·देवेशाहिभुजातुउमासंतीति चतुर्थीसंकष्टनाशनतत्वेनमासचतुर्थीव्रतम् कांदे चतुर्थीदेवदेवोसोंपूर्ज नीयःप्रयत्नतःकृष्णपक्षविशेपेणनक्तंकु-च्चतत्प्रियमिति चतुर्थीगणपस्यचतितिथिसामान्योक्तेश्च पंचम्यातिथि: पत्वेननागपूजोक्ता नागांनास्वरूपमात्स्ये नांगाचवतुकर्तव्याः खड्गखेटकंधारिणघसंकितिस्त पनिभिरूनुमानुपी. फणाश्चमूर्ध्निकर्तव्याद्विजिहावाहवोसमोः: अंसमाविपमाः पट्यांस्कदपूंजावतम् पं. यापूनांगुहस्यचेति तिथिसामांन्योक्तेः सप्तम्यांभीरवरचेत्युभयसप्तमीव्रतम् पौंपकृष्णाटम्यामष्ठकादं नारदीये अथपौपासिताप्टम्यामप्रकाश्रादमिप्यते पिटणांप्तिदेवकुलसंतंतिवनमिति ब्रह्मपुराणेविशेष पौर्पकृष्णप्टिकार्यातुः शाकै श्राईसुशेभिन वायुपुराणेपि पित्र्यानदायमूले स्युरष्टकास्तिस्रएवहि कृष्णपक्षेवरिष्ठी हिपूर्वांचेंद्रीविभावरी प्राजापत्याद्वितीयास्यात्तृतीयावेंश्चदैविकी आद्यापूपैः संदाका- मांसैरन्यायथातथा शा के कार्यातृतीयांतु देवेद्रव्ययुतोविधिःअन्वष्टंक-* पिढणांतुनित्यमेवविधीयते पद्मपुराणेच तस्यामेवंशांकवि धानात् तदेनयोविरोधेव्यवस्थाशाखाभेदेनहेमतशिशिरयोश्चतुर्णामपरपक्षांणीमन्वष्टकांइत्याश्वलायनात् तत्र पूर्वेयुरष्टको श्रीद उत्तरदिनैपुन्विष्टक्यं"पूर्वेद्युः पितृभ्योदद्यादपरेधुरंन्वष्टंक्यमित्यांश्वलायनांत् कोमपित्र मावास्यटकास्तिस्त्रः पापनासादिपुत्रिविति । त्राष्टमी अंपराहव्यापिनीयाह्यापूर्वद्युः आदस्यान्वष्टक्यस्य चाष्टम्यनुरोधेननिर्णयः पूर्वेयुः पितृभ्योदद्यादपरधुरन्वष्टक्यमितिसूत्रात् अत्रश्राद्धाशक्तीतत्रैव ना करणेप्रायः श्चित्तमुक्तमविधाने एभिर्युभिर्जपेन्मंत्रंशतवास्तुतदिने अन्वष्टंक्ययदाशून्यपूर्णतांयातिसंर्वथेति अशक्तीत्वाः श्वलायन अथाश्वोभूतेऽष्टकापशुंनास्थालीपानवा अनुडुहोयवसमाहरदग्निनावाकक्षमुपोपदेपामेष्टकेतिभक्तेः नष्टकस्यादितिमार्गशापादिपुमलमासे तवाष्टकानकाऱ्यांचंतुीमितिग्रहणादित्युक्तंनारायणवृत्तौ तथाकाठकग्र, ·ह्येपि महालयाष्टकाबाहोपांकमाद्यपियद्भवेत् स्यष्टमासविशेपास्यविहितंवजयेन्मलइतिविष्णुपुराणे अन्ननवाय धाशक्तिकालेस्मिन्भक्तिनबधीः भोजयिष्यतिविप्राग्यानित्यादि-अत्राशक्तीतत्रैव असमथान्नदानस्यधान्यमाना यशक्तितः प्रदास्पातीद्वजाय स्वल्पामपिचदक्षिणां अत्राप्यसामर्थ्ययुतःकराग्रावस्थितांस्तिलान् भक्तिनमः समुद्दिश्य व्यस्माकंप्रदास्यति 'यत कुतश्चित्संप्राप्यगोभ्योवापिंगवाहिक अभावप्रीयत्रस्माद्भक्तियुक्त प्रदान स्यतीति - एतासुश्राद्धीकरणेटोपोभिहितोवायुपुराणे " यस्यैतेप्रतिगच्छेयुरष्टकाभिरपूजिताः' मोघस्तस्यभवे- लोकोलब्धचारयविनश्यति -देवास्तुदायिनीयांतिीतर्यग्गच्छत्यदायिनइति : अत्रश्राद्धाकरण... विहितंवर्जये- मले स्यारुक्मिण्यटमीव्रतम्' 'तत्रकृष्णरुक्मिणीप्रद्युम्नचपूजयेदित्युक्तम् इतिरुक्मिण्यष्टमीव्रतम् इतिपा- पंकप्पाष्टमीकृत्यम्" अथपोपस्योभयपक्षनवमीकृत्यम् "देवीपुराणे पौपेमासेतुसंप्राप्ते य कुर्य्यान्नक्तभोजन- जितेंद्रियःसत्यवादीकामक्रोधविवर्जितः पक्षयोर्नवमीयत्नाद्भगवत्यैघृतादिभिः कृत्वाध्यानमहापूजांचंडिकाय- प्रकल्पयेत् - नैवेद्यतंडुलप्रस्थंक्षीरयुक्तंनराधिप कुमारी जयेचांठोविप्रान्भागवतांस्तथा.. कृत्वापिमृण्मयी देवीनानाचार्यतिपूजयेत् । चतुर्भुजांशूलधरांकुद पुष्पैःसंगुग्गुलैः ‘स्नानंकृत्वातिलेविप्रस्तिलानांप्राशन तथा एवंसंपूजयेदा-तस्यपुण्यफलंशृणु ' सूर्यकोटिप्रंतीकाशविमानवरंमास्थितः. दोधूयमानश्चमरैःस्तूयमान. सुरासुरैः गच्छेहुर्गापुरंरम्ययत्रास्तेचंडिकास्वयम् क्रीडतेदेवगंधर्वैर्यावदाभूतसंप्लवम् । निःसप्तकुलजः सादशोगान्भुक्तायथेप्सितान् पुनरेत्यभुवीरोराजाभवतिभूतले. य पूजयेत्सेदापूज्यंभानुसर्वार्थसि- दिदंघृताभिपेयःकुर्यादहोरात्रंचभास्करें कुंभैर्नानाविधैर्द्रव्यैःपोपमासेसमुद्यतः । नृत्यगीतोपहारेण- शखादिवनिः स्वनैः कुर्य्याजागरणंदेविप्रदपिाद्यैः'. सुशोभन 1-वसेत्सूर्यपुरेश्रीमान्सूर्यतुल्यपराक्रमः ·ग्रहणेविपुवेर्चेवपुण्ये दिवसेषुच, घृताभिपेकंयःकुदिहोत्रिांशिवस्यतु सूक्ष्मधारणभानपुष्यमासेछि जोनम गीतनृत्योपहारेणशंखवादिंवनिःस्वनैः "कु-जागरणंवापिप्रदीपाद्युपशोभितम् समस्तपापनिर्मुक्तःस महाकुलवर्दनःयुक्तःशिवपुरेश्रीमान्मोदतेशिवचत्सुखी-इतिपोपमासस्योभयनवम्योर्विशेषविधिः ४ अत्रंदशम्या. दशम्यामंतकस्येतिसामान्यनिर्णय धर्मराजपूजनकार्यम् अथपोपकृष्णैकादशीसर्फलाव्रतम् नाददीये पोप स्वकृष्णेकादश्यांसफलांसमुपौप्यवैद्वादश्यामच्युतंप्रार्थ्यवरैरेवोपचारकै : 'संभोज्यविप्रान्मधुरीसजेल्लब्ध दक्षिणान् । एवंकृत्वाव्रतविप्रसकलायाविधानतः : भुक्तेहभोगानखिलानंतेविष्णुपदंब्रजेत् -अथास्योःकयोच्यते युधिष्ठिरउवाच पौपस्यकृष्णपक्षस्यैकादशीकाभवै प्रभो किनामकोविधिस्तरया कोदेवस्तत्रपूज्यते एतदा चत्वमेस्वामिन्विस्तरेणजनार्दन श्रीकृष्णंउवाच. कथयिष्यामिराजेंद्रभवतःस्नेहकारणात् 'तंथातुष्टिर्नमेराज कंतुभिश्याप्तदक्षिणैः यथामांतुष्टि यातिएकादश्यांबतेनवै ! 'तस्मात्सर्वप्रयत्नेनकर्तव्यंहारिवासरं पौपस्यः कृष्णपक्षेतुद्वादशीयाभवेन्नृप “तस्याश्चैवातिमाहात्म्यशृणुष्वैकांग्रमानसः श्राब्दिकाश्चैवभोराजन्नेकादश्यांभ तिहितासामेवतुसर्वासांविकल्पनैवकारयेत् एकादश्यास्तथाप्यस्याःशृणुराजन्कथानक ऋत: पर प्रवक्ष्यामिपौपेयाकृष्णद्वादशी : 'लोकानांतहितार्थायकथयामिविधितथा पौपस्यकृष्णपक्षेवैसफलानामनामशा नारायणोहंदेवास्याः " पूजनीयःप्रयत्नतः' पूर्वेणविधिनाराजन्कर्तव्यैकादशीजने नागानांचयथाशेप पक्षि यांगरुडायथा देवानांचयथाविष्णुद्धिपदांब्राह्मणोयथा यथाश्वमेधो यज्ञानांतीर्थानांजाहवीयथा बताना तैयाराजनेकादशीविशेषतः , तेजनाभरतश्रेष्टममपूज्याश्वसर्वशः हरिवासरसंसक्तावतैतेयजनाभृशम् सफलानामनामेति तस्या पुण्यंशृणुप्वयत् फलेमीपूजयेत्तत्रकालदेशोद्भवैःशुभैः । नारिकेलफलै शु? - ·स्तयावैवीजपूरकैः' जंवीरैर्दाडिमैश्चैवतथापूगफलैरपि" - लवंगैविविधैश्यान्यैस्तथैवामादिभिःफलै पूजयेद्दे वदेवेशंधूपदीपर्यथाक्रम फलैश्चदीपदानंचविशेषणप्रकल्पयेत् ।। रात्रौजागरणंतत्रप्रकर्तव्यंप्रर्यत्नतः। यावदन्मीलयेन्नेवेतावजागर्तियोनिशि ''एकाग्रमानसोभूत्वातस्यपुण्यफलशृणु : तत्समोनास्तिवैयज्ञस्तीर्थ तत्संदृशंनहि. तत्समनव्रतं "किंचिदिहलोकेनराधिप 'पंचवर्षसहस्त्राणितपस्तप्तेनयत्फलं'' तत्फलंसमवाप्नो तिसंफलायात्रतेनहि श्रूयतांराजशार्दूलंसफलायाः । कथानकं' चंपावतीतिविख्यातापुरीमाहिप्मतीतिच- माहिष्मतस्यराजप॑श्चत्वारश्चाभवन्सुताः तेंपांमध्येतुयोज्येष्ठःसमहापातकैयुतः परदारानुगामीचवैश्यासंगरतः सदा 'पितुर्द्रव्यसपापिष्टोनाशयश्चमुहुर्मुहुः असद्वृत्तरतोनित्यंदेवताद्विजानंदकः । वेष्णवानांचदेवानांनित्यनि दारतोत्रवे'' ईदृग्विधंतदादृष्ट्वापुर्वमोहिमतोन्नृपः 'लुपकोनामनाम्नेतिकृतवानप्यमर्पितः राज्यान्निष्कासितस्तन पिवाचवांपिबंधुभिः । तस्यैपरिवारैस्तुत्यक्तोराज्ञोभयादिति "लुपकोपितदात्यक्तश्चितयामासएकल किंकरो मिक्कगच्छामित्यक्तः पित्रचिवंधुभिः इतिचिंतापरोभूत्वामतिपापेचकारहा पितोहंवांधवैःपित्रा"राज्यानिष्का- सितस्तथा मयागंतव्यमेवाद्यारण्येगहनेवनेः तस्माच्चैदपुरंसबैलुठयिष्याम्यहपितुः इत्यवंसंमतिकृत्वालुंठको. देवयोगतः निर्जगामपुरात्तस्माद्गतोसोगहनेवने जीवघातकरोनित्यस्तेयद्यूतकलानिधिःसर्वचंनगरतेनमुपितंपाप. कर्मणा "स्तेयकनगरेतत्रगृहीतःपुरपालकैः तानुवाचसुतोहंवैराज्ञोमाहिष्मतस्यच गृहीतोपिसतैर्मुक्तोराज्ञोमाहिः प्मतोभयात् प्रामिपाहारकृन्नित्यफलाहाररतस्तथा श्राश्रमस्तस्यदुष्टस्यवामदेवस्यसन्निधौ अश्वत्थोविध तेतत्रजीर्णःसंवहुवार्पिकः “सचासीत्सर्वरक्षाणांराजानारायणालयः तस्यमूलेवसत्तत्रलुपकःपापकृत्परःगतेव. हुतियेकालेपूर्वपुण्यप्रभावतः पौपस्यकृष्णपक्षेतुदशम्यांदिवसेतथा फलानिभुत्कारक्षाणांरात्रौशांतनयायतः ·लपकोनामपापिष्टोवस्त्रहीनस्तुदुःखितः पीडयमानस्तुशीतेनहारटक्षसमीपतः' ननिद्रानसुखंतस्यमृतप्रायइ- वाभवत् 'ताडितोदंशकैस्तीत्रैरेवेनीतानिशाखिला प्रातःसूर्योदयेजातेनलेभेचेतनांतदा 'लुंपकोगतसंज्ञस्तसफ लोयादिनेतिथोरवीमध्यगतेचैवसंज्ञालेभेनलुपकः" इतस्ततोविलोक्याथचोत्थितःकष्टतःश्वसनस्खलत्पांप्रच लितःसंपावत्संचरन्छनेः वन ध्येगतस्तत्रक्षुत्तृपापीडितोभवत् नशक्ति वघातेस्यलंपरस्यदुरात्मनः। फला दिभूमिपतितान्याजहारसलपकः यावत्सत्रागतस्तत्रताचदस्तमगादविः किंभविष्यत्युवाचतिविललापातिदुः खितः-- फलानिंतानिसर्वाणिवृक्षमूलेन्यवेदयत् प्रत्युवाचफलैरोभिः प्रीयताभगवान्हरिः । उपविष्टोल्पकश्चः ननिद्रालभतेनिशि' रात्रौजागरणंमेनेभगवान्मधुसूदनः । फलानांपूजनमेनेसफलायांतियाव्रतं" इतिकृत्वा लुपकस्तुतदकस्माहतोत्तमं तेनवतप्रभावनप्नातंराज्यमकंटकंपुण्येनसफलायास्तुयथाप्राप्ततथाशृणु रवेरुदयवे लायांदिव्योवाज्याजगामह - दिव्यवस्तुपरीवारोलुपकस्यसमीपतः' 'तस्थोसनुरगौराजन्वागवाचा शरीरि पी' प्राप्मुहित्वंपसुतराज्यनिहतकंटकं वासुदेवप्रसादेनसफलायाः प्रसादतः' पितुःसमीपंगच्छत्वंकुरुरा ज्यमकंटक तयेत्युकात्वसौतत्रदिव्यरूपधरोभवत्' कृष्णमतिश्चतस्यासीत्परमावैष्णवीतथा दिव्याभरण- भूपोसौतातनत्वास्थितोगृहे वैष्णवायतदादत्तपित्रारज्यिमकंटकं " कृत्वाराज्यंतुतत्रैववर्षाणिसुवहून्यपि रति वासंरसंलींनोविष्णुभक्तिरतसदामनोज्ञास्तस्यपुत्रास्नुदारा:कृष्णप्रसादतः पश्चाद्रोज्यमेसोल्यत्कापुञराज्यंस मर्पयेत् वनगतःसयतात्माविष्णुभक्तिपरायणः साधयित्वातथात्मा विष्णुलोकंजगामह गतः कृष्णस्यसान्नि ध्येयेनगंवानशोचते ऐववैयेप्रकुर्वतिसफलैकादशीव्रतं - इहलोकेयशःप्राप्यतमोक्षमवाप्नुयुः धन्यास्तेमान- लोकेंसफैलायोउपोपका पांचजन्मसफलमेवमेव संशयः पठनाच्छवंणादापिकरणाचविशांपतेः राजसः ·. पूदना अवतीर्णोमर्त्यलोकेवसुदेवकुलेकिल" तेनोढारुक्मिणीनामभीष्मकस्यसुतीपुरा अत्यंतरूपसुभंगाप तित्रतपरायणाd नहितस्याविनाकृष्णःस्तोकमुदहतेसुखं । श्वश्रूश्वशुरोः पादौववदेसापुन पुन: केनापिकर्मः दोपेनकुपिताविष्णुमातरः' नप्रसादयतिक्षिप्रमितिज्ञात्वातुदेवकी : 'कृष्णप्रोवाचकुपितायदितेजननीयह तत स्त्वयाहिवैवाह्याकुलरूपगुणाधिकार महाक्यमन्यथाकर्तनार्हसित्वंकुलोदह' 'श्रीकृष्णउवाच' मायांतुरुक्मि पीत्यक्ताउदहेहंकयंशुभे यःपरित्यजतेभाव्मविश्ववशरीरिणी संप्राप्नोतिहिमंदत्वंदौर्भाग्यसप्तपौरुषं विरू पुत्वमवाप्नोतिनसुखविंदतेक्वचित् व्याधिर्वाजायतेलोकनिंदनीयःसदेहिनां 'इत्यहंदेविजानामिकथंक-वचं स्तव देवक्युवाच सर्वेपामेवदेवानांतीर्थादीनामपिध्रुवें मातागुरुतरापुत्रकस्तस्यावचनंत्यजेत् 'ममवाक्यस्य करणात्कथंपापिष्टताभवेत् जननीपूज्यतेतेनभाऱ्यांचयदुनदन ' श्रीकृष्णउवाच ! परित्यजामिनोभीरुप्रिया प्राणधनेश्वरी, इतितूष्णींपराभूतांमातरप्रेक्ष्यकशवः चिंतयामासपरमंकथंसौख्यंभवेदिति । एतस्मिन्नेवकाली तुनारदोभगवानपिः अभ्युजगामसहसाविष्णुसंप्रेक्ष्यावस्मितं पूजित-परयामत्याश्रयजग्राहनारदः उपविठो यर्थान्याय्यंपठएछदनामयम् नारदउवाच किंत्वंखेदंकरोपीत्थंकथमुद्देगकारणं किंनसियतितेभीष्टंत्यजोडेगेयदू तम श्रीकृष्णउवाच मात्रानियुक्तोदेवपरिणतुंद्विजोत्तम कन्यामुहहयिष्यामिसुरूपांकस्यचित्तभो नारदउवाच श्रूयतामभिधास्यामिपूर्ववृत्तांतमादरात् लक्ष्मीयुक्तःपुरानाथः क्रीडमानोहिनंदने तत्रागमत्सभगवान् दुर्वासा: शापिसत्तमः अभ्युत्थानादिविधिनासकृतंज्ञानमूर्चिना प्रेक्ष्यवीभत्सरूपतंदेव्याहास्यंकृतंतदो 'सकोपेनमहा तेजावैश्वानरसमप्रभः' शशापलमीदुर्वासामुनि क्रोधेनसंयुतः हसितोहत्वयामुग्धेआत्मनोरूपमीक्ष्यच विरून पाभवदुर्वृत्तेकिनज्ञातोह्महत्वया' इत्युक्तयातयादेव्यायथाशक्त्याप्रसादितः प्रसन्नोजगदेवाक्यमच्छापोनान्यथा- - ·भवेत् -जन्मांतरेणास्यफलं भविष्यतिविरूपिता सेयंमत्यवतीर्णाहि गोपकस्यग्हेशुभा सत्यभामाविरूपा- क्षाविरूपदरानातथा कर्णनासातिविकृतासंजातातत्प्रभावतः: पाणिपादकटिंग्रीवंसर्ववैरूंप्यलक्षणं । तत्रंग. छमहाप्राज्ञसतकन्यांप्रदास्यति श्रीकृष्णउवाच-विरूपवंदनांब्रह्मन्कथंद्रक्ष्यामिनित्यशः कांगतिवैगमिष्याः नितीवियाह्यकुरूपिणीम् नारदउवाच रुक्मिण्यास्तुप्रसादेनशापान्मुच्येततत्क्षणात उत्तमप्राप्स्यतरूपसौ- भाग्यपरमसुखम्' देवक्याश्चप्रसादेनधर्मकोंमार्थसिदये:-एवंभविष्यतितवसंबंधोविहित सुरैः त्वयाचना- न्यथाकार्यगुरूणांवचनमहत्मातागुरुतराभूमेरितिवेटेपुगीयते. ईश्वर उवाच एवमुक्कामहादेविनारदचिदि वंगतः कृणोपिमातरंजाहवैवाहिविधीयते--- विवाहिताचसानेनवेदोक्तविधिनाततः आनीयस्वगृहमातुर्द- शया सतीवधू पश्याद्यवचनभामापरिणीताशुचित्रता-निवृत्तिपरमांगच्छंप्रसादपरमाभव इत्युकावीक्ष्यता कृष्णः प्रणिपत्यतुमातरं जगामाकृतकार्याणांकरणार्यमहाबलःतांदृष्ट्वादेवीमातावभौदुःखाधिकाशंः इयं विरूपाविकृतीक भास्तिगोपिता- चिंतामवापमहतीमंतसद्विग्नमानसाः कस्यापिनाचंचक्षेथाविरूपंतच्छरीरज अर्थकस्मिंस्तुकालेतुरुक्मिणीतुसमागता ‘नमस्कृत्यतता पश्चात्संस्पृष्ट्वांघ्रियुगतथा-उवाचनसृतवाक्यभक्तियुः शुभावह अयोहंद्रष्टुमिच्छामिसपत्नीकृष्णवल्लभाम्- शीघ्रंतादर्शयोश्चद्यप्रसादसुविधीयताम् देवक्युवाच ।। शुश्राहतेसुभगेममापिवचनं कुरु पूर्वमाचरितंसुभ्रुसुरूपावादशीव्रतं संयर्छ त्तियदर्शनतेभविष्यति रुक्मि प्युवाच कप्टेनक्रियतेधर्मावतंचापिसुदुष्करें कथंतस्यैप्रयच्छामिफलंदेवैःसुदुली देवयुवांचल प्रदीयता मस्यौदईमधवापुनः पंचमांशमयोपष्टपोडशांशमथापिवा- रुक्मिण्युवाचे सुरूंपहिदिशोपुण्यतिलाईमंपिनोत्स किंपुनःपोडेंशांशतुसपल्यांदुष्ठचेतसि एवमुक्ताजगामाथमंदिरस्वशुभेक्षणी-पुनःपच्छकृष्णसाप्रणिपातेन ·यफलंयस्मात्सदाप्राप्नोतिमानव!! इतिपद्मपुरणपोपकृष्णसफलैकादशीव्रतम्। अथपोषकृष्णद्वादश्यांसमो. प्तिद्वादशीव्रतम श्रीरंपाउवाच प्णपक्षेतुपोपस्यसंप्राप्तांद्वादशीशृणुयामुपोप्यसमाप्नोतिसर्वानेवमनोरन धान पापडादिभिरालापमकुर्वन्विष्णुतत्पर पूजयेत्प्रयतोदेवभेकामतिरच्युत पोपादिपारणामासैःषड्भिज्ये टांतकस्मृतं प्रथमपुंडरीकाक्षनामष्णस्वंगीयते द्वितीयेमावास्यविष्णुरूपंतुफाल्गुने पुरुपोत्तमायेचततःपंच मेप्यच्युतेतिच-पृष्ठेजयेतिदेव स्यगुह्यनामप्रकीर्तिते-पूर्वेपुपट्सुमासेपस्नानप्राशनयोस्तिलाापीठादिपुमासेपपं: चगव्यप्रकीर्तितं स्नानचत्राशनचैवपंचगव्यतादिष्यते पूजयेत्पुंडरीकाक्षपुनस्तरेवनामभिः प्रतिमासंचदेवस्या कृलापूजापथाविधि विप्रायदक्षिणांटत्वाश्रधांजःस्वशक्तिःपारणेषेवदेवस्यप्रणम्येभक्तिपूर्वकं एवैसका सरस्यातयंदभिप्रेतमात्मनः धेनवस्त्रहिरण्यधान्यंभाजनमासन शन्त्यावाबाह्मणोदिचारकेशव प्रीयतामिति एतांमुपोष्यविधिवनिष्णप्रीणनतत्परः। सर्वान्कामानवाप्नोतिसर्वपापैःप्रमुच्यते.. यता सर्वमवाप्नोतियद्यदिच्छति तिमी! ततोलौघुसनाप्तिा द्रोदशीकीर्तितेतिच कृताभिलपितादृष्टांप्रारब्धाधर्मतत्परेप पूरयत्यखिलान्का- मान्संस्मृतापिदिनेदिने । संप्राप्तिकामुपर्वसंतिविचार्यसम्यक्यमानवामनुजपुंगवविष्णुभक्तारम्तेपांसमीहित: फलानिभवतिसम्यवास:सुरेशभवनेभगवत्प्रसादात् ॥ इतिलवियोज़रे पौषकृष्णासंत्राप्तिबादशीव्रतं. अस्यामेवपोपद्वादश्यांवरूपद्वादशीव्रतम्यनारदीये! पौपस्यक्रष्णादश्यांस्वरूपवतमुत्तमन्। सदशम्यांवि धिवत्स्नात्वाग्रहीयाद्गोमयंती श्वेतायाधैकवणीयानंतरिक्षगतंद्विज अष्टोत्तरशतंतनपिंडिका:कलप्यनारद शोपयेदातपेधृत्वापात्रेतायेयमण्मय! एकादश्यांसोपास समन्वय॑विधानताप सौवर्णीप्रतिमांविष्णोर्न: शायांजागरंचरेत् । सुमंगलैंगीतवाद्यैः स्तोत्रपाठैजपादिभिः ततःप्रभातेद्वादश्यां तिलपात्रोपरिस्थितां ·प संपूर्णघटेन्यस्य पूजयदुपचारका तंतोनिनवमुत्पाद्य- काष्टसंघर्षणादिभिमा होमयेत्सतिलाज्यचः। द्वाद- शाक्षरविद्यया वेप्णव्याथर्वपूर्णाचशतमष्टोत्तरतथा भोजयेमायसैविप्रान्टत्वानत्याविसर्जयेत् नरोवायदिवानाः वितकत्वेवमादरीत् लभतरूपसौभाग्यनारकार्याविचारणेति प्रयगुर्जराचारप्राप्तस्वरूपद्वादशीव्रतम् श्रीई श्वरउवाच पोपेमासेतुसंप्राप्तैपुप्यक्षतुयदाभवेत् । तेस्यांरात्रोसंयतात्माध्यालाविष्णुसनातन श्वेतागौरैकवर्णा यातस्याग्राह्यतुगोमयं अंतरिक्षीतपतितशुचिनेिव्यवस्थित तस्यकृत्वाहुतीनतिशतमष्टोत्तरंतिलै प्रतीक्ष्यहाद शोकृष्णामुपवासपरायणास्नात्वानद्यांतडागेवाविष्णुमेवायचितयेत् ..सौवर्णतुहरिंकृत्वारोप्युवाभक्तिशक्तितः तिलपात्रोपरिस्थाप्यततोविष्णुप्रपूजयेत्।। इतिसंपूज्यविहितः ।प्पेधूपैस्तुदीपकै नैवेद्यंतिलमिअंतुफलानिधिः विधानिय नमःप्रमशातायविरूपाक्षनमोस्तुते।। सर्वसंकटनाशायगृहाणायनमोस्तुते इत्ययमंत्रः एवंसंपू ज्पदेवेशहोमकुर्यात्समाहित...आवाह्यदेवलक्षाशहोमयेद्गोमयाहुती शतमष्ठाधिकचैवतिलान्व्याहृतिसंयु तान् सहस्रशीपमित्रेहदिध्यात्वाजनार्दनः लक्ष्मीयुतंचमेघाभशंखचक्रगदाधरं । होमातेकारयेच्छादवैष्णव द्विजसत्तम।। दत्वाचभोजनतेभ्योवृतकुंभचढक्षिण धुर्मश्रयणसंयुक्तजागृयात्तुततोनिशां 1.3 कृत्वातुवैष्णवी मूर्तिविज्ञाप्यप्रतिपादयेत् - मंत्रहीनं क्रियाहीनं विधिहीनूचयत्कृत क्षमस्वदेवदेवेशः सर्वमेवसमापय उमोवाच!भगवन्प्रष्टुमिच्छामिप्रसादकुरुमेप्रभोः कथितव्यंप्रसादेनेयद्यस्तिमयिसौहृदंडवतेनकेन चीनविरू पत्यप्रणश्यति::सौभाग्यचैवमतुलप्राप्यतेकस्यपूजनात् तन्मेकथयदेवेशपुरमाभीष्टदायक ईश्वरउवाच श्रूय तांपरमगुह्यंतपापहरंशुभम् । सुरूंपाद्वादशीनाममहापातकनाशिनी विरूपनाशिनीचैवसुरूपत्वप्रदायिनी- कुलठद्धिकरीचेवसर्वसौस्पप्रदायिनी" तच्छणुष्वप्रयत्नेनकथ्यमानमयानघे: पुरावैद्रापुरस्यांतेविष्णुदैत्यनि ·वैरुपा देवटच्छामिवोक्तनतुषिममप्रभी कथपश्यामितीसतिर्नवोढाकृष्णवल्लभाम् श्रीकृष्णउवाच'अवज्ञिया पश्यसुधु विरूपातासुमध्यमा विपश्रयणीक्षांतीकुरूपांधिकृताननी अदृष्टवैचित्र्यकृतरूपमस्यनिसंशयः ततः सौदेवकीततुसत्यभामाबवीच सपत्नीगच्छसुश्रेणिस्वरूपैदशेयस्वं यथीतसुप्रसन्नास्यात्तथाकुरुममभुपे'श्रु त्ववसत्यभामासगिता रुक्मिणिमंदिर प्राभ्यसुकुमारीगमिस्तौंपीयनसम्मिीदर्शय मुखेतस्यं गूढास्याविकृता प्रार्थयामासतासुधूमुरूपाद्वादशीव्रत तिला पोचपेंष्ठांशंदेहिमेसेवकस्म्यिहन इत्युक्तांबहुशःसापि संपन्यानददौफैले तदापलायितागच्छद्ग्रहदेवाकपाटकं दैतीरोदन गृहनिगूढविस्थिताभवत् ।' समागतारु क्मिणीसातन्मुखीलोकनेच्छया नोटियतिसाद्वातिरस्कारणशोचति रुक्मिणीसातुसत्यभामांशुचिस्मिता एकामयाहुतिदेविदेहिभीष्मकैनंदिनि अदीतिमयोदेहितदास्यदशैयाम्यहं संपनीत्वनजानामितवाहसे विकास्म्यहं 'व्रतातिलफलेदेहियद्यस्तिमहिसौद रुक्मिण्युवाच कोयमतिभ्रमस्तेयंसुरूंपाद्वादशीप्रति ति. लाहुतिप्रयच्छामिउद्घोटयकपाटक इत्युकात्वरितस्त्रास्वादत्त्वाह्येकांतिलाहुति तस्यामेवप्रदत्तायारूपेणास्थान धिकाशंवत् तदृिष्ट्वाविस्मयपरीपत्रच्छदयिताहरें!-रुक्मिण्युवाच ॥ कथ्यतमिमकाहित्वंकिमार्थ मिहचागता ॥ सत्यभौमोवाचा तवाहभगिनीभद्रेकृष्णेनीटास्मिंधार्मिक सत्यभामेतिमेनामनमामि चरणोतव "इतिश्रुत्वातुवचनविस्मयोत्फुल्ललोचना- नौवांचकिलंचावंगीचिंतामापमहत्तमा अपश्यद्यमाने वसुरूपाहिस्मिताभवत्। एतस्मिन्नवकालतुवागुचिशिरीरिणीतदानप्रभावेनसत्यव्रतपरायणा ! सु रूपाद्वादशीपुण्यादेवानामपिदुलभा पवित्युवाच कर्मर्ण कर्तव्याकिमाचारंवदस्वमेनियमहोमदानंच प्रसादंमेविधीयताम् श्रीईश्वरउवाच प्रौपसासेतुसंप्राप्तेपुर - तस्यारोनौसंयतात्माध्याखाविष्णु ·सनातन वैतागौरॅकेवणीयाः तस्याग्राह्यतुगोमय अंतरिक्षात्तुपतितंशुचिर्मोनमवस्थितः तस्यकवतहुती नांतुशतमष्टोत्तरतिलो प्रतीक्षेद्वादशीष्णामुपासपरायणः स्नात्वानद्यांतडागेवाविष्णुमेवाथचिन्तयेत् इति संपूज्यविहित पुप्पांपैःसंदीपकै नैवेद्यतिलंमिश्रंतुफलानिविविधानिच " नमःपरमशांतायविरूपाक्षनमोस्तु ते सर्वसंकटनाशायग्रहाणाध्यैनमोस्तुते एवंसंपूज्यदेवेशंकुर्यादोमसमाहितः आवाह्यदेवलेक्ष्मीशंहोम्ये द्वोमयाहुंती: " शमिष्टाधिकचैवतिलान्व्यहितिसंयुतोन्सहस्रशीपीमंत्रणहादध्यात्वाजनार्दनं लक्ष्मीयुक्तं शंखचक्ररक्तविजगदाधर होमांतकारयेच्छाईवैष्णवंद्विजसत्तमः दत्वाचभोजनंते यौनत्वादत्वाचदक्षिणांध मअवर्णसंयुक्तंजागयित्वातंतोनिशी तसवैष्णवींमूर्तिविप्रायप्रतिपादयेत् 1 मंत्रहीनंभक्तिहीनसर्वतत्रक्षमा पयेत् श्रीईश्वरउवाच एवंयं कुरुतेदेविसुरूंपाद्वादशीव्रता नरोवायदिवानारीतस्यपुण्यंशृणुप्वमे। दौर्भा- ग्यनश्यतेतस्यपिजेन्मांतराजितं अपिपापसुसंपकोजायतेकारणांतरातन तस्यापिनश्यतेदुःखंवरूप्यंतस्यज न्मनि बंधुभिर्नचलो।नेप्ठे-सहवियोगिता-जायतेगोत्रवद्धिश्चकीतिमान्जायतेभुवि जातिस्मरण माप्नोतिपदनि वाणमाप्नुयात् पठ्यमानमिदंभक्त्यायःशृणोतिसमाहित पुण्यप्रांतिसततस्वर्गलोकमहीयतेः॥ 1:{cate : ' Airdledit dilatfisdri d! 36.11.414SIHALI444141 No1 MINS its+Adidat: इतिश्रीव्रताकदपुराणोक्तंसुरूंपाहीदशीवृतम् | MATCHEENSAR इदंचपोपमासंपुष्यनक्षत्रादारभ्यंकृष्णीदशीपर्यंतविधेयम यौषकृष्णत्रयोदश्यांपक्षत्रयोदशीव्रतकार्यम्पोक प्णचतुर्दश्यामसिशिवरात्रिवतम् नान्यदविशेयकृत्यम् पौपामायामोदययोगसंभवःसच महाभारते-एवमुक्तः अमार्कपाश्रवणयुक्ता.त्पौपमाघयो!! दिया सविज्ञयः कोटिसूर्यगृहैःसमईतिः सत्रा॰दयः प्रायशो ·HAT माघांमायोमेवभवति-पोपमाघयो पौर्णमास्योर्मध्यवत्तिन्याममायसिभवति अनतुपौपामायामित्यर्थ इतिय कश्चिटाधुनिकरुक्ततंदसत उदपत्यनभिज्ञत्वाद्नथकृता' सर्वत्रपुराणवाक्याभ्यामेवविरोधात्। श्रवणस्यापिस भयो तिथीनांहासयौ।यच्चोच्यते पातसंभवोनभवतिपूर्वपत्रिकास्वदृष्टत्वात् तदप्यसत्!तिथिनक्षत्रयोगानाहा मवृदियांतत्सभवविचारः केनरुध्यते शतावधिपत्रिकाणांस्थित्यासहस्रावधिपुपत्रिकासुक्कचिजातेतद्ज्ञाटपरुप स्याभावात्संभवोगीकार्ययएव पुराणवाक्यप्रामाण्यात् अन्यथानास्तिकत्वापत्तश्चेतिसभवसामंजस्यमिति नारदी येप्यत्रामाकृर्त्यमुक्तम् पोपेमाघचविणेंद्रपितृश्राईफलाधिक अमायांकर्णपातार्कयुक्त यांतुगयाधिकमिति अथ पोपशुरूप्रतिपदाकृत्यम् नारदीये पोपशुलप्रतिपदिभानुमभ्यर्च्यक्तित-एकभक्तवतोमोभानुलोकमवाप्नुयात मद्वितीयोपितत्रैवोक्ता .. पौपशुलद्वितीयायांगोशृगोदकमार्जन · सर्वकामप्रदन्दृणामस्तेवालेदुदर्शनम धदानेनवालेंदुहविप्याशीजिंतद्रियः पूजयेत्सांध्यमुदितधर्मकामार्थसिदिदं अनारोग्यव्रतीविष्णुधर्मोत्तरे पाशुमदितीयायांगवाझंगोदकेनतुः स्नात्वाशुलांवरोभत्वासर्येत्वस्तमुपागते बालेंदो पूजन का गंधमाल्या तुलेपन बाहारंगोरसंप्राय मधः शायीनिशांनयेत् एवंप्रतिमासशुद्वितीयासुबालेंदुपूजनम् वर्षतिमार्गशी वालेंदुपर्जनकृत्योद्यपेत् 'वासांसिरसकुंभचकांचनंतुद्विजातये "दत्त्वातुपूर्ववद्भुक्त्वा तपारंगतोभवेत् व्रतेनाननध भज्ञोरोगमेवव्यपोहति सौभाग्यमाप्नोतितथापुष्टिंचमनुजोत्तम कामंसचाप्नोत्यथवैकनिष्टयशस्तपाग्यप्रचुरंचधर्म अभ्यासतस्तस्यसमस्तकामान्नरंस्तथाप्नोत्यथवाचनारी इतिविष्णुधर्मोत्तरोक्त पौपशुक्लाद्वितीयायामारोग्यव्रतम् पोपशुसंततीयायांब्रह्मगौरीव्रतम् 'नारीये पौपशुत्तीयायांब्रह्मगौरीव्रतचरेत् पूर्वोक्तेनविधानेनुपूजयित्वादि जोत्तम'ब्रह्मगौरीप्रसार्दिनंमोदतेब्रह्मसंगतेति--गौरीपूजनं. ब्रह्मपूजासहितमित्यत्रविशेपुकृत्यं पौपशुक्लचतुर्यो।

·C विप्नेशपूंजोक्ता: तत्रैव पौपमासचतुझंतुविघ्नेशंप्राय॑भक्तितः विप्रैकंभोजयेद्भक्त्यांमोदकैदक्षिणांददेत्. एवं कतेमुनेभूयाद्रतीसंपत्तिभाजनः. पोपशुऊपंचम्यांमधुसूदनपूजोक्ता - नारदीये. पोपेपिशुरूपंचम्यांसंपूज्यमधु सदन लभतेवांछितान्कामानात्रकार्यििवचारणा. पंचम्यांप्रतिमासंतुशुक्छेकृष्णेचनारद -पित्हणांपूजनंशस्त नागानामपिसर्वया - पोपपष्टयांविष्णुरूपिदिनेशपूजोतातत्रैव पोपेमासेशुक्लपट्यांदिवादिनपतिविजः विष्णु रूपोजगाता प्रादुर्भूतःसनातनः सतस्मात्पूजनीयोस्यांपुष्पैगंधपुरस्कृतैः नैवेद्यैर्वस्त्रभूपायैः. सर्वसौख्यमभी प्सुभिरिति- पोपशुलसप्तम्यादितोवर्पसाध्यमुभयसप्तमीव्रतम्- जयसिंहकल्पद्रुमे सप्तम्यामुपोपणम् ।। त्रि संध्यसूर्यपूजां रात्रावधःशयनंचकृत्वा पूर्णमासिसप्तम्यांघृतादिभिर्भानुसंपूज्य. मोदकप्रस्थं निवेद्यद्वि जान्भोजयित्वाकपिलांदद्यात् एवंकृतेसर्वकामाप्तिर्भवतीत्युभयसप्तमीव्रतम् : ॥ -अत्रैवमार्तडसप्तमीव्रतं प्रतिमासमाउँपूजयित्वागवान्हिकंदद्यादितिमार्तडसप्तमीव्रतम्. ॥ पौपशुक्लाष्ठम्यांशिवपूजा, नारदीये शुक्लाष्टम्यांतुपौपस्यशिवसंपूज्यभक्तितः ॥ भुक्तिमुक्तिमवाप्नोतिभक्तमेकंसमाचरेत्. .भक्तंभोजनमित्यर्थः ।। अंधविशेपोभविष्योत्तरेकल्पतरौ ॥ श्रीमहादेवउवाच ॥ ..पोपेमासिमहादेविशुटम्यांबुधोभवेत् .. तदासांतुमहापुण्यामहाभद्रेतिकथ्यते तस्यांस्नानमहापुर्यजपोहोमस्तुतर्पणम् ...विप्रभोज्यंत्रमाप्रीत्यैशत साहस्त्रिकंभवेत् तस्मात्तस्यांमहादेवपूज्योहंविविधैर्बुधैः गंधपुप्पोपहारैश्च. ब्राह्मणानांचभाजनैरिति इयमेवभरणीयुताजयंतीप्रोक्ता · ..पौयेमासिमहादेविअष्टम्यांशुक्लपक्षके., नक्षत्रंजायतेपुण्ययल्लोकेरौद्रमु च्यते- 'तदातुसामहापुण्याजयंतीह्यष्टमीशुभा - तस्यांस्नानंतथादानंजपोहोमश्वतर्पण' सर्वकोटिगुणंदेवि कृतभवतिकस्न शातिपोपशुक्लाष्टमीवतम् .. ॥ ... पौपशुक्लनवम्यांदेवीपूजावतं.। - नारदीये? पौं पौपेशुक्नुवा ·न्यानुदासीयांपूजयंत भक्तवतधरावाजिपेयफलाप्य:- भविष्योत्तरेपीदनतमुक्त श्रीकृष्णउवाली महि, पासुरविनिहतेभगवत्यामहामुरैया पूर्ववेरमनुस्मृत्यसंग्रामावहवःकृताः- नानारूपधरादेवीह्यवतीर्यपुत्र पुनः। धर्मसंस्थापनाथायनिजग्नदैत्यसत्तमान् ! ऋयरक्तासुरोनाममहिपत्यसुतोमान् 'मासीतेनतपूरततंत्रपरिणाम चतुकादायवलेक्यूिमंडले तेनेलब्धवरेणाथमैलयित्वादनोःसुताना. प्रारब्धंसहसाके युद्धंगत्वामरावतीदृष्ट्वादानवंबलंसन्नद्धाभ्योद्यतायुधाः । युयुधुरसुरैःसाईसुराःशक्रपुरोगमाः ततःप्रावर्ततन दोशोणितोपतरंगिणी पार्शनक्रगदाग्राहाह्यसुरेद्रककच्छपा। वहंतीपितृलोकायसुरोसुरमहारण अथरतासु रोपी तेंहन्यमानाविबुधारतक्षिणेमहारणे नष्टा स्वर्गपरित्यज्यत्यक्ताहरण द्रुतं ४ कठ्छत्रांपु! रोप्राप्तयित्रीस्तैभववलंभा दुगाचामुंडयांसाईनवदुर्गासमन्विता अथतावन्महालक्ष्मानंदाक्षेमकरीतथा शि दूतीमहादंडाँडामरीचंद्रमंगला रेवंतीचपरासिदिनवैता:परिकीर्तिताः एता.सर्वास्तुतिंचक्रुस्त्रिदशा:प्रणता नना । जयतिसुरपतिमुकुटचुर्वितचरणींबुजसकलभुवनसुखजननी "जयतिजगदीशवंदितसकलामतिविकलादु गोविकृतनखदशभूषणरुचिरंवस्त्रांइछुरितखड्गकृतहस्ता-जयतिनरमुंडमंडितामितशिरा हारकचडी जनित शिखिंगणोज्ज्वलविकटंजयनंदचंद्रमाणिशोभाजयतिदिगंवरभूषासिघटेशोमहालक्ष्मीकरकमलशोभापद्मा सनवपंचरणाचं जयंतिकमंडलुहस्तातंदादेवानंतार्तिहरदिग्दमनाविकृतमुखाफेत्कारादामपरितदिशैघा जये तिविकरालदेहाक्षमकरीरुद्रभावस्था क्षोभितंब्रह्मांडोदरसूकरमुखमुखरहुँकृतनिनादाजयतिडमरुहस्तीशिवदूती प्रथमशिवशक्तिमुक्ताहासभैरवदुःसंहचवितसंकलंदिग्वका जयतिभुजगेंद्रबंधनशोभितकर्णामहारुडा पटुपटहमें रजमदलेझल्लारिझकिरिनार्ततावयवापायतिमधुव्रतरूपादेत्यहंराधामरीदेवीशांताप्रशांतवचनासिंहरवाध्यानयोग ·जयतिचतुर्भुजदेहाचंद्रकलाचंद्रमंडलादेवी पक्षिपुटचचुंघातेः संणितविवुधशत्रुसंघांता जयतिसि लहस्तावहरूपरिवतरौिद्रपर्यो। जयतिहंष्ट्रपितृवदनानलयेघुयोगिनीसहित जयति हरसिद्धिनीनीहर सिद्धिवादतादेवः इतिनवदुंगीसंस्तवमर्नुपममार्याभिरमरो कृत्वाला इंदमूचेसहदेवैनास्मिन्सिसंर्वभीतिभ्यः पुनपुनःप्रणम्योचुभक्तास्तासिंहवाहिनी अस्माकंभयभीताज्ञांशरण्येशरणभव देवानांतद्वच श्रुत्वातेभ्योद संतत:- सिंगधिरूढानिगत्यदुर्गाभिसंहितापुरात युयुधदानवेःसाई महासमरमूर्दनि कुमारीविंशः जाधनी फैलोपमा सर्वेलब्धर्वरा शूराः संतुष्टतपसास्ती महाग्रहापरिक्रांताः स्वस्वमायाविनश्ते ब्रह्मण्याह्यधमिष्टानामतश्चनिपोधतान्-'इंट्रोमरोमुकेशीप्लवोमरकंटकः रिटापुलोमीशरभंशबरोदुंड भिश्चय इल्वलोनमुचि मोवातापीधेनुकोवलिमयोरंबावलोधुंधुर्मधुकैटभकालजित एतेपौंड्रादयोदैत्याना ननिरूपिती. दोरुपांभिजनाःसर्वे सनद्धांश्योदतध्वजारूपोतुतिश्चैवंध्वजास्तेपाटणक्टथका प्रत्य तराजेंद्रज्वलिताईवपावका कांचनी: कांचनापीडी कांचनत्रगलंकृता पताकाविविधैवर्णरुद्धतालक्षणा नीली पीती सितारती कृष्णस्ति पंचोणको नेत्रपंहपटीसूत्राकृतहलकबुरा पताका कांति- नक्यंईवशोना तोहलेहलाएंव चक्रेस्तेदानवोत्तमाः प्रस्फालयंत:पुणवान्भेरीझल्लरगोमुखान् वाद- यत्यानकानन्येशखान्डमॉडिंडिमान एवंविधेसमाजेतीभवानीदेत्यनायकाsakc समाजग्मुःशरैःशूलै परिघैःश- तितोमरै असिभि भमुद्रैःकुंतशतबीकूटंमुंद्रे सोहन्यमानौरोजज्वालसमाविका सिंहारूढाद्रुतदेवी.र गमध्ये प्रेधावित ऑछियचिह्नानितदीध्वजोन्नानाविधस्तिथा बलात्कारेंणदैत्यानामुन्मथ्यसमरेरुंपा चिह्न कनिंददैौतुष्ठांदेवेन्य शीघ्रचारिणी सुरैरपिगृहीतानिजयदेवीतिवादिभिः विकासाशंरुष्टोतेपांचक्रेक्षणाक्ष " ·प कालरात्रादानवानांमारोवनिपपातसा जीवितानिचजग्राहदैत्यानांदेवनंदनाः । अयरक्तासुरकंठेगृहीत्वापा त्यंभूतले ' देवीजघानतीक्ष्णेनत्रिशूलेनभृशंहदि सभिन्नहृदयोमायाश्चक्रेदैत्यःसुदारुणः। तथापिदेव्यासहतः पपीतसंमरेसुरः देवतिानसुरान्जित्वातत्रवत्रपुरद्रुतम् ददृशुस्तोरणप्रांतेलंबमानान्महाध्वजान् --यात्रांचक्रुः सुराहटानवम्यांध्वजचिह्नितां . प्रतोद्यापीहभूपालजयलब्धःश्रियान्वितैः उपोष्यतेनरैर्भक्त्यानारीभिरपिपांडव युधिष्ठिरउवाच - कीग्विधानंतस्यास्तिनवम्याब्रूहिमेप्रभो सरहस्यसमत्रंचतुप्यतेथेनचंडिका- श्रीकृष्णउवाच । प्रौपस्यशुक्लपक्षेवानवमीपरिसश्रुता तस्यांस्नात्वाशुभै पुष्पैरर्चनीयाहरेःस्वसा साकुमारीभगवतीसिंहस्थानंद.- दायिनी ध्वजान्नानाविधान्कृस्वापुरतस्तांश्चपूजयेत् मालतीकुसुमैःपैगंधधूपविलेपनैः! बलिभिःपशुभिर्मेध्यैः सुरामांसस्त्रगंबरैः दधिचंदनचूर्णेश्वभक्ष्यैश्वानग्निपाचितैः मंत्रेणानेनौंतेयब्राह्मणांश्चैवपार्थिवः इंद्रोभगवः तोकृष्णार्विश्वस्यजगतोहितां सर्वदुःखसंयमनींग्रहनक्षत्रमालिनी प्रपन्नोहंशिवांराविभद्रेपारमसीमहिः सर्व भूतपिशाचेभ्यःसर्वसत्वसरीसृपैः देवेभ्योमानवेभ्यश्चभयेभ्योरक्षमांततः -- तत्श्वारोपयेद्राजन्देवीनांभवनध्य जान् भोजयीतकुमारीश्वप्राणिपत्यक्षमापयेत् - उपवासेनकुर्वीतएकभक्तेनवापुनः भत्त्याभूपालयेचास्यभक्तिस्ते पांगरीयसी एवयेपूजयिष्यंतिध्वजैर्भगवतीनरा.तेपांदुीदुर्गमार्गेचौरव्यालाग्निसंकटेरणेराजकुलेगेहेबुदमध्ये स्थलेजलें। रक्षांकरोतिसततंभवानीसर्वमंगला अस्यांवभूवविजयोनवम्यांपांडुनंदन भगवत्यास्तुतेनेपानवमीः संततंप्रियां-धन्यापुण्यापापहरासर्वोपद्रवनाशिनी अनुष्ठेयाप्रयत्नेनसर्वान्कामानभीप्सितानः।। देव्यर्चनाहि. तमतिर्मनुजानवम्यांदुर्गाग्रहेध्वजवरानवरोपयेद्यः कामानवाप्यमनसोऽभिमतान्प्रकामदेहविहायसमुपैतिच. वीरलोकम् इतिभविष्योत्तरेपौपशुक्लाध्वजारोपदुर्गानवमीव्रतम् ॥

·॥ पोपशुलदशम्याविश्वेदेवपूजावतम् ॥ नारदीये ॥ पापैदशम्यांशुमायांविश्वेदेवान्समर्चयेत् .. क्रतुर्दक्षोवसुःसत्य कालकाममुनानन - स्थापयित्वादर्भमयानासन पुचसंस्थितान् गधैयूंपैस्तथादीपर्नेवेद्यैश्चापिनारद प्रत्येकदक्षिणांदत्त्वाप्रणिपत्यविसर्जयेत् । "दक्षिणांता द्विजायेभ्योगुरवेवासमर्पयेत् - एवंकृतविधिश्चैकभक्तभोजीवतीभवेत् लोकत्रयस्यविप्रपैनात्रका-विचारणा इयंपोपंशकदशमीईशानकल्पादि अस्यांश्राद्धदानादिसर्वमक्षयफलंभवतीतिकल्पादिनिर्णयेभिधानात् । पौष शुझेकादशीपुत्रदेकादशी नारदीये पोपस्यशुकैकादशीपुत्रदांसमुपोप्यवैद्वादश्यांचक्रिणप्रायगधाद्यैरुपचा रकैः ततःसंभोज्यविनाय्यान्दत्त्वातेभ्यश्चदक्षिणां विसृज्यस्वयमश्नीयाच्छेपान्नबांधवैःसह ! एवं कृतव्रतोवि प्रभुक्तांभोगानिहेप्सितान्, विमानवरमारुह्ययात्यंतेहरिमंदिरम् । अथकथा पद्मपुराणे ..! युधिष्ठिरउवाच कथ्यतांचेवभोकृष्णकृपांकृत्वाममोपरि पौपस्यशुलपक्षेयातिथिरेकादशीभवेत्: किनामकोविधिस्तस्याः : को देवस्तत्रपूज्यते कस्यतुष्टाहपीकेशवदमेपुरुपोत्तम श्रीकृष्णउवाच । शृणुराजन्प्रवक्ष्यामिशुक्लापौपस्ययाभवे कथयामिमहाराजलोकानांहितकाम्यया पूर्वोक्तविधिनाराजन्कर्त्तव्याचप्रयत्नतः ! पुत्रदानामविख्यातास पापक्षयंकरी नारायणहिंदेवास्याःसर्वकामफलप्रदः - नातःपरतराकाचित्त्रैलोक्येसचराचरे विद्यावतयश स्वतकरोतिमनुजंहारः - शृणुराजन्प्रवक्ष्यामि पुत्रदायाःकथांशुभां पुरीभद्रावतीनामराजातनसुकेतुमान ! रोज्ञ स्तस्यतुपन्यौवैपंचवासन्सुलोचनाः पुत्रहीनेनराज्ञावकालोतीतोमनोरथैः पुत्रनलेभेराजावेशोभनवंशवईननरा ट्रेनपुरेसे. व्यराजाले सुकेतुमान् -- सौराज्यशोभनंराजानमेनेपुत्रवर्जितःः, राजाराज्ञीतथाजातावुन्योन्यमतिदुः ·खितो पितरौतस्यपानीयंकवोष्णमुपभुजते राज्ञ पुत्रोंनवजातोयोस्मान्सतर्पयिष्यति इत्थसंचिंतयानास्तुनै लेभैयुःसुखंतदा नऋणान्मुच्यतेपुत्रोदेवन्द्वणांतथापितुः तस्मात्सर्वप्रयत्नेनपुत्रउत्पाद्यतेनरैः इहलोकेय शस्तपापरलोकेशभागतिः येषांनरोत्तमानांहिपुत्रजन्माभवे वं आयुरारोग्यसंपत्तिस्तेपालोकेप्रर्वद्वते पुत्र हीनताराज्यचंद्रहीनायथानिशा' इत्थसंचित्यमनसाशमलेभेनपार्थिव ।। एकदैच्छत्सराजेंद्र प्राणान्हटुंहिकेतु मान् 'दृष्ट्वापतितमात्मानंपुत्रहीनंसुदु खितं अश्वारूढरतदाराजाजगामगहनवनं जानंतिस्मप्रजानैवसेवकामं त्रिणस्तथा 'सप्राप्तोपोरविपिनविचरंश्चततस्त्वितः अपश्यञ्चवटाश्वत्थवृक्षान्वहुविधान्यने चपकान्सप्तपणी श्चतिंदुकास्तिलकांस्तथा शालांश्चैवतमालांश्चखंदिरांश्चविशेपत. 'कदलीरिगुढीश्चापिवदरीश्चमनोरमाः व्या घांश्चैववराहांश्चवानरानपितत्रसः गवयांश्चमृगांश्चैवशृगालान्शशकानपि वनमार्जारकांश्चैवमल्लकांउंच सरीसृपान्" दृष्ट्वातान्चितयामासस्वात्मनःप्राणनाशनम् वनेविचरतस्तस्यरविर्मध्यगतोभवेत् क्षुत्तपापीडि तोराजावनेवभ्रामसर्वतः मुखेनशुष्यतात्यर्थचितयामासपार्थिवः -- पातककिंकृतदेवयत्प्राप्तदु खमीदृशं मया तुतौपितादेवायज्ञपूजाभिरादरात् भक्त्याभूमिसुराश्चैवयोपिता श्रेष्टभोजनै प्रजाश्चपालिताःसर्वा-पुत्रदत्सर्व दामया कस्माहु खमयाप्राप्तमीहशदारुणंमहत् इतिचिंतातुरोराजाजगामपुरतोवने स्वपूर्वजानांचसर पुण्यं- प्राप्तंमहीभुजा मानसंस्पईतेयद्वैपद्मिनीखंडमंडितं हंसकारंडवाकीर्णचक्रवाकोपशोभितं मकरमत्स्यसंधैश्च- पक्षिभिश्चसमान्वितं समीपेतस्यसरसोमुनीनामाश्रमान्शुभान् . ' ददर्शराजावाल्मीकिशिप्याणांसतपस्विनां: प्रास्फुरदक्षिणनेत्रप्रास्फुरदक्षिणोभुज सद्यस्तस्यमहीपस्यशशसशुभलक्षणं तस्यतीरेचमुनयस्तपश्चक्र सुदा रुणं हदुत्फुल्लनयनोमुनीन्दृष्ट्वावभूवस अवतीर्य्यहयात्तस्मा! न्मुनीनामग्रतःस्थितः पृथक्टथग्ववंदेसों ·मुनीनाश्रमसंस्थितान् प्रत्यूचुस्तेंचमुनयः प्रसन्नो स्मोक्यतंव राजोवाच कुंतस्त्यांश्चभवंतोवैयेमशंतप्यतेतपः किमयमांगताश्चेंहकथयतुंममाग्रतः । मुंनयऊचुः । विश्वदेवावयराजन्सरसिस्नातुमागताः अयंचैंकादशीरांज: न्शुछापोपेहिए॒वंदा पुनंददातिवैकुंठस्तंत्रतेस्मांद्रतंचरेत तस्मादकादशीमेतापुत्रदेतिप्रचक्षते इत्थंमुनिवचः श्रुत्वामुनयोवाक्यमब्रुवन्- 'अंद्यास्मिन्दिवंसेंराजन्पुत्रदानॉमवर्चत एकादशीमहापुण्याक्रियतांव्रतमुत्तमं अस्मा, प्रसादतश्चैवकृष्णस्यानुग्रहीत्तथा'व्रतस्यास्यप्रभावाचावश्यतेभवितासुतः संराजावचनात्तेपोचकारैकादशी' व्रतं. "तवैवविपनेस्थित्वा मुनिभिःसंहितस्तदा- रात्रीजागरणकृत्वानत्यगीतैस्तवैर्हरेः । द्वादश्यांपारणचक्र मुनिभिःसहिंतस्तदा । श्राजंगामहराजाहर्पोत्फुल्लमुखांबुजः पुत्रदायाःप्रभावेनराज्ञीग ततोदधे.."पुत्रोज़ा तस्ततस्तस्यास्तेजस्वीरूपवान्गुणी-तस्तेनसहायेनंराज्ञांसपालिता प्रजाः एतस्मात्कारणाद्राजन्कर्तव्यपुत्रः कांक्षिभिः मोक्षार्थिभिश्चात्यावैपुत्रंदैकादशीव्रत : एकचित्तेनयोराजन्करोत्येकादशीव्रतं. गुणिनोलभतेपुः बानिहामुत्रचंसद्दति। 'अस्यामाहात्म्यश्रवणाहीर्घायुधनधान्यवान् पुण्यवांश्चंभवेन्मत्यौनांत्रका-विचारणाः ॥ इतिब्रह्मपुराणेब्रह्मांडोक्तापुत्रदैकादशीव्रतकथा ॥ पोपशुलेकादशीमन्वादिरितिमन्वादिनिर्णयोक्तान्येवकुर्यात् ॥ अस्यामेवमाघस्नानप्रारंभकेचिदाहुः तदुक्तंब्रह्म पुराणेएकादश्यांशुक्लपक्षेपापेमासिसमारभेत बादश्यांपौर्णमास्यांवाशुक्लपक्षेसमापयेत् माघस्नानमितिशेपःपक्षा तरमाहविष्णुःदर्शवापौर्णमास्यांवाप्रारभ्यस्नानमाचरेतु पुण्यान्यहानित्रिंशत्तुमकरस्थेदिवाकरइति पुनरपिसएवा ·हतुलामकरमेपेपुप्रातःस्नायीसदाभवेत् . हविष्यंब्रह्मचर्यचमहापातकनाशनमिति स्नानकालउक्तो ब्रह्मपुराणे एकादश्यांशुलपक्षेपौपेमास्यरुणोदये ., संप्राप्तेमाघमासस्यस्नानकालेविचक्षणः माधवांघ्रियुगंध्यात्वायः स्ना. तिसुरपूजितइति.. अरुणोदयमारभ्यप्रातःस्नानावधिप्रभो माघस्नानभवेत्पुण्यंनावका-विचारणा उत्तमंतुसन क्षवलुप्ततारंतुमध्यमं सवितर्युदितेभूपततोहीनप्रकीर्तितं एवंसति संप्राप्तेमाघमासेतुतपस्विजनवल्लभे क्रो शंतिसर्ववारीणिसमुद्गच्छतिभास्करे -यानितु 'माघमासेरटंत्यापः किंचिदभ्युदितेरवौ ब्रह्मघ्नंवासुरापंवाकंपतं तपुनीमहि इत्यादिनारदीये वचनान्यशक्तविपयाणि तत्रैव तडागेष्वथवास्नायात्कूपेभांडाश्रितेतथा माघ मासेवरारोहे प्रशस्तनिम्नगाजलं भांडाश्रितेतुविशेषः सरित्तोयंमहावेगंनवकुंभस्थितंतथा वायुनाताडितं रोत्रिौगंगास्नानसमस्मृतं स्नातोवहिनसेवेतवस्त्रांतोवाकथंचन सेवेतापिचहोमार्थनशीतार्थेकथंचन, स्नानवि- धिमाहविष्णुः तत्रचोत्थायनियमगृह्णीयाविधिपूर्वकं माघमासेंसनियमनास्यहंदेवमाधव" तीर्थस्यास्यंजले- नित्यमितिसंकल्प्यंचेतसि ततःस्नात्वाशुभेतीर्थेदत्त्वाचशिरसिमृदः । वेदोक्तंविधिनारीजन्सू-याध्यनिवेदयेत् पिढणांतर्पयित्वातुवतीर्यजलात्ततः शंखचक्रधरदेवमधिनामतर्पयेत् वह्रौढुवाविधानेनतंतस्त्वेकाशनो- भवेत् भूशय्याब्रह्मचर्येणशक्तः स्नानसमाचरेत् अशक्तस्यधनाढ्यस्यवहुदानकुर्वतः-' अवश्यमेवकर्तव्यमा घस्नानमितिश्रुतिः तिलस्नायीतिलोद्वर्तीतिलहोमीतिलोदकोंतिलदस्तिलभक्तिीचपतिलानावसीदति तैलमाभ । काश्चैवतीर्थदेयास्तुनित्यशः तथांप्रेज्वालयेदग्निंसेवनार्थविजन्मनां एवंस्नानावसानेतुंभोज्यदेवमवारत भोज येदाहिजदापत्यभूपयेईस्त्रभूषणैः कंवलांजिनरत्नानिवासांसिंविविधानिच चौलकान्यपिदेयानिप्रच्छादनपटा- स्तथा उपानहींतयागुप्तमोचकोपापमोचको अनेन विधिनादद्यान्माधवः -प्रीयतामिति सवित्रेप्रसवित्रेचपरं- ·धामयुतेनमः त्वत्तेजसापरिभ्रष्टपापयातुसहस्रधा दिवाकरजगन्नाथप्रभाकरनमोस्तुते परिपूर्णकरिष्येहंमाघस्ना 'नतवाज्ञया इतिमाघस्नानसमापनमंव अहन्यहनिदातव्यास्तिला शर्करयान्विताः माघावसानेसुभगेपड्र सभोजनतया सूर्योमेप्रीयतादेवौविष्णुमूर्तिनिरंजनं दपत्योर्वाससीसूक्ष्मेसप्तधान्यसमन्विते त्रिशत्तुमोदका देयाशर्करातिलसंयुता भागत्रयतिलानांतुचतुर्थ शर्करांशकः अनाभ्यंगोवरारोहेसर्वमासनयेगती । इतिमान घस्नानविधि : ॥ पौपशुछद्वादश्यांसुजन्महादशीव्रतम् नारदीयो। पौपस्यशुलवादश्यांसुजन्मद्वादशीव्रतं तत्र- स्नानविधानेनगृह्णीयाहार्पिकवतं परिवागोशृंगवार्यादीताचकृत्वाप्रदाक्षणं प्रतिमासंतत शुमहादश्यांबतमाच रेत् . वृतप्रस्थचतुष्कचक्रमाद्रीहेर्यवस्यच विरक्तकंहेमतिलाःप्रस्थाईपायसंघट रौप्यस्यमाघमेकस्य तृप्तिकत्पि उपक्ककं छत्रमापाईहेम्नश्चप्रस्थंफाणितमुत्तमं ५. चदनपलिकंवस्त्रंपचहस्तोन्मिततुतत् एवंतुमासिकंदानंनि- त्यडेयंयथाक्रमं गोमूत्रजलमाज्यंचनाप शाकचदूर्विका दधिभक्तयवॉनचतिलान्पावर्कतापितान् दीवली- रनुदिनंप्राशनंप्रतिमासकं एवंकृतव्रतोवर्षे सौवर्णीप्रतिमांरवे. कलशेताम्रपावेचन्यस्याभ्यय॒विधानतः गुर वेधेनुसहितांसमर्प्यप्रणमेत्ततः विप्रान्द्वादशसभोज्यतेभ्योदयाचदक्षिणां एवंकृतव्रतोवर्षजन्माप्नोत्युत्तमेकुले नीरोगोधनधान्याढ्योभवेञ्चाविकलेद्रियः अथविष्णुधर्मोत्तरोक्तसुजन्मद्वादशीव्रतं हेमाद्रीवीरमित्रोदये पुलस्त्य उवाच पोपेमासेसितेपक्षेद्वादश्यांशक्रदैवते नक्षत्रयोगगेविष्णुंप्रथमतुततोर्चयेत् तत प्रभृतिविद्रमासिमा सिजनार्दनं उपोपितःपूजयेत यावत्संवत्सरंगतं मासेचमासेविधिनोदितेनतस्यांतिथौदानमितिब्रवीमि प्रा श्ययथावादिधिवक्रमेणतदुच्यमा निखिलंनिवोध घृतयथाव्रीहियवंहिरण्यंयवान्नमंभःकनकान्नपानं छत्रपयो नंगुडपुष्पताम्रसुचंदनवस्त्रमनुक्रमेण . एकैकपदोक्तमेकैकदानमेकैकस्मिन्मासेक्रमेणदेय गोमूत्रमंभोघृतमाम ·शाकंदुर्वादधिबीहियवास्तिलाश्च समू-शुतप्तंजलमंदाभक्षीरंचमासक्रमशःप्रदिष्ट, श्राम शाकंत्रपकशाक सर्थ्यांशुतप्तमिति । जलविशेषणं दार्भमंबा लेषधानेधनधान्यपूर्णविवेकंवत्यस्तसमस्तदुःखेनाप्नोतिजन्मा विकलेंद्रियश्चभवत्यरोगोमतिमान्मुखींच : इविष्णुधर्मोत्तरोक्त जन्महादशावतम् !! Help!!e-stles all !'-":"Liyet अयास्यालेवभविष्योत्तरो गोविंदद्वादशीव्रतम् A RISHTHANNEL 11:-HI HONETICSU ltdciiselle_!!::Hates CHIPPINdIHASNASi श्रीकृष्णउवाच 1. अथान्यदपितेवनिमगोविंदद्वादशीशृणं यस्या समयगनुष्ठानात्प्राप्नोत्यभिमतफल, पोपमा सिनेपोवादश्यां समुपोखिनः सम्यम्सपूज्यागादिदेवयमधाभज पापोपहारेश्चनवृयशसमाहित को दितिजपनामपुरम्तद्वतमानसः विप्रायदक्षिणादयाद्याक्त्यिासमाहितः । स्वपत्विबुधास्सलिता गोविंदाते चकोत्तयेत् - पाखंडिभिर्विकमस्थरालापंचविवर्जयेत्। गोमूत्रंगोमयंचापिदधिक्षीरमथापिवा गोदेहत समुद्भूत समश्नीयाद्विशुद्धये द्वितीयेह्निततःस्नात स्तथैवाभ्यर्यकेशव : तेनैवनाम्नासंपूज्य दद्यात्तेभ्यश्चदक्षिणां, तो जीतगोदेहसंभूतेनसमन्वितः एवमेवाखिलान् मासा नुपोप्यप्रयत शुचिः दद्याद्वांखिलान्मासांनुपोप्य प्रयतःशु चि दद्याद्वाह्निकविद्वान्प्रतिमासंस्वशक्तितःपारितेचपुनर्वर्पगोविंदपायासह कारयित्वास्वर्णमयंपुप्पधुपै.स्त्र गवर! : गोविंदोगोपतिर्गोप्ताश्रीकांतःश्रीधरोहरिः सर्वकामफलावाप्तिंकरोतुममकेशवः । इत्युच्चार्यततोद्यात स्मिन्ननिगवाहिक भत्त्यापरम्याराजगुणयत्फलताप्नुयात् स्वर्णशंगारौप्यखरांसप्टष्टासटपानर प्रतिमा सद्धिजातिभ्योदृत्वायफलमभुते! तदामोत्यखिलसम्यवतमेतदुपोषितः । तचलोकमवाप्नोतिगाविदोयत्रातिष्ठ ति: गोविंद्रद्वादशीमेतामुपोप्यदिवितारकाम विद्योतमानाहश्यते लोकेऽद्यापिशशांकवत गोविमर्चयतिगोर ·इतिनारदीयोक्तसंच्युतत्रयोदशात्रत पोपशुरूचत सभोजनश्चगावोविनोदयतिदचगवाहिकश्च पगोद्वादशीयुक्तवतोपवासःप्राप्नोत्यसोसुरभिलोकमपेतशोकः ।। daset asl:- इतिभवि भविष्योत्तरोक्तंगोविंदद्वादशीव्रतम्। 15td.klset ailuesdehjaildid ": [[:12. ! !! • I.!!! girlsdilait saysiatsults पीपशुक्लत्रयोदश्यामच्युतपूजावतं. पोपशुत्रयोदश्यांसमभ्याच्युतहरि घतपात्रंद्विजेंद्रायेंदद्यात्सर्वार्थास the aisa कृत्यतत्त्वार्णवेप्येवमेव पौमासिंत्रयोदश्यांघतंति प्रार्यपार्थिव. समभ्यय॑स्वयंदात्वान्कामानवाप्नुयात. इतिपौषशुक्लत्रयोदशीकृत्यम्, पोपशुकचतुर्दश्यांविरूपाक्षेवतं. नारदीये. पोपशुक्लचतुर्दश्यांविरूपाक्षवतरमृतं कपीश्वरसान्निध्यता प्यविप्रविचित्यंच. स्त्रावांगाधजलतत्र, विरूपाक्षशिवयजेत . गंधमाल्यनमस्कार धूपंदीपानसंपदा, भोज्य द्विजातयेदद्यात्मोदतेदिविदेववत् हेमाद्री विष्णुधर्मोतरेप्येतदुक्तम्:४० मार्कडेयउवाच. श्यांविरूपाक्षतपूजयेत. पोपमासादधारभ्ययावत्संवत्सरंभवेत् । गधमालयन स्करिधूपदीपानसंपदावा तत्स्थं द्विजातयेदद्यातांतेतुपरंतप..तस्थतढुंपकरणंमहोक्षादिपजादानादि कृत्याब्रतवत्सरमेतदिष्टभयंतचाप्नोतिसरा क्षसभ्यः कामानवाप्नोतिभवत्यरोगोभयचराजनचतस्यकिंचितः । इतिविष्णुधर्मोत्तरोक्तविरूपाक्षवतम् ॥५॥ पोपपौर्णमास्यालक्ष्मीपूजावतम्। नारदीये। इंदजगत्युग़लक्ष्ल्यात्यक्तमासीततोहार:५-१० पुरंदरश्चसोमश्चतथा तिप्पटहस्पतीपचेतेपुष्ययुक्तायांपोर्णमास्यांजगहलात अहंकृतंपुनश्चः । सर्वसौभाग्यवृद्धये ।। गोरस: सकंल्केनसमालभ्यस्वकांतन: d स्नायात्सोपाधिजलैधरियेन्चनवांशुक ४ दृष्ट्वाचमंगलद्रव्यस्टष्ट्वानखातों, येत् हरिद्राकुंदपुष्पेश्वगंधायेरुपचारकै: विधायहोमविप्रांश्चभोजयेत्पायसंशनैः। एवं कृत्वावतविपरमात्री ·-- तिविवर्द्धनं अलक्ष्मीनाशनचैवमोदतेत्रपरत्रच कृत्यतत्त्वार्णवे ब्रह्मलोकेतपस्तप्त्वापितरोलेभिरेवरं पापेतुपुप्यनक्षत्रेपिटविविधैः पिल्हन्अभ्यर्चवतियोदेवान्निजमात्मानमेवच गौरसर्वपकल्केनसमालभ्यस्व कांतनुं कृतस्नानेस्तयाकार्य्यमलक्ष्मीनाशनंपरं । उद्वर्त्यदेवंचतयासपिधियुतै लैः स्नापयित्वानववस्त्रंगृही त्वाकांचनंतथा द्रष्टव्यंमंगलंशांतधूपत्रड्माल्यशोभितं ततोनारायणंशुक्रचंद्र शक्ररहस्पतीन् संपूज्यपुष्प धूपेश्चनैवेद्यश्चपृथक्टथक् प्रशस्तैवैदिकेमत्रैः कृत्याग्निहवनशुभं दानविप्रांश्चसतर्ण्यनवैर्वस्त्रैश्चशोभि तान् ततः पुष्टिकरहृद्यं भोक्तव्यघृतपायसं पुप्ययोगतुकर्तव्यराज्ञास्नातंतुसर्वदा विष्णुरपि पोपीचे पुष्ययुक्ता स्यात्तस्यांगोर सर्पपकलेकनोत्सादितशरीररोगः गव्यघृतपुर्णकुभेनाभिषिक्तः सर्वगधेः सर्ववीजैश्च ,स्नातोघृतेन भगवंतवासुदेवंस्नापयित्वापुष्पधूपदीपगंधनैवेद्यादिभिश्चाभ्यर्च्य वैष्णवैःसूक्तैर्हिस्पत्यमैत्रैश्चानलहुत्वा, ससुव नवृतेनब्राह्मणंस्वस्तिवाचयेत् ततोवासोयुगंचकर्वेदत्त्वा अनेनकर्मणामुच्यते. सर्वोपध्यउक्त छांदोगपरीिशष्टे कुष्ठमांसाहरिद्रेडेमुराशैलेयचंदनं वचाचपकमुस्ताचसर्वोपधिगण स्मृतः ॥ अस्यामेवपोप्यां ईशानव्रतमुक्तं हेमाद्रो कालिकापुराणे पिप्पलादवाच अथोपोप्यचतुर्दश्यांपौर्णमास्यांगुरोर्दिने पूजयेद्विधिनायेनशावलिंगं निवोधतत् ब्रह्माणपश्चिमेभागेवामलिगस्यवैहरि खखोल्कंदक्षिणेरुद्रमीश्वरंजाग्दिशिस्थितं खखोल्कसूर्यम् गु. ग्गुलंचाज्यसंयुक्तमगुरुवासितंशुभं दधान राजनकुर्य्याहत्वागोयुग्मपचकं नैवेद्याद्यंबलिंचैवपूर्ववत्स्वगृहंव्रजेत् पंचगव्यं ततःप्राश्य आचार्ययब्राह्मणांस्तथा वतिनोमिथुनान्यवभोजयेचस्वशक्तितः हेमवस्त्रादिकंचैवयत्नांक स्वाथपूजयेत् इष्टदेवाःप्रपूज्यावै वेद्याचंचप्रपूजयेत् नत्वाग्निंपूजयित्वातुपंचवक्रंशिवस्मरेत् प्राप्तेव्देपंचवैगावःपं चपंचनियोजयेत्तेपामुद्दिश्यतेष्ववन्यूनवापिततोधिकं पंचपंचेतिवचनात् द्वितीयेव्दे तृतीयेतिस्त्रः चतुर्थेचतस्रः ·उपभस्तुप्रथमाव्दवदेकएव तेपांब्रह्मादीनांपचानांचक्रेदेवानांपंचवर्गानुद्दिश्य व्रतेयन्न्यूनाधिकतत्तेष्वेवनियोजयेत् निखिलंप्राग्विशेपंचकर्तव्यतत्पदेप्सुभिः सुखकीर्तिश्रियोथचइहैवविभवायच रहस्यमेतद्गदितंनदेयंयस्यकस्य चित् इतिनिर्णयामृते ब्रह्मपुराणोक्तपोप्यामीशानव्रतम् ॥ अथास्यांभविष्योत्तरेपुराणदानमुक्तम् नारदीये चतुर्दशसहस्रतुपुराणंपरिकीर्तितं भविष्यंसर्वदेवानांसाम्यंयत्रप्रकीर्तितं गुणानांतारतम्येनसमब्रह्मेतिहिश्रुतिः तल्लिखित्वातुयोदद्यात्पौप्यांविद्वान्विमत्सरः गुडधेनुयुतहेमवस्त्रमाल्यविभूषणैः वाचकंपुस्तकंचापिपूजयित्वावि धानतः गंधाद्यैर्भक्ष्यभोज्यैश्चकृत्वानीराजनादिकं योजितेंद्रियोभूत्वासोपवासःसमाहितः अथवैकहवि प्याशीकीर्तयेच्छणुयादपि समुक्तःपातकैोरैः प्रयातिब्रह्मणः पदम् ॥ अथपोष्यांपुष्यनक्षत्रस्थेचनेतृती यायांवापुप्यस्नानविधानमुक्तंकालिकापुराणे और्वउवाच शृणुराजन्प्रवक्ष्यामिपुष्यस्नानविधाक्रमम् येनवि ज्ञानमात्रेणविनानश्यतिसंततं पोपेपुष्यर्खगेचद्रेपुष्यस्नाननृपश्चरेत् सौभाग्यकल्याणकरंदुर्भिक्षमरकापहं विष्ट्यादिदुष्टकरणेव्यतीपातेचवैधृते वजेशूलेहर्पणादौयोगेतुयदिलभ्यते तृतीयापुष्ययुक्ताक्षरविशौरिकुजाहनि तदासमस्तदोपाणांस्नानंहरणकंपरं ग्रहदोपाश्चजायतेयदिराज्येपुचेतयः तदापुण्यक्षमात्रेतुकुर्य्यान्मासांतरे पिच • इयंतुब्रह्मणाशांतिरुदिष्ठागुरवेपुरा शक्रार्थसर्वदेवानांशात्यथैचजगत्पते तुष केशास्थिबल्मीककी टदोपादिवर्जिते सुस्थानेचपकाशोकबकुलादिविभूपिते हंसकारंडवाकीर्णसरस्तीरेथवाशुचौ पुष्यस्नाना यनृपतिर्यहीयात्स्थानमुत्तमं ततः पुरोहितोराजा नानावादित्रनि स्वनै प्रदोपसमयेगच्छेत्तत्स्थानंपूर्ववासरे तस्यस्थानस्यकौवेर्या दिशिस्थित्वापुरोहितः स्रग्गधचंदनैः पानैः कर्पूराद्यधिवासितैः गोरोचनादिसिद्धा धेरक्षतेश्चफलादिभिः गन्दावेदादिभिर्मत्रैः सर्वसाध्याधिवासितैः अधिवास्य॑तुतत्स्वानं पूजयेत्तत्रदेवताः ·गणेशंकेशवंश ब्रह्माणंचापिशंकर उमयासहितदेवं सर्वाश्चगणदेवताः माढश्चपूजयेत्तत्रनृपतिः सपुरोहितः मंगलान्कलशान्कृत्वानानानवेद्यसंचयं प्रदद्यात्पायसंस्वादुफलंमोदकयावको अधिवास्यतुतत्स्थानंदूर्वासिद्धा र्थकाक्षतेः तस्मात्स्थानात्तुभूतानिसारयन्मंत्रमीरयन् अपसर्पतुतेभूताःयेभूताः स्थानपालकाःभूतानामविरोधनपू जाकमैकरोम्यह ततःकरीपुटीकृत्य मंत्रेणानेनपार्थिवः। आवाहयदिमान्देवान्पूज्या पुष्पांजलीकरः आगच्छ तुसुराःसर्वेयेत्रपूजाभिलापिणः दिशोहियानगा सर्वेयेचान्येप्यशभागिनः ।।। तत-पुष्पांजलिंकृत्वापुनर्भत्रंपठे दिदं । अद्यतिष्ठंतुविबुधाःस्थानमासाद्यमामकं स्वपूजांप्राप्ययातारोदत्त्वाशांतिमहीभुजे ततस्तांनृपतिराविन येत्तुसंपुरोहितः । कृत्वापूजांतुदेवानांरात्रोतवनृप स्वपेत् ।' 'शुभाशुभंफलंविप्रैज्ञेयंदैवज्ञसंमतैः दुःस्वप्नदर्शनं चेत्स्यात्तदापुप्पाभिपेचने 'होमंचतुर्गुणंकुर्याद्दद्याद्वापिगवांशतं ' गोवाजिकुंजराणांतुप्रासादस्यगिरेस्तरोः प्रारोहणंशुभकरराज्यश्रीवृद्धिदायकं दधिदेवसुवर्णानांभुजंगरयचदर्शनं । वीणादूर्वाक्षतफलपुष्पछत्रीवेल पन , शीतांशुछत्रशंखानांपास्यसुहृदांतथा लाभःक्षयकरःशत्रोरलंकारस्यभूभृतः ' दर्शनंचोपरागस्यनिगडे नचवंधनं मांसस्यभोजनंचैवपर्वतस्यविवर्तनं , नाभिमध्येतरूत्पत्तिर्मतंप्रत्यंतरोदनम् ' अगम्यागमनं कूपपंकगावतीर्यता पर्वतस्यतथानद्या प्रोचारःशत्रुकनं स्वपुत्रमारणचैवपानंरुधिरमद्ययोः भोजनं पायसस्यापिमनुप्यारोहणतथा कल्याणसुखभोग्यायराज्ञःशवुक्षयस्तथा। एतेस्वप्नाश्चकुर्वतिनृपस्यनृपसत्तम खरोष्ट्रमहिपाणांतुआरोहोराज्यनाशकः नृत्यंगीतंतथाहास्यंपाठश्याप्यशुभप्रदः ' रक्तवस्त्रपरीधानंरक्तमा ल्यांगसंजनं रक्तांकृष्णास्त्रियंचेवकामयन्मृत्युमाप्नुयात् कृपांतरेप्रवेश स्यादक्षिणाशागतिस्तथा पंकेनिमज्ज नस्नानभा-पुत्रविनाशनं नाभीयस्यतरूत्पनिर्भवेत्स्वप्नेनृपस्यतुः श्रादायगर्भनाडीतुशकुनोयातिखंद्रुतसतुरा .

·ज्यांतरप्राप्यमहाकल्याणमाप्नुयात् । दीर्घविंशतिहस्तनुहस्तपोडशसम्मितं कुर्यात्तुलक्षणोपेतंयज्ञमंडपमुत्तमं त तोपरेन्हिपूर्वाह्नमाल्हणांपूजनंचरेत् कुडयलग्नांवसोर्धारांवृद्धिश्रा_तथैवच चंदनागुरुकस्तूरीधूपकर्पूरचूर्णकैः सं मृज्यमंडलस्थानंतस्मिन्होमंसमाचरेत् अस्त्रायहुफडित्येवंलिखेन्मंत्रद्वयंयुधः मंत्रविन्मंडलंयज्ञ सूत्रैः कंबलसंभ- वैः कौशेयैास्वस्तिकास्यप्रथममंडलंलिखेत् चतुर्हस्तप्रमाणंतुमंडलंविलिखेचतः हस्तप्रमाणंप तुमंडलस्य- प्रकीर्तितं द्वाराणिसाईहस्तानिकर्णिकाकेसरोज्वलं सितंरक्तंचपीतंचकृष्णहारतमेवच शालिचूर्णेश्चकौसुभैर्हारि- हरिदुद्भवैः कुर्यात्तथांजनैश्चूरिजोमंडलद्धये पद्मातुतत्समारभ्यताचपश्चिमगामिनी पश्चिमद्वारमारभ्यशतह स्तांविनिर्दिशेत् प्रत्येकवारमध्येतुप चैवाष्टपत्रकं कुर्यान्मंडलभागज्ञश्चूणैरेवष्टथक्टथक् चूर्णस्तुमंडलंकृतासूत्रा नुत्सारयेत्ततः भवनायनमइतिततोहस्तैवियोजयेत् सव्यावलंवहस्ततु रजः पातंसमाचरेत् मध्यमानामिकांगु ऐरुपरिष्ठाद्यथेच्छया अधोमुखांगुलिंकृत्वापातयेच्चविचक्षण समरेखातुकर्नव्याः विच्छिन्नाः पुंजवर्जिताः संसक्तं विषमस्थूलंविषमाकृष्टमावृत पर्येतसर्पितहूस्वमालिखेन्नकदाचन संसक्तेकलहविद्यादूईरेखोरुविग्रहं अतिस्थूले- भवेयाधिनित्यपीडाविमिश्रिते विंदुभिर्भयमाप्नोतिशत्रुपक्षान्नसंशयः कृशायांचार्थहानिःस्याच्छिन्नायांमरणं. भवेत् । वियोगोवाभवेत्तस्यइष्टद्रव्यसुतस्यवा अविदित्वालिखेद्यस्तुमंडलतुयथेच्छया सर्वदोपानवाप्नोतिये दोपापूर्वभापिताः सितसर्पपदूर्वाद्यारेखाकार्याप्रमाणतः विमलंविजयभद्रविशालशुभदंशिवं वर्दमानंचदेवं यशताक्षकामदायक रुचकंस्वस्तिकाख्यचद्वादशैतेतुमंडलाः यथास्थानंयथायज्ञयोजनीयाविचक्षणैः सागरेमथ्य मानेतुपीयूपार्थसुरासुरैः पीयूषधारणार्थायनिर्मिताविश्वकर्मणा कलाकलास्तुदेवानामर्पित्वातेप्टथक्टथक् यतः कृतास्तकलशास्ततस्तेपरिकीर्तिताःनचैवकलशाःप्रोक्तानामतस्तान्निबोधतगाह्योपगाह्योमरुतोमयूखश्चतथापर ·मनोहावलभद्रश्चविजयस्तनुमोपकइंद्रियन्नाथविजयोनवमः परिकीर्तित तेपामेवक्रमाद्रूपनवनामानियानितुचण- तान्यपराण्येवशांतिदानिसदैवहिक्षितींद्र-प्रथम-प्रोक्तोद्वितीयोजलसंभव.पावनाग्नीततोहौतुयजमानस्ततःपरं को- पसंभवनामातुपष्ठःसपरिकीर्तितः सोमस्तुसप्तम प्रोक्त आदित्यश्चाष्टमःस्मृतः . विजयोनामकलशोयोसौ नवमउच्यते सतुपचमुखप्रोक्तोमहादेवस्वरूपधृक् घटस्यपंचवक्रेषुपचवनःस्वयतथा यथाकाष्ठास्थितःसम्यग्वा मदेवादिनामतः मंडलस्यतुपद्मांत-पंचवक्रघटंन्यसेत् क्षितीद्रपूर्वतोन्यस्यपश्चिमेजलसंभवं वायव्येवायवंन्यस्यऐ शान्यांकोपसंवों सोम्यमुत्तरतोयोज्यंसौरंदक्षिणतोन्यसेत् न्यस्यैवंकलशांश्चैवतेषुचैतान्विाचितयेत् कलशानांमु खेब्रह्माग्रीवायांशंकरःस्थित मूलेतुसंस्थितोविष्णुमध्येमातृगणा स्थिताः दिक्पालदेवताःसीवेष्टयतिदिशोदश- कुक्षीतुसागरा सप्तसप्तद्वीपाश्चसंस्थिता. गंगाद्या.सरितासीवेदाश्चत्वारएवच कलशेषुस्थिताःसर्वास्तेषुतानि- विचिंतयेत् रत्नानिसर्ववीजानिपुष्पाणिचफलानिच वजमौक्तिकवेड्यर्थमहापबेंद्रस्फाटिकै. सर्वधाममयबि ल्वनागराडुंबरंतथा ! बीजपूरकजंवीराम्राघातकदाडिमान् वचांशालिचनीवारंगोधूमंसितसर्पपं कुकुमा गुरुकर्पूरमदनलोचनंतथा चंदनंचतथामांसीवालांकुष्ठतथैवच । कर्पूरपत्रचंडश्चजलनिर्यासकांबुदं शैलेयंवद रंजातीपत्रपुष्पतथैवच पलाशानांतथायूकांदेवींपणकमेवच वचाधात्रीसमंजिष्टांतुरुष्कंमंगलाष्टकं दूर्वीमोहनिका भद्रांशतमूलींशतावरी पर्णानांपूरणांक्षुद्रांसहदेवींगजांक्षमा पूर्णकोपांसितांपाठांगुंजाशिरसिकाननौव्यामकंगज दंतंतु : शतपुष्पांपुनर्नवां ब्राह्मीदेवींशिवांरुद्रांसर्वसंध्यानिकांस्तथा समाहृत्यशुभानेतान्कलशेषुनिधापयेत् कलशस्ययथादेशं विधिशंभुंगदाधरं यथाक्रमपूजयित्वा शंभुंमुख्यतथायजेत् प्रासादेनतुमंत्रणशभुमत्रेण शकर प्रधर्मपूजयेन्मध्येनानानैवेद्यचदनैः दिक्पालानांघटेप्वेवदिक्पालानपिपूजयेत्- पूर्ववहिःस्थापितेपुग्रहाणां ·कलशेषुच - नवग्रहान्पूजयेत्तुमाल्हमातृघटेषुच ‘सर्वेदेवाघटेपूज्या घटास्तेपांप्टथक्टथक् नवैवतत्रपूर्वोक्त स्मृतामुख्यतमानप भक्ष्यसाज्यश्चपेयैश्च पुष्पैर्नानाविधैफलैः यावकैःपायसैवापि यथासंभवयोजितैः पुष्पस्नानाद्यनृपतिःः पूजयेत्कलशान्मरान् -दक्षिणेमंडलस्यास्य कुंडंनिर्मायपायः, समिद्भिःशालिसि; दार्थ तैक्षितैस्तथा': केवलैश्वतथैवाज्यैपूजितान्कलशान्सुरान्, होमयेतोपयेहृद्यै नपस्यविस्पुरोहि त होमातेमंडलौदीच्यां देविकायांसपट्टिकं लोचनाख्यमलंकारां स्तथासर्वान्नियोजयेत्. वृध्याचंगुलम: गुल्यापड्विंशदंगुलावधि :: वृत्तवाचतुरस्त्रंवापद्मकंत्रिकसंज्ञितं । रत्नेशान्पद्ममध्ये तुगोस्वस्तिकविनायकैः श्री श्रीवृक्षवरारोह स्वामिदेवीशुभान्विता -रत्नैःसर्वैरलंकारैः ।। पढेकायद्विहस्तकं.. हस्तविस्तारउच्छ्रायं- नेवहस्तदशांगुलं! स्नानास्यसाईहस्तंतुपदृवृत्तार्गलान्वितं । शय्यांचतुर्गुणांदीl : धनुर्माणंचपीठक.. गज सिंहकताटोपं..हेमरत्नाविभूपितं सिंहाख्यसाईविस्तारं कुंडासनमथापिवाव्याघ्रचित्रकपट्टाउपधान: निकारयेत् अन्वैवानिर्मितैस्तैश्चतूलकैश्चविनिर्मितान् .. शय्यादैाईविस्तीणीचतुर्हस्तासुलक्षणा वितस्त्य धिकमिच्छतिनपस्यगुरुविद्यया .. अर्धचंद्रसमंकुर्यात्यानंवाचतुरस्रकं ; उपधानानिशय्यायाःकर्णादिमूलभेदत पोडशैवान कार्याणिकर्णचित्रयुतानिच. या सिंहासनं १ पटुंशय्योपकरणांदिकं राज्ञोनूतनयोग्यंतधामुत्तरतो न्यसेतू तेपानुपश्चिमेस्वर्णरत्नौघखचितेनवै..पर्यंकेयज्ञदार्वाच निर्मितमहदास्तर ऊच्छिादनसंयुक्त चर्मा, वृत्तचतुष्टयं वृषभस्यतथोर्णाया:-सिंहशार्दूलयोरपि पादपीठेरनयुते पादचारोथपार्थिवः तस्मिन्पयंका ·स्थेचमखंडचतुष्टये नानापर्यकपीठस्थे ,चमखंडचतुष्टये। नानालंकारभूपाढ्यंतपतिरतमालिनी: स्नाप्येद्राह्म णे सादराजानमुखसगत संवीतकंबलंकृष्णरलवस्त्रादिशोभित कलशेलिपुष्पाद्यैःसापश्चर्णेश्चनापर्यत इस पोशावैशाष्टशेतमष्टाधिकचवाकलशानांसमाख्याताअधिकस्योत्तरोत्तरं जयकल्याणमन्त्र मगलोत्पश्च शोभः वैष्णवैरथर्दिक्याले ग्रहमंत्रैश्चतांत्रिकैः ॥ आज्यंतेज समुद्दिष्ट, माज्यपापहरंपर लायंसुराणा, माहारांज्येलोका-प्रतिष्ठिताः भीमांतरिक्षदिव्यंवा यत्तेकल्मपमागत सर्वतदायसंस्पर्शात्मणाशम ततोपनीयगात्रात्तुकैवलवस्त्रमेवच! कलशैःस्नापयेद्भूपपुष्पस्नानांवपरित एभिमैत्रेनरश्रेटतत्वतत्त्वार्थसाधक सुरास्तामभिाईंचंतुयेचसिद्धाः पुरातनाः ब्रह्मांविष्णुश्चरुद्श्वसाध्याश्चमरुतांगण आदित्यावसवोरुद्रापाश्चि नयोभिपग्वी- अदितिवमाता वस्वाहालक्ष्मी सरस्वती, कोतिर्लमोतिःश्रीश्यसिनीवालीकुहस्तथा दि तिश्वसुरमानवनिवाकद्रुरेव ऋक्षाणिचमुहूर्तानि पक्षाहोरात्रसधया देवपरन्यत्यया प्रोतादेवमातरएवज सर्वास्त्वामाशिपिचतु-शुभाश्चाप्सरसांराणाऽसवत्सरातिमेपाश्च कालस्यावयवास्तथा वैमानिका सुरमणामनव सागरैःसंह: सारितश्चमहानागाजागा किंपुरुपास्तथा वैखानसामहाभागाद्विजावेहायनाश्च सप्तर्षय राश्चQवस्थानानिवैसदा मरीचिरत्रिःपुलहःपुलस्त्याकतुरगिराः सृगुसंतत्कमारहजेगीपुल्यो व्योभित कतष्टवाद्वितश्चैवात्रेतोजावालिकाश्यपोऽदुर्वासादुनिीतश्चकत्यःकात्यायनस्तामाडो घतपाशतशफा विरत त्रीव संवर्तकश्चैवच्यवनोत्रिःपराशरः द्वैपायनोयवक्रीतो देपरात सहानुनः एतेचान्येचंवहवा ·स्तथा व्रतपरायणाः सशिष्याअभिपिंचतुसदाराश्चतपोधनाः पर्वतास्तरवोवल्ल्यः पुण्यान्यायतनानिच प्रजापतिः क्षितिश्चैवगावोविश्वस्यमातरः वाहनानिचदिव्यानिसलोकाश्चराचराः अग्नयःपितरस्ताराजीमूतखदिशोदि- शः तोयैस्त्वामभिषिचतुसर्वोत्पातानवर्हणैःइत्येवंशुभदैरेतैमैत्रैर्देवैतथापरैः आपोहिष्टाहिरण्येतिशंभवेतिसुरोतिच मानस्तोकेतिमंत्रेणलामुद्धारेत्यनेनच सर्वमंगलमांगल्येश्रीश्चतेग्रहयोगिभिः इत्येवंस्नानमावर्त्य कंबलैःसर्वमंग लमंत्रणवस्त्रकाासिकंधियात् आचम्यचततोदेवानगुरून्विताश्चपूजयेत् ध्वजंछत्रंचामरंचघंटाश्चाश्वान्गजां मंत्रजप्तान्धारयेत्तुततोगच्छेदताशन, तत्रगत्वावह्निमध्ये वह्नितंवीक्ष्यपार्थिवः स्वनिमित्तानिवढे श्य लक्षयेत्तत्रवेदिभिः दैवज्ञकंचुकामात्यवदिपौरजनैवृतः वादित्रघोपैस्तुमुलैस्तथातौर्यत्रिकैःशुभैः कृत्वाशेपं पुनःशांतिमाशीर्वाच्यचद्विजान पूर्णविधायविधिवंदक्षिणांकन कैर्युतः धान्यानिचोपवासांसिहत्वाकृत्वाविसर्जनं ततःशेषजलै सर्वानमात्यादीपुरोहिता सेचयेचतुरंगच अंगचापिसेराष्ट्रका वकृत्वानृपःपश्चातत्रिरात्रंसंयतो भवेत् मांसमैथुनहीनश्चकुयोन्मगलसेवनं पुप्यनक्षत्रयुक्तातुर्तृतीयादिलभ्यते भ्यते, तस्यांपूज्यासदादेवाचं डिकाशकरणहि पांचौलिकाविवाहाचैः शिशूनांकौतुकैस्तथा वैवाहिकैनेविधिनामोदयेचंडिकांशिवां चतुष्पथे पुसर्वेषुदेवदेवेगृहेपुर्च पताकाभिरलकारकुर्य्यादेवीगृहेतथा ऐवंकूत्वामहीिति यागपुष्पी 'योगपुष्पीभिपेचैन चतुर्वर्गःसम राजाभाभिस्तनय सह राज्यमंडलसंयुक्तः परत्रेहनसीदति नौत परतसथांतिनत परतरीस्तव नातुःपर तरोयज्ञानात परतरशिव अननैवविधानेन नृपतेसमपंचनं-युवराज्याभिषेकचकुर्याद्राजपुरोहितः पाभिषे ParaHEIDISTRad Searitatus dadet: HistsAdsielade -

·॥ श्रीरघुनाथमुद्रायंत्रालये ॥
लालाशिब्बामल्लाधिकारेपौषमासोमुद्रितस्समाप्तिमगमत्
संवत् १९४१ फाल्गुन प्र. १७
पक्ष

·ARMERABARISM
594555356GESessEACHES
Edairadhakikcdese
१५
१५
Chit
सा
पर
मा
पवध
य
ses
NO
माघमासप्रारम्भः
ONGS
U
७

·॥ श्रीरघुनाथोजयति ॥ डोंश्रीगणेशायनमः ॥ अथमाघमासकृत्यनिर्णयः॥ मकरसंक्रमेतु हेमाद्रिमनेनसंक्रांतिकालात् चत्वारिंशत्यटिका पुण्यकालः त्रिंशत्कर्कटकेनाड्योमकरेतुदशाधिका इतिब्रह्मवै वर्तवचनात् माधवमतेतुविंशतिः त्रिशत्कर्कटकेपूर्वामकरेविंशति,परा. अतीतानागतेपुण्येहेतूदग्दक्षिणायने इतिवसिष्टोक्ते. रात्रौमकरसंक्रमेतुपरदिनेसूर्योदयोत्तरपूर्वमहर्दलंपुण्यं त्रिशत्कर्कटकेनाडयोमकरेतुदशाधिका इतिचत्वारिंशत्घाटिकापुण्यकाललात् भविष्योत्तरेपि कार्मुकंतुपरित्यज्यझपंसंक्रमतेरविः प्रदोपेचाईरानेवास्ना नंदानंपरेहनीति बृद्धगायोपि यदास्तमनवेलायांमकरंयातिभास्करः प्रदोपेवादरात्रेवास्नानंदानंपरेहनीत्युक्तेपि पूर्वार्द्धएवपरेहनीति रात्रौस्नाननकुर्वीतविनावैराहुदर्शनादितिवचनसामर्थ्याच्च दिवासंक्रमेतु तहिनएव आस नसंक्रमपुण्यदिनाईस्नानदानयोरितियज्ञपार्श्वदेवलवचनादितिदिक् अत्रकृत्यशिवरहस्ये तस्यांकृष्णातिलैःस्ना नकायचोदनितिलेः तिलाश्चदेयाविप्रेभ्यःसर्वदेवोत्तरायणे तिलतैलेनदीपाश्चदेयाः शिवगृहेशुभाः मक रेदानविशेपोहेमाद्रौ धेनुंतिलमयीराजन्प्रदद्याच्चोचरायणे सर्वान्कामानवाप्नोतिविंदतेपरमसुखमिति विष्णु धर्मातरे उत्तरेन्वयनेविप्रवसुदानमहाफलं तिलपूर्णमनड्वाहंदत्त्वारोगैर्विमुच्यते इतिकल्पतर कालिकापुराणे होमंतिलै प्रकुतिसर्वदेवोत्तरायणे योवैदेवायविप्रायहाटकेनसमंददेत् उत्तरायणमासाद्यनरःकस्मात्सशोचतीति अत्रमूलकभक्षणनिषेधउक्तः तिथितत्त्वेस्कादे पित्हणांदेवतानांचमूलकंनैवदापयेत् ददन्नरकमाप्नोतिभुजीतवा ह्मणोयदि ब्राह्मणोमलकभुक्काचरेच्चांद्रायणव्रत अन्यथानरकयातिक्षत्रीविट्शद्रएवच वरंभुक्तमभक्ष्यतुपिवे ·द्वार्हितंचयत् वर्जनीयंप्रयत्नेनमूलकंमदिरासममिति माघस्नानमुपक्रम्य , देवीपुराणे मकरस्थेरवोमाघे नस्नात्यनुदिनेरवौ कथंपापै प्रमुच्येतुकथवात्रिदिवव्रजेत् मकरस्थेरवौमाधेगोविंदाच्युतमाधव स्नानेदानेह पीकेशयथोक्तफलदोनव इममंत्रसमुच्चार्यस्नायान्मौनसमन्वितः वासुदेवहरिकृष्णमाधवव्याहरन्पुनः तिल दानम्हाभारतेपि माघेमासितिलान्यस्तुब्राह्मणेभ्य-प्रयच्छति सर्वसत्वसमाकीर्णनरकनसपश्यति विष्णुध मोत्तरे तिलप्रदानान्माघेतुयाम्यलोकनगच्छति वामनपुराणे माघेमासितिलादेयास्तिलधेनुश्चमानद इमेध' नादयश्वान्येमाधवत्रीणनायतु इध्महोमोपयोगीदारुइधनमग्निदीपनोचितं संवतः इंधनानिचयोमाघेविप्रेभ्य सप्रयच्छति ससुखीदीप्तकायाग्नि-सुभगश्चैवजायते शिशिरोपक्रमेदानाद्यारंभस्तस्यमासद्वयव्यापित्वात् विष्णु धर्मोत्तरे वहिं स्नाननर कृत्वा सूर्ययस्योदचनप्रति शिशिरेसततवान्हतर्पयित्वातथातिलै कुल्मापसघृतंदत्वाय थाशक्तिद्विजातये कायाग्निीप्तिप्राकाश्यशत्रुनाशचविदति शिशिरर्तृपक्रमादिनेउदितमात्रसूर्येउदितमात्रेया माइहिर्जलाशयेस्नात्वा अग्नौप्रजापतयेस्वाहेतितिलान्हुत्वा शूद्रोब्राह्मणद्वाराहोमकारयित्वा सतंडुलान्धू तसाहितान्स्विन्नान्मापान्दद्यात् भविष्यपुराणे शीतकालेधनंदद्यान्नराणाशीतनाशनं भानोरायतनेदेविसोश्वमेध फललभेत् नरसिंहपुराणे शीतकालसदावन्हिप्रज्वालयतियोतरः सर्वसत्त्वहितार्थायस्वर्गसोप्सरसंलभेत् एतज्ज्वालनमात्रे , विष्णुधर्मोत्तरे शिशिरेसकलकालग्रासंपरगवेतथा दत्वास्वर्गमवाप्नोतिसंवत्सरशतानि प्रातःस्नायोतुबौमासौमानवामाघफाल्गुणो देवान्पिढन्समभ्यय॑सर्वपापै प्रमुच्यते विष्णुरपि प्रात स्नायीभवेन्नित्यंदोर्मासोमाघकाल्गुणो यदीच्छेदिपुलान्भोगान्चंद्रसूर्यग्रहोपमान् · यमवाक्यानुसारेण देवपितृतपणसहितस्नानं कृतसंकल्पनाशोचेपिकार्य र विष्णुवाक्यतु अशाचेस्नानमात्रपरं अत्रप्रयागम च यम ·हिमा मत्स्यपुराणे पटितीर्थसंहस्राणिपटितीर्थशतानिच 'माघेमासिगंमिप्यतिगगीयमुनसंगमे। गवांश तसहस्रस्यसम्यग्दत्तस्ययत्फलं 'तत्फलंमांघमासेतुत्र्यहं स्नानस्यतद्भवेत् सितासितेतुयत्स्नानंमाघेमासि युधिष्ठिर नतेपापुनरावृत्ति कल्पकोटिंशतैरपि " माघेमास्युपसिस्नानकृत्वादांपत्यमर्चयेत् भोजयित्वायथा शक्तिवस्त्रमाल्यविभूपणैः सूर्यलोकवसत्कल्पसूर्यतुल्यवपुःपुमान् अथव्रतानि माघेमासिनुसंप्राप्तयःकुर्या तिभोजन पिण्याकंसंघृतंमिष्टभुजानःसंयतेंद्रियः- उपवासंचसप्तम्यांपक्षयोरुभयोरपि : घृतांभिपेकंसप्त म्याँकुर्याद्भानोनराधिप गांचंदत्त्वादिनेशायतरुणीनीलसन्निभां गत्वादित्यपुरंरम्यंभोगान्भुक्तेयथोप्सितान् अत्रनक्तंभोजनं मासव्यापिपिण्याकंतिलकल्कः -नीलसन्निभामिंद्रनीलश्यामां तथाच माघेमासेचसंप्राप्तेयः कुन्निक्तभोजनम्' कुशरंघृतसंयुक्तं जानःसंयतेंद्रियः । उपवासपरोप्टम्यांपक्षयोरुभयोरपि... पूजयेन्यंबकं भक्त्याकृत्यांगोधूमचूर्णतः दुर्गामष्टभुजांवीरत्र्यंबकामितिनामतः गंधपुष्पोपहारैस्तुपूर्वोक्तैरनुपूजयेत् । धूपं कृष्णांगुरुदद्यान्मांसंदद्याच्चमाहिपं.- धान्यसिद्धार्थकाःस्नानेप्रार्शनेचंयवाः स्मृताः “यएवंमाघमासेतुपूजयेयंव कांनृप दिव्यविमानमारूढः स्वर्गलोकेमहीयते माघकृष्णप्रतिपदायां तिथिपत्वेनवाहिपूजन : प्रतिपद्य निंपूजास्यादितिसामान्यनिर्णयोक्तेः माघकृत्यनामारंभोपिविधेयइति माघकृष्ण द्वितीयायांतुविशेपकृत्याभावा तिथिपत्वेन: विधिपूजनमुक्तं वृहस्पतीद्वितीयायांविधिवद्विधिपूजन कृत्वानक्तंसमश्नीयाल्लभतेभूतिमुत्तमामिति ब्रह्मपूजनचात्र गायत्र्यापौराणमत्रैीकार्य माघकृष्णतृतीयायांसौभाग्यसुंदरीव्रतांगत्वेन : श्रीनाम्नागौरीपूज नत: लवंगप्राशनमौक्तिकोंदकप्राशनमिति माघकृष्णचतुर्थांसंकंप्टनाशनव्रतं 'नारदीये 'माघकृष्णचतुझंतु संकष्टवतमुच्यते तत्रोपवाससकल्प्यप्रातर्नियमपूर्वक चंद्रोदयमभिव्याप्यतिष्ठेत्प्रयतमानसः ततश्चंद्रोदयेप्रा.

·प्तेमृण्मयंगणनायक - विधायस्थापयेत्पीठेसायुधचसवाहनं उपचारैःपोडशभिःसमभ्ययविधानतः मोदकं चापिनवेद्यसगुंडतिलकंदुकं ततोऱ्यातायजपावरक्तचंदनमिश्रितं सकुशंचसदूवैचपुप्पाक्षतसमन्वितं सतं डुलचसंदधिकृत्वाचंद्रायदापयेत् गगनार्णवमाणिक्यचंद्रदाक्षायणीपतै गृहाणाय॒मयादगंगणेशप्रतिरूपक एवंदत्त्वागणेशायदत्त्वाध्यैपापनाशनं ' शक्त्यासंभोज्यविप्राग्यान्स्वयंभुंजीतवाग्यतः एवंकृत्वावतंसम्यक्सं कष्टाख्यंशुभावहं समृदोधनधान्यै स्यानचसंकटमाप्नुयात् ॥४॥ अथकथा शिवंशांतनमस्कृत्यउमादेवींसरस्व तांगणाधिपनमस्कृत्यसर्वदेवजगद्गुरु ॥ वैशंपायनउवाच ॥ 'उद्यतेभारतेयुद्धकृतशोकोयुधिष्ठिरः उवाचवाक्यं धर्मात्माकृष्णदेवकिनंदनं ॥ युधिष्ठिरउवाच ॥ किंकरोमिह्यहंयुद्धेयुदंभवतिमाधव भीष्मक महायो धोकथंममजयोभवेत् ॥ श्रीकृष्णउवाच ॥ विनायकोमहानीशोगणेश-शिवनंदनः तस्यपूजाविधिकृत्वा जयोभवतिनिश्चितं ॥ युधिष्ठिरउवाच ॥ शिवःशभुमहायोगीउमादेवीपतिव्रता कथतयोःपुत्रजन्मसंश योमेजनार्दन ॥ श्रीकृष्णउवाच ॥' साधुपाथमहावाहोयत्त्वयापरिशंकितं तत्कयांकथयिष्यामिलोकांना हितकारिणी प्रातःस्नानादिकंकुर्य्याद्गातीरेदिनेदिने स्वयंगच्छतिगौरीशःस्नातुंगीर्यपिचैकदा । उत्थायो 'दर्तनंचक्रेस्वतनौमलशुद्धये 'शारीरमलपिंडतुसागृहीत्वाकरांवुजे-':नराकारमसौचक्रेदिव्यरूपमनुत्तमं सउ त्थायाब्रवीदेवींवद्धांजलिपुटदा किंकरोमिक्वगच्छामिमातराज्ञांप्रदेहिमे. तदाकर्ण्यवचस्तस्यप्रहस्यभरतर्ष म" तमुवाचतदादेवीप्रतिही कल्प्यच ॥ पार्वत्युवाच ॥ शृणुवाक्यपुत्रममयथाज्ञाप्रकरोमिते तैलाभ्यंग मलोद्भूतपुत्रोसिममदेहजः पुरुपोनवमेकश्चिदागच्छेत्सदनंमम' अथस्नात्वाजगामाथमहादेवोगृहनिज भुजंगमुंडमालीसः सेवितोगणाकिंकरेः मत्पितेतिनजानातिसनरोवालभावतः तिरस्कृत्यसगोरीशुमातुराज्ञांव- 1 ·लेनेत श्रुत्वांवाक्यतदातस्यचुकोपातिगिरीश्वरः शूलेनतच्छिरच्छित्वाजगामागिरिजांतिके शिरोगतंशभुलोकेक वधोभुविहश्यत' गृहगितशिवंवीक्ष्यदेवीवचनमब्रवीत् देव्युवाच' द्वास्थेनममपुत्रेणकथंदेवनवारितः तस्यावाक्य शिवः श्रुत्वा प्रोवांचप्रहसन्निद शिवउवाच ब्रूहिदेविकथंपुत्रत्त्वयाद्यप्रकटीकृतः मन्निदेशविनापुत्रइदविस्मय कारं- देव्युवाचा तैलाभ्यगंप्रकुर्वत्यालीलयानिजविग्रहात मलपिंडसमुद्भूतः पुत्रोदेवमयातःकाशिवउवाच तवपुत्रनंजानामितेनाहंवारितोयदा शूलेनतच्छिरश्छिन्नंकालोहिदुरतिक्रमः कालदेवाहिनश्यंतिसर्वेकालवशानु माः कालः 'सुप्तेपुजागात्तै सर्वकालवशंजगत् ततोहाहाकृतंदेव्यापुत्रदुःखेनदुःखिताना विललापभृशंदेवीक गतोममपुत्रंकः शिवोगत्वागृहद्वारह्यप्रसन्नमनास्तदा ददर्शसमहानागंशलेनाछिद्यतच्छिरः। संयोज्यतत्क बंधनजीवयामासतंतदा तंचकारगणाध्यक्षगृहीत्वावाचपार्वती तिवपुत्रोह्ययंदेविग़णानामधिपोमम देव्युवाच ममपुत्रःकधदेव कोवायनरकुंजरः ममपुत्रस्ययद्रूपं दिव्यमद्भुतदर्शनं शिवउवाचे अयंगजाननादेवितवपुत्रो मयाकृतःसर्वसिद्धिप्रदातायनामान्यस्यशृणुप्वमे द्वादशैवतुनामानिकतान्यस्यशुभानिच यः पठेत्प्रातल्या यमुच्यतेसर्वपातकैः प्रथमः सुमुखोनाम एकदंतोद्वितीयकः तृतीया -कपिलोनाम चतुर्थोगजकर्णिकःन लंबोद र पंचमश्य-पप्ठोविकटउच्यते सप्तमोविघ्ननाशोयमष्टमश्चविनायकानेवमोधूम्रकेतुश्चदंशमश्वगणाधिपः एकाद शोभालचंद्रोद्वादशश्चगजानन द्वादशैतानिनामानि शृणुतेयः पठेन्नरःसर्वसिद्धिभवेत्तस्यसकटनैवजायते युधिष्ठिरउ वाच जनार्दनविधिब्रूहिव्रतस्यास्यप्रसादतः कृस्मिन्मासेतिथीकस्यांव्रतपूजांकथंचरे श्रीकृष्णउवाच माघेमासेब कुयो-सर्वदुः खनिवारण मासानामकरेमासेविशेपेणफलंभवत् कृष्णपक्षेतिथिः पुण्याचतुर्थीसिद्धिदायिंती स्वर्णमूर्तिगणाध्यक्षपूजायत्वायथाविधि धूपदीपंचनैवेद्यमोदकंचैवभोजनं तिलपिष्टंप्रदातव्यवासांसिविधिद क ·क्षिणा': उपवासंव्रतंकुर्यादयदद्यानिशाकरे अर्यचंद्रोदयेदत्वाफलंमलंचभक्षयेतः द्वितीयेदिवसेप्राप्तेंब्राह्म भोजयेनदां ब्राह्मणोममरूपश्यतस्मिनंतुष्टेहमेवाह ब्राह्मणेभोजनंदत्वीपश्चाटुंजीतवैस्वयां.एकादशीसहस्राः ख्यकन्याकोटिशतद्वयंः! गवांकोटिसहस्राणिव्रतेपुण्योधिकंकृते हरिद्वारप्रयागेचनैमिपेचैवयफलम् स्नात्वात थेषुयत्पुण्यंबतंकवाफलंभवेत्' इतिभविष्योत्तरे। माघकृष्णासंकष्टचतुर्थीव्रती माघकृष्णपंचम्यांतिथिपत्वेन नागानांपूजेतिपंचमीमासान्यनिर्णयोक्तेः। माघकृष्णपष्टोविशोकपष्टोभविष्योत्तरे' युधिष्ठिरउवाचा.पष्ठीवि । धानमधूनाकथयस्वजनार्दन' सर्वव्याधिप्रशमनंसर्वकामफलप्रदः श्रुतंमयापूज्यमानोभानुःसर्वप्रयच्छति-दि। वाकराराधनं तस्मात्कथयकेशव श्रीकृष्णेउवाचः विशोकपटोमतुलांवक्ष्यामिमनुजोतम! यामुपोष्यनरःशो। कनकदाचिदिहस्पृशेत् माघेकृष्णातिलैः स्नातः पंचम्यांकृष्णपक्षतः कृताहारः कृशरयादंतधावनपूर्वकं उप- वासव्रतंकृत्वाब्रह्मचारीभवेन्निशि ततःप्रभातेचोत्यायकृतस्नानजपःशुचिः कृत्वातुकांचनरूपंपदोणभतिसुंदरं का रवीरेणरक्तेनरक्तवस्त्रयुगेनवा ‘यथानवैशोकभवस्तथैवादित्यसर्वदा तिथीविशोकतासेस्याचद्भक्तिर्जन्मजन्मनिः एवंसंपूज्यपष्टयातुशक्त्यासपूजयेद्विजान् ततःसंप्राश्यगोमूत्रमुत्थायकृतनित्यक! संपूज्यविप्रमन्नेनगुडपात्रस. मन्वितंसुलक्ष्णंवस्त्रयुगलंब्राह्मणायनिवेदयेत् । अतैललवणंभुक्तासम्यग्मोनेंनसंयुतः। ततः पुराणश्रवणकरी: व्यंभूतिमिच्छता अनेनविधिनासर्वपक्षयोरुभयोरपि कुऱ्यांद्यावत्पुनर्माघशुक्लपक्षस्यसप्तमी व्रतांतकलशदद्या. सुवर्णकमलान्वितं शय्यांसोपस्करांतद्वत्कपिलांचयशस्विनी अनेनविधिनायेस्तुवित्तशाठ्यविवर्जितःविशोक. पष्टीकुंरुतेसयातिपरमांगति'-'यावजन्मसहस्राणिसाग्रंकोटिशतंभवेत् यतावन्नशोकमभ्येतिरोगदौर्गत्यवर्जितः ·ययंप्रार्थयतेकामंतंतंप्राप्नोतिपुष्कलं. निष्कामंकुरुतेयस्तुसेपरब्रह्मगच्छति ॥ य: पठेच्छणुयादापिपष्टींशोकविः नाशिनी - सोपींद्रलोकमाप्नोतिनदुःखीजायतेक्वचित् येभास्करंदिनकरकरवीरपुष्पैः संपूजयंत्यभिनमंतिकतो- पवासाःतेदुःखशोकरहिताःसहिता सुहृद्भिर्भूमाहित्यरविलोकमवाप्नुवंति। इतिभविष्योत्तरे. माघकृष्णाविशोकः पष्ठीव्रतं । माघकृष्णसप्तम्यांसर्वाप्तिसप्तमीव्रतं हेमाद्रीभविष्ये :कृष्णपक्षेतुमाघस्यसवाप्तिसप्तमीशृणुयामुः पोध्यसमाप्नोतिसर्वान्कामान्पुमानिह अत्रोपवासःकर्तव्यःसूर्य पूजीयथाविधि बतातेपर्कसमिदाज्यादिभिः । सूर्यमंत्रेणहोमकृत्वाभास्करप्रतिमासहितपीठशय्यादिधेनुसहित आचार्यायसंपूज्यप्रतिपादयेत् ब्राह्मणोन्या थाशक्तिसदशिणंसदन्नेनभोजयित्वाशिष्योगीयादितिसर्वाप्तिसप्तमीव्रतम् माघकृष्णाप्ठम्यांमसिनश्राद्धमुक्तं ब्रह्मपुराणे कृष्णाप्टम्यांतुमाघस्यमांसैःश्रादमहाफलं। पितृभिःप्रार्थितंपूर्व तस्मात्तत्तत्रकारयेत् । अत्रवह्नि- पुराणोक्तं कृष्णाष्ठमीव्रतंतत्रगौरीशयोःपूजा प्रतिमासंचतेपूजांयकरिष्यतिमानवाः।- समवाख़िलान्कामा नाप्नुवंतिनसंशयइति माघकृष्णनवम्यामन्वष्टकाश्राद्धं तच्चमाघसप्तम्यष्टमीनवमीघुपूर्वेयुः कार्यमितिपण्नवः तिश्रादगणेभिधानात् माघकृष्णदशमीउद्योतकल्पादिः तत्रश्रादादिकल्पादितिथिगणोक्तमैक्षय फलदंभवति माघकृष्णकादशीपतिला. तदुक्तंनारदीयः माघस्यकृष्णैकादशीपतिलांसमुपोष्यवैः. स्नात्वादत्त्वातर्पया वाहेत्वाभुत्कांसमर्प्यच तिलैरेवद्विज श्रेष्टहादश्यांप्रातरेवहि । वैकुंठसम्यगभ्यर्च्यसैवरेवोपचारकैःभाविप्रान्स भोज्यविसृजेहत्त्वातेभ्यश्चदक्षिणां एवंकृत्वाव्रतंविप्रविधिनासुसमाहितः । भुक्तहवांछिताभोगानंतेविष्णुपुरंत्रः जेत्' अस्याः कथा भविष्योत्तरे युधिष्ठिरउवाच साधुकृष्णजगन्नाथत्रादिदेवजगत्पते खेदजाश्चांडजाश्चैवउ। निजाश्चजरायुजाः तेषांकीत्वमेवैकःपालकः क्षयकृतथा :माघस्यकृष्णपक्षेतुकाबाह्येदशीभवेत किनामास्यावि। -- ·धिकोवा चेताद्वस्तरतोवदा श्रीकृष्णउवाच शृणुष्वराजशार्दूलकृष्णमाघेस्ययाभवेत्। पतिलानामसाख्या तासर्वपापप्रणाशिनी पतिलायो कथापुण्यां शृणुपोपहरांपरांयांपुलस्त्योमुनिश्रेष्टोदालभ्यार्पमुवाचदा भ्यउवांचा मत्यलोकमिमंप्राप्य पाप कुवैतिजंतवः ब्रह्महत्यादिकंस्तेय यथाजीवधादिकं परत्यौपहारं वाऽज्ञानेनमहतारताज अल्पायासेनभगवन्दानेनचव्रतेनच वनणांपापानिनश्यंतियेनतहक्तुमर्हसि। पुलस्त्य उवाचः साधुटष्टत्वयाब्रह्मन्जनानांहितकाम्यया । यन्नकस्यचिदाख्यातंब्रह्मरुद्रादिदैवतैः तहसंप्रवक्ष्यामि सावधानमनाःशृणुः देवदेवचसस्मृत्यपादाप्रक्षाल्यवारिणा भूमावपतितंगृह्यगोमयंतत्रसुव्रता तिलान्प्रक्षा ल्यतस्यानुपिंडिकांचैवकारयेत्ः सयातिवैष्णवलोकनात्र कार्याविचारणा तपोमासेचसंप्राप्तेत्रापाढासंभवेद्यदि मूलावाकृष्णपक्षस्यचैकादश्यांतथानघ नियमंचप्रग्रहीयाच्चैकादश्यांविधिशृणुदेवदेवंसमभ्यय॑सुस्नातःप्रयतःशु चिःकृष्णनामानिसकीय॑भक्तियुक्तोभवेन्नरःरात्रौजागरणंकुट्ठिात्रीहोमंचकारयेत् अर्चयेदेवदेवेशशंखचक्रगदा धरं- चंदनागुरुकर्पूरनैवेद्यैःशर्करादिभिः कूष्मांडैर्नारिकेलेश्वह्यथवावीजपूरकैः। एतेपामण्यलाभेतुऋतुमूलफलौदि भिअिध्य॒दद्याद्विधानेनपूजयित्वाजनार्दन कृष्णकृष्णकृपालोत्वमगतीनांगतिर्भव संसारार्णवमन्नानांप्रसीदपुरुपो जम जिततेपुंडरीकाक्षनमस्तेविश्वभावन सुब्रह्मण्यनमस्तेस्तुमहापुरुपपूर्वजागृहाणाय॒मयादत्तलक्ष्म्यासहज गदपते: ततस्तुपूजयेद्विप्रानुदकुंभांश्चदापयेत् 'छत्रौपानसमायुक्तानुकृष्णोमेप्रीयतामितिा कृष्णाधेनुःप्रदातव्यो यथाशक्तिद्विजन्मने तिलपात्रंद्विजश्रेष्ठदद्यात्कुर्यात्प्रदक्षिणा स्नानप्राशनयोस्ताततथाकृष्णतिलानिच तिला प्रहारोजायंतेयावत्संख्यातिलाहिजे ,तावर्गसहस्राणिस्वर्गलोकमहीयते तिलस्नायीतिलो तिलहोमीति- लोदकी तिलदाताच भोक्ताचपटतिला पापनाशनाः .. दालभ्यउवाच:, एततस्यभगवनकीशंफलमीरित ·Jul - 14tatus 1140'Na/Jadialilaint 6 H सोपाख्यानममहियादतुष्टोसमनध ॥ पुलस्त्यउवाच ॥ शृणुब्रह्मन्यथावृत्तमाख्यानकथयामिते मालो केपुरात्वासान्नारदीनामब्राह्मणी ब्रह्मचर्यरतांनित्यदेवपूजारतासदा तयामासोपवासनिरताकृष्णभक्तिपरायणा तयांसंशोपितोदेहउपवासद्विजोत्तम देवानोब्राह्मणानांचकुमारीणांविशेषत: गृहाणिसाप्रयच्छंतीसर्वकालं महासती अतिकच्छ्ररतासीहिसर्वकालंतुवैद्विज नदत्ताभिक्षवेभिक्षाब्राह्मणानचर्पिता: तताकालेनमहताम यावैचिंतितद्विज शुद्धमस्याःशरीरहिव्रतकच्छेनसंशयः जितोवैष्णवोलीकै कामशोपेनचनिया नदत्तम नदानहियेनप्तिपरीभवेत् एवंज्ञात्वातदाकृष्णोमर्त्यलोकमुपागतः 'कोपिलरूपसास्थयतस्याभिक्षामयांचंता अवोचद्राह्मणीसातुसादरमधुरवा कस्मात्त्वमागतोब्रह्मवक्तुमहाँसशोभन पुनरेवतेनोक्तंदहिभिक्षांमहा, सति ततःकोपेनमहतामत्पिडस्तावभाजने क्षिप्तविाडवयोब्रह्मन्पुन स्वर्गगतोहरिःसततःकालेंनमहताताप सीसामहावता' स्वदेहात्स्वर्गमार्याताब्रह्मचर्यभावतःमृत्पिडिकाप्रदानेनगृहप्रप्तिमनोरम संजातंचैवविप्रर्षे धान्यराशीविवर्जितं' गृहयावनिरीक्षेद्वैनापश्यतंत्रकिंचनं "तावद्गृहादिनिकांताकश्चित्तत्रागतोद्विज़ा क्रोधेन महताविष्टावचनंदमब्रवीत् मयावतैश्चकारणश्चउपवासैरनेकंघा पूजयाराधितोदेवी सर्वलोकस्यभावनः नै- यात्रहश्यतैकिंचिंगृहममजनार्दन- तंतश्चोत्तरमेशेनगृहंगछंपतिव्रते आगमिष्यतिसुतरांकौतूहलसमन्विताः देवप न्योचत्वंद्रिष्टुंविस्नयाभिसमन्विताः-'द्वारनौद्घाटनीयंहितासांभद्रतपस्विनि--प्रतिलावतपुण्यंयाचनी यत्वयानघे एवमुक्तांचहरिणांगतासामा पतिदा अतिरेसमांथांतादेवपत्म्यस्तपोनिधे ताभिश्चकथितंतत्र त्वांनटहिसांगता द्वारमुद्घाटनी यत्वानवपस्यामशोभने । मानुभ्युवाच ॥ यदिद्रष्टुंमयाकार्यसत्यवच्मिा पतिलावतजपुण्यद्वारमुवांटकारण एलापिनत्रब्रह्मनंददातिमहावत अन्ययाकथिततवद्र ~ ·व्यामानुपीमयाँ -- 'दत्तपुण्यमयेतस्यैपतिलातसंभव ततोद्वारसमुद्घाट्यतुष्टाताभिश्चमानुपी!!: 'नदेवीनचगं: धर्वानांसुरीनचपन्नगी दृष्टपूर्वाहिसानारीयाशीसद्विजोत्तम रूपकातिसमायुक्ताक्षणेनंत्यपद्यत: धनधान्य चवस्त्रादिरूपलावण्यमेव च सर्वग्रहंतुसंपूर्णपटीतलाया:प्रसादतःप्रतितष्णानकर्तव्यावित्तशाट्यविवर्जयेत् आत्म वित्तानुसारेणतिलन्विस्त्राणिदापयेत् लातेवमारोग्यनराजन्मनिजन्मनि दारिद्युनचसक्लेशनचदौभाग्यमेवच नभवेद्वेद्विजश्रेष्ठतिलायडिपिणात् ५ नैनविधिनाविप्रतिलंदानानसंशय!! (मुच्यतैसर्वपापेभ्योह्यनायासे नमानव दानचविधिनीदत्तसर्वपातकनाशन -नार्थव्ययौनचायासःशरीरेमुनिसत्तमा ईदृशेतुव्रतराजन्येकुर्वतिनराः सदी नतेपोपुनर्रवृित्तिःकल्पकोटिशतैरपि महित्म्यिश्रवणदिस्याःसर्वपापक्षयोभवेत् इतिभविष्योत्तरेमाघक प्णकादशीपटतिलावतकथा- मधिकपणहीदश्योतिलद्वादशीवत नारदीये! माघेतुकृपावादश्यांयमोहिभगवा न्पुरा, तिलानुत्पादयामासतपः कृत्वासुदारुण. तस्यामुपौपितःस्त्रानतिलस्तस्यायजेदार भाविष्योत्तरे तिलतैलेनदी पाश्चदेयादेवगृहेष्वपि निवेदयत्तिलानेवहतिव्यश्चितिलोस्तथी' हताशातलास्तथी तिलन्दित्वाचविप्रेभ्योमाञ्चतिलानपि तत्रैवं युधिष्ठिर उवाच अल्पायासेनभगवन्दनिनाननीधव पपिप्रशमीयांतियेनतईतुमहर्सि श्रीकृष्ण उवाच शृणुपी थपरापुण्यद्विादशीपापनाशिनी यामुपोष्यपरंपुण्यमाप्नुयाच्छूद्धयान्वित माघमर्सितुसंप्रप्तिांपादक्षविद्यदि मूलं वाकृष्णपक्षस्यद्वादश्यांनियमततः -- गृहीयात्पुण्यफलदविधानतस्यम विधानस्यमा देवदेवसमभ्ययस्नति सप्रयतः शुचिः कृष्णनाम्नातुसस्तूयएकादश्यांमहामते उपोपितोद्वितीयेहिपुनःसंपूज्यकेशव-संस्तूर्यनाम्नातेवकृष्णा. ख्येनसमाहित दयात्तिलांश्चवित्रायकृष्णामेप्रीयतामिति ननिप्रशिनयोशिस्तास्तथीकृष्णातिलान् विष्णुप्री गनमत्रोक्तसमाप्तिवतपारणं, कृष्णकुंआस्तिलै साईपक्वान्नेनंचसंयुतान् छोपनियुगैर्वस्त्रैःसंवीतैरनगर्भिणैः KICHIKIMNIA/ Aaid. MINtle·at atteldNELHI iiiii ब्राह्मणानांप्रदेयास्ते यथावन्माससंख्यया तिलप्रहाराजायतयावत्सस्यास्तिली " तापसहस्राणि- टांतीस्वर्गमहीयते श्रारोग्यजायतेनित्यराजजन्मनिर्जन्मनि "नांधोनवधिरश्चैवनकुष्टीनचकुत्सितः भवत्येती मुपोषित्वातिलोख्यांद्वादशीनर- अननर्विधिनारीजास्तलदीनान्नसंर्शयामुच्यतेपातकै सर्वैरनायासैनभारत दानविधिस्तथाश्रद्धासर्वपातकनाशनम् नार्थ प्रभूतोनायीसःशरीरनपसत्तम । सौभौगनिरतोहिंपरर्दशम्या! स्नति परतिलनिवेदनकृत्यशील. दत्त्वातिलोन्जिवयिविजिकेतुसंपूज्यपूज्यपर्दवासमुपैतिमयः ।। NilkanthaliSEALI AAS. ॥ इतिभविष्योत्तरेमाघकृष्णातिलद्वादशीव्रत माघकोणत्रयोदश्योपक्षेत्रयोदशीव्रतम् ।। Mild H1N4 HISHERSIPTo.dies तत्रनतभोजनव्रत - प्रेटोपेशिवपूजनप्रागुक्तमिति माघकृष्णचतुर्दश्यामापियमतर्पणं : योद्देशेनैतिलदान तदुक्तंहेमाद्रौ ! अनाभ्युदितेकालेमाघकृष्णचतुर्दशी स्नात संतयंचयमसर्वपापै प्रमुच्यते यमायधर्मराजाः यमृत्यवेचांतकायच वैवस्वतायकालायसर्वभूतहरायच:31 34:1.16.15.इतिसप्ततामभिर्यमपूजाहोमादिस. हितपितृभ्यो ब्राह्मणेभ्यश्चदत्त्वा कृशरानमपिदवास्वयमपिशरान जीततदुक्तता ब्रह्मपुराणे ॥ माघकृष्णचतुर्दश्यांविष्णोदेहान्मरीचय व कशरीइतिसंजाता: 1 सर्वपापक्षयावहाइति ततोविसृज्यबंधुभ्यः कृशरंभोजयेत्स्वयमित्यंत' ।। अत्रतारारात्रिव्रतमितिकैश्चिदुक्ती तिच्चशिवरात्रिबृतवदितिमूलमत्रान्वेष्टव्यं माघामायामोदययोगविशेपोमदनरत्नभारतेउक्त । अमार्कपतिश्रवणे,युक्ताचपुष्यमाघयोः प्रोदयः सविज्ञेयःकोटिसूर्यग्रहै समइति । निर्णयामृतेतु-10 दिवैवयोगःशस्तोयनतुरात्रोकदाचनेत्यईश्लोकमधिकपठति अमार्कपातश्रवणैर्युक्ताचे पोपमाघयो- अर्वोदय सेविज्ञेय कोटिसूर्यग्रहेःसमः निश्योदयसंज्ञस्तुमहानो ·दयोदिवार पुष्यमाघयोरितिवीरामित्रोदयेपाठ पुध्यमाघयोरितिपुष्यमघानक्षवाभ्यां युक्तयो पोर्णमास्योम- ध्यवर्तिन्याममावास्यायामोदययोग इतिपोपेनिर्णीत-चीनसिद्धतिमीकिंचिन्यूनामहोदयइत्यपिकेचित्पठति क्व- चित्तुसोमवारेसतिमहोदयोनान्यवारेष्वितिपठतिः अर्थात्रकृत्यमुक्त स्कंदपुराणे दियेतुसंप्राप्तेसधैगंगासमंज़- लं! शुदात्मानोडिजाःसर्वेभवेयुब्रह्मसन्निभा यत्किंचिस्क्रियतेदानं सर्वमेरुसमभवेदितिला अनपायसपूरितसस वर्णकांस्यादिपात्रदानमुक्त तत्रैव चतुःषष्टिपलंमुख्यममत्रतत्रकारयेत्ताचवारिंशापलंपिपंचविंशतिरेववा श्रमपा! अवामत्रंचभाजनामत्यभिधानात् तच्चसुवर्णादिधातुघटितंयथाविभवबोध्यमितिवीरमित्रोदये नि- यसिंघौकुत्यरत्नावल्यांतुकांस्यमयमित्युक्तं तथा... एवंसुघटितंकायकांस्यभाजनमुत्तममितिशास्त्रांतरसंवादात पंचविंशतिरितिपंचविंशतिपलं निधायपायसंतत्रपद्ममष्टदलंलिखेतु तत्रपामेट: पद्मस्यकर्णिकायांतुकर्पमात्रं सुवर्णकतिदावेतदईवातदातुकारयेत् .. 4 भूमौतुतंडुलैःशुद्धैःपद्ममष्टदलं शुभं असत्रंस्थापयेत्तत्रब्रह्म विष्णुशिवात्मकं तत्रपाझे .तेपांजातुकर्तव्या अश्वेतमाल्यै सुशोभन : वस्त्रादिभिरलंकृत्यब्राह्मणायनिवेद. तवमंत्रः सुवर्णपायसामयस्मादतत्त्रयीमयं श्रावयोस्तारकंयस्मात्तगृहोपद्विजोत्तम समुद्रमे खंलांएवीसम्यग्दत्त्वायफले तत्फललभतेमयं कृत्वादीनममंत्रक-'अमत्र कंपत्रिदानावयोस्तारकमिति, प्रतिग्रहंदोपाभावउक्त महोदयचाह- ब्रह्माण्डपुराणे पातस्यांतापूर्वभागस्त्वमाया श्रीपमध्यभास्करस्यो. येचं भानारे पुण्यभेददियःस्यांच्चांद्रेवारतन्महापूर्वमा : महीपूर्वमहोदयमाहुः श्रन्यदपिस्कंदपुराणेही यवतंगी अगस्त्यउवाच अगस्त्यउवाच भगवस्त्वत्प्रेसदिनश्रुतौयंत्रतविस्तर श्रोदयतुमेब्रूहिदुर्लभंसचरांचरे जी वितंत्राणिनांपुण्ययदिचेदसिंप्रभो कथंकार्यकृतेकिस्यात्फलंकथंयपण्मुख ॥ स्कंदउँवार्च ॥ श्रूयतांपुण्यंयोगोयं येत् ·- - दुर्लभो दयाहयः । देवतिर्यङ्मनुष्याणांदुःप्रापःसर्वकामदः' माघामायांव्यतीपातेादित्येविष्णुदैवतें। दोदयंतमित्याहुःसहस्रा:ग्रह समं पुराहतंबसिष्टेनजामदग्न्येनमुव्रत :सनकाद्यैर्मनुष्यश्वदृष्टंभवतिकुंभजः दो नानायज्ञतीनिां फलंयेनकृतंभवेत् । ससागराधरातेन सप्तद्वीपसमन्विता " दत्तास्याविभोवनयेनचार्योदय कृतः गंगागयाप्रयागेपुपुष्करत्रितयेतथा.. मानसादिपुतीर्थेषुयत्पुण्यस्नानदानतः तत्समंवानवाविप्रवृतेनानेन। कुंभज (अश्वमेधायुतंचेटमिष्टापूर्तचतैःकृतं ।। अोदयंकृतयैस्तुविधिदृष्टेनकर्मणाः वाचिसत्यगृहलक्ष्मीःसंतति श्यानपायिनी पत्रायुर्यशोहिविपुलंनतकर्ताफलं लभेत्' इंद्राग्नियमलोकेपुनितेरप्यपांपतेः वायो कुवेरस्येशस्यः लोकेपुसुकृतीप्रभोः वमेचंद्रार्कलोकेपुलोकपालेश्चसेवितः -- गोकोटिदानाद्यत्पुण्यक्षेत्रतीर्थनिवासिना ...अोदय. स्यपुण्यस्यकलाताहतिपोडशी.1:भूलोकाधिपतिश्चैव वोलोकाधिपस्तुसः" स्वोकेशोजनानांचतपोलोकस्यचे श्वरः महर्लोकवसेंन्नित्ययावदिंद्राश्चतुर्दश ततोहिरण्यगर्भस्यपुरुपोव्रतकारकः, अोदय प्रभावेनब्रह्मलोकेवसे बर: तयामानेनतस्याथरुद्रमूर्तिधरोभवेत् शिवलोकेगणैःपूज्योदेवराजसमन्वितः वसेच्छकेणमानेनव्रतस्या स्यप्रभावतः ततोविष्णुस्वरूपेणत्रैलोक्याधिपतिर्भवेत् : शंखचक्रगदाधारीवनमालीहरिःस्वयंः व्रतप्रभावालेल सीशोदेवानारायणभिवेत् अगस्त्यउवाचे स्कंदकेनविधानेनकर्तव्यंव्रतमुत्तमं अद्धोदयेमनुष्याणांजीवितुदुर्ल भंभुवि स्कंदउवाच - कृतकृतवसिप्टेनत्रेतायांरघुणाकृतं" द्वापरेधर्मराजेनकलीपूर्णोदरेणतु; अन्यर्देवमनुष्यैश्च देत्यैश्चद्विजसत्तम् कृतमोदयसम्यक्सर्वकामफलप्रदमाघमासेकृष्णपक्षेपचेदश्यांरवेर्दिने । वैष्णवेनतुऋक्षेप. व्यतीपातेनंदुर्लभं । पूर्वाह्नेसंगमेस्नात्वोशुचिर्भूत्वासमाहितः सर्वपापविशुद्ध्यर्थनियमस्थोभवेन्नरः: तत्रमंत्रा त्रि देवत्वंत्रतदेवाःकरिष्येभुक्तिमुक्तिदं भवंतुसन्निधौमेद्यवयोदेवास्नयोग्नयः ब्रह्मविष्णुमहेशानांसौवर्णपलसंख्यया ·पाना -- कर्तव्यावस्तिदईनतदीदैनवाद्विज ! अर्चा:प्रतिमासाईशतत्रयंशंभोद्रोणानांतिलपर्वतः कर्तव्योविष्णुरुद्रा, भ्यांगिरीपूर्वोक्तसंख्यया शंभुरत्रब्रह्मा: शय्यात्रयंततःकुर्यादुपस्करसमन्वितं ..देवानांत्रयमुहिश्यकर्तव्यंभक्ति तस्तदा ब्रह्मविष्णुशिवप्रीत्येकर्तव्यतुगवांत्रयं हिरण्यभूमिधान्यादिदानविभवसारतः दातव्यश्रद्धयोपेतंबा ह्मणेभ्याप्रयत्नतः मध्याह्नेतुनरःस्नात्वाशुचिर्भूत्वासमाहितः। तिलपर्वतमध्यस्थपूजयेद्देवतात्रयं तत्रादीपूजाम मानमोविश्वसृजेतुभ्यसत्यायपरमष्ठिने ‘देवायदेवपतयेज्ञानानांपतयेनमः इतिब्रह्मपूजा अथास्यांगपूजा ब्रह्मणेनमःपादयोः५. १. परमेष्ठिनेनमोजंघयो धानमोजान्वो हिरण्णगनीयनमऊर्वोः वेधसेनमोगुह्ये पद्मोद्भवायनमोहस्तयोःहंसवाहनायनमः। कटिदेशे शतानंदायनमोवक्षासः :सावित्रीपतयेनमोवादो ऋग्वे दायनमःपूर्वमुखेः... ५५ यजुर्वेदायनमोदक्षिणमुखे । सामवेदायनमःपाश्चिमात्य : अथर्ववेदायनमउत्तरास्ये चतुर्वकायनमःशिरसिः । लोकपालायनमः सर्वांगेपुल तत" 'इंद्रायनमइत्यादिलोकपालपूजापूर्वादिदिक्षुविदि भुवः अथप्रार्थनामंत्रः . ॥ ५ हिरण्यगर्भपुरुपप्रधानाव्यक्तरूपवान्। प्रसादसुमुखाभूत्वापूजांगृह्णनमोस्तुते ॥ इतिब्रह्मपूजा ॥ नारायणजगन्नाथनमस्तेगरुडध्वज · पीतांवरनमस्तुभ्यंजनार्दननमोस्तुते. ॥ अथांग- पूजा! ॥ अनंतायनमः ॥ पादौपूजयामि . गोविंदायनमोजंघयोः। 'मुकुंदायनमोजान्वोः॥ विश्वरूपाय नमऊर्वोःप्रद्युम्नायनमोगुह्ये पद्मनाभायनमोनाभौ भुवनोदरायनमउदरे: कौस्तुभवक्षसेनमोवक्षसि चतुर्भु जायनमोवाहुपु! विश्वतोमुखायनमोक्दने । सहस्रशिरसेनमःशिरसि। ततःप्रार्थना! आदित्यचंद्रनयन- दिग्वाहोदैत्यसूदन. पूजांदत्तांमयाभक्त्यागृहाणकरुणाकर ॥ इतिविष्णुपूजा. ॥ महेश्वरमहेशाननमस्तेत्रिपुः रांतका नमोजीमूतकेशायनमस्तेउपभध्वज ततोंगपूजा ईशानायनमःपादयोः: चंद्रशेखरायनमोजंघयोः पशुप- .

·तयेनमऊ:५४!. उमाकांतायनमोगुह्ये नीललोहितायनमोनाभौ कृत्तिवाससेनमउदरे । नागोपवीतिनेनमोव क्षसि योगिरूपायनमोवाकोः नीलकंठायनमःकंठे पंचवक्त्रायनमोमुखेपु कपर्दिनेनमोमौलौ ततःप्रार्थनाअंधको रेनमेयात्मन्नमोलोकांतकायच. पूजांदत्तांमयाभक्त्यारहाणवृपभध्वज इति. शिवपूजातमात्रोक्तो मंत्ररेतैःप्त पत्नतः आचार्यपूजयेशचयावस्त्रालंकारभूपणैः हस्तमात्राकर्णमात्रापीठंछत्रंकमंडलु श्वेतवस्त्रयुगदेयंब्रह्म, ऐसईमूर्तये.. पीतवस्त्रयुगंविपणोलोहितंशंकरस्यच. पंचामृतेनस्नपर्नपूजनंकुसुमैःस्वकः कमलैस्तुलसीपत्रैर्वि पशुपौरखडिते। तत्कालसंभवैर्दिव्यैःपूज्यादेवायथाक्रम , यथाशक्तिःप्रकर्तव्यंव्रतमेतत्सुदुर्लभं जीवितंप्राणि नामेतदनित्यनिश्चितंयतः। अथव्रतांगहोमस्यविधानंशृणुतत्त्वतः देवतात्रयमुद्दिश्यशास्त्रदृष्टेनकर्मणाः प्रजा पतयेविश्वरूपायरुद्रायनमः इत्यंतेनैवमंत्रेणवह्निसंस्थाप्यभक्तितः। ततोहोमप्रकुर्वीतयथाविभवसंभवं. अग्न- प्रजापतयेस्वाहा अग्नयेविष्णवेस्वाहा: अग्नयेरुद्रायस्वाहा.एवंविधश्चरुहोमःप्रजापतयेनत्वदतान्यन्यविश्वा रूपाणिजातानियदितावभूवयरकामाजुहुमतन्नोअस्तुद्विपदेचतुष्पदेवयंस्यामपतयोरयीणांस्वाहा- उइदंविष्णुर्वि चक्रमेत्रेधानिदधेपदम् समूढमस्यपा,सुरेस्वाहा ॥२॥ त्र्यंबकंयजामहेसुगंधिपुष्टिवर्द्धनं उर्वारुकमिववंधनान्म- त्योर्मुक्षीयमामृतातः ॥३.प्रजापतयेस्वाहा ॥ १०॥ विष्णवेस्वाहा ॥ २॥ रुद्रायस्वाहा.॥ ३॥ ब्रह्मणे विष्णवेमहादेवायस्वाहा ॥१४॥ इतिपूर्णाहुत्यासर्वान्कामानवाप्नोतीतिव्रतांगोहोमः अथहोमावसानेतुगां चदयात्पयस्विनी-(स्वर्णशंगीरोप्यखुरांघंटाभरणभूपिता ताम्रप्टष्टांकांस्यदोहांसोपस्करसंयुतां सदाक्षिणां सुशीलांतामाचार्यायनिवेदयेत् ॥ तेनदचहुतंजप्तामष्टयज्ञैःसहस्रधा कृतकृत्योभवेद्विप्रव्रतस्यास्यप्रभावतः एत सर्वसमास्यातंदुर्लभंत्रतमुत्तम श्रोदयंयथादृष्टंकिमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि इतिस्कंदपुराणोक्तमोदयव्रतं अथा- ·स्यसंक्षिप्तप्रयोगः 'ब्रतोंद्यापनकामुद्या तथ्यादसकात्यात्मनत्राखलपापक्षयपूर्वकधर्मार्थकाममोक्षचतुर्विध- पुरुषार्थसिदिद्वाराब्रह्मविष्णुशिवप्रीत्यर्थमर्दोदयव्रतोद्यापनकरिप्ये आचार्याधान्वृत्वाभूमौदर्भास्तृतायांसाई शतंत्रयद्रोणंपरिमिततिलानांपर्वतंब्रह्मणे । तावत्प्रमाणमेवातिलपर्वतविष्णवे तथाविधमेवतिलपर्वतरुद्राय : पर्वतकमेवकुर्यात् तत्रब्रह्मविष्णुरुद्राणांमुवर्णप्रतिमात्रयंयथासभवंविधाय ब्रह्मयज्ञानमितिब्रह्माएं ईदो विष्णुरितिविष्णु त्र्यवकमितिशिवंसंपूज्य परितइंद्रादीन्लोकपालानाममंत्रैर्वेदमंत्रैश्यसंपूज्य ॥ ततोब्रह्मविः प्णुशियोनीमूर्गिप्वंगंपूजांकुर्यात् ब्रह्मणेनमःपादौपूजयामि 'हिरण्यगर्भायजरू०परमेटिनेजंघे वेधसेगुह्यं- हंसवाहनायकार्ट शतानंदायवक्षसि सावित्रीपतयेवाहून् पूर्वादिचतुर्मुखेपु' ऋग्वेदायनमः यजुर्वेदायनमः। सामवेदायनमा अथर्ववेदापनमः: । 'चतुर्वक्रायनमाने।पु. कपिलायललाटे'. हंसायाशिरःपूजयामि ॥१॥ अथविष्णोः अमतायनमा पादौ विष्णुरूपायनम ऊरू०मुकुंदायनमोजानुनी गोविंदायनमोजंघे०प्रद्युम्नायनमः गुह्ये पद्मनाभायनमः नाभिम् कौस्तुभवक्षसेनमः वक्षसिः चतुर्भुजायनमः वाहून् विश्वतोमुखायनमोमुखं स हस्रंसिरसेनमइतिशिरःपूजयामि २ अथशिवस्या ईशानायनमः पादौपूज. चंद्रशेखरायनमोजघे पशुपतये. नमोजानुनीपू० शंकरायनमः ऊरूपू०उमाकांतायनमोगुह्यं नीललोहितायनमःनाभिंपू० कृत्तिवाससेनमःवाहुन्न नीलकंठायनमः कंठपंचवक्रायनमःमुखपृ० कपर्दिनेननःशिरःपू० ततःक्रमेणप्रार्थयेतः । नमोविश्वसृजेतुभ्यं सत्यायपरमात्मने देवायदेवपतयेयज्ञानांपतयेनमः १ नारायणजगन्नाथनमस्तेगरुडध्वज पीतांवरनमस्ते स्तुजनार्दननमोस्तुते । महेश्वरमहेशाननमस्तेगिपुरांतक । नमोजीमूतकेशायनमस्तेटपभध्वज:३. ब्रह्मविष्णु महेशांताः कर्मणांफलहेतवः भक्त्यामयाकृतांपूजांग्रहृध्विंजगदीश्वराः इतिसंप्रार्थ्य ततः सपत्नीकंब्राह्मणं - ·पेदशास्त्रविदमेकंब्राह्मणत्रयंवाकृत्वावस्त्रालंकारादिभिः संपृज्य पुनरपिब्रह्मविष्णुमहेशान्पंचामृतपुरः सरतुल नीविल्वादिकै पूजयेत् ततआचार्यब्रह्मादिवरणंवेदिकाया अग्निप्रतिष्ठाप्य सर्वतोभद्रादिसमस्तुमंड लदेवतापूजाते अग्निपूजनंकृता अन्वादध्यात् ब्रह्मविष्णुमहेशान्घृताक्ततिलद्रव्यणप्रतिदैवतंसहस्रसंख्याकाहु तिमिर्लोकपालान्मंडलदेवताश्चकैकयाहुत्यायक्षे एवंहोनसमाप्य ततस्तिलपर्वतसहितंप्रतिमात्रयसयुतंदयात् तत्सदित्यादिदेशकालोसकीयकोटिसूर्यग्रहसमे अर्वोदयपर्वणिसशैलवनसप्तसमुद्रादिसंयुतधरादानपुण्यज न्यसमग्रफलप्राप्तिद्वारासूर्यचंद्रोपेद्रादिसमस्तलोकप्राप्टपुत्तरपरमैश्वरपदप्राप्तये अ॰दयपूर्वोक्तसमस्तफलप्रा प्त्यर्थतिलपर्वतमध्यस्थदेवतात्रयमूर्ति. - सोपस्करा. अत्रभूततापवेदविदेब्राह्मणायदातुमहमुत्सृजे । ततः प्रा र्थना ॥ तिलपर्वतमध्यस्थाब्रह्मविष्णुमहेश्वराः दहतुपातकंसर्वयच्छतुममसंततिमित्युक्तादद्यात्। ततोदानस्य सांगतार्थ रक्तकृष्णश्वेतवर्णसुरभित्रय शय्यादिकं आचार्यायदद्यात् अत्रहोमद्रव्यापिपलाशसमित् च रुतिलान्यानि ब्रह्मण अश्वत्थसमित्तिलपायसानिविष्णो चर्वाज्यव्रीहयः शंकरस्य ततोभूमौ श्वेततंडुलै: कल्पिताटदलोपरिपायसपूरितकास्यपात्रससुवर्ण ब्राह्मणायसपूज्यदद्यात तत्रमंत्रः सुवर्णपायसामयस्मा देततत्रयीमयं- आवयोस्तारकह्येतद्गृहाणद्विजसत्तम एवंपात्रदानविधाय. भूशय्यादिदानंकृत्वा ब्राह्मणाशि पोगृहत्विा भूयसीदक्षिणादद्यात् इतिभाविष्योत्तरोक्तमर्दोदयदानव्रत अस्यामेवमाघ'मायां सावित्रीसहि तं ब्रह्माणपूजयित्वानवनतिधेनुदद्यात् तदुक्तहेमाद्रीभविष्योत्तरे अमायांमाघमासस्यपूजयित्वापितामह गायत्र्यासहितववेदवेदागभूपितं नवनीत- यौधेनुफलैनानाविधैर्युतां सहिरण्यांसवस्त्राचब्राह्मणायनिवेदये त् कीर्तयेत्प्रीयतामेत्र पद्मयोनिः सनातनः स्थानस्वाथपातालेयन्मत्यकिचिदुत्तमं तदवाप्नोत्यसंदिग्ध ·नागौन प्रसादतः यानिचान्यानिदानानिदीयतेसुवहून्यपि युगादिपुमहाराजअक्षयाणिजयतिहिा.. वित्त हीन स्वशत्त्यायो ददातिस्वल्पकबहु तदप्यक्षयतांयातिनात्रकायाविचारणा वित्तानुसारस्वदद्यादनीवा निदेनोधुवं भूहिरण्यंगृहवास शयनान्यासनानिच छत्रोपानहयानानिदेयानिशुभमिच्छता एवंदत्त्वायथाश क्या- नोजयिखाद्विजोत्तमान् पश्याझुंजीतसुमना वाग्यतोवधुभिःसह यत्किचिद्दाचिकपापमानसंकायिकतथा तत्स निशिमायातियुगादितिथिपूजनात् गीयमानोथगंधर्वे, स्तूयमान सुरासुरैः रुद्रस्यानुचरोभूत्वा रुद्रलोकेव- नेन्नरः यहीयतेकिमापिकोद्रिगुणंतदाहुः स्नानंतपोनियममक्षयमेवचात्र स्यादक्षयसुयुगपूर्वतिथीपुराजन्व्यासा दयोमुनिवराइहनान्यथैव इतिभविष्योत्तरोक्त माघामायांयुगादितिथिकृत्यम् ॥ अथमाघशुक्ल प्रतिपदा कत्यं नारदीये सायशुपतिपदिवह्निसाक्षान्महेश्वरं समयविधानेनसमृद्दोजायतेभुवि द्वितीयाक्रुत्यम पितत्रय माघशुचद्वितीयाया भानुरूपंप्रजापति समभ्यच्चयथान्यायपूजयेद्धपुष्पकैः रक्तगधैस्तथारवर्णमू विप्रायशक्ति ततः पूर्णताम्रपात्रगोधूमैपितंडुलै समर्प्यदेवभक्त्यवसमूर्तिप्रददेद्विजे एवंकृतेव्रतेविप्रसा लात्सूर्यइवोदितः दुरासदोदुराधर्पोजायतेभुविमानव इहकामान्वरान्भुत्कायात्यतेब्रह्मणःपदं सर्वदेवस्तुतो भीक्षणं विमानवरमास्थित माघशुलतृतीयायां ललितासौभाग्यसुदरीतं नारदीये माघशुरुत्तीयां यांपृज्यासौभाग्यसुंदरी पूर्वोक्तेनविधानेननारिकेलार्घ्यदानतःप्रसन्नादिशतिस्वीयलोकतुसमुपोपिता अस्यात्रि धानकथाभविष्योत्तरे युधिष्ठिर उवाच अथएच्छामिभगवन्व्रतंद्वादशमासिक ललिताराधननाममासमासक्रमेणच श्रीकृष्णउवाच शृणुपाण्डवयत्नेनयथाटष्टपुरातन कैलासशिखरेरम्येवहुपुष्पलतारते शकरस्यमहादेव्यास वाटकुरुससम सचूतपल्लवयुतेचंपकाशौकभूपिते कदंबवकुलामोदवशीकृतमधुव्रते मयूररवसंघप्टेराजहंसो ·पशोभिते मृगःगजसिंहेश्वशाखामृगगणारत गधवयक्षदवासिद्धकिन्नरपन्नगैः तपस्विभिर्महाभागैः से व्यमानंसमतत सुखासीनमहादेवं भूतसधै समावृत अप्सरोभिःपरिवृतमुमानत्वेदमब्रवीत् ॥ उमोवाच ॥ भगवन्दवदेवेशशूलपाणिवृषध्वज कथयस्वमहेशान तृतीयाव्रतमुत्तम सौभाग्यलभतेयेन धनपुत्रान्पशून्सुख नारीरूपशुभस्वर्गमारोग्यश्रियमुत्तमां एवमुक्तादयितयाभार्ययाप्नीतिपूर्वकं विहस्यशकर प्राहकिव्रतेनतवप्रिये कामात्रिपुलोकेपुदिव्यमीमांतरिक्षजा सर्वेपितेतवायत्तायस्यास्तहंपतिर्यतः उमोवाच. सत्यमेतत्सुरेशात त्वयितुटेनदुर्लमें किंचित्तुभुवनाभोगभूयणेशशिभूषण भत्त्यास्त्रियोहिमांदेवप्रयुजतिशुभाभुवि सुरूपा' सुभगा काश्चिद्रपुत्रावहुपुत्रिकाः सुशीलास्तपसाकाश्चिच्छश्रूभि.पीडिताभृश शौचाचारसमायुक्ता नरोचतेथकस्य चित् एववहुविधेदुः खैः पीडयमानाश्वदारुणैः शरणंमांप्रपन्नास्ताः कृपाविष्टाततोप्यहं येनता सुख संभोगरूपलावण्यसंपदा पुत्रैः सौभाग्यवित्तौघे युक्ता स्युः सुरसत्तम' तन्मेकथययत्नेनवतानामुत्तमंत्रतं ईश्वरउवाच माघमासेसितपक्षेदतीयायांचतत्त्वत.मुखप्रक्षाल्यहस्तौचपाठौचैवसमाहितःउपवासस्यनियमदतधा वनपूर्वक मध्याहेतुततःस्नानतिलैरामलकैस्तथास्नात्वोतीयजलाच्छुद्धेवाससीपरिधायच सुगधैःसुमनोभिश्चप्रभू तैःकुंकुमादिभिाअयंतुसदादेवीभक्त्यात्वांभक्तवत्सलां कर्पूराद्यैस्तथाधूप वैद्यै शर्करादिभिः यदृच्छालाभसंपन्न धूपदोपार्चमादिभिः ततः सायंगृहीत्वातु प्रतीछेद्घटिकांतथा पातासमयेशुद्धजलाक्षतादिभिश्चिते सहिर यद्विजकत्यामंत्रपूर्वसमाधिना शिरसिप्रक्षिपेत्तोयध्यायंतीमनसेप्सितं ब्रह्मावर्तः समाख्यातोब्रह्मयोनिवि. निर्गतः 'भद्रेचराततोदेवी ललिताशंकरप्रिया गंगाद्वारेहरंप्राप्तागंगाजलपवित्रता सौभाग्यारोग्यपुत्रार्थम चयेद्हरवल्लभे आयाताघटिताभद्रेप्रतीछस्वनमोनमः दत्वाहिरण्यंतचरेमप्राशयीतकुशोदकं आचम्यप्रयता ·भूत्वा भूमिस्थाक्षपयेत्क्षणं ध्यायमानामुदादेवीहरितेभवविस्तरे द्वितीयेह्निपुनः स्नात्वा तथैवाभ्यर्च्यपार्वती यथा शतपाद्विजान्पूज्यततो जीतवाग्यता एवंतुप्रथमेमासिपूजनीयातुकालिका द्वितीयेपार्वतीनामतृतीयेशंकरप्रिया चनु¥गिरिजादेवीपंचमेहरवल्लभा दक्षस्यदुहितापप्टेमैनाकीसप्तमेस्मृता मृडानीचाष्टमेमासिौरीतुनवमेस्मृता दशममासिविख्यातादेवींसौभाग्यदायिनी उमात्वेकादशेमासिगौरीतुद्वादशीपरा कुशोदकंपय सर्पिगोमूत्रंगोम यफलं-निंबपत्रंकंटकारीवचाशृगोदकंदधि.पंचगव्यतथागो कंप्राशनानिक्रमादमी मासिमासिस्थिताह्येवमुपवास परायणा ददातिश्रद्धयैतानियाचकेब्राह्मणोनमे हरिद्राकुंकुमलवणजीरकंगुडमेवच देयैरेभिःश्रदयात्वं सूर्यस्थैस्तु प्यसिप्रिये मासिमासिभवेन्मंत्रःसोंकारोद्वादशाक्षरः उौंकारपूर्विदेविनमस्कारांतदीपितैः एमिस्त्वंपूजितामंत्रे. स्तुण्यसित्वंहरप्रिये तुष्टात्वमीप्सितान्कामान्ददासिप्रीतिपूर्वकं समाप्तेतुव्रतेतस्मिन्ब्राह्मणंवेदपारगं सहि तभायया यर्यगंधपुष्पादिभि शुभैः द्विजंमहेश्वरकृत्वाउमाभाय्यीतथैवच अन्नंसदक्षिणदद्यात्तथाशुभ्रेचवाससी रक्तवासोयुगदद्यात्वामुद्दिश्यहरप्रिये ब्राह्मणेश्रयायुक्तातस्याः फलमिदंशृणु दशवर्षसहस्राणिलोकान्प्रा प्यपरात्परान् मोदतेभञ्जसहितायपेंद्रेणशचीतथा मानुपत्वंपुन प्राप्यनवैधव्यमवाप्नुयात् पुत्रान्भोगांस्तथारू पंसौभाग्यंश्रियमेवच - एकपत्न्यंतथाभर्तुःप्राणेभ्योप्याधिकाभवेत् शृणुयाद्वाच्यमानंतुभक्त्यायाललितावतं महास्नेहेनकथितंसापितत्फलभागिनी संपूज्यपूज्यांललितांगयष्टींगंधोदकैर्मतघटींशिरसिक्षिपेद्या र्गमर्त्यललनासुलभामभूताभूत्वाघिपपतिमवाप्यभुवंभुनाक्त इतिश्रीभविष्योत्तरेमाघशुक्लाललिताटतीयाव्रतं ॥

·अवैवरसकल्याणिनीव्रतम् भविष्योत्तरे श्रीकृष्णउवाच अयान्यामपिवक्ष्यामितृतीयांपापनाशिनी रसकल्याणिनीमेतांपुराकल्पवि दोविदुः -माघमासेतुसंप्राप्यतृतीयांशुक्लपक्षतः प्रातर्गव्येनपयसातिलैःस्नानसमाचरेत् स्नापयेन्मधुनादे वतिथैवेक्षुरसेनच पुनःपूजाप्रकर्तव्याजात्यावैकुंकुमेनच दक्षिणांगानिसंपूज्यवामांगानिचपूजयेत् ललितायै- नमः पादौ गुल्फौतद्वदथार्चयेत् जंघेजानूतथाशांत्यतथैवोरूश्रियेनमः मदनालसार्यकाटिमदनायैतथोदरं स्तनं- मदनवासिन्यैकुमुदायैचकंधरं भुजंभुजाग्रंमाधव्यैकमलायमुखस्मितं ध्रुवौललाटरुद्राण्यैशंकरायैतथालकान् मुकुटविश्वव्यापिन्यैपुनःकांत्यतथालकान् मदनायैललाटंतुमोहनायैपुनर्भुवं नेत्रेतथाधिदारिण्यैपुष्पैचवदनंपुनः उत्कठिन्यैतथाकंठममृतायैचकंधरां रंभायैवामवाहुंचविशोकायैचदक्षिणं हृदयमन्मयारिण्यैवामदेव्यैजग- च्छ्येि 'श्रानंदनायैनंदायैसुभद्रायैनमोनमः एवंसंपूज्यविधिवद्विजदांपत्यमर्चयेत् भोजयित्वान्नपानेनमधुरेण विमत्सरः- सलड्डुकंवारिकुंभंशुलांवरयुगाटतं दत्त्वासुवर्णकमलंगंधमाल्यरैथार्चयेत् प्रीयतामत्रकुमुदाय- हीयाल्लवणव्रतं । अनेनविधिनादेवींमासिमासिसमचयेत् लवर्णवर्जयेन्माघेफाल्गुनेचगुडंपुनः तुवराजंतथा चैत्रेवन्यचमधुमाधवे यावकंज्येष्टमासेतुह्यापाढेजीरकंतथा श्रावणेवर्जयेत्क्षीरंदधिभाद्रपदेतथा घृतमाश्वयुज दुर्जेवाचप्राज़िका धान्यकमार्गशीतुपोपेवयाचशर्करा ब्रतीतुकरकान्पूर्णान्नेषांवैमासिमासच दद्याद कालवेलायांभक्ष्यपात्रेणसंयुतान् लटुकान्वडकांश्चैवसंयावमथपूरिकान् घातिकावृतपूराश्चगुडपूश्चिम डकानं क्षीरंशाकंचध्यन्नामडयोशाकर्तिकाः माघादाक्रमशोदयादेतानिकरकोपरि . कुमुदामाधवीगौरी ·रंभाभद्राजयाशिवा- : उमासतीशचीतद्वन्मंगलारतिलालसा क्रमान्माधादिसर्वत्रत्रीयतामितिकीयेत् सर्व अपंचगव्यंचप्राशनेसमुदाहृतं उपवासोभवेन्नित्यमशक्तोनक्तमिप्यते पुनधेिचसंप्राप्तेसाक्षसूत्रकमंडलु तद होमिथुनंशुलंसुवर्णास्यसितांवरं सवस्त्रभाजनंदद्यालवानीप्रीयतामिति अनेनविधिनायस्तुरसकल्याणिनी व्रतं . कुर्यात्ससर्वपापेभ्योस्तत्क्षणादेवमुच्यते भव बुदसहसंतुनदुःखीजायतेकचित् अग्निष्टोमेसहस्त्रेणय फलंतदमाप्नुयात् नारीचकुरुतेयानुकुमारीवायुधिष्ठिर विधवावावराकोवासापितत्फलभागिनी सौभाग्या रोग्यसंपन्नागौरीलोकेमहीयते ॥ इतिपठतिचनित्यंयःशृणोतिप्रसंगात्सकलकलुपमुक्तः पार्वतीलोकमेति मणिम मिवनराणायोददातिप्रियार्थ विपुलमभिजनानांनायकास्यादमेयः ॥ इतिभविष्योत्तरेरसकल्याणिनीमाघशुक्ला तृतीयावतम् ॥ अस्यागेवगौरीस्तीयावतमाचरंतिशिष्टाःमाघशुकरतीवायांकन्यासम्यग्वरार्थिनी प्रातः स्नात्यावेगोरीपुष्प वेधचंदनैः मत्स्यपुराणे माघेमासेतुचवागुडधेनुप्रदोमवेत् गुडव्रतंटतीयापांगौरी लोकेमहीयते गुडव्रतो गुडमात्रदानपरः भविष्यपुराणे माघेमासितृतीयायांगुडस्यलवणस्यच दानश्रेयस्क राजन्स्त्रीणांचपुरुपस्यच गुडेनतुप्यतेदेवीलवणेनमहेश्वरः इत्युमामहेश्वरप्रीतिकरंगुडलवणदानव्रतं अथ. माघशुकचतुर्थीकृत्यान माघशुधचतुर्थीवरदाख्याकुंदचतुर्थीतिच हेमाद्रौनिर्णयामतेचोक्तं कुंभार्कतिप्रशस्ता- साप्रदोपव्यापिनीग्राह्या अत्रकुंदपु-पैः शिवमम्बर्चनरोनक्तभाजीश्रियमाप्नोति तदुक्तंकूर्मपुराणे कुंभशुल चतुर्योतुकुंदपुग्यैःसदाशिवं संपूज्य योहिनक्काशीसप्राप्नोतिनरः श्रियमिति अस्यामेवनहापुराणोक्तंगी रीचतुर्थीव्रतं उमाचतुर्थ्यांमाघेतुशुलायांयोगिनीगणैः प्राहक्षयित्वासृष्ट्वाचभूयः स्वांगात्स्वर्गुणेः ससृ जुःसहितायस्मात्तस्मात्प्रोक्तासतीपुरा तस्मात्सातत्रसंपूज्यानरेःस्त्रीभिविशेषतः कुंदपुप्पेःप्रयत्नेनस ·परभक्त्यासमाहितैः' कुंकुमालक्तकाभ्यांचरक्तसूत्रैःसकुंडकैः' 'अयःपुष्पैस्तथाधूपैर्दीपैर्वलिभिरेवच गुडाई कास्यांपयसालवणनाथपालकैः पूज्यास्त्रियश्चाविधवास्तथाविप्रास्लुलोचनाः · सौभाग्यवृद्धयेपश्चाद्भोक्तव्यं बंधुभिः सहेतिकुंड केमद्रांडाविशेपैरित्यर्थः अविधवाइत्यनेनसधवाःकुमार्यश्चसंगृहीता इतिगौरीचतुर्थीव्रतं देवीपुराणेग्वियकुंडचतुर्थीत्युक्तं' माघमासेतुसंप्राप्तेचतुर्थीकुंडसंज्ञिता उपोष्यसासुरश्रेष्ठततोराज्यभविष्यति सेवापारसंयुक्तंसोपस्करमाहरेत् पुष्पपत्रफलनालंकंदमूलानियानिच वन्यानिचैवधान्यानितद्देयानिविशेषतः त्वकटारचारुवीजानिनवानिपलवानिच वलभद्रवल्लभंशाकंलवणंगुडशर्करा' खंडजीरककुस्तुंवुधान्यानिविविधा निचदातव्यानिसुरश्रेष्ठकन्यकानांतुभक्तितः अर्घ्यपात्रंतथाभाडंमृण्मयानिविशेपतःउद्दिश्यदापयेदेवींप्रीयतामेस. दाइति अनेनविधिनाशकसौभाग्यपुत्रसंततिः वर्द्धतेनात्रसंदेहोनान्यथाममभापितं इतिदेवीपुराणोक्तंकुंडच तुव्रितः माघशुक्लचतुर्थी बुद्धिपूजोक्ताकाशीखंडे इयमेवतिलचतुर्थीत्युच्यते माघशुक्ल चतुर्थीतुनक्तंत्रतपरायणाः येत्यांबुद्धिमयंतितेाःस्युरसुद्रुहां विधायवापिकीयात्रांचतुर्थीप्राप्यतापसी तपोमाघस्तस्येयंतापसीचतुर्थी त्यर्थःशुलांशुक्लतिलैर्वध्वाप्राश्नीयाल्लदुकान्व्रती तांयात्रांनात्रयःकु-न्नैवेद्यतिललड्डुकैः, 'उपसर्गसहस्रेस्तु सहतव्योममाज्ञया होमंतिलाज्यद्रव्येणयःकरिष्यतिभक्तितः तस्यांचतुर्थीमंत्रज्ञस्तस्यमंत्रःप्रसेप्सतीति तथाच माघेमासेचतुर्थीतुतस्मिन्कालेउपोपितः अर्चयित्वातुयोदेवीजागरंतत्रकारयेदिति त्रिस्थलीसेतोलेंगेपि तिथि तत्त्वेभविष्योत्तरे' माघशुक्लमधिकृत्योतं चतुर्थीवरदानामतस्यांगौरीसुपूजिता : सौभाग्यमजलंकुर्याच्चतुर्थी श्रीरपिश्रियमिति : माघशुक्लचतुर्थ्यांशांतिचतुर्थीव्रतंभविष्योत्तरे सुमंतुरुवाच -'माघेभासितथाशुक्लायाचतुर्थी महीपतेः सासर्वशांतिदानित्यंशांतिकुर्यात्सदैवहि स्नानंदानेवालिंकर्मसर्वमस्यांकृतंविभोः भवेत्सहस्रगुणि ·+ तप्रसादाईतिन.सदा, देतिनोगणेशस्य कृत्वोपवासंयस्तस्यांपूजयविघ्ननायक तस्यहोमादिकंकर्मभवेत्साह || स्त्रिकनृप-- लवणंगुडपूपांश्चघृताक्तांस्त्वयभारत दत्त्वाभत्त्यैवविघ्नेशेफलंसाहस्त्रिकलभेत् विशेषतस्तथारा जन्पूजयेत्स्वगुरुंनूप गुडलवणघृतैर्वीरसदास्यांकुरुनंदन इतिभविष्योत्तरोक्तंशांतिचतुर्थीव्रतं नारदीयपि इद। गौरीव्रतविप्रसौभाग्यारोग्यवर्धनं प्रतिवर्षप्रकर्तव्यंनारीभिश्चनरैस्तथा ढुढिव्रतंपरैःप्रोक्तंकश्चित्कुंडव्रतस्मृतं ललिताव्रतमित्यन्यै शांतिव्रतमथापरः स्नानंदानंजपोहोमः सर्वमस्यांकृतंनरैः भवेत्सहस्रगुणितंप्रसादाई. तिनःसदेति ॥ * ॥ माघशुक्लपंचमीश्रीपंचमी गावपातेइयंपूर्वाग्राह्या हेमाद्रिमतेपरा तत्रमदनसंपूज्यवसं. तोत्सवारंभ कार्यइतिनिर्णयामृते अतएवेयंवसंतपचमीतिभट्ठोजिदीक्षिता अत्रादौरतिकामपूजनंश्रीपूजापू वैकृत्वाततोवसंतोत्सवारंभ कार्यः पुराणसमुच्चये माघेमासिसुरश्रेष्ठशुलायांपंचमीतिौ रति कामौतुसंपूज्यकर्तव्य सुमहोत्सवः दानानिचप्रदेयानिकर्तव्यः सुमहोत्सव तथाश्रीपूजनंकाय॑ते । नतुष्यतिमाधवइति तिथितत्त्वेभविष्योतरे माघशुछमधिकृत्य चतुर्थीवरदानामतस्यांगौरीसुपूजिता सौभाग्यमतुलकुर्यात्पंचम्यांश्रीरपिश्रियं हेमाद्रीभविप्ये माघेशुछचतुर्धातुवरमाराध्यचश्रियः पंचम्यां कुंदकुसुमैःपूजांकुर्यात्समृदये अथरतिकामयोनिं हेमाद्रो शुभारति प्रकर्तव्यावसंतोज्ज्वलभूपणा नृत्य मानाशुभादेवसिमस्ताभरणैर्युता वीणावादनशीलाचनदकर्पूरचर्चिता कामदेवस्तुकर्तव्योरूपेणाप्रतिमोभुवित्र वाहु-सकर्तव्यःशंखपद्मविभूषणः चापवाणकरश्चैवमदाचितलोचनः रतिःप्रीतिस्तथाशक्तिर्मदशक्तिस्तथा ज्ज्वलाचतस्त्रस्तस्यकर्तव्यापन्योरूपमनोहरा. चत्वारस्तुकरास्तस्यका-भार्यास्तथोपगाः केतुश्चमकर.का ये पंचवाणमुखोमहानिति अत्रश्रीपूजनंमार्गशुक्लपचम्योक्तमनुसंधेयं ॥ इतिमाघशुक्लाश्रीपंचमीवसतपंचमी ·कृत्य : माघशुक्लपष्ठीअरुणाख्योक्तानारदीये माघेमासेंसितापष्टीसारुणाख्यास्मृताशुभा तस्यामरुणमभ्य य॑विष्णारूपंसनातनं रक्तैर्गधांशुकैः पुप्पै नैवेद्यै पुप्पधूपकैः सम्यगभ्यर्यविधिव द्यदत्रविलिंखेन्नरः वतबायन्नतोभूयात्मोदतेतत्प्रसादतः इयंमंदारषष्ठी भविष्योत्तरे श्रीकृष्ण उवाच ॥ शुपपार्थप्रवक्ष्यामिसर्वपापप्रणाशिनीं सर्वकामप्रदांपष्ठीनाम्नामदारसंज्ञितां माघस्यमलपक्षेतुपंचम्याल- घु नरः... दंतकाटंततःकृत्वास्वपेद्भुमाजितेंद्रियः सर्वभोगविहीनस्तुषष्ठीमुपवसेन्नरः प्राप्यानुज्ञों द्विजश्रेष्ठ मंदारंप्राशयनिशि. मंदारोराजार्कवृक्षः ततःप्रातःसमुत्थाय कृतस्नानःपुनर्दिजान् संपूज्य संहतं कृत्वामंदारकुसमाप्टकं सौवर्णपूपणंतद्वत्पद्महस्तंसुशोभनं पद्मकृष्णातिलैःकृत्वाताम्रपानदलाष्टकं ज्यमं दारकुसमभास्करायेतिपूर्वतः नमस्कारेणतहस-येत्यनलेदले दक्षिणेतहदकाययज्ञेशायचनेते पश्चिमेवसुधाम्नेतिवायव्येयंचभांडवे कृष्णायोत्तरतःपूज्यत्रानंदायेशानकेदले कणिकायांचपुरुपंपूज्यसर्वात्म नाईरि : शुलवस्त्रेसमावेष्ट्यभक्ष्यमाल्यफलादिभिः एवमभ्यर्च्यतत्सर्वमुपाध्यायनिवेदयेत् भुंजीतातलेलवणे वरियताप्राङ्मुखोनिशि. अनेनविधिनासर्वंसप्तम्यांमासिमासिच' कुर्यात्संवत्सरंयावद्वित्तशाव्यविवजितः एतदेवव्रतांतेतुविधायकलशोपरि · रवियुक्तंदिजेंद्रायदातव्यंभृतिमिच्छता रवियुक्तंसौवर्णरवियुक्तमित्यर्थं नमो मंदारनाथायमंदोरभवनायचः त्वंरवेतारयस्वास्मात्रतास्मात्संसारसागरात विधिनाननय पाठीमंदारभवसंज्ञिता. विपामासुमुखामों- मृत स्वर्गेमहीयते- 'इमामघोघपटलध्वांतोद्वांसनदीपिका प्रयागच्छंन्संसारगतीयां नरुखलेन्नरः' मंदारपष्ठीविख्यातांवांछितार्थफलप्रदां 'य पठेच्छृणुयाद्वापिसोपिंपापैःप्रमुच्यते पष्ठीमुपाय तिलगंजकणिकायांसंपूज्मभास्करमहासुरवृक्षपुष्पैः- - यत्प्राप्नुवंतिपुरुपानहितत्कदाचिद्गोभूहिरण्यतिलदाः ।

·लमानुवंति इतिभविष्योत्तरेमाघशुक्लामंदारपष्ठोव्रतम् ॥ प्राथमाघशुक्ल सप्तमीकृत्यानि नारदीये माघस्यशु छसप्तम्यामचलाख्यंत्तस्मृतं त्रिलोचनाजयंतीयसर्वपापहरास्मृता रथाख्यासप्तमीचेयंचक्रवर्तित्वदायिनी अस्यांसमय॑सवितु प्रतिमातुहैमीहेमाम्बराश्वरथगांतुढढत्सहेमा योभावभक्तिसहित संगतोहिलोकंशंभो प्र सादतइहापिचभुक्तभोग भास्करीसप्तमीचेयकोटिभास्वगृहोपमा अरुणोदयेवलायामस्थांस्नानविधीयते अ कस्यचवदर्याश्चसप्तसप्तदलानिच विधायशिरसिस्त्रायात्सप्तजन्माघनाशन पुत्रप्रदव्रतचात्रप्राहादित्य स्वयं प्रभु योमाघसितसप्तम्यापूजयेन्माविधानतः तस्याहपुत्रतांयास्येस्वांशेनशतोपितः तस्यांजितेंद्रियोभूत्वा समुपोष्यादिवानिश पूजयेदपरेचाहिहोमकृत्वाद्विजांस्तथा दध्योदनेनपयसापायसेनचभोजयेत् अनेनविधि नायस्तुकुरुतेपुवसप्तमी लभतेसतुसत्पुत्राचिरायुपमनामय इयमचलासप्तमीत्रिलोचनाजयंतीत्युक्तंभविष्यो चरे माघस्यशुरूपक्षेनुसप्तमीसात्रिलोचना जयतीनामसाप्रोक्तासर्वपापहरातिथिरित मत्स्यपुराणे यस्यां मन्वंतरस्यादौ रथमापादिवाकर जयंतीनामसाप्रोक्ताशुलामाघस्यसप्तमीति सास्नानादावरुणोदयव्यापिनी ग्राह्या सूर्यग्रहणतुल्यातुशुक्लामाघस्यसप्तमी अरुणोदयवेलायांतस्यांस्नानमहाफलामतिविष्णूक्ते दिनईये ऽरुणोदयेचे पूर्वपण्मुन्योिितयुग्मवाक्यादीतभट्ठोजिदीक्षिताः अयंचस्नानकालोरुणोदये येमाघेस्नानंकुर्वतिता न्प्रत्येव' अन्यान्प्रतितसूर्योदयएव माघमासस्यसप्तम्यामुदयत्येवभास्करे विधिवत्तवचस्नानंमहापातकनाशः नमित्यपराविष्पक्तरित्युक्ततन्मृग्य मदनरत्नादिसर्वप्राचीननवीनग्रयेप्वतद्वचनस्यानुपलंभात् तदपथविरो धाचमाघस्नानकालस्तुसूर्योदयएव खमुद्गच्छतिभास्करइति माघमासेरटंत्याप किचिदभ्युदितेरवाविति यो- माघमास्युपसिसूर्यकराभिततेस्नानसमाचरतीत्यादि नारदीयभविष्योत्तरप्रतिवचनडिडिमस्यजागरूकत्वात् ·तम्मान्माघस्नानं सूर्योदयेकर्तव्यं अचलासप्तमीस्नानविरुणोदयएवेतिसिद्धांतः यत्तदिवोदासीये अचंलासप्त मीदुर्गाशिवरात्रिर्भहान्नरः द्वादशीवत्सपूजायांसुखदाप्राग्युतासदेतिपष्टीयुक्तमुक्तं तद्यदिपूर्वहिपष्ठीघटिकाहय सप्तमीचपरेयुःक्षयवशादरुणोदयात्पूर्वसमाप्यतेतत्परंज्ञेयं तत्रपठ्यांसप्तमीक्षयप्रवेश्यारुणोदयस्नानकर्तव्य-ई। यंचप्रयागेप्रशस्ता अरुणोदयवेलायांशुक्लामाघस्यसप्तमी प्रयग्गेयदिलभ्येतकोटेमर्यग्रह समेतिवचनात तथा माघेमासिसितेपक्षेसप्तमीकोटिभास्करा कुर्यास्नानार्घ्यदानाभ्यामायुरारोग्यसंपदइतिइदंचनानंतिथ्यादि संकीर्त्यसप्तार्कपत्राणिसप्तवदरीपत्राणिचसुवर्णादिपात्रस्थतिलतैलकुसंभवर्तिप्रज्वालितंदीपंचशिरसिंकृत्वाइखं दडेनजलचालयित्वाभास्करहृदयेध्यात्वा नमस्तेरुद्ररूपायरसानांपतयेनमः वरुणायनमस्तेस्तुहारवासनमोस्तुते इतिश्लोकंपठित्वा दीपंप्रवाहेविसृज्यशुक्लतिलैरंगोद्वर्तनंकृत्वास्नानकर्तव्यं दिवोदासीयेमदनरत्नेतुइक्षुदेडेनजलंचा लयित्वा सप्तार्कपत्राणिसप्तवदरीपत्राणिचशिरसिकृत्वा वक्ष्यमाणमंत्रै स्नात्वातिलपिष्ठमयापूपैहे मैसूर्यंसं पूज्य · वित्रीयदद्यादित्यक्तं स्नानमंगाश्वकाशीखंडे यद्यजन्मकृतंपापमयासप्तसुजन्मसु तन्मेरोगंचोकंच माकरीहंतुसप्तमी एतजन्मकृतंपापंयच्चजन्मांतरार्जितं मनोवाकायजयञ्चज्ञाताज्ञातंचयत्पुनः इतिसप्तवि धंपापस्नानान्मसप्तसप्तिके सप्तव्याधिसमाकीर्णहरमाकरिसप्तमीति एतन्मत्रजपंजप्त्वास्त्रात्वापादोदकं नरःकेशवादित्यमालोक्यनरोनिप्कलुपोभवेत् ततोअर्घ्यदद्यात् 'संचसौरागमेप्रोक्तःअर्कपत्रैस्सवदरैवीक्षतसंच दनैः अष्टांगविधिनाचार्यदद्यादादित्यतुष्टये अर्घ्यदानमंत्रोमदनरत्ने' सप्तसप्तिवहप्रीतसप्तलोकप्रदीपन सप्तम्यासहितोदेवगृहाणाध्यदिवाकरोति । ततःसप्तमीप्रार्थना जननीसप्तलोकानां सप्तमीसप्तसप्तिके सप्त व्याहातकेदेविनमस्तेसूर्यमंडल इति अवसप्तमीध्यानं ताम्रवर्णाज्यपात्रासाहयस्थासप्तमीमतेति नीलकुंत ·लकंठासाजटाखंडेंदुभूपिता' इभस्थासप्तमीगौरीद्विभुजाववपात्रिणीति — उभयसप्तमीध्यानं ततोनित्यविधि :- निर्वयं चंदनेनाप्टपवकमलंबिलिख्यतत्कर्णिकायांप्रणवसहितंसपत्नीकाशवंसंपूज्यपूर्वादिदलेपु रवि भानुविव स्वतंभास्करंसवितार अर्क सहस्रकिरणंसर्वात्मानं क्रमेण प्रणवादिनमोर्तनामभिर्वस्त्रादिभिः संपूज्यस्वस्था नंगम्यतामितिविसृजेत् ततस्तायदिपात्रकांचनकर्णाभरणं घृतगुडतिलपिष्टसाहतं अशक्तश्चतिलपिष्टजंसं स्याप्यरक्तवस्त्रेणाच्छाचपुष्पादिभि संपूज्य ब्राह्मणै स्वस्तिवाचनंकारयित्वाब्राह्मणायदद्यात् तत्रमत्र आदित्य- स्यप्रसादेनप्रातःस्नानफलेनच दुष्टदोर्भाग्यदुःखघ्नमयादत्ततुतालकमिति ततोगुरुंसंपूज्य सूर्यध्यायनविप्रान्सं भोज्यस्वयंभुजीतइतितालकटान तत ससारथिरथंवर्णकैबिलिख्य तथायथाशक्तिस्वर्णादिघटितभानुस पूज्यदद्यात् इतिरथदानविधिः अत्रान्योपिविशेषः कथायांद्रष्टव्य इथंमन्यादि. शुक्लपक्षस्थत्वात् पौवीहिकी ग्राह्यामाघस्यमलमासत्वेमन्वादिकादमुभयत्रापिकार्य मन्वादिकमितिपूर्वोक्तवचनात् अस्यांकाशीखडेविशे' पउक्तालोलार्केरथसप्तम्यांस्नात्वागंगादिसगमे सप्तजन्मकृतै पापैर्मुक्तोभवतितत्क्षणादिति पद्मयोगोप्यंत्रस तिसंभवज्ञेयः सचनिर्णयामृतेप्रोक्त पष्ठीचसप्तमीचैववारश्चेदंशुमालिनः योगोयंपाकोनामसूर्यकोटिंग्रहै समंइति अथभविष्योत्तरोक्ताऽचलासप्तमीव्रतकथा युधिष्ठिरउवाच अध्रुवेणशरीरेणसुपुष्टेनापिकिंफलं माघस्नानविना देवत्वयोक्तयदुनदन प्रातःस्नानासमर्थतु शरीरंयस्यदेहिन. किंतेनवदकर्तव्यमाघेसंसारंभीरुणा सौर्षायों च्छरीरस्यअवलत्वात्तथैवच कथस्त्रियःसुरूपास्युः सुभगा सुप्रजास्तथा पुण्यस्यमहतश्चैवसर्वमेतत्फलंयतः अल्पायासेनसुमहयनपुण्यमवाप्यते स्त्रीभिर्माघेममब्रूहिस्नानमेकजगद्गुरो श्रीकृष्णउचाच श्रूयतांभरतश्रेटिर हस्यमुनिभापितं यन्मयाकस्यचिन्नोक्तमचलासप्तमीव्रतं. वेश्याचेंदुमतीनामरूपौदार्यगुणान्विता असीरकुरु ...

·-- कुलश्रेष्ठसागरस्यविलासिनी सावसिष्टाश्रमंपुण्यंजगामगजगामिनी वसिष्टमुनिमासीनप्रणम्यानतकंधरा कृताजलिपुटाभूत्वाप्राहेढंजगतोहितं मयानदत्तनहुतंनोपवासवतंकृतं भक्त्यासपूजितःशंभुः स्वामिन्शाईध रोनच सांप्रतंतप्यमानायावतीकचिद्दिशस्वमे येनदु खांवुपंकौघादुत्तरामिभवार्णवं एतत्तस्याश्ववहुश अ त्वातिकरुणंवच. कारुण्यात्कथयामासवसिष्ठोमुनिसत्तमः वसिष्ठउवाच माघस्यसितसप्तम्यांसर्वकामफल प्रदं रूपसौभाग्यजन स्नानंकुरुंवरानने कृत्वाषष्ट्यामेकभक्तंसप्तम्यांनिश्चलंजलं राज्यंतेचालयेथास्त्वंद त्वांशिरसिदीपकं माघस्यसितसप्तम्या मचलाचालितंचयत् • जलंमलानांसर्वेपास्मृतप्रक्षालनंततः , वसिष्ठव चनशुत्वांतस्मिन्नहनिभारत चकारेंदुमतीस्नानंदानंसम्यग्यथाविधिः । स्नानस्यास्यप्रभावेनभुत्काभोगान्यथे प्मितान् इद्रलोकेप्सरामध्येनायकात्वमुपागता अचलासप्तमीस्नानकथितंतेविशांपते सर्वपापप्रशमनंसु खसोभाग्यवर्द्धनं ॥ युधिष्ठिरउवाच ॥ सप्तमीस्नानमाहात्म्यश्रुतंकृष्णविशेषत सांप्रतंत्रोतुमिच्छामिविधि मंत्रसमन्वितं श्रीकृष्णउवाच एकभक्तेनसंतिप्ठेत्पप्ठयांसपूज्यभारकरं सप्तम्यांतुप्रतिप्रातः सुगंभीरंजलाशयं सरित्सरस्तडागंवा देवखातमथापिका सुखावगाहमन्वष्टंदुष्टसत्वैरदूपितं व्यालावुपक्षिभिश्चैवजलगैमत्स्यक च्छपैःनकेनचाल्यतेयावत्तावत्स्नानंसमाचरेत् सौवर्णेराजतेपात्रेभत्त्यालांवुमयेतथा तैलवर्तिस्तुदातव्यामहारंज नरजिता महारंजनकोसंभं समाहितमनाभृत्वादत्त्वाशिरसिढीपक भास्करहृदयेध्यात्वाइममंत्रमुदीरयेत् नम स्तरुद्ररूपायरसानांपतयेनम: वरुणायनमस्तस्तुहरिवासनमोस्तुते । जलोपरितरेदीपस्नात्वासतर्यदेवताः, चं दनेनलिंखेत्पद्ममष्टपत्रसकार्णकं मध्येशिवसपत्नीकप्रणवेनसमन्वितं शाकेदलेरविः पूज्यो भानुचवानलेतथा याम्यविवस्वान्नैत्यभास्करपूजयेद्बुध पश्चिमेसवितापज्योतथार्कश्यानिलेदले सौम्यसहस्रकिरणःशवेसर्वात्मने - ·नमःपूज्या प्रणवपूर्वास्नु नमस्कारयुतास्ततःपुष्पैःसुगंधधूपैश्च प्ठयकेनयुधिष्ठिरविसर्गवस्त्रसंवीतस्वस्थानंगम्यता मिति विसर्यतेसहस्रांशौसमागम्यस्वमालयंताघपात्रेयथाशक्त्यामृण्मयेवाथभक्तिमान स्थापयेत्तिलपिष्टंचसघृतं. सगुडंतथाकांचनंतालकंकृत्वाप्रशक्तस्तिलपिष्टकंसंछाद्यरक्तवस्त्रेणपुप्पैयूंपैरथार्चयेत्। ततस्तंचालयेनिंदद्यान्म त्रेणतालक श्रादित्यस्यप्रसादेन प्रातःस्नानफलेनचा दुष्टदौभाभ्यदमनंमयादत्तंतुतालकं, पूजायित्वोपदेष्टार विधानन्यांश्चपूजयेत् ततोदिनेसमग्रेचभास्करध्यानतत्परः ताएवचकथाः शृण्वन्नन्यावाधर्मसहिताः पारखं डादिभिरालापदर्शनस्पर्शनाटिकः वर्जयेत्क्षपयेत्प्राज्ञस्ततोवंधुजनैः सह एतत्तेकथितंपार्थरूपसौभाग्यकारक अचलासप्तमीस्नानसर्वकामफलप्रद" इतिपठतियइत्थंयःशृणोतिप्रसंगा : कलिकलुपविनाशसप्तमीस्नान मेततः इदमपिचजनानांयोददातिप्रयत्नात्सुरसदनगतोसौमोदतेचाप्सरोभिः, इतिभविष्योत्तरोक्तमचलासप्त मीव्रतम् ॥ अथोद्यापनकौमुदीप्रोक्तंसंक्षेपेणाचलासप्तमीविधानं तत्रमाघशुक्लपष्टयां प्रातःस्नात्वा देशका लॉसकीय॑ममाखिलपापक्षयपूर्वकरूपसौभाग्यसर्वकामफलप्राप्तिद्वाराश्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थ मचलासप्तमीव्रतंक रिण्यइतिसंकल्प्य भास्करंसंपूज्यस्वयमेकभक्तंकुर्य्यात्' ततः सप्तम्यांसुगंभीरंजलाशयंतडागंदेवखान दीवागत्वा नकेनापिचलितं जलमिक्षुदंडेन चालयित्वा सौवर्णेराजतेतासमयपत्रिनशक्तावलावु मये- कौंसुभरंजितवर्तितिलतैलप्रज्वालितंदीपसंस्थाप्य-सप्तार्कपत्राणिसप्तवदरीपत्राणिचसिरसिधृत्वाभास्करं ध्यायन् इममंत्रमुदीरयेत् नमस्तेरुद्ररूपायरसानांपतयेनमः वरुणायनमस्तुभ्यंहरिवासनमोस्तुते इत्यु काजलेदीपंन्यसेत् ततः स्नात्वा देवता संतl तत्तीरेचंदनेनाटदलंविलिख्य तत्रपूर्वादिक्रमेण.. रविं १ भानुं २ विवस्वंतं ३ भास्करं ४ सवितारं ५ अर्क ६. प्रभाकरं ७ सहस्रकिरणंमध्यउमासहितंशिवं ·सप्रणवनाममंत्रैः सपूज्यविसृज्यचस्वगृहमागत्यः तत्रताम्रपात्रेथवामृण्मयेघृतगुडयुततिलपिठ्युतसौवर्ण: ता यपत्रंकर्णाभरणमिति भविष्योत्तरे रक्तवस्त्रेणाच्छाद्यसंपूज्य. ब्राह्मणाञ्चालयेत्-ततोब्राह्मणसंपूज्य तत्सर्वनिको दयेत् तत्रमंत्रः. आदित्यस्यप्रसादेन प्रातःस्नानफलेनच दुटदौभाग्यदुःखघ्नंमयादत्तहितालकं. इतिपठित्वा निवेदयेत् ततःसमग्रंदिनदिभास्करंध्यायन्. क्षपयित्वाः वंधुजनैः सहभुंजीत इत्यबलासप्तमीव्रतविधि : रुयामेवरथसप्तमीव्रतं. भविष्योत्तरे कथंसाक्रियतेकृष्णमनुष्यरथसप्तमी' चक्रवर्तित्वफलदायविख्यातात्वया ममः श्रीकृष्णउवाचः आसीत्कांवोजविपयेयशोव नराधिपः: तृदेवयसितस्यासीत्सर्वव्याधियुतःसुतः. तत्क मपार्कसोटच्छद्विनीतोद्विजपुंगवं सचाहराजन्वैश्योयंक्षपणःपूर्वजन्मनि ददर्शरथसप्तम्यांक्रियमाणवतनृप व्रतद शनमाहाम्यादुत्पन्नोजठरेतव अदाताविभवेतस्मात्तेनायंव्याधितोभवत् ततःसराजापप्रच्छकिमेतस्यविधीयतांदि जउवाच-यस्यसंदर्शनाजातःपुत्रोयंतवसद्मनि तदेवक्रियतांराजनरथसप्तमिसज्ञितं व्रतंपापहरयेनचक्रवार्तत्व माप्यते राजोवाचा ब्रूहिविप्रवर्तकृत्स्नसविधानसमंत्रकं ईश्वराणांदरिद्राणांसर्वसंपत्प्रदायकं विजउवाच शुक्ल पक्षेतुमाघस्यपट्यामामंत्रयेही स्नानशुलतिलैःकार्य नद्यभावेतुकुत्रचित् विमलेसलिलेराजन्विधितवर्णधर्मतः देवादीन्पूजयित्वातुगत्वासूर्यालयंततः सूर्यसम्यड्नमस्कृत्य पुष्पधूपाक्षतैःशुभैः आगत्यभवनपश्चात्पंचय ज्ञांश्चनिपेत् सतोप्यातिथिनृत्यांश्चवालवृद्धाश्रितान्स्वयं विद्यमानेदिनेश्नीयाद्वाग्यतः सैतलवर्जितं रात्री विप्रंसमाहूयविधिज्ञवेदपारगं संपूज्यनियमकुर्यात्सूर्य्यमाधायचेतासं सप्तम्यांतुनिराहारोभूत्वाभोगविवार्जतःभो क्ष्येष्ठम्यांजगन्नेत्रनिर्विघ्नंतत्रमेकुरु इत्युच्चार्य्यनृपश्रेष्टतोयंतोयपुनिक्षिपेत् ततोविसृज्यतविप्रंस्वपेद्भूमौजितेंद्रिया ततःप्रातःसमुत्थायकृतावश्यःशुचिर्नरः कारयित्वारथंदिव्यकिंकिणीजालमालिन सर्वोपस्करसंयुक्तरत्न साग: - ·पूजयेगास्करंभल्यामंत्रैरेभिस्त्रिभिःक्रमात भानोदिवाकरादित्यमार्तडज चित्रितं कांचनराजतंवाथहयसारथिसंयुतं ततोमध्याह्नसमयेकृतस्नातादिकोबती अतिर्यग्वीक्षमाणस्तुपाखंडाला पवर्जितः सौरसूक्तंजपन्प्राज्ञः समागच्छेत्स्वमालयं निवृत्तानन्यकार्यस्तुकृत्वाब्राह्मणवाचनं वस्त्रमंडापकामध्ये स्थापयित्वारथोत्तमं कुंकुमेनसुगंधेनचर्चयित्वासमंततः मालाभिःपुष्पदीपानांसमंतात्परिवेष्टयेत् 'धूपेनागुरुमि श्रेणधूपयित्वातथोपरि रथेसंस्थापयेद्भा-सर्वलक्षणलक्षितं वित्तानुरूपहेमंचवित्तशाव्यविवर्जितः', 'शाट्याद्रज तिवैकल्पंवैकल्प्याद्विकलंफलं ततोदेवंसमभ्यय॑सरथंसहसारथिं पुष्पधूपस्तथागंधैर्वस्त्रालंकारभूषणैः फले पते अपांनिधेजगद्रक्षभूतभावनभास्कर प्रणतातिहराचिंत्यविश्वचिंतामणेप्रभो विष्णोहंसादिदेवेशनादि मध्यांतकारक भक्तिहीनंक्रियाहीनंमंत्रहीनंजगत्पते प्रसादात्तवसंपूर्णमर्चनंतदिहास्तुमे । एवंसंपूज्यदेवेशं प्रार्थयेस्वमनोगतं ददातिप्रार्थितोभानुभक्त्यासंतोपितोनरैः वित्तहीनोपिविधिनासर्वमेतत्प्रकल्पयेत् रथंस सारथिसाश्चवर्णभित्तिलेखितं ।' सौवर्णचतथाभानुयथाशक्त्याप्रकल्पितं. प्रागुक्तेनविधानेनपूजयित्वासुविस्तरं जागरंकारयेद्रात्रीगीतवादित्रनिःस्वनैः । प्रोक्षणीयर्विचित्रैश्चपुण्याख्यानकथादिभिः रथयात्रांनंपश्येतभानों रायतनश्रितः. अनिमीलितनेत्रस्तुनयेत्तारजनीवुधः "प्रभातेविमलेस्नानःकृतकृत्यस्ततोद्विजान् । अर्चयेहि विधैःकामदीनेर्वासोविभूपणैः अश्वमेधेनतुल्यस्यादिदंब्रह्मविदोविदुः श्रतोदेयानिदानानियथाशक्त्याविवक्षणः । रथंचगुरवेदद्यात्सर्वोपस्करसंयुतं रक्तंचवस्त्रयुगलंरक्तधेनुसमन्वितं एवचीऎव्रतेराजकिनाप्नोतिजगत्त्रये तस्मा सर्वप्रयत्नेनकुरुत्वरथसप्तमी ' येनारोगोभवेत्पुवस्त्वदीयोनृपसतम व्रतस्यास्यप्रभावनप्रसादादास्करस्यच भविष्यतिमहातेजामहावलपराक्रमः भुक्ताभोगान्सुविपुलान्कृत्वाराज्यमकंटका ।। दत्वासौरथसप्तम्यांमृते ·त्वयिमहाभुजः उत्पाद्यपुत्रान्पौत्रांश्चसूर्यलोकंप्रयास्यति तंत्रस्थित्वाकल्पमेकंचक्रवर्तीभविष्यति श्रीकृष्णउवाच इतिसर्वसमाख्यायक्षितिपायद्विजोत्तमः यथागतंजगामासौन्नृपःसर्वचकारह यदादिष्टंदिजेंद्रेणतत्सर्वसंवा वह एवंसचक्रवतित्वप्राप्तवान्नृपनंदन श्रूयतेयस्तुमांधातापुराणेषुपरंतप यइदंशृणुयाद्भक्त्यायश्चापिपरिकी र्तयेत् तस्मैप्रतुप्यतेभानुर्यच्छतेवाभयंसदा एवंविधरथवरंरथवाणियुक्तहमंचहेमशंतदीधितिनासमेतं तथाञ्च माधसितसप्तमिवासरेयः। सोभग्नचक्रगतिरेवमहीं नाक्त इतिभविष्योत्तरेरथसप्तमीव्रतकथा यदासप्तमी- हस्तःयुतास्यातदामहापूर्वारथसप्तमीभवति ॥ तदुक्तंहेमाद्रीमत्स्यपुराणे इत्येपाकथितावीररथास्यासप्तमी परा महतीचसमाख्यातामहापातकनाशिनी तथाच शुक्लपक्षेतु सप्तम्यां यदाक्षतुकरोभवेत् तस्मात्सासुम- हापुण्या सप्तमीपापनाशिनी तस्यांसपूज्यदेवेशं चित्रभानुदिवाकरं 'सप्तजन्मकतापापन्मुिच्यतेनात्र संशयः यश्चोपवासंकुरुतेतस्यांनियतमानसः सर्वपापविशुद्धात्मासूर्यलोकेमहीयते इतिमाघशुक्लायांसप्तम्यारथस- तमीत्रतं अस्याअनुष्ठानविधिरुद्यापनकौमुद्यां तत्रपाठयांत्रातः शुक्लंतिलैयादौस्नात्वा देवादी-पूजयित्वास यलियंगत्वासूर्धनत्वा पुष्पधपाक्षतैः संपूज्य गृहमागत्यत्रांतिथिपूजादिकविधाय विद्यमानेदिने प्रतैले भोज नंस्वयसन्नीयात् रात्रीविप्रंसमाहूय नियमकुर्यात् सप्तम्यांचनिराहारोभूत्वा भोगविवर्जितः भोप्टम्या अंगनाधनिर्विनंकुतभेवत' इत्युच्चार्यसंकल्प्यजलजलेक्षिपेत् विप्रंसंपूज्यं भूनौस्वतः सप्तन्यांप्रात असे णोदयवेलाया हरिद्रमिलकचूर्णमृत्तिकाभिः सहस्नात्वा कृतावश्यक तौरसूक्तंचेंजप्त्वा गोमयोपलिप्तायाभूमी- नदीतीरगृहांगणेश्वत्थमुले तुलसोवनवावस्त्रादिर्भिडपकृत्वा तन्मध्येवेदिकतिदुपरिधातूंनारंजीभिः 'कुंकुमेन- वात्रटदलंविधाय तदुपरि बारक्तवस्त्रंशसाव्योपरिएकचतुरंगान्वितंसौवर्णसोपस्कररथ अंशक्ती राजतसंस्था ·म्यसितायासमुपोपितः पूजयेद्भास्करंदेवंविश्वरूपंसनातनं आदित्यभास्कररवेभानोंसूर्यदिवाकर प्रभाकं रेतिसंपूज्योदेवःसर्वेश्वरोरविः। पट्यांचैवकृताहारःसप्तम्यामुपवोसंकृत् अष्टम्यांचैवंभुजीतएपएंवविधिःस्मृतः अंगनवत्सरंपूर्णपूजयविधिनारविं - तस्यारोग्यधनधान्यामहर्जन्मनिंजायते' अथास्यामेवरथसप्तमीव्रतं मदनं ग्लेत्रादित्यपुराणे.. आदिल्यउवाच माघमासेतुसप्तम्यांशुलायांसमुपोर्पितः य पूजयेत्तुमभित्रयातस्याहं पुत्रतांबजे एवंचोभयंसप्तम्यांमासिमर्मासिसुरोसम यस्तुमांपूजयेद्भत्तयाँसमेकमांदरात् समैकवर्षमेक प्रय 'छामिमुततस्यह्यात्मनोशसमुद्रचे वित्तयशस्तथापुत्रमारोंग्यपरमेपर्दै माघमासेतुोब्रह्मन् शुक्लपक्षेजितेंद्रियः पाखंडान्पतितानन्यानजल्पन्विजितेंद्रियः " उपोप्यविधिवत्पष्ट्यांश्वतमाल्यविलेपनैः पूजयित्वातुमांब्रह्मवीर होगसमाचरेत् प्रीणयित्वाहारभक्त्याहविर्भिःपद्मलोचनं वारहोममग्निहोत्रं होरेरत्रादित्यः । दध्योदनेन पयः सापायसेनाद्वेजांम्तथा अनेनादशेपः तस्यैवकृष्णपक्षस्यपष्टयांसम्यगुपोंपितः तस्येवेतिमाघमासस्य रक्ताल्पले: मगंवायरकपुप्पैश्चयूजयेत् एवंयःपूजयेद्वक्त्यानरोमांविधिवत्सदा उभयारपिदेवेंद्रसपुत्रलभतेवरमिति पुत्र सप्तमावत ' इयमाघशुरूसप्तमीमन्वादिः तत्रमन्वादिगणोक्तश्रादादिविधेयम्' अथमाघशुक्लसप्तम्या भ्य संवत्सरसाध्यविशोकसप्तत्रितं हेमाद्रो तवसूर्यसंपूज्य अतैललवर्ण जीत अस्यामेवारोग्यसप्तमी वतं तत्रसप्तम्यांउपवासादिकंकृत्वा अप्ठम्यांपारणंकुर्यादिति अथभविष्योत्तरोक्तं द्वादशंसप्तमीव्रतंभविप्ये श्रीकृष्णउवाच अथान्यतेप्रवक्ष्यामिसप्तमीकल्पमुत्तमं माघासात्समारभ्यशुक्लपक्षेयुधिष्ठिर सप्तम्यांकृतसं कल्पोवमेकवतीभवेत् वरुणमाघमोसेतुर्भानुसंपूज्यकारयेत् ब्रह्मकूचविधानंचयथाशक्त्यापोत्तम 'अष्टभ्यां भोजयद्विप्रांस्तिलपिष्टगुडोदनैः अग्निष्टोमस्ययज्ञस्यफलंकृत्स्नमवाप्यते. ॥---१. ॥ तच्चफाल्गुनेमा ·सिसूर्यायेतिप्रपूजयेत् वाजपेयस्ययज्ञस्य यथोक्तंलभतेफलं सप्तम्यांचैत्रमासेतु 'वेदांशुरितिपूजयेत् उक्थ्याध्वरसमंपुण्यंनर प्राप्नोत्यसंशय. वैशाखस्यतुसप्तम्यांधातारमभिपूजयेत् पशुवंध्वाध्वरं पुण्यंनर प्राप्नो त्यसंशयम् ॥ ४ ॥ सप्तम्यांज्येष्टमासेतुइंद्रमित्यभिपूजयेत् - अश्वमेधफलावाप्तिर्जायतेनात्रसंशयः ॥६॥ तथापाढस्यसप्तम्यांपूजयित्वादिवाकर वहुस्वर्णस्ययज्ञस्यफलंप्राप्नोतिपुष्कलम् ॥ ६॥ आतपीतिश्रावणेचना म्नादेवप्रपूजयेत् सौत्रामणिफलंपार्थनर प्राप्नोतिभारत ॥ ७॥ रविभाद्रपटेमासिसप्तम्यामर्चवेच्छुचिः तु- लापुरुपस्यसूक्तेनगुडेनफलनाप्नुयात् ॥ ८॥ अश्वयुक्शुझसप्तम्यांसवितारंप्रपूजयेत् गोसहस्रप्रदानस्यफलं- प्राप्नोतिमानव ॥ ९ ॥ कार्तिकेशुछसप्तम्यासप्ताश्वनामपूजयेत् योभ्यर्चयतिपुण्यात्मापुडकस्यफलभवेत ॥ १०॥ मार्गशीर्षतथाभानुपूजायित्वाविधानतः चतुर्णामपिवेदानांस्वाध्यायस्यफलंलभेत् भास्करपो पमासेतुपजायत्वाविधानतः राजसयमखस्यापिफलभागीभवेन्नर तथैवकृष्णसप्तम्यांनामपूजादिकंचयः सोपवास प्रयत्नेन वर्ममेकं समाचरेत् पारितेनियनेपार्थयागंतवसमाचरेत् शुद्धभूमौशुभेदेशेरक्तचंदनलेपिते एकहस्तंद्विहस्तंवाचतुर्हस्तमथापिवा सिरेणातिरागेणसर्यमंडलमालिखेत् रक्तपुष्पै पायसैश्चधुपैःकुंदुर कादिभिः संपृज्यदद्यान्नैवेद्यविचित्रघृतपाचितं पुरत स्थापयेत्कुभान्जलपूर्णान्सदक्षिणान् द्वादशात्रनप श्रेष्टरक्तवस्त्रान्सुचर्चितान् अग्निकार्यतत कार्यसम्यगच॑हुताशनं प्राकृष्णेनेतिमत्रेणसमिद्भिश्चार्कसंभवैः तिलैराज्यगुडोपेतैर्दवाटप्ठशताहुती. दक्षिणाचततोदेयाब्राह्मणेभ्यः पृथक् पृथक् देयानिरतवासांसिद्वाद शानांद्विजन्मनां द्वादशान्नप्रशंसतिगावावस्त्रादिभूपिता. छत्रोपानद्युतंचैवमेकैकस्मैप्रदापयेत् वित्तहीनो- नशक्नोति दातुंबादशधेनवः एकाएपिसुशीलाच रक्तवर्णापयस्विनी ' उपदेष्ट्रप्रदातव्यावितशाध्यमकुर्वता ·ततोविसृज्यतान्विप्रान्स्वयंभुंजीतवाग्यतःयएवंकुरुतेपार्थसप्तमीव्रतमादरात्नीरुजोरूपवान्वाग्मीशीलवान्जाय तेनरः विशेषादीर्घरोगेणग्रस्त-कुटादिभिस्तुयः तेनकार्यप्रयत्नेनव्रतमेतद्रुजापहं नास्तिभास्करादन्यदीप धंरोगहानिद भास्करैकगतिर्वस्तुसर्वभूतहितेरतः तस्यसंदर्शनात्स्पर्शाद्रोगहानिःप्रजायते' कुतस्तसूर्यभक्तानां रोगदोर्गत्यसंभवः जायतेभरतश्रेष्टप्रत्यक्षेपरमेष्टिनि सप्तम्याप्रतिमासतुजन्मव्रतधरोहियः उपवासीरवभक्तः सर्वभूतहितेरतः अष्ठम्यांविप्रसाहितोहविष्यज्ञोययेन्नरः एकादशीसमायस्मानित्यरूपातिसप्तमी, सूर्यस्यमंडलं भित्वायातिब्रह्मसनातनं येसप्तमीमुपवसंतिसितासितांवानानाक्षरैरहिमदीधितिमर्चयंति तेसर्वरोगरहिताःसुखि नःसदेवभूत्वारवेरनुचराःसपुरेवसतिं इदमुद्यापनयुक्तद्वादशसप्तमीव्रतंज्ञेयं अथभविष्यपुराणोक्तं. सिद्धार्थकादि सप्तमीव्रतं तदुक्तहेमाद्रौ माघेवामार्गशीर्पवाका-शुक्लार्थसप्तमीत्यादि तत्रजलेसिद्धार्थकंकृत्याप्राशयेदिति सि दार्थसप्तमीव्रतं अथात्रैवसू-रुणसंवादोक्ताःसतमीभेदाः अर्कसंपुटकैरेकाद्वितीयामरिचस्तथा तृतीयानिवप त्रैश्चचतुर्थीफलसप्तमी सप्तमीकामिकाज्ञेयाविधितासांनिवोधमे शुक्लपक्षेरविदिने प्रवृत्तेचोत्तरायणे पुन्नामध्येये नक्षत्रेपूजयेचदिवाकरं उत्तरायणमाघमासे पुनामनक्षत्राणिज्योतिःशास्त्रे हस्तोमैत्रस्तथापुष्योगशीर्षपु नर्वसुः पुनामध्येयनक्षत्राण्येतान्याहुर्मनीषिणइति आसांफलानि अर्कसंपुटकैर्वित्तनमलसाप्तपौरुपं. मारे' चै.संगमास्यापिप्रियपुत्रादिभिःसदा सर्वेरोगाःप्रणश्यतिनिवपत्रैनसंशयः . फलैश्चपुत्रपौत्राश्चदैाहित्राश्चा पिपुष्कलाः अन्नोदकंघृतंधान्यसुवर्णरजतंतथा तथायशोहिरण्यंचआरोग्यसंततिप' उपोप्यविज़यांश वूनाजाजयतिनिश्चितं . साधयेत्सर्वकामानिविधिवद्यापासिता · पुत्रादीन्सर्वानित्यर्थः अथविजयासप्तमी व्रतहेमाद्री. भविप्योत्तरे माघेमासेसितेपक्षेसप्तम्यांकुरुनंदन निराहारोराविभक्त्यापूजयेद्विधिनानृप पृवात - ·नजपेजयदेवस्यपुरत स्थितःवायोवलिपुभद्रतेसुभद्रेतस्तुवेसदौ ममापकुरुभंद्रवप्राशनाच्छत्रुहाभव अनेनमंत्र। पपीतपवनौरात्रिमतिवाह्याद्वितायोलिपारणकुर्यात् इतिविजयासप्तमीव्रतं अथनानासप्तमीत्रतानि । हेमाद्री सुमंतुरुवाच यःक्षिपेदेकभक्तेनशुक्लोद्वादशसप्तमी राजेंन्याचकाहार शर्णिपर्णाशनोपिवा क्षीराशीचैकभक्तो वाभिक्षाहारोथवापुनः जलाहारोथवाभून्यापूजयित्वादिवाकरं ।' एवभत्त्याविवस्वतंप्रतिमा समाहित पूजये विधिवद्भक्त्यानामानेपरिकोर्तयेत् तंत्रनामानिचेत्रादिक्रमेण मधौविष्णुः माधव अर्यमा शुक्रेविवस्वान्शुचौ दिवाकरः श्रावणेपर्जन्यः नमस्येवरुणः अश्वयुजेमित्रः कार्तिकेमार्तड मार्गशीअंडजः पोपेपूपा माघेभर ग.फाल्गुनेत्वप्टेति इतिभविष्योत्तरोक्तगोमयादिसप्तमीव्रतं अथोदकसप्तमीव्रतं . उदकप्रसूतिपीत्वाक्रियते । गाचसप्तमी सेवोडकसप्तमीस्यात्सर्वदासर्वकामदेत्युदकसप्तमी वराटकासप्तमी.. हेमाद्री वराट्त्रयः मूल्येनयावदन्नादिलभ्यते तदेवभक्ष्यकल्पयित्वा उपोपर्णकुर्यादितिभविष्योत्तरे वराटकासप्तमीव्रत श्राधसः प्तमीमावेत्रादित्यमंडकव्रतं ' तत्ररक्तचंदनजेमंडलेसूर्यसंपूज्य सहिरण्यंसवस्त्रंमंडकदद्यात् तत्रमंत्रः आदित्यते जसोत्पन्नराज्ञीकरविनिर्मितश्रेयसेभद्राविमलप्रतीच्छापूपमुत्तमं प्रतिग्रहमंत्रः कामदंधनदंधर्यपुत्रदंसुखदंतथा आदित्यप्रीतयेदत्तंप्रतिगृह्णामिमंडक' एवंप्रतिसंवत्सरकर्तव्यमिति इत्यादित्यमंडकव्रतं माघशुक्लाप्टम्यां भीष्माटमीव्रतं' नारदीये ! माघेमासेसिताप्टम्यांभीष्मंसंतर्पयद्विज संततिचाप्यविच्छिन्नामिच्छश्चवापरा जयं । पानेपि "माघमासिसिताप्टम्यांसतिलंभीप्मतर्पणं श्राद्धचैवतुयेकुयुस्तेस्युःसंततिभागिनइति, अत्रः आदकाम्यं तर्पणतुकाम्यनित्यमपि ।- ब्राह्मणाद्याश्चयेवर्णादद्युीष्मायनोजलं । सवत्सरकृततेपांपुण्यनश्यति सत्तमेति! 'इतिमदनरत्नवचनात् . ' 'इदंचजीवत्पित्केनापिकायें : जीवत्पितापिकुर्वीततर्पणंयमभीष्मयो - - ·। रितिपाद्मवचनात् ! यत्तुसपितुपितृकार्यपुनाधिकार कथंचनेतिनिधः सत्वेतद्यतिरिक्तपिटकार्यपरः। एत: चापसव्येनतेनापिका-मतिनिर्णयसिंधौ दिवोदासीये मंत्राश्चमहाभारते भीष्मःशांतनवोवीरःसत्यवादी जितेंद्रियः-श्राभिरद्भिरवाप्नोतुपुत्रपौत्रप्सितांगतिः वैयाघ्रपंदगोत्रायसांकृतिप्रवरायच: अपुत्रायददाम्येतः । सलिलंभीष्मवर्मणे: वसूनामवतारायशंतनोरात्मजायचं अध्यददामिभोमायावालब्रह्मचारिणे ॥ माघशुः छनयमोमहानंदाप्रोक्ता 'नारदीये माघेमासेतुयाशुलांनवमीलोंकापूजेता'.' महानंदेतिसाख्यातामहानंदकरी: नृणां: तस्यास्त्रानंतथादानंजपोहोमउपोपणं संर्वमक्षयंतीयातिनात्रकाय्याविचारणेति ...माघशुक्लदशम्या। मांगिरसदेवानांपूजोक्ता नारंदीयें माघशुक्लदशम्यांतुसोपपासोजितेंद्रियः देवानांगिरसोनामदशसम्यकप्रपू जयेत् - कृत्वास्वर्णमयाविप्र गंधाद्यैरुपचारकैः - आत्माह्यांयुमनुर्दक्षो मदाप्राणस्तथैवच हविष्मांश्चगविः। टश्चंदत्तःसन्यश्चतेदश दशावप्रान्भोजयित्वामधुरान्नेननारद मूर्तीस्तेभ्यःप्रदद्यात्ता स्वर्गलोकाप्तयेक्रमात इत्यांगिरसदशमीव्रतं ॥ अथारोग्यदशमीत्रतं सनत्कुमारउवाच अथत्वंशृणुदेवपैदशमीव्रतमुत्तमं ..सर्वरोगार्श शर्मनसर्वपुष्टिप्रदंशुभं व्रतमेतन्महायुद्धकार्यमारोग्यमिच्छता सर्वदाकार्यमेतदिलिप्सताचिरजीवितं उप. वासश्चकर्तव्योनवम्यामपिमानद- दशम्यांचकृतस्नानामंगलायतनहरि देवमिंदिरयासाईध्यात्त्वाचजगतांपति वैनतेयभुजाशक्तवनमालाविभूपितं शंखचक्रगदापद्मशाासिंधरमच्युतः फलैश्चमधुरैःपुप्पै पायसेनसम चयेत्'- अंग्रतःस्थापयेत्कुभंतीर्थतोयनपरितं''तस्मिन्नावाहयेत्पंचचक्रादीन्यायुधानिच । चक्रगदामुशलधनुः शांणिोतिहेमाद्रिः । पूजयेद्रक्तकुसुमैर्गुडान्नेनसमाहितःद्रोणमात्रतिलैरलंकारयेदजिनोपरि १४ तस्मिन्नष्ठ दलप-सौवणहिनिघायचमनः': पटानींद्रियाणिप्राणबुद्धिदलेवथकर्णिकायांतथाकालं. क्रमेणैवंसमर्चयेत् ·मनःश्रोत्रंचंत्वकचर्जिवाघ्राणप्राणोवुद्धिरितिक्रमात् । पूर्वादिदलेपु' 'अनामयानितिष्ठतुप्राणाश्चचिरसंस्थिताः अनाकुलाचमेवुदिः सर्वेस्युनिरुपद्रवः मनसाकर्मणावाचामयाजन्मनिजन्मनि - संचितंक्षपयत्वेनःकाला त्माभगवान्हारः इंतिसंप्रार्थ्य गुरवेसदक्षिणमुपस्करं · दत्त्वा ' ब्राह्मणान्पायसादिसदन्ननभाजयित्वा प्राचार्येणमंत्रपारायणपुरःसरंस्नापितोअवंशिष्ठेनान्नेन : “गुर्वनुज्ञापुरःसरंबांधवैःसहभुक्तोनियमानुत्सृजेत एवंकृतेक्षिप्रमारोग्यंभवतीति गरुडपुराणोक्तमारोग्यदशमीव्रतम् '' अत्रशुक्ल दशमीध्यानवीरमित्रोदये हेमाद्री सिंहासनस्थिताशुभ्रादशमीपीतकुंडला ज्ञानमुद्राभयाचेयंपीतवस्त्राव्ज मालिनी १ कृष्णवीलुलायस्थादशमीदंडपात्रिणी अयविष्णुधर्मोत्तरोक्तं धर्मव्रतत्रयं : शुक्लपक्षेदशम्यां कार्य मार्कंडेयउवाच शुक्लपक्षेदशम्यांचसोपवासस्तुमानवः धर्मसंपूजयेदेवंसर्वलोकसुखावहं . :मार्गशी पादथारभ्यनित्यमेतदरिंदम ततोगधनमस्कारधूपदीपान्नसंपदा संपूज्यसर्पिपावहौहुत्वाविप्रान्प्रपूजयेत् व्र तांतेपयस्विनीगांदत्त्वाश्वमेधफलंप्राप्नोति कृष्णपक्षेतथाप्येतत्कृत्वासंवत्सरंव्रतं राजसूयमवाप्नोतिकुलमुद्धरते; स्वयं कृत्वापक्षद्वयेप्येतंद्रमर्नुजसत्तम 'राजसंयाश्वमेधाभ्यांफलं प्राप्नोत्यसंशयं इदंव्रतंशुक्लायां:: कृष्णा यां 'दयोतित्रीणिव्रतानिच स्वर्गलोकमवाप्नोति कुलंमुंदरांतिस्वकं धर्ममतिर्भवेत्तस्यधर्मप्राप्नोतिमानवः यत्रया त्राभिजायेततत्रधर्मपरोभवेत् ' आरोग्यमायुप्यकरयशस्यज्ञानप्रदपापविनाशकारि 'कर्तव्यमेतत्पुरुयथाव पूज्योहिविष्णुर्भगवान्संधर्मः इतिविष्णुधर्मोत्तरोक्तधर्मव्रतंत्रय ! अथभविष्योत्तरेयमव्रतं दशम्यांयमउहिष्ट; सर्वव्याधिहरोध्रुवं मूलमंत्राःस्वसंज्ञाभिरंगमंत्राश्चकीर्चिताः। मूलमंत्राः प्रधानमंत्राः 'अंगमंत्राःपरिवारदेवता मंत्राः ' पद्मपत्रेपुपरिवारसहितकणिकांस्थंतिथीशंकृत्वा गंधादिभिःसंपूज्य । समिक्षीरानदधिमाक्षिकादिकैः ·होयकुर्यात् अत्रादौपूजा ततोताक्तधान्यहोमस्ततश्राज्यधारादिहोमःइतिभविष्योत्तरोक्तंयमव्रतं *अथविश्व बेतम् पुलस्त्यउवाच 'दशम्यामेकभक्ताशीसमातेदशधेनवः दिशश्चकांचनीर्दद्यान्नारीरूपामहीपते तिल द्रोणोपरिंगताः सर्विभौमोभवेन्नृपः एतद्विश्वव्रतनाममहापातकनाशनं इतिपद्मपुराणोक्तंविश्वव्रतम् । अथद शादित्यव्रतम् कश्यपउवाच भानुवारेसितेपक्षेदशम्याचैवनारद प्रातःकालेथमध्यान्हे स्नानकु-द्यथाविधि स्नाखानद्यादेवखातेतीर्थप्रस्रवणेतथा विधायनित्यकर्माणि तर्पयेपितृदेवताः ततत्रागत्यस्वगेहेस्थंडिलं कारयेच्छुभम् तस्योपरिन्यसेत्पमंदादशारंप्रकीर्तितम् ततः पूजाप्रकर्तव्यागनस्त्वस्यक्रमणच सूर्यपूजेनं सौरमौरीवाहनादिपोडशोपचारैःकार्य तयथा नमः सवित्रे 'आवाहनम् श्रासनं पाद्यं अध्ये आच 'स्नीनं वस्त्रं यज्ञोपवीतं गंधाक्षतपुष्पधूपदीपनैवेद्यफलतांवूलदक्षिणाश्चविसर्जनम् ततोदुर्मुखादिपूजनम् कृष्णवर्णीदशपुत्रिकाःकुर्यात् दुर्मुखायैनमः दीनवदनायैनमः ‘मलिन्यैनमः सुबुद्धिनाशिन्यैनमः हिं नापनमः दुष्ठायनम मित्रविरोधिन्यनमः उच्चाटकारियनमः 'बहुचिताप्रदायेनमः एमिनीममंत्रैः प्र तिष्ठीपूजांचकृत्वा गोमयेनलेपयेत् ततः प्रार्थना नित्यपापकरेपापेदेवबिजविरोधिनि गच्छत्वदुर्दशेदेधि नित्यशास्त्रविरोधिनि इतिविसर्जनम् दशग्रंथिसमायुक्तंदशसूत्रोपशोभितं डोरकंतुप्रतिष्टांप्यकरेवध्वान पूजयेत् सौरमंत्रणपोडशोपचारेझैरकपूजनम् ततः क्षमापयेद्देवंभास्करंचदिशाकरं दुर्दशानाशनंदेवचित पाइन्वरूपिणम्''अनेननमस्कारः अथवाय मंत्रः ।।'फलानांदशकंदद्याछोत्रियायकुटविने दक्षिणासहितते तोभवदिवाकर भास्वरीवुद्धिदाताचंद्रव्यस्योभास्करः स्वयं-भास्करस्तारकोभाभ्यांभास्करायनमोस्तुते नवायनदानम् अथदशापूजनम् .""कुंड्यस्थानेचंदनेनंकारयेईशपुत्रिकाः सुवुद्धिदायिन्यैनमः (सुखका ·रिण्यैनमः सर्वसंपत्तिदायैनमः 'इष्टभोगप्रदायेनमः - लक्ष्म्यैनमः कांतिदायनमः दुःखनाशिन्यैनमः पुत्रः दोपैननः विजयायैनमः धर्मदायिन्यनमः एभिर्नाममंत्रैः पोडशोपचारपूजांकृत्वा अर्थप्रार्थना - विशुद्धव सनादेवी सर्वाभरणभूषितां ध्यायेद्दशदिशदेवींवरदमिभयप्रदाम् 'इतिध्यानम् -इत्येवंपूजनंकुर्यात्-अथकथा सूतउवाच 'मेरुपायभद्रपीटेसुखासीनजंगद्गुरुं कंश्यपंसृष्टिकर्तारंतापसंशुद्धमानसं नारदोवैष्णवश्रेष्टौलो क्यभ्रमणप्रियः कदाचितुर्दशांप्राप्त-कश्यपशरणगतः नारद उवाच- देवदानवगंधर्वाऋपिपन्नगमानवाः स्त्र रांसिसर्वभूतानांधर्मोधर्मवतांवर दुष्टाहाभिभूतानांदुर्दशाहतचेतसां. स्तुत्वाविज्ञापयामीहकश्यपंधर्म वत्सलम् कश्यपउवाच देवानांदुर्दशाचैवजायतेब्रह्मवादिना प्रसन्नोहमुनिश्रेष्ठलोकानांहितकाम्यया ना : रदैउवाच देवदानवगंधर्वामानवाश्चविशेपतः प्राप्तास्तुदुर्दशांकेनकेनमुक्ताभवत्युत कश्यपउवाच साधुष्टष्टमहा। भागजगदानंदकारकं वक्ष्येसोरव्रतंपुण्यंदुर्दशानाशनंपरं दशाकरहिभूतानांमनोरथफलप्रदं भानुवारेसित । पक्षेदशम्यांचेवनारद प्रातः कालथमध्याह्नस्नानंकुाद्यथाविधि भानुध्यायेत्तिमूचिसर्वदैन्यविनाशनं सू पपूजाप्रकर्त्तव्यातथागंधानुलेपन: उपचारैःपोर्डशभिनैवेद्येस्तुफलादिभिः वहिर्देशलिखत्कृष्णादुर्दशादर्शपुत्रि काः पूजयेत्ताःप्रयत्नेन गंधपुष्पादिभिवहिः' 'पूजयदुर्दशास्तत्रलिखित्वादशऍत्रिकाः दुर्मुखादीनवदनाम लिनीसत्वनाशिनी सुवुदिनाशिनाहिस्रादुष्टामित्रविरोधिनी उच्चाटनकरीनामवहुचिंताप्रवर्धिनी' एताः पु ज्या.कृष्णवर्णा भक्तियुक्तेनचेतसा आदोपूज्याःप्रयत्नेन गोमयेनानुलेपयेत नित्यपापकरेपापेदेवद्विजधि रोधिनि' 'गच्छत्वंदुर्दशेदेविनित्यंशास्त्रविरोधिनि अनेनप्रार्थ्यमानाश्चविसाश्वप्रयत्नतः ततःपूजाप्रक तैव्याडोररूपपरस्यच दशग्रंथिसमायुक्तंदशसूत्रोपशोभितं डोरकतुप्रतिष्ठाप्यकरेवध्वाप्रपूजयेत् · आवाह - ·नादिदानांतपूजनंकारयेत्तत. भक्तिभावचंदनेनलेखयेद्दशपुत्रिकाः सुवुद्धिदासुखकरीसर्वसंपत्प्रदायिनी इष्ट भोगप्रदालमोः कीर्तिदाद खनाशिनी पुत्रप्रदाचविजया दशमीधर्मदायिनी एताभिर्नाममंत्रैश्चपूजयेच्चष्ट धक्टथक प्रतिष्ठीपूजनं कुर्यान्नैवेद्यंचयथाविधि ततःप्रार्यक्षमाप्यैव भक्तानुग्रहकारिणी ...विशुद्धवसनांदे वासर्वाभरणभूपितां ध्यायेद्दशदशां देवींवरदांचाभयप्रदां इतिध्यानप्रकुर्वीतदशायास्तुप्रयत्नतः फलकै देशसंख्याकै जीततैलपाचितैः एवंनतंप्तकर्तव्यदशाकारकमुत्तमम् नारदउवाच कथयस्वप्रसादेनव्रतमेतत पोधन दशाव्रतंकृतंकनकस्यतुष्टोहिभास्करः कश्यपउवाच पुराभून्नलभूपालश्चक्रवर्तीसधार्मिकः राज्यभ्र टोदशाहीनो तेनैवहिनारद तेनापिपूजितः सूर्योव्रतंकृत्वाप्रयत्नत - दुईशांनाशीयावातुप्राप्तराज्यीश्रयास ततश्चद्वापरेविप्रपांडवोदुर्दशान्वितः भ्रममाणंवनेघोरे प्राप्तसत्यवतीसुतं अभिवाद्यमुनिश्रेष्टसर्वज्ञकरुणा (वितं धर्मराजउवाच राज्यभ्रष्टोदशाहीनो जाताहंकनकर्मणा प्रत्युपायंहितंबहिराज्यप्राप्तिकरमुने क्ष पध्यात्वामुनिश्रेष्ठोंदृष्ट्वासूर्यदेशाकरं दशावतंप्रकर्त्तव्यप्रयत्नेननराधिप एतद्रतस्यसामात्प्राप्स्यसेवसुधामि माम्" व्यासस्यवचनं श्रुत्वाधर्मराजोयुधिष्ठिरः व्रतंकृत्वाप्रयत्नेनचतुर्भिभि सह व्रतस्यतस्यसामर्थ्यो त्प्राप्तराज्योबभूवह श्रुत्ववनारदोवाक्य पुनःपप्रच्छसारवित् नारदउवाच केनकर्मविपाकेनदुर्दशाप्राप्य तेनर जायतेमुनिशार्दूलतत्त्वतस्तद्वदस्वमे कश्यपउवाच तुपभस्मास्थिमुशलकदाचिल्लंघयेन्नर. कुमारी रजकीवृद्धांपशुयोनिंबजेद्यदा अयोनौगुदगामीचब्राह्मणीगमनेनच सध्यामुपर्वसमयेरमतेचरजस्वलां पिटमाटपरित्यागीस्वामिनंसकटेत्यजेत् त्यजेदाधर्मपत्नींचदुर्दशाप्राप्यतेनरैः तस्मात्सर्वप्रयत्नेनन्यायमाग रतोभवेत आयुर्दशाततोराज्यन्यायमार्गेणवर्तते इतिस्कंदपुराणेकश्यपनारदसंवादेदशादित्यव्रतम् ॥ .

·पक्षद्वयर्गतासुसर्वास्वपिदशमीपुतिथिपत्वेनांतकःसदापूज्यः इतिदशमीव्रतम् माघशुक्लाजयकादशीव्रतं नारदीये " माघशुकैकादशीतुजयाख्यांसमुपोष्यवै प्रातहरिदिनेभ्यर्चेत्श्रीपतिंपुरुषोत्तमं भोजयेइक्षिणांद- वाविप्रान्विंसंज्यचस्वय ततो जीततच्छेपप्रयतोनिजवांधवैः यएवंकुरुतेविप्रव्रतकेशवतोपणं सभुक्वेहवरान्भो गर्निर्तविष्णुपदंब्रजेत् अथास्याःकथा ॥ युधिष्ठिरउवाच ।। साधुकृष्णपरंब्रह्मन्नादिदेवजगत्प्रभो स्वदेजाश्या उजाश्चैवउद्भिजाश्चजरायुजाः तेयांक विकत्वंपालकः संयकारकः माघस्यकृष्णपक्षेतुपट्तिलाकथितात्व- या शुक्लाचैकादशीयाचकथयस्वप्रसादतः किंनामकोविधिस्तस्याः कोदेवस्तत्रपूज्यते ॥ श्रीकृष्णउवाच ॥ कथयिष्यामिराजेंद्रशुक्लामाघस्ययाभवेत् जयानामेतिविख्यातासर्वपापहरापरा पवित्रापापहींचकाम दामोक्षदानृणां ब्रह्महत्यापहंत्रीचपिशाचत्वविनाशिनी नैवतस्यात्रतेचीर्णप्रेतत्वंजायतेनृणां नातःपरतराका चित्पापघ्नीमोक्षदायिनी एतस्मात्कारणाद्राजन्कर्तव्येयंप्रयत्नतः श्रूयतांराजशार्दूलकथांपोराणिकीशुभां- पंकजास्येपुराणेचमहिमाकथितामया एकदानाकलोकेवाइद्रोराज्यचकारह देवास्तत्रसुखेनैवनिवसंतिमनो- रमे पीयूषपाननिरताअप्सरोगणसेविताः नंदनाख्यवनंतत्रपारिजातोपशोभितं रेमुस्तत्रसमंताचअप्सराभ दिवौकसः एकदारममाणासौदेवेंद्रःस्वेच्छयानृप वर्तयामासहात्तुपचाशत्कोटिनायकः गंधर्वास्तत्रगायति. तन्मध्यपुष्पदंतकः चित्रसेनस्तुनाम्नावैतत्रास्ततत्सुतस्तथा मालिनीतिचनाम्नातचित्रसेनस्ययोपिता मालि न्यांतुसमुत्पन्नाकन्यापुष्पवतोशुभा पुष्पदंतस्यपुवोवैमाल्यवान्नामनामतः पुष्पवतीचतनैवमाल्यवतोतुमोहिता कामवाणैःसुतीक्ष्णैश्चविदांगीसावभूवह ' तयाहावैःकटाक्षैश्चमाल्यवांश्चवशीकृतः लावण्यरूपसंपन्नातस्या- रूपनृपशृणु: 'बाहूतस्यास्तुकामेनकंठपाशीकृताविव.चंद्रवद्वदनंतस्यानेवेकर्णायतेतथा कर्णीसंशोभितौतस्याः ·कुंडलाभ्यांनृपोत्तम ‘कंवुग्रीवायुतासैवदिव्याभरणभूपिता पीनोन्नतौकुचौतस्यामुष्टियाातुमध्यमं नितंबो- विपुलस्तस्याविस्तीर्णजघनस्थलं चरणोशोभमानौचरक्तोत्पलसमद्युती गायमानौचतौतत्रअप्सरोगणसंगतो. मदनातिपतिांगौपरस्परवशानुगौ परस्परानुरागणमोहितौमदविहलो मघवंतंनजानीतःकाममार्गणमोहितो नरागशुदिमायातीकामस्यवशवर्तिनौ कुपितोमघवानाहमाल्यवंतंसुरागिणं धिक्वांपापंदुराचारंयस्यपापेरता- मंतिः अशपञ्चातिकोपात्मामाल्यवंतपुरंदरः पिशाचत्वंगच्छमूढमाल्यवत्यासहानया एवंशप्तौतुशक्रेणपेततु. धेरणीतले. मर्त्यलोकमनुप्राप्तौ जानौकर्मणःफलं एवंमघवताशप्तीचातिदुःखितमानसौ हिमवंतंगिरिप्रा. ताविंद्रशापविमोहितो. उभौपिशाचतांप्राप्तौदारुणंदुःखमेवच संतप्तमानसौतत्रमहादुःखगतावुभौ -गंधर्व- त्वचोप्सरादनजानीतौहिमोहितौ पीडयमानौनिदाघेनतुपारपवनेनच दंतघर्षप्रकुर्वाणोरामांचितवपुर्धरौ सपि- शाचस्तदाप्राहस्चातुपत्नीपिशाचिकां किमावाभ्यांकृतपूर्वपापवैलोमहर्पणं येनप्राप्तपिशाचत्वंदुःखदुःकृतक मणाः नराणामधर्ममत्वापिशाचत्वान्चदुःखितौ तस्मात्सर्वप्रयत्नेनपानवसमाचरेत् इतिचिंतापरौतंत्रसं जातौदुःखर्पितौ दैवयोगात्तयोः प्राप्तामाघस्यकादशीसिताजयानामेतिविख्यातांतिथीनामुत्तमातिथिः तस्मिन्दिनेतुतौपार्थसाहारविवर्जितौ चिंतयानौचनृपतेजलपानविवर्जितौ नकृतोजीवघातोहिनपत्रफलभक्षणं अश्वत्थस्यसमीपेतुपतितौदुःखसंयुतौ . रविरस्तंगतोराजस्तथैवस्थितयोस्तयोः संप्राप्ताचनिशांघोरादारु पाशीतकारिणी - चेपमानौतुराजस्तोसुखार्थमिथुनीकृतौ परस्यरेणसंलग्नगात्रयोर्भुजयोरपि ननिदानरतिस्त नतीसौख्यमविंदतां एवंतौराजशार्दूलशापेनेंद्रस्यपीडितौ एवंतयोर्दुः खितयोनिजगामतदानिशा मांतिडस्यो जातोबादशीदिवसांगमें 'मातुराजशार्दूलतयोभक्तिर्टताहदि. जयायोस्तुव्रतेचीऐरात्रौजागरणेकते त ·स्मद्रितप्रभावाञ्चयथाशासीत्तथाशृणु . द्वादशीदिवसेप्रातः, प्राक्कीर्णेतुप्रजायते विष्णोः प्रभावान्नृपते पि चत्वतयोगत - पुष्पवतीमाल्यवांश्चपूर्वरूपौवभूवतुः पुनस्ततः स्नेहयुतीपूर्वालंकारधारिणों विमानमधिरूं ढौतात्रप्सरोगणसेविती स्तूयमानौतुगंधर्वैस्तुवुरुप्रमुखस्तथा हावभावसमायुक्तीगौनाकेमनोरमें देवेंद्र राजन्प्रणामंचक्रतुर्मुदा तथाविधौतुतौदृष्ट्वामघवाविस्मितोब्रवीत् वदतांकनपुण्यनपिशाचत्वविनिर्गतं शापयशप्राप्ताकेनदेवेनमोचितौ माल्यवानुवाच वासुदेवप्रसादेनजयायास्तुव्रतेनच पिशाचत्वंगतस्था मिस्तवभक्तिप्रभावतः प्रतिश्रुत्यवचस्तस्यप्रत्युवाचसुरेश्वरः पवित्रपावनौजातीवंदनीयौममापिचं हरिवासरंक तारॊविष्णुभक्तिपरायणी हरिवासरकारोविष्णुभक्तिपराश्चये अस्माकमपितेमाः पूज्यावद्यान संशयः' विचचारयथासौख्यपुष्पवत्यासुरालये एतस्मात्कारणाद्राजन्कर्तव्योहरिवासरः जयानतंतुरा जेंद्रब्रह्महत्यापहारक सर्वदानानिदत्तानियज्ञास्तनकृतानृप सर्वतीर्थेपुसुस्नातःकृतंयेनजयावतं. - यःक तिनंरोभत्त्या श्रद्धायुक्तोजयाव्रतं कल्पकोटिशतंयावद्वैकुंठेमोदतध्रुवम् पठनाच्छ्रवणाद्राजन्नाग्निष्टोमफलं. लभेत् * इतिभविष्योत्तरेपद्मपुराणेचमाघशुक्ला मा इयंकल्पांतरेभीमसेनोपोपिताभीमसेनेति- चलोकेविख्याताऽस्या कथापुराणांतरेज्ञेया यान्प वर्तयामाहा हद्वादशीव्रतं वाराहपुराणे दुर्वासाउवाच. एवं माघेसितेपक्षेद्वादशीधरणीभृतः वाराहस्यस्तेतत्सुतस्तथा पुण्यपरमपावनं प्रागुक्तेनविधानेनसंकल्पस्नानमेवच कृत्वांदेवंसमभ्यय॑एकादश्यांविचक्षणः पुर स्तमचयित्वाच्युतनर पश्चात्तस्याग्रतःकुंभजलपूर्णतुर्वि । पाहावःकट न्यसेत् वाराहायेतिपादोचमाधवायतिवैकाद आयेतिजठरंविश्वरूपैयुरोहरेः सर्वज्ञायेतिवैकंठप्रजा- नांपतयेशिरः प्रद्यनायेतिचभजीदिव्यामाया ताविव, चं सामनोदवायशंखंचएपएवाचनविधिः एवंमभ्यय॑में स्यपुत्रविमान ·-- धावीतस्मिन्कुंभेतुविन्यसेतं सौवर्णरारे (निवाशक्त्यापात्रंचभक्तितः 'सर्ववीजेस्तुसंपूर्णस्थापयिचाविचक्षं पाः तंत्रशक्त्यातुसौवर्णवाराहस्थापयेहुधः दंष्ट्राग्रेणोद्धृताप्टथ्वीसपर्वतवनगुमा माधवमधुहंतारंवाराहरूंप- शालिन सिंतवस्त्रयुगछन्नताम्राभावेतुर्वणवे स्थाप्यार्चयेद्धपुष्पर्डवैद्यविविधैःफलैः पुष्पमंडपिकांकृत्वाजा गॅरंतत्रकारयेत् प्रादुर्भावान्हरेस्तत्रकारयेद्गोपयेहुध. एवंसस्तूयमानस्यप्रभातेभ्युदितेरवी शुचिःस्नातोहार पूज्यव्राह्मणायानवेदयेत् एवविधानतोदत्वाहारिवाराहरूपिणं वेदवेदांगविदुपेसाधुवृत्तायधीमते वि प्णुभक्तायविप्रविशेपेणतुदापयेत् ब्राह्मणायभवेद्यच्चफलतस्यनिशामय इहजन्मनिसौभाग्यश्रीकांतिस्तुष्टि रेवच ज्ञानवान्पुत्रवान्भोगीपुत्र पुत्रवान्भवेत् इतिवाराहपुराणे धरणीव्रतेपु वाराहद्वादशीव्रतम्' * माघशुक्लद्वादश्यांतिलद्वादशीव्रतम् तस्यांतिले स्नात्वातिलविष्णुमभ्यर्च्य तिलतैलेनदीपंदत्वा तिलनैवेद्यम् तिलदानंचकृत्वा तिलान्भुजीत तदुक्तंब्रह्मपुराणे मगधेतुशुलद्वादश्यांयमोहिभगवान्पुरा 'तिलानुत्पादया मासंतप कृत्वासुदारुणं राजादशरथोभूमौतस्यांतानवतारयत् तिलाना माधिपत्येतुविष्णुस्तत्रकृतः सुरैः तस्मामुपोपितःस्नातस्तिलैस्तत्स्थंयजेदार तिलतैलेनदीपाश्चदेयादेवगृहे वथ निवेदयत्तिलानेवहोतव्या श्वतथातिलातिलान्दत्वाचविप्रेभ्योभक्षयेञ्चतिलानिह प्रतिब्रह्मपुराणाक्ततिलद्वादशवित इयंचपद्मपुराणे भीमहादश्युक्ता यथोक्तं त्वयाकृतमिदंवीरतवनाम्नाभावष्यति साभीमहादशीनामसर्वपापहराशुभेति हेमाद्रों' इयंपूर्वयुताग्राह्या एकादश्यांनिराहार समभ्यर्च्यचकेशवमितिसंकल्पेमंत्रलिंगात् भीमहादशीकथाभ विष्योत्तरे श्रीकृष्णउवाच विदर्भाधिपतिःश्रीमानासीत्पूज्य सुधार्मिकः 'धर्मविदर्मकर्चाचशास्त्रदृष्टेनवर्मना दमयंत्या:पितापूर्वनलस्यश्वशुरोभुवि सत्यवाग्दानशीलश्वप्रजापालनतत्परः आजगाममहाभागःपुलस्त्यो ·- ब्रह्मणः सुत! 'सर्वज्ञानविधिः 'श्रीमांस्तीर्थयात्राप्रसंगतः तमागतमथोदृष्ट्वाब्रह्मयोनिमकल्मपं उत्थायप्रद दोराजास्वमासनमभीप्सितं अयपाद्यंचयत्किंचित्तस्मतत्प्रददौप्रभुः' राज्यचैवात्मनासार्धनिवेद्यसुकृतांजलि: तेनीवाभ्यनुज्ञातोनिपसादवरासने पप्रच्छकुशलप्रश्नंतपस्यध्ययनेतथा तथेतिचोक्तासमुनिस्तराजानमभापत पुलस्त्पउवाच' कच्चिनेकुशलंराजन्देशेजनपदेतथाधर्ममतिस्तरमतकञ्चित्पार्थिववर्त्तते राजोवाच सर्वत्रकुश लंब्रह्मन्येपांकुशलमिच्छसि तवागमनजेनाहलावितोमृतवारिणा एवंतौसंविदकत्वासंभाप्याथपरस्यरं रैमाते पूर्ववृत्ताभि. कथाभिरितरतरं ततःकथांतरेराजापुलस्त्यंजातविस्मयः पप्रछसर्वलोकस्यहितायजगत-पतिः राजोवाच भगवन्प्राणिनःसर्वेससारार्णवमध्यगाः दृश्यतेविविधैर्दु.खैःपीडयमानादेवानिशनरकेगर्भवासेच व्याधिभिर्जरयातथा तथैवेष्टवियोगादिदुःखदौर्गत्यसभवैः लालप्यमानावहवःपरपिंडोपजीविनः एवंविधा। न्यनेकानिदुःखानिमुनिपुंगव दृष्ट्वाहितानितान्यवशमेव्यथितंमनः तेपांदुःखाभिभूतानांप्राणिनांभुविमानद उपकारकरंबहिममानुग्रहकाम्यया उपवासंव्रतंचापिदानवामुनिसत्तम स्वल्पायासेनयेनेहजायतेचमहत्फ लम् - ॥ पुलस्त्यउवाच ॥ शृणुराजन्प्रवक्ष्यामिव्रतानामुत्तमंव्रत यामुपोप्पनदु खानांभाजनंजायते क्वचित् माघमासेसितेपक्षेद्वादशीयाचसास्मृता तस्यांजलार्द्रवसनउपोष्पसुखभाग्भवेत् शृणुराजन्नवहितो व्रतंपापप्रणाशनं तवशुश्रूपणाद्वाच्यंमयाप्येतन्नसंशयः अदीक्षितायनोदेयंनाशिप्यायकदाचन विष्णुभ- कायदांतायधर्मनिष्ठायचैवहि वाच्यमेतन्महाराजभुविनान्यस्यकस्याचित् ब्रह्महागुरुघातीचगानःस्त्रीघात- कंस्तथा कृतघ्नोभित्रभुक्रोनग्नोभग्नवतस्तथा मुच्यतेपातकै सर्वैःव्रतेनानेनभूपते शुद्धेतिथौमूहूर्तेचमंडपकारये, हुध दशहस्तप्रमाणेनदेशेपूर्वोत्तरेतथा तन्मध्ये कहस्तांतुवेदिकांपरिकल्पयेत् श्लक्षणांसुकुटिमाभूमिवेद्यांकृत्वा ·प्रयत्नतःविलिखेन्मंडलंतत्रपंचवर्णविधानतः ब्राह्मणोवेदसंपन्नोविष्णुभक्तोजितेंद्रिय पंचविंशतितत्वज्ञःस्वाचार निरतस्तथा कुंडानिकल्पयेत्तत्रअष्टौचत्वारिवापुनःब्राह्मणांस्तेषुयुंजीतचातुश्वरणिकान्शुभान्मध्येचमंडलस्याथ कर्णिकायांजनार्दनं प्रत्यङ्मुखन्यसेदेवंचतुर्वाहुमरिंदम पूजयित्वाविधानेनशास्त्रोक्तेनविचक्षणः गंधैःपुपैस्तथा धूपैनैवद्यविविधैरपि एवंसंपूज्यदेवेशंब्राह्मणैःसहदेशिकैःन्यसेत्स्तंभवयंपश्चात्तिर्यकाप्टसमन्वितं देवस्याभिमुखं तत्र प्रापीठंपरिकल्पयेत् पट्त्रिंशदंगुलंशु,चतुरस्त्रंसमंततः तवशिक्यसमालंव्यसुटत्तंसुदृढनवं आरोपयेद्घ टंतत्रयादृशंतच्छणुष्वमे कलधातंतथारौप्यंताघवाप्यथमृण्मयं सर्वलक्षणसंपन्नंदृढव्यंगविवर्जितं तंसहस्रस्त्र वकुयात्सलिलवस्त्रगालितं होमार्थंकल्पयित्वापिपालाशीसमिधास्तथा तिलान्घृतंतथाक्षीरंशमीपत्राणिचैवहि विद्याःपूर्वोत्तरेभागेग्रहपीठप्रकल्पयेत् तत्रपूज्याग्रहाःसर्वेग्रहयज्ञविधानतःपूर्वस्यादिशिशक्रस्यपूजांकुर्वीतयत्नतः दक्षिणस्यांयमस्याथप्रतीच्यांवरुणस्यच कुवेरस्यतथोदीच्यांवलिपुप्पफलाक्षतैःएवंसंभृतसंभारंशुक्लांबरधरंतदा समालव्धशुभैगंधैर्दभपाणिमतंद्रितं पाठमारोपयेयुक्तंयजमानद्विजोत्तमःयजमानोपिदेवस्यसन्मुखःप्रयतःशुचिः उपविश्यपठेन्मंत्रपुरुपोक्तमिदंशृणु नमस्तेदेवदेवेशनमस्तेभुवनेश्वर व्रतेनानेनमांत्राहिपरमात्मन्नमोस्तुते तत्रो दकस्यधारास्ताःप्रत्यङ्मध्या:समीपतः शिरसाधारयेतूप्पणीतद्गतेनांतरात्मना होमकुर्युस्ततोविप्रादिक्षुसर्वासुत पराः पठेयुःशांतिकान्पाठान्विष्णुसूक्तानियानिच वादित्रैस्ताड्यमानस्तुशंखभेरीस्वनैस्तथा पुण्याहजशब्दै श्ववेदध्वनिविमिश्रितैः मंगल्यैस्तुतिसंयुक्तःकारयीतमहोत्सवं प्रणम्यदेवदेवस्य वैकुठस्यमहात्मनः हरिवंशा दिकंसर्वश्रावयेद्राह्मणोपरः सौपर्णकमथाख्यानमहाभारतमेवच व्याख्यानकुशलाः केचिच्छ्रावयेयुरतंद्रिताः अनेनविधिनासर्वांतारात्रिपुण्यवर्धिनी यजमानोनयेही मान्यावत्सूर्योदयोभवेत् ब्रह्मणाश्चापितांरात्रिंजुव्हतो ·जातवेदसं मत्रैस्तुवैष्णवैर्दिव्यैःक्षिपयेयुर्महीपते वासुदेवस्यशिरसिवसोर्धारांप्रपातयेत् क्षीरेणपयसाराजन्स र्वसिद्धिप्रदायिनी ततःप्रभातसमयेयजमानोद्विजैःसह स्नानंकुत्कुिरुश्रेष्ठनद्यांसरसिवापुनः गृहेवाशक्तिही नस्तुयजमानाष्णवारिणा ततःशुलानिवस्त्राणिपरिधाययतव्रतः अर्घ्यदानास्करस्यसैविधानप्रसन्नधीः पुष्पै● । पैःसनैवेद्यैःपूजयेत्पुरुषोत्तमं हुत्वाहुताशनभत्त्यादत्वापूर्णाहुतिंततःपूजयेद्राह्मणान्सर्वान्होतारोयेत्रकल्पिताः श य्याभोजनगोदानैर्वस्त्रैराभरणैस्तथा आचार्यःपूजनीयोत्रसर्वत्वेनापिभारत येनवानुष्ठिमायातिदेवतुल्योगुरुर्यतः वित्तशाव्यविहीनस्तुभक्तिशक्तिसमन्वितः दीनानाथविशिष्टाचवंदिनश्चसमागताः तेपांगावोहिरण्यचदेद्याच्छु देनचेतसा एवंसंपूज्यविप्रादीन्भोजयित्वायथेप्सितान् यथाविभवसारेर्णपश्चागुजीतवाग्यतः हविष्पमन्नयत्नेनस भृत्यःसातिथिस्तथा मयैवंकथितंराजन्वैष्णवास्तेप्रकीर्तिताः यत्कृत्वासर्वपापेभ्योमुच्यतेनात्रसंशयः वाजपेयाति रात्राभ्यांयेयजतिशतंसमाःसर्वेतेविष्णुयोगेभ्यःकलांनाहतिषोडशी सप्तजन्मनिसौभाग्यमायुरारोग्यमेवच प्राप्ती तिद्वादशीमेतामुपोष्यविधिवन्नरः मृतोविष्णुपुरंयातिविष्णुनासहमोदते चतुर्युगानिद्वात्रिंशहिष्णुरूपधरःसदा रुद्रलोकंतथाराजन्युगानिद्वादशैवतु ब्रह्मलोकेतथात्रीणिसूर्यलोकेयुगेतथा पुण्यक्षयादिहागत्यराजाभवति धार्मिकः पृथिव्यधिपतिःश्रीमानविजितारिःप्रतापवान् व्रतमेतत्पुराचीर्णसगरेणमहात्मना : नलेनधुंधुमा रेणदिलीपेनययातिना एतैश्चष्टथिवीपालै पालिताशेपभूतलैः स्त्रीभिर्वैश्यैस्तथाशूद्रेःधार्मिकैस्तुसदानेप भृग्वाथैमुनिसंघातैाह्मणैवेदपारगैः त्वयाप्टप्टेनचमयाकथितंयन्नराधिप अद्यप्रभृतिचैवेयस्यातियास्पति भूतले भीमाख्याद्वादशीचेतिकृताभीमेनवैयतः एपापुलस्त्यमुनिनाकथिताकुरुनंदन यश्चैनांशृणुयात्कुऱ्या घनाद्भक्तिस्वभावतः सर्वपापविनिर्मुक्तोविष्णुलोकेमहीयते सद्रव्येणापिवासार्थवित्तशाट्यविवर्जितः विष्णु ·। भक्तनकत्तव्यंसंसारभयभीरुणा ॥ भीमेनयक्किलपुरासमुपोषिताभूद्रात्रौगलच्छिशिरशीतलवारिधारा ; तादाद । शीदशमुखारिमुखंस्मरन्यासम्यक्समाचरतिपार्थिवविष्णुलोकं इतिभविष्योत्तरेमाघशुक्लाभीमाद्वादशीव्रतम् ० नारदोयपि माघस्यशुरुद्वादश्यांशालिग्रामशिलांद्विज अभ्यर्यविधिवद्भक्त्यासुवर्णतन्मुखेन्यसेत् तास्थाप्य रौप्यपात्रवासितवस्त्रयुतांवृतां प्रदद्याद्वेदविदुपेतंचसंभोजयेत्ततः पायसान्नेनखंडाज्यसहितेनहितेनच । एवंकतै कभक्तस्सन्विष्णुचिंतनतत्परः वेप्णवंलभतेधामभुक्ताभोगानिहेप्सितान् ' 'माघशुक्लत्रयोदश्यांमाघत्रिरात्रस्ना नम् नारदीये माघशुक्रत्रयोदश्यांसमारभ्यदिनत्रयं माघस्नानवंतविप्रकार्यमासफ़लोवह प्रयागेमाघ मासेतुग्रहेस्नानस्ययत्फलं नाश्वमेधसहस्रणतत्फलंलभतेभुवि तत्रस्नानजपोहोमोदानंचानंत्पमश्नुते महा माघोंपुरस्कृत्यस्नायात्तवदिनवयमिति पाञपि माघशुलचतुर्दश्यांयमतर्पणमुक्तनाराये माघशुक्ल चतुर्दश्यां यमतर्पणमारितं अनाभ्युदितैकालेस्नात्वासतर्पयेद्यम द्विसप्तनामभिःभोक्तैःसर्वाधविनिटत्ये तिलदीवुभिः कायतर्पणद्विजभोजनं कृशरानं स्वयंचापितदेवानीतवाग्यतः माघपौर्णमास्यांतिलकार्पासकंवलदानं नार दीये पूर्णमास्यांततोमाध्यांतिलकप्पीसकंवलं रत्नानिकंचुकोष्णीपपादत्राणनिबंधनं दत्वाप्रमोदतेस्वर्गेदा नवित्तानमारतः यस्तत्रशंकरदेवपूजयेविधिपूर्वकं सोश्वमेधफलं प्राप्यविष्णुलोकेमहीयते : अस्यास्नानदाना दिप्राशस्त्यं भविष्योत्तरे वैशाखीकार्तिकीमाघीतिथयोतीवपुण्यदाः स्नानदानविहीनास्ताननेयाःपांडुनंदने ति तथाचतवैव माध्यस्निानंतथासम्यक्संतपपितृदेवताः तिलपात्राणिदेयानिकंचुका कंवलास्तथा' की सदानमत्रवधनुदानप्रशस्यते भगिनीभागनेयानीमांतुलानीपितृष्वंसा दरिद्राणांचबंधूनांदानकोटिगुणोत्तरं अत्रतिलपात्रदानं ब्रह्मपुराणे ताम्रपावतिलैः पूर्णप्रस्थमावंद्विजायतु सहिरण्यंचयोदयाच्छ्रद्धावित्तानुसा- ·रंत सर्वपापविशुद्धांत्मालभतेतुपरांगतिं. अत्रविशेषः ॥ तायपात्रेतिलान्कृत्वापलपोडशकल्पिते सहिरण्यस्व शक्त्यावाकल्पितेविधिपूर्वकं विप्रायदत्तंहरतिपापंजन्मशतोद्भवामतिकूर्मपुराणात् तत्रैव तिलपूर्णताम्रपोत्रंसहि रण्यंद्विजातये,प्रातदत्वातुविधिवदुःस्वप्नंप्रतिहतिसःतिलपात्रंत्रिधात्रोक्तंकनिष्टोनममध्यमं तायपात्रंदशपलंघ न्यपरिकीर्तितं द्विगुणंमध्यमंत्रोक्तंत्रिगुणंचोत्तमोत्तम स्वर्णमेकंजघन्यतुद्विगुणंमध्यमंचयत् त्रिगुणंचोत्तमतद्वत्सु वर्णपरिकीर्तितं सुवर्णदक्षिणांदत्वासर्वपापक्षयोभवेत् अथतिलपात्रदानमंत्रः तिलाःस्वर्णयुतास्तुभ्यंप्रद साह्यघनाशनाः विष्णुप्रीतिकरानित्यमतःशांतिप्रयछत गोदानमंत्रः गवामंगेपुतिष्ठतिभुवनानिचतुर्दश यस्मात्तस्माच्छिवंमेस्यादिहलोकेपरत्रच उर्णिवस्रदानमंत्रः उौर्णपट्टमनुध्येयंस्वर्णवीजंतवप्रभो दर्तगृहाण देवेशपापमेहरसत्वरं मदनरत्नेतु जीर्णमेपसमुत्पन्नाशीतदुःखभयापहा यस्मातुषारहारीस्यादतःशातिप्रय छतु वस्त्रदानमंत्रः शरणंसर्वलोकानालज्जासंरक्षणपरं सुवेशेर्धारितंयस्माद्वासःशांतिप्रयच्छमे' रक्तवस्त्रयुगंय स्मादोदित्यस्यप्रियंसदा . प्रदानादस्यमेसूर्यअतः शांतिप्रयच्छतु उपानहानमनः उपानहौप्रदास्यामिकंट- कादिनिवारणे सर्वस्थानेपुसुखदेवतःशांतिप्रयच्छतं रत्नदानमंत्रः यथा सर्वैपुरलेपुसदेवाव्यवस्थिताः तथा शांतिप्रयच्छंतुरत्नदानेनमेसुराः तथाचान्यात्किचिन्मानंदीयत्ते तस्यमंत्रः तन्माघस्नानिनादेवविप्राणांभू तिमिच्छता स्वल्पदानेपिदातव्यमाधवःनीयतामिति इयंमाघपूर्णिमामघानक्षत्रयुतामाघीप्रोक्ता योगविशे- पेणमहामाघीति तथाचगायः मेपराशौयदाशौरिःसिंहेचैवरहस्पतिः भास्करःश्रवणःचमहामाघीतिसास्म ता: महामाघीप्रयागेतुनैमिपेफाल्गुणेतथा शालिग्रामेमहाचत्रीकृत्वापुण्यमहाफलामितिगार्यवचनात् ..अत्र विशेपमाहविष्णुः: माघीमघायुक्ताचेत्तस्यांतिलैःश्रादकत्वापूतोभवतीति. ब्रह्मपुराणे पौर्णमास्यांमघायोगे- ·वायसापंचजज्ञिरे इंद्राहावरुणाद्वायोर्यमादथचनैऋतः श्रादपितृभ्यःकत्तव्य तलः पूज्यास्तथाकिलेति ऐंद्रवारुणवायव्यायाम्यानेतिकाश्चये वायसाःप्रतिगृहंतुभूमादत्तमयान्नकं दद्यादनेनमंत्रणतेभ्योभोज्यंः मधुप्लुतं ब्राह्मणान्भोजयित्वातुभुंजीतवांधवैःसहेति माध्यांकलातिलैःस्नानंसर्वपापैःप्रमुच्यते अन्यत्रच माध्यां पूजातुकर्तव्यादेवींवैमंगलायजेत् देवीपुराणे धेनुगुडमयींकृत्वामाध्यायश्चोत्तरायणे सर्वकाममवाप्नोतिज्येच्या जलमयीतथा इयमन्वष्टका तत्कृत्यंत्राद्धादि अथमाघस्नानविधिरुच्यते तत्रकालमाहविष्णुः तुलामकरमे पेषु प्रातःरनायीसदाभवेत् हविष्यंब्रह्मचर्यचमाघस्नानेमहाफलमिति : अत्रतुलामकरमेपवित्यनेन सौरमासउक्तः ब्राह्मे एकादश्यांशुलपक्षेपोपमासेसमारभेत् द्वादश्यांपैार्णमास्यांवाशुक्लपक्षेसमापनमिति पाञपि. पोपस्थैकादशीशुकामारभ्यस्थंडिलेशयः मासमात्रंनिराहारस्त्रिकालं स्नानमाचरेत् त्रिकालमर्चयेहिष्णुत्यक्त भोगोजितेंद्रियः माघस्यैकादशीशुक्लायावद्विद्याधरोत्तमेति अत्रत्रिकालस्नानं मासोपंवासविपयंनिराहारइ त्युक्तेः 'पृथ्वीचंद्रोदयेपक्षांतरमाह विष्णुः दर्शवापौर्णमासीवाप्रारभ्यस्नानमाचरेत् पुण्यान्यहानित्रिंशत्तुम करस्थदिवाकरइति अत्रदर्शमिति शुक्लादिमुख्यचांद्रायणाभिप्रायेणेति. बालद्धयुवानश्चनरनारीनपुंसकाः स्नात्यामाघेशुभेतीर्थप्राप्नुवंतीप्सितंफलमिति पाझे सर्वेधिकारिणोपत्रविष्णुभक्तीयथानृप ब्राझे उष्णोद केनवास्नानमशक्येसतिकुर्वते दृढेपुसर्वगावेपुनोष्णोदकविशेपता 'वैष्णवामृतेगौडनिबंधे. स्कांदे पौष्यां- तुसमतीतायांयावद्भवतिपूर्णिमा. माघमासस्यतावदिविष्णुपूजाविधीयते " पित्हणांदेवतानांचमूलकनैवदाप- येत् : ब्राह्मणोमूलकंभुक्काचरेच्चांद्रायणव्रतं . अन्यच्चयातिनरकंक्षवविट्शूद्रेएवच ... वर्जनीयंप्रयत्नेनमूलक मदिरोपमम् यदामाघेमलंमासोभवाततदाकाम्यानांतत्रसमाप्तिनिषेधान्मासद्वयंप्रातःस्नानंतन्नियमाश्यकत्त ·व्याः मासोपवासचांद्रायणादिमलमांसएवसमापयेत् । तदुक्तंदीपिकायाम् । नियतत्रिंशदिनत्वाच्छभेमावा स्यारभ्यसमापयेत् मलिनेमासोपवासंत्रतमिति स्नानारंभेचमंत्रोविष्णुनोक्तः तत्रचोत्थायनियमगृहीतादि धिपूर्वकं ! माघमासमिमपुण्यस्नास्येहंदेवमाधव "तीर्थस्यास्यजलेनित्यमितिसंकल्प्यचेतसीति ततःस्ताव शुभेतीर्थदत्त्वाशिरसिवैमृदं' वेदोक्तविधिनाराजन् 'सूर्यायाध्यनिवेदयेत्। पिढणांतर्पयित्वातुश्रवतयित जलात्' 'प्रेत्यहस्नानमंत्रश्च पाझे दुःखदारिद्रयनाशायश्रीविष्णोस्तोपणायच प्रातःस्नानकरोम्यामाघे पापविनाशन मकरस्थेरवोमाघगोविंदाच्युतमाधव स्नानेनानेनमेदेवयथोक्तफलंदोभव इममंत्रंसमुच्चार्य स्नायान्मौनसमन्वितइतिसेतो ब्रह्मक्षवविशांचैवमंत्रवत्स्नानमिष्यते तूष्णीमेवतुशूद्राणांतथैवकुरुनदन नम स्कारोथवाकार्य सर्वपापौघहानिद इति प्रत्यहंसूर्यायार्घ्यदानमंत्रश्चष्टथ्वीचंद्रोदयेपाझे सवित्रेप्रसावत्रेचप : रंधामजलेमम त्वत्तेजसापरिभ्रष्टंपापंयातुसहस्रधेति स्नानकालश्चसूर्योदयउक्तः त्रिस्थलीसेतो संप्रा- तेमाघमासेतुतपस्विजनवल्लभे कोशंतिसर्ववारीणिसमुद्गच्छतिभास्करे हनामःसर्वपापानित्रिविधानिनसंशयइति नारदोक्तः मकरस्थरवौयोहिनस्नात्यभ्युदिरवी इति माघमासेरटंत्यापःकिंचिदभ्युदितेरवी इतिपाद्मवचनात् योमाघमास्युपसिसूर्यकराभितप्ते स्नानसमाचरतिचारुनदीप्रवाहे उद्धृत्यसप्तपुरुषान्पितृमावश्यान्स्वर्ग प्रयात्यमरदेहधरोनरोसौ इतिभविष्योनरवचनाच्च ब्राह्मेतु अरुणोदयउक्तः अरुणोदयेतुसंप्राप्तेस्नानका लेविचक्षण. माधवांघ्रियुगंध्यायन्यास्नातिसुरपूजितइति तथा अरुणोदयमारभ्यप्रात:कालविधि प्रभो, माघ स्नानभवंपुण्यंक्रमात्तत्रावधारणा उत्तमंतुसनक्षत्रमध्यमंलुप्ततारकं । सवितर्युदितभूपततोहीनंप्रकीर्तितमिति तेनात्रशक्ताशक्तापेक्षयाव्यवस्थेति 'इदंचस्नानंप्रयागेऽतिप्रशस्तं. काश्यांशतगुणंप्रोक्तंगंगायमुनसंगमे सहस्त्र ·गुणितासापिभवेत्पश्चिमवाहिनी पश्चिमाभिमुखीगंगाकालिंद्यासंगतायदा।। हिंतिकल्पकृतंपापंसामाघेप- दुर्लभेत्यादिपाद्मदिवचनभ्यः प्रयागासभवेकाश्यांदशाश्वमेधोत्तरस्थप्रयागतीर्थस्नानमुक्तंकाशीखडे काश्यु देवप्रयागेयेतपसिस्नांतिमानवाः दशाश्वमेधजनितंफलतेपांभवेद्धृवमिति 'ब्राह्मे तडागेपुतुवास्नायातकूपभांडा श्रितेतथा माघेमासेवरारोहेशस्तवैनिम्नगाजल भांडाश्रितेत्वयंविशेषः: सरित्तोयमहावेगनवकुंभस्थितंतथा वायुनाताडितरात्रीगंगास्नानसममत यत्रकुत्रापिवामाघेप्रयागस्मरणान्वितः करोतिमजनंतीर्थेसलभेगांगमज्ज नं इदंचनाननेरतर्येणकार्य तदुक्तंपृथ्वीचंद्रोदयेप्रभासखंडे माघेमासिचयःस्नायान्नरंतर्येणभावतः पोंडरीकफलंतस्यदिवसेदिवसेभवेत् माघस्नानंकाम्यमेवेतिकचित् विष्ण्वादिवाक्येनसदावश्यशब्दान्नित्यताव गतेर्नित्यंकाम्यामेतियुक्तं मासपर्यंतस्नानासभवेतुत्र्यहमेकाहवास्नायात् महामाघींपुरस्कृत्यस्नायात्तत्रदिनत्रय मितिलिंगात् अस्मिन्प्रयागेल्वशक्तोपिस्नायादपिचदिनत्रयं प्रयागेमाघमासेतुत्र्यहंस्नातस्ययत्फलं नाश्वमेसह नेणतत्फलं लभतेभुवीत्यादिवचनात् अत्रमकरसंक्रमस्थसप्तमीमाघीतित्र्यहमित्येक माघशुक्लदशम्यादीत्यन्ये मकरादित्र्यहइत्यन्यमाघस्याद्यत्र्यहइतिकचित् त्रयोदश्यादीतिवहवःयत्किचिदिनत्रयमितिभट्टाः अत्रत्रयोदश्या दिपक्षएवज्यायान् अन्यतुवचनाभावान्निर्मूलाः माघस्नानेनियमास्तुनारदीये : नहिसवयेत्स्नातोह्यस्नातोपि वरानने होमार्थसेवयेहन्हिनशीतार्थकदाचन अहन्यहनिदातव्या स्तिलाशर्करयान्विताः। त्रिभागस्तुति लानांच' चतुर्थःशर्करान्वितः' अनभ्यगीवरारोहेसर्वमासंनयेगुती असंटत्तशरीरस्तु ' यःकधस्नानमाचरेत पदेपदेश्वमेधस्यफलंप्राप्नोतिमानवः। तथा शंखचक्रधरंदेवमाधवनामपूजयेत् वन्हिहुत्वाविधानेनततस्त्वेका शनोभवेत् 'भूशय्याब्रह्मचर्येण शक्तः स्नानसमाचरेत् ' अशक्तोब्रह्मर्यादौस्वेच्छासर्वत्रकथ्यते अशक्तत्वधना ·व्यस्येतिपाठः कृत्यरत्नावल्यां 'बहुधनदानकुर्वतइति . तिलस्नायीतिलोद्वर्तीतिलहोमीतिलोदकी तिलभुक् तिलदाताच पतिलाःपापनाशना इति स्नानोत्तरंकृत्यमाह . मदनपारिजाते विष्णुः काप्टमौनंपुरस्कृत्य पूजयेत्पुरुषोत्तमं अवश्यमेवकर्त्तव्यमाघस्नानमितिश्रुतिः: भविष्ये तैलमामलकाश्चैवतीर्थेदेयास्तुनित्यशः त तः प्रज्यालयेदन्हेिं सेवनार्थविजन्मनां एवंस्नात्वावसानेतुभाज्यदेयमवारितम् भोजयेद्विजदांपत्यभूपयेहस्त्रभू पणेः कंबलाजिनरत्नानिवासांसिविविधानिच चोलकानिचदेयानिप्रच्छादनपटास्तथा । उपानहौतथागुह्यमो चकोपापमोचको अनविधिनादद्यान्माधवः प्रीयतामिति भूमौशयीतहोतव्यमाज्यतिलसमान्वितं तथा अनंचैवयथाशक्त्यादेयंमाघेनराधिप सुवर्णरक्तिकामानंदद्यादेदविदेतथा माघांतविशेपोनारदाय माघावसा नेसुभगेपसंभोजनंस्मृतं सूर्योमेप्रीयतानित्यविष्णुमूर्तिनिरंजनः दंपत्योर्वाससीसूक्ष्मेसप्तधान्यसमन्विते त्रिं शनुमोदकादेयाःशर्करातिलसंयुताः इति अत्रोद्यापन एकादशीविधानेनव्रतस्योद्यापनंतथेतिवचनात् पूर्वह्निउपवासपूजनादि परेन्हितिलाज्यैरप्टोत्तरशतंहोमंकृत्वा सवित्रेप्रसवित्रेतिपूर्वोक्तंमंत्रमुक्त्वा दिवाकर जगन्नाथप्रभाकरनमोस्तुते परिपूर्णकुरुष्वेह माघस्नानमुपस्यते इतिक्षमापयेदितिसंक्षेपः इतिनिर्णय सिंधायुक्तं काचिकेवाथतपसिविधिरवंविधोचम इतिकार्तिकोद्यापनविशेपवचनात् कार्तिकोद्यापनविधिरेवात्र विधिरिति अथात्रैवघृतकंबलविधिःकार्या तदुक्तंहेमाद्रो भविष्यपुराणे माघशुक्लचतुर्दश्यामुपोप्यनिय मस्थितः शिवायपौर्णमास्यांतुकव्यंघृतकंबलं कृष्णगोमिथुनपश्चात्स्वरूपंविनिवेदयेत् दिव्यंवर्पशतंसा, शिवलोकेमहीयते -आलिंगंवेदिपर्यंतयोदयाघृतकंवलं.. तस्यानंतंभवेत्पुण्यमाघपौर्णिमपर्वाण. जागरं । गीतनृत्यायः सकृत्कृत्वातुपर्वणि. मन्वंतरशतंसाग्ररुद्रलोकेमहीयते इतिमाघ्यांघृतकंबलविधिः। माध्यांब्रह्म ·वैवर्तपुराणदानमुक्त मत्स्यपुराणे रथंतरस्यकल्पस्यसत्तांतमधिकृत्यच सावर्णिनानारदायकृष्णमाहात्म्यसंयुतं यत्रब्रह्मवराहस्यचरितंवर्ण्यतेपुनः तदष्टादशसाहस्रब्रह्मवैवर्तमुच्यते पुराणब्रह्मवैवर्तयोदद्यान्माघमासिच पोर्णमात्यांधेनुयुतंब्रह्मलोकेमहीयते इतिब्रह्मवैवर्तपुराणदानम् अत्रैवस्कंद पुराणमीपदयम् स्कांदेसर्वो चमकयेशिवमाहात्म्यवर्णनम् लिखित्वैतत्तुयोदद्यादेमशूलसमन्वितं माध्यांसत्कृत्यविप्रायसशैवेमोदतेपदे इतिस्कंदपुराणदानम् ॥ स्वस्तिश्रीरणवीरसिंहधरणीपालोवदान्याग्रणी ०१ रणवीरसिंहभूपेशकारितेकृत्यसा गरे अभवन्माघकृत्यानांरम्योरत्नसमुच्चयः इतिश्रीमत्सूर्यवंशावतंस रघुकुलतिलकरणवीरसिंहमहाराजकारिते कृत्यरत्नाकरे माघमासकृत्यरत्नसमुच्चयःसमाप्तिमगमत् ७ ७ ७ ७ ७ ७ ७ ७ ७

·॥ श्रीरघुनाथमुद्रायत्रालये ॥
लालाशिवामल्लाधिकारेमाघमासोमुद्रितस्समाप्तिमगमत्
संवत् १९४२ वैशाख प्र. २०
३
न

·AN
4)
फाल्गुणमासप्रारम्भः
Mot
151
(6PER
म

·'डोश्रीरंघुनाथोजेयति र 4 श्रीगणेशायनमः ॥ अथफालल्गुनमासकृत्यनिर्णयः' 'तत्रादौ कुंभापूर्वाः पोडश नारदीयो याम्यायनेस्थिरेत्वाद्याःपराःसोम्येहिमूर्तिभे मध्याविपुवतिप्रोक्ताःपुर्या:पोडशनाडिकाः॥ इतिशेपसंक्रांतिनिः यज्ञेये अत्रकृत्य भविष्यपुराण देवाचीफाल्गुनेमासिकृत्वापिष्टमयींनुवैः गंधमाल्यैरलंकृत्यस्थापयेगास्कर रालये' विमानःसूर्यसंकाशीतवाद्यसमाकुलैः । समैकादशसाहस्रसूर्यलोकमहीयते. 'समागत्यइमलोकंयथे। च्छविंदतेसुखमिति व्रतमधिकृत्य स्कंदपुराणे' एकभक्तंतुकुर्वाणः फाल्गुनेमासिनित्यशः। स्त्रीपुसौभाग्यमा नोतिस्त्रियश्चपरमप्रियः ॥ विष्णुधर्मोत्तरे प्रियंगुफाल्गुनेदत्त्वाप्रियोभवतिभूतले. प्रियगु-कंगुइतिप्रसिद्धः फा ल्गुनेमासिराजेंद्रय कु-नक्तभोजनं श्यामाकक्षीरनीवार्जितक्रोधोजितेंद्रियः : पट्यांवाचाथसप्तम्यामुपवास परोभवेत् अष्टम्यांतुमहास्नानं पंचगव्यघृतादिभिः त्वग्भिश्चक्षीरचक्षाणांस्नापयित्वाप्रपूजयेत् सौरभेयींततो दयाक्तांगांरश्मिमालिने गत्वादित्यपुरंरम्यमोदतेशाश्वती.समा इति 'वामनपुराणे · भगदेवतुयोमासमे काक्तनसंक्षिपेत् ऐश्वर्यमतुलश्रेष्ठपुमान्स्त्रीवाप्रपद्यते स्त्रीषुवल्लभतांयातितस्याश्चैवभवतिते विष्णुधर्मे रुपये देकंभक्तनशुश्रूपुश्चेवफाल्गुणे सौभाग्यस्वजनानांचसर्वेपांचेतसोन्नति · विष्णुशुश्रूयुः वामनपुराणे फाल्गुणे त्रीहयोगीवोवस्त्रंकृष्णाजिनान्वितं' गोविंदप्रीणनार्थायदातव्यं पुरुपर्पभ: ॥' : तथा प्रातःस्नायीभवेन्नित्यद्रोमा. सोमाधफाल्गुनाविति वाराहे । फाल्गुनस्यतुमासस्यपुष्पाणिसुरभीनिच कर्माण्यानिशुभानीहगृहीत्वाभक्तिः ·मानरः' जानुभ्यांघरणींगत्वाकरभ्यिामंगुलै पुटं - उनमोनायणाय नमस्तदेवदेवेशचननिर्मथनप्रभो नम स्तेलोकनाथायमुप्रवीरनमोस्तुते ।। श्रादिमध्यावसानंतुनजानातीहकश्चन वसंताग़मपुष्पाणिगृहाण पुरुषोत्तम' यएतेनविधानेनकुन्मिासेतुफाल्गुने '' नचागच्छतिसंसारंपरलोकंसगच्छति ॥ इतिफाल्गुणविधिः ॥ - फाल्गुनकृष्णप्रतिपदायां तिथिपत्वेनवन्हिपूजा द्वितीयायांब्रह्मणःपूजा तृतीया यांगौरीव्रतम् फाल्गुनकृष्णचतुर्थीविघ्नविनायकगणेशव्रतम् भविष्योत्तरे ॥ - श्रीकृष्णउवाच ॥ श्रथा विघ्नं विघ्नराजं कथयामिव्रतंतव येनसम्यकृतेनेहनविघ्नमुपजायते -चतुर्थ्यांफाल्गुनेमासिग्रहीयात्तुव्रतं शुभं. नक्काहारेणराजेंद्रतिलपारणकस्मृतं 'तदेववन्हौहोतव्यंब्राह्मणायचदापयेत् ॥ तत्रमंत्रः ॥ शूराय वीरायगजाननायलंबोदरायैकरदान्विताय एवंचसंपूज्यपुतश्वहोमंकु-द्वतीविघ्नविनाशहेतोः चातुर्मास्यव्रतं चैवकृत्वाथपंचमेतथा सौवर्णगजवकंतुकृत्वाविप्रायदापयेत् हेरंवंराजतंतद्विधानेनप्रदापयेत् रुद्ररयच पुरंयातिवराहवचनंयथा विघ्नानितस्यनभवंतिगृहेकदाचिधर्मार्थकामसुखसिद्धिकराणिचैव यस्तविनायकवतं कुरुतेमनुष्योविघ्नेशमर्चयतिकृष्णतिलैश्चतुर्थी- इतिभविष्योत्तरे अविघ्नविनायक़व्रतं ॥. फाल्गुनकृष्णपंच म्यांतिथीशत्वेननागानांपूजाव्रतं फाल्गुनकृष्णपध्यातिथिपत्वेनस्कंदपूजेतितिथिसामान्यनिर्णयात्..फाल्गुन कृष्णसप्तम्याअष्ठम्योरप्टकाअन्वष्टकाका- - फाल्गुनकृष्णाष्ठम्यांसोमादेवीपूजानारदीये. फाल्गुनेत्वासिता एम्यांसोमादेवींप्रपूजयेत् नक्तव्रतधरोविप्रःसर्वकामसमृदये ब्रह्मपुराणे कृष्णाष्टम्यांफाल्गुनेतुद्वादश्यांश्रवणे नतु चकारभगवान्विष्णुःपिंडनिवपणंमहत् पितापितामहेभ्योपितिलैश्चकृतवान्पुरा सोपवासोहरितस्मात्त त्रसंपजयेतिलैःतिलैरभ्यर्चयेद्देवांस्तलांश्चनु यौता तिलतैलेनदीपाश्चदातव्यादेवसद्मनि तिलान्दद्यात्तुदे ·वेभ्यःपितृभ्यश्चतिलोदकं तिलांश्चभक्षयेत्तत्रधर्मवृद्ध्यर्थमात्मनः फाल्गुनकृष्णनवम्यां तिथिदेवतात्वादुर्गा पूजाव्रतं फाल्गुनकृष्णदशम्यां दशम्यामंतकस्यचेति धर्मराजपूजाव्रतमितिदशमीतिथिसामान्यनिर्णये ॥ फाल्गुनकृष्णकादशीविजया नारदीये तपस्येकृष्णकादशीवैविजयांसमुपोष्यच द्वादश्यांप्रातरभ्यर्ययोगीशं गंधपूर्वकैः ततःसंपूज्यभूदेवान् दक्षिणाभिः प्रतोप्यतान् विसृज्यवांधवैः साईस्वयंभुंजीतवाग्यतः देहांतेवैष्ण वलोकयातिदेवैःसुसंस्कृतः अस्याःकथास्कदपुराणे ॥ सूतउवाच पप्रच्छदेवदेवेशंब्रह्माणंजगतांपति नार दःसर्वतत्वज्ञःसर्वपिंगणसंवृतः ॥ नारदउवाच कथंवतमिदंब्रह्मन्पुरारामेणवैकृतं प्रब्रूहिमेविस्तरतःकथां रामस्यपावनीम् ॥ ब्रह्मोवाच शृणुवत्सप्रवक्ष्यामिराघवेणयथाकृतं रामोवसद्वनतत्रवर्षाणिनवपंचच न्यव सपचवट्यांचससीतः सहलक्ष्मणः तत्रैववसतस्तस्यराघवस्यमहात्मनः रावणेनहताभाऱ्यांसीतानामतपस्वि नी तेनदुःखेनरामोपिमोहमभ्याजगामह भ्रमन्जटायुषमथोददर्शविगतायुपं कंबंधोनिहतःपश्चादमतारण्य मध्यगः रक्षसोमरणचैववालिनोवैवधस्तथा सुग्रीवेणसहैवादौमित्रत्वंसमजायत -वानराणामधिष्टातावानरैः सहसंगतः ततोहनुमतादृष्टालंकोद्यानेतुजानकी रामसंज्ञापनंतस्यदत्तकर्ममहत्कृतं समेत्यतत्ररामेणसर्वमस्म निवेदितं अथश्रुत्वारामचंद्रोवाक्यचैवहनूमतःसुग्रीवानुमतेचैवप्रापद्यतहिसत्वरं सगत्वावानरैःसाईयत्रैपोसि: ह्यपानिधिः दृष्ट्वाधिदुस्तरंरामोविस्मितोभूत्कालप्रिय पारक्तलोचनोभूत्वालक्ष्मणचेदमब्रवीत् - - सौमित्रकेन चीनतीर्यतेवरुणालयः अगाधसलिलैःपूर्णोनक्तैर्मत्स्येःसमाकुलः उपायनेवपश्यामोयेनार्यसुतरोभवेत् ॥ ल क्ष्मणउवाच श्रादिदेवस्त्वमेवासिपुराणपुरुपोत्तमः वकदालभ्योमुनिश्चात्रवर्ततेद्वीपमभ्यगः.. अस्मात्स्था नायोजनार्दमाश्रमस्तस्यराघव अनेनदृष्ट्वावहवोब्राह्मणोरघुनंदन" तरच्छगत्वाराजेंद्रपुराणमपिपुंगवं इति ·। •":{ तस्ययचे श्रुत्वालक्ष्मणस्यातिशोभनं , जगामराघवोद्रष्टुंकुतोरीमतवागमः ।। "रामउवाच ॥ त्वत्प्रसा भादहविप्रवरुणालयसमीपत- आंगतोस्मिससैन्योत्रलकांजेतुंम्ररक्षसां भवतश्चानुकूलत्वात्तीर्यतेव्धिर्यथामया तदुपायवटमुने प्रसादंकुरुसत्तम एतस्मात्कारणादेवप्रष्टुंत्वामहमार्गतरे - ॥ 'मुनिरुवाच -- ॥ कथयि प्याम्यहंरामवतानामुत्तमंत्रतं कृतेनयेनसहसाविजयस्तेभविष्यति' 'लकांजित्वारिपुहत्वाव्रतंतत्तुनिशमिय फाल्गुनस्यासितेपक्षेविजयकादशीभवेत् - तस्याव्रतेकृतेरामविजयस्तेभविष्यति' । 'निःसंशयंसमुद्रत्वंतार प्यसिसवानरः विधिस्तुश्रूयतांरामव्रतस्यास्यफलप्रदः दशम्यादिवसेंप्राप्तेकुभमेकंतुकारयेत् हैमंवाराजत वापितावाप्ययमृण्मयं स्थापपेच्छोभितंकुंभंजलपूर्णसपल्लवं तस्योपरिन्यसेविहेमनारायणविभुं एका दशीदिनेप्राप्तेप्रात स्नानसमाचरेत् निश्चलस्थापयेत्कुंभकठेमाल्यानुशोभित दाडिमैनारिकेलैश्चपूजयेच्च विशेषत. सप्तधान्यमधस्तस्ययवानुपरिविन्यसेत् गंधै—पैस्तथादीपर्नेवेद्यैर्विविधैरपि कुंभाग्रताहनं रामनीयतेभक्तिभावतः रात्रौजागरणंचैवतस्याग्रेकारयेदुधः द्वादश्यादिवसेप्राप्तेमार्तडस्योदयेतुतं नत्विा कुभंजलेशुधनद्यांप्रस्रवणेतथातडागेस्थापयित्वावापूजयित्वायथाविधि दद्यात्सदैवतंकुंभं ब्राह्मणवेदपारगे कुंभेनसहराजेंद्रमहादानानिदापयेत् अनेनविधिनारामयूथपैःसहसंगतः कुरुव्रतप्रयत्नेनविजयस्तेभवि प्यति इतिश्रुत्वाततोरामोयथोक्तमकरोततः कृतेव्रतीसविजयीवभूवरघुनंदनः प्राप्तासीतातुलंकायांपी लस्त्योनिहतोरणे अनेनविधिनापुत्रयेकुर्वतिनराव्रतं इहलोकेजयस्तेपांपरलोकस्तथाक्षयः एतस्मात्कार पात्पुत्रकर्तव्यविजयाव्रतंपठनाच्छ्वाञ्चैववाजपयफलंलभेत् ·- इतिस्कदपुराणोक्तंफाल्गुनकृष्णाविजयैकादशीव्रतमाहात्म्यम् ॥' फाल्गुनकृष्णद्वादश्यांविशेषकृत्याभावातिथिदेवतात्वेनद्वादश्यांहरिपूजनमित्युक्तत्वादरिपूर्जेवकार्या -फाल्गुन कृष्ण त्रयोदश्यांपक्षप्रदोपकार्य तच्चसविस्तरंमार्गमासकृत्येप्रपचितम् ॥ फाल्गुनचतुर्दश्यांशिवरात्रिव्रतम् उनमोभगवतेरुद्राय ॥ अथामांतमासेनमाघकृष्णचतुर्दश्यांशिवरात्रिव्रतमुक्तम् ॥ अस्याःस्वरूपंशिवरह स्येमदनरत्ने ॥ तत्प्रभृत्यथदेवर्षेमाघकृष्णचतुर्दशीशिवरात्रिःसमाख्यातासाप्रियात्रिपुरद्विषइति 'स्का देपि माघफाल्गुनयोर्मध्ये त्रसितायाचतुर्दशशिवरात्रिस्तुसाख्यातासर्वयज्ञोत्तमोत्तमेति ॥ तथाहि ॥ तत्रशि वरात्रिरितितत्पुरुपसमासेनयोगेनप्रवर्तमान शब्दोरूढ्यामाघकृष्णचतुर्दशीरूपेकालीविशेपेनियम्यते शिव रात्रियस्मिन्नते इतिवहुव्रीहिसमासेनयोगेप्रवृत्त शब्दोरूढ्याव्रतविशेषेनियम्यते इति कालतत्वविवेचने तुरात्रिंशब्दस्यतिथिपरत्वाद्योगेनशिवव्रतेयोग्यतिथि लाभाद्र्ढ्याच ताईशेषलाभात् : अत्रयोगरूपारात्रि शब्द यस्तुक्कचिद्रतेकेवलशिवरात्रिशब्दप्रयोगः सलक्षणयानवरात्रादिशब्दवत् नचमुखसंभवति लक्षणाश्र यणाश्रवणमनुचितमितिवाच्यं लक्षणाया अभावेव्रतविषयत्वप्रसंगाभावात् अतएवप्राचुर्यणशिवराविव्रतश ब्दएवव्रतेप्रयुज्यते तिथिविशेपसज्ञाकरणप्रयोजनंचतेनशदनतांनिर्दिश्यतत्रोपवासपूजादिविधानमिति तत्राश वरात्रिव्रतमेकादशीजयंतीव्रतवत्सयोगटथक्न्यायेननित्यकाम्यंचे युभयविधं तत्राकरणे' प्रत्यवायः स्कंदपुर ऐपठ्यते परापरतरमासिशिवरात्रिः परात्परं नपूजयंतिमुक्तीशंरुद्रत्रिभुवनेश्वर' जतुर्जन्मसहस्त्रेणधमतेना संशयइति वीप्सापितत्रैवपठिता वर्वमहादेविनरोनारीपतिव्रता शिवरौत्रीमहादेवकामभक्त्याप्रपूजयोदति ·नित्यंनिश्चलशब्दोचतत्रैव माघकृष्णचतुर्दश्यां' 'याशिवंसंशितव्रतः 'मुमुक्षुःपूजयेन्नित्यं- सलभेदीप्सितंपद मिति सागरोयदिवाशुष्यत्क्षीयतेहिमवानपि मेरुमंदरशैलाश्चश्रीशैलोविंध्यएवच चलंत्येतेकदाचिदैनिश्चलंहि शिवव्रतमिति काम्यत्वंचफलश्रवणादवगंतव्यं तथाहस्कंदपुराणे शिवंचपूजयित्वायोजागार्तचचतुर्दशी मातुःप योधररसनपिवेत्सकदाचन यदीछेदांछितान्भोगादिविदेवमनोरमान् आगमोक्तविधिकृत्वाप्राप्नोतिपरमंपदं ममभक्तस्तुयोदेविशिवरात्रिमुपोप्यच गणपत्वमयदिव्यमक्षयंशिवशासनमिति सर्वान्भोगान्सभुक्तातुमृतोभू योनजायतइति काम्यत्रतस्येशासनसहितायांवर्पसंख्यापठ्यते एवमेतद्रतंकुत्प्रितिसंवत्सरंव्रती द्वाद शाब्दिकमेतत्स्याच्चतुर्दशाब्दिकंतथा सन्किामानवाप्नोतिप्रेत्यचेहचमानवइति अत्रोपवासशिवपूजा जागर गानित्रीण्यपिसमुदितानि प्रधानकर्माणि श्राधिकारवोधकपुनागरखंडादिवाक्येषुवयाणामपिफलसंबंधश्रवणा तू तथाचनागरखंडे उपवासप्रभावेनवलादपिचजागरान् शिवरात्रेस्तथामांसतस्याचप्रपूजया अक्षयां लभतेभोगाशिवसायुज्यमाप्नुयादिति संग्रहेपि स्वयंचलिंगमभ्यय॑सोपवासः सजागरः अजानन्नपिनि : पापोनिपादोगणतांगतइति तस्मादुपवासादित्रयाणांसमुदायस्यैवव्रतरूपत्वं अस्यवोदलकलिंगमभिधीय ते लुब्धकस्यभद्राश्वजन्मप्राप्तवतोदुर्वाससाहससंवादेपठ्यते कृष्णपक्षेचतुर्दश्यांनकंचन्मृगमाप्तवान् अत्रोपिना थरक्षार्थक्षुधासपीडितोवसदिति उपक्रम्यधनुःकोट्या विल्वपत्राणिमानव पतितानिमहाराजशंभोः शिरसि भूतले तत्रैवतस्थौराजेंद्रसर्वरात्रमतंद्रितःरात्रिशेपेस्ततोव्याघस्तव्धदृष्टिरनामिपः प्रभातेविमलेजातेकंदमूर्लेश्व पारितइति ननुक्वचिदुपवासादित्रयविधायपुनः पक्षांतररूपेणोपवासव्यतिरक्तद्वयंपठ्यते अथवाशिवरात्रिंच प्रजागरेनयेदिति नायदोपः अथवेत्यनुकल्पोयंक्रमणाशक्तविपयत्वोपपत्तेः यान्यपि अखंडितप्रभावोहि ·शिवर त्रिमुपोपयेत् सर्वान्कामानवाप्नोतिशिवेनसहमोदते तथाकश्चित्पुण्यविशेषेणव्रतहीनोपिमानवःजागरंकुरुते तर,सरुद्रसमतामियात् तथा यःपूजयतिभक्त्येशमनेकफलतांबजे दित्यादीनिकेवलोपवासजागरणपूजावि बायकानितान्युपकल्पत्वादशक्तविपयाणि हेमाद्रिमाधवीयमदनरत्नादावण्येवम् ॥ नित्यकाम्यरूपस्या प्यस्यव्रतस्यसर्वाधिकारत्वमीशानसंहितायामुक्तं शिवरात्रिव्रतनामसर्वपापप्रणाशनं आचांडालमनुष्याणां भुक्तिमुक्तिप्रदायकमिति नृसिंहपरिचर्यायांवैष्णवैरप्यतद्वतंकार्यमित्युक्तंसौरोवावैष्णवोवान्योदेवतांतरपूजक नपूजाफलमाप्नोतिशिवरात्रिवहिर्मुखइतियमवचनात् नतेतत्रगमिष्यतियेद्विपंतिमहेश्वरमिति शिवविद्वेषिणो वैष्णवपदप्राप्तिनिषेधाच्च ॥ अधिकारिनियमाः स्कंदपुराणेदर्शिताः॥ माघमासेतुकृष्णायाफाल्गुनादीचतुर्दशी साचपुण्यातिथि यासर्वपातकनाशिनीति अहिंसासत्यमक्रोधविह्मचर्थदयाक्षमा शांतात्माक्रोधहीनश्चतप स्विष्वनसूयकः तस्मैदेयमिदंदेविगुरुपादानुगोयदि अन्यथायोददातदिसतदानरकंबजेदिति ॥ इतिव्र तस्वरूपतदुपयोगिनिर्णयः अथतिथिनिर्णीयते साचद्विधाशुद्धाविद्धाच तत्रसूर्योदयमारभ्यपुनःसूर्योदयपर्यंताशुद्धा तदन्याविद्धा तवशुद्धायांनास्तिसंदेहः विद्धातुप्रदोपनिीयोभयव्यापिनीग्राह्या प्रदोषवेधोवायुपुराणेदर्शितः॥ वयोदश्यस्तगेसूर्येचतसृविवरात्रिषु भूतविद्धातुयातशिवराविव्रतंचरेदिति स्मृत्यंतरेपि ॥ प्रदोषव्यापिनी ग्राह्याशिवरात्रिचतुर्दशी रात्रीजागरणयस्मात्तस्मात्तांसमुपोपयेदिति ॥ त्रयोदशीदिनास्तांतेप्रदोषेचचतुर्दशी त्रि वर्गप्राप्तयेकाऱ्या गृहस्थैः शिवतोपणी माघेचतुर्दशीकृष्णायाभवेद्रजनीमुखे तहिनेापवासः स्यात्तिध्यतेपार भवेत् त्रयोदशीयुताकार्याशिवरात्रिचतुर्दशी पारणाहिचतुर्दश्यांयद्यस्तयातिनोरविः शिवरात्रिः पराकाा ·पंदिरात्रौत्रयोदशी अन्यधातुभवेत्पूर्वीपरेमाचे जिक्षमा इतिनिशीथवेदस्तुना ईशानसहितायां माघकृष्णचतुर्द श्यामादिदेवोमहेश्वर शिवलिंगतयोद्भूतः कोटिसूर्यसमप्रभःतत्कालव्यापिनीग्राह्याशिवरात्रिनततिथि अरावा दधचोदयुक्तायवचतुर्दशी तत्तियावेवकुर्वीतशिवरात्रिवतंत्रती अर्द्धात्रादयश्चोमुक्तायत्रचतुर्दशी नैवतवतंकु व्यादायुरेश्चर्यहानिदइति व्याप्यादरात्रंयस्यांतुजायतेयाचतुर्दशी-तस्यामेवव्रतकायम प्रसादाधिभिर्नरैः पूर्वेयुरपरेयुमिहतीस्याचतुर्दशी व्याप्तासादृश्यतेयस्यांतस्यांकुर्य्याहृतंनरः लिंगाविर्भावकालेतुव्याप्ताग्राह्याच तुर्दशी तदूधोन्विताभूतासाकार्यावातिभिःसदा ममप्रियकरीह्येपामाघकृष्णचतुर्दशी महानिशान्वितायातुत. कुर्यादिमंत्रतमिति ॥ अतएतस्यव्रतस्यरात्रिप्राधान्यमुक्तंकंदपुराणे निशिभ्रमंतिभूतानिशक्तयःशूल यतः अतस्तस्यांचनुदेश्यांसत्यांतत्पूजनंभवेत् एतस्यार्थः निशिभ्रमंतिचरंतिभूतानिपिशाचादयःशक्तयोदेव्यःश लभृत् शंकरः यतोतस्तस्यांचतुर्दश्यांतेपाभूतशक्तिशिवानांपूजनंकार्य · नागरखंडे माघमासस्यकृष्णायांचतु दश्यांसुरेश्वर अहंयास्यामिभूरप्टेरात्रावस्तदिवाकरे लिंगेपुचसम्स्तेपुस्थावरेपुचरेपुच संक्रमिष्यामिसंद ग्धवर्षपापविशुद्धये तस्माद्रात्रौहिमेपूजांयःकरिष्यतिमानवाः मैत्ररेतैःसुरश्रेष्टविपाप्मासभविष्यति एवंसतीति पूर्वेयुरेवपरेयुरेववायत्रप्रदोपनिशीथो भयव्याप्तिस्तत्रव्रतमाचरणीयं पूर्वयुरेवोभयव्याप्तीस्कंदपुराणेपठ्यते त्र योदशीयदादेविदिनभुक्तिप्रमाणतः जागरेशिवरात्रिःस्यान्निशिपूर्णाचतुर्दशी दिनभुक्तिरत्रास्तसमयः परेधुरे चोभयव्याप्तॊकामिकेपिपठ्यते निशाइयेचतुर्दश्यांपूर्वात्याज्यापराशुभेति तथातत्रैव आदित्यास्तमयेका लेस्तिचेद्याचतुर्दशी तद्राविःशिवरात्रिःस्यात्साभवेदुत्तमोत्तमेति दिनहयेप्युभयव्याप्तिरनुभयव्याप्तिश्चनसं भाव्यते यामदयवृद्धेः यामद्दयक्षयस्यचाभावात् यदापूर्वेयुर्निशीथव्याप्तिःपरेयुःप्रदोषव्याप्तिस्तदापूर्वद्युरेवो ·पवासःकार्यः कृष्णाष्टमीस्कंदपटीशिवरात्रिश्चतुर्दशी एताःपूर्वयुताःकार्यास्तिथ्यतेपारणंभक्त जन्माष्टमी रोहणीचशिवरात्रिस्तथैवच पूर्वविदैवकर्तव्यातिथ्यतेपारणेशुभा श्रावणीदुर्गनवमीतथादूर्वाष्टमीच्या पूर्ववि देवकर्तव्यातिथ्यतेपारणेच्छुना जयंतीशिवरात्रिश्चकार्येभद्राजयान्विते इत्यादिस्कंदपुराणादिवचनैर्जया योग स्याहत वेनतस्यनाशस्त्यावगते. माधफाल्गुनयोर्मध्येयास्याच्छिवचतुर्दशी :अनंगेनसमायुक्ताकर्तव्यासातिथिः सदेतिनागरखंडवचनाच्च महतामपिपापानांदृष्टानिष्कृतिःपुरा. नदृष्टाकुर्वतांपुंसांकुहूयुक्तांतथाशिवामिति तत्रैवदर्शयुक्तायानिंदाश्रवणात् यदातुपूर्वेद्यनिशीथादू_प्रवृत्ताचतुर्दशीपरेयुः क्षयवशानिशीथादर्वागेव, समाप्तापरेयुरेदोपवासः प्रदोपव्याप्तेरेकस्याःसद्भावात् एतदभिप्रेत्यमाधवीयेस्मर्यते माघासितेभूतदिनं- कदाचिदुपेतियोग्यदिपंचदश्या जयाप्रयुक्तांननुजातुकु-च्छिवस्यरात्रिः प्रियकृच्छिवस्येति ॥ अत्रत्रयो- दश्याप्रकर्षणयुतामित्युक्त्वात्पूर्वद्युस्त्रयोदश्यांवहुरात्रिव्याप्तिप्रतीतिः एतन्माधवमतानुसारेणोक्तं हेमाद्रि मदनरत्नादौतुनिशीथव्याप्त्यानिर्णयः कार्यइत्युक्तं निर्णयामृतेतुप्रदोपव्यापिनोग्राह्येत्युक्तं मयूखे यदाच तुर्दशीपूर्वद्युर्निशीथेपरेाश्वप्रदोपे तदापूर्वयुरेव अर्द्धरात्रात्परस्ताच्चेजयायोगोयदाभवेत् पूर्वविदैवकर्तव्या वरात्रिःशिवप्रियेतिमयूखेभिहितं यत्तुएतस्मादेववचनादिनद्वयेपिनिशीथव्याप्तीपूर्वेतिहेमाद्रिमदनौ. ॥ एतस्यवचसउत्तरदिननिशीथव्याप्ताभावेप्युपपत्तेः उत्तरदिनेगतप्रदोपनिशीथव्याप्तौदिवारात्रिव्रत मितिपूक्तिवचसः संकल्पकालस्यचवाधोयोगादितितचित्यं .. तत्रैतादृशग्रंथानुपलंभात् उत्तरदिनेप्रदोषनिशी घोमयव्याप्तिसलोपंग्राह्यतिथिनिर्णायकजयायोगसंग्राहकामपीडानिपेधसत्वेतपूर्वविद्धाया.: एवहीतुयुक्तत्वाच दिवारात्रिव्रतमित्यस्यव्रतांतरचरितार्थत्वन-विशेषवचनप्रकृतव्रतनिर्णायकत्वाचसंकल्पस्यचांगत्वनतत्कालव्या ·प्तरुझावनाहत्वाञ्च वैष्णवानात्रयोदशीनिपिदा ॥ पाझेहरिभक्तिविलासे शिवरात्रिवतेभूतंकामविदं विवर्ज येदित्युक्तं तवैवपराशरः॥ माघासितंभूतदिनहिराजन्नपैतियोगयदिपंचदश्या जयाप्रयुक्तंनतुजातुकु-च्छि वस्यरात्रिप्रियकृच्छिवस्य ॥ योगउक्तोलौगाक्षिणा ॥ द्विमुहू!भवेद्योगायोगोमौहर्तिकःस्मृतः अस्यटीका प्रमाणमाह ॥ माघासितत्यादि एवंचमाघफाल्गुनयोर्मध्येयास्याच्छिवचतुर्दशी अनंगेनसमायुक्ताकर्तव्यास र्वदातिथिरितिवचः शिवरात्रिव्यतिरिक्तशिवचतुर्दशीव्रतविषयकं अथवापरदिने श्रमायोगाभावविपयंसका मावेष्णवविषयकंवाज्ञेयं इत्थंच यदाचतुर्दशीक्षयःस्यातर्हिवैष्णवानामपिविद्धोपवासः प्रसज्जेतैव अन्यथा अमावास्यासंयोगव्यवस्थायाअवलोपप्रसंगात् अतःसाव्यवस्थावैष्णवजनसंमतास्यादित्युपेक्षा अतएवन सिंहपरिचर्यायांतुदर्शविदैवोपोष्येत्युक्तं इयंत्रिस्टशाचेदातिप्रशस्तातदुक्तं माधवीयपुराणे त्रयोदशीकला प्येकामध्येचैवचतुर्दशी अतेचैवसिनीवालीत्रिस्टश्यांशिवमर्चयेदिति ॥ यथाविस्टशाप्रशस्ता तथावार विशेपणयोगविशेषेणापिप्रशस्ताभवति तथाचस्कंदपुराणेपठ्यते माघकृष्णचतुर्दश्यांरविवारोयदाभवेत् सो. मोवाथभवेदेविकर्तव्यंव्रतमुत्तमं शिवयोगस्ययोगेवैतद्भवेदुत्तमोत्तमं शिवरात्रिव्रतंत्वेतत्तद्भवेदुत्तमोत्तममिति ॥ '.. इतिग्राह्यशिवरात्रित्रततिथिनिर्णयः ॥ अथपारणानर्णयः ॥ यदोत्तरदिनपूर्वमेवचतुर्दशीसमाप्यते तथातिथ्यतेकार्थं तथाचस्कंदपुराणे कृष्णाष्टमीत्यक्ता एता पूर्वयुताः कार्यातिथ्यंतेपारणंभवेदिति पठित यदातुर्दिवानसमाप्यते तदाचतुर्दशीमध्येपूर्वाह्नेकार्थं तदप्युक्तंतत्रैव उपोपणचतुर्दश्यांचर्तुदश्यांतुपारणम् कृतैः सुकृतलक्षैश्चलभ्यतेवाथवानयां ब्रह्मास्वयंचतुर्वक्र:पंचवक्रस्तथाप्यहं वक्ष्येयदिफलंतस्यशक्तोवक्तुंनपा ति, ब्रह्मांडोदरमध्येतुयानितीर्थानिसंतिवै संस्नातानिभवंतीहभूतायांपारणेकृते तिथीनामेवसर्वासामुपवास ·व्रतादिपु तिथ्यतेपारणंकुर्यादिनाशिवचतुर्दशीमितिमदनरत्ने कालादर्शपि सात्वस्तमयपर्यतंव्यापिनीचेत्परह नि दिवैवपारणंकुर्यास्पारणानेवदोपभागिति केचित्तुशक्तिस्तिथ्यतेअशक्तिस्तिथिमध्यइत्यूचुः मयूखेतु मध्य कालोमुख्यस्तदंतकालोगोणइत्युक्तं यत्तु निर्णयसिंधौ यामवयार्वाक्चतुर्दशीसमाप्तौतुतदंतेतदूर्धगामिन्या तुप्रातःस्तिथिमध्यएवेति हेमाद्रिमाधवादयोव्यवस्थामाहुस्तत्र तिथिभातेचपारणमवयोदितयामत्रयोर्ध्वगामि न्यांप्रातरवहिपारणेत्यादि तञ्चित्य तिथिमध्येपारणाविधायकवचनानामेकमूलकल्पनालाघवानुरोधनएत ईचनासिदार्थानुवादकत्वस्येवयुक्तत्वात् यदप्युक्तं वयतुतिथ्यंतेपारणंभवेदितिकृष्णाष्टम्यादिविषयकमितिब्रू मइति तदपिचिंत्यंतिथ्यतेपारणंभवेदित्यत्रतिथिशब्देनप्रक्रांतसर्वतिथिपरामर्शस्या सिद्धत्वेनसंकोचस्यान्या य्यत्वात् यदपिसाह्यस्तमयपर्यंतव्यापिनीचेत्परेहनीतिमदनरत्नकालादर्शधृतवचनंशिवरात्रिव्रतभिन्नव्रतपरमि ति तदपिनप्रकरणवाधापत्तेः तच्छब्दस्यप्रक्रांतशिवरात्रिपरानर्शकत्वेनतद्विनव्रतपरामर्शकत्वानुपपत्तेश्चेति ॥ इतिपारणनिर्णयः शिवरात्रौत्रवश्यंकर्तव्याशिवपूजातदुपयोगित्वेनप्रासंगिकंकिंचिन्निरूप्यते तत्रादा शिवलिंगमहिमानंदिभविष्यपुराणयोः आयुष्मान्वलवान् श्रीमान्धनवान्पुत्रवान्सुखी वरमिष्टलभल्लिंगपार्थिवं- यःसमर्चयेत् मृद्धस्मगोशकार्तिपडताचकांस्यमयंतथा कृत्वालिंगंसकृत्पूज्यवसेत्कल्पायुतंदिवि कामनावि- शेपेलिंगभेदाः देवीपुराणे वाक्षवित्तप्रदंलिंगस्फाटिकंसर्वकामद नर्मदागरजश्रेष्टमन्यद्वापिहि 'लिंगवत् कृत्यापुजयविद्रलप्स्यसेवप्सितंफलं अथफलंक्शेिपोहेमाद्रीलक्षणसमुच्चये- । आयुष्यंहीरज ज्ञेयरोगहन्मोक्तिकाल सूखक पुष्परागोत्यैवैडथ्यशत्रदहित्.- पद्मरागंचलमादमैद्रनीलयशःप्रद १) ।

·॥ लिंगमारकतंपुष्टयस्फाटिकसर्वकामदमिति शिवनारेदसवाद पित्हणांमुक्तयेपूज्यलिंगरजतसंभवं. कोनिकाचियेन्नित्यलिंगकांस्यसमुद्भवं पूजयेत्ताम्रजलिंगपुष्टिकोमोहिमानवः:: तुष्ठिकामस्तुसततलिंगपत: लेसंभवं शत्रुमारणकामैस्तुलिंगलोहमयसदा तथासीसमयलिंगमायुःकामोर्चयेत्सदो। 'तथा । ब्रह्मस्वपरि हारार्थसौवर्णलिंगमर्चयेत् । 'स्थिरलक्ष्मीप्रर्दहै राजतचैवराज्यकृत्-"प्रजावृद्धिकरंरागंताम्रमायुःप्रवर्द्धन मिति लिंगे।" श्रीप्रदंशावलंलिंगशिलासर्वसिद्धिदमिति कालोत्तरे ॥-'गंधपुष्पमयंलिंगंतथानादिविनि मितं सर्वकामप्रदंपुंसांलिंगतात्कालिकंस्मृतमिति' लक्षणंसमुच्चये गांधौभाग्यदंपोग्यभुक्तिमुक्तिप्रदाय के प्रभुमानप्रदंशाङ्गसैन्यदनांगदंतजं शालिपिष्टोद्भवंपुष्टपैप्टिकंधनवर्द्धनं 'गोधूमंवातरोगनंयमजवलपु टिद, रिपुभेदकरमौद्स्त्रीदस्यान्मापपिटनं आन्नमायुःप्रदंज्ञेयंगोडंप्रीतिविवर्दनं नानाफलोद्भवलिंगनाना कामप्रदायकं तैलपिष्टकरोत्यग्निसैद्धार्थभयनाशनं तैलमिश्रितपिष्टोद्भवलिंगंक्षुधांकरोतीत्यर्थः ‘सुखकृत्वा वनेयंचगोमयंरोगनाशनं गुणदंसैकतंभूरिसौभाग्यायचलावणं उच्चाटनेनुपांशव्यंमौलंशत्रुक्षयावह।' वंशा कुरसमुद्भूतंवंशवृद्धिप्रदंभवेत् पुरक्षोभकरमौरंरामठंचाग्निकारकं ' मौरंगोग्गुलंरामठहिंगुमयं पूज्यंगंधमयं लिंगंत्रिकालंसुसुखावहं चद्रेणचंदनेनाथकुंकुमेनसुगंधिना चतुःसमेनवाकार्यलघुनाकेवलेनवा - चंद्र कपूर: लघुरगुरुःचतुसमलक्षणं गारुडे कस्तूरिकायाहौभागौचत्वारश्चंदनस्यच कुंकुमस्यत्रयश्चैवशशिनश्यचतुःस मइति शिवनारदसंवादे तत्रापिपार्थिवश्रेष्टंक्षिप्रसिद्धिप्रदंभवेत् पार्थिवेनतुलिंगेनवहवासिदिमागताः कृते रत्नमयलिंगंत्रेतायांहेमसंभवं द्वापरेपारदंश्रेष्टंपार्थवंतुकलौयुगे ॥ श्रेष्टमित्यनुपंगः ततश्चकलावपिनलिंगां तरनिषेधःअथपार्थिवलिंगेतुसंख्याभेदेनफलाविशेषः ॥ नारदउवाच ॥ देवकेनप्रकारेणकर्तव्यसार्वकामिकं यस्य - ·पूजनमात्रेणकृतकृत्योभवेन्नरः । शिवउवाच ऋपेसर्वप्रयत्नेनपार्थिवलिंगमुत्तमं कर्तव्यहिनृभिनित्यकाम सुद्दिश्ययत्नतः मल्लिंगंपार्थिवलक्षभुक्तिमुक्तिफलप्रदं देशकालवलंज्ञात्वाकुल्लिंगफलप्रदं विद्यार्थीर्लिंग साहस्रंधनार्थीचतदर्धकं पुत्रार्थीसार्घसाहस्रकन्यार्थीचशतत्रयं वद्धोलिंगायुतंकुर्यात्सर्वपापहरंपर राज्यार्थी शतसाहस्रकांता शतपंचकं मोक्षार्थीकोटिगुणितंभकामश्वसहस्त्रकं रूपा त्रिसहस्रतुतीर्थार्थीद्विसहस्रकं सु। इत्कामः सहस्रंतुवस्त्रार्थीशतपंचकं उच्चाटनपरश्चैवसहस्रंचयथोक्तवत् स्तंभनेचसहस्रंचमारणेचतदईकं निग डानमुक्तिकामस्यसहस्रसाईमीरितं महाराजभयेपंचशतंघोराध्वसंकटे शतदयचडाकिन्याभयेपंचशपरं दारि येपंचसाहातस्यासर्वकामिकमितिपूर्वोक्तमहासंख्यापूर्वप्रत्यहंकियल्लिंगसंख्याविधेयेत्यपेक्षायामाह एक पापहरंप्रोक्तंद्विलिंगंचार्थसिद्धिद त्रिलिंगसर्वकामानांकारणंपरमारितं मारणेतुचतुर्लिंगपुवकाम्यचपंचको उत्त रोतरमेवंस्यात्पूर्वोक्तगणनावधीति ॥ अन्यत्रापि ॥ लिंगानामयुतंकृत्वामहाराजभयंहरेत् सहस्त्रमेकलिंगा नांव्याधीनांतुभयहरेत् सहस्राणितथापंचनिगडान्मुक्तयनृणाम् कारागृहविमुक्तार्थमयुतंकारयेद्बुधः डाकिन्य दिभयेसप्तसहस्रंकारयेत्तथा सहस्राणांतुपंचाशदपुत्रोपिहिकारयेत् लिंगानामयुतेनैवकन्याकामस्तुकारयेत् एकलिंगार्चनेनैवअतुलांश्रियमाप्नुयात् लक्षमेकंतुलिंगानां यःकरोतिनरोभुवि शिवेएवभवेत्सोपिनात्रका- विचारणेति क्रियासारे ॥ लिंगस्यशिवनाभेस्तुनहिपीठप्रकल्पनं तदाधारशिलैवस्याचस्यपीठमितिस्मृतं उत्त ममध्यमहीनमितिलिंगनिधास्मृत एकैकंत्रिविधातद्वदुत्तमांगुलिमानतः नवाटसप्तांगुलिकलिंगंश्रेष्टतथास्मृतं पटपंचकंचतुर्मानंमध्यमंत्रिविधस्मृतं त्रिद्वकांगुलिकलिंगत्रिविधंतुकनीयकं उत्तमवुद्दाकारंमध्यमकुक्कुटा डवत् अधमंगोककुव्वच्चइतिलिंगनिधास्मृतं अक्षादल्पपरीमाणंतलिंगंकुत्रचिन्नरः कुर्वीतांगुष्ठतोहस्वनकदाचि ·समाचरेत् अक्षोशीतिगुंजः गुंजःपंचाज्यमापक-तेशोडशाक्षःकर्पोस्त्रीत्यमरकोशात् तस्मादशीतिगुंज़परिमाण यामदापार्थिवलिंगकर्त्तव्यं रुद्राक्षशिवलिंगंचस्थूलंस्थूलंप्रशस्यते ॥ इतिवचनाञ्च ॥ सिद्धांतशेखरे अंगुलादिवि तैस्त्यंतलिंगंगेहेप्रपूजयेत् प्रासादेतृतदू स्यात्पूजनीयंप्रयत्नतइति पाद्मे शालिग्रामशिलालिंगेयःकरोतिममार्च नं तेनार्चितःकात्तिकेयः युगानामेकसप्तति प्रागादिदिगभिमुखनियमःसारसमुच्चये प्रागाननोधनददिग्वदनोथ वेति अन्यत्रापि रात्रावुदङ्मुख कुर्य्यादेवकार्यसदैवहि शिवार्चनंसदाप्येवंशुचिःकुर्य्यादुदकुखइति वाचस्प तिमिश्रास्तु प्राक्पश्चिमोदगास्यस्तुप्रातःसायंनिशासुचेतिवचनात्कालभेदनव्यवस्थामाहुः पारिजातेग्रह्यप रिशिष्टे प्रतिमाःप्राङ्मुखीरुदड्मुखोयजेत एतच्चस्थिरप्रतिमाविपयं अन्यत्रप्राङ्मुखः अन्यत्रचलादावि तिनिर्णयसिंधौ ॥ अन्यत्रतु चरेलिंगेर्चयेद्देवंपूर्वाभिवदनंबुधः स्थिरलिंगेयथावृप्तासतमेवप्रपूजयदिति गो भूहिरण्यवस्त्रादिवलिपुष्पनिवेदने ज्ञेयोनमः शिवायेति मंत्रः सर्वार्थसाधकः सर्वत्राप्यधिकश्वायमोंकाराद्यः पडक्षरः ॥ नंदिपुराणात्पंचाक्षरेणवापूजनंकाय लिंगे स्थंडिलेवापिशंकरविधिपूर्वकं पूजयेतिशेपः ॥ युगदोपविनिर्जित्यरुद्रलोकेप्रसीदते ॥ पार्थिवलिंगमधिकृत्यब्राह्महरोमहेश्वरश्चैवशलपाणि:पिनाकधृक् पशुप तिःशिवश्चतिमहादेवेतिपूजयेत् मृतिकाग्रहणेचैवघटनेचप्रतिष्टितो अावाहनेचस्नपनेपूजनेचविसर्जनइति ॥ अथमंत्रमहोदधिस्थंपार्थिवपूजनविधानम् ॥ अथपार्थिवलिंगस्यविधानमभिधीयते स्नातोनित्यंविधायादोगत्वाशुद्धांभुवंसुधीः उपरिस्थामथाकृत्यपडणेना भिमंत्रयेत् ॥ आकाशः पृथिवीशेपस्थितोविंदुसमन्वितः पृथवीचचतुर्थंतानोतः स्यात्पडक्षरः ततोमृदुमु पादायकत्वानिःशर्करांततः पात्रेनिदध्यात्सशुद्धेप्रत्यहं पूजनायतां सहिनेसद्गुरोमंत्रीगणेश्वरकुमारयोः हरायां ·श्चमनून्सप्तरहीयाद्योगसिद्धये अथार्चनशुभेघनआरभेतप्रसिद्धये कृत्वानित्यक्रिया शुद्धोदद्यादयविवस्वते मृदमादायतोयेनसुधयामंत्रतेनच त्रासिच्यपिंडयेस्त्रेष्ठमानपात्रेनिधापयेत् तदाकालमनुस्मृत्यकामनामपिहद्ग तां लिंगानिपार्थिवालोहपूजयेभुकसंख्यया संकलैपवमृदापिंडादादायाल्पांमृदंसुधीः एकादशार्णमनुनाकुऱ्या हालगणेश्वरं मायागणेशभूवीजैर्जातोगणपते.पुट एकादशौर्णमंत्रोयस्मृतोबालगणेशितुः वराभयलसत्पाणि पञवालगणश्वरं निर्मायस्थापयेत्पीठेलिंगानिरचयेत्तत. हरमंत्रेणग्रहीयादक्षमानाधिकांमृदं ॥ महेश्वरस्यमंत्रेणलिंगकुर्यात्तथाशुभं अंगुष्ठमानादधिकवितस्त्यवधिसुंदरं पार्थिवंरचयेल्लिंगनन्यूननाधिकंततः शूलपाणेस्तुमंत्रलिंगपीठेनिवापयेत् एवमन्यानिकुतियथासकल्पमादरात् अवशिष्टमृदाकुर्यात्कुमारं तस्यमंत्रतः स्थापयलिंगपत्यतेस्वमंत्रेणार्चयेच्चतं वाग्वर्मकर्णविद्याढ्यश्चरमोमीनकेतनः कुमारा यनमोतोय गुहमंत्रोदशाक्षरः मंत्रेणावाहयेहेवंप्रतिमंत्रपिनाकिनं ततोलिंगस्थितंध्यायेत्सप्रसन्नंमहेश्वर दक्षांकस्य गजपतिमुखंप्रामशन्दक्षदोषणा वामोरुस्थानगपतितनयांकेगुहंचापरेण इष्टाभीतिवरकरयु गेधारयत्पिडकांतिरव्योदस्मात्रिभुवनमतोनीलकंठस्त्रिनेत्रः एवंध्यात्वापशुपतेमैत्रेणस्थापयच्छिवं शिवमंणगंधादीनपयेबहिरेतसे प्रागादिवामावर्तेनदिक्ष्वष्टौपरिपूजयेत् शर्वभवंरुद्रमुग्रंभीमपशुपात तथा महादेवमथेशानक्रमाक्षित्यादिमूर्तकान् क्षित्यप्तेजोनिलाकाशयजमानेंदुभास्कराः तित्याद यः स्युः शर्वाद्या स्ततइंद्रादिकान्यजेत् धूपदीपनिवेद्यादिनमस्कारप्रदक्षिणा जयचकत्वाविसृजेन्महादेव 'स्यमंप्रतः तारानंतादिकांडे ताहराद्यामनवोद्रष्टव्यः ॥ प्रतिलिंगेयजेद्देवमखिलानिसहैववा पूजितौनिजमंत्रण विसृजेद्गणभूगृही धनपुत्रादिकामैस्तु शिवोऽय:प्रोक्तलक्षणः - विद्याकामैश्चितनीय · परशुहरिणंवरं ·ज्ञानमुद्रांदधस्तवटमूलमुपाश्रित. पुंसोविरुद्धयोः संघो कुर्य्याल्लिंगानिसाधकः नदीतारद्वयानीतमृदाता निचपूजयेत् तत्रयोहरिहर 'शखपद्मादिशलभृत् इंद्रनीलशरच्चंद्रभूतिभूपणपुंजवान् दंपत्यारविरोधार्थम नारीश्वर स्मृतः 'पीयूषपूर्णकलशदधत्पाशांकुशावपि उच्चाटमारणोद्वेष ध्यातव्य पुनरीदृशः कालीहस्तां बुजालवः शलप्रीतद्विषञ्चयः मुंडमालाक्षरुकठोरावविवाहिताखिलः इत्थंतुकामनाभेटाध्यानभेदा प्रकीर्तिताः पूजयेत्कार्यसिद्ध्यर्थलक्षावाधिसहनत लक्षपार्थिवलिंगानांपूजनाद्भुक्तिमुक्तिभाक् लक्षतुमुंडलिंगानांपूजनात्पा थिवोभवेत् यानारीशिवलिंगानिसंपूज्येष्टमवाप्नुयात् भस्मनोगोमयस्यापि वालुकायास्तथाफलं क्रीडत शि शुकाभूमौलिंगंकृत्वारजोमय पूजयंतिविनोदेन तेपि स्युःक्षितिनायका. प्रातर्गोमयलिगानिनित्ययस्त्रीणि पूजयेत् रहतीविल्वयो.पत्रै नैवेद्येगुडमर्पयेत् एवंमासत्रयकुर्वन्ननल्पलभतेधनं एकादशैवलिगानिगोमयो स्थानिमर्चयेत् प्रातमध्याह्नयोः सायंनिशीथेप्रतिवासरं ससर्वाः संपदोयायात्पण्मासानेवमादरात् एकाद शयजेन्नित्यशालिपिष्टकृतानिय लिगानिमासमावेणसकल्मपचयंदहेत् स्फाटिकंपूजितलिंगमेनोनिकरनाश न सर्वकामप्रदंपुंसामुदुवरसमुद्व रेवाश्मजंसर्वसिद्धिप्रदंदुःखविनाशन यथाकथंचिल्लिंगस्यपूजानित्यंकृतेष्ट दा योर्चत्पिचुमदोत्थै पत्रोमयजशिवं क्रुद्धमहेश्वरंध्यायन्सपराजयतेरिपून् लिंगसंपूज्ययन्नित्यंशिवभ क्तिपरायण मरुतुल्योपितस्याशपापराशिर्लयव्रजेत् चतुर्दश्यांतथाटम्यांपौर्णमास्यांविधुक्षये पयसास्नापि तोशोधरादानफललभेत् दोग्ध्रीणांतुगवांलक्षयोदद्यादेदपाठिने पार्थिवंयोर्चयोल्लगंतयोर्लिगार्चकोवरः लि गपूजांविधायाग्रस्तोत्रवाशतरुद्रिय पूजयेत्तन्मनाभत्वाशिवेस्वविनिवेदयेत् यत्संख्याकंयजल्लिंगंतन्मितंहो ममावरेत् आज्यान्वितैस्तिलैरग्नेटतापायसेनवा शिवमंत्रेणतस्यांतेब्राह्मणान्भोजयेच्छतं एवंकृतेसमस्ते एसिद्धिर्भवतिनिश्चितामात ॥

·इतिमंत्रमहोदधिस्थपार्थिवविधानम् अथपंचसूत्रीविधानं लिंगटनसममध्यमूविस्तीर्णमेवच तददैगोमुखंप्राहु-पंचसूवमिदंमतं कालोत्तरे ॥ लिंगम स्तकविस्तारोलिगोच्छ्रायसमोभवेत् त्रिगुणःपरिणाहःस्यारतःपिंडीप्रतिष्टिता लिंगतुल्यंप्रणालस्यात्पंचसूत्रस्यल क्षणं पंचसूत्रसमायुक्तंशिवालगंसमर्चयेत् भुक्तिदंमुक्तिदंदेविधनारोग्यसुखप्रदं गौतमीतंत्रै लिंगमस्तकविस्ता रोलिंगोच्छ्रायसमामतः परिधिस्तत्रिगुणितस्तहत्पीठंव्यवस्थितं प्रणालिकातथैवस्या पंचसूवविनिर्णयः लिं गमस्तकावस्तारपूजाभागसमभवेत, नाहतत्रिगुणकुयान्नाहवत्पीठविस्मृतिः पूजांशाहिगुणकुर्य्यादुन्नतपीठमुं तमवृत्तवाचतुरस्रवामध्यकंठसमन्वितं द्विगुणलिंगनाहाञ्चकंठनाहंसमाचरेत् त्रिमेखलमधश्चोर्दसमंवाथामेखलं लिंगमस्तकविस्तारंपडभागविभजेत्ततः मेखलामकभागेन कुर्यात् वातंचतत्समलिंगदैर्घ्यसमंकुर्यात्मणोलंपीठ वाह्यतः विस्तारतत्सममूलतदईचतदग्रतःजलमार्गःप्रकर्तव्य स्तस्यमध्येत्रिभागतः कुर्यात्पीठाईदैर्ध्यवाप्रणालं चतथोदितं सर्वेपांतत्रलिंगानांसपीठानांविशेषता लोहादीनांचलिंगानामेवंलक्षणमाचरेत् लिंगनाहसमपीठवि स्मृतविस्मृतस्यसमभागतुंगक तुंगकाईसमगोमुखांतकंगोमुखांतसमकंठनाह; शिल्पिशास्त्रेपि लिंगमस्तकवि स्तालिंगौच्यवत्समकृत्वा ॥ तन्त्रिगुणवेष्टनाहलिंगस्थौल्यंकृत्वा तत्समवृत्तचतुरस्रवांपीठविस्तारं अध उदचकुर्यात् ॥ पीठोचतातुलिंगौच्यमतोद्विगुणा पीठमध्यंलिंगाद्विगुणस्थूलं पीठोच्चतातृतीयांशेनकंठंक वा तस्योईमधश्चसमंवप्रवयंवाकृत्वा लिंगविस्तारपष्टांशेनपीठोपरिवाह्यमेखलांकृत्वातदंतः संलग्नतत्सम खातंकृत्वा पीठाइहिलिंगसमदीयापीठाईदीर्घावामूलदैर्घ्यसमविस्तारामग्रेतदईविस्तारांतृतीयांशेनमध्येखातां पीठवत्समेखलांप्रणालिकांकुर्य्यादिति ॥

·इतिपंचसूत्रविधानम् इदंपंचसूत्रीविधानंपार्थिवेनविधानं कुर्यात् तदुक्तंपार्थिवेश्वराचिंतामणौ पंचसूत्रविधानचपार्थिवेनचकारयेत् य थाकथंचिद्विधिनारमणीयप्रकल्पयेत् रत्नादिलिंगेप्येवं ॥ तदुक्तंहयशीर्पपंचरात्रे नकुल्लिक्षणोद्धाररत्नजानां चलात्मनां स्वप्रभालक्षणतेपास्वर्णजातामापध्रुवं तस्मान्नलक्षणोद्धारंकु-पापाणलिंगवत् अचलानांतजसो नांकश्चिदिष्यतलक्षणं लक्षणकल्पनीयंतुस्थाप्यलिंगेयथाविधि चलालिंगेकुशाग्रेणलक्षणंकल्पयेद्गुरुः मन साचितयेहाचिलक्षणलिंगसंस्थितं सोमशंभावपि रत्नजेलक्षणोद्धारोनलोहेनसरिद्भवे लिंगेपुचललोहेपुनदृष्टं कचिदागमे स्वरूपलक्षणतेपांप्रभारनपुनिर्मलेति अन्यत्रसंख्याविशेपेनिषेधः गृहलिंगद्वयंनाय॑शालिग्राम इयंतथा द्वेचक्रेद्वारिकायाचगणेशत्रयमेवच ॥ प्रथशिवपूजामधिकृत्यकालिकापुराणे कपिलापंचगव्येनकुशवारियुतेनच स्नापयेत्मंत्रपूतेनब्राह्मस्ना नंतदुच्यते ॥ एकाहमपियोलिंगेब्राह्मस्नानसमाचरेत् विधूयसर्वपापानिरुद्रलोकेमहीयते कपिलापंचगव्ये नदधिक्षारयुतेनच स्नानेशतगुणंपुण्यमितरभ्योनसंशयः वर्षकोटिसहस्रणयत्पापसमुपार्जितं घृतस्नानेन तत्सर्वदहत्यनिरिवेंधनं कृष्णाप्टम्यांघृतस्नानं कृत्वालिंगेसकन्नरः कुलैकविंशमुतार्यशिवलोकमहीयते स्त्री प्पदग्धासकल्लिंगंशिवलोकेमहीयते ॥ ब्रह्मपुराणे देवानांप्रतिमायत्रघृताभ्यंगक्षमाभवेत् पलानितस्यैदे पानिश्रदयापंचविंशतिः अष्टोतरंपलशतस्नानदंपंचसर्वदा देसहस्रेपलानांनुमहास्नानेतुसंख्यया दातव्यं येनसर्वासुदिक्षुनियातितवृतं पंचविशपलांलिंगेअभ्यंगकारयेदथ शिवस्यसर्पिपास्नानप्रोक्तंपलर्शतेनच तो वतेवचक्षीरेणगव्येनैवभवेत्ततः भूयःसाईसहस्रेणपलानामैक्षयेद्वचः' रसेनकारयेत्स्नानभक्त्याचोष्णांवुनाततः ·शीतांबुनापिदत्वाचवस्त्रपूतेनमंत्रवित् नापयेद्भक्तितोभूयोगंधपात्रस्थितेननु महास्नपनोतरंकौस्तुभेविशेषः॥महा दीपदयंदेयंशतमष्टोत्तरंपुनरिति पूजारंभप्रभृतिसंततएकोदीपःपराभूयःपूजानंतरंशतमष्टोत्तरंदीपादेयाइतियोध्य म् ॥ विल्यादौतुस्कांदे ॥ क्षीराद्दशगुणंदनाघृतेनैवदशोत्तरं वृतादशगुणंक्षौद्रक्षौद्राश्चैवेक्षुजतथा वस्त्रयामले पीतकोशेयवसनंविष्णुप्रीत्यैप्रकीर्तितं रक्तंशत्यर्कविघ्नानांशिवस्यचसितंप्रियं मलहीनंतथाछिद्रंक्षीमंकासमेव चेति अथचंदनं चंदनागुरुकपूरैःश्लक्ष्णपिष्टेःसकुंकुमैः शिवस्या समालिप्यकल्पकोटिवसेदिवि हेमाद्रौतु विशेषः विधिनास्नाप्यचानेनततोरोचनयालिपेत् कृष्णागुरुसकर्पूरचंदनागुरुयुक्तया लेपयित्वाततोलिंगमा पीठजघनंशुभं अनुलेपनपरिमाणलेंगे अनुलिंगेञ्चतत्सर्वैपंचविंशफलेनचेति अथपुष्पाणि धतूरकैस्तुयोलि गं कृष्णैः संपूजयेन्नरःसगोलक्षफलंप्राप्याशिवलोकेमहीयते नीलोत्पलसहस्रस्यमालांवध्याप्रपूजयेत् अलाभे तुसहस्राणामदीदनैवपूजयेत् उत्पलानामलाभेतुपवैश्वश्रीतरोयजेत् श्रीतरोविल्वस्य विल्वपत्रैरखंडैश्चयोलि गंपूजयेत्सकृत् सर्वपापविनिर्मुक्तःशिवलोकेमहीयते सर्वकामप्रदविल्वंदारिद्रस्यविनाशनं विल्वादन्यत्परं नास्तियेनतुप्यतिशंकरः शुष्काण्यपिचपत्राणिश्रीरक्षस्यसदैवहीति ॥ पारिजातक्रियासारे ॥ मध्यमान नामिकामध्येपुष्पंसंग्रह्यपूजयेत् अंगुष्ठतर्जन्यग्राभ्यांनिर्माल्यमपनोदयेत् अपनीतंचनिर्माल्यंचंडेशायनिवेदयेत् अशुन्यमस्तकालिंगसदाकुतिपूजकः॥ अथशिवेवयंपुग्पाणिभावष्यपुराणे ।। केतकीजातिमुक्तंचकुंदोयूथीमदति को शिरीपंसर्जवंधूकंकुसुमानिविवर्जयेत् निगधीन्युग्रगंधीनिकुसुमानिविवर्जयेत् गंधहीनमपिग्रामंपवित्रं- यत्कुशादिकं प्रासाददाीपकायां जपावंधूकसिंदूरं तात्रैसंधिकीशुभेमदतोकेतकीपुष्पमालतीपुरज़ातिचघुसृणं चाश्वमारंचनमादेनापिनार्पयेत् ॥ अथधूपःशिवपुराणे ॥ गुग्गुलंघृतसंयुक्तशिवेयश्वनिवेदयेत् रुद्रलोकमवाप्नोति ·तत्रेय गाणपत्यंचविंदति । अथदीप भविष्यपुराणे घृतदीपप्रदानेनशिवायशतयोजनं : बिमानलभतेदिव्यंसूर्यको टिसमप्रभं अथनैवेद्यं तत्परिमाणहेमाद्रो दशद्रोणैस्तुनैवेद्यैरप्टंद्रोणैरथापिवा: शतद्रोणसमपुण्यमाढा केनविधीयते वित्तहीनस्यमय॑स्यनात्रका-विचारणेति गुड़खंडघृताक्तानांभक्ष्याणांचनिवेदनैः घृतेनपान चितानांचतेपांशतगुणंफलं अयफलं मातुलिंगफलाद्यानिसुपक्कानिनिवेदयेत् शिवायसत्फलतस्यतद्भक्ष्याणांनि वेदने अयप्रदक्षिणाः तत्रविशेपउक्तोगृह्यपरिशिष्टे एकांविनायकंकुावसूयेत्रिणीशंकरे चत्वारिकेशवे दद्यात्सप्ताश्वत्येप्रदक्षिणाः आदित्यपुराणे प्रदक्षिणत्रयंकुर्यात् शिवस्यायतनेनरः अश्वमेधसहस्त्रस्यफ लंप्राप्नोतिमानवः रहन्नारदीयेतु एकांचंडयांरवोसप्ततिस्रोदद्याविनायके चतस्त्र केशवेदद्याच्छिचेवईप्रदक्षिणं पदांतरेःपदंतस्य करौचलनवर्जितौ स्तुतिर्वाचिहदिध्यानं चतुरंगंप्रदक्षिण शिवलिंगविशेपो लिंगपुराणे सव्यंबजेत्ततोऽसव्य प्रणालंनैवलंघयेत् वृहन्नारदीये शिवप्रदक्षिणीमयःप्रणालंनैवलंघयेत् वृपंचंडंवृपंचैवसोमसूत्रंपुनर्वृप चंडचसोमसूत्रचपुनश्चडपुनर्वृपं ॥ हेमाद्रौप्रतिष्ठाकांडे ॥ प्राच्या नदिमहाकालीयाम्येगिविनायको वारुणोवृपक्षस्कंधोदेवीचंडौतथोत्तरे त्रैविक्रम्यांतुऐशान्येचडस्थापनमुक्तः तथा अपसव्यंयतिः कुर्यात्सव्यंतुब्रह्मचारिणः सव्यापसव्यगृहिणो नित्यशंभोः प्रदक्षिणं तृणैःकाष्ठस्तथा पपद्भिर्येष्टकादिभिः अंतदानंपुर कृत्वासोमसूत्रनलघयेत् सोमसूत्रप्रमाणमपि तत्रैव प्रासादविस्तारमात्र तुभवेद्दीव्यांसूत्राद्वहिर्लघनतोनदोपः स्याद्दोपत्राभ्यंतरलंघनेन सोमस्यदिशिमंडपादुदीच्यांदिशिप्रासाद विस्तारसमानंसोमसूत्रपरित्यज्यवहिःप्रदक्षिणेनदोपइत्यर्थः ॥ विशेषांतरमुक्त तत्रैव सोमसूत्रद्वयंयत्रयत्रवावि पुणुमंदिरम् अपसव्यनकुर्वीतकुर्वीतेवप्रदक्षिणमिति ॥ अथनमस्कारः । ॥ जानुभ्यांचैवपाणिभ्यांशिरसाच -- ·विचक्षणः कत्वाप्रणामसर्वेशेसर्वान्कामानवाप्नुयात् अश्वमेधादिसर्वक्रतुफ़लंभवतीति भविष्योत्तरे अथशिवा गारेनिपिद्धवाद्ययोनितंत्रे शिवागारेचफलकंसूर्यागारेचशंखकं दुर्गागारेवंशवाद्यंमधुरोंचनवादयेत् ॥ अंथनिर्माल्यलंघनें निषेधौनृसिंहपुराणे शांतरथंप्रतिनारदः ॥ अद्यप्रभृतिनिर्माल्यलंघयंतिमहामते नर सिंहस्यदेवस्यतथान्येपांदिवौकसी पच्यतेनरकेघोरेयावदाभूतसंप्लवम् । भविष्यपुराणेपि ॥ निर्माल्य लंघनकरस्तामित्रंनरकंबजेदिति ॥ अथनिर्माल्यप्रतिपत्तिः ॥ रुद्रांगलग्नमग्नौतुदहे सर्वचतत्क्षणात् वैष्ण वस्नानकेभ्यश्चभस्मांगेभ्यश्वशांभवामिति यानितुस्कांदे शिवनिर्माल्यभोक्तारः शिवनिर्माल्यलंघकाः शि. वनिर्माल्यदातारःस्पर्शस्तेपामपुण्यकृत् स्पृष्ट्वारुद्रस्यानर्माल्यंसवासााप्लुतः शुचिरिति नैवेद्यमेनरोभुक्ताशु. बैचांद्रायणंचरेदिति।कालिकापुराणअग्राह्यशिवनैवेद्यपत्रंपुष्पंफलंजलं, शालिग्रामशिलास्पर्शात्सर्वयातिपवि. तामितिपरिशिष्टे दत्त्वानैवेद्यवस्त्रादिनाददातकदाचनत्यक्तंयच्छिवमुद्दिश्यतदादानेनतत्फलमिति भविष्येच. शिवनिर्माल्यधारणनिषेधवचनानि निर्माल्यंयोहिमगत्याशिरसाधारयिष्यति अशुचिभिन्नमर्यादानरःपापसमः न्वितःनरकेपच्यतेघोरेतिर्यग्योनौचसंवसेत् ब्रह्महापिशुचिर्भूत्वानिर्माल्यंयस्तुधारयेत् तस्यपापमहच्छीघ्रनाश. यिप्येमहाव्रत ॥ इतिस्कंदपुराणाशुचिनानतवग्राह्यकिंतुशुचिनास्नानादिनाशुचिनेत्येवंपराणीतिस्माताः अपनी ततन्नग्राह्यमितिश्रीदत्तः शिवदीक्षारहितैर्योतिर्लिंगातिरिक्तैर्वानग्राह्यमिति शेवाः स्कांदे ॥ अनर्हममनैवेद्य. पंत्रपुष्पंफलंजलं शालिग्रामशिलासंगात्सर्वेयातिपवित्रतामित्युक्तत्वात्, पंचायतनपूजायांसालिग्रास्यापित सत्यान्नैवेद्यांदावदोपइतिंसूचितम् तथा नैवेद्यमेनरोभुक्ताशुद्ध्यैचांद्रायणंचरेदिति : एतदपवादःशिवतारद सवादे ॥ वाणलिंगेस्वयंभूतेचंद्रकांतेहादस्थिते चांद्रायणसमंज्ञयशंभोनैवेद्यभक्षणमिति ॥ तथाचकाशीखंडे ।

·जलस्यधारणमूनिविश्वेशस्नानजन्मनः ॥ इत्युपक्रम्य ॥ स्नापयित्वाविधानेनयोलिंगनपनोदिकं त्रिपि वेत्रिविधंपापंतस्येहाशुचिनश्यति ॥ लिंगस्नपनवाभिर्यःकुर्य्यान्मू न्यभिषेचनं गंगास्नानफलंतस्यजायतेत्र विपाप्मनइति अत्रभक्षणप्रतिप्रसवःशिवदीक्षाविषयः ज्योतिर्लिंगविनालिंगंयःपूजयतिसत्तमः तस्यनैवेद्य निर्माल्यभक्षणात्तप्तकृच्छ्रकं सालिग्रामोद्भवेलिंगेवाणलिंगेस्वयंभुवि रसलिंगेतथाईंचसुरसिद्धप्रतिष्टते हृद येचंद्रकांतेचस्वर्णरूप्यादिनिर्मिते शिवदक्षिावताभक्तेनेदंभक्तमितीर्यते ॥ ॥ इतिभविष्योत्तरेज्योतिलिंगेनैवेद्यादिस्वीकारस्तुदीक्षारहितैरपिकार्य्यः ज्योतिलिंगविनेत्युक्तवचनात् तथा पादोदकंचनिर्माल्यभक्तैीर्थप्रयत्नतः ॥ इत्यग्निपुराणात् ॥ आदित्यपुराणेच ॥ निर्माल्यंधारयेत्या शिरसापार्वतीपतेः रायसूयस्ययज्ञस्यफलंप्राप्नोतिनिश्चितं लोभादिनातुनधार्थ लोभानधारय छंभाोर्न माल्यनचभक्षयेत् नस्टशेदपिपादेनलघयेन्नापिनारद लिंगांतरेषुतीर्थोदकवंदनमात्रच श्रद्धावच्छिवभक्त मात्राधिकारिकाः श्रद्धावतांस्वभक्तानामुपसर्गेमहत्यपि नोपायतरमस्त्येवाविनेशचरणोदकं येव्याध योहिदुःसाध्यावहिरंतःशरीरिणां श्रद्धयैवोदकस्पर्शात्तेनश्यत्येवनान्यथेतिरत्नेश्वरोपाख्यानेस्कांदवचनात् स रपिचंडेशंदत्त्वैवधाय॑मिति कचित्तु वाणरावणचंडीशनंदिनगिरिटादयः सदाशिवप्रसादोयंसर्वग्रहंतुशांभवा इति क्वचिचंडाभावोऽप्युक्तोऽग्निपुराणे वाणलिंगेचलेलोहेसिद्धलिंगेस्वयंभुवि प्रतिमासुचसर्वासुनचंडोधि कृतोभवेत् ॥ आदित्यपुराणे ॥ लिंगेस्वायंभवेवाणरत्नतेजसिनिर्मिते सिद्धेप्रतिष्टितलिंगेनचंडोधिकृतो भवेत् ॥ येपुचंडाधिकाज्ञेनास्ति तन्निर्माल्यधारणेनदोपइत्याहुः ॥ अथरुद्राक्षधारणतन्महिमाच ॥ शि खायांहस्तयोःकठेकर्णयोश्चापियोनरः रुद्राक्षंधारयेद्भक्त्यासशेवेलोकमाप्नुयात् नवकंतुरुद्राक्षंधारयेद्वामवा ·हुना चतुर्दशमुखचैवशिखायांधारयेदुधः ॥ तत्रविशेषः ॥ एकवतःशिवःसाक्षाद्ब्रह्महत्यांव्यपोहति अव ध्यवंप्रतिस्रोतोवन्हिस्तंभंकरोतिच द्विवकोहरगौरीस्याद्वावधाघविनाशकृत् त्रिवक्रोह्यग्निजन्माचपापराशि प्रणाशयेत् चतुर्वक्रःस्वयंब्रह्माब्रह्महत्यांव्यपोहति पंचवकस्तुकालाग्निरगम्यागम्यपापनुत् षड्डक्रस्तुगु होज्ञेयोधूणहत्यांविनाशयेत् सप्तवत्रस्त्वनंतःस्यात्स्वर्णस्तेयादिपापहृत् विनायकोष्टवक्रःस्यात्सर्वान्तावना शकृत् भैरवोनववक्रस्तुशिवसायुज्यकारकः दशवक्रःस्मृतोविष्णुर्भूतप्रेतभयापहः एकादशमुखोरुद्रो नानायज्ञफलप्रदः द्वादशास्यस्तथादित्यःसर्वरोगनिवर्हणः त्रयोदशमुखःकामःसर्वकामफलप्रदः चतुर्दशा स्याश्रीकंठोवशोदारकर.पर इति ॥ निश्छिद्राश्चसुपक्वाश्चरुद्राक्षाधारणेस्मृताः पचामृतपंचगव्यंस्नानका लेप्रयोजयेत् रुद्राक्षस्यप्रतिष्ठायांमपंचाक्षरंतथा त्र्यंवकादिमंत्रस्तुयथातत्रनियोजयेत् व्यवक्रयजामहे० मामृतात् इति ॥ यहा अघोरमंत्रेण अघोरेणापिमंत्रणरुद्राक्षस्यद्विजोत्तम प्रतिष्ठांविधिवत्कुर्यात्ततो धिकफलंलभेत् ततोयथास्नमत्रेणधारयेद्भक्तिसयुतः एकवक्रादीनांक्रमेणमंत्राः डोडो शंनमः ॥ १॥ उौंडानमः ॥२॥ उौहीनमः ॥ ३॥ डोहुनमः ॥ ४॥ोंहूनमः ॥ ५॥ डोडोहूंहूनमः ६ उौंसहूनमः ७ जॉईनमः ॥ ८॥ उरोहीनमः॥ ९॥श्रीनमः ॥ १०॥ उहीनमः ॥ ११॥॥ श्रीनमः ॥ १२ ॥ उक्षीक्षों नमः ॥१३॥ नमोनमः॥१४ रुद्राक्षेदेहसंस्थेतुकुकुटोमियतेयदि सोपिरुद्रपतियातिकिंपुनर्मानवोगुरुः क्क चिन्मालायांविशेपउक्तः॥ अष्टोनरशतैः कार्या चतुः पंचाशताथवा सप्तविंशतिमानावाततोहीनाधमामता ॥ तथाचप्रजापतिः ॥ मोक्षार्थीपंचविंशत्याधनार्थीविंशताजपेत् पुष्ट्यर्थीपंचविंशत्यापंचदश्याभिचारिके सप्तविंश तिरुद्राक्षमालयादेहसंस्थया यत्करोतिनरः पुण्यसकोटिगुणंभवेत् योददातिद्विजातिभ्योरुद्राक्षशृणुषण्मुख ·तस्यप्रीतोभद्रुद्रस्त्वपदंचप्रयच्छति पदार्थादर्शवोपदेव रुद्राक्षान्कंठदेशेदशनपरिमितान्मस्तकविंशती। पड्पङ् कर्णप्रदेशेकरयुगलकृतेद्वादशहादशैव वादोरिंद्रकलाभिर्नयनयुगकृतेएकमेकशिखायां वक्षस्यष्टाधिकंयत्कलय. तिशतकंसःस्वयंनीलकंठ इतिहंद्राक्षधारणम् ॥ अथेशिवरात्रिकृत्यसुच्यते ॥ तत्रप्रातःसंध्यादिकृत्वाधृतत्रिपुंड्र रुद्राक्षस्तावपात्रंगृहीत्वातिथ्याधुल्लिख्य डोमद्यशिवप्रीत्यर्थशिवरात्रिबतंकरिष्याव्रतधारणमंत्रः॥शिवरात्रिन तयेतत्कारप्यहमहाफलं निर्विघ्नमस्तुमेचात्रत्वत्प्रसादाजगत्पते चतुर्दश्यांनिराहारोभूत्वाशंभोपरेहनि भोक्ष्येहंभु क्तिमुक्त्यर्थ शरणमेभवेश्वर इमौमंत्रौपठित्वाजलमुत्सृजेत् ततोनित्यकृत्यविधायशिवनामस्मरणेनदिनमतिवाह्य सं ध्याकालात्पूर्वसंध्यासमयोत्तरवास्नानंकृत्वा सायसंध्यांनिर्वय॑विभूतिरुद्राक्षमालाधारणंकुर्यात् इदंचशिवपूजायां नित्यं विनाभस्मत्रिपुंड्रेणाविनारुद्राक्षमालया पूजितोपिमहादेवोनस्याचस्यफलप्रदः तस्मान्मृदापिकर्तव्यंललाटे तुविपुंडूकमितिलंगपुराणवचनात् ततोरात्रौप्रथमप्रहरेशिवायतनगत्वा शुचिराचांत आसनेप्राङ्मखउपविश्य शिवसन्निधौपूजासंकल्पंकुर्य्यात् एवंगुणविशेपेणविशिष्टायांपुण्यतिथौ एतदर्पकृतसमस्तपातको पपातक प्रकीर्णकादिकायिकवाचिकमानसज्ञाताज्ञातप्रकाशरहस्यपापस्यक्षयार्थं पुत्रघनदीर्घायुः प्रभृति सकलकामावाप्त्यर्थं शिवरात्र्यांशिवपूजनंकरिष्यइतिसंकल्प्य अपसपैत्वितिसर्पपान्विकीर्य सोमादिसा क्षिदेवतामंत्रंपठित्वासामान्यायंसंस्थाप्यभूतशुदिकृत्वाप्राणप्रतिष्टोत्तरंमातृकान्यासंचकृत्वा श्रीकंठादिमात कान्यासंकुर्यात् ॥ तद्यथा अस्य श्रीकंठादिमातृकान्यासस्यदक्षिणामूर्तिऋपिर्गायत्रीछंदः अर्द्धनारीश्वरो देवता' हलोवीजानिस्वराशक्तयः ज्ञातविज्ञानार्थविवियोगः अंकखंगधंडं हांअंगुष्ठाभ्यानमः ॥ इंचछजझं ईहीतर्जनीम्यांस्वाहा उंटठंडंढऊहूंमध्यमाभ्यांवपट् एतथंदंधनं ऐहूँअनामिकाभ्यांहु उपंफवंभमं तद्यथा ·- होकनिष्ठिकाभ्यांवोपट् अयरलवं शंपंसंहसंह करतलकरप्टष्ठाभ्यांवौषट् एवमेवहृदयादिपडंगन्यासंकुर्यात् ॥ तोध्यानम् ॥' वंधूककांचननिर्भरुचिराक्षमालांपाशांकुशोवरदानजवाहुदडैः विधाणमिदुशकलाभरणं त्रिनेत्रमविकेशमनिशवपुराश्रयामि ॥ २ ॥ दक्षाधःकरमारभ्यवामधाकरपर्यंतमायुधध्यानंकृत्वा ततोन्यास कुर्यात् डोहीअंश्रीकंठपूर्णोदरीभ्यांनमः इतिमस्तके ॥ १ ॥ डोह्रौंत्रांअनंतेशविरजाभ्यांनमइतिश्राननररो ॥ १ ॥ोइंसूक्ष्मेशशाल्मलीभ्यानमइतिदक्षिणनेवे ॥ ३॥ गेह्रौंईत्रिमूर्तिलोलाक्षीभ्यांनमइतिवामनेत्रे॥४॥ ड्रॉउअमरेशव लाक्षीभ्यांनमइतिदक्षकर्णे ॥५॥ उौंहोंऊंअर्धीशघोणाभ्यांनम इतिवामकर्णे॥ ६॥ोह्रौं भारभूतीशदीर्घमुखीभ्यांनम इतिदक्षनासापुटे ॥ ७ ॥ ह्रीअतिथीशसुमुखीभ्यांनमइतिवामनासापुटे ॥८॥ डोहॉलंस्थाण्वीशदीर्घजिव्हाभ्यांनम इतिदक्षगडे ॥ ९॥ डोहीहरेशकुंडोदरीभ्यांनमइतिवामगंडे॥१०॥डोही एंझिंटीशाईकेशीभ्यांनमइतिउर्बोप्टे ॥११॥ उौंहोंऍमौक्तिकेशविकृतमुखीभ्यांनम इतिअधरोप्ठे ॥१२॥ोह्रौंडों सद्योजातज्वालामुखीभ्यांनमइतिऊर्धदतपंक्तौ ॥१३॥ोहोंडौंअनुग्रहशोल्कामुखीभ्यांनमइतिअधोदंतपंक्तौ ॥१? जोह्रौंचक्रेशश्रीमुखीभ्यांनम इतिशिरसि॥१८॥जोहोत्रः महासैन्येशविद्यामुखीभ्यांनमइतिमुखमध्ये ॥ १६ जोहोकाधीशमहाकालीभ्यांनमइतिदक्षस्कंधे ॥१७॥ डोंद्रीखंचंडीशसरस्वतीभ्यांनमइतिदक्षकूपरे॥१८॥ोही गपंचांतकेशगौरीभ्यांनमइतिदक्षमाणिवंधै ॥ १९ ॥ोहोघशिवोत्तमेशत्रैलोक्यविजयाभ्यांनमइतिदक्षकरांगुलि मूले ॥२०॥ उौंहोंङ-एकरुद्रेशमंत्रशक्तिभ्यांनमइतिदक्षकरांगुल्यग्रेषु ॥२१॥ोंह्रींचकूर्मेशात्मशक्तिभ्यांनम इति वासस्कधे ॥२२॥ उहौंछएकनेत्रेशभूतमैत्रिकाभ्यांनमइतिवामकूपरे ॥२३॥ उोहीजचतुराननेशलंबोदरीभ्यांनम इतिवाममाणिवघे ॥२४॥ डोह्रौझअजेशविद्रावणीभ्यांनम इतिवामकरांगुल्यग्रे ॥२५॥ उह्रोटसोमेशखचरीभ्यां ·नमइतिदक्षोरुमूले ॥२६॥ उौंहोंठंलांगलीशमंजरीभ्यांनमइतिदक्षजानुनि॥२७॥ होंडवाहुमूलेषु ॥३०॥ोह्रौं 'ढंउमाकांतेशवृक्षोदरीभ्यांनमइतिदक्षपादांगुल्यग्रेषु ॥ ३१॥ डोह्रौंतत्रापाढीशपूतनाभ्यांनमोवामोरुमूले ॥३२ . हीथचंडीशभद्रकालीभ्यांनमइतिग्रमजानुनि॥३३॥ोह्रौंदंअस्त्रीशयोगिनीभ्यांनमइतिवामगुल्फे॥३४॥ोह्रौं, मीनेशशंखिनीभ्यांनमोवामपादागुलिमूलेषु ॥ ३५ ॥ डोंहोंनमायेशतर्जनीभ्यांनमइतिवामपादांगुल्यग्रेषु ॥ ३६ ॥ रोहोंपेलोहितेशकालरात्रिभ्यांनमइतिदक्षकुक्षौ ॥ ३७ ॥ जोह्रौंफशिखीशकुंडलिनीभ्यांनमइ तिवामकुक्षौ ॥ ३८ ॥ डोह्रौवंछागलांडेशकपर्दिनीभ्यांनमइतिप्टष्टे ॥ ३९ ॥ उही हिरंडेशवबाभ्यांनमइति नाभौ४०)होममहाकालीशसुभुजाभ्यांनमोजठरे॥११॥ोहीयत्वगात्मनेवाणीशसुसुखीभ्यांनमइतिहृदये४२ ॥ उहौरअसगात्मनेभुजंगेशरेवतीभ्यांनमइतिदक्षांसे ॥ ४३ ॥ उहाँलमांसात्मनेपिनाकशिमाधवी यांनमइति ककुदि ॥४४॥ उरोह्रौंवमेदात्मनेखड्गशिवारुणीभ्यांनमइतिवामांसे ॥४५॥ डोह्रौंशंस्थात्मनेविकेशवायवी भ्यांनम इतिहृदयादिदक्षकरायांतं ॥४६॥ डोपिंमज्जात्मनेश्वेतेशरक्षेविदारणीभ्यांनमइतिदक्षपादायांत ४७॥ डॉहीसंशुक्रात्मनेभृग्वीशसहजाभ्यांनमइतिवामकरायांत ॥ ४८ ॥ उरोहीहंप्राणात्मनेनकुलीशमहालक्ष्मी भ्यानमइतिहृदयादिवामपादायांतं ॥ १९ ॥ डॉहॉलंशक्त्यात्मनेशिवेशव्यापिनीभ्यांनमइतिहृदया: दिनाभ्यतं ॥ ५० ॥ हौलपरमात्मनेसंवर्चकेशमायाभ्यांनमइतिहृदयादीशरोते ॥ ५१ ॥ इत्येवं मातृकास्थानेपुन्यसेत्' अत्ररुद्राःस्मृतारक्तवत्सूलकपालकाः शक्तयोरुद्रपीठस्थाःसिंदूरारुणविग्रहाः रक्तोत्पलकपालाभ्यामलंकृतकम्वजा इतिमूर्चिशक्तीनांध्यानम् ॥ इतिश्रीकंठादिन्यासः ततः प्राणायामका देहेमडूकादिपरतत्वांतदेवताभ्योनमइत्युच्चार्य्य ॥ वामादिशक्तिपूजनंकृत्वाशिवपडक्षरादि ·मंवन्यासंकुर्यात् अस्यश्रीशिवपंचाक्षरमंत्रस्यवामदेवऋपिः पक्तिछंदःसदाशिवोदेवता डोंधीजं नमःशक्ति शिवायेतिकीलकं चतुर्विधपुरुपार्थसिद्ध्यर्थन्यासेविनियोगः शिरसिवामदेवऋपयेनमः मुखे पंक्तिछंदसेनमः हृदि. सदाशिवदेवतायैनमः वाजायनमोगुह्ये नमःशक्तये नमःपादयोः शिवायकीलकायनमानाभा न्यासेविनि योगः इतिसागेव्यापकंकुर्यात् जोहृदयायनमः शिरसेस्वाहा मंशिखायैवषट् शिंकवचायतुं वानेत्रत्र यायवीपट् यअस्त्रायफ्ट एवंकरन्यासमपिकुर्यात् ॥ तत्पुरुपायनमः तर्जन्योः उमंत्रघोरायनमः मध्य मयोः शिंसद्योजातायनमःकनिष्ठिकयोः गवांवामदेवायनमः अनामिकयोः उयंईशानायनमः अगुष्ठयोः अनंतत्पुरुपायनमः मुखे मंअघोरायनमः हृदये शिंसद्योजातायनमःपादयोः अवांवामदेवायनमोगुह्ये उईशानायनमोमूनि जॉनंतत्पुरुषायप्राग्वनायनमः उमअघोरायदक्षिणवकायनमःदक्षिणकर्णे शिंसद्यो जातायपश्चिमवकायचूडाधः डावांवामदेवायोत्तरवकायनमः वामकणे गयेईशानायोदवायनमः ऊर्धभागे सर्वज्ञशक्तिधाम्नेहदयायनमः नित्यतृप्तिशक्तिधाम्नेशिरसेस्वाहा मंत्रनादिवोधशक्तिधाम्ने शिखायैवषट् शिस्वतंत्रधाम्ने कवचायतुं वांनित्यमलुप्तशक्तिधाम्नेनेत्रत्रयायवौषट् यअनंतशक्तिधाम्ने अस्त्राय फट् ततो मूलमंत्रेण नमोस्तुस्थाणुभूतायज्योतिर्लिंगामृतात्मने चतुर्मूर्तिवपुस्थायभासितांगायशंभवे इत्यनेनव्यापकंकु यात् लिंगादिमुद्रादर्शनपूर्वकं ॥ स्वेप्टदेवस्वाभेदेनध्यात्वा शिरसिमूलमंत्रेणपुष्पांजलिंदत्त्वा पुनर्हदयक मलेध्यात्वामानसपूजांकरिष्ये ॥ इतिसंप्रार्य कृतांजजिपुटोभूत्वाचितयेबृदिशंकरं ऋणपातकदीर्भाग्यदा रिद्रविनिवृत्तये अरोपापविनाशायप्रसीदममशंकर दुःखशोकाग्निसंतप्तसंसारभयपीडनं वहुरोगाकुलंदी नपाहिमांवृषवाहन “आगच्छदेवदेवेशमहादेवाभयंकरगृहाणसहपार्वत्यातवपूजांमयांकतां स्वागतंदेवद ·वेशसन्निधोतवशंकर गृहाणसहपार्वत्यायथार्थपरिभापितामित्युक्तो मानसैरुपचोरेनैवेद्यांतसंपूज्य यथाश किपित्यात समर्पणकत्वा" वाह्यपूजार्थमनुज्ञाप्यविशेपार्घ्यस्थापनकुर्यात् । तद्यथा स्ववामाग्रेचतुरवृत्त संडविलिख्य हींाधारशक्तयेनमइतिसपूज्य तत्रत्रिपादिकांसंस्थाप्य',' मंदशकलात्म नेवहिमलायइतिसंपूज्य वृताकारणवह्निर्दशकलाःपूजयेत् यधूम्रार्चिपेनमः ॥ वंऊष्मायनमः ॥लंज्वा लिनीकलायैनमः ॥ शैविस्फुलिगिन्यैनमः ॥ पंसुश्रियैनमः ॥ संस्वरूपायैनमः ॥ हकपिलायैनमः ॥ 'लहव्यवाहनायैनमः ॥ शंकव्यवाहनायनमः ॥ इतितदुपरिप्रस्त्रमंत्रप्रक्षालितंपात्रंनिधाय अंद्वादशकलात्मने सूर्यमंडलायनमः ॥ इतिसंपूज्य ॥ वृत्ताकारेणतत्रसूर्यस्यद्वादशकलाःपूजयेत् ॥ कमंतापन्यैनमः ॥ खवं तापिन्येनमः ॥ गफंधूम्रायैनमः ॥ घंपमरीच्यैनमः ॥ डंभंज्यालिन्यैनमः ॥ चंधरुचिन्यैनमः ॥ छंदंसु पुम्पायनमः ॥ जथंभोगदायनमः ॥ झंतविश्वान्यनमः ॥ अर्णवोधिन्यैनमः ॥ ठंडंक्षमायैनमः ॥ क्षेलंहसंपंश वरयंमभंबपनचंदयंतणंढंडेंटटझंझंछंचंङघंगखेकौंडोंऐऐलंलंक्रऊउईईत्रांअं ।'इतिविलोममातृका जपन् । मूलेनसुधाधुंध्याजलेनापूर्यजलमध्येडंपोडशकलात्मनेचंद्रमंडलायनम इतिसंपूज्य वृताकारणेच द्रस्यपोडशकलाःपूजयेत् ॥ अंअमृतकलायैनमः॥ आमानदायैनमः ॥ इंपूपायैनमः ॥ ईतुष्टयनमः ॥ उंपु- पैनमः ॥ ऊमत्येनमः ॥ धृत्यैनमः ॥ शशिन्यैनमः ।। लंचद्रिकायैनमः ॥ लंकास्यनमः ॥ एंज्योत्स्नाय नमः ॥ ऐश्रयेनमः ॥ प्रीत्यैनमः ॥ उौंअंगदायैनमः ॥ अंपूर्णायैनमः ॥ अंःपूर्णामृतायैनमः ॥ अमृता दिकलानांप्राणप्रतिष्ठांविधाय सूर्यमंडलातीर्थमावाह्यमूलमंत्रणाय॑जेलेसंयोज्यतीर्थसंपूज्य मूलमंत्रेणलिंगमुद्रां प्रदश्य वमिति धेनुमुद्रयाअमृतीकृत्य तत्रदेवंध्वात्वादेवस्यदेहे पडंगंविधायकवचेनावगुंठ्य नेवमंत्रेणसंवीक्ष्य ॥

·शंखमुद्रयात पात्रमवष्टेभ्ययोनिमुद्रयातजस्पृष्ट्वां मूलेनगंधादिभिःसंपूज्य' प्राग्वत्पडंगानिसंपूज्य मूलमं- प्रेणीवारंजलमभिमंत्र्यमत्स्यमुद्रयाछादयेत् तत्पात्रस्योत्तरेपंक्त्यात्रिकोणमंडलत्रयंकृत्वा.' तेपुमंडलद्वयेसाधारं सलपात्रद्वयं तृतीयमंडले घृतमधुदधियुक्तंकांस्यपात्रंचेतिपात्रत्रयंसंस्थाप्य मूलमंत्रणप्टथक्टथक्गंधादि- भिःसंपूज्यं । तेपुपात्रांतरेणार्यजलंकिंचित्कृत्वामूलमंत्रेणप्टथक्टथग एवारमभिमंत्र्यमत्स्यमुद्रयाच्छादयेत् ततोंर्घ्यपात्रेश्यामाकदूर्वाजविष्णुक्रांतादिनिःक्षिप्याचमनपात्रेजातीफललवंगकंकोलचूर्णानिक्षिपेत् . अत्राा दिपात्रालाभेप्रक्षालितान् तडुलान् पुष्पाणिदत्त्वा ततःपूजाक्रमस्यदक्षिणेत्रिकोणमंडले साधारंसजलंपुनरा चमनपात्रंनिधाय तत्रार्घ्यपानलंकिंचित्पात्रांतरणोद्धृत्यदत्त्वामूलमंत्रेणाभिमंत्र्यसंप्रोक्ष्यस्वदेहंगंधपुप्पैरलंक त्य स्वैप्टदेवतारूपसंचिंत्यपीठमंडूकादिपरतत्वांत संपूज्य डॉनमोभगवतेसकलगुणात्मशक्तियुताय अनंता येयोगपीठीय · कमलासनायनमः ततस्तत्केसरेपुस्वाग्रादिप्रादक्षिण्येन वामदेव्यैनमः ज्येष्टायैनमः रौद्रयेनमः कोल्यैनमः कालविकरण्यैनमः वलायनमः' वलविकरण्यनमः वलप्रमथिन्यैनमः । सर्वभूतमन्यैनमः मध्य मनोन्मन्यैनमः डोनमोभगवतेसकलगुणात्मशक्तियुताय अनंताययोगधर्मपीठायनमः ॥ इतिपीठपूजा ॥ अथ पार्थिवविधिः' सर्वाधारधरांरूपेत्वद्रूपांमृत्तिकामिमां 'ग्रहिप्यामिप्रसन्नात्वलिंगार्थीभवसुव्रते इतिभूमिसंप्राय उपरितनांमंदमपाकृत्य ततःल्हाप्रथिव्येनमः इतिप्रथिवींनमस्कृत्य. 'ततोनिःशर्करामक्षाधिकाम्. अशीतिगु जादिमानमृदमित्यर्थःहरायनमइतिमंत्रणसंग्रह्य सद्योजातमितिमंत्रंपठित्वा वामदेवायेतिमंत्रणजलंप्रक्षिप्य महेश्वरायेतिसंघटनेकुर्यात् अघोरेणइतिलिंगकरणं तत्पुरुपायेतिवाणंकृत्वा ईशानइतिवेदिकायांवासंयोज्य॥ मूलेनशूलपाणयेमइतिवेद्यांशिवसंस्थाप्यहस्तेपुष्पादिगृहीत्वा । 'मूलाधारात्कुंडिलिनीमुत्याप्यमदचक्रादिक ·मेणहदयकमलावष्टदेवतां तेजोरूपांब्रह्मरंध्रनीत्वा परमामृतांबुधौपरमशिवशक्त्यात्मकंतचेजः प्रवहन्ना सापुटाध्वनिकरस्थपुष्पांजलौनिः सार्य्य पुरः स्थितमूर्तिशिरसिपुष्पांजलिंनिःक्षिपेत् आत्मसंस्थमजेशुद्धत्वा महंपरमेश्वर अरण्यामिवहव्याशंमूर्चामावाहयाम्यहं आयाहिभगवन्शंभोशर्ववंगिरिजापते प्रसन्नोभवदे वेशनमस्तुभ्यंहिशंकर ततोमूलमुच्चार्यपिनाकधृपेनमः आवाहनमतेवेयमहिमामूर्तिस्तस्यांसर्वगतांशिव भ क्तिस्नेहसमाकृष्टंदीपवत् स्थापयाम्यहम् देवेशभक्तिसुलभसर्वाभरणसंयुत यावत्त्वांपूजयिष्यामितावत्त्वंसु स्थिरोभव ततोमूलंपठित्वाशिवत्वइहतिष्ठतिष्ठ इतिसंस्थाप्य सन्निधापनं कुर्यात् अनन्यातवदेवेशमूर्तिश क्तिरियंप्रभो सान्निध्यंकुरुतस्यांतंभक्तानुग्रहतत्पर ततोमूलमुच्चार्याशिवइहसन्निधौभव ॥ इतिसन्निधानंकृत्वा सन्निरोधनंकुर्यात् श्राज्ञयातवदेवेशकृपांभोधेसुखांवुधे आत्मानदैकतृप्तत्वांनिरुणध्मिपितुर्गुरो मूलांतेशि वइहसन्निरुध्यस्व ततःसमुखीकरण अज्ञानादुर्मनस्त्वाद्वावैकल्पात्साधनस्यच यदपूर्णभवेत्कृत्यंतदप्यभि मुखोभव ततअवगुंठनं अभक्तवाङ्मनश्चक्षुश्रोत्रदूरांचितद्युते स्वतेजः पंजरेणाशु वेष्टितोभवसर्वतः म् लांतेशिवअवगुंठितोभव ततः पडंगेनसकलीकरणं मूलेनमहामुद्रयापरमीकरणं ततोमूलमंत्रमुच्चार्य ऐंवदवदवाग्वादिनि ऐक्लीक्लिन्नक्लेदयमहाक्षोभंकुरुक्कीसौंमोक्षकुरु २ सौःसौमिति दीपिनीमकारादिक्षकारां तामातृकामुच्चार्य अोदकेनदेवंत्रिःप्रोक्ष्य देवस्यहृदयंस्टशन् प्राणप्रतिष्ठांकुर्यात् सायथा उौत्रांहीं क्रौहंसः शिवस्यजीवइहस्थितिः पुनःहीक्रौंहसः शिवस्यवाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रघ्राणरसनप्राणाइहागत्यसु खंचिरंतिष्ठंतुस्वाहा इतिप्राणप्रतिष्ठा विश्वेश्वरमहाराजप्रियेश्वरप्रजापते श्रासनंदिव्यमीशानदास्येहपरमे श्वर मूलनासनं महानदमहेशानमहदानंददायक पाद्यंग्रहाणदेवेशपार्वतीपरमेश्वर मूलेनपाद्यं त्रियवक ·وب ( 13 सदाधारवियदादिविधायक अध्यगृहाणदेवेशशंभोसर्वार्थसाधक मूलेनार्घ्यदत्त्वा त्रिपुरांतकदीनार्तिनाशिन् श्रीकंठशूलधृक् गृहाणाचमनंचालंपवित्रोदककाल्पतं मूलेनाचमनं घृतमध्वाज्यसंयुक्तपरिपूर्णसुखात्मनेमधु पर्कमिदंदेवकल्पयामिप्रसादमे मूलेनमधुपर्कदत्वा मूलेनपुनराचमनं पंचामृतसमानीतंपयोदधिचूतमधु शर्क राजलसंमिश्रंग्रहाणपरमेश्वर मूलेनपंचामृतस्नानं त्रिकालकाशिकालश्रीः स्थितिसंहारकारक स्नातीर्थाह तेस्तोरहाणपरमेश्वर मूलेनस्नानंदत्त्वापुनर्मूलेनाचमनंदद्यात् कालाग्निरुद्रदेवेशवरदाभयदायक वस्त्रंगृहाण सर्वेशदिव्यंगंधोदवासितं ॥ मूलेनश्वतवस्त्रम् ॥ पशुपतयेनमः ॥ पुनराचमनम् ॥ यज्ञोपवीतंपरमपवित्रंविधि निर्मितं नीलकंठोपवीतंचमयादत्तंग्रहाणभो मूलंपशुपतयेनमः ॥ यज्ञोपवीतं ततोभूपणानि स्वभावसुंदरांगाच नानाशक्त्याश्रयायते भूपणानिविचित्राणिकल्पयामिसुरार्चित पशुपतयेनमः भूपणानिसमर्पयामिनमः ततः कनिष्ठांगुष्ठयोगेनगंधमुद्रयागंधंदद्यात् चंदनागुरुकपुरतमालजलकुंकुम उशीरकुष्टसंयुक्तशैवंगंधाष्टकंविभोर हाणदेवदेवेशसमस्तसुरपूजित पशुपतयेनमः गंधसमर्पयामि सदाशिवसदानंदअक्षतान्परमेश्वर गृहाण त्वमुमाकांतदयांकृत्वाममोपरि मूलेनपशुपतयेअक्षतान्समर्पयामि पुष्पाणिचविचित्राणिमालत्यादीनिवप्रभो यानिचसुगंधीनिविल्वपत्रंग्रहाणमे मूलपशुपतयेनमः पुष्पाणिसमर्पयामि अमृतोद्भवंश्रीरक्षशंकरस्य सदाप्रियं विल्वपत्रंग्रहाणेशभक्तानासर्वकानद ॥ मूलंपशुपतयेनमः ॥ विल्वपत्रंसमर्पयामि तर्जन्यंगुष्ठयोगेन पुष्पमुद्रयामूलेनपशुपतयेवोपडित्यतेनपंचपुष्पांजलीन्दत्वा सदाशिवमहेशानजगदंद्यमहाप्रभो अनुज्ञांदेहिभग वन्परिवारार्चनागमां एवंपूजार्थमनुज्ञाप्यप्रथमेष्टदलेदिग्दलेषु पूर्वदलमारभ्य नतत्पुरुपायनमःमंअघो रायनमः शिंसद्योजातायनमः गवांवामदेवायनमः डायईशानायनमः मध्ये इतिदेवानादानेयादि tees ·प्रादाक्षिण्यन निवृत्यैनमः प्रतिष्ठायैनमः विद्यायैनमः डोंशांत्यैनमः डोंमध्येशांत्यतीयैनमः ॥ अभीटसिद्धिमदेदिशरणागतवत्सल भक्त्यासमर्चयेनुभ्यं प्रथमावरणाचनं इतिप्रार्थयेत् ॥ एवमग्रेपिद्वितीया एदलांतकेसरपुदेवस्यदक्षाग्रे ॥ हृदयायनमः वामाग्रे नंशिरसेनमः एष्ठदाक्षणे मंशिखायैनमः वामे शिंकवचायनमः अग्रे वानेत्रत्रयायनमः अग्न्यादिक्षु अस्त्रायनमः इति अभीष्टसिद्धिद्वितीयावरणार्चनं द्वितीये अष्टदलेदेवाग्रदलमारभ्य प्रादक्षिण्येन डोअनंतायनमः सूक्ष्मायनमः शिवोत्तमायनमः एकनेत्रायनमः त्रिमूतीयनमः श्रीकंठायनमः शिखंडिनेनमः इतिसपूज्यत्राष्टसिद्धिं० तृतीयाष्टदलेदेवस्यवामदलमारभ्यता दक्षिण्येन ॥ उमायनमः चंडेश्वरायैनमः नदिनेनमः महाकालायनमः गणेश्वरायनमः वृपक्षायनमः भृ गिणेननः स्कंदायनमः अभीष्ठसिद्धिं चतुर्थावरणं चतुरस्ररेखात्रयांतरालगतवीथ्यां यथास्थितपूर्वदिशमार भ्य ॥ लंइंद्रायनमःअग्नयेंनमः यमायनमः निर्गतयेनमः वरुणायनमः वायवेनमः सोमायनमः ईशाना यनमः ईशानंद्रमध्ये ब्रह्मणे निऋतिवरुणमध्येहीअनंतायनमः इतिसंपूज्य अभीष्टेति पंचमावरणं द्विती यवीथ्यां अंवत्रायनमः शक्तयेनमः दंडायनमः खड्गायनमः पाशायनमः अंकुशायनमः गदायैनमः त्रिशूलायनमः ‘पद्मायनमः चक्रायनमः इतिलोकपालायुधानितत्समीपस्थानेषुसंपूज्य अभीऐतिप्रार्थयेत् पष्ठावरणं ततःमूलमुच्चार्य सांगायसपरिवारायसवाहनायसशक्तिकायसायुधायपुष्पांजलिंसमयेधूपादिनापू जयेत् महादेवमृडाधीशजगदीशानरंजन धूपंगृहाणदेवेशसाज्यगुग्गुलुकल्पितं वनस्पतिरसोइतिपठित्वामूले नधूपमुद्रयाधूपंदद्यात् तर्जन्यंगुष्ठयोगनधूपमुद्रा हिरण्यवाहोसेनानीईशानीशायतेप्रभो दीपंगृहाणकर्पूरकापिला ज्यत्रिवार्तकं ाज्यंत्रिवर्तिसंयुक्तमितिदीपं मध्यमांगुष्ठयोगेनदीपमुद्रया अन्नानामापसर्वेपांपतेदीनानाशक ·पडूसैश्चसमायुक्तंगृहाणान्ननिवेदितं नैवेद्यंगृह्यतांदेवेतिपठित्वाऽमृतोपस्तरणमसि प्राणाय स्वाहेत्याधुक्ता ॥ नमस्तदेवदेवेश सर्वतृप्तिकरंवरं अन्ननिवेदितंशुद्ध प्रकृतिस्थंसुशीतलं परमानंदसंपूर्ण गृहाणजलमुत्तम मित्यनेनमध्यपानीयंदत्त्वा ब्रौद्रायैरितिचपठित्वा ब्रौद्रायैः सदसमभितःसोपविष्टःसमंता. गौ-सिजद्व लयकरयासादरवीज्यमानःनर्मक्रीडाप्रहसनपरेहासयन्पंक्तिभोक्ल्हन्मुंक्तेपात्रेकनकघटितेपडूसान्श्रीमहेशःयथा शक्ति जपित्वोत्तरापोशानंचदत्त्वानैवेद्यशेपंनिर्माल्यभोजिनेचंडेश्वरायसमlसुगंधिचंदनेन करोद्वर्तनंकारयित्वामू लेनाचमनचदत्त्वा राजाधिराजदेवेशनिराकारनिरास्पद फलंगहाणदेवेशनारिकेलादिकंशुचेत्यनेनफलंदद्यात् इदंफलमितिमूलेनच शाश्वतश्रीमयानंदमदनांतकधूर्जटे गृहाणपूगतांबूलचूर्णेचैवसखादिरं पूगीफलमितिमूलेनतां बूलंदद्यात् तांबूलमुखवासावितिकौस्तुभे तल्लक्षणंहेमाद्रौरत्नकोशे महापिप्पलपत्राणिकमुकस्यफलानिच ना रिकेलफलोपेतंमातुलुगसमायुतं एलाकर्पूरकंकोलैर्मुखवासंप्रचक्षते एतेपामप्यलाभेतुतनद्र्व्यंस्मरेद्बुध इति हिरण्यगर्भस्थमितिदक्षिणांदद्यात् तत.पुष्पांजलिंदद्यात् हरविश्वाखिलाधारनिराधारनिराश्रय पुष्पांज लिशिवशंभोगृहाणवरदायकेति पुष्पांजलिंदत्वानीराजनंकुर्यात् तत्र विशेषोहमाद्रौ चंद्रादित्यौचधरणी विद्युदग्निस्तथैवच सर्वेपांज्योतिपांज्योतिरातिभ्यंप्रतिगृह्यतां शालिपिष्टोद्भवैःशुबैघृतपूर्णैः समुज्जलैःततो नीराजनंदीपैःपड्विंशत्यानुकारयेत् सर्पपैदधिसंयुक्तैदूर्वागोरोचनादिभिः शांतिकुंभंततःपद्ममष्टपत्रंसक र्णिकं ध्यात्वानिवेदयेन्मूनिलिंगस्यकुसुमैःसह ततोवस्त्रयुग्मचामरदर्पणादीन्यर्पयेत् ततःप्रदक्षिणंकृत्वा साष्टांगंप्रणमेत मृडानीनाथमेसर्वानपराधाननेकधा क्षमस्वाभिप्रणामतेकरोम्यष्टांगसंभवमितिनमस्कारं कृत्वा ईश्वरवेद्याअष्टदिक्षुआग्नेय्यांतमष्टमूर्तिपूजनकुर्यात् तथाचभविष्ये मूर्तयोप्टौशिवस्यैतापूर्वादिक्रम ·योगताःआग्नेयांताःप्रपूज्यास्तुवेद्यालिंगेशियजेदिति अष्टमूर्तिपूजनतुप्राचीमग्रतःशंभोरितिरुद्रयामले देवा स्वस्ववाप्यग्रेप्राचीप्रोक्तागुरूत्तमरित्यागमिकांप्राचीमारण्य प्राच्यैशान्यादिक्रमेणाग्नेयी वामावर्तनकुर्य्या तश्चेत्थं नमःशिवायेतिमत्रेणपूलिंगेशिवंसंपूज्य ततोवामावर्तेन अष्टौमूर्तीःपूजयेदिति कालतत्त्ववि वेचनप्रभृतयः वस्तुतस्तुरुद्रयामलीयपदार्थादशादिमहानिधेष्वदर्शनान्निमूलमेव मंत्रमहो दधौतुमुरेपुष्पांजलिदानोत्तरंबावरणपूजनादगिष्टमूर्तिपूजनतद्यथा उगेशर्वायक्षितिमूर्तयेनमःोभवायजलमृत येनमः रुद्रायआग्निमूर्तयेनमः उग्रायवायुमर्तयेनमः भीमायाकाशमूर्तयेनमः पशुपतयेयजमानमूर्तयेनमः महादेवायसीममूर्तयेनमः ईशानायसूर्यमूर्तयेनमः मध्याशवायनमः॥ ॥ चंदनादिपंचोपचारैःसंपूज्य यथाशक्तिजप्त्वास्तोत्रैः स्तुत्वानमस्कृत्य ॥ प्रथमप्रहराध्यदद्यात् ॥ शिवरात्रिवतदेवतवपूजापरायणं करो मिविधिवद्दगृहाणाध्यमहेश्वर अथप्रार्थना नमोयज्ञजगन्नाथनमस्त्रिभुवनेश्वर पूजागृहाणमद्दत्तांमहेशप्रथमे पदइति ॥ ततःपुष्पांजलिंदत्त्वातन्मंत्रजपेनतत्कथाश्रवणादिनाजागरणकुर्यात् ततोद्वितीयप्रहरे पूर्ववत्पूज नंकृत्वाद्वितीयप्रहराय॒दद्यात् ॥ नमःशिवायशांतायसर्वपापहरायच शिवरावौददाम्यध्यप्रसीदउमयासह ततःप्रार्थना ॥ नमोव्यक्तायसूक्ष्मायनमस्तेत्रिपुरांतक पूजांग्रहाणदेवेशयथाशक्यापपादितामिति ततस्त तीयप्रहरपूजनं यथावत्कृत्वाटतीयप्रहराध्यदद्यात् दुःखदारिद्रशोकेनदग्धोहपार्वतीपते शिवरात्रौददाम्य य॑मुमाकांतगृहाणमे ततःप्रार्थना वरोहंविविधैःपाशैःसंसारभयवर्दनैः पतितमोहजालेमांत्वंसमुखरशंकर ततश्चतुर्थप्रहरपूजनं यथाविधिकृत्वाचतुर्थप्रहराध्यदद्यात् ॥ मयाकृतान्यनेकानिपापानिहरशंकर शिवरात्रों ददाम्यय॑मुमाकांतगृहाणमे ॥ ततःप्रार्थना किंनजानासिमांवदंतावद्गक्तिंप्रयच्छमे स्वपादायतलेदेवदास्य ·देहजगत्पते ॥ इतिचतुर्थप्रहरपूजांसमर्म्य ॥ पुनः प्रार्थयेत् अविनेनव्रतंदेवत्वत्प्रसादात्समार्पत 'क्षम स्वजगतांनाथवेलोक्याधिपतेहर यन्मयाद्यकृतपुण्यंतद्रुद्रस्यसंमपितं त्वत्प्रसादान्महादेवव्रतमद्यसमापितं प्रसन्नोभवमेश्रीमन्सद्गतिप्रतियातुसत् तदालोकनमात्रेणपविवोस्मिनसंशयइतिप्रसादपुष्पपत्रादिगृहीत्वान तसाद्गुण्यार्थगोदानंकृत्वापरदिनेयथाशक्तिब्राह्मणान्भोजयित्वा संसाधनदग्धस्यव्रतेनानेनशंकर प्रसादसुमु खोभूत्वाज्ञानदृष्टिप्रदोभवेतिसंप्रार्य बंधुभिःसहपारणंकुर्यादिति कालतत्त्वविवेचनेतु डोहोईशानायनम इतिषयमप्रहरे ॥ दुग्धेनस्नपनपूजनंच ॥ अादिकंचपूर्ववदेव द्वितीयप्रहरे. हौंअघोरायनम इतिद भास्नपनं तृतीये उौवामदेवायनम इतिघृतेनस्नपनं चतुर्थे उहौंसद्योजातायनम इतिमधुनास्नपनमित्यु हे नृसिंहपरिचर्यायांतु 'शतरुद्रियंपचार्यावा पयसासर्पिपामधुरानरसेनेचरसेनोदकेनवासंततधारयाशिवं संस्नाप्यप्राणायाम ॥ शिवायनमः॥ इतिगंधपुष्पतिलतंडुलमापगोधूमादिभिर्महापूजांकृत्वापंचब्रह्ममंत्रैःडौंस योजातायनमः पश्चिमे उत्तरेवामदेवायनमः पूर्वतत्पुरुपायनमः दक्षिणेअघोरायनमः ऊईमुखे ईशाना यतिपचवकाणि पुष्पादिभिः संपूज्यतांबूलादिकंनिवेद्यअर्यदद्यात् तत्रमंत्रः गौरीवल्लभदेवेशशर्वाद्यशशिशे खर वर्षपापविशुअर्थमयोमेप्रतिगृह्यतां इत्यर्यदत्त्वाजागरणंकुर्यात् द्वितीयप्रहरे शंकरायनमः ॥ तृतीयेमहे श्वरायनमः चतुर्थेरुद्रायनमःएवंसंपूज्य प्रभातेनित्यकृत्वा शिवमभ्यर्च्य शिवभक्त्याद्विजान्भोज्वपारणंकुर्य्यादि तिवापिकशिवरात्रिपूजनम् अथवार्षिकशिवयोगयुक्ताशिवरात्रिकथा।।श्रीशिवउवाच आसीद्राजाविदेहायांप्रजा पालनतत्पर संधीनीमाविख्यात सदापरमधार्मिकाष्टथिव्या सर्वराजानोवर्चते वशवर्तिनातस्यराज्येनकाश्च याधितोदुःखितोभवत् एवंगुणविशिष्टस्यतस्यराज्ञः प्रियांशुभाभार्यातिलोत्तमानामसर्वैःसमुदितागुणैःरूपला ·वण्यसंयुक्तास्थिरयौवनसंस्थिताहंसकोकिलसंभाष्यामचमातंगगामिनी: यथारूपातथाशीलातस्यभार्यामहीप तोभर्नुप्रियहितेयुक्ताभर्नुश्चैवहिवल्लभा याश्चतस्यापराभार्या शतसाहस्रसम्मिता सर्वास्तागुणसंयुक्तादास्य एवव्यवस्थिताः। एवंगच्छतिकालेतुकस्मिंश्चित्सुरसुंदरि :अतःपुरसधर्मात्माजगामरिमर्दनः पतितिलोत्तमा देवीसर्वेःसमुदितागुणैः । आगच्छतंततोदृष्ट्वाराजानरिमुमर्दनं 'ततश्चस्वयमुत्थायददौराजासनंतदा ॥ वदंत्येव तदाराज्ञीप्रियेतिचपुनःपुनः। उपविष्टातदाराज्ञःसमीपेवरवर्णिनी ।। सचराजातदाराज्ञाशिवेतिस्वमुदीरितं श्रुतिशेपसंस्मारप्राक्तनकर्मयत्कृतं तत्याजासौतदास्मृत्वातावूलंकरसंस्थिता । चकारमनसाराजासंकल्पं . शिवपूजने... 'पप्रच्छसातदादेवीकिमिदंत्यागकारणं यदिवक्षसिनोतत्वंमरिष्यामितवाग्रतः सौपिराजातदा देवीमरणेकृतनिश्चयां विज्ञायकथयामासपूर्वजन्मविचेष्टितं श्रूयतामभिधास्यामिसावधानाभवप्रिये। यह मासंपुरावैश्यःस्वधर्मनिरतःशुचिः कालेनगच्छतादेविपूर्वकर्मवशेनच स्वकर्मनिरतस्यापिचोर्येभक्तिरजा यत. निशिनिष्क्रमणकत्वाचौर्यकर्तुमहंगतः ममवैभ्रममाणस्य अर्द्धरात्रमभूत्तदाः मयाहिभ्रमतादृष्टःसमवा योजनस्यच ॥ जागरणंतुप्रकुर्वाणः । शिवस्यायतनेशुभे अंतरंतुसमासाद्यउपविष्टस्ततःक्षणं कस्याश्च गृहमेधिन्याःकर्णसंस्थंचकुडल हृत्वापलायमाणस्तुदृष्टोहंतत्रपालकैः ततस्तुसहिताःसर्वेखड्गहस्ताधनुर्धराः तद्भयादिमयातत्रमुखेक्षिप्ततुकुंडलं ततःक्रुद्धनचेकेनशिरच्छिन्नमहासिना • ततश्वकर्मणातेनरात्रौजागरणेन च व्रतेनचकृतेनापि राजा हंसवभूवह ततश्चजातिस्मरणंजातममातलोत्तमे चतुर्दशीतिथिज्ञात्वातावूलंतन्म योजितं एतच्छुत्वाचसादेवीविस्मयपरमंमहत् उवाचै नपुनाराज्ञी विस्मयेनसमन्विता यदिमेप्रत्यय किंचिदुत्पादयसिभूमिप . तदाजीवामिभूपालनान्यथासंप्रतारणां एतच्छुत्वातदाराजाउवाच : सुरसुंदरि KAM 1 ·एतदेवशिरोमेद्यपश्यैतत्कूपसंस्थित कालेनकूपःपूर्णोयंमृत्काटेस्तृणसंचय उत्थायचगतीतत्रदंपतीविस्मयान्वितो खातयित्वाततोदेव्यैदर्शयामासताच्छरःकुंडलंचमुखेदृष्ट्वाविस्मयंपरमंगतो ततस्तीदंपतीतत्रचक्रतुर्नियमपरं उप वांसस्यनियम तथाजागरणस्यच : कालेनगच्छतातौतुपुत्रपौत्रसमन्वितो. संपूर्णचन्तयोःकालेमरणंसमुपागतो शिवरात्रिप्रभावेनदंपतीशिवसन्निधौ शिवरात्रिमिमंदेवियःकरोतिनरोभुवि निर्मुक्तःसर्वपापेभ्योशिवलोकेमहीयते यइमांशृणुयानित्यंशिवरात्रिकथांनरः कृतातेनमहादेविशिवरात्रि संशयः॥ इतिशिवयोगयुक्तशिवरात्रिव्रतमाहा म्यम् ॥ अथाशक्तविषयेप्युक्तमन्यत्र कुर्वैतिसांवत्सरिकींशिवस्यपूजांसुशक्त्यातुयथाकथंचित् कृत्वाप्रयां त्येवशिवस्यलोकंव्याधोपियातोह्यधकृत्परंतदिति ॥ नमोभगवतेरुद्राय'॥ अथशिवरात्रिव्रतकथा : 'हेमाद्रौ स्कंदपुराणेनागरखंडे 'अश्वसेनउवाच कलिकालकृतकिंचिद्रतमेवदपण्मुख स्वल्पायासमहापुण्यंसर्वपापप्र पाशन लक्षायुपःसदामाब्रह्मन्कृतयुगेपुरा त्रेतायांद्वापरेचापिनतुप्राप्तेकलीयुगे तस्मादर्पव्रतंत्यक्त्वाकिंचिदे काहिकंवदश्वःकार्य्यमद्यकुर्वीतपूर्वाहणेचापराणिकं नहिमृत्युःप्रतीक्षेतकृतवानचवाकृतं तस्यतछचनं श्रुत्वाभ र्तृयज्ञउदारधीःअब्रवीत्सुचिरंध्यात्वाज्ञात्वादिव्येनचक्षुपा 'अस्तिराजन्नतंपुण्यशिवरात्रीतिसंज्ञितं एकाहिकं महाराजन-सर्वपापप्रणाशनं तस्यांचदीयतेदानंहुतंजप्ततथैवच सर्वमक्षयतांयातिरात्रिजागरणेकृते अपुत्रोलभते पुत्रानिर्दनोधनमाप्नुयात् स्वल्पायुदीर्घमायुश्चशत्रूणांचैवसंक्षयं यंयकाममपिध्यायन्त्रतमेतत्समाचरेत् तंतंसमाप्नु यान्मानिष्कामोमोक्षमाप्नुयात् तथावर्षकना पापान्मुच्यतेनात्रसंशयः ! कंपटेनापिचित्तेनयदिकुर्य्यात्प्रजागरं यानिकान्यत्रलिंगानिस्थावराणिचराणिच "तत्रसंक्रमतेदेवस्तुष्टस्तस्यांयतोहरः। शिवरात्रिस्तताख्यातास्तेन साहरवल्लभा प्रार्थितासासुरैःसर्वेर्लोकानुग्रहकाम्ययाभंगवन्कलिकालेस्मिनसर्वपापसमाश्रित । वर्षपापवि ·शुद्ध्यदिनमेकंक्षितीव्रज' येनत्वांपूजयापूज्यंमा-शुदिमवाप्नुयुः । ततोदत्तद्रुतचैपामस्माकमुपतिष्ठतु। तैरु छिटेमयबदेतत्तत्तस्यांयतोखिलं कालेकालेनचास्माकंकिंचिन्नैवोपतिष्ठतिः श्रदयामानवैर्दत्तप्रभूतमपिशंकर शिक्डवाचं मांघमासस्यकृष्णायांचतुर्दश्यांसुरेश्वराः “अहयास्यामिभूटष्ठंरात्रौचैवदिवाकलो . .लिंगेपुच समस्तेपुस्थांवरपुचरेपुच संवसिण्यामिसंदिग्धं सर्वपापविशुद्धये तस्यांरात्रौहिमेपूजां यःकरिष्यतिमानव: मरेतैःसुरश्रेष्ट विपाप्मासभविष्यति ॥ मत्राश्च ॥ हांसद्योजातायनमः ह्रीवामदेवाय हूं अघोराय- हूँतत्पुरुपाय- ह्रौईशानायनमः पंचवक्राणिसंपूज्य गंधपुष्पानुलेपनैः वस्त्रैर्दीपैश्चनैवेद्यस्ततोयैसंप्रदापये त् मंत्रेणानेनमद्भक्तो मांध्यात्वामनसिस्थित गौरीवल्लभदेवेश शर्वाख्यशशिशेखर वर्षपापविशुद्यर्थ मध्यॉमप्रतिगृह्यतां तत-संपूजयेद्विभोजनाछादनादिभिः दत्त्वाचदक्षिणांतस्मै वित्तशाठ्यविवर्जितः ततोजागरणं कुर्या गीतवादित्रनिः स्वनः धर्माख्यानगताभ्यश्चसलास्यस्तांडवादिभिः तांडवैरुदितैर्नृत्यैः तांडवोस्त्रीन पांतरे भवेदुइतनृत्येचेतिमेदिनीकोशात् एवंकरिष्यतेयोत्रव्रतमेतत्सुरेश्वराः सर्वपापविशुद्ध्यर्थप्रायश्चित्तंभवि प्यति तस्येतिशेपः तच्छुरुत्वात्रिदशाः सर्वेप्रणम्यशाशशेखरं संप्रहृष्टान्नृपश्रेष्टस्वानिस्थानानिभेजिरे प्रेष पामार्ससहोज्यनारदमुनिसत्तमं प्रवोधनायलोकानांशिवरात्रिकृतेतदा । सोपिगत्वाधराष्टष्टेवोधयामाससर्वतः शिवरात्रेस्तुमाहात्म्ययदुक्तंशूलपाणिना ततः प्रतिसंजाता शिवरात्रिर्धरातले तत्रतेकथयिष्यामिपुरावृत्तंकथां तर यवृत्तमिपारण्येलुब्धकस्यापिकुत्राचित् तत्रासील्लुब्धक. कश्चिजातिमात्रानुकर्मतः व्यसनेनाभिभूतात्मा परवित्तापहारकः नकदाचिद्रततेननदत्तनजपः कृतः केवलतुहतवित्तलोकानांछलसंश्रयात् कस्यचित्त्वथकाल स्यशिवरात्रिः समागता । माघमासे सितेपक्षे सर्वपातकनाशिनी तत्रास्त्यायतनंपुण्यदेवदेवस्यशूलिनः तत्र ·जागरणरात्रौप्रारब्धंवहुभिर्जनैः नारीभिर्नरशार्दूल भूपिताभिः सुभूषणः अधासौचिंतयामासचौयचित्तोवजा गरः गच्छामियदिकाचित्स्त्रीभूपणैः परिभूपिता निष्क्रांतावाह्यतश्चास्माहासादन्यत्रयास्यति ततोगत्वासमादाय भूपणानिवजाम्यहं इतिनिश्चित्यमनसागतस्तस्यसमीपतः कार्णकारंसमारुह्यस्थितोगुप्तस्ततोहिसः वीक्ष्यमा पोदिशः सर्वा नारीनिष्क्रमणोद्भवाः चौर्य्यकर्मप्रवृत्तस्यशीतास्यविशेषतः स्वल्पापिनिद्रानोजाताकापिनारी विनिर्गता ॥ तस्याधस्तात्ततोलिंगमनुद्भूतमवस्थितं एतस्मिन्नेवकालेतुप्रोद्गतस्तक्षिणदीधितिः असतांचैवचौरा णांकामिनामसुख'वहः ततोनराश्चनार्यश्वजग्मु-स्वस्वनिवेशनंउपवासपराःशांताःप्रणिपत्यमहेश्वरं सोपि चारोनिराशश्चक्षत्क्षामाशीतविव्हलः अवतीर्य्यद्रुमात्तस्मादायकचिदाश्रितः कालेनमहतासोपिपंचत्वंसमप यत. जातोजातिस्मरोभूत्वादशार्णाधिपतेःसुतः उपवासप्रभावेनजागरस्यफलादपि शिवरात्रौतथातस्यलिंगस्या पिप्रपूजनात् ततोराज्यंसमासाद्यपितृपैतामहंमहत् कारयामासलिंगस्यप्रासादतस्यशोभनं वर्षेवसमाग त्यशिवरात्र्यांप्रजागरात् उपवासपराभूत्वागीतवादित्रनिःस्वनैः धर्माख्यानकथाभिश्च सामस्तुतिभिरेवच पूर्वोक्तमंत्रैःसंपज्यअध्यदत्वाविधानतः समयंब्राह्मणान्कामजगामविषयनिज कस्यचित्त्वथकालस्यशिवरात्रिः समागता प्रासादेतत्रमुनयःप्राप्ताःशांडिल्यपूर्वका शांडिल्योथभरद्वाजोयवक्रीतश्चगालवः पुलस्त्यःपुलहोगा गर्य स्तस्यलिंगस्यचायतः पूजयित्वाततौदेवप्रणिपत्यऋषीश्चतान् उपविष्टस्तुतस्याग्रेअनुज्ञातोद्विजातिभिः ते तस्या प्रतश्चक्रुःकथावहुविधानप राजर्षीणामतीतानांब्रह्मणांविशेषतः अथतस्मिन्कथांतेवैतै टटोब्रह्मवा दिभिः कौतुकाविष्टचित्तैश्चविस्मयोत्फुल्ललोचनैः राजन्टच्छामहेसर्वेवयंकौतूहलान्विताः यदिब्रवीपिनःसत्यदेवता यतनेस्थितः ॥ राजोवाच ॥ यदिज्ञास्यामिविद्राः कथयिष्याम्यसंशयं देवस्यायेतुसंपूज्यसत्येनात्मानमालो ·॥ अपयुऊचुः ॥ सुलभीनपरित्यज्यकस्माहानान्यनकैशः जागरंक कामांत्रस्वदेशीदुपतिष्ठसि वर्षेवसदा सकारण रहस्पयदितेनस्यातब्रूहित्वनराधिप सविलक्ष्यस्थितकवातंतः प्राहेसुदुर्मना रहस्य परमातद हिद्विजोत्तमा तथापिकथयिष्यामिममदेवोयताग्रत-ततःसकथयामासपूर्वदेहसमुद्भवं मलिंम्लुचक रॉनूनवृत्ततिहिनराधिपः चोयभावेनदेवस्यपूजनजागरस्तथा उपवासविनान्ननाशिवरात्रीपुराभवत्- जातिस्म रणसियत तेपासवैयथातथं कथंयामासभूपालोवृत्तांतपूर्वजन्मनःततस्तेमुनयः सर्व साधुवादान्ष्टयग्विधान् व्या यान्तमस्यराजपं सदाशीभिः समन्वितः रात्रौजागरणकृत्वाप्रजग्मुः स्वस्तिदापुमान् 'सोपिराजासमभ्यर्यतं' देवतान्डिजोत्तमान जगामस्वपुरपश्चात्कृत्वारात्रि जागरम्भतउवाच॥शिवरात्रि समुत्पन्नाएवंभूमितनप एवं विधचमाहात्म्यतांग्रेपरिजल्पितं तस्मात्सर्वप्रयत्नेनार्यासानपसत्तम कलिकाले विशेपेणयदीच्छेद्गतिमात्मनः यश्चनांशृणुयाद्वापिपठेदाशिवसन्निधौ तनुजात्पातकात्सोपिमुयते नात्रसंशय नास्तिगंगासमतीर्थनास्थिदेवोह रापम शिवरात्रिसमनास्तिव्रतसत्यमयोदित सर्वरत्नमयोमेरुःसर्वाश्चर्यमयनभः सर्वधर्ममयाराजशिवरात्रिःत्र कीर्तिता गरुडःपक्षिणीयह नदीनांसागरोयथा प्रधानसर्वधर्माणांशिवरात्रिस्तथोत्तमा॥इतिस्कंदपुराणेनागरखंडे शिवरात्रिव्रतमाहात्म्यंसमाप्तम् ॥अथवार्पिकशिवरात्रिव्रतोद्यापनम् ॥ स्कंदउवाच ॥ तस्योद्यापनकर्मकर्तव्य किंचमानवैःकोविधिःकानिद्रव्याणिकथकार्यवदप्रभो ॥ ईश्वरउवाच ॥ शृणुषण्मुखतत्त्वेनलोकानां हितकाम्यया चव्यंशिवरात्रिव्रतशुभं एकभक्तंचतुर्दश्यांचतुर्दश्यामुपोपणं संपाद्यसर्वसंभारान्मंडपंतत्रकारयेत् व समाउन्नपट्टफूलैश्च शोभित तन्मध्येलेखयेदिव्यलिंगतोभद्रमंडलं' अथवासर्वतोभद्रमंडपांतःप्रकल्प शोभोपशोभासंयुक्तदीपैःसर्वत्रचोज्ज्वलं प्राचार्ययैवरयेत्तत्रऋत्विग्भिःसहितशुभं "शिवरूपाश्चतेज्ञेयाः 141 ·وهم ، पन्याश्चदनपुप्पः अनुज्ञातश्चतैविप्रैः शिवपूजांसमाचरेत् रुद्रनान्नानमातेनब्राह्मणानपिपूजयेत् अत्रणस मतस्योपरितुविन्यसेत् सौवर्णराजतंवापिमृण्मयवापिकारयेत् 'कुंभापरिन्यसेदेवमुमयासहितंशिव सौ वर्णप्यथवारीप्येवृषभेसंस्थितंशुभे रलैंराभरणैर्हमै रलंकृत्यप्रपूजयेत् वस्त्रयुग्मेनसंवेष्ट्य विल्वपत्रैःप्रपूज पलेनेवांतदनतद.नाथवापुनः 'उमामाहेश्वरीमूर्तिपूजयेदृयंभस्थिताम् 'अर्थपूजा हृदिसंचिंतयेदेवंशु बस्फटिकसन्निभं व्याघ्रचर्मपरीधानंचिंतयेदव्ययंहदि इतिध्यानम् ' श्रागच्छदेवदेवेंशमर्त्यलोकहितेच्छया जयामिविधानप्रसन्नसुमुखोभव इत्यावाहनं प्राज्यासनंकुरुप्राज्ञनिर्मलंस्वणनिर्मितं भूषितविविधैःरत्नैः कुरुवंपेदिकासनं इत्यासनं गंगादिसर्वतीर्थेभ्योमयाप्रार्थनयाहृतं तोयमेतत्सुखस्पॅशपाद्यार्थप्रतिगृह्यतां इति गंधोदकेनपुष्पैश्चचंदनेनसुगंधिना अध्यगृहाणदेवेशभक्तिमह्यचलाकुरु .' इत्ययं गंगाजलंसमानीतं सुवर्णकलशेस्थित चिम्यतांमहादेवलोक्यव्याधिनाशन — आचमनं स्नानपंचामृतदिव्यंपयोदधिघृतमधु शर्कराजलसंयुक्तंसर्वतीर्थोदकान्वितं स्नान वस्त्रसूक्ष्मदुकूलंचदेवानामपिदुर्लभंगहाणवमुमाकांतप्रसन्नस्त्वं सदाशव श्रीखंडचंदनदिव्यंमलयाचलसंभवं विलेपनंसुरश्रेष्टगृहाणपरमेश्वर इतिगधं यज्ञोपवीतंसहज मतंपुरों आयुष्यंब्रह्मवर्चस्यमुपवीतंगृहाणमे इतियज्ञोपवीतं अक्षतान्धवलान्देवकुंकायेनर जेतान् मुक्तारत्नमयानन्यान्गृहाणसुरपूजित इत्यक्ष माल्यादीनिसुगधीनिमालत्यादीनिवैप्रभोःमयाहता पुष्पाणिपूजार्थप्रतिरोता. इतिपुष्पाणि वनस्पतिरसोधूपोगंधांडयःसुमनोहरः आप्रेयःसर्वदेवानां धूपोयं प्रतिगृह्यतो 'इतिधूपः आज्यचर्तिसंयुक्तंवन्हिनायोजितंचयत् ईप्सितंमेवरंदेहिपरत्रचशुभांगति इतिनैवेद्यइदं फलेमयादेवस्थापितपुरतस्तव तेनमेसफलावाप्तिर्भवेजन्मनिजन्मनि इतिफलं पूगीफलमहादिव्यनागवल्लीदलै ·युत कर्पूरादिसमायुक्तंतांवलप्रतिगृह्यतां इतितांबूलं हिरण्यगर्भगर्भस्थहेमवीजविभावसोः अनंतपुण्यफल दमतःशांतिप्रयच्छमे इतिदक्षिणा सोमंचसगणचैवपूजयित्वामहेश्वरं ततोरावाप्रतियाममध्यदद्याद्ययानिधि ततःपारायणस्तोत्रैरात्रिशनयेयुधः ततःप्रभातसमयेकलासंध्यादिकाःक्रियाः पुनःपूजांप्रकुर्वीतततोहोमस माचरेत् तिलव्रीहियैश्चैवपायसेनचाक्तितः त्र्यंबकंचेतिमंत्रेणततानमाशंभवेतिच गौरीमिमतिमत्रेणशत मष्टोत्तरद्वयं होमंचकु-न्मतिमान्विल्वपत्रैस्तुनामभिः पूर्णाहुतिंततोदद्यादोमशेपंसमापयेत् ब्राह्मणान्भो जयेद्भक्त्यापूजयेञ्चचतुर्दशी प्राचार्याचसपत्नीकंवस्त्रालंकारभूपणेः यज्ञोपवीतवस्त्रादिदद्यात्तेभ्यःप्टथक्टथक् । गांसवत्सांसवसनांनानालकारभूपितां दद्यादाचार्य्यवायशिवोमेप्रीयतामिति ततःसकुंभांतांमूर्तिसवस्त्रांवृ. पभस्थितां सर्वालंकारसहितामाचार्यायनिवेदयेत् शंभोप्रसीददेवेशसर्वलोकेश्वरप्रभो तवदेवप्रदानेनम- मसंतुमनोरथाः व्रतमेतत्कृतंयन्मे पूर्णवापूर्णमेवच सवैसंपूर्णतायातुप्रसादाद्भवतोमम इतिसंप्रार्थ्यतान्विप्रा न्प्रणम्यचपुनःपुनः अजैकपादादिदेवेभ्योदध्यात्कुभान्टयक्टथक् अजैकपादहिर्बुदयो भवः शर्वउमापतिः रुद्रःपशुपतिःशंभुर्वरद शिवईश्वरः महादेवोहरोभीमोनामान्येवंचतुर्दश ॥ अथप्रयोगः ॥ संकल्पपूर्वकंनां- दीश्राद्धांतकृत्वात्राचार्यस्यचतुर्दशऋत्विजांचवरणंकुर्यात् ततोमंडपमध्येलिंगतोभद्रेचएकः पूर्वादिदिक्षप्रत्ये. कस्त्रीस्त्रीन्मध्यकलशदक्षिणोत्तरयो वित्येवंचतुर्दशकलशान महीद्योरित्यादिकलशस्थापनविधिमारभ्यवरुण- पूजनं कुर्यात् ततोमध्यकलशेनंदिनंतस्मिन्नुमामहेश्वरौचसस्थाप्यचतुर्दशकलशेषुलिगानिस्थापयेत् मध्यकल रास्थप्रतिमायामुक्तः पौराणमंत्रैवेदिकमत्रसहितैर्यथासंभवपोडशोपचारैः पूजांकुर्यात् इतरकलशेपुप्रा- दक्षिण्येनाजपदेनम. अहिर्बुध्यायनमइत्यादिनाममवै पूजांकुर्यात् पात्रासंभवेत्रावृत्तिः पुष्पनिवेदनाते ·आहिकप्रकरणस्थाशवपूजायामुक्तावरणगणःपूज्यः पंचामृतादिगतविशेषाः शिवराविप्रकरणस्थायथासंभवं द्रष्टव्याः ततोजागरणं प्रातर्नित्यक्रियाते श्राचा-होमसंकल्प्यांतेयदत्रसंस्थितमित्यादिसर्षपादिविकरणं पंचगव्यप्रोक्षणादिनाभुवंसंशोध्याग्निप्रतिष्ठाप्यतयानांते तदेशान्यालोकपालांतदेवता सहितग्रहपूजांविधाय तदेशान्यांविधिनास्थापितकलशेवरुणसंपूज्य कलशस्यमुखे देवदानवसंवादे इत्यादिसंप्रार्थ्य ॥ अग्नेःपश्चा दुपविश्यचादध्यात् चक्षुषीआज्यमित्यंतम् श्रादित्यादीनुद्दिश्यार्कादिसमिचीज्याहुतिपु अंगदेवतोद्देशकत दाहुतिचाप्टोत्तरशतादिचिकीर्पितसंख्यासंकीर्तनकार्य प्रधानंदेवतांरुद्रअष्टोत्तरशतसंख्याकाभिल्वसमिदाहुति भिस्तावतीनिः पायसाहुतिभिस्तावतीभिराज्याहुतिभिरुमांनंदिनं अजैकपादमहिर्बुध्न्यंभवंशिवंउमापतिरुद्रंप शुपतिशं वरदंशिवईश्वरं महादेवहरंभीमएताःषोडशदेवता एकैकयाज्याहुत्याशेपेणस्विष्टकृतमित्यादिततः स्थालीपाकविधिनापायसंपयित्वागुरुंसिद्ध मादायाज्यभागांतेयथान्वाधानंयजमानेत्यागेकृतयथात्यागं ।। ग्रहतदंगोद्देश्यकात्विजः कुर्युः प्रधानदेवताहोममाचार्यकुर्यात् कदुद्रायेतित्रिभिस्त्रिभिरेकैकमष्टोत्तरश तंकुऱ्यात एकैकंवापत्रिंशदाहुतयइत्येवमष्टोत्तरशतसमिद्भिः उमायै नदिनेऽअजैकपदेइत्यादिपोड शदेवता भ्यएकैकयापायसाहुत्या स्विष्टकदादिप्रायश्चितहोमांतेवलिदानपूर्णाहुतिः ततःप्रणीतानियमनससर्यापरि स्तरणविसर्जनान्यग्न्यर्चनानि ततोवरुणकलशोदकेनयजमानाभिषेकः आचार्यायधेनुदानं ततोजैकपादा दिसहितस्योमायुतश्रीरुद्रस्यग्रहाणांचोत्तरपूजांतेश्रीरुद्रप्रतिमामाचार्यहस्तेप्रतिपाद्यसोपस्कराश्वतुर्दशप्रतिमा अजैकपादादिनाममंत्रैः पूर्वलतेभ्यश्चतुर्दशविप्रेभ्यःप्रतिपाद्य व्रतमेतत्कृतंयन्मेपूर्णवापूर्णमेववा सर्वसंपूर्ण तांयांतुप्रसादाद्भवंतांममेतितान्संप्रार्थ्यपूर्ववृत्तांश्चतुर्दशविप्रान्वस्त्रोपवीतकुंडलादिभिः संपूज्यसाचार्यास्तान्सं ·15.1 भोजयित्वाचतुर्दशभ्योयथाशक्तिदक्षिा दत्त्वैश्वरार्पणंकुर्यात् ॥ इतिशिवरात्रिंबतोद्यापन विधि : अर्थ मांसशिवरात्रिनिर्णयः तदारंभस्तुमार्गशीर्षकार्तिकमाघचतुर्दशीपुवा न्यतमचतुर्दश्योंकार्यः तदुक्तंमदनर लेस्कंदपुराणे आदीमार्गशिरेमासिदापोत्सवदिनेपिवा गृहीयान्माघमासेवाद्वादशैवमुपोपयेत् तथा दी पोत्सवमथासाद्यकृष्णायांचचतुर्दशी द्वादशस्वपिमासेपुप्रकुर्यादिहजागरं तथाकृष्णपक्षेशिवरात्रिमुपक्रम्य- यतः प्रतिचतुर्दश्यांपूजायत्लेनमेकता तथाजागरणंरात्रौसन्निधौमेकृतिथेति अस्यव्रतस्यवर्पसंख्योक्तांत.य शैवतपोधनानिति हेमाद्रौकालोत्तरखडेषु चतुर्दश्याव्दकर्तव्यंशिवरात्रिवतंशुभामित्युक्त अंत्रचतुर्दशीवहुरात्रिव्यापिनीग्राह्या तस्यांरात्रौप्रतियामपूजायाः जागरस्यचएकैकंवापट्त्रिंशदाहुँतयइत्यें वमष्टोत्तरशतसामद्भिः उमायै नदिनेऽअजैकपदेइत्यादिषोडशदेवताएकैकंयापायसाहुत्या स्विष्टकंदा दिपायाश्चतहोमांतेवलिदानपूर्णाहुतिः ततःप्रणीतानियमनसपर्यापरिस्तरणविसर्जनान्यग्न्यर्चनानि ततो वपकलशोदकेनयजमानाभिपेकः आचार्यायधेनुदानं ततोजैकपादादिसहितस्योमायुतश्रीरुद्रस्यंग्रहा पांचोत्तरपूजांतश्रीरुद्रप्रतिमामाचार्यहस्ते प्रतिपाद्यसोपस्कराश्चतुर्दशप्रतिमाअजैकपादादिनाममंत्रैः पूर्व रत्तेश्यश्चनुर्दशविप्रेभ्यः प्रतिपाद्य व्रतमेतत्कृतंयन्मे पूर्णवापूर्णमेववा सर्वसंपूर्णतायातुप्रसादाद्भवतांममेति तान्सप्रार्थ्यपूर्वटनांश्चतुर्दशविप्रान्वस्त्रोपवीतकुंडलादिभिः संपूज्यसाचा-स्तान्संभोजयित्वाचतुर्दशभ्योयथा भगत प्रागला ·इतिशिवरात्रिव्रतोद्यापनविधिः अथमासशिवरात्रिनिर्णयः तेदारंभस्तुमार्गशोपकार्तिकमाघचतुर्दशीपुवान्यतमचनुर्दश्यांकार्यः तदुक्तंमदनरन्नेस्कंदपुराणे श्रादौमार्गशि मासिंदीपोत्सवादेनेपिवा गृह्णीयान्माघमासेवाद्वादशैवमुपोषयेत् तथा दीपोत्सवमथासाद्यकृष्णायाचचतुर्द शों द्वादशस्वपिमांसेपुप्रकुर्यादिहजागरं तथाकृष्णपक्षेशिवरात्रिमुपक्रम्य यतःप्रतिचतुर्दश्यांपूजायत्नेनमे कंता तथाजागरणंरात्रीसन्निधीमेकृतंतथेति अथातस्यवर्पसंख्योक्तातत्रैव एवंद्वादशवतेद्वादशैवत पोधनानिति हेमाद्रौकालोतरखंडेपु चतुर्दशाव्दकर्तव्यंशिवराबिव्रतंशुभमित्युक्तं अत्रचतुर्दशीवहुरात्रि व्यापिनीग्राह्या तस्यांरात्रोप्रतियामंपूजायाः जागरस्यचविधानात् 'तयोःसंकल्परात्रिसाध्यत्वात् दिनद्र येरात्रीसत्यधिकरात्रिव्यापिनीग्राह्या तुल्यैकदेशव्याप्तोपूर्वा रुद्रव्रतेषुसर्वेषुकर्त्तव्यासंमुखीतिथिरितिब्रह्म वैवर्तात्' जयायोगप्रशस्त्याच्चकृत्यरत्नावली कालतत्त्वविवेचनेदीक्षितीयादावप्येवंमदनरत्नेनिर्णयसिंधुमयू खांदौवार्षिकशिवराविनिर्णयइत्युक्तं यत्तुप्रदोपव्यापिनीग्राह्येति तत्सत्यस्तविपयमितिदीक्षिताः मोक्ष मार्गरतानांचमुनीनामूदरेतसां तेपामेवतुसाप्रोक्तासामावास्यचितुर्दशीति वश्वरूपनिर्वधे अथान्यापिवार्षिक शिवराविकथा सूतंउवाच कैलासशिखरासीनोदेवदेवोजगद्गुरुः . पंचवक्रोदशभुजस्त्रिनेत्रःशूलपाशधृक् भस्मांगव्यालभोगाव्यःशशांककृतशेखरः नीलजीमूतसंकाशःसूर्यकोटिसमप्रभः : क्रीडतेभगवांस्तवगणे सपरिवारितः विसृज्यदेवताःसंवास्तिष्टतेउमयासह दृष्ट्वातंदेवदेवेशंप्रहस्योत्फुल्ललोचना. . एकाकिनंसुरश्रे एमटच्छत्तत्रपार्वती पार्वत्युवाच कथयस्वमहादेवयद्गोप्यंव्रतमुत्तमं । श्वेताश्वदेवदेवेशव्रतानांविषयाःशु i m ·भाः दानधर्मायनेकानितपस्तीर्थान्यनेकशः नास्तिमेनिश्चयोदेवभ्रामिताहत्वयापुनः बतानामुत्तमंदेव भुक्तिमुक्तिप्रदायकं तदहंश्रोतुमिच्छामिप्रसीदकथयस्वमे ईश्वरउनाच शृणुदेविपरंगुह्यतानामुनमंत्रतं य । नकस्यचिदाख्यातंरहस्यमुक्तिदायकं येनवैकथ्यमानेनयमोपिविलयंब्रजेत् कथयामिब्रतंगोप्यशृणुष्वेकम ना:प्रिये माघफाल्गुनयोर्मध्ये त्रसितायाचतुर्दशी शिवरात्रीतिसाझेयासर्वयज्ञोचमोत्तमा दानध मस्तपोयज्ञैः किंवातीर्थशतैरपि शिवरात्रिसमंनास्तिकृत्वास्नानसहस्रक कृष्णायाकलिहंत्रीचयममार्ग विनाशिनीनतेयमपुरंयांतिकृतायैः साचतुर्दशी ॥ देव्युवाच ॥ कथयमपुरत्यक्तानरः शिवपुरं बजेत् एतन्मेकौतुकंदेवकथयस्वममप्रभो ॥ शिवउवाच ॥ शृणुदेवेशियासत्ताकापाराणिकीशुभा यमशासनहंत्रीच शिवस्थानप्रदायिनी कश्चिदासीत्पुराकालेनिषादस्वामिषप्रियः प्रत्यंतदेशवासीचत्र चिंकित्स्योतिनिर॑णः मृगयाव्यसनीतत्रकुटुंबपरिपालकः तत्त्वापीनोधनुर्धारीश्यामांगःकृष्णकंचुकः वद्धगो- धांगुलित्राणोवामवाहौसचर्मकः धनुर्ग्रहीत्वावामेतुदक्षिणेशरमुममं निर्गतोसौवनंदुनिपादश्यामिषप्रियः जीवघातेनतेनैवकुटुंबपरिपालकः वनंगत्वानिरीक्ष्यैवदिक्षुमार्गमितस्ततः पदंचपदमार्गच श्राश्रमेटग सूकरात् इतश्वेतश्चधावत्सामिपेलुब्धमानसः वनंचपर्वतंचैवभ्रममाणोनिशांगतः नवातंतेननोकिंचि न्मृगसूकरतित्तिरं निराशोलुब्धकोभूत्वा तदाह्यस्तंगतोरविः चिंतयत्जलमासाद्यतडागेजीवघातकः जा लमध्येमहालिंगतिष्ठेतानादिसंभवं विल्वरक्षोमहादिव्योजालमध्येहिसंस्थितं गृहीत्वातस्यपात्राणि मार्गशुद्यर्थमाक्षिपत् लिप्तानितानिपत्राणिवायुनाभ्याहतानिच दक्षिणाशास्थितान्येवपल्लवैर्जालकैःसह लू तानिदैवादनिलालिंगमुनिचाक्षपत् लुब्धकेनकृतंपापमपानीतंचतत्क्षयं तहिवाभोजनंतस्यह्यामिपेलुब्धचेतसः ।

·ततश्चितयमानस्यननिद्रासमजायत तस्यगंधसमाघ्रायलुब्धकस्यवरानने नतिष्ठतिमगाःसर्वेशरपातभया । दिताः 'निपादमपितेदृष्ट्वाराज्यंतेसमुपस्थिते नानीतमानिपतेननिराशाःशिशवोगताः रुदंतिकरणैःप्राहुभ भॊ जैनदीयंतांचनः - ततस्तूष्णापिताभूत्वाह्यधोवदनदुःखितः भोजनंचकृततेनयथादत्तंतुभार्ययाधहमीनोनिपा अधिर्मवार्तापराङ्मुखः - अकामजागरंरात्रौशिवरात्र्यांवरानने कृत्वासौकालपर्यंतेगृहीतोयमकिंकरैः यमे नहतुमारब्धाशलपटिशधारिभिः शिवनप्रेपितास्तावदिमानगणकोटयः शीघ्रमानीयतांगत्वाशिवरात्रेउपोषक: य पूर्वेलुब्धकोभूत्वाकसतिप्राणिनांवधं इतिश्रुत्वावचोदिव्यंगणास्तनेतुमुद्यताः स्तूयमानाःपरंदेवशिवंशतिनि समय : याद्वच्छतितेसर्वतावत्पश्यतिलुब्धकं हन्यमानंलोहदडेबहुभिर्मुष्टिभिस्तथा सर्वेकोलाहलंचक्रुरस्मा कमितितेगणाः'. "परस्परंयुध्यमानानूचुस्तेयमकिंकराः किंकराऊचुः मुंचामोनत्विमंदुष्टपापिष्टजीवघातक यम यावन्नपश्यंतशुद्धिश्चनभवेरातः - गणाऊचुः लुब्धकोयंपूर्वमासीत्पापिष्टीयमकिंकराः अनेनशिवरात्रिस्तुकता कोमेनकाननेः तस्साच्छिवाज्ञयासर्वेदिमा द्रुतमागताः . यावच्छिवनपश्यामोनमुचामोवयंह्यमुं- ततोहंतुस मारब्धखड्गंमुद्गरपटिशैः। अत्ततन्महद्युद्धमन्योन्यजयकांक्षिणां भग्नांगसंधयः केचित्केचिमूच्छीसमाश्रिताः जर्जरीकृतदेहास्तु कंदमानाः- सुदारुणं.. जाहित्राहीतितेराजन् ‘गतास्तेयममंदिर · 'निपादोपिगणैनीतीय देवोमहेश्वरः दृष्टमात्रस्तुदेवेननिपादोगणतांगतः · स्थितोसौदेवदेवस्यकुंडलाभरणोज्ज्वलः - तस्यदत्तमहे शनविमानसार्वकामिकं : रुद्रकन्याशताकीर्णपुष्पमालाकुलांचरं नानोतूर्यसमायुक्तसर्वरत्नोपशोभित क्रीड तेसचिरकालंयावदाभूतसप्लवं, - एवंसलुब्धकोभूत्वाक्रीडतेशिवशासने अथदूतावदंतस्तेधर्मराजानमग्रतः रुधि रारुणवमीभाभिन्नगात्राःसमंततः टष्टास्तेधर्मराजेनकोसौकालेनयोजितः देताऊचुः शृणुराजन्यदस्माकं युद्धशि ·वगणैः सह नीतोसौपापकर्मपिनिपादोजीवघातकः अस्माभिह्यमाणस्तुगणै-शेवेवयंहताःधर्मात्माक्रुद्धरूपस्तु चित्रगुप्तमथाब्रवीत् आमिपाशीसपापिटोलुब्धकोजीवघातक कथंशिवपुरयातश्चित्रगुप्तविचारय निरीक्ष्यपुस्तकं तेननकिंचित्सुकृतंकृतं धर्मेबुद्धिर्नतस्यास्तिधर्माधर्मनविंदति एतन्मेलिखितंज्ञातसत्यदेववदाम्यहं इतिश्रुत्वानि पादस्यचित्रगुप्ताच्छुभाशुभं नाहंचितांकरोमीहजंतूनांपापकर्मणां गत्वानिवेदयिष्यामिनियोगंतुशिवात्रतः एवमु क्वागतःशीघ्रंयत्रास्तेशंकरःस्वय दृष्ट्वातंदेवदेवेशंस्तोत्रमेतदुदाहरत् नमस्त्रैलोक्यनाथायसृष्टिसंहारकारक कालकूटविनाशायकामनिर्दहतेनमःअशुद्दोदेवदेवासौ निपादः पापकर्मकृत् मेरुमंदरतुल्यानिदुष्कृतानिवहून्य पि ईश्वरउवाच केनापराधितोधर्म केनमानस्तुर्दितः किमर्थदंडमुद्रांत्वंत्यक्त्राब्रूहिममाग्रतः धर्मउवाच त्वद्गणैर्देवदेवेशत्वपापस्यचकारणात् मदीयाकिकरादेवघातिताः शक्तिमुद्गरैः जीवघातीनपादासौसर्वधर्मव हितः कर्मणोपार्जितंयेदनिश्चितममशासन अयोग्यस्त्वद्गणैर्देवगणेपुविनियोजितः तेनाहमागतोदेवत्य वामुद्रांवदाम्यहं शकरउवाच निपादःपापककर्माचजीवन्प्राणिवधेरतः कदाचित्सवनंगत्वानकिंचिदाप्तवां स्तथा सचविल्वस्यपत्राणिग्रहीत्वामार्गतोक्षिपत् कथंचिवसंयोगाद्वायुनाशिवमूर्द्धनि निक्षिप्तानिप्रेतराज कोमलान्यस्यकामतः शिवरात्रिः कृतातेनजाग्रतामार्गहेतुना शिवरातिप्रभावेनसगतोममशासनंग्रहगृहमहा धर्ममुद्रांदंडयथेच्छया पालनायस्वधर्मस्यसत्यंसत्यमहायम स्वगृहंगम्यतांशीघ्रंग्राह्यमेतत्सदंडकं ताडय पापकर्माणपालयन्वैसुर्धामणं एवमुक्तोधर्मराजोगतोसोस्वगृहशुभ एवंदेविमयाख्यातंशिवरात्रिमहाव्रत देव्युवाच अकामाल्लुब्धकोदेवकृत्वाह्यमरतांगतः आश्चर्यमेतद्देवेशममाद्भुततममहत् कामतः टेनयत्कर्तव्यंशिवव्रतं तदहश्रोतुमिच्छामिप्रसादाद्वक्तुमर्हसि शिवउवाच शृणुदेविमहाभागेसर्वतश्चारुभा शाह ·क्षिणी शिवरात्रिप्रभावश्चनकथ्यःपापकर्मणां माघमासत्वयाकृष्णाफाल्गुनादोचतुर्दशी सातुपुण्यातितिज्ञेया सर्वपापप्रणाशिनी शांतात्माक्रोधहीनस्तुतपस्वीह्यनसूयकः तस्मैदेयमिदंदेविगुरुपादानुगेसदा अन्यथायो ददातीदंसदातानरकंत्रजेत् वर्षवर्षेमहादविनरोनारीपतिव्रता वक्षियामिजगत्सकोमांभक्त्याप्रपूजयेत् शिवमं त्रैर्जपंकृत्याहोनमर्चनपूर्वकं जागरशिवराज्यांतुशिवपश्येत्समाहितः ममभक्तोजनोदेविशिवराज्यामुपोषकः गण त्वमक्षयंदिव्यमक्षयंशिवशासन सर्वकृत्वातुवुभुजेभोगानमृतसंभवान् एवंद्वादशवर्षाणिशिवरात्र्यामुपोषकःयोमा जागरतेरात्रिमनुजः स्वर्गमारुहेत् अकृत्वामांनजानातिव्रतमेतदुदाहतं शिवंचपूजयित्वायोजागर्तिचचतुर्दशी मातुः पयोधररसं नपिवेत्सकदाचन यदीश्छेञ्चाक्षयान्भोगान्दिविदेवसमोपमान् आगमोक्तविधिकृत्वाप्राप्नोति सकलफलं आदौमार्गशिरेमासिदीपोत्सवाटिनेपिवा गृहीयान्माघमासेवाद्वादशैवमुपोपयेत् निशिजागरणक त्वांदीपोद्योतितदिड्मुखः गीतवाद्यविनोटेनपूजाजाप्यसदारतः एवंद्वादशवर्षांतेद्वादशैवतपोधनात् आचा ध्यशिवशास्त्रज्ञब्राह्मणांश्चविशेषतः श्रामत्र्यपरयाभक्त्यागृहगत्वातपोधनात् श्राचार्ययभक्तियुक्तश्चगृहीत्वाचर पद्वयं आगच्छमेगृहंतातकृतकृत्यगृहंकुरु आमत्र्यनिशितानेवंप्रभातेविमलेपुनः गृहीतोभयलिंगंतुस्थावरंजग मपुनः घृतेनाभ्यज्ययत्नेनसुगंधैमल्लिकादिभिः पंचामृतेनदिव्यनस्नाप्यचोद्वर्तनादिभिः स्नापयेद्वारिकुभानांस हनणशतेनच पंचाशतातर्धनस्नापयेच्छीतलेनतु चंदनेनविलिप्याथस्थावरंजंगमंतथा शतपत्रातिपुष्पैर येद्विल्वपत्रकैः दीपान् दिक्षुचसर्वासुप्रज्वाल्यसघनांस्तथा सघनान्सकर्पूरान् नैवेद्यमपिभक्ष्यांश्चक्षीरखंडसम, डकान् गुडाह्यान्लडुकारचवतथा रुचिरंवहु निवेदयेदयैतानिगुरुदेवतपस्विनाम् देवांग्रेतुगुरुंपूज्यकृत्वामंडल: कंशुभ सुसूमाणिचवस्त्राणिशय्यांसोपस्करामपि द्वादशैवतुगादद्यात्परिधानादिकंतथा अथवादक्षिणामेवप्रद ।

·द्याजुहुयात्तिलान् दत्त्वातुभोजयेत्सर्वान्गुरूंश्चैवतपस्विनः पश्चात्क्षमापयेद्देवंप्रीयतांमेमहेश्वरः सवैचैवतयाचा येशिवव्रतपरायणेदद्यादितिशेषः गंधादिविविधैः सर्वानन्यांस्तत्रसमागतान् दक्षिणाभिश्चकुंभेश्चनवान्ने श्वप्रपजयेत् तस्मान्नच्यवतेस्थानात्कल्पकोटिशतैरपि अधातः कालपर्साये इष्टुयातिस्वयंभुवं सहितोलोक पालैश्चविमानैः सार्वकामिकैः तत पश्येन्महादेवं नानागणसमन्वित तंदृष्ट्वास्तौतिदेवेशशिवंत्रिभुवनेश्वरं न मस्तुभ्यंजगन्नाथचंद्रार्धकृतशेखर नमस्तेउमयायुक्तभुक्तिमुक्तिप्रदायक नमस्तेकालकालोग्रकलातीतोसिशंकर शिवउवाच तुष्टोहतवभक्तस्यशिवरात्रेउपोपक वरंददाम्यहतुभ्यदेवदानवदुर्लभ एताः कन्यामहादिव्यास्त्रि नेत्राश्चचतुर्भुजाः रूपयौवनसपन्नाः पीनोन्नतपयोधराः हेमगौर्योमहातेजाः संयुक्ताः सूर्यसान्निभाः देवां गवस्त्रसंछन्नांश्चंदनागुरुचर्चिताः सर्वलक्षणसंयुक्ता• कुंडलेोतिताननाः एवंविधामयादत्तामनाविन्यः सुमध्य माः विमोनकोटिसंयुक्ता. सर्वाभरणभूषिताः क्रीडांकुरुमहाभागगणस्त्वंममपुत्रकः । सर्वगामीभवायेहलोक लोकंचरारं. तुष्टोहतवभक्तस्याशिवव्रतपरस्यच रुद्रलोकैपुयाः कन्यास्त्रिनेत्राश्चचतुर्भुजाः अतीवभत्त्याभक्तेश्व यथाहमुमयासह तांभि साईमहाभागभुक्ष्वभोगान्यथेप्सितान कल्पकोटिसहस्राणिकल्पकोोटशतानिच त देतेप्रेतभावेनाशवसायुज्यतांब्रज · सर्वव्यापभिवत्वंचलीयसेपरमेपदे परात्परतरंनास्तिशिवरात्रिव्रतात्परम् न पूजयतिभूतेशंरुद्रंत्रिभुवनेश्वरं जंतुर्जन्मसहस्रपुभ्रमतेनात्रसशयः यदातद्भावसंयुक्तःसरुद्रगणतांब्रजेत् स र्यग्रहेकुरुक्षेत्रेहिमवत्कुरुजांगले शिवरात्र्यांतथाभक्त्यादत्तमक्षयतांबजेत् अखंडितव्रतोयोहिशिवरात्रिमुपो पयेत् ससर्वकाममाप्नोतिरुद्रेणसहमोदते अर्णवायदिशुपतिक्षीयतेहिमवानपि! मेरुमंदरलंकाश्चश्रीशैलो विंध्यएवच चलतेवैकदासर्वेनिश्चलंहिशिवव्रतं अतस्तस्यांत्रयोदश्यांकृष्णायामेकभुङ्नरःमंत्रेणानेनगृह्णीया ·नियमभक्तिमानरःशिवरात्रिव्रत तत्करिष्येहमहाफलं निर्विघ्नमस्तुमेचात्रत्वत्प्रसादाजगत्पते रात्रिप्रपोजन नीजगत्यांवैसमाहितः ऋग्वेदेप्रसिद्धावेतौमंत्री गृह्णीयाब्राह्मणांश्चैवनियमवेदविद्विभोः शिवमिष्ट्वागुरुंदृष्ट्वास्वा चात शुचिरात्मवान्' संकल्पैवव्रतंकुर्यात्पूर्वेयुः प्रातरेवच ततोलश्चरमेभागेस्वगायत्र्याह्यतंद्रितः स्नानं कंपतिले कुर्यागृहेचाथजलाशये रम्यंनिशामुखेगच्छेच्छिवस्यायतनंबती दिनांतेस्नपनंकु-च्छिवनाना प्रपूजयेत् - 'धूपैर्नेवेयगंधेश्चनृत्यगीतैःसदीपकैः । शंखतूर्यनिनादैश्चकुर्य्यात्पुस्तकवाचनं द्वितीयप्रहरेचैवना नाशंकरमर्षयेत् 'पूर्वोक्तनविधानेनपूजयेत्परमेश्वरं तृतीयेप्रहरेदेवनाम्नामाहेश्वरंतथा यामेचतुर्थे संप्राप्तेरुद्र नांनीतुपूजयेत्यएवंभक्तिसंयुक्तोजागरंकारयेन्निशि... सकलंफलमाप्नोतिसत्यमेतद्वरानने उपःस्त्रानंजपोहोमों भोजयेच्छिचस्सलान् श्वेतान्कुंभान्प्रदद्याच्चयथाशक्त्यासदक्षिणान् पूजयेद्राह्मणान्भक्त्याब्रतेमाहेश्वरेस्थितान् वोचयेच्छिंवशास्त्रंचसगच्छेच्छिवमंदिरं' उभौतौपुण्यकाणी नियतस्वर्गगामिनी शिवव्रतीतदाख्यानं यः पठे छिवसन्निधौ - शिवलोकमवाप्नोतिशिवनसहमोदते ॥ इतिस्कंदपुराणे इत्यन्याशिवरात्रिव्रतकथा । अर्थ फाल्गुनामावास्याकृत्यं साचयुगादिश्रमावास्याचमाघस्यतिमात्स्यात् : 'दर्शतुमाघमासस्येतिस्कंदाच अत्रमाघों मतिमासेनग्राह्यः अस्यांयुगादित्वादपिडं श्राद्धकार्य प्रकृतिपार्वणेनसहतंत्रणप्रयोगपिशतभिपानक्षत्रयुक्तायांतु आदादिकंपिल्टणांमहातप्तिदंभवति तदुक्तं हेमाद्रौविष्णुपुराणेमाघासितेपंचदंशीकदाचिदुपैतियोगसहवारुणेन अषेणकाल सपरःपिडणांनह्यल्पपुण्यरुपलभ्यतेसावितिअस्यामेपूर्वाभाद्रपदायुक्तायांपित्हणांनादेसहस्त्रयुगत प्तिरिति-तत्रैवोक्तं तत्रैवचंद्राद्रपदातुपूर्वाकालेतदायत्क्रियतेपितृभ्याश्रादेपरांतृप्तिमवाप्नुवंतियुगान्सहस्रपितरी- तेनेति यदिचेयधनिष्ठायुक्तातदावर्षायुतंतृप्तिरित्युक्तमहाभारते युगादिमांघामावास्याप्रकरणे' कालेधनिष्ठाय ·- दिनामतीस्मन्भवतिभूपालतदापतृभ्यः दत्तुजलानप्रददातिताप्तिवपीयुतंतत्कुलजैर्मनुष्यैरिति ,पूर्वाभाद्रपेदा योपाठांतरविशेप अत्रवचनाद्रपदातुपूर्वाकालेतदायात्क्रयतेमनुष्यैः आईतदातृप्तिमवाप्यतेतयुगसहस्रपित रस्त्वदंतीति पत्रमाध्यनंतरपक्षस्यैव शुक्लादिरीत्यामाघासितत्वमुक्तं इदंचकुभांदित्यज्ञेयमितिहमाद्रिः इदमन्वादि रपिस्यामेवामायांरुद्रादिपूजोनालेंगेफाल्गुनप्रक्रमे अमावास्यांपूजनीयारुद्रोग्निाह्मणास्तथा मांसोदने.पोलि काभिःपूज्याश्चात्मास्ववांधवैरिति फाल्गुनामावास्याकृत्यं फाल्गुनशुक्ल प्रतिपत्कृत्य नारदीये अथफाल्गुन शुक्लादौ देवदेवगिरिप्रियं धूलिधूसरसर्वागंजलेरुक्षेत्समाहितः कर्मणालौकिकेनापितस्यतुष्टोमहेश्वरः स्वसायुज्यंत्र दिशेतिभक्त्यासम्यक्समर्चितःइमामेव ! ' फाल्गुनशुलप्रतिपदमारभ्यद्वादशदिनपर्यंतपयोव्रतमुक्तं श्रीभागवते इंटमस्कंधे. तच्चतत्रैवान्वेष्टव्यम्' फाल्गुनशुलद्वितीयायांप्रारभ्यवन्हिपूजाव्रत. तच्चशुक्लासुकृष्णासुचसर्वस्वे वंद्वितीयापुप्रोक्तं 'नारदीये अथफाल्गुलशलायांद्वितीयायांद्विजोत्तम पुष्पेशिवसमभ्यय॑सुश्वेतैरष्टगधिभिःपुष्पै र्धितीनकत्वापुष्पालकरणे शुभैः नैवेद्यविविधैधूपैर्दीप राजनादिभिः । प्रसाद्यप्रणमेचैवसाष्टांगपतितोभुवि एवमभ्यर्यदेवेशमयोव्याधिविवर्जितः धनधान्यसमायुक्तोजीवेदर्पशतंभुविः यदिधानंद्वितीयासुशुक्लपक्षगता- सुचे प्रोक्तंतदेवकृष्णासुकर्त्तव्यंविधिकोविदैः .. वन्हिरेवष्टथक्तासुनानारूपवपुर्धरः पूज्यतेहिद्वितीयासुब्रह्म चर्यादिपूर्ववत्" इतिद्वादशमासगतोभयपक्षद्वितीयाकृत्यं अथफाल्गुनशुद्वितीयादिदिनद्वयगतद्वितीयाकृत्यं नारदीये. 'फाल्गुनस्यसितेपक्षेतृतीयाकुलसौख्यदा पूजितागंधपुष्पाद्यै सर्वमांगल्यदाभवेत् ' ‘सर्वासुचतृती यासुविधिःसाधारणोमुने' देवीपूजाविप्रपूजादानहोमोविसर्जन इत्येवंकथितानीहतृतीयायाव्रतानि भक्त्या कृतानिचेष्टांस्तुदयु कामान्मनोगतानिति अस्यामेवभूपिकातृतीयाव्रतम् - भविष्योत्तरे कश्यपउवाच फाल्गु ।

·नस्यसितपक्षेत्रतीयायामुपोपिता 11 : प्रातःस्थिताब्रह्मचर्यंततोन्यस्मिन्दिनेपुनः तिनीभुवनेगौरीपूजयेत्तद्ग तातुसा मंत्रेणानेनध्यायेत्तापार्वतीप्रतिमांशुभां मृगाजिनावृतकुचांजटामुकटशोभिताः गोधारथगतादेवीरुद्र ध्यानपरायणाः पूजयेद्धकुसुमैर्दीपालक्तकचंदनैः केसरैर्मधुरैर्द्रव्यैः स्वर्णमाणिक्यपूज्यया. भूपिकारुपिकादे वाभूपिकालालिताउँमा तपोवनरतागौरीसौभाग्यमेप्रयच्छतु : कालिकोश्रीशुभादेवीरुद्राणीपार्वतीशिवा स्तुता मयाष्टांगभत्त्यापतिपुवान्प्रयच्छतु दोभीग्यप्रशमयातुसुप्रसन्नमनाःसदा अवैधव्यंकुलेजन्मददालपरजन्मनि अंगचांगेतथोपांगेपपस्थितामृतं ' सुखदृष्टिस्पर्शरसंगौरासौभाग्यमृच्छतु एवमुच्चार्य्यमंत्रांश्चनीरीज्ञानवती सती पूजयेद्राह्मणोक्तैस्तुमंत्रैर्मुख्याःसुवासिनीः' 'जीरकैःकुटुहुंडैश्चलवणैर्गुडसर्पिपाः हृद्यैराद्वैफलेच मनो जःपुष्पवंधनैः “कुसुमैःकुंकुमैर्गधैःकालेयागुरुचंदनैः सिंदूरेणातिरक्तनवौर्नानाविधैःशुभैः: अन्नेरनैकदेशोत्थैः पूपर्कस्तिलतंडुलैः इत्येवमादिनैवेद्यैःपूजायत्वामहाद्रुम' प्रदक्षिणंततःकृत्वाविप्रायचप्रदक्षिणां महाद्रुममश्व व्यवटादिपुण्यवृक्षः एतत्करोतितेपुत्रिदुहिताव्रतमुरमं ततःप्राप्स्यसिदुःप्रापत्रैलोक्येश्रीधरंपात एतद्तमया समातयास्यतिशाश्वतीःसमाः व्याख्यातंकश्यपेनादौरुक्मिण्यवतमुत्तमं याश्चरिष्यतिताःसर्वाभविष्यतिनि- रामयाः अंगप्रत्यंगसुभगालोकेदृष्टिमनोहराः स्थित्वावर्पशतमन्येततोरुद्रपेरंशुभं यास्यतिहंसयानस्था किंकिणीशव्दनादिताः-तत्रगल्वारमिण्यंतिस्वभावत्सरान्वहून दिव्यभोगभुजोदृष्टाःसिद्धयष्टकसमन्विताः 'प्रध्यमहार्ण्यमणिकुंकुमकेसराढ्यंग्गंधमुग्धमुखरालिकुलोपगतिं दत्त्वाफैलाक्षतेयुतमधुपादपस्योरीवलोकप हिंताभवतीहनारी ॥ इतिभविष्योत्तरे भूपितव्यानक्तेनशुचिनासत्यभापिणाः सश्रीकंहरिमभ्यर्च्यरुद्वाह्यमया गल्गुनेमासिझुडीराजव्रतंशुभ तिलपिष्टैजिान्भो पटेनिफालाननगगिरी ·... - ज्यस्वपंचाश्नीतवाग्यतः गणेशाराधनपरोदानहोमपरायणः । तिलरेवतेसिद्धिप्राप्नुयात्तत्प्रसादतः सौ वर्णगनवकंचकृत्यासंपूज्ययत्नतः " दिजायपश्चाद्दद्यात्तंसर्वसौभाग्यवृद्धयः यस्मिन्कस्मिंस्तुवामासेचतुर्थीरवि वारयुक्। सांगारकावाविप्रेद्रसाविशेषफलप्रदाः सर्वासुचचतुर्थीपुशुक्लाकृष्णासुनारदः . विघ्नेशएवसंपूज्योदेवे शोभक्तितत्परेः (अथांगारकचतुर्थीविशेपकृत्यं ".अंगारकचतुझंतुस्नात्वोचरवहांभसि अभ्यागारकेशानं नमस्यतिनरोनमा: 'नतेपांग्रहपीडास्यात्कदाचिदपिकुत्रचिदिति ' ' अंगारचतुर्थ्यामंगारकपीडानिवृत्तिर्भवती- तिः प्रथमत्स्यपुराणोक्तमंगारकचतुर्थीव्रतम् शुक्रउवाच चतुया गारकदिनेयदाभवतिदानव मृदानानंतदा कुर्यात्पद्मरागावभूपणैः : ‘अग्निदिवोमंजपंतिष्ठेदुदङ्मुखः शूद्रस्तूष्णींस्मरन्भोममास्तेभोगविवर्जितः अथास्तमितश्रादित्येगोमयेनोपलिप्यच प्रांगणंपुष्पमालाभिरक्षताभिःसमंततः · अभ्यालिलिखेत्प-कुंकु मेनाष्ठपत्रक : कुंकुमस्याप्यभावेतुरक्तचंदनमिष्यते चत्वारःकरकाःका-भक्ष्यभोज्यसमन्विताः तंडुलैरक्तशा लोयै पद्मरागेश्वसंयुताः चतुःकोणेपुतान्कृत्वाफलानिविविधानिच. गंधमाल्यादिकंसर्वतथैवविनिवेदयेत् सुव शृंगीकपिलामथार्यरोप्यैःखुरैःकांस्यदुहांसवत्सां • धुरंधरंरक्कमतीवसाम्यधान्यानिसप्तांवरसंयुतानि यव" गोधूमधान्यतिलकगुश्यामाकमुद्गानि अंगुष्टमात्रंपुरुपंतथैवसोवर्णमत्यायतवाहुदंडं चतुर्भुजेहेममयंनिविष्टंपाने गुडस्यामलसर्पिपायुते सामस्वरज्ञायजितेंद्रियायपात्रायसामध्वनिसंयुताय दातव्यमेतत्सकलंकुटविनेद्विजा यवनैवचदंभयुक्त अत्रभीममंत्रः- भूमिपुत्रमहातेज स्वेदोद्भवपिनाकिन::' रूपार्थीत्वांप्रसन्नोहगृहाणायन मास्तुते मंत्रेणानेनदत्वायरक्तचंदनवारिणा। ततोर्चयेद्विजवरंरक्तमाल्यांवरादिभिः दद्यान्मत्रेणतेनैवभी मंगोमिथुनान्वितं' :मौमपूर्वोक्तसुवर्णप्रतिमामयं गोमिथुनपूर्वोक्तमेव पूर्वोक्तगुणसंपन्नायब्राह्मणायदद्यादिति ·शय्यांचर्शक्तितौदद्यात्सोपस्करसंयुतां दद्यादिष्टतमलोकेयच्चान्यदपिस्वगृहे तत्तद्धरापतेर्देयतदेवाक्षयनि च्छतेति अन्यत्रापि अंगारकदिने प्राप्तेचतुर्थीवाचतुर्दशी पष्टिवर्पसहस्राणितत्काविंदतेफलमित्यननांगार कचतुर्थीव्रतमप्यतत्फलर्क इत्यंगारकचतुर्थीव्रतंच चतुर्थीमामिपुत्रेणेत्यादि सामान्यत्रतप्रकरणापेद्रष्टव्य अथा वोपयुक्तोसौमपूजाविधिलिख्यते न्हहिंसः खइत्यनेनप्राणायामत्रयंकृत्वा अस्यमममत्रस्य विरूपाक्षर पिगीयत्रीछंदों भामौदेवता अवाज हाशक्तिः . खाकालक भौमप्रीत्यर्थविनियोगः ऋप्यादीन् शिरःप्रतिपु विन्यस्य पवाजैः फ्डंगन्यासंविधाय नपासंशिवस्वेदजहस्तपनेर्म दाशूलशक्तीवरंधारयंत अवंतीसमुत्थंसुमेपासनस्यधरानंदनरक्तवस्त्रंतमीडे. इतिध्यात्वामानसोपचारैः संपू. ज्याबाह्यचपूजांचकृत्वा पशिर्वणैःपडंगानिसपूज्यैकविंशतिकोणकोटेपुमंगलादीन्पूजयेत् मंगलायनमः १ भूमिपुत्रायनमः ॥ २ ॥ ऋणहāनमः ॥ ३ ॥ धनप्रदायनमः ॥ ४ ॥ स्थिरासनायनमः ॥...५॥ महाकायायनमः ॥ ६ ॥ सर्वकर्मावरोधकायनमः ॥ ७ ॥ लोहितायनमः ॥ ८ लोहिताक्षायन म॥ ९॥ सामगानांकपाकरायनमः ॥ १० ॥ धरात्मजायनमः॥ ११॥ कुंजायनमः ॥ १२॥ मामायनमः ।।१३।। भूमिदायनमः॥ १४ ॥ भूमिनंदनायनमः ॥१५॥ अगारकायनमः॥ १६ ॥ यमायनमः१७ ॥ सर्वरो गपिहारकायनमः ॥ १८॥ वृष्टिकर्डेनमः ॥ १९ ॥ वृष्टिहचॅनमः ॥ २०॥ सर्वनामफलप्रदायनमः ॥२॥ इतित छाडै इंद्रादीन् वैजादीश्चपूजयेत् ततोधूपादिविशेपपूजसिमाप्य' विशेषाध्यदद्यात् प्रदक्षिणांततः कृत्वाविस ज्येद्विजगवं नक्तामक्षारलवणमनीयाद्धृतसंयुतं यस्तुव्रतपुमान्कुयदेिवमंगारकाष्टक चतुरोकाथवातस्यत त्पुण्यप्रवदामिते. रूपसौभाग्यसंपन्नःपुनर्जन्मनिजन्मनि वैष्णवोवाशिवाभक्तः सप्तद्वीपाधिपाभक्त सप्तकल्प ·11 सहस्राणिरुद्रलोकेमहीयते इत्यगारकचतुर्थीव्रतपूजा अंगारकशुछचतुयीसुखचतुर्थीव्रतकथा' भविष्योत्तरे से मतुरुवाच ॥ सुखावहांशणुसुखांसौभाग्यकरणोपरां चतुर्थीकुरुशार्दूलरूपसौभाग्यदांशुभां सुखव्रतमहापुण्यं रूपारोग्यप्रदायक संसक्ष्मसुंदरधन्य मिदंपुण्यमुखावहं - परत्रफलदैवीर - दिव्यरूंपप्रदायकम् । वि. लासंचित्रमाक्षेपहसितोष्टेतशुभ हसितचेष्ठितशुभं सुखव्रतेनसर्वस्याच्छुभंकुरुकुलोह - कृतेव्रतेतुदेवेशेविघ्नेशशिवयोःसुते । यहाशुलचतुथ्यातुवारोभीमस्यवाभवेत् तदासासुखदाज्ञेयाचतुर्थीवैसुखतिच पुरोमैथुनमाश्रित्यस्थिताभ्यां तुहिमाचले भीमोमाभ्यांमहारौद्ररक्तविदुश्च्यतःक्षितो मेदिन्यासप्रयत्नेनसुखेनतधृतोयतः जतिस्तस्यांमहा द्भवः उमायात्रावोत्पन्नस्तस्मादंगारकोह्ययं अंगदोंगारकांतिश्चगानांसुखदायकः सौभा. ग्यादिकरोयस्मात्तस्मादगारकोमतः भक्त्याचतुर्थीनक्तेनयोर्वश्रद्धासमन्वितः 'उपोष्यतिनरोराजनारीवानन्य मानसा पूजयेच्चकुजभक्त्यारक्तपुष्पविलेपनैः गणेशंप्रथमभक्त्यासंपूज्यश्रद्धयान्वितः संतुतुष्टःप्रयच्छेतसौधा ग्यरूपसंपदम् पूर्वतुकृतसंकल्पः स्नानकृत्वायथाविधि ' गृहीत्वामृत्तिकांवदेन्मंत्रणाननभारत - देवरत्ववं दितापूर्वकंप्णेनोहरिताकिल' तस्मान्मे दहपाप्मानयन्मयापूर्वसक्ति इदमवंपठन्वीरआदित्यायप्रदर्शयेत् त्यरश्मिभिः पूतांगंगाजलकणोक्षिता दत्त्वामृदंशिरसितांसवागेपुनियोजयेत् । ततःस्नानप्रकुर्वीतमत्र पूवजलशुभ यूयमापस्थसर्वेपांदेवदानवसविताः स्वेदांडजोद्भिजानांचजतूनांसुखयोनयः ।। स्नातोहं सर्वतीर्थ सर्वप्रेस्रवणेषुच तथाकाश्यादिक्षवेपुमानसादिसरस्सुच ''नदीपुदेवखातेपुस्नातोहतपुतेपुवैध्याय पठान्नमम ततस्त्रोनसमाचरेत् " ततःस्नातः शुचिर्भूतो गृहमागत्यचस्प्टशेत्. दूर्वाश्वत्थशमीस्टष्ट्वागां तुमत्रणमैववि दूर्वीनमस्येमत्रेणअश्वत्थशमयस्तथा ." गांदृष्ट्वातुंततोदेव्यैदद्याद्वीरप्रदक्षिणां समालभ्य ·नविभौश्चतस्त्रं कुजसंयुतीः सात्वंगारकचतुर्थीपुसमान्यविधिनोपॉप्यमानासुतिसृभिस्तिसभिरंतरितायांच तुर्थीविशेपविधिशण्वित्यर्थः दशसावर्णिकमुख्यदद्यादिमथापिका सौवर्णपात्रेरौप्युवाशक्त्याताम्रयेपिला ।। विंशत्पलानिपीत्राणिविंशत्यदमयान्विताविशत्कर्षाणिवावीरेअतोही नकारयेत् शनयाविचस्यभक्त्यानुप्रा ताम्रमयेपिवा “प्रतिष्टांप्यकुजंपानेरक्तवस्त्रेणवेष्टितं. .पुष्पमंडपिकांकृत्वादिव्यधूपैश्च पिता तत्रस्थपूजये देवपूर्वमंत्रः क्रमणंतु भक्ष्यभोज्यरनेकैश्चफलैरत्नेश्चसंयुतैः वस्त्रैःप्रावरणैर्यानैःशय्योपानद्वरासनैःछवै पुष्पर्ग धवरैः शक्तयात्तिांनुसारतःब्राह्मणायचतंदद्यादक्षिणासहितंनृप वाचकायमहावाहोगुणिने श्रेयसेनंघ अंगार संयुक्तधिनुशीलसमन्वितां ' अनेनविधिनादत्त्वायथोक्तफलभाग्भवेत् । “इतितेकथितापुण्यातिथीमामुत्तमा तिथि: यामुपोयनरोंरूपदिव्यमाप्नोतिभारत. कात्यात्रेयसमंवारतेजसारविसुप्रभः प्रतापेहरितुल्यंनुसर्वतो व सम्मित 'ईहररूपवरं प्राप्ययातिभौमसदोन्प' 'प्रसादाद्विघ्ननाथस्यगणेशस्यगुणायते पठतांशृण्वताराज न्कुर्वतांचविशेपतः ब्रह्महत्यादिपापांनिक्षीयंतेनांत्रसंशयः ॥ इतिभविष्यपुराणेसुखांगारकचतुर्थीव्रतं विमे वगणपतिचतुर्थी भविष्यत्पुराणे हेमाद्रौ चतुयीनुसदाराजनिराहारोव्रतान्वितः चतुर्थीचसदाराजनारंवारेन तान्वितईतिनिर्णयांमृतपाठ दत्त्वातिलानविप्रायस्वयंभुक्ततिलोंदनं दिवानिराहारोरात्रीभुक्ते । इतिविरोध परिहारः वर्पदयेसमाप्तिर्हिव्रतस्यतुयदाभवेत् विनायकस्तस्यतुष्टोंददातिफलमीहितं इतिभविष्यपुराणेगणपति चतुर्थीव्रत थकूर्मपुराणोक्यमचतुर्थीव्रतं भरण्यांतुंचतुर्थातुशनश्चरदिनेयम पूजयेत्सप्तजन्मोत्थैर्मुच्यतेपात कर्नर इतियमचतुर्थीव्रतं अथेफाल्गुनांदिचातुर्मास्यचतुर्थीव्रतं वाराहपुराणे अगस्त्यउवाच' 'अथविघ्नहरंराजेन्क थामितवीन येनसम्यकृतैनवनविनउपजायते चतुर्थ्याफाल्गुनेमासिगृहीतव्यंत्रतात्विदं निकाहारणाराजेंद्र ·तुहस्तनततोमंत्रमुदीरयेत् सर्वदेवमयीदेविनिर्ऋतिस्त्वंप्रपूजिता तस्मात्स्एशामियदेखावंदितापापहाभक ततोमानेनवागत्यवंदित्वाग्रहदेवता प्रक्षाल्यचमृदापादावाचांतीग्निगृहविशेत होमतत्रप्रकुतिएतैमत्रपदैःशुभैः शापशपुत्राय पार्वतीशसुतायच कुजायलोहितांगाय ग्रहशांगारकायच ओंकारपूर्वकैमत्रैः स्वाहा कारसमन्वितैः अष्टोत्तरशतवीर चाईमाईमेक्वा एतैमैत्रपदैर्भत्त्याकामतोऽकामतोपिवा खादि रीभिः समिनिश्चयाज्यमिधैर्यवेस्तिलेः भक्ष्यनानाविधैश्यान्यैः शक्त्यभक्तिसमन्वितः कृत्वाहोमततोवीरदेवं संस्थापयेक्षितो सौवर्णराजतताम्रभरदारुमयतथा भद्रदासः सरलः गांगेयपात्रेरौप्येवा अयः कुकुमकेस रे अन्येालोहितैर्भव्य पत्रपुष्पैः फलैरपि रक्तैश्वविविधैर्वीरअथवाभक्तितोर्चयेत् यावद्विसूज्यतेवित्तंपुष्पं वावीरभक्तितःतावद्विवर्द्धतेपुण्यंवातुःशतसहस्रकंयहातानमयेपात्रवंशजेमृण्मयेथवा पूजयेतुनरोभत्याशक्तयाकुं कुमकेसरैः 'डोंगारकायनमःपादयोः कुजायनमोवदने भौमायनम स्कंदयों: मंगलायनमाबाहो । बजाय नमऊर्वोः वक्रायनमोजघयोः लोहितायनम शिखायां पुरुपाकृतिकुजपाएभिमत्रपदैर्यजेत् भूमिपुत्रोमहातेजः स्वदोनवर्पिनाकिनः रूपार्थीत्वांप्रपन्नोस्मिगृहाणायनमोस्तुते इत्यय॑मनः महादेवांगसंभूतमेदिनीगर्भसंभ व अंगारकमहाराजलोहितांगनमोस्तुते सुगंधपुष्पधूपायै ब्राह्मणोय:प्रपूजयेत् गुजोदनघृतक्षीरगोधूमान शीलतंडुलान् अवेक्ष्यशक्तिदद्याद्वै ब्राह्मणेभ्योजितेंद्रियः वित्त रााव्यतुकुर्वाणो नामुत्रफलमाग्भवेत शतानीकउवाच अंगारकेणसयुक्ता श्चतुयीनक्तभोजनैः उपोष्या कतिसंख्यास्तु उताहोसकदेवहि. सुम तुरुवाच चतुर्थीतुचतुर्थीतुयदांगारकसंयुता चतुर्यातुचनुयातुविधानशृणुपादृश एकश्चतुर्थीशब्दस्तिथिपर: द्विती, यस्तत्संख्यापरइत्यर्थः उपोप्यातवतत्रैवप्रदेयोविधिवत्कुजः यायाशुक्लागारकचतुर्थीसासोपाण्या उपोयन -- ·तिलानांपारणंस्मृतं तदेवानौचहोतव्यतदेयब्राह्मणेषुच तत्रमंत्रः दिव्यायशूरायगजाननायदंष्ट्राकरालायनमः शिवाय नगात्मजादेहमलोद्भवायकुठारहस्तायनमोवराय ताम्रपात्रैः पायसायै श्चतुर्भिः सहितनप पंचमेनति लैः 'सार्दै गण शांतिकरणच निर्णयामतेतु आयसैः पंचभिः पात्रै रुपेतनवभिस्तथेतिपाठः मृण्मयानिदरि द्रस्तुविधिनानेनकारयेत् चातुर्मास्यव्रतंचैवकृत्वैवपंचमेतथा अनेनमत्रेणपूजांकृत्वा स्वाहांतेनतिलान्हुत्वातिला नब्राह्मणेभ्योदत्त्वा स्वयमपितदेवाश्नीयात् सौवर्णगजवकंतुकृत्वाविप्रायदापयेत् इत्यव्रतमिदंकृतासर्वविघ्नात्प्रमु च्यते निर्णयामृतेतु एवंमासचतुष्टयेव्रतकृत्वा श्रापाढशुक्लचतुर्थीसौवर्णविनायकदानमात्रंकुर्यादिति हयमेध स्याविनेतुसंजातेसगरः पुरा एतदेवचरित्वातुहयमेधंसमाप्तवान् एतदेवहरश्चक्रेत्रिपुरोयेनघातितः मयासमु द्रमथनेत्येतदेवव्रतंकृतं श्रन्यैरपिमहीपालैरेतदेवपुराकृतं ततोनिर्विघ्नासिद्ध्यर्थविघ्नोपशमनंपरं अनेनकृतमात्रे पसर्वविनैः प्रमुच्यते ततोरुद्रपुरीयातिवाराहवचनंयथा विघ्नानितस्यनभवतिगृहेकदाचिद र्थिकामसुखसिद्धि विधातकानि य सप्तसिन्धुशकलाकृतिकतदंतविघ्नेशमर्चयतिनक्तकृतीचतुर्थी इतिवाराहपुराणोक्तमविघ्नविनाय कंवत"निर्णयामते वैनायकचतुर्थीव्रतम् मत्स्यपुराणे चतुर्थानक्तभुग्दत्त्वाअव्दांतहैमवारणं व्रतवैनायकनान शिवलोकफलप्रद इदंव्रतविशेपानभिधानाद्वादशस्वपिपुशद्रकृष्णोभयचतुर्थीमात्रेविधेयमितिगम्यते एवमनों रयचतुर्थ्यादिविनायकव्रता निकुदचतुर्थादिगौरीव्रतानिच तृतीयायुक्तचतुर्थ्यामेवकायोणि अन्यानि नागचतुर्थ्यादिव्रतानिपचमीयुक्तायांचतुयीकार्याणीतिसिद्धांतः' पक्षद्वयगतास्वपिचतुर्थीपुतिथिपत्वेनगणेशः "चतुथ्योगणनाथस्येत्युक्तत्वात् सर्वीसुचतुर्थीपु ढुंडीराजगणपति यात्रोक्ता काशीखंडे कुर्य्या प्रर्तिचतुर्थीहयात्रांविघ्नेशितुःसदा ब्राह्मणेभ्यस्तुतस्यांवै देवा सूयर्मोदकामुदेति--प्रथभविष्यपुराणोक्तंगणे ·शयतुवितं ॥ ब्रह्मोवाच ।। गोशःपूजितःकर्या चतुर्थासर्वकनेसु अविनंसुरलोकेषुगतिमिष्टौप्रयच्छति कर्मस्वविदुपांविघ्नंकुञ्चिवनसंशयः अतोभवतिविघ्नमविदुपांस्मरणमकुर्वता : तेनकर्मकालेशवेश्य स्मर्तव्यःपूज्यश्च मूलमंत्राःस्वसज्ञाभिरंगमंत्राश्चकीर्तिताः पूर्ववत्पद्ममध्यस्थःकर्तव्यश्चतिथीश्वरः अवति पीश्वरोगणेशः अस्यमंत्रः गणेशायनमः एभिरेवमंत्राक्षरैःपडंगादिन्यासः गंधपुष्पोपहारैश्चयथाशक्तिविधी पते पूजास्यवित्तशाट्येनकतापिनफलप्रदा ाज्यधारासमिद्भिश्य दधिक्षीरानमाक्षिकैः पूर्वोक्तफलदोहोमः कृतःशांतेनचेतसा इतिभविष्योत्तरोक्तंसदागणेशचतुर्थीव्रतं अथवर्पसाध्यगणपतिव्रतं सूतउवाच., चतुर्थीन तुर्भूजीतस्नात्वानद्यांनृपोत्तम रक्तांवरधरोभूत्वारक्तगंधानुलेपनः रक्तवीतोगणाधीशंविनायकमथार्चयेत् रक्तचं दनतोयेनस्नाप्यपूर्वविधानतः विलिप्यरक्तगंधेनरक्तपुष्पैरथार्चयेत् ततःसौगंधिकंधूपमाज्ययुक्तंसचंदन नैवे यचैवहारिद्रगुडखंडघृतप्लुतं 'एवसंवत्सरंपूज्यविनायकमथास्तुवत् इक्ष्वाकुरुवाच नमस्कृत्वामहादेवंस्तोष्ये हतविनायकं महागणपतिंशूरमूर्जितंजयवर्द्धन एकदतंद्विदंतचचतुदंतंचतुर्भुजं 'त्र्यक्षेत्रिशूलहस्तंचरक्तनेत्रंवरं प्रदं विकेय शकुकप्रचंडदंडनायकं आरक्तदडिनचैववहिवक्रहुतप्रियं अनार्वतोविघ्नकरःसर्वकार्येपुयो नृणां तनमामिगणाध्यक्षंभीममुग्रमुमासुतं मदमत्तविरूपाक्षंभववक्रसमुद्भवं सूर्यकोटिप्रतीकाशं भिन्नां जनचयप्रभ वुधंसुनिश्चलंशांतनमस्यामिविनायकं नमोस्तुब्रह्मरूपायविष्णुरूपायतेनम नमोस्तुगजरूपायग जानांपतयेनमः मेरुमंदररूयाय नमः कैलासवासि ने नमोविघ्नविनाशायनमस्तेब्रह्मचारिणे जगत्स्तुतायदेवा यनमस्तुभ्यविनायक त्वयापुरातुपूर्वेपांदेवानांकार्यसिदये गजरूपंसमास्थायवासिताःसर्वदानवाः ऋषीणांदेव तानांचकृताःसर्वेमनोरथाःयतस्ततःसुरेःसर्वैःपूज्यसत्वंभवात्मज त्वामाराध्यगणाध्यक्षसर्वशंकामरूपिणं कामार्थे ·कुसुमेरक्तचंदनवारिभिः रतावरधरोभत्वाचतुर्थ्यांमर्चयेजपेत् त्रिकालमेककालंवानियतोनियताशनःराजा नराजपुत्रवराजमंत्रिणमेवच राज्यवासविद्येशवशीकुर्यात्सराष्टक अविनंतपसामध. कुरुविघ्नविनायक मे पात्रसस्तुतोभत्त्यापूजितश्चविशेषतःयत्फलंसर्वतीर्थेषुसर्वयज्ञेपुरत्फलं तत्फलंसर्वमाप्नोतिस्तुत्वादेवंविनायक वि पमनभवेत्तस्यनसंगच्छेत्पसभवनचविघ्नोभवेत्तस्यजातोजातिस्मरोभवेत् यइंदपठतिस्तोत्रंपड्भिर्मासैर्वरंलभेत् सं वत्सरेण सिदिचलभतेनात्रसंशयः॥इतिश्रीनरसिंहपुराणोक्तंगणेशचतुर्थीव्रतं तदुपयोगिगणेशस्तोवंगणेशचतुर्थी तमात्रेवश्यपठनीय :अथभविष्योत्तरोक्तं, स्नपनचतुर्थीव्रतं युधिष्ठिरउवाच ॥ यन्नासिद्ध्यंतिकार्याणिप्रारब्धानि नरोत्तमैः तत्केनकारणेनैवष्टप्टोमेब्रूहिमाधवः श्रीकृष्णउवाच विनायकश्चसिद्ध्यर्थलोकस्यविनियोजितःगणानामा धिपत्येचरुद्रेणब्रह्मणातथा तेनोपसृष्टोयस्तस्यलक्षणानिनिवोधमें स्वप्नेवगाहतेत्यर्थतेलमुडंचपश्यति कपाय संसश्चापिक्रव्यादांश्चाधिरोहति अंत्यजैगर्दभैरुष्ट्रः सहवायातिनिंदति ब्रजमानंतथालानमन्यतेनुगतं परें: विमानविफलारंभोऽनटेसीदत्तचित्ततः पताकाविहितछायाँ प्रयातिहतलक्षणः करसारूढमात्मा नमहिपैखरंगतथा यातुधानान्वितयांतंप्रासादोपारधावनं पश्यतेकुरुंशार्दूलस्वप्नांतेयस्तुमानवः शृंखलालान संयुक्तंकरवीरविभूषितं तेनोपयुक्तस्तुनरोनराज्यलभतेतथा कुमारी नभर्तारमपत्यगुर्विणीतथा आचार्यत्वं श्रोत्रियश्चनशिष्योध्ययनंतथा वणिग्लाभनचाप्नोतिकृपिचापिकपीवल: स्नपनतस्यकर्तव्यपूर्वह्निविधिपूर्वकं रंसर्पपकल्केनवस्त्रेणाछादितस्यतु, सर्वोपधैःसर्वगंधैर्विलिप्तशिरसस्तथा शुलपंक्षेचतुझंतुवारेणधिपणस्यतु तिथोंचवीरनक्षत्रतस्यैववपुपस्यचं भद्रासनोपविष्टस्यस्वस्तिवाच्यद्विजोत्तमैः चत्वारऋग्यजुःसामार्वाणप्रवणा, स्तथा व्योमकेशतुसंपूज्यपार्वतीभूमिजेतथा · धिपणंछेदपुवंवाकांतलक्ष्यंचभारत ..विधुतुदंवाहुलेयनरकस्यच ·दारुणं कृष्णस्यपितरतातअवतारंसितंतथा अश्वस्थानाद्गजस्थानाद्वल्मीकाद्दसंगमात मृतिकासेवनरक्तगुग्गु लचाप्सुनिक्षिपेत् . पटाटतेषुकोणेपुचतुर्मिकलशोद्भवान् चर्मण्यानडुहेरक्तस्थाप्यभद्रासनंतथा सहस्राक्षं शंतधारमृपिभिःपावनंकृतं तेनत्वामाभपिचामिपावमान्यापुंनंतुते भगमिंद्रश्ववायुश्वभगसप्तर्पयोविदुः यन्मेके शेषुदौर्भाग्यसीमंतेयश्वमूर्दनि ललाटेकर्णयोरक्ष्णोरापस्तनंतुसर्वदा स्नातस्यसार्पपं तैलं श्रावयेदुंवरेणतु हुयान्मूर्द निकुशान्सव्येनप्रतिगृह्यच सितस्वमसितश्चैवतथाशालकटंकटः सकूप्मांडःसपुत्रोवाचेतिहास समन्वितैः नामभिर्वलिमंत्रैश्य नमस्कारसमन्वितैः दद्यात्संतोप्यसतर्यकुशानास्तीय॑सर्वतः कृताकृतां स्तंडुलांश्चपललोदनमेवच मत्स्यान्पकांस्तथामापान्मांसेमतावेदवत पुष्पान्वितंचगंधंचसुरांश्चत्रिविधामपि मू लकंपरिकापूंपास्तथैवेंदुरिकास्तथा दध्यन्नंपायसंचैवगुडापटंसमोदकं विनायकस्यजननीमुपतिष्ठेचतीविका दूर्वासर्पपपुष्पाणांदत्वायपूर्णमंजलिं रूपंदेहियशोदहिमादेह्यभयंशिवे प्रवलंकुरुमेवित्तंबलंचज्ञातिसंभवं तंतःशुलांबरधरःशुलमाल्यानुलेपनः भोजनंब्राह्मणान्दद्याद्वस्त्रंयुग्मपुराण्यपि एवंविनायकंपूज्यग्रहांश्चैववि- धानतः कर्मणांफलमाप्नोतिश्रियमाप्नोत्यनुतमां आदित्यस्ययदासत्यंत्रिलोकस्वामिनस्तथा महागणपतेश्चै- वकुर्वन्सिदिमवाप्नुयात् - विनायकंसत्यवतांनराणांस्नानंप्रशस्तमिहविघ्नविनाशकारि . कुर्वतियेविधिवदास देवतेषांका-ण्यंभीष्टफलदानिनसंशयोत्र ॥ इतिभविष्योत्तरेविनायकस्नपनचतुर्थीव्रतम् ॥ इदमेवविः नायकशांतिविधानम् 'फाल्गुणशुऊपंचम्यां पिटपूजनं नागपूजनंच नारदीये पंचम्यांप्रतिमासंतुशुलेक: ष्णेपिनारद -पित्टेणापूजनंशस्तनागानांचतदेवहि फाल्गुनशुलपयां पशुपतिपूजावतं नारदीये फाल्गुणेशु कृपयांतुदेवपशुपतिद्विज मृण्मयविधिनाकृत्वापूजयेदुपचारकैः संस्नाप्यशतरुद्रणप्रथपंचामृतै लैः गंधे- ·रालिप्यसुश्वेतैरक्षतैःश्वेतपुष्पकैः विल्वपत्रेश्वधर्तृरकुसुमैश्चफलैस्तथा संपूज्यनानानैवेद्यैर्नीराज्यविधिवत्ततः समाप्यप्रणिपत्यैनं केलाशायविसर्जयेत् एवकृतशिवार्चस्तुनरोनार्य्यथवामुने ' इहभुक्तावरान्भोगानं तेशिवगतिलभेत् -- ॥ श्रथदारिद्रयहरपष्टीव्रतं स्कंदपुराणे पष्टीनामतिथि पूज्यासामान्यादेवतपि एकभक्तेननक्तेनतथैवायाचितेनवा उपवासेनदानेनतैलक्षारविवर्जिताः । श्रयहिभास्करोदेवोभगवान्भा करद्युतिः -येनशैयेणदृश्येततद्गुह्यंकथयाम्यहं गोपनीयंत्रतंदिव्यमिहलोकफलप्रदं अस्मिन्कृतेव्रतेचैवदारि यंनभवेत्कुले पटोतिथिसमुद्दिश्यब्राह्मणस्याहभोजनं शाल्योदनचपयसिकृत्वाशर्कग्यायुतं वर्तुलंघृतसंयु कंवमेकंप्रदापयेत् कुलेतस्यैवयेजातायेभविष्यतिमानवाः अक्षयास्तेमहात्मानोत्रतेनपुण्यपावना इहतस्यै. वयेसतितहारियंचगच्छति ॥ इतिदारिद्यहरपष्टीव्रत पक्षद्वयगतासुसर्वासुः षष्ठीषुतिथिपत्वेनस्कंदपूज- येत् तदुक्तंपध्यांपूजागुहस्यचेति फाल्गुनशुलसप्तम्यामर्कपुटवतं नारदीये.: तपस्यशुक्छसप्तम्यांबतमर्कपुटं: भवेत् अर्कपत्रैर्यजेदर्कमर्कपात्राणिचाप्नुयात् अर्कपत्राण्यपिपाठ.पात्रपाठेतु:अर्कवत्सुवर्णपात्राणत्यिर्थःपत्रपाठेतु पत्रवाहनपत्रयोरित्यभिधानात् अर्कवाहनाप्तिरश्वप्राप्तिरितफल अर्कनामजपेत्पश्चादित्येवार्कपुटवतं धन दंपुत्रदंचतत्सर्वपापप्रणाशन' :त्रिवर्गदमितिमाहुःकेचिदेतद्वतंद्विज यज्ञवतंतथान्येविधिवद्धोमकर्मणा, सासु सर्वमासेपुसप्तमीपुद्विजोत्तम भास्कराराधनप्रोक्तंसार्वकामिकामित्यलं अत्रविधिःखखोल्कायनम इत्यनेन सूर्य संपूज्य श्रेष्ठम्यामर्कपत्रंप्राश्य जीतेति इत्यर्कपुटसप्तमीव्रत अस्यामेवभविष्योत्तरोक्त त्रिवर्गेष्टदासप्तमीव्रत तदुक्तहेमाद्रौ सप्तम्यांशुछपक्षेतुफाल्गुनस्येहयोनरः जपेदेलीतिदेवस्यनाम्नात्रिपवणेचनं त्रिवर्गेष्टफलंदद्यादि त्यादितेनैवपूजनादिकंकर्तव्यमिति अस्यामेवभविष्यपुराणोक्तंकामदासप्तमीव्रतं पितामहउवाच फाल्गुनेम ·उपक्षस्यसप्तम्यांमाधराधर-उपोपितोनरोनारीसमभ्यर्च्यतमोपहं सूर्य्यनामजपन्भक्त्याभावयुक्तोजितेंद्रियः । उत्तिष्ठन्धस्वपश्चैवसूर्यमेवानुकीत्तयेत् ततोन्यदिवसेप्राप्ते अष्टस्यांनियतोरवि स्नात्यासम्यक्समभ्य दया प्रायदक्षिणां- रतिमुद्दिश्यचेवाग्नौकृतहोमकृतक्रियः प्रणिपत्यजगन्नाथमितिवाक्यमुदीरयेत्। यमाराध्यपुरादे चीसावित्रीकाममापवै समेददानुदेवेशःसर्वान्कामान्विभावसुः समभ्यर्च्यदितिःप्रापतां स्तान्कामान्यथेप्सितान संदेदात्वखिलान्कामान्प्रसन्नोमेदिवस्पतिः भ्रष्टराज्योभवेद्भूपःसमभ्यय॑दिवाकर, कामार्थमाप्तवानराज्यस मेकामान्प्रयच्छतु एवमभ्यर्च्यपूजांतुनिष्पायेहविशेषतः मुंजीतप्रयतःसम्यग्हविष्यपतगध्वज़ फाल्गुनेचैत्रवैशा खेंज्येष्ठमासितथापरं चतुभिःपारणमासेरेभिनिष्पादितंभवेत् : करवीरेश्चचतुरोमासान्संपूजयेद्रवि कृष्णागुरु देहेंदूपंप्राश्यगोशृंगजजेलं । नैवेद्यखंडवेष्टांश्चदद्याद्विप्रेभ्यएवंच ततश्चश्रूयतामन्यात्वापाढादिषुयाक्रिया जाती पुष्पाणिशस्तानिधूपोगुग्गुलरेवच · 'कुतपोदकमश्नीयान्नैवेद्यंपायसंमतं . स्वयंतदेवचाश्नीयाच्छपंपूर्ववदाचरेत् तपादकंकुशोदकं कार्तिकारिपुमासेपुगोमूत्रंकायशोधनं महगांधूपःसंदिष्टःपूजारक्तोत्पलेस्तथा महांगधूपो भविष्योत्तरउक्तः कर्पूरकुंकुमंपुष्पमगुरुचंदनंतथा', शर्कराकुष्टमुद्दिष्टंमहांगसिलकंतथा महांगोयंस्मृतोपाति योदेवस्यदिक्पतेः पलासपुष्पमितिवीरमित्रोदयेस्वरसः 'महांगंमांसी कासारचैवनैवेद्यंविचशाव्यविवर्जयेत् सद्भावेनैवसप्ताश्वःपूजितःप्रीयतेततः पारणांतेयथाशक्त्यास्थापितःपूजितोरविः प्रीणितश्चेप्सितान्कामान्द, यादव्याहताविः (एपापुण्यापापहरासप्तमीसर्वकामदा यथाभिलपितान्कामान्ददातिगरुडध्वज अपुत्रःपु त्रमाप्नोतिअधनोधनमाप्नुयात् रोगाभिभूतश्वारोग्यकन्याविंदतिसत्पति समागमप्रवासीभिपोष्येतदमाप्नुयात् पच्यने गोगतश्चापिमोदतेइतिपाठःसाधु गोगतःस्वर्गतः पुनरेत्यमंहीकृष्ण सर्वान्कामानवा ·। धनदेनसमोनरक्ष्मातलेस्यान्नसदेह प्रसादागोपतेर्नरः इतिकामदासप्तमीव्रतं रविवारयुतासप्तमीकल्याणसप्त । मा. विजयांचभवति तस्यांश्रीसूर्यसंपूज्य सदकुंअंसकनकंवृतपावंचदत्वा गुडक्षीरघृतादिभिःपायसेन द्वितीय दिवसेविप्रान्सभोज्यस्वयंपायसभोजनं कुर्यादिति कल्याणविजयासप्तमीव्रतं अययस्यांकस्यचित् शुक्लस प्तम्या-'मत्स्यपुराणोक्तं सप्तमीस्नपनं सप्तमास्नपनेनामव्याधिपाडाविनाशन वालानांमरणयवक्षीरपाणांतु ईश्यते: स्यमंतवत्सायी सप्तमीमासिनारद अथवा क्लसप्तम्यामेतत्सर्वैप्रशस्यते गोमयेनोपलिप्तायां भूमावकाग्निवत्तदो तेंडुलैरक्तशालीयैश्चरुंगोक्षीरसंयुतं निपेत्सूर्यरुद्राभ्यांमातृभ्यश्चविशेषतः कीर्णयन्सूर्यदेव सप्तचैवघृती ती जुहुयाद्रुद्रसूक्तेनकढुंद्रायेतिनारद होतव्याःसमिधश्चावंतथैवार्कपलाशयोः यवकृष्णतिलेहों मकिर्तव्याष्टिशतंपुनः व्याहतीभिरथाज्येनंतथैवाष्टशतंद्विज' हुत्वास्नानंप्रकर्तव्यमंत्रैस्तेरेबंधीमता विप्रेणवेदावि दुपौविधिवदर्भपाणिनी स्थापयित्वातुचतुरःकुंभान्कोणेपुशोभनान् - पंचमंचपुनमध्येदध्यक्षतविभूषितं स्थापये देवकुंभंसप्तपोभिमंत्रितं मंत्रायथा सप्तऋपयः प्रतिहिताःशरीरेसप्तरक्षतिसदमप्रमादः सप्तापःसप्ततो, मीयुस्त। 'जाग्रतो अस्वप्नजीसत्रंसदौचदेवौ सौरेणतीर्थतोयेनपूर्णरत्नसमन्वितं. सर्वान्सर्वोपधियुतान्पं चसँगजलांन्वितान् 'पंचरत्नफलैर्युक्तानवासोभिःपरिवेष्टितान् सप्तधान्यसमायुक्तान्सप्तमृद्भिर्जलैस्तथा चंत- पिचकुंभ'तोयगर्भेपुमध्यमं गृहीत्वाब्राह्मणस्तत्रसौरमंत्रांनुदीरयेत: नारीभिःसप्तसंख्याभिरव्यंगांगीभित्र च पृजिताभिर्यथाशक्त्यामौल्यवस्त्रादिभूषणै पादिभूषणैः . सविताभिश्चकर्तव्यंमृतवत्साभिपेचनी - दीर्घायुरस्त्वयंवालो जीवपुत्रीवियतथी.' आदित्यश्चंद्रमा साई ग्रहनक्षत्रमंडल - शक्रःसलोकपालोवैब्रह्मावष्णुमहेश्व एतेन्येचदेवाद्यासंदीपातुकुमारक माशनिर्माचराहुश्चमात्रवालग्रहा क्वचित् 1451: पीडांकुतुवालस्यया ·मातुनकस्यच' "तत शुलांवरघराकुमारपतिसंयुता'- सप्तकंपूजयेत्स्त्रीणामाचार्यभार्ययासह 'कांचनीच तत कृत्वाताम्रपानोपरिस्थितां प्रतिमांधर्मराजस्यगुरवेविनिवेदयेत् वस्त्रै कांचनरत्नायैर्भक्ष्यैःसघृतपोयसैः पूजयेद्राह्मणांस्तववित्तशाठ्यविवर्जिता भुक्ताचगुरुणाचेदमुच्चार्यपुत्रसंततिः दीर्घायुरस्तुवालोययावद्वर्षी तंसुखी यत्किचिदस्यदुरिततक्षिप्तंवडवामुखे ब्रह्मारुद्रोहरि-स्कंदोविष्णु शकोहुताशनः : रक्षतुसर्वदुष्टे भ्यावरदा सतुसर्वदा एवमाद्यानिचान्यानिवदतपूजयेद्गुरुं शक्तितःकपिलांदद्यात्प्रणिपत्यविसर्जयेत् गुरु चपुत्रसहिताप्रणम्यरविशकरौ हुतशेषतदश्नीयादादित्यायनमोस्तुते “इतिमत्स्यपुराणोक्त सप्तमीस्नपना अवसौरव्रतंपद्मपुराणे पक्षोपवासीसप्तम्यांसमांतेहैमपंकजं गांवश्वशक्तितोदद्यादोमातेघटसयुताः एतत्सौ रंतप्रोक्तंसूर्य्यलोकप्रदायकं इतिसौरव्रतं अथान्यान्यपिसूर्यप्रियाणिव्रतानि शाल्योदनतथामुद्गान्स गधंघृतमेवच -- अपानाहपूर्णाश्चपयोदधितथागुड एतैस्तुतृप्ततांयातिभास्करोन्नेनसप्ततीः वर्षाणिभरत श्रेष्टनात्रका-विचारणा- कुलुस्थकान्मसूरांश्चवल्लांश्चाटकएवच शिविकुंदंतथात्यम्लंराजमापांस्तथैवच एता। नभास्करेदद्यायइच्छ्यिमात्मनः सप्तम्यांनस्टशेतैलंनीलवस्त्रंनधारयेत् नजाप्यामलकेसायादित्यादिनि पेवास्तुहेमाद्रौस्पष्टा. पक्षहयगतासुसर्वासुसप्तमीपुतिाथपत्वेनादित्य पूज्य उक्तच सप्तम्यांभास्करस्यचेति अथफल्गुनशुछाप्टम्यां शिवयोः पूजाव्रतनारदीये शुलाठम्यांफाल्गुनस्यशिवंचापिशिवांद्विज..गधाद्यैः स म्पगभ्य»सर्वसिंदीश्वरोभवेत् अस्यामेवाष्टम्यांशीतलाव्रतमप्युक्ततत्रैव फाल्गुनापरपक्षेतुशीतलामष्टमीदि. में पूजयेसर्वपक्कान्नै सप्तम्यांविधिवसितै. शीतलत्वंजगन्माताशीतलेत्वंजगत्पिता: शीतलेत्वजगदात्रीशीत लायनमोनमः ॥ १॥ वदेहंशीतलादेवींरासभस्थादिगंबरां - मार्जनीकलशोपेतांविस्फोटेकविनाशिनी २ ·शीतलेशीतलेचेतियेजतिजलस्थिताः तेषांतुशीतलादेवीस्याद्विस्फोटकशांतिदा ॥ ३ ॥ इत्येवंशीतलामंत्र । यःसमर्चयतेविज : तस्यवर्षभवेच्छांतिःशीतलायाःप्रसादतः सर्वमासोद्भपक्षेविधिवच्चाष्टमीदिने, शिवंचा पिशिवांप्राय॑लभतेवांछितफलम् ॥ इतिशीतलाष्टमीव्रतम् ॥ ऋथानविरात्रोत्सव विधान: फाल्गुनशुक्छ पक्षमुपक्रम्योक्तं ब्रह्मपुराणे स्वल्पान्नभुग्भिरष्टम्यांसुनातेश्चस्वलंकृतैः लक्षीसीतांचसंपूज्यगंधमाल्यादिभिदि । वा ततःप्रदोपसमयेदीपाःशतसहस्रशः नरहेगृहेदेयाःसर्वदेवेभ्यएवच देवेश्यश्चपितृभ्यश्चततावास्वं वेश्मनः दत्तमिष्ठततोभोज्यभक्षितव्यंस्वबंधुभिः तृतीयेहनिमध्यान्हेशोभनर्धान्यराशिभिः गृहाणिभूपणीया नितथादेनगृहाण्यपि सीतारामंचसंपूज्यगतिनृत्यसमाकुलं . पक्वान्नंनित्यदानचतदेयंचयाचते. नान्यत्किंचि प्रार्थितव्यंलब्धग्राह्यप्रयत्नतः इयंप्रदोषव्यापिनीग्राह्या तवदीपदानादेरुक्तत्वात् : दितद्वयेतद्याप्तावव्या तौवापरैवशुलपोतीनर्णयवाक्यात्. अथफाल्गुनशुक्लपक्षेपुष्वनक्षत्रेसतिहरिपूजनं तत्र गोडाः फाल्गुनेसि तपक्षस्थेपुष्यःपूजयेदार ..पद्ममाष्टदलंकृत्वानवम्यावार्चयेदरिं दशम्यांवापिकर्तव्यवलिकर्मतथात्सनामंगला लंभ कार्यमुत्सवश्वविशेषतः ब्राह्मणेभ्योधनदेयंत्येभ्यश्चयथाक्रम . धान्यमनसुवर्णचवस्त्रमाभरणतया गोभूमिरलवेश्मानिदेयानिप्रयतात्मना. संप्राप्तानुग्राहयेत्सम्यङ्नतत्रग्लपर्यन्मनः शय्यासनेचकर्तव्यगंध' पाधिवासिते. स्त्रियःपूज्या स्रजःकार्याः प्रहष्टाश्यसुरक्षिताः निशायांक्रीडमानावैनत्येपुकृतभोजनाः अर्थ बुधाष्टमीव्रतं यदाष्टम्यांपूर्णायांवुधवारोंभवत तदाकल्पोक्तविधिनैकभक्तवतंकाय तदुक्तंनिर्णयामृतेभवि प्योत्तरे: यदयादासिताप्टम्यांवुधवारोभवेत्किंल तदातदाहिसंग्राह्यासैकभक्तोशनैप बुधाष्टमीतुसंपूर्णायथोक्त फलदायिनी संध्याकालेतथाचैवप्रसुप्तेचजनार्दने. बुधाष्टमीनकव्याहंतिपुण्यपुराहतं. अस्याः कथाविधा .

·नयभविष्ये श्रीकृष्णउवाच बुधाष्टमीव्रतंपार्थशृणुप्वकायमानसः प्रासाद्राजाविदेहानामिथिर्नामसवैरिभिः संग्रामेनिहतोवीर स्तस्य भाय्यादरिद्रिणी ऊर्मिलानामवभ्राममहीवालकसंयुता परेपांकर्मकुर्वाणाताद्धू मानवेंचरत् उपयेमेकुलीनत्वात्तत्कन्यांश्यामलायमः ससप्तवासरान्हित्वाविहरस्वतितांपतिः उवाचसाचताने वनिपिदापिव्यलोकयत् - ददर्शमातरतेपुपच्यमानांमहाभटैः तांविषण्णायमःप्राहचौर्य्यपापफलंत्विदं मातात वानुभवतीत्यत्रोयायस्त्वयापुरा वुधाष्टमीव्रतचीर्णतच्छ्योस्यसमर्पयतथाकृतेश्यामलया निःष्पापास्वर्गतोर्मिला सातुंभत्तुस्समीपेचदृश्यतेद्यापिभारत वुधस्यपाधैनभसिमिथिराजसमीपगा विस्फुरंतीमहाराजवुधाष्टम्याः प्रभावतप्रथातः संप्रवक्ष्यामिवुधाष्ठम्याविधिनृप यदायदासिताप्टम्यांवुधवारोभवेक्वचित् तदातदाहिसंग्रा. ह्याएकभक्ताशनेभिःः स्नात्वानद्यांतुमध्याग्रहीत्वाकरकंनवं जलपूर्ण सहेमानं कृत्वाखाद्यैः समन्वितं दद्या द्विप्रायतंगत्वागृहचैवक्रमेणतु अष्टम्योष्टविधातव्याविचित्रान्नैःप्टथक्टथक् प्रथमामोदर्भक्ष्यतिीयागुणके स्तथा तृतीयाघृतपूरैश्चचतुर्थावटकैर्नृप पंचमीशुभ्रकासारैःपष्टीसौहालकैःशुभैः अशोकवर्तिभिः शुधैः सप्तमीचातिवाहयेत् अष्टमीफणितापूर्णैः खंडवेयुधिष्ठिर एवंक्रमणकर्तव्याः सुहृत्स्वजनवांधवैः , सहै कत्रास्थिते ज्यभोक्तव्यप्रीतिपूर्वकं उपाख्यानमिदंपार्थकीर्तयद्भिः शनैः शनैः पाख्यानोपरमेपार्थभोजनंसहसात्यजेत् ततोभुक्तावुधस्याग्रेत्राचम्यचसमाहितः विप्रायवेदविदुषैवाचकाय प्रदापयेत् . साक्षसहिरण्यंचजातरूपमयशुभं शोभितंचार्चितगंधैःपुष्पेधूपैःसुगधिभिः पीतवस्त्रैःसमान्न बुधंसोमात्मजाकृतिम् मापकेनसुवर्णस्यतदीर्दैनवाकृतां वुधरूपंतुमत्स्यपुराणेउक्तं पीतमाल्यांवरधरसकर्णि कारसमद्युतिः खड्गचर्मगदापाणिःसिंहस्थोवरदोवुधः भक्तियुक्तस्तुर्कोतेयदद्यादेवंसमुच्चरन् गोविवुधायनम ·उसोमात्मजायनमः। उौंदुवुद्धिनाशायनमः 'उौंसुवुद्धिप्रदायनमः उौतारात्मजायनमः उौंसौम्यग्रहायनमः ऑसर्वसौख्यप्रदायनमः इमेपूजामंत्राः उवुधोयंप्रतिगृह्णातिद्रव्यदस्तुवुधःस्वयं दीयतेवुधरूपेणतुप्यतांसवुधो मम- दानमंत्रः दुवुद्धिवोधदुरितनाशयित्वावयोवुधः सौख्यंसोमनसंनित्यकरोतुशशिनंदन इत्युच्चार्य्यदेही स्वातुदत्वामंत्रपुरस्कृतं. सप्तजन्मानिराजेंद्रभवेनातिस्मरोभुवि, धनधान्यसमायुक्तः पुत्रपौत्रसमृदिमान दी युर्विपुलान्भोगान्वहन्मुक्कामहीतले सत्तीर्थपुरणेचैवध्यात्यानारायणंलभेत् मृतोसौस्वर्गमाप्नोतिपुरंदरपुरीन प यवास्तेयायदासृटेर्यावदाभूतसंप्लवं एवमेपासमाख्यातागुह्यापार्थबुधाष्टमी यांश्रुत्वाब्रह्महागानःसर्वपापैः प्रमुच्यते योवाष्टमीप्राप्यवुधेनयुक्तांभत्त्यार्चयेच्छशिसुतंकरकोपरिस्थं पक्वान्नपानैःसहिरण्यवस्त्रं पश्यत्य सोयमपुरनकदाचिदेव ॥ • इतिभविष्योनरेवुधाष्टमीव्रतं अथसोमाष्टमीव्रतं हेमाद्रीभ विष्योत्तरेवारेसोमस्यचाष्टम्यां पक्षयोरुभयोरपि विधिवञ्चंद्रचूडात्तं सोमंसंपूजयेन्निशि सोम,मासहि ताशवपूजयेदितिशेपः इतिसोमाष्टमीव्रतं . अथाकाष्टमीव्रतं भविष्ये हेमाद्रौ यदाष्टम्यांशुक्लपक्षेरविवारो भिजायते उपोण्यासाप्रयत्नेननक्तेनविधिवन्नृप अर्चयेद्देवदेवेशंसहदेव्यामहेश्वरं विशेपएपएवात्रशिवस्यनयने स्थितं भानुसंपूजयेद्भक्त्या गंधपुप्पाक्षतैः शुभैः शिवंवासितपुष्पैस्तुरक्तपुप्पैस्तथाविकां पूजयदितिशेपः इत्य कीटमीव्रतं अथशुक्रवारश्रवणयोगेमहाव्रतं हेमाद्रौ शुक्रश्रवणयोगस्तुयदाष्ठम्यांप्रजायते-चतुर्दश्यामथोवत्स तदाबतमिदंचरेत् उपोपितस्तुविधिनामहास्नानसमाचरेत् तत्रशिवपूजनंकृत्वारात्रौजागर एंकृत्यायुः पारणंकु यात् इतिकालांतरोक्तं -शुक्राप्टमीव्रतं अथरेवतीशनियोगविश्वरूपाष्टमीव्रतं हेमाद्रौ रेवतीशनियोग स्तुसिताप्ठम्पायदाभवेत् भूतायांवामहासेनविश्वरूपव्रतंशृणु अत्रशिवपूजनकत्वा कुशोदकंतुप्राश्नीयांद्रा ·त्रौजागरणंतति इातावश्वरूपाष्टमाव्रतं एवं विश्वरूपचतुर्दशीव्रतमपिज्ञेयं अथाशोकाष्टमीव्रतं. भानुरुवाच अष्टमीपुचसर्वासुपूजनीयाप्यशोकिका अशोकलतिकापूज्येत्यर्थः गंधमाल्यनमस्कारदीपधूपान्नसंपदा त स्मिनहनियाभुक्तेनक्तमिदुविवर्जिते कृष्णपक्षेइत्यर्थः भवत्यथविशोकासायत्रयत्राभिजायते अष्टमीपुचसर्वासुनचे च्छक्नोतिवेमुने' प्रोष्ठपद्यामतीतायांयास्यात्कृष्णाष्टमीद्विज़ तस्यामवश्यंकर्तव्यंव्रतपूजायथाविधि । इत्यादि त्यपुराणोक्तं इत्यशोकाष्टमीव्रतं अथसुगातिव्रतं अष्टम्यांचनवम्यांचपक्षयोरुभयोरपि , योब्दमेकंनभुंजीतचं डिकाराधनेरतः सयातिपरमंस्थानंयत्रसाचंडिकास्थितोतभावष्योत्तरे चडिकाष्टमीव्रतं अथोद्यापन विधिःतत्र कर्ताअष्टम्यां प्रातःस्नानादिनित्यनैमित्तिकेविधायमंडपादिशोभांकृत्वा पुनःसंध्यासमयेसायुसंध्यादिनिर्वर्त्य उद्यापनसंकल्पंविधाय गणपतिपूजनादिकलशस्थापनांतंकृत्वा तदुपारताम्रपात्रेरक्तवस्त्रोपरिमंडूकादिपरत त्वांतसंपूज्यसौवर्णीस्वष्टदेवतांसांगांनीराजनांतोपचारैः संपूज्यरात्रौजागरणकृत्वा नवम्यांपुनः पूजयित्वा वैदि केनमूलमंत्रेणवाष्टोत्तरशतसंख्ययाहोमविधायगांसुवर्णादियुतांदत्त्वा प्राचार्यायमूर्तिसमयदपतीः कुमारीश्वसं पूज्य. स्वयमपिभोजनंकुर्यात् इत्यष्टमीव्रतोद्यापनविधिः फाल्गुनशुलनवम्यांनंदानवमीव्रतं नारदीये फाल्गु तामलपक्षस्यनवमीयाद्विजोत्तम आनंदासामहापुण्यासर्वपापहरास्मृता सोपवासोर्चयेत्तत्रयस्त्वानंदांहि जोत्तम सलभेद्वांछितान्कामान्सत्यसत्यमयोदितं एवमेवब्रह्मपुराणेपि आनंदानवमीव्रतंफाल्गुनामलपक्षेतुनवमीयामही पते. आनंदासामहापुण्यासर्वपापहरास्मृता इत्यानंदानवमत्रितं भविष्यपुराणेपि श्रानंदानं दिनीनंदा.म नंदामहीपते तथाचनवमीपुण्या : पंचमीमहतीस्मृता : फाल्गुनामलपक्षस्यनवमीयामहीपते दासामहापुण्यासर्वपापहरास्मृतो. कृत्वैकभक्तंपचम्यांपथ्यांनततानप :अयाचितचसप्तम्यामुपवासःपरेहति ·नवम्यामर्चनंदानं पारणंचसमाचरेत् यएवंपूजयेद्भक्त्यानवम्यांविधिवन्नृप सलभेद्वांछितान्कामानात्रकार्या विचारणा इतिफाल्गुनशुल्लानंदानवमीव्रतम् ॥ फाल्गुनशुलदशम्यां यमपूजनव्रतमुक्तं नारदीये अं त्यशुलदशम्यांतुचतुर्दशयमान्यजेत् यमश्वधर्मराजश्चमृत्युश्चांतकएवच वैवस्वतश्चकालश्वसर्वभूतक्षयस्तथा उौढुंवरश्चदनश्चद्वोनीलपरमेष्ठिनौ वृकोदरश्चचित्रश्चचित्रगुप्तश्चतुर्दश गंधाद्यैरुपचारैस्तुसमभ्याथतर्पये त् तिलावुमिश्रांजलिभिर्दीप्रत्येकशस्त्रिभिःततश्वदद्यात्सर्याय॒तायपात्रेणनारद रक्तचंदनसमिश्रांतलाक्षतय वांवृभिःमंत्रश्च एहिसूर्यसहस्त्रांशोतेजोराशेजगरपतेः गृहाणाध्यनयादत्तंभत्त्यामामनुकंपय इतिमवेणदत्वाध वित्राभोज्यचतुर्दश रौप्यंतुदक्षिणांदत्त्वाविसृज्याश्नीतचस्वयंएवंकृतविधिविप्रधर्मराजप्रसादतः भुक्ताभी गांश्चपुत्रायेरैहिकान्देवदुर्लभान् विमानवरमास्थायदेहांतेविष्णुलोकभाक् इतिनारदीयोक्तंयमदशमीव्रतं अथ यस्यांकस्यांचिदशम्यामारभ्य भविष्योत्तरोक्तमाशादशमीव्रतं युधिष्ठिरउवाच राज्याशयाराजपुत्रः कृष्य चिकृपीबलः वाणिज्यार्थावणिक्पुत्रःपुत्रार्थगुर्विणीतथा धर्मकामार्थसंसियैलोक कन्यावरार्थिनी यष्टुका मोद्विजवरोरोगीश्रेयोर्थमेवच चिरप्रवासितेप्रेष्टेवालेदंतनिपीडिते कथयस्वप्रसादेनसर्वकामप्रदंबतं.. श्री कृष्णउवाच श्रृणुष्वेतन्महाराज बतानामुत्तमंव्रत एतेष्वन्येषुकर्त्तव्यमाशाव्रतमिदंतथा यस्माद्यस्यभवेदा तिःकार्यतेनतदाव्रतं शुक्लपक्षेदशम्यांतुस्नात्वासंपूज्यदेवताः नक्तमाशास्तुपूज्यावैपुष्पालतकचंदनः गृहांग णेलेखयित्वाय.पिटातकेनवा स्त्रीरूपअधिदैवस्यशस्त्रवाहनचिहिताः अधिदैवस्यतत्तहिक्पालस्यद्रादे स्तत्तच्छस्त्रैर्वाहनैश्चचिह्नितालेखयित्वेत्यर्थः दत्त्याघृतान्ननैवेद्यपथग्दीपांश्चदापयेत् फलानिकालजातानितत: कार्यनिवेदयेत् श्राशा खाशाः सदासंतुसियंतांमेमनारथाः भवतीनांप्रसादेनसदाकल्याणमस्त्विति ए ·संपूज्यविधिवहत्त्वाविप्रायदक्षिणां अनेनक्रमयोगेनमासिमासिसमाचरेत् -वर्षमेकंकुरुश्रेष्ट ततः पश्चात्स मुद्यत् अक्सिंवत्सरस्यापि रौप्या पिठातकेनवा ज्ञातिबंधुजनैःसाई स्नातः सम्यगलंकृतः पूज्याः प्राक्क्रमयोगेनमैत्रेभिर्गृहांगणे त्वयिसन्निहितःशक्रःसुरासुरनमस्कृतः पूर्वात्वेभुवनस्यास्यऐंद्रिदिग्देवते नमः अग्नेःपरिग्रहादाशैत्वमाग्नेयीतिपठ्यसे तेजोरूपापराशक्तिराग्नेयीवरदाभवः धर्मराजसमाश्रित्यलो, कान्संयमयंत्यसौ तेनसंयमनीचासियाम्यमत्कामदाभव. खड्गहस्तोतिविकृतोनितिस्वांसमाश्रिततेनने प्रतिनामासिवमाशांपूरयस्वमे खय्यास्तभुवनाधारावरुणोयादसांपतिः कामार्थमथधर्मार्थवारुणिप्रवणाभव न घिष्टितासियस्मारखवायुनाजगदायुना वायव्येत्वमतःशांतिं नित्यंयच्छममालये. ' धनदेनाधिष्टितावप्रख्या तास्त्वमिहोत्तरा-निरुत्तराभवास्मासुंदत्वासद्योमनोरथम् ऐशानिजगदेशांनिशंभुनावमलंकृता । पूरय स्वाशुदेविवां छितानिनमोनमः भुजंगाटकुलेनत्वंसेवितासियतोह्यधः - नागांगनाभिः सहिताहिताःभवम मायवै सर्वलोकोपरिगतासर्वदात्वंशिवायच' 'सनकाद्यै परिवृता ब्राह्मिमांपाहिसर्वदा 'नक्षत्राणिचसर्वा णिग्रहास्तारागणास्तथा । नक्षत्रमांतरोयांश्वभूतप्रेतपिशाचकाः सर्वेममेष्टसिद्यर्थभवंतुप्रवणा:सदा एनिमे त्रैः समभ्यर्यपुष्पधूपादिनातथा 'वासोभिरभिसंछाद्यफलानिविनिवेदयेत् ततोदिनिनादेनगीतवादित्रमंगलै नृत्यंतीभिर्वरस्त्रीभिर्जागरेणनिशांनयेत् कुंकुमाक्षततांबूलदानमानादिभिःसुखं ' प्रभातेवेदविदुपेब्राह्मणायनि वेदयेत् अनेनविधिनासर्वक्षमाप्यप्राणिपत्यच भुजीतमित्रसहितःसुहृदधुजनेनच यएवंकुरुतेपार्थदशमीन तमादरात् सर्वान्कामानवाप्नोति मनसोभिमता' नरः स्त्रीभिर्विशेषतःकार्यव्रतमेतयुधिष्ठिर प्राणिवर्गेयतो. नार्य श्रद्धाकामपरायणाः धन्यंयशस्यमायुष्यसर्वकामफलप्रदं कथितंतेमहाराजमयाव्रतमनतम' 'येमान ·वामनुजपुंगवकामकामाः संपूजयंतिदशमीपुसदादशांशं तेषांविशेषनिहित हृदयेभिकामानाशाःफलंत्यल मलंबहुनोदितेन ॥ इतिभविष्योत्तरोक्तमाशादशमीव्रतं अस्याश्वाश्विनशुलदशम्यांपूजामात्रमेवोक्तम् फाल्गुन शुक्लाआमर्दक्येकादशीनारदीये ' फाल्गुनस्यासितेपक्षेएकादश्यांद्विजोत्तम उपोप्यमर्दकीभक्त्याद्वाद श्यांप्रातरर्चयेत् पुंडरीकाक्षमतुलैरुपचारैस्ततोद्विजान् भोजयित्वावरान्नेनदद्यात्तभ्यश्चदक्षिणां एवंकृत्वा विधानेनामलक्याःपूजनादिकं एकादश्यामत्यसितेव्रजेद्विष्णोःपरंपदमिति अस्याःकथा - - ब्रह्मांडपुराणे मांधातोवाच भामर्दकवितंब्रूहिमहापातकनाशनं सरहस्यमुनिश्रेष्टगोसहस्रफलप्रदं ॥ वसिष्टउवाच ॥ अंत्रवोदाहरतीमामीतहासपुरातनं यथा मुक्तिमनुप्राप्तो व्याधोहिंसापरायणः वैदिर्शनामनगरहृष्टपुष्टजनान्वितं ब्राह्मणैःक्षत्रियैर्वेश्यैःशूद्वैश्वसमधिष्टितं रुचिरराजशार्दूलब्रह्मघोषणनादितं ननास्तिकोनदुर्दृत्तःकश्चित्तस्मि न्पुरेजनः तत्रसोमान्वयोराजाविख्यातश्चयथाशशी नाम्नाचैत्ररथोनामधर्मात्मासत्यसंगरः । नागायुतव लःश्रीमान्सर्वशास्त्रार्थपारगः सुभिक्षक्षेममारोग्यंतस्मिन्पुरवरेभवत् साधुसेवारताःसर्वेतस्मिन्त्राज्यंप्रशास्य ति. विष्णुभक्तानराराजनाजाचैवविशेषतः ततःकालेनसंप्राप्तैकादशीपुण्यदिनी -फाल्गुनस्यासितेपले नाम्नाह्यामर्दकोशुभा शुक्लामेकादशीराजन्शुक्लांनचजहुर्जनाः सर्वधर्मान्परित्यज्यहरिभक्तिपरायणाः तामवा प्यजनाः सर्वे सवालस्थविरानृप नियमंचोपवासंचभत्त्याचक्रुर्मुदान्विताः- महाफलंबतंज्ञात्वास्नानंचक्रुर्वहि जैले ययौदेवालयंराजापौराश्चास्यमुदान्विताः पूर्णकुंभमवस्थाप्यछत्रोपानहमेवच 'पंचरत्नसमायुक्तंदि- व्यगंधाधिवासितं' · दीपमालासमायुक्तमग्निहोत्रसमन्वितं तत्रजागरणंचक्रुर्जनाः' 'सर्वस्वशक्तितः एत स्मिन्नेवकालेतुव्याधस्तत्रसमागतः 'क्षुधाश्रमपरिक्षीणो भयार्तोनिः श्वसन्मुहुः. संप्राप्तोमलसंप्टक्तो ·महाभारेणपीडितः कुटुंवार्थजीवघातीसर्वधर्मवहिप्कृतः जागरंतत्रसोपश्यदामर्दक्याःक्षुधान्वितः दीपमा लांकुलंदृष्ट्वातत्रैवसनिवेशितः किमेतदितिसंचित्यप्राप्तीविस्मयमात्रतां ददर्शकुंभेतत्रैवदेवंदामोदरंतथा ददर्शामलकीरक्षतदधस्थांचदीपका वैष्णवींचकथांरम्यांपठतांशृण्वतांनृणां एकादश्याश्चमाहात्म्यंशुश्रावक्षु धितोपिसन् जाग्रतस्तस्यसारात्रिर्गतासर्वापितत्रवे ततःप्रभातसमयेविविशुनगरंजनाः व्याधोपिगृहमागत्य बुभुजेप्रीतमानसः ततःकालेनमहताव्याधःपंचत्वमागतः एकादश्या प्रभावेनरात्रिजागरणस्यच राज्यप्रपेदे सुमहच्चतुरंगवलान्वितं जयंतीनामनगरीतस्याराजावहद्रथः तस्यचैवसुतोजज्ञेनाम्नासत्यरथोवली तेजसा दित्यसंकाशाकांत्याचंद्रसमःसतुचतुरंगवलोपेतोधनधान्यसमन्वितः सहस्राणिदशप्रोक्तमयुतंगणकोत्तमैः त स्थराज्यवभूवाथइतिभीतिविवर्जितं पराक्रमेशकसमःक्षमयाप्रथिवीसमः धर्मात्मासत्यवादसिविष्णुभक्तिप रायणः एकदासगयांयातोदैवान्मार्गपरिच्युतः नदिननैवचदिशोविवेदसमहीपतिः अथोपश्यत्परिश्रांतोन्य ग्रोधशाखिनावरं तस्यछायांसमाश्रित्यसुप्वापसमहीपतिः उपधानीकृतभुजःसौत्रैकाक्यजनेवने अत्रांतरेम्ले छगणःपर्वतांतरवासकृत् आययौतत्रयत्रासीद्राजापरवलार्दनःधृतवैरास्तुतेसर्वेम्लेच्छादैवोपपादिता परिवार्य नृपंतस्थुःसमंतादृतहेतयः हन्यतांहन्यतामेपराजास्माकविरोधकृत्वनेननिहिता पूर्वपितरोधातरःसुता-पौत्रानो भागिनेयाश्चमातुलाश्चनिपातिताः निष्कासिताश्चस्वस्थानात्प्रापिताश्चदिशोदश एवमुत्कातुतेसर्वेराजानह तुमुद्यताः पाशैश्चपादृिशैःख वीणैर्धनुपिसधितैः मुक्तानिते.शस्त्रशतानिभूरिनवैशरीरेप्रविशतितस्य तेचापिसर्वे हतसत्वसंघा म्लेच्छावभूवुद्धुतदारुसघाःयदापिचलितुंतवनशक्तास्तेदुराशयाः शस्त्राणिकुंठतांजग्मुस्तीक्ष्णान्य पिर्शतदा दीनावभूवुस्तेसवैयेतंहंतुसमुद्यताः एतस्मिन्नेवकालेतुतस्यराज्ञःशरीरतः निर्गताकृत्यकातत्रसर्वा ·भरणभूपिताः दिव्यगंधसमायुक्ताविमलांवरधारिणी दिव्यमाल्यधराचारुभृकुटीकुटिलानना सविस्फुलिंगनेत्रा भ्यांवमंतीपावकंमुहुः चक्रवेत्रधराचैवकालरात्रिरिवापरा अभ्यधावतसंक्रुद्धाम्लेच्छानत्यंतदुःसहा निहताश्च तयाम्लेच्छास्तेविकर्मपरायणाः ततोराजाविवुद्धःसंन्दृष्ट्वातन्महदद्भुतं हताम्लेच्छगणान्दृष्ट्वासराजासमचिंतयत इहकेनहताम्लेच्छाअत्यंतवैरिणोमम केनेदंचकर्ममहदस्मद्विताार्थना एतस्मिन्नेवकालेतुवागुवाचाशरीरि णी शरणकेशवादन्योनास्तिकोपिमहीयते वनेरणेशत्रुजलाब्धिमध्येमहार्णवेपर्वतमस्तकेवा सुप्तंप्रमत्तंवि पमस्थितंवासपातिभक्तखलुशाङ्गधन्वा इतिश्रुत्वासकुशलीवनादेत्यनिजंपुरं राज्यंचकारराजेंद्रः सभाया- मुदितोवसन् वसिष्टउवाच अामर्दकीव्रतराजन्यकुवैतिनरोत्तमाः तेयांतिवैष्णवलोकनारकार्याविचारणा.' माहात्म्यश्रवणादस्याःसर्वपापै-प्रमुच्यते चकंपूजयेद्भक्त्यावसुद्रविणभूपणैः ॥ इतिब्रह्मांडपुराणोक्ताफाल्गु नशुक्लामर्दक्यैकादशीव्रतकथा श्रथास्यामेवगोविंदद्वादशीव्रतंभविष्योत्तरे श्रीकृष्णउवाच फाल्गुनामलपक्षस्यए कादश्यामुपोपितः नरोवायदिवानारीसमभ्यर्च्यजगत्पति हरेनीमजपेद्भक्त्याभावयुक्तोयुधिष्ठिरः संतिष्ठ प्रचलंश्चैवहरिनामानुकीर्तयेत् ततोन्यदिवसेप्राप्तद्वादश्यांनियतोहरिं स्नाखासम्यक्समभ्यर्यदत्त्वाविप्रायद क्षिणां हरिमुद्दिश्यचैवाग्नौघृतहोमकृतक्रियः प्रणिपत्यजगन्नाथमितिवाणीमुदीरयेत् पातालसंस्थावसुधायं. प्रसांद्यमनोरथान् यमभ्यादितिः प्राप्ता सकलान्स्वमनोरथान् सवासुदेवःसकलान्प्रददातुमनोरथान्. एवमभ्यर्च्यपूजांचनिष्पाद्यचहरेःस्वयं भुंजीतप्रयतःसम्यग्भविष्यंपाडुनंदन फाल्गुनचैत्रवैशाखौज्येष्ठमासंच सतम चतुर्भिःपारणंमासैरेभिर्निष्पादितभवेत् रक्तपुष्पैस्तुचतुरोमासान्कुर्वीतचार्चनं प्रददेचजलंप्राश्यगोशृंग क्षालनंजलं हविष्यान्नंचनैवेद्यमात्मनश्चापिभोजनं ततश्चश्रूयतांपार्थआपाढादिपुयाक्रिया जातीपुष्पानिधूप :

·श्चशक्रसरसोद्भवः प्राश्यंदर्भोदकंचैवशाल्यन्नपनिवेदयेत् स्वयंतदेवचाश्नीयात्शेपपूर्ववदाचरेत् कार्तिका दिपुमासेपुगोमूत्रकायशोधन सुगंधचेच्छयाधूपपूजाभृगारकेणच कासारंचैत्रनैवेद्यतदेवानीतचत्वय प्रति. मासचविप्रायदोतव्यादाक्षिणातथा प्रीणनचेच्छयाविष्णो पारणेपारणंगते यथाशक्त्यायथाप्रीत्यावित्तशाव्य. विवर्जयेत् सनावेनैवगोविंद पूजितः प्रीयतेयतः पारणांतेयथाशत्त्य स्नापितः पूजितोहरि. प्रीणितश्चे प्सितान्कमिन्दद्यादव्याहतान्नृप तेिप्रतिमांविष्णोः कारचिव सुशोभनां स्वर्णेकेनयथाशक्त्याशंखशार्ग विभूपिता पुष्पवस्त्रयुगच्छन्नांब्राह्मणायनिवेदयेत् द्वादशावप्रदातव्या कुभाःसान्नजलान्विताः हादशब्राह्मणांस्त त्रभोजयित्वाक्षमापयेत् 'छत्रोपानद्युगैःसाईदक्षिणाभिश्वभारत एपापापहराप्रोक्ताद्वादशीफलमिच्छतां। य थाभिंलपितान्कामान्ददातिनृपमत्तम पूरयित्वाखिलान्कामान्यतश्चवमनोरथान् मनोरथद्वादशीयंततोलोके पुविश्रुता उपोष्यैतांत्रिभुवनलव्धमिंद्रेणवैपुरा श्रादित्यश्चैशितान्पुत्रान्धनमोशनसातथा धौम्येनाध्ययन अष्टमन्यैश्वाभिमतंफल' राजपिभिस्तथाविप्रैःस्त्रीविट्शूद्रेश्वभूतले ययंकाममभिध्यायव्रतमेतदुपोपितं तत्तदा । नोतिसंदिग्धविष्णोराराधनाद्यतिः अपुत्रोलभतेपुत्रमधनोलभतेधन रोगाभिभूतश्यारोग्यं कन्याप्राप्नोति स त्पति समागमंप्रवसितैरुपोप्यैतामवाप्यते सर्वान्कामानवाप्नोति मनस्त्वय्यंचमोदते नापुत्रोनाधनोनेष्ट वियोगीनचनिर्गुण उपोष्यैतद्रूतमर्त्यःस्त्रीशूद्रोवापिजायते सूर्यलोकेसहस्राणिवाणामयुतानिच भोगानभि मतान्भुक्तासचतत्रयथेच्छया इहपुण्यवतान्हणांधनिनांसाधुशीलिनां गृहेप्रजापतेराजन्सर्ववाधाविवर्जितः न द्वादशीमुपवसतिमनोरथाख्यांनवार्चयतिपुरुषोत्तममादिदेवं गोब्राह्मणाननमयतिनपूजयंतिपेतमनोभिलपितं कथमाप्नुवंति ॥ इतिभविष्योचरोक्तमनोरथद्वादशीव्रत अत्रैवगोविंदद्वादशीव्रतं नारदीये अतसितायां ·द्वादश्यांसौवर्णीप्रतिमाहरेः अभ्यर्च्यगंधपुष्पाद्यैर्दद्यावेदविदेतथा द्विपदसंख्यान्विप्रांश्चभोजयित्वासदक्षिणां दत्त्वाविसर्जयेत्पश्चात्स्वयंभुजीतवाग्यतः फाल्गुनेद्वादशीशुक्लायापुष्पार्केणसंयुता , गोविंदद्वादशीनामसास्या गोविंदभक्तिदा तस्यामुपोप्यविधिनाभगवंतंप्रपूजयेत् लिखितःपापनाशिन्याविधिोपिहिसस्मृतः ॥ तन्माहा ल्पब्रह्मपुराणे फाल्गुनामलपक्षेतुपुष्यर्वेदादशीयदि गोविंददोदशीनाममहापातकनाशिनी तस्यामुपोष्यवि धिवन्नर सक्षीणकेल्मपः प्राप्नोत्यनुत्तमांसिदिपुनरावृत्तिदुर्लभामितिटीकायांद्वादशीचेतिहादश्येदकादश्योरभे दामिनायेण किंवाहादश्यापुण्यनक्षत्रेसतितस्यामेवोपवासापेक्षयेति अथैकादश्यांकर्तव्यभविष्ये फाल्गुनमा सिशुछायामेकादश्यांजनार्दन वसत्यामलकीवृक्षेलक्ष्म्यासहजगत्पतिः तत्रसंपूज्यदेवेशंशत्याकुर्यात्प्रदक्षिणं- उपोष्यविधिवत्कल्पविष्णुलोकेमहीयत इतिगोविंदद्वादशीव्रतहरिभक्तिविलासे फाल्गुनेद्वादशीशुलाया पुण्यक्षैणसंयुता गोविंदद्वादशीनामसास्यागोविंदभक्तिदा तस्यामुपोष्यविधिनाभगवंतंत्रपूजयेत् लिखितः पापनाशिन्याविधिोपिहिस्मृतः ॥ अयसिंहपरिचर्योक्तमा मर्दकीकृत्यमियमेवपापनाशिनीद्वादशी तत्रव्रतग्रहणमंत्रः द्वादश्यांतुनिराहारःस्थत्वाहमपरेहनि भोक्ष्यामिजामदग्नेशशरणंमेभवाच्युतः ततआम लकोमूलेसामान्यकलशस्थापनं पूर्वोक्तप्रकारेणस्थापिते कलशेतावैणवेवालाजान्वितेपात्रपोडशमाप त दर्धतर्दधनिर्मितसौवर्णपरशुरामं भत्रांतकरणंघोरमुद्दहन्परशुंकरे 'जामदग्न्यः प्रकर्तव्योरामोरोपारुणेक्षण त्वा' 'पोडशोपचार पूजाक्रमेण पंचामृतस्नापितमुपवेश्यवस्ायुगंछत्रोपानद्युगंसमर्प्य श्वतचंदनेना नुलिप्यतुलसीपुष्पैरंभ्यावयवपूजांकुर्यात् पादयोविंशोकायनमःजान्वोःसर्वरूपिणेनमः । ऊर्वोर्हयग्रीवा यनमः वादोर्हमांगदायनमः उरसिवैकुंठायनमः चक्षुषोयोतिरूपिणे नासिकायांशोकनाशनाय- लला ·टेवामनायनमः ध्रुवोरामाय. शिरसि सर्वात्मनेनमः स्वनाम्ना आयुधानिसंपूज्य धूपंदीपादिदत्त्वाS दद्यात् अथार्घ्यमत्रः नमस्तेदेवदेवेशजामदग्न्यनमोस्तुते गृहाणायॆमयादत्तमालत्यासहितप्रभो ॥ १ ॥ तत.परशुरामप्रार्थयेत् जादग्न्यनमस्तेस्तुक्षत्रियांतकरायच सर्वाणियानिपापानिसप्तजन्मकृतान्यपि क्षयं यांतुममैवाद्यत्वत्प्रसादाञ्चभार्गव वाचिकमानसपापंज्ञानतोज्ञानतोपिवा आयुर्यशस्तथारोग्यं धनधान्यंच- सपदाः सौभाग्यंतवभक्तस्यसतानविपुलंभवेत् सर्वान्कामानवाप्नोतुादविसौख्यनिरतरं अतेचास्तु- ममेशानभक्तिस्त्वच्चरणांवुजेजनार्दनहीकेशलमीनाथसुरार्चित रामराममहावाहोकार्तवीर्यविनाशन एतत्स वैमयादत्तज्ञानज्ञेयतवाच्युत मामुदरजगन्नाथकृपांकृत्याममोपरि ऋथधात्रीमभिपिंचेत् तत्रमंत्रः॥ पितापिता महश्यान्यपुत्रायेचगोत्रिणः वृक्षयोनिंगतायेचयेचकीटत्वमागता. रोरनरकेयेचमहारौरवसज्ञके. वियोनि चगतायेचयेचब्रह्मांडमध्यगा. पिशाचत्वंगतायेचयेचप्रेतत्वमागताः तेपिवंतुमयादत्तधात्रीमूलेसदापयः सर्वेतेत प्तिमायांनुधात्रीमूलानपेचनादिति ततोऽष्टोत्तरशतकृत्वोवाटाविंशतिकृत्वो वामलकांप्रदक्षिणीकृत्य हरिनी राज्यजागरणंकृत्वा नित्यकर्मनिर्वर्त्य गुरवेदेवसपरिकरं निवेद्य ब्राह्मणान्सभोज्यस्वयंवंधुभिः सममनी यात् -'॥ इतिब्रह्मपुराणे आमर्दकीपापनाशिनीद्वादशीव्रतम् ॥ अथास्यामेवफाल्गुन शुक्लद्वादश्यां नार्स हद्वादशीव्रतं - वाराहे ॥ दुर्वासाउवाच ॥ तच्चफाल्गुनेमासिशुलपक्षेतुबादशी उपोष्याप्रोक्तविधिनाहरि माराधयेद्दुधः नरसिंहायपादौतुगोविंदायोदरंतथा कटिविश्वभुजेपूज्य अनिरुद्धे पुरस्तथा कठचशितिकंठाय पिनाकेशायवैशिरः असुरध्वसनायेतिचक्रतोयात्मनेतथा शखमित्येवसंपूज्यगंधपुष्पफलस्तथा तदग्रेस्थाप्य तुघटसितवस्त्रयुगोन्वितं तस्योपरिनमिहंतुसौवर्णताचभाजने सौवर्णशक्तितः कृत्वादारुवंशमयेपिवारत्नगर्भे ·. घटस्थाप्यतत्संपूज्यविधानतः द्वादश्यांवेदविदुब्राह्मणायनिवेदयेत् गोविंदसिंहरूपीतिमंत्रः एवंकृतेफलंप्रा तयत्पुरापार्थिवेनतु वत्सनाम्नातुतत्तेहंप्रवक्ष्यामिमहामुने तस्यत्रतांतेभगवान्नरसिंहस्तुतोपच चक्रप्रादाञ्चशत्र, पांविध्वंसनकरमधे तेनास्त्रेणस्वराज्यजितवानृपसत्तम राज्यस्थित्वाश्वमेधानांसहस्रमकरोद्विभुःअंतेवन ह्मलोकाख्यंपदमागाच्चसत्तमः एपाधन्यापापहराद्वादशीभवतोमुने कथितेयंप्रयत्नेनश्रुत्वाकुरुयथेच्छसि इतिवाराहेधरणीव्रतेपुफाल्गुनशुक्लकादश्यांनरसिंहद्वादशीव्रत अथफाल्गुनशुक्लासुकृतद्वादशीव्रतं भविष्योत्तरे युधिष्ठिरउवाच यन्नतायायवैपुंसांभवत्यामुष्मिकंकृततापाययच्चभवतितदाचक्ष्वयदूत्तम उपवासप्रभावचकृष्णा राधूनकांक्षिण . कथयेहमहावाहोनचतृप्यामिजल्पिते श्रीकृष्णउवाच श्रूयतांपार्थयत्पृष्ट.कौतुकाद्भवतायथा आमुमिकंनतापाययञ्चतापायजायते उपोषितप्रभावणकृष्णाराधनकांक्षिणाम् कथयामियथापृष्टं पूर्वमेवन रोत्तमः वैदिशनामनगरप्रख्यातंनृपसत्तम तत्रवैश्योभवत्पूर्वशूरभद्रइतिश्रुत भार्ययामातृदुहितुपुत्रपौत्रसम न्वितः प्रभूतभृत्यवगैश्ववहुव्यापारकारकः पुत्रपौत्रादिभरणव्यासक्तमतिरेवच परलोकंप्रतिमतिस्तस्यनासी कथंचन चकारानुदिनसोथन्याय्यान्याय्यंधनार्जन सर्वथान्यत्रनि स्नेहपरस्वेष्वतितर्पितः नजुहोत्युदितेका लेनदात्यतितृष्णया वभूवचोद्यमस्तस्यपुत्रादिभरणेपर नित्यनैमित्तिकानांचहानिचक्रेसकर्मणां तृष्णाभिभूतो राजेंद्रस्ववर्गभरणाहत कालेनगच्छतासोथमृतोवेत्रवतीतटे यातनादेहभृत्प्रेतोग्रीष्मकालेभवन्नृप तंदशमहाभा गोदिव्यज्ञानसमन्वितः वेदवेदांगविहिद्वान्विपीतोनामवैद्विजः भास्करस्यांशुभिप्तिर्दांतमतिदारुणैः प्रत तवालुकामध्येतृपयांतर्निपीडितः क्षुधातशुष्ककंठास्यमूर्द्धन्मीलितलोचन विक्रांगजिनमंगेपुविस्फोटः- सर्व तोटॅत निश्वासायासखेदेनवेपंतंचासमोदरं निजनकर्मणावदमसमर्थसमर्थनंततादृशमथोदृष्ट्वाजईभेयोमहामुनिः ·विपीतः माहराजेंद्र कारुण्यार्थमिदवच. जाननपियथाप्राप्ततदनुष्टानजफलं जतोस्तस्योपकारायसर्वतोप्लाव सन्निव विपीतउवाच : अधः सूर्याशुभिस्तते वहुभिः, पधिपांशुभिः उपयर्ककरैस्तीत्रैस्तृपाचांतर्निपीडितं अ वस्तथाविधैघोरै रविपी. सुदारुणैः कथयेहयथातन्वाएकाकीदह्यसेकथं तस्यैतद्वचनं श्रुत्वाविपीतस्यसवेदनं । वेदनानउवाचेद कृत्वादु खस्य नंदकं शीरभद्रउवाच अशाश्वतेशाश्वतधीस्तनदह्यामिदुर्मतिः धनापणगृह क्षेत्रपुत्रदारहितैरतः नात्मनोहहितारंभीतेनदह्यामिदुर्मतिः १ इदकरिष्याम्यपरंत्विदंकृत्वात्विदंपुनः इतीच्छा शतमारुह्यतेनद. २ शीतोष्णवर्षादिभवलोभात्सोढुंमयाशुभ तदेवहिनधार्थतेनद- ३ जुहोमियदितन्नास्तिददा. मियदिसीदति कुटुंवमतिमूढोहतेनद. ४ पितृदेवमनुष्याणामदत्वापोसिताहिमे तेनापिकेपिवर्त्ततेदह्यामकोत्रदु मतिः ५.पुत्रक्षेवकलत्रेपुममत्वाहतचेतसा वहुसाधुकृतंकर्मतेनद. ॥ ६ ॥ मृतमपिधर्मस्तस्मिन्नन्यायोपार्ज : तमयानूनमन्यपिवर्त्ततेदह्याम्यकोत्रदुर्मतिः ॥ ७॥ नमयापूजितागेहानिर्गत्वाद्विजसत्तमाः स्ववर्गहितकामनते: नदह्यामिदुर्मतिः यन्मनपूाजतादेवाः कुटुवंपोपितपरं एकाकीतेनदह्यामिपेपुष्टास्तन्यतोगताः ॥८॥ नित्य नैमित्तिककर्मकृतयेपानमेकृतं. एकाकीतेनदह्यामिमर्त्यः कापिरम्यत . यन्मेपरिजनस्यार्थंकृतंकर्मफलंशुभं एकातिनदह्यामिगतास्तेफलभागिनः - दारापुत्राश्चभृत्याश्चपापवुद्ध्यामयाभृताः एकाकीतेनदह्यामिमतास्ते- फलभागिनः - पुत्रदारादिभृत्यर्थेमयायापार्थसंचयाः कृतास्तेनारदह्यामिगतास्तेफलभागिनः कृतपापमया मुक्तमन्यैः सत्कर्मसंचितः दह्यामेकोहमत्यतंगतास्तफलभागिनः यन्ममत्वाभिभूतेनमयापापमपार्जितं नद जयस्यकस्यापिनेनतप्यहमाकुलः - अंतर्दुःखेनदग्धोहंवहिर्दह्यामिभानुना नांतर्दुःखंनभानुमैपापपंकांद्वधाछि- नत कुतस्तस्मात्समुदारंपश्याम्यसुखसागरात् 'तप्तयापादवितुमामाप्नुयान्मुनिसत्तमः विपीतउवाच अल्प: 4G 4 ·कालिकमुदारतवपश्याम्यसंशयः। प्रक्षीणंपापमेतत्तेसुकृतंचास्तितेपर अतीतेदशमेजन्मत्रच्युताराधनेच्छया सुकृताद्विपदाभद्रहादशीत्यमुपोषितः । सर्वतस्या प्रभावेनपापमत्यतंदुजयं अल्परहोभि संक्षीणमामपात्रेयथा- जलेम । गतपापमयतस्या प्रभावोत्यतदुर्लभ. नरा पापस्यकुरुतेजयंसुकृतकर्मणा सत्कर्मजयदाटेपाततो द्वादशीस्मृता याचेतद्वेदनार्तेनभवतापरिवदितम् तत्तथानात्रसंदेहोममतापापहेतुकी पापमत्रकृतंभद्रप्रेत्यता- पायजायते आह्वादयेतथापुण्यमिहपुण्यकृतांनणां सीरभद्रंसमाश्वास्यययावितिमहामुनिः सोप्यल्पेता- पिकालेनतुतोमोक्षमवाप्तवान् - उपवासप्रभावश्चकथितस्तेनरोत्तम येनाल्पैरेवदिवस रिपापंगतंक्षय तस्मा नरेणपुण्याययतितव्यंनपातके।। उपवासश्चकर्तव्य सदैवात्महितेपिणा: ॥ युधिष्ठिरउवाच । ॥ अहो तिकृतपापानाविपाकोनरकस्थितै पुरुषैर्भुज्यतेशश्चत्तन्मोक्षवदसत्तम श्रीकृष्णउवाच जयेयतेतपुरुषः सदा सुकृतकर्मण' 'जयायद्वादशीशस्तासदासुकृतकर्मणा फाल्गुनामलपक्षस्यएकादश्यामुपोषित द्वादश्यांतुनूप- श्रेष्ठपूजयेन्मधुसूदनं एकादश्यांसमुत्तिष्टनविष्णोर्नामानुकर्तिनात् पूजायांवासुदेवस्यभुजतिसुसमाहितःकामक्रोधं चलोभंचभमोहचवर्जयेत् मानद्रोहादिदोपांश्चसर्वानात्ममदोद्भवान् भावयेद्विष्णुभक्तश्वसंसारासारतांतथा एवंभावितचित्तनप्राणिनांहितमिच्छता नमोनारायणायेतिवाच्यतुस्वपतानिशि तथैवकुर्याद्वादश्यांनाम्नश्चो चारणहरे सौवर्णताम्रपात्राणिमृण्मयान्यपिपांडव यवपात्राणिपूर्वतुदद्यान्मासचतुष्टयं श्रापाढादिद्वितीयांतुपारण यन्महीपते-"तत्रापिघृतपात्राणिदद्याच्छ्रद्धासमन्वितः: कार्तिकादिपुमासेषुमतिपुतथातिलान् दद्याद्विधा- यशक्त्यानप्रतिमासमुपोपितः -- नामवयमशेषेणमासिमासिदिनद्वयं तथैवोच्चारयेद्दद्योन्मासिासियवादिकं प्रणम्यंचहपीकेशकृतपूज-प्रसादयेत् विष्णोनमस्तेजगत प्रसूतेश्रीवासुदेवायनमानमस्ते. 'नारायणत्वांप्रणतो.

·- स्म्यचिंत्यजयोस्तुतेशाश्वतपुण्यराशेः प्रसीदपुण्यंजयमस्तुविष्णोजोवासुदेवाईमुपैतिपुण्यं ' नारायणाजूमि- मुपेतुपुण्यप्रयातुचाशेपकुवुद्धिनाश विष्णोपुण्योद्भवोमेस्तुवासुदेवास्तुमेशुभं नारायणास्तुमेधर्मोजहिपापमशेष तः 'अनेकजन्मजनितवाल्योवनवार्दिकैः पुण्यत्ववृद्धिमायातुयातुपापचयःक्षयं श्राकाशादिपुशव्दादो- श्रोवादौमहदादिपु प्रकृतीपुरुपेचैवब्रह्मण्यपिचसप्रभुः यथैकएवधर्मात्मावासुदेवोव्यवस्थितः तेनसत्य नमेपानरकार्तिप्रदंक्षयं प्रयातुसुकृतस्यास्तुममानुदिवसंजयं पापस्यहानि-पुण्यस्यवृद्धिमेभ्योत्वनुत्तमं- एवमुच्चार्यविप्रायप्रदद्यात्कथितंतव भुंजीतकृतकृत्यस्तुपारणेपारणेकृते पारणांतेतुदैवस्यप्रीणनंशक्तितोनप कुर्वीताखिलपाखंडैरालापंचविवर्जयेत् एवसवत्सरस्यातेकाचनीप्रतिमाहरेः पूजयित्वावस्त्रपुष्पैर्वृतपात्रेणसंयुतां तांगांसवत्सांविप्रायदद्याच्दासमन्वितः विष्णवेतंचयत्पूर्वदैवान्पात्रभवेद्यदि तस्मिन्नहनिदातव्यंभोजनचा निवारितं इत्येपाकथितापुण्यासुकृतस्यजयावहा द्वादशीनरकपार्थयामुपोष्यनपश्यति नाययोनचशस्त्राणिन चलोहमुखाः खगाः भवत्यपापश्चपुनर्नरकेगमनकुतः नमोनारायणायेतिवासुदेवेतिकर्तियेत् नयातिनरकम त्यः सक्षीणाशेषपातकः तस्मात्पापडिसंसर्गमकर्वन्द्वादशामिमां उपोष्यद्वादशीमेतांनरकयातिनक्कचित्पाप क्षिणोतिसुकृतस्यकरोतिद्धिप्रज्ञानयच्छतिनियच्छतिसर्वदोपान् याद्वादशीहसुकृतानिकतानिधत्तेकरमान्नतामुप वसतिविमूढचिताः ॥ इतिभविष्योत्तरेसुकृतहादशीव्रतं फाल्गुनशुक्लत्रयोदश्यांधनदव्रतारंभः. नारदीये .फा. ल्गुनेतुसितेपक्षेत्रयोदश्यामुपोपितः नमस्कृत्यजगन्नाथंप्रारभेदनदव्रतं महाराजयक्षपतिगंधायेरुपचारकैः लि खितवर्णकै पहेपूजयेद्भक्तिभावतः नरारूढगदाहस्तशिविकासंस्थिततुवा एवुशुक्लत्रयोदश्यांप्रतिमासंद्विजोत्तम संपूजयेत्सोपवासश्चैकभक्तोथवानर. ततोबतातेसौवर्णसंपूज्यधननायक निधायनिधिभिः साई सौवर्णाभि - ·हिजोत्तम उपचारै पोडशभिःस्नान.पंचामृतादिके नैवेद्यविधैिर्भक्त्य पूजयेत्सुसमाहित ततोधेनुमलकृत्यव स्त्रस्नग्गंधभूपणैः सवत्सांदापयेद्विप्रसम्यग्वेदविदेशुभां सभोज्यविप्रामिष्टोनैादशाथत्रयोदश गुरुतमर्थ्य वस्त्रायैः प्रतिमांतांनिवेदयेत् द्विजेभ्योदक्षिणांशत्यादत्वानत्वाविसृज्यच स्वयंभुजीतमतिमानिष्टैःसहसमा हितः एवंकृतेव्रतेविप्रनिपिनेतुः प्रसादतः मोढतेभुविविख्यातोराजराजइवापर इतिविष्णुधर्मोक्तंधनदन ते मार्कंडेयउवाच शुक्लपक्षेमहाराजत्रयोदश्यामुपोपितः फाल्गुनानुसमारभ्यनित्यसपूजयेन्नरः यक्षराज महाराजधनदनिधिनायक गंधमाल्यनमस्कारधूपदीपान्नसंपदा सुवर्णब्रह्मणेंद्रायव्रतांतेप्रतिपादयेत् कृत्वाव्रतं वत्सरमेतदिष्टंयक्षेपुराजन्सुचिरंयथोष्य मानुष्यमासाद्यधनान्वितःस्यात्सौभाग्यमाप्नोतितथाविरोगइतिफाल्गुन शुलत्रयोदश्यादिधनदव्रतम् सर्वासुत्रयोदशीपुप्रदोपव्रतम् तन्मार्गशीर्पकृत्यनिर्णयेद्रष्टव्य मार्गशुक्लचतुर्दश्यां दुर्गापूजाव्रतं नारदीये- अत्यशुक्लचतुर्दश्यांदुर्गासंपुज्यभक्तितःगंधायैरुपचारैस्तुविप्रान्सभोज्यभक्तितःएवकृत्वा व्रतविप्रदुर्गायाश्चैकभोजनः लभतेवांछितान्कामानिहामुत्रचनारद ॥ अस्यामेवविष्णुधर्मोत्तरोक्तंमाहेश्वरव्रतं मार्कंडेयउवाच शुक्लपक्षादथारभ्यफाल्गुनस्यनराधिप पूजयेत्तुचतुर्दश्यांसोपवासोमहेश्वरं गंधमाल्यनमस्कारधूप दीपान्नसंपदा - व्रतांतेचतथादद्यादग्निष्टोमफलंलभेत् एतदेवव्रतंकृत्वाशुक्रपक्षतुवत्सरं पौंडरीकमवाप्नोतिकुल मुदरतिस्वकं चतुर्दशीव्यैचैतत्कृत्वासवत्सरनरः मासिमासितथासर्वान्कामानाप्नेतिनिश्चितं आसाद्यकामान्स महेश्वरात्तुतत्रोण्यकालंसुचिरंचराजन् सायुज्यमाप्नोतिमहेश्वरस्यपरात्परस्यप्रतिमस्यतस्येति अत्रैववृषभवाह नमुक्तवीरामिवोदये अग्निपुराणे यश्चरेदव्दमेकंतुनक्तांशवपरानरः पूजयेञ्चचतुर्दश्यांफाल्गुनस्यशिवयतःसं पूज्यविधिवद्भक्त्यावृपंसर्वगुणान्वितं दद्याद्विप्रायराजेंद्रशिवोमेप्रीयतामिति एतच्छिवव्रतनाममहापातकना ·शन' शिवरूपधरोनित्यंशिवलोकेमहीयते इतिफाल्गुनशुलचतुर्दश्याशिवव्रतं फाल्गुनपूर्णिमायां सूर्यसोमपू जातंकृत्यतत्वार्णवे फाल्गुन्यामर्यमाजातअदित्यांकश्यपादपि अत्रैवचानसूयायां जातः पूर्णकरः शशी तोतत्रावधिनापूज्यौप्राप्तेचंद्रोदयेसति नृत्यैर्गीतैस्तथावाद्यैः कार्यस्तत्रप्रजागरइति अत्रोपवाह्यवताभावान्न कार्य इयमन्वादिः अत्रापिगोविंदपूजांकृत्वादोलोत्सवः कार्यः तदुक्तंकृत्यचिंतामणौब्राह्मे नरोदोलागतंह ष्ट्वागोविंदपुरुषोत्तम फाल्गुन्यांसंयतोभूचागोविंदस्यपुरबजेदिति अत्रदानविशेपमाहविष्णुः फाल्गुनीफाल्गु नीयुक्ताचेत्तस्यांब्राह्मणायसुसंस्कृतं शयननिवेद्यभायोमनोज्ञांपुत्रवतींद्रविणवतींचाप्नोति नार्यपिएकपत्नी बतसुरूपद्रविणशीलयुतंभारमिति अत्रशयनंदेयं. मंत्रपाठोयथा यस्मादशून्यशयनकेशवस्यशिवस्यच श य्याममाप्यशून्यास्तुतस्माजन्मनिजन्मनि अशून्यशयनंनित्यमशून्याश्रियमुन्नतिं सौभाग्यदेहिमेनित्यशय्या दानेनकेशव मत्स्यपुराणेभुवनदानमुक्त त्रिरावोपोपितोदद्यात्फाल्गुन्यांभुवनंशुभ श्रादित्यलोकमाप्नोतिधाम: व्रतमिदंस्मत' अस्यांविष्णुधर्मोत्तरोक्त अशोकव्रत मार्कंडेयउवाच अशोकपूर्णिमामेतांशृष्णुप्वगदतोमम उपोष्यतुनराशोकंप्राप्नोतिस्त्रीतथापिवा फाल्गुनस्यामलेपक्षेपोर्णमास्यांनृपोत्तम मृजलेननरास्नात्वादत्त्वाशिर सिवैमदं घृत्प्राशनततः कृत्वा कृत्वाचस्थडिलमृदा पुष्पैगंधैः समभ्यर्च्य भूधरनामनामतः देवंचैवतथादेवी मशोकेतिचकीर्तयेत् यथाविशोकांधरणीकृतवांस्त्वंजनार्दनइत्यादि व्रतमेतत्ससाश्रित्यपारणंचयथाविधि स वैव्याधिविनिर्मुक्तोदशजन्मांतराण्यसौ विशोकः सर्वकल्याण भाजनस्यान्नसंशयः यथात्वमेववसुधेसप्राप्ता निर्वृतेः " पद तथासपरमंलोकेसुखप्राप्स्यतिमानवः एवमेतन्महापुण्यंसर्वशांतिप्रदायकं विशोकास्यव्रतपुण्यत करुष्वमहाब्रतं इतिविशोकास्यमहाव्रतं अथास्यामेवलक्ष्मीनारायणव्रतमक्तं हेमाद्रीविष्णुधर्मोत्तरे पुलस्त्य ·उवाच पंचदश्यांशुक्लपक्षेफाल्गुनस्यनराधिप पाखडपतितांश्चैवतथैवांत्यावसायिनः नास्तिकान्भिन्नवृत्तींश्चपर पिनश्चापिमालयेत् -नारायणेगतमनाः पुरुपोविजितेंद्रिय ' तिष्ठन्त्रजन्खलनश्नन्क्षतेचापिजनार्दनं कोये सक्रियांकाले -सप्तकृत्वापुनः पुन लक्ष्म्यासमन्वितदेवमर्चयेतजनार्दन संध्याव्युपरमेचेंदुस्वरूपहारिमीश्वर रविलमीचसचिंत्यसम्यगर्येणपूजयेत् श्रीनिशाचद्ररूपत्ववसुदेवजगत्पते मनोभिलपितंदेवपूरयस्वनमोनमः मंत्रेणानेनदत्त्वार्घ्यदेवदेवस्यशक्तितः नक्तं जीतमौनेनतैलक्षारविवर्जितं तथैवचैत्रवैशाखेज्येष्ठचमुनिसत्तम श्रयेतैयथाप्रोक्तमासिमासिचतदिने निष्पादितंभवेदेवंपारणंदास्याक्तितः - द्वितीयतत्रवक्ष्यामिपारणंत निवोधमे 'श्रापाढेश्रावणेमासिप्राप्तेभाद्रपदेतथा तथैवाश्वयुजेभ्यर्च्यश्रीधरंचश्रियासह सम्यकंद्रमसेद त्वा जीताय॒यथाविधि द्वितीयमिदमाख्याततृतीयमपिपारणं प्रतिपूज्यततोदयाद्राह्मणेभ्यश्चदक्षिणां प्रति मसिप्रवक्ष्यामिप्राशनकायशुद्धये चतुर प्रथमंमासान्पचगव्यमुदाहृतं कुशोदकंतथैवान्यदुक्तंमासचतुष्टयं सू यांशुतप्तंतञ्चजलमासचतुष्टय ' गीतवाद्यादिकंरात्रौतथाकृष्णकथाःशुभाः कारयेदेवदेवस्यपारणेपारणेगते जनार्दनसलक्ष्मीकमर्चयेत्प्रथमतत सश्रीकश्रीधरंतहत्तृतीयभूतिकेशवं एवंसपूज्यविधिवत्सपत्नीकंजनार्दन नाप्नोतीष्टवियोगार्तिपुमायोपिदथापिवा यावंतिजन्मान्यसुखनाप्नोतीष्टवियोगतां देवस्यचप्रभावेनमरणेप्रा मृतेस्मृतः कुलेसतांस्फीतधनेभोगान्मुक्तयथेप्सितान् ॥ 'इतिविष्णुधर्मोत्तरोक्तंफाल्गुन्यांलक्ष्मीनारायण अंतं अर्थास्यांफाल्गुनपूर्णिमायां होलिकापूजन' नारदीये फाल्गुनेपूर्णिमायांतुहोलिकापूजनंस्मृतं - संचय सर्वकाप्टानांपलालीनांचकारयेत् तत्राग्निविधिवद्हत्वारक्षोर्मत्रविस्तरैःअटकूटाभयत्रस्तैःकृतात्वहोलिवालिशैः अतस्त्वांपूजयिष्यामिभूतिभूतिप्रदायिनी इतिमत्रेणसंदीप्यकाष्टादिक्षेपणैस्ततः - परिक्रम्योत्सवःकार्योगी ·तवांदिवनि स्वनै होलिकाराक्षसीयप्रहलादभयदायिनी अतस्तांप्रदहत्येवकाष्टायेतिमंगलैः संवत्सर स्येंदाहोंयकामदोहोमतोगतः इतिजानीहिविद्रलोकेस्थितिरनेकधा भविष्योत्तरेपि अयंपंचदशीशुक्ला फाल्गुनस्यनराधिप जल्पंत्वशकितालोकानृत्यंतुचहसंतुच दारुजानिचखड्गानिगृहीत्वासमरोत्सुकाः योद्वा रद्रवयातुशिंशव संप्रहपिता संचयंशुष्ककाष्टानांपलालानाचकारयेत् तवाग्निविधिवद्हत्वारक्षोप्नेर्मवविस्तरैः तत.किलकिलाशब्देस्तालोशन्दैमनोरमैःतमग्निंवि परिक्रम्यगायंतुचहसंतुच जल्पतुस्वेच्छयालोकानिःशकाय स्ययन्मनः भगवहुविधैः शब्दैःकीर्तयेदेशभापया विस्तारयश्चगायंश्चतस्यनामसहस्रक सर्वदुष्टापहोहोमः सर्वरोगोपशांतिकृत् क्रियतेस्यांद्विजैः पार्थ तेंनसाहोलिकामता अस्यांनिशागमेपार्थसंरक्ष्या शिशवोगृहे गोमयेनोपलिप्तेचसंचतुष्कगृहांगणे आकारयेच्छिशून्प्राप्तान्वहुव्यग्रंकराननरान्तकाप्टखगैरसंस्ष्टश्यंगीतैरे स्यकरै शिशून् भक्ष्यचतपांदातव्यगुडपक्वान्नमेवच होलिकापूजनेमंत्र प्रागुक्त होलिकाप्रदीपनंप्रदोपकार्यतथा चपृथ्वीचंद्रोदये ,दुर्वाससोवचनं निशागमेतुसंपूज्याहोलिकासर्वतोमुखैरिति तच्चभद्रायांसत्यांनकायंतथा च भद्रायांदीपिताहोलीराष्ट्रेभंगकरोति नगरस्यनचेष्टास्यात्तस्मात्तापरिवर्जयेदितिपुराणसमुच्चयवचनात् तथा चभंद्रायद्वितुकर्तव्येश्रावणीफाल्गुनीतथा श्रावणीनृपतिहतिग्रामदहतिफाल्गुनी दिनात्परतोपिस्यात्फाल्गु नीपूर्णिमायदि रात्रीभद्रावसानेतुहोलिकादीपिकातदेति यदातुपूर्वदिनेचतुर्दशीप्रदोषव्यापिनी परदिनेचक्ष यवंशोत्सायान्हप्रागेवसमाप्यतेतदापूर्वदिनेसंपूर्ण रात्रौभद्रसत्वात् तत्रैवतन्निषेधात् परेहनिप्रतिपद्येवकुर्य्या त सौर्धयामत्रयंवास्याद्वितीयदिवसेयदा प्रतिपदर्दमानातुतदासाहोलिकास्मतेतिनिर्णयामृते भविष्यवच नात् मंदनरत्नेतु' ऐवंयत्तुवन्हीवन्हिपरित्यजेदिति भविष्योक्तं वन्होहोलिकायांवन्हिप्रतिपदवर्जयेदित्यर्थः ।

·तदेतद्भिन्नविपर्यमिति तत्रैवोक्त अन्येनुतस्यांभद्रामुखत्यक्तेति प्रदोपव्यापिनीनस्याद्यदापूर्वदिनेतदा- भद्रा मुखवर्जयित्वाहोलिकायाःप्रदीपनमितिनारदवचनात् निशागमेप्रपूज्येहहोलिकासर्वदावुधैः तदिवापूजय नद्रापूजितोदुःखदाभवेदितिदिवोदासीयवचनात् यामत्रयोद्धयुक्ताचे प्रतिपनुभवेतिथिः - भद्रामुखंपरित्यज्य कायाहोलोमनीपिभिरिति विद्याविनोदभिधानाञ्च भद्रामुखंचिहायपूर्वदिनएवकार्येत्याहुः । नाड्यस्तु चपदमितिरत्नमालायां- अन्यच्च- ‘राकायायामपूर्वाईचतुर्दश्यांभवेद्यदि । होलीभद्रावसानेतुनिशांतपिप्रदीप येदितिभविष्योत्तरवचनात् यदातुपूर्वदिनेभद्रारहितः कालोनलभ्येत तदाउत्तरदिनेचसूर्यास्तापूर्वमेवपूर्णि मासमाप्तातदाभद्रापुच्छेकार्थं एथिव्यांयानिकार्याणिशुभानित्वशुभानिनु तानिसर्वाणिसिध्यतिविष्टिपुच्छेनसंश येइतिलेल्लवचनात् विष्टिपुच्छंतुज्योतिषे-इष्वर्कनखनारीभ्योभद्रापुच्छंघटीत्रयंक्रमणधवलवक्षेव्युत्क्रसिते तरइति । इपुत्र नख २० अस्मिन्नेवपलेयदोत्तरापूर्णमासीसाईयांमयपरिमिता..' अधिकायाप्रति पदोत्तरदिनेवृदिगामिनी---तदापौर्णमास्युत्तरत्रप्रतिपत्तदोषएवकर्तव्यम् ननुपूर्वरात्रौ विष्टिपूच्छइतिभविष्योत्तरे पूर्वोदाहतवचनम्-एवंसतियाउत्तरदिनेपिकृत्स्नप्रदोपेतदेकदेशेवावर्तते सासुतरामुत्रा पूर्वोक्तंतु पूर्वविद्या ग्राह्यत्वमुत्रत्रप्रदोपास्पर्शवृद्ध्यभावेचज्ञेय नतुयदापूर्यरात्रिः सर्वाभद्राव्याप्त.उत्तरदिनेप्रदोपश्चपूर्णमासीश पयुक्तापिचंद्रग्रहणाक्रांतोयस्तोदयोवा तदा सर्वेषामेववर्णानांसूतकराहुदर्शनइति शुचित्वाभिधानाचत्रकथंहोलि कादीपनस्यादितिचेत् उच्यते स्नात्वाकर्माणिकुर्वीतशृतमन्नचवर्जयेदिति स्नातोत्तरंनित्यनैमित्तिकेकृत्यधिका रात् काम्यानितुः ग्रहणात्पूर्वग्रहणोत्तरं : नभवत्येव तथाचज्योतिथे त्रयोदश्यादितोवग्यदिनानांनवकं वुधैः मांगल्यै समस्तेयुग्रहणेचंद्रसूर्ययोः "द्वादश्यादितृतीयांतोवेंधबंदुक्षयेस्मृतः- एकादश्यादिकासारेच ·सुर्य्यतः प्रकीर्तितः खडग्रहतयोःप्रोक्तउभयंत्रदिनयमिति अस्यापवादस्तत्रैव नित्यनैमित्तिकेजप्येहोमय ज्ञक्रियामुच उपाकर्मणिचोत्सर्गेग्रहवेधोनविद्यतइति होलिकानिर्णयः अथास्याहंजाविधान 'डोमद्यहो लिकापूर्णिमायांममसपरिवारस्यअसुपादिभयनिवृत्तिपूर्वकानायासेनाकांक्षितसर्वमनोसिद्धिसकलनिवृतिनैमित्ति कंचंडीडीहुडालिकादीनांसापत्यानांप्रीतिसहितस्वसंतानरक्षार्थंहोलिकापूजनकरिष्ये इतिसंकल्प्य तत्राग्निंवि धेवत्प्रेतिष्ठाप्य-ततोग्निसक्षेपविधिनाचंदनादिभिः संपूज्यहोमकुर्यात् तत्ररक्षोनमंत्रैः सघृतलाजाहुतीना| मप्टोत्तरशतंजहुयात् रक्षोनमंत्राश्च औरक्षोहणोवोवलगहनवैष्णवीमिदमहंतंवलगमुत्किरामिप्रियम्मेनिट्योयम मात्योनिचखानेदमहतंवलगमुत्किरामिस्वाहा, ॥ ॥ यम्मेसर्वधुर्यमसवंधुर्निचखानेदमहंतवलगमुत्किरामिय न्मेसेजातोनिचखातोत्कृत्यांकिरामिस्वाहा २ -स्वराडसिसपत्नराडस्समभिमातिहाजनराडसि रक्षोहासर्वरा डसिमित्रहोस्वाहा-३. रक्षोहणोवोवलगहनोवनयामिवैष्णवान्स्वाहा ४ रक्षोहणोवोवलगहनोवस्तृणामि वैष्णवान् - ५ रक्षोहणोवोवलगहनाउपदधामिवैष्णवान्स्वाहा ६ रक्षोहणोवोवलगहनोवनयामिवैष्णवीवैष्ण वमसिवैष्णवस्थस्वाहा'७ यानःश सोअररुपोधूर्तिः प्रणड्मय॑स्यरक्षाणोब्रह्मणस्पतेप्रन्युटरक्षाप्रतिष्टो स्वाहा - अतियोनिष्टप्तझरक्षोनिष्टप्ता अरातयउर्वंतरिक्षमन्वेमि ९ रक्षोहाविश्वचर्पिणीरभियोनिमयो हते. द्रोणेसंघस्थमासदतस्वाहा ॥१६: एभिमैदशावृत्यालाजाहोमः अथवाष्टोत्तरशती : प्रथममंणस वैरेववा शतमष्टोत्तरपूर्वमष्टाविंशतिरेववा ततोविधिवदग्निंसंपूज्यप्रार्थना-- असपाभयसंत्रस्त कृतालाहोस्मि चालक अतोमांपाहिभीतिभ्योमातेवापत्यमात्मनः-१ आयुर्देहियशोदेहिशिशूनांकुरुरक्षणं. शत्रूणांचक्षयंधे हिहोलिकेपूजितासदा 'इतिपूजातेप्रार्थनामंत्रः ततोसित्रि परिक्रम्यजल्पंतुचहसंतुचजल्पंनुस्वेच्छयाचैवयस्यय, ·स्यचर होलिकेचनमस्तुभ्यर्बुढातेजोविमर्दिनि : सर्वोपद्रवशांत्यर्थगृहाणायनमोस्तुते! इत्ययंदत्वा अग्निप्रार्थयेत् यन्मयाशीतभीतननिपिदाचरणंकृतं तत्सर्वक्षम्यतांवङ्गेयतः सर्वसहोमवान् अनेतमत्कृतेनाग्नि जितेनश्नसुपायंडोडाढुंढाहोलिकादयः सर्वाःप्रीताभवंतु-तथाचविधिकृतेनहोमेनभगवान्सर्वोपद्रवनाशकोवाहिः प्रीयता- ततोदक्षिणासंकल्पकृत्वा तिलकधारणंविधायहुतशेषधानादिसर्वैःप्राशनीय तस्यारात्रौगानक्रीडाहा कचिविधेयं अद्यास्यकृतस्यहोलिकापूजादिकर्मणोन्यूनातिरिक्तदोपपरिहारार्थमिदंदक्षिणाद्रव्यं गोत्रायदातुमहमुत्सृजे-ततोविभूतिधारणमंत्र वदितांसिसुरेंद्रेणब्रह्मणाशंकरणच अतस्त्वंपाहिमादेवि विभूतिभूतिदाभव इतिहोलिकापूजा-एवंहोलिकापूजनंविधायदोलांगतंगोविदंनिरीक्ष्यपुमान् सर्वदोपविमुक्तो भवतीत्याचार, सरोदोलागतंदृष्ट्वांगोविदंपुरुषोत्तम- फाल्गुन्यांसंयतोभूत्वागोविंदस्यपुरंब्रजेवितिः कृत्वाचाव श्यकर्माणिसतपपितृदेवता वंदयेदोलिकाभूतिसर्वदोपोपशांतये. अथहोलिकोकथा: भविष्योत्तरे युधिष्ठिर उवाच किमर्थंफाल्गुनस्यांतपौर्णमास्यांजनार्दन उत्सवोजायतेलोकेदेशग्रामेतथापुरे कोह्यस्यांपुज्यतेदेवोनिय मकिवतादिकं किमस्यांपूज्यतेकृष्णएतद्विस्तरतोवद श्रीकृष्णउवाच 'आसीत्कृतयुगेपार्थर घुर्नामनराधिपः श सर्वगुणोपेतःप्रियवादीवहुश्रुतः- ससर्वांप्रथिवींजित्यावशीकृत्पनराधिपान् : नदुर्भिक्षननव्याधि कालमरणं तथा नाधर्मचरतेलोकस्तस्मिन्त्राज्यप्रशासति पौराःसर्वेसमागत्यत्राहिनाहितिचाब्रुवन् अस्माकंचगृहेराजन दानामेतिराक्षसी दिवांरात्रौसमागत्यवालान्सपीडयतेवलात् रक्षायांधूपदीपेश्वभैषज्यैर्वातराधिप : मंत्रज्ञेमी नायैस्सानियतुनवशक्यते-पौराणांतच श्रुत्वारघुविस्मयमागतः . विभ्रमाविष्ठदयोवसिष्टवाक्यमब्रवीत् 'ढुंढेतिराक्षसीकेयर्किप्रभावाद्विजोरम कथमेशानिहंतव्यामयादुष्टांतकारिणी रक्षणात्प्रोच्यतेराज़ाष्ट ·थिवीपालनात्पतिः अरक्ष्यमाण टर्थिवीराजाभवतिकिल्विषी वसिष्टउवाच । शृणुराजन्परंगुह्यंनाख्यातकस्य चिन्मयो दुनिामेतिविस्यांताराक्षसामालिनःसता-!- 'तपसाराधयामासमहादेवंवरप्रदं प्रीतस्तामाहभ: गंवान्वरवरयसुव्रते यत्तेभिलपितंतत्तत्प्रदास्येत्वविचारतः ढुंढाप्राहमहादेवयादितुष्टःस्वयंममा।. तदावध्यांसु- रादानामनुजानामहेश्वर- "मांकुरुष्वत्रिलोकेशशस्त्रघातैस्तथैवचशीतोष्णवातवर्षासुदिवाराोगृहांतरे अभयंस वंदामेस्यात्वत्प्रसादात्सुरेश्वर एवमस्त्विातप्रोक्तातांपुनःप्रोवाचशूलभृत् उन्मत्तेभ्यःशिशुभ्यश्चभयंतेसंभविष्य ति अनुसंधौमहाभागोव्याहृदयेकथाः -एवंदत्त्वावरंतस्याःप्रेक्षत्याभगवान्भवः स्वप्नेलब्धोयथार्थस्तथैवांत रधीयत एवंलब्ध्वावरंतस्माद्राक्षसीकामचारिणी नित्यंपीडयतेवालान्सस्मृत्यहरभाषितं अडाडयानिग्रहा तिसिदमन्नंकुटुंविना- गृहेपुतेनसालोकेअडाडेत्यभिधीयते एवंतेसर्वमाख्यातंढुंढायाश्चरितमया :सांप्रतकथ. यिष्यामियेनोपायनहन्यते ' इयंपंचदशीशुक्लाफाल्गुनस्यनराधिप' शीतकालांतसंप्राप्तीप्रातमधुभविष्यति विलोकानांदीयतांपुरुषोत्तमः । यथाह्यशंकितालोकारमंतिचहसंतिच दारुजानितुखड्गानिगृहीत्वासमरो सुकाः युध्यतुबंधुभिःसाईशिंशवःसंप्रहर्पिताः। नानारंगमयैर्वस्त्रैर्बदनागुरुमिश्रितैः - अंवीरंचगुलालंचमुखे: तावूलमक्षत "वशोत्यजलयंत्रंचचर्मयंत्रकरैधृतं---गालिदानंतथाहास्यंललनाननंस्फुटं वेपसन्यासिनाकार्य नटानांयोगिनांध्रुवं वेश्यानांयोगिनीनांचमोहिनीनांचकारयेत् -- तत्राग्निविधिवद्हुत्वारक्षोप्नैमत्रविस्तरैः। ततः किलकिलाशब्दैमर्दैगैश्चविशेषतः' : तमग्निविःपरिक्रम्यगायतुचहसंतुचा । जल्पंतुस्वेच्छयासर्वेनिश्शंकाद्यस्यः जन्मने तेनशब्देनसापांपाहोमेनचनिराकृता अदृष्टघातैढिभानाराक्षसीक्षयमेष्यति':'श्रीकृष्णउवाच॥ तस्य तद्वचनं श्रुत्वासनपापांडुनंदन' 'सर्वंचकारांविधिवद्यदुक्ततेनधीमता. गतासाराक्षसीनाशतेनोग्रेणचकर्मणा तत:

·- दिवत प्रेभृतिलोकस्मिन्सार्बुढाविमुखाभवत सर्वदुष्टापहोहोम सर्वरोगप्रशांतिः क्रियतेस्याद्विजै पार्थतेनसाहो शिशिरस्यांतिमाह्येषापौर्णमासीयुधिष्ठिर सदास्पात्फोल्गुनस्यांतेपरमानंददायिनी अस्मानि, शायमेपार्थसंरक्ष्या शिशवोगहे गोमयेनोपलिप्तेचसंचतुष्कगृहांगणे आकारयेतशिशून्प्राप्तान्खड्गव्ययक रानरान् कृत्वासकाष्ठखड्गैश्वस्टश्यगीतपरान्शिशून् तथाचेतेषांदातव्यंगुडंपकानमेवधः एवं<ढादिसंजा- सर्वदोषप्रशाम्यति वालानांरक्षणकायतस्मिन्प्रशिनिशागमे युधिष्ठिरउयाच प्रभातकिज़ने कार्य सदासुखमाभप्साभे अवमाधवेमासिप्रतिपद्धास्करोंदये श्रीकृष्ण उवाच कृत्वाचावश्यकंकर्मसंतप्यपि येदोलिकाधूलिसर्वदुष्टोपशांतये मंडितेचाँचतेरम्येउपलिप्तेग्रहांगणे चतु कारयेच्छष्टवलक धाक्षतःशुभैः तन्मध्येस्थापयेत्पीठंशुक्लवीवरच्छदं अव्रणंपूर्णकलशंस्थापयेत्पचपल्लेवैः साक्षतसहिरण्य चसितचंदनचर्चित श्रासनेचोपविष्टस्यब्रह्मघोंपेणभारत-अर्चयेचंदनैनारीअव्यंगाशुभलक्षणा "पद्मरागोत्तरप टोअष्टांशुकविभूयणा. वस्त्रंधायशिरोत्तंसंदधिवक्षतान्वित चापयित्वा वाश्रीखण्डमायुरारो ग्यवृक्ष वस्त्रधायमितिपादादारभ्यमूर्तीनंचंदनेनचर्चयेत् तचंदनवापयित्वार्किचिदवशेष्यतु पश्चाचप्राशयेद्विद्वान् चतपुष्पसचंदनं मनोभवस्यसापूजामपिभिःसंप्रदर्शिता तत्पितिवसंतादीचूतपुष्पंसचंदन :प्राशनम त्रश्च दूतमग्यंचसंतस्यमाकंदकुसुमंतक - सचंदनंपिवाम्यासर्वकामसमृदये अनंतरहिजेंद्राणांसूतमांग देनां दद्याइनिंयथाशक्त्याकामोमेप्रीयतामिति ततोभोजनेवेलायांशृतंपाकेनतेनहि.प्राशयेत्प्रथमपत्रं. ततोसुँजीतकामतः -एवंय कुरुतेपार्थशास्त्रोक्तंफाल्गुणोत्सवं अनायोसनसिध्यतितस्यसवैमनोरथाः अधमश्चैव पापानियांतिनाशनसंशया-पुत्रपीत्रसमायुक्ताःसुखिनोनित्यमानवाः पुण्यापवित्रासापूजासर्ववित्रविनाशिनी FALLIdesistant .*... .. ALI ·. 1401 ३ .. एपातेकथितापार्थफाल्गुनीपूजितातिथिः, वृतेतुपारसमयेपिचपंचदश्यां प्रातर्वसंतसमयेसमुपस्थितेच प्राश्ये difidRI- Mala ARINEI-RIMIUMRtta तुचूतकुसुमसहचंदनेनसत्याहपायपुरुषःससुखीसदस्यिात् ॥ इतिभविष्योत्तरफाल्गुनीपूणिमातेवसंतमहोत्सवः अथप्रसंगात्सकलपौर्णमासीनांसाधारणव्रतान्युच्यते अथायुव॑तहमाद्रौगारुडे चतुर्दश्यांशुचिःस्नात्वादंतधाव नपूर्वक चरितब्रह्मचर्यश्चयतांकायमानसः पौर्णमास्यांतथाकव्वादेवपूजांसमरिभेदित्यादि पौर्णमास्यांम 'पिस्नात्वादेवार्चनादिकत्वोपोपितश्च रात्रीचंद्रोदय अर्घ्यदानं कृत्वा ब्राझणसंपूज्यहविष्यानंदत्त्वीस्वयंतदेव. भुंजीतइतिगारुडोक्तमायुव्रत अथदेवाव्रत पयोव्रतपचदश्यांमन्वांतेगोयुगप्रदेः लक्ष्मीलोकमवाप्नोतिदेवी व्रतमुदाहृत इतिपद्मपुराणेदेवीत्रत उपोपितश्चतुर्दश्यांपौर्णमास्या नराधिप व्यपिवत्पश्चाद्वविष्याशी तथा भवेत् शक्रवतमिदंकृत्वामांसपापात्प्रमुच्यते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेनमासिमासिसमाचरेत् संवत्सरानीप्य: सुरेन्द्रपुज्यस्ततोप्यराजासुचिरं मनुष्यः मानुष्यमासाद्यसुरेद्रपूज्याराजाभवहाद्विजपुगवोवा पौराजाभवेद्वाहिजपुगवोवा "इतिविष्णुधर्मो- तंकूर्चव्रत ऋथतासहिदशमासोपपौर्णमासीनाप्रत्येकंस्थानविशेपेणेपुण्यतमत्वमुक्तंगाग्र्येण महामाघीप्रया TRAINFRI गतुः १.१ नमिषेफाल्गुनीतथा २ शालग्राममहाचत्रीकृता:स्युःपुण्यहेतुकाः गगाद्वारेतुवैशाखी ४ज्ये चपुरुपोत्तम आपाढीवकनखले ६ केदारेश्रावणीतथा ७ वदव्याचप्रौटंपदी ८ कुनौतुमहाश्विनी पुष्करेकात्तिकी, १० कन्याकुजेमार्गशिरोतथा अयोध्यायामहीपोपीकृतीयुस्तामहाफलाइति ॥ --htNJUNE 14. महामार्गादविकायामपिस्यात्सामहफिलेति शालिग्रामादिव्यतिरिक्तस्थानेष्वपिमहाचच्यादिकमनंतफलं भवति THENTERTA KHURTHE तदाहगाग्या श्रासुक्रियतश्राद्यच्चदानंयथावधि उपवासादिकंयच्चतदनतफलस्मृतामति मासनक्षत्रयुक्ता- स्तुतहाचत्रादिकामताः एतासालक्षणगाग्यशाप्युक्त माससतयटम नंद: मंमिंटन * Hin 11 411414 TET:

·योगसातिथिमहतीस्मृतेति शंकरगीतायामपि एकराशिगतीवालेयदागुरुनिशाकरौ सापौर्णमासीमहतीस- वैपापहरास्मृता तयाच पौर्णमासीपुसर्वासुमासक्षसहितासुच दनानामिहदानानांफलंदशगुणंभवेदिति अथास्यांफाल्गुनपार्णमास्यालिंगपुराणदानमुक्तंमत्स्यपुराणे तत्राग्निलिंगमध्यस्थःप्राहदेवीमहेश्वरः धर्मार्थका ममोक्षार्थमाग्नेयमधिकृत्यच कृतंतल्लैंगमित्युक्तंपुराणंब्रह्मणास्वयं तदेकादशसाहस्रंफाल्गुन्यायःप्रयच्छति तिलधेनुसमायुक्तंसयातिशिवसाम्यतां इतिलिंगपुराणदानं ॥ स्वस्तिश्रीरणवरिसिंहधरणीपालोवदान्याग्रणी नानाशास्त्रविचारसाररसवित्सहृदसंरक्षकः धर्माधर्मविभागकद्रघुपतेः पादावुजार्चारतोजीयात्पुत्रकलनमित्र- सहितः संपालयन्मांचिरम् १ रणवीरसिंहभूपेशकारितेकृत्यसागरेअभूत्फाल्गुनकृत्यानारम्योरत्नसमुच्चयः २ इतिश्रीमत्सूर्यवंशावतंसरघुकुलतिलक श्रीरणवीरसिंहमहाराजकारितेकृत्यरत्नाकरेफाल्गुनमासकृत्यरत्न समुच्चयः ॥ २

·॥ श्रीरघुनाथमुद्रायनालये ॥
लालाशिनामल्लाधिकारेफाल्गुणमासोमुद्रितस्समाप्तिमगमत्
संवत् १९४२ ज्येष्ठ प्र. २६

·a
RE
aa
FORRO
OPRA
SRCES,593
దండకం....
10
मलमासप्रारम्भ
-
a
A 19.BR
AR
RAO
కలు
జBR
DE119
కం-
mca
mind
-
S
W
GAM

·॥ श्रीरघुनाथोंजयति॥ - Seickini अथमलमासमुख्यप्रकीर्णव्रतानि भविष्योत्तरे श्रीरुवाच - देवदेवजगन्नाथभुक्तिमुक्तिप्रदायक कथयस्वप्रसादेनलोकानांहितकाम्ययां मुनीश्वरांवदंतीहष्णद्वैपायनादयः श्रदत्तनैवलायतदत्तचैवोपतिष्ठति यथावध्याग्रहस्थस्यपतिवशविनाशिनी तथादानविहीनस्यजन्मसनिरर्थक मलिम्लुचेतुसंप्राप्तेक्रिया का कथप्रशो श्रीभगवानुवाच क्षौरमौंजीविवाहादिवतीम्योपासक मलिम्लुचेस दात्याज्यगृहस्थनविशेषतः श्रीरुवाच अधिमासेचसंप्राप्तेकिकार्यवहिप्रभो कस्योद्देशेनदातव्यवदचित्रं देयक शृणुदेविमहाभागेसर्वलोकस्महेतवेत्वयंदातास्वयंभोक्तायोददातिद्विजातये -- नान्योदातानभोक्ताच इहलोकेपरत्रच येचमासाः ससक्रांतास्तेषांस्वामीरविःस्मृतः असक्रांतास्तुर्यमासास्तेपास्वामीजनार्दनः असक्रांतेनुसंप्राप्तेमामुद्दिश्यव्रतंचरेत् अधिमांसस्याधिपत्यअहवैपुरुषोत्तमः स्नानंदनिजपोहोमः स्वाध्यायः पितृतर्पणेदवार्चनमान्यच्चयेचकुर्वतिमानवाः अक्षयंतद्भवेत्सर्वममोदेशेनयत्कृतं मलमासोगतः शून्यो यदिदेविप्रमादतः दारिद्यपुत्रशोकंचपातकंचविगार्हतं 'मर्त्यलोकेभजन्मतेषांदेविभवेत्सदार ""यंदाम लिम्लुचोमांसः प्राप्यतेमानवैःप्रिये महोत्सवस्तदाकार्यात्मनोहितमिच्छता कृष्णपक्षेचतुर्दश्यांनवम्या वासुरेश्वरि अटम्यांवोप्यकर्त्तव्यव्रतंशोकविनाशनं यौलब्धोपहारेणमासेचास्मिन्मालम्लुचे पुण्येह्निप्रातरुत्था ·भूयकृत्वाततावित मह यकृत्वापोहि कोक्रियां ग्रहोयानियमपश्चाहासुदेवहदिस्मरन् उपवासस्यनक्तस्यएकभक्तस्यभामिनि एकस्यनि प्रॉनिमंत्रयेत् सपत्नीकान्सदाचोरान्सुवृत्ताञ्च्छुभवेपकान श्रुताध्ययनसंपन्नात्कुलीनानजाति संभवान ततामध्यान्नसमयेलभीयुक्तंजनार्दनम् स्थापयेदवणकुंभेवेमंत्रीजोत्तमैःपूरयत्परयभित्त्यागोत्रिभिः सपितामहब्रह्मणोध्यानमत्रसहितं गंधतोयनसंस्थाप्यपचामृतयुतेनंच चंदनेनतुगंधेन पुष्प प्रिय मिष्टान्नश्चवनैवेद्येधूपादिभि तद्रितः श्राच्छादनतुवस्त्रैश्चपीतवस्त्रर्विशेषतः घंटाम्दंगनिपिः शखभेरीसमन्वितः आरोतिकव्रतीकृत्वाकर्पूरागुरुचंदनैः अलाभेयेनकेनापिफलस्यानंत्यहतः। तापा स्थितैस्तोयैश्वेदनाक्षतपुष्पक:- अर्घ्यदद्यात्सपत्नीक नहटेनांतरात्मना : मत्रेणानदेवोशब्राह्मणैःसहमस्मि नारंगैनारिकेलेचफलैनानाविधैःशुभैः पचेरनसमायुक्त नुनीकृत्यभूतले आरोग्यभालेहेस्ताभ्याश्री तअर्घ्यदानमंत्रीयों देवदेवमहाभागप्रलयोत्पत्तिकारक कृष्णसर्वेशंभूतेशजगदानंदका रक गृहाणाध्यमिमदेवरूपांकृत्वाममोपरि प्रार्थनामंत्रः स्वयंभुवेनमस्तुभ्यंब्रह्मणमिततेजसे नमोस्तुते श्रियानंददयांकुरुममोपरि एवंसंप्रायंगोविंदपूजयेद्रोह्मणैःसह संपत्नीकाञ्छुचीनातानलक्ष्मीनारायणौस्म रन् पूजयित्वाविधानेनसपत्नीकंस्मरन्विभुं स्मर्तव्योद्विजरूपेणपत्नीशियमनुस्मरन् परिधाप्ययथाशक्त्या वस्त्रालंकारकुंकुमैः द्राक्षावैश्वकपित्थैश्वपनसैःकदलीफलैः नारिकेलैश्चनारंगै कूष्मांडैदाडिमैःप्रिये घृतप कानगोधूमैःशुभैःसौहालिकैटः संक्षारैघृतपूरैश्चफाणितैःखंडमडित वृताकर्कटीशाकैःश्रृंगवेरैःसमूलकैः अ न्यैश्चविविधैःशाकैरम्यपाकैःएथंक्टथक् भक्ष्यभोज्यश्चलेह्यादिखंडकानिविशेषतः गोरसानिविचित्राणिवा सितानिघृतादिभिः अथान्यान्यपिदेयानिदानानिविविधानिच वित्तशाठयनकर्त्तव्यमात्मनः श्रेयमिच्छता ·MATLA NU योवसरसंप्राप्तमुपविश्यमृदुववन् इदस्वादुइदभोज्यंभवदर्थप्रकल्पितं भोज्यंभवदर्थप्रकल्पितं याच्यतारोचतेयच्चयन्मयापाचित प्रभ धन्योरम्यनुगृहीतोस्मिकृतंसार्थचमंदिर:-विसर्जयेत्ततोविन्दित्त्वातावूलदक्षिणां-पत्राणिपूगखंडानि चणेचादर शुभ चतुर्भिनिलितदेवितीवूलमनवेल्लभं एलालवंग'रजातीफेलवजत्वचा मंगनाभिः मरीचीनिसरगांसनखांस्तथा 'याददातिद्विजाँग्रेभ्यः सभवेत्सुभगोत्तरः सुभंगाचंशुभाचारीश्चंद्रभि भवनशुभ पुत्रसौभाग्यसंयुक्तांतांबूलोजायतेबला -पत्रैस्तुकेशवःप्रीत-पूगैरीशःसहविया चूर्णेनशु तया ह्यमलखादरप्राचमन्मथ: चतुभिर्विश्वरूपोसौयःपुष्णार्तिजगत्त्रयं परितोष्यसपत्नीकांहस्तेदयाचदक्षि पोआसामातमनुव्रज्यभुजीत+धुभिःसह असंक्रांततेनारीयोकरोतिजगत्त्रये दारिद्र्यपुत्रशोकंचवैधव्यं भवेतके नरोप्यैवविधोदेवियदिकुर्यान्मलिम्लुचे "मलिम्लुचप्राप्यनपूजितोयैःश्रीनाथदेवःपरवभक्त्या कथं भवेत्ते सुखंचसंपरपुत्रां सुहृत्सेवकवचभार्या इतिभविष्योत्तरेमलमासव्रतकथा । 'अन्यदपिकानकदेवीपुसणे श्रीईश्वरउवाच शृणुष्वदेविमाहात्म्यंमलमासस्यपार्वतियेचमासा ससंक्रांतीस्तेपास्वामीरविस्तथा अस क्रांतास्तुयेमासास्तेपास्वामीजनार्दनः । तमुद्दिश्यचयत्किंचित्स्वल्पवायदिवावह अक्षयंतद्भवेत्व मनामयुतंध्रुव म्लुचेतुसप्राप्तयोनकुर्यात्स्वशक्तितः दानवायव्रतवापिविप्रभोजनमेवच मलिम्लुचेनदेहेपुसया भक्तननक्तंनतथैवायोचितैनच उपवासेनकुर्वतिमलमालसंप्रयत्नत दानेवायव्रतेचापीयस्यशक्ति शरीरपोषणतेन कर्तव्यतीर्थसेवन शुश्रूपाद्विजमुख्यानांसर्वत्रंतफललभेत् सर्वव्यापीयाविष्णुस वभूतक्रियापरः मलिमलचेतधादानलोकद्वयसुखविहं श्रीदेव्युवाच भाग्यहीनस्तुयेमा पोपहिचरंतिते-विवे कोनास्तिवैयेपांकिकायवेमलिम्लुचे "निर्धनाश्चैदराचारापरभाग्योपजीविनश्रीईश्वरंउवाच दानव्रतें तथाभुक्त THEL निरयनरः नावद्यत ·~ NE शमान Madardaste प्रायासेकायशापण सर्वस्यनास्तिसामर्थ्य कर्तव्यविनसेवन, साधूनांसवनदेविसर्वतीर्थफलंदं कृष्णेनल: भ्यतेतीर्थसद्यौवैसाधुसेवनात् साधूनादर्शनचैवकर्तिनंवएतथा मलमांससदादेविकर्तव्यश्रेयइच्छता पुण्यव्य येन सप्राप्तासंपेदोविविधाग्रह ताभिः पुनः प्रकर्तव्यःसंचय:पण्यकर्मणां अन्यायेनयंथादेवियःप्राप्ताधनसं. क्षयः यथाकमक्षयात्वेहप्राप्यतेपुण्यसंचयः । तस्मात्पणिसंप्राप्तेंद्रेयंपापुकल्पयेत् ' यथावीजांकुरन्यायो द्विनिधर्मतत्परैः विचायनिश्चयः विचार्यनिश्चयः प्राप्तो धर्मादानसंशयः धर्मोवीजफैलवार्थोफलंवीजेसुरक्षितं कर्त्त व्यतत्प्रयत्नेनप्ररोहाथैभवेभवे वीजांकुरंततोभदेयोनदद्यादनंदिजे लक्ष्मीनारायणंपूज्यभोजयेञ्चद्विजो सकथेचान्ययोनीपुभुज्यादादिसुखें इतिदेवीपुराणेमलमांसंव्रतम् ॥ श्रथमलमासव्रतवि धानम् ॥ हेमाद्रो पाछे देवेशशकरदेवंसर्वदेवनमस्कृतं पडोननोमहातेजा.प्रणम्यपर्याप्टच्छति स्क- दउवाच देवदेवमहादेवसर्वधर्मप्रवर्तक ब्रतानिवहुपुण्यानिश्रुतानित्वत्प्रसादतःनवृत्तिमधिगच्छामिधर्मतत्वेसुरश्चे व्रतांतरमहापुण्यकथयस्वमहाप्रभो श्रीईश्वरउवाचं शृणुंवत्संप्रवक्ष्यामिव्रतंपापहरंशुभं यस्यानुष्ठानमात्रे तुष्टोभवतिभास्करः दुः खहरतियक्षिप्रंप्रदद्यात्सौख्यमुत्तमं स्कदउर्वाच किंवतकस्यवैदानकस्यदेवस्य जन केनचादौपुराचीर्णतत्सर्वेकयस्वनः श्रीईश्वरउवाच मलमासवतस्कंदसर्वपापहरंनृणां सकांस्यमन्नदानंतु तुष्ठयभास्करस्यच यस्यानुष्ठानमात्रेणपुत्रदौहित्रवोन्नरः धनधान्यसमायुक्तः सर्वपापैः प्रमुच्यते प्रसिीपुरी महाराजानहुपः पूर्थिवीतले धर्मप्रियस्तपोनिष्ठोदेवपूजनतत्परः प्रजानांपालकोनियमतिथीनांचंपूजकंग तुशक्रपदसोथब्राह्मणान्नरवाहने योक्तुकामारयदेवाईगस्त्यमुनिपुगवयुक्तासमारुहत्सोयर्तदानीमिंद्रमायया मो हिते नतुतेनैव युक्तोब्रह्मविदांवरः सर्पसपैतिमूढेनैताडितश्चमुनिस्तदा क्रुद्धेनमुनिनातेनशापित भयोनिनी ·सोभवेतिहेपापमहासर्पस्तदाभवत् राजाशप्तस्तदास्कंदसर्पत्वमतिदारुण महारण्यमहाप्राज्ञसर्वसंतोषवर्जितः देहभावेनतेनापिकृतास्तुपापराशयः एकदातुमहारण्येकृष्णद्वैपायनोमुनि आजगाममहाभागस्तस्यभा ग्येनचोदित • तयोस्तुसंगतमभूदरण्येतरुसंकुलेतदर्शनात्ससरुमारपूर्वजन्मविचेष्ठितं ततश्वविव्हलीभूत प्र णम्यशिरसामुनिं प्रणम्यदडवत्सर्पइदवचनमब्रवीत् दयातवमहीप्टष्टपापिदंडक्षमप्रभो मादृशानांतुपापानां त्वमेवशरणसदा अस्माहुःखात्प्रमुंचेहंकृपांकुरुमयिप्रभो इतिश्रुत्वावचस्तस्यसमुनि करुणान्वित. उवाचवच नसर्पशृणुष्वमनसेप्सितं पूर्वकर्मविपाकेनत्वयादु खमुपार्जितं सर्पउवाच तातकेनविमुंचेहमनंतादु खसागरात् मु तिवेद्विक्षोस्माकंकस्येदकर्मण फल व्यासउवाच पूर्वजन्मनिराजेद्रमलमासेसमागते २ नाचिताभास्करोवि. पणुर्विधिनातकृतव्रतं तत्कर्मपरिपाकेनवुदिस्तविप्रयोजनैशिविकायांसमभवच्छक्रमायासहायतः तस्मात्सर्वन यत्नेननृपत्वंत्रतमाचर यस्यानुष्ठानमात्रेणस्वपदंप्राप्स्यसे ध्रुव केनतावद्विधानेनकर्त्तव्यव्रतमीहश किंदयहिब्रतेचे हतत्सर्वकथयस्वनः व्यासउवाच विष्णुरूपंसहस्रांशुमलमासेप्रपूजयेत् पूजिनेचसहस्रांशौविष्णुर्भवतिपूजितः मलमासस्तुमासानांसलिन-पापसभव.- तस्यपापविशुद्ध्यर्थमलमासनतंचरेत् दिनेदिनेप्रटेयानिविविधान्नानि भाक्तितः दक्षिणावृतपक्कानिकांस्यपात्रमयानिच मंत्रः. विष्णुरूपीसहस्रांशु.सर्वपापप्रणाशनः 'अपूपान्नप्रदी नेन्ममपापंत्र्यपोहतु -- अधिमासेतुसमाते गुडसर्पियुतानिच दद्यादनेनमत्रेण वयस्त्रिशदपूपकान्। त्रय स्त्रिंशदपूपानि दातव्यानिदिनदिने साज्यानिगुडमिश्राणि अधिमासेनृपोत्तम यावतितत्राछिद्राणि । अपू पस्यानिपार्थिव तावद्वपसहस्राणिस्वर्गलोकेमहीयते चद्रांशुनिर्मलापूपाःशालितंडुलमिश्रिता आहारःसर्व देवानांतेप्रकुर्वतिमंगल सहिरण्यान्घृताभ्यक्रांस्त्रयस्त्रिंशदपूपकान् अधिमासेतुसंपूज्यत्रयस्त्रिंशत्तुदेवताउद्दि ·श्यापूपदानेनपृथ्वीदानफलंलभेत् मासाधिकेतुसप्राप्तेयावत्संख्यानपूपकान तावदर्पमवाप्नोतिविष्णुलोकंसनातनं प्रयास्त्रंशदपूपावैकांस्यपात्रेनिधायच सघृतसहिरण्यंचब्राह्मणायनिवेदयेत् 'नारायणजेगहीजभास्करप्रतिरूपक तेनानेनपुत्रांश्चसंपदंचाभिवर्धय इतिप्रार्थना ' अवाशक्तविषयेविशेष अधिमासेयदाराजन्द्वादशीवाथ पूर्णिमा व्यतीपातदिनवापिदद्यांदनंस्वशक्तितः साज्यपावान्हिसगुडांस्त्रयस्त्रिंशदपूपकान् कांस्यपात्रेवि निःक्षिप्यसहिरण्यान्सवस्त्रकान् उपानच्छत्रसयुक्तान्विप्रायविनिवेदयेत् इदचसर्वाधिमासवताशक्तपरं तत्रमंत्र यस्यहस्तगदाचकंगरुडोयस्यवाहन शंखःकरतलेयस्यसमेविष्णुःप्रसीदतु ॥१॥ कलाकाष्टादिरूपेणनि मेषघटिकादिना • योवंचयतिभूतात्मातस्मैकालात्मनेनमः ॥२॥ कुरुक्षेत्रमयंदेश.कालःसर्वद्विजोहरिः पृथ्वी सममिमदानं गृहाणपुरुषोत्तम ॥ ३ ॥ मलानांचविशुद्ध्यर्थपापप्रशमनायच पुत्रपौत्राभिवृद्ध्यर्थतवदास्या मिभास्कर -॥ ४ ॥ मत्रेणानेनवैदद्यात्त्रयस्त्रिंशदपूपकान् अन्नदानात्परंदानंमलमासेनविद्यते गृहेतस्य स्थिरालक्ष्मीर्योदद्यात्सूर्यसन्निधौ दारिद्यनभवेत्तस्यरोगशोकविवर्जितः व्याधिभ्योमुच्यतेरोगीमूकोवाचस्प तिर्भवेत् -एवतुविधिनाराजन्मलमासक्तंचरेत् पुत्रपौत्रैःसमायुक्तोमोदतेपालयन्महीं ईश्वरउवाच इत्युक्तांसमु निःस्कंदतत्रैवांतरधीयत नहुपोमानसंसर्वत्रतमेतच्चकारह व्रतस्यास्यप्रभावेनसद्योमानुपतांगतः पुनव्रतंचका रेदमुनिवोदितंयथा विमानवरमारुह्यजगामेंद्रस्यमंदिरं तस्मात्स्कदनरैःकार्यव्रतमेतदनुत्तमं व्रतेनतोपितोदे वोभास्करोभक्तवत्सलः ददातिविपुलालक्ष्मीपुत्रपौत्रादिसपदः इतिपाद्मोक्तमलमासक्तं श्रथाधिभासेजपनी यमंत्रोब्रह्मांडपुराणेपुरुषोत्तमोपाख्याने मत्रराजमिदंविप्रशृणुमेवच्मिदुर्लभं सुराणामपियच्छ्रुत्वामुच्यतेब्रह्म हत्यया वर्गाद्योनकुलारूढःशक्तिविदुविभूपितः तःकृष्णोनमश्चतिनकुलीवरदासनः सर्वदेवेश्वविदयुतोग ·रुडंगामिने चन्हिप्रियांतोमंत्रोर्यकोटिदुष्कृतनाशकृत् सतारःपोडशोयमनुब्रह्मांडदीपकः लक्षमेकजपेदेनमः सेस्मिन्ममदुर्लभे सितामधुतिलाधैश्चजहुयान्निर्जरानने देवतामुखेत्रमा वित्यर्थः तर्पणंब्रह्मभोज्यचमार्जनादिद शांशतःनारदोऋपिरत्रास्तिछंदोनुष्टुप्प्रकीर्ततम् देवकीनदनःकृष्णोदेवोबीजंशिवोदितः नमःशक्तिःसर्व सिद्धविनियोगःप्रकीर्तितः पड्दीर्घभाजाकामेनपडंगेपुन्यसेत्सुधीः ' जपन्नविरतंमंत्रमनसाभवमोचनचतु वगैलभेदीरोह्यनायासेनसर्वदा छांछीलूकै छौंलः इतिपडंगन्यासः सदाध्यायन्निमरूपंश्यामवर्णचतुर्भुज-शं खचक्रगदापद्महस्तंभुवनभूपर्णमंत्रोयथा डोक्लीकृष्णायनमः हांगरुडगामिनेस्वाहा . इमंमत्रंलक्षंजपेत् सितामधुतिलाग्यैःपालाशार्ककपित्थादिसमिद्भिर्दशांशहोमकुयात् तर्पणमाजनब्राह्मणभोजनादीनांदशांश कल्पनाका- अथव्रतविधिःमलमासस्यशुक्लप्रतिपदि अथवाकृष्णपक्षेत्रतारंभंकुर्यात् अथवाकृष्णपक्षे. चतुर्दश्यांत्रयोदश्यां श्रष्टम्यांनवम्यांवाऽन्यतमतिर्थीकार्य तिथ्यादिसंकर्त्यि- आत्मनादारिद्यपापदुःखनाशपू वकसत्पुत्रप्राप्ति अतुलसौभाग्यभोगसिद्विद्वारासवितरूपजनार्दन प्रीत्यर्थमलमासव्रतंकरिष्ये इतिसंकल्प्य- त्राचाय॑स्त्वा : मध्याह्नेसर्वतोभद्रस्यकलशोपरिहैमंलक्ष्मीयुतजनार्दनं पुरुपसूक्तमंत्रैः षोडशोप चारपूजां . सामान्यपद्धतिक्रमेणकुर्यात् तत्रपुष्पपूजांतविशेषपूजां 'मत्स्यादिनाममंत्रैःकुर्यात् डोमत्स्याय नमः सहस्रशीर्ष्णेनमः- देवायनमः सहस्राक्षपादायनमः हरयेनमः लक्ष्मीकांतायनमः मुनीश्वरायनमः स्वयं- भुवेनमः... अमिततेजसेनमः ब्रह्मप्रियायनमः' देवायनमः । ब्रह्मगोनमः ततोउमीनाममंत्रैःपूजयेत् लक्ष्म्यै नमः कमलायैनमः श्रियैनमः पद्मवासायैनमः हरिवल्लभायैनमः क्षीरान्धितनयायैनमः, इतिगंधाक्षतफलैः सपूज्य...ततोधूपदीपम् नवेद्यांतसंपूज्य अयंदद्यात् तत्रमंत्रः 'पुराणपुरुपेशानसर्वशोकनिकंतन- अधिमास - ·बतेप्रीत्यागृहाणाश्रियासह पुराणपुरुपेशानजगरातःसनातनः सपत्नीकोददाम्यध्यैसृष्टिस्थित्यंतकारिणे- देवदेवमहाभागप्रलयोत्पतिकारक गृहाणाय॑मिमदेवदयांकृत्वाममोपरि इतिविशेषपूजा ततःसपत्नीक | ब्राह्मणवस्त्रादिनासंपूज्य त्रयस्त्रिंशदपूपान्कांस्यपात्रेनिधायसवृतं सहिरण्णंवायनं ब्राह्मणायनिवेदयेत् तत्रमंत्रा.... मलमासस्तुमासानांमलिनःपापसंभवः तस्यपापविशुद्यर्थमपूपानंददाम्यहं ॥ १ ॥ विष्णुरू पीसहस्रांशुःसर्वपापप्रणाशन अपूपान्नप्रदानेनममपापव्यपोहतु ॥ २॥ अधिमासेतुसप्राप्तेत्रयस्त्रिंशदपूपका: चद्रांशुनिर्मलापूपा शालितंडुलमिश्रिताः ॥ ३॥ आहार सर्वदेवानांतमेकुर्वतुमंगलं अधिमासेतुसंप्राप्तवयस्त्रिं शत्तुदेवताः॥ ४ ॥ उद्दिश्यापूपदानेनटथ्वीदानफललभेत् ॥४॥ नारायणजगबीजभास्करप्रतिरूपक व्रतेना नेनपुत्रांश्चसपदंचाभिवर्धय ॥ ५॥ त्राशक्तस्य विशेपः अधिमासेयदाराजन्द्वादशीवापिपूर्णिमा व्यतीपातदि नवापिद्रद्यादानंहिभक्तित साज्यपावचसगुडत्रयस्त्रिंशदपकान् कास्यपात्रेविनि क्षिप्यहिरण्येनसमन्वितान् उपानच्छवसयुक्तानावप्रायविनिवेदयेत् तत्रमंत्र यस्यहस्तेगदाचक्रगरुडोयस्यवाहन शख-करतलेयस्यसमेवि प्रसीदतु कलाकाप्टादिरूपेणनिमेपघटिकादिना योवंचयतिभूतीनितस्मैकालात्मनेनमः कुरुक्षेवमयोदेशा कालासर्वद्विजोपरि. पृथ्वीसममिमदानंगृहाणपुरुषोत्तम मलानांचविशुद्ध्यर्थंपापप्रशमनायच पुत्रपौत्रादिट वर्थतवदास्यामिभास्कर अत्रत्रयस्त्रिंशदेवता श्रुत्युक्ता. अष्टौवसव ८ एकादशरुद्राः ११ द्वादशादित्याः १२ प्रजापतिर्वषट्कारश्च ततोऽग्निप्रतिष्टाप्यअन्वादध्यात् अत्रप्रधानम् इदविष्णु:आकृष्णेन १० पोडशाक्षरोम त्रः एतान्सितामधुतिलघृतपायसेर्तुत्वा ततस्त्रयस्त्रिंशदेवतानाममंत्रोमकुर्य्यात् आपायनम. अध्वरायनमः सोसायनम, ध्रुवायनम अनिलाय०अनलायनमा प्रत्यूषायनमः प्रभासायनमः ८ इतिवसव- वीरभद्रायनमः ·शैभवेनमः-गिरीशायनमः'अजैकपदेनमः अहिर्बुध्न्यायनमः पिनाकिननमः भुवनाधीशायनमः कपा लिनेनमःविशांपतयेनम स्थाणवेनमः भर्गायनमः इत्येकादशरुद्राःइंद्रायनमःविष्णवनेम भंगायनमःत्वष्ट्रेनमः वरुणायनमः अंशायनमः अर्यम्णेनमः रवयेनमः पूष्णेनमः मित्राय नमः यमायनमः' पर्जन्यायनमः इतिद्वादशादित्याः १२ प्रजापतयेनमः वपट्कारायनमः इतित्रयस्त्रिंशतिदेवताः ३३- अपूपदानेगंधादिभिःपू जनीयाः संघृतसहिरण्यचत्राह्मणायददाम्यहं "अपूपस्यप्रदानेनविष्णुर्मप्रीयतामितिएवंहोमंसमाप्यः छत्रोपा नह पाछादनेयुताः शय्यापीठगांचाचार्य यदत्त्वा : अन्यान्यपियथाशक्तिदानान्दद्यात् इंतिसोद्यापन मलमासवतम् "प्रथमलमासेतिथिविशेषकत्याभावत्तिथिसमान्य केत्यमुच्यते ! 'तत्रादौशुक्लकृष्णभेदेनतिथिध्या हमाद्री तिथंयोह्यधुनोच्यतेप्रतिपद्विभुजारुणी 'मेपैगाशक्तिपात्रासासितपक्षादिमामता वह्निदेवत्वादि यमेपवाहना"शु-प्र-धूसराकृष्णपक्षाद्याभाससंस्थाचतुर्मुखा अक्षसूत्रसूक्तवान्नधचतुर्भुजेतिः। प्राइ प्यनिदैवत्याअक्षसूत्रादिधरा १ अथद्वितीयाध्यानम् द्वितीयामासंगाशुनोपत्रिपुस्तकधारिणी द्वितीया भासाटपस्थासाक्षकुंडिकेति इयंब्रह्मदैवत्याहंसवाहनादिरूपा :२ अथतृतीयाध्याने तृतीयारपगागीरी शूलपात्रधरासिता तृतीयाताक्षगानीलाशंखपात्रधरांविदो द्विदो द्विभुजा इयंगौरीदैवत्या अथचतु ध्यानं 'नीलोत्पलदलश्यामाचतुर्थीमूपकस्थिता परशुविभ्रतीपात्रंपीतवस्त्रादिसंयुता शु: चाचतुर्थीवकुला भासामहिपस्थाचतुर्भुजा धत्तक्षमालिकांदडंचतुर्थीयाचदंष्ट्रिणी अस्यांगणपतिदैवत्वान्मूषकवाहनादिमत्त्वं कृष्ण च.अथपंचमाध्यानम् ग्राहस्थाचंद्रगौरास्यपिचंमीसाक्षकुंडिकेति-शुप.पंकजस्थाप्रवालाभार्पणामस्तकभू पणा' कृ.पं. इयनांगदेवत्या ५ थपष्टीध्यानं मयूरंगारुणापाटीपात्रकुंकुटधारणी शु.पं:कृष्णपक्षे त्र्यक्षामयूर ·- गारक्ताशक्तिकुक्कुटधारिणी एकास्याद्विभुजापेष्टीरक्तवस्त्रसुभूपणा नील कुंतलकंठोसाजटासाधन्दुभूपणा इयंस्कंद स्वामिदैवत्या ६ अर्थसप्तमोध्यान ताम्रवर्णासाज्यपावासप्तमीहयगोमता शुः सः नीलकुंतलकठासाजटाखं डेंदुभूपणा- "इभस्थासप्तमागौरीद्विभुजावर्चपात्रिी कृ. सं. इयंसूर्यदेवत्या'अथाटमीध्यान घटापात्रधरागो स्थागक्षिारध प्टमीशु .प्रेतगाचाप्टमोरक्तांकृष्णग्रीवासितांशुको अक्षखड्गतथाखेटपात्रंधत्तेचतुर्भुजेतिक इयशिवदेवत्या ८ अर्थनवमीध्यानम् नवमीसिंहगाशुभ्रापाशपात्रपराशुभा शु.न.'-अक्षखद्गतथाखेटपा धत्तचतुर्भुजा' 'सर्पगानवमीनीलादष्ट्रिणीपात्रतर्जिनी कृ.न- इयंदुर्गादेवत्या९ अथदशमीध्या सिंहास नस्थिताशुभ्रादर्शमीपीतंकुडला 'ज्ञानमुद्राक्षयाचेंयंपीतवस्त्रा मालिनी शु-द कृष्णवर्णालुलायस्थादशमींदंड पात्रिणी इयंधर्मराजदैवत्या १० अथैकदशीध्यानम् एकादशीवृपस्थातुनीलशुभ्रात्रिशूलिनी तायवार थारूढापात्रखेटासिपंकजा 'शु-ए- एकादशीमगाजस्थातुलाकतरिकायुता सिंहाननारुणगलातुंदिनीलासि नोपरेति कृष्ण.ए.इयंरुद्रदेवत्या ११ अथद्वादशीध्यानम् द्वादशीगरुडारूढामेघवर्णाजपात्रिणीश्रारंचक्र शु-दा- द्वादशीशुभ्रवस्त्रयनीलकुंतलभूपिता कृ.हा. इयूहरिदैवत्या' १२ अथत्रयोदशीध्यानम् चौपवाणधर गौरमियूरस्थात्रयोदशी अशोककलिकावाणचापपात्रात्रयादशी शुत्र. मेचकाजासनाश्यामाहरिद्वस्त्रामदाल सा गदापात्रधरागौरीनिधिस्थाचत्रयोदशी कृत्र. इयशिवकामदैवत्यो १३ अर्थचतुर्दशीध्यानम् उक्षस्था : पाटलाभासीफलपावसुगमता नीलकंठेद्रगोपभिलोचनयंचतुर्दशी शु.च. द्विभुजातुरंगारूंढाकृष्णवर्णाचतुर्द शी-खन्नभल्लधरानीलकुंडलाशुभ्रभूपणा कृ.चं. इयशिवदेवत्या ११ थपौर्णमासीध्यानम्' 'शशिगापूर्णि माशुभ्रामौक्तिकाभरणार्चिता सुधापूपिडाधारवामदक्षिणवाहुकाइयचंद्रदेवत्या १५ अथामावास्याध्यानं ·वद्गभल्लघरानीलकुंतलाशुकभूपर्णी अमावास्याविधातव्याद्विदोर्मरकतप्रभा दीसनस्थितायंदर्भपिंडधराकृ राति इयपिदैवत्या ३०. इतिप्रतिपदादिसमस्तैध्यानानि सकलतिथिव्रतेपुंयथासंभवंयोज्यानि अंथाधिमा शुक्लकादशीव्रतकथा- भविष्योत्तरे 'युधिष्ठिर उवाच भगवन्श्रोतुमिच्छामिव्रतानांमुत्तमंव्रतम् । शुक्लप धेकैमा पुरुपोमपूजनम् पुरुपोचममासस्यकथांब्रूहिंजनार्दन कोविधिः किंफलंतस्याः कोदेवस्तत्रपूज्यते अधिमासेतुसंप्राप्तेशुक्ला कादशीव्रतम् कस्यदानस्यकिपुण्यंकिंकर्तव्यभिः प्रभो कथस्नानचकिपुण्यकिंदानंक स्यपूजन किचभोज्यमंञोज्यवामांसेवपुरुपोत्तमे श्रीकृष्णउवाच कथयिष्यामिराजेंद्रतवनहंस्यकारणात् अधि सशुक्लपक्षकमिदैकादशीभवेत्-तस्यावतस्यकरणात्कमलासन्मुखी वैत-बातेंमुहर्तेचोत्थायस्मृत्वाचपुरुषो तमै स्नात्वाचैव विधानेननियमान्कारयेद्रती "गृहेत्वेकर्गुणंजप्यनद्यांतुद्विगुणस्मृतं गवांगौष्ठेदशगुणमन्नयागा 'पुण्यक्षेत्रे'तीर्थपुदेवानचिवसन्निधौसहस्रशतकोटीचफैलस्याद्विजसंनिधौ पक्षेपक्षेमहाराजयेनरा विष्णुपूर्जकाः तेपापापहरंपुण्यव्रतमेकादशीस्मृतं दशम्यामेकअक्तंचएकादश्यामुपोपणं द्वादश्यांपारणकृत्वा भवेन्नरः । श्रद्धावान्कुरुतेयस्तुमलमासेतुकामदा “वांछितंलभतेमोक्षनात्र कार्याविचारणा : पुरु तमोधिकेमासि पूजनीयः" प्रयत्नतः पोडशैरुपंचारैश्चपूजयेत्पुरुपोत्तम कांस्यमांसमसूरानंचणकन्कोद्रवा न्मधुशाकंचैवपरानंचंपुन जनमैथुन-वैष्णवोंव्रतकीचदंशम्यांदशवर्जयेत् द्यूतक्रीडांतथानिंदांतांवूलंदंतधावन परीपादपेशून्याहसस्तियतथाति व्यायामंचप्रवासचंपुन जनमथुन घृष्टंपिष्टंपरान्नंचंद्वादश्यांशयनंदिवा अ ने विधिनौराजन्कामदायेनवैकृती रात्रौजागरणकृत्वा पूर्जिती पुरुषोत्तमः सर्वपापविनिर्मुक्तः सयाति परमांगति पठनीच्छ्रवणोंडीपिंगोसंहस्रफललभेत्। इतिश्रीभविष्योरेऽधिकमासेंशुक्लाकामदैकादशीव्रतकथा ·वासरसेवकाः हरिपूजारतामत्योःपुराणश्रवणरता : ACHHityanath अधाधिमासस्यकृष्णपकमलैकादशीव्रतम् युधिष्ठिर उवाच श्रुतानिवहुधर्माणिवतानिचजगत्प्रभो एकादशीव्रत किचिन्नं श्रुतंवैजनार्दन परत्वेकादीबहिमलमासेऽसिताममंयांकृत्वामानवोलोकेप्राप्नुयात्परमपदम् श्री कृष्णउवाच॥ शुक्लावायदिवांकृष्णानत्यायकादशीवुधैः कर्तव्यासायलनमलमासेपिमोक्षदा एकादशीकलौ जन्मवंबंधविमोचिनी कामदासर्वलोकानांभुक्तिमुक्तिविधायिनी रविवारेचमांगल्येसंक्रांतीचतथैवंच एका दशीसदोपोप्यापुत्रपौत्रविवर्दिनी-मोक्षदंधनेर्देराजन्नित्यमेकादशीव्रतं यथोक्तविधिनाकृत्वा नराःस्युर्विष्णुमूर्तयः जीवन्मुक्तानरराजन्जायतेनात्रसंशयः- युधिष्ठिरउवाच जीवन्मुक्ताः · कथंकृष्ण विष्णुरूपाः. कथंहरे प्रापरूपाश्चकथ्यतेपरकौतूहलममे श्रीकृष्णउवाच ... "एकादशीप्रकुर्वतिस्वशत्यायेनरोत्तमाः 'संहस्रशतको टीनायज्ञीनांफलभागिनः अवंत्यामभंवरकश्चित् शिवधर्माद्विजोत्तम: तस्यपुत्राश्चपचाशत्कनिष्ठः पापमू तिमान् पित्राथवांधवैःसर्वैःपरित्यक्त स्वबंधुभिः वनगंतस्ततोदेवाचीर्थराजेततः स्वयं- 'क्षुत्क्षामापूर्वपुण्यनत्रिवे ण्यास्ननिर्माचरेत् ऋपीणामाश्रमस्तित्रविचचारक्षुधादितः हरिमित्रमुनेस्तवचाश्रमंसददर्शह-उपोपिताच कमला पूजितः पुरुंपोन्म कथाश्रुताश्वविविधांभुक्तिमुक्तिविधायिनी व्रतंकृतंचतैःसाधेस्थित्वाशून्यालयेतदा नि शीसमनुप्राप्तकमलास्वयमागता वरंगहाणभाविप्रकामदायाँ:प्रभावतः विप्रउवाचकात्वंकस्यासिरंभोरुष सन्नाचकमम इंद्रस्यशंकरस्यापिचद्रेसूर्यप्रभातथा गांधा किंनरीवापित्वंत्समीनास्तिभंतले लक्ष्मीस्वाचन सन्नाह स्वयजाता_कुठांदिहमागता-पिताहरिणाशीघ्रंकमलावतकारणात् पुरुपोत्तममासस्यशुक्लपक्षेतुया "तस्यावतत्वयाचीर्णप्रयागेमुनिसन्निधौ व्रतस्यास्यप्रभावेणैवेशगाहनसंशयः तवशेभविष्यातहरि स्मता ·॥ विप्रउवाच ॥ प्रसन्नायदिमेदेविव्रतविस्तरतोवद यत्कथासुप्रवर्ततेसजना-पडिताजनाः ॥ लक्ष्मीरुवाच ।। ओहणांपरमश्लाध्यपचित्राणामनुत्तमं दु स्वप्ननाशनंपुण्यंग्रहपापहरंशुभं योनरःश्रद्धयायुक्तोश्लोकंश्लोकार्ध मेवच पाठेनश्रवणेनैवकुलकोटिंसमुदरेत् मार्गशीपोहिमासानांपक्षिणांगरुडोयथा नदीनांचयथागंगाति धिष्वेकादशीतथा अद्यापिनिर्जराःसर्वेभारतेजन्मलिप्सवः समर्चयंतिविवुधानारायणपरायणाः हरिनाम पराःपंचपूजाभक्तिपरायणाः तेकथाःकलियुगेसत्यसत्यंवदाम्यहं शुक्लावायदिवाकृष्णायदात्वेकादशीभवेत गृहस्थानांतुपूर्वास्याद्यतीनामुत्तरासदा एकादशीद्वादशीचरात्रिशेपेत्रयोदशी तत्रक्रतुशतंपुण्यत्रयोदश्यांतुपा रणे अद्यस्थित्वानिराहारा सर्वभोगविवर्जितः श्वाभाक्ष्येपुंडरीकाक्षशरणंमेभवाच्युत व्रतंकृत्वाप्रयत्नेनमाध वायनिवेदयेत् गीतवाद्यैःपुराणैश्चस्तुतिभिर्जागरंचरेत् पंचामृतेनसंस्नाप्यहारंपापैःप्रमुच्यते ततःप्रातःसमु त्थायस्नात्वाविष्ांसमर्चयेत् अज्ञानतिमरांधस्यव्रतेनानेनकेशव प्रसादसुमुखोभूत्वाज्ञानदृष्टिप्रदोभव एवंविज्ञा प्यदेवेशंदेवदेवचचक्रिण ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्यादद्यात्तेभ्यश्चदक्षिणां कृत्वापचमहायज्ञान्भोक्तव्यबंधुभिःसह एवंयःप्रयतःकुर्यात्पुण्यमेकादशीव्रतं सयातिविष्णुभवनपुनरावृत्तिदुर्लभं इत्युक्तांकमलातस्मैवरंदत्वादिव ययो. धनधान्यसमायुक्तोविप्रोसावभवत्तदा । एवंय कुरुतेराजन्कमलैकादशीव्रतं. श्रुत्वापठित्वामहँहिवि णुसायुज्यमाप्नुयात्' इतिब्रह्मांडपुराणे अधिकमासेकमलैकादशीव्रतकथा.. नारदीया दिसकलपुराणसदर्भोक्तएकादशीकल्पोविधीयते तत्रादौविष्णुभवनद्वारेध्वजारोपणव्रतम् ॥ . नारदीये, ॥ सनकउवाच ॥ अन्यतप्रवक्ष्यामिध्वजारोपणमुत्तमं सर्वपापहरपुण्यविष्णुप्रीणनकारण य कुर्यादि प्णुभवनेध्वजारोपणमुत्तम ॥ ...संपुज्यतेविरंच्याद्यैःकिमन्यैर्वहुभाषितैः हेमभारसहस्रंतुयोददातिकुटुंविने न ·तत्फैलवल्पमात्रस्याध्वजारोपणकर्मणः ।। ध्वजारोपणतुल्यंस्याद्गंगास्नानमनुत्तमम् ॥ अथवातुलसीसे वाशून्यालंगप्रपूजनं अहोपूर्वमहोपूर्वमहोपूर्वमिदद्विज सर्वपापहरंकर्मध्वंजारोपणसंज्ञितं यानिकां- णिसर्वाणिध्वजारोपणकमणिः .. तानिसर्वाणिवक्ष्यामिशृणुष्वग़दतोमम : कार्तिकस्यसितेपक्षेदशम्यांसंयतो नरैमा स्नानं कुर्यात्प्रयत्नेनदंतधावनपूर्वकं एकादश्यांब्रह्मचारीस्वयंनारायणंस्मरन् धौतांवरधरः शुद्धो विप्रनारायणाग्रतः .. तताप्रातःसमुत्थायस्नात्वाचम्ययथाविधिः, - नित्यकर्माणिनिर्वयपश्चाद्वष्णुसमर्चयेत् चतुर्भिाह्मणै कृत्वाकृत्वाचस्वस्तिवाचनं नांदीश्रादंप्रकुर्वीतध्वजारोपणकमणि ध्वजस्तंभौचगायत्र्याप्रोक्षयेद्वेस्त्र संयुतो सूर्यचवैनतेयंचहिमांशुतत्पटेश्चयेत् धातारंचविधातारपूजयेद्ध्वजदंडके हरिद्राक्षतगंधायेशुक्लपुप्पै- विशेषतः ततोगोंचर्ममात्रंतुस्थंडिलंचोपलिप्यवैः श्राधायाग्निंस्वगृह्योक्तमाज्यभागाादकंक्रमात् , जुहुयात्पा. यसंचैवसांज्यमप्टोगरंशतं. प्रथमपौरुपसूक्तंविष्णोर्नुकमिरावती ततश्चवैनतेयायस्वाहेत्यष्टाहुतीस्तथा, सोमो- धेनुमुदुत्यंचजुहुयाञ्चततोद्विज . . सौरमंत्रान्जपेचत्रशांतिसूक्तानिशक्तितः रात्रौजागरणकुर्य्यादुपकंठहरेःशुदि ततःप्रातःसमुत्थायनित्यकर्मसमाप्यचः गंधपुष्पादिभिर्देवमर्चयेत्पूर्ववत्क्रमात् ततोमंगलवाद्यैश्चसूक्तंप शोभनैः। नृत्यैश्चस्तोत्रपाठेश्चगीतवाद्यैर्नयेद्ध्वजं. पादपेद्वारदेशेवााशिखरेवामुदान्वितः सुस्थिरस्थापयेद्विप्र. ध्वजंसुस्तंभसंयुतं! गंधपुष्पाक्षतैर्देवंगंधदीपैमनोहरैः अक्ष्यभोज्यादिसंयुक्तैनैवेद्यैश्चहरियजेत् .. एवंदेवाल येस्थाप्यशोभनंध्वजमुत्तमं. प्रदक्षिणमनुव्रज्यस्तोत्रमेतदुदीरयेत्। नमस्तेपुंडरीकाक्षनमस्तेविश्वभावन नमस्तेस्तुहपीकेशमहापुरुपपूर्वजः : येनेदमाखलंजातंयत्रसर्वप्रतिष्टितं , लयमेष्यतियत्रैवतंप्रपन्नोस्मिकैशवं नजानंतिपरंभावंयस्यब्रह्मादयःसुराःयोगिनोयनपश्यतितवंदेब्रह्मरूपिणं. यन्मुखांद्राह्मणाज़ातायडाहोरभवन्नृपाः ·वेश्यीयस्योरुजातावैः -पांशूद्राश्चजाजरे : मायासंगममात्रेणः --वदंतिपुरुपंजनाः स्वभावविमलं शुद्ध निर्विकारंनिरंजन। तीराब्धिशायिनंदेवमनंतमपराजितं... सद्भक्तवत्सलविष्णुभक्तिगम्यनमाम्यहं प्रथिव्या दीनिभूतानितन्मात्राणींद्रियानिचे, सूक्ष्मंसूक्ष्मानियेनासंस्तवंदेसर्वतोमुखं यह्मपरमधामसर्वलोकोत्तमो- समिमनिर्गुणपरमंसूक्ष्मप्रांतोस्मिपुनःपुनः अविकारमज़शुदंसर्वतोव्याप्तमीश्वरं यमामनंतियोगीशसर्वका सकारण योदेवासर्वभूतानामंतरात्माजगन्मयः: निर्गुणःसच्चिदानंदःसमेविष्णुप्रसीदतु जगरितार्थयेदे हाधियंतेलीलयाहरे। तानयंतिविवुधाःसमेविष्णुःप्रसीदतु . ज्ञानिनांकर्मिणांचैवतथाभक्तिमतांनृणां फलंद. दातिविश्वेशःसमेविष्णुःप्रसीदतु यइदकीर्तयेन्नित्यंस्तोत्राणामुत्तमोत्तमं सर्वपापविनिमुनोविश्लोकंसगच्छति इतिस्तुखानमेद्विष्णुब्राह्मणांश्चप्रपूजयेत्: आचार्यपूजयेत्पश्चाद्दाक्षिणावसत्तादिभिः । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चान्द्र त्यावित्तानुसारतःपत्रमित्रकलेबाद्यैः स्वयंचसहवंधुभिः ... कुर्वीतपारणंविप्रनारायणपरायणः । यस्त्वेतक मकुर्वीतध्वजारोपणमुत्तमा . तस्यपुण्यफलंवक्ष्येशृणुष्वसुसमाहितः . पटोध्वजस्यविद्रयावञ्चलतिवायुना ताव तिपापजालानिनश्यत्येवनसंशयः, महापातकयुक्तोवायुक्तोवासर्वपातकैः ध्वजंविष्णुटहेकृत्वामुच्यतेसर्वपातकै यावहिभातितिष्ठेतध्वजोविष्णुगृहडिज पाहारसामीप्यभारभवेत श्रारापितध्वजद्दष्टवायाभ दतिधार्मिकाः .तेपिसर्वेविमुच्यतेह्यतिपातकसंचयः धुन्वन्परस्वक कतुःसवाणि, KANTIPUR पापानिधुन्वतिनिमिपर्धितः यस्त्वारोप्यध्वजविष्णोर्यहनित्यमुपाचरेत् . सदेवयानेनदिवयातिवसुमा इतिनारद गध्वजारोपणंव्रतम् अथकथा नारदउवाच: -भगवन्सर्वधर्मज्ञसर्वशास्त्राथपारगः सर्वक मवरिष्टचत्वयोक्तध्वजधारणम् यस्तुवैसुमति मध्वजारोपकरोंमुनेः योक्तस्तस्यचरितविस्तरेण GHULAM ·समादिश सनकउवाच "शृणुष्वेकमनाःपुण्यमितिहासंपुरातनं ब्राह्मणाकथितमासर्वपापप्रणाशनं या सीपुराकृतयुगेसुमतिनीमभूपतिः सोमवेशोद्भवःश्रीमान्सप्तापकनायकः धर्मात्मासत्यसंपन्नःशुचिर्वेश्योति. थिप्रियः सर्वलक्षणसंयुक्तःसर्वसंपविभूषितः सदाहरिकथासेवीहरिपूजापरायणः हरिभक्तिपराणांशु श्रूपुनिरहंकृतिः पूज्यपुजापरोनित्यसमदर्शिगुणान्वितः सर्वभूतहितःशांताधर्मज्ञःकीर्तिवर्धनः तस्यभा- -महाभागासर्वलक्षणसंयुता पतिव्रतापतिप्राणानाम्नासत्यवतीमुने तावुभोदंपतिनित्यहरिपूजापरायणी जातिस्मरौमहाभागौसत्यज्ञौसत्परायणौ अन्नदानरतौनित्यंजलदानपरायणौ तडागारामवप्रादीनसंख्या तन्वितेननुः सातुसत्यवतीनित्यंशुचिर्विष्णुगृहेसती नृत्यतापरिसंतुष्टामनोज्ञामंजुवादिनी, सोपिराजामहाभा गोद्वादशीद्वादशीदिने। 'ध्वजमारोपयत्येवमनोज्ञवहुविस्तरं एवंहरिपरंनित्यराजानधर्मकोविदं प्रियांसत्य वतींचास्यदेवाऋपिसदास्तवन्' त्रिलोकेविश्रुतौज्ञात्वादपतीधर्मकोविदौ श्राययौवहुभिःशिष्यद्रष्टुकामाविभां डक... तमायांतमुनिश्रुत्वासतुराजाविभांडक प्रत्युद्ययोसपत्नीकःपूजाभिर्वहुविस्तरं कृतातिथ्यक्रियाशतिक तासनपरिग्रहं नीचासनस्थितोभूपःप्रांजलिवाक्यमब्रवीत् राजोवाच भगठन्कृतकृत्योस्मित्वदभ्यागमनेनवे सतामागर्मनसंतःप्रशसंतिसुखावह यत्रस्यान्महतांप्रेमतत्रस्युःसर्वसंपदः तेजःकीर्तिर्धनपुत्राइतिप्राहुर्विपश्चितः तत्रवृद्धिमुपायांतिश्रेयांस्यनुदिनमुने यवसंतःप्रकुर्वतिमहतींकरुणांप्रभो .योमूनिधारयेद्ब्रह्मन्महत्पादजलरंजः सस्त्रातः सर्वतीर्थेषु पुण्यात्मानानसंशयः: ममपुत्राश्चदाराश्चसंपञ्चेयंसमर्पिता .. ममाज्ञापयविपेंद्रकिमि यंकरवाणिते विनयावनतंभूपंसानिरीक्ष्यनरेश्वरः , स्टशन्करेणतंप्रीत्याप्रत्युवाचातिहर्पितः विभांडकउवाच ॥

·सत्तम राजन्यदुक्तभवतातत्सर्वत्वत्कुलोचितं विनयावनतःसर्वोबहुश्रेयोलभेदिह धर्मश्चार्थश्चकामश्चमोक्षश्चनृप विनयाल्लभ्यतेमर्दुर्लभकिमहात्मनां प्रीतोस्मितवभूपालसन्मार्गपरिवर्तिनः स्वस्तितेसततं भूयाद्यत्ष्टच्छामितदुच्यतां पूजावहुविधाःसंतिहरितुष्टिविधायिकाः तासुनित्यध्वजारोपेवर्तसत्वसदोद्यतः भार्यापितवसाध्वीयंनित्यंनृत्यपरायणा किमर्थमेतवृत्तांतंयथावद्वक्तुमर्हसि राजोवाच शृणुप्वभगवन्सर्वय- स्पृच्छामिवदामितत् - आश्चर्यभूतलोकानामावयोश्चरितविह अहमासपुराशूद्रोमालिनिर्नामसत्तम - कुमा र्गनिरतोनित्यंसर्वलोकाहितरेतः पिशुनोधर्मविद्वेपीदेवद्रव्यापहारकः गोप्नश्चब्रह्महाचौरःसर्वप्राणिवधेस्तः नित्यनिष्ठुरवक्ताचपापीवेश्यापरायणः एवंस्थित कियत्कालमनाश्रितमहद्दच. सर्ववैधुपरित्यक्तोदुःखीवनमु पागतः मृगम्गंसाशनोनित्यंतथापायविलुपकः एकाकीदु खबहुलोनिदाघातापिपासितः जीर्णदेवालयंवि प्णोरपश्यविजनेवने हंसकारंडवाकीर्णतत्समीपमहत्सर. पर्यंतवनपुप्पाघछादिततन्मुनीश्वर अपिवंतत्रपानीयं तत्तीरेविगतश्रमः फलानिजग्ध्वाजीर्णानिस्वयाद्विनिवारिता तस्मिन्जीर्णालयेविष्णोनिवासंकृतवानहजीर्ण स्फुटितसंधानंतस्यनित्यमकारिप पर्णैस्तृणश्चकाष्ठौघेहंसम्यक्प्रकल्पित स्वसुखार्थततद्भूमिर्मयालिप्तामुनी श्वर । तत्राहव्याघवृत्तिस्थाहत्वावहुविधान्मृगान् आजीववर्त्तयन्नित्यवर्पाणांविंशतिस्थितः .. अथेयमागतासा- ध्वीविध्यदेशसमुद्भवा/ निपादकुलजाविप्रनाम्नाख्याताचकोकिला वधुवर्गपरित्यक्तादुःखिताजीवविग्रहा-'क्षु तट्यर्मपरिश्रांताशोचतीस्वकृतत्वघं , दैवयोगात्समायाताधमतीविजनेवने ।--ग्रीष्मतापार्दितावा त्वांतेचा धिप्रपीडिताः' इमांदुःखादितादृष्ट्वाजातामेविपुलादया दत्तमयाजलंचास्यैवन्यमूलफलानिचः गतश्रमात्वियं । ब्रह्मन्मयाप्टष्टायथातथं अवेदयत्स्ववृत्तांतंतच्छृणुष्वमहामुने अहंकोकिलनीनाम्नानिषादकुलसंभवा दारुक ·स्यसुताचाहविंध्यपर्वतवासिनी । परत्वहारिणीनित्यसदापैशून्यनादिनी 'पुंश्चलीत्येवमुक्तानुवंधुवर्गःसमुज्झिता कियंत्कालंततःपत्याभृताहलोकनिंदिता. 'देवात्सापिगतोलोकयमस्यात्रविहायनां: कांतारेविजनैकाभ्रमतीदु: खपीडिता दैवात्वत्सन्निपिंप्राप्ताजीविताहखयाधुनाइत्येवंस्वकृतंकर्ममांसबैनिवेदित 'ततोदेवालयेतस्मिन्द पतीभावमाश्रितो स्थितीवर्षाणिदेशचनावांमांसफलाशिनौ एकदामद्यपानेनप्रमत्तौनिर्भरंमुने । तत्रदेवाल येरात्रौमदिरामांसभोजनात वस्त्रावस्त्रापरिज्ञानौनृत्यंचक्रिवमोहितौ प्रारध्वकर्नभोगांतमावांयुगपदागतौः यम :- दूतास्तदायातापाशहस्ताभयंकराः नेतुमावामघवतांसुघोरांयमयातनां ततःप्रसन्नोभगवान्कर्मणामममानदे। देवावसर्थसंस्कारसंचितेनारुतात्मनः सर्वैतान्प्रेषयामासस्वभक्तावनतत्परः तेदूतादेवदेवस्यशंखचक्रगदाधराः। सहस्रसूर्यसकाशाःसर्वेचारुचतुर्भुजाः' किरीटकुंडलधराहारिणोवनमालिनः दिशोवितिमिराविप्र कुर्वतः स्वे नतेजसा भयंकरान्पांशहस्तान्दष्ट्रिणोयमकिंकरान् श्रावयोग्रहणेप्राप्तानूचुःकृष्णपरायणाः विष्णुदताऊचुः भोभोक्रूरादुराचाराविवेकपरिवर्जिताः मुचध्वमेतौनिष्पापौदंपतीहरिवल्लभी विवेकस्त्रिपुलोकेषुसंपदामादिका रण- अपापेपापवीर्यस्तुविद्यात्पुरुपाधमं यमदूताऊचुः युष्माभिःसत्यमेवोक्तंकित्वेतोपापिसत्तमौ यमेन पापिनोदंडयास्तन्नेष्यामोयमांतिकं श्रुतिप्रणिहितोधर्मोह्यधर्मस्तद्विपर्ययः' धर्माधर्मविवेकोयंतन्नेष्यामोयमांति: क एतच्छ्रुत्वातुकुंपिताविष्णुदूतामहौजसः प्रत्यूचस्पत्यमवरानधर्मेधर्ममानिनः विष्णुदताऊचेः ''अहोकष्टं- धर्मशामधर्मःस्पृशतेसभा' सम्यग्विवेकशून्यानांनिदानंह्यापदांमहत् तणस्वविकृप्टेणनरकाध्यक्षतांगताः यूयंकिमर्थमद्यांपिकंपापानिसोद्यमाः स्वकर्मक्षयपर्यंतमहापातर्किनोपिच' तिष्ठतिनरकेघोरेयावच्चद्रार्कतार पूर्वसंचितपापानामदृष्ट्वांनिष्कृतिवृथा किमर्थपापकमाणिकरिष्यथपुनःपुनः ‘श्रुतिप्रणिहितोधर्मःसत्यंस ·त्यनसंशयः किंत्वाभ्यांचरितान्धर्नान्प्रवक्षामोयथातथं : एतौपापविनिमुक्तौहरिशुश्रूपणेरतौ ।' हरिणाभ्य य॑मानौचमुचध्वमावलंवितं ' एपाचनर्तनचक्रेतथैपोध्वजरोपणं : अंतकालेविष्णुगृहेतननिष्पापतांगतो. अं तकालतुयन्नामश्रुत्वोक्तापिचवैसकृत् लभतेपरमस्थानंकिमुशुश्रूपणरतः महापातकयुक्तोवायुक्तोवायुपपातकैः कृष्णसेवीनरोंतेपिलभतेपरमांगात 'यतीनांविष्णुभक्तानांपरिचय-परायणाः " तेदूताःसहसायांतिपापिनोपि परांगति । मुहूर्तवामुहूंनीधैयस्तिछेदरिमदिरे सोपियातिपरस्थानकिमहोमासवत्सरान्' उपलेपनकारीसं- मार्जनपरायणौ । एतौपरिग्रहेनित्यजीर्णशीर्णाधिरोपको जलसेचनकर्तारौदीपदोहरिमंदिरे 'कथमेतौमहाभा- गौयातनाभागमहतः 'इत्युत्काविष्णुदूतास्तेछित्वापाशांस्तदैवहि आरोप्यावाविमानाग्यं ययुर्विष्णाः परपदं तंत्रसामीप्यमापनौदेवदेवस्यचक्रिणः दिव्यान्भोगान्भुक्तवंतोतावत्कालमुनीश्वर 'दिव्यान्भोगान्विष्णुलोकेभु कोपातीमहीमिमां अंत्रोपिसंपदतुलाहरिसेवाप्रभावतः 'अनिच्छयाकृतेनापिसेवनेनहरेर्मुने' प्राप्तमीहक्फ. लविप्रदेवानामपिदुर्लभं . इच्छयाराध्यविश्वशभक्तिभावनमाधवं प्राप्स्यावःपरमंश्रेयइतिहेतुर्निरूपितः अवशे नापियत्कर्मकृतस्यात्सुमहत्फलं जायतेभूमिदेवेंद्रकिपुनःश्रद्धपाकृतं एतदुक्तनिशम्याथसमुनींद्रोविभांडक प्रणम्पदंपतीतोतुप्रययासतपोवनं तस्माजानीहिदेवदेवदेवस्यचक्रिण परिच-तुसर्वेषांकामधेनूपमास्मृताह रिपूजारतानाहरिरवसनातनः" ददातिपरमश्रेयःसर्वकार्मफलप्रदः ''यइदपुण्यमाख्यानसर्वपापप्रणाशनं पठेञ्चशृणुयाहापिसोपियातिपरांगतिम् ।" ! इतिश्रीनारदीयेपूर्वभागेध्वजारोपणवतकथा । - ·m अथ वर्षसाध्यं पचाहेकादशीव्रतं नारदीये मनातनउवाच अन्यद्वतंप्रवक्ष्यामिशृणुनारदतत्त्वत दुर्लभंसर्वलोकेषुविख्यातंहरिपंचकम् नारीणांचनराणांच सर्वदुःखनिवारण धर्मकामार्थमोक्षाणाप्रापकंमुनिसत्तम सर्वाभीष्टप्रदंचैवसर्वव्रतफलप्रद । मार्गशीर्षसितेपक्ष दशम्यांविजिद्रियः कुर्यात्स्नानादिकंकर्मदंतधावनपूर्वकंकृत्वादेवार्चनंसम्यक्तथापंचमहाध्वरान्. एकादशीभ : वेत्तस्मिन्दिननियममास्थितः तत प्रातःसमुत्थायएकादश्यांमुनीश्वर स्नानंकृत्वायथाचारहरिमेवार्चयेगृहे स्ना पयेदेवदेवेशपंचामृतविधानतः अर्चयेत्परयाभत्त्यागंधपुष्पादिभिःक्रमात् धूपैर्दीपेश्चनैवेद्यैस्तांवूलैश्वप्रदक्षि । णैः . संपूज्यदेवदेवेशमिमंमत्रमुदीरयेत् नमस्तेज्ञानरूपायज्ञ नदायनमोस्तुते नमस्तसर्वरूपायसर्वसिदि । प्रदायिने एवंप्रणम्यदेवेशवासुदेवजगत्पतिं वक्ष्यमाणेनमंत्रणउवासंसमर्पयेत् पंचरात्रंनिराहारोह्यद्यप्रभु- तिकेशव- त्वदाज्ञयाजग-स्वामिन्ममाभीष्टप्रदोभव एवंसमय॑देवेशमुपवासंजितेंद्रियःपौर्णमास्यांप्रकर्तव्यमे । विष्ण्वर्चनमुने' एकादश्यांपौर्णमास्यांकर्तव्यंजागरंतथा पंचामृतादिपूजातुसामान्यदिनपंचके क्षीरेणस्ना पयेद्विष्णुपौर्णमास्यांचशक्तितः-तिलहोमरतुकर्तव्यस्तिलदानंतथैवच तत पष्टेदिनप्राप्तेनिय॑स्वाश्रमाक्रयां सप्राश्यपंचगव्यंचपूजयेद्विधिवद्धरि . ब्राह्मणानभोजयेत्पश्याद्विभवेसत्यवारितं ततोस्यवंधुवर्गणस्वयंभुंजीत वायतः एपौपादिमासेपुकार्तिकांतेपुनारद शुक्लपक्षेव्रतकुर्यात्पूर्वोक्तविधिनानरः एवंसवत्सरकार्यव्रतं पापप्रणाशनं पुनः प्राप्तम र्गशीर्ष कुर्यादुद्यापनंव्रती एकादश्यांनिराहारोभवेत्पूर्वमिवंद्विज ." द्वादश्यांप चगठ्यचप्राशयेत्सुसमाहितः - गंधपुष्पादिभिः, सम्यग्देवदेवजनार्दनं अभ्योपायनंदद्याद्राह्मणाय जितेंद्रियः प्रायसंतिलसंमिश्रघृतयुक्तंफलान्वितं सुगंधजलसंयुक्तंपूर्णकुंभसदाक्षिणं वस्त्रेपाछादितंकुंभ ·परमा पंचरत्नसमन्वितं दद्यादध्यात्मविदुपेब्राह्मणायमुनिश्वर सर्वात्मन्सर्वभूतेशसर्वव्यापिन्सनातन नप्रदानेनसुप्रीतोभवमाधव अनेनोपायनदत्त्वाब्राह्मणान्भोजयेत्तःशक्तितोवधुभिस्सादस्वयंभुंजीतवाग्यतः ब्र तमेतत्तुय कुर्यातहरिपचकसंज्ञित नतस्यपुनरावृत्तिर्ब्रह्मलोकात्कदाचन व्रतमेतत्प्रकर्तव्यमिच्छद्भिर्मोक्षमुत्तम समस्तपापकांतारदावानलसमप्रभं गवांकोटिसहस्नेतुदत्तेयत्फलमाप्यते तत्फललभ्यतेपुभिरेतस्मादुपवा सतः- यस्त्वेतच्छृणुयानत्यानारायणपरायणःसमुच्यतेमहाघोरैः पातकानांचकोटिभिः इतिनारदीयपुराणो तहरिपचकनतम् अथध्वजारोपणप्रयोगविधिः तत्रकार्चिकशुलदशम्यांनियमान्वित-एकादश्यामुपोषित, विष्णुकीर्जनश्रवणादिपरोभवेत् द्वादश्यांयथाविधिस्नात्वा नित्यकर्मनिर्त्यसकल्पकुर्यात् तिथ्यादिसंकीर्त्य अखिलपापक्षयसकलाभीष्टसिद्धिपूर्वकविष्णुसायुज्यकामोविष्णुद्वारेध्वजारोपकरिष्ये तत पुण्याहवाचनादिकृ त्वा आचार्यऋत्विजश्ववृत्वा तेसहदेवालयेविष्णुपोडशोपचारै पुरुपसूक्तनसपूज्य ततअत्यच्चस्तभौगाय त्र्याप्रोक्ष्य ध्वजयुक्तौकृत्वा तत्रवैनतेयंधातारंविधातारंचनाममवैरावाह्यसपूज्य ध्वजचहरिद्राक्षतगधपुष्पादि भिःपूजयित्वा शुद्धभूमौस्थंडिलेग्निप्रतिष्ठाप्यअन्वादध्यात् अवप्रधानविष्णुंअष्टोत्तरशतंपायसाहुतिभिःसूर्य वैनतेयहिमांशुंधातारविधातारंचऋष्टाष्टसंख्ययापायसाज्याहुतिभि शेपेपस्विष्टकृतमित्यादिहोममंत्राः पोडश पुरुपसूक्तेनविष्णोर्नुकं इरावतीत्येतैरष्टादशमत्रैःपडावृत्याष्टोत्तरशतंहोमः उदुत्यजातवेदसंसूर्यस्वसामध्वनिशरी रस्कृमितिसूर्यस्य सोमोधेनुरितिसोमस्य धातुधाताददातुनो गायनीशानोजगतस्पतिः सनपुण्येनखनविधा तु योन पिताजनितायोविधातायोनः ततोअभ्यासजनातइति तत सौरमंत्रान् शांतिसुक्तानिचपठित्वा जा गरणादिनारात्रिंनिनयेत् ततोदेवस्वमत्रे संपूज्यसूक्तपाठ-स्तोत्रपठनैर्नृत्यमंगलवाद्यघोपै सहदेवंप्रदक्षिणीकृत्य ·देवालयेध्वजोसमानीय. देवस्यद्वारदेशेशिखरंवास्थिरीकला ध्रुवसूक्तंपठित्वा तीसंपूज्य पुनर्देवालयेदेवसपू ज्यप्रार्थयेत् । देवेशसर्वलोकेशमहापुरुपपूर्वज यत्रैवसकलजातपत्रसप्रतिष्ठित लयमेष्यतियत्रैवतंत्र पन्नोस्मिकेशवं १ नजानामिपरंभाव यत्रब्रह्मादयः सुराः योगिनोयनपश्यतितवंदेब्रह्मरूपिणम् २.यन्मुखी ब्राह्मणानातायद्वाहोरभवनृपाः वैश्यायस्योरुतोजाताः पयांशूद्रोव्यजायत ३ मायासंगममात्रेणवदतिपु रुपत्वयं.. स्वभावविमलंशुदनिर्विकारंनिरंजनं एकोविष्णुमहद्भूतंप्टथग्भूतान्यनेकशः त्रैलोक्यव्याप्यस र्वासा समेविष्णुः. प्रसीदतु. योदेवः सर्वभूताना मंतरात्माजगन्मयः निर्गुणः परमानंदः समेविष्णुः प्रसीदतु · चतुभिश्चचतुर्भिश्चद्वाभ्यांपंचभिरेवच हुयतेचपुनर्वाभ्यांतस्मयज्ञात्मनेनमः ८ परेशः परमानंदः परात्परतरः प्रभुः चिद्रूपश्चित्परिज्ञेयः समेविष्णुः प्रसीदतु ८ ज्ञानिनांकर्मिणांचैवतधाभक्तिमतान णां गतिंददातिविश्वात्मा समे विष्णुः प्रसीदतु ९ यइदकीर्तयन्नित्यस्तोत्राणामुत्तमोत्तमः सर्वपापविनिर्मु : क्तः - परंसायुज्यमाप्नुयात् इतिपठित्वा ततोद्वादशब्राह्मणान्सदेन्ननसभोज्यदक्षिणादिनाप्रतोष्या शिपाग्रही त्वामुंजीतः । इतिध्वजारोपणव्रतम् एवमेवशिवादीनामपि तत्रगरुडस्थानेवृपादिवाहनपूजा यवकं. 'क दुद्रायेत्यादिसूक्तपाठः इतिनारदीयोक्तध्वजारोपणव्रतविधानम् अथहरिपंचकव्रतम् विष्णुधर्मोत्तरे, तत्रं व्रतग्रहणविधिः शुलद्वादश्यांकृष्णद्वादश्यांवा मार्गादिमासेवाश्रवणक्षैभवति तहितमारभ्युकार्यमेकस्मि न्मासपंचउपोपणानि , श्रवणयुतेकादशीद्वयंप्रारभ्य अमायांपूर्णिमायांवाविष्णुंसंपूज्यउपवसेत् एवंसंव त्सरंकुपीत् तेउद्यापनंकुर्यात् तद्यथा तिथ्यादिसंकाित्मनः, पंचमहापातकोपपातक : क्षयपूर्वक विष्णुलोकप्राप्तिहाराश्रीविष्णुप्रीत्यर्थाचरितस्यवर्पपर्यंत विष्णुपंचकव्रतस्यपूर्णतासिद्धयेतदुद्याप्तनंकरिष्ये इतिसं ·कल्प्य:- प्राचार्यादिवरणांतेसर्वतोभद्रे तदुपरिसौवर्णीविष्णों , पचप्रतिमाः मत्रपंचकेनप्रतिष्ठापयेत तत्रकोणमंत्रा त्रिीणिपदानिध्रुवणक्षकलशे १ तद्विष्णोरितिशुक्लैकादश्याः ,कलशे २. तद्विप्रा विपण्यवोपूर्णिमायांकलशे, ३ अतोदेवेतिकृष्णकादश्यांकलशे ४ इदविष्णुरितिश्रमायांकलशे . ५ . तुतः क्रमणः कलशपचके द्वादशतत्रदेवता. परितआवहयेत् गोवर्धनाय १ अनंतायं, २. पुडरीकाक्षा यः ३ -नित्यायः ४ वेदगर्भाय ५ यज्ञाय ६ पुरुपाय ७ सुब्रह्मण्याय ८ जयाय ९ शौरये १० वैक ठाय. ११- गरुडध्वजाय १२ इतिश्रवःदेवता १२ केशवाय १ नारायणाय २ माधवाय ३ गोविं दाय॥४: विष्णवे ५ मधुसूदनाय ६ त्रिविक्रमाय ७ वामनाय ८ श्रीधराय, ९. हृषीकेशाय १०प अनाभाय १ दामोदराय १२ इतिशुबैकादश्यांदेवता १२ विष्णवे १ शशिने २ शशांकाय. ३. चं ट्टायो ४ सोमाय ५ उडुपाय ६ मनोरमाय ७ अमृताय ८ पावनाय ९ हिमकते, १० .निशाकरायः १,१ माप्यायनाय-१२ इतिपूर्णमायादेवता १२ सकर्षणाय १ वासुदेवाय २ प्रद्युम्नाय ३ अनिरुद्धाय ११ पुरुषोत्तमाय.५ अधोक्षजाय..६ नासिहाय ७ अच्युताय ८ जनार्दनाय ९ उपेंद्राय : १० हरये १४ ऋष्णाय १२: इतिकृष्णेकादश्यांदेवताः १२ महधिराय १ जगन्नाथाय २ वेदेंद्राय ३ देवकीसुताय , -४ चतुर्भुजाय ५ गदापाणये ६ सुरेशाय ७ सुलोचनाय ८ चार्वगाय चक्रपाणये सुरमित्राय ११ असुरांतकाय१२ इतिश्रमायांवादशदेवता३२.एवंचकलशेषुषोडशोपचारैः पूर्वोक्तमत्रैः सपूज्य पष्टिनामभिःषष्ठिनमस्कारान् कृत्वासत्रिंनिनयेत् ,जागरणकृत्वा प्रात: अग्निप्रतिष्ठाप्य. अन्वादध्यात् । अत्रप्रधानविष्णुघृतातपायसति लद्रव्यैः! प्रत्येकमष्टोत्तरशतसख्याकाहुतिभि... १, श्रवणदेवताघृतातपायसद्रव्यैः २. पूर्णिमादेवताघृतपा ·यसाभ्यां ३-कृष्णैकादशीदेवताः। पंचामृततिलोदनैः ४ अमादेवताश्चतिलयुक्तगुडोदनैः प्रत्येकएकैकया ज्याहुत्याब्रह्मादिदेवताश्चकैकयाज्याहुत्यायक्षे ततत्राचार्यसंपूज्य व्रतपूर्तयेगांचयात् विभवेसतिसस्यवती भूमिंचदत्त्वा..अन्पञ्च, पंचब्राह्मणेभ्योगोमेदंपुष्परागंवैडूर्य्यनलिं माणिक्यचेतिपंचरत्नयुताः पंचांगुलीयभूप: पानिदक्षिणापुरःसरं. सहिरत्नानीतिमंत्रणदत्वा पष्टिब्राह्मणान्परमान्नेनसंतर्ग्याशिपोगृहीत्वा जीत एव कृतपंचमहापातकादिभ्योमुक्तोभवति इतिविष्णुपंचकव्रतोद्यापनम् अथमासोपवासव्रतम् अन्यगतंपरंवक्ष्ये तच्छृणुष्वसमाहितः. सर्वपापहरंपुण्यसर्वलोकोपकारकं आषाढेश्रावणेवापितथाभाद्रपदेपिच तथात्राश्विन केमासिकुर्य्यादेवव्रतहिजएतेष्वन्यतमेमासिशुक्लपक्षेजितेंद्रियः प्रातर्दशम्यांस्नायतिदतधावनपूर्वकं नित्यंदेवा र्चनंकुर्याद्विधिवत्सुसमाहितः एकादश्यांब्रह्मचारीभूमिशायीजितेंद्रियः प्राशयेत्पंचगव्यंचस्वपेविष्णुसमीप तः ततःप्रातः समुत्थायनित्यकर्मसमाप्यच श्रदयापूजयेद्विष्णुंवशीक्रोधविवर्जितः विद्वद्भिःसहितोविष्णुमर्च यित्वायथोचितं सकल्पंतुततःकुर्यात्स्वस्तिवाचनपूर्वक मासमेकंनिराहारोह्यद्यप्रतिकेशव मासांतेपा रणंकुयाँदेवदेवतवाज्ञया तपोरतनमस्तुभ्यंतपसांफलदायक ममाभीष्टपदंदेहिसर्वविघ्नान्निवारय एवंसम Hदेवस्यविष्णोर्मासव्रतंशुभं ततःप्रभृतिमासतंनिवसेदरिमंदिरे प्रत्यहंस्नापयेदेवपचामृतविधानतः दीपनिरं तरंकुर्यात्तस्मिन्मासेहरेहे प्रत्यहखादयेत्काष्टमपामार्गसमुद्भवं अपामार्गदतधावनम् क्षुत्तनिवृत्यर्थकुर्यात् तुतःस्नायीतविधिवनारायणपरायणः ततस्तस्नापयविष्णुपूर्ववत्प्रयतोर्चयेत् ब्राह्मणभोजयेच्छत्तयाभक्तियुक्तः सदक्षिणं । स्वयंचवंधुभिःसाधैंभुजीतप्रयतेंद्रियः एवंमासोपवासांश्चव्रतीकुर्यात्त्रयोदश वर्षांतवेदविदुषेमांत्र दद्यात्सदक्षिणां भोजयेद्राह्मणांस्तत्रद्वादशैवविधानतः शत्त्याचदक्षिणांदद्याद्वस्त्राण्याभरणानिच मासो ·Kaladasteliantact:- . an. 14111:41..... पवासवितययाकुयात्सयताद्रयः भक्त्यांसोमस्ययंज्ञस्यद्विगुणंफलंमश्नुते चतुःकृत्वकृतयेनमासकमानसत्तम सलभेत्परमपुण्यमष्टानिष्टॉमसंभवं पंचकृत्वोत्रंतमिदंतंयेनमहात्मना अत्यग्निष्टोमपुण्यद्विगुणप्राप्नुयानरः मासोपवासपटकयःकरोतिसमाहितः 'ज्योतिष्ठोमस्ययज्ञस्यफलसष्टिगुणलभेत्।'मासोपवासान्याकुदिष्ट कृत्वोमुनीश्वर- नरमेधाख्ययज्ञस्यफलपचगुणलभत् यस्तुमांसोपवासांश्चनवकृत्व समाचरेत् गोमे धर्मख. ज.पुण्यंलभतेत्रिगुपनरः दशकृत्वस्तुयःकुयात्पराकमुनिसत्तमः सब्रह्ममेधयज्ञस्यत्रिगुणफलमश्नुते 'एकाद शपराकश्चियःकुर्यात्सयतेंद्रियः सयातिहरिसारूप्यंसर्वभोगसमन्वितः एवंद्वादशकवापिसायुज्यलभतेनर त्रयोदशपराकांख्ययःकुयोत्प्रयतानरः 'संयातिपरमानंदयंत्रंगत्वानशोचते. 'मासोपवासनिरतांगंगास्नानपा रायणाः धर्ममार्गप्रवक्तोरोमुक्ताएवनसंशयः अवीरभिश्चनारीभिर्यतिभिब्रह्मचारिभिः" मासोपवासकर्तः व्योवनस्थञ्चविशेषतः नारीभिःपुरुपैीपिव्रतमेतत्सुदुर्लभ कृत्वामोक्षमवाप्येतयोगिनामपिदुर्लभ गृहस्थोंवा नप्रस्थावावतीवाभिक्षुरेवच मूल्वपिडितोवापिंश्रुत्वैतन्मोसंभाग्भवेत् इदंपुण्यवंताख्याननारायणपरायणःशृणु याहाचयेद्वापिसर्वपापैःप्रमुच्यते इतिनारदीयपुराणेमांसोपवासंबंतविधानम् अथैकादशीव्रतमाहात्म्य सन कउवाच इदमन्यत्प्रवक्ष्यामिव्रतंत्रैलोक्यविश्रुतः सर्वपापप्रशमनंसर्वकामफलंप्रदं ब्राह्मणक्षत्रियविशाशूद्रा पाचैिवयोपितामोक्षार्थैकुर्वतांभत्त्याविष्णोःप्रियकरदिर्ज एकादशीव्रतनामसर्वाभीष्टंप्रदंत्रणांकत्तव्यसवाविप्रवि प्णुप्रीतिकरयतःएकादश्यांनभुजीतपक्षयोरुभयोरपि यो क्तलोकपापीस परत्रंनरकंब्रजेउपवासंफलंप्रेप्सुजयां झुक्तिचतुष्टयं पूर्वीपरदिनरात्रावहोरात्रंतुमध्यमें एकादशीदिनेयस्तुभोक्तुमिच्छतिमानवः संभोक्तुंसर्वपापानिस्ष्टं हयाल संशयासवेशम्यामेकाशीद्वादश्यांचमनीश्वर:-एकादश्यांनिराहारोयदिमतिमीप्सतिः यानिकानि- ·IMith चपापानिब्रह्महत्यादिकानिचे अन्नमाश्रित्यतिष्ठतितानिविप्रहरीदिने 'ब्रह्महत्यादि पापानांकथंचिनिष्कृतिर्भवेत् एकादश्यातुयोभुक्ततस्य॑नवास्तिनिष्कृतिः "महापातकंयुक्तोवायुक्तोवासर्वपातकः एकादश्यांनिराहार स्थित्वा यांतिपरांगति "एकादशीमहापुण्याविष्णो प्रियतरातिथिः । संसेव्यासर्वथाविप्रैःसंसारच्छेदालप्सभिः 'दश म्यांप्रातरुत्यायदंतधावनपूर्वकं स्नापयेद्विधिवद्विष्णुपूजयेत्प्रयतोंद्रयः । एकादश्यांनिराहारोनिगृहीतेंद्रियोभवेत् शयीतसन्निधौविष्णोनारायणपरायणः 'एकादश्यांतथास्नात्वासंपूज्यचजनार्दनं गंधपुष्पादिभिःसम्यक्ततस्त्वे वमुदीरयेत् एकादश्यांनिराहार स्थित्वाद्याहपरेहनि भोक्ष्यामिपुडरीकाक्षशरणमेभवाच्युतः इममंत्रसमु चार्यदेवदेवस्यचक्रिणः भक्तिभावनतुष्टात्माउपवाससमर्पयेत् देवस्यपुरतःकृत्वाजागरनियतोवती गीतवा- येश्चनृत्यैश्चपुराणश्रवणादिभिः- ततःप्रात समुत्थायद्वादश्यांदिवसेव्रती स्नात्वाचविधिवद्विष्णुपूजयेत्प्रयतेंद्रियः पंचामृतनसंस्त्राप्यएकादश्यांजनार्दन द्वादश्यांपयसाविप्रहरिसारूप्यमश्नुते । अज्ञानतिमिरांधस्यव्रतेनानेन केशव प्रसादसुमुखोभूत्वाज्ञानदृष्टिंप्रदोभव" एवविज्ञाप्यविद्रमाधवंसुसमाहितः ब्राह्मणान्भोजयेच्छत्तया दद्याद्वैदक्षिणांतथा तत स्वबंधुभिःसार्धनारायणपरायणः '' कृतपंचमहायज्ञःस्वयंभुंजीतवाग्यतः - एवंयःन यत्त कुर्यात्पुण्यमकादशीव्रतं सयातिविष्णुभवनंपुनरावृत्तिदुर्लभ उपवासनतपरोधर्मकार्यपरायणः चंडा लान्पतितांश्चैवनेक्षेदपिकदाचन नास्तिकान्भिन्नमर्यादान्वृपलीपतिमेवच-अयाज्ययाजकचैवनालपेत्सर्वदाव्रती कुंडाशिनगायकंचतथादेवलकाशिन भिपंजकाव्यकारंदेवद्विजविरोधिनं. परान्नलोलुपंचैवपरस्त्रीनिरतंतथा व्रतोपवासनिरतावाड्मावणापिनांचयेत्' इत्येवमादिनिःशुद्धोवशीसर्वहितेरतः :- उपवासपरोभूत्वापरांसिद्धि मवानगत् नास्तिंगगासमतीर्थेनास्तिमाससमोगुरुः नास्तिविष्णुसमादेवस्तपोनानशनात्पर नास्तिक्षमा : 1 २६८८८८ ·-- F- सममितीनास्तिकीर्तिसमधन नास्तिज्ञानसमोलाभानचधर्मसमःपिता नविवेकसमोवधुर्ने कादश्या परंव्रत त्रौप्युदाहरनाममितिहांसंपरातन संवादभद्रशीलस्यतपितुर्गालवस्यचः पुराहिगालवोनाममुनिःसत्यपरी "उवासनमदातीरेशांतादांतस्तपोनिधिः बहुक्षसमाकीणेगज़वल्लीनिविते! ६ सिदचारणगंधर्वयक्षवि घधिरान्विते कंदमूलफलैःपूर्णेमुनिटंदनिपेविते गालवोनामविद्रोनिवासमकरोचिरं तस्याभवद्भद्रशील इतिख्यात सुतोवशी जातिस्मरोमहाभागोनारायणपरायणः वालक्रीडनकालेपिभद्रशीलोमहामतिः मृदा चविष्णुप्रतिमांकृत्वापूजयतेक्षण वयस्थान्वोधयच्चापिविष्णुःपूज्योनरैः सदाएकादशीव्रतंचैवकर्तव्यमपिपंडित ऐवतेवोधितास्तेनशिंशवोपिमुनीश्वरः' हरिंमृदैवनिर्मायपथक्संभूयवामुदाअर्चयंतिमहाभागाविष्णुभक्तिपरा इमंतिविष्णवेसर्वजिष्णवे सर्वेपांजगतास्वस्तिभवेदित्थंब्रवीतिच। क्रीडाकालेमुहूर्त्तवामुहूर्ता धार्पिवा एकादशीतिसंकल्प्यव्रतंयच्छतिकेशवं एवंसुचरितंदृष्ट्वातनयंगालवोमुनिः अच्छद्विस्मयाविष्टस मालिंग्यतपोनिधि: 'गलिवउवाच: 11 भद्रशीलमहाभागभद्रशीलोसिसुव्रतः पाचरितमंगलंयत्तेयोगिनामपि दुर्लभ-हरिपूजापरोनित्येसर्वभूतहितेरतः एकादशीव्रतपरोनिपिदाचारवार्जतः निद्रोनिर्ममःशांतहिरिध्या नपरायणः एवमेतादृशीवुद्धिःकथंजाताभकस्यते - विनापिमहतांसेवांहारभक्तिहिदुर्लभा । स्वभावतोज नस्यस्यित्रविद्याकामकर्मसु प्रवर्ततमतिर्वत्सकथतेलौकिकीकृतिः सत्संगेपिमनुष्याणांपूर्वपुण्यातिरेकतः जायतेभगवद्भक्तिस्तदेहविस्मयंगत: 'एच्छामिप्रीतिमापनस्तद्भवान्वक्तुमर्हति । 'सनकउवाच भद्रशी लौमुनिश्रेष्टपित्रैवंसुविकल्पितः 'जातिस्मर सुचित्तात्माहट प्रहसिताननः स्वानुभूतंयथावृत्तंसपैपित्रेन्यवेद यत् भऎशील उवाच: शृणुतांतमुनिश्रेष्टांनुभूतंमयांपुरा जातिस्मरत्वाजानामियमेनपरिभाषित एतच्छु ·त्वामहाभागोगालवोविस्मयान्वितः उवाचप्रीतिमापन्नोभद्रशीलमहामात गालवउवाच !! कस्त्वंपूर्वमहाभांग. किमुक्तंचयमेंनतेकस्यवानवाहेतोस्तत्सववैक्तुमर्हास भद्रशीलउवाचः अहमासंपुरातातराजासोमकुलों द्भवः धर्मकीर्तिरितिख्यातोंदत्तात्रेयेणशासित. नववर्षसहस्राणिमहींकृत्स्नामपालयम् - अधर्माश्चतथाधर्मा मयातुबहवःकृतीः 'ततःश्रियाप्रमत्तोहबहुधर्ममकारिपम् पाखंडजनसंसर्गापाखंडचरितोभवं पुरार्जितानि पुण्यानिमयातुसुबहून्यपि "पाखंडैोधितोहंतुवेदमार्गसमुज्झितं: मखाश्चसवैविध्वस्ताःकूटयुक्तिविदामया अध मनिरतमातुदृष्ट्वातदेशंजाःप्रजा!.. विरक्तादुःखिताभूत्वामावमन्यतसर्वशः - .. मृगयाभिरतोभूत्वाह्येकदाप्रावि. शवनं संसैंन्योहंवनेत–हत्वाबहुविधान्मृगान्: क्षुत्तृट्परिवृतःश्रांतोरेवातरिमपागमं ' रवेस्तीक्षणांतपक्वांतो रेवायांस्नानमाचर अदृष्टसैन्यएकाकीपीड्यमानःक्षुधाभृशं...समेंतास्तत्रयकेचिजनास्तत्तीरवासिनः एकाद शीत्रतपरामयादृष्टानिशामुखे निराहारश्वतवाहमेकाकीतजनैःसह · जागरंकृतवांश्चापिसेनयासहितोनिशि श्रध्वश्रमपरिश्रांतःक्षुत्पिपासाप्रपीडितः । तत्रैवजागरांतेहतावत्पंचत्वमागतः ततोयमभटैबंदोमहादंष्ट्राभयं करः अनेक शमापन्न ! : प्रापितोहंयमांतिकदंष्ट्राकरालवदनमपश्यंयममूर्जितं ... अथकालश्चित्रगु तमाहुयेदमभापत: अस्यशिक्षाविंधानंचयथावरदपंडित : एवमुक्तश्चित्रगुप्तोधर्मराजेनसत्तम चिरंवि चारयामासंपुनश्चेदमभापत 'अंसौपापरतःसत्यं तथापिशृणुधर्मप .. एकादश्यां : निराहार संवपापैः एपरेवतिंटेरम्यनिराहारोवेर्दिने जागरंचोपवासंचकृत्वानिष्पापतांगतः यानिकानिचपा पानिकृतानिसुबहून्यपि तोनिसर्वाणिनष्टानि[पवासप्रभावतः । एवमुक्तोधर्मराजश्चित्रगुप्तेनधीमताननामद.. डवैद्भूमौमाग्रेतातकंपित पूजयामांसमांतत्रभक्तिभावेनधर्मराट् ।। ततश्चस्वभटान्सर्वान्समाहूयेदमब्रवीत् MS प्रमुच्यते ·MIL this udalists धर्मराजउवाच शृणुध्वमदचोदूताहितवक्ष्याम्यनुत्तमम् "धर्ममार्गरतान्मानानयध्वममातिकं । येविष्णुभ क्तिनिरताःमनुना कृतज्ञा' एकादशीव्रतपराविनितोंद्रयाच नारायणाच्युतहरेशरणावेति नाम्नावदंतिसत तकिलतांस्त्यजध्वं - नारायणाच्युतजनार्दनकृष्णविष्णोपद्मेशपद्मजपितःशिवशंकरेति नित्यंवदंत्यखिललोक हिताःप्रशांतादूराद्भटास्त्यजततान्ममैपशिक्षाः नारायणार्चनकृतान्हरिभक्तिभाजः स्वाचारमार्गनिरतान्गुरुसे वकाश्च नित्यानंदाननिरतांश्चसुदीपपालान्दूतास्त्यजध्वमनिशहरिनामसक्तान् पापडसंगरहितान्द्रिजभ क्तिनिष्टान्सत्संगलोलुपनरांश्चतथातिथेयान् “ --शभोहरौचसमवुद्धिमतस्तथैवदूतास्त्यजध्वमुपकारपरांजनानां येवर्जिताहरिकथामृतसेचनेनारायणस्मृतिपरायणमानसैश्च '- विपेंद्र पोटजलसेवनतोपकृष्ठास्तान्पापिनोमर्म भटागृहमानयध्वम् - यमीततातपरितर्जनीलिनश्चक द्विपोहितजनाहितकर्मणश्च: देवस्वलोभनिरतान् जननाशकढन्तानानयध्वमपरांश्चममाघदूताः एकादशीव्रतपराडमुखमग्रशीललोकापवादनिरतंपरनिंदकंचं त्रामस्यनाशनपरंपर नरयुक्तंदूता-समानयतविप्रधनेषुलुब्धं येविष्णुभक्तिविमुखा'प्रणमंतिनैवनारायणहिशरणा है गतपालकंच विण्वालयंचनाहियांतिनराःसुमूर्खास्तानानयध्वमतिपापपरान्प्रसह्य एवं श्रुतमयातत्रयमेनपरि भापितमयानुतापदग्धेनस्मृततत्कर्मनिंदित असत्कर्मानुतापेनसधर्मश्रवणेनच तवैवसर्वपापानिनिशेपानिगता निमे पापशेपाद्विनिर्मुक्तहरिसारूप्यतांगतं सहस्रसूर्यसंकाशंप्रणनामयमश्चमांएवदृष्ट्वाविस्मितास्तेयमदूताभयो "विश्वासंपरमंचकुर्यमेनपरिभाषिते तत सपज्यमांकालोविमानशतसंकुल सद्यःसंपयामासताद्वष्णो. परमपदं विमानकोटिभि साधै सर्वभोगसमन्वितैः- कर्मणातेनविप्रविष्णुलोकमयोपितं -कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि स्थिवांविष्णुपदेपश्चादिद्रलोकमुपागतः तत्रापिसर्वभोगाढ्य सर्वदेवनमस्कृतः - तावत्कालं कटाः ·तुमिच्छसि दिविस्थित्वाततोभूमिमुपागतः अत्रापिविष्णुभक्तानांजीतोहभैवतांकुले जातिस्मरत्वाजानामिसर्वमेतन्मुनी श्वर तस्माद्विवचनोद्योगंकरोमिसहबालकैः एकादशीव्रतमिदमितिनज्ञातवान्पुरा जातिस्मृतिप्रभावनत द्ज्ञातसांप्रतमया अवशेनापियत्कर्मकृतंतस्यफलत्विदं एकादशीव्रतंभक्त्याकुर्वतांमुतप्रभो तस्माचरिष्ये विपेंद्रशुभमेकादशीव्रतं विष्णुप्जांचाहरहःपरमस्थानकांक्षया एकादशीव्रतंयेतुकुतिश्रदयानराः तेयांति विष्णुभुवनंपरमानददायकं एवंपुत्रवचःश्रुत्वासतुष्टोगालवोमुनिः अवापपरमांतुष्टिंमनसाचातिहर्पितः मज्जन्म सफलजातमवंशःपावनीकृतः यतस्त्वमगृहेजातोविष्णुभक्तिपरायण इतिसंतुष्टचित्तस्तुतस्यपुत्रस्यकर्मणा हरिपूजाविधानचयथावत्समवोधयंत इत्येतत्तेमुनिश्रेष्ठयथावत्कथितंमया सकोचविस्तराभ्यांचकिमन्यच्छ्रो ॥ इतिनारदीयपुराणेएकादशीव्रतमाहात्म्यम् ॥ अथत्रिस्टशकादशीमाहाभ्यम् पद्मप राणे नारदउवाचं त्रिस्टशाख्यव्रतबहिंसर्वेश्वरविशेषतः यच्छ्रुत्वामुच्यतेलोकेकर्मबंधनतःक्षणात् श्रीम हादेवउवाच सर्वपापौघशमनमहादु खविनाशनं शृणुकृष्णावतारत्वंत्रिस्टशाख्यमहाव्रतं कामदंसस्टहानांतु निस्पृहानांतुमोक्षद विस्टशाख्यंत्रविप्रशृणुष्वगर्दतोमम प्रत्यक्षर्चितस्तेनकालेकालेचकेशवःत्रिस्टशांकीर्ति तांनित्यय करोतिमहामुने नपुनश्चरणैश्चीण सर्वपापक्षयोभवेत् त्रिस्टशानाममात्रेणक्षीयतेपापसंचयः ‘ना गमनपुराणाद्यनमोस्तीर्थकोटिभि. बहुभिव्रतसंघैस्तुपूजिनैस्त्रिदशैरपि मोक्षोभवतिविपेंद्रत्रिस्पृशानंकृता यदि मोक्षार्थदेवदेवेनसृष्टावैवैष्णवीतिथिः द्विजानींदुःखदंसांख्यकलिकालेविशेपतः अनिग्रहाचेंद्रियाणां स्थिरत्वमानसेनहि विपर्विप्रयुक्तानांप्राणधारणवत्तिनां कामभोगप्रसक्तानांत्रिस्टशामोक्षदायिनी मया चैवपुराप्रोक्ताचतुर्वक्रय॑सागरे- क्षीरोदेप्रणतानांतुकथ्यमानातुर्चक्रिणा त्रिस्टशांयेप्रकुर्वतिविपयैरपिनिर्जिताः - ·- तेंपामर्पिमयादत्तमोक्षसांख्यविवर्जितम् ' 'कुरुष्वत्वंमुनिश्रेष्ठत्रिस्टशांमोक्षदायिनी ।' बहुभिर्मुनिसंधैश्वकृतेयं चमहामुने कात्तिकेशुक्लपक्षेत्रिस्टशाजायतेयदि : सोमेनसामजेनापिहत्याकोटिविनाशिनी - यस्याउपोपणं कृत्वान्यायुक्तोमहेश्वरः' हस्तांब्रह्मकपालंतुतत्क्षणात्पतितभुवि कलिंकल्मपपापौघेर्मुक्तादेवीत्रिमार्गगा' उप- देशान्माधवस्यत्रिस्पृशासमुपोषणात् विलययातिविपेंद्रपापेप्वन्यपुकाकथा जीवोपदेशाच्छक्रस्यहत्यानम् चिसंभवा विनष्ठामुनिमुख्यद्रनिस्पृशासमुपोपणात् नप्रयागेनकाश्यांतुगामत्यांकृष्णसन्निधौ ' मोक्षोभवति विकेंद्रतिस्पृशायदिनकृता ' मरणाचप्रयागेतुमुक्ति काश्यांतथैवतु' स्नानमात्रेणगोमत्यांमुक्तिभवतिशाश्वती गृहेपिजायतेमुक्तिस्त्रिस्पृशासमुपोपणात् विपयैर्वर्तमानस्यकामभोगान्वितस्यच निवृत्तविपयस्यापिमुक्तिसांख्ये नदुर्लभा तस्मात्कुरुष्ववित्रंद्र त्रिस्पृशामोक्षदायिनीम ॥ नारदउवाच ॥ कीदृशंतन्मुनिश्रष्ठत्रिस्पशाख्यमहा वतं मुक्तिदंयद्विजातीनांत्वयाप्रोक्तंममाधुना ॥ महादेवउवाच ॥ जाह्नव्यग्रेपुराविप्रत्रिस्टशामाधवेनतु प्राची सरस्वतीतीरेकथितात्वनुकंपया ॥ जाह्नव्युवाच ॥ कलिकल्मपपौधैर्ब्रह्महत्यायुतैरपि कलिकालहपीके शस्ना नकुर्वतिमजले तेपांपापशतैोरमदेहकलुयीकृतं कथंयास्यतिमेदेवपातकगरुडध्वज प्राचीमाधवउवाच.क थयामिनसंदेहोमापुत्रिरोदनंकुरु श्रीमत्स्थलंचमेस्थानंप्राचीदेवीममाग्रतः वहतेब्रह्मतनयादृष्ट्वाग्रेचसुरेश्वरि स्नानंकुरुष्वनित्यत्वंतत्रपूताभावष्यसि यत्रब्रह्ममुताप्राचीतवाहनात्रसंशयः ' तीर्थकोटिशतैर्युक्तःसुरैःसहव साम्यहं पवित्रंमत्प्रियंस्थानंहत्याकोटिविनाशनं 'संतुष्टेनमयादत्तंयस्मात्प्राणाधिकासिमे - तत्रनश्यतिपापा नियत्रतांचीसरस्वती "विशेपंतोममायेतुकलिकालेतुजान्हवि तीर्थकोटिसहस्राणिनित्यंतिष्ठतिजान्हवि प्राची सरस्वतीतोयेसर्वदेवमनोज्ञया 'ब्रावधात्सुरापानात्गोवधापलीवधात् 'ब्रह्मदेवस्वहरणान्मातापित्रोरपूज ·नात् चक्रयावद्गुरुद्रोहादभक्षस्यचभक्षणात्' `सर्वपापस्यकरणात्प्राचीब्रह्मसुंतामुने व्यपोहयतिपापानिसकृत्स्ना नेममाग्रत कुरुस्नानसुरश्रेष्टेविपापात्वंभाविष्यसि जान्हव्युवाच नाहशक्नोमिदेवेशंत्रागंतुनित्यमेवहि कथन श्यतिपापानिकथयस्वेहमाधवं' प्राचीमाधवउवाच नशक्नोपियदागंतुंतत्रत्वंनित्यमेवहि तदान्यत्संप्रवक्ष्यामि यस्मान्मत्पादसभवा-सरस्वत्यधिकायाचतीर्थकोटिशताधिका मखकोटयधिकाचापित्रिस्टशाक्रियताशुभे जपहोमाधिकायावच्चतुर्वर्गफलप्रदा साख्ययोगापिसायाचत्रिस्टशाक्रियतांशुभे यस्मिन्मासेसमायातिसि तावाय॑दिवासिता' कर्तव्यासासरिच्छ्रेटेकृतेपापात्प्रमुच्यते जान्हव्युवाच कीदृशीत्रिस्टशादेवममाख्याहिसु माधव ईदृशीमहिमायस्यत्वयाप्रोक्ताममाधुना दशम्येकादशीभद्रादिनैकस्मिन्यदाभवेत् त्रिस्टशांभावये देवअन्यथावटसिप्रभो प्राचीमाधवउवाच आसुरीत्रिस्टशादेवियात्वयापरिकीर्तिता वर्जनीयाप्रयत्नेनयथा नारीरजस्वला 'यथारजस्वलासंगोदूपितोज्ञानवर्तिनां तथैवदशमीयुक्तंमहिनंदूपितनृणां हत्यायुतशतं हतित्रिस्टशासमुपोपिता' एकादशीद्वादशीचरात्रिशेपेत्रयोदशी त्रिस्पशासातुविज्ञयादशमीसयुतानहि कृत्वापापप्रमुच्येतप्रायश्चितः कृतैर्नर - दशमीवैधजदोपनलभामिसुरापगे ॥ भुक्तंहालाहलतेनत्वविष्टाभक्षणत दशमामिश्रितयेनकृतमेकादशीव्रत इतिमत्वानकर्त्तव्यमहिनंदशमीयुत जन्मकोटिकतंपुण्यंसंतानंयातिसंक्षयं पातयेत्स्वकुलान्स्वर्गात्प्रापयेद्रौरवादिपुपडहंशोधयित्वातुकर्त्तव्योमम- वासरः वृपोत्याज्यौविनावोवान्श्रवणादिपुसयुतः' जन्मपुण्यक्षयंयातिएकादश्युपवासिनां सवृद्धौतुविशेपे- पसंदेहेसमुपस्थिते . ममाज्ञयाचकर्तव्याद्वादशीवल्लभामम-जान्हव्युवाच करिष्येहंजगन्नाथविस्टशांवचना। तव सर्वपापविनिर्मुक्तांभविष्यामितवाज्ञया-श्रीभगवानुवाच- स्वस्थानंगच्छभद्रतेमाभी कार्याकंदाचन' 'तव । .

·है देविसरिच्छेप्टेनपापंसक्रमिष्यति स्नात्वासरस्वतीतोयेअर्चयित्नातुमाधवं । प्रणमंतिजगन्नाथंप्रयांतिपरमांगति जान्हव्युवाच विधानमब्रूहिब्रह्मन्सवैयेनकरोम्यहं प्रसादयामिदेवेशंपरमानददायिन श्रीभगवानुवाच दा मोदरोहेममयःका-वित्तानुसारतः पात्रंताम्रमयंकाय्यतिलैस्तुपरिपूरित सजलतुघटशुभ्रंपंचरत्नसमन्वित वेष्टितपुष्पमालाभिःकर्पूरागुरुवासितं न्यसेदामोदरपश्चात्स्नापयित्वाविलेप्यच परिधानतत कार्यपुराणसमु- दीरितं- पुष्पैःकालोद्भवै शुधैस्तुलसीपत्रकोमलैः छवंतुविष्णवेदद्यात्पादुकेनवसपुते नैवेद्यानिमनोज्ञानिफ- लानिसुवहून्यपि उपवीतंतुनातव्यसोतरीयदृढनवं वैणवंदापयेइंडस्वरूपंसोन्नतंशुभं दामोदरायवैपादौ जानुनीमाधवायच -गुह्यंकामप्रदायेतिकटिवामनमूर्तये हृदयेज्ञानगम्यायकंठंवैकुंठगामिने। सहस्रवाहवेवा हुचक्षुपीयोगरूपिणे संपूज्यविधिवद्भक्त्यादद्यादयविधानतः" शुत्रेणनारिके लेनशंखोपरिस्थितेनच : सूत्रेण वेष्ठितेनैवहस्तयोरुभयोरपि स्मृतोहरसिपापानिदिनित्यंजनार्दन दुःखप्नदुनिमिचानिमनसादुर्विचिंतनं न रकंतुभयंदेवायदुर्गतिसंभव भयमस्मान्महादेवऐहिकंपारलौकिकं तेनदेवेशमारक्षगृहाणाय॑नमोस्तुते स दाभक्तिर्ममैवास्तुदामोदरतवोपरि धूपदीपंचनैवेद्यंकु-न्नीराजनंतत शिरोपरिमुनिश्रेटधामयेद्वारिजहरेः कृत्वाविधानमेताइपूजयेत्स्वगुरुंततः दद्यादत्राणिशुभ्राणिसोष्णीपंचैवकंचुक उपानहौचछत्रचमुद्रिकांचकमं डलं''भाजनचैवधान्यचसप्तधान्यसदक्षिणं - तत संपूज्यदेवेशकुर्य्याजागरणंहरेः। 'गीतनृत्यसमायुक्तमुपचार. समन्वितं निशातेदेवदेवेशदत्त्वाचायविधानतः भूमिक्रमादिककुर्याद्भुजीयाब्राह्मणै.सह अनेनविधिनाब्रह्म त्रिस्टशासभवंव्रतं य करोतिनरोभत्त्याशृणुवक्ष्यामितत्फलं गंगावगाहनेब्रह्मन्वाराणस्यांचयत्फल मन्वं तरसहस्रेस्तुत्रिस्टशाकरणेहितत् प्राचीयामुनस्नानेनवर्पकोटिपुयत्फलं तत्फलंसमवाप्नोतित्रिस्टशाबतकन्नरः - ·यत्फलंतुकुरुक्षेवेमूर्यग्रहणकोटिभिः हेमभारंशतैर्दत्तस्त्रिस्टशोकरणेनतत् पापकोटिसहस्राणिहत्याकोटिश- तानिच एकेनैवोपवासेनंप्रदहेतंत्रिस्टंशाकृती त्रिस्टशायावतंयत्तुगतीनांगतिप्रदं विनिर्गच्छंतिविप्रमहा पापेशतानिच स्वयंकृष्णेनकथितंपाराशयममाग्रतः प्रकाशयव्रतंचेदलिखित्वावष्णवेद्विजे ! पापौधैग्रथितः स्यापितस्यमुक्तिर्भविष्यति' पुण्यैरवाप्यतेविद्वन्संवत्सरशतैरपि त्रिस्टशादुर्लभालोकेप्राप्यतेनैवमानवैः कः लौत्रिस्टशालव्ध्वानकुर्वतिनराधमाः तेयांवनिष्फलंजन्मजीवितंनिष्फलंभवेत् प्रेतत्वतैःसमुत्तीर्णविनाश्राई विनासुतः कृतायस्त्रिंस्टशाविद्वेन्सकृत्प्राप्यकलीयुगे इतिपा उत्तरखंडेउमापतिनारदसंवादेत्रिस्पृशैकादशीव्रः तम् ॥. अंथनित्यैकादशीव्रतंभविष्योत्तरे-'युधिष्ठिरउवाच. एकादशीव्रतंदेवनित्यंवैकाम्यमेववा.. कथंवाकि यतेदेवनियमांश्चात्रकीदृशाः कृत्वांवाकिफलंजतुःप्राप्नोतिपुंरुपोतम अकृत्वावाकिमाप्नोतिपापंवैमधुसूदन :ए- तत्सर्वसमासेनसांदाइक्तुमर्हसिं श्रीकृष्णउवाचं अंहतेकथयिष्यामिशृणुपांडुकुलोहह नित्यमेतद्रतनामक व्यसार्ववर्णिकं सर्वाश्रमाणांसामान्यसर्वधर्मेष्वनुत्तमं एकादशीव्रतपरंनास्तिपुण्यतमंभुवि अपिपापसहः स्राणिकुंर्वन्नपिसंदानरः “एकादशीतिथिसम्यगुपोण्यससुखीभवेत् रटंतीहपुराणानिश्रुतयःस्मृतिभिः सह नभोक्तव्यनभोक्तव्यसंप्राप्तेहरिवासरें. 'भीतानांयमदूतेभ्यःचिंधिभिंधीतिजल्पनात्'' नभोक्तव्यंनभोक्तव्यंसं प्राप्तेहरिवासरे। 'वाल्यांञ्चकृतपापौघदग्धंसंयतचेतसा नभोक्तव्यंनभोक्तव्यसंप्राप्तेहरिवासरे दुर्गमार्गहिः यस्वंगैजिगीपंतेहितैनरैः नभोक्तव्यंनभोक्तव्यसंप्राप्तेंहरिवासरे एकादश्यांनभोक्तव्यंपक्षयोरुभयोरपि - मुं केगोमांसभक्षस्यपापमाप्नोतिमानवः शुक्लावायदिवाकृष्णांसमुपोष्यसुखीभवेत् - 'भुजेत्सुरापानसमंपोपमाप्नो तिमानवः यथांशुक्छतियांकृष्णायथाकृष्णांत/तरा': विजेंदमनयो कुर्वन्विष्टायांजायतेकामः यथागोतिलवि ·. प्राणांकृष्णनैवदूपणं तथैवैकादशीराजन्नुपोप्यापक्षयोईयोः: उभयो.पक्षयोराजन्नेकादश्यांद्विजन्मवान् यो भुक्तरुजन्मासौप्रेत्यचडालतांव्रजेत् ब्रह्मचारीगृहस्थोवावानप्रस्थोथवायतिः एकादश्यांतुभुजानोमुक्तंगोमां समेवहि' ब्रह्मनस्यसुरापस्यस्तेयिनोगुरुतल्पिनः सर्वेषांनिष्कृति-प्रोक्तानैकादृश्यन्नभोजिनः विष्णुरहस्य पि 'यदीच्छेद्विष्णुसायुज्यंश्रियसंपदमात्मनः । एकादश्यांनभुंजीतपक्षयोरुभयोरपि । यानिकानिचपापानि ब्रह्महत्यासमानिच अन्नमाश्रित्यतिष्ठतिसंप्राप्तेहरिवासरे। 'तानिसीण्युपानाति जानोहरिवासरे " नेदृशं पावनलोकेनराणामिहविद्यते याहशपद्मनाभस्यादनंपातकहानिदं । अश्वमेधसहस्राणिवाजिपेयशतानिच एकादश्युपवासस्यनाईतिपोडशीकलां एकादशेंद्रियैःपापंयत्कृतंभवतिक्वचित्' एकादश्युपवासेनतत्सविल यत्रजेत् एकादशीसमंकिंचित्पापत्राणंनविद्यते स्वर्गमोक्षप्रदाह्येपाराज्यपुत्रप्रदायिनी । “सुकलत्रप्रंदाह्ये पाशरीरारोग्यदायिनी नगंगायमुनाभूपनकाशीनचपुष्करं । नचापिकौरवंक्षेत्रनरेवानचदेविका यमुनाचं द्रभागाचतुल्याहरिदिनेनतु अनायासनराजेंद्रप्राप्यतेवैष्णवपदं चिंतामणिसमा पाह्यक्षयस्यानिधे समा कल्पपादपतुल्याथवेदवाटोपमातथा नारदीयेमांधातारंप्रतिवशिष्टोक्तम् 'एकादशीसमुत्थेनवह्निनापातकेंधनं भस्मतांयातिराजेंद्रप्राप्यतेवैष्णवंपदं तत्रैवब्रह्माणंप्रतियमोक्तम्' एकादश्युपवासीयःसमात्यक्ताहरिव्रजेत् कुलत्रयंसमुधत्यत्रात्मनासहपद्मज ' तत्रैवमोहिनीप्रतियमोक्तम् । एकयाह्यपिवामोरुएकादश्यासुचीर्णयासह त्यायुतविनश्येतसर्वयज्ञफलंलभेत् अत्रायशास्त्रार्थः ।। एकादश्यांनभुजीतपक्षयोरुभयोरपीति भोजननिषेध रूपविधिश्रवणात् "तथाचैकादशीमुपवसेदित्युपवासविधिश्रवणाच' - एकादश्यामुपवासोविधीयतेसचाहोरोत्र व्यापीभोजनाभावादोपाभावविशिष्ठः 'सचोपावृत्तस्तुदोपेश्यइत्यादिपरिभापितः । तस्यचाकरणेनिंदाश्रव -- ·- पात् '; करणाञ्चजीवितपुवफलकामाद्यधिकारिकः तत्रच संक्रांत्यामुपवासंचकृष्णकादशिवासरे। : चंद्रसू र्यग्रहेचैवनकुर्यात्पुत्रवान्गृही " इंदुक्षयेर्कसक्रांतादेकादश्यांसितेतरे । उपवासनकुतियदीच्छेत्संततिध्रुवं संक्रांत्यामुपवासेनपारणेनयुधिष्ठिर एकादश्यांतुकृष्णायांज्येष्ठपुत्रोविनश्यति । 'इत्यादिस्मृत्यापुत्रवतांग्रह स्थानांकृष्णैकादश्युपवासोनिपियते । -तथाच शयनीबोधिनीमध्येधाकृष्णैकादशीभवेत् सैवोपोष्पाग्रह स्थेननान्याकृष्णाकदाचनेत्यादि भविष्योत्तरवचने नान्यासामष्टकृष्णकादशीनांगृहस्थमात्रप्रतिनिषेधेसिद्ध हरिशयनालिंगितादिविष्णुवचनेनापुत्रगृहस्थानांनतत्फलकामनोदये चतसृषुहरिशयनालिंगितासुकृष्णासु अधिकारइतिनिलितं अतएव एकादश्यांनभुजीतपक्षयोरुभयोरपि वनस्थ्ययतिधर्मीयंशुक्लामेवसदागृहीतिवि प्णुधर्मवाक्यान् शुक्लेवगृहस्थानांनित्यातच यानिकानिचपापानीत्यादयोऽर्थवादाःशतशःसंत्या अथकाम्यान्ये कादशीव्रतानि तत्रनरसिंहपुराणे एकादश्यांनर श्रेष्टउपवासोविधीयते नरसिंहंसमभ्यर्च्य सर्वपापैःप्रमुच्यते सर्वपापैःप्रमुच्यतेइत्यर्थवादान्मुक्तिरभिधीयते श्रीभगवद्वाक्यं मच्छयनेमदुत्थानेमपार्श्वपरिवर्तन पयोमूलंफ लाहारीहदिशल्यममापति तस्माटवश्यमत्रोपोपणविधातव्यमितिवाक्यार्थः ब्रह्मपुराणे एकादश्यामुभेपक्षे निराहारः समाहितः स्नात्वासम्बग्विधानेनधौतवासाजितेंद्रियः स्तोत्रै नाविधैर्दिव्यर्गीतैर्वाधर्मनोह रैः दंडत्प्रणिपातैश्चजयशब्दैस्तथोत्तमैः एवंसपूज्यविधिवद्रात्रौकृत्वाप्रजागर कथयागीतकान्विष्णोर्गायतोवि प्पुतत्परा नारदीयमांधातारंप्रतिवासष्टः एकादशीसमुत्थेनवन्हिनापातकेंधनं 'भस्मतांयातिराजेंद्रप्रा प्यतेहरिमदिरं रात्रौजागरणकृत्वासमुपोष्यहरेर्दिन . दशैबमातृकेपक्षेदशैवपितृपक्षके ।। प्रियायाद शपक्षेचपुरुपान्नुटरेन्नरः आत्मनासहराजेंद्रनयतेवैष्णवपद तेद्वंद्ववाहवोनित्यनित्यनागारिवाहनाः स्त्रग्विनः ·चारणा पीतवासश्चिप्रयातिहरिमंदिर वाराहपुराणे एकादश्यांनिराहारोयेभुक्तद्वादशीदिने | शुक्लावायदिवार ष्णातद्रतवैष्णवमहत् एतद्विद्वन्सुघोराणिहंतिपापानिपार्थिव अत्रद्वादशीभोजनश्रवणातुं द्वादशीपारणपर्यंत मिदंबतं तत्रैवभविष्यपुराणे "पारणतुत्रयोदश्यां यःकरोतिनराधमः 'हार्दशद्वादशीहंतिनात्रकार्यावि पुराणे यहाभवेदतीवाधोद्वादशीपारणादिने, प्रतिरेवतंदाकुर्यात्कर्ममाध्याहिकंचयतु देव लोपि सकटेनियमानेतुपरिणतुभवेत्कथं आदिस्तुपारणकुयात्पुनीतुर्नदोषभाक् पारणायोग्यद्वादश्यलाभे वायुपुराणे कलाप्यकॉदशीयंत्रपरतोद्वादशीनचेत् पुण्यक्रतुशतस्यक्तित्रयोदश्यांतुपारण ..अत्रकानिचि नियमानि "ब्रह्मपुरीणे "कांस्यमांससुरांक्षौद्रलोभवितथीपण व्यायाम विवासंचदिवास्वप्नमथांजनं शि लापिष्टमसूरचद्वादशैतानिवैष्णवा'द्वादश्यांवर्जयेन्नित्यं सर्वपापैःप्रमुच्यते।पुनर्भोजनमध्वानंभारमा याममथुनं उपवासफलहंन्यादिवानिंद्रीचपंचमी'- वृहस्पतिरपि दिवानिद्रापरानंचपुनर्भोजनमै कास्यामिपतैलंबादश्यामष्टवर्जयतः एकादश्यां श्रादेसतिश्रीदशेपभोजनप्रतिपतिरंग तंयथा :श्रांदकंवा तुयोमोहानभुक्तेर्थकदाचनं कृतंतद्वेच्छापितहाचोपजायते तन्मतेपितदाहारविनैवंश्रादेसिंरनन्यंगतिकत्वा तदाजदितिसंप्रदायविदा' उपवासोयदानित्यः- श्रीदनैमित्तिकवेत उपवासतदांकुयांदाजिपित्तसे वितमिति वाराहपुराणवचनात् उपवासाशक्ती एकभक्तेननक्तनतथैवायांचितेनच उपवासेनभैक्ष्येण वहादशिको भवेदिति व्रतस्यनित्यतांपादन- अत्राप्यशक्तीप्रतिनिधयः अंसामर्थ्यशरीरत्यव्रतेचसमुपस्थितेः कारयेदर्म पत्नीवापुत्रवाविनयान्वितं भ्रातरभागनीशिष्यंब्राह्मणदक्षिणादिभिः उपवासोबततार्थजपहोमादिकंचयत् : संपादितयस्य संपन्नतस्यतत्फलमिति काम्यव्रतविधिमहिविष्णुः मार्गशुबैकादश्यांसमुपोपितो हो - ·वाहावास्तलाक्षारमथावुचाज्य ... Nrn दृश्यांभगवंतवासुदेवमभ्यर्चयेत् पुष्पधूपानुलेपनदीपनैवेद्यंवहिब्राह्मणेतर्पणैर्ऋतमेतत्संवत्सरंकृत्वा पापेभ्यः पू तोभवति यावजीवकृत्वाश्वतद्वीपमवाप्नोति उभयपक्ष द्वादशीप्ववंसंवत्सरंकृत्वा स्वर्गलोकं यावजीवंकृत्वावि प्णुलोक अत्रयद्यपिएकादश्यामुपोपितइत्युक्तं तथापिंद्वादशीपुजाया प्रधानस्यानुरोधात् यत्रद्वादशीत्रुटिता तंत्रपूर्वदिनेएकादशीव्यतिरिक्तेनोपवास कर्तव्यः पूजाहोमादितुवासुदेवपदेनैवश्रुतिवलात् इदंतुप्रतिशुलदा दशीवत्सरांतमेकंयावजीवमपरं प्रत्युभयद्वादशीवत्सरांतमेकंयावंजवंमपरमितिचतुष्टयंकायचेदंफलश्रवणात श्वतहीपश्ववैष्णवोपभोग्यः क्षीराधितीररूप:- संचभारतीयनारायणोपाख्याने प्रपचितः अत्रपूजाच डॉनमोभगवतेवासुदेवायेत्यनेननमोंतेनस्वाहांतनचहोमः कार्य होमवव्हाहुतयः 'ब्राह्मणाअपिवहवो भोज्याःउभयत्रबहुत्वानुरोधात् मत्स्यपुराणे - द्वादशद्वादशीयस्तुसमाप्तोपोपणैःपुनः गोवस्त्रकांचनैविप्रा भोजयक्तितोनृप रम्यपदमवाप्नोतिविष्णुव्रतमिदस्मत अंत्रद्वादशेद्वादशीशुक्लाःसमाप्येत्यर्थः.३ विष्णु पितृमातृपतिभ्रातृस्वसृगुवादिभूभुजां अदृष्टार्थमुपोप्यापिस्वयंचलभाग्भवेत् अत्रानुकल्पउक्तोवायुपुराणे MARAT उपवासनिषेधेनकिचिद्रक्ष्यप्रकल्पयेत् नदुष्यत्युपवासउपवासफललभत् . तथाप्रोक्तं नक्तंहविष्यान्नम यत्पंचगव्ययदिवापिवायुः प्रशस्तमवोत्तरमुत्तरंचः । एतेपांस मूलत्वेपिअधिकारिश्रुतेर्यत्रवव्रतविशेपस्तदिपयत्वं तथैवद्वादशीव्रतस्यविष्ण्वादौदर्शनात् "देवी पुराणे केशवं १.नारायण २. माधव २. माधव ३. गोविंद ४ विष्णु २ः मधुसूदन ६ विविक्रम-७ वामन हृषीकेश ९ पद्मनाभ १० वासुदेव ११ दामोदरान्पूजयेत् युधिष्ठिर उवाच परिम्लुचस्यमासस्यकावाएकादशीभवताकि नामकोविधिस्तस्याः कथयस्वजनार्दन श्रीकृष्णउवाच मलमासस्ययापुण्याप्रोक्तानानाचपद्मिनीःसोपोषिता नादन- ·प्रयत्नेनपद्मनाभपुरनयेत् - 'मलमासमहापुण्याकीर्तिताकल्मपापहा तस्याफलेकथयितुंनशक्तश्चतुराननाना रदायपुराप्रोक्तंविर्धिनांनतमुत्तमम् पद्मिन्या पपिराशिघ्नंभुक्तिमुक्तिफलप्रदं श्रुत्वावाक्यमुरारेस्तुप्रोवाचातिमु दान्वितः युधिष्ठिरोजगन्नायविधिपप्रच्छधर्मवित् श्रुत्वारज्ञिस्तुवचनंत्युित्फुल्लांवुजेक्षणः शृणुराजन्प्रवक्ष्या मिमुनीनामप्यगोचर दशमीदिवसेंप्राप्तेव्रतारंभोविधीयते. कास्यमांसमंसूरांश्चचणकान्कोद्रवांस्तथा : शाकं मधुपरानंचदशम्यादर्शवर्जयेत्-हविष्यान्नंचं जीतक्षारलंवणेतंथा. भूमिशायीब्रह्मचारीभवेञ्चदशमीदिने ए कादशीदिनेप्राप्त प्रातरुत्थायसादरं-विधायचमलोत्सर्गनंकुतिधावन -गडूपान्हादशान्कृत्वाशुचिर्भूत्वा माहितः सूर्योदयेशु तीर्थं स्नानार्थप्रव्रजेत्सुंधीः गोमयंमृत्तिकागृह्यतिलान्दर्भान्शुचिस्थलात्: "चूर्णैरामल कीभूतविधिनास्नानमाचरेत् उद्धृतासिवराहणंकृष्णेनंशतवाहुनाः मृत्तिकेब्रह्मदत्तासिकाश्यपेनाभिमंत्रिता. त्वं मेकुरुपवित्रागंलग्नाने।शिरोरुहे-'हरिपूजनयोग्यमांमृत्तिके कुरुतेनमः": सर्वोपधिसमुत्पन्नंगवोदरमधिष्टितंपवि वकरणभूमीणवंयत्तुगोमयं ' ब्राह्मष्ठीवनसंभूताधावीभुवनपावनी संस्टष्टापावयांगंमोनर्मलंकुरुतेनमः देव नाथशंखचक्रगदाधर' देहिविप्पोममानुज्ञानवतीर्थावाँहने वारुणांश्चजपेन्मवान्स्नानंकुर्याद्विधान तः गंगादितीर्थसंस्मृत्ययत्रकुंत्रजलाशये पश्चात्संमार्जयेगावंविधिनानृपसत्तम' मुखेप्टष्टेचह्रदयेवाहोशिरसि चाप्ययः परिधायसुखवांसोशुक्छंशुचिमुखंडितं ततः कुर्य्यादरेःपूजांमहापापविनश्यति सध्यामुपास्यविधिना तर्पयित्वापिन्सुरीन् 'हरेमदिरंमागम्यपूजयेत्कमलापति स्वर्णमापकृतंदेवराधिकासहितंहार: पार्वत्यास हितेदेवपूजयेद्विधिपूर्वकं कुंभोंपरिन्यसेदेवंताम्रपानेथमृण्मये दिव्यवस्त्रसमायुक्तेदिव्यगंधानुवासिते तस्यो. परिन्यसेत्पविता प्यंहिण्ययः तस्मिन्संस्थापयेद्देवंविधिनांपूजयेत्तःसस्त्राप्यसलिलैःश्रेगैधधूपादिवा.

·ज सिता चंदनागुरुकपूरैःपूजयेदेवीश्वरं' नानाकुसुमकस्तूरीकुंकुमेनसितांबुजैः । तत्कालजातैःकुसुमे पूजयेत्पर मेश्वर नैवेद्यार्वविधैःशक्त्यांतथानीराजनादिभिःधूपैर्दीपैःसकर्पूरैःपूजयेत्केशवंशिवं नृत्यंगीतंतदग्रेतुकुर्याद्भक्तिपुरः सैर नालपेत्पतितापापान्तस्मिन्नहनिनस्पशेत् नानृतहिवदेवाक्यंसत्यपूतंवचोवदेत् रजस्वलांनपश्येतननिंद ब्राह्मणेगुरुं पुराणपुरतोविष्णोःशृणुयासहवैष्णवैः निर्जलासाप्रकर्तव्यायाचशुक्लेमलिम्लुचे जलपानेनवाकुर्या दुग्धाहारगनान्यथा--' रात्रीजागरणकुर्याद्गीतवादित्रसंयुतं प्रथमेप्रहरेपूजानारिकेलार्चमुत्तमं द्वितीयेश्रीफले श्चैवतीयबाजपूरकैश्चतुर्थेपूजयेत्यूगैर्नारंगैश्चविशेषतः प्रथमेप्रहरेपुण्यमग्निटोमस्यजायते द्वितीयेवाजपेयस्यत्त तीयेहयमेंधज-चतुर्थेराजसूयस्यजाग्रतोजायतेफलं नातःपरतरंपुण्यनातःपरतरामखाः नातःपरतराविद्यानातः परतरंतप एंथिव्यायानितिर्यानिपुण्यान्यायतनानिच तस्मातानिचदृष्टानियेनाकारिहरेव्रतम् एवज़ागर । शकुर्यायावत्सूदियोभवेत् - सूर्योदयेशुभेतीर्थगत्वास्नानसमाचरेत् स्नात्ववागत्यभवनेपूजयेदेवमीश्वरं पूर्वो दिनविधिनांभोजयेद्राह्मणान्छुभान कुंभादिकंचयत्सर्वप्रतिमांकेशवस्यच पूजयित्वाविधानेनब्राह्मणायस मर्पयेत् । एवंविधंत्रतयोवैकुरुते विमानव सफलंजायतेतस्यव्रतमुक्तिफलप्रदं एतत्तेसर्वमाख्यातंयत्पृटोहं त्वर्यानप मंलिम्लुचस्यमासस्यशुक्लायर्याविधिमुत्तमम्। पद्मिन्या प्रीतियुक्तोयःकुरुतेव्रतमुत्तमम् 'ब्रतानितेनची गानिसवाणिनृपनंदन कृष्णायामलमासस्यविधिस्तस्यापितादृशः परमासातुविज्ञेयासर्वपापक्षयकरी अं तेकथयिष्यामिकथामकॉमनोरमी' 'नारदायपुलस्त्येनविस्तरेणंनिवेदिताम् कार्तवीर्येणकारांयांनिक्षिप्तंवीक्ष्य त्यापुलस्त्यमुनिपुंगवा रावण विमोचितःपुलस्त्येनयांचयित्वामहीपति तदाश्चर्यंतदाश्रुत्वानारदोदिव्यदर्शनः । पप्रच्छचयाभ दशानने विजिता संदेवा संवीसवां कार्रवीर्यणचिंजितःकरणविशारदः नारदस्य ·५ वचःश्रुत्वापुलस्त्यामुनिरब्रवीत् ' ' शृणुवत्सप्रवक्ष्यामिकार्तवीर्यसमुद्भवम् पुरात्रेतायुगेराजन्माहिष्मत्यांम हत्तरः हैहयानांकुलेजातःकृतवायोमहीपति सहस्रंप्रमदास्तस्यनृपस्यप्राणवल्लभाः नतासांतनयंकिंचिल्ले भेराज्यधुरधरं यजन्देवान्पिहन्सिदान्प्रचिकित्सामहत्तरान् तेपांवाक्यातंकुर्वन्नलव्धस्तनयस्तदा सुतवि नातदाराज्यनसुखायमहीपते' क्षुधितस्यययाभोगानभवंतिसुखप्रदाः विचार्यचितेन्पतिस्तपस्तप्तुमनोदधे तपसैवसदासिदिर्जायतेमनसेप्सिता इत्युक्तासौसभार्यश्चचीरवासाजटाधरः तपस्तप्तुगत सद्योगृहेन्यस्यसुं मंत्रिणं निर्गतनृपतिवाक्ष्यपद्मिनीप्रमदोत्तमा हरिश्चंद्रस्यतनयाइक्ष्वाकुकुलसंभवा पतिव्रताप्रियदृष्ट्वास्त पस्तप्नुकृतोद्यम भूपणानिपरित्यज्यचीरमेकसमाश्रयत् जगामपतिनासार्धपर्वतेगंधमादने गत्वातत्रतप स्तेपेवीणामयुतंनृपः नलेभेतनयंराजाध्यायन्देवगदाधरं । अस्तिस्नायुमयकांतंदृष्ट्वासाप्रमदोत्तमा अनुस यांमहासाध्वोपप्रच्छविनयान्विता' भर्तुःप्रतपत साध्विवर्षीणामयुतंगतं तथापिनप्रसन्नोभूत्केशव कष्टनाशन: वर्तमममहाभागेकययस्वयथातथं येनप्रसन्नोभगवान्ममभत्त्याप्रजायते येनमेजायतेपुत्रश्चक्रवर्तीमहत्तरः श्रुत्वातस्यास्तुवचनपतिव्रतपरायणा यप्रव्रजतनपतित्वयंप्रव्राजदीक्षितं तदाप्रोवाचसंतुष्टापद्मिनीपद्मलोचना स्नात्वामलिम्लुचेसुध्रुमासद्वादशसंमित द्वात्रिंशदिनैश्वावतिमासःपूर्ण शुभानने तन्मध्येद्वादशीयुग्मपद्मिनी परमातथा - उपोष्यातत्वकर्तव्यविधिनाजागरै समम् शीघ्रप्रसन्नोभगवान्भविष्यतिसुतप्रदः इत्युक्त्ताक थयत्सर्वमयापूर्वोदितनपं' विधिव्रतस्यविधिवत्प्रसन्नाकर्दमांगजा श्रुत्वाव्रतविधिसवैयथोक्तमनुसूयया चक्र राज्ञीचतत्सर्वपुत्रप्राप्तिमभीप्सती एकादश्यांनिराहारासदाजाताचनिर्मला जागरणयुतारात्रौगीतनृत्यसमन्विता पूर्णव्रतेचवैशीघ्रप्रसन्न:केशव स्वयं वभापेगरुडारूढावरंवरयशोभने श्रुत्वावाक्यंजगदातुःस्तुत्वाप्रीत्याशु ~ ·. चिस्मिता'यपाद्यवरंचूहिममभर्तमहत्तरं' र पद्मिन्यास्तद्वचःश्रुत्वाकृष्णःप्रीतप्रियंवदार त्वयाहंतोपितोभद्रे प्रत्युवाचजनार्दनः मलिम्लचचमांसोसौनान्योमेप्रीतिदायकः तन्मध्येकादशीरम्याममप्रीतिविवर्धना सात्व योपोपितासुध्रुयथोक्तविधिनाशुभे तेनत्वयाप्रसन्नोहंकृतोस्मिसुभगानने तवभर्तुःप्रदास्यामिवरंयन्मनसेप्सित इत्युक्तानुपतिप्राहविष्णुर्विश्वारीिनाशनः ' वरवरयराजेंद्रयतेमनासकांक्षितं । सतोपिताहप्रिययातवसिद्धिचि कार्पया "श्रुत्वातवचनविष्णोःप्रसन्नोन्नृपसत्तमः । वबेसुतमहावाहुसर्वलोकनमस्कृतम् - नदेवैर्मानुपैन गर्दैत्यदा नवराक्षसेः जेतुशक्योजगन्नाथविनात्वांमधुसूदन इत्युक्तोवाढमित्युक्त्वातत्रैवांतरधीयत नृपोपिसुप्र सन्नात्माहष्टपुष्ट प्रियायुतः समायात्स्वपुरंरम्यनरनारीमनोरमं सपद्मिन्यांसुतंलेभेकार्तवीर्यमहाब्ल नतेनस दृशःकश्चितत्रिपुलोकैपुमानवः तस्मात्पराजित-संख्येरावणोदशकंधरः नतजेतुंसमर्थोस्तिविपुलोकेपुकश्चन विनानारायणदेवचक्रपाणिंगदाधरं 'नवयाविस्मय कार्योरावणस्यपराजये मलिम्लुचप्रसादेनपद्मिन्याश्चा प्युपोपणात् दोदेवाधिदेवेनकार्तवीर्योमहाबलः। इत्युक्ताप्रययौविप्रःप्रसनेनांतरात्मना । श्रीकृष्णउवाच ॥ एततेसर्वमाख्यातयत्ष्टष्टोहत्वयानघ मलिम्लुचस्यमासस्य शुलायाः संभवोमहान्. येकरिष्यंतिमनुजास्ते यास्यतिहरे पर्ट' त्वमेवकुरुराजेंद्रयदिचेष्टमभीप्ससिकेशवस्यवच श्रुत्वाधर्मराजोतिहर्पितः । चक्रेवतंविधाने नबंधुभिःपरिवारितः' '' 'सूतउवाच' ॥ एतत्सर्वमाख्यातयत्ष्टष्टोहंपुराद्विज ! पुण्यपवित्रंपरमकिंभूयः श्रोतुमिच्छसि एवंविधयेपिनतमनुष्याभत्याकरिष्यतिमालम्लुचस्य उपोपितायैस्तुसुखप्रदात्रीयाशुक्लपक्षे भुवितपिधन्या 'श्रोष्यतियेतस्यविधिसमगीतेप्यशभाजोमनुजा-प्रशस्ताः । ' येतेपठिष्यतिकथांसमग्रांतवेग मिप्यतिहरेनिवासं ॥ इतिश्रीअधिकशुमाएकादशीसमाप्ता ॥ अथ अधिककृष्णाएकादशीकथा ॥ युधिष्ठिर ·उवाच ॥ मलिम्लुचस्यमासस्यकृष्णाकाकथ्यतेविभो.किनामकोविधिस्तस्याःकथयस्वर्जगत्पते ॥ श्रीकृष्ण उवाच ॥ परमेतिसमाख्यातापवित्रापापहारका ' ' भुक्तिमुक्तिप्रदान्हुणांस्त्रीणांचापियुधिष्ठिर.! पूर्वोक्तविधिना कार्यायाकृष्णेकादशीजनैः पूजयेत्परयाभक्त्यानाम्नादेवनरोत्तमं अत्रतेकथयिष्यामिकथामेतांमनोरमां कां पिल्पनंगरेजातामुनीनामग्रतःश्रुतां. श्रासीट्विजवरःकश्चित्सुमेधानामधार्मिकः : तस्यपत्नीपवित्राख्यापातित्र त्यपरायणा : कर्मणांकेनचिद्विप्रोधनधान्यविवर्जितः नक्कापिलभतेभिक्षायाचनपिपरान्वहून् ! नभोज्यंला तितोहड्नवस्त्रनैवमंडनं ' रूपयोवनमाधुर्यनारीशुश्रूपतेपति अतिथिंपूजयेक्वापितदासाक्षुधितागृहो। इष्टंत्ये. वविशालाक्षीचाम्लानमुखपंकजा विलोक्यभार्यासुदतीकर्पतीस्वकले नभतीरंक्वचिञ्चैवनास्त्यन्नमितिभापते. विचार्यब्राह्मणश्चिोभायायाःप्रेमबंधन निंदन्भाग्यस्वकविप्रःप्रोचेवाक्यंप्रियंवदां कांकरोमिकिकार्यनमया लभ्यतेधनं याचयामिनरान्भव्यानयच्छंतिचमेधन: किंकरोमिक्वगच्छामित्वांमेकथयशोभने. विनाधनेनसुश्री. थिगृहकार्यनसियति देह्याज्ञांपरदेशायगच्छामिधनलब्धये:- यस्मिन्देशेचयत्प्राप्यभाग्यंतत्रैवलभ्यते उद्यः मेनविनासिद्धिःकर्मणांनोपलभ्यते तस्माद्दुधःप्रशंसंतिसर्वथैवशुभोधमं श्रुत्वाकांतस्यवचनसाश्रुनेवाविचक्षणा प्रोवाचप्रांजलिर्भूत्वाविनयानतकधरा त्वत्तोनास्तिसविज्ञातात्वयाज्ञाताववीम्यहं हितैपिणोनरायुःशश्वत्सा धुंासाध्वपि पूर्वदत्तहिलभ्येतयत्रकुत्रमहीतलेः विनादाननलभ्यतमेरोकनकपर्वते. पूर्वदत्ताहियाविद्यापूर्व दत्तहियंदन-" पूर्वदत्ताहियाभूमिरिहजन्मनिलभ्यते यदात्रालिखितंभालेतत्तत्रैवाहलभ्यते : विनादत्तेनकिंवा पिलभतेनैवकिंचन पूर्वजन्मनिविद्रनमयानत्वयाक्कचित् । सत्पात्राणांकरदत्तस्वल्पभूर्यपिसदनं । इहदेशेप रेवापिदत्तंसर्वत्रलभ्यते अन्नमात्रंतुविश्वेशोविनादत्तेनयच्छतिः तस्मादत्रैवविप्राग्यस्थातव्यभवतामयाः अव ·द्विनानतिष्ठामिक्षणमात्रंमहामुने 'नमातानपिताधातानश्वश्रू.श्वशुरोजनः । नसत्कुबैतितांकेपिस्वजनाश्चापरे कुतः भर्तृहीनांविनिंदांतेदुर्भगेतिवदतितां तस्मादस्थिरोभून्वाविहरस्वयथासुख भवतोभाग्ययोगेनप्राशि यात्रभविष्यति श्रुत्वातस्यास्तुवचनंस्थितस्तवविचक्षणः तावत्रसमायातःकौंडिन्योमुनिसत्तमः दृष्ट्वासमा गतहटासमेघाहिजसत्तमः सभार्य.सहसोत्यायनमामशिरसासकृत् धन्योस्म्यनुगृहीतस्मिसफलजावित मम यदृष्टोसिमहद्भाग्यादित्युवाचमुनीश्वरं दत्त्वासुविष्टरंतस्मैपूजयामासतहिजं भोजयित्वाविधानपत्र छप्रमदोत्तमा विद्वन्केनप्रकारेणदारिद्यस्यक्षयोभवेत् विनादरकर्थलभ्येद विद्यांकुटुविनी ममिक्षा परित्यज्यगंतुकामोद्यवर्त्तते श्रन्यदेशेपरान्लोकान्याचितुपरपचने रक्षितोस्तिमयाविद्वन्हेतुवा]महत्तरैः नादत्तलभतेकिंचिदित्युक्त्वासनिवारितः ममभाग्यान्मुनींद्राद्यत्वमत्रैवसमागतः त्वत्प्रसादादरिद्रमेशी- घनश्यत्यसंशय . केनोपायनविरेंद्रदारिद्रनश्यातिध्रुवं कथयस्वकृपासिंघोव्रतंतीर्थजपादिकं श्रुत्वातस्याः सुशीलायाभापितंमुनिपुग़वः प्रोवाच प्रवरंचित्तेविचार्यव्रतमुत्तमं मलिम्लुचेमहानागेवतानामुत्तमंत्रतं सर्व- पापोधशमनंदुःखदारिद्यनाशनं -परमानामविख्याताविष्णोस्तिथिरनुत्तमा मलिम्लुचेतुयाकृष्णाभुक्तिमुक्ति- फलप्रदा' तस्यामुपोपणकृत्वाधनधान्ययुतोभवेत् विधिनाजागरै साकंगीतवादित्रसंयुत धनदेनपुराचीर्ण- व्रतमेतत्सुशोभनं तदाहटेनहेंद्रेणधनामामधिपःकृतः 'हरिश्चद्रेणचकृतंपुराकीतंसुतेनवै पुन प्राप्ताप्रियाते-: नराज्यनिहतकंटकं', तस्मात्कुरुविशालाक्षिव्रतमेतत्सुशोभन. विधिनाविधियुक्तनसमजागरणेनच , इत्यु, कातदिधिसर्वकथयामासवाडवः प्रीत्यापरमसतुष्टस्ततोभक्त्याप्रसादितः पुन प्रोवाचतंविप्रपंचरात्रशुभ यस्यानुष्ठानमात्रेणभुक्तिमुक्तिश्चत्राप्यतें परमादिवसेप्रात कृत्वापूर्वाहिकंविधि.. कुर्यात्सुनियमान् शक्त्यापंच..

·M Edit/T414 रांवव्रतादरात्.. प्रातः कृत्वानिराहारोयस्तिछेदिनपंचकं सगच्छवैष्णवस्थानपितमातृप्रियायुतः एकाशनस्तुः भूयादिनानांपंचकंनरः भोजिततेनविधिनासदेवासुरमानुपं पूर्णकभतुतोयेनयोददातिद्विजातये दत्ततेनवस- कलंब्रह्मांडसचराचरं तिलपात्रतुयोदद्याद्राह्मणायविपश्चिते तिलसंख्यावसेत्स्वर्गसनरोनाकमडले घृतपात्रत दद्यात्स्नात्वापंचदिननरः समुत्काविपुलाभोगान्सूर्यलोकेमहीयते ब्रह्मचर्येणयस्त्विष्ठेदिनानपिचकनरःसस्वर्गभुः जतेभोगान्स्ववैश्याभिःसर्ममुदा एवंविधत्तंसाध्विंकुरुत्वंपतिनाशुभे धनधान्ययुताभूत्वास्वीयास्या वासावतचक्रे कौडिन्येनयथोदितं भतासमभावयुतानात्वामासिमलिम्लुचे पचरात्रतपूर्णपरायाः प्रियसंयुतासापश्यद्राजभवनादायांतनपनंदनं दत्त्वांनवीनभुवनंदिव्यवस्तुसमन्वितम् वासयामांसविधिनावि धिताप्रेरितास्वयं दत्त्वाग्रामवृत्तिकरंब्राह्मणायसुमेधसे प्रसन्नस्तपसाराजासंस्तुत्वावग्रहययो मलिम्लुचस्यमा सस्यपरायाःपरमादरात् कृष्णाह्यपाषणात्सद्यःपचरावर्तनच "सर्वपापविनिमुक्तःसर्वसौख्यसमन्वितः भुक्ताभोगान्प्रियासाधतिविष्णुपुरययो येकरिष्यतिमनुजा परायाव्रतमुत्तम पंचरात्रभवं पुण्यं मयावतुनश पते पुष्कराद्यानितीर्थानिगंगाद्यासरितस्तथा धेनुमुख्यानिदानानितेनची निसर्वथा गयाश्रीकृतते नपितरःपरितोपिताः व्रतानितेनचीणानिव्रतखंडोदितानिदै ...हिपदांब्राह्मण श्रेष्टोगौर्वरिष्टाचतुष्पदा देवा नांवासवः श्रेष्टस्तथामासोमलिम्लुचः मलिम्लुचेपंचरात्रंमहापापहरेस्मृतं पंचरात्रेचपरमापद्मिनीपापशो पिणी साप्यशक्तैःप्रकर्तव्यायथाशक्त्याविचक्षणैः मानुषजनुरासाद्यनस्नातोयमलिम्लुचः, तेजन्मघातिनोन ननोपोष्यतिहरेदित चतुराशीतिलंक्षाणिकांनंतेयोनिसंकटे प्राप्यतेमानुपंजन्मदुर्लभपुण्यसंचयः तस्मा कार्यप्रयत्नेनपरमायात्रतंशुभम् ॥ श्रीकृष्णउवाच ॥ एतत्सर्वमाख्यातयत्रष्टाहत्वयानघमलिम्लुचस्य 3 " ·.ic मासस्यपरमायाःसमुद्भव तत्सर्वतेसमाख्यातंशृणुष्वावहितोनप ध्रुत्वैतद्यदुपतिनोदिततद्विप्रायहिजमुनिनात पाकरोच भक्त्यांसोदिविभुविदुर्लभांश्च तपासोदिविभुविदुर्लभांश्चभोगानितोसोसुरवरमादरसुइष्टः येप्येवभुविमनुजामालम्लुचस्य सुनाता शुभविधिनाव्रतंचरंति...तेभुक्ता विविभवंसुरेंद्रतुल्यगच्छयुस्त्रिभुवनवंदितस्यगहम् इतिश्रीअधिकमासकृष्णक दशोपरानाम्नामाहात्म्यम्, NE अयाग्निप्रियाचतुर्दशीव्रतम् भविष्योचरे श्रीकृष्णउवाच चतुदशामहाराजहुतभुग्दाय ताशुभा नष्टस्तदाहव्यवाहःपुनरग्नित्वमाप्तवान् युधिष्ठिरउवाच कथमग्निःपुरानष्टोदेवकार्येयुपस्थिते नानिलंकृतंतेनकथाहविहितोनलः एतददस्वदेवेशसहि विदितंतव श्रीकृष्णउवाच पुरासुरामहाराजतार कणपराजिताः अच्छन्विश्वकर्माणतारककोवधिष्यति उवाचसचिरंध्यात्वारुद्रोमांशिशुसंभवः गंगस्विी हाग्नितेजोत्यःशिशुदैत्यवधिप्यति । एतच्छ्त्वाततादेवायत्रशभुःसहोमया प्रणम्यतेतमूचाहियदुक्तब्रह्मणांतदा प्रतिपन्नहिरुद्रण राउमयासहितेनच प्रयत्नमकरोत्तत्रयदुक्तममरेस्ततः दिव्यंवर्षशतंसाग्रंगत कालोथमथुने न चाप्युपरमस्तत्रतयोरासीत्कथंचन भयचसुमहापादेवानांसमजायते रुद्रोमासंभवोयोवैभविष्यांतमहावलः स देत्यान्दानवगणान्यधिष्यतिनसंशयः केनकालेनभवितारतविरतिरेतयोः एतद्विचिंत्यप्रहितोदेवैस्तत्रानिला नलों, गतीतोचोमयादृष्टीसमस्थाविपमस्थया शपचंतदादेवीदेवान्सर्वान्विलंजिता यस्मान्मजनितंविघ्नम पत्यायदिवौकसैः तस्मादपुत्रा सर्वपिभविप्यथनसंशयः उदतिटतदादेवीलजितांत्रिदिवाकसजिग्नेरहाण- वीर्यमसंभृतंसाचराहयत् एवमुक्ताहिरुद्रणनष्टग्निदेवसंकुलात् नखस्थानादवस्थावानसूर्यस्थोनच निचानिले दें 4.... 11.

·क 411011" ह्यन्वेषणेयलमकुर्वन्नग्निदर्शने कृमिकीटपतंगाश्वपप्रच्छस्त्रिंदिवौकसा हहाभकाभकावाहियुष्माभिलक्षिा तःकचित् । हेगजाःसालिकावतयदिवोविदितोनलः गजा-प्रोचुरितोवन्हि शीघ्रंशरवनं गतः शंशापानिर्गजा- नहाविंगुणावोभविष्यति शप्त्वाविनिर्गतायोग्निर्वनात्तस्माद्रुतगतःदेवाश्यानुग्रहंचकुस्तपासानुग्रहास्थिताः संज्ञयाचेष्टयानोक्तविदितवा भविष्यति अनुबाह्यचतान्देवाअपृच्छच्छुक शारिका तोऊचुवैशमध्येग्निर्गत्वापश्यत नैपुणनष्टःशशापतानग्निविपरीताभविष्यथ सदैवजिव्हायुप्माकवदंतीचास्पुटाक्षर देवरं गृहीतास्तेहियमाणा भविष्यति दृष्ट्वाचविवुधा सर्वपक्षिणपक्षिणांवर जीवजीवकनामानभोभोसत्यवदस्चनः कंचिंटेष्ट स्वय वन्हिर्वेनस्मिन्चरतांसदा नभद्रवाप्यभद्रंवाकिमिदंचवचौब्रवीत- भूयोभूयोपिरष्टश्चनान्यांसोचौरयन्दिर रस्तदाबवादह्निश्चिरंजीवदंदामिते यस्मान्नकिचिदुक्तंतेतस्मांचित्रतनूरुहः जीवजीवपुनदियावदिच्छात वायुषः द्वितीयतेवरदमिजीवजीवकशोभनं व्यक्तातैमानुषीवाचास्फुटार्थीचभविष्यति कश्चिद्यदितवधिस्ता इंदना करिष्यति सप्तधाषोडशाब्दभिःक्षणात्स्नातोभविष्यति मांसंयश्चत्वदीयंवैभक्षयिष्यत्यनिदित अ जरचामरश्चैवसर्वकालभविष्यति एवंदत्त्वावरांस्तस्यवन्हिवंशमथाविशत् विवुधाःप्राप्यतमपश्यन्वंशम ध्यग, ऊष्मणाज्ञातकल्माषज्ञात्वासंहष्टमानसाः तुष्ठावंशमयोचुस्तेंदेवास्त्रिभुवनेश्वराः ऊष्मणांकलुपोभू. स्वात्रनिगर्भधरिष्यसि यांगृहीवैष्णवोयष्टिब्रह्मचारीचनीष्टक: चाराचनौष्टिक पंचाग्निपालनेपुण्ययघृष्ठदवादिभिः वहन्कल्मपयाष्टितेप्राप्नोतीहद्विजोत्तमः वंशस्यानुग्रहंकृत्वादेवावन्हिमथाब्रुवन् दह्यमानिस्तुतेनानि मंगायाः प्राक्षिपंजले 'दह्यमानोज्झितवतीगंगाशरवनेचंतत. गशिवनेतत् तत्रजातीकुमारोंसौगंगाग्निहरसंभवः शक्त्याजधानतंदुष्टतारकदैत्यसत्तम एतत्तेसंवमाख्यातमन्नेनाशस्यकारणम्, युधिष्ठिरउवाच । ...

·Hit पदामिनटोदेवानांकेनाग्नित्वंतदाकृतं 'भयोपिकेनकालेनग्निरग्नित्वमाप्तवान is श्रीकण्णउवाच ॥ उतथ्यांगिरसोरमासीद्यतिकरोमहान् अंहविद्यातपोभ्यांवैतथाध्यायश्रुतेनच उतत्थ्येनैवमुक्तस्तुगिरा प्राहतमुनि गच्छावोब्रह्मसदननिश्चयस्तंत्रनाभवेत् तोगत्वाब्रह्मसदनमरीचिप्रमुखाईजैः उपेतचन्धि मुनि मिब्रह्माराजर्पिसत्तमैः उतत्थ्यःप्राहसब्रह्मकोनृपींस्तप्तमानस ज्यायान्वैकोधोरमाक मिति नौकथ्यतास्फुट चमुनीब्रह्मातावुभौक्रुद्दमानसी आनयध्वंद्रुतंगत्वाविवुधान्भुवनेश्वरान् ततोविवादंपश्यामिभवतात समत्यच ततस्तासहितोगत्यऋपीन्देवान्समानयत् लोकपालान्महेंद्रादीन्सयमान्वरुणानिलौ स्वाध्यान्म रुद्रणान्विश्वानपीन्भृग्वत्रिनारदान् गंधर्वान्किन्नरान्यक्षानाक्षसान्दैत्यदानवान. 'नायातस्तत्रंतिग्मांशुः सर्वचान्यसमागताः दृष्ट्वाचविवुधान्सर्वान्ब्रह्मांप्रोवाचतानपीन् आर्नयध्वंमितः सूर्य सम्निावान्यनवापुनः एवमुक्तोगतस्तावदुतत्थ्यः सर्यमंडल संगलाप्राहमार्तडशीघ्रमेह्यसंसदं 'सउतत्थ्यमथोवाचकब्रह्मन्त्र तपिष्यतिचकोह्यत्रभुवनमयिनिर्गते एवमुक्तमुनिः प्राया यत्रदेवेसमागमः . प्राचचक्षेचयनों कभास्वतातपनप्रति उवाचांगिरसंब्रह्मात्वमेनंशीघ्रमानय "सतथोक्तोगतस्वंत्र यत्रासौतर्पतेरविः रविः एह्येहि भगवन्सयतापप्यभुवनप्वह, एवमुक्तोगतः सर्यो यत्रदेवसमागमः स्थित्वामहूर्तोवाच किंवाकार्यमुपस्थि त एटतमेवमार्तडब्रह्माप्रोवाचसादर गच्छशीघ्रनदहतिभुवनयावदगिराः 'दग्धतीयस्तुगोलोकोवर्ततेक दापिंगल पाटलोहरितः Hit Rasa प्रतापतः शाकदीपं कुरुद्वपिंकोचंद्वीपसपतन ग्यमंगिरसासर्वभयोपिनदहिष्यति यावन्नसर्वदहतिभुवनंतद्वदगिरा:-गच्छतावदितःशीघ्रंस्वस्थानतिष्ठभास्कर एवमुक्तोथतपनःस्वस्थानमधिरूढवान् विसृष्टवानंगिरसंसकाशममृताशिनां गत्वांगिराउवाचदंबूनकिकरण्यह !-10 जाम्यह Midnic. शाप: श्वतावण 1- ·देवाआंगिरसंप्रास्तेजोराशिमकल्मपं. .. संप्रणम्योचुरग्नित्वंकुरुतावन्महीतले संप्रणम्योचुरग्नित्वंकुरुतावन्महीतले ..:- पूर्वययाग्निःकृतवान्त थात्वमपिसत्तम यावदग्निप्रपश्यामःक्वांसौनष्ट क्वतिष्ठति एवमुक्त सदेवैस्तुअग्नित्वंकृतवांस्तदा : देईष्टोय दाह्यग्निस्तैस्तंसनिवेदित देवकार्येकतेतस्मिन्देवावह्निनथाब्रुवन् । अग्रेग्मित्वंकुरुष्वत्वमंगिरास्तुयथा पुराएव मुक्त सुरैर्वह्निश्चितयामासदःखितः केनमेपहतंज केनाग्नित्वंकृतविह अंथागिरंसंदृष्ट्वांतेजोराशिमकल्मपी में चाद्यःमुंचमेस्थानवचस्तोपकरशृणु अहंततनयः श्रेष्ठौं भविष्यप्रथमोमुने रहस्पतीतिनाम्नावैतथान्येवहवःसताः एवमुक्तोमुनिस्तुष्टोवहूनर्जनयत्सुतान् वन्हीन्सोजनयामासंपुत्रान्पोत्रांस्तथांगिराः वापपुनरग्नित्वमग्निर स्यांतियौनृप सर्वमेवचतुर्दश्यांसंजातंहव्यवाहने हव्यवाहनदेवानांभूतानांगुह्यंचारिणा' 'तेनेष्टेयंतिथिस्तस्मै रुद्रेणप्रतिपादिता पूजितेयतिथिदेवैदिविस्थैश्च्चनृपैरपि वलिमांधातृमन्वाद्यैरन्यैश्चनहुपादिभिः प्रियाशस्त्रह तोनांचसंग्रामेयत्रकुंचित् अज्ञाततिथयोयेचव्यालेयचापिहिसिता नदीप्रवाहपतितो समुंद्रेपर्वतेध्वनि येचवै पतितानांचतोयाग्निदहनेमेताःउधंघातिनोयेचयॆवचात्महनार्जना तपशिस्तचतुर्दश्यांनादसंर्वसुखप्रदम् श्रादा निचेवदत्तानिदानानिसुवहून्यपि प्रभूतफलभोज्यानिउपतिष्ठंतितान्नरान् एवंतिथिरियराजन्नाग्नेयीपठ्यतोद्वजैः अस्यांमनोरथययसमुद्दिश्योपोपति ददातितस्यतदन्हिः 'साग्रेसंवत्सरेंगते चतुर्दश्यांनिराहारः 'समभ्यर्य त्रिलोचन पुष्पधूपादिनैवेद्यैरात्रौजारणेनच पंचगव्यंनिशिप्राश्यस्वपेद्धमौविमत्सरः. श्यामाकानथवाभुक्ता तलक्षारविवर्जितं होमःकृष्णतिलैःकार्य्यः शतमष्टोत्तरंनृप अग्नयेहव्यवाहायसोमायांगिरसेनमः । ततः प्रभातविमलेनाप्यपंचामृतः शिव पूजयित्वाविधानेन होमकृत्वातथैवच उदरियेन्मत्रमनें कृत्वाशि रंसिचांजलि-नमस्त्रिमूर्तयेतुभ्यनमःसूर्याग्निरूपिणे पुत्रान्यच्छमुखयच्छमोक्षयंच्छनमोस्तुते नीराजनंततः BR ·समान्यता कृत्वा भोजयित्वादिजोचमान् शक्तितोदक्षिणांदत्त्वा पश्चाद्भुजीतवाग्यता: एवंसंवत्सरस्यांते कृत्वांस यथोदित सौवर्णकारयदेवंत्रिनेत्रशूलपाणिनं वयस्कंधगतसोमसितवस्त्रयुगान्वितं चंदनेनानुलिप्तांगं सि. माल्योपशोभित स्थापयित्वाताचपात्रत्राह्मणायनिवेदयेत् सर्वकालिकमेतत्तेकथित तमुत्तमं - 'संवत्सरस माप्तिर्हिव्रतस्यतुयदाभवेत् चोर्णेवतेस्मिन्यत्पुण्यंतन्निवोधजनाधिप कालेगतेबहुतिथेतीर्थेचमरणंभवेत् मृतश्च दिव्यदेहस्थोदिव्यालंकारभूषितः दिव्यनारीगणटतोविमानवरमास्थितः दिविदेवैःपरिटतःक्रीडतेग्निपुरेचिर इहागत्यंचकालांतेजातोजातोपोभवेत् दातार्यज्वाकृतीदक्षोब्रह्मण्योब्राह्मणप्रियः श्रीमानग्निसंमोधीमान्पुत्रपौत्र. पत्नीगणसमायुक्तश्चिरंभद्राणिपश्यति यदुर्लभाभुविसुरोरंगजंगमानोकोमाअनामयगुणेनंयु ताः सदव तानाप्नुवंतिशिवभूततिथोंसुरेशसंपूज्यसौमतिलकविधिवन्मनुष्यः' इतिभविष्योत्तरेशिवाग्निं प्रियचतुर्दशीव्रतम् 'अर्थपूर्णिमाव्रतनारदीय सनकउवाच अंन्यद्रतवरंवक्ष्येशृणुष्वमुनिसत्तम' सर्वपा पहरपुण्यं सर्वदुःखनिवर्हणं 'ब्राह्मणक्षत्रियविशांशूद्रोणांयोषितांतथा समस्तकामफलदंसर्वव्रतफलप्रदंदु: स्वप्ननाशनधन्यदृष्टग्रहनिवारण "सर्वलोकेपुविख्यातपूर्णिमांत्रतंमुत्तमं येनचोणेनपापानांराशिकोटि प्रण श्यति मार्गशीसितपक्षे पूर्णायांनियतः शुचिः स्नानकुर्याग्रंथाचारदंतधावनपूर्वकं' ' शुक्लांवरधरः शुद्धो गृहमागत्यवाग्यतः प्रक्षाल्यपादावाचम्यस्मरनारायणशुभं 'नित्यदेवाचं कृत्वापश्चात्संकल्पपूर्वक "लक्ष्मी नारायणदेवमर्चयेनक्तिभावतः वाहनासनाद्येश्चंगंधपुष्पादिभिती 'जोनमीनारायणायेतिपूजयेद्भक्तितत्प रः गीतवाद्यैश्चनृत्यैश्वपुराणपठनादिभिः स्तोत्रैरीराधयेदेवव्रतकत्सुसमाहितः देवस्यपुरतः कृत्वा टांगु लंचतुरस्रक अरग्निमात्रतत्राग्निस्थापपेट्टामार्गतः श्राज्यभागांतपर्यंतकृत्वापुरुपसूक्ततः वरुणायतिलेश्यापि ·घृतेनजुहुयात्तथा । एकवारहिवारंवा त्रिवारंवापिशक्तितः 'होमकुर्यात्प्रयत्नेनसर्वपापनिवृत्तये प्रायश्चित्तादि कसर्वस्वंग्रोक्तविधानत होमंसमाप्यविधिवत्शांतिसूक्तजपेद्बुधः- पश्चादेवंसमागम्य पुन पूजांप्रकल्पये ''तयोपवासंदेवायह्यर्पयेन्द्रक्तिसयुतः' पोर्णमास्यांनिराहारः 'स्थित्वादेवतवाज्ञया । भोक्षामिपुंडरीका क्षपरेंन्हिंशरणभव -इतिविज्ञाप्यदेवाय मध्यदद्यात्तथैदवे' जानुभ्यामवनोगत्वाशुक्लपुष्पाक्षतान्वित क्षीरोदा वसंभूतआत्रिगोत्रसमुद्भव ' गृहाणाध्यमयदित्तरोहिण्यासहितप्रभो ' एवमयंप्रदायेंदोः प्रार्थयेत्प्रांजलि स्थित तिष्ठन्पूर्वमुखोभूत्वापश्यन्निंदुचनारट नमः शुक्लांशवेतुभ्य द्विजराजायतेनम. रोहिणीपतयेतुभ्यं लक्ष्मीभ्रात्रेनमोस्तुते "ततश्चजागरंकुर्यात्पुराणश्रवणादिभिः जितेंद्रियश्चसंशुद्ध · पाखंडालोकवार्जतः त त! 'प्रात: 'प्रकुर्वीत'स्वाचारचयथाविधि पुन' सपूजयेद्देव 'यथाविभवविस्तरं 'ब्राह्मणान्भाजयेनत्त्या ततश्चप्रयतोनर वंधुभत्यादिभि साध , स्वयभुजतिवाग्यत ' एवंपोपादिमासेथपूर्णमास्यामुपोपित..' आ चयेंद्रक्तिसंयुक्तोनारायणमनामय' एवसवत्सरकत्वाकार्तिक्यांपूर्णिमादिने 'मडपंकारयेदिव्यचतुरस्त्रसुमंगलं शोभिंतपुष्पमालाभि पताकाध्वजराजितं । बहुदीपसमाकीर्ण किंकिणीजालशोभित दर्पणैश्वामरैश्चैव कलशैश्चसमावृतं तन्मध्येसर्वतोभद्रंपंचवर्णविराजितं ' ' जलपूर्णततः कुभं न्यसेत्तस्योपरिदज। पिधाय कुंभवस्त्रेणंसुसूक्ष्मणविशेोभित हेम्नावारजतेनापि तथातायेणवाद्विज - लक्ष्मीनारायणदेवंकृत्वातस्योप रिन्यसेत् पंचामृतेनसप्लाव्या'भ्यर्थ्यगधादिभिः क्रमात्-भक्ष्यभोज्यादिनैवेद्यः भक्तितः सयतेद्रियः जा गरचतधाकुर्यात्सम्यक्श्रद्धासमन्वित- 1 ' परेन्हिप्रातर्विधिवत्पूर्ववद्विष्णुमर्चयेत् आचा-यप्रदातव्याप्रतिमा दक्षिणान्विता ब्राह्मणान्भोजछत्तयाविभवेसत्यवारितं-' तिलदानप्रकुर्वीतयथाशक्त्यासमाहितः कुर्याद ·मौचविधिवत्तिलहोमविचक्षण एवंकृत्वानर सम्यक् लक्ष्मीनारायणव्रतं इहभुक्तामहाभोगान्पुत्रपौत्रसमन्वितः सर्वपापविनिर्मुक्त कुलायुनसमन्वितः प्रयातिविष्णुभव योगिनामपिदुर्लभः इतिनारदीयपुराणेपूर्णिमाव्रतम् अयप्रतिपादितिथिपुकृत्यविशेषोभविष्योत्तरे ॥ श्रीकृष्णउवाच ॥' तिथिकृत्यमिदानीतेकथयामियुधिष्ठिर सर्वपापप्रशमनंसर्वविघ्नविनाशनं मानसंवाचिकंवापिकर्मजयदघभवेत् सर्वप्रशममायातिदानेनानेनपांडव श्रावणेकात्तिकेचैववैशाखेफाल्गुनेतथा सितपक्षात्प्रभृतितदातव्यंपुण्यवर्धनम् वित्तंश्रद्धासहायस्तुपात्रप्राप्ति स्तथैवच दानकाल सदेवेहकथितस्तत्त्वदर्शिभिः तीर्थेवायतनेगोष्ठेगृहीत्वानियतात्मवान् योददातिनरश्रेष्ठत दानत्यायकल्प्यते अग्निमिष्ट्वाचहुत्वाचप्रतिपद्यमितघृतं हविष्यंसधान्यानिप्राप्नुयादमितंधनं प्रतिपत्सुद्धि जान्पूज्यपूजयित्वाप्रजापति सौवर्णमरविदंचकारयित्वाप्टपत्रकं कृत्वाचौदंबरेपात्रेसुगंधघृतपूर्वक. पुष्पधूपैः । पूजयित्वाविप्रायप्रतिपादयेत् - अनेनविधिनादत्त्वाकमलंकमलालयाम् ईप्सितांल्लभतेकामान्निष्कामोब्रह्मचा मुयात् ब्रह्माणंचद्वितीयांयांसंपज्यब्रह्मचारिणं । भोजयित्वाचविद्यानांसर्वासांपारगोभवेत् वन्हिपज्यद्विती पायांभूर्भुवःस्वरितिक्रमात् तिलाज्येनशतहुत्वादत्त्वापूर्णाहुतिंततः वैश्वानरतुसौवर्णस्थापयेताबभाजने गुडाज्य पूरितेराजस्तोयपूर्णपदोपरि पूजयित्वावस्त्रमाल्यैर्भक्ष्यभोज्यैरनेकधा ततस्तद्राह्मणेदद्यादन्हिमेंप्रीयतामितियां वजन्मकतापापान्मुच्यतेनासंशयः ' 'मृतोचन्हिपुरंयातिप्राहेर्दैनारदोमुनिः तृतीयायांचविशेशधनाब्योजाय तेभुशं. क्रयादिव्यवहारेणलाभोंबहुगुणोभवेत् तृतीयायांमहाराजगौरीस्वर्णमयीशुभां स्थापयित्वाताय पात्रेलवणोपरिविन्यसेत् वस्त्र पुष्पैःपूजयित्वानैवेद्यविनिवेद्यच -- ततस्तुब्रह्मणेदद्याद्गुडंपाचँनिवेदयेत् रक्तवस्त्र युगच्छन्नकुंकुमेनविभक्तिं पुप्पे पैःसनैवेद्यैःपूजायित्वाद्विजातये दत्त्वायत्फलमानोतिपार्थतत्केनगण्यते प्रासादा ·पत्रसौवर्णा नद्यःपायसकईमाः गंधर्वाप्सरसोन्यत्रतत्रतेयांतिमानवाः स्वर्गादिहै त्यसंसारेसुरूप सुभगोभवेत् दाताभोक्तावहुधन-पुत्रपौत्रसमन्वितः' नारीवातगुणैर्युक्ताभवतीहनसशय. गणेश.पुजित कुर्याच्चतुर्थासर्वक मसु अविनंविदुपेविघ्नंकार्येचास्यनकहिँचिन् चतुर्थीवारणंहैमंपलादूव॑सुशोभनं कारयित्वांकुशयुतंतिलद्रोणो परिस्थितं वस्त्रैःपुप्पेःपूजयिन्यानैवेद्यविनिवेद्यच ततस्तुब्राह्मणेदत्त्वागणेश-प्रीयतामिति कार्यारंभेपुसर्वेषु तस्यविनंनजायते वारणाःसप्तजन्मानिभवंतिमदविहलाः, वरुणेंद्रसभोलोकेवैलोक्यविजयीभवेत. ४. ना गानिष्ट्वाचपचम्यांनविपैरभिभूयते स्त्रियवालभतेपुत्रंश्रियचपरमालभेत् ५ पचम्योपन्नगंस्वर्णस्वर्गेनिकनका रयेत् - क्षीराज्यपात्रमध्यस्थंपूज्यविप्रायदापयेत् विजंसंपूज्यवसुभि प्रणिपत्यक्षमापयेत् । इहलोकेपरेचैवदा नमेतत्सुखावह नागोपद्रवशांत्यर्थसर्वदुष्टनिवर्हणं प्रायश्चित्तमपिप्रोक्तनागदष्टस्यशंभुना सपूज्यकार्तिके:: यंचाइजःपष्टयांप्रजापते मेधावीरूपसंपन्नोदीर्घायु कीर्तिवर्धनः पट्याशक्तिसमोपेतंकुमारंशिखिवाहन कार यित्यायथाशक्तिहेममालाविभूषितं तंडुलद्रोणशिखरेवासोभि पृज्यशक्तितः नमस्कृत्यततोदयाहाह्मणांयकुटुं बिने शूद्रोब्राह्मणतामतिब्राह्मणश्चेष्टलोकभाक् ६ सप्तम्यांपूज्यऋक्षेशचित्रभानुदिवाकर सूर्यलोकमवाप्नोति सूर्येणेसहमोदते गंधर्वास्तुष्ठिमायांतिदानेनानेनपांडव ७ ' अष्ठम्यांपूजितोदेवोगोभूतावरणाहरः ज्ञानंद दातिविपुलंकामान्सयच्छतेगुणान् मृत्युहाज्ञानदश्चैवपापहाचप्रपूजितः । ८ ।अष्टम्याटपभस्यैवप्टष्टेगंगाध रंधुरं सितवस्त्रयुगच्छन्नंघंटाभरणभूपितं : दद्यात्प्रणम्पवित्रायत्रीयताटपभध्वजः । प्रदक्षिणांतत कृत्वाश्रय तस्तमनुब्रजेत् ..टानेनानेनज़पतेशिवलोकंसुदुर्लभं वृपस्कंधेप्रतिष्ठतिभुवनानिचतुर्दशः तस्मादृपप्रदानेनदना भवतिभूरियं ८' दुर्गासपूज्यदुर्गाणिनवम्यांतरतीच्छता 'सग्रामेव्यवहारेचसदाविजयमादिशेत नवम्यांका حر ·चनसिंहकारायित्वास्वशक्तितःमुक्ताफेलाष्टकयुतनालवस्त्रावगाठताद्वजातिप्रवरायेत्सर्वान्कामानवाप्नुयात् कांता रायनदुर्गेपुचौरव्यालाकुलेपथि हिंसकातनहिंसंतिदानस्यास्यप्रभावतःमत्यौदेविपुरंयातिपूज्यमानःसुरासुरैःपुण्य क्षयादिहागत्यराजाभवतिधार्मिकः९दशम्यांधर्मराजश्चसर्वव्याधिहरोध्रुवं नरकादपमृत्योश्चसमुद्धरतिमानवम् १० दशम्यांनृपशार्दूलदशेपाःस्वर्णनिर्मिताः लवनेनगुडक्षीरनिप्पावांचुतिलैस्तथा गव्यत्रयंतंडुलैश्चमापान्नेनस मन्विताः संपूज्यवस्त्रपुष्पाद्याजायप्रतिपादयेत् अनेनविधिनायस्तुपुमांस्त्रीवाथवापुनः निर्वापयतिराजेंद्र तस्यपुण्यफलंशृणु इहकामानवाप्नोतिप्रीत्यास्वर्गेमहीयते सफलास्तस्यसर्वाशायाःकाचिन्मनसाकता ततः, स्वर्गादिहागत्यकुलेमहतिजायते एकादश्यांयथोदिष्टाविश्वेदेवाःप्रपूजिताः प्रजांपशून्धनधान्यप्रयच्छंतिमहीं तथा ११ एकादश्यांहारमर्त्यःकारयित्वाहिरण्मय यथाशक्त्यातायपात्रघृतेनपरिपूरितं पचाग्निनिरतविप्रं पुराणज्ञविशेषतः दत्वाकिंबहुनोक्नविष्णुलोकेमहीयते १२ द्वादश्यांविष्णुमिष्ट्वाचसर्वदाविजयीभवेत् पूज्य श्वसर्वदेवानांयथागोपतिगोहरः गोउपमाहपेहेमसप्तधान्यानियानिच पुष्पाणिचपवित्राणिगंधांश्योचावचा स्तथा यथाशक्त्याप्यलकृत्यवस्त्रेणाछाद्यतन्नरः द्वादश्यांद्वादशैतानिब्राह्मणेभ्योनिवेदयेत् एकस्यवामहा राजतत्फलंत्वंनिशामय इहकोर्तिपरांप्राप्यभुक्ताभोगान्यथेप्सितान् अंतेविष्णुपुरींचातिपूज्यमानोप्सरो गणैः कर्मक्षयादिहागत्यराजाभवतिधार्मिकः यज्ञयाजीदानपति/वेच्चशरदांशतं कामदेवंत्रयोदश्यांसर्व श्वर्यसमन्वितः बहुपुत्रोवहुधनस्तथास्यान्नात्रसंशयः १३ स्नापयित्वाब्राह्मणांस्तुत्रयोदश्यांत्रयोदश तान्न, छायनवस्त्रगेधपुष्पैस्तथार्पयेत् भोजयित्वातुमिष्टान्नदक्षिणांविनिवेदयेत् प्रेतनाथायरौद्रायतथावैवस्वता : पच यमायचनमस्तेस्तुनमस्तेकर्मसाक्षिणे उच्चार्यश्रदयायुक्तःप्रणिपत्यविसर्जयेत् यःकरोतिमहाराजपूजा:

·मेतांमनोरमां यमायससुखमर्त्यःस्थित्वाव्याधिविवर्जितः यममार्गेनतापंचदुःखमाप्नोत्यसौपुमान् नपश्यतिप्रेत मुखपितृलोकंसगच्छति कर्मक्षयादिहागत्यसुखीचपुत्रवान्भवेत् दृष्ट्वेश्वरंचतुर्दश्यांसर्वैश्वर्यसमावितः बहुपुवोबहु। घनोनर स्यान्नात्रसंशयः १४ माहेयंचशुभकुंभचतुर्दश्यांपयोता सुवर्णनचसंयुक्तंनववस्त्रविभूपित, घंटा भरणशोभाढ्यंवृषभेनसमन्वित योदयाच्छिवभक्तायब्राह्मणायकुटुंविने एतद्दत्वानरश्रेष्ठशिवलोकेमहीयते तत्र स्थित्वाचिरंकालंक्रमादेत्यमहीतले आरोग्यधनसंयुक्तोकुलेमहतिजायते . सर्वकामसमृदार्थोयावजन्मशतत्रय १४' पार्णमास्यांचयःसो पूजयेशक्तिमान्नरः सर्वेश्वर्यसमायुक्त कांतिमानभिजायते। १५ : पौर्णमास्यांवृपोत्स गैकारयित्वाविधानतः चंद्रराजतनिप्पन्नपलेनैकेनशोभनः पूजयेद्धकुसुमनैवेद्यविनिवेयच. दद्याहिप्रायस स्कृत्यवासालंकारभूषणैः मत्रेणानेनराजेंद्रतन्निवोधनृपोत्तम क्षीरोदार्णवसंभूतत्रैलोक्यगणदीपक : उमापते शिरोरत्नशिवंयच्छनमोनम. दानेनानेननृपतेधाजतेचंद्रवद्विवि अप्सरोभिःपरिवृतोयावदाभूतसंप्लवं १५ पितरःस्वदिनेपिडरिष्टाःकुर्वतिसर्वदा प्रजावृद्धिधनंरक्षामानुष्यफलमेवच ३० अत्रपितृव्रतहेमाद्रीवाराहे स गीदाब्राह्मणासृष्टास्तमूचुःपितरस्तदा वृत्तिनाब्रूहिभगवन्कंव"महेवय ब्रह्मोवाच • अमावस्यादिनयोस्तु तस्यांकुशतिलोदकै. तर्पितामानुपैस्तृप्तिंपरांगच्छतनान्यथा तिलादयास्तथैतस्यामुपोप्यपितृभक्तितः चिरस्य तस्यसंतुष्टावरंयच्छतमाचिरं तस्मादस्यांतिथौविद्वान्दानमेतत्समाचरेत् उपवासंविनाप्यतेभवत्युक्तफलप्रदाः पूजयाजपोमेश्चतोषिताःशक्तितःसदाइति-दानान्यमूनिविधिवत्क्रमशोनरेंद्रयच्छतियेद्विजवरायविशुद्धसत्वा तेब्रह्मविष्णुभुवनेपुसुखविहत्ययांत्येकतांसहशिवेननसंशयोमे इतिश्रीभविष्योत्तरोक्तंसकलतिथिकृत्यानि अथ प्रतिपदादितिथीनांदेवतापूजादिमंत्राः : त्वन्नोअग्नेइत्यस्यहिरण्यस्तूपऋपिस्त्रिष्टुप्छंदः । - त्वनोअन्नेवरुणस्यवि ·डॉअवांसिसौष्टाःयजिष्टोवन्हितमःशोशुवानोविश्वेद्वेपासप्रमुमुग्ध्यस्मत् :अाग्नस्तुस्वर्णवर्णाभः सप्तचिसप्तहस्तकःस्वाहासखोमेपवाहं शक्त्यन्ननुक्नुवादिधृक् अग्नयेनमः द्वितीयायांब्रह्मा ब्रह्मयज्ञानमित्यस्य देवश्चऋपिस्त्रिष्टुप्छंदः । ब्रह्मादेवता वस्तयज्ञानंप्रथमपुरस्ताद्विसीमतःसुरुचोवेनआवःसुवुन्यउप मांस्यविष्टाशतेश्चयोनिमसतश्चविव ब्रह्मणेनमः । पद्मासनस्योजटिलोब्रह्माध्येयश्चतुर्मुखः अक्षमालांनुवं विभ्रत्पुस्तकंचकमंडलुं वास कृष्णाजिनंतस्यपार्श्वसस्तथैवच २ तृतीयायागौरी गौरीमिमायेतिदीर्धतमऋ- पि-विष्टुपछंदः गोरीदेवता गोरीमिमायसलिलानि तक्षत्येकपदीद्विपदीचष्पदी अष्टापदीनवपदीवभ्रवुवी संहस्राक्षपरमेव्योमन्- गौरीशंखेंदुवर्णाभांशर्वरीशनिपेवितां कृष्णपद्मासनासीनांसाक्षसूत्रकमंडलू 1 वरदां- ज्ञानरूपांतांसर्वमाल्यप्रियांसदा' गौर्यैनमः ३-चतुर्थीगणपतिः गणानांत्वेत्यस्यगृत्समदपिर्जगतीछंदः गणपतिर्देवता - गणानांत्वागणपति_हवामहे प्रियाणांत्वाप्रियपति हवामहे निधीनांत्वानिधिपति हवामहे वसोममत्राहमजानिगर्भधमात्वमजासिगर्भधं पाशांकुशकल्पलतांविपाणंदधच्चतुंडाहितबीजपूरः रक्तस्त्रिनेत्र स्तरुणेंदुमौलिहीरोज्वलोहस्तिमुखोवताद. गणपतयेन: ४ पंचम्यांनागाः नमोस्तुसपैयइत्यस्यप्रजापति ऋपि अनुष्टुपछंदः -सपीदेवताः नमोस्तुसर्पेभ्योयेकेचप्रथिवीमनुयेवंतरिक्षयेदिवितेभ्यःसर्पेभ्योनमः सी रक्तानिनेवाश्चद्विभुजाःपीतवस्त्रकाः फलकासिधराः लक्ष्णाभास्वत्फणविभूपिताः सर्पेभ्योनमः । पठ्यांस्कंदः पदस्कदइतिमेघातिथिऋपिर्गायत्रीछंदः कंदोदेवता यह स्कंद एथिवीजायमानउद्यत्समुद्रादुतवापुरीपातु श्ये 'नस्यपक्षाहरिणस्यवाहुउपस्तुत्यमहीजाततेअर्वन् वराभयकरःसाक्षाद्विभुजःशिखिवाहनः किरीटीकुंडली- देवोदिव्याभरणभूपितः... कुमारःपण्मुखोध्येयः शिरवंडकविभूपणः । पताकावैजयंत्याचशक्तिश्चवतुवामयोः ·+7 कुमारायनमः' ॥६॥ सप्तम्यारविः आकृष्णतिहिरण्यस्तूपऋपियवीछंदः सूर्योदेवताः आकृष्णनर जसावर्तमानोनिवेशयन्नमृतमयंचहिरण्ययेनसवितारथे। नादेवोयातिभुवनानिपश्यन्. पद्मासनः पद्मकरः । पद्मगर्भसमद्युतिः । सप्ताश्वरथसंस्थश्चद्विभुजःस्यात्सदारविः सूर्यायनमः ॥ ७॥ अष्टम्याशिवः ज्यवकमितिवशिष्टऋपिर्गायवीछंदः. रुद्रोदेवता- त्र्यंबकंयजामहेसुगंधिंपुष्टिवर्धनं...उर्वारुकमिववंधनान्मृत्यो मुक्षीयमामृतात्! . पंचवक्रोवृषारूढःप्रतिवर्कविलोचनः- कपालहस्तःखट्वांगीचंद्रमौलि सदाशिवः शिवाय नमः।- ॥ ८॥ नवम्यादुर्गा अवेअंबालिकेइत्यस्यप्रजापतिऋषिः...अनुष्टुप्छंदः...दुर्गादेवता अं बेविअंवालिकेनमानयातकश्चनससत्यश्चकः सुभद्रिकांकांपीलवासिनी: कालानाभांकटाक्षररि कुलभयदांमौलिवद्धेदुरेखां - शंखचक्रपाणंत्रिशिखमपिकरैरुद्वहंतांत्रिनेत्रां... सिंह स्कंधाधिरूढांत्रिभुवनमाख लतेजसापूरयंती - ध्यायेदुर्गाजयाख्यांत्रिदशपरिवृतांसेवितांसिद्धिकामैः दुर्गायनमः ॥ ९॥दशस्यायमः पनायेतिविवस्वान् ऋपिः विप्नुपछंदः- यमदेिवता , यमायत्वामखायत्वासूर्यस्यत्वातपसे । देवस्त्वासविता मध्वानक्तु टथिव्याःस-चमच्चवरदः धर्मराजायनमः ॥ १९ ॥ एकादश्यांविश्वेदेवाः डोमासश्चर्पण तिमंधुच्छं। पियत्रींछंदः विश्वेदेवादेवता- जोमासश्चर्पणीधृतोविश्वेदेवासभागताः दाश्वांसोदाशुपः सुतं विश्वेदेवाश्चसर्वेपिंदक्षिणेवाणपाणय::- ध्यातव्यावामपाणौतुशरासनयुताःसदा विश्वेभ्योदेवेभ्यो नमः ॥११ ॥ द्वादश्यांविष्णुः' इदंविष्णुरित्यस्य - मेधातिथिपिर्गायत्रीछंदः विष्णुर्देवताइदं विष्णुर्विचक्रमेवैधानिदधेपदंसमूढमस्यपामुरे विष्णु कौमोदकीखड्गपद्मशंखकरःक्रमात् । प्रदक्षिणंदक्षि पाषंकरादारभ्यनित्यशः विष्णवेनमः त्रयोदश्यांकामः . कामगायत्र्याःसंमोहनऋपिर्गायत्रीछंद: .

·२४ कामदेिवताकामांचनेविनियोगः' 'पुषवाणायविद्महेकामदेवायधीमहितन्नोनंग प्रचोदयात् । नमोस्तुपुष्प वाणायजगदाह्रादकारिणे- मन्मथायजगन्ने।रतिप्रीतिप्रदायिने आप्यायस्वेतिचंद्रमंवेणचंद्रपजावा ॥१३ चतुर्दश्या शिवः यवकमितिमनस्यवासेप्टऋपियवीछंदः शिवोदेवताशिवार्चनेविनियोगः त्र्यवकंयजाम हे०पचवक्रोषारूढ प्रतिवक्रत्रिलोचनः कपालहस्त-खट्वांगीचद्रमौलि सदाशिवः १४ श्रमायाःपितर.उदीरिते तिमंत्रस्यशखपिः स्वधादेवता त्रिष्टुप्छंदापिटगणामर्चनेविनियोगःउदीरिताउत्पारासउन्मध्यमाःसौम्या- सअसुंयईयुरटकाऋतंज्ञास्तेनोवतुपितरोहवेषु ३० पूर्णिमायाःशशी आप्यायस्वेतिमंत्रःश्वतःश्वतांवरधरोदः शाश्वाश्वतभूषणः गंदापाणिबिबाहुश्चकर्तव्योवरदाशशी अथमलमासव्रतानि युधिष्ठिरउवाच कथंवाचरितं- ब्रह्मन्मलमासत्रतादिक तत्सर्वब्राहिमविप्रसर्वलोकहितायचं मार्कंडेयउवाच' विस्तरेणाचनफलंकविभिनॆवश क्यते'' वक्तुंजनार्दनस्यदकिंपुनःप्राकृतैर्जनैः' प्रतिपत्तिथिमारभ्यमासमेकंजनार्दनं अर्चयेद्गधपुष्पाद्यैःपायसे- नससर्पिपा विप्रांस्तुभोजयेत्पश्चाइक्षिणाभिश्चतोषयेत् एवंवतंमासमेकंकुर्यादानौचित्रकैः' अभूतदिनेमा उपोष्यसुसमाहितः पुण्येहिप्रातरुत्थायकुर्यात्पूर्वान्हिकीक्रियां गृहीत्वानियमपश्चाद्वासुदेवहदिस्मरन् त्रित्रिंशद्धर्मनिरतान्ततोषिप्रानिमत्रयेनं सपत्नीकान्सदाचारान्सुरूपांश्चसुविद्यकान् . वेदाध्ययनसंपन्नान् कुलीनज्ञातिसंभवान्' ' ततोमध्याह्नवेलायांकृत्वामाध्यान्हिकी क्रिया , पुष्पमंडपिकाकृत्वाविचित्रेस्तोरणादि- भिः तस्मिन्सुशोभितेसर्वेमडलेतूर्यनादिते सुलक्षणंलिखेत्तत्रसर्वतोभद्रमडल 'स्थापयेदवणकुंभपंचरत्नसम न्वितं तस्योपरिन्यसत्पात्रंदेवंतवपूजयेत् श्रादौस्वस्त्ययनकृत्वापूजांतवसमारभेत्''प्राणानायम्यविधिवन्म न.सैकल्पपूर्वकं उपचारैःपोडशभिःपूजयेच्चजनार्दन' गंधतोयेनसंस्नाप्पशुभैः . पंचामृतैस्तथा स्थापयेद 2 - ·व्रकुभवस्त्रयुग्मनवेष्टितं'" ततस्त्रिंशचनामानिपूजयेञ्चयथावीधे । ' जिष्णुविष्णुमहाविष्णुहार कृष्णमधोक्षजं केशवं. माधवं राममच्युत पुरुषोत्तम गोविंद वामनं श्रीशं :श्रीकठं विश्वसाक्षिणं नारायण मधु- रिपुमनिरुद्ध त्रिविक्रम वासुदेवं जगद्योनि शेपतल्पगतंतथा: संकर्पणचप्रद्युम्नदैत्यारिंविश्वतोमुखं. जना दैनं. धराधारं श्रीधरंचसमर्पयेत् कुंभस्थितेकांस्यपावे. पूजयेञ्चर्जनार्दनं '- आच्छाद्यवस्त्रयुग्मनपीते नचयथाविधि, विष्णवेचततोदद्यादुपवीतेचशोभने चंदनेनसुगंधेन पपनानाविधप धूपैर्नानाविधै दीपःपूजयेच्चयथाविधि ' मिष्टान्नःश्वतनैवेद्यनागवल्लिदलान्वितैः ।-घंटांमृदंगान?पैःशंखध्वनिसमन्वितेः श्रा रार्तिकप्रकुतिकर्पूरागुरुचंदनैः प्रदक्षिणनमस्कारान्मंत्रपुष्पंयथाविधि तावपात्रस्थितंतोयंचंदनाक्षतपुष्पकैः श्रय॒दद्यात्सपत्नीकःप्रहृष्टेनांतरात्मना · नारंगै लिकेलैश्चफलैर्नानाविधैःशुभैः पंचरत्नसमायुक्तंजानुनीस्था प्यभूतले. आरोग्यजालहस्तीचश्रद्धाभक्तिसमन्वितः अधिमासेतुसंप्राप्तशुभेसूर्याधिदैवते । देवदेवमहादे वप्रलयोत्पत्तिकारक गृहाणाध्यमयादत्तकृपांकृत्वाममोपरि 'स्वयंभुवेनमस्तुभ्यंब्रह्मणेमिततेजसे नमोस्तुते प्रियानंतब्राह्मणानांदयांकुरु एवंस्तुत्वाजगन्नाथगंधपुष्पोपहारकैः: 'पूजयित्वाजगन्नाथचतुर्युप्रहरेषुच तथा जागरणकुर्यात्कीर्तनश्रवणादिभिः ततःप्रभातसमयेअमावास्यादिनेनप. विष्णुंचपूजयेद्भक्त्यापश्चादोमंसमा चरेत् समित्तिलाज्यचरुणापायसेनहुनेनृप अतादेवेतिपकेनअयुतवासहस्रकं पूर्णाहुतिंततःकृत्वाहामशेर्पसमाप येत् गुरोःपूजांततःकुर्याद्वसुधान्यादिसप्तकैः ‘प्रदद्याद्धेनुनासाईप्रतिमांचतथानृपः। वयस्त्रिंशदपूपांश्चकांस्यं पात्रसमन्वितान् प्रदद्याद्गुरवेराजनुघृतशर्करयासह अघिमासेतुसंप्राप्तेपीपमुक्त्यैजनार्दनं उद्दिश्यापूपदा नैनवृतैनसहरुक्मकं 415विष्णुप्रीत्यैप्रदद्याचप्टथ्वीदानफललभेत् त्रयस्त्रिंशदपूपांश्चदानाहाँ चादनोदने ·सुवर्णगुडसंयुक्तान्कांस्यपात्रेनिधायच! - अघिमासेतुसंप्राप्तेपापमुक्त्यैजनार्दनं. :: उद्दिश्यापूपदानेनघते. नसहरुक्मविष्णुप्रीत्यप्रदद्याचप्टथ्वादानफलंलभेत् . अधिमासेतुसंप्राप्तेशुभेसूर्याधिदैवते नरकोत्तारणा पैवमयादृत्तंप्रदीयते वयस्त्रिंशदपूपांश्चघृतशर्करयासह.! ...... सदक्षिणामयातुभ्यकांस्यपात्रेणदापिता दातादिवाकरोदेवोगृहीताचदिवाकरः । दानेनानेनविद्रसर्योमेप्रीयतामिति... ..प्रीयतांदेवदेवेशाब्रह्माशं. भुजनार्दनाः -- तेपांप्रसादात्सकलाममसंतुमनोरथाः गृहाणपरमान्नेनकांस्यपात्रप्रपूरितं सतगुडसं युक्तंप्रीतोभवदिवाकर - त्वयादत्तमिदंप्राप्तपरमान्नेनपूरितं सवृतंप्रतिगृह्णामितीयतामेदिवाकरः : ब्राह्म पान्पूजयेत्पश्चाद्वस्त्रालंकारचंदनैः. अपूपदानंदयाचकांस्यपात्रसमन्वितं धेनुमवत्सांदयाचवस्त्रालंकारभूपि ता कांस्यदोग्धीरौप्यखरीदक्षिणासहितांनृप. नत्वातुवाचयेद्विप्रान्सफलंचास्तुमेव्रतं ऋत्विग्भ्योवाससीद चात्त्रयस्त्रिंशञ्चकुंभकान् । कांस्यपानसमायुक्तानपूपान्घृतसंयुतान्. वटकैःसहराजेंद्रयथाशत्तयाचदक्षिणां ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छर्कराघृतपायसैः द्वादश्यामलमासस्यक्षयेयातशुभेन्हिवा दुर्वलेनापिकर्त्तव्यंत्रयस्त्रिंश: वंपूपक मलमासेतुसंप्राप्तेएकस्मिंश्वशुभेदिने .. निष्किचनेनदातव्यंघृतशरयासहः, मासानांमलमासोयंम लिनापापसंभवः तस्यपापस्यशांत्यर्थमन्नदानंकरोतियः . यावंतिचैवछिद्राणिवपूपादिपुपांडवः तावदर्षस: हस्राणिस्वर्गलोकमहीयते । मलमासनतनोरीयाकरोतीहभारत -दारियंपुत्रशोकतुनवैधव्यंलभेतसाः यइदंध मसर्वस्वंकुल्लिोकै पुराकृतं ब्रह्महत्यादिपापघ्नप्राप्नुयाद्वैष्णवंपदम: एवंप्रार्थ्यचगोविदंपूजयेद्राह्मणान्नव.सप नीकान्शुचिस्नात्वालक्ष्मीनारायणौस्मरन् पूजयित्वाविधानेनभोजयेघृतपायसैःभोजयित्वाविधानेनसत्नीकंस्म । रन्वि -स्मर्गव्योहिजरूपेणपत्नीरूपेणवैद्विजः । परिधाययथाशक्त्यावस्त्रालंकारकुंकुम: द्राक्षाप्रैश्चकपित्थे ·'अपनसै कदलीफलै नारिकेलैश्चनारंगै कूप्माडे डिमीफलै उर्वारुकैःकर्कटेश्वशृंगवेरै समूलकैः अन्यैश्वविविधैः शाकैरचयेञ्चष्टयक्टयक्घृतपक्वान्नगोधूमैःशुभैःसौहालिकैवटैः शर्कराघृतपूरेश्यफाणितै खडमडितैः भक्ष्यभोज्य श्वलेह्यादिकदुकानीवशेषतः गोरसानांविचित्राणिवासितानिइलादिभि अन्यान्यपिचदानानिदेयानिविविधा, निच वित्तशाठ्यनकर्तव्यमात्मनःश्रेयइच्छता यथावत्सरसप्राप्यपरिवेश्यमृदुब्रुवन् इदस्वादुइदभोज्यभवद विचितये याच्यतांरोचतेयच्चयन्मयापचितंप्रभो, धन्योसम्यनुगृहीतेस्मपावितमममंदिर, विसर्जयेततावि प्रान्दत्वातावूलदक्षिणे -पासीमांतमनुव्रज्यभुजीतवंधुभिःसहल असंक्रांतुव्रतनारीयाकरोतिहरिप्रिय, दारिद्य पुत्रशोकचवैधव्यनभवेत्कदा.. एवविधोपिपुरुपोयदिकुर्यान्मलिग्लुचे , मलिग्लुचप्राप्यनपूजितोयै श्रीनाथदेवः परपैवमत्त्या कथंभवेच्छ्रेयसुखंचसंपत्पुत्रः सुहृत्स्वजनाश्चापिभा कदाचिन्नकृतपापैर्मलमासवतनरैः तेषां पापिष्ठतानित्यब्रह्महत्यापदेपदे मार्कंडेयउवाच एततेकथितपार्थगृह्याद्गृह्यतरंपर वाजपेयऋतुफलं श्रोतावक्ता लभेद्धृवम्॥इतिश्रीभविष्योत्तरपुराणेमलमासव्रतोद्यापनम्॥ स्वस्तिश्रीरणवीरसिंहधरणीपालावदान्याग्रणी, 1.रणवीरसिंहभूपेशकारितेकत्यसागरो मलमासादिसंकीर्णकृत्यरत्नसमुच्चयः २. अयसक्रांतिव्रतानि तत्रा दोधान्यसक्रातिव्रतम् स्कंदपुराणे - नदिकेश्वरउवाच अथात संप्रवक्ष्यामिधान्यवतमनुत्तम - यस्कृत्वाहिन रोराजन्सर्वान्कामानवाप्नुयात् अयनावपुवैचैवस्नानं कृत्वाविचक्षणः- उपचारे पूजयेच्चध्यात्वादेवदिवाकर करि प्यामिबतदेवत्वद्भक्त्यात्वत्परायणः - तदविनेनमेयातुत्वत्प्रसादादिनेश्वर इत्पञ्चायलिखेत्पद्मकुंकुमेनाष्टपत्रक भास्करपूर्वपत्रेतुमाग्नेय्यांतुरवितथा विवस्वततथायाम्येनैर्ऋत्येपूषणंतथा५ ५ श्रादित्यवारुणेपत्रेवायव्येतपने तथा मार्तडमितिकौवेरेचैशान्येभानुमचेयेत् एवंचक्रमशोभ्योविश्वात्मासर्वदेशजैः कृताजलिपुटोभूत्वाल ·4 ध्यदद्यात्समंत्रक - ओंकालामासंर्वभूतात्मावेदात्मासर्वतोमुखः' व्याधिशोकजरामृत्युसंसारभयनाशनः इत्य यमंत्रः ..पुष्पेधूपैःसमभ्यय॑शिरसाप्रणिपत्यच 14 रविंध्यात्वाततोदद्यात्धान्यप्रस्थंद्विजातये .एवंसंवत्सरे पूर्णकुयीदुद्यापनक्रिया अर्घ्यपात्राहसौवर्णकारयेत्पटलेशुभं द्विभुजपूजयेदानुरक्तवस्त्रयुगान्वित धान्यद्रोणेनसहितंतदर्धनस्वशाक्तितः !! स्वर्णभंगीरौप्यखुरांकांस्यदोहांपयस्विनी · रविरूपंद्विजंध्यात्वातस्मै वेदविदेतथा विद्यापात्रायविप्रायतत्सर्वविनिवेदयेत् अग्निष्टोमसहस्राणांफलंप्राप्नोतिमानवः... सप्तजन्म सहस्राणिधनधान्यसमन्वितः निर्व्याधिर्नीरुजोधीमानरूपवानपिजायते इदंव्रतंवर्यात्मकं तत्रव्रतविधिः सक्रांतिदिनप्रातःशुलतिलैःस्नात्वागोमयेनोपलिप्तशुद्धदेशे कुंकुमादिनाप्टदलंप विरच्या पूजासमग्रसिंपा यसकल्पंकुर्यात् । तिथ्यादिसंकीर्त्यममाग्निष्टोमादिफलप्राप्तिपूर्वकसप्तजन्मसु । धनधान्यपुत्रपौत्रादिसमन्वित निाधिनीरुजलादिसिदिद्वाराश्रीसवितृरूपपरमेश्वरप्रीत्यर्थधान्यसंक्रांतिव्रतंकारप्ये इतिसंकल्प्य गणेशंस पूज्य' पूर्वनिर्मितपद्मकर्णिकायां विश्वात्मनेनमइतिनाममंत्रेणावाह्यपूजयेत् अष्टपत्रेपुपूर्वादिक्रमेणदेवतात्रा वाहयेत् - भास्करं १ राव २ विवस्वंतं ३ आदित्यं । तपनं.५ मार्तडं ६ भानुं ७ पूपणं ८ मध्यविश्वात्मानं श्रावह्यसंपूज्यचांते अर्घ्यदानमंत्रःकालात्मन्सर्वदेवात्मविश्वात्मविश्वतोमुखव्याधिमृत्युजराशोकसंसारभय । नाशन 'ततःप्रस्थमितधान्यसदक्षिणं . ब्राह्मणायदत्त्वा मौनेनस्वय/जीत पुत्रवतोगृहिणउपवासनिषेधात् संवत्सरांतेउद्यापनंकुर्यात् ः उक्तमंडलेपूर्ववदेवता आवाह्य सुवर्णादिपात्रेणार्यदत्त्वासंपूज्य- द्रोणपरिमित धान्यंतदर्धार्धवाः प्राचार्यायदत्त्वा पीठसहितांगांचदत्त्वा ब्राह्मणान्संभोज्यस्वयंभुंजीत अत्रहोमादिसामान्य विधिनाकाथै : ..इतिधान्यसंक्रांतिव्रतं अथरूपसंक्रांतिव्रतम् स्कांदे अथान्यदपितेवच्मिरूपसंक्रांतिमुत्तमं :

·सक्रांतिवासरेतैलस्नानकृत्वाविचक्षणःs हेमपात्रेघृतंकृत्वाहिरण्येनसमान्वित । स्वरूपंवीक्ष्यतत्पात्रेब्राह्मणा पनिवेदयेत् एकभक्ततःकृत्वाभत्त्याचैवसमन्वितं - व्रतांतेकांचनंदद्यादधृतधेनुसमन्वितं .. अश्वमेधसहस्रा णांफलमाप्नोतिमानवः रूपयौवनसंपत्याआयुरारोग्यसंपदा लक्ष्मींचविपुलान्भोगान्भुनक्तीहनसशयः सर्व पापविनिर्मुक्त स्वर्गलोकंसगच्छति अस्यविधिः · तिथ्यादिसंकाय अात्मन कमनीयरूपप्राप्तिपूर्व श्रीपर मेश्वरप्रीत्यर्थरूपसंक्रातिव्रतकरिष्ये इतिसंकल्प्य पूर्ववलिखितपोभानुसंपूज्य कांस्यपात्रेसघृतेस्वरूपं वाक्ष्यपात्र ब्राह्मणायदयात् एवंप्रतिसक्रांतीकुर्यात् वत्सरांतेउक्तमंडलेसौवर्णभानुंसंपूज्य (कांस्यपात्रस्थ तहिरण्यसहितमाचा-पदत्वागांचदद्यात् • फलभूयस्त्वकामोघृतधनुमपिढत्त्वा ब्राह्मणाम्भोजयित्वास्वयमपि भुजीत इतिस्कटोक्तरूपसंक्रांतिव्रतं २ . अथभोगसंक्रांतिव्रतम् तत्रैव संक्रांतिदिवसंप्राप्ययोपितस्तुसमा हयेत् कुंकुमंकमलचैवसिंदूरंकुसुमानिच “सुगंधानिचद्रव्याणितांबूलंशालितडुलान् तंडुलान्फलसंयुक्तांस्त्वा भ्योदद्याविचक्षणः दद्यात्प्रहृष्टमनसामिथुनेभ्यःप्रयत्नतः, भोजयित्वायथाशक्तिवस्त्रयुग्मप्रदापयेत्। एवंसं वत्सरस्यांतेरविंसंपूज्यपूर्ववत् धेनुसदक्षिणांदद्यात्सपत्नीकद्विजातये स्यात्सुखीसर्वमय भोगीजन्मनिजन्मनि । अस्यविधिः तिथ्यादिसंकीर्त्य आत्मनोऽनेकविधभोगप्राप्तिपूर्वक श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थभोगसंक्रांतिव्रतकरिष्ये इ तिसंकल्प्य पूर्ववत्भानुपौ.संपूज्यत्रिभ्योअधिकानिमिथुनानिसंपूज्य वायनानि कुंकुमकजलसिंदूरसुगंधि पुष्पतांवूलशालितंडुलदक्षिणायुतानिदत्त्वाभुजीत वत्सरतिपूर्वोक्तमंडलेसौवर्णभार्नुसंपूज्य द्वादशमि । धुनेभ्यःपूर्वोक्तवस्त्रयुग्मसहितानिसौभाग्यद्रव्याणिदत्त्वाब्राह्मणायगांचदत्त्वाभोजयेत् , इतिस्कांदोक्तंभोगसंक्रां तिव्रतं अथलवणसंक्रांत्रितं तत्रैवः प्रथात संप्रवक्ष्यामिलवणसातिमुत्तमं । ३. , संक्रातिवासरप्राप्यस्नानं ·1 कृत्वाशुभैजलै वस्त्रालंकारसंभूतभक्तिभावसमन्वितः। कुंकुमेनलिखत्पद्ममष्ठपत्रंसकर्णिक, भास्करपूजये इत्याधान्यप्रस्थसमन्वितः -- तदग्रेलववणपात्रंसगुडंस्थापयेझुधः । पूजितस्त्वयथाशक्त्याप्रसीदममभास्कर लवणंसगुडंशय्याब्राह्मणायनिवेददेत् । एवंसंवत्सरेपूर्णेभानुकुहिरण्मयं . रक्तवस्त्रयुगच्छन्नरक्तचंदनचर्चित कमलंलवणंपात्रं धेन्वासाधविजातये प्रदद्यादानुमुद्दिश्यविश्वात्माप्रीयतामिति एवंकृत्वातुयत्पुण्यप्राप्य तेभुविमानवैः तत्केनगदितुशक्यंवर्षकोटिशतैरपि । लवणाचलदानस्यफलंप्राप्नोतिमानवः सर्वकाम समृदात्माविमानवरमास्थितः सूर्यलोकवसेत्कल्प पूज्यमानः सुरासुर: अथास्यविधिः तिथ्यादिसं कीयोनेकविधसुखप्राप्तिपूर्वकपूर्यलाकेप्राप्तिश्रीपरभेश्वरप्रीत्यर्थलवणसंक्रांतिव्रतकरिष्ये- पूर्ववत्पद्मभास्करंसं पूज्यः तदग्रेसगुडंलवणपात्रेनिधायदेवंप्रार्थयेत् पूजितस्त्वमयाभक्त्याप्रसीदममभास्कर व्रतंसंपूर्णतायातुत्व प्रसादादिवाकर ततः सगुडंलवणयुतंपात्रंदत्त्वा ब्राह्मणान्भोजयेत् वत्सरांतेपूर्ववदुद्यापनंकुर्यात् इति लवणसंक्रांतिव्रतम् . ४. अथतेजःसंक्रांतिव्रतम् शालितंडुलसद्युक्तकरकंकारयेच्छुभं तन्मध्येदीपकंस्थाप्यत्र ज्वलंतंस्वतेजसा : तन्मध्यमोदकंस्थाप्यब्राह्मणायनिवदयेत् अध्यपूर्वोक्तवत्कुर्य्यादेकभक्तंचपूर्ववत् संवत्सरो तुसपूर्णेकुर्यादुद्यापनवुधः शोभनंदीपककार्यसुवर्णेनतुनारद तामेणकरकंकाSतन्मध्येदीपकंन्यसेत् कपि लासहुदातव्याकरकेणद्विजातये अत्रविधिः श्रात्मनोअतितेजस्त्वप्राप्तिपूर्वकसवितादेवताप्रीत्यर्थतेज सक्रां तिव्रतकरिष्यो इतिसंकल्प्पपूर्ववत्कमलेसवितारंसंपूज्यं पुरतःशालितंडुलसंपूर्णकरकंनिधाय. तन्मध्येमोदकं तत्पादेदीपप्रज्वलितंकृत्वा ' ब्रह्माणंसपूज्यदद्यात्संवत्सरांतेः सौवर्णभानुमंडलेसंपूज्य “पुरतःशालितंडुलपू करकेमुवर्णनिर्मितंदीपककृत्वा ब्राह्मणायदत्त्वाकपिलांगांचदत्त्वाद्विजान्भोजयेत् इतितेजःसक्रांतिव्रतम् ५ ·M पवाचन अधोभाग्यसंक्रांतिव्रतम् पूर्ववनानुमभ्यय॑तथाचैव सुवासिनी पूर्ववत्भोगसंक्रांतिसुवासिनीश्वसंपुज्या सौभाग्याष्टकसंयुक्तवस्त्रयुग्मंतयोपिते ' विप्रायवेदविदुपेभक्त्यातत्प्रतिपादयेत् पर्वतंलवणकृत्वायथाविभवसारतः 'लवणपर्वतंशत्त्यात्तममध्यमकानष्टकंत्वेत्यर्थः। कांचनकमल कत्वाभांस्करचैवकारयेत् गंधपुप्पादिनापूज्यविप्रोयप्रतिपादयेत् सौभाग्याष्टकंतु इक्षवोराजिकातहन्नि पायाश्चसुशोभनाः धान्यकंजीरकचैवकोसुभकुंकु तथा लवणचाष्टमंत्रोक्तंसौभाग्याष्टकमुच्यते । श्रस्यवि घिः जोमद्यात्मनोंऋतुलसौभाग्यप्राप्तिपूर्वक भानुदेवप्रीत्यर्थसौभाग्यसंक्रांतिव्रतरिष्ये । इतिसंकल्प्य पूर्व वत्पनेभानुसंपूज्य गांचसंपूज्य सपत्नीकायाद्वजाय सौभाग्या टकयुक्तंवस्त्रयुग्मसहितवायनंदत्वा अल वर्णमौनी जीत वत्सरांतेसौवर्णभानुमंडलसंपूज्य तत्पुरतः यथाशक्तिलवणार यथाशक्तिलवणाचलंकृत्वाकांचनकमलत्वास सुरभिसंहितविप्रायप्रतिपादयेत् इतिसौभाग्यसंक्रांतिव्रतम् ६ अथतांबूलसक्रांतिव्रतम् अथान्यत्सव क्ष्यामितांचूलनतमुत्तमं तावलंचदनाढ्यचप्रगृह्याज्ञद्विजोत्तमोत् एवंसंवत्सरेपूर्णरात्रौरात्रोततः परं तावूल भक्षयहि कारयेद्देवतांतरं वत्सरांतेचकर्म कृत्वाचैवतुकांचन:- पर्णकोशंचकुर्वीततथानतर्फलाप्तये चूर्ण भांडचकुर्वीतपूगप्रस्फोटनंतया मुखवासादिपर्णानांसांडोनिचहिजभ द्विजदापत्यमावाह्यसर्वोपस्करसंयुतं दत्यतत्पूजयेनत्याप सजियेद्विजान् उपकल्पितंचयाकिंचिद्राह्मणायनिवेदयेत् एवंक्रमणयोनारीतांबूला रूयंत्रतोत्तम धनपुत्रैश्वोत्रिश्चमोदतेस्वगृहेसदा अंत्रविधिः तिथ्योंदिसकीयात्मनोभवसिंह अंतुले सुख प्राप्तिपूर्वकसवितप्रीत्यर्यंतावलसंक्रांतिव्रतकरिप्ये इतिसंकल्प्य पूर्ववत्पद्मभानूसंपूज्य ततोद्विजदंपतीचंदना दिनासंपूज्य तस्मैएलालवंगजातीपत्रककोलखादिराप्रत्येकभांडेनिधाय रौप्य मयंचूर्णपत्रिपूगप्रस्फेटिनचंपूगी ·AAPAN tantriks.1 फलाननागवल्लादलानिच सतिमामथ्यस्वणनिर्मितानिकानिचित नागवल्लीदलोनिचरौप्यादिपत्रे निधाय सकल्पपूर्वकदयात दानमंत्रः तालश्रीकरभद्रब्रह्मविष्णुशिवात्मक प्रदाना देवदेवेशपूर्णाःसंतुमनो रथाः इत्तिदत्यागाचदत्वात्रह्मिणान्मोजयेत्यप्रकारांतरणतांबूलंर्तभविष्य तंत्रग्रहणविधिः पिढि शुईदशम्यांचातुर्मास्यव्रतं तत्रतिथ्यादिसकीत्यतीवूलततस्यपूर्वोक्तफलीवाप्तयेचातुर्मास्येतावूलवतकरिष्ये इति सकल्प्यपाठेफणान्विनशेषनागकन्यायुतहरिपुरुषसकेनसपूज्य तद्विजंसपत्नीकंचसंपूज्यं ' सोपस्करती वलचोटिद्वयदेवार्यदिजायचंदत्वाप्रणमैत् एवंप्रतिदिन प्रतेकात्तिक शुक्लकादश्यांपौर्णिमायांवाउद्यापनकुर्य्यात् तद्यथा- अयेत्यादितिथ्यादिसकीयात्मनः अनेकदानफलप्राप्तिसकलभोगयुतनारायणेप्रीत्यर्थ श्राचरितचीतुः मस्यैितांबूलवतोद्यापनकरिष्ये इतिसंकल्प्यगणेशपूजनादिविधायंत्राचार्यवृणुयात् अथाचार्यःपूर्ववत्मडले ब्रह्मादिदेवताः संस्थाप्यतदंपरिकलशेरौप्यमयशहॉटनिर्मितं नारायणनागकन्यायुतं' 'संहस्रशीतिम सस्थाप्य ततःपूर्वाढिादेव ब्रह्माणईशदुर्गा क्षेत्रपालचर्ततन्मत्ररावाह्यं पुरुषसूक्तेनपंचामृताभिपेकपुर। सरपूजयते नानाविधभक्ष्यभोज्ययुतपायसोपहारंनिवेदयेत् देवाग्रेतिसंख्यापूगानियथाशक्तिवानांगैफणांयुतं चसंस्थाप्यदेवस्तोत्रं स्तुवात ततोदशनवीनताम्रपात्राणिक्रमुकगंयुक्तानिरौप्यमयानिवातावतिचूर्णपात्राणि रौप्यमयानिचतत्तद्रव्यपुरितानि पशूपनर्वकनिधाय वस्त्रद्वयनसवेध्य सप्तधान्योपरिदेवांग्रेनिधाय तंत्रदें. वनागरूपध्यात्वाप्रार्थयेत् नवनागमहाराजपल्यास्तवप्रपूजनात ईप्सितेदेहिमकामसर्वसौख्यप्रदोभंवततो. गीतवाद्यपुराणपठनादिभिर्जागरणेनरात्रिनीला प्रातर्देवसंपूज्य 'अग्निप्रतिष्ठाप्यअन्वादध्यात्-तत्रंधी नारायणे अतोदेवेतिमंत्रणखंडमिश्रितमाज्यपायसचरुद्रव्येणाष्टोत्तरशतसंख्यांका तिभिब्रह्मादिदेवंताश्चक । च 11-11-masterlitik ·rh44 तांवलतम् याहुत्यायक्षे" एवहोमसमाप्य दपतीनवकंवस्त्रादिनासंपूज्यपूर्ववत्स्थापितंशूपैनवनवब्राह्मणेभ्येदिद्यात् तंत्रमंत्रः तावूलश्रीकरभद्ब्रह्मविष्णुशिवात्मकं श्रस्यप्रदानाद्देवेशसंफलंमस्तुवांछितं "ततस्तेभ्योनवगोदा नानि तदभावेमौल्यवादक्षिणात्वेनदत्त्वादेवप्रार्थयेत् तावूलदानमाहात्म्यात्त्रोतोभवजनार्दनं संपूर्णकुरुमे देववार्छितपुरुपोत्तम ततः पीठमाचार्यायचदत्त्वाकपिलांगांचदत्वा ब्राह्मणंभौजनपुरःसरस्वंय जीत इति अयमनोरयसंक्रांतिव्रतम् गुडॅनपूर्णकुभंचसर्वस्त्रंचस्वंशक्तितः । संक्रांतिगसरेदया ह्राह्मणायकुटविन एवसंवत्सरेपूणेस्वशक्त्योद्यापनचरेत् 'गुडेनपर्वतकत्वावस्त्ररत्नेश्चभूपित अयनचोत्तरें दद्यादित्तशाठयनकारयेत् “ययकामयतेकामततंप्राप्नोतिपुष्कलं अंथविशोकसंक्रांतिव्रतविधिः:- तिथ्यादिस फोरयात्मनोविंशोकत्यसमन्वितः पुत्रपौत्रादिवृद्धिद्वाराश्रीसवितृदेवताप्रीत्यर्थविशोकसंक्रांतिव्रतकंरिप्ये इतिसं कल्प्य पद्मपूर्ववत् भास्करैताघपात्रसंस्थाप्यसपूज्यचरक्तवस्त्राभ्यापरिवेष्य पूर्ववत्प्रध्यदत्त्वा ब्राह्मणा यगुडपूर्णकुंभंसदक्षिणंदयात् वत्सरांतेमडलेहेमभास्करंताम्रपानेसंपूज्य -गुडपूर्णकुंभसंदक्षिणंदद्यान् गु पर्वतेनसहपाठकपिलासहितंदद्यात् अथातः सप्रवक्ष्यामि विशोकसंक्रांतिमुत्तमां - अयनेविंपुवेचैवंव्यंती पातोभवेद्यदि , एकभक्तंतदाकु-जलदानप्रपूर्वक कांचनभास्करकत्वीयाविभवशक्तिंतः स्नापयेत्पचगव्ये नगंधपुष्पस्तुपूजयेत् संछाद्यरक्तवस्त्राभ्यांतापात्रनिघायच भास्करायनमः ।' पादौ घेतुरंवयनमः प्रादित्यायनमोजानउवोदिनकरायच अर्यम्णेचकटिपूज्य' -मानवंचोंदरेतथा नम पूष्णेचवाहुभ्यामर्य मणेवपुर्नस्तनो विवस्वतनम कठमुखपूज्यसहस्रांशवे - प्रभाकरायवैचाक्षस्तेिजोराशेनमः शिरविरु पायनमः केशान्पादादापूज अध्येचपूर्ववत्कायैब्राह्मणायनिवेदयेत् - एक्संवत्सरेपूर्णकांचनेनंदि। ०० .. AM ·हस्तेसुवर्णघटितपंकज़निवेशयेत् गोदानतत्रदातव्यमेवंसंपूर्णतांब्रजेत् यतात्माशतसाहस्त्रंधनयुक्तोभवेन्नरमायु - TRIC वाकर, सपद्महस्तसपूज्ययाविभवशक्तितः कारयेत्पूजयेद्भक्तौरक्तवस्त्रेणवेष्टयेत् ततोहोमप्रतिसूर्यमत्रे- णनारद द्वादशकपिलादद्याद्वस्त्रालंकास्संयुता 'अशक्त कपिलोमेकांवित्तशाव्यविवर्जित आयुरारोग्यमैश्वर्य भा-पुत्रसमन्वितः "इतिविशोकसंक्रांतिव्रतम् ॥९॥ श्रयायुःसंक्रांतिव्रत अथान्यांसंप्रवक्ष्यामि- श्रायु.संक्रांतिमुत्तमा सक्रांतिदिवसेपूर्ववत्समय॑दिवाकर कांस्येक्षीरंघृतदद्यात्सहिरण्यस्वशक्तितः 'टयक्प्टथ प्रदानेनपूजामेवप्रकीर्तिता संक्षारंसुरभीजातंपीयूपसमर्पियुक्- आयुरारोग्यमैश्चर्यमंतोदेहिदिवाकर इति मंत्रः अनेनविधिनावर्षसर्वदद्यातद्रित उद्यापनादिकसर्वधान्यसक्रांतिवद्भवेत् - निर्व्याधिश्चवदीर्घायुस्तेज- स्वीकात्तिमांस्तथा अपम युभयनास्तिजीवेच्चशरढांशत अथधनसक्रांतिव्रतम् हेमाद्रौस्कांदे संक्रांतिदिव- स्किरतुविधानतः कलशंनिर्बणग्राह्यवारिपूर्णनिधापयेत् सुवर्णपुरुपकत्वाप्रतिमासंतुदापयेत्-'विधि. नानेनवातेप्रीयतामेदिवाकरः पूजाविधानसर्वतुधान्यसंक्रांतिवद्भवत् सौवर्णकलशंकृत्वासूयंचोपरिविन्यसेत् । सूर्यलोकेमहीयते इतिधनेसक्रातिब्रतम्जोमद्यात्मनोविपुलधनप्राप्तिपूर्वक आयुरारोग्यपुत्रपौत्रा क्रांतिव्रतकरिष्ये पद्मवारिपक्कैलशनिधायसुवर्णपात्रेभानूसंपूज्य सुवर्णधेनुसहितपीठद्विजाय दत्त्वासदन्ननद्विजान्भोजयेत् शेपधान्यसक्रांतिवत् ॥ ११ ॥ अयस्कंदपुराणोक्तमाज्ञासंक्रांतिव्रतम् ब्रह्मोवाच प्राज्ञासंक्रांतिमाहात्म्यश्रुणुस्कंदविधानतः यांकृत्यासर्वलोकेपुमाज्ञावान्जायतेनर:' 'संक्रांतिदिवसेपुण्यप्रा रभेनियमंत्रती . पद्ममष्टदलंकृत्वाकुकुमेनसुशोभन पूजयेन्मंत्रमुच्चार्यविधिवद्गुरुसन्निधौ - अाज्ञांतेजस्करीट छेप्रभादीप्तियशस्करी आज्ञासर्वत्रगांदेवममदेहिनमोस्तुते. संपज्यैकुंकुमेनदयाद्विप्राय॑भोजन उद्यापने ·तुचंडीशुसौवर्णसरयंतया एकचक्रंचसप्ताश्चमरुणेनसमन्वितं ! य कुर्याविधिनानेनत्राज्ञासंक्रांतिमुत्तमा ज्ञास्यास्खलितालोसूर्यभक्तंश्चजायते इतिस्कांदेवाज्ञासंक्रांतिव्रतम् ॥ १२ 'hi अथापापसंक्रांतिव्रतम् नदीकेश्वरउवाच - वक्ष्याम्यपापसंक्रांतिशृणुस्कंदविधानतः संक्रांत्यांनियतोत्यातिले श्वतःसनन्वितः रकवर्धमानंचप्रतिमासंनिवेदयेत् वईमानंशरावम्। मवेणानेनतुस्नीयाद्भक्तिभावसमन्वितः भक्तिरंतःकरण स्वतदाकारवृत्तिभावाविश्वासः "तिलोमांपापापेभ्यस्तवदेवप्रसादतः एत्वचेमारक्षदेवेशवाङ्मन:कायकल उद्यापनचदेवस्यसौवर्णीमाषनतु-द्विभुजाप्रतिमाका-रजतेनाथकारयेत् देवस्यसूर्यस्यस्वर्णमाप्त केसमितीतेशेप अथवा अयशक्तीशक्तविषयवेनव्यवस्थितोविकल्पः तिलधेनुःप्रदातव्याव्रतेस्मिन्ना संशयः सर्वपापप्रणाशीयआयुरारोग्यहेतवे॥३. एतत्सर्वपुराप्रोक्तंब्रह्मणाविष्णवेतयोनि विष्णरिंद्रायजगद तथीमाशंभवेताशंभुश्चैवनमाचष्टेमयाप्रोक्तवप्रभा - सर्वसंक्रांतिदिवसेप्रारभेद्रतमुत्तमः दक्षिणोत्तरसं सीस्वितिचकेशवं अध्रुवत्वाच्छरीरस्ययोगपयंप्रशस्यते नचावविधिलोपःस्यात्सर्वत्रैकंतुदैवतं नानादेवन तानातुएककालंप्रशंस्यते इतिस्कंदपुराणोक्तमपापसंक्रांतिव्रतम्-१३ अथकीर्भिसंक्रांतिव्रतम् नंदिकेश्वरउवा होतिसक्रांतिमाहात्म्यंशृणुस्कंदविधानतः संक्रांतिवासरंप्राप्यरविविबंलिखेद्भुवि तस्यमध्यस्तितंदेवपू यमंत्रता ययाविभवसारेणततोविप्रायदक्षिणा': प्रतिमासंतुवैश्वेतवस्त्रयुग्मतदापयेत् उद्यापनेतुरौप्यंचसूर्य मंत्रप्रदापयेत् श्वेतवस्त्रयुगच्छन्नं ब्राह्मणायनिवेदयेत्! एवंकृतेपराकीर्तिर्जायतेचापिवह्निवत् फलंनशक्यते वक्तुंगीष्पतेरपिजिव्हया विमलाकीर्तिराज्यंचजायतेनावसंशयः आयुरारोग्यसंपन्नोजोवेवर्षशतंतुरः इति स्कंदपुराणोक्तकीर्तिव्रतम् ।।१४ilt! अथोत्तरायणदक्षिणायनसेक्रांतिमारभ्यकर्त्तव्यंशीलवतम् पुलस्त्यउ । ..

·पाच प्रयनादयनयविदर्जयेत्पुष्पसपिपी-ततेकांचनपुष्पंघृतधेनुसमन्वितं दद्याच्छवपुरयातिविनायघृत- पायम एतच्छीलवतनामशीलारोग्यसुखप्रद इतिपद्मपुराणोक्तशीलव्रतम् १५ अथरान्यव्रतम् (कृष्णउवा व उत्तरेत्ययनेप्राप्तेवृतप्रस्थेनयोहरि नापयित्वाब्राह्मणायवडवांसंप्रयच्छति !-11सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्यः लोकेवसेचिरंततोभवतिभूपाल प्रजानंदविवर्धनः राज्यव्रतमिदंप्रोक्तं परंतुष्टिकरहरेः इतिभविष्योत्तरोक्तं राज्यव्रतम्। श्रथोत्तरायणेघृतस्नपनव्रतम् पुलस्त्यउवाच अयनेचोत्तरेप्राप्तयःस्नापयतिकेशवम घृतप्रस्थे नपापसासकलंचव्यंपोहति- कपिलांविप्रमुख्यायददात्यनुदिनंचयः स्नानंदेवस्ययच्छतियेघृतेत्तोत्तरायणे ते. याँतिविष्णुसायुज्यंसर्वपापविवर्जिता इतिविष्णुधर्मोत्तरोक्लंघृतस्नपतव्रतम् १७ अथदंताकत्यागवतम् भवि प्योत्तरे । रताकस्यविधिवक्ष्येशृणुपार्थसमाहितः संवत्सरंवापण्मासान्त्रीमासान्यासमाहितः अस्योद्यापन ने ताकमप्रतिहतवरहेमसिदद्याद्दिजायघृतवस्त्रसमन्वितयः । कृत्वानुवर्षमपिमासमथैकसेवयास्यनपश्यः तिपुरपुरुप कदाचित् अर्थतस्यविधिः- अस्यभरण्यांमघायांवाएकरात्रोपवासंकृत्वापडिलेदेवानाहूय॥ गंधा पुष्पधूपदीपनैवेद्यांदिभिर्भरण्यांमघायांवापूजयेदिनिसंबंधः आवाहनप्रकारमाह दर्भपाणिगंधोदकेनाला हयेत यमराजमावाहयामि · कालमावाहयामिनीलमावाहयामि चित्रगुप्तमार, वैवस्वतमावाहर म (मा. परमेष्टिनमावास्यामि ततोग्निमुपसमाधाय तिलाज्यंजुहुयातुमयमराजायस्वाहा - कालाय स्वाहा नीलायस्वाहा चित्रगुप्तायः वैवस्वतायस्वाहाः मृत्यवेस्वाहा ! परमेष्टिनेस्वाहा। अग्निर्मूर्धेत्या हुरिष्टोत्तरशतजुहुयात प्रायश्चित्तंहुत्वा ब्राह्मण स्वयमितरेषामाचार्यः अयस्वशत्त्या : सौवर्णवताकवि प्रायदयो' "कृष्णांगांउपभचतथैवकर्णवेष्टांगुलीयकछत्रोपानहोकृष्णवस्त्रयुगं :कृष्णकंबलंचदद्यात्। ३.ब्राह्मणा ·संभोग्याशिपोवाचयेत्अननविधिनायस्नुटताकंसंप्रयच्छतिःत्रीन्मासान्वापामासंवावर्षकंवात्तभक्षयेत- आयचेनविधिकरवाजन्मावधित्यागय करोतिसविष्णुलोकंप्रयाति पुंडरीकाश्वमेधफलमाप्नोति । सप्तजन्मसह्म स्त्राणिनाकप्टटेसहीयते. सप्तजन्मांतरंयावद्यमलोकनपश्यतीति जन्मावधिताक़त्यागपेक्षेपि :- होमादिकंप बंवदेवा: इतिवृताकत्यागविधि!!:1 १८--अथशत्रुनाशनव्रतम् "विष्णुधर्मातरे रामप्ततिपुष्करउवाच. वासीयाम्यधिकासुसदेवहि पूजयेद्वासुदेवंतुकुंकुमेनसुगंधिनाः। श्वेतेश्चकुसुमहोधूपंढयाचगुग्गुलु घते. नंदीपनयाचरक्तवस्त्रंतथैवच निवेदनीयदेवायतथासनिवेदयेत् होतव्याश्चसमिद्धेनौतथैवासुरसर्पपाधासुरसः राजिका- आयुधानिदेयानिब्राह्मणेभ्यश्चदक्षिणा ॥कमैतदुक्तंरिपुनाशकारिकार्यसदाशवराणप्रमाथी कल्यैतदंग्यूरिघुनाशमाशुप्राप्नोतिमोनहिसंशयोत्र इतिशत्रुनाशंनव्रतम् १९अथमौनव्रतंशिवधर्मे , नदिया। रउवाच 'शंणुवत्सप्रवक्ष्यामिमोनेसर्वार्थसाधकं मौनव्रतमहापुण्यहुँहुंतत्रविवर्जयेत् पुंसांभोजनकालेतुहुंका. रोयदिनिर्गतः सर्वमेवमुरामांसंतस्मान्मौनविवर्जयेत्। कर्मणामनसावाचापरहिसांविवर्जयेत् मौनस्यास्य । भावेणपयस्त्रिदिवंगता अव्दमेकचरेन्मौनयःपण्मासमथापिवा: मासवयंसमायुक्तोमासमेतथैवच मासा. दैतुपुन कुयादिवसान्द्वादशाथवा पट्पंचवार्थत्रीण्यकमौन जीतयत्नतः समाप्तेतुव्रतेतस्मिन्मौनव्रतसमा. गचंदनजंकृत्वांपडगेनतुप्रोक्षयेत् पडंगयथा गोमूत्रंगोमयसार्पःक्षीरंदधिचरोचना १-पडंगमेत परमं , मंगलसर्वदागवामितिपरिभाषितं -गोरोचनांसमाल यलब्धगधैस्तुपूजयेत्।। पंचागुरुकंदद्यान्नमस्कारांस्ततः "फरपार्दशिरोभिस्तुप्रणिपंत्यविसर्जयेत् - 'अात्मवित्तानुसारेणहेमचंटाप्रदापयेत्ः शिवाग्रतोनिबध्नीया, विस्यातीवल्लभांकास्पलोहमयीवापिएकांवाशक्तितस्तथा। शिवस्यपुरतोवेाशिवभक्तांश्चभोजयेत् पाय ।

·मिघुसमिश्रमघुर्मासपरिप्लुन । अनेकभक्ष्यभोज्यानैर्लेद्यपेयसपिच्छिलैः सर्जिकाघृतसंमित्रैमडकैःसुसमाहि ते- भोजयिताप्रबनितानिरुद्वेगःसंमाशयेत् शक्त्याचदक्षिणांदद्याद्वित्तशाठ्यविवर्जयेत् क्रमेणचीर्यतेविप्रयस्य यस्थतुयद्भवेत्। वाशिवभक्ताग्रतोनित्यंशातिवाक्यपुनःपुनः शक्त्याहिदक्षिणांदद्याच्छिवभक्त्यानमेत्ततः तासपा तुतालिंगस्थापपुष्पैरलंकृत शिरसार्थितत्पात्रं स्वयंमौनीसमाहितः । संगच्छेन्नृपमार्गेणयावत्तुशिवगोचरं प्र दक्षिणीकत्याशिवंत्रीन्वारश्चिसमंततः "नमस्कारैस्ततःकुत्प्रिणम्यशिरसाभुवि. : मौनस्यैपविधिःप्रोक्तोमया मिहामते अस्यमौनस्यमाहात्म्याद्देवताशिवतांगताःएतन्मौनव्रतंत्रोक्तंसर्वकामार्थसाधकाः भुविसर्वासमा नासुकर प्रकटीकृतम्इतिशिवधर्मेमौनव्रतमाहात्म्यम् अथसंक्रांत्युद्यापनेफलं, यदक्षयपरलोकेपुराणकव योविदुः विपुर्वेयनेवापिसंक्रांतिव्रतमाचरेत् पूर्वयुरेकभक्तेनेदंतधावनपूर्वक संक्रांतिवासरेप्राप्तेतिले स्नानं भसंक्रमणेभूमौचंदनेनाष्टपत्रकं ! पद्मसकर्णिकंकुर्यात्तस्मिन्नावाहयेगुर्वि-कणिकायांन्यसेत्सूर्यमा दित्यपूर्वतस्ततः सप्ताचिपमयाग्नेय्यायाम्येऋमंडलायच" नमःसावित्रेनैऋत्यांवारुणेवरुणयजेत् सप्तसप्ति चवायव्येयजेत्प्रयतमानस मार्तडमुत्तरेविष्णुमीशाने विन्यसेत्ततः। गंधमाल्यफलेभक्ष्य स्थंडिलपूजयेत्ततः चं दनोंद कंपुष्पैस्तुदेवीयांध्यन्यसेवि पोयमंत्र- नमोनमस्तसूर्यायविश्वधान्नेस्वयंभुवे । नमोनमस्तेवरेंद्र क्सामयजुंपीपत 'अननविधिनादत्त्वादेवायोध्यनरोत्तम द्विजायसोदकंकुंभतिलपात्रंहिरण्मय! कमंडलंय थाशक्त्याकारयित्वानिवेदयेत् - विधिनानेनकर्तव्यमासिमासिनरोत्तमः! एकभक्ताशनैःपुंभिःसर्वमेतद्यथाविधि एकस्मिन्नन्हिकर्मव्यवसतिथवापुनः अंत्रवतंत्रयःपक्षा मासिमासिकर्तव्यमित्येकः संवत्सरमध्ये एकस्मिन्कर्त व्यमितिद्वितीय व संवत्सरांतेकर्तव्यमितिद्वतीयः एतेचशक्तीशक्तत्वेनव्यवस्थिताः संवत्सरातेघृतपायसेन·itstitution यात्रल्यावन्मा कम सतप्यवान्हहिजपुगेवाश्च कुंभन्पुिनीदशेधेनुयुक्तान्सरनहरण्मयपनगन्ःि पयस्विनी सीलवतीश्वरोप्यतु रासिवस्त्रार्सल है गावावृपाःसप्तसकांस्यदोहामाल्यांवरावाचतुसेप्पशक्ती - धान्ययुक्तेकपिलाम कोनिवेदयद्राह्मणपुर हमाचंदद्यात्टर्थिवीसशेषानाकर्षसेप्यामथवापिताम्रा सशेषांशेपनागसहितांपेष्टीम शक्तोवसुधावि न्येस प्रदद्यात् पैप्टीपिठनिर्मिता. नवित्तताव्यपुसपोवास्कुर्वनधोयातिनसरा प्रमुखामुरेद्रीप्टथ्वीचसप्ता ब्धियुतेहतिष्ठेत् तावत्सगंधर्वगणरशेौसंपूज्यतेनारदनाकटरेत तीपाधिपःस्यात्कुलशीलयुक्तः-- नास्यरष्टेससखासभार्यप्रभूतपुत्रान्वयवंदितांघ्रि इति हातशृए तिमत्तयो विधिमखिलंरविसंक्रमणपुण्यं ॥ मतिमपिचंददातिसोपिदेवैरेमरपतिप्रमुखैर्वृतस्तुसः स्यात् इतिमत्स्यपुराणोक्तं संक्रांतिव्रतोद्यापनम् -अथवारब्रतानि नदिकेश्वरउवाच येत्वादित्यदिनेब्रह्म तैदिवाकर स्नानदीनादिनातेपकिंफलस्याह्नवीहिमे ब्रह्मोवाच येत्वाढित्यदिने प्राप्तेश्रोई कुर्वतिमानधासप्त जन्मानि प्राज्ञा सभवतिविरोगिणः नक्तंकुतियेतत्रमानवास्तंसमाश्रिता जपमाना:परंजप्यमादित्यस्य आरोग्यमिहसंप्राप्यसूर्यलोकबेतिते-उपवासंतकुतियेत्त्वादित्यदिनेसदा जपतियेमहावतातलमति प्सित अहोरात्रैणनक्तेनत्रिरात्रनियमेनच जपमानोमहाश्वेतामीप्सितंलभतेपल' विशेषेणादित्यदिने सानोगणाधिप पडक्षरंमहाश्वेतांगच्छेद्वैरोचनपद समाश्रिताआदित्यमाश्रिताइत्यर्थम् श्रीकृष्णउवाचा वेसंक्रमणचेत्स्याद्रविवारोनराधिप सज्ञेयोहृदयोनामश्रादित्यहृदयप्रिक' तत्रभक्तंसमाश्रित्यदेवसंपूज्यय ता. गत्वाचायतनेभानोरादित्यायतनेस्थितः जपेदादित्यहृदयंसख्ययाष्टशतंबुधः योत्रसपूजयेन्नातुंभत्त्या अबासमन्वितः सकामांल्लभतेसर्वानादित्यादृदपेस्थितान्आदित्यहृदयमत्रा घृणिसूर्यादित्योमहाश्वतांहांहीस -- ·न 7 Xxxvdo हातमवः सखोल्कयिनमइतिषडक्षरमंत्र हाहीस सूर्यायईतिकेचिंत्' योवैसूर्यदिनेभत्त्याभानुसंपूच्यश्रेया- नक्तंकरोतिपुंरुपःसयात्मरलोकतां इदंव्रतमेकदिनसमाप्यमितिरत्नाकर तथाच आदित्यउवाच योव्दमेकंप्रकु वर्तिनक्तममदिनरतः "ब्रह्मचारीजितक्रोधोममानपरःखगसंवत्सरांतेचमृगान्मद्भक्तांश्चैववैद्विजान् भोज यित्वतितोव्योत्प्रीयतामदिवाकरः मृगौन्दिव्याह्मणान् एवंभक्तिसमायुक्तोममलोकसगच्छति नचमानुष्य कलाकमध्रुवंप्राप्नुयानरः' इत्यानित्यवारनक्तादिव्रतानि यथादित्यवारव्रतविधिः सोरधर्मे तत्रादौमासपक्षाधु ल्लिख्य ममसमस्त गनिरासार्थमायुप्यादिसकलमनोभिलपितकामनासिंद्यर्थ श्रीसूर्यनारायणप्रीत्यर्थयथाशक्ति सूर्यनारायणपूजनसहितमादित्यव्रतमहकरिप्य - ताचपानेरक्तपदनेनाप्टदलंकृत्वातत्रदेवपूजयेत् ध्यानम् तेजी रूपसहस्रांशुंसप्ताश्वरथगरविं द्विभुजवरदंपद्मलांछनसर्वकामदं ध्यायामीतिशेषः आगच्छभगवन्सूर्यमंडले स्मिन्स्थिरोभवं यावत्पूजासमाप्येततावत्त्वंसन्निधौभव आवाहनम् हेमासनमहादिव्यनानारत्नविभूपित श्रा सनंगृह्येतदिवदिवाकरनमोस्तुते श्रासन-गंगाजलंसमानीतंपरमपावनमहतं 'पाद्यंगहाणदेवेशधामरूपन नुते पांच ३, सोमसूर्याग्निरूपायब्रह्मविष्णुस्वरूपिणे अयमजलिनादत्तंगहाणपरमेश्वर ''अध्ये १४ गंगोदितीर्थजतायजातिपुष्पैश्चवासित ताम्रपानस्थितंदिव्यंग्रहाणाचमनीयकं आचमनं: ५- जान्हवी जलमत्यतंपविवकरणंपरं' स्नानार्थचमयानीतस्नानकुरुजगत्पते स्नानं ६ स्नानांतेआचमनंपूर्वोक्तमंत्रेण ७ शुद्धवस्त्रयुगदेवरक्तवर्णदुकूलक तवभक्त्यामादत्तग्रहाणकमलाकर 'वस्त्रं ८ नमःकमलहस्तायविश्वरूपा यतनमः उपवीतमयादत्तंगृहाणदिवाकर 'यज्ञोपवीतम् ९ कुंकुमागुरुकस्तोसुगधेश्चदनादिभिः : रक्तचं देनयुक्ततुंगंधगृहप्रभाकर गंधम् १० जपाकदंवकुसुमंरक्तोत्पलमनुत्तमं "पुष्पाणिगृह्यतादेवसर्वकामप्रदोभव 4..त.ददददद ·- 'पुष्पाणि 14 देशांगंगुग्गुलधपकालागुरुसमन्वितं । अप्रिंयसर्वदेवानामिमधूपंगृहांणमे धूपं.१२ कापा संवैत्तिकायुक्तंगोघृतेनसमन्वितं दीपहाणंदेवेशत्रैलोक्यतिमिरापहं : दीपं १३. पायसघृतसंयुक्तनानापक्का नसभवनचेय-ह्यतादेव शांतिकुरुजगत्पतेनैवेद्य१४ कर्पूरवासिंततोयंमंदाकिन्या समाहृत-आचम्यतांजगन्न धप्रसादपरमेश्वर आचमन १५ इदंफलंमयादत्तस्थापितंपुरतस्तव '1'तेनमेसफलावाप्तिर्भवेजन्मनिर्जन्मनि फलं ॥ १६ ॥.एलालवगकर्पूरखादिरादिसमन्वितं तांबूलंगृह्यतादेवमुखाभरणमुत्तमं तांबूल ॥१७॥ याति 'कॉनिर्चपापानिजन्मांतरकतानिधः विलयंयांततानीहप्रदक्षिणपदेपदे प्रदक्षिणा ॥ १८॥ तानपात्रेस्थितं तोयफलपुप्पसमन्वितं-' रहाणामयादत्तंसर्वकामप्रदोभवः 'अयं ॥१९॥ नमःपंकजहस्तायनमःपंक जमालिने: नम.पंकजनेत्रायभास्करपिनमोनमः नमस्कारः ॥ २०॥ हिरण्यगर्भगर्भस्थंहेमवीजंविभावसोः अनतेपुण्यफलदमंतःशांतिप्रयच्छमे दक्षिणा ॥ २१ ॥- वचमाणिक्यडूर्यमुक्ताविद्रुममेवच पुष्पागेणं संयुक्तहेमपुष्पगृहाणमे' -सौवर्णपुष्पम् ॥ २२ ॥ 'पंचवर्तिसमायुक्तसर्वमंगलदायक पनीराजनंगृहीत्वातुमि वोमेसंप्रसीदतु नोराजन ॥ २३ ॥ तंडुलैपूरितंपात्रंहिरण्येनसमन्वितं रक्तवस्त्रयुगोपेतंब्राह्मणायनिवेदयेत: चायनंदानं ॥ २४ ॥ यस्योदयेस्योजगतःप्रवोधोयःकर्मसाक्षीभुवनस्यगोप्ता 'कुष्टदिव्याध्यौघविनाशकोय संभास्करोमिदुरितनिहन्यात् इतिप्रार्थना इतिपूजा ॥ अथकथा ॥-मांधातोवाच ॥ भगवनज्ञानिनांदे टकथयस्वप्रसादतः त्वद्वकाच्छोतुमिच्छामिव्रतपापप्रणाशनं । सर्वकामप्रदचैवसामयविनाशनं :- पूजार्थ्य दानसहितनैवेद्यप्राशनान्वित एतत्कथयसर्वत्वंप्रसन्नोयदिमेप्रभो वसिष्टउवाच शृणुराजन्नवक्षामियद्गुह्यं व्रतमुत्तमं सर्वकामप्रदपुंसांकुष्ठादिव्याधिनाशनं भानोस्तुष्टिकरंराजन्भुक्तिमुक्तिप्रदायकं यस्योदयेसुरगणा RRRRY ·संचारणी दानवामानवगेणाकुर्वतिसततार्चनं यस्योदये सर्वेषांप्रबोधोनृपसत्तमाः तस्पदे । रोजन्सविस्तरं 'पूजाध्यप्राशनंदाननैवेधशृणुतत्वतः सर्वतीर्थषुयत्पुण्यंसर्वयज्ञेपुयफलं सर्व ण्यसमबाप्यते प्रातभवानेनयत्पुण्यंतत्पुण्यरविवासरे: मार्गशीर्षादिमासेपुद्वादशस्वपिभू पते 'सूर्यव्रतकरिष्यामियावदिवाकर व्रतसपूर्णतायातुत्वत्प्रसादिवाकरः ॥ इतिव्रतग्रहणम् ततःप्रात: मेलेजले में स्नात्वर्सितर्पयेदेवान्पिदंश्ववसुधाधिपः उपलिप्यशुचौदेशेसूर्यंतत्र्समापयेत् विलिख्यतत्रपद्मतुद्वादशोरसकोणक तुर्दादशारंसकणिक ॥ ताम्रपतिथापद्मरक्तचंदनवारिणा ततःसंपूजयेदेवंदिननाथसुरेश्वरा चपरा विशेषांस्तानाणुष्व मार्गशीर्षयजेन्मित्रंनारिकेलाय॑मुत्तम... नैवेद्यंतंडुलादेया:साज्याश्य संगुडस्मिताः पवयंतुलस्यास्तुप्राश्यतिष्ठेजितेंद्रियः उद्याविनायभ्योज्यंतुदक्षिणासहितनृपः। पोपेविष्णं समभ्यय॑नैवेद्यकशरंता वीजपूरपंचवार्यप्राश्यचूतदलत्रयं दयाघृतंतुविषायोजनेनसमन्वितंत्र माघे मिनि संपूज्याज्यंतिलान्गुडं: मोजनंदक्षिणांदद्यान्नैवेद्यंजातिकाफलं अय॑तेनैवदत्वातुप्राश्यमुष्ठित्रयं लान् फाल्गुनेंसूर्यमभ्य॑यंजवीराध्यनिवेदयेत्: पलत्रयदधिप्राश्यनचेसघृतदधिः दधितंडुलदानंचभोः निसमुदाहते 'चत्रेभानुसंपूज्यनैवेद्यवृतमूरिका फलंतुदाडिप्रोक्तंप्रीश्यदधिपलत्रयः विप्रायभोजनंदय मिटानंतुसंदक्षिणम्। वैशाखेतपनं पूज्यमापासवृतंतथा अध्यदद्यात्तुद्राक्षाभिप्राशनेगोमयंस्मृतः कुम्या. न्मापन्निदानसश्रुतसंदक्षिणा - ज्येष्टइंद्रयजेद्दीमान्नैवेद्यंचकरंभज- अर्यचसहकारेणप्राश्यतोयांजलित्रयं ध्योदनसमायुक्तभोजनब्राह्मणायतु आपाढेरविमभ्यय॑दद्याञ्चिभिरकंतथा चिभरकंबालुकमितिभाषयात्र सिद विप्रायभोजनदद्यात्प्राशनेमरिचत्रयं गभस्तिश्रावणेमासिनघुसीफलमेचच : मुछित्रपंचसक्तूनांप्राशते ·- -- समुदारत "विप्रायोजन दया इक्षिणासाहतंन्प यमभाद्रपदेपूज्यकूष्मांडतडलाज्यक, गोमनताशा नेनोक्त' तथाब्राह्मणभोजनं हिरण्यरेतसनिपेनेवेद्यशर्करास्सतं : दाडिमेलोयगन्तुप्राश्यखडपूलत्र चित्रायपस्याभत्तयाभोजनेशालिशर्करा । दिवाकर.। कार्तिकेच रंभायाःफलमेवच पायसवनैवेद्यंपा- यसंप्राशयेत्शने एवंवर्तसमाप्यैतत्चदुद्यापतसाचरेत् ततोगुरुगृहेगत्वाग्रहीयाचरणावुभौ उद्यापन कारप्येहमागाउममवेश्मनि मापकेनमुवर्णस्यप्रतिमाकारयेद्वे, रथोरौप्यमय, कार्यः, सर्वोपस्क रसयुत -'- कन्याहादशपवनुकमलंरक्ततडुलैः स्थापयेदवणकुपंचरत्नसमन्वितं - तस्योपरिन्यसेत्पात्रं तातडलपरितं रक्तवस्रममाछन्नपुष्पमालाविभूपितं ...पंचामृतेनतपनमम्युशारशपूर्वक प्रतिष्ठांचतत कृत्वा पूजादेवस्यकारयेत् चंदनै कुसुमेरन्यैर्विविधै कालसंभवै अखंडपध्वस्त्रेचकमंडलूमपानही वर्द्धनीप्रितयंतवस्था पयेविसन्निधौ वर्द्धनीघटिः घटीतुवदनीतिमेदिनीकोशात् सजायावस्त्रयुग्मंचकोसुभंचमहीपते प्रतिपाते पुसंपूज्या सूर्याहादशनामभिः मित्रोविष्णु सवरुणः सूर्योभानुस्तथैवच • तपतेंद्रौरवि पूज्योगभस्ति शमन स्तथा हिरण्यरेतादिनकृत्पज्याएतेयथाक्रम मध्येसहस्रकिरण संपूज्य सज्ञयासहपूगीफलैधूपदीपैर्वस्वेनेचे द्यसंयुतः नारिकेलेनचैवार्थदद्यादेवस्यभक्तित मंत्रणानेतराजेंद्रव्रतस्यपरिपूर्तये नम सहस्रकिरणसर्वव्या धिविनाशन- गृहाणायमयादत्तसंज्ञयासहितोरवे , 'इत्ययमंत्रः ततआरातिककत्वापूजासांकल्प्यमे सा कल्प्यंचततः श्रादं कार्यवैसूर्य्यदैवत ब्राह्मणान्भोजयेत्भत्तयामिष्ठान्नेर्दादशप्रभो दंपत्योभोजनदेयपरमान समन्वितं-- ततस्तुदक्षिणादेयांसमभ्यय॑स्त्रगादिभिः उपहारादितत्सर्वगुरूप्रतिपादयेत् गुरुतत्रैवसतोप्य- ब्राह्मणांचविसर्जयेत्। मत्रहीनक्रियाहीनंविधिहीनतुयत्कृतम् तत्सर्वपूर्णतायातभूमिदेवप्रसादतः अनुव्रज्या ·संविधानाजनैतुसमापयेत् वृद्धश्ववधुभिःसानत्वादेवदिवाकर.. एव्यः कुरुतेमयों वित्तशाव्यविवर्जितः सः यवतमहाराजतस्यपुण्यफलंगणुः ब्राह्मणोलभतेविद्याक्षत्रियोराज्यमाप्नुयात् । वैश्योधनसमृद्धिंचशद्रःसुख मवाप्नुयात् अपुत्रोलभतेपुर्वकुमारीलभतेपतिः रोगा।मुच्यतेरोगाद्वदोमुच्यतबंधनात् । चितयतकामस तस्यभवतिध्रुवं -यइदंशृणुयाद्भक्त्याप्येकचित्तानराधिपः सर्वान्कामानवाप्नोतिप्रभावानाचतोन्प, इतिसा रोक्कसूर्यव्रतम् अथास्यप्रयोगः१उोमयेतितिक्ष्यादिसकोात्मनोऽखिलपापक्षयपूर्वक रोगक्षयपुत्रलाभा दिपूर्वकाभीष्टकामसिद्ध्यर्थवर्षात्मकंसूर्यव्रतंकरिष्ये इतिसंकल्प्य गोमयेनोपलिप्तभूमापंचरंगीदशारंपवि लियः तत्रताम्रपात्रंनिधायतन्मध्येरक्तचंदनादिनाप-विलिख्य ... तववक्ष्यमाणरीत्या सूर्यपूजयेत् मार्ग शोपादिमासेपुक्रमेणदेवतानामध्यनैवेद्यंभक्षणंदानंचज्ञेयः तत्रादौमार्गशी - मित्रायतमः नारिकेलाध्य सा. ज्यंगुडतंडुलनैवेद्यं' - तुलस्या पवनयभक्षणं 'साज्यगुडभक्तदानं .१. पोपे... विष्णुवेनमः. वीजपुरांध्यं पलत्र यवृतस्यनैवेद्य-प्राश्यंचूतदलत्रयः-२: माघेः: वरुणायनमः पूगीफलायं, तिलगुडनैवेद्यं मुछित्रयतिलता शन--सगुडतिलंकुडवदानं:३ फाल्गुने सूर्यायनमः वीराध्य सघृतदधिनैवेद्यं पलत्रयंदधिनाशनं दधित डुलदान । चैत्रे-भानवेनमः दाडिमाय घृतपूरिकानैवेद्यं पलत्रयदुग्धप्राशनम् मिष्टान्नदान. ६ वैशाखे तप नायनमः द्राक्षाएं घृतमन्ननैवेद्य गोमयप्राशनं मापानदानं ६ज्येष्ठे इंद्रायन सहकारामंदीनं करंजक अंजालवयप्राशन- दयोदनदानः ७-आपाढे रवये नमःजातीफ़लाय एथुकनैवेद्य दानंच ६. श्रावणे गर्भ स्तनमःत्रपुसीफलाययवसक्तुनैवेद्यं तदेवपलत्रयप्राशनं अथवायथेष्ठभोजनंदानंच.९ भाद्रपदे यमायनमः कूष्मांडार्घ्यदान-तंडुलायनैवेद्य पलहयगोमूनप्राशनं तंडुलाज्यदान १९ आश्विने हिरण्यरेतसेनम झाडिमा ध्ये ·शर्करभक्तनैवेद्यं शकेरापलंयप्राशनं.शर्करोभक्तदान ११ कात्तिकेदिवाकरायनमारंभाफलाध्यदातं पायसनैवेय. मस्तदेवप्राभायात्दयाञ्च । १२५ एवंवर्षमात्रतंचरिता अतेमागशीपीपररविवारे उद्यापनकल्यात. त यथा-प्राचार्यावरणविधायः सर्वतोभद्रेकलशंप्रतिष्ठाप्य तदुपरिरक्ताक्षतयुतं . ताममयंपूर्णपात्रानधाय तत्रद्वादशारकमलविरच्य-', तन्मध्यरोप्यमयरधप्रतिष्ठाप्य तदुपरिहैमसंज्ञासहितसहस्रकिरण आकृष्ण नतिमंत्रणप्रतिष्ठाप्यपरितोद्वादशकमलेपुद्वादशमासाधिपान् : ' क्रमणपूजयेत् तद्यथा जोमित्र व. ष्णु-वरुण ३-सूर्य- ४ भानुः५-तपनं ६-इंद्ररावं .८ गभास्ता-९, यम. १.० हिरण्य ३११० वाकरः १२३ श्रावाह्य रक्ताक्षतपुप्पादिभिः' संपूज्य -परमाननैवेद्यंदत्वा विशपायनारिकेलयुतंदयात् मंत्र: डॉनमः सहस्त्रकिरणसर्वव्याधिविताशन गृहाणाय॒मयादत्तसंज्ञयासहितोखे एवंपूजांसनाप्य ततः सूर्यदेवतेश्रादकृत्वा' तत्रमासाधिपनामभिः " पिंडदानंपूजासहितकुर्यात् ।। सूर्यायनमः १.१.धावेनमः २ वरुणायनमः ३. माधवायर्नमः-४ हरयेनमः।।५- रवयेनमः ६ रुद्रायनमः। ७.भायनमः ८ स्वर्ण रेतसेनमा २ अर्यम्णेनमः। १०. भानवेनम: ११५ भास्करायनमः १२५ एषपिंडोनमः . पूजांते वाचा म्याग्निप्रतिष्ठाप्य : 'अन्वादयात सज्ञासहितंभास्करपायसद्रव्येण अष्टोत्तरशतसंख्याकाहुतिभि परिवार देवताब्रह्मादिदेवताश्चकैक्याज्याहुत्यायक्षे इतिहामंसमाप्यः ततोहादशब्राह्मणान्पूर्वोक्तद्वादशनामभि वस्त्रद क्षिणादिभिःसंपूज्य प्राचार्यायपीठगांचदत्त्वा :: परमान्नेन ब्राह्मणान्सतर्पयेत्। इतिसौरपुराणोक्तंसोद्यापनमा दित्यनंतम् अथाश्विनादिरविवारपुआशादित्यव्रतम् - स्कांदे स्कंदउवाच १५ शृणुदिव्यपरंपुण्यमादित्याराधन परं यत्कृत्वासर्वकामानांसकलंफलमाप्नुयात् । समुद्रतीरेविप्रेशपुरीद्वारावतीशुभा. वासुदेवायदुवरोयत्रराज्यं ·- प्रशासति दुर्गाम-शंकरस्यांशआजगामाबलोकितु, कृष्णेनपूजितस्तत्रयपाद्यासनालिभिः भोजुन्तस्यत इत्तयथाभिलषितसुने सपूजितः संकृष्णेनयाबद्गच्छत्यसौमुनि - सांबेनहसितस्तस्यसुतेत्तसहसाकिल हो पिमुंनिशार्दूलाकोपसंहृतवान्स्वयं पूजितेनमयेदानीमपतुकथक्षा-सगवानारदंशाहसावेतहसितोस्मिभो प्रभासेचस्तस्तस्यकाव्यशिक्षापर्नवया इत्युक्तोनारदानायाद्वारिकांकृष्णसन्निधौ स्वकसैन्यदर्शयस्वरमदेवकि नंदन देवयात्रामिपंकृत्वाहव्यश्वरथसंकुलं नारदेनैवमुक्तस्तुतथैवकृतवान्प्रभु दर्शनेतुवलस्याहनावसांबस्त्र दृश्यते' मयैवानीयंतेशीघ्रहारवत्यास्तवांतिकं गत्वैवमुक्तोमुनिनादृष्टोजांबवतीसुतः सशृंगारस्तथानीतोमकर ध्वजदर्शनः गत्वालिग्यचुचुंबुस्तंगोप्य कृष्णपरिग्रहाः नारदाप्राहभगवन्दुश्चरित्रंतवानघ. क्रुघनशौरिणा शप्त कुटीभवनराधिप एवमुक्तस्तथापुत्र कुष्टरोगातरोभवत् सांवःप्रणम्याहपितः । किमर्थशपितस्त्वया, स्व सत्याज्ञानदृष्ट्यातुविचारयविनिश्चिय -ध्यानाहुर्वाससोज्ञात्वाविनियामवकारण अनुग्रहोसयापुत्रकार्यस्ते स्वजनेशुभे 'श्रादित्यस्यव्रतचैवकुरुकुष्ठविनाशनं सांवाच कथंतातमयाकार्य्यव्रतंसुर्वफलप्रद किंविधान पकमत्राकिदानंकिंचपूजनं श्रीकृष्णउवाच मासमाश्वयुजंप्राप्ययदाविदितंभवेत् तदात्तमिदग्राह्यनरैः स्त्रीभिर्विशेषतः यावत्सवत्सरतावद्विधिनानेनपुत्रकः गोमयेनक्षितीकुन्मिंडलंवत्तुलपुनः रक्तपुष्पैरक्षताभिर य॑तत्रप्रदापयेत् ' मंत्रणानेनभात्वतमाचार्य प्रतिवासर यथाशाविमला:सर्वा सर्यभास्वरभानुभिः तथाशाः सकलामह्यकुरुनित्यममाशुता इन्यय॑मत्रः एवंतमर्चयेत्तावोवहसमाप्यते समाप्तेतुनत्वत्सकुर्यायाप्त नेविधि गोमयेनानुलिप्तायांभूमीमडलमालिखेत् रक्तचंदनरेखाभि कुकुमेनविशेषतः तन्मध्येहादशेदला असंकारयेहुधः । सिंधूरपूरितदलजपाकुसुमपूजित. तन्मध्ये स्थापये (कुभनवालांकुरसन्निभं : शालितंडुलसपूर्ण .

·MRUA शर्कराचंदनान्वितं तस्योपरिन्यसेत्पावंताघशक्त्याविनिर्मितं सौवर्णभास्करंकृत्वापद्महस्तस्वशक्तितः, रक्त वस्त्रयुगोपेतंपावोपरिनिवेशयेत् अथपंचामृतेनादौजपाकुसुमलेपनैः रक्तपुष्पैस्तुनैवेद्यैःफलैः कालोद्भवैस्तथा पूजयेजगतामीशंधूपदीपैस्तथोत्तमैः सूर्यायनमः १ वरुणाय-२ माधवाय-३ धात्रे-४ हरये- ५दुर्गाय-६ सुवर्णरेतसे- ७ अर्यम्णे. ८ दिवाकराय. ९ भानवे- १०. तपनाय- ११ हंसायनमः १२ इतिहादश नामभिः -पूजा का वैब्रतिभिःसदा नमोनमः पापविनाशनाय विश्वात्मनेसप्ततुरंगमाय , सामय जुर्धामनिधेविधान भवाब्धिपोतायनमःसावित्रे इत्यय॑म् : एवंसंपूज्यभानुतुनक्तंभुजीतवाग्यतः , प्राचार्य पूजयित्वातुवस्त्रैराभरणैः शुभैः तस्मतांप्रतिमांकुंभ सहिरण्यंप्रदापयेत् प्रीयतांभगवन्देवोममसंसारता रकः ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्वादशान्नादिविस्तरैः तेभ्यस्तुकलशान्दद्याद्यथाशत्त्यातुदक्षिणां एवंयः कुरु । सम्यगव्रतमेतदनुत्तमं आशादित्यतिविख्याततस्यपुण्यफलंमहत् नियाधिरतितेजस्वीपुत्रपौत्रसमन्वि तः भुक्काचविपुलान्भोगानमरेश्वापिदुर्लभान् देहांतेरविसायुज्यप्राप्नुयादुत्तमोत्तमं प्राप्स्यसेपरमामृद्धिं विमुक्तः कुष्ठरोगतः आशाभंगोनतस्यास्तिकदाचिदपिजन्मनि एतस्मात्कारणाद्वत्सकुरुप्वव्रतमुत्तमं एत च्छुत्वावचः सांवः पित्राकृष्णनभापितं व्रतंचरित्वासंप्राप्तः सर्वसिदिसुदुर्लभां इदंयः शृणुयाद्भक्त्या आवयेद्वापिमानवः तावुभौपुण्यकर्माणौरविलोकमवापतुः इतिस्कदपुराणोक्तमाशादित्यव्रतम् अथप्रयो गः- 'आश्विनाचरविवारमारभ्यप्रतिवारंवर्पपर्यंतकुर्यात् तत्रादौ तिथ्यादिसंकीयात्मनः सकलरोगनि सिनपूर्वकपुत्रपौत्रधनधान्यसकलाभीष्टसिद्धिकरश्रीसवितृप्रीत्यर्थआशादित्यव्रतंकरिव्य इतिसंकल्प्य गोम येनोपलिप्तभूमौरक्तचंदनादिना वर्तुलमंडलविरच्य. . तवमाशाधिपंदेवमावाह्य पोडशोपचारैः संपूज्य रक्त ·पुष्पाक्षतादियुक्तसजलंताचपात्रेणध्यभूमौजानुनीनपात्यदद्यात् तत्रमंत्रः · यथाशाविमलाः सर्वा स्तवमा स्करभानुभिः 'तथाशाविमलामाकुरुनित्यममार्यतः'' ततोनमस्कार. नमोस्तुतेपापविनाशनाय विश्वा मनेसततुरंगंगाय सामग्यजुधीमनिधेविधात्रेभवाब्धिपोतायनमः'' सवित्रे । अनेनमंत्रेणा- शाधिपनाममंत्रे एवापूजाकाया एवंप्रतिभानुवारंवर्षपर्यंतचरित्या अंतेत्राश्विनाधरविवारेउद्यापनकुर्यात् : . तत्रपूर्वोक्त संकल्पांते - आचार्यवृत्या सर्वतोभद्रेरक्तवस्त्रवेष्टितंतापकलशप्रतिष्टाप्य तत्रताघमयंपूर्णपात्रंनिधाय तंत्ररतासीदशारंकमलविरच्य · तन्मध्यरोप्यरथस्थहमंसवितारं आकृष्णनेतिमंत्रणसंस्थाप्यपरितः पू वोक्तान्द्वादशमासाधिपान्संस्थाप्य उक्तप्रकारेणपूजयित्वा ततः अग्निप्रतिष्ठाप्यहोमकुर्यात् तवप्रधा नम् - सचिनारपायसद्रव्यण अष्टोत्तरशतसंख्याकाहुतिभिः मासाधिपद्वादशदेवताः ब्रह्मादिदेवताश्च केयाज्याहुत्यांयक्ष्ये होमंसमाप्य पूर्वोक्तद्वादशमासाधिपनामाभादशब्राह्मणान्संपूज्य तेभ्यःशालितंडुल सभवपक्कान्ने पूरितान्मुक्तकलशान् रक्तवस्रवेष्टितान्सदक्षिणान्दत्त्वा प्राचार्यायपीठव्रतपूर्तयेगांचदत्त्वा सदन्ननब्राह्मणान्तर्पयित्वा' आशिपोगृहीत्वास्वय/जीत अत्रपायसपूरितताघपात्रदानमुक्तहोमोप्युक्त एवंकते सर्वव्याधिमुक्तोभवति इतिस्कंदपुराणोक्तंसोद्यापनमाशादित्यव्रतोद्यापनविधिः अथभविष्योत्तरादादित्यपी डाशांतिव्रतम् अतःपरंप्रवक्ष्यामिरहस्यह्येतदुत्तमं येनलक्ष्मीधृतिस्तुष्टिःपुष्टिःकांतिश्चजायते आदित्यवारं हस्तेनपूर्वैगृह्यविचक्षणः मंत्रोक्तविधिनासर्वकुर्यात्पूजादिकंरवः प्रत्यर्कसप्तनक्तानिकृत्वाभक्तिपरोनरः तत स्तुसप्तमेप्राप्तेकुय्याद्राह्मणवाचनं भास्करंशुद्धौवर्णकृत्वायनेनमानवः ताम्रपावेनापयित्वारक्तपुष्पैःप्रपू जयेत्' घृतेनस्नापयित्वाचलडुकान्विनिवेद्यच ' होमोघृततिलैश्चैवसामधश्वार्कवृक्षजाः मंत्रेणानेनविदुषेत्रामा ·- पायनिवेदयेत् श्रादिदेवनमस्तुभ्यंसप्तसप्तेदिबाकर त्वंरवेतारयस्वास्मानस्मात्संसारसागरात् ब्रतेनानेनः राजेंद्र भवेदारोग्यमुत्तमं द्रव्यसंपत्सुखप्राप्ति 'रितिपौराणिकाविदुः अविसंपादिनीचेयं। शांतिःपुष्टिः संदानणाम् सूर्यपीडासुघोरासुकृताशांतिःशुभप्रदा इत्यादित्यशांतिव्रतम् प्रथादित्यहृदयस्तोवंवा- मोकोयेरोमायणेयुद्धकांडे ततोयुदपरिश्रर्तिसमरेचिंतयास्थितं रावणंचायतोदृष्ट्वायुद्धावसमुपस्थितं । देवतै श्वेसमागम्यव्रष्टुमभ्यागतोरविः · उपगम्याब्रवीद्राममगस्त्योभगवांस्तदा ।' अगस्त्य उवाच रामराममहाजन होशृणुगुह्यंसनातनं येनसर्वानरीन्वत्सममरेविजयिष्यसि । श्रादित्यहृदयंपुण्यसर्वशत्रुविनाशनं जयावहंजप नत्यमक्षयंपरमंपदं सर्वमंगलमांगल्यंसर्वपापप्रणाशनम् - चिंताशोकप्रशमनंचायुर्वईनमुत्तमं अस्यश्री श्रादित्यहृदयस्तोत्रस्यअगस्त्पत्रपिरनुष्टुप्छंदः परब्रह्मरूपीभगवान्नाादत्योदेवता निर्विघ्नतया ब्रह्मविद्या जपादिसियविनियोगः अथकरपडंगन्यासः रश्मिमंतं १ समुद्यतं.२ देवासुरनमस्कृतं ३ विवस्वंतं ४ मा स्करं भुवनाधिपं ६ अथध्यानम् ध्येयःसदासवितृमंडलमध्यवर्ती नारायणः सरसिजासनसन्निविष्टः यूरवान्मकरकुंडलवान्किरीटी हारीहिरण्मयवपुर्धतशंखचक्रः १: पद्मासनःपद्मकरोद्विबाहुःपद्मद्युतिःसप्ततु रंगवाह । दिवाकरोलोकगरुःकरीटीमयिप्रसादविदधातुदेवः २ इतिध्यानम्' रश्मिमंतंसमुद्यतंदेवासुर: नमस्कृतं पूजयस्वविवस्वंतंभास्करभुवनेश्वरं । सर्वदेवात्मको पस्तेजस्वीरश्मिभावनः:.., एपदेवास्सुरगणा! लोकान्पातिगभस्तिभिः "एपब्रह्माचविष्णुश्चशिवःस्कंद प्रजापतिः । महेंद्रोधनद कालोयमःसोमोशपांपतिः पितरोवसंवासाध्याप्रश्विनौमरुतोमनुः वायुर्वह्निःप्रजा प्राणःक्रतुःकर्ताप्रभाकरः: श्रादित्यासवितासूर्यःस्वगा पूयागंभस्तिमान् सुवर्णसदृशोभानुर्हेमरेतादिवाकरः हरिदश्वःसहस्रार्चिःसप्तसप्तिमरीचिमान् तिमिरोना ·यनःशंभुंस्त्वष्टामाडकोंशुमान् "हिरण्यगर्भःशिशिरस्तपनोहस्करोरविः' अग्निगर्भोदितेःपुवःशंख-शिशिरना शनः व्योमनाथस्तमोभेदीऋग्यजुःसामपारगः - घनष्टिरपामित्रोविंध्यवीथिप्लवंगमः श्रातपीमंडलीमृत्युः पिंगलासर्वतापनःकविर्विष्णोमहातेजारकःसर्वभवोद्भवः : नक्षवग्रहताराणामधिपोविश्वभावनः · तेजसामपि- तेजस्वीहादशमन्नमोस्तुते''नमःपूर्वायगिरयेपश्चिमायाद्रयेनम:. ज्योतिर्गणानांपतयेदिनाधिपतयेनमः जया यजयभद्रायहर्यश्वायनमोनमः नमोनमःसहस्रांशोआदित्यायनमोनमः नमउग्राययवीरायसारंगायनमोनमः नमःपद्मप्रवोधायप्रचंडायनमोस्तुते ब्रह्मेशान च्युतेशायशुरायादित्यवर्चसे. भास्वतेसर्वभक्षायरौद्रायपुरुपेनमः तमोनाहिमनायशवनायामितात्मने कृतघ्नायापदेशायज्योतिपांपतयेनमः सप्तचामीकराभायहरयेविश्वकर्मणे नमस्तमोभिनिघ्नायरुचयेलोकसाक्षिणे नाशयत्येपवैभूतंतमेवसृजतिप्रभो पालयन्नेपतपतिवर्पत्येषगभस्तिभिः ए पसुप्तेषुजागतिभूतेषुपारिनिष्ठितः एपचैवाग्निहोत्रंचफलचैवाग्निहोविणां देवाश्चक्रतवश्वक्रतूनांफलमेवच पानिकृत्यानिसर्वेषुपरात्मापरमःप्रभुः १२५ इतिसूर्यनामामानि एनमापत्सुक पुकांतारेपुभयेषुच कीर्तय पुरुषःकश्चिन्नावसीदतिराघव :पूजयस्वेनमव्यग्रोदेवदेवंजत्पतिं एतत्रिगुणितंजप्त्वायुद्धेपुविजयिष्यसि अस्मिन्क्षणेमहावाहोरावणंनिहनिष्यसि एवमुक्काततोगस्त्योजगामसयथागतं एतच्छुत्वामहातेजानष्टशो कोभवनंदा धारयामासकंठाराघवःप्रयतात्मवान् आदित्यप्रेक्ष्यजप्त्वेदंपरंहर्पमवाप्तवान् त्रिराचम्पशु चिर्भूत्वाधनुरादायवीर्यवान् रावणंप्रेक्ष्यहष्टात्माजपार्थसमुपागमत् — सर्वयत्नेनमहतावृतस्तस्यवधेभवत् अथ रविरवदनिरीक्ष्यराममुदितमना-परमंप्रहग्यमाणः निशिचरपतिसंक्षयविदित्वासुरगणमध्यगतोवचस्त्वरेति इ त्यापेरामायणेयुद्धकडिपडुत्तरशततमः सर्गः १०६ अथापरंसूर्यस्तोत्रं महाभारतेवनपर्वणि. धौम्यउवाच ·Phe सूार्यमाभगस्त्वष्टापूपार्कःसवितारविः भगस्तिमानजःकालोमृत्युर्धाताप्रभाकरः पृथिव्यापस्तथातेजःखवा यश्चपरायणं सोमोवृहस्पतिःशुक्रोवु|गारकएवच इंद्रोविवस्वान्दीप्तांशुःशुचि शौरिःशनैश्चरः ब्रह्माविष्णु श्वरुदश्वस्कंदावेश्रवणोयमः वैद्युतोजाठरश्चाग्निरेधनस्तेजसांपतिः धर्मध्वजावेदकावेदांगोवेदवाहनः कृतं त्रेताद्वापरंश्चकालि मामराश्रयः कलाकाष्टामुहत्तीश्चपक्षोमासऋतुश्चयः सवत्सरकरीश्वत्थःकालचक्रंविभावसुः पुरुपैःशाश्वतोयोगीव्यक्तोऽव्यक्त-सनातनः लोकाध्यक्ष सुराध्यक्षोविश्वकर्मातमोनुदः वरुणःसागरांशश्च जीमूतोजीयनोरिहा भूताशयोभूतपतिःसर्वभूतनिषेवितः स्रष्टासंवर्तकोवन्हिःसर्वस्यादिकरोव्ययः अनंतःक पिलोभानु कामदं सर्वतोमुखः जोविशाखेोवरदःसर्वधातुनिषेवितःमनःसुपीभूतादिःशीघ्रगःप्राणधारण: वतीरधूम्रकेतुरादिदेवोदितेःमुतः द्वादशात्मारविःश्चपितामातापितामह स्वर्गद्वारंप्रजाद्वारंमोक्षद्वारंत्रिवि पं वेदकत्तीप्रशांतात्माविश्वात्मासर्वतोमुखः चराचरात्माभूतात्मामैत्रणवपुपान्वित. १०८ एतदैकीर्तनीय २चसूर्यस्यामिततेजस. नाम्नामष्ठशतप्रोक्तंशुक्रेणसुमहात्मना शुक्राचनारद प्राप्यधौम्येनतदनतरं धौम्या युधिष्ठिरःप्राप्यसर्वान्कामानवाप्तवान् सुरपितृगणयक्षसेवितमसुरनिशाचरसिद्धनंदितं वरकनकहुताशनप्रभ त्वमपिनमस्वाहितायभास्करं सूर्योदयेय-पठतेसमाहितःसपुत्रलाभधनरत्नसंचयं लभेतजातिस्मरतांसदा नरःस्मृतिंचमेधामपिविंदतेपुमान् इमस्तदेववर त्ययोनर-प्रकीर्तयेच्छुदमना समाहितः . समुच्यतेपातक राशिसोगरात् लोतकामान्मनसायथप्सितान् इत्यारण्यपर्वणिसूर्यस्तवः इत्यादित्यवारव्रतविधि- प्रथा दित्यनक्तवतम् भविष्योगरे युधिष्ठिरउवाच यदारोग्यकरपुंसांयदनतफलप्रदं- - तद्वतंब्रूहिगोविंदसर्वपापप्र : पार्शने श्रीकृष्णउवाच यत्तुविश्वात्मकंधामपरंब्रह्मसनातन सूर्याग्निचंद्ररूपेणततत्रिधाजगतिस्थित। तमा ·न. राध्यपुमान्निप्राप्नोतिकुरुनंदन मोतिकुरुनंदन तस्मादादित्यवारेणसदानक्काशनोंभवेत् उत्पयतेयदाभक्ति गोरुपरिशा श्वती तेदारभ्यसदाकाय्यैनक्तमादित्यवासरे पूर्वोक्तविधिनाराजन्पुनायित्वाद्विजोत्तमान् श्राशादित्यव्रतोक्त. विधिनेत्यर्थः ततोस्तसमयेसानोरक्तचदनपकजं विलिख्यद्वादशदलंपूजयेदर्कनामभिः - सूतिप्रथमपूज्यपू वतश्चप्रभाकरं दिवाकरंतयाग्नेय्याविवस्वंतमतं.पर भगतुनतेदेवंबरुणपश्चिमेदले माहेंद्रमारुतदलेत थादित्यमयोत्तरे शांतमीशानभागेतनमस्कारेणविन्यसेत् कर्णिकायांपूर्वदलेसूर्यस्यतुरगान्यजेत् दक्षिणेयजमा ननुमतिडपाश्चमेदले उत्तरेणरविंदेवंकर्णिकीयांचभास्कर अर्यदद्यात्तटापार्थसातलारुणचंदनं फेलाक्षतयु देममंत्रमुदीरयेत् कालात्मासर्वभूतात्मावेदात्मासर्वतोमुख यस्मादग्नीदुरूपस्त्वमत पाहिप्रभाकर अग्निमीले नमस्तुभ्यार्मिपेत्वोजचभास्कर अग्नआयाहिवीतेत्वंशन्नोदेवीनमोस्तुते अर्घ्यदद्याहिसृज्याधनिशितैलविवर्जितः भुनीतभावितम नाभास्कररंसंस्मरन्मुहुः प्रागेतस्मिन्शनाचान्हितैलाभ्यंगविवर्जयेत् वत्सरांतेकारयित्वाका चनकमलोंचमं संकल्पयित्वापुरुपंसपद्मंदद्याटनेनविधिनाव्रतनायकाय अव्यगरूपायजितेंद्रियायकुटुंवि नेनित्यमनुबेताय नमोस्तुऋक्सामयजुर्वधात्रेजगत्प्रबोधायजगत्सवित्रे त्रयीमयायत्रिगुणात्मनेचत्रैलोक्य नाधायनमानमस्ते इत्यनेनविधानेनवर्षमेकंतुयोनरः नक्तमादित्यवारेणकुर्यात्सनिरुजोभवेत् धनधान्यसमा युक्त पुत्रपौत्रसमन्वितः मोस्थित्वाचिरकालसूर्यलोकमवाप्नुयात् कर्मसंक्षयमवाप्यपार्थिव शोकदुःखभय रोगवर्जितः स्यादमित्रकुलकालसन्निभोधर्ममूर्तिरपितेजसायुतः याचभर्तृगुरुदेवतत्परावेदमूर्तिदिननक्तमा चरेत, सापिलोकममरेशपूजितायातिकौरवरवनसंशयः । यःपठेदथशृणोतिवानरःपश्यतीदमथवानुमोदयेत् सोपि शक्रभुवनेदिवौकसैःकल्पकोटिशतमेकमीडयते इतिभविष्योत्तरेआदित्यनक्तविधिः ।।

·श्रथसोमवारजतानि तत्रादीचंद्रपीडाशांतिकरंसोमवारनक्तवतंभविष्ये तहच्चित्रासुसंग्रहासोमवारविचक्षणः तद्वतहस्तार्कवत् आगमोक्तविधिनाकु-त्पूजादिकविधोः सप्तमैतुततः प्राप्त स्याहाह्मणनोजनं सप्तमेनप्राप्तइत्यर्थः कांस्यपात्रेतुसंस्थाप्यसोमरजतसंभवं श्वेतवस्त्रयुगच्छन्नंश्चे तंगधे सुपजित पादुकोपनिहच्छत्रभोजनासनसंयुतं होमंघृततिलै कुर्यात्सोमनाम्नाचमंत्रवित् समिघोप्टोर शेतमष्टाविंशतिरववा होतव्यामधुपिभ्यांदनाचैवघृतेनच दनाघृतेनचभिन्नोहोमः समिधःपालाश्य राज तशशिन ल्याब्राह्मणायनिवेदयेत् तत्रंमंत्रःमहोदयोजातिमल्लीपुप्पगोक्षीरपांडुर सोमसोम्योभवास्माकंसर्वदा निमोनमः एवेंकतेमहासौम्यः सोमस्तुष्ठिकरोभवेत् संतुष्टेत्रिसुतेतस्मिन्ससानुग्रहाग्रहाः" इतिचंद्रशाति करंसोमवारवतम् अथचंद्रस्तोत्रं तत्रादोध्यानम् श्वेतांवरःश्वेतविभूषणश्चश्वेतद्युतिर्दउधरोहिवाहुः 'चंद्रा मृतात्मावरदःकिरीटीमयिप्रसादंविदधातुदेवः १ हिमगोक्षीरवर्णायशंखकुंदनिभायंचवोलचंद्रायचंद्रायपूर्ण, बनमोनमः नमश्चद्रायसोमायनमःकुमुदधिवे विलोहितायशुक्लायशुछांबरधरायच'' त्वमेवसर्वलोकस्य चाप्यायनकरःसदा क्षीरोद्भवायदेवायनम शंकरशेखरयुगानायुगक त्वनिशानांचनिशापतिः' संवत्सराणां मासानामृतूनांचतथैवच ग्रहाणांचत्वमेकोहिरोहिणेपितयेनम. इदंतुपठतेस्तोत्रंप्रातरुत्थाययोनरः नभयं विद्यतेतस्यकार्यसिद्धिविप्यति दिवावायादेवारात्रौदुःखचसतियोनरः अहोरात्रकृतंपापंतत्क्षणादेवनश्यति ॥ डातेचंद्रस्तोत्रम् ॥ अथशिवप्रीतिकरंसोमवारव्रतं स्कंदपुराणे ॥ नारदउवाच'॥ अथान्यदपिमेवाहिये नहिप्राप्नुयापद - अविच्छिन्नाशिभक्तिः पुत्रसौभाग्यसंपदः -॥- नंदिकेश्वरंउवाच ॥ सोमवारव्रतंपुण्यक ·थ्यमाननियोधमे श्रावणैववैशाखज्येष्ठेवामार्गशीर्षके,प्रथमसोमवारेचग्रहीयाद्रत : त्तमं • यदाश्रद्धा- भवेत्कर्तुःसोमवारगतप्रति तदावापिपुरस्कृत्यश्रदाभक्तिसमन्वितः सुस्नातश्वशुचिर्भूत्वाशुक्लांबरधरःशुचिः कामक्रोधाद्यहंकारपपेशन्यवर्जितः श्राहरेतूश्वेतपुष्पाणिमालतीमल्लिकादिकं . श्वेतपद्मानिदिव्यानि चपकानितथैवर्च - कुमुदोत्पलजैःपुष्पैःयोश्चशतपत्रकैः श्राचार्येणोमयासार्धशंकरलोकशंकरं मायोनवेनः धूपेनपूजयेत्पार्वतीपति श्रन्यानियान्यभीष्टानितानिसर्वाणिदापयेत् नागपुष्पश्चधूपश्चपूजयेत्पार्वतीपति का मिकेनतुमंत्रेणव्यापकनमहेश्वरं पूजयेन्मूलमंत्रणत्र्यवकेनतत.पर भवायभवनाथायमहादेवाय धीमहि उग्रा यचोयनाथायशर्वायशाशमौलये रुद्रायनीलकंठायशिवायभवहारिणे शंकरायनमोजंघेशिवापेतियजानुनी शूलपाणिनमोगुह्येकट्यांशं प्रपूजयेत् गुह्येरवयंभुनामानं पूजयेत्पातीपति महादेवायइतिचपूजयेन्नाभिमं डले, उदरे विश्वकैत्रतिपार्श्वयोः सर्वतोमुखं स्थाणुतनीचसंपूज्यनीलकंठायकंठतः मुखेसंपूजयेद्देवंश्रीकंठा यशिवायचत्रिनेत्रायनमोनत्रैमुकुटेशशिभूपणं ननौदेवाधिदेवायसागपूजयेहिथं एवंसंपूज्यदेवेशमुपहारै मनोरमें यथाविभवसारे एतस्यपुण्यफलशृणु सोमवारेयतयेपार्वत्यासहशंकरं तेलंभत्यक्षयांल्लोकान्पुन रारत्तिदुर्लभान् एकभक्तस्ययत्पुण्यंकथयामिसमासतः सप्तजन्मानितंपापमभेद्यदेवदानवैः "नश्यतेचैक भक्तननात्र कार्याविचारणा, मासैकस्यतुयत्पुण्यशृणुयत्नेननारद अभाग्योजातभाग्यास्यादु दुर्भगःसुभगोभ वेत् पुत्रालिभतेपुत्रान्धनार्थीलभतेधनं कन्यार्थीलभतेकन्यारूपलावण्यशालिनी यचिंतयतेकामंतंत- प्राप्नोतिमानवः इहलोकेचिरस्थित्वाभुक्ताभोगान्मनोरमान् विमानवरमारुह्यलोकेशेवमहीयते यथात्मा नंतथादेवयादेवतथागुरुं तोपयेच्चपरंभत्त्यातेनपूर्णभवेद्रत उपवासेनयोदेवंसमाचरतिमानवः यदाचितं ·चर्वित्तेचजायतेपुरुपस्यवै तदेवोद्यापनंकुद्रितसैपूर्तिहेतवे चलंचित्तंचलंवित्तंचलंजीवितमेवचंएवंज्ञात्वाप्रय नेनव्रतस्योद्यापनंचरेत् उमामहेश्वरौहेमौरपौनसमन्वितौ यथाशक्त्याप्रकर्तव्यौवित्तशाव्यनकारयेत् में डलंकारयेदिव्यलिंगोद्भवसमुद्भवंकलशंपयसापूर्णश्वेतवस्त्रयुगान्वितं तायपात्रंवेणुपात्रंकुभयोरुपरिन्यसेत् स्था. पंयेन्मडलेदिव्यंकलशंकनकोज्वलं तस्योपरिन्यसेद्देवमुमयासहितं शिवं पूर्वोक्तरेवमंत्रैस्तुपूजयेत्पार्वतीपातं ना नापुप्पे फलैर्दिव्यैर्नानारत्नैःसमर्चयेत् श्वेतवस्त्रयुगेनैवनाममंत्रैमहेश्वरं उपवीतंसोत्तरीयभक्ष्याणिविविधानिच अन्यानियान्यभीष्ठानितानिचान्यानिकल्पयेत् रात्रौजागरणकुद्रिीतवादित्रनिःस्वनैः स्वगृह्योक्तविधानेन कृत्वाग्निस्थापनंततः ततोहोमंचशर्वाद्येमत्रैःकार्योप्टभिःसदा पलाशशमीसमिद्भिर्जुहुयादधिकशतं प्राप्यायस्वे तिमवेणेपृपदाज्ययुतस्तदा यवत्रीहितिलाज्येनपूर्णपूर्णप्रयक्ष्टयक् पूर्णाहुतितंतोदद्यात्कृत्वास्विष्टकदादिक होमातेगुरुपूज्यसपत्नीकंसमाहितः वस्त्रैराभरणैःश्रेटैगृहोपकरणादिभिः । श्वेता!ःकपिलावापिसुशीलाच पंयस्विनी सवस्त्ररित्नपुच्छाचघंटावस्त्रविभूपिता दक्षिणासहितादेयाशियोमेप्रीयतामिति धेनुवैजगतांमाता- नित्यविष्णुपदेस्थिता सवत्साचनयादत्ताशिवोमप्रीयतामिति ब्राह्मणभोजयेविदास्त्रयोदशसुशोभनान् व- स्त्रोलकारवायंसदक्षिणास्त्रयोदश घटादेयावंशपार्भक्ष्यभोज्यसमन्विताः ‘सफलावस्त्रसंयुक्तायज्ञसूत्रसम न्विताः पूजितंतुततोदेवंदेवोपकरणानिच श्राच-यततोदद्यात्प्रणिपत्य-पुनः पुनः इमदेवंगहाणत्वंसर्वो पस्करसंयुतं । परिपूर्णत्रतमेस्याशिवोमप्रीयतामिति तत्रग्रहणमंत्रः - गृहामिदेवदेवेशत्रयाणांजगतांगुरूंशां तिरस्तुशिवचास्तुतस्याविकलंफलं . यद्भक्त्यादेवदेवेशमयाव्रतमिदंकृतं .. दानवार्थक्रियाहानीपरिपूर्णतद स्तुमे इतिसंप्रार्यतंदेवंद्वियैवपुनःपुनः भुजीयात्सहधर्मात्माशिष्टेरिटेश्वबंधभिः । अनेनैवविधानेनयइद- - ·15ANE.int 11/4114" २९. XX -" Hatia दातासुखोंचतेजेस्वोत्रिपुलोकेंपुजायते विमानवरमारु: व्रतमाचरेत् ययाचतयतकामततप्राप्नोतिमानवः यसामलोकमहावते मनांचंतियावत्तावत्रेवमादेत शिवलोकतंतोगत्वाशिवेनसंहमोदते 'क्रीडतेशंभुरूं नृपेरन्यैस्समाचार्णमास्तिकधर्मतत्परैः । इति पणपुनरावृात्तदुलम कृष्णनाचारतपूर्वसामवार व्रतशुभ पठतिरहस्यय शृणांतीहानत्य नित्यं त्वनुवदतियइत्यं श्रदयान्यस्यलोकेसकलकलुपहीनोवद्यमानोगणायः शिवं विमलावमानयातिशवपुरस: पातिशवपुरसः' इतिस्कंदपुराणंसोद्यापनसोमवारव्रतम् अथान्य पेसांध्यसोमवारंव्रतम् स्कंदपुराण- ईश्वरउवाच अंथनतविधानहि कथयामिसमासतः यथाभवतिमनुजाःसिद्धिसर्वार्थकामदा व्यु क्रांतिकारिकेमोसिशुकैमागोदनेभवेत्' प्रथमःसोमवारस्तुतनकेनप्रपूजयेत् यदादाभवेत्कत्तुस्सोमवारंव्रतं. तितदासर्वकारयित्वाब्राह्मणाय समाचरेत् ‘मार्गमाघेतयात्रेग्रहायोत्सोमवारक यस्मिन्मांसेप्रारभेततस्मिं. द्यापयगत सुस्त्रोतोथशुचिर्भूत्वाशुलांवरधरोनर कामक्रोधाद्यहकारद्वेषशून्येवर्जितः आहरेच्छेतपुष्पाणिमल्लि कामालतीतयां श्वतपद्मानिदिव्यानिचपकावल्वेपाटलाः कुंदमंदर पुप्पःपुन्नागशतपत्रको 'अर्चयेच्चंदनेनाथदि व्यधपनघूपयेत् अन्यानियान्यभीटानितानिसवाणिदापयेत् पूजयक्तिभावनसोमनाथजगत्पति कामिनतु- मंत्रणप्रापकनमहन्वरं निवेदयेत्सवमेवशृणुमंत्रवरंशुभं डॉनमोर्दशभुजॉयत्रिनेत्रायंचत्रिशलिने श्वेतवृ. पभारूढायसवाभरणभपिताय उमादेहाघसंस्थार्यनमस्तसवमूर्तये । अननदंतुमंत्रणपूजाहामतुकारयेत् सिंद्यात सर्वकार्याणिमनसांचिंतितानिच पूजयेन्नक्तवेलायामक्षाणादर्शनेनतु प्रदायभोजनपूर्व- ब्राह्मणायसुभाक्ततः क्तितः एतविधिसमायुक्तोरागडेपविवर्जितः एकभक्त एकभक्तस्थयत्पुण्यंकंधयामिसमासंतः' श- तजन्मानितंपापम द्यदेवदानवैः नश्यते।कभक्तननात्र कार्याविचारणा मांसस्यकस्ययंत्पुण्यशृणुतत्वेनसुं- ·आरोग्यजायतेभाग्यदुर्भगा भगांभवेत् पुत्रार्थीलभतेपुत्रान्दरिद्रोधनवान्भवेत् 'गृहतस्यवरारोहेसो पोनिविविधानिय तदंशोधनभागीस्यादिनहीन क्षितिचरेत् । अश्वमेधसंहनस्यफलंप्राप्नोतिमानवः स्वर्गे कावन्भिोगान्जायतेमानवोत्तमा नक्तानिसोमवारेतुपोषेमासेमहेश्वरि तपांपुण्यफलवक्ष्येसंक्षेपेर्णतवा अतः अग्निष्टोमस्ययज्ञस्यफलॅशतगुणभवेत् तत्फलंलगतेदविभक्तिभावसमन्वितः: माघस्यैवतुमासस्पसो मवारपूजयेत् स्नापयेन्मधुदुग्धाश्यांतथैवेक्षुरसेनंतु - द्विजह त्यादिपापानि तानिसर्वाणिनाशयेत् विशुद्ध सायुक्तोजायतेत्यंतनिर्मलः बहुस्वर्णस्ययत्पुण्यंदुर्लभंयत्सुरैरपि लभतेनात्रसंदेहोममभक्तिप्रचोदितः फा, कथयियोमिसोमवारफलंशुभं कृतेनक्तंतुकल्याणिगुणांस्तेविस्तरेणा - गवांलक्षस्यदत्तस्यचद्रसूर्यग्रहे फैलमस्यांधिकंतत्रलभतेनात्र संशयः चेवेपिशृणुकल्याणिममेदवदतोवचः - सोमवारेणनक्तनकृतेनसु सुंदरि यत्फलेलभतेनारीलकेनतुपार्वति गंगोदकस्यनीतस्यसोमनाथस्यसन्निधौ । 'घृतस्यमधुनोवापि शताहिकृतंफलं- गुग्गुलोश्चतथापचसहस्रपरमेश्वरि' - तत्पुण्येचंभवेत्तस्यमानवस्यनसंशयः वैशाखेकारयेन्न समिवारेनसंशयः वैशाखकारयेन्नक्तंसोमवारेनसंशयः पूजयच्छेतपुष्पैश्चतथालव्धैःसुरेश्वरिः : अपूपाहि प्रदातव्याः कदलीफलसंचयाः एकचित्तनभावेननिर्मलेनयशस्विनि कन्यानांवरयोग्यानांसहस्रणवरानने दत्ताने विधिवदेविनराणांरूपशालिनां एतदानेनयत्पुण्यंलभतेमानवोभुवि । तत्फलं लभतेतत्रसोमवारव्रतेनतु मासिमहादेविसोमवारवंतस्यतुं चोर्णस्ययेंद्भवेत्पुण्यंतत्सर्वकथयामिते - 1 गवांमुवर्णशगीणांपुष्करेविधिव प्रय दत्वादशसहस्राणीफलं प्राप्नोतिमानवः पदंचलभतेपुण्यदुल देवदानवै: ईशस्यकल्पमतुलंक्रीडतेतत्र श्रापाढेसोमवारस्यभावितात्माचरेद्रतं विधिपूर्णतुकल्याणिमत्तःशृणुवंदामिते नरमेधशतकेनविधियुक्त ·11 नयंत्फलं तद्भवेन्मानवैदेविपुण्यंसर्वशुभान्वितं साधितुनैवशक्यतदेविनक्तमिदंततः तस्मातमिदंसारंयतः कष्टेनसिध्यति श्रावणेतुमहादेवंसोमवारेणपूजयेत् रात्रौतुभोजनंकुव्न्मदकौटिल्यवर्जितः भवेद्राजवरः। प्राणीजीवमानोमहेश्वरः इहवेताहशीचेष्टापरवकथयामिते अश्वमेधशतस्यायपुण्यप्राप्नोतिमानवः ममलो केसवमतियावच्चंद्रार्कतारकाः भाद्रेचभावसंयुक्तः पूजयेत्परमेश्वरि पुण्यंचानुत्तमतस्यशृणुदेविविशेषतः ग- वांकोदिप्रदानस्यसनत्सानांसुशीलिने यत्फलतत्समाप्नोतिमानवोनात्रसंशयः आश्विनेकथयिष्यामिअग्नि- प्टोमफलंशतं रसधेनुसहस्त्रस्यगुडधेनुशतस्यच सूर्यग्रहेकुरुक्षेत्रेब्राह्मणेवेदपारगे दत्तस्यफलमाप्नोतिमान वोनात्र संशयः कार्तिकेवरदंदेविकामिकमोक्षदायकं स्मरणत्पापसंघानांभेटकपरमेश्वरि सोमवारव्रतधरा. विधिवत्पूजयेच्छिव- नक्ताशीश्रदयायुक्तोदयासत्यसमन्वित दचस्यवेदपारज्ञेरथानांचशतस्यचवाजिभि शु. ईचितेश्चप्रयुक्तेश्चमहात्माभिः चतुर्वेदेषुविप्रेषप्रदत्तस्यचयत्फलम् तत्फलंलभतेदेविमानवोभक्तिसंयुतः ब्रतां तेप्रतिमांकुर्याद्रौप्यसोमंचतुर्भुजं त्रयोदशघटांश्वेतवस्त्रयुग्मसमन्वितान् सपूर्णानिसुभक्ष्यैश्ववंशपात्राणिपा वैति तेपामुपरियत्नेनस्थापयन्त्रिदशेश्वरि संघृतेनसुगधेनसुस्निग्धेनोज्वलेनच भक्तेनघृतपक्कैश्चमुद्गशाकघृतैस्त था ब्राह्मणानर्थसंभोज्यभक्तियुक्तेनचेतसा त्रयोदशघटान्दद्याद्गाश्चश्वेतामनारेमा यथोक्तनविधानेनविप्रावस्त्रवि चिविताः उपानहयुताःकार्याश्चित्तविचानुसारतः दद्यात्स्वाचरसंपन्नस्त्वाचार्यमुपवेशयेत् नगुरोःसहशी मातानगुरोःसदृश पिता संसारादुद्धरेद्घोरागतदानोपदेशतः गोस्वामीपजितोयस्मात्पार्वत्पासहितप्र भुः तस्मात्संपूजयेद्भक्त्यागुरुभा-समन्वितं श्राचार्थप्रथमेतत्रपूजयापादसेवया दयाहस्त्राणिदिव्य निमुवर्णाभरणानिच • अमूल्यनिचरत्नानिग्रामक्षेत्रपुराणिच नगराणियहंदिव्यपञ्चान्यदपिसुंदरि वाहनानि ·九九九九九九九九九九九九九九久的和 विचित्राणिंगजवाजिरथादिक अन्यानियान्यभीष्ठांनितानिसर्वाणिंदापयेत् गौणुरों से प्रदातव्यासवस्त्रातुस्व रूपिणी स्वर्णशृंगी प्यखुराकांस्यपावोपदोहिनी - ताम्रप्टष्टीसुशीलाचवस्त्रप्रावृतदेहका अभ्यर्च्यविधिव या द्रत संपूर्णमेतिच सप्तधान्यंयथाशक्तयादापयेत्प्रयतेविती' दीपदानप्रकरीव्यंगुरवेज्ञानदायिने एवं गुरुप्रणम्पाथशक्त्यादयाचदक्षिणां शत्तयादद्याच्चतत्सर्वपुरायदुपककल्पित ततस्तपस्विनादेविममदर्शनहेतु) ना सुगंधपतसंमिश्र धूपैःकृशर पायसैः धारिकाशोकवाभिः पूरिकार्मडफेस्तथा दंधिदुग्धंसमोपेतं जिनदापयेत्सुधीःतपस्विनोब्राह्मणाश्चलिंगमूर्तिश्चतुर्विधं ममरूपमिदयस्मात्तस्मात्पूज्यंचतुष्टयं शिवांकितैश्च स्त्रिज्ञदेशिकैर्धमचिंतकैः जटामुद्रादिसंयुक्तैर्भस्मोद्धूलितविग्रहः ब्रह्मचर्यरतैः शीतैर्लोभमत्सरवर्जितैः ईदृशेः शिवपाश्चभुक्तः फलमनुत्तमं . भोजनंतेपुदातव्यं तावूलमुखं वासक श्वेतचंदन कपरं दत्त्वतिांश्चविसर्जये शक्त्यातुभोजनदत्वायथाविनानुसारतः कृपणानाथदीनानासुहृदांवितामपि एवंविधिसमायुक्तोगच्छेतपं पद भोगान्भुक्तसर्वलोकेएनः कोटिगुणांस्तरेत् कन्याभिर्वेष्टितोदेविस्वेच्छयारमतेप्रिये ममलोकेवसेत्ताव यविदर्भूतसंप्लवं ममवीर्यबलोपेतस्त्रिनेवःशूलपाणिकः माहात्म्यात्सोमवारस्य॑यतेमुक्तिमवाप्नुयात् पूष्णे सपीतिविपअयोनिना 'देवदानवगंधर्वपिशाचौरंगराक्षसैषिभिःक्षितिस्तद्वत्स्वायंभुवमुखैप्रिय अन्य। चमानवे शुद्धरास्तिकैर्धर्मतत्परैः नदेयंदुष्टचितायवुद्धिहीनायकहिचित् - शास्त्रधर्मविषेधैव विडंबकजनायतुं 'प्राचार्यदेवप्राणाययत नांवतशालिनां · वन्हेंवेदसुतीर्थाणोनिंदकायनवैकचित् . आर्तेनापिनतत्याज्यं व्रत परमदुर्लमें अतत्यागान्महादोपाइतिज्ञात्वासमाचरेत् -- गुरोःसमीपेकुर्वीतव्रत तन्नसंशयः अन्य- थागुरुहानिास्यानिष्फलजायतेव्रत संदेहःसर्वकार्यपुगुरुहीनस्पवैभवेत् तस्मात्सर्वप्रयत्नेनगुरुनेवसं .SEE ·अथसंक्षेपतोवक्ष्यवतमाहात्म्यमुरम येचरतिनरादेविस्त्रियःस्वामिसुभाविताः तेषांजन्मसं- पनीकोजायतेकचित् नदारियंरोगाश्चसंततिच्छेदएवच कुलकोटिंसमुत्यस्थापयदिंद्रसद्मनि इत्थेशृं- पोतिमाहात्म्यपव्यमानंवतस्पतु श्रावयेनक्तियुक्तस्तुरुद्रस्यानुयरोंभवेत. किमाणंतुय पश्येद्रतमेतन्ममप्रियं भक्तियुक्तोनर श्रुत्वायश्चयानुप्रमोदते मतिंददातिय वापिसयातिपरमपदम् इतिस्कंदपुराणेसोमवारव्रतं अंथ सोमवारनके सामान्यपूजाक्रमोलिख्यते तत्रादौदेशकालोसंकीर्त्य त्रात्मनोऽशेपपापक्षयपूर्वकसत्पुंवप्राप्तिध- नधान्येश्वर्यादिगुणराज्यव्याप्तिद्वारा 'अमुककामनयासोमवारव्रतंकारये इतिसंकल्प्यं ध्यायेन्नित्यमहेश मितिध्यानपठित्वा अथवा चतुर्या द्विबाहुंवाविनेवंवाहिलोचनं कुंडलालंकृताईन्दुशेखराभरणान्वितं २ महादेव समागच्छसहंगो-जगत्पते इमामयाकृतांपूजागृहाणसुरसत्तम शिवरूपेनमस्तुम्यशिवायसततनमः'न' संगदायैनमोस्तुते इत्यावाहनम् उनिमःपद्मवकायदशवाहुविनेत्रिणे श्वतवृषभारूढश्वेताभर । पित उमादेहासंयुक्तसर्वमूतनमोनमः इतिपूजामंत्रःकारीस्वरमयंदिव्यंनानामणिगणान्वितं श्रासनंदेवदेवेश रहाणानंतशक्तिक इत्यासनं गंगादिसर्वतार्थेभ्यःसमानीतमिदंमया तोयमेत्सुखस्पर्शपांद्यार्थप्रतिगृह्यता इति पाद्यं वरेण्ययज्ञपुरुपप्रजापालनतत्पर नमःसदात्मदेवायगृहाणाय॑नमोस्तुते इत्यय॑म् पाटलोशीरकर्पूरवासि तस्वादुशीतलं तोयमाचमनीयानिमलंप्रतिगृह्यतां इत्याचमनीयम मधुपर्कमिदंपुण्यंमधुरत्रयसंयुतं दधियु शुभंदेवप्राश्यताकपयाप्रभो इतिमधुपर्कस् मंदाकिन्या:समानीतंहेमांभोरुहवासितं स्नानार्थतेमयानातं शुभस्वीकृयतांप्रभो इतिस्नान स्नानपंचामृतचापिपयोदधिघृतमधु : शर्करासलिलोपेतंगहाणपरमेश्वर इतिपंचामृतस्नान पूर्वोक्तमंत्रणशुद्धस्नानम् पुरुपसूक्तेनकायै शुभकर्पूरसंयुक्तजनकल्याणकारक पुनराचम्यं ·तीदेवगंगाजलंमिप्रशो' इतिपुनराचमनं राजतब्रह्मसूवंचकांचनचोत्तरीयक' यज्ञोपवीतंपरमंनमस्तेप्रति गृह्यता शुधवस्त्रयुगंयस्माद्देवानामतिवल्लभं पार्वत्यासाहतोदेवधीयतांवस्त्रदानतः इतिवस्त्रं मलयाचलसं भूतंचनसारसमन्वितं' हृदयानंदनचारुपदनप्रतिगृह्यतां इतिचंदनं रजितान्कुकुमायेनाखंडितान्गणितान्नवान् गृहाणेपूजांकृपयास्वक्षतान्वृषभध्वज इत्यक्षताः पुष्पाणिसुरभीपत्रमालत्यादीनिवेभो मयाहृतानिचित्रा णिपुजार्थप्रतिगृह्यतां इतिपुष्पाणि अमृतोद्भवंश्रीवृसंशकरस्यातिवल्लभ विल्वपत्रप्रयच्छामिप्रीतोभवमहेश्वर त्रिदलत्रिगुणाकारं त्रिनेत्रं त्रिविधायुध त्रिजन्मपापसहारविल्वपतशिवार्पणं 'इतिविल्वपत्र तुलस्यमृतनामा सिसदात्वंकेशरप्रिये करोमिशिवपूजार्थवरदाभवमेसदा इतिनुलसीपत्राणि दूर्वासिंशतपर्वासिशतमूलाश तांकुरा शतहरतिपापानिशतायुष्यप्रवृद्धये इतिदूर्वा दशांगोगुग्गुलुधूप सुगंध सुमनोहर श्राधेय सवद वानांधूपोयप्रतिगृह्यतां इतिधूपं आज्यसहर्तिसयुक्तवह्निनायोजितमया दीपगृहाणदेवेशवैलोक्यतिमिरापह इतिदीप अन्नचतुर्विधस्वादुरसैपड्भि समन्वितं नैवेद्यलेह्यचोष्येचदेवेशप्रतिगृह्यतां इतिनैवेद्य कर्पूरवा. सितंतोयंमदाकिन्या समाहत आचम्यतांमहादेवशुभपानीयककुरु इतिपुनराचमनं पूर्गीफलसकर्पूरनागवल्ली दलेर्युतखदिराचूर्णसहिततांवलप्रतिगृह्यतां इतितांवूल हिरण्यगर्भगर्भस्थहेमवीजविभावसोः" अनतपुण्यफ लढमतःशांतिप्रयच्छमे इतिदक्षिणा इदंफलमयादेवरथापितपुरतस्तव नेनमेसफलावाप्तिर्भवेजन्मनिजन्मनि : इतिनारिकेलंदत्त्वादक्षिणादानकुर्यात् ततत्रावरणपूजांकुर्थात् प्रागादिक्रमेण ब्रह्मणेनमे "विष्णवेनम, स्कंदायनमः' महाकालापनमः शलिननमः. उमायैनम महेश्वरायनमः नदिकेश्वरायनमः ८ डॉशर्वा यक्षितिमूर्तपेनमः भवायजलमयेनमः रुद्रायानिमूर्तयेनमः उग्रायवायुमूर्तयेनमः भीमायआकाशमूर्सयैनमः ·पशुपतयेयजमानमूर्तपैनमः महदेवायसोनमूर्तयेनमः ईशानीयसूर्यमूर्तयेनमः इत्येतादेवतात्रावाहनायुप चार संपूज्या ततत्राप्यायस्वसमतुते इतिमंत्रणेशोन्यांचद्रमावाह्य पंचोपचारैः सोमायनमः इतिसंपूज्य तत: प्रार्थना'यति उनिन पंचवकायदशबाहुत्रिनेविणे श्वेतंवृपामारूढश्वेताभरणभूषित उमादेहासयुक्त सर्वमत्तनमनिमः' त्राहिमांकृपयादेवशरणागतपालक तंतःपुष्पाणिग्रहीत्वाअंगपूजाकाठी तत्प्रकारोयथा देवाधिदेवायनमः पादयोःपूजयामि शंकरायनम-जघयो शिवायनम जान्वोः शूलपाणयेनमःशुल्फयो.शंभवेनमः कट्या स्वयंभुवेनम गुह्ये महादेवाचनमः नाभी विश्वकर्डेनमः उदरे सर्वतोमुखार्यनमः पाश्वयोः स्थाणवेनमः स्तनयोः नीलकंठायनमः कठे देवायनैनः मुखे त्रिनेत्रायनमः नेत्रेषु शचीयनम. लेलटि शशिभूपणायनमः शिरसि देवाधिदेवायनमः सींगे तत उभाभ्यांकराभ्यांजलिमादाय लोकात्मन्सर्वभूतात्मन्कलाकाटा दिसंभव जन्मत्युजरीव्याधिसतारभयनाशन नमस्तेदेवदेवेशनमस्तेसुरसत्तम नमस्तेसर्वोकेशनमस्ते । त्राहिमांसदा मंत्रहीनक्रियाहनिभक्तिहीनंचशंकर भगवंत्त्वत्प्रसादेनसंपूर्णचास्तुमेव्रत क्षमस्वदेवदेवेशशिव शंकरशाश्वत वरदेहिसुरश्रेपदासोहंसर्वदातव इतिनमत्कारसहितांपुष्पांजलिंदद्यात् ततउमामहेश्वररू पाद्विजदंपतीसंपूज्य' ब्रह्मोत्तरखंडोक्तांवंद्रांगदसीमंतिन्यादिरूपांसोमवारकथाश्चश्रुलागीतवाद्यादिमहोत्सवै गरनविनयत् इतिसोमवारनक्तव्रतपूजाविधि इदंव्रतंच श्रावणेचैत्रवैशाखज्येष्टेचमार्गशीर्षके एपाम न्यतमेमोसेशुक्लपक्षविशेषतः इंदुवारयुताष्टम्यांवाग्राह्यं अथवाचैत्रादिमासेपुप्रतिनासंप्रथमेसोमवारेयावजी वमिदकाय्यै अपवाटवर्पपर्यंतकायैतदंतेउद्यापनकुर्यात् तथा तत्सदोतितिथ्यादिसंकीत्यात्मनोशे पंपापक्षयपूर्वकसत्पुत्रपौत्रप्राप्तिधनधान्यासंपत्यारोग्यराज्यवृधभिलपितसिद्विाराश्रीसोमेश्वरमहादेवप्रीत्यर्थ ·स ययाविधिसमाचरितसोमवारव्रतस्यसांगतासिदयतदुद्याप्नंकारष्ये इतिसंकल्प्य प्राचार्यादिवरणंविधाय चतुर्दारोपशोभितमंडपांतरेष्टादशांगुलोत्सेधांवितस्तिदयविस्तृतां समचतुरस्त्रांमृदावेदिकांविधाय तवशु छतंडुले पोडशारंकमलंविरच्य अथवापंचरंगशोभितं यथाशक्तिलिंगतोभद्रविरच्य तत्रमंडलोक्ताब्रह्मादि देवताआवाह्यतदुपरिअक्षतपुजेश्वेतवस्त्रयुगोपेतंकलशंप्रतिष्ठाप्य तदुपरिसाक्षतपूर्णपात्रंनिधाय तत्रहैमंशि- वत्र्ययकमितिमंत्रेण हैसींगोरींचगौरीमिमाय इतिमणेपुरताराजतवृषभं इमारुद्रायइतिमत्रेणप्रतिष्टाप्य परितः पूर्वादिक्रमेण अनत १ शिव २ उग्रं ३ त्रिमूर्ति ४. रुद्रं ५ श्रीकठ ६ शिखंडिनं पुनराग्नेया दिपु दिक्षु गणेशं माटकाः दुर्गा, क्षेत्रपालं लोकेशांश्च तत्तन्नाममुत्र दिकैर्वाप्रतिष्ठाप्य पूर्वोक्तांसाव रणांसपिचारपूजाकला राविजागरणादिनानत्विा प्रातःअग्निप्रतिष्टाप्यन्वादध्यात् तवप्रधानसोम शिवयंवकामितिमंत्रेण' पलाशसमिद्भिःआप्यायस्वेतिमवेणटपदाज्येनत्वंसोममितिमंत्रेण यवत्रीहिपायस शिलाज्यद्व्यैः . प्रत्येकंअष्टोत्तरशतसंख्याकाहुतिभि-परिवारदेवताब्रह्मादिदेवता । श्चेकैकयाज्याहुत्यायक्ष्येके चनगौरीहोमंटया नेच्छंति एवंहोमसमाप्प ततःपोड़शत्रयोदशबाह्मणानुवक्ष्यमाणनामभिःसंपुज्य ता वताफलपक्कान्नै पूरितान्घटान् अभावेतंडुलैरेवपूरितान्दक्षिणायुतान्दद्यात्। तवपोडशनामानि सोमेश्वर १ स्तथेशानः २ शंकरो ३ गिरिजाधिपः ४ महेशः ५ सर्वभूतेशः ६ स्मरारि, ७ त्रिपुरांतक ८ शिवः ९ पशुपतिः १० शंभुः ११ वकः १२ चंद्रशेखरः १३ गंगाधरों १४ महादेवो १५ वामदेवश्व १६ पोडश त्रयोदशपक्षेतु भवः शर्वः रुद्रः पशुपति. उग्रः महान् भीमः ईशानः सद्योजातः वामदेवः अघोरः तत्पुरुषः ईशानः पुनरावृत्याइति १३ त्रयोदश एवंसंपूज्य ततःपीठंगांचनतपूर्तयेधवला • यथाविधिश्रा ·चायोपदत्या सतिसंभवेसोपकरणांशय्यामापदत्या ,.आशिपोटहत्विा सदन्नेनान्यानपिब्राह्मणान् यथा शक्तिभोजयित्वा तस्वयंबंधयुतो जीत, इतिसोमवारनक्तव्रतोद्यापनविधिः। अथप्रभासखंडोक्तेसोद्यापनसो मवारव्रतम् तवव्रतकायजम्गनोपस्मिन्यापूर्वोक्तमासिशुक्लपक्षेअदस्यांसोमवारे प्रातःपालाशार्द्रकाप्टेनदंत पावनंविधायाः शरीरशुदिनिर्वत्य नात्वासध्यादिनित्यसमाप्य सुसमेभूतलसकल सामग्रीसंपाद्य कुदली. स्तंभावतानध्वजचामर, शोभितेसम्यक्समाजितेशुद्धसाधारणेभूमो कलशचंदनदध्यादिभिर्वहिश्चर्चितं ,धा. नुमयंमृण्मयवानिधाय शुद्धजलेनापूर्य आचादिपंचपल्लवान्निक्षिप्य, फलरत्नवस्त्रयुतविधायः। तदुपरिरा जतवृपभस्थंउमयासहितंसोमनाथंशिवसौवर्णनिधोया। श्वेतवस्त्रयुगान्वितसवीं भरणभूषितंविधाय?, ? विद्या अष्टावीश्वरान् टेदिक्षानधाय 1. नानाफलपुष्पपक्वान्नशोभितरचयि जोनमस्तेपंचवायदशबाहुः विनविणे, श्वतवृषभारूढश्वेताभरणभूपित उमादेहाधसंयुक्तसर्वमूढंनमोनमः . इत्यनेनमंत्रेण आया हतासन पाय, अया मधुपर्कः आचमनीय स्नान वस्त्र यज्ञोपवीत गंध, अक्षता पुष्प' विल्वपत्र तुलसी,: दूर्वादल ...धूपं . दीप, नैवेद्यः पुनराचमनीय फल तांबूल नीराजन ..चामर, प्रदक्षिणाद: क्षिणोपुगफलंदत्त्वा वोजपूरयुतार्घ्यदानांतविधाय 'अनुक्तेऽष्टोत्तरशतनप्वी 'विल्वपत्रतिलाज्यैरप्टोत्तरशतं हुला': पूजाममाप्य अनुक्तेकाले प्रदोपेविसृज्य । रात्रौदर्भशय्यायांचंदनप्राश्य सोमनाथहदियायन्स्वा पेत् । पुनःप्रभातेदेवपूजादिकनिर्वय ब्राह्मणान्संभोज्यतैरनुज्ञातःस्वयं जीत एवकृतेऽष्टादशकुष्टानानिवृत्ति भवेत् ॥ १॥ पुनहितोयसोमवारेकारंजंदतधावनविधाय' स्नात्वानित्यकर्मनिवत्यैरौप्यसपभस्थंज्येष्टासहि तसोमनाथ, ज्येष्ठायनमः डोनम.पंचवकायतिमंणमोचनमोना aim E- .

·पूज्या नारंगफलयुताऽयदत्त्वाविसृज्यमधुप्राश्यस्वपेत्। पुनःप्रभातेनित्यकर्मसमाप्यदेवंसंपुज्य जीतः। एवं तेद्वितीयेतुगोलक्षफलंभवति ॥ २ ॥ पुनस्तृतीयेनपामार्गदतकाष्ठंविधायनित्यकर्मसमाप्य: । वृषभस्यसि विसंहितमेकवकंसोवर्णनिधास : पूर्ववजातिपुष्पैःसंपूज्यदाभिमफ़लेनाध्यदत्त्वा गुरुंप्राश्यस्वपत् पुनःप्रभा तेनित्यनिर्वय जीता एवंकतेपूर्वोक्तफलं लभेत् ॥ ३॥ पुनश्चतुर्थेसोमगरेखादिरंदतधावनंविधाय नित्यं वर्यवृपभस्थंसूक्ष्मायुतंगौरीशंदमनपुष्प संपूज्य : नारिकेलाध्यदानकृत्वा देवंविसृज्यशर्करांप्राश्यस्वपेत पुनःप्रभातेनित्यनिवर्त्य जीत पूर्वोक्तफलंलभेत् ॥ ४ग पुन:पच सोमवारपैप्पलदंतधावनंविधायनित्यनि त्यं वृषभस्थंभूतियुक्तंगणाधिपंसौवर्णविधाय. पूर्ववत्कुंदपुष्पैःपूजयेत् द्राक्षयार्थ्यफलंदत्त्वारावीमौक्तिको कंत्राश्यस्वपेत प्रतिनित्यनिर्वयं जीत. अश्वमेधफलं लभेत् ॥ १६॥ पुनःपष्टेंसोमवारैवैजयंत्यादतकाष्ठं विधाय अलाभेयाज्ञियकाप्टेननित्यंसमाप्य : वृषभस्थेद्राक्षायुतसुरूप रूपसौवर्णनिधाय : पूर्ववत्संपूज्य : जाति फलाध्य लाभेनारिकेलायफलंचदत्वा .रात्रोकर्पूरप्राश्यस्वपत प्रतिनित्यसमाप्य जीतपूर्वोक्तफलंलभ त:६ पुनःसप्तमेसोमवारेमल्लिकादंतकाप्टंविधायनित्यसमाश्या दीप्त्यायुतसंवाहनं सर्वशंसौवर्णनि पायपूर्ववन्मालतीपुष्पैःसंपूज्य : जंवीरफलाध्यफलंचदत्त्वारात्रौलंवगंप्रायस्वपैत् प्रातर्नित्यंसमाप्य जीत सोक्तफलं लभेतः ॥ ७ ॥ पुनरप्टमेसोमवारेयाज्ञियकाप्टेनदंतकोटविधायनित्यसमाप्य अमोघायुतमी वरंसौवर्णनिधाय : पूर्ववन्धरुवकपुष्पैःसंपूज्य : कदलीफलाध्यदत्त्वा गोदुग्धपीत्वा स्वपेत् । प्रातर्नित्यस माप्य नीता अग्निष्टोमफलंलभेत् ॥ ॥ ५ गंगास्नानेकृतेसम्यक्कोटिधायफलस्मृत', दशहेमसहस्रा पांकुरुक्षेत्रेरवेरहे: ब्राह्मणवेदविदुषेयहत्त्वाफलमश्नुते "तत्फलकोटिगणितमस्मिन्नाचरितेव्रते. गजानांतशते ·दते लझे धरयवाजिनां यत्फलंकोटिगुणितंसोमवारेव्रतेकते गुग्गुलै पनंकृत्वाकोटिशोयत्फलंलभेत् तत्पु ण्यंतुभवेत्तस्यसोमवारव्रतेकते सर्वैश्वर्य्यसमायुक्त शिवतुल्यपराक्रमः रुद्रलोकवसेतावद्राह्मणःप्रलयावधि त तोत्रतकर्तानवमेसोमवारेउद्यापनेच्छु।: मैडपस्थंडिलंवाहोमार्थप्रागुदीच्यांविधाय चतुर्दिक्षुपताकाध्वजशोभि ततारणयुतंच विधाय मध्येलिंगतोभद्रं तन्मध्यस्थाष्टपत्रेपुअष्टौकलशान्वस्त्रवेष्ठितग्रोवान्सपल्लवपंचरत्नफल : सहितान्विवाय तदुपरिपूर्वेवामाशक्तियुतायवामायनमः ॥ १ ॥ आग्नेयेज्येष्ठाशक्तियुतायज्येष्टायनमः २. दक्षिणेरौद्रीशक्तियुतायरुद्रायनमः ॥ ३ ॥ नैऋत्येकालीशक्तियुतायकालायनमः ॥ ४ ॥ पश्चिमेकलवि करिणीशक्तियुतायकलविकरणायनमः ॥ ५ ॥ वायव्येवलविकरणीशक्तियुतायबलविकरणायनमः ॥६॥ उरारेबलप्रथमनीशक्तियुतायवलप्रमथनायनमः ॥ ७॥ईशानेसर्वभूतदमनीशक्तियुतायसर्वभूतदमनायनमः ८ इत्यष्टपत्रेषुसंस्थाप्य मध्येकर्णिकायांमधुपूरितंसुवर्णपात्रंनिधाय तदुपरिसुवर्णशय्यामास्तीर्य उपरिवितानमा वय तत्पा_पर्यंकसतूलकंत्रवशपात्रचामरदर्पण । दीपमालाधूपादिसहितंसस्थाप्य तत.पूर्वेउमाशक्तियु तायसोमनाथायनमः ॥ १ ॥ लाग्नेयेज्येष्ठाशक्तियुतायसूक्ष्मनाथायनमः ॥ २ ॥ दक्षिणेसिदिशक्तियुता पएकनाथायनः ॥ ३ ॥ नैर्ऋत्येसूक्ष्माशक्तियुतायगौरीसनाथायनमः ॥ ४ ॥ पश्चिमेविभूतिशक्तियुताय गणाधिपायनमः ॥ ५ ॥ वायव्येभद्राशक्तियुतायसुरूपनाथायनमः ॥२६॥ उत्तरेदीप्तिशक्तियुतायसर्वज्ञ नाथायनमः ॥ ७॥ ईशानेश्नमोघाशक्तियुतायईश्वनायतमः ॥ ८॥ इतिप्रतिसोमवारकृतपूजनप्रतिमायांक लशोपरिपूजयेत् । कर्णिकास्यस्वर्णशय्यास्थप्रतिमायां डोमनोन्मनीशक्तियुतायश्रीसोमेशायमहाप्रभावाय । सदाशिवायनमः इतिमध्येपूजनः तत्रक्रम. पूर्वेप्रतिष्ठा ततोध्यानम् ध्यायेन्नित्यमहेशमित्यादि। ततोदशो ·पचारःसर्वेषांपूजा "पार्य' १ अर्घ्य २ आचमनं ३ स्नान ४ वस्त्रं ५: गंधः ६.अक्षताः ७ पुष्पं.८ विल्वपत्रं ९ धूपः १० दीपः ११ नैवेद्य १२ इत्यादिसर्वोपचारपूजां क्रमेणध्यानपूर्वकंकुर्यात् मध्येस्व । शय्यास्थंदेवंप्रतिष्टाप्य ' शक्तीचतुःषष्ठिअशकौवात्रिंशत्पोडशोपचारैःपूजयेत् देवंबासनादिनैवेद्यप्रत्यापो शानतिकत्वा "आचार्यायक्षितिमूर्तयेनमइत्याद्यष्टमूर्तिपूजाविधाय पर्यंकेसमुपवेश्य वस्त्रालंकारछत्रचामर: तांबूलदक्षिणादर्पणपुष्पमालासमर्पणांतंकृत्वा जोनमःपंचवक्रायदशवाहुत्रिनेविणे श्वेतंवृपभमारूढश्वेताभरण- भूपित उमादेहाधसंयुक्तसर्वमूर्तेनमोनमः इतिमंत्रेण अष्टोत्तरशतंहुत्वा उद्यापनांगचहुत्वा अनंतायनमः१ सूक्ष्म शायनमः २ शिवेशायनमः. ३ एकपादशायनमः ४ एकरुद्रेशायनमः ५त्रिमूर्तीशायनमः ६श्रीकंठेशायनमः.७ वामदेवायनमः ८ 'मध्येसदाशिवायनमः ९ इतिपंचोपचारसंपूज्य :नीराजनंकृत्वा जपंसमाप्यसघृतंपायसं. मापनतिलीन षट्पंचाशदधिकंशतहयपलेनपूर्णपात्रंविधाय · एपक्संस्थाप्यश्रीसदाशिवायसावरणायबलिंस मर्पयेत् इतिजलंदत्वा पुष्पांजलिंचदत्वा रावौपंचगव्यंप्राश्य : सोमेश्वरंहदिध्यायन् गीतवादित्रैःकथा. श्रवणस्तोत्रसहस्त्रनाम्नांपाठादिभिजीगरणंचरेत् पुनःप्रभातेस्नात्वानित्यकर्मसमाप्य कांडानुसमयेनपदार्थानुश- येनवासंपून्यसंप्रार्थ्यविसर्यच अज्ञानाद्यदिवाज्ञानाजपपूजादिकंमया कृतंतदस्तुसफलंकृपयातवशंकर स्व स्यशक्त्यानुसारेण व्रतमेत त्कृतशिव कृतंतदस्तुसफलप्रसादात्तवशंकर । इतिदेवंविसW ततोयथासक्तिभ त्याब्राह्मणान्संपूज्य क्षीरखंडादिनिर्मितभक्ष्यभोन्यैरनेकविधैःसंतj : प्रत्येकवस्त्रयुग्मदक्षिणायुतानवप्रति मासौपकरणाप्राचार्यायपौराणिकादिनवभ्योदद्यात् गाश्चअन्येभ्योदीनानाथेभ्योपि तदंतेवंधयुतो जीत: ए वजीर्णव्रतेसम्यकलभतेपुण्यमक्षयं धनधान्यसमायुक्तःपुत्रदारसमन्वितः नकुलेजायतेतस्यदरिद्रोदुःखितो , - ·पिवा अपुत्रीलभतेपुत्रान्वध्यापुत्रवतीभवेत् काकवध्यातधानारीमृतवत्साचदुर्भगा कन्माप्रसूतयाकार्यरोगि भिस्तुविशेषतः एवंकतेविधानतुदेहपातेशिवत्रजेत् कल्पकोंटिसहस्राणिकल्पकोटिशतानिच भुक्तेसौ विपु लान्भोगान्यावदाभूतसंप्लवः इतिस्कांदेप्रभासखडेसोद्यापनंसोमवारबत. 'अथश्रावणेमासिसोमवारेकेदार नाथपुंजनमुक्तम् शिवरहस्य 'तस्यकेदारनाथस्यश्रावणेसोमवासरे पूजाका-विशेपेणसाधनैर्विविधैःशुभैः सोमवारव्रतकार्यप्रयत्नेनयथाविधि शक्तेनोपोपणकार्यमथवानिशिभोजनमिति अथाभिनवचंद्रार्घ्यदान विधिभविष्ये ॥ श्रीकृष्णउवाच ॥ पार्थपार्थिवद्यूतश्रीमुखपंकजसद्रवे शृणुष्वाभिनवस्येंदोरुदर्घ्य विधिपरं रवादशभिर्मासर्वारुण्यांदृश्यतेशशी प्रदोपसमयेराजन्नध्यदद्यात्तदाविघोः द्वितीयायांसि तेपक्षेसंध्याकाल[पस्थिते ' सस्थाप्याभिनवचंद्रभूमागोमयमंडले रोहिणीसहितंचद्रं चदनेन सुशोभनं राजतेवाथकांस्येवाभाजनेश्वेततंडुलैः -पुष्पचंदनधूपैश्च दीपाक्षतजलैःशुभैः दूर्वीकुरैरत्नवरैर्दनावौ. श्चपांडुरैः मंत्रणानेनराजेंद्र क्षत्रियः सपुरोहितः नवोनवोमासिमासि जायमानः पुनः पुनः आफ्या यस्वसमेतुतेसोमराजनमोस्तुते' अनेनविधिनाचाय॑सर्वकामफलप्रदं यःप्रयच्छतिकौंतेयमासिमासिसमाहितः सकात्यायशसाकांत्याधृत्याचभुविमानवः पुत्रपौत्रैःपरिवृतोगोधान्यधनसंकुलस्थत्वावर्षशतंमततः सोमपुरंत्र जेत् तत्रास्तेदिव्यवपुपा जन्भोगान्मनोरमान् वरस्त्रीभि सदात्यर्थयावदाभूतसंप्लव धासमृद्धिमतुलांयदि- वांउसित्वंमासानुमासामहमदचनकुरुष्व सोमस्यसोमकुलनंदनपुंष्पधूपैरर्यप्रयच्छविधिनाभिनवोदितस्य इतिभविष्योत्तरेभिनवचंद्रार्घ्यदानविधिः अधोमवारव्रतानि तत्रादोभौमपीडाशांतिकरं भौमवारव्रतभवि प्ये ' अथातःसप्रवक्ष्यामिरहस्यह्यतिदुर्लभं येनलक्ष्मीधृतिस्तुष्टि-पुष्टिःकांतिश्चजायते स्वात्यामंगारकंग- ·यक्षमापांनक्तभोजनः क्षमायांभूमावित्यर्थः क्षपयेन्नक्तभोजनेनयानत् वीरमित्रोदये सप्तमेत्वथसंप्रातेहे मतानिवेश्यत रक्तवस्त्रयुगाउन्नकुंकुमेनानुलेपितं नैवेयंशुदकासारंधूपपुष्पाक्षतादिभिः होमवृततिलै कुर्या स्कुजनानाचमत्रवित् समिघोत्तरशतमष्ठाविंशतिरेवच होमयेन्मधुसपिभ्यांदनाचैववृतेनच खादिर्य समिध स्त्वत्रहोतव्याविधिवत्तथा मंत्रणानेनतदयाद्राह्मणायकुटुविने कुजकुप्रप्रवोपित्वं मगलः परिपसे अमंग लंनिहत्पाशुसर्वदायच्छमंगलं एवंकृतेत्रतेभीम दोपः शांतिमवाप्नुयात् कर्त्तव्यंभीमपीडासुतस्मात्प्रयतमा नसेः पद्मपुराणे भोमायमीश्वरादत्रप्रथिव्यांजनितोमहान् रूपेणैवसदारम्योवरदानादिवौकसां अस्यवदि वसैप्राप्तेताम्रपावंसशोभनं परिपूर्णगुडेनैववर्षमेकप्रदापयेत् व्रतांतेदापयेहेनुयथोक्तविधिसंयुतां ब्राह्मणायसुरू पापअव्यगायजितात्मने अथव्रतविधिःभोमवारेअरुणोदयवेलायांअपामार्गणदतधावनंविधाय श्रावस्यतिलाम लानर्णननयादोगहेवास्नात्यारक्तवस्त्रंपरिधाय रक्तोत्तरीयचपरिदध्यात् ततस्ताम्रपानेरक्ताक्षतपुष्परक्तचंद नानिनिक्षिप्य अग्निमूर्धतिमंवेणार्घ्यमष्टोत्तरशतवारदद्यात् ततोगहमागत्यरक्तगोपगोमपनोपलिप्तेशुदभूप्र दशेपुत्रधनार्थीप्ररणमोक्षकामोवापूजामारभेत् तत्रविधिः उोमयेत्यादिमासपक्षाद्याल्लिख्यऋणव्याधिनाशधनपु बाययाप्तयेभौमत्रतंकरिप्ये व्रतांगत्वेनभीमपूजनचकरिष्ये जोमद्यकुजतेभत्त्याकरिप्येव्रतमुत्तमं ऋणव्या- घिविनाशायधनसंतानहेतवे पात्रोपरिस्थितीमंपूजयेत् तवादोभीमपूजार्थ यंत्रकल्पनप्रकारमाह त्रि कोणंपूर्वमुहत्यपंचधाविभजेत्ततः तृतीपरेखाचिह्नाभ्यांलांच्येत्समभागतः आद्यरेखाग्रयुगलेतृतीयाचिन्हयो पंसेत द्वितीयाग्रसमाफप्यतृतीयाचिन्हयोन्यसेत् पुण्यरेखांतृतीयांतुसमभक्तासमांशतः तुाचिन्हहये- नापत्रिभिचिन्हस्तुपचमी तृतीयाग्रेप्रकुर्वीतपंचम्यामध्यचिन्हिते 'तु-ग्नेयोजपेत्सम्यक्पचम्याचिन्हयोई.

·पो.चिन्हैस्तुपचमांदद्यात्सूत्रयुग्मविचक्षणः एवमेकाधिकासम्यकोणानांविंशतिर्भवेत् तृतीयातुर्ययोध्या- स्थितिचिन्हेगृहेचयेत् देवंतदातोमत्रीत्रिकोणेदक्षिणाक्रमात मंगलाद्यान्तारपूर्वान्नमातानेकविंशतिः एक. विंशतिकोष्टेषुनाममंत्रान्समालिखेत् नाममंत्रायथा मंगलो १ भूमिमिपुत्रश्च २ ऋणहर्ताधनप्रदः४ स्थिरा सनो ५ महाकायः६सर्वकर्मावरोधकः ७लोहितो ८ लोहिताक्षश्व ९:सामगानांकृपाकरः १० धरात्मजः११कुजो १२ भौमो १३ भूमिदो १४ भूमिनंदनः १५ अंगारको१६यमश्चैव१७सर्वरोगामहारक.१८वृष्टिकर्ता पहर्ताय२० सर्वकामफलप्रदा१तन-पूजाप्रकर्तव्यापुत्रसंतानहेतवे पूजाप्रकारमाह एहिमेभगवन्भौमअंगारकमहाप्रभा त्वयिसर्वसमायातंत्रैलोक्यंसचराचरं भीममावाहयिष्यामितेजोमूर्तिदुरासदं रुद्ररूपमतिदेश्यवकंच रुधिरप्रियं अग्निर्मूर्धतिमंत्रेणगायत्र्यांमंगलस्यवा अस्यगायत्रीयथा अंगारकायविद्महेशक्तिहस्तायधीम हि तन्नोभौमः प्रचोदयात् अथपजाविधिः मंत्रमहोदधौ मार्गशीर्वशाखेवाशुक्लपक्षे भौमवारे अरुणो दयकाले अपामार्गकाप्टेनदतधावनंविधाय नद्यादौस्नात्वारक्तवस्त्रंपरिधाय मासपक्षाधुल्लिख्य ऋणछेदा यपुवावाप्तयेच भीमब्रतंकरिष्ये इतिसंकल्प्यप्रार्थयेत् अथदेवेशतभत्तयाकरिष्येव्रतमुत्तमं ऋणव्याधि विनाशायधनसंतानहेतवे तत. कर्तास्वदेहेन्यासंकुर्य्यात् पादौमंगलायनमः जानुनी भूमिपुत्रायनमः ऊर्वे ऋणहत्त्रैनमः कटिदेशेधनप्रदायनमः गुह्येस्थिरासनायनमः उरसिमहाकायायनम.,बामबाहौसर्वकावरों धकायनमः दक्षिणबाहोलोहितायनमः गलेलोहिताक्षाय- मुखेसामगानांकृपाकराय- नासिकयोः धरात्म जाय.. नेत्रयोःकुजाय. ललाटेभौमाय- ध्रुवोर्मध्येभूमिदाय. मस्तकेभूमिनंदनाय- शिखायामंगारकाय-स वांगेयमाय-कवचेसर्वरोगापहारकाय- मस्तकादिपादांतवृष्टिकत्रे पादादिमस्तकांतवृष्यपहनें- सर्वदिक्षुसर्वकाम - ·फरप्रदायनमः नाभोआरायनमः वक्ष्यसिवनायनमः मुनिभूमिजायनमः अथकरपडंगन्यासः डोंगुष्टा भ्यानमः हौंतर्जनीभ्यांस्वाहा मध्यमाभ्यांवएट् सःअनामिकाभ्यांहं खकनिष्ठिकाभ्यांवीपट् खःकरतलक- रष्टाभ्यांफट् एवंहृदयादिपडंगन्यासोपि तथास्यमीमनत्रस्यविरूपाक्षत्रऽपिगायत्रीछंदः भौमोदेवता इति वैदिकमंत्रेपि अयध्यानम् रक्तमाल्यांबरधरः शक्तिशुलगदाधरः चतुर्भजोपगोवरदस्स्यादरासुतः रुद्ररूपमनिर्देश्यवकणरुधिराधियं उज्जयिन्यांसमुत्पन्नंभौनमावाहयाम्यहं अग्नि ईतिमंत्रेण भौनगायत्र्याच अंगारकायविद्महे शक्तिहस्तायधीमहि तन्नोभौमः प्रचोदयात् इतिश्रासनादिपुष्पांतपूजांकृत्या यंत्रस्यै कविंशतिकोप्टेप्वकविंशतिनामभत्रैरेकविंशत्यंगानिपूजयेत् तद्यथा मंगलापनमःपादोपूजयामि भूमिपुत्रा यजानुनी- ऋणहर्वेकरू. धनप्रदाकटिदेशं स्थिरासनायगुह्यं- महाकायावउरः सर्वकर्मावरोधकायवामवाहुं लोहितायदक्षिणवाई सामगानांकृपाकरायमुखं- धरात्मजायनासिकां कुजायनवे- भौमायललाटं-भ मिदायधूमध्य- भूमिनंदनायमस्तक- अगारकायशिखांपू. यमायसाग- सर्वरोगापहारकायकवचं- वृष्टि कञमस्तकादिपादतिपू- वृष्ट्यपहāपादादिमस्तकांतं- सर्वकानफलप्रदाय सर्वदिक्षसागपूजयामि मंग लोभूमिपुत्रश्चत्यायेकविंशतिनामपारायणंकृत्वा कवचंपठेत् शिखायांनंगलःपातुभमिपुत्रश्चमूनिललाटे पहत्तीचचक्षुपोश्वधनप्रदः स्थिरासनःश्रोत्रयोथ्यमहाकायश्चनासिके प्रास्यदंतोष्टजिहासुसर्वकर्मावरोधकः हनूनेलोहितःपातुलोहिताक्षश्वकंठके कंधयोरुभयोरक्षेत्सामगानांकृपाकरः धरात्मजोभुजोरक्षेत्कुजोरक्षे स्करद्वयं भौमोमेहृदयंरक्षेद्भूमिदस्तुतथोदरे भमिनंदनकोनाभौगुह्मत्वंगारकोवतु ऊरूममयमारक्षेज्जान्योरो गापहारकः-- जंघयोवृष्टिकर्ताचअपहर्ताचगुल्फयोः पादांगुष्टौचपादौचसर्वकामफलप्रदः शक्तिर्मेपूर्वतो ·.. रक्षेच्छूलंरक्षेचदक्षिणे पश्चिमैनुधनुःपातुंउत्तरेचशरस्तथा ऊचपडाननःपातुचाधस्तात्दृथिवीमम एवंन्य स्तशरीरोपिपूजयेद्भुमिनंदनं अस्टजमरुणवर्णरक्तमाल्यांगरागमरुणकमलमालामालिनविश्ववंद्य प्रति ललितकराभ्यांशक्तिशूलेवहंतंभनतधराणेसूनुमंगलमंगलानां इतिध्यात्वा अग्निमूदादिवः ककुदित्यष्टो- चरशतंजपेत् अंगारकायविद्महेशक्तिहस्तायधीमहितन्नोभौमः प्रचोदयात् इतिगायवीजपतिस्तांत्र. पठेत्' मंगलोभूमिपुत्रश्चऋणहीधनप्रदः स्थिरासनोमहाकायः सर्वकर्मावरोधकः लोहितोलो- हिताक्षश्चसामगानांकपाकरः धरात्मजःकुजोभौमोभूमिदोभूमिनंदनः अंगारकोयमश्चैवसर्वरोगापहार- कः वृष्टिकतीपहर्चाचसर्वकामफलप्रदः एतानिकुजनामानिनित्ययःप्रयत.पठेत् ऋणंनजायतेतस्यसंतानं वर्धतेसदा एकविंशतिनामानिपठित्वानुदिनांतिके रूपवान्धनवांश्चैवजायतेनात्रसंशयः एककालंद्वि कालंवायःपठेत्सुसमाहितः एवंकृतेनसंदेहोऋणहतीधनीभवेत् इतिस्तोत्रम् धरणीगर्भसंभूतं विद्युत्का तिसमप्रभ कुमारंशक्तिहस्तंचमंगलंप्रणमाम्यहम् ॥ इतिनमस्कारः ॥ ततःखंदिरांगारेणरेखात्रयंकृत्वा अंगारकमहीपुत्रभगवन्भक्तवत्सल त्वांनमस्यामिनिःशपंऋणमाशुविनाशय ऋणरोगादिदारिद्यपापक्षुत्ता पमृत्यवः भयछेशमनस्तापानश्यतुममसर्वदा ऋणदुःखविनाशायपुत्रसंतानहेतवे मार्जयाम्यसितारेखा स्तिस्रोजन्मत्रयोद्भवाः दुःखदौर्भाग्यनाशायसुखसंतानहेतवे कृतरेखावयंवामपादेनमार्जयाम्यहं ततःप्रा नांकुर्यात् ऋणहर्बेनमस्तुभ्यंदुःखदारिद्यनाशक सुखसोभाग्यधनदोभवमेधरणीसुत तप्तकांचनसंका शतरुणार्कसमप्रभ सुखसौभाग्यधनदऋणदारिद्यनाशक ग्रहराजनमस्तेस्तुसर्वकल्याणकारक प्रसादा तवदेवेशसदाकल्याणभाजन देवदानवगंधर्वयक्षराक्षसपन्नगाः प्राप्नुवंतिशिवंसर्वेसदापूर्णमनोरथाः प्रसाद 17 ·कुरुमेभामसौभाग्यमंगलप्रद वालःकुमारकोयस्तुसभामःप्रार्थितोमया उज्जायन्यांसमुत्पन्नोभोमोभौमश्च तुर्भुजः भरद्वाजकुलेजात शूल शक्तिगदाधरः वरदोमेपमारूढःस्कंदप्रायस्तडित्प्रभः स्योनाप्रथिवीमंत्रेणद लेयाम्पप्रतिष्ट्रितः भूमिपुत्रोमहातेजा कुमारोरक्तवस्त्रकः ज्वलदंगारसदृशोभीमःशांतिप्रयच्छतु इतिपूजामं त्राः प्रसादभमदेवेशविघ्नहर्त्तर्धनप्रद गृहाणाय॑मयादराममशांतिप्रयच्छचे भूमिपुत्रमहातेजःस्वेदोद्भवपि नाकिनः सुतार्थिनीप्रपन्नात्वांग्रहाणार्यनमोस्तुते रक्तप्रवालसदृशंजपाकुसुमसन्निभं महीसुतमहाबाहोग्य हाणाध्यैनमोस्तुते एवमेकविंशतिवारमेकविंशतिनामभिरर्यशक्त्यादद्यात् प्रदक्षिणाविधातव्यास्तावत्योध रणीसुते इत्यर्घ्यदानांतेतावंतएवनमस्काराअपिकार्याः पुनःस्तोवंपठित्वावायनदानंदद्यात् तिलगुडसहिता नेकविंशतितंडुलान् गोधूमान्नफलदक्षिणासहितानेकविंशतिविप्रेभ्योवाएकरेमवेदविदुपेदद्यात् तत्रदानमंत्रः मंगलायनमस्तुभ्यंसर्वमंगलकारक वायनेनवसंतुष्ठोमगलःप्रीयतामितिवायनंदद्यात् ततःपुष्पांजालकरस्तु वीतधरणीसुतं ध्यात्वा तच्चरणांभोज पूजासांगत्वासद्धये धरणीगर्भसंभूतंविद्युदग्निसमप्रभ कुमारंशक्तिह स्तंतमंगलंप्रणमाम्यहं ऋणहतāनमस्तुभ्यंदुःखदारिद्यनाशिने नभसिद्योतमानायसनकल्याणकारिणे देव दानवगंधर्वपक्षराक्षसपन्नगाः सुखंयांतियतस्तस्मैनमोधरणिसूनवे योवक्रगतिमापन्नोनृणांदुःखप्रयच्छति पूजितःसुखसौभाग्यंतस्मैक्ष्मासूनवेनमः प्रसादंकुरुमेनाथमंगलप्रदमंगल मेपवाहनरुद्रात्मन्पुत्रान्देहि धनं. यशः एवंसंस्तूयसंपूज्यगृहीयाद्राह्मणाशिपः गुरवेदक्षिणादत्त्वा जीतान्ननिवेदितं प्रतिभौमदिनकुर्यादेव संवत्सरावधि तिलाघापयेदोमंशता भोजयेद्विजान् माहेयमूर्तिसौवर्णीसुरभिमाचार्यायनिवेदयेत् मंडल स्थेपरेभ्यर्यसुतसौभाग्यसिद्धये एवंव्रतपरानारप्रिाप्नुयात्सुभगान्सुतान् धनाप्त्यैऋणनाशायव्रतंकुर्यात्पुमा ·नपि अग्निमतिमंत्रंतुवेदिकंब्राह्मणोजपेत् तथांगारकगायवीसवीभीष्टप्रासद्धये अंगारकायशब्दांतविद्म- हेपदमुच्चरेत् शक्तिहस्तायचपदंधीमहीतिततोवदेत् तन्नोभौमःप्रचौवाँदद्यादितिप्रकर्तियेत् इतिमत्रमहोदधिष गीतंभोमवारव्रतम् प्रयकथा भविप्योचरे श्रीकृष्णउवाच चदुक्तंकथयिष्यामिसर्वकामार्थसिद्धये ग्रहाणानाधिप- मोमपूजयेनौमवासरे मंगलोभूमिपुत्रश्चरणहाधनपदः स्थिरासनोमहाकायःसर्वकर्मावरोधकः लोहितोलो हिताक्षश्चसानगानांकपाकरः धरात्मजःकुजोभौमोभूमिदोभूमिनदनःअंगारकोयमश्चैवसर्वरोगापहारकः दृष्टिक तीपहर्ताचसर्वकामफलप्रदःएतानिकुजनामानिनित्ययःप्रयतःपठेत् रणनजायतेतस्यधनंप्राप्नोत्यसंशयं विकोणं तुसदाकुर्यान्मध्यविप्रकल्पयेत् कुंकुमेनसदालेख्यरक्तचंदनकेनवा कोणकोणानि संपाद्यवीणि नामानिभूमिप प्रारंवक्रभूमिजंतुरकगंधैःप्रपूजयेत् स्थापयेदवणकुंभजलपूर्णसचक्रके रक्तधान्येस्तुनैवेद्यःरक्तैः रक्तोत्पलेस्तथा रक्तपुप्पेश्वगंधैश्वधूपदीपादिभिस्तथा मगलपूजयेत्यांमंगलेहनिसर्वदा ऋणरेखाःप्रकर्तव्याअगोरगतदन तः तास्तुप्रमार्जयेत्पश्चाद्वामपादेनसंस्टशन् एकविंशतिनामानिपठित्वातुतदंतिके रूपवान्धनवांश्ववजा यतेनावसंशयः एककालंद्विकालंवायःपठे सुसमाहितः एवंकतेनसंदेहोऋणहित्वासुखीभवेत् पृजितोदेव देवेशोमंगलोमंगलप्रदः उज्जयिन्यांसमुत्पन्नोभोमोभौमश्चतुर्भुजः भारद्वाजकुलेजातः शक्तिशूलगदाधरः वरदामेपमा स्कंदप्रायस्तडितत्पभः स्योनायिवीतिमंत्रणदलेयाम्येप्रतिष्टितः भूमिपुत्रोमहातेजाःकु मारारक्तवस्त्र ज्वलदंग रसदृशोभौमःशांतिप्रयच्छतु पुजामंत्राः प्रसीददेवदेवेशविनहर्नुनप्रद गृहा पायमयादत्तं ममशांतिप्रयच्छचे पजितोदेवदेवेश्चमंगलोमंगलप्रदः गौत्तमेनपुराष्टटोलोहितांगोमहाय गौत्तमउवाच कथयस्वमहाभागगुह्यंपूजनमुत्तमं मंचमाराधनंदानं सर्वपापप्रणाशनं रूपसुवर्ण- ·सारापानापत पूजाणाuTuनुत्तमं धर्मार्थकाममोक्षाणांकालेनैवफलप्रदं सर्वपापप्रशमनं सर्वव्याधिविनाशनं सर्वसौभाग्यदंब्रह्महत्यापातकनाशनं सर्वयज्ञफलंपुण्यसर्वकामफलप्रदं तपसांजपदाना नांफलंयनतुलभ्यते तद्वतंब्रूहिमेदेवलोहितांगमहाग्रह यस्मिन्नाराधितेमर्त्यःसर्वसौभाग्यवान्भवेत् मंगलउवाय शृणुविप्र महाभाग सर्वज्ञपिगोत्तम व्रतंचपूजनंदानंयद्तंभुवनत्रये आसीत्पूर्वहिसर्वज्ञ ब्राह्मणोवेदपारगः तस्यभार्यासुनंदाचनाम्नाख्यातासुलोचना तस्यापत्यनसंजातंवृद्धत्वेवृदभावतः तेनान्यस्यसुतापुण्याग्रहीत्वापोपि ताशब्राह्मणस्यकुलेजातासुरूपारूपसंयुता सर्वलक्षणसंपन्नाप्रयत्नेनैवगौत्तम जन्मांतरेतयाचाहनेकभावेन जितःतांपुत्रीस्वगृहेनीत्वाब्राह्मणीपर्यपालयत् नित्यंनिष्टीवतेस्वर्णमष्टांगै कनकाकृतिःस्वर्णेनतेनविप्रोसौधनाढयो बलगर्वितः कोटिकोटीश्वरोजातोराजतेभूमिमंडले वर्षेः कतिपयविप्रसाकन्यारूढयौवना दृष्ट्वानंदकविप्रेण दशवपातपस्विनी विवाहार्थचविप्रेणदत्तासोमेश्वरस्यच वेदोक्तविधिनानेनविवाहमकरोत्तदा वर्षे कतिपयै स्तांतुकन्यांसुप्रौढयौवनां श्रादायश्वशुरगृहानिर्गतःशुभवासरे ततःस्वदेशमार्गेणबजन्वितोप्यहर्निशं निशां तेचाध्यनिघोरेरण्येपर्वतमस्तके सुनंदीचवनेतस्मिन्नतिलोभेनभावितः मार्गचलतिविप्रोसौघातितुविट्पर्तिस्वकं विट्पतिर्जामाता तेनासौघातितोविप्रश्चौररूपेणसाहसात् पतिमृतंचसंदृष्वासानारीभयपीडिता पतिनासह विप्रेणमरणेकृतनिश्चया यावत्प्रक्षिप्यकाष्टानांमध्येचैवहुताशनं पतिदेहमुपादायचिक्षेपचितिमध्यतः पतिंत्र ह्ममयदेवंध्यायंतीसापदेपदे पतिंप्रदक्षिणीकृत्यचितायाश्चसमीपतः स्थितायावत्प्रविशतितदाहमवदंचतां तस्मि कालेचतुष्टाहयाचस्ववरमुतनं ब्राह्मण्युवाच यदितुष्टोसिमेदेवतदाजीवतुमेपतिः मंगलउवाच अजरोप्य - मरोवापिभातवभविष्यति अन्यत्रहिमहासाध्विवरंत्रिभुवनोचमं ब्राह्मण्युवाच यदितुष्टोसिमेदेवग्रहाणाम ·धिपप्रभो येत्यापट्टेसमालख्यरक्तचंदनाचतं रक्तपुष्पैश्वसंपूज्यप्रत्यूपेभीमवासरे वैधव्यव्याधिशोकंचराज चौरभयतया सपीग्निग्रहसंवाधवियोगस्वजनैःसह माकुरुष्वमहीपुत्रयदितुष्टोसिमेप्रभो मंगलउवाच एकविं शतिभामांश्चचरेन्द्रत्याजितेंद्रियः एकाहारेणचानेनचतुर्दीपान्वितेरहे अध्येतुसफलंमंत्रवेदपौराणिकैरपि स्व शक्त्याभोजनविदातव्यंसहिरण्यक युवानरक्तवृषभंसोपस्करसंयुतं दद्यादितिशेषः तेपांपीडाग्रह भवानभवेत्तुकदाचन भूतवेताल शाकिन्यःप्रभवंतिनहिंसकाः एकविंशतिभौमाश्चकर्तव्याएकभावतः आपदोविलयंयांति मुखंचेवप्रवर्धते यःशृणोतिव्रतवित्र मानवः सयतेंद्रियः तस्यमासकृतंपापंविलयं । यातितत्क्षणात् सदानियमसंयुक्तः प्रत्यूपेभीममास्थितः यावजीवव्रतंपुण्यंकरोतिभुवनत्रयें सुसमृद्धोभवे द्विप्रः पुत्रपौत्रस्तुवर्द्धितः अंतेचापिपरंस्थानंयवसूर्यादयोग्रहाः एवमुक्कातदातत्रमंगलोपिदिवंगतः इदं व्रतंतवाख्यातंसर्वसौख्यप्रदायकं इदंव्रतकरिष्यतितेपांपिडानजायते स्त्रीभिव्रतंप्रकर्तव्यपुरुपैश्चविशेषतः तेपांमुक्तिनसंदेहः स्वर्गवासोनसंशयः इतिभौमवारव्रतकथा अथोद्यापनविधिभविष्ये ॥ गोत्तमउवाच ॥ उद्यापनावधिसम्यङ् ममब्रूहिप्रसादतः येनज्ञातेनजगतउपकारोमहान्भवेत् ॥ मंगलउवाच ॥ विज्ञेयो । मंडपस्तस्मिन्नष्टहस्तप्रमाणतः स्थंडिलंमध्यतःकार्यमेकहस्तप्रमाणतः स्थंडिलंतुप्रकर्त्तव्यमारक्तरक्तशालिना पूर्वोक्तानिचनामामिमंडलेपूजयेचतः तन्मंडलंतुक-व्यंपत्रेर्विंशतिभिर्द्विज द्वारोपद्वारसहितंवीथिकाकरकैयुतं पूजातत्रप्रकर्तव्यारक्तचंदनपूर्वका जपापुष्पंप्रदातव्यंव्रतोद्यापनसिद्धये कुंभेमेप्रतिमास्थाप्यासौवर्णीसास्व : शक्तितः रक्तवस्त्रेणसंछाद्यपूज्यांपूर्वोक्तमंत्रतः अष्टोत्तरशतंहोमपूजतिकारयेद्बुधः जपायाः कुसमानांतुघृत स्यतुयंथावि धनिलाक्षतानामाचार्यऋत्विभिर्वेदपारगैः अग्निईतिमंत्रणरक्तशालेयकैस्तथा शांतिकंतुन ५ ·कर्तव्यंयथोक्तेनविधानतःपद्मनध्येकर्णिकायांमममूर्तिमतंद्रितं पूजयेद्यजमानस्तुशेपनामानिमध्यतः मंगलाययजे. त्पादोभूमिपुत्रायजानुनी ऊर्वोश्चऋणहर्चेचकटिदेशेधनप्रदं स्थिरासनंगुह्यदेशमहाकायायचारसिसर्वकामप्रदा वेतुवामयाहुंप्रपूजयेत् लोहितंदक्षिणेवाहौलोहिताख्यायकंठके आस्येसंपूजयेन्मांचसामगानांकृपाकरं धरा त्मजनासकायांकुजंचनयनद्वये भौगललाटपट्टेचभूमिजायनमोध्रुवौ भूमिनंदननाम्नाचमूनिमांपूजयेत्ततः अं गारकंशिखायांतुयमंकवचदेशतः सर्वरोगापहर्तारमस्त्रेमांपूजयेत्सदा आकाशेरष्टिकरीरंततीरमधस्तथा सर्वांगपुचपूज्यास्मिसर्वकामफलप्रदःएवंपंचोपचारेणपूजांतेव्रतपारणात् अछिद्रंयाचनीयंतुभक्तियुक्तेनचेतसात्रा चार्याऋत्विजोयुव्रतसंपूर्णमस्त्विति व्रतांतपूजयेद्विगुरुपत्नीसमन्वितं रक्तवस्त्रपरीधाय्यंपदंदद्याद्यों चितं पदंशोजनभाजनादि शय्यांसोपस्करांचैवभोजनंविविधतथा भक्त्यादद्यादनाहंबतातेममतुष्टये ऋत्विजोपितदापूज्या प्रीत्यर्थेचास्यशक्तितः भोजनाछादनाद्यैश्चसत्कारैर्विविधोगरा इत्थमुद्यापनंयेतुकुवैति व्रतकारका तेपांपीडाकदाप्यस्यग्रहस्यनभविष्यति भूतवेतालशाकिन्यःप्रभवतिनहिंसकाः नापंचभवेत्ते नदुःखचभवेद्रुवं येषांसंतानवांछास्यात्तेलभतेवहून्सुतान् इत्युक्त्वाौत्तमस्याग्रेदिवंप्राप्तोमहाग्रहःव्रतंचरंति येलोकाःपीडताविपदांगणैः आपदोविलयंयांतिसर्वास्तपांतुतत्क्षणात् सदानियममारूढःप्रत्यूपेसुसमाहितः यावजीवंत्रतंपुण्यंकरोतिभुवनत्रय सुसमृद्धोभवद्विप्रःपुत्रपौत्रैःप्रवर्धते अतेयातिपरंस्थानंयत्रसूर्यादयोग्रहाः कृतस्यसततंसम्यक्त्रतस्यास्यप्रभावतः यावज्जीवनशक्नोतिव्रतकर्तुनरोयदि उद्यापनंविधायैवभोक्तव्यंत्रतिभि नरैः उद्यापनंतुशास्त्रोक्तंकर्तव्यंसुसमाहितः अशक्तोब्राह्मणानुज्ञांगृहीत्वातुविसर्जयेत् अन्यथाकुरुतेयस्तुक टीचांधःप्रजायते तस्मात्सर्वप्रयत्नेनब्राह्मणानुज्ञयाव्रतं कर्त्तव्यंतुसुसंपूर्णमुद्यापनसमन्वितं धरामराणांवच ·नेरवस्थितादिवौकसस्तीर्थव्रतेःसमेताः नलंघयेच्चापिवचासितेपांश्रेयोभिकामीपुरुपोविजानन् इतिश्रीभविष्यो तरोक्तंसोयापनंभीमवारव्रतम् अयप्रकारांतरेणसोद्यापनभोमव्रतपूजनम् तवप्रातरपामार्गदंतधावनं तिला मलकचूर्णनांगोद्वर्तनं नद्यादे स्नानसंध्यामुपास्यरक्तचंदनपुप्पाक्षतैस्ताम्रपात्रेणैकविंशति नामभिरर्घ्यदानम् । भाममोणतद्गायत्र्याचाप्टोत्तरशतवारजपः गृहमागत्यरक्तसुराभिगोमयेनभूमिलेपनं तत्ररक्तचंदननत्रिकोणमं । उलंकृत्वा तत्रगोधूमप्रस्थोपरितायकलशोपरि तत्रताचमयंभूर्जपत्रमयचकविंशतिकोष्टात्मपत्रपूर्वोक्तयं त्रोद्धारोक्तंयत्रंनिधाय आचम्यसंकल्पकुर्यात् उतत्सत्यात्मनऋणापहतिपूर्वकधनधान्यपुत्र पौत्रा यभीष्टसिन्दिदारामंगलप्रीत्यर्थमंगलबतंकरिप्ये इतिसंकल्प्य गणेशपूजापूर्वकंपुण्याहवा चनादिविधा यपूजामारभेत् तत्रादोप्रार्थना अथदेवेशतेभत्त्याकरियव्रतमुत्तमं ऋणदुः खादिनाशाय धनसंता नहेतवे अभीष्टान्कुरुदेवेशममपूर्णान्मनोरथान् ततोभूतशुद्ध्यादिकृत्वान्यासान्कुर्यात् मंगलायनमः शि खायां भूमिपुत्रायमुनि- २ ऋणहर्बललाटे ३ धनप्रदायनेवयोः ४ स्थिरासनायकर्णयोः ५ महा कायायनासिकयोः ६ सर्वकर्मावरोधकायमुखे ७ लोहितायस्तनयोः ८ लोहिताक्षायकंठे ९ सामगानां कृपाकरायस्कंघयोः १० धरात्मजायवाव्होः ११ कुजायहस्तयोः १२ गौमायहृदये १३ भूमिदायउदरे १४ भूमिनंदनायनाभी १५ अंगारकायकट्यां १६ यमायऊोंः १७ सर्वरोगापहारकायजान्वोः १८ र प्टिकवघयोः १९ वृष्ट्यपहवेगुल्फयोः २० सर्वकामफलप्रदायपादयोः २१ ततो मां मी मुं मैं मौं मः इतिकरपडंगन्यासः स्ववामभागेकलशाराधनम् तत्पाश्चिमतः स्ववामे त्रिकोणपट्कोणवृत्तचतुरस्त्रमंडले साधारमग्रंपाने गंधपुप्पाक्षतयुतेनजलेनापूर्य मूलेनगायत्र्यावाटवारमभिमंञ्च तहक्षिणेत्रिकोणे साधारंसजलं ·पूर्णपावसंस्थाप्य गंधपुष्पाक्षतादिदत्त्वा मूलेना च्वारमभिमंत्र्य तदक्षिणेत्रिकोणेसाधारमध्यपात्रस्थ जलंकिंचिन्निक्षिप्य धेनुमुद्रांप्रदर्य प्रोक्षणीपात्रस्थजलेनात्मानपूजाद्रव्यंचप्रोक्ष्य देवंध्यायेत् पिंगाक्षं रक्तवर्णसुरतरुदलभरक्तवस्त्रेणयुक्तं मेपारूढंग्रहामलाकिसलयैः पूजितसुप्रसन्नं ध्यायेदेतान्दधानं वरदकरयुतंशूलशक्तिंगदांतु भौमेचश्वयंसिंधुनिधिनिकरविभुमंगलंचिंतयामि ॥ १ ॥ एह्येहिभगवन्भौ मस्थानेचात्रस्थिरोंभवत्वयिसर्वमिदंपतित्रैलोक्यसचराचरं उज्जयिन्यांसमुद्भुत शूल शक्तिगदाधर भारद्वाज | कुलोत्पन्नस्कंदविद्युचडिप्रभ यावत्पूजासमाप्येततावत्वंसुस्थिरोभव इमांमयाकृतांपूजागृहाणवरदाभव होनीम्लूमंगलायनमः अयंमूलमंत्रः अंगारकायविद्महेभूमिपुत्रायधीमहि इयंगायत्री अग्निधैतिवेदि कोमंवः मंगलायनमः नंगलंसांगंसपरिवारमावाहयामि इतिपंचवारंमंत्रत्रयंपठेत् ॥१॥भूमिपुत्रायआसनं २ ऋणहर्चेपाय ३ धनप्रदायआचमनं स्थिरासनायश्रयं मंगलायदधिमधुसर्पियुतमधुपर्कमहाकायायपु नराचमनं ५ प्रणहपंचामृतस्नानं ६ ततोगंधादिभिःसंपूज्य पुरुपसूक्तेनअभिषेकंकुर्यात् सर्वकर्मावरो धकापशुद्धोदकस्नानं ८ ततःपूर्वस्थापितकलशेप्रतिष्ठापयेत् परितःपूर्वादिक्रमेण परिवारान्स्थापयेत् पूर्वे शक्ति १ आग्नेयेशूलं २ दक्षिणेधनुः ३ नैर्ऋत्यांशरं ४ पश्चिमेगदां ५ वायव्येवरदं ६ उत्तरेषडाननं ७ ईशान्यांसथिवीं ८ आवाह्यसहेवपुजयत् लोहितायवस्त्रं लोहिताक्षायउपवीतं सामगानांकृपाकरायगंधं परात्मजायपुष्पं अथएकविंशतिकोष्टेषुअंगान्येकविंशतिनामभिःपूजयेत् मंगलायनमःपादौ पूजयामि भूमिपुर त्रायगुल्फी- ऋणहर्त्रजंघे - धनप्रदायजानुनी - स्थिरासनायऊरू महाकायायकटिं सर्वकर्मावरोधकायनाभि लोहितायउदरं- लोहिताक्षायहृदयं' सामगानांकृपाकरायकरौपू. धरात्मजायबाहू. कुजायस्कंधो भौमायकंठं SENE8B%8888*** ·भूमिदायहD भूमिनंदनायमुखं अंगारकायनासिकां यमायको सर्वरोगापहारकायचक्षुषी दृष्टिकत्रेललाटं अपहवेमानं सर्वकामफलप्रदायशिखांपूजयामि ततोनानापारेमललेपपिणं कुजायधूपं भौमायदीपं भक्तिदा यगुडमिअंगोधूमान्ननैवेयं सोपस्करवा भामनदनायफलं अंगारकायतांवूलं यमायदाक्षणां सर्वरोगापहारकाय नीराजनं वृष्टिकपुष्पांजालेः वृष्ट्यपहप्रदक्षिणा सर्वकामफलप्रदाय नमस्कारः भमिपुत्रमहातेजःस्वे दोडवपिनाकिनः धनार्थीत्वांप्रपन्नोस्मिगृहाणाय॑नमोस्तुते अनेनमंत्रणरक्तपुष्पाक्षतरक्तचदनतामपावस्थ जलेनएकविंशतिनामभिरध्याणिदद्यात् उमंगलायनमइदमध्यसमर्पयामि एवंभूमिपुत्रायनमइत्याद्यकविं शतिनानामूहःकायःततोजपंकुर्यात् अस्यश्रीभोममंत्रस्यब्रह्माऋपिस्त्रिष्टुपछंदः मंगलोदेवता महेश्वरइ तिशक्तिः ममऋणमोचनाद्यभीष्टसिद्यर्थमेकशताधिकद्विसहस्रपरिमितजपमहंकरिष्ये डोमांमीममैमौंमः श्र नेनमंत्रेणकरपडगन्यासोविधाय पिंगाक्षरक्तदेहमित्यादिध्यात्वा २१०० मूलमंत्रजपंकृत्वा अंतेपूर्ववत्करप डंगन्यासकृत्वाकवचंपठेत् शिखायांमंगल पातुभूमिपुत्रस्तुमूईनि ललाटेऋणहत्तीचचक्षुपोस्तुधनप्रदः स्थि रासनःश्रवणयोर्महाकायस्तुनासिके श्रास्यदतोप्टजिहासुसर्वकर्मावरोधक हनौमांलोहितःपातुकंठेलोहितलोचनः स्कंघयोरुभयोरक्षेत्सामगानांकृपाकरः धरात्मजोभुजीपातुकुजोरक्षेत्करद्वये भॊमोमांहृदयेपातुभूमिजस्तुतयो- दरे भूनदनोथनाभौचकट्यामंगारकोवतु सक्थिनीमेयमोरक्षेज्जान्वोरोगापहारकः जंघयोदृष्टिकर्ताचअपह तोचगुल्फके पादांगुष्टोचपादोचसर्वकामफलप्रदः शक्ति;पूर्वतौरक्षेच्छूलंरक्षतुदक्षिणे पश्चिमेमांधनूरक्षेदु दरेचशरस्तथा ऊ_पडाननःपातुचाघस्ताप्टथिवीसदा यएवंकवचंजप्त्वापश्चागोमंसमाचरेत् उोमयेत्यादि संकायमंगलबतांगभूतकतजपदशांशेनहवनंकरिष्ये इतिसंकल्प्य देवाग्रे शुद्धमृदा त्रिकोणं स्थडिलंकृत्वा ·स्वगृह्योक्तविधिनाऽग्निप्रतिष्ठाप्य अन्वादिध्यात् अवखदिरादिसामघोहोमद्रव्यं तवप्रधानमंगलंगुडाज्य मिश्रित तिलद्रव्येणकृतजपदशांशेनयक्ष्येमूलमंवेणजहुयात् खजूरोफलेनपूर्णाहुतिहुत्वा गायत्र्यावैदिक मवेणापियथाशक्तिहुत्वाहोमशपंसमापयेत् अवकावंशतिनाममंत्रेरपिखजूरीफलहोंमोविधीयते तता गायत्रीपठित्वामंगलतपेयामोत्याद्यकविंशति नामभिस्टर्पणं कार्य अनणाअस्मिन्ननणापरस्मिस्तृ तीयेलोकेअनृणस्याम यदेवयानाउतपित्यानासवीन्यथा अनृणाक्षीयम इतिमंत्रपठित्वामाजनं कुर्यात् ततोवायनदानं मंगलरूपिणेडिजायइदंपाद्यमित्यादिसंपूज्य तांबूलदक्षिणासहितानेकविंश तिसंख्याकान् गुडमिश्रिततिललड्डुकान्दद्यात् तत्रमत्रः ॥ मंगलायनमस्तुभ्यंसर्वमंगलकारक वाय नेनचसंतुष्टाममकामान्प्रपूरय अनेनवायनदानेनऋणहाभीमाप्रीयतां ततःखदिरांगांरकेणऋणत्रय संज्ञिकास्तिस्रोरेखाःकार्याः ताश्चवामपादनमाजयेत् तत्रमंत्रः ॥ दुःखदौर्भाग्यनाशायधनसंतानहे तवे मार्जयाम्यसितारेखास्तिस्रोजन्मत्रयोद्भवाः ततोमंगलोभूमिपुत्रश्वेत्यादिःसर्वकामफलः एतानि कुजनामानिनित्ययःप्रयतःपठत् अनजातेतस्यवनयच्छतिवांछितं ततउचिष्टब्रह्मणस्पतेइतिमंत्रेणोत्था प्यविसर्जयेत् कयांश्रुत्वाब्राह्मणभोजनपुरःसरं सगुडंगोधूमान्नमौन जीत एवमुक्तप्रकारेणप्रतिभौमवासरं एकविंशतिकुर्यात् ततोहाविंशतितमेभौमवासरे उद्यापनंकुर्य्यात् तद्यथाउतत्सत्येत्यादितिथ्यादिपंचांगस्म त्वा अभीष्टकामनासियर्थमाचरितंयत्नौमत्रतं तस्यसंपूर्णताफलावाप्तयेभौमव्रतोद्यापनंकरिष्ये ततोरताचार्य: उक्तविधिना सर्वतोभद्रस्थकलशप्रतिष्टांतंसामान्यविधिकृत्वा ततोहेममंगलंपूर्वोक्तपूजाविधिनासंपूज्य सव ऐपुष्पैःमंगलायनमइत्यादिविशेषपूजांकृत्वा पुराणपठनादिनाजागरंकुर्यात् प्रातःअग्निप्रतिष्टाप्यअन्वादध्यात् ·अत्रप्रधानमंगलंगुडांज्यमिश्रिततिलद्रव्यणअष्ठोत्तरशतसंख्याकाहुतिभिर्मूलमंवेणगायत्र्यावावैदिकेनापिएकविं शतिमंत्रैः परिवारदेवताश्चतेनैवद्रव्येण अष्टाटसंख्याक हुतिभिः ब्रह्मादिदेवताश्चैकयाज्याहुत्यायक्ष्ये में गलोभूमिपुत्रश्चेत्याद्याएकविंशतिदेवतास्तासांनाममंत्रणहामः एवंहोमसंपाद्य पूर्वोक्तकविंशतिनामभिरेका शतिद्विजान्संपूज्यैकाविंशतिकलशान्दद्यात् तत्रमंत्रः मंगलःप्रतिगृहातुमंगलोवैददातिच मंगलस्तारकोभा भ्यांमंगलायनमोनमइतिदत्त्वा आचार्यरक्तवस्त्रादिनासंपूज्य तस्मैपीठंत्रतपूर्तयेरक्तांसरभिरक्तवृषभचदत्त्वा विभवसतिसोपस्करांशव्यांचदत्त्वा सदन्ननभूदेवासंतर्घ्य दक्षिणाभिःप्रतोष्य आशीपोगृहीत्वी इष्टजनैः सह जीत इतिसोद्यापन भीमवारव्रतम् अथमंगलागौरीव्रतम् तत्रादीकामाक्षीप्रकृत्यतत्रापिावणेमासिप्रत्यहं ।। विधिवजनैःपूजाकार्याविशेषणसर्वथाभौमवासरे इतिमंगलागौरीव्रतंभविष्ये उोमद्यतिथ्यादिसंकोच॑आत्मनो ऽरोपपापक्षया वैधव्यपुत्रपौवाद्यनेकनानाविधभोगप्राप्तिपूर्वकगौरीलोकप्राप्त्यर्थपंचवात्मकंमंगलागौरीव्रतं श्रावणेमामिशुक्लपक्षेप्रथमेभौमवासरे मंगलागौरीव्रतांगत्वेनपूजनंकरिष्ये पंचवात्मकाचरितमंगलागौरीव्रतफ लसंपूर्णतावाप्तयेचतदुद्यापनकरिष्ये ततोगौरीतिलकोक्कलिंगतोभद्रमंडलेकलशोपरिहैमांगेशिप्रीतमांगौरी- मिमायेतित्रेण सर्वमंगलमांगल्येइत्यादिपौराणिकमंत्रणचप्रतिष्ठाप्य ताभ्यामेवमंत्राभ्यांश्रीसूक्तेनवापूजयेत् । परितःपिष्टजान्डमरुकाकारान् पोडशतंतुवर्तियुतान्पोडशदीपान्प्रज्वाल्य समान्सामान्पोडशपर्वयुतान् दुर्वांकुरान्समर्प्य सौभाग्यवस्तुजातसमर्प्य कथाश्रवणादिभिःरात्रिनयेत् प्रातरानिंप्रतिष्ठाप्यअन्वाद ध्यात् अत्रप्रधानगौरीफलाक्षतविल्वदलीप्रतिद्रव्य अष्टोत्तरशतसंख्याकाहुतिभिर्ब्रह्मादिदेवताश्चैकैकया ज्याहुत्यायक्ष्ये इतिहोमसपाद्य ततःषोडशाप्टौचतुरोवादंपतीन् अभावेएकंवासंपूज्य सौभाग्यवस्त्रदक्षिणा ·नांबूलफलादियुतपक्कान्नपूरितवंशपात्रं उद्यापनमिदंदेवइतिमंत्रं पठित्वा तेभ्योदत्त्वा तताचार्यसंपूज्य रोप्यपावसोवर्णवर्तिसंयुतंप्रज्वलितंदीपंकृत्वा आचा-यदत्त्वासोपस्करंपीठंत्रतपूर्तयेगांचदत्त्वा परमानेन भूदेवान्संताशिपोगृहीत्वा मौनीइष्टजनैस्सहभुजीत इतिसोद्यापनमंगलागौरीव्रतम् अथबुधव्रतंभ निष्ये अथातःसंप्रवक्ष्यामिरहस्यह्येतदुत्तमं येनलक्ष्मीधृतिस्तुष्ठिःपुष्ठिःकांतिश्चजायते विशाखासुवुधं सततनतान्यथाचरेत् वुधहेममंकृत्वास्थापितंकांस्यभाजने शुक्रवस्त्रयुगच्छन्नंशुलमाल्यानुलेपनं गुडोद नोपहारंतुब्राह्मणायनिवेदयेत् तत्रमंत्रः वुधत्वंचून्दिजननोधनदासर्वदानृणां तत्त्वाववोधंकरुपेसोमपुत्रनमो स्तुते होमंवृततिलैःकुर्य्यादुधनाम्नाचमंत्रवित् समिधोष्ठोत्तरशतमष्ठाविंशतिरेववा होतव्यामधुसर्पिभ्यां दनाचैवघृतेनच अत्रसमिधो अपामार्गस्यग्राह्या बुधशांतिरितिप्रोक्तावुधवैकृतनाशिनी बुधदेोपेतुकर्तव्ये बुधशांतिकपोष्टिके इतिभविष्योत्तरोक्तावुधशांतिः अथवुधस्तोत्रम् उनमोवुघायविज्ञायसामपुत्रायतेनमः रोहिणीगर्भसंभूतकुंकुमविशोभन सोमप्रियसुतानेकशास्त्रपारगवित्तन रोहिणेयनमस्तस्तुनिशाकामुकसू नवे पीतवस्त्रपरीधानसुवर्णस्त्रग्विरजित सुमिालाभरणस्वर्णदानवरप्रद नमोप्रतिमरूपायवुधानांप्रिय कारिणे विष्णभक्तिमतेतुभ्यमुडराजप्रियंकर इत्येतत्स्तोवमुत्यायप्रभातेमानवस्तुयः वुधस्यपठतेनित्यबुद्धि भाक्सभवेन्नरः इतिवृधस्तोत्रम् अथगुरुवारव्रतं अथातःसंप्रवक्ष्यामिरहस्यह्येतदुत्तमं येनलक्ष्मीधृतिस्तु टिपुष्ठिःकांतिश्चजायते गुरुंचेगनुराधायांपूजयेद्भक्तितोनरः पूर्वोक्तविधियोगेनसप्तनक्तान्यथाचरेत् हैमहमम येपात्रेस्थापयित्वाबृहस्पति पीतांवरयुगाछन्नंपीतयज्ञोपवीतिनं पादुकोपानहछनकमंडलुविभूपितं भूपितंपीतकुसुमैःकुंकुमेनानुलेपितं धूपदीपादिनैवेद्यैःफलैश्चंदनखंडकैः खंडखाद्योपहारांश्वगुरोरनिवेदयेत् ·९९ प्रार्थनामंत्रः धर्मशस्त्रिार्थतत्त्वज्ञज्ञानविज्ञानपारग विवुधातिहराचिंत्यदेवाचार्यनमोस्तुते होमेघृतातलःकुर्या द्रुरुनान्नाचमंत्रावित् सामघोप्टोत्तरशतमष्टाविंशतिरष्टवा होतव्यामधुसर्पिभ्यां दनाचैवघृतेनच पिप्पल्यः समिधाज्ञेयाःशास्त्रांतरनियोगतः एतद्वतमहापुण्यसर्वपापहरंशिवं तुष्टिपुष्टिकरंन्टणांगुरुवैकृतनाशनं विष मस्थगुरौका-जीवशांतिरियंवुधैः इतिभविष्योत्तरोक्तगुरुवारव्रतम् अथगुरुस्तोत्रम् दंडाक्षसूत्रधारीचक मंडलुधरःसदा हस्त्यारूढश्चतुर्वाहुःपातुमांबाक्पतिःसदा चराचरगुरुंस्तोमिगुरूंसर्वोपकारकं यस्यसंकीर्तनादे वक्षणादिष्टंप्रजायते वृहस्पतिःसुराचार्योनीतिज्ञोनीतिनायकः गुरुजीवोथवागीशोवेदवेदाविदांवरः सौम्यमू ति:सधादृष्टिःपीतवासाःपितामहः अग्रवेत्तादीर्घश्मश्रुहेमांगःकुंकुमच्छविः सर्वज्ञःसर्वदःसर्वःसर्वपूज्योग्रहेश्वरः सत्यधामाक्षमाशीलोग्रहपडिानिवारकः पंचविंशतिनामानिगुरुंस्मृत्वातुयःपठेत् आयुरारोग्यमेश्वयंधनधा न्यसमान्वितं जीवेदर्पशतंसाग्रसर्वव्याधिविवर्जितः कर्मणामनसावाचायत्पापंसमुपार्जितं तदेतत्पठनादेव दहत्याग्निरिवेंधनं गुरोर्दिनेचयेद्यस्तुपीतवस्त्रानुलेपनैः धूपदीपोपहारेश्वविप्रभोजनपूर्वकं पीडाशांतिर्भवेत्तस्य स्वयमाहवृहस्पतिः अथगुरुशांतिःस्कांदे पिप्पलादोवाच गुरुपूजांप्रवक्ष्यामियथोक्तांब्रह्मणापुरा लोकाना मुपकारायसर्वोपद्रवशांतये कन्याविवाहकालेतुशुद्धिर्यस्यानविद्यते ब्राह्मणस्योपनयनेयस्यस्याहुःस्थितोगुरु एभिः पूजागुरोः कार्याविधिवद्भक्तिभावितैःमदंतीकामपुष्पाणिपत्रंपालाशसर्पपाः मदंतीयूथिकाकामोदमनंचविशेपतः गुडूचीवस्त्यपामागवेिडंगशंखिनीवचा सहदेवीविष्णुक्रांतासर्वोषध्यःशतावरी कुंभस्योपरिभागेतुस्थापयि त्वावृहस्पति सौवर्णपावेसोवणप्रितिमांतायुधिष्ठिर कारयेत्तुयथाशक्त्यावित्तशाठयविवर्जितः पीतवस्त्रयुगा च्छन्नांपीतयज्ञोपवीतिनी पूजयेद्बंध पुष्पाद्यैस्ततोहोमंसमाचरेत् समिधोश्वत्थरक्षस्यहोतव्याप्टोत्तरंशतं तिल ' ·बोहिपमिश्रोतव्यतुयथाक्रमं वृहस्पतेइतिमंत्रेणऋपिछंदसमन्वितं मंत्रेणानेनजुहुयादान्यपूर्वचयत्नतः ततो होमावसानेटपूजयित्वावृहस्पति पीतगंधैस्तथापुप्पैधूपर्दीपेश्वभक्तितः दध्योदनंचनैवेद्यफलतांवूलसंयुतं मंत्रे णानेनौतेयसमभ्यय॑युधिष्ठिर नमस्तगिरसांनाथवाक्पतेथवृहस्पते क्रूरग्रहःपीडितानाममृतायनमोनमः पूजायित्वासुराचार्य्यपश्चादयनिवेदयेत् गंभीरहढरूपांगदेवेज्यसुमनाःप्रभो नमस्तेवाक्पतेशांतगृहाणाऱ्या वृहस्पते इत्ययमंत्रः अध्यदत्त्वासुरेशस्यजपंहोमंसमापयेत् भक्त्यायत्तसुराचार्यहोमपूजादियत्कृतं तत्त्वं गृहाणशांत्यर्थवृहस्पतेनमोनमः मंत्रणानेनसंकल्प्यपश्च'संप्रार्थयेन्नृप जीवोवृहस्पति सूरिराचार्योगुरुरंगिराः वाचस्पतिदेवमंत्रीशुभंकुर्यात्सदामम इतिप्रार्थना एवंसंप्रार्थयेदेवमाचार्याचप्रपूजयेत् सर्वोपस्करसंयुक्तां प्रतिमांतांयुधिष्ठिर प्रणम्यचगवायुक्तामाचार्यानिवेदयेत् अथाचार्यस्तुनियतोवेदवेदांगपारगः यजमा नंसपत्नीकंशांतचित्तजितद्रियं कुभोदकंगृहीतातुमवरेतैःप्रासंचयेत् इदमापोथमंत्रेणसामग्रीतिऋचंतथा याउोपधारश्यावती:कूप्मांडेश्चाभिषेचयेत् पश्चात्सभोजयद्विप्रान्यथाशक्त्यायुधिष्ठिर एवंकृत्वागुरोःपूजांसा न्कामानवाप्नुयात् संक्रांतावपिकौंतेयतथास्याभ्युदयेनवा कुर्वन्वृहस्पतेःपूजामभष्ठिफलमाप्नुयात् संक्रांतीगु रोः राश्यतरसंक्रमे इतिभविष्योत्तरोक्तगुरुपूजानतम् अथस्कंदपुराणे गुरुस्तोत्रम् वृहस्पतिःसुराचार्योदया वान् शुभलक्षणःलोकप्रियोगुरुःश्रीमान्सर्वज्ञःसर्वदोोवेभुः सर्वेशःसर्वदातुष्टःसर्वगःसर्वपूजितःअक्रोधनोमुनिः श्रेष्टोनीतिकतीजगत्प्रियःविश्वात्माविश्वकाचविश्वयोनिरयोनिजः भूर्भुवःस्वःपिताचैवम जीवोमहावलःपंचविं शतिनामानिपुण्यानिशुभदानिच प्रातरुत्थाययोनित्यकीर्तयेत्सुसमाहितः वियद्गतोपिभगवान्प्रीतस्तस्यवह स्पतिः नंदगोपगृहेपञ्चविष्णुनापारकोर्तितं पठेनुयोगुरुस्तोत्रंचिरंजीवीनसंशयः गोसहस्रफलंपुण्यविष्णुर्वच :

·नमब्रवीत् वृहस्पतिःसुराचार्य सुरासुरसुपूजितः अभीष्टफलदाःश्रीमान्शुभग्रहनमोस्तुते इतिस्कंदपुराणो कंगुरुस्तोत्रम् अयशुक्रवारव्रतम् अतःपरंप्रवक्ष्यामिरहस्यह्येतदुत्तमं येनलक्ष्मीधृतिस्तुष्टिःपुष्टिःकांतिश्चजा यते शुक्रज्येष्टासुसंप्राप्यपूजयेन्नक्तभोजनैः पूर्वोक्तक्रमयोगेनदिजानांतर्पणेनतु सप्तमेत्वथसंप्राप्तसौवर्णकारये त्सितं रोप्येवाकांस्यपात्रेवास्थापयित्वाचगोःसुतं संपूज्यपरयाभक्त्याश्वेतवस्त्रानुलेपनैः अग्रेतस्यप्रदातव्यं पायसंघृतसंयुतं दद्यादनेनमवेणब्राह्मणायविचक्षणः भार्गवोगुशिष्यस्त्वंश्रुस्मृितिविशारदः हत्वाग्रह कृतान्दोपानायुरारोग्यदोभव इतिभविष्योत्तरोक्तंशुक्रवारव्रतं अयशुक्रस्तोत्रम् नमःशुक्रायदैत्यानामाचा ायनमोनमः काव्यायोशनसेतुभ्यंभार्गवायनमोनमः वृषपर्वार्चितायाथदैत्यानुग्रहकारिणे कवयेदैत्यद नुजासुरवंदितमूर्तये देवयानीकृतेदासीकृतासुरसुतायच दानवाधिपगोप्वेचणीकृतसुरायच मायाधिपत येतुभ्यंनीतिशास्त्रप्रयोगिने भृगुगोत्रेवरिटायगीर्वाणदितायच श्वेतवस्त्रायश्वेतायश्वेतपुष्पप्रियायच शशांक तुल्यमहसेभृगूणांपतयेनमः इत्येवंशुक्रनामानिशुक्रवारेतुयःपठेत् ससर्वशास्त्रनिपुणःशुक्रस्यस्यात्प्रसादतः। इतिशुक्रस्तोवम् अथशुक्रशांतिः वृद्धवसिष्ठोक्ता शुक्तेचास्तंगतेयात्रागुरावस्तमुपागते तयोवाल्येवार्धकेच , सायात्राभयरोगदा प्रतिशुक्रप्रतिधंप्रतिभौमंचगार्हता तीर्थयात्राविधातेपांप्रतिशुक्रोनविद्यते काश्यपेषु वसिप्टेपुभृगुप्वांगिरसेपुच भरद्वाजेपुवत्सेपुप्रतिशुक्रोनविद्यते अन्येपासन्मुखेदोषःप्रतिशुक्रस्यसर्वदा कृत्वाशी तिप्रयत्नेनपश्चात्सर्वसमाचरेत् उपोष्यगुरुवारेचयावच्छुक्रोदयंत्रतं रजतेनचशुद्धेनकारयेत्प्रतिमांभृगोः उ पचाराग्निवेद्याथशुक्रअन्यदित्यूचा तन्मंत्रणजपंकुर्यात्सम्यगष्टोत्तरंशतं क्षीरगंगाक्षतैःपुष्पैर्भत्त्याचार्य निवेदयेत् दैत्यमंवीदिवादीचोशनाभार्गव कविः श्वेतोथमंडलीकाव्यविधिज्ञोभगवनमः दत्त्वेत्यध्यप्रयत्नेन -~- ·中九如如如如如如如來的。 LF प्रार्थयेच्चैवभक्तितः त्वत्पूजयानयाशुक्रसन्मुखत्वसमुद्रवं दोपविनाशयक्षिप्रंरक्षमांतेजसानिधे दैवज्ञा यततोदद्यात्प्रतिमांश्वेतगोयुतां एवंकृतेनदोषःस्यात्प्रतिशुक्रसमुद्भवः मात्स्येपिविशेषउक्तः अयातःशृणुभूपा लप्रतिशुक्रप्रशांतये यात्रारंभेवसानेचतथाशुक्रोदयेसति शुक्रपूजाप्रकर्त्तव्यातांनिशामयभारत राजतेवा पसौवर्णेकांस्यपात्रेथवापुनः शुक्लपुष्पांवरयुतेश्वेततंडुलपूरिते निधायराजतंशुक्रंशचिमुक्ताफलान्वितं महा श्वेतगवायुक्तंसामगायनिवेदयेत् सहतेनसवत्सांगांदत्त्वाविप्रायप्रार्थयेत् नमस्तेसर्वलोकेशनमस्तेभृगुनंदन कवेसर्वार्थसिद्ध्यर्थगृहाणायनमोस्तुते दत्त्वैवार्यतुर्कोतेयप्रणिपत्यविसर्जयेत् यावच्छुक्रस्यनकृतापूजासौहालि कैःशुभैः पोलिकाभिश्चगोधूमस्तंडुलैश्चणकैरपि तावत्फलंकलायंस्त्रीभिःकामार्थसिद्धये एवंशुक्रोदयेकु- वन्यात्रादिपुचभारत अथवामौक्तिकान्येवसुवृत्तानिमहांतिच भार्गवांगिरसौचित्यतान्येवप्रतिपादयेत् भक्त्यामौक्तिकदानेनयेज्ञनकुरुनंदन कुरूपंतादृशंपुंसांनकदाचित्प्रजायते येभार्गवोदयमवाप्यसवस्त्रपुष्पंकु- त्यनन्यमनसोंगिरसश्चपूजां तेपानृणांप्रवसतांप्रतिशुक्रजातं विनंनसंभवतिभारतपुण्यभाजां इति शुक्रशांतिविधानम् अथशुक्रवारेवरलक्ष्मीव्रतम् तवकर्कटराशिस्थसूर्येश्रावणस्यांतिमशुक्रवारेका मिति. कथायामुक्तंतत्रपूजाविधिः डोमोतितिथ्यादिसकीयात्मनोमृपावादादिजनितकुष्टादिरोगनिवृत्तिपूर्वकधनसं- पत्पुत्रादिलाभार्थश्रावणांतिम शुक्रवासरेवरलक्ष्मीप्रीत्यर्थं पूजनंकरिष्ये इति संकल्प्य पूजार्थंगह- तोरणरंगमालादिभिरलंकृत्य तत्रगृहत्यपूर्वभागऐशान्यांवाभूमाप्रस्थमितान्तंडलान्निक्षिप्य तदुपरिकल- शंसुवर्णपंचरत्नफलवस्त्रादियुतसंस्थाप्य तंत्रचतुर्भुजाहेमीप्रतिमांसंस्थाप्यपूजांकुर्यात् क्षीरसागरसंभूता- क्षीरवर्णसमप्रभा क्षीरार्णवसमवस्त्रंदधानाहरिवल्लभा ब्राह्मीहंससमारूढासुकमंडलुधारिणी विष्णुते- ·जोधेिकेदेविसमागच्छवरप्रदे इत्यावाहनम् १ मासेश्वारमहादेविआसनंतेददाम्यहं महेश्वर्यसमायु- के नमाणिब्रह्मणः प्रिये इत्यासनम् ,२, तीर्थोदकैर्महादिव्य पापसंहारकारकैः अध्यगृहाणदेवे- शिदेवानामुपकारिणि इत्यध्यम् ३ कुमारशक्तिसंपन्नाकोमारीशिखिवाहनापायंददाम्यहंदेविवरदेवरलक्षणे इातेपाद्यम् ४ वैष्णवीविष्णुसंयुक्ताप्रसंख्यायुधधारिण नाचम्यतांदेवपूज्येवरदेसुरमाईनि इत्याचमनम् ५ स्नानपंचामृतेः शुदैः स्नापयिष्येहरिप्रियेवरदेशक्तिसंभूते वरंदेहिहरिप्रिये इतिपंचामृतस्नानम् ६ गंगाजलंसमानीतसुगंधिद्रव्यसंयुतं स्नानार्थतेमयादत्तगृहाणपरमेश्वरि इतिस्नानम् ७ रजतागिसमं दिव्यंक्षीरसागरसन्निभं चंद्रप्रभासमदिव्यंवसनंतेददाम्यह इतिवस्त्रं ८ मांगल्यमणिसंयुक्तंमुक्ताफलसम न्वितं दत्तमंगलसूत्रंतेगृहाणसुरवल्लभे इतिमंगलसूत्रं ९ यज्ञोपवीतमिति यज्ञोपवीतंसौवर्णदद्यात् सुवर्णभूषणं दिव्यंनानारत्नसुशोभितं त्रैलोक्यभूपणेदविगृहाणाभरणंशुभं इत्याभरणम् १० रक्तगंधमुगंधाढ्यमष्टगंधसम- न्वितंदास्यामिदेविवरदेलक्ष्मिदेविप्रसीदमे गधं ११ महाबीहिसमुद्भूतानक्षतानपिपोडश मुक्ताविशेपजमुखान् गृहाणपरमेश्वरि इत्यक्षताः १२ नानाविधानिपुष्पाणिनानावर्णयुतानिच पुष्पाणितेप्रयच्छामिभक्त्यादेविवरप्रदे इतिपुष्पम् १३ अथांगपूजा वरलक्ष्म्यनमः पादौपूजयामि कमलवासिन्यनमः गुल्फोपू- पद्माल यायजंघे. पिनमः जानुनीपू. इंदिरायेनमः ऊरूपू. हरिप्रियायनमः नाभिंपूज. लोकमाने नमः स्तनौपू. शखनिधयेनमः हस्तोपू. विधात्र्यैनमः कंठंपू. धायनमः नासांपू. पद्मनि । धयेनमः नेत्रपु. भार्गव्यैनमः कर्णोपू. क्षीरसागरजायैनमः ललाटंपू. श्रीवरलक्ष्म्यनमः शिरःपू. श्रीमहालक्ष्म्यनमः सर्वांगंपू. धूपदास्याम्यहंदेविगोघृतेनसमन्वितं प्रयच्छामिमहादेविभक्तानांवरदे . का ·शुभेइतिधूपं १४ आज्यसद्वतिसंयुक्तंवह्निनाप्रतियोजितं दीपगृहाणवरदेत्रैलोक्यतिमिरापहे इतिदीपं १५ नैवेद्यपरमानंतेदृष्टिप्रीतिकरंशुभं भक्ष्यभाज्यादिसंयुक्तसर्वतृप्तिकरंपरं इतिनैवेद्यम् १६ कपूरनागवल्लीच क्रमुकंचूर्णसंयुतं वरलक्षिगृहाणवतांवूलंतेददाम्यहम् इतितांबूलं १७ सुवर्णसर्वधातूनांश्रेष्टंदेविप्रकीर्ति तं भत्त्याददामिवरदेस्वर्णष्टिंप्रदाहमे इतिसुवर्णदक्षिणा १८ नीराजनंसमांगल्यकर्पूरणसमन्वितं च वार्कवन्हिसदृशंप्रभेदविनमोस्तुते इतिनाराजनम् १९ सर्वमंगलमांगल्येसर्वपापप्रणाशिनि डोरकतेप्रय च्छामिसुप्रीताहरिवल्लभे इतिडोरकार्पणं २० करिष्यामित्रतंदेवित्वद्भक्त्यात्वत्परायणः श्रियदहियशोदे हिसौभाग्यदेहिमशिव इतिडोरकवंधनम् २१ क्षीरार्णवसुतालक्ष्मीचंद्रस्यैवसहोदरि गृहाणाध्यमहालक्ष्मी देहितुभ्यं नमोस्तुते इतिपु परय २२ श्रोवृक्षस्यदलंदेविमहादेवप्रियंसदा विल्वपत्रं प्रयच्छामिपवित्रंतेसु निर्मलं इतिवेलपत्र २३ इहजन्मनियत्पापं सातजन्मांतरेच निवारयमहादेविलक्ष्मीनारायणप्रिये इ- तिप्रदक्षिणा २४ दामोदरिनमस्तुभ्यनमस्त्रैलोक्यनायके हरिकांतेनमस्तुभ्यत्राहिमांपरमेश्वरि इतिनमस्का रः २५ क्षीरार्णवसमुद्भूतेकमलेकमलालये प्रयच्छसर्वकामांश्चविष्णुवक्षस्थलालये इतिव्रतसमर्पण २६ छत्रचामरमांदोलव्यजनंदपणतथा गीतवादित्रनृत्यैश्चविष्णुवक्षस्थलालये इतिछत्रादिसमर्पणं २७ शु क्रवारेसमभ्ययक्षमप्यचमहेश्वरि वरलक्ष्मिमहादेविसर्वकार्यप्रदायिनि इतिक्षमापनं २८ प्रयच्छपुत्र कामांश्चविष्णुवक्षस्थलेनघे पुत्रान्देहियशोदेहिसौख्यसौभाग्यमेवच त्रैलोक्यजननित्राहिवरदेभक्तवत्सले इतिप्रार्थना एकविंशतिपक्कानघृतशर्करयायुतं इंदिरेप्रीयतादेवि अतः शांतिप्रयच्छमे इतिवायनं ३० इंदिराप्रतिगृह्णातिइंदिरावैददातिच इंदिरातारकोभाभ्यामिंदिरायैनमोनमः इतिवायनग्रहणमंत्रः ३१ इ.

·तिवरलक्ष्मीपूजाविधिः अथकथा सूतउवाच कैलासशिखरेरम्येसर्वदेवनमस्कृतेगौ-संहमहादेवोदियर क्षर्विनोदितः जितोसितंजितेत्याहपार्वतीपरमेश्वरं सोपित्वंचजितेत्याहसुविवादस्तयोरभूत् चित्रनेमिस्त दाप्टटोमपावादमभापत तदाकोपसमाविष्टागौरीशापंददौतदा कुष्टीभवमृपावादिन्चित्रसेनहतप्रिय नान तेनसमपापंक्वापिदृष्टंचतावपि चित्रनेमिविशपज्ञः सत्यंवदतिनोमपा प्रसादः क्रियतादेवि देवीमाहवृपध्वजः प्रसादसुमुखीतस्मेविशापंचजगादसा: यदासरोवरेरम्यकरिप्येतितपः शुचिःततः स्वर्गणिका. सर्वाः वक्ष्यति त्वासमाहिताःतदाभवान्विशापास्यादित्युक्तः सपपातहं ततोदिनैश्चकतिभिश्चित्रनेमिः सरोवरे कुष्टीभूत्वावसं: स्तत्रददर्शस्वर्विलासिनीः देवतापूजनेयुक्ताः पप्रच्छप्राणिपत्यताः किमतगोमहाभागाः किंपूजायांतुवां छितं किंचास्माभिरनुष्ठयमिहामुत्रसुखाप्तये इतिव्रतचिवनेमिश्चक्रेप्येवंसुलोचनाः येनास्मागिरिजाशापा न्मोत्यसेचिरदुःखितः ताऊचुः क्रियमाणंते व्रतमेतदनुत्तमं वरलक्ष्मीव्रतंदिव्यर्सवकामसमृद्धिदं यदार वोकुलीरस्थमासेचश्रावणोत्तमे गंगायमुनयोर्योगस्तुंगभद्रासमस्तदा तस्मिन्वश्रावणेमासिशुक्लांतेतुगाोर्दै ने प्रारब्धव्यव्रतंतत्रमहालक्ष्म्यायतात्मभिः सुवर्णप्रतिमांकुर्य्याच्चतुर्भुजसमन्वितां पूर्वगृहमलंकृत्यतोर- णेरंगवाल्लभिः गृहस्यपूर्वदिग्भागऐशान्यांचविशेपतः तंडुलान्प्रस्थसंख्याकान्भूमौनिक्षिप्यपूजयेत् संस्था- प्यकलशंतत्रतार्थतोयैःप्रपूरयेत् फलानिपरिनिःक्षिप्यसुवर्णतत्रनिक्षिपेत् पल्लवांश्चापिनिःक्षिप्यवस्टेणा- च्छाघयत्नतः प्रतिमांस्थापयेत्तत्रपूजयेञ्चयथाविधि अग्न्युनारणपूर्वनुशुद्धस्नानंयथाक्रमं पंचामृतेनस्नपनंका- रयेन्मंत्रपूर्वक शुद्धस्नानपुनः कृत्वादेवीसूक्तेनवैततः अष्टगंधेःसमभ्यर्चपल्लवैश्वसमर्चयेत् अश्वत्थव टवि- ल्वादिच्तदाडिममालतीएतेपांपत्रमादायएकविंशतिसंख्यया नानाविधानिपुष्पाणिमालत्यादीनिर्वततः धूप- ·4 । दीपैर्महालक्ष्मीपूजयेत्सर्वकामदां पायसंसर्वमन्नंचसर्वभक्ष्यैश्वसंयुतं एकविंशतिसंख्याकैरप्पै.पूजयेच्छ्रियं दे- व्यैसर्वसमाथवरसरणयाचतः एवंसंपूजयित्वातांतांवूलाद्यैश्चपोडश उपचारर्वहुविधैर्नानासम्माननैस्तथा नृत्यगीतादिसहितंदेवीसंप्रार्थयोच्छ्रयं उमासरस्वतीमाताशचीचप्रियवादिनी एताभिश्चकृतंसम्यग्वतंसर्व समृद्धिदं पूजावसानपर्यंतचित्रनेमिरभूत्ततः होमधूपंसमाघ्रायघृतदीपप्रभावतः गतकुष्ठस्स्वर्णतेजाःशु चिस्तद्गतमानसः तस्मिन्नेवव्रतेसम्यङ्मनःसंधायसदा पंचवायनकंदत्त्वाकयांशृण्वीतवाग्यतः तथामान गृहीत्वातु प्रारतिपरिकल्पयेत् व्रतंप्रकुर्वतांहस्तादेकंपूगफलंतथा पर्गीकंचूर्णसहितवर्द्धनीयंप्रयत्नतः आरक्त- मासिसजातेकुर्याद्रतमनुरामं नोचेनक्तवतंकायसर्वदाशुभमिच्छता अनेनैवक्रमेणैवसंग्रहीयात्प्रयत्नतः- हत्यत्यांकरिष्यामिव्रतंसर्वसमृदिदं इत्युक्तासर्वदेव्यस्ताःकारयामासुतत्क्षणात् सुवर्णनिर्मितादेवींवस्त्रालंका रसंयुतां पूर्वोक्तनविधानेनपूजांकृत्वाप्रयत्नतः पंचवायनकंदत्वाकृत्या तेश्योयथाक्रमं विप्रायवटवेचैवदेव्यै चव्रतचारिणे सुवासिन्यैततस्त्वेकमर्पितचित्रनेमिना एवैसम्यक्क्रमेणैतान्दैवावायनपंचकं ततोराहंगततेनदे. वीनत्यायथाक्रमं ततोह्यनुज्ञांसंशाप्याक्षयित्वाततोबती. नागवल्लीदलत्येकंक्रमुकंचूर्णवर्जितं भक्षयि. त्यातुकांतेप्रभातेतनिरीक्ष्यच आरक्चंततोजातेव्रतस्यास्पप्रभावतः अयाहंगतपापोस्मिदेवीदर्शनमागतः एवंसम्यगव्रतंचीर्णकृतयन्मेयथाश्रुतं चित्रनेमिव॒तंकृत्वाकैलासंशंकरालयं गत्वाप्रणम्यदेवेशंदेवींसादरपूर्व कम पार्वतीचतदाप्राहचित्रनेमेस्वपुत्रवत् . पालनीयोमयात्वंहिसत्यमित्यवधार्य्यतां चित्रनेमिस्तदाप्राहपा वंतीहरवल्लभां तवपादांबुजंदृष्टंवरलक्ष्मीप्रसादतः महादेवस्ततःप्राहचित्रनेमिशुचित्रतं अद्यप्रभृतिकैलासे मुंश्वभोगान्यथैप्सितान् पश्चाद्नंतासिवैकुंठवनस्यास्यप्रभावतः पार्वत्यायत्कृतंपूर्वपुत्रलाभार्थयातया दृष्टश्च .

·तिवरलक्ष्मीपूजाविधिः अथकथा सतउवाच कैलासशिखरेरम्येसर्वदेवनमस्कृतेगोसिंहमहादेवोदियर क्षार्वनोदितः जितोसितंजितत्याहपार्वतीपरमेश्वरं सोपित्वंचजितेत्याहसुविवादस्तयोरभूत् चित्रनेमिस्त, दाप्टप्टोमपावादमभापत तदाकोपसमाविष्टागौरीशापंददौतदा कुष्टीभवमृपावादिचित्रसेनहतप्रिय नान तेनसमपापंकापिदृष्टश्रुतावपि चित्रनमिविशेषज्ञः सत्यंवदतिनोमपा प्रसादः क्रियतादेवि देवीमाहवृषध्वजः प्रसादसुमुखीतस्मविशापंचजगादसा यदासरोवरेरम्वकारप्येतितपः शुचिःततः स्वर्गणिका. सर्वाः वक्ष्यति त्वासमाहिताःतदाभवान्विशापां.स्यादित्युक्तः सपपातह ततोदनैश्चकतिभिश्चित्रनेमिः सरोवरे कुष्टीभूत्वावसं : स्तत्रददर्शस्वर्विलासिनीः देवतापूजनेयुक्ताः पप्रच्छप्राणपत्यताः किमतगोमहाभागाः किंपूजायांतुवां छितं किंचास्माभिरनुष्ठयमिहामुवसुखाप्तये इतिव्रतचिवनेमिश्चक्रेप्यवंसुलोचनाः येनास्मागिरिजाशापा न्मोत्यसेचिरदुःखितः ताऊचुः क्रियमाणते व्रतमेतदनुत्तमं वरलक्ष्मीव्रतंदिव्यर्सर्वकामसमृद्धिदं यदार वोकुलीरस्थमासचावणोत्तमे गंगायमुनयोर्योगस्तुंगभद्रासमस्तदा तस्मिन्वश्रावणेमासिशुलांतेतुभृगाोर्दै ने प्रारब्धव्यव्रतंतत्रमहालक्ष्म्यायतात्मभिः सुवर्णप्रतिमांकु-चतुर्भुजसमन्वितां पूर्वगृहमलंकृत्यतोर- रंगवाल्लभिः ' गृहस्यपूर्वदिग्भागऐशान्यांचविशेपतः तंडलान्प्रस्थसंख्याकान्भुमोनिक्षिप्यपूजयेत् संस्था- प्यकलशंतत्रतर्थितोयैःप्रपूरयेत् फलानिपरिनिःक्षिप्यसुवर्णतत्रनि क्षिपेत् पल्लवांश्चापिनिःक्षिप्यवस्त्रणा- च्छाययत्नतः प्रतिमांस्थापयेत्तत्रपूजयेञ्चयथाविधि अग्न्युषारणपूर्वतुशुधनानंययाक्रमं पंचामृतेनस्नपनंका- रयेन्मंत्रपूर्वकं शुद्धस्नानंपुनःकृत्वादेवीसूक्तेनवैततः अष्टगंधेःसमभ्ययपल्लवैश्वसनर्चयेत् अश्वत्थव टवि. ल्वादिच्तदाडिममालतीएतेपांपत्रमादायएकविंशतिसंख्यया नानाविधानिपुष्पाणिमालत्यादीनिर्वततः धूप- ·दीपैर्महालक्ष्मीपूजयेत्सर्वकामदां पायसंसर्वमन्नंचसर्वभक्ष्यैश्वसंयुतं एकविंशतिसंख्याकैरप्पै पूजयेच्छ्रियं दे- व्यैसर्वसमापवरंसटणुयानतः एवंसंपूजयित्वातांतांवूलाद्येश्चयोडश उपचारैर्वहुविधैर्नानासम्माननैस्तथा नृत्यगीतादिसहिरादेवीसंप्रार्थयोच्छ्रयं उमासरस्वतीमाताशचीचप्रियवादिनी एताभिश्चकृतंसम्यग्वतंसर्व समृदिदं पूजावसानपर्यंतचित्रनेमिरभूत्ततः होमधूपंसमाघ्रायघृतदीपप्रभावतः गतकुष्ठरस्वर्णतेजाःशु चिस्तद्गतमानसः तस्मिन्नेवव्रतेसम्यङ्मनःसंधायसर्वदा पंचवायनकंदत्वाकयांशृण्वीतवाग्यतः तथामौन गृहीत्वातुश्रारतिपरिकल्पयेत् व्रतंप्रकुर्वतांहस्तादेकंपूगफलंतथा पर्णैकंचूर्णसहितवर्दनीयंप्रयत्नतः आरक्त- मासिसंजातेकुतिमनुसनं नोचेनक्तवतकार्थसर्वदाशुभमिच्छता अनेनैवक्रमेणैवसंग्रहोयात्प्रयत्नतः- हत्वत्यांकरिष्यामिव्रतंसर्वसमृदिदं इत्युक्तासर्वदेव्यस्ताःकारयामासुतत्क्षणात् सुवर्णनिर्मितादेवींवस्त्रालंका रसंयुतां पूर्वोक्तनविधानेनपूजांकृत्वाप्रयत्नतः पंचवायनकंदत्त्वाकृत्वा तेश्योयथाक्रमं विप्रायवटवेचैवदेव्यै चव्रतचारिणे सुवासिन्यैततस्त्वेकमार्पतचित्रनेमिना एवंसम्बक्क्रमेणैतान्र्दत्वावायनपंचकं ततोगहंगततेनदे. वीनत्वायथाक्रमं ततोह्यनुज्ञासंभाप्याक्षयित्वाततोबती नागवल्लीदलत्वेकंक्रमुकंचूर्णवर्जितं. भक्षयि. त्वातुर्यकांतेप्रभातेतंनिरीक्ष्यच आरक्चंततोजातेव्रतस्यास्यप्रभावतः अयाहंगतपापोस्मिदेवीदर्शनमागतः एवंसम्यगव्रतंचीर्णकृतंयन्मेयथाश्रुतं चित्रनेमिव्रतंकृत्वाकैलासंशकरालयं गत्वाप्रणम्यदेवेशंदेवींसादरपूर्व कम पार्वतीचतदाताहचित्रनेमेस्वपुत्रवत् . पालनीयोमयात्वंहिसत्यमित्यवधार्यतां चित्रनेमिस्तदाप्राहपा वतीहरवल्लभां तवपादांबुजंदृष्टंवरलक्ष्मीप्रसादतः महादेवस्ततःप्राहचित्रनेमिंशुचिव्रतं अद्यप्रभृतिकैलासे भुक्ष्वभोगान्यथेप्सितान् पश्चातासिवैकुंठव्रतस्यास्यप्रभावतः पार्वत्यायत्कृतंपूर्वपुत्रलाभार्थयातया दृष्टश्च ।

·पएमुखस्तत्रततश्चसुमहाव्रतम् नंदिश्वविक्रमादित्ये.राज्यंप्राप्ततदाज्ञया नंदिश्चकांतयाहीनाकांतालब्धान सादतः तयाचैतद्रतं कृत्स्नं कृतवैपुत्रहेतुतः, पुत्रंचसुपुवेसाापत्रैलोक्यभरणाम इहमानुपलोकेहिवतं- चोर्णसुविस्तरं तदाप्रभृतियेनेदंवग्लक्ष्मीव्रतंशुभं व्रतंपुण्यनरोवापिकुर्य्याच्चैवतयांगना भक्तयाकरोतिवि- पुलाम्भोगान्प्राप्यश्रियंब्रजेत् व्रतानामुत्तमंपुण्यवरलक्ष्मीव्रतंशुभं तत्कृत्वाचनरोनारीतीवरौनात्रसंशयः य- इदंशृणुयान्नित्यंभावयेहासमाहितः धनधान्यमवाप्नोतिवरलक्ष्मीप्रसादतः इतिभविष्योत्तरेवरलक्ष्मी व्रतम् इतिशुक्रवारव्रतानि अथशनिवारव्रतानिभविष्योत्तरे ॥ श्रीकृष्णउवाच ॥ अथातःसंप्रवक्ष्या मिरहस्यह्येतदुत्तमं येनलक्ष्मीधृतिस्तुष्टिम्पुष्टिःकांतिश्चजायते मूलेनसूर्यंतनयंगृहीत्वाभरतर्षभ तस्मिन्दिने । पूजनीयंग्रहत्रितयमादरात् शनैश्चरश्चराहुश्चकेनुश्चकेतुमान्नुप होमवृतातलैःकुर्यात्ग्रहनाम्नातुमंत्रवित् : प्रथमाष्टोत्तरशतभष्टाविंशतिरेववा होतव्यामधुसर्पिभ्यादनाचैवघृतेनच यथाक्रमंशमीदूर्वाकुशानांसनिधः स्मृताः सप्तमेचैवसंप्राप्तेनक्तसूर्यसुतस्यच ग्रहास्त्रयोपिकर्त्तव्याराजन्लोहमयाःशुभाः लोहपात्रेस्थि- ताःसर्वेसौवर्णेवाकुरूद्वह ब्रतांतइतिशेषः कृष्णवस्त्रयुगच्छन्नान्दद्यादेकैकशःक्रमात् तवशनिरूपंतु कृष्णवासास्तयाकृष्णः शनिःकार्यःशिराततः दंडाक्षमालासंयुक्त करद्वितयभूपितः काणायसरथकार्य-: स्तथैवाटतुरंगमे राहुकेत्वोःस्वरूपंतुमत्स्यपुराणे करालवदनःखड्गचर्मशूलवरप्रदः नीलासंहास-: नयुतोराहुरत्रप्रशस्यते धूम्रादिवाहवःसर्वेगदिनोविकृताननाः गृध्रासनगतानित्यकेतवःस्युवरप्रदा इति मृगनाभ्यासमानाभ्योधूपंकृष्णागुरुंतथा दत्त्वाकासारनैवेद्यंब्राह्मणायोपपादयेत् शनैश्चरनमस्तु भ्यनमस्तेराहवेतथा केतवेथनमस्तुभ्यं सर्वशांतिप्रदोभव एवंकतेभवेद्यत्तुतन्निवोधद्विजोत्तम यदिौमोरवि-: . E ·सुतोभास्करोराहुणासह केतुश्चमूईनितिष्टतिसर्वेपीडाकराग्रहाः अनेनकृतमात्रणसर्वेशाम्यंत्युपग्रहाः यए वंकुरुतेराजासदाभक्तिसमन्वितःतस्यसानुग्रहादेवाशातियच्छंतिभूपतेः सूर्यःशशीकुजबुधौगुरुशुक्रसौरीन ह स्तादिक्षसहितानुदितक्रमेण संपूज्यहेमघटितान्दिनपुंगवायदत्त्वापुमान्ग्रहगणेननपीड्यतेत्र शशीति द्वितीयार्थप्नथमा शनैश्वरंराहुकेतूलोहपात्रेव्यवस्थितान् कृष्णागुरुःस्मृतोधूपोदक्षिणात्वात्मशक्तितःइतिभविष्यो नरोक्शनिव्रतम् श्रीकृष्णउवाच कदाचिदाश्रमपदंपिप्पलादस्यनारदः जगामकामचारेणपर्यटन्नवनीतलं तथातिथेयंश्रेयो पिप्पलादोथनारदं विहितायांसपर्यायांयोगजंतमथाब्रवीत् मुनेवनेचिरंकालमालंव्यस्थितवा नहं अथास्यवृक्षमक्षीणछायंस्थानमनुत्तमं क्वगोमांरिहार्यहमदीयोपितरोंमुने तमाहनारदः पूर्वं सर्वलोकानलः शनिः पीडयामासवसुधांसर्वेषामसुधारिणां रोगांश्चकारदेहेपुगृहेपुचधनक्षय तदापुराण्यरण्यानिपरिश्रम्यफ लादिकं श्रादायकायपोपायसायमायातितेपिता लीवभावंपुरस्कृत्यशनैश्चरसमाक्षितः त्वांविहायसचापत्सुगत ३चतस्ततःक्वचित् एवमुक्तःशिशुःक्रोधाज्ज्वलन्निवहताशनः आलोक्यगगनाद्भूमौपातयामासवैशनि पतमानोगि रेःशृंगीलग्नःखजोबभूवह धरण्यांपतितंदृष्ट्वाभास्करात्मजमातुरं ननतीभुजमुरिक्षप्यनारदोहटमानसः हृष्टो देवांस्तयाहूयदर्शयामासतशनि अथदेवास्तदाप्राप्ताब्रह्मरुनेंद्रपावका तत्कृतेसात्वयामासुःक्रोधमुग्धमुनिंचते स्वस्तितेस्तुमहाभागपिप्पलादमहामुने अतस्त्वंपिप्पलादेतिलोकेख्यातिंगमिष्यसि अतस्त्वांपूजयिष्यति स्नात्वापुप्पाक्षतादिभिः गृहाश्रमपदेरम्यक्षिपेयु विभाविताः सप्तजन्मानुगसौख्यपुत्रपात्रानुगामिनी ते पालक्ष्मी दूरस्थाभविष्यतिकदाचन स्मरिष्यतिचयेपित्वांपिप्यलादेतिनामतः तेषांशनैश्वरकृतानपीडा- पिभविष्यति क्षमस्वास्यमहाभागनिर्दोषोयंग्रहायणीः वरवृक्षनमस्कारैःशांतीभवतिपूजितः अतोर्थमस्य ·दिवसेस्नानमभ्यंगपूर्वकं कायंदेयनुविप्रायतैलमभ्यंगहेतवे यस्तुसंवत्सरंयावत्प्राप्तशनिदिनेनरः तैलं ददातिविप्राणांस्वशत्यान्यजनस्यतु ततःसंवत्सरस्यांतेप्राप्तेतस्यदिनेनरः तेलंददातिविप्राणांस्वशत्या- न्यजनस्यतु ततःसंवत्सरस्यांतेप्राप्तेतस्यदिनेपुनः लोहेनघटितशौरि तैलकुंभेविनिःक्षिपेत् लोहेवा मृण्मयेवाथकृष्णवस्त्रयुगच्छदं कृष्णगोदक्षिणायुक्तं कृष्णकवलशायिनं तिलतेलेनचस्नानंकृष्णपुप्पस्तिलो दनेः पूजयित्वासूर्यपुत्राह्मणायनिवेदयेत् कृष्णाय देजमुख्यायेतरस्मैतदभावतः मंत्रेणानेनब्रह्मर्पशन्नो देवीतिभक्तितः इतरेपातुवर्णानांशृणुमंवंद्विजोत्तम क्रावलोकनवशाद्भुवननाशयतियोग्रहोदुष्टः तुष्टोधन कनकसुखंददातिनःशनैश्चरःपातु यःपुराभ्रष्टराज्यायनलायप्रददौकिल स्वप्नेतस्यनिजराज्यसमेशौरिःप्रसीदतु केशनीलांजनप्रक्ष्यमंदचेष्टाप्रसारिणं छायामार्तडसंभूतंतनमामिशनैश्चरं नमोर्कपुत्रायशनैश्चरायनीहार वीजनमेचकाय अत्वारहस्यभवकामदश्चफलप्रदोमेभवसूर्यपुत्र नमोस्तुप्रेतराजायकृष्णदेहायवैनमःशनैश्चरा यवेतदच्छुदबुद्धिप्रदायिनेयएवंनामभिःस्तौतितस्यतुष्टोददात्यसो तदीयंतभयंतस्यस्वप्नेपिनभविष्यति एवमुक्ता सुराःसर्वेप्रतिजग्मुर्यथागतं शनैश्चरोवेधसापिग्रहत्वेनप्रतिष्ठित पिप्यलादोपिब्रह्मर्पिब्रह्माज्ञांपरिपालयन् शनै श्वरंतुसंपूज्यतुष्टावरचितांजलिःकोणस्थापिंगलोवर्धःकृष्णोरौद्रांतकोयमः शौरिःशनैश्चरोमंद प्रीयतांग्रहोत्तमः शनैश्चरमितिश्रुत्वापिप्पलादोमहामुनिःज्वलन्खवैविमानस्थोदृश्यतेद्यापिमानवैःइदंशनैश्चराख्यानंयेोप्यंतिस माहिताः तेपांकुरुवरश्रेष्टशनिपाडानजायते कृष्णायसेनघटितांग्रहराजमूर्तिलोहेनिधायकलशेति तैलपूर्णयोना ह्मणायरविजंप्रददातिभक्त्यापीडाशनेश्चरकतानहिवाधतेतं इतिभविष्योत्तरेशनिव्रतं अथान्यदपि शनिव्रत विधानमें मदनरत्नेस्कंदपुराणे आवणेमासिसंप्राप्तेशोभनेशनिवासरे लोहरूपंशनिकृत्वास्नाप्यपंचामृतेनवै ·पुष्पेरष्टविधैर्धपैःफलेश्चैवविशेषतः नामभिःपूजयेदेतेःक्रमेणग्रहसत्तमं कोणस्थापिंगलोबभ्रुःकृष्णोरौद्रोतको यमः सौरिःशनैश्चरोमंदापिप्पलादेनसंस्तुतः शन्नोदेवीतिमंत्रणवैदिकेनचपूजयेत् पूजयित्वाचनैवेद्यततःकु व्यात्क्रमेणनुसमापभक्तंप्रथमेद्वितीयेपावसंशुभं तृतीयेत्वंवलीकार्याचनुर्थे परिकाशुभा प्रथमादिशब्दैःशनि वासराः शुक्लादिकृष्णांतश्रावणमासगताउच्यते तप्ततंडुलपिष्टकृतायवागूरवलीतिप्रोक्ता अथदशरथकृतशनि स्तोत्रंस्कंदपुराणे श्रीपार्वत्युवाच द्वादशाष्टमजन्मस्थेशनौसर्वग्रहेश्वरे किंकर्त्तव्य नरैःस्वामिविधानक्लेशशां तये शंकरउवाच रघुवंशेतिविख्यातोराजादशरथःपुरा चक्रवर्तीसविज्ञेयःसप्तद्वीपाधिपःस्मृतः कृत्तिकांतेशनि ज्ञात्वादेवज्ञज्ञापितोहिसः रोहिणीभेदयित्वातु शनिर्यास्यतिसांप्रतं शाकटोनामभेदोयं सुरासुरभयंकर, द्वादशाव्दतुर्भिक्षभविष्यतिसुदारुणं एतच्छुत्वाततोवाक्यं मंत्रिभिः सहपार्थिवः चिंतयामासकिमिद भयंकरमुपस्थितं देशाः सनगरपामा भयभीताः समंततः सर्वतोलोकाः क्षयस्तपांस मागतः आकुलंतुजगत्सर्वपौरजानपदादिकं पप्रच्छप्रयतोगजावसिष्टप्रमुखान्दिजान् दशरथउवाच स माधानंकिमत्रास्तित्रूतमेऋपिसतमाः वसिष्टउवाच प्रजारक्ष्याः प्रयत्नेन तस्मिन्भिन्नेकुतः साध्यः खलुयोगोयं ब्रह्मविष्णुशिवैरपि इतिसंचिंत्यमनसासाहसंपरमंययौ समादायधनर्दिव्यदिव्यायुध समान्वतः रथमारुह्यवेगेनगतोनक्षत्रमंडलं सपाईयोजनानांतुलशंसूर्योपरिस्थितं रोहिणीएष्टमासाय राजादशरथस्तदा रयेतुकाचनेदिव्यनणिरत्नविभाषिते सवर्णहयैर्युक्तेमहाकेतुसमन्विते दीप्यमानेम हारत्नः किरीटमुकुटोज्वलः व्यराजततदाकाशोद्वितीयइवभास्करः आकर्णचापमाकृष्यसंहारास्त्रप्रयोज यत् कृत्तिकांतेशनिः स्थित्वा प्राविशत्किलरोहिणीं दृष्ट्वादशरथंचायतस्थौसभृकुटीमुखः संहारास्त्रंश एव्याः प्रजाः ·निर्देष्वासुरामुरनिषूदनं हसित्वातजयात्सोरिरिदंवचनमब्रवीत् शनिरुवाच पोरुपंतवराजेंद्रदृष्टंचातिभ यंकरं 'देवासुरमनुष्याश्चसिदविद्याधरोरगाः मयाविलोकिताः सर्वे भस्मतांचनजंतिते तुष्टोहंतवरा जेंद्रतपसापारुपेणच वरंबहिप्रदास्यामिमनसायदभीप्सितं दशरथउवाच रोहिणीभेदयित्वातुनगंतव्यं त्वयाशने याचितंतुमयासारनान्यमिच्छामितेवरं एवमस्त्वितितंचोक्का वरंदत्त्वाशनिः स्थितः प्राप्य चापिवरंराजाकृतकृत्याभवत्तदा द्वादशाब्दंचदुर्भिक्षनाभवच्चकदाचन एवंवरंतुसंप्राप्तोहटरोमासपार्थिवः रथोपरिधनुः स्थाप्य भूत्वाचैवकृतांजलिः ध्यात्वासरस्वतीदेवी गणनाथविनायकं राजादशरथः स्तोत्रसोरेरि दमधाकरोत् दशरथउवाच नमः कृष्णायनीलायशितिकंठनिभायच नमोनीलमयूखायनीलोत्पलनिभायचनमोनि मसिदेहायदर्घिश्मश्रुजटायच नमविशालनेत्रायस्थूलरोम्णनमोनमः नमोदोघीयशुष्कायकालदंष्टनमोनमः नमस्तेकोटराक्षायनिरीक्षायवैनमः नमोघोरायरोद्रायभीपणायकरालिने नमस्तसर्वभक्ष्यायवलीमुखनमोस्तुते सूर्यपुत्रनमस्तेस्तुसतिय॑नमोस्तुते नमःकालाग्निरुद्रायकृतांतायचनमः नमोमंदगतेतुभ्यंनिस्त्रिंशायनमो नमः तपसादग्धदेहायनित्यंयोगरतायच ज्ञानचक्षुर्नमस्तेस्तुकश्यपात्मजसूदन तुटोददासिवैराज्यरुष्टोवै हरसिक्षणात् देवासुरमनुष्याश्चसिद्धविद्याधरोरगा• त्वयाविलोकिताःसदेन्यमाशुबतिते ब्रह्माशकोम नुश्चक्रपयस्सप्ततारकाः भ्रष्टराज्या:पतंत्यतेतवदृष्ट्याविलोकिताः देशाश्चनगरयामादिशश्चैवगुमास्तथा त्व याविलोकिताःसर्वनाशंयांतिसमूलताः प्रसादंकुरुमेसोरेवरार्थतवसंस्थितः एवंस्तुतस्तदासौरिग्रहराजोमहा वलः अबवीचशनिर्वाक्यंहटरोमासपार्थिव शनिरुवाच तुष्टोहंतवराजेंद्रस्तवनाननमानद वरंब्रूहिप्रदास्या मिस्वेच्छयारघुनंदन दशरथउवाच प्रसन्नस्त्वंयदासोरेवरंब्रूहिममेप्सितं अद्यप्रभृतिसौरेतेपीडाकार्यानक + ·स्यचित् देवासुरमनुष्याणांपशुपक्षिशरीरिणां शनिरुवाच ग्रहाणांसग्रहोज्ञयोयस्तुपोडाकर स्मृतः अदेयोहि वरोयस्तुतुभ्यंचेवंददामिते त्वयाप्रोक्तचमेस्तोत्रंयेपठिष्यतिमानवः एककालाईकालंवापोडांमुचामितस्यवै। देवासुरमनुष्याणांसिद्धविद्याधरक्षसां मृत्युस्थानगतोवापिजन्मस्थानगतोपिवा यःपुनःश्रयायुक्तःशुचिस्नातः समाहितः भत्त्योपचारैःसंपूज्यप्रतिमांलोहजांमम महिनेतुविशेषेणस्तोत्रेणानेनपूजयेत् पूजायत्वाजपेस्तोत्रभू त्वाचैवकृतांजलिः मापोदनंतिलमिश्रदयाल्लोहंचदक्षिणां कृष्णांगांउपभंवापिढद्याद्विप्रायधीमते तस्यपाडांनचैवाह करिष्यामिकदाचन गौचरेजन्मलग्नेवादशास्चतर्दशासुच रक्षामिसततंतस्य पीडामन्यग्रहः कृताम् अनेनै वविधानेनपीडामुक्तंजगद्भवेत् वरदयंतुसंप्राप्यराजादशरथस्तदा स्वस्थानचततोगत्वाप्राप्तकामोभवन्नृपः इतिस्कंदपुराणेदशरथकृतंशानस्तोत्रम् ॥ अथान्यदपिशनिः स्तोत्रम् शोरिः शनैश्चरोमंदो यमः खजो महीरुहः छायासुतश्वरविजः पातगिश्वांतकोनलः सुरारिवरहंताचरक्ताक्षोदडभृत्तथा कृतांतः सस्यघा तोच क्षयःकालोनलप्रियः इतिविंशतिनामान त्रिसंध्यं यः पठेत्सदा शनैश्चरभयंतस्यस्वप्नेपिनभविष्यति गर्ग अकोशिकश्ववपिप्यलादोमहामुनिः शनैश्चरकृतान्दोषान्नाशयतिनसंशय. इतिविंशतिशनिनामात्मकंश निस्तोत्रम् अन्यच्च कोणांतकोरुद्रयमोथवभुः कृष्णःशनिः पिंगलमंदसोरिः नित्यंस्मृतोयोहरतेच पीडां तस्मनमः श्रीरविनंदनाय १ नरानरेंद्राः पशवोगजेंद्राः सरीसृपाः कोटपतंग,गाः पडियं तिसर्वेविपमास्थेतच तस्मनमः श्रीरविनंदनाय २ सुरासुराः किंपुरुषागजेंद्रगंधर्वविद्याधरपन्नगा श्च पोडयंतिसविपमस्थितेच तस्मनमः श्रीरविनंदनाप ३ देशांश्चदुर्गाणिवनानियेनग्रामाश्चदशाः पुरपत्तनानिपीडयंतिसविषमस्थितेचतस्मैनमः ४ स्रष्टास्वयंभूर्भुवनत्रपस्यत्राणहरिः संहरणेमहेशः एक ·स्त्रिधाऋग्यजुसाममूर्ति स्तस्मनमः श्रीरविनंदनाय ५ प्रयागकूलेयमुनातटेचसरस्वतीपुण्यजलेगयायांयो योगिभिर्येयशरीरसूक्ष्म स्तस्मैनमः श्रीरविनंदनाय ६ अन्यप्रदेशात्स्वगृहंप्रविष्ठायदीयवारसुखिनोन राः स्युः गृहागतायेनपुनः प्रयांति तस्मैनमः श्रीरविनंदनाय ७ तिलैर्यवैर्मापगुडान्नदान लोहन नीलांबरदानतोवा प्रीणातिमनिजवासरेण तस्मनमः श्रीराविनंदनाय ८ शन्यष्टकंयः पठति प्रभा ते नित्यसभृत्यैः पशुबांधवैश्च करोतिराज्यंभुविभूरिसौख्यंप्राप्नोतिनिर्वाणपदतथांते ९ इतिशनिस्तो त्रम् ॥ अन्यच्च स्कांदे ततःकृतांजलिःभूत्वास्तुर्तिचक्रेसवालकः पिप्यलादोद्विजःश्रेष्ठः प्रणिप त्यमुहुर्मुहुः नमोस्तुकोणसंस्थायपिंगलायनमोस्तुते नमस्तवध्रुरूपायकृष्णायचनमोनम नमस्तेरौद्रदेहाय नम स्तेचांतकाच नमस्तयमसंज्ञायनमस्तसौरविभो नमस्तेमंदसंज्ञायशनैश्चरनमोस्तुते प्रसादंकुरुदेवेशदीन स्यप्रणतस्यच शनैश्चरउवाच परितुष्टोस्मितेवत्सस्तोवेणानेनसांप्रतं वरंवरयभोवत्सयेनयच्छामिवांछितं पिप्यलादउवाच अद्यप्रतिवैपीडावालानांरविनंदन त्वयाका-महाभागनस्वकीयाकथंचन याववर्षाष्टकं जातममवाक्येनसूर्यज स्तोत्रेणानेनयोन्यस्त्वांस्तूयात्प्रातरुपस्थितः तस्यपीडानकर्तव्यादेयोलाभोमहाग्रह अर्धा उसाप्तिकेयोगतावत्कंसंस्थितोनरः तववारेतुसंप्राप्तेयस्तिलालोहसंयुतान् भक्त्याददातिनोतस्यपीडाका- स्वयाविभो कृष्णांगांयस्तुविप्रायतवोदेशेनयच्छति अर्धाटसाप्तिकीपीडातस्यकात्वियानच शमीसमि द्भिर्योहोंमतवोद्देशेननिर्वपेत् तथाकृष्णतिलैौवकृष्णपुप्पानुलेपनैः पूजांकरोतियस्तुभ्यंधूपंवैगुग्गुलंदहेत् कृ ष्णवस्त्रेणसंवेयतस्यत्याज्यात्वयाव्यथा सतउवाच एवमुक्तःशनिस्तेनवाढमित्येवजल्प्यच नारदंसमनुज्ञाप्य जगामनिजसंश्रयं इतिशनिव्रतविधानं अयस्कंदपुराणोक्ताशनिपूजाविधिः श्रावणेमासिशुक्लपक्षस्यप्रथमे ·शनिवारका- 'तविधिः' प्रातःशमीकाप्टेनदंतधावनं कृत्वा · तिलतैलाभ्यंगंविधाय 'नद्यादौस्नात्वा नित्यकर्मनिवर्त्य पूजासामग्रीसंपाद्य शमीमूलंतदभावअश्वत्यमूलंगत्वा तत्रमदावैदिकांविधाय तस्यांध नुपाकारंमंडलंविलिय! - कृष्णतिलैोणमितैःपरिपूर्य तदुपरिकृष्णायसनिर्मितां महिपासनांहि. भुजांदंडपाशधरां : शनैश्चरमतिनिधायकृष्णवस्त्रवेष्टितांकृत्वा एवंपीठिकांसंपाद्य संकल्पकुर्यात् ॥ तयथा . उोमोतितिय्यादिसंकीर्त्य आत्मनोऽखिलदुःखदोभीग्यनिरसनपूर्वकइहजन्मनिजन्मांतरेच सुख. सौभाग्यपुत्रपौत्रधनधान्याचमितिद्वाराशनैश्चरप्रीत्यर्थशनिवारव्रतंकरिष्ये इतिसंकल्प्य । तवादीगणे शपूजनादिविधाय। शनिप्रतिमायांप्राणप्रतिष्टांकृत्वाध्यायेत् शनैश्चरंदीर्घदेहदंडपाशधरंतथा पिंग- लंसूक्ष्मदेहंवाध्यायामिरविनंदनं इतिध्यात्वा शमग्निरितिमंत्रेपशन्नोदेवीतिऋचाशनैश्चरायनम • इतिना ममंत्रेणवापूजामारभेत् ‘तिलतैलेनपुरुपसूक्तेनशनिसक्तेनच अभिपेकंकुर्यात् कृष्णवस्त्रेणसप्ततंतुभिश्च वेष्टयेत् । एवंपूर्वोक्तमत्ररावाहनासन पाद्याध्याचम्नीयमधुपर्कपुनराचमनीय स्नानपंचामृतस्नातशुद्धस्नानन अथवाकेवलेनतिलतेलेनैवस्नानकारयित्वा · वस्त्रयज्ञोपवीतगंधपुष्पांतंपूजायित्वांग पूजांकुर्यात् डोकोणस्था । पनमःपादोपूजयामि पिंगलायगुल्फोपूज. बनवजानुनीपूज. कृष्णायजंघपू. रौद्रायजरूपूज. । अंतका- यगापू:': यमायकटिंपू. शीरयेनाभिंपूजयामि शनैश्चरायहृदयपू. मंदायकंठंपू. पिप्पलादसंरतुताय मुखं ' चर्पणगात्रायश्रोत्रंपु. - स्थूलरोन्णेने. तपसादग्धदेहाय धूमध्यपूजयामि नित्ययोगरताय. ललाटपू.ज्ञा ननेत्रायशिरःपूजः 'फाश्यपाय. शिखांपू. अर्कसूनवेनमः सर्वांगपूजयामि ततोधूपं दीपं नैवेद्यं पुनराच नीयं . फलंतांवूलं. दक्षिणांचदत्वा -सप्तप्रदक्षिणा सप्तनमस्कारान्कृत्वास्तुवीत नमःकृष्णायनीलायशि ·तिकंठनिभायच. नमस्तमंदसंज्ञायशनैश्चरनमोस्तुते ततोनारदप्रोक्तस्तोत्रंपठेत् इतिस्तुत्वा, विप्रंसंपूज्य प्रस्थतिलाग्नंवायनंसदाक्षिणांदयात् (कृष्णवणेःकृशांगश्चनोलजीमूतसन्निभः शनैश्चरः सर्यसुतःसशौरिः प्रीयतानमः शनैश्चरे ददातीदंप्रतिगृह्णातिचातकः सएवतारकोभाभ्यांशनिरूपायवैनमः ततस्तविसृ ज्यगृहमागत्यतिलमिश्रमिष्टान्नब्राह्मणायदत्त्वा स्वयचभुजीत ॥ इतिशनिव्रतविधिः ॥ एवमुक्तप्रका रेणत्रयस्त्रिंशच्छनिवारपर्यंतंकृत्वा असानयंतश्रावणशनिवारेपुकृत्वा अंतेउद्यापनंकुर्यात् तत्रादौपूर्वो कंसंकल्पंपठित्वा पूर्वोक्तपीठे सौवर्णशमीपनेषु हैमंशनैश्चरंद्विभुजप्रतिष्ठाप्यसप्ततंतुनिर्मितंरुक्मोत्तरयिं वस्त्रसप्तकचसमर्यपूजयेत् ततःस्थंडिलेअग्निंप्रतिष्टाप्य अन्वादध्यात् तवप्रधानशनैश्चरशमीसमिद्भि. स्तिलाज्यद्रव्यैःप्रत्येकं अष्टोत्तरसंख्याकाहुतिभिर्ब्रह्मादिदेवताश्चैकैकयाज्याहुत्यायक्ष्ये ततःसप्तद्विजान्सपू. ज्यतेभ्योदक्षिणायुतानिसप्ततिलपात्राणिदत्त्वा प्राचार्यायपीठंगांचढत्वाप्रार्थयेत् नमस्तकोणसंस्थायींपंग लायनमोस्तुते नमस्तेवभूरूपायकृष्णायचनमोस्तुते नमस्तरोद्रदेहायनमस्तचांतकायच नमस्तेयमसंज्ञाय. नमस्तशोरयविभो नमस्तमंदसंज्ञायशनेश्वरन स्नुिते नमस्तघोररूपायपिप्यलादेनसंस्तुतनमश्चर्षणगा त्रायस्थूलरोमणेनमोनमः तपसादग्धदेहायनमस्तेयोगधारिणे नमस्ते ज्ञाननेत्रायकाश्यपायार्कसूनवे प्र सादंकुरुदेवेशदीनस्यप्रणतस्यच इतिस्तुत्वा तिलमिश्रितपक्वान्नेनभूदेवान्संतशिपोगृहीत्वाप्रणमेत् नी लांजनसमाभासरविपुत्रंयमाग्रज छायामातडसंभूतंनमामिशनैश्चरं चतुर्भुजमदगतिशूलिनंगृध्रवाहन कि रीटिनंधनुष्मंतचिंतयामिशनैश्चरं इतिशनिवारेसोद्यापनंसीरिनक्तविधानम् अथसूर्यारुणसवादाक्तंशनिपू. जाविधानम् श्रीसूर्यउवाच पादहीनस्तथाकृष्णःशनिःकार्यःशरीरतः दंडाक्षमालासंयुक्तः करद्वित ·स्नतः पभापतः, · कांस्यासनेरथेलोहमयेचाष्टतुरगमे पूजयित्वाशनिदेवनित्यंगंधादिभिस्ततः प्रदद्यादेदवि दुपेसर्वदोयापनुत्तये .. 'अधोमुखंशनेरूपकृत्वास्वर्णमयशुभ वरयेद्राह्मणान्विज्ञान्वस्त्राभरणकांचनैः संपूज्य- गंधपुष्पाद्यैःपोडशेरुपचारकः संस्थाप्यकलशेपूर्णेनीलचैलपरावृते कोटिलक्षायुतंजप्त्वाशनिमंत्रंप्रय- तदहोमयेद्यत्नात्स्वगृह्योतविधानतः मापैस्तिलैःसर्षपैश्चवृतेनापिशमीफलैः जपोपकल्पिता दयाइक्षिणांचहिरण्मयी पूर्णाहुतितत कुर्यात्कर्ताशुचिरलंकृतः वलालोधतिलै कृष्णाशतपुष्पधनांजनैः सलाजै सवनंकुर्लोिहपात्रशतस्थितैः शनिदोपोपशांत्यर्थयजमानःप्रयत्नतः कृष्णांगांविधिवदद्यात्क पिलां वापयस्विनी - सालंकारांमुवर्णःढ्यांशनिप्रीतिकरांशुभां ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्वाच्छत्त्यादद्याच्चद- क्षिणां श्यएंवकुरुतेसूतशनिशांतिविधानतः नतत्यदुरितंकिंचिच्छनैश्चरसमुद्भवम् जन्माष्टवादशेतुथैद्विती पेचपदास्थितः महाविघ्नकरःसारोदुटांगस्थोपिभावत छत्रोंसहासनेदुर्गेदशेकर्माश्रिततथा राज्यभंगप्र दोजन्मात्पंचमेपुवविघ्नकृत् सर्वमेतत्फलंदृष्ट्वादृष्ट्याचापितुर्विधः नकिचिद्भयमाप्नोतिशनियोगप्रभावत राज्य भ्रष्टोलभेद्राज्यंशस्त्रीस्यात्सर्वतोभृश अथलोहमयसर्वमष्टांगुलमितं शुभं लिखिलातुनराकारंपादहीनमधो मुखं स्नापयित्यातुतेलेननीलचलपरावृतं संस्थाप्यतेलपात्रेतुशनिमंत्रेणयत्नतः एवं संपूजयेन्नित्यंशनिवारेवि शेषतः . जप्त्वाहुत्वाप्रयोगतिब्राह्मणायसमर्पयेत् अनेनविधिनायस्तुसूर्यपुत्रप्रपूजयेत् तुष्टिंयातिनसदे होपीडामुक्ताशनेश्वरः इतिसूर्यार्णवसवादेशनिपूजाविधानम् तत्रैवराहुकेतुपूजाविधानमपिद्रष्टव्यम् एव सूर्यादीनामपितत्रैवज्ञेयमितिदिक् अथराहुस्तोत्रम् उनमस्तेदैत्यरूपायदेवारिप्रणमाम्यहं नमस्तेभद्ररू पायघोररूपायवैनमः . त्वंब्रह्मावरुणाकाशोख़विष्णुस्त्वंहारःशिवः मर्त्यलोकेभवान्प्रीतिससारजनतारक:

·फूटपर्वतदुर्गाणिनगराणिपराणिच. यस्यक्रोधवशास्मोभवतिक्षणमात्रतः., ' धूम्रवर्णीमहाभीमारक्ताक्षः पिंगलोचनः क्रूरग्रहस्तथाराहुर्यमरूपोमहावलः यस्यस्थानपचमेस्तिपप्ठेचैवतृतीयके दशमकादशेचे यतस्यश्रेयःकरोतिच गोदानभूमिदानंच अन्नवस्त्रेचदापयेत् अस्वस्तोत्रस्यमाहात्म्याद्राहुपीडाप्रशाम्यति इतिराहुस्तोत्रम् . ॥ श्रयकेनुस्तोत्रम् ॥ धनाद्विवाहब-सर्वेगदिनोविकृतानना गृदासनगतानित्यं- केतवःस्युर्वरप्रदाः नमोघोरस्वरूपायमहाघोरस्वरूपिणे नमआनंददेशायजगदानंददायिने नमोभक्तजना नंददायिनेविश्वभाविने विश्वशायमहेशायकेतुरूपायतेनमः नमोरोद्रायसायवरदायचिदात्मने अक्षाय विनिवासायनमःसंकटनाशिने त्रिपुरेशायदेवायभैरवायमहात्मने नमोचिंत्यायचिंत्यायनम चतन्यरूपि णे नमःशवीयसीयदर्शनीयायतेनमः नमोचिंत्यस्वरूपायमहाभैरवरूपिणे नमोनमोमहादेवव्यापिने परमात्मने नमोलांगूलरूपायचंद्रसर्यग्रहायच ममन्यापविनाशायभूयोभूयोनमोनम. अग्निपुत्रोमहातेज केतुःसर्व ग्रहांतकः क्षोभयेयःप्रजाःसर्वाःसकेतु प्रीयतांमम इतिकेतुस्तोत्रम् अयतिथिनक्षत्रयोगेवारव्रतानि कालांतराग- मेनक्षत्रतिथियोगेनतिथीनांग्रहयोगतः पुनरेवप्रवक्ष्यामिव्रतानिनुयथास्थित रोहिण्यांचंद्रवारेणाष्टमीयोगोयदा- भरेत् । अथवासोमसंयोगविशेषात्पुज्यनशिां पायसवृतसंयुक्तंशिवायविनिवेदयेत् धूपदीपोपहारैश्चपूर्वव त्पूजयेच्छिवं वृतस्वप्राशनंकाय॑सर्वकाप्रदंबतं त्रादित्यरेवतीयोगश्चतुर्दश्यायदाभवेत् तथाष्टम्यांमघायोगेशि संपूज्यपूर्ववत् तिलास्तुप्राशनेप्रोक्ताआदित्यव्रतमीरितं प्रारोग्यजायतेतस्यपुत्रवंधुजनै सह इत्यादित्यव्रतम् अश्विनीभौमसंयोगश्चतुर्दश्यांयदाभवेत् अष्टमीभरणीयोगस्तदाभौमव्रतंभवेत् संपूज्यपरयाभक्त्याशिवपंचो पचारतः रक्कोत्पलप्राशनात्तुसाम्राज्यप्राप्नुयानरः इतिभौमव्रतम् . रोहिणीवुधसंयोग श्चतुर्दश्यांयदाभवेत् ·२९२२१२९ अष्टम्यांवामहासेनवुधबतसमागमः शिव पूज्योविधानेनमहास्नानपुरःसरं महाव्रतीसमोपेतंप्राशये पायसघृतं - पुवार्थदारपशवोवर्धतेतस्यनान्यथा इतिवुधव्रतम् रेवतीगुरुसंयोगश्चतुर्दश्यांयदाभवेत् अष्टम्यांतिप्यसंयो। गाद्गुरुव्रतमिदंभवेत् प्राशनकपिलाज्यंतुव्राह्मीक्षारसमाश्रितं वागीशत्वमवाप्नोतिव्रतस्यास्यप्रभावतः इति गुरुव्रतम् श्रवणभार्गवयुतंचतुर्दश्यांयदाभवेत् शुक्रव्रतसदादेविपुनर्वस्वष्टमीयदा संपूज्यपरमेशानं यथावि भवविस्तरैः प्राशनमधुनश्चात्रकर्त्तव्यसंयतात्मना महाफलमवाप्नोतिव्रतस्यास्यप्रभावतः इतिशुक्रव्रतम् ॥ भरणीशनियोगस्तुचतुर्दश्यांयदाभवेत् आयोगेयदाष्टम्यांतदामंदवतंभवेत् शिवंसंपूज्यविधिवत्प्राशनंसस्य मेवहि शनिरेकादशस्थोहिफलंयच्छतिशोभनं विरुदस्थोहिदुष्टश्चतथेदव्रतमाचरेत् हेमरूप्यप्रवालंच सुवर्णमौक्तिकंतथा शंखसतारलोहंचक्रमाद्यनेनधारयेत् यथासंवदतोवस्त्रमाचाव्यप्रयत्नतः इतिशनिव्रत इतियिनक्षत्रयुक्तानिवारव्रतानि अथनक्षत्रव्रतानि अश्विन्यामश्विनाविष्ट्वादीर्घायुजायतेनरः व्याधिभिर्मुच्य तेक्षिप्रमत्यर्यव्याधिपीडितः १ भरण्यायममभ्यय॑कुसुमेरसितैःशुभैः गधादिभिस्तथाशुदैरपमृत्युर्विमुच्यते २ अनिलंकृत्तिकायांतुवृद्धिसंपूजितःपरं रक्तमाल्यादिभिर्दद्याघृतहोमेनचघुवं इटःप्रजापतिःप्रीतइप्टान्दद्या । त्पशुंस्तथा रोहिण्यांदेवशार्दूलगोजाविहयकुजरान् ४ मृगशीर्षतथासोमंजयमारोग्यमेवच ५ अायां चशिवपूज्यपशूनावजयमश्नुते सितैःपद्मादिभिर्दिव्यैर्दैवतंपाथसांशुभं शिवदेवतामितिसंबंधः ६. पुत्रान्पुन सौदद्याचरुणापूजितादिति ७ तिप्येवृहस्पतिवृदिंददातिविपलंधनं ८ भोगान्गधादिभिर्नागाछेपायां। सुखावहाः तर्पिताश्चप्रयच्छंतिभक्षाटुर्मधुरैःशुभैः ९ रक्षाविपादिदोषेभ्यः प्रीता कुर्युःसदेवहि मघा " सुपितरःसर्वे हव्यःकव्यैश्चपूजिताः प्रयच्छंतिधनधान्यं भृत्यान्पुत्रान्पशूस्थथा १० पूर्वायांविजयंदया:

·अगोदेवः सुपूजितः ११ भक्त्याप्रपूजितोदयादुत्तरायांतथार्यमा भनरिमीप्सितंनायपुंसश्चवरयोपितं इहजन्मनिचायुज्यूरूपद्रावणसंपदः .१२ पूजित सविताहस्तेविश्वतेजोनिधिः सदा वस्त्रैःपुष्पादिभि श्चैवददातिविपुलधन १३ राज्यंतुष्टाचचित्रायांनि सपत्नप्रयच्छति १४ इष्टःसंपजितः स्वात्यां तथावायुर्वरंप रं १५ इंद्राग्नीतुविशाखायांपतिरक्तः प्रपूज्यतु धनराज्यंनुलव्ध्येहतेजस्वीनिवसेत्सदा १६ रक्तैभिन्नमनूराधा स्विहसंपूज्यभक्तितः प्रियोभवंतिसर्वेषांचिरजीवित्वमाप्नुयात् १७ गुणैःसर्वेश्चसंपूर्णःकर्मणाचधनेनच ज्ये ठयामिंद्रमभ्यय॑मानव संजायते १८ मूलेनानऋतिमिठ्वाभक्ष्येश्चपललादिभिः पूर्ववत्फलमाप्नोतिस्व स्थानेचध्रुवोभवेत् १९ अप्यदृष्टांबुजैःश्वेतैर्खतापूर्वासपूर्ववत् संतापान्मुच्यतेक्षिप्रशारीरान्मानसात्तथा श्रा पाढासुतथाविश्वांनुत्तराषाढयोगतः विप्रान्सपूज्यपुष्पायैःस्वर्गमाप्नोति मानवः २१ अवणेतुसितर्विष्णुप्पधूपै - श्चक्तित संपूज्यश्रियमाप्नोतिपरविजयमेवच २२ धनिष्ठासुवसूनिष्ट्वानभयंजायतेक्वचित् महतोपितथाश्वेतैर्ग धपुष्पादिाभे शुभैः२३ वरुणशतभिवर्च्यव्याधिसुचतिवैनरःआतुरःपुष्टिमाप्नोतिस्वास्थमेश्वर्यमेवचं २४ अनं भाद्रपदायांतुशुद्धस्फटिकसन्निभ सपूज्यमुक्तिमाप्नोतिनात्रकाविचारणा २५ उत्तरायामहिर्बुध्न्यंपरांशांतिम वाप्नुयात् अहिर्बुध्न्यसंपूज्येत्यनुषगः २६ रेवत्यांपूजितःपूपाददातिविविधान्पशून् सितैःपुष्पैःस्थितिंचेवधृ तिविजयमेवच २७ एतेवैतेसमाख्यातायज्ञाःसंक्षेपतोमया नक्षत्रदेवतानांचसाधकानांहितायवै भक्त्यावित्ता नुसारेणभवंतिफलदास्मृताः गतुमिच्छेद्यदान्यत्रकाय्र्यप्रारभ्यमेवच नक्षत्रदेवतायज्ञकृत्वातसवमाचरेत् ए वकृतेहितत्सर्वयात्राफलमवाप्नुयात् क्रियाफलंचसंपूर्णमित्युक्तभानुनास्वयं यज्ञाभावेज पंकु-क्रियांकुर्वन्य येप्सितां तद्देवतामंत्रजपं इतिनक्षत्रदेवतापूजाव्रतानि अथनक्षत्रपुरुपव्रतम् भविष्योत्तरे युधिष्ठिरउवाच ·BOB ॥ सुरूपतामनुष्याणांस्त्रीणांचयदुसत्तम कर्मणाजायतेकेनतत्समाख्यातुमर्हसि सुरूपाणांसगात्राणांसुवेषाणांत पेवचं न्यूनंतथाधिकंचापियथानांगंप्रजायते समस्तै शोभनेरंगैनरा केचिद्यदूतम काणाःकुब्जाश्चजायतेनु टितश्रवणास्तथा नराणायोपितांचैवसंमस्तांगसुरूपता कर्मणायेनभवतितत्सर्वकथयस्वमे लावण्यगतिवा फ्यानिसतिरूपेमहानते कुवैत्यभ्यधिकांशोभांसमस्तःपरमोगुणः वाक्यलावण्यसंस्कारविलासललितागतिः विश्वनाकुरूपाणांहास्यायैवप्रजायते रूपेहिकारणीभूतकर्मणाप्रयतोभवेत् तस्मात्तन्मेसमाचक्ष्वकर्मयच्च- स्वरूपदम् ॥ श्रीकृष्ण उवाच ॥ सम्यक्रष्टत्वयाहीदमुपवासाश्रितंनृप कथयामियधाप्रोक्तंवसिष्टे- नमहात्मना वसिष्ठमृपिमासीनंसप्तर्पिप्रवरदिनं पप्रच्छारुंधतीचवयथैवभवतामम् तस्यास्तुपरिटच्छ- त्याजगादमुनिसनमः यत्तच्छणप्वकौंतेयममेदवदतोखिलं वसिष्टउवाच ॥ श्रूयतांयदहंटष्टस्त्वयै- तहरवर्णिनि सुरूपतानृणांयेनयोपितांचैवजायते अनाराध्यतुगोविंदमनाराध्यचकेशवं रूपाधिकाः गुणा केनप्राप्यतेन्येनकर्मणा तस्मादाराधनीयोग्रेविष्णुरेवयशस्विनि पारमप्राप्तकामेनरूपसंपत्समादिके यस्तुवांउतिधर्मज्ञोरूपसर्वांगसुंदरं नक्षत्रपुरुपस्तेनसंपूज्यःपुरुपोत्तमः नक्षत्रांगेयताहारःसंपूजयतियोच्युतं भक्त्यायोपिनरोवापिस्वरूपांगः प्रजायते योपिताहिपररूपंवांछंत्याजगतःपतिः सएवाराधनीयोनक्षत्रां गोजनार्दनः अरुंधत्युवाच नक्षत्ररूपीभगवान्पूज्यतेपुरुपोत्तमः मुनेयेनविधानेनतत्समाख्यातुमर्हसि वसि- एउवाच चैत्रमासात्समारभ्यविष्णोःपादानुपूजनं ययाकुर्वीतपूजांतुतन्निशामयसुव्रते नक्षत्रमेकमेकवैस्नातःस म्यगुपोपितः नक्षत्रपुरुपस्यांगपूजयेतविचक्षणः मूलेपादौतथाजंघरोहिण्यामर्चयेच्छनैः जानुनीचाश्विनीयो. गेम्नापाढेचोरुसंज्ञिते फाल्गुनीद्रितयेगुह्यंकृत्तिकासुतथाकटिं पार्श्वभापदायुग्मेकुक्षौवरेवतीपुच अनुराधा + ·खुरःपृष्ठधनिष्ठासुतथानखान् पुष्येमुखतथास्वातोदतान्नाभिन्न पूजयत आस्यशताभपायागामघायोगेतुनासि । के मृगोत्तमांगेनयनेपूजयेद्भक्तियोगतः चित्रायोगेललाटेचभरणीपुतथाशिरः सपूजनीयविद्वद्भिराद्रीयांचत थाशिरः उपोपितोनरः कृत्वास्नानमध्यगपूर्वकं वर्जनीयप्रयत्नेनरूपन्नंतद्विनिर्दिशेत् पूजयेत्तञ्चनक्षत्रनक्ष वस्यचदैवतं सोमनक्षत्रराजानस्वमंत्रैःपूजयेद्धः प्रतिनक्षत्रयोगेनरूपन्नतहिनिर्दिशेत् पूजयेत्तच्चनक्षत्रंदा - नंदद्यात्स्वशक्तितःअंतरायेसमुत्पन्नेसूतकाशौचकारिते उपोष्येवोपावशेन्ननक्षवपुरुपपुनः एवंमघावसानेतुव्रत पारसमाप्यतेसमाप्तेंचतेदद्याच्छय्यांसोपस्करांशुभां नक्षवपुरुपहैमपूजयेत्तत्रभक्तितः ब्राह्मणंब्राह्मणींचैव वस्त्रालकारभूषणैः शय्यायांतुसमासीनौपूज्यौमाल्यानुलेपनैः सप्तधान्ययथालाभंगांसवत्सांपयस्विनी त्रोंपानयुगचैवघृतपानंतथैवचः मंत्रेणानेतविप्रायसुशीलायनिवेदयेत् यथानविष्णुभक्तानांजिनजायते क्वचित् . यथास्वरूपतारोग्यसुखसंपदिहास्तुते यथानलक्ष्म्याशयनतवशून्यंजनाईन शय्याममाप्यशून्या स्तुतयाजन्मनिजन्मनि एवंनिवेद्यतत्सर्वप्रणिपत्यक्षमापयेत् शक्तिहीनस्तुगांदयाघृतपात्रसमन्वितां नक्ष त्रपुरुषाख्योययथावत्कथितस्तव यावानायंत्रकुरुतेसम्यक्सशृण्वतीसती अंगोपांगानिनवास्याःपादादी न्यखिलान्यपि सुरूपाण्यभिजायतेसतजन्मांतराणिवै सर्वाणिचैवभद्राणिशरीरारोग्यमेवच सततिमनसः प्रीतिरूपंचातीवशोभनं वाड्माधुर्यतथाकांतियञ्चान्यदपिवांछति ददातिनक्षत्रपुमान्पूजितश्चजनाईनः व सिप्टनयथाख्यातं सर्वतते निवेदितं . नक्षत्रपुरुपनामब्रतानामुत्तमोत्तमं येपादजानुजघनोर. नितंबभारान् रुक्मै प्रकल्प्यसुतनुपुरुपोत्तमस्य संपूजयंतिजितकोपमनोविकाराः कौतेयतेननुभवंतिसुरूपदेहाः इतिभ विष्योत्तरोक्तंनक्षत्रपुरुषांगपूजाव्रतम् प्रथमत्स्यपुराणोक्तनक्षत्रपुरुंपव्रतम् ॥ सूतउवाच ॥ कैलासशिखरासीन ·* 功力大力机 -- मष्टच्छन्नारदःपुरा" त्रिशलिनमनंगारि मंगनाधधरहर नारदउवाच आमदाराग्यरूपायुभागसौभा ग्यसंपदा संयुकसत्ववान्विष्णोःपुनान्भक्तःकथंभवेत् नारीचाविधवासर्वगुणसोभाग्यसंपदा क्रमान्मुक्तिप्र दिंदेववकिचिदिहोच्यतां ईश्वरउवाच सम्यक्प्टष्टत्वयाब्रह्मन्सर्वलोकहितावहं श्रुतसर्वनयश्चान्येस्तहतं. शशुनारद नक्षत्रपुरुगनानवतैनारायणानं पादादिकुचोहिधिर हिल नामानुकीलनं प्रतिमांवास देवस्य मुलीद्यभिपूजयंत चैत्रमासंसमासाद्य कृत्वाब्राह्मणवाचन मलनमोविश्वधरायथेति पा दावनंतायचरोहिणीपु जंघहिपूज्येवरदायचेतिद्विजानुनीचाश्यिकुमारकः पूर्वोत्तरापाढगततयोरूनमःशिवा येत्ययपूजनीयो पूर्वोत्तराफाल्गुनीपुहृदळामेढूनमः पंचशरायपूज्यं कटिनमःशा धरायदेवसंपूजयेन्नारद- कृत्तिकासु तयार्चयेनाद्रपदाद्वयेचपाईनगःकशिनिसदनाय कुक्षिद्वयनारदरेवतीपुदामोदरायेत्याभ पूजनीयंत्ररक्षेनुराधासुचमाधवायनमस्तथोर स्थलमेवपूज्यं दृष्टंघनिष्टासचपूजनीयमघौघविध्वंसकरायतदत श्रीशंखचक्रासिगदाधरायनमोविशाखासभुजीभिपज्या हस्तेग्रहस्तीमधुसदनायनमोभिपज्यद्रतकैटभारे पुनर्वसावंगुलिपूर्वभागाः सामामधीशायनमोभिपज्यः भुजंगनक्षत्रदिने नखान्हिपूजयेन्मर्त्य शरीरधातुः .. कुर्मस्यपादौ शरणंव्रजामि ज्येष्टासकर्णेहरिरर्चनीयः श्रोत्रेवराहायनमेभिपज्य : जनार्द नस्य श्रवणेनसम्यक् “पुप्येमुखदानवसदनाय नमोनृसिंहायचपूजनीयं नमोनमःकारणवामनायस्वा तीपुदंताग्रमथार्चनीय आस्यहरैर्भार्गवनंदनायसंपजनीयद्विजवारुणेन नमोस्तुरामायमघासुनानासंपूजनी यंरघुनंदनस्य - मुंगोत्तमांगेनयनेहिपूज्येनमोस्तुतेरामविपूर्णिताक्ष बुद्धायशांतायनमोललाटेचित्रासुसंपूज्यत मोमुरारिः शिरोधिपूज्यंभरणीविष्णोर्नमोस्तुविश्वेश्वरकल्किरुप आसुकेशाःपुरुषोतमस्यसंपूजनीयाहरये ·नमस्ते उपोषितश्चक्षदिनेपुरात्त्यासंपूजनीयाद्विजपुंगवास्तु पूर्णेवतेसर्वगुणान्वितायवा ग्रुपशीलायचसामगाय हैमोविशालायतवाहुदडांमुक्ताफलेंद्रोपलवजयुक्तां गुडस्यपूर्णेकलशेनिविष्टामचीहरेर्वस्त्रगवासहैव शय्यांतथो पस्करभाजनादियुक्तांप्रदद्याट्विजपुंगवाय । यद्यप्रियकिचिदिहास्तिदेयंदद्याट्विजायात्महितायसर्वे मनो स्थानःसफलोकुरुष्वहिरण्यगर्भाच्युतरुद्ररूप सलमीकंसभायंचकांचनंपुरुषोत्तम शय्यांदद्यान्नमंत्र पग्रंथभेदविवार्जतं यथानविष्णुभक्तानांवृजिनंजायतेक्वचित् तथाशुपरमारोग्यंवदद्याञ्चकेशवः यथान लक्ष्म्याशयनतवशून्यंजनाईन शय्याममाप्यशून्यास्तुकृष्णजन्मनिजन्मनि एवंनिवेद्यतत्सर्ववस्त्रमाल्यानु लेपनं नक्षत्रपुरुपज्ञायविप्रायाथविसर्जयेत् भुंजीतातैललवणसर्वज्ञेष्वप्युपोषितः इतिनक्षत्रपुरुपमुपोप्य विधिवत्स्वयं सर्वान्कामानवाप्नोतिविष्णुलोकेमहीयते ब्रह्महत्यादिकार्कचिदिहामुवचयत्कृतं श्रात्मनावा थपितृभिस्तत्सर्वनाशमाप्नुयात् इतिपठतिशृणोतिचातिभत्त्यापुरुषवरोव्रतमंगनाथकुयात् कलिकलुपानवारणं नराणांसकलभूतिफलप्रदंचविष्णोः इतिमत्स्यपुराणोक्तंनक्षत्रपुरुषव्रतम् अयशेवसौरनक्षत्रपुरुषव्रतम् मत्स्य पुराणे नाग्दउवाच उपवासेप्वशक्तानांतदेवफलमिच्छतां अनभ्यासेनरोगित्वाकिमिष्टफलमुच्यतां ईश्वर उवाच उपवासेष्वशक्तानांनक्तभोजनमिष्यते अस्मिन्नतेतदाप्यत्रश्रूयतांद्विजसराम आदित्याराधननामय थावच्छंकरार्चनं येपुनक्षत्रयोगेषुपुराणज्ञाःप्रचक्षते यदाहस्तेनसप्तम्यामादित्यस्यदिनभवेत् मर्यस्यवाथसं क्रांतिस्तिथिःसासार्वकामिकी उमामहेश्वरस्याची पूजयेत् सूर्यनामभिः सूर्याचीशिवलिंगंचनाग्रहीपू जयेदतःउमापतेरवेश्चापिनभेदःक्वचिदिष्यते यस्मात्तस्मान्मुनिश्रेष्टगृहीशंकरमचयेत् हस्तीतुसूय्यीयनभोस्तु पादावायचिवाचगुल्फदेशं स्वातीपुजंघपुरुषोत्तमस्यधात्रेविशाखासचजानुदेशं तथानुराधासुनमोभिपूज्य ·यदेवसहस्रभानोः ज्येष्टास्वनंगायनमोस्तुगर मिंद्रायसोमायटिंचमूले . भिंत्वष्ट्रनमः ' सप्ततुरंगमाय तीक्ष्णांशवेच श्रवणे नकुक्षिस्तनौधनिष्ठासुविकर्तनाय वक्षस्थलंध्यांतवि नाशनायजलाधिपःपरिपूजनीयम् पूर्वोत्तराभाद्रपदद्वयेचवाहूनमश्चंडकरायपूज्यो साम्नामधीशायकरद पंचसंपूजनीयहिजरेवतीच नखानिपूज्यानितथाश्विनीपु नमोस्तुसप्ताश्वधुरंधराय. कठोरधाम्नेभरणी पुष्टष्टंदिवाकरायेत्यभिपूजनीयं ग्रीवाग्निक्षेवदनेशुमंतंसंपूजयेन्नारदरोहिणीपु मृगोत्तमांगेदशनाः पु रारोसंपूजनीयाहरयेनमस्ते नमः सवित्रेइति शंकरेतुनासाभिपूज्याचपुनर्वसौच ललाटमंभोरुहवल्ल भायपुष्पक्षकेवेदशरीरधारिणे सार्येणमौलिंविबुधप्रियाय मघासुकीवितिगोगणेशं पूर्वासुगो ब्राह्मणनंदनायनेत्राणिसंपूज्यतमानिशंभोः अथोत्तराफाल्गुनिभेध्रुवीच विश्वेश्वरायेतिचपूजनपिनमो स्तुपाशांकुशपद्मशुलिन्कपालसपेंन्दुधनुर्धराय गजासुरानंगपुरांधकादिविनाशशी लायनमःशिवाय इत्या दिचत्वारितुपूजयित्वाविश्वेश्वरायेतिशिरोभिपूज्यं भोक्तव्यमन्नंचवितैलशाकंअमांसमक्षारमभुक्तशेप वंद्विजनतानिकृत्वादद्यात्पुनर्वसौ शालायतंडुलप्रस्थमौदुंवरमयेघृतं संस्थाप्यपात्रेविप्रायसाहरण्यप्रदा पयेत् सप्तमेत्वथसंप्राप्तेपारणेत्वधिकंभवेत् चर्दशेतुसंप्राप्तेपारणेनारदाब्दिके ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्यागुड क्षीरघृतादिभिः कृत्वाथकांचनंपद्ममष्टरंगदलांछित शय्यांसोपस्करांकृत्वाविरुद्धग्रंथिवर्जितां सोपधानांस विश्वेशांसुवर्णरचितांश्रिया • भाजनोपानहच्छत्रचामरासनदर्पणैः भूषणेरपियुक्तांताफलवस्त्रानुलेपर्नेः तस्यांनि धायतत्पद्ममलंकृत्यगुणान्वितं कपिलांवस्त्रसंयुक्तामतिशीलांपयस्विनी हेमशृंगीरोप्यखुरांसवत्सांकांस्यदोहनी दद्यान्मंत्रणपूर्वान्हेइतिवाचमुदीरयन् यथैवादित्यशयनमशून्यंतवसर्वदाकांत्याधृत्याश्रियाराज्ञातधामसंतुसिद्धयः ·यथानदेवाश्रेयांसंवदन्यपरमविदुः तथामामुदराशेप दुःखसंसारसागरात् ततः प्रदक्षिणीकृत्य संघ णम्यविसर्जयेत् शय्यासनादितत्सर्वंद्विजस्यसदनंनयेत् नैतद्विशीलायनदांभिकायकुतर्कदुष्टायसमत्सराय प्रकाशनीयंत्रतमिदुमौलेर्यश्चापिनिंदामधिकांकरोति भक्तायशांतायचगुह्यमेतदाख्ययमानंदकरंशिवस्य इदं महापातकहन्नराणामप्यक्षरंवेदविदोवदंति स्वबंधुपुत्रैश्चवलैश्चयुक्ताः पत्नीभिरानंदयितुः सुराणां ना भ्यतिरोगनचशोकदुःख याचापिनारीकुरुतेतिभत्तया इदंवासेठेनपुरार्जुननकृतंकुवेरेणपुरंदरेण संकीर्तना दप्यखिलानिनाशमायांतिपापानिनसंशयोस्ति इतिपठतिशृणोतिवायइत्यरावशयनंपुरुहूतवल्लभः स्यात् अ पिनरकगतान्पिढ नशेषांनाभिदिवमातयतीहयः करोति इतिमत्स्यपुराणोक्तमादित्यशयनंनक्षत्रपुरुपत्र तं अथयोगब्रतानिहेमाद्रो भविष्योत्तरे विष्कुंभादिपुयोगेषुभवेदेकाशनोनरः योददातिकमात्पार्थघृतं १ तैल २ फले ३क्षवः ४ यव ५ गोधूम ६ चणक ७ निष्पावान् ८ शालितंडलान् ९ लवंग १० दधिदुग्धंच १२ वस्त्र १३ कनकमेवच १४ कंवलं १५ गां १६ तृपं १७ व १८ मुपानयुग मेवच १९ कर्परं २० कुंकुम २१ चैवचंदनं २२ कुसुमानिच २३ लोहं २४ तासंच २५ कांस्य च २६ रौप्यचेति २२ युधिष्ठिर स्नातः स्वशत्याविधिवत्सर्वपापैः प्रमुच्यते नवियोगमवाप्नोतियो गनतमिदस्मृतमिति विष्कुंभादियोगबते प्रातः स्नात्वाएकाशनव्रतंकुयात् घृतादिदानंदयात् अत्र पूजोद्यापनादिसाधारणपूजोद्यापनादिक्रमेणकार्य विशेपस्तुव्यतीपातयोगव्रतेज्ञेयः अथव्यतीपातंव्रतम् वाराहपुराणे घरण्युवाच यस्त्वयोक्तोव्यतीपातस्तस्यकर्मवदस्वयत् कस्यपुत्र कथंपूज्यःपूजितेतत्रकिंफलं वाराह उवाच यदावृहस्पतेभायर्यांतारांजग्राहशीतगु.मित्रत्वात्प्राहतंसूर्यस्त्यजभायारहस्पतेः चक्रेचंद्रोनतद्वाक्यहित SODE ·शिक्षासमन्वितं यदारुष्टस्वदादित्योदप्तिदृष्ट्याभ्युदॆक्षत तावत्सोमोपिरुष्टोस्यततोन्योन्यमवेक्षतां उभयोदृष्टि संपातेक्रुद्धयोसोमसूर्ययोःउद्यदास्योभवद्घोरःपुरुषःपिंगलेक्षणः दृष्ठोष्टदीर्घदशनोभृकुटीकुटिलाननःकपिलःश्म श्रुकेशांतोलंयधूःसकशोदरः शिखालोदीर्घ/जेहश्चसूर्याग्नियमसान्नेभः सभोक्तुकामस्यैलोक्यरवींदुभ्यांनिवारितः क्रोधक्षुपेनांवावेतकत्रेतेपात्यतेमया रवींदूऊचतुः कोपदृष्टोनौविघातादतिपातागवानभृत् व्यतीपातस्ततोभी मभवान्भुविभविष्यति यस्मिन्कालेवदुत्पत्तिस्तदाकल्याणकारिणः व्यतीपातायभद्रतेत्वयियःपापकारकःतदन्नं क्षुधितोमुंश्वतत्रकोपोनिपात्यतां व्यतीपातउवाच नमोवांपितरोमेस्तुक्रोधपातःसभोजनः दत्तोभवयामधु नाप्रसादःक्रियतांमम रविचंद्रावूचतुःस्नानदानजपहोमपूजनंयस्त्वदीयसमयेसमाचरेत् तस्यपुण्यमिहतेप्रसादतो नंतमस्तुसुततेस्त्वनुग्रह त्वत्कालेतवविदधातिपूजनंयस्तस्येष्टंभवतुभवेत्सभद्ररूप पुवायुर्धनसुखकीर्निभोगरूप्य रोग्याचंगुणिजनवल्लभेष्टपूर्व वाराहउवाच एतस्मात्कारणभूमौव्यतीपातोर्यतेनरैः अचिंतेचफलंयत्स्यात्तदुक्तंच समासतःविस्तरेणार्चनफलंगदितुंकेनशक्यते यथार्यतेव्यतीपातःसविधिःश्रूयतामिह शुभेव्यतीपातदिनेविगा हयेत्सपंचगव्येनमहानदजिलं उपावसेद्वैपचमानजापकोजपेतशद्रोव्यतिपाततेनमः छादितेतायपात्रेणशर्करापू रितेघटें कांचना प्रतिष्टाप्यहममष्टाजनरं अष्टभुजमष्टादशभुजं अस्योत्पत्तिवाक्ये टादशभुजत्वश्रवणात् उत्प त्तिवाक्यानुसारित्वाच्चविनियोगवाक्यस्ययथाभगवद्गीतासुचत्वारोमनवस्तथेत्यवचत्वारश्चतुर्दशेत्यर्थःगंधपुप्पाक्ष तेधूपदीपवस्त्रनिवेदनैःभक्ष्यभॊज्यैः फलैश्चित्रासिमार्गशिरेचयेत् नमस्तेस्तुव्यतीपातसोमसूर्यसुतप्रभो यहाना दिकृतंकिंचित्तदनंतमिहास्तुते इत्युक्त्तापंचरलायंसपुष्पाक्षतमंजलि प्रक्षिपेत्तत्क्षणादेवसर्वपापक्षयोभवेत् यदि द्वितीयेचंदिनेव्यतीपातोभन्महि तनापोपवासस्तदद्यात्तत्सकलंगरोः पारणंव्यतिणतातेकर्यान्सप्राश्यगोमयं ·अकस्मिन्दिनेधात्रिव्यतीपातोभवेद्यदि तत्रवाहितदादत्त्वाउपवाससमाचरेत् कुर्यादेवमासिमासिव्यतीपातास्त्र योदश चतुर्दशेतुसंप्राप्तेकुर्य्यादुद्यापनवुधः व्यतीपातायस्वाहेतिक्षीरवृक्षसमिञ्चरुं श्राज्यक्षीरतिलानांचहोत व्यवेशशत शर्करापूर्णकुभंचसहसोपस्करपरं शय्यामुपस्करैर्युक्तांप्रदयाद्रतदेशिने वंदेव्यतीपातमहंम हांतं रवौंदुस्सकलेप्टलब्ध्यै समस्तपापस्यममक्षयोस्तुपुण्यस्यचानंतफलंममास्तु इतिसमप्यगुरु परि पूज्यतेकटककुंडलकठविभूषणैः सकलमेवमममेययोदितयदुपलभ्यमिहशृणुतन्नहि धेनुपयस्विनींदद्यात्सु वणीचरंदक्षिणों तस्मैशय्यांसमासाद्यसारदारुमयींदृढां दतपत्रचितांरम्यांहेमपनेरलंकृतां हसतूलीप्रति च्छन्नांशुभगंडोपवानिकां प्रच्छादनपटीयुक्तांधूपगंधाधिवासितां तावूलकुंकुमक्षोदकर्पूरागुरुचंदनैः दीपको पनिहच्छत्रप्रदद्याचामरासनं देहांतेसूर्यलोकायविमानरत्नसप्रभः अप्सरोगणसभोग्यन्त्यगीतविलासिभिः गत्वा कल्पाव॒दशतंमोदतेत्रिदशार्चितः तदंतेराजराजः स्याद्रूपसौभाग्यभाग्भवेत् कीाढ्योगुणपुत्रायुरारों ग्य'नधान्यवान् प्रतापाज्ञामहेश्वर्ययुक्तोभोगीबहुश्रुत जनसौभाग्यसंपन्नोयावजन्माष्टकायुतं दर्शशतगुणदानं तच्छतनदिनत्रयेशतघ्नंतच्चसक्रांतीशतनविपुवेततःयुगादौतच्छतगुणमयनेतच्छताहत सामग्रहेतच्छतघ्नंतच्छतघ्नं । रविग्रहे असंख्येयव्यतीपातेदानवेदविदोविदुःव्यतीपातेवैधृतोचदानस्यांतोनाविद्यतेव्यतीपातविशेषेणसहिशक्त: प्रकीर्तितःउत्पत्तौलक्षगुणकोटिगुणंभ्रमणताडिकायांतु अर्बुदगुणितंपतनेजपदानाद्यक्षयपतिते जन्मद्वाविंशनाड् योधमणत्वेकविंशतिः व्यतीपातस्यपतनंदशसप्तस्थितिविदुःसमर्पितयद्यतिपातकालेपुनःपुनस्त्वद्रविशीतरश्मी प्रयच्छतःकल्पशतावदानिविवईतेतन्नहिहीयतेक्वचित् तस्मान्महित्वव्यतिपातपूजांकुरुप्वचेत्पुण्यमनंतमिष्टं यदि स्थिरत्वंतवांछितंचेत्समस्तधारित्वमभीप्सितंते गणयित्वाव्यतीपातेतत्कालंवेत्तियोनरःसर्वपापहरौतस्यभवते .

·xि " भानुभेश्वरी पठतिलिखतियःशृणोतिचतत्कथयतिपश्यतिकारयत्यवश्यं रविशशिदिवमाप्यौपिदेवैश्चिरस मयपरिपूज्यमानआस्ते इतिवाराहपुराणोक्तंव्यतीपातयोगव्रतं अथव्यतीपातव्रतांतरंभविष्ये युधिष्ठिर उवाच येनव्रतेनचाणेननपश्येद्यमशासनं परिपच्छाम्यहंब्रह्मन्पापन्नव्रतमुत्तमं तद्वतंब्रूहिविप्रर्पकृत्वाजगति - देकृपां मार्कंडेयवाच शृणुराजन्नतमिदहर्यश्वेनपुराकृतं तेनेवराज्ञातहतसूकरायचदुःखिने एकदामृग यासक्तोहर्यश्वोराजसत्तमः श्रांतश्चरन्वनेराजन्दृष्ट्वातवैवसूकरं दग्धपादकटिचैवदग्धयोवमुखोदरं दृष्ट्वात थाविधतनुकृपांचक्रेदयापरः केनकर्मविपाकन अवस्थाप्राप्तवानयं अहोकष्टमहोकष्टंशूकरेणेहभुज्यते अव श्यमनुसत्तव्यंकृतकर्मशुभाशुभं इत्युक्तात स्वरूपेणराजातंप्राहसूकर इयतीकिमवस्थातेतन्ममब्रूहिसूकर त च्छ्रुत्वानपतेर्वाक्यनिश्वसन्सकराबवीत् स्मृत्वापुराकतंकर्मप्रत्युवाचायतंनृपं राजन्नासमहंपूर्ववैश्योनिश्वस खाभवं अाशाकयोनदाताहमाश्रितेभ्यशकिंचन श्रुताश्चवहवोधर्माःपुराणश्रुतिचोदिताःतथापिपापबुद्याहनकरो म्यात्मनोहितं आशापाशमनुप्राप्ताभग्नाशास्तेविनिर्गता.कृतंतुपापमेवाहनकिंचित्सुकृतंकृतं एकदातुहिजःकश्चिद्य तोपातेरहमम श्रागतोयाचतेमांचनकिंचिहत्तवानहं ततश्चकुपितोविनोममशापमथाददात् नाशाग्नि देह्यतेयद्वन्ममांगानिष्टयक्ष्म्यक् तथैवतवांगानिदावाग्निःपुरुषाधम अरण्यनिर्जलेदेशेनिर्जनेगुमवर्जिते तत्र शूकरयोनौत्वंप्रसूतिंसमवाप्नुहि प्रसादितोमयाविप्र-पुनरप्युक्तवांस्तदा ज्ञानित्वंशूकरत्वेपिइत्युकायजगाम सः, तेनशापेनराजेंद्रशूकरत्वमवाप्तवान् अहंदुःखीतुसंजातोनिर्जनेनिर्जलेवने राजोवाच केनत्वंमुच्य तेपापान्ममाचक्ष्वहशूकर केनशक्योसमाकर्तुंतवपापस्यसंक्षयः शूकरउवाच श्रूयतांममराजेंद्रमुक्तिःस्या येनकर्मणा व्यतीपातव्रतनामकृतंराजस्त्वयापुरा यथामातासुतस्येहसर्वथाहितकारिणी तथाराजन्नतमिद . - ·मिहलोकैपरत्रच' "यथैवभ्युदितःसूर्यसमग्रंचतमोदहेत् इदंव्रत तथैवेहसर्वपापव्यपोहतिसकृत्स्मृतोयथावि इणुर्गुणांपरमनिर्वृतिं ददात्येवनसंदेहस्तथाव्रतमिदंशुभं शतमिदुक्षयेदानंसहस्त्रंतुदिनक्षये विषुवेशतसा हस्रव्यतीपातेवनंतकं व्यतीपातव्रतस्यास्यविधानंशृणुतत्त्वतः माघेवाफाल्गुनेवापिमासेप्यस्मन्यथापिवा व्यतीपातदिनेयस्मिन्प्रारभेद्रतमुरामं तिलपूर्णशरावंचसगुडंगुरवेर्पयेत् एवंद्वितीयेदातव्यंतृतीयेतुसमापयेत् संघृतेपायसंचैवदातव्यंचोत्तरत्रये एवंसंवत्सरस्यांतेदेवस्यातुकारयेत् शंखचक्रगदापाणिपद्महस्तहिरण्म यं " वस्त्रयुग्मेनसंवेष्ट्यपूजयद्गरुडध्वजं गोक्षीरेणेवसंपूर्णकांस्यभाजनमुत्तमं स्थापयेदेवदेवस्यस्थानंतत्रैवक ल्पयेत् शय्यांचसन्निधीतस्यस्थाप्यदेवमनुस्मरेत् अनंतशयनदेवमनंतफलदंप्रभुं लक्ष्म्यासमन्वितंवि प्णुभक्त्यासंपूजयेद्गुरुं वैदिकेनैवमंत्रेणजातीपुप्पैःसमर्चयेत् पायसेनैवनैवेद्यदेवायप्रार्थयेद्रती व्यतीपातव्र तंदेवतवानंतसमर्पितं भवत्वनंतफलदममजन्मनिजन्मनि देवदेवंदपीकेशंप्रार्थवित्वाततोव्रती तत्सर्वंगुरवे दद्यात्श्रीवियायकुटुंविने व्रतोपदेष्ट्रेविदुपेब्राह्मणायविशेषतः भूमिवाथसुवर्णवादक्षिणातुविधीयते ब्राह्मणा भोजयित्वातुव्रतमेतत्समापयेत् इदंव्रतंत्वयादेवगृहीतंपूर्वजन्मनि स्वर्गापवर्गदंन्हणांचानंतफलदंशुभं मु च्येयंकिल्वियात्तस्माच्छूकरत्वान्नसंशयः तेनैवमुक्तोहर्यश्वःशकरंवाक्यमब्रवीत् मयाकृतमिदंपूर्वतत्फलंतेद दाम्यहं 'एवमुक्त्वानृपश्रेष्टःशूकरायफलंददौ तत्क्षणात्तेनपुण्येन शकरोमुक्ताकल्विष. मुक्तःशूकरदेहात्ससर्वा भरणंभूपितः दिव्यंविमानमास्थायवाक्यचेदमुवाचह हेजनाःकिनजानीध्वंव्यतीपातब्रतोत्तमं इत्युक्त्तास्व गंगःसोथराज्ञोवैपश्यतस्तदा तंदृष्ट्वाविस्मिताभूत्वाराजापिश्रद्दधत्तं ततोराजापुरंगत्वाव्रतेचाकारयजनान् सर्वश्चकृतवांस्तत्रव्यतीपातव्रतंशुभं ततोराज्यचिरंकृत्वादेवदेवस्यचक्रिणः हर्यश्वःप्राप्तवास्तेनविष्णोस्तत्परमं ·पदं अतस्त्वंकुरुराजेंद्र व्यतीपातव्रतोत्तम सर्वपापक्षयकरनृणाामहसुखप्रदम्- ' इदंयःकुरुतेमर्त्यःअदाभावसम न्वितः सर्वपापविनिर्मुक्तोविष्णुलोकमवाप्नुयात् ययातुपुत्रकामिन्याकृतंसालभतेसुतान् स्त्रीकामिनेहतद्वत्सलभे नारीमनुत्तमा व्यतीपातव्रतमिदंव्यतीपातदिनेपठेत् । ज्ञानवान्धनवान् श्रीमानिहैवचमुखीभवेत्यइदशृणुया द्भक्त्याविष्णुलोकेमहीयते इतिनारदीयपुराणोक्तव्यतीपातव्रतम् । अथव्रतविधिः तत्रमार्गशोर्पादिशुभ मासेयदाव्यतीपातयोगः तद्दिनेनद्यादौत्रतीस्नात्वा पावमानादिजप्त्वा संकल्पंकुर्यात् तद्यथाउोमद्येत्या दिसकीर्त्यात्मनः निरतिशयैहिकसुखप्राप्तयेसकलपापक्षयपूर्वकदिव्यविमानारोहणगीतनृत्यविलासिअप्सरी गणवीज्यमानसकलभोगयुतकल्पकोटिसूर्यलोकनिवासोचरंपुत्रपौत्रादिसकलसंपत्सहितमहदेश्वयादिगुणयुक्त राजराजन्यकामोयथाभिलपित कामोव्यतीपातयोगव्रतंकरिष्ये इतिसंकल्प्य गणेशपूजादिसौगनिवर्प शुद्धभूमौपंचरंगोपेतकनलेकलशस्थापनप्रकारेणशर्करापूरितताम्रकल शंप्रतिष्ठाप्य तत्रताघमयेपूर्णपात्रेकांच नेना→अष्टादशभुजकांचनव्तीपातस्वरूपनाममंत्रणप्रतिष्ठाप्यपूजयेत् -पोडशोपचारपूजापुरुपसूक्तमंत्रः सा मान्यपूजावत्कुर्यात् ततःपंचरत्नान्वितपुष्पांजलिं दद्यात् तत्रमंत्रः नमस्तेस्तुव्यतीपातसोमसूर्यसुतप्र भो यद्दानादिकृतंकिंचित्तदनंतमिहास्तुते इतिदत्त्वा यथाशक्तिसुवर्णपुष्पादिसमर्प्य पुराणपठनादिनारात्रिं नयेत् तहिनेउपवासंमेवकुर्यात् प्रातः स्नात्वानित्यंनिर्वर्त्यदेवंसंपूज्य तत्पीठसुवर्णसहितंतस्मैदत्त्वा ब्रा ह्मणपुरस्सरःस्वयंभुजीत एवंमासिमासिव्यतीपातदिनेव्रतंत्रयोदशव्यतीपातपर्यंतंत्रतंकृत्वा चतुर्दशेव्यतीपाते कुर्य्यादुद्यापननरः इतिकथायामुक्तम् तद्यथापूर्वोक्तसंकल्पातेआचरितव्यतीपातव्रतस्यसांगता पूर्वकयथोक्तफ लसिद्धयेव्यतीपातव्रतोद्यापनंकरिष्ये इतिसंकल्प्य त्राचार्यकृत्वासर्वतोभद्रकलशेतामययंपूर्णपात्रंशर्करासहि SUE ·तनिधाय तवाटादशभुजंसोवर्णव्यतीपातविग्रहसंपूज्य अग्निप्रतप्य अन्वादध्यात् तत्रप्रधानंव्यतीपातं पापससघृततिलपूगोफलद्रव्यचतुष्टयेनप्रत्येकमष्टोत्तरशतसंख्याकाहुतिभिः ब्रह्मादिदेवताश्चैकैकयाज्याहुत्या यक्ष्प एवंहोमसंपाद्य ततःप्राचार्यसंपूज्य तस्मेसोपस्करांशय्यांपीठंचदद्यात् तत्रमंत्र देव्यतीपातमहं महातरवींदुसूनसकलेप्टसियै समस्तपापस्यममक्षयोस्तुपुण्यस्यवृद्धिर्ममसर्वदास्तु इतिदत्त्वा व्रतपूर्तयेगांच दत्त्वा ब्राह्मणान्भोजयेदिति अथप्रकारांतरेण नारदीयपुराणोक्तव्यतीपातव्रतविधानं उोमद्यात्मनःसक लपापक्षवपूर्वकाभीष्टमीयनंतरावष्णुसायुज्यकामःव्यतीपातव्रतंकरिप्ये व्यतीपातदिनप्रातः स्नानादिकत्वा पंचरंगोपेतवेद्यांगोक्षीरपूरितकांस्यभाजनंचतुर्भुजंचनाद्यायुधोपेतसौवर्णपद्महस्तलक्ष्म्यान्वितंविष्णुं विष्णोररा टमसीतिमत्रेणसंस्थाप्य जातीपुष्पादिनापुरुपसूक्तनसंपूज्य शर्करोपेतंपायसोपहारंनिवेद्य देवप्रार्थयेत्. व्यतिपातदिनेदेवतवसर्वसमर्पितं भवत्वनंतफलदममजन्मनिजन्मनि ततोद्विजंसंपूज्य तिलपूर्णशरावंस गुडंससुवर्णदत्वा सोपस्करांशय्यांपीठगांचदत्त्वा ब्राह्मणान्भोजयित्वाभुंजीत इतिव्यतीपातपुरःसराणियो व्यतीपातयोगेब्रह्मांडदानमुक्तंनारदीयेमत्स्यपुराणेच ब्रम्हाब्रह्मांडमाहात्म्यमधिकृत्याबतीत्पुनः तब्रह्मांडपुराणतुब्रह्मणासमुदाहृतं योहिदद्याद्वयतीपातेऊणीवस्त्रयुगान्वितं राजसूयसहस्रस्यफलमाप्नोति मानवः इतिब्रह्मांडपुराणदानं अथववादिकरणव्रतानि शुलप्रतिपदाया:पराधमारभ्यववादिसप्तकरणा निप्रतिपत्तिथिभागद्दयकरणद्वयंभवति तानिचवव वालव कौलव तेतिल गर वणिज विष्टिरितिसप्तचकर पानि एतानिचकृष्णपक्षचतुर्दशीपूर्वार्धयावद्भवंति कृष्णचतुर्दशीपरदलादारभ्यशकुनिकरणंभवति . अमा वास्यादलदयंचतुष्पदनागारूयकरणेभवतः शुलप्रतिपदायाःपूर्वार्धेकिंस्तुघ्नकरणंभवति अथैपांवव्रतविधान गव्रतानि ·हेमाद्रौ माघशुक्लपक्षेप्रतिपदोत्तरभागेतवकरणोपवासः कलशेताम्मपात्रंनिधाय तत्रकर्पमितसुवर्णप्रतिमा यानच्युतंगधादिनिःपूजयित्वा श्राष्टाक्षरमंत्रजपेत् एवंषड्डारंव्रतंकृत्वा सप्तमेउद्यापनंकुर्यात् सप्तवार पान्भोजयित्वादाक्षिणांदद्यात् एवंबालबादिविष्टयतेषु सप्तकरणेपुव्रतकुर्यात् एवंकृतराजसूयाश्वमेधयोःफलं भवतीति अथभविष्योत्तरोक्तंभद्रावमत युधिष्ठिरउवाच भद्रानामेतिकाप्यपाकथंवापूज्यतेनरैः कथावि धानंकिंतस्याव्रतस्यममकथ्यतां श्रीकृष्णउवाच सुतामाडिदेवस्यछायायांजनितापुरा शनैश्चरस्यागिनी सासौंदर्यभयंकरी साजातमात्राभुवनग्रस्तुसमुपचक्रने निर्यातियदिकायेंपिकश्चित्तस्यपुर स्थिता विघ्नंक रोतिस्वपतो जानस्यस्थितस्यच सर्वविघ्नकरीरोद्रासमाजोत्सवनाशिनी नित्योद्वेगकरीपार्थविनाशयतिया जगत् तांतुदुर्विनयासक्तांदृष्ट्वादेवोदिवाकरः चिंतयामासकस्यापियछाम्येनांसुमध्यमां कन्यादुर्विनयाद्गहे पितादोपेणगृह्यते तस्मात्सर्वप्रयत्नेनकन्यादेयाविजानता चिंत्यवमशुभाभद्रांयस्ययच्छतितारविः जनय त्यपविलयंसुरराक्षसकिन्नरं मडपमंडपारंअविनाशयतितत्क्षणात् सविताचिंतयामासकस्येप प्रतिपाद्यतां विरूपादुटहृदयागईभास्यात्रिपादिका ऊईरोमामहादंष्ट्रास्वेच्छाचारविहारिणी दत्ताप्यपातुसौख्या पभवतीहनकिंचन एवंवितकेयन्देवआस्तेयावहिवस्पतिः तावत्तयाजगत्सर्वदुष्टयासमाभिद्रुतं गानसवितुःपार्श्वब्रह्मांडसंभवः उपालंभंददौचाथविष्ठेदीप्यमशेषता भास्करस्तमुवाचेदंस्वयंभूर्भुवनेश्वरः भ वान्कर्ताचहत्तीचकस्मादेवप्रभाषते एवमुक्तस्तदाब्रह्माभास्करणामितद्युतिः उवाचविष्टिमानाय्यशृणभद्रेमयोदित करणेःसहवर्तस्ववववालवकोलवैः सप्तमेदिनप्राप्तैयदभीष्टंकुरुष्वतत् यावाप्रवेशमांगल्यकृषिवाणिज्यकादिकं , भक्षयस्वाभिमुखगानरानुन्मार्गगामिनः नोवैजनीयोहिजनोभवत्यादिवसत्रयं पूज्यासुरासुराणांवंदिवसाईभ अयाज ·विष्यति उल्लंघ्ययेप्रवर्ततेभद्रांत्यांनिर्भयानराः तेषांविनाशयशुभकार्याकार्यसुनिश्चितं एवमुक्तागतोब्रह्माभद्रा पिभुवनवयं वभ्रामोद्भांतहृदयाभीपयंतीसुरासुरान् एवमेपासमुत्पन्नाविष्टिरिष्टविनाशिनी निवेदितेयंकौंतेयत स्मात्तापरिवर्जयेत् सिंहग्रीवासप्तभुजात्रिपदापुच्छसंयुता खरोत्तमांगवदनाप्रेतारूढाकशोदरी ज्वलन्चक्षुःसंदधती हस्तैःपाशासिशक्तिकाःनरमुंडाश्चमालांश्वमुद्राःसप्तविधास्मृताःसजलजलदवर्णादीर्घनासोप्टदंष्ट्रा विपुलहनुकपो लापिंडकोदंदजंघा अनलशतसहस्रचोद्विरंतीसमंतात्पततिभवनमध्येकार्यनाशायविटि १ भानो सुताकेतुशताग्र जाताकृशांगपष्टिःसततंकुचैला देवैर्नियुक्ताकरणांतसंस्थविष्टिस्तुसर्वत्रविवर्जनीया २ मुखस्याद्घाटिकाःपं चहेतुकठेयदास्थिते हदिचैकादशप्रोक्ताश्चतस्रोनाभिमंडले पंचकव्यांतविज्ञेयाःपुच्छेतिनोजयावहाःमुखेकार्य विनाशायग्रीवायांघननाशिनी हदिशाणहराज्ञेयानाभ्यांतुकलहावहा कट्यामर्थपरिभ्रंशोविष्टिपुच्छब्रुवंजयः एथिव्यांयानिका- णिशुभानिशुभानिच तानिसवाणिसिध्यतिविष्टिपुच्छेनपोत्तम यमानिलंदुक्रूरे शयाम्यवातेंद्रदिक्क्रमात संख्यासमानप्रहरैर्विष्टदुष्टमुखयत. करालीनंदिनीरोद्रासुमुखीदुर्मुखी तथा : त्रिशिराभैरवीहसीत्वष्टापतास्तुविष्टयः धन्यात्वधोमुखीभद्रामहामारीखरानना कालरात्रिमहारा विविष्टिश्चकुलपुत्रिका भैरवीचमहाकालीअसुराणांक्षयंकरी द्वादशैतानिनामानिप्रातरुत्थाययःपटेत नच व्याधिभयंतस्यरोगीरोगात्प्रमुच्यते ग्रहाःसर्वेनुकूलास्युनचविघ्नादिजायते रणेराजकुलेद्यूतेसर्वत्र विजयोभ वेत् यश्चपूजयतेनित्यंशास्त्रोक्तविधिनानरः तस्यसर्वार्थसिदिस्तुजायतेनात्रसंशयः तस्मान्नरेणकौंतेयवर्ज नीयाफलार्थिनायेनोपवासविधिनाव्रतेनचयुधिष्ठिर पूजितातोपमायातितदेवकथयामिते यस्मिान्दनेभवेत द्रातस्मिन्नहनिभारत उपवासस्यनियमंकुन्निारीनरोथवा यदिरावोभवद्विष्टिरेकभक्तादनत्रयं कार्यस्ते ·नोपवास स्यादितिपौराणिकाविदुः प्रहरस्योपरियदादिवाविष्टिःप्रजायते उपवासस्तदाकार्यएकभक्तमतो न्यथा सर्वोपधिजलैःशुबैःसुगंधामलकैस्तथा नद्यांतडागेथगृहेस्नानंसर्ववशस्यते देवान्पित्हन्समभ्यर्यत तोदर्भमयीशुभां विष्टिंकृत्वापुष्पधूपैर्नैवेद्यादिभिरयेत् होमनामभिर्विष्टेःशतमष्टोत्तरंन्प भुंजीतदत्त्वावि यतिलान्पायसमेवच सतैलंकशरंभुक्तापश्चाटुंजीतकामतः छायासूर्यसुतेदेविविष्टेदृष्टार्थनाशिनी पूजि. तासिमयाभक्त्याभद्रेभद्रप्रदाभव उपोष्याविधिनानेनदशसप्तवथाकमात् उद्यापनंततःकुर्यात्पूर्ववत्पूज्यभान वी स्थापयित्वायसेपीठेकशरानंनिवेदयेत् परिधाय्यकृष्णयुगंस्तुत्वामंत्रेणतांपुनः ब्राह्मणायपुनर्दद्याल्लोहंत लतिलांस्तथा कृष्णांसवत्सांगामेकांतथैवंकृष्णकंबलं दक्षिणांचयथाशक्त्यादत्वाभद्रांविसर्जयेत् यएवंकुरुते पार्थसम्यग्भद्रावतंनरः विनोनजायतेतस्यकार्यारंभेकदाचन राक्षसावापिशाचावापृतनाशाकिनीग्रहाः नपा उयंतितमर्त्ययोभद्राव्रतमाचरेत् नवेष्टवियोगःस्यानहानिस्तस्यजायते देहांतेयातिसपदंभास्करस्यनसंशयः सुर्यात्मजातिभयदाभगिनीशयनेमान्धमत्यतिरपाकरणक्रमेण तांकृष्णभासुरमुखींसमुपोष्यविष्टिमिष्टार्थ सिदिमबुधोपिनरोभ्युपैति ॥ इतिभविष्योत्तरोक्तंभद्राव्रतम् अथतत्रैवोक्तंभद्रावतांतरम् ॥ कृष्णउवाच ॥ अथान्यदपितेवच्मिविष्टिवतमनुत्तमं यत्कृत्वाविष्टितोनस्याद्भयंक्वापियधिष्ठिर सुकरंसुगांचेष्टंसर्वकामार्थदन णां परंप्रीतिकरंभानो सर्वविघ्नोपशांतिदं मार्गशीर्षेमलेपक्षेचतुर्थ्यामारभेद्वधः संपूज्यव्राह्मणं श्रेष्टंविष्ट्या दौम रतर्षभ प्रागुक्तांपूज्यतादेवींमंत्रमेतदुदीरयेत् भद्रेभद्रायतेभद्रंकरिप्येव्रतमित्यहं निर्विघ्नंकुरुमेदेविकार्य सिद्धिविभावय सुस्नातःपूज्यतामेवंबामपंचस्वशक्तितः ततो जीतराजेंद्रयावद्भद्रानजायते अथचाते पिभद्रायाकामतोकाम्यतःशुचिः नाकिंचिद्भक्षयेत्प्राज्ञोयाद्भद्राप्रवनते अनेन विधिनापार्थप्रतिभद्रंसमाच 休六式内尔 ·रेत् नरोवायदिवानारीसर्वकामार्थसिद्धये संवत्सरेनुसंपूर्णेप्रतिमांकारयेद्बुधः लोहोशिलामयींवापि दारुजांचस्वशक्तितः शक्त्याचोघापनंकृत्वास्थापयिस्वायथाविधिपूजयेद्भक्तिमान्विप्रोमंत्ररोभिरुदारधीः पूजि तासियथापूर्वमिंद्रेणधनदेनच विष्णुनाशंकरणाथतथात्वांपूजयाम्यह निर्विघ्नेनार्थसंसिद्धिर्यथातेषांक तापुरा तथामपापिभक्तस्यभद्रेत्वंभद्रदाभव अज्ञानादथवादप्पीत्वामुल्लंध्यकृतहियत् तत्क्षमस्वाशु भोमातर्दीनस्यशरणार्थिनः इतिकुयाद्यथाशक्त्यावित्तशाठ्यविवर्जितः अशक्तःपरकीयांवापूजयित्वानरा धिप अभावलेखजांकृत्वाविधिनिष्पादयेवुधःएवहिकुरुतेयस्तुभक्त्याभद्रावतंनरः भद्रायामपिका-णित स्यसियंत्यसंशयं इहलोकेसुरवमुक्त्वादीघीयुयाधिवर्जितः ततोतेस्वगतिप्राप्यमोदतेसुरराडिव एतत्पुराम हेंद्रेणचार्णवृत्रजिघांसया विमानार्थकुर्वरेणनीतंयत्त्रिदशारिणा शंभुनाविपुरांतायपांचजन्यायविष्णुना भ द्रासुभद्रभवतीहतेपायेभक्तिपूर्वकमिदंव्रतमादरेण भद्राभिधानमभिधायमनोनुगंयेकुर्वतितेवृजिनमेवनचाप्नुवंति इतिभविष्योत्तरोक्तद्वितीयभद्राव्रतम् स्वस्तिश्रीरणवीरसिंहधरणीपालोवदान्याग्रणी नाशास्त्रविचारसार रसवित्सद्वृदसंरक्षकः धर्माधर्मविभागकृतद्रघुपतेःपादांवुजा_रतोजीयात्पुवकलत्रमित्रसहितः संपालयमा चिरम् १ रणवीरसिंहभूपेशकारितेकृत्यसागरेअभूत्संक्रांतिवारादिकृत्यरत्नसमुच्चयः इतिश्रीमत्सूर्यवंशावतं सरघुकुलतिलकीरणवीरसिंहमहाराजकारितेकृत्यरत्नाकरसंक्रांतिवारादिकृत्यरत्नसमुच्चयः समाप्तः १२:5688 --000000 ·अथमत्स्यपुराणोक्तानिपष्टिनतानि - नंदिकेश्वरउवाच ॥ अथातः संप्रवक्ष्यामि व्रतषष्टीमनुत्तमां रुद्रेणाभिहितांदिव्यांमहापातकनाशिनी न तमब्दचरित्वातुगवासार्धकुटुंविने हेमचक्रत्रिशूलंचदद्याद्विप्रायवाससी शिवारुद्रौनतोस्मोतिशिवलोकेमही यते एतदेवव्रतनानमहापातकनाशनम् ॥ इतिदेवव्रतम् ॥ यस्त्वेकभक्तेनसमाक्षिपेढेमवृपान्वितां दत्त्वा तिलमयोंधेर्नुसयातिशांकरपदं एतच्छिवब्रतनामपापशोकविनाशनम् ॥ इतिशिवव्रतम् २ यस्तुनीलोत्पलं हैमर्शकरापात्रसंयुतं एकांतरितनताशासमांतेवृषसंयुतं सपदंवैष्णवंयातिलीलाव्रतमिदंस्मृतम् ॥ इतिली लावतम् ॥ ३ श्रापाढादिचतुर्मासमभ्यगंवर्जयेन्नरः भोजनोपस्करंदद्यात्सयातिभुवनहरेः जनप्रीतिकरं नामप्रीतिव्रतामहोच्यते ॥ इतिप्रीतिव्रतम् ॥ १ वर्जयित्वामधीयस्तुदधिक्षीरघृतैक्षवान् दद्याद्वस्त्राणि * सूक्ष्माणि रसपात्रैः सुसंवृतं संपूज्यविप्रमिथुनंगौरीमेप्रीयतामिति कल्पविष्णुपदेस्थिता विशोकः स्या , पुमान्नृपः एतत्कामव्रतंनामसदाशोकविनाशनम् ॥ इतिकामव्रतंनामगौरीनतम् ॥ ५ आषादादोबतीय स्तुवर्जयेन्नखकर्तन वातीकांश्चचतुर्मासानथसर्पिघटादिकं कार्तिक्यांतत्पुनहेमब्राह्मणायनिवेदयेत् सरुद्र लोकमाप्नोतिरुद्रव्रतमिदंस्मृतम् ॥ इतिरुद्रव्रतम् ॥ ६ वर्जयेद्यस्तुपुष्पाणिमंतेशिशिर वृतू पुष्यत्रयेतुवा रुण्यांकृत्वाशत्तयाथकांचनं दद्यादिकालवेलायांनीयेतांशिवकेशवी दत्त्वापरंपदयातिसीम्यव्रतमिदंस्मृतं इतिवारुण्यांसोम्पत्रतम् ॥ ७॥ फाल्गुनादितृतीयायांलवणयस्तुवर्जयेत् समांतेशयनंदद्यागृहचोपस्करान्वि तं संपूज्यविप्रमिथुनभवानीप्रीयतामिति गौरीलोकेवसेन्नित्यसौभाग्यवतमुच्यते ॥ इतिसौभाग्यव्रतम् ॥ ८ ·सध्यामाननरः कृत्वा समांतेघृतकुंभकं वस्त्रयुग्मंतिलंघंटांब्राह्मणायनिवेदयेत् सारस्वतंपदयातिपुनरावृ तिउभं एतत्सारस्वतंनामरूपविद्याप्रसाधकम् ॥ इतिसारस्वतत्रतम् ॥ ९ लक्ष्मीमभ्ययपंचम्यामुपवासी भवनरः समतिहेमकलशंदद्यादेनुसमन्वितं सर्वेष्णवंपदयातिलक्ष्मीवान्स्याञ्चजन्मनि एतत्संपद्रनामसर्वपाप प्रणाशनं इतिसंपद्रतम् १० कृत्वोपलेपनंशंभोरग्रतःकेशवस्यच यावदव्दपुनर्दद्यादेनुकालघटान्वितां जन्मायुतंशतायुःस्यात्तःशिवपुरंव्रजेत् एतत्सर्वव्रतनामसदापापविनाशनम् इतिसर्वत्रतम् ११ अश्वत्थंभास्क रंगंगाप्रणम्येकत्रवाग्यतः एकभक्तंनर कुय्यांदव्दमेकविमत्सरः व्रतांतेविप्रमिथुनपूज्यधेनुत्रयान्वित वृक्षहि: रण्मयंदद्यात्साश्वमेधफलंलभेत् एतत्की िबितनामभूरिकीतिफलप्रदं इतिकीर्तिव्रतम् १२ घृतेनस्नपनंकुर्य्या च्छभावी केशवस्यवा अक्षताभिःसमंकु-त्पागोमयमंडले समांतेहेमकमलतिलधेनुसमन्वितं शुद्धमष्टांगु लंदद्याच्छिवलोकेमहीयते सामगायततश्चैवसानव्रतमिहोच्यते इतिसामव्रतम् १३ नवम्यामेकभक्तंच रुत्वाकन्याश्वशक्तितः भोजयित्वासमादद्यादेनुकांचनवाससी हेमसिंहचविप्रायदत्त्वाशिवपव्रजेत् जन्मा बुंदमुरूपःस्यात्शत्रुभिश्वापराजितः एतद्दीरव्रतंनामनेवारीणांसुखप्रदं इतिवीरव्रतम् १४ यावत्समाभवेद्य स्तुपंचदश्यांपयोवतः समाप्तेश्रादयागावःपंचपयस्विनीः वासांसिचपिशंगानिदधिकुंभयतानिच सयाति वैष्णवलोकैपिटणांतारयेच्छतं कल्पांतेराजराजःस्यापितृवतमिदंस्मृतं इतिपितृव्रतम् १५ चैत्रादिचतुरो मासान्जलदद्यादयाचितं व्रतांतमणिकंदद्यादन्नवस्त्रसमन्वितं तिलप वहिरण्यंचब्रह्मलोकेमहीयते कल्पां तेभूपतिर्भूयादानंदवतमुच्यते इत्यानंदवतम् १६ पंचामृतेनस्नपनकलासंवत्सरंप्रभोः वत्सरांतेपुनर्दद्यात्सु वर्णविधिवन्नरः विप्रायदद्यातूशखंचसपदयातशांकरं राजाभवतिकल्पांतेतिव्रतमिदंस्मृतम् इतिघृतिव्रतं १७ ·अर्चयिलापुनर्मासमव्दांतेगोप्रदोभवेत् तद्देममृगदद्यात्सेश्वमेधफललभेत् अहिंसातमित्युक्तकल्पांतभू पतिर्भवेत् ॥ इत्यहिंसाब्रतम् ॥ १८ माघमास्युपसिस्नानं कृत्वादांपत्यमर्चयेत् भोजयित्वःयथाशक्त्यामा ल्यवस्त्रावितपणेः सूर्यलोकेवसेत्कल्पसूर्यव्रतमिस्मृतम् ॥ इतिस्र्यव्रतम् ॥ १९ श्रापाढादिचतुर्मासंप्रातः । स्नायीभवेन्नरःविप्रेषुभोजनंदत्त्वाकार्तिक्यांगोप्रदोभवेत् सवैष्णवंपदंयातिविष्णुव्रतमिदंस्मृतः ॥इतिविष्णुव्रतम् ॥ २० अयनादयनंयावद्वर्जयेत्पुष्पसार्पपी तदंतेपुष्पदानानिघृतधेन्वासहैतु दत्वाशिवपदयातिविप्रा यघृतवाससी एतच्छीलव्रतनामशीलारोग्यफलप्रदम् ॥ इतिशीलव्रतम् ॥ २१ सध्यादीपप्रदोयस्तुसमातैलवि वर्जयेत् समाप्तेदीपिकांद्याच्चक्रशूलेचकांचने वस्त्रयुग्मचविप्रायसतेजस्वाभवेदिह रुद्रलोकमवाप्नोतिदोपब्रतमि स्मृतम् ॥ इतिदोपव्रतम् ॥ कार्तिकादितृतीयायांप्राश्यगोमूत्रयावकं नक्तंचरेदव्दमे कंसमातेगोप्रदोभवेत् गौरी लोकेवसेत्कल्पततोराजाभवेदिहएतद्रव्रतनामसदाकल्याणकारकम् ॥ इतिभद्रव्रतम् २३ वर्जचत्रमासेपुसदा गधानुलेपनंशुक्तिगंधभृतांदत्वाविप्रायासतवाससी वारुणपदमाप्नोतिदृढव्रतमिदस्मृतम् ॥ इतिहढवतम् २१ वैशाखेपुष्पलवणेवर्जयित्वातुगोप्रदः भत्वाविष्णुपदेकल्पंस्थित्वाराजाभवेदिह एतत्कातिव्रतनामकांतिकीर्तिफ लप्रदम् ॥ इतिकांतिव्रतम् ॥ २५ ब्रह्माणकांचनंकृत्वातिलराशिसमन्वितं त्र्यहंतिलप्रदोभूत्वावाहिसंत प्पसद्विजं सपूज्यविप्रदांपत्यौमाल्यवस्त्रविभूपणैः शक्तितास्त्रपलादूर्ध्वविश्वात्मात्रीयतामिति पुण्यहिपद्म शयनंब्रह्मयात्यपुनर्भवं एतद्ब्रह्मवतनामनिर्वाणफलदंनृणाम् ॥ इतिब्रह्मव्रतम् ॥ २६ यश्चोभयमुखीदद्यात्प्रभूतक नकावृतां दिनपयोव्रतस्तिष्ठेत्सयातिपरमपदं एतद्देनुव्रतनामनरायत्तिदुर्लभम् ॥ इतिधेनुव्रतम् ॥ २७ त्र्यहपयोतः स्थित्वाकांचनंकल्पपादपंपलादूर्ध्वयथाशक्त्यातहलसूपसंयुतं दत्वाब्रह्मपदंयातिकल्पक्षत्रतस्मृतं *&&&tem ·. अतिकक्ष्पक्षत्रतं २८ शक्तितस्त्रिपलादू_महींकृवाचकांचनी दिनपयोव्रतस्तिष्ठेद्रुद्रलोकेमहीयते धराव्रतभि दंप्रोक्तंसप्तकल्पशतानुग इतिधराव्रतम् माघेमास्यथचत्रैवागुडधेनुप्रदोभवेत् गुडव्रतस्तृतीयायांगोरीलेोकेमही : यते महाव्रतमिदंनामपरमानंदकारकं इतिमहाव्रतं ३० पक्षापवासीयोदयाद्विप्रायकपिलाद्वयं सब्रह्मलोकमा नातिदेवासुरसुरजितं फल्पतिराजराजःस्यात्प्रभाव्रतमिदंस्मृतं इतिप्रभाव्रतम् ३१ वत्सरंत्वेकभक्ताशीस भक्ष्यजलकुंभदः शिवलोकेवसेत्कल्पंप्राप्तिव्रतमिदंस्मृतं इतिप्राप्तिव्रतम् ३२ नक्काशीत्वष्टमीपुस्यावत्सरां तेचगोप्रदः पारंदरंपदंयातिसुगतिव्रतमुच्यते इतिसुगतिव्रतम् ३३ यश्चैधनानिविप्रायवपादिचतुरोऋतून् । घृतधेनुप्रदोतेचसपरंब्रह्मगच्छति वैश्वानरव्रतनामसर्वपापप्रणाशनं इतिवैश्वानरव्रतम् ३४ एकादश्यांचन काशीयश्चक्रविनिवेदयेत् समांतवैष्णवहोमंसविष्णोःपदमाप्नुयात् एतद्विष्णुव्रतनामकल्पांतराज्यभाग्भवेत इतिविष्णुव्रतम् ३५ पायसाशीसमांतेतुददहिप्रायगोयुगं लक्ष्मीलोकवसेत्कल्पमेतद्देवीव्रतस्मृतं इतिदेवीव्रतम् ३६ सप्तम्यांनक्तभुग्दद्यादब्दांतेगांपयस्विनी ससूर्यलोकमाप्नोतिभानुव्रतमिदंस्मृतम् ॥ ३७ ॥ चतुर्थी नक्तभुग्दद्याददातेहेमवारणं व्रतवैनायंकनामशिवलोकफलप्रदं इतिविनायकव्रतम् ॥ ३८॥ यश्वोपवासी सप्तम्यांसमतिहमपंकजं गाश्चस्वशक्तितोदद्याद्रतांतेहेमसंयुताः एतत्सौरव्रतनामसूर्यलोकफलप्रद इतिसो रव्रतम् ३९ द्वादशद्वादशीयस्तुसमातेपोपिता पुन गोवस्त्रकांचनैर्विप्रान्पूजयेद्भक्तिंतोनरःपरमंपदमाप्नोतिहरिव्रत मिदंस्मृतम् इतिहरिव्रतम् ॥ ४० ॥ चतुर्दश्यांचनक्ताशीसमांतेगोयुगप्रदः शैवंपदमवाप्नोतिरपव्रत मिदंस्मृतम् इतिवृपव्रतम् ॥ ४ ॥ कृच्छकृत्वागोप्रद.स्या भोजनशक्तितःपरं विप्राणांशांकरंयाति : प्राजापत्यामंदवतम् ॥ इतिप्राजापत्यव्रतम् ॥ ॥ चतुर्दश्यांचनक्ताशोसमांतगोयुगप्रद M " M ४२ ·शवंपदमवाप्नोतिवेयवकमिदंत्रतम् इतित्रेयवकव्रतम् ४४ सप्तरात्रोपितोदयाघृतकुंभद्विजायच घृतवतमिदंशा हुर्ब्रह्मलोकफलप्रदम् इतिघृतव्रतम् १५ आशाकाशैःसमंदद्यादेनुमन्नंपयास्वनी शक्रलोकेवसेत्कल्पमिदमि द्रव्रतस्मृतम् इतीव्रतम् ४६ अनग्निपक्कमश्नातितृतीयायांतुयोनरः गांदत्वाशिवमभ्यतिपुनरावृत्तिवर्जितं ई इमानदक-पुसश्रेियोत्रतमिदं स्मृतम् इतिश्रेयोव्रतम् ४७ हैमंपलयादूर्वरथमश्वयुगान्वितं एतत्कृत्वोपवासी स्यादिविकल्पशवसेत् कल्पांतेराजराज स्यादश्वव्रतमिदस्मृतं इत्यश्वव्रप्तम् ४८ तद्वद्धमरथदद्यात्कार्तिक्यां संयतोनरः सत्यलोकेवसेत्कल्पसहस्रमथभूपतिः भवेदुपोपितोभूत्वारथव्रतमिदस्मृतम् इतिहरिरथव्रतम्४९ मुखवासपरित्यज्यसमांतगोप्रदोभवेत् यक्षाधिपत्यमाप्नोतिसुमुखातमुच्यते इतिसुमुखवतम् ५० चांद्रा यणंतुय कुर्यादेमचन्द्रनिवेदयेत् चंद्रलोकफलप्रदचंद्रव्रतमिदंस्मृतं इतिचंद्र व्रतम् ५१ ज्येप्टेपंचतपा.सायहेमधे नुप्रदोदिवं यात्यष्टम चतुर्दश्योरौद्रव्रतमिदंस्मृत इतिरोद्रव्रतम् ५२ सहितानकंदद्यातृतीयायांशिवालये समां तेधेनुदोयातिभवानीव्रतमुच्यते इतिभवानीव्रतम् ५३ माघमास्यावासःस्यात्सप्तम्यांगोप्रदोभवेत् दिविकल्पमु- पित्वेहराजास्या वनत्रये इतिभुवनव्रतम् ५४ त्रिरात्रोपोपितोदद्यात्फाल्गुण्यांभुवनशुभं आदित्यलोकमानो तिधामव्रतमिदस्मृत इतिधामव्रतम् ५५ त्रिसंध्यपूज्यदंपत्योरुपवासीविभूपणेः ददेदाममवाप्नोतिमोक्षमैद्रव्रता दिह इत्येंद्रव्रतम् ५६ दत्वासितद्वितीयायामिदोलवणभाजन समांतेगोप्रदोयातिविश्रामंशिवमंदिरे कल्पांतराज राजःस्यात्सोमव्रतामदंस्मृत इतिसोमव्रतम् ५७ दशम्यामेकभक्ताशीसमांतेदशधेनुदः दिशश्चकांचनीर्दद्याद्र झांडाधिपतिर्भवेत् एतहिश्वव्रतनाममहापातकनाशनम् इतिविश्वव्रतम् ५८ 'पंचपंचदशीःस्थित्वाएका तेनमानवः संपूज्यपूर्णिमादेवीलिखित्वाचंदनेनच ततःपंचघटान्पूर्णान्पयोदधिघृतेनच मधुनासितखंडेन Hey ·ब्राह्मणायोपपादयेत् पंचकुंभप्रदानेनभूतानांतष्ठिरस्तुते एतत्पंचघटनामव्रतंपुष्टिप्रदायकं इतिपंचघटव्रत : म् ५९ यातुनारीपिवेत्तोयंजलधारांनिपातयेत् समातेघृतसंगीददइर्दनिकांनवां एतदाराव्रतनामसर्व : रोगहरंपरं कांतिसौभाग्यजननंसपत्नदिपनाशनम् इतिधाराव्रतम् ॥ ६० ॥ यःपठेच्छणयादापिपष्टि । व्रतमनुत्तसं मन्वंतररासोपिगंधर्वाधिपतिर्भवेत् पष्ठिवतंनारदपुण्यमेतत्तवोदितविश्वजनीनमन्यत् श्रो तुतवेच्छातदुदीरयाशुप्रियेपुकिंवाकथनीयमन्यत् इतिमत्स्यपुराणोकाव्रतपष्ठिः ॥ ६० ॥ भविष्योत्तरेत्वे : तान्येवपंचाशीतिव्रतान युक्तम् ॥ श्रीकृष्णउवाच ॥ शृणुभारतपक्ष्यामिपंच शीतित्रतानिते नोक्तानिया निकस्यापिनुनिभिर्धर्मदार्शभिः भविष्यमत्स्यमार्कंडपुराणांतरतोमया वाराहाञ्चवसंगृह्यकथ्यतेतानिपांडव नकय्यतेधर्मजातंकिंतुनारदर्तिनां श्रतिस्मृतिपुराणेभ्योयन्मय ह्याधारितं तत्तेवच्मिकुरुश्रेष्टकस्यान्यस्ये पदिश्यते स्नात्वाप्रभातेसंध्यायामुपगृह्यचपिप्पलं घृतपात्राणियोदद्यान्नसशोचस्कृताकृते बतानामुत्तमंझे तत्सर्वपापप्रणाशनं पात्रव्रतमितिख्यातनाख्यातंकस्यचिन्मया पात्रव्रतम् ॥ १ ॥ सुशुद्धस्यसुवर्णस्य सुवर्णयःप्रयच्छति पुण्यन्हिविप्रकथितेप्रणिपत्यगुणान्वितं व्रतवाचस्पतेरेतबलबुद्धिप्रदायकं वृत्रन्नस्यपुराख्यातं गुरुपासर्वकामदं इतिवाचस्पतिव्रतं ॥ २ ॥ लवणंकटुहुंडंचजीरकमरिचानिच हिंगुशुंठीसमायुक्त सर्वपरिचयस्तथा चतुर्थ्यामेकभक्ताशीसकहत्वाकुटुविने गृहेपुसप्तपुतदाशिलायुक्तानिभारत एतच्छिला वतंनामलक्ष्मीलोकप्रदायकं कर्त्तव्यमतियत्नेनमुखपाटवकारकं इतिशिलाव्रतम् ॥ ३ ॥ नक्क मन्दचरित्वातुगवासार्धकुटुंविने हैमंचक्रंत्रिशुलंचदद्याहिप्रायवाससी प्रणम्यमत्यादेवेशीप्रीयेतांशिवकेश को एतदेवव्रतनाममहापातकनाशनं इतिदेवव्रतम् ॥ ४ ॥ कृत्वैकभक्तवतेशत्याहेमवृपान्वितं घेनंतिलमयीं।

·दद्यात्सर्वोपस्करणैर्युतां एतद्रुव्रतनामपापशोकप्रणाशनं यःकरोतिनरोराजन्सपदयातिशांकरं इतिरुद्र तम् ५ सर्वोपध्युदकैःस्नातःपंचम्यांपूज्यपद्मजं सर्वोपस्करदानचय.करोतिगृहाश्रमे गृहोहालःखलंसपेशि लास्थालीचपंचमी उदकुभंचचुहीचएतेषामनुगंचयत् एतानिगृहिणांगेहेप्रस्थाप्यपुरुषोत्तम एतगृहव्रतनाम मसौख्यप्रदायकं अत्रिणाअनसपायाःकथितंपांडुनंदन ग्रहवतम् ६ यस्तुनीलोत्पलहैमंशर्करापात्रसंयुतं ददातिश्रदयोपेतोब्राह्मणायकुटुंविने सवैष्णवंपदयातिलीलावतमिदंस्मृतं लीलावतम् ७ श्रापाढादिचतुर्मास मभ्यंगंवर्जयेन्नरः पचमेचपुनर्दद्यात्तिलतैलघटनवं भोजनंपायसाढयचसयातिभुवनहरेः लोकप्रीतिकरंचैत- स्त्रीतित्रतमिहोच्यते प्रीतित्रतम् ८ वर्जयित्वामीयस्तुदाधिक्षीरघृतक्षवं दद्याद्वस्त्रयुगसूक्ष्मरसपावैश्यसंयुतं सं पूज्यविप्रमिथुनंगौरीमेप्रीयतामिति एतद्देववितंनामभवानीलोकेदायक देवीव्रतम् ९ पुप्पादितस्त्रयोदश्याक वानक्तमयोपुनः संवत्सरांतेतस्मिन्वादिवसेविप्रपूजनं विप्रायवस्त्रयुग्मंचप्रद्युम्नःप्रीयतांमम कल्पविष्णुपुरेस्थि त्याविशोकःस्या पुनर्नरः एतत्कामवतनामसर्वशोकविनाशनं कामव्रतम् १. आपाढादिचतुर्मासंवजयेन्नखक तनं घृताकभक्षणंचैवमधुसर्पिघटान्वितं कार्तिक्यांतुपुन मंत्राह्मणायनिवेदयेत् एतच्छिववतंनामशिवलोक प्रदायकं शिवव्रतम् ॥ ११ ॥ परपंचदशी:स्थित्वाचैकभक्तेनमानवः संपूज्यपूर्णिमादेवी लिखित्वा चंदनेनच ततःपंचघटान्पूर्णान्पपोदधिघृतेनच मधुनासितखंडेनब्राह्मणायोपपादयेत् मनोरथा-पूरायित्वा संपूर्णा-पूर्णिमाह्यसि पंचकुभप्रदानेनभूतानांतुष्ठिरस्तुमे द्विजानेवेनमस्कृत्यसर्वान्कामानवाप्नुयात् एतत्प चवटनामवंतपुष्ठिप्रदायकं पंचघटव्रतम् ॥ १२ ॥ वर्जयेद्यस्तुपुष्पाणिहमंतशिशिरारतू . पुष्पत्रयंचफा ल्गुण्यांफत्वाशय्यांचकांचनं दद्यादेकालवेलायांत्रीवेतांशिवके शवो शिरःसौगंध्यजननंसदानंदकात्रणांक ·वापरंपदयातिसौगंध्यव्रतमुत्तमं सौगंध्यव्रतं ॥ १३ ॥ फाल्गुनादितृतीयापालवणयस्तुवर्जयेत् समाते शयनंदद्याद्गृहसोपस्करान्वितं संपूज्यविप्रमिथुनंगोरीमेप्रीयतामिाते गौरीलोकेवसेत्कल्पसौभाग्यव्रतमुन मं सौभाग्यवतम् ॥ १४ ॥ सध्यामानंनर कृत्वासमांतेघृतकुंभदः वस्त्रयुग्मंचघंटांचब्राह्मणायनिवेदयेत् सारस्वतंपदंयातिपुनरावृत्तिदुर्लभं एतत्सारस्वतंनामरूपविद्याप्रदायकं सारस्वतव्रतम् ॥ १५ ॥ लक्षी अभ्यर्च्यपंचम्यामुपवासीभवेन्नरः समतिहेमकलशंदद्यादेनुसमन्वितं सवैष्णवंपदयातिलक्ष्मीःस्याजन्मज म्मनि एतल्लमीव्रतनामदुःखशोकविनाशनं लक्ष्मीव्रतम् ॥ १६ ॥ यातुनारीपिवेतोयंजलधारांनिपा तयेत् समांतेतसंपूर्णीदद्याइर्दनिकांनवां एतद्धाराव्रतनामसद्वेिगहरंपरं कांतिसौभाग्यजननंसपत्नी दर्पनाशनं धाराव्रतम् ॥ १७ ॥ गोरीसमन्वितंरुद्रलक्ष्म्यासहजनार्दनं राज्ञीसमन्वितंसूर्यप्रतिष्ठाप्य - यथाविधि धूपाक्षेपेणसहितांसुघंटांपात्रसंयुतां योददातिद्विजेंद्राणांपुष्परभ्यर्यपांडुरैः दक्षिणासहितं कृत्वाप्रणम्यचविसर्जयेत् एतद्देवव्रतनामदिव्यदेहप्रदायकं देवव्रतम् ॥ १८ ॥ कृत्वाविलेपनशंभोरग्रतः केशवस्यच यावदव्दंपुनर्दद्याइनुंजलघृतान्वितां जन्मायुतंचराजास्यात्तत शिवपुरंब्रजेत् एतच्छुछव्रतनाम सर्वकल्याणकारकं ॥ शुक्लव्रतम् ॥ १९॥ अश्वत्थंभास्करंगंगांप्रणमेद्यस्वाग्यतः एकभक्तंनरःकुर्यादब्द मे विमत्सरः व्रततिविप्रमिथुनंपूज्यधेनुत्रयान्वितं वृक्षहिरण्मयंदद्यात्सोश्वमेधफललंभेत् दिविदिव्यविमा नस्थ सेव्यतेप्सरसांगणेः एतत्कीर्तिव्रतनामभूतिकीर्तफलप्रदं ॥ कीर्त्तिव्रतं ॥ २० ॥ वृतेनस्नपनंकृत्वाशं भोवोकेशवस्यवा ब्रह्मणोभास्करस्यापिगौ-लंबोदरस्यवा अक्षतेस्तुसमंकुर्यात्प गोमयमंडले समति हेमकमलंतिलधेनुसमन्वित शुदमष्टांगुलंदद्याच्छिवलोकेमहीयते सामगायतुयश्चैतत्सामव्रतमिहोच्यते।

·सामव्रत ॥ २१ ॥ नवम्यामेकमक्ताशीकृत्वाकन्याश्चशक्तितः भोजयित्वासमंदद्याद्वैमकंचुकवाससी हेमसिंहंच विप्रायदत्वाशिवपुरंव्रजेत् जन्मार्बुदंसुरूपःस्याच्छत्रुभिश्चापराजितः एतद्वीरव्रतनामनारीणांचसुखप्रदम् ॥ परिव्रतम् ॥ २२ ॥ यावत्समारभेद्यस्तुपंचदश्यांपयोव्रतः समांतेश्रादकृद्दद्याद्गाश्चपंचपयस्विनीः वासांसि - चपिशंगानीजलकुंभयुतानिच सयातिवैष्णवलोकपिटणांतारयेच्छत कल्पांतेराजराजःस्थापितव्रतमिदंस्मत पितृवतम् ॥ २३ ॥ तांबूलसमयेनित्यंगोरीपत्रंददातिया पूर्णचूर्णसमायुक्तस्त्रियैवापुरुपस्यवा वर्पस्यांततुसौव कारयित्वाफलान्वितं मुक्ताफलमयचूर्णत्रितयंवाप्रयच्छति नसाप्राप्नोतिर्भािग्यनदोर्गध्यमुखस्यच एतत्प तनामसौगंध्यजननंपर ॥ सौगंध्यव्रतम् ॥ २४ ॥ चैत्रादिचतुरोमासान्जलंदद्यादयाचितं ज्येष्टवापाड मासंवापक्षवापांडुनंदन व्रतांतमणिकंदद्यादेनुवस्त्रसमन्वितं घृतेनसहितंतद्वत्सप्तधान्यसमन्वितं तिलपात्रं हिरण्यंचब्रह्मलोकेमहीयते कल्पांतेराजराजःस्याद्वारिव्रतमिदंस्मृतं वारिव्रतं ॥ २५ ॥ पंचामृतेनस्नपनक त्वाविप्णोःशिवस्यच वत्सरांतेपुनर्दद्यादेनुपंचामृतैर्युतां विप्रायकनकशखंसपदयातिशाश्वत राजाभवति कल्पांतेधृतिव्रतमिदंस्मृतं इतिधृतिव्रतम् ॥२६॥ वर्जयित्वापुमान्मांसमासंसंवत्सरंतथा व्रतांतेहेमहरिणंकृत्वा शक्त्याविचक्षणः तदत्सवत्सांगांदत्त्वासोश्वमेधफलंलभेत् अहिंसाव्रतमित्येतत्सर्वशांतिप्रदंनृणां अहिं साव्रतं २७ माघमास्युपसिस्नानंकृत्वादांपत्यभोजनं सूर्यलोकवसेत्कल्पसूर्यव्रतमिदस्मृतम् इतिसूर्यव्रतम् २८ आपांढादिचतुर्मासंप्रातःस्नायाभवेन्नरः विप्रायभोजनंदद्यात्कार्तिक्यांगोप्रदोभवेत् घृतकुंअंततोदयात् । सर्वान्कामानवाप्नुयात् वैष्णवंत्रतमित्युक्तविष्णुलॊकमवाप्नुयात् वैष्णवव्रतम् २९ अयनादयनंयावहर्जयेत्पु प्पपिपी तदंतेपुष्पदानानिवृतधेन्वासहवतु दत्त्वाशिवपदयातिदत्त्वाचघृतपायसं एतच्छीतल व्रतनामशी भ A ·लारोग्यफलप्रदं शीलव्रतं ३० सध्यादीपप्रदेोयस्तुमासंतैलविवर्जयेत् समातेदापिकांदद्याञ्चक्रशूलच कांचनं वस्त्रयुग्मंचविप्रायसतेजस्वीभवेदिह एतहीपत्रनामसदाकांतिप्रदायक दीपव्रतं ३१ एकभक्त नसप्ताहंगोरिणीयस्तुपूजयेत् सपूज्यपार्वतीभक्त्यागंधपुष्पविलेपनैः एतत्सुवासिनींभव्यकिंकुमेनविलेपयत् ; पप्पैर्विभूपणेर्यस्तुकर्पूरागुरुचंदनैः तांबूलंशोभनंदत्त्वानारिकेलफलंतथा प्रीयतांकुसमादेवप्रिंणिपत्यविसर्ज : त् एककांपूजयेद्देवीसप्ताहंयावदेवतु पुनस्तुसप्तमेपूणेसप्तैवविनिमंत्रयेत् पडूशभोजयित्वान्नंयथाशक्त्या भूपणैः भूपयित्वावस्त्रमाल्यःकर्णवेष्टांगुलीयकै. कुमुदामाधवीगौरीभवानीपार्वतीउमा कालीचदर्पणंहस्ते प्रत्येकविनिवेदयेत् एवंनिवेदयेदेकं वाच्यंसंपन्नम स्तुमे सप्तसुदरकनामव्रतमेतद्युधिष्ठिर करोतिसुंदरंदेह सौभाग्यंयच्छतिध्रुवं सप्तसुंदरकंत्रतम् ॥ ३२॥ वर्जयेचैत्रमासेतुपस्तुगंधानुलेपन शुक्तिंगंधभता। उत्वाविप्रायधृतवाससी शत्त्याचदक्षिणांदत्त्वासान्कामानवाप्नुयात् वारुणपदमाप्नोतितदेतद्वारुणंव्रतं रुणंत्रतम् ॥ ३३ ॥ वैशाखमासेलवर्णवर्जयित्वायतव्रतः मासांतचततोदद्यात्सवत्सांगांद्विजातये स्थित्वा विष्णुपदेकल्पततोराजाभवेदिह एतत्कांतिव्रतनामकातिकार्तिप्रदायक कांतिब्रतं ॥ ३४ ॥ ब्रह्मांडंकांचनं, कृत्वातिलद्रोणोपरिस्थितं त्र्यहंतिलवतीभूत्वावन्हेिंसंतlसद्विज संपूज्यविप्रदांपत्यमाल्यवस्त्रविभूपणैः शकि: तस्त्रेिपलादूर्धविश्वात्माप्रीयतामिति एतब्रह्मवतनामनिर्वाणफलदंत्रणां ब्रह्म तम् ॥ ३५ ॥ यश्चोभयमु खाँदद्यात्प्रभूतकनकान्वितां दिनपयोव्रतस्तिष्टेसयातिपरमपदं त्र्यहंपयोव्रतस्तिष्टेकांचनंकल्पपादपं पला दूयथाशक्त्यातंडुलस्तूयसयुतं छादतवरवासोभिःपुष्पमालाविभूषितं दत्त्वास्व वत्सेत्कल्पकल्पनतमिदं स्मृतं कल्पंत्रतम् ॥ ३६ ॥ यस्तुवश्वत्वरीभव्यकिंठाभरणभूषितां गुपUणतादृष्टांखलीनालंकताननां: C C ·मोदकोदकपात्रेणतांबलनसमन्वितां स्थपथिकांस्थापयेत्प्टष्टेमृगामादहिमान्वितां ईग्विधांव्यतीपातेग्रहणे वायनद्वये अयाचितेयथाशक्त्याततोदद्याविजातये एतदातव्रतनाममायाखेदविनाशनं परलोकाध्वगमने छातिश्रमहरंपरं वातत्रतम् ॥ ३७॥ नक्ताशीत्यष्टमीपुत्याद्वत्सरांतेचगोप्रदः पौरंदरंपदयातिसुगतिव्रतमु च्यते मुगतिव्रतम् ॥ ३८ ॥ यश्चैधनप्रदोराजन्हेमंतेशिशिरावृत घृतधेनुप्रदश्वांतेपरब्रह्माधिगच्छति आरोग्यजननभूतिधृतिकांतिप्रदायकं वैश्वानरव्रतनामसर्वपापप्रणाशनं वैश्वानरव्रतम् ॥ ३९ ॥ एका दश्यांतुनक्काशीयश्चक्रविनिवेदयेत् तद्वच्छंखंचसौवर्णवेचित्रासुपांडव यएवत्कुरुतेभक्यासविष्णोःपदमुत्तम एतद्विष्णुव्रतनामकल्पादौराज्यलाभभाक् विष्णुव्रतम् ॥ १० ॥ पयोव्रतस्तुपंचम्यांसमातेगोयुगप्रदः लक्ष्मीलोकेवसेत्कल्पंदेवीब्रतमिदंस्मृतम् ॥ देवीव्रतम् ॥ ४१ ॥ सप्तम्यांनक्तभुग्दद्यात्समांतेगांपय स्विनी सूर्यलोकमवाप्नोति भानुव्रतमिहोच्यते भानुव्रतम् ॥ ४२ ॥ चतुर्थानक्तभुग्दद्यादव्दतिहेमवार णं व्रतवैनायकनामसर्वविघ्ननिवारणं विनायकव्रतम् ॥ ४३ ॥ महाफलानियस्त्यक्त्वाचतुर्मासद्विजातये हेमानिकीर्तिकेदद्याद्रीयुगेनसमनरः सितवस्त्रयुगेनाथसंपूर्णाज्यघटेनच एतत्फलबतंनामफलावाप्तिकर सदा फलव्रतम् ॥ ४४ ॥ यश्योपवासीसप्तम्यांसमांतहेमपंकजं धेनुंस्वशक्तितोदद्यात्सवत्सांकांस्यदो हनां भक्त्याविप्रायराजेंद्रवाचकायनिवेदयेत् एतत्सौरव्रतनामसूर्यलोकप्रदायकम् सौरव्रतम्. ॥ ४५ ॥ द्वादशद्वादशीपस्तुनामप्राशनसंयुतः समुपोप्यसमातेतुसवस्त्रानोदकान्घटान्- द्वादशात्रप्रदयाच्चसर्वकामस मृदयेगोविंदवतमित्येतद्गोविंदप्रीतिदायकम् गोविंदवतम् ४६ कार्तिक्यायोदपोत्सर्गकृत्वानक्तंसमाचरेत् स्वर्ग लोकमवाप्नोतिवृपव्रतमिदंस्मृतं बृपवतं- १७ कृच्छ्रतिगोत्रदोदद्याद्भोजनशक्तितःपरं विप्राणामत्रकाथितंप्राजा ·क पत्यमिदंबतं प्राजापत्यव्रतं ४८ चतुर्दश्यांतुनक्ताशीसमांतगोयुगप्रदः शेवंपदमवाप्नोतिविज्ञेयंत्र्यवकंवतं त्र्यं वकवतं ४९ सप्तरावोपितोदयाघृतकुंभावजातयं ब्रह्मव्रतमिदप्राहुब्रह्मलोकप्रदायकं ब्रह्मव्रतम् ५० श्रा. काशाशीसमंदद्यादेनुमतेपयस्विनी शक्रलोकेवसेत्कल्पंशक्रव्रतामदस्मृतं शक्रव्रतम् ५१ कार्तिकेशुक्लप क्षेचचतुर्दश्यांनराधेिप सोपवासःपंचगव्यंपिवेद्रात्रीविचक्षणः कपिलायास्तुगोमूत्रकृष्णायागोमयंतथा सित धेन्वास्तथाक्षोरंरक्तायास्तुततोदधि गृहीत्वाकबुरायास्तुघृतमेकवमेलयेत् वेदोक्तमवैराजेंद्रकुशादकसमन्वितं ततःप्रभातसमयेस्नात्वासतप्र्यदेवताः ब्राह्मणान्भोजयित्वातुर्भुजीतवाग्यत शुचिः ब्रह्मकूचेव्रतोतत्सर्वपापप्र णाशन यहाल्येयच्चकौमारवाद्धकेवापियत्कृतं ब्रह्मकुचौपवासेनपापनश्यतितत्क्षणात् ब्रह्मकूर्चव्रतम् ५२ अनग्निपकमश्नीयातृतीयायांतुयोनरः गांदत्वाशिवमभ्येतिपुनरावृत्तिवर्जितं एतद्रूपव्रतनामसर्वकल्याणकार के रूपवतं ५३ हेमपलत्रयादू+रथमश्वयुगान्वितं दत्वाकृतोपवासस्तुदिविकल्पशतंवसेत् तदंतेरा जराजःस्यादश्वव्रतमिदंस्मृतं अश्वव्रतम् ५४ तद्वत्पलत्रयादूर्वकरिभ्यांसयुतरथ हैमरर्थनरश्रेष्टसर्वोपकरणा न्वित सत्यलोकवसेत्कल्पसहस्त्रमथभूपतिःभवेदुपोपितोवापिकरिव्रतमिदस्मृतं करिव्रतं ५५ मुखचासंपरित्यज्य समतिगोप्रदोभवेत् यज्ञाधिफलमाप्नोतिमुमुखव्रतमुच्यते सुमुखव्रतं ५६ निशिकृत्वाजलेवासंप्रभातेगोप्रदी भवेन वारुणलोकमाप्नोतिवारुणंबतमुच्यते वारुणवतम् ५७ चांद्रायणतुयःकुादैमचंद्रनिवेदयेत् चंद्रव्रत मिदप्रोक्तं चंद्रलोकप्रदायकं चंद्रव्रतम् ५८ ज्येटेपंचतपाःसायंहेम धेनुप्रदोदिवं यात्यष्टमचितुर्दश्योरुद्रव्रतमिदं स्मृत रुद्रव्रतम् ५९ अनुलेपनंतुयःकुय्यांनृतीयायांशिवालये समांतेधेनुदोयातिभवानीव्रतमुच्यतेभवानी व्रतं ६०माघमास्याद्रवासाःस्यात्सप्तम्यांगोप्रदोभवेत् दिविलोकेवसेत्कल्पराजास्यात्तापनंबतम् ॥ तापनव्रतं ६१ ·त्रिरात्रोपोषितोदयात्फाल्गुण्यांभुवनंशुभं आदित्यलोकमाप्नोतिधामनतमिदंस्मृतं धामवतं६२ त्रिसंध्यं पूज्यदांप त्यमुपवासीविभूषणैः पोर्णमास्यामवाप्नोतिमोक्षमिंदुव्रतादिह इंदुस्तं ६३ दत्त्वासितद्वितीयायामिदोलवणभा जनं कांस्यंसवस्त्रंराजेंद्रदक्षिणासहितद्विजे समतिगोप्रदोयातिविप्रायशिवमंदिरं कल्पांतेराजराजःस्यात्सो मत्रतमिदस्मृतं सोमव्रतं ६४ प्रतिपद्येकभक्ताशीसमातेकपिलाप्रदः वैश्वानरपदंयातिव्रतमानेयमुच्यते श्राग्ने यवतं ६५ एकादश्यांमाघमासेचतुर्दश्यष्टमीषुच एकभक्तनयोदद्याच्चोलकान्यजनानिच उपानहीकंबला श्व चत्रे छत्रादिकतथा करपत्रिकातथादद्याद्यथाशक्त्यासदक्षिणा ब्राह्मणानांमहाराजसोश्वमेधफलंलभेत् ए तत्सौख्यव्रतंनामसर्वसौख्यप्रदायक सौख्यव्रतम् दशम्यामेकभक्ताशीसमांतेदशधेनुदः दिशश्चकांचनीर्दया नारीरूपायुधिष्ठिर तिलद्रोणोपरिगताब्रह्मांडाधिपतिभवेत् एतद्विश्वव्रतनाममहापातकनाशनं विश्वव्रत ६७ संपूज्यसितसप्तम्यांभानुधान्यानिसप्तच ददातिनक्तभुयाजन्लवणेनसमंद्विजे सतारयतिसप्ताप्टोकुलान्यात्मा नमेवच एतद्धान्पव्रतनामधनधान्यप्रदायकं घान्यव्रतं ६८ मासोपवासीयोदद्याइनुविप्रायशोभनां सवैष्ण वंपदंयातिभीमव्रतमिदंस्मृत भीमव्रतं ६९ पक्षोपवासीयोदद्यादिप्रायकपिलाद्वयं सब्रह्मलोकमाप्नोतिपूजितःसु रसत्तमैः एतत्पक्षव्रतनाममहापातकनाशनं पक्षव्रतं ७० दद्यादिशपलादूर्ध्वमहींकृत्वातुकांचनींकुलाचलाद्रिस हितांतिलवस्त्रसमन्वितां दिनपयोव्रतस्तिष्ठदिंद्रलोकमहीयते एतन्महीव्रतनामसप्तकल्पानुवर्तकं महीव्रतं ७१ माघेमास्ययवाचैत्रगुडधेनुप्रदोभवेत् गौरीलोकमवाप्नोतिपुज्यमानोप्सरोगणैः मल्लव्रतमिदं प्रोक्तं संततानं ददायकं मल्लव्रतम् । ७२ वत्सरंत्वेकभक्ताशीसभक्षजलकुंभदः शिवलोकमवाप्नोतिप्राप्तिव्रतमिदंस्मृतं प्रा तिव्रतं -७३ कार्तिकादितृतीयायांप्राश्यगोमूत्रयावकं नक्तंचरेदब्दमेकंसमांतगोप्रदोभवेत् गौरीलोकेवसे ·कल्पंततोराजाभवेदिह एतद्रुद्रव्रतनामसदाकल्याणकारकम् रुद्रव्रतम् ॥ ७४ ॥ त्रिरात्रंनक्ताशीन यांस्नात्वाददातियः अजाःपंचपयस्विन्यादरिद्रायकुटुंबिने नजायतेपुनरसौजीवलोके कदाचन एतद्वलिब्रतं नामसर्वव्याधिविनाशनं बलिव्रतम् ॥ ७५ ॥ कन्यादानंतुयःकुयादुद्दाहंकारयेच्चयः एकविंशकुलोपेतोब्रह्म लोकंसगच्छति कन्यादानात्परंदानंनचास्मादधिकंक्वचित् येकरिष्यंतिमनुजास्तेषांलोकोक्षयोदिवि कन्या दानव्रतम् ॥ ७७ ॥ तिलपिष्टमयंकृत्वागजहेमविभूपितं कक्षांकुशयुतंतवदारोहकसमन्वितं नक्षत्रमाला सहितंचामरापीठधारिणं दशनायवदनेत्ररक्तवस्त्रयुगासनं तायपात्र्यांकुंडकेचकृतंदत्त्वाचमोदकं प्रदद्याद् द्विजदांपत्यंपूज्यमालाविभूपणैः कंठप्रमाणमाविश्यजलंमलविवर्जितं कांतारतरण तत्कथितंतेयुधिष्ठिरं कां. तारगिरिदुर्गेपुतारयत्पतिदुष्कृतीन् इहलोकेपरेचैवनात्रका-विचारणा येकुतिदिनेपुण्यव्रतंपौरंदरंनराः तेपांपोरंदरोलोकोभवेदाभूतसंप्लवं पौरंदरव्रतम् ॥ ७८ ॥ पयो–ततुपैचम्यांदत्त्वानागद्विजातये सौव सर्पजनितंभयंतेषांनजायते नागवतम् सिताष्टम्यांश्वेतवृषसोपवासःप्रयच्छति सितवस्त्रयुगच्छन्नंघंटाभ रणभूपिनं शिवलोकेवसेत्कल्पंततोराजाभवेदिह वृषव्रतमिदंप्रोक्तंसर्वधर्मप्रदायकं वृपबतं ८ उत्तरेत्वय नेप्राप्तेवृतप्रस्थेनयोहरिं स्नापयित्वाब्राह्मणायवडवायःप्रयच्छति ससर्वकामसंयुक्तःपुत्रधातृसमन्वितः सूर्य लोकेवसेद्राजन् राशि व्रतमिहोच्यते राशिव्रतम् ८१ सकनवम्यांनतेनपूजयेविंध्यवासिनी पुष्प पैस्तथाद यात्पंजरंशुकशोभितं हेमविप्रायशांतायसवाग्मीजायतेनरः एतदाग्नेयकंनामव्रतमग्निपदप्रदं श्रायव्रतम् ८२ द्वादश्यांगृह्यनक्काशीफलमैक्षवसंयुतम् विप्रायभोजनंदद्यात्सयातिभवनहरेः द्वादशीव्रतम् ८३ विष्कुं मादिषुयोगेषुएकभक्तरतोनरः योददातिकमा पार्थघृतं १ तैलं २ फडै ३ क्षवं ४ यव ५ गोधूम ६:चणका ७ ·निष्पावान् ८ शालितंडलान् ९ लवणं १० दधि ११ दुग्धंच १२ वस्त्र १३ कनकमेवच १४ कवलं १५ गां १६ वृपं १७ छत्र १८.मुपानयुगलंतथा १९ कर्पूरं २० कुंकुमचैव २१ चंदनं २२ कुसुमानिच २३ लोहं २४ तायच २५ कांस्यच २६ रोप्यंचेतियुधिष्ठिर २७ विष्कुंभः १ प्रीति २ रायुप्मान् ३ सौभाग्यः ४ शोभनत था ५ अतिगंडः ६ सकर्माच ७ धृतिः ८ शलंतथैवच ९ गंडो १० वृदि ११ ध्रुवश्चैव १२ व्याघातो १३ ह पणस्तथा १४ वजः १५ सिदि १६ यंतीपातो १७ वरीयान् १८ परिधः १९ शिवः २० सिद्धः २१ सा यः २२ शुभः २३ शुको २४ ब्रह्मेद्रो २५ वैधृतिस्तथा २७ स्नातःत्वशत्याविधिवत्सर्वपापैःप्रमुच्यते न वियोगमवाप्नोतियोगव्रतमिदस्मतम् योगव्रतम् ८४ पौर्णमास्यांपौर्णमास्यांकातेयबहुदक्षिणाः पौषमाधादि मासेपुसौवर्णाःसर्वएवहि क्रमेणराशय.सर्वेवस्त्रमाल्यविभूषिताः एतद्राशिव्रतनामसर्वोपद्रवनाशनं सर्वाशा पूरकंचैतत्सोमलोकप्रदायकं राशिव्रतम् ८५ पचाशीतित्रतानांतेकथितापांडुनंदन याःश्रुलाब्रह्महागोन पित हामातहातथा मुच्यतेतत्क्षणादेवपातकैःसोपपातकैः पंचाधिकातवमयाकथिताव्रतानांराजन्नशीतिरिहसौ ख्यधनप्रदानां एताःसमाचरतियःशृणुयात्पठेद्वाहस्ताग्रलग्नइवतस्यसुरेंद्रलोकः ३ इतिभविष्योत्तरोक्तानि पं चाशीतिव्रतानि अथवेश्याविलासिनीव्रतम् मत्स्यपुराणे वर्णाश्रमाणामाचारःपुराणेषुश्रुतोमया समाचा रश्चभगवन्धर्मशास्त्रावनिर्णयः पश्यस्त्रीणाममाचारंश्रोतुमिच्छामितत्त्वतः ईश्वरउवाच तस्मिन्नेवयुगेब्रह्मन्स हस्राणितुषोडश वासुदेवस्यनारीणांभविष्यत्यजोड़व ताभिर्वसंतसमयेकोकिलालिकलाकुले पुष्पितोपवनोत्कु ल्लकल्हारसरसस्तटे निर्भरापानगोष्टीपुप्रसक्ताभिरलंकृतः कुरंगनयनःश्रीमान्मालतीकृतशेखरः गच्छन्समीप मार्गेणसानःपरपुरंजयः साक्षात्कंदर्परूपेणसर्वाभरणभूषितः अनंगरसतप्ताभिःसाभिलापमवेक्षितः बुद्धोम स ·न्मयस्तासांभविष्यातेयदात्मनि तदावक्ष्यिजगन्नाथःसर्वतोध्यानचक्षुपा सांववक्ष्यतिताःसवीवोहरिष्यतिदस्यवः मत्परोक्ष्यंयतःकामाल्लोल्यमीद्दग्विधंकत ततःप्रसादितोदेवइदंवक्ष्यतिशाङ्गभृत् ताभिःशापाभितप्ताभिगवा भूतभावनः उत्तारयित्वाभूभारसमुद्रस्वांपुरीप्रियां यदात्पक्षाम्ययात्मानंभा वकर्मणिभावके भवतीनाम्सपिर्दा स्योपगतंकथयिष्यति तदेवोत्तारण यालदासत्वेसंभविष्यति इत्युक्त्वाताःपरित्यज्यगतेदारवतीश्वरे ततःकाले नमहताभारावतरणेते निवृत्तमौशलेतद्वत्केशवेदिवमागते शून्येयदुकुलेसर्वैश्योरैरपिजितेर्जुने हृतासुकृष्णपत्नी पुदासभोग्यासुचावूटे तिष्टत्सुदुःखदौर्भाग्यसंतप्तासुजनार्दनं आगमिष्यतियोगात्मादाल्भ्योनाममहातपाः तास्तमध्येणसंपूज्यप्रणिपत्यमुहुर्मुहुः लालप्यम्गनाबहुशोवाष्पपर्याकुलेक्षणाः स्मरत्योविविधान्भोगान्दि व्यमाल्यानुलेपनात् भारंजगतामोशमनंतमपराजितं दिव्यानुभावांचपुरींनानारत्नगृहाणिच द्वारिकावा सिनःसर्वान्देवरूपान्कुमारकान् प्रश्नमेवंकरिष्यंतिमुनेराभिमुखस्थिताः दस्युभिर्भगवन्सर्वाःपरिष्वक्तावयंव लात् स्वधर्मच्यवनेस्माकमस्मिन्न शरणभव श्रादिष्टोसिपुराब्रह्मन्केशवेनमहात्मना कस्मादेवेनसंयोगमा प्यवैश्यात्वमागताः वेश्यानामपियोधर्मस्तन्नोब्रूहीतपोधन कथायष्यत्यतस्तासांसदाल्भ्यश्चैकचेतनः ॥ दाल भ्यउवाच ॥ जलक्रीडाविहारेपुपुरासरसमानसे भवतीनांसगर्वाणांनारदोभ्यासमागतः हुताशनसुतास वभिवत्योप्सरस.पुरा अप्रणम्यावलेपेनपरिटष्ट सयोगवित् कथनारायणोस्माकभ स्यादित्युपोषणे तस्मा द्रतप्रदानंचशापश्चायमभूपुरा शय्याद्वयप्रदानेनमधुमाधवमासयोः सुवर्णोपस्करोत्सावादश्योःशुक्लप क्षतः भानारायणोनूनंभविष्यत्यन्यजन्मनि यदकृत्वाप्रणाममेरूपसौभाग्यमत्सरात् परिष्टष्टोस्मितेना, शुवियोगोवोभविष्यति चौरैरपहताःसर्वावश्यात्वंसमवाप्स्यथ एवंनारदशापेनकेशवस्यचशापतः वेश्यात्वमाग + ·ता:सर्वाभवत्य काममोहिताः इदानीमपियद्वक्ष्येतच्छणुध्वंवराननाः पुरादेवासुरेयुद्धेहतेपुशतशःसुरैः दा- नवासुरदैत्येपुराक्षसपुततस्ततः तेषांनारीसहस्राणिशतशोथसहस्रशः परिणीतानितानिस्युवलाद्भुक्तानिया निवः' तानिसवाणिदेवेशः प्रोवाचवदतांवरः वेश्याधर्मेणवर्तध्वमधुनान्पमंदिरे भुक्तिमत्यावरारोहा स्तयादेवकुलेषुच भोजनस्वामिनस्तुल्यसूतकचापितत्समं भविष्यतिचसौभाग्यसवीसामपिशक्तितः ब्राम योवरारोहा: काय्योणिविविधानिय काय्योणिविविधानिय यच्चाप्यन्यगतंसम्यगुपदेश्याम्यहंततः आवचारेणसर्वाभिर नुष्टेयंबतंततः संसारोत्तारणायालमेतद्वेदावदोविदुः यदासूय्येदिनेहस्तः पुष्योवाथपुनर्वसुः भवेत्सर्वो, . पधिस्त्रानंसम्यनारीसमाचरेत् कथाः पंचशरस्यापिसन्निधानत्वामिप्यते अचयेत्पुंडरीकाक्षमनंगस्यानुकीर्तनः कामायपादोसंपूज्यजंघेवैमोहकारिणे मेकंदपानिधयेकर्टिनीतिमतेनमः नाभिसौख्यसमुत्रायवामायाथतयों दरं हृदयहृदयेशायस्तनावालादकारिणे उत्कंठायेतिवेकंठमात्यमानंदकारिणे वामांशपुष्पचापायपुष्प वाणायदाक्षण नमोनंगायवैमोलिविलोलायेतिमूर्धजान् सर्वात्मनेशिरस्तद्देवदेवस्यपूजयेत् नमः शिवा : यशांतायपाशांकुशधरायच नमोनारायणायेतिकामदेवात्मनेनमः नमः शांत्यनमःप्रीत्यै नमोरत्येनमः श्रिये नमस्तुयनमः पुष्टयै नमः सर्वात्मसंविदे एवंसंपूज्यगोविंदमनंगात्मकमीश्वरं गंधमाल्यस्तथा धूपर्नवेघेनचकामिनी' तताहूयधर्मज्ञंब्राह्मणंवेदपारगं अव्यंगोथवरः पूज्योगंधधूपार्चनादिभिः शाली यतंडुलप्रस्थंघृतपात्रेणसंयुतं तस्मविप्रायसदद्यान्माधवः 'प्रीयतामिति यथेष्टाचारभोक्तारंतमेवदिजस तमं रत्यर्थंकामदेवोयामातचित्तेवधार्यतां यद्यदिच्छतिविद्रस्तत्तत्कुर्याद्विलासिनी । सर्वभावेनचात्मान मर्चयस्मितभापिणी एवमादित्यवारसदातहत्समाचरेत् तंडुलप्रस्थदानंचयावन्मासास्त्रयोदशः ततस्त्रयों ·दरोमासिसंप्राप्ततस्यभामिनी विप्रस्योपस्करैर्युक्तांशय्यांदयात्सुलक्षणां सोपधानकविश्रामांस्वास्तराव रणांशुभां दीपिकोपानहछत्रपादुकासनसंयुतां सपत्नीकमलंकृत्यहमसूत्रांगुलीयकैः सूक्ष्मवस्त्रैः सकटधूपमाल्पानुलेपनेः कामदेवंसपत्नीकंगुडकुंभोपारीस्थतं तापपात्रासनगतहेमनेत्रपटान्वितं सका स्यभाजनोपेतमिक्षुदंडसनन्वितं दद्यादनेनमंत्रेणतथैकांगांपयस्विनी यथांतरंनपश्यामिकामकेशवयोःसदा तथैवसर्वकामाप्तिरस्तुविष्णोःसदामम यथानकामिनीदेहात्प्रयातितवकेशव तथाममापिदेशशरीरंस्वीकुरु प्रभो तथाचकांचनंदेवंप्रतिगृहन्द्विजोत्तमः कंवःकामंददामीतिवैदिकंमंत्रमीरयेत् कंधःकामंददामीतिवैदिकंमंत्रमीरयेत् ततःप्रदक्षिणीकृत्यवि सम्पद्विजपुंगवं शप्पासनादिरुसबाह्मणस्यगृहनयेत् ततःप्रतियोन्योपिरत्यर्थंग्रहमागतः सामान्य.पू वंचारेणसमपूज्योभवेत्सदा एवंत्रयोदशंयावन्मासमेकंद्विजोत्तम तर्पयेतयथाकालंप्रोपितेन्यंसमाचरेत् तदा रूपंशोलवंतंयावदत्यागमोभवेत् आत्मनोपियदाविघ्नोगर्भसूतकराजतः देवोवामानुपोवास्याउपरागेणवैततः सोवासनष्टपंचाशयथानेवतुप्राशयेत् एतद्विकथितंसम्यग्भवतीनांविशेषतः स्वधर्मोयमतोभव्या.पश्यततिह सर्वदा पुरुहूतेनयत्रोक्तंदानवेपुमयापुरा सदिदंसांप्रतसवैभवतीप्वपियुज्यते कल्याणिनीनांकथितंतत्कु रुध्वंवराननाः करोतियाशेषमखंडमेतत्कल्याणिनीमाधवलोकसंस्था सापूजितादेवगणरशेषेरानंदनंस्थानमुपैति शंभो तपोधनःसोप्यभिधायवंतदाचतासांव्रतमंगनानां संस्थानमेण्यतिसमस्तमित्यव्रतंकरिष्यंतिचदेवयोनी इतिमत्स्यपुणोक्तंश्याचारेअनं गवतम् स्वस्तिश्रीरणवीरसिंहधरणीपालोवदान्याग्रणी० श्रीरणवीरसिंहभूपेशकारितेकृत्यसागरे पट्यशीतिव्रतादीनामभूद्रत्नसमुच्चयः ॥ २ ॥ १ Hit: -0000 ·रररररर ॥ श्रीगणेशायनमः ॥ नमःशिवाय ॥ श्रथलक्षपूजाविधानम् ॥ 200000 शिवपुराणे ऋपयऊचुः व्यासशिष्यमहाभागकथयस्वप्रमाणतः कैः पुष्पैः पूजितः शंभुः फलंकिंकिंध यच्छति ॥ सतउवाच ॥ सवैकथयाम्यद्यश्रूयतांमुनिसत्तमाः कमलेविल्वपत्रैश्चशतपत्रैस्तथापुनः शंख पुष्पेस्तयादेवलक्ष्मीकामोर्चयेत्सदा एतैश्चलक्षसंख्याकै लक्ष्मीः स्यान्नात्रसंशयः राज्यस्यका कोयोवैपा धिवानांचपूजया तोपयेच्छकरंदेवंदशकोटयामुनीश्वराः प्रतिशिवतथापुष्पमखंडतंडुलंतथा चर्चितचंदनेने वजलधारांतथापुनः प्रतिरूपंतधामंत्रवैल्वदलमनुत्तमं अथवाशतपत्रवाकमलंवातथापुनः शंखीपुष्पैस्तथा प्रोक्तविशेषेणपुरातनः धूपंदीपंचनैवेद्यमध्यचारात्र्तिकंतथा प्रदक्षिणनमस्कारक्षमापनविसर्जने कृलासांगतथा सर्वत्ययेनभवेदिह तस्यवेसर्वथाराज्यशकरोलोकशंकरः प्राधान्यकामुकायोवैतर्धनार्चयेत्पुमान् कारागृह गतोवापिलक्षणवार्चयेदरं रोगग्रस्तोयदास्याद्वैतदर्धेनार्चयोच्छवं कन्याकामोभवेद्योपैतदर्धनाशिवंपुनः वि याकामोभवेद्योवैतदर्धेनायेच्छिवं वाणीकामोभवेद्योसोयुतेनशिवंयजेत् उच्चाटनार्धशत्रूणांतथैवपूजनहरे मारणेचैवलक्षणमोहनेचतदर्धकं सामंतानांजयचैवकोटिपूजाप्रशस्यते वशीकार्येतयाराज्ञामयुतंचप्रशस्यते यशसे चतयातत्रपूजयेच्छकरंतदा वाहनाप्त्यसदापूज्यः सहस्रेणशिवस्तदा मुक्तिकामोभवेद्योवैपंचकोटवाशिवं यजेत ज्ञानार्थीचतथादेवकोट्यावैपूजयेच्छिवं शिवदर्शनकामोवैतदर्धेनप्रपूजयेत् तथामृत्युंजयेजाप्यःकामनाफ उरूपतःपंचलक्षायदाजातःप्रत्येकंतुसदाशिवःलक्षेणभजतेकश्चिद्वितीयेजातिसंभव तृतीये कामनाजातंचतुर्थतं प्रपश्यति पंचमतुपदालक्षफलंयच्छत्यसंशयं अनेनैवतुमंवेदशलक्षफलं लभेत् मुक्तिकामाभवेद्योवसदो 此次的點。例如 ·12 - पूजनचरेत् लक्षसंख्यातुसंवत्रज्ञातव्यामुनिसत्तमाः प्रायुप्कामभिवेद्यों दूवाभिःपूंजनचरेत् 'पुत्रकामोभवेचो वैधत्तर पुजनचरेत् अकंपुष्पेप्रितापश्चकुंजकल्हारकैस्तथा जपाकुसुमपूजांनुशत्रणांमृत्युदास्मृता रोगाचा टनकामीहकरवार संपूर्जयेत् । वधूभूपणावाप्तिजात्यावाहनसंभवः 'अंतंसाकुसुमेरेवविष्णुवल्लभतामियात् शमीपत्रस्तथामुक्ति प्राप्यतेपुरूंपेणवे 'मल्लिंकाकुसुमेरेवंस्त्रियंशुभतरांलभेत् "यूथिकाकुसुमेलक्ष्मीग्रहनैववि मुंचति काणेकारेस्तथावस्त्रसंपत्तिीयतेनृणां निगडीकुसुमलोकमनोनिमलतांभवेत् - बिल्वपत्रैस्तथाला संर्वकामानवाप्नुयात् ! "श्रृंगारहारंपुष्पैस्तुवर्धतेसर्वसंपदः तद्वैनविद्यतेपुष्पंयन्नैवशिववल्लभं "चंपककेतकीहि त्वमिन्यत्सर्वशिवपयेत् एतदःकथयिष्यामिकारणंदुष्करंनृणां यदालक्षशिवेदद्यात्तदाचविपुलंफलं तिल पुष्पाणिदत्तानिमुक्तिदानिनसंशयः राजिंकाकुसुमानीहशत्रूणांमृत्युदानिच 'अंतःपरंचधान्यानांफलंशृणुतस तमाम तडुलारोपणेईणांलक्ष्मीदद्धिःप्रजायते प्रस्थानांचैवपटकेनतदर्धनतथापुनः पलद्वयंतयातेपालक्षमा नमुदाहृत-पूजांरुंद्रविधानेनकृत्वावस्त्रेसुशोभनं शिवोपरिन्यसेत्तत्रगंधपुष्पादिभिस्ततः रोपयित्वाचधूपा दोन्दस्वापूजांफलंलभेत् प्राजापत्यद्वयरोप्पमापसंख्याचदक्षिणा देयातदुपदेष्टारंशत्त्यावादक्षिणामला श्रा: दित्यसंख्ययातवब्राह्मणान्भोनयेन्नरः लक्षपूजायदाजातासांगाचमत्रपूर्वकं शतमष्टोत्तरतत्रमंडेविधिरुदाहृतः तिलानांचयंथालक्षमहापातकनाशनं एकादशपलेश्चैवलक्षमानमुदाहृतं पूर्ववत्पूजनंतत्रकर्तव्यहितकाम्यया भो ज्यानैब्राह्मणातंत्र तस्मात्काव्यनरेणहि महापातरजंदुःख नश्यतितत्क्षणावं यवपूजातथाप्रोक्ता लक्षणपरमाशिव प्रस्थानामष्ठकैचैवप्रस्थानयुतंपनःपलद्वययुतंतत्रमानमेतत्पुरातनं यवपूजातथाप्रोक्ता स्वर्गसौख्यविधायिनी :.' 'प्राजापत्यत्राह्मणानां कर्तव्यंफलमीप्सना गोधूमानांतथापूजा प्रशस्तामुनिसत्त: y ·प्र मो: संततिर्वपतत्रापि - यदिलक्षावधि कृता द्रोणार्धनभवेल्लक्षं 'विधानविधिपूर्वकंपुनश्चत्रामणानाहि. प्राजापत्यभवेदिहः मुद्दानांपूजनाचैवाशवायच्छतिसुख प्रस्थानांसप्तकेनेवप्रस्थार्धनाथवापुनः पलव्यय तेनेवलक्षमेकविदुव॒धाः मापाणांचतथापूजारोगनाशकरीमता' प्रस्थानामप्टकनेवलक्षमेकप्रकातितं ब्राह्म- पानांतथाभोज्यरुद्रसस्याविधीयते प्रियगुपूजनचैवसवोध्यक्षेपरात्मनि धर्मार्थवादनीचैवपूजासर्वसुखा वहा प्रस्थानांतुत्रयेणोक्तलक्षमकपुरातनेः ब्रह्मभोज्यतथाप्रोक्तमकाणांसंख्ययामुने राजिकापूजनंप्रोक्तं । रात्रोमृतिकरंपर प्रस्थेनपलयुक्तनलक्षमेकतथास्मृतं एकागौश्वाप्रदातव्यावलोवद्देस्तथैवच मरीघिसंभवा । पूजाशवीनाशकरीमता" यतोपिविविधैधीन्यैःपूजनंशंकरस्यच वाढकोनांदलेश्चैवमहिमावतन्त्रणां- केसरैरं जितंधान्यविविधचापेयेच्छिव नानासुखकरीपूजा पाचमुनिसत्तमाः इत्येतद्वचनं श्रुत्वापुनरुचुमुनीश्वराः । लक्षमानतुपुष्पाणांवडत्वंचहितावहं इतिश्रुत्वावचरतेपांपुनर्वचनमाददे सूराउवाच श्रूयतांऋपभश्रेष्ठा कथ यामियथामतिः प्रस्थानांनवभिभीगेःशखपुष्पै.समुद्भव लक्षप्रोक्ततुमानेनसूक्ष्ममानविक्षणाः एकादशभिः प्रस्थेस्तुजातिमानप्रकीर्तित यूधिकायास्तयामागंकरवीरशवंतथा निर्गुडीकुतुमानांतुतथैवकथितंयुधैः कर्णिका रेतयामानाशरीपकुसुमेस्तथावधुजीवेतथामानंप्ररथानांदशकेनतु द्रव्याधैर्विविधैनिटष्ट्वाचपूजनचरेत् सर्पका मसमृद्ध्यर्थपूजयेत्परमेश्वर त्रात परप्रवक्ष्यामिधारापूजामहंतुवः यस्याश्रवणमात्रेणकल्याणजायतेन्द्रणां विधा नपुर्विकांकृत्वापूजांचवशिवस्यच पश्याञ्चजलधाराचकत्र्तव्याचमुनीश्वरा ज्वरतापप्रशांत्ययजलधाराशुभावहा शतरुद्रियमत्रेणरुद्रकोदशकेनचरुद्रजाप्येनयातवपुरुपसूक्केनवापुनः पडगेनाथवातत्रसहनमृत्युजयेनच गाय त्र्याप्ययवाविप्रानामभिवाविशेषकैः अथवाप्यागोक्तवाजलधारादिकतथा सुखसंपतिसियर्थं धारापूजनमुत्तम ·घृतधाराशिवकार्यायावन्मत्रसहस्रकंतदावंशस्य विस्तारोजायतेनावसंशयः एवंचायुतमंत्रेणकार्यवैशिवपूजनं प्रमेहरोगशांत्यर्थप्राप्नुयात्मनसेप्सितं पंडत्वयदिसंजातंतदाघृतसुपूजनं ब्रह्मभोज्यतुतत्रोक्तंप्राजापत्यमुनीश्वरः केवलंदुग्धधारावेतदाकार्याविशेषतःशर्करामिश्रिताकाायदावुदिर्जडाभवेत् केनापिकृत्रिमंचैवशरीरपारकाल्प तं यावन्मंत्रायुतस्याद्वैतावदाराप्रपूजनं यदाचोच्चाटनंदेहेजायतेकारणंविना यत्रकुत्रापिवाप्रेमदुःखंचपरिकल्पि तं स्वगृहेकलहोनित्ययदाचैवप्रजायते तस्याचैवकृतायांवैसर्वदुःखविलीयते शत्रूणांतापनार्थायतेलधाराशि वायवै वासितेनैवतेलेनभोगद्धिःप्रजायते तस्यांचैवकृतायांवैसर्वदुःखविलीयते सार्षपेणेवतैलेनशत्रुनाशो भवेदिह मधुनायक्ष्मरोगोवैगच्छदिशिवपूजनात् इक्षोरसस्यवैधारासर्वसौख्यकरीमता गंगाजलसमुद्भूता धारामोक्षफलप्रदा एतासर्वाश्चयाःप्रोक्ताघाराजयफलावहा. अयुतेनकृतास्तास्तुपूर्वोक्तविधिनाखिलाः कर्त्तव्यं ब्राह्मणानांतुभोजनंरुद्रसंख्यया तदावैसकलंसिदंभवत्येवनचान्यथा एतद्वःसर्वमाख्यातंयत्प्टष्टोहंमुनीश्वराः एवंपूजाविधिकृत्वासर्वपापैःप्रमुच्यते एतदैसकलंलोकेसर्वकामहितायवै स्कंदोमासहितंश संपूज्यविधिना सकत् यत्फलंलभतेमर्त्यस्तद्वदामियथाश्रुतं अत्रत्यभोगमैश्वर्यभुक्तापुत्रादिकंशुभं अंतेवैजायतेयत्तच्छु यतांमुनिसरामाः कोटिसूर्यप्रतीकाशैर्विमानैःसार्वकामिकैः रुद्रकन्यासमाकीरेंगेयवाद्यसमन्वितैः शि ववत्क्रीडतेभोगीयावदाभूतसंप्लवं इतिशिवपुराणेवायवीयसहितायांलक्षपूजाभिषेकादिविधानम् ॥ अपवागमोक्तालक्षपूजा ॥ ईश्वरउवाच ॥ लक्षपूजाविघिदेविकथया- मिसमासतः यांकृत्वाप्राणिनःसर्वेममसन्निधिभाजनाः भवतीतिशेषःशिवरात्रौतथाष्टम्यांसोमवारेसमारभेत् शुभेन्यस्मिन्दिनेवापिशिवभक्तंद्विजोत्तमं सपत्नीकंसपुत्रंतमनूचानमनिंदकं धर्मज्ञंदोषरहितंसंतुष्टंपरिपूज्यच ·आचाम्पवरयेत्याज्ञःसुस्नातोभूपितोत्रती हूस्वचटटलंदीनमतिदीर्घजडंतथा देवताभक्तिरहितंवधिरंदीर्घलि गिनं वेदहीनंदुराचारंमलिनंबहुभापिणं निंदकंपिशुनंदुष्टमंघकंचविवर्जयेत् नित्यनित्यसकलसंकल्पमन सेप्सितं पंचमल्लिकापुष्पैर्जातीकिंशुकपाटलेः नद्यावर्तेःश्रियावद्रोणपुष्पैःकदंबकैः अन्यैःशिवागमत्रो केविल्वशाखादलेस्तथा नागवल्लीदलेवापिरत्नेनीनाविधैरपि अन्यैश्चविविधैःशुद्धैःरखंडैाहितंडुलेः लक्ष्य पूजांप्रकुर्वीतमूलमंत्रेणशंभवे स्वर्णपुष्पप्रत्ययुतंकपुरावर्तिकंभवेत् इत्येकस्मिन्दिनेवापिहयोर्वात्रिदिनेपिवा पुष्पलाभानुसारेणवहुभिर्वादिनैर्यजेत् पुष्पांजलित्रयंदत्वास्तुत्वास्तुत्वापुनःपुनः सप्राप्तौचशिवायैकसौवर्ण पुष्पमतक्षमाप्पचमहादेवंप्रार्थयेत्तदनंतरं भवःशर्वस्तथारुद्रस्तपःपशुपतिःस्मृतः उग्रोमहांस्तथाभी मईशानश्चाप्टनामभिः पुष्पांजलित्रयस्वर्णविल्वशाखासमन्वितम् प्रार्थनामंत्रः विरूपाक्षमहेशानविश्वरूप महेश्वर मयारुतंलक्षपूजांगृहीत्वावरदोभव ततोनमस्कारः मृत्युजयाययज्ञायदेवदेवायशंभवे श्राश्रितेशा पशवीयमहादेवापतेनमः इतिनमस्कारमंत्रः इतिशैवागमेलक्षपूजाविधिः अयोद्यापनम् पंचामृतेनस्नपं नंपलेनशतकेनवे नारिकेलार्घ्यदानंचपताकाध्वजएवच श्वेतवस्त्रद्वयंदेयं पूजायांचशिवस्यच पूजांतेचतथाहोमात लद्रव्येणकारपेत् देवस्यानंतरपूजामाचार्येणैवकारयेत् ततःप्रार्थनामंत्रः नमःशिवायशांतायसगणायनमोनमः सर्वेश्वरापदेवायकारणवयहेतवे निवेदयामिचात्मानंत्वंगतिःपरमेश्वर भूमोस्खलितपादानांभूमिरेवाग्लंव नम् त्वपिजातापराघानांत्वमेवशरणंप्रभो ततोविप्राभोजनीयाःशक्तयावापिदशाथवा आचार्य्यपूजयेत्प भारत्यादयाचदक्षिणां पूर्णीतरचनात्कृत्याममसन्निधिभाग्भवेत् यदारेमचमातंगावायुवेगास्तुरंगमाः पू दुवदनाचार्योलक्षपूजाविधेःफलम् ॥ इतिब्रह्मांदपुराणेलक्षपूजोयापनम् ॥ अर्थतस्यप्रयोगः, तत्रादौ .

·1 4 क पूजाविधिः " ब्रह्मांडपुराणात् माघादिपुण्यमासेपुचातुर्मास्पेथवापुनः । श्रावणेतुविशेषेण : चंद्रानुकूल्यदिने प्रातनवादास्नात्वानित्यमनिर्वत्यं देवागारंप्रविश्य पुण्यतिथ्यादिसंकीर्त्यः प्रात्मनअखिलपापक्षयपूर्वक हिकामुमिकनिरवधिसुखसौभाग्यनिरवधिशिवलोकनिवासमहदैश्वर्यप्राप्तिद्वारा- अमुककामनया वोमासहित तसदशिवप्रीत्यममुकंपुष्पादिनालक्षपूजांकरिष्ये ॥ इतिसकल्प्या. पीठेशिवयथाविधिसपूज्य. सहस्त्र मिभिमूलमत्रर्णवातत्तद्रव्येणपूजयेत् प्रत्यहपंचामृतेनाभिषेकः । प्रेणार्तिक्यं - दध्योदनोपहारः प्रथम, दिनेयावतीसंस्थातावत्येवसंख्यासमाप्तिपर्यंत अयुतांतेसुवर्णपुष्पं असंभवेलक्षांतेसमाप्तिदिनविशेषणशि वसंपूज्य शतपलपरिमितपंचामृतेनस्नपनं नारिकेलार्घ्यदानंच तत-पुष्पांजलित्रयदानं अष्टाभिनाममंत्रेरिति.जो भवापनमः १ ओशवायनमः२ रुद्रायनमः ३ ऑपशुपतयेनमः ४ डोउग्रायनमः ५ महतेदेवायनमः भीमायनमः ७ गईशानायनमः ८ इतिपुष्पांजलीर्दत्त्वाप्रार्थयेत् विरूपाक्षमहेशानविश्वरूपमहेश्वर, मयाकृतां. लक्षपूजांगृहीत्वावरदोभव ततःप्रणमेत् मृत्युंजयाययज्ञायदेवदेवापशंभवे शाश्रितेशायसीयमहादेवायतेनमः। नमःशिवायशांतायसगणायससूनवे सोपस्करायदेवायकारणत्रयहेतवे ततोयथाशक्तिब्राह्मणाम्भोजयेत् शत्त्या व्रतपूर्तयेगांचदद्यात् अत्रपूजाद्रव्याणि चंपकंमालतीपुष्पंजातीकिंशुकपाटलैः द्रोणपुप्पैः कदवेश्ववि लशाखादलेस्तया नागवल्लीदलैवापिकरवीरकुसुमेरपि तत्कालोद्भवैः पुप्पे. पल्लवे कमलेरपि धान्य * यविविधैः पुष्पैः रखडेबोहितडुलैः लक्षपूजाप्रकर्तव्यानामभिर्मूलमंत्रत एतेपांपूजाद्रव्याणांमत्राः दा नखंडादिपुद्रष्टव्याः रत्नपूजापितत्रैव विद्रुमाणांप्रदानेनरुद्रलोकंब्रजेन्नरः सर्वपापविनिर्मुक्तोमुक्ताटाने नजायते लोकानाप्नोतिदानेननरोवत्रस्यवत्रिणः तथाप्रदत्गोमेदैर्मोदतेनंदनेवने सर्वग्रहा-प्रतुष्यंतिपुष्प ·रागप्रदानतः . गारुमतेगरुत्मतनियतंजयतिश्रिया वैडूर्यः स्वर्गलोकच पद्मरागररोगता प्रदानादिंद्रनी लेश्चनालानांसतुभाजन सुखीशंखप्रदानेनशक्तिशुक्तिप्रदानतः इतिस्कदेभिधानात्.. -तत्रमुकाप्रदानमंत्री ताम्रपण्यर्णवोद्भतावर्णोठ्याकल्पपार्णताः मुक्ताः शुक्त्युद्भवाः सतुभुक्तिमुक्तिप्रदामम एवसर्वेपामेवरक्तधान्याः दोनांमंत्राग्रंयांतरतोवसेयाः इतिप्रकारांतरणलक्षपूजाविधिः अग्निपुराणोक्तंसोद्यापनम्'' लक्षपूजानि धानम् तत्रपूर्ववदेवसपूज्य ततः सहस्रनामाभिः उनन. 'शिवायतिमंत्रणपुष्पादिभिरेकरूपतयासमाप्ति पर्यंतमभ्ययं तदतेशुभदिनेउद्यापनंकुयात् तत्रादौ तिथ्यादिकीर्तनांतेआत्मनोऽनेकजन्मानितसमस्तदुरितनि उत्तिपूर्वकेहिकपुत्रपौत्रा दिपिवृद्धिविविधसुखप्राप्त्यनंतरांशवलोकनिवासकामकृतंयदमुकद्रव्यसमर्पणलक्ष पूजनं तत्संपूर्णफलावाप्तयेतस्योद्यापनकरिष्ये इतिसकल्पः कार्यः ततोगणेशपूजा आचार्यवरणादि पूर्वीगांवधाय वैदिकायांलिंगतोभद्रेकलशेधीन्यपूरितपूर्णपावमध्यसौवर्णमहेश नमः शंभवायतिमंत्रणसीव गोरी गोरीमिमायेतिमवेणपुरतः राजतवृषभतन्मत्रेणसंस्थाप्य परिवारदेवताश्चसंस्थाप्य पूर्वादि दिक्षुधर्मज्ञानवैराग्यैश्वर्यानाग्नेयादिविदिक्षुच अधीज्ञानवैराग्गानेश्चर्यान्पीठेसपूज्य मध्येनहेश्वरसंपूज्य तद्वहिऐशान्यांईशानवकायनमः पूर्वतत्पुरुपवकायनमः दक्षिणेअघोरवक्रायनमः पश्चिमेसद्योजातवकाय नमः उत्तरेवामदेववक्रायनमः पुनःपूर्वादित वामायनमःज्येष्ठाये.श्रेष्ठायै.रोबाये.काल्पै.कलविकरिण्ये-बलाय. वलविकरणपै. मनोन्मन्ये. सर्वभूतदमन्यै. इतिदशदिक्षु ॥१०॥ पुन:पूर्वमारभ्यईशानपर्यंतं अजैकप- देनमः अहिर्बुध्न्याय. वाय. शर्वाय. उयापतऐ. रुद्राय. पशुपतये. शंभवे. वरदाय. शिवाय. ईश्वरायनमः ॥११॥ पुन:पूर्वनंदिकालो. दक्षिणे गिचंडो. पश्चिमेवृपस्कंधो. उत्तरेईशकालो. ततइंद्रादिलोकेशान्सायु ·पान्संस्थाप्यपूजयेत् प्रथशिवपूजाध्यानम् . शुदस्फटिकसंकाशत्रिनेत्रचंद्रभूषणं भस्मोद्धूलितसर्वांगं ह्यचिंत्यभक्तवत्सलं डॉनमःशिवायइतिमंत्रणपूजयेत् लक्षपूजायांदशएकंवासुवर्णपुषसमर्प्य ॥ प्रार्थयेत् ॥ नमःशिवायशांतायसगणायससूनवे सनंदिनेसगांगायसवृपायनमोनमः इतिनमस्कारः पुराणपठनादिना : रात्रिनत्विा प्रातःस्वगृह्योकमग्निप्रतिष्ठाप्य अन्वादध्यात् अत्रप्रधानं सो महेशं ननः शंभवायचमयो भवायचेतिमंत्रेणाज्यासिक्ततिलद्रव्येणायुतसंख्याकाहुतिभिः सहस्रपरिमिताभिापरिवारदेवतामंडलदेव । ताबैकयाज्याहुत्यायक्षे स्थापनमंत्रणहोमः पुप्पसमर्पणंवा होमांतेसपत्नकिमाषायंसंपूज्यपठिंगोमिथुनं चप्रतिपाय अधिकफलाप्तयेसोपस्करांशय्यांदत्त्वा पोडशद्विजाविशेपाकारेणसंपूज्य दक्षिणांचदत्वा ॥ सदन्नेनसहस्रशतंवायथाविभवंसदन्ननद्विजांस्तर्पयेदिति इतिलक्षपूजोद्यापनविधिः अथविष्णुलक्षपूजाविधिः अमिपुराणे लक्षपूजाविधिभूयःशृणुनान्यमनाःक्वचित् यांकृत्वामुच्यतेपापैर्नारीवाथनरोपिवा ब्रह्महागुरु गामीचमद्यपोवाधनापहः सकृत्पूजनमात्रेणमुच्यतेकिमुतान्यतःनात परतरंकिंचित्रिषुलोकेपुविद्यते किंकुलेन किमाचारः किंशीलेनगुणेनच योहरिपूजयेत्सम्यक्सकुलीनः सवुद्धिमान् जंबुद्धीपमहापुण्यंजन्मयः प्राप्य मामवः इमामकृत्वामूढात्माकोन्यस्तस्मादधोगतिः धर्महीनस्यमयस्यादनान्यायांतियांतिच सलोहकार स्रवतस्यजन्मनिरर्थकं पूजयेत्पूजयेद्विष्णूभूयोभूयोोपपूजयेत् माघेवाकार्तिकैचत्रेआपाढेश्रावणेपिवा अन्ये पुपुण्यमासेपुव्रतमेतत्समाचरेत् देवपूजागृहवापिदेवालयमथापिवा गोमयेनानुलिप्याथघातुनामृण्मयेणवा चतु मिाह्मणैःसादकत्वाचस्वस्तिवाचनं नांदीश्रादप्रकुर्वीतलक्षपूजाविधीदिन प्राणायामवयंकृत्वादेशकालोपठेत्सु धीः - सुसंकल्प्ययथाशक्त्याप्रत्यहंपूजयाम्यहं एवंसंकल्प्यविधिवन्मंत्रमेतमुदीरयेत् गृहीतस्मिन्बतेदेवपंचत्वं ·यदिमेभवेत् तदाभवतुसंपूर्ण त्वत्प्रसादाजगद्गुरो एवंसंप्रार्थ्यदेवेशनियम तुलसीदले.पंचामृतैःस्नापयित्वाशालि ग्रामशिलांशुभां गंधपुष्पासतैर्भक्त्याप्रथमपूजयेद्बुधःप्रत्यहंयावतीपूजातावत्प्रणतिभिर्बती पद्मान्यपिचतावंतिलि खेपंचभिधातुभिःमहाव्रतमिदंब्रह्मन्देवानामपिदुर्लभं तुलसीदलैनवैसयरव्रणरतिशोभनैःकूष्मांडवर्जितैर्देवपूज येरस्यनामभिःविष्णोनीमसहस्रेणअथवाशतनामभिःसंख्यापूर्णफलासंख्यामंत्रहीनातुनिष्फलातश्चिचामानवान् भूत्वाविष्णुलोकपरायणः एवंसंपूज्यविधिवत्पूजांतहोममाचरेत् . सहस्रनामभिर्होमस्वाहाकारसमन्वितं मधु मिस्तिलेलांजा मिश्रितैः कृमिवर्जितैः - होमसंख्याविधानेन लक्षसंख्यायदाभवेत् पूर्णाहुतिंततः कृत्वा प्र णिपत्यक्षमापयेत् - लक्ष्मीनाराणंदेवंशंखचक्रगदाधरं सुवर्णप्रतिमांकृत्वावित्तपूर्वैविचक्षणः ब्राह्मणायसुशांता पस्वदारनिरतायचपत्नीपुत्रवतेदानमक्षयंफलमक्षुते जलशायीब्रह्मपितापद्मनाभः सनातनः अनंतभोगशेय नःप्रपितांपरमपिता - इतिदानमंत्रः .तुलस्यभावप्नुपर्वा बिल्लविणवार्जितैः सुगधैर्ऋतुसंभूतस्सस्यै पादपप लवेः ...सहस्रद्विसहस्रवात्रिसहस्रंयथाविधि . उपक्रमदिनेयावत्प्रत्यहंतावतीभवेत् उपक्रमदिनेवापियवमा नेपितावती उद्यापनंप्रकुर्वीतपूर्वोक्तेनैवमार्गतः अन्ययादोषमाप्नोतिहीनांगोजायतेभुवि एवंयोकुरुतेमा नारीवागतभत्तुंका देहांतेज्ञानवान्भूत्वाविष्णुलोकमवाप्नुयात् ब्राह्मणान्भोजयित्वातुस्वयंभुंजीतवांग्यतः तुलं सीदर्शनस्पनिमस्कारःप्रदक्षिणा - दानंचहरिपूजाचधारणतज्जलंचयत् - भक्षणदर्शनचैव विष्णुलोकप्रदायक महापातकसंयुक्तोयुक्तोवासर्वपातकः विष्णुपूजाविधानेनजीवन्मुक्तोनसंशयः इत्यग्निपुराणोक्तवि प्णोर्लक्षपूजोयापनम् ॥ भविष्योत्तरेत लक्षतुलसीव्रतोद्यापनम् कार्तिकेमाघवाप्रत्यहंतुलसीदलान्यर्प येत् ततोवैशाखमाघेवाउयापनकर्तव्यम् तत्रादावाचार्यवरणपूर्वकपूर्वेयुः - स्वस्तिवाचनंकृत्वाप्रभातेस्थति ·लकन्या अग्निमुखारीतेस्वगृह्यविधिनांसंपाद्य घृतपलाशसामिञ्चरुसाहितपचशाखाद्यजुडंयात् अष्टाक्षरपडे भरद्वादशाक्षर प्रविनवा यथासंख्यमंत्रविनियोगः दलार्पणसंख्यादशांशेनहोम: । तदंशांशनतर्पणमा जनादि' तदतत्राचार्यायगीदत्वास्विष्टकृतकृत्वा होमशेपंसमाप्य तर्शिनविप्रान्भोजयेत् 'विप्रायविष्णु सहस्रनामदानमपिकुर्यात् ततःसुवर्णवृंदावनेनुलसीसमारोंप्य-विह्णरूपार्याचार्यायदद्यादितिः 'तुलंसीद लोद्यापनम्' अग्निपुराणीयसोद्यापनोलक्षपूजाप्रकारप्रयोग चातुर्मास्यसमाप्तौतुलक्षपूंजांसमापयेत् - माघा दिपमासेपुलक्षपूजाहरे स्मृता यह तोमवेत्पुष्पविष्णवेतत्तदर्पत-अंतसीतुलसीधात्रीपं दूर्वीकुरास्त था. करगरकर्णिकारेशतपवंचकेतक " 'चंपकतगरचैवसौवीरंकनकता। 'जातीपुष्पपाटलकपुन्नागंचकदंबके वदरचामलपूगंफलैरन्यैश्चपूजयेत्' सुगपरंतुसंभूतःसर्वे पादपपल्लवैइतिषः यद्यत्समर्पयव्यतस्यरूपहिर एमय -कारयेत्सततकंसहस्रवापिकारयेत् लक्षवादापयेदीमान्यथावित्तानुसारतः । विष्णोनामसहस्रणगा पत्र्यामूलमंत्रतः' सहस्त्रंदिसहस्त्रवात्रिसहस्रयथाविधि - उपक्रमदिनेयावत्प्रत्यहंतावतीभवेत् तत्रादौतिथ्यादि कीर्तनांतेऽखिलनानाविधपातकनिरसनपूर्वकेहिकामाध्मिकनिरतिशयभोगानटप्राप्तिद्वाराश्रीलक्ष्मीनारायणप्रीत्य धतुलस्यादिलक्षपूजांकरिष्ये इतिसंकल्प्यपीठेपुरुपसूक्तनदेवसंपूज्य नाममवैस्तुलस्यादिसमर्पयेत् लक्षादि । समाप्तावुद्यापनंकुय्यीत् 'सर्वसंकल्पांतेअमुकलक्षपूजोपापनकरिष्ये इतिसंकल्प्य आचार्यवरणांते दे विकायांसर्वतोभद्रेब्रह्मादिदेवतास्थापनपूर्वककलशप्रतिष्ठाप्य तत्रदेवपूजयेत् तत्रायंक्रमः सर्वतोभद्रेब्रह्मा दिदेवता स्थाप्य तदुपरिप्रस्थंसप्तधान्यपुंजंतदुपरिप्रस्थगोधूमपुंजं तदुपरिप्रस्थपरिमितशुद्धतडुलराशिक त्वा तत्रकुकुमेन अष्टदलपद्मविरच्य तन्मध्येताम्रमयपात्रेपिसप्तधान्यसहितायकलशप्रतिष्ठाप्य तत्रसौ ·वर्णचतुर्भुजलदम्यालिंगितामांगनारायणंसंहस्रशीतिमंत्रेणसंस्थाप्य पुरतःसौवर्णराजतंगरुडंसामध्वनि- शरीरस्तवाहनं परमेष्टिनःविपपापहरोंनित्यंमत शांतिप्रयच्छमे ततईशानादिशानादिदिक्षुशखचक्रगदांप, में ततःपरितःलोकेशान्संस्थाप्यपूजयेत् प्रांतःअग्निंप्रतिष्ठाप्य अन्वादध्यात् ५. अत्रप्रधानलक्ष्मीनारायणं डॉनमीनारायणायेत्यष्टाक्षरमणमधुलांजमिश्रित ' तिलपायसघृतशर्करोद्यन्यतमचरुद्रव्यचतुष्टयेनप्रतिद्र व्यम ठोत्तरसहस्रातिभिवासहस्रनाममंत्रैयक्ष्य इत्येवंहोमसमाप्य ततश्राचार्पायपीठअनेनमंत्रेणदयात जल शापीब्रह्मपितांग यस्यचरांचर अनंतभोगशयनःप्रीयतांमेजनार्दन इतिदत्त्वागांपयस्विनींचदत्त्वा।अधिकफलाप्त सोपस्करांशय्यांदत्वा दशाधिकारान् द्विजान्सदन्नेनभोजयेत्' एवमेवविधानेनगणेशांविकयोर्नप, तत्तत्संत्रे पापूजातुतत्तन्नामसहस्रकैः गणेशेलड्डुकेोमपंचखायेस्तथापिवा पायसेनतुदेव्याश्चतिले केवलैरपि एवं कत्वाविधानेनस्वर्गलोकेंमहीयते इतिविष्णुलक्षपूजोद्यापनम् गणेशांविकयोरपिलक्षपूजोद्यापनं अयलक्षन मस्कारव्रतम् भविष्योत्तरे अंबरीपउवाच इक्ष्वाकूपांकुलंगुरोब्रह्मन्धर्मसविस्तरं ब्रूहिपापक्षयकरबतसर्वो तमंचमे ब्रह्मनस्यसुरापस्यगुरुदाराभिमर्पिणः सुवर्णस्तेयिनश्ववतेपांससार्गणामपि.' संकीर्णपापिनांचैवस कलीकरिणांतथा असमंपश्यतोभाया॑यंदुष्टेनचेतसा " श्वश्रूणांजनयित्रीणांकामिनांकामतोपिवा गुरौविश्वा संहीनस्यब्रह्मनस्यचंपापिनः संध्याकर्मविहीनस्यजगदुन्मादवर्तिनः दासीवेश्यासंगमिनश्चांडालीगामिनस्तथा परस्वहारिणश्चैवदेवद्रव्यापहारिणः 'ब्राह्मणेभीष्टदस्यैववृत्तिच्छेदकरस्यवा परस्वलोलुपस्यापिरहस्यकृतपा पिन पंचयज्ञविहीनस्यदुःशास्त्रनिरतस्यवा गुरुनिंदादिसंश्रोतुर्गुरुंद्रव्यापहारिणः नारीणांचविशेषेणप्रायश्चित्तं यदीप्सितं तदालक्षनमस्कारव्रतंकुरुमहीपते ', संकरीकरणानांचमलिनीकरणस्यच': अपात्रीकरणानांच ·प्रायश्चियदीच्छसि तदाल. ॥ ३ ॥ भ्राटपलीसुतानांचगामिनः कामिनस्तथा स्वसृस्वमातृबंधूनामिच्छ । यागमनस्यच दासीवेश्यासगमस्यसक्षयंयदिवांछसि तदाल. ४ परस्वहरणस्यापिदेवस्वहरणस्यच रहस्य भेदकस्यापिरहस्यकृतपापिनः त्यागस्यपचयज्ञानामसच्छास्त्राधिपस्यच गुरुनिंदाश्रुतेश्चापिगुरुस्वहरण स्यच लेह्यानांचैवघोप्याणांसंक्षययदिवांछसि तदाल. ॥ ५ ॥ कृतस्यजन्मसाहौमेरुविंध्यसमस्यच श्रत्युत्कटस्यपापस्य इहजन्मकृतस्यच सर्वस्यपापजातस्य संक्षययादवांछसि तदालक्षनमस्कारब्रतं कुरुमहीपते ॥ ६ ॥ शृणभूपविधिवक्ष्येसंकल्पनियमादिकम् चातुर्मास्यसमायातेकेशवेशयनं गते आपाढस्यसितेपक्षेएकादश्यांसमाहितः संकल्प्यदेवदेवस्यपुरतश्चक्रपाणिनः ममलक्षनमस्कारन तस्यपुरुपोत्तम निर्विघ्नव्रतंसांगंकुरुत्वकृपयाहरे पापपंकनिमग्नमांपापकोशस्यभाजनम् व्रतेनानेनसुप्री तःसयएवजगत्पते इतिसंकल्प्यमनसाकात्तिक्यांतुसमापयेत् प्रात.स्नात्वाव्रतंकुर्यादामध्यान्हसदा मुनिः यदातद्वान जीत जीतलघुभोजनम् अनृतंनवदेवापिनापध्यायीतकञ्चन देवतानांजपंहोमनत्य जेतकथंचन अतिथिंपूजयेन्नित्यं यथाशक्त्यानुसारतः कार्तिकेमासिसंप्राप्तेपौर्णमास्यांततःपरम् । संस्थाप्य कलशपूर्णसवस्त्रंसपिधानकम् विष्णोश्वप्रतिमांतत्रपूजयेद्विष्णुनामभिः नामभिःकेशवाद्यश्चनंगपूजाविधीय ते नैवेद्यांतेसमभ्यर्यकुर्यात्पश्वाच्चतर्पणम् पौरुपेयेणसक्तेनतिलगोधूमतंडुलैः देवदेवजगन्नाथसर्वव्रतफ लप्रद ब्रतेनानेनसुप्रीतोरहाणाध्यैनमोस्तुते : इतिचाय॒त्रयदत्त्वा पश्चादोमंसमाचरेत् पौरुपेनसूक्तेन शतमष्टोत्तरसदा होमशेपंसमाप्याथपूर्णाहुतिमतःपरम् प्राचार्य पूजयेत्पश्चाहयाद्गोमिथुनगुरोः ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छ्तविंशतिपंचवा दक्षिणांचयथाशक्त्यावाचयेदाशिपस्ततः अनुज्ञातश्चतेभ्योवस्वयं ·भुजीतबंधुभिः इदंव्रतंमहापुण्यपापारण्यदवानलं पापपर्वतवचंचपापाद्धितरणोडुपम सर्वपापहरं सपःसद्योविष्णुप्रसादनम् नानेनसदृशंकिंचित्रिपुलोकेपुविद्यते सर्वेषामाश्रमाणांचावहितंश्रुनिचोदितम् नारीणांसधवानांचविधवानांविशेषतः सर्वेपामेवपापानांप्रायश्चित्तमिदभवेत् ॥ इतिश्रीभविष्योनरेवसिष्ठांवरपिसंवादेलक्षनमस्कारव्रतविधानम् श्रयतस्यप्रयोगः मार्गशीर्यतथामाघेचैत्रवैशाखयोरपि अस्तादिदोपरहितेपौर्णमास्यांसमापयेत् तत्रविधानम् तिथ्यादिसंकीर्तिनांतेममानेकजन्मार्जितनानाविधपातकशमनपूर्वकअतुलभोगप्राप्तिद्वाराश्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं श्री विष्णोरमुकदेवस्यवालक्षनमस्कारव्रतमहंकरिष्ये इतिसंकल्प्य ततोदेवालयेअश्वत्थमूलेगंगातीरे अन्यत्रा श्रमस्पलेदेवालयेपितदेवताप्रीतयेतद्रतम् तदेवपीठपुरुसूक्तेनसंपूज्य नमोस्त्वनंतायेतिस्तुत्वा तदेवता नामसहस्रपतदेवताप्रकाशकवैदिकभत्रेण मूलमंत्रेणसाष्टांगपंचांगंवाप्रत्यहंनियतसंक्षयानस्काराविधाय व्रतांतेतदुद्यापनंकुर्यात् पूर्वोक्तसंकल्पांतेमुकदेवतायाः कृतलक्षनमस्कारबतस्यसांगतासिद्धयेतद्यापनक रिष्ये इतिसंकल्प्य प्राचार्यवरणांतेसर्वतोभद्रकलशोपरिहैमंदेवंतदेवतामंत्रेणसंस्थाप्यपूजयित्वा विशे पायवयंदयात् देवदेवजगन्नाथसर्वक्रतुफलप्रदव्रतेनानेनसुप्रीतोगृहाणाय॑मयार्पितम् ततअग्निंप्रतिष्टाप्य अन्वादध्यात् अत्रप्रधानदेवंविष्णु अमुन्देववासप्ताहत्यापीरुपसक्तेनद्वादशोत्तरेकशताहुतिभिश्चरुतिलबी ·" हिपालाशसमित्सपिव्यैःप्रतिद्रव्ययक्ष्ये ब्रह्मादिदेवताश्चकैकयाज्याहुत्यायक्ष्ये.. इतिहोम ततःपीठंगांचा चा-यदत्त्वा अष्टोत्तरशताधिकान्दिजान्यथाशक्तिभोजयेत् । इतिलक्षपुष्पोद्यापनम् लक्षनमस्कारवतो यापनमपि अथलक्षप्रदक्षिणाविधानम् अथलक्षप्रदक्षिणाविधानसोद्यापनम् । विष्णुधर्मोत्तरे, श्रीकृष्ण उवाच 'चातुर्मास्येचसप्राप्तेपरिक्रम्यशुचिर्भवेत् स्वकृतंपापमुच्चार्यज्ञानंचसकलंभवेत् । तत्रमंत्रः- यानि कानिधपापानिजन्मांतरकृतानिच तानिसवाणिनश्यतुप्रदक्षिणपदेपटे संकल्प्यंकान्नियतः. . कार्तिक्या तुजितेंद्रियः लक्षसमाप्वपश्चात्तुकुर्यादुद्यापनव्रती आचार्य्यवरयेद्विद्वान्ब्राह्मणात्विजस्तथा. स्वस्तिवाचन पूर्वेणवालरूपजनार्दनम् वस्त्रैणपरिधानेनानव्रणेकलशेर्चयेत् हुत्वातुविष्णुगायत्र्याशतमष्टोत्तरंचरुम् , कपि लांचततोदद्यादाचाय्यायसदक्षिणाम् ब्राह्मणात्विजश्चैवयथान्यायंप्रपूजयेत् पायसंजुहुयाचत्रसंहस्रविजितेंद्रि यः अहोमुखैश्चदेवनसक्तेनप्रतृचंवुधः ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चादद्यात्तेभ्यश्चदक्षिणाम् एवंरुत्वाव्रतामेदंपवित्रपा पनाशनम् पूर्वजन्मार्जितै पापरिहजन्मार्जितैरपि आगामिजन्मजश्चवमुच्यतेनात्रसशयः इतिविष्णुधर्मों तरोक्तलक्षप्रदक्षिणानतोद्यापनम् अथास्यविधानम् आपाढशुक्लकादश्यांपूणिमायांवाप्रारभः कार्तिक्यांस मापनम् अथवायास्मन्वाशुभेमासेपारअ. व्रतांतसमापनम् अत्रप्रदक्षिणास्थानानि सुरालयेश्चत्थमूलेतुल स्यागोव्रजेतथा कुर्यात्प्रदक्षिणांसीपूजयित्वायथाविधि तत्रादौतिथ्यादिसंकीर्तनांतआत्मनः सकलपापक्षय रोगपाडानिरमनपूर्वकामुकाभीष्टसिद्वयेश्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं श्रीविष्णोरमुकदेवस्यवालक्षप्रदक्षिणावतंकरिष्ये इतिसकल्प्य गणेशाटीन्पूजयित्वा पूजासामग्रीगृहीत्वा अश्वत्थादिसमीपंगत्वा पुरुपसूक्तेनसंपूज्य सह स्रनामादिपठन्करचालनादिरहित कृतांजलिरेकाग्रचित्तः प्रदक्षिणाएकरूपतयासमाप्तिपर्यंतकुर्यात् व्र ·तातेउद्यापनकुर्यात् तत्रादौदेशकालादिकीर्तनांतेअमुककामनयाकृतायालक्षप्रदक्षिणास्तत्साद्गुण्यार्थतदुद्याप नकरिष्ये ततश्राचार्यावरणांतेसर्वतोभद्रस्थकलशोपरिहेमप्रदक्षिणादेवतंतन्मत्रेणसंपूज्य साष्टागंप्रणम्य त . तमग्निंप्रतिष्ठाप्य - अन्वादध्यात् अत्रप्रधानविष्ण्वादिदेवंतस्यगायत्र्याअष्टोत्तरशतंचाहुतिभिः ब्रह्मादिदे वताश्चैकैकयाज्याहुत्यायक्ष्ये ततोहोमातेपीठंकपिलांचाचार्यायसंपूज्यदत्त्वा . यथाशक्तिब्राह्मणान्भोजयेत् अत्रयस्यदेवतस्यप्रदक्षिणाव्रतं तस्यैवमंवोहोमपूजादौग्राह्यः इतिलक्षप्रदक्षिणाव्रतोद्यापनम् । " अयप्रकारा तरेणअश्वत्थप्रदक्षिणाविधिः भविष्ये संकल्पादिपूर्ववत् । इयान्विशेषः।- आदौआराधयेद्विष्णुंध्यानावाह नपूर्वकम् तथैवपिप्पलतरुनारायणस्वरूपिणं सदापुरुषसूक्तेनउपचारैश्चपूजयेत्' ।। ततःप्रदक्षिणांकुत्ति सर्वसफलंभवेत् लक्षमेकंद्विलक्षवात्रिचतुःपंचलक्षकम् कार्यस्यगौरवाद्यहादशांतंसमाचरेत् : ब्रह्मचारीह विष्याशीत्वधःशायोजितेंद्रियः मौनीध्यानपरोभूत्वासघृतपायसहुनेत् तर्पणतुदशांशनभोजनंतद्दशांशतः हो मादौविष्णुगायत्रीतथानामसहस्त्रकं तत्रद्रोणपरिमिततंडुलपुंजोपरिपलादधिकरौप्यपीठोपरिसुवर्णादधिकहै । मअश्वत्थतरुंसंस्थाप्य श्वेतवस्त्रेणसंछाद्यसपूज्यद्विजायदद्यात् तत्रमंत्रः पिप्यलोटक्षराजेंद्रह्मग्निगर्भस्त्व मेवहिं प्रभुर्वनस्पतीनांत्वपूर्वजन्मनियत्कृतम् अघोघनाशयक्षिप्रतवरूपप्रदानतः ततोद्विजप्रार्थयेत् -अमुं तरुगृहाणत्वंविष्णुरूपंद्विजोत्तम स्वीकृत्यदुष्कृतंक्षिप्त्वाविष्णुरूपंप्रयच्छमे ततोव्रतवृत्तयशुक्लांगांद द्यात् अ धिकफलप्राप्तयेसोपस्करांशय्यांचदद्यात् इत्यश्वत्थप्रदक्षिणोद्यापनम् अथलक्षवर्तिव्रतविधानम् कात्तिके मायवैशाखेवाचातुर्मास्येवालक्षवर्तिव्रतविधान कार्यम् तत्रमासपक्षादिकीर्तनांते अमुकाभीष्टप्राप्तिकामो लक्ष्मीसहितविष्णुमुमासहिंतशिवंयथामिलितोपचारैःपूजयिष्ये पोडशोपचारे संपूज्यलक्षवर्निविधानकुर्यात् ।

·तत्रकथा सूतउवाच आर्यावर्तेपुराकाचिद्देश्याभूलक्षणाभिधा तस्याभुजंगःशूद्रोभूदासोनाममहावली तां लक्षणांतुसुस्नातांस्थितांगोदावरीतटे बालवैधव्यदोषणरुदंतीकुररीमिव मृतंपतिपुरास्थाप्यबंधुभिःपरिवारि ताम् आर्कदंतांततावीक्ष्यशनैस्तांप्रत्यपद्यत लुठंतीभुविकायेनमुहुन्नतीमुरोवहुः जडानामपिकारुण्यंजायते तातुपश्यताम् तासालक्षणावाक्यस्वभुजंगमुवाचह कुलजानांतुनाराणांदशेयमतिदारुणा अवस्थावयमेता सांतवेयतुसुदारुणा कन्यात्वंजीवभर्तृत्वंविधवात्वमितित्रिधा पारवश्यं चनारीणांदुःखमामरणांतकम् अना पत्यत्ववैधव्येतथैवापुत्रतास्त्रियः असह्यमेतत्रितयंवैधव्यंतत्रचोचरम् शोचंतीनांचनारीणांकस्यैदकर्मणःफलं निर्वर्ततेयकेनेदंएच्छंतीमितितामथ उवाचदासनामासौभुजंगःसनृतंवचः शृणुभद्रेप्रवक्ष्यामित्वायाटष्टाद्विजातयः ।। देवानांचैवलोकानांहितार्थेमंत्रकोविदाः शास्त्रज्ञानात्स्वभावाञ्चजीवानांयत्पुराकृतम् जानंतिकर्मजफलंतेप्रष्ठव्या धृतवताः भुजंगवचनं श्रुत्वातथैवोमितिसापुनः तत्रागतमहादंद्विजंपप्रच्छतंतदा प्रणम्यसादीनतराप्रश्र यातुरमानसा मुनेत्वहंदुराचारावैश्यास्मिलक्षणाहया तथापितेदयापात्रंटच्छतीमांप्रबोधय साधूनांसमचि तानांजनाःसर्वेसमाभुवि दुर्गधोवासुगंधोवायथावायुःसुखोभवेत् मुनेदशेयनारीणांतृतीयातीवदुःसहा कर्म पाजायतेनकेनवाविनिवर्चते एतद्विचार्य्यमब्रह्मन्कृपयावदसुव्रत इतितस्यवचः श्रुवायाजकोवाक्यमब्रवीत्. देवेकर्मणिपित्र्येचनार्यःकेनव्यवस्थिताः अकस्माञ्चरजोदुष्टाःस्पृष्ट्वाभांडाद्युपस्करान् अज्ञानाद्ज्ञानतोवापिका. मलोभात्कचित्कंचित् । ----अवोधयित्वागच्छंतितेनदुष्यंतिसक्रियाः क्रियालोपगताह्येता पापाचस्मात्सुदु स्स्यजातं दशामिमांप्राप्नुतिसर्वात्रपिनसंशयः वाल्यैवायौवनेवापिवार्धकेवाकदाचन' तत्रायातिदुराचारा परानेवांभिवांउति श्वश्रोश्चपतिवंधूनामविचारात्सुदुः सहात् दशामिमांप्राप्नुवतिसर्वाअपिनसंशयः सा ·तत्कमसहायेनरजसादूपिताचसा मृतपत्यातथाभूत्वावधव्ययौवनेब्रजेत् यानारीतुरंजोदुष्टासर्वभांडानिसंक कुरुतेयदिसानारीवैधव्यवार्धकेव्रजेत् याचानुकूल्यरहितापतिधर्भपुसर्वदा वालवैधव्यमापन्ना रम् गतिहीनाभवत्यलम् सर्वासामपिवैधव्येनिदानंपुष्पितानघ तस्यशांतिप्रवक्ष्यामिकर्मणश्चापिलक्षणे कृतेतुमुनि पंचम्याव्रतेपानुयोषिताम् क्षयंगच्छातिनारीणामितिवेदविदोविदुः शूर्पसवायनंदत्त्वाकृतेलक्ष्मीव्रतादिके मू लावशपंतजतिरजादोपोनसंशयः निर्मूलंतुव्रजत्याशुलक्ष वर्त्तिव्रतेकृते रजसोत्थमहापापनारणिनात्र संशयः इतितद्वचनं श्रुत्वापुनः पप्रच्छलक्षणा मनसाशंकिताभूत्वासादरंमुनिसत्तमम् साधुसाधुमहाभागचित्तमेभय विव्हलम् लक्षत्रितस्यास्यविधानकीदृशंवद 'कस्मिन्मासेतुर्तव्यकस्यवातत्समर्पणम् उद्यापनकथंकायक फलंतस्यवामुने तयाटटोयाजकोपिलोकानांहितकाम्यया फलंविधानतत्सर्वमवदवदतांवरः ॥ मुनिरुवाच।। लोमशस्यमुनीनांचसंवादंकथयामिते कालोस्यकार्तिकोमासेवैिशाखोमाघएवच सहस्त्रगुपितंधत्तेकाचिकेविद्धि तद्तम् तस्मात्कोटिगुणवत्तेमाघमासेव्रतोत्तमम् तस्मादनंतगुणितंफलंवैशाखसासके एतस्मिन्मासवितये यस्मिन्मासेसमाप्यते तस्मान्मासदयात्पूर्वप्रारध्वव्यमिदंव्रतम् अतमासिप्रकुर्वीततत्समाप्तिविचक्षणः सह स्त्रवर्तिभिः कुर्या दारासिंविष्णवेध्रुवम गोघृतेनाथतैलेनसम्यगुकै नोहरैः यस्मिन्मासेसमाप्तिः स्यात्पी र्णमास्यांसमाचरेत् उद्यापनविधानेनव्रतसंपूर्णकारकम् प्रातः स्नात्वाशुचिर्भूत्वापंचगव्यंतुप्राशयेत् पुण्याहवा चनंकृत्वाचायवरयेत्ततः . वयोदशाविजोभद्रेसानिकान्वृणुयात्ततः सतिलैश्चयवैः कुर्या दग्नेनयऋचाद्वि जाः वादशांशतः कुर्य्या तर्पणतुविचक्षणः तर्पणस्पदशांशेनहोमक-विचक्षणः तर्पणोक्तेनमंत्रेणपाय सचघृतान्वितं पालाशसमिधश्चैवमत्रंणानेनवैष्णव तंघचविष्णगायत्र्याहोमस्यायंविधिस्मृतः कलशेपुत ·KA पास्याप्यसपिधानसवस्त्रकम् सुवर्णप्रतिमांकृत्वाश्रमयुत्तारणपूर्वकम् प्राणप्रतिष्ठयाः स्थायाः प्राणस्त । स्यांसमाहितः अावाहनादिपुष्पांतपूजांकुर्याद्यथाविधि ततस्त्रयोरुक्ममयाः प्रतिमाः. कारयेत्ततः नि याचसहितदेवंमध्यगंपूजयेदरिम् तदक्षिणेचतुर्वक्त्रं 'सावित्र्यासहितंतथा उत्तरेचोमयाशंभुपुरतोगरुडंतथा का लोविष्णुस्तथावन्हीरविदीप्तोनिशाकरः रुद्रः शेपोजगद्यापतिजोरूपमिहेश्वरः निरंजनः कलाध्यक्षाविश्व रूपीजगत्प्रभुः स्वप्रकाशः · स्वयंज्योतिश्चतुर्बाहुर्जलाशयः परंब्रह्मेतिदशभिर्नामभिः पूजयेदरिं 'शि रोललाटकेनेत्रेकर्णनासेमुखंतथा कंठस्कंधौतथावाहूस्तनोवक्षस्तथोदरम् नाभौचकट्यांजघनेऊऊर्जानौचगुल्फ के पादौतुक्रमशस्त्यतान्यगान्यवंतुपूजयेत् धूपंदीपंततोदत्त्वानैवेद्यचनिवेदयेत् यद्रव्यलक्षपूजायास्तव्यक नकस्यच कृत्वानिवेदयेत्तस्मपश्चात्पूजांसमाचरेत् भत्त्याचजगदात्मानमयदेवंक्षमापयेत् देवदेवजगन्नाथभक्ता नांकायकारकत्वत्प्रसादादहंयाचेशीघ्रंकार्यप्रदोभव अनेनैवविधानेनलक्षपूजांकरोतियः पुर्वः पौत्रैः प्र पविश्वसुखप्राप्नोतिनिश्चितम् आचार्यपूजयेत्पश्चाद्राह्मणानृत्विजस्तथा गौर्दयाचसवत्सावेसालंकारागुणान्वि ता · 'त्रिंशत्पलंकांस्यपात्रंघृतेनपरिपूरितम् सुवर्णवार्तसंयुक्तमाचार्यायानवेदयेत् अथवातद्दशपलंतथाघृतस मन्विम् अथवातद्यथाशक्तिदद्यादावश्यकंस्विदम् व्रताभावेतुवेदद्यात्कांस्यंवैघृतपूरितम् यावज्जीवंजीवप तिर्भवत्यवनसंशयः रजोदोपविमुक्तिः स्यात्पोर्णमास्यांददातिया ब्राह्मणनभोजयेत्पश्चाद्वित्तशाठ्यंनकार येत् एवंकरोतियानारी तस्याः पुण्यफलंशृणु अथसर्वाणिपापानिरहस्यानिकृतानिवै नश्यतितानिसर्वा णिव्रतस्यास्यप्रभावतः चंडालगामिनीवापितथाशूद्राभिगामिनी कारूकरजकादीनांगामिनीदुष्टचारिणीब्रह्म क्षत्रिपविट्शूद्रप्रतिलोमानुगामिनी मातुलेयपितृव्यादिभ्रातृपुत्राभिगामिनी वालनीवापतिनीमातापित्रोवंधेरता:

·गोनीवातस्करीवापिरजःसकरकारिणी एवमादिमहापापर्वतावापिकुलांगना कृत्वाचतद्रतंसम्यकमच्यते नात्र संशयः 'तानामुसमंवैतत्स्त्रीणामावश्यकत्विदम् एवंवर्तिप्रदानेनविष्णोरमिततेजसः कोटयोब्रह्मह त्यानामगम्यागमकोटयः तथैवात्युमपापानांकोटयोथसहस्रशः नश्यंतिनात्रसंदेहोनारीणांतुनरस्यवाकिं लक्षवतिभिर्विष्णोःकृतेवारार्तिकाप्पणे किमत्रबगुनोक्तेननानेनसदृशंव्रतम् ।' पुरुपोपिनतंकृत्वापूक्तिःपाप संचयः मुच्यतेनात्रसदेहःप्रसादान्मधुशासिनुः एतद्रतसमाख्यातंपृच्छत्तस्तवमानदे 'व्रतंकुरुसुखातष्ठयथाते रोचतेमनः इतितद्वचनं श्रुत्वापुनःपप्रच्छलक्षणा अज्ञानादृष्टभावाद्वानविचारोममेहवै प्रत्ययार्थममब्रह्मन प्रत्यक्षंकुरुमेधुना इनितस्यावचःश्रुत्वायाजकोवाक्यमब्रवीत् कथंतत्प्रत्ययोभूयात्कथ्यतांकरुणानिधे साप्यु वाचमुनिविप्रविस्मयोत्फुल्ललोचना नचवैधव्यमापन्नारोदित्येपाकुमारिका अस्याःपतिःकथंजीववैधव्यचैव गच्छति तथाकुरुमुनिश्रेष्टदयाशमवतांधनम् इतितस्यावषःश्रुत्वाविस्मितोवाक्यमब्रवीत् अधवैमकरंमा तोभास्करोलोकभास्करः माघायंचवरोमासोनेकक्रतुफलाधिकः अद्यगत्वाकुरुनानगंगायामघहारिणी स्ना नंकृष्णार्चनंकृत्वादेहितस्मैमृतायवै तेनजीवेदयंनूनंब्रह्मनोयसुरापिवः तस्मादयराजयक्ष्मरोगेणतुमृतिगतः तथापिमाघमासस्यपुण्याद्वैजीवतेध्रुवम् दापयित्वातथावर्तिकांस्यपावंविधानतः नीवपत्नीभवेदाशुपावदाम : रणांतकम् उक्षणातद्वचःश्रुत्वाजलंस्पृष्ट्वाचवाग्यतःस्नात्वाकृष्णार्पणंकृत्वाददौतस्यैफलंततःतत्पुण्यस्यप्रभावेनतत्क्ष गादेवचोत्थितम् स्वभुजंगं प्रेपयित्वा सवृतंकांस्यपात्रकम् कुमार्यादापयामासवैघव्यस्यापनुराये एतत्पुण्यप्रभा वेणकुमारीसापिशोभनातदाभवजीवपत्नीवभूववहुपुत्रका कुमारीशोभनानामतत्पतिःकणभोजक तद्वांधवस्तदास चतुष्टुवुस्तांसुलक्षणाम् याजकंचापिसंप्रीत्याजग्मुस्तेस्वंनिकेतनं लक्षणापिचदोपेणभुजगेनचसंयुता माघस्नानंततः . * ·कृत्वा व्रतमतच्चकारसा ततस्तुमरणंप्राप्तेदासस्तस्याःसहायकृते गयोनाममहाराजश्चक्रवर्तीबभूवहसालक्षणाच तत्पत्नीसर्वलक्षणसंयुता बभूलोकविख्याताजीवभासुपुत्रिका तस्माद्योमाघमासस्यसाहाय्यंचकरिष्यतिध मस्यतत्फलंप्राप्यमुच्यतेनात्रसंशयः नित्यस्नातुमशक्यश्चेत्कुर्यात्सतुदिनवयम् द्वादश्यांरथसप्तम्यांपौणिमा स्पांतथैवचसोपिपूर्णफलंप्राप्यविष्णुलोकेमहीयते तदेवंकनफलंमहापातकनाशनं योननातिनरोमाघमकरस्थे दिवाकरे ब्रह्महासतुविज्ञेयःसर्वकर्ममुगार्हतः नारीवापिनरोवापिनस्नायादरुणोदये रौरवनरकंप्राप्ययावदा भूतसंप्लव रोगाद्यपहतोयस्तुपादौप्रक्षाल्यवाग्यतः धौतवस्त्रपरीधायत्रिराचम्यचवारिणा गायत्र्यामं त्रितचांभःप्रोक्षयेमूईनिसद्विजःसोपिस्नानफलप्राप्यमोदतेविष्णुमंदिरे येचशवंतिसततंयेपठंतिनरोत्तमाः ते सर्वपापनिर्मुक्तायास्यंतिपदमव्ययम् ॥ इतिवायुपुराणोक्ताविष्णुर्लक्षवार्तिकथा अथप्रयोगः॥ श्रावणशुक्ल प्रतिपदमारभ्यकार्तिकपौर्णमासीपर्यंत प्रत्यहमेकसहस्रवर्तिकादीपनंकायें व्रतांतेउद्यापनं अथवा माघ वैशाखपीणमास्यालक्षवर्गिकोद्यापनं एतेषामभावे अन्यदाशुभकालेकायतिथ्यादिकर्गिनांते आत्मनः रजःसंप कोदिविविधपातकसंपायागम्यागमनकोटिनाशविविधैहिरूपुत्रपौत्रादिसुखप्राप्तिपूर्वक विष्णुलोकप्राप्तिद्वारापर मेश्वरप्रीत्यर्थ आचरितंयल्लक्षवर्णिकाव्रतंतत्संपूर्णफलावाप्तयेतदुद्यापनंकरिष्यइतिसंकल्प्य -श्राचार्यावरणांते सर्वतोभद्रेकलशंप्रतिष्ठाप्य तन्मध्येइदविष्णरितिमंत्रणविष्णु तदक्षिणेसावित्रीसहितंब्रह्माणं ब्रह्मयज्ञा नमितिमवेण तदुत्तरेगौरीसहितंशंभु नमःशंभवायेतिमंत्रणशंभुमिति क्रमेणदेवतात्रयसंस्थाप्य पुरतो राजतंगरुडंसंस्थाप्य सामध्वनिशरीरस्त्ववाहनंपरमेष्टिनः विषपापहरोनित्यमतःशांतिप्रयच्छमे इतिमंत्रे गरुडंपूजयेत् चंदनपुष्पपूजांते अंगपूजा कालायनमः शिरःपूजयामि विष्णवेललाटंपू. वन्हयेनेत्रंपू.

·पू. विश्वरू रवयेक पू. तेजोरूपायस्तनाप. महेश्वरायवक्षः पू- निरंजनायउदरं पू- फलाध्यक्षायनाभिं पिणकटिंपू-जगत्प्रभवेगुह्यंपू स्वप्रकाशायऊरूपू-त्वयंज्योतिपेजानुनीपू-चक्षुयूहायगुल्फीपू-जनाधिपायपादोपू- परब्रह्मणेसागपू. ततोविशेयपूजोपहारादिसमर्प्यरात्रिजागरणेनसमाप्य प्रात सतिलैर्यवैः अग्नेनयसुपथे ति वादशांशतोहोमतर्पणादिकुर्य्यात् तत्रअग्निप्रतिष्ठाप्य अन्वादध्यात् अत्रप्रधानदेवलक्ष्मीसहितवि प्णघृतान्वितपायसपलाशसमित्घृतद्रव्यैः सहनसंख्याकाहुतिभिस्तथाब्रह्माणंशंभुंचइदंविष्णुब्रह्मयज्ञाननमः शंभवायेतिमंत्रैः प्रत्येकमष्टोत्तरशतमष्ठाविंशत्याहुतिभिर्गायत्र्याचघृतंहुनेत् तत.पीठस्थदेवंसंपूज्यगोघृतलो डितसहस्रवार्तकांकला तत्रत्राचार्यसंपूज्यपीठविंशत्पलवृतपरितकांस्यपात्रचयथाशक्तिवा तथाच सुवर्णवं तिसंयुक्तरौप्यदीपकंकांस्यपावसहितंदद्यात् तत्रमंत्रः रौप्यपात्रस्थितंदीपंहेमवर्तिसमन्धितं कांस्यपात्रणपिहितं ददामिव्रतपूर्तये ततोधिकफलाप्तयेगांचदत्त्वा दशाधिकाद्विजान्सदन्ननभोजयेदिति एवमेवमाणिक्यलक्ष पतिव्रतं पूर्वोक्तनविधानेनकुर्यात्सर्वमतंद्रितइतिवामनपुराणोक्तलक्षवर्त्तिव्रतं अत्रैवलक्षदीपदानमुक्तं भविष्य 'दीपानांलक्षकंयस्तुकुर्यात्परमधामकः यावत्कालंप्रज्वलंतिदीपास्तलिंगसन्निधौ ब्रह्मणोयुगसाहस्रदातास्वं महीयते कोसुंभवत्तिसंयुक्तादीपादत्ताःशिवालये सुरलोकेचकैलासतिष्ठंतिशिवमूर्तयइति इदमुपलक्षण मिदंचसर्वदेवतानांदेवालयेष्वपिविधेयमिति अथवापुराणोक्तंतत्रलक्षवर्तित ॥ नारदउवाच ॥ श्रुतानिदेवदें वेशवतानिनियमास्तथा तीर्थानिचमहादेवयज्ञदानान्यनेकशः नास्तिमेनिश्चयोदेवभ्रामितोहत्बयापुनः कथ यस्वमहादेवयद्गोप्यंब्रतमुत्तमं ॥ शिवउवाच ॥ शृणुनारदयत्नेनयद्गोप्यंत्रतमुत्तमं लक्षवामहापुण्यंसर्वोप द्रवनाशनं सुखसंपरिदचैवपुत्रराज्यसमृद्धिदं शंकरप्रीतिजननंशिवलोकप्रदंशिवं स्वभासहसंबंधमहा।

·多多多多多 ܫܦ 0 स्नेहकरंपरे शृणुनारदयत्नेनागेरोशोयननुष्यति, यत्कृत्वाकृतकृत्याः स्युर्देवासरनरेश्वराः 'यवैज्ञात्वानकुंवैति तेज्ञेयाँदुःखभागिनः रुद्रवत्तिसमेनास्तिविपुलोकेषुचव्रतं अतएवसदाकार्यव्रतमतत्सुदुल्लभ मयाख्यातंत्रत मिदकिमन्यच्छोतुमिच्छसि ॥ नारदउवाच ॥ पूजाविधिंचमेब्रूहि किंविधानंवदस्वमे ॥ ईश्वरउवाच ।। शृणुब्रह्मन्महाभागयत्वश्रोतुमिहाहाँस कार्पासतंतुभिःकार्यादपिवार्तःशिवप्रियां लक्षसंख्याचकत्तव्यागन्या ज्येनपरिप्लुताः देयाशिवालयेनित्यंभक्तियुक्तेनचेतसा अस्पविधानं तिथ्यादिकीर्तनाते' अखिलंदुरितना शाभीष्टसिद्धिपूर्वकाशवोकप्राप्तिद्वारासांवशिवप्रांत्यर्थयथाविध्याचरितरुद्रलक्षवात व्रतस्यसांगफलांप्तये तदुधापनंकरिष्ये इतिसंकल्प्य .आचार्यवरणांते लिंगतोभद्रेतायकलशोपरिहमसांवरुद्रकद्रुद्रायेतिमंत्रण प्रतिष्ठाप्यपुरतोराजतरपभसंपूज्य पुराणश्रवणादिभिरात्रिमतिवाह्य प्रातरनिंप्रतिष्ठाप्यन्वादध्यात् प्रधानसविरुदंरुद्रसूकेननमःशभवायेतिमत्रेणवा घृतपायसविल्वद्रव्यः सहस्राहुतिभिर्मेडलदेवताक याज्याहुत्यायक्ष्येतत पीठंगांचदीपंचपूर्वोक्तविधिनाचार्यसंपूज्यदत्वा एकादशाधिकान्विप्रान्सदन्ननजित् अचवर्तिदशांप्रातः होमतदशांशदशांशतोद्विजभोजनंच होमदशांशतःसाधारणतर्पणकांस्यपात्रेदीपदान चपूर्ववत्कांस्यपात्रसहितकार्यम् इतिरुद्रलक्षवर्तिव्रतोद्यापनं अथागमोक्तं विष्णुलक्षवार्त्तव्रतोद्यांपनं ति प्यादिकीरीनातेअखिलपापक्षयाशिवलोकप्राप्तिकामनया आचरितरुद्रलक्षवर्त्तिव्रतोद्यापनंकरिष्ये' प्राचार्य रणांतपीठेसांबरुद्रं ननोभवायचेतिमंत्रणसंस्थाप्यपूजयेत् प्रातःअग्निंप्रतिष्टाप्य अन्वादध्यात् अत्रप्रधा नंरुद्रं नमोभवायेतिमंत्रणतिलाज्याहुतिभिः सहस्रमंडलदेवताश्चैकैकयाज्याहुत्यायक्ष्ये ततः पीठंगांचदपिं चदत्वा एकाधिकाद्विजान्भोजयेत् होममंत्रश्चस्थापनोकएव इतिरुद्रलक्षवातविधानम् ॥ ॥

·अथदीपविधान विष्णुधर्मोत्तरे पंचायतनदवतानांस्वाराध्यदेवतायतः चातुर्मास्यथसंप्राप्तेशुभैमासिभूमिप प्रत्येकमेकदीपंचपीतगव्यवृतेनच तिलतैलेनवाकुर्यात्कपूरेणसमन्वितं दीपप्रज्वाल्यविधिवत्सर्वकार्यसमं भुवा एकसुत्र्यादिसूत्र्यावाविल्याख्यामणिकान्विता एवंप्रकारेणलक्षदीपदानं देवाग्रेकृत्वा कार्तिक्याउया पनकुय्पात् ॥ तद्यथा ॥ मद्यतिथ्यादिकर्तिनांते श्रात्मनोविविधपापक्षयपूर्वकांभीष्टसिदिहाराश्रीपरमेश्वर प्रीत्यर्थयथाविध्याचरितस्यदीपदानव्रतस्यसांगतासिद्ध्यर्थतदुद्यापनं आचार्यावरणांते सर्वतोभद्रकलंशेहेम पुज्यदेवंतत्तन्मवेणसंस्थाप्यपथोपचारेःसंपूज्य रात्रौजागरणंविधायंप्रातः अग्निंप्रतिष्ठाप्य अन्वादध्यात् ॥ अत्रप्रधानं देवंघृताक्ततिलद्रव्येणसहस्राहुतिभिर्मेडलदेवताश्चैकैकयाज्याहुत्यायक्ष्य ततःपीठस्वर्णवार्तसंयुक्तरो प्पदीपवृतधारतकांस्यपात्रसाहतंब्राह्मणायदत्त्वा गांवप्रतिपाद्यदिजान्भोनयेदितिचातुर्मास्यादौविष्णुधर्मोक्तं लक्षदीपत्रतोद्यापनं अथमाादिमासेचातुर्मास्यादौचफलत्यागव्रतोद्यापनं मत्स्यपुराणे नंदिकेश्वरउवाच फल त्यागस्यमाहात्म्यंभवेत्तच्छणुनारद यदक्षपंपरेलोकेसर्वकामफलप्रदं मार्गशीर्षशुभेमासितृतीयायांमुनिव्रतःहाद श्यामधवाप्टम्यांचतुर्दश्यामथापिवा प्रारभेच्छुक्लपक्षस्यकृत्वाब्राह्मणवाचनं अन्येप्वपिचमासेपपुण्येपुमुनिसत्तम सदक्षिणंपायसेनशक्तितोभोजयेविजान् अष्टादशानांधान्यानामन्यत्रफलमूलकं वर्जयेदव्दमेकंतुविनैवोषध कारणं सरपंकांचनरुद्धर्मराजंचकारयेत् कूष्मांडमातुलंगंचवातीकंपनसंतथा आमालातकपिंगानिकालिंगम थवारुकं कर्दमंदाडिमंशक्त्याकलधौतानिषोडश . मूलकामलकंजवुतितिणीकरमंदकं कंकालेलककुंडरिकरीर कुटजंशमी उदुंबरंनारिकेलंद्राक्षाथवृहतीद्वयं रोप्यानिकारयेच्क्त्याफलानीमानियोडश तावतारफलंकुर्या दगस्त्यंफलमेवच पिंडकंकाश्मयफलंतथासूरणकंदजं रक्तालकाकलालंचचरकाश्मीरचावट चित्रवल्लीफलं ·तहत्कूटशालिपकाफलं ग्राम्यनिष्पावमधुकावटेंगुदपटोलकं तामाणिपोडशैतानिकारयच्छतितोनरः उदक। भयंकुयादान्योपरिसवाससं अक्षयपात्रहयोपेतहेमरुद्रयान्वितं धेन्वासहवशांतायविप्रायाथकुटविने स पत्नीकायसंपूज्यपुण्यन्हिविनिवेदयेत् यथाफलेपुसवेपुवसत्यमरकोटकाः तयासर्वफलत्यागवतादाक्तःशिवे स्तुमे यथाशिवश्वधर्मश्चसदानंदफलप्रदी इत्युक्तफलदानेनममस्यातांवरप्रदौ यथाफलानांकामाःस्युशिवभ केपुसर्वदा तथानंतफलावाप्तिमस्तुजन्मनिजन्मनि यथाभेदनपश्यामिशिवविल्वर्कपद्मजान् तथाममास्तुवि श्वात्माशंकरःशंकरःसदा इतिदत्त्वाचतत्सर्वमलंकृत्यचभूषणैः शक्तश्वेच्छयनंदद्यात्सर्वोपस्करसंयुतं अशक्त वफलान्येवयथोक्तानिविधानतः तयोदकुंभसंयुक्तौशिवधर्मांचकांचनों विप्रायदत्त्वा जीतवाग्यतस्तैलवार्जत अन्यानपियथाशक्त्याभोजयेद्विजपुंगवान् एतनागवतानांतुसौरवैष्णवयोगिनां शभोःसर्वफलत्यागोत्रतंवेद विदोविदुः नारीभिश्चयथाशक्त्याकर्तव्यंव्रतमुत्तनं एतस्मान्नपरंकिंचिदिहलोकेपरत्रच व्रतमस्तिमुनिश्रेष्टय दनंतफलप्रदं सौवर्णरोप्यताम्रपुयावंतःपरमाणवः भवतिगण्यमानेपुमुनिसत्तमसर्वथा . तावद्युगसहस्राणि रुद्रलोकेमहीयते एतत्समत्तखलुपापहरंजनानामाजीवनायमनुजेपुचसर्वदास्यातू. जन्मांतरेवपिनपुत्रवियो गदुःखमाप्नोतिधामचपुरंदरदेवजुष्टं योवागणेतिपुरुपाल्पधनपेठेहादेवालयेषुभुवनेपुचधार्मिकामान् पार्वि मुक्तवपुरेतिपुरंमुरारेरानंदकृत्पदमुपैतिमुनींद्रसोपि इतिमत्स्यपुराणोक्तंफलत्यागवतमाहात्म्यमष्टाविंशोध्यायः अथार्षिवलिंगोयापनं तत्रादाकामनाभेदेनपूजाप्रकारः सचफाल्गुनकृष्णचतुर्दश्यांशिवरात्रिव्रतविधाने प्रपंचितस्तथापि सुवोधायात्रापिप्रपंच्यते सहस्रचाथलक्षवाकोटिंचाथविधानतः लिंगानांपूजयित्वाचस वान्कामानवाप्नुयात् मृल्लिंगपार्थिवंश्लक्ष्णभुक्तिमुक्तिकरंवरं त्रिसंध्ययोर्चयेल्लिंगंकृत्वाविल्वेनपार्थिवं एकादश V .

·and शतंवापिसर्वाभीष्टमवाप्नुयात् शुददेशेसमीभूतांमृदमादाययत्नतः शुद्धेनवारिणाभ्युक्ष्यसंघट्यापितथापुनः लिंगानांसंख्ययाकुयोत्स्थापिडान्यथाक्रमं पलद्वयञ्चकर्तव्यन्यूननवसदेवहि अखंडंतुवरलिंगद्विखंडंस्था- वरस्मृतं लिंगमादौविधायाथपीठेवाकारयेत्ततः पक्वजफाकारलिंगकुन्मनोहरं वर्तुलेचतुरस्रवासम पीठद्वयं शुभं देशनादेवलिंगस्यदेवगंधर्वकिन्नराः तत्क्षणंरचयित्वाशुमंचंतिनात्र संशयः. साक्षतस्थापयेत्त स्मान्निर्माणक्षणएवतत् ॥ अयंपार्थिवलिंगस्यपूजाधारस्थानंस्कांदे, पापाणेदारुदेशेवादर्भास्तरितभूस्थले पु प्पप्राकारसंकीर्णेपाणीवावेदिकास्चिति संविल्वेताचपात्रेवास्थापयेत्पार्थिवंशिवं मल्लिप्तहस्तकोवापिसंक्षा लितकरोथवा तत्रोपचार: पंचोटपोडशप्रोक्ताहात्रिंशदुपकारकाः यस्तुपूजयतेभक्त्यालिंगेत्रिभुवनेश्वरं स स्वर्गराज्यमीक्षाणांक्षिप्रभवतिनोजनं आंदोगणेशरुत्वातलिंगंकु-ततःपरं पश्चाच्छक्तिततःस्कंदततोलिंगा न्यथापिच पार्थिवपूजायांनाममंत्रा. पार्थिवंचिंतामणो हरोमहेश्वरःशंभुःशूलपाणिःपिनाकधृक् 'शिवःपशुपति श्वमहादेवइतिक्रमात् मदानयनसंघप्रतिष्ठाहानमेवंच स्नापनपूजनचैवक्षमस्चतिविसर्जनं ॥ अस्याःकाम नापरत्वेन एकादशप्रकारः पार्थिवचिंतामणो ऋणमोचनकामश्चएकादशदिनपर्यंतंप्रत्यहमेंकलिंगंकृत्वा रहतीपुष्पं घेतानैवेद्यं अनुणात्रस्मिन्नितिऋचं १०८ ष्टोत्तरशतंजपेत् ऋणान्मुक्तोभवतिइत्येकः': प्र- कारः १,पुत्रज्ञामस्तविंशतदिनपर्यंत प्रत्यहं लिंगपंकृत्वा पंचामृताभिषेकः मल्लिंकापुष्प गुटोदननैवेद्यं कांटात काँडालरोहंति इत्यष्टोत्तरशत १०८ तंतोपासनेनप्रतनोपि इत्यनेनचाष्टोत्तरशतदूर्वापणेनपुत्रोभ पति- इतिद्वितीयःप्रकारः २ कन्याकामस्तुविशदिनपर्यंत प्रत्यहलिंग–यकृत्वों करवीरपुष्पशर्करानैवेद्य पावीरवीकन्येतिमंत्रमटोत्तरशतं १०८ जपेत् पाशमेनेतिदूर्वार्पणेनकन्याभवति इतितृतीयप्र.३ द्रव्यका ·मस्तु चतुःशतदिनपर्यंतप्रत्यहंचत्वारिलेंगानिपूजयेत् किंशुकपुष्पं' कदलीफलनैवेद्यं श्रीसूक्तंप्रत्यहंशत वारंजपेत् द्रव्यागमोभवाते इतिचतुर्थप्र. ४ विवाहकामस्तुपचशतदिनानिप्रत्यहपचलिंगानिकृत्वापूजये । त् चंपकपुष्पं पायसनैवेद्य गोरीमिमायतिऋचमोत्तरशतं १०८ जपेत् विवाहोंभवति इतिपंचमप्र. कलहनिवृनिकामस्तुत्रिंशदिनपर्यंतं पलिंगानिप्रत्यहंपूजयेत् वकुलपुष्प मधुयुतनैवेद्य 'मुंचामीतिसूकंप त्यहंदशधाजपेत् कलहान्मुक्तोभवति इतिषष्टःप्र०६ तथियात्राकामस्तु पंचशतदिनपर्यंतं सप्तलिंगानि कृत्वा शतपत्रपुष्पं दध्योदननैवेद्यरुद्रेकादशनींजपेत् तीर्थयात्राभवति इतिसप्तमप्र०' ७ विद्याकामस्तु विशदिनपर्यंतंप्रत्यहमष्टलिंगानिकृत्वा दध्योदननैवेद्यं यछंदसामृपभोविश्वरूपंइत्यनुवाकंदशधाजपेत् | विद्यावान्भवेत्.इत्यष्टमप्र. ८ अपमृत्युहरणकामस्नुएकशतदिनपर्यंतनवलिंगानिकृत्वा धत्तूरपुष्प दध्योद ननैवेद्यं त्र्यवकमितिमत्रमाद्यतप्रणवसाहतमष्टोत्तरसहस्रंजपेत् अपमृत्यनाशनंभवति ९ दूरगतसुहृदागम कामस्तुप्रत्यहवपमेकं दशलिंगानिकृत्वा कांचनपुष्पं अपूपनैवेद्यं योरुद्रोअग्नाविति अष्टोत्तरशतंजपेत् दू रगतस्पागमनभवति इतिदशम प्र १० सर्वदारियनिवृतिकामस्तु पण्मासपर्यंतप्रत्यहमेकादशलिंगानिकृत्वा रक्ताजद्रोणपुप्पंसवीन्ननैवेद्यगोघृताक्तं नमोहिरण्यवाहवेइतिमंत्रमष्टोत्तरशतंजपेदारियान्मुक्तोभवति इत्ये कादशप्रकार. ११ कारागृहमोचनेन्योप्यत्रविशेषः एकविंशतिदिनपर्यंतमेकोत्तरलिंगानिकृत्वा तावत्प्रत्य हरुद्रकादशन्याअभिपेकः पलाशपुष्पं दधिमधुघृतमिश्रितमन्ननैवेद्यं अष्टसहस्ररुद्रंजपेत् निगडान्मुक्तोभवति । प्रथलिंगसख्याफलभंदमाह एकंपापहरेलिंगद्विलिंगंश्रीकर तथा त्रिलिंगसर्वकामाप्तौकारणपरमंमतमित्यादि विद्याकामेसहस्रंचस्त्रीकामेपचशतं पुत्रकामपंचदशायुतानि कन्याकामेश्युतत्रयं भूकामेसहस्त्रंसुरूपकोनत्रि' ·सहस्र राज्यकामेलक्ष मारणेसप्तसहस्र उच्चाटेस्तंभनत्रिसहस्रं जारणेद्विसहस्र कारागृहमोचने प्रयुतं निगड मोचनेसाईमयुतं डाकिन्यादिभयेपचरातराजभयेप्रयुतं दारिद्यमोचनेपंचसहस्र सर्वकामेसप्तायुतानि मोक्ष कामेलक्ष परमसायुज्यकामकोटिलिंगानि अथकामनाभेदेनलिंगभेदानाह सौवर्णलिगसौभाग्यकर राजतं यशस्कर तायमयतुष्टिकर पिचलमयंपुष्टिकर कांस्यमयं कीर्तिकरं लोहमयंशत्रुमरणकर सीसमयमायुष्कर पापाणमयंपुण्यकर मुक्तामयश्रेयस्करं काश्मीरंश्रीकर मारकतं शांतिकरं स्फटिकन स्वामित्वप्रद इंद्रनी लमयंपोपणकरं पारदंसर्वसिद्धिकरं चंदनज्वरनाशकरं कर्पूरजशांतिकर कस्तूरीजसौगध्यकरं गोरो चनजरूपकरं कर्पूरागुरुकस्तूरीककोलंयक्षकर्दमः यक्षकदमजंप्रीनिकर गोमयजसर्वरोगहरं भस्मोजमोक्षदं हारिद्रप्रोतिवदन नवनीतजंकार्तिकरं दधिजलक्ष्मीकर दुग्धजसुखकर शर्करात्थपुत्रकर लवणोत्थंसर्वलोक वशकर कृष्णतिलोद्भवलोकप्रदं उक्तह्येतेषुलिगेपुपार्थिवक्षिप्रसिद्धिद कृतेमापिम यलिंगत्रेतायांहेमसभयम् द्वापरेपारदश्रेष्टंपार्थिवंतुकलीयुगे इतिलिंगपूजानिर्णयः ॥ अथपूजारंभकाल' शेवागमे कार्तिक । मार्गशीर्षवामाधेवैशाखसज्ञके श्रावणेवहुलेपक्षेत्रतस्यारंभणंभवेत् स्थलविशेपमाह पुण्येपुण्यनदीतीरपर्वताये शिवालये श्रीरक्षाश्वत्थतुलसीपात्रीष्वायतनेचवे गोष्ठेगृहेवाटेवाग्नि सूर्यगोविप्रसन्निधौ शिवपूजाविधातव्यापु वपूर्वमहाफल प्रथसमाप्तिकालःकानिकादिशुभेमासिलिंगानांचसमापन चतुर्दशीदर्शयुक्ताअष्टमीनवमीयुता समाप्तिस्तत्रकर्तव्यारौद्रयुक्तपुनर्वसो अन्यप्वपिचकालेपुशुभेपुचसमापनम् ॥ अथपार्थिवलिंगोद्यापन रुद्र यामले अथातः संप्रवक्ष्यामि प्रतिष्टांलैंगिकस्यच प्रतिष्ठापदमुद्यापनपरं येनयस्यविधानेनव्रतंसपूर्णता मियात् सहस्रवाधलक्षवापूजायत्वायथाविधि कोटिवाथविधानेन कामनावाप्रपूर्यते समाप्तेतुव्रते .

·राजविनिर्मायमहेश्वरं स्थापयित्वातुकलशे संपूज्या यादिभिः क्रमात गंधमाल्यस्तथाधूपैनैवेद्यै विविधैस्तथा हिरण्यगावोवासांसिशिवायविनिवेदयेत् दंडवत्प्रणतोभूत्वास्तुत्वाचैवविशेषतः एकाग्रमा नसोभूत्वाततोमंत्रमुदीरयेत् अंगहीनमंत्रहीन क्रियाहीनंमहेश्वर पूजितोसिमयादेवक्षमस्वपरमेश्वर यचो पितैः पुष्पे रशस्तभावदूपिते. केशकीटापविद्धैश्चपूजितोसिमयाप्रभा मंत्रेणाक्षरहीनेनक्रियाहीने नवाप्रभो मनोवाकायदुष्टेनपूजितोसित्रिलोचन पचपहतपात्रेणकृतमादिकंमया तामसेनस्वभावनत क्षमस्वममप्रभो मंत्रेणाक्षरहीनेनपुष्पेणविकलेनवा पूजितोसिमहादेवतत्सर्वममक्षम्यतां व्रतंसपुणतायात फलचाक्षयमस्तुमे एवस्तुत्वानमस्कृत्यविसृज्यचमहेश्वरं नैवेद्यादिचतत्सर्वेभस्मांगायनिवेदयेत् ब्राह्म सान्भोजयित्वातुदद्यात्तेभ्यश्चदक्षिणां यथाशक्त्याधेनुवस्त्रं हिरण्यंतदाक्षणां अथान्यप्रकारोभाविष्ये नार दउवाच ॥ कथमुद्यापनचास्यकिंप्रकारंमहाफलं कथमाशुमहादेवलोकानामुपकारकम् ॥ ईश्वरउवाच ॥य: शिवसमुपास्यैवलिंगप्राप्तेमनोरथः तत्प्रमाणंतुसौवर्णयथाशत्तयाथवासुधीः रोप्यताबमथापिस्यादष्ठम्यांच महाफलं चतुर्दश्यांचभद्रायांसोमेवाथप्रयोजयेत् उद्यापयेदित्ययः मंडलेलिंगतोभद्रकलशतत्रविन्यसेत् उपोष्यप्रथमेचाह्निसपूज्यपरमेश्वरं जातंवादित्रनिर्घोपैजागरंतत्रकारयेत् स्तोत्रेचविविधैः सूक्तैः पज येत्परमेश्वरं चतुर्दशीदर्शयुक्ताचाष्टमीनवमीयुता पारणतत्रकर्त्तव्यरौद्रयुक्तेपुनर्वसौ पंचकंदशकद्वाभ्या मधिकाविंशतिः परा. चत्वारिंशचतुर्भिश्चब्राह्मणान्भोजयेत्ततः श्राचायप्रथमपूज्यत्राह्मणांश्चततः परं गणेशचगिरीशचपूजयेचविधानतः वस्त्रेणदक्षिणाभिश्चंपूजयेच्छिवतत्परान् मृत्युजयेनमत्रेणअग्नौहुत्वाधपायसं हुत्वायशक्तितइत्यपिकचित्पांठ. अस्मिन्याठेवृतमेवद्रव्यं रुद्रेणाप्यथवाहुत्वानमोमत्रेणवापुनः नमो ·बतायतसदाशिवमंडपायनमः..प्रारद्वारपार्श्वयोः नदिनेनमः । महाकालायनमः चिच्छत्तयैनमः वास्तुपु . मंत्रण नमोभवायोतमंत्रेण रुद्रेशपदाहोमस्तदाप्रतिभत्रेण यदामृत्युंजयमवस्तदाकृतलिंगपूजादशांशेनहो मः ! तहशांशेनतर्पणं तदशांशेनमार्जनं.--लिंगतत्पूजयायुक्तमाचार्यायनिवेदयेत् । तत्रमंत्रः शिवशक्त्याः मकंयस्माज्जगदेतचराचरं तस्मादेतेनमेसर्वंकरोतुभगवान् शिवः । कैलासवासीगौरीशोभगवान्भगने हा चराचरात्मकोलिंगुरूपोदिशतुमशिवं ततश्चदक्षिणांदत्वानमस्कुर्यात्पुनः पुनः सोद्यापनंतकृत्वाप्राप्नु यात्परमपदं शिकलोसमासाद्यनिवसेत्तववैध्रुवं...इतिपार्थिवलिंगोद्यापन अथोद्यापन विधातप्रयोगः त त्रादीपूजाप्रयोगः : उोमद्येत्यादितिथ्यादि कीर्तनातेअमुककामनामुद्दिश्यकृतातापार्थिवलिंगानायथासंख्यपूजा या संपूर्णफलावाप्तयेतदुद्यापनंकरिष्ये - इतिसंकल्प्य! 'पुण्याहवाचननांदीश्रादादिविधायआचार्यवृत्वा। ततं प्राचार्यः: यदवसस्थितंभूतमित्यादिमंवपाठांतभूतानुत्सार्य: द्वारपजांकुर्यात् चतुर्दारोपशोभितमंडपैशां रुपायनमः दक्षिणद्वारपार्श्वयो: गणेशायनमः .वृपभापनमः चिच्छत्तयैनमःवास्तुपुरुषाः पश्चिमद्वारपार्श्वयोः भंगिरिटये.स्कंदाय- चिच्छक्त्यैः । उत्तरद्वारपार्श्वयोः दडिने। चंडीश्वरायः चिच्छुक्तये द्वारश्रिये.. ' वास्तुप रुपाय. ततः पश्चिमद्वारेप्रविश्या वेर्दीपाश्चमतउपविश्य हिंगतोभद्र ब्रह्मादिदेवतास्थापनपूर्वक. कलौं प्रतिष्ठाप्प तदुपरि! देवस्थापयित्वा तवादौन्यासान्कुर्यात् : ललाटेशिवायनमःकंठेरुद्रायानाभौईशानाय, जान्वो शंकरायःपादयोः सदाशिवायनमःथयजुर्वेदोक्तान्महान्यासान्कात्यातेरुद्रशिवातनूर घोरापापका शिनी तयानस्तन्वाशतमयोगिरिशताभिचाकशीहि. शिखायाः अस्मिन्महत्यर्णवेअंतरिक्षभवाअधितपासहस्र योजनेवधन्वानितन्मासि शिरसि २ राहस्राणिसहस्रशोवाव्होस्तवहेतयः तासामीशानोभगवः पराचीना ·मुखाकृधि. ललाटे ३ हंसः शुचिपदसुरंतरिक्षसदोतावेदिपदतिथिद्रोणसतपदरसहतसद्योमसदन्त्रागो जाऋतजामविजामृतंवृहत् ध्रुवोर्मध्ये ४ त्र्यंबकंयजामहेसुगंधिपुष्टिवर्धनं. ऊर्वारुकमिववंधनान्मृत्योर्मुखीय मामृतात्! 'त्र्यवकंयजामहेसुगंधिपतिवेदनं । ऊरुवामिरवंधनादितोमुक्षीयमामुतः इतिनेवयोः ... अग्नि ज्योतिन्योतिरग्निस्वाहा सूर्योज्योतिन्योतिःसूर्य्यःस्वाहा अग्निवोज्योतिर्वःस्वाहा सूर्योव!ज्योतिवर्षःस्वा हा ज्योतिःसूर्य:सूर्योज्योतिःस्वाहा तृतीयनैवे.६. नमःश्रुत्यायचपथ्यायच.नमःकट्यायचनीप्पायच नमः ल्याचसरस्यायच नमोनादेयायचवेशतायच कर्णयोः ७ मानस्तोकेतनयमानायुपिमानागापुमानोअश्वेपुरीरि पः मानोवीरान्द्रभामिनोवधीहविष्मंतःसदमित्वाहवामहे नासिकयोः ८ अवतत्यधनुष्ट,सहस्राक्षश तेपुधे निशीय॑शल्यानांमुखाः शिवोनासुमनाभव मुखे ९ नमोवंचतेपरिवंचतेस्तायूनांपतयेनमः नमोनि निपगिणइपुषिमतेतस्कराणांपतयेनमः नमःसकायियोजिघासयोमुष्णतांपतये नमानमःसिमझ्योनक्तंचरयो वितानांपतयेननः ग्रीवायां ॥ १०॥ नीलग्रीवा शितिकंठादिवरुद्राउपश्रिताः तेपासहस्रयोजनवधन्वा नितन्मासिः कंठदेशे ॥ ११॥ नमस्तायुधायानाततायधृष्णवे उभाभ्यामुततेनमोवाहुभ्यांतवधन्यने वाव्होः १२ यातेहेतिर्मीढुष्टुमहस्तेवभूवतेधनुः तयास्मान्विश्वतस्त्वमयक्ष्मयापरिभुजउपवाव्होः १३ येतीर्थानि प्रचरंतिसृकाहस्तानिपंगिण तेपासहस्रयोजनेवघन्वानितन्मसि हस्तयोः १४ सद्योजातंप्रपद्यामिसद्योजाता यवैनमः। भवेभवनातिभवभवस्वमांभवोद्भवायनमः अंगुष्ठयोः ॥ १ ॥ वामदेवायनमःज्येष्ठायनम: प्रेटायनमःरुद्रायनमः कालायनमः कलविकरणांय.. . वायः । विलविकरणाय..-वलप्रमथनाय. म मोन्मनाय. सर्वभूतदमनायनमः तर्जन्योः अघोरेभ्योथघोरेभ्योघोरघोरतरेभ्यः-सर्वेभ्यः सर्वसर्वेभ्योनमस्ते २ ·अस्तुरुद्ररूपेभ्यः मध्यमयोः ३. तत्पुरुषायविद्महे महादेवायधीमहि तन्नोरुद्रः प्रचोदयात् अनामिकयोः ४. ईशानःसर्वविद्यानामीश्वरः सर्वभूतानाब्रह्माधिपतिब्रह्मणोधिपतिः शिवोमैत्रस्तुसदाशिवोम् कनिष्ठिक योः ५ नमोवाकिरिकेभ्योदेवानांहृदयेभ्योनमोविचिन्वतेभ्यो नमोविक्षन्वत्केभ्यो नमानिहतेभ्यः हृदये:१५ नमोगणेभ्योगणपतिभ्यश्चवोनमः नमोबातेभ्योत्रातपतिभ्यश्चवानमः ६.६ /नमोगृत्सेभ्योगृत्सपतिभ्य श्ववोनमः । नमोविरूपेभ्योविश्वरूपेभ्यश्ववानमः ॥ १६ ॥ विकिरिद्रविलोहितनमस्तेस्तुभगवः।। या स्तेसहस्रध्व्हेतयोन्निवतुताः उदरे ॥ १७ ॥ नमोहिरण्यवाहवेसेनान्यदिशांचपतपेनमः: नमोरक्षेन्योह रिकरोभ्यः पशनांपतयेनमः नमः शपिजरायविपीमतेपथीनांपतयेनमः । नमोहरिकेशायोपवीतिनेदक्षा णांपतपेनमः ५ पार्श्वयोः ॥ १८ ॥ नमःशभवायचमयोभवायच नमःशकरायचमयस्करायचनमःः शिवा यशिवतरायच · दक्षिणकुक्षी ॥ १९ ॥ द्रापेअंघसस्पतेदरिद्रनीललोहितः। श्रासांप्रजानामेपांपशूनांमा भेमारोमोचनाकिंचनाममत् वामकुक्षौ ॥ २० ॥ हिरण्यगर्भःसमवर्तताग्रेभूतस्यजातःपतिरेकासीत् सदापारएथिवींद्यामुतेमांकस्मैदेवायहविषाविधैम नाभौ ॥ २१ ॥: मीढुष्टुमशिवतमशिवोनः · सुमनाभव परमेवृक्षत्रायुधनिधायकृत्तिवसान पाचरपिनाकविभ्रदा गहि 'कटयाम् ॥ २२ ॥ शिवोनामासिस्वथितिस्ते पिता । नमस्तस्तमामाहिरसिनिवर्तयोम्यायुपेनाचायप्रजननायरायस्पोपायसुप्रजास्त्वायसुवीर्याय लिंगे ॥:२३॥ यभूतोनामधिपतयोविशिखासः कपार्दैनः तेपाल्सहस्रयोजनेवघन्वानितन्मसि: गुह्ये ॥ २४ ॥ इमारुंद्रायतपसेकदिनेक्षयद्वीरायप्रवरामहेमती... यथानःशमसद्विपदेचतुष्पदेविश्वपुष्टयामेअस्मिन्ननातरम् पुनगुह्येः॥ २५ ॥इपेत्वोर्जेत्वावायवस्थदेवोव सवितोप्रार्पयतुश्रेष्ठतमायकर्मणः आप्यायध्वमघ्न्याइंद्राय - ·भागप्रजावतीरनंमीवा अपमावस्तेनईशंतमाघरायसोध्रुवाअस्मिन्गोंपतोस्यातवहीर्यजमानस्यपशू-पाहि:२६ येन्नपुविविध्यतिपात्रपपिवतोजनान् तेपासेहस्रयोजनेवधन्वानितन्मसिइतिद्वयंवृषणयो २७.जातवेतसेसुनवा मसोममरातयितोनिदहातिवेदंः सन:-पर्पदतिदुर्गाणिविश्वानावेवसिधुंदुरितात्पग्निः ।गुदे ॥ २८॥ मानोमहांतमतमानो' अर्भकमानउक्षतमुतमानाक्षतं मानोवधी:पितर.....मोतमातरः मानःनियास्तन्न्वो रुद्ररीरिपः ऊर्वोः ॥ २९॥ एपतेरुद्रभागासहस्वस्त्रांविकया तंजुषस्वस्वाहेपतेरुद्रभागबाखुस्तेपशुः जानुनोः ॥ ३०॥ नमोज्येष्ठायचकनिष्ठायच नमःपूर्वजायचापरजायचनमामध्यगायचोपगल्भायच नमोजघन्यायचप्रवु न्यायच जंघयोः ३१ नमोहूस्वायचवामनायच नमोवृहतेचवर्षीयसेचनमोरदायचसवृद्धतेच नमोग्रयायचप्रथ मायच गुल्फयोः ३२ येपयांपथिरक्षयऐलवृदाआयुर्घघाः तेपासहस्रयोजनेवधन्वानितन्मसि पादयोः ३३ ध्यवोचदधिवक्ताप्रथमोदैव्योभिपक् अाँश्चसर्वान्जभयत्सश्चियातुधान्योधराचीःपरासुव कवचं. ३४ नमोवि । ल्मिनेचकवचिनेच...नमोवर्मिणेचवरूथिनेच- नमःश्रुतायचश्रुतसेनायच नमोबुंदुभ्यायचाहनन्यायच ।उपकवचं ॥ ३५ ॥ विज्यंधनुःकपार्टनोविशल्योवाणवांउत : अनेशन्नस्ययाइषवाभुरस्यनिषंगधिः धनुः ॥१.३६॥ यत्रवाणाःसपतंतिकुमाराविशिखाइव.....तन्नइद्रोवृहस्पतिरदितिः शर्भयच्छतुविश्वाहाशर्मयच्छतु वाणः ॥ ३७॥ विकिरिद्रविलोहितनमस्तेअस्तुभगवः यास्तसहस्र देतयोस्मिन्निवस्तुताः तासामशिानोभगवःपराचनिामुखा कृषि खड्ग़ः ॥ ३८॥ नमोस्तुनीलग्रीवायसहस्राक्षायमडिपे · अथोयेअस्यसत्वानोहतेभ्योकरंनमः, नेत्रत्र पायवौषट् ॥ ३९ ॥ प्रमुंचधन्वनस्त्वमुभयोरायोाम् याश्चतहस्तइपवः पराताभगवोवपः इत्यस्त्र ॥१०॥ यएतावंतश्चभूयासश्चदिशोरुद्रावितस्थिरे। ' ! 'तेपासहस्रयोजनेवधन्वानितन्मासि दिग्बंधनं ॥ ४१.॥: एवं ·न्यासविधिकृत्वाशिवोहामतिभावयेत् टॉनमोभगवतेरुद्रायइतिदशाक्षरमूलमंत्रणवर्णन्यासः शिरसि नल लाटे मनासिकायां भमुखे गकठे वहदि तेदक्षहस्ते हवामहस्ते द्रानाभौ य.जंघयोः सद्यो जातायपादयोः वामदेवायऊवों. अघोरायहदि तत्पुरुषायमुखे ईशानायशिरसि अथसंपुटीकरणं ॥ घातारमिंद्रमवितारमिंद्रहवेहवेसुहव, शूरमिंद्रमाह्वयानिशक्रपुरुहूतमिदं इतिपूर्वे तन्नोअग्नेवरुणस्यविद्वान् देवस्यहेटो अवयासिसीष्ठाः यजिष्टोवन्हितमाशोशुचानो विश्वद्वेपारसितममुग्ध्यस्मत इत्याग्नेये. यमा यसमिसनतवमायजुहुताहविः यमयमज्ञोगच्छत्पग्निदूतोअरंकृतः - इतियाम्ये असुन्वतमयजमानमिक्ष स्तेनसेत्यांतस्करस्यान्वेदिअन्यमस्मदित्यसात् इति ते तत्वायामिब्रह्मणावंदमानस्तदाशास्ते यजमा नोहविभिः अहेडमानोवरुणोहयोध्यरुशलंसमानश्रायःप्रमोपि इतिपश्चिमे पानोनियुद्धिः शतनीभिर ध्वरंसहनपीभिरुपयाहियज्ञं वायोआस्मन्ह विपिमादयस्व यूयं यात स्वस्तिभिः सदानः · इतिवायव्ये वयस्तोमव्रतेतरमनस्तनपविधतः प्रजावंतःसचेमहि इत्युत्तरे तनीशानजगतस्तस्थुपस्पतिधियजिन्मवसेहू महेवयं पूपानोपपावेदसारक्षितापायुरदब्धःस्वस्तये इतीशाने अस्मैरुद्रा-पर्वतामेहनासोरत्रहत्य' भरहू तौसनोपायसहसतेस्तुवतेधावियज्ञइंद्रज्येष्ठामस्माअवतुदेवाः 'इत्यर्दै स्थानाप्रथिवीनोभवानुक्षरानिवेशनी पच्छानःशर्मसप्रथा इत्यधस्तात् इतिसर्वतः कृतांजलिः पठेत् संपुटीकरणन्पीस : इतिन्यासान्विधाय ध्या येन्नित्यमित्यादिपठन्देवंध्यायेत् तत-अस्मिन्ननमित्यनुवाकेनपयाधारयावासुवर्णलिंगस्याग्न्युत्तारणंकुयात् लिंगप्रमाणतुयावत्प्रत्यहक्रियते तविन्मानमर्दवातददैवासौवर्णराजतवाकुर्यात् - ततःप्राणप्रतिष्ठां 'कुर्यात् ठोत्रांहूीकॉयरलवरोषसंहम सांवशिवस्यप्राणाइहप्राणासतिष्ठतुपुनः प्राहीक्रौमित्यादिसांवशिवस्यजी वइह ·- पुनः प्राहीक्रोमित्यादि सांवशिवस्यसद्रियाणिवाक्पाणिपादपायूपस्पोत्रत्वकाजिव्हाप्राणादीनिइहागत्य यथासुखाचरांतष्ठतु एवंप्राणप्रतिष्ठांविधाय पंचामृतेनाभिषेककृत्वा नमःशभवायत्रमयोभवायच नमःशकरायच मयस्कराय नमःशिवायचशिवतरायच पंचाक्षरेणवाकलशोपरिसंस्थाप्यतहामभागे गौरीमिमायसस्लिानित क्षत्येकपदीद्विपदीसाचतुष्पदीअष्टापदीनवपदीवभूवुपीसहस्राक्षरीपरमेव्योमन् उगेनमाभगवत्यैउमादेव्यैशिवाति यायैनमइस्यागममत्रेणवाहमीगौरीतद्वामभागेप्रतिष्ठाप्यदक्षिणभागेतु तत्पुरुपायविद्महेमहासेनायधीमहि तन्न पण्मुख-प्रचोदयात् इतिमंत्रेणस्कंदप्रतिष्ठाप्य पुरत राजतंवृषभऋषभमितिमंत्रेणसंस्थाप्यपरितइंद्रादीन लोकेशान्संस्थाप्यपूजयेत् ॥ अयध्यानं ॥ मगलायतनंदेवभवकाममनोहर ध्यायेत्कल्पतरोफ्लेसमासनिसहो मया तत सहस्राणिसहस्रशोवाहोस्तवहेतयः तासामीशानोझगवःपराचीनामुखाकृषि ॥ इतिध्यात्वा ॥ अनमोभगवतेरुद्रायेति लिंगोपरिप्रेक्षतान्क्षिपेत् अथपूजांकुर्यात् नमस्तारायष इत्यासनं नमाशंभवा यचमोभवायच इतिपाय नम शंकरायपमयस्करायच इत्यय नमःशिवायचशिवतरायच इत्याचमनी 4 नमस्तीर्थ्यायचकुल्पायचेति समस्तेनरुद्रसूक्तेनचस्नानं भवंदेवतर्पयामि १ शवदेवत. २ रुद्रदेवंत. ३ पशुपातिदेवंत. १ उग्रंदेवंत. ५ महतिदेवत. ६ भीमदेवंत. ७ ईशानंदेवत. ८ मानस्तोकेतनमान आयुपिमानोगोपुमानो अश्वपुरीीरपःमानोवीरानूरुद्रभामिनोवधीहविष्मंतःसदमिरवाहवामदे ॥ इतिवस्त्रं ॥ नमोहिरण्यवाहवेसेनान्यदिशांचपतयेनमः ॥ इतियज्ञोपवीतम् ॥ नमोवृद्धायचसवृद्धिनेच ॥ इतिभूषणं ॥ नमः श्वभ्यःश्वपतिभ्यश्चवोनमः ॥ इतिगंधम् ॥ नमःसेनाभ्व सेनानीभ्यश्ववोनमः ॥ इत्यक्षताः ॥ नमः पा- यचावाव्यच ॥ इतिपुष्पम् ॥ कपर्दिनेचव्युप्तकेशायच ॥ इतिधूपं ॥ नमःभाशवेचाजिरायच ॥ इतिदपि।

·नमोवभ्लुशायव्याधिनेऽनानांपतयेनमः ॥ इतिनैवेद्यम् ॥ 'नमःपार्यायचावार्यायच ॥ इतितांवूलं ॥ नमोदुंदुभ्यायचाहनन्यायच ॥ इतिदक्षिणा ॥ नमोहिरण्यायचप्रपथ्यायच नमोमीढुष्टमायचेपुमतेच नमोहू स्वायचवामनायच नमोवृहतेचवर्षीयसेच इतिपुष्पांजल्यष्टकंदद्यात् एषतेरुद्रभागःसहस्वस्त्रांविकया तंजु पस्वस्वाहेपतेरुद्रभागाखुस्तेपशुः इतिप्रदक्षिणा नमोरुद्रेभ्य इतिनमस्कारः ततःस्तोत्रपठेत् उनम डों काररूपायनमोक्षरवपुघृते नमोनादात्मनेतुभ्यंनमोविंदुकलात्मने अलिंगलिंगरूपायरूपातीतायतेनमः त्वमा तासर्वलोकानांत्वमेवजगतःपिता त्वभ्रातात्वगृहन्मित्रत्वंपितात्वपितामहः नमस्तभगवानरुद्रभास्करामिततेज सेनमाभवायरुद्रायउमयासाहतायच शायक्षितिरूपायसदासुरभिणेनमः पशूनांपतयेचैवपावकामिततेजसे सोमायव्योमरूपायशब्दरूपायतेनमः महादेवायसोमायामृतायनमोनमः उग्राययजमानायनमस्तेकर्मयो गिने पार्थिवानांचलिंगानांयन्मपापूजनंकृतं तेनमेभगवन्द्रोवांछितार्थप्रच्छतु इतिस्तुत्वाअंगहीनंक्रिया हीनविधिहीनंमहेश्वर पूजितोसिमहादेवक्षमस्वजगतःपते इतिक्षमाप्य पुराणपठनभवणगीतवाद्यादिभि जागरण प्रातर्नित्यविधिक्षमाप्य देवसंपूज्य अग्निप्रतिष्ठाप्य अन्वादध्यात् 'प्रधानं सोमंशिवं कृत लिंगदशांशेन पायसमधुशर्कराघृततिलाक्षतविल्वपत्रशतपत्रद्रव्याप्टकेनकेवलपायसेनवा नमःशभवायमा भवायचेतिमत्रेणपंचाक्षरेणयायक्ष्ये तथागौरीगणेशंषण्मुखंचतेरेवद्रव्यैः प्रतिद्रव्यदशदशाहुतिभिः उपभलो केशान् ब्रह्मादिदेवताश्चेकैकमेकादशाहुतिभिहारदेवताश्चैकैकैकपाज्याहुत्यायक्ष्ये शेषेणस्विष्टकृतमित्यादिहो मसमाप्य पूर्णाहुस्यादिकर्मशेपसमापयेत् तत सत्रविक्होमदशांशनतर्पणं तदशांशेनमार्जनंकृत्वा निरो पाकारेणपीठस्थं शिवंसंपूज्य श्राचार्यचसंपूज्य सर्वपाठमाचार्यायदद्यात् तत्रमंत्रः पीठगृहाणभूदेवसर्वशत्त्या ·दिसंयुतं वांछितार्यप्रच्छाशुदोहमव्रतजफल तताव्रतपूत्तयगाचदात्या माणनदशाशेनयथाशक्तिवाब्राह्मणान्सद नसंतप्य दक्षिणांदत्वाव्रतपूर्णतांचवाचयित्वा आशिपोगृहीत्वा इष्टजनैःसह जीतंत्रपूजनेत्रैवर्णिकानानेवा धिकार स्त्रीशूद्राणांतुपूर्वोक्तोद्यापनजै सिद्धिरिति ॥ इतिशैवागमोक्तंपार्श्वेचलिंगानालक्षवतोद्यापनम् । अथपा चिवगणेशलक्षवतोद्यापनरुद्रयामले श्रीमहादेवउवाच यथापाविलिंगंतुसर्वसिद्धिविधायकं तथाविघ्नेश्वरोदेवः पार्थिवःसर्वकामदानिर्विघ्नंजायतेकायसर्वसिदिपुमान्लभेत् पट्कर्माणितथावक्ष्येशृणुष्वेकमनाभव रक्तोपचारः सिंदूरेरक्तनाल्यांवरेस्तथा करवीरैर्जपापुष्पै कमले क्षीरपायसैः सपूज्यवश्यतांयातियंयचितयतेनरः शुकमाल्यैः शुळपुष्पैर्भोजनैर्दपिमिश्रितै मालतीकुसुमेधूपैर्दशांगै शांतिलब्धये कवितायाःपटुत्वचजायतेनात्रसरायः मोहनें मधुभिस्तप्पमधुपायसमर्पयेत् असितै कुसुमै पूज्योदमनेनसितागुरुं समारोप्यायेतयात्रैलोक्यवश्यमानयेत् स्तंभनेनिशयायुक्तरुपचारैःसमर्चयेत् मारणेमाहिपेचर्मण्यास्थायासितकवलंघत्तूरैरर्चयेत्पुष्पैःसर्पपाक्षतमि प्रितैः नैवेद्यंगुडसमिश्रमहिपीक्षीरसंयुत भक्तंशाल्युवेदेयंछागमांससमन्वितं अभिषेकस्तुतैलेनमहागण पतेर्भवेत् धूपःश्मशानजद्रोणपुष्पैःसद्यःसमर्चयेत् एवगणाधिपकृत्वापूजयेत्पापिनर.' 'यकाममा भिध्यायत्ततसर्वमवाप्नुयात् पाद्मविशेपःसहस्त्रेदशसाहस्रलक्षकोटितथैवच यःकरोतिगणेशानांपार्थिवाना नरोतमसर्वसिदिमवाप्नोतिनात्रकायाविचारणा अथकामनाभेदाः कारागृहमोचनकाम. एकविंशति दिनपर्यंत एकोत्तरवृद्ध्यापार्थिवगणेशान्कृत्वा वक्ष्यमाणप्रकारेणसंपूज्य 'पुनःद्वाविंशदिनपर्यंत गणेशान्रुत्वा यावद्गणेशाभवंतितावत्यहंगणेशाईक्षीराभिपेकः मूलमत्रस्यापितावत्सहस्त्रजपः , अभी प्सितसिद्धिर्भवति । एकविंशतिपुष्पाणि दाडिमीचजटामांसीसवरीनागचंदक: वृहतीचतथाली T ·वागराजस्तथैवच मालतीकुसुमैश्चैवतुलसीमाधवीतथा पारिजातंतथापुष्पवकुलचकावशात पुष्पामावत ग्राह्य अपूपशर्करामिश्रनेवेद्यंकदलीफलं नारिकेलंचसिंदूरंदूर्वागुग्गुलधूपकं इदंप्रत्यहंसाधारणं, अथसर्वसा धारणपूजोच्यते उमद्यतिथ्यादिकीर्तनानंतरंममा भीष्टसियर्थपार्थिवगणेशपूजामहंकरिष्ये इतिसंकल्प्य- अश्वत्यमूलजांशुद्धस्थलजांवामृदमानीय पृथ्वित्वयाधृतालोकादेवित्वंविष्णुनाधृतो त्वंचधारयमादेविपवित्रंकु रुचासन • इत्यासनपूजांविधाय गंगणेशायनमः जलसेचनं उगूहरभायनमः संघहनं 0धरणीधरायनमः प्रतिष्ठापनं गौंक्षिप्रप्रसादनायनमः चतुर्भुनामेकदंतांसुंदरांमूर्तिकृत्वा गःसर्वसिद्धिप्रदायकायनमः गणेशो परिरक्ताक्षतान्दत्त्वा हदिस्यदेवमानसोपचारैःसंपूज्यनासारंध्रेणदेवमंजलिस्थपुष्पाक्षतैःसंयोज्यपुनर्देवमस्तको परिपुष्पादिनिधाय प्राणप्रतिष्ठांकुर्यात् अस्यश्रीगणपतिप्राणप्रतिष्ठामंत्रस्यब्रह्म विष्णुमहेश्वराक्रपयःऋग्य जःसामानिछंदांसि प्राणशक्तिर्देवता श्रांवीजं ह्रीशक्ति क्रौंकीलकं श्रीमहागणपतिप्राणप्रतिष्टाकविनियोगः उौंग्राहीक्रायरलवंशंपंसंहलंसंहसः पार्थिवगणपतिःप्राणंइहप्राणाः पुनःश्रीपार्थिवगणपतेः सर्वैद्रियाणिइहाग त्यसुखचिरतिष्ठंतु इतिप्राणप्रतिष्ठांकृत्वा ततोमूलमंत्रेणस्वदेहेन्यासान्कुर्यात् अस्यश्रीगणपतिमत्रस्यं गर्णक अपि निघृत् गायत्रीछंदः गणपतिर्देवता गंवाजं श्रीशक्तिः स्वाहाकीलकं गणपतिन्यासादौविनियोगः गां अंगुष्ठाभ्यांनमः गीतर्जनीभ्यांनमः गुंमध्यमाभ्यांनमः गैंअंनामिकाभ्यांनमः गौंकनिष्ठिकाभ्यांनमः ग.करतले करराष्ट्रापांनमः अथध्यानं रक्तोरक्तांगरागांशुकसकलतनुंस्तुंदिलश्चंद्रमौलिनेवैर्युक्तस्त्रिभिवामनकरचरणोवी जपुरात्तनामः हस्तात्रैःकृप्तपाशांकुशरदवरदानागवक्रोहिभूपोदेवः पद्मासनोसीवहुसुरनमिताभूतयेविनराजा तिध्यात्वा मूलमंत्रेणनाममंत्रेणपूजयेत् जोनमोभगवतेहेरवमदमोहितममसंकटान्निवारयनिवारपस्वाहा. जोग :

·णेशायनमः' श्रावाहनं डोंगणपतये आसनं हरवाय पाद्यं धरणीधरायप्रय 'महागणपतये मधुपक यज्ञे श्वराय नाचमनीयं क्षिप्रप्रसादनायमलापकंप स्नानं अमोघसिदये पंचामृतस्नान अमृतायः शुद्धस्नान, गंगाणपत्यसूक्तेनच 'अथर्वशिरसामहाभिषेकः तद्यथा अथगणेशोपनिपत्' उौंदेवाहवैरुद्रमब्रुवन् कथमेतस्यो पासनं 'सस्तानुवाच 'रुद्रोगणकनिघृत गायत्रीश्रीगणपतेरेनमंत्राराजमन्यान्वाभेदातु -प्रणवरूपस्यास्यपर मात्मानौगानिजानातिसोमृतत्वगच्छतियोधितेसोधीतयोजपतिसजपतिसमृत्युतरतिसपाप्मानंतरात - सब्रह्मह त्यांतरति ससर्वहत्यांतरति ससर्वतरति एनमैत्रराजं गणपति.सर्वमिदनित्यजपतिसोग्निस्तंभयति सवायुंस्तं भयति सश्रादित्यस्तभयति ससर्वस्तंभयति सदेवांस्तभयति इत्युपनिषत् १ एनमंत्रराजनित्यभीतः विघ्नं सविघ्नानाकर्पयति देवान्यक्षानुनागान्मनुष्यान् सर्वानाकर्षयति सभूलोकंजयति सभुवोलोकंजयति।। सस्व लॊकंजयति समहर्लोकंजयति सजनलोकंजयति सतपोलोकजयति ससत्यलोकंजयति । सपुण्यान्यधी ते ' संकल्पान्यपीते सगाथाअधीते सोग्निष्टोमेन सोपेन पोडशेन सवाजपेयेनसोत्रिरात्रेणसंसोमपीथेन सर्वक्रतुभिर्यजते । यएतंमत्रराजंवेदससववद ससर्वसमः सदेवसमः समुनिसमः सनागसमः" ससूर्य समः' ' सोग्निसमः' इत्युपनीतसममनुपनीतवाधिकशतं गृहस्थमसममुपनीतकाधिकशतंवातप्तस्तै समंगृहस्थकाधिकशतयतीनांसवानप्रस्थैकाशतरुद्रजापकसमंयतीनामेकाधिकशतमथर्वशिरसिशिक्षाध्यायए- कसमरुद्रजापर्फकाधिकशतमनो विद्यातत्कार्यहीनत्वात्मवधरहितोवैतरहितों निरस्ताविद्यातमोमोहांध कारप्रधानमहमेवसमितिसंभाव्यवघ्नराजंब्रह्मण्यजतेतत्तेजोमये परंज्योतिमये सदानं 'दमये, स्वप्रकाशे- सदोदितानेत्येशुंदेमुक्केईश्वरेपरब्रह्मणिरमते ॥ ७ ॥ यएनमनिपर्दवेद संसारतरति घोरंतरति दुःखं.

·तरति विनानुत्तरति महीपसर्गतरति आनदोभवति सनित्याभवति सशुदोभवति । समुक्तीभवति ईश्वरोभवति ससुखीभवति ध्यानावहनादिस्वयंभवति योहमात्माब्रह्मसोहमात्माचतुष्पात्वहिप्रजस्व स्थस्वच्छभुक्ततेजसोयच्छन्नसुप्तो नकच नकामयने नकंचनस्वप्नंपश्यतितत्सुप्ततकीभूतः प्रज्ञानदघनएवानंद भुक्चेतोमुख प्रज्ञयपः सर्वेश्वर सर्वेश्वर सर्वतोमुखातयामीएषयोनि ''सर्वभूतानांवहिःप्रज्ञमत..प्रज्ञनोर्भ यज्ञप्रज्ञानघनमव्यय मनिटेंश्यमव्यवहार्यमग्राह्यमलक्षणमचिंत्यमेकात्म्यमप्रत्ययंप्रपंचसारंप्रपंचोपश ममतशेवं चतुष्पादंघ्यायेत् सएवात्मात्मरतितरतिसात्माविज्ञेयः सदाह्यथर्वशिरः, शिखाध्यए कैकाधिकशतंगणेश' तापनीयोपनिपढध्याय एकसममेतदेकाधिकशतमंत्रराजजापकंरामंतोदः परमधा ममंत्रसुजपापकस्ययंत्ररविसोमानतपति यत्रवायुनक्षत्राणिनवांतिनभांतियत्राग्निमृत्यूनदहतिनप्रविशति यंत्र मोहोनदु ख सदानंदपरमानदशत शाश्वतसदाशिवब्रह्मादिवंटित योगिध्ययपरमपदचिन्मात्रंब्रह्मणस्प तिमेकाक्षरमेवतंपरमात्मानब्रह्म तेजोधामहदिसप्तमातेस्यकिंचिजप्त्वाततोनजपोनमालानासनंभवति, सवै श्वानरोभवतिसतैजसोभवति सप्राज्ञोभवति ससाक्षीभवति । ससभिवति सहर्षोनमानज़ानायशत्रे मशिक्षिपापं इत्यभिषेकंकला मंत्रायवस्त्र चिंतामणयेउपवीत निधयेगंध सुमंगलाय अक्षता वीजायपुष्पं वासनिधानायफल ढुंढीविनायकाय नीराजन सर्वसकष्टनाशनाय ' मंत्रपुप्पं कुमा रगुरवे प्रदक्षिणा श्रघनाशनाय एवंचतुर्विशन्युपचारान्समर्प्य ततोगणेशादारभ्य ! दिविनायकांविरोपाध्यदत्वा समापयेत् ' अगहीनक्रियाहीनविधिहीनंगणेश्वर पूजितोसियथादेवतत्क्षम स्वजगत्पते । इतिशैवागमोक्तापार्थिवगणेशपूजाविधिः एवमुक्तप्रकारेण सहस्रं अयुत लक्षं कोटिं -- नमस्कार ·वा पार्थिवान्गणेशान्कृत्वा अंतेमाघादिशुभेकाले उद्यापनकपीत् तद्यथा उगमयतिथ्यादिसकी त्यमम अमुकस्यवामुकफल कामनयाकूतानांनानापार्थिवगणेशानांसंपूर्णताफलावाप्तये तदुद्यापनकरिप्ये इति संकल्प्प आचार्यवरणंविधाय चतुरोपशोभितमंडपवेदिकापांसर्वतोभद्रेब्रह्मादिदेवतास्थापनपूर्वककलशप्र, तिष्टाप्य तत्रदेवस्थापनकुर्यात् तत्रादीपूर्वोकान्न्यासान्कृत्वा अस्मिन्नूजामत्यनुवाकेनपयोधारयावा प्र तिमायाअगम्युत्तारणकुर्यात् प्रतिमाप्रमाणंतुयावन्मानंप्रत्यहें गणेशंमृदाक्रियते तावन्मानेनतदर्धाधुन वासौवर्णराजतंवादेवकुर्यात् तत्रप्राणप्रतिष्ठांकृत्वा गणानांत्वतिवैदिकेनमूलमत्रेणवा प्रतिष्टाप्ययथामिः लितोपचारैः संपूज्य आवरणानिपूजयेत् पूर्वादिक्रमेण डॉवक्रतुडायनमः एकदंतायनमः गजान नाय महोदराय. विकटाय- विघ्नराजाय- धूम्रवर्णाय- हेरंवायनमः ८ तबाह्येपूर्वादिक्रमेणवा यैनमः माहेश्वर्य : वाराह्ये इंद्रायनमः चामुंडायै वैनायक्यनमः वैष्णव्यनमः ८ ले इद्रादिलोकेशान् ८ ववादिप्रहरणान् ८ संपूज्य अत्रपूर्वोक्तएवपूजाप्रकारः पुष्पोत्तरं अंगपूजा गणनाथायनमः पादोपूजयामि गणेशायजानुनीपूजयामि गणप्रियायटिपूजयामि वक्रतुंडायदयं पूज यामि गजाननायकंघीपूजयामि हेरवायहस्तीपूजयामि विकटायआस्यपूजयामि विनराजायनेत्रेपूज यामि' धूम्रवर्णीयशिरः पूजयामि सर्वसिदिप्रदायनमः सागपूजयामि ततः स्तोत्रैः स्तुत्वा पु राणश्रवर्णादिनाजागरणंविधाप प्रातरनिंप्रतिष्ठाप्यन्वादध्यात् तवप्रधानंदेवमहागणपतिंपायसतिलान्यैन रक्ताक्षतमोदकपंचखाद्यशमीदूर्वाद्रव्याप्टकृतिलपायसेनवा कृतपार्थिवगणेशसंख्यादशांशेनसमांशेनवायक्ष्ये होमांतदेवसपूज्य दशांशतस्तर्पण , दहंशांशतोमार्जनंचकृत्वा प्राचार्यसंपूज्यपीठंगांचतस्मैनिवेद्यएकविंशति UH तदा ·1 ब्राह्मणान्सपूज्य पक्वान्नपूरितकलश वस्त्रयुग्मसहितसदक्षिणंप्रत्येकतेभ्य पुष्पांजलि चैकविंशतिनामभिर्द त्वा, मार्जनदशांशतोयथाशक्तिवाब्राह्मणभोजनंसंकल्प्यभूयसींदत्वासदन्ननदिजान्संतप्यंत्रतसपूर्णतांवाचयि स्वा. इंटनने सह जीतइतिरुद्रयामलोक्तपार्थिवगणेशोद्यापन अयशोनकोक्तमश्वत्थोद्यापनं शौनकर वाच शौनकोहप्रवक्ष्यामिअश्वत्थस्योपनायन स्थापनादष्टमेद्वादशकादशेपिवा मुक्तकालास्तथाप्रोक्ता: कुयुस्तस्योपतायनं तत्रोत्तरायणश्रेष्टगुरुशुक्रप्रकाशिते माधफाल्गुनयो.कुर्यात्रैवैशाखमासयो क्षयमासाधि मासेचवर्जयेन्मौजिवंधनं नकु-च्छेदित बन्येविद्युतावाग्निनाहते उद्यापनप्रकुर्वीतस्कंधे पर्णाकुरान्विते शुक्लपक्षे शुभेळेचसुवारेतिपिलग्नके चद्रानुकूलक श्चदिवाकुर्यात्प्रयत्नतः दतानांधावनंकु-कुर्यास्नानसचैलकक त्याचनित्यकर्माणिपुज्याचैवेटदेवता नांदीश्रादप्रकुर्वीतगृहे पुण्याहवाचनं तस्मिन्नेवदिनकुर्य्याच्चान्नहेमफलादि भि कृत्वाशीर्वचनपूर्वततोगच्छेत्प्रयत्नत तूर्योपैश्वविविधै पण्यस्त्रीभिः समन्वितः ब्राह्मणैर्वेदघोपैश्चगीतवी दिवनिःस्वनै. वस्त्रंयज्ञोपवीतचौंजीदंडाजिनादिकं पूजाद्रव्यंचहोमचगृहीत्वाश्वत्थसन्निधौ ततःप्रक्षानितां विश्वाचम्योपविशेद्भुवि अश्वत्थेशानदिग्भागेकृत्वापुण्याहवाचन आचार्यवरयेत्पश्चात्कुलीनवेदपारग त्रि पचदशहस्तेनगोमयेनोपलिप्यच धान्यपिष्टेनसमागधमाल्यादिशोभनैः वस्त्रोपवीतगंधायैरगुलीयककुंडलै: कासुपूजयेद्भक्त्यावित्तशाठ्यनकारयेत् तेनैवकारयेद्विद्वानभ्वस्थस्योपनायन कुर्यात्पचामृतस्नानंतत्तन्मत्रे पृथक् पृथक् - अस्वत्यपूर्वदिग्भागहोमकुर्यात्स्वशाखया उल्लेखनादिकतंत्रंचरुंतवप्रकल्पयेत् वस्त्रयुग्मततादयुर्य वस्त्राणिमंत्रतः यज्ञोपवीतंदयाच्च यज्ञोपवीतमित्यपि मेखलांचविरावेष्यप्रावेयामीतिमंवतः तूप्णीकृष्णा जिनंदडंप्रदद्यात्तुयथाक्रमंगधपुष्पाक्षतैःशुलैरश्वत्थस्यचपश्चिमे अश्वत्थेवोनिपदनमित्यूचापूजयेत्सुधीः तिस' ·भिजुहुयादाज्यममायुष्यनुक्रमात् पुरस्तादुपरिष्टाचहुत्वाव्याहातीभस्त्रिभिः यारोपीयाः फलिनीरश्वत्ये वइतित्वथ 'वनस्पतेशेतवल्कोद्वासुपर्णेतिमंवतः समिद्भिश्वरुपाचैवपालाशीभिःपृथक्पृथक् हुत्वाथदशभिः सम्यगेकाहुत्यासमाहितः अश्वत्थपश्चिमेभागेप्राङ्मुखश्चोपविश्यच दक्षिणेनैवहस्तेनस्पृष्ट्वाश्वत्थंद्विजोत्तमः डोंभूर्भुवःपूर्वातुसाविवीं विजपेदथ निरीक्षयेत्ततोश्वत्थंदेवस्यत्वेनिमंत्रतः प्रात्वेतिध्रुवसूक्तेनव्याहृतित्रितयेन, अ श्वत्थनामउच्चार्यविभपाचद्धितीयया 'शलाकयासुवर्णस्यस्थापयेतिपदवदेत् हुत्वास्विष्ठकृतंपश्चादोमशेष समापयेत्' गंधाक्षतैः स्वर्णपुष्पधूपदीपोपहारकैः भक्ष्यायैःफलतांवूलैस्ततोश्वत्थंप्रपूजयेत् धेनुसवत्सकां दद्यादाचार्यायसदक्षिणां अश्वत्थछादितवस्त्रमाचर्यायप्रदापयेत् अन्येपामपिवित्राणास्वशक्त्यापूजयेत्तत: ब्रह्मणेदाक्षणांदद्यादेमवित्तानुसारतः ब्राह्मणान्भोजयित्वातु जीतवंधुभिःसह यएवंकुरुतेतस्यवद्धतेश्रीरसंशयं कुलकोटिंसमुद्धृत्यब्रह्मसायुज्यमाप्नुयात् इतिशौनकोक्तमश्वत्योद्यापनं अथमंत्राणामृष्यादिकं युववस्त्राणीत्यस्य दीर्घतमाऋपिः परमात्मादेवता त्रिष्टुप्छंदः यज्ञोपवीतधारणेविनियोगःमाघेयामइत्यस्य अक्षऋपिःसोमोदेवता विष्टुप्छंदः नौजीधारणविनियोगः माघेयामव्याहतीनांविश्वामित्रजमदानभरद्वाजाऋपयःअनिवायु सूर्योदेवता देवीगायत्रोदेव्युष्णिदेवीवृहत्यछंदांसि हवननिनियोगःअमायूंपिपवसइतितिस्हणांशतवैपानसाऋषयः अ ग्निमानोदवती गायत्रीछदः कर्तव्यार्थविनियोगः अश्वत्थेवोअनुष्टुप्यानोपधीरितिद्वयोस्त्रिष्टुप् वासुपर्णादी घेतमाविश्वेदेवास्त्रिष्टुप् श्रात्वाहार्पमितिपण्णांध्रुवइंद्रानुष्टुप् ततोभूरिदक्षिणाआशीर्वादः अथापवर्गचिंतामणी अश्वत्थोद्यापनं अशोपैतस्यवृक्षस्यकुर्य्यादुद्यापनेविधिं नांदीश्रादादिकर्तव्यपिप्पलोद्यापनेविधोनवग्रहमखं चादों विदधीतयथावसु सहस्रपर्णसंपत्तो सत्यांवोधितरोध्रुव जातकर्मादिकादीनि कुर्याद्गादानकावधि ·कायमुद्यापननूनं '' विवाह्यविधिवन्नर लक्षशाखांसमारोप्य 'समीपेपिप्पलस्यतु 'श्रालवाल जलंक्षिप्त्वाशतकुंभमितशुभं संशाखः सचवृक्षश्ववस्त्रयुग्मेनवेष्टितः सिंचयेदथदुग्धनमाहिपेणघृतेनच तथा शाखान्मयान्हस्तान्चतुरःपरियोजयेत् त्रिसूत्रेणत्रिवृत्तेनसव्यहस्तांप्रवेशयेत् ब्रह्मवर्णस्यवृक्षस्यविधिरेप सनातनः क्षत्रियस्यतुवृक्षस्यशरोग्राह्यःपरस्परं.. वैश्येप्रतोदमादद्यात्तुरीयपल्लवग्रहः तथायाज्ञवल्कीये धर्मशास्त्रे पाणिग्राह्यःसवर्णासुग्रन्हीपात्क्षवियाशरं वेश्याप्रतोदमादयाइदनेत्वग्रजन्मनः संयोज्यविधिवत्तौ तुप्लक्षाश्वत्पौनिवेशितो कृत्वाग्निवदतंसम्यग्जुहुयात्तिलसर्पिपी प्रधानदेवताब्रह्मावृक्षस्यास्यनसंशयः तत्र मंत्रोद्वासुपर्णाइति अष्टोत्तरसहस्रंतुजुहुयाचिलसार्पपा तथाव्याहृतिभिर्होमविदध्याञ्चयथारुचि चरुंसाम्यं घजुहुयाद्विद्वास्विष्टकृतंसमं समंसमग्रमित्यर्थः अयप्रकारांतरेणाश्वत्थोद्यापनं अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां राजाब्राह्मणवर्णकः अश्वत्थःपूजितोयेनसवैसंपूजितंभवेत् अकृतेमौंजिबंधेतुविवाहेचतथाकते नेवसे वांप्रकुर्वीतनसमचैत्कदाचन अश्वत्थरोपणकृत्वाविववाथपंचमे उपवीतंप्रकुर्वीतमुहूर्तेज्योतिपांविधौ । पुण्याहवाचनंकलानांदीश्रादसमाचरेत् प्राणसंस्थाविधिकुर्य्यादभिषेकादिपूर्वकं प्राणेंद्रियैर्जीवकला मनोभिःसहितोभव अयंसजीवः एतस्य जीवकलाः प्राणापानव्यानोदानसमस्त वाक्शात्रत्वका प्राणपाणिपादोदरोपस्थगुह्येद्रियाणिसवाणिवागत्यसुखचिरंतिटनस्वाहा सर्वप्राणःप्रतिष्ठितोभवेत्यश्वत्थं दक्षिणपाणिनास्पृष्ट्वाजपेत् अश्वत्थसर्ववृक्षोसिनारायणसमाश्रय नारायणस्वरूपेणपाहिलांसर्वतोशुभात् महासंसारवृक्षोसिअश्वत्थब्रह्मनामक महासंसारमग्नमामुदरस्वशुभंकुरु विष्णुब्रह्माशिव शुक्रःसूर्यश्चंद्रोवृह स्पतिः ऋपयोवेदमंत्राश्वसर्वत्रस्युःसदास्थिराः इतिप्राणप्रतिष्ठाप्यजातकर्मादिकारयेत् चैलांतंनामतःकला ·स्थापयेल्लौकिकानलं स्वगृह्याक्तविधानेनहरिद्रातललेपनं वस्त्रयुग्मंचोपवीतंदंडंकृष्णाजिनंतथा दत्त्वासमि निश्चरुणातिलान्यैश्चष्टयक्प्टयक हुत्वाव्याहृतिभिःशल्याब्रह्मलोकेमहीयते इत्यश्वत्थोद्यापन अयप्रका रांतरेणाश्वत्थसेवनविधिः अद्भुतसारे अथर्वशाखोक्तअश्वत्थप्रदक्षिणाव्रतकल्पः तत्रादौ मधेत्यादिति थ्यादिकर्तिनानंतरं अमुकाभीष्टप्राप्तिकामोविष्णुस्वरूपमश्वत्थतरुममुकसंख्याकाभिः प्रदक्षिणाभिःसेवयि प्ये इतिसंकल्प्य ततोऽश्वत्थतरुपुरुषसूक्तेनपोडशोपचारैः संपूज्यलक्षादिसख्ययाप्रदक्षिणाःकुर्यादितिसं क्षेपः ॥ पिप्पलादउवाच ॥ भगवन्सर्वधर्मज्ञसर्वशास्त्रविशारद स्त्रीणांपुत्रविहीनानांनराणांसुखसंततेः उपा यंचैवमेब्रूहिसुखसिद्धिःकयं भवेत् ॥ अथर्वणउवाच ॥ पुराब्रह्मादयोदेवा.सर्वेविष्णुसमाश्रिताः अष्टच्छन्देव देवेशराक्षसे पीडितावय कथंदुःखोपशमनमुपायंबहिनःप्रभो ॥ विष्णुरुवाच अहमश्वत्यरूपेणसंभवामिन हीतलेतस्मात्सर्वप्रयत्नेनकुरुध्वंतरुसेवनं तेनसर्वाणिकार्याणिभविष्यतिनसंशयः विष्णुर्यदुक्तवांस्तेभ्यस्तद्र तंतेवदाम्यहं नदानै तपोभिश्वनावरभूरिदक्षिणैः अश्वत्थसेवनादन्पत्कलोनास्निपराक्रिया तद्विधाननि. मित्तानिसंख्याकृतित्रतंतथा व्रताधिकारिणस्तवविधानंचविशेषतः एतत्सर्वपिप्यलादवक्ष्यामितवसुव्रत' दारुणेविविधोत्पातेदिव्य मांतरिक्षके परचक्रायेदेशविप्लवेशत्रुविग्रहे दुःस्वप्नेदुनिमित्तेचसंग्रामेद्भुतदर्शने मारीभयेराजभयेतथाचौराग्निजेभये क्षयापस्मारकुष्ठादिप्रमेहेविविधेज्वरे जलोदरेमूत्रकृच्छ्रगृहस्थश्चतदेवहि एतेपांसर्वनाशायकुादश्वत्यसेवनं प्रातरुत्यायनद्यादौस्नात्यासम्यकृतक्रियः अश्वत्थदेशमाश्रित्यगोमये नोपलेपयेत् ' तमश्वत्थमलंकृत्यशुदेणगैरिकादिना पुजाद्रव्याणिसंपाद्यपुण्याहवाचयेत्ततः ऋलिजावरणं कृत्वाततःपूजांसमाचरेत् आदावाराधयेद्विष्णुध्यानावाहनपूर्वकं तथैवपेप्पलतरुंनारायणमयंद्विज श्वेतगं -- EAS ·शत्रणा 4410 पाक्षतःपुप्पेधूपदीपनिवेदितः अर्चापुरुषसूक्तेनतयैवध्यानपूर्वक तेनैवहवनकार्यतर्पणचनमस्कृति श्वेतवर्ण सलक्ष्मीकांचंतयेत्पुरुषोत्तम इतिध्यालावाहनायेरुपचारेस्तुपोडश प्रणत्पात्रनंदक्षिणेवाह्या तत्राश्वत्थमिम बारातइत्यस्यसक्तस्य अग्निकांडांतत-पातित्वादग्निर्मपिर्वनस्पतिर्देवताऽनुष्टुप्छंद वनस्पत्यभिमत्रेणविनियोग: आरातेश्रग्निरस्त्यारात्परशुरस्तुतेवतित्वाभिवर्पतुस्वस्तितेस्तुवनस्पतेस्वस्तिमेस्तुवनस्पते अक्षिस्पदभुजस्पद दु:स्वप्नदोपचिंतितंशत्रूणांचसमुत्पन्नमश्वत्थशमयस्वमे सर्वधित्वेनसमपन्नभयंचशमयस्वेत्य ततःप्रदक्षिणंकुचित्सर्वसफलभवेत् ब्रह्मचारीहविष्याशी ह्यध शायोजितेंद्रियः मौनीध्यानपरोभूत्वा पिप्पलस्यस्तुतिपठेन् विष्णोनामसहस्रंच पौरुपवैष्णवंतयों वेत्रयेणपुण्यानि "सूक्तानिचपठेत्तयों तस्यलक्षदशाशन सघृर्तपायसंचतं जुहुयात्प्रत्युचवन्हीस्वगृह्योक्तविधानत तत्सख्यपातर्पणच तत पोडशऋत्विरिभर्षाऱ्यांदोमयपाविधि हवनस्यदेशांशेनमिष्टान्न भोजयेहिजानं ब्राह्मणानां ATMENTI स्वयंकय्यायक्तिनियमतया असमर्थः स्वयंकत्सर्वमन्येनकारयत उक्तप्रमाणादधिकफलंदशगुण भवेत् । ततश्चतुर्गणपीठराजतंचतुरस्रकें द्रोन्यामदैतवातिलोपरिविनिक्षिपेत् श्वेतवस्त्रेणसंचापपूर्वव पूजयेद्गुरु, दरिद्रायसुशोलायोत्रियायकुटविने उदङ्मुखायावप्रायस्वयंपूर्वमुखास्थितः सीवटक्षरा मॅचमंत्रणप्रतिपादयेत् इहजन्मनिवान्यस्मिन्वाल्योवनवाईके मनोवाकायजेदोपैह्ययमवस्मृतोविधिः नार्यस्त्रीणांनाधिकारोह्येवंविप्रेणकारयेत् इत्थंकृतस्यतस्यांतेव्रतस्यपरिपूर्तये, हेमांश्वत्पतरुंदयातशुक्लांगावा पयस्विनी स्वर्णशृंगारोप्यखुरांवस्त्रादिभिरलंकतो, पलभ कंतदेवातदडाईनवापुनः हेमराप्यतरुका 111011-14 स्कंघशाखासमन्वितं उत्तम.प्रथम:कल्पो द्वितीयोमध्यम स्मृतः तृतीयकल्पत्रप्युक्तः संप्रदानायपप्पलें। . तपदा H ·ज्यवहामुच्यतबंधनात मारकुष्ठायःसवरागःप्रमच्यत मानसाशत्रपाडाचनचराजभयतथा इहजन्मनि LSO LSIL Br IA RSS -1 M.ins ontinue लावा अर्थतस्यदानमंत्रः पिप्पलोरक्षराजेद्राग्निगर्भस्त्वमेवहि प्रभवनस्पतीनांचपूर्वजन्मनियत्कृत अघोघंना शयक्षिप्रतवरूपप्रदानतः विप्रार्थनामंत्रः अमरक्षग्रहाणत्वं विष्णरूपद्विजोत्तम स्वीकृत्यदुःकृतंघारक्षि H1 प्रशातिप्रयच्छम एरव्रतयःकुरुततस्यपुण्यफलशा पुत्राथालभतपुत्रधनाथालभतधनं राज्याथालभतरा HEARNSa- Hadara Airtal न्यस्मिन्कृतेःपापैःप्रमुच्यते ययकामयतेकामतिप्राप्नोत्यसंशयः इहवभागानाप्नोतिविणासायुज्यमाप्नुयात् ।। 1135SLPASS11 -ily इत्याथर्वकल्पोक्तमश्वत्थप्रदक्षिणोद्यापन अथाश्वत्थारोपणोद्यापनप्रयोगः-शौनकीये स्थापनादेष्टमेवर्षदादरी CRECitics कादशापवा उत्तरायणेगुरुशुक्रोदये माघ फाल्गुनचत्रवैशाखमासें शुक्लपक्षशुभत्रऽक्षशुभवारेतिथिलग्नादिशु दो स्कंदशाखापर्णान्विते. विद्यदावाग्निनाऽनभिहते अश्वत्थोद्यापनकुर्यात् तत्रादोकनककुंडकनकसूत्रक नकमजोहोमद्रव्याणि सुर्वसंभारान्यथासंभवसभृत्य, अश्वत्थस्यचतुरस्रविदिकांहढां 'अश्वत्थमलवत्तल चतुरस्त्रवा, आलवालंकृत्वा, तत्रतुलसी, प्लक्षशाखा शर्माचरो चिरोपयित्वा अश्वत्पवेदिकांविधाय चतुहारपतुहे. धिकंवामंडपमश्वत्थात् पूर्वपश्चिमेउत्तरेवाउक्तलक्षणं अन्यवाकृत्वा सुग्रहज्योतिर्विदादिष्ठेप्रधानसं पान् तपथा जोतत्सत् , अद्यतिथ्यादिकीर्तनाते आत्मनः अखिलपापक्षयाभीष्टसिद्धिपूर्वक प्रात्म' सहएकविंशतिस्वकुलपुरुषोदरणकामः श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं, अश्वत्थवृक्षोद्यापनकरिष्ये तदंगविहितंगणेश जन, पुण्याहवाचनमातृकापूजनं नांदीश्राद आचार्यादिवरणचकरिष्ये इतिसंकल्प्य तानिचस्वगृह्य मद्यास्मिन्कमण्याचार्यत्वेनत्वामहटणेवृतास्मोत्याचाावदेत् एवंव्रह्म, 16kata वनत्वामहंवणे तथाउपद्रष्टारं तवऋत्विजोपिवृत्वा तानाचार्यादान् मधुपकादिनासपूज्यप्रार्थयत् अस्य 21.12. विपिनाकत्याआचार्यादीनवृणुयात .. ti ·44 4tates NO 4.03.2TdgRSHd: LE: Rec. गस्यनिष्पत्यभवतोभ्यर्थितोमया सप्रसन्नश्वकर्तव्यमेतत्कर्मयथोदित- कर्मदंविधिपूर्वकर्मिय॑पिपाठी ततो गृहेएवगृहमुखादिविधाय, ततःसऋत्विजोयजमानः फेलपुष्पगंधाक्षतपूजितपूर्णकलशहस्तः भद्रकर्णेभि िितमवेणमंगलतर्यघोपणसह अश्वत्यमंडपप्रादक्षिण्यन मंडपपश्चिमद्वारमागत्येतत्रामद्यदेशकालकीर्तना तत्रधरांसपूज्यप्रविश्यकलशेमश्वत्थसमीपेनिधाय निऋतिवरुणमध्ये स्वासने उपविश्य न्तत त्राचार्यः सदयतिथ्यादिकीर्तनाते प्राचार्यकर्माहंकरिष्ये इतिसंकल्प्य शरीरशुयोंदिपौरुप सूतजैपर्चकवा ये त्रसंसि थानमावृत्यूसर्वदा स्थानं त्यक्तातुतत्सर्वयत्रस्पतत्रगच्छतु इतिपठन्सर्पपलाजान्विकीयपंचगव्ये नकुशेश्चप्रोक्षणात् आपोहिष्टामयोभुवः उत्तरनारायणेन ततोदेवाआयातुतिधानोप निरक्षस्वैति खस्त्यय तायमरिष्टनेमिरितिपठेत्. ततोयथोक्तमंडपाकरणे सोधारणक्रमणमंडपपूजन प्रारद्वारे अमवकंचतपल्लवतोरणं १ दक्षिण प्लक्षपल्लवतोरणे २- पश्चिमेवटपल्लवतोरण ३. उत्तरे अशोकपल्लवतोरणबध्या ४ तथैवप्रागादिद्वारचतुष्टये ऋग्वेदादिक्रमणहोद्वाविप्रोएकमेकवाजपी ब्राह्मणान् तत्वाचार्यअश्वत्थस्यहरिद्रातैलारोपणादिलौकिकाचारकुर्यात् तत्रभद्रकणेभिरित्यादिमंत्री स्वत्थवेदिकायां ईशानप्रदेशे सर्वतोभद्रविलिख्य वेब्रह्मादिदेवतास्थापनकरिष्ये इतिसकल्पीते स्थापनंकुर्यात् मध्ये उब्रह्मनमः ब्रह्माणमावाहयामिएवमग्रेपिस्थापनप्रकारः द्रमा. २ आग्नेय्यां अग्नये. अग्निमा. ३ दक्षिणयमाय. यममाः नेते नित्रतये., नितिमा. ६. पश्चिमे वरुणाय: वरुणमा है वायव्ये वायवे. वायुमा. ७ उत्तरे सोमाय सोममा. ८ ईशाने ईशानाय. ईशानमा. एदेशीनेंद्र मध्ये वसुभ्यो वसूनां. १३ तत्रायक्रमः +4 ठ.. ... उक्त ममत्र पवइत्र ·आदित्याना. . 21 यो....३२ Sisuda 111 iiil 3.14 Nadi मनिऋति इंद्राग्निमध्ये रुद्रान रुद्राना. .११ अग्नियममध्ये. श्रादित्यान् मध्येसाध्यान्. १३. नितिवरुणमध्ये विश्वान्देवान ११ वरुणवायुमध्ये साध्यान्। १५ वायुसमि मध्ये अश्विनी, १६ सोमेशानमध्येस्कंदमा. १७, ब्रह्मशमध्ये विष्णु १८ ब्रह्माग्निमध्येगएँ li.dulhindidte १९ ब्रह्मयममध्येपिरहन् ब्रह्मनिातिमध्ये गंधर्वाप्सरसः .. २१ ब्रह्मवरुणमध्ये सप्तमाह ब्रह्मवायुमध्येसन्,ि '२३ ब्रह्मसोममध्येदुर्गी २४ ब्रह्मेशानमध्ये गंगोदिनदीभ्यानमः २५ ततोमड़ ब्रह्मशानदलादारभ्भवल्ययाष्ठकैपु ईशान्यदिक्षादीन्प्रजापतीन् २६ २६ : पूर्वपुरुषायनमः ७ अँग्नेय्या दक्षिणस्यांस्वधाय. २९ नैर्ऋत्यामृत्यवे पश्चिमेसर्पेभ्यो-३१ वायव्यांसप्तसी उत्तरेमरुयो, ३३ ब्रह्मणः पादमूले गणपतये. ३४ कर्णिकीयाँ भम्यः ३६ रिमेरवे. ३६ परितःपूर्वादिक्रमेण ऋग्वेदाय. ३७ दक्षिणे यजुर्वेदाय. ३८ पश्चिम समिवेदी अथर्ववेदाय नमः ४० मंडलाहाह्ये. पर्वादिक्रमेण पूर्ववजायनमः शक्तये ४३. खड्गाय..४४, पाशाय. ४२ अंकुशायः ४६ गदाय..४७ त्रिशलाय. HaiIAdsalutensider rdistiardi पुनर्वाहऐरावताय...४९. मेपाय:, ... महिपाय: ५१ -प्रेताय. १२ मत्स्यायें. ६६ एगीय. वपमआय. ५६ पुनःपूर्वादिक्रमेण गौचमाय. १७ भरद्वाजायः ५८ विश्वामित्रायः त्यपाय. जमदुग्नये. ६१ अत्रये. ६२ वसिष्ठाय ६३, अरुंधत्ये ६४ तबाह्येपूर्वादिक्रममन्त्री साय..६५.चंद्रेमसे, ६६ भौमायः ६७ बुधाय..६८ गुरवे..६९ शुक्रायः ७० शनये. ७१राहवे. ArtifiilistNSiddles: ७२ केतवे. ७३ तदा। पूर्वादिक्रमेण ऐये. ७४ कौमार्यः ७५ ब्राह्मै ७६ चाराही. ७७ चामुंडायै. " ·विष्णव्यः- ७९ माहेश्वर्य. ८० वैनायधनमः चनायकीमावाहयामि एवसर्वत्र चतुर्थतनामाभिःत्रणम्यु द्वितीयांतरावाह्य पुनश्चतुर्थ्यतनामभि प्रत्यकसंपूज्य तत सर्वतोभद्रोपरि अक्षतपुंजे अर्चाप्रदेशे अग्न्युत्तारण पूर्वकं सौवर्णीप्रतिमायां इदंविष्णुर्विचक्रमेत्रेधानिदधेपदंसमूढमस्यपालंसुरे इतिविष्णुसंपूज्य तद्वामतः अध स्थाजोपणेतिमत्रेणरुक्मिणी तदक्षिणत- सत्यासत्यतिमत्रेणसत्यभामां ततःप्लसोदशाध्यायस्यतिमंत्रेणसरस्वती गणानांत्वा आतूनइद्रेतिवागणपतिं चावाह्यपौरुषेणसूक्तेनसपूज्य तत नश्वत्थस्यपरित.. अष्टोकलशान् : लशस्थापनप्रकारेण सस्थाप्य तत पूर्वेकलशेशुद्धोदकं तत्रापोहिष्ठेत्यादिनवर्चसूक्त .), द्वितीयेगंधोद कं- आनोभद्रेतिदशर्चसूक्त तृतीयेक्षीरोदकं स्वस्तिनोमिमीतेतिपचर्चसूक्त चतुर्थे पचगव्येनशन्नइंद्राग्नीति चदशर्च पंचमेहरिद्रोदकं आनोभद्रेतिचं पटकलशे सर्वोप-युदकं समुद्रज्येप्टाइतिचतसृभिः सप्तमेक शादुकं यादिव्याइतिरच अष्टमे गंधोदकं पशुपञ्चायइतिनवर्षसूक्तंपठिव्या . कलशस्थापनंपूर्वपात्रनिधाय नतिकृत्वा ततस्तेपुकलशेषु पूर्वादिक्रमेण इंद्रादीन् तरन्मत्रेरावाह्यपुजयेत् ततअश्वत्थपुरुषसूक्तेन अ मिरातइतिपूर्वोक्कायर्वशिरसा वसशोध्य पंचामृताभिषकंचकृत्वा कपायवस्त्रयुग्मेनार्वेय ततःपूर्वारिक्षु चु स्वारिस्थडिलानिविधाय- तेपुहामार्थचतुरप्राचार्यान्वृत्वाः स्वगृह्यविधिनाअग्निस्थापयेत् सत्रकेचनः ईशा नपूर्वयामध्ये ग्रहहोमादिकंतुपंचमस्थंडिलमिच्छतिवहवःपूर्वगृहप्रधानहोमादिकंकुति पूर्वमकतेहयते, ईशान्या वेदिकायांस्वगृह्यप्रकारेणग्रहानाबाह्यसंपूज्य: अन्वादध्यात् तत्रपूर्वकुडेअादित्यादिनवग्रहान् अमुकसस्यय अर्कादिसमिञ्चवज्यिद्रव्यैः अधिदेवताः प्रत्यधिदेवताश्चामुकसंख्ययातैरेवद्रव्यैः ततआनोभद्रेतिमंत्रेणविश्वान्दे । वान्चरुद्रव्येण अष्टोत्तरशतसंख्यया तथा दामोदरादिपीठदेवता अश्वत्थसमिबर्वादिद्रव्योत्तरशतसंख्यया ·ब्रह्मादिदेवतालोकपालांश्चकैकयाज्याहुत्यायक्ष्ये पचमकुंडपक्षे यादीतत्रअग्निप्रणयनं । तस्मात् . चतुर्पअग्नि प्रणयनंतवग्रहहोमः दामोदरादीनांहोमः ब्रह्मादीनांपूर्वकुंडेविश्वेदेवानांलोकपालानांचहोमः अश्व त्थदक्षिणकुंडेगणपतितिलाज्यद्रव्यैः अष्टोत्तरशतसंख्ययायक्ष्ये ततउनरकुंडेउसरनारायणं अष्टोत्तरशतसंख्य यासहस्रशीतिप्रत्यूचंआज्याहुतिभिर्यक्ष्ये एवंतन्मंत्रोमंसंपाद्य स्विष्टकदादिवलिदानांतकृत्वा अधिवासयेत् पुराणश्रवणादिभिरात्रिनयेत् केचित्तुकपायवस्त्रदानांतकृत्वापरेयुरेवहोमादिकमिच्छंति प्रातःपीठदेवतांसंपूज्य अष्ठकलशदेवताविसृज्य 'अष्टभिब्राह्मणस्तान्याहयित्वा तताचार्यः पवमानःसुवर्जनस्वानुवाकेनच अ श्वत्थंत्रिःपरिपिच्य किंचिदवशिष्टोदकान् ' पूर्वस्थानेपुस्थापयेत् ततोयजमानःआचार्योवा अश्वत्थपश्चिम स्थंडिलेग्निसंस्कारहोमंकुर्यात्। तयथा अश्वत्थस्यव्याहृतिद्वारा पुंसवनादिसमावर्तनांतान्संस्कारान्करि ष्ये। इतिसकल्पः अग्निपवमानप्रतिष्ठाप्य अन्वादध्यात् अवप्रधानम् अग्निवायुसूर्यप्रजापतिआज्य द्रव्येणप्रतिसंस्कारंचतुश्चतुःसंख्याकाहुतिभिर्यक्ष्ये प्रतिसंस्कारहोमांतस्खलइतिमंत्रेण अश्वत्थंस्पृशेत् ए वमुपनयनपर्यंतंकृत्वा यजमानश्चस्वस्याश्वत्थस्यचांतरालेपटंधृत्वा समुहूर्तेमंडलपाठपुरःसरंदेवलन्नमितिप ठित्वा' श्रतः पटंनिः सायंध्रुवसूक्तंपठित्वा । येयज्ञेनेतिवर्गपंचकशाखांतमंत्रांश्चपठित्वा • • कोपीनंयज्ञोप वितंकनकमयीमेखलांदडंचतत्तन्मंत्रैर्दत्त्वा सप्रणवांसव्याहृतिकांसशिरस्कांगायत्रीमुपदिशेत् । ३त्यपनयनम् ततोमहानाम्नादिसमावर्तनांतंकृत्वा कनककुंडलअलंकारांश्चदत्वा आयुष्यंब्रह्मवर्चसमितिपठित्वामौजीवि सर्जनांतंकृत्वा त्वमग्नेइतिसूकंपठेन् ततःस्विष्टकदादिहोमशेपंसमापयेत् ‘अथविवाहः अश्वत्थालवालेयवा स्तोशतकुंभमितशुद्धजलंक्षिप्त्वा. दुग्धमधुघृतकुंभेश्चक्षिप्त्वा वस्त्रयुग्मेनंतराश्वस्थस्यविवाहादिविधिकरिष्ये ·इतिसंकल्प्यः पूर्वसंस्कारहोमस्थंडिलोत्तरप्रदेशेस्थंडिलंविधाय:। योजकनामाग्निप्रतिष्ठाप्य अन्वादध्यात् अत्रप्रधानंहीसुवणे सयुजोसखायोसमानंदृक्षतरिपस्वजातेतिमंत्रेण अष्टोत्तरशतसंख्ययातिलाज्यद्रव्येणतथा हाव्याहृतिभिस्तिलाज्यद्रव्येणअष्टोत्तरशतसंस्थयायक्ष्य महाव्याहृतिभिस्तुभूःअग्नयेपृथिव्यमहतेचस्वाह वायवेचांतरिक्षायचमहतेस्वाहा गोस्वरादित्यायदिवेचमहतेस्वाहा. उोभूर्भुवःस्वश्चंद्रमसेचनक्षत्रेभ्यश्चमहत्य: स्वाहा एवंहोमसंपाद्यतुलस्यश्वन्थयोश्चतुरःशाखामयान्हस्तान् गृभ्णामीतिमेत्रणयोजयेत् ततःस्विष्टकदादिहो मशेपसमाप्य ततोऽश्वत्थंपुरुपसूक्तेनषोडशोपचारःसंपूज्यअश्वत्थतुलसींचप्रार्थयेत् अश्वत्थत्वंजगन्नाथपुरदेव विनिर्मितःपापासंत्राहिनोदेवपुण्यदेहिमहाफलं इत्यश्वत्थप्रार्थनामंत्रः अथतुलसीप्रार्थना क्षीरोदधिसमुद्भूतेतुल सीहरिवल्लभे : अश्वत्थोद्यापनपुण्यमांदेहिश्रियेनमः ततत्राचार्य क्षेत्रपालवलिंदत्वा सर्वेऋत्विजाचा पश्वस्वस्वकुंडे पूर्णाहुतीर्दत्वा कर्मशेपसमापयेयुःततोयजमानःपीठपूजादिविविधरूतस्यअश्वत्योद्यापनस्यसांग तासियों प्राचार्यादिभ्योदक्षिणाप्रदानमहंकरिष्ये इतिसंकल्प्य पूजापूर्वकतेभ्योदक्षिणांदत्त्वाचा-थपूर्व स्थापितकलशोदकंदूर्वापल्लवैःसपत्नीकंयजमानमभिपिंचेयुःतत्रमंत्राः श्रानोभद्राइति दशसूक्तं अस्यवामेतिदि पंचाशतऋचांसूक्त मुंचामीतिपंचर्चेसूक्तं । परोमंत्रेतिचतुर्दशसूक्- समुद्रज्ये टाइत्यादयः। ततः पौराणिकाः रास्वामभिपिंचन्वित्याद्याः एवमभिषिक्तोयजमानःतिलकादिधृत्वा : अग्निपीठदेवतांचसंपूज्य उत्तिष्टब्रह्मण स्पततिः' उत्थाप्य : सोपस्करंपीठमाचाायदत्त्वा कृतस्यकर्मणः. संपूर्णतासिद्धयेगांचदत्त्वा. सरपंच... ऋत्विक्सदस्पायाचार्यायचदत्त्वां भूयसीदक्षिणांदत्त्वा परमेश्वरार्पणसंपाद्य सप्ताधिकान् ब्राह्मणान्सभोज्य आशिपागृहीत्वांअश्वत्योद्यापनसपूर्णतांवाचयित्वा इष्टजनैः सह जीत. यएवंकुरुतेतस्यवर्धतेश्रीयशः सुखं - ܀ RRRRRRI ·: कुलकोटिसमुद्भिर्विष्णुलोकेमहीयते इति शौनकीयेअश्वत्योद्यापनम् अयवटोद्यापनम् भविष्यस्कांदयो तच्चोदगयतेसमुहूर्तेस्थिरलग्नेचद्रानुकुल्यदिनरम्पप्रदेशे नाभिमात्रगतैगृहादीप्रतिष्ठामत्रेणवटपादपारोपणंका म्य: 'तहदेवसर्वपादपारोपणम् अष्टमेवपेद्वादशेवावशाखापत्रांकुरितवटरक्षेउदगयानादिशुभकालेवटोद्या : पनकुर्यात् 'वटस्यपरितः चतुर्हस्तांदृडविदिकांविधाय. वटमुलेचतुरस्त्रवर्तुवाआलवालकत्वा तत्रका कोटादितिमंत्रणदूर्वाआरोपयेत् वटपरितः चतुर्हस्तपंचपस्तवासुदृढं चतुरिमंडपंकुर्यात् सामसति वटस्यपश्चिमउत्तरेवा यथोक्तप्रकारेणहामार्थ नवपचकुंडाद्युपेतमंडपकुर्यात् असामर्थ, वटवेदिकापामे व तत्रप्रागादिद्वारचतुष्टये प्रायोदुवरप्लक्ष'शोकपल्लरकृतानिचत्वारितोरणानि तथाद्वारचतुष्टयेश्चतकृष्ण हरितपीतवर्णाश्चत्वारोध्वजाः वताकाश्चवटशिरसि सर्ववर्णध्वजः कार्यः एवंसभृतसंभारोयजमानः पोतिर्विदादिष्ठेमुमुहूर्तेप्रधानसकल्पंकुर्यात् तद्यया जोमद्य तथ्यादिकीर्तनांतेश्रात्मन. सकलपापक्षय कुलकोटिसमुदरणऐहिकामुमिकसुखप्राप्तिपूर्वकब्रह्मपदप्राप्तिकामोवटोद्यापनकरिष्ये तथाच अभीष्टदातृत्व, सिद्ध्यर्थसर्वप्राणसुखनिवासार्थचवटसंस्कारमहंकरिप्ये स्वगृह्योक्तविधिनातानिचत्वा प्राचार्यादातरण यात् । अस्मिन्कर्मणिप्राचार्यत्वामहवृणे तदगविहितंगणेशपूजनपुण्याहवाचन नांदीश्रादनाचार्ययादिवं रकरिष्ये - -वृतोस्मीतितेनोक्त एवंब्रह्माणं सदस्यउपद्रटारंच ऋत्विजश्चसतिसंभवेमधुपकीदिनासर्प ज्य - प्रार्थयेत् अस्ययागस्यनिष्पत्तीभवंतोभ्यर्थितामया सुप्रसन्नैश्चकर्तव्यंकमैतविधिपूर्वक । ततः सत्र रयजमाना पूर्णकलशहस्तः-1_ मंगलादितूर्यघोपेणसह शाकुंतसूकपठेन्!... वटमंडपादक्षिण्यनपश्चिमही रमागत्य तत्रमहीयोरितिमंत्रेणधसिंपूज्य सुवर्णादिनिर्मितांवा आचाल्योयदत्वाप्रविश्यच । वटसमीप - ·कलशंनिधाय वरुणनिऋतिमध्येउपविशेत् ततआचार्यआचार्यकर्माहंकरिष्ये इतिसंकल्प्य भूतराया दिविधाय....मडपांतः गौरसर्पपलाजान् यदवसंस्थितभूतमित्यादिमत्रेणविकीर्य साधितपंचगव्यनकुशः त्रा पोहिष्ठेत्यादिमंत्रैः सर्वत्रोक्षणकृत्वा देवाभायांतुयातुधानाध्यपयांतु विष्णादेवयजनंरक्षस्व ततः स्व त्ययनंताक्ष्यमरिष्टनेमिमितिमंत्रपठेत् यथोक्तमंडपेतु उक्तप्रकारेणमंडपपूजांकुयात् साधारणमंडपेतु तोरणपताकाध्वजशा तिसूक्तजपार्थ वेदक्रमेणाहौौएकमेकवाब्राह्मणं प्रागादिक्रमेणवृत्वायथास्थाननिवेशयेत् ततोब्रह्मादिदेवतासर्वतोभद्रेत्राबाह्य तदुपरित्रक्षतपुजेकलशत्रयप्रतिष्ठाप्य ततोमध्यकुंभेब्रह्मयज्ञानमिति ब्रह्माणः तदक्षिणदविष्णुरितिविष्णु तदुत्तर त्र्यवकयजामहे इतिरुद्र आग्नेयादिकोणेषुगणानांत्वेतिग णपतिं जातवेदसेइतिदुर्गा यज्ञानमितिमाहः क्षेत्रस्यपतिनाइतिक्षेत्रपालं ततः परितः लोकेशान् त तन्मवैररावाह्यसंपूज्य वेदिपरित. अष्टोकलशानस्थापनक्रमेणसंस्थाप्य तत्रादिकलशेषु पचगव्यं सप्तमृदः चंदनं पचरत्नानि क्षीरं सर्वोषधी. गंगोदकंच क्षिप्त्वा शुद्धोदकेनापर्य पूर्ण पात्रप्रत्ये कंनिघायः तेषुझ्द्रादीनावाह्य संपूजयेत् हरिद्रातैलरोपणादिवटस्यकृत्वावस्त्रेणवेष्टयेत् इत्यधिवासनम् अपरेयुः प्रातार्नत्यकर्मसमाप्पापीठदेवताः संपूज्य: प्रागादिद्वारचतुष्टयेपुचतुरश्चतुरश्चकुंभान्संस्थाप्यतेपुउदकपचरत्नपं चपल्लवादिनिधायतेपुइंद्रयमवरुणसोमान्ततन्मत्रैरावाह्यसंपूज्य चतुर्वेदावदोद्विजाःशांतिसूक्तानिपठेयुःईशान्यां कुंडेस्थंडिलेवा अग्निप्रतिष्ठाप्य तदुत्तरवेदिकायांउक्तप्रकारेणग्रहानाबाह्यसंपूज्य ईशान्यांकलशंसंस्थाप्यप्रति छाप्य अथाचार्यब्रह्माणंचटण्यात् ततोद्वारस्थानाचार्याश्चत्वारःस्वस्वकुंडेस्वस्वगृह्यविधानेन. प्राचार्यकुंडात मोत्रियांगाराद्वाअग्निमणीयस्थापयेय.कुंडचतुष्टयेप्रत्येकंब्रह्मविष्णुरुद्रान् घृतातंदूर्वाज्यद्रव्यणअष्टोत्तरशतस ·म्मिताहुतिभिःयक्ष्ये पूर्वेइंद्रायष्टोलोकपालान् समित्वज्यद्रव्य रष्टाविंशतिसंख्ययायक्ष्ये दक्षिणेगणपतिंदु गाँसप्तमात्हः.. क्षेत्रपालंघृताक्तद्रव्येणअष्टाविंशतिसंख्याहुतिभिर्यक्ष्ये पश्चिमकुंडेसाधिप्रत्यधिदेवतानादि त्पादिग्रहानर्कादिसमिच्च;ज्यतिलबीहिद्रव्यैरष्टाविंशतिसंख्याकाहुतिभिर्यक्ष्ये उत्तरकुंडेसोमधनुमितिमंत्रण ताक्तचरुपलक्षसमित्यः अष्टोत्तरशताहुतिभिः ब्रह्मादिदेवताश्चैकैकयाज्याहुत्यायक्ष्ये एवंतचन्ममिस पाय ततत्राचार्य:वटस्यहरिद्रातैलादिदत्त्वा पंचोपचारे संपूज्य स्थापिताष्टकलशान् ब्राह्मणान्ग्राहयित्वा आपोहिष्ठामयोभुवःसमुद्रज्येष्ठाः इमाआपः यतोन्विद्रमिति प्रत्येकंयजमानो वटस्याभिषेकंकुर्यात् ततश्रा चार्यःप्रतीच्यांवटस्यसंस्कारहोमाय स्पंडिलंनिर्मायसंकल्पंकुर्यात् उौमद्यास्यवटस्यपुंसवनादिविवाहांतान्सं स्कारान्व्याहृतिहोमहाराकरिष्ये इतिसंकल्प्य अग्निप्रतिष्ठाप्य अन्वादध्यात् अत्रप्रधानं अग्निंवायुसूर्य प्रजापतिप्राज्यद्रव्येण प्रतिसंस्कारंचतुश्चतुःसंख्याहुतिभिर्यक्ष्ये डोंभूरग्नयेप्रथिव्यमहतेस्वाहा डोंभुवोवा यवेषांतरिक्षायमहतेस्वाहा स्वरादित्यायदिवमरुतेस्वाहा डोंभूर्भुवः स्वश्चंद्रमसेचनक्षत्रेभ्यश्चमहतेस्वाहा एवंहोमंस्त्वा प्रतिसंस्कारहोमाते वनस्पतेसातेवत्वशाइतिमंत्रणवटंस्पृशेत् एवमुपनयनपर्यंतकुर्यात् ततोयजमा नःवटांतरालपटंधृत्वा मुमुहूर्ततदेवलग्नमितिपठिते अंतर्पटनिःसार्यध्रुवसूक्तंयेयज्ञेनतिपठित्वाकौपीनयज्ञोपवीतं मेखलांदंडंचततन्त्रैर्दत्त्वा ब्रह्मोपदेशवत्गायत्रींचदत्त्वाप्रणमेत् इत्युपनयनंततोमहानाम्नादिसम वर्त्तनांतकर्मक त्वा अलंकारान्दत्त्वा आयुष्यंब्रह्मवर्चसमितिमौजीविसर्जयेत् ततोक्टंदूर्वांचदुग्धादिनासिंच्य वटंदूर्वीचवस्त्रयुग्मे नसंवेष्ट्यवस्त्रकंचुक्यादिश्राभरणानिचदत्त्वा पूर्ववत् हुत्वाग्भ्णामितेहस्तमितिमंत्रेणवटदूर्वयोःपल्लवमयान्हस्तान् योजयेत् श्रादित्योब्रह्मरूपायमध्यतोविष्णुरूपिणे अग्रताशिवरूपायवटवृक्षायतनमः अकारमूलरूपायउकारः ·सकंदरूपिणे मकारफलपुष्पायवटवृक्षायतेनमः इतिवटंनमस्कृत्य , दूर्वासिशतपर्वासिशतमूलाशतांकुरा शतंहरसिपापानांशतमायुःप्रवर्धते इतिवटवृक्षंदूर्वांचसंप्रार्य ततश्राचार्य क्षेत्रपालवलिंदत्त्वा सर्वेआचार्यास्त स्वकडेपूर्णाहुतीर्दत्वा ततोयजमान.वटोद्यापनसंपूर्णतासिदये आचाादिभ्योदक्षिणांदास्पे इतिसकल्प्य क्रमेणसर्वेभ्योदक्षिणांदत्वा तत सर्वेऋत्विज स्वस्वकलशोदर्यजमानं समुद्रज्येष्ठाइत्यादिमंत्रेणाभिपिच्य कर्मशेषंसमापयेयुः ततोयजमान पीठदेवतांसंपूज्य उत्तिष्टब्रह्मणस्पतेइत्युत्थाप्ययांतुदेवगणा.सर्वेइतिविस ज्य पीठसोपस्करमाचाव्यसंकल्प्यदद्यात् संभारात्विगाचा-दिभ्योविभज्यदत्त्वाशताधिकान्ब्राह्मणा भोजयिष्ये इतिभूयसीदक्षिणादानपूर्वककुर्यात् सदन्नेनदक्षिणादिनासतोष्य वटोद्यापनसंपूर्णतांवांच यित्वा इष्टजनैःसह जीत इतिवटोद्यापनविधिः अथवृक्षसामान्योद्यापनविधिहेमाद्रौमात्स्ये पयऊचुः पादपानांविधिंसतयथावद्वदविस्तरात् विधिनाकेनकर्त्तव्यंपाटपोद्यापनवुवैः येचलोकाःस्मृतास्तेषांतानिदा नींवदस्वनः सूतउवाच पादपानांप्रतिष्ठाचतथैवोद्यानभूमिपु तडागविधिवत्सर्वमासायजगतीश्वरः ऋत्वि मंडपसभारमाचार्यश्वापिताहरा पूजयेद्राह्मणांस्तबद्धेमवस्त्रानुलेपनेः सर्वोपध्यादिसंसिक्तान्पिटातक विभूषितान् वृक्षान्माल्यैरलंकृत्यवासोभिरभिवेटयेत् सूच्यासौवर्णयाकाय॑सर्वेषांकर्णवेधन अंजनंचापिटातव्य तदेमशलाकया फलानिसप्तवाष्टोवाकालधौतानिकारयेत्कालधौतानिरोप्यानिसौवर्णानिचकायापि प्रत्येकंसर्व रक्षाणांवेद्यांतान्यधिवासयेत् धूपोवगुग्गुलु श्रेष्ठस्ताम्रपात्रैरधिष्टितान् सर्वधान्यकृतान्कृत्वावस्त्रगंधानुलेपनैः कुंभान्सर्वेषवृक्षेपुषस्थापयित्वानरेश्वर. सहिरण्यानशेषांस्तान्कृत्वावलिनिवेदनं तथाचलोकपालानामिंद्रादीनां विधानतः वनस्पतेश्वविद्वद्रिाम-कार्योद्विजातिभिः तत-शुक्लांवरघरोसौवर्णकृतभूषणां कांस्यदोहांतुसौवर्ण, ·गाभ्यांमतिशीलिंनी पयस्विनीवृक्षमध्यादुत्सृजेद्गामुदङ्मुखी! ततोभिषेकंमंत्रणवाह्यगीतकमंगले ऋग्यजुः साममंत्रश्चवारुणैरभितस्तदा तैरेवकुंभैस्नपनंकुयुब्रह्मणपुंगवाः-स्नात्वाशुक्लांवरधरोयजमानोपिपूजयेत् गो. भिर्विभवतःसर्वानृविजःसुसमाहितः'' हेमसूत्रैःसकटकैरंगुलीयपवित्रकैः वासोभिःशयनीयैश्चत्योपस्करपादु के क्षौराभिपेचनंदाव्वाईनचतुष्टयं होमश्चर्पिपाकार्योयवकृष्णतिलैस्तथा पालाइयःसमिधःशस्ताश्चतु फैन्हितथोत्सवःः दक्षिणाश्चपुनस्तदेयातवापिशक्तितः यद्यदिटतमंकिंचित्तत्तद्दद्यादमत्सरः श्राचार्योंदिगु दरवाप्रणिपत्यविसर्जयेत् अनेनविधिनायस्तुकुर्य्यादृक्षोत्सवंबुधः सर्वान्कामानवाप्नोतिपदंचानंत्यमभुते यश्चे कोपराजेंद्रवृक्षसंस्थापयेन्नरः सोपिस्वर्गवसेद्राजन्यावदिंद्रायुतवयम् भूतान्भव्यान्मनुष्यांश्चतारयेन्निरयस्थि तानः परमासिदिमाप्नोतिपुनरावृत्तिदुर्लभां इतिसामान्यवृक्षोद्यापनविधिः ॥ स्वस्तिश्रीरणवीरसिंहधरणीपा लोवदान्याग्रणी::... ॥ रणवीरसिंहभूपेशकारितेकृत्यवारिघौ लक्षपूजावृक्षपुजाकृत्यरत्नसमुच्चयः॥ ३२॥ अपप्रसंगादवतरुपुत्रकविधिः मत्स्यपुराणे -दशकूपरामावापीदशवापसिमोहूदः दशहूदसमःपुत्रोदशपुत्र. समाद्रुमः नदिपुराणे ततःपुत्रंतुयःकांविधिवद्वन्हिसन्निधौ समहापातकैर्युक्तःसमदृत्यकुलद्वय नरकेभ्योनरोया, तिप्रजापतिपुरंप्रभो स्कंदपुराणे इत्येवंरुद्रमहीपीभूमिरुहसुतस्तवंस्तुत्वापतिंत्रिलोकेशमिदमाहपतिव्रता देव्युवा । च: भगवन्केनविधिनाविधीनांसारसागर पुत्रप्रतिकृतिवृक्षःक्रियतेचंद्रभूपण सलीलमितिसर्वज्ञात्एच्छंतीविधिमुत्त । म:महादेवोमहादेवीमिदंवचनमब्रवीत् ॥ ईश्वरउवाच ॥ देविनागेंद्रनासोरुनागेंद्रमदगामिनी शृणुष्वपेनवि.. पिनागृह्यतवनिजःसुतः । अवनिजोवृक्षः... स्वपुत्रार्थभूमिरुहंग्रहीष्यामीतिपार्वति सोपवासाभवेन्नारीशुषि वस्त्राशुचित्रता ततश्चैवसहस्रांशावस्तशृंगगतेनिशि उदितेविमलेचापितदाविंदुसन्निभे। विप्रानामंत्रयेद्रावो.

·- पावनान्वदपारगान् विप्रानामंत्रयित्वातुशुचिवस्त्राशुचित्रता :..शयीतसनमस्कारासदाभाममाश्रता गयित्वातुताराविसवितर्युदितेसतिभक्ष्यभोज्यसमाद यव्रजेद्यत्रभवचरुः । ततस्तस्नापयित्वातुसातपत्रसभूषणं तंतरुंतरुणीकृत्यातच्छायामनुगामिनः ...यथोपपन्नमन्नंतनोजयित्वाद्विजांस्ततः पुण्येन्हिस्नापयित्वानुऋस्वि जश्चतुराननः। तृप्तीनांबाह्मणानांवतत्वेनाकृत्यमात्मनः : निवेद्यकृतमुहिश्यसद्भावेनपरेणाहित अपुत्राभगवंतोहं पुत्रप्रतिकृतितरुपग्रहीष्याभिममानुज्ञांकर्तुमर्हयसत्तमाः। ततस्तैरभ्यनुज्ञातंततरंतरुणाकृति भूमिदेवसमक्षेत्रे गुन्हीयात्तत्रसुव्रते भूमिदेवसमक्षतुविधेयत्राह्मणाग्रतः अनेनविधिनायस्तुगृहीतस्तरुपुत्रका: पित्हणानर कस्थानामधुधारांसवर्षतिगृहीतोविधिनानेनशुभभूमिरुहालगः सतुसुसायभवतिविपरीतेनदुःखदः सपुवा शांशतचापिपीनश्रोणिपयोघरोधएकोभूमिरुहःश्रेष्ठःपुत्रस्त्वेकल्पितस्ततः । इत्येवंतन्मयादिमिष्टदुष्टेनवारिणा । यथाभूमिरुह पुत्रोविशिष्टोप्येककःशनैः। ततःशोकापहादेवीतमशोकविभावती अलंकृत्यसहष्टात्माह्यलं कार:यग्विधैःआतिपत्रंततस्तस्यमक्ताचंचलभास्वरात उत्थापयामासशिरोमयूरांगरुहेत. नानावणेन । वाप्यस्यपंदनेनसगंधिना-श्रामूलात्प्रददौदेवाकरपद्मानितस्ततमान जावादमयैश्यापित पढेरलविराजित सर्वतोभूपयामासतमशोकरुहंसतात तस्य शाखाप्रशाखासुमुक्तादामानिपार्वती मावबंधसतै तिनक्षवे रिवभास्कर ततपावासोयुगेनापितमशोकंगुहारणी: वासयामासले कानांजननीपुढे लालसावा ततो । त्वगुरुणाचारुगुग्गुलंघतमेवचः समवायुतंधूपंचारयधूपनार्वताः ततःशंखनिनादेतदेवतूर्यरवेणच जनद नाबममानीताब्राह्मणाब्रह्मणसिमा वाचयित्वाथपुण्याहंदत्वागास्वर्णमेवचः ततःपुण्याहघोपंतेदत्त्वाचाशीई पोरपि अतुमन्यपतिदेवीऋषींश्वाप्रीणयत्तदा ब्रह्मवैवर्तश्रीभगवानुवाच अतःपरंप्रवक्ष्यामिवृक्षस्योद्यापने ·बाध::सवपापप्रशमनसवाशुभानवहणं । अपुत्रयापुरापायपावत्यामदराचल ५.अशाकशाकशमनःपुत्रत्वप रिकल्पितः - जातकर्मादिकास्तस्य...याक्रियाः .. बुदिमानिकल अत्रिमुनिःपुराणोक्ताःशृणुष्ववयुधिष्ठिर घेनुर्वलोधनवलोतथैवमृदुपल्लव:- शीतवातातपंसह संस्कार्यस्तरुपुत्रका स्त्रीनामाकंटकीकुन्नःकीटखातःस कोटरः नोचाप्यापादपःसर्वशिष्टानांयोनसंमतः' श्रालवालसुविहितेशुभेचार्घचतुष्पथे। शोधयित्वातमुद्देश प्रशस्तकारयेत्ततः। ततश्योद्यापनपार्थपादपानांप्रदिश्यते शुभेह्रिविप्रकथितेग्रहनक्षवसंयुतेः पताकालंकृतवृ क्षपूर्वगुराधेवासयेत् - पुष्पित्स्नापितस्वणसर्वोषध्याचपादपं , स्थापयेत्सर्वतःकुंभांश्चतुर्दिक्षुविचक्षणः .पताका ठंकताः सर्वकार्यास्तत्सन्निभा द्रुमाः.. .मूलविन्यस्त्यकलशारत्नसूत्रावगुंफिताः रक्तपीतासितश्वतचर्चिताः सुमनोहराः : कलधौतमयान्यवफलानिदशपंचवा' ताम्रपावेसवीजानिसरत्नान्यधिवासयेत् तूर्यमंगलघो पेणचतुर्दिक्षुक्षिपेदलीः इंद्रादिलोकपालानांतन्मत्रमैत्रविद्गुरुः ततःप्रभातविमलेकुंडंकृत्वासमेखलं. ग्रहयज्ञ विध नेनशांतिकमसमारभेत् सुधीलंकृतान्कृत्वासर्वान्द्राह्मणपुंगवान : चतुरोष्ठीयथाशक्त्यावासोभिरभिपु जयेत् -तिलाज्येनतुहोमः स्यात्तुष्टिपुष्टिकरःसदा मातरःस्थापयित्वातुपूजयेत्कुसुमाक्षतैः स्नापयित्वातलं सम्यक्पयसाथपारप्लुतं होमयेज्जातकर्मादिगोदानयावदेवहि पादपस्नापयेत्तत्रसमस्तीर्थवारिभिः, जात कनामकरणमन्नप्राशनमेवच सुवर्णसूच्याकुर्वीतकर्णवेधंविधानतः जातरूपक्षुरेणाथचूडाकर्मयथाक्रम वनी यामेखलामोजोवासश्चपरिधापयेत् : कुथ्यादेतदशेषेणकृत्वागोदानमंगलं विवाहंकेचिदिच्छंतिमालतीलतया तरोः: मालत्यासहामलक्याजवूवाशाल्मलीविदुः संस्कृत्यैवंतुसंस्कारैःपादपंचयथार्थवत् :एपप्रतिष्टानामे तिमंत्रणाशीःप्रयोजयेत् यजमानस्ततस्नात्वाशुक्लांवरधरःशुचिः पुष्पांजलिंसमादायमंत्रमेनमुदीरयेत् मं ·बायपा। येशाखिन शिखरिणांशिरसाविभूपायेनंदनादिषुवनेषुकृतप्रांतष्टाः। यकामदा सुरनारगाकन्नराणाते मेनतस्यदुरितातिहरीभवंतु एतद्विजाविधिवदबहुतोहुताशा पस्यत्यथोशिशिरदीधितिरंवरस्थः त्वंवृक्षपुत्रप रिकल्पनपावतोसिकार्यसदेवभवताममपुत्रकार्य इत्येवमुक्तातवृक्षपुत्रत्वेपरिकल्प्यच वृतपात्रेस्चवदनं दृष्ट्वाशी संप्रयोजयेत् अगादगात्सभवसिहृदयादर्भिजायसेआत्मवपुवनामासित्वजीवशरदाशतब्राह्मणानांतथा देयादक्षिणाहटमानसैः स्थापकायशुभांधेनुदद्यात्कुर्यान्महोत्सव दीनानाथजनानांचभोजनचानिवारितं इत रेपांतदातव्यसतुष्ठेनसुरासव ज्ञातिबधुजनैःसार्धस्वयभुजीतकामतः तथाकर्मकरा सर्वेभोजनीया.स्वशक्तितः एवयाकुरुतेपार्थवृक्षाणांसुमहोत्सव सवीन्कामानवाप्नोतिइहलोकेपरत्रप पद्मपुराणे अपुत्रस्यहिपुत्रत्वपा दपाइहकुर्वते यच्छतिरोपकेभ्यस्तसतीर्थेतर्पणादिकं सत्तीर्थेषुपुत्रकृततर्पणादिजन्यतृप्त्यादिफलंरोपकस्यत यच्छतीत्यर्थः यत्नेनापिचराजेद्रपिप्पलारोपणकुरु सतुपुत्रसहस्राणामेकएवकरिष्यति तर्पणादिकृत्यमिति शेप' पुर्वविनाशुभगतिर्नभवेन्नराणांद पुत्रकैरपितयोभयलोकनाश एतद्विचार्यसुधियापरिपाल्यदक्षाः पुवा पुराणविधिनापरिकल्पनीयाः इतितरुपुत्रकविधानसहितवृक्षसामान्योद्यापनम् ॥

·-- - अवशिष्टपरिगृहीतसत्यनारायणकथाविधानम् तत्रादौकतनित्यक्रियोयजमानादिः सायकालेब्राह्मणैरमात्यादि भिःसह ओतत्सदद्येत्याद्युच्चाययथावर्तमानदेशकालेअमुकशर्मावर्माबामनोवांछितफलावाप्तिकामादुखःदौर्गत्या यखिलसकटनिवृत्तयेगणेशादिपूजापूर्वक सत्यनारायणपूजासहितकथाश्रवणमहकरिप्ये ततोभूशुद्धिप्राणा यामादिकृत्वा सामान्याय॑स्थापनंग्रहस्थापनंशंखस्थापनंचविधाय त्वंपुरासागरोत्पन्नोविष्णुनाविधृतःकरे नर्मित सर्वदेवैश्वपांचजन्यनमोस्तुते ५ आगमातुदेवानांगमनाथेंतुराक्षसां कुर्वेघंटारवंतस्माद्देवताव्हानलक्षण इतिशंखघंटांचसंपूज्य शंखोदकेनस्वात्मानपूजोपकरणादिकचाभ्युक्ष्य गणेशंग्रहांश्चयथाविधिसंपूज्य, ततःस त्यनारायणध्यानं d नारायणंसांद्रघनावदातचतुर्भुजंपीतमहाहवाससं. प्रसन्नवक्रांवुचलोचनतसनंदनाद्यैरुपसे वितभजे शांतीकारभुजगशयनं. २ शुक्लांबरधरंविष्णु ३ 'इतिध्यात्वामानसैरुपचारै संपूज्य पुर्नध्यात्वा शालिग्रामशिलांपाठोपरिसंस्थाप्या अथवासुवर्णादिप्रतिमांसर्वतोभद्रस्थकलशोपरिसंस्थाण्या पुरुषसूक्तनपू चामृताभिषकसंहितेपोडशोपचारैर्यथाशक्तिभक्ष्यभोज्यनैवेद्यवले पण फलदक्षिणादिभिर्भक्तिपुरःसरंमहोत्स वकृत्वा डोनमोभगवतेसत्यनारायणानमः । इत्यतेनेसर्वोपचारा समर्पयेत्तवसपादक़सेटकमात्रशर्करावृता पीचितगोधूमचूर्णम्यनैवेद्यप्रथमंदत्त्वा महानैवेद्ययथाशक्तिमहोत्सवार्थयथारुचियात् नैवेद्यातेतांबलादि समर्पणवाचकाटजनांश्चतिलकपुष्पमालादिरभ्यालंकुर्य्यात । यथाशक्तिमूलमंत्रमष्टोत्तरशतादिकसंख्या याजप्त्वा कथांशणुयात् सूतज्वाचा नारायणनमस्कृत्यनरंचैवनरोत्तमं । देवी सरस्वतीव्यासततोजयमुदीर येत् नवांभाजनेरमाप्रेमपात्रंचतुर्वाहुचामीकरचारुगा जगबाणहेतुरिपुध्यांतवान्हिसदानारायणदेवमीडे श्री रामलक्ष्मणंसकरुणंसीतापतिसालिक वैदेहीमुखपद्मलव्धमधुपंपौलस्त्यसहारिणं वेदेवद्यपदांबुजंसुरवरंभक्ता ·नुकंपापरं शत्रुघ्ननहनूमंताचभरतेनासेवितंराघवं कलिकलुपविनाशवांछितार्थप्रकाश सुरनरसुखदासभूसुरे शप्रकाशं विबुधवुधविलासंशास्त्रचाविशेपं नृपतिवरचरित्रंभोशृणुध्वतिहासं कुतत्रेताबापरेपुपूज्यतेनेक रूपतः कलोप्रत्यक्षफलदः सत्यनारायणोहरिः कृपयाब्राह्मणद्वारेप्रकटीकृतविग्रहः इतिहासमिमंवक्ष्ये संवादहरिविप्रयोः काशीपुरनितिख्याततत्रासीहानणोत्तन. दांतोरहाश्रमीनित्यं भिक्षुः 'कुलकलत्रवान् शतानंदइतिख्यातोविष्णुव्रतपरायणः एमापपिभिक्षार्थचरतस्तत्यश्रीपति. पीडितत्यातिशांतस्यसंवभूवाक्षि गोचरः वृक्षवाह्मणरूपेणपाछतहिजहरिः कयास्यसिद्विजवृत्तिकामेनकथ्यताः ब्राह्मणउवाच॥ भि क्षावृत्तिरहसौम्यकलत्रापत्यहेतवे याचितुंधनिनांद्वारेबजामिधामस्तिनो सत्यनारायण.भिक्षाविसदाग्राह्याधि शोणकलोदिज ममोपदेशनोविप्रसत्यनारायमज दारिघशोकत्रिविधसंतापहरणहार कुशलाःशरणयांतिनेतरे विषयेषिणा शरशरणयाहिमोक्षदंमलमोचनं एक्सबोधितोविनोहरिवार तणात्मनापुन पप्रच्छविनोसोवास्ते नारायणोविभुः सत्यनारायणउवाच ॥ बहुरूपः सत्यसधः सर्वव्यापीनिरंजनः इदानींविषरूपेशतवन त्य क्षतागतः दु खोदाधनिमग्नानां तरणचरणंहरेः माहत्यपूजासंभारं हितायजगतोद्विज अचास्तव कयोध्यायांस्त्वमेवप्रकटीकुरु इतित्रुवतंविप्रोसौददर्शपुरुषोत्तम जलदश्यामलबारुचतुर्वा हुंगदादिभिः पी तांबरेनवौभाजलोपनास्मिनसुंदर वनमालामधुबातचुचितांघ्रिसरोरुहं निशम्य पुलकांगोसौप्रेणापूर्णांझुलो चनः । स्तुवन् गद्दयावाचादडवत्पतितोभुवि शतानंदज्वाच ॥ प्रणमामिजगन्नाथजगत्कारणकारणं अना धनायशिवदतापंत्रितयमोचनं 'नमः सत्यनारायणायास्यकत्रे नमः' शुद्धसत्त्वायविश्वस्यभत्रै करालायकाला, लकायास्यहर्ने मस्तजगन्मगलायत्तिमूर्ते धन्योस्म्यचकतार्थोस्मिभवोद्यसफलोमम वामनोगोचरोयस्त्वममम EKXxe.

·त्यंतमागतः दिष्याकिंवर्णयाम्ययनजानेकस्यमेफलम् क्रियाहीनस्यमंदस्यममप्रत्यक्षमागतःकाकिंचनोहंभग, चन्हं नातेरमापते विधिनाके नकृपयातदाज्ञापयमांविभो हरिस्तमाहमधुरसस्मितंविश्वमोचनं पूजयामम वित्रं द्रलप्त्यतत्वंधनंवद् अनायासेनलव्यनश्रद्धामात्रेणमाभज गोग्राहोजानिलोवाययाभून्मुक्तवंधनः विधानशृणा, विप्रेमनमाकामजंफलं पजांसभृतसंभारः कुय्योद्भक्त्यायथाविधि गोधूमचूर्णपादापसेटकादिप्रमाणतः दु ग्धेनतायतायुक्तमिश्रितंशकरादिभिः गंधपुष्पादिनैवेद्यैर्भोज्यायेश्चमनोरमैः धूपेश्चदीपावालेभिरत्नश्चविवि धोत्तमः शलामटान्न नांवुलेः पूजयेद्रक्तिनत्परः ब्राह्मणैः स्वजनश्चव वेष्ठितः श्रख्यान्वितः मयासार्थ ममकयांशृणुयात्परमादरात् इतिहासंतथाराज्ञोवणिजोखिलतःपरं कथांतेप्रणमेद्भक्त्याप्रसादंविभजेत्तथाल ब्धप्रसादं जीतमा नैवविचारयेत् द्रव्यादिभिर्नमेप्रीतिर्भक्त्याकेवलयातथा विधिनानेनमानेनपूजयिष्यति पेनराः पुत्रपौत्रधनयुकाभुक्ताभोगान्यथेप्सितान अंसान्निध्यमासाद्यमोदंततेमयासह ययकामकामयं प्राप्नुयुस्तेममार्चनात् इत्युक्तांतदघविष्णुर्विघोपिहष्टमानसः प्रणम्यागायथादिष्ट्रमनसाकोतुकाकुलः । श्रय भक्ष्यणलव्धनपूज्योनारायणोमया इतिनिश्चित्यमनसिभिक्षार्थीनगरगतः विनादेहीतिवचनलब्धवान्विपुलं धनं कोतुकाविष्टमनसाजगामनिजमंदिरं कौतुकात्सर्वमाख्यातंब्राह्मण्यासान्वमोदत सादरंद्रव्यसंभार मोहरगतुंराज्ञया ग्राहयवंधुमित्राणितथासान्निध्यवासिनः सत्यनारायणंदेवयजामिस्वगुणावतः भक्त्या तुतोपभगवान्सत्यनारायणस्वयं कामदित्सुःप्रादुरासीत्कयांतभक्तिवत्सलःवविभिलषितमिहामुत्रफलमदं भक्तिपर भगवतितथावत्संगसंगिनां रकुंजरामंदिरंमंजुलंचहयचारुचामीकरालंकृतंच धनंदासदासीगणगां महींचलुलायसद्ग्यहरेदेहिदास्य तथास्त्विातहरिःप्राहस्वयमंतदंघेततः विप्रोपिकृतकृत्याभूत्सर्बेलोकाविसि ·स्मिरे . प्रणम्यभुविकायेनप्रसादचापुरादरात् स्वस्वंधाममथाजग्मुर्धन्यधन्येतिवादिनः प्रचचारततोलो केसत्यनारायणार्चनं कामसिद्धिप्रदभुक्तिमुक्तिकलुपापहम् ॥ इतिश्रीमदितिहाससमुच्चयेसूतशौनकसंवादे सत्यनारायणार्चनेप्रथमोध्यायः॥१॥ ॥ ७ ॥ ७ ॥ ७ ॥ २ ॥ २ ॥ ७ ॥ ७ ॥ सृतउवाच ॥ अथेतिहासंशृण्वानःसतुविप्रःकृतार्थितः विचरंतोवनेकामंनिपादाः काष्टवाहकाः वनात्काष्ठानि विक्रेतुपुरीतांशययुःक्वचित् एकस्तृपाकुलोजातोविष्णुदासाश्रमययों ददर्शविपुलस्तत्रसेवितंतद्विजेरितं ज; लपीत्वाविस्मिताभनिनुकस्यकुतोधनम प्रारदृष्टोकिंचनोविनोदृश्यतेद्यनहाधनः इतिपप्रच्छभूदेवंप्रणम्यप्रां जलिमुदा ऐश्वर्यतेकुतो ब्रह्मन्दुर्गतिस्तेकुनोगता शाज्ञापयमहाभागश्रोतुमिच्छामितत्वतः शतानंदउवाच सत्यनारायणस्यांगसेवयानिलायतनकिंचित्मुखमाप्नोतिविनातस्यानुकंपया ॥ निपाद उवाच ॥ सत्यनाराय पस्यांगसेवासायुज्यदायिनी अहोकिमितिमाहात्म्यंसत्यनारायणार्चने विधानसोपचारत्वमुपदेष्टुममाह सि साधूनांसमपितानामुपकारवतांमतां इतिटष्टोविधिवतुमितिहासमधीब्रवीत् शतानंदउवाच सोडार्मिक कश्चित्केदारमणिपूरके चंद्रचूडइतिख्यातःप्रजापालनतत्परः शांतोमधुरवाग्धारोनारायणपरायणः ममाश्रमसमायातः सत्यनारायणार्चने विधानंश्रोतुकामोसीमामाहसादरवचः मयापिकथितंतस्मैनन्निवोध निपादन संकल्प्यमनसाकाम नि कामोवाजन क्वचित् पूजासंभारमाहत्यकृतनित्यार्चनक्रियः देवाल येस्यडिलेवामव्येपूजांसमारोत् सायंकालेशिलांस्थाप्य पूर्णकुंभसमन्वितां श्राचार्य्यस्वांगनेचैवसमाहूयस हजनान् गोधूमचूर्णपादार्घसेटकादिप्रमाणतः दुग्धेनतावतायुक्तं शर्कराज्यसमन्वितम् पायसापूपसंपाव राजा ·दक्षिीरमथाहरेत् इतिनिश्चित्यमनसानिपादः काष्टविक्रयात् चतर्गुणधनलब्ध्वास्वस्वभुवनमाययुः उच्चावचैः फले.पुष्पधूपदीपैमनोरमैः सपूज्यदेवभक्त्याद्भिर्विभवेसतिविस्तर नतुष्यद्रव्यसस्कार त्याकेवलयायथा भर गवान्सर्वत पृों नधनंरगुतेक्वचित् दुर्योधनकृतांत्यक्काराज्यपूजांजनार्दनः विदुरस्याश्रमाव समातिथ्य मकरोद्विभुः ‘सुंदानस्तदुलकणान्जम्ध्वामयसुदुर्लभाः संपदादादरिःप्रीत्या भक्तिमात्रमयेतं गोप्यो । गोवणिग्याधोहनुमांश्वविभीषणः एतच्छ्लाद्विजमुखात्सत्यनारायणार्चनं कृतकृत्योनेपादोभूत्प्रणम्य द्विजपुगवं सगलात्वगणानुप्राहमाहात्म्यहरिसेनं तेहष्टमानतासा समयचक्रुराहता. सत्यनारायणः पूज्यः । फाटलाभेनयावता मृदास्त्रीभ्यः समाचस्यु दत्तातसर्वमादितः ताःश्रुत्व हृष्ठमनसापूजासंभारमादरात् भ दणामाज्ञयाचक्रुर्यथाश्रुतविधानतः ततोमिलित्वास्चगणे पूजांचक्रुर्यथोदितां कथावसानेतेभत्त्याप्रणेमुर्ग तपातका. रवजातिभ्धः परेभ्यश्च प्रसादंबुभुजुस्ततः पूजाप्रभावतोभिल्लाः पुत्रदारादिर्युता. भुक्ताभोगान्य भेटदैष्णधामलेभिरे इतिश्रीमदितिहासरूमुखसत्यनारायणाचनेनिपाद गणकथानकंनामाद्वितयिोध्यायः २॥ । ॥ सूतउवाच ॥ शत्रतेवर्णयिष्यानिगाथांसाधूपचारितां साधुमार्यः कृतार्थाभू नृपोपदेशतोवाणिक-म पिपूरपतीराजाचंद्रचूडानहायशः सहप्रजाभिरानर्चसत्यनारायणप्रभु ददर्शवहुलंलोकंनानादेशसमागतं मणिमुकाविरचितं विताने समलंकृतं वेदवानांश्चशुश्रावगीतवादित्रसंयुतान् रम्यस्थानसमालोक्यकर्ण पारंसमादिशत् विश्रामयात्रतराणिमिदंपश्यामिकौतुक भक्तिदृष्ट्वातथाचके कर्णधारः सपत्तने तरणीभ्यः समुत्तीर्यमदलोलाविलासिनः कर्णधारानुगाः सर्वे युयुधरासलीलया सुखमुत्तीयसामात्योलोकान्पश्च्छ ।

·" مه s सादरं पागस्थानसमालोक्यप्रशस्ततमुदयोंकिमत्रक्रियतेसौम्याभवडिौंकपूजितै. सध्याः प्रोचुरनेनात्र- सत्यनारायणोविभुः पूज्यतेवधुभिः सार्ध राज्ञालोकानुफपया त्वमप्यत्रक्षणतिष्ठप्रसाद वसादरं क: थांअस्वारीतिरियसत्यनारायणाचने इतिश्रुत्वालोकमुखाद्विस्मयोत्फुल्ललोचनः साधुः पप्रच्छकरणे किंफ- लेकोविधिस्तथा सभ्याः प्रोचुरमुप्यालंफलंवक्तुंचतुर्मुखः विस्तारंशृणुसक्षेपंकथयामस्तवाग्रतः निर्धनोपि धनाढ्य - 'स्यादपुत्रः पुत्रवान्भवेत् भ्रष्टराज्योलमेद्राज्यमधोपिस्यात्सुलोचनः मुच्यतेवधनाद्धोनिर्भयास्या नयातुरः मनसाकामयायलभेत्तत्तत्स्वकामतः विधानंतततः श्रुत्वा चैलंबध्वागलेवाणिक् दंडवत्प्रणिप त्यहिकामसभ्यानमोदरात अनपत्योस्मिभगवन्तथैश्वर्योरथोद्यमः पुत्रंवायदिवाकन्यां लभेयत्वत्प्रसा: दतः पताकांकांचनीकत्वापूजयिष्यकृपानिधि सभ्याः सर्वेन्वमोदतांकामनासिदिरस्तुमे - सभ्याः प्रत्यु. नरंचत्वमस्त्विनिसादरं-- र हरिप्रणम्पसभ्यांश्च 'प्रसादवभुजेत्ततः जगामस्वालयसाधुर्मनसाचिंतयः हार:स्वगृहानागतेतस्मिन्नार्योमंगलपाणयः। मंगलानिविचिवाणि यथोचितमकुर्वत विवेशांतः - पां साधस्तदापरमकौतु की ऋतुस्नातासतीलीलावतीपर्वचरत्पतिं गर्भधृतरतीसाध्वीसमयेसुपुवेतुसा कन्यां कनललोलाक्षीवांववामोर्दकारिणीं । साधु-परांमुदलेभेविततारधनंबहु-विप्रानाहूयवेदज्ञान्कारयामासमं. गलं लेखयित्वाजन्मपर्वनामचक्रेकलावती कलानिधिकलेवासौवधेसाकलावती. साधु-प्रौढांनुतांदृष्ट्वाति वाहार्यमचिंतयन् नगरेकांचनपुरेवणिक्शंखपति श्रुतः कुलीनोरूपसंपन्नः शीलोदार्यगुणान्वितः वरया: मासतसाधुर्दुहितुःसनिसहरं "शुभलग्नेवहुधनै गलेरग्निसन्निधौ वेदवादिवनिनदैर्ददौकन्पायथाविधिमाणित मुक्तावालानिवसनभूपणान्वितं । महामादमना साधुर्मगलाथैददौबहु " प्रेम्णानिवासयामासस्वांतेजामा - ·नरंततः तमेनेपुत्रवत्साधुः सतस्पपिटवसुधीः अतीतेवहुकालतुसत्यनारायणायन -- विस्मृत्यसहजामा- नावाणिज्पायययोपुनः देश देशांतरगच्छन्ददशममनोहरं नगरंनर्मदातीरतत्रवासचकारसः कुर्वन्क्रयविक्रयं. चापपामोमहामनाः मनमावेचसाचैवनकृतहरिसेवनं नकर्मविपाकेनतापमापाचिराइणिकः- एकास्मिश्चदि राक्षागेहेरात्रौतमोबने। ज्ञात्यानिवागतान्सान - हतंचौरमहाधनं मुक्तामालाश्वविविधास्तीतांश्चंद्रसन्नि भाः प्रभानेवोधितोराजामतमागधादभिः प्रातःकत्यसमास्थायसदसिराजसन्निधौ' इतस्ततःसमायाताः किकराराजवल्लभाः. घोचु.सर्वेमहाराजभोशृणुष्वमहीपते. चारैरंतःपुरगतहतसर्वमहाधनं . ' इतिविज्ञा पितोराजाकोधादनिलसन्निभः ..... • ". यूपंगत्वाप्रगृह्याथसचौरद्रव्यमागत • नोचदनिष्येसगणानितितान्स समादिशत् .. इतिवाक्यसमाकण्यप्रजग्मुराजकिंकराः- धनंकुत्र पिनप्राप्तंसचौरंराजकिंकराः' - हंतान:सग णान् राजा किंकुर्मोन कुतःसुखः अदृष्टविचरनात्रोदूतरानश्वचारसः निर्देशितास्यावाणिज्येददर्श विपुलंघन मुक्ताहारंगलेतस्यलुठितंवणिजस्तदा चोरोयमितितंज्ञात्वासवबंधात्मरक्षणात् - सघनसह जामात्राराजांतिकमुपानयत् ... • प्रतिकूलेहरोतस्मिन्राज्ञापिनावचारितं धनागारेधनंनीत्वावदौसातेनदुर्म ती... कारागारेलोहमयैःशृंखलेगलपादयोः इतिरानाज्ञयादूतास्तथाचनिबंधनं जामात्रासहितासा लिलापानिशंमुहुः - हापुत्रताततातेतिजामात वगतंधनं क्वचसावर्ततेभा-पश्यधातुर्विपर्ययं निर्दपेनवि धात्रीवाहेतुशून्पेनछद्मना निमग्नोदुःखजलधोकोवावास्यतिसकटात् बहुलंधातुपर्यायनजानामिपुराकृतं कर्म पश्चविपाकोपनजानेकस्यवाफलं समा.श्वशुरजामात्रोद्वादशेयर्विपादिनोः प्रतिकूलेहरोतस्मिन्धनंयत्तद्गृह स्थितं- दिनानिवहुजातानिविक्रीयवुभुजोकिल । नास्तितत्पच्यतेकिंचिचदासोकष्टमावहत् अथैकस्मिन्दिनेक ·न्याकलायत्ययतत्प्रसूः गत्वाविप्रगृहेऽपश्यत्सत्यनारायणार्चनं प्रार्ययंतीजगन्नाथदृष्ट्वासाप्रार्थयार सत्यनारा पणहरेपितामचिमेगृहे.: श्रागच्छत्यर्चयिष्यामिभवंतमित्युवाचह तथास्तुब्राह्मणैरुक्तंततःसास्वगृहंययो- मा. जानिर्भसिताचेयंतकालंकुत्रस्थिताशुभे वृत्तांतकथयामाससत्यनारायणार्चनं कलोप्रत्यक्षफलदसर्वदाक्रिय तेनरैः कर्तुमिच्छाम्यहंमातरनुझातत्वमर्हसि देवमेयातुजनकःस्वामीचममकामदः मात्रासहेतिनिश्चित्याभक्षा नगरंययो अनायासेनसंप्राप्तंद्रव्यंबहुगुणान्वितं तेनसंतसंभारापुजांचकेकलावती 'लीलावतीसहतया भत्त्यापप्रपूजनः पूजनेनविशेषेणतुष्टोनारायणःस्वयं नर्मदातीरनगरराज्ञःस्वप्नंददर्शह .. रात्रीसुप्तेस्वपर्य केनिद्रांकुर्वतिराजनि उवाचविप्ररूपेणवोधयन्श्लक्ष्णयागिरा .' उत्तिष्ठोत्तिष्ठराजेंद्रीसाधूपरिमोचय अपरा धविनापदोनोचेच्छंनभवे व इत्युक्त्वांतर्दधेविष्णुर्विनिद्रोनपतिस्तदा । विस्मितःसह सोत्थायदध्यौब्रह्मसना तन --कारागारेततोगत्वाददर्शवणिजीततः · · कुत्रत्यौवांकुलंकिंवावसतिःकस्यवापुरे कथमवसमायातीकेना पिचदशामिमां साधूप्रोचतुः रत्नपुरेनिवसतीर्वणिग्जातीजनिर्ममा वाणिज्यार्थमहाराजवाणिज्यंजीविका मम 'मणिमुक्तादिविक्रेतुमागतंत्विहतेपुरे चैनराज्यसमानीतीवोचौराविमाविति आवांनचौरौराजेंद्रतत्त्वत स्त्वविचारय : प्रतिकूलविधोकोपादशामेतांसमागतो. विनापराधराजेंद्रबोमिथ्यापवादतः । निवेदितविशे पेणपुण्यश्लोकशिखामणे युकंयत्कुरुराजेंद्रेत्युक्तातूष्णींबभूवतुः · श्रुत्वातन्निश्चयंकृत्वातयोवैधनमोचनं कार यित्वापरिप्कारंकारयामासनापितैः : तैलैःसुरभिभिश्चक्रेस्नपनतुगुणार्हतः: भोजयित्वासुभोज्येनराजालंकार वाहनैः - महार्हवस्त्राभरणैःपूजयामासभूपतिः अब्रवीत्पूजितौराजासहजामातृतोदा ॥ साधुरुवाच ॥ कारा, गारेबहुविधंदुःखमाप्तमतःपरं- आज्ञापयमहाराजदेशंयातुंरूपानिधे श्रुत्वासाधुवचोराजाप्राहकोष्ठाधिकारिणं ·तरणीभ्योधननीततेनताःपरिपूरय राजकिंकरतःश्रुत्वातथाचक्रेविलंक्तिः प्रेम्णातीज्ञापयामासस्वदेशधरणी 'पतिः: जामात्रासहितःसाधुर्गीतवादित्रमंगलैः स्वदेशचलितोद्यापिनकृतहरिपूजनं सत्यनारायणोदेवाप्रत्यक्ष फलदाको गच्छतस्तस्यमार्गेवैप्रत्यक्षोभूजनाईनः सहरिस्तापसोभूत्वाचक्रेसाधुविदंवनं इतिश्रीमदिति हाससमुचयेसत्यनारायणानेसाधुवणिजोपाख्यानेतृतीयोध्यायः ॥३॥॥॥॥॥2॥2॥2॥ -- IL. तापसउवाच...॥ धनकिनौपुतेसाधोमामनाढत्ययासिभोः प्रत्युत्तरंनदात्सोपिक्षिपन्नीकांतुगच्छति सोपितद्विधविप्रोभूविरोधैनावकिंफलं धनौकासुनास्तीतिसाधुश्चितापरोभवत् किमिदंकस्यवाहतोध नंफुनगतमम-' इत्थंमूछींगतःसाधुर्विललापपुनःपुनः जामात्राबोधितःसाधुस्तापसंतजगामह गलेवसन माधायप्रणनामसतापसं कोभवानितिपप्रच्छदेवोगधर्वएक्वा देवदेवोषवाकोपिनजानेतवििक्रम प्राज्ञाप नहाभागमद्विडंवनकारणं श्रात्माशत्रुस्तथाशत्रुरात्मामित्रममित्रक. त्यज मोल्पमहासाघोप्रवादंवावृयाकुरु. एवंनिषधितःसाधु!वाचतापसंपुनः एवंसतापसःप्राहकृपयापूर्वकर्मतत् चंद्रचूडोयदानर्चसत्यनारायणंनृपः - अनपत्येनसुचिरंपुत्रकामार्थिनात्वया. प्रार्थितंतसुसपन्न मिदानी प्रार्थि तेना - सत्यनारायणोदेवाविश्वव्यापीफलप्रदः तमनादृत्यदुर्बुद्धे कुतःशभवितातव. इतिविज्ञापितस्तेनता पसंतंददर्शह : प्रणम्य विकायेनपरिक्रम्यपुनःपुनः तुष्टावतपरंसत्यसवालंबितमानसः ॥ साधुरुवाच । सत्यरूपंसत्यसंधंसत्यनारायणंपरं ' यत्सत्यमनसासत्यसत्यसत्यंनमाम्यहं त्वन्मायामोहितात्मानोन पश्यंत्यामनोहितं. दुःखांवुधौसदामनादुःखेचसुखमानिनः मूढोहंधनगणमदांधीकृतलोचनः नजाने वाल्म नक्षेमंकयंपश्यामिमूढधीः क्षमस्वममदौरात्म्यनमोधाम्नेहरोविभो. श्राज्ञापयात्मदास्यमेयेनतेचरणंस्मरेर इति 1- तापसउवाच - ·स्तुत्वालक्षमुद्रादत्वास्वात्मपुरोधसि गत्वावाढंपूजयिष्येसत्यनारायणंविभुसत्यनारायणोदेवःपुनःप्रोगाचसादरं पुत्रपौत्रसमायुक्तोभुक्त्वाभोगाननुत्तमान् मामर्चवेत्सदाभक्त्यामत्सानिध्यंगमिप्यति स्तोष्यतेत्वत्कृतेनेनस्तो प्रेणभुविमानवः तुष्टाहतस्यदास्यामिकामयेनाखिलंयजेत् इत्युकांतर्दधेविष्णुःसाधुश्वस्वाश्रमंययौ जगाम नगराभ्यासेप्राहिणोदूतमाश्रमं गृहमागत्यदूतोपिप्राहलीलावतीप्रति जामात्रासहितःसाधुःकृतकृत्यःसमागतः सत्यनारायणा यांस्थिताःसाध्यसकन्यकाःतत्समाप्यमुदासातुकृतकौतुझमंगला सखीगणैःपरिवृतानौकांनीरा जितुपयोपातुंपतिमुखांभोजंचकोरीवादनात्यये अवज्ञानात्प्रसादस्यनौकासंप्रतिसंप्लुता निमग्नाजलमध्येतुसजामा तापितत्क्षणात मग्नंजामातरंसाधुर्विललापमहारवं हाहतोस्मीतिकेनेदंकृतमेकिविडंवनं कारागारेवहुविधदुःखं तत्रसमागतं सत्यंवक्ष्यस्वयंतातहाहार्किविधिनाकृतं जामातस्तारातातेतिक्वगतोसिमहामते पुत्रहीनोयथा ख्यातःपुरैवाह विडंबितः -- त्वयासुतेनससुतःहतःकिंजीवितेनमे अथलीलावतीतत्रगतामंगलसंयुता.जामा. तुर्मरणश्रुत्वापपातभुविमर्छिता सुतामालिंग्यव्यलपराहतास्मीतिवादिनी कलावतीचारुकलाश्रुलोचनाप्रवालह स्तापिकलासुकोशला-सरोजनेत्राझुकणान्विमुचतीमुक्तालताभिः स्तनकुंकुमावती क्वयास्यामिक्कतिष्ठामिकि करोमिकथंसुख शरणकिंकरोम्ययकोमेदुःखव्यपोहति अधीगंपुरुपस्यस्त्रीवेदवादइतिश्रुतिः तत्पुरार्धगतस्त स्माद(गीजीवनकथकलावतीवहुविधंविललापातिदुःखिता तथालीलावतीतावत्सा प्रत्यादिशत्ततःशुश्राववा चमाकाशेसाधोस्तवकलावती भक्त्याप्रसादंगृहीयात्पतिप्राप्स्यतिसत्वर · इत्याकाशेवचःश्रुत्वाविस्मयंप्रच. कारसा नारायणस्यकृपपास्तरणिस्तत्क्षणात्स्वयं उत्तस्थौसाधुतहितासानातिसमुत्थिताः जामातरंसमाल ग्यमुमुदेसगणोभृशं । मृतःपुन समायातिइतिलोकाविसिस्मिरे तत्रैवसाधु साह्लादोभक्त्यापरमपामुदा. पूजास ·भारमाहत्तुलोकानाज्ञापयनतःत्रानयामासविप्राग्यान्सामत्यान्मित्रबांधवान् पूर्वस्थापितमुद्राभिःफलैनीनाविधैः शुभैःमणिमुक्तास्वर्णपुप्पै पद्मपंकजजातिभिःउत्सवंकारयामासुर्नानालंकारतोरणैःविमानैर्वहुवर्णेश्चनानारूपामर प्रमः' भक्ष्यभोज्यैश्वामिष्टान्नेनीगवल्लीदलादिभिः पूजयित्वाविधानेनपरिक्रम्यरूपानिधिः' 'स्तुवन् गद्गदयावाचा प्रणनामपुनःपुनः साधरुवाच 'प्रणमामिसत्यसंधसत्यनारायणंप्रभुं ममापराधिनोमौढ्यविनाशयदयानिधे सुरासुरनरानागादुराचाराकपालयः सर्वेत्वदंगसंजाताश्चापराधान्क्षमस्वमे इतिस्तुत्वाजगन्नाथदंडवत्पति तोमुवि "प्रेमाश्रुपूर्णाविमलोष्टस्तनुरुहःप्रभुं ब्राह्मणान्भोजयेन्भक्त्यास्वजात्यामात्यबांधवान् प्रसादसगणो भकाधनपुत्रादिभिवृतः इहलोकेसुखप्राप्यतेचगतिमुत्तमां विधिनानेनयोभत्त्यासत्यनारायणाचनं कृत्वा कामानवाप्नोतिविधिनाचिंतितान्सदा' 'अपुत्रःपुत्रमाप्नोतिनिर्धनोधनमाप्नुयात् विधवाशृणुयाद्भक्त्यांवैधव्यना न्यजन्मनि' कुमारीसत्पातचैवलभतेनात्रसंशयः वृदोवातरुणोवापिपूजयेत्सततहारे इहभुक्ताखिलान्भोगा नंतेमोक्षमवाप्नुयात् इतिहासमिमभक्त्याशृणुयाद्यापियोनरत विष्णोःप्रियतरःकाममिदिमवाप्नुयात् इति श्रीमदितिहाससमुच्चय सूतशौनकसंवादे' सत्यनारायणार्चने साधुवैश्यवरप्रदानंचतुर्थाध्यायः ॥ ४ ॥ अथसर्वकामावाप्तये हरिनामस्मरणमेवमहाव्रतम् तथाचोक्तम् श्रीविष्णुनामरहितावाणीविदुपांनशोभत त्यर्थं तनामसंयुताचेदघिविश्वविराजतेसेव हरेर्नामेवनामेवनामैवममजीवनं कलौनास्त्येवनास्त्येवनास्त्ये वगतिरन्यथेत्याभियुक्तोक्रुकभस्यतत्तद्भगवन्नामस्मरणं कस्मिन्कालेकेनाधिकारिणाकथंस्मर्तव्यामत्यतउ हे माद्रिविष्णुधर्माचरादिपु चक्रिणंहलिनचैवशाङ्गिनखड्गिनंतथा मोक्षार्थीप्रवसंश्चैवदिक्षुप्राच्यादिपुस्म रेत् 'अच्युतंचापिनचैवसर्वसर्वेश्वरं विभुं संस्मरेत्पुरुपंभक्त्या व्यवहारेपुसर्वदा कूर्मवराहमत्स्यंच -जलप .

·तरणेस्मरेत् भ्राजिष्णुमस्मिजननेजपेत्रामत्वतंद्रितः संग्रामाभिमुखोगच्छन्संस्मरेत्वपराजित:- केशवपुंडरी काक्षंपुष्कराक्षतपाजपेत् तत्रवाधासुसर्यासुद्दपीकेशंतथाजपेत् अच्युतंचामृतंचैवजपेदोषधकर्मणिः गरुडध्वजा नुस्मरणादापयोमुच्यतेनरः ज्वरदोपशिरोरोगविषवीर्यप्रशाम्यति ग्रहनक्षत्रपीरासुदेववाघाटवीपुच । दस्युरिनिरोधेपुव्याघ्रसिंहादिसंकटे अंधकारेतयातीवेनरसिंहेतिकीर्तयेत् नारायणंशोधरंश्रीधरंगज, मोक्षण वामनंखड्गिनंचैवदुःस्वप्नेपुनरःस्मरेत् अग्निदाहेसमुत्पन्नेसंस्मरेजलशायिनं - बलभद्रंतुयुद्धार्थेकृप्या : रमेहलायुधउतिष्ठन्कर्तियेद्विष्णुप्रस्वापेमाधवंतथा भोजनेचैवगोविदंसर्ववमेधुसूदनं.. नारायणंसर्वकाक्षुतप्र; स्खलनादिषु स्नानदेवार्चनेहोमेप्रणिपातेप्रदक्षिणे कीतयेद्वासुदेवंचत्वनुक्तेष्वपियादवं .. कार्यारभेत थाराज न्यथेष्टनामकोर्तयेत् जगतामंगलविष्णुंमांगल्येषुचकीर्तयेदिति अयसर्वरोगनिवृत्तये नामत्रयमंत्राः अस्य श्रीनामत्रयमंत्रस्य वसिष्टकश्यपनारदापयः महाविष्णुमहानरसिंहोमहावराहोदेवता अनुष्टुप्गायत्री तलानिछंदांसि विहितार्थेनामवयजपेविनियोगः अच्युतायनमः .अनंतायनमः डोंगोविंदायनमः रोवागमेतु प्रभवेनमः जाँशंभवेननः पशुपतयेनमः इतिविष्णोःशिवस्यचन भत्रयमंत्राः स्वस्तिश्री रणवीरसिंहधरणीपालोवदान्याग्रणीः . १ रणवीरसिंहभूपेशकारितेकत्यसागरे ० तरुपुत्रसत्यनारायणक पातसमुच्चचः इतिश्रीमत्सूर्यवंशावतसरघुकुलश्रीरणवीरसिंहमहाराजकारितेकृत्यरत्नाकरे अभवल्लक्षपूजा दिकृत्यरत्नसमुच्चयः २३ त्रयकलिफल्मपनाशार्थगंगास्नानहरिनामस्मरणमेवमहाव्रतमित्युच्यते तथापुराणेषु अग्निहोत्रादिकर्माणिसपापानिकलीयुगे गंगास्नानहरेनीमनिरपायमिदंद्वयम् भविष्योत्तरे ध्यानंकृतेमोक्षहेतुस्त्रे तायातब-तपः दापरेतुइयंयज्ञाःकलौगंगौवकेवलं तथा कृतेतुसर्वतीयानित्रेतायांपुष्करंतपं द्वापरेतुकुरुक्षेत्रंकले.

·. . -- गगाविशिष्यते कृच्छातिकृच्छ्राणितथाकृत्वायत्फलमाप्यते सदाचांद्रायणचैवतल्लभेजान्हवीजले संसारांर्णवमन्ना नांभूतानांशरणार्थिना नान्यःशरणदाकश्चिदुपायोदृश्यतेक्वचित् विनागंगाधर्ममयीशरण्यासर्वदेहिनां गंगापात : कसंही सर्वतत्त्वार्थसाधिका इयहिसर्वसत्वानामिहामुत्रसुखप्रदा सतवेदनयीगंगापरब्रह्मस्वरूपिणी स्वानुभू तप्रमाणाहिभक्तिग्राह्यामहेश्वरी भावानुरूपफलदागगासर्वजगदिता सर्वज्ञानमयीदेवासर्वससारतारिणी सर्वो पकारिणीनित्यसर्वत पुण्यदायिनी ज्ञानमध्ययनहोमोध्यानंदानतपोमख- सर्वमतःस्थितभक्त्यागंगायांनाव संशयः अहोमहाप्रभावोयंगगाया श्रूयतेसदा सिद्धयःसिद्धलिंगानिरसलिंगानिसर्वशः स्पर्शलिंगानिदि व्यानितथादिव्योपधानिच महारत्नमयान्येवप्रदानानिबहून्यपि दिव्यरत्नान्यनेकानिचितामणिगणास्तथा गंगाजलांतस्तिष्ठतिनिगूढानिसहस्रश. अतएवसुससेव्याकलोगमवकेवलमिति महाभारते तिस्त्रःकोट्यर्धको टोचतीर्यानांवायुरब्रवीत् सर्वदाकालकालेतुगंगायांनात्रसंशयः पाझे सर्वसारमयीयाचस्वकीयानंदरूपिणी प्रीत्यैवलीलयाधत्तेस्वमूर्तिपरमेश्वर योसौसर्वगतीविष्णुश्वित्स्वरूपीजनार्दनः सएवद्रव्यरूपेणगंगाभोनासं रायः ब्रह्मांडे कलौतुसर्वतीर्थाणिस्वस्ववपिस्वभावत गंगायांप्रतिमुंचातसाधुदेवीनकुत्रचित् गंगानारदसंवादेमज्ज तिनुनय सर्वेत्यमेकाकिन्नमजसि अंवत्वदर्शनान्मुक्तिर्नजानेस्नानजंफल गगास्नानात्परस्नानंनभूतनभविष्यतिवि शेषतःकलियुगेपापहंत्रीचजान्हवी कोर्ये गगापांचगयायांचपिंडदानसममतं विशेषतःकलियु गंगापिंडःप्रशस्य ते भविष्य कलोगगैवगगैवकलोगगैवकेवलं काकलौमुक्तिमाप्नोतिगगासेवांविनानर अथश्रीगंगाभगवत्यासा स्विकस्वरूपस्कांदेकेदारखडे ऋपिभिःपृष्ठोलोमहर्षणि-सूतोवसिष्टारुंधतीसंवादेनाह अरुंधत्यवाच अक्षरंयत्परं ब्रह्मयस्मिन्समिदंततं- 'कथंतद्ज्ञायतेलोकेकिंनामममतद्वदः कथंप्राप्स्यतिचरमेयुगविप्रायःपर तपोभाक्ति ·विदीनानांकथंकलि युगेगतिः ॥ वसिष्ठउवाच ॥ यासोसनातनोदेव परात्माजगदीश्वरः उवाचनक्तिसं पन्नांसारासारतरप्रियां ईश्वरउवाच परात्मानिर्गुणः शांतो व्यक्ताव्यक्तोनिराश्रयः सर्वात्मासर्वभूतेशःस त्यानंदोनिरंजनः एकएवत्रिलोकात्मासत्वादिगुणवर्जितः इत्याग्रुपक्रम्य तदेवपरमब्रह्मजलात्माभगवानजः यत्रांचुनिमहादेविश्नपारोचितदुर्गमे ब्रह्मांडकोटयोयस्मिन्ननंताब्रह्मकोटयः उन्मज्जतिनिमजतिजलन ह्मण्यनेकशः ब्रह्मांडेप्रतिब्रह्मादित्रयोदेवाः सवासवाः इतितद्ब्रह्मविज्ञेयमनंतसर्वतोमुखतदेवसर्वरूपेणब्रह्मांडे पुप्रवर्त्तते तदेतत्परमब्रह्मद्रवरूपमहेश्वरिंगगास्ययापुण्यतमंपृथिव्यामागतंशिवे गांगतेतिततोदेविगंगानाम बभूवह देव्युवाच यदैतद्गदितदेवत्वयाब्रह्मांडवाह्यतः तद्वदस्वकथदेवप्राप्तभूमौनिरामय किमयस्त्रीत्व संप्राप्तिर्देवस्यपरमात्मनः ईश्वरउवाच शृणुदेविप्रवक्ष्यामियत्पृष्टहिनवत्सुते उत्पत्तिंद्रवरूपस्यदेवस्थपरमात्मनः पुराप्रथमकेसगैजगत्यंवुमयसति शय्यायांशेषसंज्ञायांसुष्वापभगवान्प्रभुः कल्पादोपुनरेवासोसिसूक्षुराखिल जगत तस्पचित्पतोदैविकमलनाभिमाध्यतः जातंतस्मिन्महाभागेब्रह्माजातश्वतुर्मुख लोकान्मजसृजेत्युक्तस्तमा हपरमेश्वर उन्मृज्याक्षीणिकनासाभगवतंसनातनं ब्रह्मोवाच अहंसृष्टस्मिभवतालोकंत्रक्ष्याम्यहंप्रभो स जवनयालव्धंकिमन्यहरयातिमे पापिनश्चापिस्रष्टव्याः पुण्यात्मानस्तथैवच तेषांमुक्तिर्भवेद्यस्मातकुरुष्वम हाप्रभो अस्माभिरपियत्रत्वध्ययासिपुरुषर्षभ भविष्यतिनरालोकेमायामोहनसंवृताःत्वांतत्वतानवस्यतिपुण्या पुण्यस्वभावतः, स्वल्पनेवाप्युपायेनतेपांमुक्तिवदप्रभो श्रीभगवानुवाच सम्यगुरुत्वयाब्रह्मन्कर्त्तव्य वच- नंतव, अदित्याद्यास्तुदास्पसंभविष्यंतिकन्यका देवानांप्रियकामार्यमादित्यागर्भसंभवः . इंद्रानुजाभविष्या ·1221 . मिवामनत्वमुपागतः : तास्मन्नेवतदाकालेवलिनामातुदानवः ऐपदंसमादातुंकरिष्यतिमहामखं. तस्मिन्ने वमहायज्ञब्लायष्याम्यहवाल पुनरन्येनरूपेण्याचयिष्येपदवयं पदेनैकेनजगतीहरिष्येसचराचरां द्विती पेनक्रमेयायस्वमहर्जनतापसान क्रांत्वाचानवैराजमध्येनापूयतेंवरं-विष्ण्वघ्रिणाप्रचरता. कटा होभेदिता वलात् सनंतकाटिब्रह्मांडाईदृशास्त्वधिकास्तयाँ तरंगभंगिसलोलाविचरंतिमहाजलेर तदेवद्रवरुपोहांनित्यो, स्मिंगरनायक...तनवेनखजातनरधेनसहसातुतत् द्रवरूपातुब्रह्मांडधाराब्रह्मसमुन्नवा आयास्यतिमहाभागे यास्मता.मोक्षदायिनीगांगमिष्यतिमेधाराततोगंगाभविष्यति एकेनतविभागेनस्वर्गमिष्यामिपद्मज पुनःपाताल मार्गवैभूत्वाजोगवतीनदी, तदानाम्नांत्रिपथगा स्मरणात् पापनाशिनी तदेवमेपररूपसर्वकामार्थसिद्धिद, नरा दर्शनमात्रेणभविष्यातीवकल्मपाः धन्यास्तएवमनुजांमद्रवेभक्तितत्पराःतेषांमुक्तिर्महाभागसलभात्मकरोस नयोगानाशतेनापिनतपोभिर्न केनचित् सनुष्यामितथाब्रह्मन्थथाहंतज्जलार्चनादिति का विष्णुपुराणे : ततः प्रव वृतेब्रह्मन्सर्वपापहरासरित गंगादेवांगनासंगमनुलेपनपंजरा समंताब्रह्मणः-पुथ्योगंगापततिवेदिवि सात पतितादिक्षचतुधीप्रत्यपद्यत् सीतावालकनंदाचचक्षुर्भद्राचवैक्रमात् । महाभारते: महापुण्यांचगमनात्पतंती तामहेश्वरः दधारशिरसादेवीतामेवादविसेवते ब्रह्मपुराणेपीयंत्रिपथगाकथिता । षष्ट्यादीकृष्णपक्षेतुभूमीस निहिताभवेत् . यावत्पुनरमावास्यादिनानिदशनित्यशः शुलप्रतिपदारभ्यदिनानिदशसंख्यया : पातालेसन्नि घानहिपावनीसाकरोतिहि शुक्कादशिकादीनिगंगास्वर्गतरांगणी पंचम्यतानिसादेवीस सान्निहिताभवत् सन्निहितांदिव्यरूपेणप्रत्यक्षाभवतीत्यर्थः देवानांपर्वतादीनांनदीनामपिरूपंद्वैविध्यंश्रुतिस्मृतिपुराणादिपुप्रसिद्ध मेवतथाचोक्तं हिमवंतप्रतिसप्तापभिः काठिन्यस्थावरेकायभवतासर्वमर्पितं इदंतुतेभक्तिनम्रमहदाराधनंवपुरि ·ति गडकोशिलादिष्वश्वत्पादितरुपुर्विष्ण्वादीनामि वगंगाजलेगंगायाअपिब्रह्मद्रवरूपत्ववेदितव्यम् आगमशा स्वदेवतानांरूपत्रयमुक्तम् स्थूलसूक्षपरचेतिकरचरणशिरोवदनाद्यंग विशिष्टंस्थूलं सूझमंत्रादिरूपम् । वासनामयसवंगतचेति तथाचोक्तंयोगवासिष्ठे सामान्यपरमंचेतिरूपेविधिमेनघ .. पाण्यादियुक्तसामान्य यत्तुमूढाउपासते पररूपमनायतंयन्ममेवननागपि- ब्रह्मात्मपरमात्मनित्यादिशब्दस्तूदीयते... सामान्यडि विर्घप्रोक्तस्थूलसूक्ष्मविभेदत यत्तुगंगादीनां जलादिरूपंतत्स्थूलंस्थूलतरचा ब्रह्मांडांतर्वर्तिब्रह्मांडतोवहिब्रह्मद्रव मेवेतितयाचान्यत्रापिब्रह्माद्विविधंसकलनिष्कलचेति ब्रह्मणीवेदितव्यपरंचापरमेवचेतिश्रुते. तत्रपरनिष्कलं अप रंसंकलं तच्चापिद्विविधं जगन्नियामकजगदात्मकेचेति यतीनांमत्रिणयैिवज्ञानिनांयोगिनामपि ..ध्यानपू जानिमित्तहितनूयहातिमायया तथाच शिवशक्किगणेशार्कविष्णुरूपात्सईश्वरः। उपासनानुसारेणभक्तान भागमोक्षदइति तथाच गंगाभवानीगायत्रीकालीलक्ष्मीः सरस्वती। राजराजेश्वरीवालाश्यामलालालि तातथा कूर्मपुराणेदेवीवाक्यहिमवतंप्रति अशक्तोयदिमांध्यातुमैश्वरपरमव्ययं तदामेसकलेरूपेकाल्याख्य नतभेदिनि यदेवरूपंमेतातमनसोगोचरतव तन्निष्टस्तत्परोभूत्वातदर्चनपरोभव पत्तुमेनिष्कलंरूपचिन्मात्र केवलंशिवं ज्ञानेनकेनतल्लभ्यक्केरोनपरमंपदमिति एवगंगास्वरूपंभक्तानामुपासनानुसारेणसकलपातकापहं भागमोक्षप्रदंचप्रसिद्ध मत्स्यपुराणे क्षितीतारयतेमान्नागांस्तारयतेह्यधः , दिवितारयतेदेवांस्तनत्रिपथगा- स्मता तथाचैवमेतस्याः परब्रह्मद्रवरूपायादेवनद्यायथाकथंकचिदुपास्यासर्वप्राणिजातस्यभोक्षप्राप्त्याऽकां- इसष्टयेच्छेदः स्यादतोगगाभाक्तिगोपनंपुरणांतरेपूक्तं बहुदोपमहादुःखं ज्ञावामानुष्यमध्रुव मत्वाकलियुगंधोरगं गाभक्तिस्तुगोपिता गंगोभक्तिगोपकवंचासिपुराणसहितासूपन्यस्तानि तथाचसनत्कुमारसहितायां कलेk ·शंसहस्त्रातहरिस्त्यक्ष्यतिमेदिनी तदधैजान्हवीतोयतदर्धदेवतागणः, इत्यादीनि अवायंसंदेहः कलेर्दश- सहस्रातेहरिस्त्यक्ष्यतिमेदिनीमित्यस्यार्थः . एकास्मिन्कलोवाकलिसामान्येवा चतुर्युगसहस्रंतुब्रह्मणोदिनम- च्यते तत्रेताद्वापरकलीनामेकंयुग तत्संहस्रब्रह्मणोदिनं तत्संहस्रब्रह्मणोदिन. तदेवकल्पउच्यते तत्रययेकस्मिन्कलोहारिंग गादीनामेदिनीत्यागउच्यते सकालः कतमकञ्चतिज्ञातव्य. यदिकलिसामान्यहरिगंगादीनांमेदिनीत्याग- उच्यते तदाब्रह्मणोदिवसेकलिसहस्रंप्रासदं तत्रैकस्मिन्कलौहरिगंगादिगमनभवसंपन्नं तदन्यतरेपुरुता- दिपभगीरथैनवपुनगंगानयनादिकथं संपद्यते किंच कलेरादिमदशवर्पसहस्रादिष्वेवहारिंगंगादीनामे- देनात्यागादायदयत तदा कृतेतुसर्वतीर्थाणित्रतायांपुष्करंपरं द्वापरेतुकुरुक्षेत्रकलौगंगेवकेवलमित्या- चसवैयर्थ्यमापद्यते तस्मादत्र कलेर्दशप्तस्रातेहरिस्त्यक्ष्यतिमेदिनीमित्यस्य चतुर्युगसहस्रांते यः उस्तस्यतिऽतिमदरासंहस्रवर्पशेपेहरिमेदिनीत्यक्ष्यति एवं तदधैजान्हवीदेवीतदर्धदेवतागणइत्ययिज्ञेयम् अयैतत्समर्थयितुमत्रगंगानयनाथभगीरथोपाख्यानम् स्कंदपुराणेकेदारखंडे ईश्वरंप्रति ॥ भगीरथउवाच ॥ पितरो महोभागकपिलाग्निसमोरिताः तेगच्छंतुयथास्वर्गतवदेवप्रसादतः गंगास्पंपरमं ब्रह्मवर्ततेशिख रेतव तन्मेदेहिपित्हणाहिसमुद्धारायमेप्रभो कपिलाग्निविनिर्दग्धागच्छेयुःपरमांगति । अन्येकलियुगेघो- रानरा:पुण्यविवर्जिताः दृष्ट्वालोकान्हिगच्छंतिपुनरातिदुर्लभान् पीत्वामृतमयंवारिमुक्तिमेश्वरमाप्नुयुः ॥ ॥ ईश्वरउवाच ॥ तदामितवेदानीसर्वपापभयापहं : सर्वेपांहितकामायत्वयोक्तपरमवचःस्फुरदिंदुकलांभास्व जटाटव्यांविराजिता धारात्रैलोक्यपापनांगहाणपिटमुक्तये : यस्यादर्शनमात्रेणसर्वेयांतिपरांगतिं यांदधारः रानमांव्यापारकर शेविभुः पुत्रीगर्नननंपापंधौतंतेनैववारिणा ॥ शिवउवाच ॥ मयामुकाहिसाधारापतिता XEX ·श्रीमुखेगिरौ तस्याः प्रवाहवेगेनखडितावहोद्रयः त्रिवावपतितामयब्रह्महत्यौपनाशिनी भगीरथो- - पिसंप्राप्यंगगांपरमदुर्लभां मेनेकृतार्थमा मानप्रणनामपुनः पुनः अथराजामहावाहुर्नेदनाद्रिसमीपत वास। किप्रमुखानागांस्तपस्तप्तुसमागतान् तमेवार्थचिंत्यमानान्शिवसन्यस्तनानसान् कीर्तयंतोहिगंगेतिगंगार्ग- - गेतिचासरुत् ददातान्चिंतयाविटोगगांस्तोतुंमनोदधे चिंतयामासबहुधाकिंकर्त्तव्यमत परं पातालेनाग निलयेनयिष्यंतिसरिधरां किंकर्तव्यंकुत्रगच्छेकोमेदुःखंव्यपोहति नानांसहस्त्रमाख्यातंगंगायास्तत्रपा-' वैति दिव्यरूपधरादेवीप्रत्यक्षपाहतंनृपम् ॥ गंगोवाच ॥ तुष्टास्मिसततंवत्सतपसातवभूपते वरं-।। वरयभद्रतेवराहासिभगीरथ ॥ भगीरथउवाच ॥ कृपधिहिदासेस्मिन्मयिदुःखसमाकुले नगंतव्य-: त्वपादधिपातालानलयेशुभे विनामुक्तिंप्रेषयित्वामत्पिडन्कोपदग्धकान् त्वयासमग्रभावेनस्थेयभारतव- पके सनग्रभावनस्थयभारतखंडके समग्रभावेनपातालेगंतव्यात्मभागसाहित्यनेत्यर्थः ॥ श्रीगंगोवाच ॥ भगीरथमहाप्राज्ञएव-वभविष्यति यावच्चद्रग्रहेशाद्यास्थास्यत्यंवरमंडले तावत्कोतिर्महाराजभविताते- त्रिलोकके मद्रूपाकीर्तिस्तवस्थिरैवभवतीत्यर्थः नामापितवचश्रुत्वासर्वपापैःप्रमुच्यते कलेवितीयपादेतुग- मिष्यामिपुनस्तलं तदापातालमार्गवैभत्वाभोगवतीनदी तत्रैवनागान्प्रति ॥ गंगोवाच ॥ भगीरथे- नसततंकैलासादेववासुके निमंत्रितास्मिभूमोहिपिरहणांमुक्तिकारणात् सांप्रतंतदवश्यहिकर्त्तव्यंभगवन्मया चरमेस्मिन्युगेभूपयागमिष्यामितस्थलं इदानीमुंचमांशीघ्रंसमुद्रेमेमतिर्गतिः चरमेऽस्मिनश्रागामिनि- कलियुगे द्वितीयपादेभोगवतीनदीभूत्वासुमुद्रमार्गेणागमिप्यामि नतुभूमिमार्गेण एतावतात्रैदसंपन्नं दि वितारयतेदेवान्नागांस्तारयतेह्यधः भूमीतारयतेमयास्तेनत्रिपथगास्मृता समुद्रमार्गे भोगवतीभूत्वापाताले ·गंगागमनं नतुभूमिस्थभागीरथीरूपा गंगागमन मिति तस्मान्नारितकादियुक्त्युपन्यस्तपौराणवाक्यैःसर्वथागंगा- तिरोधाननसभाव्य तथाच स्कांदेकेदारखंठेमायापुरीगगाद्वारनाहात्म्पे धन्यानांपुरुषाणांहिंगंगाद्वारस्यद शेनं. विशेषतरतुमेपार्कसंक्रमेतीवपुण्यद तत्रापिकुंभराशिस्थवाक्पतौमरवदिते इत्याद्युपक्रम्योकं क्षेत्राणांपचकष्टव्यास्थास्यतिप्रवरेकली गंगाद्वारचकेदारंकाशीगंगागमस्तथा गगापिसंगतायत्रसागरे। महामते. गगापिस्थास्यतेत्रेवसत्यमेतताशेवरितामति जलेविष्णुस्थलावष्णुर्विष्णुः पर्वतमस्तके ज्यालोमालाकुलविष्णुःसविष्णुमयंजगत् इतिगंगारिधातिनिर्णयः अपकालदेशसहत्रांतेहरिस्त्यक्ष्य तिमेदिनीमित्यर्थसमर्थकःकल्पांतकालउच्यते कलेर्दशसहस्त्रांतेहरिस्त्यक्ष्यतिमेदिनी- तदधजान्हवीतोयंत- दधंदेवतागणः यावत्तिष्ठतिगंगावैतावत्तीर्थानिसंतिच स्वेस्वेस्थानेनृणांपापतावदेवहरंतिच यदैवादृश्पगंगा- स्यात्कोवात पापमाहरेत् विचार्येवतुतीर्थानिगमिष्यतिधरातलात ब्रह्मांडे कौतुसर्वतीर्थाणिस्चस्ववीर्यस्वभा भवतः गंगायांप्रातमुचंतिसातुदेवीनकुत्रचित् अथकल्पांतकालोवर्ण्यते श्रीक्षागवतेद्वादशस्कंपे चतुर्युगस हनतुंब्रह्मणोदिनमुच्यते सकल्पोयत्रमनवश्चतुर्दशविशांपते तदंतेप्रलयस्तावद्राह्मीरात्रिरुदाहता त्रयोलो काइमेयत्रकल्प्यतेनलयायहि एपनैमिसिकःप्रोक्तःप्रलयोयत्रविश्वसृक् शतेनंतासनोविश्वमात्मसात्कृत्यचा स्मभूः अत्रात्मभूहरिह्माच तयोरभेदविवक्षायात्रब्रह्मणोनतासनत्वं ब्रह्माणोनिद्रांनिमित्तीकृत्यप्रवत्तमानो लोकत्रयप्रलयोनैमित्तिकप्रलय. अंडकोशस्तुसंघातोविघातउपसादिते पर्जन्यःशतवाणिभूमौराजन्नवर्षति तदानिरन्नेह्यन्योन्यंभक्षमाणा क्षुधार्दताः क्षयंयास्यतिशनकैःकालेनोपडताःप्रजाः सामुद्रंदैहिकभोमरसंसा- वर्तिकोरविः रश्मिभिःपिवतेपोरै-सर्वनैवविमुंचति ततःसवर्गकोवन्हिःसंकर्षणमुखोस्थितः दहत्यनिलवेगो ·है स्वःशून्याभूविवरानध उपय्यंध समंताचशिखाभिर्वन्हिसूर्ययोः दह्यमानविभात्यंडदग्धगोमयपिंडवत् तत: प्रचंडपननोवर्षाणामधिकंशतं परंसंवर्तकोवातिधूम्यखंरजसावृत ततोमेघकुलान्यगचित्रवर्णान्यनेकशः शतं वर्षाणिवपतिनंदातरमसःस्वनैः ततएकोदकविश्वब्रह्मांडविवरांतरम् ॥ तदेवगंगागमनम् . . .नतुप्रतिति प्ययुगमितिशिवसवमेवसंपन्नम् ॥ * अथगंगामाहात्म्यांतरम्। - मुक्ताभानकपालशुक्तिपुजटावल्लोषुमल्लीनिभा वन्हौलाजनिभाशामणिनिभानोगोरकरेभोगिनां नृत्याव- तविवर्तनोरितपयःसंमूछनोछालिताः खेलंतोहरिमूधियानुसततंगांगा पयोविंदव.....१ -- नत्वाहरिहरौदेयो रणवीरहरे दे हरिगंगासुरेशानांकलोमत्ताविविच्यते २ तयाचंपुराणेषु-अग्निहोत्रादिकर्माणिसापापानिक लोयुगे गंगास्नानहरेर्नामनिरयायमिददयम् ३ हरेनीमेवनामैवनामैवखलुपावनं कलौनास्त्येवनास्त्येवनास्त्ये वग़तिरन्यथा ४ भविष्योत्तरे ध्य नंकृतेमोक्षहेतुस्त्रेतायांतच्चवैतपः . द्वापरतुद्वयंचज्ञांकलोगगैवकेवला ५६ फतेतुसवंतीथाणित्रेतायांपुष्करंवरं द्वापरेतुकुरुक्षेत्रसलीगंगाविशिष्यते भविष्ये कलौगंगेवगंगेवालोगगै वकेवलं कःकलोमुक्तिमापन्नोगंगासेवांविनानरः अथश्रीभगवत्यागंगायास्तात्विकंपरब्रह्मस्वरूपमुच्यते स्का देकेदारखंडै' शौनकादिभिपिभिःटष्टासौतिवसिष्टारुंधतीसंवादेनाह ॥ अरुधत्युवाच- 'अक्षरंपरपरंव्र मयस्मिन्सर्वमिदंततं कथंतदज्ञायतेलोककिनामताप्रो कथंज्ञास्यतिवरमेयुगेविप्रादयःपरं- तपोभक्तिवि ·होनानांकयंकलियुगेगतिः वसिष्ठउवाच योसौसनातनोदेवःपरात्माजगदीश्वरः उवाचभक्तिसंपन्नासारा त्सारतरंप्रभुः ईश्वरउवाच परात्मानिर्गुणःशांतोव्यक्तोव्यक्तःनिराश्रयः सर्वात्मासर्वभूतेशःसत्यानंदो। निरंजनः एकएवत्रिलोकात्मासत्वादिगुणवर्जितः इत्याद्युपक्रम्प तदेवपरमब्रह्मजलात्माभगवानजः यत्रां वुनिमहादेविअपारोचितदुर्गमे ब्रह्मांडकोटयोयस्मिन्ननंताब्रह्मकोटयः उन्मजतिनिमज्जतिनलब्रह्मण्यनेकश.. ब्रह्मांडंप्रतिब्रह्मादित्रयोदेवाःसवासवाः इतितब्रह्मविज्ञेयमनंतंसर्वतोमुखं तदेवसर्वरूपेणब्रह्मांडेपुप्रवर्तते तदेवपत्परंब्रह्मद्रवरूपमहेश्वार गंगाख्ययापुण्यतमंटथिनामागतंशिवे गांगतेतिततोदेविगंगानामवभूवह ॥ देव्युवाच ॥ यदेतद्गदितदेवत्वयाब्रह्मांडवाह्यतः तद्वदस्वकथदेवप्राप्तभूमौनिरामयं किमर्थस्त्री- त्वसंप्राप्तिर्दैवस्यपरमात्मनः ॥ ईश्वरउवाच ॥ शृणुदेविप्रवक्ष्यामियत्प्टटहिमवत्सुते उत्पत्तिद्रवरूप स्यदेवस्यपरमात्मनः पुराप्रथमकेसर्गेजगत्यंवुमयेसति शय्यायांशेपसंज्ञायांमुष्वापभगवान्प्रभुः कल्पा दौपुनरेवासोसिसृक्षुरखिलजगत् तस्यचिंतयतोदेविकमलंनाभिमध्यतः जातंतस्मिन्महाभागेब्रह्माजातश्चतु मुखः लोकान्सृजसृजेत्युक्तस्तमाहपरमेश्वरं 'उन्मज्याक्षाणिकेनासौभगवंतंसनातनं ॥ ब्रह्मोवाच ॥ अहंसृष्ठोस्मिभवतालोकंस्त्रक्ष्याम्यहंप्रभो सर्वज्ञत्वमयालव्धंकिमन्पदरयामिते पापिनश्चापिस्रष्टव्याःपुण्या; स्मानस्तथैवच तेषांमुक्तिर्भवेद्यस्मात्कुरुष्वमहाप्रभो अस्माभिरपियत्रत्वंध्येयोसिपुरुषर्षभ भविष्यतिनरा: लोकमायामोहेनसंदताः त्वांतत्त्वतोनवेत्स्यतिपुण्यापुण्यस्वभावतः स्वल्पैनवाप्युपायेनतेपांमुक्तिवदप्रभो श्री; भगवानुवाच सम्यगुक्तत्वयानह्मन्कर्तव्यवचनंतब अदित्याद्यास्तुदक्षस्यसंभविष्यतिकन्यकाः देवातानि यकामार्थमदित्यागर्भसंभवः इंद्रानुजाभविष्यामिवामतत्त्वमुपागतः तस्मिन्नेवतदाकालेबलिनामातुदानवः ·ऐंद्रपदसमादित्सुःकरिष्यतिमहामखतस्मिन्नेवमहायज्ञछलयिष्याम्यहंबलिं पदत्रयंयाचयिष्येपुण्यरूपांतरेणवै पदेनेकेनजगतीहरिण्यभूर्भुवात्मिका द्वितीयेनपदेनेवत्वमहर्जनतापसान क्रांत्वाचार्धेनवैराजमर्चेनापर्यतेवरं विष्ण्वघ्रिणाप्रचरताकटाहोभेदितोबलात् अनेककोटिब्रह्मांडईशास्त्वधिकास्ततः तरगभंगिसंलोलाविचरं तिमहाजले तदेवद्रवरूपोहंचित्पोस्मिसुरनायक तेनमेनखजातेनरंध्रेणसहसातुतत् द्रवरूपातुब्रह्मांडया राब्रह्मसमुद्भवा त्रायास्यतिमहाभागयामृतामोक्षदागिनी गांगमिष्यतिमेधाराततोगंगाभविष्यति एकन तधिभागेनस्वर्गमिष्यामिपद्मज पुनःपातालमार्गभूत्वाभोगवतीनदी तदानाम्नात्रिपथगास्मरणात्पापनाशिनी तदेवमपररूपंसर्वकामार्थसिद्धिदं नरादर्शनमात्रेणभविष्यतिविकल्मषा. धन्यास्तएवमनुजामद्रवोभक्तितत्परः तेपामुक्तिमहाभागसुलभात्मकरेस्थिताः 'नयोगानांशतेनापिनतपोभिर्नचेज्ययासंतुष्यामितथादेवियपाहतज्जला धनात् एतेनगमायाःपरब्रह्मद्रवस्वरूपत्वमुक्त तथाचभारते' योसविन्वभरोदेवश्चित्स्वरूपीजनार्दनः। स एवद्रयरूपेणगंगांभानात्रसशयः अयगंगागमःप्रस्तूयते विष्णुपुराणे ततःप्रववृतेब्रह्मन्सर्वपापहरासरित् गगादेवांगनासगमनुलेपनापंजरा समंताब्रह्मण-पुागंगापततिवैदिवि सातवपतितादिक्षुचतुर्धाप्रत्यपद्यत सीताचालकनंदाचपतुर्भद्रेतिवैक्रमात् महाभारते महायुण्यांचगगनात्यतीतामहेश्वरः दधारशिरसादेवीं तामेवदिविसेवते एवंविधाया परब्रह्मद्रवपरमार्थतत्त्वरूपायाः श्रीगंगाभगवत्यायथार्थरूपतत्त्वविज्ञानात्स्मर मदर्शनपानावगाहननाममंत्रोचारणार्चनादिरूपयोपस्त्यासकलजंतुनासद्योवैकुंठशिवलोकादिमोक्षप्राप्त्याकांड एवसृष्ट्युच्छेदभयात् गगाभक्तिगोपनंपुराणांतरवचनैरुक्तं तथाच वहुदोपमहादुःखंज्ञात्वामानुष्यमध्रुवं मत्वा कलियुगंघोरंगंगाभक्तिस्तुगोपिता अतोगगाभक्तिगोपकानिवचनानि ब्रह्मवैवर्तादिपुराणेषूपन्यस्तानि कले 3*3&&&ker ·रयुतातेहरिस्त्यक्ष्यतिमेदिनी तदर्धेजावीदेवीतदर्धदेवतागणइत्यादि तयाचात्रैवचित्यं ब्रह्मवैवादी ग- गालक्ष्मीसरस्वतीनांपरस्परवाढविवादेनशापद्वारानदीभावप्राप्तेरनंतरंभगवताकलोपंचवर्षसहस्रति शापोदारों विहितः ताश्चगंगाद्यादेवशक्तिविशेषागोलाकादागताः शापांतेपुनर्गोलोकंयास्यति तवगंगाराधाकृष्णगसं. भूतावर्णिता नतुंब्रह्मद्रवरूपोक्ता अथचेद्भगीरथानीतैवगगा ब्रह्मवैवत्तादौप्रोक्ता तथापिहरिकीर्तनगंगासुरे, शानांकाश्यादिस्थानानांच'- कलेरयुतवर्षीतादेशकालेपिभूमाहढाऽदृढासत्ताप्यवस्थापनीया नोदरेर्नामवना मेवनामवखलुजीवनं कलौनास्त्येवनास्त्येवनास्त्येगतिरन्यथा अग्निहोवादिकर्माणिसवद्यानिकलीयुगे गंगास्ना नहरेनौमनिरपायमिदद्वयं कलिकल्मपनाशिनी युगधर्मविजितेति गंगासहस्रनामस्तवराजेपि'नामयमुक्त तयारर्थश्चकलिकालकृतपापानांनाशिनी युगधर्म कलिकालधर्मैव जितेत्यादिकलिनिवर्नकवचसा वैपर्थ्यमाप द्यते श्रमियोनिस्तस्यौपंधस्पंत्योदयइत्यादिवत् - तस्मात्तपांकलिकल्मपनिवर्तकवचसांसाफल्यसमर्थनाय प्रा थमतः काशापुर्यादिएवशापादिव्यवस्थानिश्चीयते तथापहरिवंशे एकोनत्रिंशाध्याये -वाराणसीनिकुंभ स्तुशप्तवानकारणतिरे. 'दिवोदासेनराज्ञायासितायांकाशी पुर्यो निकुंभोगणेश्वरोनागरैःपूजयाप्रार्थितो धना पुत्रादिसंपदोददाति राज्ञोमहिण्याप्रार्थितोपि महादेवेच्छयापुत्रनदत्तवानतोराज्ञानिकुंभस्यगणेश्वरस्यस्थानी नार्शितततः पुर्यकस्मादियशून्यातवराजन्भविष्यति अंतर्धानकलौयानिपुरीस्तुवसतेदा पुरस्यास्तीतिपुरी महादेव अंतहितायामपिपुलं स्वयमतर्हितःसन्सामान्यसत्त्यावसति' - 'देवताप्रतिमोछेदेपि-देवताक्षेत्रा दौदेवतासान्निध्यतन्निवर्तते इत्यर्थः कलावंतर्हितापिपुरीकृतयुगादोपुनरपिस्वमहिम्नास्फुटविलासेनवसतीत्यर्थः अंतःपुर्यादिवादिविनक्षवादर्शनवदंतर्धानमात्र नतुसर्वतोच्छेदः किंवा यावत्कले सध्यांशोस्ति तावत् अत्रः ४ ·द्वापरधर्माणांकियतामप्यनुवृत्तिरस्ति "पत्रिंशद्वर्षसहस्रपर्यंतकलावपिपुरीनांतर्भवति केवलस्यकले प्रवृत्त सत्यामेवीतधीन अन्यथासंप्रत्यपालंभानयुग्यतेतिदिक्' अथगंगायाअपिकलावंतानव्यवस्थोच्यते! केदार. खंडे' स्कंदपुराणे अन्यत्रप्रथिवीज्ञेयागंगाद्वारोतरंविना कुशावर्तीदक्षिणेतुंगाधालियास्मृतः। कलिदीप भविसर्वथानवर्तल्लयः- गंगाद्वारोत्तरंकेदारमंडल साभमि व स्वर्गभूमिव भूमिनस्थल तथाको दरिखंड - ईश्रारउवाच इतितत्परमंस्थानदेवानामपिदुर्लभ - पंयाशंद्योजनायामंत्रिशंयोजनंविस्तृती।इदरे स्वैगर्भवेन एंथ्वीतामवेहिभो श्रागंगाद्वारम-दं श्वेतांतवरवणिनि तामसंस्तटतःपूर्वमाग्बोधचिलंध्रुवंर को दौरमंडल ख्यातभूम्यास्तद्भिन्नकस्थलं पुनश्चतत्रैवोक्तं स्थानानापर्वकंपृथ्व्यास्थास्यतिप्रवरेकली गमाहाः केंदारंकाशीगंगागमस्तथा- गंगापिसगतायंत्रसागरणमहामते 'यस्थानविशेणं । गुण्यातिशयोमत्स्या पुणे- 'कुरुक्षेत्रसमागंगायत्रत्रावगाहिता' ' तस्मादशपुणांप्रोक्तायत्रविध्यतसंगता : तस्मादशपुणाप्रोक्ता कौश्यामुत्तरवाहिनी . काश्या शतगुणागंगागंगायाःसंगमेशत सहस्रगुणिताचापिभवेत्सांगरगामिनी' भवेत्पः श्चिमवाहिनीत्यपिपाठः साराजन्दर्शनादेवब्रह्महत्यांव्यपोहति अयोतिप्रवलतरकलिप्रवृत्तौ म्लेच्छयवनादिः नास्तिकहेतुवादकोक्तदोपैदुष्टायाःकाश्यामप्यतर्धानांद्युच्यत: केदारखंड: उत्तरकाशीमाहात्म्य अपयऊचुः- भगवन्भतभव्यशकतार्थास्मोवयंप्रभो यद्भवान् दृष्टिमार्गहिप्रापितोभक्तवत्सल कलावंतर्हिताकाशीइति शप्ताकिलोधुनाः तत्खेदश्रवणाप्राप्तपीडाह्यत्रसमागता कलोपापसमाविष्टेसर्वधर्मविवर्जिते कथंकाशीवि नादचगतिढणभिविष्यति कलोयेषांगतिनास्तितेपांवाराणसींगतिः तस्यामतार्हतायांतकुत्रस्थानंतवभो एतन्न संशयलिंधियतस्त्वेकरुणानिधिः- ईश्वरउवाच ॥ यदापापस्यबाहुल्पयवनाक्रांतभूतलंभविष्य ·" तितदाविप्रनिवासहिहिमांचले 'काश्यासहकरिष्यामिसर्वतीर्थसमन्वितः · अनादिसिदंतस्थानवर्ततेसर्वदे बहि यत्रभागीरथीगंगाप्युत्तराश्रितवाहिनी - असीचवरणयवसन्निभातेसदैवहि काश्यांहियानितीर्थ णितानिसर्वाणितत्रहि वर्त्ततेसर्वदानूनभुक्तिनुक्तिकराणिच अन्येपुतीर्थराजेषुकाश्यामपिद्विजोत्तमाः 'अं- शंशभागंतोविप्रानिवसामिसंदानघाः केदारमंडलेविप्राःसाकल्येनस्थितिर्मम येनकेनाप्युपायेननिमि छचतत्रवै अमंगलंजीवितंतुमरणंयत्रमगलं इतःप्रभृतिभोविप्रास्तत्रैवनिवसाम्यहं यावतिकाइयां- तीर्थाणितानितत्रैवसंतिहि- वहुनाकिमिहोनेनसामुक्तःकारणपरं तत्रज्ञानीवनान्यत्रमुक्ति वास्तिदुर्लभा अ साप्राप्पतेदेहत्यागेनैवमहाव्रताः तस्मादस्मात्पुण्यतमंस्थाननास्तिमहीतलेकेदारमंडलेसारात्सारमैवैपमेपुरी इयमेवकलोम्लेच्छजनसंकुलकध्रुवं काशीतिख्यातियात्येवनान्ययाममभापितं कलावंतर्हिताकाशीयवनप्रव लोधृता "भविष्यतितंदाह्यस्यांकाशीसंज्ञाविमुक्तिदा इदंतत्परमंयोग्यस्यानमस्तिसुनिर्मलं पापिष्ठास्तन्न जानंतिमममायाविमोहिताः-धर्मज्ञाश्चसदाचाराःसुशीलाःसत्यवादिनः एतदेवपरंस्थानंजानतिशास्त्रनिश्चया त्-'लोलाकैशवाकोटीगंगांज्यानगरंधनुः कलिर्लक्षःशरेविष्णुःशिवोधन्वीपुनातुवः १ : अथपुनगैगायाम हिमाप्रस्तूयते - पुराणांतरेपु तस्यास्त्रिपथगात्वंप्रतिमासमप्युक्तं दिवितारयतेदेवान्नागांस्तारयतेह्यधः भू- मौतारयतेमास्तेनत्रिपथगास्मृतापष्ट्यांदाकृष्णपक्षतुभूमौसन्निहिताभवत् यावत्पुनरमावास्यादिनानिदशनि त्यशः शुक्लप्रतिपदारभ्यदिनानिदशसंख्यया पातालेपित्रिपथगासन्निधानकरोतिहि शुबैकादशिकादीनि गंगास्वर्गतरंगिणी पंचन्यंतोनिसादेवीस्वर्गसन्निहितांभवेत् सामान्यसत्तयात्रिपथगैवविशेषसत्तयासन्निधा नकरोतीत्यर्थः अथगंगोभूमावागमख्यातये संक्षेपतोभगीरथोपाख्यानमप्युच्यते केदारखंड' गंगोवा ।

·प्तयेतपसातोपितशिवप्रति भगीरथउवाच पितरोममहादेवकपिलाग्निसमालिता. तेगच्छंतुयथास्वर्गंतव देवप्रसादत गंगास्यपरमब्रह्मवर्ततेशिखरेतव तन्मेदेहिपिढणाहिसमुद्धारायवैप्रभो कपिलाग्निविनिर्दग्धा गच्छेयु,परमांगति अन्येकलियुगेघोरा नरा पुण्यविवर्जिता. दृष्ट्वालोकान्हिगच्छंतुपुनरावृत्तिदुर्लभान् पीवामृतमयवारिमुक्तिमैश्वर्यमाप्नुयुः ईश्वरउवाच तद्ददामितवेदानीसर्वपापभयापहं सर्वेपांहितकामाय त्वयोक्तंपरमंवच. ' स्फुरदिंदुकलाभास्वजटाटव्यांविराजितां धारात्रैलोक्यपापघ्नीगृहाणापितृमक्तय यस्याद शनमात्रेणसर्वेयांतिशुभांगतियांदधारपुराब्रह्माव्यापारकलशेविभु पुत्रीगमनजं पापंपोततेनैववारिपा देवी प्रतिशिवउवाच मयामुक्तााहेसाधारापतिताश्रीमुखेगिरौ यस्याः प्रवाहवेगेन खडितावहवोद्रयः ' त्रिधा वैपतितामयनलहत्या धनाशनी भगरियोपिसप्राप्यगंगात्रैलोक्यपावनीं मेनेकृतार्थमात्मानंप्रणनामपुन:पुनः अयराजामहाबाहनंदनाद्रिसमीपत वासुकिप्रमुखान्नागांस्तपस्तप्तुंसमागतान् तमेवार्थचित्यमानानशिवसंन्य स्तमानसान् कीर्तयतोहिंगंगेतिगंगागंगेतिचासकृत दृष्ट्वातांचिंतयामासगंगास्तोतुमनोदधे सहस्रनामभिगंगान त्वाचैवपुनःपुन'चिंतयामासबहुधाकिंकर्त्तव्यमत परं पातालेनागनिलयेनयिष्यंतिसरिद्वराम किंकर्तव्यक्किगंतव्यं कोमदुःसंम्पपोहति नाम्नांसहस्रमाख्यातंगंगायास्तपाति दिव्यरूपधरादेवप्रित्यक्षपाहतंनृपं गंगोवाच ॥ (टामिंसततंवत्सतपसातवापते वरवरयभद्रतेवारा)सिभगीरथ राजोवाच कपांविधेहिंदासेस्मिन्मयिदु कुलेनगंतव्यत्वयादेविपातालनिलथेशुभे विनामुक्तिप्रेपयित्वामपि हन्कोपदग्धकान् त्वयासमप्रभाबेनस्थ भारतखडके 'गंगोवाच ॥ भगीरथमहाभागेएवमेवभविष्यति 'यावञ्चंद्रग्रहशाद्याः स्थास्यत्यबेरमंडले तावत्कीर्तिमहाभागभवितातेत्रिलोकके' 'नामापितवचश्रुत्वासर्वपापैः प्रमुच्यते कलेईितीयपादेतुंगमिष्यामिपु ·Indi:16/01 स111. india तदापातालमागवभूत्वामागेवतानदी नागान्प्रत्युवाच. भगीरथेनस्वलोकादानीतास्मीहवासुक सप्रिततदेवश्यहिकत्तव्यभगवन्मयो चरमस्मिन्युगेभूयश्रीगमिष्यामितेस्थल इदनामुचमाशाघ्रसमु तिनता इत्यत्र कलौतीयंपादेसमुद्रमाणपातलिंगमनस्वयमेवोक्त तच्च तदधैजान्हवीदेवोतिकले पर्च सहस्रवतकालेनोपपत्र कदास्याः प्रादुर्भावकालइतिप्टष्ट साप्यनेकधाभगवतारामकृष्णादेरवतारीतरप्रा. दुभविवज्ञयः तथाहि श्रीगगायाः प्रादुर्भावकाल: कपिलाज्ञयाभगीरथतयोनिमित्तानवस्कंधप्रसिद्ध सर्वभगीरथइक्ष्वाकुवंरोजः वैवस्वतमन्वैतरेवभूव ततोपिपूर्ववैवस्वतमन्वंतरेवलेयज्ञलिंगस्यभगवतौवामपादांगु. ष्टनखाग्रंभिन्न ब्रह्मांडकेटाहविवरहारब्रह्मद्रवधारादिवोमर्धन्यवततारेतिभंगारंथांतपनात्पूर्वमेववैवस्वतमन्वंतरेभ्रू यते नचदिवामईन्यवंततारेतितेनवियद्गाज्ञायते साभगीरथतपनात्पूर्वभुविनावततारेतिवाच्यतस्याश्वप चमस्कंधस्यंगवायनवित्रागमन प्रसिद्धि तथासीताचालकनंदे त्यारभ्यभुवयातीभारतवर्ष दक्षिणस्यों दिशिंजलधिप्रविशति इत्यत्यनगयेननवलंवैवस्वतमन्वंतरेऐवगंगायां विवागमननज्ञायते एवंचसतिप्रल येपि "श्रीगंगायाः स्थितिस्तृतीयस्कंधश्रूयते स्वधुन्याद्रः स्वजटाकलापरुपस्पतिश्चरणोपधातमिति श्लोक नचतस्यदैनंदिनप्रलयत्वात् स्वायंभुवमन्वतरे श्रीगंगाया विप्रार्दुभावोनवासीदितिवाच्य चतुर्थ स्कंधेस्वायंभुवमन्वतरोपितस्याः "प्रादुर्भावोलिखितः तथाहिं - नवध्याभवतामिद्रोयज्ञज्ञोभगवन्ननु, यज्ञि याँसयज्ञनयस्येपास्तनवः सुराः श्लोकेनानेन एंथुकालेस्वायंभुवमन्वंतरेनिश्चीयते तदायज्ञस्यद्रत्वात गंगााविद्यमानत्वं तदातत्रैवष्टथुचरिते गंगायमुनयोनद्यारंतराक्षेत्रमावसत् 'पारव्धानेवभुजेभोगान्पुण्यं जिहाँसयों अन्यञ्चतत्रैवदक्षयज्ञांतेऽवस्थस्नानप्रयागेविश्वसृग्भिः कृतमित्यपिचतुर्थस्कंधेयते - 'तथाचं ·X प्लुित्यौवभयनानगायमुनयान्विताः विरजेनात्मानासँगैस्वस्वधामययुस्ततः एतेदेपिस्वायंभुवमन्वंतरएवा सीदितिगम्यते एवंचसति यदिस्वायभुवर्मन्यतरेश्रीगंगायाभुविप्रादुर्भाव 'आसीत्तहिवलेयज्ञे उद्भवकि मितिनिरूपितस्ततोपिपश्चाद्गीरथद्वाराश्रीगंगाया:प्रादुर्भावोनिरूप्पतइतिकथसंगच्छते ' इतिसंदेहेसिद्धांतो निरूप्पते श्रीगगाया प्रादुर्भावस्तावत् भगवतःप्रादुर्भाववत्सदासत्वेपिसमुदायशेपकारणांतरणपुनःपुनर्व पते पंथाचगोलवर्णने उपास्योपासकभावेननवसुखंडेषुवराहाया अवतारावर्णिताः तेषामेवावतारास्तत्रतत्रका श्रूयते यथार्चभरतखंडे उपास्योनारायणउपासकोनारदः तथाअन्येप्वपिख.पुश्रवत्तारांतरास्तत्रोपास्यो पासकोदाःसतिएवंचसतिस्वायंभुवमन्वंतरे दक्षसुतायांधान्नरनारायणौभगवतोमूर्तिभेदेनावर्णीितौचस्वायं भुवमन्वंतरेभरतखडेपूज्यत्वेनस्थितौ एवमन्येपामप्यनताराणांवभौमविलकुठेपुमूर्तिभेदेनस्थिता यावत्कल्पा' धिकार श्रूयते तथाचपाझे वैकुंठभुवनेनित्यनिवसंतिमहोज्वला अवतारा संदातंत्रमत्स्य॑कर्मादयोखिला दांनो पादानरहितानैवप्रकृतिजाःक्वचित् नचपाद्मवचनेवैकुंठपदश्रवणात् भीमोविलश्चवैकुठोनभवतीतिवाच्यययत्रभ' गंडान्साक्षात्तिष्ठतितंत्रतत्रवैकुंठोस्तीत्यभिप्रायात् वैकुंठपदस्योपलक्षणात् यन्निकतंतुनिर्गुणइत्यकादशस्कं धभगवद्वाक्याच्च एवचसति श्रीगंगायानकेवलंत्रिविक्रमपदोद्भवत्वमंगीकर्तव्यं तस्याःसगुणब्रह्मद्रवत्वात् त चरणोद्भवत्वंच केनचिवेतुनाश्रीनृसिंहादिवाविर्भावोमतव्यः ' यथाभगनतआविर्भावेनिमित्तं ' तथागंगीया' अप्याविर्भावनिर्मिनस्वीकाव्यं तथाचगीतायां परित्राणायसाधनांविनाशायचंदुष्कृतां धर्मसंस्थापनार्थायं संभवामियुगेयुगे इविक्तगंगायाप्रापिज्ञातव्यं - तथाहियत कल्परिभतएवब्रह्मांडरचनासहभूतोभूगोलखगो यो प्रादुर्भावस्तत्संहभूतोभुविसप्तसमुद्रानां गगायमुनादिनदीनांसुवादिपर्वतानांचरचनाज्ञेया अतश्वस्वा ·- नस्तले ' तदापोतीलमांगवैभूत्वांभोगवतीनटी 'नागान्प्रत्युवाच भंगारथेनस्वलोकादानीतास्मीहवासुक सांप्रततटवेश्यहिकत्तव्यभगवन्मयां चरमेस्मिन्युगभूयश्रागमिष्यामितेस्थल इदनांमुचमांशीघ्रंसमुद्री तिमता इत्यत्रं कलाईतीर्यपादेसमुद्रमागणपातालंगमनस्वयमेवोक्त तच्च तदधैजान्हवीदेवीतिकले पंच सहस्रवर्षातकालेनोपपन्न कास्याः प्रादुर्भावकीलइतिटठे साप्यनेकधाभगवतारामकृष्णादेरवतातिरता. दुर्भावनतुज्ञय तथाहि श्रीगोपाप्रादुर्भावकालः कपिलाज्ञयाभगीरथतयोनिमित्तकोनवस्कंधेप्रसिद्ध संचभगीरपइक्ष्वाकुंवरोजः वैवस्वतमन्वंतरेवभूव ततोपिपूर्ववैवस्वतमन्वंतरेवलेयज्ञलिंगस्यभगवतोवामपादांगु टनखाग्रर्भिन्नेब्रह्मांडकेटाहविवरद्वाराब्रह्मद्रवधारादिवोमूर्धन्यवततारेतिभगीरथातपनात्पूर्वमेववैवस्वतमन्वंतरे पते - नचदिवामईन्यवततारेतितेनवियद्गगाज्ञायते साभगीरथतपैनात्पूर्वभुविनावततारेतिवाच्यतस्याश्चप चमस्कघस्यगवाक्यन विश्रागमनप्रसिद्धि तथासीताचालकनंदे त्यारंभ्यभुवयातीभारतवर्ष दक्षिणस्या दिशिंजलधिप्रविशति इत्यत्यनगयेननकैवलंवैवस्वतमन्वंतरेएवगंगायाभुवित्रागमनंनज्ञायते एवंचसतिप्रल येपि 'श्रीगंगायाः स्थितिस्कृतीयस्कंघेश्रूयते स्वर्धन्याद्रेः स्वजटाकलापरुपस्पशतश्चरणोपघातमिति श्लोके नचतस्यदैनंदिनप्रलयत्वात् स्वायंभुवमन्वतरे श्रीगंगाया विप्रार्दुभावोनवासीदितिवाच्य चतुर्थ स्कंधेस्वायंभुवमन्वतरेपितस्याः प्रादुर्भावोलिखित. तथाहि नवध्याभवंतामिद्रोयज्ञज्ञोभगवन्ननु, यज्ञि यांसथयज्ञेनयस्यपाम्तनवः सुरा. श्लोकेनानेनष्टथुकालेस्वायभवमन्वंतरेनिश्चीयते तदायज्ञस्येंद्रत्वात् श्री गंगायाविद्यमानत्व तंटातत्रैवष्टथचरिते गगायमुनयोर्नोरंतराक्षेत्रमावसन् 'आरब्धानेवभुजेभोगान्पुण्य जिंहासया अन्यच्चतत्रैवदक्षयज्ञतिऽवभृथस्नानप्रयागेविश्वसृग्भिः ' कृतमित्यपिचतुर्थस्कंधेश्रूयते । तथाच ·श्रोप्नुयायनानगंगायमुनयान्विताः विरजेनात्मानासर्गेस्वस्वधामययुस्ततः एतदपिस्वायंभुर्वमन्वंतरएवा सोदितिगम्यते एवंचसति यदिस्वायभुवमन्यतरेश्रीगंगायाभुविप्रादुर्भाव ' आसीतहिवलेयज्ञे' उदाकि मितिनिरूपितस्ततोपिपश्चाद्भगीरथद्वाराश्रीगंगायाःप्रादुर्भावोनिरूप्पतइतिकथसंगच्छते' इतिसंदेहेसिहोतो निरूप्पते श्रीगगाया प्रादुर्भावस्तावत् भगवतःप्रादुर्भाववत्सदासत्वेपिसमुरीयेशपकारणांतरणपुनःपुनर्व पते यथाचगोलवर्णने उपास्योपासकभावेननवसुखंडेषुवराहाद्या अवतारावर्णिताः तेषामेवावतारास्तंत्रतत्रका लेश्रूयते याचभरतखंडे उपास्योनारायणउपासकोनारदः तथाअन्यष्वपिखंडेपुश्रवतारांतरास्तत्रोपास्यो पासकोदाःसतिएवंचसतिस्नायंभुवमन्वंतरे दक्षसुतायांधान्नरनारायणौभगवतोमूर्तिभेदेनावतर्णीितौच स्वायं भुवमन्वंतरेभरतरखडेपूज्यत्वेनस्थितो एवमन्येपामप्यनताराणदिवभोमविलचेकुठेपमूर्तिभेदेनस्थिता यावत्कल्पा धिकारश्रूयतें तयाचपाझे वैकुंठभुवनेनित्यनिवसंतिमहोज्वला अवतारासंदातरम-स्यकर्मादयोखिला दानो पादानरहितानैवप्रकृतिजा-क्वचित् नचपाद्मवचनेवैकुंठपटवणात भोमोविलश्चवैकुठोनभवतीतिवाच्ययपत्रम गंजान्साक्षात्तिष्ठतितत्रतत्रवैकुंठोस्तीत्यभिप्रायात् वैकुंठपदस्योपलक्षणात् यन्निकेतंतुनिगुणइत्यकादशस्कं पभगवद्वाक्याच्च एवचसति श्रीगंगायानकेवलंत्रिविक्रमपदोद्भवत्वमंगीकर्तव्यं तस्याःसगुणब्रह्मद्रवत्वात् त चरणोद्भवत्वचे केनचिहेतुनाश्रीनृसिंहादिवदाविर्भावोमतव्यः यथाभगरतआविर्भावनिमित्तं - तथागंगापा श्रेप्याविभावनिमिनस्वीकाव्यं तथाचगीतायां परित्राणायसाधनांविनाशापचदुष्कृतां धर्मसंस्थापनार्याय सभुवामियुगेयुगे इविवत्गंगायाअर्पिज्ञातव्यं तथाहियत कल्परिभतएवब्रह्मांडरचनासंहभूतोभूगोलखगो ठयोःप्रादुर्भावस्तत्संहभूतो विसप्तसमुद्रानां गगायमुनादिनंदीनांसमैवादिपर्वतानचिरंचनाज्ञेया अतश्वस्वा ·पवादिपतुर्दशमन्वंतरेपुगंगालोकैस्थास्यत्येव केनचिन्निमित्तेनतिरोभागेजाते नैवस्वतमन्वंतरेत्रिविक्रमच रमाउद्भूतां ततोपिकेनचिवेतुनातिरोभूतासगरात्मजानुदो वैवस्वतमन्वंतरेभगीरथद्वाराप्रादुर्भूता . तथाचा सप्रमाणिकाउपपत्तिरुपन्यस्ता जन्हुनायोगवलेनक्रोधात्पीता पुनरपिवैशाखशुक्कसप्तम्यांतत्कणरंध्रात्प्रा दुर्भूता तथा प्रागस्त्येनपीतःक्षारसमुद्रस्तिरोहितः तत्पुनरपिप्रस्वदेनाविरासीत् इतितत्रपुराणांतरेषु श्रूयते अतःश्रीगंगायाअपियथातथा प्रादुर्भावसंदेह सुधीभिर्नकार्यः इत्यलम् अर्थतज्जातीयकःसंदेह स्तुसंप्तसमुत्राणामुत्पत्तावपिभवति सप्तसमुद्रान्विनासप्तद्वोपविभागोनत्यात् अतश्चसप्तसमुद्राःकदाउत्पन्ना इतिविचार्यते सप्तसमुद्राणामुत्पत्तिस्तावप्रियव्रतरथचरणखातादेवपंचमस्कंधेप्रसिदा ततःपूर्वसप्तसमुद्रानांस नितिन ततोपिंपूर्वतोत्रा सन्नमेव तृतीयस्कंधेकर्दमंप्रति भगवद्वाक्यं प्रजापतिसुत सम्राट्मनुर्विख्यातमं गलः ब्रह्मावर्तयोधिवसन्शास्तिमप्ताणवांमहीं अतःप्रियव्रतरथखातात्सप्तसमुद्राणामुत्पत्तिर्मुधास्यात् त पितुमनोराज्यपिशास्तिसंप्तार्णवामहीमित्युक्ते रित्येवंसंदेहेजायमाने अत्रोच्यते कल्पारंभेसप्तद्वीपा: ससागराएंवटवप्रिजापतिसिसृक्षयाउत्पन्नेतिगंगोद्भवप्रकरणस्थितं अत्रापि सप्रमाणिकोपपत्तिस्तावदुच्यते पपिसंतीपासप्तसागरामेदिनीकल्पारंभकालमारभ्य प्रलयपर्यंतस्थास्यत्येव तथापिमध्येअगस्त्यादि भियोगसियादिहतुभिरन्यैर्वा दृष्टप्रायःकश्चिद्धतुभिस्तेपांसमुद्राणां मध्येएकस्यवातिरोधानेजातेकेनचितु नानीगंगावत् अंगस्त्यादिभिःप्रियव्रतादिभ्योवातेपामुत्पत्ति स्यादेव अगस्त्याख्यानंचमहाभारतादौतंत्रतत्रा स्त्येव तत्रअगस्त्यनजंबूद्वीपमादाविधायकः क्षारसमुद्रएकपीतस्तत्वातश्चसिकताखातइवविलोकितः पुन श्वतरसमुद्रौनिःसारितः नहितादृशानांयोगिनांसमुद्रपानंतखातपुरणंयोगवलेनदुर्घटं अतश्चान्येपामपिपएणां ·स्यात् समुद्राणामाविभीषितिरोभावेप्रमाणालाभेशंकायामुत्पद्यमानायां तत्राप्युत्तरमाह तथाहि स्वायंभुवमनुरा ज्यकालेसप्तसमुद्राणांतृतीयस्कपेस्थितिश्रवणात् प्रियव्रतराज्यकालेतेपामुत्पशिस्तिरोभावान्यथानुपपत्त्यान अतोमनुराज्यानंतरंकेनचिवेतुनातेपांतिरोधानेजातेयेतिरोभूतास्तएवप्रियव्रतरथखातात्पुनरुद्भूताइति रीत्या तृतीयपचमस्कंधयोः सप्तार्णवोत्पचौविरोधपरिहारःकृतः नचराविक्लिोपमात्रं नचराविक्लिोपमात्रं प्रियव्रतचरितं स्वीकर्तव्यमितिचेन्न अर्कवत्परिभ्रमणेप्रियव्रतरथचरणस्यापिध्रुवपूर्वपाशनिमध्येनसूर्यरथस्याक्षसुमेरुपर्वतस्यमू ईनितस्य मूभागमानसोत्तरपर्वतस्योपरिउत्तरभागेस्वीकृतप्रियव्रतरथचक्रस्याप्यर्कवत्परिभ्रमणस्वीकृतेसप्तन लंधीनां भूमीस्थरथचक्रविनाउत्पत्तेरसंभवात् अतःकर्दमविमानवत् योगमयः प्रियव्रतस्यरथःतश्चक्रच्चभगव देपासनावलेनचसप्तसमुद्राणामाविर्भावायैरयोगनिर्मितोविज्ञेयः पूर्वस्मात् क्षारसमुद्र करणाद्रथचरणात उत्तर सप्तसमुद्रकरणायतादृशानांसमुद्राणांकरणायतादृशरथस्तञ्चक्रंचसमुद्भूतं अन्ययाचक्रस्यैकप्रकारेस्वीकारेपर्वपूर्व स्मौदुत्तरोनरद्वीपसमुद्राणांद्विगुणमानेनोत्पत्तिनसभवतीतिभावः नचविद्वन्मालीमाहेश्वरायरक्षसारुद्रदत्तेनसौ विमानेनसर्पस्यष्टष्ठतोभ्रमणेनराविविलोपितकर्मवत् प्रियव्रतस्यापितावन्मात्रएवकर्मनसंभवतिः पटतो भ्रमणभावात् भमिटेनचक्रेणसूर्यगतित प्रियव्रतगतरथगतेपम्यात् --ब्रह्मांडप्रकाशकत्वनस्यादितिवाच्यं सूर्यवद्गतेरभावेपिचंद्रवत्प्रकाशकत्यायोगप्रभावाच्च --ब्रह्मांडप्रकाशकत्वेसदेहोनकार्यः- योगिनस्तावत् दंडादिनापिसूर्यशेपोदेःकर्मकर्तुशक्ताः । एवंहि आख्यापिकामहाभारतेश्रूयते - तथाहि तथाहि विश्वामि ·वस्तावश्चशिष्टादेशात्वसिष्ठादात्मनस्तपउलटंप्रष्टुंब्रह्मणांतिकंजगाम 'गत्वाचप्रष्टवान् :ममतपोधिकवसि टरयवेति तच्छुत्वानहातमाह विश्वामित्रत्वंतावत्सूर्य्यशेपदिग्गजानवानंय - तच्छ्रुत्वाविश्वामित्रोग देवागमनापिसूर्यमाह ततःसूयंत्राह मयिगतेदिनरात्र्यदिव्यवहारोनभविष्यतीति "शेपप्रतिविश्वामित्रो: गमनापाह 'ततःशेपोप्याह मयिगतेधरांकोधारयिष्यति- तथैवतंदिग्गजभिप्यूचुः । अस्मासुगतेपुधरा निरालंनापातालंपास्यतीति ततोविश्वामित्रस्तेपामुदंतंत्रम्हाणंप्रत्याह । ततोब्रह्मास्मयन्विश्वामित्रमुवाच पशिष्टमवानय तथेन्युक्तवशिष्टेसमागते वशिष्टमपिब्रह्मादिग्गजादीनामानयनायादिष्टवान - तथैववसिष्ठो पिगंवातानुवाच तमपितेतथैवोचुः वसिष्ठोपितानाह ममकोपीनंसूर्यकर्मकरिष्यति शेपकर्मब्रह्मदंडों दिग्ग जानांकनकमंडलुश्चेति तपाकृत्वावसिष्टस्तान्सर्वान्ब्रह्मणोऽदर्शयत् 'ब्रह्माविश्वामित्रमाह तपस श्रेष्ठयत्वयै वज्ञातव्यं किंप्रश्नेनोनेतिनिरस्तोविश्वामित्रस्तूष्णींजगामतिदिक् एवमेवप्रियव्रतागस्त्यादीनामपियोगवलं : ज्ञातव्यं किंच विराट्पुरुपब्रह्मांडपुंडरीके स्थूलदेहे 'इडोपिंगलासुपुम्णास्पास्तिस्त्रोनाड्यस्ताश्चगंगायम नासरस्वत्याख्यास्तासांचलोपःसतिब्रह्मांडेकदापिनसंभवति इदानीच -यथाप्रयागेवहिष्ट्याअप्रकाशापिसर स्वती विदुसरोवरादोप्रगटावर्त्तते तथाभरतखंडे । वर्तमानाया:श्रीगंगाया: काश्मीरमंडलादावपिनौतम वणातं ततश्चबहूनांश्रोतसांमध्ये कस्यचित्तत्स्स्रोतसःकालगत्याअप्रंगटत्वेपि' अन्येषांसवात्- 'लुप्तस्या पिस्रोतस.पुनराविभावसंभवात् एवंभरतखडेपिगंगापालोपोनभवतीतिसंक्षेपः - गंगाया:सुपुम्पासाम्यत्वेन -- ·वस्तावञ्चशिष्टादेशात्वसिष्टादात्मनस्तपउत्कष्टप्रष्टुंब्रह्मणांतिकजगाम ' गत्वाचष्टष्टवान् ममतपोधिकवसि एस्यवेति तच्छुत्वाब्रह्मातमाह विश्वामित्र वंतावत्सूर्यशेषदिग्गजानवानय': 'तच्छ्त्वाविश्वामित्रोग स्वागमनधिसूर्यमाह ततःसूर्याह मयिगतेदिनरात्र्यदिव्यवहारोनभविष्यतीति शेषप्रतिविश्वामित्रो गमनायाह' ततःशेपोप्याह मयिगतेधरांकोधारयिप्यति - तथैवतंदिग्गजाश्रप्यूचुः । अस्मासुगतेपुधरा निरालंबापातालयास्यतीति । ततोविश्वामित्रस्तेपामुदतंत्रम्हाणंप्रत्याह ततोब्रह्मास्मयन्विश्वामित्रमुवाच पशिष्टमवानय तथेन्युक्तेवशिष्टेसमागते वशिष्टमपिब्रह्मादिग्गजादीनामानयनादिष्टवान "तथैववसिष्टो पिगत्वातानुवार्च तमपितेतपैवोचुः वसिष्ठोपितानाह ममकोपीनंसूर्यकर्मकरिष्यति शेपकर्मब्रह्मदडों दिग्य गंकमकमंडलुश्चेति तथाकत्वावसिष्टस्तान्सर्वान्ब्रह्मपोऽदर्शयत् ब्रह्माविश्वामित्रमाह तपस श्रेष्यत्वयै नोनेतिनिरस्तोविश्वामित्रस्तूष्णींजगामतिदिक् एवमेवप्रियव्रतागस्त्यादीनामपियोगवलं -रीके स्थूलदेहे 'इडापिंगलासपुम्पाख्यास्तिस्त्रोनाड्यस्ताश्चगगायम -भवति इदानींच -यथाप्रयागेवहिदृष्ट्या अप्रकाशापिसर गायाः काश्मीरमंडलादावपित्रोता रोपांसत्वात्- 'लुप्तस्वा ·नीममृतरूपामूर्जस्वती गंगाश्रितासस्त्रिादिवंद्रनंति इरावत्यादयः पंचनदीप्रभेदास्तदात्मिकां , ऋ पिजुष्ठांविष्णुपदींपुराणांसुपुण्यधारांमनसाहिलोके सर्वात्मनाजाह्नवीयेप्रपन्नःस्तेब्रह्मणः सदनसंप्रयांति २ ब्रह्मणःसदनं वैकुंठम् २ लोकानिमान्नयतियाजननीवपुत्रान् स्वर्गसदासर्वगुणोपपन्नान्इष्टंपदंब्राह्ममभीप्समा नै गासदेवात्मवशैरुपास्या ३ उस्त्रैर्जुष्टामिषतीविश्वरूपामिरावती जनयित्रींगुहस्यशिष्टेः सेवाममृतांब्रह्मकांतां गंगांश्रयेदात्मविशुद्धिकामः ४ उौर्जुटांतेजोमयत्वात् । इपतीमिच्छती इच्छारूपामित्यर्थः इरा- भवागाद्यातहती ब्रह्मकांतां ब्राह्मणानांकांतांकमनीयासभिलपितां सानित्रीरूपांवा ४ इमंमेगंगेयमुनेसर- स्वतिशतद्रुस्तोमंसचतापरुण्या असिक्नयामरुद्विधेवितस्तयाजीकीयेशृणुह्याशिपोमया १ पौराणिकाद्यर्थजातकिंचिदज्ञः शिवशंकरः अकादास्तिकंप्रीत्यैगंगासत्ताविवेचनं गंगाभक्त्यतिरेकेणय न्मपात्रोपकल्पितं क्षम्यतुतच्छोधयंतुविद्वांसः. करुणार्णवाःtil स्वस्तिश्रीरणवीरसिंहधरणीपालोवदात्याग्रणीनाताशास्त्रविचारसाररसवित्सद्वंदसंरक्षकः धर्माधर्मविभागक घुपतेः पादांजाचीरतो जीव्यात्पुत्रकलत्रामित्रसहितः संपालयन्क्ष्मांचिरम् १ रणवीरसिंहभपेशका रितेकत्यसागरे अभूद्भागीरथीगंगाकलास्थितिविनिर्णयः र सहेलोविधिसेतुरुत्सवमहोच्छासः प्रकारोद्ग मो दानोर्मितविभ्रमाव्रतकथाकलोलकांतांतर पूर्णोद्यापन सुपर्वणिमहादानादिकल्पद्रुमो भूयाद मजलांचितोरघुपतेरत्ताकरोऽयं मुदेवः२स क्षेत्रेकुरो श्रीमतिपुंडरीकपुरोद्भवेनाविभानिदेशात चंडीसहायेनक तानिसस्यपद्यानिनीत्यशिवशंकरस्यः२ सावर्णावलिसंभृतगुरुगुणग्रामसरी तिव्रतं युक्तयुकिप्रथितरसांचित पदंसालंकृतिप्रेमतः पश्यतुप्रतिभाजुपोऽत्रकवनौयपंडिताश्चादरा देतदृश्यमुदरिंपयमखिलंचंडीकलाकौशलम् ·स्ताःप्राप्तकलियुगेघोरे नराः पुण्यावेवर्जिताःदुराचाररताः सर्वेसत्यधर्मपराङ्मुखाःपरापवादनिरताःपरद्रव्या भिलापिणः परस्त्रीसक्तननसःपरहिंसापरायणाः देहात्ममतयोमूढाःनास्तिकाःपशुवुद्धयः मातृपितृकृतहे पाकृतघ्नाकामकिकराः विप्रालोपग्रहग्रस्तोवदविक्रयजीविनः धनार्जनार्थमभ्यस्तविद्यामविमोहिताःत्यक्त स्वजातिकर्माणः प्रायशःपरवंचकाः क्षत्रियाश्चतथावश्या स्वधर्मत्यागशलिनः तद्वच्छद्राश्चयेकचिद्राह्मणा चारतत्पराः स्त्रियश्चप्रायशोभ्रष्टाभत्त्रवज्ञानतत्पराः श्वशुरद्रोहकारिण्योभविष्यंतिकलीयुगे इत्यादिवत्कालिदो पसूचनपराण्येवब्रह्मवैवर्तादिवचासिज्ञेयानि नतुनियमेनहरिस्थितिगंगास्थितिसनूलोच्छेदपराणि अन्यच्च केदारखंडे पावदामपाजात्यस्तियावद्नंगास्तिभूतले ....यावद्देदमयोघोपस्तानन्नविशतेकलिरित्युत्तथैवनिश्वेतव्यं ब्राह्मणजातिवेदमयोघोपश्चकलेरंतिमसंधौकल्ल्यवतारप्रादुर्भावादनमीयते भागवतेप्रथमस्कंधे अथासौयुग संध्यायांदस्यप्रायपुराजपु -जनिताविष्णुपशसोनाम्नाकल्किर्भविप्यति द्वादशस्कंधेपि इत्थंकलांगतप्राये जनपुस्यूरधर्मिणि- धर्मत्राणायसत्वेनभगवानवतरिष्यति शंवलग्राममुख्यस्यब्राह्मणस्यमहात्मनः भवने विष्णुपशसोनाम्नाकल्फिर्भविष्यतीति · सर्वमास्तिकवुयानिश्चीयविधायहरिगंगादीनामुपास्तानकदाप्यश्रद्धेयं तथाचोक्तंसोपणे - हरिभर्भागीरथीविप्राविप्राभागीरथीहरिः भागीरपीहरिविप्रासारमेतजगत्त्रये अतश्चत दर्यदायायगंगामाहात्म्पसभिकाश्चतस्त्र... श्रुतीराहमहादेवः ॥ स्कांदेकाशीखडे. श्रीमहादेवउवाच ॥ श्रुतीनिशामयहरेंगंगामाहात्म्पभापिणी विनिश्चिता यांज्ञात्वाश्रयेद्नंगांनरोनघां इरावतीमधुमतीपयस्वि ·नीममृतरूपामूजस्वती गंगाश्रितासस्त्रिदिवंबनंति इरावत्यादयः पंचनदीप्रभेदास्तदात्मिकां , ऋ पिजुष्ठांविष्णुपदीपुराणांसपुण्यधारांमनसाहिलोके सर्वात्मनाजाह्नवीयेप्रपन्नास्तेब्रह्मणः सदनसंप्रयांति २ ब्रह्मणसदनं वैकुंठम् २ लोकानिमान्नयतियाजननीवपुत्रान् स्वर्गसदासर्वगुणोपपन्नान्इष्टंपदंब्राह्ममभीप्समा नगंगासदेवात्मवशेरुपास्या ३ उर्जुष्टामिषतीविश्वरूपामिरावती जनपित्रीगुहस्यशिष्टेः सेवाममृतांब्रह्मकांतां गंगांश्रयेदात्मविशुद्धिकामः उर्जुटतेजोमयखात् इपतीमिच्छती इच्छारूपामित्यर्थः इरा- भूवागाद्यातही ब्रह्मकांतां ब्राह्मणानांकांतांकमतीयामभिलपितां सावित्रीरूपांवा १ इममेगंगेयमुनेसर- स्वतिशतद्गुस्तोमंसचतापरुण्प्या असिक्नयामरुद्विवितस्तयाजीकीपेशृणुह्याशिपोमया १ पौराणिकाद्यर्थजातकिंचिदज्ञः शिवशंकरः अकादास्तिकप्रत्यिगंगासत्ताविवेचनं गंगाभत्त्यतिरेकेणय मपात्रोपकल्पितं क्षम्यतुतच्छोधयंतुविद्वांसः करुणार्णवाया स्वस्तिश्रीरणवीरसिंहधरणीपालोवदात्याग्रणीनीताशास्त्रविचारसाररसवित्सद्वंदसंरक्षकः धर्माधर्मविभागक घुपतेः पादांबुजाचारतो जीव्या पुत्रकलत्रामत्रसहितः संपालयन्क्ष्मांचिरम् १ रणवीरसिंहभूपेशका रितेरुत्यसागरे अभूद्भागीरथीगंगाकलास्थितिविनिर्णयः सहेलोविधिसतुरुत्सवमहोच्छासः प्रकारोद्ग मो दानोमिव्रतविभ्रमाव्रतकथाकल्लोलकांतांतर पूर्णीद्यापननौसपर्वणिमहादानादिकल्पद्रुमो भ्याद मजलाचितोरघुपतेरत्ताकरोऽयंमुः २० सेनेकुरा श्रीमतिपुंडरीकपुरोद्भवेनाविभौनिदेशात चंडीसहापेनक तानिसस्युक्पानिप्रीत्यशिवशंकरस्पः२ सावर्णावलिसंभृतगुरुगुणयामसरी तिव्रत युत्युक्ति प्रषितरसांचित प्रदेसालंकतिप्रेमतः सश्यतुप्रतिभाजुषोऽत्रकवनोयपंडिताध्यादरा देतदृश्यसुदारपंचमखिलंचंडीकलाकौशलम् ·॥ श्रीरघुनाथोजयति ॥ ॥ श्रीउमापतयेनमः ॥ उमोमेशनमस्कृत्यदेविकायामहाफलं ऋषिभिर्बहुधागीतसंक्षेपावर्णयाम्यहम् ॥ १ ॥ विलोक्यमद्रदेशी पान्जनान्पापौघसंयुतान् नेपामुद्दारणार्थायगौरीजातासरिद्वरा ॥ २॥ शिवोऽगादष्टमूर्तित्वकृपयाभक्तव सलः पुरमंडलमध्यस्थापुरमंडलसंज्ञकः ॥ ३ ॥ तस्मादुमात्मकंतीर्थदविकासंज्ञितमहत् गंगादिसर्वतीर्थानां स्नानतोयत्फलंभवेत् ॥ ४ ॥ तत्फलंकोटिगुणितंदेविकाप्मुनिमन्जतां पानाच्चदर्शनात्पुंसांजायतेवाञ्छितंफलं ॥५॥ उपोदग्वादिनीतीर्थगयाख्यंशंभुनाकृतं गयासुरस्यपादोऽत्रस्थापितोलोकमुक्तये ॥६॥ किंगयादिपुती थेपुश्राददानःसविस्तरैः अत्राप्रकुर्वाणःपिर्टस्तारयतेक्षणात् ॥ ७॥ शिवोविष्णुप्रियोनित्यविष्णुश्चशिव बल्लभः अतस्तन्मंदिरंकायंसर्वेच्छितफलेप्सुभिः॥ ८॥ शिवस्यमंदिरंसोधकारयेद्योनरोत्तमः तदासंप्रतिष्ठा प्यपूजयेत्प्रणमन्मुदा ॥९॥ राजसूयसहस्रस्यवाजिमेधशतस्यच यत्फलंवेदनिर्णीतंसतुतत्फलभाग्भवेत् ॥१०॥ शिवेतिद्यक्षरनामयस्यपापहरंपरं पुष्पोद्यानानिरम्याणिपूजायात्रोत्सवाश्रितान् क्षेत्रापणपुरग्रामान्दत्त्वाशिव रूपतामियात् ॥ १२ ॥ विष्णुःसर्वात्मकोदेवोविष्णुःसर्वजनप्रियः नामसंकर्तिनाद्विष्णोःपूजनाचमहत्फलम् १३ ॥

·॥ ॥ ॥ तस्मैदृढनवंसोधंकारयेद्योनरोत्तमः तस्यपुण्यस्यमाहात्म्यवक्तुंशेषोऽपिनक्षमः ॥ १४ ॥ मंदिरेविष्णुप्रतिमांस्थाप यित्वार्चयेनुयः तस्यानांसंप्रतीक्षतेसर्वेब्रह्मादयोऽमराः ॥ १५॥ स्तवेरुच्चावविष्णुस्तुत्वायःप्रणमेद्भुवि हविया दिनिवेदीचसषेष्टफलभाग्भवेत् ॥ १६ ॥ तदुक्तंश्रीभागवते ॥ प्रतिष्ठयासार्वभौमस मनाभुवनत्रयं पूजादिनाब्रह्मलोकत्रिभिनत्साम्यतामियात् ॥ १७॥ यत्रकुवकृतस्यापि सद्मतःफलमीरितं विष्णुशंकरयोरीशोस्तीर्थयाचामगोचरं ॥ १८ ॥ श्रीगोरीयत्प्रकृतिरुदितामद्रदेशान्पुनंती देवीगंगांतुलंयतिचयावृदयास्वीयकर्त्याि ॥ १९ ॥ विद्वांसोयद्गुणगणमलंकीर्तितनोसमर्थाः कामपापोदयमपह रेदादिगासानदीनः ॥ २०॥ गंगयाक्रियतेनित्यंपापाद्धारोमयानकिं एवंनिधायमनसिगौरीजातासरिद्वरा २१ ॥ सूतउवाच ॥ इमांश्रीदेविकीपुण्यांकथांयःशृणुयान्नरः कृष्णाननसमुद्भुतांशिवलोकमहीयते ॥ २२ ॥ लेखयि त्याद्विजामाययोददातिनरोत्तमः सौश्वमेधादिसुरभीदानादिफलभाग्भवेत् ॥ २३ ॥ श्रीकृष्णमुखनिर्गतपुण्यगा थांशृणोतियोदाचयतीहमयःश्रीदेविकाभावविभावितात्माससर्वयागादिफलंसमश्नुते॥२४॥संकल्पयित्वादिजपुंग वायसोत्रायुरारोग्यफलंसमश्नुते ॥ २५॥ प्रभासेदेविकातीर्थतपसाक्लिष्टमानसः तीर्थयात्रांगतोराजाधर्मपुत्रो युधिष्ठिरः॥ २६॥ लोमशेनसधौम्पेनभ्रातृभिःपरिवारितः ददर्शदेवकीसूनुंकृष्णंबलसमन्वितम् ॥ २७ ॥ प्रद्युम्न प्रमुखैीरैलोकपालैरिवावृतं आयांतप्रीतिजननंहारिकानाथमद्भुतम् ॥२८॥ उत्थायराजासुप्रीतोबलदेवपुरो गर्म उपविष्टंकृतातिथ्यस्वागतादिसुपूजितम् ॥ २९ ॥. सर्वत्रानामयंराजापप्रच्छचयुधिष्ठिरः सोऽपितंकुशलप्रश्नः साधुवादैरपूनयत् ॥ ३० ॥ ततःकथांतरेराजाकृष्णपप्रच्छकामतः कृष्णकृष्णमहाभागदेविकात्रऽनदीपतिं ॥ ३१ संगताविबुधश्रेष्ठकिंफलंतत्रमजताम् प्रादुर्भूताकपचेयंकुतश्चगिरिगह्वरात् ॥ ३२ ॥ श्रोतुकामोऽस्मिदेवेशस ·- विपमेहरेः । श्रीकृष्णउवाच ॥ साधुसाधुमहाभागप्टोऽहंकुंतिनंदन ॥ ३३॥ देविकांतथिमाहात्म्यधुण्यः पपिहरशुभ एतदेवपुरांदृष्टःशौनकंप्राहसतजः ॥ ३४ ॥ तत्तेऽहंकीर्तयिष्यामिपुण्यकीर्तिविवर्धनं ब्रह्मादयोऽपि- यमनतगुणप्रवाहसंपूजयतिसततंविविधस्तुवंति पूर्णविशुद्धमजरंपरमं परेभ्यस्तस्मैनमोऽस्तुभवजायंगजानना यं ॥ ३६॥ लोमहर्षण सूतःकदाचित्पर्यटन्मही 'संप्राप्यनैमिषारण्ययज्ञायतनमुत्तमम् ॥३६ ॥-शौनका येमुदायुक्तस्तपस्विभिरलंकृतं "वेदाध्ययनसंपन्नै नियमब्रतकर्पितैः ॥ १७ ॥५-चरितब्रह्मचर्यैश्चकृतकृत्यैरलोल पनानाजनपदाकर्णिगीतवादिवनिस्वनम् ॥ ३८॥ महामंगलभूयिष्ठमर्थ्यमर्थिसमाकुलं -सिद्धचारणसंघातगंध वध्वनिमंडित ॥ ३९ ॥ सुगघिहोमधूपेनपवित्रितजगत्त्रयं' विवेशसूतोहणब्रह्मलोकमिवापरम् ॥ ४० ॥ सप्रशम्पपीन्मानुपविष्टान्कुशासने प्रात्मानं श्रावयामासशिरसावनतोभुवि ॥४-n-तेतमूचुर्महात्मानोवि कसपनोबुजाः तेंदीयवदेतोद्भूतकथामृतरसोत्सुकाः४२स्वागतंतेद्विजश्रेष्ठचिरादृष्टोऽसिसुव्रत उत्तिष्ठोत्तिष्ठभद्रं तेपूर्वकोशासनभंज ४३ एवं निशम्यवाक्यानिमुनीनांभावितात्मनां प्रीतस्तदासनभेजेप्रहीभूतःकृतांजलिः ४४ तपाहीनकःप्रीतस्तपस्विजनसेवितः शौनकउवाच केपुकेपुचतीर्थे पुस्नातंपर्यटतामहीं-४५ उपितंकुत्रभवतान तेनचसमाधिना भवान्हिपरमंतीथैमतोमेमुनिपुंगव ४६ मुखाद्यस्यपुराणानिसेतिहासानिसर्वत पुनतिपापिनोलो कॉन्श्रुतानिनियमायथा ४७ गगातुसर्वशास्त्रपुत्रिपुलोकेपविश्रुता काऽन्यागंगासमापुण्यानदातेज्ञानगोचरा४८ अस्तिवानास्तिवालोकतत्संवैवक्तुमर्हसि सूतउवाच प्रणम्यशितिकंठायशंकरायमहात्मने । ४९ अरूपदह रूपायव्यापिनेचित्स्वरूपिणे" परावरायशतिायसर्वज्ञायशिवायच ५० सृष्टिस्थितिलयानांचकारणायाखिला त्मने देविकातीर्थमाहात्म्यवक्ष्यामिजगतोहितम् ५१ यस्यश्रवणमात्रेपसर्वपापक्षयानणां जायतेमुनिशादल ·। सत्यं सत्यवदाम्यहम् ५२ नद्योजलायगाहेनपावयंतीतराज्जनान् देविकादशनस्पशनामसंकीर्तनेन-५३ पानीयदाविकदृष्ट्वास्पृष्ट्वापीत्वावगाह्यच पापंजह्यान्नरःशीघ्रंजीणोत्वचभिवोरगः ५४. याप्लुतोदेविकातायः : पापनश्यतितरक्षणात तंपुनातिमनिश्रेष्टतयाग्निरिबकांचनस :५५ तावद्नतिदानानिवाजिमेधादयोमखाः स्ना तनयायंटिमलंदेविकासलिलेनरैः ५६ चंद्रसूर्यग्रहेचैवमार्गशीमहामुने आसमुद्रात्समायांतिस्नानाविक द्विज-५७-तेपुर्दुष्कृतिभिःपुभिःकृतयदवगाहनं तत्क्षणादेवशुध्यतिशुद्धायांतिशिवालयं:५८. सर्वतीर्थपुयत्पु ज्यमासमुद्रसरस्संच तत्फलंदेविकातीर्थेनात्वामेपगतेरचौ ५९२ विनादानेनतर्पसाविनातीविनामखैः शिव लोकमवाप्नोतिदेविकातीर्थमज्जनात् ६० शुभाशुभानांकार्याणांयुदन्यत्रफलस्मृतं तल्लक्षगुणतांयातिदेविका तीर्थसंगमीत् ६१ य कुर्यादेविकातीर्येशुभवायदिवाशुभं नतस्यपुनरीत्ति स्वर्गाहानिरयाञ्चवार यथादेवेप गोविंदायथीतेजस्सुंभास्करः वेगवत्सुयथावायुयेथाब्धि सलिलाशये ६३.तिलोत्तमात्वप्सरस्सुराजन्येपुशचीप तिः- वेदेपुचंयथासांमगार्हपत्यययाग्निपु ६४ क्षमावत्सुयथाएथ्वीवरदेपुयथाशिवः। तथैवसर्वतीर्थेपुदेविकैवविरा जिते १६५ यस्नातोदेविकातोर्थेनित्यनियतमानस. विमा वरमारूढोगकोटिसमन्वितः०.६६: अप्सरोन त्यगीत शिवलोकेमहीयते यावंतोरोमकूपाश्चमजतांदाविकैनृणां ६७ जलेप्लुताश्यतावंतिदिव्यवीयुतानिल शिवलोकभवेद्दासोनाऽत्रकार्याविचारणा तपसापृजित शंभुःकश्यपेनपुरामुळे मद्राणामुपकाराययाचितस्तीर्थम तमम् ६ सर्वपापप्रशमनंसर्वतीर्थवुरोत्तमम्- " तत्वागिरिशोगोरीमुवाच परिसांत्वयन :-७० वमशे नंनदाभूत्वापुनीहिनिखिलांभुवम् सप्तद्वीपवतीरम्यांसप्तसागरमेखलाम् ७ मानसोत्तरमार्गेणमेरुमंदरवलं ना केलासमेत्यलोलाक्षित्वत-विराशाश्वतीम् :७२ तयेतिवरमादायभर्तुराज्ञांशुचिस्मिता. प्रोवाचविनयप्रव्हा ·देवीदेवेंद्रवंदिता ७३ श्रीपार्वत्युवाच एवंकरिष्येदेवेशवचनंतवसर्वदा किचिद्विज्ञप्तुमिच्छामितवेशविरहो मम ७२ मतस्त्वमशभागेनमवीरेवसशंकर कर्तव्याभजमानानांकल्पपादपमंजरी ७५ भवानखण्डन मांडपतिःसन्सततोद्यतः उमापतिरितिख्यातोभवमत्कीर्तिवर्द्धनः ७६ तयापुरेश्वरश्चेतिख्यातिमेहिजगत्त्रये त्रिपुरात्रिलोकेशत्रिलोचनत्रिमूर्णिप ७७ तथेत्युक्ताशिवेनापिस्वीयांशेनसरिद्वरा कैलासावमाविश्यपाय यंतीयसुन्धराम् ७८ सप्तसागरपर्यंतांपुनःस्वांतनुमाविशत् एपावैदेविकादेवीनदीरूपास्थिताभुवि ॥७९ पुनातिसकलांल्लोकान्सर्वतीर्यवरामुने श्रीकृष्णउवाच श्रुत्वैवंशनिकःसूतमुखार्थिवराश्रयं ८० महिमान शंकरस्यास्यानिर्भरमानसः प्रणम्यशिरसाशं मनोवाकायकर्मभिः ८१ पुनःप्रोवाचहष्टात्मासर्वशंसतनदन म् शौनकउवाच साधुसाधुमहाभागपितृवन्मधुराक्षरं भापसेस्फुटमत्यर्थपुण्यंभुवनमंगलं त्वत्तोऽहंश्रोतुमिच्छामि परमंरोमहर्पणं ८२ यथादेवीशरीरासाप्रार्दुभूतामहानदी यथाचशंभुस्तत्तीरेसान्निध्यमकरोहिभुः ८३ फल चशंखुपजायास्तत्रदानादिकंचयत् क्षेत्रस्यपरिमाणंचमाहात्म्यमापचानघ ८४ कुत्रतत्स्थानममलंकथंप्रादुर भूछिया कस्मिन्दिनविशेपेतुऋतौमासेतिथौक्षणे ८५ केनरूपणदेवेशःप्रादुर्भूतःसुरारिहा पार्वतीहितक छंभुर्लोकोद्धारणहेतवे ॥ ८६॥ एवमुक्तःशानकेनसूतोवचनमब्रवीत् प्रणम्यदेवदेवशंशूलपाणिरूपध्वजं ॥८७ सूत उवाच शतद्रुसिंधुनद्याश्चातरंयत्सुविस्तरं मद्रदेशइतिख्यातोम्लेच्छदेशादनंतरः ॥ ८८ ॥ चतुर्वर्णव्य वस्थांचवक्ष्यामितवशौनक विप्रामधुवतक्षीरलाक्षालवणविक्रयैः ८९ जीवंतितत्रप्रेप्याश्चनिर्वेदानिरपवपाः प्रतिग्रहसमर्थाश्चद्यूतेचौर्येचलंपटाः ॥ ९० ॥ अविचायैवसर्वस्माद्गृहंतिमदविताः संध्यावतविहीनाश्चस्वधा कारविवर्जिताः॥ ९१ ॥ स्नानाचनविहीनाश्चभुंजतेचसदामिपं केचिद्वाणिज्यधर्मेणकेचिल्लपकचेश्या दातेनमे ।।

·वयाचान्येनीवंतिद्विजपुंगवाःकन्याशुल्करताश्चान्येशदत्तिरतास्तथा ९३ कन्यापावविंशत्याविवाहचैवकुर्वते
'क्षत्रियाश्चौर्यधर्मणप्रजारक्षाविवर्जिताः ॥ ९४ ॥ सदामिथ्याप्रवकारोब्रह्मस्वहरणेरताः वर्णावसतिसत
तंवृत्तिसंकरमाश्रिताः ॥ ९५ ॥ कदाचिजान्हवीतीरान्नीलेनसहकश्यपः नागराजेनसंप्राप्तस्तदेशस्वेच्छ
याचरन् ॥ ९६ ॥ सदृष्ट्वातत्रलोकस्यधर्मविप्लवमुल्वणं चचारकृपयाविष्टस्तपःपर..दुष्करम् ॥९७ ॥
सपूजयन्महादेवेदेवदेववृषध्वज तुतोपतपसातस्यपिनाकीभगवाछवः ॥ ९८ ॥ कृपयादशनेतस्थासर्य
कोटिसमद्युतिः उवाचपरमप्रीतःकश्यांसरिसास्वयम् ॥ ९९ ॥ वरंवृणीप्वभद्रतेयत्तमनसिवर्तते - तच्छु
यासहसोत्यायकश्यपोभक्तिविहलः ॥ १०० ॥ ननामदेवंगौरीशंमनोवाकायकर्मभिः तुष्टावागरिशंदे
त्रिपुरविलोचनं ॥१॥ सहस्त्रनामभिर्दिव्य मोक्तैःसनातनःप्रार्थयामासदेवेशादरवरदसत्तमात् ॥२॥-कश्य
पउवाच ॥ देवदेवजगन्नाथसुरासुरनमस्कृत स्वच्छंदचरिताशेयलोकनाथमहेश्वर ॥ ३ ॥ - परापराणाप
रमत्रिपुरासुरमर्दन शरणवांप्रपन्नोस्मिशरण्यभक्तवत्सल ॥ ४ ॥ प्रसीददेवदेवेशलोकानुग्रहकारक दुरा
पारनसक्तानांनद्रभूमिनिवासिनाम् ॥ ५ ॥ चतुर्व विरक्तानां कामक्रोधवशात्मनां स्वाहास्वधावपटकारस्वा
ध्यायविरतात्मनाम् ॥ ४॥ रौरवादिमहादुःखान्मक्षिचिंतयशंकर परोपकारायमयाप्रार्थितोसिमहेश्वर ॥७॥
एवमुक्तकश्यपेनशिरोविन्यस्यभूतले ईश्वरःरुपयाविष्टइदंवचनमब्रवीत् ॥८॥ ईश्वरउवाच उत्तिष्ठत्वमुनिश्रेष्ठप
रोप्रकृतिनांवर वरंददामिसुप्रीतस्तपसाश्रदयाचते ॥९॥ याशक्तिमच्छरीरस्थादेवीदेहाईमाश्रिता-मदाज्ञांपर
मासापनद्रीभूत्वानिजांशतः ॥ १० ॥ पुनातुमद्रान्प्रथिवीसप्तसागरमेखलाम् परिवृत्त्यनिजेदेहे पुनर्विश्रांतिमे
पति ॥ ११..॥ दृष्ट्वामुक्तीभवेत्सद्योजनःपुण्योदकांक्षणात् किंपुनःस्पर्शनस्नानजलपानादिनामुने ॥१२॥

·नयास्तोरेभविष्यतिमदीपायतनातिच प्रादुर्भूतःशलपाणिस्त्रिपुरारि सदाशिवः ॥१३॥ शुदिनीममहा
क्षेत्रमहापातकनाशनं ,यत्रदेवीमहागैशिप्रादुर्भतासहस्रधा' ॥ .१४५॥ इंद्रमार्ग सोमतीर्थपुण्य बुनिजतथा
सुवर्णविचंवतथाममैवायतनंतया.॥१५॥ स्कंदस्यायतनंनामसर्वपापनिमूदन त मागिरिवरंमुक्तास्थानानियोति
देविका॥१६॥ तद्नंगाद्वारसदृशंक्षेत्रपुण्यतमंभवेत् उमापतिरितिख्यातंतयायतनमुत्तमम्॥३७॥स्याद्वियोजनेवि
प्रहरिमंदिरकंशुभम् तस्यदर्शनमात्रेण पृतोभवति गनवः ॥१८॥ उमापतीतियत्प्रोक्तंतदेवपुरनायकस्वाहारंचतत्रै
वरुद्रतीर्थतथैवच ॥ १९॥ पुष्पाम्रकंचतीर्थवैतञ्चमुक्तिप्रदंनृणां प्रभासेकोटितीर्यचकामाख्यंकमलापुरे ॥२॥
पुप्पन्योसमृपिक्षेत्रेऋषिरूपंचमानद ! मणिपूरपुरेस्थानंपुण्यहंसपदंतथा ॥ २१॥ तीर्थयेतेयुदैरिक्या क्षेत्रको
शचतुष्टयं तत्रकूपतडागादिसर्वतीर्यमशेयतः ॥ २२ ॥ मामकेस्वेपुस्थानेपुयःकर्यादभिपेचनं "देविकासालले
शुर्मिल्लोके नोदतेचिरन् ॥२३॥ पुष्पंपत्रंफलंतोयंमद्भक्त्यायःप्रयच्छति'-ममलिंगमुनिश्रेष्ठयात्य भौमत्सलोकताम्
॥ २४ ॥ पुरुषोयदिवानारीमद्भक्तिपरमामुने - उपास्तेमांचतत्रस्थलिंगरूपधरंशिवः॥ २५॥ शिवलोकमवाप्न
तिपुनरावृत्तिदर्लभं हरिद्वारेमहाक्षेत्रेयत्फलंस्नानदानयोः ॥ २६ ॥ तत्फलदेविकाद्वारेत्यादुमापतिसन्निा
यत्फलंमजनेसम्यक्प्रयागेमकरेरवौ ॥ २७॥ काइयांयन्मरणेपुण्यंमुक्तयेशिवयोगतं तदेवदेविकाद्वारस्याद
मापतिसन्निधो ॥२८॥:यहानेनकुरुक्षेत्रेग्रहणेपुण्यमद्भुतं तदेवदेविकाहारेत्यादमापतिसन्निधौ ॥ २९॥ मा
काडेपेटयूदेचपुष्करेचाबुदेतथा यत्पिडणांगतिःप्रोक्तातदुमापतिसन्निधौ ॥ ३०॥ ब्राह्मण क्षत्रियाँवैश्यःशूद्रोवा
वरवर्णजायःस्नातिदेविकातीर्थेसयातिपरमांगतिम् ॥ ३१ ॥ नदानेननयोगेननियमविविध खैः नतत्फलमवाप्नो
तियत्स्नात्वादेविकाजले ॥३२॥ यहांनंतुकुरुक्षेत्रग्रहणेभास्करेतथा तदवदेविकाद्वारेस्यादुमापतिसन्निधौ ॥ ३३॥

·एवंसदिशतस्तस्यशिवस्पपरमाद्भुतम् 'निश्चक्राममहतेजःशरीरादृगुदनः ॥ ३४॥ चंद्रकोटिप्रतीकाशंकि मलंभासयन्दिशः क्षणाभवनारीसागवयासनसंस्थिताः॥ ३५॥ चतुर्भुजाशवचरसडारवटकधारिणीदि। व्यांवरधरादेवोदेिव्यगंधानुलेपना ।। ३६ ॥ विकसचंद्रवदनादिव्याभरणभूमितीत दिौलतस्तुतांदृष्ट्वापारिजा' ततस्तवः ॥ ३७॥-हरिचंदननंदास्तथासतानकस्यच कसुमेरचनं चक्रुर्जयशब्दपरस्सर:॥ ३८॥ जगुण धर्मपतपोनन्नध्याप्सरोगणाः ववुःपुण्यास्तथावाताजमर्भेर्यश्चह्यानकाः ॥ ३९ ॥ हायस्वःस्तुत्योवनडे रनेकशः तदृष्ट्वामहदाश्चर्यकश्यपोमुनिसत्तमः ॥ ४०॥ तुतोपदेवीप्रणतोमजलेन्यस्तमाकः। अपउवा जयदेविमहामायेजयशंकरवल्लभे जयदेवासुरगणैवंदितांघ्रिसरोरुहेः।-१२:॥ जयचंद्रार्कवयनेजयावेज बसई गि त्रिजगत्सृष्टिसंहारकारणेजयमोहिनि ॥ ४३ ॥ त्वंश्रीस्त्वमीश्वरीलजावविद्यावंधृतिःक्षमा त्वमन्तिस्वविध्वद्रस्त्वंएथ्वीत्वंसरस्वती ॥ ४४ ॥ त्वमापस्वनभोवायुस्त्वमेवपरमेश्वरी र त्वति द्रात्वंपिपासाचत्वंक्षुधावनतिर्मतिः ॥४६॥ आदिप्रकातरेवत्वंजगत्त्रयकृतस्थितिः: विश्वरूपाविश्ववंद्य। विश्वेशीचजगत्प्रसूः ॥ ४७॥ विश्वानुग्रहकींचविश्वसंहारकारिणी प्रसीददेवदेवेशिमयिदासेयतात्मनि:४८ लोकस्यदुष्कृतभूमौदहदर्शनवन्हिना' नाशयस्वमहामायेरुपयाजगदंबिके ॥ १९॥ सूतउवाच ॥ एवंस्तुतात तीदेवीकश्यपेनराहात्मना रुद्रप्रदक्षिणीकृत्यतत्रैवांतरधीयत ॥५०॥ क्षणात्सुस्त्रावसाललंबिमलंशीतलंविभी पतितंदेवचरणेजयशब्दपुरस्सरं ॥ ५१ ॥ मार्गशीसितेपेक्षेचतुर्दश्यांदिनोदये अष्टादशद्वापरांतेप्रादुर्भतासह नंदी ॥. ५२ ॥ देवदुंदुभयौनदुनिपेतुःपुष्पवृष्टयः वोवायुस्तदाशीतःपुण्य धिवह शुचिः- ।। ५२ ॥ अग्नपर द्विजातीनांशांतारतंत्रसमेंधत ननृतुश्चाप्सरोबातागंधर्वाललितंजुगुः ॥५४ या तत्कालेशंकुरश्चापिलिंगरूप ·थरोमुने पातालादुत्थितोनागःशेपादिभिरूपासितः ॥ ५५ ॥ फाल्गुणेकृष्णपक्षस्यचतुर्दश्यांदिनोदय मष्टाद शेद्वापरांतेप्रादुर्भूतामहानदी ।। ५६ ॥ तद्दिवोपोषणक वाजागरशिवसन्निधौ संसारमोहत्वप्नांतसदाजगति जाग्रति ॥ ५७ ॥ वर्षमध्येद्विजश्रेष्टासागान्वेदान्समभ्यसेत् लक्षंगावै प्रसूतास्तुयस्तुदद्याहिनेदिने ॥५८॥ तत्फलंदविकातीमोमेपे तुलेरवी संक्रांतिपुतिसृष्वत्रभूतेच शिवरात्रितः ६९ स्नायाद्योदेविकातीर्थनपुनर्जन्म भाग्भवेत् - तस्मात्स्नायात्प्रयत्नेनववर्षमुनीश्वराः॥ सूर्यग्रहेचद्रग्रहेसहोनासेविशेषतः पष्टितीर्यसहस्त्राणिति कोट्योधकोटिका ॥ ६१ ॥ मायातिदेविकातीर्थमानशीनसंशयः यत्पुण्यंसर्वतीर्यपुस्नानदानाक्रियादि ॥ ६२ ।। तत्फलदेविकातीर्थस्यादुमापतिसन्निधौ दृष्ट्वातेजोमयलिंगंशांकरनागराभिः शेपोननामशीस्तं सहस्त्रपरिसम्मितेः तुष्टावचमहादेवविश्वयोनिकृतांजलिः ॥ ६४ ॥ अष्टया -सुस्थानेषुप्रादुर्भूतंयथा रविं शे पउवाच - नमामीश्वरंशंकरचंद्रमौलिंविनेत्रंत्रिलोकेश्वरशास्त्रमातम् महादेवमेकंशरण्यवरेण्य विभंविश्वस्त चिदानदरूपम् ॥६५॥ लसत्सपहारंवृषाधीशवाहंच जान्हवीवोचिशुभंकपदै दधानंनिदानंजयस्यायुधानां प्रधानंत्रिशुलंपिनाकंचवामे ॥ ६६ ॥ धरांपादपद्मतवोपस्थ-ब्धिवियचोदरंतारकारोमकूपान् रवीं दूपरेलोधनवेदवाचस्तवैकस्यरूपंविदुर्विश्वमर्ने ॥ ६७ ॥ भवत्पादवासोमयादेवदेवागवन्मतिभेदाइत श्चक्रपाणे:तदेवास्तुमेनाथगौरीशशभोनमस्तनमस्तेप्रसीदप्रसीद ॥ ६८ ॥ सूतउवाच ॥', एवंस्तु ताभूधरेणसहनागैर्महावलैः तथेत्युक्त्राविमोर्लिंगमावि तमहीतले ॥ ६९ सूर्यकोटिप्रतीकाशचंद्र कोटिसम 'प्रभः अटघाटसुस्थानेपुकश्यपेनमहात्मना ॥ ७० ॥ दृष्टेषुदिव्यलिंगेपुक्षणाच्छंभुस्तिरोदधे प्रादुर्भुतेपुर्ति गेपुतीरमाश्रित्यदेविकं ॥ ७१ ॥ आत्मानकश्यपोमेनेकृतकृत्यमुदान्वितःभत्त्यातुतोपदेवेशभगवंतमुमापति७२॥

·.. शिरोनिधायमेदिन्यांबहुभक्तिपुरस्सरं कश्यपोबहुभत्याचपूजयित्वामहेश्वरम् ॥ ७३ ॥ संपूज्यगंध पुष्पायेधूपदीपेमनारमैः सद्वारपाललोकेशप्रणिपत्यामापतिं ॥ ७ ॥ शंकरपरमेष्वासंसायुधंसविना यकं सकुमारंसप्रमयंस्तुतिंचक्रेमरीचिजः ॥ ७५ ॥ कश्यपउवाच सुरासुरशिरोल्लसन्मुकुटकोटिजुष्टांघ्रि पकजयमुरोल्लसद्भुजगराजहारहरं जटामुकुटमंडलांतर गवीचिदेवापगं भजेशिवमुमापतिशशिकलाधरंशंक रम् ॥ ७ ॥ गणाधिपतिसंस्तुतरतिसहायाहोज्ज्यलहिलोचनधरंचकर्तुमविलोललोकत्रयं नगाधिपतिनदि नीचकितलोचनालोकितं भजेशिव० ॥ ७७ ॥ सुगंधितदिगंतरेरुचिरपारिजातद्रुम प्रसूननिचयांचितस्फटिकशै लसानुस्थले विलोलनयनांचलेःसुरवधूगणे सेवितं भजेशिव० ॥ ७८ ॥ सुधादि विलोडनावसरजातहाला हल प्रकालनमहामुदाकुलविकासिगंडस्थलंविरिचिहरिवासवादिभिरूपासितंव्याकुलैर्भजेशिव० ॥७९॥रमा मरणपूजितरुचिरपंकजैक्तितः सहस्त्रपरिसम्मितैरनुदिनंवरप्राप्तये महासुरविदारणंभुवनमंडलीकारणंभजे शिवः ॥ ८० ॥ सिताभरुचिवाहनंसितजटापगाधारिणं सितांशुवरशेखरंसितविभूतिचंचत्तनुं सितामह सितंशिवंसितजटावितानोत्कटं भजेशिव० ॥ ८१ ॥ जगजननधारणंहरणलीलामानंदचित्स्वरूपमखिलार्थदं सदसदाभासकंशाश्वतम् निरंजनपदंविदुर्यम-लंमहापुरुपभजेशिवः ॥ ८२ ॥ दिवाकरसुतानुजोद्भवभयनसं पीडितो महानिरयपातसंशयगदेनचोरेजितः भवानलपरिप्लुतःशिवपदाप्तयेत्र्यंबकं भजेशिवमुनापति शशि कलाधरंशंकरम् ॥ ८३ ॥ इत्यभिष्टपभमानशिवंशाश्वतमव्ययं निरंजनंचिदानंदंनिप्कलंसकलंविधं ॥ ८४ विश्वेश्वरंविश्वयोनिस्थितिसंहारकारणं कश्यपःपरमप्रीतोधनदस्यगिरिययौ ॥ ८५ ॥ शिष्यरनुगते मुस्पधीम्यादिभिरलोलपः तपश्चकारतत्रापिनि शब्दगिरिमाश्रितः ॥ ८६ ॥ चतुष्टयेतुकेशानामष्टोलिंगाः ·11 प्रकीर्तिताः उमापतिपुरेनाम्निस्नानांने मुक्तिदायिनः ॥ ८७ ॥ आद्यमिंद्रेश्वरनामइंद्रघादोतिविश्रुतः इंद्रलोकेवसेत्तत्रस्नानदानान्मुनीश्वराः ॥ ८८ ॥ उमापतिद्धितीयचमुख्यसवेंपुलिंगकं ।' स्नाप्रितपंचगव्ये नचक्रवर्तीभवेन्नरः ॥ ८९ ॥ वीरेश्वरंतृतीयंचसदाश्मशानगोचरं : शूरश्चवहुवीर्यश्चदृष्टमात्रेणमानवः । टपभंचततःपुज्यद्वारपालंचपूजयेत् सन्नवैद्यर्भक्ष्यभोज्यव्यंदनेनसुगंधितैः पृजितंसकलंतेनत्रैलोक्यसचराचरं खड्गेश्वरचनुर्यचलिंगंत्रेलोक्यविश्रुतं ॥ ९० ॥ पूजयेद्विधिवच्चैनंयमलोकनपश्यति : बिल्वकेश्वरकनाम पुरादक्षिणदिस्थितं . पंचामृतेनसंपूज्यकोटियज्ञफलं लभेत् , षष्टंभूतेश्वरनाम्नादेविकातीरसस्थितं ॥९२ !! तत्रस्नातुनरस्यापिभूतेश्योनभयंक्वचित् काशीशसैन्यवाहिन्यांदेविकातीरमाश्रितं .. काश्यांयाक् : फलं ताहक्दृष्टेलिंगेतुसप्तमे गयेश्वरंह्यष्टमंचलिंगत्रैलोक्यमोहनं ॥ ९४ ॥ तत्तीर्थचगयानानिपिंडदद्याद्यथा क्रमं स्नात्वात्रविधिवद्विप्रागयातोप्टगुणफलं विख्यातंत्वमरतीर्थयत्रशक्रोग्रतेस्थितः गंगाया-स्नानतःपुण्यं तत्पुण्यस्नानतोत्रहि उत्तरेइंद्रघाटस्यदक्षिणेचामरांतिके उमापतिमहाक्षेत्रंक्रोशानांतच्चतुष्टयं ॥ ९७ः॥ धनुपांत्रिंशतिःपूर्वपश्चिमेपिचतत्क्रमः अष्टत्वेतेपीलगेपुमुख्यंलिंगमुमापतिः ॥ ९८ ॥ यथाविश्वेश्वरःकाश्पा मुमापतिस्तथापुरे सर्वत्रतविकातीर्थक्षेत्रंक्रोशचतुष्टयं ॥ ९९ ॥ कमिकोटमृतायांतिशिवलोकेंसनातनं किंपुनान वाःपापादुराचारादुराशयः॥ १०॥ यत्रकूपतडागादिसर्वतीर्थविशेषतः वाह्रीकान्वर्वरश्चिवखशान्कोरांश्चम्ले च्छजान् ॥ १॥ शवरान्देविकादृष्ट्वामहापाताकेनोभृशं क्रोधादतर्हिताक्वापिक्काप्याविर्भवतिस्वयं ॥२॥ व्यक्ताकुत्रापिदययाप्रभासेयातिसागरं यांदृष्ट्वामनुजःपाप्मापूतःसंजायतेक्षणात् ॥ ३ ॥ स्पर्शनस्नानपाने पुकाकयाटगुनंदन सेवगंगासमापुण्याहरदेहसमुद्भवा ॥ ४ ॥ तत्फलंदेविकाहारसंपूर्णमुनिपुंगवाः 'गंगा ·हारेचयत्पुण्यस्नानदानजपादिभिः ॥ ५ ॥ दर्शनस्नानपानेश्चमनोवाकायकर्मभिः कृतंचहरतेपायथागगा नसंशयः ॥ ६ ॥ गंगायादेविकायाश्वानरनैवविद्यते भेदंयोमन्यतेमूढोरोरवेवसतिध्रुवं ॥७॥ केशानाया वतीसंस्पाछिन्नानांजान्हवीतटे तावद्वर्षसहस्राणिस्व लोकेमहीयते ॥ ८॥ यावंतिरोमकूपाणिमतिदावि केजले . तावपंसहस्राणिस्वर्गलोकेमहीयते ॥ ९॥ यस्यास्थीनिचगंगायांक्षिप्यंतेपुण्यकर्मणः समोदते देवलोकेपुनरावृत्तिदुर्लभे ॥ १० ॥ तथैवदेविकायांच पुष्पाघेपिचतत्तथा · · जान्हवीचमहादेवदेहस्पर्शाच्चपा वनी ॥ ११ ॥ देविकााधिकातस्या याशिवार्धशरीरिणी यथाकनखलेमुक्तिमुनिभिः परिकीर्तिता तथैवदेविकायांचोक्तातुहरिमंदरे यावेमुक्तिहिकाश्यांचवरणामणिकर्णिके तथैवोत्तरवहिन्यांदविकायांमुनी श्वराः फाल्गुतीर्थेनरोयोवश्राद्धकर्याद्विधानतः ॥ १४ ॥ मुच्यतेपितरस्तस्यगच्छंतिपितृमंडलेतथैवदेवि कायांचादग्वाहेमुनीश्वराः काश्यांयन्मरणेपुण्यविश्वेश्वरसमाधिना · तत्पुण्यंसमवाप्नोतिमृतःक्षेत्रउमापतेः ॥ १६ ॥ स्नात्वातुदेविकातीर्थेदृष्ट्वादेवमुमापति मृतानादेविकातीर्थसंततचापकारिणां पापानिविल- यांतिहिमरविकरैर्यथा मृतःशिवपुरयांतिमहापातकिनोनराः ॥ १८ ॥ उत्पन्नापार्वतीरूपामानसोत्तरमा तः तत्रशुद्धेश्वरंनानदेविकातीरमाश्रित ॥ १९ ॥ महापातकिनःस्नात्वारमंतेचहरे.पुरे शुद्धपड्योज नचैवलिंगभद्रेश्वरंमहत् ॥ २० ॥ तत्रस्नात्वानरःकश्चिद्यमलोकनपश्यति यइदंशृणुयान्मयोयोवापिप रिकोत्तयेत् ॥ २१ ॥ संभबंदेविकानद्याःप्रादुर्भावमुमापतेः अश्वमेधादियज्ञानादानंचढतांतथा ॥ २२ ।' तत्फलंसमवाप्नोतिनरःसर्वमशेषतः सर्वपापविशुद्धात्मारुद्रलोकंसगच्छति ॥ २३ ॥ श्रीकृष्णउवाच शुदै तत्सूतगदितंमुनय शौनकादयः नमोनमःशिवायेतिप्रोकामिलितलोचनाः ॥:.२४॥ विष्णःशिवापरब्रह्मचिरं ·भक्तिरसाप्लुताः ततःकयंचिदुन्मील्यलायनानिप्रसुनुवुः वाप्पभक्तिभराक्रांतहृदयामुनिपुंगवाः 'विन्यस्यमस्त कंभूमाशिवमंवपरंजगुः ॥ २६ ॥ देवेशंशीघ्रसंतोयंभक्तकल्पमहीरुहं तत सतंसमानचुःस.धुवादपुररसरम २७.॥ इतिश्रीपद्मपुराणेपातालखंडे श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादेदेविकामाहात्म्यम् संपूर्णम् शुभम् नयवामनपुराणे सप्तपष्टितमेऽध्याये प्रहादतीर्थयात्रायां धुंधयज्ञप्रस्तावेदेविकाक्षेत्रविविक्रमप्रादुर्भाववर्णनं यया ॥ नारद उवाच ॥ कानितीर्थानिविद्रप्रहादोथजगामह प्रहादतीर्थयात्रामेसम्यग्व्याख्यातुम हसिं पुलस्त्यउवाच ॥ शृणुप्वकथयिष्यामिप्राक्तनींतकथांविभो ॥ शृणुप्वकथयिष्यामिप्राक्तनीतुकथांविभो प्रह्लादतीर्थयात्रामेशुद्धांपुण्यप्रदा यिनी सत्यज्यमेरुकनकाचलेंद्रं तीर्थजगामामरसंघजुष्ट ख्यातंरथिव्यांशुभदंहिमानसं यवस्थितोमत्स्यवपुः सुधांपिवन यस्मिंस्तीर्थवरेस्नात्वासंतपितृदेवताः संपूज्यचजगन्नाथमच्युतश्रुतिभिर्युतं उपोष्यभूयः संपून्यदेवर्षिपितृमानवान् जगामकच्छपद्रष्टुंकौशिक्यांपापनाशनं तस्यास्नात्वामहानद्यांसंपूज्यचजगत्पति समुपोप्यशुचिर्भूत्वादत्त्वाविप्रेपुदक्षिणां नमस्कृत्यजगन्नाथ थोकूर्मवपुर्वरं ततोजगामकृष्णाख्यद्रष्टुंचा जिमखंप्रभुं तत्रदेवहूदेस्नात्वातपयित्वापिल्हन्सुरान् संपुज्यहयशीर्षचजगामगजासाहुयं तत्रदेवजगन्नाथंगो विदचक्रपाणिनं स्नात्वासंपूज्यविधिवजगामयमुनानदी . तस्यास्नात्वाशुचिर्भूत्वासंतपर्पिसुरान्पिढन् दद शदेवदेवेशलोकनाथंत्रिविक्रमं ॥ नारदउवाच ॥ सांप्रतंभगवान्विष्णुस्त्रैलोक्याक्रमणंवपुः करिष्यतिजग स्वामीवलेधनमीश्वरः तत्कथंपूर्वकालेपिविष्णुराप्तीत्रिविक्रमः कस्यवाबंधनविष्णु कृतवांस्तञ्चमेवद ॥ पुलस्त्यउवाच ॥ श्रूयतांकथयिष्यामियोयंप्रोक्तस्त्रिविक्रमः पस्मिन्कालसंवभूवयंचचितवानसौ श्रासीढुंधु ·रितिख्यातःकश्यपस्यौरसःसुतः दनुगर्भसमुद्भूतोमहावलपराक्रमः ससमाराध्यवरदंब्रह्माणंतपसासुरः, अव ध्यत्वंसुरैःसर्वैःप्रार्थयत्सतुनारद तहरंतस्यचप्रादात्तपसापंकजोद्भवः परितुष्टःसचवलीनिर्जिगायत्रिविष्ठपं. चतु र्थस्यकलेरादौजित्वादेवान्सवासवान् धंधुःशक्रत्वमकरोदिरण्यकशिपोसति तस्मिन्कालेसवलवाहिरण्यकशिपु स्ततः चचारमंदरागरो त्यधुंधुःसमाश्रितः ततोसुरायथाकामविहरंतित्रिविष्टपे ब्रह्मलोकेचत्रिदशाःसंस्थिता दुःखसंयुताः ततोमरान्ब्रह्मसदोनिवासिनः श्रुत्वाथधुंधार्दतिजानुवाचह गच्छ.मदैत्यावयमग्रजस्यसदोविजेतुं- त्रिदशान्सुवक्रान् तेधुंधुवाक्यंतुनिशम्यदैत्याः प्रोचुर्ननोविद्यतिदैत्यपाल गतिर्ययायामपि तामहाजिरंसुदुर्ग मोयंपरमोहिमार्गः इतःसहस्रैर्वहुयोजनाख्यैर्लोकोमहर्नामहार्पजुष्टः येषाहिदृष्ट्याप्रणवोदितेनदानिदैत्याः सहसोस्थितेन ततःपरोयोजनकोटिनावैलोकोजनोनामवसंतियत्र गोमातरोस्नासुविनाशकारियासांरजोपी हमहासुरेंद्र ततःपरोयोजनकोटिभिस्तुषभिस्तपोनामतपस्विजुष्टः सत्याभिधानोभगवान्निवासोवरप्रदो- भद्भवतोदिवोसौ यस्यवेदध्वनिश्रुत्वाविकसतिसदासुराः संकोचंचासुरायांतियेतुतेषांसर्मिणः तस्मान्मात्वंमहा बाहोमतिमेतांसमाचर वैराजभुवनंधुंधोदुरारोहंसदानृभिः तेषांवचनमाकर्ण्यधुंधुःप्रोवाचदानवान् गंतुकामो स्मिसदनंब्रह्मणोजेतुनीश्वरं कयंतुकर्मणाकेनगम्यतेदानवर्षभाः कयंतवसहस्राक्षःसंप्राप्तःसहदेवतैः ते धुना दानवेंद्राःपृष्टाःप्रोर्वचोधिपं कर्मतन्नवयंविद्म शुक्रस्तदेत्त्यसंशयं दैत्यानांवचनंश्रुत्वाधुंधुर्दैत्यपुरोहित - पत्र च्छशुक्रकिंकर्मकृत्वात्रष्टुःसदोगतिः ततोऽस्मैकथयामासदैत्याचार्यःकलिप्रिय शक्रस्यचरितंश्रीमत्पुरावृत्तरिपोः किल . शक्रःशतंतुपुण्यानांतूनामयजत्पुरा देत्येंद्रवाजिमेधानांतेनब्रह्मसदोगतः तहाक्पदानवपतिःश्रुत्वाशु कस्यवार्यवान् यष्टतुरंगमेधानांचकारमतिमुत्तमा आमंत्र्यचासुरगुरुंदानवांश्चाप्यनुत्तमान्प्रोवाचाहंयजेयज्ञैरश्व ·10 मेधैःसदक्षिणैः तदोगच्छध्वमवनीगच्छामविसुधाधिपान् जित्वाकुर्मोश्वमेधान्वेकयाकामगुणान्वितान् पाहूयं तांचनिधयश्चाज्ञाप्यतांचगुह्यकाः आमंत्र्यताद्विजाःसर्वेप्रयामोदेविकातटं साहिपुण्यासरिच्छ्रेटासर्वसिदिकरी शिवा जलप्राचीनमासाद्यवाजिमेघान्यजामहे इत्यंसुरारिवचनंनिशम्यासुरयाजकःवाढमित्यव्रवीदष्टोनिधीनां संदिदेशसः ततोधुंधुदेविकाया प्राचीनपापनाशने भार्गवेंद्रेणशुक्रेणवाजिमेधायदीक्षितः सदस्याऋत्विज श्वापितवासन्भार्गवाद्विजाः शुक्रस्यानुमतेब्रह्मन्शुक्रशिष्याश्चपडिताः यज्ञभागभुजस्तनस्वर्भानुप्रमुखामुने कृताश्यासुरनाथेनशुक्रस्यानुमतेःसुराः ततःप्रवृत्तायज्ञस्तुसमुत्सृष्टस्तथाहय. हयस्यानुययोश्रीमानसिलोमाम हासुरः ततोग्निधूमेनमहीसशैलाव्याप्ताविशंखविदिशश्चपूर्णाः तेनोग्रगंधेनदिवस्प्टशेनमरुदोब्रह्मलोकमहर्षे तंगधमाघ्रायसुर विषण्णाजानंतिधुंधहयमेघदीक्षित 'ततःशरण्यंशरणजनाईनंजग्मुःसशक्राजगतःपरायणं प्रणम्यवरदेदेवपद्मनाभजनाईने' प्रोचु.सर्वेसुरगणाभयगद्गदयागिरा 'भगवन्देवदेवेशचराचरपरायण विज्ञ- प्तिःश्रूयतांविणासुराणामार्जिनाशनः धुधुनामासुरपतिबलवान्वरवृंहिताः सर्वान्सुरान्विनिर्जित्यत्रैलोक्यमहर हली पलेपिनाकिनोदेवत्राह्यास्मान्भयतोहरे अविवृद्धिमगमद्ययाव्याधिरुपेक्षित. ' सांप्रतब्रह्मलोकस्था नपिजेतुसमुद्यतः शुक्रस्यमतमास्थायसोश्वमेधायदीक्षितः शतंक्रतूनामिष्ट्रासोब्रह्मलोकमहासुराः श्रारोढुमि च्छतिवशीविजेतुंत्रिदशानपि तस्मादकालहीनंतचिंतयस्वजगद्गुरो उपायमखविध्वसेभवामोयेननिर्टताःश्रुखासु राणांवचनंभगवान्मधुसूदनःदत्त्वाभयंमहावाहु प्रेषयामासशाश्वत-विसृज्यदेवताःसर्वाज्ञात्वाजेयमहासुरवंचनाय 'मतिचक्रेसधुधोरध्वरस्यवै तत.सकत्वाभगवानवामनरूपमीश्वरः देहकृत्वानिरालवकाष्टवदविकाजले क्षणा न्मजस्तथोन्मजन्मुक्तकेशीयदृच्छया दृष्टोथदैत्यपतिनादैत्यश्चान्यैस्तथाप॑भिः। ततःकर्मपरित्यज्ययाज्ञियंब्राह्मणो ·तमाः समुनारायविनंप्राद्रवतसमाकुलाः सदस्ययजमानश्चऋत्विजीथमहोजस. निमजमानमुजर्छःसर्वे तेवामनद्विज समुत्तार्यप्रसन्नास्तेपनच्छुःसर्वएवहि किमर्थपतितोसीहकेनक्षिप्तोसिनोवदतेषामाकर्ण्यवचनंकंपमा नोमुहुर्मुहु-प्राहधुंधुपुरोगांस्ताञ्च्छ्यतामत्रकारण ब्राह्मणोगुणवानासीत्प्रभासइतिविश्रुत-सर्वशास्त्रार्थवित्प्राज्ञो । गोवतश्चापिवारुणिः तस्यपुवरयंजातमदप्रशंसुदुःखितं तत्रज्येप्टोममभाताकनीयानपरस्त्वहं नेत्रभासइति ख्यातोपप्टेधाताममासुर-ममनामपिताचक्रेगतिभासतुकौतुकात रम्यश्चावसथाधुधोशुभश्चासीस्पितुर्मम विवि एपगुणयुक्तश्चारुरूपोमहासुर ततःकालेनमहताचावयोम्सपितामृतः तस्योर्ध्वदेहिककन्वागृहमावासमागतौ ततो । मयोक्त सभ्राताविभजामगृहवयं तेनोक्तोनेवभवतीविद्यतेभागइत्यहं 'कुलवामनखजानांधष्टानांश्विविणामपि उन्मतानांतयांधानांधनभागोनविद्यते शय्यांसनस्थानमात्र स्वच्छयान्नभुजक्रिया एतावदीयतेचैतानार्थभागहरा हितेएवमुक्तेमयासोक्तःकिमर्थेपेटकाहान् धनाधभागमहामिनाहन्योयेनमेवंद इत्युक्तवतिवाक्यसौघातामेकोप संयुतः समुक्षिप्याक्षिपन्नद्यामस्यामामितिकारणात् ममास्यांनिम्नंगायांतुमध्येचप्लंबतोगत. काल सुवत्सराख्य स्तुयुष्माभिरिहचोदृत केभवतस्तुसंप्राप्ता सस्नेहावांधवोपमा कोऽयचक्रिप्रतिमोदीक्षितोवैमहाभुजः तन्मेसर्वे समाख्यातयाथातथ्यतपोधना महादसंयुतायूयंसानुकंपाश्चमेश तेवामनवचः श्रुत्वाभार्गवाद्विजसनमाःत्रोचुर्व यद्विजाब्रह्मन्गोत्रतश्यापिभार्गवाः असावपिमहातेजाधुन्धुनीमामहासुरः दाताभोक्तीविभक्ताचदीक्षितोयज्ञक मणि इत्येवमुक्कादेवेशवामनभार्गवास्तदा प्रोचुदैत्यपतिसवामनार्थकरवच. दीयतामस्यदैत्यद्रसर्वोपस्करसं युतं श्रीमदावसधंदास्योरत्नानिविविधानिच इतिछिजानांवचनंश्रुत्वादेत्यपतिर्वचः प्राहद्विजददामीतियावदि च्छसिवैघनं वासोगृहहिरण्यंचवाजिनः स्पंदनान्गजान् प्रयच्छाम्यद्यभवतेवियतामीहितविभो तदाक्यदानवपतेः ·अत्वादेवोथवामनः प्राहासुरपतिधुंधुस्वार्थसिद्धिकरवचः सोदरेणापिमेधात्राहियंतेयस्यसंपदः तस्याक्षमस्य यदत्तंकिमन्योनहारष्यति दासीदासमलंकारगृहरनपरिच्छद समर्थपुद्विजेंद्रेषुप्रयच्छस्वमहाभुज ममप्रमाणमा लोक्यमामकंचपदत्रयं संप्रयच्छस्वदत्येंद्रनाधिकरक्षितुंक्षमः इत्येवमुक्तेवचनेमहात्मनाविहस्यदैत्याधिपतिःसक विजः प्रादाद्विजेंद्रायपदनयंतदायदासनान्यंप्रगृहाणकिंचित् क्रमवयंसोपिचवीक्ष्यदत्तमहासुरेंद्रेणविभुर्यश रवी चक्रेततोलंघयितुत्रिलोकीत्रैविक्रमरूपमनंतशक्तिः कृत्वानुरूपंदितिजांश्चहत्वा प्रणम्यचर्षीन्प्रथमक मेण महीमहीधैःसहितांमहार्णवांचकाररलाकर पचनैर्युतां भुवंसनाकंत्रिदशाधिवासमक्षार्कोमैरभिमंडितनभ, दिवद्वितीयेनजहारवेगात्कमेणदेवप्रियमीप्सुरीश्वरः क्रमंतीयंनयदास्यपूरितंतदातिकोपाहनुपुंगवस्य पपा तरटेभगवास्त्रिविक्रमो मेरुप्रमाणेनतुविग्रहेण पततावासुदेवेन दानवोपरिनारद त्रिंशयोजनसाहस्रभूमिग दृढीकृतं तौदैत्यसमुत्साद्यतस्मिन्प्रक्षिप्यवेगतः अवर्पसिकताट ध्यातंचगर्तमपूरयत् ततःस्वंगसहस्रा क्षोवासुदेवप्रसादतः सुराश्वसर्वत्रैलोक्यमवापुनिरुपद्रवाः भगवानपिदैत्येंद्रप्रक्षिप्यासकताणवे कालिंद्यांरू पमाधायतत्रैवांतरधीयत एवंपुरविष्णुरभूविधामनोधुधुविजेतुंचत्रिविक्रमोऽभूत् यस्मिन्सदैत्येंद्रसुतोजगाममहा अमेपुण्ययुतेसुर इतिश्रीवामनपुराणेधुधुपराजयेदेविकामाहात्म्यम् ॥ समाप्तम् ॥ शुभम्भूयात् ॥ DeROM/Now

·॥ श्रीरघुनाथमुद्रायत्रालये।
लालाशिब्चामल्लाधिकारश्रीरणवीरव्रतरत्नाकरग्रन्थस्समाप्त
सम्वत् १९४२ आषाढ प्र. २९

·. सूचिपत्रम् - १ प०ए० प०,४०५ सूचिपत्रम् १११ तबादौमंगलाचरणम् १६हिरण्यगर्भाविवादिरविरघुवंशवर्णनम् ८ २/४ कालस्यसूक्ष्मर थूलभेदेनदैविध्यम् २१ कलियुगेमालदेवप्रतिव- ९/१२तस्यैवपुनःसंवत्सरादिभेदेनषाविध्यम् २१.१५ श्रीगुलावसिंहमहाराजव. ९/१४ संवत्सरनिर्णयःप्रभवादिषष्टिभेदात्मकः २२१६ श्रीमहाराजरणवीरस्यप्रतापैश्चर्यगु : ९. १६/अथायननिरूपणंतत्रवसंतादिषतव- पादिवर्णनम् १० २१.१मासनिर्णय : ३ २७ कृत्यरत्नाकरविधानार्थमाजाप्रदानादिव. १.१.२.१ अथमलमासनिर्णयः सद्विविधोऽधिमा ३२/१३ नयग्रन्थानुक्रमणिका साक्षयमासश्च ४.२ १० धर्मनिरूपणं धर्मप्रमाणेधर्मप्रणेतृवचनंच १४२ अधिमासलक्षणम् १२ श्रुतिस्मृतिपुराणधर्मशास्त्रशीलवर्णनं. १५ १.६ क्षयमासलक्षणम् 2.१३/धर्मकर्मोपयोगिपरिभाषाप्रदर्शन १५२६अथहिसंक्रांतकश्चिदेशपः ५२१६ यज्ञोपवीत पिंधिः , १५/२६ तत्रकर्तव्याऽकर्तव्यनिर्णयः - 1 यज्ञोपवीते नसहवस्त्र. १२ २४ २/१२/प्रथसक्रांतिनिर्णयः १२ धर्मरत्नसमुच्चय कालरूपनिर्णय धर्म २६ तत्रपुण्यकालनिर्णयः रत्नसमुद्गकनिरूपणम् । 1 ·Hand: Gil Santan प/ए/to साचपुत्रम् पटपंग सूचिपत्रम् तत्रस्नानदानादिकमुक्तम् et als. 3933 पक्षनिर्णयोदिवसनिर्णयश्च aadaptarend: E२१ १/१२ तंदकरणे दोषः २६२ अयनादिसंक्रतिषपुण्यकालविशेषनिणे ३५ ऋथसामान्यतस्तिथिनिर्णयः ADHISTAYERSalat २०१३ रात्रौत्रो रात्रौस्नानदानादिनिषेधविधिनिर्णयः ताथयरमानण्यः २४ चंद्रादीनामपिराशिसंक्रमे पुग्नघटिकानि दपहिसारूपतिथिलक्षणम् प्रथसंक्रांति विशेषदानातिadana शक्लकृष्ण पक्षण ह्यतिथिनिर्णयः में संक्रातिपुरुपंचक्रम 'तुलासंक्रांतिपुरु ७अर्थ कुभक्तकालनिर्णयः पचक्र मकरसं HTerallgs:/२२१४ अथनक्तकालनिर्णयः IELHI कर्कस.पू..मि. के.धं- मी- सं-पु. अयाचितकालनिर्णयःखंडतिथिनिर्णयश्च सिंटक संक्रांतिपुरुषचक्रफलम् | ३८ नक्षततिधिनिर्णयः Lastusafi उत्तरायणपुरुषः दक्षिणायनसक्रातिपुः | ३९ अथाततिपदादिसामान्यनिणयः ९ पडशीतिपुरुषः विष्णुपदीपुरुषः HIKSHAMEnte प्रथद्वितीय सामान्य नास्तानच अघतृतीयासामान्यनिर्णयस्तृतीयाहय 19 सूर्यादीनांगोचरफलानि दानानिव शल, कृष्णप्रतिपायातम् thatees त्रिकोणचक्रसंक्रमण1153 124sili १० २.चंद्र पुरुषफल ध्यानमा ·सूचित्रमा ed । Refront सूचित्रम् 14 12141 पए चतुर्थीसामान्यनिर्णय चतुर्थीद्वयध्यानं १२ १३ अथक म्यव्रतविधि अथवतमानि १२|| १४|पंचमीसामान्यनिर्णये संचमाहयध्यानं ५२ तवज्यानि प्रायश्चित्तमा पठीसामान्यनिर्णये प्रवोदयध्वातं उपवासेदतधावननिधन ४३) २३४|सप्तमीसामान्यनिर्णये सप्तमीपधानं १२ ॥ एकादृश्याशाद प्राप्तीवितस्थाandis ऋष्टमीसामान्यानर्णये अमोहपाध्यानः १२७/१६ अथवृतानन्याह Nad ४६॥२॥ नवमीसामान्यनिर्णये नवमीय धान २ २१६ एतद्वतंसूतकेपिकायम्।।13। १५.२१० दशमीसामान्यनिर्णय दशमादयध्यानं । ५३, १६ अथप्नसंगाष्टोमहाद्वादश्यः ४६. ११३ एकादशीसामान्यनिर्णये ए. यहवान ५३० २१४४ पधमोरत्न संग्रह: distia ४६ ११६एकादशीमाह तत्रोपवासोवैधानियो । ५३) २१४ अथवादशीसामान्यनिर्णय रतत्रध्यानं ५१ त्रयोदशीसामान्यनिर्णयस्तयानंच ४७२१३उपवासनिषेधः तत्रविशेषः । २९ चतुर्दशीसामान्यनिर्णयस्तयानंच . ४८१० अकादशीनिर्णय साचशाबिहाच 1 पोलिमासीसामान्यनिर्णयरतल्यानंचु । ४८ २१७ दशमीवधस्विविधः। AICAp ५६ २१३ अमावास्यासामान्य निर्णयस्तव्यानंच ४८.२०१तत्रारुणोदयवेटणविषयः ॥ ५६||२, ५तिधिसामान्यप्तसंगाड्कल्पादितिथयः PAPaar Sust । काम्यश्च ।

·प: ए०१०॥ सूचिपत्रम्
प०१०पं० सूचिपत्रम्
9. कल्पादितिथीनांविशेषनिर्णयस्तत्रभादं ७/प्रथविकृतिकालनिर्णयः ।...
५७२/२ अथमन्वादितिथ्यादयस्तत्रादमुक्तं
७२११५ अथपक्षादिकर्मविधिः ।
:५७२/१० युगांतदिवसास्तत्रापिश्राद्धमुक्तम् । ७२/२ १५/अथामापितृपक्षमृतानांक्षयाहेव्यवस्था
१५७२ १२ अथपर्वणिसमुद्रस्नानविधानम् ७६.१ २तत्रापिक्षयाहगावणेकोदिष्टव्यवस्था
५८/२/३ अथश्रादायामावास्यानिीयते ७७११५/अथग्रहणक लनिर्णयः
५९/२/ तत्रश्रादकालनिर्णयः ।
न
७७२ ३तत्रस्नानदानादिमहाफलमुकम्मला
२/६ अथप्रसंगारक्षयाहश्राद्धकालनिर्णयः ७७ :२/१०/चंद्रग्रहकोटिगुणं रविग्रह दशकोटिगुणं
६१२।१४ क्षयाहश्रादमेकादिष्टं पार्वणंच तक ७८:११-० ग्रहणेतीर्थविशेपे० :...
तत्रैकोदिष्ठश्राद्धकालः पार्वण श्रादकाल
.८१ तत्रापिमासविशेपेण विशेषः
१२ एतःक्षयाहश्रादरविग्रहणादिनेपिका ७०/३४ ग्रहणस्नानंदानं आचावश्यक
१२ तत्राद्धभोर्दोषःदातुश्चमहाफला। ७०२३/रविवारेसोमवारेचतयोहणेचडामणियो
मायांक्षयाहादचे पार्वणकंकर्तव्यं । ७०२ ग्रहणाशोचेस्नानदानांद्यावश्यक
१० श्राइकरणाभावपिंडदानमात्रम् ।। ७८२/१३ ग्रहणकालेसर्ववर्गानांसतकाशीचं
६६/३/१६ अत्राप्यशका उपवास
७८२१३ अत्रपक्वमन्नत्याज्यस्नेहपक मन्नं
E२ अयेष्टिकालोनिीयते प्रकृतिकालनि- ८९.५३ जलंचकुशरंतरितंशुद्धमेव
.01

·. .. 468.40 सूचिपत्रम् प०ए०,पं०] सूचिपत्रम् ७९३ अत्रश्राद्धमावश्यकमकरणेदोपः ८७१९,समस्तपर्वनिर्णयरत्नसमुच्चयः ७९/११२ श्रामश्रावं हेमश्राद्धंचकार्य '८७२"३ अयत्रतस्वरूपं व्रतप्रशंसा व्रतजिज्ञासा ८० जननमरणाशौचापवादः ८८७व्रताधिकारिणः स्त्रियोभन्त्रीद्यनुमत्याधि सर्वगंगासमतोयं सर्वेद्विजाःपात्रताः कारिणः ८०/२सस्पर्शकालेदेवानांपित्हणांचदानकाल: ८८ २१६ व्रतभेदानताधिकारिधर्माः ८०२/९/मध्यकालेमनुष्याणां मोक्षकालेराक्षसाना ८९ १६ तेपांरावयनिर्णय देतकापनिवय:' ८२/२/७त्रभोजननकार्यमुक्ज्ञिात्वाभोजन ९०२६उपवासस्वरूप प्राचमनं द्विराचमन ९ ३४/ चालाहीनांनुयाममात्रपूर्वयाममात्रनिषेध, ११ १/१२/दक्षिणहस्तेत्रामादितीर्थानिप्रणवादिमंत्र: २४ तदन्येपांतुपामत्रय यामचतुष्टयंचनिपेध, ९० २ ४ देवकार्यादीपूर्वान्हादिकालः -- 65/२१० अत्रोपवासनतपुप्रवद्गृहरितन उपवासामा ९१ २८तत्यागादीप्रायश्चित्त व्रतारंभसंकल्पः व वेधकोलानि । ९२ १/४ व्रतारभकालः मद्राविचारः . ४२७चंद्रग्रस्तास्तेतूतरदिनसध्याहोमादौनदो, ९२ ११४ प्रतिमास्वरू रंकुशपवित्र होमाहुतिमान ८४२१५ महणेकुरुक्षेत्रादौप्रतिग्रहप्रायश्चित्तमुक्त २७द्रव्यप्रतिनिधयः देवतामत्रविचारः ८५२८जन्मराश्यादीग्रहणेगोचरवशेनानिष्टफलं ९२ २११ व्रताधापनानुको दानविभागनिर्णयः १८६१ नत्रशांतिविधानं नागदानं सर्वोपवित्रा ९३६२ कलशलक्षणं पंचरत्नानि महारत्नानि ३ ·प००प०! सूचिपत्रम् !ust NoPo4/14-सूचिपत्रम् 42-44 211Hits २१३ सौभाग्योप्टकं पंचगव्य पंचामृत-मानवः ९६ १२ उर्दत्तनाचमनंतिमादौननिव्यस्नानः ९३, २२८ सप्तधान्य श्रेष्ट'देशधांन्यानि सुवर्णादि ९२ १ महाभिपका आवाहनादिमुद्रा: ९४ १११ सर्वधातुगर्णः अष्टांगोय पंचरंजांसि ९६२१० सर्वव्रतेपुसामान्यपूजापद्धति पुरुपसूक- ९४१, ७ ककौषधयःसप्तमंदसौंपध्यासर्ववी..९७, २४ पुरुपसूक्तैनदेवपूजाशिवव्रतेपुचनाम, ९४ ११२ यक्षकदम सर्वगंधा शक्तिगंधाष्टकं, ९९ ११३ शिवव्रतेसाधारणपूजाशिवाष्टोत्तरशत.. Mahattis विष्णुगंधाष्टकोदिनिः३० २ तभंगपूर्णताविधि नखमोरनसंग्रहा ९४ ११६ शेवगंधाष्टकं गणेशगंधाष्टकं- १०२ २०२ सर्वबने पुसामान्याधापनविधि मंडपमा ९४.२ ३ अमृताहयधूप दशांगधूपवतेसूनकाः 1058/30निमीणglades ९४२१४ तावतारभसमाप्तिनि,रजस्वलाव्रतवि- १०२ २१२ तपताकाध्वजाश्चं कुंडनिर्माण तवदा ९५ 1 उपवासासम प्रतिविचार-भार्यापुत्रा. १०३ १३८ स्थंडिलनिर्माण समिधामानादिआहु ९५ ११०/पिवायथैवतकर्तुः-शतगुणफलं तिमानं वतानां ९५ २ कौम्याव्रतेनप्रतिविधिः व्रतरत्नसमुच्चयः १०३ ३ ३होम सुत्रिय ग्रहणास्थापनानादिदे।। ९५ २१३/ सर्वत्तेपुसाधारणापूजायां उपचाराः १०३, २११) ग्रहाणांगोत्रस्थानान्यधिदेवता प्रत्या ९६१ १ २ श्रेष्त्रंशत् ३८ पेडश १६ दशोपचारः, धिदेवतास्थापनम् 11:11: 4९६ पंचोपचारा विवादेिपूजाअक्षतादिनिर्ण १०४/१४ अथग्रहाणामाधपः होमद्रव्यमानम् ·1०1०11511: सूचीपत्रम् प० ०५० सूचीपत्रम् 96231059 समिधामानं पुनोंमद्रव्यमान 112 मधुपर्कदानम् १२ प्राचार्यावरणं ऋत्विग्वरण ब्रह्मवरण-११४२१२ मंडपानमंत्रणं तोरणपूजनं अथद्वारपूजा १०४१।२०६नवग्रहमखेचत्वारोमविजsarju:/११५ इंद्रादिलोकपालानांदशदिक्षुपूजनक्रमः १०६ साथसर्वतोभद्रमंडलं चतुर्लिंगतोभद्र ११६ २ ९ततोवलिदानं इतिमंडपप्रतिछा १०५:२१अथवादशलिंगतोभद्र--- १२११११अथसर्वतोभद्रेदेवतास्थापनप्रयोगः १०५:२१०/ एकलिंगतोभद्रं सर्वतोभद्रादौदेवताक्रमः १२६ २७.संक्षेपणाग्निस्थापनग्रहस्था. लोकपाल- १०६/ प्रथाग्निकार्यतत्रकुशडिकाक्रमोनारदीये १२७० २०७३ कलशस्थापनविधानप्रतिमाया सरन्यु १०७:२१ थानंतरकृत्यं रामनाथोद्यापनप्रकारात तार Anucles १०७,२, ९/इत्युद्यापनसामान्यपरिभाषा १२९, २३२ प्राणप्रतिष्ठापोडशोपचार पूजाक्रमब्रह्मपू. ०७, २३.० अथोद्यापनसामान्यप्रयोगः तत्रपुएपाह १३० २१० होमार्थमग्निस्थापन, कुंशडिकानयोगः 13 : वाचनं ... ... ... .. ... ... 114 | १३.१ | अत्वाधान ततोग्रहहामा अघिदेवता १०९.२१५ गणेशसातृकापूजा Lasty ११२ २७ श्राभ्युदनिक श्रादप्रयोगः.. १३२२१० सर्वतोभद्देवतानांनाममंत्रोमः ११३ २०१० अधोद्यापनविधानं तत्रादावाचार्यवरण: १३२१२. २ प्रायश्चित्तातिहोमः पूर्णपात्रदान, ११४/०२.ऋविजावरणविधानं.वरणक्रमण १.३४/७/२वलिदानप्रयोगमा लथामिपेकः 1 - ·1 पएपं सूचीपत्रम् । १०.२०५० सूचीपत्रम् १३६ ३.८ततःशय्यादान ततोगोदानं तिलपात्रदान १४६, २८व्रताधिष्टातृदेवता पूजनं इतिसर्वत्रतसा १३७ २१६ अनपणाहुतिहोमः अग्निविसर्जनम् 1.. धारणपू- १३८२९/मंडलदेवताविसर्जनं अछिद्रग्रहण १४७ ११६/प्रथैकादशीव्रतोद्यापनं देवता पूजनेविशे. १३८ ११२ इतित्राशिकानांसामान्योद्यापनविधान, १४८, ११६/अथहोमविधान पूर्णपात्रदान १३८ ११३/श्रथ शूद्रादीनामुद्यापनप्रयोगोविधीयते पूर्णाहुतिरमंत्रका १३८/३/शद्रस्यधर्मकर्माधिकारनिर्णयः १४९ २६ गोदानं केशवादिमूर्तिदानं अभिपेकः, |१३०२ ५ अमंत्रकोदेवपूजाधिकार.महादानाधिका. १५० २६ देवताविसर्जन व्रतसपूर्णतावाचनम् १२०/२/१०/शूद्रस्यब्राह्मणद्वारापाराणमंत्राधिकार: १५००२१२ इतिशूद्रकर्तकसर्वव्रत साधारणविधान, १४०/०२शूद्रस्याचारानुसारेणपुण्याहवाचन १५०.२१६ शूदतनिष्टा कृत्यरत्नसंग्रहः १४२३ स्वस्तिवाचनं मातृपूजनम् १४२१९शूद्रस्पनांदीश्राई तत्रापिंउकासक्षिप्त ११३-१७ अथशूद्रस्यपौराणमंत्रैरुयापनप्रयोगः १४३१ श्राचार्यवरणब्रह्मवरणं ऋत्विगादिवरण: -~-~seckooc- १९३३२३२ स्वस्तिवाचन तोरणपू सर्वतोभद्रपू. १४५२.३ग्रहस्थापनं कलशस्थापनम् - ·3. १९/२/१० पएपं] सूचिपत्रम् प०ए०पं० चिपत्रम् अथचैत्रमासः १९/२/३ अथास्यामेवविद्याप्रीतिव्रतविष्णुधर्मोत्त. • १/१/२चत्रशुक्ल प्रतिपदिसंवत्सर रंभः कायम १९ २ ५ तत्राटदलेपुवेदानांपुराणादीनांचपूजनं त्रयोवारः सवशः | गरुडपुराए पोक्तविद्याप्राप्तित्रतम् १/१२०/अत्रतैलाभ्यंगोनित्यःवर्षेशपूजासवर्षेशः २० , ८ चैत्रशुलद्वितीयायांसशक्तिकब्रह्मपूजनं १/११५/वासंतनवरात्रप्रारंभः प्रपादानं धमघट द्वादशवत्मिकम् दान २. ११२ तत्रैव उमापूजावत बालेंदुदर्शनवतप्रति १/२०० ब्रह्मणःपूजाअस्यांकल्पभेदेनमत्स्यावता. मासंवर्षसाध्यं -१/ २१२ अथविशेषेणसंवत्सरारंभविधिनिरूपितः २०२९ सर्वासुशुक्लहितीयासुचंद्रायदानम् “२/१/१त्रमहाशांतिः कायी साचनियते २१ १/२अत्रैवनेत्रत्रतंवर्पसाध्यं नासत्यदत्रयाम ४११२ महाशांतिप्रयोगः र्तिपूजाच ३७२७ अस्पांतिलकवतारंभःतत्रमातुर्नामभिःपू. २१ १११चैत्रशुछतृतीयायांगौरीपूजावतंसौभाग्य १८/१/१६ तिलकव्रतकथा अत्रैवारोग्यप्राप्तिब्रतंव गौरीपूजन पिसाध्यं २१ ११५ वादशधेनुपूजादानंदादशवर्षात्मक १९/१/४अस्योद्यापनं तत्रद्वादशनामभिवादशक | २१ २ १ अत्रैवसौभाग्यशयनव्रतवर्षसाध्यंशुल लशेपुसूर्य पूजा तृतीयायां .. ।

·. प० ए०० सूचिपत्रम् प० ट० पं०] १. सचिपत्रम् २०/२१६ साभाग्याष्टकदानंहादशनामभिः प्रत्येक ६७२७अत्रसौभाग्यव्रतंइदमेवमत्स्यपंचमीव्रतं तृतीयापूजन २.७२१२/इयकल्पादिः। २१ २१९ प्रत्येक प्राशनविधानसौवर्ण मूर्तिदानसो | २७ २१६ चैत्रशुलपट्यांकुमारपूजावतंइयंस्कंदपछी चापन :: : - २८/9/चत्रशुक्लसप्तम्यामष्टदलकमलसूर्य पूजा- २२२११ अत्रैवगौरीदोलोत्सवः इयंमन्वादिश्रादं | २८२ अग्निप्रतिधाप्यसूर्यनामभिॉमः अस्यो २२ २ २ अवश्रीरामदोलोत्सवः ॥ . द्यापनं. २३ २२५चत्रेभाद्रपदेमाघेचशुक्ल तृतीयायांगौरीन. २८२ १ हिरण्यमूर्तिगोशय्यादिदानं २४/२/२ तृतीयाचप्रत्येकंविशेपविधान अयकथा २८ २२० दमनसप्तमीव्रतम् अनोदनसप्तमीव्रतं २४/२/१२अत्रैवारुंधतीतृतीयावतसौभाग्यवती. २० २१४ नामसप्तमीव्रतं विष्णुधर्मोत्तरोक्तंसूर्य.. २६, १५ अस्याःकथाउद्यापनंचबालवैधव्यनाशनं २९/१५ चैत्रशुक्लाष्टम्यांभवान्याउत्पत्तिः २६ २१६ चैत्रशुक्लचतुर्थीवासुदेवरूपिगणेशपूजा २९ १ ८ अशोककलिकाप्राशनलोहितनदेनानं २ आश्रमव्रतकांचनवासुदवंबाह्मणायदया २९/२.३ अस्यामेवाप्टम्यांदेव्यामहापूजाका- ३/चैत्र शुक्लपंचम्यांतृतीयादिपंचम्यंतश्रीब्रतं, २९ चैत्रशुक्लनवम्यारामजयंतीव्रतं २७२] १/वर्पसाध्यमपरंश्रपिंचमीव्रतं ३०२/१० रामनामालेखनोद्यापनतस्यप्रयोगः २७-२३ स्यामेवचंद्रपूजनंएथ्वीपूजनंच .३१/५रामनवमीमहिमाव्रतमहिमानित्यत्वकथ. २७१ २७१

·.
-
प०ए०० ... सूचिपत्रम्
प०ए०५०
सूचिपत्रम्
३१२१२/ शुद्धविदरामनवमीनिर्णयावेणवलक्षणं चैत्रशुक्लैकादश्यांदोलोत्सवः कार्य:
तवादावष्टमीकृत्यं नवमीकृत्यंच ।।
इयंकामदेकादशीतस्यांकथा
३३ ११३ श्रीराममूर्ति लक्षणं सर्वतोभद् मंडलपू १९:१,६/अस्वांस्त्रीभिरुक्मिणीयात्राकार्या
जामंत्रः
अस्यांसंक्षेपतोवास्तुपूजोक्त.अत्रापिदम
३६.१ घनतपदतिःकलशस्थापन
नोत्सवः
३३ २१६/ केशवादिमातृकान्यासः
४९ २१६/चैत्रशुलकादश्यांदमनोत्सवः
३८/- १,९ शंखस्थापनं पीठपूजासन्निधान ५२:२/१४ अत्रयमनहादशीव्रत भर्तद्वादशीव्रतम् .
१० सर्वोपचारपूजाविधानं रामनवमी पूजा. ५४१ वाराहेधरणीव्रतेपुवामनद्वादशीव्रतकथा
११/२ प्रथदशमीकृत्यं तत्रहोमविधान
अत्रेवसेकल्पदादशीव्रतम्
४५ २४ श्रीरामप्रतिमादानं शरणविधानंच ५४२४ चैत्रशुक्लत्रयोदश्यांचंद्रनात्मकमदनपूजा.
१५२१२ अकिंचनाद्यापनविधानम्
अजदानं इयंचोदानकल्पादिस्तत्त्वंच,
१६/१ श्रीरामनामा'टोत्तरशतस्तोत्रं ५५ १७ चैत्रशुल चतुर्दश्यांशिवपूजामहोत्सवः
४७.१ अस्याभवकालोतरोधमाकावतं ५६.२ ७अवापिदमनोत्सवःकाश्यांपशुपतीश्वरया
अत्रभद्रकालीव्रतं चतुः पष्टियोगिनीपूजा ५६.१५ नृसिंहपूजावतं नरसिंहस्यदोलोत्सवः
४७२.४ चैत्रशुलदशम्यांधर्मराजपूजावतम् ५६.१.८चत्रपौर्णमासीचित्रायुतामहाचैत्र्युक्ता
.
८

·प०,४०,पं० २॥ प०ए०/५० सूचिपत्रम् सूचिपत्रम् ५६/१/८ मंदागुरुवारयोगेसहापुएपदोक्ता ५०१/२त्रभल्लनटादीनांनृत्योत्सवदर्शन ५६/9/20 अबसर्वदेवानादमनोत्सवःइयंमन्वादि ५८ १ ३,चैत्र कृष्णद्वितीयायांतिथिपत्वेनब्रह्मण: पटनवतिश्राद्धगणेपठिनास्ति पजाकार्या ५६.२५ अस्यामिंद्रपूजोक्तानिकुंभयात्राच कृष्णतृतीयायासौभाग्यसंदरीव्रतांग तृणमयपिशाचंसंपूज्यब्राह्मणान्भोजयेत् वेनरतिनामकगौरीपूजाउदकप्राशन २११ महाचैत्रीलक्षण अत्रवाराहपुराणदानंच चैत्रकृष्णचतुयीसंकष्टचतुर्थीव्रतम् ५६/२/१६ अथचैत्रमासीयशक्लपक्षकृत्यनि. चद्रोदये अर्घ्यदानं पंचगव्यप्राशनम् "५७३/४/अस्यांनौरमासाभिप्रायेण. ५८/६/चैत्रकृष्णपंचम्याकाश्मीरदेवीरजस्वला भवति मीनसक्रातिपुण्यकालनिर्णयः ५७१ १२ चैत्रशुक्लप्रतिपदायाशुपचस्पृष्ट्वास्नानका- शिलामयादेवीव्रत अभ्यंगंगोरसंचत्रि ५७२, नक्तवतारभौविप्रवस्त्रशयनासनानिदेया. दिनवज्य अत्रमासेगधायनुलेपनवस्त्रादिदानं : ५८/२७ कृष्णाष्टभ्यांदेवींद्विजैः स्नाप्पगंधादिभिः ५७२ ८ श्रानंदवतंदधिक्षीरघृतादित्यागौरीव्रत त्रिकोणाकारपिष्टपाकै शालिभक्तशाकैनै. नक्तभोजनंशाल्याद्यन्नदानं प्रपादानं तत्रीवाद्यश्रवदेवीनैवेद्यप्राशन :- धर्मघटदातं इयंप्रतिपदानारसिंहकल्पा- ५८२ ९कृष्णपट्यामेकभक्तादिवतेनभास्कर पूजाकथास्को -

·प०ए०पं०]
सुचिपत्रम्
प०/४०
सूचिपत्रम्
५०२१/अपात्रपष्ठीमात्रेकाश्यालोलाकयात्रा ६१ २ ३/महामहावारुणांत्रसप्तसागरदानश्या.
पथ्यांपूजागुहस्यति
६२ ११२/चैत्रकृष्णचतुर्दशीपिशाचमोचनी
पत्रकृष्णसप्तम्यांतिथिपत्वेनसूर्यपूजावत अस्यांशिवसन्निधौनानंभोमवारेणातिन
५८ चित्रकृष्णाष्टम्यारविभौमवारकाश्यांभरव.,
शस्ता
दुगीपूजाच अनसीमाष्टमीव्रतंसोमशिवा. ६२० -११६/श्रवस्नुहीविटपर्युतारकापताकाधवलि
५०२८ सास्वटमीपुत्रशोकाठमीत्रतं
तकलशोपरिकृतागृहोपरिस्थाप्या.
५० २१० भविष्योत्तरोक्तंचंडिकावतं अस्योद्यापनं ६२ २ १ अस्यांनिशायांनिकुंभपूजावलिदानपुश्च
५८/ २१६ विष्णुधर्मोत्तरोक्तंसंतानाष्टमीव्रतम्
लीनत्यदर्शनं
५९ शीतलाष्टमीव्रतकथा शीतलाष्टकस्तोत्रं | ६२ २ ४ चैत्रामावास्यायांसारमेयेश्योन्नदानं
५९ २१० चैत्र नवम्पांवाराहजयंतीव्रतं
६२ २६/इयंमन्वादिभौमवारणभीमावास्यागुरुवा
६० १ ९ चैत्ररुष्णदशम्पांधर्मराजपूजावतम्
जीवामावास्याशनिवारेमंदामावास्यासो
६०११३ चैत्र कृष्णकादशीपापमोचनीव्रतकथा
मवारण
६१७३ चैत्रकृष्णादादशावैराजकल्पादितत्राद
६३, १/७सोमवत्यमावास्याकथासोमवत्युद्यापन
प्रयोगः
१३चत्रकृपणत्रयोदशीशतभिपानक्षत्रयुतावा-६६ २ऋत्रव्रतं पितृव्रतं पयोव्रतम्
६१ ११५ शनिवारयुतामहावारुणीशुभयोगवती
चैत्ररुत्यरत्नसमुच्चययः

·प०/८०/पं. सूचिपत्रम् ११ अतिथिपत्वनब्रह्मपूजावतम् वैशाखकृष्णततीयायांप्रीतिदेव्यापूजनं m कंकालनाशनम् . प०ए०० सचिपत्रम् वैशाखमासः अवैशाखमासकृत्यनिर्णयः मेषसक्रमेपरापूर्वाचदशघटिकापुएला विशाखेधर्मघटादिदानतीर्थस्नान ३ तिलतर्पणमधुसूदनपूजन एकभक्तम् पुष्पलवणवर्जन नक्तभोजन ६ दथ्योदनदान गोप्टशयन ब्रह्मचर्य माधवपूजनतिलेहोमः नृसिंहपूजनं ११ सिद्धार्थकोम वैशायांत्रिरात्रव्रतम् ज्ञानावाप्तिकर व्रतं प्रात-स्नानं १४ असौरोमास ग्राह्य वहि स्नानं ८तम्योद्यापनवैशाख्वांपौर्णिमाया वैश खरुपएप्रतिपदायास्तिथि पवनव हिपूजा १०वशाखकृष्णाद्वितीयासमानकल्पादिः 2:28 १२ वैशाखकृष्णचतुर्थीसंकष्टचतुर्थीव्रतशतेप नाशनम् १३ वैशाखकृष्णपचन्यांनागपूजन १३ वैशाखकृष्णपध्यांस्कंदपूजावतम् १४ वैशाखकृष्णसप्तम्यांसूर्यपूजाव्रतम् १४ वैशाखकृष्णाष्टम्यांशीतलाष्टमी व्रतचडीपू १५ वैशाखकृष्णनवम्यांची पूजाव्रतं । २२ वैशाखकृपणदशम्यांमाादितउभयदश मौनत दिशांपूजनधर्मराजपूजनंव वैशाखकृष्णकादश्याहरिपूजावतम् वैशाखकृष्णत्रयोदश्यांगौरीकल्पादियक्ष २ दोषव्रतम् Atota ·प.ए०/tel - वायः . " सूचीपत्रम् 'प०ए० पं० सूचीपत्रम् वैशाखकृष्णचतुर्दश्यांमासशिवरोत्रिवतं ७यहोम बारिदान मोदकंदाने चंदनदानं अवैशांसमावास्यायांदादशामावास्या कृत्य ४२. ७ उदककुंभदानं अक्षयतृतीयांवतंश्रीधरपू तनावदानाद्यवश्यविधेयमकरणेप्रत्य १२ युगादिकृत्यं समुद्रस्नान परशुरामजयंती. २९ अक्षयतृतीयाव्रतविधानकथाभविष्योत्तरे ९/वेशाखशुक्ल प्रतिपदायांत्रारोग्यप्रतिपदा विष्णुधर्मोत्तरेच १० धातनामकसूर्यपूजाव्रतम् २१३ वैशाखशुछचतुर्थी अनिरुपूजावतं तिथिपत्वेनवहिपूजापि १३ अलावुपात्रदान १० वैशाखशुद्वितीयायांनीललोहितकल्पा १४ वैशाख शुक्लपचम्यांशिवपूजाव्रतम् ११/तरकल्पादिकत्वनश्राददानादिविधेयं १६वैशाखशुक्लपट्याकदपूजातमातृसौख्यं ११ चतुर्मुखरूपसूर्यपूजावत १६ वैशाखशुलसप्तम्यांगंगोत्पत्तिगंगापूजा १२ वैशाखशुक्लतृतीयायांगौरीव्रतांगवेनगा दिव्रतम २२/रीव्रतं कमलसप्तमीनतनिवसप्तमी शकरास उमादेवीपूजादधिप्राशनंगोमयप्राशनं तमीव्रतम् ३ इयंतृतीयात्रेतायुगादिश्राद्धनित्यकाम्यच ४ वैशाखशलाष्टम्यांअपराजितादेवीपूजान. ३ अस्यांजनार्दनपूजागंगास्नानगंगादिपू. वैशाखशुलनवम्यांचंडिकादेवीपूजावतं h .

·प०४०
सूचीपत्रम्
प०००
सूचीपत्रम्
७१६ वैशाखशुक्ल दशम्यांधर्मराजपूजाव्रतं दि
अथ ज्यष्ठमासः
शंपूजाच
११ यज्येष्टमासकृत्यनिर्णयः
१९ वैशाख शुक्खैकादश्यामोहिनीकथा
१.५ वैशाखशुलद्वादश्यांधरणीव्रतेपुजामद,
१.१ १ तापसंक्रांतीपूर्वाःपोडशनाड्यःपुण्याः
गन्यद्वादशीव्रतं
१ १/२ थमासकृत्यमेकभक्तवतं श्रीप्राप्तित्रतं
अत्रवारनक्षत्रसद्योगेनव्यतीपातयोगेमा १/२ ५जलस्थविष्णुपूजावतं श्रीप्राप्तिव्रतं
धवपूजा
१/२६ज्येष्ठकृष्णप्रतिपदायांश्रोप्राप्तिवतारंभः
वैशाख शुक्लत्रयोदश्यांकामदेवपूजाव्रतं वन्हिपूजाच
९ वैशाखशुक्लचतुर्दश्यांनृसिंहजयंतीव्रतंक. ३ २११ ज्येषदितीयायांवान्हब्रह्मपूजाव्रतं
११५ सोद्यापननृसिंहपूजाविधान कारेश्वर
ज्येष्ठकृष्णहितीयायांगोरीव्रतांगत्वेन
यात्रागारुडकल्पादिः
तिपूजनं
१३/२४ वैशाखपौर्णिमायांवैशाखस्तानव्रतोद्याप
१२१२ शतावरीप्राशनं
नगोदानादि
१ २१३ ज्येष्ठकृष्णचतुर्थी त्रासचतुर्थिगणेशवतं
१६, २१० कृष्णाजिनदानप्रयोगःब्रह्मपुराणदानम् चंद्रोदयेअर्घ्यदानंघृतप्राशनं ।
१२१४ ज्येष्ठकृष्णपंचम्पांशंखपालनागपूजन
वैशाखकृत्यरत्नसमुच्चयः

·२
प./20/0/ सूचिपत्रम्
प०ए०पं0 सूचिपत्रम्
१४ज्य कृष्णपट्यांस्कदकुमारपूजानतं ३२ ९ तच्चसप्ताहसाध्य अशक्तस्य शक्कस्यमा
१४ ज्येष्ड प्णसप्तम्यांसूर्यपूजावतं
ससाध्यम्
१५ज्ये टकृष्णाटम्यांत्रिलोचनाख्याशिवपूजा. ३. २११/उदकुभावुदान तालरंतदान चंदनदानं
ज्य कृष्णनवम्यांदुर्गासरस्वतीपूजावत विविक्रपूजनम्
२ज्यकृष्णदशम्यांउभयदशमीवत धर्मरा १४ ज्येशुक्ल प्रतिपदायात्रारोग्यव्रतवरुणा-
ज्यष्टकृष्णैकादशीपराकथा (जपूजा १५ सर्यपूजावतं करवीरप्रत दशहरागंगापू
२ ज्यष्टकृष्णद्वादश्यांहरिपूजावतम्
जारभः
२ ज्येष्टकृष्णत्रयोदश्यांवटसावित्रीव्रतारंभः ४१ ज्येष्टशुक्लद्वितीयायांभानुपूजाइयंकलिज.
२२ ज्येष्टचतुर्दशीमाहेश्वरकल्पादिः ४११२ इयंसोमपदापत्रवेदाध्ययननिषेधः
२२.४ स्यामुमादेवीजन्मकृत्यं
१३ ज्येशुलतृतीयायरिंभात्रतमुक्त
२६ज्येष्टामावास्यायांवटसावित्रीव्रतं
२१ तस्या कथाविधानचभविष्योत्तरे
स्थिरसौभाग्यास्त्रीभिःकाय ५११५अस्पोद्यापनं तत्रगृहदानप्रयोगः
९/अथव्रतविधि सावित्रीपूजनं ६१६स्यांसोनाग्यशयनव्रतं ललितादेवीपू.
३१३५ यमपूजननरुधतींसंपूज्यभोजन
६ घृतप्राशनं मदारपुप्पाघ्राणं भद्रागरी;
4359/29/सवासिनीपूजनंनवपंचाग्निसाधनव्रतम् . पशुलचतुर्थीसतीदेवीत्र

·14 प०//40/-11 मचिपत्रम् .. ' 121 - H०००/- सूचिपत्रम् । 53/30 ज्यष्ठशक्लपचम्पापितृपूजनमुक्त १३ २ २ ज्येष्टशुक्ल त्रयोदश्यांदोर्भाग्यशमनव्रतम् ११ ज्यटशुळपट्यां दननाथराविपूजन संदपू १३ २१५ ज्येष्टशुक्लचतुर्दश्यांपंचतपादयंपंचाग्निव. ११२ ज्यष्टशुक्लसप्तम्यांविदेवइद्रपूजावत १६ज्येष्टपौर्णमा सायोगविशेपेणमहाज्येष्टी १४/१/३/कभांबुदान छत्रदानंतालवंतचंदनच ११३ ज्यठशुक्लाष्टम्यांशुक्लादेवीपूजावतं ३त्रिविक्रमप्रीत्यैदेयें ! १६ ज्यष्टशुक्लनवम्यांउमादेवीपूजावत ११ अथात्यांवटसावित्रीव्रतबिंधानतत्रपूजा. २४ ज्यटशुक्लदशम्यांदशहरागगापूजाव्रत १५/१३ अस्याःकथास्कांदे ५ दशहरायोगविशपउक्तः १.९२६वर्पसाध्यसावित्रीनतंसोद्यापनं। ७०/७दशावधपापानिकाशीखंडोक्तानि २१ २११ अस्यांपुत्रकामव्रत विल्वत्रिरात्रव्रतं अत्र ११३ दशहरादशमीपूजाविधान दशहरास्तोत्र • दानविशेषःपद्मपुराणदानम् ... २/६अस्यांसेतुबंधेर मेश्वरप्रीतष्ठा" इतिज्येष्ठमासकृत्यरत्नसमुच्चयः ज्यष्ठ शुक्लेकादशीनिर्जलाकथाभविष्योत्त- १/१ श्रापाढमासकृत्यनिर्णयः पुराणसग्रह ब्रह्मवैवर्तेच १/२ मिथुनसंक्रमेपराः षोडशघटिकाःपुण्यः ११/७अभ्रजलधेनुदानप्रयोगः १/३/श्रापाढमासे एकभन्नत १२ ११४ वृतधनुदानप्रयोगः १४ बहुधान्यवतमासमात्रसाध्यं । ३३३१/२ धरणीव्रतेपुराघवद्वादशीव्रतं अस्यायम! - ६ रूपावाप्तिवतंभोगावाप्तिव्रतम् - (ना- ·प०ए०५०): प 'टा ४०)40.. सूचिपत्रम् ७/आपाढकृष्णप्रतिपदायामारोग्यवतम् । ७माधवास्यसूर्यपूजाव्रतम् पापाढकृष्णदितीयायांब्रह्मपूजावतम् न्यापाढरूप्पद्वितीयायांगौरीव्रतांगत्वे नसभगागौरीपूजाइयमाग्नेयकल्पादिः ९/ आपाढकृष्णचतुयीसकटचतुथीत्रत ९हरनंदनगणपतिपूजनं चंद्रा_दानं त्रापाढकृष्णपंचम्यांनागपूजाव्रतम् १०श्रा कृपयांग्रहनामकस्कंदपूजाव्रतम् त्रा. कृ. सप्तम्यामिक्षभार्कसूर्यपूजा २३ श्रा- कु. अष्टम्यांमासदाव्रतम् १४ा. कृ. नवम्याऐंद्रीदुर्गापूजावतम् १)श्रा. कृ. दशम्यांधर्मपूजादिशांपूजा.व. ५ श्रा- कृष्णकादश्यांयोगिन्येकादशीव्रतं ७.अस्याः कथापद्मपुराणेपुंडरीकाक्षपूजन सूचिपत्रम् २ २/४ श्रापाढकृष्णदादश्यांतिथिपवनहरिपू.. ४ा. कृष्णत्रयोदश्यांकामपूज व्रते २. ९/श्रा-क-चतुर्दश्यांमासशिवरात्रिव्रतम् १/श्रा.मावास्या यांशृल्व्रतवर्ष साध्यस्। ३ १२ पिष्टमयशूलदानब्रह्महत्यादिपापनाशनं १६ दारिद्यनाशनशिवलोकप्रदच । १३/प्रा. शुलप्रतिपदायामारोग्यप्रतिपढ़तं १३ विद्याप्राप्तिवतीगरेवनब्रह्मपूजनंसूर्यपूज. २६/श्रापा- शक्कदितीयायरिंथयात्रोत्सवः १. पुप्पक्षसंयुनायांमहाराजयात्रोत्सवः सर्व पुरेपुकार्यः ३त्राशु तृतीयायांसश्रीकहरेःपू. सश्रीकदिजपूजनं. २५ सौभाग्यसुंदरीव्रतं गौरीतृतीयानतं -- १० ११ : ३.१ ·। - प०ए०पं0 सूचिपत्रम् पं० ए०५० सूचिपत्रम् ६प्रापाढ शुक्ल चतुर्थीरयंतरकल्पादिः ४११५ श्रा.शुक्लैकादशीदेवशयनीव्रतं तस्यांकल्पादिगणोक्तश्राददानादिकं-- ७अस्याःकथाभविष्येपाझेच अत्रमैत्रःवा ६ापाढशुपंचम्यांअष्टदिनेशपूजनं सुदेववादशीव्रतं ७ ग्रामादहिःपंचवर्णध्वजास्थापनं ६ २१० देवस्यशयनोत्सवःचातुर्मास्यव्रतनियमा १० सोपवासेन नभूमिशयनंकृत्वास्वत्रफलज्ञान २१ स्वापनमहोत्सवप्रयोगः रामचंद्रस्तात्र ११ ११ तत्रचालीउत्सवोलोकप्रसिद्धः वायुपरीक्ष. १/२ २ चातुर्मास्यव्रतारंभस्यकालांतरंतत्र वा १४ श्रा.शुक्लपष्टयांस्कंदपजावत १२ ३११ शंखचक्रादिमुद्राधारणनिर्णयः १५२५५ विभूतिहादशीव्रतंपुनरस्याःकथामन्यादि. १४ शिवोमासहितस्कंद पूजनंउपवासोविधे- कृत्यंलवणाचलदान १५ श्रापाढशु सप्तम्यांइद्राक्षरविपूजाव्रतं १८१५ अत्रानुराधायोगेपारणविचारः धारणपा तत्रापिसोपवासेनवर्तुलमडलेसूर्यपूजा. रणवतम् अत्रैवविवस्वदाख्यसूर्यस्यपूजाकार्या १८२१२ श्राशु-त्रयोदश्यांउमामाहेश्वरव्रतंजयापा २ ३ श्रापाढश. टम्यांनहि पन्नांचंडीपूजाव्रतं वती तम् छत्रहरिद्रातोयादिभिर्देवीपूजनंकार्य २० ११० श्रा-शु-चतुर्दश्यांशिवशयनम् २१२ श्रा.शु.नवम्यांऐरावणस्थितंद्रीदेवीपूजन २० १११ अ.-पौ.गोपद्मवतंकोकिलाव्रतपूजाकथा ४ा.गु.दशमीमन्वादितत्रस्नानदानादि उद्यापनं १

·1
J
.
--
प०ए०प०
प०/८०० सचिपत्रम्
सूचीपत्रम्
२७१३ श्रा-पोर्णिमास्यांदुर्गाशिवपूजाचसन्यासि २१/३ चातुर्मास्यप्रातःस्न नशीलारोग्यव्रतं
नांकृत्यम्
.७ श्रावणमासे एकभकत्रत कृष्णप्रतिपदा
२८/११२ व्यासपूजाप्रयोग. गजपूजा विष्णु । दिप्रारंभः
पुराणदानं घृतधेनुदानम् -
९ श्रावणकृष्णद्वितीयायामशून्यशयनवतं
इतित्रापाढमासकृत्यरत्नसमुच्चयः .३ .११६ इदचश्रावणादिमासचतुष्टयेकार्थ
। ३ २४ श्रावणकृष्णतीयायाकजलीव्रतं
श्रावणमासः (नि.
६ अस्यामेवश्रावणसंयुतायां विष्णुपूजावत
श्रावणमासकृत्यनिर्णय कर्कसंक्रांतिपुण्य ७श्रावणकृष्णचतुर्थीसोमकल्यादि
७ याम्यायनस्यावशेपनःपुग्यकालनिर्णयः । अत्रसमचतुर्थीव्रतविधिः
११/अवनदीनारजोदोषनिर्णयः तवस्नानादि 185२१० पार्थिव गणेशपूजाविधिहमहस्तिदा.
निषेधः
१५.२ ३ अर्वागणपतिपूजाविधिः
६ गंगादेमहानदीपुतदपवादःयामभोगेप्य ६ ११० संकष्टचतुर्थीव्रतकथा चंद्रोदयेऽध्येदानं
पवादः
७२ ३ श्रावणकृष्णपंचम्यां अन्नव्रतम्
१३ श्रावणमासादिचतुष्टये घृतधेन्वादिदान: ४ अत्रसर्वस्नानानि सापकालेजलेनायव्य
विशेषः
प्रातदेयानि
१
1.

·!!! .. । --- . 1 प००पंग सूचिपत्रम् gloo 이 सूचिपत्रम् ६ अस्याशिवपूजावत इयमानवकल्पादि दिकपिठे रावत देवीपजाच ३०अत्रैवस्नहीविटपेमनसादेवीपूजा !133१|श्रा.शुक्ल प्रतिपदायाविल्वरोटकवतं १३ श्रावणुकृष्णपध्यास्कदपूजाव्रतम् १२ ११-३ लारोग्यव्रत विद्याप्राप्तिवतम् १४ श्रावणसप्तम्यारविपजावतम् + 41 २ १/५ श्रा.श.द्वितीयायांविश्वकर्मशयनं १४ श्रावणकृष्णाष्टम्यांमुगतिप्रव्रतम्- -.१२ १/६अत्राशोकशयनव्रतं श्रीकांतपूजनं १६ श्रावणकृष्णनवम्यांकीमारीपूजावतम् । १२ १ ८ मा-शु-तृतीयायांस्वर्णगौरीब्रतोद्यापन श्राम-दशम्यांमपूजादिशांपूजाच १३ २ १ अथकथा इयंमधुस्रवेतिख्याता ६श्र 'कृ'एकादश्यारोहिणीयोगेरोहिणीच ११ १.७ अत्रैवनततृतीयाव्रत कथा द्रपूजाव्रतम् -::१५ १.६ श्री. शु. चतुर्थीदुर्वागणपतिपूजन प्रावणकृष्णकादशीकामिकाकथास्त्रीभिः १६. ११० श्रा.शु.पंचम्यानागपचीव्रतम् कार्या १६ ११४ अत्रहारस्योभयत्तागोमयलि.खतनागपू. ९/१११ श्रीधरपूजाद्वादश्यामपिका- १६ २ ५ आश्यांवासुकीकुडस्नानं इथंमानवकल्पा. ९११३ श्रावणकृपणत्रयोदश्या कामत्रयोदशीव्रत ३६, २११ श्रावणशु-पट्यांस्कंदपूजनम् ९ ११६ श्रावणकृष्णचतुर्दश्यामासशिवचतुर्दशीब १६०२/१३ श्र-शु-सप्तम्यांअव्यगसप्तमीव्रत १५ श्रावणामावास्यायांपितृश्राहदानहोमा || १६ २१४ सप्तवाहनसूर्यपूजनकापीससूत्रमयसूर्य २ ३॥ ३ ·. 3310 प० ४३ . प०८०प०.1. सचे पत्रम् सूचीपत्रम् १७.१२ पापनाशिनासप्तमीव्रतम् '.. . ... २८.२२ श्रा-शु.चतुर्दश्यांदेवीपवित्रारोपणम्' १७.१५ श्री.शुक्लाष्टमीदुगीष्टमीपूजावतम् : २८.२ ६ श्रावणेपूर्णिमायां उपाकर्मविधानम् । ३७१८ःशु.नवम्यांकीमारीदेवीपूजावतम् २०२१३ अवरक्षावधधेविधानउपाकर्भकाल उत्स. ७/१११ श्राशु दशम्यांसाशापूर्तिदाबतम् । ४०२१० उपाकर्मप्रयोगःसमाप्तः ७/११२ श्रा-शुक्छेकादश्यांपुत्रदैकादशीव्रतकथा १६ जयोपूर्णिमांव्रत जलधेनुदानम् ३८ -१,१२/प्रस्यामेवबुदद्वादशीव्रतं अत्रपवित्रारोप ४३ २.९ अश्रावण्यांवायुपुराणदानम् गुडधेनुदा. णमुक्तम् इतिश्रावणमासकृत्यरत्नसमुच्चयः १८२४ अत्रब्रह्मपुराणीयशैवागमोतं पवित्रारोपणम् भाद्रमासः २० २ ३ नसिंहपरिचर्योक्तं पवित्रारोपणं पवित्र लक्षणम् अथभाद्रपदमासकृत्यनिर्णयः २३२७अथसर्वसाधारणपवित्रारोपणप्रयोगः सिंहसंक्रांतीपरा: पोडशनाडयः पुरयंका. २६ २१ संक्षिप्तपवित्रारोपणविधिः सिंहसंक्रमणेससुवर्षछत्रदानम् २०-११५ श्रावणशुकत्रयोदश्यांवैधव्यवारणवतं अस्यांकलियुगस्य तिदिनं युगांतश्राई २० ११५/संतानवर्धनव्रतम् विंशतिदिनात्मकंतुलसीदोरकव्रतम् ११ ·सूचीपत्रम् । . प०ए०प० प०प०५० सूचिपत्रम् ९ तुललाकरचं तुलसीव्रतकथा १६/१/६ कृष्णजन्माष्टमीव्रतनिर्णयःजयंतीनिर्णयः २६/सिंहागोप्रसवेअमृताशांतिकाया २२ २१.१ अथजन्माष्टमीव्रतेकृत्यप्रयोगः •99/भाद्रकृष्णप्रतिपदायांनधुपायसदानंलव. २४२११/पुण्याहवाचनं मातृकापूजा' नांदीश्राद १३/फाणितदानम् २५. २१३ पष्टीपूजनं जातकर्मनामकर्मचाटमीकृत्यं १५ भाद्रकृष्णद्वितीयायां अशून्यशयनव्रतं २७ २ ८ पारणनिणयः जन्माष्टमीव्रतकथाभविष्य १६ भाद्रकृष्ण तृतीयायां विशालाक्षीयात्रा ३० २१४ पद्मपुराणोक्ताकथाभविष्यपुराणोक्तमुद्या, २ भाद्रकृष्णचतुथ्योसंकप्टचतुर्थीव्रतकथा ३४ ११० अथस्मृतिकौस्तुभोकमुद्यापनम् ७ २१२ बहुलाचतुर्थीव्रतं गापूजनंदानंच. . १३५ १.२ जन्माष्टमीव्रतेपूजाविधानं उद्यापनविधा- १/१ भाद्रकृप्रापंचम्यांनागानांपूजा l ३६, २-१ अग्निपुराणोक्तजयंत व्रतकथानकांच ३/भा-कृपयां कुशपलाशत्रतम्हलपष्टीव्रत ३७ ११९ उद्यापनकोमयुक्तमुद्यापनविधानम् ६चद्रपष्टीव्रतकथा उद्यापनप्रयोगः ३८.१२ अस्यामेवउमामहश्वरवतकालाष्टमीव्रतंच १२.१, ३भा क सप्तम्यांशीतलावतंकथाच १/१५ भा. कृ-नवमीगोपालनवमीप्रसिद्ध १३. शीतलामंत्रविधानं शीतलाकयचं ३८. ११९ तत्रगोगामीशिवपूजावत दुर्गापूजनच ११ अस्यामेवपुत्रप्राप्तिव्रतम् ३८११६ भा.कृ.दशम्यांयमपूजादिशांपूजाच ११३|भा-रुप पाएम्पादशाफलतविधिः कथाच ३८२ भा. कुपणकादशी अजा कथा व

·--
पिठेराव्रतम्
प०ए०/प.
सचिपत्रम्
सूचिपत्रम्
이이이
३९.१ ४भा.कृ.वादीगोवत्सपूजापिष्टमय्यागोपू- ४९/२/१४ भा.शु.चोसिद्धिविनायकव्रतविधान
३९/१९ भा. क त्रयोदश्यांकलियुगादितत्राद्धं, ०५१ २ ५ अत्रचद्रदर्शनविशेप. तत्रमंत्रविधान
३९ ११४ भा.कृ.चतुर्दश्यां सासशिवरात्रिवतंशिवाचे ५१/२ ९ स्यमंतकोपाख्यानम्
३९/११५ भाद्रामावास्मायांकुशासग्रहः तत्र मत्रः ५७ ११२ शिवाचतुर्थं व्रतं हीणीदेवपूजाव्रतम्
५७, २ ३ भा.श.पंचम्पापंचवर्णलिखितनागपूजा
३९/२. भा.शु प्रतिपदायांमौनव्रतं शिवार्चनम् । ५७२ ६ नागपू.मंत्र बोलख्यपचभीयेनागढव्रतं
३९:२/ नाम्नांसहस्त्रेमहातमाख्यं व्रतंतस्यकथा ५७ २१३ अस्यामेवनागपंचमीव्रतंऋपपंचमीव्रतवि
३९/२/ ७ मौनव्रतकथास्कदपुराणे
६२ १३अस्मा.कथासमाप्ता प्रथोद्यापनविधिः
४०/ २१४|भा-शु-दितीयायांशकाख्यधातृपूजा ६२२२१४ भाद्रशुक्लपटोसूर्यषष्ठोइयमेवललितापष्टी
प्राचारादभिनवोदित चंद्रदर्शनेअर्घ्यदान, ६२ २१६ अस्यामेवपापछे व्रतम् ।
१६ भा.शु. तृतीयायांवासुदेवप्राप्तपायसदा. ६५ १८भा.श.मातम्यां अनंतसप्तभीव्रततस्यक
१७:२८ अस्यांहरितालिकाव्रतेपूजाविधिः
६५ ११६ अत्रैपत्रामुक्ताभरणसप्तमीव्रतकथापूजा
१२/२६हरितालिकावतका
६८८भा-शुक्लाटम्याजेठाष्टमीव्रतराधाष्टमीव्रत
२-३ हरितालिकावतोद्यापनप्रयोगः गोरीश्वरी ७/१४ अत्रैवदूर्वाधमीब्रत दूर्वापूजनमंत्रः
(व्रत.६९ २१५ अत्रज्येष्टाष्टमीपूजाविधान कथानकंच
१७, २१६ अत्रैवहस्तगौरीवतम् हरिकालत्रितम् ।। ७२ २४ भाद्रशुक्लनवम्पों श्रीरक्षनवमीव्रतम्
1

·+ . सूचिपत्रम् . an 3 कटिदानोत्सवः 1111 112 SH सूचिपुत्रम् 1 11 ७२।२१६नंदानवीनतम अस्यांवुधयोगनटीसंगमस्नानमुक्तं ...। ७३ ७ भा.जु-दशम्यांदशावतारव्रतविधाने १३ नदीसंगमा प्यत्रोक्ताः भविष्योत्तरेभव ७भा.गुल्ले कोदशीपारख्या तस्याः कथा गणद्वादशीका ७५१ अस्यामेवः श्रस्यामेवश्रवणंयुतायविजयकादशीक २८ वामनपुराणोक्ताश्रवणद्वादशीकथा - ७६. श्रवणयुतायामेकादश्यांवामनावतारः ११४अन्याभविष्योत्तरोक्ताश्रवणद्वादशीकथा ८४२१४/प्रयोद्यापन अस्यप्रयोगः । ७६ ११० वामनावतारपूजाविधानंदध्योदनदान ८६२ ३ अाग्नयभविष्योत्तरोत्तोवामनजयतीपु. ७७ ११२ वाराहेधरणीव्रतेकल्किद्वादशीव्रतम् ८८ १११/अस्यामव अवियोगद्वादशीव्रतम् । ७७ २४ अरभगवतः कोटेदानोत्सवः ८८ २१६ अथात्रैवदुग्धत्यागवतारभः २० भाद्रशुक्लदादश्यांश्रवणयोगवतपारणे ८९ १४ अघभाद्रशुक्छत्रयोदश्यांगोत्रिरात्रतम् निपेधातत्रायनिर्णयात्रिधाविभक्त अव ९० १८गुर्जराचारप्राप्तगंत्रिरात्रवतं मध्यभागयोगपारएनकार्यमिति ९२ २ १ अस्योद्यापनं अत्रैवाशोकत्रिरात्रवतम् २३ अत्रैवद्वादश्याश्रवणयोगेशक्रध्वजोधाप ९४ २२२ भा शु चतुर्दश्यामनतव्रतम् । अथश्रवणद्वादशीव्रतनिर्णयः अत्रापिवा ९५, अनंतचतुर्दशीव्रत निर्णय अनंत ' पूजा मनपूजा 12/1|विधिः ।। १ ·। पy 5. पए०प०/- सुचिपत्रम् 'सूचिपत्रम् :- ९७२/२ अनंतव्रतकथा 'अथोद्यापनम् १ 3.अत्रेवमहालय श्राद्धप्रारंभ-कार्यः । १०२१७ नष्टडोरकप्रायाश्चत्तं प्रधापरमनतव्रतो ११०१११ तत्रसपिडकाभ्युदयिकाईनांदीमुखानां यापनम् कार्यम् १०४/२ यात्रेवपालानतं अत्रेवरभावतम् ११८ ११६ अथसपिंडकाभ्युदयिकश्रादप्रयोगः , १०५ १९/गस्यायदानम् १२१/ २१०/अथसकल्पश्रादप्रयोगः १०८, ११२ श्रथभाद्रपौर्णमासीकृत्यानि १२४ ११६ अथातिसंक्षिप्तसकल्पप्रयोग: १०८२.पत्राभेउमामहेश्वरव्रतम् सोयापनं पूजा १२४ २१३/प्रथप्रसंगानित्य श्रादप्रयोगः कथानकम् १२५ २ ५ इतिभाद्रमासकृत्यरत्नसमुच्चयः । ११२, २१ अस्यामेवलोकपालपूजनंकन्यागते. अथाश्चिनमासकृत्यानुक्रम गोवस्त्रादिदा. ११२२५स्यामेवभाद्रपार्णिमायांकदलीव्रत तत्र २ कन्यासक्रमेपरा:पोडशघटिका.पुएमाः २अथकथा २ अश्विनो.प्रीत्यैतदानपद्मनाभप्रीत्यैद ११४२८/अत्रैवपूर्णिमायांसुवासिन्य वटसावित्रीकु धिताम्रायसादिदानम् २ वटसावित्रिव्रतकथा धान्यपर्वतदानम् ११८१३अत्रैववारुणवतारभःकन्यागते कार्य:- १४) सुवर्णवस्त्रादिदानम्। 1- ७.अस्यांभाद्रपौर्णिमायांभागवतदानम् एकभक्तवतंग्रहणेसतिसरयूतीर्थेपुण्य १ ११३ 1

·प
प०ए०० सूचिपत्रम्
प०ए०प०
सूचिपत्रम्
८मांसभोजनवनव्रतंएवंसौरमासकृत्यम १४ द्वितीयायांब्रह्मपूजनादविंशतिकल्पस.
१० अथमहालयनिर्णयःसचाश्विनकृष्णपक्ष:
हस्रतृप्तिदम्
:/११/कन्यास्थार्केमहापुण्यः तेनविनापिनित्यः १/३माश्विनकृष्ण तृतीयायांसहगौरीव्रतम्
:१२ श्रापाढीमारभ्यपंचमःअधिमासेपातेसप्त. १/३ सोद्यापनहस्तस्थेहस्तगौरांत्रतंचात्रैव
१५त्रश्राद्धकरणेश्रमावास्यांता:पटपक्षाः ४ हद्दौरीव्रतपूजातस्याःकथाउद्यापनंच
२/४/एपांव्यवस्थाशक्ताशक्तविषयाः
४/आश्विनकृष्णचतुर्थीसंकष्टचतुर्थीव्रतं !.
२१११/मृताहतिथिपक्षोमुख्योन्यावश्यकः
अत्र श्रादंपि.चत्वारिंशरकल्पाहस्रतृप्ति.
२२ ३ श्रादाहोदेवताः
५ श्रा.क-पंचम्यांपंचाशतस्कल्पसहस्त्रतृप्ति
पार्वणेकोद्दिष्श्राव्यवस्था
८ अपंचम्यांपितृरूपादेवी पूजाप्युक्ता
३. २१३/जीवस्पितृकस्यकर्तव्यतानिर्णयःश्रादत : ३० आ.कृ- पट्यांश्रादंपष्टिकल्पसहस्रतृप्तिदं
पणम्
१२ अस्यारोहिणीव्यतीपातभौमयोगेकपि
११/प्रथमहालयपक्षेप्रतिादेनकृत्यानि
लाषष्टीव्रतम्
१२ याश्विनडप्णप्रतिपदायांवन्हिपूजन ८१८ कपिलापटीपूजाकोकपिलापष्टीव्रतोद्या.
१३ महालय श्रादपिरहणांदशंसहस्रकल्पत | १०२/१३ कपिलापटीव्रतोद्यापनप्रयोगातल्पुरुपक,
प्तिपदम्
१२. ३ वा.क.सप्तम्यांसूर्यपूजावतम्
.
*
.

·१०.४०० सूचीपत्रम् प्र०ए०सं०] सूचीपत्रम् अत्रमहालयश्रादं सप्ततिकल्पसहस्रत- २३/१२ आश्विनकृष्णनवम्यारथनवमीवतंभवि. ११/प्रा. कृष्णाष्टम्यांमाध्यावार्षिकंश्रादम् १३ अस्यांमहालय श्रादमशीतिकल्पसहस्रत १३/गयाश्रादतुल्यफलदम् १४ मातृनवनीश्रादंजीवपितृकेणापिकार्य- १२२ १ अत्रमहालय श्रादंश्रशीतिकल्पसहस्रत- २४, १३३त्रसुवासिन्योपिभोजनीयाः ३ स्यामेवाष्ठम्यां पुत्रीयव्रतम् महालयाईनवतिकल्पसहस्रतृप्ति-:. अत्रैवमहालक्ष्मीव्रतं भाद्रशुक्लाष्टम्यांमा ९ अस्यामेवविल्वशाखयांदेवाप्रवोधनम् रंभणीयम् १६ अत्रहस्तादित्यखंजनदर्शनम् १५महालक्ष्मीव्रतनिर्णयः व्रतविधिः २५ त्राश्विनकृष्णदशम्यांयमपूजादिशांपूजा १५. १२महालक्ष्मत्रितकथा स्कंदपुराणे १६ भविष्योत्तरोतमहालक्ष्मीव्रतं पूजाविधिः ८ महाल बादंशतसहस्रकल्पतृप्तिदम् । १९ ११३अस्पोद्यापनं व्रतोद्यापनकौमुद्याम् ९ आश्विनकृष्णपक्षेइंदिरैकादशीव्रतम् १९ २४ अथागमोतोमहालक्ष्मीव्रतविधिः १३/श्रवनहालय श्राइंद्विशतकल्पसहस्त्रदृप्ति १० श्रीसूक्तेनमहालक्ष्मीपूजाविधिः १३इंदिरकादशीकथा २२ ११३ नारदीयपुराणोकं महालक्ष्मीनतम्' २६/१६त्राश्विना पणवादश्यांसंन्यासिनामहाल २२ २११/अत्रैवाशोकाष्टमीवत इयंशिवाघमीप्रोक्ता । यश्राहम् A व्रतम् ·२७ ५०/४० ५० सूचिपत्रम् 11401140). सूचीपत्रम् ३१/वमहालय श्रादं पट्शतकल्पसहस्त्रत- ३६२ २ शूद्रस्यको हिष्टप्रयोगःtstates १२ आश्विन कृष्णप्रयोदश्यांगजछायायोगः ३७ २२.९/श्रादकालेपठनीयोरुचिस्तवः मघ युकायांत्रयोदश्यांपिंडदानअन्य ३८ ११.१/माननवम्यांमातृवर्गस्यपोडशीपादक्रम. घनिषेधः ४१ १ अमावास्यामविज्ञातीपतमात्रानामः मह लयभादंसहस्रकल्पतमिदम् ... गोत्रस्वएकाहपक्षमाश्रित्यापिंडदानमात्रं १०इयंचकल्रांतरेबापरयुगादिसमानता ११ २१५ तचपोडशीकमेवकार्य तस्यप्रयोगः १२ अत्रपिंडदाननिपेचव्यवस्थोक्ता ४२११६ महालय श्रादमाहात्म्ययस्कांदसेतुनाहा- २८१.१ आन्धिनकृष्णचतुर्दश्यांशस्त्रहतानांपादं । ४६ २४ आश्विन शुक्ल प्रतिपादिमातामहस्यमहा २०२१ तच्चकोदिष्टं महालय श्राद्धलक्षकोटिकल्प लय श्रादम् सहस्रवृत्तिदम् दोहित्रेणकार्यंतच्चजीवरिपतृणपिाकर्य- २ श्राश्विनश्रमायांगजछायायोगः .१३ इतिमहालयश्रीदनिर्णयः समाप्तः ५ अवमहालय श्रादअनंतकल्पसहस्रतृप्ति १५.अश्विनशुलप्रतिपदायां अशोकनतनव १६ अयस्त्रीकर्तृकपार्वणश्रादविधिः - 2. रात्रारंभः ३१ २१अयस्त्रीकर्तृकोदिष्टश्रादविधिः । :::१६ अशोकव्रतनारदीये भविष्योत्तरेच ३३ २५ शूद्रस्यपार्वण श्रादप्रयोगः ४७१२१०थनवरात्रनिर्णयः . .

·not प.१०५० १ ' धनम सूचीपत्रम् । प० ए०पं० .. सूचिपत्रम् । it ५०२२-अथविस्तरेणनवरात्रकृत्यंतत्रदेवीपूजात. ६५१ अश्विनशक्लदिनीयायांदानस्यानंतफलं । ४ नवरात्र व्रतस्यसप्तपंचीत्र रात्रपक्षाः ।। ६५१ ९पंचम्यामुपांगललितावतंसरस्वतीपूजा ५२२ ११३ऋत्रोपवासेकभक्तनक्तादिप्रतिदिनव्यव. ६५ ११२ अवमूलानक्षवेसरस्वतीपूजा श्रवणविस- ५.२/ २०१६ कलशोपरिदेवीमतिस्थापनप्रतिमालक्ष. ६५२ आश्विनशुलपट्यांविल्वशाखायां देवीबो ५३/ २१२ अर्थपूजाविधि-गणपतिपूजादिक्रमः... ५४११५ कलशस्थापनंस्वस्तिवाचनंदेव ध्यानं ६५ २१५विल्वतस्व.धनक्रमः . . !::: ५६, १ अग्न्युत्तारणप्राणप्रतिष्ट अग्निसूक्तं उपचा ६६ ११४ सप्तम्यादिदिनत्र्यक्रम सप्तनीपूजा वि- १७१ दुर्गास्तुति सक्षिप्तपूजाअखडदीपदान, ६७ २१अष्टमीकृत्यअश्वपूजनलोहाभिसारिक ५.०१/११/चंडपि ठविधिःपुरश्चरणक्रमःपाठक्रमः ६७ २१४ स्वातिनक्षत्रवपूजनमुक्त ... ५९ १) ७शतचंडीविधानसहस्रचंडीविधानकुमारी ६८११६ वाजिनीराजनहोमप्रयोगःऋोदनाम. ६०१२ कन्यालक्षणकन्यापूजामंत्र वेदपारायणं ६९ १०२ यजु शाखीयमंत्रा छत्रादिपूजनमंत्राः ६१ ११४ वलिदानवालदानविधानखड्गपूजामत्र ७० २१३ छत्रस्यचामरस्यखड्गभन्नःकटारमंत्र: ६३ १५संक्षिप्तवलिदानविधिः महिपाटदानमं । ७१.१ छोरकामंत्रः कवचमत्र. चर्ममंत्र ! ६३ २१० अथदुर्गायात्रास्त्रीनविशेपःसूतकेपूजा | ७१.१८चापमंत्र शक्तिमंत्र कुंतमंत्रः निर्णयः ७१ -१२ अग्नियंत्रमंत्रापाशमंत्रःपरशुमंत्रः

·सूचिपत्रम्
प०ए० सूचिपत्रम्
प०ए०५०
७१/१/१४/ध्वजामंत्रःपताकामंत्रः कनकदंड त्रः
८७२.९/अठोत्तरशतनामपूजा श्रावरणपूजा
७१२/८/दुदुभिमंत्रःशंखमंत्रासिंहासनमंत्रः ८९/१२ विष्णुधर्मोत्तरेश्रीसूक्तविधानश्रीसक्तपाः
७/२/१४ अश्वमंत्राशिविकामंत्ररथपूजामंत्रः ९० १,११/इतिनवरात्रविधानप्रकरणम्
७२ ११० गजमंत्राटम्यारात्रौबलिदान ९० ११४ आश्विनशुलपक्षाबसिष्टकृत्यम्
७२ २७तत्रचतुप्पष्टियोगिनीनांनाममंत्राः ९०१/७५ त्रा-शु.द्वितीयायादानस्यानतफलनतः
७३ २११ नवमीकृत्यम्
९०११६ श्रा-श.तृतीयायामपिवृहद्दोरीव्रतमुक्तं
७४ २१३/ नवरात्रपारणानणयः
१०२ ७ आ.श.चतुर्थीकपर्दीशविनायकवतम्
७५ १११ दशमीकृत्य पिसर्जनइयमेवविजयदशमी ९० २१० व्रतविधिःपूजाविधिःकथाच
७४/ ११० प्रस्थानविधिःशमीपूजनम्
९० २०६श्रा.शु-पंचम्यां उपांगललिताव्रतं
७७ १११ अपराजितापूजाक्रमःविजयप्रस्थानोत्स- ९४ १ १ श्रीमुक्तेनपूजाविधानं कथा
७८२ ३दुर्गाशतनामस्तोत्रंनवरात्रवतोद्यापनक ९७ २ ९ अथास्योद्य पनप्रयोगः शांतिपंचमीप्रत
७९ २ नान्विनशुलप्रतिपदमारभ्यश्रीसूक्तवि. | ९८ ११५ श्रा.श.पक्षेमूलनक्षेत्रपुस्तके सरस्वतीप:
- लक्ष्मीहृदयस्तोत्र नारायणहृदयस्तोत्रम् ९८ २६ श्रा-शु.पथ्याविल्यवृक्षेदेवाचे धनम -
८३.११५ लक्ष्मीस रुपजाविधान श्रीसक्तपत्रोदारः ९८२ ५ तचनवरात्रप्रकरणे
८४.२ अथपूजाप्रयोग पीठपूजाउपचारपूजा || Rekh२.७ अश्विन.शु.सप्तम्यांशुभसप्तमीव्रतम्

·. प.ए०प०/
१
०
सूचिपत्रम्
पु०ए००
सूचिपत्रम्
९९ / २ सप्तम्यादिदिनत्रयव्रतनवराबविधानं . [१०६ १८/अत्रैवमासोपवासवतारंभातस्यप्रयोगः
९९ १५/महाष्टमीनिर्णयः
१०७२/ ३ आश्विनशुल्दादश्यांपद्मनाभवादशीव्रत
100/-२१० महानवमीकृत्यनिर्णयः
१२ विष्णुमंदिरेदीपदानंदीपदानमाहात्म्यं.
१०१) २/१०/प्रस्यामेवनवम्यांभद्रकालीव्रतं
पुत्रप्राप्तिव्रतं त्रिरात्राशोकवतं
१०२, २६ महानवम्यामुत्सवविधान १०८:१/१६ अस्वामेवविशोकहादशीव्रतंत्रयोदश्यां
२० अत्रैवरयनवमीव्रतंभगवतीप्रीत्यर्थशय्या
१०९/ २१३
श्राश्विनशुलचतुर्दश्यांधर्मराजप्रतिमादा.
१०३७वृपभदानं उपयतोमुखीगोदानं १०९/ २१६/प्राश्चिनपूर्णिमायांकांस्यपात्रदान
१०३/११/शौर्यव्रतं उल्कानवमीवतं
११० १२
अत्रयोगविशेपेणमहाधिनीपौर्णमासी
१०३/१/१३ श्रा.शु.दशमीविजयादशमीविधान ११० श्राश्वयुज्यांआग्रयणविधाननवान्नेष्टिका.
१०४०२ नवरात्रविधानशमीपूजनतत्रैव . . 590/२१ अस्यांनिकुंभपूजोत्सवःगृहशोभाका-
१०११ २९/प्रस्थानविधानपाख्यास्यामः
रुद्रपूजा
१०४ २१४ अत्रदिशांपूजनमंत्राः पुरोधसापठनीयाः ११११. सुरभीपूजावरुणपूजामंगलालंभनादिका
१०५/9/20/त्रखनरीटदर्शनं
१११/१०/ततः प्रभृतिपएमासतिगृहेप्वग्निरक्षाखंडा
१०५ ०२ श्रा-शुक्लेकादशीपापांकुशाकथा (कार्य कार्या
१०६/ १५इमामारभ्यकात्तिकस्नानवतादीनामारंभः १११/-१७लस्पामेवकोजागरव्रतंतत्रलक्ष्मीपूजा

·सूचिपन्नम् .. !!! . .. १०० .. . सूचिपत्रम् 111 11/०, प2010 २१. रात्रौजागरणकोजागरव्रतकथा १/२/२ कार्तिकस्नान कुरुक्षेत्रगंगादिषुकोटिगुणं. १२ १५ अधास्योद्यापनप्रयोगः मथुरायाम तदुल्लभ काशीस्थविंदतीर्थेमो. १२२१,अस्यांगजनीराजनवाजिनीराजनंचकार्य ६ स्नानमंत्रःकाशीखड़े अयमंत्रोपि १२ २, ५ अस्यांनारदीयपुराणदातं सप्तधेनुदानं ११ मालाधारण तुलस्याः धात्र्यश्च पुष्पनि ३२ २७ तुलासंक्रांतीपतधेनुवामनपुराणदानम् विदनचातिपुण्यकरम् २/१५ धात्रीतरुछायायादेवपूजनरसधनुदान २१/१०/विदलादिवर्जननतानि मांसवर्जनव्रतं इत्याश्विनमासकृत्यरत्नसमुच्चयः २. १२६/ गाययुनसंगमेग्रहणफलीपदान देवालयादी १) ११ कात्तिकमासकृत्यनिर्णय ३/१/११काशदीपदानंएकभक्तवतंकर्तिक- तुलासक्रमपूर्वी:पराश्चघटिकापुण्याः १३२ जयावाप्तिवन कृच्छ्वतदेवीव्रत, अत्रविष्णुवनप्रशसा २११ कार्तिक कृष्णप्रतिपदायांकार्तिक नियम- कार्तिकस्नानंत्राश्विनशुक्कादीमारभ्य धारणचन्हिपूजाच ९ दाक्षिणात्यमते अन्यमतेषु श्राश्विनीमा ४२१२हितीयायायमपूजा तृतीयायांगौरीत्रत: रभ्योक्तम् ४१२ कार्तिकचतुर्थ्यांदशरथराज्ञःपूजादुर्गा- -- ·. . प०ए० सूषिपत्रम् प०ए०/40) सूचिपुत्रम् . . . १/२१६ अस्यामेवकरकचतुर्थीव्रतंतत्रस्त्रीणामेवा १२ ॥ अस्यामेवगोत्ररात्रत्रतं सस्त्रीककृष्णपूजन |धिकारः १२१२१ गोवर्धनपूजनं गवांगोपीनांवपूजन .. ५१६करकचतुर्थीकथा, अस्योद्यापनम् १३ 2 ८ का कृ. चतुर्दश्यांअनर्कचतुर्दशीकृत्य ६११५का.क-पच-नागपूजाव्रतं पष्टयांस्कदपू १३ २ तत्राभ्यंगस्नानं चतुर्दश्यादिद्वितीयांत ६२.का.क.सत वैकुंठकल्पादितत्रमूर्यपूजा स्वातियोगेश्चर्य २ ३/का.कृप्याटम्मापुत्रकामहरिगोर्यो १४ १५अथस्नानविधिः यमतर्पणं दर्भमयरुपेपूजनम् १४ ११४ यमायदीपदानं प्रदोपसमयेकार्य ५इयमपिकारकाख्या चतुविदत्रापिकृत्यं ११ २ ३प्रेतभ्यादीपदानं तत्रमंत्रः २६ अस्यामेवग्रहोईदेवीपूजावतं तत्रकथावि. ११९२१० इयंभौमवारेचित्रायांचमहाफला ७२७का-'नवभ्यांदुर्गापूजावतम् , १४ २१३ अत्यांहनुमतोजन्मदिनकृत्य ७२ ८ का.कादशभ्याधर्मराजपूजादिशांपूजा ११ २१५ का-अमावास्यायां दीपावलिकृत्य ७२ ९का-कृष्णेकादशीरमातस्याःकथा १५५ अत्रापिस्वातियोगअभ्यगस्नान, ९११)का.कृ.द्वादश्यांगोवत्सपूजाकथा १५१ अथदीपावलीकृत्यकथा कौमुदीव्रतमुक्त १७/२/१४ इयनीराजनदादांत्रगवांपूजतनीराज १० सुखसुप्तिकाकृत्य प्रदोपदीपदीनपूर्वकं ११/२/१६.का.कृ.त्रयोदश्यांयमदीपदानव्रतपंचाह: १४/लक्ष्मीपूजाप्रयोगः लक्ष्मीसूक्तंपठेत् . --

·प.ए./पं0
//
सूचिपरम्
प०ए०५० सूचिपत्रम्
१८५त्रदीपश्रादप्रयोगः अत्रस्वातिसंपात २९१/१६का.शु स.शाकसप्तमीव्रतं
योगः
२९ २, ३ का शु-अ-गोपामी तत्रगोपूजा
१८२तस्यशांतिनीराजनविधिनाकार्य:
का-शु-न कृतयुगादि अत्रकूपमांडपानं
११अत्रकेदारगौरीव्रतं पूजाविधानं कथाच ३०१ तुलसीकृत्यारंभः नगरप्रदक्षिणाकथा
२०/980 दीपावलीकथा मार्गपातीविधानं कौम ३१.२ तुलसीविवाहप्रयोगःतुलसीविवाहकथा
दीमहोत्सवः
३३ २४का-शुद सार्वभौमवत राज्यावाप्तित्रतं
२४ २ ३/प्रात तक्रीडनादिक तेलायगोपि
३४.१२० ब्रह्मावाप्तिव्रतम्
२५ २१५ कार्तिक शुक्ल प्रतिपदायबिलिपूजा गोव ३४ ११४ का-शुक्लेकादशीहरिप्रवोधिनीकथापाझे
धनपूजाच
३५२ स्कंदपुराणोक्ताकथायोगीश्वरद्वादशीव्रतं
२६/२/का. शु. द्वितीयायमहितीयाकृत्यं ,
२८ का. शु. तृतीयायां विष्णगोरोव्रतं ३९ १, २ रामार्चनचाद्रिकोक्तःप्रबोधिनीप्रकार:
९/का- शु. च. नागवत
29 ९प्रवोधकालनिर्णयः
१३.का. शु. प. जयापंचमीव्रत ४१ २१५ अथैकादश्यादिपूर्णिमांतभीष्मपंचकवतं
२९ २६ का- शु. प.भौमवारेदेवसेनान्वितस्कंदपू १५ पानेकार्तिकमाहात्म्यं भीष्मपंचकविधा-
जोत्सवः
४२, १/१३ भविष्योत्तरोकभीष्मपंचकवतविधान
प्रबोधैकादशीकृत्यम्
..

·प.ए.पं.
सूचिपत्रम्
4.ए.प.
सचिपत्रम्
४५११२ भीष्मपचकोपाख्यानं समाप्तम् । ५०/ १/२ श्राचारप्राप्तंतुलसीपूजनं अथप्रयोग
१३/अत्रध्वजारोपणविधानं अथैतत्प्रयोगः ५१/१८ तुलसी विवाहप्रयोगः तुलसीकवचपाठः
१६.२.७भीमपंचकव्रतविधानप्रयोगः ५२ २ १ अवधात्रीपूजाप्रयोगःधात्रीपूजोद्या.
१७५ कात्तिःशु-द्वादश्यांनीराजनविधान ५३.१२१/ध त्रीमाहात्म्यकथात्रिपुरदाहोत्सवमंत्रः
१७ २१अत्रापिनीराजनशांतिकथा (विधिः ५५२७ पत्रकार्तिकेयदर्शनं मन्वादि !"
१८/२१५ चातुर्मास्यव्रतसमापनंवाराहोक्तः प्रबोध ५६ । क्षीरसागरदानं उपदानम् :
१९१११)का.शु-त्रयो शिवपूजनव्रतम् १०००1। ५६.२८संतानव्रतं राशिवतम्।
४९११२ अष्टोत्तरनामभिः सहस्रदीपदानंच ५६-२१२ कृत्तिकावतंमनोरथपूर्णिमावतंसौभाग्यव्र,
४९.२११ का शु.चतु कुंठचतुर्दशीहरिपूजनं ६७-१७ कार्तिकवतोद्यापन कार्तिकस्नानं पुनरत्रा.
१९/२/१४ अत्रब्रह्मकूवतं काश्यांविश्वेश्वरयात्रा ६२-२ ६ कपिदानविधानम्
५०/२४त्रपापाणचतुर्दशीव्रतम्
६३ १/३/गोदानविधानं अत्रैवभीष्मपंचकवतोया.
५०२.८ कार्तिकपौर्णमास्यां कार्तिकेयदर्शनं
पनमपि
५०२ ९काःपौर्ण-दीपदानेनत्रिपुरोत्सवादिविधा, ६४२२४ अत्रमामार्कंडेयपुराणदानम्- --
५० २१६ अवकाम्यंढपोत्सर्गव्रतं कल्पांतरीयोम ६४२ ५ सुवर्णगजदानं इतिकात्तिकोद्यापनम्
स्यावतारः
६४ २. ४ | एवंचातुर्मास्यव्रतोद्यापनमपिज्ञयम्
1
है
.

·। ११ २२ तस्यामुपवासादिकार्यम् "! ...! 10.40 "०० संचापत्रम् ५०८०५० H: 1- " सूचीपत्रम् !!!! इतिकर्तिकमासकृत्यरत्नसमुच्चयः ४११ अथमार्गकृष्णपट्यांसूर्यपष्टीव्रतंभविष्यो. ४१-१६ मार्गकृष्णसप्तम्पामप्येवव्रतकाय 99थमार्गमासत्रतनिरूपणम् ४२१मार्गकृष्णाष्टम्यांकालभैरवोत्पत्तिः १ विष्णुपूजावतम् 1990 दानविशेपनिरूपणम् १२.५-अत्रपूजोपवासजागरणानिप्रधानानि ११२व्रतविशेपनिरूपणम् । २९ अस्पामेवाष्टम्यामनघाष्टव्रितम्' d:: त्रतीविशेपनिरूपणम् २१४ कृष्णाष्टम्यांवृतप्राशनम् । ... 11 १/११६वकृष्णप्रतिपदायांयोगविशेपनिरूपणं, ११ मा-क-नवम्पांसामान्यनिर्णयोक्तंमागंक १) २३तृतीयामारभ्यसोभाग्यसुंदरीव्रतः णकादशीउ-पन्नास्यामहाभारते २१ नक्तनतमाहात्म्यनिरूपणम् ११३ स्यामेवमार्गकृष्णकादश्यांवैतरणीव्रतं २५/३० उकव्रतस्योद्यापनविधिः ९.४मार्गकृष्णदादश्यांकृत्यविशेषाभावादेका ३. २०५ मार्गक चतुयातिथिपत्वेनगणेशपूजान दकृित्यमेवाकार्यम्''. तसंकष्टचतुर्थीविधिनाकार्यम् ९/१५मार्गकृष्ण त्रयोदश्यांत्रयोदशीप्रदोपव्रतं. २१६ मार्गकृष्णपंचम्यांतिथिपत्वेनगणेशादयो ९.१) ५मार्गकृष्णचतुर्दश्यांदेविकातीर्थावतारउः नागाःपूज्याः ९१ अस्यामेवचतुर्दश्यांदविकायात्रा

·प.ए.५०
सूचीपत्रम् .. !! १०४०/५०/- ..
१- सूचिपत्रम्
९ १३ मार्गामायांपितृपूजोका
१७:२३३'अयमार्गपंचम्यांनागपूजोक्ता । ..'
९ १७४ अस्यामेवमागीमायांगोरीतपात्रतं :- १८२१ अघमार्गशुक्ल पंचम्बां श्रीपंचमीत्रत
१०/१३५/इदमेवमहावतापरनानधेयंकालिकापुरा। १९१०५मार्गशुक्लषयांमल्लारिपूजोक्ता
११/प्रथमार्गशुलप्रतिपदायांवनव्रतम्
१९१८ अनचपापप्टीयोगः
११/१/१० मार्गशलद्वितीयायांश्रादपितृपूजनंच २०/-१-६अत्रैवफलपटीव्रतम् .. . . : .in
9999 मा. शु. तृतीयायांवानपितृपूजनासति।' २० २ मा-शु.सप्तम्यामित्रसप्तमीव्रतं
१५ मा. शु-नृतीयायांहरगोरीव्रतम् । २२-१४ मार्गशुलनवमीनंदिनीनवमी : ...
११/१/१३/प्रथहरगोरीव्रतकथा
२२:१/८/मार्गशछ दशम्यांआरोग्यदशमीव्रतं -':
२२१ अस्यमिवभविष्योत्तरपुराणोक्तमवियोग- २२ २९ मार्गशुक्छैकादशीमोक्षदा
१३. २१/मा-शु.वृतीयायामारभ्यभविष्योत्तरोकर- २२.-२१२ अस्याःकथा .
१६ १७ मार्गशुळचतुर्थीहरिगणपतिव्रतं (भावत २४१-२ अस्याभवेकादश्यांवह्निपुराणोक्सुनामहा
१५ २ ५ अथभविष्यपुराणोक्तंगणेशचतुर्थीव्रतं
दशीव्रतम्
१५२१६
प्रथगणपतिस्तोत्रम्
१६/१७३ अस्यामेवमार्गशुछचतुर्थीकचतुर्थानित २६-२१३ अकादशीव्रताधापनम् -
१५८अस्यामेववर्पचतुष्टयसाध्यंसवीर्वार्थसाधक २८/१७ अथभविष्योत्तरेक्तिधरणीव्रतम्। :
वरचतुर्थीव्रतम्
२९/२०१धरणीव्रतेपुमत्स्पद्वादशीव्रतनारदीये
।
।

·पए 'पं0 सच्चिपत्रम्
प.ए.पं०
सूचीपत्रम् .
२ द्वादश्यांमार्गशुक्लायांसाध्यव्रतम्
त्रयोदश्यांप्रदोपादौशिवपूजोक्ता
२१५ इतिनारदीयमार्गशुक्लहादश्यांसाध्य ४१ २८ अथ संहपुराणोक्तनसिंहत्रयोदशत्रित
। तंबादशादित्यव्रतं अखडद्वादशीव्रत ४१ २११ अथकर्म पुराणोकंत्रिलोचनत्रयोदशीव्रत
अथास्यामवतारकद्वादशीनंतम् ४१, २११/अथकानत्रयोदशीयतहमा १. . !
१३१/-१ अस्यामेवमल्लद्वादशीव्रतम् .. {. ४२ १ अथवाराह पुर.पक्तिं महावुधसंज्ञंत्रयोद
१३१ २१३ अथास्यामेवारण्यद्वादशीव्रतम् ......
शीव्रतम्
१३२.२ ६ मार्गशुक्लत्रयोदश्यामनगत्रयोदशीव्रतं ४२ ११७ अथसौरपुराणोक्तशिवत्रयोदशीव्रतम्
१३४ ११३ श्रथापरमनंगत्रयोदशीव्रतमविप्योत्तरे १२ ११३ अपमार्गशीर्पादिमासत्रयोदश्यांवर्षसा
१३६.१६/अथप्रदोषव्रतानि तत्रादौप्रदोषमहिमा
ध्ययमादर्शनव्रतम्
१३६१५१५ अथास्यनिर्णयः
४२ २१३ प्रथमार्गशीपशुक्छचतुर्दश्यामारभ्यमत्स्य.
१३६.२१५थपक्षपदोपविधिः
पुराणोक्तशिवचतुर्दशीव्रतम्
१३८:२/१६ थकेदारखंडोक्त शनिप्रदोषव्रतम् । ६४३२१२ मार्गशुक्लचतुर्दश्यांएकभक्त व्रतम्
११
७प्रथनिर्णयामृतस्कंदपुराणोक्तशन्यादि १५ अस्वामेवपिशाचमोचना श्राहमुक्त
वारयुक्तप्रदोपनतम् ४४२ अयर्णिमास्यांलवपादकदानमक्त
४०/-२ ७ सोमवारेणयुक्तायामपियस्यांकस्यांचित् ।। ३/अस्यांचंद्रपूजोका
:
1

·सचिपत्रम् 4.00 प०५० सचिपत्रम् ७ अत्यामेवमृगशिरोनक्षत्रयुक्तायांसुवर्णल १३ पोपकृष्णद्वितीयायांगुरवारयोगविधिपू. वणंचदेयम् २९पा.कृ.तृ.गौरीपूाजव्रतपुप्यःपुष्यस्नान १२ स्यामेवचंद्रावतारंभ कार्यः २० पौ.कृ.च.मास चतुर्थीव्रतम् ३ पो.कृ.प. नागपूजाव्रतम् १४२ नथवतिशीपौर्णिमोच्यते ७अथपूजाविधिः पौ.क.प.पूजागुहस्येति स्कदपूजावतम् १५११५/अथकथा पो.क्र-स. भास्करचेतिउययसप्तमत्रितम् पो.कृ.अ.अष्टकाश्रादम् ॥ इतिमार्गमासकृत्यरत्नसमुच्चयः॥ २२ अनरुक्मण्यष्टमीव्रतम् ८पो.कृ.न.नकभोजनदुर्गापूजावतम्। पोपमासानुक्रमः वस्त्रपानादिदानम्' १.३ पौ कृ-द मंतकस्यचेतियमपूजावतं धनुःसक्रमे पराम्पोडशघट्यःपुण्याः ' इयंअघोरकल्पादिः २एकभक्तवत प्रासादगृहादिदानम् पौ.क.एकादश्यांसफलैकादशीव्रतकथा २१/पौ.क.बा.संप्राप्तिद्वादशीव्रतम् ५/ शीलावाप्तिवतंकनकदानं पो.ह.प्रतिप १३ स्यामवस्वरूपावादशीव्रतम् दायम् ७४ पौपकृष्ण त्रयोदश्यापक्षप्रदोपव्रतम् पुष्पफलादिदानं नक्तव्रतच नर्मदास्नान पिक-चतुर्दश्यांमासशिवरात्रिव्रतम् .

·पपीतामात्यावर अदिययोगउक्तः
प०ए०प०
सूचिपत्रम्
१५ पापामावास्यायां श्रद्धदयपोगउक्तः ९/२/१६/प्रथाञ्चध्वजारोपनवमीव्रतं देवीमंदिरेध्व
७२/सचपोपमाघपोर्णमात्योमध्यवर्ति .
जारोपणम्
(ल्पा-
दशैभवति
१.पो-शुदाविश्वदेवानांपूजावतंईशानक
५२ ७/पो.शुक्लप्रतिपदायांभानुपूजाएकभकत्र. १०१६पो-शुळकादशीपुत्रदाकथापद्मपुराणे
७२ ८/पो-शु.द्वि.गोरोब शृंगोदकप्राशनम् ११/9/१४/इयंमन्वादिरपि
७/२/९ बालेंदुदर्शनं प्रारोग्यव्रतम् १५/१७४/अस्मांदाक्षिणात्यानांमाघस्नानारंभः
७/२१५ पौ.शु.ट. ब्रह्मगौरीव्रतम्
११/१/८माघस्नानविधिः
पो.शु.च-विनंतपूनाव्रतम्
१२/१५पो.श.द्वा-सुजन्महादशीव्रतम्
२ पोशु.पं.मधुस्दनपूजाव्रतम्
१२ २ ४ स्यामेवगोविदद्वादशीव्रतम्
८पीशु-प.विष्णुरूपसूिर्यपूजाव्रतम् १३/१३/पो-शुचयोदश्यां अच्युतपूजावतम् ।
१६/पो.शु.स-उभयसप्तमीव्रतम् १३/१४ विप्रायघृतादिदानम्
९.पो.शुक्लाप्टम्यांदुर्गापूजावतम् १३६पौ-शु.च-विरूदाक्षत्रतम्
१६ पौ.शु.न.महामायापूजावतंएकभक्तं १३ ११३/पौ.पूर्णिमायालक्ष्मीपूजावतंपुष्यस्नानम्
२००अत्रदुर्गास्तवराजस्तोत्रम् १३. २१० अत्रेशानव्रत पुष्पस्नानविधान
पुष्पस्नान कालिकापुराणेवाराहीसंहिता.
-

·.
प.०० सूचिपत्रम्
प०४०/५०
सूचिपत्रम्
११/३अत्रभविष्योत्तरपुराणादानम्
१६.म.-कःच तिल चतुर्थीव्रतम्
१७, २ ३ अत्रैवमकरसंक्रांतीकूर्मपुराणदानमू
सकष्टचतुर्थीव्रतकथा
३२ मा कृपं नागपूजादिव्रतम्
॥ इतिपोपमासकृत्यरत्नसमुच्चयः ६/मा कृ-प विशोकपत्रितम् .
४१४मा कृ-सप्तम्यांसर्वाप्तिव्रतम् ।
प्रथमाघमासकायानुक्रमः
८मा कृष्णाष्टम्यांमांसनश्रादम्
१२मकरसक्रमेपराश्चत्वारिंशत्घटिकाःपुण्य ९/अत्रकृष्णाष्टमोचतम्
१/३/२/अत्राग्निप्तयेदारुदानतिलेरेवस्नानादिक १०मा-कृ-न-अन्वष्टकाश्राद्धम्
तिलतैलेनदीपदानतिलधेनुदान तिलहो. ११ मा क- उद्योतकल्पादिधर्मराजपूजनं
११/१२ अत्रमलकभक्षणनिषेधः तिलदानम् (म १२ मा.कृष्णकाशोपतिलाकथाच
२१ माघस्नानविधानं अवव्रतानि नकवतं ५२ ८ मा कृष्णातिलद्वादशीव्रतम्
प्रयागमा-
६१/६मा कृ-त्रयोदश्यांपक्षप्रदोपव्रतम्
२/28/माघ कृष्णप्रतिपदायांवहिपूजनंव्रतारभ ७ मा कृयतुदश्शांरमपणादिकृत्यं
११)मा कृ-द्वि ब्रह्मपूजावतम्
तर्पणमंत्रोक्तनामभि)मःकृशरान्नदान
१४ मा-कृत-सौभाग्यसुंदरीव्रतं गौरीपूजनं १३अस्पांतारारात्रित्रतं शिवरात्रिवत्कार
.

·ए००/ सचिपत्रम् प.प.५० सूचिपत्रम् १४ माघामावास्यायां अर्षादयोगः ११) २ गोरीतृतीयात्रतंच गुडलवणादिदानम् २४ तत्रसपायसकांस्यपात्रसुवर्णादिदानं ७२/१२ मा.श.च.कुद चतुर्थीव्रतम् १५/अर्धोदयवतमाहात्म्यं स्कंदपुराणे १.५ गौरीचतुर्थीवितंच कुंडचतुर्थीव्रतंच २४ अधोदयत्रतपूजाविधानप्रयोग होमविधि, १२११५ शांतिचतुर्थे नतवरटाचतुर्थी व्रत २१ अस्यसंक्षिप्तप्रयोग तिलपर्वतत्रयस्थ १२ २ ६ मा.शु.प.श्रीपचमीत्रतं वसतपंचमीवन देवतात्रयपूजा तिलपर्वतदानम् १२२ ७रतिकामयो:पूजा वसंतोत्सवारमः गोदानशथ्यादिदानम् १३ १ १/मा.शु.प.अरुणाख्या तस्यामरुणपूजनं १३ अस्यांसावित्रीसहितब्रह्मपूजाविधानं. १३ १ ३/इयमदारपष्टीच तत्रसूर्यपूजादिकृत्य २ १/इयंद्वापरयुगादि अत्रयुगादिश्रादादिरू. १३/ २ मा.श.स.अचलास. त्रिलोचनाजयती ३छनोपानहदानम् १३ २९ अचलासप्तमीनिर्णयः अत्रस्नानादिवि. ७ माघशु.प्रतिपदायांवन्हि रूपशिवपूजात्र. १४२५अवतालकटान रथदानविधानंच ९/मा.शु.द्वि.भानुरूपप्रजापतिपूजावतम् । १४२८इयेमन्वादिलोलार्फस्नान काशीखंडे १२ मा.शु.तृ.सौभाग्यमुंदरीपूज व्रतम्। १४२१०त्रपझकयोगउक्त चलासप्तमीव्रतक- ११ अस्याविधानभविष्योत्तरे ललितान्तीया १५२ अचलासप्तभाविधानमुद्यापनकौमुद्याम् अत्रैवरसकल्याणिनीव्रतम् १६ ५ रथसप्तमीकथा रथसप्तमीविधानम् ९/ १) ·०/प. सूचिपत्रम् Yog.प. मूचिपत्रम् १७२१० रयांकसप्तमीविधानं भारोग्यसप्तवितं २६/ ११० माघपूर्णिमायांतिलकंबलादिदा तिलपा १८/१/१२ विशोकसप्तमीत्र.सिदार्थकाहेमसप्तमीव.. दानंच १९ .०५ विजयासप्त-व्रत अनोदकसप्तमीत्रतं २२ २३३ घृतकंवलविधानम् वराटिकासप्तमीव्रतम् २९.30/माघस्नानोद्यापनं अस्यांब्रह्मवैवर्तदानं १९ २१२ मा-शु.मीप्माष्टमी तत्रभीष्मतर्पणादिक स्कंदपुराणदानंच २०१५मा-शु.नदानवमीतवस्नानदानाद्यनंतफ- २०१६मा-श.दशम्यामांगिरसदेवतापूजादिकः २९.१७॥ इतिमाघमासकृत्यरत्नसमुच्चयः । २०७० श्रारोग्यदशमीव्रत धर्मव्रतत्रयं धर्मवत) अयफाल्गुणमासकृत्यानुक्रमः २११४ दशादित्यव्रतं दशापूजनम् कुंभापोडशपूर्वाघश्यःपुष्पागोजलाना २२ २१ मा.शु.एका. जया भीमसेनी अत्रबाराह द्वादशीव्रतम् 90 ३ पिष्टमयोदेवमूर्तिपूजाएकभक्तवतप्रियंगु. मा-शु-तिलहादशी भीमहादशीकथा ७पथ्यादिदिनत्रयव्रतं एकभक्तवतं ब्रीहि २६. १ ५मा.शु-त्रयोदश्यांत्रिरात्रमाघस्नानवतारं- गोवस्त्रादिदानम् २६.१ टमा-शु-च-यमतर्पणादिकृत्यम् 29/२२ माघस्नानवापिस्नान विश्वव्रतम् दिदानम् २४ ·१ १३. TO सुचिपत्रम् 4. पं० मचीपत्रम् १२४ फाल्गुनकृष्णप्रति.वन्हिपूजादिकृत्यम् १११ अथशिवरात्रितिाधानर्णयः शद्वितीयायांब्रह्मपूजादिकृत्यम् २१२ अथपारणनिर्णयः :: THEIRE तृतीयायांगोरीपूजादिकृत्यम् ६.१,१११ वावश्यकत्र्तव्यतापूजोपयोगिप्रसंग ५फा.कृ.चतुर्थीविनविनायकव्रतम् ६२ १/लिंगपूजायांफलविशेपनिर्णयः ११ फा.कृ.पं.नागपूजादिकृत्यम् ६. २१६ पार्थिवलिंगसंख्या निर्णयः... HEMS फा-कृ.प.स्कंकपूजाकृत्यमू ७.२१४ पार्थिवपूजाविधाने मंत्रादिनिरूपणं फा.कृ.सप्तम्यष्टम्योरष्टकादिकृत्यम् । ९१२ पंचसूत्रलिंगविधानम् फर.कृप्याटम्यापित्रादिभ्य.पिटनिर्वपण १.२८शिवपूजामधिकृत्यपंचगव्य दिफल :: १. फा.क-न-दुर्गापूजादिकृत्यम् । १०१ ३ विल्वपत्रपुष्पधूपनैवेद्यादि पूजाफलनिर्ण. फा-क.द-मंतकस्येतिधर्मपूजाकृत्यम् ३ शिवनिर्माल्यग्राह्याग्राह्यविचारः ३फा-क-विजयकादशीकथा २१.२१५ अथरूद्राक्षधारणानणयःरु मंत्रनिर्णयः ३ ० २ फा.क-द्वादश्यांह रपूजादिकृत्यम् १२.२.३ अथशिवपूजाप्रयोगःतत्र श्रीकठांदिन्या. ३ फा.क.प्रयोदश्यांपक्षप्रदोषत्रतम १११३ अत्रमुद्रांप्रदर्शनपूर्वकमाराहनादिपू- ३/फर क-चतुर्दश्यांशिवरात्रिव्रतम् . २५.११२ पार्थिवपूजाविधिः E- Hellittle शिवरात्रिस्वरूपम् १६.२२ श्रावरणपंजानिशायामचतुष्टयेऽर्घ्यदानम् १३॥ २ - ·- १०ए०० सूचीपत्रम् प०ए०५० सूचिपत्रम् १८/१०४ वार्पिकशिवरात्रिकधाशिवयोगयुका २९११६ अविघ्नविनायकव्रतं गणपतिसामान्यच. १९१ स्कंदपुराणोक्ताशिवरात्रिकथा. ३०' २६ वर्षसाध्यंगणेशचतुर्थीव्र.स्नपनचतुर्थीव्र - २०/२२२वापिकशिवरात्रिवतोद्यापनप्रयोग: । ३१ २१४ फा-शु-- पितृव्रतनागपूजनंच २३/मासशिवरात्रिनिर्णयः -३१ २२५ फा-शु-प-पशुपतिपूजावतंदारिद्यहरपष्टी. २३. अन्यावापिकशिवरात्रिकथा । ३२ ३/९/फा.शु.स.पकेपुटवतंत्रिवर्गष्टदासप्तमीव्र. । २६.१११/फालानामावास्याकृत्यं इयंमन्वादिः ३२ १११६ कामदासप्तमीव्रतं सप्तनीस्नपनवतंसौर. २६/२५फ.शु.प्रतिपदायांधूलिधूसरशिवपूजा. व्रतंच कल्पासप्तमीव्रतम २६) २) फा-श-दि- फाल्गुनादिशिवपूजावतम् ३३ २१३/फा.शु--शिवपूजनं शीतलाठभीव्रतम ६२ २१४ फा. शु- कुलसौख्यदातृतीयानतंभूमिका ३४ ११४ वधाष्टमीव्रतं बुधाष्टमीव्रतोपापनं सोमा- २६/२१ भूपिकातृतीयाव्रतम् (त- २७ १०६ फा.शु-प. टुडिराजव्रतं अंगारचतुर्थीव ३५ ११० अर्काष्टमीव्रत शुक्लाष्टमीव्रतंत्रशोकाष्टमीत्र अंगारचतुर्युद्यापनं सुखचतुर्थी ३५ ११ विश्वरूपाप्टमीव्रतं अष्टमीव्रतोद्यापनम् २७ २६अंगारकचतुर्थीकथा ३५ २०१फा-शु.न-नंदादिपचनवनीव्रतानि २९/११/एवंगणपतिचतुर्थीव्रतं यमचतुर्थीव्रतम् । ३६ १२/फा.श.द-प्राशादशमीव्रतं यमपूजन व्रतं २९.१२५/फाल्गुनादिचातुर्मास्यचतुर्थीव्रतम् ३७ १. ३/फा.शु-प्रामर्दक्पैकादशीव्रतकथामनोरथ टमीव्रतम् -

·पए.पं०
सूचापत्रम्
दादशीव्रतम्
:३८ ९गोविंदवादशीव्रतम् नृसिंहहादशीव्रतंसु
कृतबादशीव्रतम्
.११/०३/फा-शु-त्रयोदश्यांधनदव्रतम्
४२ / ८/फा.शु-चतुर्दश्यांदुर्गापूजामाहेश्वरव्रतंच
४२ २ फा-पूर्णिमापांसूर्पसोमपूजाअशोकव्रतम्
.१२.२१६ लक्ष्मीनारायणपूजाव्रतम्
४३ १३ होलिकापूर्णिमानिणयः होलिकापूजा-
१५.१ ९होलिकाकथाफाल्गुनी पूर्णिमांतेवसंतम.
होत्सवः
१६.२ ३ायुतं देवीव्रत कूर्चव्रतं दादशपूणीसु--
तीर्थविशेषाः
१७०३ अत्रलिंगपुराणदानं तिल धनुदानच
१७ १८इतिफाल्गुनमासकृत्यरत्नसमुच्चयः

·२१ A पारपं० सूपिपत्रम् प.ए.पं०] सूचिपत्रम् २०अथमलमासादि प्रकीर्णवतानामनुक्रमः १३/१३१ अकादशीव्रतमाहात्म्यम् 1/09/मलमासक्तंभविष्योत्तरे मलमासवतोद्या १५२ ८ त्रिस्टशकादशीमाहात्म्य पनकथा १७२७नित्यकादशीव्रतम २/२/ देवीपुराणोक्तं मलमासकथानक २३/ २ ५ अग्निप्रियाचतुर्दशीव्रतम् ७मलमासनतविधानं पद्मपुराणे. २५ २ ९ साधारणपूर्णिमावतम् २/१५मलमासमत्रजपविधानपुरुषोत्तमोपाख्या २६ २३ प्रतिपदादितिथिकृत्यविशेपः ............ ११ प्रतविधिः मलमासे देवास्त्रयस्त्रिंशत: २८ ११६ प्रतिपदादितिथिदेवतापूजामंत्राः १७मलमासनतोद्यापन अतिथिध्यानानि | ३१ १११ इतिमलमास.दिप्रकीर्णकृत्यरत्नसमुच्चय ६१.३ अधिमासे शुक्कादशीकथा ३१ १/११/अयसकातिव्रतनुकनः ६.२ अधिमासे कृष्णकादशीकथा मलमा ३१ १०२ धान्यसंकातित्रतं १ रूपसंक्रातिब्रत २ ३२, ८ भोगसक्रांतित्रतं ३ लवणसंक्रातिव्रतं ७/१/१४ प्रकीर्णव्रतेपुएकादशीकल्पः ध्वजारोपणं ३२ २१० तेजःसंक्रांतिव्रत,५ सौभाग्यसंक्रांतिग्रत १०२ वर्षसाध्यपंचाहै कादशीव्रत हरिपचकवत ३३ १ ९ तांबू उसंक तिवपं ८ मतोरथ संक्रांतिक: घजारापणप्रयोगःविष्णचकत्रतपूजावि ३४ ११ विशोकसंक्रांतिवतं १० श्रायुःसंक्रांतिव्रतं. १२/२१ ५ मासोपवासवतविधानम् ३४.२ ७धन संक्रांतिवतं १२ अज्ञासंक्रांतिव्रतें। -- सवतोद्यापनम्

·.
सूचिपत्रम्
प०ए०) सूचिपरम्
३५.२ अपापसक्रांतिव्रत १४क निसंक्रांतिव्रत, ४१ चद्रस्तोत्रशिवनितिकरसोमवारव्रतं स्क
३५ ११६ दक्षिणायनसंक्रांती शीलव्रत १५
इपुराणे
३५२ उत्तसयणसक्रांती राज्यव्रतम्-१६
४५.२५वसाध्यं सोमवारव्रतम्
उत्तर यणे तस्नपन व्रतम् १७ १७/२५ सामवारनक्ले सामान्यपूजाक्रमः
७वृताकत्यागवतं अस्योद्यापन विधिः ४८ २१५ सोमवारनतोद्यापनविधिः
शत्रुनाशनवतं भौमवतम्
१९/२/२ प्रभासखडोकं मोद्यापन सोमवारनतं
३६ २७यसक्रांत्युद्यापनम्
३ श्रावणमासेसोमवारे केदारनापपूजन
३७८पवारनतानिनादित्यवारतविधिः ५१२, ५ अभिनवचद्रार्घ्यदानविधिः
३९/ २ अस्योद्यापनप्रयोगः
५१ २१५ अथभौमवारव्रतानि भोमवारे भौमपूजा.
१० ११५ श्रादित्यपीडाशांतिव्रतादित्यहृदयस्तो ५२ 13/भामयंत्राद्वार. पूजाप्रयोगः
यहकांडे
५१२३/भोमवारव्रतकथा
४२ २१६ अपरंसूर्याष्टोत्तरशतनामस्तोत्रवनपर्वणि ५५ २१०स्योद्यापनविधिः प्रकारांतरण भौमत्र.
१३ ११५ त्रादित्यनक्तव्रतविधिः
तोद्यापनम्
१० सोमवारनतानिसेमिपीडाशांतिःसोमन. ५८ २.७ मंगलागौरवितविधानं मगलागौरीकथा
उद्यापनंच
..

·१५.०ए०पं.
TRE/R0
2
.
:
सूचिपरम्
सूचीपत्रम्. THE
६९/१ वृधवारत्रतं वुधशांतिः यस्तोत्रम्
७२/२/
प्रथयांगवतानि एपांपूजोद्यापनादिक्रमे
५९/०३/गुरुवारव्रतं गुरुशांतिः गुरुस्तोत्रम्
व
•
६० २२ शुक्रवारवतं शुक्रशांतिः शुक्रस्तोत्रम् ७२ २१४व्यतीपातव्रतम् .
६३/5 श्रावणेशुक्रवारे वरलक्ष्मीव्रत पूजाकथा |.७४२व्यतीपातव्रतां तरसोद्यापनम् ..
उपापनंच
७६ २११ व्यतीपातयोगेब्रह्मांडपुराणदानम् :
६२ ६ शनिवारव्रतानि शनिराहुकंतूनाशांति- ७६ २१३ ववाटिकरणवतानि प्रत्येकंसप्तसप्तक्रमे
६४५ शनिव्रतकथा दशरथकृतंशनिस्तोत्रम् णोपवासादिविधिनाविधायत्रतत्रतेउ
६६८शन्यष्टकं शनिनामशतिः
द्यापनंकाय्र्यम्,
६६, २०६शाने पूजाविधानं सोद्यापनशनिनक्तवि- ७६ १/४त्रविशंपतोभद्रावतकथाउद्यापनंच
६७ २१५/सूर्यारुणोक्तं शनिपूजाविधानम् ७७ १११ प्रकारांतरणसोद्यापनभद्रावतरस्नसमुच्च
६८ राहुकेतपूजानिधानं राहुस्तोत्रकेतुस्तोत्र ७८१ मत्स्यपुराणोक्तानिपष्टीव्रतानि । ...
६८ तिथिनक्षत्रयोगेन सूर्यादिवारव्रतानि ८०/२५ भविष्योत्तरोक्तानिपंचाशीतित्रतानि
६९ / ९ नक्षत्रदेवतानांपूजावताने नक्षत्रपुरुपत्र. ८४२१६विष्कुंभादियोगेपुप्रत्येकदानविधानम्
६९ २१६ विष्णोर्नक्षत्रपुरुषव्रतम्
८५११२ अथवेश्याविलासिनीनांव्रतरलसमुखर
७१ २०० शैवनक्षत्रपुरुपत्रतं सौरनक्षत्रव्रतमपदि | ८७ अथलक्षपूजाविधानानुक्रमः

·. /१०/goपं० सूचिपत्रम् ।।.. स.स सूचिपत्रम् वायवीपसंहितोक्लक्षपुप्पपूजाविधानम् ९१ १० विष्णोलक्षवर्तिपूजोद्यापनप्रकारः.. ८७/२८ अक्षतादिधान्यलक्षपूजाविधानम् ९६ २८विष्णोर्लक्षवर्त्तिव्रतोद्यापनम् ८८/११३ जलादिधाराभिपेकपूजाविधानम् । ९७ ११० लक्षदीपदानंश्रस्योद्यापनलक्षवदेव ८८२११, शवागमोक्तलक्षपूजाविधानम् ९७१) १३/वायुपुराणोक्तंलक्षवत्तिवतंसद्रलक्षवर्तित्र. ८९ ११० योद्यापनम् ९८/लक्षदीपवतोयापनप्रयोगः ९०१ अग्निपुराणोक्तलक्षपूजाविधानम् ९० / ९, फलत्यागवतोद्यापनम् २८ अथविष्णुलक्षपूजाविधानं सोयापनम् | ९८/२१४ पार्थिवलिंगोद्यापनंतत्रकामनाभेदः ९१/११५ लक्षतुलसीपूजाव्रतोद्यापनम् ९९ १५पार्थिवलिंगपूजाधारस्थानंपूजायांनामम ९१/२ ५ अग्निपुराणोक्कोलक्षपूजाप्रकारयोगः ९९ १०१ कामनापरत्वेनपूजापाएकादशप्रकार: ९२/१९इतिविष्णुलक्षपूजोद्यापनम् ९९ २१५ लिंगसंख्याफलभेदः पूजारंभकालः ९गणेशाविकयोरपिलक्षपूजोद्यापनम् .. १०० ११३ सनातिकालः पार्थिवलिंगोयापनम् ९२ ९ लक्षनमस्कार पूजोद्याप तस्यप्रयोगः १00 अयोद्यापनप्रयोगः तत्रादौपूजाप्रयोगः ९३ लक्षप्रदक्षिणाबतोयापनम् 2017 अत्रनहान्यासःयजुर्वेदमंत्रोक्तपूजा ९४० ५ अश्वत्थलक्षप्रदक्षिणे यापनम् . २०३ ११५ अयप्राणप्रतिष्ठापूर्वकः पूजाविधिः शलक्षवर्तित्रतोद्यापनम् १०१२ पार्थिवगोशलक्षत्रतोद्यापनकामनाभेद ·पाप सचिपत्रम् प०ए०५० सूचिपत्रम् १०० १ २ सर्वसाधारण पूजाप्रयोगःगणेशोपनिपत् १२२ २१४ गंगाभगवत्यासात्विकरूपब्रह्मद्रवत्वस्व- १०७१/३अश्वत्योद्यापन शौनकोकप्रकारेण १२३ २१९ गंगायात्रागमप्रस्तावः कलिकालगंगा १०८ प्रकारांतरेशाश्वत्थोद्यापन सेचनप्रकारः स्थितिनिर्णयः १०९ २६अश्वत्थारोपणोद्यापन प्रयोगः १३३११० श्रीमहाराजरणवीरसिंहकारितः कृत्यर १११ २.८ अश्वत्थस्यपुसवनादिसंस्कारार्थेहोमः स्नाकरःरत्नसमुच्चयः समाप्तः १/२१५ अश्वत्थविवाहःतुलसीप्रार्थना शुभमस्तुलेखकपाठकयोः ११२ २१अथवटोद्यापनप्रयोगः १११११ रक्षसामान्योद्यापनविधिःतरुपुत्रकविधिः ११६२ सत्यनारायणकथाविधानम् १२१२/१२ सर्वकामनाप्राप्तयेहरिनामस्मरणमेवव्रत १२२ १) सर्वरोगनिवृत्तयेहरिनामत्रयमत्राः १२२ १११ तथैवशिवनामत्रयमंत्रःकृत्यरत्नसमुदयः १२२११४ अथसमस्तकलिकालपातकशांतयहार मानस्मरणंमहानतम् १२२/ २/३/तत्रगंगामहिमावर्णनम