·काव्यमाला.८. महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचित धर्मशर्माभ्युदयम् । जयपुरमहाराजाश्रितेन पण्डितजलालसूनुना महामहोपाध्याय पण्डितदुर्गाप्रसादेन, मुग्यापुरवासिना परखोपाह- पाण्डुरङ्गात्मजकाशीनाथशर्मणा च संशोधितम् । तृतीयावृत्तिः। तच मुम्बय्यां पाण्डुरङ्ग जावजी इत्येतेः खीये निर्णयसागराख्ययन्त्रालये मुद्रयित्वा प्रकाशितम् । शाकः १८५४, सन १९३३. मूल्यमेको रूप्यकः।

·धर्मशर्माभ्युदयस्य विषयानुक्रमः। - १ सर्ग:-मङ्गलाचरणानि । सज्जनदुर्जनादिवर्णनम् । जम्बुद्वीपवर्ण- नम् । कनकादिवर्णनम् । भारतवर्षवर्णनम् । आर्यावर्तवर्णनम् । उत्तरकोशलाख्यदेशवर्णनम् । तत्र रनपुराख्यनगरवर्णनम् । २ सर्गः-रत्नपुराधिपतेरियाकुवंशोद्भवस्य महासेननरपतेर्वर्णनम् । "तन्महिष्याः सुव्रताया वर्णनम् । राज्ञः सुतमाप्तिचिन्तावर्णनम् । तदैव प्रचेतसाख्यस्य दिव्यमुनेरुद्यानपाठमुखादागमनश्रवणम् । ३ सर्गः-परिकरसमेतस्य राज्ञो मुनिदर्शनार्थ गमनवर्णनम् । बना- लीवर्णनम् ।उद्यानप्राप्तिवर्णनम् । तत्र मुनिवर्णनम्। मुनिमहीपालयोः समागमवर्णनम् । मुनिसमीपे राज्ञः पुत्रप्राप्तिविन्तानिवेदनवर्णनम् । स्वगृहे पञ्चदशस्तीर्थकरो धर्मनाथः पुत्रत्वेनावतरिष्यति' इत्यादि- मुनिवाक्यवर्णनम् । धर्मनाथस्य पूर्वजन्मविषय मुनि प्रति राज्ञः प्रश्नस्य वर्णनम् । ४ सर्ग:-धर्मनाथस्य प्राग्जन्मवृत्तान्तवर्णनोपक्रमः । धातकीखण्डा. ख्यद्वीपे वत्साख्यदेशवर्णनम् । तत्र सुसीमाख्यनगरीवर्णनम् । तत्र दशरथाख्यमहीपतिवर्णनम् । एकदा रात्रौ महीपतिना उपरक्तश्चन्द्रो दृष्टः, तं विलोक्य 'जगति कस्यापि श्रीः स्थिरा नास्ति' इति विचार- यतो महीपतेर्वैराग्योदयस्य वर्णनम् । तृणवद्राज्यं परित्यज्य तपसे यियासुं राजानं प्रति सुमन्त्राल्यस्य तन्मन्त्रिणश्चाकिमतानुकूल उपदेशः । राजकृतं तरखण्डनं च । ततोऽतिरथाख्याय वपुत्राय .

·काव्यमाला। A राज्यभारं दत्त्वा नरपतिस्तपसे वन ययावित्यादि वर्णनम् । महीपते- स्तीव्रतपोवर्णनम् । तप प्रमावास दिव्यता प्राप्त इति वर्णनम् । 'पण्मासानन्तर स एव तव महिष्या गर्भेऽवतरिष्यति' इति मुनिवा- क्यवर्णनम् । ५ सर्गः--महासेननृपतिसभायामम्वरात्काश्चन लक्ष्मीसमेता दिव्याङ्गना अवतीर्णास्तासा वर्णनम् । 'किमर्थे युष्माकमागमनम्' इति ता. प्रति नृपते. प्रश्न । “महासेननृपतिमहिष्यां धर्मनाथोऽवतरिष्यति, तत्से- वार्थ यूय यात' इति महेन्द्रेणादिष्टा वयमागताः, स्वय महेन्द्रोऽपि समागमिष्यति" इत्यादि तद्वाक्यवर्णनम् । तासा नृपमहिपीसमीपे गमनवर्णनम् । तत्कृतं नृपमहिष्याः सेवनवर्णनम् । नृपमहिष्या. स्वाम- विलोकनवर्णनम् । प्रातरुत्थाय महिण्या नृपसमीपे स्वमे विलोकित सर्व कथितम्, टपणाप्यतिसतुष्टेन, 'तीर्थकरस्तव पुत्रतामेष्यति' इति तत्फल कथितमित्यादिवर्णनम् । महिषीगर्भे धर्मनाथोऽवतीर्ण इति वर्णनम् । ६ सर्गः- सगर्भाया महिष्या वर्णनम् । माघशुक्लत्रयोदश्या पुष्यनक्षत्रे धर्मनाथस्य जन्माभूदिति वर्णनम् । इन्द्रादिकृतस्य महीपतिकृतस्य च तजन्मोत्सवस्य वर्णनम् । ७ सर्गः-जातवेश्मनि स्थिताया महिध्या अङ्के मायानिमितमेकं शिशु निधाय धर्मनाथमपहृत्य शची शक्राय समर्पितवती, शक्रोऽपि तमादाय सुरगजमारुह्य देवसेनासमेतो व्योमवर्मना सुमेरुपर्वतं जगामेत्यादि वर्णनम् । सुमेरुपर्वतवर्णनम् । तत्र देवसेनासनिवेशवर्णन गजाश्वादिवर्णनं च। , .

·" विषयानुक्रमः। ३ ८ सर्गः-सुमेरौ मणिसिंहासने शक्रो धर्मनाथमुपवेशितवानियादिन- र्णनम् । धर्मनाथाभिषेकोपक्रमवर्णनम् । क्षीरसमुद्रवर्णनम् । धर्म- नाथामिपेकवर्णनम् । इन्द्रादिदेवकृता तत्स्तुतिः । अभिषेकानन्तरं पुनरपि धर्मनाथं तन्मातुपमहिध्या अङ्के प्रापय्य देवाः खानि धामानि जग्मुरिति वर्णनम् । ९ सर्गः---धर्मनाथस्य बाल्यवर्णनं यौवनवर्णनं यौवराज्यप्राप्तिवर्णन च। विदर्भाधिनाथेन प्रतापराजेन वदुहितु, स्वयंवरे धर्मनाथानयनार्थ प्रेषितस्य दूतस्यागमनवर्णनम् । पित्राज्ञया ससैन्यस्य धर्मनाथस्य विदर्भान्प्रति गमनवर्णनम् । मार्गे प्राप्ताया गङ्गाया वर्णनम् । १० सर्ग:-विन्ध्याचलवर्णनम् । ११ सर्ग:-पऋतुवर्णनम् । १२ सर्ग:--पुष्पावचयवर्णनम् । १३ सर्गः-नर्मदाया जलक्रीडापर्णनम् । १४ सर्ग:-सायंकालवर्णनम् । अन्धकारवर्णनम् । चन्द्रोदययण- नम् । नायिकाना प्रसाधनवर्णनम् । दूतीप्रेपणादिवर्णनम् । १५ सर्ग:-पानगोष्टीवर्णनम् । रात्रिक्रीडावर्णनम् । १६ सर्ग:--प्रभातवर्णनम् । पुनर्धर्मनाथस्य यानावर्णनम् । नर्मदामु. तीर्य विदर्मदेश प्राप्त इति वर्णनम् । विदर्भदेशवर्णनम् । तत्र कुण्डिनपुराधिपतिनो प्रतापूराजेन समागमवर्णनम् । १७ सर्गः- स्वयंवरवर्णनम् । तत्र राजकन्यया धर्मनाथो वृत इति वर्णनम् । धर्मनाथस्य कुण्डिनपुरप्रवेशवर्णनम् । नगरनारीचेष्टावर्ण- नम् । धर्मनाथस्य विवाहवर्णनम् । पितुः सकाशादाहानार्थ दूतः .

·काव्यमाला। । समागत इति निखिलमपि कटक सेनापते सुषेणस्याधीन विधाय धर्मनाथ स्वय कुबेरोपढौक्ति विमानमारुह्य पध्वा समेतो नमसा खपुर जगामेति वर्णनम् । १८ सर्ग:--रनपुरे धर्मनाथप्राप्तिवर्णन महोत्सववर्णनम् च । वमना- थपितुर्महासेनस्य वैराग्यवर्णनम् । धर्मनाय प्रति तत्कृतस्य नीत्युपदे- शस्य वर्णनम् । धर्मनाथस्य राज्याभिषेकवर्णनम् । महासेननृपतेर्य- नगमनवर्णनम् । धर्मनायस्य राज्यस्थितिवर्णनम् । १९ सर्गः-अनेकमहीपतिभि सह सुषेणस्य चित्रयुद्धवर्णनम् । २० सर्गः-पञ्चलक्षवर्षपर्यन्तं सम्यक्प्रजापालनं विधाय, एकदा रात्री स्फाटिके सौधशृङ्गे स्थितो धर्मनाथो गगनापततीमुल्कामपश्यदिति वर्णनम् । उल्कावर्णनम् । धर्मनाथस्य वैराग्यप्राप्तिवर्णनम् । राज्य परित्यज्य वने गतस्य धर्मनाथस्य तपश्चर्यावर्णनम् । ज्ञानप्राप्ति- वर्णनम् । धर्मनाथार्यमिन्द्राज्ञया कुवेरेण निर्मिताया दिव्यसभाया वर्णनम् । तत्र सिंहासने स्थितस्य धर्मनाथस्य दिव्पैश्वर्यवर्णनम् । २१ सर्गः-धर्मनाथकृत सक्षेपेण जिनसिद्धान्तवर्णनम् । अन्यकर्तुः प्रशस्तिः । - ·काव्यमाला महाकविश्रीहरिचन्द्रकृतं धर्मशर्माभ्युदयम् । प्रथमः सर्गः। श्रीनाभिसूनोश्चिरमवियुग्मनखेन्दवः को मुदमेधयन्तु । यत्रानमन्नाकिनरेन्द्रचक्रचूडाश्मगर्भप्रतिबिम्बमेणः ॥ १ ॥ चन्द्रप्रभ नौमि यदीयभासा नूनं जिता चान्द्रमसी प्रभा सा । नो चेत्कथं तर्हि तदशिलग्नं नखच्छलादिन्दुकुटुम्बमासीत् ॥ २॥ दुरक्षरक्षोदधियेव धात्र्यां मुहुर्मुहुर्घष्टललाटपट्टाः । यं खर्गिणोऽनल्पगुणं प्रणेमुस्तनोतु नः शर्म स धर्मनाथः ॥ ३ ॥ १. अस्य कायस्थवंशमुक्तामणेदिगम्बरजैनमतानुयायिन आईदेवसूनो श्रीहरि- चन्द्रमहाकवेः समयः सम्यड् न ज्ञायते. हरिचन्द्रद्वयं तावत्प्रसिद्धम्-'पदबन्धो. ज्वलो हारी कृतवर्णक्रमस्थितिः । भट्टारहरिचन्द्रस्य गद्यबन्धो नृपायते॥' इति हर्षचरितारम्भे याणमन वर्णितः प्रथमः, विश्वप्रकाशकोपकर्नुमहेश्वरस्य पूर्वपुरुष- घरकसंहिताटीकाकारः साहसास्पतेः प्रधानवेद्यो द्वितीया. अनयोरेवायमप्ये- कवरस्तृतीयो वेति संदेहा, किं वयमपि (धर्मशर्माभ्युदयकर्ता ) कविखप्रीव्या मायादिप्राचीनमहाकविकक्षामारोहति, तसान्नार्वाचीनः. कर्पूरमजर्या प्रथमे जवनिकान्तर एका विदूषकोक्तिव्याजेन राजशेखरोऽपि हरिचन्द्रकविं स्मरति. एकविंशतिसर्गात्मके चास्मिन्महाकाव्ये नगराणवशैल पुष्पावचयजलविहारा- दिकाव्यवर्णनपुरःसरं चतुर्विशतिजैनतीर्थकरेषु पञ्चदशतीर्थंकरस्य धर्मनायस्य जन्मप्रमृति निर्वाणान्तं चरितं वर्णितमस्ति, २. को पृथिव्याम् , मुदं हर्षमा (अय च) कौमुदं पुमुदसमूहम्. ३. वर्तत इति शेषः. ४. अष्टमं तीर्थकरम्, ·काव्यमाला। re सप्रत्यपापा. स इति प्रतीत्यै वह्नाविवाहाय मिथ प्रविष्टा । यत्कायकान्तौ कनकोज्वलायां सुरा विरेजुस्तमुपैमि शान्तिम् ॥ ४ ॥ भूयादगाध स विबोधवाधिीरस्य रैलत्रयलब्धये व । स्फुरत्पयोबुद्बुदबिन्दुमुद्रामिदं यदन्तस्त्रिजगतनोति ॥ ५ ॥ निर्माणिते यत्पदपकजाना रजोभिरन्त प्रतिविम्बितानि । जना खचतोमुकुरे जगन्ति पश्यन्ति तान्नौमि मुदे जिनेन्द्रान्॥६॥ रत्नत्रयं तज्जननार्तिमृत्युसर्पवयीदर्पहर नमामि । यद्भूषणं प्राप्य भवन्ति शिष्टा मुक्तेविरूपाकृतयोऽप्यभीष्टाः ॥ ७ ॥ त्वद्भक्तिनम्र जनमाश्रयाव. साक्षादिति प्रष्टुमिवोपकर्णम् । चन्द्राश्मताटङ्कपदात्पदार्थो यस्या स्थितौ ध्यायत भारती ताम् ॥ ८॥ जयन्ति ते केऽपि महाकवीना खर्गप्रदेशा इव वाग्विलासा । पीयूपनिप्यन्दिषु येपु हर्ष केषा न धत्ते सुरसार्थलीला ॥९॥ लब्धात्मलामा बहुधान्यवृष्यै निर्मूलयन्ती धननीरसत्यम् । सा मेघसघातमेपेतपका शरत्सता ससदपि क्षिणोतु ॥ १० वियत्पथप्रान्तपरीक्षणाद्वा तदेतदम्मोनिधिलानाद्वा । मात्राधिकं मन्दधिया मयापि यद्वर्ण्यते जैनचरित्रमत्र ॥ ११ ॥ पुराणपारीणमुनीन्द्रवाम्भिर्यद्वा ममाप्यत्र गतिर्मवित्री । तुझेऽपि सिध्यत्यधिरोहिणीभिर्यद्वामनस्यापि मनोमिलाप ॥१२॥ १. पोडश तीर्थंकरम् २. चतुर्विशतितम तीर्थकरम्, ३ सम्यग्दर्शनम् , सम्यग्ज्ञानम्, सम्यक्चारिनं चेति जिनमते रनत्रयमुच्यते. रनलब्धये समुद्रसेवा समुचितव. ४. चन्द्रकान्तमणिनिर्मितकर्णभूषणविशेषव्याजाद. ५. सुर-सार्य- लीला देवसमूहकीटा, (पक्षे) सुरसा अर्थलीला. ६. बहुधा अन्यत्र्य, (पक्षे) यहु-धान्यवृध्ये. ५. पननीरसत्वमसन्तरसशून्यत्वम् । (पक्षे)पन-नीर सत्त्वं मेघ जलास्तित्वम्. ८.मे अयसपातं पापसमूहम् , (पक्षे) मेघसंघातम्. ९. निष्पापा, विगतकर्दमा च, १०, किशिदभिका ११.नि.णित्यधिोहिणी' इसमर. -- ·سه १ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । श्रीधर्मनाथस्य ततः स्वशक्त्या किंचिच्चरित्रं तरलोऽपि वक्ष्ये । वक्तुं पुनः सम्यगिदं जिनस्य क्षमेत नो वागधिदेवतापि ॥ १३ ॥ अर्थे हृदिस्थेऽपि कविन कश्चिन्निग्रन्थिगी म्फविचक्षणः स्यात् । जिह्वाञ्चलस्पर्शमपास्य पातुं श्वा नान्यथाम्भो घनमप्यवैति ॥ १४ ॥ हृद्यार्थवन्ध्या पदबन्धुरापि वाणी बुधानां न मनो धिनोति । न रोचते लोचनवल्लभापि स्नुहीक्षरक्षीरसरिनरेभ्यः ॥ १५ ॥ वाणी भवेत्कस्यचिदेव पुण्यैः शब्दार्थसंदर्भविशेषगर्मा । इन्दं विनान्यस्य न दृश्यते धुत्तमोधुनाना च सुधाधुनी च ॥ १६ ॥ श्रव्येऽपि काव्ये रचिते विपश्चित्कश्चित्सचेताः परितोपमेति । उत्कोरकः स्यात्तिलकश्चलाक्ष्याः कटाक्षभावैरपरे न वृक्षाः ॥१७॥ परस्य तुच्छेऽपि परोऽनुरागो महत्यपि खस्य गुणे न तोपः । एवंविधो यस्य मनोविवेकः किं प्रार्थ्यते सोऽत्र हिताय साधुः ॥१८॥ साधोविनिर्माणविधौ विधातुश्च्युताः कथंचित्परमाणवो ये । मन्ये कृतास्तैरुपकारिणोऽन्ये पाथोदचन्द्रद्रुमचन्दनाद्याः ॥ १९ ॥ परामुखोऽप्येप परोपकारव्यापारभारक्षम एवं साधुः । किं दत्तपृष्ठोऽपि गरिष्ठधात्रीप्रोद्धारकर्मप्रवणो न कूर्मः ॥ २० ॥ निसर्गशुद्धस्य सतो न कश्चिच्चेतोविकाराय भवत्युपाधिः । त्यक्तखभावोऽपि विवर्णयोगात्कथं तदस्य स्फटिकोऽस्तु तुश्यः ॥ २१ ॥ खलं विधात्रा सृजता प्रयत्नाकि सज्जनस्योपकृतं न तेन । ऋते तमासि धुमणिर्मणिर्वा विना न काचैः स्वगुणं व्यनक्ति ॥ २२ ॥ दोपानुरक्तस्य सलस्य कस्याप्युलुकपोतस्य च को विशेषः । अहीव सत्कान्तिमति प्रबन्धे मलीमसं केवलमीक्षते यः ॥ २३ ॥ १. 'घुत्' शब्द. पिरणवाचकः २. दोषः (पक्षे) रात्रिः, ·काव्यमाला। न प्रेम नमेऽपि जने विषसे मित्रेऽपि मैत्री खल नातनोषि । तदेष कि नेप्यति न प्रदोपस्त्वामञ्जसा सायमिवावसानम् ॥२४॥ श्रव्यं भवेत्काव्यमदूपणं यन्न निर्गुणं वापि कदापि मन्ये । गुणार्थिनो दूषणमाददानस्तत्सजनाहुर्जन एव साधुः ॥ २५ ॥ अहो खेलस्यापि महोपयोगः नेहद्रुहो यत्परिशीलनेन । आ कर्णमापूरितपात्रमेताः क्षीरं क्षरन्त्यक्षतमेव गावः ॥ २६ ॥ आः कोमलालापपरेऽपि मा गाः प्रमादमन्तःकठिने खलेऽसिन् । शेवालशालिन्युपले छलेन पातो भवेत्केवलदुःखहेतुः ॥ २७ ॥ आदाय शब्दार्थमलीमसानि यदुर्जनोऽसौ वदने दधाति । तेनैव तस्याननमेव कृष्णं सतां प्रबन्धः पुनरुजवलोऽभूत् ॥२८॥ गुणानधस्तानयतोऽप्यसाधुपद्मस्य यावद्दिनमस्तु लक्ष्मीः । दिनावसाने तु भवेद्गतथी रोज्ञः समासंनिधिमुद्रितास्यः ॥ २९ ॥ उच्चांसनस्थोऽपि सतां न किंचिन्नीचः स चिचेपु चमत्करोति । स्वर्णाद्रिशृङ्गाप्रमधिष्ठितोऽपि काको वराका खलु काक एक् ॥ ३० ॥ वृत्तिर्मरुद्दीपवतीव साधोः खलस्य वैवखतसोदरीव । तयोः प्रयागे कृतमंजनो नः प्रवन्धबन्धुर्लभतां विशुद्धिम् ॥ ३१ ॥ अथास्ति जम्बूपपदः पृथिव्यां द्वीपप्रभान्यकृतनाकिलोकः । यो वृद्धया मध्यगतोऽपि लक्ष्म्या द्वीपान्तराणामुपरीव तस्थौ ।। ३२ ॥ क्षेत्रच्छदैः पूर्वविदेहमुस्यैरयःस्थितस्फारफणीन्द्रदण्डः । चकास्ति रुक्माचलकर्णिको यः सद्म श्रियः पद्म इवाब्धिमध्ये ॥ ३३ ॥ द्वीपेषु यः कोऽपि करोति गर्व मयि स्थितेऽप्यस्तु स मे पुरस्तात् । इतीव येन ग्रहकक्षणाको हस्तो व्युदस्तस्त्रिदशाद्रिदम्मात् ॥ ३४ ॥ १.प्रकृयो दोषः रजनीमुसं च... दुर्जनः तैलरहितस्तिलसपंपादिपिम्याकच. ३. राजविशेषस्य; चन्द्रस्य च. ४. मरुतां देवानो द्वीपवती नरी (गा), ५. यमुना. ६. गडायमनासंगमरूपे वीर्यविशेषे.

·१ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । पश्यन्तु संसारतमस्यपारे सन्तश्चतुर्वर्गफलानि सर्वे । इतीव यो द्विद्विदिवाकरेन्दुव्याजेन घने चतुरः प्रदीपान् ॥ ३५ ॥ अवाप्य साधिपमौलिमैत्री छत्रगुति तन्वति यत्र वृत्ते । धत्ते समुत्तेजितशातकुम्भकुम्भप्रभां कांचन काञ्चनादिः ॥ ३६॥ सम्यक्त्वपाथेयमवाप्यते चेहजुस्तदस्मादपवर्गमार्गः । इतीव लोके निगदत्युदस्तशैलेन्द्रहस्ताङ्गुलिसंज्ञया यः ॥ ३७ ॥ पातुं बहिर्मारुतमकमुप्सलक्ष्मीलसकुडमपङ्कपीतः । यदन्तरुद्भिद्य महीमहीनामम्युत्थितो नाथ इवास्ति मेरुः ॥ ३८ ॥ चकास्ति पर्यन्तपतत्पतंगे यत्राम्बरं दीप इवोपरिष्टात् । कयापि शृङ्गामधनाञ्जनानां जिघृक्षया पानमिव प्रदत्तम् ॥ ३९ ॥ द्यावापृथिव्योः पृथुरन्तरे यः कृतस्थितिः स्थूलस्थानकान्त्योः । युगानुकारिध्रुवमण्डलथीरूवों रथस्याक्ष इवावभाति ॥ ४० ॥ तद्दक्षिण भारतमस्ति तस्य क्षेत्रं जिनेन्द्रागमवारिसेकात् । खर्गादिसंपत्फलशालि यन्त्र निष्पद्यते पुण्यविशेषसस्यम् ॥ ४१ ।। यत्सिन्धुगङ्गान्तरवर्तिनोच्चैः शैलेन भिन्नं विजयार्धनाम्ना । भारेण लक्ष्म्या इव दुर्वहेन वभूव पखण्डमखण्डशोभम् ॥ ४२ ॥ तत्रार्यखण्डं त्रिदिवाल्कथंचिच्युतं निरालम्बतयेव खण्डम् । ललामवन्मण्डयति स्वकान्त्या देशो महानुत्तरकोशलाख्यः ॥ ४३ ॥ अनेकपद्माप्सरसः समन्ताद्यस्मिन्नसंख्यातहिरण्यगर्भाः। १.जनमते सूर्यचन्दी नक्षत्राणि च द्विगुणानि सन्ति. 'दी द्वौ रवीन्दू भगणी च तद्वदेवान्तरी तायुदयं मजेताम् । यदब्रुवमेवमनम्वराद्या प्रवीम्यतस्ताप्रति युक्तियुतम् ।' इति सिद्धान्तशिरोमणी गोलाध्याये श्रीमास्कराचार्य:. २. भने- कानि मायुक्तानि जलतडागानि येषु, खर्गे च पमा लक्ष्मी, अप्सरसो रम्भाद्याः, ३. असंख्यातं हिरण्यं सुवर्ण गर्ने येषाम्, हिरण्यगर्भश्च ब्रह्मा. T ·काव्यमाला। अनन्तपीताम्बरधामरम्या ग्रामा जयन्ति त्रिदिवप्रदेशान् ॥ १४ ॥ यन्त्रप्रणालीचपकेरजसमापीय पुण्ड्रेक्षुरसासवौघम् । मन्दानितान्दोलितशालिपूर्णा विघूर्णते यत्र मदादिवोर्वी ॥ ४५ ॥ विस्तार्य तारा रभसान्निशि द्यो पुन पुनर्यदिवसे प्रमार्टि | उत्पुण्डरीकै क्लि यत्सरोमि ख लब्धसाम्य तदमन्यमाना ॥ १६ ॥ उत्पालिकामूस्तिमितेस्तडागचक्षु सहस्ररिव विस्मयेन । यद्वेभव मूरपि वीक्ष्य धत्ते रोमाञ्चमुद्यत्कलमच्छलेन ॥४७॥ जनै प्रतिग्रामसमीपमुच्चे कृता पाट्येवरधान्यकूटा । यत्रोदयास्ताचलमध्यगस्य विश्रामशेला इव भान्ति भानो ॥ ४८ ॥ नीरान्तरातप्रतिमावतारास्तरङ्गिणीना तरवस्तटेषु । विभान्ति यत्रोर्ध्वगतार्कतापात्कृतप्रयत्ना इव मज्जनाय ॥ ४९ ॥ सस्यस्थलीपालकबालिकानामुल्लोरगीतश्रुतिनिश्चलङ्गम् । यत्रणयूथ पथि पान्थसार्था सल्लेप्यलीलमयमामनन्ति ॥ ५० ॥ आस्कन्धमृज्वी तदनल्पपत्रप्रसूनशाखावलया द्रुमाली । मयूरपप्रमथितातपत्रश्रीर्यस्य देशाधिपतित्वमाह ॥ ५१ ॥ यत्रालिमाला स्परपङ्कजाना सोरभ्यलोभादमितो भ्रमन्ती। विभाति लोलाध्वगलोचनाना यन्धाय सिद्धायसशृखलेव ।। ५२ ॥ य तादृश देशमपास्य रम्य यत्क्षारमब्धि सरित समीयु । बभूव तेनैव जडाशयाना तासा प्रसिद्ध किल निम्नगात्वम् ।। ५३ ॥ १ पीतमम्बरं यस्ताशैमिमी रम्या असत्यैरप्रकपप्रासाद शोभमाना इत्ययं सर्गे च पीताम्यरस्य विष्णोर्घाम २ तडागस्य पम ताबल्प पनार्थ निर्मितो गफ्ट, ३. पो धर्मखपुला पुरुषा मार्गमध्ये पायविधमा स्थानि पुर्यन्ति.

·.. - १ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । भूकण्ठलोठन्नवपुण्डरीकस्रग्बन्धुरा गोधनधोरणी या । सा यस्य दिडाण्डलमण्डनाय विस्तारिणी कीतिरिवावभाति ॥५४॥ कल्पद्रुमान्कल्पितदानशीलाखेतुं किलोत्तालपतधिनादैः । आहूय दूराद्वितरन्ति वृक्षा फलान्यचिन्त्यानि जनाय यत्र ॥ ५५ ।। तत्रास्ति तनपुरं पुरं यद्वारस्थलीतोरणवेदिमध्यम् । अलंकरोत्यर्कतुरंगपतिः कदाचिदिन्दीवरमालिकेव ॥ ५६ ॥ मुक्तामया एव जनाः समस्तास्तास्ताः स्त्रियो या नवपुष्परागाः । वैजं द्विषां मूर्ध्नि नृपोऽपि यस्य वितन्वते नाम विनिश्चितार्थम् ॥५॥ भोगीन्द्रवेश्मेदमिति प्रसिद्ध्या यद्वप्रवेपः किल पाति शेपः । तथाहि दीर्घान्तिकदीर्घिकास्य निर्मुक्तनिमोकनिमा विभाति ।। ५८ ॥ समेत्य यस्मिन्मणिबद्धभूमौ पौरागनानां प्रतिबिम्बदम्भात् । मन्ये न रूपामृतलोलुपाक्ष्यः पातालकन्याः सविघं त्यजन्ति ॥ ५९॥ प्रासादशृङ्गेपु निजप्रिया. हेमाण्डकप्रान्तमुपेत्य रात्रौ कुर्वन्ति यत्रापरहेमकुम्भम्रमं द्यगङ्गाजलचक्रवाकाः ॥ ६० ॥ शुभ्रा यदग्रंलिहमन्दिराणां लमा ध्वजाग्रेषु न ताः पताकाः । किं तु त्वचो घट्टनतः सितांशो! चेकिमन्तणकालिकास्य ॥ ६१ ॥ कृताप्यधो भोगिपुरी कुतोऽभूदहीनभूपेत्यतिकोपकम्प्रम् । यज्जेतुमेतामिव खौतिकाम्भश्छायाछलास्कामति नागलोकम् ॥ १२ ॥ संक्रान्तबिम्बः सवदिन्दुकान्ते नृपालये प्राहरिकैः परीते । हृताननश्रीः सुदृशां चकास्ति काराधृतो यत्र रुदनिवेन्दुः ।। ६३ ॥ विभाति रात्रौ मणिकुट्टिमोर्वी संजातताराप्रतिमावतारा । दिक्षया यत्र विचित्र भूतेरुवानिताक्षीव कुतूहलेन ।। ६४ ॥ १. नीरोगाः; मौक्तिकप्रचुराव. २. पुष्परागो मणिमेदः (खीपक्षे तु)यपुषि भारीरेsरागा रागरहिता न. ३. वामशनिः; हीररुय. ४. बहुभूषणयुक्ताः (पक्षे) महीनामिनः सर्पराजः. ५. परिखा.

·काव्यमाला। , दृनिनिमेपा युसदां पतन्ती दोपाय मा भूदिति यस राव्या । उत्तार्यते मूर्ध्नि जितामरस्य नीराजनापात्रमिवेन्दुविम्बम् ॥ ६५ ॥ दन्दामानागुरुधूमबर्तिप्रवनिते व्योम्नि घनान्धकारे । सौघेषु यत्रोर्ध्वनिविप्टहेमकुम्भप्रभा भाति तडिल्लतेव ।। ६६ ॥ यत्रोच्चकैश्चैत्यनिकेतनानां कूटस्थलीकृत्रिमकेसरिभ्यः । रात्रिंदिवं भीत इवान्तरिक्षे भ्राम्यत्युपात्तैकमृगो मृगाङ्कः ॥ ६७ ॥ यत्रोच्चहर्येषु पत्तत्सपद्मव्योमापगापूरसहस्रशङ्काम् । वितन्वते काञ्चनकुम्भशोभासभाव्यमाना. सितवैजयन्त्यः ॥ ६८ ॥ यत्राश्मगर्भोज्ज्वलवेश्मभित्तिप्रभाभिराक्रान्तनभस्तलाभिः । दिवापि वापीपुलिने वराकी रात्रिभ्रमात्ताम्यति चक्रवाकी ॥ ६९ ॥ मरुच्चलत्केतुकराङ्गुलीभिः सतर्जितानीव सिषेविरे यत् । अतुच्छशाखानगरच्छलेन चतुर्दिगन्ताधिपपत्तनानि ॥ ७० ॥ रलाण्डकै. शुनसहस्रकूटान्याभान्ति यस्मिञ्जिनमन्दिराणि । तद्दष्टुमुर्वीतलनिर्गताहिमळ कृतानीव वपूंपि हर्षात् ॥ ७१ ॥ उदेति पातालतलासुधायाः सिरासहस्रं सरसीपु यत्र । मन्ये ततस्तासु रसाधिकत्वं मुञ्चत्युपान्तं न च भोगिवर्गः ॥ ७२ ॥ , मन्याचलामूलविलोडितान्तर्लब्धैकसत्कौस्तुभदृष्टसारः । रनाकरः स्याजलधिः कुतस्तत्सेवेत नैतत्परिखामिपाचेत् ।। ७३ ॥ इतीव भाःस्तम्भितकौस्तुभीनां स्तूपान्निरूप्य ज्वलतां मणीनाम् । आक्रीडशैलानिय यत्र लक्ष्म्याः प्रत्येति दूरापणिकोऽपि लोकः७४ (युग्मम्) पदे पदे यत्र परार्थनिष्ठा रसस्थिति कामपि नाटयन्त्यः । वाचः कवीनामिव कस्य नोच्चैश्वेतोमुदं कन्दलयन्ति वेश्याः ।। ७५ ॥ . १. मदमगर्मो हरिमनिः ·१ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । संगीतकारम्भरसन्मृदङ्गाः कैलासभासो वलभीनिवेशाः । वृन्दानि यत्र ध्वनदम्बुदानामनम्वुशुम्राणि विडम्बयन्ति ।। ७६ ॥ रणझणकिकिणिकारवेण संभाष्य यत्राम्बरमार्गखिन्नम् । मरुचलकेतनतालवृन्तहावली वीजयतीव मित्रम् ॥ ७७ ॥ हारावलीनिझरहारि तुगमवाप्य कान्तान्तनशैलदुर्गम् । यत्र त्रिनेत्रादपि निर्विशङ्कः शके सरो त्रयदुर्घरोऽमृत् ॥ ७८ ॥ केशेषु मनस्तरलत्वमक्ष्णोः सरागता केवलमोष्ठयोश्च । मुक्त्वा तदास्यं सुदृशां न यत्र दोपाकरच्छायमवैमि किंचित् ॥ ७९ ॥ रात्री तमापीतसितेतराश्मवेश्मानभाजामसितांशुकानाम् । सीणां मुखैर्यत्र नवोदितेन्दुमालाकुलेव क्रियते नमःश्रीः ।। ८० ॥ मद्वाजिनो नोलधुरा रथेन प्राकारमारोदुममुं क्षमन्ते । इतीव यसवयितुं दिनेशः श्रयत्यवाचीमथ चाप्युदीचीम् ॥ ८१ ॥ नीलाश्मलीलावलभीपु जालव्यालम्बमाननिगि चन्द्रपादैः । प्रतारिता यत्र न मुग्धसभ्यो हारावचूलेप्वपि विश्वसन्ति ॥ ८२ ।। उपर्युपारवधूमुखेन्दनुदीक्ष्य मन्दाक्षमुपैति नूनम् । यत्रोयसीधोघयचूलिकाभ्यो नम्रीमवनिन्दुरतः प्रयाति ॥ ८३ ।। पालेयशैलेन्द्रविशालशालयोणीसमालम्बितवारिवाहम् । विराजते निरराजधानीमड्डीय यजेतुमिवातपक्षम् ।। ८४ ॥ अगुरुरिति मुगन्धिद्रव्यभेदे प्रसिद्धिः सततमविभवोऽपि प्रेक्ष्यते मेप एव । पलसमयविरद्धा यत्र वृक्षानपास फचिदपि न कदाचित्केननिकेऽपि रयाः ।। ८५ ॥ कायजिसरस. २. प्रोणी मध्यभागः, ३. अविभवो दिमयरहित (प) पियरपपः. ४. वृक्षाले मिभिः पक्षिमी रक्षा .

·१० काव्यमाला। अन्तःस्थितप्रथितराजविराजमानो यः प्रान्तभूवलयिता पृथुसालबन्धः । प्रत्यर्थिनाशपिशुन परिपूर्णमूतें- रिन्दोरुदारपरिवेष इवावभाति ॥ ८६ ॥ इति महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचिते धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्ये प्रथमः सर्गः । पपुः स्त्रियः। द्वितीयः सर्गः। अभूदथेक्ष्वाकुविशालवंशभूः स तत्र मुक्तामयविग्रहः पुरे । नृपो महासेन इति खमेव यः कुलं द्विपन्मूर्धमदोऽप्यभूषयत् ॥ १॥ गतेऽपि दृग्गोचरमत्र शत्रवः स्त्रियोऽपि कर्पमपत्रपा दधुः । किमद्भुतं तद्धतपञ्चसायके यदद्रवन्सगरसंगताः क्षणात् ॥ २ ॥ न केवलं दिग्विजये चलञ्चमूभरभ्रमद्भूवलयेऽस्स जङ्गमैः । श्रिताहितत्राणकलकशङ्कितैरिव स्थिरैरप्युदकम्पि भूधेरैः ॥ ३ ॥ तदङ्गरूपामृतमक्षिभाजनैर्यदृच्छयासेचनकं प्रमातुमन्तस्तदपारयन्मनासुदश्रुदम्भान्निरगादिवाङ्गतः ॥ ४ ॥ कुलेऽपि किं तात तवेशी स्थितिर्यदात्मजा श्रीन सभाखपि त्यजेत् । तदङ्कलीलामिति कीर्तिरीीया ययावुपालब्धुमिवास्य पारिधिम् ॥ ५॥ तदा तदुत्तुगतुरंगमक्रममहारमजन्मणिशङ्कसंहताम् । न भूरिवाघाविधुरोऽप्यपोहितुं प्रगल्भतेऽद्यापि महीमहीश्वरः ॥ ६ ॥ विभान्त्यमी शनिमजनोस्थितास्तदादि तस्यासिजलस्य विन्दवः । न तारका व्योग्नि कुतोऽन्यथा भवेझप. कुलीसे मकरश्च ताखपि ॥७॥ १. शरय. क दर्पमभिमानम्. पनं वाहनं पान्तीति पनपा., न पनपाः अप- पाः. बाहनरहिता इत्यर्थः, नियधापगतत्रपाः सत्यः कंदपं काम दधु . २. स. अरसं गवा, संगर-संगताः. ३. 'तदासेचनकं तृप्तेनास्त्यन्तो यस्य दर्शनाद'.

·२ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । वितीर्णमस्मभ्यमनेन संयुगे पुनः कुतो लब्धमितीव कौतुकात् । स कस्य पृष्ठं न नतारिमूभुजः करामसंस्पर्शमिपाद्वयलोकयत् ॥ ८॥ न मनिणस्तत्रजुपोऽपि रक्षितुं क्षमाः समेतर्बुजगादसेः कचित् । इतीच भीताः शिरसि द्विपो दधुरतदनिचञ्चन्नखरतमण्डलम् ॥९॥ अतुच्छमच्छाद्यमहो महखिनां पयोदकाले तदसौ समुद्यते । नवाम्बुधाराविनिपातजर्जरैर्न राजहंसैर्न पलायितुं जवात् ॥ १० ॥ समुल्लसत्खगलतापहस्तितक्लमं धरित्री समवाप्य तद्भुजम् । विपामिगर्भः श्वसितेरियाकुला मुमोच मैत्री फणिचक्रवर्तिनः ॥ ११ ॥ नियोज्य कर्णोत्पलवजयश्रिया कृपाणमस्योपगमे समिहे । प्रतापढीपाः शमिता विरोधिनामहो सलजा नवसंगमे स्त्रियः ॥ १२ ॥ असक्तमाकारनिरीक्षणादपि क्षणादभीष्टार्थकृतार्थितार्थिनः । कुतश्चिदातिथ्यमियाय कर्णयोर्न तस्य देहीति दुरक्षरद्वयम् ॥ १३ ॥ उपासनायास्य क्लाभियोगतः प्रकम्पमानाः कुलपर्वता इव । समाययुरि मदाम्बुनिर्झराः क्षितीश्वरोपायनमनदन्तिनः ॥ १४ ॥ निपीतमातङ्गघटाग्रशोणिता हठावगूढा सुरतार्थिभिभेटैः । किल प्रतापानलमासद मित्समृद्धमस्यासिलतात्मशुद्धये ॥ १५ ॥ ततः श्रुताम्भोनिधिपारदृश्वनो विशकमानेव परामवं तदा । विशेषपाठाय विभृत्य पुस्तकं करान्न मुश्चत्यधुनापि भारती ॥ १६॥ वभुम्तदराहतदन्तमण्डलात्समुच्छरन्तो हुतभुकणाः क्षणम् । सरक्तवान्ता वरवैरिवारणव्रजस्य जीवा इव संगराजिरे ॥ १७ ॥ १. भुजं प्राप्तात्; (प) सपाद. २. मानपदा हस्तिसमूहः; (पक्षे) मातपटवाटारफुम्मः. ३. देयत्वार्थिमिः; (प) निधुषनार्थिभिः. ४. समिति युर सगरम् (पझे) समिद्भिः काप्टेः.

·काव्यमाला। J . श्रुतं च शीलं च बलं च यत्रयं स सर्वदौदार्यगुणेन संदधत् । चतुष्कमापूरयति स दिग्जयप्रवृत्तकीर्तेः प्रथमं सुमङ्गलम् ॥ १८ ॥ तदीयनिस्त्रिंशलसद्विधुतुदे बलाद्लित्युद्यतराजमण्डलम् । निमज्य धारासलिले स्वमुच्चकैदुर्द्विजेभ्यः प्रविभज्य विद्विषः ॥१९॥ उदर्कवक्रां वनिताखभावतो विभाव्य विस्रम्भमधारयन्निव । व्यशिश्रणद्वैरिकुलाबलाहृतां खसंमतेभ्यो बहिरेव स श्रियम् ॥ २०॥ विदारितारिद्विपगण्डमण्डलीसमुल्ललल्लोलशिलीमुखच्छलात् । कचेषु खड्गः क्रमकिंकरीमिव क्रुधा चकांस्य जयश्रियं रणे ॥ २१ ॥ जगत्रयोत्तंसितभासि तद्यशःसमग्रपीयूषमयूखमण्डले । विजृम्भमाणं रिपुराजदुर्यशो वभार तुच्छेतरलान्छनच्छविम् ॥ २२ ॥ वमन्नमन्दं रिपुवर्मयोगतः स्फुलिङ्गजालं तदसिस्तदा बभौ । वपन्निवासृग्जलसिक्तसंगरक्षितौ प्रतापद्रुमबीजसंततिम् ॥ २३ ॥ अवाप्तवाञ्छाभ्यधिकार्थसंपदोन्नतेपु संक्रान्त इवानुजीविपु । मदस्य लेशोऽपि न तस्य कुत्रचिन्महाप्रभुत्वेऽपि जनैरदृश्यत ॥ २४ ॥ द्विपत्सु कालो धैवल क्षमाभरे गुणेषु रक्तो हरितः प्रतापवान् । जनेक्षणैः पीत इति द्वियां व्यधादनेकवर्णोऽपि विवर्णतामसौ ॥ २५ ॥ प्रतापवही किल दीपिते ककुष्करीन्द्रभस्त्राकरफूत्कृतानिलैः । स कांचनामां कटकं जगत्पुटे दधानमावर्तयति स्म विद्विपाम् ॥२६॥ अवापुरेके रिपबः पयोनिघेः परे तु वेलां बलिनोऽस्य भूभुजः । ततोऽस्य मन्ये न कुतोऽप्यपूर्यत प्रचण्डदोर्विक्रमकेलिकौतुकम् ।। २७ ।। १. नृपसमूहम् : चन्द्रविम्यं च. २. भात्मानम् : धनं च. ३. पक्षिभ्यः, ब्राह्मणेभ्यश्च. ४. कृष्णवर्गः; यमय. ५. शुक्ल ; युपमश्च. ६. हरिद्वर्णः; इन्दाच. ७. पीतवर्णः, सादरमवलोक्तिच. ८. वर्णरहितत्वम् नीचत्वं च. ९. कांचन अनिर्वचनीयां शोभाम् ; सुवर्णकान्ति च.१०. सैन्यम् ; कङ्कणं च.

·२ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । १३ भयातुरत्राणमयीमनारतं महाप्रतिज्ञामधिरूढवानिव । न भूरिशकाविधुरे रिपावपि कचित्तदीयासिरचेष्टताहितम् ॥ २८ ॥ स कोऽपि चेदेकतमेन चेतसा क्षमेत संचिन्तयितुं फणीश्वरः । तदा तदीयारसनासहस्रमृद्गुणानिदानीमपि किं न वर्णयेत् ॥ २९ ॥ निशामु नूनं मलिनाम्बरस्थितिः प्रगल्भकान्तासुरते द्विजक्षतिः । यदि पिः सर्वविनाशसंस्तवः प्रमाणशास्त्रे परमोहसंभवः ॥ ३०॥ धनुर्धराणां करपालशून्यता हिरण्यरेतस्यविनीतता स्थिता । अभूजगद्विप्रति तत्र केवलं गुणच्युतिर्गिण एव निश्चलम्॥३१॥(युग्मम्) निरअनज्ञानमरीचिमालिनं जिनेन्द्रचन्द्रं दधतः प्रमोदतः । न तस्य चेतस्यखिलक्षमापतेस्तमोऽवकाशः क्षणमप्यलक्ष्यत ।। ३२ ।। महानदीनोऽप्यजडाशयो जगत्यनष्टसिद्धिः परमेश्वरोऽपि सन् । वम्व राजापि निकारकारणं विभावरीणामयमद्रुतोदयः ॥ ३३ ॥ तरगिताम्भोधिदुकूलशालिनीमखर्वपूर्वापरपर्वतस्तनीम् । वरोरुदेशे स निधाय कोमलं कर चुभोजकवधूमिव क्षितिम् ॥ ३१ ॥ अथास्त पनी निखिलावनीपतेर्वमूव नामा चरितश्च मुमता । स्थितेऽवरोधे प्रचुरेऽपि या प्रमोरमूत्सुधांशोरिव रोहिणी प्रिया ॥ ३५॥ सुधासुधारश्मिमृणालमारतीसरोजसाररिव वेधसा कृतम् । शनैः शनींग्थ्यमतीत्य सा दधा मुमध्यमा मध्यममध्यम वयः ॥ ३६॥ सरेण तस्याः किल चारतारसं जनाः पिवन्तः शरजर्जरीकृताः । स पीतमात्रोऽपि कुतोऽन्यथागसचदन्तः स्वेदजलच्छसहहिः॥ ३७॥ 1.भारणजिसस प्रलयविशेषस. २. परम-अहा परमोह. ३.हिरप्परता मशः स एष अपिना समाहनभूतेन मेषेण नीयठे नान्यः कपनाविनीतः माहितः ४. महान मानमहा-नही-इनः. ५. अष्टविधिरहित (पक्षे) नमस्र्यसय. ए. चन्द्रोऽपि. ५. रात्रीणाम् ; (पक्षे) भरीर्ण गाणी विभी सानिनि.

·१४ काव्यमाला। इतः प्रभृत्यम्ब न ते मुसाम्बुजश्रियं हरिप्येऽहमितीव चन्द्रमाः । प्रतीतयेऽस्याः सकुटुम्बको नखच्छलेन साध्व्याश्चरणाप्रमस्पृशत् ॥३८|| प्रयाणलीला जितराजहंसकं विशुद्धपाणि विजिगीपुवस्थितम् । तदधिमालोक्य न कोपदण्डभाग्भियेव पद्म जलदुर्गमत्यजत् ॥ ३९ ॥ मुवृत्तमप्याप्तजडोरुसंगमं तदीयजवायुगलं विलोमताम् । तथा दधावप्यनुयायिनं जनं चकार पञ्चेपुकदर्थितं यथा ॥ ४० ॥ उदश्चदुःस्वनवप्रशालिनस्तदनकंदर्पविलासवेश्मनः । वरोरुयुग्मं नवतप्तकाश्चनप्रपश्चितस्तम्भनिभं व्यराजत ॥ ११ ॥ जडं गुरुकृत्य नितम्बमण्डलं स्मरेण तस्याः किल शिक्षितं कियत् । तथाप्यहो पश्यत सर्वतोऽमुना बुधाधिपानामपि खण्डितो मदः ।।४२॥ गभीरनाभिहदमजदुद्धरसरमभिन्नद्विपगण्डमण्डलात् । समुच्चलन्तीव मधुव्रतावलिवमी तदीयोदररोममञ्जरी ॥ ४३ ॥ मुहृत्तमाकत उन्नती स्तनी गुरुनितम्रोऽप्ययमन्यतः स्थितः । कथं भजे कान्तिमितीव चिन्तया ततान तन्मध्यमतीव तानवम् ।। ४४ ॥ सती च सौन्दर्यवती च पुंवरप्रसूश्च साक्षादियमेव भूत्रये । इतीव रेखात्रयमक्षतमयो विधिश्चकारात्र वलित्रयच्छलात् ।। ४५ ।। गुरोनितम्बादिह कामिकं गतः स नाभितीर्थ प्रमथेशनिर्जितः । समुल्लसल्लोमलतारुरुच्छविः स्मरखिदण्ड त्रिवलिच्छलाधौ ॥ १६ ॥. कृतौ न चेतेन विरश्चिना सुधानिधानकुम्भौ सुदृशः पयोधरी तदङ्गलमोऽपि तदा निगद्यतां सरः परासुः कथमाशु जीवितः ॥४७॥ सुरस्रवन्तीकनकारविन्दिनीमृणालदण्डाविव कोमलौ भुजौ । करो तदने शुचिकङ्कणा किती व्यराजतामञ्जनिभौ च सुभ्रवः ॥ १८ ॥ १. लोमरहितलम् । वैपरीत्य च,

·२ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् ।
१५
सपाञ्चजन्यः कररुक्मककणप्रभोल्वणः स्याद्यदि कैटभद्विपः ।
स्फुरत्रिरेखं किल कण्ठकन्दलं तदोपमीयेत न वा नतम॒वः ॥ ४९ ।।
कपोलहेतोः खलु लोलचक्षुपो विधिय॑घात्पूर्णसुधाकर द्विधा ।
विलोक्यतामस्य तथाहि लाञ्छनच्छलेन पश्चात्कृतसीवनवणम् ॥ ५० ॥
प्रवालबिम्बीफलविद्रुमादयः समा वमूवुः प्रमयैव केवलम् ।
रसेन तस्यास्त्वघरस्य निश्चितं जगाम पीयूपरसोऽपि शिप्यताम् ॥५१॥
अनादरेणापि सुधासहोदरीमुदीरयन्त्यामविकारिणी गिरम् ।
हियेव काष्ठत्वमियाय वल्लकी पिकी च कृप्यात्वमधारयत्नराम् ॥५२॥
ललाटलेखाशकलेन्दुनिर्गलसुधोरुधारेव घनत्वमागता ।
तदीयनासा द्विजरत्नसंहतेस्तुलेव कान्त्या जगदप्यतोलयत् ॥ ५३ ।।
जितालदुवंसमहोत्पलैर्युषां क याथ इत्यध्वनिरोधिनोरिव ।
उपातकोपे इव कर्णयोः सदा तदीक्षणे जग्मतुरन्तशोणताम् ।। ५४ ।।
इमामनालोचनगोचरां विधिर्विधाय सृष्टेः कलशार्पणोत्सुकः ।
लिलेख वक्त्रे तिलकामध्ययोर्भुवोमिपादोमिति मङ्गलाक्षरम् ॥ ५५ ॥
उदीरिते श्रीरतिकीर्तिकान्तिभिः श्रयाम एतामिति मौनयान्विधिः ।
लिलेस तस्यां तिलकाकमध्ययो वोर्मिपादोमिति संगतोचरम् ॥५६॥
कपोललावण्यमयाम्बुपाचले पतत्सतृष्णाखिलनेत्रपत्रिणाम् ।
ग्रहाय पाशाविय वेघसा कृती तदीयफर्णी पृथुलांसचुम्बिनी ॥ ५७ ।।
स्मरेण कालागुरुपत्रवलिवाललाटलेखामिपतो नतमुयः ।
अशेपसंसारविशेषकगुणैर्जगश्ये पत्रमिवावलम्बितम् ॥ ५८ ॥
अनिन्यदन्तद्युतिफेनिलाघरमवालशालिन्युरुलोचनोत्पले ।
तदासलापण्यमुधोदधी यमुन्तरङ्गमका इव महुरालकाः ॥ ५९॥
तदाननेन्दोरधिरोहिता तुलां मृगार चिनेऽपि न लजितं लया ।
यतोऽसि कन्तत्र पयोधरोनती समूह यत्राभ्यधिकं व्यराजत ॥ ६ ॥

·काव्यमाला। समग्रसौन्दर्यविधिद्विषो विधेपुंणाक्षरन्यायवशादसावभूत् । तदास्य जाने निपुणत्वमीदृशीमनन्यरूपां कुरुते यदापराम् ॥ ६१ ।। सरस्वतीवार्थमनिन्धलक्षणा गुणान्विता चापलतेव धन्विनम् । विभेव भाखन्तमतीव निर्मला तमेकभूपालमलंचकार सा ॥ १२ ॥ अथैकदान्तःपुरसारसुन्दरीशिरःसजं तामवलोक्य तत्पतिः। इति स्थिरोनानितनेत्रमर्थिनामचिन्त्यचिन्तामणिरप्यचिन्तयत् ॥ ६३ ।। चकार यो नेत्रचकोरचन्द्रिकामिमामनिद्यां विधिरन्य एव सः । कुतोऽन्यथा वेदनयान्विताचतोऽप्यभूदमन्दधुति रूपमीदृशम् ॥ ६४ ॥ ट्ठमोत्पलात्सौरममिक्षुकाण्डतः फलं मनोज्ञां मृगनाभितः प्रभाम् । विधातुमस्या इव सुन्दरं वपुः कुतो न सारं गुणमाददे विधिः ॥६५॥ वपुर्वयोषेपविवेकवाम्मिताविलासर्वशक्तवैभवादिकम् । समस्तमप्यत्र चकास्ति तादृशं न यादृशं व्यस्तमपीक्ष्यते कचित् ॥६६॥ न नाकनारी न च नागकन्यका न च प्रिया काचन चक्रवर्तिनः । अभूद्भविष्यत्यथवास्ति साध्विमां यदङ्गकान्त्योपमिमीमहे वयम् ॥६॥ असारससारमरुस्थलीश्रमक्लमार्गहन्नेत्रपतत्रिणां मुदे । मृगीदृशः सिक्त इवामृतप्लवैरहो प्रवृद्धो नवयौवनद्रुमः ॥ ६८॥ फलं तथाप्यत्र यथर्तुगामिनः सुताइयं नोपलमामहे वयम् । अनन्यसक्तावनिभारखिन्नवनिरन्तरं तेन मनो दुनोति नः ॥ ६९ ॥ सहस्रधा सत्यपि गोत्रजे जने सुतं विना कस्य मनः प्रसीदति । अपीद्धताराग्रहगर्मितं भवेदृते विधोर्ध्यामलमेव दिझुखम् ॥ ७० ॥ न चन्दनेन्दीवरहारयष्टयो न चन्द्ररोचीपि न चामृतच्छटाः । सुताङ्गसंस्पर्शमुखस्य निस्तुलां कलामयन्ते खलु पोडशीमपि ।। ७१ ॥ १. सरखती, पीडा च. २. कर्णिकारपुष्पात्. ३. श्यामलम्.

·२ सर्गः] धर्मशाभ्युदयम् । असावनालोक्य कुलाङ्करं मम खमोगयोग्याश्रयभङ्गशक्किनी । विशोपयत्युच्छ्वसितैरसंशयं मदन्वयश्रीः करकेलिपङ्कजम् ॥ ७२ ॥ नमो दिनेशेनं नयेन विक्रमो वनं मृगेन्द्रेण निशीथमिन्दुना । प्रतापलक्ष्मीवलकान्तिशालिना विना न पुत्रेण च भाति नः कुलम् ॥७३॥ क यामि तत्किं नु करोमि दुष्करं सुरेश्वरं वा कमुपैमि कामदम् । इतीष्टचिन्ताचयचक्रचालितं कचिन्न चेतोऽस्य वभूव निश्चलम् ॥७॥ इत्थं चिन्तयतोऽथ तस्य नृपतेः स्फारीभवचक्षुषो निर्वातस्तिमितारविन्दसरसीसौन्दर्यमुद्रामुषः । कोऽप्युद्यत्पुलकाङ्कुरः प्रमदजैः सिक्तध नेत्राम्बुभि- वीजावाप इवाप वान्छिततरोरुद्यानपालः स तम् ॥ ७५ ॥ अथ स दण्डधरेण निवेदितो विनयतः प्रणिपत्य समापतिम् । दुरितसविदनध्ययनं सुधीरिति जगाद सुधाम्नपिताक्षरम् ।। ७६ ॥ राकाकामुकवद्दिगम्बरपथालंकारभूतोऽधुना बायोद्यानमवातरहपथात्कश्चिन्मुनिश्चारणः। यत्पादप्रणयोत्सवात्किमपरं पुष्पाकुरच्छद्मना वृक्षरप्यनपेक्षितात्मसमयैः क्ष्मापाल रोमाञ्चितम् ॥ ७७ ॥ क्रीडाशैलपस्थपद्मासनस्थस्तत्त्वाभ्यासैः स प्रचेता इतीदम् । नामाल्यातं पार्श्ववर्तिनतीन्द्रः कुर्वन्नास्ते तत्र संसूत्रितार्थम् ।।७८॥ इत्याकस्मिकविस्मयां कलयतस्तस्माट्समच्छेदिनी ज्योत्सावधतियामिनीशविपयां वार्तामवातोत्सवाम् । हम्म्यामिन्दुमणीयितं क्युगेणाम्भोजलीलायितं पारावारजलायितं च परमानन्देन राजस्वदा ॥ ७९ ॥ पति महाकविधीहरिचन्द्रविरचिते धर्मसर्माभ्युदये महाकाव्ये द्वितीयः सर्गः। १. प्रतीहारेण. २१.7.

·१२ काव्यमाला। तृतीय सर्ग । अथोत्थाय नृप पीठाद्भानु पूर्वाचलादिव । साघो प्रचेतसस्तस्य दिश प्राप्य ननाम स ॥१॥ स तसै वनपालाय ददौ तोपतरो फलम् । मनोरथलताबीजप्राभृतस्येव निष्क्रयम् ॥ २॥ आज्ञामिव पुरि क्लेशनिष्कासनपटीयसीम् । मुनीन्द्रवन्दनारम्भमेरों प्रादापयन्नृप ॥ ३ ॥ व्यानशे ककुभस्तस्या कादम्विन्या इव ध्वनि । उत्कयन्निर्भरानन्दमेदुरान्पोरकेकिन ॥ ४ ॥ चन्दनस्थासकैरेस्य लास्यमप्युल्लसद्धजै । पुप्पोत्करैश्च रोमाञ्च पुरमप्याददे तदा ॥ ५॥ अमान्त इव हर्येभ्यस्तदा गमनसंमदात् । पौरा प्रथितनेपथ्या स्खेभ्य खेभ्यो विनिर्ययु ॥ ६ ॥ बहिस्तोरणमागत्य रथाश्वेभनिपादिन । दूता इवार्थससिद्धेस्तमुदैक्षन्त पार्थिवा ॥ ७ ॥ दिगम्बरपदप्रान्त राजापि सह कान्तया । प्रतस्थे स्थमास्थाय प्रभया भानुमानिव ॥ ८॥ नृपा सचारिण सर्वे तमाविष्कृतसात्त्विकम् । मुनीन्द्रवहनारूढ रस भावा इवान्वयु ॥९॥ संज्जालकानसौ तत्र मैत्तवारणराजितान् । गृहानिव नृपान्प्रेक्ष्य पिप्रिये प्रान्तवर्तिन ॥ १० ॥ १ प्रचेतोनामकस्य यत , (पक्षे) प्रचेतसो वरुणस्य दिश पश्चिमाम् २ सब अलकान् , सत्-जालकान् जालको गवाक्ष ३ 'उत्तो मत्तवारणस्तु प्रभिन्नक टफुअरे । क्लीव प्रसादवीथीना कुन्दक्षतावपि ॥ इति मेदिनी.

·३ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । J प्रागेव जग्मुरुद्यानं सेवाक्षणविचक्षणाः । फलपुप्पाहरास्तस्य मूर्तिमन्त इवर्तवः ॥ ११ ॥ परस्परागसंघट्टप्रष्टहारावचूलकैः । पथि दु.संचरो मार्गों मार्गः पाशैरिवाभवत् ॥ १२ ।। दृष्ट्या कुवलयस्यापि जेता देर्शितविग्रहः । नेत्रोत्मवाय नारीणां नारीणां सोऽभवन्नृपः ॥ १३ ॥ सोऽङ्गलावण्यसक्रान्तपौरनारीनरेक्षणः । गन्धर्वरावृतः साक्षात्सहस्राक्ष इवावभौ ॥ १४ ।। यमुस्तस्य मुखाम्भोजपर्यन्तम्रान्तपट्पदाः । अन्तर्मुनीन्दुसंघानान्निर्यद्धान्तलया इव ।। १५ ।। बिमसविनमश्चारुतिलकामलकावलिम् । उस्टमत्पघ्रपल्लीको दीर्घनेत्रघृताअनः ॥ १६ ॥ युक्तोऽप्युतारपुनांगैः सारसंगममादधत् । कामाराम इवारामं पौरारामाजनो ययौ ॥ १७ ॥ (युम्मम् ) पुरंभीणां स वृद्धानां प्रतीच्छनाशिपः शनैः। इष्टसिद्धेरिय द्वारं पुरः माप महीपतिः ॥ १८ ॥ तिभावपरः कान्ति रिप्रदभ्यधिसं नृपः । १. मृगगहः. २. भूमण्डलस्य, उत्पलस्य प. ३. दतिशरीर तयुष. ४. न अरिणाम. ५. अश्वे, देवसोनिविशेष. १. पक्षिणा अमगेन सहित ; दावविरोषसहितरा. ५. पारजितायु पूर्णवन्तलपशिमः (पझे) जिसक भामताप विशेशी... परमादिरसेन सनरूपोसारिपु ता रचना पनपदी; (पो) उभयन्तः घलयपुष्य एता यस्मिन्स. . दीपमोचनम्पसारवल; (पो) गून ग अपना परामिपा यत्र. ...शानिये ; पुसरय. १. पाय गमम: साल संगमम्. सात्मे पविशेष. १२. नगरस. १. पति: रोयडी, (प)पाठविपरस्पतम्. .

·'काव्यमाला निश्चक्राम पुराच्छोकः कवीन्द्रस्य मुखादिव ॥ १९ ॥ शाखानगरमालोक्य पुरः प्रान्ते स पिपिये। तनूजमिव कान्ताया बहुलक्षणमन्दिरम् ॥ २० ॥ प्रागेव विक्रमश्लाघ्यो भवानीतनयोऽप्यभूत् । व्यक्तं पुनर्महासेनो महासेनावृतस्तदा ॥ २१ ॥ उच्चस्तनशिखोल्लासिपत्रशोभावदूरतः । वनाली वीक्ष्य भूपालः प्रेयसीमित्यभापत ॥ २२ ॥ कान्तारतरवो नेते कामोन्मादकृतः परम् । अभवन्नः प्रीतये सोऽप्युद्यन्मधुपराशयः ॥ २३ ॥ अनेकविर्टपस्पृष्टपयोधरतटा खयम् । वदत्युद्यानमालेयमैकुलीनत्वमात्मनः ॥ २४ ॥ उल्लसत्केसरो रक्तपलाशः कुञ्जराजितः । कण्ठीरव इवारामः कं न व्याकुलयत्यसौ ॥ २५ ॥ सैन्यकोलाहलोतीष्ठद्विहंगावलयो द्रुमाः । अस्मदागमनोत्क्षिप्तपताका इव भान्त्यमी ।। २६ ॥ १.बहुलक्षण, बहु-लक्षण, क्षण उत्सवः. २. भवानी-तनयः (कार्तिकेयः). सच वेः पक्षिणः खवाहनमयूरस्य क्रमेण पादन्यासेन श्लाघ्यः; (पक्षे) भव-आनीतनयः. ३. महासेन इति कार्तिकेयस्य नामान्तरमः (पक्षे) महती सेना यस्य. ४. उच्चैः- स्तनशिखा (कुचाप्रभागः); उच्चैखन-शिखा. ५. उद्यन्मधुपराशयः समुल्लसद्भमरप्रे. शयः कामोन्मादकृतो मदनोद्दीपकाः कान्तार-तरवो वनरक्षाः परं नःप्रीतयेऽभवन्. मोऽपि कान्तानतरवः कान्तायाः सुरतकालीनं भणितं नःप्रीतयेऽभवत् कीदृशः कान्तारतरवः कामोन्मादेन कृतः; उद्यत् मधु पर-आशयच. ६. पिस्पृष्टकुचा; वृक्षस्पृष्टमेघा च. ७. नीचकुलोत्पन्नत्वम् अभूमिलीनवं च उन्नतत्वमिति यावत्. ८. केसरोवृक्षविशेषः (पक्षे) उल्लसत्स्कन्धोत्पलकेशः. ९. रक्तवर्णाः पलाशाय- सिन्: (पक्षे) र रुधिरं पलं मांसंचानाति. १०.कुजराजितः कुअर-अजितः ·NALI BHA S. N ima LIB. ३ सर्ग ] धर्मशर्माभ्युदयम् । सचरच्चञ्चरीकाणा धोरणिस्तोरणस्रजम् । विडम्बयति कान्तारे हरिन्मणिमयीमियम् दी. २७ ।। पल्लवव्यामृतास्याना सूरस्यन्दनवाजिनाम् । फेनलेशा इवाभान्ति द्रुमाग्रकुसुमोत्करा- ॥ २८॥ त्वगत्तुङ्गतुरगोर्मेस्तीरग सैन्यवारिधे । पुजिताबालशेवालशोभामभ्येति काननम् ।। २९ ॥ उत्क्षिप्तसहकाराममन्जरीरुक्मदण्डिक । उत्साग्यल्लवङ्गैलालाञ्चिकर्पूरचम्पकान् ॥ ३० ॥ कासारसीकरासारमुक्ताहारविराजित । प्रेर्यमाणो मुहुर्वेल्लल्लताहस्ताग्रसज्ञया ॥ ३१ ।। अयमस्माकमेणाक्षि चन्दनामोदमुन्दर । मरदभ्यर्णतामेति वैत्रीवोद्यानभूपते ॥ ३२ ॥ (विशेषकम् ) तन्वाना चन्दनोद्दामतिलक वदने किल । करोत्यक्षतदूर्वाभिर्मङ्गल मे वनस्थली ॥ ३३ ॥ एता प्रवाल्हारिण्यो मुदा प्रेमरसगता. । मरुन्नर्तकतालेन नृत्यन्तीव वने रता ॥ ३४ ॥ निरूपयन्निति प्रीत्या प्रियाया प्राप्य काननम् । तत्क्षणादक्षमत्याक्षीदौद्धत्यमिव पार्थिव ॥ ३५ ॥ तत्कालोत्सारिताशेपराजचिह्रो व्यराजत । गुरूनभिवजन्नेष विनयो मूर्तिमानिव ॥ ३६॥ १. प्रतीहार • २. चन्दनक्षेणोद्दाम तिलक वृक्षविशेषम् ,(पक्षे) चन्दनस्यो- हाम तिलक विशेषकम् ३. अक्षताभिर्वामि , अक्षतरममतण्डुयुजाभि:- भिश्च ४. प्रवाले पालवे, विदुमैश्व. ५. अमर-सगता, अमरसता . ६. अक्ष रथम् । आयव्ययादिव्यवहारचिन्ता वा. .

·१२ काव्यमारा। नक्षत्रैरुन्नतैर्युक्तः सकान्तः केलिकाननम् । करानं कुडलीकृत्य राजा घनमिवाविशत् ।। ३७ ।। ददर्शाशोकमस्तोकस्तयकन्तत्र पाटलम् । रागेश्छन्नमिवासन्नमुनीनां मुक्तमानसः ॥ ३८॥ अधस्ताचस्य विस्तीर्णे स्फाटिकोपलविष्टरे । तपः प्रगुणितागण्यपुण्यपुञ्जमिव स्थितम् ॥ ३९ ॥ पत्तनेत्रोत्सवारम्ममाश्रितं मुनिसत्तमैः । ऋक्षरिव घरोत्तीण क्षणं नक्षत्रनायकम् ॥ ४० ॥ अन्तरस्तावकाशेन ज्ञानसिन्धुमहोमिमिः। मलेन लिप्तबाह्याने दर्शयन्तमनादरम् ।। ११ ।। अत्यन्तनि सहेरौर्मुक्ताहारपरिग्रहै । ध्यक्तयन्तमिवासक्तिं मुक्तिकान्तानुबन्धिनीम् ॥ ४२ ॥ नासायंशामविन्यस्तस्तोकसंकोचितेक्षणम् । भावयन्तमथात्मानमात्मन्येवात्मनात्मनः ॥ १३ ॥ दर्शनज्ञानचारित्रतपसामेकमाश्रयम् । क्षमागारं गतागारं मुनिमैक्षिष्ट पार्थिवः ॥ ४४ ॥ (कुल्कम्) अथास्पद नभोगानां वर्णशैलमिव स्थिरम् । गुरु प्रदक्षिणीकृत्य स राजा विशदांशुक ॥ ४५ ॥ इलामूलमिलन्मौलिर्नत्वा भूमौ न्यविक्षत । न परं विनयश्रीणामाश्रय श्रेयसामपि ॥ १६ ॥ (युग्मम् ) १. न-क्षनैः क्षत्रिय , (पक्षे) उडमि . २. बदामलि , सकुचितकिरणच. ३. राजा चन्द्र . ४. मुक्त-आहार, मुला-हार. ५.न-भोगानाम् , (प) नो- गानां देवानाम्. ६. गीपतिम् , यतिं . ७, खच्छवन , निर्मलकिरणश्च 1 ·३ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । २३ मङ्गलारम्भसंरम्भप्रध्वनहुन्दुभिध्वनिम् । विडम्बयन्नथोवाच वाचमाचारवानिति ॥ १७ ॥ त्वत्पादपादपच्छायां चिन्तासंतापशान्तिदाम् । संप्रति प्राप्य मुक्तोऽस्मि भवभ्रमपरिश्रमात् ॥ १८ ॥ यदमूदस्ति यद्यच्च भावि खं जन्म तन्मया । निर्णीतं पुण्यवन्नाथ त्वदालोकनमात्रतः ॥ ४९ ॥ तपोन्वितेन सूर्येण सदोपेणेन्दुनापि किम् । यो भवानिव दृष्टोऽपि न भिनत्यान्तरं तमः ॥ ५० ॥ चित्रमेतज्जगन्मित्रे नेत्रमैत्री गते त्वयि । यन्मे जंडाशयस्यापि पङ्कजातं निमीलति ॥ ५१ ॥ युप्मत्पदप्रयोगेण पुरुषः स्याद्यदुत्तमः । अर्थोऽयं सर्वथा नाथ लक्षणस्याप्यगोचरः ॥ ५२ ।। तथा मे पोषिता कीर्तिस्त्वद्दर्शनरसायनैः । यथास्तां त्रिदशावासे मायनन्तालयेऽपि न ।। ५३ ॥ निर्निमेषं गलद्दोपं नियंपेक्षमपक्षमलम् । ज्ञानचक्षुः सदोन्निदं न स्खलत्येव ते क्वचित् ॥ ५४ ॥ सिद्धमिष्टं त्वदालोकाग्ज्ञातं च ज्ञानिना त्वया । तत्पुनः प्रोच्यतेऽस्माभिः शंसितुं जाड्यमात्मनः ॥ ५५ ॥ १. सूर्य; मुहदि च, २. मन्दबुद्धे, जलाशयस्य तडागादेव. ३. पापसमूहः कमलंच. ४. भवदीयचरणारविन्दसंबन्धेन पुरुषो जन उत्तमो भवति, अयमों लक्षणस्य व्याकरणशासस्थायगोचरः, व्याकरणे हि युप्मरपदयोगेन मध्यमः पुरुषो भवति, न तूत्तमः ५. खो; त्रिदशमते आवासे गृहे च. ६. पाताले; असं- ख्यावे यहे च. मतिपुरा कीर्तिः खर्गे पाताले च न मातीति भावः. यथाविपु- शेऽसंख्यावेष्वपि सदनेषु न माति तस्य निदशमिवेष्वावासेषु मान दुरापास्तमेव, ·काव्यमाला। इय प्राणप्रिया पली समयेऽपि स्थिता सती । निष्फलेव क्रियात्यर्थमनपत्या दुनोति माम् ॥ ५६ ।। अदृष्टसतति स्पष्टमिष्टार्थप्रसवामपि । इमामह महीं मन्ये केवल भारमात्मन ॥ ५७ ॥ चतुर्थपुरुषार्थाय स्पृहयालोर्ममाधुना । अदर्शनायते मोहान्नन्दनस्याप्यदर्शनम् ॥ ५८ ॥ दशामन्त्या गतस्यापि पुसस्तावन्न शस्यते । प्रदीपस्येव निर्वाण यावन्नान्य प्रकाशयेत् ।। ५९ ॥ तत्कलो कदात्रैव रसलीलालवालके । सपत्स्यते ममोद्भिन्नमनोरथतरो फलम् ॥ ६० ॥ श्रुत्वेति प्रत्युवाचेद मुनि पालकर्णयो । लमदन्तद्युतिव्याजासुधाधारा इवोद्विरन् ॥ ६१ ॥ नेक्चिन्ताक्लमस्यासि वस्तुतत्त्वज्ञ भाजनम् । नेत्राधृष्य कचित्तेजस्तमसा नाभिभूयते ॥ ६२ ॥ धन्यस्त्व गुणपण्यानामापणस्त्व महीपते । त्वमेव सश्रय श्रीणा सरितामिव सागर ।। ६३ ।। त्वत्कीर्तिजहुकन्याया इतो लोकत्रयातिथे । अन्त प्रपत्स्यते राजन्नाजहंसनिय शशी ॥ ६४ ॥ न पर क्षत्रिया सर्वे वामनु त्रिदिवेश्वरा । नयुदात्तस्य माहात्म्य लड्वयन्तीतरे खरा ॥ ६५ ॥ क्षोदीयानहमसीति मात्मानमवजीगण । भवितासि त्वमचिराज्जगत्रयगुरोर्गुरु ॥ ६६ ॥ १. मोक्ष, नाशश्व. .

·३ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । गुणैर्घनोन्नते नूनं भवदावाग्निदीपितः । वजन्मना जनः शान्तिममृतेनायमेष्यति ॥ ६७ ॥ या चैषा भवतः पत्नी सुत्रता मुव्रताख्यया । हेपयिष्यति सा वेलां रत्नकुक्षितयोदधे. ॥ ६८॥ संसारसारसर्वखं भूत्रयस्यापि भूषणम् । इदमेनोविपच्छेदि स्त्रीरत्नमिति बुध्यताम् ॥ ६९ ॥ क्षुद्रतेजःसवित्रीभिः स्त्रीभिर्दिभिरिवात्र किम् । धन्येयं या जगच्चक्षुद्योभिः प्राचीव घास्यति ॥ ७० ॥ यण्मासादूर्ध्वमेतस्याः सरस्याः प्रतिमेन्दुवत् । चतुर्दशाधिको गर्ने दिवस्तीर्थकृदेष्यति ॥ ७१ ॥ कृतार्थाविति मन्येथामात्मानौ तावामिह । नह्यन्यो भविना लाभः सुतादेवंविधात्परः ॥ ७२ ॥ जन्म वा जीवितव्यं वा गृहमेधाथवा द्वयोः । आ कल्पं युवयोरेव यास्यति श्लाध्यतामितः॥ ७३ ॥ इत्थं ग्रन्थिमिव प्रमथ्य कृतिना तेनोरुचिन्ताभरं वागर्थाविव तौ प्रसादमधिकं तं प्रापिता दपती । अन्तर्गुढगभीरभावपिशुनं यं भावयन्तश्चिरा- जातास्ते प्रमदेन पीनपुलकपोल्लासिनः सज्जनाः ॥ ७४ ।। अथ तथाविधमाविसुतोदयश्रवणतः प्रणत पुनरप्यसौ । प्रमद्गद्गदवागिति वाग्मिनां पतिरुवाच वचासि मुनि नृपः ।। खर्ग सपति कः पुनात्ययमथो कुत्रास्य जन्मन्यभू- ल्लामस्तीर्थकरत्वदानमुहृदः सम्यक्त्वचिन्तामणेः। १. लत्पुनेण. २. पयदशस्तीर्थकरो धर्मनायः. ३. गार्हस्थ्यम्. ४. रत्नत्रयस्य सम्यक्त्वमिति सज्ञान्तरम्. रत्नत्रयं च सम्यग्दर्शनज्ञानचारिवलक्षणम्, ·काव्यमाला। इत्थं वाग्भववैभवव्यतिकरं त्वं हि जन्मार्णवो- तीर्णस्यास्य भविष्यतो जिनपतेः शुश्रूपुरेपोऽस्म्यहम् ।। ७६ ॥ इति प्रीतिप्राय बहलपुलकस्यास्स सकलं कलकोतकानामपशकुनमाकर्ण्य वचनम् । मुनिः स्पष्टं द्रष्टुं तदपरभवोदारचरितं प्रकणाकादिवधिनयनोन्मीलनविधिम् ॥ ७७ ॥ इति महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचिते धर्मशाभ्युदये महाकाव्ये तृतीयः सर्गः । चतुर्थः सर्गः। अथापनिद्रावधिबोधचक्षुः स्वहस्तमुक्तावदवेक्ष्यमाणः । जिनस्य तस्यापरजन्मवृत्तं वृत्तान्तसाक्षीव मुनिर्बभापे ॥ १॥ यत्पृष्टमिष्टं भवतार्थसिद्धये तत्पार्थिवाकर्णय वर्ण्यमानम् । कथा कथंचित्कथिता श्रुता वा जैनी यतश्चिन्तितकामधेनुः ॥ २॥ स घातकीखण्ड इति प्रसिद्ध द्वीपेऽस्ति विस्तारिणि पूर्वमेरुः । नमो निरालम्बमवेक्ष्य केनाप्युज्जृम्भितः स्तम्भ इवेक्ष्यते यः ॥ ३ ॥ विभूपयन्पूर्व विदेहमस्य सीतासरिदक्षिणकूलवर्ती । एकोऽप्यनेकेन्द्रियहर्पहेतुर्वत्सामिधानो विषयोऽस्ति रम्यः ॥ ४॥ राजन्ति यत्र स्फुटपुण्डरीकप्रकाशिनः शाद्वलशालिवप्राः । च्युता निरालम्बतया कथंचिदाकाशदेशा इव चारुताराः ॥ ५ ॥ उद्गायतीव अमदिक्षुयन्त्रचीत्कारनादैः श्रुतिसुन्दरैर्यः । प्रनृत्यतीवानिललोलसस्यैः स्वसंपदुत्कर्षमदेन मत्तः ॥ ६॥ अग्रे भजन्तो विरसत्वमन्तः समन्थयो निष्फलमुन्नमन्तः । अचेतना इक्षव एव यत्र निप्पीड्यमाना रसमुत्सृजन्ति ॥ ७ ॥ १. स्फुरितावधिज्ञाननेत्रः.

·४ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । २७ द्रष्टुं चिरेणात्मकुलप्रसूतां श्रियं विशिष्टाभ्युदयामुपेताः । यस्मिन्नुदन्वन्त इवावभान्ति विस्फारिताम्भोजदृशस्तडागाः ॥ ८ ॥ फलावनम्राम्रविलम्बिजम्बूजम्बीरनारङ्गलवङ्गपूगम् । सर्वत्र यत्र प्रतिपद्य पान्थाः पाथेयभारं पथि नोद्वहन्ति ।। ९ ।। यत्रानुकूलं ज्वलदर्ककान्तैर्विलीनकार्तस्वरपूरशङ्काम् । मध्यंदिनेऽम्भोजरजापिशङ्ख क्षणं विधत्तेऽम्बु तरङ्गिणीनाम् ।। १० ।। काले प्रजानां जनयन्ति तापं करा रवेरेव न यत्र राज्ञः । स्याद्धोगमङ्गोऽपि भुजंगमानां खस्थे कदाचिन्न पुनर्नराणाम् ॥ ११ ॥ तटे तटिन्यास्तरवः समृद्धि संप्राप्य यन प्रतिनिष्क्रयाय । छायाछलाचज्जलदेवताभ्यो दातुं फलानीव विशन्ति मध्ये ॥ १२ ॥ निर्माय निर्माय पुरीः सुराणां यच्छिक्षितं शिल्पकलाम दाक्ष्यम् । तस्यैव धात्रा विहितास्ति तत्र प्रकर्षसीमा नगरी सुसीमा ॥ १३ ॥ नितम्बभूचुम्बिवनान्तरीया यानावृतोचैस्तनवप्रभागम् । वातोच्छलस्पुप्परजःपटेन हीता वधूवस्वमुपावृणोति ॥ १४ ॥ अधृष्यमन्यैरधिरुह्य सालं नीलाश्मकूटांशुमिषेण यस्याः । रुणद्धि रुद्धो बहुधान्धकारः क्रुधेव तिग्मांशुकरप्रचारम् ।। १५ ।। यत्रोच्चहाग्रजुपामुदग्रान्पश्यन्मुखेन्दुनिशि सुन्दरीणाम् । ग्राह्ये तुपारस्विपि जातमोहः क्षणं भवेत्पर्वणि सैहिकेयः ॥ १६ ॥ काम प्रति प्रोज्झितकृष्णवा दृष्टयापि देहीति निमील्य शब्दम् । लोके दधानोऽपि महेश्वरत्वं न दृश्यते यत्र जनो विपादी ॥ १७ ॥ यत्रोच्चहर्म्याग्रहरिन्मणीनां प्रमासु दूर्वाङ्कुरकोमलामु । १. मुसीमेति नगरीनाम. २. कंदर्पम् : अभिलाई च. ३. सक्तमालनमार्गः; मुक्त नेत्रानलच. ४ देहि' इति याचकशब्दमः (पक्षे ) देही शरीरी. ५. शिव- खम् प्रभुलं च. ६. विषमक्षकः सिनया .

·२८ काव्यमाला। क्षणं क्षिपन्तो वदनान्यनूरुं वेस्तुरंगाः परिखेदयन्ति ॥ १८॥ व्यापार्य सज्जालकसंनिवेशे करानभिप्रेहति यत्र राज्ञि । द्रवत्यैनीचैस्तनकूटरम्या कान्तेव चन्द्रोपलहर्म्यपतिः॥ १९ ॥ प्रक्षिप्य पूर्वेण मही महीभृत्करेण यान्त्रीकुरुतेऽपरेण । अन्तर्ययाप्तु ग्रहकन्दुकांस्तान्हस्ता जितागारमिपादुदस्ताः ॥ २० ॥ सारेषु रनेषु यथा गृहीतेप्वब्धिर्वृथा वीचिभुजैः प्रनृत्यन् । रत्नाकरत्वेन न लजते यततः स मे भाति जडखभावः ॥ २१ ॥ मुहुर्मुहुः स्फाटिकहर्म्यभित्तो निरीक्ष्य रागापनिनीपयास्ये । खच्छामपि क्रान्तरदच्छदाभां दन्तच्छविं यत्र वधूः प्रमाप्टिं ॥ २२ ॥ स्वस्थो धृताच्छद्मगुरूपदेशः श्रीदानवारातिविराजमानः । यस्यां करोल्लासितवज्रमुद्रः पौरो जनो जिष्णुरिवावभाति ॥ २३ ॥ तद्यत्र चित्रं यदणीयसापि मेहेनं हीनाः स्मरदीपिकास्ताः। नैतत्पुनर्यन्नकुलप्रसूता भुजंगमोहं जनयन्ति वेश्याः ॥ २४ ॥ यां सारसर्वखनिघानकुम्भी सवेष्टय शश्वत्परिखामिषेण । उद्भिद्य पातालतलान्युदीर्णा विषप्रपूर्णा भुजगी प्रयाति ॥ २५ ॥ निःशेषनम्रावनिपालमौलिमालारजःपिञ्जरिताड्रिपीठः । स भूपतिस्तत्र बभूव शास्ता रथं जना यं दशपूर्वमाहुः ॥ २६ ॥ अनेन कोपज्वलनेन दग्धाः सहासपुप्पाः खलु पत्रवल्ल्यः । त्वपाण्डिमा वैरिवधूकपोले कुतोऽन्यथा भस्मवदुल्ललास ॥ २७ ॥ १. अरुण सूर्यसारथिम्. २. सत्-जालक ( गवाक्ष ), सज-अलक. ३. किर- णान् ; हस्तांध. ४. चन्द्रे, नृपतो. व. ५. अनीचस्तन (उच्चतर) कूट; अनीच.- स्तनकूट. ६. गुर्वृहस्पति ; उपदेष्टा च. ७.त्रिया युक्तो यो दानवारातिर्विष्णुस्तेन (पक्षे) श्रियो दाने वारा उत्सर्गजटेन. ८. पवि , हीरकश्च. ९. इन्द्रः. १०. तेलेन; प्रीत्या च .११. नकुल, नकुल. प्राणिविशेषच. १२. भुजंगमा. सपः पिडाश्य. १३. विपं जलम् ; गरलं च. १४. नदी विशेषः सर्पिणी च. १५. दशरथम्, ·४ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । अन्ये भियोपाचपयोधिगोत्राः क्षोणीभुजो जग्मुरगम्यमावम् । लक्ष्मीस्ततो वारिधिराजकन्या तमेकमेवात्मपतिं चकार ॥ २८ ॥ चैधव्यदग्धारिवधूप्रहारहारावचूलच्युतमौक्तिकोषाः । चभुः प्रकीर्णाः सकलासु दिक्षु यशम्तरोजिकणा इवास्स ॥ २९ ॥ युक्तं तदाच्छिद्य वशीकृतेऽस्मिन्गोमण्डले तेन वृपोन्नतेन । रक्ताक्षतां विनदियाय रोपाद्वैरी वनं यन्महिपीभिरेव ॥ ३० ॥ यत्पुण्डरीकाक्षमपि व्यपास्य सराकृतेम्तस्य वशं गता श्रीः । सेय विरूपाक्ष इतो व्यधासी हार्धनद्धां किल शैलपुत्रीम् ॥ ३१ ॥ दोपोचयेभ्यश्चकित. स विद्वान्गता' पुनस्ते प्रपलाय्य तस्मात् । इत्यस्य विस्तारियशश्छलेन विरुद्धमद्यापि दिशो हसन्ति ।। ३२ ॥ सकजलाशुव्यपदेशनिर्यगावली वैरिविलासिनीनाम् । राज्ञा कृतं तेन रसाब्धिलोलहृत्पद्मसंकोचमवोचदुच्चैः ॥ ३३ ॥ उत्खातखड्गप्रतिविम्बिताडो रराज राजा समरप्रदोपे । जयश्रियासावमिसारणाय नीलेन संवीत इवांशुकेन ॥ ३४ ॥ अनारतं वीररसामियोगैरायासितेच क्षणमस्य यूनः । विलासिनी मूलतिकाग्ररगच्छायासु विश्राममियाय दृष्टिः ॥ ३५ ॥ सरागमुळ मृगनामिदम्भादपारकर्पूरपदेन कीर्त्या । रत्यापि दन्तच्छदरुक्छलेन स एकहीं सुभगोऽवगूढः ।। ३६ ॥ असत्पथस्थापितदण्डलब्धस्थामातिवृद्धो विहितस्थितियः । स एव रक्षार्थमशेपलक्ष्याः क्षात्रोऽस्य धर्मोऽजनि सौविदल्लः ॥ ३७॥ प्रयच्छता तेन समीहितार्थान्नूनं निरस्तार्थिकुटुम्बकेभ्यः । १. भूवलये, धेनुसमूहे च. २. वृषोऽनड्वान् ; धर्मथ. ३, महिपत्वम् ; अरु- भनेत्रत्वं च. ४. सैरिमीभिः; वृताभिषेकाभिः पनौमिश्च, ५. कमलतुल्यनेनम् । विष्णुं च. ६. विकृतनेनः; शिवय. ७. कचुकी.

·काव्यमाला। व्यर्थीमवत्यागमनोरथस्य चिन्तामणेरेव बभूव चिन्ता ॥ ३८ ॥ दूरात्समुत्तसितशासनोरुसिन्दूरमुद्रारुणभालमूला । यस्य प्रतापेन नृपा कचाग्रकृष्टा इवाजग्मुरुपासनाय ॥ ३९ ॥ विधाय कान्तारसमाश्रितास्तान्हारावसक्तान्विदुषो द्विपश्च । क्रीडन्स लीलारसलालसामिरासीच्चिर चञ्चललोचनाभि ॥ ४०॥ अथैकदा व्योग्नि निरभ्रगर्भक्षणक्षपाया क्षणदाधिनाथम् । अनाथनारीव्यथनैनसेव स राहुणा प्रेक्ष्यत गृह्यमाणम् ॥ ४१ ॥ किं सीधुना स्फाटिकपानपात्रमिद रजन्या परिपूर्यमाणम् । चलहिरेफोच्चयचुम्व्यमानमाकाशगङ्गास्फुटकैरव वा ॥ ४२ ॥ ऐरावणस्याथ करात्कथचिच्युत सपको बिसकन्द एप । किं व्योनि नीलोपलदर्पणामे सश्मश्रु वक्र प्रतिबिम्बित मे ॥ १३ ॥ क्षण वितक्र्येति स निश्चिकाय चन्द्रोपरागोऽयमिति क्षितीश । दृङ्मीरनाविष्कृतचित्तखेदमचिन्तयच्चैवमुदारचेता ॥४४॥ (विशेषकम्) हा हा महाकष्टमचिन्त्यधानि किमेतदत्रापतित हिमाशौ । यद्वा किमुल्लयितु कथचित्केनापि शक्यो नियतेर्नियोग ॥ ४५ ॥ मुधाद्वैर्मन्मथमात्मबन्धुमुज्जीव्य नेत्राग्निशिखावलीढम् । क्रुघेव तद्वेरविनिष्क्रयार्थ स्थाणोरसौ मूर्ध्नि पद विधत्ते ।। ४६ ।। कुतश्चिर जीवति वाडवामो वर्तेत वार्धि सह जीवनेन । अनेन चेचारुवसुप्रपञ्चीयेत न प्रत्यहमेव वृद्धिम् ॥ ४७ ॥ सुधाकरेणाप्यजरामरत्व नीता सुरा एव मयात्र नान्ये । इतीच पूर्णोऽप्यतिलज्जमान पुन पुन कार्यमसौ व्यनक्ति ॥ ४८ ॥ १ कान्ता, रस आश्रितान् , कान्तार-समाधितान् २ हार अक्सफान्, हा. राव सत्तान् ३. पूर्णिमारानी ४. चन्द्रम् ·४ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । मुदुर्धरध्वान्तमलिग्लुचानामुत्सार्य सेनामनिवार्यतेजाः। रतेर्गलपन्थिमिवाबलानां मानं भिनत्त्येप चिरात्कराग्रैः ॥ ४९ ॥ इत्येष निःशेषजगल्ललामलीलायमानप्रसरद्गुणोऽपि । राजा दशां प्रापदिहेदृशीं चेत्को नाम तत्स्यात्मुखपात्रमन्यः ।। ५० उपागमे तद्विपदामवश्यं पश्यामि किंचिच्छरणं न जन्तोः । अपारपाथोनिधिमध्यपातिपोताच्युतस्येव विहंगमस्य ॥ ५१ ॥ नीरोपिताया अपि सर्वदास्याः पश्यामि नाई हृदयं कदाचित् । युक्तं ततः पुंसि कलामयेऽपि स्थिरो न लक्ष्म्याः प्रणयानुबन्धः ॥५२॥ अल्पीयसि स्वस्य फले यदेषा विस्तारिता श्रीः परिवारहेतोः । गुडेन संवेय ततो मयात्मा मत्कोटकेभ्यः किमु नार्पितोऽयम् ॥५३॥ अहेरिवापातमनोरमेषु भोगेषु नो विश्वसिमः कथंचित् । मृगः सतृष्णो मृगतृप्णिकासु प्रतार्यते तोयधिया न धीमान् ॥ ५४॥ अन्याङ्गनासंगमलालसानां जरा कृतेर्येव कुतोऽप्युपेत्य । आकृप्य केशेषु करिप्यते नः पादप्रहारैरिव दन्तमङ्गम् ॥ ५५ ॥ क्रान्ते तवाङ्गे वलिमिः समन्तानश्यत्यनगः किमसावितीय । वृद्धस्य कर्णान्तगता जरेयं हसत्युदश्चत्पलितच्छलेन ॥ ५६ ॥ रैसाढ्यमप्याशु विकासिकाशसंकाशकेशप्रसरं तरुण्यः । उदस्थिमातङ्गजनोदपानपानीयवन्नाम नरं त्यजन्ति ५७ ॥ आकर्णपूर्ण कुटिलालकोर्मि रराज लावण्यसरो यदने । वलिच्छलात्सारणिधोरणीभिः प्रवासते तज्जरसा नरस्य ।। ५८ ॥ १. चन्द्रः. २. मकोटकः पिपीलसहशो गुडादिमधुरपदार्थभक्षको 'मकोडा इति प्रशिद्धः कीटविशेषः. ३. 'वर्ग सितं शिरसि वीक्ष्य शिरोरहाणां स्थानं जरा- परिभवस्य तदेव पुंसाम्। आरोपितास्थि शकलं परिहत्य यान्ति चाण्डालकूपमिय दूरतर वरण्यः ॥ इति भर्तृहरिश्ोकसमानार्थोऽयं श्लोकः. .

·३२ काव्यमाला। असमृत मण्डनमजयप्टेर्नष्ट क मे योवनरसमेतत् । इतीव वृद्धो नतपूर्वकाय पश्यन्नधोधो भुवि बम्नमीति ।। ५९ ।। इत्थ पुर प्रेष्य जरामधृप्या दूतीमिवाप प्रसरोअदष्ट्र । यावन्न कालो ग्रसते बान्मा तावद्यतिप्ये परमार्थसिद्धयै ॥ ६॥ इत्येष सचिन्त्य विनिश्चितार्थो वैराग्यवान्यातरमात्मवन्धून् । पप्रच्छ राजा तपसे यियासु किं वा विमोहाय विवेकिना स्यात् ॥६१॥ त प्रेक्ष्य भूप परलोकसिये साम्राज्यरक्ष्मी तृणवत्त्यजन्तम् । मन्त्री सुमन्नोऽथ विचित्रतत्त्वचित्रीयमाणामिति याचमूचे ।। ६२ ।। देव त्वदारब्धमिद विमाति नभ प्रसूनाभरणोपमानम् । जीवात्यया तत्त्वमपीह नास्ति कुतस्तनी तत्परलोकवार्ता ।। ६३ ॥ न जन्मन प्राड् न च पञ्चताया परो विभिन्नेऽवयवे न चान्त । विशन्न निर्यन्न च दृश्यतेऽस्माद्भिन्नो न देहादिह कश्चिदात्मा ॥६४॥ कि त्वत्र भूवद्भिजलानिलाना सयोगत कश्चन यन्त्रवाह । गुडानपिष्टोदकधातकीनामुन्मादिनी शक्तिरिवाभ्युदेति ॥ ६५ ।। विहाय तदृष्टमदृष्टहेतोवृथा कृथा पार्थिव मा प्रयत्नम् । को वा स्तनामाण्यवध्य धेनोर्दुग्ध विदाधो ननु दोग्धि शृङ्गम् ॥६६॥ श्रुत्वेत्यवादीनृपतिविधुन्वन्भानुस्तमासीव स तद्वचासि । अपार्थमर्थं वदत सुमन्त्र नामापि ते नूनममूदपार्थम् ॥ ६७ ।। जीव वसवेद्य इहात्मदेहे मुखादिवबोधकविप्रयोगात् । १ भय प्रथम पाद कुमारसभव (१।३१) श्लोकस्य प्रथम पादश्च समान एव २ खपुष्पशेखरतुल्यम् ३ चार्वाकमतमेतत्. 'तन पृथिव्यादीनि भूतानि चत्वारि तत्त्वानि । तेभ्य एव देहाकारपरिणतेभ्य किण्वादिभ्यो मदशक्तिपञ्चैत- न्यमुपजायते । तेषु विनष्टेषु सत्सु खय विनश्यति। तच्चतन्यविशिष्टदेह एवात्मा। देहातिरिक्त आत्मनि प्रमाणाभावात् । इत्यादि सर्वदर्शनसग्रहे द्रष्टव्यम् ४ जीव ५ बाधकप्रमाणाभावात् ·१ सर्गः ] धर्मशर्माभ्युदयम् । ३३ काये परस्यापि स वुद्धिपूर्वव्यापारदृष्टेः ख इवानुमेयः ॥ ६८ ॥ तत्कालजातस्य शिशोरपास्य प्राग्जन्मसंस्कारमुरोजपाने । नान्योऽस्ति शास्ता तदपूर्वजन्मा जीवोऽयमित्यात्मविदा न वाच्यम् ६९ ज्ञानकसंवेद्यममूर्तमेनं मूर्ता परिच्छेत्तुमलं न दृष्टिः । व्यापार्यमाणापि कृताभियोगैमिनत्ति न व्योम शितासियष्टिः ॥ ७० ॥ संयोगतो भूतचतुष्टयस्य यज्जायते चेतन इत्यवादि । मरुज्ज्वलत्पावकतापिताम्भ स्याल्यामनेकान्त इहास्तु तस्य ॥७१ ॥ उन्मादिका शक्तिरचेतना या गुडादिसंबन्धभवा न्यदर्शि । सा चेतने ब्रूहि कथं विशिष्टदृष्टान्तकक्षामधिरोहतीह ॥ ७२ ॥ तस्मादमूर्तश्च निरत्ययश्च कर्ता च भोक्ता च सचेतनश्च । एकः कथंचिद्विपरीतरूपादवैहि देहात्पृथगेव जीवः ॥ ७३ ॥ निसर्गतोऽप्यूर्ध्वगतिः प्रसह्य प्राकर्मणा हन्त गतीविचित्राः । स नीयते दुर्धरमारुतेन हुताशनस्येव शिखाकलापः ।। ७४ ॥ तदात्मनः कर्मकलङ्कमूलमुन्मूलयिप्ये सहसा तपोभिः । मणेरनर्षस्य कुतोऽपि लग्नं को वा न पडू परिमाप्टि तोयैः ॥ ७५ ॥ दत्त्वा स तस्योत्तरमित्याधं ददौ सुतायातिरथाय राज्यम् । यन्नियंपेक्षा परमार्थलिप्सोर्धात्री तृणायापि न मन्यते धीः ॥ ७६ ॥ अथैनमापृच्छय सबाष्पनेत्रं पुत्र मपिसुर्वनसनिवेशम् । प्रजाः स भाखानिव चक्रवाकीराक्रन्दिनीस्तत्प्रथमं चकार ॥ ७७ ॥ त्यक्तावरोधोऽपि सहावरोधैर्नक्षत्रमुक्तानुपदोऽपि राजा । प्रापद्वनं पोरहृदि स्थितोऽपि को वा स्थितिं सम्यगवैति राज्ञाम् ॥७८॥ १. स्तन्यपाने. २. व्यमिचारः. ३. 'द्राकर्मणा' इति पाठ, ४. बन्धनम् । ज्ञामन्त पुरं प. ५. नक्षत्रमुचानुपदो राजा चन्द्र इति विरोधः (पक्षे) क्षप्रमुफानुपद. ३५.२० ·काव्यमाला। तद्वाहन श्रीविमलादिमादौ नत्वा गुरु मूपशतैरुपेत । तत्रोग्रकर्मक्षयमूलशिक्षा दीक्षा स जैनीमभजजितात्मा ॥ ७९ ॥ तथा समुद्रामधिबिनदुवीं धुन्वन्नरातीनपि विग्रहस्थान् । मुक्तोतमालकरण प्रजापो बनेऽपि साम्राज्यपद यभार ।। ८० ॥ ध्यानानुबन्धस्तिमितोरुदेहो मित्रेऽपि शत्रावपि तुल्यवृत्ति । व्यालोपगूढ स वनैकदेशे स्थितश्विर चन्दनवञ्चकासे ॥ ८१॥ पूषा तपत्यल्परुचि सदोष शशी शिर्थीवानपि कृष्णवर्मा । गुणोदधेस्तस्य ततो न कश्चित्तम समुन्मूलयत समोऽभूत् ॥ ८२ ॥ निरामयश्रीसदनाग्रनीव्र तीन तपो द्वादशधा निधाय । घन्योऽथ सन्यासविसृष्टदेह सर्वार्थसिद्धिं स मुनिर्जगाम ।। ८३ ।। तत्र त्रयस्त्रिंशदुदन्वदायुर्देवोऽयमिन्द्र स बभूव पुण्ये । निर्वाणतोऽगिधिकावधीना मूर्त सुखानामिव य समूह ॥ ८४ ॥ सा सत्र मुक्ताभरणाभिरामा यन्मुक्तिरामा निकटीचमूव । मन्ये मनस्तस्य ततोऽन्यनारीविरासलीलारसनियंपेक्षम् ।। ८५ ।। तस्य प्रभाभासुररलगर्भा विभाजते रुक्मविरीटलक्ष्मी । अव्यानतेजोनिवहस्य देहे द्राधीयसी प्रज्वलत शिखेव ।। ८६ ॥ रेखात्रयाधिष्ठितकण्ठहारिहारावली तस्य विभोर्विभाति । सुदर्शनस्यात्यनुरक्तमुक्तिमुक्ता कटाक्षप्रसरच्छटेव ।। ८७ ॥ नून सहस्राशुसहसतोऽपि तेजोऽतिरिक्त न च तापकारि । शृङ्गारसाम्राज्यमनन्यतुल्य न चाभवत्तस्य मनोविकारि ।। ८८ ॥ नव वयो लोचनहारि रूप प्रभूतमायु पदमद्वितीयम् । १ मा समुद्रा पृथ्वी पिनत् , (पझे) य उवी मुद्रा मित्रत. मुद्रा योगरा प्रादिप्रसिद्धा. २ शरीरस्थान्कामकोपारीन् , (पक्षे) युद्धस्थान् ३ मुक्तानि त्यपानि उत्तमभूपणानि येन, (पक्षे) मौक्तिकमयोत्तमामरण ४ अनि ५ प्रधानगृहम् ६ प्रशिजलधिमितायु ·५ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । ३५ सम्यक्त्वशुद्धाश्च गुणा जगत्सु किं किं न लोकोत्तरमस्ति तस्य ।। ८९ ॥ तस्य त्रियामाभरणाभिरामान्वक्तुं गुणान्वाञ्छति यः समग्रान् । आप्लावयन्तं जगतीं युगान्ते मुग्धस्तितीर्पत्युदधिं स दोाम् ॥९॥ शरदलादूर्ध्वमितश्च्युतः सन्नस्याः स गर्ने भवतः प्रियायाः । शुक्तेरिव खातिभवोदबिन्दुर्मुक्तात्मकोऽग्रेऽवतरिष्यतीह ॥ ९१ ॥ इति निशम्य स सम्यगुदीरितां यमवतान्यभवस्थितिमर्हतः। ससुहृदुत्पुलकस्तिलको भुवः स्फुटकदम्बकदम्बकवद्वभौ ॥ ९२ ॥ अथोचितसपर्यया मुनिमनिन्द्यविद्यास्पदं प्रपूज्य सपरिग्रहो विधिवदेनमानम्य च । यथासमयमेप्यतां सुमनसामिवातिथ्यवि- द्विधातुमयमर्हणां द्रुतमगादगारं नृपः ॥ ९३ ॥ इति महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचिते धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्ये चतुर्थः सर्गः । पञ्चमः सर्गः। तत्र कारयितुमुत्सवं मुदा यावदेप सदसि न्यविक्षत । तावदम्बरतटावतारिणीः प्रेक्षतामरविलासिनीपः ॥१॥ तारकाः क नु दिवोदितद्युतो विद्युतोऽपि न वियत्यनम्बुदे । कायनेसि न वह्नयो महस्तत्किमेतदिति दत्तविस्मयाः ॥ २ ॥ कंधरावधि तिरोहिता घनः काप्यभिन्नमुखमण्डलश्रिया । यामिनीरिपुजिगीपयोद्यतं सोमसैन्यमनुकुर्वतीः क्षणम् ॥ ३ ॥ रलभूषणरुचा प्रपञ्चिते वासवस्य परितः शरासने । अन्तरुद्धरतडित्त्विपो जनैः स्वर्णसायकततीरिवेक्षिताः ॥ ४ ॥ कान्तिकाण्डपटगुण्ठिता पुरा व्योममित्तिमनु वर्णकद्युतिम् । १. मासपकाद. २. पूर्वजन्मवार्ताम्.

·काव्यमाला। तन्वतीस्तदनुमाविताकृतीस्तूलिकोल्लिखितचित्रविभ्रमम् ॥ ५॥ शीतदीधितिघियाभिधावितै सैंहिकेयनिकुरम्बकैरिव । सौरभादभिमुखालिमण्डलै जितानि वदनानि बिनती. ॥ ६ ॥ खानुभावधृतभूरिमूर्तिना पद्मरागमणिनूपुरच्छलात् । भानुना क्षणमिह प्रतीक्ष्यतामित्युपात्तचरणा समन्मथम् ॥ ७ ॥ निष्कलङ्कगलकन्दलीलठत्तारहारलतिकापदेशतः। सगता इव चिरेण गौरवादन्तरिक्षसरितावगूहिताः ॥ ८ ॥ पारिजातकुसुमावतंसकस्पर्शमन्थरमरपुर सराः । पश्यतोऽथ नृपतेः सभान्तिकं ताः समीरणपथादवातरन् ॥९॥ (कुलकम्) पीवरोचकुचमण्डलस्थितिप्रत्ययानुमितमध्यभागया। दुर्वहोरुजघना जगल्लघूकुर्वतीरतुलरूपसपदा ॥ १० ॥ तत्र कोकनदकोमलोपलस्तम्भमिन्दुमणिमण्डप पुर । ता. प्रतापघृतमद्भुतोदय भूपतेर्यश इव व्यलोकयन् ॥ ११ ॥ तत्प्रतिक्षणसमुल्लसद्यशोराजहसनिकुरम्बकैरिव । कामिनीकरविवर्तनोच्छलच्छुभ्रचामरचयैर्विराजितः ॥ १२ ॥ दाक्षिणात्यकविचक्रवर्तिनां हृचमत्कृतिगुणाभिरुक्तिमिः । पूरितश्रुतिशिरो विघूर्णयन्नेतुमन्तरिव तद्रसान्तरम् ॥ १३ ।। मुखरश्चतिमुदाररूपकां रागिणी पृथगुपात्तमूर्च्छनाम् । गीतिमिन्दुवदनामिवोज्वलां भावयन्मुलितार्घलोचनः ॥ १४ ॥ एणनाभिममिवीक्ष्य कक्षयो क्षिप्तभीततिमिरानुकारिणम् । रत्नकुण्डलमिपेण भानुना सेन्दुना किमपि सश्रितश्रुतिः ॥ १५ ॥ अङ्गवद्गमगान्ध्रनेपर्धेः कीरकेररकलिङ्गकुन्तलै. । निप्रमादपि समुत्क्षिपन्वं भीतभीतमवनीश्वरै श्रितः ॥ १६ ॥ तत्र हेममयसिंहविष्टरे काञ्चनाचल इवोचकैः स्थितः ।

·सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । सप्रमोदमुदितेन्दुसैनिभस्ताभिरैक्षि सदसि क्षितीश्वरः ॥१७॥ (कुलकम्) कर्मकौशलदिदृक्षयात्र नः प्राप्त एप पुरतोऽपि किं प्रमुः। सत्खपोहितुमितः प्रभृत्यथो दोस्थ्यमर्थपतिरभ्युपस्थितः ॥ १८ ॥ एकका इह निशम्य तच्छलाबाधितुं मनसिजोऽथवा गतः । अन्यथास्य वसुधामिमामतिकामति द्युतिरमानुपी कुतः ॥ १९ ॥ तर्कयन्त्य इति ताः परस्परं सप्रमोदमुपसृत्य भूपतिम् । जीव नन्द जय सर्वदा रिपूनित्यमन्दमुदचीचरन्यचः २०(त्रिभिविशेषकम्) ताः स यतपरकिंकरार्पितेप्वासनेषु नृपतिर्यवीविशत् । वारिदात्ययदिनोपबंहितेप्वम्युजेष्विव विरोचनो रुचः ॥२१॥ ताः क्षितीश्वरनिरीक्षणक्षणे रेजुरङ्कुरितरोमराजयः । अङ्गममविषमेपुमार्गणव्यक्तपुरलवलान्छिता इव ॥ २२ ॥ निर्मलाम्वरविशेपितत्विपस्तं स्फुरच्छ्यणहस्तभूपणाः । कान्तिमन्तममराङ्गना नृपं तारका इव विधु व्यभूपयन् ॥ २३ ॥ सोऽथ दन्तकरकुन्दकुमलस्रग्विपितसभं सभापतिः । आतिथेयवितथीकृतक्लमा इत्युवाच सुरसुन्दरीर्वचः ॥ २४ ॥ यद्गुणेन गुरुणा गरीयसी सर्विभर्ति गणनां जगत्स्वपि । मन्दिराणि किमपेक्ष्य ताः स्वयं भूभुजामपि नृणामुपासते ॥ २५ ॥ किं तु सा सितिरथातिधृष्टता व्याजमेतदथवातिभाषणे । त्वारोऽपि यदुपागते जने किं प्रयोजनमिहेति जल्प्यते ।। २६ ॥ भारतीमिति निशम्य भूपतेः श्रीरुवाच सुरयोपिदीरिता । दन्तदीधितिमृणालनालकैः फर्णयोर्निदधती सुधामिव ॥ २७ ॥ मा यदस्त्वमिति भूपते भवद्दास्यमेव मुवि नः प्रयोजनम् । वासरेस्तु कतिभिः पुरंदरोऽप्या कर्मकरपद्यतिप्यते ॥ २८॥ १. सम्: (प) भावाश:. २. भाकाशपक्षे प्रवणहतो नक्षत्रे, ·काव्यमाला। निर्जरासुरनरोरगेषु ते कोऽधुनापि गुणसाम्यमृच्छति । अग्रतस्तु सुतरां यतो गुरुस्त्वं जगत्रयगुरोर्मविप्यसि ॥ २९ ॥ उक्तमागमनिमित्तमात्मनः सूत्रयत्किमपि यत्समासतः । तस्य भाष्यमिव विस्तरान्मया वर्ण्यमानमवनीपते शृणु ॥ ३०॥ यच्चतुष्टयमनन्ततीर्थतोऽनर्धहायनमुदन्यतामगात् । तस्य पल्य (8) दलमन्तिमं तथा भारतेऽभवदधर्मदूपितम् ॥ ३१ ॥ तेन धर्मपरिवर्तदस्युना शुद्धदर्शनमणी हृते छलात् । वीक्षमाण इव केवलीश्वरं वासवोऽनिमिपलोचनोऽभवत् ।। ३२ ॥ अद्य भूप भवतोऽस्ति या प्रिया सुत्रता तदुदरे जिनोऽन्तरम् । अर्धवत्सरमतीत्य धर्म इत्येप्यतीत्यवघितो विवेद सः ॥ ३३ ॥ तत्प्रयाथ जननीं जिनस्य तां भाविनी चिरमुपाध्वमादरात् । इत्थमादिशदशेषनाकिनां नायकः समुपहूय नः क्षणात् ॥ ३४ ॥ आगतोऽयमिह तत्तवाज्ञया प्रेयसी नृप निशान्तवर्तिनीम् । ध्यातुमिच्छति सुराङ्गनाजनः कौमुदीमिव कुमुद्वतीगणः ॥ ३५ ॥ संवदन्तमिति भारती मुनेर्वाक्प्रपञ्चमवधार्य स श्रियः । उत्सवं द्विगुणितादरो द्वयेऽप्याशु धाम्नि पुरि च व्यदीधपत् ॥ ३६ ।। ताश्च कञ्चुकिपुरःसरास्ततस्तेन तूर्णमवरोधमन्दिरम् । भाखताग्रचरसंमदा रुचश्चन्द्रमण्डलमिव प्रवेशिताः ॥ ३७ ॥ तत्र भूरिविबुधावतंसकपीतिपूरिगुणपूरपूरिताम् । अगसौरभविसर्पिपट्पदां पारिजाततरुमञ्जरीमिव ॥ ३८ ॥ संभ्रमभ्रमितलोललोचनप्रान्तवान्तशुचिरोचिषां चयैः । अद्भुतं धवलितालयामपि ध्यामलीकृतविपक्षयोपितम् ।। ३९ ॥ कामसिद्धिमिव रूपसंपदो जीवितव्यमिव यौवनश्रियः । चक्रवर्तिपदवीमिव द्युतेश्चेतनामिव विलासवेषयोः ॥ ४०॥ १. मासपट्कोनजलधिमितवर्षाणाम् . २. जिनम्. ३. इन्द्रः. ४. मलिनीकृत.

·५ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । तामनेकनरनाथसुन्दरीवृन्दवन्दितपदां द्युयोपितः । होरिहेमहरिविप्टरे स्थितां मानुषेशमहिषी व्यलोकयन् ॥४१॥ (कुलकम्) तामुदीक्ष्य जितनाकनायिकाकायकान्तिमबलामिलापतेः । ताभिरप्रतिमकालसंचितोऽप्युज्झितः सपदि चारुतामदः ॥ ४२ ॥ श्रीरशेषसुखदा प्रियंवदा भारती रतिरभेद्यकिंकरी । सौम्यदृष्टिरपि कर्ममोटिका कालिका च रचितालकावलिः ॥ ४३ ॥ शीलवृत्तिरपराजिता जने सा वृपप्रणयिनी मनःस्थितिः । हीप्रसत्तिधृतिकीर्तिकान्तयः स्पर्धयेव कुलमण्डनोद्यताः ॥ १४ ॥ देव्य इत्यलमिमामुपासते प्रागपि प्रगुणिता गुणैः स्वयम् । तन्निदेशरसपेशलं हरे—हि कर्म किमु कुर्महेऽधुना ॥ ४५ ॥ (कुलकम्) इत्युदीर्य च मिथः प्रणम्य च स्खं निवेद्य च तदिन्द्रशासनम् । खःस्त्रियस्त्रिभुवनेशमातरं तां निषेवितुमिहोपचक्रिरे ॥ ४६॥ अश्मगर्भमयमूर्ध्वमुद्धृत छत्रमिन्दुमणिदण्डमेकया । आजते स सुदृशोऽन्तरुत्तरजाहवौघमिव मण्डलं दिवः ।। ४७ ।। कापि भूत्रयजयाय वल्गतो वल्गु तूणमिव पुष्पधन्वनः । पुष्पचारु कवरीप्रसाधनं मूर्ध्नि पार्थिवमृगीदृशो व्यधात् ॥ ४८ ॥ अङ्गरागमपि कापि सुझुवः सांध्यसंपादिव निर्ममे दिवः । यामिनीव शुचिरोचिपं परा चारुचामरमचालयचिरम् ॥ १९ ॥ मूर्ध्नि रत्नपुरनाथयोपितः सा कयापि रचितालकावलिः । या मुमोप मुखपद्मसनिधो गन्धलुब्धमधुपायलिश्रियम् ॥ ५० ॥ एणनाभिरसनिर्मितैकया पत्रमनिमकरी कपोलयोः । अभ्यधत्त सुतनोरगाधतामुल्लसलंयणिमाम्बुधेरिव ॥ ५१ ॥ १. मनोहरे मुवर्णसिंहासने. २. भूपतेः. ३. चामुण्डा. ४. हरिन्मणिमयम्. ५. लावष्यसिन्धोः ·काव्यमाला ।। निष्कलकमणिभूषणोच्चयैः सा कयापि सुमुखी विभूपिता । तारतारकवतीन्दुसुन्दरी शारदीव रजनी व्यराजत ॥ ५२ ॥ तावदेव किल कापि वल्लकीवेणुहारि हरिणेक्षणा जगी। यावर्दर्थपतिकान्तयोदितां नाशृणोदमृतवाहिनी गिरम् ॥ ५३ ।। एकया गुरुकलत्रमण्डले धृष्टकामुक इवाधिरोपितः । रागचञ्चलकरामलालितः कूजति स हतमानमानकः ॥ ५४ ॥ वल्गितभ्र नवविभ्रमेक्षणं वेपितस्तनमुदस्तहस्तकम् । चारु चित्रपदचारमेकया नर्तितस्मरमनति तत्पुर. ॥ ५५ ॥ यद्यदिष्टतममुचमं च यज्ज्ञातपूर्वमिह यच्च किंचन । तत्तदाभिरभिकर्मकौशलं स्पर्धयेव विधिवद्वयधीयत ॥ ५६ ।। सर्वतोऽपि सुमनोरमार्पितालंकृतिर्गुणविशेषशालिनी । भारतीव सुकवेरभूतदा शुद्धविग्रहवती नृपप्रिया ।। ५७ ।। रात्रिशेपसमये किलैकदा सा सुखेन शयिता व्यलोकयत् । खमसंततिमिमां दिवोऽर्हतस्तीर्थपद्धतिमिवोत्तरिष्यतः ॥ ५८ ॥ संचरत्पदभरेण निर्मरं भज्यमानदृढकूर्मकर्परम् । कल्पगन्धवहलोलमुडुरं राजतादिमिव गन्धसिन्धुरम् ॥ ५९ ॥ शृङ्गसंततिकदर्थितग्रहं शारदाम्रमिव शुभ्रविग्रहम् । भूत्रयोत्सवविधायिनं वृषं मूर्तिमन्तमिव विभ्रत वृषम् ॥ ६० ॥ गर्जितम्लपितदिग्गजावलीगण्डमण्डलमदाम्बुनिर्झरम् । एणकेतनकुरङ्गलिप्सयेवान्तरिक्षरचितक्रमं हरिम् ॥ ६१ ॥ रावरोषदलिताम्बुदावलीलग्नलोलरुचिसंचयामिव । कंधरामुरुकडारकेसरोल्लासिनी दधतमुद्धत हरिम् ॥ ६२॥ (इति पाठान्तरम्) स्फारकान्तिलहरीपरम्पराशपवितप्रकृतिकोमलाकृतिम् । १. नृपपन्या. २. पटहः. ३. धर्मम्.

·५ सर्गः ] धर्मशर्माभ्युदयम् । ४१ तरक्षणभ्रमदमन्दमन्दरक्षुब्धवारिधिगतामिव श्रियम् ॥ ६३ ।। संभृतभ्रमरसनिविभ्रमं सद्वियं शुचि विकासिकौसुमम् । व्योनि दिग्गजमदाविलं द्विधा जाह्नवौघमिव वायुना कृतम् ॥ ६४ ॥ उंग्रदग्धमधिरोप्य लाञ्छनच्छद्मनात्मभुवमकमात्मनः । ओषधीरसनिषेवणैरियोज्जीवयन्तमुदितौषधीश्वरम् ॥ ६५ ॥ कौमुदीरसविलासलालसं मीनकेतुनृपतेः पुरोधसम् । कामिनीपु नवरागसंभ्रमाद्वैतवादिनमतिग्मतेजसम् ।। ६६ ।। ( इति पाठान्तरम्) सर्वथाहमपदोप एव किं ध्यामलो जन इति प्रतिज्ञया । लब्धशुद्धिमुडुदिव्यतण्डुलैश्चचितैरिव कृतोत्सव रविम् ॥ ६७ ॥ स्तम्भितम्रमितकुञ्चिताञ्चितस्फारितोद्वलितवेल्लितादिभिः । प्रक्रमैविहरदम्बुधौ युगं मीनयोनयनयोरिव श्रियः ।। ६८॥ मानसातलगतस्य तत्क्षणान्निर्यतः सुकृतमत्तदन्तिनः । कुम्भयोरिव युगं समौक्तिकं शातकुम्भमयपूर्णकुम्भयोः ॥ ६९ ॥ अभ्युपाचकमलैः कवीश्वरैः संश्रुतं कुवलयप्रसाधनम् । द्रावितेन्दुरसराशिसोदरं सच्चरित्रमिव निर्मलं सरः ॥ ७० ॥ पीवरोच्चलहरिव्रजोद्धुरं सज्जनकमकरं समन्ततः । अब्धिमुग्रतरवारिमजितक्ष्माभृतं पतिमिवावनीभुजाम् ॥ ७१ ।। खखदीधितिपरिग्रहग्रहगामवेष्टितमिवाद्रिशेखरम् । चित्ररत्नपरिवेपमुञ्चकैश्वारुहेमहरिणारिविष्टरम् ॥ ७२ ॥ अश्मगर्भमणिकिङ्किणीचयैः सानुभावमकृताश्रयैरिव । दिव्यगन्धहृतलोलपट्पदैः सवनैः सुरविमानमन्वितम् ॥ ७३ ॥ १. महादवभसीकृतम्, २. जलपक्षिश्रेष्ठः. ३. पीवरोच्चल-हरिव्रजोद्धरम् ; (पक्षे) पीवरोच लहरि-व्रजोद्धरम्. ४. सज्जन-कमकरम् ; (पक्षे ) सज-नक्रम करम्. ५. उग्रतर-वारि; (पक्षे) उप्र-तरवारि. ६.मामृतो राजानः पर्वताय.

·४२ काव्यमारा। मैतवारणविराजित म्फुरद्वज्रहेतिभरतोरणोत्वणम् । लोरकेतुपृतनाकदम्बक नाकिनामिव विमानमम्बरे ७४(इति पाठान्तरम्) अन्तरूफणिविस्फुरत्फणास्सारकोल्यणमणिप्रदीपके । निष्फलीकृतरिरसुभोगिनीकृतोद्यममहीन्द्रमन्दिरम् ॥ ७५ ॥ क प्रयासि परिभूय मेदिनी दौस्थ्य मत्पुर इतीव रोपत । चित्ररत्नचयमुल्लसत्करे स्फारिनोरुहरिचापमण्डरम् ॥ ७६ ॥ तीर्थकर्तुरहमिन्द्रमन्दिरादेप्यत पथि समृद्धिमावत । अमिममिकणसततिच्छरादुत्क्षिपन्तमिव राजसचयम् ॥ ७७ ॥ प्रेक्ष्य तत्क्षणविनिद्रलोचना सा विहाय तैलिन सुभूपणा । पत्युरन्तिकमुपेत्य मुव्रता समसङ्घमखिर तमब्रवीत् ॥ ७८ ॥ वन्धुर तमवधार्य तस्य सहन्धुरन्तकरमेनसा फलम् । व्याजहार स रदाप्रदीधितिव्याजहारमुरसि प्रकल्पयन् ॥ ७९ ॥ त निशम्य हृदि मोक्तिकावली दन्तजेर्द्विगुणयन्मरीचिभि । प्रीतिकन्दलितरोमकन्दलीसुन्दराकृतिरवीवदन्नृप ८० (इति पाठान्तरम्) देवि धन्यचरिता त्वमेव या स्वप्नसततिमपश्य ईदृशीम् । श्रूयता सुकृतकन्दलि क्रमाद्वर्ण्यमानमनपायि तत्फलम् ॥ ८१ ॥ वारणेन्द्रमिव दाननन्धुर सौरभेयमिव धर्मधुर्धरम् । केसरीशमिव विक्रमोदित श्रीखरूपमिव सर्वसेवितम् ॥ ८२ ॥ माल्यवत्प्रथितकीर्तिसौरभ चन्द्रवन्नयनवल्लभप्रभम् । भानुवर्भुवनबोधकोविद मीनयुग्मवदमन्दसमदम् ॥ ८३ ॥ कुम्भयुग्ममिव मङ्गलास्पद निर्मल सर इव क्लमच्छिदम् । तोयराशिमिव पालितस्थिति सिंहपीठमिव दर्शितोन्नतिम् ॥ ८४ ॥ देवतागमकर विमानवद्गीततीर्थमुरगस्य हर्म्यवत् । १.मत्तवारणो वरण्डक, (पक्षे) मत्तगज २ हीरकप्रभाभरनिर्मिततोरणेन, (पक्षे) पविरूपायुधातिशयत सभामोल्बणम् ३ शघ्याम् ·१६ ६ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । सद्गुणाढ्यमिह रलराशिवमुष्टकर्मगहनं च वहिवत् ॥ ८५॥ लप्स्यसे सपदि भूत्रयाधिपं तीर्थनाथममुना त्वमात्मजम् । जायते व्रतविशेषशालिनां खत्मवृन्दमफलं हि न कचित् ॥ ८६ ॥ इत्यं तदर्थकथया हृदि कुल्ययेव श्रोत्रान्तरपहितया हृदयेश्वरेण । देवी प्रमोदसलिलैरभिपिच्यमाना वप्रावनीव विलसत्पुलकाङ्कुराभूत् ८७ स श्रीमानहमिन्द्र इत्यभिधया देवस्त्रयस्त्रिंगतो- दन्वद्भिः प्रमितायुषो व्यपगमे सर्वार्थसिद्धेश्व्युतः । चन्दे विनति रेवतीप्रणयतां वैशाखकृष्णत्रयो- दश्यां गर्भमवातरत्करितनुः श्रीसुव्रतायास्तदा ॥ ८८ ॥ आगत्यासनकम्पकल्पितचमत्काराः सुराः सर्वतो जम्मारातिपुरःसराः सपदि तां गर्भ जिनं विनतीम् ।' स्तोत्रैस्तुष्टुवुरिष्टभूपणचयैरानचुरुच्चैर्जगु- भक्त्या नेमुरनर्तिपुर्नवरसैस्तत्किं न यत्ते व्यधुः ।। ८९ ॥ अहमिह मेहमीहे यावदुच्चैर्विधातुं कथमिव पुरुहूतोत्पादितं तावदीक्षे । इति मनसि विलक्षं क्षितीशं सरन- त्रिदशकुसुमवृष्टिच्छद्मना द्यौरहासीत् ॥ ९० ॥ इति महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचिवे धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्ये पच्चम. सर्गः । षष्ठः सर्गः। सा भारतीव चतुरातिगभीरमर्थ वेलेच गूढमणिमण्डलमम्बुराशेः । पोरंदरी दिगिव मेरुतिरोहितेन्दु गर्भ तदा नृपवर्दधती रराज ॥ १॥ १. क्षेत्रभूमिरिय. २. उत्सवम.

·४४ काव्यमालय। तामादरादुदरिणी रहसि प्रहृष्टा दृष्टिः प्रतिक्षणमुदैक्षत भूमिभर्तुः । ... दैवादवाप्य तपनीयनिधानकुभी सांशकरङ्ककुलमूलकुटुम्बिनीव ॥२॥ अन्तर्वपुः प्रणयिनः परमेश्वरस्य निर्यद्यशोभिरिव सा परिरभ्यमाणा । सस्पैरहोमिरमितो धनसारसार- फ्लप्तोपदेहमिव देहमुवाह देवी ॥ ३ ॥ तृष्णाम्बुधेरपरपारमुपागतं च निर्बन्धनं च तनयं जनयिप्यतीयम् । तेनावरुद्धकलकेलिशकुन्तमुक्ति मुक्त्वान्यवस्तुपु वबन्ध न दोहदानि ॥ ४ ॥ वृद्धिं परामुदरमाप यथायथास्याः श्यामाननः स्तनभरोऽपि तथातथाभूत् । यद्वा नितान्तकठिनां प्रकृति भजन्तो मध्यस्थमप्युदयिनं न जडा. सहन्ते ॥ ५ ॥ तस्याः कपोलफलके स्फटिकाश्मकान्ती कंदर्पदर्पण इव प्रतिविम्बिताङ्गः । रात्रावलक्ष्यत जनैर्यदि लाञ्छनेन श्रीकण्ठकण्ठजरठच्छविना मृगाङ्कः ॥ ६॥ एकेन तेन बलिना स्वबलेन तस्या भक्त्वा वलित्रयमवर्धत मध्यदेशः। १. भूमितलाद्देवानुकूल्येन लब्धसुवर्णकलशा मा कश्चिद्धापीदिति भयाकुला दरिद्रगृहिणीव. २. वेन गर्भस्थेन, ·६ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । तेनैव संमदरसेन सुहृत्तदाभू- दत्यन्तपीवरतरः कुचकुम्भमारः ।। ७ उत्खातपशिलबिसाविय राजहंसौ शुश्री सभृङ्गवदनाविव पद्मकोपी। तस्याः स्तनौ हृदि रसः सरसीव पूर्ण सरेजतर्गवलमेचकचूचुकाग्रौ ॥ ८॥ गर्ने वसन्नपि मलैरफलक्षिताङ्गो ज्ञानत्रयं त्रिभुवनैकगुरुर्बभार । तुङ्गोदयाद्रिगहनान्तरितोऽपि धाम किं नाम मुञ्चति कदाचन तिग्मरश्मिः ॥९॥ काले कुलस्थितिरिति प्रतिपद्य विद्वा- कर्तुं यदैच्छदिह पुंसवनादिकर्म । खःस्पर्धयेव तदुपेत्य पुरंदरेण मागेव निर्मितमुदक्षत स क्षितीशः ॥१०॥ सा गर्मनिर्भरतया सकलाङ्गसाद- मासाद्य निष्क्रियतनुम्तरुणेन्दुगौरी आलोकिता स्फटिककृत्रिमपुत्रिकेव भर्तुस्तदा मदयति स मनो मृगाक्षी ॥ ११ ॥ वज्ञानलादिन ससर्ज न चोजगर्ज साश्चर्यमैलविल इत्यपरोऽम्बुवाहः । अप्टौ च सप्त च जिनेश्वरजन्मपूर्वा. न्मासान्व्ययत्त नृपधामनि रनवृष्टिम् ॥ १२ ॥ पुष्पं गते हिमरुचौ तपसो वरक्ष- पक्षाश्रितां तिथिमय विजयामवाप्य । १. गईल मीहप हम. २. एलीवल देवरः. ३. अयादशम्, ·४६ काव्यमाला। प्राचीव भानुमभिनन्दितसर्वलोकं - सासूत सूत्रितनयं तनयं मृगाक्षी ॥ १३ ॥ शातोदरी शयनसनिहितेन तेन प्रोचप्तकाश्चनसकाशरुचा चफाशे । कंदर्पदर्पजयिना नयनानलेन कामद्विपः शिरसि चान्द्रमसी कलेव ॥ १४ ॥ अष्टोत्तरां दशशती शुभलक्षणानां बिभ्रत्स पुण्यविपणिः सहसापि दृष्टः । खर्गादृतेऽपि परमोत्सवनिर्निमेपाः काश्चित्रमत्र न चकार चकोरनेत्राः ॥ १५ ॥ गच्छन्नधश्चिरतरं जिनजन्मदत्त- हस्तावलम्ब इव निर्मलपुण्यराशिः । अप्रेरितोऽपि भवनामरमन्दिरेषु नि.संख्यशनिवहः सहसोजगजे ॥१६॥ रे रे भवभ्रमणजन्मजरान्तकाद्याः सद्यः प्रयात शममेष जिनोऽवतीर्णः । इत्थं प्रशासदिव डिण्डिमचण्डिमोच्चैः खं व्यन्तरानकशतध्वनिराततान ॥ १७ ॥ एको न केवलमनेकपमण्डलस्य गण्डाच्छिखण्डिगलकजलकान्तिचौरः । ज्योतिर्गृहग्रहिलसिंहसहस्रनादै- रुत्कंधरः स जगतोऽपि मदो निरस्तः ॥ १८ ॥ तत्काललास्यरसलालसमोक्षलक्ष्मी- विक्षिप्तपाणिमणिकङ्कणरावरम्यैः । १. व्यन्तरो देवयोनिभेदः.

·६ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । जन्मन्यनल्पतरकल्पनिवासिवेश्म घण्टाखनः खयमपूरि जगजिनस्य ॥ १९ ॥ बालस्य तस्य महसा सहसोद्यतेन प्रध्वंसितान्धतमसे सदने तदानीम् । सेवागताम्वरमुनीनिव सप्त काचि- द्दीपान्व्यबोधयत केवलमङ्गलार्थम् ॥ २० ॥ जन्मोत्सवप्रथमवार्तिकमात्मजस्य तस्य प्रमोदभरदुर्ललितो नरेन्द्रः। नोर्वीशमौलिमणिमालिकयाज्ञयैव लक्ष्म्या पुननियतमात्मसमीचकार ।। २१ ।। ते गन्धवारिविरजीकृतराजवर्म- न्याददम्रघृणयो मणयो निपेतुः । यैस्तत्क्षणोप्तसुकृतद्रुमवीजपुज- निर्यस्प्ररोहनिकराकृतिरन्वकारि ॥ २२ ॥ उत्क्षिप्तकेतुपटपल्लवितान्तरिक्ष चिक्षेप तीक्ष्णरुचिरत्र पुरे न पादान् । मन्ये पतनिदशपुप्परसमवाह- संदोहपिच्छिलपथच्छलपातमीतः ॥ २३ ॥ संवाहयन्निव मनाचिरवन्धमुक्ता- स्वाद्विसंस्थुलपदा. प्रतिपक्षवन्दीः । मन्दारदाममधुसीकरभारवाही मन्दोऽतिमन्दगतिरत्र बम्ब वायु ॥ २४ ॥ तौयों ध्वनिः प्रतिगृहं लयशालि नृतं गीतं च चारु मधुरा नबतोरणश्रीः।

·१८ काव्यमाला। इत्यायनेकपरमोत्सबकेलिपात्र दागेकगोत्रमिव भूत्रितयं वभूव ॥ २५॥ शुनं नमोऽभवदभूदपकण्टका भू- भक्त्येव भानुरभिगम्यरुचित्रमूव । आरोग्यवानजनि जानपदोऽपि लोक- स्तत्किं न यत्सुखनिमिचमभूत्तदानीम् ॥ २६ ॥ साता इवातिशयशालिनि पुण्यतीर्थे तसिन्रजोव्यपगमात्सहसा प्रसन्नाः । एप्यन्निजप्रणयिनां त्रिदिवाचदानी संयोगयोग्यसमयाः ककुभो बभूवुः ॥ २७ ॥ रहाबलिध्वजपटोच्छ्रयतोरणादि- व्यग्रे निधीश्वरपरिग्रहचवाले । उद्वेल्लमोल्लसितरनरुचा हसद्धि- निर्यामिकैरिव चिराचलितं निधानः ॥ २८ ॥ जाते जगत्रयगुरौ गरिमाम्बुराशि- नीरान्तरान्तरितविश्वमहिनि तत्र । कोऽन्यस्य राज्यमहिमेति किल प्रभाव- शक्त्या हतं हरिह्यासनमाप कम्पम् ॥ २९॥ तत्कम्पकारणमवेक्षितुमक्षमाणि ज्ञात्वा शतान्यपि दशोज्ज्वललोचनानाम् । अत्यन्तविस्मयरसोत्सुकचित्तवृत्ति- रिन्द्रोऽवधि समुदमीलयदेकनेत्राम् ॥ ३० ॥ तेनाकलय्य जिनजन्म जवेन पीठा- दुत्थाय तदिशि पदान्यपि सप्त गत्वा ।

·६सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । ४९ देवो दिवस्तमभिवन्ध मुदाभिपेक्तुं प्रस्थानदुन्दुभिमदापयत क्षणेन ॥ ३१ ॥ उन्निद्रयन्निव चिराय शयालुधर्म तस्य ध्वनिर्भरितभूरिविमानरन्ध्रः । हाणि मेदुरतरोऽपि मुरासुराणां द्राक्पारितोपकमिवार्थयितुं जगाम ॥ ३२ ॥ ते पोडशाभरणभूषितदिव्यदेहाः स्वखोरुवाहनजुपः सपरिग्रहाश्च । हृलमजैनगुणसंततिकृप्यमाणा- श्चेवलादिव दशापि दिशामधीशाः ॥ ३३ ॥ खर्दन्तिनं तदनु दन्तसर-सरोज- राजीनटलंडहनाकवधूनिकायम् । उत्फुड्डलोचनरुचां निचर्यविचित्रैः संचित्रयन्निव दिवस्पतिरारुरोह ॥ ३४ ॥ ऐरावणधटुलकर्णझलंझलामि- रुड्डीनगण्डमधुपायलिरावभासे । यात्रोद्यतः पथि जिनस्य पदे पदेऽसौ निर्मुच्यमान इच पापलवैमुटद्भिः ॥ ३५ ॥ गच्छन्ननल्पतरकल्पतरूपसून- पानीपवित्रकरकिंकरचऋवालेः । सोढुं तदीयविरहातिमशनुवद्भिः क्रीडावनरिवरराज स पृष्ठलमैः ।। ३६ ॥ 1.स्वहः सुन्दरः. २. 'गजरगतिसरशलेस्युचो नि कामन्दपीयनीति- सारटीका (१५) ४५.10

·काव्यमाला।
अन्योन्यघट्टनरणन्मणिभूषणामा
वाचालितोच्चकुचकुम्भभराः सुराणाम् ।
उल्लासिलास्यरसपेशलकांस्यताल-
लीलाश्रिता इव रसाललना. प्रचेलुः ॥ ३७॥
गायन्नटन्नमदनुवजदप्यमन्दं
वृन्दं तदा दिविषदां मिलदासमन्तात् ।
देवः पृथक्पृथगुपात्तविशेषभावै-
स्तुल्यं सहस्रनयनो नयनर्ददर्श ॥ ३८ ॥
उद्दामरागरससागरमगहूहू-
हाहादिर्किनरतरहितगीतसक्तः।
संत्रासहेतुपु नदत्वपि तूर्यलक्षे-
ध्वन्तन शीतकिरणं हरिणो बबाधे ॥ ३९॥
क्रूरः कृतान्तमहिपस्तरणेस्तुरंगा-
द्योतिः कुरझरिपवः (१) पवनस्य चैणः ।
सर्वे समं ययुरमी जिनमार्गलमाः
के वा त्यजन्ति न परस्परवैरभावम् ॥ ४० ॥
पुष्पैः फलैः किसलयैर्मणिभूषणैश्च
तैस्तैर्विचित्रवरचीवरसचयैश्च ।
कर्तुं जिनेन्द्रचरणार्चनमुत्तरन्तः
कल्पद्रुमा इव वियत्यमरा विरेजुः ॥ ४१ ॥
अन्योन्यसंचलनघटितकर्कशोर--
क्षुण्णोरुहारमणयो नटतां सुराणाम् ।
तारापथात्करिघटाचरणप्रचार-
संचूर्णितोडुनिचया इव ते निपेतुः ॥ १२॥

·६ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । ५१ सूर्यापगामिभिरिभैर्मरुतां करान- व्यापारिताभिरभितापिनि गण्डमूले । गण्डूपवारिविसरप्रसरच्छटाभि- र्दधे क्षणं श्रवणचामरचारुलक्ष्मीः ।। ४३ ॥ रक्तोत्पलं हरितपत्रविलम्बि तीरे त्रिस्रोतसः स्फुटमिति त्रिदशद्विपेन्द्रः । बिम्बं चिकृप्य सहसा तपनस्य मुश्च- न्धुन्वन्करं दिवि चकार न कस्य हास्यम् ॥ ४४ ॥ तारापथे विवरतां सुरसिंधुराणां सूत्कारनिर्गतकराम्बुकणा इवारात् । ताराः सुरैर्दशिरेऽथ मिथोऽङ्गसङ्ग- त्रुट्यद्विभूषणमणिप्रकरानुकाराः ॥ ४५॥ विक्रमक्रमभुजंगमभोगमुक्ता निर्मोकरजुरिव दृष्टिविषातिरेका । व्योमापगा धुपुरगोपुरदेहलीव देवळलोकि घटिता स्फटिकोपलेन ॥ ४६ ॥ रेजे जिनं लपयितुं पततां सुराणां शुम्रा विमानशिखरध्वजपड्किरने । आनन्दकन्दलितरूपशतं पतन्ती ज्ञात्वा निजावसरमम्बरनिम्नगेव ॥ ४७ ॥ जाते जिने भुवनशास्तरि संचरन्तः स्वर्दन्तिनो नमसि नीलपयोदखण्डम् । नाथादृते प्रथममिन्दुपुरप्रतोल्यां दत्तं कपारमिव लोहमयं यमः ॥ १८॥ १. दृष्टजलाधिक्या च.

·५२ काव्यमाला। अव्याहतप्रसरवातविवर्तमान नीलान्तरीयविवरस्फुरितोरुदण्डा । बाह्यच्छविव्यपनयार्पितगर्भशोभा रेम्मेव कस्य न मनो हरति म रम्भा ॥ १९ ॥ यावजिनेश्वरपुरं हरिराजधान्याः ख!कसां नमसि धोरणिरापतन्ती । लोकस्य शास्तरि जिने दिवमारुरुक्षो- निःश्रेणिकेव सुकृतेन कृता रराज ॥ ५० ॥ वल्गद्धनोरुलहरीनिवहान्तराल- हेलोल्लसन्मकरमीनकुलीरपोतान् । ये यानपात्रपटलपतिमैर्विमानै- रुत्तेरुरम्बरमहाम्बुनिधेरमाः ॥ ५१ ॥ द्वारि द्वारि नभस्तलान्निपतितैस्तूपैर्मणीनां मुनि- क्रीडापीतपयोधिभूतलमिव व्यालोकयद्यद्यपि । एकस्यैव जगद्विभूपणमणेस्तस्याहतो जन्मना मेने रत्नपुरं तथापि मरुतां नाथस्तदा सार्थकम् ॥ ५२ ।। पुरमिव पुरुहूतः प्राञ्जलिस्त्रिः परीत्य त्रिभुवनमहनीयं हर्म्यमस्यातिरम्यम् । समुपनयनवुझ्या विश्वविश्वाधिपत्यं श्रियमिव सहसान्तः प्रेषयामास कान्ताम् ॥ ५३ ॥ इति महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचिते धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्ये षष्ठः सर्गः । १. अन्तरीयमधोवस्त्रम्. २. कदलीव. ३. समूहः. ४. निखिलजगत्प्रभुखम्. ५. शचीम्.

·७ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । ५३ सप्तमः सर्गः। प्रविश्य समन्यथ सुव्रतायाः समर्प्य मायाप्रतिरूपमके । शची जिनं पूर्वपयोधिवीचेः समुज्जहारेन्दुमिवोदितं द्यौः ॥ १ ॥ अवाप्य तत्पाणिपुटानमंत्री प्रकाशमाने जिनयामिनीशे । करारविन्दद्वितयं तदानीं विडोजसः कुण्डलतां जगाम ॥२॥ प्रमोदवाप्पाम्बुकरम्बितेन दृशां सहस्रेण सहस्रनेत्रः । अपश्यदस्याकृतिलक्षणानां सकप्टमष्टाभ्यधिकं सहस्रम् ॥ ३ ॥ अपारयन्नप्रतिरूपमङ्गं जिनस्य तस्येक्षितुमीक्षणाभ्याम् । सहस्रनेत्राय तदा समूहः सुरासुराणां स्पृहयांवभूव ॥ ४॥ तमादरादर्भकमप्यदभैर्गुणैर्गरीयांसमशेपलोकात् । कृतप्रणामाय पुरंदराय समर्पयामास पुलोमपुत्री ॥ ५ ॥ ससंभ्रमणांप्रमुवल्लभस्य न्यधायि मूर्ध्नि त्रिदिवेश्वरेण । जयेति वाचं मुहुरुच्चरद्भिः कराञ्जलिः स्वस्य सुररशेपैः ॥ ६ ॥ स तत्र चामीकरचारुमूर्तिः स्फुरत्प्रभामण्डलमध्यवर्ती । अनम्वुधारावरतुगशृङ्गे नवोदितश्चन्द्र इवावभासे ॥ ७ ॥ तदवियुग्मस्य नखेन्दुकान्तिर्युदन्तिनो मूर्धनि विस्फुरन्ती । बभौ तदाक्रान्तिविभिन्नकुम्भस्थलोच्छलन्मौक्तिकमण्डलीव ॥ ८ ॥ अथाभिपेक्तुं सुरशैलमूनि तमुहँस्तीर्थकरं कराभ्याम् । पथा ग्रहाणां स गजाधिरूढश्चचाल सौधर्मपतिः ससैन्यः॥९॥ ध्वनत्सु तूर्येषु हरिप्रणीता स्तुतिस्तदाश्रावि सुरैर्न जैनी । मुहुस्तदारम्भचलाधरौष्ठप्रवाललीलाभिरवेदि किं तु ॥ १० ॥ अखण्डहेमाण्डकपुण्डरीकवजस्य दम्भात्रिदशोद्धृतस्य । सुवर्णकुम्भान्सशिरोभिरुद्वहन्नियाय तस्य सपनाय शेषः ॥ ११ ॥ १. शची. २. ऐरावतस्य. ३. इन्द्रः, ४. अयं वशस्थवृत्तपादोऽत्र प्रमादाप. तित इति भाति.

·काव्यमाला। ५४ विधूयमानामरमण्डलीभिः प्रमोरुपान्ते सितचामराली। रराज रागोत्सुकमुक्तिमुक्तकटाक्षविक्षेपपरम्परेव ॥ १२ ॥ प्रदह्यमानागुरुधूमलेखाकरम्बितं व्योम वमौ तदानीम् । जिनस्य जन्माभिपवोत्सवार्थमिवागताशेपभुजगलोकम् ॥ १३ ।। तमिन्दुशुम्रध्वजनिर्मलोमिः सितातपनस्फुटफेनपुञ्जः । सुरासुराणां निवहोऽभिपेक्तुं रराज दुग्धाब्धिरिवानुगच्छन् ॥ १४ ॥ बभौ पिशङ्गः कनकोज्ज्वलाभि. प्रभाभिरस्याप्रमुजीवितेशः । प्रभु तमायान्तमवेत्य भक्त्या स समुखायात इवाद्विराज. ॥१५॥ सुधामयाहैरिव हारिगीतैस्तरगिते व्योममहाम्बुराशी। भुजभ्रमोल्लासितलास्यलीलाछलालवन्ते स्म मरुत्तरुण्यः ॥ १६ ॥ दिवोऽपि सदार्शितविभ्रमायाः सितैकवेणीमिव वृद्धमूर्तेः । स निर्जराणामधिप. पतन्ती मुमोच दूरेण संरस्रवन्तीम् ॥ १७ ॥ स चित्रमन्तर्हितभानुकान्त्या प्रभोरमुष्योपरि मेघखण्डम् । सहेमकुम्भस्य बभार शोभां मयूरपत्रातपवारणस्य ॥ १८ ॥ प्रयाणवेगानिलकृप्यमाणा घना विमानानि तदानुजग्मुः । तदग्रवेदीमणिमण्डलांशुस्फुरन्मरुच्चापजिघृक्षयेव ॥ १९ ॥ स वारिधेरन्तरनन्तनालस्फुरद्धरित्रीवलयारविन्दे । उपर्यटत्पट्पदकर्णिकामं ददर्श मेरुं सपयोदमिन्द्रः ॥ २० ॥ अधः कृतस्तावदनन्तलोक. श्रिया किमुच्चैस्त्रिदशालयो मे । इत्यस्य रोपादरुणाजनेत्रं भुवाभ्युदस्तास्यमिवेक्षणाय ॥ २१ ॥ परिस्फुरत्काञ्चनकायमाराद्विभावरीवासरयोम्रमेण । विडम्बयन्तं नवदंपतीभ्यां परीयमाणानलपुञ्जलीलाम् ॥ २२ ॥ रवीन्दुरम्योभयपार्श्वमन्तधृतेन्द्रनीलगुति हेमकायम् । -सचक्रशसस्य पिशङ्गवस्त्रां त्रिविक्रमस्याकृतिमुद्वहन्तम् ॥ २३ ॥ १. देवाशनाः. २. गहाम्. ३. एतदुत्तरार्धमस्फुटम्.

·काव्यमाला। खनर्मुजंगाशिखिनां दधानं प्रगल्भवेश्यामिव चन्दनालीम् ॥ ३३॥ गजभ्रमान्मुग्धमृगाधिनाथै विदार्यमाणान्नखरमहारैः। तडिच्छलानिर्गलदस्रधारान्दधानमा मेखलमम्वुवाहान् ॥ ३४ ॥ जिनागमे प्राज्यमणिप्रभाभिः प्रभिन्नरोमाञ्चमिव प्रमोदात् । समीरणान्दोलबालतालै जैरिवोल्लासितलास्यलीलम् ॥ ३५ ॥ अकृत्रिमैश्चैत्यगृहैर्जिनानां कृतः पवित्रोऽयमिति प्रयत्नात् । सुरेश्वरेणानमता प्रदत्तप्रतिष्ठयेवोच्छिरसं महत्या ।। ३६ ॥ विलय पन्थानमथामराणां पतिः स निष्कम्पचमूध्वजागः । नितान्तवेगेन तमुल्सुकत्वात्किलागतं संमुखमाससाद ॥३७॥ (कुलकम्) उपेयुपोऽनन्तपथाध्वनीनाननेनसस्तान्शिरसा प्रतीच्छन् । निरन्तराया विबुधानुवृत्तेः फलं व्यनक्ति स तदामराद्रिः ॥ ३८ ॥ हरेद्विपो हारिहिरण्यकक्षः क्षरन्मदक्षालितशैलशृङ्गः । वभौ तडिद्दण्डविहारसारः शरत्तडित्वानिव तत्र वर्मन् ॥ ३९ ॥ सलीलमैरावणवामनाथैघृतानि येरेव गजैगन्ति । स्थिरं दधत्तानपि मूर्ध्नि मेरुर्धराधराख्यामधरीचकार ॥ ४० ॥ सविक्रम कामति हास्तिके यन्ननाम नो नाम मनागिरीन्द्रः । असंशयं सा जिनभक्तिरेव स्थिरा चकारास्य महाचलत्वम् ॥ ११ ॥ मदेन मूर्धन्यमणिप्रभाभिर्विनिर्गतान्तस्तमसेव गण्डात् । निरुद्धदृष्टिप्रसराः सुराणां शनैः शनैर्गन्धगजाः प्रसनुः ॥ ४२ ॥ हिरण्यमूभृद्विरदैस्तदानीं मदाम्बुधारास्नपितोचमाङ्गः । स दृष्टपूर्वोऽपि सुरासुराणामजीजनत्कजलशैलशङ्काम् ॥ ४३ ॥ १. लक्ष्मीयुक्तं नीरदं दन्तरहितमप्याश्रयन्ती निष्कलाममतिकान्तान्दरिद्रानिति यावत्. एतादृशानवांस्तरुणानपि भुजंगान्विटाशिखिना चूलाधारिदास विशेषाणां खने. कटुभाषणैः करणभूतैर्नुदन्ती निष्कासयन्तीम्, इति वेश्यापक्षे, चन्दनालीपक्षे तु नीरदं मेघम्, शिखिना मयूराणा खनैरतिमलिनकान्तीन्भुजगानुदन्तीम्, २. निष्यापान, ·७ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । मदाञ्जनेनालिखितां गजेन्द्रः सहेपमुत्क्षिप्तसुरामटकाः । हयाः किलाहार्यशिलामु जैनीमिहोत्किरन्ति स यशःप्रगम्तिम् ॥४॥ कशाश्वनः किंचिदवाञ्चितास्याः पुरःप्रविष्टापरकायमचाः । इह लुतोष्टचनवलानामुदेव लास्यं पुरतोऽस्य चक्रुः ।। ४५ ॥ कृतश्रमा ये नववीथिकामु तुरंगमाः साधितपञ्चधाराः। इहोचनीचं चरणम्त एव विलय चान्ये नमसीव जग्मुः ॥ १६ ॥ हदैस्तुरंगामसुरमहारैरिहोच्छरन्तो ज्वलनस्फुलिझाः। यमुर्विमिद्येव महीं विभिनफणीन्द्रमौलेरिव रससंघाः ॥ १७ ॥ समन्ततः फायनमिभागातथा स्थैर्भुशुदिरे सुराणाम् । यथा विवस्वद्रयनेमिधारापधेऽरुणम्यापि मतिममोऽभूत् ।। १८ ॥ नितम्बमामाय मदादुदधच्छिरः समाकुशितफापोणम् । अनुमजन्तं चमरी महोशमिहारुणकप्टमहो महेमः ॥ १९ ॥ घुयोपितां कपितकुन्तलामाः मनोरुजवाजयनं स्पृशन्तः । शनरभीका इव संविचेरुस्तरङ्गिणीतीरसरोजयाताः ॥ ५० ॥ वियोगनामापि न सोढुमीगं दिवः समुद्यानमिवावतीर्णम् । हरिः प्रपेदे मुमनोभिरामं पनं स तत्र पृथु पाण्डकास्यम् ॥ ५१ ॥ अयो जिनेन्द्रानुचराः सुराणामपानविनीणकुथच्चलेन । विचित्रकर्माचरणरशेपंधिगदमुच्यन्त मताजेन्द्राः ॥ ५२ ॥ स पारितो मचमहिपापः प्रमय कामश्रमशान्तिमिच्छन् । रजसरा अप्पभजत्रपन्तीरहो मदान्धस्स कुनो विवेकः ।। ५३ ।। गनो न वन्यद्विपदानदि परी पिपामालितोऽपि तोयम् । सनीवितेभ्योऽपि महोगनानामहो गरीयानभिनान एव ।। ५४ ।। फरी फरोदिशामरोरन्हान्योच्छविलीनानिगुरुन्टलेन । १.बदाम पता. १. पगार. ३. समस पपा गया दुप्पा. ४. मुला..गुर..दो जरा (प) पारदो निरि.

·५८ काव्यमाला। कचेप्विवाकृष्य हठेन यान्ती दुभोज वामामपि तां स्रवन्तीम् ॥५५॥ अबालशेवालदलान्तरीयं व्युदस्य मध्यं स्पृशति द्विपेन्द्रे । तटाग्रभूमिर्जघनस्थलीव जलैरुदप्लावि वनापगायाः ॥ ५६ ॥ पयस्युदस्तोरुकरं मिमझोर्डिंपाधिपस्योत्पतितं कपोलात् । उपर्यलीनां वलयं चकासे सदण्डनीलातपवारणामम् ।। ५७ ॥ विलासवत्याः सरितः प्रसङ्गमवाप्य विस्फारिपयोधरायाः । गजो ममजान कुतोऽथवा स्यान्महोदयः स्त्रीव्यसनालसानाम् ॥ ५८ ॥ दलानि संभोगभराप्तिानि नखक्षतानीव सरोरुहिण्याः । दधन्नदाम्भस्तलिनात्कथंचिदवातरल्लब्धरसो महेभः ।। ५९ ॥ बनेऽत्र सप्तच्छदगन्धदचपति द्विपभ्रान्तिविधूतवीतीन् । प्रयुज्य सामैव शनैर्गजेन्द्रान्विनिन्युरालानपदं नयज्ञाः ॥ ६०॥ निपादिने साधुनयप्रयुक्ताः स्वयं खकायाकलनाय वारीम् । दुर्महेभाः क्रियते कथं वा जडात्मकैरात्महितप्रवृत्तिः ॥ ६१ ।। खलीनपर्याणमपास्य कृच्छ्रासुरैर्मुखारोपितवचनद्धाः । हयाननाहेपितदत्तकर्णा विनिन्यिरेश्वा भुवि वेल्लनाय ॥ ६२ ॥ इतस्ततो लोलनमाजि वाजिन्यमिच्युताः फेनलवा विरेजुः । तदनसङ्गत्रुटितोरुहारप्रकीर्णमुक्ताप्रकरा इवोर्व्याः ॥ ६३ ॥ नदान्मिलच्छैवलजालनीला निरीयुराक्रम्य पयस्तुरंगाः। दिनोदये व्योम समुत्पतन्तः पयोधिमध्यादिव होरिदश्वाः ॥ ६४ ॥ इह क्षरनिरवारिहारिण्यनल्पकल्पद्रुणि कल्पनाथः । निवेशयामास यथायथं स स्थलाम्बुशाखाचरवाहनानि ।। ६५ ।। तदादि भूमौ शिशुवक्रमाभ्यां सकौतुकं कामति नाकिचके । चमार दृग्दोपनिषेधयित्री यमश्छविं कंजललान्छनस्य ॥ ६६ ॥ १. शय्यातः. २. चीतिरहुशकर्ममि'. ३. निजबन्धनरज्जुम, ४ हयाननाः किनयः.५. सूर्यरयावा.६.इन्द्रः ५. पालकस्यापि मुसादिपु दृष्टिदोपनिपारणार्थ फजलविन्दं कुर्वन्ति.

·८ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । भूदेव्या. शिरसीव कुन्तलतुलालम्बिद्रुमश्यामले लीलोचंसितकेतकीकिसलयस्योन्मुद्रयन्ती द्युतिम् । शृङ्गे स्वर्णगिरेः स धूर्जटिजटाजूटाग्रपिङ्गत्विपि प्रेसत्पाण्डुशिलां कलामिव विधोः कल्पाधिपः प्रेक्षत ॥ ६७ ॥ संसारार्तिमिव व्यतीत्य पदवी शुरून दिग्दन्तिना ध्यानेनेव महीभृतस्त्रिभुवनस्येवास्य मूर्ध्नि स्थितम् । तां कैवल्यशिलरामिवाधरजनीप्राणाधिनाथाकृति प्राप्यार्हन्निरतो प्रतीव समभूदाखण्डलो निर्वृतः ॥ ६८ ॥ इति महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचिते धर्मशमाभ्युदये महाकाव्ये सप्तमः सर्गः। अष्टम सर्ग । अथ सरभसमस्यां न्यस्तविस्तीर्णमाख- न्मणिमयहरिपीठे निर्मरोत्साहयोगः । शरभमिव हिमादेरभ्रमाताकुम्भा- जिनपतिमवतार्य स्थापयामास जिष्णुः ॥ १॥ मदनभिदमधास्यन्नूनमेनं न मूर्धा यदि कथमपि शेपस्तच्छिलापद्मवेपः । अपि मृदुलमृणालीकोमलस्तदुरापां स कथमितरथाप्स्यरूमाभरोद्धारकीर्तिम् ॥ २ ॥ किमतनुतरपुण्यैः विद्यगोमि स्वयं वा निजसमयसमेतरूमिमि. क्षीरसिन्धोः । इति सुरपरिपाट्या शकमानः शिराया. शिरसि सितमयूम्व. लिप्यमाणः स रेने ॥ ३ ॥ १. अर्धचन्दाातिम् १. मुष, संरच.

·१० काव्यमाला। अनुगुणमनुभावस्यानुरूप विभूते समुचितमनुवृत्तेर्दशकालानुकूलम् । अविकलमकलङ्क निस्तुल तस्य भर्तु सपनविधिममा प्रारमन्ते स तस्मिन् ॥ ४ ॥ अवकरनिकुरम्वे मारुतेनापनीते कुरुत घनकुमारा साधु गन्धोदवृष्टिम् । तदनु च मणिमुक्तामङ्गरगावलीभि- विरचयत चतुष्क सत्वर दिकुमार्य ॥ ५ ॥ खयमयमिह धते छत्रमीशाननाथ स्तदनुगतमृगाक्ष्यो मैगलन्युक्षिपन्तु । जिनसविधममा नर्तिता वालवाल व्यजनविधिसनाथा सन्तु सानत्कुमारा ॥६॥ यलिफलमुमसम्गन्धधूपाक्षताये प्रगुणयत विचित्राण्यन्नपात्राणि देव्य । सलिलमिह पयोधेरेष्यति व्यन्तराद्या पटुपटहमृदगादीनि तत्सज्जयन्तु ॥ ७ ॥ प्रवणय वरवीणा वाणि रीणासि कस्मा- किमपरमिह ताले तुम्बरो त्व वरोऽसि । इह हि भरत रङ्गाचार्य विस्तार्य रङ्ग त्वरयसि नटनार्थ किं न रम्भामदम्माम् ॥ ८॥ समुचितमिति कृत्य जेनसन्माभिपके त्रिदशपतिनियोगाद्रायनाग्रहेण । कलितकनकदण्डोइण्डदोर्दण्डचण्ड मुरनिवह्मवादीद्वारपाल कुबेर ॥ ९॥ (कुलकम्) १ हे बालमेघा २ मङ्गलान्यष्टौ दपणवादध्यक्षतानि ३. रीणा सिमा ·८ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । वहलमलयजन्मोन्मिनकर्पूरपांसु- प्रसरपरिमलान्धाः श्रेणयः पट्पदानाम् । जिनपतिममिपेक्तुं वाञ्छतां घुट्यदेनो- निगलवलयतुल्या निलठन्ति स्म तस्मिन् ॥ १० ॥ अयमतिशयवृद्धो निम्नगानामधीशः कथमिममधिरोहत्यम्बुनाथो नगेन्द्रम् । इति तमुपरि मेरोर्नेतुमुक्षिप्य देवाः कलितकनककुम्भामारमन्ते स्म पत्रिम् ॥ ११ ॥ अभिनवमणिमुक्ताशसशुक्तिप्रवाल- प्रभृतिकमतिलोलैर्दर्शयन्नूमिहस्तैः जंडजठरतयैक्षि व्याकुलो मुक्तकच्छः स्थविरवणिगिवाने स्वर्गिभिः क्षीरसिन्धुः ।। १२ ।। उपचितमतिमात्रं वाहिनीनां सहस्रैः पृथुलहरिसमूहैः क्रान्तदिक्चकवालम् । अकलुपतरवारिकोडमजन्महीभ्रं नृपमिव विजिगीषू मेनिरे ते पयोधिम् ॥ १३ ॥ अनुगतभुजगेन्द्राम्मन्दराद्रीनिवोच्च- दधतममलमुक्तामालिनः स्वर्णकुम्भान् । मुरनिकरमुपेतं वारिधिक्ष्यि भूयो- ऽप्यतिमथनमियेव व्याकुलोमिश्चकम्पे ।। १४ ।। उदधिनिहितनेत्रान्वीक्ष्य याम्पिन्नमाणां निघिरमृतमुजन्वान्यालकः केलिपारम् । १. पूर्णगापमप्यमान स्थूलोदरत्वेन च रर. २. ननाम सेनानी च. ३. भुलहरिसमूह; (पो) पृथुल-हरिसमूहः हरयोऽयाः, ४. अकलपतरं पारि मलम पक्षासारिः रा.

·६२ काव्यमाया विहितमुदमवोचद्वाचमेतामनुक्तो- ऽप्यवसरमुखरत्व प्रीतये कस्य न स्यात् ॥ १५ ॥ नियतमयमुदश्चद्वीचिमालाछलेनो- च्छलति जलदमागे ज्ञातजैनाभिषेक । तदनु जडतयोचे धिरोदु समर्थ पतति पुनरधस्तात्सागर कि करोतु ॥ १६ ॥ प्रशमयितुमिवाति दुर्वहामौर्नवहे- यदधिरजनि चान्द्री शीलयामास भास । तदयमिति मतिमे क्षीरसिन्धुर्जनाना मजनि हृदयहारी हारनीहारगौर ॥ १७ ॥ द्विरदतरुतुरगश्रीसुधाकौस्तुभाद्या कति कति न ममार्था हन्त धूगृहीता । इति मुद्रयमुवी ताड्यन्नर्मिहस्ते प्रहिल इव विरावे सागरो रोरवीति ॥ १८ ॥ पवनजववशेनोत्पत्य दूर पतन्तो जलधिजलतरङ्गा कम्बुकिर्मीरभास । उपरि विततमुक्तासग्रहोत्तालबुद्ध्या झटिति कलिततारामण्डला वा विभान्ति ॥ १९ ॥ घनतरतरुणाढ्येनान देशे न केना- प्यतिगुरुगिरिणा वा दुर्निवारप्रचारा । खयमिमममिससुर्यत्समस्ता सवन्त्यो निरुपममिदमस्मादस्य सोभाग्यमध्ये ॥ २० ॥ अयमुपरि सविद्युत्तोयमादातुमब्धे- यतिपनति तमालश्यामलो वारिवाह । १ अमत्त २ वा इवार्थे ३ प्रचुरतरवृक्षेण समृद्धन पसे)बहुभिवष्णरायन ·८ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम्। तुहिनकिरणकान्तं कान्तया लिप्यमाणः शिशयिपुरिव शौरिः शेषपर्यपृष्ठम् ॥ २१ ॥ स्फुटकुमुदपरागः सागरो मातरं नः क्षितिमहह कदाचिझावयिष्यत्यशेपाम् । इति किल जलवेगं रोद्धमावतमालाः कथमपि तटमस्य क्ष्मारहो न त्यजन्ति ॥ २२ ॥ रतिविरतिपु वेलाकानने किंनरीभिः पुलकितकुचकुम्भोत्तम्भमासेव्यतेऽस्मिन् । चपलकलभलीलामिन्नककोलकैला- परिमलमिलितालिध्यानधीरः समीरः ।। २३ ।। अयमिह जटिलोमिाति कहल्लियल्टी- किसलयललिताभिर्विद्रुमाणां लतामिः । ज्वलिततनुरिवान्तर्वाडयामेः शिखानां विततिभिरतिगाध्योत्साहवंहीयसीभिः ॥ २४ ॥ इह हि मिलितरणप्रौदसिन्धुप्रियायाः पुलिनजपनरोत्सासमात्पयोधिः । सरभसमुपकूजरफटकाणदम्भा- मसूणर्मणितलीलोल्लासमभ्यस्पतीय ।। २५ ।। सकलजगदप्यम्पैकगाम्भीर्यमाजो चंदुलहरियतस्य प्रोडसकरणस्य ! १.पिकरितारवतः (पक्षे) मत् भूमहंपीनापरागो बदमासरः. २. अविणासंयोगपंतमाभिः ३. पुदो जलाक्षिविशेषः. ४ 'मरितं रवि. जितम्. ५. पहु-नहार; (पो) बहुल दरि. ६. करपगम् ताना.

·६४ काव्यमाला। इति निगदति तस्मिन्नाकिलोकस्य तस्या- प्यजनि सलिलराशेरन्तर नैव किंचित् ॥ २६ ॥ सुरसमितिरसख्ये क्षीरपायोधिनीर यदुरुकनककुम्भेरुचुलुम्याचकार । चुलुककलितवाघे सारयामास नश्य- द्वरुणनगरनारीस्तेन कुम्भोद्भवस्य ॥ २७ ॥ वनपनविधिनिमित्तोपात्तपानीयपूर्णा सपदि दिवमुदीयु शातकुम्भीयकुम्मा । दृपद इव तदन्ये यच्च रिक्ता निपेतु प्रकटमिह फल तज्जैनमार्गानुवृत्ते ॥ २८॥ अनुगतभुजमालालीलयारभ्यमाणै- मणिघटपरिवर्तावर्तनै क्षीरसिन्धो । उदकमुपनयद्भिर्देववृन्दैस्तदानी- मभिनवमभिनीत चार्घटीयन्त्रचक्रम् ॥ २९ ॥ धनसुपिरततानामुद्धरानद्धनादे तिरयति रवमुच्चेर्भिन्नभूमीधरन्धे । प्रसरति नवनाट्यप्रकणकिङ्किणीना. ममरसहचरीणा मङ्गलोद्गाररावे ।। ३०॥ कलुपमिह विपक्षं दर्शनादेव जित्वा खगुणगरिमहेलाक्रान्तसिंहासनस्य । प्रथमममरनाथा भूत्रयस्येव राज्ये कनककलशतोयैश्चरस्याभिषेकम् ॥ ३१ ॥ (युग्मम्) ५. देवसमूहः. २. वाघटीयन्त्रमरघट्ट इति प्रसिद्धम् ३. 'तत वीणादिक वा. द्यमानद्ध मुरजादिकम् । वशादिक तु मुपिरं कास्यतालादिकं धनम् ॥' इत्यमरः.

·८ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । जरठविशदकन्दप्रोज्ज्वलाया शिलायां प्रचरदरुणमुग्धस्निग्धपाणिप्रवाल. । अमृतमधुरनीरे. सिच्यमान स देव- रभिनव इव रेने पुण्यवल्लीप्ररोहः ।। ३२ ।। हिमगिरिमिव मेरु नीरपूरै सृजद्भिः सपयितुमपि पृथ्वीमाशु पृथ्वों समर्थः । शिशुरपि जिननाथथुक्षुमे नो मनाग- प्यहह सहजधैर्य दुर्निवार्य जिनानाम् ॥ ३३ ॥ यदपरितसुधौधेरहंत खानतोयैः सममसमसमृद्ध्यानेनिजु श्रद्धयाम् । जगति खल जरण्या सर्वसाधारणायां तदसुलमममयां मेजिरे निर्जरत्वम् ।। ३४ ॥ नटमरवधूना कटाक्षच्छटामा। कनकरुचिकपोले तीर्थकर्तुः स्फुरन्तीः। सपनसलिलशेपारया मार्जयन्ती व्यधित हरिपुरधी कस्य न मेरमासम् ॥ ३५॥ विशदमणिमयाम्यो यजसूचीविमिन्न- श्रवणयुगमिताभ्या कुण्डलाम्यां स रेजे। किमपि समधिगन्तु तावविद्यारहस मुरगुरुभूगुपुत्राभ्यामिव ज्ञानसिन्युः ॥ ३६ ॥ त्रिगुणवलितमुक्तातारदारापदेशा- दुरसि वरणमारा प्रक्षिपन्त्यस्तदानीम् । अहमहमिकयो” श्रीश्च मुक्तिय तिसः स्वयमपि वृणते स प्रेमवत्यन्तमेकम् ॥ ३७॥ २. अनेनिजुरक्षालयन. १.प्राप्ताभ्याम्, ५५..

·.
काव्यमाला।
निरुपममणिमाला तन्मुखेन्दोरुपान्ते
विगलदमृतधाराकारमुन्मुद्रयन्ती ।
शशिनममलकान्त्याक्रम्य वन्दीकृताना
विततिरिव विरेजे तप्रियाणामुडूनाम् ॥ ३८॥
मणिमयकटकाग्रप्रोतरत्नग्रहश्रीः
स घनकनककाञ्चीमण्डलामोगरम्य ।
त्रिदशरचितभूपाविनमो हेमगोर
कनकगिरिरिवान्यो मेरुशृङ्गे रराज ॥ ३९ ॥
ध्रुवमिह भवितायं धर्मतीर्थस्य नेता
स्फुटमिति स मघोना धर्मनाम्नाभ्यधायि ।
न खलु मतिविकासादर्शदृष्टाखिलार्था.
कथमपि विततार्थी वाचमाचक्षते ते ॥ ४० ॥
किमपि मृदमृदन्नध्वानविच्छेदमूर्च्छ-
छुतिसुखसुपिरास्यप्रखनोल्लासिलास्से ।
परिणमति सुधात्माधीनगन्धर्वगीते
व्यतिकरपरिम्मे तत्र तौर्यत्रिकस्य ॥ ११ ॥
दलितकमठपृष्ठ चारुचारीप्रयोगै-
भ्रमितमुजनिरस्तसस्तविस्तारितारम् ।
प्रकटघटितलिङ्गाकारमावर्तवृत्त्या
प्रमदविवशमिन्द्रैस्तत्पुरस्तादनर्ति ॥ ४२ ॥ (युग्मम् )
इति निरुपमभक्तिं शक्तिमप्यात्मनीना
सपनविनययुक्त्या व्यक्तयन्त सुरेन्द्रा ।
स्तुतिभिरवितथामि. स्तुत्यमेन समस्ता
शिरसि निहितहस्ता. स्तोतुमारेमिरे ते ॥ १३॥

·३७
८ सर्गः]
धर्मशर्माभ्युदयम् ।
अखिलमलिनपक्षं पूर्वपक्षे निधाय
प्रथममुदितमात्रस्यापि संपूर्णमूर्तेः ।
जिनवर तव कान्त्या यत्कलामात्रशेषः
प्रतिपदमृतभानुः स्पर्धते तन्मुधैव ॥ ४४ ॥
मुनिभिरमलबोधैरप्यशक्यासु कर्तु
स्तुतिषु तव गुणानामप्रगरभप्रमेव ।
वरद मुहुरमन्दानन्दसंदोहदम्मा-
स्खलति गलगुहान्तर्निर्भरं भारती नः ॥ ४५ ॥
स्पृशति किमपि चेतधुम्बकमावगत्या
त्वयि जिन जनतायाः खसकार्योधतायाः।
किमु कुतुकमपूर्व नाथ यत्पूर्वजन्म-
प्रजवृजिनपनायःशृङ्खला निर्गलन्ति ।। १६ ।।
अमितगुणगणानां त्वद्गतानां प्रमाण
भवति समधिगन्तुं यस्य कस्यापि पान्छा।
प्रथममपि स तावव्योम फत्यालानी-
त्यनष सुगमसंख्याभ्यासमझीकरोतु ॥ १७ ॥
मनुज इति मुनीनां नायकं नाकिनाम-
प्यवगणयति यस्त्वां निर्विवेकः स एकः।
सकलविदकरः क्षीणसंसारश-
श्वक्तिजनशरण्यः कस्त्रिलोक्यां त्वदन्यः ॥ १८॥
न खलु तदपि चित्रं यत्वयोदेष्यतापि
प्रयममयमकारि माहपुण्यो जनोऽत्र ।
प्रतिशिसरि यनानि प्रीप्ममध्येऽपि कुर्या-
किमु न जरदकाल: प्रोससस्यानि ॥ १९ ॥

·६८ काव्यमाला। तव वृपमधिरूदो योऽपि तस्य धुलोक स खलु क्रियति दूरे 'यो जनेनापि लभ्य । यदि चतुरंगमाप्त प्राप्तवास्तदुराप तदपि जिन जनोऽय जन्मकान्तारतीरम् ॥ ५० ॥ सर इव मरुमागे खच्छतोय तृपाते- स्तरुरिव रविरश्मिव्याकुलैरत्र सान्द्र । निधिरिव चिरदु स्यै शर्मणेऽस्माभिरेक कथमपि भवभीतैर्नाथ दृष्टोऽसि दिप्या ॥ ५१ ॥ खगुणगरिमदौ स्थ्य रोदसी रन्धरोपा- द्वयतिषजति जिनेश त्वद्यशश्चन्द्रगौरम् । कथय कथममन्दा मन्दिरोड्योतशक्ति प्रकटयति घटान्तर्वर्तिरूप प्रदीप ॥ ५२ ।। गुणपरिकरमुच्चे कुर्वतैव त्वयैते क्षपितकलषदोषा रोपितास्तद्विपक्षा । अथ न कथममीषा नेक्ष्यते त्वद्भयेन त्वदनुगतजनेऽपि प्रायश प्रीतिलेश ॥ ५३ ॥ इह पिहितपदार्थे सर्वथैकान्तवल्ग निबिडतमतमोभिर्विश्ववेश्मन्यकस्मात् । त्वमसि स खलु दीप केवलालोकहेतु शलभसुलभलीला लप्स्यते यत्र काम ॥ ५४ ॥ अलमलममृतेनाखादित त्वद्वचश्चे स्किममरतरुलक्ष्म्या त्रय्यपि प्रार्थ्यमाने । १ वृष धर्मम्, (पक्षे) वृषभम् २ य जनेन, (पक्षे) योजनेन कोशचतुष्ट यात्मकेन. ३. चतुरग चारिलभारम्, (पक्षे) तुरगम् -- ·६ ९ ९ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । जिन जगदतमस्कं कुर्वतिं त्वत्प्रबोधे किमहिमरुचिना वा कार्यमबेन्दुना वा ॥ ५५॥ दुरितमुदितं पाकोट्टेकात्पुराकृतकर्मणां झटिति घटयत्यर्हद्वक्तेः खशक्तिविपर्ययम् । , उपजलतरुच्छायाच्छन्ने जने जरठीभव- ट्युमणिकिरणैर्भीप्मो ग्रीष्मोन किं शिशिरायते ।। ५६ ॥ इत्याराध्य त्रिमुवनगुरुं तत्र जन्माभिषेके भक्त्या मातुः पुनरपि तमुत्सनमाजं विधाय । भूयो भूयस्तदमलगुणग्रामवार्ताभिरुध- लोमानस्ते त्रिदशपतयः खानि धामानि जग्मुः ।। ५७ ।। इति महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचिते धर्मशाभ्युदये महाकाव्येऽटमः सर्गः । नवमः सर्गः। सिक्तः सुरेरित्थमुपेत्य विस्फुरजंटालवालोऽथ स नन्दनद्रुमः । छायां दधत्काञ्चनमुन्दरी नवां सुखाय वक्तुः सुतरामजायत ॥ १ ॥ चित्रं किमेतन्जिनयामिनीपतिर्यथा यथा वृद्धिमनश्वरीमगात् । सीमानमुहवय तथा तथाखिलं प्रमोदवार्षिर्जगदप्यपूरयत् ॥ २ ॥ लप्स्सामहे तीर्णभवार्णवं पुनर्विवेकिन पैनमितीव तं प्रभुम् । बाल्या संस्कारविशेषसक्रियाः किमप्यहपूर्विकया सिपेविरे ॥ ३ ॥ लोकसिलोक्यां सकलोऽपि सप्रमः प्रभावसमावितमेकमर्भकम् । ज्योतिर्माणामिव मण्डलो भुवं ध्रुवं समन्तादनुवर्तते स्म तम् ॥ ४ ॥ तैस्तैखिसंध्यं मणिपणेः प्रमुं तमेकमेवोपचचार वासवः । 1. जटारा जयपुछ बाराः कथा यस, (पक्षे) जटा मूलम्, भालपालमा- वाला. २. कांचन भनिचनीयाम् (पले) कायनवरमुन्दरीम् २. पित मालाधरादेष.

·काव्यमाला। को वा दुरापां समवाप्य संपदं विचक्षणः क्षेमविधौ विमुह्यति ॥ ५॥ औत्सुक्यनुन्ना शिशुमप्यसंशयं चुचुम्ब मुक्तिर्निभृतं कपोलयोः । माणिक्यताटङ्ककरापदेशतस्तथाहि ताम्बूलरसोऽत्र संगतः ॥ ६ ॥ प्राच्या इवोत्थाय स मातुरकत. कृतावलम्बो गुरुणा महीभृता । भून्यस्तपादः सवितेव बालकश्चचाल वाचालितकिङ्किणीद्विजः ॥७॥ रिद्धन्पदाक्रान्तमहीतले बभौ स्फुरन्नखांशुपकरेण स प्रभुः । शेषस्य बाधाविधुरेऽस्य धावता कुटुम्बकेनेव निपेवितक्रमः ॥८॥ बनाम पूर्व सुविलम्बमन्थरप्रवेपमानाप्रपदं स बालक । विश्वंभरायां पदभारधारणप्रगल्भतामाकलयन्निव प्रभुः ॥९॥ पुत्रस्य तस्याङ्गसमागमक्षणे निमीलयन्नेत्रयुगं नृपो बभौ । अन्तः कियद्गाढनिपीडनाद्वपुः प्रविष्टमस्येति निरूपयन्निव ॥ १०॥ उत्सङ्गमारोप्य तमङ्गजं नृपः परिप्वजन्मीलितलोचनो बभौ । अन्तर्विनिक्षिप्य सुख वपुर्गृहे कपाटयोः सघटयन्निव द्वयम् ॥ ११ ॥ चित्रं प्रचिक्रीड यथा यथा करप्रकीर्णपांसुप्रकरैः कुमारकैः । आदर्शवनिर्मल एव सोऽभवत्तथा तथान्तःफलितावनीत्रयः ॥ १२ ॥ क पण्डितो नाम शिखण्डमण्डने मराललीलागतिदीक्षकोऽथवा । नैसर्गिकज्ञाननिधेर्जगद्गुरोर्गुरुश्च शिक्षासु वभूव तस्य कः ॥ १३ ॥ शस्त्रेषु शास्त्रेषु कलासु चाभवन्मनीषिणां यश्चिरसंचितो मदः । ज्ञानापणे तत्र पुर स्थितेऽगलच्छरीरतः खेदजलच्छलेन सः॥ १४ ॥ बाल्यं व्यतिक्रम्य समुन्नतिं क्रमाद्दधत्समस्तावयवानुवर्तिनीम् । लक्ष्मी सनि.शेषकलाजुपस्तदा पुपोप पीयूपमयूखमालिनः ॥ १५ ॥ मध्यंदिनेनेव सहस्रदीधितेमहाध्वरामहविपेव भूयसा । बाल्यव्यपायेन किमप्यपूर्ववज्जिनस्य नैसर्गिकमप्यभून्महः ॥ १६ ॥ तस्योद्धृताद्रिर्दशकंघरो मुदे वहन्न येनैक्षि महीमहीश्वरः ।

·९ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । नाश्चर्यकृतस्य बभूव तद्वयं स येन दृष्टस्त्रिजगदुरंपरः ॥ १७ ॥ चक्रानराशादिविलोकनोत्थया वकान्तसंकेतनिवासशकया । मन्ये न लक्ष्मीनवपल्लवारुणं तदपिकेहयुग्ममत्यजत् ॥१८॥ उद्यत्पदाङ्गुष्ठनखांशुदण्डिकाप्रकाण्डगर्भ युगमस्य जपयोग। कार्तखरस्तम्भविशेषशालिनी जहास दोलां नवधर्मसंपदः ॥ १९ ॥ . अत्यन्तमव्याहतवेगवीर्ययोर्जगत्रयीनेत्रमनोगजेन्द्रयोः । सम्भावियोल हदबन्धहेतवे व्यपायिषातां भुवमस वेवसा ॥ २० ॥ कण्ठीरवेणेव नितान्तमुन्नतं नितम्बबिम्बं परिणाहि विनता । एनोमयी तेन जनस्य दर्शनासमतमातङ्गघटाविघट्टिता ॥ २१ ।। तप्तो भुवं प्राग्जिननाभिपल्यले विवेश दानोदुरधर्मसिन्धुरः । समुल्लसोमलतापदेशतो मदाम्बुधारा कथमन्यथा तटे ॥ २२ ॥ लक्ष्मीरिहान्तःपुरसुन्दरी चिरं गुणैः सह स्थास्यति सोविदल्लकैः । जाननितीवास्य मनोहितं विधिय॑धाद्विशालं हृदयं दयावतः ॥ २३ ॥ तस्यैकमुधैर्मुजशीर्पमुद्वहन्सहेलमालम्बितमूत्रयो भुजः । भूभारनियुक्तशिरःसहस्रकं फणीश्वरं दूरमघश्चकार सः ॥ २४ ॥ रेखात्रयेणेव जगप्रयाधिका निरूपयन्तं निजरूपसंपदम् । तत्कण्ठमालोक्य ममज लज्जया विशीर्यमाणः किल कम्युरम्धुधौ ॥२५॥ यनिस्तुलेनापि तदाननेन्दुना व्यधातुलारोहणमुप्रपातकम् । अद्यापि हेमद्युतिरुयतस्ततो भवत्यसौ चित्रविपाण्डरः शशी ॥ २६ ॥ सिग्धा यमुनि तस्य कुन्तलाः कलिन्दकन्याम्बुतरगभगुराः । फुल्लाननाम्भोरहि सारसौरभे निलीननिःशब्दमधुनता इव ।। २७ ॥ चनाजसरिरिव वेधसा कृतं तमास्पदं विक्रमसीकुमार्ययोः । Oः करं प्राहयितुं न केवलं यम्व बध्वा अपि यनुराग्रहः ॥२८॥ तं यावराज्ये नयशीलगालिनं व्यधाउनू नवयौवनं नृपः ।

·काव्यमाला। प्रागेव लोकत्रयराज्यसंपदा निधानमेनं न विवेद भूपति ॥ २९ ॥ तस्मिन्गुणैरेव नियम्य कुर्वति प्रकाममाज्ञावशवर्तिनः परान् । आसीनृपोऽन्त पुरसारसुन्दरीविलासलीरारसिक स केवलम् ॥ ३० ॥ शृङ्गारवत्या दुहितुः खयंवरे प्रतापराजेन विदर्भमभुजा । दूतः कुमारानयनार्थमीरित समाययौ रत्नपुरप्रभोर्गृहम् ॥ ३१ ॥ भर्तुः प्रतीहारनिवेदितस्ततः प्रविश्य संसद्गृहमाहितानतिः । भ्रूमेददत्तावसर स कर्णयोः क्षरसुधासारमुवाच वाचिकम् ॥ ३२ ॥ किं चाग्रतस्तेन निरीक्ष्य भूपते कुमारमाकारविनिर्जितस्मरम् । तपशोमासुभगोऽस्य दर्शितो जगन्मनोलुण्ठनलम्पट' परः ।। ३३ ।। पीयूषधारागृहमत्र नेत्रयोर्निरीक्ष्य कन्याप्रतिबिम्बमद्भुतम् । कि तथ्यमित्थं भवितेति चिन्तयन्पुरो नृप श्लोकमिमं व्यलोकयत् ३४ अस्या खरूपं कथमेणचक्षुपो यथावदन्यो लिखितुं प्रगल्भताम् । धातापि यस्याः प्रतिरूपनिर्मिती धुणाक्षरन्यायकृताकृतेर्जड ॥ ३५ ॥ ततोऽधिक विस्मितमानसो नृप सुतस्य तस्याश्च विलोक्य विग्रहम् । तञ्चारुरूपासवपानधूर्णितोत्तमाङ्गसंसूचितमित्यचिन्तयत् ॥ ३६ ॥ य स्वमविज्ञानगतेरगोचरश्चरन्ति नो यत्र गिर कवेरपि । य नानुबध्नन्ति मन प्रवृत्य स हेलयार्थो विधिनैव साध्यते ॥ ३७ ॥ कायं जगलोचनवल्लभो युवा क कन्यकारत्नमतय॑मीदृशम् । वत्सर्वथा दुर्घटकर्मनिर्मितिप्रगल्भ्यमानाय नमोऽस्तु वेधसे ॥ ३८ ॥ नूनं विहायैनमियं स्वयंवरे वरार्थिनी नापरमर्थयिष्यति । इन्दु सदानन्दविधायिनं विना किमन्यमन्वेति कदापि कौमुदी ॥३९॥ यत्कन्यकायामुपवर्ण्यते बुधै कुल च शील च वयश्च किंचन । सर्वत्र संबन्धविधानकारण प्रियस्य तम गुणैर्विशिष्यते ॥ १० ॥ प्रत्यङ्गलावण्यविलोकनोत्सुक कृतस्पृहोऽस्या युवराजकुञ्जरः ।। - ·९ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । दृष्टयापि रागोल्वणया विभाव्यते करो यथान्तर्मददर्पदु.सहः ॥ ११ ॥ इत्यं विचिन्त्यैप कृतार्थनिर्णयो नृपः सुतं दारपरिग्रहक्षमम् । प्रस्थापयामास ससैन्यमादराद्विदर्भभूवल्लभपालितां पुरीम् ॥ १२ ॥ राजा च दूतेन च तेन चोदितस्ततो ध्वजिन्या च मुदा च संयुतः । रूपेण चास्यास्त्वरितसरेण च प्रमु. प्रतस्से स विदर्भमण्डलम् ॥ १३॥ शोमां स विनकरवालशालिनी सुवर्णसारं फैटकं प्रकाशयन् । भन्यं च भीमं च तदा प्रसाधनं चमार नारी हितपूरणक्षमम् ॥ १४ ॥ दन्तीन्द्रमारुह्य स दानभोगवान्पथि प्रवृत्तश्च गुरोरनुज्ञया । शोभामसंप्रातसहस्रचक्षुपः पुरंदरस्यानुचकार सुन्दरीम् ॥ १५॥ धुन्वन्निवोपी दलयन्निवाम्बरं गिलन्निवाशाश्वलयनिवाचलान् । प्रस्थानशंसी पटध्वनिस्तदा समुज्जनृम्मे जगदाक्षिपन्निव ॥ १६ ॥ ओंकारवत्प्रस्तुतमतलनुतेः समुत्थिते व्योमनि शनि.खने । कण्ठेऽपतद्दयुप्रसवच्छलात्प्रमोः वयंवरसड्निहितैव कान्तया ॥ ४७ ।। राज्ञा प्रयुक्ताः स्वयमाहितौजसः समर्पितालंकृतयः क्षितीश्वराः । तं साधुशब्दा इव साध्यसिद्धये मनश्चमत्कारिणमर्थमन्वयुः ॥४८॥ भद्राश्च मन्दाश्च मृगाश्च केऽपि ये नदीगिरीन्द्रोभयवर्मचारिणः । ते तस्य संकीर्णसमन्विताः पुरो बभूवुरैरावतवंशजा गजाः ॥ १९ ॥ काम्बोजवानायुजवाहिका हयाः सपारसीका पथि चित्रचारिणः । शैलपसभ्या इव दृष्टिनर्तकीमनर्तयत्नृत्यविचक्षणा. प्रभोः ॥ ५० ॥ तां नेत्रपेयां विनिशम्य सुन्दरी सुधामलकामयमान उत्सुक । ऋामनपाची हरिसेनया वृत्तो बभौ स काकुत्म्य इवस्तिदूपणः ॥५१॥ १.खा, (पक्षे ) कराश्व वालाय?). २. शाभनवर्णा ब्राह्मणादयः कनक च. ३. सेना, भूषणविशेषश्च. ४. न अरीणामिति च्छेदः (पक्षे) नारीणाम्. ५. सुधा-अल-कामयमानः, (पक्षे) सुधाम लका-अयमान, ६, दक्षिण दिशम्. .भवसेनया, घानरसेनया च. ८. दूरीकृतदोष, नाशितदूषणास्यराक्षसच.

·७४ काव्यमाला। कल्पद्रुचिन्तामणिकामधेनवस्तटेऽपि ममाः खल दानवारिधेः । स्तोत्रैरजसं कथमन्यथार्थिनो धनार्थमस्यैव यशांसि तुष्टुवुः ।। ५२ ॥ रत्नावनीविम्बितचारुमूर्तयो विरेजिरे तस्य चमूचराः प्रमोः । विज्ञाय सेवावसरं रसातलाद्विनिःसरन्तो भवनामरा इव ।। ५३ ॥ लावण्यकासारतरङ्गसीकरवरिवोद्वृत्तभुजाप्रपातिभिः । लाजैस्तमानचुरुदप्रमन्मथद्रुमप्रसूनैरिव पौरयोपितः ॥ ५४ ॥ जीवेति नन्देति जयेति चोच्चकैरुदीरिताशीर्जरतीभिरात्मनः । सिद्धेरिव द्वारमवाप तत्क्षणं पुरस्तदानीं युवराजकुञ्जरः ॥ ५५ ॥ अग्रे प्रसर्पञ्चतुरमविस्तृतां कृशां च मध्ये विशिखावरोधतः । पश्चादतुच्छामपि तां पंताकिनी प्रियामिव प्रेक्ष्य स पिप्रिये प्रभुः ५६ हम्यरिवोचम्भितकुम्भशोभितैरुपात्तनानावलभीमतैर्गजैः । निर्यान्तमुत्केव वियोगविक्लवा तमन्वगात्सालसमुन्नतैः पुरी ॥ ५७ ॥ रम्याननेन्दोघृतकाननश्रियः श्रितस्य सद्भिः संदनाश्रयस्य च । वेगेन भर्तुः पथि गच्छतोऽन्तरं महत्तदा तस्य पुरस्य चाभवत् ॥५८॥ श्रेणीव रेणूद्गमनिष्ठितावनिस्फुटीभवच्छेपफणामणित्विषाम् । सर्पत्सु सैन्येपु रराज दन्तिनां मदस्रुतिस्तत्क्षणपातलोहिनी ॥ ५९ ॥ कम्पाद्धवः क्षुभ्यदशेपवारिधिस्तदा भविष्यजगतोऽप्युपप्लवः । अस्या व्यधास्यन्भरभङ्गुराकृतेर्गजा न चेद्दानजलाभिषेचनम् ॥ ६०॥ प्रायोऽपदस्पृष्टमहीतलाः खुरैवियद्माभ्यासरसं हया व्यधुः । उन्मत्तमातङ्गचमूभराद्भुवो विभावयामासुरमी विपर्ययम् ॥ ११ ॥ लीलाप्रचारेषु यथा यथा व्यधुनखाग्रभागोल्लिखन तुरंगमाः । १. रभ्या. २. सेनाम्. ३. उपात्ता नाना बलस्य चलेन वा भीमता भयंकरत्वं यैः; (पक्षे) वलमी चन्द्रशाला तया मतैः. ४. सालवत्समुन्नतैः (पक्षे) सालस- मिति क्रियाविशेषणम्। ५. वनम् (पक्षे) कुत्सितं मुखम्, ६. मतामनाश्रयस्य; (पक्षे) सदनाना गृहाणामाश्रयस्य.

·९ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । तत्सर्पिपांसुप्रकरच्छलादभूचया तथोऱ्याः पुलकाङ्कुरोद्गमः ॥ ३२॥ अन्तःस्खलंल्लोहलीननिर्गलद्विलोललालाजलफेनिलाननाः । चेलु पिवन्तः पवनातिरंहसो द्विपद्यशांसीव तुरंगपुंगवाः ॥ ६३ ॥ तस्योत्क्रमालक्ष्यत पाईयोद्वयो समुल्लसल्लोलपृथुप्रकीर्णका । ध्यानान्नभोवर्मगतेरसशयादुदीर्णपक्षेव तुरंगमावलि. ॥ ६४ ॥ तस्य बजद्वीरतुरंगसंनिधौ मयूरपत्रातपवारणवजः । वीचीचयोल्लासितशैवलावलीविलासमासादयति स्म तोयधेः ॥ ६५ ॥ दुष्प्रेक्ष्यतामस्य बलाभियोगतो रजोभिरुत्सर्पिभिरम्बरे गते । रक्तोऽपि दोषैकमयादिवोच्चकै दिक्षु चिक्षेप दिवाकरः करान् ॥६६॥ आसिन्धुगङ्गाविजयासिंहलादभिद्रवदुर्ववाहिनीभृतः । त्रस्यद्धरित्रीधरवज्रपञ्जरो बलोदधिस्तस्य बभूव दुर्धर ॥ ६७ ॥ तापापनोदाय सदैव भूत्रयीविहारखेदादिव पाण्डुरद्युतिम् । कीर्तेयस्यामिव भर्तुरप्रतो विलोक्य गङ्गां बहु मेनिरे नराः ।। ६८ ॥ शभोर्जटाजूटदरीविवर्तनप्रवृत्तसस्कार इव क्षितावपि । यस्या. प्रवाहः पयसां प्रवर्तते सुदुस्तरावर्ततरङ्गभङ्गुरः ॥ ६९ ॥ पर्यन्तकान्तारसमीरविस्फुरत्तरङ्गविस्फारितफेनलाञ्छिता । प्रालेयशैलोरगराजरेचितमलम्बनिर्मोकनिभा विभाति या ॥ ७० ॥ विष्णोरिवाने खरश्मिरञ्जिता करैरिवेन्दोर्भवमूर्ध्नि लालिता । भिन्ना हिमादेस्तुहिनैरिवोच्चकैश्चकास्ति या क्षीरसहोदरद्युतिः ॥ ७१ ॥ काञ्चीव रत्नोचयगुम्फिता क्षितेर्दिवच्युतेवामलमौक्तिकावलिः । कृष्टा सशब्दं पुरुहूतदन्तिनो विराजते राजतशृङ्खलेव या ॥ ७२ ॥ - सूर्यस्य तापेन दिवानिशं ज्वलन्महौषधीनामकृश. कृशानुभिः । तप्तस्य नीहारगिरेरिव द्रवश्वकास्ति यस्या. शुचिरम्भसां प्लवः ।। ७३ ।। तीरेऽपि यस्यास्त्रिजगजुपश्चरन्स सार्वभौमोऽपि निमज्जति ध्रुवम् । .

·७६ काव्यमाला। बुद्धयेव नावा घटितोरुकाष्ठया ततार तृष्णामिव तां स जाहवीम् ॥७॥ हेलोत्तरतुङ्गमतङ्गजावलीकपोलपालीगलितैर्मदाम्बुमिः । 'गाजलं कजलमञ्जलीकृतं कलिन्दकन्योदकविश्रमं दधौ ।। ७५ ॥ एके भुजैर्वारणसेतुभिः परे चमूचराः केचन नौभिरायताम् । अहाय जह्रोस्तनयां यदृच्छया पुरः प्रतिज्ञामिव तामतारिपुः ॥ ७६ ।। उत्साहशीलाभिरलं जडात्मिका त्रिमार्गगासंख्यपथप्रवृत्तिमिः । तद्वाहिनीमिः प्रसभं दिवौकसां कथं न पश्चाक्रियते स वाहिनी ।। ७७॥ नागैः समुत्सपिभिराक्षिपन्नगान्पुरीरशेषाः पटवेश्मभिर्जयन् । उत्केतनै रिवनानि तर्जयन्नदीश्चमूभिः स विडम्बयन्नगात् ॥ ७८ ॥ प्रेमितिविधुरा ये मिथ्यात्वं पैथः प्रतिपेदिरे पिदधुरपि ये कूटारम्भैदिगम्बरदर्शनम् । प्रैगुणवलबांस्तांस्तानुचैः प्रमथ्य गिरीश्वरा- न्समिह सुगमं कुर्वन्मार्ग जगाम जिनेश्वरः ॥ ७९ ॥ इत्युच्चैस्तनवप्रभूषणवतीर्नारीः पुरीवा श्रय- न्कान्तारङ्गमितानरीनिव नगेप्वालोकयन्किनरान् । देशानप्यतिलवयन्सेंमकरान्सिन्धुप्रवाहानिव प्राप प्रेमवतीमिवात्तमैदनां देवः स विन्ध्यस्थलीम् ॥ ८० ॥ इति महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचिते धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्ये नवमः सर्गः । १. अतिशयेनाप्रमाणा'; (पक्षे) प्रमाणपञ्चकापलक्षिततर्कशास्त्रविहलाः २.मार्गस्य, जिनदर्शनस्य च. ३. शिखरारम्भ ; अनुचितप्रारम्भध. ४. दिगाका- शावलोकनमः जिनदर्शन च. ५. सुसंनद्धसैन्यवान्ः चतुर्दशगुणस्थानशक्तिमांश्च ६. पर्ववेन्द्रान्; समर्यानैयायिकप्रमृतिवादिनश्च. इत्यादर्शपुस्तकम्थं टिप्पणम्. उच्चैः-स्तनवप्रः (पक्षे) उच्चस्तन वन इति च्छेद:. ८. इवाईं. ९. कान्ता- रगन्दसान्; (पक्षे) कान्तारंगमितान्, १०. सम-करान् (पक्षे)म-मकरान्. ११.कामः (पक्षे) वृक्षविशेषः, ·१० सर्ग ] धर्मशर्माभ्युदयम् । दशम सर्ग । अथाधिपेनार्थयितु दिनाना रथस्य पन्थानमिवोपरिष्टात् । पादासनमेण निपेव्यमाण धराधर विन्ध्यमसो ददर्श ॥१॥ समुन्नमत्कूटपरम्पराभिराक्रान्तमन्त पृथुकदराभि । भुवोऽर्धम नमसो गृहीत्वा मन्ये यमुच्चैर्विदधे विधाता ॥२॥ स्रष्टा दधात्येव महानदीना महानदीना शिखरोन्नति य । खर्गादिहागत्य सदानभोगै सदा नभोगेरनुगम्यमान ॥ ३ ॥ मुँनेमहिनामभितो निरोद्भुरध्वानमन्वेष्टुमिवोत्सुको य । शृङ्गाप्रलमोडचयच्छलेन नक्त समुन्निद्रसहस्रनेत्र ॥४॥ प्रस्थेरदुबै कलितोऽप्यमान पादैरमन्दै प्रसृतोऽप्यगेन्द्र । युक्तो वनैरप्यवन श्रिताना य प्राणिना सत्यमगम्यरूप ॥५॥ विहाय मानं सरवासभूमाविहायमान सहसा सुरखी। रसालसार विपिन निरीक्ष्य रसाल्सा रन्तुमियेष कान्तम् ॥ ६ ॥ पञ्चाननोरिक्षप्तकरीन्द्रकृत्तिर्गहान्वितो दत्तशिवाप्रमोद । अहिपहारोल्पणनीलकण्ठो यो रौद्रभाव कचिदातनोति ॥ ७॥ पुनागनारगलवाजम्बूजम्बीरलीलावनशालि यस्य । शृङ्ग सदापारनमोविहारश्रान्ता श्रयन्ते सविस्तुरगा ॥८॥ प्रियायुत सानुनि कुञ्जर गा निकुञ्जरङ्गा गतमीक्षमाण । मुनीश्वरोऽपि सरति प्रियाया रतिप्रियायासवशेन यत्र ।।९।। वप्रक्रीडाप्रहतिषु दृढैर्यत्र मत्तद्विपाना दन्तापातैईटिति जलदाभोगभाजो नितम्बात् । पक्षच्छेदवणगणगतोद्दामदम्भोलिघारा- शल्यानीव स्फुरदुरुतडिद्दण्डखण्डानि पेतु ॥ १० ॥ १.महा-नदीनाम, महान्-अदीनाम् २ दानमोगाभ्यां सहित ३ अग स्त्यस्थ इह अयमान भागच्छन्तम् ·७८ काव्यमाला। मम यदि रवणोदानन्दिसोमोद्भवाया सममपरमपत्य स्यादह तत्कृतार्था । इति किल निशि सूते यस्य सोमोद्भवाना सितकरमणिभित्तिर्वाहिनीना शतानि ॥ ११ ॥ यत्राम्बुजेपु अमरावलीनामेणावली सत्तमरावलीना । पपो सरस्याशुतर गतान्त न वारि विस्फारितरगतान्तम् ॥ १२ ॥ निर्मुक्तगर्भमरनिर्भरदुर्बलासु कादम्बिनीपु कटकाप्रविलम्बिनीषु । भनामनेकमणिभासुरश्मिजालै- र्य पूरयत्यनुदिन हरिचापलक्ष्मीम् ॥ १३ ॥ स दृष्टमात्रोऽपि गिरिगरीयास्तस्य प्रमोदाय विभोर्वभूव । गुणान्तरापेक्ष्यममीष्टसिद्धयै नहि खरूप रमणीयताया ॥ १४ ॥ सुहृत्तम सोऽथ समासु हत्तम प्रभाकरश्छेत्तुमिति प्रेभाकर । धरे क्षण व्याप्तकघरेक्षण तमीश्वर प्राह जंगचमीश्वरम् ॥ १५ ॥ पूर्वापराम्भोधितटीतरङ्गमारापरङ्गत्कटकोऽयमद्रि । त्वत्सेनिकाक्रान्ततनुश्चकास्ति नम्रीभवन्नन्य इव क्षितीश ॥ १६ ॥ अशेपसुरसुन्दरीनयनवल्लभोऽय दध न्मदान्धधनसुन्दरप्रमरुचि सहस्राक्षताम् । महावहनभक्तितो मुकुलिताप्रभावत्कर पुरस्तव पुरदरद्युतिमुपैति पृथ्नीधर ॥१७॥ अनेकधातुच्छविमासुरा वरान्निवर्तिता कुंम्मभुवार्कमण्डलात् । अनेकघातुच्छविभा सुरावरा न का श्रयत्यस्य वनाकुलास्तटी ॥१८॥ १ नर्मदाया २ समीचीनन्दनवणे आसक्का ३ प्राप्तसमीपम् ४.हृदया न्धकारदूरीकरणे सूर्य ५ एतनामक ६ पर्वते ७ जगधन्दम् ८ पृथ्वीछ न्दोऽपि. ९. भनेक धातु च्छवि मासुरा १०. अगस्त्येन १. मनेकपा मनुच्छविमा १२. देवाना ·१० सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । बिम्बं विलोक्य निजमुज्ज्वलरतमिती , क्रोधात्प्रतिद्विप इतीह ददौ प्रहारम् । तद्भमदीर्घदशनः पुनरेव तोपा- ल्लीलालसं स्पृशति पश्य गजः प्रियेति ॥ १९ ॥ पलाय्य निर्यन्मदवारिधारा गिरेरुपान्ते करिणः प्रयान्तः । त्वत्तूर्यनादैछुटितोरुमूला विभान्ति कूटा इव निर्छठन्तः ॥ २०॥ नवप्रे नवप्रेमबद्धा अमन्ती स्मरन्ती सरं तीव्रमासाद्य भर्तुः । क्षणादीक्षणादीश बाप्पं वमन्ती दशां कादंशाकामिहान्वेति न स्त्रीः २१ प्रकटितोरुपयोधरबन्धुराः सरसचन्दनसौरभशालिनीः । मदनबाणगणाङ्कितविग्रहो गिरिरयं भजते सुभगास्तटीः ॥ २२ ॥ इयं गिरेगैरिकरागरञ्जिता विराजते गहरवारिवाहिनी । पविप्रहारत्रुटितोरुपक्षतिक्षताद्गलन्ताव नवासघोराणिः ।। २३ ॥ निर्जयता निजरत्नरुचा भां मन्दरसानुगतारमणीनाम् । सा न कदाप्यमुना प्रियते या मन्दरसानुगता रमणीनाम् ॥ २४ ॥ रोद्धं पुनर्ग्रहपथं लघु होरिदश्वै- रश्वरुपद्रुतनिकुञ्जलतापवालः । शृङ्गादुदग्रजलदैरयमुन्नमद्भिः प्रोल्लयन्निव मुनेः समयं विभाति ॥ २५ ॥ . दिवाकरोचापिततापनोपलात्मरारिभालादिव निर्गतो गिरेः । समूलमाराकुसुमेषु सुन्दरं क्षणादधाक्षीन्मंदन हुताशनः ।। २६ ॥ द्रुपतिमिः प्रांशुमनोरमाभिगिरौ हरत्याशु मनोरैमामिः । पिकध्वनीनां कैमितारमन्ते सुरस्त्रियः सोकैमिता रमन्ते ॥ २७ ॥ १ दशमी कामदशाम्. मरणमित्यर्थः. २. मदनबाणः पुष्पविशेषः कामशरथ. ३. मन्दर-सानुग तार-मगीनाम्. ४. मन्द-रस-अनुगता. ५. सूर्य- संवन्धिभिः. ६. कुमुमेषु इति सप्तमी; (पक्षे ) कुसुममय रिपुभिर्वाणैः सुन्दरम्. ७. वृक्षविशेषम्, कामं च. ८. अरं श्रीना. १. कामुकम् १०. सोलण्ठं प्राप्त ·८० काव्यमाला। विस्तारं पथि पुरतोऽधिकं दधाना वक्रत्वं विषमविषा प्रदर्शयन्ती । एतस्मात्प्रसरति शैलेवामलरात्कन्येयं सरिदुरंगीव मेकलस्य ॥ २८ ॥ उन्मीलन्नवनलिनीवनप्रसूनं मात्येतद्गतमलमम्बु नर्मदायाः । निर्भिन्नं शिखरशतैरमुप्य पुष्यन्नक्षत्रं पतितमिवान्तरिक्षखण्डम् ॥२९॥ मुदा पुलिन्दीमिरिहेष्यते भवान्कान्तारसानुग्रहभूरिमान्वितः । अयं महीनोऽप्यधिरुह्यते भिया कान्तारसानुग्रहभूरिभान्वितः ॥ ३०॥ सत्सूत्रमत्र तरुतीरनिकुञ्जवेदी- विद्यामठे कलरवक्रमपाठकेषु। अश्रान्तमेव निगदसु वधूद्वितीयः को नाम कामनिगमाध्ययनं न धते ॥ ३१ ॥ भियेव धाच्या स्थलपङ्कजाक्ष्या निरीक्ष्यमाणं वनसैरिभाणाम् । क्रीडत्युदञ्चद्धनपशृङ्गं गिरेः शिशूनामिव वृन्दमग्रे ॥ ३२ ॥ त्वत्सैनिकास्तुल्यमदुमहामय निर्देिशचक्रेपुवराहवा नराः। नश्यत्सु सिंहादिपु तेन निर्मया निस्त्रिंशचक्रेषु वैरावानरा. ॥ ३३ ॥ यो नारगः सरल इति यो यश्च 'नागनामा ज्ञात्या वृक्ष सरसपयसा पोषितः पालितश्च । गूढं सोऽपि प्रथयति निधिं यमरोहाग्रहस्तै- स्तकिं युक्तं गिरिरयमिति व्याकुलो रोरवीति ॥ ३४ ॥ जराधवलमौलिभिः प्रचुरसौचिदल्लैरिव प्रफुल्लतरुमिवृता प्रणयिनामुनोत्सजिता । परिष्वजति चन्दनावलिरियं भुजंगान्यत- स्ततोऽतिगहनं स्त्रियश्चरितमत्र वन्दामहे ॥ ३५॥ १.पर्वतरूपवल्मीकात्, २. नर्मदा. ३. कान्ता-रस अनुग्रहभू-इमान्विता कान्तार सानु प्रहरि-म-अन्वितः. ५. नित्रिंश चक्र-धु-वर-भाहवा. निनिश खर.६. हिंसमुहे. ५. वराहवानरा।

·. . १० सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । ८१ मन्दाक्षमन्दा क्षणमत्र तावन्नव्यापि न व्यापि मनोभवेन । रामा वराःमावनिरन्यपुष्टवध्या नवध्वानवशा न यावत् ॥ ३६ ॥ कुपितकेसरिचक्रचपेटया करटिकुम्भतटादभिपातिताः । ईह विभान्ति तरुस्खलनच्युतस्फुरदुडुपकरा इव मौक्तिकाः ॥ ३७॥ प्रणयिनि नवनीवीग्रन्थिमुद्भिद्य लजा- विधुरसुरवधूनां मोचयत्यन्तरीयम् । अधिरजनि गुहायामत्र रत्नप्रदीपे करकुवलयघाताः साध्वपार्थीभवन्ति ॥ ३८ ॥ नवो धनी यो मदनायको भवेन्न बोधनीयो मदनाय को भवे । स सुभ्रुवामत्र तु नेत्रविभ्रमैविबोध्यते सचिलकोऽपि कानने ॥ ३९॥ उद्भिद्य भीमभवसंततितन्तुजालं मार्गेऽपवर्गनगरस्य नितान्तदुर्गे । लब्ध्वा भवन्तमभयं जिन सार्थवाहं प्रस्थातुमुत्थितवतामयमप्रभूमिः ॥ ४० ॥ वनेऽत्र पाकोल्वणदाडिमीफलंपकाशीकाशमणिं नवोदितम् । जिघृक्षवोऽमी निपतन्ति वानरा अनूरुदण्डामनिवारिता अपि ॥४१॥ कटके सरोजवनसंकटके हरिणानपास्य सविधे हरिणा । करटङ्ककैर्दलयता करट करिणः क्षताः स्फुटमिहांकरिणः ॥ ४२ ॥ केदं नमः क च दिशः क च पुष्पवन्तौ कैताः प्रकामतरलद्युतयश्च ताराः । १. लजाव्याकुला. २.नवीनापि. ३. व्याप्ता. ४.लक्ष्मीस्थानम्. ५. कोकिलया. ६. नवीनकूजिताधीना. ५. निष्फला भवन्ति. ८. तरुणः..९. संसारे. १०. वृक्ष- विशेषः. स च नारीकटाक्षपातेन विकसितो भवतीति प्रसिद्धिः. ११. सूर्यम. १२. अदिनितम्बे. १३. सिंहेन, १४. कुम्भम्, १५, आकरः खनिरेपामति योनित्वेन ते. भाकरजा इत्यर्थः, १६. चन्द्रसूर्यो. - - ६५.६० ·- काव्यमाला। ८२ मन्येऽमुना नंगनिशागतिना गिलित्या सर्व स्वमेव विहित ननु पीनपीनम् ।। ४३ ॥ दूरेण दावानलगकया मृगास्त्यजन्ति शोणोपल्सचयातीः । इहोच्छलच्छोणितनिर्झराशया लिहन्ति च प्रीतिजुप क्षण शिया ॥४॥ स्मरति स्म रतिप्रियाद्यत क्षणमीक्षणमीलितं रतम् । परमाप रमात्र तत्तमस्तरसास्तरसा वियोगिनी ॥ १५ ॥ अत्रोच्चरुक्मशिखरी गिरिरत रोप्य साक्षादिह स्फटिकसारशिलोचयोऽपि । अस्मिन्वनैहिममयोऽत्र च चित्रकूटो रनैरनेकगिरिमिर्घटितोऽयमेक ॥ ४६ ॥ अनेन पूर्वापरदिग्विभागयो प्रमाणदण्डायितमत्र भारते । अय कुबेरान्तकगुप्तयोदिशोरल हयसीमेव पृथु स्थितोऽन्तरे ॥ ४७ ।। ढका नदन्तीह भवत्यरीणा नवाशु भगाय तिरोहितानाम् । यशस्तवोच्च. शुचि किंनरेन्द्रे न वा शुभ गायति रोहितानाम् ॥ ४८॥ प्रेसन्नरुचलितचम्पकचारुपुष्पे- रपंच निसरजरेश्च वितीर्य पाद्यम् । त्वय्यागते मणिशिरारतविष्टरार्थः शैल करोति सकरामयमातिथेयीम् ।। ४९ ।। उद्दामसामोद्भवचीत्कृतानां प्रत्यारवैरिदरीमुसोत्यैः । खत्मन्यसमर्दभवोरुदु सान्मुहुर्मुहुः प्ररुरतेऽयमद्रि ॥ ५० ॥ हतार्थीस्ता हित ला हितत्वात्मदानं सदा नन्दिन वादिनं वा । १.पर्वतरानिधरेण. २.मुरारपणमन्धकारम्. ३.गगविशेषाणाम् ४. सा मोद्भवा इखिन . ५. पत्करणमार्तव्याहरणमिति मलचम्टीका...पारनाथ पिनोऽधास्वार्थिन . विमर्थ स्तापिनामीहित पेन तत्संबोधनम् स्वास्याम् निमारम्मी गम्भो मारोयस. मुधर्मा देशसभा सोमनधर्मेणापिता प्रापिता सटी ख्यापिता प्रकटीकता साति प्रतिमनमीततयाभूतम् शिसोनि.

·१० सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । विभालम्बिभालं सुधर्मा सुधर्मापितख्यापितख्याति सा नौति सानौ ॥५१॥ 'प्राभाकरीरिति गिरो विनिशम्य सम्य-, ग्देवेऽपि तां परिपदं प्रति दत्तनेने । एकोऽवतीर्य शिखरादथ किनराणा- मिन्द्रः प्रणम्य विनयाजिनमित्यवादीत् ॥ ५२ . दिक्सैव पुण्यजननी विषयः स धन्यः सेव्यानि तानि नगपत्तनकाननानि । यान्यहता भगवता भवता कथंचि- दध्यासितान्यपरमस्ति किमत्र तीर्थम् ॥ ५३ ॥ भव्यस्तवस्याद्यमलंकृतीनामनपरलत्रयमाश्रितोऽपि । भव्य स्तवस्याद्यमलं कृतनिां पाप्यापिकेहयोः क्षाणेन ।॥ ५४॥ अत्र प्रचारो न विपल्लवानां. विपल्लवानां यदि वा तरूणाम् । आवासमस्मद्गृहसंनिधाने हसन्निधानेशपुरी ददातु ॥ ५५ ॥.. कुशोपरुद्धां द्रुतमालपल्लवां वराप्सरोमिर्महितामकल्पपाम् । नृपेषु समस्त्वमिहोररीकुरु प्रसीद सीतामिव काननस्थलीम् ॥५६॥. इत्याकर्ण्य स तस्य किंनरपतेर्भक्तिप्रगल्भां गिरं श्रान्तं सैन्यमवेत्य वीक्ष्य करिणां संभोगयोग्यां भुवम् । देवो यावदचिन्तयन्निधिभृता तावत्क्षणानिर्मितं शालामन्दिरमन्दुरावलमीप्राकारसारं पुरम् ॥ ५७.॥ इति महाकविश्रीहरिचन्दविरचिते धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्ये दशमः सर्गः . १. विपदंशानाम्. २. विगतकिसलयानाम्. ३. कुशैस्तुणविशेषैः; (पक्षे) तन्नाम्ना पुत्रेण. ४. दु-तमालपल्लवाम्; (पक्षे) इत्तं-आलपत् लवाम्. लवोऽपि सीतायाः पुत्रः। ५. अप्सरसो देवाशना (पक्षे) अद्भियुक्तानि सरांसि. ६. रम- णीयः, (पक्षे) दाशरथिः, ·काव्यमाला। एकादश अर्ग। अब स तत्र निधीश्वरनिर्मिते प्रविशति स्म पुरे परमेधर । स्मुदितोऽपि चतुर्विधसेनया विहितमोहतमोहतिरद्भुतम् ॥ १ ॥ सुहृदमात्यगणाननुजीविनो नयनिधिविनिवेश्य यथायथम् । सयमिहोज्ज्वलरलनिकेतने स पदमाप दमान्वितमानस ॥२॥ नलमरोच्छलितै पिहितप्रभोऽभजत मृण्मयतामिव येर्जन । सुकरवत्स तु तैरपि पासुभिर्नरमणी रमणीयतरोऽभवत् ॥ ३ ॥ न धनधर्मपय पृपतोदयो न च तनुत्वमजायत यत्प्रमो। सदमिनपटुता न जगजनोत्सवपुषो वपुषोऽध्वपरिश्रम ॥ ४ ॥ दपि रूढिवशात्कृतमजनो विहितयानिकवेषविपर्यय । अयमुवाह रुचिं नयनप्रिया न च न काचन काश्चनदीधिति ॥५॥(युग्मम्) नमसि दिक्षु वनेषु च सचरऋतुगणोऽथ गुणाढ्यमियाय तम् । समुपमोतुमिचैतदुपासनारसमय समय स्खमपन्निव ॥ ६ ॥ हिममहामहिमानमपोहित सरसतामनुशासितुमङ्गिनाम् । दधदनिन्द्यगुणोपनतामृतुमधुर मधुरश्चति काननम् ॥ ७ ॥ कतिपयैर्दशनैरिव कोरकै कुरखकरमवैविहसन्मुख । शिशुरिव स्खलितस्खलित मधु पदमदादमदालिनि कानने ॥ ८ ॥ मलयशैलतटीमटतो रवर्धवममूत्मणी मरयानिल । पुनरमप्य यतो दिशमुतर्रामपरथाय रथायर कथम् ॥ ९॥ केलविराजिविराजितकानने नवरसाररसारसपट्पद । मुरमिकेसरकेसरशोभित प्रविससार स सारस्लो मधु ॥१०॥ अहह निर्दहति स वियोगिना मुमगमङ्गमन हुताशन । मुहुरुदीरितरोचिरय चरकमरया मल्यानिरलीरया ॥ ११ ॥ १. लिहिता मोहरूपतमसो इलियन २ नभए ३ अलवरात..अप. रखा-आप ५ कोपिल.६ पक्षविशेष प्रकादितग्वाल.

·११ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । तदभिधानपदैरिव षट्पदैः शबलिताम्रतरोरिह मञ्जरी । कनकमल्लिरिव सरधन्विनो जनमदारमदारयदञ्जसा ॥ १२ ॥ समधिरुह्य शिरः कुसुमच्छलादयमशोकतरोर्मदनानलः ।। पथि दिधक्षुरिक्षत सर्वतः समवधूतवधूतरसोऽध्वगान् ॥ १३ ॥ युवतिदीर्घकटाक्षनिरीक्षितः पुलकितस्तिलकः कुसुमच्छलात् । अकृत लास्यमिवास्य जगत्पतेरुपवने पवनेरितपल्लवः ॥ १४ ॥ शशिमुखीवदनासवलालसे बकुलभूरुहि पुप्पसमाकुले । धृतिमधत्त' परां मधुपावलिः किमसमा न समानगुणे रतिः ॥ १५॥ उचितमाप पलाश इति ध्वनि द्रुमपिशाचपतिः कथमन्यथा । अजनि पुप्पपदादलिताध्वगो नृगलजङ्गलजम्भरसोन्मुखः (1) ॥१६॥ गहनकुञ्जलतान्तरितक्रमां सहचरी निभृतः प्रतिपालयन् । विधुरितोऽपि पपौ स पिपासया कुसुमलीनमली न मधु क्षणम् ॥१४॥ रसविलासविशेषविदो नराः कथममी विलयं न ययुः क्षणात् । विकसितास्तरवोऽपि विचेतना मृगहशोऽङ्ग शोर्व्यतिपङ्गतः ॥ १८. मलयमारुतचूतपिकध्वनिप्रभृतिसायकसंचयमर्पयन् । मधुरसौ विदधे स्मरधन्विनं कमपि नाकिपिनाकिजयोर्जितम् ॥ १९॥ श्वसिति रोदिति मुह्यति कम्पते स्खलति ताम्यति यत्सहसाध्वगः। तदयमक्षतपक्षशिलीमुखैः किमधुना मधुना हृदि नाहतः ॥ २० ॥ विनिहतोऽयमनाथवधूजनो विधुरिता धुरि ता मुनिपतयः । सुरभिणा समभेदि नतभ्रुवामिह स मानसमानमतगजः ॥ २१ ॥ इति विशङ्कय मधोर्वनवासिनः प्रहरतः परितोऽपि पराभवम् । प्रणयिनीकुचकचुकमुच्चकैरुरसि को रसिको नदधे जनः॥२२॥(कुलकम्) १. बीरहितं जनमदारयत्. २. नाशितागणितवधूकोपान. ३. संवोधमा...

·काव्यमाया प्रचलवेणिलताञ्चलताडितोन्नतनितम्बतटस्तरुणीजनः । स्मरनिषादकशाभिरिवाहतश्विरमतोऽरमतोद्धरदोलया ॥ २३ ॥ स्मरवशीकरणौषधचूर्णवन्निदधतोपरि सौमनस रज । किमपरं मधुना वशिनोऽपि ते मुनिजना निजनामवशीकृता ॥ २४ ॥ खयमगाद्वसतिं कलिमत्यजदृशमदत्त मुखे प्रियकामिनाम् । इति बहूनि चकार वधूजन स किल कोकिलकोविदशिक्षया ॥२५॥ मधुनिवृत्तिजुषा शुचिसगमाद्धृतमुदामिव काननसपदाम् । विचकिलपसवावलिरम्वगादिह सिता हसितानुकृति मुखे ॥ २६ ॥ सकलदिग्विजये वरमल्लिकाकुसुमसगतभृङ्गरवच्छात् । इह निनाय जन स्मरभूपतेर्न न वश नक्शह्वभवो ध्वनिः ॥२७॥ युवतिदृष्टिरिवासवपाटला लरनृपस्य वभो नवपाटा । प्रणदिता मधुपैरिव काहला प्रियतमायतमानपराजये ॥ २८ ॥ वपुपि चन्दनमुज्वलमल्लिका शिरसि हाररता गलकन्दले। मृगदृशामिति वेषविधिzणामनवमो नवमोहमजीजनत् ॥ २९ ॥ इह तृपातुरमर्थिनमागत विगलिताशमवेक्ष्य मुहुर्मुहु । हृदयभूत्रपयेव भिदा गता गतरसा तरसा सरसी शुचौ ॥ ३०॥ इह शुना रसना वदनाहहिनिरगमन्नवपल्लवचञ्चरा । हृदि खराशुऊरप्रकरार्पिता किमकृशा नु कृशानुशिखा शुचौ ॥३१॥ खल इव द्विजराजमपि क्षिपन्दलितमित्रगुणो नन्दल । अजनि कामकुतूहलिना पुना रसमय समय स घनागमः ।। ३२ ।। इह घनेमलिनैरपदस्तिता कुटजपुप्पमिपादुडुसततिः । गिरिवने अमरारवपूस्कृतैरवततार ततारतिरम्परात् ॥ ३३ ॥ १. वाय वशष २. चन्द्रम् , (पक्षे) ब्राह्मणश्रेष्ठम् ३. सूर्य , (पक्षे) महन् ४ मार , (प) कलह . ५ तिरस्कृता, ६ प्रस्तखेदा. .

·११ सर्गः] धर्मशाभ्युदयम् । मृगमधार्यत नीपनमस्खता सह पयोधरनमनमानिया । गलितहारनिभोदकधारया प्रथमसंगमसंगरविनमः ॥ ३४ ॥ भुवनतापकमर्कमिवेशितुं फलितकान्तचलद्युतिदीपिका । दिशि दिशि प्रससार कृपीवतां सह मुंदारसुदारपनावलिः ॥ ३५ ॥ जलधरेण पयः पिपताम्बु वमपीयत यादवपायकः । फयमिहेतरया तडिदारयया रुचिररोचिररोचत वहिनम् ॥ ३६॥ नगसि निर्गतकोमलमारतीकलिफया सारतोमरतीक्ष्णया । ददयविद पारिगणः पुगचलति का रतिकाः स निरीक्षितुम् ॥ ३७॥ निमृतमहासागरफेतकीतहरदीर्णमितप्रसाकुरः। मृगमशोमन मत इव स्मरद्विरदनो रदनोदितम्नयः ॥ ३८ ॥ सयि विमायपि मापपिपायिनि भुगमनाथपतीमिय तां मसीन् । रिपुरियप विपं जलदो ददत्ममद हन्ति दहन्ति च विद्युतः ।। ३ ।। समधिगम्य पयः सरसामगारसहतापहना पतिवधिना । मम्वनोग्नुनापितपूजरं तदपि तद्दयितम्य न पातकम् ।। १० ॥ सपनायुजमेव सरोऽभयपधित सा तु पनान्नमपारन् । परि तया मृतपय गुन पसिनदया न दयानि यनेऽपि ते ॥११॥ न रमते मयते न न मारते सरिति नातिन येशिन किचन। गुभग फेपनमनितोचना नाति मा रतिसागुमन्य ते ॥ ४२ ॥ इति पारि दयार: प्रगपमिदाभिरितो युवा । अदमिपोखइस चार वामदमनन्दनायरमन्नयः ॥४॥ (पुर) पाटीरनिभे दि मोरि मनितीमनियोगानागने । सनाधिसिमपनो नदपाल लामियापुरः ॥ ११ ॥ ..SEEnt-Tirth......... REAntimr.

·८८ काव्यमाला। प्रलपता कृपयैव वियोगिना किमपि दाहमहाज्वरशान्तये । शरदिय सरसीपु निरन्तर व्यतनुतातनुतामरस पय ॥ ४५ ॥ इयमुदस्य करे परिचुम्बत सरसिजास्यममून्न घनादरा । शरददत्त सुधाकरलालनासुखरता खरतापमतो रखे ॥ ४६॥ क्मिपि पाण्डुपयोधरमण्डले प्रकटितामरचापनखक्षता । अपि मुनीन्द्रजनाय ददो शरत्कुसुमचापमचापलचेतसे ॥ ४७ ॥ विघटिताम्वुपटानि शनै शनेरिह दधु पुलिनानि महापगा । नवसमागमजातहियो यथा स्वजघनानि धनानि कुलस्त्रिय ॥४८॥ स्फुरदमन्दतडिद्दयुतिभासुर शरदि शुभमुदीक्ष्य पयोधरम् । कपिशकेसरकेसरिशङ्कया प्रतिनदन्ति न दन्तिगणा क्षणम् ॥ १९॥ करमरालवधूमुखखण्डित विपुलवप्रजले कमलाकरम् । निकटमप्यवधीरयति स्म साभिनवशालिवशालिपरम्परा ॥ ५० ॥ अयमनगगजस्य मदाम्भस परिमलो न तु शारदभूरुह । इयमैयस्त्रिपदी त्रुटिताभित कमलिनीमरिनीविततिर्न तु ॥ ५१ ॥ हृदयहारिहरिन्मणिकण्ठिकाकरितशोणमणीव नम श्रिय । ततिरुदैक्षि जनै शुकपत्रिणा भ्रमवतामवतारितकोतुका ॥ ५२ ॥ मरुति वाति हिमोदयदु सहे सहसि सततशीतभयादिव । हृदि समिद्धवियोगहुताशने वरतनोरतनोद्वसतिं मर ॥ ५३ ॥ पतितमेव तदा हिममङ्गिना वपुषि कीर्तिहर शरदत्यये । शरणमुद्धतयौवनकामिनीस्तनभरो न भरोपचितो यदि ॥५४॥ बहल्कुङ्कुमपङ्ककृतादरा मैदनमुद्रितदन्तपदाधरा । तुहिनकालमतो घनकञ्चका निजगदुर्जगदुत्सवमङ्गना ॥ ५५ ॥ १ अभिनवशालिवशा अलिपरमारा २ सप्तच्छदवक्षस्य ३ लोहाला ४ अमरीश्रेणि ५ सिस्था ·११ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । अपि जगत्सु मनोभवतेजसां प्रवणयन्यतिरेकमनेकशः। हिममयानि तदा सवितुर्महोमहिमहानिमहानि वितेनिरे ॥ ५६॥ स महिमोढयतः शिशिरो व्यधादपहृतप्रसरत्कमलाः प्रजाः । इति कृपालरिवाश्रितदक्षिणो दिनकरो न करोपचयं दधौ ॥ ५७ ॥ विघटयनखिलेन्द्रियपाटवं भृशमुरीकृतधर्मदिगाश्रयः । वपुषि विनदसौ तपसा महः कृशमिनः शमिनः समतां दधौ ॥५८॥ मृगदृशामिह सीत्कृतकम्पिताधरपुटस्फुटदन्तसमद्युतः । विदधिरे नवकुन्दलता दलसुमनसो मनसो धृतिमनिनाम् ॥ ५९ ।। मुरमिपत्रवतः कुसुमेष्वभून्मरुबकस्य जनो विगतस्पृहः । मुभगरूपजुपो मृगचक्षुषः प्रथितमान्यतमान्यगुणेप्विव ॥ ६० ॥ इह हि रोभरजांसि यशासि वा विशदभांसि जगज्जयशालिनः । विदधिरे न मनोभवभूपतेः सममनन्तमनन्तरितं भुवा ।। ६१ ॥ करणबन्धविवर्तनसाक्षिणीः समधिगम्य निशाः सुरतक्षमाः । तपसि कामिगणस्तरणीजनररमतारमतामसमानसैः ॥ ६२॥ अथ दिदृशुममुं रमणीयतामृतुगणस्य समं समुपेयुपः । अभिदधे जिनमित्यमराधिपो विनयतो नयतोपितम्त्रयम् ॥ १३॥ ऋतुरुदम्पकमाहयतीव वः श्रवणगोचरतां युगपगतः । अमरकोरिलहंसकलापिना रसफलै. सकलैरपि नि.स्वनैः ॥ ६ ॥ सेना सुराणाममना मितारम्भवत्ययाना मधुना च येन । सेना मुराणा मम नामितारं भरत्ययानामधुना चयेन ॥ ६५।। प्रभावितानेकलतागताया प्रभाविताने कलता गता या । १. महः महिम-हानिम् अहानि. २. प्रथित-मान्यतम-अन्यतमगुणेपु. ३. म. मनरला. ४. मनोसिरहान्मितारम्मवती. ५. गमनरहिता. ..कामदेवेन सह. हाम:. ७. सुतिमुगरा. ८. नानिवा-अरम्. ९. अयान माग्यानां भवेन. 1.. भररोहिताविपरोसतारा. ११.मनोहता. .

·काव्यमाला ।। प्रभावितानेकैलतागताया सा स्त्री मधौ किं स्पृहणीयपुण्या ॥ ६६ ॥ वीक्ष्याङ्गना सत्तिलकान्सरागा विलासमुद्रायतनेऽत्र कान्ते । गुणांस्त्वयीवाभवदस्तशत्राविला सेमुद्रायतनेत्रकान्ते ॥ ६७ ॥ पदप्रहारैः पुरुषेण दधे मदः समुद्यत्तरुणीहतेन । रुतं तदश्रावि वने पिकीनामदः समुद्यत्तरुणीह तेन ॥ ६८॥ त्वामद्य केकिध्वनितापदेशात्सुराजमानेन स मानवेन । घनागमः स्तोत्यमृतोदयार्थी सुराजमानेनस मा नैवेन ॥ ६९ ॥ कलापि नो मन्दरसानुगास्ते पयोदलेशोपहिता हिमांशोः । कलापिनो मैन्दरसानुगास्ते संभाव्यते तेन शरत्प्रवृत्तिः ॥ ७० ॥ गुणलतेव धनुर्भमरावली शरदि तामरसं गमिताधिकम् । ततिरतोऽप्सरसां कुसुमेपुणा शरदितामरसङ्गमिताधिकम् ॥ ७१ ॥ इति वचनमुदारं भाषमाणे मुदारं प्रशमितवृजिनस्य स्वर्गिनाथे जिनस्य । मतिरिह |नगानां रन्तुमासीन्नगानां ततिषु कुसुमलीनां वीक्ष्य पालीमलीनाम् ॥ ७२ ।। इति महाकविधीहरिचन्द्रविरचिते धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्य एकादशः सर्गः । द्वादशः सर्गः। दिदृक्षया काननसंपदा पुरादथायमिक्ष्वाकुपतिर्विनिर्ययो । विधीयतेऽन्योऽप्यनुयायिनां गुणैः समाहितः किं न तथाविध. प्रमुः ॥१॥ १. प्रभौ-इता-न. २. हे इकलत, इ. कामस्तस्कलता मनोजता यस्य तत्संबो- धनम्. ३. अप्राप्तशुभविधिः. ४. भूमिः ५. समुद्रा-आयतनेत्रकान्ते. ६. समुत्- सत. तरूगि-(वृक्षे) इह. ७. हे मनुष्यखामिन, ८.हे सुराजम, शोभना राजा मा यस्य तस्सवोधनम्. ९. खवेन. १.. मन्दर-सानु-गा-आस्वे. ११. मन्द-रम- अनुगावे. १२. शरदिता याणपण्डिता अत एव अमरसरमिता देरस प्राप्ता. अधिक भले. १३. धनं निरन्तरं गानं यस्यास्वाम, ·१२ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम्। बमूव यत्पुष्पवतीमृतुक्षणे वनस्थली सेवितुमुत्सुको जनः । अचिन्तितात्मक्रमविप्लवो महान्मनोनुरागः खलु तत्र कारणम् ॥२॥ विकासिपुष्पद्रुणि कानने जना' प्रयातुमीपुः सह कामिनीगणेः । स्मरस्य पञ्चापि न पुप्पमार्गणा भवन्ति सह्या. किमसंख्यतां गता ॥३॥ बभौ तदारक्तमलतकद्रवैर्वधूजनस्याभिसरोरुहद्वयम् । पथि स्थलाम्भोरुहकोटिकण्टकक्षतक्षरच्छोणितसंचयैरिव ॥ ४ ॥ गतागतेयु स्खलितं वितन्वता नितम्बमारेण समं जडात्मना । भुजौ सुवृत्तावपि कणकणैः किलागनानां कलहं प्रचक्रतुः ॥ ५॥ गुरुस्तनाभोगभरेण मध्यतः कृशोदरीयं झटिति त्रुटिष्यति । इतीव काञ्ची कलकिङ्किणीकणैर्मगीदृशः पूकुरुते स्म वर्मनि ॥ ६ ॥ नितम्बसंवाहनबाहुलालनश्रमोदमारापनयादिभिर्धनः चनि चके मुहुरेणचक्षुपां विचक्षणो दक्षिणमारुतः पथि ॥ ७ ॥ अंबालशालिन्यनपेतविभ्रमा नितान्त चैस्तनगुच्छलान्छिता । सलीलमुद्यतरुणावलम्बिता वनं ययो कापि लतेव जगमा ॥ ८॥ नितम्बविम्वप्रसराहतक्रमः कुचस्थलीताडनमूच्छित्तश्च यः । विलासिनीना मलयाद्रिमारुत. स जीव्यते स श्वसितानिलैः पथि ॥९॥ प्रियस्य कण्ठार्पितबाहुबन्धना पथि स्खलन्ती विनिमीलनादृशोः । प्रकाशयन्तीव मनोभवान्धता जगाम काचिद्वनमेणलोचना ॥ १०॥ यथाभवनूपुरपाणिकङ्कणकणप्रगल्मो मणिकिङ्किणीरवः । उपेयुपीणा वनमेणचक्षुपा तथा पुरो रास्यमधत्त मन्मथः ॥ ११ ॥ उदश्चति भूलतिका मुहुर्मुहुः प्रकम्पते तन्वि यदोष्ठपल्लवः । अवम तेन स्मितपुप्पशातनो विजृम्भते ते हृदि मानमारतः ॥ १२॥ १. पाश्वयुक्ता टिकवायुण च. २. पिलायसहिता पक्षिसचारसमेता च. ३. उस्तान गुच्छलायिता, रच स्तनगुन्छिता. ४. तरणा यक्षेण वरण- पुरषेण च भवम्बिता.

·९२ , काव्यमाला। जगज्जनानन्दविधायिनि क्षणे वृथा त्वयारम्भि मृगाक्षि विग्रहः । मनखिनीनां सुलभाभिमानता महानृतुप्रक्रम एप दुर्लभः ॥ १३ ॥ अथापराद्धं दयितेन कुत्रचिद्विनोपपत्त्येति तवाकुल मनः । परस्परं प्रेम समुन्नतिं गतं भयानि भामिन्यपदेऽपि पश्यति ॥ १४ ॥ अनन्यनारीप्रणयिन्यपि त्वया यदागसा चिह्नमदर्शि स प्रमः । रसेन यस्त्वामभितोऽपि वीक्षते कथं स ते विप्रियमाचरिष्यति ॥ १५॥ अपास्तपीयूषमयूखशोभया प्रमातकान्त्येव वियुक्तया त्वया । अनुज्झितस्नेहमरः स सपति प्रपद्यते दीप इवाभिपाण्डुताम् ॥ १६ ॥ कृतेर्व्ययेव त्वयि दत्तचेतसो गतं क्षुघेव कचिदस्य निद्रया । मुखस्य ते दास्यमिवागतोऽधुना शशी स शीतोऽपि ददाह तद्वपु ॥१७॥ ध्रुव वियोगे कुसुमेषुमार्गणैस्तवापि भिन्नं हृदयं विभाव्यते । अमी समुल्लासितसारसौरभाः स्फुरन्ति नि श्वाससमीरणाः कुतः ॥१८॥ तदस्तु सर्युिक्यो प्रसीद नः प्रतप्तयोरायसपिण्डयोरिव । सखीभिरित्यं गदितानुकूलयांचकार कान्तं किल कापि कामिनी ॥ १९ ॥ (कुलकम्) विभिद्य मानं कलकोकिलखने मनोनुरागं मिथुनेपु तन्वति । कुतूहरादेव स केवलं तदा धनुर्बुनीते स जगजयी सर. ॥२०॥ त्रिनेत्रसद्धाममरे पलायितः सरस्य विश्वासपदं कथं मधुः । उमाप्तिप्रत्यय एप मन्यते विरासिनी वितदानपण्डिता ॥ २१ ॥ विवर्णता लोकबहिःस्थिति पिका मधु प्रमुद्रोहिणमाश्रिता ययुः । नतमुवां पादयुगस्य पङ्कजं समाश्रितच्छायमभूत्पदं श्रियः ॥ २२ ॥ तरून्निपानिव बिभ्रतामुना सरस्य पौप्पा. कति नार्पिताः शराः। परं तथाप्येष जगनये वकटाक्षमेवेषुममन्यत क्षमम् ॥ २३ ॥ वसन्तलीरामलयानिरादिमिः समं मनोभूः समयेन युज्यते । .

·१२ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । निरन्तरं तस्य समस्तदिग्नये सहायभावं सुदृशो वितन्वते ॥ २४ ॥ इति प्रसादुपलालिताः प्रिय. स्वशक्तिमाकर्ण्य मधुप्रधर्पिणीम् । खरूपगर्यो रकधराः स्खलत्पदप्रचारं पथि जग्मुरगनाः २५ (कुलकम्) प्रभोदयाहादितलोकलोचनो विलासिनीभिः परिचारितस्ततः । शशीव तारामिरलंकृतो घनं वनं विवेशोत्तरकोसलेश्वरः ॥ २६ ॥ गिरीशलीलावनमित्युपश्रुतेभ्रमन्निह प्लोपभयादिव स्मरः । न कान्तिपीयूषनिधानकुम्भयोर्मुमोच कान्ताकुचयोरुपान्तिकम् ॥२७॥ ध्रुवं त्रिनेत्रानलदाहत प्रभृत्युदचिपि द्वेपमुपागतः स्मरः । यदत्र सान्द्रुमदीर्घदुर्दिने वने निवासैकरसो बभूव सः ॥ २८ ॥ इहावभौ मारुतधूतकेतकीपरागपांसुप्रकरः समन्ततः । अनादावानलमीलितात्मना वियोगभाजामिव मलसंचय ॥ २९ ॥ इतस्तत. कजलकोमला दधौ पुरो भ्रमन्ती भ्रमराजनावलिः । जगजिगीपोर्विपमेपुमूभुज करामवल्गनिशितासिविनमम् ॥ ३० ॥ विजित्य चाणैर्मदनस्य कुर्वतः समस्तमेकातपवारणं जगत् । अंभगुरां पट्पदबन्दिनो वने जगुस्तदानी विरुदावलीमिय ॥ ३१॥ परागपुक्षा यदि पुष्पजा अमी न पांसुतल्पा स्मरमत्तदन्तिनः । अलिच्छरात्यान्यवधाय धावत. कथं तदन्तस्युटितानिशृङ्खला ।। ३२ ।। ददत्मवारीप्ठमुपान्यौवनो मधुः प्रसूनांशुककर्षणोसुक । स्तावधूनामिह सगमे जनैरदर्शि कूजन्निव कोकिलखनैः ॥ ३३ ॥ शिखण्डिना ताण्डवमत्र चीक्षितु तवास्ति चेञ्चेतसि तन्धि कौतुकम् । समाल्यमुद्दामनितम्बचुम्बिनं सुकेशि तत्संवृणु केशसचयम् ॥ ३४ ॥ जलेषु ते वत्रसरोजनिर्जितो जनः स्फुटचारसरोरुहाकर । अदर्शि सनीड इवोदरे क्षिपन्कृपाणपुत्रीमिव पट्पदापलिम् ॥ ३५ ॥ सविनम वीक्ष्य तक्षणद्वयं गतं च वाचालितरतनूपुरम् ।

·काव्यमाला। महोत्पलैचारि निमीलितं दिवि हियेव हसैश्च पलायितं जवात् ॥३६॥ यदि स्फुरिप्यन्ति तवाघरधुतेः पुर. कियकालमशोकपल्लयाः । तदाधिगत्यान्तरमुद्यतत्रपा ध्रुव गमिष्यन्ति विवर्णताममी ॥ ३७॥ भव क्षणं चण्डि वियोगिनीजने दयालुरुन्मुद्रय सुन्दरी गिरम् । अमी हताशा प्रथयन्तु मूकता कृतान्तदूता इव लक्षिताः पिका. ॥३८॥ उदीरयन्नित्यमृतपपां गिरं विचित्रचाक्तिविचक्षण. क्षणात् । प्रसर्पदानन्दतिरोहितकुध चकार कश्चितरुणो मनसिनीम् ३९ (कुलकम्) अगोचरं चण्डरुचेरपि धुतां निकुञ्जलीलासदनेषु पुञ्जितम् । प्रभाभिरुद्धासितवीरुधस्तमो विनिन्यिरे भगमनदीपिकाः ॥ ४०॥ परिभ्रमन्त्यः कुसुमोच्चिचीषया विरेजिरे सत्र सरोजलोचना. । जिनेन्द्रमभ्यर्चयितुं सपर्यया कृतप्रयत्ना वनदेवता इव ॥ ४१ ॥ उदप्रशाखाकुसुमार्धमुद्धजा व्युदस्य पार्णिद्वयमश्चितोदरी । नितम्बभूलस्तदुकूलबन्धना नितम्बिनी कस्य चकार नोत्सयम् ॥ १२॥ करैः प्रचारान्कुसुमानि लोचनैर्नखाशुभिन्तत्र विजित्य मक्षरीः । वधूजनस्यास्य जिघृक्षतो भयाकिलाचकम्ये पवनाहतं वनम् ॥ १३ ॥ प्रमतकान्ताकरसगमादमी सदागमाभ्यासरसोज्ज्वला अपि । क्षणानिपेतु. सुमनोगणा यतो हियेव विच्छायमभूत्ततो वनम् ।। ४ ।। किमन्यदन्ये पिकपश्चमादयो यशांसि पुण्येरलभन्त सेवका.! समर्थ्यते कार्यमनाभूपतेः पुनस्तदेकेन वसन्तशाखिना ॥ ४५ ॥ इतीय क्राचिन्नवचूतमतरी प्रियस्य कश्योपधिमाददे मुदा । खमेव तद्दर्शनमात्रकर्मणा विवेद मुग्धा न वशीकृतं पुरा ॥४६॥(युग्मम्) लताग्रदोलाचनलीलया मुहुर्नतोन्नतस्फारनितम्बमण्डला । श्रम प्रचके पुरुषायितक्रियाप्रकर्षहेतोरिव कापि कामिनी ॥ १७ ॥ १.लाप्रेम ·। . १२ सर्गः] धर्मशर्माम्युदयम् । खमूनि चूडामणिरश्मिकार्मुके निवेशयन्ती नवनीपगोलकम् । पिकाय मर्मव्यथकार्य कानने निबद्धरक्ष्येव वधूररक्ष्यत ॥ १८ ॥ कयाचिदुज्जृम्भितचारुचम्पकप्रसूनमाला जगृहे न पाणिना । स्मरान्तकमस्तवियोगिनीच्युता विडम्बयन्ती कलधौतमेखलाम् ॥१९॥ उदाशाखाञ्चनचञ्चलाडले जस्य मूल स्पृशति प्रिये छलात् । स्मितं वधूनामिव वीक्ष्य सप्रपैरमुच्यतात्मा कुसुमैर्द्धमानतः ॥ ५० ॥ मिथ. प्रदत्तैर्नवपुप्पदामभिर्वमुस्तदानीं मिथुनानि सर्वतः । अवन्ध्यपातप्रसरैः प्रकोपतश्चितानि बाणैरिव पुप्पधन्वना ।। ५१ ।। विपक्षनामापि कुरङ्गचक्षुषां बभूव मन्त्रो ध्रुवमाभिचारिक' । । प्रियैस्तदुच्चारणपूर्वमर्पिता प्रसूनमाला यदियाय वजताम् ॥ ५२ ।। रतावसाने लतिकागृहाद्वधूर्विनियंती खिन्नकपोलमण्डलाः।। प्रवीजयन्ति स्म समीरणेरितै प्रवाललीलाव्यजनैर्महीरहा ॥ ५३ ॥ सजो विचित्रा हृदि जीवितेश्वरै' समाहिताश्चारुचकोरचक्षुपाम् । तदन्तरेऽन्तर्विशतो मनोभुवश्वकासिरे वन्दनमालिका इव ॥ ५४॥ सितं विलासस्य कटाक्षविनमं रतेरनगस्य सुधारसच्छटा । यशासि तारुण्यनृपस्य मेनिरे विलासिनीना शिरसि सजो जनाः ॥५५॥ प्रसूनशून्येऽपि तदर्थिनी तरौ नियोजयन्ती करपल्लव मुहुः । निरीक्षणापत्युरन विड्वला सितं सखीनां विदघे सुलोचना ॥ ५६ ।। तदा यदासीपनुरामणीयकं प्रसूनमालाभरणैर्मगीदृशाम् । भवति तद्वर्णयितु तदा सरो यदा कवित्व लभते प्रसादतः ॥ ५७ ॥ कृतेऽपि पुष्पावचये समन्ततो लतासु लीराप्तिपाणिपल्लवाः । स्फुरन्नसाशुप्रकरण तत्क्षण वितेनिरे पुप्पविभक्तिमङ्गना ॥ ५८ ॥ प्रसूनलक्ष्मीमपहृत्य गच्छता वधूजनाना भयलोलचक्षुपाम् । वनेन मुक्ता विषमेपुशालिना शिलीमुखास्तत्र निपेतुरन्तिके ।। ५९ ॥

·काव्यमाला। समुल्लसत्समदयाप्पविन्दुभिर्निलीयमानेरिख लोचनेनृणाम् । पुर्जलाई श्रमभारभङ्गुरास्तदा वहन्ति स्म पुरङ्गालोचना ।। ६० ॥ शुमाम्मोजविशोरलोचनयुगोपान्तेषु निनन्नवा . सद्य प्रस्फुटशुक्तिसपुटतटीनिष्कान्तमुक्तावृतिम् । मूले च सनकुम्मयोरनुकृतश्योतसुधाम्भोल्य 'स्वीणा जीवितमन्मथ समजनि खेदोदबिन्दुव्रज ॥ ६१ ॥ बनान्मकरकेतनप्रणयिन करोल्लासित- स्फुरस्कमलकेल्यस्तुलितपूर्णचन्द्रानना । अशेषयुसुमोच्चयश्रमजलाईदेहाखतो जवाजनितविस्मया श्रिय इव खियो निर्ययु ॥ १२ ॥ वाहकान्ताचरणकमलस्पर्शजामत्स्मरस्य अखेदाम्बुद्रव इव पुरो विन्ध्यधात्रीधरस्य । सद्दामोर्मिप्रसरपुलको धर्ममर्मव्यथाया दृष्ट सैन्यैरसिरिव महानर्मदाम्भ प्रवाह ॥ ६३ ॥ इति महाकविश्रीहरियादविरचिते धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्य द्वादश त्रयोदश सर्ग । द्विगुणिवमिव यात्रया बनाना स्तनजपनोबहनश्रम वहन्त्य । जलविहरणवाञ्छया सकान्ता ययुरथ मेकलकन्यका तरुण्य ॥१॥ जलभरपरिरम्भदत्तचिता श्रमसलिलपसरच्छलेन रागात् । प्रथममिव समेत्य समुख ता सपदि जलै परिरेभिरे तरुण्य ॥२॥ क्षितितलविनिवेशनात्मसर्पनखमणिशोणमयूसमवियुग्मम् । श्रमनिवहविलम्बमानजिहाप्रसरमिवाध्वनि सुध्रुवा बभासे ॥ ३ ॥ प्रियकरकलित विलासिनीना नवशिखिपत्रमयातपत्रवृन्दम् । मृदुकरपरिमर्शनाचसौख्य वनमिव पृष्ठगत रराज रागात् ॥ ४ ॥ सर्ग , .

·१३ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । इह मृगनयनासु साम्यमक्ष्णोः प्रथममवेक्ष्य विशश्वसुः कुरङ्गयः । तदनु निरुपमैर्भुवो विलासैर्विजितगुणा इव ताः प्रणश्य जग्मुः ॥५॥ वदनमनु मृगीदृशो द्रुमाप्रात्पतदलिमण्डलमाशु गन्धलुब्धम् । क्षितिगतशशिनो भ्रमेण राहोरवतरतो गगनाइयुतिं जहार ॥ ६॥ दिनकरकिरणरुपर्यधस्तात्तुलितकुकूलकृशानुमिः परागैः । पुटनिहितसुवर्णवद्वधूभिः खतनुरमन्यत हन्त तप्यमाना ॥ ७ ॥ वनविहरणखेदवि.सहं ते वपुरतिपीनपयोधरं बभूव । इति किल स मुदस्य कोऽपि दो| युवतिमनाकुलितो जगाम रागी ॥ ८॥ मिलदुरसिजचक्रवाकयुग्माः प्रथयति भास्वति यौवने प्रकाशम् । स्फुटरवकलहंसकास्तरुण्यः सरित इव प्रतिपेदिरे नदी ताम् ॥ ९॥ अधिगतकरुणारसेव रेवा श्रमभरमन्दरुचो विलोक्य तन्वीः । जललवनिचितारविन्ददम्मात्सपदि सबाप्पकणेक्षणा वभूव ॥ १० ॥ प्रकटय पुलिनानि दर्शयाम्भोम्रमणमुदश्चय निर्मरं तरङ्गान् । धनजघनगभीरनामिनृत्यद्भुकुटि तुलां न तथाप्युपैपि तन्व्याः ॥ ११ ॥ नयनमिव महोत्पलं तरुण्याः सरसिजमास्यनिभं च मन्यसे यत् । तदुभयमपि विनमैरुमाभ्यां जितमिह वल्गसि किं वृथोद्वहन्ती ॥१२॥ इति मुहरपरैर्यथार्थमुक्ता क्षणमपि न स्थिरतां दधौ हियेव । गिरिविवरतलान्यधोमुखी सा परमपराधिवधूतं जगाम१३ (कलापकम्) प्रकटितपुलकेव सा सवन्ती विदलितशैवलराजिमञ्जरीभिः । सरलिततरलोमिवाहुदण्डा प्रणयभरादिव दातुमकपालिम् ॥ १४ ॥ स्मितमिव नवफेनमुद्वहन्ती प्रथममनल्पसरोजकल्पितार्या । कलविहगरवैरिवालपन्ती व्यतनुत पाद्यमिवाम्बुभिर्मधूनाम् १५ (युग्मम् ) उपनदि पुलिने प्रियस्य मुक्तामणिमयभूपणभाजि वक्षसीव । खयमुपरि निपत्य कापि रागान्मुहुरिह लोलयति स चञ्चलाक्षी ॥१६॥ ७ घ..

·। ९८ काव्यमाला। प्रणिहितमनसो मृगेक्षणानां चटुलविवर्तितनेत्रविप्रमेषु । प्रविदधुरधिकस्पृहां इदिन्यां चलशफरीस्फुरिते क्षणं युवानः ॥१७॥ उपनदि नलिनीवनेषु गुअत्यलिनि निमीलितलोचनः कुरमः । तटगतमपि नो ददर्श सैन्यं नहि विपयान्धमतिः किमप्यति ॥१८॥, कथमपि तटिनीमगाहमानाश्चकितदृशः प्रतिमारलेन तन्व्यः । दह पयसि भुजावलम्यनाथं समभिसूता इव वारिदेवताभिः॥ १९ ॥ अपिगतनदमप्यगाघभावः सलिलविहारपरिच्छदं वहन्त्यः । प्रणयिभिरय धार्यमाणहस्ताः प्रविविशुरम्भसि कातरातरुण्यः ॥ २० ॥ अविरलपलितायमानफेनं वैलिनमिवोमिमिरहमदहन्ती । जतुबहलवघ्पदमहारेरजनि सरिज्जरती रुपेव रक्ता ॥ २१ ॥ ध्वनिविजितगुणोऽप्यनेकधायं रति पुरः कथमत्रपो मरालः । इति समुचितवेदिनेव तन्व्याः स्थितमिह वारिणि नूपुरेण तूष्णीम् ॥२२॥ प्रसरति जललीलया जनेऽसिन्विसवदनो दिवमुत्पपात हंसः । नवपरिभवलेखभृन्नलिन्या प्रहित इवांशुमते प्रियाय दूतः ॥ २३ ॥ पृथुतरजपनैनितम्बिनीनां स्खलितगतिः पयसामभूत्मवाहः । अधिगतवनितानितम्चभारः कथमथवा सरसः पुरः प्रयाति ॥ २४ ॥ अपहृतवसने जडेन लोल्याजघनशिलाफलके नितम्बवत्याः । करजलिपिपदाचदाविरासीद्विपमशरस्य जगज्जयप्रशस्तिः ॥ २५ ॥ कथमधिकगुणं करं मृगाक्षी क्षिपति मयीह वनान्तमाश्रितायाम् । विदितपराभवेव लक्ष्मीः सपदि सरोजनिवासमुत्ससर्ज ॥ २६ ॥ निवसनमिव शैवलं निरस्य स्पृशति जने नवसङ्गमाजि मध्यम् । वदनमिव पिधातुमुद्यतोमिप्रसरकराथ सरिद्वधूश्चकम्पे ॥ २७ ॥ । 1,क्लीयुक्तम्-

·१३ सर्गः]
धर्मशर्माभ्युदयम् ।
पृथुतस्जघनर्विलोड्यमाना युवतिजनैः कलुपत्वमाश्रयन्ती।
खपुलिनमुपसर्षिभिः पयोभिः सरिदुपगोपयति स लजितेव ॥२८॥
प्रतियुवति निपेव्य नाभिरन्ध्रेष्वमिनवविन्ध्यदरीप्रवेशलीलाम् ।
अभजत गुरुगण्डशेलयुक्त्या स्तनकलशाप्रविघट्टनानि रेवा ॥ २९ ॥
वरतनुजधनाहतैर्गमीरमकृतिभिरप्यतिचुक्षुमे पयोभिः।
इह विकृतिमुपैति पण्डितोऽपि प्रणयवतीषु न किं जडखभावः ॥ ३० ॥
समसिचत मुहुर्मुहुः कुचामं करसलिलैर्दयितो विमुग्धवध्वाः ।
मृदुतरहृदयस्थलीपरूढस्मरनवकल्पतरोरिवाभिवृद्धधै ।। ३१ ॥
स्तनतटपरिपट्टितैः पयोभिः सपदि गले परिरेभिरे तरुण्यः ।
अधिगतहृदया मनखिनीनां किमु विलसन्मकरध्वजा न कुर्युः ॥ ३२ ॥
हृदि निहितघटेव बद्धतुम्बीफलललितानलतेव कापि तन्नी ।
इह पयसि सविभ्रमं तरन्ती पृथुलकुचोच्चयशालिनी रराज ॥ ३३ ॥
तटमनयत चारुचम्पकानां सजमवलागलविच्युतां तरङ्गः ।
निजदयितरिपोरिवौर्ववहेः प्रचुरशिखापरिशङ्कया स्रवन्ती ।। ३४ ॥
प्रियतमकरकल्पितेऽङ्गरागे प्रथममगान्न तथा क्लमं सपनी ।
अनुनदि सलिलैर्यथापनीते नखपदमण्डनवीक्षणान्मृगाक्ष्याः ॥ ३५॥
नवनखपदराजिरम्बुजाक्ष्या हृदि जलबिन्दुकरम्बिता बमासे ।
वरसरिदुपढौकितप्रवालव्यतिकरदन्तुररत्नकण्ठिकेव ॥ ३६ ॥
सरभसमधिपेन सिच्यमाने पृथुलपयोधरमण्डले प्रियायाः ।
श्रमसलिलमिपात्सखेदमश्रूण्यहह मुमोच कुचद्वयं सपश्याः ।। ३७ ॥
प्रियकरसलिलोक्षितातिपीनस्तनकलशोस्थितसीकरैस्तरुण्याः ।
प्रतियुवतिरथसारमम्राक्षरनिकरैरिव ताडिता मुमूर्छ।॥ ३८ ॥
अहमिह गुरुलजया हतोऽस्मि अमर विवेकनिधिस्त्वमेक एव ।
मुखमनु सुमुखीकरौ धुनाना यदुपजनं भवता मुहुश्शुचुम्वे ॥ ३९ ॥

·; काव्यमाला।
इति सरसिरहनमात्प्रियाणामनुसरते वदनानि षट्पदाय ।
रतिरसरंसिकोऽपि लजमानः किमपि हृदि स्पृहयांचभूव कोमी ॥ ४० ॥
(युग्मम् )
प्रियकरसलिलैमनस्विनीनां न्यशमि हृदि प्रवलोऽपि मन्युवहिः ।
अविरलमलिनाजनप्रयाहो नयनयुगान्निरगादिवास्य धूमः ॥ ४१.॥
अपहृतवसने जलनितम्वे निहितदृशं करकेलिपङ्कजेन ।
प्रियमुरसि विनिमती सरस्य स्फुटमकरोत्कुसुमायुधत्वमेका ॥ ४२ ॥
मुखतुहिनकरेऽपि संहतेन स्तनयुगलेन तुलां कुतोऽधिरूढे ।
इति जघनहतं पयो वधूनां रजनितियोगिविहंगमौ निरासे ॥ ३ ॥
सरमसमिह यसटापतन्त्यः प्रविविशुरन्तरशङ्कितास्तरुण्यः ।
घनपुलक इवाशयो जलानां तदुदितवुद्रुदबिन्दुभिर्बभूव ॥ ११ ॥
प्रियकरविहितामृताभिषेकैरुरसि हरानलदग्धविग्रहोऽपि ।
प्रतिफलितचलहिरेफदम्मादजनि सजीव इव सरस्तरुण्याः ॥ ४५ ॥
निपतितमरविन्दमङ्गनायाः श्रवणतटादतिदुर्लभोपमोगात् ।
मधुकरनिकरखनैर्विलोले पयसि शुचेव समाकुलं रुरोद ॥ ४६॥
अविरललहरीप्रसार्यमाणैस्तरलदृशश्चकितेव केशजालैः ।
स्तनकलशतटान्ममन्ज पत्रान्तरमकरी सरितः पयस्यगाधे ॥४७॥
अमजत जघनं जघान वक्षस्तरलतरङ्गकरैश्चकर्ष केशान् ।
विट इव जलराशिरङ्गनानां सरमसपाणिपुटाहतधुकून ॥ १८॥ .
मुखमपहृतपत्रमङ्गनानां प्रबलजलैरवलोक्य शक्षितेव ।
सरिदकृत पुनस्तदर्थमूर्मिमसरकरार्पितशेवलपरोहैः ॥ ४९ ॥
सपदि वरतनोरतन्यतान्तर्य इह परिप्वजता जडेन रागः ।
स किल विमलयोयुगे तदक्ष्णोः स्फटिक इव प्रकटीबभूव तस्याः ॥५०॥

·१३ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । निरलकमपयनमस्तमाल्य क्षततिलक च्युतयायकाघरौष्ठम् । सह दयिततमैनिपेव्यमाणं सुरतमिवाम्बु मुदेऽभवद्वधूनाम् ॥ ५१॥ श्रवणपथरतापि कामिनीनां विशदगुणाप्यपदूषणापि दृष्टिः । अभजत जडसंगमेन राग धिगधिकनीचरताश्रयं जनानाम् ॥ ५२ ।। - धुतकरवलयस्वनं निशम्य प्रतियुक्तेरलिखण्डिताधरायाः । अविहितकथया कयापि सेयं विवलितकंघरमैक्षि जीवितेशः ।।५३ ।। अकल्पतरवारिभिर्विभिन्नास्वमिनवपत्रलतासु कामिनीनाम् । नखपदविततिर्दधौ कुचान्तर्मुवि परिशेषितरक्तकन्दलीलाम् ॥ ५४ ॥ अविरतजलकेलिलोलकान्तास्तनकलशच्युतकुङ्कुमैस्तदानीम् । कृतमहलविलेपनेव रेवा पतिमकरोत्सरितामतीव रक्तम् ॥ ५५ ॥ अहमुदययता जनेन नीचैः पथनिरतापि यदृच्छयोपभुक्ता । इति सरलितवीचिबाहुदण्डा प्रमदभरादिव वाहिनी ननर्त ।। ५६ ॥ दिनमवलमथो गृहान्प्रयाथ क्षणमहमप्यभयं भजामि कान्तम् । इति करुणरुतेन चक्रवाक्या समभिहिता इव ताः प्रयातुमीपुः ॥ ५७॥ इति कृतजलकेलिकौतुकास्ताः सह दयितैः सुदृशस्ततोऽवतेरुः । कलपितहृदयस्तदा नदोऽपि प्रकटमभूदिच तद्वियोगदुःखैः ॥ ५८ ।। जलविहरणकेलिमुत्सृजन्त्याः कचनिचय. क्षरदम्वुरम्बुजाक्ष्याः । परिविदितनितम्बसङ्गसौख्यः पुनरपि वन्धभियेव रोदिति स ॥५९॥ मुखशशिविमुखीकृतावतारे सतमसि पक्ष इवोच्चये कचानाम् । अविरलजलबिन्दवस्तदानीमुडुनिकरा इव रेजिरे वधूनाम् ॥ ६०॥ प्रणयमथ जलाविलांशुकानां मुमुचुरुदारदृशः क्षणाचदानीम् । ध्रुवमवगणयन्ति जाड्यभीत्या स्वयमपि नीरसमागतं विदग्याः ।।६।। अतिशयपरिभोगतोऽम्बुलीलारसमयतामिव मुमुवोऽमिजामः । सितसिचयपदाद्यदुत्तरङ्गं पुनरपि भेजुरिमाः पय,पयोधिम् ॥ ६२ ॥ .. केशकाटिल्यराहित्याद २. समाप्तप्रायम्. ३. नीर-समागतम्। नीरसे-आगतम्. 8701

·१००
काव्यमाला।
इति सरसिरुझमाप्रियाणामनुसरते वदनानि पदपदाय ।
रतिरसरसिकोऽपि लज्जमान किमपि हृदि स्पृहयावभूव कामी ॥४०॥
(युग्मम्)
प्रियकरसलिलैमनस्विनीना न्यशमि हृदि प्रबलोऽपि मन्युवहिः ।
अविरलमलिनाञ्जनप्रवाहो नयनयुगान्निरगादिवास्य धूम ॥४१॥
अपहृतवसने जनितम्वे निहितदृश करकेलिपङ्कजेन ।
प्रियमुरसि विनिमती सरस्य स्फुटमकरोल्कुसुमायुधत्त्वमेका ॥ ४२ ॥
मुखतुहिनकरेऽपि सहतेन स्तनयुगलेन तुला कुतोऽधिरूढे ।
इति जघनहत पयो बघूना रजनिबियोगिविहगगौ निरासे ॥४३॥
सरमसमिह यत्तटात्पतन्त्य प्रविविशुरन्तरशङ्कितास्तरुण्य ।
धनपुरक इवाशयो जलाना तदुदितबुद्रुदरिन्दुमिमूव ॥ ४२ ॥
प्रियकरविहितामृताभिपेकेरुरसि हरानलदम्यविग्रहोऽपि ।
प्रतिफलितचरहिरेफदम्भादननि सनीव इव स्मरस्तरुण्या ॥ ४५ ॥
निपतितमरविन्दमङ्गनाया श्रवणतटादतिदुर्लभोपभोगात् ।
मधुकरनिकरखनैर्विरोले पयसि शुचेव समाकुलं रुरोद ॥ ४६॥
अविरललहरीप्रसार्यमाणैस्तरल्शश्चकितेव केशजाले ।
स्तनकल्शतदान्ममन्न पत्रान्तरमकरी सरित पयस्यगाये ॥१७॥
अभजत जघन जघान वक्षस्तरलतरककरैश्चकर्ष केशान् ।
विट इव जलराशिरगनाना सरभसपाणिपुटाहतश्चकूज || ४८ ॥
मुखमए पधमझनाना प्रवर नरवलोक्य शङ्कितेव ।
सरिदकृत पुनस्तदर्थमूर्मिप्रसरकरार्पितशेवरपरोहै ॥ १९ ॥
सपदि वरतनोरतन्यतान्तर्य इह परिप्वनता जडेन राग !
स किल विमलयोर्युगे तदक्ष्णो सटिक इव प्रकटीवभूव तस्या ॥५०॥

·१३ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । निरलकमपवस्त्रमस्तमाल्यं क्षततिलक च्युतयावकाधरीष्ठम् । सह दयिततमेनिषेव्यमाणं सुरतमिवाम्बु मुदेऽभवद्वधूनाम् ॥ ५१ ॥ श्रवणपथरतापि कामिनीनां विशदगुणाप्यपदूषणापि दृष्टिः । अभजत जडसंगमेन रागं धिगधिकनीचरताश्रयं जनानाम् ।। ५२ ।। - धुतकरयलयवनं निशम्य प्रतियुक्तेरलिखण्डिताधरायाः । अविहितकथया कयापि सेयं विवलितकंघरमैक्षि जीवितेशः ॥५३॥ अकलुपतरवारिभिर्विभिन्नाखभिनवपत्रलतासु कामिनीनाम् । नखपदविततिर्दधौ कुचान्तर्मुवि परिशेपितरक्तकन्दलीलाम् ॥ ५४ ॥ अविरतजलकलिलोलकान्तास्तनकलशच्युतकुङ्कुमैस्तदानीम् । कृतमहलविलेपनेव रेवा पतिमकरोत्सरितामतीव रक्तम् ॥ ५५ ॥ अहमुदयवता जनेन नीचैः पथनिरतापि यदृच्छयोपभुक्ता । इति सरलितवीचिबाहुदण्डा प्रमदभरादिव वाहिनी ननत ।। ५६ ॥ दिनमबलमथो गृहान्प्रयाथ क्षणमहमप्यभयं भजामि कान्तम् । इति करुणरुतेन चक्रवाक्या समभिहिता इव ताः प्रयातुमीपुः ।। ५७ ॥ इति कृतजलकेलिकौतुकास्ताः सह दयितैः सुदृशस्ततोऽवतेरुः । कलपितहृदयस्तदा नदोऽपि प्रकटमभूदिव तद्वियोगदु.खैः ॥ ५८ ।। जलविहरणकेलिमुत्सृजन्त्याः कचनिचयः क्षरदम्बुरम्बुजाक्ष्याः । परिविदितनितम्यसङ्गसौख्यः पुनरपि वन्धभियेव रोदिति म ॥५९।। मुखशशिविमुखीकृतावतारे सतमसि पक्ष इवोचये कचानाम् । अविरलजलबिन्दवस्तदानीमुडुनिकरा इव रेजिरे वधूनाम् ॥ ६०॥ प्रणयमथ जलाविलांशुकानां मुमुचुरुदारदृशः क्षणाचदानीम् । भुवमवगणयन्ति जाध्यभीत्या स्वयमपि नीरसमागतं विदग्धाः ॥६॥ अतिशयपरिभोगतोऽम्बुलीलारसमयतामिव मुश्रुवोऽभिजग्मुः । सितसिचयपदाद्यदुत्तरङ्गं पुनरपि मेजुरिमाः पय पयोधिम् ॥ १२ ॥ १. केशकाटिल्यराहित्यात्. २. समाप्तप्रायम्, ३. नीर-समागतम् । नीरस-आगतम्.

·काव्यमाला। मरुदपहृतककणापि काम करकलितामलकङ्कणा तदानीम् । कचनिचयविभूपितापि चित्र विकचसरोजमुखी रराज काचित् ॥६३॥ अनुकलितगुणस्य सौमनस्य प्रकटमभूत्कुसुमोच्चयस्य तेन । अहमहमिकया खय वधूभिर्यदयमधार्यत मूर्ध्नि सप्रमेण ॥ ६४ ॥ समुचितसमयेन मन्मथस्य त्रिभुवनराज्यपदे प्रतिष्ठितस्य । मृगमदतिलकच्छलान्मृगाक्षी न्यधित मुखे नवनीलमातपत्रम् ॥ ६५॥ अभिनवशयिनो भ्रमेण मा भून्मम वदनेन समागतो मृगस्य । श्रवणगतमितीव कापि पाशद्वयमकरोन्मणिकुण्डलच्छलेन ॥ ६६ ॥ मृगमदघनसारसारपङ्कस्तबकितकुम्भनिमस्तनी सखीनाम् । हदि मदनगनेन्द्रमातधूलीमदमिव काचिददर्शयत्कृशाङ्गी ॥ ६७ ॥ त्वणिमरसपूर्णनाभिवापीमनु जल्यन्त्रघटीगुणोपमानम् । निरवधि दधती कयापि मुक्तामणिमयहारलता न्यघायि कण्ठे ॥६८॥ अभिमुखमभिदह्यमानकृष्णागुस्घनघूमचयच्छलेन तन्व्य । स्लरपरवशवल्लभाभिसारोत्सुकमनस परिरेभिरे तमासि ॥ ६९ ॥ रतिरमणविरासोल्लासलीलासु लोला किमपि किमपि चिते चिन्तयन्त्यस्तरण्य । प्रविरचितविचित्रोदारशृङ्गारसारा सह निजनिजनाथे खानि धामानि जग्मु ॥ ७० ॥ इत्य बारिविहारकेलिगलितश्रोणीदुकूलाघरा वीक्ष्यता परयोपित मुकृतधू(यो जगद्वान्धव । तद्दोपोपचयप्रमार्जनविधौ दत्ताशय साशुको ऽप्यधि लातुमिवापर दिनमणिस्तत्कारमेवागमत् ॥ ७१ ।। इति महाकविधीहरिच द्रविरचिते धर्मशमाभ्युदये महाकाव्ये त्रयोदश सर्ग । १ पवनापनीततलकणापि ·. १४ सर्गः] धर्मशाग्युदयम् । चतुर्दशः सर्गः। खं सप्तधा स्पन्दनसहिदम्भात्कृत्वा समाराधयतोऽथ वृद्धये । ध्वान्तस्य भानुः कृपयेव दातुं प्रस्तावमस्ताचलसंमुखोऽभूत् ॥ १॥ अपास्य पूर्वाममिसर्तुकामो गुप्तां दिशं पाशघरेण सूर्यः । विलम्बमानापसरन्मयूखैः पपात पाशैरिव कृप्यमाणः ॥ २॥ खेराभिसारोत्सवसंनिरोधात्क्रोधोक्षुराणामिव बन्धकीनाम् । अर्कस्तदा रक्तकटाक्षलक्षच्छटामिराताम्ररुचिर्बभूव ॥ ३ ॥ वां पूर्वगोत्रस्थितिमप्यपास्य यद्वारुणी नीचरतः सिपेवे । खसंनिधानादपसार्यते स महीयसा तेन विहायसार्कः ॥ ४ ॥ यथा यथा चण्डरुचिः प्रतीच्या संतापमुत्सृज्य बभूव रक्तः । स्पर्धानुपन्धादिव कामिनोऽपि तथा तथा प्रेमवतीप्वरज्यन् ॥ ५ ॥ प्राप्तं पुनः भैत्यगमोपधीपु न्यासीचकारात्मरुचोऽन्न कञ्चित् । दशेपा रविः स्थापयितुं दिनान्ते यियासुरस्ताचलमाजगाम ॥ ६॥ मूवि लीलावनकुन्तलाध्ये तिष्ठन्भुको भानुरिहास्तरीले । चूडामणित्वं प्रययौ दिनान्तेऽप्यहो महत्त्वं महतामचिन्त्यम् ॥ ७ ॥ अस्ताद्विमारुख रविः पयोधी कैवर्तचत्क्षिप्तकरामजालः । आकृप्य चिक्षेप नमस्तटेऽसौ क्रमाकुलीरं मकरं च मीनम् ॥ ८॥ आविर्मवद्धान्तकृपाणयष्टया छिन्नेव मूले दिनवविरुधैः । सस्तांशुमत्पकफला पतन्ती सद्यो जगद्याकुलमाततान ॥ ९ ॥ विम्वेऽर्धममे सवितुः पयोधी प्रोवृत्तपोतमममादधाने । लोलांशुकाष्ठामविलम्बिताहः सांयात्रिकेणाम्बुनि मङ्घमीपे ॥ १० ॥ भूयो जगदूपणमेव फतुं तप्तं मुवर्णोज्वलभानुगोलम् । फरामसंदंशतं पयोधिक्षेप नीरे विधिहेमकारः ॥ ११ ॥ १. रायामात्. २. परणेन. ३. प्रतिपर्पतम्।

·काव्यमाला। आवर्तगर्तान्तरसौ पयोधेयधीयत स्यन्दनवावेपै । आकृष्य शूरोऽपि तम समूहेरहो दुरन्तो बलिना विरोध ॥ १२ ॥ प्रवासिना तद्विरहाक्षमेव सूर्येण पत्यारुणकान्तिदम्भात् । दत्त्वालये पत्रकपाटमुद्रा ययौ सहाम्भोजवनस्य लक्ष्मी ॥ १३ ॥ दिशा समानेऽपि वियोगदु खे पूर्वैव पूर्व यदभूद्विवर्णा । तेनात्मनि प्रेम रवेरतुल्य प्रवासिनोऽनक्षरमाचचक्षे ॥ १ ॥ कामस्तदानी मिथुनानि शीघ्र प्रत्येकमेक प्रजहार बाणै । न लक्ष्यशुद्धिर्निविडान्धकारे भविष्यतीत्याहितचेतसेव ॥ १५ ॥ अन्योन्यदत्त विसखण्डमास्ये रथाङ्गनाम्नोर्युगल प्रयत्नात् । साय वियोगाद्रुतमुत्पतिप्णोर्जीवस्य वार्गलवद्वभार ॥ १६ ॥ लब्ध्वा पयोमजनपूर्वमधे रम्याशुकप्रावरण दिनान्ते । मित्रेण दूराध्वचरेण मुक्त वाम्बर ध्वान्तमलीमस तत् ॥ १७ ॥ निर्मज्य सिन्धो सवितुर्दिनान्ते वृथोडुरलोद्धरणाय यत्न । यतत्करस्पर्शमवाप्य जग्मुर्भूयोऽपि रत्नाकरमेव तानि ॥ १८ ॥ मित्र कचित्कूटनिधिनिधत्ते वनि हृत्वेत्युदितापवाद । सध्यामथोदीरितरागरक्ता शस्त्रीमिवान्तर्निदघेऽस्तशैल ।। १९ ।। प्रदोपपञ्चास्यचपेटयोच्चैरुन्मुक्तमुक्तोज्ज्वरतारकोध । ध्वस्तो नभ प्रौढगजस्य भाखत्कुम्मोपरश्चेन्दुमिपादुदस्त ॥२०॥ अथास्तसंध्यारुधिराणि पातु विस्तारिताराभरदन्तुरास्य । वेतालवत्कालकरालमूर्ति समुज्जजृम्भे सहसान्धकार ॥ २१ ॥ अस्ताचरात्कालवलीमुखेन क्षिप्ते मधुच्छन इवाबिम्वे । उड्डीयमानैरिव चञ्चरीकैर्निरन्तर व्यापि नभस्तमोभि ॥ २२ ॥ १ या कविच्छानिधानो मित्रदोही द्रव्य गृहीत्वा मिन पातयति, रस लित कार्यकारिणी छुरिकां च पिदयाति तद्वत

·१४ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् ।
१०५
अन्यं जलाधारमितः प्रविष्टे कुतोऽपि हंसे सहिते सहायैः ।
नभःसरोऽच्छेदगरीयसीमिश्छन्नं तमाशैवलमञ्जरीमिः ॥ २३ ॥
अस्तं गते भासति जीवितेशे विकीर्णकेशेव तमःसमूहः ।
ताराश्रुविन्दुप्रकवियोगदुःसादिय घौ रुदती रराज ।। २४ ।।
तेजोनिरस्तद्विजराजजीवे गते जगत्तापिनि तिग्मरश्मी ।
सद्वासहम्यं तमसा विशुबै घौगोमयेनेव विलिम्पति स ॥ २५ ॥
नूनं महो ध्वान्तभयादिवान्तश्चित्ते निलीनं परिहत्य चक्षुः ।
यचेतसवेक्षणनियंपेक्षमद्राक्षुरुचावचमत्र लोकाः ॥ २६ ॥
आज्ञामतिकम्य मनोमयस्य यियासतां सत्वरमध्वगानाम् ।
पुनस्तदा नीलशिलामयोचमाकारवन्धायितमन्धकारः ॥ १७ ॥
लन्या समृद्धि रतये स्वभावान्मलीमसानां मलिना भवन्ति ।
यत्पांमुला दस्युनिशाचराणाममून्मुदे केवलमन्धकारः ॥ २८॥
तथाविधे सूचिमुखामभेद्ये जातेऽन्धमारे वसतिं प्रियस्य ।
हकक्षलापरदाहयातिविशातमार्गव जगाम काचित् ॥ २९ ॥
संचार्यमाणा निशि कामिनीभिमुहागृहं रेजुरमी प्रदीपाः ।
तेजोगुणद्वेपितया प्रयुद्धन्नमोभिरान्ध्य गमिता सोयः ॥ ३० ॥
दभुभिर्निशि सामिलापमुटासितप्रांशुशिसाः प्रदीपाः ।
प्रत्यालयं अध्यदनामुक्तमोत्तप्तनाराचनिकायलीलाम् ॥ ३१ ॥
पूर्वाद्रिभित्त्यन्तरितोऽथ रागास्यमापनायोपपतिः किलेन्दुः ।
पुरंदरामाभिमुमं करामेथिक्षेप ताम्यूनिमा सकान्तिम् ॥ ३२॥
रायगेन मतिदन्तियुद्धमा क्षते तमोभ्यामरपूर्वगते ।
प्राची तटोत्परिव धातुचूर्णरिन्दोः करादरिता राज || ३३ ॥
उदंशुमत्या फलया हिमाशोः कोदण्डपश्चापितयाणमेव ।
भेत्तुं वनयोमगजेन्द्रनासीदारसंभान योदयाद्रिः ॥ ३४॥

·काव्यमाला। व्यापारितेनेन्द्रककुम्भवान्या हत्वार्धचन्द्रेण तमोलुलायम् । कीलालघारा इव तस्य शोणा प्रसारिता दिक्षु रुच क्षणेन ॥ ३५॥ अर्धोदितेन्दो शुकचञ्चुरक्त वपु स्तनाभोग इवोदयाद्रौ । प्राच्या प्रदोपेण समागताया क्षत नखस्येव तदायभासे ॥ ३६ ॥ इन्दुर्यदन्यासु कला क्रमेण तिथिप्वशेषा अपि पौर्णमास्याम् । धत्ते स तद्वनि गुणान्पुरध्रीप्रेमानुरूप पुरुषो व्यनक्ति ॥ ३७ ।। उद्धर्तुमुद्दामतमिसपकायोमापि कारण्यनिधि पिशन । भूद्धारलीलाकिणकालिकाङ्ग सिन्धो शशी कूर्म इवोजगाम ॥ ३८ ॥ मुख निमीलन्नयनारविन्द कलानिधौ चुम्बति राज्ञि रागात् । गलत्तमोनील्दुकूलबन्धा श्यामाद्रवचन्द्रमणिच्छलेन ॥ ३९ ॥ एकत्र नक्षत्रपति खशक्त्या निशाचरोऽन्यत्र दुनोति वायु । निमील्य नेत्राजमत कथचित्पत्युर्वियोग नलिनी विपेहे ॥ १० ॥ लेभे शशी शोणरुच किरातयो बाणविद्धण इवोदयाद्रौ । अग्रेऽवदातद्युतिरगनाना धौत स हर्षाभुजरिवासीत् ।। ४१ ॥ रात्रौ नभश्चत्वरमापतन्तमुद्देलदुल्लोलभुज पयोधि । तनूजमिन्दु सुतवत्सरत्वादुत्सङ्गमानेतुमिवोल्ललास ॥ ४२ ॥ तथाभुवानेन जगन्महोमि कृतस्तनीया शशिनान्धकार । मन्ये यथास्यैव कलङ्कदम्भादनन्यगामी शरण प्रपेदे ॥ ४३ ॥ कुमुदतीविनमहासकेलिं कर्तुं प्रवृत्ते भृशमोषधीशे । प्रभावभाजा ज्वलति स रात्रौ महौषधीना ततिरीर्ण्ययेव ॥ १४॥ दिवार्कतप्तै कुमुदै मुहृत्वात्मकाश्यमाने हृदये सिताशु । उत्खाततत्पक्षसरोजमूलो रुपेव रेजे लसमानरश्मि ॥१५॥ विरासिनीचितकरण्डिकाया जगञ्जमात्खिन्न इवाहि सुप्त । उत्थाप्यते स द्रुतमशुदण्डै सताड्य चन्द्रेण रते जग ॥ १६ ॥ १ शरमिनमृग इव. २ काम ·१४ सर्गः ] धर्मशर्माभ्युदयम् । शशी जगवाडनकुण्ठितानां निशानपट्टः सरमार्गणानाम् । उत्तेजितांस्तान्यदनेन भूयो व्यापारयामास जगत्सु कामः ॥४७॥ कर्पूरपूररिव चन्दनादधर्मालाकलापरिव मालतीनाम् । धोदक्षिणेनेव समं परिव्या प्रसाधिता चन्द्रमसा करामः ॥ १८ ॥ वपु. सुधांशोः स्मरपार्थिवस्य मानातपच्छेदि सितातपत्रम् । अनेन कामास्पदमानिनीनां छाया परा कापि मुखे यदासीत् ॥ ४९॥ किमप्यहो धार्थमचिन्त्यमस्य पश्यन्तु चन्द्रस्य कलङ्कभाजः । यदेप निर्दोषतया जितोऽपि तस्थौ पुरस्तातरणीमुखानाम् ॥ ५० ॥ यन्मन्दमन्दं बहलान्धकारे मनो जगामाभिमुखं प्रियस्य । तन्मानिनीनामुदिते मृगाके मार्गोपलम्भादिव धावति स ॥५१॥ तावत्सती सी ध्रुवमन्यसो हस्ताग्रसंस्पर्शसहा न यावत् । स्पृष्टा कराने कमला तथा हि त्यक्तारविन्दाभिससार चन्द्रम् ।। ५२ ॥ उपात्ततारामणिभूषणाभिरायाति पत्यौ निलये कलानाम् । कान्ताजनो दिग्भिरिवोपदिष्टं प्रचक्रमेऽथ प्रतिकर्म कर्तुम् ॥ ५३ ॥ जनैरमूल्यस्य कियन्ममेदं हैमं तुलाकोटियुगं निपद्धम् । इत्यम्धुजाझ्या नवयावकार्द्र रुपेव रक्तं पदयुग्ममासीत् ।। ५४ ॥ । त्रिनेत्रमालानलदाहबिभ्यत्कंदर्पलीलानगरस्य हैमम् | प्राकारमुञ्चजघनस्य पार्श्वे वबन्ध काचिदशनाछलेन ॥ ५५ ॥ पयोधराणामुदयः प्रेसर्पद्धारानुबन्धेन विरासिनीनाम् । विशेषतः कस्य मलीमसास्यो ने दीप्रभावोन्नतिमाततान ।। ५६ ॥ चन्द्रोदयोजृम्भितरागवाघेलानकल्लोर मिवोहलन्तम् । श्वासैः सकम्प निशि मानिनीनां मेने,जनो यावफरक्तमोष्ठम् ॥ ५७ ॥ १.वीणीकरणपाषाण . २. नायक विशेषेण. ३. प्रसपत्-हारानुसन्धेन प्रसपं त् धारानुवन्धेन.४.न प्रभावोमतिम् दीप्रभावः कामोदेक नदी.

·१०८ काव्यमाला। . कायस्थ एव स्मर एप कृत्वा दृग्लेखनी कजेलमञ्जुलां यः । शृङ्गारसाम्राज्यविभोगपत्रं तारुण्यलक्ष्म्याः सुदृशो लिलेख ॥ ५८ ॥ श्लक्ष्णं यदेवावरणाय दधे नितम्बिनीभिर्नवमुल्लसन्त्या । क्रोधादिवोच्छृङ्खलया तदङ्गकान्त्यात्मनान्तर्निदधे दुकूलम् ॥ ५९॥ आरोग्य चित्रा वरपत्रवल्लीः श्रीखण्डसारं तिलकं प्रकाश्य । नौरङ्ग'नागनिपेवणीया कयापि चक्रे नॅवकाननश्रीः ॥ ६० ॥ आदाय नेपथ्यमथोत्सुकोऽयं कान्ताजनः कान्तमतिप्रगल्भाः । मूर्ता इवाज्ञाः स्मरभूमिभर्तुरलद्धनीयाः प्रजिघाय दूतीः ॥ ६१ ॥ गच्छ त्वमाच्छादितदैन्यमन्यव्याजेन तस्यापसदस्य पार्श्वे । ज्ञात्वाशयं ब्रूहि किल प्रसङ्गात्तथा यथासिंल्लघिमा न मे स्यात् ॥६२॥ यद्वा निवेद्य प्रणयं प्रकाश्य दु.खं निपत्य क़मयोरपि त्वम् । प्रियं तमत्रानय दूति यस्मात्क्षीणो जनः किं न करोत्यकृत्यम् ॥ ६३ ।।. नार्थी खदोपं यदि वाधिगच्छत्यालि त्वमेवात्र ततः प्रमाणम् । इत्याकुला काचिदनगतापादभिप्रियं संदिदिशे वयस्याम् ६४ (कुलकम्) दृष्टापराधो दयितः श्रयन्ते प्राणाश्च मे सत्वरगत्वरत्वम् । तत्र यत्कृत्यविधौ विदग्धा दूति त्वमेवेति जगाद काचित् ॥६५॥ त्वद्वासवेश्माभिमुखे गवाक्षे प्रतिक्षणं चक्षुरनुक्षिपन्ती । त्वद्रूपमालिख्य मुहुः पतन्ती त्वत्पादयोः सा गमयत्यहानि ॥ ६६ ॥ स्त्रीत्वादरुद्धप्रसरो यथास्यां शरैरमोघैः प्रहरत्यनङ्गः । साशकयत्केवलपौरुपस्थे तथा न दृप्ते त्वयि किं करोति ।। ६७ ।। यत्कम्पते निःश्वसितैः कवोणं गृहाति यल्लोचनमुक्तमम्भः । अवैम्यनङ्गज्वरजर्जरं तत्वद्विप्रयोगे हृदयं मृगाक्ष्याः ॥ ६८॥ १. नारशपुनागो विटश्रेष्टा ; (पक्षे ) वृक्षविशेषा . २. नवका आननश्री नव-काननधीः. ३. पदयोः, 4 - .

·.. १४ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । आविर्वभूवुः स्मरसूर्यतापे हारावलीमूलजटा यथाङ्गे । स्वनामलीना गलकन्दलीयं तथाधिकं शुष्यति चञ्चलाक्ष्याः ॥ ६९ ॥ स्तुत्वा दिने रात्रिमहश्च रात्रौ स्तौति म सा पूर्वमपूर्वतापात् । : संप्रत्यहो वाञ्छति तत्र तन्नी स्थातुंन यत्रास्ति दिनं न रात्रिः७०(युग्मम् ) प्रगल्भतां शीतकरः स्फुरन्तु कर्णोत्सलानि प्रसरन्तु हंसाः । त्वद्विप्रलम्भज्वरभाजि तस्यां वीणाप्यरीणा रणतु प्रकामम् ॥ ७१ ॥ इत्थं घने व्यञ्जितनेननीरे प्रदर्शिते प्रेम्णि सखोजनेन । क्षणान्मृगाक्षी हृदयेश्वरस्य हंसीव सा मानसमाविवेश ॥७२॥(कुलकम्) प्रकाशितप्रेमगुणैर्वचोभिराक्रम्य बद्धा हृदये सखीभिः । आकृप्यमाणा इव निर्विलम्ब ययुयुवानः सविध वधूनाम् ॥ ७३ ॥ आः सचरन्नम्भसि वारिराशेः श्लिष्टः किमौर्वामिशिखाकलापैः । खिचण्डचण्डद्युतिमण्डलायप्रवेशसंक्रान्तकठोरतापः ।। ७४ ॥ अथाङ्कदम्मेन सहोदरत्वात्सोत्साहमुत्सहितकालकूटः। अङ्गानि यन्मुर्मुरवहिपुञ्जभाञ्जीव मे शीतकरः करोति ॥ ७५ ।। इत्थं वियोगानलदाहमङ्गे निवेदयन्ती सुमुखी सखीनाम् । समेयुपस्तत्क्षणमद्वितीयामजीजनत्कापि रति प्रियस्य ७६ (विशेषकम् ) आयाति कान्ते हृदयं विधेयविवेकवैकल्यमगान्मृगाक्ष्याः । तत्कालनिस्त्रिंशमनोभवास्त्रसंघातपातैरिव घूर्णमानम् ॥ ७७ ॥ वाप्पाम्बुसंशावितपक्ष्मलेखं चक्षुः क्षणात्स्फारिततारकं च । किं प्रेम मानं यदि वा मृगाक्ष्याः प्रियावलोके प्रकटीचकार ॥७८॥ समुच्छ्वसन्नीवि गलढुकूलं स्खलत्पदं सकणकरणं वा । प्रियागमे स्थानकमायताक्ष्या विसिलिये प्रेक्ष्य सखीजनोऽपि ॥७९॥ लावण्यमझे भवती विभर्ति दाहश्च मेऽभूयवधानतोऽपि । तद्रूहि शृङ्गारिणि संप्रतीदं कुतस्त्वया शिक्षितमिन्द्रजालम् ॥ ८०॥ - ·११० काव्यमारा। जाव्य यदि प्राप्यमुरोजयोस्ते तद्वेपथुर्मानिनि में कुतस्त्य । इत्युचरंश्चाटुवचासि कश्चिप्रियामकाच्युतमाननेगाम् ८१ (युग्मम्) मानस्य गाढानुनयेन तन्व्या निर्वासितस्यापि किमस्ति शेप । इतीव बोदु हृदि चन्दना व्यापारयामास कर विरासी ॥ ८२ ॥ समूमन करकिसलयोल्लासलीलाभिनीत प्रत्ययार्थी प्रतिविदधती विस्मयस्मेरमास्यम् । सा दपत्योरजनि मदनोज्जीविनी कापि गोष्ठी यस्या मन्ये श्ररणमयता जग्मुरन्येन्द्रियाणि ॥ ८३ ॥ चन्द्रे सिञ्चति चान्दनेरिव रसैराशा महोभि क्षणा- दुन्मीलन्मकरन्दसौरभमिव प्रादाय दूतीवच । सोत्कण्ठ समुपेत्य कैरवमिव प्रोल्लासि कान्तामुख खस्था केऽपि मधुव्रता इव मधून्यापातुमारेभिरे ॥ ८४ ॥ इति महाकविश्रीहरिच दविरचिते धर्मशमाभ्युदये महाकाव्ये चतुर्दश सर्ग । पञ्चदश सर्ग । भर्गभारनयनानस्दग्ध मन्मथं यदधिजीवयति स । कोऽपि कल्पतरुमध्वमृत तत्पातुमारभत किंनरलोक ॥१॥ शीतदीधितिविकासि सुगन्ध पत्रवद्दशनकेसरकान्तम् । स्त्रीमुख कुमुदवन्मधुपाना पातुमत्र मधुभाजनमासीत् ॥ २॥ यावदाहितपरिस्रुति पाने चित्तमुत्तरलित मिथुनानाम् । तावदन्तरिह बिम्बपदेन द्रागमजि वदनेरतिलोल्यात् ।। ३ ॥ दन्तकान्तिशबल सविलासा साभिलापमपिबन्मधु पात्रे । श्लिप्यमाणमिव सोदरभावाद्यक्तरागममृतेन तरुण्य ॥ ४ ॥ १ शैस स्थौल्य च २ दलयुक्रम् , (पक्षे ) पत्रवल्लरीमण्डनसमेतम् ·१५ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । यामिनीप्रथमसंगमकाले शोणतां यदभजविजनाथः । तन्मधूनि ललनाकरपात्रे सोऽपि नूनमपिवत्पतिमूल् ॥५॥ श्वासकीर्णनवनीरजरेणुच्छमना चपकसीधु पिबन्ती । कान्तपाणिपरिमार्जनशिष्टं मानचूर्णमपि कापि मुमोच ॥ ६ ॥ निष्ठितासवरसे मणिपाने पाणिशोणमणिकङ्कणभासः । कापिशायनधियाशु पिबन्ती काप्यहस्यत सखीमिरमीक्ष्णम् ॥ ७ ॥ यौवनेन मदनेन मदेन लं कृशोदर सदाप्यसि मचा । तद्वृथायमधुना मधुधारापानकेलिकलनाखभियोगः ॥ ८ ॥ पुण्डरीककमलोत्पलसारैर्यत्रिवर्णमकरोत्किल वेधा । किं तु कोकनदकान्ति चिकीपुर्नत्रयुग्ममधुना मधुपानात् ॥ ९ ।। अगसादमवसादितधैर्यो यो ददाति मतिमोहनमुञ्चः । सोऽपि सस्पृहतया रमणीभिः सेव्यते कथमहो मधुवारः ॥ १०॥ सीधुपानविधिना किल कालक्षेपमेव कलयन्मदनान्धः । कामिनी रहसि कोऽपि रिरंसुश्चाटुचारुपदमित्थमवादीत् ॥११॥(कुलकम्) उल्ललास विनिमीलितनेत्रं यन्मृगीशि मधूनि पिवन्त्याम् । तन्निपीतचपके स्फुरिताक्ष्यां लजयेव गतमजमधस्तात् ॥ १२ ॥ मद्यमन्यपुरुपेण निपीतं पीयते कथमिवेति जिहासुः । चन्द्रविम्बपरिचुम्बितमेतत्कामिना बेहिरहस्यत काचित् ॥ १३ ॥ किं न पश्यति पतिं तव पार्थे घृष्ट एष सखि शीतमयूखः । आसवान्तरवतीर्य यदुचैः पातुमाननमुपैति पुरस्तात् ॥ १४ ॥ त्वत्प्रदष्टमथवा कथमने दर्शयिष्यति मुखं ववधूनाम् । इत्युदीक्ष्य चपके शशिबिम्बं काप्यगद्यत सनम सखीभिः १५ (युग्मम्) स्त्रीमुखानि च मधूनि च पीत्वा द्वित्रिवेलमपरः कुतुकेन । १.प्रावणोपविष्टा.

·काव्यमाला। अन्तरं महदिह प्रतिपद्य प्रीतिमासवरसेषु मुमोच ॥ १६ ॥ विम्बितेन शशिना सह नूनं पीवरोरुभिरपीयत मद्यम् । यचदीयहृदयान्तरलीनर्निर्गतं सपदि मन्युतमोमिः ॥ १७ ॥ कामहेतुरुदितो मधुदाने गोत्रभेदमकरोत्पुरतोऽन्यः । सगताप्यपुरुषोत्तमबुद्धया श्रीर्यवर्तत ततो वनितायाः ॥ १८ ॥ हीविमोहमपनीय निरस्यन्नन्तरीयमपि चुम्बितवमः । सस्पृहं प्रणयवानिव भेजे कामिनीभिरसकृन्मधुबारः ॥ १९ ॥ जग्मतुर्मुहुरलककतिको यद्विदंशपदवीमधरोष्ठौ । तेन मद्यमधिकं खदते म मेरमन्मथवते मिथुनाय ॥२०॥ क्षालितोऽपि मधुना परिपीतोऽप्याननेन दशनैर्दलितोऽपि । सा मुमोच न रुचिं मिथुनानां यत्ततः कथमभूधरोऽयम् ॥ २१ ॥ त्यज्यतां पिपिपिपिप्रिय पात्रं दीयतां मुमुमुखासव एव । इत्यमन्थरपदस्खलितोक्तिः प्रेयसी मुदमदाद्दयितस्य ।। २२ ॥ कापिशायनरसैरभिषिच्य प्रायशः सरलतां हृदि नीते। भूलतामु रचनासु च वाचां सुनुवां घनमभूकुटिलत्वम् ॥ २३ ॥ प्रोल्लसन्मृगदृशां मदनो हृद्यालवाल इव सीधुरसेन । भूलताविलसितैरिह साक्षात्कस्य हास्यकुसुमं न चकार ॥ २४ ॥ सोषितापि स्पमाहितरोपाप्याप तोपमवला मधुपानात् । सर्वथा हि पिहितेन्द्रियवृत्तिर्वाम एव मदिरापरिणामः ॥ २५ ॥ मूलता ललितलास्यमकस्मात्स्मेरमास्यमवशानि वचांसि। सुभ्रुवां चरणयोः स्खलितानि क्षीयतां भृशमनक्षरमूचुः ॥ २६ ॥ भिन्नमानदृढवज्रकवाटेनास्यता जवनिकामिव लजाम् । तत्क्षणाञ्चितशरासनचण्ड. सीधुना प्रकटितो विपमेपुः ॥ २७ ॥ प्रावृताः शुचिपटैरतिमृद्वीः स्पर्शदीपितमनोभवभावा ।

·१५ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । प्रेयसीः समगुणा इंह शय्याः कामिनो रतिसुखाय विनिन्युः ॥२८॥ कान्तकान्तदशनच्छददेशे लग्नदन्तमणिदीधितिरेका । आवमावुपजनेऽपि मृणालीनालकैरिव रसं प्रपिबन्ती ।। २९ ।। प्रेयसा धृतकरापि चकम्प चुम्बितापि मुखमाक्षिपति स्म । व्याहृतापि बहुधा सकृदूचे किंचिदप्रकटमेव नमोढा ॥ ३०॥ उत्तरीयमपकर्षति नाथे प्रावरिष्ट हृदयं स्वकराभ्याम् । अन्तरीयमपरा पुनराशु प्रष्टमेव न विवेद नितम्यात् ।। ३१ ।। कामिना द्रुतमपास्य मुखान्तर्धानवस्त्रमिव कचुकमस्याः । व्यजितः पृथुपयोधरकुम्भो दुःसहो मदनगन्धगजेन्द्रः ॥ ३२॥ पीनतुगकठिनस्तनशैलैराहतोऽपि न मुमूर्छ युवा यत् । सत्र नूनमधरामृतपानप्रेम कारणमवैम्यवलायाः ॥ ३३ ॥ वक्षसा पृथुपयोघरमारं निप्पिपेप हृदयं दयितायाः । कोऽपि कर्तुमिह चूर्णमिहान्तीनदुर्ललितकोपकणानाम् ॥ ३४ ॥ लिप्टमिटवनितावपुरादौ नापनेतुमपरः प्रशशाक । प्रीतिभिन्नपुलकाङ्करशङ्खपोतविग्रह इवामहतोऽपि ॥ ३५॥ शिप्यतापि जघनस्तनमुञ्चरन्तरे प्रणयिनाहमपास्तम् । मुमुवो वलिमिपादिह मध्यं भूविमङ्गमतनिष्ट रुपेव ॥३६ ॥ योपितां सरसपाणिजरेखालंकृतो घनतरः स्वनमारः। आवभी प्रगयिसंगमहोच्यासवेगभरभिन्न इयोचैः ॥ ३७ ॥ कर्कशस्तनयुगेन न ममास्त्वन्नखा हृदि न वा व्यथितस्त्वम् । इत्युदारनवयौवनगर्वा फापि कान्तमधि गर्वमहासीत् ॥ ३८ ॥ मुप्त इत्यतिविविक्ततया सं संप्रकाश्य निलयः कुतुकेन । ऐक्षतेव सुतनो रतचित्रं योधितफतरदीपकनेत्रः ॥ ३९ ॥ ८५..

·काव्यमाला। नात्र काचिदपरा परिणेतुः प्रीतिधाम वसतीति पुरंध्री । ईययेव परिधवतोऽन्तर्दष्टुमस्य हृदयं प्रविवेश ॥ ४० ॥ कुन्तलाश्चनविचक्षणपाणिः प्रोन्नमय्य वदनं वनितायाः। कोऽपि लोलरसनाञ्चललीलालालनाचतुरमोष्ठमधासीत् ॥४१॥ पीवरोच्चकुचतुम्बकचुम्विन्यापुपोप कमितुः करदण्डे । वल्लकीत्वमनुताडिततन्त्रीकाणजितगुणेन पुरंध्री ॥१२॥ अङ्गसंग्रहपर. करपातं मध्यदेशममिती विदधानः । योषितः स विजिगीपुरिवान्यः क्षिप्रमाक्षिपति काश्चनकाञ्चीम् ॥ ४३॥ स्पर्शभाजि न परं करदण्डे कामिन. प्रकटकण्टकयोग. । ईपदुच्छ्सितकोमलनामीपङ्कजेऽपि सुदृशोऽद्भुतमासीत् ॥ ११ ॥ सचरन्नित इतो नतनामीकूपके निपतितः प्रियपाणिः । मेखलागुणमवाप्य मदान्धोऽप्यारुरोह जघनस्थलमस्याः ।। १५ ॥ नीविबन्धमिदि वल्लभपाणौ सुभ्रवः कलकलो मणिकाच्याः । नोदितालिमुरतोत्सवलीलारम्भसंभ्रमपटुः पटहोऽभूत् ।। १६ ॥ नीविबन्धमतिलचय कराने कामिन. प्रसरतीह यथेच्छम् । भर्सना सितमलीकतरा इत्यास्यदक्षतमनगवतीनाम् ॥ १७ ॥ पाणिना परिमृशन्नगलोरुस्तम्भमश्चितकलापगुणेन । कञ्चिदाफलितमारमहेमं मोचयन्निव रतेषु रराज ॥४८॥ भूकपोलचिबुकावरचक्षुथूचुकादिपरिचुम्बनदक्षः । कोऽपि कोपितवधूप्रतिपिद्धां सान्त्वयन्निव रति विरराज || ४९ ॥ सीत्कृतानि कलहंसकनादः पाणिकरणरणत्कृतमुच्चैः । ओष्ठखण्डनमनोभवस्त्रे भाप्यतां ययुरमूनि वधूनाम् ॥ ५० ॥ गण्डमण्डलभुवि स्तनशैले नामिगहरतले च विहत्य । सश्रमा इव शो दयितम्यानङ्गवेदमनि विशश्रमुरासाम् ॥ ५१ ॥ a

·.
१५ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् ।
नोत्पपात पतिता नवकामिन्यूरुमूलफलके खलु दृष्टिः ।
कामिनः प्रमदकारिणि रकस्यैव गूढमणिभानि निधाने ।। ५२ ।।
पूर्वशैलमिव तुगकुचामं प्रेयसि श्रयति लोचनचन्द्रे ।
सावितं मनसिजार्णवनीरैः सुवो जघनमण्डलमुच्चैः ॥ ५३ ॥
प्रेट्वति प्रियतमे निरवद्यातोद्यवाद्यपटुकूजितकण्ठे ।
चित्रलास्यलयवल्गु नितम्बो वल्गति स सुरते वनितायाः॥ ५४ ॥
ओष्ठखण्डननखक्षतिवक्षस्ताडनस्तनकचग्रहणायैः ।
मत्सरादिव मिथो मिथुनानां कामकेलिकलहस्तुमुलोऽभूत् ।। ५५ ॥
सोत्सवैः करणसपरिवर्तेश्चाटुभिश्च मणितैः स्तनितेश्च ।
पूर्वसंस्तुतमपि च्युतलज कामिना रतमपूर्वमिवासीत् ।। ५६ ।।
अश्रुगद्गदगिरामिह तावद्योपिता रतरियो करुणोक्तिः ।
तानि शुष्करुदितान्यपि यूनां भेजिरे श्रवणयोरमृतत्वम् ।। ५७ ॥
आहतानि पुरुषायितमुच्चैर्याष्यमीहगुपमर्दसहत्वम् ।
कामिमिः क्षणमवेक्ष्य वधूनामन्यतैव सुरते प्रतिपेदे ।। ५८ ॥
भमपाणिवलया च्युतमाल्या भिन्नतारमणिहारलतापि ।
ताम्यति ल सुरते न कथंचित्प्रेमकार्मणवशेव कृशानी ॥ ५९ ॥
स्पष्टधालमविरोधितवान्छे मनुकूजितमनादृतदेहम् ।
चित्रचादरुचि यत्प्रणयिन्यास्तप्रियस्य रतये रतमासीत् ॥ ६०॥
मीलितेक्षणपुटै रतिसौख्यं योपितामनुभवद्भिरभीष्टेः ।
निर्मिमेपनयनेकविभोग्य तत्रिविष्टपमुरां लघु मेने ॥ ६१॥
समितेनुरधिकं मिथुनानां प्रीतिमप्यवमतात्ममुखानि ।
प्रेमनिर्भरपरस्परचित्ताराधनोत्सनरतानि रतानि ॥ १२ ॥
भूरिमघरसपानविनोदैर्गाढशून्यहृदयानि तदानीम् ।
काम्यपि ल मिथुनानि न वेगानामुवन्ति रतिकेलिसमाप्तिम् ॥ १३ ॥

·काव्यमाला।
1
उत्थितान्यपि रतोत्सवलीलाकौशलापहतनेत्रमनांसि ।
युक्तमेव मिथुनानि रतान्तेऽन्योन्यवस्त्रवरिवर्तमकाएः ॥ ६४ ॥
प्रेयसीपृथुपयोधरकुम्मे वल्लभस्य शुशुभे नखपतिः ।
चारुतामणिनिधाविव मुद्रावर्णपद्धतिरनानृपस्य ।। ६५ ।।
संप्रविश्य वलभीपु गवाक्षवीक्ष्य चोन्नतपयोधरमङ्गम् ।
कामतप्त इव कामधुनीनामाचचाम पवनः श्रमवारि ॥ ६६ ॥
पश्यति प्रियतमेऽवनतास्या कान्तदष्टदशनच्छदबिम्बम् ।
ऐक्षतेव हृदयं अपमाणा स्त्री पुनः स्मरशरत्रणचिहम् ॥ ६७ ॥
गन्तुमारभत कोऽपि रतान्ते गृह्यमाणयसनान्तरदृष्टम् ।
ऊरुदण्डमवलम्व्य तरुण्याः सश्रमोऽपि रतवर्मनि भूयः ॥ ६८ ।।
चुम्बनेन हरिणीनयनानामोष्ठतो मिलितयावकरागम् ।
ईठयेव दयितेक्षणयुग्मं चुम्बति स समयेऽपि न निद्रा ॥ ६९ ॥
इत्थं विलोक्य मधुपानविनोदमत्त-
कान्तारतोत्सवरतास्पृहयेव लोकान् ।
चन्द्रोऽपि कैरवमघूनि समं रजन्या
पीत्वातशैलरतिकाननसंमुखोऽभूत् ॥ ७० ॥
इति महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचिते धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्ये पथदशः सर्गः ।
पोडशः सर्गः।
सेवायै समयविदागतः पुराणां संदोहः क्षुभितपयोधिमन्द्रनादः।
धर्माय त्रिभुवनमानवेऽभ्युदेतु यामिन्याः परिणतिमित्यमाचचक्षे॥१॥
रथ्यासु त्वदमलकीर्तिकीर्तनेषु प्रारब्धेष्वमिनवमागधैरिदानीम् ।
व्योमामात्पतति मुदामरमयुक्तः पुप्पाणां प्रकर इवैप तारकोपः ॥ २॥
संमोग प्रविदधता कुमुदतीभिश्चन्द्रेण द्विगुणित आत्मनः कलङ्कः ।
तनूनं रतिपरमम्परान्तरमं यात्येनं समवगणय्य यामिनीयम् ॥ ३ ॥

·१६ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । गाढस्त्रीभुजपरिरम्मनिर्भरोधन्निद्राणि स्फुटपटहारवैश्च भूयः । वर्तन्ते विघटितसंपुटानि यूनां कुंसप्रगुणगुणानि लोचनानि ॥ ४ ॥ हग्दोपव्यपनयहेतवे सगर्वा निर्वाणोल्मुकमिव कर्परं पुरस्तात् । वक्त्रेन्दोरुपरि तवावतार्य दूरं द्यौरेपा क्षिपति सलक्ष्म चन्द्रबिम्बम् ॥५॥ ते भावाः करणविवर्तनानि तानि प्रौढिः सा मृदुमणितेपु कामिनीनाम् । एकैकं तदिव रताद्भुतं स्मरन्तो धुन्वन्ति श्वसनहताः शिरांसि दीपागा। यद्दोपोपचिततमोऽपि ते कथासु प्रारब्धास्त्रमरवरैर्विलीयतेऽस्मिन् । तन्मन्ये तव गुणकीर्तनानि नाम साधम्योदयमपि न द्विपां सहन्ते ॥७॥ राजानं जगति निरस्य सूरसूतेनाकान्ते प्रसरति दुन्दुमेरिदानीम् । यामिन्याः प्रियतमविप्रयोगदुःखैहत्संधेः स्फुटत इवोद्भटः प्रणादः॥८॥ चेतस्ते यदि चपलं पुरानुशेते तन्मानिन्यमुमधुनापि मोनयेशम् । आकर्ण्य ध्वनितमितीव ताम्रचूडस्याननं प्रियमुपसि प्रपद्यतेऽन्या ॥९॥ संदष्टे प्रियविधिनाधरीकृतेऽस्मिशीतांशो हिमपवनातपान्थवक्त्रैः । सीत्कारं प्रवितनुते विधूतहस्ता मुग्धापि क्षणरजनी विवृत्तलक्ष्मीः ॥१०॥ विध्वस्तां निजवसतिं विलोक्य कोपान्निष्क्रान्ता किल कमलेयमोषधीशात् निःश्रीकं तमिव शुचावलोकयन्तीखं तेजस्त्यजति च पतिरोपधीनाम् ११ संमोगलमसलिलैरिवाशनानामङ्गेषु प्रदशममितं मनोमवामिम् । उन्मीलजलजरजःकणान्किरन्तः प्रत्यूपे पुनरनिलाः प्रदीपयन्ति ॥१२॥ युप्माभिः प्रकटितकामकौशलाभिः साध्वेतन्निधुवनयुद्धमन सोढम् इत्युक्त्वा स्पृशति मुदेव भृङ्गनादैः प्रत्यूपानिललहरी यः ससीव ॥१२॥ प्रागल्भ्यं विहितममीभिरत्ययेऽहां नाथस्य प्रतिगृहमित्यसौ रुपेव । प्रत्यूपः पवनकरेण धूमकेशेप्वास्थ्य क्षपयति संप्रति प्रदीपान् ॥ १४ ॥ मनावोद्गतपलितायमानरश्मी चन्द्रेऽस्मिन्नमति विमावरीजरत्याः । अन्योन्यं विहगरवैरिवोल्लसन्त्यो दिग्वध्वो विदधति विप्लवाहासान्॥१५॥ .

·११८
काव्यमाला।
आसज्योद्धृतचरणापरार्धमेता कण्ठाग्र मुकुलितलोचनास्तरुण्यः ।
प्रस्थातु शयनतलोस्थितानभीष्टान्याचन्ते प्रकटितचाटु चुम्बनानि ॥१६॥
पमिन्यामहनि विधाय कोपपान चिक्रीडर्निशि यदमी कुमुद्वतीभि ।
तद्वर्णर्न परमुदीरयन्ति भृङ्गा कृष्णत्व निजचरितैरपि प्रकामम् ।। १७ ।।
पर्यस्ते दिवसमणौ न काचिदासीद्वाधा वस्तिमिरपिशाचगोचराणाम् ।
इत्याशाः पतितहिमद्रवाच लोकान्वात्सल्याद्विहगरुतैरिवाल्पन्ति ॥१८॥
भात्येपा सुभगतम क्षपापवृचौ विच्छाया नभसि निशाकरस्य कान्ति.।
एत ते मुखमुकुर प्रमार्ण्य लक्ष्म्या प्रक्षिप्ता स्वगुणदिदृक्षयेव भूति ॥१९॥
तन्नून प्रियविरहार्तचक्रवाक्या कारुण्यान्निशि रुदित घन नलिन्या ।
यत्प्रातल्लवान्छितारुणानि प्रेक्ष्यन्ते कमलविलोचनानि तस्या ॥२०॥
सस्तोडुक्रमपरिणामिपाण्डुपत्रे व्योमाग्रे द्रुम इव सश्रये खगानाम् ।
उन्मीलकिसलयविभ्रम भजन्ते जम्भारे ककुमि विभाकरस्य मास २१
भस्मास्थिप्रकरकपालकश्मलोऽग्रे य. सध्यावसरकपालिनावकीर्ण ।
तं भास्वत्युदयति चन्द्रिकोडुचन्द्रव्याजेनावकरमपाकरोति कार ॥२२॥
नि शेप हृतजनजातरूपवृत्तेर्ध्वान्तस्य प्रविरचितोऽमुनावकाश ।
इत्युचैर्गगनमुदस्तमण्डरायो विच्छिन्नश्रवणकर करोति भानु ॥ २३ ॥
आरम्भोच्छलिततुरगकुञ्जरश्री क्षुण्णोद्यन्मकरकुलीरमीनरक्त ।
देवार्य विदधदहीनरश्मिरब्धेस्न्मज्जत्ययमहिमाशुमन्दरादि ॥ २४ ॥
पाथोघेरपजलतैरमुत्थितार्चिान्तच्छिद्जति रवि प्रदीपलक्ष्मीम् ।
यस्यामात्युपरि पतङ्गपातमीत्या विन्यस्त मरकतपात्रवद्विहाय ॥ २५ ॥
दीपेनाम्बरमणिना स्थाश्वयं सयोज्यारुणघुसण खमेव पात्रम् ।
नक्षत्राक्षतनिकर पुर क्षिपन्ती माचीय प्रगुणयतीच माल ते ॥२६॥
पाथोघेरधिगतविद्रुमाशुभिर्वा सिद्धखीकरकलितार्धकुमैर्वा ।
लोकानामयमनुरागकन्दलेर्वा प्रत्यूपे वपुररुण विमति मानु ॥ २७ ॥

·१६ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । उतिष्ठ त्रिजगदधीश मुञ्च शय्यामात्मानं बहिरुपदर्शयाश्रितानाम् । तिग्मांशुद्धतमधिरोहतु त्वदीयेस्तेजोभिर्विजित इवोदयाद्रिदुर्गम् ॥२८॥ आयातो दुरधिगमामतीत्य वीथीमासीनः क्षणमुदयादिभद्रपीठे । पारव्याभ्युदयमहोत्सवो विवस्वान्दिवान्ताः करघुरणैर्विलिम्पतीव ॥२९॥ मार्तण्डप्रखरकराग्रपीड्यमानादेतस्मादमृतमिव च्युतं सुधांशोः । मनन्त्यो दधि कलशीपु मेघमन्द्रः प्रध्वानैः शिखिकुलमुत्कयन्ति गोप्यः३० यामिन्यामनिशमनीक्षितेन्दुबिम्बं व्यावृचे प्रणयिनि भास्करे मुदेव । सोल्लासं मधुकरकज्जलैरिदानी पद्मिन्यः सरसिजनेत्रमञ्जयन्ति ॥ ३१॥ सिन्दूरद्युतिमिह मूर्ध्नि कुडमानां वक्रेन्दौ यसनगतां कुसुम्भशोभाम् । विभ्राणा नवतरणित्विपोऽपि साध्वीवैधव्येऽभिजनवर्विदूपयन्ति ॥३२॥ खच्छन्दं विधुमभिसार्य यप्रविष्टा प्रातः श्रीः कमलगृहे निरस्य मुद्राम् । भूयोऽपि प्रियमनुवर्तते दिनेशं कः स्त्रीणों गहनमवैति तच्चरित्रम् ॥३३॥ प्रस्थातुं तव विहितोद्यमस्य भर्तुः प्रोत्सर्पद्वदनविलोलनीलपत्रः । प्राच्यायं समुचितमझलार्थमने सौवर्णः कलश इवांशुमानुदस्तः ॥३४॥ तद्वारि द्विरदमदोक्षिते मिथोऽनसंघट्टच्युतमणिमण्डिते नृपाणाम् । राज्यश्रीश्चलनुरगाडि तूर्यनादालोलवजकपटेन नृत्यतीव ॥ ३५ ॥ मार्तण्डप्रखरकराग्रटकघातप्रक्षुण्णस्यपुटतमस्तुपारकूटाः । उद्योगप्रगुणचमूचरस्य योग्याः प्रस्थातुं तव ककुभोऽधुना बभूवुः ॥३६॥ आयाति प्रबलतरप्रतापपात्रे नेत्राणां दिवसकृति त्वयीव मैत्रीम् । संतापः प्रकटतरो भवत्विदानी शत्रूणामिव तपनाश्मनां गणेषु ॥ ३७॥ इत्थं स त्रिदशजनस्स मन्दराद्रिक्षुब्धाम्मोनिनदसमां निशम्य वाणीम् । उत्तस्थौ सितवसनोमिरम्यतल्पाडुग्धाब्धेः पवनतरङ्गितादिवेन्दुः ॥३८॥ उतिष्ठन्नुदयगिरेरिवेन्दुरस्माद्देवेन्द्रान्मुकुलितपाणिपङ्कजामात् । सोनाक्षीदय नमतो नगोपमेभ्यः पीठेभ्यो भुवि सरितासिव प्रवाहान् ३९ ·३ १२० काव्यमाला। कारुण्यद्रविणनिघे निघेहि दृष्टिं सेवार्थी भवतु जनश्चिराकृतार्थः । यच्चिन्ताभ्यधिकफलान्यसौ ददाना तां चिन्तामणिगणनामपाकरोति ॥४० इत्युच्चैर्निगदति वेत्रिणामधीशे श्रीधर्म. समुचितविन्नरामरेन्द्रान् । भूदृष्टिस्मितवचसामसौ प्रसादैः प्रत्येकं सदसि यथार्हमाचचक्षे ॥ (कुलकम्) नि.शेपं भुवनविभुर्विभातकृत्यं कृत्वायं कृतसमयानुरूपवेप । मारुह्य द्विरदमुदप्रदानमुच्चैः प्रत्यमं सुकृतमिवाथ सप्रतस्थे ॥ ४२ ॥ भावन्तं द्युतिरिव कीर्तिवद्गुणाढ्य सोत्साहं मुभटमिवोत्सुका जयश्रीः । दुर्धर्षा भुवनविसर्पिणी दुरापा तं सेना त्रिभुवननाथमन्वियाय ॥४३॥ अक्षिप्तप्रलयनटोद्भटाट्टहासैः प्रेसद्भिः पटुपटहारवैः प्रयाणे । एकत्रोच्छलितरजश्छलेन सर्वाः ससक्ता इव ककुमो भयाबभूवुः ॥१४॥ भेष्ठेन द्विपमपनीतबन्धमन्यं प्रेक्ष्यैतत्प्रमथनमांसलाभिलापः । प्रश्चोतद्विगुणमदाम्बुधारमुच्चैरालानदुवरमिमो हठादमाहीत् ॥ १५॥ तिष्ठन्ती मृदुलभुजंगराजमूर्धन्युद्वोदु दृढपदमक्षमा क्षमा ते । कर्णान्तेऽभिहित इतीव भङ्गदूतैर्नागेन्द्रः पथि पदमन्थरं जगाम ॥४६॥ अश्यन्त्याश्चरणभरात्करावलम्ब ये दातुं भुव इव लम्बमानहस्ताः । कर्णान्तध्वनदलिकोपकूणिताक्षास्ते जग्मुः पथि पुरतोऽस्य वारणेन्द्रा. ॥४७ संचेलुः प्रचलितकर्णताललीलाकातोमिव्यतिकरशीतलै. समन्तात् । संघट्टनमभरमूच्छिता इवाशाः सिञ्चन्त. पृथुकरसीकरैः करीन्द्रा. ॥१८॥ अश्रान्तं श्रिय इव चारुचामराणां य. पश्चाद्विचरति लोलवालधीनाम् । प्रामद्भिर्भुवमभितो जवेन वाहैः स व्यक्तं कथमिव लडितो न वायुः ॥४९॥ अन्योन्यस्खलनयशादयःखलीनप्रोद्गुच्छज्ज्वरनकणच्छलेन सान्द्रम् । कान्तारे विदधति भूरिवेगनाधां गन्धर्वा निदधुरिव कुधा दवामिम् ॥५०॥ ३. हस्लिपरन. २. पृथ्वी.

·१६ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । १२१ आक्रान्ते चटुलतुरंगपुंगवाद्भिक्षुण्णोविलयरजोभिरन्तरिक्षे । दिमोहात्पतित इव कचित्तदानी तिग्मांशुर्न नयनगोचरीबभूव ॥५१॥ उत्कालै तमवटस्थलीरलङ्घयास्तद्वाहर्गतिरमसेन लचयद्भिः । सर्वत्र श्वसनकुरनपुंगवोत्था संभ्रान्तिमनसि समादथे न केपाम् ॥५२॥ उद्बल्गतुरगतरङ्गितानसेनासंचारक्षतशिखरोच्चयच्छलेन । विन्ध्यादेः प्रथमकृताध्वसंनिरोधस्योल्लून शिर इव सैनिकैः प्रकोपाता॥५३॥ उत्खाताचलशिखैरः पुरः परागेणावीयैः स्फुटमवटेषु पूरितेषु । सा बुद्धिः खलु रथिनो यदस्य पश्चात्प्रस्थाने सुगमतरो बभूव मार्गः ॥५४॥ प्राग्भागं द्विरदभयादुदप्रदन्तः प्रोत्सृज्य प्रकटितघर्घरोरुनादः। उत्कूर्दन्विकटपदैरितस्ततोऽभेदासेरः पटुनटकौतुकं चकार ॥ ५५ ॥ सर्वाशाद्विपमदवाहिनीपु सेनासंचारोच्छलितरजःस्थलीकृतासु । उड्डीनैर्ऋमरकुलैरिवावकीर्ण व्योमासीदविरलदुर्दिनच्छलेन । ५६ ॥ आतक्षाकुलशबरीवितीर्णगुजापु षु ज्वलितदवानलप्रमेण । कारुण्यामृतरसर्पिणीं स गच्छंश्चिक्षेप प्रभुरसकृद्धनेषु दृष्टिम् ॥ ५७ ॥ संसर्पलभररुद्धसिन्धुवेगं प्रोदामद्विरदतिरस्कृताप्रशृङ्गम् । आक्रम्य ध्वजविजितोरुकन्दलीकं विन्ध्यादिस विभुगुणैरधश्चकार ।।५८॥ सर्पत्सु द्विरदवलेयु नर्मदायाः संजातं सपदि पयः प्रतीपगामि । वाहिन्यो मदजलनिर्मितास्त्वमीयामुत्सङ्ग द्रुतमुदघेरवापुरेव ।। ५९ ।। मदन्तद्वयवलमीनिवासलीलालोलेयं नियतमनन्यगा तु लक्ष्मीः । सामर्थप्रसरमितीव चिन्तयन्तो दन्तीन्द्राः सरिति बभञ्जुरम्वुजानि ॥६०॥ आ स्कन्धं जलमवगाह्य दीर्घदन्तैरामूलोद्धृतसरलारविन्दनालाः । आलोड्याखिलमुदरं तरङ्गवत्याः कृष्टाना वलय इव द्विपा विरेजुः॥६१॥ उन्मीलनवनलिनीमराललीलालंकारव्यतिकरसुन्दरीं समन्तात् । आनन्दोदवसितदेहलीमियार्थश्रीसिद्धः सरितमलङ्घयत्स रेवाम् ॥ ६२॥ १. पवनवाइनीभूतहरिणश्रेष्ठोत्या. २ उष्ट्र:- + ·१२२ काव्यमाला। एकान्तं सुरसवरार्थमाश्रयन्ती प्रेक्ष्योच्चैरतनुपयोधरामलक्ष्मीः । स्त्रीरलोत्सुकमनसापि तेन विन्ध्यारण्यानी गुणगुरुणा स्थिरं सिपेवे॥६॥ उत्तुगद्रुमवलमीपु पानगोष्ठीष्यासक्तैर्मधुपफुलैर्निलीनमुक्तम् । विनाणामधु मधुरं प्रसूनपाने गञ्जव द्रुतमटवी बलैः प्रमुक्ता ॥ ६४ ॥ वाहिन्यो हिमसलिलाः सशाद्वला भूर्यत्रोच्चैर्द्विरदभरक्षमा द्रुमाश्च । ससिद्धयै द्रुतमटतो बभूवुरध्वन्यावासाः कतिचिदमुष्य तत्र तत्र ॥६५|| द्राधीयासमपि जवान्नितान्तदुर्ग गव्यूतिप्रमितमिव व्यतीत्य मार्गम् । सोत्कण्ठं हृदयमसौ दधप्रियायां वैदर्भ विषयमथ प्रभुः प्रपेदे ॥६६॥ आरूढस्तुरगमिमं सुखासनं वा प्रोल्लवय द्रुतमसमं सुखेन मार्गम् । देशेऽसिन्महति पुनर्वसुप्रधाने व्योम्नीव धुमणिरगादसौ रथस्थ. ॥६॥ प्रध्वानरनुकृतमन्द्रमेघनादः पाण्डित्य दधति शिखण्डिताण्डवेषु । ग्रामीणैर्घन इव वीक्षिते सहर्षे वज्रीव प्रभुरधिकं रथे रराज ॥ ६८ ॥ क्षेत्रश्रीरधिकतिलोत्तमा सुकेश्यः कामिन्यो दिशि दिशि निकुटाः सरम्भाः इत्येनं अथितमशेषमप्सरोभिः खर्गादप्यधिकममस्त देशमीशः ॥ ६९ ॥ विस्फाररविदितविनमः खभावाद्वामेयीनयनपुटैर्निपीयमानम् । लावण्यामृतमधिकाधिकं तथापि श्रीधर्मो भुवनविभुईभार चित्रम् ॥७॥ पुण्डेक्षुव्यतिकरशालिशालिवप्रे प्रोन्मीलद्विशदसरोरुहच्छलेन । अन्येषां श्रियमिव नीवृतां हसन्ती देशश्रीर्गुणगुरुणा मुदा लुलोके ॥७१॥ कूप्माण्डीफलभरगर्भिटेभ्यो वृन्ताकस्तवकविनम्रवास्तुकेभ्यः । संकीर्णे मिथ इव दृष्टिरस्य लग्ना निष्क्रान्ता कथमपि शाकवाटकेभ्यः ७२ १. सुरा एव सवरा मिल्ला:. दन्त्यादिरपि सवरशब्द ; (पक्षे)सुरसो यो वरः २. मदिरागृहम्. पानशालेति यावत् ३. गृहारामा . ४. असरोभिर्देवागनाभि- तिलोत्तमासुकेशीरम्भाप्रमृतिभिः,(पक्षे)जालयुक्तसरोभिः. ५. देशानाम्. ६.चि- भंटः 'कचरी' इति देशभाषाप्रसिद्धः फलविशेष: .

·१६ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । १२३ देशश्रीहृतहृदयेक्षणः क्षणेन प्रोलय क्लममिव वर्म नातिदूरे । तत्रोर्वीमणिमयकुण्डलानुकारिपाकारं पुरमथ कुण्डिनं ददर्श ॥ ७३ ॥ वार्तादौ तदनु रजस्ततः प्रणादो भेरीणामतनुबलान्वितस्य भर्तुः । एतस्याभिमुखगमोत्सुकं तदानींसानन्दं पुरि विदधे विदर्भराजम् ॥७॥ सोल्लासं कतिपयवेगवत्तरंगैरेत्यास्मिन्नभिमुखमंशुमानिवासीत् । अस्योधद्गुणगरिमप्रकर्षमेरोः पादान्ते प्रणतिपरः प्रतापराजः ॥ ७५ ॥ देवोऽपि प्रणयवशीकृतः कराभ्यामुक्षिप्य क्षितिमिलितोत्तमाङ्गमेनम् । यद्गम्यं क्षणमपि नो मनोरथानां तबाहोः पृथुतरमन्तरं निनाय ॥७६॥ लाध्यं मे कुलमखिलं दिगप्यवाची धन्येयं समजनि संततिः कृतार्था । कीर्तिश्च प्रसरतु सर्वतोऽद्य पुण्यैरातिथ्यं भुवनगुरौ त्वयि प्रयाते ॥७॥ सोऽप्यन्तर्मनसि महानयं प्रसादो देवस्येत्यविरतमेव मन्यमान. । उन्मीलद्धनपुलकाङ्कुरः प्रमोदादित्यूचे विनयनिधिर्विदर्भराजः ।। ७८ ॥ किं भूमः शिरसि जगत्रयेऽपि लोकराज्ञेयं सगिव पुरापि धार्यते ते । खीकारस्तदखिलराज्यवैभवेषु प्राणेप्वप्ययमधुना विधीयतां न ॥ ७९ ॥ अत्यन्तं किमपि वचोभिरित्युदोरैः सप्रेम प्रवणयत्ति प्रतापराजे । देवोऽयं सरलतरं स्वभावमस्य प्रेक्ष्येति प्रियमुचितं मुदाचचक्षे ॥ ८०॥ सर्वखोपनयनमत्र तावदास्तां जाताः मस्त्वदुपगमाद्वयं कृतार्थाः । नास्माकं तव विभवे परखवुद्धि! वास्ते वपुषि मनागनात्मभावः ।।८१॥ आलापैरिति बहुमानयन्समीपे गच्छन्तं तमुचितसक्रियाप्रतीतः । लार्पणमुदितं विदर्भराजं खावासं मति विससर्ज धर्मनाथः ॥ ८२॥ आनन्दोच्छ्रसितमनाः पुरोपकण्ठे योग्यायामथ वरदाप्रतीरभूमौ । आवासस्थितिमविरोधिनी विधातुं सेनायाः पतिमयमादिदेश देवः ॥८३ १. दक्षिणा दिक्. २. वरदा विदर्भदेशप्रसिद्धा नसे.

·१२४ काव्यमाला। स यावत्सेनानीरलमलभताज्ञामिति विमो पुर पूर्वस्थित्या सपदि धनदस्तावदकरोत् । सुरस्कन्धावारद्युतिविजयिनो यस्य विशिखा- समासन्न शाखानगरमिव तत्कुण्डिनमभूत् ।। ८१ ।। द्वारि द्वारि पुरे पुरे पथि पथि प्रत्युल्लसत्तोरणा पोरा पूर्णमनोरथा रचयत प्रत्यपरावलिम् । पुण्येत्रिदशेन्द्रशेखरमणि सोऽय जगद्वल्लभ प्राप्तो रत्नपुरेश्वरस्य तनय श्रीधर्मनाम प्रमु ॥ ८५ ॥ यास्तूर्यारवहारिगीतमुखरा पात्राणि दध्यक्षत सग्दूर्वादलभाञ्जि विनति करे सोत्तसवेपा स्त्रिय । श्रीशृङ्गारवतीचिरार्जिततप सौभाग्यशोभा इव श्रेय प्राप्य समागम वरमिम धन्या प्रतीच्छन्तु ता 11८६ । अद्योक्षिप्य कर ब्रवीम्यमित शृण्वन्तु रे पार्थिवा का शृङ्गारवती कथापि भवता प्राप्ते जिने सप्रति । वाती तावदमी ग्रहप्रमृतय कुर्वन्तु भाप्राप्तये देवो यायदुदेति नाखिलजगचूडामणिर्मास्कर ॥ ८७ ॥ इत्थ विदर्भवसुधाधिपराजधान्या द्राग्दण्डपाशिकवच शकुन निशम्य । तिष्ठन्स तन नगरे धनदोपनीते सिद्धिं विभुढयति स हृदि खकार्ये ॥ ८८ ॥ इति महाकविश्रीहरिच द्रविरचिते धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्ये पोडश सर्ग ।

·. १७ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । १२५ सप्तदशः सर्गः। अथायमन्येधुरुदारवेपः प्रतापराजाप्तजनोपहूतः । देशान्तरायातनरेन्द्रपूर्णा स्वयंवरारम्भभुवं प्रपेदे ॥१॥ मुक्तामयी कुङ्कुमपक्किलायां रङ्गावलियंत्र पतिंवरायाः । सौभाग्यभाग्योदयमूरुहाणामुप्तेव रेजे नववीजराजिः ॥ २॥ यशः सुधाकूर्चिकयेव तत्र शुभ्र नभोवेश्म स कर्तुमुच्चैः । मञ्चोच्चयान्कुण्डिनमण्डनेन प्रपञ्चितान्मूमिभुजा ददर्श ॥ ३ ॥ शृङ्गारसारङ्गविहारलीलाशैलेपु तेपु स्थितभूपतीनाम् । वैमानिकानां च मुदागतानां देवोऽन्तरं किंचन नोपलेभे ॥ ४ ॥ निःसीमरूपातिशयो ददर्श प्रदह्यमानागुरुधूपवर्त्या । मुखं न केपामिह पार्थिवानां लज्जामपीकूर्चिकयेव कृष्णम् ॥५॥ अयं स कामो नियतं भ्रमेण कमप्यधाक्षीद्विरिशस्तदानीम् । इत्यद्भुतं रूपमवेक्ष्य जैनं जनाधिनाथाः प्रतिपेदिरे ते ॥ ६ ॥ अथोऽगिनां नेत्रसहस्रपात्रं निर्दिष्टमिष्टेन स मञ्चमुच्चः । सोपानमार्गेण समारुहोह हैमं मरुत्वानिव वैजयन्तम् ॥ ७॥ सिंहासने शृङ्ग इवोदयाद्रेस्तत्र स्थितो रनमये कुमारः। स तारकाणामिव भूपतीनां प्रभा पराभूय शशीव रेजे ॥ ८॥ उल्लासितानन्दपय पयोधौ पीयूषधानीव विशेषरम्ये । कासां न नेत्राणि पुराङ्गनानां दृष्टेऽपि तन्दुमणीबभूवुः ॥९॥ इक्ष्वाकुमुख्यक्षितिपालकीर्ति पठत्वथो मङ्गलपाठकेषु । दृप्तमरास्फालितकार्मुकज्यानिर्घोषवन्मूर्च्छति तूर्यनादे ॥ १० ॥ करेणुमारुह्य पतिंवरा सा विवेश चामीकरचारुकान्तिः । विस्तारिमश्चान्तरमन्तरिक्ष कादम्बिनी लीनतडिल्लतेव ॥१॥ (युग्मम्) १. इन्दः. २. एतनामकं निजप्रासादम्।

·१२६ काव्यमाला। सा वागुरा नेत्रकुरङ्गकाणामनङ्गमृत्युंजयमन्त्रशक्तिः । शृङ्गारभूवल्लभराजधानी जगन्मनःकार्मणमेकमेव ॥ १२ ॥ लावण्यपीयूषपयोधिवेला संसारसर्वखमुदारकान्तिः । एकाप्यनेकैर्जितनाकनारी नृपः सकामं ददृशे कुमारी ॥१३॥ (युग्मम्) एतां धनुर्यष्टिमिवैष मुष्टिपाखैकमध्यां समवाप्य तन्वीम् । नृपानशेपानपि लघवेन तुल्यं मनोनियुभिर्जघान ॥ १४ ॥ यद्यत्र चक्षुः पतितं तदङ्गे तत्रैव तत्कान्तिजले निममम् । शेषाङ्गमालोकयितुं सहस्रनेत्राय भूपाः स्पृहयांवमूवुः ॥ १५॥ पयोधरश्रीसमये असर्पद्धारावलीशालिनि संप्रवृत्ते । सा राजहंसीव विशुद्धपक्षा महीभृतां मानसमाविवेश ॥ १६ ॥ खभावशोणौ चरणौ दधत्या न्यस्ते पदेऽन्तः स्फटिकावदातम् । उपाधियोगादिव भूपतीनां मनस्तदानीमतिरक्तमासीत् ॥ १७ ॥ अहो समुन्मीलति धातुरेपा शिल्पक्रियायाः परिणामरेखा । जगहयं मन्मथवैजयन्त्या यया जयत्येप मनुष्यलोकः ॥ १८ ॥ धनुर्लता मूरिपवः कटाक्षाः स्तनौ च सर्वखनिघानकुम्भौ । सिंहासनं श्रोणिस्तुल्यमस्याः किं किं न योग्यं स्मरपार्थिवस्य ॥ १९ ॥ महुँ जले वाञ्छति पद्ममिन्दुामाङ्गणं सर्पति लङ्घनार्थम् । क्लिश्यन्ति लक्ष्म्याः सुदृशा हृतायाः प्रत्यागमार्थ कति न त्रिलोक्याम्२० कुतः सुवृत्तं स्तनयुग्ममस्या नितम्बमारोऽपि गुरुः कथं वा । येन द्वयेनापि महोन्नतेन समाश्रितं मध्यमकारि दीनम् ॥ २१ ॥ यद्वय॑ते निवृतिधाम धन्यैर्भुवं तदस्याः स्तनयुग्ममेव । नो चेत्कुतस्त्यक्तकलङ्कपड्का युक्ता गुणैरत्र वसन्ति मुक्ताः ॥ २२ ॥ १. यौवने, प्रावृषि च. २. हारावली, धारावली च. ३. शुद्धमातापितृकुला, शुक्लोभरपतमा च. ४. हृदयं सरोविशेषं च.

·१७ सर्गः]. धर्मशर्माभ्युदयम् ।
१२७
इत्यङ्गशोभातिशयेन तस्याश्चमत्कृताश्चेतसि चिन्तयन्तः ।
मनोभवास्वैरिव हन्यमानाः शिरांसि के के दुधुवुन भूपाः ॥ २३ ॥
मन्त्रान्निपेटुस्तिलकान्यकार्पानं दधुश्विक्षिपुरिष्टचूर्णम् ।
इमां वशीकर्तुमनन्यरूपां किं किं न चक्रुनिभृतं नरेन्द्राः ॥२४ ।।
शृङ्गारलीलामुकुरायमाणान्यासनृपाणां विविधेशितानि ।
कन्यानुरागि प्रतिविम्ब्यमानं व्यक्तं मनोऽलक्ष्यत यत्र तेपाम् ॥ २५ ॥
कंदपकोदण्डलतामिवैको ध्रुवं समुक्षिप्य समं सुहृद्भिः ।
करप्रयोगाभिनयप्रवाला विलासगोष्ठी रसिकश्चकार || २६ ॥
स्कन्धे मुहुर्वक्रितकंधरोऽन्यः कस्तूरिकायास्तिलकं ददर्श ।
अभ्युद्धरत्युद्धरवैरिवार्धर्वसुंधरापङ्कमिवात्र लमम् ॥ २७ ॥
लीलाचलत्कुण्डलरलकान्त्या कर्णान्तकृष्टं धनुरैन्द्रमन्यः ।
अदर्शयच्चन्द्रधिया गतस्य सङ्गं मृगस्येव मुखे निपेद्धम् ॥ २८ ॥
व्यराजतान्यो निजनासिकाने निधाय जिघन्करकेलिपद्मम् ।
सदस्यलक्ष्यं कमलाश्रितेव श्रियानुरागात्परिचुम्च्यमानः ॥ २९ ॥
कश्चित्कराभ्यां नखरागरक्तं सलीलमावर्तयति म हारम् ।
स्मरास्त्रभिन्ने हृदयेऽसधाराममं जनानां जनयन्तमुच्चैः ॥ ३० ॥
ताम्बूलरागोल्बणमोष्ठविम्ब प्रमार्जयशोणकराङ्गुलीमिः ।
पिबन्निवालक्ष्यत दन्तकान्तिच्छलेन शृङ्गारसुधामिवान्यः ॥ ३१ ॥
अथ प्रतीहारपदे प्रयुक्ता श्रुताखिलक्ष्मापतिवृत्तवंशा।
प्रगल्भवागित्यनुमालवेन्द्रं नीत्वा सुभद्राभिदधे कुमारीम् ।। ३२ ।।
अवन्तिनाथोऽयमनिन्द्यमूर्तिरमध्यमो मध्यमभूमिपालः ।
ग्रहा ध्रुवस्येव समग्रशक्तर्यस्यानुवृत्तिं विदधुनरेन्द्रा. ॥ ३३ ।।
बुट्यसु वेलाद्रितटेषु नश्यत्युदादिकुञ्जरचक्रवाले ।
यस्य प्रयाणे पटहप्रणादैः स्पष्टाट्टहासा इव रेजुराशाः ॥ ३४ ॥

·१२८ काव्यमाला। निक्षत्रियादेव रणान्निवृत्तो विनार्थिन कामपुपश्च दानात् । अभूत्कर केवरमस्य कान्तापृथुस्तनाभोगपिभोगयोग्य ॥ ३५ ॥ अस्सेदमावर्जितमौलिमालामृगच्छलेनाङ्गियुग नरेन्द्रा । के के न भूपृष्ठलुटसलाटभ्रष्टोद्भटमूकुटय प्रणेमु ॥ ३६ ॥ एन पतिं प्राप्य दिवाप्यवन्तीप्रासादशृङ्गाप्रजुपस्तवायम् । सिपातटोद्यानचकोरकान्तानेत्रोत्सवायास्तु चिर मुखेन्दु ॥ ३७ ॥ तत सुभद्रावचनावसाने श्रीमारवेन्द्रादवतारिताक्षीम् । नीत्वा नरेन्द्रान्तरमन्तरज्ञा पर्तिवरा ता पुनरित्यवोचत् ॥ ३८ ॥ दुष्कर्मचिन्तामिव यो निषेदु विवेश चिते सतत प्रजानाम् । विलोक्यता दुर्नयवहिपाथ सोऽय पुरस्तान्मगधाधिनाथ ॥ ३९ ॥ सुख समुत्सारितकण्टकस्य वनाम कीर्तिर्मुवनत्रयेऽस्य । विशाल्वक्ष स्थलवासलुब्धा दूरान्नृपश्री पुनराजगाम ॥१०॥ महीभुजा तेन गुणैर्निरद्ध गोमण्डल पाल्यता प्रयत्नात् । अपूरि पूरै पयसामिवान्तर्ब्रह्माण्डमाण्ड विशदैर्यशोमि ॥४१॥ ज्ञातप्रमाणस्य यशोऽप्रमाण वृद्धास्य जज्ञे तरणस्य लक्ष्मी । देवाचतोऽतुल्यपरिग्रहस्य त्वमेव कल्याणि भवानुरूपा ॥ ४२ ॥ विदारयन्ती विपमेपुशक्त्या मर्माणि तस्मादहितखरूपात् । आकृष्यमाणापि तया प्रयत्नात्पराङ्मुखी चापलतेव साभूत् ॥ ४३ ॥ स्फुरत्प्रतापस्य ततोऽनभर्तु सूर्याशुराशेरिव सनिकर्षम् । कुमुदतीं सा सरसीव कृच्छान्निनाय चैनामिति चाभ्यधत्त ।। ४४ ॥ अङ्गोऽप्यनङ्गो हरिणेक्षणाना राजाप्यसौ चण्डरुचि परेषाम् । मोगैरहीनोऽपि हतद्विजिह को वा चरित्र महतामवैति ॥ १५ ॥ १ 'क्षुद्रशत्रुष्ठ कण्टक'.२ भूमण्डल, धेनुसमूह च ३. चन्द्रिका कुत्सित. हर्यवती च.

·१७ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । बक्रेपु विद्वेपिविलासिनीनामुदश्रुधाराप्रसरच्छलेन । भेजुः कथंचिन्न पुनः प्ररोहमुत्सातमूला इव पत्रवल्हयः ।। ४६ ।। संख्येपु साक्षीकृतमात्मसैन्यं खगोऽपि वश्यप्रतिभूरुपाचः । कृतार्थवत्पत्रपरिग्रहेण दासीकृतानेन विपक्षलक्ष्मीः ॥ १७ ॥ गङ्गामुपास्ते श्रयति त्रिनेत्रं खं निर्जरेभ्यः प्रविभज्य धत्ते। अस्थाननेन्दुद्युतिमीहमानो व्योमापि धावन्नधिरोहतीन्दुः ॥ १८॥ यद्यस्ति तारुण्यविलासलीलासर्वखनिशमनोरथस्ते । तत्कामिनीमानसराजहंसं मूर्त्यन्तराननममुं वृणीप्य ॥ ४९ ।। ग्रीष्मातेजोभिरिव मरास्त्रैस्तप्ताप्युदञ्चत्कमलेऽपि तत्र । सा पल्यले निर्मलमानसस्था न राजहंसीव रतिं वबन्ध ॥५०॥ संपूर्णचन्द्राननमुन्नतांसं विशालवक्षःस्थलमम्बुजाक्षम् । नीत्वा कलिङ्गाधिपतिं कुमारी दौवारिकी सा पुनरियुवाच ॥ ५१ ॥ खिन्नं मुहुचारुचकोरनेत्रे प्रौढमतापार्कविलोकनेन । नेत्रामृतस्यन्दिनि राज्ञि साक्षानिक्षिप्यता निर्वृतयेऽत्र चक्षुः ।। ५२ ।। अनारतं मन्दरमेदुराङ्गैः प्रमथ्यमानोऽस्य गजैः पयोधिः । शुशोच दुःखान्मरणाभ्युपायं प्रस्तं त्रिनेत्रेण स कालकूटम् ॥ ५३ ।। चकर्ष निर्मुक्तशिलीमुखां यत्करण कोदण्डलतां रणेषु । जगत्रयालंकरणैकयोग्यमसौ यशःपुष्पमवाप तेन ॥ ५४॥ चेतश्चमत्कारिणमत्सुदारं नवं रसैरर्थमिवातिरम्यम् । त्वमेनमासाद्य पतिं प्रसन्ना श्लाघ्यातिमानं भव भारती वा ।। ५५ ॥ भूतिप्रयोगैरतिनिर्मलाहाचमात्सुवृत्तादपि राजपुत्री । आदर्शबिम्बादिव चन्द्रबुद्धया न्यस्तं चकोरीव चकर्ष चक्षुः ॥५६॥ नरप्रकर्षांपनिपत्परीक्षाविचक्षणा दक्षिणभूमिभर्तुः । नीत्वा पुरस्तादवरोघरक्षा विदर्भभूपालमुतां बभापे ।। ५७ ॥ १. चन्द्रे, नृपेच. घ ..

·काव्यमाला। लीलाचलत्कुण्डलमण्डितास्यः पाण्ड्योऽयमुट्ठामरहेमकान्तिः । आभाति शृङ्गोमयपक्षसर्पसूर्येन्दुरुच्चैरिव काञ्चनाद्रिः ॥ ५८ ॥ निर्मुलमुन्मूल्य महीधराणां वंशानशेपानपि विक्रमेण । तापापनोदार्थमसौ धरित्र्यामेकातपत्रं विदधे खराज्यम् ॥ ५९ ॥ अनेन कोदण्डसखेन तीक्ष्णैर्वाणैरसंख्यैः सपदि क्षताङ्गः । अभाजनं वीररसस्य चक्रे को वा न संख्येपु विपक्षवीरः ॥ ६०॥ गृहीतपाणिस्त्वमनेन यूना तन्वि खनिःश्वाससहोदराणाम् । श्रीखण्डसारां मलयानिलानां सखीमिवालोकय जन्मभूमिम् ॥ ६१ ।। ककोलकैलालवलीलवङ्गरम्येषु वेलाद्रितटेपु सिन्धोः। कुरु स्पृहां नागरखण्डवल्लीलीलावलम्बिक्रमुकेषु रन्तुम् ॥ ६२ ।। दिनाधिनाथस्य कुमुदतीव पीयूपभानोर्नलिनीव रम्या । सा तस्य कान्ति प्रविलोक्य दैवान्नानन्दसंदोहवती बभूव ।। ६३ ॥ महीमुजो ये जिनधर्मवाद्या. सम्यक्त्ववृत्त्येव तया विमुक्ताः । सद्योऽपि पातालमिव प्रवेष्टु बभूवुरत्यन्तमधोमुखास्ते ।। ६४ ॥ कर्णाटलाटविडान्ध्रमुख्यैर्महीधरैः कैरपि नोपरुद्धा । रसावहा प्रौढनदीव सम्यग्रलाकरं धर्ममथ प्रपेदे ।। ६५ ।। यचक्षुरस्याः श्रुतिलचनोत्कं यद्वेष्टि च भूः स्मृतिजातधर्मम् । अद्वैतवादं सुगतस्य हन्ति पैदक्रमो यच जैडद्विजानाम् ॥ ६६ ॥ प्रजापतिश्रीपतिवाक्पतीनां ततः समुद्यदृपलान्छनानाम् । मुक्त्वा परेषामिह दर्शनानि सर्वाङ्गरक्तयमभूजिनेन्द्रे॥६७॥ (युग्मम् ) १. कर्णपथलइनोत्कण्ठम्, (पक्षे) वेदमार्गातिकमणाभिलापम् २. स्मृविजा- तः कामस्तस्य धर्म चापम् धनुर्वाचवोऽपि धर्मशब्दो मेदिन्यादिषु पठ्यते; (पक्षे) मन्वादिस्मृतिप्रोत धर्मम्. ३. शोभनगमनस्य, घुइस, च ४. चरणप्रवार , (पक्षे) पदस्य कमो वैदिकप्रसिद्धः पदसाठ. ५. जलपक्षिणाम्. हसानामिति याव- द: (पक्षे) मूढनाह्मणानाम् ६. अवलोकनानि, शास्त्राणि च.

·१७ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । १३१ तथाहि दृष्टयोभयमार्गनिर्यन्मुदश्रुधारान्वितया मृगाक्षी । प्रसारितोदामभुजाग्रयेव सोत्कण्ठमालिङ्गति नूनमेनम् ॥ ६८ ॥ विभावयन्तीत्यथ मन्मथोत्थं विकारमाकारवशेन तस्याः । अर्हद्गुणग्रामकथासु किंचिद्विस्तारयामास गिरं सुभद्रा ॥ ६९ ॥ गुणातिरेकप्रतिपत्तिकुण्ठीकृतामरेन्दप्रतिभस्य भर्तुः । यद्वर्णनं यद्वचसाप्यमुष्य भानोः प्रदीपेन निरीक्षणं तत् ।। ७०. 1. इक्ष्वाकुवंशप्रभवः प्रशास्ति महीं महासेन इति क्षितीशः । तस्थायमारोपितमूमिमारः श्रीधर्मनामा विजयी कुमारः ॥ ७१ ॥ मासान्निशान्ते दश जन्मपूर्वानस्याभवत्पञ्च च रत्नवृष्टिः। यया न दारिद्यरजो जनानां स्वप्नेऽपि दृग्गोचरतां जगाम. ।। ७२ ।।. जन्माऽभिषेकेऽस्य सुरोपनीतैर्दुग्धान्धितोयैः प्रविधीयमाने । संप्लाव्यमानः कनकाचलोऽपि कैलासशैलोपमतां जगाम ॥ ७३ ।। लावण्यलक्ष्मीजितमन्मथस्य किं मूमहे निर्मलमस्य रूपम् । वीक्ष्येव यद्विस्मयतो बभूव हरिर्द्विनेत्रोऽपि सहस्रनेत्रः । ७४ || वक्षःस्थलाप्राज्यगुणानुरक्ता युक्तं न लोलापि चचाल लक्ष्मीः । पद्धा प्रवन्धैरपि कीर्तिरस्य पनाम यद्भत्रितयेऽद्भुतं तम् ॥ ७५ ॥ बुद्धिर्षिशाला हृदयस्थलीव सुनिर्मलं लोचनवचरित्रम् । कीर्तिश्च शुमा दशनप्रमेव प्रायो गुणा मूर्त्यनुसारिणोऽस्य ।। ७६ ॥ मुरामनानामपि दुर्लभं यत्पदाम्बुजद्वन्दरजोऽपि नूनम् । तस्याकमासाद्य गुणाम्बुराशेनेलोक्यवन्द्या भव सुन्दरि स्वर ॥ ७७ ॥ इत्यं तयोक्ते द्विगुणीभवन्तं रोमाश्चमालोकनमात्रमिन्नम् । सा दर्शयामास तनी कुमारी जिनेवरे मूर्तमिवामिलापम् ॥ ७८ ॥ भावं विदित्वापि तथा करेगुं सस्याः सहासं पुरतः क्षिपन्त्याः । चेलाचलं सा चलपाणिपझा प्रोत्सग्य लजां द्रुतमाचकर्ष ॥ ७९ ॥.

·१३२ काव्यमाला। श्रीधर्मनाथस्य मनोजमूर्तेः प्रवेपमानाप्रकरारबिन्दा । संवाहितां वेत्रभृता कराभ्यां चिक्षेप कण्ठे वरणलज सा ।। ८० ।। निःसीमसौभाग्यपयोधिवेला वीचीव वक्षःपुलिने जिनस्य । समुल्लसन्ती परिपूर्णमस्याः सा पुण्यचंद्रोदयमाचचक्षे ।। ८१॥ उन्मुद्रितो यलवतापि नूनं धानाधुना स्त्रीनररत्नकोशः। यदस्य युग्मस्य समानमन्यन्नादर्शि रूपं न च दृश्यतेऽत्र ॥ ८२ ।। इत्थं मिथः पौरकथाः स शृण्वन्पुरःसरीभूतविदर्भराजः । खकर्मवृत्त्येव नरेन्द्रपुच्या समं तदात्मेव पुरं विवेश ॥ ८३ ॥ वधूवृतं वीक्ष्य वरं तमन्ये नृपा यथावासमपास्तभासः । विभान्वितं भास्करमाकलय्य जग्मुः समूहा इव तारकाणाम् ।। ८४ ॥ खयंवरं द्रष्टुमुपागतानां ध्वजांशुकैव्योमसवामुगः । विचित्रवस्त्रार्पणतत्परेव रेजे विदर्भाधिपराजधानी ॥ ८५॥ अथाभवनम्बुदनादमन्द्रं ध्वनलु तूर्येषु पुराङ्गनानाम् । उत्कण्ठितान्तःकरणानि कामं शिखण्डिनीनामिव चेष्टितानि ॥ ८६ ।। करेऽन्दुकं कङ्कणमशिभागे मुखे च लाक्षारसमायताक्षी । तमुत्सुका वीक्षितुमीक्षणे च संचारयामास कुरङ्गनाभिम् ॥ ८७ ॥ एतैत हे धावत पश्यताने जगन्मनोमोहनमस्य रूपम् । इत्यं तमुद्दिश्य पुराङ्गनानां कोलाहलः कोऽपि समुजगाम ॥ ८८ ॥ अट्टालशालापणचत्वरेषु रथ्यासु च व्याकुलकेशपाशाः । द्रष्टुं तमम्मोजदृशो भ्रमन्त्यः समूचिरे कामपिशाचवश्यम् ।। ८९ ॥ मुक्तामये खच्छरुची गुणाढ्ये तस्मिन्मनोने हृदयावतीर्णे । असूययेव श्रुटितोऽपि हारः सप्टो वधूभिर्न जनावकीर्णे ॥ ९०॥ पत्राङ्कुरैः कापि कपोलमेकं संभाव्य नेत्रं च तथाञ्जनेन । १.पुरै शरीरमपि. २. न्पुरम्.

·१७ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । उद्घाटितैकतनमण्डलागाचमर्धनारीश्वरतां वहन्ती ।। ९१ ॥ यियासतस्तस्य नरेन्द्रहर्म्यमत्यद्भुतं रूपमवेक्ष्य मार्गे । पुरःप्रयाणप्रतिषेधनाय शिरासि मन्ये दुधुवुम्तरुण्यः ।। ९२ ।। रुद्ध जननेत्रपथेऽत्र काचिदुच्चैस्तरां निर्भयमारुरोह । आरूढचेतोमवपौरुपाणां किमस्त्यसाध्यं हरिणेक्षणानाम् ॥ ९३ ।। अरे जातेप्यपि तद्विलोकादुद्भिनरोमोचयकशुकेषु । दृढमहारो विपमेपुवीरो मर्माणि वाणैरभिनद्वधूनाम् ।। ९४ ॥ कोलाहल फापि मुधा विधाय तस्य स्वमालोकपथं निनाय । द्रष्टुं दृढोपायमना एव चक्षुस्तृतीयं मुशामदेति ॥ ९५ ॥ निर्व्याजपीयूपसहोदरोऽपि सदनालापण्यरसप्रवाहः । नेत्रार्धमागेन निपीयमानो न तृप्तयेऽभूनगरामनानाम् ।। ९६ ॥ आलिमय घालाय समर्पयन्ती मुसेन काचितमुकस्य सण्डम् । न केवलं तत्प्रणयानुचिमूचे निजां चुम्बनचातुरीं च ॥ ९७ ॥ तम्य प्रमोधीवरतां गतस्य समन्ततः सर्पति कान्तिजाले। पन्धाय राघो रसवाहिनीनां पपात लोला शफरीय दृष्टिः ॥ १८॥ उपसुजालम्बितनासिकामा सिता गवाक्षे विगलनिमेषा । गारी क्षणं दर्मितनामिका चके प्रमं कामनपुत्रिकायाः ॥ ९९ ।। सामान्यमेव द्रुतमारलागिः क्षिप्तं मनन्तर विलासिनीभिः । तेनेतरालम्पनविप्रयोगामारपियोन्यं न पुनर्वग्व ॥ १० ॥ किमेणकेतुः किमसायनमः गणोऽथया किं स्मिसी कुमेरः । लोफेऽभागी विकलानशोमाः कोऽप्यन्य एवंप विशेपिवयीः ॥१०॥ शक्षारसत्याधिरमंचितानां रेमामतिरामति का गुमानाम् । लख्यो यया ननमगावगम्यो मनोरथानामपि जीवितेगः ॥ १०२ ॥ १.द्वार frier मारायवे.

·१३४ काव्यमाला। पीयूषधाराभिरिवाशनानामित्यं स वाग्मि परिपूर्णकर्ण । उतोरणं द्वारमदारकीर्ति सबन्धिन प्राप शनै कुमार ॥१०३||(कुलकम्) तत्रायमुत्तीर्य करेणुकाया सुवासिनीसाधितमङ्गलश्री । विवेश यक्षाधिपदत्तहस्त प्रशस्तमुच्चै श्वशुरस्य सौधम् ॥ १०४ ॥ निवर्तिताशेयविवाहदीक्षामहोत्सवोऽसौ श्वशुरेण सम्यक् । वध्वा सम तत्र चतुष्कमध्ये सिंहासनं हेममलचकार ।। १०५ ॥ अत्रान्तरे वेत्रिनिवेद्यमानमरे पितृप्रेपितमेकदूतम् । ददर्श सम्यक्स निवेदितार्थ तदर्पित लेखमपि व्यथत ॥ १०६ ॥ अथायमाझ्य पतिं चमूना सुषेणमित्यादिशति स्म देव । खराजधानी प्रति सवृतार्थ पित्राहमत्यथितयोपहूत ॥१०७ ॥ ततोऽतिवेगेन मनोवदाप्तु वध्वा सम रतपुरं समीहे । त्व कायवत्कार्यमशेषयित्वा शनै ससैन्यो भवतानुगामी ॥ १०८ उक्त्वा तमित्यनुचरं श्वशुरानुमत्या यावत्पमु वपुरयानसमसुकोऽभूत् । तावद्धनाधिपतिरम्बरपुष्पकल्प मक्त्या विमानमुपढोकयति स तस्सै ॥ १०९।। तबारुद वितीर्णविसयरुचा शृङ्गारवत्याधिक पूपेव प्रविकासितास्यकमलो दिश्युत्तरस्या वजन् । सद्य प्राप सखेदमाहृयदिव व्यालोलसौधध्वजे- देवो रनपुर पुरदरगुरु श्रीधर्मनाथ प्रमु ॥ ११० ॥ इति महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचित धमशर्माभ्युदये महाकाव्ये सप्तदश सर्ग । १. महारववी धर्मनाथस्य राज्ञो.

·१८ सर्गः ] धर्मशर्माभ्युदयम् । १३५ अष्टादशः सर्गः1 अथ श्रुताशेषसुखप्रवृतिना मुदं महासेननृपेण विनता । प्रवर्तितानेकमहोत्सवं पुरं समं कलत्रेण विवेश स प्रभुः ॥१॥ स चन्द्रमाश्चन्द्रिकयेव कान्तया तयान्वितोऽत्यन्तमनोरमाकृतिः । कुमुद्धतीनामिव पोरयोयितां चकार कैरवकाननोत्सवम् ॥ २॥ अलंकृतं मालसंविधानकैः प्रविश्य हयं हरिविष्टरस्थितौ । तदान्वभूतामनुभाविनाविमौ महत्तरारोपितमक्षतक्रमम् ॥ ३ ॥ यदल्पपुण्यैर्मनुजैर्दुरासदं सदैव यच्चाननुभूतपूर्वकम् । वधूवरालोकनलोलनेत्रयोर्वभूव पित्रोः सममेव तल्लुखम् ॥ ४ ॥ स नन्दनालोकनजातसमदं सुरागलीलालसनिर्जराशनम् । अमन्यत स्वर्गपुरोपमं नृपः प्रसक्तसंगीतकहारि तदिनम् ॥ ५ ॥ अथैप शृङ्गारवतीमिवापरां सकौतुकेनैव करेण मेदिनीम् । तमादरादायितुं नरेश्वरः सितं सदस्यात्मजमित्यमापत ॥ ६ ॥ नियम्य यदाज्यतृणेऽपि पालितं तवोदयात्माग्नहनकसाववत् । विवन्धनं तद्विषयेपु निःस्पृहं मनो वनायैव ममाय धावति ॥ ७ ॥ पतापटकैः शतकोटिनिष्ठुरैः किरीटरनोपलपटिकानजे । स्फुरनिजाज्ञाक्षरमालिकामयी मया प्रशस्तिनिहिता महीमुजाम् ॥ ८॥ यशो जगन्मण्डलमण्डनीकृतं यताः कृतार्थाः कृतिनोऽपि संपदा । त्वया च जाता धुरि पुत्रिणां वयं किमस्त्यपर्याप्तमतोऽत्र जन्मनि ॥२॥ ततोऽवशिष्टं पुरुषार्थमर्धतश्चतुर्थमेवार्थयतीह मे मनः । अथान्यदप्यस्ति विधेयमादरात्त्वमेव तत्सा विचारयोचितम् ॥ १०॥ उपत्य वात्येव जरातिजरं करोति यावन्न वपुः कुटीरकम् । निकेतनं तावदुपैतुमक्षयं द्रुतं यतिप्ये जिननायवर्लना ॥ ११ ॥ १. भारपिकतीपयत्. २. धनदौरे:

·काव्यमाला । अपत्यमिच्छन्ति तदेव साधवो न येन जातेन पतन्ति पूर्वजाः । इति त्वयापत्यगुणैषिणा पतन्नपेक्षणीयो न भवामि संसृतौ ॥ १२ ॥ ततोऽनुमन्यख नयज्ञ साधये समीहितं त्वगुजदण्डशायिनि । चिरं धरित्रीवलये फणावतामपेतभारः सुखमेधतां पतिः ।। १३ ॥ तवापि शिक्षा भुवनत्रयीगुरोर्वभाति भानोरिव दीपदीधितिः । इति प्रपद्यापि यदुच्यते मया ममत्वमोहः खलु तत्र कारणम् ॥ १४ ॥ भृशं गुणानर्जय सद्गुणो जनैः क्रियासु कोदण्ड इव प्रशस्यते । गुणच्युतो वाण इवातिमीपणः प्रयाति वैलक्ष्यमिह क्षणादपि ॥ १५ ॥ उपात्ततत्रोऽप्यखिलाङ्गरक्षणे न मन्त्रिसांनिध्यमपेतुमर्हसि । श्रिया पिशाच्येव नृपत्वचत्वरे परिस्खलन्कश्छलितो न भूपतिः ॥१६॥ न बद्धकोपं स तथा यथाम्बुजं विकोपमानामति पदपदोच्चयः । पराभिमूतिप्रतिवन्धनक्षम नृपो विदध्यादिति कोपसग्रहम् ॥ १७ ॥ अनुज्झितनेहमरं विभूतये विधेहि सिद्धार्थसमूहमाश्रितम् । स पीडितः स्नेहमपास्य तत्क्षणात्खलीभवन्केन निवार्यते पुनः ॥ १८ ॥ स मन्दरागोपहतः पयोनिधिसुमोच लक्ष्मी सगजामपि क्षणात् । इतीव जानन्निजसंनिधौ जनान्न मन्दरागाननिशं विधास्यसि ॥ १९ ॥ गतत्रपो यस्त्रपुणीव सन्मणि नियोजयेद्योग्यमयोग्यकर्मणि । विवेकवन्ध्यः स महीपतिः कथं भवेदनौचित्यविदाश्रयः सताम् ॥२०॥ अचिन्त्यचिन्तामणिमर्थसंपदां यशस्तरोः स्थानकमेकमक्षतम् । अशेषभूभृत्परिवारमातरं कृतज्ञतां तामनिशं त्वमाश्रय ।। २१ ।। स्थितेऽपि कोपे नृपतिः पराश्रयी प्रपद्यते लाघवमेव केवलम् । १. नेहः प्रेमाः (पक्षे) तैलम्. ..आश्रितं जन सिद्धार्थसमूहं कृतकृत्यं विधेहि; (पक्षे)सिद्धार्थो गौरसर्पप . ३. दुर्जनीभवन् ,(पक्षे)पिण्याकता गच्छन्. ४. मन्दरागो मन्दरपर्वत अन्यन मन्दरागान्मन्दनेहान्.

·१८ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । १३७ अशेषविश्वभरिकुक्षिरच्युतो बलिं भजन्कि न बभूव वामनः ॥ २२ ॥ अनाहतोपकमकर्णधारकाः श्रयन्ति ये नीतिमिमां तरीमिव । विरोधिदुर्वातविदर्भितां विपनदी न दीनाः परिलइयन्ति ते ॥ २३ ॥ महोभिरन्यानिट कूपदेशवजडाशयान्शोपय मीपणेः क्रमात् । यथा न लक्ष्म्या घटवोढयेव ते कृपाणधारासलिलं विमुच्यते ॥२४॥ अपेक्ष्य कालं कमपि प्रकर्पतः म्फुरन्त्यमी धामधना अपि द्रुतम् । हिमेन तेनापि तिरस्कृतिं कृतामहो सहम्ये सहते न कि रविः ॥२५॥ विशुद्धपाणिः प्रकृतीरकोपयञ्जयाय यायादरिमण्डलं नृपः । वहिर्व्यवस्थामिति निग्रदान्तराजयी कयं स्यादनिरुध्य विद्विपः॥२६॥ ततो जयेच्छुर्निजिगीपुरान्तरान्यतेत जेतुं प्रथमं विरोधिनः । कथं प्रदीशानवीर्य बहिना गृहानिहान्यत्र कृती व्यवस्पति ॥२७॥ यथावदारम्भपिदो महीपतेर्गुणाय पाहुण्यमपि प्रजायते । असमयं स्यादविमृश्यकारिणो मणिं जिवृक्षोरिव तक्षकाक्षयः ॥२८॥ विधेयमार्गेषु पदे पदे म्सलाराधिनाथो ममोहिताशयः । न शारदेन्दुधुतिकुन्दसोदरं यशोंशुबै सस्तमवैति मवंत. ॥ २९॥ हिनन्ति धर्म हृदयाभिनन्दिनी तदर्पिता यो विस्मन्नपि श्रियम् । स दुर्जनानामरतनचेतसां धुरि प्रतिष्ठा लमनामचेतनः ॥ ३०॥ मुखं पदं राज्यपटस जन्यते वदन फामेन स चार्थमापनः । चिमुच्य ती चेदिह धर्मगीरने पृथैव राज्य वनमेव सेव्यताम् ॥३१॥ इहाफामाभिनिवेशालालगः सपर्ममर्माणि भिननि यो नृप. । फराभिरापेण सगीदते तसं समूहमुन्मूलयितुं म दुर्मतिः ॥ ३२ ॥ रहते यो नतवर्गसंपदं तयांपवर्गप्रतिपरिमायतो। अपना म निपेरते प्रमामिवगमेव प्रयनं विचरणः ॥ ३३ ॥ 1.नया रोपागार, (३) न तरपदम् दीर. २. भागों मोश, (प) प.प.धिों पापं काम , (प) सीमंत्रम् ·१३८ काव्यमाला। . नृपो गुरूणा विनय प्रकाशयन्मवेदिहामुत्र च मङ्गरास्पदम् । स चाविनीतस्तु तैनूनपादिव ज्वलनशेप दहति समाश्रयम् ॥ ३४ धन ददानोऽपि न तेन तोपकृत्तथा यथा साम समीरयन्नृप । तदर्थसिद्धावपरैरुपायकैर्न सामसाम्राज्यतुधिरहते ॥ ३५ ॥ लमत्र पात्राय समीहित ददत्तसिद्धिपात्र परम भविष्यसि । अभिन्नतृप्णे जलधौ कमर्थिनो न वैद्धपीताद्यपवादमादधु ॥ ३६॥ नितान्तघोर यदि न प्रसर्पते कृत कदर्य द्रविणेन पातकम् । अदृष्टलोकव्यवहारमन्वह विपच्यते किं वसुधातलोप्मणा ॥ ३७॥ सुमनवीजोपचय कुतोऽप्यसो परप्रयोगादिह भेदमीयिवान् । सुरक्षणीयो निपुणे फार्थिभिर्यत स मिनो न पुन प्ररोहति ॥३८॥ पथि प्रवृत्त विषमे महीभृता नितान्तमस्थाननिवेशिनो भ्रमात् । समन्धमाख्याति निपातयत्यपि प्रसह्य दण्ड खलु दण्डधारकम् ॥३९॥ पिनोति मित्राणि न पाति न प्रजा बिभर्ति भृत्यानपि नार्थसंपदा । न य स्वतुल्यान्विदधाति वान्धवान्स रानशब्दप्रतिपतिभाक्यम् ॥१०॥ विचारयैतद्यदि केऽपि वान्धवा महाकविभ्योऽपि परे महीमुज ॥ यदीयसूक्तामृतसीकरैरसो गतोऽपि पञ्चत्वमिहाशु जीवति ॥ ११ ॥ इहोपभुक्ता कतमैन मेदिनी पर न केनापि जगाम सा समम् । फल तु तस्या सकलादिपार्थिवस्फुरद्गुणग्रामजयोर्जित यश ॥ १२ ॥ विमुच्यतेऽन्यद्गुणरतमपणेर्विम्पवात्मानमनन्यसनिभे । खमावलोला अपि यैर्विलोभिता श्रियो न मुञ्चन्ति कदाचिदन्तिकम् ४३ इति प्रमोदादनुशास्य भूपतिस्तदेव दैवज्ञनिवेदितेऽहनि । बरादनिच्छन्तमपि न्यबीविशत्स धर्ममुच्चैरमिपेकपट्टके ॥ १४ ॥ १ अग्निरिव २ दाशरथिना यद अगायमुनिना पीत इत्यायपदादमालन्ध मनोरथा अधिन समुदस्योद्घोषयतीति माव ३ महाकविभ्योऽधिक कोऽपि महीपतीनों यान्यवो नास्तीति भाव ·AM -- १८ सर्गः धर्मशर्माभ्युदयम् । अथैष मूर्च्छत्सु मृदङ्गझल्लरीखनेपु रङ्गत्यपि मङ्गलध्वनौ । चकार चामीकरकुम्भवारिमिर्महाभिषेकं स्वयमस्य भूपतिः ॥१५॥ सभूपणे तत्परिघाप्य वाससी निवेशितस्यास्य मृगाधिपासने। खयं दधत्काञ्चनदण्डमजसा पुरः प्रतीहारनियोगमादधे ।। ४६ ।। प्रसीद दृष्टया खयमेप नैपयो नमत्यवन्तीपतिरेप सेवते । इदं पुरः प्रामृतमङ्गभूपतेरयं स कीरो विनयेन भापते ॥ १७ ॥ सितातपत्रं द्रविडो बिमर्त्यसौ सत्रामरी केरलकुन्तलाविमौ । इति प्रियरम्यपदानुवर्तिनः पितुर्वचोभिः शुचमेव सोऽवहत् ॥ १८ ॥ प्रभाकरे गच्छति वृद्धिमेकतः कैलानिधौ राज्ञि विवृत्तिमन्यतः । रराज राज्यं रजनीविरामवत्तदा न नक्षत्रविशेपशोभितम् ॥ १९ ॥ पुरा त्रिलोक्यामपि मन्दरे सुरैः कृतेऽभिषेके किमिदं पुन पुनः । इति स्फुरदन्तरुचेव निर्मलं नमोऽट्टहासं पटहखनैय॑घात् ॥ ५० ॥ कृताभिषेको न परं स गामिमा प्रसूनगन्धोदकरत्नवृष्टिमिः । दुदोह कामान्दिवमप्यसंशयं किमस्त्यसाध्यं सुकृतात्मनामपि ॥ ५१॥ स पञ्जरेभ्य कलकेलिपक्षिणो विपक्षवन्दीश्च विमोचयन्नृपः । मनोरथादप्यधिक ददत्तदा प्रवर्तयामास न कस्य संमदम् ॥ ५२ ॥ जनेषु गायत्सु जगौ प्रतिखनै नर्त नृत्यत्वपि लोलकेतुमिः । अवाप्य संहर्पमिवोत्सवे प्रमोर्मुदा न किं किं विदधे तदा पुरम् ।।५।। इति व्यतिक्रम्य दिनानि कानिचिन्महोत्सवेऽसिञ्जरठीमवत्यपि । स पुत्रमारच्छ्य तपश्चिकीर्पया ययौ महासेनमहीपतिर्वनम् ॥ ५४ ॥ अथ श्लथीमूतविमोहबन्धनोऽप्यसौ वियोगापितुरन्वतप्यत । अवेत्य संसारगतिं ततः खयं प्रबुद्धमार्गः समचिन्तयत्प्रजाः ॥ ५५ ॥ १. कीरदेशमहीपतिः. २. धर्मनाथे सूर्ये च. ३. महासेनमहीपती चन्दे च. ४. राज्यपक्षे क्षनविशेषन शोभितमिस्र्यः ·११० काव्यमाला। प्रजाः प्रशस्याः खलु ताः स्मरन्त्यमुं जिनेश्वरं याः प्रविधूतकल्मषम् । स्तुमः कथं तत्सुकृतानि चिन्तनं चकार यासां खयमेव स प्रभुः ॥५६॥ कचिन्न चक्रे करवालकर्षणं न चापरागं विदधे कमप्यसौ । स कोमलेनैव कैरेण लालयन्वशीचकारकवधूमिव क्षितिम् ।। ५७ ॥ गुणार्णवं नम्रनरामरोरगस्फुरकिरीटोच्चयचुम्बितक्रमम् । पति समासाद्य मही महीयसी बभूव लोकद्वितयादपि ध्रुवम् ।। ५८ ।। न चापमृत्युनं च रोगसंचयो बभूव दुर्भिक्षभयं न च कचित् । महोदये शासति तत्र मेदिनी ननन्दुरानन्दजुपश्चिरं मजाः ।। ५९ ॥ ववौ समीरः मुखहेतुरङ्गिनां हिमादिवोष्णादपि नाभवद्भयम् । प्रभोः प्रभावात्सकलेऽपि भूतले स कामवी जलदोऽप्यजायत ।। ६० ॥ ध्रुवं भुजस्तम्भनियन्त्रिता गुणैरनेन गाढं करिणीकृताचला । कुतोऽन्यथा भूमृदुपायनच्छलात्समाययुः काममदोद्धता गजाः ॥ ६१ ।। अजसमासीद्धनसंपदागमो स वारिसंपत्तिरदृश्यत कचित् । महौजसि त्रातरि सर्वतः सतां सदा परामूतिरभूदिहाद्भुतम् ।। ६२ ।। न नीरसत्वं सलिलाशयाहते दधावधः पङ्कजमेव सद्गुणान् । अभूदधर्मद्विपि तत्र राजनि त्रिलोचने यद्यजिनानुरागिता ।। ६३ ।। प्रसह्य रक्षत्यपि नीतिमक्षतामभूदनीतिः मुखभाजनं जनः । मयापहारिण्यपि तत्र सर्वतः को नाम नासीत्प्रभयान्वितः क्षितौ ॥६॥ १. करवालः सः, (पक्षे) करौ हस्तौ वालाः केशा. २. चापे धनुपि राग- म; (पक्षे) अपरागं विरक्तम्. ३. हस्खेन बलिना च. ४. पूज्या. ५. भूमिः, ६. अधिकसपत्प्राप्तिः (पक्षे) मेघसंपदागमः. ५. जलसंपत्ति ; (पक्षे) अरिसंपतिः शत्रुबाहुल्यम्. ८. परिभवः (पक्षे) उत्कृष्टमैश्वर्यम्. ९. नीरस्य सत्त्वं विद्यमानता. (पक्षे) नीरसस्य भावः. १०. जिनेऽनुरागाभावः, (पक्षे) अजिनं गणादि चर्म. ११. नीतिरहितः; (पो) खचक्रपरचक्रादि-ईतिरहितः. १२. प्रकृष्टभयेन, प्रमया कान्याच.

·१९ सर्गः ] धर्मशर्माभ्युदयम् । त्रिसध्यमागत्य पुरंदराज्ञया सुराङ्गना दर्शितभूरिविभ्रमा । वितन्वते स स्मरराजशासनं सुखाय सगीतकमस्य वेश्मनि ।। ६५ ।। वझाब्जेन जयश्रियं विकसता क्रोडीकृतां दर्शय- न्हस्तोदस्तजयध्वजेन विदधद्वयक्तामथैना पुनः । एक' प्राप सुपेणसैन्यपतिना सप्रेपित ससद तस्यानेकनृपपवर्तितसमिदृचान्तविद्वार्तिक ॥ ६६ ॥ प्रणतशिरसा तेनानुज्ञामवाप्य जगत्पते. कथयितुमुपक्रान्ते मूलादिहाजिपराक्रमे । श्रवणमयतामन्यान्यापुस्तदेकरसोदया- दपरविषयव्यावृत्तानीन्द्रियाणि सभासदाम् ॥ ६७ ॥ इति महाकविश्रीहरिचन्दविरचिते धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्येऽष्टादश सर्गः । एकोनविंश सर्ग । आहवक्रममामूलमथ दूतः पुर प्रमोः । आह वैक्रममामूलमिति विद्वेपिभूमुजाम् ॥ १ ॥ कार्यशेपमशेषज्ञोऽशेपयित्वा स निर्ययो । यावत्संबन्धिनो देशात्सुषेण सह सेनया ॥२॥ तावदनादय क्षोणीभुजो दाराधियातया । चौमयास्यानुजग्मुस्ते मुजोदारा धिया तया ॥ ३ ॥ ( युग्मम् ) अथ ते प्रेपितो दूत पृथ्वीनाथैर्युयुत्सुमि । १. युस्वाभिश. पार्तिको वार्ताहरो दूत २. मलिन्सों आदरांपुस्तके यमकादिपु संक्षिप्त टिप्पण धचिदतते प्रायस्वदेवान गृहीतम् ३. वक्र विपमम् , अत एवं अमामूलमरश्मीकारणम् ४ दारसंबन्धी य ाधिसेन यातया प्राप्तमा पिया. ५. याममा पक्रयेति धियेत्यस विशेषणम्, ·१४२ काव्यमाला। साक्षागर्व इवागत्य तमवोचच्चमूपतिम् ॥ ४॥ त्वं क्षमो मुवनस्यापि तेने नेन प्रभाखतः। तैवानूना चमूचक्रे तेनेऽनेन प्रभा खतः ॥ ५ ॥ तवानरोरिवाकाशे प्रभुभक्तिर्न चाधिका । अग्रेसरी पुन. कि न वारिराशो निमज्जतः ॥६॥ चतुरङ्गां चमूं त्यक्त्वा चतुरं गा गत. कथम् । प्रभयाधिकरक्षा स प्रभयाधिगतोऽचति ॥ ७ ॥ कार्मणेनैव तेनोढा सा शृङ्गारवतीति यः। साशङ्कस्तु कृत पत्या राजवर्गः प्रणश्यता ॥ ८॥ नवमायोधनं शक्यानवमायो धन ददत् । समनागबल. कर्तुं स मॅनागवलत्त्वया ॥ ९॥ (युग्मम् ) लक्ष्मीजिघृक्षया तुभ्य राजक नापराध्यति । किं तु रीत्येव वैदा गौडीयोयाभ्यसूयितम् ॥ १० ॥ मारसारसमाकारा रीकामा सरसा मा । सा गता हैसना तेन न तेनासहतीगसा ॥ ११ ॥ (प्रतिलोमानुलोमपादः) १.वेन इनेन खामिना. २ प्रभाखतस्तेजखिन . ३. तव चमूचक्र अनेन खत अनूना प्रभा चक्रे. ४. नवा अधिका च, बवयोरभेदात्, (पक्षे) वाधि का न. ५. समुद्दे, (पक्षे) वा-आरेराशौ शत्रुसमूहे. ६. प्रभया तेचसा प्रकर्षण भयाधि. गत . योऽकारणं चमू त्यक्ता प्रपलायते स भयान्वितो भवलेव, ७.प्रत्यप्रसङ्गा- मम् ८.न अवम अय शुभावहो विधिर्यस्य. ९. तुल्यहस्तिसैन्य . १०. मनाक् अवलत्. ११. गौड़देशभवाय. यथा वैदी रीतिगाडीवल्लभाय कवये कुप्यति तथा तुभ्यं क्षारवत्याभ्यसूयितम्. १२ कामसर्वखतुल्याकृति . १३. राकावन्मा लक्ष्मीर्यस्याः सा. १४. कामिनी. १५. सितमुखी, (पक्षे) अहसना अनेरास्या. चित्तानुरागविरहात् १६. वेन आगसापराधेन.

·१३ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । खामिहायुत विश्वस्तभूतलोपकृतिक्षमः । न वापराधकृन्नाथः केवलं भूतिहेतवे ॥ १२ ॥ अस्य मानाधिकैः सेना अस्यमाना नैवाजितः । अस्यमानाहतेरेता अस्यमानावितुं क्षमः ॥ १३ ॥ परलोकमयं विनर्समुभक्तिं प्रपद्यसे । भवितासि ततो नूनं स्ववंशोद्धरणक्षमः ॥ १४ ॥ अरममीतियुक्तस्ताः कष्टं स्कन्दोऽपि रक्षति । अरममीतियुक्तस्ता दूरे पास्यति वाहिनीः ॥ १५ ॥ अवलां तां पुरस्कृत्य त्यक्तोऽसि सबलोऽमुना । निराश्रयस्ततो धीर राजवर्ग त्वमाश्रय ॥ १६ ॥ प्रार्थयैतांश्चतुर्वर्ग रथवाजिप्रदानतः । लप्स्यसे पञ्चतामुच्चरथैवाजिप्रदानतः ॥ १७ ॥ परमोहनिष्ठास्ते परदानकृतोद्यमाः । समुन्नतिं तवेच्छन्ति प्रघनेन महापदाम् ॥ १८ ॥ राजानम्ते जगत्ल्याता बहुशोभनवाजिनः । वने कम्तत्कुधा नासीहहुशोभनवाजिनः ॥ १९ ॥ सहपाणां स्थित विग्रसँघामनिधनं तव । दाता वा राजसंदोहो दोकान्तारसमाश्रयम् ॥२०॥ 1. विश्वस्त समन यतलं तस्योपकाराय समर्थः; (पक्षे) विश्वस्त-भूत लोप- कृति-क्षमः प्रदारजनपिनाशकः, विश्वासपातक इति यावत्. २. न-या-अपराध- मृद (पक्षेवअपराधाद. ३. प्रमाणाधिक ४.क्षिप्यमाणा. ५.नवीनसनामात्, ६. याप्रमाणपातयः. ५. भनि-अमान-अवितुं. ८. परलोको जन्मान्तरं धनुय. ९. सालिसेवा अई ततो च. १..रय-वाजि-प्रदानतः..अयवा-आजि-प्र- जानतः. १२.बहुशोभनयाजिनः १३. बहुसोम-नव-अजिना. १४. सदयानाम्; (पक्षे) सराहाम्. १५.सपामनि सरहे धनं तव दादा दासति (पक्षे)सपात्रा निधनम्. १६ राजसमूहः. १५. कान्ता-रस-भाभयम् (पञ) कान्दार-समाधयम्.

·१४४ काव्यमाला। सहसा सह सौरभाविताघाविता रणे । दुःसहेऽदुः सहेऽलं ये कस्य नाकस्य नार्जनम् ॥ २१ ॥ तेषां परमतोपेण संपैदातिरसं गतः । खोन्नति पतितां विनसेंमहीनो भविष्यसि ॥२२॥ (युग्मम्) बहुशस्त्रासमाप्यैयां बहुशस्त्रासमाहतेः। को वा न रमते प्राप्ताको वानरमते गिरौ ॥२३॥ किसे दासतया स्थातुमीहसे कापि भूभृति । असंख्यं कर्म तत्कुर्वल्लप्स्यसे कैम्बलोत्सवम् ॥ २४ ॥ बहुधामरणेऽच्छाद्बहुधा मरणेच्छया । परभीरहितं पश्येत्परभीरहितं परम् ॥ २५ ॥ बन्धाय वाहिनीशस्य तवैते मेदिनीभृतः । आयान्ति कटकैर्जुष्टाः सनागहरिखड्गिभिः ।। २६ ॥ मुरलो मुँरलोपीव कुन्तल कुन्तलश्च कैः । मालवो मालवोद्रीवैर्वार्यते वार्य ते रणे ॥ २७ ॥ उद्दामद्विरदेनायो (१) कलिङ्गेन वृषध्वजः । शिरोर्पितार्धचन्द्रेण कार्यस्त्वमगजाश्रितः ॥२८॥ अनेकपापरक्तो वा लम सेनाशमं गतः । अनेकपापरक्तो वा लभसे नाशमङ्गतः ॥२९॥ १. गजप्रधानैः. २. धाविताधौ आधिरहिते रणे इताः प्राप्ताः. ३. सपत्याधिक रागम् ; (पक्षे) संपदातिः सेवकः, असंगत एकाकी. ४. खामित्वम् (पक्षे)च्युताम्. ५. सत् मही-इनः समीचीनभूपालः; (पक्षे) गृहरहितः. ६. बहुशः-त्रासम्, ७. वहुशस्त्र आसमाहतेः. ८. लब्धोत्सङ्गः. ९. उदासतया, (पक्षे) दासतया. १०. राज्ञि, पर्वते च. ११. कं-वलोत्सवम् ; (पक्षे) कम्बलोत्सवम्. १२. वहु- धाम-रणे. १३. अच्छद्युत्खच्छतेजाः. १४. पर-मी-रहितम्. १५. परमीः कातरः. १६. विष्णुरिव. १५. कुन्तलदेशनृपः. १८. कुन्तान् लातीति. १९. मा लक्ष्मी- स्वस्थालवस्तेनोद्रीवैः. २०. अनेकप-अपरकः.

·। १९ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । १४५ हितहेतु वचस्तुभ्यमभ्यधामहमीदृशम् । विरोधिन्यपि यत्साधुन विरुद्धोपदेशकः ॥ ३०॥ अधिकं दरमेत्याहो अधिकंदरमुन्नतान् । समासादयशाः शैलान्समासादय वा नृपान् ॥ ३१ ॥ इति राजगणे तस्मिन्नधिकोपकृतिक्षमे गतिद्वयमुदाहृत्य प्रणिपिर्विरराम सः ॥ ३२ ॥ रोऽरीरोरुररुरत्काकुकं केकिकक्षिकः । चचचच्चचिचोचे तततातीति तं ततः ॥ ३३ ॥(चतुरक्षरः) अन्तरत्यन्तनिगूढपदाभिप्रायभीपणा । वाग्भुजङ्गीव ते मृद्वी कस्य विश्वासहहिः ॥ ३४ ॥ दुर्जनः सत्समां प्रप्टामीहते न खमावतः । किमुलूकस्तमोहन्त्री भावतः सहते प्रमाम् ३५ (गूढचतुर्थपादः) सीमा सामाग्यभाग्यानां शोभासंभावितस्मरः । अहो पाष्टयं जगन्नाथः कार्मणीत्युच्यते खलैः ॥ ३६॥ प्रभाप्रभाषभाग्येन भाग्येन स वधूकरम् । तेने तेनेऽपतन्माला तन्मालापं वृथा कृथाः ।। ३७ ।। गुणदोपानविज्ञाय मर्तुभकाधिका जनाः । स्तुतिमुच्चावचामुच्च.कां न का रचयन्त्यमी ॥ ३८ ॥ धर्मे बुद्धि परित्यक्त्वापरत्रानेकपापदे। सदयः कुरुते कस्तां परत्रानेकपापदे ।। ३९ ॥ १. समासात अयशाः २. रायं पनं ददातीति र अरीन ईरसन्तीलगरा: गुमटाः येश उरमहान, केरिना कहवे इत्येवंशलः केकिकड़ी कार्तिकेय, तर का कामो यस रेस्कितिक: पबन्ती गुर्दशा उमा महती विधि- यस्स. या प्रपुरी पो रदमीमतवि गच्छवि इलेसीलसतताटी. कापुलं मर्म- अपराम्पम३. अपमें. ४. परेपनापन्वे वे बनेगा हस्तिनपामापदे. १.५..

·- काव्यमाला। आस्ता जगन्मणेस्तावद्धानोरन्यैर्महखिमि । अनूरोरपि किं तेज सभ्य परिभूयते ॥ ४०॥ मम चापलता वीक्ष्य नवचापलता दधत् । अयमाजिरसादन्तु किं यमाजिरमिच्छति ।। ४१॥ सौजन्यसेतुमुद्धिन्दन्यत्त्वया नैव चारित । तन्न क्रोधार्णवौघेन प्लावनीयो नृपनज ॥ ४२ ॥ विपद्विधास्यतेऽत्राहकारिभि कारिभिर्मम । एकाकिनापि रुध्यन्ते हरिणा हरिणा न किम् ॥ ४३ ॥ जयश्रियमथोबोडु त्वत्प्रतापामिसाक्षिकाम् । विचमाजो दददूत सुषेणो विससर्ज स ॥ ४ ॥ रागिताजिवरा कापि नेतेनातततामसा । सामताततना तेने पिकारावजिता गिरा ॥ १५॥ (अनुलोमप्रतिलोमा) तथाप्यनुनयैरेप शाम्यति स न दुर्जन । और्वस्तनूनपान्नीरैरिधेरिव भूरिभि ॥ १६ ।। युद्धानका स तद्धीमा सदानघ नदन्ति न । बहिरे जयायोचै सदानघनदन्ति न ॥ १७ ॥ उद्भिन्नोद्दामरोमाञ्चकञ्चुकेषु मुदस्तदा । अन्तरङ्गेपु शूराणा सनाहान बहिर्ममु ॥ १८॥ निजदोरदनोदीर्णश्रीरता घनताविमा । तरसारवर चेरुरिमा भूतहतो भृशम् ॥ १९ ॥ १ का अरिभि २ निजयाहुद ताभ्यामुदीणा या श्रीस्तस्या रता ना ममूहो घनता तद्वद्विमा येषाम् ४ तरसा भारवल शत्रुसैन्यम् ५ भूतहत' प्राणिधाता , ३ घना , ·१९ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । १४७ (प्रातिलोम्येनानन्तरश्लोकः) संभृतो हृतभूमारिरुचेऽलं वरसारतः । भावितानघतारश्रीन दीनो दरदोऽजनि ॥ ५० ॥ शकेऽनुकूलपयनशितैः स्पन्दनध्वजैः । निकणकिङ्किणीकार्योद्धं जहुविरे द्विपः ॥ ५१ ॥ नवप्रियेपु विप्राणाः सङ्गरागमनायकाः । क योपितोऽमवन्नोत्काः संगरागमनाय काः ॥ ५२ ॥ सदृशावत्यनीकेऽत्र त्वत्प्रतापप्रदीपके । वधायैव निपेतुस्ते पतंगा इव शत्रवः ॥ ५३ ॥ गलोरगगुरूमागगौरगोगुरुरुपगुः । रोगागारिगरेर रग्रेऽहं गुरुगीरगात् ॥ ५४ ।। (यक्षरः) अङ्गमुत्तुङ्गमातगमायान्तं प्रत्यपद्यत । वात्येव पारिदानीकं सा सुषेणस्य वाहिनी ॥ ५५ ॥ अंतस्तमानसे सेना सदाना सारवा रणे। अतस्तमानसेसेना सदानासारवारणे ॥ ५६ ॥ (समुद्कः) कुम्भरिव निर्ममसपक्षानेकभूधरम् । उचुलुम्पांचकारोचैः स क्षणादङ्गवारिधिम् ॥ ५७ ॥ निस्त्रिंशदारितारातिहृदयाचलनिर्गता। १. भुवि भान्तीति भूभास्वं च तेऽरयथ, वेषां रचिः सा हता येन, तत्संवो. धनम्. २. यरसारत उस्कृटपलात्. ३. माविता अधिगता अनघा तारा उज्वला श्रीन. ४. गहा च उरगगुरुप उप्रार तद्वद्वारा या गीर्वाणी तया गुरुवह. स्पतिः. उमा गारो साणा मयूपा या यस्य सः. ५. राग एवागारे येषां तेषां गरविषप्रायेगुरुगीमहानादः. ६. सत् शोमनं अनो बलं यस्याः सा सदाना अतसमानान् मीणाहंकारान् पवि तस्सिन्. सेना स्वालियुषयः सदानासारा वारणा यस्मिन्.

·काव्यमाला। न करिस्कन्धदनासदी दीनैरतीर्यत ।। ५८ ॥ (निरोष्ठय) स्नेहपूर इव क्षीणे तत्रोद्रेक महीभुज । अस्त यियासकोऽन्येऽपि प्रदीपा इव मेजिरे ॥ ५९ ॥ हेमवर्माणि सोऽद्राक्षीद्धाविना भाविनासिना । द्विडवरान्यत्सकेनैव निचितानि चितामिना ॥ ६० ॥ तद्धनोत्क्षिप्तदुरितरवारिमहोर्मय । अरिक्षमाधरवाहिन्यो रणक्षोणी प्रपेदिरे ॥ ६१ ॥ समुत्साह समुत्साहकारमाकारमादधत् । ससारार ससारारम्भवतो भवतो बलम् ।। ६२ ।। कोदण्डदण्डनिर्मुक्तकाण्डच्छन्ने विहायसि । चण्डाशुश्चण्डभीत्येव सबने करसच्यम् ।। ६३ ॥ सारसेनारसे नागा समरे समरेखया । न न दाननदाश्चराजिनो वाजिनोद्धता ॥ ६४ ॥ उद्दण्ड यत्र यत्रासीत्पुण्डरीक रणान्चुधौ । निपेतुस्तव योधाना तत्र तत्र शिलीमुखा ॥६५॥ के न बाणवाणैस्ते सेनया सेनया हता । मानया मानवाचान्धा सत्वरा सत्त्वराशय ।। ६६ ।। पाणैर्बलमरातीना सदापिहितसोरभै । अपूरि सुरमुक्तैश्च त्वद्वल कुसुमोत्करे ॥ १७ ॥ मूर्धान दुधुवुस्तत्र कङ्कपत्रक्षता भटा । प्रमोरासमाप्ती वा प्राणाना रोद्धमुन्नमम् ॥६८॥ (अतालव्य) १ त एव धना २ वार नलम् , (पक्षे) तरवारि खट्स ३ रसो राग, शन्दो वा ४ छन्त्र, सिताम्भोज च ५ बाणा, भ्रमराव ७. आच्छादितसूर्यकान्तिभिवाणै , प्रस्टीकृतसौरभ्यै कुमुमोत्करैश्व ६ नवशब्द ·१९ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । ११९ त्रुखट्किण्ठपीठास्पिटात्कारभरभैरवे । पेतुर्भयान्वितास्तत्र परिणो न पतत्रिणः ॥ ६९ ॥ शरघाताद्गीनरसितैरुत्पलायितम् । रक्ताव्यौ तत्करैश्छिन्नरसितैरुत्पलायितम् ॥ ७० ॥ वेतालास्ते तृपोचालाः पश्यन्तः शरलाघवम् । पाणिपात्रस्थमप्यत्र कीलालं न पपुयुधि ॥ ७१ ॥ त्वद्वलैविमारातिमारातिस्फुटविक्रमैः । असगं व्योम कुर्वाणैः कुर्वाणैस्तस्तरे तदा ॥ ७२ ।। संसारसारलक्ष्म्येव वेदा स्वीकृतस्य ते । ईमेया वर्धितोत्साहा तत्र शत्रुपरम्परा ॥ ७३ ॥ पैराजिताशु भवतः सेनया यंतमानया । पराजिता शुभवत. सेनया यंतमानया ।। ७४ ।। (युग्मम् ) ततो भने बलेऽन्यमि-पुलकस्फारसैनिकः । एकहेलं सहोतस्थे मालवेन्द्रेण कुन्तलः ।। ७५ ।। सुपेणतहलव्यूहं सन्नाहवपुपं ततः । हर्पण वीक्ष्य सौवर्णसंनाहवपुपं ततः ॥ ७६ ॥ चतुरगरले तर परिसर्पति मात्रये । सैन्यमाश्चासयामास व्याकुलं खं चमूपतिः ॥ ७७ ।। स वाजिसिन्धुरपामान्सम्रमादमिघावितः । जमादसिं स्फुरद्वामा विनन्नादमधाचतः ॥७८॥ (गौमूत्रिका) १ मया प्रमया, (पक्षे) भयेन. २. युद्धात्परायिता गजा इलः. ३. वत्स- सक्दाचरितम्. ४. विषमा ये घरातयसेपो मारो मारणम्, ५. : पृथ्वी. ६. परजिता आशु. ५. यमं पिया... सानिसमेतया... विस्तृताहंकारया. १०. राम-आइव-पुष.

·१५० काव्यमाला. सगजः सरथः साश्वः सपदातिः समन्ततः । क्रामन्नभिमुखं क्रोधात्तीव्रतेजाः शितायुधः ॥ ७९ ॥ (युग्मम् ) समारेभे समारेभे समारे भे रणे रिपुः । स दानेन सदानेन सदानेन व्यपोहितुम् ।। ८० ॥ अम्भोधिरिव कल्पान्ते खड्गकल्लोलभीषणः । स्खलितो न स भूपालैस्तत्र वेलाचलैरिव ॥ ८१ ॥ कः किं कोककेकाकी किं काकः केकिकोऽककम् । कोकः कुकैककः कैकः कः केकाकाकुकाङ्ककम् ८२ (एकाक्षरः) अनेकघातुरगाढ्यान्कुञ्जराजिदुरासदान् । रिपुशैलानसिर्भिन्दञ्जिप्णोर्वजमिवावभौ ।। ८३ ॥ जधान करवालीयघातेनारेबलं बली । न नाता ते निरालम्बा करे तेनावनिर्वरः ॥ ८४ ॥ (अर्धभ्रमः) तेन सङ्घामधीरेण तव नाथ पदातिना । एकहेलमनेकेभ्यः शत्रुभ्यो निशितासिना ॥ ८५ ॥ भैर याममयारम्भरञ्जिता ददताजिरम् । याता क्षमा माक्षता या मदमाररमादम ॥ ८६ ॥ (युग्मम् ) (सर्वतोभद्रम्) १. स-मार-इभे, सम-आरेभे, आरेभः शब्दः समारेभे समारब्धः. दानेन खण्डनेन सदानेन सदलेन. व्यपोहितुमुपकान्तुम्. २. कङ्को चकः. कोककेकाकी चकवाकहंसगामी. काको धाहः. केकिकः मयूरवक आत्मा स्वरूपं यस्य सः. फुकैककः खर्गपृथ्वीजलेवद्वितीयः गुरुखात्. कुटिलं जगाम. केकाकाकुको मयूरः सचिहं यस्य स केकाकाकुकाङ्कः, तस्येव कं शरीरं यस्य तम्. ३. अनेकधा-तु- रंग; (पक्षे ) अनेक-धातुर. ४. पुनर-माजि; (पक्षे ) पु राजि. ५. भर- मत्यर्थम्. अयारम्भरपिता गुभावह विधिप्रारम्भरजिता सती. मा लक्ष्मीखस्या अक्षता नित्यता. भाररमादम अरिसमूहलक्ष्मीदमन. याता लब्धा.

·१९ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । धाम्ना धाराजलेनेव दृष्टमातङ्गसंगमाम् । अभ्युक्ष्याभ्युदय जमाह तकृपाणो रिपुश्रियम् ॥ ८७ ॥ देवेन्दो विवद्वादिवाददावदवाम्बुद । दिवं दद्दावेदं दुबृन्दं विदैववत् ।। ८८ ॥ (ब्यक्षरः) पीत्वारिशोणितं सद्यः क्षीरगौरं यशो वमन् । इन्द्रजालं तदीयासिः काममाविश्वकार सः ।। ८९ ॥ स प्रसादेन देवस्य रसादेकपदे यलम् । संपदेऽजयदेव द्विदकम्पदेन सदेवनम् ॥ ९० ॥ (मरजबन्धः) तेन मालवचोलाङ्गकुन्तलव्याकुले रणे। भानुनेव तमःकीर्णे किं किं नो तेजसा कृतम् ।। ९१ ॥ काननाः कानने नुन्ना नाकेऽनीकोककानिनः । के के नानीकिनीनेन नाकीनकाकिना ननु ॥९२ ॥ (यक्षरः) सागरे भुवि कान्तारे संगरे वा गरीयसि । त्वद्भक्तिः कस्य नो दसे कामधेनुरिवेहितम् ॥ १३ ॥ देवनाथमनादृत्य भावनास्तम्मनाहते। त्वयानासीत्स नास्तद्विड्जयी नाथमनाम्ततः ॥९॥(मुरजनन्धः) खड्गवासावशिष्टेऽय प्रणटे विद्विषां वले । मुपेणः शोषयामास रणभूमि महाबलः ॥ ९५ ॥ गजवाजिजयाजिजयानुगतः स रसाचरसाचयशोविमवः । मामवन्नमवन्तमिरां प्रयितुं स्वयमत्ययमेत्य मान्तमितः ॥ ९६ ॥ १. युसम्दम्. २. विपरीतमाग्ययुकम्. ३. जिवयानेप. ४. साहनं यथा मयति. ५. भरपुटोऽस बन्पम्य विन्यास.. ६. पुषिमुना.. ५. अनीकार राशामोत्साः कनन्धि एपसीटाः .. सेनापविना. ९. है देवेश, एकालना. १०.माम्यं प्रार.

·१५२ काव्यमाला! चन्द्रांशुचन्दनरसादपि शीतमई पीयूपपूरमसकृद्धमतीव दृष्टिः। कार्य पुनर्वसति वैरिमहीशवंश- संप्लोषणो भुवनभूपण ते प्रतापः ।। ९७ ॥ चक्रेऽरिसंततिमिहाजिपु नष्टपद्मा- तिख्यातिमेकचकिताकृतिधारिणी यः । तिग्मासिरिष्टमतवत्स तवावति क्षमा किं तत्परं धरणिमित्र कृतिन्ब्रवीमि ।। ९८ ।। कः शर्मदं वृजिनमीतिहरं जितात्मा हर्षाय न सरति तेऽभिनवं चरित्रम् । संपद्गुणातिशयपस्त्य रुचं तवैति कः कान्तिमानतिसुधाद्रवरोचमानाम् ।। ९९ ।। (इति श्लोकद्वयनिर्वर्तितपोडशदलकमलचित्रे कविकाव्यनामाङ्कः । यथा-कर्णिकाक्षरेण सह प्रथमदलाबदलापु 'हरिचन्द्रकृतधर्मजिनप- तिचरितमिति' इति ।) हतमोहतमोगतेस्तव क्षणदेनेक्षणदेशशोभितः । समया समयात्वयं ततः कमला त्वां कमलाममैक्षत ॥ १०॥ आतङ्कार्तिहरस्तपयुमणिसद्भरिप्रभाजिद्वसु- द्रष्टव्यं हृदि चिहरलमसमं शौचं च पीनोन्नते। देहेऽधत्त हितं त्वमन्दमहदि क्षुद्रेऽप्यतो दर्शने वल्गुमद्रमहस्य रम्यमपरं क्षीणव्यपायं पदम् ॥ १०१ ।। दम्भलोभनमा आदिरुद्धा गुणैर्द्रष्टुमप्यक्षमादेव वक्र तव । वयित्वा ययुः मुश्रुत त्वां तथा ते भजन्ते यथा नेश भक्तानपि ॥१०२॥ १. उत्सवदेन. २.समीपे. ३. कौतुममणिम्. ४. मनोजोत्सवस.

·२० सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । (अत्र लोकद्वयविनिर्मिते चक्रचित्रे प्रथमतृतीयपठाटमाक्षररेखाप्रमेण कविनामाङ्कश्लोकः । यथा-- 'आईदेवसुतेनेदं काव्यं धर्मजिनोदयम् । रचितं हरिचन्द्रेण परमं रसमन्दिरम् ।।) स्फुरमिति कथयित्वा सस्कृति प्राप्य दूते गतवति निजगेहं तत्सुपेणः ससैन्यः । अहितविजयलब्धं वित्तमानीय भक्त्या- नतिचिरमुपनिन्ये धर्मनाथाय तस्मै ॥ १०३ ।। लभ्या श्रीविनिहत्य संगरभुवि क्षुद्रद्विपोऽभ्युन्नता धिक्तां धर्मपरिच्युतामरमिति खीकारमन्दस्पृहः । तद्धर्मामरुचं दधदरमरिद्रव्यं सदायो ददे देवोऽस्तालसमाधिमित्कृतधियां ताम्यन्महस्ती मुदे ।। १०४ ।। (अत्र चकबन्धचिने तृतीयपष्टाक्षररेखाग्रमेण काव्यकविनामाङ्कः । यथा-श्रीधर्माभ्युदयः । हरिचन्द्रकाव्यम् ।) इति महाफवित्रीहरिचन्दविरचिठे धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्य एकोनविंशः सर्गः । विंशः सर्गः। इत्यन्दानां पञ्चलक्षाणि यावत्क्षीणक्षुद्रारातिरुवत्प्रभावः । देवः पारावारवेलायनान्तं माज्यं धर्मः पालयामास राज्यम् ॥ १॥ रात्री तुझे स्फाटिके सौधने तामासानीमेकदा स प्रतेने । चन्द्रज्योत्सान्तहितेऽलिन्प्रभावादामागसा या सुधर्मेव रेजे ॥२॥ जीर्ण कालाजातरन्नं न पश्यन्देवनारादन्तुरं योममागम् । ज्वालाली निप्रती फल्सरहेरदायोल्का निष्पनन्ती ददर्भ ॥ ३ ॥ १. सभी हिम्.

·१५४ काव्यमाला। आविष्कर्तुं स्फारमोहान्धकारच्छन्नं मुक्तेर्मार्गमत्यन्तदुर्गम् । आदौ दिष्ट्या व्यजिता या ज्वलन्ती वर्तिदीपस्येव शोभामभाषत् ।। ४ ।। व्यादायास्यं विस्फुरचारतारादन्तश्रेणीभीप्मम जगन्ति । कालेनेका व्योनि विस्तार्यमाणा जिहेवाशु श्रद्धया या चकासे ॥ ५ ॥ कान्तिः कालव्यालचूडामणेः किं पिङ्गा स्थाणोव्योममूर्तेर्जटा वा । ज्वाला कि वास्यैव भालाक्षवहेर्दाहायेन्दोघांविता कामवन्धोः ॥ ६ ॥ भूयोऽनेन त्रैपुरं किं नु दाहं कर्तु मुक्तस्ततनाराच एपः । इत्याशङ्काव्याकुल लोकचेतो या सर्पन्ती व्योग्नि दूरादकार्षीत् ॥ ७ ॥ कर्तुं कार्य केवलं खस्य नासौ देवो विश्वस्यापि धाता तपस्याम् । इत्यानन्दाचस्य नीराजनेव व्योम्ना रेजे या समारभ्यमाणा ॥ ८ ॥ तामालोक्याकाशदेशाद्दश्चज्योतिर्जालादीपिताशां पतन्तीम् । इत्थं चित्ते प्राप्तनिर्वेदखेदो मीलच्चझुश्चिन्तयामास देवः ॥ ९ ॥ देवः कश्चिज्योतिषां मध्यवर्ती दुर्ग तिष्ठन्नित्यमेपोऽन्तरिक्षे । यातो देवादीदृशी चेदवस्यां का स्याल्लोके नियंपायस्तदन्यः ॥ १०॥ आयु कर्मालानभने प्रसर्पन्नापद्वीथीदीर्घदोर्दण्डचण्डः। प्राणायामाराममूलानि भिन्दन्कैरुत्सितः सखते कालदन्ती ॥ ११ ॥ यत्संसक्त प्राणिनां क्षीरनीरन्यायेनोचैरङ्गमप्यन्तरङ्गम् । आयुश्छेदैर्याति चेत्तत्तदास्था का बाह्येषु स्त्रीतनूजादिकेषु ।। १२ ।। प्रत्यावृत्तिर्न व्यतीतस्य नूनं सौख्यस्थास्ति ग्रान्तिरागामिनोऽपि । तत्तत्कलोपस्थितस्यैव हेतोर्वध्नात्यास्था ससृतौ को विदग्धः ॥ १३ ॥ चातान्दोलत्पमिनीपल्लवाम्भोबिन्दुच्छायाभङ्गुरं जीवितव्यम् । तत्ससारासारसौख्याय कस्साजन्तुस्ताम्यत्यब्धिवीचीचलाय ॥ १४ ॥ सारङ्गाक्षीचञ्चलापागनेत्रश्रेणीलीलालोकसनामित नु । व्यालोलत्वं तत्क्षणादृष्टनष्टा धते नृणा हन्त तारुण्यलक्ष्मी ॥ १५ ॥ १. पहिरिब घासकूटम्.

·२० सर्गः] धर्मगर्माभ्युदयम् । हालाहेलासोदरा मन्दरागप्रादुर्भूता सत्यमेवात्र लक्ष्मीः । नो चेचेतोमोहहेतुः कथं सा लोके रागं मन्दमेवादधाति ॥ १६ ॥ विण्मूत्रादेर्धाम मध्यं वधूनां तन्नि.प्यन्दद्वारमेवेन्द्रियाणि । श्रोणी विम्ब स्थूलमांसास्थिकूटं कामान्धानां प्रीतये धिक्तथापि ॥ १७ ॥ भेदोमन्नाशोणितैः पिच्छिलेऽन्तस्त्वक्प्रच्छन्ने नायुनद्धास्थिसंघौ । साधुदैहे कर्मचण्डालगेहे वनात्युद्यत्पृतिगन्धे रति कः ॥ १८ ॥ इन्द्रोपेन्द्रब्रह्मरुद्राहमिन्द्रा देवाः केचिये नराः पन्नगा वा । तेऽप्यन्येऽपि प्राणिनां क्रूरकालव्यालाकान्तं रक्षितुं न क्षमन्ते ॥ १९ ।। बालं वर्षीयांसमादयं दरिद्रं धीरं भीरं सजनं दुर्जनं च । अनात्येकः कृष्णवमेव कक्षं सर्वग्रासी निर्विवेकः कृतान्तः ॥ २० ॥ स्वच्छामेवाच्छाध दृष्टि रजोभिः श्रेयोरनं जायतामप्यशेषैः । दोपैयुपां दस्युरूपरुपातं संसारेऽस्मिन्हा हत्ताम्ते हताशाः ॥ २१ ॥ वित्तं गेहाद मुश्चश्चितामेावर्तन्ते पान्धवाश्च श्मशानात् । एक नानाजन्मवल्लीनिदानं कर्म द्वधा याति जीवन सार्धम् ।। २२ ॥ छेतुं मूलाकर्मपाशानशेपान्सद्यस्तीक्ष्णैस्तयतिप्ये तपोभिः । को वा कारागाररुद्ध प्रबुद्धः शुद्धारमानं वीक्ष्य कुर्यादुपेक्षाम् ॥ २३॥ इत्थं यावत्प्राप्य वैराग्यमावं देवश्चिते चिन्तयामास धर्मः। अचुः सांदित्युपेत्यानुकुलं देवाम्नावस्केऽपि लोकान्तिकास्ते ॥ २४ ॥ नि.शेपापन्मूलभेदि त्वयेदं देवेदानी चिन्तिनं साधु साधु । एतेनकः केवलं नायमारमा संसाराब्धेदृता जन्तयोऽपि ॥ २५ ॥ मटा दृष्टिनष्टमिष्टं चरित्रं नष्टं जानं साधुधर्मादि नष्टम् । सन्तः पश्यन्दन मियान्धरारे स्वतः सर्व केवरमानदीपात् ॥ २६ ॥ तैरानन्दादित्यमानन्धमानं वदन्तीन्दारदजम्मारिमुन्याः । आसेदुम्तं दुन्दुभिध्यानयन्तम्ने चत्वारो निर्जराणां निकायाः ॥ २७ ॥ १.भानवाधि-व्यन्तर पोधि-न्यपारिनो जनागम प्रतिदाः ·काव्यमाला। " : दत्त्वा प्राज्यं नन्दनायाथ राज्यं देवोऽतुच्छप्रीतिरापृच्छय बन्धून् । दत्तस्कन्धं याप्ययानं सुरेन्द्ररारुह्यागारसालपूर्वं वनं सः ॥ २८ ॥ सिद्धान्नत्वा तत्र षष्ठोपवासी मौलौ मूलानीव कर्मट्ठमाणाम् । मुष्टियाहैः पञ्चभिः कुन्तलानां वृन्दान्युच्चैरुच्चखान क्षणेन ॥ २९ ॥ केशांस्तस्याधत्त माणिक्यपात्रे क्षीराम्भोधिप्रापणायामरेन्द्रः । भळ मूर्नादाय मुक्तान्कथंचिको वा विद्वान्नाददीतादरेण ॥ ३० ॥ प्रालेयांशो पुष्यमैत्री प्रयाते माघे शुक्ला या त्रयोदश्यनिन्या । धर्मस्तस्यामात्तदीक्षोऽपराहे जातः क्षोणीभृत्सहस्रेण सार्धम् ॥ ३१ ॥ तत्र त्यक्तालंकृतिर्मुक्तवासा रूपं विभ्रजातमात्रानुरूपन् । देवो भेजे प्रावृषेण्याम्बुवाहश्रेणीमुक्तवर्णशैलोपमानम् ॥ ३२ ॥ गीतं वायं नृत्यमप्यात्मशक्त्या कृत्वा चेतोहारि जम्भारिमुख्याः । देवाः सर्वे प्राप्तपुण्यातिरेका नत्वार्हन्तं खानि धामानि जग्मुः ॥ ३३ ॥ स्कन्धावारे पाटलीपुत्रनाम्नि क्षोणीभर्तुर्धन्यसेनस्य गेहे । क्षीरान्नेनाचारवित्पाणिपात्रे कृत्वा पञ्चाश्चर्यकृत्पारणं सः ॥ ३४ ॥ पुण्यारण्ये प्रांशुके क्वापि देशे नासाप्रान्तन्यस्तनिःस्पन्दनेत्रः । कार्योत्सर्ग विभ्रदम्रान्तचित्तो लोके लेप्याकारशङ्कामकात् ि३५ (युग्मम्) अध्यासीनो ध्यानमुद्रामतन्द्रः खामी रेजे लम्बमानोरुबाहुः । ये निर्भमाः श्वनगर्भान्धकूपे व्यामोहान्धास्तानिवोद्धर्तुकामः ॥ ३६ ॥ मुक्ताहारः सर्वदोपत्यकान्तारब्धप्रीतिः खीकृतानन्तबासाः । देवो धुन्वन्विग्रहस्थानरातीकान्तारेऽपि प्राप सौराज्यलीलाम् ॥ ३७॥ १. शिविकाम्. २.चित्रलिखित इव तस्थौ. ३. त्यक्तभोजन ; (पक्षे) मुक्त रोऽस्यास्तीति. मौक्तिकहारवानिति यावत्. ४. सर्वदः, अपयेषु कान्तासुच आर. ब्धप्रीतिः; (पक्षे)सर्वदा उपत्यकायाः पर्वतासन्नभूमेरन् आरब्धप्रीतिः.५.खीक- तानि अनन्तानि वासांसि येन स; (पक्षे) खीकृतमनन्तं वियदेव वासो येन स.. दिगम्बर इति यावत्. ६. युद्धस्थान् शत्रून् ; (पक्षे) देहस्थान कामक्रोधादीन्, ·. २० सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । १५७ देवोऽक्षामक्षान्तिपाथोदपायोधारासारः सारसंपत्फलाय । सिञ्चन्नुचैः संयमारामचक्रं चक्रे क्रोधोदामदायामिशान्तिम् ॥ ३८॥ मिन्दन्मानं मार्दवेनार्जवेन च्छिन्दनमायां निःस्पृहत्यारतलोभः । मूलादेयोच्छेत्तुफामः स चक्रे कारीणामाश्रवद्वाररोधम् ॥ ३९ ॥ कुर्वनवीं वाचनःकायगुप्ति रक्षन्साक्षात्सं समित्यर्कभाभिः । बननक्षाण्येप दीर्धगुणोपैश्चित्रं मोक्षायैव बद्धोद्यमोऽभूत् ॥ १०॥ तस्यारण्ये ध्याननिप्फम्पमूर्तेर्वत्रस्येवामोदमाघ्रातुकामाः । रद्धावासाश्चन्दनस्येव तस्थुः स्वस्थाः खैरं स्कन्धवन्धे भुजंगाः ॥४१॥ अध्यात्मानं पुद्गलाद्भिन्नरूपं देयो देहे न सयुद्धि रवन्ध । तेनात्याक्षीचोयशीतातपात योनिष्ठः काष्ठवदूरमेनम् ॥ १२ ॥ विनं निानाक्षिपनेप दोपाञ्जज्ञे स्वामी भाजनं यक्षमायाः । सैपा काचिचातुरी तस्स भर्तुश्चितेऽस्माकं चित्रमद्यापि दत्ते ॥ १३ ॥ आसंसारं साहचर्यरतस्सं दुःस्सीकुर्वनरागमागन्तुकेऽपि । योगे मैत्री पक्षपातं च मोक्षे विमच्चित्रं खं चरित्रं स ऊचे ॥ ४४ ॥ तस्साशेष कर्पतो धीवरस्य स्फारीमूतं भानहान्मोहजालम् । तसागान्तःपीड्यमानैकमोनो मन्ये यासान्निर्ययो मीनकेतुः ॥ ४५ ॥ कल्पान्तीयवादशद्वादशात्मश्रेणीतेजःपुजतीवरतेऽसिन् । ग्ल्यापातत्रस्तचिचेव चक्षुनों चिक्षेप प्रत्यहं मोहलक्ष्मीः ॥ ४६॥ चके कार्य संयमस्तम्य देहे तन्यानोऽपि ज्योतिरत्यन्तरम्यम् । माणिक्यस्येवायनीमण्टनार्थ गाणोडेखः सम्यगरम्यमाणः ॥१७॥ एक पात्रं सौकुमार्यस्य तीने तेजःपुझे तापसे वर्तमानः । चण्डज्योतिर्मण्डलातिथ्यमाजो भेजे लक्ष्मी क्षीणपीयूपरश्मेः ॥ १८॥ १.देहात, १. पिया भ्रष्टस; (पक्ष) रेकर्वस. ३. अन्त हरणाद; (पहे) सरा विशेगाव, ४. द्वादशामा दिवाकरः.

·१५८ काव्यमाला भर्गादीनां भागतिरेकः कः श्रीधर्मे मीनकेतुर्वराकः । अध्यारूढप्रौढिरग्नौ न कुर्यानज्योतिःस्तम्भमम्मोनिपेकः ॥ ४९ ॥ भ्रूचापेनाफर्णमाकृप्य मुक्ता स्वर्गवीभिस्तत्र दीर्घा कटाक्षाः । हृत्सतोपाविर्भवद्वारयाणे वाणा. कामस्येव वैफल्यमीयुः ॥ ५० ॥ भोगे रोगे काञ्चने वा तृणे वा मित्रे शत्रौ पत्तने वा वने वा । देवो दृष्टिं निर्विशेषां दधानोऽप्येकः सीमासीद्विशेषजतायाः ।। ५१ ॥ तथ्य पथ्यं चेदभाषिष्ट किंचित्सिद्धं शुद्धं चेदभुतान्यदत्तम् । मुक्त्वा नक्तं चेदयासीत्स पश्यन्सर्व किचित्तस्य शास्त्रानुरोधि ॥ ५२ ।। तस्यावश्यं वायुरेकेन्द्रियोऽपि प्रत्यासत्तौ प्राप न प्रातिकूल्यम् । तत्किं चित्रं तत्र पञ्चेन्द्रियाणां सिंहादीनां यन्न दु शीलभावः ॥ ५३ ॥ अन्तर्वाद्यैर्दीप्यमानैस्तपोमिज्वालेनोत्वा दुर्जराण्याशु पाकम् । भुञ्जानोऽसौ कर्मवल्लीफलानि श्लाघ्यः खल्पैरप्यहोभिर्बभूव ॥ ५४॥ निर्व्यामोहो निर्मदो निप्पपञ्चो निःसङ्गोऽयं निर्भयो निर्ममश्च । देशे देशे पर्यटन्संयतानां केषां नासीन्मोक्षशिक्षकहेतु ॥ ५५ ॥ छमस्थोऽसौ वर्षमेकं विहृत्य प्राप्तो दीक्षाकाननं शालरम्यम् । देवो मूले सप्तपर्णद्रुमस्य ध्यानं शुष्कं सम्यगालम्व्य तस्यौ ।। ५६ ॥ माधे मासे पूर्णमास्यां सपुष्ये कृत्वा धर्मो घातिकर्मव्यपायम् । उत्पादान्तध्रौव्यवस्तुस्वभावोद्भासि ज्ञानं केवलं स प्रपेदे ।। ५७ ॥ मित्त्वा कर्मध्वान्तमभ्युद्गतेऽस्मिन्दत्तानन्दे केवलज्ञानचन्द्रे । तत्कालोद्यदुन्दुभिध्यानदम्मायोमाम्भोधिर्गाढमभ्युजगर्न ॥ ५८ ॥ जातं चेतो व्योमवन्नीरजस्कं नृणा पूर्वाद्या इवाशा. प्रसेदु । पाप द्वेषीवानिलोऽप्यानुकूल्यं किं किं नासीन्निष्कलई तदानीम् ॥ ५९॥ १. वारबाण कञ्चक ·२० सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । तन्माहात्म्योत्कर्षवृत्त्येव हर्ष विप्राणासौ साधुमन्धोदवृष्टया । तत्कालोद्यत्सस्यसपच्छलेन क्षोणी तमाधत्त रोमाञ्चमुच्चे ॥ ६०॥ नित्योपात्तानसशामलीलासाहाय्येन व्यजितात्मापराधम् । मीत्येवास्य कूरकदपंशत्रो सेवा चक्रे चक्रमस्मिन्नृतूनाम् ॥ ६१ ॥ भाषाभेदैस्तैश्चतुर्भिश्चतुर्धा ससारस्यापारद खा प्रवृत्तिम् । वक्तु चातुर्वर्ण्यसघस्य हेतोर्मन्ये देवोऽसौ चतुर्वक्र आसीत् ।। ६२ ।। तस्स क्षीणाशातवेद्योदयत्वान्नाभूद्धक्तिोंपसर्ग क्दाचित् । नि पन्दाया ज्ञानदृष्टेरियापुः पक्ष्मसन्द स्पर्धया नेक्षणानि ॥ ६३ ॥ वृद्धि प्रापुर्नाङ्गजा वा नसा वा तस्यावश्य योगनिद्रास्थितम्य । का यार्ता वा कर्मणामान्तराणा येपा रेखा नाममात्रावशेपा ॥ ६ ॥ पादन्यासे सर्वतो न्यस्यमानप्रेहसमाम्मोजलीलाशयेव । सेवानप्रमाणिसचारलक्ष्या पादाभ्यर्ण नास्स रक्ष्मीर्मुमोच ॥ ६५ ।। नो दोभिक्ष नेतयो नोपसर्गा नो दारिद्य नोपघातो न रोगा। तन्माहात्म्याचोजनाना शते द्वे नाभूत्किंचित्कापि कर्माप्यनिष्टम् ॥६६|| नादैर्घण्टासिंदशहानफाना कल्पज्योतिर्माचनव्यन्तरेन्द्रा । का सेवा ते प्रचेलुगुणोधैर्हत्सरः कृष्यमाणा इवास्स ॥ ६७ ॥ सगचित्रागच्छतामन्तराले रेजे पग्लिः कापि वैमानिकानाम् । शुधीक्तुं कीर्तिसंपत्सुधाभिव्योमेवोच्चमाध्यासितानाम् ॥ ६८ ॥ तन्मिन्काले ता समा धर्मनाथस्येन्द्रादेशाद्वयोमिचो उमेर । यस्या नानारतमय्याः प्रमाण पञ्च प्रायोजनान्यागमजा ॥ ६९॥ नेदीयस्य प्रेयसा विपरम्भयाख्यादक्षा तेन वेणी विमोच्य । धूरीनारच्छमना पार्वतोऽस्या क्षिप्त मुद्राकण मुक्तिरक्ष्या ॥७॥ १. संस्थत भारत वापयो भूतमाषितम् । इति माायतोऽपित कायस्य कायताम् ।' विवाग्भट.

·काव्यमाला। ते प्रत्याशं वायुवेल्लद्धवजाग्रा मानस्तम्भास्तत्र चत्वार आसन् । क्रोधादीनां ये चतुर्णा निरासे संसल्लश्म्यास्तर्जनीकार्यमीयुः ।। ७१ ॥ तत्पर्यन्ते रससोपानरम्या वाप्यो रेजुस्ताश्चतस्त्रश्चतस्रः । प्रौढेनार्हतेजसा यत्र रात्रौ कोकः शोकं नाप कान्तावियोगात् ।। ७२ ।। आस्यं तस्याः सालकान्तं दधत्याः शोभामों संसदः खां दिदृक्षोः । तच्चत्वारि स्फाटिकखच्छनीराण्यापुर्लीलादर्पणत्वं सरांसि ॥ ७३ ।। मन्दान्दोलद्वातलीलाचलोमिस्तेभ्योऽप्यग्रे खातिका तोयपूर्णा । जैनव्याख्याज्ञातससारदु खत्रस्यन्निष्कान्ताहिगर्भेव रेजे ॥ ७४ ॥ अन्तलीनकै कनिष्कम्पभृगप्रेशपुष्पा पुप्पवाटी तदूर्धम् । दत्ताश्चयां भूत्रयस्यापि भर्तुषु लक्ष्मी स्फारिताक्षीव रेजे ॥ ७५ ॥ सालः शृङ्गालम्बिनक्षत्रमालस्तस्याः प्रान्ते नायमासीद्विशाल. । भ्रष्टं किं तु प्रोतरतं तदानीमिन्द्रक्षोभात्कुण्डलं स्वर्गलक्ष्म्याः ॥ ७६ ॥ भृङ्गाराद्यैर्मङ्गलद्रव्यवृन्दैः शङ्खध्वानः सुप्रधानैर्निधान. । द्वारे द्वारे निःस्पृहस्यापि भतुर्विश्वेश्वर्य व्यज्यते स प्रभूतैः ॥ ७७ ॥ तस्यैवोच्चैर्गोपुराणां चतुर्णामन्तद्वै द्वे रेजतुर्नाट्यशाले । यत्रावर्ण शासनं मीनकेतोरेणाक्षीणां लास्यमासीजनेषु ॥ ७८ ॥ द्वौ द्वौ मार्गे धूपकुम्भावभूतां यद्वक्रेभ्यो निर्गता धूमराजिः । मुक्त्वा देहं ज्ञातुरने भ्रमन्ती भर्तुः कर्मश्यामिकेवावभासे ॥ ७९ ॥ कृत्वा रूपं देशपोतप्रमाणं भीत्या कोणे कापि लोके स्थितस्य । पापस्येवोत्सारणार्थ सुगन्धो धूमस्तस्मिन्धूपजन्मोजनृम्भे ॥ ८० ॥ क्रीडोद्यानान्यत्र चत्वारि ताभ्यामासन्नू_प्रोल्लसत्पल्लवानि । इन्द्रोद्यानं तच्चतुर्यागवृक्षव्याजाज्जेतुं यैरुदस्ताः स्वहस्ताः ॥ ८१ ॥ प्रेडदोलासीनसेव्याम्बुधारर्धारायद्वैस्तैलेतामण्डपैश्च । खैरकोडल्लोकचिचेक्षणैणास्तेऽप्यारेजुः काञ्चनाक्रीडशैलाः ॥ ८२ ॥ १. सालेन प्राकारेण कान्तम् ; (पक्षे) अलकान्त. समेतम्. .4 ·+ २० सर्गः] धर्मशाभ्युदयम् । नानारत्नस्तम्भशोमैरथासीत्सालंकारा तोरणैः स्वर्णवेदी। राबावन्तविम्बितेन्दुग्रहोचैरास्थानीव श्रेयसो या विरेजे ॥ ८२ ॥ ऊर्ध्वं तस्यास्ताक्ष्यहंसोक्षमुख्या दिवसंख्यातास्ता वभुजयन्त्यः । यासु व्योमोद्वेल्लनाकृष्टगङ्गाभान्ति चक्रुः स्यूतमुक्ताफलामाः ॥ ८ ॥ कर्णाकारं गोपुराणां चतुष्कं विभत्सालस्तत्परं काञ्चनोऽन्यः । धर्मव्याख्यामाईती श्रोतुमिच्छन्मन्ये मेरुः कुण्डलीमय तस्थौ ।। ८५ ॥ वाम्छातीतं यच्छतोऽप्यस्य पाधै वान्छामात्रत्यागिनः कल्पवृक्षाः । तस्मिन्नुचैस्तस्थुरुद्धृत्य शाखाः का वा लज्जा हन्त निश्चेतनानाम् ।।८६।। ऊर्च तेभ्योऽभूचतुगोंपुराका विश्वानन्दोजीविनी वञवेदी। रेने पतिस्तादृशानां दशानां रत्नज्योतिायसी तोरणानाम् ॥ ८७ ॥ स्तूपास्तेषामन्तरन्तनवोच्चस्ते प्रत्येक रेजुरर्चासनाथाः । तोवासन्सन्मुनीनां मनोज्ञा नानाससन्मण्डपास्तुणतुमाः ॥ ८८॥ रुद्धवराननहेतिप्रचारस्तत्प्राकारः स्फाटिकः प्रादुरासीत् । तस्याप्यन्त चन्द्रकान्तप्रतिष्ठाः कोठास्तत्र द्वादशासनगरिष्ठरः ॥ ८९॥ चीतपन्याः फल्पनार्योऽप्यथार्या ज्योतिर्मीमा हि स्त्रियो भावनाश्च । भौमज्योतिः कल्पदेवा मनुप्यास्तिर्यम्यूथान्येषु तस्थु. क्रमेण ॥ ९० ।। ऊर्च तेभ्यो वालम लोचनानां स्थानं दिव्य गन्धकुट्यास्त्यमासीत् । अन्तस्तस्योदाममाणिक्यदीपं रेले रम्यं काञ्चन सिंहपीठम् ॥ ९१ ।। रतज्योतिर्मासुरे तत्र पीठे तिष्ठन्देवः शुप्रभामण्डलस्थः । क्षीराम्भोधेः सिच्यमानः पयोभियो रेजे काचनाद्वाविवोधैः ॥ ९२ ॥ गायनादेनेव मृगासनानां नृत्यसोले: पहलानामिवौधेः । किं भूमोऽन्यतस वृत्त गुणीजे रक्को यस्य वृक्षोऽप्यशोकः ।। ९३ ॥ वृष्टिः पाप्पी सा युतोऽम्तमन्तः संभाव्यन्ते नात्र पुष्पाणि यस्मात् । यद्वा शातं द्रागनास्स हसादहगीत्या तत्र बाणा निपेतुः ॥९॥ १५..

·: काव्यमाला। आविर्भूतं यद्भवतमावि ज्ञानाकार तुल्यमिन्दुत्रयेण । अव्यायाधामातपत्रयं तत्तस्यावोचत्रयैश्वर्यलक्ष्मीम् ।। ९५ ॥ छाया कायस्यास्स सेवोपसर्पद्वाखच्चक्रणेव भामण्डलेन । क्षिप्ता नान्तश्चेत्कथं तत्प्रपेदे तीव्रा चेतस्तापसंपत्यशान्तिम् ॥ ९६ ॥ रेजे मुक्तिश्रीकटाक्षच्छटामा पार्श्वे पतिश्चामराणां जिनस्य । झानालोके निष्फलानामिवेन्दो सामुच्चैर्दण्डनिर्यन्त्रितानाम् ॥ ९७ ॥ अप्युद्रीवैः श्रूयमाणा कुरङ्गैः कर्णाभ्यर्णस्फारपीयूषधारा । आ गव्यूतिद्वन्द्वमभ्युल्लसन्ती दिव्या भाषा कस्य नासीसुखाय ।। ९८ ॥ केयं लक्ष्मीः केदृशं निःस्पृहत्व केदं ज्ञानं कास्त्यनौद्धत्यमोहक् । रे रे भूत द्राकुतीर्था इतीव ज्ञाने भर्तुर्दुन्दुमिोन्न्यवादीत् ॥ ९९ ॥ लास्योल्लासा वाचविद्याविलासा गीतोद्गाराः कणेपीयूषधाराः । स्थाने स्थाने तत्र ते ते बभूवुश्छायाप्यस्सिन्दुर्लभासीधदीया ॥ १०० ॥ इति निरुपमलक्ष्मीरप्टमिः प्रातिहार्य- रतिशयगुणशाली केवलज्ञानभानुः । समवसरणमध्ये धर्मतत्त्वं विवाः मुरपरिषदि तस्थौ धर्मनाथो जिनेन्द्रः ।। १०१ ।। इति महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचिते धर्मशर्माभ्युदये महाकाव्ये विंशतितमः सर्गः । * एकविंशः सर्गः। तत्वं जगत्रयस्यापि बोधाय त्रिजगद्गुरुम् । तमाच्छदथातुच्छज्ञानपण्यापणं गणी ॥१॥ ततो भूतभवद्भाविपदार्थव्यक्तिसाक्षिणी । निःशेषदोपनिर्मुक्ता त्यक्तमिथ्यापथस्थितिः॥२॥ "

·२१ सर्गः धर्मशर्माभ्युदयम् ।
१६३
विपक्षगसर्वस्वदूरोच्चाटनडिण्डिमः ।
अपारपादसंभारमूधरोपद्रवाशनि. ॥३॥
स्थाद्वादवादसाम्राज्यप्रतिष्ठामसवश्रुतिः।
अतुल्यधर्ममल्लोस्करास्फोटस्फुटाकृतिः ॥ ४ ॥
अविनमकरन्यासधासौष्ठस्पन्दवर्जिता ।
वर्णविन्यासशून्यापि वस्तुवोधविधायिनी ॥ ५ ॥
पृथक्पृथगभिप्रायवचसामपि देहिनाम् ।
तुल्यमेकाप्यनेकेषां स्पष्टमिष्टार्थसाधिका ॥ ६ ॥
सर्वान्द्रुतमयी सृष्टिः सुधावृष्टिश्च कर्णयोः ।
प्रावर्तत ततो वाणी सर्वविद्येश्वराद्विमो ॥ ७॥ (कुलकम्)
जीवाजीवाश्रवा बन्धसवरावपि निर्जरा ।
मोक्षश्वेतीह तत्त्वानि सप्त स्युर्जिनशासने ॥ ८॥
अन्धान्त विनो. पुण्यपापयोः पृथगुक्तितः ।
पदार्था नव जायन्ते तान्येव भुवनत्रये ॥ ९ ॥
अमूर्तश्चेतनाचिहः कर्ता भोक्तातनुप्रमः ।
ऊर्ध्वगामी स्मृतो जीव स्थित्युत्पत्तिव्ययात्मकः ॥ १०॥
सिद्धसंसारिमेदेन द्विप्रकार स कीर्तित. ।
नरकादिगते दासंसारी स्याचतुर्विधः ॥ ११ ॥
नारकः सप्तधा सम्पनीभेदेन मियते ।
अधिकाधिक्सकेशप्रमाणायुर्विशेषतः ॥ १२॥
रमशर्करावाङकापधूमतम प्रभाः ।
महातम प्रभा चेति सप्तैता वनभूमयः ॥१३॥
तत्राधा निशता लक्षविरानामतिमीपणा।
द्वितीया पमित्या तृतीया च तिथिप्रमः ॥१४॥

·। काव्यमाला।
F
चतुर्थी दशभिर्युक्ता पश्चमी त्रिभिरुत्वणैः।
पष्ठी पञ्चोनलक्षेण सप्तमी पञ्चभिबिलैः ॥ १५॥
एवं नरकलक्षाणामशीतिश्चतुरुतरा ।
विज्ञेया तासु दुःखानां न संख्या निपुणैरपि ॥ १६ ॥
पडङ्गलास्त्रयो हस्ताः सप्त चापानि विग्रहे ।
इयत्येव प्रमा ज्ञेया प्राणिनां प्रथमक्षितौ ।। १७ ।।
द्वितीयादिष्वतोऽन्यास द्विगुणद्विगुणोदयः ।
उत्सेधः स्याद्धरित्रीपु यावत्पञ्चधनु:शती ॥ १८ ॥
प्रसरदुःखसंतानमन्तातुमिवाक्षमम् ।
वर्धयत्यङ्गमेतेपामधोऽधो धरणीप्वतः ॥ १९ ॥
एक आये द्वितीये च त्रयः सप्त तृतीयके।
चतुर्थे पञ्चमे च स्युर्दश सप्तदश क्रमात् ॥ २० ॥
पठे द्वाविंशति यात्रयस्त्रिंशच्च सप्तमे ।
आयुर्दुःखापवरके नरके सागरोपमाः ।। २१ ॥
आये वर्षसहस्राणि दशायुरधर्म ततः।
पूर्वसिन्यद्यदुत्कृष्टं निकृष्टं तत्तदप्रिमे ॥ २२ ॥
कदाचिदपि नैतेषां विधिरेधयतीहितम् ।
दुःखिनामनमिप्रेतमिवायुर्वर्धयत्यसौ ।। २३ ।।
रौद्रध्यानानुवन्धेन बहारम्भपरिग्रहाः।
तत्रोपपादिका जीवा जायन्ते दुःखखानयः॥२४॥
तेषामालिनितानानां संततं दुःखसंपदा ।
न कदापि कृतेष्येव सुखश्रीर्मुखमीक्षते ॥ २५ ॥
साश्रुणी लोचने वाणी गद्गदा विहलं मनः ।
स्थाचदेषां कयं दुःखं वर्णयन्ति दयालवः ॥ २६ ॥

·२१ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । १६५ सूतवद्भिन्नमप्यनं यन्मिलत्यापदे पुनः । दुःखीकरोति मच्चितं तेन वार्तापि तादृशाम् ॥ २७ ॥ मधुमांसासवासक्त्यावगणय्य जिनागमम् । कौलादिदाम्भिकाचार्यसपर्याकारि यत्त्वया ॥ २८ ॥ तस्येदं भुज्यतां पकं फलमित्यमुरामराः । उत्कृत्योत्कृत्य तन्मांसं तन्मुखे प्रक्षिपन्त्यमी ॥ २९॥ पाययन्ति च निस्त्रिंशाः प्रतप्तकललं मुहुः । मन्ति बनन्ति मनन्ति ऋकचैर्दारयन्ति च ।। ३०॥ खण्डनं ताडनं तत्रोत्कर्तनं यन्त्रपीडनम् । किं किं दुष्कर्मणः पाकात्सहन्ते ते न दुःसहम् ॥ ३१ ॥ कृता श्वनगतेर्भेदात्तत्स्वरूपनिरूपणा । व्यावयेते कियानस्या भेदस्तियम्पतेरपि ॥ ३२॥ तिर्यग्योनिविधा जीवस्त्रसस्यावरभेदतः । वसा द्वित्रिचतुःपञ्चकरणाः स्युश्चतुर्विधाः ॥ ३३ ॥, स्पर्शसाधारणेप्वेष नूनमेकैकमिन्द्रियम् । वर्धते रसनं प्राणं चक्षुः श्रोत्रमिति फ्रमात् ॥ ३४॥ वर्षाणि द्वादशैवायुर्मानं द्वादशयोजनम् । विवृणोति प्रकर्षेण जीवो द्वीन्द्रियविग्रहः ॥ ३५॥ दिनान्येकोनपञ्चाशदायुज्यक्षे शरीरिणि । पादोनयोजनं मान जिनाः प्राहुः प्रकर्पतः ॥१६॥ आयुयोजनमानस्य चतुरक्षस्य देहिनः । पण्मासप्रमितं प्रोक्तं जिनः केवललोचनैः ॥ ३७॥ १.पारदवार, २.प्रसाधरा.

·काव्यमाला। सहस्रमेकमुत्सेधो योजनानां प्रकीर्तितः । पूर्वकोटिमितं चायुः पञ्चेन्द्रियशरीरिणाम् ॥ ३८॥ . पृथिवीमारुताप्लेजोवनस्पतिविभेदतः। अद्वितीयेन्द्रियाः सर्वे स्थावराः पञ्चकायिकाः ॥ ३९ ॥ द्वाविंशतिः सहस्राणि वर्षाणामायुरादिमे । द्वितीये त्रीणि सप्त स्यात्तृतीयेऽपि यथाक्रमम् ।। ४० ॥ चतुर्थे त्रीण्यहान्येव पञ्चमस्य प्रकर्पतः। पञ्चेन्द्रियाधिकोत्सेधस्याव्दानामयुतं मतम् ॥ ४१ ॥ आर्तध्यानवशाजीवो लब्धजन्मात्र जायते । शीतवर्षातपक्लेशवघबन्धादिदुःखभाक् ॥ ४२ ॥ इति तिर्यग्गतेर्मेदो यथागममुदीरितः । मानवानां गतेः कोऽपि प्रकारः कय्यतेऽधुना ।। ४३ ॥ द्विःप्रकारा नरा भोगकर्मभूभेदतः स्मृताः। देवकुर्वादयस्त्रिंशत्प्रसिद्धा भोगभूमयः ॥ ४४ ॥ जघन्यमध्यमोत्कृष्टभेदाचास्त्रिविधाः क्रमात् । द्विचतुःषड्यनुर्दण्डसहस्रोत्तुनमानवाः ।। १५ ॥ ताखेकद्वित्रिपल्यायु विनो मुञ्जते नराः । दशानां कल्पवृक्षाणां पात्रदानार्जितं फलम् ॥ ४६ ॥ कर्मभूमिभवास्तेऽपि द्विधार्यम्लेच्छमेदतः । भारताद्याः पुनः पञ्चदशोक्ताः कर्मभूमयः ॥ ४७ ॥ धनुःपञ्चशतैस्तासु सपादैः प्रमितोदयाः । उत्कर्पतो मनुष्याः स्युः पूर्वकोटिप्रमायुपः ।। ४८ ॥ उत्सर्पिण्यवसर्पियोः कालयोवृद्धिहासिनी । भरतैरावते स्यानां विदेहत्त्वक्षतोदयः ।। १९ ॥

·२१ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । सागरोपमकोटीना कोटिभिर्दशभिर्मिता। आगमज्ञैरिह प्रोक्तोत्सर्पिणी चावसर्पिणी ॥ ५० ॥ सुखमासुखमा प्रोता सुखमा च ततो बुधैः । सुखमादु खमान्यापि दुखमासुखमा क्रमात् ॥ ५१॥ पञ्चमी दुखमा पष्ठी दुखमादु खमा मता। प्रत्येकमिति भियन्ते ते योदा कालमेदत ॥ ५२ ॥ चतस्रः कोटयस्तिलो द्वै च पूर्वादिपु क्रमात् । तिसृष्वम्भोधिकोटीना मानमुक्त जिनागमे ॥ ५३ ॥ ऊना सहस्रैरब्दाना द्वाचत्वारिंशता ततः । चतुर्थ्यम्भोधिकोटीना कोटिरेका प्रकीर्तिता ॥ ५४ ॥ पञ्चमी वत्सराणा स्यात्सहस्राण्येकविंशति । तत्प्रमाणैव तत्त्वज्ञैनून पष्ठी प्रतिष्ठिता ॥ ५५ ॥ पोढा पदकर्ममेदेन ते गुणस्थानभेदतः । स्युश्चतुर्दश धात्री म्लेच्छा पञ्च प्रकीर्तिता ॥ ५६ ॥ खभावमार्दवत्वेन खल्पारम्मपरिग्रहा। भवन्त्यत्र नरा पुण्यपापाप्तिप्रक्षयक्रमा ॥ ५७ ॥ नारीगर्भेऽतिबीभत्से कफाऽऽमासृचलाविले । कुम्भीपाकाधिकाऽसाते जायते कृमिवनर ॥ ५८॥ वर्णितेति गतिर्नृणा देवानामपि संप्रति । कियत्यपि स्मरानन्दोजीविनी वर्णयिप्यते ॥ ५९॥ भावनव्यन्तरज्योतिर्वैमानिकविमेदत.) देवाश्चतुर्विधानेपु भावना दशघोदिता ॥६०॥ असुराहिसुपर्णामिविद्युद्वातकुमारका.। दिग्द्वीपमानिताम्मोधिकुमाराचेति भेदतः ॥ ६१॥ , ·काव्यमाला। तत्रासुरकुमाराणामुत्सेधः पञ्चविंशतिः । चापानि दश शेपाणामप्युदन्वत्परायुषाम् ॥ ६२ ॥ दशसप्तधनुर्माना व्यन्तराः किंनरादयः । शिष्टास्तेऽष्टविधा येपामायुः पल्योपमं परम् ॥ ६३ ।। ज्योतिष्काः पञ्चधा प्रोक्ताः सूर्यचन्द्रादिभेदतः । येपामायुःप्रमाणं च व्यन्तराणामिवाधिकम् ॥ ६४ ॥ वर्षाणामयुतं भौमभावनानामिहावमम् । पल्यस्यैवाष्टमो भागो ज्योतिषामायुरीरितम् ।। ६५॥ वैमानिका द्विधा कल्पसभूतातीतभेदतः । कल्पजास्तेऽच्युतादर्वाकल्पातीतास्ततः परे ॥६६॥ सौधर्मेशाननामानौ धर्मारम्भमहोद्यमौ । सनत्कुमारमाहेन्द्रौ ब्रह्मब्रह्मोचरावपि ॥ ६७ ।। ततो लान्तवकापिष्ठौ शुकशुकोतरौ परौ । शताराख्यसहस्रारावानतप्राणतावपि ॥ ६८॥ अथारणाच्युतौ कल्पाः पोडशेति प्रकीर्तिताः । इदानीं तेषु देवानामायुर्मानं च कथ्यते ॥ ६९ ॥ हस्ताः सप्त द्वयोर्मानं पडूवं नाकिषु द्वयोः । चतुर्णा पञ्च चत्वारस्तदूचं तावतां क्रमात् ॥ ७० ॥ त्रयः सार्धा द्वयोरूर्ध्वमूर्ध्वमाभ्यां द्वयोस्त्रयः । इति षोडशकल्पानामूर्ध्व अवेयकेप्वपि ॥ ७१ ।। अधःस्थेपु करौ साधों द्वौ मध्येपूर्वगेपु च । त्रिपु सार्घकरास्त्रेभ्यः परे हस्तप्रभाः सुराः ॥ ७२ ।। सौधर्मशानयोरायुःस्थितिौ सागरी मतो । सनत्कुमारमाहेन्द्रकल्पयोः सप्त सागराः ।। ७३ ।।

·-
२१ सर्गः ] धर्मशर्माभ्युदयम् ।
१६९
दशैव कल्पयोर्जेया ब्रह्मब्रह्मोत्तराख्ययोः ।
निर्णीता लान्तवे कल्पे कापिठे च चतुर्दश ।। ७४ ॥
पोडशैव ततः शुक्रमहाशुक्राभिधानयोः ।
अष्टादश शतारे च सहस्रारे च निश्चिताः ॥ ७५ ॥
वार्णिता विंशतिनमानतप्राणताख्ययोः ।
उक्ता द्वाविंशतिः प्राज्ञैरारणाच्युतयोरपि ।। ७६ ॥
सर्वार्थसिद्धिपर्यन्तेष्वतो अवेयकादिषु ।
एकैको वर्धते तावद्यापत्रिंशत्रयाधिका ॥ ७७ ॥
अकामनिर्जरावालतप संपत्कयोगतः ।
अत्रौपपादिका भूत्वा प्रपद्यन्ते सुराः मुखम् ।। ७८ ॥
विलासोल्लाससर्वखं रतिकोषसमुच्चयम् ।
शृङ्गाररससाम्राज्यं भुञ्जते ते निरन्तरम् ॥ ७९ ॥
इति व्यावर्णितो जीवश्चतुर्गत्यादिभेदतः ।
संपत्यजीवतत्त्वस्य किंचिद्रपं निरूप्यते ॥ ८० ॥
धर्माधर्मो नमः कालः पुद्गलश्चेति पञ्चधा ।
अजीवः कथ्यते सम्यग्जिनस्तत्त्यार्थदर्शिमिः॥८१॥
पद्रव्याणीति वर्ण्यन्ते समं जीवेन तान्यपि ।
विना कालेन तान्येव यान्ति पञ्चास्तिकायताम् ॥ ८२॥
धर्मः स तात्त्विकैरुक्तो यो भवेद्गतिकारणम् ।
जीवादीनां पदार्थानां मत्स्यानामुदकं यथा ।। ८३ ।।
छायेव धर्मतप्तानामश्वादीनामिव क्षितिः ।
द्रव्याणां पुद्गलादीनामधर्मः स्थितिकारणम् ॥ ८४ ॥
लोकाकाशममिव्याप्य स्थिताकेतावनिष्क्रियो।
नित्यावप्रेरको हेतू मूर्तिहीना भावपि ॥ ८५ ॥

·१७० काव्यमाला। 1 पुद्गलादिपदार्थानामवगाहैकलक्षणः । लोकाकाशः स्मृतो व्यापी शुद्धाकाशो वहिततः ॥ ८६ ॥ धर्माधर्मकजीवाः स्युरसंख्येयप्रदेशकाः । व्योमानन्तप्रदेशं तु सर्वज्ञैः प्रतिपाद्यते ॥ ८७॥ जीवादीनां पदार्थानां परिणामोपयोगतः । वर्तनालक्षणः कालोऽनंशो नित्यश्च निश्चयात् ।। ८८॥ कालो दिनकरादीनामुदयास्तक्रियात्मकः । औपचारिक एवासौ मुख्यकालस्य सूचकः ॥ ८९ ॥ रूपगन्धरसस्पर्शशब्दवन्तश्च पुद्गलाः । द्विधा स्कन्धाणुभेदेन त्रैलोक्यारम्भहेतवः ॥ ९०॥ भूमिशैलतमोगन्धकर्माणुप्रकृतिः क्रमात् । स्थूलास्थूलादिमेदाः स्युस्तेषां पोढा जिनागमे ।। ९१.॥ भाषाहारशरीराख्यप्राणापानादिमूर्तिमत् । यत्किंचिदस्ति तत्सर्वं स्थूलं सूक्ष्मं च पुद्गलम् ॥ ९२ ।। यथागममजीवस्य कृता रूपनिरूपणा । इदानीमाश्रवस्यापि कोषमुन्मुद्रयाम्यहम् ।। ९३ ॥ शरीरवाड्यनःकर्मयोग एवाश्रवो मतः । शुभाशुभविकल्पोऽसी पुण्यपापानुपन्तः॥ ९४ ॥ गुरुनिहवदोपोक्तिमात्सर्यासादनादयः । आश्रयत्वेन विज्ञेया दृग्ज्ञानावृत्तिकर्मणोः ।। ९५॥ दुःखशोकमयाक्रन्दसंतापपरिदेवनैः। जीवो वनात्यसद्वयं स्वपरामयसंश्रयैः ॥ ९६ ॥ शान्तिशौचदयादानसरागसंयमादयः । भवन्ति हेतवः सम्यगसद्वेवस्य कर्मणः ॥ ९॥ ३ ·२१ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । केवलिश्रुतसंघाईदर्माणामविवेकतः । अवर्णवाद एवाद्यो दृष्टिमोहस्य संमवः ।। ९८ ॥ कपायोदयतस्तीव्रपरिणामो मनखिनाम् । चारित्रमोहनीयस्य कर्मणः कारणं परम् ॥ ९९ ॥ श्वभ्रायुपो निमिचानि बहारम्मपरिग्रहाः । मायार्तध्यानतामूलं तिर्यग्योनिभवायुषः ॥ १०० ॥ नरायुषोऽपि हेतुः स्यादल्पारम्भपरिग्रहः । सरागर्सयमत्वादिनिदानं त्रिदशायुषः ॥ १०१ ॥ स्याद्विसंवादनं योगवकता च निरत्यया । हेतुरशुभस्य नामस्तदन्यस्य तदन्यथा ॥ १०२ ॥ पोडशग्विशुद्धयाधास्तीर्थकृनामकर्मणः । खप्रशंसान्यनिन्दाद्या नीचर्गोत्रस्य हेतवः ॥ १०३ ॥ विपरीताः पुनस्ते स्युरुच्चोत्रस्य साधकाः । अन्तरायः सदानादिभिनिर्वर्तनोदयः ॥ १०४ ।। रहस्यमिति निर्दिष्टं किमप्याश्रवगोचरम् । वन्धतत्त्वप्रबोधोऽयमधुना विधिनोच्यते ॥ १०५ ॥ सकपायतया दचे जीवोऽसंख्यप्रदेशगान् । पुद्गलान्कर्मणो योग्यान्बन्धः स इह कय्यते ॥ १०६॥ मिथ्याक्च प्रमादाश्च योगाश्चाविरतिस्तथा । कपायाश्च स्मृता जन्तोः पञ्च बन्धस्य हेतवः ।। १०७ ।। प्रकृतिस्थित्यनुभागप्रदेशानां विभेदतः । चतुर्विधः प्रणीतोऽसौ जैनागमविचक्षणैः ॥ १०८ ॥ अष्टौ प्रकृवयः प्रोक्ता ज्ञानावृतिहगावृती। वेद्यं च मोहनीयायुर्नामगोत्रान्वराययुक् ॥ १०९॥ , ·काव्यमाला। तद्भेदाः पञ्च नव द्वावष्टाविंशतिरप्यतः । चत्वारो द्विचत्वारिंशद्वौ पञ्चापि स्मृताः क्रमात् ॥ ११० ॥ आदितस्तिसृणां प्राज्ञैरन्तरायस्य च स्मृताः । सागरोपमकोटीनां त्रिंशत्कोट्यः परा स्थितिः ॥१११ ॥ सप्ततिर्मोहनीयस्य विंशतिर्नामगोत्रयोः । आयुपस्तु त्रयस्त्रिंशद्विज्ञेयाः सागरोपमाः ॥ ११२ ।। अवरावेदनीयस्य मुहूर्ता द्वादश स्थितिः । नानो गोत्रस्य चाष्टौ स्याच्छेपास्त्वन्तर्मुहूर्तकम् ॥ ११३ ॥ भाव्यक्षेत्रादिसापेक्षो विपाकः कोऽपि कर्मणाम् । अनुभागो जिनरुक्तः केवलज्ञानभानुभिः ।। ११४ ॥ ये सर्वात्मप्रदेशेषु सर्वतो बन्धभेदतः । प्रदेशाः कर्मणोऽनन्ताः स प्रदेशः स्मृतो बुधैः ॥ ११५॥ इत्येष बन्धनत्त्वस्य चतुर्धा वर्णितः क्रमः । पदैः संहियते कैश्चित्संवरस्यापि डम्बरः ॥ ११६ ॥ आश्रवाणामशेषाणां निरोधः संवरः स्मृतः । कर्म संबियते येनेत्यन्वयस्यावलोकनात् ॥ ११७ ॥ आश्रवद्वाररोधेन शुभाशुभविशेषतः । कर्म संत्रियते येन संवरः स निगद्यते॥११८॥(इति पाठान्तरम्) धर्मात्ममितिगुप्तिभ्यामनुप्रेक्षानुचिन्तनात् । असावुदेति चारित्रादरिपट्कजयादपि ॥ ११९ ॥ किमन्यविस्तरेरेतद्रहस्य जिनशासने । आश्रवः संसृतेर्मूलं मोक्षमूलं तु संवरः ॥ १२० ॥ संवरो विवृतः सैप संप्रति प्रतिपाद्यते । जर्जरीकृतकर्माय.पञ्जरा निर्जरा मया ॥ १२१ ।।

·२१ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । दुर्जर निर्जरत्यारमा यया कर्म शुभाशुभम् । निर्जरा सा द्विधा ज्ञेया सकामाकाममेदतः ॥१२२ ॥ सा सकामा स्मृता जैनैर्या व्रतोपक्रमैः कृता। अकामा सविपाकेन यथा श्वम्रादिवासिनाम् ॥ १२३ ।। सागारमनगारं च जैनरुक्तं व्रतं द्विधा । अणुमहावतभेदेन तयोः सागारमुच्यते ॥ १२४ ॥ अणुव्रतानि पश्च स्युस्त्रिप्रकारं गुणवतम् । शिक्षावतानि चत्वारि सागाराणां जिनागमे ॥ १२५ ॥ सम्यक्लं भूमिरेषां यन्न सिध्यन्ति तदुझिताः । दूरोत्सारितसंसाराांतपा बतपादपाः ।। १२६ ॥ धर्माप्तगुरुतत्त्वानां श्रद्धानं यत्सुनिर्मलम् । शङ्कादिदोपनिर्मक्तं सम्यक्त्वं तनिगद्यते ॥ १२७ ॥ तत्र धर्मः स एवार्यः प्रोक्तो दशलक्षणः । आप्तास्त एव ये दोपैरष्टादशमिरुज्झिताः ॥ १२८ ॥ गुरुः स एव यो ग्रन्थैर्मुक्तो बारिवान्तरैः । तत्वं तदेव जीपादि यदुक्तं सर्वदर्शिमिः ॥ १२९ ॥ नाकाला विचिकित्सा मूहदृष्टिः मशंसनम् । सम्तयश्चेत्यतीचाराः सम्यादृष्टेख्दाहताः ॥ १३० ॥ अदेवे देवबुद्धियां गुरुपीरपुरावपि । अतत्त्वे तत्त्वयुद्धिश्च तन्मिथ्यात्वं विरक्षणम् ॥ १३१ ॥ मधुमांसासवत्यागः पयोदुम्परपर्जनम् । अगी मूलगुणाः सम्यन्टरटी प्रकीर्तिताः ॥ १३२ ॥ एतं मांसं मुरा वेश्या पापाः स्यविता । परदाराभियोगध त्याग्यो धर्मधुरंधरः ॥ १३३ ॥ 1.गुपया.

·{9g
काव्यमाला।
मोहादमूनि यः सप्त व्यसनान्यत्र सेवते ।
अपारे दुःखकान्तारे संसारे बम्नमीति सः ।। १३४ ।।
मुहूर्त द्वितयादूचं भूयस्तोयमगालितम् ।
शीलयेनवनीतं च न देशविरतिः कचित् ॥ १३५॥
दिनद्वयोपितं तकं दधि वा पुप्पितौदनम् ।
आमगोरससंपृक्तं द्विदलं चाद्यान्न शुद्धधीः ।। १३६॥
विद्धं विचलितखादं धन्यमन्यद्विरूढकम् ।
तैलमम्मोऽथवाज्यं वा चर्मपात्रापवित्रितम् ॥ १३७ ।।
आईकन्दं कलिङ्ग वा मूलकं कुसुमानि च ।
अनन्तकायमज्ञातफलं संघानकान्यपि ॥ १३८॥
एवमादि यदादिष्टं श्रावकाध्ययने सुधीः ।
तज्जैनी पालयन्नाज्ञां क्षुत्क्षामोऽपि न भक्षयेत् ॥ १३९ ॥
पापभीरुर्निशामुक्ति दिवा मैथुनमप्यसौ ।
मनोवाकायसंशुद्धया सम्यग्दृष्टिर्विवर्जयेत् ॥ १६० ।।
वर्तमानोऽनया स्थित्या सुसमाहितमानसः
भवत्यधिकृतो नूनं श्रावकव्रतपालने ॥ १४१॥
हिंसानृतवच स्तेयस्त्रीमैथुनपरिग्रहात् ।
देशतो विरति या पञ्चधाणुव्रतस्थितिः ।। १४२ ॥
दिग्देशानर्थदण्डेभ्यो यनिघा विनिवर्तनम् ।
पोतायते भवाम्भोधौ त्रिविधं तद्गुणवतम् ।। १४३ ।।
शोधनीयन्त्रशस्त्रामिमुसलोलखलार्पणम् ।
ताप्रचूडश्वमार्जारशारिकाशुकपोपणम् ॥ १४४ ॥
अनारशकटाराममारकास्फोटजीवनम् ।
तिलतोयेक्षुयन्त्राणां रोपणं दावदीपनम् ॥ १४५ ॥

·१७५
२१ सर्गः] धर्मशर्मा युदयम् ।
दन्तफेदानसास्सित्वरोम्णां निन्परसस्स च ।
राणलाहरलाक्षायःक्ष्वेडादीनां च विश्न्यः ।। ११६ ॥
पापीकूपनडागादिशोपणं कर्पणं मुवः ।
निलांन्धन मक्षरोधः पशूनामतिमारणम् ॥ १४७ ॥
वनकेलिजलक्रीडा चित्रलेप्यादिकर्म या ।
पचमन्येऽपि वहयोऽर्धदण्डाः परिकीर्तिताः ॥ १४८॥
सामाजिकमयाचं स्पारिक्षानतमगारिणाम् ।
भारीद्रे परित्यज्य त्रिकालं जिनकन्दनात् ॥ ११९ ॥
नियत्तिर्मुक्तमोगानां या स्यात् चतुष्टये ।
पाठ्यं द्वितीयं तच्छिमानवमितीरितम् ॥ १५० ।
मोगोपभोगसंन्यानं क्रियते यदलोलुपः ।
एतीयं तदात्यं स्याःसादापानलोदकम् ॥ १५१ ।।
गृहागताप यत्काले शुद्धं दानं यतात्मने ।
पन्ते सटेसना यान्यग्य प्रकीत्यते ॥ १५२ ।।
मतानि द्वादशनानि सम्पन्रष्टिविमाने यः ।
सानुदासीरनागापमयाम्मोषिः स जायते ॥ १५ ॥
पयागममिति मोई मतं देशयतात्मनाम् ।
पनामाग्मतः किंचिद्रमोसोयमन्टनम् ॥ १५४ ।।
শনালৰ মৰ মহামাদবে:
पोता जिनमोर सायनयानमान्तरम् ॥ १५५ ।।
निम्यानमौदर्यमुमामो मोम्मनम् ।
रालिनिनगी पोटा पसमिनि मनम् ।। १५६ ॥
सापायो पिनपोरानं पुनगा सानिना।
मानिनिति प्रोसः हिपमानाम् ॥ १५ ॥

·१७६ काव्यमाला। यास्तिस्रो गुप्तयः पञ्च ख्याताः समितयोऽपि ताः। जननात्पालनात्पोपादष्टौ तन्मातरः स्मृताः ॥ १५८ ॥ निरूपितमिदं रूपं निर्जरायाः समासतः । इयमक्षीणसौल्यस्य लक्ष्मीमोक्षस्य वर्ण्यते ॥ १५९ ॥ अमावाद्वन्धहेतूनां निर्जरायाश्च यो भवेत् । निःशेषकर्मनिर्मोक्षः स मोक्षः कथ्यते जिनैः॥ १६०॥ ज्ञानदर्शनचारिनरुपायैः परिणामिनः । भव्यस्यायमनेकाङ्गविकलैरेव जायते ।। १६१ ॥ तत्त्वस्यावगतिर्जान श्रद्धानन्तस्य दर्शनम् । 1 पापारम्भनिवृत्तिस्तु चारित्रं वर्ण्यते जिनैः ॥ १६२ ।। ज्वालाकलापवद्वहेरू_मेरण्डबीजवत् । ततः खभावतो याति जीवः प्रक्षीणवन्धनः॥ १६३ ॥ लोकामं प्राप्य तत्रैव स्थिति बध्नाति शाश्वतीम् । ऊर्ध्व धर्मास्तिकायस्य विप्रयोगान यात्यसौ ॥ १६४ ॥ तत्रानन्तमसंप्राप्तमव्याबाधमसन्निभम् । प्राग्देहात्किंचिदूनोऽसौ सुखं प्राप्नोति शाश्वतम् ॥ १६५ ॥ इति तत्त्वप्रकाशेन निःशेषामपि तां सभाम् । प्रभुः प्रहादयामास विवस्वानिव पद्मिनीम् ॥ १६६ ॥ अथ पुण्यैः समाकृष्टो भव्यानां नि स्पृहः प्रभुः । 'देशे देशे तमश्छेत्तुं व्यचरद्धानुमानिव ॥ १६७ ॥ दत्तविश्वावकाशोऽयमाकाशोऽतिगुरु. क्षितेः। गन्तुमित्याहतस्तेन स्थानमुच्चैर्यियासुना ॥ १६८ ॥ अनपायामिव प्राप्तुं पादच्छायां नमस्तले ।। उपकण्ठे लुलोठास्य पादयोः कमलोत्करः॥ १६९॥ -- ·१७७ २१ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम्। यत्तदा विदधे तस्य पादयोः पर्युपासनम् । अद्यापि भाजनं लक्ष्म्यास्तेनाय कमलाकरः ॥ १७० ॥ तिलकं तीर्थकल्लक्ष्म्यास्तस्य प्राह पुरो प्रमत् । । धर्मचक्रं जगचके चक्रवर्तित्वमक्षतम् ॥ १७१ ॥ विश्वप्रकाशकस्यास्य तेजोभिर्व्यर्थतां गतः । सेवार्थ संचचाराने धर्मचक्रच्छलादविः ॥ १७२ ॥ यत्रातिशयसंपन्नो विजहार जिनेश्वरः । तत्र रोगग्रहातकशोकशङ्कापि दुर्लभा ॥ १७३ ॥ निष्कलामा वमूवुस्ते विपक्षा इव सज्जनाः । प्रजा इव भुवोऽप्यासन्निष्कण्टकपरिग्रहाः ॥ १७४ ॥ के विपक्षा वराकास्ते प्रातिकूल्यविधौ प्रभोः । महाबलोऽपि यद्वायुः प्राप तस्यानुकूलताम् ॥ १७५ ॥ हेमरम्यं वपुः पञ्चचत्वारिंशद्धनर्मितम् । विमद्देवैः श्रितो रेजे स्वर्णशैल इवापरः ॥ १७६ ॥ द्वाचत्वारिंशदेतस्य समायां गणिनोऽभवन् । नवैव तीक्ष्णबुद्धीनां शतानि पूर्वधारिणाम् ॥ १७७ ।। शिक्षकाणां सहस्राणि चत्वारि सप्तभिः शतैः । सह पद्भिः शतम्रीणि सहस्राण्यधियोधिनाम् ॥ १७ ॥ केवलज्ञानिनां पचचत्वारिंशतानि च । मनापर्ययनेत्राणां तापन्ति क्षपितांहसाम् ॥ १७९॥ सप्तव च सहस्राणि विक्रयादमुपेयुपाम् । दतिरष्टामिरालिटे द्वे सहसे च वादिनाम् ॥ १८॥ १२५०.

·काव्यमाला।
अर्जिकाणां संहस्राणि षट्चतुर्भिः शतैः सह ।
श्रावकाणां च लक्षे द्वे शुद्धसम्यक्त्वशालिनाम् ॥ १८१ ॥
श्राविकाणां तु चत्वारि लक्षाणि क्षपितैनसाम् ।
निर्जराणां तिरश्या च संख्याप्यत्र न वुध्यते ॥ १८२ ॥
इत्याश्चास्य चतुर्विधेन महता संघेन संभूषितः
सैन्येनेव विपक्षवादिवदनाकृष्टामशेषां महीम् ।
हप्यन्मोहचमू विजित्य विजयस्तम्भायमानं तदा
सम्मेदाचलमाससाद विजयश्रीधर्मनाथ प्रमु ॥ १८३ ॥
तत्रासाद्य सितांशुभोगसुभगां चैत्रे चतुर्थी तिथि
यामिन्यां स नवोतरैर्यमवतां साकं शतैरष्टमिः
सार्धद्वादशवर्षलक्षपरमारम्यायुषः प्रक्षये
ध्यानध्वस्तसमस्तकर्मनिगलो जातस्तदानी क्षणात् ॥१८॥
अभजदथ विचित्रैर्वाक्प्रमूनोपचारैः
प्रभुरिह हरिचन्द्राराधितो मोक्षलक्ष्मीम् ।
तदनु तदनुयायी प्राप्तपर्यन्तपूजो-
पचितसुकृतराशिः ख पदं नाकिलोकः ॥ १८५ ॥
इति महाकविश्रीहरिचन्द्रविरचिते धर्मशाभ्युदये महाकाव्य एकविंशः सर्गः ।
अन्यकर्तुः प्रशस्ति।
श्रीमानमेयमहिमास्ति स नोमकानां
वंशः समस्तजगतीवलयावतंसः ।
हस्तावलम्बनमवाप्य यमुलसन्ती
वृद्धापि न स्खलति दुर्गपथेषु लक्ष्मीः ॥ १॥

·२१ सर्गः] धर्मशर्माभ्युदयम् । १७१ मुक्ताफलस्थितिरलंकृतियु प्रसिद्ध- खत्राईदेव इति निर्मलमूर्तिरासीत् । कायस्य एव निरवद्यगुणग्रहः स. लेकोऽपि यः कुलमशेषमलंचकार ।। २ ॥ लावण्याम्बुनिधिः कलाकुलगृहं सौभाग्यसद्भाग्ययोः क्रीडावेश्म विलासवासवलमीभूपास्पदं संपदाम् । शौचाचारविवेकविसयमही प्राणप्रिया शूलिनः शर्वाणीव पतिव्रता प्रणयिनी रथ्येति तस्यामवत् ।। ३ ॥ अर्हत्पदाम्भोरुहचचरीकम्तयोः मुतः श्रीहरिचन्द्र आसीत् । गुरुपसादादमला समः सारसते सोतसि यस पाचः॥४॥ भक्तेन शक्तेन च लक्ष्मणेन निर्व्याकुलो राम इवानुजेन । यः पारमासादितबुद्धिसेतु मामाम्बुराशेः परमाससाद ॥ ५॥ पदार्थवैचित्र्यरहस्यसंपत्सर्वसनिनमयात्मसादात् । वाग्देवतायाः समवेदि सम्पर्यः पश्चिमोऽपि प्रथमस्तनूजः ॥ ६ ॥ स कर्णपीयूपरसप्रयाहं रसध्यनेरध्वनि सार्थवाहः । श्रीधर्मसर्माभ्युदयाभिधानं महाकविः काव्यमिदं व्यपत्त ॥ ७ ॥ पप्पत्पसारमापि काव्यमिदं मदीय- मादेयतां जिनपतेरनचरित्रः। पिण्ड मृदः सयगुदम्य नरा नरेन्द्र मुदाठिं रिमु न भूपनि धारयन्ति ॥ ८॥ दक्षः साधु पीक्षितं नवनवोडतानिनादरा- पतःपपटिकामु रानशः प्राधमर्पोदयम् ।

·१८० 'काव्यमाला। 5187 नानाभद्विविचित्रभावघटनासामाग्यशोभास्पदं तन्न. काव्यसुवर्णमस्तु कृतिना कर्णद्वयीभूषणम् ॥ ९ ॥ जीयाज्जैनमिदं मत शमयतु क्रूरानपीय कृपा भारत्या सह शीलयत्वविरतं श्री साहचर्यव्रतम् । मात्सर्य गुणिषु त्यजन्तु पिशुना सतोषलीलाजुष. सन्त सन्तु भवन्तु च श्रमविद सर्वे कबीना जना. ॥१०॥ ॥समाप्तोऽयं अन्यः॥

·धर्मशर्माभ्युदयस्यैकोनविंशसर्गस्थचित्राणामुहारः।
१गोमूत्रिकावन्यालोकः७८०
स वा जि सिंधु र मा मा संभ्र मा द मिधा यि त.
XW
२अधभ्रमः।(श्लोकः८४)
ज वा द सिंफु र दा मा वि मा द म धा स त.
IFE
३.सर्वतोभद्रम्। (श्लोक:८६
4 Rato
भर या मम या|रंभ
HERE
रंजिता ददता | जिरं
याता क्षमा मा|क्ष ताया
भद/मा र रमादभ
Het
RE
या ता क्षमा मा क्षता या
FICE
रंजिता ददता जिरं
5FES भरयाम मायार भ
४ मुरजबन्धः। (श्लोकः९४)

·५ षोडशदल पद्मवन्धः। (श्लोकौ९८१९९.)
कृ५
दि
का
समा
ya
ग्मा
(नाम् ॥
४
AM
मा
कि ति१७
श
क
नम्।
N
M
न१०
स्मा पा

·मजन्त य था नेश भक्तान पि देववफतेवाय ४ अविवाय यु : सा ५ पुतत्वात थाति ६ भजत ६ चक्रबन्धः। (श्लोको १०९।१०२) भलो भमा |१ दिरुहागुण, १ का नि धु . teafEBHlute कार k द प ८ य WANTS पा ८ व्य णि क्षी प" यि ERE म यस 20 15 म | 사제 여자 Aw M to र ४ रि F ४ ४ ह

·७चक्रबन्धः। (श्लीक:१०४)
स
(भ्या
श्री
चि
१
१
F
TA
ह
त्य
स
ग
2
의
시대의
U
र
स्वा
에어백
rate
दा
KARTE MEHENEE
8
Land
था
The

·धर्मशर्माभ्युदयस्थश्लोकानां सूची। 8707 स. श्लो. पृ. स. वो पृ. अक्लपसरवारिभिर्वि०१३॥ ५४॥१.११ अत्यन्तं किमपि १६१८०1१२३ अकामनिर्जरावालतप:२११ ७८११६९ अत्यन्तनि.सहरगमु. ३. ४२॥ २१ अकृतिमश्चैत्यगृहैजि॥ ३६५६ ) अत्यन्तमव्याहतवेग० ९१ २०७१ अक्षिप्तप्रलयनटोद्ध० १६॥ ४४१२० अत्र प्रचारोन वि० १०॥ ५५॥ ८३ अखण्डहेमाण्डकपुण्ड । १११५३ अनान्तरे वेनिनिवे० १४१०६।१३४ अखिलमलिनपक्षं पूर्व० ८ ४४०६७ अनोचस्यमशिखरी० १०॥ ४६॥ ८२ अगुरुरिति सुगन्धिद्रव्य. १॥ ८५॥ ९ अथ तथाविधभाविसु. ३। ७५।२२५ अगोचर चण्डस्चेरपि १२॥ ४०॥ ९४ अथ तैः प्रेषितो दूतः १९४ ४१४१ अग्रेसर्पचतुरङ्गविस्तृता९१ ५६॥ ७४ अथ दिदृशुममुं रम० १११ ६३॥ ८९ अग्रे भजन्तो विरसत्व०४॥ ७. २६ | अथ पुण्य समाकृष्टो २१।१६।१७६ अङ्गमुत्तुममातामा १५० ५५।१४७. अथ प्रतीहारपदे १॥३२॥१२७ अद्भरागमपि कापि ५। ४९॥ ३९॥ अथ श्रुताशेषसुखप्र० १८॥ १1१३५ अगवद्गमगान्ध्रनैषधे ५॥ १६॥ ३६॥ अथ श्लथीभूतविमो० १८॥ ५५॥१३९ अगसग्रहपर करपातं १५॥ ४३१११४ अय स तन निधीश्व०१११ १८४ आसादमवसादितधै०१५। १०।१११ अथ स दण्डधरेण २। ७६।१७ अहारशकदाराममा०२१११४५/१७४ अथ सरमसमस्या अग्रेषु जातेष्वपि त १॥ ९४४१३३ | अथाइदम्मेन सहो० १४॥ ७-११०५ अशोऽप्यनको हरिणे. १७॥ ४५।१२८ अयाधिपेनार्थयितुं १०॥ १० अचिन्त्यचिन्तामणि. १ २१११३६ / अथापनिद्रावधिबोध० ४। १।२६ अजस्रमासीद्धनसप० १८१ ६२११४० अथापराद्ध दयितेन १२॥ १४॥ १२ अद्यालशालापणचव १॥ ८९११३२ अथामवन्नम्युदनाद. १॥ ८६।१३० अणुव्रतानि पञ्च स्यु० २१११२५।१७३ | अयाभिपेक्तुं सुरशल. " अतस्तमानसे सेना १९। ०६।१४७ | अयायमन्येचुरुदार० १५॥ १११२५ अतिशयपरिभोगतो. १३॥ ६२११०१/ अथायमाहूय पति १११०११३४ अतुच्छाच्छायमहो ११ अकारलाच्युतो कल्या. २१॥ ६९१६८ ८1 ·२ स० ग्लो. पृ. स. लो. पृ० अथास्वसंध्यारुधिरा०१४॥ २१॥१०४ अनागारं व्रतं द्वधा २१११५५।१७५ अधारित जम्वूपपदः १॥ ३२॥ ४ | अनादरेणापि सुधा० २१ ५२। १५ अथास्पदं नभोगानां ३३ ४५॥ २२ / अनाहतोपक्रमकर्ण. १८॥ २३३१३७ अथास्य पनी निखि. २॥ ३५॥ १३ | अनारतं वीररसाभि० ॥ ३५॥ २९ अर्थकदान्तःपुरसार• २। ६३॥ १६ | अनारतं मन्दरमेदु. १॥ ५३॥१२९ अर्थकदा ब्योग्नि निर०४॥ ४११ ३० अनिन्द्यदन्तद्युतिफे. २॥ ५९॥ १५ अथैनमापृच्छय सवा० ४१ ७७॥ ३३ / अनुकलितगुणस्य सौ.१३॥ ६४।१०२ अथैष मूर्छत्सु मृदा १८॥ ४५३१३९ | अनुगतभुजगेन्द्रान्म. १४॥ ६१ अयैष मारवतीमि०१८ ६।१३५ / अनुगतभुनमालालो. ८ २९॥ ६४ अथोऽहिना नेत्रसह. १७॥ १२५ | अनुगुणमनुभावस्थानु० ॥ अयोचितसपर्यया ४। ९३३ ३५ | अनुज्झितनेहमरं वि०१०। १८१३६ अयो जिनेन्द्रानुचराः ॥ ५२॥ ५७ | भनेकधातुच्छविभा० १० १०॥ ७८ अथोत्याय नृपः पीठा०३। ११ १८ अनेकधातुरहान्या० १९॥ ८३११५० भदेवे देवमुद्धिर्या २१।१३१११७३ | अनेकपद्माप्सरसः ११४४॥ अदृष्टसंततिः स्पष्ट ३॥ ५॥ २४ अनेकपापरको वा १९॥ २९1१४४ भद्य भूप भवतोऽस्ति ५। ३३॥ ३८ अनेकविटपस्पृष्टपयो० ३॥ २४॥ २० अद्योक्षिप्य कर प्रवी०१६॥ ८॥१२४ | अनेन कोदण्डसखेन १७॥ ६०१३० अधः कृतवावदन. ॥ २१॥ ५४ | अनेन कोपज्वलनेन ४॥ २७॥ २८ अप स्थेषु करौ सा २११ ७२।१६८ अनेन पूर्वापरदिग्वि० १०॥ ४॥ ८२ अपस्वात्तस्य विस्तीर्ण ॥ ३९॥ २२ अन्तःस्खललोहसली. 31 ६३.७५ अधिकं दरमेत्याहो १९ ३१११४५ / अन्त.स्थितप्रथितरा० १। ८६॥ १. अधिगतकरणारसेव १३॥ १०॥ ९७ | अन्तरत्यन्तनिगूढप० १९॥ ३४४५ अधिगतनदमप्यगा. १३॥ २०॥ ९८ अन्तरस्थावकाशेन ३. ४१२२ अधिधियं नीरदमा ॥ ३३॥ ५५ | अन्तरूफगिवि० ५। ७५३४० अधृष्यमन्यैरपिरह्य ॥ १५॥ २७ अन्तर्बाधेदीप्यमान० २०॥ ५४॥१५८ अध्यासीनो ध्यानमु २०१३५६ / अन्तलाने कनिष्क- २०॥ ७५11. अनन्यनारीप्रणयिन्य १२१.१५। ९२ अन्तर्वपुः प्रणयिनः मनपायामिप प्रातुं ११४९१६ | अन्यं जलापारमितः १४॥ २३॥१.५ ·३ - स. यो. पृ. स. लो. पृ. अन्यामनासंगमलाल. ४॥ ५५॥ ३१ अमूर्तश्चेतनाचिहः २१॥ १०1१६२ कान्ये भियोपातपयो० ॥ २८॥ २९ अम्भोधिरिव कल्पा. १९१ ८११५. भन्योन्यपानरणन्म• ६॥ ३॥ ५. अयं स कामो नियतं ११ १२५ मन्योन्यदत्तं विसस०१४॥ १६॥१०४] अयमतिशयहरो ८1११॥" अन्योन्यसंचलनप० ६। ४२॥ ५० अयमनगजस्य म. १॥ ५१/ ८८ मन्योन्यस्सलनवशा.१६॥ ५०।१२० सयमस्माकमेणाक्षि ३॥ ३२॥ २१ अपत्यमिच्छन्ति त. १८॥ १२॥१३६ | अयमिह जटिलोमि. ८॥ २४॥ ६३ अपहतवसने जडेन १३॥ २५॥ ९८ अयमुपरि पविद्युत्तो• ८1 २१.६२ अपहतवयने जलेनि. १३॥ ४२१.० अर्जिका सहस्राणि २१11८111 अपारयमप्रतिरूपमझं । ४१ ५३ | भर्ये इंदिस्थेऽपि कवि ॥१४॥ ३ मपास्वपीयूषमयूरा• १२॥ १६॥ ९२ ! भोदितेन्दोः शुकच०१४॥ १६१०६ भपास्य पूर्वामभिस. १४॥ २११०३ महत्पदाम्भोरुह.प्र.प्र .११ मपि जगरम मनोम.११॥५६॥ ८५महतं मालसंवि. १॥ ३११३५ अपेक्ष्य फालं कमपि १८॥ २५॥१३७ अरमलममृतेनासा• ८1५५ ६ मप्युम्मेवेः भूयमाणा २०। ९८१६२ अल्पीयधि सस्य फले ॥५३॥ ३॥ भरला तो पुरस्कल १५ १६१४३ अवकरनिकुरम्वे मार. अवारशेवालदला. ५६॥ १८ भवन्तिनायोऽयमनि.१॥ ३१२७ समजत जपनं जपान १३३ ४८11..अवरावेदनीयस्स २११३७२ अमजदप विचित्र. २१८५७८ | भवापुरे रिपवः २॥ २७॥ १२ अभावान्पहेतुनो २06-11 भाप्तवान्डाभ्यधि. २॥ २४॥ १२ मबिनवमारीमुका. ८॥ १२॥"बाप्य तत्सामिपुटा• ॥ २०५३ অশিষয়িনী ३.२ भवाप्प सपधिपमो. ॥२॥ ५ अमिमुखमभिदायमा• १३॥ 1.2 अविरत सरचितो. १३॥ ५५॥१., भमूदपेशाविद्या. २॥ १.अविरलपतितापमा. ११॥२॥५८ सम्पुरातमनः ५। अविरतप्रसार्य• Arm.. मान्तर दय. भन्याहतप्रसरतात. समिणमगाना 4- अरगुरमन्दीरय. mve ममी प्रमो पिततः ॥ २१५५भरमगर्भमनिशिदिली. / in ·M स. सो ५। ८९11 ४ स. लो. पृ० अश्मगर्भमयमूर्ध्वमु० ५५ ४७॥ ३९ / आक्रान्ते चटुलतुरंग० १६॥ ५११२१ भधान्तं श्रिय इव १६॥ ४९।१२० आगतोऽयमिह तत्त० ५॥ ३५॥ ३८ भश्रुगद्गदगिरामिह १५॥ ५७५११५ आगत्यासनकम्पक० श्रोत्तरी दशशती ६॥ १५॥ ४६ आज्ञामतिक्रम्य मनो०१४॥ २॥१०५ अष्टो प्रकृतयः प्रोका २१११०९।१७१/ आज्ञामिव पुरि क्लेश० ३॥ ३॥ १८ असक्तमाकारनिरीक्ष० २॥ १३॥ ११ / आतङ्काकुलशबरीवि०१६॥ ५॥१२॥ असत्पथस्थापितदण्ड० ४॥ ३॥ २९) आतङ्कार्तिहरस्तपद्यु० १९८१०१११५२ असंमृतं मण्डनमजय० ॥ ५९॥ ३२ भादाय नेपथ्यमयो० १४॥ ६११.८ मसाहेतिप्रसरैः ५० ॥ २९॥ ५५ आदाय शब्दार्थम. 1 २८१ असारसंसारमरुस्थ. २०६८ १६ आदितस्विसणां प्रा० २११११११७२ असावनालोक्य कु. २॥ ७२॥ १७ आये वर्षसहस्राणि २१॥ २२॥१६४ असुराहिसुपर्णाग्निवि० २११ ६११६७ आनन्दोच्छसितमनाः १६॥ ८३.१२३ अस्तं गते भासति १॥ २४॥१०५ आयाति कान्ते हृदयं १४॥ ७७१०९ अस्ताचलास्कालवली. १४॥ २२॥१०४ आयाति प्रबलतरप्र. १६॥ ३११९ अखादिमारा रविः १४॥ ८1१०३ / आयातो दुरधिगमा० १६॥ २९॥११९ अहमिह गुरुलबया १३॥ ३९॥ ९९ आयुःकालानमः २०॥ ११५४ अममिह महमीहे ५॥ ९॥ ४३ / आयुर्योजनयानस्य २१॥ ३॥१६५ अहमुदयवता जनेन १३॥ ५६१.१ आरम्भोच्छलिततुरं० १६॥ २११० १११ १११० आरूढस्तुरगमिमं १६६ ६७१२२ अहेरिवापातमनोरमै० ४॥ ५४॥ ३१ मारोप्य चित्रा वरप०१४। ६०१०८ अहो सलस्यापि म०. १॥ २६॥ ४ आर्तध्यानवशाचीवो २१॥ ४२१६६ अहो समुन्मीलति १५ १८११२६ / आईकन्दं कलि वा २११३८११७४ अस मानाधिकः सेना १९१ १३१४३ / आलापरिति बहुमा०.१६॥ ८२११२१ अम्याः खरूपं कथमे० ९३५॥ ७२ आलिग्गय वालाय स. ११९१३३ अस्सेदमावर्जितमौलि. १५॥ ३६।१२८ आवर्वगान्तरसो प० ११ १२.४ १४॥ ७॥१०९ / भाविभूयुः सरसूर्य०१४॥ ६९१०९ आप्रेमलालापपरे. १॥ २॥ याविर्भवद्धान्तकपाग. ९.३ आकर्णपूर्ण कुटिलाल• ॥ ५८॥ ३१ ॥ याविभूतं यद्वद्भूत• २०॥ ९५१६१ अहह निर्दहति स्म आः संचरतम्भसि ·८ स. लो. पृ. स० श्लो० पृ. आविष्कतु स्फारमो० २०॥ ४।१५४ | इति राजगणे तसि. १९॥ ३२॥१४५ आश्रवद्वाररोधेन शु० २११११८११७२ | इति पचनमुदार भा० ११॥ ७२॥ ९० आवाणामशेषाणां २११११७११७२] इति विशङ्कय मधो०११॥ २२॥ ८५ आससारं साहचर्यव० २०॥ ४४।१५७ | इति व्यतिक्रम्य दि. १८१ ५४।१३९ आसज्योद्धृतचरणाप०१६। १६:११० इति व्यावर्णितो जीव०२१॥ ८०1१६९ सिन्धुगङ्गाविजया० ९॥ ६७७५ इति सरसिरहनमा० १३॥ ४०११०० आ स्कन्धं जलमव. १६। ६१११२१/ इतीव काचिन्नवचूत. १२॥ ४६॥ ९४ आस्कन्धमृज्वी तद. १॥ ५१ ६/ इवीव भा स्तम्भित. १॥ ७४। आस्तां जगन्मणे. १९॥ ४०॥१४६ | इत्यं यावत्प्राप्य वैरा०२०॥ २४॥१५५ आस्य तस्या साल. २०॥ ७३।१६० इत्यं वारिविहारके. १३॥ ७१।१०२ आहतानि पुरुषायित०१५। ५८।११५, इत्यं विचिन्त्यप कृ०। ९। ४२॥ ७३ आहवक्रममामूलमथ १९॥ ११४१ इथं विदर्भवमुधाधि० १६॥ ८८1१२४ इक्ष्वाकुमुख्यक्षितिपा० ११ १०।१२५ | इत्थं वियोगानलदा० १४१ ७६।१०९ इक्ष्वाकुवशप्रभवः प्र० ११ १११३१ | इत्थं विलोक्य मधु० १५१ ७.११६ इत: प्रमृत्यम्ब न ते २॥ ३८॥ १४ | इत्यं स निदशजनस्य १६१ ३८1११९ इतस्तत कजलकोम० १२॥ ३०॥ ९३ | इत्यं प्रन्थिमिव प्रमथ्य ३, ७४॥ २५ इतस्तस्तो लोलनभाजि ॥ ६३३ ५८ | इत्थं घने व्यशितने० १४॥ ७॥१०९ इति कयापि दयाप० १११ ४३॥ ८७ इत्यं चिन्तयतोऽय इति कृतजलकेलिको०१३॥ ५८५१०१ | इत्यं तदर्थकथया हृदि ५। ८४॥ ४३ इति तत्त्वप्रकाशेन २१।१६६।१७६ इत्य तयो के द्विगु० १७॥ ७८४१३१ इति तिर्यग्गते दो २१॥ ४३११६६ | इत्थं पुर. प्रेध्य जरा. ४. ६०॥ ३२ इति निरुपमभकि ८॥ ४३१ ६६ | इस्य मिथः परिक्या. १४॥ ८३.१३२ इति निरुपमलक्ष्मीर० २०११०१।१६२ | इत्यशोभातिशयेन ११ ०३६१२७ इति निशम्य स स. ४. ९२॥ ३५] इत्यब्दाना पञ्चलक्षाणि२१ ११५३ इति प्रमोदादनुशास्स १०। ४४।१३८ इत्याकर्ण्य स तस्य १०1७1८३ इति प्रसादुपलालि० १२॥ २५। ९३ | इलाकस्मिकविस्मया २७९१७ इति प्रीतिप्रायं बहल• ३॥ ७॥ २६ इत्याराध्य त्रिभुवनगुरं ८॥ ५॥ ६९ इति मुहुरपरैर्यथार्य. १३॥ १३॥ ९७ | इलावास्य चतुर्विधेन २१११८३६१७४ ·. स. लो. पृ. स. लो. पृ. इत्युचैनिंगदति चैत्रि. १६॥ ४१।१२० उचितमाप पलाश १११ १६३८५ इत्युचैस्तनवप्रभूषणव. 1 ८०१ ७६ उच्चासनस्थोऽपि सता १.३.१ ४ इत्युदीय च मियः ५॥ ४६॥ ३९ उच्चस्तनशिखोहासिप ३॥ २२॥ २० इत्येष संचिन्स वि० ४॥ ६११ ३२ | उत्क्षिप्तकेतुपटपल्लवि० ६॥ २३॥ ४७ इत्येष निःशेषजगल. ४॥ १०॥ ३१ | उत्क्षिप्तसहकाराप्रम ३.३०॥ २१ इत्येष बन्धतत्त्वस्य २१:११६।१७२] उत्खातखनप्रतिविम्बि०४॥ ३४॥ २९ इन्दुर्यदन्यासु कलाः १४॥ ३७॥१०६ / उत्खातपकिलविसा. ६ इन्द्रोपेन्द्रब्रह्मरुद्राह. २०॥ १९॥१५५ उत्खाताचलसिखरैः १६॥ ५४॥१२१ इमामनालोचनगोचरां २॥ ५५॥ १५/ उत्तरीयमपकर्षति १५. ३११११३ इयं गिरेगैरिकरागर० १०॥ २३॥ ७९/ उत्तिष्ठ त्रिजगदधीरा १६॥ २८१११९ इयमुदस्य करैः परि. ११५ ४६१ ८८ उतिष्ठभुदयगिरेरिवे. १६६ ३९११९ इयं प्राणप्रिया पनी ३॥ ५६॥ २४ उत्तुद्रुमवलभीषु पा०१६॥ ६४१२२ इलामूलमिलन्मौलिन• ३॥ ४६॥ २२ / उत्थितान्यपि रतो. १५६ ६४।११६ इह क्षरनिर्झरवारिहा० ॥ ६५॥ ५८ | उत्पालिकाधूस्तिमिते. १॥ ४॥ इह धर्मनिरपह० ११॥ ३३॥ ८६ उत्फालै तमवटस्थ० १६१ ५२।१२१ इह तृषातुरमर्थिनमा ११॥ ३०॥ ८६ / उत्सङ्गमारोप्य तमा ९॥ ११॥ . इह पिहितपदायें स. ८॥ ५४॥ ६०) उत्सपिण्यवसर्पियोः २१४/१६६ इह मृगनयनासु सा. १३३ ५। ९. उत्साहशीलाभिरलं इइ शुना रसना वद.११॥ ३१॥ ८६ । उदंशुमल्या कलया १४॥ ३४४१.५ इह हि मिलितरम. ८॥ २५॥ ६३ उप्रशाखाकुसुमा० २२१ ९४ इह हि रोघरजांसि ११॥ ६॥ ८९/उदप्रशाखाधनचछ• १२॥ ५॥ ९५ इहारमो मारुतधूत- १२१ २९४ ९३ उदयति अलतिका १२॥ १२॥ ९१ इहार्थकामाभिनिवेश०१८॥ ३२॥१३५ | उदवदुःस्तनवप्रशा. २॥४१॥ १४ इहेहते यो नतवर्ग. १८॥ ३३॥१३५ | उदविनिहितनेना. ८1१५.६१ इहोपभुक्का कतमैने ११ ४२११३८ उदवका वनिताख २१ २015 उक्तमागमनिमित्तमा० ५। ३१३८रदीरयनियमृतप्रपा १२१ ३९॥ ४ उक्त्वा तमित्यनुचरं १११०९।१३४/उदीरिते धीरतिकी. २॥ ५९॥ १५ उमदग्धमधिरोप्प ५. ६५॥ ४१ उदेति प्रतालतलास. १७२ ८ ·७ ६. ७४४ स० श्लो० पृ. स. लो. पृ. उद्गायतीव भ्रमदिक्षु. ४६ ६१ २६ | उल्लासितानन्दपयः० १॥ ११२५ उद्दण्डं यत्र यत्रासी० १९॥ ६५/१४८ | ऊना सहरव्दानां २१॥ ५४११६७ उद्दामद्विरदेनाद्यो(१) १९॥ २८११४४ ऊप्वं तस्यास्ताक्ष्यहं० २०॥ ८४१६१ उद्दामरागरससागर. ६॥ ३९॥ ५० ऊर्ध्व तेभ्योऽभूञ्चतु० २०। ८७११६१ उद्दामसामोद्भवचीत्कृ०१०। ५०। ८२ | ऊवं वेभ्यो वळमं २०॥ ९१।१६१ उद्धर्तुमुद्दामतमिनप० १४॥ ३८॥१०६ ऋतुकदम्बकमायवी.११। ६४। ८९ उद्भिद्य भीममवस० १०॥ ४० ॥८१] एक आये द्वितीये च २१। २०११६४ सद्भिनोद्दामरोमाचक. १९॥ ४८११४६ | एकका इह निशम्य ५. १९॥ ३७ उद्यत्पदाहुटनखांशुद० ९॥ १९॥ ७१/ एकत्र नक्षत्रपतिः १४। ४०11०६ उद्यद्भुजालम्बितना० १॥ ९९४१३३ | एकं पात्रं सौकुमार्यस्य २॥ ४१५७ उद्वलगत्तरगतरङ्गिता० १६॥ ५३११११ एकया गुरुकलप्रमण्ड० ५॥ ५४॥ ४० उन्निदयनिव चिराय ६॥ ३२॥ ४९ एकान्तं सुरसवरार्थ. १६॥ ६३३१२२ उन्मादिका शक्तिर ४॥ ७२॥ ३३ | एकेन तेन वलिना उन्मीलनवनलिनीम० १६॥ १२॥१२१ | एके भुजैर्वारणसेतुभिः ९१ ७६॥ ७६ उन्मीलनवनलिनीव०१॥ २९॥ ८. एको न केवलमनेक. ६॥ १८॥ ४६ उन्मुद्रितो यमवतापि १४४ ८२।१३२ एणनाभिमभिवीक्ष्य ५। १५. ३६ उपचितमतिमा वा८ १३॥ ६१] एणनाभिरसनिर्मित० ५। ५१॥ ३९ उपनदि नलिनीवनेषु १३॥ १८॥ ९८ एताः प्रवालहारिण्यो ३॥ ३॥ २१ उपनदि पुलिने प्रि. १३॥ १६॥ ९७ | एतां धनुर्यष्टिमिवैप १॥ १।१२६ उपर्युपारूढवधूमुखे० ११८३॥ ९ एतैत हे धावत ५० १७॥ ८८1१३२ उपागमे तद्विपदाम० ४॥ ५१॥ ३१ | एनं पति प्राप्य दि. १॥ ३७॥१२८ उपात्ततन्त्रोऽप्यखि• १८ १६१३६ / एवं नरकलक्षाणाम० २१॥ १६१६४ उपात्ततारामणिभूष. १४॥ ५॥१०७ एवमादि यदादिष्टं २१११३९४१७४ उपासनाया २॥ १४॥ "] एप्ययसारम. म.प्र.। ८1१५९ उपेत्य पायेव जरा० ११ ११११३५ | ऐरावणवटुलकर्णझ० ॥ ३५॥ ४९ उपेयुषोऽनन्तपया. ॥ ३८॥ ५६ | ऐरावणस्याय कराक. ४॥ ४३ ३० उल्ललास विनिमीलि. १५॥ १२॥१११ | ऐरावणेन प्रतिदन्ति.११ ३३१०५ उल्लसरफेसरो रक्तप. ३॥ २५॥ २० ओंकारव प्रस्तुतमा. ४॥ ७३ चला.

·८ स. श्लो. पृ० स. ग्लो. पृ० ओष्ठखण्डननखक्षति. १५॥ ०५।११५ कर्मकौशलदिक्षयान ५। १८1 ३७ औरमुक्यनुना शिशु० ९. ६. ७. कर्मभूमिमवास्तेऽपि २१॥ ४॥१६६ क शर्मद वृजिनमी० १९॥ ९९६१५२ / फलमरालवधूमुखस० ११।५० ८८ व पण्डितो नाम । १३३ ७. कलविराजिविराजित०११1१०1८४ कडू किं कोककेकाकी १९॥ ८२।१५० कलापिनो मन्दरसा० १११ ७०।९० कोलकैलालवली. ११ ६२।१३०] क्लुपमिह विपक्ष द. 21 ३९१ ६४ कटक सरोतवनस० १०॥ ४२॥ ८१, कल्पद्रुचिन्तामणिका. ९॥ ५२॥ ७४ कण्ठीरवेणेव नितान्त. ९ २१॥ ७१, कल्पद्रुमान्कल्पितदा० १॥ ५५॥ कतिपयैर्दशनैरिव ११॥ ८1८४ कल्पान्तोद्यद्वादश. २०॥ ४६१५७ कथमधिकगुण कर १३॥ २६॥ ९८ कशाचन किंचिदवा० । ४५। ५५ कथमपि तटिनीमगा० १३॥ १९॥ ९८ कश्चित्कराभ्या नस० १३०११२७ कदाचिदपि नैतेपा २१॥ २३॥१६४ | कपायोदयतस्तीनप० २११ ९९।१५१ कदर्पकोदण्डलतामि० १४॥ २६॥१२७ | काधीव रनोचयगु० ९॥ ७२॥ ७५ कघरावधि तिरोहिता ५१ ३॥ ३५ | कानना कानने नुन्ना १९४ ९२११५१ कपोललावण्यमया० २३ ५७। १५/कान्तकान्तदशनच्छ०१५1 ०९/११३ कपोलहेतो खलु लो० २। ५० १५, कान्तारतरवो नैव ३॥ २३. २० कम्पाद्भुव दुभ्यदशे० ९। ६० ७४ कान्ति कालव्याल्चू०२०। ६।१५४ कयाचिदुबृम्भित० १२॥ ४९१ ९५/ कातिकाण्डपटगु. करणवन्धविवर्तनसा० ११। ६२॥ ८९ / कापि भूनयजयाय ५। ४८॥ ३९ करी करोक्षिप्तसरो. ॥ ५५॥ ५७ | कापिशायनरसैरभि० १५॥ २३॥११२ करेणुमारा पतिवरा ११ ११११५ | काम प्रति प्रोज्यित० ४॥ १॥ २७ करेन्दुक करणम• ११ ८७७१३२ / कामतिदिमिव रूप. ५। ४०1३८ कर प्रयाग कुसुमानि १२॥ ४३३ ९४ कामस्तदानी मिथुनानि१४॥ १५॥१.४ कर्कशतनयुगेन न १५। ३८१११३ | कामहेतुरु दतो मधु० १५॥ १८११२ कर्णाकारं गोपुराणा २०। ८५।१६१ / कामान्धमेव हुवमा० ११००1१३३ कर्णाटलाटविटाघ्र० १७॥ ६॥१३० कामिना द्वतमपास्य १५॥ ३२॥११३ कतुं कार्य केवल स्वस्य २० ८1१५४ | काम्बोजवानायुजवा० ५ ५। ७३ कर्पूरपूररिव चन्दना• १४॥ ४८1१०७ | कायस्थ एव सर एष १४॥ ५८१०८ ·. . ८1 स.लो. पृ. स.लो. पृ. कारुण्यद्रविणनिधे १६१ ४०1१२० कुम्भयुग्ममिव मन ५। ८४१४२ कार्मणेनैव तेनोढा १९॥ ८३१४२ कुर्वन्गुषी वामन • २०॥ ४०॥१५७ कार्यशेषमशेषज्ञोऽशे०१७ २११४१] कुलेऽपि किं तात त. काले कुलस्थितिरिति ६) १०१ ४५) कुशोपरुद्धा द्वतमाल० १०॥ ५६॥ ८३ काले प्रजाना जन. ४॥ ११॥ २७ पूष्माण्डीफ्लभागर्म.१६॥ ७२।१२२ कालो दिनकरादीना० २१ ८९।१७० कृतश्रमा ये नववी. ७४६ ५७ कासारसीकरासारमु. ३॥ ३१॥ २१/ कृताप्यधो भोगिपुरी ११ १२॥ कि सीधुना स्फाटि । ४२१३० कृत्ताभिपेको न परं १८॥ ५१११३९ कि चासतस्तेन नि. ९. ३३१ ७२ / कृतार्याविति मन्ये. ३३ ७२१ २५ किं तु सा स्थितिर ५। २६॥ ३७ कृतायांकृतार्थी हित १०॥५१॥ ८२ किं वन भूवहिज ४। ६५१ ३२ कृता वनगतेभैदा. २१॥ ३२॥१६५ किं न पश्यति पति १५॥ १४११११ तेऽपि पुष्पावचये १२॥ ५४॥ ९५ किमतनुतरपुण्यै ३ ५९ कृवर्ययेव खयि ६० १२॥ १॥ ९२ किमन्यदन्ये पिकप० १२० ४५॥ ९४ । कृतौ न चेत्तेन विर० २॥ ४॥ १४ किमन्यविस्तरेरेतद्रहस्य २१।१२०११७२ | कृत्वा रूप दशपोत० २० ८०९६० किमपि पाण्डुपयोध० ११॥ ४॥ ८४ के न बाणेर्नवाणैस्ते १९॥ ६६१४८ किमपि मृदुमृदया. ८ ४११ ६६ । केवलज्ञानिना पचच०२१४१७९११७७ किमप्यहो धार्यम. १४१ ५०१०७ केवलिश्रुनसप हसमा २१० ९८१७१ किमुच्यतेऽन्यद्गुणर० १८॥ ४३११३८ के विपक्षा वराकास्ते २१११७५६१७७ दिमु दासतया स्था० १९॥ २॥१३२ केशास्तस्यापत्त मा० २०॥ ३०१५६ किमेणकेतु किमया. १११०१।१३ | केशेषु भनखरल व. कि बम शिरसि ज०१६॥ ७॥१२३ । कोदण्डदण्डनिर्मुक. १९६३१४८ युत सुवृत्त स्तनयु• ११ २१११२६ / कोलाहल कापि मुधा ११ ९५१३३ कुतविरं जीवति घा० ॥ ४॥ ३०/ कौमुदीरसविलासला. ५ ६६॥ ४१ कुन्तलाधनविचक्षण. १५॥ ४१११४ान्ते तवाझे वलिभि. ॥ ५६॥ ३१ वपितकेसरिचकचपे०१० ३१८१/ क्रीडाशैलप्रस्थपद्मास. २॥ ७८1१७ मुदतीविभ्रमहास. १४॥ ४४।१०६ / कोडोद्यानान्यत्र च २०१८१1१६० कुम्भभूरिव निर्मम. १९१ ५११४७ र कृतान्तमहिप- ६॥ ४०॥ ५० ९ ·०. स० श्लो. पृ. स० श्लो. पृ. क्वचिन चके करवा. १८॥ ५॥१४० गण्डमण्डलभुवि स्त. १५। ५११११४ क्व प्रयासि परिभ्य ५। ७६। ४२ गतन्त्रपो यखपुणीव १८ २०१३६ क यामि तत्किं नु' २।७४ १७ गतागतेषु स्खलितं १२॥ ५। ९१ कार्य जगलोचनवलमो ९॥ ३८॥ ७२ गतेऽपि दृग्गोचरमत्र । २।१० वेदं नमः क्व च दिशः१०१ ४३॥ ८१/ गन्तुमारभत कोऽपि १५। ६८११६ क्वेयं लक्ष्मीः दृशं २०। ९९।१६२ | गभीरनाभिहदमजदु. २॥ ४२॥ १४ क्षणं वितयेति स ४॥ ४४॥ ३० गर्जितम्लपितदिग्ग० ५। ६११४० शान्तिशीचदयादा० २१॥ ९॥१७० / गर्भे वसन्नपि मलैर. ६॥ ९॥ ४५ क्षालितोऽपि मधुना १५। २१११२ | गहनकुञ्जलतान्तरित०११॥ १॥ ८५ क्षितितलविनिवेश० १३॥ ३॥ ९६ गाढस्त्रीभुजपरिरम्भ० १६॥ ४॥११५ क्षुद्रतेज सचित्रीभिः ३॥ ७॥ २५/ गायनटन्नमदनुबज ६॥ ३८॥ ५० क्षेत्रच्छदैः पूर्व विदे० १॥ ३३॥ ४ गायनादेनेव मृगाग० २०॥ ९३।१६१ क्षेत्रश्रीरधिकतिलोत्त०१६॥ ६९।१२२ गिरीशलीलावनमित्यु०१२॥ २॥ ९३ क्षोदीयानहमस्मीति ३॥ ६६। २४ | गीतं वायं नृत्यमप्या०२०॥ ३३॥१५६ खानासावशिष्टेऽथ १९॥ ९५।१५१ गुणदोषानविज्ञाय १९. ३८1१४५ खण्डनं ताडनं तत्रो० २११ ३१।१६५ गुणपरिकरमुचैः कुर्व० ८॥ ५३॥ ६८ सल विधामा मृजता १॥ २२॥ ३ गुणलवेव धनुर्धमरा० ११। ७१॥ ९. खल इव द्विजराजमपि११॥ ३२॥ ८६ गुणातिरेकप्रतिपत्ति० १७०११३१ सलौनपर्याणमपास्य ७. ६२॥ ५८ गुणानघतान्नयतो. ११ २९. ४ खिन्न मुहुश्वारुचको० १५॥ ५२।१२९ | गुणार्णवं नम्रनराम• १८॥ ५८६१४. गङ्गामुपास्ते धयति १५ ४८1१२९ / गुणैधनोलते नूनं भ. ३ ६ २५ गोरगगुरूप्रागगौर० १९॥ ५४॥१४७ गुरुः स एव यो प्र• २११११९।१५३ गच्छ खमाच्छादित० १४१ ६२।१०८ | गुरुनिहवदोपोकिमा० २१। ९५।१७० गच्छन्नश्चिरतरं जि० ६॥ १६॥ ४६ | गुरुस्तनाभोगमरेण १२॥ ६.९१ गच्छन्ननल्पतरकल्प. ६॥ ३६॥ ४९ गुरोनितम्बादिह का. २०४६।१४ गजम्रमान्मुग्धमृगा ७॥ ३४॥ ५६ (गृहागताय यत्साले २१४१५२।१७५ गजवाजिजवाजिज०१९॥ ९६१५१/ गृहीतपाणिस्त्वमनेन १४ ६१११३० गजो न वन्यद्विपदा• ॥ ५४॥ ५७ | प्रीष्मावेजोभिरिव. १७४ ५०।१२९ ·. स. लो. पृ. स. ग्लो. पृ. घनतरतरुणाढ्यनान ८ २०। ६२ छायेव धर्मततानान० २१॥ ८॥१६९ घनसुपिरततानामुक्षु० ॥ ३०॥ ६४ | छेत्तुं मूलाकर्मपाशा० २०१ २३११५५ घनानिलोत्थैः स्थलप० ॥ २४॥ ५५, जगजनानन्दविधा. १२॥ १३॥ ९२ चकर्ष निर्मुक्तशिली. १७ १५४११२९ { जगत्रयोतसितभासि ' २॥ २२॥ ११ चकार यो क्षेत्रचकोर० २॥ १४॥ १६ जग्मतुर्मुहुरलकक० १५ २०१११ चकास्ति पर्यन्तपतत्प० १॥ ३९॥ ५ जपन्यमध्यमोत्कृष्ट. २१। ४५१६६ चक्राब्जशक्षादिविलो. ९॥ १८॥ ७१ जधान करवालीयघा०१९॥ ८४१५० चके कार्य संयमस्तस्य २०१ ४१५७ जडं गुरुकृत्य नित. १॥४२॥ १४ चक्रेऽरिसंततिमिहा. १९१ ९८१५२ जनेषु गायत्सु जगी १८॥ ५३॥१३९ चतसः कोटयस्तिसो २१॥ ५३॥१६५ जनैः प्रतिग्रामसमी० ११ ४८॥ चतुरावले तन परी० १९॥ ७॥१४९ | जनरमूल्यस्य किय. १४) ५४११०७ चतुरशां च सक्त्वा १९॥ ७१४२ जन्म या जीवितव्य ३॥ ५३॥ २५ चतुर्यपुरुषार्थाय स्पृ. ३॥ ५८॥ २४ जन्माभिषेकेऽस्य १७) ७३११३१ चतुर्थी दशभियुका २१॥ १५॥१६४ जन्मोत्सवप्रथमवाति ६॥ २१॥ ४७ चतुर्थे त्रीण्यहान्येव २११ ४११६६ | जयन्ति ते केऽपि १॥ चन्दनस्थासकहाँस्य ३॥ ५। १८ | जयश्रियमयोद्वोढुं १९॥ ४४।१४६ चन्द्रप्रमं नौमि यदीय०१॥ १/ जरठविशदकन्दप्रो. ८1 ३२॥ ६५' चन्द्रांशुचन्दनरसादपि १९॥ ९७१५२ जराधवलमौलिभिः चन्द्रे सिधति चान्द० १४१ ८४४११०जलधरेण पयः पिव०११॥ ३६॥ ८७ चन्द्रोदयोनम्भित १४॥ ५११०७/ जलभरपरिरम्भदत्त० १३, २०१६ चितं किमेतबिनयाः ॥ २॥ ६९जलविहरणकेलिमुत्स०१३॥ ५९४१०१ चित्रमेतजगन्मिने ३॥ ५१। २३ | जलेषु ते वक्ररोज. १२॥ ३५॥ ९३ चित्रं प्रचिक्रीड यथा ९॥ १२॥ ७. जाज्यं यदि प्राप्यमु. १४॥ ८१1११. चुम्बनेन हरिणीनय०१५। ६९।११६ | जातं चेतो व्योम. २०॥ ५९॥१५८ चेतवमत्कारिणमत्यु.१॥ ५५॥१२९ | जाते जगत्रयगुरौ ६॥ २९॥ ४८ चेतस्ते यदि चपलं ११११७ जाते जिने भुवन. ६५ ४८१ ५१ छनस्थोऽसौ वर्षमेकं २०५६१५० जितास्मद्त्तंसमहोत्प० २॥ ५४॥ १५ छाया कायस्थास्य २०१ ९६१६३जिनागमे प्राज्यमणि ॥ ३५॥ ५६ २ २॥

·१२ स. श्यो. पृ. स. लो. पृ. जीयानमिदं मतं प्र.प्र.110180. तत्काटजातस्य शि. १६९३३ जीणं कालाजातरन्नं २०१ ३३१५३ | तत्काललास्यरसला. ६। १९४६ जीवः खसंवेद्य इहा० - ४॥ ६॥ ३२ वालोरसारिताशेष. ३॥ ३६॥ २१ जीवाजीवायवा व. २१॥ ८१६३ | तत्वं जगत्रयस्यापि २१० - १११६२ जीवादीनां पदायांना २१॥ ८८1१७० तत्त्वस्वावगतिर्शन - २१११६२१४६ जीवेति नन्देति जयेति ॥ ५५॥ ७४ तन कारयितुमुत्सव ५-१1३५ ज्ञातप्रमाणस्य यशो. ११४२११२८ | तत्र कोकनदकोमलो. ५.१११ ३६ ज्ञानदर्शनचारित्रैरु० २११६११७६ | तत्र त्यक्तालंकृति, २०॥ ३२॥१५६ शानेकसवेद्यममूर्तमेनं ७.१.३३ | तन नयत्रिंशदुदन्व० ४।०४।३. ज्योतिकाः पचधा -२१॥ ६॥१६८ | तत्र धर्मः स एवा. २१।१२८।१७३ ज्यालाकलापवदहेरू. २१११६३१६ तत्र भूरिवियुधावतंस. ५॥ ३८॥ ३८ ढका नदन्तीह भव. १.१४८८२ तत्र हेममयसिंहविष्टरे ५। ११३६ तं यौवराज्ये नयशी... २९॥ ७१ तमाद्या शिता लक्ष.२१ १४११६३ वटमनयत चारुचम १३॥ ३॥ ९ तनानन्तमसंप्राप्तम• २११६५:१७६ तटे तटिन्यावरवः ॥ १२॥ २७ तनायमुत्तीर्य करेणु. ११.४१३४ तटैरदचन्मणिमण्ट. ॥ ३१॥ ५५ / तत्रारुह्य वितीर्णवि. ११११११३४ ततः श्रुताम्मोनिधि० २॥ १६॥ ११ तनार्यखण्डं त्रिदिवा• ॥४३॥ ५ ततः सुभद्रावचनाव० १॥ ३८॥१२८ | तत्रासाद्य सिताशुभो २११८४१५८ ततो जयेच्छुर्विजि. १८॥ २॥१३७ । तत्रासुरकुमाराणामु० २११ ६२११६८ ततोऽतिवेगेन मनो० १५१०८११३४ तनाति तदनपुरं पुरै १। ५६॥ वतोऽधिकं विस्सित. ॥३६॥ ७२ तत्पर्यन्ते रत्नसोपान०२०। ७२।१६० ततोऽनुमन्यख नयश १८॥ १३॥१३६ / उत्प्रतिक्षणसमुलसय ५। १२॥ ३६ ततो भो बलेऽन्य. १९१ ७५।१४९ तत्प्रयाय जननी ५॥ ३४॥ ३८ ततो भूतभवद्भाविप० २१॥ २०१६२ / तयाप्यनुनयैरेप १९॥ ४६११४६ ततो लान्तवकापिष्ठौ २१॥ ६८१६८ तया मे पोषिता की. ३॥ ५॥ २३ ततोऽवशिष्टं पुरुषार्थ०१८॥ ११३५ | तथाविधेसूचिमुखाम०१४। २९१०५ तत्कम्पकारणमवेलि. ६॥ ३०॥ ४८ | तयाचयानेन जग. १४१ ४३३१०६ तत्कलने कदानव - ३॥ ६॥ २४ तथा समुद्रामधिविभ्र.... ३४ ७ ·३ म. ग्लो पृ. स० श्लो. पृ. तथाहि दृष्टयोभयमा० १॥ ६८१३१ | तरतिताम्भोधिदुक्ल० २॥ ३४॥ १३ तभ्यं पध्यं चेदभाषि०१०। ५२।१५८ | तरून्निपङ्गानिव विभ्र० १२॥ २३॥ ९२ तदङ्गरूपामृतमक्षिभा० २। ४॥ १० तर्कयन्य इति ताः तदनियुग्मस्य नखे. ८ ५३ | तव पमधिरूढो ८. ५०॥ ६८ तदपि रूढिवशारकृ. १११ ५। ८४ | तवानूरोरिवाकाशे तदभिधानपरिव १११ १२॥ ८५ | तवापि शिक्षा भुवन० १८१ १४११३६ तदस्तु संधिर्युवयोः १२॥ १९॥ ९२ / तस्मादमूर्तश्च निरत्य० ॥ ५३॥ ३३ तदा तदुत्तुझतुरंगमक्र. २॥ ६। १० तस्मिन्काले तां सभा २०॥ ६९।१५९ तदात्मनः कर्मकलहुमू० ४। ७५॥ ३३ तस्मिन्गुणैरेव नियम्य ९॥ ३॥ ७२ तदादि भूमौ शिशुव० ॥६६॥ ५८ | तस्य क्षीणाशातवेद्यो०२१ ६३।१५९ तदाननेन्दोरधिरोहता २०६०। १५ तस्य नियामाभरणा० ४। ९० ३५ तदा यदासीत्तनुराम० १२॥ ५५॥ ९५ तस्य प्रभाभासुररन० ४८६१ ३४ तदीयनिस्विंशलसद्वि० २॥ १९॥ १२, तस्य प्रभोधीवरतां १७१ ९८1१३३ तद्दक्षिणं भारतमस्ति १४१ ५ तस्य व्रजद्वीरतुरंगसं० ९१ ६५। ५५ तद्धनोत्क्षिप्तदुरित. १९॥ ६१११४८] तस्याः कपोलफलके तद्वारि द्विरदमदोक्षिते १६॥ ३५॥११९ तस्यारण्ये ध्याननि० २.१ ४११५७ सद्भेदाः पञ्च नव द्वा० २१११०११७२ तस्यावश्यं वायुरेके• २०॥ ५३॥१५८ तद्यत्र चित्रं यदणी ४॥२४॥ २८ तस्याशेपं कर्षतो धी. २०॥ ४५।१५७ तद्वाहनं श्रीविमलादि. ४॥ ७९॥ ३४ तस्येदं भुज्यतां पक्कं २११ २९१६५ तं निशम्य हृदि ५। ८०। ४२ तस्यैकमुच्च जशीर्ष० ९॥ २४॥ ७१ तनूनं प्रियविरहार्त० १६॥ २०१११८ तस्यैवोच्चैगोपुराणां २०1७८1१६० तन्माहात्म्योत्कर्ष. २०० ६.१५९ तस्योत्क्रमालश्यत तन्वाना चन्दनोद्दा० ३॥ ३३॥ २१ तस्योद्धृतादिर्दशकंघरो ९॥ १॥ ५० तपोन्वितेन सूर्येण स० ३॥ ५०) २३ तास यनपरकिंकरा० ५। २१ ३५ तप्तो ध्रुवं प्राग्जिनना० ९॥ २२॥ ७१ ताः क्षितीश्वरनिरीक्ष० ५। २२) ३७ तमादरादर्भकमप्यदः ॥ ५॥ ५३ ताकान्ताचरणकम० १२॥ ६३३ ९६ तमिन्दुशुश्रध्वज. १४१ ५४ तां नेत्रपेयां विनि. तं प्रेक्ष्य भूपं परलो. ४१ ६२॥ ३२ तापापनोदाय सदेव १६८० ७५ १३५० श.

·१४ स. लो. पृ० स० श्लो. पृ. तामनेकनरनायसुन्द० ५। ४१॥ ३९ / वेपामालिहितानानां ११॥ २५॥१६४ तामादरादुदरिणी ६. २०४४ तेषां परमतोषेण सप०१९। २२।१४४ तामालोक्याकाशदे० २० १११५४/ वे पोडशाभरणभूषि० ६॥ ३३॥ ४९ तामुदीक्ष्य जितना. ५। ४२॥ ३९ तैरानन्दादित्यमान० २० २५१५५ तां पूर्वरेनस्थिति. १४ ४११०३ तेत्रिसंध्यं मणि ताम्बूलरागोल्वण. १॥ ३९॥१२५ तोपितापि रुपमाहि० १५१ २५।११२ वारकाः कनुदि. ५॥ २॥ ३५ तौर्यो ध्वनिः प्रतिगृहं ६॥ २५॥ ४७ तारापथे विचरता ६॥ ४५। ५५ त्रयः सार्धा द्वयो० २१॥ ७१।१६८ तावत्सती श्री धुवम० १४॥ ५२।१०७ [निगुणवलितमुका. ८॥ ३७॥ ६५ वावदादयः क्षोणी. १९। ३।१४१ |निनेत्रमालानलदाह. १४॥ ५५॥१०७ तावदेव किल कापि ५। ५३॥ ४० त्रिनेत्रसंग्राममरे १२॥ २१॥ ९२ ताश्च वकिपुरःसरा० ५। ३॥ ३० [निसंध्यमागत्य पुरद.१८॥ ६५।१४१ ताखेकद्विनिपल्या० २११ ४६११६६ / त्रुवत्सु वेलाद्रितटेषु १॥ ३४॥१२७ नियंग्योनिविधा जी० २१॥ ३३११६५ त्रुट्यद्विटकण्ठपीठा. १९४ ६९१९४९ तिलकं तीर्थकृल्ल. २१११७१११७७ | विक्रमक्रमभुजगम० ६॥ ४६॥ ५१ तिष्ठन्ती मृदुलभुजंग०१६। ४६।१२० त्यकावरोधोऽपि स० ४.७८ ३३ वीरेऽपि यस्यात्रिज. ९।७४। ७५ त्यज्यतां पिपिपिपि० १५॥ २२॥११२ तीर्थकर्तुरहमिन्द्रम० ५। ७४४ ४२ त्वं क्षमो भुवनस्यापि १९॥ ५।१४२ तृणकुटीरनिभे हृदि ११॥ ४४॥ ८५ | स्वात्तुगतरंगोर्मेस्ती. ३॥ २९॥ २१ तृष्णाम्बुधेरपरपार० ६॥ ४॥ ४४ | त्वत्कीर्तिजहुकन्याया ३॥ ६४। २४ ते गन्धवारिविरजी. ६॥ २२॥ ४७ त्वत्पादपादपच्छायां ३॥ ४८॥ २३ तेजोनिरस्तद्विजराज०१४॥ २५॥१०५ त्वत्प्रदष्टमयवा कथ० १५१ १५।१११ तेन धर्मपरिवर्तदस्यु. ५॥ ३२॥ ३८वसैनिकास्तुल्यमदु० १०॥ ३३॥ ८० तेन मालवचीला० १९९१।१५१ वटुलैर्विषमारातिमा० १९॥ ७२।१४९ वेन सड्रामधीरेण तव १९॥ ८५।१५० त्वद्भक्तिननं जनमा० १ ८ २ तेनाकलय्य जिनजन्म ६॥ ३१॥ ४८/ त्वद्वासवेश्माभिमुखे १४॥ ६६।१०८ ते प्रसाशं वायुवेल्ल० २०। ७१११६० वमन पानाय समी०१८ ३६१३८ ते भावाः करणवि. १६६११७॥ त्वयि विभावपि भा०११॥ ३९॥ ८७ ·स. हो.. स. लो. पृ० त्वामय के किध्वनि० १११ ६९१ ९. दिनद्वयोपितं तक २१११३६।१४ स्वामिहायुत विश्व० १९। १२११४३ ] दिनमबलमयो गृहा० १३॥ ५॥१०१ 1. साधु परीक्षितं प्र.प्र.। ९१७९] दिनाधिनाथस्य कुमु०१७॥ ६३११३० दत्तनेनोत्सवारम्भ. ३॥ ४०॥ २२ दिनान्येकोनपञ्चाश. २१) ३६।१६५ दत्तविश्वावकाशोऽय० २१११६८४१५६ | दिवाकरोत्तापिवता. १०॥ २६॥ ७९ दत्त्वा प्राज्यं नन्दना०२०। २८११५६ | दिवाकेतप्तः कुमुदैः १४॥ ४५॥१०६ दत्त्वा स तस्योत्तर ४। ७६। ३३ | दिवोऽपि संदर्शित. १७७५४ ददअवालौष्ठमुपात्त. १२॥ ३३॥ ९३ / दिशा समानेऽपि वि० १४॥ १४११०४ ददर्शाशोकमस्तोक. ३॥ ३८॥ २२ ] दीपेनाम्बरमणिना १६॥ २६१११८ दधुर्वधूमिर्निशि सा० १४॥ ३१।१०५ दु खशोकभयाक्रन्दस०२१॥ ९६।१७० दन्तकान्तिशयलं स० १५॥ ४१११० | दुरक्षरक्षोदधियेव दन्तकेशनखास्थित्व० २१११४६।१७५ | दुरितमुदितं पाकोद्रे • दन्तीन्दमारा स दा. ९१ ४५। ५३ दुर्जनः सत्सभा प्रष्टा० १९. ३५१४५ दन्दयमानागुरुधूम ११ ६६. दुर्जर निर्जरत्यात्मा २१११२२११५३ दम्भलोभभ्रमा आ. १९४१०२११५२ / दुष्कर्मचिन्तामिव यो १७॥ ३९११२८ दर्शनशानचारित्रत ३॥ ४४॥ २२ । दुष्प्रेक्ष्यतामस्य बला. दलानि सभोगभरा. ॥ ५९॥ ५८ | दुरात्समुत्तसितशास. ४॥ ३९॥ ३० दलितकमठपृष्ठं चारु. ८॥ ४२॥ ६६ | दूरेण दावानलशदया०१०। ४४१ ८२ दशसप्तधनुर्माना व्य० २१॥ ६३।१६८ दृग्दोषव्यपनयहेतवे १६। ५।११७ दशामन्यां गतस्यापि ३॥ ५९॥ २४ | रहिनिमेपा घुसदा १॥६५॥ दशैव कल्पयोर्शया २१॥ ७४११६९ / दृढेस्तुरगानखुरप्रहार• ॥ ४॥ ५७ दाक्षिणात्यकविचक्र० ५। १३॥ ३६ दृष्टापराधो दयित. १४॥ ६५६१०० दिवसैव पुण्यजननी १०॥ ५३॥ ८३ दृष्ट्या कुवलयस्यापि. ३॥ १३॥ १९ दिगन्तरेभ्यो द्रुतमा० ७) २५। ५५ दृष्ट्वात्मानं पुद्गलाद्भि० २०॥ ४२११५७ दिगम्बरपदप्रान्त ८1१८/देवः कश्चिज्योतिषा. २०१०११५४ दिग्देशानर्थदण्डेभ्यो २१.१४३:१७४देवतागमकर विमान. ५। ८५१ ४२ दिक्षया काननसप । १९. देव त्वदारस्यमिदं ४॥ ६३॥ ३२ दिनकर किरणरुपयेष. १३६ ॥९७ । देवनाथमनाइस भा० १९९४१५१ ८ ·६ . स. ग्लो० पृ. स० श्लो. पृ. तामनेकनरनायसुन्द० ५। ४१॥ ३९ तेषामालिनिताहानां २१॥ २५॥१६४ तामादरादुदरिणी २॥ ४॥ तेषां परमतोषेण सप०१९॥ २२॥१४४ तामालोक्याकाशदे० २०॥ ९।१५४ ते पोडशाभरणभूपि० ६॥ ३३॥ ४९ तामुदीक्ष्य जितना ५. ४२॥ ३९ / वैरानन्दादित्यमान० २१ २११५५ तां पूर्वगोत्रस्थिति. १४॥ ४११०३ तेस्तैत्रिसंध्यं मणि. ताम्बूलरागोल्वण. १७॥ ३१॥१२५ तोपितापि रुषमाहि० १५॥ २५।११२ तारकाः कनु दि. २॥ ३५ तौर्यो ध्वनिः प्रतिगृहं ६॥ २५॥ ४७ तारापथे विचरतां ६। ४५। ५१ | त्रयः सार्धा द्वयो. २११ ७११६८ तावत्यती स्त्री भुवम. १४॥ ५२।१001निगुणवलितमुक्का० ८०३७५६५ तावदनादयः क्षोणी. १९। ३।१४१ त्रिनेत्रमालानलदाह. १४॥ ५५॥१०४ तावदेव किल कापि ५। ५३॥ ४० [ त्रिनेत्रसंग्रामभरे १२॥ २१॥ ९२ ताश्च क्युकिपुरःसरा० ५। ३७१ ३० त्रिसंध्यमागत्य पुरंद०१८॥ ६५।१४१ ताखेकद्विनिपल्या० २१॥ ४६।१६६ / त्रुव्यत्सु वेलादितटेषु १५॥ ३४॥१२५ विर्यग्योनिर्दिधा जी० २१॥ ३३॥१६५ /त्रुट्यद्विदकण्ठपीठा. १९१ ६९।१४९ तिलकं वीर्यकल. २१११७१1१00 विक्रमक्रमभुजंगम० का ४६॥ ५१ विष्ठन्ती मृदुलभुजंग० १६॥ ४६।१२० । त्यकावरोधोऽपि स. ४॥ ७८ ३३ वीरेऽपि यस्यात्रिज. ९॥ ॥ ७५ त्यज्यतां पिपिपिपि० १५॥ २२॥११२ धीर्थकर्तुरहमिन्द्रम० ५। ७४१ ४२ / त्वं क्षमो भुवनस्यापि १९१ ५।१४२ वृणाटीरनिभे हदि ११॥४४॥ ८७ | त्वात्तुम्नतरंगोर्मेस्त्री० ३॥ २९॥ २१ तृष्णाम्युधेरपरपार० ६॥ ४१४ खत्कीर्तिजदुकन्याया ॥ १४॥ २४ ते गन्धवारिविरजी. ६. २२॥ ४॥ त्वत्पादपादपच्छायां ३२ ४८॥ २३ वेजोनिरस्वद्विजराज.१४॥ २५॥१०५ स्वत्प्रदष्टमयमा कथ० १५॥ १५/११ न धर्मपरिवर्तदस्यु. ५। ३२॥ ३० त्वत्सैनिकास्तुल्यमदु० १०॥ ३३॥ ८० वेन मालवचौला. १९॥ ९॥१५॥ त्वलविषमारातिमा० १९॥ ७२११४९ वेन सद्भामधीरेण तव१९। ८५।१५. सद्भकिननं जनमा० तेनाकलप्य जिनजन्म ६॥ ३॥ ४८ | त्वद्वासवेश्माभिमुखे १६000 ते प्रत्याशं वायुचोट. २०॥ ७॥१६. वमन पानाय समी०१८ ३६१३८ ते भावाः करणवि० १६१ ६।११७ खयि विमावपि भा० ११॥ ३९॥ ८७ १॥ ८॥ २ ·१ स. लो. पृ० स० श्लो. पृ० त्वामद्य के किध्वनि० ११॥ ६९। ९० दिनद्वयोपित तक २१११३६।१७४ स्वामिहायुत विश्व० १९॥ १२॥१४३ दिनमबलमयो गृहा० १३॥ ५॥१०१ द साधु परीक्षित प्र.प्र.। ९१७९ / दिनाधिनाथस्य कुमु० १॥ ६३३१३० दत्तनेोत्सवारम्भ० ३॥ ४॥ २२ | दिनान्येकोनपञ्चाश. २११ ३६११६५ दत्तविश्वावकाशोऽय० २१।१६८११७६ | दिवाकरोत्तापितता० १०॥ २६॥ ७९ दत्त्वा प्राज्य नन्दना० २०१ २८1१५६ | दिवाकेत कुमुदै १४॥ ४५११०६ दत्वा स तस्योत्तर ४। ७६॥ ३३ | दिवोऽपि सदर्शित. १७॥ ५४ ददत्प्रवालौष्ठमुपात्त. १२॥ ३३॥ ९३ | दिशा समानेऽपि वि०१४॥ १४११०४ ददर्शाशोकमस्तोक. ३॥ ३८॥ २२ | दीपेनाम्बरमणिना १६. २६१११८ धुर्वधूमिर्निशि सा० १४१ ३१।१०५ दुखशोकभयाक्रन्दस०१११ ९६।१७० दन्तकान्तिशबल स. १५॥ ४।११० | दुरक्षरक्षोदधियेव १॥ ३॥ दन्तकेशनखास्थित्व० २१११४६।१७५ दुरितमुदित पाकोद्रे. 21 ५६॥ ६९ दन्तीन्दमारा स दा. ९॥ ४५। ५३ | दुर्जन सत्सभा प्रया० १९॥ ३५॥१४५ दन्दह्यमानागुरुधूम. १६६॥ ८ दुर्जर निर्जरत्यात्मा २१११२२३१७३ दम्भलोभनमा आ. १९१०२।१५२ दुष्कर्मचिन्तामिव यो १७॥ ३९॥१२८ दर्शनज्ञानचारियत ३॥ ४४॥ २२ दुष्प्रेक्ष्यतामस्य मला. ९.६६ ७५ दलानि सभोगभरा. ॥ ५९॥ ५८ रात्समुत्तसितशास. ४॥ ३९॥ ३० दलितकमठपृष्ठ चार० ॥ ४२॥ ६६ / दूरेण दावानलशङ्कया०१०१ ४४॥ ८२ दशसप्तधनुर्माना व्य० २१॥ ६३।१६८ | दग्दोषव्यपनयहेतवे १६॥ ५।११७ दशामन्यो गतस्यापि ३॥ ५९॥ २४ ] दृडिनिमेपा धुसर्दा १॥६५॥ दशैव कल्पयो या २१॥ ७४।१६९ | दृढेस्तुरंगाप्रखुरप्रहार० ॥ ४॥ ५७ दाक्षिणात्यकविचक्र. ५॥ १३॥ ३६ | दृश्यापराधो दयित १४॥ ६५.१०० दिवसेव पुण्यजननी १०॥ ५३॥ ८३ | दृष्ट्या कुवलयस्यापि० ३॥ १३॥ १९ दिगन्तरेभ्यो द्रुतमा० ॥ २५। ५५ | दृष्ट्वात्मान पुद्गलाद्भि० २०॥ ४२११५५ दिगम्बरपदप्रात ८1१८ | देव करिज्योतिपा० २० १०.१५४ दिग्देशानर्यदण्डेभ्यो २१॥१४३।१४ | देवतागमकर विमान० ५। ८५॥ ४२ दिक्षया काननसंपदा १२॥ ११ ९. देव त्वदारयमिद ४।६३॥ ३२ दिनकरकिरणपर्यघ. १३॥ ९७ देवनायमनाइस भा०१९॥ १४॥१५॥ ८ ·१६ स. ग्लो० पृ. स० श्लो० पृ० देवि धन्यचरिता ५। ८१॥ ४२ / धनुर्धराणां करवाल. २॥ ३१॥ १३ देवेन्दो विवदद्वादि० १९! ८८११५१ धनुर्लता भूरिषवः १७ १९/१२६ देवोऽक्षामक्षान्तिपा० २०१ ३८११५५ धन्यस्त्वं गुणपण्या० ३॥ १३॥ २४ देवोऽपि प्रणयवशी. १६॥ ७६।१२३ धर्मः स तात्त्विकैरुको २११ ८३।१६९ देव्य इत्यलमिमामुपा० ५। ४५१ ३९ धर्मात्ममितिगुप्तिभ्या०२११११९।१७२ देशश्रीहृतहृदयेक्षणः १६॥ ७३१२३ | धर्माधर्मैकजीवाः २११८७१७० दोषानुरकस्य खलस्य ११ २३॥ ३ | धर्माधर्मो नमः कालः २११ ८१।१६९ दोषोचयेभ्यश्चकितः ४॥ ३२॥ २९ धर्माप्तगुरुतत्त्वाना २१११२७७१७३ यावापृथिव्योः पृथुर० १॥ ४०॥ ५ धर्मे बुद्धि परित्य. १९॥ ३९/१४५ द्युयोपितां कर्षितकु० ॥५०॥ ५७ धाम्ना धाराजटेनेव १९॥ ८॥१५१ द्यूतं मांसं मरा वेश्या २१।१३३।१५३ / पिनोति मित्राणि न १८ ४०1१३८ द्रष्टुं चिरेणात्मकुलप्र. ४॥ ८॥ २७ धुतकरवलयखनं १३॥ ५३११०१ दापीयांसमपि जवा० १६॥ ६६१२२ / धुन्वन्निवोदी दलय. 1 ४६. ७३ दुपतिभिः प्रांशुमनो-१०॥ २७॥ ७९ ध्यानानुबन्धस्तिमि. 1८१1३४ दुमोत्पलात्सौरममिक्षु० २। ६५। १६ | ध्रुवं वियोगे फुसुमे० १२॥ १८॥ ९२ द्वाचत्वारिंशदेतस्स २१।१७७१७७ | ध्रुवं त्रिनेत्रानलदाहतः १२॥ २८॥ ९३ द्वारि द्वारि नमस्तला. ६ ५२॥ ५२ | ध्रुयमिह भवितायं ८1०1६६ द्वारि द्वार पुरे पुरे १६० ८५।१२४ | ध्रुवं भुजस्तम्भनिय० १८६१४. द्वाविंशतिः सहस्राणि २१॥ ४०॥१६६ ध्वनम तूर्येषु हरिप्र० ॥ १०॥ ५३ द्विःप्रकारा नरा भो० २१॥ ४४११६६ / ध्वनिविजितगुणो. १३, २२।९८ द्विगुणितमिव यानया १३३ १॥ ९६ न केवलं दिग्विजये २। ३३१० द्वितीयादिष्वतोऽन्यासु२॥ १८१६४ | नक्षत्रैरुभतेर्युकः ३१३७ १२ द्विरदतंरुतुरंगश्रीमु० ८ १८१ ६२ | न पल तदपि चित्रं ८१४९६७ द्विपरसु कालो धवलः २॥ २५॥ १२ न पनघपयःपतो०१११ १४ द्वीपेषु यः कोऽपि १॥ ३४॥ ४ न चन्दनेन्दीवरहा. २॥ ७११ १६ दी द्वौ मार्गे धूपकु. २०॥ ७९१६. न पापमृत्युनं च १८ ५९1१४० धनं ददानोऽपिन १८। ३५।१३०न जन्मनः प्राइन ४॥ ६४.३२ २११४८1१६६ । नटदमरवधूनो हफ. 41 ३५। ६५ धनु पयस्वासु.

·१७ स० श्लो. पृ० स० श्लो० पृ. नदाम्मिलच्छेवलजा. १६४॥ ५८ नासावंशाप्रविन्यस्त० ३३४३॥ २१ न नाकनारी न च २१६१ १६ नि:शेष हृतजनजात०१६॥ २३॥१५० न नीरसत्वं सलिला. १८१ ६३११४० निःशेपनम्रावनिपाल. ४॥ २६॥ २८ न परं क्षत्रियः सर्वे ३॥ ६५। २४ निःशेपं भुवनविभुर्वि०१६॥ ४२११२० न प्रेम नमेऽपि जने १॥ २४॥ निःशेषापन्मलभेदि २०॥ २५॥१५५ न बद्धकोपं स तथा १८ १११३६ / निःसीमरूपातिशयो १॥ ५॥१२५ नभसि दिक्षु वनेषु ११।६। ८४ | निःसीमसौभाग्यपयो०१४ ८१११३२ नमति निर्गतकोमल. ११॥ ३॥ ८७ नि.क्षत्रियादेव रणा० १॥ ३५॥१२८ नमो दिनेशेन नयेन २१ ७३। १७ निजदोरदनोदीर्णश्री० १९॥ ४९११४६ न मन्त्रिणस्तनजुपो० २॥ नितम्वविध्यप्रसराह० १२ नयनमिव महोत्पलं १३॥ १२॥ ९७ नितम्बभूचुम्बिवना. ४॥ १४॥ २७ नरप्रकर्षोपनिषत्परी० ११ ५॥१२९ | नितम्बमाघ्राय मदा० ॥ ४९ ५७ न रमते मयतेन १११ ४२॥ ८७ | नितम्बसंवाहनवाहु. १२॥ नरायुपोऽपि हेतुः २१११०१।१७१ | नितम्बिनीः संततमेव ॥२८॥ ५५ नवं चयो लोचनहारि ४। ८९॥ ३४ नितान्तघोरे यदि न १८॥ ३॥१३८ नवनखपदराजिरम्बु १३॥ ३६॥ ९९ | नित्योपात्तानासना० २.१ ६१।१५९ नवनियेषु विभ्राणाः १९॥ ५२।१४७ / निपतितमरविन्दमा०१३॥ ४६.१०० न वगै नवप्रेमयता १०॥ २१॥ ७९ निपीतमातापटाग्र० २॥ १५॥ ११ नवमायोधनं शक्त्या०१४ ९११४२ निमृतमृगकुलापुल. ११॥ ३८॥ ८७ नवो धनी यो मद. १०१ ३९१ ८१ नियतमयमुवी. ८॥ १६॥ ९२ नष्टा दृष्टिनष्टमिटं २०॥ २६१५५ | नियम्य यदाज्यतृणे. १८॥ १३५ नागः समुत्सपिमि. ९. ७८ ७६ नियोज्य कर्णोत्सलय. २॥ १२॥ ११ नान काचिदपरा. १५। ४०११४ | निरजनज्ञानमरीचिमा० २१॥ ३२॥ १३ नार्दर्घण्टासिंदशहान. २०॥ ६॥१५९ | निरलकमपवन्नमस्त. १३१ ५११०१ नानारत्नस्तम्भशोभे० २०॥ ८३।१६३ | निरामयश्रीसदनाप्र. 1८३1३४ नारकः सप्तथा सप्त० २१॥ १२॥१६३ निराममणिमाला ८॥ ३८॥ ६६ नारीगर्भऽतियीमत्से २१॥ ५८६ | निस्मयनिति प्रीसा ३॥ ३५॥ २१ नार्थी सदोषं यदि १४॥ ६४।१०८ निरूपिवमिदं रूपं २१११५९/१७६ ·१८ स. 'टो.कृ. स. लो. पृ. निर्जयता निजरमरुना १०१ २४१ ७९/ नूनं विहायनमिय 51 ३९१ ७२ निर्जरासुरनरोरगेपु ते ५। २९॥ ३८ ननं सहस्रांशुसहस्र० ४॥ ८८1 ३४ निर्निमेषं गलदोष ३॥ ५४॥ २३ / नूनं महोवान्तभया० १४॥ २६।१०५ निर्मज्य सिन्धौ सवि १४॥ १८11०४/ नृपाः संचारिणः सर्वे । ९. १८ निर्मलाम्बरविशेपित० ५। २३॥ ३७ नृपो गुरूणां विनयं १८॥ ३४११३८ निर्माय निर्माय पुरीः ४। १३॥ २५ नेदीयस्याः प्रेयसा २०१७०1१५९ निर्मार्जिते यत्पदपङ्क० ११ ६॥ २ नेदृक्चिन्तालमस्याति ३१ ६२१ २४ निर्मुरुगर्भमरनिर्म. १०१ १३॥ ७८ / नोत्पपात पतिता १५। ५२।११५ निर्मूलमुन्मूल्य मही. १४॥ ५९॥१३० नो दौभिक्षं नेतयो २॥ ६६१५९ निर्वर्तिताशेषविवा० १७.१०५।१३४ | पञ्चमी दुःखमा पष्ठी २११ ५२।१६५ निर्व्याजपीयूषसहो१४॥ ६॥१३३ पञ्चमी वत्सराणां २१॥ ५५॥१६७ निर्व्यामोहो निर्मदो २०॥ ५५॥१५८ पधाननोत्क्षिप्तकरी. १०॥ निवसनमिव शैवलं १३॥ २१ ९८ पतितमेव तदा हिम० ११॥ ५४॥ ८८ निवृत्तिर्मुक्तभोगाना २१।१५०११५५ । पत्राङ्करैः कापि कपो० १॥ ९११११२ निशासु नूनं मलिना. २॥ २०॥ १२ पथि प्रशतं विषमे १८ ३९११३८ निपादिने साधुनयप्र० ६१: ५८ पदप्रहारैः पुरुपेण दधे ११।६।९. निष्क्लङ्कुगलकन्दली. ५॥ ८१ ३६ पदार्थवैवियरह. प्र.प्र.। ६.१७९ निष्कलङ्कमणिभूपणो० ५१ ५२॥ ४० पदे पदे या परार्थ० ११ ७५॥ निष्कलामा बभूयुस्खे २१११७४।१७ | पभिन्यामहनि विधाय १६ १७११८ निष्टितासवरसे मणि० १५॥ १११) पयस्युदखोरुकरं मि. ५४५८ निसर्गतोऽप्यूध्वंगतिः ॥ ७॥ ३३ पयोधरीसमये प्रमु०१॥ १६११२६ निसर्गशुद्धस्य सतो न १॥ २१॥ ३ | पयोधराणामुदयः १४॥ ५६१०४ निविंशदारिताराति. १९॥ ५८१४७ | परमहनिष्टास्थे प. १९१ ११४३ नीरान्तरात्तप्रतिमाव० ११ ४९॥ ६/परोकमयं वित्रत्म. १९॥ १४॥४३ नीरोपिताया अपि ४॥ ५९॥ ३१. परस्पराजसंघानष्ट० ३॥ १२॥ १९ नीरामलीलावलमी. १) ८२॥ ९परस्य तुच्छेऽपि परो० ॥ १८॥ ३ नीविवन्धमिदि वाल. १५॥ ४६११४ परागपुआ यदि पु० १२॥ ३२॥ ९३ नीविवन्धमतिलय. १५॥ ४॥११४ | पराअसोऽप्येष परो० १॥ २०॥ ३ ·का ७७ स. श्लो. पृ. स० ग्लो. पृ. पराजिताशु भवतः १९॥ ७४१४९ पुत्रस्य तस्याङ्गसमा ९। १०1७० परिप्रमन्त्यः कुसुमो० १२१ ४१। ९४ पुद्गलादिपदार्थानाम० २११ ८६।१५० परिस्फुरत्काञ्चनकाय० ॥ २२॥ ५४ | पुंनागनारगलवङ्गज० १०॥ पर्यन्तकान्तारसमीर० ९. ७०। ७५ | पुरंध्रीणां स वृद्धानां ३. १८. १९ पर्यस्ते दिवसमणौ न १६॥ १८११८ | पुरमिव पुरुहूतःप्रा० ६॥ ५३॥ ५२ पलाय्य निर्यन्मदवा० १०॥ २०॥ ७९ | पुराणपारीणमुनीन्द्र० ११ १२॥ २ पल्लवव्यापृतास्याना ३॥ २८॥ २१ | पुरा त्रिलोक्यामपि १८ ५०११३९ पवनजववशेनोत्पत्य ८1 १९१ ६२ पुष्पं गते हिमरुची पश्यति प्रियतमेऽव० १५॥ ६॥११६ | पुष्पैः फलैः किसलयैः ६। ४११५० पश्यन्तु संसारतमस्य. १॥ ३५॥ ५ पूर्वशैलमिव तुझकु. १५। ५३१११५ पाणिना परिमृशनब० १५॥ ४८1११४ | पूर्वादिभित्त्यन्तरितो. १४॥ ३२॥१०५ पातुं बहिर्मास्तमङ्कसु. १॥ ३८॥ ५ पूर्वापराम्भोधितटी० १०॥ १६॥ ७८ पायोघेरधिगतविद्रु० १६॥ २७॥११८ पूषा तपस्यल्परुचिः ४.८२॥ ३४ पायोधेरुपजलतैलमु. १६॥ २५॥११८ पृथक्पृथगभिप्रायव० २१॥ ६.१६३ पादन्यासे सर्वतो. २०॥ ६५।१५९ पृथिवीमारुताप्लेजो० २१॥ ३९॥१६६ पापभीरुनिशामुक्किं २११४०११७४ | पृथुतरजघनैनितम्वि० १३॥ २४॥ ९८ पाययन्ति च निस्त्रिंशाः२१॥ ३०॥१६५ | पृथुतरजघनैर्विलो० १३॥ २८॥ ९९ पारिजातकुसुमावतं. ५॥ ९.३६ प्रवासिना तद्विरहा. १४१ १३११०४ पीत्वारिशोणितं सद्य १९1 ८९१५१ प्रकटय पुलिनानि १३॥ १११ ९७ पीनतुझकठिनस्तन० १५। ३३।११३ प्रकटितपुलकेव सा १३॥ १४॥ ९७ पीयूषधारागृहमंत्र ९॥ ३४॥ ७२ | प्रकटितोरुपयोधरब० १०॥ २२॥ ७९ पीयूषधाराभिरिवा० १५१०३११३४ | प्रकाशितप्रेमगुणैर्व० १४॥ ५३॥१०९ पीवरोच्चकुचतुम्बक० १५॥ ४२१११४ प्रकृतिस्थित्यनुभाग० २११०८1१७१ पीवरोच्चकुचमण्डल. ५॥ १०॥ ३६ प्रक्षिप्य पूर्वेण मही ४॥ २०॥ २८ पीवरोधलहरिव्रजोधुरं ५। ७११ ४१ प्रगल्भतां शीतकरः १४॥ ४११०९ पुण्डरीककमोत्पल०१५॥ ९।१११ प्रणतशिरसा वेनानु०१८॥ ६॥१४१ पुण्ड्रेक्षव्यतिकरशा० १६॥ ७१११२२ प्रणयमप जलाविलां ०१३॥ ६१११०१ पुण्यारण्ये प्रामुके २०॥ ३५॥१५६ | प्रगायिनि नवनीवीग्र.१०॥ ३८॥ ८१ ·२० स० श्लो० पृ. स० श्लो. पृ. प्रणिहितमनसो मृगे० १३॥ १७॥ ६८) प्रसरति जललीलया १३॥ २३॥ ९८ प्रचलवेणिलताञ्चल. १११ २३॥ ८६ असरदुःखसंतानम० २११ १९।१६४ प्रजाः प्रशस्याः खलु १ ५६।१४. प्रसह्य रक्षत्यपि नी० १०। ६४।१४० प्रजापतिश्रीपतिवा० १॥ ६॥१३० प्रसीद दृध्या खयमेप १८॥ ४७११३९ प्रतापटकैः शतकोटि०१८८११३५ प्रसूनलक्ष्मीमपहृत्य १२॥ ५९॥ ९५ प्रतापवौ किल दी. २॥ २६॥ १२ | प्रसूनशून्येऽपि तद. १२॥ ५६॥ ९५ प्रतियुवति निषेप्य १३॥ २९॥ ९९ प्रस्थातुं तव विहि. १६॥ ३४॥११९ प्रत्यङ्गलावण्यविलोक० ९! ४११ ७२ | प्रस्थैरदुस्थैः कलितो. १०। ५। ७७ प्रत्यावृत्तिन व्यतीतस २०। १३।१५४ | प्रागल्भ्यं विहितम० १६॥ १४॥११७ प्रदह्यमानागुरुधूमले. ॥ १३॥ ५४ ) प्रागेव जग्मुरुद्यान ३॥ ११॥ १९ प्रदोषपञ्चास्यचपेटयो०१४। २०१०४ | प्रागेव विक्रमः श्लाघ्यो ३॥ २११ २० प्रध्वानरनुकृतमन्द्रमे० १६॥ ६८।१२२ प्राग्भागं द्विरदभया० १६॥ ५५॥१२१ प्रभाकरे गच्छति १८) ४९1१३९ प्राप्रसातलगतस्य ५। ६९४१ प्रमाप्रभावभाग्येन १९॥ ३७११४५ प्राच्या इवोत्याय स प्रमावितानेकलताग० ११॥ ६६ ८९ / प्राप्तं पुनः प्रत्यगमो० १४॥ ६१०३ प्रमोदयाहादितलो. १२॥ २६॥ ९३ प्राभाकरीरिति गिरो १०॥ ५२॥ ८३ प्रमत्तकान्ताकरसं० १२॥ ४४। ९४ प्रायोऽपदस्पृथ्मही. ९.६११७४ प्रमितिविधुरा ये ९. ७९ ७६ प्रार्थयैताश्चतुर्वर्ग १९. १७५१४३ प्रमोदवाष्पाम्बुकर० ३। ५३ | प्रालेयशैलेन्द्रविशाल. १।४। प्रयच्छता तेन समी० ४॥ ३८॥ २९, प्रालेयाशौ पुष्यमैत्री २०1 ३११५६ प्रयाणलीलाजितराज० २॥ ३९॥ १४ | प्रास्ताः शुचिपटरति १५॥ २८॥११२ प्रयाणवेगानिलकृष्य. १९१ ५४ प्रासादोपु निज. १। ६०१ ७ प्रलपतां कृपयैव ११॥ ४५। ८८ प्रियकरकलितं विला. १३॥ ९६ ८६.] प्रियकरविहितामृता. १३॥ ४५॥१०॥ प्रवालविम्वीफलविद्रु० २१ ५१४ १५प्रियकरसलिलैर्मन० १३॥ ४११०० प्रवालशालिन्यनपेत. १२॥ ८t ९१ प्रियकरसलिलोक्षि० १३॥ ३८॥ २९ प्रविश्य समन्यथ १॥ ५३ / प्रियतमकरकल्पिते. १३॥ ३५॥ ९९ ८ ११६२ प्रियस्य कण्ठार्पितवा० १२॥ १०॥९१ ९ प्रवणय दरवीणां ८1 प्रशमयितुमिवाति ·२१ ४। स० श्लो. पृ. स. लो. पृ. प्रियायुतं सानुनि ९। ७७ | वाल्यं व्यतिक्रम्य ९॥ १५॥ ७० प्रेक्ष्य तरक्षणविनिद्र ५। ७८॥ ४२ | वाघ्पाम्युसंप्लावितप० १४१ ७८५१०९ प्रेक्षति प्रियतमे नि० १५॥ ५४॥११५ विभ्रत्सविभ्रमश्चारु. ३॥ १६॥ १९ प्रेवोलासीनसेव्या० २०। ८२।१६० पिम्वं विलोक्य नि० १० १९॥ ७९ प्रेक्षन्मरुञ्चलितच. १०॥ ४॥ ८२ विम्बितेन शशिना १५। १७३११२ प्रेयसा घृतकरापि १५। ३०१११३ | विम्वेऽधमने सवितुः १४१ १०१०३ प्रेयसीपृथुपयोधरकुम्मे१५। ६५।११६ | बुद्धिर्विशाला हृदय० १५॥ ७६११३१ प्रोल्लसन्मृगदृशांमदनो१५। २४।११२ | भग्नपाणिवलया १५। ५९1११५ फलं तथाप्यत्र यथ. २॥ ६॥ १६ भद्राश्च भन्दाश्च मृ. ९॥ ४९७३ फलावनम्राम्रविल. ९॥ २७ भयातुरनाणमयीम० २॥ २८॥ १३ धन्धान्त विनोः २१॥ ९.१६३ भर याममयारम्भर० १९.८६११५० बन्धाय चाहिनीशस्य १९॥ २६११४४ | भर्गभालनयनानलदग्ध१५॥ १११० वन्धुरं तमबधार्य ५। ७९। ४२ | भर्गादीनां भग्नगर्वा० २०॥ ४९।१५८ बभुस्तदनाहतदन्त. २॥ १॥ ११ भर्तु. प्रतीहारनिवेदि. ९॥ ३२॥ ७२ वमुस्तस्य मुखाम्भो० ॥ १५॥ १९ भव क्षणं चण्डि वि. १२॥ ३८॥ ९४ बभूव यत्पुष्पवतामृ० १२॥ २॥ ९१ भव्यस्तवस्याद्यमलं० १०॥ ५४॥ ८३ अभी तदारक्कमलक. १२॥ भस्मास्थिप्रकरकपा० १६। २२।११८ बभौ पिशङ्गः कन. ॥ १५॥ ५४ | भासपा सुमगतम १६१ १९४११८ बधाम पूर्व सुविल. ९1 ७० भारती मिति निशम्य ५॥ २७॥ ३७ बलभरोच्छलितैः पि०११॥ ३॥ ८४ | भावं विदित्वापि तथा १४ ७९११ बहलकुखमपङ्ककृता० ११॥ ५५॥ ८८ | भावनव्यन्तरज्योति० २११ ६.१६० बहलमलयजन्मोन्मी० ८।१०। ६१] भाव्यक्षेत्रादिसापेक्षो २११११४११७२ बहिस्तोरणमागत्य १८] भाषाभेदैस्तैश्चतुर्भि० २०1 ६२११५९ बहुधामरणेऽच्छद्यु० १९॥ २५॥१४४ | भाषाहारशरीराख्य० २११ ९२।१७० बहुशस्त्रासमाप्येपा १९॥ २३॥१४४ | भास्वन्तं द्युतिरिव १६॥ ४३११२० वाणेलमरातीनां सदा१९॥ ६॥१४८ भित्त्वा कर्मध्वान्तम० २०१५८६१५८ वालं वर्षीयासमान्य २० २०११५५ भिन्दन्मानं मार्दवेना०२०॥ ३९॥१५५ बालस्य तस्य महसा ६। २01 ४५ भिन्नमानदृढवनक. १५। २५११२ ·२२ स० श्लो. पृ० स. श्लो. पृ० मियेव धात्र्यास्तल० १०॥ ३२॥ ८० मधमन्यपुरुषेण नि० १५॥ १३॥१११ भुवनतापकमर्कमि० ११॥ ३५॥ ८७ मदाजिनो नोलधुरा १1८११९ भूकण्ठलोठन्नवपुण्ड० १॥ ५४॥ ७ मधुनिवृत्तिजुषां शु० ११॥ २६॥ ८६ भूतिप्रयोगरतिनिर्म० ११ ५६।१२९ मधुमांसासवत्यागः २१११३२।१७३ भूदेव्याः शिरसीव ॥ ६॥ ५९ / मधुमांसासवासक्त्या०२१। २८१६५ भूमितैलतमोगन्धक० २१॥ ९१११७० मध्यंदिनेनेव सहस० ९. १६॥ ७० भूयादगाधः स विबो० ॥ ५॥ २/ मनुज इति मुनीनां ८४८ ६७ भूयो जगभूषणमेव १४॥ १११०३ / मन्त्रानिपेठुस्खिलका० १॥ २४।१२७ भूयोऽनेन त्रैपुरं किं २०॥ १५४ | मन्याचलामूलविलो० ११ ७३।८ भूरिमयरसपानविनो० १५५ ६३।११५ / मन्दाक्षमन्दा क्षणमत्र । ३६॥ ८१ मृहाराद्यैर्मगलद्रव्य० २० १६० मन्दान्दोलद्वातली. २०॥ ७४।१६० भृशं गुणानर्जय १८॥ १५॥१३६ / मम चापलतां वीक्ष्य १९॥ ४१५१४६ मृशमधार्यत नीपन० ११॥ ३४॥ ८७ मम यदि लवणो० १०।११७८ भोगीन्द्रवेश्मेदमिति १॥ ५८ ७ | मरुचलत्केतुकराहु १७०1 भोगे रोगे काचने वा २०॥ ५१११५८ | मरुति वाति हिमोद० ११॥ ५३॥ ८४ भोगोपभोगसंख्यानं २११५१११७५ / मरुदपहृतकंकणापि १३॥ ६३१०१ भ्रश्यन्त्यावरणभ. १६॥ ४॥१२० | मरुवनद्वंशमनेकतालं ॥३॥ ५५ भ्रूकपोलचियुकापर० १५॥ ४९।११४ | मलयमारुतचूतपि. १॥ १९॥ ८५ भ्रूचापेनाकर्णमाकृष्य २०॥ ५०।१५८ | मलयशैलतटीमटतो ११॥ ९.८४ भ्रूलता ललितलास्य०१५। २६११२) महानदीनोऽप्यजडा० २॥ ३३॥ १३ विभ्रमकरन्यासश्वा०२१॥ ५११६३ ] महीभुजा तेन गुणे० १ ४१११२८ मर्नु जले धान्छति ॥ २०॥२६ महीभुजो ये जिन० १५६४१३० मणिमयकटामग्रो. ८॥ ३९॥ ६६ | महोमिरन्यानिह १८॥ २४॥१३७ मत्तवारणविराजित ५। ७॥ ४२ | मापे मासे पूर्णमास्यां २०॥ ५७।१५८ मदनमिदमधास्य. 1 २ ५ ९मानस्य गाढानुनयेन १४॥ ८२१९१० मदासनेनालिसिता ४। ५७ [मारसारसमाकारा १९/१११४२ मदेन मूर्धन्यमनिन· ॥४२॥ ५६ / मार्तण्डप्रसरकरानटं.१६॥ ३६११९ महन्तद्वयवलमीनि• १६॥ ६०११२१/ माण्डप्रसरकरामपी०१६॥ ३०16 ८ ·२३ स० ग्लो. पृ० स० श्लो. पृ० माल्यवत्प्रथितकीर्ति० ५। ८३॥ ४२ मृगमदघनसारसार० १३१ ६७१०२ मा वदस्त्वमिति भूपते ५। २८१ ३७/ मेण्ठेन द्विपमपनी. १६॥ ४५३१२० मासान्निशान्ते दश ११ ७२।१३१ ) मेदोमबाशोणितः २०.१८११५५ मिनं क्वचित्कूटनिधि० १४॥ १९॥१०४ | मोहादमूनि यः सप्त २१११३४११७४ मियः प्रदत्तनवपुष्प० १२॥ ५१॥ ९५ य. स्वप्नविज्ञानगते. ९.३७७ ७२ मिथ्याक्च प्रमादाश्च २११०४१७१ | यचक्षुरस्या. श्रुति. १७१६६१३० मिलदुरसिजचकवा० १३॥ ९। ९७ । यच्चतुष्टयमनन्तती. ५३११ ३८ मीलितेक्षणपुटे रति० १५॥ ६११११५ / यतिभावपरः कान्ति ॥ १९१ १९ मुक्ताफलस्थिविर.प्र.प्र.) २२१७९ / यत्कन्यकायामुपव० 1४०1७२ मुकामया एव जनाः यत्कम्पते निश्वसितैः १४॥ ६८१०८ मुक्कामयी कुडुमप० १॥ २।१२५ यत्तदा विदधे तस्य २११७०११७७ मुक्कामये खच्छरुचौ १४ ९.१३२ | यत्पुण्डरीकाक्षमपि ४॥ ३१॥ २९ मुक्ताहार' सर्वदो० २०॥ ३७॥१५६ । यत्पृष्टमिष्ट भवतार्थ. ४॥ २॥ २६ मुखतुहिनकरेऽपि १३॥ ४३।१०० यतातिशयसंपनी २१११७३११७७ मुखं निमीलन्नयनार० १४॥ ३९११०६ । यतानुकूलं ज्वलदर्क० ॥ १॥ २७ मुखमपद्धतपत्रमझना १३३ ४९।१०० यत्राम्युजेषु भ्रमरा० १०॥ १२॥ ७८ मुखशशिविमुखीकृ. १३३ ६०1१०१] यनालिमाला स्थल. ११ ५२। ६ मुदा पुलिन्दीभिरिहे. १०॥ ३०॥ ८० यनाश्मगर्भोज्वलवे० ११ ६९॥ मुनिमिरमलबोधैर. ८ ४५॥ ६७ यत्रोच्चकैश्चैत्यनिकेत. १॥ ६॥ मुनेमहिनाममितो १०1 ४॥ ७७ / यनोचहाग्रजुषामु० ४॥ १६॥ २७ मुरलो मुरलोपीव १९॥ २४१४४ | यसोचहम्याग्रहरि० ४॥ १८॥ २७ मुहुर्मुहुः स्फाटिकह ॥ २२॥ २८ ! यसोचहयेषु पतत्स० ११ ६८॥ मुहूर्तद्वितयादूज़ २१११३५११७४यत्ससर्फ प्राणिना २० १२।१५४ मूर्धानं दुधुवुस्तन १९१ ६८५१४८ यसिन्धुगान्तरवर्ति० १॥ ४२॥ ५ मूनि रापुरनाययो० ५। ५। ३९ ययागममजीवस्य कृतार। ९३।१७० मूर्धीव लीलावनकु. १४॥ १.३ यथागममिति प्रोक्तं २१११५४.१७५ मूनावोद्गतपलिताय० १६॥ १५॥११७ | यथाभवनपुरपाणि० १२१ १११ ९१ मृगदशामिह सीक. ११॥ ५९॥ ८९/ यथा यथा चण्डसचिः १४॥ ५॥१०३ ८ ८ ८ ३ ·२४ स. ग्लो. पृ. स. लो. पृ. यथावदारम्भविदो १८॥ २८॥१३७ युक्तोऽप्युत्ताल'नागैः ३॥ १४॥ १९ यदरितसुधौधैरर्हतः ८॥ ३४॥ ६५ युद्धानकाः स तदीमा १९४॥१४६ यदभूदस्ति यद्यच्च भा० ३॥ ४९॥ २३ युवतिदीर्घकटाक्षनि० ११ १४॥ ८५ यदल्पपुण्यैर्मनुजैर्दुरा० १॥ ४११३५ युवतिदृष्टिरिवासवपा० ११॥ २८॥ ८६ यदि स्फुरिष्यन्ति १२॥ ३॥ ९४ । युष्मत्सदप्रयोगेण पुष्पः३॥ ५२॥ २३ यद्गुणेन गुरुणा गरी० ५॥ २५॥ ३० युप्माभिः प्रकटितका०१६॥ १३११५ यद्दोषोपचिततमोऽपि १६॥ १११७ ये सर्वात्मप्रदेशेषु० २११११५।१७२ यद्यत्र चक्षुः पतितं १॥ १५॥१२६ । यो नारशः सरल इति १०॥ ३४॥ ८० यद्यदिष्टतममुतमंच ५. ५॥ ४० ( योषितां सरसपाणि १५॥ ३॥११३ यद्यस्ति तारुण्यविला. १॥ ४९।१२९ , यौवनेन मदनेन मदेन १५॥ ८1१११ यद्वयेते नितिधाम १॥ २२२१२६ रनोत्पलं हरितपत्रः ६ ४४॥ ५१ यद्वा निवेद्य प्रणयं १४॥६३।१०८ रनावलीध्वजपटोच्छ. ६॥ २८॥ ४८ यं तादृशं देशमपास ११ ५३॥ ६ रणझगरिकदिपिका० ११ ७७॥ यन्त्रप्रणालीचपकैरज० १॥ ४५। ६ रतावसाने लतिकारहा१॥ ५३॥ ९५ यसिस्तुलेनापि तदा० ९॥ २६॥ ७१ रविरमणविलासोला. १३३ ७०।१०२ यन्मन्दमन्दं बहला० १४॥ ५१०७ रतिविरतिषु वेलाका ८ २३॥ ६३ यशःसुधाचिंकयेव १५ ३११२५ रत्नज्योतिर्भासुरे तर २०॥ ९२११६९ यशो जगन्मण्डलम. १८ ९।१३५ / रतनयं तन्जननार्ति. १। । यां सारसर्वसनिधान. ४॥ २५॥ २८ रनभूषणरुया प्रपधिते ५। ४१ ३५ या चैपा भवतः पनी ३॥ ६८५ २५ रनराकरावालकापड.२१॥ १३॥१६३ यामिनीप्रथमसंगम० १५१ ५११९९ रमाण्डकैः शुषसहस्र० १॥ ७॥ यामिन्यामनिशमनी० १६१ ३११११९ / रमावनीविम्बितचारु. ९॥ ५३॥ ur यावबिनेश्वरपुरं हरि० ६ ५५ ५२ | रप्यामु स्वदमलकीर्ति १६॥ २११६ यावदाहितपरिसुति १५॥ ३१११० | रम्याननेन्दोतकान. ९१५८॥ ४ यास्तिस्रो गुप्तयः पञ्च २१११५५१७६ रवीन्दुरम्योभयपार्थः ॥ २३॥ ५४ यास्तूर्यारवहारिगीत. १६॥ ८६।१२४ रसविलास विशेषविदो ११॥ १८॥ ८५ चियासतस्वस्थ नरे० ११९२११३३ रसायमपाशु वि. १५७१ ३१ युकं तदाच्छिय क. 1३1२९ रहस्समिति निर्दिष्टं २१11०५/७१ २ ८ ·२५ ८01 स. श्लो. पृ. म. लो० पृ. राकाकामुश्चद्दिगम्ब० ॥ ७॥ १७ लास्यामहे वीर्णमवा० ९ समिताजिवरा कापि १४ ४५/१४६ / लब्धात्माभा पहु. १1१०1 सजन्ति यत्र स्फुटपु. ४॥ ५। २६ लब्ध्वा पयोमजनपू० १४१ १११०४ राजा च दतेन च तेन । ४३॥ ७३ लब्ध्वा समृद्धि रतये १४॥ २८५१०५ राजान जगति निरस्य १६॥ ८1११७ लभ्या श्रीविनिहत्य १९४१०४।१५१ राजानते जग. १९॥ १९११४३ ललाटरेखाशकले. २॥ ५३॥ १५ राशा प्रयुक्ताः खय. ९॥ ४८॥ ७३ लवनिमरसपूर्णना० १३१ ६८५१०२ राधिशेपसमये किल. ५. ५८ ४. लावण्यासारतर० रामो तम पीतसिते. ९ लावण्यपीयूपपयो० ११ १२११२६ रानी साटिके २१ २११५३ लावण्यमो भवती १४॥ ८०1१०९ रात्री नमधत्वरमा- १४॥ ४२११०६ लावण्यलक्ष्मीजित० १॥ ७४।१३१ रावरोपदविताम्यु. ५. ६२॥ ४० लावण्याम्युनिधि प्रप्र। रिहन्पदाप्रान्तमही. 1 सास्योगसा याचवि. २०11००1१६२ रखपूरानाहेतिप्रया०२०८९४१६१ लीलाचलखण्डलम० १ ५८१३० रखे जनैर्ने प्रपत्र १४४ ९३३१३३ लीलाचलरकुण्डलर० १५ २८1१२५ स्पगन्धरणस्पर्शश. २०९.१४.सीलाप्रकारेषु यथा 1 ६२ ७४ रेयानयाधिष्ठिता १८३४ मे शशी शोणरुच १४१ ४११०६ रेणात्रयेणेय जगप्र. ५॥ २५॥ लोकप्रिलोभ्यां सक. १९ रेजे जिन सपयितुं । ५. रोकारशमभिव्याप्य २१॥ ८५१६९ रेजे मुक्तिधीकटाक्ष. २०॥ ९१६२ लोकाप्रे प्राप्य तय २११६४१६ ३रे भयभ्रमणम. 191 ४६वशाम्जेन जयश्रियं 111 रोऽरीरोसररर. १९ ३३१४५ वपु विद्वेषिविलयति-11 २९ रोदु पुनर्मदाय २९ २५॥ ७१ यस स्थराज्यगु१७०७५/१३१ रोप्यानागुपन्धेन २१॥ २४11६४ वायुश्योपरमारे१५३४४१३ रश्मीनियक्षमा तुभ्य 1000 मानदेन नं ६, १२३४५ एमोरिदान्त पुरमु. ५२३ माजगाररिय . 1 २८1७१ सवाप्रदोगनगेलया। ४४ वदनमनु मृगसो १३॥ सपश्ये एपरिभर. ५ ८९॥ १३ । धान वीस वर्ष १५५ ८१४९१२ ·स० श्लो. पृ. स० श्लो. पृ. वनकेलिर्जलक्रीडा २१४१४८११७५ विकासिपुष्पद्रुणि का० १२॥ ३। ९१ वनविहरणखेदनिःसहं १३॥ ८४ ९७ विघटयनसिलेन्द्रि- ११॥ ५८५ ८९ बनान्मकरकेतन. १२॥ ६२॥ ९६ / विघटिताम्बुपटानि १११ ४८॥ ८८ वनेऽत्र पाकोल्बणदा० १०॥ ४१॥ ८१ / विघ्नं निप्रनाक्षिपनेष २०१ ४३११५७ वनेऽन सप्तच्छद्ग ॥६॥ ५८ | विचारयैतद्यदि केऽपि १८ ४१११३८ वपुः सुधाशोः सर० १४॥ ४९।१०७ / विजिस बाणैर्मदनस्य १२॥ ३१॥ ९३ वपुर्वयोवेषविवेकवा. २॥६६॥ १६ | विण्मूत्रादेर्धाम मध्यं २०॥ १७॥१५५ वपुपि चन्दनमुज्वल०११॥ २९॥ ८६ / वितीर्णमस्मभ्यमनेन । ८1११ वप्रक्रीडाप्रति १८॥ १०॥ ७७ वित्तं गेहादशमुचैश्चि २०॥ २२११५५ वमनमन्दं रिपुवर्मयो. २॥ २३॥ १२ । विदारयन्ती विषमे १॥ ४३३१२८ वरतनुजघनाहतैर्ग० १३१ ३०१ ९९ विदारितारिद्विपगण्ड० २१ २११ १२ वर्णिता विंशतिन० २१॥ ७६१६९ / विद्धं विचलितखादं २१११३॥१७४ वर्णितेति गतिर्नृणां २१॥ ५९।१६७ / विधाय कान्तारसमा० ४॥ ४०॥ ३० वर्तमानोऽनया स्थित्या२१:१४१११५४/ विधूयमानामरमण्ड वर्षाणामयुतं भौमभा०२१॥ ६५।१६८ विधेयमार्गेषु पदे पदे १८॥ २९॥१३७ वर्षाणि द्वादशैवायुर्मानं२११ ३५।१६५ विध्वस्तां निजवसतिं १६१ १११११७ वलिफलकुसुमस्रग्ग० था ६०(विनिहतोऽयमनाथ० ११॥ २१॥ ८५ वल्गद्धनोरुलहरीनि० ६ ५११ ५२ / विपक्षगसर्वखदू. २११ ३१६३ वलिगतभ्र नवविभ्रमे० ५। ५५॥ ४० | विपक्षनामापि कुर० १२॥ ५२॥ ९५ ववी समीरः सुखहे. १८५६०।१४० विपद्विधास्यतेऽनाहं० १९४३११४६ वसन्तलीलामलया० १२॥ २४॥ ९२ / विपरीताः पुनस्ते २१११०४/१७१ वाम्छातीतं यच्छतो. २०। ८६१६१ / विभाति रात्री मणि. १॥ ६ वाणी भवेत्कस्यचि. १॥ १६॥ ३ विभान्त्यमी शत्रुनि० २॥ वातान्दोलत्पद्मिनी० २० १४१५४ विभावयन्तीत्यथ १७ ६९/१३१ वापीकूपतडागादि० २१११४११७५ | विमिय मानं कल० १२॥ २०॥ ९२ पारणेन्द्रमिव दानव० ५। ८२॥ ४२ / विभूषयन्पूर्व विदेहमस्स ४। ४१२६ वार्तादौ तदनु रज..१६॥ ७॥१२३ विमत्पथप्रान्तपरीक्ष० ११ ११॥ वाहिन्यो हिमसलिला:१६॥ ६५।१२२ | वियोगनामापि न २ ·२७ सक ग्लो. पृ. स. ये.पृ. विलाय पन्यानमया० ॥३॥ ५६ व्यापारितेनेन्द्रककु. १४॥ ३५॥१०६ विलासवत्याः सरितः ७) ५८१ ५८ व्यापार्य सन्जालका ४॥ १९॥ २८ विलासिनीचित्तकर० १४१ ४६१०६ प्रतानि द्वादशैतानि २१११५३१९७५ बिलासोलापखं २११ ७९१६९ शङ्काकासा विचिकि० २१११३०१७३ विवर्णता लोकयहिः १२॥ २२॥ ९१/ शद्वेऽनुकूलपवनप्रे. १९४५११४७ विशदमणिमयाभ्या ८॥ ३६॥ ६५/ शंभोजटाजूटदरीवि. विशालदन्तं धनदान. जरा ५५ / रातारा r wrte विशुद्धपाणिः प्र. 11 २६१३७ सरहलादूर्ध्वमितच्युतः ।। ९९३५ विश्वप्रकाश कस्यास्य २१।१७२१७७ शरीरवामन कर्मयोग २१॥ ९४११७० विष्णोरियाखर ९७१॥ ७५ | शशिमुखीवदनायव० १११ १५५ ८५ विस्तार पयि पुरतो. १०। २८ ८.शशी जगताहनकु. १४१ ४११०५ पिवार्य तारा रभ. ॥ ४६॥ ६ शस्त्रेषु शास्त्रेषु फलामु ९१४॥ ५० विस्फाररविदितविभ्रम.१६। ७०।१२२ / शासनगरमालोक्य ३१ २०१२० विहाय तदृटमदृष्टहे. ४।१६। ३२ | सातोदरी शयनसंनि० ६॥ १४१ ४६ विहाय मानं स्मरवा० १०॥ ६। ७७ शिक्षकाणां सहसाणि २१११७४१५७ बीश्याना सतिल० ११॥ ६॥ ९. शिसण्डिनो ताण्डव. १२॥ ३४॥ ९६ पौतमन्याः कल्पना. २. ९०११६१ / शीतदीधिविधियाभि- ५॥ ६. २६ तिर्मतीपयतीय 11३१॥ शीतदीधितिविकासि १५॥ २१११० प्तिसंख्यानमीदर्यमु०२१४१५६१७५ शीलगृत्तिरपराजिता दिपरामुदरमाप । ५.४] शुभ्रं नमोऽमवदभूद. ६॥ २६॥ ४८ यदि प्रापुनहिला या २०॥ ६॥१५गुभ्राम्भोजविशाललो. १२॥६॥ ९६ टिपोप्पी सा फु. २०1९४१६१ शुभ्रा यदलिदम ११ ६१॥ घेतालासे पोता. १५ ॥१४९ गासेततिकर्षितमहं ५। ६.1. अपत्यदरपारिवधूम- ४॥ २९॥ २९ मारलीलामुपराय.११ २५६१२५ मानिध दिपा क. २११६१६८ कारपला दुहितः १५ ७१ पराभवान्यो नित्र. ४२९१२७] हारपलाविरमंपि.११.२॥१३३ मादामा विस्फर. २ ५११५४ गधारमाराविहार. ११ ४११२५ मनोमयः ॥ १८ शोभनीयमानिmur ·२८ स० श्लो. पृ. स. लो. पृ० शोमा स विभ्रत्कर. ९.४४॥ ५३ / संवदन्तम्मति भारती ५॥ ३६॥ ३० श्रवणपथरतापि का० १३॥ ५२॥१.१ संवरो विवृतः सप २११२१।१७२ श्रव्यं भवेत्काव्यम. १॥ २५॥ ४ संवाहयमिव मना. ६. २४ ४७ प्रव्येऽपि काव्ये रचिते ११ १७॥ ३. संवितेनुरधिकं मिथु० १५। ६२।११५ श्राविकाणां तु चत्वारि २१।१८।१७४/ संसर्पद्वलभररुद्धसि. १६॥ ५८११२१ श्रीधर्मनाथस्य ततः १३ १३१ ३ संसारसारलक्ष्म्येव १९॥ ५३॥१४९ श्रीधर्मनाथस्य मनो० १५५ ८०११३२ संसारसारसर्वखं भू० ३॥ ६९॥ २५ श्रीनाभिसूनोश्विरम० ११ ११ १ ससारातिमिव व्यतीत्य ७६८ ५९ श्रीमानमेयमहिमा० प्रा.प्र.। १।१७८ सकजलाश्रुव्यपदे. ४॥ ३३॥ २९ श्रीरशेषसुखदा प्रियं० ५। ४३॥ ३९ स कर्णपीयूपरस० प्र.प्र.। १७९ श्रुतं च शीलं च बलं २॥ १८॥ १२, सकलजगदधृष्यस्यै० ८॥ २६॥ ६३ श्रुत्वेति प्रत्युवाचेदं ३॥ ६१॥ २४ | सकलदिग्विजये वर० ११॥ २॥ ८६ श्रुत्वेसवादीनृपतिवि० ४॥ ६७ ३२ सक्वायतया दत्ते २१११०६.१७१ श्रेणीव रेणूद्रमनिष्ठि० ५। ५९। ७४ सकृपाणा स्थित १९. २०११४३ लक्षणं यदेवावरणाय १४॥ ५९/१०८ स कोऽपि चेदेकत. २॥ २९॥ १३ साध्यं मे कुलमखिलं १६॥ ७७११२३ सगजः सरथ: सावः १९॥ ७९1१५० विष्टमिटवनिताव. १५॥ ३५।११३ / संक्रान्तबिम्बः सव० १। ६३ विष्यतापि जघनस्त०१५। ३६।११३ | सख्येषु साशीकृतमा० १॥ ४७११२९ श्वभ्रायुषो निमित्तानि २११००११७१ संगीतकारम्भरसन्मृ० १॥ ४६॥ यसिति रोदिति मु० ११॥ २०॥ ८५ स चन्द्रमाश्चन्द्रिकयेव १८ २११३५ श्वासकीर्णनवनीरज० १५॥ ६।१११ सचिनमन्तहितभा० ॥ १८॥ ५४ पडडलास्रयो हस्ताः २१॥ १७/१६४ | सजालकानसी तन ३॥ १०॥ १८ पड्व्याणीति वर्ण्यन्ते २१॥ ८२११६९ सचरचञ्चरीकाणा ३॥ २७॥ २१ पण्मासादूर्वमेतस्याः ३॥ ७१। २५ संचरत्पदभरेण निर्भरं ५। ५९॥ ४. षष्ठे द्वाविंशतिहया २११ २१।१६४ / सचरनित इतो नत० १५॥ ४५।११४ पोडशैव ततः शुक्रम०२१। ७५.१६९ सचार्यमाणा निशि १४. ३०1१०५ पोढा परकर्ममेदेन २११ ५६११६७१ सचेलु प्रचलितक. १६॥ ४८१२० संयोगतो भूतचतुष्ट. ४ ७१॥ ३३ सतन चामीकरचा. S ·२ ९ ७ २ स. श्लो. पृ. स. लो. पृ० स तस्मै धनपालाय ३३ । १८ समुल्लमखास्तापह. २११११११ सतीच सौन्दर्यवती २॥ ४५॥ १४/ समुल्लसत्संमदवाष्प १२६०1९६ सत्सूचमन तरुत्तीर० १०॥ ३१॥ ८० समेत्य यस्मिन्मणि १॥ ५९॥ स दृष्टमानोऽपि १०॥ १४॥ ७८) संपूर्णचन्द्राननमुन्न० ११ ५११२९ सद्दशावत्पनीकेऽन १९॥ ५३।१४७ संप्रत्यपापाः स्म इति । ४॥ सधातकीराण्ड इति । ३॥ २६ | संप्रविश्य बलमीषु १५॥ ६६.११६ सनन्दनालोकनका. १६७ ५५१३५ समृतप्रमरसगिविक्रम ५५ ६४४ ४१ संदष्टे प्रियविधिना. १६६ १०।११७ समृतो इतभूभारि२०१९॥ ५०१४४ स पारेभ्यः कलके १८० ५२।१३९/ संभोग विदधता १६१ ३.११६ सपदि वरतनोरत• १३॥ ५०१.० ( सभोगधमसलिलैरि० १६१ १२११४ सपाधजन्यः फररु. २॥ ४९। १५/ संभ्रमभ्रमितलोललो. ५॥ ३९॥ ३८ सप्ततिमोदनीयस्थ २१११२११७२ | धम्ययसपायमवा. ३१ ५ सब घ सहस्राणि २१:१८०११७७ सम्यक्त्वं भूमिरेपो २१२९१५३ स प्रसादेन देवस्य १९. ९०११५१सयावत्सेनानीरल. १६॥ ८॥११४ सभूपणे तत्परिधाप्य १८१ ४६।१३९ | सर इव मरुमार्गे ८1५। ६८ सघूम कर किसल. १४१ ८॥११. सरमसमधिपेन सि• १३॥ ३॥ ९५ खमप्रसौन्दर्य विधिदिपो २०६१।१६) सरमसमिद यत्तदा० १३. Mis.. समधिगम्य पयः ११॥४.१ ८७ सरखवीवार्धमनिन्ध. २॥ १२॥ १६ समधिस्य शिरः कु. ११॥ ११॥ ८५ / सरागमुशे मृगना ॥ ३६॥ २९ यमन्सतः काधनभू. 1 ५७ | सर्परम द्विरदयलेषु १६॥ ५९॥१२१ स मन्दरागोपह• ५०11 १९१३६ | सर्वतोऽपि सुमनो. रामधियत मुहुर्मुहुः १३॥ ३॥ ९९ पपैयाहमपदोर एय ५५६७४ स महिमोदयतः १॥५॥ सर्वतोपनयनमन १६.८1१२३ यमुचितमिति त्वं ९. ६. सद्वितमयी राष्टिः २१॥ जा(३ समुचितसमयेन म. १३॥ ६५1१.२ सानिदिपर्यन्ते• 21 MINS रामघाशीवि गत. 11 गांगादिपमदया. १६५ सगुन्साई यमुत्या. १९१ SI४८ सटीनमेरावगराम पगुममास्टपरम. 11 २. ७ पानिपुरमामा.11 virs ८" ·सालो. पृ. स.टोपृ. सपारितो मत्तम. ॥ ५३॥ ५७ सिताब्दरुद्धार्थहिरण्य ॥ २६॥ ५५ स पारिधेरन्तरनन्तः ॥ २०॥ ५४/ सिद्धमिष्ट त्वदालोका ३॥ ५५॥ २३ सविक्रम कामति हा. ४ ४११ ५६ सिद्धससारिमेदेन द्वि.२११ ११११६३ सविभ्रम वीक्ष्य तवे० १२॥ ३६॥ ९३ सिद्धानला तत्र २०२१४१५६ स श्रीमानहमिद्र ५। ८८१ ४३ | सिन्दूरातिमिह मूर्ध्नि १६॥ ३२॥११९ ससंभ्रमेणाप्रमुवालमस ६॥ ५३ | सीत्कृतानि कलहस० १५॥ ५०.११४ सस्पस्थलीपालकना० १॥ ५०। ६) सीधुपानविधिना किल १५॥ १११११ सहसा सह सौरम. १९॥ २१॥१४ | सीमा सौभाग्यभा० १९१ ३६१४५ सहसपा सत्यपि गो० ॥ ४०॥ १६ सुख समुत्सारितका ११ ४०1१२८ सहसमेकमुत्सेधो २१॥ ३८॥१६६ सुसमासुसमा प्रोका २१। ५१११६७ सागरे भुवि कान्ता. १९॥ ९३११५१ मुख फल राज्यपदस्य १८॥ ३१११३७ सागरोपमकोटीना २॥ ५०।१६७ मुदुर्धरप्यान्तमलि. ४४९ ३१ सा गर्भनिर्भरतया ६॥ ११॥ ४५ सुधाकरेणाप्यजरा. ૪૧ ૪૮) ૨૦ सागारमनगारंच २१।१२।१७३ | सुधाद्रवर्मन्मयमारम. ४॥ ४६॥ ३० सा तम मुक्ताभरणा० ४॥ ८५। ३४ | सुधाप्रवाहैरिव हारि. १६॥ ५४ साधोविनिर्माण विधी ११ १९॥ ३ सुधासुधारश्मिमृणा. २॥ ३६॥ १३ सा भारतीय चतुरा० ६० १॥ ४३ | सुप्त इत्यति विविक. १५। ३९१११३ सामाजिकमथाद्य २१११४९११७५ सुमनपीजोपचय १८। ३८११३८ सारजाक्षीचबलापाग० २०१ १५।१५४ सुरमिपत्रवत फुसु० ११॥ ६०। ८९ सारसेनारसे नागा १५। ६४.१४८ सुरसमितिरसख्यै ८1 २७६४ सारेपु रनेषु यया ४॥ २१॥ २८ सुरस्रवन्तीकनकार. २०४८1१४ साल मालम्बिन० २०॥ ७६।१६० | सुराशनानामपि दुर्लम १४॥ ७७१३१ या वागुरा नेनकुर० ११ १२।१२६ / सुरत्तमप्याप्तजडोरु. २॥ ४॥ १४ साश्रुणी लोचने वाणी २११ २६१६४ सुषेणखलड्यूह १९. ७६।१४९ सासकामा स्मृता २११२३३१५३ सुखरश्रुतिमुदाररूपका ५। १४॥ ३६ सिंहासने भी इवो० १७१ ८३१२५ | सुहत्तम सोऽथ स० १०॥ १५॥ ७८ सिक्त सुरैरित्यमुपेत्य ॥ १।६९ सुहृत्तमावेकत उन्नदौ । ४४॥ १४ सितातपन्न द्रविडो १८४८३१३७ सुहृदमात्यगणाननु. ११॥ २॥ ८४ ·३० स. लो. पृ० सालो. पृ. स पारितो मत्तम. ॥ ५३॥ ५७ सिताब्दद्धार्धहिरण्य० ७) २६१ ५५ स वारिधेरन्तरनन्त. ॥ २०॥ ५४ सिद्धमिष्टं त्वदालोका. ३॥ ५५॥ २३ सविक्रमं मामति हा० ॥ ४११ ५६ सिद्धसंसारिमेदेन द्वि०२११ १११६३ सविनमं वीक्ष्य तवे. १२॥ ३६॥ ९३ | सिद्धाणला तन २०॥ २९१५६ स श्रीमानहमिन्द्र ५। ८८। ४३ सिन्दूरपतिमिह मूभि १६॥ ३२॥११९ ससंभ्रमेणाघ्रमुवालमस्य । ६। ५३ सीस्कृतानि कलहंस १५। ५०११४ सस्पस्थळीपालकबा. १५०॥ ६/ सीधुपानविधिना किल १५॥ १११११ सहसा सह सौरभ. १९॥ २१॥१४४ | मीमा सौभाग्यभा० १९॥ ३६॥१४५ सहस्रधा सत्यपि गो. २॥ ७॥ १६ मुखं समुत्सारितक० १५ ४०११२८ सहसमेकमुत्सेधो २१॥ ३८॥१६६ सुसमासुसमा प्रोक्ता २१। ५११६५ सागरे भुवि कान्ता० १९९३।१५१ | मुखं फलं राज्यपदस्य १८। ३१११३७ सागरोपमकोटीनां २॥ ५०।१६७ सुदुर्धरध्वान्तमलि. ४.४९1 ३१ सा गर्भनिर्भरतया ६॥ ११॥ ४५ | सुधाकरेणाप्यजरा. ४। ४८1 ३० सागारमनगारंच. २१।१२४॥१७३ सुधाद्रवर्मन्मथमात्मक ४॥ ४६॥ ३० सा तन मुकाभरणा० ४। ८५। ३४ (सुधाप्रवाहैरिव हारि० ॥ १६॥ ५४ साधोविनिर्माणविधी १। १५। ३ सुधासुधारश्मिमृणा. २॥ ३६॥ १३ सा भारतीव चतुरा० ६॥ ११ ४३ | सुप्त इत्यतिविविक१५। ३९४११३ सामाजिकमयाद्य २१११४९।१७५ सुमनबीजोपचयः ૧૮ ૨૮૧૨૮ सारझाक्षीचधलापाङ्ग०२०। १५।१५४ | सुरमिपत्रवतः कुसु० १११६.1 ८९ सारसेनारसे नागाः १९॥ ६॥१४८ | सुरसमितिरसंख्यैः ८२७७६४ सारेपु रत्नेषु यया ४॥ २१॥ २८ सुरस्रवन्तीकनकार. २०४८।१४ साल: मालम्बिन० २०१ ७६।१६० | सुराजनानामपि दुर्लभं १ ७७।१३१ या वागरा नेनकर० १॥ १२॥१२६ | सुरत्तमप्याप्तजडोरु. २॥ ४०॥ १४ साश्रुणी लोचने वाणी २१॥ २६।१६४ | सुषेणस्तद्बलयूह १९१ ७६०१४ सा सकामा स्मृता २१११२३३१५३ ) सुखरश्रुविमुदाररूपको ५। १४॥ ३६ सिंहासने शा इबो. १० ८1१२५ | सुहृत्तमः सोऽथ स० १०॥ १५॥ ७८ सिक्तः सुरै रित्यमुपेस ९॥ १॥ ६९ सुहृत्तमावेकत उन्नती २।४४॥ १४ शितातपनं द्रविडो १८१४८११३७ सुहृदमालगणाननु० ११॥ ३1८४ ·३२ खदन्तिन तदनु द. स. श्लो. १० स. श्लो. पृ० स्वयमनम्युजमेव ११॥४१॥ ८७ होलाहलासोदरा म० २०॥ १६।१५५ 'स्खयमयमिह धत्ते ६। ६० | हा हा महाकष्टमचि० ४॥ ४५। ३० स्वर्ग सप्रति क पुना० ३॥ ७६॥ २५/ हिंसातवच स्वयत्री०२१।१४२११७४ खर्गात्तनागच्छताम० २०॥ ६८।१५९ हितहेतु वचस्तुभ्यम-१९॥ ३०॥१४५ ६॥ ३४॥ ४९ | हिनस्ति धर्म हृदया. १८॥ ३०॥१३७ खस्यो धृताच्छद्मगुरू० ४॥ २३॥ २८ | हिमगिरिमिव मेरु खखदीधितिपरिग्रह. ५। ७२। ४१ | हिममहामहिमानम० १११ ७) ८४ खाभ्यायो विनयो २११५७।१७५ / हिरण्यभूमृद्विरदैस्त. ॥४३॥ ५६ खानुभायधृतभूरीमू० ५। ४ ३६ हृदयहारिहरि-मणिक.१११ ५२॥ ८८ खैराभिसारोत्सवस. १४॥ ३॥१०३ हृदि निहितघटेव १३॥ ३३॥ ९९ हतमोहतमोगतेस्तव १९१००।१५२ | हृद्यार्थवन्ध्या पदव. १. १५॥ हरेढिपो हारिहिरण्य० ॥ ३९॥ ५६, हेमरम्य वपु पथ० २११७६।१७७ हरिवोत्तम्भितकु. ९॥५॥ ७४ | हेमवर्माणि सोद्रा० १९। ६०११४८ हस्खा सप्त द्वयोर्मान २११ ७०।१६८ हेलोत्तरत्तुङ्गमतद० हारावलीनिईरहारि ११ ७८ हीविमोहमपनीय १५। १९११२ ३