यामं पीतकौपेयवासस । '"चन्दनोक्षितसर्बाङ्ग सस्मितं श्यामशुन्दरं ॥३॥ मालतीमाल्यभूपाक्यं रत्नभूपणभूपितं । मुनीन्द्रेशसुसिद्देशव शशेपवन्दितं ॥ ४ ॥ सबखरूपं सर्वशं सर्ववीज सनातनं। सर्बाद्यमपि सर्वजं पुरुषं प्रकृतेः परं ॥ ५ ॥ निरागां च निरीहञ्च निर्लिसमीखरं भजे । यात्वा मूलेन तस्मै च दद्यात् पाद्यादिकं भुदा ॥ ६ ॥ ततः स्तोत्रञ्च कवचं भक्त्या च प्रपठेन्नरः । जप्ता च मन्त्रं भक्त्या च दण्डवत् प्रणमेडवि ॥ इति ते कथित वत्स किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥७॥ थीसनत्कुमार उवाच॥ ब्रूहि मे कवचं ब्रह्मन् जगन्मङ्गलमगलं । पूज्यं पुण्यस्वरूपञ्च कृष्णस्य परमात्मनः॥८। ब्रह्मोवाच ॥ शृणु वच्यामि विप्रेन्द्र कवचं परमाद्भुतं । श्रीकृष्णेनैव कथितं मध्यच्च कृपया पुरा ॥ ६ ॥ मया दत्तच धर्माय तेन नारायणपये। ऋषिणा लेन बद्दळ सुभद्राय महात्मने ॥ १० ॥ अतिगुह्यतमं शुद्धं परं हाइदाम्यहं । . चन्दनावित T. महीतले ।

·स नारदपश्चरात्र .. यद्धृत्वा पठनात् सिद्धाः सिड्ढानि प्राप्नुवन्ति च ॥ ११ ॥ एवमिन्द्रादयः सर्वे सर्वेश्वर्यमवानुयुः । ऋषिश्छन्दश्च साविची देवो नारायणः स्वयं ॥ १२ ॥ धर्मार्थकाममोक्षेष विनियोगः प्रकीत्तितः । श्रा राधेशो मे शिरः पातु कण्ठराधेखरः स्वयं ॥ १३ गोपीशश्चक्षुषी पातु तालुञ्च भगवान् स्वयं । गण्डयुग्मच्च गोविन्दः कर्णयुग्मच केशवः ॥ १४ ॥ गलं गदाधरः पातु स्कन्धं कृष्णः स्वयं प्रभुः । वक्षःस्थल वासुदेवश्चोदरं चायि सोऽच्युतः ॥ १५ ॥ नाभि यातु पद्मनाभः कङ्कालं कंससूदनः । पुरुषोत्तमः पातु पृष्ठं नित्यानन्दो नितम्बकं ॥ १६ ॥ पुण्डरीकः पादयुग्मं हस्तयुग्मं हरिः स्वयं। नासाञ्च नखर पात नरसिंहः स्वय प्रभुः ॥१७॥ 'सर्वेश्वरश्च सर्बाङ्गं सन्ततं मधुसूदनः । प्राच्यां पातु च रामश्च वह्नौ वंशीधरः स्वयं ॥१८॥ पात दामोदी दक्षे नैर्ऋते च नरोत्तमः। पश्चिमे पुण्डरीकाक्षो वायव्यां वामनः स्वयं ॥ १६ ॥ अनन्तश्चोत्तरे पात ऐशान्यामीश्वरः स्वयं । जले स्थले चान्तरीक्षे स्वप्ने जागरणे तथा ॥ २०॥ & Wanting in Tal y 'यो राधा मे P राधे मम 1 PM ·३ .. पञ्चमोऽध्यायः॥ ३९ पात मृन्दावनेशश्च मां भक्तं शरणागतं । इति ते कथितं वत्स कवचं परमातं ॥ २१॥ सुखदं मोक्षदं सारं सर्वसिद्धिप्रदं सतां । इदं कवचमिष्टञ्च पूजाकाले च यः पठेत् ॥ हरिदास्यमवाप्रोति गोलोके वासमत्तमं । इहैव हरिभक्तिश्च जीवन्मुक्तो भवेन्नरः ॥ २२ ॥ रनि श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतधारे प्रथमैकरात्रे ब्रह्मनारदसंवादे जगन्मङ्गलं नाम कवचं समाप्त। नारद उवाच नारायणर्पिणा दत्तं कवचं यत् सदुर्लभं। सुभद्राय ब्राह्मणाय तन्मे वनुमिहार्हसि ॥ २३ ॥ ब्रह्मोवाच । मदीष्टदेव्याः कवचं कथं तत्कथयामि ते । मत्कण्ठे यश्य कवचं 'सद्रनगुटिकान्वितं ॥ २४ ॥ नारायणर्षिणा दत्तं कवचं गटिकान्वितं । तथापीदं न कथितं निषिद्धं हरिणा स्मृतं ॥ २५ ॥ तस्यर्षश्चेष्टदेव्याश्च नोकं तेनेदमीप्सितं । मह्यं न दत्ता गुटिका वान्धवैभर्सितन च ॥ २६ ॥ आत्मनः कवच मन्त्रं खयं दातुं न चाहति । प्राणा नष्ठाश्च दानेन चेति वेदविदो विदुः ॥ २७ ॥ : HTT, and M. .

·नारदपथरात्र म शङ्करं गच्छ भगवन् जन्मान्तरगुरुं तव । स एव तुभ्यं कवचं दास्यत्येव न संशयः ॥२८॥ त्वत्प्राक्तनेन विप्रेन्द्र सत्वरेण शुभेन च । ध्रुवं प्राप्यसि त्वं वत्स कवच तत् सुदुर्लभं ॥ २६ ॥ कुमार गछ वैकुण्ठं खगरुं पश्य सत्वरं । नारायणश्च कवच तुभ्यं दास्यति निश्चितं ॥३०॥ सनत्कुमारो भगवान् गत्वा बैकुण्ठमीसितं । संप्राप्य कवचं वत्स कवचंतन सुदुर्लभं ॥ ३१ ॥ आज्ञया ब्रह्मणश्चापि नारदो गन्तुमुद्यतः । ब्रह्मा ययौ ब्रह्मलोकं जन्ममृत्युजरापहं ॥ ३२ ॥ इति श्रीनारदपञ्चरात्रज्ञानामृतसारे प्रथमैकराने पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥ घठोऽध्यायः॥ श्रीशुक उवाच. सनत्कुमारो वैकुण्ठ ब्रह्मलोकश्च ब्रह्माणि । गते ब्रह्मन् किं चकार भगवान्नारदो मुनिः ॥१॥ यास उवाच। मुनिस्तयोश्च गतयोः स रुरोद सरितटे। इतस्ततश्च बभ्राम महियोगशुचास्पदः ॥२॥ 10 ·४१ घठोऽध्याय स्वमानसे समालोक्य मनिश्रेष्ठः स उन्मनाः । ध्यायमानो हरिपदं शिवं द्रष्टुं समत्सुकः ॥ ३ ॥ प्रणम्य पितरं भक्त्या कुमारं मातरं ततः । जगाम तपसःस्थानात् कैलासाभिमुखो मुनिः ॥ ४ ॥ नात्वा च कृतमालायां सम्यूज्य परमेश्वरं। भक्का फलं जलं पीत्वा प्रययौ गन्धमादनं ॥५॥ ददर्श ब्राह्मणं तच वटमूले मनोहरे। कटमस्तं ध्यायभानं श्रीकृष्णचरणाम्बुजं ॥ ६ ॥ दीर्घ नमञ्च गौराङ्गदीर्घलोमभिराहतं । निमीलिताचं सानन्दं सानन्दाथसमन्वितं ॥ ७॥ पाझे पद्मशशेषादिसुरपूजितवन्दिते। श्रीपादपद्मे शोभाव्ये शश्वत्संन्यस्तमानसं ॥८॥ वाह्यज्ञानपरित्यक्तं योगज्ञानविशारदं। शिवस्य शिष्यं सद्भक्तं योगीन्द्राणां गुरोर्गुरोः ॥ ६ ॥ हृत्पद्म पद्मनाभञ्च परमात्मानमीखरं। प्रदीपकलिकाकार ब्रह्मज्योतिः सनातनं ॥१०॥ साक्षिस्वरूपं परमं भगवन्तमधोक्षज। पश्यन्तं सस्मितं कृष्णं पुलकाङ्कितविग्रहं ॥ ११ ॥ 'सद्भावोद्रिक्तचित्तञ्च सद्भावं पुरुषोत्तमे दृष्ट्वा महर्षिप्रवरं देवर्षिविस्मयं ययौ ॥ १२ ॥ यावत्याधितच या पुरुषोत्तमे। A TM ·४२ भारपहरा .. इतस्ततश्च बभ्राम ददर्श स्वाश्रमं मुनेः । अतीव सुरहः स्थानं रम्यं रम्यं नवं नवं ॥ १३ सुस्निग्धं सुन्दरं शुद्धं परं स्वच्छ सरोवरं। श्वतरक्कोत्पलदलैः कमलैः कमनीयकं ॥ १४ ॥ *गुञ्जदिन्दिन्दिरवरैर्मकरन्दोदरैस्तथा । व्याकुलैः संकुलैः शशूद्राजितैश्च विराजितं ॥ १५ ॥ वन्यैर्बहुविधैः फलशाखासुशोभितैः । करञ्जकैश्च करजैबिम्बैः साकोटकैस्तथा ॥१६॥ तिन्तिडीभिः कपित्यैश्च वटशिंशपचन्दनैः । मन्दारैश्च सिन्धुरावै ताडिपः सुशोभनैः ॥ १७ ॥ गुवाकैर्नारिकेलैश्च खर्जू पनसैस्तथा । सालैः शाले. पियालश्च हिन्ताले कुचेरपि ॥ १८॥ आराखासकैश्चैव जम्बीरैडिमैस्तथा। श्रीफलैर्बदरीभिश्च जम्बुभिर्नागरगकैः ॥ १८ ॥ सुपक्वफलशोभायैः सुस्निग्धैः सुमनोहरैः । तरुणैस्तरुराजैश्च नानाजातिभिरीमित ॥२०॥ मल्लिकामालतीकुन्दकेतकीकुसुमैः शुभैः । माधवीनां लताजालेश्चर्चितञ्चारुचम्पकैः ॥ २१ ॥ कदम्बानां कदम्बैश्च स्वच्छः श्वतैश्च पुष्पितः। नागेश्वराणां बन्दैश्च दीप्तं मन्दारकर्वरैः ॥ २२ ॥ 'गहिरेमप्रवरैर्मकरन्दपरेकथा । T M ·घष्ठोऽध्यायः इंसकारण्डवकुलैः पुंस्कोकिलकुलैस्तथा । सन्ततं कूजितं शुई मुव्य सुमनोहरं ॥ २३ ॥ गालैः गरभैः सिंहगण्डकैमहिषैः परं । मनोहरैः कृष्णसारैश्चमरीभिर्विभूषितं ॥ २४ ॥ महामुनिप्रभावेन हिंसादोपविवर्जितं । दस्युचौरहिंस्रजन्तुभयशोकविवर्जितं ॥ २५ ॥ सुपुण्यदं तीर्थवरं भारते मुप्रशंसितं। सिद्धस्थलं सिद्धिदं तं मन्त्रसिद्धिकरं परं ॥२६॥ दृष्ट्वाश्रमं मुनिश्रेष्ठो जगाम मुनिसंसदि। आसने च समासीनं ध्यानहीनं ददर्श तं ॥ २७ ॥ समुत्तस्थौ स वेगेन दृष्ट्वा देवर्षिपुङ्गवं । दत्वाऽमलं फलं मूलं सम्भाषां स चकार ह ॥ २८ ॥ प्रश्नवकार स मुनिर्वाणापाणिच नारदं । सस्मितः सस्मितं शुद्धं शुद्धवंशसमुङ्गवं ॥ २९ ॥ सद्भाग्योपस्थितं दीप्तं ज्वलन्तं ब्रह्मतेजसा । अतिथिं ब्राह्मणवरं ब्रह्मपुत्रश्च पूजितं ॥ ३० ॥ मुनिरुवाच। किं नाम भवतो विप्र कयासीतिक चागतः । व ते पिता स को वापि क वासः कुत्रसम्भवः ॥ ३१ । मां वा ममाश्चम वापि पूतं कर्तुमिहागतः । मूर्तिमहातेजी हि मम भाग्यादुपस्थितः ॥ ३२ ॥ न झम्मयानि तीर्थानि न देवा मुकिलामयाः।

·४४ नारदपचरा ते पनन्त्युरुकालेन वैष्णवो दर्शनेन च ॥ ३३ ॥ सद्यः पूतानि तीर्थानि सद्यः पूता ससागरा। सशैलकाननदीपा पादस्पर्शाइसन्धरा ॥ ३४ ॥ धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं सफलं मम जीवनं । सहसोपस्थितो गेहे ब्राह्मणो वैष्णवोऽतिथिः ॥ ३५ ॥ पूजितो वैष्णवो येन विश्वश्च तेन पूजितं । आश्रमं वस्तुसहितं राब तुभ्यं निवेदितं ॥ ३६ ॥ फलानि च सुपक्कानि भुझ्च भोगानि साम्प्रतं । मुवासितं पिव स्वादु शीतलं निर्मलं जलं ॥ ३७ ॥ दुग्धश्च सुरभीदत्तं रम्यं मधुरितं मधु । परिपक्कं फलरसं पिव खादु मुहुर्मुहुः ॥ ३८ ॥ सुखवीज्ये मुतल्पे च शयनं कुरु सुन्दरे। मुशीतवातसौगन्थ्यपूतेन मुरभीकृते ॥ ३८ ॥ अतिथिर्यस्य तुष्टो हि तस्य तुष्टो हरिः स्वयं । दरौ दृष्टे गुरुस्तुष्टो गुरी दृष्टे गजवयं ॥ ४० ॥ अधिष्ठाताऽतिधिगैहे सन्ततं सर्वदेवताः । तीर्थान्येतानि सर्वाणि पुण्यानि च व्रतानि च ॥ ४१ ॥ तपांसि यज्ञाः सत्यष गीलं धर्मः मुकर्म च । प्रपूजितरतिथिभिः साई सर्वे प्रयान्ति ते ॥ ४२ ॥ अतिथिर्यस्य भमाशो गृहात्पतिनिवर्तते। .. . , ·छोऽध्यायः । ४५ पितरलस देवाश्च पुण्यं धर्मव्रताशनाः ॥ ४३ ॥ बमः प्रतिष्ठा लक्ष्मीशाभीष्टदेवो गुरुसथा। निराशः प्रतिगच्छन्ति त्वका पापञ्च पूरुषं ॥ ४४ ॥ स्त्रीनैश्चैव शतप्रैश्च ब्रह्मप्रैर्गुरुतल्पगैः विश्वासघातिभिर्दुर्मिचद्रोहिभिरेव च ॥ ४५ ॥ सत्यन्त्रैश्च कृतनैश्च पापिभिः स्थापिभिस्तथा । दानापहारिभिश्चैव कन्याविक्रयिभित्सवा ॥४६॥ सीमापहारिभिश्चैव मिथ्यासाक्षिपदाभिः । ब्रह्मवहारिभिशेव तथा स्थाप्यस्वहारिभिः ॥ ४७ ॥ वृयवाहदेवलैश्च तथैव ग्रामयाजिभिः । शूद्रान्नभोजिभिश्चैव शूट्रवाद्याहभोजिभिः ॥ ४८ ॥ श्रीकृष्णविमुखैर्विहिर्नरविघातिभिः । *गुरावभक्तरोगाः शश्वन्मिथ्याप्रवादिभिः ॥ ४६॥ विप्रस्त्रीगामिभिः शूट्रैर्मातगामिभिरेव च । अश्वस्थयातिभिश्चैव पत्नीभिः पतिधातिभिः ॥ ५० ॥ पिटमाघातिभिश्च शरणागतघातिभिः । ब्राह्मणक्षचविटशूद्रैः शिलास्वर्णापहारिभिः ॥ ५१ ॥ तुल्यो भवति विप्रेन्द्रातिथिरेव वनर्चितः । इत्येवमुक्काम मुनिः पूजयामास नारद ॥ मिष्टच भोजयामास शाययामास भक्तितः ॥ ५२ ॥ 'ऋणभुक्तश्च Tr पाययामासT.M ·भारदपञ्चरात्र श्रीनारद उवाच॥ नारदोऽहं मुनिश्रेष्ठ ब्राह्मणो ब्रह्मणः सुतः । तपःस्थलादागतोऽहं यामि कैलासमीसितं ॥५३॥ . आत्मानं पावनं कत्तुं त्वाश्च द्रष्टुमिहागतः । पनन्ति प्राणिनः सर्वे विष्णुभक्तप्रदर्शनात् ॥ ५४॥ को भवान् ध्यानपूतश्च नग्नश्च कटमस्तकः । त्वत्कण्ठे कवचं कस्य सद्रनगुटिकान्वितं ।। किं ध्यायसे महाभाग श्रेष्ठदेवश्च को गुरुः ॥ ५५ ॥ मुनिरुवाच । जीवन्मुक्तो भवानेव पुनासि भवनत्रयं । यस्य यत्र कुले जन्म तस्य तत्तद्दचोमनः ॥ ५ ॥ पत्रे यशसि तोये च कवित्वेन च विद्यया । प्रतिष्ठायाञ्च जायेत सर्वेषां मानसं वृणां ॥ ५७ ॥ विधाता जगतां ब्रह्मा ब्रह्मैकतानमानसः । तत्पुच्चोऽसि महाख्यातो देवर्षिप्रवरो महान् ॥ ५८ ॥ लोमशोऽई महाभाग जगत्पावनपावन । नग्नोऽल्यायविवेकी च वाससा कि प्रयोजनं ॥ ५६ ॥ वृक्षमल निवासो मे छत्रण किं गृहेण च । रौद्रष्टिवारणार्थं साम्प्रतं कटमस्तक॥ ६० ॥ जलबइदविद्युदत्रैलोक्यं कृत्रिमं द्विज । श्रेष्ठकसानमानमः ra कधीकध्यानमानमः । मुने रहे P TH 1 ·घडोऽध्यायः । बादिक्षणपर्यन्त सच मिथ्यैव स्वप्नवत् ॥ ६१ ॥ किं कलचेण पञ्चेण धनेन सम्पदा श्रिया । किं वित्तेन च रूपेण जीवनात्यायुषा मुने ॥ २ ॥ इन्द्रस्य पतनेनैव लोमैकोत्पाटनं मम । 'मनोश पतनं तत्र मायया कि प्रयोजनं ॥ ६३ ॥ सर्बलोमोत्पाटनेन केशौधोत्याउनेन च । अल्पायुषो मम मने मरण्ठं निश्चितं भवेत् ।। ६४ ॥ ध्याये श्रीपादपद्म तत् पाझपझेशवन्दितं । परस्य प्रकृतेस्तस्य कृष्णस्य परमात्मनः ॥ ६ ॥ तस्य मेऽभीष्टदेवस्य सब्बयां कारणस्य च । गुरुमें जगतां नाथो योगीन्द्राणां गुरुः शिवः ॥ ६६ ॥ मकरछे कवचं यस्य मगुरुः कथयिष्यति। गुरोनिषेधी यथास्ते तद्दक्तुं कः क्षमो भुवि । ६७ ॥ गुरोश्च वचनं यो हि पालनं न करोति च । गुरूतमुवा पापी स ब्रह्म हत्यां लभेत् ध्रुवं ॥ ८ ॥ स्वगुरुं शिवरूपञ्च तद्भिन्न मन्यते हि यः । ब्रह्महत्यां लभेत् सोऽपि विघ्नस्तस्य पदे पदे ॥ ६ ॥ अकर्तव्यन्तु कर्तव्यं यालनीयं गुरोर्बचः । अपालने सर्वविघ्नं लभते नात्र संशयः ॥ ७० ॥ आशिषा पादरजसा चोछिटालिगनेन च । • वृषपर्यनं. 'देवस्य T..

·४९ सप्तमोऽध्यायः॥ अहो देवर्षिनवरो दीप्तिमान् ब्रह्मतेजसा । क यासि कुत आयासि किन्ते मनसि वर्तते ॥ ७॥ मानसं प्राणिनामेव सर्वकर्मककारणं । मनोऽनुरूपं वाक्यञ्च वाक्येन प्रस्फुटं मनः ॥८॥ मुनेश्च वचनं श्रुत्वा वीणापाणिः खमीप्सितं । उवाच सस्मितं शान्तं वचः सत्यं सुधोपमं ॥ ६ ॥ नारद उवाच॥ हे बन्धो यामि कैलासं जानार्थं ज्ञानिनां वरं। द्रष्टुं प्रष्टुं महादेवं प्रणाम कमीश्वरं ॥ १० ॥ पूजां गृहीत्वा चेत्युक्त्वा प्रययौ नारदो मुनिः । मार्कण्डेयश्च शोकातः सदिच्छेदः मुदारुणः ॥ ११ ॥ हिमालयश्च दुर्लय विलय चावलीलया। स्वर्गमन्दाकिनीतीरं कैलासं प्रययौ मुनिः ॥ १२ ॥ ददर्श वटवृक्षाच्च योजनायतमुच्छ्रितं । शोभितं शतके स्कन्धेरक्तपक्कफलान्वितैः ॥१३॥ मुस्निग्धैः सुन्दरै रम्यै रम्यपष्टीन्द्रसंकुलैः । सिधेन्द्रश्च मुनीन्द्रश्च योगीन्द्रः परिशोभितं ॥ १४ ॥ प्रणतांस्तांश्च संम्भाप्य पार्वतीकाननं ययौ। मुन्दरं बलाकारं चतुर्योजनमीप्सितं ॥ १५ ॥ शोभितं मुन्दरे रम्येः सप्तभिश्च सरोवरैः। 'यजमाकार Tr ·५० नारदपकरात्र। : शवन्मधुकरा सक्तपद्मराजिविराजितः।१६।। नीलरतोत्पलदलपटलैः परिशोभितः । पुष्पोद्यानैश्च शतकैः पुष्पितैः सुमनोहरैः ॥ १७ ॥ मल्लिकामालतीकुन्दयूथिकामाधवीलता । केतकीचम्पकाशोकमन्दारवकराजिका ॥ १८॥ नागपुन्नागकुटजपाटलाझिण्टिझिझिका। विष्णुकान्ता च तुलसी शेफाली सप्तला तथा ॥ १८॥ एतेषाञ्च समूहैश्च पुष्पवल्लीविराजितैः । आमेराम्रातकैस्तालनारिकेलेः पियाल कैः ॥२०॥ खरैश्च गबाकैश्च पलाशैर्जम्बुभिस्तथा। दाडिम्बैश्चापि जम्बीरै निम्बैश्चैव वटैस्तथा ॥ २१ ॥ करजैर्वदरीभिश्च परितः श्रीफलोज्वलैः । कदम्बानां कदम्बैश्च तिन्तिडीनां कदम्बकः ॥ २२ ॥, अश्वत्यः सरलैः शालैः शाल्मलीमा समूहकैः । घटशाकोटकैः कुन्दैः शङ्गुभिः सप्तपर्णकैः ॥ २३ ॥ पिछिस्तैः पर्णशालैश्च गम्भारिभिश्च.वलगुकैः । 'हिङ्गलैरञ्जनैर्वस्कर्भूर्जपवैः सपचकैः ॥ २४ ॥ अन्यैश्च दुर्लभैर्वन्यः पुष्पपविराजितं । कल्पः पारिजातश्चारुचन्दनपल्लवैः ॥ २५ ॥ .. : .. . . . थायुक्तति R. T.M. 'भारनिटेरिति । सिभिडीनां च पुष्पकसित :. च पुष्पकी T.M. frसर्वत्रवैरिसि. हिलनेत .M. रम्भ . १ ·५१ सामोऽध्यायः स्निग्धस्थलपद्मश्च चित्रित मिचम्पकैः न्यैश्च दुर्लभैर्वन्यैः पुष्पपविभूषितं ॥ २६ ॥ संहेन्द्रः शरभेन्द्रश्च गजेन्द्रगण्डकेन्द्रकैः। शार्दूलेन्द्रश्च महिपैरखैश्च वन्यशूकरैः ॥ २७ ॥ शल्लकैभल्लकैर्मर्केः 'कूटैश्च शशकैः शकैः । कृष्णसारैश्च हरिणश्चमरीचामरोज्वलं ॥२८॥ पुंस्कोकिलकुलानाच गानैश्चैव विराजितं । मत्तानां पल्लवस्थानां माधवेष मनोहरं ॥ २६ ॥ शुकानां राजहंसानां मयूराणां च पुत्रकैः । क्षेमंकरीखञ्जनानां राजिभिश्च मनोहरं ॥ ३०॥ हरित्पीतरनकृष्ण सुपक्कफलपत्रकैः । सुस्निग्धाक्षतपत्रैश्च नूतनैरभिभूपितं ॥ ३१.॥ हिंसाभयादिरहितं सर्वेषां पशुपक्षिणां । परस्परञ्च सुप्रीतं हिंस्राणां शुद्रजन्तुभिः ॥ ३२ ॥ तत्र क्रीडास्थलं रम्यं पार्वतीपरमेशयोः । मणीन्द्ररिन्द्रनीलैश्च पद्मरागैः परिष्कृतं ॥ ३३ ॥ 1°कोशायतं परिमितं वर्तुलं चन्द्रविम्बवत् । अम्लानरम्भास्तम्भानां लक्षलःश्च वेष्टितं ॥ ३४ ॥ चित्रितं सूक्ष्मसूत्राक्तैनूतनैरभिभूषितं । . नकुलैः शशको शनैः १. कोश्यात P. क्रोशमा T.M. उत्पन्नफलपत्रके P.TSM. "क्षिग्ध चन्दन पनवःT.I. 10 ·. . ५२ नारदपञ्चरात्रं नूतनाक्षतपधैश्च ललितैःपरिशोभितं ॥ ३५ ॥ रक्तपीतासितैः खिग्धेरम्लानः समनोहरैः । परितः परितः शश्वमालाजाले विभूषितं । ३६ ॥ शय्याभूतं सुतलपैश्च स्निग्धचम्पकचन्दनः । पुष्पचन्दनयुक्तेन वायुना सुरभीकृतं ॥ ३७॥ कस्तुरीकुकमासक्तसुगन्धि चन्दनैः सितैः । मार्जितं विचितं चित्रः पस्तिो रङ्गवस्तुभिः ॥३८॥ दृष्ट्वा तदद्भुतं शीघ्रं प्रययौ स्वर्णदीं मनिः । शुद्धस्फटिकसतासां सर्वपापविनाशिनी ॥३६॥ भवाब्धिघोरतरणे तरणीं नित्यनूतनां । कृष्णपादप्रसृताष जगत्पूज्यां पतिव्रतां। ४०॥ स्नात्वा कृष्णञ्च सम्यूज्य परमात्मानमीश्वरं। प्रकृतेः परमिष्टञ्च निर्लिहं निर्गुणं परं॥ ४१ ॥ साक्षिगणं कर्मणामेव ब्रह्म ज्योतिः सनातनं। 'प्रययौ पुरतो रम्यं राजमार्ग ददर्श सः ॥ ४२ ॥ मणिभिःस्थटिकाकारैरमलैबहुमूल्यकः । परिष्कृतश्च सर्वच निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ ४३ ॥ सतां पुग्यवतां दृष्टमष्टं शतपापिना । धनुःगतं परिमितं विचराजिविराजितं ॥४४॥ दैयं सर्वाश्रमान्तक प्रस्थात् कोटिगणोत्तरं। Bahu परिता TM "TH ·५३ सप्तमोऽध्याया। . बं ददर्श पुरतो मनोयायि मनोहरं ॥ ४५ ॥ . अमूल्यरत्ननिर्माणविमानसारसुन्दरं। धनुर्लक्षं परिमितं परितो वर्तुलाकृतं ॥ ४६ ॥ जईस्थितमूईगञ्च सहस्रचक्रसंयुतं । धनुर्लक्षेऽपि सूतञ्च वह्निशुद्धांशुकान्त्रितं ॥ ४७ ॥ हीरासारविनिर्माणं सुचारुकलसोज्ज्वलं। . रत्नप्रदीपदीप्तायं रत्नदर्पणभूषितं ॥४८॥ मुक्तासुनिनिवडैश्च शोभितं श्वेतचामरैः । माणिक्यसारहारेण मणिराजविराजितं ॥ ४६॥ पारिजातप्रसूनानां मालाजालैः परिष्कृतं । ग्रीममध्याह्नमार्तण्डसहस सदृशोज्ज्वलं ॥ ५० ॥ ईश्वरेच्छाविनिर्माणं कामपूरञ्च कामिनां । सर्वभोगसमाविष्टं कल्परक्षपरं वरं ॥ ५१ ॥ संसक्तचिवितरम्यैरतिमन्दिरसुन्दरैः । गोलोकादागतं पूर्व क्रीडा) शङ्करस्य च ॥५२॥ विवाहे परिनिप्पन्ने पार्वतीपरमेशयोः। रथं दृष्ट्वा च प्रययौ कियहरं महामुनिः ॥ ५३॥ अतीव रम्यं रुचिरं ददर्श शङ्कराश्रमं । रत्नेन्द्रसारनिर्माणं शिविरैः शतकोटिभिः ॥ ५४॥ मिस्तस्मात् शतगुणैरसच सुन्दरमन्दिरैः । 15 कामगमिति . 'सहयोM.T. 16 फ्रोडायामिति ।

·५४ नारदपञ्चरात्रं युक्तं रत्न कपाटेश्च रत्नधातुविचित्रितैः ॥ ५५ ॥ परमस्तम्भसोपानैवैज्वमित्रविभूषितं । ददर्श शिविरं शम्भोः परिखाभिस्त्रिभियुतं ॥ ५६ ॥ दुर्लवमाभिरमित्राणां सुगम्याभिः सतामहो । प्राकारैश्च विभिर्युक्तं धनुर्लक्षोच्छ्रितं सुत ॥ ५७ ॥ सम्मितं सप्तभिः नानारक्षकरक्षितः। धनुःशतसहस्वञ्च चतुरस्त्रच्च सम्मितं ॥ ५८॥ अमूल्यरत्ननिर्माणं चतुःशालाशतैर्युतं । अतीवरम्यं पुरतो पुरद्वारं ददर्श सः ॥ ५ ॥ पुरतो रत्नभित्तौ च कृत्रिमञ्च सुशोभितं । .. पुण्यं धन्दावनं रम्यं तन्मध्ये रासमण्डलं ॥६॥ सर्वत्र राधाकृष्णञ्च प्रत्येक रतिमन्दिरे। रम्यं कुञ्जकुटीराणां सहस्रं सुमनोहरं॥६१ ॥ सुगन्धि पुष्पशय्यानां सहस्रं चन्दनोक्षितं । द्वारपालच्च तत्रैव मनिभद्रं भयङ्करं ॥ २ ॥ चिशूलपट्टिशधरं व्याघ्रचर्माम्बरं परं। तं संभाष्य विलोक्येवं द्वितीयहारमीप्सितं ॥ ६३ ॥ जगाम च मुनिश्रेष्ठो ददर्श चित्रमुत्तमं । कदम्बानां समूहञ्च तन्मूलञ्च मनोहरं ॥ ६४ ॥ रत्नभित्तिसमायुक्त कालिन्दीकूलमत्तमं । सातं गोपीसमूहब्ध "नग्नसर्वाङ्गमद्भुतं ॥ ६५ ॥ नग्न दुर्गावतोद्यतमिति ।

·सप्तमोऽध्यायः ५५ कदम्बाग्रे च श्रीकृष्णं वस्त्रपुञ्जकरं परं। तचैव शूलहस्तश्च महाकालं ददर्श च ॥ ६६ ॥ कृपालुं हारपालं तं संभाष्य नारदो मनिः । प्रययौ शीघ्रगामी स तृतीयद्दारमुत्तमं ॥ ६७ ॥ ददर्श तत्र पुरतः कृत्रिमं वटमूलकं । गोपानाञ्च समूहञ्च पीताम्बरधरं परं ॥ ६८॥ वालक्रीडाञ्च कुर्वन्तं तन्मध्ये कृष्णमुत्तमं । ब्राह्मणीभिः प्रदत्तञ्च भुक्तवन्तं सुपायसं ॥ ६ ॥ कुर्वन्तञ्च समाधानं मुने वामकरेण च । गृहीत्वा तदनुज्ञाञ्च चतुर्थं हारमीमितं ॥ ७० ॥ प्रययौ ब्रह्मपुत्रश्च ददर्श चित्रमुत्तमं । गोवईनं पर्वतश्च तत्र कृष्णकरस्थितं ॥ ७१ ॥ गोकुलं' गोकुलस्थानां गोपीनां चैव रक्षणं । व्याकुलं गोकुल भीतं शकरष्टिभयेन च ॥ ७२ ॥ अभयं दत्तवन्तञ्च कृष्णं दक्षकरेण च । नन्दिनं द्वारपालञ्च शूलहस्तञ्च सस्मितं ॥ ७३ ॥ विलोक्य प्रययौ विप्रः पञ्चमं द्वारमुत्तमं । नानाकृविमचिचाध्यं वीरभद्रान्वितं परं ॥ ७४॥ तत्रैव नीपमूलश्च यमुनाकुलमेव च। कालीयदमनं सत्र कृचिमं च ददर्श ह ॥ ७५ ॥ fuAZ P MT कृष्णवामकरस्थितमिति R रडणं P. 19 18 चf T 20 तदा I.T.

·नारदपञ्चरान ५१ नदृष्ट्वा सस्मितस्सष्टः पष्ठद्वारं जगाम सः । द्वारे नियुक्तं वालञ्च शूलहस्तं चतुर्भुजं ॥ ७६ ॥ रत्नसिंहासनस्थञ्च स्वस्मितं स्वगणाधिपं । ददर्श चिचं तचैव मथुरागमनं हरेः ॥ ७७ ॥ गोपिकानां बिलापञ्च यशोदानन्दयोस्तथा। व्याकुलं गोकुलं चापि रथस्थं शरणं 3 हरिं ॥ ७८ ॥ अक्रूरञ्च तथा नन्दं निरानन्दं भुचाकुलं । तदृष्ट्वा सप्तमदारं हारपालं ददर्श सः ॥ ७९ ॥ चित्रकौतुकयुक्तञ्च मथुरायाः प्रवेशनं । सबलं गोपसहितं श्रीलष्णं प्रकृतेः परं ॥८॥ मथुरानागरी भिश्च बालकै निरर्गलैः । वीक्षन्तं सारं सबनगरस्थमनोहरं ॥ १ ॥ धनुर्भङ्ग तथा शम्भोः कंसादिनिधनादिकं । सभायं वसुदेवश्च निगडान्मुक्तमीसितं ॥ २॥ धारे नियुक्तं देवेशं गणेशं गणसंयुतं । ध्यानस्थञ्च विभान्तञ्च शुद्धस्फटिकमालया ॥३॥ जपन्तं परमं शुद्ध ब्रह्म ज्योतिः सनातनं । निर्लिप्तं निर्गुणं कृष्णं परमं प्रकृतेः परं ॥ ८४ ॥ दृष्ट्वा तच्च सुरश्रेष्ठं मुनिश्रेष्ठोऽपि नारदः । सामवेदोक्तस्तोत्रण तष्टाव परमेश्वरं । सवलं M.T " धानिकाग T.M ·मतमोऽध्याया। ५७ साश्रुनेः पुलकितो भनिनम्रात्मकन्धरः ॥ ८५ ॥ नारद उवाच . भो गणेश सुरश्रेष्ठ लम्बोदर परात्पर । हेरम्ब मङ्गलारम्भ गजवक त्रिलोचन ॥ ६ ॥ मुक्तिद शुभद श्रीद श्रीधरस्मरणे रत । परमानन्द परम पावतीनन्दन स्वयं ॥८७॥ सर्वच पूज्य सर्वेश जगत्पूज्य महामते। जगहुरो जगन्नाथ जगदीश नमोऽस्तु ते ॥ ८ ॥ यत्पूजा सर्वपुरतो यः स्मृतः सर्वयोगिभिः । यः पूजितः सुरेन्द्रश्च मुनीन्द्रैस्तं नमाम्यहं ॥८८ परमाराधनेनैव कृष्णस्य परमात्मनः । पुण्यकेन व्रतेनैव यं प्राप पार्बती सती ॥ ६॥. तं नमामि सुरश्रेष्ठं सर्वश्रेष्ठं गरीष्ठक । जानियेष्ठं वरीष्ठञ्च तं नमामि गणेश्वरं ॥ ११ ॥ इत्येवमुक्ता देवपिस्तत्रैवान्तर्दधे विभुः। नारदः प्रययौ शीघ्रमीश्वराभ्यन्तरं मुदा ॥ ६२ ॥ दूदं लम्बोदरस्तोवं नारदेन कृतं पुरा। पूजाकाले पठेन्नित्यं जयं तस्य पदे पदे ॥ ६३ ॥ सङ्कल्पितं पठेद्योहि वर्षमेकं सुसंयतः । विशिष्टपुत्रं लभते परं कृष्णपरायणं । ६४ ॥ यशखिनच विहांसं.धनिनं चिरजीवन । * ·Վ Ե नारदपञ्चरात्र .. विघ्ननाशो भवेत्तस्य महेश्वयं यशोऽमलं ॥ इहैव च सुखं भक्त्या अन्ते याति हरेः पदं ॥ ६५ ॥ पति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे प्रथमेकरात्र गणपतिस्तोत्र नाम सप्तमोऽध्याय ! ७३ यएमोऽध्याय । श्रीयास उवाच । अथ चाभ्यन्तरं गत्वा नारदो 'हृष्टमानसः । ददर्श स्वाश्रमं रम्यमतीव मुमनोहरं ॥ १ ॥ पयाफेननिभाशय्यासहितं रत्नमन्दिर । साक्षाहोरोचनाभैश्च मणिस्तम्मैर्विभूषितं ॥ २ ॥ मणीन्द्रसारसोपानः कपाटश्च परिष्कृतं । मुक्तामाणिक्यहोराणां मालाराजिविराजितं ॥३॥ 'शुहस्पटिकसङ्काशं मागणं मणिसंस्कृतं । ' मुन्दरं मन्दिरचयं सद्रत्नकलसोज्वलं ॥ ४ ॥ रत्नपत्रपटाकीणं वह्निशुद्धांशुकान्वितं । सुधानाश्च मधुनाञ्च पूर्णकुम्भं शतं शतं ॥ ५ ॥ दासदासीसमूहश्च रत्नालद्वारभृपितैः । पार्वतीप्रियसङ्गैच स्वकर्माकुलसङ्कुलं ॥ ६ ॥ . तिमी TH ·घवमोऽध्यायः तदृष्ट्वा च मुनिश्रेष्ठस्तत्यराभ्यन्तरं ययौ रत्नसिंहासनस्थश्च शङ्करच ददर्श सः ॥ ७॥ व्याघ्रचर्माम्बरधरं सस्मितं चन्द्रशेस्वर। प्रसन्नवदनं सच्छ शान्तं श्रीमन्तमीश्वरं ॥८॥ विभतिभूषिताङ्गच परं गङ्गाजटाधरं । भक्तप्रियच भक्तशं ज्वलन्तं ब्रह्मतेजसा ॥४॥ भिनेत्रं पञ्चवक्रञ्च कोटि चन्द्रसमप्रभ । जपन्तं परमात्मानं ब्रह्म ज्योतिःसनातनं ॥ १० ॥ निर्लिप्तश्च निरीहञ्च दातारं सबसम्पदां। स्वेच्छामयं सर्ववीजं श्रीकृष्ण प्रकृतेः परं ॥ ११ ॥ सिद्धेन्द्र श्च मुनीन्द्रश्च देवेन्द्रः परिसेवितं । पावंदप्रवरग्रेष्ठसेवितं खेतचामरैः ॥१२॥ दुर्गासेवितपादाजं भद्रकालीपरिष्टुतं । पुरतो हि वसन्तं तं स्कन्दं गणपति तथा ॥ १३ ॥ गले बद्धा च वसनं भक्तिनम्रात्मकन्धरः । योगीन्द्रं स्वगुरू शम्भु शिरसा प्रणनाम सः ॥ १४ ॥ तुष्टाव परया भक्त्या टेवर्जिगतां पति। स्वगुरुञ्च पशुपतिं वेदोलेन सवेन च ॥ १५ ॥ भारद उवाच नमस्तुभ्यं जगन्नाथ मम नाथ मम प्रभो। 'परिक्षतं .

·- ६० नारदपचरा भवरूपतरोर्वीज फलरूप फलप्रद ॥ १६ ॥ अवीजाज प्रज प्राज सर्ववीज नमोऽस्तु ते सद्भाव परमाभाव विभाव भावनाश्रय १७॥ भवेश भवबन्धेश भवाब्धिनाविनाविक । सर्वाधार निराधार साधार धरणीधर ॥१८॥ वेदविद्याधराधार गङ्गाधर नमोऽस्तु ते । जयेश विजयाधार जयवीज ज्ञयात्मक ॥ १६ ॥ जगदादि जयानन्द सर्वानन्द नमोऽस्तु ते । इत्येवमुक्ता देवर्षिः शम्मोश्च पुरतः स्थितः ॥ प्रसन्नवदनः श्रीमान् भगवांस्तमुवाच सः ॥ २०॥ श्रीमहादेव उवाच । वरं वृणु महाभाग यत्ते मनसि वर्तते। दास्यामि त्वां ध्रुवं पुञ्च दाताहं सर्वसम्पदां ॥ २१ ॥ सुखं मुक्ति हरेभक्ति निश्चलामविनाशिनीं। धरः पादश्च तद्दास्यं सालोक्यादिचतुष्टयं ॥ २२ ॥ इन्द्रत्वममरत्वं वा यमत्वमानिलेश्वरं। प्रजापतित्वं ब्रह्मत्वं *सिद्धत्वं सिद्धिसाधनं ॥ २३ ॥ सिद्धेश्वयं सिद्धिवीजं वेदविद्याधिपं पर। अणिमादिकसिदिच्च मनोयायित्वमीसितं ॥ २४ ॥ हरेः पदञ्च गमन सशरीरेण लीलया । . महत्व T.IN 'सिहित मिहिसाधनं n T.M. पदेच MT 8 ·घरमोऽध्यायः एतेष वाञ्छितार्थेष किंवा ते वाञ्छितं मुत ॥ २५ ॥ तन्मे ब्रूहि मुनिश्रेष्ठ सर्वं दातमई क्षमः । शङ्करस्य वचः श्रुत्वा तमुवाच महामुनिः ॥ २६ ॥ श्रीनारद उवाध। देहि मे हरिभक्तिश्च तन्नामसेवने रुचिः। अतिवृष्णा गुणाख्याने नित्यमस्तु ममेश्वर ॥ २७ ॥ नारदस्य वचः श्रुत्वा जहाम शङ्करः स्वयं । पार्वती भद्रकाली च कार्तिकेयो गणेश्वरः ॥ २८॥ सब ददौ महादेवो नारदाय च धीमते। सर्बप्रदस्तु सर्वशः सर्वकारणकारणः ॥ २६ ॥ नारदेन कृतं स्तोत्रं नित्यं यः प्रपठेत् शुचिः । हरिभक्तिर्भवेत्तस्य तन्नाम्नि गुणतो रुचिः ॥ ३० ॥ 'दशवारजपेनैव स्तोत्रसिद्धिर्भवेन्नृणां । सर्वसिद्धिर्भवेत्तस्य सिद्धस्तोत्रो भवेद्यदि ॥ ३१ ॥ इह प्राप्नोति लक्ष्मीब निश्चन्ना लक्षपौरुषीं। परिपूर्णमहैसूर्य्यमन्ते याति हरेः पदं ॥ ३२ ॥ पुचं विशिष्टं लभते हरिभक्तं जितेन्द्रियं । सुसाध्या सुविनीतां तां सुव्रताश्च पतिव्रतां ॥ ३३ ॥ प्रजां भूमि यशः कीर्ति विद्यां मकवितां लभेत् । प्रसूयते महावन्ध्या वर्षमेकं शृणोति चेत् ॥ ३४ ॥ 6 । जौति IT ঘুৱনি ·नारदपथरा गलकोष्ठी महारोगी सद्यो रोगात् प्रमुच्यते । धनी महादरिद्रश्च कृपणः सत्यवान् भवेत् ॥ विपङ्कलो राजबड्दो मुच्यते नात्र संशयः ॥ ३५ ॥ रति श्रीनारदपञ्चरात्र ज्ञानामतसारे प्रथमैकरायमोध्याय: नवमोऽध्यायः ॥ श्रीव्यास उवाच:- वरं दत्वा महादेवो भक्त्या तं ब्राह्मणातिथिं पूजां चकार वेदोक्तां स्वयं वेदविदां वरः ॥ १॥ भक्का पीत्वा मुनिश्रेष्ठो महादेवस्य मन्दिरे। तिष्ठनुपासनां चक्रे पार्वतीपरमेशयोः ॥२॥ एकदा चिरकालान्ते तमुवाच महामुनिं। महादेवः सभामध्ये कृपया च कृपानिधिः ॥३॥ श्रीमहादेव उवाच । किंवा ते बाञ्छितं वत्स ब्रूहि मां यदि रोचते। . वरो दत्तः किमपरं यत्ते मनसि वर्त्तते ॥ ४ ॥ महादेववचः श्रुत्वा तमुवाच महामनिः । कैलासे च सभामध्ये यत्तन्मनसि वाञ्छितं ॥ ५ ॥ श्रीनारद उवाच । जानमाध्यात्मिकं नाम वेदसारं मनोहर ।

·नवमोऽध्याय । ६३ हरिभक्तिप्रदं ज्ञानं मुनिदं जानमीसितं ॥ ६ ॥ योगयुक्तं च यज्ज्ञानं ज्ञानं यसिद्धिदं तथा । संसारविषयज्ञानमेव पञ्चविधं स्मृतं ॥ ७ ॥ आश्रमाणां समाचारं तेषां धर्मपरिष्कृतं । विधवानाच भिक्षूणां यतीनां ब्रह्मचारिणां ॥८॥ पूजाविधानं कृयास्य तत्स्तोत्रं कवचं मर्नु । पुरश्चर्याविधानश्च सर्वाहिकमभीमितं ॥ ६ ॥ जीवकर्मविपाकश्च कर्ममूलनिवन्तनं । संसारवासनां कां वा लक्षणं प्रकृतीशयोः ॥ १० ॥ तयोः परं वा किं वस्तु तस्यावतारवर्णनं । को वा तदंशः कः पूर्णः परिपूर्णतमश्च कः ॥ ११॥ नारायणर्षिकवचं सुभद्रप्रवराय च। यहत्तं किं तदेवेश तदाराध्यं प्रयत्नतः ॥ १२ ॥ 'भया ज्ञानमनापृष्टं यद्यदस्ति सुरोत्तम । तन्मे कथय तत्त्वेन मामेवानुग्रहं कुरु ॥ १३ ॥ गुरोश्च ज्ञानोगिरणात् ज्ञानं स्यान्मन्त्रतन्तयोः । तत्तन्वं स च मन्त्रः स्याद्यतो भक्तिरधोक्षजे ॥१४॥ ज्ञानं स्याद्विदुषां किञ्चित् वेदव्याख्यानचिन्तया। स्वयं भवान् वेदकर्ता ज्ञानाधिष्टावदेवता ॥ १५ ॥ नारदस्य वचः श्रुत्वा सस्मितः पर्वतीपतिः । 1 मयाज्ञानादएरं यत् TM ·६४ नारदपञ्चरात्रं निरीच्य पार्वतीवक्कं गजवक्रमुवाच सः ॥ १६ ॥ श्रीमहादेव उवाच । अहो अनन्तदासानां माहात्मय परमाद्भुतं । कुर्वन्त्यहेतुकी भक्तिं ये च शखबरेः पदे ॥ १७ ॥ पद्मनाभपादपद्मं पद्मापानेश्वरार्चितं । दिवानिशं ये ध्यायन्ते शेषादिसुरवन्दितं ॥ १८ ॥ आलापं गात्रसंस्पर्श पादरेणुमभीप्सितं । वाञ्छन्त्येव हि तीर्थानि वसुधाचात्मशुद्धये ॥ १८ ॥ कृष्णमन्त्रोपासकानां शुद्ध पादोदकं सुत । पुनाति सर्वतीर्थानि वसुधामपि पार्वति ॥२०॥ कृष्णमन्त्री विजमुखाद्यस्य कर्ण प्रयाति च । तं वैष्णवं जगत्पतं प्रवदन्ति पुराविदः ॥ २१ ॥ मन्त्रग्रहणमात्रेण नरो नारायणात्मकः । पुनाति लीलामाचेण पुरुषाणां गतं शतं ॥ २२ ॥ यज्जन्ममाचात् पूतञ्च तत्पितॄणां गतं शतं । प्रयाति मद्यो-गोलोकं कर्मभोगात् प्रमुच्यते ॥ २ ॥ मातामहादिकान् मप्त जन्ममात्रात् समुधरेत् । यत्कन्यां प्रतिद्वाति तस्य सप्तावलीलया ॥ २४ ॥ मातरं तत्प्रसं भाऱ्या पुचाच' मतपृरुपं । भ्रातरं भगिनी कन्यां कृष्णभक्तः समुहरेत् ॥ २५ ॥ . क. पषीच 7.1.

·नवमोऽध्याय ६५ स सातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः । फलं स लेभे पूजानां व्रती सर्वव्रतेषु च ॥ २६ ॥ विष्णमन्त्र यो लभेच्च वैशवाच्च द्विजोत्तमात् । कोटिजन्मार्जितात् पापान्मुच्यते नाच संशयः ॥ २७ ॥ कृष्णमन्त्रोपासकानां सद्यो दर्शनमागतः । गतजन्मार्जितात् पापान्मुच्यते नात्र संशयः ॥२८॥ *वैष्णवाद्दर्शनेनेव स्पर्शनेन च पार्वति । सद्यः पूतं जलं वहिर्जगत्यूतः समीरणः ॥ २६ ॥ दर्शनं वैष्णवानाञ्च देवा वाञ्छन्ति नित्यशः । न वैष्णवात् परः पूतो विश्लेषु निखिलेषु च ॥ ३० ॥ इत्युक्त्वा शङ्करः शीघ्रं नारदेन सहात्मजः । ययौ मन्दाकिनीतीरं नीरं शोरोपमं परं॥ ३१॥ तब लातो महादेवो नारदश्च महामुनिः । समाचान्तः शुचिस्तत्र धृत्वा धोतेच वाससी ॥ ३२ ॥ कृष्णमन्तं ददौ तस्मै नारटाय महेश्वरः । परं कल्पतरुवरं सर्वसिद्धिप्रदं शुक ॥ ३३ ॥ लक्ष्मीर्मायाकामवो डन्तं कृष्णपदं ततः । जगत्पतग्रियान्तप्त मन्त्ररानं प्रकीर्तितं ॥ ३४ ॥ मन्त्रं गृहीत्वा स मुनिः शियं हात्वा प्रदक्षिणं । सप्त वारान् नमस्कृत्य खात्मानं दक्षिणां ददौ ॥ ३५ ॥ - • वेपणावय।

·नारदपञ्चरात्र ६६ तत्पादपद्म विक्रीतमाजन्म "मस्तक परं। मुनिना भक्तियुक्तेन स्वर्गमन्दाकिनीतटे ॥ ३६ ॥ एतस्मिन्नन्तरे वत्स पुष्पवृष्टिर्बभूव ह । नारदोपरि तवैव सुश्राव दुन्दुभिं मुनिः॥३७॥ नन ब्रह्मणः पच्चो ब्रह्मलोके निरामये। ब्रह्मा जगाम तचैव सुप्रसन्नश्च सम्मितः ॥ ३८ ॥ पचं शुभाशिषं कृत्वा तुष्टाव चन्द्रशेखरं। शम्भुथ पूजयामास ब्रह्माणमतिथिं तथा ॥ शम्भुं शुभाशियं कृत्वा ब्रह्मलोकं ययौ विधिः ॥ ३८ ॥ रति श्रीनारदपञ्चरात्रे शामामृतसारे प्रथमेकरात्रे नारदोपदेशयहर नाम नवमोऽध्यायः ॥ दशमोऽध्यायः .. थीशुक उवाच। नारदो हि महाज्ञानी देवपिब्रह्मणः मतः । सर्ववेटविदां श्रेष्ठो गरिष्ठश्च वरिपकः॥१॥ कथं स नोपदिष्टय ज्ञानहीनो महामनिः । गतन्मां वोधय विभो सन्देहभन्ननं कुरु ॥ २ ॥ , है साम TH गरिहाना 1 T ·दशमोऽध्यायः प्रीयास उवाच । मारदो ब्रह्मणः पुत्रः पराकल्पे बभूव सः । *सर्बज्ञानं ददौ तस्मै विधाता जगतामपि ॥ ३॥ वेदांश्च पाठयामास वेदाङ्गानपि सुव्रत सिइविद्यां शिल्पविद्यां योगशास्त्रं पुराणकं ॥ ४ ॥ भगवानेकदा पुत्रं कथयामास संसदि । हृष्टिं कुरु महाभाग कृत्वा दारपरिग्रहं ॥ ५ ॥ ब्रह्मणश्च वचः श्रुत्वा कोपरकास्सलोचनः । उवाच पितरं कीपात् परं कृष्णपरायणः ॥ ६॥ श्रीनारद उवाच । सबैपामपि वन्द्यानां पिता चैव महागुरुः जानदातः परो वन्द्यो न भूतो न भविष्यति ॥ ७ ॥ स्तनदाची गर्भधाची खेहकी सदाम्बिका। जन्मदातान्नदाता स्यात् स्नेहकर्ता पिता सदा ॥८॥ न घमौ तौ च पितरौ पुत्रस्य कर्म खण्डित। करोति सङ्गुरुः शिष्यकर्ममूलनिकृन्तनं ॥ ६ ॥ गुरुश्च ज्ञानोगिरणात् जानं स्यान्मन्त्रतन्त्रयोः। तत्तन्त्र स च मन्तश्च कृष्णभक्तिर्यतो भवेत् ॥ १०॥ श्रीकृष्णविमुखो भूत्वा विषये यस्य मानसं । विषम त्यसतं त्यला स च मूढो नराधमः ॥ ११ ॥ ॥ सर्व

·६
नारदपच्चरात्र।
स गुरुः स पिता वन्यः सा माता स पतिः
सुतः।
यो ददाति हरीभक्तिं कर्ममूलनिकन्तनीं ॥ १२ ॥
श्रीकृष्णभजनं तात सर्वमङ्गलमङ्गलं ।
कर्मोपभोगरोगाणामोपं, तन्निकृन्तनं ॥ १३ ॥
अहो जगद्विधातुश्च धर्मशास्तुरियं मतिः ।
स्वयं मायामोहितश्च परं अष्टं करोति च ॥ १४ ॥
विष्णुस्त्वां मोहितं कृत्वा युयोज स्रष्टुमीश्वरः ।
न ददौ स्वात्मभन्निं तां खदास्यं चातिदुर्लभं ॥ १५ ॥
माता ददाति पुवाय मोदकं दुन्निवारकं ।
स च वालो न जानाति कथं भूतञ्च मोदकं ॥ १६ ॥
बालकं वचनं कृत्वा मिष्टं द्रव्यं प्रदाय सः।
पिता प्रयाति कार्याथं विष्णुना मोहितस्तथा ॥ १७ ॥
संसारकूपपतितो विष्णुना प्रेरितो भवान् ।
न यक पतनं तच तदुहारमभीप्सितं ॥ १८ ॥
'ज्ञानी गुरुश्च वलवान् भवाम्ये शिष्यमुद्धरेत्
गमः सयमसिद्धश्च दुर्वलः कथमुद्धरेत् ॥ १६ ॥
गरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथप्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥ २० ॥
स गुरुः परमो चैरी यो ददाति ह्यसन्मति।
तं नमस्कृत्य सत्शिष्यः प्रयाति जानदं गुरूं ॥२१॥
संसारविषयोन्मत्तो गुरुरातः स्वकर्मणि ।
दुर्बलो दुई भारं ददाति जनकाय च ॥ २२ ॥

·दशमोऽध्यायः । नारदस्थ वचः श्रुत्वा मुहः पुत्रमवाच सः । कल्पितः तमसा धाता कोयरताखलोचनः ॥ २३ ॥ वक्षोवाच जानन्ते भवतु भ्रष्टं स्त्रीजितो भव पामर । सर्वजातिषु गन्धर्वः कामी सोऽपि भवान् भव ॥ २४ ॥ पञ्चाशत्कामिनीनाञ्च स्वयं भर्ता भवाचिरात् । तातां वशश्च सततं स्त्रीणां क्रीडामगो यथा ॥ २५ ॥ - शृङ्गारशूरो भव रे शश्वत्सस्थिरयौवनः। तासां नित्यंयौवनानां सन्दरीणां प्रियो भव ॥२६॥ कामबांध्यो भव चिरं दिव्यवसहसक । निर्जने निर्जन रम्ये वने क्रीडां करिप्पसि ॥ २७ ॥ ततो वर्षसहस्त्रान्ते मया शप्तः खकर्मणां । विप्रदायान्तु शूद्रायां जनिष्यसि न संशयः ॥ २८॥ ततो वैष्णवमंसर्गात् विष्णोरुछिटभोजनात् । विष्णुमन्तप्रसादेन विष्णुमायाविमोहितः ॥ २६ ॥ तातस्य वचनं श्रुत्वा चुकीप नारदो मुनिः । शशाप पितरं शीघ्रं दारुणञ्च यथोचितं ॥ ३० ॥ अपूज्यो भव दुष्ट त्वं त्वन्मन्तोपासकः कुतः । अगम्यागमनेच्छा ते भविष्यति न संशयः ॥ ३१ ॥ नारदय तु शापेन सोऽपूज्यो जगतां विधिः दृष्ट्वा स्वकन्यारूंपञ्च पश्चाद्धावितवान् पुरा ॥ 'नाको भविता पुनरिति । . 4 नजे ·७० नारदपञ्चरात्र पुनः स्वदेहं तत्याज भर्सितः सनकादिभिः । लजितः कामयुक्तश्च पुनर्ब्रह्मा बभूव सः ॥ ३३ ॥ नारदस्तु नमस्कृत्य पितरं कमलोग। विप्रदेहं परित्यज्य गन्धर्वश्च बभूव सः ॥ ३४ ॥ नवयौवनकालेन बलवान् मदनोडतः । जहार कन्याः पञ्चशत् बलाच्चित्ररथस्य त॥ ३५ ॥ गान्धवेण विवाहेन ता उवाह च निर्जने। मी प्रापश्च ताः कन्या दृष्ट्वा सुन्दरमीश्वरं ॥ ३६ ॥ विसस्मरश्च पितरं मातरं भ्रातरं तथा। रेमिरे तेन साईञ्च कामुक्यः कामुकेन च ॥ ३७ ॥ कन्दर कन्दरे रम्ये रम्ये सुन्दरमन्दिरे । शैले शैले सुरहसि कानने कामने तथा ॥ ३८ ॥ पप्पोद्याने तरूद्याने नद्या नद्यां नदे नदे। सर श्रेष्ठे सर.श्रेष्ठे वरे चन्द्रसरोवरे ॥३६॥ 'सुरेशस्यापि निकटे सुभद्रस्य तटे तटे। - अगम्ये च महाघोरे गन्धमादनगहरे ॥ ४० ॥ पारिजाततरूणाञ्च पुष्पितानां मनोहरे। तदन्तरे सुन्दरे चामोदिते पुप्पवायुना ॥ ४१ ॥ मलये निलये रम्ये सुगन्धे चन्दनान्विते । चन्दनोज्ञितसर्बाङ्गश्चन्दनानेन कामिना ॥ ४२ ॥ रम्य चम्पकशय्यास चन्दनाक्तासु सस्मिताः । दिवानिशं न जानन्ति कामिना मम्मितेन च ॥ ४३ ॥ ॥

·दामोऽध्यायः । ७१ . . विस्यन्दके शूरसेने नन्दने पृष्यभद्रके। स्वाहावने कान्यके च रम्यके पारिभद्रके ॥ ४४ ॥ "सुरन्यके गन्धके च सुरन्ध्र पण्डकेपि च । कालचरे पश्चरे च काञ्चीकाञ्चनकानने ॥ ४५ ॥ मधुमाधवमासे च मधुर मधुकानने। वने कल्पतरूणाञ्च विखकारुकृतस्थले ॥ ४६॥ रत्नाकराणां निकरे सुन्दरे सुन्दरान्तरे। सुवेले च सुपार्श्वे च प्रवालाङ्गुरकानने ॥ ४७ ॥ मन्दारे मन्दिरे पूरे गान्धारेच युगन्धरे। वने केलिकदम्बानां केतकीनां मनोहरे ॥४॥ माधवीमालतीनाञ्च यूथिकानां वने वने। चम्पकानां पलाशानां कुन्दानां विपिने तथा ॥ ४६॥ नागेश्वरलवङ्गानामन्तर ललितालये। कुमुदानां पङ्कजाना पहिले कोमलस्थले ॥ ५० ॥ 'स्थलपद्मप्रकाशे च भूमिचम्पककानने । लागलीनां रसालानां पनसानां सुखप्रदे॥५१॥ कदलीवदरीणाच्च श्रीफलानाञ्च श्रीयुते। जम्बीराणाञ्च जम्बूनां करजानां तथैव च ॥ ५२ ॥ कृत्वा विहारं ताभिश्च गन्धर्वश्थोपवईणः । दिव्यं वर्षसहस्रञ्च खाश्रमं पुनराययौ ॥ ५३॥ 'सुवसने .. गन्धके च सुरमेच M. T. 'दक्षपधप्रकाशान्त RT.I ·नारदपश्चरात्र। : श्रुत्वा विधातराह्वानं पुष्करच ययौ पुनः। ददर्श तत्र ब्रह्माणं रत्नसिंहासनस्थितं ॥५४॥ देवेन्द्रशापि सिद्धेन्द्रमुनीन्द्रैः सनकादिभिः । समातं सभायाच रोगन्धर्वकिन्नरैः ॥ ५५ ॥ मुशोभितं यथा चन्द्रं गगणे भगनैः सह । प्रणनाम सभामध्ये ताभिः साई जगद्दिधिं ॥ ५६ ॥ महेशच गणेशच धनेशं शेपमीवरं। धर्म धन्वन्तरि स्कन्दं सूर्यासोमहुताशनं ॥ ५७ ॥ उपेन्द्रेन्द्र विश्वकारं वरुणं पयनं सारं । यममष्टी वसूम रुद्रान जयन्तं नलकृवरं ॥ ५८ ॥ सर्वान् देवान् नमस्कृत्व ननाम मुनिपङ्गवं । अगस्त्यन्न पुस्लम्वच पन्नहष प्रचेतमं ॥ ५६ ॥ सर्वश्रेष्ठं वशिष्ठन दवाञ्च कमं तथा । सनकच मनन्दन तृतीया सनातनं.॥ मनकमा योगीशं जानिनाच गुरोर्गुनं घोटुं पञ्चशिगह भगुमगिरम तथा ॥ ११ ॥ प्रामुरिं कपिलं कौत्स का नारायणं ना। मरीचि कग्य कगवं व्यामं दुमिमं कविं ॥ ६२ ॥ हम्पतित्र च्ययनं मार्कण्डेयच ग्नोमशं । वाल्मीकि परगरामश्च मम्बश्व विभागडक।६३ -- ·दशमोऽध्याय. देवलच वामदेवमृष्यशङ्ख पराशरं। एतान् सर्वान् नमस्कृत्य तस्थौ स पुरतो विधेः ॥ ६४ ॥ तुष्टाव सर्वान् देवांश्च मनीन्द्रांश्च तथैव च । तमवाच सभामध्ये विधाता जगतामपि । सस्मितः सुप्रसन्नश्च गन्धर्वमुपवईणं ॥ ६५ ॥ ब्रह्मोवाच । श्रीकृपारससंगीतं वीणाध्वनिसमन्वितं । कुरु वत्साधनाचैव शृण्वन्तु मुनयःसुराः ॥ ६६ ॥ गोपीनां वस्त्रहरणं परं रासमहत्सोवं। ताभिः साई जलक्रीडां हररुत्कीर्तनं कुरु ॥ ६७ ॥ कृष्णसंकीर्तनं तूर्णं पुनाति श्रुतिमात्रतः । श्रोतारच प्रवकार पुरुषैः सप्तभिः सह ॥ ६ ॥ यधैव प्रभवेइत्स तन्नामगुणकीर्तनं । तत्र सर्वाणि तीर्थानि पुग्यानि मगलानि च ॥ ६८ ॥ तत्कीर्तनवनिं श्रुत्वा सर्वाणि पातकानि च । दूरादेव पलायन्ने वैनत्यमिवोरगाः ॥ ७० ॥ तदिनं सफलं धन्यं यशस्यं सर्वमङ्गलं । श्रीकृष्णकीर्तनं यत्र तत्रैव नायुयो व्ययः ॥ ७१ ॥ संकीर्तनवनिं श्रुत्वा ये च नृत्यन्ति वैष्णवाः । तेषां पादरजःस्पात सद्यः पूता वसुन्धरा । ७२ ॥ दिनादित T.M .

·नारदपथरात्र तत्कीर्तनं भवेद्यत्र कृष्णस्य परमात्मनः। स्थानं तच्च भवेत्तीर्थ मृतानां तन मुक्तिदं ॥ ७३ ॥ नाष पापानि तिष्ठन्ति पुण्यानि सुस्थिराणि च । तपस्विनाच तिनां व्रतानां तपसां स्थलं ॥ ७४ ॥ चते पापिना देहे पापानि विविधानि च । महापापोपपापातिपापान्येव स्मृतानि च ॥ ७५ ॥ हन्ता यो विप्रभिक्षूणां यतीनां ब्रह्मचारिणां । स्त्रोणाच्च वैष्णवानाञ्च स महापातकी स्मृतः ॥ ७६ ॥ भ्रूणप्रश्चापि गोघ्रश्च शूद्रनय कृतघ्रकः । विश्वासघाती विड्भोजी स एव युपपातकी । ७७ ॥ अगम्यागामिनी ये च सरविनवहारिणः । अतिपातकिनचैते वेदविद्भिः प्रकीर्तिताः ॥ ७८ ॥ कृष्णसंकीर्तनध्यानात्तन्मन्त्रग्रहणादही। मुच्यन्ते पातकैस्सैस्ते पापिनस्त्रिविधाः स्मृताः ॥ ७९ ॥ तपोयनकृती पृतस्तीर्थ स्वातव्रती तथा। भिक्षुर्यती ब्रह्मचारी वाणप्रस्थश्च तापसः ॥ ८० ॥ पविनः परमी वह्निः सुपवित्र जलं तथा। एते सब्ब वैष्णवानां कलां नाईन्ति पोडशीं ॥८१॥ विष्णपाटोदवोच्छिष्टं भुञ्जते ये च नित्यशः । पश्यन्ति च शिलाचक्र पूजां कुर्वन्ति नित्यशः ॥ ८ ॥ 10 तीर्घमायो ।

·दशमोऽध्याय । ७५ जीवन्मुक्ताश्च ते धन्या हरिदासाश्च भारते। पदे पदेऽश्वमेधस्य प्राप्नुवन्ति फलं ध्रुवं ॥ ८३ ॥ नहि तेषां पराभूताः पुण्यवन्तो जगत्रये । तेषाञ्च पादरजसा तीर्थ पूतं तथा धरा ॥ ८४ ॥ तेषाञ्च दर्शनं स्पर्श याञ्छन्ति मुनयः सुराः । पुरुषाणां सहसच्च पृतं तज्जन्ममारतः ॥ ८५ ॥ इत्युक्त्वा जगतां धाता तब तूष्णीं वभुव सः। आश्चर्य नेनिरे श्रुत्वा देवाश्च सुनयस्तथा ॥ ८६ ॥ एतस्मिन्नन्तरे तत्र विद्याधर्म्यः समागताः। गन्धर्बाश्चापि विविधा "लवतः विन्दरा जगः ॥८७॥ रमोर्वशी घृताची च लेनका च तिलोत्तमा। मधामसी पूर्णचित्ती मोहनी कलिका तथा । ८८॥ चम्पावती चन्द्रमुखी पद्मा पद्ममुखीति च । एताश्चान्याश्च "वाय श्वश्वत्सुस्थिरयौवनाः ॥ ८ ॥ वहन्नितम्बश्रोणीकास्तनभारः समानताः । ईपद्धास्याः प्रसन्नास्याः कामाथि समाययुः ॥ ६ ॥ "वेदना भूर्तिमन्तश्च वेदाश्चत्वार एव च । ब्राह्मणा भिक्षवः सिद्धा यतयो ब्रह्मचारिणः ॥ ११ ॥ समाययुस्तथा मन्दा देवज्ञाः सुतिपाठकाः। लक्ष्मी सरस्वती दुर्गा सावित्री रोहिणी रतिः ॥ १२ ॥ नकार मटोताता है यहव TV "वेदाङ्गा रति Ku ·नारदपश्चरात्रा - तुलसी पृथिवी गगा खाहा च यमुना तथा । वारुणी मनसेन्द्राणी ताः सर्बा देवयोषितः ॥ १३ ॥ मुनिपत्ताश्च गन्धयों हर्षयुक्ताः समाययुः । अहो महोत्सवं द्रष्टुं परमानन्दमानसाः ॥ विचित्राश्च ब्रह्मसभां पुष्करं तीर्थमाययुः ॥ ६४ ॥ इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे प्रथमैकरात्र महोत्मवारम्भो नाम दशमोऽध्यार। १०॥ एकादशोऽध्याय । .. श्रीव्यास उवाच॥ श्रथ गन्धर्वराजस्त भगवानाज्ञया विधेः । सङ्गीतञ्च जगौ तन कृष्णरासमहोत्सवं ॥ १ ॥ 'सुषमं तालमानञ्च सतानं मधुरं श्रुतं । वीणामृदङ्गमुरुजयुक्तं ध्वनिसमन्वितं ॥ २ ॥ रागिणीयुक्तरागेण समयोकेन मन्दर। माधुयं मुर्छनायुक्तं मनसो हर्पकारणं ॥ ३ ॥. विचित्र नृत्यरुचिरं रूपवेशमनुत्तमं । लोकानुरागवीजच नाट्योपयुक्तहस्तकं ॥ ४ ॥ 'श्रुतानी !

·एकादशोऽध्यायः दृष्ट्वा श्रुत्वा सुराः सञ्चै मनयः सर्चयोषितः । मुच्छों प्रापुश्च सहसा चेतनाच पुनः पुनः ॥ ५ ॥ गोपीनां वस्त्रहरणं गोपीगणविलापनं । ताभ्यो वस्त्र प्रदानञ्च सम्मानं वरदानकं ॥ ६ ॥ कात्यायनीव्रतश्चापि विप्रदारानभोजनं । महेन्द्रदर्पपूजादिभञ्जनं शैलपूजनं ॥ ७ ॥ पुनश्च शुश्रुवुः सर्वे श्रीहन्दरवनवर्णनं । सम्मापुश्च पुनर्मूच्छा नः प्रापुश्च चेतनां ॥८॥ तस्मै ददी पुरो ब्रह्मा वहिशुद्धांगुकं परं । परं शुभाशीर्वचनं यत्तन्मालसवाञ्छितं ॥ ६ ॥ अमूल्यरत्ननिर्माणं चारुकुण्डलयुग्मकं । मणीन्द्रसारमुकुटं परं रत्नागुरोयकं ॥ १० ॥ सुगन्धि चन्दनं पुष्पं स्वपादरेणुमोसितं। अमूल्यरत्न तिलक रत्नभूषणमुचलं ॥ ११ ॥ प्रत्येक वस्तु रुचिरं तद्योपिनाथ संददौ। विश्वकर्मा च निर्माणमणिं भूषणमुत्तमं ॥ १२ ॥ प्रत्येकं शहसिन्दूरं कस्तरीयुक्तचन्दनं । सकर्पूरञ्च ताम्बुलं रत्नेन्द्रसारदर्पणं ॥ १३ ॥ मणिनिर्माणमजीरं खेतचामरशोभनं । मनोयायि रथ दिव्यं ईश्वरे छाविनिर्मितं ॥ १४ ॥ . रश्रित सक्षति ·ot नारदपञ्चरात्रं मुक्तामाणिक हीरेन्द्रमणीन्द्रश्च परिष्कृतं । सद्रत्नमालाजालैश्च खेतचामरदर्पणः ॥ १५ ॥ सुशोभितञ्च परितो लक्षैः सन्दरमन्दिरः। मणिमाणिक्य हीरायं सद्रनकलसोज्वलं ॥१६॥ सहखचक्रसंसक्तं योजनायतसम्मितं । धनुर्लक्षोच्छितञ्चैव सहसाश्वेन योजितं ॥ १७ ॥ एतदेव ददौ ब्रह्मा प्रहृष्टस्तु एव च । शम्भुखष्टो ददौ हृष्टो हरिभकिञ्च निश्चला ॥ १८ ॥ जानमाध्यात्मिकञ्चैव योगज्ञानं सुदुर्लभं । नानाजनास्पतिज्ञानं नै पुण्यं सर्वसिद्धिप ॥ १९ ॥ हरेचर्चाविधानञ्च स्तवनं पूजनं तथा। माणिक्यहीराहारञ्च रत्नल क्षं सुदुर्लभं ॥ २० ॥ नागहारं ददौ शेपो नागेन्द्रमौलिमण्डनं । नागकन्याशतञ्चैव वरभूपणभूपितं ॥ २१ ॥ मागेभ्यश्चाभयं नित्यं हिंसजन्तभ्य एव च । पालयगतिज्ञानं सबलोकविलोकनं ॥२२॥ निर्विघ्नत्वं ददौ तस्मै विघ्रराजश्व संसदि । सुदुर्लभं पादपमयुग्मरेणुमभीप्सितं ॥ २३ ॥ अमूस्थञ्च निरुपमं ग्रीष्ममूर्यप्रभोपमं । मणिराजं सदीपञ्च त्रिषु लोकेषु दुर्लभं ॥ २४ ॥ निर्मा . नागालयति R.

·एकादशोऽध्यायः । ७२ सर्वत्र विजयश्चैव वाञ्छितं निर्मलं यशः । सङ्गीतविद्याविज्ञानं तन्नैपुण्यं मनोरमं ॥ २५ ॥ लक्षवर्ण धनेशश्च दासानाञ्च शतं शतं । धर्मकीर्तिमयीं माला 'स्कन्दो धैयं ददौ तथा ॥ २६ ॥ विषजीर्णायहरणं ददौ धन्वन्तरिमर्नु । सूर्यः स्थमन्तकमणिं स्वर्णभाराष्टकप्रसू॥२७॥ चन्द्रः श्वेताश्वरत्नच ह्यमूल्यमुत्तमं ददौ। वह्निशुद्धांशुकयुगं ददौ वहिश्च संसदि ॥ २८ ॥ उपेन्द्रो रत्नकोटिञ्च तदेवेन्द्रो ददौ पुरा। वीणाशिल्पं विश्वकर्मा वरुणश्च मणिसजं ॥ २८ ॥ स्मरः शृङ्गारनैपुण्यं वीर्य्यस्तम्भनमेव च । कामसन्दीपनं ज्ञानं कामिनीप्रेममूर्छनं ॥ ३० ॥ कामिनीवशगं शिल्पं रतितत्त्वं ददौ तथा । पापदाहनमन्त्रञ्च रत्नछत्र समीरणः ॥ ३१ ॥ यमश्च धर्मतन्त्वञ्च नरकचाणकारणं । वत्सवश्य वरन् दिव्यान् रुद्रस्तेभ्योऽभयं ददौ ॥ ३२ ॥ मधुपाचं सुधापाचं जयन्तो नलकूबरः । शुक्लपुष्पं शुक्लधान्यं पादरेणुमभीप्सिते ॥ ३३ ॥ मनोमिराम मुनयो ददौ तस्मे शुभाशियं । लक्ष्मीश्च परमैश्वर्यं भारती हारमुत्तमं ॥ ३४ ॥ . स्कन्दः शौमिति । रनM ·० नारदपवरात्र रत्नमालां ददी दुर्गा सर्वचाभयमीमितं । तत्पत्नीभ्यश्च रत्नानि सिन्दूराभरणानि च ॥ ३५ ॥ क्रीडापद्मं रोहिणी च रतिः सद्रत्नदपर्ण । तुलसी चातुल माल्यं दिव्यं वसु वसुन्धरा ॥ ६ ॥ गङ्गा च विपुलं पण्यं स्वाहा सद्रनपासकं । यमुना जलजं पद्ममम्लानं सार्वकालिकं ॥ ३७॥ वारुणीं वारुणी तुटा रत्नपाचं शची ददौ। मनसा प्रददौ तस्मै नागानां मौलिमण्डनं। ३८॥ गन्धाश्चापि तत्पत्नरः स्खशिल्पं प्रददुस्तथा । परमानन्दयुक्ताश्च मुनिपत्नरः शुभाशिष ॥ ३८ ॥ प्रति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानाम तसारे प्रथमेकरात्र महोत्सवदर्शन नाम एकादशोऽध्याय ॥ ११ ॥ हादशोऽध्यायः। गुक उवाच महोत्सवे मुनिष्यन्ने दानस्योत्तरकालतः । किं बभूव रहस्यञ्च तन्मां व्याख्यातुमईसि ॥१॥ श्रीव्यास उवाच । मंप्राप्य दानं देवानां गन्धर्वश्चोपवईयाः । तेपाञ्च पुरतो भक्त्या 'विदयामास वै तदा ॥ २ ॥ विदायच धकार स इति PR 1 ·द्वादशोऽध्यायः १ 1 श्रुत्वा तइचनं ब्रह्मा तमुवाच च संसदि । शम्भुनाच समालोच्य विधाता जगतामयि ॥ ब्रह्मोवाच । मथुरागमनचैव कृष्णस्य परमात्मनः । विलापं गोपगोपीनां श्रावयाम्मांश्च साम्प्रतं ॥४॥ महोत्सवं कुरु पुनः शृण्वन्तु मुनयः सुराः । गायन्तु ताश्च संगीतं सत्यस्व मरसां गणाः ॥ ५ ॥ ह्मणश्च वचः श्रुत्वा नन्तश्चाप्सरोगणाः। चकुस्ताः सरसं गीतं विद्याधर्यश्च मंसदि ॥ ६ ॥ मायिनाञ्चव प्रवरो गन्धर्वश्चोपवहणः । जगौ “सन्धानभावेन मथुरागमनं हरेः ॥ ७ ॥ विलायं 5गोकुलस्थानां श्रुत्ला विप्राः सुरादयः । मूची प्रापुश्च रुरुदुर्दनि पुनः पनः ॥ ८॥ गोपीनां विरहालापेर्मुर्छितश्चोपवर्हणः । विखरेण वितानात्तु तालभङ्गो बभूव ह ॥ ६ ॥ तत्तालभद्रं विज्ञाय देवाश्च मुनयस्तथा। चुकुपुः सहसा सर्वे निर्गतासन्मुखानयः ॥ १० ॥ तदृष्ट्वा सहसा भीतो गन्धर्वश्चोपवईणः । समार कृष्णं स्वाभीष्टं परमात्मानमीश्वरं ॥ ११ ॥ मपाच समालोक्य यागनर । मन्धानताले नेति । । বাহানায়নি । गोपगोपोनामिति । . ज्ञानमिति ।

·नारदपवरात्र
ददर्श स्मतिमात्रेण तत्तेजो नभसि स्थितं ।
स्तम्भिता देवताः सर्वाश्चिच पत्तलिका यथा ॥ १२ ॥
स्तम्भिता वहूयः
सबै
मुनयश्च विजृम्भिताः।
हरिस्मतिश्चाभयदा शुभदा विघ्ननाशिनी ॥ १३ ॥
ददृशुर्दैवताः सर्वा मुनयश्चापि योपितः ।
गन्धर्वाश्च तथैवान्ये तेजो दृश्यं मुखप्रदं ॥ १४ ॥
परं कुटिकाकार कोटीन्दकिरणप्रभं।
योजनायतविस्तीणें मुस्निग्धं सुमनोहरं॥ १५ ॥
तत्तेजोऽभ्यन्तरे सर्च ददृशूरथमुत्तमं ।
गव्यूतिमान विस्तीर्ण धनुष्फोटिसमुच्छ्रितं ॥ १६ ॥
खेताश्वानाच चकाणां सहस्रेण समारतं ।
अमूल्यरत्नरचितमीश्वरेच्छाविनिर्मितं ॥ १७ ॥
नानाचित्रविचिचाव्यं मनोयायि मनोहरं ।
मक्तामाणिक्यपरमहीराहारैर्विराजितं ॥ १८ ॥
रत्नदर्पणलबैश्च विलक्षः श्वेतचामरैः ।
वहिशुद्धांशुकानाञ्च विलक्षैः परिशोभितं ॥ १६ ॥
घिकोटिभिश्च ज्वलितं क्रीडासुन्दरमन्दिरैः ।
पारिजातप्रसूनानां मन्दाराणां मनोहरैः ॥ २० ॥
मालाजालै स्त्रिलक्षश्च मालतीनाञ्च मण्डितं ।
एवम्भूतं रथं दृष्ट्वा ददृशुरले तदन्तरे ॥ २१॥
मध्यकोष्ठाभ्यन्तरे च किशोरं श्याममन्दरं ।
वह्निमुद्धांगुकेनैव पीतवर्णेन शोभितं ॥२२॥

·दादशोऽध्यायः ३ रत्नकेयूरवलयरत्नमञ्जीररञ्जितं । रत्नकुण्डलयुग्मेन गण्डस्थल समुज्ज्वलं ॥ २३ ॥ ईषड्दास्यप्रसन्नासं नित्योपास्यं सरासुरैः चन्दनोक्षितसर्बाङ्गं मालतीमाल्यमण्डितं ॥ २४ ॥ मणिना कौस्तुभेन्द्रेण गण्डस्थलविभूषितं । परं प्रधानं परमं परमात्मानमीश्वरं ॥ २५ ॥ स्वतं ब्रह्मेशशेपैश्च राधावक्षःस्थलस्थितं । वेदानिर्वचनीयञ्च स्वेच्छामयमनीखरं ॥ २६ ॥ नित्यं सत्यं निर्गुणश्च ज्योतीरूपं सनातनं । प्रकृतेः परमीशानं भक्तानुग्रहकातरं ॥ २७ ॥ कोटिकन्दर्पलावण्यलीलाधाममनोहरं । मयूरपुच्छचूडच वरं वंशीधरं परं ॥२८॥ दृष्ट्वा तमद्भुतं रूपं तुष्टाव कमलोद्भवः । गणेशः शेषः शम्भुश्च तदन्ये मुनयः सुगः ॥ २६ ॥ अमोबाप। परं ब्रह्म परं धाम परमात्मानमीवर। वन्दे वन्दान सर्वेषां सर्वकारणकारगां ॥ ३० ॥ सर्वश्वरं सर्वरूपं सायं सङ्गिरीडितं । वेढावेद्यच विभिन दृष्टं 'म्बनगोचरे ॥ ३१ ॥ 'विभूषितमिति 'भिषित 'युतिगोचरे पनि ·८४ नारदपञ्चरात्र श्रीमहादेव उवाच । सिद्धस्वरूपं सिद्धाद्यं सिद्धवीजं सनातनं । प्रसिद्ध सिद्धिदं शान्तं सिद्धानाञ्च गुरोर्गुरुं ॥ ३२ ॥ वन्दे वन्दन महतां परात्परतरं विभु। स्वात्मारामं पूर्णकामं भक्तानुग्रहकातरं ॥ ३३ ॥ भक्तप्रियच्च भक्तशं स्वभक्तिदास्यदं पर। स्वपदप्रदमेकच्च दातारं सर्वसम्पदा ॥ ३४ ॥ ध्यनन्त उवाच। वक्राणाञ्च सहस्रेण किं वा स्तौमि "श्रुतिश्रुतं । कोटिभिः कोटिभिर्वतैः को वा स्तोतुं क्षमः प्रभो ॥३५॥ किमु स्तोप्यति शम्मुश्च पञ्चवकेण वाञ्छितं । कर्ता चतुर्णा वेदानां किं स्तोप्यति चतुर्मुखः ॥ ३६ ॥ पड्वको गजवक्रश्च देवाश्च मुनयोऽपि वा। वेदा वा किं वेदविदः स्तुवन्ति प्रकृतेः परं ॥ ३७॥ वेदानिर्वचनीयञ्च वेदा निर्वतमक्षमाः । वेदविजातवाक्यन विद्वांसः किं स्तुवन्ति तं ॥ ३८ ॥ श्रीगणेश उवाच । मग्वों वदति विष्णाय वधो वदति विष्णवे। नम इत्येवमर्थञ्च योरेव समं फलं ॥ ३९ ॥ यस्मै दत्तञ्च यज्ञानं जानदाता हरिः स्वयं । 13 "दादी रति T.

·दादशोऽध्यायः
८५
जानेन तेन स स्तौति भावग्राही जनार्दनः ॥ ४० ॥
एकवतोऽनेकवको मर्यो विद्वान् स्वकर्मणा ।
अधनी च धनी वापि सपत्री वाप्यपुत्रकः ॥४१॥
कर्मणां परमीशञ्च लोतुं को वाप्यनत्तमं ।
यथाशक्ति स्तुतिः पूजा वन्दनं स्मरणं हरेः ॥ ४२ ॥
संकीर्तनम्व भजनं जपनं वुड्यनुक्रमं ।
कुर्वन्ति सन्तोऽसन्तश्च संन्ततं परमात्मनः ॥ ४३३
कात्तिकेय उवाच ।
सर्वान्तरात्मा भगवान् ज्ञानञ्च सर्बजीदिनां ।
ज्ञानानुरूपं स्तवनं सन्तो नैवहसन्ति तं ॥ ४४ ॥
भवेषु त्रिविधो लोकोऽप्युत्तमो मध्यमोऽधमः ।
सर्वे स्वकर्मवशगा निषेकः केन वार्यते ॥ ४५ ॥
सबैखरञ्च संवोच्य सबों वदति मत्प्रभु।
मदीश्वरस्य समता सब्वेष किङ्करेप च ॥ ४६ ।
भजन्ति केचित् शुद्धान्तं परमात्मानमीखर।
केचित्तदंशमंशाशं प्राप्नुवन्ति क्रमेण तं ॥ ४७ ॥
धर्म उवाच।
अहं साक्षी च सर्वपां विधिना निर्मितः पुरा।
विधातच विधाता त्वं सर्वेश्वर नमोऽस्तु ने ॥४८
देवा ऊधुः।
यं स्तोतमसमर्थश्च सहस्रायः स्वयं विधिः ।
जानाधिदेवः
: शम्भुश्च तं स्तोतुं किं वयं क्षमः ॥ ४६ ॥

·१६ नारदपञ्चरात्र वेदा ऊचुः। किं जानीमो वयं के वाप्यनन्तेशस्य यो गणः। वयं वेदास्त्वमस्माकं कारणस्यापि कारकः ॥५० । मुनय ऊचुः॥ यदि वेदा न जानन्ति माहात्मा परमात्मनः । "न जानीमस्तव गुणं वेदानुसारिणो वयं ॥ ५१ ॥ सरसत्युकच : विद्याधिदेवताहच्च वेदा विद्याधिटेवकाः । वेदाधिदेवो धाता च तदीशं स्तौमि किं प्रभो ॥ ५२ ॥ पनोवाच । यत्पाटपमं पद्मशः शेषायान्ये मुरास्तथा । ध्यायन्ते मुनयो देवा ध्याये तं प्रकृतेः परं ॥ ५३ ॥ साविन्युवाच सावित्री वेदमाताहं वेदानां जनको विधिः । वामेव धत्ते धातारं नमामि त्रिगुणात् परं ॥ ५४ ॥ श्रीपाब्वत्युवाच । तव वासि राधाहं रामे रन्दावने वने । महालक्ष्मीच वैकुण्ठ पादपद्मार्चने रता ॥ ५५ ॥ ग्वेतहीपे मिन्धुकन्या वित्रणमामि भूतले । ब्राह्मलोके च मामाग्गी वेदमाता च भारती ५६ । PAN "मोगति.॥

·दादशोऽध्याय ८७ तवाज्ञया च देवानामाविर्भूता च तेजसि। निहत्य दैत्यान् देवारीन् दत्वा राज्यं सुराय च ॥ ५७ ॥ तत्पश्चाद्दक्षकन्याहमधुना पार्वती हरे तवाजया हरक्रोडे त्वङ्गता प्रतिजन्मनि । ५८ ॥ नारायणप्रिया शश्वत्तेन नारायणी श्रुतौ । विष्णोरहं पराशनिर्विष्णुमाया च वैष्णवी ॥ ५८ ॥ अनन्तकोटि ब्रह्माण्डं मया सम्मोहितं सदा । विदुषां रसनाग्रे च प्रत्यक्षं हि सरस्वती ॥ ६० ॥ महाविष्णोश्च माताहं विश्वानि यस्य लोमम् । रासेश्वरी च सर्बाद्या सर्वशक्तिस्वरूपिणी ।। ६१ ॥ तद्रासे धारणाद्राधा विइभिः परिकीर्तिता! परमानन्दपादाजं वन्दे सानन्दपूर्वकं ॥ ६॥ यत्मादपद्मं ध्यायन्ते परमानन्दकारणं । पाप्रपद्मेशशेषाद्या मुनयो मनवः सुराः ॥ ६३ ॥ योगिनः सन्ततं सन्तः सिद्धाश्च वैष्णवास्तथा। अनुग्रहं कुरु विभो वुद्धिशतिरह तव ॥ ६४ ॥ इति सर्व कृतं स्तोत्रं यः पठेत् सयतः शुचिः । इहैव च सुखं भुक्क यात्यन्ते श्रीहरः पदं ॥ ६५ ॥ निवृत्तेषु च देवेषु देवीपु मुनिपुगवे । उपवईणगन्धर्वः स्तुति कत्तुं समुद्यतः ॥६६॥ 11 धारणादित्यस्य म्याने राधनादिति सम्भवितुमहति ।

·Ե Ե नारदपश्चरराष. गन्धर्व उवाच । वन्दे नवघनश्याम पीतकोषेयवासस । सानन्दं सुन्दरं शुद्धं श्रीकृषा प्रकृतेः परं । ६७ ॥ राधेशं राधिकाप्राणवल्लभं वल्लवीसुतं । राधासेवितपादाजं राधावक्षःस्थलस्थितं ॥ ६८॥ राधानुगं राधिकेष्टं राधापहृतमानसं । राधाधारं भवाधारं सर्वाधारं नमामि तं ॥ ६६ ॥ राधाहृत्पद्ममध्ये च वसन्तं सन्ततं शुभं । राधासहचरं शश्वत् राधाज्ञापरिपालकं ॥ ७० ॥ ध्यायन्ते योगिनो योगात् सिद्धाः सिद्धेश्वराश्च यं । तं ध्याये सततं शुद्ध भगवन्तं सतातनं ॥ ७१ ॥ सेवन्ते सन्ततं सन्तो ब्रह्मेशशेपसंनकाः । 13मेवन्ते निर्गणं व्रह्म भगवन्तं सनातनं। ७२ ॥ निर्लिप्तञ्च निरोच्च परमात्मानमीश्वर। नित्यं सत्यञ्च "परमं भगवन्तं सनातनं ॥ ७३ ॥ यं सृष्टेरादिभूतञ्च सर्यवीज पगत्परं । योगिनस्तं प्रपद्यन्ते भगवन्तं सनातन । ७४ । वीज नानावताराणां सर्वकारगाकारण । वेदावेद्यं वेटवी वेटकारग कारगां । ७५ ॥ योगिनस्तं प्रपद्यन्ते भगवन्तं मनातनं । समेत . maunitwa " . .

·प्रयोदशोऽध्याया। एए इत्येवमुक्त्वा गन्धर्वः पपात धरणीतले । ७६ ॥ ननाम दण्डवमौ देवदेवं परात्परं । इति तेन कृतं स्तोत्रं यः पठेत् प्रयतः शुचिः ॥ ७७ ॥ इईव जीवन्तश्च परे याति पराङ्गति। हरिभक्ति हरेस्यं गोलीके च निरामयः ॥ पार्षदप्रवरत्वञ्च लभते नात्र संशयः ॥ ७८ ॥ इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे प्रथमैकरा गन्धर्वततस्तोत्र नाम द्वादशोऽध्यायः ॥ १२॥ प्रयोदशोऽध्याया। श्रीशुक्र उवाच । स्तोचान्तरे च काले च किं रहस्यं बभूव ह। तन्मे कथय भद्रन्ते भगवन् भगवद्दचः ॥१॥ श्रीयास उवाच । स्तोचान्तरेच काले च गन्धर्वश्चोपवईणः । उवाच ब्रह्मसदसि भगवन्तं सनातनं ॥२॥ सर्देवैरहं शप्तश्चाधुना देवहेतुना। देवानामनिपुनश्च प्रदीप्तश्च सुमेरुवत् ॥३॥ अधुना च त्वयि गते भस्मसान्मां करिष्यति । अतो रक्ष जगन्नाथ मां समुद्दामईसि ॥ ४ ॥ त्वदंशूकरेणैव धरोहारः कृतः युरा।

·२०
नारदपञ्चरात्र।
हिरण्याख्यं महात्वं निहत्य चावलीलया ॥ ५ ॥
पाझपद्मार्चितपदे पद्मे ते शरणागतं ।
मामनाथं भयाक्रान्तं रक्ष रक्ष सुरानलात् ॥ ६ ॥
गन्धर्वस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य जगदीश्वरः ।
उवाच श्वक्षया वाचा ब्रह्मेशो ब्रह्मससदि॥ ७॥
श्रीभगवानुवाच ।
गन्धर्वराज प्रवर स्थिरो भव भयं त्यज ।
शुभाश्रयस्य भक्तस्य भयं किन्ते मयि स्थिते ॥८॥
सर्वेशोऽपि भयं नास्ति मङ्गक्तानामकर्मणां ।
जन्ममृत्युजराव्याधिभयं तेषां न विद्यते ॥ ६ ॥
मन्मन्त्रोपासकश्चैव स्वतन्त्रोनित्यविग्रहः ।
पुनर्न विद्यते जन्म मन्त्रग्रहणमानतः ॥ १० ॥
नास्ति कालाइयं तस्य न निषेकादिधेरपि।
मन्त्रग्रहणमात्रेण मुच्यते सर्वकर्मणः ॥ ११ ॥
मन्मन्त्रो हिटत्पापं कोटिजन्मकृतञ्च यत् ।
मुदीप्तो ध्यन्नदग्निश्च तृणपुलं दद्देद्यथा ॥ १२ ॥
मन्मन्त्रग्रहणाद्योगान्मन्बामग्रहणस्य वा।
तेषां पापानि वेपन्ते कोटिजन्म शतानि च ॥ १३ ॥
यमस्तन्नामलिखनं दृरीभूतं करोति च ।
अन्ते दास्यञ्च नभते गत्वा गोलोकमत्तमं ॥ १४ ॥
यावदायर्भमेत् तावत् स्वतन्त्रो मत्तकुन्नरः ।
नतः पापाः पलायन्ते वेनतेयादिवोरगाः ॥ १५ ॥

·त्रयोदशोऽध्यायः । ea तेषाञ्च पादरजसा सद्यः पूता वसुन्धरा। पनाति सर्वतीर्थानि दूरतो दर्शनादपि ॥ १६ ॥ पूतश्च पवनी वहिर्जलञ्च तुलसीदलं । पृतान्येव हि तीर्थानि गङ्गादीनि च गायन ॥ १७ ॥ पूता सुशीला धर्मिष्ठा सव्रता स्त्री पतिव्रता। मन्मन्त्रोपासकाश्चैव तभ्यः पूतोत्तमाः सदा ॥ १८ ॥ मन्मन्त्रोपासकानाञ्च तीर्थस्नानं व्रतं सुत । श्राद्धं दानं यूजनञ्च यथा चर्वितचर्वनं ॥ १८ ॥ भक्त्या तीर्थानि पूतानि स्वतः पूतो हि वेष्णवः । तत्तन्तञ्च तथा दानमलं श्राद्धञ्च निष्फलं ॥२०॥ शाइस्य सम्प्रदानञ्चं कर्तुश्च पुरुषत्रयं । पुरुषाणां शतं मुक्तं को भुंक्त श्राइवस्तु च ॥ २१ ॥ केचिदेवं वदन्तीति पितृलोकार्थमेव च । तद्विरुपञ्च ते तुटा मन्त्रग्रहणमाचतः ॥ २२ ॥ तेपां शुभाशिष फर्म नैव भोगाय कल्पते । देवान्नप्रभवेइस सिधान्ये यथाङ्करः ॥ २३ ॥ साक्षात्करोति तेषाञ्च वर्ममूलनिकृन्तनं । मन्मन्त्रोपासकादन्ये कर्मभोगञ्च मुञ्जते ॥ २४ ॥ मया स्वयं प्रदत्तथ स्वमन्त्रः पुरुषाय च । परद्वाराहाहयित्वा भन्न मुक्त करोम्यहं ॥ २५ ॥ . 1 भक्कादिति R. भारतिर तहतति P.

·६२ नारदपवरात्र। मया प्रदत्तमन्त्रश्च पुरा मृत्युञ्जयस्तथा । मृत्युञ्जयाय गोलोके शुद्धसत्त्वगुणाय च ॥ २६ ॥ पुनः सनत्कुंमाराय धर्माय ब्रह्मणे तथा । कपिलाय च शेषाय गणेशाय महामते ॥ २७॥ नारायणघये चैव धर्मपुत्राय धीमते। पुनर्महाविष्णवे च विश्वानि यस्य लोमसु ॥ २८॥ कालाधिष्ठातृदेवाय तस्मै सन्तिकाय च । उपेन्द्राय च कामाय भृगवेऽङ्गिरसे तथा ॥ २६ ॥ सरस्वत्यै च पद्मायै राधायै विरजातरे। सावित्र्य विष्णमायायै पार्षदेभ्यश्च पुचक ॥ ३० ॥ तुभ्यं न दत्तो मन्त्रोत्र श्रूयतां तन्निमित्तक । जनिष्यसि शूद्रयोनौं ब्रह्मणो वाक्यपालनात् ॥ ३१ ॥ - इत्येवं कथितं सर्वं गच्छ वत्स यथा सुखं । हादशाब्दान्तरे शूद्रयोनौ देवाजनिष्यसि ॥ ३२ ॥ • पञ्चवर्याभ्यन्तरे च मन्मचं प्राप्य विप्रतः । दशाब्दान्ते वपुस्यता ब्रह्मपुत्री भविष्यसि ॥ ३३ ॥ मन्मन्वं पुनरेवेति शम्भुवकालभिष्यसि । इत्येवमुक्ता सत्मिा तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३४ ॥ गन्धर्वः प्रययौ तस्माद्योपिद्भिः सह पुत्रक । इत्येवं कथितं सर्वं पूर्वरत्तान्तमेव च ॥ ३५ ॥ रति श्रीनारदपसरापेशामामतसारे प्रयकरात्र गन्धमोक्ष नाम प्रयोदशोऽध्याय।।१५. -- ·१३ चतुर्दशोऽध्यायः । श्रीशुक उवाच । प्रयाते राधिकानाथे गोलोकञ्च निरामयं । बभूव कि रहस्यश्च गते गन्धर्वपुङ्गवे ॥१॥ श्रीव्यास उवाच ॥ सर्व देवाश्च मनुयः प्रयाते परमात्मनि । सर्वे बभूव तूष्णीं वयांसीव दिनात्यये ॥ २ ॥ उवाच शम्भुर्बह्माणं नीतिसारविशारदं। जानाधिदेवो भगवान् परिणामसुखं वचः ॥ ३ ॥ श्रीमहादेव उवाच । रक्षिता यस्य भगवान् कल्याणं तस्य सन्ततं । सयस्य विघ्रकर्ता च रक्षितुं तञ्चक: क्षमः ॥ ४ ॥ स्मृतिमात्रेण निर्विघ्ना ये च कृष्णपरायणाः । विघ्नं कर्तुं के समर्थास्तेपाञ्च मुनयः सुराः ॥ ५ ॥ कोपानीनां स्थलं कुत्र स्तम्भितानाच सामा। देवानाञ्च मुनीनाञ्च क्षणेनैवेश्वरेच्छ या ॥ ६ ॥ यदि तिष्ठन्ति भूमौ च दग्धशस्या वसुन्धरा। जिले यदि ततस्तप्तं नष्टाले जलजन्तवः ॥ ७ ॥ अले यदि च तत् सुतमिति ·६४ नारदप्रसा स्थले दहन्ति लोकांच इष्टांश प्रलयामयः । विधानं कर्तुमुचितमेपाञ्च जगतां पिधे ॥८॥ त्वमेव धाता जगतां पिता च विष्णुरीश्वरः । कालाग्निरुद्रः संहर्ता नेदानी प्रलयक्षमः ॥६॥ रते विषयिण: सर्वे कृष्णस्य परमात्मनः । आज्ञावहाश्च सततं दिक्पालाश्च दिगीश्वराः ॥ १०॥ तस्यैवातावहो धर्मः साक्षी च कर्मणां नृणां । अमन्ति विषये शश्चन्मोहिता माघया हरेः ॥ ११ ॥ अहं न पाता न स्रष्टा न संहर्ता च जीविनां। निर्लिप्तोऽहं तपस्वी च हरेराराधनोन्मुखः ॥ १२ ॥ संहारविषयं मह्यं श्रीष्णश्च पुरा ददौ। दत्वा रुद्राय तदहं तपस्यासु रतो हरेः ॥ १३ ॥ तदर्चनेन ध्यानेन तपसा पूजनेन च । स्तवेन कवचेनैव नाममन्त्रजपेन च ॥ १४ ॥ मृत्युञ्जयोऽहमधुना नच कालाइयं मम । कालः संहरते सर्व मां विना च तथेवरं ॥ १५ पुरा सर्वादिसर्गे च कस्यचित् स्रष्टुरेव च । भालोद्भवाश्च ते रुद्रास्तेवकोऽहञ्च शङ्करः ॥ १६ कल्पश्च ब्रह्मणः पाते लये प्राकृतिक तथा। बटा विषयिणः न भताश्च यथेवरः ॥१७॥ असंख्यब्रह्मणः पांतः कल्पश्चासङ्घय एव च । समतीतः कतिविधो भविता वा पुनः पुनः ॥१८॥ । ॥

·१५ चतुर्दशोऽध्याय श्रीकृष्णस्य निमेपेण ब्रह्मणः पतनं भवेत् । तत्र प्राकृतिकाः सर्वे तिरोभूताः पुनः पुनः ॥ १८ ॥ न प्राकृतो न विषयी नित्यदेही च वैष्णवः । हरर्वरेणामगेऽहं शिवाधारस्ततस्ततः ॥ २० ॥ जलनुतञ्च विशोघं लये प्राकृतिके ध्रुवं । आब्रह्मलोकपर्यन्तं परं कृष्णालयं विना ॥२१॥ सर्वा देव्यो विलीनाश्च कृष्णः सत्यं सुनिश्चितं । सर्वे पुमांसो लीनाश्च सत्ये नित्ये सनातने ॥ २२ ॥ अहं कृष्णश्च प्रवृतिः पार्षदप्रबरो हरेः। नित्यं नित्या विद्यमाना गोलोके च निरामये ॥ २३ ॥ एक ईशो न द्वितीय इति सर्वादिसर्गतः । नहि नश्यन्ति तद्भक्ताः प्रकृतिप्राकृते लये ॥ २४ ॥ तख भत्तोत्तमानाच्छ सततं स्मरणेन च । आयुर्ययो नहि भवेत् कथं मृत्युभविष्यति ॥ २५ ॥ न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित् । तेषां भक्तोत्तमानाञ्च सतत सारणेन च ॥ २६ ॥ जन्ममृत्युजराव्याधिभयं नाप्युपजायते । अत्र कल्पे भवान् ब्रह्मा व्यवस्थाता च कर्मसु ॥ २७ ॥ स्थल कोपानलानाञ्च विधानं यदिधे कुरु । शम्भोश्च वचनं श्रुत्वा कम्पितः कमलासनः । शिवाधारस्तता शिव प्रति ·नारदपधरान। ऽस्त्वधुना शिव। स्थलञ्चकार वहीनामाजया शङ्करस्य च ॥२८॥ ब्रह्मोवाच । ज्वरस्त्रिपादस्त्रिशिराः षड्भुजो नवलोचनः । भस्मनहरणो रौद्रः : कालान्तकयमोपमः ॥ २६ ॥ भवे भवतु सर्वच भवकोपानलोऽधुना। प्राकृतेष च देहेषु व्यापारोऽस्य मया कृतः ॥ ३० ॥ ममकोपानलः शमको संस्कृताजिईिजस्य च । भवे भवतु सर्वत्र व्यापारोऽस्य मया कृतः ॥ ३१ ॥ शेपस्य कोपर्वाहश्च शेषास्येऽर यतो विश्वञ्च प्रलये दग्धगोमयपिण्डवत् ॥ ३२॥ वहेर्मुखालयो विश्व व्यवहारानिरीश्वरः । भवत्वेव हि सर्वत्र सव्वषामुपकारकः ॥ ३३ ॥ धर्मास्यकोपवह्निश्च कृष्णाग्निश्च भवत्वयं । अधर्म कुर्बतां सब्बै दाहनञ्च करिष्यति ॥ ३४ ॥ सूर्यकोपानलश्चायं दावाग्निश्च वनेषु च । स्थितिरस्य तरोः स्कन्धे तनच्याः पशुपक्षिणः ॥ ३५ ॥ चन्द्रकोपानलो विश्वे कामिनां विरहानलः दम्पत्योविरहे शश्वद्धच्यति स्म इयोसk॥३६ ॥ इन्द्रकोपानलः सद्यो वनाग्निश्च वभुव ह । उपेन्द्रस्यानलश्चैव विद्युदेव भवत्वयं ॥ ३७॥ शेषति ॥

·BIBLIOTHECA INDICA;
A
COLLECTION OF ORIENTAL WORKS
PUBLI811 ED UNDER THE STERIXTENDANCE OP TIE
ASIATIC SOCIETY OF BENGAL
New Scrics, No 25
(1.0111
THC NARADA PANCHARATRA.
EDITED
Reid h 11 BANERJEA
Fabriruluo IE
CALCUTTA
RISTED AT Bielor's COLLEGŁ Pars
180

·SANSKRIT WORKS PUBLISHED
IN THE NEW BZRIES
The Vaiseshika Sutras with Commentaries, by Pañd ta Jaya Narayana
Tarkapanchanana Complete in five Fasc Nos 4 3,6 S and 1D
The Südılya Sútras with Swapuestaras Commentary Edited by Dr J
h Ballantyne LLD com lete in one Fasciculus Mo 11
The Kausitaki Brahmaña Upanishad with Sankarananda commentary
edited with a translation by E B Cowell, A, complete in two Faecical
Vos 19 and 20
SANSKRIT WORKS IN
PROGRESS
A translation of the Surya Siddhanta and Siddhanta Sıromoñ, by Pandita
Bapu Dera Såstre under the superintendence of Atchdeacon Pratt Fa: I II.
los 1 and 13
The Dana Rúpa with the exposition of Dhanika. Edited by F E. IJall
DCL, Pasc I II No 12 and 24
The Màrada Pancharatra Edited by Rer K Banerjen. Fasc III
Not 17 and 25

·चतुर्दशोऽध्याय । रुद्राणामास्यवहिश्च महोल्कामिभवत्वयं । गणेशानिः पृथिव्यान्तु यथास्थाने तु तिष्ठति ॥ ३८॥ यत्र तिछेत्तदुपरमेवमेव विदुर्बुधाः । स्कन्दकोपानलश्चैव रणास्वानिर्बभूव ह ॥ ३८ ॥ कामेतराणां देवानां मुनीनाञ्च मुखानलः । जग्राहोर्खमुनिस्तत्र तेजसि ब्रह्मणः सुतः ॥ ४० ॥ स्वदक्षिणोरौ स मुनिः संस्थाप्य वेदमन्ततः । ब्रह्माणच नमस्कृत्य शङ्करं तपसे ययौ । ४१ ॥ कालेन तस्मानिहत्य समुद्र वाडवानलः । स बभूव पुरा पुत्र परमौर्वानलः स्वयं ॥ ४२ ॥ कामाग्निमुल्लनं दृष्ट्वा विचिन्त्य मनसा विधिः । समालोच्य मुरैः साई मुनीन्द्रः सह मंसदि ॥ ४३ ॥ आजुहाव स्त्रियः सर्वाः सुव्रताश्च पतिव्रताः । आययुर्योषितः सर्वास्ता ऊचुः कमलोद्भवं ॥ ४४ ॥ खिय ऊचुः । किमस्मान् ब्रूहि भगवन् शाधि नः करवाम किं । आलोच्य मनसा सर्व देहि भारं वयं स्त्रियः ॥ ४५ ॥ ब्रह्मोवाच । राहीवा महनामिक्ष मैथुते सुखदायकं । विश्वे च योषितः सर्वाः शश्वत्कामा भवन्तु च ॥ ४६॥ तिवितिर ·et नारदपवरात्रा ब्रह्मणश्च वचः श्रुत्वा कोपरक्तास्थलोचनाः । तमूचुर्योंपितः सर्वा भयं त्यक्त्वा च संसदि ॥ ४७ खिय ऊचुः॥ धिक त्वां जगविधि व्यर्थ चकार परमेश्वरः । अपूज्यो मोहिनीशापात् पञ्चशापेन सास्यतं ॥ ४८ ॥ गृहीत्वा मदनाग्निञ्च पुरुषाश्च तथा स्त्रियः । नित्यं दहन्ति सततं वास्तवं दुःसहं परं ॥ ४८ ॥ तदेकभागः पर विभागश्चापि योपिति । तेन दग्धाः स्त्रियः साश्चास्माकमपरण किं ॥ ५० ॥ समर्पणञ्चेत् पुरुषे यद्यम्मासु स्मरानलः । भस्मीभूतं करिष्यामो रक्षिता को भवेत्तव ॥ ५१५ पतिव्रतावचः श्रुत्वा तमुवाच शिवः स्वयं । हितं सत्यं नीतिसारं परिणामसुखावहं ॥ ५२ ॥ श्रीमहादेव उवाच । "त्यज इन्ई महाभाग मव्रताभिः सहाधुना। पतिव्रतानां तेजश्च सबभ्यय परं भवेत् ॥५३॥ निर्माणं कुरु देवेन्द्र छत्या स्त्रीजातिमीश्वर । तस्यै देहि दुःखबीजं कामकोपानलं पर ॥ ५४ ॥ शङ्करस्य वर्षः श्रुत्वा सत्वरं जगतां विधिः । सहजे तत्क्षणा मृत्तिं स्त्रीरूपां सुमनोहरां ॥ ५५ ॥ है मध्यमिति ।

·चतुई शोऽध्यायः अहो रूपमहो वेशमहो अस्या नवं वयः । अहो चक्षः कटानञ्च मुनीनां मोइयन्मनः ॥ ५६ ॥ अहो सुकठिन चार स्तनयुग्मं सुवर्तुलं । विचित्र कठिनं स्थूलं श्रोणियुग्मश्च मुन्दरं । ५७ ॥ नितम्बयुग्मं वलितं चक्राकारं मुकोमन्न । श्वेतचम्पकवर्णाभं सावयवमीप्सितं ।। ५८॥ शरत्यार्बणकोटिन्दविनिन्दास्यं सुशोभनं । ईपास्यप्रसन्नास्यं वस्त्रेणाच्छादितं मुढा । ५६ ॥ वपुः सुकोमलं 'चालं नाविदीर्घन वरं । वह्निगुडांशुक रत्नभूषणैर्भपितं सदा ।। ६० ॥ दाडिम्बकुसमाकारं सान्द्रं मिन्दरसुन्दरं । कस्तूरीविन्दुना साई स्निग्धचन्दनविन्दुभिः ॥ ६१ ॥ पक्कविम्ब फलाकारमधरोष्ठपुर परं। दन्तपक्तियुगञ्चैव दाडिम्बवीजसन्निमं ॥ ६२ ॥ सुचारु कवरीभारं मालतीमाल्यमण्डितं । तस्यै ददौ च कामासिं दृष्ट्वा तां कमलोद्भवः ॥ ६३ ॥ इधा सा चन्द्ररूपञ्च कामोन्मत्ता विचेतना। कृत्वा कटाक्षं स्मेरास्या मां भजस्वैत्युवाच सा ॥ ६४ ॥ सस्मित प्रययौ चन्द्रो लज्जया च सभातलात्। कामं दृष्ट्वा च चकमे कामा" मा गतत्रया ॥ ६५ ॥ 6 चारुति R ·१०० नारदपश्चरात्र . दुद्राव कामस्तस्माच्च तत्पश्चात् सा दधाव च । जहसुर्देवताः सर्वा मुनयश्चापि संसदि ॥ ६ ॥ लज्जिता योषितः सर्वास्तां वारयितुमक्षमाः। सर्वं चक्रुः परीहासं स्त्रीवर्ग शङ्करादयः ॥ ६७ ॥ कामं न लब्धा सा च स्त्री नित्यागत्य संसदि। तमश्विनीकुमारश्चाप्युवाच सुरसन्निधौ ॥ ६८ ॥ कृत्याकामिन्युवाच । मां भजस्व रवेः पुत्र प्रियां रसवतीं मुदा । शृङ्गारे सुखदां शान्तां परां कामातुरां वरां ॥ ६ ॥ त्वया साई धमिष्यामि सुन्दरे गहने वने । रहसि रहसि क्रीडां करिष्यामि दिवानिशं ॥ ७॥ मधुपानश्च दास्यामि वासितं चामलं जलं। सकर्पूरव ताम्बूलं भोगवस्तु मनोहरं ॥ ७१ ॥ शयां मनोरमां कृत्वा सपुष्यचन्दनार्चितां । भगवन्तं करिष्यामि पुष्पचन्दनचर्चितं ॥ ७२ ॥ कुमार उवाच॥ वचनं वद वामे मामात्मनो हृदयङ्गमं । विहाय कपटं कान्ते कपटं धर्मनाशनं । ७३ ॥ स्त्रीधर्म स्त्रीमनस्कामं स्त्रीखभावश्च कीदृशं । तदाचारं कतिविधं तन्मां व्याख्यातुमर्हसि ॥ ७४ ॥ अश्विनीजवचः कामार्ता तमुवाच सा। कामानां क लज्जाच क भयं मानमेव च ॥ ७५ ॥ : श्रुत्वा ·चतुर्दशोऽध्याय । कामिन्युवाच । स्थानं नास्ति क्षणं नास्ति नास्ति दूती तदुत्तमा । तेनैव युवतीनाच्च सतीत्वमुपजायते ॥ ७ ॥ मुवेशं कामुकं दृष्ट्वा कामिनी मदनावरा। तगानञ्च पुलकितं योनौ कण्डूयनं परं ॥ ७७ ॥ विचेतना भवेत् सा च कामचरणपीडिता । सर्वं त्यजति त तोः पुत्र कान्तं गृहं धनं ॥ ७८ ॥ लब्ध्वा युवानं पुरुष देशत्यागं करोति सा । तदुत्तमं पुनर्लध्वा तं त्यजेत्सा क्षणेन च ॥ ७९ ॥ विघं दातुं समर्था सा खामिनं गुणिनां वरं । म्लेच्छ युवानं सम्प्राप्य सर्वस्वं दातमुत्सुका ॥ ८ ॥ त्यजेत्कुलभयं लज्जा धर्म बन्धुं यश; श्रियं । सम्प्राप्य रतिशूरञ्च युवानं सुरतोन्मुखं ॥ १ ॥ सुदृश्यं सुन्दरमुखं शावन्मधुरितं वचः । हृदयं शुरधाराभं को वा जानाति तन्मनः ५८२ ॥ विद्युच्छटा जले रेखा चास्थिता च यथाम्बरे । तथाऽस्थिरा च कुलटामीतिः स्वमञ्च तद्वचः॥ ८३॥ कुलटानां न सत्यञ्च न च धमों भयं दया। न लौकिकं न लज्जा स्याज्जारचिन्ता निरन्तरं 4g. खने जागरणे व भोजने शयने सदा। जान कामचिन्ता जारे नेहो म चान्यत ·१०२ नारदपञ्चरात्र. 1 A कुलटा नरघातिभ्यो निईया दुष्टमानसा । जारार्थे च मुतं हन्ति बान्धवस्य च का कथा ॥ ८६ न हि वेदा विदन्त्येवं कुलटाहृदयङ्गमं । कथं देवाश्च मुनयः सन्तो जानन्ति निश्चयं ॥८७॥ रतिशूरं प्रियं दृष्ट्वा क्षीरं घृतमिवाचरेत् । गते वयसि जीणें तं विषं दृष्ट्वा त्यजेत्क्षणात् ॥ ८८ । न विश्वसेयुस्तां दुष्टां तस्मात् सन्तो हि सन्ततं । न रिपुः पुरुषाणाञ्च दुष्टास्त्रीभ्यः परो भुवि ॥ ८६ ॥ विर्घ मन्त्रादुपशम जलाइह्निश्च निश्चितं । अग्नेश्च 'कण्टकोच्छन्नं दुर्जनः स्तवनाद्दशः ॥ ६ ॥ लुब्धो धनेन राजा च मेवया सततं वशः । मिचं स्वच्छस्वभावेन भयेन च रिपुर्वशः ॥ ६१ ॥ आदरेण वशो विप्रो युवती प्रेमभारतः । बन्धुर्बशः समतया गुरुः प्रणतिभिः सदा ॥ ६२॥ भूखों वशः काधायाञ्च विद्वान् विद्याविचारतः । न हि दुष्टा च कुलटा पुंसश्च वशगा भवेत् ॥ ६३॥ स्वकार्ये तत्परा शश्वत् प्रीतिः कार्यानुरोधतः । न सर्वस्य वशीभूता विना शृङ्गारमुखनं ॥ २४ ॥ न प्रीत्या न धनेनैव न स्तवान्न च सेवया । न प्राणदानतो वेश्या वशीभूता भवेत्क्षणं ॥ ५ ॥ -- T बगरकासमिति R पुमाT ·नान्तका चतुर्दशोऽध्यायः १०३ आहारो दिगुणस्तासां बुद्धिस्तासां चतुर्गुणा। घगुणा मन्त्रणा तासां कामश्चाष्टगणः स्मृतः ॥ ६६ ॥ शश्वत्कामा च कुलटा न च दृषिश्च क्रीडया। 'हविधा कृष्णवमेव भूय एवाभिवईते ॥ १७ ॥ दिवानिशञ्च शृङ्गारं कुरुते तत्पमान् यदि । न तृप्तिः कुलटानाञ्च पुमांसं ग्रस्तुमिच्छति ॥ ६८ ॥ नागिस्तृप्यति काठान नापगानां महोदधिः । सर्वभूतानां नाशा तृप्यति सम्पदा ॥ ८६ ॥ न श्रेयसां मनस्तृप्तं वाडवामिर्न पाथसां । वसुन्धरा न रजसां न पुंसां कुलटा तथा ॥ १० ॥ इत्येवं कथितं किञ्चित् सर्च कताञ्च नोचितं। लज्जा वीजं योषिताञ्च निवोध भास्करात्मज ॥ १०१ ॥ श्रुत्वा च कृत्यास्त्रीवाक्यं जहमुर्मुनयः सुराः । चुनुपर्योपितः सर्वाः पद्माद्या लज्जिताः सुत ॥ १२ ॥ लज्जानतानना लक्ष्मीनिर्ययौ देवमण्डलात्। तत्पश्चात् पार्वती साई सरखत्या नतानना ॥ १०३ ॥ सावित्री रोहिणी स्वाहा वारुणी च रतिः शची। सर्वा बभुवुरेका प्रचक्रुर्मन्त्रणाञ्च ताः ॥ १०४ ॥ कृत्यास्त्रियं समाहूय ता उचुश्च क्रमेण च । संधियामासुरिष्टं तो मगोप्यपि योषितः ॥ १०५ ॥ तस्या मुखे दी इस्तं मुशीला कमलालया। सलज्जिता भव सुते शान्ता चेति शुभाशियं ॥ १६ ॥ ॥ 1 ·१०४ नारदपश्चरात्र। सरस्वती ददौ तस्यै चाभिमानञ्च धैर्यतां । मौखय्यं वावदूकत्वं मन्त्रणामात्मरक्षणां ॥१०७॥ सावित्री च ददौ तस्वै सौशिल्यं चातिदुर्लभं. आत्मसंगोपनञ्चैव गाझीय कुलतो भयं ॥ १०८ ॥ . पावत्युवाच । धिक त्वां स्वभावकुलटा लज्जिता भवसुन्दरि । स्वमानं गौरवं रक्षास्माकञ्च स्मरातरे ॥ १०६ ॥ जनिं लभ पृथिव्याञ्च कायव्यह बिधाय च । पुंसामष्टगुणं कामं लभख च पृथक पृथक् ॥ ११ ॥ लज्जां चतुर्गुणाञ्चापि द्विगुणां धैर्यतां तथा । अभोगेच्छाधमे गच्छ दूरं गच्छ ममान्तिकात् ॥ १११॥ पुंसाञ्च द्विगुणः कामो वास्तवीनाञ्च योषितां । लज्जा चाटगुणा चापि धैर्यता च चतुर्गुणा ॥ ११२ ॥ फुलधर्मः कुलभयं सौशील्य मानमूर्जितं । गवत्तिष्ठत पुंस्येव सतीषु च ममान्जया ॥ ११३ ॥ यस्मात् सदसि सर्वेभ्यो लज्जाहीनः सुराधमः । स्त्रीस्वभावश्च पप्रच्छ यजभाक न भवेत्ततः ॥ ११४ ॥ अद्यप्रति विश्वेषु नाग्राह्यं पापसंयुतं । चिकित्सकानां विदुषां न भच्यञ्च ममाजया ॥ ११५ इत्येवमुक्का प्रययुर्देव्यश्च सर्बयोपितः। देवाश्च मुनयश्चापि ये चान्ये च समागताः ॥ ११६ ॥ ।

·पञ्चदशोऽध्यायः।
१०५
पृथिव्यां कुलटाजातिर्बभूव सर्वतः सुत ।
पतिव्रतानां स्त्रीणाञ्च लज्जा वीजस्वरूपिणी ॥ ११७॥
रति श्रीनारदपञ्चरात्र ज्ञानामृतसारे प्रथमैकरात्रे कुलटोत्पत्तिनाम
चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥
पञ्चदपोऽध्याय ॥
श्रीयास उवाच ॥
गते नियमिते काले गन्धर्वश्चोपवहणः ।
स्वयोगेन जहौ देहं भारते प्राक्तनाट्हो ॥१॥
स जन्जे शूद्रयोनौ च पितुः शापेन दैवतः ।
विष्णुप्रसाद भुक्ता च वभूव ब्रह्मणः मुतः ॥ २ ॥
विमुक्तस्तातशापेन सम्प्राप्य ज्ञानमुत्तमं ।
प्रतिजन्मस्मृतिस्तस्य कृष्णमन्त्रप्रसादतः ॥ ३ ॥
पितुः सकाशादागत्य सम्पाप चन्द्रशेखरा
श्रीकृष्णामन्त्रमतुलं स्वर्गमन्दाकिनीतटे ॥ ४ ॥
वर्गमन्दाकिनीतीराकुरुणा शङ्करेण च ।
सहितः प्रययौ तूर्णं पार्बतीसन्निधानतः ॥ ५ ॥
उवास तत्र शम्भश्च नारदश्च महामुनिः ।
पार्वती भद्रकाली च वन्दो गणपतिः स्वयं ॥ ६ ॥

·१०६ नारदपधरा। महाकालश्च नन्दी च वीरभद्रः प्रतापवान् । सिद्धा महर्षयश्चैव मुनयः सनकादयः ॥ ७ ॥ योगीन्द्रा ज्ञानिनः सर्व्व समूचुः शम्भुसंसदि। यत् स्तोत्रं कवचं ध्यानं सुभद्राय च कानने ॥८॥ नारायणर्पिभगवान ब्राह्मणाय ददौ पुरा। पूजाविधानं यद्यच्च पुरश्चरणपूर्वकं ॥ ६ ॥ तदेव भगवान् शम्भः प्रददौ नारदाय च । उवाच शम्भु देवर्पिर्योगिनाञ्च गरोगुरु ॥ पार्वतीसन्निधौ तच नारदश्च महामुनिः॥ १० ॥ नारद उवाच भगवन सर्वधर्म सर्वन सर्वकारण। यद्यत्पृष्टं मया पूर्वं तन्मां व्याख्यातुमर्हसि ॥ ११ ॥ श्रीमहादेव उवाच । यद्यत्पृष्टं त्वया ब्रह्मन् प्रत्येकञ्च कमेण च । पुनः प्रश्नं कुरु मने शृण्वन्तु मत्सभासदः ॥ १२ ॥ + नारद उवाच। नाध्यात्मिकश्च यज्ञानं वेदानां मारमुत्तमं । जानं जानिए सारं यत् कृष्णभक्तिप्रदं शुभं ॥ १३ ॥ निर्वागामुक्निदं जानं कर्ममूलनिकृन्तनं । तलिहियोगान्मुक्तिय योगिनामपि वाञ्छितं ॥ १४ गरमवार ·२॥ प्रथमोऽध्यायः श्रीमहादेव उवाच ॥ नारायणं नमस्कृत्य परमात्मनमीश्वरं । शृणु नारद वच्यामि परमं धर्ममीप्सितं ॥ १ ॥ प्रकृतेः परमिष्टञ्च सर्वपामभिवाञ्चितं। खेच्छामयं परं ब्रह्म पञ्चरावाभिवं स्मृतं ॥२॥ कारणं कारणानाञ्च कर्ममूलनिकृन्तनं । अनन्तवीजरूपञ्च स्वाज्ञानध्वान्तदीपकं ॥३॥ सर्वेश्वरं सर्वधाम परं वैराग्यकारणं । परम परमानन्दमायावन्धनिकृन्तनं ॥४॥ निर्लिन निर्गणं सारं वेदानां गोपनीयकं । कर्मिणां कर्मणां शश्वत् साधिरूपं निर्मलं ॥ ५ ॥ ब्रह्मेशशेषप्रमुखदेववन्य प्रशंसितं। अवदनानागोचरं तं योगिनां प्राणतः प्रियं ॥ ६ ॥ 'वेदशामगोपरमिति ।

·२ रा॥ Maru प्रथमोऽध्यायः॥ श्रीमहादेव उवाच ॥ नारायणं नमस्कृत्य परमात्मनमीश्वरं। शृणु नारद वक्ष्यामि परमं धर्ममीप्सितं ॥ १ ॥ प्रकृतेः परमिष्टञ्च सर्वधामभिवाञ्छितं । स्वेच्छामयं परं ब्रह्म पञ्चराचाभिधं स्मृतं ॥२॥ कारणं कारणानाञ्च कर्ममूलनिकृन्तनं । अनन्तवीजरूपञ्च स्वान्जानध्वान्तदीपकं ॥३॥ सर्वेश्वरं सर्वधाम परं वैराग्यकारणं । परमं परमानन्दमायावन्धनिकृन्तनं ॥ ४ ॥ निर्लिप्तं निर्गुणं सारं वेदानां गोपनीयकं । कर्मिणां कर्मणां शश्वत् साधिरूपं भनिर्मलं ॥५॥ ब्रह्मेशशेषप्रमुखदेववन्धं प्रशंसितं। 'वेदंज्ञानागोचरं तं योगिनां प्राणतः नियं ॥ ६ ॥ 'बेमानगोपरमिति।

·२ रात्रे प्रथमोऽध्यायः ।
१११
.
सर्वाद्याध्यात्मिकं ज्ञानं वेदसारं मनोहरं।
दुर्ग नानाप्रकारञ्च नानातन्त्रेषु पुत्रक ॥ १८ ॥
सर्वसारोतं तच श्रीकृष्णपादसेवनं ।
सर्वघां सम्मतं ज्ञानं निलितं भवबन्यतः ॥ १८ ॥
लक्षलोकमिदं शास्त्र श्रीकृष्णन कृतं पुरा।
कथयामि कथं ब्रह्मन् स्वल्य संक्षेपतः शृणु ॥ २० ॥
आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं सर्व कृष्णं चराचरं।
पनस्तस्मिन् प्रलीनच पुनरेव च सम्भवं ॥ २१ ॥
एक एवेश्वरः शश्वदिखेषु निखिलेषु च ।
सर्वे तत्कर्मसिद्धाश्च मोहितास्तस्य मायया ॥ २२॥
अनन्तस्य च कृष्णस्याप्यनन्तं गुणकीर्तनं ।
अनन्तरूपा कीर्तिश्चाप्यनन्तं ज्ञानमेव च ॥ २३ ॥
नामान्य स्याप्यनन्तानि तीर्थपूतानि नारद ।
अनन्तानि च विश्वानि विचिवकृत्रिमाणि च ॥ २४ ॥
नानाविधानि सर्वाणि जीवरूपाणि सर्वतः।
मध्यमानि च क्षुद्राणि महान्ति चापि सर्वतः ॥ २५ ॥
पृथक् पृथक् च प्रत्येकं प्रत्यक्षं सर्वजीविषु ।
सन्ततं सन्ति ये देवाः सन्तो जानन्ति निश्चितं ॥ २६ ॥
परमात्मस्वरूपश्च भगवान् राधिकेखरः।
निलितः साक्षिरूपश्च स च कर्मसु कर्मिणां ॥ २७ ॥
जीवरूत्पतिविम्बश्च भोक्ता च मुखदुःखयो ।
केचित् वदन्ति तं नित्यं कारणस्य गुणेन च ॥ २८ ॥

·२ रात्रे प्रथमोऽध्याय । धर्मः शिरश्च सर्वेषां जठरे च हुताशनः । प्राणागिनश्च पवनः स निखासः प्रकीर्तितः ॥ ३ ॥ गणेशः कण्ठदेशस्थो विघ्नदो विघ्ननाशकृत् । स्कन्दः प्रतापरूपश्च कामो मनसि कामदः ॥ ४० ॥ पापं पुण्यं हृदयजं लश्मीः सत्त्वानुसारिणी। आकण्ठदेशात् सव्वां रसनामु सरस्वती ॥ ४१ ॥ सा एव मन्त्रणारूपा एथमा च सर्वतः । बुट्विजाः शक्तयः सर्वा विद्यन्ते सर्वजन्तुप ॥ ४२ ॥ निद्रा तन्वा दया श्रद्दा तुष्टिः पुष्टिः क्षमा च क्षुत् । लज्जा तृष्णा तथेच्छा च शान्तिश्चिन्ता जरा जडा॥ ४३ ॥ याते स्वामिनि यान्त्येते नरदेवमिवानुगाः । चिन्ता ज्वरा च सततं शोभां पुष्टिञ्च इष्टि च ॥ ४४ ॥ सर्वपां जीविनामेव देहोऽयं पाञ्चभौतिकः । पृथिवी वायुराकाशस्तेजस्तोयमिति स्मृतः ॥ ४५ ॥ स्वदेहे च प्रपतिते खभागं प्राप्नुवन्ति च । पृथक् पृथक् च प्रत्येकमेकमेव क्रमेण च ॥ ४६ ॥ सङ्केतपूर्वकं नाम तत् स्मरन्ति च बान्धवाः । रुदन्ति सततंभ्रान्त्या मायया मायिनस्तथा ॥४७॥ तस्मात् सन्तो हि सेवन्ते श्रीकृष्णचरणाम्बुजं । नित्यं सत्यमभयदं जन्ममृत्युजराहरं ॥ ४८ ।। प्रभातस्वप्नवविश्वमनित्यं कृषिमं मने। पाद्मपद्मार्चितं पादप- भज हरेर्मुदा ४८ ॥

·नारदपञ्चरात्र मयोक्तं प्रथमं ज्ञानं ज्ञानं पञ्चविधेष च । द्वितीयं श्रूयतां वत्स यत्सारं कृष्णभक्तिदं ॥ ५० ॥ इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामतसारे दितीयरात्रे प्रथमज्ञानाध्यात्मिक- वर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ १॥ द्वितीयोऽध्यायः॥ श्रीमहादेव उवाच । हरिभक्तिप्रदं ज्ञानं ज्ञानं पञ्चविधेषु च । विदुयां वाञ्छिता मुक्तिः सततं परमा सतां ॥१॥ सा च श्रीकृष्णभक्तश्च कलां नाति पोडीं। श्रीकृष्णभक्तसनेन भनिर्भवति नैठिकी॥२॥ अनिमित्ता च मुखदा हरिदास्यप्रदा शुभा। .. यथा 'वृक्षलतानां च नवीनः कोमलाङ्गुरः ॥३॥ 'वईते मेघवर्षण शुष्कः सूर्यकरेण च । तथैव भकालापेन भक्तिक्षनवाकुरः ॥ ४॥ वईते शुष्कतां याति चाभक्तालापमाचतः । तस्मानसहालापं कुरुते पण्डितः सदा ॥ ५ ॥ यात्येवाभक्तसंसर्गाढुष्टात् सर्पाद्यथा नरः । आलापाडावसस्पर्शात् शयनात् सहभोजनात् ॥ ६ ॥ मयपप्रिबिति रक्षमतवा वेति ।

·२ रात्रे हिलीयोग्ध्यायः। ११५ सञ्चरन्ति च पापानि तैलविन्दुमिवाम्भसा । संसर्गजा गुणा दोषा भवन्त्येव हि जीविनां ॥ ७ ॥ तस्मात् सतां हि संसर्ग सन्तो वाञ्छन्ति सन्ततं । मने संसर्गजो ट्रोपो वस्तूनां प्रभवेदिह ॥ ८ ॥ हीनधातुप्रसङ्न्न स्वर्णदोषः प्रजायते। तस्माच हीनसंसर्ग न वाञ्छन्ति मनीषिणः ॥ ६ ॥ तस्मादेवावसंसर्ग कुर्वन्ति वैष्णवाः सदा । कुर्वन्ति वैष्णवाः शश्वत् पविधं भजनं हरेः॥ १० ॥ सारणं कीर्तनष्चैव वन्दनं पादसेवनं । पूजनं सततं भक्त्या परं स्वात्मनिवेदनं ॥ ११ ॥ गृह्णाति भक्तो भक्त्या च कृष्णमन्त्रच्च वैष्णवात् । अवैष्णवाहीत्वा च हरिभक्तिर्न वईते ॥ १२ ॥ चाण्डालादपि पायी स श्रीकृष्णविमुखो नरः। निष्फलं तधर्मकर्म नाधिकारी स कर्मणां ॥ १३ ॥ शश्वदशुचिः पापिष्ठो निन्दां कृत्वा हसत्यपि । भगवन्तं भागवतमात्मानं नैव मन्यते ॥ १४ ॥ गुरुमन्वात् कृष्णमन्त्री यस्य कर्ण विशेदही। तं वैष्णवं महापूतं प्रवदन्ति पुराविदः ॥ १५ ॥ मन्त्रग्रहणमात्रेण नरो नारायणानुजः । • पुरुषाणां शतैः साई खात्मानञ्च समुहरेत् ॥ १६ ॥ पसजते इति अवमिति ·नारदपवरात्रा . ११६ मातामहानां शतकं सोदरं मातरं सुतं । भृत्यं कलचं बन्धुच्च शिष्यवांस्तथैव च ॥ १७ ॥ यदा नारायणक्षेत्र मन्त्रं गृह्णाति वैष्णवात् । विष्णुः पुंसां सहस्रच लीलया च समुद्धरेत् ॥ १८ ॥ मया श्रीकृष्ण मन्त्रश्च कृष्णालये मने पुरा। गोलोके विरजातीरे नीरे क्षीरनिभेऽमले ॥ १६ ॥ शतलक्षजपं कृत्वा पुण्ये टन्दावने वने। श्रीकृष्णानुग्रहेणैव मन्त्रः सिद्धो बभूव मे ॥ २० ॥ 'ब्रह्मभालोद्भवोऽहच सर्वादिसर्गतो मुने। प्राप्तं मृत्यञ्जयं ज्ञानं कृष्णाच्च परमात्मनः ॥ २१ ॥ सिद्धी मृत्युजयोऽहञ्च नित्यनूतनविग्रहः । ब्रह्मणः पतनेनैव निसेपो मे यथा हरेः ॥ २२ ॥ एवं तेषां पार्पदानां नास्ति मृत्युर्यथा हरेः। यस्मिन्देहे लभेन्मन्त्रं वैषावो वैष्णवादपि ॥ २३ ॥ 'पूर्वकर्माथितं देह त्यक्त्वा स पार्षदो भवेत् । पञ्चवकोण सततं तन्नामगुणकीर्तनं ॥ २४ ॥ करोमि भार्यया साई पचाभ्याञ्चापि नारद । तद्दिनं दुर्दिनं मन्ये मेघाच्छन्नं न दुर्दिनं ॥ २५ । यद्दिनं कृष्णसंलापकथापीयूपवर्जितं । तं निष्पालं मन्ये श्रीकृष्णकीर्तनं ना ॥ २६ ॥ 'मवञ्चति । अझकानाद्ववति ·२ रात्रे द्वितीयोऽध्यायः ११७ आयईरति कालश्च पुंसां तत्कोत्तनेन च । तंवणं मङ्गलं मन्ये सर्वहर्षकरं परं॥२७॥ तस्मात् पापाः पलायन्ते वैनतेयादिवोरगाः। ब्रह्मणापि पुरा लम्धसमात्तन्मन्त्र एव च ॥ २८ ॥ पद्मनाभनाभिपझे शतलक्षं जजाप सः । तदाललाप जानञ्च निर्मलं दृष्टिकारणं ॥ २६ ॥ अणिमादिकसिद्धिञ्च चकार तत्प्रभावतः । सृष्टिश्च विविधां कृत्वा विधाता च वभूव सः ॥ ३० ॥ वरं तस्मै ददौ कृष्णो मत्समस्त्वं भवेति च। शेषस्तकलया पूर्व बभूव कश्यपात्मजः ॥ ३१ ॥ तस्मात् सम्पाप तन्मन्वं सिद्धः कोटिजपेन च । सहसशिरसस्तस्य मस्तकस्यैकदेशतः ॥ ३२ ॥ विश्वं सर्पपवत् सर्पस्यैकदेशे यथा मुने। कूर्मसकलया पूर्व बभूवायोनिजः स्वयं ॥ ३३ ॥ अनन्तस्तत्पृष्ठदेशे गजेन्द्र मशको यथा। वाय्वाधारथ कूर्मश्च जलाधारः समीरणः ॥ ३४ ॥ महज्जलं महाविष्णोः प्रत्येक लोमकूपतः। महाविष्णजलाधारः सर्वाधारो महज्जलं ॥ ३५ ॥ एन्याश्रयं निराधारं परमेतन्महज्जलं। तस्मिन्महज्जले शेते वभूव कलया हरेः ॥३६ ॥ महज्जलं महावायुर्वभूव कलया हरेः । राधागर्भोद्भवो डिमः स च डिमोङ्गवः पुरा ३७ ॥

·नारदपञ्चरात्र।
११८
वभन्न डिम्भः सहसा गोलोकात् प्रेरितस्तथा।
भूत्वा दिखण्डं पतितो डिम्भो मनो जलार्णवे ॥ ३८ ॥
वालश्च शेते तोये च पर्यङ्केच यथा नृपः ।
महाविष्णोश्च लोम्नाञ्च विवरेषु पृथक् पृथक् ॥ ३८ ॥
ब्रह्माण्डानि च प्रत्येकमसंख्यानि च नारद ।
पृथक् पृथग्जलं व्याप्तं प्रतिलोम्नश्च कूपतः ॥ ४० ॥
वायुस्सदूळे प्रत्येकं तदू कमठस्तथा।
शेषः कमठपृष्ठे च सहस्त्रमितमस्तकः ॥ ४१ ५
मस्तकस्यैकदेशे च डिम्भः सर्पपवन्मुने ।
डिम्भान्तरे च ब्रह्माण्डमनित्यं कृचिमञ्च तत् ॥ ४२
डिम्मान्तरेच ब्रह्माण्डनिर्माणक्रममीसितं ।
सद्भिज्ञातं श्रुतिहारा साधादृष्टं मया मुने ॥ ४३ ॥
एवञ्च सप्तपाताल यथेवाट्टालिकायह।
प्रययुः
परिनिर्माण क्रमेण च पृथक् पृथक् ॥ ४४॥
•अतलं वितलञ्चैव सतलञ्च तलातलं ।
रसातल महातलं पातालं परिकीर्तितं ॥ ४५ ॥
वितलं मन्दरं गुइ निर्माणं खर्गवन्मुने।
सद्रत्वरचित सर्चमीश्वरेच्छाविनिर्मितं ॥ ४६॥
पातालाधस्खलं कृत्स्नं गभीरञ्च भयानकं ।
डिम्बाधार तज्जलञ्च डिम्बाधः शेषं एवं चे । ४७
अतलोपरि तोयच तोयोपरि वसुन्धरा ।
काधनी भूमिसंयुका सप्तद्वीपमनोहग ॥ १८ ॥

·नासुदपञ्चरात्र। M ब्रह्मलोकस्य वामे च ध्रुवलोकस्तथैव च । विश्वञ्च ब्रह्मलोकान्तं सष्ट्रा सृष्टश्च कृषिमं ६ ॥ जम्बुद्दीपश्च कथितो यथा दृष्टो मया मने। सरित्शैलैबहुविधैः काननैः कन्दरैर्युतः। ६१ ॥ यत्र भारतवर्षच्च सयामीप्सितं वरं। 'कर्मक्षेत्रं सतां सद्भिः प्रशस्यं पुग्यदं परं ॥ २॥ आविर्भावोऽच कृष्णस्य यच वृन्दावनं वनं । अन्यस्थाने सुखं जन्म निष्फलञ्च गतागतं ॥ ३ ॥ भारते च क्षणं जन्म सार्थक गुभकर्मजं। अनेकजन्मपुण्येन साधूनां जन्म भारते ॥ ४॥ कृष्णानुग्रहतो विद्दान् लब्ध्वा च जन्म भारते। न भजेत् कृष्णापादाजं तदत्यन्तविडम्बनं। ६५ । असार्थकं तस्य जन्म वृथा तहयातना । निष्फलं तच्छरीरञ्च नखरं व्यर्थजीवनं ॥ ६६ १४ जीवन्मतो हि पापी स चाण्डालाधमोऽशुचिः । भुक्तो नित्यमभच्यञ्चाप्यनिवेद्यं हरेरहो ॥ ६७ ॥ विण्मूत्रकृप्तभच्यञ्च नित्यं भुक्ते च शूकरः । नहि क्लप्तमभच्यच्च मुंत स शूकराधमः ॥ ६८ अभच्यं ब्राह्मणानां तदनिवेद्यं हरेरहो। अन्नं विष्ठा अलं मूत्र यहिष्णोरनिवेदितं ॥ ६॥ .

·२सत 1611-15 -14 नित्यं पादोदकं मुंक्त नैवेद्यञ्च हरीईिज । तन्मन्वग्रहणं कृत्वा जीवन्मुक्तो हि भारते ॥ ७० ॥ तस्यैव पादरजसा सद्यः पूता वसुन्धरा। सर्बाण्येव हि तीर्थानि पवित्राणि च नारद ॥ ७२ ॥ स एव शुद्धः सर्वेषु सद्यो मुनो महीतले । पदे पदेऽश्वमेधस्य लभते निश्चितं फलं ॥ ७२ ॥ एवम्भृत्यस रक्षार्थ कृष्णो दत्वा सुदर्शनं । तथापि सुस्थो न प्रीतस्तं त्यक्नुमक्षभः क्षणं ॥ ७३ ॥ एवम्भतो दयासिन्धुर्भक्तानुग्रहकातरः । अतः सन्तो हि तं त्यत्रा न सेवन्ते सुरान्तरं । ७४ ॥ जम्बुद्दीपश्च कथितः स्वर्गान्मेरुक्रमेण च । अन्येपामपि छीपानां श्रूयतामनुवर्तनं ॥ ७५ ॥ 'जम्बुद्दीपात् परः लक्षणततोऽपि दिगुणकमात। रतश्चक्षुरसोदेन पूर्वस्मादिगुणेन च । ७६ ॥ पूर्वस्माहिगुणैर्युक्तः सरिच्छेलवनादिकैः । नानाविभवभोगादियुक्तः शुद्धोऽतिसन्दरः ॥ ७७॥ तत्र क्रीडन्ति तचस्था जरारोगादिवर्जिताः। न तत्र कर्मणो जन्म भुने कर्म पुरातनं ॥ ७८ ॥ भुला शुभाशुभं कर्म स्वर्ग वा नरकं पुनः । बजन्ति ते कमेणैव मूढाः प्राक्तनतो मुने ॥ ७८ । लक्ष्णद्दीपात् परः शाकद्दीपो हि सुन्दरो मुने पूवस्माद्दिगुणो युक्तः सुरोद्दिगुणेन च ॥ ८० ॥ ..

·१२२ नारदपञ्चरात्र शाकदीपात् कुशद्वीपो द्विगुणः सुमनोहरः । पूर्वस्मादिगुणेनैव घृतोदेन समातः ॥ ८१॥ कुशद्दीपाच दिगुणादकद्दीपो महामुने । तो दधिसमुद्रेण क्रमात्तद्दिगुणेन च ॥ २ ॥ वकद्दीपाच्च विगुणः शाल्मलिद्वीप एव च । पूर्वस्मादिगुणेनैव क्षीरोदेन समारतः ॥ ८३ ॥ खेतद्दीपश्च क्षीरोदे चोपदीपो मनोहरः। तचैव भगवान् विष्णुः मेवितः सिन्धुकन्यया ॥८४ ॥ नारायणांशो वैकुण्ठः शुद्धः सत्त्वगुणाश्रयः ! श्यामश्चतुर्भुजः शान्तो वनमालाविभूपितः ॥ ८५ ॥ चतुर्भुजैः श्यामवर्णैः पार्षदैः परिवारितः । ब्रह्मादिभिस्तूयमानो मुनिभिः सनकादिभिः ॥८६॥ सुखदो मोक्षदः श्रीमान् प्रदाता सर्वसम्पदा । डीपश्च वर्तुलाकारो विशुद्धचन्द्रविम्बवत् ॥ ८७॥ • योजनायुतविस्तीर्णो दैर्ये च तरूम. सदा । अमूल्यरत्ननिर्माणो बभूव स्वेच्छया हरेः॥८८॥ आत्मानं मन्यते तुच्छ विश्वकर्मा निरीच्य यं । समारतं पापदानां शिविरैर्लक्षकोटिभिः ॥९॥ उद्याने कल्परक्षाणां संसक्त शतकोटिभिः । शतकोटिभिरटाभिः कामधेनुभिराहतं ॥१०॥ पुप्पोद्यानैराश्तैश्च सरोभिः शतकोटिभिः । .. B समारत रति P संयुक्त T

·२
रात्र हितीयोऽध्याय ।
१२३
गन्धबैनर्तकै सिर्योगेन्द्ररमरोगणैः ॥ ११ ॥
तस्मात् द्दीपाच्च हिगुणः क्रौञ्चद्दीपो मनोहरः ।
पूर्वस्माद्दिगुणेनैव जलोदेन समारतः ॥ १२ ॥
सप्त दीपाश्च कथिताः सरित्सागरकाननाः ।
शैलैबहुविधैर्युक्ताः सुन्दरैः कन्दरोदरैः ॥ १३ ॥
तत्परा काञ्चनी भूमिः सर्वसत्त्वविवर्जिता।
तेजःस्वरूपा परमा प्रज्वलन्ती दिवानिशं ॥ ६४ ॥
एवं डिम्बोदरस्थञ्च विखं विश्वसृजा कृतं ।
डिम्भस्तल्लोमकूपे च महाविष्णुश्च नारद ॥ १५ ॥
यावन्ति रोमकूपानि विष्कृतानि हरेरहो ।
तावन्त्येव हि विश्वानि चासंख्यानि च नारद ॥१६॥
जले शेते महाविष्णुर्जलं तत्प्रतिलोमम ।
'जलोपरि महावायर्वायोरुपरि कच्छपः ॥ ८७॥
कच्छपोपरि शेषश्च गजेन्द्र मशको यथा ।
सहस्रमूर्खः शेषस्य मस्तकस्यैकदेशतः ॥ ६८ ॥
विश्वाधारश्च डिम्भश्च मूर्प च सर्पपो यथा ।
स एव च महाविष्णुः कृष्णस्य परमात्मनः ॥६६॥
पोडशांशो भगवतः परस्य प्रकृतेः परः।
ब्रह्मादिसम्बपर्यन्त सबै मिथ्येव नारद ।
अज सत्यं परं ब्रह्म राधेश विगुणात् परं ॥ १० ॥
इति श्रीनारदपवरात्रे ज्ञानामृतसारे हितोयरात्रे भक्तिज्ञाननिरूपण
नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥

·१२४
टतीयोऽध्याय ।
थीनारद उवाच
..
श्रुतं नाथ किममृतमपूर्वं परमाद्भुतं ।
भक्तिज्ञानं परं शुद्धममलं कोमलं विभो ॥१॥
अतः परं यमपर तीर्थकीतर्गुणान्तरं।
जानामृतं रसं शुद्ध कथ्यतां श्रवणामृतं ॥२॥
श्रीमहादेव उवाच ॥
गुणान्तरं तीर्थकीर्तेः को वा वक्तुं क्षमो मुने।
नाहं ब्रह्मा च शेषश्च धर्मः सूर्यास्तथैव च ॥ ३ ॥
नारायणर्षिभगवान नरर्पिः कपिलस्तथा ।
सनत्कुमारो वेदाश्चाप्यन्यः को वा न भारती ॥ ४ ॥
परमात्मा यथा दृष्टः सीमा च नमसस्तथा।
यथा दृष्टं मनश्चापि बुद्धिर्ज्ञानं विवेचनं ॥ ५ ॥
तथा गुणश्च कृष्णस्य सा ज्ञातश्च नारद ।
तथापि वक्ति तज्ञान पण्डितश्च यथागमं ॥ ६ ॥
कलाः कलांशास्तस्यापि ये ये सन्तश्च योगिनः ।
ते महान्तश्च पूज्चाश्चाप्यश बनुञ्च कः क्षमः ॥ ७ ॥
नैव कृष्णात्परी देवो नैव कृत्रणात्पर' पुमान्।
नैव कृष्णात्परी ज्ञानी न योगी च ततः परः॥८॥

·२ रात्रेतीयोऽध्यायः
१२५
नैव कृष्णात्परः सिइस्तत्परोऽपि नहीखरः।
न तत्परश्च जनको विश्वेषां परिपालकः ॥ ६ ॥
न तत्परश्च बलवान् बुद्धिमान् कीर्तिमांस्तथा।
न तत्परः सत्यवादी दयावान् भक्तवत्सलः ॥ १० ॥
न तत्परश्च गुणवान सुशीलश्च जितेन्द्रियः।
शुद्धाशयश्च शुद्धश्च न तस्माङ्गक्तवत्सलः ॥ ११ ॥
न हि तस्मात्परो धर्माप्रदाता सर्वसम्पदा।
न हि तस्मात्परः शान्तो लक्ष्मीकान्तात्परश्च कः ॥ १२ ॥
अनन्तकोटिब्रह्माण्डो मोहितो मायया यया ।
सा चातिभीता पुरतो यमेव स्लोतुमक्षमा ॥ १३ ॥
सरस्वती जडीभूता यामेव स्तोतुमक्षमा ।
महालक्ष्मीश्चातिभीता पादपद्मं निसेवते ॥ १४ ॥
प्रत्येक प्रतिविश्वेषु महाविष्णुश्च लोमसु ।
कोटिशः कोटिशः सन्ति देवा ब्रह्मादयो मुने ॥ १५ ॥
यथा रेणुरसंख्यश्च तथा विश्वानि नारद ।
एतेषामीश्वरश्चैको राधेश: प्रकृतेः परः ॥१६॥
इत्येवं कथितं किञ्चित् किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ।
अनिरूप्यः कृष्णागुणो यथा विश्वं यथा रजः ॥ १७ ॥
नारद उवाच
राधोद्भवं वद विभो श्रोत कौतूहलं मम ।
का वा सा कुत उत्पन्ना तत्मभावश्च कः शिव ॥ १८ ॥

·नारदपञ्चरात्र १२६ श्रीमहादेव उवाच । सर्बादिसर्ग पर्यन्तं शृणु नारद मन्मुखात् । एकोऽयं न द्वितीयश्च देहो मे तेजसोऽन्तरे ॥१६॥ गोलोको नित्यवैकुण्ठो यथाकाशो यथा दिशः । यथा स परमात्मा च सबैधाञ्जगतामपि ॥२०॥ विभुजः सोऽपि गोलोके बभ्राम रासमण्डले । गोपवेशश्च तरुणो जलदश्यामसुन्दरः ॥ २१ ॥ कोटीन्दुसदृश: श्रीमांस्तेजसा प्रज्वलन्निव । अतीवसुखदृश्यश्च कोटिकन्दर्पनिन्दितः ॥ २२ ॥ दृष्ट्वा शून्यं सर्वविश्वं ऊर्ध्वञ्चाधसि तुल्यकं । सुट्युन्मुखश्च श्रीकृश्णः सष्टिं कर्तुं समुद्यतः ॥ २३ ॥ एक ईशः प्रथमतो विधारूपो बभूव सः । एका स्त्री विष्णुमाया या पुमानेकः स्वयं विभुः ॥ २४ ॥ स च स्वेच्छामय 'श्यामः सगुणो निर्गुणः स्वयं । तां दृष्ट्वा मुन्दरी लोला रतिं करें समुद्यतः ॥ २५ ॥ सा दधाव 'नचोवाच भीता मनसि कम्पिता। तां धुत्वोरसि सस्थाप्य स उवाचातिलज्जितां ॥ २६ ॥ स्त्रीजात्यधिष्ठावदेवी मूलप्रकृतिमीवरी। तत्प्राणाधिष्ठावदेवी तामाङ्गसमुद्भवां ॥ २७॥ 1 तृत्तान्तमिति PR एकोऽह न हितीयथ दिमरोमवेजसोऽन्तरा । नवादाति RP ·२ रात्र टतीयोऽध्याय। १२७ श्रीभगवानुवाच । मम प्राणाधिदेवी त्वं स्थिरा भव ममोरसि। अत्र स्थानं मया दत्तं तुभ्यं प्राणेश्वरि प्रिये ॥२८॥ प्राणेभ्योऽपि प्रियतमे परमाद्या सनातनि । त्यज लज्जा क्षमाशीले नवसङ्गमलज्जिते ॥ २६ ॥ इत्येवमुक्का तां देवीं प्रियां कृत्वा स्ववक्षसि । चुचुम्ब गण्डं कटिनमाशिश्लेष स्तनं मुदा ॥ ३० ॥ शय्यां रतिकरी कृत्वा पयःफेणनिभा शुभां। सुगन्धिवायुसंयुक्ता पुष्पचन्दनचर्चितां ॥ ३१ ॥ स रेमे रामया साई याव? ब्रह्मणो वयः । विदग्धया विदग्धेन वभूव सङ्गमः शुभः ॥ ३२ ॥ एतदन्ते तदुदरे वी-धानं चकार सः । गर्भ दधार सा देवी यावदै ब्रह्मणो वयः ॥ ३३ ॥ भूरिश्रमेण कृष्णस्य गांचे घर्मों वभूव ह । अधः पपात तदिन्दुकणमेव च नारद ॥ ३४ ॥ दधार तज्जलं शून्ये नित्यवायुश्च योगतः। तदेव प्लावयामास विश्व चाधसि सर्वतः ॥ ३५ ॥ रासे संभूय तरुणीमाधार हरेः पुरः। तेन राधा समाख्याता पुराविद्भिश्च नारद ॥ ३६ ॥ कृष्णवामांशसम्मूता बभूव सुन्दरी पुरा । *विश्वचीरसि ।

·नारदमञ्चरात्र ।
१२६
यस्खाश्चांशांशकलया बभूवुर्देवयोपितः ॥ ३७ ॥
राशब्दोचारणाझको भक्तिं मुक्तिञ्च राति सः।
धाशब्दोच्चारणेनैव धावत्येव हरेः पदं ॥ ३८॥
सुसाव डिन सा देवी रासे वृन्दावने वने ।
दृष्ट्वा डिम्म क्रुधा राधा प्रेरयामास पादतः ॥ ३६ ॥
पपात डिम्भस्तोये च दिखण्डश्च बभूव सः ।
डिम्भान्तरे च यो वालो महाविष्णुः स एव हि ॥ ४० ॥
तल्लोमविवरप्वेव ब्रह्माण्डाणि पृथक् पृथक् ।
प्रत्येक माययासंख्यडिम्भाश्चाप्यभवन् पुरा । ४१॥
विश्वान्येवं हि भूरीणि तेषामभ्यन्तरं भने ।
वभूबरेवं क्रमतः प्रत्येकञ्च पृथक् पृथक् ॥ ४२ ॥
इत्येवं कथितं विप्र राधिकाख्यानमेव च ।
गोपनीयं पुराणेषु स्वादु स्वादु पदे पदे ॥ ४३ ॥
जन्ममृत्युजराव्याधिहरं मोचकर परं।
हरिदास्यप्रदं तस्य भक्निदं शुभद शुभं॥४४॥
सव्वं ते कथितं वत्स यत्ते मनसि वाञ्छितं ।
यथा श्रुतं कृष्णमुखात् किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ४५ ॥
नारद उवाच ।
किमपूर्व श्रुत
.
शम्भो योगीन्द्राणां गुरोर्गुरो।
समामेन मवसक्त, व्यासेन वनुमाईसि ॥१६॥
पुरा
त्वयोक्तं देवीनां देवानाचरितं शिव ।
जगत्प्रसूश्च पृच्छन्ती पार्वती पुष्कराश्रमे ॥४७॥

·२रात्रेतीयोऽध्यायः॥ १२९ राधाख्यानं सत्र नोकं कथं वा विदुषां गुरो। सर्चवीजेश्वरः सर्ववेदकारणकारणः॥४८॥ मां भक्तमनरकच वद वेदविदां वर । कृपां कुरु कृपासिन्धो दीनबन्धो परात्पर ॥४६ ॥ श्रीमहादेव उवाच । अपूर्व राधिकाख्यानं गोपनीयं सुदुर्लभं । सद्यो मुक्तिप्रदं शुद्धं वेदसार सुपुण्यदं ॥ ५ ॥ यथा ब्रह्मस्वरूपश्च श्रीकृष्णः प्रकृतेः परः । तथा ब्रह्मस्वरूपा च निर्लिप्ता प्रकृतेः परा ॥ ५१ ॥ यथा स एव सगुणः काले कर्मानुरोधतः । तथैव कर्मणा काले प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका । ५२॥ तस्यैव परमेशस्य प्राणेष रसनासु च । वुद्दौ मनसि योगेन प्रकृतेः स्थितिरेव च ॥ ५३ ॥ आविर्भावस्तिरोभावस्तस्याः कालेन नारद । न कृत्रिमा च सा नित्या सत्यरूपा यथा हरिः ॥ ५४॥. प्राणाधिष्ठात्री या देवी राधारूपा च सा मुने। रसनाऽधिष्ठात्री देवी स्वयमेव सरखती। ५५ ॥ बुद्ध्यधिष्ठात्री या देवी दुर्गा दुर्गतिनाशिनी । अधुना या हिमगिरेः कन्यां नाम्ना च पार्वती ॥ ५६ ॥ सर्वेषामपि देवानां तेजःसु समधिष्ठितान संहची सर्वदैत्यानां देववैरिविमर्दिनी ॥ ५७ ॥ स्थानदात्री च तेषाश्च धात्री विजगतामपि ।

·.
१३०
नारदपथरावं.
चुत् पिपासा दया निद्रा तुष्टिः पुष्टिः क्षमा तथा। ५८
लज्जा धान्तिश्च सर्वेषामधिदेवी प्रकीर्तिता।
मनोऽधिष्ठात्री देवी सा सावित्री विप्रजातिषु ॥ ५८
राधावामांशसम्भता महालक्ष्मीः प्रकीर्तिता।
ऐश्वर्य्याधिष्टाचीदेवीखरस्येव हि नारद । ६० ॥
तदंशा सिन्धकन्या च क्षीरोदमथनोगवा ।
मर्त्यलक्ष्मीश्च सा देवी पत्नी क्षीरोदशायिनः ॥ ६ ॥
तदंशा स्वर्गलक्ष्मीश्च शक्रादीनां गृहे गृहे ।
स्वयं देवी महालक्ष्मीः पत्नी वैकुण्ठशायिनः ॥ ६ ॥
सावित्री ब्रह्मणः पत्नी ब्रह्मलोक निरामये ।
सरस्वती विधाभूता पुरैव साजया हरेः ॥ ६३ । ।
सरखती भारती च योगेन सिद्धयोगिनी।
भारती ब्रहागाः पत्नी विष्णोः पत्नी सरस्वती।६४।
रासाधिष्ठात्री देवी च स्वयं रासेश्वरी परा।
• वृन्दावने च सा देवी परिपूर्णतमा सती॥६५॥
रासमण्डलमध्ये च रासक्रीडां चकार सा।
कृष्ण चर्वितताम्बुलं चखाद राधिका सती ॥ ६६ ॥
राधा चर्वितताम्बूलं चखाद मधुसूदनः ।
एकागो हि तनोहेंदो दुग्धधारण्ययोर्यथा ॥ ६७ ॥
भेदका नरकं यान्ति यावच्चन्द्रदिवाकरौ।
तयोभदं करिष्यन्ति ये च निन्दन्ति रीधिकां ॥
कुम्भीपाकेन पच्यन्ते यावहै प्रणो क्यः ॥ ६८॥

·२ रात्रेवतीयोऽध्यायः
१३१
नारद उवाषा
राधामन्त्रेघु यो मन्त्रः प्रधानः पूजितः सतां।
तन्मे बेहि जगन्नाथ तयानं कवचं स्तवं ॥ ६६ ॥
पूजाविधानं तन्मन्त्रं यद्यत्पूजाफलं शिव ।
समासेन कृपासिन्धो मां भक्तामपि कथ्यतां ॥ ७॥
श्रीमहादेव उवाच
नारायणर्षिणा दत्तं सुभद्रब्राह्मणाय च ।
कवचं यन्मुनिश्रेष्ठ तटेव कवच परं ॥ ७१ ॥
षडक्षरी महाविद्या श्रीकृष्णनैव सेविता।
सारभूता च मन्त्रष दास्यभक्तिप्रदा हरेः ॥ ७२ ॥
ध्यानं स्तोत्रं सर्वपूज्यं सामवेदोक्नमेव च ।
कार्तिकीपूर्णिमाप्राप्त नराणां जन्मखण्डनं। ७३॥
परमानन्दसन्दोहकवचं तत्सुदुलभं ।
यद्धृतं कण्ठदेशे च कृष्णेन परमात्मना ॥ ७४ ॥
नारद उवाच
घडक्षरी महाविद्यां वद वेदविदां वर ।
केन केनोपासिता सा किंवा तत्फलमीश्वर ॥ ७५ ॥
श्रीमहादेव उवाच ।
पडक्षरी महाविद्या वेदेषु च सुदुर्लभा ।
निषिदा हरिणा पूर्व वक्तुमेव हि नारद । ७६ ॥
पार्वत्या परिपृष्टेन मया नोक्ता पुरा मुने।
अस्माकं प्राणतुन्या च कृष्णस्य परमात्मनः ॥ ७७॥

·१३२
नारदपाराप।
सर्वसिद्धिप्रदा विद्या भक्तिमुनिप्रदा हरेः।
वहिरूम्भ जलस्तम्भ मृदाश्च मनसस्तथा ॥ ७८॥
सब जानाति भक्तश्च विद्या सिद्धिर्भवेद्यदि ।
यदा नारायणक्षेचे दशलक्षं जपच्छचिः ॥ ७९ ॥
मन्त्रसिद्धिर्भवेत्तस्य विष्णुवल्यो भवेन्नरः ।
इत्येवं कथितं वत्स मन्त्रतन्त्रपराकमं ॥ ८० ॥
राज्यं देयं शिरो देयं प्राणा देयाश्च नारद ।
पुछो देयः प्रिया देया धर्म देय सुदुर्लभं ॥ ८१॥
ज्ञानं मृत्युञ्जय नाम यदि देयं महामुने।
तथापि गोपनीया च न देया सा षडक्षरी ॥२॥
ब्रह्मशापभयाविन तथापि कथयाम्यहं ।
स्नातः भुद्धाम्बरधरो यती संयत एव च ॥८॥
ट्रलीयाच्च महाविद्या कामधेनस्वरूपिणीं ।
प्रदात्री कविता विद्यां सर्वसिद्धिच्च सम्पदा ॥८४॥
'बलं पत्र महालक्ष्मी निश्चलां शतपौरुषीं।
भक्ति दास्यप्रदामन्ते गोलोके वासमीभित । ८५॥
मन्त्रग्रहणमात्रेण नरो नारायणो भवेत् ।
कोटिजन्मार्जितात् पापान्मुच्यते नात्र संशयः ॥८६॥
परुपाणां शतश्चैव लीलया च समुद्दरेत् ।
मातरं मातरं पुत्रं पत्नीञ्च बान्धवांस्तथा ॥८७ ॥
मन्त्रग्रहणमाचेण सद्यः पूतो भवेन्नरः ।
यथा सुवर्ण वह्नौ च गङ्गातोये यथा नरः ॥८८॥

·२ राहतीयोग्याय ।
१३३
तस्यैव पादरजसो सद्यः पूता वसुन्धरा।।
पविचाणि च तीर्थानि तुलसी पापि आहवी॥८६॥
पदे पदेऽश्वमेधस्य लभते निश्चितं फलं।
षडक्षरी महाविद्यां यो गृवीयाच्च पुगयदः ॥१०॥
भूतवर्गात् पराइर्णाहितीयो दीर्घवान्मुने ।
चतुवर्गतुरीयश्च दीर्घवांश्च फलप्रदः । ८१ ॥
भूतवर्गात्परो वर्णो बाणीवान् सर्वसिद्धिदः ।
सर्वशुद्धप्रियान्ता च तस्या वीजादिका स्मृता ॥ १२॥
घडक्षरी महाविद्या कथिता सर्वसिविदा ।
प्रणवाद्या महामाया राधा लक्ष्मी खरसती ॥१३॥
कृष्णप्राणाधिका डन्ताउनलजायान्त एव च ।
कल्परक्षखरूपश्च मन्त्रोऽयं भुवनाचरः ॥ १४ ॥
कुमारपदवीदाता सिद्धो यदि भवेन्नरः ।
कुमारेणार्चितो मन्त्रः पाझे पाद्मसुतेन च ॥ ६५ ॥
पाझेन दत्तः पुत्राय पुष्करे सूर्यापर्वणि ।
सप्तलक्षजपेनैव मन्त्रसिद्धिर्भवेन्नृणां ॥२६॥
सर्वस्तम्भ सर्वसिद्धिं लभते साधकः सदा ।
कृष्णेन दत्तो गोलोके ब्रह्मणे विरजातटे॥१७॥
तेन दत्तश्च मह्यञ्च तुभ्यं दत्ती महामुने।
प्रणवाद्या च सर्वाद्या महामाया सरस्वती ॥१८॥
कृष्णप्रिया चतुर्थ्यन्ता चित्रभान प्रियान्तका।
एकादशाक्षरो मन्त्रो गङ्गयोपासितस्तथा ॥६॥

·नारदपञ्चरात्र। १३४ मुक्तिप्रदश्च मन्त्रोऽयं तीर्थपूतश्च सिद्धिदः । मनोयायी भवेदन चान्ते याति परां गतिं ।१.०॥ दशलक्षजपेनैव मन्त्र सिद्धिर्भवेन्नृणां । प्रणवाद्या च सर्बाद्या महालक्ष्मीः सरस्वती ॥ ११ ॥ सर्बाद्या सा चतुर्थ्यन्ता वीतिहोत्रप्रियान्तका। 'दशाक्षरो महामन्त्री दास्यभक्तिप्रदो हरेः॥ १०२ ॥ योगीन्द्रश्च भवेदत्र मन्त्रसिद्धिर्भवेद्यदि । नवलक्षजपेनैव मन्तसिद्धिर्भवेन्नृणां ॥ १०३ ॥ सर्वमन्त्रेषु सारश्च मन्त्रराजः प्रकीर्तितः । तुलस्योपासितो मननश्चतुवर्गफल प्रदः ॥१०४॥ थामेनोपासितोऽयञ्च तथा नारायणर्पिणा। सारभूतं मयोक्तन्ते परं मन्त्रचतुष्टयं ॥ सुग्पदं भनिटं शुद्धं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १०५ ॥ रति श्रीनारदपपुराने भानामतसारे रितीयरात्रे हरिक्तिशाम- निरूपणं नाम ढतीयोऽध्यायः ॥ चतुर्थोऽध्यायः । मीनारद उवाच । मनवोपयुक्त ध्यानच तथा पूजाविधानकं । सवनं कवचनव वद वेदविदां वरः ॥१॥ बादशाचरो मfat *----- ·२ रामे धतुर्थोऽध्याय । १३५ श्रीमहादेव उवाच । ध्यानञ्च श्रूयतां वत्स सामवेदोक्रमेव च । श्रीकृष्णेन कृतं पर्व सर्वधामभिवाञ्छितं.२॥ खेतचम्पकवर्णाभां चन्द्रकोटिसमप्रभां। विधतीं कवरीभारं मालतीमाल्यभूषितां ॥३॥ वहिशुद्धाशुकाधानां रत्नभूपणभूपितां । ईघद्धास्यप्रसन्नास्यां भक्तानुग्रहकारिकां ॥४॥ ब्रह्मस्वरूपां परमां कृष्णरामा मनोहरां। कृष्णप्राणाधिका देवी कृष्णवक्षःस्थलस्थितां ॥५॥ कृष्णस्ततां कृष्णकान्तां शान्तां सर्वप्रदां सतीं। निर्लिप्तां निर्गुणां नित्यां सत्यां शुद्धां सनातनीं ॥ ६ ॥ गोलोकवासिनी गोप्ती विधात्री धातुरेव तां । वृन्दां वृन्दावनचरी वृन्दावनविनोदिनीं ॥ ७ ॥ तुलस्यधिष्ठातृदेवीं गङ्गार्चितपदाम्बजां। सर्वसिद्धिप्रदां सिद्धां सिद्धेशी सिद्धयोगिनों ॥८॥ सयज्ञयनाधिष्ठात्री सुयज्ञाय महात्मने । वरदात्रीच वरदां सर्वसम्पत्यदां सतां ॥६॥ गोपीभिः सुप्रियाभिश्च सेवितां श्वेतचामरैः । रत्नसिंहासनस्थाञ्च रत्नदर्पणधारिणीं ॥१०॥ क्रीडापङ्कजहस्ताभ्यां परां कृष्णप्रिया भजे । . . 'चन्दनेवि ·नारदमपराप ध्यात्वा शिरसि पुष्यञ्च दत्त्वा प्रक्षाल्य हस्तकं ॥ ११ ॥ पुनर्थ्यात्वा च भक्त्या च दद्यात्तस्यै प्रमूनक । तां षोडशोपचारेण संपूज्य परमेश्वरी ॥ १२ ॥ पुष्याचलित्रयं दत्वा स्तुत्वा च कवचं पठेत् । पूजाक्रमं परीहारं वत्स मत्तो निशामय ॥ १३ ॥ मन्त्र समपचाराणां शृखनुक्रमणेन च । पुनर्थ्यात्वा यथा देवीं पुष्पाञ्जलियुतो भवेत् ॥ १४ ॥ इमं मन्त्रं परीहारं कुरुते भक्तिपूर्वकं । नारायणि महामाये विष्णुमाये सनातनि ॥ १५ ॥ प्राणाधिदेवि कृष्णस्य मामुद्दर भवार्णवात् । संसारसागरे घोरे भीतं मां शरणागतं ॥ १६ ॥ प्रपन्नं पतितं मातर्मामुद्दर हरिप्रिये । असंख्ययोनिभ्रमणादजानान्धतमोऽन्वितं ॥१७॥ चलङ्गि नदीपैश्च मां मुवनं प्रदर्शय । 'सर्वभ्योऽपि विनिर्मुक्तं कुरु राधे मुरेश्वरि # १८ ॥ मा भक्तमनुरक्तञ्च कातरं यमताडनात् । त्वत्पादपद्मयुगले पाद्मपद्मालयाचिते ॥ १६ ॥ देहि मह्यं परा भक्तिं कृष्णन परिसेविते। स्निग्धदूर्बाङ्गरैः शुक्लपुष्पैः कुसुमचन्दनैः ॥ २० ॥ कृष्णदत्तार्यशोभाये भक्तिमाध्वीकमंकुले । आसनं भास्वदुत्तुङ्गममूल्यं रत्ननिर्मितं ॥ २१ ॥ मया निवेदितं भक्त्या गृहाण परमेवरि ।

·२ रात्रे चतुर्थोऽध्यायः॥ नानातीर्थोद्भवं पुण्यं शीतलच्च सुनिर्मलं ॥ २२ ॥ मया निवेदितं भक्त्या पाद्यञ्च प्रतिगृह्मातां । स्निग्धदूर्बाचतं शुक्लापुष्पकुकुमचन्दनं ॥ २३ ॥ तीर्थतोयान्वितं देवि गृहाणाध्य सुरेश्वरि । वहिशुई वस्त्रयग्मममूल्यमतुलं परं ॥ २४ ॥ मया निवेदितं भक्त्या गृहाण जगदम्बिके। पृथितं सूक्ष्मसूत्रेण पारिजातविनिर्मितं ॥ २५ ॥ जन्ममृत्युजराव्याधिहरे मात्यं गृहाण मे। कस्तूरीकुञ्जमातञ्च सुंगन्धि स्निग्धचन्दनं ॥ २६ ॥ राधे मातर्निरावाधे मङ्गहाणानुलेपनं । शुक्लपुष्पसमूहञ्च सुगन्धि चन्दनान्वितं ॥२७॥ मया निवेदितं भक्त्या पुष्यं देवि प्रगृह्यतां । वनस्पतिरसो दिव्यो गन्धवस्तुभिरन्वितः ॥ २८ ॥ मया निवेदितो भत्या धूपोऽयं प्रतिगृह्यतां । अन्धकारभयध्वंसी मागन्ल्यो विश्वपावनः ॥ २६ ॥ मया निवेदितो भक्तमा दीपोऽयं प्रतिगृह्यतां । मुधापूर्ण रत्नकुम्भ शतकञ्च मदुर्लभं ॥ ३० ॥ माध्वीककुम्भलक्षञ्च नैवेद्यं देवि गृह्यतां । मिष्टान्नस्वस्तिकानाच लक्षपुनं मनोहरं ॥ ३१ ॥ शर्कराराशिलक्षञ्च नैवेद्यं देवि गृहातां । संस्कृतं पायसं पिष्टं शल्यन्नं व्यञ्जनान्वितं ॥ ३२ ॥ शर्करादधिदुग्धानं नैवेद्यं देवि गृयतां । . द ·नारदपश्चरात्र १३८ फलाना मुपकानामावादीनां चिलक्षकं ॥ ३३॥ राशीनाञ्च मया दत्तं भक्त्या च देवि गृयतां । दधिकुल्याशतञ्चैव मधुकुल्याशतन्तथा ॥ ३४ ॥ घृतकुल्याशतञ्चैव गृहाण परमखरि दुग्धकुल्या शतं रम्यं गुडकुल्या शतं तथा ॥ ३५ ॥. मया निवेदितं भक्त्या गहाण परमेश्वरि । नानातीर्थीद्भवं रम्यं सुगन्धिवस्तुवामितं ॥ ३६ ॥ मया निवेदितं भक्त्या शीततोयं गृहाण में । पय फेणनिभा शय्या रत्नेन्द्रसारनिर्मिता ॥ ३७॥ मया निवेदिता भत्या तां गृहाण सुरेश्वरि । भूषणानि च रम्याणि सद्रत्ननिर्मितानि च ॥ ३८॥ मया निवेदितान्येव गृहाण परमेश्वरि । ताम्बुलञ्च परं रम्यं कर्पूरादिसुवासितं ॥ ३६ . . मया निवेदितं भक्त्या गृहाण परमेश्वरि। सिन्दूरं शोभनं राधे योपितां सुप्रियं सदा ॥.४० ॥ मया निवेदितं भक्तमा सिन्दरं प्रतिगृह्यतां । परं अपक्वतल्यञ्च मुगन्धिवस्तुमंस्कृतं ॥ ४१॥ मया निवेदितं भक्तमा लञ्च प्रतिगृह्यतां । पुष्पचलित्रयं दत्वा दासीवगै प्रपूजयेत् ॥ ४२ ॥ पाद्यादिकं पृथग्दत्वा प्रणमेद्दण्डवद्भुवि । मालती माधवी रतां रत्नमालावती सती ॥ ४३ ॥ चम्पावती मधुमती सुशीलां वनमालिकां । 4 !

·२ रात्रे चतुर्थोऽध्यायः । १३ चन्द्रावली चन्द्रमखी पद्मी पद्ममुखीं शुभा ॥ ४४ ॥ कमला कालिकां कृष्णप्रियां विद्याधरी तथा। सम्यूज्य भन्नाा सर्वास्ता बटुवर्ग प्रपूजयेत् ॥ ४५ ॥ सानन्दं परमानन्दं समित्रं सन्तनुं तथा । एतान् सम्पूज्य प्रत्येक स्तोत्रच कवचं पठेत् ॥ ४६॥ जपेत् षडक्षरी विद्यां श्रीकृष्णेनैव सेवितां। यथाशक्ति भक्तियुक्तो दण्डवत् प्रणमेत् सदा ॥ ४७ ॥ स्तोत्रञ्च सामवेदोक्तं प्रपठेद्भक्तिसंयुतः । राधा रासेखरी रम्या रामा च परमात्मनः॥४८॥ रासोगवा कृष्णकान्ता कृष्णवक्षःस्थलस्थिता। कृष्णप्राणाधिदेवी च महाविष्णोः प्रसूरपि ॥ ४६ ॥ सर्खाद्या विष्णुमाया च सत्या नित्या सनातनी। ब्रह्मखरूया परमा निर्लिप्ता निर्गुणा परा ॥ ५० ॥ वृन्दा दृन्दावने सा च विरजातटवासिनी। गोलोकवासिना गोपी गोपीशा गोपमातृका॥५१॥. सानन्दा परमानन्दा नन्दनन्दनकामिनी। वृषभानुमता शान्ता कान्ता पूर्णतमा च सा ॥ ५२ ॥ काम्या कलावती कन्या तीर्थपूता सती शुभा । सप्तत्रिंशच्च नामानि वेदोक्तानि शुभानि च ॥ ३३ ॥ सारभूतानि पुग्यानि सर्वनामम नारद । यः पठेत् मंयुतः शुद्धो विष्णभक्तो जितेन्द्रियः ॥ ५४॥ इहैव निश्चलां लक्ष्मी लब्ध्वा याति हरेः पदं ।

·१४० नारदपश्चरात्र. हरिभक्तिं हरेयं लभते नाचसंशयः ॥ ५५ ॥ भक्तो लक्षजपेनैव स्तोत्रसिद्धो भवेद्रवं। सिड्वस्तोत्री यदि भवेत् सर्वसिद्धेश्वरी भवेत् ॥ ५ ॥ वहिस्तम्भ जलस्तमं मनस्तम्भ हृदस्तथा । मनोयायित्वमिष्टञ्च लभते नात्रसंशयः ॥ ५७॥ . स्तोत्रस्मरणमात्रेण जीवन्मुक्तो भवेन्नरः । पदे पदेऽश्वमेधस्य लभते निश्चितं फलं ॥ ५८ ॥ कोटिजन्मार्जितात् पापात् ब्रह्महत्याशतादपि। स्तोत्रशरणमात्रेण मुच्यते नात्रसंशयः ॥ ५ ॥ मृतवत्सा काकवन्ध्या महावन्ध्या प्रसूयते । शणोति वर्षमेकं या शुद्धा खिन्नान्नभोजिनी॥६॥ शणोति मासमेकं यः सर्वाभीष्टं लभेन्नरः । सामवेदकुमार तमित्याह कमलोङ्गवः ॥ ६१ ॥ रति श्रीनारदपञ्चराने ज्ञानामृतसारे द्वितोयरात्रे शिवनारदसवादे भक्तिज्ञानकथने राधापनकथन नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥8॥ + पञ्चमोऽध्यायः ॥ श्रीनारद उवाच। सव्वं श्रुतं जगन्नाथ यद्यन्मनसि वाञ्छितं । अधुना श्रोतुमिच्छामि राविकाकवचं परं ।। १ ॥

·२ रात्रे पश्चमोऽध्याय । १४१ श्रीमहादेव उवाच । क्षमस्व ब्रह्मणः पुच वर्षे मुनिपुङ्गव । यन्निषिद्धं भगवता कृष्णेन परमात्मना ॥२॥ कथं वक्ष्यामि हे वत्स सुगप्तं कवचं मुने। करणे दधार भगवान् भक्ता रत्नपुटेन यत् ॥३॥ परमानन्दसन्दोहकवचच सुटुर्लभं । घडक्षरी महाविद्यां नित्यभक्तमा जपेइरिः ॥ ४ ॥ नित्यं प्रपूजयेन्नित्यं नित्यः सत्यः परात्परः । सा पूजयेत् प्रभुं नित्यं जपेदेका दशाक्षरं ॥ ५ ॥ माञ्च कवचं दत्त्वा निषिद्ध परमात्मना। इदमेवेति कवचं दत्तं तेनैव ब्रह्मणे ॥ ६ ॥ धर्माय ब्रह्मणा दत्तं तेन नारायणाय च.। नारायणेन कण्ठस्थं सुभद्राय ददौ पुरा ॥ ७ ॥ क्षमस्व कथित नालं क्षमस्व भगवन्मुने! गुरुणा च निषिद्दच्च न वक्तव्यं कदाचन ॥८॥ श्रीनारद उवाच ॥ मां भलमनुरक्तच नाथ मा कुरु वञ्चनां। त्वमेव कृष्णस्वं शम्भुईयो दो न सानि च ॥ ६ ॥ परतन्त्रो निपिद्धञ्च वाक्यं कथितुमक्षमः । शणोति कस्य वा नाक्यं यः स्वतन्त्रः खयं प्रभुः यदि मां कवचं नाव न वच्यसि सुदुर्लभं । देहं त्यता ब्रह्महत्यां दास्यामि तुभ्यमीखर ॥ ११ ॥ ।

·१४२ नारदपश्चरात्र। श्रीमहादेव उवाच । सइंशजातः शिष्यश्च शुद्धः सुब्राह्मणः सुधीः । मन्यते कृष्णतुल्यञ्च गरुं परमधार्मिकः ॥ १२ ॥ देवमन्यं कृष्णतुल्यं यो ब्रवीति नराधमः । ब्रह्महत्याच लभते महामूर्यो न संशयः ॥ १३ ॥ .. परमात्मा स्वयं कृष्णो निर्गुणः प्रकृतेः परः । ततो देवास्तदंशाश्च सगुणाः प्राकृताः स्मृताः ॥ १४ ॥ सर्व जन्याः कृषिमाश्च पुरा ब्रह्मादयः सुराः । सर्बयां जनकः कृष्णः परमाद्यः परात्परः ॥ १५ ॥ शृणु वच्यामि विप्रेन्द्र राधिकाकवचं शुभं। परमानन्दसन्दोहाभिधमिष्टं सुदुर्लभं ॥ १६ ॥ कृष्णेन दत्तं मह्यञ्च शतशङ्गे च पर्वते । निरामये च गोलोके पण्ये वृन्दावने वने १७. राधिकासविधाने च शोभने रासमण्डले। भोपगोपीकदम्बैश्च वेष्टिते समभीप्सिते ॥१७॥ अहं तुभ्यं प्रदास्यामि प्रवक्तव्यं न कस्यचित् । यद्धृत्वा पाठनाङ्गको जीवन्मुक्तो भवेत् ध्रुवं ॥ १६ ॥ ब्रह्महत्यालक्षपापान्मुच्यते नात्र संशयः । कोटिजन्मार्जितात् पापादुपदेशात् प्रमुच्यते ॥ २० ॥ अश्वमेधसहस्रञ्च राजसूयशत तथा। विप्रेन्द्र कवचस्याय कलां नाईन्ति पोडशी ॥ २१ ॥ 'शिकति

·२राने पञ्चमोऽधायः।
१४३
शिष्याय विष्णुभकाय साधकाय प्रकाशयेत् ।
शठाय परशिष्याय दत्त्वा मृत्यु लभेन्नरः ॥ २२ ॥
विप्रेन्द्र कवचस्यास्य ऋषिर्नारायणः स्वयं ।
कृष्णस्य भक्तिदास्ये च विनियोगः प्रकीर्तितः ॥ २३ ॥
सर्वाग्धा मे शिरः पात केशं केशवकामिनी।
भालं भगवती पातु लोला लोचनयुग्मकं ॥ २४ ॥
नासां नारायणी पातु सानन्दा चाधरौष्ठकं ।
जिह्वां पात जगन्माता दन्तं दामोदरमिया ॥२५॥
कपोलयुग्मं कृष्णेशा करणं कृष्णप्रियाऽवत ।
कर्णयुग्मं सदा पात कालिन्दीकुलवासिनी ॥ २६ ॥
वसुन्धरेशा वक्षो मे परमा सा पयोधर।
पद्मनाभप्रिया नाभिं जठरं जाह्नवीश्वरी ॥ २७ ॥
नित्या नितम्वयुग्मं मे कङ्कालं कृष्णसेविता ।
परात्परा पात पृष्ठं सुश्रोणी श्रोणिकायुगं ॥ २८ ॥
परमाद्या पादयुग्मं नखरांश्च नरोत्तमा ।
सझिं मे सदा पातु सर्चशा सर्वमङ्गला ॥ २९ ॥
पाल राशेश्वरी राधा स्वग्ने जागरणे च मां।
जले स्थले चान्तरीक्षे सेविता जलशायिनी ॥ ३० ॥
प्राच्या मे सततं पात परिपूर्णतमप्रिया ।
बगीश्वरी बहिकोणे दन्छियो दुखदापिनी ॥ ३३ ॥
नैर्ऋते सततं पात नरकार्णवतारिणी।
वारुणे वनमालीशा वायव्यां वायुपूजिता ॥३२॥

·१४४
नारदपञ्चरात्र
॥
कौवेरे मां सदा पातु कूर्मण परिसेविता।
ऐशान्यामीश्वरी पात शतशृङ्गनिवासिनी ॥ ३३ ॥
वने वनचरी पात वृन्दावनविनोदिनी ।
सर्वत्र सन्तत पातु सर्चशा विरजेवरी ॥ ३४ ॥
प्रथमे पूजिता या च कृष्णेन परमात्मना ।
पडक्षऱ्या विद्यया च सा मां रक्षतु कातरं ॥ ३५ ॥
द्वितीये पूजिता देवी शम्भुना रासमण्डले ।
नानासम्मृतसम्भारैर्माया प्रकृतिरीखरी ॥ ३६
सप्ताक्षऱ्या विद्यया च पूज्यया प्रणवाद्यया ।
तृतीये पूजिता देवी ब्रह्मणा परमादरं ॥३७॥
श्रीवीजयुक्तया भन्या चाष्टाक्षऱ्या च विद्यया ।
चतुर्थ पूजिता देवी शेषेण विघ्ननाशिनी ॥ ३८ ॥
तेनैव सेविता विद्या मायायक्ता नवाक्षरी।
विद्या सा चापि धर्मण सेविता परमेश्वरी ॥ ३९ ॥
धर्मेण दत्ता सा विद्या पुच नारायणर्षये।
नराय शुइभक्ताय सा च विद्या मनोहरा ॥ ४०॥
नवाक्षरी महाविद्या कामदेवेन सेविता ।
तदधीन सर्वविश्वं पूज्यया विद्यया यया ॥ ४१ ॥
संप्राप दाहिकां शक्तिं वहिश्च विद्यया यया।
नवाक्षरी महाविद्या वायुना परिसेविता ॥ ४२ ॥
विश्वेषां प्राणरूपश्च पूज्यया विद्यया यया ।
साधारश्च पूज्यश्च बलवान् सर्वतोऽभवत् ॥ ४३ ॥

·२ राणे पञ्चमोऽध्यायः १४५ शेषाधारश्च कूर्मश्च पूज्यया विद्यया यया । विखाधारश्च शेषश्च तया च विद्यया मुने॥ ४४ ॥ धराधरा च' सर्वेषां तया च विद्यया सदा। तयैव विद्यया शुद्दा गङ्गा भुवनपावनी॥ ४५ ॥ तयैव तुलसी शुडा तीर्थपूता बभूव सा। तया स्वाहा वहिजाया पितृणां कामिनी स्वधा ॥ ४६ ॥ लक्ष्मीर्माया कामवाणी सर्वाचा प्रणवादिका। रासेश्वरी राधिका सा डन्ता वहिप्रियान्तका ॥४७॥ तत्थोडशी महाविद्या परिपूर्णतमा श्रुतौ। कामधेनुस्वरूपा सा सर्वसिद्धिप्रदायिनी ॥४८॥ पुरा सनत्कुमारेण षोडशी परिसेविता। सनकेन सनन्देन तथा सनातनेन च ॥ ४६॥ शुक्रेण गुरुणा पूज्या सिद्धा व्यासेन सेविता। पपौ समुद्रं सोऽगस्यः पूज्यया विद्यया यया ॥ ५० ॥ रासेखरी डन्तहीना षोडश्या मुनिपुङ्गव । दधीचिना सेविता सा विद्या च हादशाक्षरी ॥ ५१ ॥ तथा तदस्थि चाव्यर्थमन्त्रमेव बभूव ह । चतुर्दशेन्द्रावच्छिन्न मुनिरासीनिरापदः ॥ ५२ ॥ स्वेच्छामृत्युर्मुनिश्चेव जितः कालोऽपि विद्यया । देवानां प्रार्थनेनैव तत्याज स कलेवरं ॥ ५३ ॥ 'धाराति' ·नारदमश्वरराम। ४ १४६ मत्तो मन्त्रं गृहीत्वा च जजाप पुष्करे मुनिः । शतवर्ष तपस्लवा ददर्श परमेश्वरी ॥५४॥ दत्त्वा मा म्वपदं तस्मै गोलोकञ्च जगाम सा। देहं त्यक्त्वा च स मुनिर्गोलोकं प्रययौ पुरा ॥ ५५ ॥ इत्येवं कथितं वत्स कवचं परमाद्भुतं । परमानन्दसन्दोहं वेदेषु च सुदुर्लभं ॥ ५६ ॥ श्रीकृष्णेनैव कथितं मां भक्ताय भक्तितः । मया तुभ्यं प्रदत्तच प्रवक्तव्यं न कस्यचित् ॥ ५७ ॥ गुरुमभ्यर्च विधिना वस्त्रालङ्कारचन्दनः । नमस्कृत्य परं भक्त्या कवचं धारयेत् सुधीः । ५८॥ पठित्वा कवचं दिव्यं परं सादरपूर्वकं । गुरवे दक्षिणां दत्त्वा लभेत्तस्य शुभाशिपं ॥ ५८ ॥ महामूढो नोपदिष्टः कवचं धारयेत् पठेत् । निष्फलं तड़वेत् सम्बं शतलक्षं जपेद्यदि ॥ ६ ॥ उपदिष्टो यदि पठेत् धारयेत् कण्ठदेशतः । जले वह्रौ च शस्त्रास्त्रे मरणं नो भवेद्धृवं ॥ ६१ ॥ कवचस्य प्रसादेन जीवन्मुक्तो भवेन्नरः । अनेन कवचेनैव : प्रतापवान् ॥ २॥ युयुधे स मया साई वर्षच्च नर्मदातटे। न विद्धो मम शूलेन दत्त्वा च कवचं मृतः ॥ ६३ ॥ मोग्येव हि दानानि व्रतानि नियमानि च। तपसि सन्नाः पुण्यानि तीर्थान्यनशनानि च ॥ ६४ ॥ .

·२ रा छोऽध्याय ।
१४
सर्वाणि कवचस्यास्य कलां नाईन्ति षोडशीं ।
इदं कवचमज्ञात्वा भजेद्यः परमेखरी ॥ ६५ ॥
शतलक्षप्रजप्तोऽपि न मन्त्रः सिद्धिदायकः ।
इत्येवं कथितं सर्व राधिकाकवच मुने ॥ ६६ ॥
इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामतसारे शिवनारदसवादे हितोयरात्र
भतिज्ञानकथने कवचप्रकाशन नाम पञ्चमोऽध्याय ॥ ५ ॥
घरोऽध्याय
श्रीमहादेव उवाच ।
जगन्मातरुपाख्यानं तुभ्यश्च कथितं मया।
सुदुर्लभं मुगुप्तञ्च वेदेषु च चतुर्यु च ॥ १ ॥
पुराणेष्वितिहासेषु पञ्चरायु पञ्चसु
अतीव पुग्यदं शुई सर्वपापप्रनाशनं ॥२॥
संक्षेपेणव कथितं राधाख्यानं मनोहर।
कापिलेये पञ्चराचे विस्तीर्णमतिसुन्दरं ॥ ३ ॥
नारायणेन कथित मुनय कपिलाय च ।
सिद्धक्षेत्र पुग्यतमे प्रत्यक्षं मम सन्निधौ ॥ ४ ॥
तत्रोनं हरिणा साई शुश्राव कमलोद्भवः ।
शुश्रुवुर्मुनय. सर्व चेदमेव परं वचः ॥ ५ ॥
आदौ समुच्चरेद्राधां पश्चात् कृष्णश्च माधवं ।
विपरीतं यदि पठेत् ब्रह्महत्यां लभेदध्रुवं ॥ ६ ॥

·१४८
नारदपधरान
श्रीकृष्णो जगतां तातो जगन्माता च राधिका ।
पितः शतगुणे माता वन्द्या पूज्या गरीयसी॥ ७॥
दैवदोपेण महता ये च निन्दन्ति राधिका।
वामाचाराश्च मूर्खाश्च पापिनश्च हरिद्विषः ॥ ८॥
कुम्भीपाके तप्ततैले तिष्ठन्ति ब्रह्मणः शत ।
हेच तइंशहानिः सर्वनाशय कल्पते ।
भवेद्रोगी च पतितो विघ्न तस्य पदे पदे ।
हरिणोक्त ब्रह्मक्षेत्रे मया च ब्रह्मणा श्रुत ॥ १० ॥
चैलोक्यपावनी राधां सन्तोऽसेवन्त नित्यशः ।
यत्पादपझे भनाऽयं नित्यं कृष्णो ददाति च ॥ ११ ॥
यत्पादपद्मनखरे पुण्य छन्दावने वने ।
सुखिग्धालक्तकरस प्रेम्ना भक्त्या ददौ परा ॥ १२ ॥
राधाचर्चितताम्बुलं चखाद मधुसूदनः।
इयोशेको न भेदश्च दुग्धधावल्ययोर्यथा ॥ १३ ॥
श्रीकृष्णोरसि या राधा यद्दामांशेन सम्भवा ।
महालक्ष्मीश वैकुण्ठे सा च नारायणोरसि १४ ॥
सरस्वती सा च देवी विदुपा जननी परा।
क्षीरोदसिन्धुकन्या सा विष्णरसि च मायया ॥ १५ ॥
सावित्री ब्रह्माणो लोके ब्रह्मवक्षःस्थलस्थिता।
पुरा सुराणां तेज सु साविर्भूत्वा दया हरे. ॥ १६ ॥
स्वयं मूर्तिमती भूत्वा जघान देत्य सङ्घकान्।
ददौ राज्यं महेन्द्राय कृत्वा निष्कण्ठकं पदं ॥ १७॥

·२ रा धष्ठोऽध्यायः
१४४
कालेन सा भगवती विषामाया सनातनी।
बभूव दक्षकन्या च परं कृष्णाज्ञया मुने ॥ १८ ॥
त्यता देहं पितुर्यज्ञे ममैव निन्दया मुने।
पितृणां मानसी कन्या मेना कन्या बभूव सा ॥ १६ ॥
आविर्भता पर्वते सा तेनेयं पार्वती सती।
सर्वशक्तिस्वरूपा सा दुर्गा दुर्गतिनाशिनी ॥ २० ॥
बुद्धिवरूपा परमा कृष्णस्य परमात्मनः ।
सम्पद्रुपेन्द्रगेहे सा स्वर्गलक्ष्मीस्वरूपिणी ॥ २१ ॥
मत्यै लक्ष्मी राजगेहे गृहलक्ष्मीहे गृहे ।
पृथक पृथक् च सर्वत्र ग्रामेषु ग्रामदेवता ॥ २२ ॥
जले सत्यस्वरूपा मा गन्धरूपा च भूमिषु ।
शब्दरूपा च नभसि शोभारूपी निशाकरे ॥ २३ ॥
प्रभारूपा भास्करे सा पेन्द्रेयु च सर्चत ।
वह्नौ सा दाहिका शक्ति सर्वशक्तिश्च जन्तषु ॥ २४ ॥
सृष्टिकाले च सा देवी मूलप्रकृतिरीश्वरी।
माता भवेन्महाविष्णोः स एव च महान् विराट् ॥ २५ ॥
यस्य लोमस विश्वानि तेन
वासुः
प्रकीर्तितः।
सस्य देवोऽपि श्रीकृष्णो वासुदेव इतीरितः ॥ २६ ॥
महतो वै सृष्टिविधौ चाहङ्कारोऽभवन्मुने।
• ततो हि रूपतन्माचं शब्दतन्मात्र इत्यतः ॥ २७ ॥
ततो हि स्पर्शतन्माचमेवं सृष्टिक्रम मने ।
सृष्टिवीजस्वरूपा मा न हि सृष्टिस्तया विना ॥२८॥

·१५०
नारदपवरात्र
विना मृदं घटं कर्त कुलालश्च न च क्षमः ।
विमा स्वर्ण स्वर्णकारः कुण्डलं कर्तुमक्षमः ॥ २८ ॥
एवं ते कथितं सर्वमाख्यानमतिदुर्लभं ।
जन्ममृत्युजराव्याधिशोकदुःखहरं परं ॥ ३० ॥
आराध्य सुचिरं कृष्णं यद्यत्कायं भवेन्नणां ।
राधोपासनया तच्च भवेत् स्वल्पेन कालतः ॥ ३१ ॥
तस्यापि मायया साई सर्व विश्वं महामुने।
विष्णुमाया भगवती कृपां यं यं करोति च ॥ ३२॥
स च प्राप्नोति कृष्णश्च तङ्गतिदास्यमीप्सितं ।
इत्येवं कथितं सव्वं परञ्च सुखमोक्षदं ।
नीतिसारञ्च शुभदं किं भूवः श्रोतुमिच्छसि ॥ २४ ॥
इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे दितीयरात्रे शिवनारदसवा
भक्तिज्ञानकथने राधापरसा नाम धठोऽध्यायः 1.
राममोऽध्यायः ।
श्रीनारद उवाच ।
भक्तिनान श्रुत नाथ परमातमी मितं ।
मनिज्ञानविधानञ्च विस्तीर्णं वनुमर्हसि ॥ १ ॥
श्रीमहादेव उवाच ।
लीनता हरिपादाजे मुक्तिरित्यभिधीयते ।
इदमेव हि निर्वाणं वैष्णवानामसम्मत ॥२॥

·२रात्र सप्तमोऽध्यायः १५१ सालोक्यसार्टिसामीप्यसारूप्यमित्यतः क्रमात् । भोगरूपच सखदमिति मुक्तिचतुष्टयं ॥ ३ ॥ श्रीहरेभकिदास्यञ्च सर्वमुक्तः परं मुने। वैष्णवानामभिमतं सारासारं परात्परं ॥ ४॥ काश्याच मरणं पच परं निर्वाणकारणं । दक्षकर्ण मृत्युकाले मयोक्तं मन्त्रमेव च ॥ ५ ॥ निर्वाणमोक्षदं वत्स कर्ममूलनिकृन्तनं । निर्वाणमोक्षमेवेदं मोक्षविद्धिः प्रकीर्तितं ॥ ६ ॥ गङ्गायाञ्च जले मुक्तिः क्षेत्र नारायणे मुने । ज्ञानतश्चेत् त्यजेत् प्राणान् कृष्णस्मरणपूर्वकं ॥ जले स्थले चान्तरीक्षे गङ्गासागरसङ्गमे ॥ ७॥ नारद उवाच। माणिनां येन मन्त्रेण मुक्तिर्भवति शाश्वती। वाराणस्यां त्वयोकच तन्मां कथितुमर्हसि ॥८॥ अन्यथाऽहं कृपासिन्धो सद्यस्यध्ये कलेवरं। मां भक्तामनुरक्तश्च नाथ मा कुरु वचनां ॥ ६ ॥ श्रीमहादेव उवाच । गुप्तं वेदपुराणेप चेतिहासेषु नारद। पभरापु सर्वेषु कथं वच्यामि मां वद ॥ १० ॥ अहं इत्याभयेनैव वच्यामि गोपनं परं। श्रूयतां दशकणे च न वक्तव्यं कदाचन । ११ ॥

·नारदपश्चरात्र ।
मन्त्रोऽयं मनवसाराद्यः सर्वाद्यवीजमध्यमः ।
पञ्चवर्गाद्वितीयश्च वर्णश्च मुरुमान् भवेत् ॥ १२ ॥
पञ्चमे पञ्चमो वर्णो विष्णुमान् डेन्त एव सः ।
जगत्यूतप्रियान्तश्च मन्त्रः सप्ताक्षरो मुने ॥१३॥
प्रयागे मुण्डनञ्चव परं निर्बाणकारणं ।
दोलायमानं गोविन्दं पुण्ये दृन्दावने वने ॥१४॥
दृष्टिमात्रेण विप्रेन्द्र पर निर्वाणकारण।
निर्वाणं दृष्टिमात्रेण मञ्चस्थं मधुसूदनं ॥ १५ ॥
रथस्थं वामनष्चैव निर्वाणं दृष्टिमाचतः।
कार्तिकी पूर्णिमायाश्च राधा दृष्टिपूजनं ॥ १६ ।
यच तच न नियमो परं निर्वाणकारणं ।
परं शिवजतुर्दश्यां शिवं संस्थाप्य पूजन ॥ १७ ॥
तद्दिनेऽनशनं विप्र परं निर्वाणकारणं ।
शुभाशुभच्च यत्कर्म तत्तत्कर्मनिकृन्तनं ॥ १८ ॥
करणं थीहरेः पादपद्मं निर्वाणकारणं ।
वैशाख्यां पुष्करनानं परं निर्वाणकारणं ॥ १६ ॥
गङ्गासागरतोये च मृत्युनिर्वाणकारणं ।
कार्त्तिक्याञ्च शिलादानं पृथ्वीविपुलदानकं ॥ २० ॥
• कात्तिके तुलसीदानं परं निर्वाणकारणं ।
ब्रह्मसंस्थापनचव परं निर्वाणकारणं ॥ २१ ॥
कन्यादानं वैषणवे च परं निर्वाणकरणं ।
परं निर्वाणवीजच वैष्णवोच्छिष्ट्रभक्षणं ॥ २२॥

·२ राने सप्तमोऽध्याय । १५३ विष्णुमन्त्रोपासकानां बिजानाञ्च द्विजर्षभ । तत्यादोदकभक्षच परं निर्वाणकारणं । २३ ॥ स्वर्णशृङ्गनिबढानां गवां लक्षप्रदानकं । पृथ्वीदानञ्च विप्रेन्द्र परं निर्वाणकारणं ॥ २४ ॥ परे नारायणक्षेत्रे लक्षनाम हरेजपेत् । नाशनं सर्वपापानां परं निर्वाणकारणं ॥ २५ ॥ शिवलमार्चनं भक्त्या क्षेत्र नारायणे मुने। विधिवद्दक्षिणादानं परं निर्वाणकारणं ॥ २६ ॥ परं राधेशयोर्मन्त्रग्रहणं वैष्णवाहिजात् । शुद्धे नारायणक्षेचे परं निर्वाणकारणं ॥२७॥ ग्रन्याष्टादशसाहसं द्वादशस्कन्धसम्मितं । शुकमोतं भागवतं श्रुत्वा निर्वाणतां व्रजेत् ॥ २८॥ पुरा भगवता प्रोक्तं कृष्णेन ब्रह्मणे मुने। पुराणसारं शुद्धं तत्तेन भागवतं विदुः ॥२८॥ ब्रह्मवैवर्तश्रवणं परं निर्वाणकारण । यत्रैव वितं ब्रह्म शुद्धनिर्गुणमीसितं ॥ ३० ॥ ब्राह्म'प्रकृतिगाणेशकृष्णाविर्भाववर्णनं। . चतुःखण्डपरिमितं ब्रह्मवैवर्तमीसितं ॥ ३१ ॥ पराशरकृतं पुण्यं धन्यं विष्णुपुराणकं । भक्त्या तच्छवणं वत्स परं निर्वाणकारणं ॥ ३२ ॥ . गाति R.

·१५४
नारदपश्चरात्र।
यत्र तत्र दिने वत्स हरेर्नामानुकीर्तनं ।
+ परं निर्वाणवीजञ्च श्रीकृष्णव्रतपूजनं ॥ ३३ ॥
यद्यत्कृतं सतां कर्म कृष्णे भक्त्या सदर्पणं ।
कर्मनिर्मूलनं तच्च स्मरणं मुक्तिकारणं ॥ ३४ ॥
यदेकशब्दश्रवणं पञ्चरात्रेषु पञ्चसु ।
उपदिष्टं ब्राह्मणाच्च परं निर्वाणकारणं । ३५ ॥
पतिव्रतानां भक्त्या च भतश्चरणसेवनं ।
हिजार्चनश्च शूद्रानां परं निर्वाण कारणं ॥ ३६ ॥
चतर्णामपि वर्णानां गुरुकृष्णानं परं।
विजानां वैष्णवानाञ्च सेवनं मुक्तिकारणं ॥ ३७
आषाढीकार्तिकीमाघीवैशाखीपूर्णिमामु च ।
तीर्थसानं प्रदानञ्च परं निर्वाणकारणं ॥३८॥
पितृमातगुरूणाञ्च सेवनं मुक्तिकारणं ।
निग्रहश्च हपोकानां केवलं मुक्तिकारणं ॥ ३९ ॥
स्वधर्माचरणं शुई विधर्माच निवर्तनं ।
वेदोक्ताचरणं विप्र परं निर्वाणकारणं ॥ ४० ॥
दानं हिंसाविहीनञ्च कृतञ्चानशनं मुने।
निर्लिप्तं शोभनं कर्म परं निर्वाणकारणं ॥ ४१ ॥
देवानां सात्त्विकी पूजा शुभदा मुक्तिदा मुने ।
अहिंसा परमो धर्मः परं निर्वाणकारणं ॥ ४२
मत्यचेताहापरेपु संन्यांसंग्रह सतां ।
दण्डग्रहणमात्रेण परं.fण कारणं ॥ ४३॥

·२ रात्र सप्तमोऽध्याय । १५५ कलौ दण्डग्रहेणैव परं निर्वाणकारणं। पर वेदविरुश्च विपरीताय कल्पते ॥ ४४ ॥ पञ्चबन्धविहीनानां पालनश्च स्वयोषितां। परस्त्रीवर्जनश्चैव परं निर्वाण कारणं ॥ ४५ ॥ तत्यालने लभेन्मोक्षं ब्रह्महत्याच वर्जन अनाथाभगिनीकन्याबधूनां परिपालकं ॥ ४६॥ केवलं मोक्षबीजञ्च तत्त्यागे नरकं ध्रुवं । शिशूनामपि पुत्राणां धातृणाश्च तथैव च ॥४७॥ परित्यागे च नरकं पालनं मोक्षकारणं । मन्त्रं कन्यामादानच सुविप्रे मोक्षकारणं ॥ ४८ ॥ जीवाभयप्रदानञ्च शरणागतरक्षणं । अज्ञानाय जानदानं परं निर्वाणकारणं ॥ ४६ ॥ मुक्ति ज्ञानञ्च कथितं संक्षेपेण यथागमं । कापिले पञ्चरात्रेषु कृपणनोक्नं सुविस्तरं ॥ ५ ॥ आध्यात्मिकच्च कथितं प्रथमं ज्ञानमीसितं। भतिजानं द्वितीयञ्च कृष्णस्य परमात्मनः ॥५१॥ मुक्तिनानं तृतीयं च कथितं तद्यथाक्रमं । .. जानद्दयश्चावशिष्टं यौगिक मायिक मुने । ५३ ॥ এৰি অৰিহময়ী মালানা মিনাৱাৰ ৱিনীযই मुक्तिज्ञानकथने सप्तमोऽध्याय ॥७॥ 3 'दानश्चेति । यथाक्रमम् ।

·अहमोऽध्यायः । श्रीमहादेव उवाच। योगज्ञानच दुर्बोधमसतां विषमं परं। श्रूयतामिदमेवेति वच्यामि च यथागमं ॥ १ ॥ अणिमा लघिमा व्याप्तिः प्राकाम्यं महिमा तथा । ईशित्वञ्च वशित्वश्च तथा कामावसायिता ॥२॥ दूरश्रवणमिष्टार्थसाधनं सृष्टिपत्तनं । मनोयायित्वमेवेदं परकायप्रवेशनं ॥३॥ प्राणिनां प्राणदानव तेषां प्राणापहारक। कायव्यूहश्च वासिहं सिई सप्तदश स्मृतं ॥ ४.., कृष्णभक्तिव्यवहितं भक्तानां नाभिवाञ्छितं । कृष्णवेतनभुम्भोडं करोति वासनां मुने ॥ ५ ॥ मूलाधारं स्वाधिष्ठानं मणिपूरमनाइतं । विशुहमपि चाज्ञास्यं पट्चक परिकीर्तितं ।६। शक्तिकुण्डलिनीयतः वे स्वे स्थाने स्थितं मुने। योगोपयुक्त नियतं योगविद्भिः प्रकीर्तितं ॥ ७॥ मेध्या सा मनसा युक्ता सुनिद्राजननी वृणां । रडा सा मनसा युक्ता प्रागिनां शुद्विवर्धिनी। पिङ्गला मनसा युक्ता वृषणा माता ध प्राणिनां। सुपुत्रा मनसा युका निद्राभाय सस्पते।। +

·२ रात्रे चमोऽध्याय ।
१५७
चञ्चला मनसा युक्ता
सम्भोगेच्छाविबहिनी
सुस्थिरा मनसा युक्ता नृणामेव विचेतनी ॥ १० ॥
मनश्च नाडीयटकेषु क्रमेणैव भ्रमेदहो।
अब नास्ति यथासङ्घ स्वेच्छाधीनञ्च चञ्चलं ॥ ११ ॥
योनिशिश्नोपरिस्थानं मूलाधारस्य नारद ।
खाधिष्ठानं नाभिदेशे मणिपूरञ्च वक्षसि ॥ १२ ॥
अनाहतं तदूक च विशुद्ध कण्ठदेशतः ।
आनाख्यं चक्षुषोर्मध्ये चक्रस्थानं प्रकीर्तितं ॥ १३ ॥
मूलाधारौकसीडा सा स्वाधिष्ठाने च पिङ्गला।
सुषुम्ना मणिपूरे सा सुस्थिरा साप्यनाहते ॥ १४ ॥
चञ्चला सा विशुद्धे च मेध्याख्या परिकीर्तिता
नाडिस्थानश्च कथितं योगविद्भिः प्रकीर्तितं ॥ १५ ॥
नाडीयुक्तेषु चक्रेषु शश्वदायुश्चरेदहो।
बद्धो भवति स्वाज्ञाख्ये ततो मृत्युश्च प्राणिनां ॥ १६ ॥
योगी च बद्धनिखासो वायधारणया मुने।
तस्य मृत्युश्च न भवेत् साध्यवायुमहान् वशी ॥१७॥
वहिस्तम्भ जलस्तम्भं मृदाच मनसत्तथा ।
वायुस्तमं बहुविधं योगी जानाति नारद ॥ १८ ॥
सहसदलपद्मञ्च सर्वेषां मस्तके मुने।
तचैव तिष्ठति गुरुः सूक्ष्मरूपेण सन्ततं ॥ १९ ॥
तगुरोः प्रतिविम्बश्च सर्वत्र नररूपकः ।
गुरुरूपी स्वयं कृष्णः शिष्याणां हितकाम्यया ॥२०॥

·१५ नारदपञ्चरात्र गुरौ उष्टे हरिस्तुष्टो हरी तुष्टे जगच्चयं । गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुर्गुरुर्देवो महेश्वरः ॥ २१ ॥ गुरुदेवः परं ब्रह्म गुरुः पूज्यः परात्परः । 'हरौ रुष्टे गुरौ तुष्टे गुरूरक्षितुमीश्वरः ॥ २२ ॥ सर्व तुष्टा गुरौ रुष्टे न कोऽपि रक्षितुं क्षमः । गुरुश्च ज्ञानोगिरणाजनानं तन्मन्वतन्त्रयोः ॥ २३ ॥ तत्तन्त्रं स च मन्त्रः स्यात् कृष्णभक्तिर्यती भवेत् । स एव बन्धुः स पिता स मैत्री जननी च सा ॥ २४ ॥ स च भ्राता पतिः पुत्रो यः कृष्णवम दर्शयेत् । जलबडुदवत् सव्वं विश्वश्च सचराचर ॥ २५ ॥ भज राधेश्वरं विप्र श्रीकृष्णं प्रकृतेः परं। स गुरुः परमो वैरी भ्रष्टं वर्त्म प्रदर्शयेत् ॥ २६ ॥ तज्जन्मनाशं कुरुते शिष्यहत्यां भवेद्धनं । सहस्रदलपद्मेच हृदयस्थो हरिः स्वयं ॥ २७ ॥ एवयां प्राणिनां विप्र परमात्मा निरचनः । इति ते कथितं सर्व योगज्ञानश्चतुर्थक ॥ यथागमन संक्षेपं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ २८॥ नारद उवाया भतिज्ञानव भक्तानां योगजानन योगिनां । केषां वर्म प्रशस्तष तन्मां कथितुमईसि ॥ २६ ॥ J घरी र गुममाता गौ मन बन I ·२ रात्र अवमोऽध्याय । १५ श्रीमहादेव उवाच। ध्यायन्ते योगिन. सबै ज्योतीरूप सनातनं। निर्गुणस्य शरीरञ्च न मन्यन्ते च योगिनः ॥ ३० ॥ शरीरं प्राकृतं सर्व निर्गुणः प्रकृतेः परः । गुणेन सज्जते देदो निर्गुणस्य कुतो भवेत् ॥ ३१ ॥ इति सवं योगशास्त्रं योगविद्भिः प्रकीर्तितं । वैष्णवास्तं न मन्यन्ते कुमाराद्या वयं द्विज ॥ ३२ ॥ वदन्ति वैष्णवाः सर्वे तेजस्तेजस्विनां वरं । क्व सम्भवेद्दा क्क भवेदिति दुर्णयमेव च ॥ ३३॥ कृष्णो नित्यः शरीरी च तस्य तेजो हि वर्तते तेजोऽभ्यन्तर एवाह कृष्णमूर्तिः सनातमः ॥ ३४ ॥ ध्यायन्ते योगिनः सर्वं तत्तेजो भक्तिपूर्वकं । सुपक्कभत्या कालेन योगी च वैष्णवो भवेत् ॥ ३५ ॥ तेजोऽभ्यन्तररूपच ध्यायन्ते वैष्णवाः सदा। दासानाञ्च कुतो दास्य विना देहेन नारद ॥ ३६ ॥ वैष्णवानां मतं शस्तं सर्वभ्योऽपि च नारद । न वैष्णवात् परो ज्ञानी ब्रह्माण्डेयु च ब्रह्मणः ॥ ३७॥ इति ते कथितं वत्स सक्षेपेण यथागमं । को वाजानाति काल्तेन कृष्णमाहात्मामीस्मितं ॥३८॥ रति श्रीनारदपराञानामतसारे शिवनारदसवादे हितोयरात्र योग- भानकथनेशिमोऽध्यायः ।। इति स्तिोयरा सम्पूर्ण ।

·३ रा ॥ प्रथमोऽध्यायः । श्रीशिव उवाच शृणु नारद वच्यामि मन्त्रयन्त्र क्रियादिकान् । पुरा व्यासेन ये प्रोक्ताः शुकं प्रति महामते ॥१॥ प्रातःकृत्यविधिर्योऽत्र तथा नानविधिMने । तथा पूजादिकं सर्व मन्त्राक्षरसमुड़वं ॥२॥ मन्त्रार्थव यथा येन ज्ञायते पुरुपेण हि। पुरा कैलासशिखरे सुखमेव्ये निरन्तरं ॥३॥ पार्वती मां पुरा भक्त्या परिपप्रच्छ यत् शिवं ।। हत्तत् शृणु महावाहो ममैकाग्रमना मुने ॥४॥ पावत्युवाच । देव देव महादेव संसारार्णवतारक । वक्तमईसि देवेश मन्वतन्त्रविधि गुरो॥ ५ ॥ श्रीराधायाय कास्य तथा पूजाविधिं मम । मन्याश्च तथा योगान् नामामष्टोत्तर शतं ॥६॥ सहस्रन तथा नानां प्रवहि मम साम्प्रतं यस्ति मयि कामण्यं यद्यस्ति मयि दोषदं 1 * ·३ राप्रथमोऽयाया। 'तदा प्रब्रूहि राधाया नाबामष्टोत्तरशतं। सहनष्प तथा देव मन्त्रयन्त्रविधि मम ॥८॥ श्रीमहादेव उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि मन्त्रतन्त्रविधि प्रिये। भुकं प्रति पुरा प्रोक्तं वेदव्यासेन धीमता ॥ ६ ॥ तत्तेऽहं संप्रवच्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये । यावतो मन्त्रवर्णीस्तु श्रीकृष्णस्य परात्मनः ॥ १० ॥ व्यास उवाच। कला तु माया नरकान्तमूर्तिः कलकणदेणुनिनादरम्यः । धितो हृदि व्याकुलयंस्त्रिलोकी श्रियेऽस्तु गोपीजनबल्लभो वः ॥ ११ गुरुचरणसरोरुहद्दयोत्थान, महितरजःकणकान् प्रणम्य मूछ । गदितमिह विवेच्य नारदाी- यंजनविधि कथयामि साङ्गपाणः ॥ १२ ॥ सर्वेषु वर्णेषु तथाथमप नारीषु नानासु यजन्मख्येषु । दाता फलानामभिवाकितानां द्रागेव गोपालकमन्त्र रफः ॥ १३ ॥ सावT 'गोलोकन ·नारदपराज। । १६२ शृणु वत्स प्रवच्यामि पूजनं शार्ङ्गधन्वनः । यन्नारदाय कथितं ब्रह्मणा पायोनिना ॥ १४ ॥ प्रातःकृत्यादिकं वक्ष्ये तथा पूजाविधिं सुत जगत्कल्पतरोवत्त शृणुप्व गदतो मम ॥ १५ ॥ नूनमच्यूतकटाक्षपातने कारणं भवति भक्तिरञ्जसा । तचतुष्टयफलाप्तये ततो भक्तिमानधिकृतो गुरौ हरी ॥ १६ ॥ सातो निमलसूक्ष्म शुइवसनो धौताङघ्रिपाण्याननः साचान्तः सपवित्रमुद्रितकरः श्वेतो पुण्ड्रोज्ज्वलः । प्राचीदिग्वदनो निवध्य सुदृढं पनासूनं स्वस्तिक वाऽऽसीनः स्वगुरुन् गणाधिपमथो वन्देत बहाम्नलिः ॥१७॥ ततोऽस्त्रमन्त्रण विशोध्य पाणी बितालदिग्बन्धहुताशशालान् । विधाय भूतात्मकमेतदङ्ग विशोधयेच्छुहमतिः कमेण ॥ १८ ॥ इना वके धूम्र सततगति वो सलवकं म्मरेत्यूर्व मन्त्री सकलभवनोच्छोपणकरं। . म्बका देव तेन प्रततवपुपाडापर्य सकलं विमाध्य च्यामुपेत् पक्तमय मार्गेण ग्वमणः ॥१६ .

·. ३ रात्रे प्रथमोऽध्याय १६३ तेनैव मार्गण विलीनमारुतं बीजं विचिन्त्यारुणमाशुशुक्षणेः । श्रापूर्य देहं परिदय वामतो मुश्चेत् समोरं सह भस्मना वहिः ॥ २० ॥ 'परमतीव शुद्धममतांशुपथेन विधुं नयत ललाटचन्द्रममृतः सकलार्ममयों। लपरजपान्निपात्य रचविकतारह सकलं । वपुरमतौघरष्टिम, सत्ययुाराद्यमिदं ॥२१॥ शिरोवदनवृत्तट्टक्थवणघोणगण्डौष्ठक- इयेषु सशिरोमुखेषु च इति क्रमात् विन्यसेत् । इलश्च करपादसन्धिषु तदयकेवादरात् सपार्श्वयुगपृष्ठनाभ्युदरकेषु याद्यानय ॥ २२ ॥ हृदयकक्षककुत्करमूलदो पदयुगोदरवकगवान् बुधः । हृदयपूर्वमनेन पथाऽन्वई न्यसत शुद्धकलेवरसिद्धये॥२३॥ इत्यारचय्य वपुरर्णशताईकेन साईक्षपेशसविसर्गकशोभनस्तः । विन्यस्य केशवपुरःसरमर्तियुक्तः कोादिशक्तिसहितन्यसतु कमेण ॥२४॥ of सीमापचय भानामतणारे उतीयरारे प्राय ये प्रथमोऽध्याय । उपामिति ·१६४ विसीयोऽध्याया। थास उवाच। अथ कथयाम्या मूर्तीः शक्तीः सकलभुवनमयीः । केशवकीर्ती राया तो कान्तीर्माधवन्त गुराः ॥ १॥ गोविन्दः पुष्टियुतो विष्णुधृती सूदनश्च माधवाद्यः । शान्तिस्विविक्रमच किया पुनर्बामनो दयाऽच्युतः ॥२ श्रीधरयुता च मेधा हृषीकनाथश्च इर्षया युक्तः । अम्बुजनाभश्रद्धा दामोदरसयता पुनर्लज्जा ॥ ३ ॥ लक्ष्मी सवासुदेवा सङ्कर्षणयुता सरस्वती प्रोका। प्रद्युम्नः प्रीतियुतो- ऽनिरुद्धको रतिविमा. स्वरोपेता. ॥४॥ -चक्रिजये गदिदुर्ग शागी प्रभयान्वितस्तथा बगी। + ·१राने रितीयोऽध्याय १६५ सत्या शंखी चण्डा पलिवाण्यौ मुषलियुइिलामिनिका ॥ ५ ॥ शूली विजया पाशी विजया विश्वान्वितोऽङ्कुशी भूयः । विनदा मुकुन्दयुता नन्दजसमन्दे ॥ ६ ॥ स्मृतिश्च नन्दियुता नव ऋड्डिः नवकृतासमाविरथ गुडियुक् हरिः । कृष्णो भक्तियुतः सत्ययुता बुद्धिर्मतियुक् च शाश्वतः ॥ ७ ॥ शौरिः क्षमया शूरो रमया जनाईनोमे च भूधरः। लेदिनी विश्खादिमूर्तियुक्ता लिना वैकुण्ठा पुरुषोत्तमश्च तथा वसुधा वलिना च परायणा ॥८॥ मुजोपेता भूयः परायणाख्या वृषप्रसन्थ्ये च ।। सरपा प्रजा हंसप्रभा वराहो निभा च विमलो मेघा ॥६॥ मरसिंहविद्यते च प्रणिगदिता मूर्तयोऽलं शक्तियुताः। वर्णानुक्ता साईचन्द्रान पुरस्तात् मीः शती वसाना तिच ॥ १ + बलेः सूक्ष्मा ·नारदपक्षरात्र । + उक्ता न्यस्ये आदिभिः सप्त धातून- ऽथ वसुदा प्राणवीजं क्रोधमप्यात्मने स्वान् । उद्यत्प्रद्योतनशयरुचिं तप्तहेमावदातं । पार्षदन्वे जलधिसुतया विश्वधाच्या च जुष्यं ॥ ११ ॥ नानारत्नोल्लसितविविधाकल्पमापीतवस्त्र। विष्णुं वन्दे दरकमलगदाकौमदीचक्रपाणिं ॥ १२ ॥ ध्यात्वैवं परमाक्षयों विन्यसेद्दिनमनु केशवादियुक्तः । मेधायुःस्मृतितिकीर्तिकान्तिलक्षा- सौभाग्यश्चिरमुपरहितो भवेत् सः ॥ १४ ॥ अमुमेव रमापुरःसरं प्रभजेद्यो मनुजो विधिं वुधः । समपत्य रमां प्रथीयसी पुनरन्ते हरितां व्रजत्यसौ ॥ १५.५ इत्यच्युतीकृततनुर्विधिवत्तु तत्त्व न्यासं नपर्वमपराक्षरनत्युपेतं । भूयः पराय च तदायमात्मने च नत्यन्तमुहरतु तत्वमनन् कमेण ॥ १६ ॥ सकम्नवयुपि बीजं प्राणमायोज्य मध्ये न्यसत मतिमहारं मनथति मन्त्री। कमुम्बइदयगुयाधिवथा शब्दपर्व गुग्गममध कम्तिं श्रोधपूचं १९ ·. * ३ रा द्वितीयोऽध्यायः १६७ वागादोन्द्रियवर्गमात्मनिलयेष्वाकाशपूर्व गणं मूड्यास्ये हृदये शिरे चरणयोहंत्युण्डरीकं हृदि । विश्वानि पिउष्टयुग्दशकलाव्याप्तानि सूर्योडुराड्- वहीनाश्च यतस्तु भूतवसुमुप्यन्त्याक्षरैमन्त्रवित्॥ १८ ॥ अथ परमेष्ठिपुमांसौ विश्वनिवृत्ती सर्बहत्युपनिषदं न्यसेदाकाशादिस्थानस्थानपोयबलवार्थिः सलावः । वासुदेवः शङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धका नारायणश्च क्रमशः परमेष्ठादिभिर्युतः ॥ १६ ॥ ततः कोपतत्त्वं धरौ विन्दुयुक्त दृसिंहं न्यसेत् सर्वगात्रेषु तज्ज्ञः । क्रमेणेति तत्त्वात्मका न्यास उत्त: स्वासान्निकृदिश्वमूर्त्यादिपु स्यात् ॥ २० ॥ इतिकृतोऽधिकृतो भवति ध्रुवं सकल वैष्णवमन्त्रजपादियु। पवनसंयवलतत्त्वमनना चरेत् तत्त्वमिह जप्तुमसौ मनुमिच्छति ॥ २१ ॥ अथवाखिलेयु हि विधिमन्त्र- जपविधिपु मूलमन्वतः । संयमनममलधीर्मरुती विधिनाभ्यसंचरत तत्वसंख्यया ॥ २२ ॥ पुरतो जपस्य परतोऽपि विहितमथ तत्रितयं बुधैः।

·नारदपपराभ:
१६८
पोडश य इह चरेहिनशः
परिपूयते स खलु मासतो इंसः ॥ २३ ॥
अथवाङ्गजन्मममुनानुमसंयम
मकलेषु कृष्णमनुजापकर्मसु ।
सहितकसप्तकृतिवारमभ्यसेत्
तनुवात् समस्तदुरितापहारिणा । २४ ॥
अष्टाविंशतिसंख्यमिष्टफलद मन्त्रं दशाणं जपन
नायच्छेत् पवनं सुसंयतमतिस्वष्टौ दशार्णन घेन् ।
अभ्यस्यवविवारमन्यमनुभिर्वर्णानुरूपं जपन्
कुर्याद्रेचकपूर्वकर्मनिपुनः प्राणप्रयोगं नरः ॥२५॥
रेचयेन्मारुतं दक्षया दक्षिणः
पूरयेद्दामया मथ्यनाच्या पुनः ।
धारयेदीरित रेचकादिवयं स्यात् :
कलादन्तविद्याख्यमत्राच्युकं ॥ २६ ।।
गाणायामं विधायेत्यथ-
निजवपुषा कल्पयेद्योगपीठं ।
न्यस्येदाधरशक्तिप्रकृति-
कमठक्षमाक्षीरसिन्धून्।
वेतदीपञ्च रत्नोज्ज्वलम-
हितमहामण्डप कल्पवृक्ष !
हृदेशेऽशयोरूद्दय-
वदनकटीपार्श्वयुग्मेषु भूयः ॥ २७ ॥

·.
३रा दिसोयोऽध्यायः।
१६
धर्माद्यधर्मादि च पादगाच-
चतुष्टयं हृद्यथ शेषमन्त्र ।
सूर्येन्दुवहीन् प्रणवांशयुक्ता-
नाद्यक्षरैः सत्त्वरजस्तमांसि ॥२८॥
आत्मादिचयमात्मबीजसहितं व्योमानिमायालवै-
नात्मानमथाष्टदिक्षु परितो मध्ये च शनीव
न्यस्त्वा पीठमनञ्च तत्र विधिवत्तकर्णिकामध्यग -
नित्यानन्दचितिप्रकाशममतं संचिन्तयेन्नाम तत् ॥ २६ ॥
विमलोत्कर्षणी जाना क्रिया योगेति शक्तयः।
प्रभ्वी सत्या तथेशानाऽनुग्रा नवमी तथा ॥ ३० ॥
एवं हृदयं भगवान् विष्णुः सर्वान्वितश्च भूतात्मा।
डेन्ताः सवासुदेवाः सर्वात्मयुतञ्च संयोगं ॥ ३१ ॥
योगावधश्च पद्मं पीठा उन्युतो नतिश्चान्ते ।
पीठमहामनुव्यक्तः पर्याप्तोऽयं सपर्यासु ॥ ३२ ॥
करयोयुगलं विधाय मन्त्रा-
मकमभ्यानभिराम्यमानमार्गात्।
सकलं विदधीत मन्त्रवणैः
परमं ज्योतिरनुत्तमं हरेसत् ॥ ३३ ॥
इति श्रीनारदपञ्चरात्र भानामतसारे द्वतीयराने प्रावाव्य नाम
दितीयोऽध्यायः ॥२॥

·१७० हतीयोऽध्यायः । व्यास उवाच अथ वक्ष्ये महामन्त्रं शृणुप्वावहिती मुने। यं लब्ध्वा न पनर्गच्छेत् सहति पामरोऽपि हि ॥१॥ वच्ये मनु त्रिभुवनप्रथितात्मभाव- मक्षीणपुण्यनिचयनिभिर्विसग्यं । पक्षीन्द्रकेतविपयं वसुधर्मकाम- मोक्षप्रदं सकलकर्मणि कमदत्तं ॥२॥ अतिगुद्यमबोधतूलराशि जलवागधियानद नराणां । दुरितापई विपापमृत्यु अहरोगादिनिवारणैकहेत ॥३ जयदं प्रधनेऽभयद विपिने - सलिलप्लवने सुखतारणदं । मरस-प्तिरथद्दिपद्धिकरं सुतगोधरणीधनधान्यकरं ॥ ४ ॥ बलवीय शौर्यनिचयप्रतिभा- सुरवर्णकान्तिसुभगत्वकरं।

·३ रात्रेतीयोऽध्यायः १७१ ब्रह्माण्डकोटिमणिमादिगुणा- टकदं किमत्र बहुनाखिलदं ॥५॥ शाीं सोतरदन्तः परो रामाक्षियुक् द्वितीयाणे शूली शौरिर्बालो बलानुजद्दयमथाक्षरचतुष्टयं ॥६॥ शूरतरीयः सानन भारत्तः स्यात् सगुमोऽष्टमोऽमिसखः। तद्दयिताक्षरयुग्मं तदुपरिंगस्वेवमुद्धरेनमन्त्रं ॥ ७ ॥ प्रकाशितो दशाक्षरो मनस्वयं मधद्दिषः। विशेषतः पदारविन्दयुग्मं भक्तिवर्डनः ॥८॥ नारदो मुनिरस्य कीर्तितः छन्द उक्तमपिभिर्विराडपि । देवतासकललोकमङ्गालो नन्दगोपतनयः समीरितः ॥ ६ ॥ अङ्गानि पञ्च हुतभुग्दयितासमेतै- श्चरमुष्य मुखत्तविपूपपन्नः । चैलोक्यरक्षणसुजाप्यसुरान्तकाय- पर्येण चेह कथितानि विभक्तियुक्तः ॥ १० ॥ हृदये नतिः शिरसि पावकप्रिया सवपशिखाहुमितिवर्मणि स्थितं । सफडस्त्रमित्युदितमङ्गपञ्चक सचतुर्थिवौषडुदितं दृशोर्यदि ॥ ११ ॥ मन्त्राणशभिरुपेतचन्द्रखण्डै- रङ्गानां दशकमदीरितं नमोऽन्त ।

·१७२ नारदयश्चरा। हुच्छी तदनु शिखातन्त्रमन्त्र पार्श्वद्वन्दसकटि पृष्ठमूईयुक्तं ॥ १२ ॥ रक्षे मन्त्रस्यास्य बीजञ्च शक्ति- चक्री शकी वामनेत्रपदीप्तः । सप्रद्युमो बीजमेतत्प्रदीप्तं मन्त्रः प्रद्युम्बो जगन्मोहनोऽयं ॥ १३ ॥ इंसो मेदो वकत्ताभ्युपेतः पोत्री नेचाद्यन्वितोऽसौ युगार्णा । प्रोक्ता शक्तिः सर्वगीर्वाणटन्दै- बन्दस्याग्नेवल्लभा कामदेथं ॥ १४ ॥ विनियोगस्य मन्त्रस्य पुरुपार्थचतुष्टये। कृष्णं प्रकृतिरित्युत्तो दुर्गाधिष्ठातृदेवता ॥ १५ ॥ गोपायति सकलमिदं गोपायति परं पुमांसमिति मोपी। प्रकृतेस्तस्या जातं जन इति नदादिकं पृथिव्यन्तं ॥१६॥ अनयोर्मोपीजनयोः समीरणादाश्रितो व्याप्तता। बल्लभ इत्युपदिष्टं सान्द्रानन्दं निरञ्जनं ज्योतिः ॥ १७ ॥ स्वाद्देत्यात्मानं गमयामीत्यतेजसे तस्म। यः कार्यकारणेशः परामात्मेत्यच्युतैकतास्य मनोः ॥१८॥ ..

·३ रात्रे टतीयोऽध्यायः । १७३ अथवा गोपीजन इति समस्तजगदवनशति- समुदायस्तस्य आनन्यस्य स्वामी बल्लभ इत्यपदिष्टः । अथवा ब्रजयुवतीनां दयिताय जहोमि मां मदीय- मपीत्यर्पयेत् समस्तं ब्रह्मणि सुगणे समस्तसम्पत्त्यै॥ १८ ॥ कृपशब्दः सत्तार्थों णश्चानन्दात्मकस्ततः । कृष्णोःभक्तापकर्यणादपि तदर्णत्वाच मन्त्रमयवषय ॥२०॥ गोः शब्दवाचत्वाज्ञान तेनोपलभ्यत इति गोविन्दः वेत्तीति शब्दराशिं गोविन्दो गोविचारणादपि । एतेऽभिख्येऽनुकंमतस्तूर्यविभक्त्या मन्त्रात् पूर्व मन्मथवीजादथ पश्चात् स्याताञ्जेदष्टादशवर्णो मनुवर्यो गुह्यात् गुह्यो वाञ्छितचिन्तामणिरेषः ॥ २१ ॥ पूर्वप्रदिष्टे मुनिदेवतेऽस्य छन्दस्तु गायचमुपन्ति सन्तः।- अङ्गानि मन्त्रार्णचतुष्कैर्वावसानानियुगार्णमस्त्र बीजं शक्तिः प्रकृतिः विनियोगश्चापि पूर्ववदमुष्य ॥२२॥ पूर्वतरस्य मनोरथं कथयामि न्यातखिलसिद्दिकरं। व्यापय्याथो हस्तयोमस्त- वाह्ये पार्थ तानरुद्ध बुधेन ॥ . 3 बन्ध - ·१७४ नारदपञ्चरात्र ॥ न्यासो वर्गिस्तारयुग्मान्तरस्थै- विन्दूस्तंसौहाईकृत्यैर्विधेयः ॥ २३ ॥ शाखासु त्रीणि पूर्बाण्यधि दृश पृथग्दक्षिणामुछ पूर्व वामागुष्ठावसानं न्यसत विषदधीः हष्टिरुता करस्था । अङ्गइन्हपूर्वा स्थितिमभयकरे संहृतिमिपूर्बो दक्षाङ्गुष्ठान्तिके तत् अयमपि सृजति स्थित्युपेतच कायं ॥ २४ ॥ ततः स्थितिक्रमाबुधो दशाङ्गकानि विन्यसेत् । .. तदङ्गापञ्चकं तथा विधिः समीरितः करें॥ २५ ॥ पुटितैर्मनुनाथ मातृकाणे- रभिविन्यस्य सविन्दुभिः पुरावत् । अणुसंकृतिसृष्टिमार्गभेदा कृशतवानि च मन्त्रवर्णभानि ॥२६॥ संहृतावन् गतो मनुवर्यः सृष्टि वर्त्मनि भवेत् प्रतियातः । उद्धृतिः खलु पुरोक्तवदेषां न्यासकर्म कथयाम्यधुनाई ॥ २७ ॥ इति श्रीनारसचराने तीयराने तीयोग्यायः ॥ ३ ។ रात्मनि

·१७५
चतुर्थोऽध्यायः ।
यास उवाच।
महीसलिलपावकानिलवियन्ति गर्वो महान्
पुनः प्रकृतिपूरुषो पर इमानि तत्त्वान्यथ ।
पदान्धुहृदयास्यकान्यधि पञ्चमध्ये वयं
चयं सकलगं ततो न्यसत तद्दियसितः ॥ १ ॥
गुप्ततमोऽयं न्यासः संप्रोक्नस्तत्त्वदशकपरिक्लप्तः ।
कार्योऽन्येष्वपि गोपालमनु झटिति फलसिद्ध्यै ॥ २ ॥
आकेशादापादं दोभ्यां ध्रुवयुटितमनु-
वरं न्यसेदपुर्भिश्चापि पूर्ववदमुप्य ।
मूईन्यक्षणः श्रुत्योओणे मुखहृदय-
शिरजानुजठरपत्सु तथाक्षराणि ॥३॥
न्यसेहता सष्टिः स्थितिरपि मनिभि
रभिहिता हृदादिमुखान्तिका।
संहारोझाादिमन्तस्त्रितय
मिति विरचयतु सृष्टिपूर्ज
मनुस्थितिं न्यासः संहारान्तो
मक्षाववैखानसेषु विहितोऽयं ॥४॥
स्थित्यन्तो गृहमेधिपु खध्यन्तो वर्णिनामिति प्राहुः ।
वैराग्ययुजि गृहस्थे संहारं केचिदाहुराचार्याः ॥ ५ ॥

·RA
१७६
नारदमञ्चरात्र
सहजानौ वनवासिनि स्थितिम विद्यार्थिनां सृष्टिं ।
शिरसि निहिता मध्यामेराक्षित निकान्विता॥
शिरसि रहिताङ्गुष्ठाज्येष्ठान्वितो परनिष्ठिकानेसिच॥६॥
मनोऽनुरञ्जनं हरिचरणाजभक्तिवईनं ।
स्फूर्तयेऽथास्य , कीर्त्यते मूर्तिपञ्चरं ।
आर्तिग्रहविषाविघ्नं कोर्तिश्रीकान्तिपुष्टिदं ॥७॥
केशवादियुगपटकमूर्तिभिर्हाः
पूर्वामिहिरानमोन्तिकान् ।
द्वादशाक्षरभवाक्षरै सुरैः
लोववर्णरहितेश क्रमान्यसेत् ॥८॥
भालोदरहगभतूपतले
वामे तव पार्श्वभजान्तगले
वामचयटष्ठककुत्सु तथा
मूर्धन्यनुपट्यगावन्त मर्नु।।
चेतन्यामृतवपुरर्ककोटितेजा
मूस्थिौ वपुरखिलं स.वासुदेवः ॥ ६ ॥
ऊधस्य विमलपाथसीव सिक्त
याप्नोति प्रकटितमन्त्रवर्णकोलं।
दृष्टिस्थिती दशपञ्चागयुग्मं
न्यासादित्रितयकास्यहृत्सु ॥ १० ॥

·.
.
३राने चतुर्थोऽध्यायः॥
१७७
विन्यस्यतु ग्रथयित्वा तु मुद्रां
भयो दिशां दशकं बन्धनीयं ।
तारं हाई विश्वमूर्तिश्च शार्की
मासान्तं ने वायुमध्ये सुदेवाः ।,
घड्वन्द्वारें मन्त्रवर्यः स उक्तः
साक्षाद्दारं मोक्षपुर्या अगम्यं ॥ ११ ॥
धाचर्यममिवाख्या वरुणांशुभगा विवस्वदिन्द्रयुताः ।
पुषायपर्जन्यो त्वष्टा विष्णुश्च भानवः प्रोक्काः ॥१२॥
अय तु युगरन्धार्णस्य मनोय॑सनं ब्रुवे
रचयत् करद्दन्द्वेऽङ्गुलिपञ्चकेष्वङ्गपञ्चकं ।
तन्मन्त्रमन्धं व्यापय्याथ विशः प्रणवं सकृन्-
मनुजलिपयो न्यस्या भूयः पदानि च सादरं ॥१३॥
कचभुवि ललाटभूयम्मान्तरश्रवणाक्षिणो-
युगलवदनग्रीवाहृन्नाभिकठ्युभयाध्रिषु ।
न्यसत शितधोर्जान्वगोरक्षराणि शिरसि ध्रुचं
नयनमुखहगुह्याधिष्वर्पयेत् पदपञ्चकं ॥ १४ ॥
पञ्चाङ्गानि न्यसेद्भूयो मुन्यादीनप्यन्यत् सच ।
तुल्यं पूर्वेणाथो वक्ष्ये मुद्रा वध्या मन्वोर्याः स्युः ॥ १५ ॥
अनगुष्ठा ऋजवो दक्षहस्त-
शाखा भवेन्मुद्रा हृदये शीर्षके च ।
अधोऽङ्गुष्ठा खलु मष्टिः शिखायां
करहन्दाङ्गलयो वर्मणि स्युः ॥ १६ ॥

·15 नारदपञ्चरात्र। , - नाराचमुट्युद्धृतवाहुयुग्मं व्यङ्गुछतर्जन्युदितो ध्वनिस्तु । विश्वगविषक्ता कथिताऽस्त्रमुद्रा यत्राक्षिणी तर्जनीमध्यमे तु ॥ १८ ॥ ओष्ठे वामकराङ्गुष्ठो लग्नस्तस्य कनिष्ठिका। दक्षिणाङ्गुष्ठसंयुक्ता तत्कनिष्ठा प्रसारिता ॥ १७ ॥ तर्जनीमधमाऽनामाः किञ्चित् संकुच्य चालिताः। वेणुमुद्रेह कथिता सुगुप्ता प्रेयसी हरेः ॥ १८ ॥ नोच्यन्तेऽच प्रसिद्धत्वान्मालाश्रीवत्सकौस्तुभाः । उच्यतेऽच्युतमुद्राणां भद्रा विल्लुफलाकृतिः ॥ १८ ॥ अङ्गुष्ठं वाममुद्दण्डितमितरकराङ्गुष्ठकेनाथ बवा तस्याग्रं पोडयित्वामुलिभिरपि च तां वामहस्ता- गुलीभिः । बड्वा गाढं हृदि स्थापयत विमलधीाहरेन्मारवीज विल्लास्या मुद्रिकपा स्फुटमिह कथिता गोपनीया विधिः ॥२०॥ मनोवाणीदेइयदिह च दिवाराचिविहितं अमत्या मत्या वा तदखिलमसौ दुष्कृतचयं । . दमा मुद्रां जानन् शपयति नरसं सुरगणा नमन्त्यस्याथीना भवति सततं सर्वजनता॥२१॥ प्रणवत्तदोरवसान स चतुर्थीसुदर्शनतथाम्त्रपदं ।

·३ रात्रे पञ्चमोऽध्यायः॥ १७९ उता फडन्तममना ग्रथयेन् मनमस्त्रमुद्रया हरितः ॥ २२ ॥ इति विधाय समस्तजगज्जनि- स्थितिविनाश विधानविशारदं। श्रुतिविधानकरं मनुविग्रह स्मरत गोपवधूजनवल्लभं ॥ २३ ॥ रति श्रीनारदपञ्चरात्रे बनोयरात्रे ज्ञानामृतसारे चतुर्थोऽध्यायः ॥ ३ ॥ पञ्चमोऽध्यायः॥ . श्रीव्यास उवाच । अथ प्रकटसौरभोकलितफुल्लमाध्वीकसत्- प्रसूननवपल्लवप्रकरनवशार्दुमैः। प्रफुलनवमुञ्जरीललितवल्लरीवेटितैः स्मरेच्छिशिरितं शिवं शितमतिस्तु वृन्दावनं ॥ १ ॥ विकाशिसमनोरसाखदनमञ्जुलैः सञ्जर- चिलीमुखमुखोहतैर्मुखरितान्तरं झंकृतैः । कपोतशुकसारिकापरस्तादिभिः पचिभि- . विराजितमितस्ततो भुजगशत्रुत्याकुलं ॥ २ ॥ कलिन्दहितथललहरिविमुपां वाहिभि- विनिद्रसरसीरोदररजशयोत्पित्रिलैः।

·१८० नारदपञ्चरात्र । - प्रदीपितमनोभवव्रजविलासिनीवासस विलोलनपरैनिपेवितमनारतं 'मारुतः ॥३॥ प्रवालनवपल्लवं मरकतच्छद वज्जमौ- तिकप्रसवकोरकं कमलरागनानाफलं । स्थविष्ठमखिलर्तुभिः सततसेवित कामदं तदन्तरपि कल्पकाधिपमुदञ्चितं चिन्तयेत् ॥ ४ ॥ सहमशिखरावनेरुदितभानुवनावरा- मधोऽस्य कनकस्थलीममतशीकरं वारिणः । प्रदीप्तमणिकुट्टिमा कुसुमरेणुपुञ्जोज्ज्वलां स्मरेत् पुनरतन्द्रितो विगतषट्तरङ्गी बुधः ॥ ५ ॥ तद्रत्नकुट्टिमनिविष्टमहिष्ठयोग- पीठेऽष्टपत्रमरुणं कमलं विचिन्त्य । उद्यविरोचनसरोऽचिरमुप्य मध्ये संचिन्तयेत् सुखनिविष्टमयो मुकुन्दं ॥ ६ ॥ सद्दामरत्नदलिताञ्जनमेघपुन- प्रत्यग्रनीलजलजन्मसमानभास। सुस्निग्धनीलघनकुश्चितकेशजालं राजन्मनोनशितिकण्ठशिखण्डचूडं ॥ ७ ॥ रोलम्बलालितसुरद्रुमसूनकल्पितो- तंस समुत्कचनवोत्पलकर्णपूरं। 3 1 विषोलनविद्वारिभिः सततमेवित मारतरिति P

·३ रात्रे पञ्चमोऽध्याय..
१८१
लोलालकस्फुरितभालतलप्रदीप्तं
गोरचनातिलकमुच्चलचित्रमालं ॥८॥
आपूर्णशारदगताङ्कशशाङ्कविम्ब- ,
कान्ताननं कमलपत्रविशालने ।
रत्नस्फुरत्कनककुण्डलरश्मिदीप्त-
गण्डस्थलीमुकुरमुन्नतचारुनासं ॥ ६ ॥
सिन्दूरसुन्दरतराधरमिन्दुकुन्द-
मन्दारमन्दहसितद्युतिदीपिताशं ।
वन्यप्रवालकुसुमप्रचयावल्लप्त-
वेयकोज्वलमनोहरकम्बुकरणं ॥ १० ॥
मत्तधमङ्गमरजुष्टविलम्बमान-
सन्तानकग्रसवदामपरिष्कृतांसं ।
हारावलीभगणराजितपीवरोरो-
व्योमस्थलीललितकौसुभभानुमन्तं ॥ ११॥
श्रीवत्सलक्षणसुलक्षितमुन्नतांस-
माजानुपीनपरिहत्तसुजातवाहुं।
आवन्धरोदरमुदारगभीरनाभि
मुगागनानिकरमञ्जलरोमराजिं ॥१२॥
नानामणिप्रघटिताङ्गन्दकङ्कणोर्मि-
ग्रैवेयसारकलनुपरवन्दवन्ध ।
दिव्याङ्गरागपरिपिचरिताङ्गयष्टि-
मापीतवस्वपरिधीतनितम्बविम्चं ॥ १३ ॥

·१२ नारदपवरात्रा चारूरुजानुमनुत्तमनोनजङ्घ- कान्तोन्नतप्रपदनिन्दितकूर्मकान्तिं । माणिक्यदर्पणलसन्नखराजिराज- द्रनाङ्गुलिच्छदनसुन्दरपादपद्मं ॥ १४ ॥ मत्स्याङ्कशारिट्वकेतुयवानवज्ज- संलक्षितारणतरावितलाभिरामं । लावण्यसारसमुदायविनिर्मिताङ्ग- सौन्दर्यनिर्जितमनोभवदेहकान्तिं ॥ १५ ॥ आस्यारविन्दपरिपूरितवेणुरन्ध- लोलत्कराङ्गुलिसमीरितदिव्यरागैः । शखद्वीकृतविकृष्टसमस्तजन्त- सन्तानसन्ततिमनन्तसुखाम्चुराशिं ॥ १६ ॥ गोभिर्मुखाम्बुजविलीनविलोचनाभि- रूधोभरस्खलितमन्धरमन्दगाभिः ।। दन्तायदष्टपरिशिष्टणाकुराभि- रालम्चिवालधिलताभिरथाभिनीतं ॥ १७ ॥ सप्रसवस्तनविवर्पण पूर्णनिश्च- लास्यावटक्षरितफेणिलदग्धमुग्धैः । वेणुप्रवर्तितमनोहरमन्दगीति- दत्तोच्चकर्णयुगलैरपि नर्त्तकैश्च ॥ १८ ॥ प्रत्यग्रशुगमूईमस्तकसंप्रहार- संरम्भवत्खलविलोलखुराग्रपातैः ।

·३
रात्र पञ्चमोऽध्यायः॥
१९३
आमेदुरैहलसानगलैरुदन-
पच्छैश्च वत्सतरवत्सतरीनिकायैः ॥ १६ ॥
हुङ्कारविक्षुभितदिग्वलयैर्महङ्गि-
रप्युक्षतिः पृथुककुझरभारखिन्नैः ।
उत्तम्भितश्रुतिपुटीपरिपीतवंश-
ध्वानामृतोद्धृतविकाशिविशालघोणैः ॥ २० ॥
गोपैः समानगुणशीलवयोविलास-
वेशैश्च मूर्च्छितकलस्वरवेणुवीणैः ।
मन्द्रोच्चतालपटुगानपरैविलोल-
दोर्बल्लरीललितलास्थविधानदक्षः ॥ २१॥
जङ्घान्तपीवरकटोरतटीनिबद्ध-
व्यालोलकिति निघटावलितैरटभिः।
मुग्धेस्तरानखकल्पितकर्णभूषै-
रव्यक्तम वचनैः पृथुकैः परीतं ॥ २२ ॥
अथ सुललितगोपसुन्दरीणां
पृथुविशिष्टनितम्बमन्थराणां ।
गुरुकुचभरभरावलय.
त्रिवलिविजम्भितरोमराजिभाजां ॥ २३ ॥
तदतिमधुरचारवेणुवाद्या-
मृतरसपल्लविताङ्गजानिपाणां ।
मुकुलविसररम्बरोमोहम-
समलंकृतगात्रवल्लरीणां ॥ २४ ॥

·१८४ नारदपञ्चरा। or तदतिरुचिरमन्दहासचन्द्रा- तपपरिजभितरागवारिराशे तरलतरतरंगविग्रुट प्रकर- समन्त्रमबिन्दुसन्तताना ॥ २५ ॥ तदतिललितमन्दचिरिचाप- च्यतनिशितेक्षणमारवाणघड्या । दलितसकलमर्मविह्वलांग- प्रविस्तदुःसहवेपथुव्यथानां ॥ २६ ॥ तदतिसुभगकवरूपशोभा- मृतरसपानविधानलालसानां । प्रणयसलिलपूरवाहिनीना- मनसविलोलबिलोचनाम्बुजाभ्यां ॥२७॥ विखंसत्कवरीकलापविगतोत्फुल्लप्रसूनसवन-..' माध्वीलम्पट चचरीकघटया संसेवितानां मुहुः । मारोन्मादमदस्खलन्मृदुगिरामालोलकाञ्चुच्छ्स- बीवीविश्लथमानचीनसिचयान्ताविनितम्वत्विपांर८॥ स्खलितललितपादाम्भोजमन्दाभिघात- क्वणितमणितलाकोयाकुलाशामुखानां । चलदधरकुलानां कुटमलोत्पमालाक्षि---- दयसरसिरहाणामुल्लसत्कुण्डलानां ॥ २८ ॥ द्राघिष्ठश्वसनसमीरणाभिताप- अग्लानीभवदरुणोच्चपलवानां ·३राने पञ्चमोऽध्यायः नानोपायनविलसत्कराम्बुजाना- मालोभिः सततनिषेवितं समन्तात् ॥ ३० ॥ तासामायतलोलनीलनयनव्याकोपनीलाम्बुज- सग्भिः संयरिपूरिताखिलतनूनानाविनोदास्पदं। तन्मुग्धाननपङ्कजप्रविगलन्माध्वीरसाचादिनीं वित्राणं प्रणमोन्मदाक्षिमधुवन्मालां मनीहारिणीं ॥३१॥ गोपीगोपपशूनां वहिः स्मरेदयतोऽस्य गीर्वाणषटां। वित्तार्थिनी विरिञ्चि- चिनयनशतमन्युपर्विकां सोबपरां ॥ ३२ ॥ तद्दक्षिणतो मुनि जननिकरवसुधर्मानादाय परं। योगीन्द्रानथ गृठे ममुचुमालान् समाधिना सनकाद्यान् ॥ ३३ ॥ सव्ये सकान्तानथ सिद्दयक्ष- गन्धर्च विद्याधरचारांच। सकिन्नरानसरसय मस्यान् कामार्थिनो नर्तनगीतवाद्यैः ॥ ३४ ॥ शंखेन्दुकुन्दधवलं सकलागमन्नं सौदामिनीततिपिसङ्गजटाकलापं। तत्पादपङ्कजगतामचलाञ्च भक्ति वाञ्छन्तमुन्तिरान्यसमलसाँ। ३५ ३

·१६
नारदपथराम।
नानाविधतिगणान्वितसप्तराग-
ग्रामवयोगतमनोहरमूर्च्छनाभिः ।
मंप्रीणयन्तमुदिताभिरमुं महत्या .
सचिन्तयेन्नभसि धातसुतं मुनीन्द्रं ॥ ३६॥
মনি স্পীনাবার গ্রন্থনই বেনীয়া মৰময়ে
पञ्चमोऽध्यायः॥ ५०
पछोऽध्याय।।
थास उवाचा
इति ध्यात्वाऽऽत्मानं पटुविशदधीनन्दतनय
पुरो बुझेवायंप्रभृतिभिरनन्तोपहृतिभिः ।
यजेयो भक्त्या स्ववपुपि वहिष्ठेश्च विभवै-
विधान तदब्रूनो वयमतुलसान्निध्यदमथ ॥ १ ॥
आरचय्य भुवि गोमयाम्भसा
स्थण्डिल निजसमुद्रविष्टरं।
न्यस्य तव विहितास्पदोऽम्भसा
शमन्त्रमनुना विशोधयेत् ॥ २॥
तच गन्धसुमनोऽक्षतान्यथो
नि क्षिपेड्दयमन्त्रमुच्चरन्।
पूरयेद्विमलपाथसा सुधी-,
5 रक्षरैः प्रतिगतैः शिरोऽन्तकै. ॥३॥

·स १ रा धष्ठोऽध्यायः। १८७ पीठशङ्खसलिलेषु मन्ववित् वहिवासरनिशाकृतां कमात् । मण्डलानि चषकश्रवोक्षरै- । र येद्ददनपर्वदीपितैः ॥ ४ ॥ , नच तीर्थमनुनाभिराह्वयत तीर्थमुष्णरुचिमण्डलात्ततः। खीयहृतकमलती हरि तथा गालिनीच शिखया प्रदर्शयेत् ॥ ५ ॥ तज्जलं नयनमन्त्रवीक्षित वर्मणा समवगुण्ठम दोर्युजा। मूलमन्त्रसकलीकृतं न्यसे-, 11. दङ्गकैश कलयेद्दिशोऽस्त्रतः ॥६॥ अक्षतादियतमच्यतीकृत। सस्पृहञ्जपत मन्त्रमशः ।, किञ्चन क्षिपत वईनीजले प्रोक्षयेन्निजतन ततोऽमुना ॥ ७॥ त्रिःकरेण मनुनाऽखिलन्तथा ।। साधनं कुसुमचन्दनादिक। शहापरणविधिः समीरितो, ; गुप्त एष यजनाग्रणीरिह.॥ . गङ्गे च यमने चैव गोदावरि सरस्वति । नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कु.ए.४ ६ ५ 18 ४ ·Հ Ե Ե नाएपपरामा - एप तीर्थमनु. मोक्को दुरितौघविनाशनः । कनिष्ठाङ्गुष्ठको शक्ती करयोरितरेतर ॥ १० ॥ तर्जनीमध्यमाऽनामाः सहताऽऽभुग्नवर्जिताः । मुद्रैषा गालिनी मोक्ता शङ्कस्योपरि चालिता ॥ ११ ॥ अथ मूईनि मूलचक्रमध्ये निजनाथगणनायकं समर्थ्य। न्यसनक्रमतनुः पीठमन्त्र- जलगन्धाक्षतधूपपुष्यदीपे. ॥ १२ ॥ प्रयजेदथ मूलमन्त्रतेजो निजमूले हृदये ध्रुवीश्च मध्ये । चितय स्मरत स्मरेत्तदेकी- कृतमानन्दघनं तडिल्लताभं ॥ १३ ॥ तत्ते यच्चै सावयवोकृत्य विभूत्या- द्यकान्त विन्यस्य यजेदासनपूबैः । भषान्तै यो जलगन्धादिभिरर्चा कुर्याद्भूत्वाद्यगविधानावधि मन्त्री ॥१४ ॥ भूयो वेणु वदनस्थ वक्षोदेशे वनमाला । वक्षोनोई प्रयजेच श्रीवत्स कौस्तुभरत्नं ॥ १५ ॥ श्रीखण्डनिस्यन्दविचञ्चितागो मूलेन भालादिपु चित्रकाणि । लिण्यादथो पञ्जरमूर्तिमन्त्रैः । रनामयो दीपशिखाकृतीनि ॥ १६ ॥ M

·१राषठोऽध्याया।
१९६
--
पुप्याञ्जलिं वितनुयादध पञ्चकत्वो
मूलेन पादयुगले तुलसीइयेन।।
मध्ये हयारियुगलेन च मूर्ड्सि पद्म-
इन्हेन यड् भिरपि सर्वतनौ च सवः ॥ १७ ॥
शेतानि दक्षभागेऽपि तञ्चन्दनपड्किलानि कुसुमानि ।
रक्तानि वामभागेऽरणचन्दनपङ्कसिक्तानि ॥ १८ ॥
तद्दञ्च धूपदीपो समय विनयात सुधारसैः कृष्णं ।
मुखवासाद्यं दत्त्वा समरेङ्गन्धप्याद्यैः ॥ १६ ॥
ताम्बूलनर्त्तनगीतवाद्यैः सन्तोष्य चूर्णकसालनेन ।
ब्रह्मार्पणास्यमनुना कुर्यात् स्वात्मार्पणं मन्त्री ॥ २० ॥
अथवा सङ्कुचितधिया।
लयविधिमूर्तिपराचरुः ।
यद्यष्टादशलिपिना
स्वान्तपादाय वेणुपाः प्रोक्तः ॥२१॥
सुप्रसन्नमथ नन्दतनूज
भावयन् जय मन्त्रमनन्यः ।
सानुसंमृति यथाविधि सख्या-
पूरणे स्वयं मनो विदधत ॥ २२॥
मएवमुटि वीऊ जमा शत महिलाष्टकं
'निजगुरुमुखादाप्तान् योगान् युना महामतिः।
सदमतचिदानन्दात्मायं जपच्च समापये.
दिति जपरिधिः सम्यक प्रोलो मनुइयमाश्रितः ॥ २३ ॥

·१९० नारदमवरात्र य इमं भजते विधि,नरो भविताऽसौ दयितः शरीरिणां । आपराककमलैकमन्दिर परमन्ते समुपैति तन्महः ॥ २४ ॥ इति श्रीनारदपञ्चरात्रे टवीयरात्रे यछोऽध्यायः ॥६॥ सामोऽध्यायः -- च्याम उवाच । कथ्यते खलु मन्त्रवर्ययोः साधनं सकलसिद्धिसाधन । यविधाय मुनयो महीयसी सिद्धिमापुरिह नारदादयः ॥१॥ 'विनं प्रवलकालप्रमृतिरिपुघटानिर्मलाझं गरिष्ठ भक्ति कृष्णाधिपढेरुहयुगलरजोरागिनीमुद्दहन्तं । वेत्तार वेदशास्त्रागमविमलपथां सम्मत सत्सु विडांस यो भक्त्या विवित्सुः प्रवणतनुमना देशिक सश्रयेत ॥२ सन्तोषयेदकुटिलार्द्रतरात्मना तं खेः स्वेर्धनेथ वपुपाप्यनुकूलवाण्या । अन्दचय कमलनाभधियाऽथ धीर- स्तुष्टे विवक्षत गुरावथ मन्त्र दीक्षां ॥ ३ ॥ 1 , ·२ राने सामोऽध्यायः १९१ प्रपञ्चसारप्रथिताऽत्र दीक्षा संस्मार्टात संप्रति सर्वसिद्धैः । ऋते यया सन्ततजापिनोऽपि , सिडि न यदास्यति मन्त्रपूगः ॥ ४ ॥ अय पुरो विदधीत सवस्थली- मविषमामधिवास्तुवलिं बुधः । अचलदोर्मितपचभु मण्डपं मखुणवेदिकमारचयेत्ततः॥५॥ विगुणतन्तुयुजा कुशमालया परिकृतं प्रकृतिध्वजभूषितं । मुखचतुष्कपयसस्तोरणं सितवितानविराजितमज्ज्वलं ॥६॥ वसुचिगुणितागुलिप्रमितखातवातायनं वसोर्वसुपतेरथो ककुभि विष्ठमस्मिन् वुधः । करोत वसुमेखलं वसुगणाईकोणं प्रति जवस्थितगजध्वनिप्रतिमयोनिसंलक्षितं ॥७॥ तती मण्डपे गव्यगन्धमधुसिक्के लिखेन्मण्डलं सम्यगच्छदाब्द। सुरत्तचयं राशिपीठादि वीथी- चतुर्दावशोभोपशोभासयुक्तं ॥८॥ ततो देशिकमानपूर्व विधानी विधायात्मपूजावसानां विधिनः ।

·नारदपररात्र।
११२
स्वरामाग्रतः शङ्खमप्यर्यपाद्या-
चमाद्यानि पाचानि संपूरितानि
विधायान्यतः पुष्पगन्धाक्षताचं
करक्षालने पृष्ठतश्चापि पाचं।
प्रदीपावलीदीपिते सर्वमन्यत्
स्वांगाचारसाधनं चादधीत ॥ १० ॥
वायव्याशदीशपय॑न्तमा
पीठस्योदग्गौरवी पक्तिरादी।
पूज्योऽन्यत्राप्याम्बिकेयः कराजैः
पाशं दण्डं पुड्यभीती दधानः ॥११॥
आराध्याऽऽधारशक्त्याद्यमरचरणयोरप्यथो मध्यभागे
धर्मादीन् वह्नियक्षःपवनशिवगतान्दिद्धधर्मादिकांश्च।
मध्ये शेपाजतेजस्त्रितयगणगणानात्मजान केशरा
मध्ये चाकीर्णवासादिकमभियजते पीठमन्त्रेण भूयः॥१२॥
ततः शालीन्मध्ये कमलममलांस्तण्डुलवरा-
नपि न्यस्येत् दास्तदुपरि च दूर्जाक्षतयुतान् ।
न्यसेत् प्रादक्षिण्यात्तदुपरि कृशानोर्दश कला..
यकाराद्यर्णाद्या यजतु च सुगन्धादिभिरिमाः॥ १३ ॥
न्यसेत्कुम्भन्तत्र विगुणितलसात्तन्तुकलितं
जपसारं धूपैः सुपरिमलितं जोङ्गकमयः
कभाद्यैः कुन्तिस्मिठ उवसितिभिर्वर्णयुगलै-
स्तथान्यस्याभ्यस्तिदनु खमणेादश कलाः ॥ १४ ॥

·BIBLIOTHECA INDICA;
A
COLLECTION OF ORIENTAL WORKS
PLELISED T\DER THE SUPERINTENDENCE OF THE
ISIATIC SOCIETY OF BENGAL
Yew Series, No 31
VW
TRUM
THE NARADA PANCILARATRA.
EDITED
חת
RcYD K V BAVERJEA
Fasciculus IIL.
CALCUTTA
PAINTED AT DISHOP'S COLLEGE PRESS
1862

·ANSKRIT WORKS PUBLIS11 ED,
I TIE VET SERIES
Edited by Dr J
The Valsesbyba Sutras with Commentaries, by Paudita Jaya Varayana
Tarkapanchanana Complete in five Fasc los + 5, 6, 8 and 10
The Cåndılya Sutras with Swapnesvara s Commentary
K Ballantyne LLD complete is one Fasciculus, le 11
The haushitaki Brahmaña Upanishad with Sankarinanda e comentarz
edited with a translation by E B Cowell va complete in tno Fasciculi
Sos 19 and 20
SANSKRIT WORKS IN PROGRESS
os 1 and 13
translation of the Surya Siddhanta and Siddhanta Siromanu, by Paudita
Bapu Deva Såsts under the superintendence of Archdeacon Pratt Tasc 1,11
The Dasa Rupa sith the esposition of Dhanha. Egited by T Efilall
DCL, Fasc I IL Nos 12 and 24
The Varada Pancharàtra. Edited by Rev hu Banerjea Fasc !
The háryádatsa of Sn Dandın, Edited with a cominentary by Pandila
Prem chandra Tarkabágiś Fasciculus I do 30
II
Vos 17 and 25

·३ रा सामोग्यायः ।
१९३
एवं संकल्याग्निमाधाररूपं
भानुन्तहत्कुमरूपं विधिवः ।
न्यसेत्तस्मिनक्षताद्यैः समेतं
कूर्च स्वर्णरत्नवयः प्रदीप्तं ॥ १५ ॥
अथ काथतीयः क्षकारादिवर्ण-
र्वकारावसानैः समापूरयेत्तं।
स्वमन्त्रविजापावसानं पयोभि-
गवां पञ्चगव्यैर्जलैः केवलैर्वा ॥१६॥
सकलजनस्मिथवसुयुगसंख्याः
सुरगणपूर्जा न्यसतु तथैव ।
तदुपकलास्ताः सलिलसुगन्धाः
स तु सुमनोभिस्तदनुयजेच ॥ १७ ॥
उदीच्यकुठकुश्माम्बुलोहसज्जटासुरैः ।
सशीतमित्युदीरितं हरेः प्रिंयाष्टगन्धकं ॥ १८ ॥
क्वाथतोयपरिपूरितोदरे
संविलय विधिमाऽष्टगन्धकं ।
सोमसूर्यशिखिनां पृथक कला-
सेवकर्म विनियोजयेत् सुधीः ॥ १८ ॥
तबदक्षरभवास्तु कादिभि-
लादिभिः पुनरुकारजाः कलाः ।
पादिभिर्मलिपिजास्तु विन्दुजाः
यादिभिः सुरगणेन नादजाः ॥ २० ॥

·१९४ नारदपश्चरा : समावाहनान्ते सुसंस्थापनात् प्राक ऋचस्तत्र तचातिजप्या बुधेन । समभ्य तास्ताः पृथक् तच्च पाथो- ऽर्पयेन्मूलमन्त्रेण कुम्भे यथावत् ॥ २१ ॥ सहकारवोधपनसस्तवकैः शतमन्युकरिष्ठकलितैः कलसं। पिधातु पुष्यफलतण्डुलकै- रभिपूर्णया च शुभचक्रिकया ॥ २२ ॥ अभिवेटयेत्तदनु कुम्भमुख नवनिर्मलांशुकयुगेन बुधः । समलङ्कृतेऽत्र कुसुमादिभि- रप्यभिवाहयेत् परतरच्च महः ॥२३॥ सकलीविधाय कलसस्थममुं इरिमस्तु तत्त्वमनुविन्यसनैः। परिपूजयेदगुरुमधावहितः परिवारयुक्तमुपचारगणैः ॥ २४ ॥ दत्त्वासनं स्वागतमप्यदीर्य तथार्यपाद्याचमनीयकानि । स्नानञ्च वांसश्च विभूपणानि साङ्गाय तस्मै विनियोज्य मन्त्री ॥ २५ ॥ गा। पवित्ररथगन्धपुष्पैः पूर्व यजेन्न्यासविधानतोऽस्य ।

·३ रात्र सतमोऽध्यायः १५ सृष्टिस्थितिवाङ्गयुगञ्च बेj मालामभिज्ञानवराश्ममख्यौ । मूलेन चार्चिनवत् प्रपूज्य समर्चयेदावरणानि भूयः ॥ २६ ॥ दिवथ दामसुदामौ वमुदामः किङ्किनी च संपूज्याः । तेजोरूपातहहिरङ्गानि केशरेषु समुतिर्यजेत ॥२७॥ हुतवहनितिसमीरण- शिवदित हृदादिवर्मपर्यन्तं । मुक्तेन्दुकान्तकुवलयहारि- नीलहुताशप्रभाः प्रमदाः ॥ २८ ॥ अभयवरस्फुरितकराः प्रधानतनवोऽङ्गन्देवताः समाः। रुकिाण्याद्या महिपी- रष्टौ संपजयेद्दलेषु ततः ॥ २६ ॥ दक्षिणकरघृतकमला- वसुभरितसुपात्रमुद्रितान्यकराः । रुकिाण्याख्या सत्या लना जित्याहया सुनन्दा च ॥३०॥ सूयच मित्रविन्दा सुलक्षणाप्यक्षजा सशीला च । तपनीयमरकताभाः ससितविचिचाम्बरवेशास्वेताः । ।

·नारदपश्चरात्र" १९६ पृथुकुचभरालसाङ्गयो विविधमालप्रकरविलसिताभरणाः ॥३१॥ ततो यजेद्दलानेषु वसदेवश्च देवकी। नन्दगोपं यशोदाच बलभद्रं सुभद्रिकां ॥ ३२ ॥ गोपालगोपीस्तबके विलीनमितलोचनाः । ज्ञानमुद्राभयकरौ पितरौ पीतपाण्डरौ ॥ ३३ ॥ दिव्यमालाम्बरालेपभूषणे मातरौ पुनः । धारयन्त्यौ च वरदं पायसापूपपात्रकं ॥ ३४ ॥ अरुणश्यामले हारमणिकुण्डलमण्डिते । बलः शंखेन्दुधवलो मुषलं लागलं दधत् ॥ ३५ ॥ हलालोलानीलवासा हेलावानेककुण्डलः । कलायश्यामला भद्रा सुतदा भद्रभूषणा ॥ ३६ ॥ वराभययता पीतवसना रूढयौवना । वेणुवीणावेत्रयष्टिशङ्खशृङ्गादिपाणयः ॥ ३७॥ भोपागोप्यश्च विविधौपायनात्तकराम्बुजाः मन्दरादींश्च तद्दाह्ये पूजयेत् कल्पपादपान् ॥ ३८॥ मन्दारसन्तानकपारिजात- कल्पद्रुमाख्यान् हरिचन्दनञ्च । मध्ये चतुर्दिच्चभिवाञ्छितार्थ- दानकदीक्षान्वितनसशाखान् ॥ ३९ ॥ रति श्रीनारदपश्चरात्र तीयरात्रे सामोध्यायः ।। ।

·१९७" अयमोऽध्यायः॥ व्यास उवाच हरिहव्यवाट्तरणिजक्षयाटवाः- पतिवायुसोमशिवशेयपद्मजान्। प्रयजेत स्वदिवमलधीः स्वजा- त्यधीखरहेतिपत्र परिवारसमेतान् ॥ १ ॥ कपिशकपिलनीलश्यामलखेतधूम्रा- मलसितशुचिरक्तवर्णतो वासवाद्याः। करकमलविराजत्वायुधा दिव्यवेशा विविधमणिगणोग्रप्रस्फुरडूपणाद्याः ॥ २॥ दम्भोलिशल्यभिधदण्डकृपाणपाश- चण्डाङ्कुशाईगदात्रिशिखारिपथाः । अर्ध्या वहिर्निजसुलक्षणलक्षितमौलियुक्ताः स्वस्खायुधामयसमुद्यतपाणिपद्माः ॥३॥ कनकरजततोयदाभचम्पा- रुणहिमनीलजवाप्रवालभासः । क्रमत इति रुचात्तवजपूर्वा रुचिरक्लेिपनवस्त्रमाल्यभूपाः ॥ ४ ॥ कथितमारतिसप्तकमच्युता- र्चणविधयाति सर्बसुखावई। .

·१ नारदयश्चरात्रा प्रयजेदथवाङ्गपुरन्दरा- शनिमुखैस्त्रितयावरणं त्विदं ॥ ५ ॥ इत्या जयित्वा जलगन्धपुष्यैः कृष्णाष्टकेनाप्यथ कृष्णपूजां । कुर्य्यादुधस्तानि समाह्वयानि वच्यामि तारादिनमोऽन्तिकानि ॥ ६ ॥ श्रीकृष्णो वासुदेवश्च नारायणसमाह्वयः । देवकीनन्दनो यदुश्रेष्ठो वार्णय इत्यपि ॥ ७ ॥ असुराकान्तशब्दान्ते भारहारीति सप्तमः । धर्मसंस्थापकश्चैव चतुर्थ्यन्ताः क्रमादिमे ॥८॥ एभिरेवाथ वा कार्या पूजा वै कंसवैरिणः । संसारसागरोत्तीर्थ सप्तकामाप्तये बधैः ॥६॥ सारागारद्यतधिलुलितैर्जर्जरैः संविकीर्णे- गुग्गूखाद्यैर्घनपरिमलैधूपमासाद्य मन्त्री। दद्यान्नीचे नुजमथ मायाप्रवेणाथ दोषणा घण्टा गन्धाक्षतसुमनकैरर्चितां वादयानः ॥ १० ॥ तदुद्दीप्तं सुरभिघृतसंसिक्तकर्पूररक्त दीपं दृष्ट्या स्तुतिविशदधीः पद्मपर्यन्तमुच्चैः । दत्त्वा पुप्पाञ्जलिमपि विधायापयित्वा च पाद्यं साचामं कल्पयेत्तदिपुलमपितदा स्वर्णपाचे निवेद्यं ॥११॥ सुरभितरेण दुग्धहविपा सुशृतेन शिता समुदंशकैचिरतत्य विचित्रवासैः।

·३ रात्रे अएमोऽध्याय १९६ . दधिनवनीतनूतनसितोपलपूपनिका- घृतगुडनारिकेलकदलीफलपुष्परसैश्च ॥ १२ ॥ अस्त्रोक्षितं तदरिमुद्रिकथाऽतिरक्ष्य 'वायव्यतापपरिशोषितमग्निदोमा । संदह्य वामकरसौधरसाभिपूर्ण मन्त्रासतीशतमथाभिमपन् प्रजप्येत् ॥ १३ ॥ मनुमष्टश: सुरभिमुद्रिकया परिपूर्ण मयत गन्धपुष्पैः। हरिमर्थयेदथ कृतप्रसरा- ञ्जलिरास्यतोऽस्य विसरेच महः ॥ १४ ॥ वीतिहोचयितान्तमुच्चरन् मूलमन्त्रमथ निःक्षिपेज्जल। अर्पयेत्तदमृतात्मक इवि- होमजासकुसुमं समुधरन् ॥ १५ ॥ निवेदयामि भगवते जुपानेदं हविई विः । निवेद्यार्पणमन्त्रोऽयं सर्चािसु निजाख्यया ॥ १६ ॥ ग्रासमद्रां वामंदोषणा विकचोत्पलसन्निभां। प्रदर्शयन् दक्षिणेन प्राणादीनाश्च दर्शयेत् ॥ १७ ॥ स्पृशेत् कनिष्ठोपकनिष्ठिके हे सासमा प्रयमेद मुद्रा। तथापरा तर्जनिमध्यमे स्या- टनामिकामधामि च मया ॥ १८ ॥ ,

·२००
नारदपश्चरात्र।
.
अनामिकातर्जनिमध्यमाः स्यात्
तदचत्तीं सकनिष्ठिकास्ताः ।
स्यात् पञ्चमी तद्ददिति प्रदिष्टाः
प्राणादिमुद्रा निजमन्त्रयुक्ताः ॥ १६ ॥
प्राणापानव्यानसमानोदानाः क्रमाच्चतुर्था यक्ताः।
ताराधारवडा चेता कृष्णाध्वनस्ततो मनवः ॥२०॥
ततो निवेद्य मुद्रिका प्रधानया करदये ।
स्पृशत्वनामिकां निजां मनुं जपन् प्रदर्शयेत् ॥ २१ ॥
नन्दजोऽम्बुमनुविन्दयुङनति-
मिपार्वउदरात्मनि च ।
रुद्ध आत्मनि निवेद्यमात्मभू-
मां स पार्श्वमनिलस्तथा नियुक् ॥ २२ ॥
मण्डलमभितो मन्त्री-
बीजाङ्गुरभाजनानि विन्यस्य ।
पिष्टमयानपि दीयान
धृतपूर्णान् विन्यस्येत् सुदीप्तशिखान् ॥ २३ ॥
इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ढतीयरात्रेऽष्टमोऽध्यायः ॥ ८॥

·जपमोध्याय ॥ व्यास उवाच ॥ - अथ संस्कृते हुतवहे । विमलधीरभिवाद्य सम्यगभिपूज्य । हरि जुहुयात् सिताधृत- यतेन पयःपरिसाधितेन सितदीदिविना ॥१॥ अष्टोत्तरसहस्त्रं ममाप्य होमं पुनर्वलिं दद्यात् । वशिष्ठाधिनाथेम्यो नक्षत्रेभ्यस्ततश्च करणेभ्यः ॥२॥ सपाद्य पाणी च सुधां समर्प्य दत्वाम्भ उदास्य मुखार्चिरास्थे । नैवेद्यमुद्धृत्य निवेद्य विश्खक् मेनाय पृथ्वीमुपलिप्य भूयः ॥ ३॥ गण्डूपदन्तधवनाचमनास्वहस्त- सूक्त्यानुलेपमखवासकमाल्यभूपाः। ताम्बूलमप्यतिनिवेद्य रुगधन्दत्य- गीतैः सुदृप्तमभिपूजयतात् पुरेव ॥ ४ ॥ गन्धादिभिः सपरिवारमधामस्मै दत्त्वा विधाय कुसुमाञ्जलिमादरेण ।

·२०२ नारदमञ्चरात्रा + . स्तत्वा प्रणम्य शिरसा चुलकोदकेन श्रात्मानमर्पयतु तच्चरणारविन्दे ॥५॥ इति पूर्व प्राणविदेहधर्माधिकारतः । जाग्रत्स्वप्नसुपताख्यावस्थासु मनसा वाचा ॥ ६ ॥ कर्मणा हस्ताभ्यां पङ्गामुदरेण शिश्ना यत् स्मृतं ।' यदुक्त यत् कृतं तत्सर्वं ब्रह्मार्पण भवतु स्वाहा ॥ ७॥ मा मदीयच सकलं हरयेऽहं समर्पये । ओ तत्सदिति संमोको मन्त्रः स्वात्मार्पणे शुभः॥८॥' 'अनुस्मरन् कलसगमच्युत जपन सहसकं बुधो वपुष्य- थोदितोभितः समा चितीविना. प्यतस्तदपि नयेत् सुधात्मतां ॥६॥ ध्वजतोरणदिक् कलसादिगता- मपि मण्डपमण्डलकुण्डलतां । अभियोज्य चितिं कलसे कुमुमैः परिपूज्य जपेत् पुनरष्टशतं ॥१० । अथ शिष्य उपोषितः प्रभाते • कृतनित्यः सुसिताम्बरः मुवेशः। धरणीधनधान्यगोवहुलै- . विनयाद्रिप्रवरान हरेः प्रसाद्य ॥ ११ ॥ साकोऽय न समीधीनतया छन्दोबद्धोऽसम्पदयाती भान्तिरत्रानु- 1 मीयते।

·३ गये नवमोऽध्याय ।
पुरुषाय देहिने।
-
.
4.
भूयः परीत्य प्रणिपात्य देशिकं ,
तस्मै परस्मै
तां वित्तशाठय परिहृत्य दक्षिणां
दत्त्वा तनुं स्वाच समर्पयेत सुधीः ॥१२॥
अथाभिषेकमण्डपे सखोपविष्टमासने ।
गुरुर्विशोधयेदमुं पुरैव शोषणादिभिः ॥ १३ ॥
पीठन्यासावसानं वपुषि विमलधीय॑स्य तस्यासिकाया
मन्त्रेणाभ्यर्च दूर्वाक्षतकुसुमयुतां रोचना के निधाय ।
आशीर्बादैईिजानां विशदपटुरवैर्गीतवादिवघोषै-
महल्यैरानयत्तं कलसमभिरतसत्समीपं प्रतीतः ॥१४॥
तेनाभिलीनमणिमन्वमहौपधेन
धाम्ना परेण परमामृतरूपभाजा।
संपूरयन् वपुरमुष्य ततो वितन्वन्
तत्सामवर्ण्यमभिषेचयतात् यथावत् ॥ १५ ॥
क्षाद्यैराऽऽन्तिमवर्ण-
रङ्गिश्च पूर्णतनुस्त्रिव्यक्तमन्त्रान्तः ।
परिधृतसिततरवसन-
दितयो वाचयम: समाचान्तः ॥१६॥
वहुशः प्रणम्य देशिक-
नामानं हरिमथोपसंपूज्य ।
नदक्षिणतनिष्ठे-
दभिमुख एकाग्रमानसः शिष्यः ॥ १७ ॥

·२०४ नारदपवरात्री न्यासयथाविधि तमच्युतसाविधाय गन्धाक्षतादिभिरलं कृतवर्मणोऽस्य । ऋष्यादियुक्तमथ मन्त्रवरं यथावत् ब्रूयात् चिशो गुरुरनर्यमवाकमन्ते ॥ १८ ॥ गुरुणा विधिवत् प्रसाधित मनुमटोत्तरशतं प्रजप्य बुधः । अभिवन्द्य ततः शृणोति सम्यक समयान् भक्तिभरेण नम्रमूर्तिः ॥ १८ ॥ दत्त्वा शिष्याय मन न्यस्वाथ गुरुः कृतात्मज यजनविधिः । अष्टोत्तरसहस्त्र स्वशक्तिहानानवाप्तये जप्यात् । २० . कुम्भादिकञ्च सकलं गुरवे निवेद्य संपूजयेत् द्विजवरानपि भोज्यजातैः । "कुर्वन्त्यनेन विधिना य इहाभिषेक ते सम्पदा निलयन हि त एव धन्याः ॥ २१ संक्षिप्य किश्चिदुदिता समय दीक्षा सस्मरणाय विधमधियां । एनां प्रविश्य मन्त्री, सर्वान् मन्त्रान जपेत् जुहुयात् यजेत.॥ २२॥ ति श्रीनारदपञ्चरात्र हानामृतसारे सोयरात्रे नवमोऽध्यायः ॥ ८ ॥ , 7 ·२०॥ दशमोऽध्याय ॥ श्रीव्यास उवाच। चैचेन्दुतन्मासि तमीसपक्ष पुण्यक्षेत्र देशिकात् प्राप्य दीक्षां। तेनान्चाप्तः पूर्वसेवां द्वितीये मासि द्वादश्यामारमेतामलायां ॥१॥ कृत्वा नानाद्य कर्म देहानान्त वर्माश्रित्य प्रागीरितं मन्त्रिमुख्यः । शुद्धो मौनी ब्रह्मचारी निशाशी जप्याच्चान्तात्मा शुद्धपद्माक्षदाना ॥२॥ तन्वन् शुश्रूषां गोषु ताभ्यः प्रयच्छन् ग्रास भूतेषु प्रोडइंश्चानुकम्पा । मन्त्राधिष्ठात्री देवतां वन्दमानो दुगी दुर्वाधध्वान्तभानुं गुरुश्च ॥ ३ ॥ कुर्वन्वात्मीयं कर्म वर्णाश्रमस्थ मन्त्र जवाऽङ्गिः खानकारिणीभिः सिचेत् । आचमेन पार्थस्तत्त्यसस्य प्रजप्त भुञानथानु सप्तजप्तान जनायः॥ ४ । प्रदः शृङ्गे नद्यास्तटे विल्लमूल तोये हदने गोकुल्ने विष्णुगे हे। ..

·२०६ नारदपञ्चरात्रा m अखत्यादधस्तादयुधेश्चापि तोरे स्थानेष्वेतेष्वासीनास्त्वेकैकशस्तु ॥ ६ ॥ प्रजपेदयुतचतुष्कं दशाक्षरं मनुवरं पृथक् क्रमशः। अष्टादशाक्षरं चै- दयुतद्दयमीरिता संख्या ॥ ७॥ शाकं मूल फल गोसनभवदधिनीभैक्षमन्नञ्च शक्तून दौग्धानं चाट्दानः क्षितिधरशिखरादौ कमात् स्थानभेदे। एक वै पानशक्तो गदितमिति मया पूर्वसेवाविधानं निवृत्तेऽस्मिन् भूयः प्रजपत विधिवत् सिद्धये साध- केन्द्रः ॥८॥ देवार्चनान्ते दिनशो दिनादौ दीचोकमार्गदितयं विधानं । आश्रित्य कृष्ण प्रयजेविविक्त- गेहेषु निष्ठो हुतशिष्टभोजी॥९॥ दशलक्षमक्षयफलदं मनु प्रतिजप्य निर्मलमतिर्दशाक्षर । जुहुयागुडाज्यमधुसंयुतैर्नवै- वरुणायुजैहुंतवहे दशायुतं ॥ १० ॥ गुपिलयुगलवर्णचेमान पच्चलक्षं प्रजपत जुहुयाच्च प्रोतलप्ताईलक्ष । A ८

·३
रात्र दशमोऽध्याय ।
२०७
-
.
अमलमतिरलाभे पायसैरम्बुजानां ।
घतसहितसिताभैरारभेडोमकर्म ॥ ११ ॥
अशकानां होमे निगमरसनागेन्द्रगुणितो
जपः कार्यश्चति बिजनपविशालामाहुरपरे।
स होमशेदेषां सम इह जपो होमवलितो
य उक्तो वर्णानां स खलु विहितस्तच न दृशं ॥१२॥
यं वर्णमाश्रितो यः
शूद्रः स च तनुतां ध्रुवं विहितं ।
विदधीत जपं विधिवत्
। श्रद्धावान् भक्तिभवावनमतनुः ॥ १३ ॥
पुनरभिषिको गुरुणा
विधिवत् विश्राग्य दक्षिणां तस्मै ।
अभ्यवहार्य च विप्रान्
विभवैः संग्रीणयेच भक्तियुतः ॥ १४ ॥
इति मन्त्रवरं द्वितयान्यवर
परिवाध्य जपादिभिरच्युतधीः।
प्रयजेत् सवनत्रितये दिनशो
विधिनाथ मुकुन्दममन्दमतिः ॥ १५ ॥
अथ श्रीमदयानसंवात ईम-
स्थलोङ्गासिरनस्फुरन्मण्डपान्तः।
लसत्काल्परक्षाध उदीप्तरत्न-
स्थलाधिष्ठिताभोजपीठाधिरूदं ॥ १६ ॥

·नारदपथरात्र महानीलनीलाभमत्यन्तवालं गुडस्निग्धवक्रान्तविसस्तकेशं । अनि तपांकुलोत्फुल्ल पद्म- प्रमुग्धाननं श्रीमदिन्दीवरावं ॥ १७॥ चलत् कण्डलोल्लासिसोत्फुल्ल गण्ड सुघोणं सुशोणाधरं सुस्मितास्यं । নান্নু लसन्तं वहन्तं नखं पौण्डरीकं ॥१८॥ समडूघरोरःस्थलं बेणुधन्या सुपुञ्चाङ्गमष्टापदाकल्पदीप्तं । कटीरस्थले चारुजङ्घान्तयुग्मे पिनई कणकिङ्किनोजालदाना ॥ १६ ॥ हसन्तं इसइन्धजीवप्रसून- प्रभं पाणिपादाम्बुजोदारकान्या। - करे दक्षिणे पायसं वामहस्ते दधानं नवं शुद्धयङ्गवीनं ॥२०॥ महीभारभूतामरारातियूथा- ननःपूतनादीनिहन्तुं प्रत्तं । प्रभुं गोपिकागोपन्दैः परीतं सुरेन्द्रादिभिर्वन्दितं देवन्दैः ॥ २१ ॥ प्रगे पूजयित्वेत्यनुस्मृत्य कृष्णं तदनेन्द्रवजादिभिर्भक्तिनम्रः।

·३ रात्र रफादशोऽध्यायः । २०१ सिताभे च हैयनवीनैश्च दना विमिश्रेण दीग्धेन मंग्रीणयेतं ॥२२॥ रति श्रीनारदपञ्चरात्र तीररात्रे दशमोऽध्यायः ॥१०॥ एकादशोऽध्यायः श्रीव्यास उवापा इति प्रातरचयेदच्युतं यो नरः प्रत्यहं शवदास्तिक्ययुक्तः। लभेत् सोचिरेणैव लक्ष्मी ममग्रा- मिद प्रेत्य शुद्धिं परं धाम भूयात् ॥ १॥ अहो मुखेऽनुदिनमित्यभिपूज्य शोरिं • नाथवा गडयुतेन निवेद्य तोयैः । श्रीमन्मुखे समतितर्य तहिया तं जप्यात् सहस्रमथ साटकमादरेण ॥२॥ मध्यन्दिने जपविधानविशिष्टरूपं • वन्द्यं सरर्पियतिमेचरमुख्यटन्दैः । गोगोपनितानिकरैः परीनं सान्द्राम्बुदछविसुजातमनोहराग ३ ॥

·. नारदपञ्चरात्रं मायूरपत्रपरिक्लप्तवतंसरम्यं ..., धम्मिल्लमुलसितचिल्लिकमम्बुजाक्षं । पूर्णन्दुविम्बवदनं मणिकुण्डलेश्री- गण्डं सुनासमतिसुन्दरमन्दहासं ॥ ४ ॥ पीताम्बरं रुचिरनूपुरहारकाधी-: केयूरकार्मिकटकादिभिरुज्ज्वलाङ्गं । दिव्यानुलेपनविषङ्गितमंसराज- दम्लानचित्रवनमालमनगदीप्तं ॥ ५॥ वेणु धमन्तमथवा न करे दधानं सव्येतरे पशुपयष्टिमुदारवैशं ।" दक्षे मणिप्रवरमोसितदानदई ध्यात्वैवमर्चयतुनन्दजमिन्दिराप्त ॥ ६। दामादिकाङ्गदयितासुहृदधिपेन्द्र- वजादिभिः समभिपूज्य यथा विधानं । 'दीचाविधानकथितञ्च निवेद्यजातं . ईमे निवेदयत पात्रवरे यथावत् ॥ ७ ॥ अष्टोत्तरशतमथो जुहुयात्पयोऽन्नेः सर्पियुतैः ‘सुसितशर्करया विमित्रैः । दद्याइलिन निजदिक्षु सुरर्पियोगि-... रधोपदैवतगणेभ्य उदारचेताः ॥ .... नवनीतमिलितपायसधियाचनान्ते जनमुखं तस्य ।। . संतर्घ्य जपतु मन्त्री सहस्त्रमटोत्तरशतं वापि :: .

·३ रा रकादशोऽध्याय ॥
२११
अहो मध्ये बल्लवीबल्लभंत
नित्यं भक्त्याभ्यर्चयद्यो नराग्राः ।
देवाः सर्वे तं नमस्यन्ति शश्व-
इतरन् वै तहशे सर्वलोकाः ॥ १० ॥
मेधायुःश्रीकान्तिसौभाग्ययुक्तः
पुर्मिचैर्गोमहीरत्नजातैः ।
भोगेश्चान्यैर्भूरिभिः सन्निहाव्यो
भूयाद्दामाऽन्ते च तस्याच्युताख्यं ॥ ११ ॥
तृतीयकालपूजायामस्ति कालविकल्पना ।
सायाहे निशि वेत्यत्र वदन्त्येके विपश्चितः ॥ १२ ॥
दशाक्षरेण चेद्राचौ सायाष्टादशन्ततः।
उभयोमुभयेनैव कुर्यादित्यपरे जगुः ॥ १३ ॥
सायाहे हारवत्यान्तु चित्रोद्यानोपशोभिते ।
झटसाधनसंख्यातैर्भवनैरभिसंहते ॥१४॥
हंससारससंकीणैः कमलोत्पलशालिभिः ।
सरोभिरमलाम्भोभिः परीते भवनोत्तमे ॥ १५ ॥
उद्यत्प्रद्योतनोद्योतसातौ मणिमण्डपे।
सदास्तरे सुखासीनं हेमाम्भोजासने हरि ॥१६ ।
नारदाद्यः परितमात्मतत्त्वविनिर्णये।
तेभ्यो मुनिभ्यः स्वं धाम दिशन्त परमवर ॥१७॥
इन्दीवरनिभं सौम्य पद्मपवायतेक्षणं ।
निग्धकुन्तलसभित्रकिरीटमुकुटोज्वलं ॥ १८ ॥

·२१२
नारदमश्वराच.
चारप्रसन्नवदनं स्फरन्मकरकुण्डल ।
श्रीवत्सवक्षसं भाजत्कौस्तुभ वनमालिन ॥ १८ ॥
काश्मीरकपिशोरस्क पीतकौशयवाससं ।
हारकेयरकटकरसनाद्यैः परिष्कतं ॥ २० ॥
हतविश्वम्भगभूरिभार मदितमानसं ।
शंखचक्रगदापद्मराजजचतुष्टयं ॥ २१ ॥
एवं ध्यात्वाऽचंयेन्मन्त्री स्याङ्गैः प्रथमाति. ।
द्वितीया महिपीभिस्तु तृतीयायां समर्चयेत ॥ २२ ॥
नारदं पर्बत जिषां निशठोडवदारुकान् ।
विखकमेनञ्च सैनेय दिच्छग्रे विनतासुतं ॥ २३ ॥
लोकेशैस्तत्महरणैः पनरावरणद्दयं ।
इति संपूज्य विधिवत् पायसेन निवेदयेत् ॥ २४॥
नर्पयित्वा खण्डमिश्रदुग्धवुड्या जलै हरि।
जपेदष्टशत मन्त्री भावयन पुरुषोत्तम ॥ २५ ॥
'पूजास होम सर्वासु कुर्यान्मध्यन्दिनेऽथवा ।
आसनाद्यर्थ्यपर्यन्त कृत्वा स्तुत्वा नमेत् सुधीः ॥ २६ ॥
समात्मानमुद्दास्य त सुहृत्सरसीरहे ।
विन्यस्य तन्मयो भूत्वा पुनरात्मानमर्चयेत् ॥ २७ ॥
रति श्रीनारदपञ्चरात्र ज्ञानामतसारे टतीयरात्र एकादशोऽध्यायः ॥११॥

·२१३ हादशोऽध्याय । श्रीव्यास उवाच सायाहे वासुदेवं यो नित्यमेवं यजेन्नरः। सर्वान् कामानवाप्यान्ते स याति परमां गतिं ॥१॥ रात्रौ चेन्मन्मथाक्रान्तमानसं देवकीसुत । यजेद्रासपरिश्रान्तं गोपीमण्डलमध्यग ॥ २ ॥ पृथु सुत्त महण वितस्ति- मावोवतं को विलिखन्नशङ्क। आक्रम्य पड्यामितरेतरा त हस्तैर्भमोऽय खलु रासगोष्ठी ॥ ३ ॥ स्थलनीरजमणपरागश्ता लहरीकणजालभरेण सता। मरता परितापकृताध्यषिते सुपिते यमुनापुलिने विपुले ॥ ४ ॥ अगरीरनिशातशरोन्मथित- प्रमदाशतकोटिभिराकुलिते । उडुनाधकरैर्विशदीकृतस- प्रसरे विचरमरीनिकरे ॥ ५ ॥ विद्याधरकिन्नरसिद्धसुरै- र्गन्धर्वभुजङ्गमचारणकैः

·२१४
नारदपञ्चरात्र
S
-
.
द्वारोपहितैः सुविमानगतैः
खस्वैरतिष्टसुपुष्पचये ॥ ६ ॥
इतरेतरबद्धतरप्रमदा-
गमकल्पितरासविहासविधौ
मणिशङगमप्यमुना वपुषा
बहुधा विहितस्वकदिव्यतनं ॥ ७॥
सुदृशामुभयोः पृथगन्तरगं
दयिताकुलबद्धभुजद्वितयं ।
निजसङ्गविज़म्भदनगशिखि-
ज्वलिताङ्गलसत्पुलकालिथुजां ॥ ८ ॥
विविधथुतिभिन्नमनोजतया
सुरसप्तकमर्छनतानगणैः ।
श्रममाणमसुभिरुदारमणि-
स्फुटमन्त्रनसिञ्जितचारुतरं ॥६॥
इति भिन्नतन मणिभिर्मनितं
तपनीयमयैरिव माग्कतं ।
मणिनिर्मितमध्यगशङ्कुलस-
विपुलारणपङ्कजमध्यगत ॥ १० ॥
अतसीकुसुमावतनुं तरुणं
तरुणारुणपद्मपलाशदृशं ।
नवपन्नवचित्रगुलुचुलस-
च्छिखिपिच्छपिनड़करमचयं ॥ ११ ॥

·३ रात्र हादशोऽध्यायः २१५ चटुलभ्रवमिन्दुसमानमुखं मणिकुण्डलमण्डितगण्डयुगं । शशिववसहग्वदनच्छदनं मणिराजदनेकविधाभरणं ॥१२॥ असनप्रसवच्छदनोज्ज्वलस- दसनं सुविलासनिवासभुवं । नवविद्रुमभद्रकरामितलं भ्रमराकुलदामविराजभुजं ॥ १३ ॥ तरुणीकुचयुकपरिरम्भमिल- न्मसणारुणवक्षसमुक्षगतिं । शिवधनसमीरितगोपवरं स्मरविह्वलितं भुवनैकगुरुं ॥ १४ ॥ प्रमदेति पीठवरे विधर प्रयजेदिति रूपमरूपमजा प्रथमं परिपूज्य तदङ्गतिं. मिथुनानि यजेद्रसशालिमतः ॥ १५ ॥ दलषोडशके स्मरमूर्तिगणं सशक्तिकमुत्तमरासगतं । सरमासदन स्वकन्लासहितं. मिथुनाङ्गमथेन्द्रपरिप्रमुखान् ॥ १६ ॥ इति सम्यगमुं परिपुज्य हनि चतुरारतिमंरतमाईमतिः । ॥

·२१६ नारदपश्चरान। रजतारचिते चषके सशितं सघृतं सुपयोऽस्य निवेदयतात् ॥ १७ ॥ विभवे सति कांस्यमयेषु पृथक् स्वकरेषु च पोडशसु क्रमशः। मिथुनेषु निवेद्य पयः सशितं विदधीत पुरोवदथो सकलं ॥१८॥ सकलभुवनमोहनविधिं यो नियतममुंनिशि निश्वदारचेताः । भवति स खलु सर्वलोकपूज्यः श्रियमतुलां समवाप्य यात्यनन्तं ॥ १९ ॥ निशि वा दिनान्तसमये प्रपूजयेन्नित्यशो हरिं भक्त्या । समफलमभयं हि ततः संसारार्थि समुत्तितीर्पति यः ॥ २० ॥ रति श्रीनारदपक्षराचे भानामतसारे तीयरा द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥ जयदमोऽध्यायः । यीयास उवाच इत्येवं मनुविनई मधुरिपुं यो गत्रिकालं यजेत् तस्यैवाखिलजन्तुजातदयितस्याम्भोधिजा वेग्मनः ।

·रात्र प्रयोदशोऽध्याय
२१७
१
इस्ले धर्मसुखार्थमोक्षविभवाः सर्गसंग्रार्थिताः
सान्द्रानन्दमहारसद्वमुचो येषां फलश्रेण्यः ॥ १ ॥
अथोच्यते पूर्वसमीरितानां
पूजावसाने परमस्य पुंसः।
कल्पस्तु काम्येष्वपि तर्पणानां
विनापि पूजां खलु यैः फलं स्यात् ॥२॥
सन्तप्यं पीठमन्त्र
शकीः सकृत् प्रथममच्युते तत्र ।
आवाद्य पूजयेत्तं
तोयैरेवार्थितैः समुपचारैः ॥ ३॥
बहाथ धेनुमुद्रां
तोयः : सम्पाद्य तर्पणद्रव्यं ।
तद्दद्धाञ्जलिना तं
सुवर्ण चषकीकतेन तर्पयत ॥ ४ ॥
विंशतिरटोपेता
कालचयतर्पणेषु संखोक्ता
भूयः स कालविहितान्
सकृत् सत्तर्पयेच्च परिवारान् ॥ ५ ॥
प्रातर्दधिगुड मिश्र
मथाहे पायसं सनवनीतं ।
क्षीरं वृतीयकाले
ससितोपलमित्युदीरितं द्रव्यं ॥ ६॥

·नारदपमा तर्पयामि पदं योज्य मन्त्रान्तेप्वेषु नामसु द्वितीयान्तेषु व पुनः पूजाशेषं समापयेत् ॥ ७ ॥ अभ्युच्य तत्प्रसादाद्भिरात्मानं प्रपिवेदपः। तज्जप्तांस्त्वम्भसोडास्य तन्मयः प्रजपेन्मनुं ॥८॥ अथ द्रव्यानि काम्धेषु वच्यन्ते तर्पणेषु यत् । तानि प्रोक्तविधानानामाश्रित्यान्यतमं यजेत् ॥ ६॥ द्रव्यैः पोडशभिरमुं तर्पयेदेकशश्चतुरिं। स चतुः क्षीराद्यन्तैः सकृज्जलाद्यन्तमच्यतं भक्त्या ॥ १० ॥ पायसदाधिककृपर गौडावं पयो दधीनि नवनीनं। आज्यं कदलीमोचा- चोचाट्यामोदकापूपं ॥ ११ ॥ पृथुका लाजसमेता द्रव्याणां कथितमिह पोडशकं । लाजान्तेऽन्त्यक्षीरा प्राक् समय सितोपलापुञ्ज ॥ १२ प्रागे चतुःसप्ततिवारमित्य प्रतर्पयेद्योऽनुदिन नरो हरि। अनन्यधीस्तस्य समाप्तसम्पदः, करस्थिता मण्डलतोऽभिवाञ्छिताः ॥ १३ ॥ -

·३ रात्र प्रयोदशोऽध्यायः ।
२१९
--
धारोष्णपक्वपयसी
दधिनवनीते
घृतश्च दौग्धान्नं ।
मत्स्याण्डौ मध्वमतं ..
द्वादशशतर्पयेत्रवभिरेभिः ॥ १४ ॥
तर्पणविधिरयमपरः
पूर्वोदितः सफलोऽष्टशतसंख्यः ।
कर्मणि कर्मणि विकृती
जनसंवलनैर्विशेषतो विहित. ॥१५॥
सखण्डधारोष्णधिया मुकुन्द
व्रजन् परं ग्राममपि प्रतर्य।
लभेत भोज्यं सरसं समृत्य-
सांसि धान्यानि धनानिमन्त्री ॥ १६ ॥
यावत्सन्तर्पयेन्मन्त्री तावत्संख्यं जयेन्मनु ।
तपणेनैव साध्यानि साध्येदखिलान्यपि ॥ १७ ॥
विजो भिक्षात्तिर्य इह दिनेशो नन्दतनयः
स्वयं भूत्वा भिक्षामटति हसनो गोपसुदृशं ।
असावेताभिः खैललितललितैर्नर्मविधिभि-'
धिक्षीराज्याभ्यां प्रचरतरभिक्षा स लभते ॥
मध्ये कोणेय षट्सप्यनलपुरपुटस्यालिखत् कर्णिकायां
कन्दांसाध्ययन विवरगतघडणं दिशः केशरेषु ।
शक्तिः श्रीपूर्वकालिदिनलिपिमनोरक्षवाणीच्छदानां
मधेरै वर्णान् दशानां दशलिपिमनुवर्य्यस्य चैकैकशोऽजं
॥ १६ ॥

·नारदपश्चरात्र २२० भूपद्मनाभितमरणमन्मथेन ५. गोरोचनाभिलिखितं तपनीयसूच्या । पट्टे हिरण्यरचिते गुलिकीकृतन्तं गोपालमन्त्रमखिलार्थदमेतदुतं ॥ २० ॥ सम्पातसितमभिजप्तमिदं महभि- र्धायं जगचयवशीकरणकदक्षं। रक्षायशःसुतमहीधनधान्यलक्ष्मी- सौभाग्यलिभिरजसमनर्थ्यवीयं ॥ २१ ॥ भूतोन्मादायस्मृति विषमू विनमन्चरार्तानां । ध्यायन् शिरसि प्रजपे- न्मन्त्रमिदं झटिति शमयितुं विकृतीः॥ २२ ॥ स्मरस्त्रिविक्रमाक्रान्तः कृष्णाय हृदिमित्यसौ। पडक्षरोऽयं संप्रोक्तः सर्वसिद्दिकरो मनुः ॥ २३ ॥ क्रीडासुदीप्तो मायावी नवलाञ्छितमसका। सैया शक्तिः परासूक्ष्मा नित्या संवित्स्वरूपिणी ॥ २४ ॥ अस्थ्यनिगोविन्दनवैर्लक्ष्मीवीज समीरितं । श्राद्यामहादशा लिंपिः स्याद्विशत्यक्षरी मनुः ॥ २५ ॥ शालग्रामे मणी यन्वे मण्डले प्रतिमामु च । नित्यं पूजा हरैः कार्या न त केवलभूतले ॥ २६ ॥ इति जपहुतपूजातर्पणाद्यैर्मुकुन्दं । य इइ भजति मन्बोरेकमाश्रित्य नित्यं । है A AN

·रात्र चतुर्दशोऽध्यायः।
२२१
सब सुचिरमयत्नात् प्राप्य भोगानशेषान्
पुनरमलतरं तवाम, विष्णोः प्रयाति ॥२७॥
इति श्रीनारदपक्षराचे ज्ञानामतसारे टतीयरात्रे प्रयोदशो-
ऽध्यायः॥ १३॥
धतुर्दशोऽध्यायः
श्रीव्यास उवाच ।
विनियोगानथो वच्चे मन्त्रयोरुभयोः समान् ।
तदर्थकारिणोऽनन्तवीर्यान्मन्त्रांश्च कांचन ॥१॥
वन्दे तं देवकीसून सद्योजातं ासप्रमं ।
पीताम्बरं करलसच्चक्रशङ्कगदाम्बुजं ॥२॥
एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्रं लक्षं ब्राह्मेर मुहर्तके।
स्वादुनतैश्च कुसुमैः पलाशैरयुतं हुनेत् ॥ ३ ॥
मन्वोरन्यतरेणैव कुर्याद्यः सुसमाहितः ।
स्मृति मेधामतिवलालब्धा स कविवाग्भवेत् ॥ ४॥
स्यान्मनुस्तन्मयः पूर्वो ध्यानहोमफलोऽपरः ।
श्रीमन्मुकुन्दचरणौ सदेति शरणं ततः ॥ ५ ॥
अई प्रपद्य इत्युक्तो मौकुन्दाष्टादशाचरः।
'नारदोऽस्य बगायची मुकुन्दश्चर्षिपूर्विका ॥ ६,
प्रातः प्रातरिवोत्याय जप्ता योऽष्टोत्तरं शतं ।
अनेन षभिर्मासैः स भवेत् श्रुतिधरो नरः ॥ ७॥

·२२२ नारदपञ्चरात्रं र . - उपमंहृतदिव्या पुरोऽवन्मातरङ्गकं । चलहीश्चारणं बालं नीलाभासं स्मरन् जपेत् ॥८॥ अयुतं तावदेवाज्यैर्जुहुयाच्च हुताशने। स लभेदचलां श्रद्धा भक्ति शान्तिञ्च शाश्वती ॥६॥ मनुनैतत् समस्तान्तो मरुनामितशब्दतः । बाललीलात्मने हुं फट नम इत्यमुनाथवा ॥१०॥ नलकूवरगायत्री बालकृष्णा इतीरिता। ऋप्याद्याः सिद्धयः सर्वाः स्युर्जपाद्यैरथामुना ॥११ । लम्बिते बालशयने रुदन्तं वल्लभीजनः । प्रेडयमानं दुग्धव्या तर्पयेत् सोऽश्नुते फलं ॥ १२ ॥ अमुना वानुरूपान्ते रसरूपपदं वदेत् । ओष्ठं रूपनमोदन्दमन्नाधिपतये मम ॥ १३ ॥ अन्न प्रयच्छ स्वाति चिंशदोऽन्नदो मनः ।। नारदानुष्टवन्नाधिपतयोऽस्वर्षिपूर्विकाः ॥ १४॥ भूतवालग्रहोन्मादस्मृतिधशाद्युपद्वैः । पूतनास्तनपातारं ग्रस्तं मूद्धि स्मरन् जपेत् ॥ १५ ॥ सास्थ्यचूपणनिर्विग सर्वाङ्गों कन्दतीच तां । आविश्य सबै नं मुक्का विद्रवन्ति द्रुतं ग्रहाः ॥ १६ ॥ जहुयात् परमना मन्चरीभिर्विभावसी। प्रखतेः पञ्चगव्यायः पूतनाहन्तुरानने ॥ १७ ॥ प्रागयेच्छिष्टगव्यं तत् कलसेनाभिपेचयेत् । माध सहसजतेन सर्वोपद्रयगान्तये ॥ १८ ॥ --

·२२३
३ रात्रे चतुर्दशोऽध्यायः ।
मनुनाष्टादशान्तेन हुंफट् स्वाहान्तिकेन वा ।।
ऋष्याद्या ब्रह्मगायत्री ग्रहव्यूहरयोऽस्य तु ॥ १६ ॥
निजपादाम्बुजाक्षिप्तशकटं चिन्तयन् जपेत् ।
अयुतं मन्त्रयोरेकं सर्वविघ्नोपशान्तये ॥२०॥
अज्ञानमीयां मन्त्राणामाचकादिभिरर्चना ।
अद्भरिन्द्रादिववाद्यैरुदिता सम्पदे सदा ॥ २१ ॥
वालो नीलतनुर्दोभ्या दथ्युत्थं पायस दधत् ।
हविर्वोढा दीपनखकितिनीजालमण्डितः ॥ २२ ॥
ध्यात्वैवमग्नौ जुहुयाच्छतवीर्य्यादुरचिकैः ।
पयःसर्पिःप्लुतैर्लक्षमेकन्तावज्ज पेन्मनुं ॥ २३ ॥
गुरवे दक्षिणान्दत्त्वा भोजयेद्धिजपुगवान् ।
स शब्दानां शत जीवन्त्रीरोगो नात्र संशयः ॥ २४ ॥
अत्राप्यन्यो मनुर्दाशार्णान्ते श्रीपुरुषोत्तमः ।
आयुर्मे देहि सम्भाष्य विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ २५ ॥
नमोऽन्ता झधिका विशदोऽस्यपिस्तु नारदः ।
छन्दोऽनुष्टुब्देवता च श्रीकृष्णाङ्गान्यतो ब्रुवे ॥२६॥
रविभूतेन्द्रियवसुनेत्रान्तरात्मना युतैः ।
महानन्दप्रतिज्योतिर्मयो विद्यादिभिः क्रमात् ॥ २७॥
जला लक्षमिम मन्त्र पायसैग्युत हुनेत् ।
'पूर्ववत् दूर्वया जुह्वदायर्दीर्घतरं लभेत् ॥ २८॥
दारयन्तं वकं दोभ्या कृष्णं सगृह्य तुण्डयोः।
स्मरन् शिशूनामाचशे स्पृहान्यतरमभ्यसेत् ॥ २८ ॥

·२२४ नारदपश्चरात्र। . यज्जप्ततिलजाभ्यङ्गाभवेयुः सुखिनश्च ते । अत्राप्यन्यो मनुर्वालवपुषे वहिवल्लभा ॥ ३० ॥ गोरक्षायाकणद्देणु चारयन्तं पशुंस्तथा । उला गोपालकपदं पुनर्वेशधराय च ॥ ३१ ॥ वासुदेवाय वर्मस्ले शिरांस्यष्टादशाक्षरः । मनुर्नारदगायत्रीकृष्णादिवलेन, वा ॥ ३२ ॥ कुर्य्यागोबालसंरक्षामाचक्राद्यगिना बुधः । कुम्भीनसादिक्षेडातॊ दष्टमूट्टि स्मरन् हरिं । ३३ ॥ वृत्यन्तं कालियफणामध्येऽन्यतरमभ्यसेत् । दृशा पीयूषवर्षिण्या सिवन्तं तत्तनुं बुधः ॥ ३४ ॥ तर्जयन वामतर्जन्या तन्द्रान्मोचयते विषात् । आपूर्य कलसं तोयैः स्मृत्वा कालियमईनं ॥ ३५ ॥ जाप्ताष्टशतमासिञ्चेदिपिणं स सुखी भवेत् । , कारमध्ये निजस्थान्तिफणामध्ये दिवर्णकान.. २६ ॥ उता पुनर्वदेन्नृत्यं करोति नमनन्तरं । नमामि देवकीपुत्रमित्युक्ला नृत्यशब्दतः ॥ ३७ ॥ राजानमच्युतं ब्रूयादिति दन्तलिपिर्मनः । अस्याङ्गान्यनिभिर्व्यस्तैः समस्तैर्नारदो मुनिः ॥ ३८ छन्दोऽनुष्टन्देवता च कृष्णः कालियमईनः । क्षणाला मनुवरं रोतव्यं सम्पिायुलं " ३२ अनादिक्पालवस्त्राद्यैरर्चनाऽस्य समीरिता । क्रियानेनैव वा सर्वा विपनी प्रागुदीरिता ॥४०॥ 7 । M ·३ यत्रे चतुर्दशोऽध्यायः। २२५ सहक्षोऽनेन जगति नास्ति क्षेडहरो मनुः।. अः सुरतरोः पिष्टे गुडिकाधेनुवारिणा ॥.४१ ॥ विषघ्नीपाननस्याञ्जनालेपैः साधिताऽमुना। उद्दण्डवामदोर्दण्डधृतगोवईनाचलं ॥ ४२ ॥ अन्यहस्ताङ्गुलियनस्वरवंशार्पिताननं। ध्यायन् जपन् हरिं मनोरेक छचं विना ब्रजेत् ॥४३॥ वर्षवातानिभ्यः स्याभयं तस्य न हि क्वचित्। मोषमेघौघयत्नोपगते तं स्मरणं हुनेत् ॥ ४४ ॥ लोलैरयुतसंख्यातैरनाष्टिन संशयः । कीडन्तं यमुनातोये मज्जन्तं प्लवनादिभिः ॥ ४५ तच्छीकरजलासारैः सिच्यमानं प्रियाजनैः । ध्यात्वाऽयुतं पयःसिनहुंनेद्दानीरतर्पस ॥ ४६ ॥ दृष्टिर्भवत्यकालेऽपि महती नात्र संशयः। अमुमेव स्मरन मईि विस्फोटकञ्चरादिभिः ॥ ४७. सदाहमोहरालस्य जपाच्छान्तिर्भवेक्षणात् । अथवा गरुडारूढं बालप्रद्युम्नसंयुतं ॥४८॥ निजज्चरविनिप्पिष्टन्चराभिटुतमच्युतं । ध्यात्वा जुह्वति भूतस्य मूर्धन्यन्चरमभ्यसेत् ॥ ४६ ॥ शान्तिं व्रजेदसाध्योऽपि ज्वरस्योपद्रवः चणात् । ध्यात्वैवमनावम्वचा यथोक्नैश्चत्तरञ्जुलैः ॥ ५० ॥ जुहुयादमताखण्डैरयुतं ज्वरशान्तये। निशातशरनिर्भिन्नभीपातायहरं हरिं॥५१॥ व ·२२६ नारदयशरानं । . स्मृत्वा स्पृशन् जपेदात्तै पाणिभ्यां रोगशान्तये। अपमृत्युविनाशाय सान्दीपनिसुतप्रदं ॥ ५२., धात्वाऽमृतलताखण्डः चीरानरयुतं हुनेत्। मृतपुत्राय विप्राय सार्जनं ददतं सुतान् ॥ ५३॥ यात्वा लक्ष जपेदेकं मन्चोः सतविडये । पुत्रजीवेन्धनचिते जुहुयादनलेऽयुतं ॥ ५४ ॥ तत्फलैर्मधुरातः स्युः पुत्रा दीर्घायुषोऽस्य ता." चीरिद्रुकाथसंपूर्णमभ्यर्च कलसं निशि ॥ ५५ ॥ जप्ताऽयुतं प्रगे नारीमभिपिश्चेद् हिपड्दिनं । सा बन्ध्यापि सुतान् दीर्घजीविनी गदवर्जितान् ॥५६ ॥ लभते नात्रसन्देहस्तज्जतान्नाशिनी सती। प्रातर्बाचंयमा नारी रोधिच्छदपुटे जलं ॥ ५७ ॥ अष्टोत्तरशतं जप्तं मासं पुत्रीयती पिवेत् । देवकीसुत गोविन्द वासुदेव जगत्पते ॥ ५८॥ दैहि मे तनयं देव त्वामई,शरणं गतः ।, प्रहितां काशिराजेन कृत्यां जित्वा निजारिणा ॥५८ ॥ तत्तेजसा तु नगरी दहन्तं भावयन् हरिं। सुन्निग्धानहुंनेद्रात्रौ सर्पपैः सप्त वासरान्॥ ६ तत्याक रमेवासौ कुपिता नाशयेत् ध्रुवं । आमीनमाथमे दिये बदरीपाडमण्डिले ६१ " स्पृशन्तं पाणिपादाभ्यां घण्टाकर्णकलेवरं । ध्यात्वाऽच्युतं तिलैला हुनेधिर्मधुराप्लुतैः ॥ ६२ ॥ - .

·२२७
३ रात्रे चतुर्दशोऽध्यायः।
जपेद्दा सर्वपापानां शान्तये कान्तये तनोः ।
हेषयन्तं रुकिाबलौ द्यूतासक्ती स्मरन् हरिं॥ ६३ ॥
जुहुयादिष्टयोईिश्चै गुडिका गोमयोद्भवाः ।
ज्वलद्दह्रिमुखैवाणैर्वन्तं गरुडस्थितं ॥ ६४ ॥
ध्यायमानं रिपुगणमनुधावन्तमच्युतं ।
ध्यात्वैवमभ्यसेन्मन्बोरेकं सप्तसहस्रकं । ६५॥
उचाटनं भवेदेतद्रिपूणां सप्तभिर्दिनैः।
उत्क्षिप्तवत्सकं ध्यायन कपित्थफलहारिणं ॥६६॥
अयुतं प्रजपेत् साध्यमुच्चाटयति तत्क्षणात् ।
आत्मानं कंसमथनं धात्वा मञ्चान्निपातितं ॥७॥
कंसात्मानमरिं कर्पन गतासुं प्रजपेन्मनुं ।
अयुतं जुहुयाच्चास्य
जन्मोरु हुततर्पणैः ॥ ६८॥
अपि सेवितपीयपो म्रियतेरिनसशयः ।
अथवा निम्बलाक्तैर्हनेदेधोभिरक्षतैः ॥ ६ ॥
अयुतं प्रयतो रात्री मरणाय रिपोः क्षणात् ।
दोपारिष्टदलव्योपकर्षापास्थिकलैग्निशि ॥ ७० ॥
हुनेदेरण्डतलाक्तः श्मशानस्थोऽरिशान्तये ।
न शस्तं मारणं कर्म कुर्याच्चेदयुतं जपेत् ॥ ७१ ॥
हुनेहा पायसैस्तइच्छान्तये शान्तमानसः ।
'जयकामो जपेल्लक्षं पारिजातहर हरिं ॥ ७२ ।।
स्मरन् पराजयस्तस्य त कुतश्विद्भविष्यति।
पार्थ दिशन्तं गीतार्थं व्याख्यामुद्राकरं हरिं॥ ७३ ॥

·२२८ नाररपञ्चरात्र - रथस्थं भावयन जप्यासंबड्यै समाय च। लक्षं पलाशकुसुमैईनेद्यो मधुराप्लुतैः ॥ ७४ ॥ व्याख्याता सर्वशास्त्राणां स कविर्वादिराड्भवेत् । विश्वरूपधरं प्रोद्यड्डास्वत्कोटिसमप्रभ । ७५ ॥ द्रुतचामीकरनिभमनीपोमात्मक हविः । अर्काग्निद्योतदस्याङनिपङ्कज दिव्यभूषण ॥ ७६ ॥ नानायुधधरं व्याप्त विश्वाकाशावकाशकं । राष्ट्रपुर्यामवास्तूनां शरीरस्य च रक्षणे ॥ ७७॥ प्रजपेन्मन्त्रयोरेकतरं धात्वैवमादरात् । अथवा व्यस्तसर्बाधिरचितागार्जुनर्षिकं ॥ ७८ ॥ विष्टुछान्दसिक विश्वरूपविष्णवधिदैवतं । जपेडीतामनु स्थाने हृषीकेशाद्यमाद्यकैः । हुनेहा सर्वरक्षायै सर्वविघ्नोपशान्तये । ७८ ॥ रवि श्रीनारदपपरा जानामतसारे वीयरा चतुर्दशोऽध्यायः॥ पञ्चदशोऽध्यायः श्रीव्यास उवाच । वध्येऽक्षयधनावात्यै प्रतिपत्तिं श्रियः पते.। सुगुप्तां धननाथाद्यैर्धान्यैर्धा क्रियते सदा ॥ १ ॥ झारवत्या सहस्रार्कभास्वरभवनोत्तमैः । अनल्प. कल्यरदेव परीते मणिमण्डपे॥२॥ .

·२२५ - ३ रा पदमोऽध्यायः। ज्वलद्रवमयस्तम्भहारतोरणकुचके । फुल्लसगुल्लसञ्चिबवितानालम्बिमौक्तिके ॥३॥ पद्मरागस्थलीराजद्रवनद्योश मधातः । अनारतगलद्रवसुमध्यस्रतवन्धनैः ॥ ४ ॥ रत्नप्रदीपावलिभिः प्रदीपितदिगन्तरे। उद्यदादित्यसङ्काशमणिसिंहासनाम्बजे ॥५॥ समासीनोऽच्युतो धेश्यो द्रुतहाटकसन्निभः । समानोदितचन्द्रार्कतडिकोटिसमद्युतिः ॥ ६ ॥ सह्यद्गसुन्दरः सौम्यः सर्वाभरणभूषितः । पोतवासाचकशङ्खगदापद्मोळ्वलगुजः ॥ ७ ॥ अनारतोज्वलद्रनधारोधकलस स्पृशन् । वामपादाऽम्वजाग्रेनं मुष्णता पल्लवच्छविं॥८॥ रुक्मिणीसत्यभामेऽस्य मूईि रनौषधारया। सिञ्चन्यो दक्षवामस्थे स्वदोःस्थकलसोत्यया ॥ ६ ॥ नाग्नजिती सुनन्दा च दिशन्त्यो कलसी तयोः । ताभ्याश्च दक्षवामस्थे मित्रविन्दासुलक्षणे ॥१०॥ रत्ननद्योः समुद्धृत्य रत्नपूर्णघटौ तयोः । जाम्बुवती सुशीला च दिशन्त्यो दक्षवामगे ॥११॥ वहिः पोडशसाहस्रसंख्याताः परितः प्रियाः। धेयाः कनकरत्नौघधारायुकलसोज्वलाः ॥ १२ ॥ तद्दहिश्चाष्टनिधयः पूरयन्त्यो धनधरा। तबहिष्णयः सर्व्व पुरोवञ्च सुरादयः ॥ १३ ॥ . - ·भारदपञ्चरात्रा - धात्वैवं परमात्मानं विंशत्यन्तं मनुं जपेत् । चतुर्लक्ष हुनेदाज्यैश्चत्वारिंशत्सहस्रकं ॥ १४ ॥ शक्तिःश्रीपूर्विकेत्यष्टादशाहों विंशतर्सका। मन्त्रोऽनेन सदृशोऽन्यो मनुर्नहि जगत्रये ॥ १५ ॥ ऋषिब्रह्माऽस्य गायत्री च्छन्दः कृष्णस्तु देवता । पूर्वप्रोक्तवदेवास्य बीजशत्यादिकल्पना ॥ १६ ॥ कल्पः सनकमारोक्तो मन्त्रस्यास्योच्यतेऽधना। पीठन्यासान्तिकं कृत्वा पूर्वोक्तक्रमतः सुधीः ॥ १७ ॥ करदन्हाङ्गुलितलेष्वङ्गषटकं प्रविन्यसेत् । मन्त्रेण व्यापकं कृत्वा मालकां मनुसंपुटां ॥ १८॥ । संहारसृष्टिमार्गेण दश तत्त्वानि विन्यसेत् । पुनश्च व्यापकं कृत्वा मन्त्रवर्णास्तौ न्यसेत् ॥ १८ ॥ मूईि भाले ध्रुवोर्मध्ये नेत्रयोः कर्णयोनसोः । आनने चिवुके गण्डे दोर्मूले हृदि तुण्डके ॥२०॥ नाभौ लिङ्गे तथाधारकश्योर्जान्दोश्च जक्योः । गुलफयोः यादयोन्यस्येत् सृष्टिरेषा समीरिता ॥ २१ ॥ स्थितिहृदादिनासान्ता संहृतिश्चरणादिका। विधायैवं पनरुत्वः स्थित्यन्तं भूर्तिपञ्जरं ॥२२॥ दृष्टिस्थिती च विन्यस्य पडङ्गन्यासमाचरेत् । गुणाधिवेदकरणाक्षाक्षरैरतिशंमनोः ॥२३॥ मुद्रां बद्ध्वा किरीटाख्यां दिग्बन्धं पूर्ववच्चरेत् । एव धात्वार्चयेद्देहं मूर्तिपन्नरपूर्वकं ॥ २४ ॥ - ·३ रात्र पञ्चदशोऽध्यायः । २३१ अथवा घर्चयेद्दिष्णुं तदर्थ मन्त्रमुच्यते। गोमयेनोपलिप्योर्वी तत्र पीठं निधापयेत् ॥ २५ ॥ विलिय्य गन्धपङ्केन लिखेदष्टदलाम्बुजं । कर्णिकायान्तु षट्कोणं स साधास्तत्र मन्मथं ॥ २६ ॥ शिष्टस्तं सप्तदशभिरक्षरष्ठयेत् स्मरं । प्राग्रक्षोऽनिलकोणेषु श्रियं शिष्टेषु संविदं ॥२७॥ पडक्षर सन्धिषु च केशवेषु विशस्त्रिशः । बिलिखेत् स्मरगायत्रीमालामन्त्र दलाष्टके ॥२८॥ पशः संलिस्य तदाझे वेटयेन्मावकाक्षरैः। भूविवञ्च लिखेडाह्ये दलानां दिग्विदिवपि ॥ २८ ॥ एतन्मचं हाटकादिपात्रेवालिख्य पूर्ववत् । साधितं धारयेद्घोरैः सोऽर्यते चिदशैरपि ॥३०॥ स्थाहायची कामदेवपुष्यवाणौ च ङन्तको। विद्महेधीमहियुतौ तन्नोऽनद्गः प्रचोदयात् ॥ ३१ ॥ जप्याज्जपादौ गोपालमननां जनरञ्जनीं। नत्यन्ते कामदेवाय ङन्तं सर्वजनप्रिय ॥ ३२ ॥ उक्ता सर्वजनान्ते तु सन्मोहनपदं तथा। ज्वल ज्वल प्रज्ज्वलेति प्रोको सर्वजनस्य च ॥ ३३॥ हृदयञ्च मम यात् वशं कुरुयुग शिवः । प्रोको मदनमन्त्रोऽष्टचत्वारिंशभिरक्षरैः ॥ ३४ ॥ जपादौ मारवीजाद्यो जगत्रयवशीकरः । भूगृहं चतरस स्यादष्टवनविभूपित ॥ ३५ ॥ A ·नारदपक्षरात्र .. २३२ पीठं पूर्ववदभ्यर्च मुक्ति संकल्य पौरुषीं। तत्रावायाच्युतं भक्त्या सकलीकृत्य पूजयेत् ५ ३६ ॥ आसनादिविभूपान्तं पुनासक्रमान्यसेत् । सृष्टिस्थिती घडगन किरीटं कुण्डलद्दयं ॥ ३७॥ चक्रं शंखं गदा पमं मालां श्रीवत्सकौस्तुभौ । गन्धाक्षतप्रसूनैश्च मूलेनाभ्यर्चा पूर्ववत् ॥ ३८॥ आदौ वहिपुरबन्दकोणेष्वङ्गानि पूजयेत् । सकृच्छिर:शिखावर्मनेचमन्त्रमिति क्रमात् ॥ ३९ ॥ वासुदेवः सङ्घर्पणः प्रद्युम्नःश्चानिरुद्धकः । अग्न्यादिदलमलेषु शान्तिर्लीः सरस्वती ॥४॥ रतिच दिग्दलेष्वस्यास्ततोऽष्टौ महिषीर्यजेत् । रुक्मिण्याद्या दक्षसव्यक्रमात् पत्राग्रकेषु च ॥ ४१ ॥ ततः षोडशसाहस्रं सतदेवार्चयेत् प्रियाः । इन्द्रादीनामुकुन्दाद्यान् मकरानन्दकच्छपान् ॥ ४२ ॥ शङ्खपद्मादिकांथापि निधीनष्टौ क्रमाद्यजेत् । तहिश्चन्द्रबज्जाद्या आरतीः संप्रपूजयेत् ॥४३॥ इति सप्तातिहतमभ्याच्युतमादरात् । प्रीणयेद्दधिखण्डाज्यमिश्रेण व पयोम्भसा ॥४४॥ राजोपचारान्दत्त्वा च स्तुत्वा नत्वा च केशवं । उद्दासयेत् स्वहृदये परिवारगणैः सह ॥ ४५ ॥ न्यस्तात्मानं समभ्ययं तन्मयः प्रजपेन्मनु । रत्नाभिषेकानेच्या विशत्याश्रिते रता ॥ ४६॥ ---

·३
..
राये पञ्चदशोऽध्याय ।
२३३
जपहोमार्चनधानोऽमुं प्रभजते मर्नु ।
तद्देश्य पूर्यते रत्नस्वसधान्यैरनादृतं ॥ ४७ ॥
पृथ्वी पृथ्वी करे तस्य सर्वसस्यकुलाकुला।
पुर्मिः स सम्यन्नः प्रयात्यन्ते परां गतिं ॥ ४८ ॥
वहावभ्यर्य गोविन्दं शुक्लपुष्पैः सतण्डुलैः ।
आज्यानरयुतं हुत्वा भस्म तन्मूईि धारयेत् ॥ ४८ ॥
तस्यान्नानां समद्धिः स्यात्तद्दशे सर्वयोपितः ।
आज्यैर्लक्ष हुनेद्रक्तपर्वा मधुराप्लुतैः ॥ ५० ॥
श्रिया तस्यैन्द्रमैश्वर्यं कृपणेशाय ते ध्रुवं ।
शुक्लादिवस्त्रलाभाय शुक्राय कुसुमैर्हनेत् ॥ ५१ ॥
चिमध्वक्तर्दशशतमाज्याक्तैर्बाष्टसंयुतं ।
क्षौद्रसितः सितैः पुष्पैरटोत्तरसहस्रकं ॥ ५२ ॥
हुनेन्नित्यं सैप त्रासीत् पुरोधा नृपतेर्भवेत् ।
दशाष्टादशवर्णोक्तं जपध्यानहुतादिकं ॥ ५३ ॥
विधात् कर्म चानेन ताम्यामप्यत्र कीर्त्तितं
वाम्भवं मारवीजच कृष्णाय भुवनेश्वरी ॥ ५४ ॥
गोविन्द्राय रमागोपीजनबल्लभ ते शिवः ।
चतुद्दशस्वरोपेतः शुक्र: सदी तदूईतः ॥ ५५ ॥
हाविंशत्यचरो मन्त्री वागीशत्वमदायकः ।
अष्टादशार्णवत्सब पादिकमस्य ॥५६॥
पूजा च विंशत्वर्णोक्ता प्रतिपत्तिस्त कथ्यते।
वामोईहस्ते दधतं विद्यासर्वखपुस्तकं ॥ ५७ ॥

·२३४ नारदपञ्चरात्रं अक्षमालाञ्च दक्षो. स्फाटिकी मातृकामयीं। शब्दब्रह्ममयं वेत्यमधः पाणिहयेरितं ॥ ५८॥ गायन्तं पीतवसनं श्यामलं कोमलच्छवि । वर्हिवकृतोत्तंसं सर्वज्ञं सज़वेदिभिः ॥ ५ ॥ उपासितं मुनिगणैरुपतिष्ठेदरिं सदा । धात्वैवं प्रमदावेशविलाशभवनेश्वरं। ६० ॥ चतुर्लक्षं जपेन्मन्त्रमिमं मन्त्री सुसंयतः । पालाश पुष्पैः स्वाइक्तैश्चत्वारिंशत्सहसकं ॥६१ ॥ जुहुयात् कर्मणानेन ततः सिद्धो भवेद्बुवं । योऽस्मिन्निष्णातधीर्मन्त्री वर्त्तते वधुगद्दवात् ॥ ६२ ॥ गद्यपद्यमयी वाणी तस्य गङ्गाप्रवाहवत् । सर्ववेदेषु शास्त्रेषु पुराणेषु च पण्डितः ॥ ६३ ॥ सम्पत्तिं परमां लब्धा चान्ते याति परं पदं । श्रीशनिस्मरकृष्णाय गोविन्दाय शिवो मनुः ॥६४ 'द्रवर्णा ब्रह्मगायत्री कृष्णादिरथास्य तु । वेदैस्त्रिवेदयुग्मा#रङ्गयटकमिहोदितं ॥ ५ ॥ विंशत्योदितजपधधानहोमार्चनक्रियः । मन्त्रोऽयं सकलैश्वर्यकाङ्गिभिः सेव्यतां बुधैः ॥६६। श्रीशनिकामपूर्वाङ्गजन्मशक्तिरमान्तिकः । दशाक्षरः स एवादौ स्थान शक्तिरमान्वितः ॥६॥ + भूयादिति ।

·क ३ रात्रे पञ्चदशोऽध्यायः २३५ मन्त्रौ विकृतिरव्यवाचकाद्यङ्गिनाविमौ। विंशत्योंक्तयजनविधा धायेदथाच्युतं ॥ ६८ ॥ वरदाभयहस्ताभ्यां श्लिष्यन्तं खाङ्गके प्रिये । पद्मोत्पलकरे ताभ्यां श्लिष्टं चक्रधरोज्वलं ॥ ६ ॥ दशलक्षं जपेदाज्यैस्तावत्साहसहोमतः । सिद्धाविमौ मूलसम्पत्सुखसौभाग्यदौ नृणां ॥ ७० ॥ मारशनिरसापूर्बो दशारें मनवस्त्रयः । रतेषां मनुवर्णानामङ्गादिदशार्णवत् ॥७१ ॥ शङ्खचक्रधनुर्वाणपाशाङ्कुशधरोऽरुणः। वेणुधमन धतो दोयी धरेयः कृष्णो दिवाकरे ॥ ७२ ॥ आये गणे यानमेवं द्वितीये विशदर्शवत् । दशावत् तृतीयेऽङ्गदिक्पालाद्यैः समर्चना । ७३ ॥ पञ्चलक्षं जपेत्तावदयुतं पायसैहुनेत् । सिद्धास्तु मनवो वृणां सम्पत्तिकान्तिदाः ॥ ७४ ॥ रति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे टतोयरात्रे मवपूजाहोमविधिः' पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥ समाप्तञ्चेदं तृतीयरात्र। ततः .

·४ रा॥ प्रथमोऽध्यायः॥ श्रीमहादेव उवाच॥ 'शृणु देवि प्रवच्यामि भक्तिमुक्तिप्रसाधनं । नाम्नामष्टोत्तरशतं श्रीकृष्णस्य परात्मनः ॥१॥ पूर्वकल्पे धरोद्वारे पृथिव्या शेषकेण च । संवादं परमाश्चयं शणुष्व कमलानने ॥२॥ नातः परतरं स्तोचं नातः परतरं तपः । नातः परतरा विद्या तीर्थं नातः परं परं ॥३॥ वेदानां च यथा साम तीर्थानां मथुरा परा। क्षेत्राणां काशिका देवि मन्त्राणां श्रीदशाक्षरः ॥ ४ ॥ वैष्णवानां वैष्णवीनां यथाई त्वं तथा परा। आश्रमाणां यथा न्यासः सिद्धानां कपिलो यथा ॥ ५॥ आयुधानां यथा वजं धेनूनां कामधुग्या । मनोरथं प्रसवतां यथा नाम्नां शताटकं ॥ ६ ॥ . . पदयवादिरमापत रिन्यन्त शोकाएक चबपु नास्ति ।

·रात्र प्रथमोऽध्यायः
२३७
तत्तेऽहं संप्रवच्यामि सावधानावधारय ।
प्रणम्य वसधा देवी शेपं संकर्षणात्मकं ॥ ७ ॥
पप्रच्छ परया भत्या जनानां मुक्ति हेतवे ।
नाम्नामष्टोत्तरशतं श्रीकृष्णस्य रमापतेः ॥८॥
भूमिरुवाच ।
कृष्णावतारे रोहिगया रामेणापि त्वया सह ।
अलङ्कृतं जन्म पुंसामपि वृन्दावनौकमां ॥६॥
तस्य देवस्य कृष्णस्य लीलाविग्रहधारिणः ।
यस्योपाधिनियुक्तानि सन्ति नामान्य नेकशः ॥ १० ॥
तेषु मुख्यानि नामानि श्रोतकामा चिरादहं ।
सङ्कर्षणात्मनः स्तोत्रं यतो जानासि वाङ्मयं ॥
तत्तानि यानि नामानि वासुदेवस्य वासुके।
नातः परतरं स्तोत्रं त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ १२ ॥
श्रीगंध उवाच
वसुन्धरे वरारोहे जनानामस्ति मुक्तिदं।
सर्वमङ्गलमूईन्यमणिमाद्यष्टसिद्धिदं ॥ १३ ॥
महापातककोटिनं सर्वतीर्थफलप्रदं।
समस्तजपयजानां फलदं पापनाशनं ॥ १४॥
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि नाम्नामटोत्तरं शतं ।
सहस्रनाम्नां पुण्यानां चिरायत्या त यत्फलं ॥ १५ ॥
एकारत्त्या तु कृष्णस्य नामैकं तत्प्रयच्छति ।
तस्मात् पुण्यतमञ्चैतत् स्तोत्रं पापप्रणाशनं ॥ १६ ॥

·२३
नारदपञ्चरात्र।
श्रीकृष्णस्यायोत्तरशतनामा श्रोशेय ऋषिरनष्णप् छन्द श्रीकृष्णो देवता
श्रीकृष्णाटोत्तरशतनामजपे विनियोगः ।
ओ
श्रीकृष्णः कमलानाथो वासुदेवः सनातनः ।
वसुदेवात्मजः पुण्यो लीलामानुषविग्रहः ॥१७॥
श्रीवत्सकौस्तुभधरो यशोदावत्सली हरिः ।
चतुर्भुजात्तचक्रासिगदाशङ्खाम्बुजायुधः ॥ १८ ॥
देवकीनन्दनः श्रीशो नन्दगोपप्रियात्मजः ।
यमुनावेगसंहारी वलभद्रप्रियानुजः ॥ १८ ॥
पूतनाजीवितहरः शकटासुरभञ्जनः ।
नन्दब्रजजनानन्दी सच्चिदानन्दविग्रहः ॥२०॥
नवनीतनवाहारी मचुकुन्दप्रसादकः ।
पोडशस्त्रीसहस्सेशस्त्रिभद्गो मधुराकृतिः ॥ २१ ॥
शुफवागमताधीन्टुर्गोविन्दो गोविदां पतिः ।
वत्सपालनसम्वारी धेनुकासरभजनः ।। २२ ॥
तृणीकृतणावतों यमलार्जुनभञ्जनः ।
उत्तानतालभेत्ता च तमालण्यामलारुतिः ॥ २३ ॥
गोपगोपीश्वरो योगी सूर्यकोटिसमप्रभः ।
इन्लापतिः परं ज्योतियादवेन्द्रो यदूहहः ॥ २४ ॥
वनमाली पीतवासाः पारिजातापहारकः ।
गोवईनाचलोइता गोपालः मर्वपालकः ॥ २५ ॥

·रात्रे प्रथमोऽध्यायः । २३९ अजो निरज्जनः कामजनकः कालोचनः । मधुहा मथुरानाथो हारकानायको बली ॥ २६ ॥ वृन्दावनान्तसञ्चारी तुलसीदामभूषणः । स्यमन्तकमणेहर्ता नरनारायणात्मकः ॥२७॥ कुजाकृष्णाम्बरधरो मायी परमपूरुपः । मुष्टिकासुरचानूरमहायुद्धविशारदः ॥ २८ ॥ संसारवैरिः कंसारिर्मुरारिनरकान्तकः । अनादिब्रह्मचारी च कृष्णाव्यसनकर्षकः ॥ २९ ॥ शिशुपालशिरश्छेत्ता दुर्योधनकुलान्तकृत् । विदुराफरवरदो विश्वरूपप्रदर्शकः ॥ ३०॥ सत्यवाक् सत्यसङ्कल्पः सत्यभामारतो जयी। सुभद्रापूर्वजो विष्णुर्भीममुक्तिप्रदायकः ॥ ३१ ॥ जगद्गुरुर्जगन्नाथो वेणुवाद्यविशारदः । उपभासुरविध्वंसी वाणासुरवलान्तकृत् ॥ ३२ ॥ युधिष्ठिरप्रतिष्ठाता वहिवर्हावतंसकः । पार्थसारथिरव्यक्तो गीतामृतमहोदधिः ॥३३॥ कालीयफणिमाणिक्यरचितश्रीपदाम्बुजः । दामोदरो यज्ञभोक्ता दानवेन्द्रविनाशनः ॥ ३४ ॥ नारायणः परं ब्रह्म पन्नगासनवाहनः । जलक्रीडासमासक्तगोपीवस्त्रापहारकः ॥ ३५ ॥ पुण्यश्लोकस्तीर्थकरो वेदविद्यादयानिधिः । सर्वतीर्थात्मकः सर्वग्रहरूपी परात्परः ॥ ३६ ॥ . .

·नारदपश्चरात्र। इत्येवं कृष्णदेवस्य नाम्नामष्टोत्तरं शतं । कृष्णन कृष्णभक्तेन श्रुत्वा गीतामृतं पुरा ॥ ३७ ॥ सोचं कृष्णप्रियकरं कृतं तस्मान्मया परं। कृष्णनामामृतं नाम परमानन्ददायकं ॥ ३८ ॥ अनुपद्रवदुःखघ्नं परमायुष्यवईनं । दानश्रुततपस्तीथं यत्कृतन्त्विह जन्मनि ॥ ३६॥ पठतां शृखतां चैव कोटिकोटिगुणं भवेत् । पुचप्रदमपुत्राणामगतीनां गतिप्रदं ॥४०॥ धनावह दरिद्राणां जयेच्छूनां जयावहं । शिशूनां गोकुलानाञ्च पुष्टिदं पुष्टिवईनं ॥ ४१ ॥ वातग्रहज्वरादीनां शमनं शान्तिमुक्तिदं । समस्तकामदं सद्यः कोटिजन्माघनाशनं । अन्ते कृष्ण स्मरणदं भवतापभयापहं ॥४२॥ कृष्णाय यादवेन्द्राय ज्ञानमुद्राय योगिने। नाथाय रुक्मिणीशाय नमो वेदान्तवेदिने ॥ ४३ ॥ नर्म मन्त्रं महादेवि जपन्नेव दिवानिशं । सर्वग्रहानुग्रभाक् सर्वप्रियतमो भवेत् ॥ ४४ ॥ पचपीचैः परितः सर्वसिद्धिसमृद्धिमान् । निर्विश्य भोगानन्तेऽपि कृष्णसायुज्यमाप्नुयात् ॥ ४५ ॥ रति श्रीनारदपधरा ज्ञानामतसारे पतुरा उमामहेयरसवादे' धरणीय संयादे श्रोसपाटोरातनामलोसमा प्रथमोऽध्यायः ।

·२४१ हितीयोऽध्यायः शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजं। प्रसन्नवदनं धायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥१॥ यो नमः कृष्णाय पार्थाय श्रियै नारायणाय देव्यै च सरसत्यै नराय च। ब्रह्मलोकादिह प्राप्त नारदं भगवत्मियं । दृष्ट्वा नत्वा सभायान्तु प्रमच्छुर्मुनयो मुदा ॥२॥ ऋषय ऊचुः। ब्रह्मन् केन प्रकारेण सर्वपापक्षयो भवेत् । विना दानेन तपसा विना तीथैविना मखैः ॥ ३ ॥ विना वेदैविना धानविना चेन्द्रियनिग्रहः। विना शास्त्रसमूहश्च कथं मक्तिरवाप्यते ॥४॥ दानेन तपसा तीर्थर्मखैश्चापि विना मुने। देवाधिदेवो देवेशः स्थितस्तपसि शङ्करः॥ कं समाराधयेद्देवं जपानपरायणः ॥ ५ ॥ वीनारद उवाच इदमेव पुरा पृष्टः पार्वत्या परमेश्वरः । 'यदुवाच शृणुध्वं हि कथयामि सविस्तरात् ॥ ६ ॥ कैलासशिखरासीनं देवदेवं जगद्गुरुं। प्रणिपत्य महादेवं पर्यापच्छदुमापति ॥ ७ ॥ घ

·२४२
नारदपञ्चरात्र
श्रीपार्वत्युवाच ॥
भगवस्वं परो देवः सर्वनः सर्वपूजितः ।
त्वल्लिङ्गमच॑ते देवैर्ब्रह्मसूर्यादिकैरपि ॥ ८॥
त्वत्तो लभन्तेऽभिमतां सिद्धिं सर्ववरप्रद ।
त्वं जन्ममृत्युरहितः स्वयम्भुः सर्वशक्तिमान् ॥ ६ ॥
सदा ध्यायसि किं स्वामिन् दिग्बासा मदनान्तकः ।
तपश्चरसि कस्मात्त्वं जटिलो भस्मधूसरः ॥ १० ॥
किं वा जपसि देवेश परं कौतूहलं हि मे।
अनुग्राह्या प्रिया चाहं तन्मे कथय सुव्रत ॥ ११ ॥
श्रीमहादेव उवाच ॥
नेदं कस्यापि कथितं गोपनीयमिदं मम ।
किन्तु वच्यामि भद्रन्ते त्वं भतासि प्रियासि मे ॥ १२ ॥
पुरा सत्ययुगे देवि विशुद्धमतयोऽखिलाः ।
यजन्ति विष्णु मवैकं ज्ञात्वा सर्वखरेश्वरं ॥ १३ ॥
प्रयान्ति परमामद्धिमैहिकामुमिकी परां ।
या न प्राप्ताऽमरः सर्वरक्षया लशवज्जिता ॥ १४ ॥
न तां सन्तः प्रपद्यन्ते विनाचाररतान्नरान् ।
मन्मुग्वादपि संश्रुत्य देवा विष्णुवहिर्मुखाः ॥ १५ ॥
वेदैः पुरायः सिद्धान्तभिन्नैर्विश्रान्तचेतसः ।
निश्रयं नाधिगच्छन्ति किं तत्वं किं परं पदं ॥१६
तुलापुरुषदानाद्यैरश्वमेधादिभिर्मः।
याराणसीप्रयागादितीर्थस्नानादिभिः प्रिये ॥ १७॥

·रा दितीयोऽध्यायः । गयाश्राद्धादिभिः पित्यैर्वेदपाठादिभिर्जपैः । तपोभिरुर्नियमैर्धमभूतदयादिभिः ॥ १८ ॥ गुरुशुश्रूषणैः सत्यधर्मेर्वर्णाश्रमोदितैः । ज्ञानध्यानादिभिः सम्यक् चरितैर्जन्मजन्मभिः ॥ १६ ॥ न याति तत्परं श्रेयो विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरं । सर्वभावैरनाश्रित्य पुराणं पुरुषोत्तमं ॥२०॥ अनन्यगतयो मा भोगिनोऽपि परन्तपाः । ज्ञानवैराग्यरहिता ब्रह्मचर्यादिवर्जिताः ॥ २१ ॥ सर्वधर्मो जितो विष्णोर्नाममात्रैकजल्पकाः । सुखेन यां गतिं यान्ति न तां सर्वेऽपि धार्मिकाः॥२२॥ स्मर्त्तव्यः सततं विष्णुविस्मर्त्तव्यो न कहिचित् । सर्व विधिनिषिद्धाः स्युरेतस्यैव हि किङ्कराः ॥ २३ ॥ किन्तु ब्रह्मादिभिर्देवैः पुरा दृष्ट्वा निरंहसः । निर्भयं विष्णुनानैव यथेष्टं पदमागतान् ॥ २४ ॥ अलक्ष्य चात्मनः पूजां सम्यगाराधितो हरिः। मया चास्मादपि श्रेष्ठं वाञ्छितोऽयं यतात्मना ॥ २५ ॥ ततः साधाज्जगन्नाथः प्रसन्नो भक्तवत्सलः । अंशांशेनात्मनो वैतान पूजयामास केशवः ॥ २६ ॥ देवान् पितृन् दिजान् हव्यकव्याशान् करुणामयः । ततः प्रति पूज्यन्ते चैलोक्ये सचराचरे ॥ २७ ॥ ब्रह्मादयः सुराः सर्वे प्रसाद्यं शाधिन्वनः । माञ्चोवाच तदा मत्तः पूज्यश्रेष्ठो भविष्यसि ॥२८॥ ..

·२४४ नारदपञ्चरात्र। त्वामाराध्य यदा शम्भो ग्रद्दिष्यामि वरन्तव। द्वापरादौ युगे भूत्वा कलया मानुषादिषु ॥ २६ ॥ आगमैः कल्पितैस्त्वं हि जनान् महिमुखान् कुरु । माश्च गोपयसे न स्यात् सृष्टिरेवोत्तरोत्तरा॥ ततस्तं प्रणिपत्याहमुवाच परमेश्वरं ॥३०॥ रति श्रीनारदपवरात्रे ज्ञानामतसारे चतुर्थराने द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ . द्वतीयोऽध्यायः॥ श्रीमहादेव उवाच । ब्रह्महत्यासहसाणां पापं साम्येत् कथञ्चन । न पुनरुत्वय्यविनाते कल्यकोटिशतैरपि ॥१॥ यस्मान्मया कृता स्पर्दा पवित्र स्यात्कथं हरे। नश्यन्ति सर्वपापानि तन्मां वद सुरेश्वर ॥ तदाह देवी गोविन्दो मम प्रीत्या यथायथं ॥२ श्रीभगवानुवाप । सदा नामसहस्त्रं मे पावनं मत्पदावई। तत्परोऽनुदिनं शम्भो सखय्यं यदीच्छसि ॥ ३ श्रीमहादेव उवाच । तमेव तपसा नित्यं भजामि सौमि चिन्तये । तेनाद्वितीयमहिमो जगत्पन्योऽस्मि पार्वति ॥ ४ ·२४५ रात्रतीयोऽध्यायः । श्रोपावत्युवाच । तन्मे कथय देवेश यथाहमपि शङ्कर। शवश्वरी निरुपमा तव स्यां सदृशी प्रभो॥५॥ श्रीमहादेव उवाच । साधु साधु त्वया पृष्टो विष्णोर्भगवतः शिवे । नाम्नां सहसं वच्यामि मुख्यं त्रैलोक्यमङ्गलं ॥ ६ ॥ नमो नारायणाय पुरुषोत्तमाय च महात्मने । विशुद्धसमाधिष्ठाय महाहंसाय धीमहि ॥ ७ ॥ यस्य श्रीविष्णोः सहसनाममवस्य महादेव ऋषिः परमात्मा देवता सूर्यकोटिप्रतीकाश रति बीज। गङ्गा तीर्थोत्तमा शक्तिः प्रपन्नाशनि पञ्जर रति बीज गङ्गा तीर्थोत्तमा शक्ति प्रपन्नाशनिपञ्जर इति कीलक । वासुदेव पर ब्रह्म इत्यङ्गुष्ठाभ्या नमः । मूलप्रकृतितर्जनीभ्या नमः। भूमहावराह इति मध्यमाभ्या नमः । सूर्यवशध्वजो सम अनामिकाभ्या नमः ॥ ब्रह्मादि कमलादिगदासूर्यकेशवमिति कनिष्ठाभ्यां नमः । शेष इति करतबरठाभ्या नमः | ·२४६ नारदपञ्चरात्र। दियास्त्र इत्यख सर्वपापक्षयाथै सवाभोयसियर्थ श्रीविष्णोनामसहस जपे विनियोगः ॥ अथ ध्यानं॥ विष्णुं भास्वकिरीटाङ्गन्दवलयगणाकल्पहारोदराधि- श्रोणीभूपं सुवक्षो मणिमकरमहाकुण्डलं मण्डितांसें । हस्तोद्यच्चक्रशङ्खाम्बुजगदममलं पीतकौशेयवासो- विद्युङ्गापं समुद्यदिनकरसदृशं पद्महस्तं नमामि ॥ ६ ॥ . वासुदेवः परं ब्रह्म परमात्मा परात्परं । परं धाम परं ज्योतिः परं तत्त्व परं पदं ॥ १० ॥ परं शिवं परो ध्येयः परं ज्ञानं परा गतिः । परमार्थः परं श्रेयः परानन्दः परोदयः ॥ ११ ॥ परी व्यक्तः परं व्योम पराईः परमेश्वरः । निरामयो निर्विकारो निर्विकल्पो निराश्रयः ॥ १२ निरञ्जनो निरालम्बो निलपो निरवग्रहः । निर्गुणो निकालोऽनन्तोऽचिन्त्योऽसावचलोऽच्युतः ॥ १६ अतीन्द्रियोऽमितोऽरोध्योऽनीहोज्नीशोऽव्ययोऽक्षयः । सर्वज्ञः सर्वगः सर्वः सर्वदः सर्वभावनः ॥ १४ ॥ सर्वः शम्भुः सर्वसाक्षी पूञ्चः सर्वस्य सर्वदृक् । सर्वशक्तिः सर्वसारः सर्वात्मा सर्वतोमुखः ॥ १५ ॥ सोवासः सर्वरूपः सादिः सर्वदुःखहा। साधः सर्वतोभद्रः सर्वकारणकारणं ॥ १६ ॥ . .

·रात्रे ढतीयोऽध्याय ।. २४७ सर्वातिशायकः सर्वाध्यक्षः सर्वेखरेखरः। पड्विंशको महाविष्णुमहागुह्यो महाहरिः ॥ १७ ॥ नित्योदितो नित्ययुनो नित्यानन्दः सनातनः। मायापतिर्योगपतिः कैवल्यपतिरात्मभूः ॥ १८ ॥ जन्ममृत्युजरातीतः कालातीतो भवातिगः । पूर्णः सत्यः शुइवुद्धस्वरूपो नित्यचिन्मयः ॥१९॥ योगिप्रियो योगमयो भववन्धैकमोचकः । पुराणः पुरुपः प्रत्यक् चैतन्यं पुरुषोत्तमः ॥ २० ॥ वेदान्तवेद्योदुर्जेयस्तापत्रयविवर्जितः । ब्रह्मविद्याथयोऽलङ्घनः स्वप्रकाश: स्वयंप्रभः ॥ २१ ॥ सर्बोपेय उदासीनः प्रणवः सर्वतः समः। सर्वानवद्यो दुप्पापस्तुरीयसमसः परः ॥ २२ ॥ कूटस्थः सर्वसलिटो वामनोगोचरातिगः । सङ्कर्षणः सर्वहरः कालः सर्वभयङ्करः ॥२३॥ अनुल्लङ्घयः सर्वगतिर्महारुद्रो दुरासदः । मूलप्रकृतिरानन्दः प्रज्ञाता विखमोहनः ॥२४॥ महामायो विखवीज परशक्तिसुखैकभुक् । सर्वकाम्योऽनन्तशीलः सर्वभूतवशङ्करः ॥ २५ ॥ अनिरुवः सर्वजीवो हृषीकेशो मनःपतिः । निरुपाधिः प्रियो हंसीऽक्षरः सर्वनियोजकः ॥ २६ ॥ ब्रह्मा प्राणेखरः सर्वभूतमुद्देइनायकः। क्षेचज्ञः प्रकृतिस्वामी पुरुपो विश्वसूचधृक् ॥ २७॥ ..

·. २४ नारदपञ्चरात्र। अन्तर्यामी 'विधामाऽन्तःसाक्षी त्रिगुण ईश्वरः । योगी मग्यः पद्मनाभः शेषशायी श्रियः पतिः ॥२८॥ श्रीसत्योपास्वपादाजोऽनन्तः श्री श्रीनिकेतनः । नित्यवक्षःस्थलस्थश्रीः योनिधिः श्रीधरो हरिः ॥२६॥ रम्यश्रीनिश्चयश्रीदो विष्णुः क्षीराब्धिमन्दिरः । कौस्तुभोनापितोरस्को माधवो जगदार्तिहा ॥ ३० ॥ श्रीवत्सवचोनिःसीमः कल्याणगुणभाजनं । पीताम्बरो जगन्नाथो जगद्धाता जगत्पिता ॥ ३१ ॥ जगबन्धुर्जगत्सष्टा जगत्कर्ता जगन्निधिः । जगदेकस्फुरदीयों नाहं वादी जगन्मयः ॥ ३२ ॥ सर्बाश्चर्यमयः सर्वसिद्धार्थः सर्ववीरजित् । सर्वामोघोद्यमो ब्रह्मरुद्राद्युत्कृष्टचेतनः ॥ ३३ ॥ शोः पितामहो ब्रह्मपिता शक्राद्यधीश्वरः । सर्वदेवप्रियः सर्वदेवत्तिरनुत्तमः ॥ ३४॥ सर्वदेवैकशरण सर्वदेवैकदैवतं । यचभग यज्ञफलदो यजेशो यज्ञभावनः ॥ ३५ यजनाता यजपुमान् वनमाली विजप्रियः । दिजैकमानदोऽइिंसः कुलदेवोऽसुरान्तकः ॥ ३६॥ सर्वदुष्टान्तरुत् सर्वसज्जनानन्दपालकः । सर्वलोकैकजठरः सर्वलोकैकमण्डलः ॥ ३ ॥ . 'विधायन पियामेति , ·8 रात्र टतीयोऽध्यायः॥ २४२ सृष्टिस्थित्यन्तकृच्चकी शाङ्गधन्वा गदाधरः । शङ्खमन्नन्दकीपद्मपाणिगरुडवाहनः ॥ ३८ ॥ अनिर्दिश्ववपुः सर्वः सर्वलोकैकपावनः । अनन्तकीर्तिनि:श्रीशः पौरुषः सर्वमङ्गलः ॥ ३८ ॥ सूर्यकोटिमतीकाशो यमकोटिविनाशनः । ब्रह्मकोटिजगत्सष्टा वायुकोटिमहावलः ॥३: ॥ कोटीन्दुजगदानन्दी शम्भुकोटिमहेश्वरः । कुवेरकोटिलक्ष्मीवान् शत्रुकोटिविनाशनः ॥ ३१ कन्दर्पकोटिलावण्यो दुर्गकोटिविमर्दनः । समुद्रकोटिगम्भीरस्तीर्थकोटिसमाह्वयः ॥ ३२ ॥ हिमवत्कोटिनिष्कम्पः कोटिब्रह्माण्डविग्रहः । कोश्यश्वमेधपापघ्नो यज्ञकोटिसमाचनः ॥ ३३ ॥ सधाकोटिस्वास्थ्य हेतुः कामधृक्कोटिकामदः । ब्रह्मविद्याकोटिरूपः शिपिविष्टः शुचिश्रवाः ॥ ३४ ॥ विश्वम्भरस्तीर्थपादः पुण्यश्रवण कीर्तनः । आदिदेवो जगज्जयो मुकुन्दः कालनेमिहा ॥ ३५ ॥ वैकुण्ठोऽनन्तमाहात्म्यो महायोगीखरेखरः। नित्यतृप्तो न सद्भायो निःशको नरकान्तकः ॥ ३६ ॥ दीनानाथैकशरणं विश्वकव्यसनापहा। •जगत्क्षमाकृतो नित्यो कृपालुः सज्जनाश्रयः ॥ ३७॥ पावन त्यष सत्तम रति CP

·२५०
नारदपश्चरात्रं
योगेश्वरः सदोदीर्णो वृद्धिक्षयविवर्जितः ।
अधोक्षजो विश्वरेता प्रजापतिसमाधिपः ॥ ३८॥
शकब्रह्मार्चितपदः शम्भुब्रह्मोईधामगः ।
मूर्य्यसोमेक्षणो विश्वभोक्ता सर्वस्य पारगः ॥ ३८ ॥
जगत्सेतुर्धर्मसेवर्षीरोऽरिष्टधुरन्धरः ।
निर्ममोऽखिललोकेशो निःसङ्गोऽमृतभोगवान् ॥ ४० ॥
रम्यमायो विश्वविखो विश्वक्सेनो नगोत्तमः ।
सर्वाश्रेयः पतिर्देव्या सर्वभूषणभूपितः ॥ ४१ ॥
सर्व्वलक्षणलक्षण्यः सर्वदैत्येन्द्रदर्पहा ।
समस्तदेवतर्वजः
: सर्वदैवतनायकः ॥ ४२ ॥
समस्तदेवतादुर्गः प्रपन्नाशनिपञ्चरः ।
समसदेवकवचं सर्वदेवशिरोमणिः ॥ ४३॥
समस्तभयनिर्मिन्त्री भगवान् विष्टरश्रवाः ।
विभुः सर्वहितोदर्को हतारिः सुगतिप्रदः ॥ ४४ ॥
सर्वदैवतजीवेशो ब्राह्मणादिनियोजकः ।
ब्रह्मशम्भुपराायो ब्रह्मजेष्ठमः शिगुःस्वराट् ॥ ४५ ॥
विराट भक्तपराधीनः स्तुत्यः सर्वार्थसाधकः ।
सार्यकर्ता रुत्वतः स्वार्थकत्यसदोमितः ॥ ४६ ।।
सदा नवः सदा भद्रः सदा शान्तः सदा शिवः ।
सदा प्रियः मदा तटः सदा पुष्टः सदाञ्चितः । ४७ ॥
मदा पूतः पावनाग्रां वेदगुद्यो रपाकपिः ।
सपमनाना पियुगयतमूर्तियतर्भुजः ॥४८॥

·रात्र टतीयोऽध्यायः
२५१
भूतभव्यभवन्नाथो महापुरुषपूर्वजः ।
नारायणो मुञ्जकेशः सर्वयोगविनिस्मृतः ॥ ४६ ॥
वेदसारो यजसारः सामसारस्तपोनिधिः ।
साध्यश्रेष्ठः पराणर्षिनिष्ठाशान्तिपरायणः ॥ ५० ॥
शिवस्त्रिशूलविध्वंसी श्रीकण्ठकवरप्रदः ।
नरकृष्णो हरिधर्मनन्दोनो धर्मजीवनः ॥ ५१ ॥
आदिकर्ता सळसत्यः सर्वस्त्रीरत्नदर्पहा।
त्रिकालो जितकन्दर्य उर्वशी नीखरः ॥ ५२ ॥
आद्यः कविहयग्रीवः सर्ववागीश्वरेश्वरः ।
सर्वदेवमयो ब्रह्म गुरुर्वाग्मीश्वरीपतिः ॥ ५३ ॥
अनन्तविद्याप्रभवो मूलाविद्याविनाशकः ।
सर्बोहणो जगज्जाड्यनाशको मधुसूदनः ॥ ५४॥
अनन्तमन्त्रकोटीशः शब्दब्रह्मकपावकः ।
आदिविद्दान् वेदकर्ता वेदात्मा श्रुतिसागरः ॥ ५५॥
ब्रह्मार्थवेदाभरणः सर्वविज्ञानजन्मभूः ।
विद्याराजो ज्ञानराजो ज्ञानसिन्धुरखण्डधीः ॥५६॥
मत्स्यदेवो महाशृङ्गो जगद्दीजवहिवर्धक् ।
लीलाव्याप्तानिजाम्भोधिचतुर्वेदप्रवर्तकः । ५७॥
आदिकूर्मोऽखिलाधारस्तुणीकृतजगद्भवः।
अमरीशतदेवौधः पीयूषोत्पत्तिकारणं ॥ ५८॥
आत्माधारो धराधारो यनाङ्गो धरणीधरः ।
हिरण्याक्षहरः पृथ्वीपतिः श्राद्वादिकल्पकः ॥ ५८ ॥

·२५२ नारदपवरात्रा समस्तपिभीतितः समलपितजीवनं । हव्यकव्यैकभुम्भव्यो गुणभव्यैकदायकः ॥ ६॥ लोमान्तलीनजलधिः क्षोभिताशेपसागरः । महावराहो यजघ्रध्वंसनो याचिकाश्रयः ॥ ६ ॥ नरसिंहो दिव्यसिंहः सर्वारिष्टार्तिदुःखहा । एकवीरोद्भुतबलो यन्त्रमन्वैकभञ्जनं ॥ ६२ ॥ ब्रह्मादिदुःसहज्योतिर्युगान्ताग्नातिभीपणः । कोटिवजाधिकनखो गजदुःप्रेक्षमूर्तिधृक् ॥ ६३ ॥ मातृचक्रप्रमथनो महामातृगणेश्वरः । अचिन्त्यो मोघवीर्यायः समस्तासुरवस्मरः ॥ ६४ ॥ हिरण्यकशिपुच्छेदी कालः सतर्पणः पतिः । कंतान्तवाहनः सद्यः समस्तभयनाशनः । ६५ ॥ सर्वविघ्नान्तकः सर्वसिद्धिदः सर्वपूरकः । समस्तपातकध्वंसी सिदमन्त्राधिकातयः ॥ ६६ भैरवेशो इरार्तिघ्नः कान्नकल्पो दुरासदः । दैत्य गर्भनाविनामा स्फुटमाण्डवर्जितः ॥ ६७ ॥ स्मृतिमाघाखिलपाता भूतरूपो महाहरिः। बागचर्मगिरःपट्टा दिक्पालोऽनिभूषणः ॥ ६॥ बादशागिरोदामा रुद्रशीपंकनपुरः । योगिनीग्रस्तगिरिमारतो भैरयतज्जकः । । । पीरचमग्नरायुमो यमारिः काम्नसवरः। मोगरा कवाडीपरिवादी सदृष्टभाक् ॥ ७ ॥

·रात्रतीयोऽध्यायः ।
२५३
..
सर्वाक्षः सर्वमृत्युश्च मृत्युर्मत्युनिवर्त्तकः ।
असाथ्यः सर्वरोगघ्नः सर्वदुग्रहसौम्यकृत् ॥ ७१ ॥
गणेशकोटिदर्पघ्नो दुःसहोऽशेषगोचहा।
देवदानवदुर्धर्को जगनश्यप्रदः पिता ॥ ७२ ॥
समस्तदुर्गतिचाता जगगक्षकभक्षकः ।
उग्रेशोऽसुरमार्जारः कालमूषिकभक्षकः ॥ ७३ ॥
अनन्तायुधदोईण्डो दृसिंहो वीरभद्रजित्।
योगिनीचक्रगुह्येशः शक्रारिः पशुमांसभुक् ॥ ७४ ॥
रुद्रो नारायणो मेघरूपशङ्करवाहनः ।
मेपरूपा शिवचाता दुष्टशक्तिसहस्रभुक् ॥ ७५ ॥
तुलसीवल्लभो वीरोऽचिन्त्यमायोऽखिलेटदः ।
महाशिवः शिवारुद्रो भैरवैककपालभृत् ॥ ७६ ॥
भिल्लीचक्रेश्वरः शक्रो दिव्यमोहनरूपधृक् ।
गौरीसौभाग्यदो मायानिधिर्मायाभयापहः ॥ ७७॥
ब्रह्मतेजोमयो ब्रह्म श्रीमयश्च त्रयीमयः ।
सुब्रह्मण्यो बलिध्वंसी वामनोऽदितिदुःखहा ॥ ७० ॥
उपेन्द्रो नृपतिर्विष्णुः कश्यपान्वयमण्डनः ।
वलिस्वाराज्यदः सर्वदेवविप्रात्मदोऽच्युतः ॥ ७९ ॥
उरुकमस्तीर्थपादस्त्रिदशश्च त्रिविकमः।
व्योमपादः स्वपादाम्भःपविचितजगचयः ॥८॥
ब्रह्मेशाद्यभिवन्द्यार्दुितकर्माद्रिधारणः ।
अचिन्त्याभूतविस्तारो विश्वरक्षो महावलः ॥८॥

·२५४ नारदपश्चरात्र ॥ 3 वहुमूर्छा पराङ्गछिगुपत्नीशिरोहरः । पापस्तेयः सदापुण्यो दैत्येशो नित्यखण्डकः ॥ ८२ ॥ पूरिताखिलदेवेशो विश्वार्थेकावतारकृत् । अमरो नित्यगुप्तात्मा भक्तचिन्तामणिः सदा ॥३॥ वरदः कार्तवीर्यादिराजराज्यग्रदोऽनघः। विश्व श्लाघ्योऽमिताचारो दत्तात्रेयो मुनीश्वरः॥८४ ॥ परशक्तिसमायुक्तो योगानन्दमटोन्मदः । समस्तेन्द्रारिजोहृत् परमानन्दपादपः ॥८५ ॥ अनसूयागर्भरत्नो भोगमोक्षसुखप्रदः । जमदग्निकुलादित्यो रेगकातशक्तिहृत् ॥ ८६ ॥ माहत्याधीनिर्लेपः स्कन्दजिप्रिराज्यदः । सर्व्वक्षधान्तकदीरदर्पहा कार्तवीर्यजित् ॥ ८७ ॥ योगी योगावतारश्च योगीशी योगतत्परः । परमानन्ददाता च शिवाचार्ययशःप्रदः ॥८८॥ भीमः परशुरामय शिवाचार्यकविश्वभुः । शिवाखिलज्ञानकोपो भोप्माचार्योऽग्निदेवतः ॥८६॥ द्रोणाचार्यगरुर्चिश्वचधन्वा कृतान्तकृत् । अदितीयतमीमुर्त्तिव्रह्मचर्यकदक्षिणः ॥६॥ मनुथेठः सतां सेतुमहीयान् दृपभो विराट । आदिराजः चितिपिता सर्वरत्नकदोहकृत् ॥ ११ ॥ . समायानिध्यामेति । সিপ্লিাম মরি।

·राने ढतीयोऽध्यायः । २५५ पृथुजन्मायेकदक्षो होः श्रीः कीर्तिः स्वयं धृतिः। जगद्दत्तिप्रदञ्चक्रवर्तिश्रेष्ठो दुरस्त्रधृक् ॥ २ ॥ सनकादिमनिप्रापद्भगवद्भक्तिवईनः । वर्याश्रमादिधर्माणां कर्ता वक्ता प्रवर्तकः ॥ १३॥ सूर्यवंशध्वजो रामो राघवः सद्गुणार्णवः । काकुस्थवीरताधर्मोराजधर्मधुरन्धरः ॥ १४ ॥ नित्यसस्थाशयः सर्वभद्रग्राही शुभकदृक् । नवरत्नं रत्ननिधिः सर्बाध्यक्षो महानिधिः ॥ ५ ॥ सर्वश्रेष्ठाश्रयः सर्बशस्त्रास्त्रग्रामवीर्यवान्। जगद्दशी दाशरथिः सर्वरत्नाश्रयो टपः ॥ ६ ॥ धर्मः समस्तधर्मस्थो धर्मद्रष्टाखिलार्त्तित् । अतीन्द्रो ज्ञानविज्ञानपारदृश्खा क्षमाम्बुधिः ॥ ६७ ॥ सर्वप्रकृष्टः शिष्टेटो हर्षशोकाद्यनाकलः । पिचाज्ञात्यक्तसाम्राज्यः सपत्नीदयनिर्भयः ॥१८॥ गुहादेशार्पितैयर्यः शिवस्प जटाधरः । चित्रकूटाप्तरत्नाजिगदीशो रणेचरः ॥ १८ ॥ यथेटामोघशस्त्रास्त्री देवेन्द्रतनयाक्षिहा। ब्रनेन्द्रादिनपीको मारीचनो विराधहा ॥१०॥ ब्रह्मशापहताशेपदण्डकारण्यपावनः । चतुर्दशसहस्राग्रारोकशरैकमत् ॥ ११ ॥ खरारिस्विशिरोहन्ता दूपणनो जनाईनः । जटायुपोऽसिगतिदो कवन्धस्वर्गदायकः । १०२

·५६
नारदपचरात्र ।
लीलाधनुःकोयपास्तदुन्दुभ्यस्थिमहाचयः ।
सप्ततालव्यथाकृष्टध्वजपातालदानवः ॥ १०३ ॥
सग्रीवे राज्यदो धीमान् मनसैवाभयप्रदः ।
हनूमद्रुद्रमुख्येशः समस्तकपिदेहभृत् ॥ १०४ ॥
अखिदैवत्यवाणकव्याकुलीकृतसागरः ।
सम्लिच्छकोटिबाणैकशुष्कनिईग्धसागरः ॥ १०५ ॥
सनागदैत्यधामैकव्याकुलोकृतसागरः ।
समुद्राइतपर्व कवडसेतुर्यशोनिधिः ॥ १०६ ॥
असाध्यसाधको लङ्कासमूलोत्कर्षदक्षिणः ।
वरदृप्तजनस्थानपौलस्त्यकुलकृन्तनः ॥ १०७ ॥
रावणनः प्रहस्तच्छित् कुम्भकर्णभिटुग्रहा।
रावणैकमुखच्छेत्ता निःशङ्केन्द्रकराज्यदः ॥१०८॥ ।
स्वर्गास्वर्गत्वविच्छेदी देवेन्द्रामिन्द्रताहरः ।
रक्षोदेवत्वहृदर्मा धर्महर्म्यः पुरुष्टुतः ॥ १०८ ॥
नातिमात्रदशास्यारिदत्तराज्यविभीषणः ।
सुधासृष्टिमृताशेषवसैन्यजीवनैककृत् ॥ ११ ॥
देवव्राह्मणनामकधाता समिरार्चितः ।
ब्रह्मसूयंन्द्ररुद्रादिवन्द्योऽर्चितसतां प्रियः ॥ १११ ॥
अयोध्याखिलराजाग्राः सर्वभूतमनोहरः ।
खाम्यतुल्यकृपादत्तो हीनोत्कृष्ट कसत्मियः ॥ ११२ ॥
स्वपक्षादिन्यायदर्गी होनार्थोऽधिकसाधकः ।
वाधव्याजानुचितकृत्तावकोऽखिलतुष्टिकृत् ॥ ११३.॥

·रात्रतीयोऽध्यायः
२५७
पार्वत्यधिकयुक्तात्मा प्रियात्यक्तः सुरारिजित् ।
साक्षात्कुशलवत्सझेन्द्राग्निनातोऽपराजितः ॥ ११४ ॥
कोशलेन्द्रो वीरबाहुः सत्यार्थत्यक्तसोदरः ।
यशोदानन्दनो नन्दी धरणीमण्डलोदयः । ११५ ॥
ब्रह्मादिकाम्यसान्निध्यसनाथीकृतदैवतः ।
ब्रह्मलोकाप्तचाण्डालाद्यशेषप्राणिसार्थपः ॥ ११६ ॥
स्वर्णीतगईभखादिचिरायोध्यावलैककृत् ।
रामाद्वितीयः सौमित्रिलक्ष्मणप्रहतेन्द्रजित् ॥ ११७ ॥
विष्णुभक्काशिवांहःक्षित्पादुकाराज्यनिर्टतः ।
भरतोऽसद्यगन्धर्वकोटिनो लवणान्तकः ॥ ११८ ।
शत्रुघ्नो वैद्यराडायर्वेदगर्भापधीपतिः।
नित्यानित्यकरो धन्वन्तरिय॑नो जगइरः ॥ ११६ ॥
सूर्यविघ्नः सुराजीवो दक्षिणे द्विजप्रियः ।
छिन्नमूझेपदेशातनूजकृतमैत्रिकः ॥ १२० प्र
शेषाङ्गस्थापितनरः कपिलः कद्दमात्मजः ।
योगात्मकध्यानभङ्गसगरात्मजभस्मकृत् ॥ १२१ ॥
धर्मो विश्वेन्द्र सुरभीपतिः शुद्धात्मभावितः ।
शम्भुत्रिपुरदाहैकस्थैर्य विश्वरथोद्दतः ॥ १२२ ॥
विश्वात्माशेपरुद्रार्थशिरम्छेदाचताकृतिः ।
वाजपेयादिनामानिदधर्मपरायणः ॥ १२३ ।
खेतदीपपतिः सांस्यप्रणेता सर्वसिविराट ।
विखप्रकाशितध्यानयोगा मोहतमिसहाः ॥ १२४॥

·नारदपश्चरात्र २५ भक्तशम्भुजिता दैत्यामतवापीसमस्तपः । महाप्रलयविश्वकोऽद्वितीयोऽखिलदैत्यराट ॥ १२५ ॥ शेपदेवः सहस्राक्षः सहसाध्रिशिरोभुजः । फणी फणिफणाकारयोजिताधाम्बुदक्षितिः ॥ १२६ ॥ कालाग्निरुद्रजनको मुघलास्तो हलायुधः । नीलाम्बरो वारुणीशो मनोवाकायदोघहा ॥ १२७॥ वसन्तीपतृप्तिमात्रः पातितकदशाननः । वलिसंयमनो घोरो रौहिणेयः प्रलम्चहा ॥ १२८ ॥ मष्टिकम्नी विविदहा कालिन्दीभेदनो वलः । रेवतीरमणः पूर्वभक्तिरेवाच्यताग्रजः ॥ १२६ ॥ देवकीवसुदेवोत्थोऽदितिकश्यपनन्दनः । वार्ष्णेयः सात्वतां श्रेष्ठः शौरियंदुकुलोहहः ॥ १३० ॥ नराकृतिः पूर्णब्रह्म सव्यसाची परन्तपः । ब्रह्मादिकामनानित्यजगत्पर्वतशैशवः ॥ १३१ ॥ पूतनानः शकरभिद्यमलार्जुनभञ्जनः । वत्सासुरारिः केशिनो धेनुकारिर्गवीश्वरः ॥ १३२ ॥ दामोदरी गोपदेवो यशोदानन्दकारकः । कालीयमर्दनः सर्वगोपगोपीजनप्रियः ॥ १३३ ॥ लीलागोवईनधरो गोविन्दा गोकुलोत्सवः । अरिष्टमयनः कामोन्मत्तगोपीविमुक्तिदः ॥ १३४ ॥ --- योनिमयमन ति।

·8 रात्रे तृतीयोऽध्यायः ॥ २५ सद्यः कुवलयापीडघाती चानूरमर्दनः । कंसारिरुग्रसेनादिराज्यस्थाय्यारिहाऽमरः ॥ १३५ ॥ सुधर्माक्षितभूलोको जरासन्धवन्लान्तकः । त्यतभनजरासन्धभोमसेनयशःप्रदः ॥ १३६ ॥ सान्दीपनिम्तापत्यदाता कालान्तकादिजित् । रुक्मिणीरमण रुकिाशासनो नरकान्तकृत् ॥ १३७ ।। समस्तनरकचाता सबभूपतिकोटिजित् । समस्तसुन्दरीकान्तोऽसुरारिर्गरुडध्वजः ॥ १३८ ॥ एकाकी जितरुद्रार्कमरुदापाऽखिलेश्वरः। देवेन्द्रदर्पहा कल्पद्रुमालङ्कृतभूतलः ॥ १३८ । बाणवाहुसहसच्छित्स्कन्धादिगणकोटिजित् । लीलाजितमहादेवो महादेवैकपूजितः ॥ १४० ॥ इन्द्रार्थार्जुननिर्भत्सर्जयदः पाण्डवैकधृक् । काशीराजशिरम्छेत्ता रुद्रशक्तयेकमर्दनः । १४१ ॥ विश्वेश्वरप्रसादायः काशीराजसुताईनः। शम्भुप्रतिज्ञापाता च स्वयम्भुगणपूजकः ॥ १४२ ॥ काशीशगणकोटिनो लोकशिचादिजाचकः । शिवतीव्रतपोवश्यः पुरा शिववरप्रदः ॥ १४३ ॥ गयासुरमतिज्ञाधृक् स्वांगशङ्करपूजकः । शिवकन्याव्रतपतिः कृष्णरूपशिवारिहा ॥ १४४ ॥ महालक्ष्मीवपुगौरोधाणो देवलवातहा। विनिद्रमुचकुन्दैकब्रह्मास्त्रयुवनावहत् ॥ १४५ ॥ .

·नारदपञ्चरात्रं
..
अक्रूरोऽकूरमुख्यैकमकस्वच्छन्दमुक्तिदः ।
सवालस्त्रीजलक्रीडामृतवापीकृतार्णवः ॥ १४६ ॥
यमुनापतिरानीतपरिणीतद्दिजात्मकः ।
श्रीदामशङ्खभक्तार्थभूम्यानीतेन्द्रभैरवः ॥ १४७ ॥
दुर्घत्तशिशुपालैकमुक्तिकोद्वारकेश्वरः ।
आचाण्डालादिकं प्राप्य द्वारकानिधिकोटि कृत् ॥ १४८॥
ब्रह्मास्त्रदग्धगर्भस्थपरीक्षिज्जीवनककृत् ।
परिणीतद्दिजसुतानेताऽर्जुनमदापहः ॥ १४६॥
गूढमूद्राकृतिग्रस्तभीमाद्यखिलगौरवः ।
पार्थार्थखण्डिताशेयदिव्यास्त्रः पार्थमोहम्मत् ॥ १५ ॥
ब्रह्मशापच्छलध्वस्तयादवा विभवावहः ।
अना जितगौरीगो रतिकान्तः सदेप्सितः ॥ १५१॥
पुष्पपुर्विखविजयी स्मरः कामेश्वरीपतिः ।
उपापतिर्विश्ववेतर्विखतृप्तोऽधिपूरुपः ॥ १५२ ॥
चतरात्मा चतुर्वर्णचतुर्वेद विधायकः ।
चतुर्विश्वैकविखात्मा सर्वोत्कृष्टासु कोटिपु ॥ १५३ ॥
आश्रयात्मा पुराणपिासः शास्त्रसहस्रवत् ।
महाभारतनिर्माता कवीन्द्रो वादरायणः ॥ १५४॥
कृष्णपायनः सर्वपुरुपायंकवोधकः।
वेदान्तकता ब्रह्मकयनकः पुरुवंशकृत् ॥ १५५ ॥
वुझ ध्यान जताशेपदेवदेवो जगत्प्रियः ।
निरायुधा जगजेषः श्रोपनी दुष्टमोइनः ॥ १५६ ॥

·.. रात्रे टतीयोऽध्यायः २६१ दैत्यवेदवहिप्कर्ता वेदार्थश्रुतिगोपकः । शुद्धोदनिष्टदिष्टः सुखदः सदसत्यतिः ॥ १५७ ॥ यथायोग्याखिलकृपः सर्वशून्योऽखिलेष्टदः । चतुष्कोटिपृथकतत्त्वं प्रज्ञापारमितेश्वरः ॥ १५८ ॥ पापण्डश्रुतिमार्गण पापण्डश्रुतिगोपकः । कल्की "विष्णुयशःपूतः कलिकालविलोपकः ॥ १५८ ।। समस्तम्लेच्छहस्तन्नः सर्वशिष्टद्विजातिकृत् । सत्यप्रवर्तको देवद्विजदीर्घक्षुधापहः ॥ १६० ॥ अश्वरावादिवेदेन पृथ्वीदुर्गतिनाशनः । सद्यःक्ष्मानन्तलक्ष्मीकृत् नष्टनिःशेषधर्मकृत् ॥ १६१ ॥ अनन्तस्वर्गयागैकहेमपूर्णाखिलदिजः । असाध्यैकजगच्छास्ता विश्ववन्द्यो जयध्वजः ॥१६२ ॥ आत्मतत्त्वाधिपः कर्वश्रेष्ठो विधिरुमापतिः। भर्तः श्रेष्ठःप्रजेशाग्रयो मरीचिजनकाग्रणोः ॥ १६३ ॥ कश्यपो देवराडिन्द्रः प्रद्धादो दैत्यराट शशी। नक्षचेशो रविस्तेजःयेष्ठः शुक्रः कवीखरः ॥ १६४ ॥ महर्पिराट भृगुर्विष्णुरादित्येशो वलिः खराट । वायुर्वह्निः शुचिश्रेष्ठः शङ्करो रुद्रराट् गुरुः ॥ १६५ ॥ वित्तमथित्ररथो गन्धर्वाग्रो वसूत्तमः । वर्णादिरग्रमा स्त्री गौरी शक्त्यग्रता श्रीश्च नारदः ॥१६॥ विष्णुयशम्भुव इति ।

·नारदपञ्चरात्रा देवर्षिराट् पाण्डवाग्रोऽर्जुनो नारदवादराट् । पवनः पवनेशानो वरुणो यादसाम्यतिः ॥ १६७ ॥ गङ्गातीर्थोत्तमोतं छत्रकाय वरौषधं । अन्नं सुदर्शनास्त्राग्रो वजाहरणोत्तमं ॥ १६८ ॥ उच्चैःश्रवा वाजिराज ऐरावत इभेश्वरः । अरुन्धत्येकपत्नीशो ह्यखत्योऽशेषरक्षराट ॥ १६६ ॥ अध्यात्मविद्याविद्यात्मा प्रणवछन्दसां वरः। मेरुर्गिरिपतिर्मार्गो मासाग्राः कालसत्तमः ॥ १७०॥ दिनाद्यात्मा पूर्वसिद्धिः कपिलः सामवेदराट् । ताः खगेन्द्र ऋत्वग्रो वसन्तः कल्पपादपः ॥ १७१॥ दातृश्रेष्ठः कामधेनुरार्त्तिनाग्राः सुरोत्तमः। चिन्तामणिगुरुयेठो माता हिततमः पिता ॥ १७२ ॥ सिंहो मृगेन्द्रो नागेन्द्रो वासुकिर्भूधरो नृपः । घणशो ब्राह्मणश्चान्तःकरणाग्रं नमो नमः ।। १७३ ॥ इत्येतद्दासुदेवस्य विष्णोर्नामसहस्रक । सर्वापराधशमनं परं भक्तिविवईनं ॥ १७४ ।। अक्षयनमनोकादिसर्बावेकसाधनं । विष्णुलोकैकसोपानं सर्वदुःग्वविनाशनं ॥ १७५ ॥ समम्तमुपदं सत्यं परं निर्वाणदायकं । कामक्रोधादिनिःशेपमनोमलविशोधनं । १७६ ॥ गान्तिदं पावनं नृणां महापातकिनामपि । सर्वपां प्राणिनामागु सर्वाभीष्टफनामदं । १७७॥

·रात्रे ढतीयोऽध्यायः। २६३ सर्वविघ्रप्रशमनं सर्वारिष्टविनाशनं । घोरदुःस्वप्रशमनं तीब्रदारिन्झनाशनं ॥ १७८ ॥ तापचयापइं गद्यं धनधान्ययशस्कर। सबैश्वर्य्यप्रदं सर्वसिदिदं सर्वकामदं ॥ १७८ ॥ तीर्थयजतपोदानव्रतकोटिफलप्रदं । अग्रजजाद्यशमनं सर्वविद्याप्रवर्तकं ॥ १८० ॥ राज्यद राज्यकामानां रोगिणां सर्वरोगनुत् । बन्थ्यानां सुतदञ्चाशु सर्वथेष्ठफलप्रद । १८१॥ अस्वग्रामविपध्वंसी ग्रहपीडाविनाशनं । मङ्गल्यं पुण्यमायुष्यं श्रवणात् पठनाजपात् ॥ १८२ ॥ सकृदस्याखिला वेदाः सागा मन्त्राश्च कोटिशः । पुराणशास्त्रं स्मृतयः पठिताः पाठितास्तथा ॥ १८३ ॥ जधास्य श्लोक लोकाई पादं वा पठतः प्रिये । नित्यं सियति सर्वपामचिरात् किमुतोऽखिलं ॥ १८४॥ प्राणेन सदृशं सद्यः प्रत्यहं सर्वकर्मस । इदं भद्रे त्वया गोप्यं पायं स्वार्थेकसिद्धये ॥ १८५ ॥ नावैष्णवाय दात्यव्यं विकल्पोपहतात्मने। भक्तिश्रद्धाविहीनाय विष्णुसामान्यदर्शिने ॥ १८६ ॥ देयं पुत्राय शिष्याय शुद्धाय हितकाम्यया । मत्प्रसादादृते नेदं ग्रहिष्यन्त्यल्पमेधसः ॥ १८७ ॥ कलौ सद्यः फलं कल्पग्राममेष्यति नारदः । लोकानां भाग्यहीनानां येन दुःखं विनश्यति ॥ १८८ ।।

·नारदपवराज क्षेत्रेषु वैष्णवेष्वेतदाऱ्यावर्त भविष्यति । नास्ति विष्णोः परं सत्यं नास्ति विष्णोः परं पदं ॥ १८६ ।। नास्ति विष्णोः परं ज्ञानं नास्ति मोक्षो यवैष्णवः । नास्ति विष्णोः परो मन्त्रो नास्ति विष्णोः परं तपः॥१९० नास्त्रि विष्णोः परं ध्यानं नास्ति मन्त्री ह्यवैष्णवः । किन्तस्य बहुभिर्मन्त्रैः किं जपैर्बहुविस्तरैः ॥ १६१ ॥ वाजपेयसहस्त्रैः किं भक्तिर्यस्य जनाईने । सर्वतीर्थमयो विष्णुः सर्वशास्त्रमयः प्रभुः ॥ १८२ ॥ सर्वक्रतुमयो विष्णुः सत्यं सत्यं वदाम्यहं । आब्रह्मसारसर्वस्वं सर्वमेतन्मयोदितं । १८३॥ श्रीपार्वत्युवाच । धन्यास्म्यनुग्रहीतास्मि कृतार्थाम्मि जगद्गुरो । यन्मयेदं श्रुतं स्तोत्रं त्वद्रहस्यं सुदुर्लभं ॥ १८४ ॥ अहो वत महत्कष्टं समस्तं सुखदे हरौ। विद्यमानेऽपि सर्वशे मूढाः तिश्यन्ति संहतौ ॥ १८५॥ यमद्दिश्य सदा नाथो मदेशोऽपि दिगम्बरः। टिलो भस्मलिप्ताङ्गतपस्वी वीक्षितो जनैः ॥ १९६॥ अतोऽधिको न देवोऽस्ति लक्ष्मीकान्तान्मधुदिपः । यत्तत्वं चिन्त्यते नित्यं त्वया योगीवरेण हि ॥ १६७॥ प्रतापरं किमधिकं पदं श्रीपुरुषोत्तमात् । तमविज्ञाय तान् मूढा यजन्ते जानमानिनः ॥ १९८॥ मपितास्मि त्वया नाथ चिरं यदयमोखरः। ..

·रात्रे हनीयोऽध्यायः॥ . प्रकाशितो न मे यस्य दत्ताद्या दिव्यशक्तयः ॥ १६ ॥ अहो सर्वेश्वरो विष्णुः सर्वदेवोत्तमोत्तमः । भवदादिगुरुर्मूढैः सामान्य इव लच्यते ॥ २०० ॥ महीयसां हि माहात्म्यं भजमानान् भजन्ति चेत् । वियतोऽपि तथा पापानुपेच्यन्ते क्षमालयाः ॥ २०१॥ मयापि वाल्ये स्वपितुः प्रजा दृष्टा बुभुक्षिताः । दुःखादशताः स्वं पोष्टुं श्रिया नाध्यासिताः पुरा॥२०२॥ त्वया संवर्धिताभिश्च प्रजाभिर्विबुधादयः । विससद्भिः स्वशक्त्याद्याः ससुहृन्मित्रवान्धवाः ॥ २०३ ॥ त्वया विना क देवत्वं व धैर्य व परिग्रहः । सबै भवन्ति जीवन्तो यातनाः शिरसि स्थिताः ॥२०४॥ तामते नैव धर्मार्थो कामो मोक्षोऽपि दुर्लभः । क्षुधितानां दुर्गतानां कुतो योगसमाधयः ॥ २०५॥ सा च संसारसारैका सर्वलोकैकपालिका । वश्या सा कमला यस्य त्यता त्वामपि शङ्कर ।। २०६ ॥' श्रिया धर्मण शौर्यण रूपेणार्जवसम्पदा । सर्बातिशयवीर्येण सम्पूर्णस्य महात्मनः ॥ २०७ ॥ कस्तेन तुल्यतामेति देवदेवेन विष्णुना । यस्यांशांशकभागेन विना सव्वं विलीयते ॥ २०८५ जगदेतत्तथा प्राहुर्दोषायैतदिमोहिताः । T शौचन । प

·नारदपञ्चरात्र।
नास्व जन्म जरा मृत्यु प्राप्यं वार्थमेव वा ॥ २०६ ॥
तथापि कुरुते धर्मान पालनाय सतां कृते ।
विज्ञापय महादेवं प्रणम्यैकं महेश्वरं ॥ २१ ॥
अवधार्य तथा साहं कान्त कामद शाखत ।
'कामाद्यासक्नचित्तत्वात् किन्तु सर्वेश्वर प्रभो ॥२११॥
त्वन्मयत्वात्प्रसादादा शक्नोमि पठित नचेत् ।
विष्णोः सहसनामैतत् प्रत्यहं उपभध्वज ॥
नाम्नैकेन तु येन स्यात्तत्फलं ब्रूहि मे प्रभो ॥ २१२ ॥
श्रीमहादेव उवाच ।
राम रामेति रामेति रामरामो मनोरमे।
सहस्रनामभिस्तल्यं रामनाम वरानने ॥२१३ ॥
अतः सर्वाणि तीर्थानि जलजैव प्रयाग।
विष्णोर्नामसहस्रस्य कलां नाईन्ति पोडशीं ॥ २१४ ॥
रति श्रीनारदपश्वराचे ज्ञानामतमारे चतुर्थरात्रे पार्वतीशिवसवादे
श्रीविष्णोनामसहस टतीयोऽध्यायः ।।
चतुर्थोऽध्यायः ।
श्रीमहादेव उवाच ।
शृणु देवि प्रयच्यामि स्तोत्रं परमदुर्गभं।
यज्ञात्वा न पुनर्गच्छेवरो निरययातनां ॥१॥

·B रात्रे चतुर्थोऽध्यायः ।
२६७
*
कवचच्च महेशानि चैलोक्यमङ्गलादिकं ।
नारदाय च यत्प्रोक्तं ब्रह्मपुत्रेण धीमता।
सनत्कुमारेण पुरा योगीन्द्रगुरुवर्मना ॥२॥
श्रीनारद उवाच ।
प्रसीद भगवन् मह्यमनानात् कुण्ठितात्मने ।
तवाभिपङ्कजरजोरागिणीं भक्तिमुत्तमां ॥ ३ ॥
अज प्रसीद भगवन्नमितचूतिपञ्जर ।
अप्रमेय प्रसीदास्मदुःखहन पुरुषोत्तम ॥ ४ ॥
स्वसंवेद्य प्रसीदास्मदानन्दात्मन्ननामय ।
अचिन्त्यसार विश्वात्मन् प्रसीद परमेश्वर ॥ ५ ॥
प्रसीद तुङ्ग तुङ्गानां प्रसीद शिव शोभन ।
प्रसीद गुणगम्भीर गम्भीराणां महाद्युते ॥ ६ ॥
प्रसीद व्यक्त विस्तीर्ण विस्तीर्णानामगोचर।
प्रसीदााजातीनां प्रसीदान्तान्तदायिनां ॥७॥
गुरोर्गरीयः सर्वंश प्रसीदानन्त देहिनां ।
जय माधव मायात्मन् जय शाश्वत शङ्खभृत् ॥ ८॥
जय शङ्खधर श्रीमन् जय नन्दकनन्दन ।
जय चकागदापाणे जय देव जनार्दन ॥ ६ ॥
जय रत्नवरावद्धकिरीटाकान्तमस्तक ।
जय पक्षिपतिच्छायानिरुद्धार्ककरारुण ॥ १०॥
नमस्ते नरकाराते नमस्ते मधुसूदन ।
नमस्ते ललितापाङ्ग नमस्ते नरकान्तक ॥ ११ ॥

·नारदपश्चरात्र। ૨૬ नमः पापहरेशान नमः सर्वभयापह । नमः सम्भूतसर्वात्मन् नमः सम्भृतकौस्तुभ ॥ १२ ॥ 'नमस्ते नयनातीत नमस्ते भयहारक। नमो विभिन्नवेशाय नमः श्रुतिपथातिग ॥ १३ ॥ नमस्त्रिमूर्तिभेदेन स्वर्गस्थित्वन्तहेतवे। विष्णवे चिदशारातिजिष्णवे परमात्मने । १४ ॥ चक्रभिन्नारिचक्राय चकिणे चक्रवल्लभे । विश्खाय विश्ववन्द्याय विश्वभूतानुवर्तिने ॥ १५ ॥ नमोऽस्तु योगिध्येयात्मन्नमोऽस्त्वध्यात्मरूपिणे । भक्तिप्रदाय भक्तानां नमस्ते भक्तिदायिने ॥१६॥ पूजनं हवनं चेज्या ध्यानं पश्चान्नमस्किया। देवेश कर्म सव्वं मे भवेदाराधनं तव ॥ १७॥ इति हवनजपा भेदतो विष्णुपूजा नियतहृदयकर्मा यस्तु मन्त्री चिराय । रूखलु सकलकामान् प्राप्य कृष्णान्तरात्मा जननमृतिविमुक्तामुत्तमां भक्तिमेति ॥ १८॥ गोगोपगोपिकावीत गोपाल गोषु गोमद। गोपैरीचं गोसहन्नौमि गोकुलनायकं ॥ १८ ॥ प्रीणयेदनया स्तुत्या जगन्नाथं जगन्मयं । धर्मार्थकाममोक्षाणामाप्तये पुरुषोत्तमं ॥ २० ॥ प्रति श्रीनारदपरात्रे भानामतसारे चतुर्थरात्रे बोलणतोष चतुर्थोऽध्यायः । ww

·पञ्चमोऽध्यायः
घीनारद उवाच॥
भगवन् सर्वधर्मन्न कवचं यत्प्रकाशितं ।
चैलोक्यमङ्गलं नाम कृपया कथय प्रभो ॥१॥
॥
सनत्कुमार उवाच ।
शृणु वच्यामि विप्रेन्द्र कवचं परमाद्भुतं ।
नारायणेन कथितं कृपया ब्रह्मणे पुरा ॥ २ ॥
ब्रह्मणा कथितं मह्यं परं स्नेहाददामि ते ।
अतिगुह्यतरं तत्त्वं ब्रह्ममन्लौघवियहं ॥३॥
यद्धृत्वा पठनाइह्मा सृष्टिं वितनुते ध्रुवं ।
यद्धृत्वा पठनात्याति महालक्ष्मीर्जगत्रयं ॥ ४ ॥
पठनाद्धारणात् शम्भुः संहर्ता सर्वमन्त्रवित् ।
चैलोक्यजननी दुर्गा महिपादिमहासुरान् ॥ ५ ॥
वरदृप्तान् जघानैव पठनाद्धारणाद्यतः ।
एवमिन्द्रादयः सर्व सर्वेश्वर्यमवाप्नुयुः ॥ ६ ॥
इदं कवचमत्यन्तगुप्तं कुचापि नो वदेत् ।
शिष्याय भक्तियुक्नाय साधकाय प्रकाशयेत् ॥ ७ ॥
शठाय परशिप्याय दत्त्वा मृत्युमवाप्नुयात् ।
त्रैलोक्यमङ्गलस्यास्य कवचस्य प्रजापतिः ॥८॥

·नारदपश्चरात्र।
..
ऋषिश्छन्दश्व गायत्री देवो नारायणः स्वयं ।
धर्मार्थकाममोक्षेषु विनियोगः प्रकीर्तितः ॥ ६ ॥
प्रणवा मे शिरः पातु नमो नारायणाय च ।
भालं मे नेत्रयुगलमष्टार्णो भक्तिमुक्तिदः ॥ १० ॥
क्लीं पायाच्छोत्रयुग्मच्चैकाक्षरः सर्वमोहनः ।
लींकृष्णाय सदा घ्राणं गोविन्दायेति जिविकां ॥ ११ ॥
गोपीजनपदं वल्लभाय स्वाहाननं मम ।
अष्टादशाक्षरो मन्त्रः कण्ठं पातु दशाक्षरः ॥ १२ ॥
गोपीजनपदं बल्लभाय स्वाहा भुजदयं ।
क्लीं ग्लौं क्लीं श्यामलाङ्गाय नमः स्कन्धौदशाक्षरः॥१३॥
की कृष्ण क्लीं करौ पायात् क्लीं कृष्णायाङ्गतोऽवतु ।
हृदयं भुवनेशानी क्लोंकृण्णाय क्लीं स्तनौ मम ॥ १४ ॥
गोपालायाग्निजायान्तं कुतियुग्मं सदावत ।
कोंकृष्णाय सदा पातु पाखंयुग्ममनुत्तमः ॥ १५ ॥
कृष्णगोविन्दकौ पातु स्मराद्यौ डन्युतौ मनुः ।
अष्टाक्षरः पात नाभिं कृण्णेति हाक्षरोऽवत ॥ १६ ॥
पृष्ठंशीकृष्ण कङ्कालं कीकृष्णाय बिठान्तकः ।
शक्थिनी सततं पात श्रीं ह्रीं की कृष्णठदयं ॥ १७ ॥
उरू सप्ताक्षरः पायात् त्रयोदशाक्षरोऽवतु ।
श्रीं ह्रीं की पदतो गोपीजनवल्लभदन्ततः ॥ १८ ॥
भाय स्वाहेति पायं वै की ह्रीं श्रीं सदशार्णकः।
जानुनी च सदा पात हों यों की दशाक्षरः ॥ १८ ॥

·रात्रे पञ्चमोऽध्यायः २७१ त्रयोदशाक्षरः पातु जङ्घ चक्रायुदायुधः । अष्टादशाक्षरो ह्रीं श्रीं पूर्वको विशदर्णकः ॥ २० ॥ सर्वाङ्ग मे सदा पात द्वारकानायको बली। नमो भगवते पश्चादासुदेवाय तत्परं ॥ २१ ॥ ताराद्यो बादशार्णोऽयं प्राच्या मां सदावतु। श्रीं ह्रीं की च दशार्णस्तु की ह्रीं श्रीं घोडशार्णकः ॥ २२ ॥ गदाादायुधो विष्णुमिग्नेर्दिशि रक्षत । ह्रीं श्रीं दशाक्षरो मन्त्री दक्षिणे मां सदावतु ॥ २३ ॥ तारो नमो भगवते रुक्मिणीवल्लभाय च । स्वाहेति पोडशार्णोऽयं नैऋत्यां दिशि रक्षत ॥ २४ ॥ की हृषीकेपदं शाय नमो मां वारणेऽवतु । अष्टादशार्णः कामान्तो वायव्ये मां सदावतु ॥२५॥ श्री माया काम कृष्णाय गोविन्दाय ठिो मनुः । हादशात्मको विष्णुरुत्तरे मां सदावतु ॥ २६ ॥ वाग्भवं काम कृष्णाय ह्रीं गोविन्दाय तत्परं। श्री गोपीजनबलभान्ते भाय स्वाहा 'इसौस्ततः ॥२७॥ हाविंशत्यक्षरी मन्त्री मामैशान्ये सदावतु । कालीयस्य फणामध्ये दिव्यं दत्यं करोति तं ॥ २८ ॥ नमामि देवकीपुचं सत्यराजानमच्युतं । द्वात्रिंशदक्षरो मन्त्रोऽप्यधो मां सदावतु ॥ २८ ॥ । चसौ इति तवमाः सौति PS

·२७२
नारदपञ्चरात्र.
कामदेवाय विद्महे पुष्यवाणाय धीमहि ।
तन्नोऽनङ्गः प्रचोदयादेषा मां पातु चोर्द्धतः ॥ ३०॥
इति ते कथितं विन ब्रह्ममन्लौघविग्रहं ।
त्रैलोक्यमङ्गलं नाम कवचं ब्रह्मरूपकं ॥ ३१ ॥
ब्रह्मणा कथितं पूर्व नारायणमुखाच्छ्रुतं ।
तव स्नेहान्मयाऽऽख्यातं प्रवक्तव्यं न कस्यचित् ॥ ३२ ॥
गुरुं प्रणम्य विधिवत् कवचं प्रपठेत्ततः।
सद्धिस्त्रियथाज्ञानं सोऽपि सर्वतपोमयः ॥ ३३ ॥
मन्त्रेषु सकलेष्वेव देशिको नात्र संशयः ।
शतमष्टोत्तरञ्चास्य पुरंश्चर्याविधिः स्मृतः ॥ ३४ ॥
हवनादीन्दशांशेन कृत्वा तत्साधयेत् ध्रुवं ।
यदि स्यात् सिद्दिकवचो विष्णुरेव भवेत् स्वयं ॥ ३५ ॥
मन्त्र सिद्धिर्भवेत् तस्य पुरश्च-विधानतः ।
स्प मुद्दय सततं लक्ष्मीर्वाणी वसेत्ततः ॥ ३६ ॥
पुध्धाजल्यष्टकं दत्त्वा मूलेनैव पठेत्सकृत् ।
दशवर्षसहस्राणां पूजायाः फलमाप्नुयात् ॥ ३७ ॥
भूर्ज विलिख्य गलिका स्वर्णस्थां धारयेद्यदि ।
कण्ठे वा दक्षिणे वाहौ सोऽपि विष्णुर्न संशयः ॥ ३८॥
अश्वमेधसहस्त्राणि वाजपेयशतानि च ।
महादानानि यान्येव प्रादविएवं भुवस्तथा ॥ २६ ॥
कला नाहन्ति तान्येव
सरुदुचारणात्ततः।
कवचस्य प्रसादेन जीवन्मुक्तो भवेन्नरः ॥ ४० ॥

·राने षछोऽध्यायः॥ २७३ बैलोक्यं क्षोभयत्येव त्रैलोक्यविजयी भवेत् । इदं कवचमज्ञात्वा यजेद्यः पुरुयोत्तमं । शतलक्षप्रजातोऽपि न मन्त्रस्तस्य सिध्यति ॥४१॥ इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामतसारे चतुर्थराने त्रैलोकामङ्गल नाम कवच पञ्चमोऽध्यायः समासः ॥ ५ ॥ षष्ठोऽध्यायः ॥ श्रीनारद उवाच नवीननीरदश्यामं नीलेन्दीवरलोचनं । बलबीनन्दनं वन्दे कृष्ण गोपालरूपिणं ॥१॥ स्फुरइईदलोद्दद्दनीलकुञ्चितमूईज। कदम्बकुसुमोइइवनमालाविभूषितं ॥२॥ गण्डमण्डलसंसर्गिचलत्कुञ्चितकुन्तलं। स्थूलमुक्ताफलोदारहारोदोतितवक्षसं ॥ ३॥ हेमानन्दतलाकोटिकिरीटोब्बलविग्रह। मन्दमारुतसंक्षोभचलिताम्बरसञ्चयं ॥ ४ ॥ रुचिरोष्ठपुटन्यस्तवंशोमधुरनिस्वनैः । लसझोपालिकाचेतो मोयन्तं पुनः पुनः ॥५॥ बलबीवदनाम्भोजमधुपानमधुव्रतं । क्षोभयन्तं मनस्तासां सस्मेरापाङ्गवीक्षणैः ॥ ६॥ . २क ·२७४ नारदयवरात्र यौवनोद्भिनदेहाभिः संसक्ताभिः परस्परं । विचित्राम्बरभूषाभिर्गोपनारीभिराहतं ॥७॥ प्रभिन्नाञ्जनकालिन्दीजलकेलिकलोत्सुकं । योधयन्तं वचिह्नोपान व्याहरन्तं गवागणं ॥८॥ कालिन्दीजलसंसर्गिशीतलानिलसेविते । कदम्बपादपच्छाये स्थितं वृन्दावने क्वचित् ॥६॥ रत्नभूधरसंलग्नरत्नासनपरिग्रह । कल्पपादपमध्यस्थममण्डपिकागनं ॥ १० ॥ वसन्तकुसुमामोदसुरभीकृतदिङ्मुखे। गोवईनगिरौ रम्ये स्थितं रासरसोत्सुकं ॥ ११ ॥ सव्यहस्ततलन्यस्तगिरिवर्यातपचक। खण्डिताखण्डलोन्मुक्तमुक्तासारघनाघनं ॥ १२ ॥ बेणुवाद्यमहोल्लासकतहङ्कारनिस्वनैः । सरसैरुन्मुखैःशश्वगोकुलैरसिवीक्षितं ॥ १३ ॥ कृष्णमेवानुगायद्भिस्तच्चेदावशवर्तिभिः दण्डपाशोद्यतकरैगोपालैपशोभितं ॥१४॥ नारदाधर्मुनिश्रेष्टुर्वेदवेदाङ्गपारगैः । प्रीतिसुस्निग्धया वाचा स्तूयमानं परात्परं ॥ १५ ॥ य एवं चिन्तयेद्देवं भक्त्या संस्लौति मानवः । चिसन्ध्यं तस्य तुष्टोऽसौ ददाति वरमीसितं ॥ १६॥ 1 चिन्तयनिवि.समीचीनः पाठः.

·२७५
रात्रे ससमोऽध्यायः।
राजवल्लभतामेति भवेत सर्वजनप्रियः।
अचलां श्रियमाप्नोति स वाग्मी जायते ध्रुवं ॥ १७ ॥
इति गोपालस्तोत्रं समाप्तं ।
इति श्रीनारदपश्चराने ज्ञानामृतसा
चतुर्थयात्रे गोपालसोत्रं षछोऽध्यायः॥
सप्तमोऽध्यायः।
..
श्रीमहादेव उवाच ।
अथ वक्ष्यामि कवचं गोपालस्य जगहुरोः ।
यस्य स्मरणमात्रेण जीवन्मुक्की भवेन्नरः ॥ १ ॥
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि सावधानाऽवधारय ।
नारदोऽस्य ऋषिर्देवि छन्दोऽनुष्टुवुदाहृतं ॥ २ ॥
देवता बालकृष्णश्च चतुर्वर्गप्रदायकः ।
शिरो मे वालकृष्णश्च पातु नित्यं मम श्रुती॥३॥
नारायणः पातु कण्ठं गोपीवन्द्यः कपोलकं ।
नासिके मधुहा पातु चक्षुषी नन्दनन्दनः ॥ ४ ॥
जनाईनः पातु दन्तानधरे माधवस्तथा।
ऊौठं पातु वाराहश्चिवुकं केशिसूदनः ॥ ५ ॥
हृदयं गोपिकानाथो नाभि सेतप्रदः सदा ।
हस्ती गोवर्द्धनधरः पादौ पीताम्बरोऽवतु ॥ ६ ॥
कराङ्गुलीन् श्रीधरो मे पादाङ्गुल्यः कृपामयः ।
लिङ्गं पात गदापाणिलिक्रीड़ामनोरमः ॥७॥

·२७६ नारदपञ्चरात्रं। जगन्नाथः पातु पूर्व श्रीरामोऽवतु पश्चिमं । उत्तरं कैटभारिश्च दक्षिणं हनुमत्प्रभुः ॥८॥ आग्नेय्यां पातु गोविन्दो नैर्ऋतिं पातु केशवः । वायच्या पात दैत्यारिरैणन्यां गोपनन्दनः ॥ ६ ॥ ऊई पातु प्रलम्बारिरधः कैटभमर्दनः । शयानं पातु पूतात्मा गतौ पातु श्रियःपतिः ॥ १० ॥ शेषः पातु निरालम्वे जाग्रद्भावे ह्यपां पतिः । भोजने केशिहा पातु कृष्णः सर्वागसन्धिषु ॥ ११ ॥ गणनासु निशानायो दिवानाथो दिनक्षये। इति ते कथितं दिव्यं कवचं परमाद्भुतं ॥ १२ ॥ यः पठेन्नित्यमेवेदं कवचं प्रयतो नरः । तस्याशु विपदो देवि नश्यन्ति रिपुसङ्घतः ॥ १३ ॥ अन्त गोपालचरणं प्राप्नोति परमेखरि। विसन्ध्यमेकसन्ध्यं वा यः पठेत् शृणुयादपि ॥ १४॥ तस-दो रमानाथः परिपाति चतुर्मूजः । अधात्वा कवचं देवि गोपालं पूजयेद्यदि ॥ १५ ॥ सर्व तस्य रथा देवि जपहोमार्चनादिकं । स शम्ब घातं नम्प्राप्य मृत्युमेति न संशयः ॥ १६ । पनि योगोपानश्यप समा। रतियागारस्पयरात्रानागतसार धनुधरा सामोध्यायः ।।

·२७७ अरमोध्याय । श्रीपार्वत्युवाच ॥ भगवन् सर्वदेवेश देवदेव जगद्गुरो। कथितं कवचं दिव्यं वालगोपालरूपिणं ॥ १ ॥ श्रुतं मया तव मुखात् पर कौतूइल मम । इदानीं श्रोतुमिच्छामि गोपालस्य परात्मनः ॥२॥ सहस्रं नाम दिव्यानामशेषेणानुर्कीत्तय । तमेव शरणं नाथ चाहि मां भक्तवत्सल ॥३॥ यदि स्नेहोऽस्ति देवेश मां प्रति प्राणवल्लभ । येन प्रकाशितं पूर्व कुत्र किंवा कदा कनु ॥ पिवतोऽच्युतपीयूषं नमेऽत्रास्ति विरामता ॥ ४ ॥ श्रीमहादेव उवाच । श्रीवाल कृष्णस्य महस्वनाम्नः स्तोत्रस्य कल्पाख्यसुरद्रुमस्य । व्यासो वदत्यविलशास्त्रनिदेशकर्ता शृण्वन् शुक मुनिगणेषु सरर्पिवर्यः ॥ ५ ॥ पुरा महर्षयः सर्व नारदं दण्डके वने । जिज्ञासन्ति स्म भक्त्या च गोपालस्य परात्मनः ॥ ६ ॥ 'विनासित मुभनति ..

·२७८ नारदपञ्चरात्रं नाम्नः सहस्रं परमं शृणु देवि समासतः । श्रुत्वा श्रीवाल कृष्णस्य नाम्नः साहसकं प्रिये ॥ ७ ॥ व्यपैति सर्वपापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । कलौ वालेश्वरो देवः कलौ चन्दावनं वनं ॥ ८ ॥ कली गङ्गा मुक्तिदात्री कलौ गीता परागतिः । नास्ति यज्ञादिकार्याणि हरेर्नामेव केवलं । कलौ विमुक्तये दृणां नास्येव गतिरन्यथा ॥ ६ ॥ प्यम्य श्रीवाल कृष्णम्य सहसनामस्तोत्रस्य नारद ऋधिः श्रीबालकृष्णो देवता पुरुषार्थसिद्धये विनियोगः । वालकृष्णः सुराधीशो भूतावासो व्रजेखरः। व्रजेन्द्रनन्दनो नन्दी व्रजाङ्गनविहारणः ॥ १० ॥ गोगोपगोपिकानन्दकारको भक्तिवईनः । गोवत्सपुच्छमकर्पजातानन्दभरोऽजयः ॥११॥ रिद्धामाणगतिः श्रीमानतिभक्तिप्रकाशनः । धूलिधूपरसर्बाङ्गो घटीपीतपरिच्छदः ॥ १२ ॥ पुरटाभरणः श्रीगो गतिर्गतिमतां सदा । योगीशो योगवन्दाय योगाधीशी यशःप्रदः ॥१३॥ यशोदानन्दनः कृष्णो गोवत्सपरिचारकः । गवेन्द्रथ गवााथ गवाथ्यशो गवां पतिः ॥ १४ ॥ . पति ·४ रात्रे घरामोऽध्यायः २७e गवेशश्च गवीशश्च गोचारणपरायणः । गोधूलिधामप्रियको गोधूलिकृतभूषणः ॥ १५ ॥ गोरास्यो गोरसाशोगो गोरसाञ्चितधामकः । गोरसास्वादको वैद्यो वेदातीतो वसुप्रदः ॥ १६ ॥ विपुलांशो रिपुहरो विक्षरी जयदो जयः । जगबन्यो जगन्नाथो जगदाराध्यपादकः ॥ १७ ॥ जगदीशो जगत्कत्ती जगत्पज्यो 'जयारिहा। जयतां जयशोलश्च जयातीतो जगदलः ॥ १८ ॥ जगईर्ता पालयिता पाता धाता महेश्वरः । राधिकानन्दनो राधाप्राणनाथो रसग्रदः ॥ १६ ॥ राधाभक्तिकरः शुद्धो राधाराध्या रमाप्रियः । गोकुलानन्ददाता च गोकुलानन्दरूपधृक् ॥ २० ॥ गोकुलेखरकल्याणो गोकुलेश्वरनन्दनः । गोलोकाभिरतिः सम्वी गोलोकेश्वरनायकः ॥ २१ नित्यं गोलोकवसतिनित्यं गोगोपनन्दनः। गणेश्वरी गणाध्यक्षो गणानां परिपूरकः ॥ २२ ॥ गुणी गुणोत्करो गण्यो गुणातीतो गुणाकरः। गुणप्रियो गुणाधारो गुणाराध्या गणाग्रणीः ॥ २३ ॥ गणनायको विघ्नहरो हेरम्बः पार्वतीसुतः । पर्वताधिनिवासी च गोवईनधरो गुरुः ॥ २४ ॥ 'प्रधारितति PR ·२० नारदपश्चरा। . गोवईनपतिः शान्तो गोवईनविहारकः । गोवर्द्धनो गीतगतिर्गवाक्षो गोरक्षणः ॥२५॥ गभस्तिनेमिर्गीतात्मा गीतगम्यो गतिपदः । गवामयो यन्ननमियज्ञाङ्गा बजरूपधृक् ॥२६॥ यज्ञप्रियो यचहा यजगम्यो यजुर्गतिः । यज्ञाङ्गग यजगम्यश्च यज्ञप्राप्यो विमत्सरः ॥२७॥ यज्ञान्तकृत् यजगुह्यो यज्ञातीतो यजुःभियः । मनुमन्वादिरूपी च मन्वन्तरविहारकः ॥२८॥ मनुप्रिया मनोवंशधारी *माधवमापतिः । मायाप्रियो महामायो मायातीतो मयान्तकः ॥ २६ ॥ मायाभिगामी मायाख्या महामायावरणदः । महामायाप्रदो मायानन्दो मायश्वरः कविः ॥ ३० ॥ करणं कारणं कर्ता कायं कर्म किया मतिः । कार्यातीतो गवां नाथो जगन्नाथा गुणाकरः ॥ ३१ ॥ विखरूपो विरूपाख्यो विद्यानन्दो वसुप्रदः । वासुदेवो वशिलेश वाणीशो वाक्पतिर्महः ॥ ३२ ॥ वसुदेवो वसुश्रेष्ठी देवकीनन्दनोऽरिहा। वसुपाता वसपतिर्वसुधापरिपालकः ॥ ३३ ॥ कंसारिः कंसहन्ता च कंसाराध्यो गतिर्गवां। गोविन्दो गोमतां याला गोपनारीजनाधिपः ॥ ३४॥ मायारमापतिरिवि समीधीना या ·रात्र अष्टमोऽध्यायः ॥ २१ गोपीरतो रुरुनखधारी हारी जगगुरूः । जानुजङ्गान्तरालश्च पीताम्बरधरो हरिः ॥ ३५ ॥ हैयङ्गवीनसम्भाना पायसाशो गवां गुरुः । ब्रह्मण्यो ब्रह्मणााराध्यो नित्यं गोविप्रपालकः ॥ ३६ ॥ भकप्रियो भक्तलभ्यो 'भक्त्यातीतो भुवाङ्गतिः । भूलॊकपाता हर्ता च भूगोलपरिचिन्तकः ॥ ३७॥ नित्यं भर्लोकवासी च जनलोकनिवासकः । तपोलोकनिवासी च वैकुण्ठो विष्टरस्त्रवाः ॥३८॥ विकुण्ठवासी वैकुण्ठवासी हासी रसप्रदः । रसिकागोपिकानन्ददायको वालधावपुः । ३६ ॥ यशस्वी यमुनातीरपुलिनेऽतीवमोहनः । वस्वहर्ता गोपिकानां मनोहारी वरप्रदः ॥ ४०॥ दधिभक्षा दयाधारी दाता पाता हताहृतः । मण्डपो मण्डलाधीशो राजराजेश्वरो विभुः ॥४१॥ विश्वधृक् विश्वभुक् विश्वपालको विश्वमोइनः। विहत्प्रियो वीतहव्या हव्यगव्यकृताशनः ॥ ४२ ॥ कव्यभक पिटवर्ती च कव्यात्मा कयभोजनः । रामो विरामो रतिदो रतिभर्ता रतिप्रियः । ४३ ॥ प्रद्युम्नोऽक्रूरदम्यश्च क्रूरामा फरमर्दनः । कपालय दयालु य शयालुः सरितां पतिः ॥४४॥ भाया नीत रति समोचीना पाउ ।

·. २१२ नारदपञ्चरात्र। नदीनदविधाता च नदीनदविहारकः । सिन्धुः सिन्धुप्रियो दान्तः शान्तः कान्तः कलानिधिः ॥४५॥ संन्यासकत्सतां भर्ता साधूच्छिष्टकृताशनः । साधुप्रियः साधुगम्यो साध्वाचारनियेवकः ॥ ४६॥ जन्मकर्मफलत्यागी योगी भोगी सगीपतिः। . मार्गातीतो योगमार्गो मार्गमाणो महोरविः ॥ ४७॥ रविलोचनो रवेरंशभागी हादशरूपधृक् । गोपालो बालगोपालो वालकानन्ददायकः ॥ ४८॥ बालकानां पतिः श्रीशो विरतिः सर्वपापिनां। श्रीलः श्रीमान् श्रीयुतश्च श्रीनिवासः श्रियः पतिः ॥४६॥ श्रीदः श्रीशः श्रियाकान्तो रमाकान्तो रमेश्वरः । श्रीकान्तो धरणीकान्त उमाकान्तप्रियः प्रभुः ॥ ५० ॥ दृष्टोऽभिलाषी वरदो वेदगम्यो दुराशयः । दुःखहर्ता दुःखनाशो भवदुःखनिवारकः ॥ ५१ ॥ यथेच्छाचारनिरतो यथेच्छाचारसुप्रियः । यथेच्छालाभसन्तुष्टो यथेच्छस्य मनोऽन्तरः ॥५२॥ नवीननीरदाभासो नीलाजनचयप्रभः । नवदुर्दिममेघाभी नवमेघच्छविः क्वचित् ॥ ५३ ॥ स्वर्णवर्णो न्यासधारी विभुजो वहुवाहुकः । किरीटधारी मुकुटी मूर्तिपचरसुन्दरः । ५४ ॥ मनोरथपथातीतकारको भक्तवत्सलः। कन्वान्नभोला कपिलो कपिशो गरुडात्मकः॥ ५५ ॥ .

·। रात्र अथमोऽध्यायः २८३ सुवर्णपर्णो हेमाभः पूतनान्तक इत्यपि । पूतनास्तनपाता च प्राणान्तकरणो रिपोः ॥५६॥ वत्सनाशो वत्सपालो वत्सेखरवसूत्तमः । हेमाभी हेमकण्ठश्च श्रीवत्सः श्रीमतां पतिः॥५७॥ सनन्दनपथाराध्यो धातार्धातमतां पतिः । सनत्कुमारयोगात्मा सनकेखररूपधक । ५८ ॥ सनातनपदो दाता नित्यश्चैव सनातनः। भाण्डीरवनवासी च श्रीरन्दावननायकः ॥५६॥ दृन्दावनेखरीपूज्यो वृन्दारण्यविहारकः । यमुनातीरगोधनपालको मेघमन्मथः ॥६॥ कन्दर्पदर्पहरणो मनोनयननन्दनः। वालकेलिप्रियः कान्तो वालक्रीडापरिच्छदः । ६१॥ वालानां रक्षको वालः क्रीडाकौतककारकः । वाल्वरूपधरो धन्वी धानुष्की शूलधृक विभुः ॥ ६२ ॥ अमृतांशोऽग्टतवपुः पीयूषपरिपालकः । पीयूपपायी पौरव्यानन्दनो नन्दिवईनः ॥ ६३ ॥ श्रीदामांशुकपाता च श्रीदामपरिभूषणः । रन्दारण्यमियः कृष्णः किशोरः कान्तरूपधृक् । ६४ ॥ कामराजः कलातीतो योगिनां परिचिन्तकः । स्पेखरः कृपापालो गायत्रीगतिवल्लभः ॥ ६५ ॥ निर्वाणदायको मोक्षदायी वेदपिभागकः । वेदव्यासप्रियो वैद्यो वैद्यानन्दप्रियः शुभः । ६६॥

·२६४
नारदपञ्चरात्र!
शुकदेवो गयानाथो गयासुरगतिप्रदः ।
विष्णुर्जिष्णुर्गरिठश्च स्थविष्ठश्च स्थवीयसां ॥ ६७ ॥
वरिष्ठश्च यविष्ठश्च भूयिष्ठश्च भुवः पतिः।
दुर्गते शको दुर्गपालको दुष्टनाशकः ॥ ६८ ॥
कालोयसर्पदमनी यमुनानिर्मलोदकः ।
यमुनापुलिने रम्ये निर्मले पावनोदके ॥ ६ ॥
वसन्तं बालगोपालरूपधारी गिरां पतिः ।
वारदाता वाक्प्रदो वाणीनाथा ब्राह्मणरक्षकः ॥ ७० ॥
ब्रह्मण्या ब्रह्मकृट्टी ब्रह्मकर्मप्रदायकः ।
ब्रह्मण्यदेवो ब्रह्मण्यदायको ब्राह्मणप्रियः ॥ ७१ ॥
स्वस्तिप्रियोऽखस्थधरोऽस्वस्थनाशी धियां पतिः।
कणपुरधृग्विश्वरूपी विश्वेश्वरः शिवः ॥ ७२ ॥
शिवात्मको बाल्यवपः शिवात्मा शिवरूपधृक् ।
सदाशिवप्रिया देवः शिववन्द्यो जगत्शिवः ॥ ७३ ॥
गोमध्छवासी गोवासी गोपगोपीमनोऽन्तरः ।
धर्मो धर्मधुरीणश्च धर्मरूपो धराधरः ॥ ७४ ॥
स्खोपार्जितयशाः कीर्तिवईनो नन्दिरूपकः ।
देवइतिज्ञानदाता योगसायनिवर्तकः ॥ ७५ ॥
तृणावर्तप्राणहारी शकटासुरभञ्जनः ।
प्रलम्बहारी रिपुडा तथा धेनुकमदनः ॥ ७६ ॥
अरिष्टनाशनोऽचिन्त्यः कशिदा केशिनाशनः ।
कहा कंसहा कंसनाशनो रिपुनाशनः ॥ ७७ ॥

·२६५ रात्र अयमोऽध्यायः॥ यमुनाजलकल्लोलदर्शी हर्षी प्रियंवदः । स्वच्छन्दहारी यमुमाजलहारी सुरप्रियः ॥ ७८ ॥ लीलाधृतवपुः कलिकारको धरणीधरः । गोप्ता गरिष्ठो गतिदो गतिकारी गयेश्वरः ॥ ७६ ॥ शोभाप्रियः शुभकरो विपुलश्रीप्रतापनः । केशिदैत्यहरो दानी दाता धर्मार्थसाधनः ॥ ८॥ चिसामा त्रिककृत्सामः सर्वात्मा सर्वदोपनः । सर्वज्ञः सुगतो बुद्धो बौद्धरूपी जनार्दनः ॥ ८१ ॥ दैत्यारिः पुण्डरीकाक्षः पद्मनाभोऽच्युतोऽसितः । पद्माक्षः पद्मजाकान्तो गरुडासनविग्रहः ॥२॥ . गारुत्मतधरो धेनुपालकः मुप्तविग्रहः । श्रातिहा पापहानेहा भूतिहा भूतिवईनः ॥ ३ ॥ साक्षान्मेधावी गरुडध्वजः । नीलःखेतः सितः कृष्णो गौरः पीताम्बरछदः॥८४॥ भक्कार्त्तिनाशनो गीर्णः शीर्णो जोर्थतनुछदः।। वलिप्रियो वलिहरो वलिवन्धनतत्परः ॥८५ ॥ वामनो वामदेवश्च दैत्यारिः कञ्जलोचनः । उदीर्णः सर्वतो गोप्ता योगगम्यः पुरातनः ॥८६॥ नारायणो नरवपुः कृष्णार्जुनवपुर्धरः। चिनाभिस्वस्तां सेव्यो युगातीतो युगात्मकः ॥८७ ॥ इंसो इंसी इंसवपुहंसरूपी कृपामयः । "गमको हरवपुर्डरभावनतत्परः ॥८८॥ वाञ्छाकल्पद्रुमः .

·नारदपवरात्र।
२९६
धर्मरागो यमवपुस्त्रिपुरान्तकविग्रहः।
युधिष्ठिरप्रियो राज्यदाता राजेन्द्रविग्रहः ॥८६॥
इन्द्रयहरो गोवईनधारी गिरां पतिः।
यज्ञभुग्यचकारी च हितकारी हितान्तकः ॥१०॥
अरवन्यो विश्वध्रुगश्वहारी हयास्यकः ।
हयग्रीवः स्मितमुखो गोपीकान्तोऽरुणध्वजः ॥ ६१॥
निरस्तसाम्यातिशयः सर्वात्मा सर्वखण्डनः ।
गोपीप्रीतिकरो गोपीमनोहारी इरिहरिः ॥ १२ ॥
लक्ष्मणो भरतो रामः शत्रुघ्नो नीलरूपकः।
हनुमचानदाता च जानकीवल्लभो गिरिः ॥४३॥
गिरिरूपी गिरिमखो गिरियन्नप्रवर्तकः ।
गिरेरगाधरो गोपगोपीगोतापनाशनः ॥ १४ ॥
भवाब्धिपोतः शुभकृच्छुभभुक् शुभवर्धनः ।
वरारोही हरिमुखो मण्डूकगतिलालसः ॥६५॥
नेत्रवद्धकियो गोपवालको वालको गुणः ।
गुणार्णवप्रियो भूतनाथो भूतात्मकय सः ॥ ६ ॥
दन्जायदाता च यजूपां पतिरप्पतिः ।
गीर्वाणवन्द्यो गीर्वाणगतिरिटीगुरुगतिः ॥ ७ ॥
चतुर्मुखस्नुतिमुखो ब्रह्मनारदसेवितः ।
उमाकान्तधियाऽराध्यो गगनागुणसोमकः ॥१८॥
सीमान्तमागों गणिकागपमण्डजसेवितः।
गोपीकपद्ममधुपो गोपीनगडलेश्वरः ॥ ८ ॥

·२.७
8 रात्र अयमोऽध्यायः॥
गोप्यालिङ्गनकोपी हृदयानन्दकारकः ।
मयूरपुच्छशिखरः कङ्कणाङ्गदभूषणः ॥ १० ॥
स्वर्ण चम्यकसन्दोलः स्वर्णनूपुरभूषणः ।
खर्णताटङ्ककर्णश्च स्वर्णचम्यकभूषितः ॥ १०१॥ .
चूड़ाग्रार्पितरत्नेन्द्रसारः स्वाम्बरच्छदः ।
श्राजानुबाहुः सुमुखो जगज्जननतत्परः ॥ १०२ ॥
बालक्रीडाऽतिचपलो भाण्डीरवननन्दनः ।
महाशालः श्रुतिमखो गङ्गाचरणसेवनः ॥ १०३ ॥
गगाम्बुपादः करजाकरतोयाजलेश्वरः ।
गण्डकीतीरसम्भूतो गण्डकीजलमर्दनः ॥ १०४ ।।
भालग्रामः शालरूपी शशिभूपणभूषणः ।
शशिपादः शशिनखो वराहों युवतीप्रियः ॥ १०५ ॥
प्रेमपदः प्रेमलभ्यो भयातीतो भवप्रदः ।
अनन्तशायी शवकृच्छयनो योगिनीश्वरः ॥ १०६ ॥
पूतनाशकुनिमाणहारको भवपालकः ।
सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीमान् लक्ष्मणाग्रजः ॥१०७॥
सर्वान्तकृत् सर्वगुयः सर्वातीतोऽसुरान्तकः ।
प्रातराशनसम्पूर्णों धरणीरेणुगुण्ठितः ॥ १०८ ॥
इज्यो महेज्यः सबैज्यं इज्यरुपीज्यभोजनः ।
ब्रह्मार्पणपरो नित्यं ब्रह्माग्निप्रीतिलालसः ॥ १०८ ॥
मदनो मदनाराथ्यो मनोमधनरूपकः ।
नीलाञ्चिताकुञ्चितको वालबन्दविभूपितः ॥११॥

·२tt नारदपचरा : स्तोकक्रीडापरो नित्यं स्तोकभोजनतत्परः । ललिताविशखाश्यामलतावन्दितपादकः ॥ १११ ॥ श्रीमतीप्रियकारी च श्रीमत्या पादपूजितः । श्रीसंसेवितपादोजो वेणुवाद्यविशारदः ॥ ११२ ॥ शृङ्गवेचकरो नित्यं शृङ्गवाद्यप्रियः सदा । बलरामानुजः श्रीमान् गजेन्द्रस्तुतंपादकः ॥ ११३ ॥ हलायुधः पीतवासा नीलाम्बरपरिछदः । गजेन्द्रवक्को हेरम्बी ललनाकुलपालका ॥ ११४॥ रासक्रीडाविनोदच गोपीनयनहारकः । वलप्रदी वीतभयो भक्तातिपरिनाशनः ॥ ११५ ॥ भक्त प्रिनो भक्तिदाता दामोदर *इभस्यतिः । इन्द्रदर्पहरोऽनन्तो नित्यानन्दश्चिदात्मकः ॥ ११६ ॥ चैतन्यरूपश्चैतन्यश्चेतनागुणवर्जितः। अद्वैताचारनिपुनोऽदैतः परमनायकः ॥ ११७ ॥ शिवभक्तिमदो भत्तो भक्तानामन्तराशयः । विदत्तमो दुर्गतिहा पुण्यात्मा पुण्यपालकः ॥ ११८५ . ज्येष्ठः श्रेष्ठः कनिष्ठश्च निष्ठोऽतिष्ठ उमापतिः। सुरेन्द्रवन्धचरणो गोचहा गाववर्जितः ॥ ११ ॥ नारायणप्रिया नारशायी नारदमेवितः । गोपालवालससेव्यः सदानिर्मलमानसः ॥ १२० ॥ इस्पतिरिति

·BIBLIOTHECA INDICA;
COLLECTION OF ORIENTAL WORKS •
PUBLISEED UNDER THE SUPERINTENDENCE OP TEN,
ASIATIC SOCIETY OF BENGAL.
NEW Sgiusti
TULE NÁRADA PANCHA RÁTYRĄ.
* EDITCB
BT
Rer. K. J BANERJEA.
Fasciculus-Ev.
-CALCUTTA
WISTED AT Bishop's COLLEGE PRESS,
1865..

·SANSKRIT VORKS PUBLISIIED, A IA TIK YEV SRBIES t .. l'ha \al.csbika Sutres with Commentaries, by Paldita Jaya Darajada Turkapanchanana. Complete in five lasc No 4, 5, 6, 8 aad 10 7 he audliga Sutras vitk Suapaeswwa's Commentary Edited by Dr J h Vallautyne, L LD complete se one Fasciculus A. It Mo Kauzkítakt Vralımana bparishad Wala Sankaranaquas commentary. Flited with a traaslation by e Biconsell, 31 A, comleto in two Fasccull Vos 19 aud 30 l'ho hasjadarsa of Sri Dani D, 2d ted srith a com nentary by Papulita frem chandra Terkalagita Nos,"30_, 33, 38, 39, and 41 tranılauon of the Surga Studlants and Siddhanta Stromaus, by Pandita Lapu Dera Satt under the superintendence of Arcbieacon I'rati lon ! 13 and 23 The Bribar 3anlita of Vareha Vibira edited by Un I hern 51, 63, 64, 72 and 73 Mia Vása Dasana of tiotama nith the comment y OC Stay Ayana Editeu Isy Papdita Jayantriyaod Lerkajunchinana Son 36 67 an 1 70 "The Wdrada Pancludira. Edited by Rev h I Banerjea fomplete in Your 1 Asc. \os. 17, 35 36 and 75 so a SA\Shit withs is TROGRLSS • Daia Rupt with the exposilica of Dhaneka Belitad lyk El 11 C L.,1215 1 11. Sos 12 and as ma lain team had with antithas einige Alary ed id by H 15 ve Abast til ve Sini+2 16e wasdaraja ya af Sustaidon kuted by tan lita Sabolt dra Lotu: Indbeaufu.. by li huniisi ul hataly Ds llai intyne tac hot clair Dardana w lh the kiasentaty wl bara "näin a win * Plebis (2.12.yal Fans , ' * 13. Sr. w st +1-114 vith the tu. I La Siesta korda, kada Ilhas Salyan Videkrasan u. 11,1 11,

·BIBLIOTHECA INDICA;
COLLECTION OR OKICNTAL WORKS
POBLISEED UNDER THE SUPERISTENDEACE OP TIE
2
ASIATIC SOCIEY OF BENGAL
TIE NÁRADA: PANCHA RATRA
* THE ORIGINALS AN SCALE
EDITED
BY REV KM BANERJEA,
COLLZC5
SECOND PIONILOX OY 1980
XEMBLE DY TE BORED OF SRAMITB2 FORT WILLIAN
HONORARY KW. 02 963 ZOTAL ASIATIC SOCIETY LOXDOX
श्रीनारद पञ्चरा
galcutta:
BISHOPS COLLEGE PRCSS
1865

·INTRODUCTION TO THS Narada Pancha Batra. The Narada pancha rátra is one of the oldest, if not the very first, specimen of Vaishnava literature in Sans crit. The only work wbich can contest the palm of seniority with it is the Bliagavata Purina, commonly known by the name of the Sri Bhágai ata Without stopping to decide this contest, we may safely declare that each has in its own way done much to recommend the Vaishnava doctrine to the Brahmins and give a turn, till then unknown, to the worship of Vishnu as the supreme ruler of the universe Vishnu is a name not unknown to the Vedas His divinity is recognized in those ancient writings and he is even styled a great god But he was not considered supreme The word par ama stands in some places as bis predicate, but, as shown by Professor Mrs DCuller, not in the sense of supreme अग्नि वैदेवानामवमो विष्णु परमस्तदन्तरेण सर्वा अन्या देवता । Agni is the first among the gods, Vishnu the last, between them stand the other divinities The last, lowever, became in process of tune, not the least in the devotional concoptions of the Hindus Thrco of the gods bad fomo a remote period been selected as ·4 INTRODUCTION TO THE leading divinities They represented the three gunas, or principles, pluch Hindu philosophers had at an early period hypothesized in order to explain the various phe nomenn of the universe The first of the three selected gods, Brahma, had the principle of Rajas, or pission, al lotted to him His peculiar office was that of creation and required the exercise of effort, corresponding to the active principle of Rajas The second, Vishnu, was the preser ver of the universe, and had the conservative principle of Sattwa as his distinguishing attribute the third, or Siva, was the destroyer, and fitly represented the principlo of darkness, or tamas Of the three select divinities, the first, however, had never become an object of especial adoration, having been guilty of an incestuous attempt on liis own daughter The incident is thus accounted for in the work now pro sented to the public " Ilearing his fathers (Brahmus) words the luni Nárada became angry He immediately cursed his father saying, Thou shalt bo unadored in the world Thou shalt hapo nð votaries Thou shalt be a proy to unlıwful lusts' Bralııná being thaus incapacitated for receiving worship, the other tiro, Vishnu and Siva, lase shared among them solvcs the adoration of tho Lindus It would pacar froin certain legends recorded in the Itiliscs and Purinas that Sua was the god of the aborigmal inhabitants IIc was worslupped by Darty 24 and Rikshases who are represented 19 mortal enemics of the Xogar, or Brahmins and all their institutions It is not band that the Bralımns boru ant liostility to Sisa, but their cncmc, thio Daityas, whom I tiho to lizi. Den the aison,incs of thio country, were dreidduly opposed to tlc of thic country ·AIR IDA PICII RURA norslup of Vishnu, held in reverence by the Brahmins Kansa, Hirinya Kasipu, Rivana, and other enemies of the Aryas were devout worsluppers of Siva, but hostile to Vishnu And the description given of Siva as the Lord of the mountains the captain of goblins and spirits infesting woods and cemeteries, inclines us to the opinion that he was the god of the original inhabitants whom the Aryan invasion Lad duven to inaccessible forests and mountain cliffs We find it expressly said in the Vasistha smriti, cited by Prof Mas Muller, that Vishnu was the god of the Brabwins-Soma, Surya and others those of Kshetriyas and Vusyas--while Rudra or Siva was the god of the Sudras and others नारायण पर ब्रह्म ब्राह्मणाना हि दैवत । सोम सूर्यादयो देवा क्षत्रियाणा विशामपि ॥ शूद्रादीना तु रुद्राद्या अर्चनीया प्रयत्नत ॥ Vishnu is represented as a god of civilization He did not like Siva soil his person with dust and ashes, he did not tal e vulgar delight in carrying about and ex}ı biting human bones and skulls he did not indulge in drinking solutions of intoxicating and deleterious drugs, he did not dance franticly at the head of impure goblins, bedecking luimself with snakes and other emblems of savage life Vislinu on the contray clad himself in decent apparel and was the patron of the fine arts He was dis tinguished by z suavity of manners which betokened an improved state of society His conversation wis polite His very vices were those of polished life Such is his churcter in Sastrus of an age post Vedic indeed but preceding the still later times of the Nárada Pancha rátra and the Sri Bhagart?

·6 INTRODUOTION TO THE The subsequent elevation of Vishņu as supreme among gods was at the same time both a cause and an effect of the work now published. The work was itself called into existence by the craving felt by the Brahmins for some specific object of devotion, and it contributed largely in its turn to swell the number of Vishņu's votaries among the Brahmins, whom the prevalence of Buddhism had taught a lesson not to be despised. The age of the Nárada-pancha-rátra, produced a great change in the opinions of the Brahmins with reference to the worship of Vishnu. He was then held up as the supreme divinity in the form of Krisbņa. The worship of that divinity was considered sufficient in itself for the attainment of eternal felicity. It required no complement, and it admitted no supplement. This was a doctrine unknown to foriner aves A voice from heaven revealed it to Nárada : पाराधितो यदि हरिस्तपसा ततः किं नाराधितो यदि हरिस्तपसा ततः किं । अन्तर्वहि यदि इरिस्तपसा ततः किं नान्तेर्वधि यदि हरिस्तपसा ततः किं ।। विरम विरम यदान किं तपस्यासु वत्स ब्रज व्रज दिज थोघं शहर ज्ञानसिन्धुं । लभ लभ इरिभक्तिं वैष्णवोकां सुपकां Hafartsfagarasitarity. "Jf Hari (that is to say Krishņa) is propitiated what is the use of austeritics? If Hari is not propitiated what is the uso of austeritics? If Hari is within and without, what is the uso of austeritics? If Hari is not within and without, what is tho uso of austeritics ? Desist, dcsist, O Brahmin,--what has thou child to do sith austere ·YARADA PATCHA RATRA devotions? Haste, haste, thou Brahmin to Sanhart the ocean of knowledge Obtam perfect faith 10 Hari, as set forth by Vaishnavı the sime which divides and cuts asunder the chains of the world It is remarhable that Sankara, or Siva, should be im pressed to inculcate the supremacy of his rival Vishnu, or Krishna, and thereby sign, seal, ind sanction his own de gradation The Brahmins knew that there could not be a more effectunl method of enforcing the claims of their favourite god, than by the confession of the very divinity under whose banner their old enemies, the Rakshas and Daity zs, bad marshalled their poners against Vislınu and the rites and ceremonies of the Vedas The Brahminical stratagem has completely succeeded This assignment of divine supremacy to the principal incarnate forms of Vishnu has been respected all over India—and Siva bas over since remained a sort of pensioned divinity, in full enjoyment of his former titles, acknowledged and worship ped by the Brahmins themselves, but unable to direct or stimulate the sanctimonious devotion of aspirants after transcendental excellencies The Mahabharata relates a curious fact about the same Nárada, here represented as receiving a voice from heaven The divine sige had seen from the top of Mount Meru the Sweta dwipa,* or white continent, on the north side of the ocean of milk Náradı repaired to that fair land, and obtained a vision of Vishnu such as tras nerer vouch safed elsewhere-or to any but clántins, or forshippers of one exclusive God, which the inhabitants of that wbita land were, and wbich was ? peculiar characteristic of Nárada inmself Valuabharat. YIL sections 337 311 ·9 YARADA PAXCIA RATRA. would not allow the rght of religious exercises to the Súdras, whose caste-duty was servility to the higher orders. The Vaishnvas, however, not only received them as brethren in the faith, but promoted them also to the dignity of spiritual guides and tutors, when any were found worthy of such dignity by reason of learning and zeal. That such spiritual enfranchisement of S'údras was a great innovation on the old system, will appear from a fact related in the Rámáyana. I give it in my own words from another work, - After Náma had returned home from his expedition to Lábha, and commenced a happy and prosperous reign in Ouilh, a Brahmin came to his door, bitterly complaining of the untimely death of a child, only five years old, and attributing the tragical esent to some curse under which the Lingdum lay, owing to the king's want of watchfulness, Rana, listened to the Brahmin's anyectares truth self reproach, and could not, with such a bumiliating fact before him, gainsay the Brahman's conclusion Adrsed by ministers and Rishıs, he proceedel, stord in hand, to search out the unknown cause of the national sin. By the side of a tank he discoi erel a man absorbed in deep and austere devotion Challenged by the Ling, the devoteo gave his name (Sanabuca), and confessed his race (S'údra) For a servile man to seek admission to the society of gods by such religious exercises, was an inquity, which sufficiently accounted for the national calamity with one stroke of his sword, the king severed the S'tdra's head from his body Indra an3 the other gods fell into ecstacies of delight at the promptness with which the son of Dasaratha exterminated such a crying eril, and immediately sent down a perfuned shower of celestial flowers, acknowledging at the same time that the stop, so effectually put to the aspiring Sudra's attempt to obtain a Inngon was a service done to themselves. And Rámna was then ----nd funny hiq nonk, 5 It is for the reader to judge for himself wuemer we South Indians when they introduced such innovations in doctrine and practice had received no suggestion from their Christian neighbours on the Coromandel and Malabar coasts ·, 8 रात्रे अरमोऽध्यायः २६९ मनुमन्त्री मन्त्रपतिर्धाता धामविवर्जितः । धराप्रदो धतिगणो योमीन्द्रः कल्पपादपः ॥ १२१ ॥ - अचिन्त्यातिशयानन्दरूपी पाण्डवपूजितः । - शिशुपालप्राणहारी दन्तवक्रनिसूदनः ॥ १२२ ॥ अनादिरादिपुरुषो गोत्री गाबविवर्जितः सोपत्तारकोदुर्गो दुष्टदैत्यकुलान्तकः ॥ १२३ ॥ निरन्तरःशुचिमुखो निकुम्भकुलदीपनः। भानुहनूईनुःस्थाणुः कृशानुः कृतनुर्धनुः ॥ १२४ ॥ जनुर्जन्मादिरहितो जातिगोचविवर्जितः। दावानलनिहन्ता च दनुजारिर्वकापहा । १२५ ॥ प्रहादभक्तो भक्तष्टदाता दानवगोवहा । सुरभिर्दुग्धपो दुग्धहारी शौरिः शुचां हरिः ॥ १२६ ॥ यथेष्टदोऽतिसुलभः सर्वनः सर्वतोमुखः । दैत्यारिः कैटभारिश्च कंसारिः सर्वतापनः ॥ १२७ ॥ विभुजः षड्भुजो च्यन्त जो मातलिसारथिः। . शेषः शेषाधिनाथश्च शेषी शेपान्तविग्रहः ॥ १२८॥ केतुर्धरित्रीचारिचश्चतुर्तिश्चतर्गतिः। चतुर्दा चतुरात्मा च चतुर्वर्गप्रदायकः ॥ १२६ ॥ कन्दर्पदर्पहारी च नित्यः सर्वाङ्गसुन्दरः । शचीपतिपतिर्नता दाता मोक्षगुरुईिजः ॥ १३ ॥ 5 परिस्फुटमेतदुत्तरार्ध । २ग

·२९०
नारदपश्चरा
हृतस्वनाथोऽनाथस्य नाथः श्रीगरुडासनः ।
श्रीधरः श्रीकरः श्रेय:पतिर्गतिरपां पतिः ॥ १३१ ॥
अशेषवन्यो गीतात्मा गीतागानपरायणः ।
गायत्रीधामशुभदो वेलामादपरायणः ॥ १३२ ॥
धनाधिपः कुलपतिर्वसुदेवात्मजोऽरिहा।
अजैकपात् सहस्राक्षा नित्यात्मा नित्यविग्रहः ॥ १३३ ॥
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरजोऽनिर्गिरिनायकः।
गोनायकः शोकहन्ता कामारिः कामदीपनः ॥१३४॥
विजितात्मा विधेयात्मा सोमात्मा सोमविग्रहः ।
ग्रहरूपी ग्रहाध्यक्षा ग्रहमनकारकः ॥ १३५ ॥
वखानसः पुण्यजनो जगदादिर्जगत्पतिः ।
नीलेन्दीवरभो नीलवपुः कामागन्नाशनः ॥ १३६ ॥
कामवीजान्वितः स्थूलः क्तशः कृशतनुर्निजः।
नैगमेयोऽग्निपुषश्च पाण्मातुर उमापतिः ॥ १३७ ।।
मण्डक्वेशाध्यक्षश्च तथा नकुलनाशनः ।
सिंहा हरीन्द्रः केशीन्द्रहन्ता तापनिवारणः ॥ १३८॥
गिरीन्द्रजापादसेव्यः सदा निर्मलमानसः ।
सदाशिवप्रियो देवः शिवः सर्व उमापतिः ॥ १३८ ।
शिवभक्तो गिरामादिः शिवाराध्यो जगद्गुरुः।
शिवप्रियो नीलकण्ठः शितिकण्ठ जपापतिः ॥ १४॥
प्रद्युमपुत्रो निशठः शठः शठधनापहा ।
धूपप्रियो धूपदाता गुगात्वगुरुधूपितः ॥ १४१॥

·रात्र अथमोऽध्यायः
२१
नीलाम्बरः पीतवासा रतवेतपरिच्छदः ।
निशपतिर्दिवानाथो देवब्राह्मणपालकः ॥ १४२ ॥
, उमाप्रियो योगिमनोहारी हारविभूपितः।
खगेन्द्रवन्धपादाजः सेवातपपरामुखः ॥ १४३ ॥
परार्थदोऽयरपतिः परात्परतरो गुरुः ।
सेवामियो निर्गुणश्च सगुणः थुतिसुन्दरः॥१४४ ॥
देवाधिदेवो देवेशो देवपुज्यो दिवापतिः।
दिवः पतिहड्भानः सेवितेप्सितदायकः ॥ १४५ ॥
गोतमाश्रमवासी च गोतमश्रीनियेवितः ।
रक्ताम्बरधरो दिव्यो देवीपादाजपूजितः ॥ १४६ ॥
सेवितार्थप्रदाता च सेवासव्यगिरीन्द्रजः ।
धातर्मनोविहारी च विधाता धातुरुत्तमः ॥ १४७ ॥
अज्ञानहन्ता ज्ञानेन्द्रवन्यो वन्द्यधनाधिपः ।
अपां पतिजलनिधिर्धरापतिरशेषकः ॥ १४८॥
देवेन्द्रवन्धो लोकात्मा त्रिलोकामा त्रिलोकपात् ।
गोपालदायको गन्धपदो गुह्यकसेवितः ॥ १४६ ॥
निर्गुणः पुरुपातीतः प्रकृतेः पर उज्ज्वलः ।
कार्तिकयोऽमताही नागारि गहारकः ॥ १५ ॥
नागेन्द्रशायी धरणीयतिरादित्यरूपकः ।
यशस्वी विगताशी च कुरुक्षेत्राधिपः शशी ॥ १५१ ॥
शशकारिःशुभाचारो गीर्वाणगणसेवितः।
गतिमदो नरसखशीतलात्मा यश:पतिः ॥ १५२ ॥

·२२
नारदपश्चरा
विजितारिर्गणाध्यक्षो योगात्मा योगपालकः ।
देवेन्द्रसेव्यो देवेन्द्रपापहारी यशोधनः ॥ १५३ ॥
अकिञ्चनधनः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक् ।
महाप्रलयकारी च शचीसुतजयप्रदः ॥ १५४ ॥
जनेश्वरः सर्वविधिरूपी ब्राह्मणपालकः ।
सिंहासननिवासी च चेतनारहितः शिवः ॥ १५५॥
शिवप्रदो दक्षयजहन्ता भृगुनिवारकः ।
वीरभद्रभयावतः कालः परमनिव्रणः ॥ १५६ ॥
उदूखलनिवडश्च शोकात्मा शोकनाशनः ।
आत्मयोनिः स्वयंजातो वैखानःपापहारकः॥१५७॥
कीर्तिप्रदः कीर्तिदाता गजेन्द्रभुजपूजितः।
सर्वान्तरात्मा सर्वात्मा मोक्षरूपी निरायुधः ॥ १५८ ॥
उद्दवज्ञानदाता च यमलार्जुनभञ्जनः ।
इत्येतत् कथितं देवि सहस्खं नाम चोत्तमं ॥ १५६ ॥
आदिदेवस्य वै विष्णोलिकत्वमुपेयुषः ।
यः पठेत् पाठयेद्दापि शृणुयात् श्रावयीत वा ॥ १६ ॥
किम्फलं लभते देवि वक्तुं नास्ति मम प्रिये ।
शक्तिर्गोपालनाम्नश्च सहस्रस्य महेश्वरि ॥ १६१ ॥
ब्रह्महत्यादिकानीह पापानि च महान्ति च ।
विलयं यान्ति देवेशि गोपालस्य प्रसादतः ॥ १६२।।
बादश्यां पौर्णमास्यां वा सप्तम्यां रविवासरे ।
पक्षद्वये च सम्प्राप्य हरिवासरमेव च ॥१६३ ॥

·रात्र अहमोऽध्यायः। २९३ यः पठेच्छृणुयादापि न जनुतस्य विद्यते । सत्यं सत्यं महेशानि सत्यं सत्यं न संशयः ॥४१६४ ॥ एकादश्यां शुचिर्भूत्वा सेव्या भनिहरः शुभा। श्रुत्वा नामसहस्राणि नरो मुच्येत पातकात् ॥ १६५ ॥ न शठाय प्रदातव्यं न धर्मध्वजिने पुनः। निन्दकाय च विप्राणां देवानां वैष्णवस्य च ॥ १६६ ॥ गुरुभक्तिविहीनाय शिव परताय च। राधादुर्गाभेदमती सत्यं सत्यं न संशयः । १६७ ॥ यदि निन्देन्महेशानि गुरुहा स भवेद्भुवं । वैष्णवेषु च शान्तेषु नित्यं वैराग्यरागियु ॥१६॥ ब्राह्मणाय विशुद्धाय सन्ध्यानरताय च। अद्वैताचारनिरते शिवभक्तिरताय च ॥ १६ ॥ गुरुवाक्यरतायैव नित्यं देयं महेश्वरि । गोपितं सर्व्वतन्त्रेषु तव स्नेहात् प्रकीर्तितं ॥ १७ ॥ नातःपरतरं स्तोत्रं नातःपरतरो मनः । नातःपरतरो देवो युगेष्वपि चतुर्वपि ॥ १७१ ॥ हरिभक्तःपरा नास्ति मोक्षश्रेणी नगेन्द्रजे। वैष्णवेभ्यः परं नास्ति प्राणेभ्योऽपि प्रिया मम ॥ १७२ ॥ वैष्णवेषु च सो मे सदा भवतु सुन्दरि । यस्य वंशे क्वचिदेवात् वैष्णवो रागवर्जितः ॥ १७३ ॥ भवेत्तदंशके ये यै पूर्वे स्युः पितरस्तथा। भवन्ति निर्मला हि यान्ति निर्वाणतां हरेः॥१७४॥ J . ..

·२९४
नारदपश्चरात्र।
बहुना किमिहोतेन वैष्णवानान्तु दर्शनात् ।
निर्मलाः पापरहिताः पापिनः स्युन संशयः ॥ १७५ ।
कलौ बालेश्वरो देवः कली गङ्गव केवला।
कलौ नास्येव नास्येव नास्येव गतिरन्यथा ॥ १७६ ॥
इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे चतुर्थरात्रे गोपालसहस्रनामस्तोत्र-
मएमोऽध्यायः॥८॥
-
नवमोऽध्यायः ॥
श्रीमहादेव उवाच ॥
परिभाषामथा वक्ष्ये उपचारविधौ हरेः।
द्रव्याणां यावती संख्या पात्राणां द्रव्यसंगतिः ॥१॥
हाटकं राजतं तानं मारकूटमृगादिना।
उपचारविधावेतत् द्रव्यमाहुर्मनीषिणः ॥२॥
अासने पञ्च पुष्पाणि स्वागते षट् चतुष्पलं ।
जलं श्यामाकदूर्वाजविष्णुक्रान्ताभिरीरितं ॥३॥
पाये चार्य जलं तावइन्धपुष्पाक्षतान्वितं ।
दूर्बास्तिलाक्षतञ्चैव कुशाग्रतसर्पपाः ॥४॥
जातीफलं लवङ्गत कक्कोलं तोयपटपलं
प्राकमाचमनं कांस्ये मधुपर्क घृतं मधु ॥ ५ ॥
दना सइ पलैकन्तु शुद्धं वारि तथाचमे।
परिमाणन्तु पश्चाशत् पलं वा शुइमम्भसः ॥ ६ ॥

·रात्र नवमोऽध्यायः । २०५ निर्मालेनोदकेनाथ सर्वच परिपूर्णता। सलिलं गहितं सब त्यजेत् पूजाविधौ हरेः ॥ ७॥ वितस्लिमाचादधिकं मूल । स्वर्णाद्याभरणान्येव मुकारत्नयुतानि च ॥८॥ , चन्दनागुरुकर्पूरपद्मगन्धपलावधि । नानाविधानि पुष्पाणि पश्चाशदधिकानि च ॥ ६ ॥ कांस्यादिनिर्मिते पाचे धूपगुग्गलकर्मभाक् । यावगथ्यं भवेत् पुंसस्तावद्दद्याज्जनाईने ॥ १० ॥ नैवेद्य यत्तु भन्यच तदादिकचतर्विधं । कर्पूरादिघृतात्तिः सा च कापासनिर्मिता ॥ ११ ॥ सप्ताहत्त्या सुसंजप्तो दीपः स्याचबरगुलः । शिलापिष्टं वन्दनायां सप्तधा वर्णयेन्नरः ॥ १२ ॥ कार्या तासादिपाचे तत् प्रीतये इरिमेधसः । दूीक्षतप्रमाणन्तु विज्ञेयन्तु शताधिकं ॥ १३ ॥ तत्वतोऽयं विधिः मोको विभवे सति सर्वदा । एषामभावे सर्वेषां यथा शक्त्याभिपूजयेत् ॥ सर्वभोगान्वितो भूत्वा ब्रजेदन्ते हरेः पुरं ॥ १४ ॥ इति श्रीनारदम थरात्रे भतुर्थराने पूजाविधाम नवमोऽध्याय 141 'सर्वमेव पारः प्रमादपरम्पयापतिता परन्तु मूसमध्यग्य पकमिति भवितुमति।

·२९६ दशमोऽध्यायः श्रीमहादेव उवाच ॥ यस्य दर्शनमिच्छन्ति देवा ब्रह्महरादयः । कृपया देवदेवेश मदग्रे सन्त्रिधीभव ॥१॥ तस्य ते परमेशान स्वागतं स्वागतं प्रभो। कृतार्थोऽनुगृहीतोऽस्मि सफलं जीवितं मम ॥ २ ॥ यदागतोऽसि देवेश चिदानन्दमयाव्यय। अचानाहा प्रमादादा वैकल्यात् साधनस्य च ॥ यद्यपूर्ण भवेत् कृत्यं तथाप्यभिमुखो भव ॥ ३ ॥ रत्यावाहनं । यशक्तिलेशसम्पर्कात् परमानन्दसम्भव । तस्मै ते परमेशाय याद्यं शुद्धाय कल्पये ॥ ४ ॥ इति पाये। देवानामपि देवाय देवानां देवतात्मने। आचामं कल्पयामीश चात्मनां शुविहेतवे । ५ ॥ श्त्याचमनीयं । तापत्रयहरं दिव्यं परमानन्दसम्भवं । तापत्रयविमोक्षाय तवाय कल्पयाम्यहं ॥ ६ ॥ स्त्यध्य ।

·२९७ १ रात्रे दशमोऽध्याय.. सर्वकल्मषहीनाय परिपूर्णसुखात्मने। मधुपर्कमिदं देव कल्पयामि प्रसीद मे ॥ ७ ॥ ' इति मधुपर्कः। उच्छिष्टोऽप्यशुचिर्वापि यस्य स्मरणमात्रतः । शुद्दिमाप्नोति तस्मै ते पुनराचमनीयकं ॥ ८॥ इति पुनराचमनीयं परमानन्दवोधाय निममनिजमूर्तये । साङ्गोपाङ्गमिदं वानं कल्पयाम्यहमीश ते॥ इति सानीय। मायाचित्रपटाच्छन्ननिजगुयोरतेजसे। निरावरणविज्ञाय वासस्ते कल्पयाम्यहं ॥ १० ॥ अति वस्त्र - यमाश्रित्य महामाया जगसंमोहनी सदा । तस्मै ते परमेशाय कल्पयाम्युत्तरीयकं ॥ ११ ॥ इत्युत्तरीय। यस्य शक्तित्रयेणेदं सम्प्रोतमखिलं जगत् । यज्ञसूत्राय तस्मै ते यज्ञसूत्र प्रकल्पये ॥ १२ ॥ इति यज्ञोपवीत। 'स्वभावसुन्दराङ्गाय नानाशक्त्याश्रयाय ते । भूपणानि विचित्राणि कल्पयामि सुरार्चित ॥ १३ ॥ इति भूषयानि ।

·२९
नारदपवरात्र
समस्तदेवदेवेश सर्वप्तिकरं परं।"
अखण्डानन्दसम्पूर्ण गृहाण जलमुत्तमं ॥ १४ ॥
परमानन्दसौरम्यपरिपूर्णदिगन्तरं ।
गृहाण परमं गन्धं कृपया परमेश्वर ॥ १५ ॥
इति गन्ध ।
.
तरीयवनसम्भूत नानागुणमनोहरं।
सुमन्दसौरभं पुष्पं गृह्यतामिदमुत्तमं ॥ १६ ॥
रति पुष्प .
वनस्पतिरसी दिव्यो गन्यायः सुमनोहरः ।
आप्रेयः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिग्टह्यतां ॥ १७ ॥
इति धूप ।
सुप्रकाशो महादीपः सर्वतस्तिमिरापहः ।
सवाह्याभ्यन्तरं ज्योतिद्दीपोऽयं प्रतिगृह्यतां ॥ १८ ॥
रति दीपन
सत्पात्रसिई सुभगं विविधानेकभक्षण ।
निवेदयामि देवेश सानुगाय गृहाण तत् ॥ १६ ॥
নি নবব।
ततो गत 'समस्तदेवदेवेश रव्यादिना ।
पूजा च पञ्चधा प्रोका तासां भेदान् शृखुष्व मे ।
अभिगमनमुपादानं योगः स्वाध्याय एव च ।
ज्या पक्षाप्रकारार्धा क्रमेण कथयामि ते ॥२०॥

·४ रात्र एकादशोऽध्यायः
२
• ततोऽभिगमनं नाम देवतास्थानमार्जनं।
उपल्लेपननिर्माल्यदूरीकरणमेव च ॥ २१ ॥
उपादानं नाम गन्धपुष्पादिचयनन्तथा।
योगो नाम स्वदेहस्य स्वात्मत्वेनैव भावना ॥ २२ ॥
स्वाध्यायो नाम मन्त्रार्थसन्धानपूर्वको जपः ।
सूक्तस्तोत्रादिपाठस्सु हरिसंकीर्तनन्तथा ॥ २३ ॥
तत्वादिशास्त्राद्यभ्यासः स्वाध्याय:परिकीर्तितः।
इज्या नाम स्वदेवस्य पूजनन्तु यथार्थतः ॥ २४ ॥
इति पञ्चप्रकारार्चा कथिता तव सुव्रते।
सार्ष्णिसामीप्यसालोक्यसायुज्यसारूप्यदा क्रमात् ॥ २५ ॥
इति श्रीनारदपञ्चरात्रे चतुर्थरात्रे पञ्चप्रकाराचाविधिशमोऽध्यायः ॥१०॥
एकादशोऽध्यायः॥
श्रीशिव उवाच।
॥
।
अथ द्दादशसंशुविष्णवानामिहोच्यते
गृहोपसर्पणश्चैव तथानुगमन हरेः॥१॥
भक्तिप्रदक्षिणश्चैव पादयोः शोधनं पुनः ।
पूजार्थं पत्रपुष्पाणां भक्तरवोत्तोलनं हरेः ॥ २ ॥
करयोःसर्बशुद्धीनामियं शुद्धिर्विशिष्यते ।
तम्बामकीर्तनश्चैव गुणानामपि कीर्तनं ॥ ३ ॥

·३०० नारदपञ्चरात्र भक्त्या श्रीकृष्णदेवस्य वचसः शुडिरिष्यते। तत्कथाश्रवणश्चैव तस्योत्सवनिरीक्षणं ॥ ४ ॥ श्रोत्रयोनत्रयोश्चैव शुद्धिः सम्यगिहोच्यते । पादोदकस्य निर्माल्यमालानामपि-धारणं ॥ ५ ॥ उच्यते शिरसः शुद्धिः प्रणतस्य हरेः पुनः । श्राघ्राणं गन्धपुष्यादेर्निर्माल्यस्य तपोधन ॥ ६ ॥ विशुद्धिः स्यादनन्तस्य प्राणस्यापि विधीयते । पत्रं पुष्पादिकं यच्च कृष्णपादयुगार्पितं ॥ ७॥ तदेकं पावनं लोके तद्धि सवं विशोधयेत् । ललाटे च गदा कार्या मूर्ध्नि चापं शरांस्तथा ॥८॥ नन्दकञ्चैव हुन्मध्ये शङ्ख चक्रं भुजद्दये । शङ्खचक्रान्वितो विप्रः श्मशाने म्रियते यदि ॥९॥ प्रयागे या गतिः प्रोक्ता सा गतिस्तस्य गोतम । यानैर्बा पादुकाभिळ यानं भगवतो गृहे ॥१०॥ देवोत्तवेष्वासवी च अप्रणामो मद्ग्रतः । उच्छिष्टे चैव वाऽशौचे भगवद्दन्दनादिकं ॥ ११॥ एकहस्तप्रणामंश्च तत्पुरस्तात् प्रदक्षिणं । पादप्रसारणश्चैव तथा पर्यवन्धनं ॥ १२॥ शयनं भक्षणश्चापि मिथ्याभापणमेव च । उच्चैर्भाषो मिथो वैरं रोदनानि च विग्रहः ॥ १३ ॥ निग्रहानुग्रहश्चैव स्त्रीषु च क्रूरभायणं ।। कम्बलावरणश्चैव परनिन्दा परस्तुतिः ॥१४॥ भ ·रात्र एकादशोऽध्यायः । ३०१ अलीलभाषणव अधोवायुविमोक्षणं । शक्तौ गौणोपचारश्च अनिवेदितभक्षणं ॥ १५॥ तत्तत्कालभवानाच फलादीनामनर्पणं । विनियुक्तावशिष्टस्य प्रदानं व्यञ्जनस्य च ॥१६॥ स्पष्टीकृत्वासनश्चैव परनिन्दा परस्तुतिः । गुरौ मौनं निजस्तोत्रं देवतानिन्दनन्तथा ॥ अपराधस्तथा विष्णोत्रिंशत् परिकीर्तिताः ॥ १७ ॥ सालग्रामशिलातोयं न पीत्वा यस्तु मस्तके । प्रक्षेपणं प्रकुर्चीत ब्रह्महा स निगद्यते ॥१८॥ विष्णोः पादोदकं पीतं कोटिजन्माषनाशनं । तदेवाष्टगुणं पापं भूमौ बिन्दुनिपातनात् ।। १६ ॥ धारणमन्वस्तु । अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशनं । विष्णोः पादोदकं पुण्यं शिरसा धारयाम्यहं ॥ २०१० हत्या हन्ति तदनिजापि तुलसी स्तेयच्च तोयं पदे। नैवेद्यं बहु अन्नपानजनितं गुर्बङ्गन्नासङ्गजं ॥ २१ ॥ श्रीशाधीनमतिःस्थितिईरिजनैतत्सङ्ग किलिपं। सालग्रामशिलार्चनस्य महिमा कोऽप्येष लोकोत्तरमा२२॥ केशवायवृत्यगीतं यःकरोति कलौ नरः। यदे पदेऽश्वमेधस्य फलमानोति नित्यशः ॥ २३ ॥ वाशिले।

·नारदपपरामा केशवाग्रे वृत्यगीतं न करोति हरेर्दिने । ' वह्निना किंन दग्धोऽसौ गतः किंन रसातलं । २४ नारदीये। स्मरणं र्कीत्तनं विष्णोःकलौ मन्त्रजपादिषु । दानन्तु प्रीतये तस्य नान्यथा गतिरिष्यते॥ २५ ॥ इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामतसारे चतुर्थरात्रे हादशमहिरका- दशोऽध्यायः समानचाय चतुर्थरानः । ११ ।

·५ राचं॥ प्रथमोन्थायः॥ : श्रीमहादेव उवाच। अथोच्यन्ते पुनर्मन्त्राः शृणुष्वैकमनाः प्रिये। येषां विज्ञानमात्रेण नरो भक्तत्वमाव्रजेत् ॥ १॥ येषां तन्त्रादिशास्त्राणां विचारो नैव हि कचित् । करोम्यशेषतो देवि भक्तिमुक्तिप्रदों नृणां ॥ २ ॥ उपदेशविधि वच्ये श्रीकृष्णस्य कलौ यथा । दद्यान्मन्त्रं गुरुः स्वच्छः शिष्यं भक्तिसमन्वितं ॥३॥ उपोष्यकदिनं पूर्व यहा भुक्त्वा हविष्यकं । स्नात्वा तु निर्मले तोये पूास्यः सुस्थमानसः ॥ ४ ॥ शिष्यञ्चोदमुखस्थञ्च हरेर्नाम्नस्तु घोडश । स श्राव्यैव ततो दद्यान्मन्त्र त्रैलोक्यमङ्गलं ॥५॥ ततो गुरुः स्वयं देवं सम्पूज्य विधिवद्धनेत्। वैष्णवोतविधानेन स्थण्डिले संस्कृतेऽपि च ॥६॥ ततस्तु दक्षिणा देया शिष्येण गुरवे यथा। सामर्थेन स्वशत्या त वित्तशायविवर्जितः ॥७॥ ..

·५ रात्रे प्रथमोऽध्याय अथोच्यन्ते महामन्त्राः कृष्णस्य बालरूपिणः । नाम्नः सहसं शतकं कवचञ्च सुरेश्वरि ॥ ८ ॥ श्रीकृष्णाय नमः। अष्टादशार्णो मारान्तो मनु. सतधनप्रदः । ऋष्याद्यष्टादशाणोक्तं माररूढस्वरैः क्रमात् । अङ्गान्यस्य मनोरङ्गदिक्पालास्त्रैः समर्चना ॥ ६ ॥ पाणौ पायसपङ्कमाहितरसं क्विन्मुदा दक्षिणे । सव्ये शारदचन्द्रमण्डलनिभं हैयङ्गवीनं दधत् ॥ १० ॥ कण्ठे कल्पितपुण्डरीकनखवद्दाम प्रदीप्तं वहन्। , देवो दिव्यदिगम्बरो दिशतु नः सौख्यं यशोदासुतः॥११॥ दिनशोऽभ्यर्य गोविन्द द्वात्रिंशलक्षमानतः । जया दशांशं जुहुयात् सिताबेन पयोन्धसा ॥ १२ ॥ पद्मस्थं देवमभ्यर्च्य तर्पयेत्तन्मुखाम्बुजे। क्षीरेण कदलीपबैर्दधा हैयङ्गवेन च ॥ १३ ॥ मुतार्थी तर्पयेद्देवं वत्सराल्लभते सुतं । यद्यदिच्छति तत्सर्व तर्पणादेव सियति ॥ १४ ॥ तारं हृद्भगवान् डन्तो नन्दपुत्रपदं तथा। नन्दान्ते वपुप हस्ताग्निमयोऽन्ते दशार्णकः ॥ १५ ॥ अष्टाविंशत्यक्षरोऽयं वेवात्रिंशदक्षरं। नन्दपुत्रपदं ऽन्तं श्यामलाङ्गपदन्तथा ॥ १६ ॥ 'सिवान पमोऽमोडिनुलासर' पाठः ।

·३०५
५ रा प्रथमोऽध्याय ।
तथा बालवपुः कृष्णो गोविन्दो दशवर्णकः ।
अनयोनारद ऋषिश्छन्दस्तूष्णीगनुष्ठभौ ॥ १७ ॥
पाचकारिणसंस्थैदिक्पालास्त्रैः प्रपृजन ।
दक्षिण रत्नचषकं वामे सौवर्णवेचक ॥ १८ ॥
करे दधानं देवीभ्यामाश्लिष्टं चिन्तयेद्धरि।
जपलक्षं मनुवरो पायसैरयत हुनेत् ॥ १६ ॥
एवं सिइमनुमन्त्री चैलोक्यैश्वर्यभाम्भवेत् ।
नारादिभगवान् न्तो रुक्मिणीबल्लभस्तथा ॥ २० ॥
शिरोऽन्तः षोडशार्णोऽयं रुक्मिणीबल्लभातयः ।
सर्वसाक्षात्पदो मन्त्रो नारदोऽस्य मुनिः स्मृतः ॥ २१ ॥
छन्दोऽनुष्टुब्देवता च रुक्मिणीबल्लभो हरिः ।
एकदृग्वेदमुनिग्वर्ण रस्याङ्गकल्पना ॥ २२ ॥
तापिञ्चच्छविरङ्कगां मियतमा स्वर्णप्रभामम्बुज-
प्रोद्यहामभुजां स्वबाहुलतयाऽऽश्लिष्यन् स चिन्तामया।
लिष्यन्तीं स्मयमानहस्तविलसत्सौवर्णवेत्रश्चिरं
पायाहः शणसूनपीतवसनो नानाविभूषो हरिः॥२३॥
ध्यात्वैवं किाणीनाथं जप्यालक्षमिमं मन ।
अयुतं जुहुयात् पररुणैर्मधुराततै. ॥२४॥
अर्चयेनित्यमङ्गैस्तं नारदाद्यैदिशोऽधिपः।
बजारपि धर्मार्थकाममोक्षाप्तये नरः ॥ २५ ॥
लीलादण्डधरो गोपीजनसंसतादो:पदं।
दण्डान्ले वालरूपति मेघश्यामपदन्ततः॥२६॥

·नारयश्वराचा
भगवन् विष्णुरित्युक्तो वद्धिजायान्तको मनुः ।
एकोनत्रिंशदन्तोऽस्य मुनि रद ईरितः ॥ २७ ॥
छन्दोऽनुष्टुब्देवता च लीलादण्डहरिर्मतः ।
मुन्यब्धिकरणाङ्गाब्धिवर्णरङ्गक्रिया मता ॥ २८॥
सम्मोहयबिजकरा मकरस्थलीला
दण्डेन गोपयुवतीः सुरसुन्दरीश्च ।
दिश्यान्निजप्रियतमासगदक्षहस्तो
देवः श्रियं निहतकस उरुक्रमो वः ॥ २६ ॥
ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षं अयुत सिततण्डुलैः ।
चिमध्वनहुनेदङ्ग दिक्पालास्त्रः समर्चयेत् ॥ ३० ॥
लीलादण्डहरि यो वै भजते नित्यमादरात् ।
स पूज्यते सर्वलोकस्तं भजेदिन्दिरा सदा॥ ३१ ॥
प्रयोदशवरयुतः शाी मोदः स केशवः।
तथा मां सयुगस्तारः शिवः सप्ताक्षरोऽपरः ॥ ३२ ॥
आचक्रावैरग कृप्तिर्नारदोऽस्य मुनिः स्मृतः ।
छन्द उष्णिग्देवता च गोवल्लभ उदाहृतः ॥ ३३ ॥
ध्येयोऽच्युतः स कपिलागणमध्यसस्थो
य आयन् दधि दक्षिणदोष्णि बेणु ।
पाश सयष्टि सपत्रपयोदनीलः
पीताम्बरोऽहिरिपुपिच्छकृतावतसः ॥ ३४ ॥
मनुं लक्ष जयेदेत हुनेत् सप्तसहसका।
गोधीरजदिक्पालमध्येऽयं गोमान्तिकं ॥ ३५॥

·५ रा प्रथमोग्यावा।
३०७
अष्टोत्तरसावं यः पयोभिर्दिनशो हुनेत् ।
पतङ्गगोगरायो दशाणनैव वा विधिः ॥ ३६ ।
स नरो वासुदेवो हन् डन्तञ्च भगवत्पदं ।
श्रीगोविन्दपद तहबादशाणोऽयमीरितः ॥ ३७ ॥
मनुर्नारदगायत्रीकृष्णादिरथाङ्गकं ।
एकाक्षिवेदभूताणैः समस्तैरपि कल्पयेत् ॥ ३८ ॥
बन्दे कल्पद्रुममूलाश्रितमणिमयसिंहासने सन्निविष्टं
नीलाभ पीतवस्त्रं करकमललमच्छङ्घबेणु मुरारिं।
गोभिः समसवाभिटतममरपतिप्रौढहलस्थकुम्भ-
प्रच्योतत्सौधधारामपितमभिनवाम्भोजपचाभनेध ॥३८॥
ध्यात्वैवमच्युतं जमा रविलक्ष हुनेत्ततः ।
दुग्यैादशसाहस्रं दिनशोऽमुं समर्चयेत् ॥ ४० ॥
गोष्ठे प्रतिष्ठितं वापि गेहे वा प्रतिमादिषु ।
समस्तपरिवारास्ताः पुनर्विष्णु पार्पदाः ॥ ४१ ॥
हाराग्रेऽवनिपीठेऽर्याः पचीन्द्रश्च तदग्रतः।
चण्डप्रचण्डौ माग्दोहविधातारौ च दक्षिणे ॥ ४२ ॥
जयः सविजयः पश्चाइलप्रवल उत्तरे।
ज. दारि श्रियं श्रेष्ठान्हायतान युग्मशोऽर्चयेत् ॥४३॥
पूज्यो वास्तुपमांस्तव तत्र हाःपीठमध्यतः ।
द्वारान्तयालयोरा गङ्गा च यमुना नदी । ४४ ॥
कोणेषु विघ्नं दुर्गाच बाणी क्षेषेशमर्चयेत् ।
अर्धयेहास्तुपुरुषं वेश्मामध्ये समाहितः ॥ ४५ ॥

·भारदपचरात्र। ४६, ३०८ तारं शार्ङ्गपद ङन्तं सपर्बम शरासनं ।। हूं फट् नम उक्काऽस्त्रमुद्रयाऽग्रे स्थितो हरेः । ४६ । पुष्पाक्षत क्षिपेदिक्षु समासीतासने ततः । विधेयमेतत्सर्वच स्थापिते तु विशेषतः ॥४७॥ आत्मार्चनान्त कृत्वाथ गुरुपति पुरोक्तवत् । श्रीगुरुं परमाद्यांश्च महास्मत्सर्बपूर्वकान् ॥ ४८॥ तत्पादुकान्नारदादीन् पूर्वसिद्दाननन्तर । ततो भगवनश्चेष्ट्वा विधनान् दक्षिणेऽर्चयेत् ॥ पूर्ववत् पीठमभ्यर्य श्रीगोविन्दमथार्चयेत् । सकिाणी सत्यभामाच पार्श्वयोरिन्द्रमग्रतः ॥ ५० ॥ पृष्ठतः सुरभिश्चेष्वा केशरेष्वङ्गदेवताः। अर्चा हृदादिवर्मान्त दिच्वस्त्र कोणकेषु च ॥ ५१ ॥ कालिन्दी रोहिणी नाम्नजित्याद्या. षटकशनयः । दलेषु पीठकोणेषु बह्ववाद्यर्थाथ किङ्किणी ॥ ५२ ॥ दामनि यष्टयो वेश्म पुर श्रीवत्सकौस्तुभौ। अग्रतो वनमालाच दिवष्टासु ततोऽर्चयेत् ॥ ५३ ॥ पाञ्चजन्यं गदाञ्चक वसुदेवश्च देवकी। नन्दगोप यशोदा सगोगोपालगोपिकाः ॥ ५४॥ इन्द्राद्या देवता सा विश्वासेनन्तथोत्तरे। कुमुदः कुमुदाक्षश्च पुण्डरीकोऽथ वामन ॥ ५५ ॥ शङ्खकहः सबनेचः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः । एककाल दिकाल वा पिकालं वेति गोष्ठिकां । ५६ ।

·५ रात्र प्रथमोऽध्यायः १ . श्रीगोविन्दं यजेन्नित्यं गोभ्यश्च यवसः प्रदं। दीर्घजीवी निरातङ्को धेनुधान्यधनादिभिः ॥ ५७ ॥ पुर्मिषैर्धनाचोऽन्ते प्रयाति परमा गति । जळदन्तयुतः शाी चक्री दक्षिणकर्णयुक् ॥ ५८॥ मां सनाथाय नत्यन्तो मूलमन्त्रोऽष्टवर्णकः । ऋषिब्रह्मास्य गायत्री छन्दः कृष्ण देवता ॥ वर्णयुग्मैः समस्तेन प्रोक्तं स्वादङ्गपश्चकं ॥ ५६ ॥ पञ्चवर्षमतिहप्तमङ्गने धावमानमतिचञ्चलेक्षणं । कितीणीबलयहारनूपूरै- रञ्जितं नमत गोपबालकं॥६०॥ ध्यात्वैवं प्रजपेष्टलक्षं तावत् सहस्सकं । जुहुयामरक्षोत्वसमिद्भिः पायसेन वा ॥ ६१॥ प्रासादस्थापितं कृष्णममुना नित्यमर्चयेत् । हारपूजादि पीठान्तं कुर्यात् पूर्वोक्तमार्गतः ॥१२॥ मध्येार्चयकरिं दिक्षु विदिच्चङ्गानि च क्रमात्। वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः ॥ ६३ ॥ रुक्मिणी सत्यभामा च लक्ष्यणा जाम्बवत्यपि । दिग्विदिच्वयेदेता इन्द्रवज्जादिकान् वहिः । ६४ ॥ योऽमुं मनुं जयेत्रित्य विधिनाभ्यर्चयन इरिं। सर्वसम्पदसुसम्पुर्यो नित्यं शुद्ध पदं ब्रजेत् ॥६५॥ तारोशनिमारान्ते श्रीकृष्णाय पदं वदेत् ।

·नारदपवरात्रा श्रीगोविन्दाय तस्योई श्रीगोपीजन इत्यपि ॥ ६६ ॥ बल्लभाय ततस्त्रिः श्रीःसिवगोपालको मनुः । माधवीमण्डपासीनो ग़रुडे नातिपालितौ॥ ७ ॥ दियक्रीडासु निरतौ रामकृष्णौ स्मरन् जपेत् । चकी वस्वक्षरयुतः स धेकार्णो मनुर्मतः ॥ ६८ ॥ कृष्णेति अक्षरः कामपूर्वस्त्रार्मः स एव तु । स एव चतरणः स्यान् डेन्तोऽन्यश्चतरक्षरः ॥ ६ ॥ रच्यते पञ्चवर्णः स्यात् कृष्णाय नम इत्यपि । कृष्णयिति स्मरबन्दमध्ये पञ्चाक्षरोऽपरः ॥ ७॥ गोपालायाग्निजायान्तः पडक्षर उदाहृतः । कृष्णाय वायुबीजाद्यो वह्निजायान्तकोऽपरः ॥ ७१ ॥ कृष्णाय स्मरबीजाद्यो वह्निजायान्तकोऽपरः । पऽक्षरः प्रागुदितः कृष्णगोविन्दको पुनः ॥ १२ ॥ श्रोशक्तिमारकृष्णाय मारः सप्ताक्षरोऽपरः । कृष्णगोविन्दकी डेऽन्तौ स्मराद्यौ वसुवर्णकः ॥ ७३, दधिभक्षण हुन्वहिजयाभिरपरीऽहकः । सुप्रसन्नात्मने प्रोच्य नम इत्यपरोऽष्टकः ॥ ७४ ॥ क्ली ग्लौं की श्यामलाङ्गाय नमस्तु स्याहशार्णकः । शिरोन्तिी बालवयुपे कृष्णायान्यो मनुर्मतः ॥ ७५ ॥ शिरोऽन्तो बालवयुपे को कृष्णाय स्मृतो बुधैः । एकादशाक्षरो मन्त्र एतेपां नारदो मुनिः ॥ ७६ ॥ उक्तं छन्दस्नु गायत्री देवन ईरितः ।

·५ रात्रे प्रथमोऽधायः। ३११ बसषडदीर्घकैरङ्गमथामु चिन्तयेहरिं ॥ ७७ ॥ अध्याहाकोपनीलाम्बुजरुचिररुणाम्भोजनेचोऽम्बजस्यो बालो जङ्घाकटीरस्थलकलितरणकिङ्किणीको मकुन्दः । दोभ्यों हैयङ्गवीनं दधतिविमल पायमं विश्ववन्दयो गोगोपीगोपवीतोरुनखविलसत्कण्ठभपश्चिरं वः ॥७८ ध्यात्वैवमेकमेतेषां लक्षं जप्यान्मनुं ततः । सर्पि:सितोपलोपेतैः पायसैरयुत हुनेत् ॥ ७ ॥ सर्पयेत्तावदेतेषां मननां हुतसख्यया । तर्पणं विहितं नित्यमर्चयेत सुसमाहितः ॥ ८ ॥ वह्मादीशान्तमङ्गानि हृदादिकवचान्तिका। अर्चयेत् पुरतो नेचमस्त्रं दिक्षु वहिः क्रमात ॥ ८ ॥ इन्द्रवजादिकाः पूज्याः सपर्यंपा समीरिता। इत्येकमेषां मन्त्राणां यजेद्यो मनजोत्तमः ॥ ८२॥ करप्रचेया सर्वार्थास्तम्यासौ पूज्यतेऽमरैः । सद्य. फलप्रदं मन्त्र वक्ष्येऽन्य चतरक्षर ॥ ८३॥ सम्प्रोक्तो मारयग्मान्तरस्थकृष्णपदेन त । ऋष्याद्यमङ्गपटकञ्च प्रागुक्त प्रोक्तमस्य त ॥८४ ॥ श्रीमकल्पद्रमलोद्यतकमललसकर्णिकासस्थितोग्य तच्छाखालम्बिपद्मोदरविपवदसख्यातरत्नाभिषिक्तः । हेमाभः स्वप्रभाभिस्त्रिभवनमखिल भासयन् वामदेवः पायाव-पायसादोऽनवतनुवनितामशिरसि सः॥५॥ —এমনকি মায়ানী মুনীর বিনামুঃ আঃ জলিলীয় ।

·नारदपश्चरात्र। ध्यात्वैवं प्रजपेल्लनचतुष्कं जुहुयात्ततः । चिमध्वबिल्खफलैश्चत्वारिंशत्सहसकं ॥८६॥ अङ्गऋषिभिरिन्द्रार्वजाचैरर्चनोदिता। तर्पयेद्दिनशः कृष्णं स्वादुधिया जनैः ॥ ८७ ॥ मारयोरस्य मां साधो रक्तश्चेदपरो मनः । षडङ्गान्यस्य कलवदीर्धेमन्त्रशिखा मनाः ।।८८ ॥ आरकोद्यानकल्पद्रमशिखरलसर्णदोलाधिरूढं गोपीभ्यां प्रेङ्खयमानं विकसितनवबन्धकसिन्दूरभासं । बाल नोलालकान्तं कटितटविलसत्क्षुद्रघण्टाघटायं वन्दे शार्दूलकामाशलसितगन्नाकल्पदीप्तं मुकुन्दादा ध्यात्वैवं पूर्वकृतेन जवा रत्तोत्पलैर्नवैः । मधुपययुतहुं त्वाम्यर्चयेत् पूर्ववरिं ॥ १० ॥ मधुरत्रयसंयुकामारको शालिमारी। जहयान्नित्यशोऽष्टो शतमेकेन मन्त्रयोः ॥ ८१ ॥ तस्य मण्डलतः पृथ्वी पृथ्वी शस्यकुलाकुला। स्याच्छालिपुञ्चपूर्णब्य तद्देश्माशु प्रजायते । ६२॥ यश्चतयोनियतमन्यतरं भजेत मन्बोपार्चनहतादिभिरामभक्तिः। श्रीमान् स मन्मथ द्रव प्रमदासु राजी भूयात्तनोविपदि तच्च महाच्युताय । ८३॥ गत बीमारदपपरा भानावतसार अपराने प्रथमोऽध्यायः ।। -- ·द्वितीयोग्वायः॥ -- श्रीमहादेव उवाच । अथोच्यते वश्यविधिः पुरोक- दशार्णतोऽष्टादशवर्णतश्च । स्मत्येतयोः सर्वजगत्मियत्वं मनुमनुजस्य सदा विधत्ते ॥१॥ फुल्लेर्वन्यप्रसूनैरमुमरुणतरैरचयित्वा दिनादौ नित्यं नित्यक्रियायां रतमथ दिनमध्योकत्या मुकुन्द। अष्टोपेतं सहस्रं दशलिपिमनुवयं जपेद्यः स मन्त्री कादश्यान्यवश्यं स्वसुखसुखभुवां मन्त्रवनमण्डलानि । २॥ जातिप्रसूनैर्वरगोपवेशं कीडारतं रक्तहयारिपुष्यैः । नीलोत्पलैगीतरतं पुरोऽव- दृष्ट्वा नृपादान् वशयेत् क्रमेण ॥३॥ सितकुसुमसमेतैस्तण्डलैराज्यसिक्त- दशशतमथ हुत्वा नित्यशः सप्तवारं । कचभुवि च ललाटे भस्म तदारयन्ना वशयति युवती स्त्री तत्यति सा तदैव ॥ ४ ॥ ताम्बूलवस्वकुसुमाञ्चनचन्दनाच्यं जा सहस्खमयमन्यतरेण मन्बोः।

·नारदपपरात्र
यस्मै ददाति मनुवित् स जनोऽस्य साक्षात्
स्यात् किङ्करो न खलु तच विचारणीयं । ५
राजदारे व्यवहारे सभायां
द्यूते वादे चाष्टयुक्तं शतञ्च ।
जवा वाचं प्रमथामीरयेद्यो
वर्त्ततासौ तत्र तत्रोपरिष्टात् ॥ ६ ॥
आसीनं सरमथनं कदम्बमूले
गायन्तं मधरतरं ब्रजाङ्गनाभिः।
स्मृत्वामौ मधुमिलितैर्मयूरकेमै-
र्हत्वासौ वशयति मन्त्रवित् त्रिलोकीं ॥ ७ ॥
रासमध्यगतमच्युतं स्मरन्
यो जपेद्दशशतं दशाक्षरं।
नित्यशो भदिति मासतो नरो
वाञ्छितामतिवहेत् स कन्यकां ॥८॥
'तुङ्गकुजमधिरूढमच्युतं
या विचिन्त्य दिनशः सहस्रकं ।
साष्टकं जपति सा हि मण्डलात्
वाञ्छितं वरमुपैति कन्यका ॥ ६ ॥
ऋत्यन्तं ब्रजसुन्दरीजनकरामोजालिसंग्राहितं
ध्यात्वाष्टादशवर्णकं मनुवरं लचं जपेन्मन्त्रवित् ।
लाजानामधवा मधुद्रुततरैहुंत्वायुतं चूर्णक-
रुडोट प्रजपे तावदचिरामाज्जिता कन्यकां ॥१०॥

·५ यदितीयोऽध्यायः
३१५
अष्टादशाक्षरेणं द्विजतस्जैस्त्रिमध्यनरयुतं ।
कुी स्तिलैर्वा सिततण्डलरशयितुं इिजान् जुहुयात् ।
'जुहुयात् ऋतमानभरैर्वशयेनृपतीन् कुलैः कुरुण्टकजैः ।
विषईक्षुरसैरपि पाटलजैरितरानपि तद्ददयो वशयेत् ॥
अभिनवैः कमलररुणोत्पलैः
समधुरैरपि चम्यकपाटलैः ।
प्रतिहुनेदयुत क्रमशोऽचिरा-
दशयितं सुखजादिवरागनाः ॥ १२ ॥
हयारिकुसुमैर्नवैस्विमधुराप्लुतैर्नित्यशः
सहस्रमुषिरासवं प्रतिहुनेनिशीथे बुधः ।
सगतिधियं हठात् झटिति वारयोपामसौ
करोति निजकिङ्करों स्मरशिलीमुखैरर्दितां ॥ १३ ॥
पटुसंयुतैस्त्रिमधुराभवै-
रपि सर्पपैर्दशशतत्रितयं।
निशि जुह्वतोऽस्य शची दयिता-
ऽप्यवशे वशीभवति किन्त्वपरे॥१४॥
अखण्डविलजः फलसमित्-
प्रसवच्छदनैर्मधुद्रुततरैईवनात्।
कमल: सिताक्षतयुतश्च पृथक
कमलां चिराय वशयेदचिरात् ॥ १५ ॥

·३१६ भारदपपरा, . अपहृत्य गोपवनिताम्बरजातं हृदयः कदम्बमधिरूढमच्युतं । प्रजपन् महानिशि सहसमानयेत् द्रुतमर्चशीमपि हठात् दशाहतः ॥१६॥ बहुना किमत्र कथितेन मन्त्रयो- रनयोः सहङ् न हि परो वशीकृतौ । अपि तृप्तिकर्मणि विदग्धयोपितां कुसुमायधास्त्रमयवर्पिणोरिह ॥ १७ ॥ वन्दे कुन्देन्दुगौरं तरुणमरुणपाथोजपचाभनेत्र शङ्ख चक्रं गदाजे निजभुजपरिघेरायतैरादधानं ।' दिव्यैर्भूपाङ्गरागर्नवनलिनलसन्मालया च प्रदीप्तं द्योतत्पीताम्बरायं मुनिभिरभिकृतं पङ्कजस्थं मुकुन्दं १८ एवं ध्यात्वा पुमांसं स्फुटहृदयसरोजासनासीनमाचं सान्द्राम्भोजच्छवि वा द्रुतकनकनिभ वा यो जपेदकलयं मन्वरिकं हि सम्यग्वशमपि च हुनेदर्कसाहसमिध्मः क्षीरिद्रुत्यैः पयोभिः समधुघृतसितेनाथ वा पायसेन ॥१९ ततो लोकाध्यचं ध्रुवचितिसदानन्दवपुषं हदा पाथोजाविभवतिमिरसंहारमिहिर। निजैक्येन ध्यावन्मनुममलचेताः प्रतिदिनं विसाइखं जप्येत प्रयजतु च सायाइविधिना ॥ २० विधि योऽमुं भक्त्या भजति नियतं सस्थिरमति- भवाभोधि भीम

·:
५ रारेरितीयोऽध्यायः
सरजैरुत्तुङ्गैनिमतिसमास्यैः प्रविततं
समुत्तो-नत्यं व्रजति परमं धाम स इरेः ॥ २१ ॥
गुणस्तस्य नामानि शृखंस्तदीयाः
कथाः संस्मरंस्तस्य रूपाणि नित्यं ।
समस्तं तत्पदाम्भोरुहं भक्तिनमः
स पूज्यो बुधैर्नित्ययुक्तः स एव ॥ २२ ॥
वच्ये मनुद्दयमथातिरहस्यमन्यत्
संक्षेपतो भुवनमोहननामधेयं ।
ब्रोन्द्रवामनयनेन्दुभिरादिमोऽन्य-
स्तत्पूर्वको विधहषीकयुतश्च डऽन्तः ॥ २३ ॥
नमोऽस्तु सम्मोहननारदो मनि-
छन्दस्तु गायत्रमुदीरितं बुधैः।
चैलोक्यसम्मोहनविषारतयोः
स्थाद्देवता वन्यधुना पडझं ॥ २४ ॥
अक्लीवकलादीर्घः
सलवैसपि च कलासमारूढः।
उक्त पूर्ववदासन-
विन्यासान्त समाचरेदथ तु ॥ २५ ॥
करयोः शाखासु तले
विन्यस्य घडङ्गानि चाङ्गुलीयु भरान्।,
मनुपुटितमातृका-
वर्णविन्यस्याङ्गानि विन्यसेच्च शरान् ॥ २६ ॥

·३१० नारद पवरात्रा विषहृषीकयुतेशान हृत्- करशाखाभिनमोऽन्तिकान्। शोषण मोहन सन्दी- पनतापनमादनकादिकान् क्रमशः ॥२७॥ पञ्चैते सम्मोक्ता हाही- कीखुसादिकरणाः। सम्मोहनमथ जगतां ध्यायेत् पुरुषोत्तमं समाहितधीः ॥ २८ ॥ दिव्यतरूद्यान्नोच- रुचिरमहाकल्पपादमाधस्तात् । मणिमयभूतलविलस- भद्रपयोजन्मपीठनिष्ठस्य ॥ २६ ॥ विश्वप्राणिप्रोद्यत्- प्रद्योतेन सद्युतेः सुपर्णस्य। आधीनमुन्नतांश विद्रुमभङ्गाङ्गमङ्गजोन्मथितं ॥ ३० ॥ चक्रगदाहशपाशान् समनीबाणेक्षचापकमलगदाः । दधतं स्वदोभिररुणा- यतविशालपूर्षिताक्षियुगललोखे । ३१ । मणिमयकएलकिरी- रसाराङ्गदवायोमिरसना।

·५ राचे वितीयोऽधायः। ३१ अरुणैर्माल्यविलेपै- श्चोहीप्तं पीतवस्त्रपरिधानं ॥ ३२॥ निजवामोरुनिषण्णां श्लिष्यन्तीं वामहस्सधृतनलिनीं। लिद्यद्योनि कमला- मोदमदनव्याकुलाङ्गालतां ॥ ३३ ॥ सुरुचिरभूषणमाल्या- ऽनुलेपनां सुसितवसनपरिव तां । निजसुखकमलव्याप्टत- चटुलायितनयनमधुकर तरुणीं ॥ ३४ ॥ लिप्यन्तं वामभुजा- दण्डेन दृढ धृतेश्चापेन । तज्जनितपरमनिति- निर्भरहृदयश्चराचरैकगुरुं ॥ ३५ ॥ सुरदितिजभुजगग- यकगन्धर्बाद्यजन्नाजनसहसैः। मदमन्मथालसा - रभिवीतं दिव्यभूषोल्लसितैः ॥ ३६ ॥ आमाभेदतयेत्यं ध्यात्वकाक्षरमथाष्टादशाणं । प्रजपेद्दिनकरलक्ष चिमधुरसितंय किंभुकप्रसवैः । ३७ ।

·नारदपञ्चरात्र जुहुयादर्कसइखं विमलैः सलिलैश्च तर्पयेत्तावत् । विंशत्यर्ण प्रोत मन्त्रे दिनशोऽमुमर्चयेत्या ॥ ३८ ॥ 'पोठावन्दोवच्यान्तरा- जय सिरोसनाभिः पूजावड़ें। हरिमावाद्य स्कन्छ तस्यार्घायैः समभ्यर्च्य भूपान्तैः ॥ ३९ ॥ अंङ्गानि प्राणांश्च न्यसेत् क्रमतः किरीटमपि शिरसि श्रवसोश्च । कुण्डले हरिप्रमुखानि प्रहरणानि पाणिषु च ॥ ४०॥ श्रीवत्सकौस्तभौ च स्तनयोर्मूर्ध्नि गले च वनमाला। पीतवसनं नितम्बे वामांश श्रियमपि स्ववीजेन ॥ ११॥ दृष्ट्वाथकर्णिकाया- मङ्गानि विदिशासु दिशु शरान् । कोणेषु पञ्चमं वै पुनरम्नादिदलेषु शक्तयः पूज्याः॥४२॥ नितान्नमस्फुटमम्याद्ययादहम ·५रा वितीयोऽध्यायः । ३२१ लक्षमी सरस्वतीच स्वावदातनिभे अतिप्रीत्ये। कीर्तिः कान्तिश्च सिते दृष्टिः पुष्टिर्मरकतप्रतिम ॥४३॥ दिव्यागारागभूपण- माल्यदुकूलैरलताङ्गलताः। मेराननाः स्मरान धृतचामरचारकरतला रताः ॥ ४४ ॥ लोकेशा बहिराः कथितार्चा मनुद्दयोद्धृताः। प्रायः पुरुषोत्तमविधि- रयसैरसनोच्यते बहुमत्त्वात् ॥ ४५ ॥ त्रैलोक्यमोहनाये- त्युक्त्वा विद्मह इति स्मरायेति ततः । धीमहि तन्नो चान्ते विष्णुस्तदनु प्रचोदयागायत्री ॥४६॥ अप्यैषा तु जपादौ हरितहली श्रीकरी च जपहरणैः मोक्षयितशुद्धिविधये- ऽान्यात्मयागभूद्रव्यानि ॥४७॥ - . एतत्पारमस्फुट।

·नारदपरान। मन्बोरेकेन शतं प्रतपयेन्मोहनीप्रसूनद्युतेर्यः । तोयैहिनशः प्रातः स तु लभते वाञ्छितान् पक्षात् कामान् ॥४८॥ हुत्वाऽयुतं हुतशेषं पाताऽऽज्येन तावदतिजप्तेन । भोजयेत् स्वसभिक रमणी मनोऽपितां ववशतां मेहं ॥ ४ ॥ 'अष्टादशार्णविहिता विधयः कार्य वश्यकृतास्ताभ्यां । मन्वोरनयोः सदृशो न हि जातस्त्रिलोकवश्यकर्मणि कश्चित् ॥५०॥ अबैकस्तु जपादा- वथवा, कृष्णः सवेणुगीतिध्ययः । अरुणनूपुराणवेशः कन्दर्पो वा प्रसूनचापेधारी च ॥ ५१ ॥ यस्त्वेकतरं मनुमेतयो- विमलधीः सदा भजति मन्त्री। स द्राङमुद्राग्विततया तथा सिद्धि विप्राणामतितरामेति ॥ ५२ ॥ इति श्रीनारदपश्चरात्रे ज्ञानामतसारे पञ्चमराचे मुद्रानिरूपये द्वितीयोऽध्याय ॥२॥ - ·नृतीयोऽध्यायः ॥ श्रीमहादेव उवाच अथ सत्यसौ द्वितीयतूर्यकाः शिखिवामनेघशशिखण्डमण्डिताः । जय कृष्ण युगनिरन्तरात्मभूमि- शिखिशक्तितास्यतिशक्तिवर्णकाः॥१॥ प्रणि मध्यतो मुदितचेतसे ततोऽन्त्या- ऽनुपरक्तहडन्मत्तगुरुमास्ताक्षराः। स चतुर्थकृष्णपदमिक्षुकार्मुको दशवर्णकश्च मनुवर्यकस्त्वसौ ॥ २ ॥ सलवाधराचलसुतारमाक्षरैः पुटितः क्रमात् क्रमागतैः समुद्धरेत् । इति दन्तमूर्य्यवसुवर्ण उद्धृतः कवितानुरञ्जनरमाकरोद्यकृत् ॥ ३ ॥ मुखरतनन्दयुतनारदो मुनि- स्विह छन्द उक्तममृतो विराडपि । बिजगदिमोइनसमायो हरिः देवतास्य मुनिभिः समीरिता ॥ ४ ॥ । अयेत्यादि योकत्रयमपरिस्फुटम् ।

·नारद यारा। वसुमित्रभूधरगजात्मदिनयै- मनुरणकैस्त्रिपुटीकृतः पृथक् । निजजातिमुनिगदितं षडङ्गकं क्रिययैव तत् खलु जनानुरञ्जनं ॥५॥ अथ संविशोध्य तनुयुक्तमनिन्दतः प्ररचय्य पीठमपि चारुचर्मणा । करयोदशाक्षरविधि क्रमात न्यसेत् षडङ्गसायकमनङ्गपञ्चकं च ॥ ६॥ मनुमीदृशं न्यसतु सर्वतस्तनौ स्मरसम्पुटैस्तदनु मातृकाक्षरैः। दशतत्वादि दार्णकीर्तितं त्वथ मूर्तिपञ्चरविधानमाचरेत् ॥ ७ ॥ सृजतिस्थितिदशपडङ्गसायकान् न्यसतात्ततोऽन्यदखिलं पुरोक्रवत् । विधाय सकलभुवनैकसाक्षिणं स्मरतान्मकुन्दमनवद्यधीरधीः ॥८॥ अथ भूधरोदधिपरिष्कृत महो- अतभालगोपरविशालवीथिके। मूलछमग्रसितसौधसभुले मणिप-वस्तृतकबाटवेदिके।। . ममुना गिरी सालति प.पु.॥

·५ राषलवीयोऽधायः। दिलभूपविचरणजन्मनां है- विविधैश्च शिल्पिजनवेश्मभिस्तथा । इभवाज्युरभ्रखरधेनुसौरभ- छगलालयैश्च लसिते सहस्रशः ॥ १० ॥ विविधापणाश्रितमहाजनाकुले क्रयविक्रयद्रविणसञ्चयाश्चिते। जनमानसाकृतिविदग्धसुन्दरी- जनमन्दिरैः सुरुचिरैश मण्डिते ॥ ११ ॥ पृथुदीर्घिकाविमलपाथसि स्फुर- द्दिकचारविन्दमकरन्दलम्पटैः । कलहंससारसरथाङ्गनामभि- विगैर्विधुष्ट ककुभैःस्वके पुरे ॥ १२ ॥ स्मरपादपैः सुरभियुष्यलोलुप- भ्रमराकुलैर्विविधकामदैनणां । शिवमन्दमारतचलछिते मणिमण्डपे रविसहससमप्रभे ॥१३॥ मणिदीपितान्तरे तनुचित्रविस्तृतवितान- शालिनि विलसिते विकस्वरविचिवदामभिः । सुगन्धिगन्धसलिलीक्षितस्थले प्रमदाशत- मदनालसैः कपरिभारलोलचारुचामरैः ॥ १४ ॥ अभिविते मलितमञ्चभाषिभिः स्तनभारभङ्गरक्शावलमकैः ।

·मारदपधरा। 'अधिवासधारमनिवार्यावर्षिणः सुमहामदामृतरससुतेरधः ॥ १५ ॥ सुरपादयस्य मणिभूतलोल्लसत्- पृथुसिंहवक्रचरणाम्बुजासने। अभिचिन्तयेत् सुखनिविष्टमच्युतं नवनीलनीररुहकोमलछविं ॥१६॥ कुटिलाग्रकुन्तललसकिरीटकं स्मितरत्नपुष्यरचितावतंसक। सुललाटमुश्चितभ्रुवं मनोज विपुलायतविलोलचारुलोचनं । १७ ॥ मणिमण्डलोस्वपरिदीप्तगण्डक नववन्धुजीवकुसुमारुणाधरं। स्मितचन्द्रिकोज्वलितदिङ्मुखं स्फुरत् पुलकथमाम्बुकणमण्डिताननं ॥ १८॥ परर्दशुरत्नगणदीप्तभूषणो- त्तमहारदामभिररस्थलीयकं । " धनसारकुडमविलिप्तविग्रह पृथुदीप्तपदयभुजाविराजितं । परमाननेचमङ्गजोन्मथितार- मगसुशोभनकराम्बुजइयं । १८ । . अधिकामधाममदिरा अनि • :

·५रावीयोऽध्यायः । खास्थभीष्मकसुतोषयुगान्तरस्थं तां तप्तहेमरुचिमात्मकराम्बुजाभ्यां । श्लिष्यन्तमाजघनामुपगृहमाना- मात्मानमायतलसत्करपल्लवाभ्यां ॥२०॥ श्रानन्दोद्रेकनिघ्नां मुकुलितनयनेन्दीवरां चारहासां मोद्यद्रोमाञ्चलमश्रमजलकणिकामौक्तिकालंकृताङ्गीं। आत्मन्यालीनबाह्यान्तरकरणगणामङ्गकैनिसरङ्गे मज्जन्तं लोलनानामतिमतुलमहानन्दसन्दोहसिन्धौ । स हाभ्यां युवतीभ्यां दिव्यदुकुलानुलेपननिर्मलाभ्यां। मन्मथशरणयुताभ्यां मुखकमललोललोचनधमराभ्यां ॥ २२॥ भुजयुगलाश्लिष्टाभ्यां श्यामारुणललितकोमलाङ्गलताभ्यां। पाश्लिष्टमात्मदक्षिण- वामगताभ्यां करोल्लसत्कमलाभ्यां ॥ २३ ॥ पृष्ठगतया कलिन्दसुतया करकमलयुजा सम्परिरचमञ्चनरुचा च मदनमथितया । पद्मगदारथान जलजङ्गजयुगयुगलं दोईयसंमतवंशविलसन्मुखसरसीरुहं ॥ २४ ॥ दिक्षु बहिः सुरर्षियतिभिः भतिभागवनसतनुभिः ।

·३० नारदपच्चरा। स्तुतिमुखरमुखैः सन्ततं सेव्यमानं कमललोचन। ज्ञानविषयमर्थचतुष्टयप्रदं विभुवनजनकं ॥ २५ ॥ सान्द्रानन्दसुधाब्धिममममले धानि खकेऽवस्थितं ध्यात्वैवं परमं पुमांसमनघात् सम्प्रेच्य दीक्षागुरोः । लब्ध्वामं मनमादरेण शितधीलक्षं जपेद्योषितां वार्ताकर्णनदर्शनादिरहितो मन्त्री गुरूणामपि ॥२६॥ जहुयात्तदशांश, सशर्करातिलक्षौद्रघृतेन पायसेन। प्रथमोक्रपोठवर्यकेऽमुं प्रयजेदनित्यताविमुक्तये ॥ २७ ॥ आरभ्य विभूतिमथ न्यसेत् कमतः शरान्तमभ्यच्चन । आद्यन्तरात्मानं विंशत्योदिते यन्त्रवरे। मध्ये वीज परितो वरुणेशयमेन्द्रदिक्षु संलिख्य । पूर्व वीजचतुष्कं तदपि च चत्वारिंशङ्गिरक्षरईधिकः । शिष्टैश्च प्रवेशे शिवहरिवाशासियुक्तांश्च विलिखेत् । वाभायाश्रीभन्द्रासदनोऽनुपालिता लिखिताः ॥३०॥ शेषं पोंदितवत् विधाय पीठमधस्तादभ्यचय । संकल्य भूतिमात्रमावाह्याभ्यर्य मध्यवीजे तत् ॥ ३१ ॥ सुखदक्षसव्यपृष्ठगवीजेष्वझास्तु शक्तयः क्रमशः ! सकिाण्याद्याश्च घट कोणेष्वङ्गानि केसरेषु शरान् । ३२॥ . प्रबोधेबेवि..

·. ५ रा चतुषोऽध्यायः ३२९ समाया दलमध्येवमादिषु तदहिजप्रमुखान् । भो केतुं खामं पृष्ठे विप्रमरुणममलरकरुचं ॥ ३३ ॥ पार्खये निधीशानन्ती तहदभिपूजयेत् क्रमशः। हेरम्वशास्तृहन्दविश्वक्सेनानधिदिक्षु वहनाचं ॥ ३४ ॥ विद्रुममरकतास्वर्णाभान् वहिरथेन्द्रवज्जाद्यान् । यजनविधानमितीरितमावृत्तिसप्तयुतं मुकुन्दस्य ॥३५॥ रति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामतमारे पञ्चमराने लतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥ M चतुर्थोऽध्यायः॥ श्रीमहादेव उवाच । इत्यर्चयनच्युतमादरेण योऽमुं जपेन्मन्त्रवरं यतात्मा। सोऽभ्यचते दिव्यजनैर्जनानां हवेत्रपङ्केरुहतिग्मभानुः ॥ १ ॥ सितशर्करीत्तरपयःप्रतिपत्त्या वितर्पयेद्दिनमुखे दिनशस्त। सलिलेःशातं शतमखश्रियमेष स्वविभूत्यदन्नति करोत्युदविन्दं ॥२॥ विदलद्दलैःसुमनसः सुमनोभिर्षनद्रवमः। मनुना ऽमुना हवनतोऽयुतसंस्यं विजगत्यः स मन्त्रवित् कविराट् स्यात् ॥३॥ २ज ·भारदपञ्चरात्र ध्यानादेवास्य सद्यस्त्रिदशगट्टशो वश्यतां यान्त्यवश्वं कन्दर्पातौजपाद्यैः किमथ तमुलभं मन्चतोऽस्यान्तरस्थं। स्पामुद्भूय चित्तं महदिदमपि नैसर्गिकीं शश्वदेनं सेवतेमं विलक्षं सरसिजनिलयाधीश्वरी वापि वार्चा । आधिव्याधिजरापमृत्युदुरितैर्भूतैः समस्तैर्विधि- जो भाग्येन दरिद्रतादिभिरसौ दूरं विमुक्नश्चिरं । सत्युचैः सहितैश्च मित्रनिवहेर्जुष्टोऽखिलाभिः सदा सम्पतिः परिपुष्टभूरियशसा जीवेदनेकाः समाः ॥५॥ अखिलमनुषु मन्त्रा वैष्णवा वीर्यवन्तो महिततरफलाद्यास्य गोपालमन्त्राः । प्रबलतर इषोऽशिष्टसम्मोहनायो मनुरनुपमसम्पत्कल्पनाकल्पशाखी ॥ ६ ॥ मनुमिममतिहृद्यं यो भजेद्धक्तिनस्रो - अपहुतयजनाद्यानवन्मन्त्रिमुख्यः ।। चुटितसकलकर्मग्रन्थिरुडुड्वचेता व्रजति स तु पदं तन्नित्यमुहं मुरारे॥७॥ भगीकृत्यैकमेषां मनुमथ जपहोमार्थनाद्यैर्मनूना- मष्टाहोत्सारितारिः प्रमदिनपरिशुद्दोपसवान्तरात्मा। योगोयुञ्जीत योगान् समुचितविकृतिःसपुरोधाकृतिःसन् मात्मन्याधाय चित्तं विषयसमसुखोन्मीलिताची निविष्टः AA ·५ रा पतुर्थोऽचाया। विखातेन्द्रियान्तःकरणमयमिवेन्दस्वरूपं समस्त पात्मतत्प्रधाने कलनलयमये वीजरूपे ध्रुषेण । मीत्वा तत् पंसि विश्वात्मनि तमपि पराखम्बने कालतावे तं वै शनी चिदामून्यपि नयतु चन्द्रांशके वा निशन्ते ॥६॥ निईन्डे निर्विशेषे निरतिशयमहानन्दसान्द्रे वसानो नापार्थे कृष्णपूर्वामलसहितपरे शाखतेभ्यासनीयं । सच्वं संकृष्य बीजोत्तममथ शनकै तनिश्वासचेताः प्रक्षीणापुगयपुग्यो निरुयमसुखसंविस्वरूपः स भूयात् । मूलाधारे चिकोणे तरुणतरणिभे भास्वरे विश्वमन्तं बालार्कालोकलोलं जरठतरकुरङ्गाङ्ककोटिप्रभाभिः। विद्युन्मालासहस्रद्युतिरुचिरहसबन्धुजीवाभिरामं चैगुण्याक्रान्तविन्दुं जगदुदयलयावकहेतुं विचिन्त्य । १५॥ तस्योई विस्फुरन्तीं स्फुटरुचिरतउित्पन्नभां भाखरन्त- मुद्छन्ती सुपुम्णासरणिमनुशिखामाललाटेन्दुविम्वं । चिन्मात्रां सूक्ष्मरूपां कलितसकलविश्वां कलानादगम्यां मूलं या सर्वधाम्नां स्मरत निरुपमा हुंकृतीदाश्चिरं वः । १२॥ नीत्वा तां शनकरधोमुखसहसा/रुणाम्भोदधे योतत्पूर्णशशाङ्कविम्नमनुतः पीयूपधारासुतिं ।

·३३२ नारदपचरा। वक्ता मन्त्रमयीं निपीय च सुधानिःस्यन्दरूपां विशे. द्भूयोऽप्यान्मनिकेतनं पुनरपि व्युत्थाय पीत्वा विशेत् । १३॥ योऽन्यस्यत्यनुदिनमेवमात्मनामुं वीजोत्थान्दुरितजरापमत्युरोगान् । जित्वाऽसौ स्वयमिव मूर्तिमाननङ्गः संजीवेच्चिरमलिनीलकेशजालः ॥ १४ ॥ स्फुटमधुरपदाणश्रेणिरत्यद तार्था झटिति वदनपद्मानिःसरत्यस्य वाणी। अपिच सकलमन्त्रास्तस्य सियन्ति संतु- धपरमधनसौख्यकास्पदं वर्तते सः ॥१५॥ भ्राम्यन्मूर्ति मूलचक्रादन श्रीभिर्भाभीरतपीयूपथुद्भिः। विखाकाशं पूरयन्तं विचिन्त्य प्रत्यावेश्यास्तत्र वश्यायसाध्याः ॥ १६ ॥ नार्यो नरा वा नगरी सभा वा प्रवेशितास्तव निपतचेतसः । स्युः किङ्करास्तस्य झटित्यनारतं चिराय तन्निनधियो न संशयः ॥ १७ ॥ तरोणदलसनाथे शकगोपारुण यो रविशशिशिग्विविम्बप्रस्फुरदारुमथे।

·५ रात्र चतुर्थोऽध्यायः । ३३३ हृदयसरसिजेऽमुं श्यामलाङ्गं सुवेशं ससुखमुपनिषमं संस्मरेद्दासुदेवं ॥१८॥ पादामोजद्दयेऽङ्गस्यमलकिशलये स्वावनौ सबखानां सहर्मोदारकान्तौ प्रपदयुजि लसज्जङ्घिकादण्डयोश्च । जाम्बोरूर्बोःप्रसङ्गे नववसनवरे मेखलादाम्नि नाभौ रोमावल्यामुदारोदरभुवि विपुले वक्षसि प्रौढहारे॥१९॥ श्रीवत्सकौस्तभावस्फुटकमललसहन्दसट्टाम्नि बाह्रो मूले केयूरदीप्ते जगदवनपटोर्दोईये कङ्कनाव्ये। पाणिइन्दाङ्गुलिघु मधुरालीनविश्वे च बेणौ करण्ठे सत्कुण्डलोये स्फुटसचिरमणौ दीप्तगण्डस्थले च . किन्तु इन्दे च शोणे नयननलिनयोर्धविलासे सलाटे केशेवालोलवईप्वतिसुरभिमनोज्ञप्रसूनोत्यलेषु । शोणे विन्यस्तणावधरकिशलये दन्तपंक्तयां स्मितास्य- ज्योचामायादिपुंसःक्रमत इति शनैः स्वं मनः सविता ॥२१॥ यावन्मनो विलयमति इरेरुदारे मन्दस्मिते जपत तावदनङ्गवीजं। अष्टादशार्णमथवापि दशार्णकंवा मन्त्रं शनैरथ जपेत्समयेस्वनिष्ठः ॥ २२॥ आरोप्यारोप्य मनः पदारविन्दादि मन्दहसितान्तं।

·३३४
नारदपञ्चरात्र
तच विलाप्यं क्षीणे
चेत् सुखचित्सदात्मको भवति ॥ २३ ॥
न्यासजपहोमपूजा
तर्पणमन्त्राभिषेकविनियोगा।
दीपिकाकारमयो
भावित क्रमः कृष्णमन्त्रगणकथितानां॥ २४ ॥
संशयतिमिरछिदुरा-
शिपाऽक्रमदीपिका करेण महद्भिः।
करदीपिकव धाऱ्या
सस्नेहमहर्निशं समस्तमुखात्यै ॥ २५ ॥
यश्च निजकैलिसाधनमधिष्ठानस्थितोऽपि प्रभ-
ईत्तं मन्मथशत्रुणाऽवनकृते व्याकृत्तलोकोत्तर।
धत्ते दीप्तनवेन्दुभानुनयनोपेताशमायं ध्रुवं
वन्दे कायविमर्दन वधकृतां भक्तिप्रदं यादवं ॥२०॥
इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे पञ्चमरात्रे चतुर्थोऽध्यायः ॥
पञ्चमोग्याय.॥
श्रीमायावत
देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहकारक।
यद्यस्ति मयि कारुण्य मयि यद्यतिते दया ॥१॥

·५ रात्रे पथमोऽध्यायः
यद्यत् त्वया मगदितं तत् सर्वे मे श्रुतं प्रभो।
गुयाहुद्यतरं यत्तु यत्ते मनसि काशते ॥२॥
त्वया न गदितं यत्त यस्मै कस्मै कदाचन ।
तन्मां कथय देवेश सहसं नाम चोत्तमं ॥३॥
श्रीराधाया महादेव्या गोप्या भक्तिप्रसाधनं ।
ब्रह्माण्डकी ही सा कथं गोपीत्वमागता॥ ४॥
श्रीमहादेव उवाच ।
शृणु देवि विचित्राथा का पापहरां शुभां ।
नास्ति जन्मानि कर्माणि तस्या नूनं महेश्वरि ॥ ५ ॥
यदा हरिश्चरित्राणि कुरुते कार्यगौरवात्।
सदा विधातरूपाणि हरिसान्निध्यसाधिनी॥६॥
तस्या गोपीत्वभावस्य कारणं गदितं पुरा ।
इदानीं शृणु देवेशि नाम्नाञ्चैव सहसकं ॥ ७ ॥
यम्भया कथितं नैव तन्त्रेष्वपि कदापि न ।
तव स्नेहात प्रवच्यामि भक्त्या धायें मुमुक्षुभिः ॥ ८
मम माणसमा विद्या भायते मे वहन्नि।
शृणुष्व गिरिजे नित्यं पठस्व च यथामति ॥ ६ ॥
यस्याः प्रसादात् कृष्णस्तु गोलोकेशः परप्रभुः।
अस्या नामसहस्रस्य ऋपिर्नारद एव च ॥१०॥
देवी राधा परा प्रोक्ता चतुर्वर्गप्रसाधिनी।
आ
श्रीराधा राधिका रुष्पवल्लभा कृष्णमंयुता ॥ ११ ॥

·नारदपश्चरात्र वृन्दावनेश्वरी कृष्णप्रिया मदनमोहनी।। श्रीमती कृष्णाकान्ता च कृष्णानन्दप्रदायिनी ॥१२॥ यशस्विनी यशोगम्या यशोदानन्दबल्लभा । दामोदरमिया गोपी गोपानन्दकरी तथा ॥ १३॥ . कृष्णाङ्गवासिनी हृद्या हरिकान्ता हरिप्रिया। प्रधानगोपिका गोपकन्या चैलोक्यमुन्दरी॥१४॥ वृन्दावनविहारी च विकाशितमुखाम्बुजा । गोकुलानन्दकी च गोकुलानन्ददायिनी ॥ १५ ॥ गतिपदा गीतगम्या गमनागमनप्रिया । विष्णुप्रिया विष्णुकान्ता विष्णोरङ्गनिवासिनी ॥ १६ ॥ यशोदानन्दपत्नी च यशोदानन्दगहिनी। कामारिकान्ता कामेशी कामलालसविग्रहा ॥ १७॥ जयप्रदा जया जीवा जीवानन्दप्रदायिनी। नन्दनन्दनपत्नी च वृषभानुसता शिवा ॥ १८ ॥ गण्यध्यक्षा गवाध्यक्षा गवां गतिरनुत्तमा । काञ्चनाभा हेमगाचा काञ्चनाङ्गदधारिणी ॥ १६ ॥ 'अशोका शोकरहिता विशोका शोकनाशिनी। गायची वेदमाता च वेदातीता विदुत्तमा ॥२०॥ नीतिशास्वप्रिया नीतिगतिमतिरभीष्टदा । बदप्रिया वेदगर्भा वेदमार्गप्रवाईनी ॥ २१ ॥ 1 विस्फूर्जितेति वर्ष ·५ रापचमोऽध्याया। वेदगम्या वेदपरा विचित्रकनकोब्वला। मथोब्बलमदा नित्या तथैवोज्वलगात्रिका ॥ २२॥ नन्दप्रिया नन्दसुताराध्याऽऽनन्दप्रदा शुभा। सुभाङ्गी विमलागी च विलासिन्यपराजिता ॥ २३ ॥ जननी जन्मशून्या च जन्ममृत्यजरापहा। गतिर्गतिमतां धात्री धात्रानन्दप्रदायिनी ॥ २४ जगन्नाथप्रिया शैलवासिनी हेमसुन्दरी। किशोरी कमला पद्मा पद्महस्सा पयोददा ॥ २५ ॥ पयस्विनी पयोदात्री पवित्रा सर्वमङ्गला। महाजीवप्रदा कृष्णकान्ता कमलसुन्दरी ॥ २६ ॥ विचित्रवासिनी चित्रवासिनी चित्ररूपिणी। निर्गुणा सुकुलोना च निष्कुलीना निराकुला ॥ २७ ॥ गोकुलान्तरगेहा च योगानन्दकरी तथा। बेणुवाद्या वेणुरतिर्बणुवाद्यपरायणा ॥२८॥ गोपालस्य प्रिया सौम्यरूपा सोम्यकुलोद्ग्रहा। मोहाऽमोहा विमोहा च गतिनिष्ठा गतिग्रदा ॥ २६ ॥ गोबाणवन्या गीर्वाणा गोर्बाणगणसेविता। ललिता च विशोका च विशाखा चित्रमालिनी ॥ ३० ॥ जितेन्द्रिया शुद्धसत्वा कुलीना कुलदीपिका। दीपप्रिया दीपदात्री विमला विमलोटका ॥ ३१ ॥ कान्तारवासिनो कृष्णा कृष्णचन्द्रमिया मतिः । अनुत्तरा दुःखहन्त्री दुःखकी कुलोदहा ॥ ३२॥ ३ .

·भारदपश्चरात्र! ३३८ मतिर्लक्ष्मीधृतिर्लज्जा कान्तिः पुष्टिः स्मृतिःक्षमा । धीरोदशायिनी देवी देवारिकुलमर्दिनी॥३३॥ वैष्णवी च महालक्ष्मीः कुलपूज्या कुलप्रिया । संह: सर्वदैत्यानां सावित्री वेदगामिनी ॥ ३४॥ वेदातीता निरालम्बा निरालम्बगणप्रिया। निरालम्बजनः पूज्या निरालोका निराश्रया ॥ ३५ ॥ एकागा सर्बगा सेव्या ब्रह्मपत्नी सरस्वती। रासप्रिया रासगम्या रासाधिष्ठाटदेवता ॥ ३६ ॥ रसिका रसिकानन्दा स्वयं रासेखरी परा। रासमण्डलमध्यस्था रासमण्डलशोभिता ॥ ३७॥ रासमण्डलसव्या च रासक्रीडामनोहरा। पुण्डरीकाक्षनिलया पुण्डरीकाक्षरोहिनी ॥ ३८॥ पुण्डरीकाक्षसेव्या च पुण्डरीकाक्षवल्लभा । सर्वजीवेखरी सर्वजीववन्द्या परात्परा ॥ ३९ ॥ प्रकृतिः शम्भुकान्ता च सदाशिवमनोहरा। क्षुत्पिपासा दया निद्रा धान्तिः शान्तिः क्षमाकुला ॥४॥ बधूरूपा गोपपत्नी भारती सिहयोगिनी। सत्यरूपा नित्यरूपा नित्यागी नित्यगेहिनी । ४१ ॥ स्थानदात्री तथा धात्री महालक्ष्मीः स्वयंप्रभा । सिन्धुकन्या स्थानदात्री हारकावासिनी तथा ॥ ४२ ॥ "पिनोवि.

·रात्रे पक्षमोऽध्याय । बुतिः स्थिमिः स्थानरूपा सर्वकारखकारणा। भक्तिप्रिया भक्तगम्या भक्तानन्दप्रदायिनी॥४३॥ भक्तकल्पद्रुमातीता तथातीतगुणा तथा । मनोऽधिष्ठातृदेवी च कृष्णप्रेमपरायणा ॥ ४४ ॥ निरामया सौम्यदात्री तथा मदनमोहनी। एकाऽनंशा शिवा क्षेमा दुर्गा दुर्गतिनाशिनी ॥ ४५ ॥ ईखरी सर्ववन्द्या च गोपनीया शुभङ्करी। पालिनी सर्वभूतानां तथा कामानहारिणी ॥ ४६ ॥. सद्यो मुक्तिप्रदा देवी वेदसारा परात्परा। हिमालयमता सवा पार्बती गिरिजा सती ॥४७॥ दक्षकन्या देवमाता मन्दलज्जा हरेस्तनुः । वृन्दारण्यप्रिया वृन्दा सुन्दावनविलासिनी॥४८॥ विलासिनी वैष्णवी च ब्रह्मलोकप्रतिष्ठिता। रुक्मिणी रेवती सत्यभामा जाम्बवती तथा ॥ ४८ ॥ सुलक्षणा मित्रविन्दा कालिन्दी जहुकन्यका । परिपूर्णा पूर्णतरा तथा हैमवती गतिः ॥ ५० ॥ अपूर्वा ब्रह्मरूपा च ब्रह्माण्डपरिपालिनी। ब्रह्माण्डभाण्डमध्यस्था ब्रह्माण्डभाण्डरूपिणी ॥ ५१॥ अण्डरूपाऽण्डमध्यस्था तथाण्ड परिपालिनी। अण्डवाद्याऽण्डसंही शिवब्रह्महरिप्रिया ॥५२॥ महाविष्णुप्रिया कल्पवृक्षरूपा निरन्तरा। सारभूता स्थिरा गौरी गौरागी शशिशेखरा । ५३ । .

·३४० नारदपवरात्र। श्वेतचम्पकवर्णाभा शशिकोटिसमप्रभा। मालतीमाल्यभूषाच्या मालतीमाल्यधारिणी। ५४।। कृष्णस्तुता कृष्णकान्ता रन्दावनविलासिनी। तुलस्यधिष्ठातृदेवी ससारार्थवपारदा ॥ ५५ ॥ सारदाऽऽहारदामोदा यशोदा गोपनन्दिनी। अतीतगमना गौरी परानुग्रहकारिणी ॥ ५६ ॥ करुणार्णवसम्पूर्णा करुणार्णवधारिणी। माधवी माधवमनोहारिणी श्यामवल्लभा ॥ ५७॥ अन्धकारमयध्वत्ता मङ्गल्या मङ्गलप्रदा। श्रीगभी श्रीप्रदा श्रीशा श्रीनिवासाऽच्युतप्रिया । ५८. श्रीरूपा श्रीहरा श्रीदा श्रीकामा श्रीवरुपिणी। श्रीदामानन्ददाची च श्रीदामेश्वरबल्लभा । ५८ ॥ श्रीनितम्बा श्रीगणेशा श्रीखरूपाथिता अतिः । श्रीक्रियारूपिणी श्रीला श्रीकृष्णभजनान्विता ॥ ६ ॥ श्रीरार्धा श्रीमती श्रेष्ठा श्रेष्ठरूपा श्रुतिप्रिया । योगेशा योगमाता च योगातीता युगप्रिया ॥ ६१ ॥ योगप्रिया योगगम्या योगिनीगणवन्दिता। अवाकुसमसङ्काशा दाडिमीकुसुमोपमा ॥ १२॥ नीलाम्बरधरा धीरा धेय्यरूपधरा धृतिः। रत्नसिंहासनस्था च रत्नकुण्डलभूषिता । ६३ ॥ रत्नालङ्कारसंयुन्ना रत्नमाल्यधरा परा। रस्तेन्द्रसारधाराचा रनमासाविभूषिता।६४॥

·५ राजे पञ्चमोऽध्यायः॥ ३४१ . इन्द्रनीलमणिन्यस्तपादपद्मशुभा शुचिः।' कार्तिको पौर्णमासी च अमावस्या भयापहा । ६५ । गोविन्दराजगृहिणी गोविन्दगणपूजिता । वैकुण्ठनाथगृहिणी वैकुण्ठपरमालया।६६ः। वैकण्णदेवदेवाच्या तथा वैकुण्ठसुन्दरी। मदालसा वेदवती सीता साध्वी पतिव्रता ॥ ६७॥ . अन्नपूर्णा सदानन्दरूपा कैवल्यसुन्दरी। कैवल्यदायिनी श्रेष्ठा गोपीनाथमनोहरा॥१८॥ गोपीनाथेश्वरी चण्डी नायिकानयनान्विता। नायिका नायकप्रीता नायकानन्दरूपिणी ॥ ६॥ शेषा शेषवती शेषरूपिणी जगदम्बिका।. गोपालपालिका माया जायाऽऽनन्दप्रदा तथा ॥ ७॥ कुमारी यौवनानन्दा युवती गोपसुन्दरी। गोपमाता जानकी च जनकानन्दकारिणी ॥ ७१। कैलासवासिनी रमा वैराग्यकुलद पिका। .. कमलाकान्तगृहिणी कमला कमलालया ॥ ७२ ॥ चैलोक्यमाता जगतामधिष्ठात्री प्रियाऽम्बिका । दरकान्ता हररता हरानन्दप्रदायिनी ॥ ७३ ॥ हरपत्नी हरप्रीता हरतोषणतत्परा। हरेश्वरी रामरता रामा रामेखरी रमा॥ ७४ ॥ खामला चित्रलेखा च तथा भुवनमोहिनी। सगोपी गीपनिता गोपराज्यप्रदा शुभा।७५ ॥ .

·भारदपश्चराना ३४२ अगावपूर्णा माहेयी मत्स्यराजसुता सती। कौमारी नारसिही च वाराही नवदुर्गिका । ७६ । चञ्चला चञ्चलामोदा नारी भुवनसुन्दरी। दक्षयज्ञहरा दाक्षी दक्षकन्या सुलोचना ॥ ७७ ॥ रतिरूपा रतिप्रीता रतिष्ठा रतिपदा । रतिर्लक्ष्मणगेहस्था विरजा भुवनेश्वरी ॥ ७८॥ शङ्कास्पदा हरेर्जाया जामातकुलवन्दिता। वकुला वकुलामोदधारिणी यमुना जया ॥ ७८ ॥ विजया जयपत्नी च जमलार्जुनभञ्जिनी । वक्रेश्वरी वक्ररूपा वक्रवीक्षणवीक्षिता ॥८॥ अपराजिता जगन्नाथा जगन्नाथेश्वरी यतिः । खेचरी खेचरसुता खेचरत्वप्रदायिनी॥८१ ॥ विष्णुवक्षःस्थलस्था च विष्णुभावनतत्परा। चन्द्रकोटिसुगाची च चन्द्राननमनोहरा ॥२॥ सेवा मेध्या शिवा क्षेमा तथा क्षेमकरी बधः । यादवेन्द्रवधू. सेव्या शिवभक्ता शिवान्विता॥३॥ . केवला निष्कला सूक्ष्मा महाभीमाऽभयप्रदा। जीमूतरूपा जैमूती जितामिचप्रमोदिनी॥८४ ॥ गोपालवनिता नन्दा कुलजेन्द्रनिवासिनी। जयन्ती यमनागी च यमुनातोपकारिणी।८५ । कलिकल्मषभट्टाच कलिकलपनाशिनी। कचिकखषरूपा च नित्यानन्दवरी कृपा..

·५ राणे परमोचाय । ३४३ पावती कुलवती कैलासाचलवासिनी। वामदेवी वामभागा गोविन्दग्रियकारिणी॥८७॥ नरेन्द्रकन्या योगेशी योगिनी योगरूपिणी। योगसिहा सिहरूपा सिदिक्षेनिवासिनी॥८८. क्षेचाधिष्ठातृरूपा च क्षेत्रातीता कुलप्रदा। केशवानन्ददाची च केशवानन्ददायिनी ॥८६॥ केशवा केशवप्रीता केशवी केशवप्रिया । रासक्रीडाकरी रासवासिनी राससन्दरी॥८॥ गोकुलान्वितदेहा च गोकुलत्वप्रदायिनी। लवगनाम्नी नारङ्गी नारङ्गकुलमण्डना ॥ ११ ॥ एलालवङ्गकर्पूरमुखवासमुखान्विता । मुख्या मुख्यप्रदा मुख्यरूपा मुख्यनिवासिनी ॥१२॥ नारायणी कृपातीता करुणामयकारिणी। कारुण्या करुणा कर्णा गोकर्णा नागकर्णिका ॥ १३॥ सर्पिणी कौलिनी क्षेत्रवासिनी जगदन्वया । जटिला कुटिला नीला नीलाम्बरधरा शुभा ॥ १४ ॥ नीलाम्बरविधात्री च नीलकण्ठप्रिया तथा । गिनी भागिनी भोग्या कृष्णभोग्या भगेखरी॥६५॥ बलेवरी बलाराध्या कान्ता कान्तनितम्चिनी। नितम्बिनी रूयवती युवती कृष्णपीवरी ॥६६॥ विभावरी वेत्रवती सङ्कटा कुटिलालका। नारायणप्रिया शैला सकणीपरिमोहिता ॥१७॥ .

·भारद पचराना ३४४ दृकपातमोहिता प्रातराशिनी नवनीतिका। नवीना नवनारी च नारङ्गफलशोभिता।६८॥ हैमी हेममुखी चन्द्रमुखी शशिसुशोभना । अर्डचन्द्रधरा चन्द्रवल्लभा रोहिणी तमिः ॥रा तिमिनिलकुलामोदमत्यरूपाङ्गहारिणी। कारणी सव्वभूतानां कार्यातीता किशोरिणी ॥ १०॥ किशोरबल्लभा केशकारिका कामकारिका । कामेश्वरी कामकला कालिन्दीकुलदीपिका ॥ ११ ॥ कलिन्दतनयातीरवासिनी तीरोहिनी। कादम्बरीपानपरा कुसुमामोदधारिणी ॥ १२ ॥ कुमुदा कुमुदानन्दा कृष्णेशी कामबल्लभा। तर्कालीवैजयन्ती च निम्बदाडिम्वरूपिणी ॥ १०३ ॥ विल्लवृक्षप्रिया कृष्णाम्बरा विल्लोपमस्तनी। विल्लात्मिका विल्लवपुर्विल्ल रक्षनिवासिनी ॥१०॥ तुलसीतीषिका तैतिलानन्दपरितोषिका गजमुक्ता महामुक्ता महामुक्तिफलप्रदा ॥ १०५॥ अनङ्गमोहिनी शक्तिरूपा शक्तिस्वरूपिणी। पञ्चशक्तिस्वरूपा च शैशवानन्दकारिणी ॥१०६ ॥ गजेन्द्रगामिनी श्यामलताऽनगलता तथा । योषितशक्तिस्वरूपा च योपिदानन्दकारिणी ॥१७॥ प्रेमप्रिया प्रेमरूपा प्रेमानन्दतरङ्गिनी । प्रेमहारा प्रेमदाची प्रेमशक्तिमयी तथा । १०८। में ·५ रारे पचमोऽध्यायः । ३४५ बयप्रेमवती धन्या कृष्णप्रेमतरङ्गिनी। प्रेममतिपदा प्रेमा प्रेमानन्दतरङ्गिणी ॥ १०६ । प्रेमक्रीडापरीताश्री प्रेमभनितरङ्गिणी। प्रेमार्थदायिनी सर्वश्वेता नित्यतरङ्गिणी । ११०॥ हावभावान्विता रौद्रा रुद्रानन्दप्रकाशिनी। कपिला शृङ्खला केशपाशसम्बन्धिनी घटी ॥ १११ ॥ कुटीरवासिनी धूवा धूम्रकेशा जलोदरी। ब्रह्माण्डगोचरा ब्रह्मरूपिणी भवभाविनी ॥ ११२ ॥ संसारनाशिनी शैवा शैवलानन्ददायिनी। शिशिरा हेमरागाच्या मेघरूपाऽनिसुन्दरी ॥ ११३ ॥ मनोरमा वेगवती वेगाव्या वेदवादिनी। दयान्विता दयाधारा दयारूपा सुसेविनी ॥ ११४ ॥ किशोरसङ्गसंसर्गा गौरचन्द्रानना कला। क्लाधिनाथवदना कलानाथाधिरोहिणी॥ ११५ विरागकुशला हेमपिङ्गला हेममण्डना । भाण्डीरतालवनगा कैवर्ती पीवरी-झुकी ॥ ११६ । शुकदेवगुणातीता शुकदेवप्रिया सखी। विकलोकर्षिणी कोषा कोषयाम्बरधारिणी। ११७ ॥ कोषावरी कोषरूपा जगदुत्पत्तिकारिका । हष्टिस्थितिकरी संहारिणी संहारकारिणी ॥ ११८॥ केशशैवलधात्री च चन्द्रगाना सुकोमला। पद्माङ्गरागसंरागा विधाद्रिपरिवासिनी ॥ ११६ ॥ २त्र ·मारपपरात्र। विन्ध्यालया श्यामसखी सखी संसाररागिणी। भूता भविष्या भया च भयगाचा भवातिगा। १२१ भवनाशान्तकारिंगयाकाशरूपा सुवेशिनी। रतिरगपरित्यागा रतिवेगा रतिपदा ॥ १२१ ॥ तेजस्विनी तेजरूपा कैवल्यपथदा शुभा। मुक्तिहेतर्मुक्तिहेतुलकिनी लङ्घनक्षमा ॥ १२२ ॥ . विशालनेचा वैशाली विशालकुलसम्भवा । विशालगृहवासा च विशालवदरी रतिः ॥ १२३ ॥ भक्त्यतीता भक्तिगतिर्भक्तिका शिवभक्तिदा। शिवशक्तिस्वरूपा च शिवाङ्गिविहारिणी ॥ १२४ ॥ शिरीषकुसमामोदा शिरीपकुसुमोज्वला। शिरीषमुद्दो शैरीपी शिरीपकुसुमाकृतिः ॥ १२५ ॥ वामानहारिणी विष्णोः शिवभक्तिसुखान्विता । विजिता विजितामोदा गगणा गणतोषिता । १२६ ॥ यास्था हेरम्बसुता गणमाता सुखेश्वरी। दुःखहन्त्री दुःखहस सेवितेभितसर्वदा ॥ १२७ ॥ सर्वतत्वविधात्री च कुलदेवनिवासिनी। लवङ्गा पाण्डवसखी सखीमध्यनिवासिनी ॥ १२८॥ ग्राम्या गीता गया गम्या गमनातीतनिर्भरा। सर्वाङ्गमुन्दरी गङ्गा गङ्गाजलमयी तथा ॥ १२९ । गङ्गेरिता पूतगाचा पवित्रकुलदीपिका । पविधगुणशीलाच्या पवित्रानन्द्रायिनी ॥ १३ ॥ ५ ·परात्रे बमोवाया। ३४७ पविषगुखसीमाव्या पवित्रकुलदीपनी। कम्यमाना कंसहरा विन्ध्याचलनिवासिनी ॥ १३ ॥ गोवईमेश्वरी गोवईनहास्या इयाकृतिः। मीनावतारा मीनेशी गगणेशी हया गजी ॥ १३२ ॥ हरिणी हारिणी हारधारिणी कनकाकृतिः । विद्युत्प्रभा विप्रमाता गोपमाता गयेश्वरी॥ १३३ ॥ गवेश्वरी गवेशी च गवीशी गवि वासिनी। गतिज्ञा गीतकुशला दनुजेन्द्रनिवारिणी ॥ १३४ ॥ निवाणधाची नाणी हेतयुक्ता गयोत्तरा। पर्चताधिनिवासा च निवासकुशला तथा ॥ १३५ । संन्यासधर्मकुशला संन्यासेशी शरन्मुखी। शरच्चन्द्रमुखी श्यामहारा क्षेत्रनिवासिनी । १३६ । वसन्तरागसंरागा वसन्तवसनाकृतिः । चर्तुभुजा षड्भुजा च विभुजा गौरविग्रहा ॥ १३७ ॥ सहसास्था विहास्या च मुद्रास्या मुददायिनी। प्राणप्रिया प्राणरूपा प्राणरूपिण्यपारता ॥ १३८॥ कृष्णप्रीता रुष्णरता कृष्णतोषणतत्परा। कृष्णप्रेमरता कृष्णभक्ता भतफलप्रदा ॥ १३८ ॥ कृष्ण प्रेमा प्रेमभक्का हरिभक्रिप्रदायिनी। चैतन्यरूपा चैतन्यप्रिया चैतन्यरूपिणी ॥ १४९३ उग्ररूपा शिवक्रोडा कृष्णक्रोडा जलोदरी। महोदरी महादुर्गकान्तारसुस्थवासिनी ॥ १४१ ।

·३४॥ नारदप्रसरात्र। ॥ चन्द्रावली चन्द्रकेशी चन्द्रप्रेमतरङ्गिणी। समुद्रमथनोडूता समुद्रजलवासिनी ॥ १४२ ॥ समुद्रासतरूपा च समुद्रजलवासिका। केशपाशरता निद्रा क्षुधा प्रेमतरङ्गिका ॥ १४३ ॥ दूर्वादलश्यामतनुर्बादलतनुच्छविः । । नागरा नागरीरागा नागरानन्दकारिणी ॥ १४४ ॥ नागरालिङ्गनपरा नागराङ्गनमङ्गला। उच्चनीचा हैमवतीप्रिया कृष्णतरङ्गदा ॥ १४५ ॥ प्रेमालिङ्गनसिद्धाङ्गी सिद्धसाध्यविलासिका। मङ्गलामोदजननी मेखलामोदधारिणी ॥ १४६॥ रत्नमन्त्रीरभूपाङ्गी रत्नभूपणभूषणा । जम्बालमालिका कृष्णप्राणा प्राणविमोचना ॥ १४७॥ सत्यप्रदा सत्यवती सेवकानन्ददायिका। जगद्योनिर्जगद्दीजा विचिचमणिभूषणा । १४८॥ राधारमणकान्ता च राध्या राधनरूपिणी कैलासवासिनी कृष्णप्राणसर्बस्वदायिनी ॥ १४६ ॥ कृष्णावतारनिरता कृष्णभक्तफलार्थिनी। याचकायाचकानन्दकारिणी याचकोज्वना । १५० हरिभूपणभूषायाऽऽनन्दयुक्तापादगा। है-तालधरा थै थै शब्दशक्तिप्रकाशिनी ॥ १५१ ॥ हेहे-शन्दस्वरूपा च होही-वाक्यविशारदा । अगदानन्दकी च सान्द्रानन्दविहारदा ॥ १५२॥ .

·५ रा पचमोऽध्याय । ३४९ परिखता पण्डितगुणा पण्डितानन्दकारिणी। परिपालनकी च तथा स्थितिविनोदिनी ॥ १५३ ॥ तथा संहारशब्दाचा विद्वज्जनमनोहरा। विदुषां प्रीतिजननी विद्दतमेमविवर्धिनी ॥ १५४ ॥ नादेशी नादरूपा च नादबिन्दुविधारिणी। शून्यस्थानस्थिता शून्यरूपपादपवासिनी ॥ १५५ ॥ कार्तिकव्रतकी च वसनाहारिणी तथा । जलाशया जलतला शिलातलनिवासिनी ॥ १५६ ॥ क्षुद्रकीटाङ्गसंसर्गा सङ्गदोपविनाशिनी । कोटिकन्दर्पलावण्या कन्दर्पकोटिसुन्दरी ॥ १५७ ॥ कन्दर्पकोटिजननी कामवीजप्रदायिनी। कामशास्त्रविनोदा च कामशास्त्रप्रकाशिनी ॥ १५८॥ कामप्रकाशिका कामिन्यखिमाद्यष्टसिविदा। यामिनी यामिनीनायवदना यामिनीवरी ॥ १५८ ॥ यागयोगहरा भुक्तिमुक्तिदाची हिरण्यदा । कपालमालिनी देवी धामरूपिण्यपर्वदा ॥१६॥ कृपान्विता गुणा गौण्या गुणातीतफलप्रदा। कुष्माण्डभूतवेतालनाशिनी शरेदाऽन्विता ॥ १६१ ॥ शीतला शवला हेला लीला लावण्यमङ्गला। विद्यार्थिनी विद्यमाना विद्या विद्यास्वरूपिणी । १६२ ॥ आन्वीक्षिकी शास्वरूपा शास्वसिद्धान्तकारिणी। भागेन्द्रा नागमाता च क्रोडाकोतकरू पिसी ॥ १६३। . .

·नारदपवरात्र . हरिभावनशीला च हरितोषणतत्परा। हरियाणा हरयाणा शिवप्राणा शिवान्विता ॥१६४ । नरकार्णवसंहन्त्री नरकार्णवनाशिनी। नरेश्वरी नरातीता नरसेव्या नराङ्गना ॥१६५ ॥ यशोदानन्दनप्राणवल्लभा हरिवल्लभा। यशोदानन्दना रम्या यशोदानन्दनेश्वरी॥१६६० यशोदानन्दना कीड़ा यशोदाकोड़वासिनी। यशोदानन्दनप्राणा यशोदानन्दनार्थदा ॥ १६७ ॥ वत्सला कोशला काला करुणार्णवरूपिणी। स्वर्गलक्ष्मी मिलक्ष्मीपदी पाण्डवप्रिया ॥१६॥ तथार्जुनसखी भौमी भैमी भीमकुलोइहा। भुवना मोहना क्षीणा पानासक्ततरा तथा ॥ १६८ ॥ पानार्थिनी पानपात्रा पानपानन्ददायिनी। दुग्धमन्धनकर्माच्या दधिमन्यनतत्परा ॥१७॥ दधिभाण्डार्थिनी कृष्णक्रोधिनी नन्दनागना। घृतलिप्ता तक्रयुक्ता यमुनापारकौतुका ॥ १७१ ॥ 'विचिचकधका कृष्णहास्यभापणतत्परा। गोपाङ्गनावेष्टिता च कृष्णसगार्थिनी तथा ॥ १७२ ॥ रासासका रासरतिरासवासतवासना । हरिद्रा हरिता हारीग्यानन्दार्पितचेतना ॥ १७३ ॥ निश्चेतन्या च निश्चेता तथा दामहरिद्रिका । सुबलस्य वसा कृष्णभार्या भशातिवेगिनी ॥ १७४।

·५ स पञ्चमोऽध्यायः । ३५१ . श्रीदामस्य सखी दाम दामिनी दामधारिखी। कैलासिनी केशिनी च हरिदम्बरधारिणी । १७५ ॥ हरिसान्निध्यदाची च हरिकौतकमङ्गला। हरिप्रदा हरिद्वारा यमुनाजलवासिनी ॥ १७६ : जैवग्रदा जितार्थी च चतरा चातरी तमी। तमिसाऽऽतपरूपा च रौद्ररूपा यशोऽर्थिनी ॥ १७७॥ कृष्णार्थिनी कृष्णकला कृष्णानन्दविधायिनी। कृष्णार्थवासना कृष्णरागिणी भवभाविनी ॥ १७८॥ कृष्णार्यरहिता भक्का भक्तभक्ति शुभप्रदा। श्रीकृष्णरहिता दीना तथा विरहिणी हरेः ॥ १७६ ॥ मथुरा मथुराराजगेहभावनभावना । श्रीकृष्णभावनामोदा तथोन्मादविधायिनी ॥१८॥ कृष्णार्थव्याकुला कृष्णसारचर्मधरा शुभा। अलकेश्वरपूज्या च कुवेरेश्वरवल्लभा ॥ १८ ॥ धनधान्यविधात्री च जाया काया हया हयो। प्रणवा प्रणवेशी च प्रणवार्थस्वरूपिणी ॥ १८२ ॥ ब्रह्मविष्णुशिवार्धाङ्गहारिणी शैवशिसपा । राक्षसीनाशिनी भूतप्रेतप्राणविनाशिनी ॥ १३ ॥ सकलेसितदात्री च शची साध्वी अरुन्धती। पतिव्रता पतिप्राणा पतिवाक्यविनोदिनी। अशेषसाधनी कल्पवासिनी कल्परूपिणी ॥ १८४॥ इति श्रीनारदपश्चराने ज्ञानामतसारे पञ्चमरात्रे श्रीराधिकानामसहस पञ्चमोऽध्यायः॥५॥ .

·३५२ घष्ठोध्यायः॥ श्रीमहादेव उवाच । इत्येतत् कथितं देवि राधानामसहसकं । यः पठेत् पाठयेदापि तस्य तुष्यति माधवः ॥ १॥ किन्तस्य यमनाभिर्चा नदीभिः सर्वतः प्रिये । कुरुक्षेअदितीर्थश्च यस्य तुष्टो जनाईनः ॥२॥ स्लोचस्यास्य प्रसादेन किं न सियति भूतले। ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी क्षत्रियो जगतीपतिः॥३॥ वैश्यो निधिपतिर्भूयात् शूद्रो मुच्येत जन्मतः । ब्रह्महत्यामुरापानस्तेयादेरतिपातकात् ॥४॥ सद्यो मुच्येत देवेशि सत्यं सत्यं न संशयः । रारनामसहसस्य समानं नास्ति भूतले ॥५ स्वर्ग वाप्यथ पाताले गिरौ वा जलतोऽपि वा। 'नातःपरं शुभं स्तोत्रं तीयं नातःपरं परं ॥ ६ ॥ एकादश्यां गुचिर्भूत्वा यः पठेत् सुसमाहितः । तस्य सर्वार्थसिद्धिः स्याच्छणुयादा सुशोभने । ७। दादश्यां पीथमास्यां वा तुलसीसविधी शिवे। यः पठेत् शृणुयादापि तस्य तत्तत् फलंगण ।। अश्वमेध रात्रमयं वारस्पत्यं तवा पिक। अतिरा वाजपेयमपिहोम था मुभार।

·-- राषष्ठोऽधायः॥ ३५३ वृत्वा यत् फलमाप्नोति श्रुत्वा तत्फलमा यात्। कार्तिके पाष्टमी प्राप्य पठेद्दा शृणुयादपि ॥ १० ॥ सहखयुगकल्पान्तं वैकुण्ठवसतिं लभेत् । ततश्च ब्रह्मभवने शिवस्य भवने पुनः ॥ ११ ॥ सुराधिनाथभवने पुनर्याति सलोकतां । गङ्गातीरं समासाद्य यः पठेत् शृणुयादपि ॥ १२ ॥ विष्णोः सारूप्यमायाति सत्यं सत्य सुरेखरि। मम वगिरेाता पार्वतीवदनाश्रिता ॥ १३ ॥ राधानामसहसाख्या नदी त्रैलोक्यपावनी। पश्यते हि मया नित्यं भक्त्या शक्त्या यथोचितं ॥ १४ ॥ मम प्राणसमं ह्येतत् तव प्रीत्या प्रकाशितं । नाभकाय प्रदातव्यं पाषण्डाय कदाचन । नास्तिकायाविरागाय रागयुक्ताय सुन्दरि ॥ १५ ॥ तथा देयं महालोचं हरिभकाय शङ्करि । वैष्णवेषु यथाशक्ति दाचे पुण्यार्थशालिने । १६ ॥ राधा नाम सुधावारि मम वसुधाम्बधेः । उताऽसौ त्वया यत्नात् यतः स्त्वं वैष्णवामणीः ॥१७॥ विशुद्धसत्त्वाय यथार्थवादिन हिजस्य सेवानिरताय मन्तिाणे दाचे यथाशक्ति सुभक्तमानसे राधापदध्यानपराय शोभने परिपादाजमधुपमनोभूताय मानसे। २ट

·३५४
नारद पवाराषा
राधापादसुधास्वादशालिने वैष्णवाय च । १६ ।
दद्यात् स्तोचं महापुण्यं हरिभक्तिप्रसाधनं ।
जन्मान्तरं न तस्यास्ति राधाकृष्णपदार्थिनः ॥२०॥
मम प्राणा वैषणवा हितेषां रक्षार्थमेव हि।
शूल मया धार्यते हि नान्यथा मैत्रकारण ॥ २१ ॥
हरिभक्तिविघामर्थ शूल संधार्यते मया।
शृणु देवि यथार्थ मे गदितं त्वयि सुव्रते ॥ २२॥
भक्तासि मे प्रियासि त्वमदः स्नेहात् प्रकाशितं ।
कदापि नोच्यने देवि मया नामसहस्त्रकं ॥ २३ ॥
कि परं त्वां प्रवक्ष्यामि प्राणतुल्य मम प्रिये ।
स्तोत्रं मन्त्र राधिकाया यन्त्र कवचमेव हि ॥२४॥
प्रति श्रीनारदपञ्चरात्र ज्ञानामृतसारे पक्षमात्र पठोऽध्यायः ।
सप्तमोध्याय.॥
श्रीपार्वत्युवाच ।
कैलासवासिन् भगवन् भन्नानुग्रहकारक।
राधिकाकवचं पुख्य कथयस्व मम प्रभो ॥ १ ॥
यति करुणा नाथ चाहि मां दु.खतो भयात् ।
त्वमेव शरण नाव शूलपाखानाकधृक् ॥ २॥

·राधामोऽध्याया। ३५५ . श्रीमहादेव उवाच । शृणुष्व गिरिजे तुभ्यं कवचं पूर्वसूचितं । सर्वरक्षाकरं पुण्यं सर्वहत्याइरं परं ॥३॥ हरिभक्तिप्रदं साक्षात् भक्तिमुक्तिप्रसाधनं । चैलोक्याकर्षणं देवि हरिसान्निध्यकारकं ॥ ४ ॥ सर्वच जयदं देवि सर्वशत्रुभयावहं । सर्वेषाञ्चैव भूतानां मनोवृत्तिकरं परं ॥ ५ ॥ चतुर्हामुक्तिजनकं सदानन्दकरं परं। राजसूयाश्वमेधानां यज्ञानां फलदायकं॥६॥ एदं कवचमन्नात्वा राधामन्त्रञ्च यो जपेत् । स नाप्नोति फलन्तस्य विघ्नलस्य पदे पदे ॥ ७ ॥ ऋषिरस्य महादेवोऽनुष्टुप्छन्दश्च कीर्तितः । राधाऽस्य देवता प्रोक्ता रां-वीजं कीलकं स्मृतं । ८ । धर्मार्थकाममोक्षेषु विनियोगः प्रकर्तितः । श्रीराधा मे शिरः पातु ललाटं राधिका तथाnti श्रीमती नेत्रयुगलं कर्णी गोपेन्द्रनन्दिनी । हरिप्रिया नासिकाच भूयुगं शशिशोभना ॥१॥ मोठं पान कृपा देवी अधरं गोपिका तथा। वृषभानुसुता दन्तान् चिबुकं गोपनन्दिनी ॥११॥ चन्द्रावली पातु गण्डं जिह्वां कृष्णप्रिया तथा। करएं पात हरिप्राखा हृदयं विजया तथा ।१२। बाडू को चन्द्रवदना उदर सुबलखसा।

·नारदपक्षराष। ३५६ कोटियोगाग्विता पातु पादौ सौभद्रिका तथा । १३ नखान चन्द्रमुखी पातु गुलफौ गोपालबल्लभा । नखान विधुमुखी देवी गोपी पादतल तथा ॥ १४ ॥ शुभप्रदा पातु पृष्ठ कचौ श्रीकान्तबल्लभा । आनदेशं जया पात हरिणी पातु सर्वतः ॥१५॥ वाक्यं बाणी सदा पातु धनागार धनेश्वरी। पूर्बान्दिशं कृष्णरता कृष्णप्राणा च पश्चिमा । १६ । उत्तरां हरिता पातु दक्षिणां रषभानुजा। चन्द्रावली नैशमेव दिवा छेडितमेखला ॥१७॥ सौभाग्यदा मध्यदिने साया कामरूपिणी। रौद्री प्रातः पातु मां हि गोपिनी रजनीक्षये ॥१८॥ हेतुदा सङ्गवे पातु केवमाला दिवाईके। शेषाऽपराह्नसमये शमिता सर्वसन्धिषु ॥ १८ ॥ योगिनी भोगसमये रती रतिपदा सदा । कामशी कौतुके नित्यं योगे रत्नावली मम ॥२०॥ सर्वदा सर्वकार्येषु राधिका कृष्णमानसा। इत्येतत् कथितं देवि कवचं परमागुतं ॥ २१ ॥ सर्वरक्षाकरं नाम महारक्षाकरं परं। प्रातर्मध्याह्नसमये सायारु प्रपठेद्यदि ॥ २२॥ सर्वार्थसिदिस्तस्य स्यात् यद्यम्मनसि वर्तते । राबडारे सभायाम संग्रामे रासह । २३ ॥ प्राचार्यनाशसमये यः पठेत् प्रवतोपरः।

·रात्र अहमोऽध्यायः।
३५७
तस्य सिद्धिर्मदेवि न भयं विद्यते क्वचित् ॥२५॥
भाराधिता राधिका च तन सत्यं न संशयः ।
गनास्वानात् हरेर्नामग्रहणाद्यत फलं लभेत ॥२६॥
तत् फलं तस्य भवति यः पठेत् प्रयतः शुचिः ।
हरिद्रारोचनाचन्द्रमण्डितं हरिचन्दनं ॥२७॥
कृत्वा लिखित्वा भूज च धारयेत् मस्तके भुजे।
करणे वा देवदेवेशि स हरिर्नात्र संशयः ॥ २८ ॥ .
कवचस्य प्रसादेन ब्रह्मा सृष्टिं स्थिति हरिः।
संहारश्चाई नियतं करोमि कुरुते तथा ॥ २६ ॥
वैष्णवाय विशुद्धाय विरागगुणशालिने ।
दद्यात् कवचमव्यग्रमन्यथा नाशमामुयात् ॥ ३०॥
रति श्रीनारदयवरात्रज्ञानामतसार पञ्चमरासबरवाकर राधाववर्ष
समान सप्तमीऽध्यायः॥
अटमोऽधायः॥
श्रीनारद उवाच
महादेव महादव देवदेव जगत्पते ।
मन्त्रार्थ कृष्णमन्त्रानां गूढ राधामनुं प्रभो।
बनुमईसि देवेश भक मां शशिखरुतधृक् ॥१॥

·३५ नारदपवरात्रा - श्रीमहादेव उवाच । कृष्णमन्त्रार्थमेवाशु वच्यामि शृणु नारद । ककारात् सृष्टिरूपोऽसौ लकारात् स्थितिरेव च। संहारात् ई भवेन्नित्यं निर्वाणादिन्दुरेव च । ककारानीतिमापन्ना यमदूता भवन्ति हि ॥३॥ ऋकारात् पातकानि स्युः पलायनपराणि च यकारोच्चारणात् सर्व्व भूता राक्षसपन्नगाः ॥ ४॥ विद्रवन्ति भयार्त्ता वै णकाराद्रोगराशयः । प्रकारांत् सर्वतः शान्तिरेप कल्पद्रुमो मनुः ।५। ककारो मुखचन्द्रोऽस्य ऋकारो नेत्रमण्डलं । घकारो बाहुयुगलं णकारः पादमेव च ॥ ६ ॥ अकारः सर्वगात्राणि शृणुष्व दिजसत्तम पुनरन्यत् प्रवच्यामि शृणुष्व दिजसत्तम । ७॥ ककाराइमरूपत्वात् सृष्टिकर्ता जनार्दनः। ऋकारात वृष्टिकर्ताऽसी वेदवेद्यो हरिः स्वयं ॥८. घकारात् शिकरूपत्वात् सृष्टिस्थित्यन्तकारकः । सकारात् खेतरूपत्वात् निर्बाणफलदायकः।। अगदीजसवमायाविसर्गः परिकीर्तितः। वृष्णनामाई स्वोक्तः परं शृणु महामते ॥१॥ मा लक्ष्मीः प्रोच्यते वेदे धवलस्याः पतिरिः। चतो माधवनामाऽसी प्रोचते पुरषोत्तमः । ११. मा शोभा नेअमो मुर्तिनिराकारस्य नेषतः - क ·॥ ५ रात्र अहमोऽधावः। ३५० अवसस्य हरिः साक्षान्माधवोऽसौ प्रकीर्तितः ॥१२॥ विष्णुर्विभवनत्वाच्च व्यापकत्वाच्च नारद । भावनत्वाचवर्णानां विष्णुरेव ततः स्मृतः ॥ १३ ॥ काशो दीप्तिमतो यस्मात प्रकाशः सर्वजन्मनां । प्रभुः प्रभवनत्वाच्च ततः काशः प्रभुः स्मृतः ॥ १४॥ चैतन्यभूतो जीवानां यतश्चैतन्यवर्जिताः । जडीभूता भवन्तीह चैतन्यस्तु ततः स्मृतः ॥ १५ ॥ सेवते एप वा भूत्वा यस्मिन् कृष्णशरीरतः । अतः केशवनामाऽसौ सेव्यते पुरुषः परः ॥१६॥ हषीकाणामिन्द्रियाणामीशः संप्रोच्यते यतः। अतो नारद लोऽकेस्मिन् हुपीकेश इति स्मृतः ॥ १७॥ जनानईयते यस्मात् प्रलये महति विज । अतः स प्रोच्यते वेदे जनाईन इति प्रभुः॥१८॥ नारा जलमिति प्रोक्ता अयनं तस्य ता यतः। अतो नारायणो नाम गीयते पुरुषोत्तमः ॥१४॥ नारं नरसमूहे च अयनं ते यतः प्रभो। अयनं स साक्षिभूतो यतो नारायणः परः ॥ २० ॥ गां पृथ्वी स्वर्गमेवाथ वाचं वा पशवोऽपिवा। तेजसो वा पालकोऽसौ गोपालसु ततः स्मृतः ॥ २१ ॥ बालकत्वाच्च बालोऽसौ कृष्णवर्णगतो यतः । बालकृष्ण इति प्रोक्तो यतोऽसौ पुरुषत्तमः ॥ २२ - वाशब्दबोधे वायुश्च लादान-ग्रहणेन च ।

·मारदपवरात्रा d ३६० ककारी ब्रह्मणो रूपमतो बालक उच्यते ॥२३॥ कर्ता हा पालयिता दाता भोक्ता कृपामयः । नाथोऽयं जगतां यस्मात् जगन्नाथस्ततः स्मृतः ॥ २४ ॥ हरिहरणशीलत्वात् पापानां दुःखयोनिनां । नरसिंहवपुर्यस्मादती ब्रह्मन् हरिः स्मृतः ॥ २५ ॥ न च्यवन्ति यतो भक्ता महति प्रलये सति । अतोऽच्यतः स विश्वात्मा गीयते पुरुषोत्तमः ॥ २६ ॥ च्युतिहीनोऽव्ययो यस्मादथवाच्युत इष्यते । जगतामादिभूतश्च मध्यश्चान्तश्च यः स्मृतः ॥२७॥ श्रतो वेद पुराणे च अनादिः परिकीर्तितः। गवामिन्द्रः स्मृतो यस्माद्दाचामिन्द्रस्ततःपरं ॥ २८॥ अतो गोविन्द इति च की|ते वेदवादिभिः । इति नामरहस्यं ते गदिनं परमाइतं ॥ २८ ॥ नाम्यन्त नामतस्तस्य याथार्थ्यं मुनिपुङ्गव । यदि एर्थिव्या धल्यादेगणनाकरणक्षमः ॥३०॥ भविष्यति तथापीशो नामां नैव तु शक्यते। जन्मान्तरसहस्सेप नैव नैव जित्तम ॥ ३१ ॥ इति श्रीमारदपपरा ज्ञानामतमार पधमरा भवनामरहस्य ·नवमोध्यायः॥ , नारद उवाच। अधुना श्रोतुमिछामि रहस्यं परमाद्भुतं । ये ये मन्त्राश्च श्रीमत्या राधिकायाः सुगोपिताः । तन्मे ब्रूहि महादेव यद्यनुग्राद्यतां मयि ॥१॥ महादेव उवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि यावत्यै यत् प्रकाशित नैव तत्त्वां प्रवच्यामि शृणुष्व गदतो मम ॥२॥ वह्निवीजं क्रोशयुक्तं तथा विन्दुविभूषितं । एतद्दीजं मुनिश्रेष्ठ वीजं त्रैलोक्यपूजितं ॥३॥ एकाक्षरोऽयं विप्रेन्द्र मनु: सर्वफलादः । पुरश्चरणतन्मत्री जपेल्लचद्दयं सुधीः ॥ ४ ॥ अथान्यं मन्त्रराजन्तु शृणु कल्पद्रुमं महत् । निजवीजं ततो माया कामवीजमतः परं ॥५॥ राधायै वहिलायान्तो मन्त्रोऽय कल्पपादपः । प्रातःकृत्यादिकं सर्व पूर्ववत् परिकल्पयेत् ॥ ६ ॥ यागस्थान ततो गत्वा स्थानासनपरिग्रह। भूतशुयादिकं कृत्वा प्राणायामन्तु मूलतः ॥ ७॥ अपिरस्य महादेवो गायत्री छन्द ग्व च। देवता राधिका पोका सर्वशास्त्रेषु गोपिता।८। .

·नारदपकरा. एवं ऋष्यादिकं कृत्वा रां-बीजेनाङ्गकल्पना। ततो ध्यायेत् परां देवी काञ्चनाभां वरप्रदा।६। किशोरी कृष्णसहितां नीलाम्बरधरां शुभां। दक्षिणे धृतताम्बूलां पाणौ वामे समुहकं ॥ १० धारयन्तीं स्वर्णभूषां सदा कृष्णानुरागिणीं। कृष्णास्यनयनासकां हारनूपुरभूपितां ॥ ११ ॥ एवं ध्यात्वा मानसैस्तामुपचारैः समर्चयेत् । ततो ध्यात्वा पुनर्देवी संस्थाप्य स्वपुरःस्थले ॥ १२ ॥ प्राणप्रतिष्ठामन्त्रण प्राणान् प्राणेषु योजयेत् । ततः पाद्यादिकं दत्त्वा मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् ॥ १३ ॥ यथाविधि धूपदीपनैवेद्यैः परिपूजयेत् । पुष्पाञ्जलिं पञ्चधा च दत्त्वा मन्त्रेण वैष्णवः ॥ १४ ॥ शुकपुष्यः सदा पूज्या तुलसीपत्रसंयुता। करवीर तथा पद्मं वकं काञ्चनमेव च ॥ १५ ॥ शुरलथा पूज्या अन्यथा न समाचरेत् । .वैष्णवे सङ्गतिः कार्य्या वैष्णवे च सदा रतिः ॥ १६ ॥ जन्माष्टमी समासाद्य रोहिणीसंयुता यदि । सभ्यते चोपवासो दिकर्त्तव्यः सर्वथा तदा ॥ १७ ॥ नालाभे रोहिणीभे च सप्तमी परिवर्जयेत् । स्वम्पकारतो ब्रह्मन् तथा गोष्ठाष्टमी तिथिं ॥१८॥ उपवासः सदा कार्यो नान्यथा सिदिशानिरुत् । अण्णवो यदि भनीत एकां प्रमादतः । १६ ।

·५ रात्र दामोऽधायः ३६३ विष्खर्चनं या तस्य नरकं घोरमामुयात् । वरं पिबधं ब्रह्मन् मातॄणां गमनं वरं ॥ २० ॥ एकादश्यां वैष्णवस्तु न भुञ्जीत कदाचन । इत्येतस कथितं सर्वं यत् एष्टोऽहमिह दिज । हरेराश्चर्य्यभूतस्य किमन्यत् श्रोतुमिच्छसि ॥ २१ ॥ इति नारदमञ्चरात्र ज्ञानामनसारे पञ्चमरा राधामवकथन नवमोऽध्याय । दशमोध्यायः॥ नारद उवाषा श्रधुना श्रोतुमिच्छामि शरीरस्य यथाक्रम। का नाशः कतिधास्तत्र गतयो वायुसम्ममाः ॥ १ ॥ विशेषेण महादेव वक्तमईसि माम्मति । त्वदन्यः संशयस्यास्योछेत्ता नैवोपलम्यते ॥ २॥ महादेव उवाच । शृणु नारद वच्यामि योगधारणमुत्तमं । तिसःकोयम्भदईन शरीरेनाइयो मताः ॥३॥ सासु भस्या दश मोक्कालासु तिम्रोऽभ्यवस्थिताः । प्रधानो मेरुदण्डोन चन्द्रसारिरूपिणी ॥४॥ शक्तिरूपा च मा नाडी साक्षादमृतविग्रहा। दधि पिलाया व युरूपा सूविग्रहा। ५ ।

·३६४ नारदपधरा दाटिमीकुसुमप्रख्या विषाख्या मुनिभिः स्मृता । मेरुमध्ये स्थिता या त मूलदा ब्रह्मविग्रहा।। सर्वतेजोमयी सात सुषम्ना बहुरूपिणी । तस्या मध्ये विचित्राख्या अमृतप्लाविनी शुभा ॥ ७ ॥ सर्वदेवमयी सा तु योगिनां हृदयङ्गमा । विसर्गादिन्दुपर्यन्तं व्याप्य तिष्ठति तत्त्वतः ॥८॥ मलाधारे त्रिकोणाख्ये इच्छाजालक्रियात्मके। मध्ये स्वयम्भुलिङ्गन्तु कोटिसूर्यसमप्रभ १६ ॥ तदूळे कामवीजन्तु फलशान्तीन्दुनादकं । तदूर्द्ध तु शिखाकारा कुण्डली ब्रह्मविग्रहा ॥१०॥ तबाह्ये हेमवर्णाभं रसवर्णं चतुलं । द्रुतहेमसमप्रख्यं पनं तत्र विभावयेत् ॥ ११ ॥ तदूर्द्धऽग्निसमप्रख्यं घड्दलं हीरकप्रभं। कादिचान्तषड्वर्णन युनाधिष्ठानसंजकं ॥ १२ ॥ मूलमाधीय पट्कोणं मूलाधारं ततो विदुः । स्वशब्देन परं लिङ्ग स्वाधिष्ठानं ततो विदुः ॥ १३ ॥ तदूद्ध नाभिदेशे तु मणिपूरं महत्प्रभ । मेघाभं विद्युताभञ्च बहुतेजोमयं ततः ॥ १४ ॥ मणिवभिन्बतत्य मणिपूर तथोच्यते । दभिश्चन्दनैर्युक्तं डादिफान्ताक्षरान्वितं ॥ १५ ॥ शिखनाधिष्ठितं पद्मं विश्वलोकककारणं। तंदून हितं पद्ममुश्चदादित्यसनिभं । १६ । ,

·५ सदनमोऽध्यायः
३६५
-
कादिठान्ताक्षरैरकपश्चाज्यमधिष्ठितं ।
तन्मध्ये बाणलिङ्गन्तु सूर्यायुतसमप्रभं ॥ १७ ॥
शब्दब्रह्ममयं शब्देनाहतं तत्र दृश्यते।
सेनाहताख्यं पद्मन्तु मुनिभिः परिकीर्तिते ॥१८॥
भानन्दसदन तत्तु पुरुषावेष्टितं परं।
तदूर्धन्तु विशुद्धावं दलपोडशपङ्कजं ॥१८ ॥
रवेः पोडशकैर्युक्तं धूम्रवर्ण महत्प्रभं।
विशुद्धं तनुते यस्माज्जीवस्याहं सलोकनात् ॥ २० ॥
विशुद्ध पद्ममाख्यातं आकाशाख्यं महत् परं ।
आज्ञाचक्र तटू? तु आत्मनाधिष्ठितं परं ॥ २१ ॥
श्राजासंक्रमणं तत्र गुरोराति कीर्तितं ।
कैलासाख्ये तदूर्द्ध त बोधनी तु तदूर्द्धतः ॥ २२ ॥
एवञ्च सर्वचकाणि प्रोक्ताणि तव सुव्रत
सहखाराम्बुजं विन्दुस्थानं तदूर्द्धमीरितं ॥ २३ ॥
इत्येतत् कथितं सब योग
गमार्गमनुत्तमं ।
आदौ पूरकयोगेन आधारे योजयेन्मनः ॥ २४ ॥
गुदमेदान्तरे शक्तिं तामईञ्च प्रबोधयेत् ।
लिङ्गमैदक्रमेणैव विन्दुचक्रन्सु प्रापयेत् ॥ २५ ॥ ,
शम्भुना तां परां शक्ति एकीभावं विचिन्तयेत्।
तौस्थितामृतरसं तलाक्षारसोपमं ॥२६॥
पाययित्वा च तां शक्तिं कृष्णाख्यां योगसिद्धिदां।
षट्चक्रदेवतास्तत्र सन्तप्र्यास्तधारया ॥ २७ ॥

·भारदपधराप । अनेन चानमार्गण मूलाधारं ततः सुधीः । एवमम्यस्य चायम्य अहन्यहनि मारुत ॥२८॥ जरामरणदुःखाद्यैर्मुच्यते भवबन्धनात् । पूर्वोक्तदूषिता मन्त्राः सर्व्व सिद्ध्यन्ति नान्यथा ॥ २८ ॥ ये गुणाः सन्ति देवस्य पञ्चकृत्वो विधायिनः । ते गुणाः साधकवरे भवन्त्येव न चान्यथा ॥ ३० ॥ इत्येतत् कथित स योगमार्गमनुत्तमं । इदन्तु धारणाध्यानं शृणुष्वावहितो मम ॥ ३१ ॥ दिककालाधनवच्छिन्ने कृष्णे चेतो विधाय च । तन्मयो भवति क्षिप्र जीवो ब्रह्मणि योजनात् ॥ ३२ ॥ अथवा समलं चित्तं यदा क्षिप्र न सिद्ध्यति । सदावयवसयोगाद्योगी योगान् समभ्यसेत् ॥ ३३ पदाम्भोजे मनो दद्यात्नखकिचल्कचिचिते। जङ्घायुग्मे तथा रामकदलीकाण्डशोभिते ॥ ३४ ॥ ऊरये मत्तहस्तिकरदण्डसमप्रभे। गगावर्तगभीरे तु नाभौ सिद्धविले ततः ॥ ३५ ॥ उदरे वक्षसि तथा हरेः श्रीवत्सकौस्तु । पूर्णचन्द्रायुतप्रख्ये ललाटे चारुमण्डले ॥ ३६ ॥ शङ्खचक्रगदाम्भोजदोर्दण्डपरिमण्डिते। सहसादित्यसकाशे किरीटकुण्डलद्दये ॥ ३७॥ कृष्ण इत्युपत क्षया स्थाने स्थाने यजेन्मन्त्री विशुद्ध होतसा । . 44 ·रात्र एकादशेऽध्यायः ३६७ मनो निवेश्य कृष्णे वै तन्मयो भवति ध्रुवं । 'यावन्मनो लयं याति कृष्णे स्वात्मनि चिन्तयेत् ॥ ३८॥ तारादिष्टमनुं मन्त्री जपहोमं समभ्यसेत् । अतःपरं न किञ्चिच्च कृत्यमास्ते मनोहरे ॥ ३ ॥ विदिते परतत्त्वे तु समसनियमैरलं । तालरन्तेन किं कायं लब्बे मलयमारुते ॥ ४० मन्त्राभ्यासेन योगेन ज्ञानं चानाय कल्पते । न योगेन विना मन्त्रो न मन्त्रेण विना हरिः ॥४१॥ हयोरभ्यासयोगो हि ब्रहासंसिद्दिकारणं । तमःपरिश्ते गेहे घटो दीपेन दृश्यते ॥ ४२ ॥ एवं मायारतो यामा मनुना गोचरीकृतः । एवं ते कथितं ब्रह्मन्मन्बयोगमनुत्तमं । दुर्लभं विषयासक्तैः सुलभं तादृशामपि ॥ ४३ ॥ <লি স্পীনস্বার্থ ঘষ ॥ষমাণ যায়ন दशमोध्यायः॥१०॥ एकाद रायः॥ श्रीमहादेव उवाघ। अथ प्रकारान्तर, तर शारदायां । पम्मवत्यमुलायाम शरीरमुभयात्मकं । गजध्वजान्तरे कन्दमुत्सेधादुखं विदुः।१।

·. ४६ बारदपचरा तस्य दिगुणविस्तारं उत्तरूपेण शोभित। नाध्यताब समुद्भूताः मुख्यास्तिसः प्रकीर्तिताः ॥२॥ इडा वामे स्थिता नाडी पिङ्गला दक्षिणे मता। तयोर्मध्यगता नाडी सुषुम्ना तत्समाश्रिता ॥ ३ ॥ पादाङ्गुष्ठदयं याता शिवाख्या शिरसा पुनः । ब्रह्मस्थानं समापन्ना सोमसूर्याग्निरूपिणी ॥४॥ तस्य मध्यगता नाडी विचिचा योगिदुर्लभा। ब्रह्मरन्धं विदुस्तस्याः पद्मसूचनिभं परं ॥ ५ ॥ श्राधारांस्तु गतास्तच मतभेदादनेकधा । दिव्यमार्गमिम प्राहुरमतानन्दकारकं ॥६॥ इडायां सञ्चलेश्चन्द्रः पिङ्गलायां दिवाकरः । जातौ तु योगनिद्रायां सुषुम्नायाञ्च तावुभौ ॥ ७ ॥ आधारकन्दमध्यस्थ चिकोणमतिसुन्दरं। ज्योतिषां निलयं दिव्यं प्राहुरागमवेदिनं ॥८॥ तवं विद्युल्लताकारा कुण्डली परदेवता । परिस्फुरति सर्वात्मा सुप्ताहिसदृशाततिः ॥ ६ ॥ बिभर्ति कुण्डली शक्तिरात्मानं इंसमाश्रिता। इसःप्राणाश्रयो नित्यं प्राणा नाडीपथाश्रयाः ॥१०॥ आधारादूर्खतो वायर्यथावत्सर्बदेहिनां । देहं प्राप्य स्वनाडीभिः प्रयाणं कुरुते वहिः ॥ ११ ॥ शादमागुलमानेन तस्मात् प्राण इति स्मृतः । रम्ये महासने मुद्दे पटाजिनकुशागरे । १२ ॥

·. ५ रात्र एकादशोऽध्याय.. यईकमासनं योगी योगमार्गपरो भवेत् । जात्वा भतो यत्र देहे यथावत् प्राणवायुना । तत्र भूतो यजेद्देहे दृढत्वावाप्तये सुधीः ॥ १३ ॥ बासनभूतोदये प्रामुके अङ्गुलोभिदृढं बब्ध्वा करणानि समाहितः । अङ्गुष्ठाभ्यामुभे श्रोत्र तर्जनीभ्यां विलोचने ॥ १४ ॥ नासारन्ध्रेच मध्याभ्यामन्याभिर्वदनं दृढं। बवाऽऽत्मप्राणमनसामेकत्वं समनुस्मरन् ॥ १५ ॥ धारयेन्मारुतं सम्यग्योगोऽयं योगिदुर्लभः । नादः सञ्जायते तस्य क्रमादभ्यस्थतः शनैः ॥ १६ ॥ स तु भृङ्गागनागीतसदृशःप्रथमो ध्वनिः । वंशिकांस्थानिलापूर्ण वंशभावानिलोपमं ॥१७॥ घण्टारवसमं पश्चात् घनमेघस्खनोऽपरः। एवमभ्यस्यतः पुंसः संसारध्वान्तनाशनः ॥१८॥ जानमुत्पद्यते सब इंसक्षेपणमव्ययं । पुंसकृत्यात्मको प्रोक्तो विन्दुसर्गौ मनीषिभिः ॥ १८ ॥ ताभ्यां कमात् समुद्भूतौ विन्दुसर्गावसानको। हंसौ हंसप्रकृत्यायो हंसवान् प्रकृतिस्तु सः ॥ २० ॥ अजपा कथिता ताभ्यां जीवो यामुपतिहते। पुरुपत्वाश्रयं मत्वा प्रकृतित्यिमात्मनः । यदा तद्भावमाप्नोति तदा सोऽहमिदं भवेत् ॥ २१ ॥ साकाराण लोपयित्वा प्रयत्नश्च ततः परं। + ·३७० भारदपञ्चरात्र। सन्ध्यां कुर्यात् पूर्वरूपांतदासौ प्रणवो भवेत् ॥ २२ ॥ परानन्दमयं नित्यं चैतन्यैकगुणात्मकं । आत्माभेदस्थितं योगी प्रणवं भावयेत् सदा ॥२३॥ अास्थाय वाचामतिदूरमाद्यं वेद्यं स्वसंवेद्यगुणेन सन्तः। आत्मानमानन्दरसैकसिन्धु पश्यन्ति ते तारकमात्मनिष्ठाः ॥ २४ ॥ सत्वं हेतुविवर्जितं श्रुतिगिरामाद्यं जगत्कारणं. व्याप्तं स्थावरजङ्गमं निरूपमं चैतन्यमन्तर्गतं । आत्मानं रविचन्द्रवहिवपुर्य तारात्मक सन्ततं नित्यानन्दगणालयं सुकृतिनः पश्यन्ति रुद्वेन्द्रियाः॥२५॥ अङ्गुष्ठमाचं पुरुषं भजन्ते चैतन्यमा रविमण्डलस्थं । ध्यायन्ति दुग्धाब्धिभुजङ्गभोगे भ्यानमाधं कमलासहायं ॥ प्रफुल्लनेचोत्पलमञ्जनाभ चतर्मुखेनाश्रितपादपद्मं ॥ २६ ॥ आम्नायगन्तृचरणं घननीलमद्यत्- श्रीवत्सकौस्तभगदाम्बुजशङ्खचक्र । हृत्पुण्डरीकनिलयं जगदेकमूल- मालोकयन्ति ऋतिनः पुरुषं पुराणं ॥ २७ ॥ C ·५ रात्रे एकादशोऽध्याय । नारद उवाच इति मे योगशास्त्रस्य ज्ञातं माहात्यमंत्तमं । प्रकाशितञ्च यत्नेन ज्ञानामृतमिदं भुवि । २८॥ बुधाः पिवत यत्नेन परं ब्रह्म रसायनं । पीत्वेदममृतं भूयो मतं जन्म न विद्यते ॥ २९ ॥ येऽभ्यस्यन्ति विदं शास्त्रं पठन्ति पाठयन्ति वा। सिद्धयोऽष्टौ करे तस्य धनधान्यादिसम्पदः ॥ ३० ॥ आदृताः सर्वशास्त्रेषु भोगिनः ट्रोभकारकाः । आमुवन्ति परं ब्रह्म सर्वशास्त्रविशारदाः ॥ ३१ ॥ रति श्रीनारदपक्षराद्वानामृतमारे पञ्चमराडे योगप्रकरणं नाम एकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥ समासचेदं पञ्चमरा।