·अथ जोनराजकृता द्वितीया राजतरङ्गिणी। . . सिद्धे यत्र सति पाकुलमिव स्पर्धाभिलापाहते- रन्तधि वहति त्रिलोकमहितं शेपं निजार्धद्वयम् । स्नेहकीभवदाशयद्वयजयाकाड्डीय गाढं मिल- देहार्धद्वयमस्तु तद्भगवतोरद्वैतसंपत्तये ॥१॥ दातुं भक्ताय कल्याणं गर्भ विभ्रदिवान्यहम् । तुन्भिो गणराजः स विन्नशान्ति करोतु नः ॥२॥ श्रीगोनन्दमुखैर्धर्मसंमुखैरा कलेः किल । कश्मीरकाश्यपी भूपैरपालि गुणशालिभिः ॥३॥ तेपामभाग्यहेमन्तनिशातमसि तिष्ठति । नेव कश्चिद्पश्यत्तान्काव्यार्कानुदयाचिरम् ॥ ४॥ रसमय्या गिरा वृद्धां नित्यतारुण्यमापिपत् । अथ श्रीजयसिंहान्तं तत्कीति कल्हणद्विजः॥५॥ ततो देशादिदोपेण तदभाग्यरथापि वा । कविर्वासुधया कश्चिन्नाजिजीवत्परानृपान् ॥ ६ ॥ श्रीजैनोल्लामदीने मां संप्रत्यक्षति रक्षति । जोनराजाभिधस्तेषामुघतो वृत्तवर्णने ॥ ७॥ ।

·जोनराजकता दर्पग्लानिभवां राजपान्यानां तापसंततिम् । हेतु संरोपितः काव्यगुमौ माविफलोदयः ॥ ८ ॥ उपस्काररसं क्षिया विनयामृतीतलैः। सजनैर्धनीयोयमपि यतेन भूयसा ॥९॥ मनायिस्मृतिपाथोधी जयसिंदादिभूपतीन् । श्रीजैनोलामदीनस्य फारुण्यादुजिहीर्पतः ॥४॥ सर्वधर्माधिकारेषु नियुक्तस्य दयावतः । मुराच्छीशिर्यभट्टस्य प्रामाज्ञामनयशया ॥ ११ ॥ राजावलि पूरयितुं संप्रति प्रतिभासमः । कवीनामाभिलापेण न तु स्वस्मान्ममोद्यमः ॥ १२ ॥ क चुण्टीजलवन्मवाक च काव्यं तरङ्गितम् । छायामानानुकारेण किं नई पुण्ड्रकायते ॥ १३ ॥ अन्तःशून्यां लघुप्रक्षां तुम्धीमेतां वहन्नहम् । पारं राजतरङ्गिण्या गन्तुं हन्तोद्यम नितः॥१४॥ 'पृथ्वीनाथगुणात्याने चापलं मे न दूपणम् । अलंकाररहेकारात्कुरूपापि हि घलगति ।। १५ ।। कवीनामुपभोग्या या मद्वाक्स्वान्तरसिद्धये। गङ्गाजलं जलं तेषां यैर्न पीतं जलान्तरम् ॥ १६ ॥ राजोदन्तकथासूत्रपातमात्रं कृतं मया। कुर्वन्तु रचनामत्र चतुराः कविशिल्पिनः ॥ १७ ॥ मणीनां धर्पणायव महाशाणस्य नैपुणम् । कान्तिप्रणयने तेषां मुखसारमणेस्तु तत् ॥ १८ ॥ विनव मार्थनां काव्यं कवेः पश्यन्ति साधयः । . .

·. द्वितीया राजतरङ्गिणी। अनुनीतोपि कालुप्यं खलः काव्ये न मुञ्चति । सुधाधीतोपि नागारः शुभ्रतामेति जातुचित् ॥ २० ॥ पश्यन्तु मत्काव्यमिति चिरं दूरं गता कवेः। अतः परं मुखप्रेक्षिभाचदैन्यकर्थना ॥ २१ ॥ समः स्यादप्रवीणानां गीतसंस्कृतयो रसः। वानरा युञ्जते गुमान् शीते वह्निकणभ्रमात् ॥ २२॥ फाव्यं श्रुतमपि प्रीत्यै नायोधोपहतात्मनाम् । हीनदन्तवलस्येधुर्मुसे न्यस्तः करोति किम् ॥ २३ ॥ पदार्थसुन्दरे काव्ये दर्शिते निर्मलात्मनाम् । दुर्वारं गुणिरतानां मत्सरप्रतिविम्बनम् ॥ २४ ॥ लक्ष्मणा दूपयन्निन्दं वुध मत्सरयक्ष्मणा । विधाता वाच्यतामेति परोद्रेकासहाग्रणीः॥ २५ ॥ . मद्वाकल्हणकाव्यान्तःप्रवेशादेतु चर्वणम् । निर्गमाम्बु सरित्तोये पतितं पीयते न किम् ॥ २६ ॥ जगदानन्दनो देवछिजातिकृतवन्दनः । क्षितिसंफन्दनः साक्षादासीत्सुस्सलनन्दनः॥ २७ ॥ गजराजैकवाहत्वप्रसिद्धिमपि विभ्रती । जयसिंहाभिधाने श्रीश्चित्रं यस्मिन्सदावसत् ॥ २८॥ वाग्देव्या लालिते मात्रा थियो भोक्तरि भूपती। तयोः श्वधूमुपत्त्येन नेवादशि विरोधिता ॥ २९ ॥ निगाधिपतेर्वेश्यं मलं जातु सुशर्मणः। "चैरिनिर्वासितं प्रासं वृत्तिकामं नृपोग्रहीत् ॥ ३०॥ सर्ववीपधयस्तृणानि मणयो ग्रावाण एवापिले- मन्यन्ते.गुणिनो दिगन्तरगतास्तावजनाः मारताः। 4 .

·४ जोनराजकृता यायनैव नयन्ति फर्मभिरभिध्येयप्रकप्रथै- श्चित्रप्रायदशैश्च निर्मलमतिस्फार जनं रञ्जनम् ॥ ३१ ॥ वसुधावासवे याते जेतुं यवनमेदिनीम् । सैन्यस्य यल्लमो मल्लः शौर्योद्कादथाभवत् ॥ ३२॥ हतशेष तुरुषकेशसैन्यं तुलयितुं निशि । शिविर मल्लचन्द्रोगाद्रिपूर्णा साहसोर्जितः ॥ ३३ ॥ यन्न न प्राविशद्वायुभीत्येव सुभटैर्युते । धुर्व मन्त्रीपधिपलात्मविश्यान्तर्यलान्तरे ॥ ३४ ॥ सुप्तद्रोहांहसो भीतेरनिनन्यवनेश्वरम् । उपानही स्वनामाङ्के निनायास्य शिरस्त्रताम् ॥ ३५ ॥ उपानही परिज्ञाय गृहीत्वा चाथ सोप्यरिः। भूपतेः शिविरं यातः श्रियं कीर्तिमिवादित ॥ ३६॥ द्धे मूर्ती तपनानलायथ तथा शंभोः शशाङ्काम्भसी नेता हन्त मिथो गतानुगतिको लोकस्तुलां तां द्वयीम् । सूर्याचन्द्रमसोर्यथास्त्रमुपलैः कान्तैर्विशेष पर तेषां तत्सृतियोगिसंमविगुणैर्लब्ध्वा जनो रोचकी ॥ ३७॥ विशेब्दे फाल्गुने कृष्णद्वादश्यां भूमिवल्लभः । स्वसौभाग्येन दिव्यस्त्रीहशमप्रीणयत्तराम् ॥ ३८ ॥ अथाश्यपेचि तत्पुत्रो जडैः स परमाणुकः। अणीयःपत्रविस्फारः कुन्दो माघदिनरिव ॥ ३९ ॥ अवधूय प्रजात्राणमयधीर्य व दिग्जयम् । फतु प्रारभतासिन्नं राजा कोशस्य संचयम् ॥ ४०॥ दातुं भोक्तुमनीशस्य श्रोत्रियस्येव संपदम् । प्रयागजनको धूर्ती राज्ञो मुमुपतुः श्रियम् ॥४१॥ .

·८ द्वितीया राजतरङ्गिणी। ती हि स्वभृत्यैनिःसत्त्वं कारिते राक्षसाकृतिम् । तमत्रासयतां रात्री रात्री चित्रेण कर्मणा ॥४२॥ मिथ्यात्मनीनतां तस्य नाटयन्ती कुमन्त्रिणी। रक्षासनिति तं वित्तं त्याजयामासतुपंम् ।। ४३ ॥ स्थाने भिपायकस्यैतावादिभ्य स्वानुजीविनम् । तृणच्छन्नं महारत्नेश्चैत्र्यां पूजयतः स्म ती॥४४ ॥ स पुनः कृतसंकेतः पश्यत्स्वेव जनैपहो । राशः कृत्वाशिर्ष रात्री सालंकारो ययौ वनम् ॥ ४५ ॥ भिपायको वलिं यत्ते गृहीत्वा व्यधित्ताशिपः। निर्विघ्नं भावि तद्राज्यमिति तो भूपमूचतुः ॥ ४६॥ भिषायफदिने भृत्य स्वं कृत्वा ती भिषायकम् । रतरभ्यर्च्य विपिनं नीत्वाथ प्रत्यमुञ्चताम् ॥ ४७ ॥ फुचेरस्त्वयि तुष्टोध नानारतविभूपितः। कृत्या तयाशिष लोकसमक्षमतिरोहितः॥४८॥ इत्युका भूपतेस्तस्य मुग्धस्य कृपणस्य च ॥ प्रयागजनफी धूर्ती प्रसाद प्रत्यदापिताम् ॥ १९ ॥ एवं फदीश्वरस्यास्य बालस्येव विभीषिकाः। संदर्य पोशं निम्दोष लुण्ठयां चतुर्पिटी ॥५०॥ राजा माधानवादान्स धमां भुक्त्वा दियमान्दश । चत्वारिंशाब्दनामस्यसिताष्टम्यां लयं ययौ ।। ५१॥ पन्तिदेवाभिमसरत्यारितोय यत्सरे। भाद्रयादशम्यां स तस्य पुत्रो व्यपचत ।। ५२॥ पुप्पदेवाभिधः परियोग्यालामापः एतः । मापितो घासरचितः पूजामिय भिरायकः ।। ५३ । .

·६ जोनराजकृता दृष्ट्वा स्थूलशिलां दृष्टो मूढः सोथ स्वमन्त्रिणः। आदिशस्तन्यदानेन चय॑न्तामितरा इति ॥ ५४॥ श्रुत्वा तत्स्थानमाहात्म्यं वालिशो मन्त्रिभिः सह । आगात्सुरेश्वरीक्षेत्र नौपथेन स जातुचित् ॥ ५५ ॥ अप्सु स्वप्रतिविम्वेस्य कुर्वतो मुखवैकृतम् । . रुपा चपेटां ददतो.न्यपतन्मणिमुद्रिका ॥५६॥ राक्षः क मणिमुद्रेति पृच्छतः सोभ्यधादिति । पंतिता सा जले रेखां तत्राभिज्ञानमाचरम् ॥५७॥ एवं निदर्शनीभूय मूर्खाणां नाम राजताम् । नवाव्दाश्चतुरो मासान्साधे द्वे च दिने व्यधात् ॥ ५८ ॥ तस्यानुजोय भूभारमनिच्छन्नपि जस्सफः। स्ववृद्धिकामैरत्यशो लवन्यैरभ्यषिच्यत ॥ ५९ ।। वध्यन्ते न शुका इयोदितवचः संवादिनो वायसा भूमिः शर्फरिलोवरेव भजते नो कर्पकाक्षोदनम् । सैन्धववन्न जातु गमितो निपिप्य चूर्णाकृति केपांचिद्गुणवद्गुणाय महते.दोपोपि संजायते ॥६० ॥ सोदरी शुक्षभीमाख्यो दिजी तस्य महीभुजः। धूर्तत्वेन प्रियावाशामचिरादुदलहताम् ॥ ६१॥ 'सहार्थी समसाम- स कथं नी सहिप्यते । भूपं मत्वापि सामर्प नान्यं वयतुरित्यमू ।। ६२ ।। स्वयं यच न संभेजे तयोरेको नृपश्रियम् । रुपन्पोरिसक्तता हेतुन त्वनीचित्यत्राङ्किता। तय हेतुलंयन्येन्द्रभयं नानीचिती पुनः ॥ ६३ ।। यान्स्यगसंगममनकुरामदयन्ति ग प्रदश्य एदि फम्पगुदशयन्ति। . अद्रमा . .

·. . द्वितीया राजतरगिणी। व्यापाद्यन्ति विपवेदनया विशेषां- द्विश्वास्य दुष्टपिटिका युवतिश्च हा धिक् ॥ ६४ ॥ वार्धकक्षीणशक्तित्वाद्विरक्ताम्बुधधूरपि । हत्या क्षुक्षं विपेणाशु भीमं भोगमकारयत् ।। ६५॥ सा देवरस्य सङ्गेन चित्रसंचित्रिता सती दानेन माधवादीनां स्वपापं पर्यणीनमत् ॥ ६६ ॥ सोप्टादशाब्दान्दमां भुक्त्वा सरयोदशवासरान् । युगागाकाव्दमाघान्त्यदशम्यां प्रलयं ययौ ॥६७॥ ततः श्रीजगदेवस्तत्तनयो विनयोर्जितः। ततान जनताह मधुमास इवाधिकम् ॥ ६८ ॥ परस्परविरुद्धानां भृत्यानां तुल्यवृत्तिता। तत्राभूदुत्पलाजानामिव संध्याक्षणागमे ॥ १९ ॥ उजहार महीनायः पृथुविज्ञानकोशलः । भूतले दुर्व्यवस्थानं शल्यं शल्यहरो यथा ॥ ७० ॥ मनःशल्यायमानः स नि:सामान्यगुणो नृपः। फचक्रिकावलाद्देशान्मन्निभिनिरवास्यत ॥ ७१॥ निग्रहानुग्रहाधायिमन्त्रर्श गुणराहुलम् । समाप सचिवं मित्रं कपीन्द्रमिव राघर उदयप्राप्तिलोभेन शूरद्विजपती समम् । अगातामथ कश्मीरदेशं तो विस्मयावही ॥७३॥ चिरं भुक्तां श्रियं यनुमनीशाः समरोद्यताः। सन्मन्त्रीजोहताशान्तः प्रापुः शलभतां द्विपः ॥ ७॥ जित्वा दमां युभुजे भूपदछनचामरहामिनीम् । लश्मामराजलक्ष्मां तु श्रीगुणाकरमहुलः ।। ७५ ॥ . . . ॥७२॥ .

·. जोनराजकता राजा रज्जुपुरेराजद्राजतच्छत्रधारिणम् । हर्षेश्वरस्य प्रासाद निर्ममे निर्ममेहितः ॥ ७६ ॥ वाल्लभ्याद्वारपतितां पद्मनामवता ततः । दुरात्मनावधि च्छन्नविपदानेन भूपतिः ॥ ७७ ॥ रक्षित्वा क्षितिमब्दान्स सन्यहर॑श्चतुर्दश । नन्दाप्टाइाब्दचैत्रान्त्यचतुर्दश्यां लयं ययौ ॥ ७८ ॥ तत्पुत्रो राजदेवोथ काष्ठवाट भयाद्गतः । आनिन्ये वामपाश्च र्श्वस्थैरेशस्य विरोधिभिः ॥ ७९ ॥ तं सल्हणाख्यदुर्गान्तःप्रविष्टं दुष्टचेष्टितः। अवेष्टयरलैः पद्मो मण्डलैरिव पन्नगम् ॥ ८॥ उपायनीकृतापूर्वपादुकालोककौतुकात् । प्रमत्तं कोपि चण्डालो द्वारेशमवधीद्रणे ॥१॥ अभिपिक्तस्ततो भट्टेः सभेरीशहनिःस्वनम् । प्रणतानन्तसामन्तः सेवकानन्वजिग्रहत् ॥ २॥ असामान्यो लवन्येन्द्रान्स.वास्तव्यकुटुम्बितान् । निन्ये क्षोणीपरिवृदो रूढिभारोढिमादिशन् ॥ ८३॥ लयन्यवन्यकारिणां दर्पनिर्दलनं व्यधात् । नरसिंहो महातेजा बनानामिव पावकः॥४॥ मालयलाढ्यचन्द्रस्य यलिनो लहरेशितुः। हरतो नगराधैं स शक्को नाभूनिवारणे ॥ ८५॥ पुण्यं राशीभवन्मूर्तमिवाथ स्वाभिधाद्वितम् । यलाट्यचन्द्रः सान्द्रीजा नगरान्तर्मट व्यधात् ।। ८६ ॥ अयं सशो मृदुः कश्चिदस्माभिरभिपिच्यते । अमन्त्रयग्निद भट्टा राक्षावगणितास्ततः ॥१७॥ . .

·. द्वितीया राजतरङ्गिणी। न मट्टोहं न भट्टोहमित्यश्रावि पदेपदे । महेभ्यः क्रुध्यता तेन निर्दिष्टे भट्टलुण्ठने ॥ ८॥ तदेव विमलाचार्यः शाके खेपुनवाङ्किते । पद्रिनन्दमासस्य मलभ्रममवारयत् ॥ ८९॥ निर्ममे निर्ममो राजपुरी राजोलकं तथा । राजदेवः स राजेन्दू राजन्मार्जितमङ्गलः ॥ ९०॥ अहानि सप्तविंशानि त्रयोविंशांश्च वत्सरान् । मासत्रयीं च राजा स क्ष्मा रक्षित्वा क्षयं ययौ ॥११॥ संग्रामदेवस्तत्पुत्रो गोत्रसुत्रामतां भजन् । त्रासमासूत्रयद्राजसिंहः शात्रवदन्तिनाम् ।। ९२ ।। विश्रम्भात्सूर्यमनुजं चक्रे प्रतिनिधि स्वयम् । कुचक्रिकः स भोगेभ्यो लभ्यन्द्रोहमचिन्तयत् ॥ ९३ ॥ श्रुतद्रोहो महीभर्ता भीतः स लहरीशितुः। चन्द्रस्य मण्डलं सूर्यः प्राविक्षदुदयेच्छया ॥९४ ॥ दारुणेरणकाले स सूर्य चन्द्रान्वितं तदा । स्वर्भानुरिव भूभानुश्चिनं समममीमिलत् ॥ ९५ ॥ शमालाधिपतिस्तुगः सूर्य पार्श्व नयन्मदात् । कृतयात्रेण राहाथ नीचभावमनीयत ॥ ९६ ॥ मार्गनिरिन्दुरविभिश्चौरवगजनी विटत्यक्तस्ततः सूर्यो यद्धा राशा व्यपाद्यत ॥९७ ॥ स्वलक्ष्मी रक्षितुं साक्षात्तस्मिन्नात्तक्षणे प्रभो। अकारयन्नहिमयं स्तेनाः कल्हणनन्दनाः ॥९८॥ गोत्रजेपु बलिप्ठेपु नष्टाशः सोथ पार्थिवः। शिष्टमिष्टं च शरणमगाद्राजपुरीपतिम् ॥ १९ ॥ 2 ·जोनराजकता तस्मिन्दण्डधरे दूरं याते डामरफेरवः । अन्नाण्यपि विशामाशुरशेयं रक्तपायिनः॥ १० ॥ राशा सुमनसा त्यक्तं द्विजैश्च स्पर्शदूषितम् । भोज्यं डामरडोम्वानां तद्राज्यानमभूचिरम् ॥ १०१ ॥ स्वमण्डले विशीर्णेथ परमण्डलमाविशन् । न कैरनुमतो राजा प्रत्यासन्ननवोदयः ॥ १०२ ॥ प्रत्यागतो राजपुर्याः स रिपून्समरे जयन् । ब्राह्मणान्काल्हणी रक्षत्राज्यं पुण्यं च लब्धवान् ।।१०३।। एकविंशतिशालं स श्रीविशालं विशांपतिः। गोद्विजानां निवासाय चकार विजयेश्वरे ।। १०४॥ काल्हणिप्रणिधीनां स द्विषां लुण्ठनकालिणाम् । चौराणामिव दीपोमूद्वेपणीयो महीपतिः ॥ १०५ ॥ शाखाकान्तदिगन्तः स सुदुराशैर्दुराशयैः। कविकल्पद्रुमो राजा विच्छिन्नः कल्हणात्मजैः ॥ १०६ ।। नायकीकृत्य तं भूपं कविः पण्डितयःशकः । स्वोक्तिहारलतां विद्वत्कण्ठभूपात्वमानयत् ॥ १०७॥ पोडशाब्दान्दशाहानि स भुत्का मां व्यपद्यत । जगद्गद्रोथ पञ्चम्यां भाद्रष्टाविंशवत्सरे ॥ १०८ ॥ रामदेवोथ तत्पुत्रो हत्वा स्वपितृघातकान् । पृथ्वीराजे प्रजाभारं सर्वमेव समापिपत् ॥ १०९ ।। लेदर्या दक्षिणे पारे सल्लारे स महीपतिः। स्वनामाई व्यधात्को यशोराशिमिवापरम् ॥ ११० ॥ प्रमादाद्भगमानीतः शमालाविजयोधमे । तेनोत्पलपुरे विष्णोः प्रासादो नूतनीकृतः॥ १११ ॥ .

·. . द्वितीया राजतरङ्गिणी। वैशाने मासि पक्षे शशधरविशदे त्रिंशदब्दे स भक्त्या द्वादश्यां रामराजे क्षितिमवति निजप्रेयसी सोमवारे । पृथ्वीराजः शमालाविजयनसमये दस्युभग्नं मुरारि संपूर्णाझं विधायोत्पलपुरनगरे स्वप्रतिष्ठां चकार ।। ११२ ।। पुष्पं चन्दनवृक्षस्य फलं चम्पकभूरुहः अपत्यं तस्य राज्ञश्च हन्त नाकारि वेधसा ॥ ११३ ॥ भिपायकपुरस्थस्य कस्यचिद्राह्मणस्य सः। पुत्रं लक्ष्मणनामानं पुत्रीयामास भूपतिः ॥ ११४ ।। अकृत्रिमपिता पुत्रप्रीति प्रीतिः प्रथीयसी। वस्त्विवोचितमालेख्यं तयोस्तुलयत्तराम् ॥ ११५ ॥ श्रीसमुद्राभिधा देवी विमुद्रितसमुद्रजा ! वितस्तायां स्वनामाङ्क नगरान्तर्मठं व्यधात् ॥ ११६ ।। 'त्रयोदशदिन मासं वत्सरांश्चैकविंशतिम् । क्षमा भुक्त्वैकोनपश्चाशे वर्षे स द्यामगादिषे ।। ११७ ॥ कथचिदमदेवोय पाख्यमानाङ्गविह्वलः । नग्नः फण्टकिनी वल्लीमिव क्षोणी वमार सः॥ ११८ ॥ क्षत्रीकृतोपि नामुञ्चत्स्वधर्म धरणीपतिः । न माणिक्यश्रियं धत्ते रशितोश्मापि जातुचित् ॥ ११९ ।। वितस्तायास्तटे श्वधूमठोपान्ते मठं नवम् । निप्पका निजनामाई महेला महिषी व्यधात् ॥ १२०॥ कजलेन तुरुप्केण वहिरेत्यान मण्डले। लुण्ठाकेन प्रजाष्टिरुत्पाद्यानुवता हता ॥ १२१ ।। प्रयोदशाब्दान्मासांस्त्रीन्द्वादशाहं च भूपतिः । । भुक्त्वा द्वापष्टिवथ पौपान्ते स व्यपद्यते ॥ १२२ ॥ .

·जोनराजकता शाहमेरः स शौर्योधमा ग्रीष्मो भानुस्ततोजनि । यस्य चैरिवधूवाष्पैः प्रतापाग्निरदीप्यत ॥ १४७ ।। वने विहरतस्तस्य शझेरस्य कदाचन । मृगया प्रथमं दृष्टिं पश्चान्निद्रा व्यलोभयत् ।। १४८ ॥ राज्यमा संततेर्भावि कश्मीरेषु तवेति सः । स्वप्ने वाक्सुधया तत्र महादेव्याभ्यपिच्यत ॥ १४९ ॥ पञ्चाग्न्यर्कमिते शाके नवाप्टाङ्कितवत्सरे। ततः सपरिवारः स कश्मीरानविशच्छनैः ॥ १५ ॥ सकुटुम्वं तमायान्तं वृत्तिदानेन भूपतिः। अनुजग्राह सोत्कर्ष चूतद्रम इवालिनम् ॥ १५१ ।। डुलचाख्यः कर्मसेनचक्रवर्तिचमूपतिः । कश्मीरान्स तदैवागात्सिहो मृगगुहामिव ॥ १५२॥ पटिग्रामसहस्रेषु स्वाम्यं दातुमिवात्र सः। तावत्संख्यसहस्राणि स्वसैन्ये सादिनोवहत् ॥ १५३ ॥ डुल्चं धनप्रयोगेण निविधर्तयिपुर्नृपः। सर्वेपामेव वर्णानां दुर्वणों दण्डमक्षिपत् ।। १५४ ॥ प्राणाहुत्या प्रमोः कोपे तत्प्रतिग्रहसांहसः। प्रायस्था ब्राह्मणाः प्रायश्चित्तीयांचरफमम् ॥ १५५ ।। दण्डदुःखेन विगैर्यः शापो दत्तो महीभुजः । मविप्यन्वंशविच्छेदो ध्रुवं तस्यैव तत्फलम् ॥ १५६ ॥ तस्मिन्नवसरे कालमान्याख्योट्टपार्थिधैः । . स्वदेशे यफतन्याख्यो गोत्रजस्यात्मजो हतः। सवन्धुर्गाप्रजो व्याजाद्वकतन्यो व्यहन्यत ॥ १५७.॥ मान्योसामान्यधीः कालमातृवंशदवानलः । भयाशिप्यत तत्पुत्रो देवादेकः स रिश्चनः ॥१५८ ॥ .

·द्वितीया राजतरङ्गिणी । न्यालटुक्कमुखैमन्त्रसूत्रसंयोजितैरथ । बद्धा संहतिकन्यां स ताजडाजेतुमिष्टवान् ॥ १५९ ॥ निपास्यमानकोशं मा भृत्यत्वे वृणुतेति सः। वान्प्रत्यश्रावयदूतमुखेन स्वाततायिनः ॥ १६०॥ नृसिंहः स नदीतीरे सिकतास्थगितायुधः। तान्प्रत्येक्षत रक्तस्य न तु कोशस्य पीतये ।। १६१ ॥ न्यालाद्यैरागतास्तत्र कालमान्या निरायुधाः। सिकतान्तनिविष्टस्य परश्वनेस्तृणीकृताः ॥ १२ ॥ प्रक्षाल्य चैरिरक्तन पितृद्रोहरजोमलम् । शेपारिमयतो यातः कश्मीरान्वान्धवैः सह ।। १६३ ॥ पूर्णस्य रामचन्द्रस्य रुचिहान्यै धरार्यमा। नीलाशाने रिचराहोरुदयं सोथ सोढवान् ॥ १६ ॥ हेतिभिस्तापयत्याशा डुलंचे कृष्णवर्त्मनि । काश्मीरकैर्जनः सर्वैः शलभत्वमलभ्यत ॥ १६५ ॥ रुद्धयोर्डल्चरिञ्चाभ्यां प्राच्युदीच्योर्वहुर्जनः । 'वसतेः पश्चिमामाशां प्राग्यमाशामथागमत् ॥ १६६ ॥ अधो डुल्चाम्बुपूरानीगिरी रिञ्चनमारुतात् । .छायाजुपां फलाढ्यानां 'नागानामभूत्तदा ॥ १६७ ।। पक्षिशावमिव स्थानच्युतं चिल्लोलसद्रया। बलथी रेचनी लोकं काश्मीरकमपाहरत् ॥ १६८ ॥ घनाम्वु प्राप्य भोट्टेभ्यः काश्मीरजनविक्रयात् । गर्जनाशाः प्यधात्सर्वास्तदा रिञ्चनवारिदः ॥ १६९ ॥ तुरुप्कताजिकम्लेच्छसैन्यच्छादितमूतलः। इलच्यो नगरं प्रापदथागस्त्य इवार्णवम् ।। १७ ॥ .

·१६
-
जोनराजकृता
मृगाः सिंहमिघोदग्नं गरुत्मन्तमिवाण्डजाः।
तमापतन्तमालोक्य पलायन्त. पुरौकसः ॥ १७१ ॥
बद्धाः पलायिनस्तेन मान्त्रिकेणैव पनगा।
केचित्पलायिता भीत्या प्रविष्टा गिरिगह्वरम् ।। १७२।।
राजापि कापि संछन्नो भीत्या धूकवदास्त सः।
इतरेषां तु लोकानां का कथा तत्र वासिनाम् ॥ १७३ ॥
विप्रशापो नरेन्द्राणां वृथा जातो न जातुचित् ।
सलमा राजयक्ष्मा हि नाहत्वा विनिवर्त्तते ॥ १७४॥
गूढार्य दापिताः पूर्वं गाढया वन्धपीडया।
विक्रीता वाजिभिः पश्चात्तुरुष्कर्हस्तगा जनाः ॥ १७५ ।।
विद्धाः केचित्परे बद्धा विराद्धास्तेन केचन ।
प्लोपं फेचित्परे शोपं दोपं यान्त्यनला द्रुमाः ॥ १७६ ॥
जत्रुवेधेन वद्धानामेकया चर्मवध्रया।
तेषां दुरापमप्यासीदन्योन्यमुखदर्शनम् ॥ १७७ ॥
धासेन्धनादिसंभारढीकनाय क्षण क्षणम् ।
यद्धा म्लेच्छरमुच्यन्त विडालेरिव भूपकाः ॥ १८ ॥
येपामने जुगुप्साभूदिडालस्पर्शदोपतः ।
म्लेच्छोच्छिष्ट गवांश्चास्थि नियद्धैक्षितं क्षुधा ।। १७९॥
चैतस्तमपि ये वारि न पपुः पढ़संकुलम् ।
यमरुपु तैनीतेचं पीतं भृशं तृपा ॥ १८०॥
क म्लेच्छान्नं क यंशो नो दुःसहा भुक्तेन किम् ।
निद्रा नापापि मागेण तेन्तरेवमचिन्तयन् ॥ १८१॥
गच्छतो तिष्ठतां तेषामनतां जल्पतामपि।
सोभूनेय क्षणो यत्र न ते कार्यमसाधयन् ॥ १८२॥

·द्वितीया राजतङ्गिणी! म्लेच्छैः केचित्वरीः केचिद्दरद्भिरपरे तथा। भोः केचित्तुरुकैश्च केचिद्वन्दीकृता जनाः ॥ १८३ ॥ अन्नं गृहे बने वित्तं मार्गे बन्धून्विहाय च । पलायामासुरपरे तुरुप्कमयसंभ्रमात् ॥ १८४॥ करुणागौरवणा द्रुतं गन्तुमशक्तिपु । बालवृद्धावलास्येते त्यक्तवन्तः पलायिनः ।। १८५ ।। न भुक्तं क्षुधितर्मागें न पीतं तृपितैरपि । किमन्यद्भयसम्रान्तैः पश्चात्तैर्नापि पीक्षितम् ॥ १८६ ॥ क्षुधा केचित्तृपा केचिद्भिया केचित्परे न्यिा। भयाद्विलदरीप्येव प्रविश्यान्तविपेदिरे ॥ १७ ॥ यिलप्रविष्टांस्ताछुन्या ततो निष्कासनेच्छयः । निष्कारुण्यास्तुरुप्कास्ते धूमं विलमुग्ने ददुः ॥ १८८ ॥ धूमेनान्तविपनानां नराणामस्थिराशयः। दृश्यन्तेचापि घूमोत्यं मालिन्यं च गुहामुरो । १८९॥ राजापचारमफरोत्मजामु फलितस्तु सः। नारीणां चपला दृएिदन्तर्गण्डस्तु पण्डयते ॥ १९० ॥ नाशिताशेपदेपोय हिमपातमयाकुलः । दुल्चः कश्मीरतस्तारयलमार्गेण नियंयो। १९१ ॥ मातापिप गते तस्मिन्याश्मीरा मूपफा इय। मन्द मन्दं यिनिर्याता मृतशेग पिलान्तरात् ॥ १९२॥ नालन्ध पितरं पुषः पितात घन फैचन । मातृध प्रातरी डुल्मराक्षमोपाध्यात्यये ॥ १९३॥ मितलोकागिलक्षेत्रा निर्माज्या दर्मनिर्भरा। सगारम्म य प्रायस्तदा करमारभूरभूत् ॥ १९ ॥ १

·जोनराजकृता
सामर्थ्याभ्यग्रहीदुल्चो रिश्चनः प्रामवत्ततः ।
विश्वमन्धयति ध्यान्तं सुपभाजोभिसारिकाः ॥ १९५ ।।
डुल्चरादुविनिर्मुक्तं राजानं तुझिमस्पृशा।
अररुत्सत्स शृङ्गेण रिचनास्ताचलस्ततः ॥ १९६ ॥
दृष्ट्वा गगनगिर्यने भास्वन्त रिचनं स्थितम् ।
अशङ्कयत न के राज्ञः प्रत्यासन्नोस्तसंस्तवः ॥ १९७ ॥
रिश्चनश्येनराजस्य जिहीपोर्नगरामिपम् ।
कुलचन्द्रो रामचन्द्रो विघ्नं चक्के पदे पदे ॥ १९८ ॥
मोहाँलहरकोहान्तः पट्टविक्रयर्फतवात् ।
प्रत्यहं पञ्चनोद्योगी रिञ्चनोथ विसृष्टवान् ॥ १९९ ॥
तथैव लहरस्यान्तर्मोहलोके प्रवेशिते ।
अपिप्यद्रामचन्द्रासमधु शस्त्राणि रिश्चनः ॥ २० ॥
रामचन्द्रफुलोद्यानकल्हवल्लीं स रिश्चनः ।
वक्षःस्थले महावाहुः कोटादेवीमरोपयत् ॥ २०१॥
श्रीरिञ्चनभयाद्राजा नगरं त्यक्तांस्ततः।
विप्रशापाग्निदग्धानां कुतः स्यादुदयाङ्कुरः ॥ २०२॥
प्रमण्डलगुहां राजजम्बु तोविशत्ततः ।
पापस्य तादृशो मृत्युः संमुखस्य रणे कथम् ॥ २०३ ॥
वैरिधाराधरश्चित्रं रणे राजास्रवर्पणैः।
दण्डदानां द्विजातीनां चके नेत्रेप्नवग्रहम् ॥ २०४ ॥
पञ्चाहोनाश्चतुर्मासान्वपश्चैिकोनविंशतिम् ।
स राजराक्षसो रक्षाव्याजाक्षोणीमभक्षयत् ॥ २०५॥
श्रीरिञ्चनसुरत्राणो श्रान्तां यवनविप्लवैः ।
अनयद्विश्रमं तुङ्गे भुजवातायने महीम् ॥ २०६ ॥

·द्वितीया राजतरङ्गिणी।
पूर्वराष्टमियाशेष तिमिरापगमे पुमान् ।
कश्मीरमण्डलः पूर्वराजसौख्यं तदेक्षत-॥ २०७।।
दीपैरिव प्रतिस्थानं यैर्लवन्यैः स्थिरैः स्थितम् ।
अकम्पन्त प्रभातस्य ते राशो बलवायुना ॥ २०८ ॥
मन्त्रसूच्या कृते भेदे बाणसूत्रे प्रवेशिनि ।
अभूलवन्यकन्यायाचित्रं विश्लथता तदा ।। २०९ ।।
वने कण्टकिनीचाङ्गनग्नो यत्राकुलोभवत् ।
तत्रेय व्योनि पत्रीय देशे समचरनृपः ॥ २१०॥
तस्य दाक्षिण्यदक्षस्य प्रजानां हितहेतुना ।
पुत्रे मन्त्रिणि मिन्ने वा दुष्टे नालक्ष्यत क्षमा ॥ २११ ।।'
छेदं यच्छन्नतुच्छानां वैरिणामुच्छलच्छ्रियाम् ।
आच्छोदनमगच्छत्स च्छवशाली फदाचन ॥ २१२ ।।
टुक्कम्राता तिमि म मार्गे संतापसेदतः।
गोपाल्याः कुनचिह्नामे क्षीरं निप्पीतवान्हठात् ।। २१३ ॥
राशा विज्ञापितेनाथ सधो गोपालयोषिता ।
अनुयुक्तस्तिमि त्या व्यधात्सर्वस्य निन्हयम् ॥ २१४ ॥
असत्ये भाविता गोपी यदा धैर्यान्न सास्पलत् ।
पानाशयं तिमेरेव स सत्यक्षी व्यदारयत् ।। २१५।।
तस्य पानाशयाहोणानियान्त्या क्षीरधारया।
राक्षः कीर्तिमुपयीच गोप्याः प्राप प्रसपताम् ॥ २१६ ॥
यानयाले निवसतौरमुपातां फुयोधन ।
माये फिशरफी नुल्यो कस्मिन्नपि यनान्तरे ॥ २१७ ॥
सिंहसंजापितापत्या तयारन्यतमा धने ।
अवसारश्ययात्सल्यादपुपुत्रोयिपत्परम् ॥ २८ ॥

·२० . जोनराजकृता मदीयोयं मदीयोयमित्यसंजातनिश्चयो । वडवाधिपती क्षोभाद्राजान्तिकमगञ्छताम् ॥ २१९ ।। स विवादं तयोः श्रुत्वा स्वान्तिकं स्वीयमानुपैः । वडवे च किशोरं च राजाभ्यानाययत्ततः॥ २२० । तस्मिन्किशोरके वाल्याङ्करं धावति लीलया । माता धात्री च नितरामस्निह्यश्चाप्य हेपयत् ॥ २२१ ॥ सभ्येष्वनेलमूकेषु वादिनोः क्षोभसजयोः । अश्वे नावानयन्मध्येवितस्तं सकिशोरके ॥ २२२ ॥ वालावं पातितं नद्यां नाचो राशा महाधिया। हटादन्वपतन्माता पण परमहेपयत् ॥ २२३ ॥ संदिग्धव्यवहाराणामेवं निश्चयकर्तरि । तस्मिनाशि जनोमंस्त कृतं युगमिवागतम् ॥ २२४ ।। श्रीदेवस्वामिनं शैवी दीक्षां याचनराधिपः। नान्वग्राहि स भोदृत्वात्तेनापात्रत्वशङ्कया ॥ २२५ ॥ अनुजस्तनुजो वन्धुर्मन्त्री सहचरः सखा । व्यालराजो नृपस्याभूत्सत्यैकवतनिष्ठया ॥ २२६ ॥ जही व्यालः कृतं राज्ञा न स व्यालकृतं पुनः । मनो हि कायिकं हन्ति तत्कृतं न वपुः पुनः ॥२२७ ।। कलानिधौ रसमये.च्याले भूलोकभास्वतः । मूच्छिता रुचिरच्छेत्सीदच्छेद्यं जगतां तमः ॥ २२८ ॥ प्रवेष्टुकामं कश्मीरानिवर्तयितुमनुसा। डुल्चं धनप्रयोगेण यो विसृष्टो महीभुजा ॥ २२९ ॥ अवमन्त्र्य प्रविष्टेथ डुलच्ये भयतो गतः। गान्धारदेशमुद्यानदेयो लब्धान्तरस्ततः ॥ २३० ।।

·२१: . द्वितीया राजतरङ्गिणी। श्रीमानुघानदेवोथ रन्ध्रप्रहरणोद्यतः। समादिक्षत टुक्कादीनुपगान्धारमाश्रयन् ॥ २३१ ॥ जीवतामेव गन्तव्यं जाने तमरकान्तरम्।. यत्सेव्यते विशेषज्ञः स्वामी संमानलिप्सया ॥ २३२॥ भुते व्यालः श्रियं प्राणपणैर्युप्माभिर्जिताम् । करी साधयतो यत्नाद्सना भोगभागिनी ॥ २३३ ।। ईश्वरो भूतिलिप्ताङ्गो ब्यालं हारीचिकीर्पति । अनास्थां तु सुवर्णेपु.युप्मासु विद्धाति सः ॥ २३४ ॥ क्षीरमात्रैकपायित्वं निमित्तीकृत्य भूपतिः । युप्मन्छौर्याभिशकित्वात्तिमि तिमिमिवावधीत् ॥ २३५ ।। एवं संदेशनिर्भिन्नाटुक्काद्याः शुकलङ्किताः । विशप्रस्थे कदाचित्ते प्रजन्हुरथ भूभुजम् ।। २३६ ।। तत्सनधारासंपातालस्तेषां हृदन्तरात् । स्वैश्वर्यतापमनुददाजा मूर्च्छतु केवलम् ॥ २३७ ।। तेय लब्धजयंमन्यास्तधापोढमन्यवः । नगरान्तर्ययू राज्यग्रहणार्थमहंकृताः ॥ २३८ ॥ क्षणं मृत इव स्थित्वा भूयो घातभयानृपः दूरं गताघ्रिपून्दृष्ट्वा राज्ये राजोदतिष्ठत ।। २३९ ॥ आरक्षप्राजधानी ते यावत्तायग्नराधिपम् । अपेतमूर्छमायान्तमद्राभुः क्षुदबुद्धयः ॥ २४० ॥ त्वया किं न त्वया कि न तो राजेत्यनीतयः। परस्परविवादात्ते तत्कालं चुचभुजडाः ।। २४१ ॥ सान्योन्यमन्ययोन्योन्यलोठनाद्राजसमनः । कर्तव्यं मरणं राशो व्यधुः स्यस्य स्वयं सहाः ।। २४२ ।। ।

·२२
जोनराजकृता
.
.
शेपाबाजाथ दु:शीलालारोपेण फेवलम् ।
उच्चस्तामानयन्मानी सर्वथाधोगति ततः ॥ २४३ ॥
सगर्भा वैरिभोहस्त्री रोपवान्स व्यदीदरत् ।
असिभिर्भूपतिर्गर्भशालिशिम्बी खैरिव ॥ २४४ ॥
तद्दोहरोपजा पीडा राशस्तत्कुलमारणात् ।
चित्ते शान्तिमगात्खड्गधातोत्था न तु मूर्धनि ॥ २४५॥
दुःस्वममिव तदृष्ट्वा टुक्कादिचरितं क्षणम् ।
प्रवुद्धव पुनः प्रापदभयेन सुखं मही॥ २४६ ॥
अद्रोहमध्यगे राजा शाहमेरे प्रसन्नधीः ।
सकोटामातृकं वृद्ध स्वपुत्र हैदरं दी ।। २४७ ।।
वर्धितः कोटया देव्या प्रावृपीव महीरुहः ।
सच्छायत्वं स्फुरत्पत्रः शहमेरो न्यपेवत ॥ २४८ ॥
परिखाछलतोकीर्त्या स्वपराजयजातया ।
परितो पलितं राजा स्वनामाकं पुरं व्यधात् ॥ २४९ ।।
पोपर्दिनमार्तण्डसंनिभी धरणीपतिः।
भासांश्च कतिचिद्भूयः प्रकाशमकरोद्भुवः ॥ २५० ॥
हेमन्ते शैत्यपारुप्यदोपेण धरणीपतेः।
मरुत्कोपेन नैविड्यं शिरस्पीडाग्रहीत्तराम् ।। २५१ ॥
सदानेकोत्तमाङ्गानां पीडाहरगुणश्रियः।
भूपतेरुत्तमागस्य पीडा कष्टमयर्धत ॥ २५२ ॥
एकादश्यां ततः पौषे नवनन्दाकवत्सरे ।
निरस्ता मृत्युवैद्येन भूपतेर्धवेदना ॥ २५३ ॥
एकादशदिनैरूनी मासी ग्रीन्यत्सरानपि ।
क्षमा मंरक्ष्य स स्वगै ययौ रिञ्चनभूपतिः॥ २५४ ॥

·.
द्वितीया राजतरङ्गिणी।
पुत्र हैदरनामानं वाल्यादनभिषिक्तवान् ।
अतथाविधशक्तित्वाद्राज्यं स्वेनाप्यसंवहन् । २५५ ॥
लवन्यैः कुलनाथत्वाद्रिश्चने प्रतिवादपि।
अव्याहतप्रवेशाशो मतिमाशाहमेरकः ॥ २५६ ॥
समं श्रीकोटया देव्या मूर्तयेव जयश्रिया ।
'तदोदयनदेवं तं कश्मीरदमामलम्भयत् ॥ २५७ ॥
राज्यलक्ष्मीमहादोला गुणवद्धा गरीयसी।
रिश्चनांच्चैःपदं गत्वा राजाधःपदमाश्रयत् ॥ २५८ ॥
राजा शझेरपुत्री ती ज्यशराल्लेशरी तदा ।
क्रमराज्यादिद्देशानां स्वाम्यदानादरजयत् ॥२५९।।
धारिवासीत्तदा कोटा देवी सर्वाधिकारिणी ।
राजा देह इवात्यर्थं तदादिष्टं समाचरत् ॥ २६ ॥
तेजसा पिहितान्यासन्यानि रिञ्चनभास्यतः।
लवन्यज्योतिषां राजप्रदोपेभूत्तदोदयः ॥ २६१ ॥
यस्याकम्यत सौम्यस्य गृहिण्या कोटया गृहम् ।
विषयाममणं तस्य लयन्यैः किं नु शोच्यते ॥ २२ ॥
लयन्यदेशचण्डालगृहस्पर्शविपर्जकः।
स श्रोत्रिय इयानपीत्काल मानतपोजपैः ॥ २६३ ।।
आस्तिकत्यं फियत्तस्य वय॑ते वर्णधारिणः।
मिमिमर्दभयारण्टा योयभाद्वाजिनो गले ॥ २६ ॥
तायविणतामेय फौशालंफरणं दधत् ।
फपदभूषां समीलिं स चक्रिणेदित पाश्शनीम् ॥ २६९ ॥
अय मुग्धपुरस्वामिदत्तानीकिन्यारतः।
फरमीरानचलोषिक्षदलाडुल्च इयापरः ॥ २६६ ॥

·२४ जोनराजकृता स्वपौराक्षिपत्याशावलेनाक्रम्य मेदिनीम् । नाचले गोत्रभित्त्वं स कर्तुमैप्ट महीवृपा ।। २६७ ॥ प्राप्ते भीमानक तस्मिन्ससैन्ये दैन्यमाश्रितः । भौठ्ठदेशमगांतूर्णमुर्वीपरिवृदो भयात् ॥ २६८ ॥ निवर्तय चमूमन्यां किं मिथ्यादेशपीडया । अराजकास्त्वया पाल्याः कश्मीराः कुलनाथवत् ॥ २६९ ॥ इति श्रीकोटयामात्यः प्रेरितर्लेखधारिभिः । आसारसैन्यभचलः प्रत्यमुश्चद्विमोहितः ॥ २७० ॥ प्रतिमुक्तनिजासारः सारहीनोचलः स तैः। मार्गोत्सवच्छलात्कंचित्कालं मार्गे विलम्वितः ॥ २७१ ।। • तावच्छोकोट्या देव्या तदा पालयितुं प्रजाः । भोहः खे रिञ्चनो नाम राजभावे न्ययुज्यत ॥ २७२ ॥ प्रमीतभर्तृकोत्पन्नमृतापत्येव सा तदा । अदूयत निजैः सर्वश्चिरस्याचलशेमुपी ॥ २७३ ॥ तुपारलिङ्गपूजाभिः कृतार्थीकृत्य वासरान् । भोदेशानिज देशमगच्छद्धीतभौनृपः ॥ २७४ ॥ उदयाद्रिभुया पूर्णः शशीवाथ स कोटया। से रिञ्चनतमोनाशी शिरसाधारि सादरम् ॥ २७ ॥ यं कोटासूत जट्टारयं भिक्षणाख्यस्य मन्त्रिणः वर्धनायात्मजं राजा स तं मृत्युमियादित ॥ २७६ ।। शहमेरः स धीरोय परिपालितरञ्चनिः । अचक्षुप्यः क्षमाभर्तुः पुत्रप्रेमभरादभूत् ॥ २७७ ।। देव्यास्तु समदृष्टित्वात्पुत्रयोरुभयोरपि । राझो दप्योपि शोरोन भयेन स पस्पृशे ॥ २७॥ .

·२५ . द्वितीया राजतरङ्गिणी। अचलोपलवातङ्के भयालोकः समाश्रितः। शोरः स च राजानं न तृणायाप्यजीगणत् ॥२७॥ शझेरो हैदइयेनं दर्शयित्वा मुहर्मुहुः । अभाययत्तरां राजपक्षिणं तं दिवानिशम् ॥ २८० ।। रक्षेस्तरस्थानुढेगरहितो जलवर्जितः। अलेश्वराम्बुपूरः स प्रजाश्चित्रमतापयत् ।। २८२ ।। शिरःशाटकहिन्दाण्यी समभूपयतामुभी। चन्दाकाविर तस्याशां गूरौ पानी गुणोच्छूिती ।। २८२ ॥ द्वारश्वर्यात्स्फुरद्दो राजाशालवनोद्यतः । शोरः स विपद्धारमभूदूपतिसविनाम् ।। २८३ ॥ सोलेश्वरमुतां दत्त्वा टस्तस्य तदधीशितुः। श्रीशंकरपुरं जित्वा राज्ञः शहामवर्धयत् ।। २८४ ॥ यशेतेलाफभूरोस्य भागिलैश्चर्यभाजनम् । ज्यशरस्य सुतां हस्तकृत्य कृत्यविदोभवत् ।। २८ ॥ यहुरूपजयी लक्ष्मीनिधिरच्युततापदम् । शमालां स नृसिंहोय दत्यधियमिवादुनोत् ॥२८६ ॥ मकरालयगाम्भीर्यः परालम्यो जयश्रियः । फराले म फरालीजाः फरमालम्बयजनान् ॥ २८७ ॥ अमिस्मरम्मरयशा दामानमितस्ततः । राक्ष बलरादेयम्य विजयेशपुर ततः ॥ २८८ ।। स्थिन्य प्रकल्प्य चस्य म्यस्य चफधरांचलम् । शारोचलयायोणि जनस्य समदर्शयत् ।। २.२ पम्पनेभ्यरलदमम्य दीमिर मुनां दधन् । अटेसो लम्धयाम् गुरं म्यदायमिर मधसः ॥ २९० ।। .

·. तश्च कः। . २६ जोनराजकृता .नारिगरगशैलूपं कोटराजमथाग्रहीत् । शोरस्तनया रत्नगुहरोन्मालिकेन सः ॥ २९१ ॥ सानः केचित्परे भेदादानादन्ये परे भयात् । मान्यतामनयन्धन्या लवन्यास्तस्य शासनम् ॥ २९२॥ लवन्यलोकस्तत्पुत्रीर्माला इव वभार ताः । नाजांनाद्भुजगोषैरविषाः प्राणहरीस्तु ताः ॥ २९३ ॥ राजबीजिविधेयत्वान्मन्त्राद्विमतश्च शहमेरहरे भूल्लवन्यद्विरदो वशे ॥ २९.४ ॥ शहमेराम्बुपूरेण सर्वतः कान्तमण्डलः । भूपतिस्तुगमृद्राशिस्थायिक्षतुलामगात् ॥ २९५ ॥ पुरमात्राधिपत्योत्थलज्ञयेच महीपतेः । जीवितं दूरमगमच्छुद्धेन यशसा समम् ॥ २९६ ।। शिवरात्रियोदश्यां वर्षे राजा चतुर्दशे । क्षमायान्स क्षमामीज्झौच्छीरस्पर्शदृपिताम् ॥ २९७ ॥ अब्दान्पञ्चदश हौ च मासी ही वासराचपि। कश्मीरकाश्यपीभोगमकात्सि महीपतिः ॥ २९८ ॥ अथ शहोरभीत्या श्रीफोटा चत्वार्यहानि सा । गूढगितानयगुप्ति भूपालप्रमयादिकम् ॥ २९९ ॥ शम्हरो मत्सुतद्वारा साम्राज्यं म्बीकरोतु मा । इति ज्यायांसमुत्सृज्य बालत्याच परं सुतम् ॥ ३०० ॥ पुप्रनेहेन पृद्धत्यदोषेण च विमोहिता । अयरसमनिल्छन्ती श्रीकोटा महिपी तंतः ॥ ३०१ ।। रनोभायाधुभावाच लपन्यरुपहिता। मसान्त्ययास्ययं भूमि विधयां स्यां सपीमिय ।। ३०२ ॥ .

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। सा राज्ञी शुक्ल प्रतिपद्वीतभीता भवन्त्यथ । राजानं गुरभिः स्वीयैश्चरमेष्टिमवापिपत् ॥ ३०३ ॥ पूर्वोपकारस्मरणाच्छाहमेरादयोखिलाः। तां प्राणमन्नमात्याः स्वाश्चान्द्रीमिव नवां कलाम् ॥ ३०४ ।। शमयन्त्या रजः सर्वे तापापहतिदक्षया ।। तया निंदाघवृष्टयेव लताः संवर्धिताः प्रजाः ॥ ३० ॥ शह्मेरात्स्त्रोदयभ्रंशशविनी भट्टभिक्षणम् । तदुद्रेकविनाशार्थ मानं देवी निनाय सा ॥३०६ ॥ दुस्तरेषु महाभीतिजलपूरेषु सा ततः । तत्प्रज्ञानावमारा कार्ये पारं परं ययौ ॥ ३०७॥ अन्तः सेहे न शोरस्तद्दत्तं भिक्षणोदयम् । : मानवन्तः सहन्ते हि च्छायासाम्यं कथंचन ॥ ३०८ !! वत्स्यतो धूमतापादि लक्षणं जातवेदसः। धीमतोस्य न किंचित्तु रोपलिगमलक्ष्यत ॥ ३०९ ॥ छलाभिनीतरोगेण शहमेरेण धीमता। अत्यासन्नविनाशत्वमात्मनः समकथ्यत ।। ३१० ।। तस्यार्थप्रत्यक्षार्थमचतारादिभिः सह । व्यसजि कोट्या देव्या स श्रीमान्भट्टभिक्षणः॥३११ ॥ स्वेदः कुपितपित्तस्य हितो नैवेतिवादिभिः । संप्रवेशान्यषिध्यन्त द्वारस्यैस्तदनुयायिनः ।। ३१२ ।। तो भिक्षणाचतारो हौ तत्समीपमविक्षताम् । सांकठ्यादिव तत्याणरक्षिण्यो देवता न तु ॥ ३१३ ॥ अनुयुक्तामयोदन्तः स कालेय तयोनिजः। • गाने न्यसानयच्छस्त्रीराधीन्स्वस्योदसानयत् ।। ३१४॥

·२८ जोनराजकृता शिराभिः शोणितं याप्पं दशारैः सकलैरसून् । तौ द्वावमुञ्चतां सद्यस्तद्वेषं स च चेतसा ॥ ३१५ ।। रक्तावणदीपाइपूर्णपात्राभतच्छिरः। रोगमोक्षोचितं स्नानं स तयोः शोणितर्व्यधात् ॥ ३१६ ॥ भवन्नन्दनसंरक्षापरावेतावुभावपि । तयोरन्यतम दूरीकृत्यान्यमहरद्विधिः ॥ ३१७ ॥ प्रमीतनिजशोकोत्यतापशान्त्यै जडः परम् । परप्राणान्रोपवह्नौ प्रदीप्ते जुहुयादिति ॥ ३१८ ।। शहोरं रोद्धकामां तां समर्थामपि दुर्धियः। कोटादेवीममात्याः स्वा नेयबुद्धि न्यवारयन् ॥ ३१९ ॥ केदारमिव कुल्या सा पानीयेन महर्द्धिना। लोकमाप्याययामास साम्राज्योत्पलचन्द्रिका ।। ३२०॥ आशाव्यतिक्रमाजातु कम्पनाधिपति प्रति । युयुत्सुरकरोद्यात्राममित्रालशशिप्रभा ॥ ३२१ ॥ संकटात्कम्पनेशस्तां कुलायादिव पक्षिणीम् । जीवनाहं गृहीत्वाथ कारापञ्जरमानयत् ।। ३२२ ॥ मन्त्री कुमारभट्टास्यस्तस्याः सचिवपुंगवः । तन्मोक्षसिद्धयेकात्तिदामात्यैश्छलात्कलिम् ॥ ३२३॥ राश्याः पुंभावमात्रेण भिन्नमाकारसंनिभम्। .कमण्डलुकर कंचित्सहादाय मनोरमम् ॥ ३२४॥ गत्वा स कम्पनाधीशं धीप्रशंसाविमण्डितः। सौष्ठवौदार्यसंपत्तिशालिनी याचमभ्यधात् ।। ३२५ ॥ स्वशिरो मलिनी¢त्य जीवतां योपिदाशया। पुरपत्वं त्वया स्वामिन्कृतार्थीक्रियतेद्य नः ॥ ३२६ ।। .

·द्वितीया राजतरङ्गिणी । स्त्रीत्वारकार चित्ताया दानभोगोत्सवद्विपः। राश्या बन्धुपु सैन्यान्तविणं वर्तते महत् ॥ ३२७ ॥ गत्या त्वदाशया कारां तस्यास्तर्जनसान्त्वनैः । धनं जनस्त्वदीयोयं स्वामिसात्कर्तुमिच्छति ॥ ३२८ ॥ साध्यतां भवतास्मांश्च जानीयादुपकारिणः । इत्युक्त्वा कम्पनाथीशो व्यसृजत्तत्र तं ततः॥३२९ ॥ काराया निर्गमिप्यन्ती देवी कोटामिवेक्षितुम् । तत्कालमेव संध्यागाजगद्रञ्जनकोविदा ॥ ३३० ना संध्यावन्दनयोग्याम्बुवाहिना बटुना सह । असा कारामविक्षच्च राश्याश्च निरगुः शुचः ॥ ३३९ ।। राशीवेषभृतं तन स्थापयित्वा वटुं स तम् । तद्वेपधारिणी कोटामन्वादाय विनिर्ययौ ।। ३३२ ॥ रक्षितारोपि नाजानंस्तद्यावत्तावदेव सा। कम्पनाधिपति चक्रे स्वचक्रेभशकृत्करिम् ।। ३३३ ॥ सान्वशेत कुमारेण मोचिता भट्टभिक्षणम् । एकदन्तहतारः किं नान्येनेभमुखाद्भयम् ।। ३३४॥ तयानपोपितोप्यौन्झि शोरो नैव शकया। कृतवैराः समर्थन प्राशा नैव ह्युदासते ।। ३३५ ।। न पासीदन्न चाकुप्यत्तस्मिन्सा बलशालिनि । धृणा प्रमादसहिता विनाशंप्रथमाकुरः ॥ ३३६ ।। देव्या वासं विमुञ्चन्त्यास्तस्या धनरसाश्रयम् । नाटेरे विपल्लीव द्रोहधीरभ्यवर्धत ॥ ३३७ ॥ वर्धनोन्यतरस्याभूत्पक्षोन्यस्य क्षयावहः । कोटाशोरयोरस्ति क्षितिमारतयोरिव ॥३३८॥ .

·३० . जोनराजकृता जयापीडपुरं यान्त्यां तस्यां कार्यानुरोधतः। शहमेरो बली जातु नगरं स्वीचकार सः ॥ ३३९ ॥ तस्मिल्लवन्यलोकेन गृहीताज्ञे वलीयसि । राशी समवृणोत्कोहद्वारं सह जयाश्रिया ॥३४॥ निवृत्तनेत्रचारस्य चपलत्यैककारणम् । आर्विलगतो वोतोः शहमेरस्य साभवत् ॥ ३४१ ॥ निरुद्धे यलिना कोदृगुहाग्रे शौर्यशालिना । नृसिंहेनाभजत्कोटा शृगालीव मुहुर्भयम् ॥ ३४२ ॥ तुहत्व मङ्गलासद्मभङ्गुरतरश्रियम् । राज्याझंश्च निजारैश्च दत्तै राशी करोतु मे ॥ ३४३ ॥ अध्यशेततरां राशी मत्पुत्राणां न केवलम् । प्राणानामपि चैश्वर्य श्लाघ्या सुखपरपरा ॥३४४ ॥ सिंहासने मया साकं श्रिया सार्ध ममोरसि । क्षमया सह चित्ते में राशी निविशतां स्वयम् ।। ३४५ ॥ तामेवमादिसदेशैर्मुग्धां संमोह्य यत्नतः । हस्ते चकार कोदृक्ष्मां कोटादेवीं च बुद्धिमान् ॥ ३४६ ।। एकस्मिन्छयने रात्रिमतियाध तया समम् । स प्रातरत्थितो जातु तीवणर्देवीमरोधयत् ।। ३४७ ॥ वर्षे पञ्चदशे शुल्हदशम्यां नमसस्ततः। तारेव नमसो गज्याद्राशी भ्रशमलब्ध सा ॥ ३४८ ॥ तत्पुप्रावपि ती दी स फरणीयविचक्षण। यन्न यन्धुसंपरपफरपवृक्षो भटानगी ॥ ३४९।। स्वं रुपं चिदचिद्भिरभिरमितो व्य अन्स्ययं निर्मित- यस्पोन्मीर ति देशपालपरनानिप्पीरितं तन्महः।

·. . . द्वितीया राजतरङ्गिणी। मात्मा वास्तु शिवोस्तु वास्त्वथ हरिः सोप्यात्मभूरस्तु वा बुद्धो वास्तु जिनोस्तु वास्त्वथ परस्तमै नमः कुर्महे ॥३५॥ भियं लवन्यलोकेषु कीर्ति दिक्षु महीभुजे। लक्ष्मी वक्षसि कोटांच कारायां स ततो व्यधात् ।। ३५१।। नीत्वावस्थान्तरं दौःस्थ्यशमात्कश्मीरमण्डलम् । श्रीशंसदीन इत्यास्यामन्यां स्वस्य व्यधानृपः ।। ३५२॥ राजा सतीसराक्षोणिशुक्तिमुक्तामणिस्ततः । अर्थचिन्तामणिरिरलवज्रमणिर्वभौ ॥ ३५३ ।। महावने भुजे तस्य काष्ठोद्दीपनशालिनः। मौर्वीकिणः प्रतापाग्नेरधूमायत संततम् ॥ ३५४ ।। अहरन्मन्त्रिणां राजा संशयं न तु तस्य ते । भिनत्यन्यान्मणीन्यनो नान्यरत्नानि तं पुनः॥३५५ ।। राज्याधिकारानखिलान्स्त्रीभावाद्दुःसहात्स्वयम् । येपु विश्वासपात्रेषु श्रीकोटा स्वयमापित् ।। ३५६ ॥ तेजोमहिन्नेव रविस्तमांसीव गुहान्तरात् । काष्ठवाटान्नृपो राजस्थानीयात्कटवाटगात् । भयात्ततोपि विद्राव्य श्लाघनीययशा धभौ ॥ ३५७ ।। यत्र संध्यातपस्येव लवन्यैस्तिमिररिव । अरोधि रचिसंचारा स्वामिनो बलशालिभिः। कश्मीरमण्डलं चण्डशौर्य दण्डितविद्धिपा । क्रमागतमिवाशेष क्षणात्तेन चशीकृतम् ।। ३५८ ॥ हत्येच हृदयात्कम्पं संपदापि तदा स च । चामेतरेण लोकस्य यहुना नयनेन च ॥ ३५९ ।। चिरं धुरं परिन्यस्य पुत्रयोः स्वादनूनपोः। नयोच्छ्रितया राज्यं सुखं भुले स्म भूपतिः ॥ ३६० ।। . .

·. जोनराजकृता स पञ्च वासरान्भुक्त्वा त्रीनन्दान्मेदिनीपतिः । अष्टादशेन्दे राकायामापाढ्यां स व्यपद्यत ॥ ३६१ ।। अथ प्रथमसामन्तसंमताज्ञः स ज्यंशरः। सतीसरक्षिते रक्षामक्षामश्रीरटङ्कयत् ॥ ३६२ ।। राज्यतोरणसंवाहस्तम्भाश्यां धरणीपतेः। अनुजो बलबुद्धिभ्यामगमच्छङ्कनीयताम् ।। ३६३ ॥ नैव दानं न चादानं निग्रहं नाप्यनुग्रहम् ।. विहारं न न चाहारं राशो न्यूनं स हि व्यधात् ।। ३६४ ।। . विद्याप्रणयविशातप्रज्ञातिशयशालिनः । युवराजान्महाराजो वयसैवाधिकोभवत् ।। ३६५ ।। प्राग्वद्विश्वाससपत्तिमकुर्वति महीभुजि । युवराजो मनाचके निकटस्थैर्विरक्तधी ॥ ३६६ ।। तद्वैमनस्यवृत्तान्तश्रवणच्छिद्रलाभत.। युवराजं ततो राजस्थानीयाः प्रापुरञ्जसा ।। ३६७ ॥ आगते विग्रहे व्यक्ति राजस्थानीयसंश्रयात् । सोगादवन्तिनगरं तन्मूलस्थानमुद्धतः ॥ ३६८ ॥ अथोत्पलपुरं राजा भटै सह रणोद्भटैः। अशिश्रियदिदं भ्रातुर्वाचिकं च विसृष्टवान् ॥ ३६९ ।। दुर्जनप्रेरणात्वं चेन्मत्स्नेह नाश्यजीगणः । लोकापवादज्यरतः कथ कम्पो न जायते ॥ ३७० ॥ अन्योन्यपालनायानां राशत्रिदिवगामिनः) पालनीयामनुध्याय प्रत्यानय दयां मयि ॥ ३७१ ।। इति संदिश्य दूतं च व्यसृजत्स नरेश्वरः । फम्पनाधिपति हन्तुं व्यसृजच निजात्मजम् ।। ३७२ ॥

·. द्वितीया राजतरङ्गिणी । । मृगयां युवराजोगादिति दूतं निरोधयन् । भ्रातृपुत्रं निहन्तुं च श्रुतद्रोहोगमञ्च सः ॥ ३७३ ॥ दूतः किमिति नायातः कालो हि सुचिरं गतः । इति चिन्ताकुलो लक्ष्मभट्टो राजान्तिकं ययौ ।। ३७४ ॥. ऊचे च जाने स द्रोहं लक्षयित्वा तवानुजः। त्वत्पुत्रमारणायागाद्यदूतस्य चिरागमः ।। ३७५ ॥ नाति भुङ्क्ते स्वपित्येव युवराज इति च्छलात् । त्वदुद्योगनिषेधाय नून रुद्धो यचोहरः ।। ३७६ ।। तवन्तिपुरं तस्मिन्छ्रीदेवसरसंगते। सद्यो नि:स्वामिक हन्मो जयोस्माकं ततो धुवः ॥ ३७७ ।। अथावन्तिपुरं गत्वा सत्वातिशयशालिना । राशा युद्धं तथाकारि तद्भटैरुद्भटैः समम् ॥ ३७८ ॥ अल्लेश्वराय भृत्यानां वधं नूनं निवेदितुम् । चितस्ता शवरुद्धौधा प्रतीपमगमद्यथा ॥ ३७९ ।। नात्पुत्रं पराभूय तावदल्लेश्वरे द्रुतम् । व्यावृत्तरणखेदान्तः प्रापलायत ज्यंशरः॥ ३८ ॥ दीपस्येव शिखाध्यान्ते यस्य धीरापदि स्फुरत् । स रत रत्नजातेश्च पापाणेभ्यः किमन्तरम् ।। ३८१॥ समधित्सत भेदाय कचित्काल स वैरिणम् । अमोघा दूरगा धुद्धिः शास्त्राण्यप्यतिवर्तते ॥३८२ ।। आवयोव कर्तव्यः कलिर्मासद्वयामिति । राशा समं विदांचक्रे धीमानलेश्वरस्ततः ।। ३८३ ॥ प्रतिमोच्य निजान्योधानपन्तिपुरमुत्सृजन् । अथ क्षीरपथेनासावल्लेशोगमदीक्षिकाम् ।। ३८४ ।। + ·जोनराजकृता . नगरी रक्षतां न्यस्य सय्यराजे स्त्रमन्त्रिणि । क्रमराज्यं विराजच्छ्रीज्यशरश्चागमत्तदा ॥३८५ ॥ दानमानौ प्रतिश्रुत्य सय्यराजं विभिन्दता । : युवराजेन नगरी स्वीकृता मन्त्रयुक्तिभिः॥ ३८६ ॥ नामराजतया दुःख भुत्ता कश्मीरमण्डले। मासद्वयोनी द्वौ वर्षाववसानमगानृपः ॥ ३८७ ।। जानन्नलावदेनोथ तं कालं कलहाक्षमम् । द्वारैश्वर्यं ददी भ्रातुस्ततो चैरनिवृत्तये ॥ ३८ ॥ सलिलोत्तरणोपायं सेतुं सय्यपुरे व्यधात् । विपसंतरणोपानं न पुनज्यशरोस्मरत् ॥ ३८९ ॥ पथिकानां निवासाय तेन पर्वतसीमनि । कक्ष्याविभागसहितः स्वनाम्ना रचितो मठः ॥.३९०॥ फपटापत्रपारोपाद्राशा.प्राप्तविभीपकः। स्वयं द्वारं त्यजन्सोगादाम ज्येष्ठेश्वराभिधम् ॥ ३९१ ॥ एवं विक्रमनीतिभ्यां देशं शोधयतो निजम् । श्रीशिरःशाटको रांशो द्वारेश्वर्यमवाप्तवान् ॥ ३९२ ।। राजपुत्रः स चाफ्पुष्टाटवी लीलारसाटन् । ' योगिनीचक्रमद्राक्षीत्कदाचिदिरिगह्वरे ॥ ३९३ ॥ उदयश्रीस्तथा चन्द्रडामरश्चास्य बलभी। अपश्यतां न कि लभ्यं महतामनुयांनतः ।। ३९४ ॥ अचललादनादण्डघण्टानां चण्डारतम्। मनांसि न पुनस्तेपां घीराणां साहसस्पृशाम् ॥ ३९५ ।। घटिताशात स्याहाससंवाहनादिभिः। . योगिन्यो दभरभ्यान यादिव चलेवभुः ।। ३९६ ॥

·. द्वितीया राजतरङ्गिणी। मान्तर्धासिपुरेवैताः प्रष्टुं द्रष्टुं च काड्डिताः। इति तेश्वादबारोहप्रवीरा न तु तद्भयात् ।। ३९७ ॥ शनैः शनैस्ततो यान्तो मौनपूर्व महाशयाः। योगिनीनिकटं प्रापुर्चिकटप्रकटौजसः॥ ३९८ ॥ योगिनीनायिका दूरात्परिशाय नृपात्मजम् । साशिर्ष मीधुचपक प्राहिणोन्मन्त्रितं ततः ॥ ३९९ ॥ चन्द्रस्तदमृतं तृप्तिभाजा राशायशेपितम् । उदयश्रीमुसापेक्षी न संतृप्तस्त्वशेषयत् ॥ ४०० ॥ भवितव्यवलादश्वपालं सपदि विस्मरन् ! उदयश्रीरशेपं तत्पीत्वा तृप्तिं परामगात् ॥४०१ ॥ आश्चर्यातृप्तनेनेपु तेषु तृप्तेपु योगिनी। निमित्तशाचददाजपुत्रं पद्धाञ्जलिं ततः॥४०२॥ असण्ड भाचि ते राज्यं चन्द्रस्त्वद्विभवांशभाय । आजीवमुदयश्रीश्च मण्डितोयण्डया श्रिया ॥ ४०३ ॥ अश्वपालस्त्यमायस्मदनुग्रहविर्जितः। अचिरेणव पालेन नूनं प्राणर्वियुज्यते ॥ ४०४ ॥ भविष्यत्मचयित्वैवं योगिनाभिः समन्विता ! सान्तर्दधे पुर. प्राणा पश्चात्तुरगपालिन ॥ ४५ ॥ अविचारतमोमनासन्ननुरर्तुमीश्वराः । मभवन्ति प्रजापुण्यः प्रकाशांत्यपहेतयः ॥ ४०६ ॥ यमुरारीमार्ग यदयीरा पुंश्चली यथः । हरन्त्यापात्म तं राजा दुराचार न्यवारयत् ॥ १७ ॥ याएयाटागतान्यजम्यानीयान्यूनत्परान् । युक्त्यानीय मदीपान्ने पना राज्य मुर्ग व्यधात् ।। ४०८ ॥

·जोनराजकृता
कोटराजस्य जामातुः कारावास्तव्यतां व्यधात् ।
'भीत्या प्रत्यहमेवाथ जीवन्मृत्युमवारयत् ॥ ४०९॥
बुभुजे क्षेमराजश्रीस्वस्थां शस्त्रनखैः शतैः ।
विदार्य खटिकाभूमि राजा सौकर्यभाजनम् ।। ४१० ।।
जयापीडपुरे कृत्या राजधानी महामतिः ।
श्रीरिञ्चनपुरे चक्रे योद्धा बुद्धगिराभिधम् ॥ ४११ ॥
एकोनविंशे वर्षेथ दुष्कृतोद्भवमद्भुतम् ।
दुर्भिक्षं क्षोभयामास लोकं शोकाकुलं महत् ॥ ४१२ ।।
मासानष्टो द्वादशाब्दांस्त्रयोदश दिनानि च ।
क्षमा भुत्ला शिवथ चैत्रे राजा व्यपद्यत ॥ ४१३ ॥
मन्दराजकथाख्यानाजाऽयं महाचि संस्तुतम् ।
तीक्ष्णप्रतापशांहावदीनाख्यानाद्विनश्यतु ॥४१४॥
राशि शाहावीनेथ स्मरणं क्षितिरत्यजत् ।
ललितादित्यसंपत्तिविपत्तिसुखदुःखयोः ॥ ४१५ ॥
श्रीमान् शाहावदीनोथ प्राज्यं साम्राज्यमग्रहीत् ।
येन राजन्वती भूमहसत्तद्यशोमिपात् ।। ४१६ ॥
ग्रीष्माः द्यौरिवान्यर्तृग्राझोतीत्य वहन्मही।
ध्रुवमापजयापीडमेतं न तु स किल्विपी ॥ ४१७ ॥
पूर्व परे च भूपाला नायकेनैव भूपिताः ।
मानायकेन वेनाथ मुक्तागुणलसच्छ्यिा ॥ ४१८ ॥
सिन्धौ वाडवतप्ताम्युन्यपि विम्यितमम्वरम् ।
यत्प्रतापाग्नितापात मज्जतीव दिवानिशम् ।।४१९ ।।
तदीयो जयलदीभिः प्रविष्टाभिः पदे पदे ।
न प्रतापानलौतृप्यत्सरिद्भिरिय सागरः ॥ ४२० ॥

·३७ . द्वितीया राजतरङ्गिणी। जयं विना गणयतः क्षणमात्रं वृथा गतम् । वृद्धस्य तरणीवाभूद्यात्रा तस्यातिवल्लभा ॥ ४२१ ॥ न मृगाक्षी न वा सीधुपानलीला न चन्द्रिका । यात्रैव केवलं तस्य भूमिभर्तुर्मनोहरत् ॥ ४२२ ॥ न तापो न हिमं तस्य न संध्या न निशा तथा ।' न क्षुन्न वा पिपासा च यशो यात्रामविघ्नयत् ॥ ४२३ ।। न सरिदुस्तरतरा दुरारोहो न पर्वतः । दुर्लचची न मरुश्चाभूयात्रायां मानिनः प्रभोः ॥ ४२४ ॥ अजितां पूर्वभूपालः पारसीफकुलाकुलाम् । उत्तराशा विजेतुं स प्रस्थानं प्रथमं व्यधात् ॥ ४२५ ॥ जगतां विजये कामो मधुसीधुवधूरिव । चन्द्रलोलकरान्स सहायत्येवृणोत्प्रभुः ॥ ४२६ ।। सन्यचेतांसि सत्येन तमसा स्वविरोधिनः । अपूरयत्स रजमा दिगन्तानुद्धतान्तकः ।। રહ. प्रविष्ट तस्य गोविन्दपानपालनशालिनि । उदमाण्डपुरे पूर्व याणस्तदनु मनिकः ॥ ४२८ ॥ शेलगृहं नृपानीफे प्राप्ते तस्य विरोधिभिः.। भयातुररयारोहः शृगातुनाट्यधीयत ॥ ४२९ ।। सदर्श प्राभृतं दातुर्मममर्थोस्य मिन्धुपः । उपधीकृतयान्फन्यारतं प्राणाय भूपतेः ॥ ४३० ॥ राास्तु गौरवं यादी गान्धाराणां भुचोदया । चित्रं तु लाघवं तपो भयभाराभिषातः॥ ४३२.॥ भहस्नुहम्प गृहस्य महानां नव भूमुना । शितानामपि देशस्मिन्यिहितः शार्यशालिना ॥ ३२ ॥ . IT ·. . जोनराजकता आकर्ण्य राजसिंहस्य सिंहनादमयीं चमूम् । मदं तत्याज चस्खाल विभाय गजिनी पुरी॥ ४३३॥ स्नानं रक्तैद्विपां भुक्तं प्राणवातैर्महीतले । व्रतस्थाभिरिवास्वापि तस्याहो धीरहेतिभिः॥४३४ ॥ श्रोत्रियक्षत्रियरटनगरेरोदि शाम्यतो। तरुणाग्निप्रतापान्यो—मेनेव भयातुरैः ॥ ४३५ ॥ यशसा सह संपत्ति तस्मिल्लुण्ठयति प्रभो। प्रांपत्पुरुषवीराख्यदेशाख्या रूदिशब्दताम् ॥ ४३६ ॥ दत्तवाप्पनिवापाम्भोनगराग्रहरस्त्रियः। जीवतः स्वस्य पत्युश्च पिण्डौ स्तननिभाद्ददुः ॥ ४३७॥ 'अश्वक्षोददलद्धिन्दुघोपधातुतटच्छलात् । उदयपतितिरस्कारप्रशस्ति स व्यधात्मभुः ॥४३८ ॥ ततो व्यावृत्य गच्छन्स दक्षिणाशां स्ववाजिनाम् । मार्गखेदोचितं तापं शतद्गुरिणाहरत् ॥.४३९ ॥ दिल्लीमुलध्य तत्कालमुदरपतिमुपागतम् । मार्गरोधेन नृपतिनितान्तमुवेजयत् ॥ ४४० ॥ योगिनीपुरपीगन्यान्धाट्या नैपीदुरीपतिः । मार्गदानोपकारेण स तानादित भूभुजे ।। ४४१॥ तुरङ्गवसदानेन स तान्संमान्य भूपतिः । स्वदेशं प्राहिणोत्कीर्तिगशीन्मूर्तान्यहनिय ॥ ४२ ॥ सुशर्मपुरराजेन तस्मात्स्याशर्मशदिना । दुर्गाहंकारमुत्सृज्य देव्येय शरणाहता ॥ ४४३ ॥ तत्प्रतापानला पीत्वा फेदाराथयिणां रसम् । जातानां शिवलिङ्गानां यत भगमदर्शयत् ॥ ४३४॥ . .

·.
द्वितीया राजतरङ्गिणी।
स्वयं नत्या नतून्नत्या भोहानामस्य भूपतेः ।
अर्वतां पर्वतारोहदोहदो विनिवारितः ॥ ४४५॥
दुस्तरत्वांत्तटस्थस्य देवताभिस्तनूकृतः।
सिन्ध्योघो भूपतेरेवं पूर्वेभ्यः श्रुतमद्भुतम् ॥ ४४६ ॥
एवं नित्यजयोद्योगात्स्वदेशः परदेशवत् ।
परदेशस्तु तस्यासीत्स्वदेश इव भूपतेः ॥ ४४७ ॥
प्रतापेनेति संपाद्य दिङ्मुसे तिलकश्रियम् ।
व्यधात्मविश्य कश्मीरान्स पौरनयनोत्सवम् ॥ ४४८॥
तस्य वर्णयतां शौर्य प्रसङ्गादतिमानुपम् ।
अस्माकं चाटुकारित्वं शास्यते भाविभिर्जनः ॥ ४२ ॥
यात्रायातः कदाचित्स दूरदेशे महीपतिः ।
अप्सरःसदृशीं कोचिच्छतवान्हरिणेक्षणाम् ॥ ४५ ॥
निजानुगान्यञ्चयित्वा राजा युक्त्या कयाचन ।
अथैफाकी स तं देशमविशद्भोगलालसः ।। ४५१ ॥
नर्मणा मोहयित्वा तां द्वितीय इच मन्मथः ।
मनोरथानसिञ्चत्स तदोष्ठामृतपानतः ।। ४५२ ।।
अपश्यन्तस्तमालोक्य हतं केनापि वैरिणा ।
अथ फोपत्रपत्रिंशमुन्टास्तगटा ययुः॥४.३॥
अन्विप्यनिस्तमभ्यन नियद्धनागनाइदिः ।
समभाव्यत ते राक्षो रिमिनिर्जयः कृतः॥४५४॥
शीर्यस्याम्यनुरागाभ्यां विधार्नु युद्धमुटः।
तटः सदनं रखमपंचफयचान्तरः ॥ ४५५ ॥
प्रमनिरिह तत्सिहनादपूर्णाचतः पुरात् ।
कृतास्यान्देपु सूरपु शभिर्विपिनं गतम् ॥ ४५६ ॥

·४० . जोनराजकृता अथाश्वास्य प्रियां तां तु शत्रून्मत्वा समागतान् । स्वशौर्य सफलीकर्तुं योदु राजा विनिर्ययौ ॥ ४५७ ॥ शाहावदीनमालोक्य तं तेषामनुजीविनाम् । चित्तैः पीत्या मुसैर्भीत्या नीत्या मुर्धभिरानतम् ॥ ४५८ ॥ एवं समजयस्तम्भयूपान्त्रणमखांन्वहून् । हतवैरिपशृंश्चके स्वप्रतापानलाचिपः ॥ ४५९ ॥ स्वदेशे मन्त्रिणोस्तस्य कोट्टभट्टोदयश्रियोः । समरेपुभरस्त्वासीच्चन्द्रडामरलौलयोः ॥ ४६० ॥ देवशर्मान्वयोदयचन्द्रो राक्षार्पितं मुहुः ।। वैराग्याद्विभवं त्यक्ता कोट्टशर्मा वनं ययौ ॥ ४६१ ॥ श्रीवृष्टया कोट्टभट्टोथिसार्थान्सपोप्य यत्नतः। व्यलालयद्वनव्योनि स स्वं नियममारुतैः ॥ ४६२ ॥ कोदृशर्मा तथा धर्मद्रुमं दानाम्भसासिचत् । न-नाशामयो भूयो यथा तत्फलभोगिनः॥ ४६३ ॥ तस्य दर्शयितुं राज्ञः स्ववलाधिकतां ध्रुवम् । कदाचित्तत्प्रजा देवी व्यापद्गाढमपीडयत् ॥ ४६४ ॥ पुरीकैरविणीसूरः शूरः पादपविद्विपाम् । पानशेब्दे जलापूरः क्रूरो व्यप्लवत प्रजाः ।। ४६५ ॥ तदन्त प्रतिविम्बस्थे स्वस्मिन्सद्मांन्तरनमात् । तीक्षार्थमिवानीके तोये तुम्वीळधुर्ग्रहाः ॥ ४६६ ॥ नगरगुडनादस्नु मुञ्चन्तो निर्झरच्छलात् । तस्योद्दीपस्य महतः पर्वतास्तटतामगुः ॥ ४६७ ॥ न स वृक्षो न सा सीमा न स सेतुनं तद्गृहम् । तरस्थमपि यग्नेय जलपूरो व्यनाशयत् ॥ ४६९ ॥ .

·1 द्वितीया राजतरङ्गिणी। नाद्रिवर्गाण्यपश्यत्स जातुचिद्वैरिभीतितः। अम्बुपूरभयात्तेषु राजा समचरत्तराम् ॥ ४६९ ॥ पीते तत्तेजसेवाम्बुपूरे शान्ते मितैदिनैः। भूयस्तद्विग्लयाशी सोचिकीर्पद्विरी पुरीम् ॥ ४७० ॥ नाम्ना लक्ष्म्या महिन्या स प्रसिद्धा नगरी व्यधात् । त्वराकृतनिजौदार्यन्यूननिर्माणदर्शनात् ॥ ७१ ॥ शारिका शैलराजस्य मूले पुण्यजनाश्रिताम् । यामद्राक्षीत्तरां लोकः सुमेरोरलकामिव ॥ ४७२ ॥ वितस्तासिन्धुसंमेदे स्वनाम्ना नगरी व्यधात् । प्रतिविम्वच्छलात्तोये प्रपया स्वनिमजति ॥ ४७३ ॥ सौधोत्सेधमयी राशीभूतां फोर्तिमिवामलाम् । अलोलधीः पुरी लीलडामरः स्याभिधां व्यधात् ॥ ४७४ ॥ सुधाधौतर्मठेर्लक्ष्मी फलयद्भिः कृतः पुरीम् । कुलिशच्छिन्नकैलासङ्गमगिमजीजनत् ॥ ४७५ ॥ आजन्मलोलता मह्याः स्वरसाम्याय धिता। निदन्ति च्छायया तस्या घुमणिस्पर्शजं सुखम् ॥ ४७६ ॥ या लक्ष्म्या भागिनेयीत्वाद्वालापालि निजान्तिके । लासाख्या सा समझामनृपतेश्चिचदर्पणे ॥ ४७७ ॥ यश्चानुरोधतन्तुस्तं चिरं लक्ष्म्यां नियवान् । सच्छिन्नो रागवेगेन लासासौन्दर्यजन्मना । ४७० ।। यलिजिन्मतिना तेन पसन्त्या यक्षसि श्रियः । प्रातियेरिमकतां नीता लासा सौभाग्यदायिनी ॥ १७ ॥ छाया तद्रचितोश्यापि दिवसीमोगमातन्यतः सत्संमुरातां जहाति घहति धेयोदरी कालताम् । .

·થર
जोनराजकृता
स्त्रीणामस्ति चतुर्गुणा मतिरिति स्थाने न हन्त श्रुति-
र्यद्वा दुर्विधिपाफमाकलयितुं शक्तो न कश्चिद्भुवम् ॥econ
प्राकृतस्यावताराख्या वलस्यापि सुता सती।
लक्ष्मीासानुरक्तधादय रोपं महीपतौ ।। ४८१ ॥
रोपासिन्धुपतेर्देशं संवन्धित्वागतां नृपः ।
प्रत्यानयन्त्रपोद्रेकाम्न पुनः स्नेहगौरवात् ॥ ४८२ ॥
अलाब्धो न्याडमन्तरलवन्त जले शिलाः ।
लक्ष्मीपक्षः क्षयं वृद्धि लासापक्षस्तु लब्धवान् ॥ ४८३ ।।
यावधावद्गाह्रं लक्ष्मी रागिरिव क्रुधा।
तावत्तावत्स तां लासां दिवं भास्वानिवाभजत् ॥ ४८४ ॥
अपनीय तापखेदं मरुकरिणी पद्मिनीतोयैः ।
तत्पाशैवलाम्भोनिर्माथे कर्मठीभवति ॥ ४८५ ।।
लक्ष्म्या मातृस्वसुः सर्वमातृकृत्यकृतोभवत् ।
राजप्रियाथ राकेव लासा पक्षक्षयोद्यता ॥ ४८६ ॥
सत्कर्मपाकसमयोस्य न चेद्विकाश-
शोभा न कि परिहरेत्कुमुदाकरस्य ।
विश्वप्रबोधहरणप्रवणा प्रियेण
कुस्त्री निशा च सहसैव सुधाकरेण ॥४७॥
चिन्तासूचफनिश्वासम्लानौष्ठी तं कदाचन ।
अयोचोगिनोवेति लासाख्या भोगिनी नृपम् ॥ ४८८ ॥
न चेद्विफाशयेन्द्रास्वान्एनिनी स्थरुचा स्फुटम् ।
तस्याश्छेदाय शैघालयलया इय यतेत फः ॥ ४८९ ॥
पतन्ती प्रेमभारा मयि दृष्टिं तवासहा ।
मां निहन्तुमुपायेन फ्रमते महिषी तय ॥ ४०॥

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। अमिचारे दुराचारमुपचारप्रियंकरम् । सा चाराक्षी मम उपादुदयश्रियमैरयत् ॥ ४९१ ॥ देव्यद्वेषपरे तस्मिन्नभिचारविनिर्मितिः । असंभाव्येति तां राजा प्रत्युवाच विचक्षणः ॥ ४९२ ॥ निर्वन्धेनोपज्ञल्पन्ती तदेव वचनं ततः। तां प्रत्याययितुं देवीमुदयश्रियमप्रवीत् ॥ ४९३ ॥ व्ययस्यातिशयेनाहो फोशो रिक्तत्वमागतः । प्रार्थयन्ते जना राशः सर्वे कल्पतरूनिय ॥ ४२४॥ द्रविणोत्पत्तये तस्मादुपायः प्रतिभात्ययम् । प्रतिमा श्रीजयेश्वर्या यातिरीतिमयी पृथुः ॥ ४९५ ॥ तां खण्डयित्वा विहितैष्टकर्मनामचिह्नितः । व्ययनिर्वहणं कीर्तिस्विरत्वं चोपजायते ॥ ४९६ ॥ साध्वेतत्किं तु तन्मूतिर्लप्ची किं प्रमविष्यति । पृहदुखेनमुद्रास्तु क्षुद्रस्तं सचिवोभ्यधात् ॥ ४९७ ॥ तनोपफरणं सजीरस्यान्येधुरुपागतम् । राशी प्रत्याय्य भूपालो रदो मन्त्रिणमब्रवीत् ॥ ४२८॥ घुनागग्रजमुन्मुमूलयिपति मायः फराफर्पण- महामं विजिदीर्पति प्रतिपदं फल्याछिदा फाइति । फां नेच्छनृपगन्धमिन्धुरपतिस्तीयां न पप्रक्रियां तीपणाप्रप्रतिमादुशोस्य निफटे मन्त्री नियन्ता पुनः॥४९९॥ याः पूर्वनिग्मीयन्त यशामुमतलब्धये । मीफामि में देयप्रतिमाम्ना विमदत ॥ ५००॥ अमरप्रतिमा विधाय फेचि- त्परिपूज्याथ परे प्रमिदिमामाः।

·जोनराजकृता परिपाल्य यथोचितं तथान्ये विदलय्याहमहो महदुरन्तम् ॥ ५०१ ॥ निर्माणाजलधेः समस्तसरितां कौमारशोकावधिः प्रख्यातः सगरो भगीरथनृपो गङ्गावताराच सः। दुष्यन्तः स च विश्वविश्वविजयादिन्द्रस्य भीतिपदो रामो हन्त दशाननेन विहितात्सीतापहारात्पुनः ॥ ५०२॥ राजा शाहावदीनाख्यः सुरमूर्तीरलोठयत् । श्तीयं दुकथा विश्वं कथं न क्षोभयिष्यति ॥ ५०३ ॥ उदयधीनतशिरा राशीत्युक्तवति स्वयम् । महीरन्धमिवैक्षिष्ट द्रागधोगतिवाञ्छया ॥ ५०४॥ सर्वसहा तदा माभूदन्वर्था प्राग्वदेव यत् । लासानुरकमपि तं सा राजानमसेवत ॥ ५०५॥ भास्करो छुपरीरम्भरसासादितकौतुकः। स्वपुत्रशनिमुख्यानां ग्रहाणां शान्तिमिच्छति ॥ ५०६ ॥ रागी तद्दोषवादिन्या लासादेव्या प्रयोधितः । व्यवासयत्स्वदेशात्स राजपुत्रान्परानिव ॥ ५०७॥ कार्येष्यतिमनुप्यपु साहायफविधायिभिः । योगिनीपुरनाथस्य तैरभूपि निजं फुलम् ।। ५०८ ॥ औदार्याहत्तवृत्तीन्स हिन्दुखानेन योधितः। म्लेच्छान्सिफन्दरमुपानाजद्रोहफ्तोवधीत् ॥ ५०९ ॥ पिशुनर्जनिताशकः शूरे मदनलाविफे। राजा विछयसजोपि सेवयास्य निवारितः ॥ ५१०।। औदार्यशालिना राशा स्वसमें पर्धितः स्वयम् । राजाधिपं व्यवाहात्तिदा मदनलाधिकः ॥ ५११ ।।

·द्वितीया राजतरङ्गिणी।
तुल्यार्थः समसामर्थ्यः शङ्कयोयमिति भूपतिः।
ईयांलभिः कुसचिवस्तस्मै परमकोप्यत ॥ ५१२ ।।
शुचिमप्यशुचिं मत्वा तंति भूमिपालधीः।
खलनाशावृतत्वेन न चिचचिरताभवत् ॥ ५१३ ॥
उपप्लवयितुं याम्छस्तं मुहुः क्रोधवेगतः।
राजरत्नाकरोरोधि तदीयगुणवेलया ॥ ५१४ ॥
उत्तराशां नृपो जातु व्यसनेनाभ्यपेणयत् ।
नौसेतुकौतुकं सिन्धोः परिखाया इवाहरत् ॥ ५१५ ।।
शूरः स्वगनगी स पर्यटन्मृगयारसात् ।
सिंहमन्वद्वद्वाजसिंहः संहतसाहसः ॥ ५१६ ।।
गच्छश्चित्ताधिक राजा पाजिना वेगराजिना।
अपारशीर्यभक्तिभ्यां मदनेनानुधायितुम् ॥ ५१७ ॥
आरूढः पौरुरं राजा सोवरूढस्तुरङ्गमात् ।
यमेनेव व्यधाधुधं हरिणा क्रौर्यधारिणा ॥ ५१८ ॥
एफाफिनं चिरं यदयुखमुखतफेसरः।
तमधः एतयाम्राजसिंह सिंहोतिसाहसम् ॥ ५१९ ।।
उन्टुत्य पाजिनस्तूर्णं भक्तो मदनलायिकः।
निपातितनृपं सिंई पाण्या सहसावधीत् ॥ ५२० ।।
प्राणरक्षोपकारेण प्रसन्नः पिशुनाबनात् ।
युफ्त्या मारणमेतस्य शशमानी नरेश्वरः ॥ ५२१ ॥
स विवादच्छलाहा द्रविणं फरणामयः।
मदनं ध्यएजडिलोपतनिफटमअसा ॥ ५२२ ॥
उत्पन्नाचम्पर्ष व्योम कुयंती जातुचित्विा।
स्पो सफरसूदास्यो हटवान्फानी पुरीम् ॥ ५२३॥

·४४ 1 . जोनराजकृता परिपाल्य यथोचितं तथान्ये विदलय्याहमहो महदुरन्तम् ॥ ५०१॥ निर्माणाज्जलधेः समस्तसरितां कौमारशोकावधिः प्रख्यातः सगरो भगीरथनृपो गङ्गावताराच सः। दुष्यन्तः स च विश्वविश्वविजयादिन्द्रस्य भीतिप्रदो रामो हन्त दशाननेन विहितात्सीतापहारात्पुनः॥ ५०२॥ राजा शाहावदीनाख्यः सुरमूर्तीरलोठयत् । इतीयं दुष्कथा विश्वं कथं न क्षोभयिष्यति ॥ ५०३॥ उदयधीनतशिरा राशीत्युक्तवति स्वयम् । महीरन्ध्रमिवैक्षिष्ट द्रागधोगतिवाञ्छया ॥ ५०४ ॥ सर्वसहा तदा इमाभूदन्वर्था प्राग्वदेव यत् । लासानुरक्तमपि तं सा राजानमसेवत ॥ ५०५॥ भास्फरो द्युपरीरम्भरसासादितकौतुकः। स्यपुत्रशनिमुख्यानां ग्रहाहांधाय महीभुजे ॥ १० ॥ रागी तह वाद्भाविभोगेषु निश्चयाद्वा महीपतिः । यासंत्यक्तवान्सर्वं न तु धैर्य मनागपि ।। ५३१ ।। मदन्तिफमुपागम्यमिति भूमिपतिस्ततः । दूरस्थितानां पुत्राणां सद्यो लेखान्विसृष्टयान् ॥ ५३२ ॥ पूर्वराजगुणादर्शो मुमूर्षुर्भूपतिस्ततः । अमाप्तेषु सुपुत्रेषु स्थानुज राज्यमार्पिपत् ॥ ५३३ ।। तं भक्त नेश्वरोनेपीत्सदेहं यरसधर्मताम् । तम हेतुयं तस्मिन्सौभाग्यान्मदनभ्रमः ॥ ५३४ ॥ शीयोंदार्यविधी विधीतविविधश्लोक नृलोकेश्वरे नस्मिन्नम्तमुपागने गुणिगणप्राणोसरीपुणे। .

·४५ द्वितीया राजतरङ्गिणी। तुल्यार्थः समसामर्थ्यः शङ्कयोयमिति भूपतिः। ईर्ष्यालुमिः कुसचिवस्तस्मै परमकोप्यत ॥ ५१२ ।। शुचिमप्यशुचिं मत्वा तंति भूमिपालधीः । सलनाशावृतत्वेन न चित्तविरताभवत् ॥ ५१३ ॥ उपप्लवयितुं धास्तं मुहुः क्रोधवेगतः। राजरनाकरोरोधि तदीयगुणवेलया ॥ ५१४ ॥ उत्तराशां नृपो जातु व्यसनेनाश्यपेणयत् । नौसेतुकौतुकं सिन्धोः परिखाया इवाहरत् ॥५१५ ॥ शूरः खगनगर्यो स पर्यटन्मृगयारसात् । सिंहमन्वद्वद्राजसिंहः संहतसाहसः॥ ५१६ ॥ गच्छश्चित्ताधिर्क राजा याजिना वेगराजिना। अपारशौर्यभक्तिभ्यां मदनेनानुधावितुम् ॥ ५१७ ॥ आरुढः पौरुषं राजा सोयरूढस्तुरङ्गमात् । यमेनेव . धारिणा ॥ ५१८ ॥ पागासहादेशदेवी जयमधात्स्वयम् । नातितीयो न वा मन्दः सर्वस्यैव महीपतिः । चित्तमादित लोफस्य पुषो भानुमानिय ॥ ५४१ ॥ अहायापद्रुतं युद्धे तनुःप्रतिकूजितम् । शोचढेरिवघूधर्गन्दितमत्सरादिव ।। ५४२॥ दियुरो चन्दनालेपः कीर्तिरम्परचन्द्रिका । धरणीरमणस्यास्य दिपामाम्लापयन्मुसम् ॥ ५४३ ॥ क्षेम लक्ष्मी प्रजाः क्षोणीपाले तन्वति तन्वति। भूमायेव स्थिता नाफमोगसौख्यममुझत ॥ ५४४ ॥ लोहरमत्यवेक्षायें यान्व्यधारपूर्वभूपतिः । लोहराधिपतीत्या ते पटाय्य गतास्ततः ।। ५४५ ॥ .. .

·जोनराजकृता
शाम्यन्त्यौपधयः सर्वाः शशिन्यस्तं गते सति ।
हप्टो हि सूर्यकान्तानां रवी याति युतिक्षयः ।। ५४६ ॥
लोहरं प्रतिसंधातुं कुद्दुदीनमहीपतिः ।
शौर्यशालिनमादिक्षत्पुरो डामरलौलकम् ।। ५४७ ।।
अवेष्टयत्ततो गत्वा लोहरादि स सर्वतः।
प्राणा हि स्वामिभक्तानां तृणायन्ते महात्मनाम् ॥ ५४८ ।।
असामर्थ्यान्निजं दुर्ग दुर्गेन्द्रोर्पयितुं ततः।
ब्राह्मणान्व्यसृजतान्डामराधिपतिं प्रति ॥ ९४९ ।।
द्विजलिङ्गान्स तान्मत्या सारं द्रष्टुमुपागतान् ।
न्यग्रहीद्विग्रहादुनाद्विजानव्यग्रमानसः ॥ ५५० ।।
द्विजदेवतमप्येनं श्रुत्वा तदपकारिणम् ।
लोहरेन्द्रो न कोहाशां जीवाशां च विसृष्टवान् ॥ ५५१ ॥
पश्यन्तो मरणं स्वस्य युद्ध वाथ पलायने ।
क्षत्रियाणां निजं धर्ममग्रहीपुस्ततो रणम् ॥ ५५२ ॥
शरासारशिलावर्दर्शा दुर्घना इव ।
लोहरानेरवारोहन्नारोहंस्तु यशांसि ते ॥ ५५३ ॥
स्वं खण्डीकृत्य शैलेन विभक्तं स्वामिभक्तितः।
प्रत्येक शत्रवस्तेषु शिलावर्पिध्वमंसत ॥ ५५४ ॥
हपत्सु तद्विफीर्णासु लीलडामरनायकः।
त्रपयेव तिरोधानं समं कीागमत्ततः॥ ५५५॥
शत्रुकीर्णशिलाराशिच्छन्नो डामरलौलकः।
यवनप्रेतसंस्कारान्न विपद्यप्यहीयत ॥ ५५६ ॥
स्त्रीविधेयतया पूर्व निर्वास्यापि निजान्सुतान् ।
स्वप्नशापितदृष्टान्तः शाहाब्दीनो महीपतिः॥ ५५७ ॥

·४९
.
द्वितीया राजतरङ्गिणी।
माफारयत लेखैर्यान्स्वाभिज्ञानपरिष्कृतः ।
तज्ज्यायान्हस्सनस्तापदापन्महेन्द्रमण्डलम् ॥ ५५८ ॥
स नेत्रशुक्तिमुक्ताभिर्मुक्ताभिर्याप्पपीचिमिः।
श्रुत्वा तत्र पितुर्मृत्युं निवापाञ्जलिमापिपत् ॥ ५५९ ॥
व्यावृत्य गमनेच्छायाः स्वच्छाशयममुं ततः।
न्यवारयत्पितृव्यस्य लेखः कश्मीरभूपतेः ॥ ५६०॥
शक्रादिसस्यलोभेन भृत्यानस्मानपेक्ष्य सः।
समस्कुरत शाहावदीनभूमिपतिर्दियम् ॥५६१ ।।
स्वास्त्रीभोगरसेनेव गमनाय त्यरावतः।
तस्यास्माभिर्भवत्कार्यमशेष निरपाद्यत ।। ५६२॥
स्मारक्षालक्षणामाज्ञां विचक्षणशिरोमणेः ।
तन्मन्त्रिमानितां मौलिमूले मालां विदध्महे ॥ ५६३ ॥
गमनागमनाभ्यां त्वं पितुः पालितयाशया।
श्रीराम इब भूलोकं यशोभिः स्वैरपूपुरः ॥५६४ ॥
भूतो भावी च संमानो यद्यपि स्वगुणैस्तव ।
यीवराज्यग्रहाद्वारं लघूकुर्यास्तथापि मे ॥ ५६५ ।।
स्वधैर्य सत्यसंयोगो नानावन्धुसमागमः।
जगद्रक्षाधिकारश्च दौमनस्यं पिटम्पतु ॥ ५६६ ।।
यशसेव ममीतानां परदेशनियासिनाम् ।
प्राप्तेन विभयेनापि महतां न सुरां मवेत् ॥ ५६७ ॥
स्वरूपप्रतिविम्वेन मयता स्वर्गवासिनः।
त्यदुत्फण्ठाभरोस्मार्फ दर्शनेन निवार्यताम् ।। १६८॥
पुषः शाहावदीनस्य सोयमित्यन्यमण्डले।
अनुत्यप्रेण निर्देश प्राप्तस्येय मास्तु ते ॥ १६९ ॥

·५०
जोनराजकता
राशा मदनुफम्प्यानां मुसप्रेक्षी भवन्मयान् ।
फरमीरेश्वर्यमाहात्म्यं मा नेपीरल्पफल्पता ॥ ५७० ।।
विभज्य भवति क्षोणीमार मेरागिराविव ।
सुपसंपत्तिमतुलामनन्तपुतिरामुयाम् ।। ५७२ ॥
फीति सुरवधूगीतां पात्रे श्रीप्रतिपादनात् ।
स कर्णपूरयनराजा मारत स्वर्गमालतीः॥ ५७२ ॥
प्रिययोरावयोः स्नेहश्रुतिसौख्येन शीतलैः।
निःश्वासैर्भूपतेः स्वीयैः स्यादस्पृह्यं च चामरम् ॥ ५७३ ॥
येन मानेन मामन्वग्रहीत्स वसुधाधिपः ॥
त्वं संचरस्व तेनैव माय पालयति प्रजाः ॥ ५७४ ।।
प्राता द्यौः शक्रराजाश्यामाचाभ्यां च समं मही ।
शेपैकनाथां पाताललक्ष्मी हसतु निःसुसाम् ॥ ५७९ ॥
उदयश्रीमुसामात्यमतानुष्ठानशालिनीम् ।
ममार्थनानिषेधेन लक्ष्मी नैव वृथा कृथाः ॥ ५७६ ॥
अजानॅल्लोलफर्णत्वं राजेन्द्रफरिणामथ ।
पन्थान लेसवाची स कश्मीराणामगाहत ॥ ५७७।।
पवनैः संमुखायातीकाररवधारिभिः ।
न्यवार्यतेव कश्मीरप्रवेशाद्राजनन्दनः॥५७८ ॥
स विशन्नथ कश्मीरसरणीमुदजिज्वलत् ।
अमलीमसयद्राज्ञः श्रुति तु खलचोदना ॥ ५७९ ॥
नक्राः समुद्रमिव केचिदुदेतुफामा
वाता लताग्रमिव फेवन दर्पवेगात् ।
दुर्मन्त्रिणो भुवनकाननवक्रवाल-
हव्याशना नरपतिं प्रचिलोलयन्ति ॥५८०॥

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। प्राप्तथ हस्सनेभ्यणे क्रौर्यनिर्णयवादिभिः। वर्णाश्रमगुरस्तूर्ण पिशुनैरिति योधितः ॥ ५८१॥ सर्यासामेष बुद्धीनामुपरीश्वरखुद्धयः। तथापि सचिवैर्वाच्यो हिप्ताहितविनिर्णयः ॥ ५८२॥ पुरंदरादिलोफेशतेजोंशाश्रयशालिनाम् । स्ववंदयेभ्यो नरेन्द्राणामन्तरायो विलोक्यते ॥ ५३॥ स्पर्शनाशितया रयातादात्पुत्राद्धि जिह्मगात् । कृष्णसर्पादिवालिटात्कष्ट दूरे न कस्यचित् ॥ ५८४ ॥ विभवैस्तर्प्यमाणोयं न च स्वीभविता तव । स्नेहेन सिच्यमानोनिः शीतलत्वं किमृच्छति ॥ ५८५॥ वरं हालाहलो घोरो न दुरात्मा च दुर्जनः । तस्य पानागलत्येकः परस्य त्वप्रिलं फुलम् ॥ ५८६ ॥ देवारतरं सपै प्रसद्विपधारिणम् । विना देवकृतं को नु निधी स्थापयति स्वयम् ॥ ५८७ ॥ न चिन्त्यं चायमेकाकी राशो मे किं करिष्यति । हरेः पुरः सयूथोपि फतमो धारणेश्वरः ।। ५८८ ।। बुद्धिशस्त्रस्य किं नु स्यात्परिपन्थिपराक्रमः। नेतयुक्त सौगती हि राजपुत्रोदयश्रियो ।। ५८९ ॥ आधे पक्षे द्रुतं नाशश्चिरं नाशः परे यतः। नानुमाछो न च त्याज्यस्ततस्ते हन्त हस्सनः ॥ ५९०॥ न चेयं प्रायतात्ति तेजस्वी स सहिप्यते । यस्मिन्दहति नाम्भोधि म क्षणो पाडयस्य फः ॥ ५९१ ॥ अतस्तस्य निरोधेन निगरिपझनुमाः प्रजाः। कुण्ठयन्तुतरां पूर्वभूपालीत्याण्ठितां चिरम् ।। ५९२ ।।

·५२
*जोनराजकृता
प्रपिष्टैरिति दुर्चाफ्यैर्निर्गमाद्भिरिव हदः।
वैरस्यमभजद्वाजा सलवाक्यैः स हस्सने ।। ५९३ ।।
पश्यञ्ण्वन्ननुभवस्तस्यैवोत्सुफविक्रियाम् ।
भ्रातुः पुत्र इतिस्नेहात्तं यवन्ध न भूपतिः ॥ १९४॥
उदयश्रीरथालक्ष्य विरक्त हस्सने नृपम् ।
तद्धात्री लौलकवधूं समदिक्षत्तरामिति ॥ ५९५ ॥
स्वामिरागादिवारूढो नाकं डामरलौलकः।
न यशो नाशयामास कुस्वामिमुखवीक्षणैः ।। ५९६ ॥
अस्मादुर्मनसो राज्ञो विभवाशास्तु दूरतः ।
घधितस्य त्वया प्राणसंशयो हस्सनस्य तु ॥ ५९७॥
• अतः प्रलोभ्य राजेत्थं त्वयानीयो निजान्गृहान् ।
योग्यं स्थानान्तरं नास्मद्विपनिर्यातनाविधी ॥ ५९८ ॥
तस्मात्वया निजार्थानां ग्रहणार्थं महीपतिः ।
प्रार्थनीयो यथाभ्येति त्वद्गृहानेप लुब्धधीः ॥ ५९९ ।।
विश्वस्तायाः किमर्थमें धर्मकामार्थहेतुभिः ।
राज्ञोर्पयामि तान्सर्वान्यदि मे स्यादनुग्रहः ।। ६००।
अतः स्वकीर्तये पूर्तसंमानस्फूर्तयेस्तु मे।
यत्तु त्वचरणस्पर्शदर्शितानुग्रहं गृहम् ॥ ६०१॥
प्रत्याहत्य स्वयं स्वीयमोपधेरिव सद्वसु ।
आशाः प्रकाशयत्वर्थपतिर्भास्वानिवाभितः॥ ६०२॥
वदन्येन त्वयापेक्ष्यं न तु स्त्रीधनमित्यतः।
रसाया रसमादत्ते लोकाप्यायाय भास्करः॥ ६०३ ॥
अनेन पसुना राशः फलनु प्रार्थनाधिनाम् ।
सरितां वारि गृहानो मेघांस्तर्पयतेम्युधिः ॥ ६०४॥

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। निधीनहिभिरावेष्टच गोपयन्ती मया मही। उपहास्येत नाथेन मद्दव्ये दृष्टिकारिणा ॥ ६०५ ॥ तथेति प्रतिसंदिश्य सा पुंवद्धैर्यशालिनी । वबुद्धिपरितोपार्थमेवं संदेशमाक्षिपत् ॥ ६०६ ॥ एकाकी दीर्घधोकद्यः किमुद्यच्छेत साहसे। कदाचिनोच्चरत्येव करेणकेन तालिका ॥ ६०७ ॥ सामर्पः सावलेपत्वात्कम्पनाधिपतिस्त्वया। साहाय्यकार्थमभ्यर्थ्यः सिद्धे कार्ये धृतौजसा ॥ ६०८ ॥ भवतव विधार्येयं निराधारत्वनिष्फला । वाताहताश्रया द्राक्षावलोवान्येन भूल्हा ॥ ६०९ ।। उदयश्रीरिति श्रुत्वा घाचिफ मतिमानपि । तथैवायाचसहाय्यं कम्पनेश्वरलक्ष्मकम् ॥ ६१०॥ हस्सनस्य जनन्याः स लक्षम्या ध्यायनपक्रियाः। तस्मिन्प्रत्यपकारेच्छुस्तद्राक्षे विन्यवेदयत् ॥ ६११ ॥ मन्त्रिभिर्विवृतः सोय गुणवत्सलमत्सरः। अयोभ्युदयमद्रस्य दुर्नयं तं नराधिपः ॥ १२ ॥ मन्त्रिणं स्तन्यमाप्याय स्वकीयमभयाय तम् । राशी राहोस्य मुडास्या पुत्रीयांचनुपी स्वयम् ।। ६१३ ॥ स पूर्वस्वामिसंमानणमार्गोपलम्धये । हस्सनाभ्युदयाहानि प्राणानपि त्यजीगणत् ।। ६१४ ॥ तपागतं महापालं हनिप्यामो वयं उलात् । पधीमो घा ततो राजपुभो पृद्धिमुपेप्यति ।। ६१५ ॥ अति दयाहते तस्मिन्मन्ने भेदं महीपतेः। उदयधीस्ततो भीतः पलाययत हस्सनम् ॥ ६१६ ।।

·जोनराजकृता
आत्मनो वधवन्धेन मोचयनपराअनान् ।
रसेन्द्र इव लोकेस्मिश्लाघनीयत्वमश्ते ॥ ६१७॥
कर्मण्यमीक्षणतीक्ष्णेपि तथा लक्षितमुद्यतम् ।
क्षमाशीलः क्षमापालो नातक्षणोदुदयश्रियम् ॥ ६१८ ॥
गुणैः संवृत्य रन्ध्राणि शुचितां शीलयन्वहिः ।
विसवत्कालमनयत्पङ्कवत्सु जलेपु सः॥ ६१९ ॥
धुलस्वामिनः कन्यारत्नं स्वीकृत्य हस्सनः ।
अविशल्लोहरं तावन्निरगाच दिशां भयम् ॥ २० ॥
कश्मीराम्बरवद्धस्य घनस्येवोदयश्रियः।
धीपृष्ठया पुष्टिमध्यायात्केदार इव हस्सनः ॥ ६२१ ॥
युक्त्या मन्तान्मताथान्तराधिनेवोदयश्रिया ।
व्याधिनेव यहिभूपो हस्सनेनाभ्यभूयत ॥ ६२२ ॥
तावद्वमति यस्तोयं दूरात्स्पृष्टो हिमांशुना।
कियन्नैव तदाश्लिष्टचन्द्रकान्तो घमेदिति ॥ ६२३॥
उदयश्रीर्गन्तुमना राजपुत्रान्तिकं ततः ।
परिहत्य परान्मार्गान्सरलानरोधशङ्कया ॥ ६२४ ॥
मडवासरणिं धक्रां सिद्धिहेतुं विदन्रहः।
श्वशुरं वर्णितस्वीयरहस्यं मडवापतिम् ॥ ६२५ ॥
गङ्गराजमयात-न्मार्गेण विनिर्गमम् ।
अन्ते नश्यति धीः पुंसः सहस्रांशोरिव धुतिः ॥ ६२६ ॥
न या दयेत्कन्दकोर्टि शृङ्गाटमुन्नताम् ।
फस्तस्यान्तर्निमानस्य शातुं शक्तो भवेत्स्थितिम् ॥ ६२७॥
स्वनाशशङ्कया गहराजे तद्दोहयर्णिनि ।
इतेजा नृपः कुद्धो रुणद्धि स्मोदयश्रियम् ॥ ६२८ ॥

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। परीक्षितुमिघोद्युक्तैर्गुरोस्तस्य च शेमुपीम् । सुरैरिवार्थितो राजा क्रोधाद्यापादयत्स तम् ॥ ६२९ ॥ घायुश्चन्दनपादर्प रयभयादुन्मूलयल्लीलया छिन्दन्पनमिभो धनः परिहरन्यालातपं हेलया। पुंरत्नं पृथिवीपतिर्गुणमणिश्रेणिभियां रोहण रोपापस्मृतिमूर्छितेन मनसा निघ्नन्न केहते ॥ ६३० ।। भुवनोपवनेषु मानुपप्रसवानामथ घा प्ररोहताम् । विचिनोति मनोहरं विधिविलसत्सौरभसंपदुज्ज्वलम् ॥६३१॥ हस्सनो मष्टधैर्यश्रीरुदयश्रीमतं विना । विनष्टहस्तपालोंध इव पातमथान्वभूत् ॥ ६३२ ॥ पक्षिशाय इव यूरकरकाभग्नपक्षतिः । पर्यन्तवृत्तिभिः क्रूरैर्हस्सनोय न्यरुध्यत ॥ ६३३ ॥ प्रसादप्रीणितेः प्रायः यशराजर्दुरात्मभिः । राजपुत्रो हस्सनः स हन्त प्रत्यर्पितः प्रभोः ॥ ६३४ ॥ उत्पिले गलिते शत्रुवर्गे चाशाच्युते सति । स तिग्मतेजा लोकानामालोकश्रियमाद्धी ॥ ३५ ॥ वितस्तायां स्वनामका पुरी तेनाथ निर्मिता। उच्छ्रितैः फनकच्छच्चै_मुलुण्ठयति स्म या॥ ६३६ ।। प्रत्यव्दं जनमालक्ष्य दुर्भिक्षक्षपितायुपम् । मासि भाद्रपदेकात्सि सनं भूरिदक्षिणम् ॥ ६३७ ॥ साधुसूक्तिमुधानानात्कर्णाभ्यर्णतले कचैः। भुयं धवलिमापेदे वार्धकेयास्य भूपतेः॥ ६३८ ॥ भूपण निजवंशस्य पूपणं धरणेरसौ। रिश्रीपणं पुत्ररतं न च स लन्धयान् ।। ६३९ ॥ .

·जोगराजकता 7 आयुर्वायुचलहीचिचञ्चचलं कलयनथ । सर्वाग्रहारनिर्माणमफरोत्पुत्रलिप्सया ॥ ६४०॥ योगिनं ब्रह्मनाथाख्यं तत्फर्मप्रेरणादिव । कश्मीरानागतं राजा पुत्रायेंवमभापत ॥ ६४१ ॥ मया वैरिवरात्रीत्वा कारागारकुटुम्यिताम् । निवारितं विलोलत्वं नैसर्गिकमपि श्रियः।। ६४२ ।। यथापराधं दण्डेन हरता धर्मविप्लवम् । प्रजा अपक्षपातेन स्वप्रजा इव पालिताः ॥ ६४३॥ नीताश्चिराय निर्मथ्य विपश्चिज्जनवारिधिम् । कियंतोपि मया- मैत्री शास्त्रमणिप्रभाः॥४४॥ इति मे कृतकृत्यस्य शोकशङ्कुरयं परम् । प्राज्यसाम्राज्यभारस्य वोढा नास्ति कुलाङ्कुरः ।। ६४५ ।। इति श्रुत्वा वचस्तस्य वंशच्छेदतमोमुपम् । दर्शयन्दशनज्योत्स्ना योगी तं प्रत्यभापत ॥ ६४६ ॥ मा विपादं कृथा राजन्पुत्रानुत्पत्तिहेतुकम् । नहि किंचित्कदाचिस्यादुरापं पुण्यशालिनाम् ॥ ६४७ ।। पुनोत्पत्तिनिमित्तं मे योगिनोप्यानुपनिकम् । किंचित्संचितमस्त्येव तत्तवास्तूपकारकृत् ॥ ६४८ ॥ गुणैः सममिमं मे च कश्मीरागमनोद्यमम् । फलयत्वेव महिपी भुजाना गुलिकामिमाम् ॥ ६४९ ॥ कुलतन्तौ समुत्पन्ने त्रिलोकाभयलग्नफे। नरोत्तमो जगत्राणचिन्तातानवमश्रुताम् ॥ ६५० ॥ इत्यूचुपोथ यागीन्द्रादादाय गुलिकां नृपः। अभोजयत्स महिपी चर दशरथो यथा । देवीमभोजयन्मूर्ती प्रसादपदवीमिय ॥ ६५१ ॥ .

·५७ . . द्वितीया राजतरम्झिणी। अन्वयामरणं देवी पितुरानन्दपारणम् । तमोहरणमर्यन्धकरणं सुपुवे सुतम् ॥ ६५२॥ शृङ्गारमङ्गलावासमवलोक्य शिशोर्वपुः । शृङ्गार इति नामास्य व्यधागलोफवासवः ॥ ६५३ ॥ हर्षादादिशति क्षमापे बद्धमुक्ति तदुत्सवे । अन्वमावि तदा चित्रं चन्धो नौसेतुभिः क्षणात् ॥ ६९४ ॥ यो मातुलसुतो देव्या भाण्डागारिफ उद्दकः । तत्नियां सेवता राजा निन्ये धात्रीपु मुख्यताम् ।। ६५५ ।। अथ द्वितीयपुत्र सा देवी देवतसंज्ञितम् । • असूत कान्तिसंतानतळमानसुधाकरम् ॥ ६९६ ॥ न कस्य वस्तुनोलक्षि सुभिक्ष्यश्री' पदेपदे । तस्मिनक्षितरि क्षोणिमन्यत्रारिभयाजनैः ॥ १७ ॥ धनुर्विनर्मितं तेन पश्यन्तो नैव कुत्रचित् । प्रणति वैरिणस्तस्य कस्मादप्यधिगीपत ॥ ६५८ ॥ देवी नीतिरभूत्तस्मिन्पृथ्वों पालयति प्रभो। उत्पिनखाताख्यानं प्रत्युतास्य तिरस्क्रिया ॥ ६५९ ।। चन्द्रस्येव फलकोये दोषोभूत्तु महोभुजः। कुलागतां महीं यत्स वास्तव्यानामपाहरत् ॥ ६६० ॥ अकलङ्कः स राजेन्दुफिसत्कुमुदाफरः। नाग्रामनानि धान्यापत्परधामविलीनताम् ॥ ६६१ ॥ चिरभुक्ता भुवं मत्वा सोस्पृश्यां माविकिल्विषैः। जगाम त्रिदिवं राजा ध्रुवं भोक्तुं सुरस्त्रियः ॥ ६६२ ॥ भाद्रे कृष्णद्वितीयायां पञ्चषष्ठे सं वत्सरे। अस्तं जगाम राजेन्दुः कुडुदीनमहीपतिः ॥ ६३ ।। .

·जोनराजकृता, राज्ञी शोकान्तरा राजपुत्रौ वालाविति प्रजाः अभूवश्चकिताः सर्वा अथ वैनाथ्यशङ्कया ॥६६४ ॥ देव्या विपादतोये तु बहुलत्वमुपेयुपि । परस्परममात्यानां मात्स्ये न्यायेभवद्रुचिः ॥ ६६५ ॥ अलं विपादनिर्बन्धैधैर्यस्यैव क्षणो ह्ययं । रुन्धते मलिनात्मानः क्षमामशूरामराजकाम् ॥ ६६६ ।। इति प्रबोध्य सुभटां देवीमुद्दकसाहको । ज्येष्ठं सिकन्दरं पुत्रं महाराज्येभ्यपिञ्चताम् ॥ ६६७ ॥ देव्या मतेनोइकोथ साहिं मह्मदमुद्भटम् । जामातरमपि क्रूरः सजानिमदहच्छलात् ॥ ६६८ ॥ सूक्षगानत्ति तिमिर्महान्स्वकुलजान्व्याधादजानन्य, पीडां क्षौद्रहरानरादविदुपी स्वां मातरं पुत्तिका । प्रायः श्रीलवलोभमोहितधियः कल्पान्तरस्थायिनो मन्वाना दुरितं कियन्न जडिमग्रस्ता विदध्युः खलाः॥६६९॥ शोभानाममहादेव्याः सोधिविन्नां महीं व्यधात् । प्रतापहेमराजा तु नाधिवेदनिकां ददौ ॥ ६७० ॥ शामादेव्यास्तदा लक्ष्मीः स्तुतित्वमगमत्तराम् । क्ष्मां हेमालहै? पुण्यलिङ्गैर्या स्वैरमण्डयत् ॥ ६७१ ॥ एतद्वन्धुघ्नमेपोपि मां हनिष्यति निश्चितम् । इत्युहको राजपुत्रं विपेणाथ व्यपादयत् ॥ ६७२ ॥ निजयव कृपाण्याहं स्वं छिन्यां कण्ठमेतयाँ। यद्यहं त्या निरन्ध्यां वा हन्या घेत्यथ संविंदा ॥ ६७३ ॥ विश्वास्य साहकं वीरमुद्दकोय व्यपादयत् । भासन्नचिनिपातानां द्रोहा दूता रिं दुधियाम् ॥ ६७४ ।। .

·द्वितीया राजतरङ्गिणी यथा भ्रातुस्तथा स्वस्य वधं संभावयन्नृपः। प्रोढीभूतस्ततो वृद्धि स्वपक्षं किंचिदानयत् ॥ ६७५ ॥ भोटाभित्या गतो दृप्तोसहमानोन्यवैभवम् । शीशोमानातरं सुअराजमुद्दोवधीत्ततः ॥ ६७६ ॥ गूढां नृपौरुषे राजमात्रा वोधित उइकः। होल मगमत्क्रुद्धस्ततो यो मथोद्धतः ।। ६७७ ॥ तच्छ्रुत्वा लहराजाद्या भूपतेरनुयायिनः । योद्धु बद्धोद्यमाः पद्मपुरधन्वनि धन्वनि ॥ ६७८ ॥ प्रत्यासन्नविनाशानां प्रायो मतिमतामपि । पिशाचादिभ्रमो नूनं स्वच्छायास्वपि जायते ॥ ६७९ ॥ उहसैन्यस्ततो योद्धं चलामठमुपागतः । पारेवितस्तं महिपीप्यश्वभ्रान्त्या पलाय्यत ॥ ६८०॥ आवितस्तापुरं रात्री तमनुद्रुत्य भूपतिः ।। व्यावर्तताथ तं यद्ध्वा नगरोत्पिञ्जशङ्कया ॥ ६८१ ॥' मनोविशालं गगनं पटहैस्तर्जयन्निव । स प्राविशत्पुरं राजा हर्पश्च हृदयं विशाम् ॥ ६८२ ॥ मदज्यरोद्भुतः पालपशूनामेवमप्यभूत् । आश्नयनस्तब्धतां येन तच्छिरांसि तदा चिरम् ॥ ६८३॥ कदाचित्सह तैः पालकुञ्जरैर्मदपूर्णितः । पलङ्गमाविशद्राजसिंहः सनखरधुतिः॥ ६५४॥ तत्र पालोत्तमानानि चपुश्चक्रान्महीपतिः। शरावानिय सूत्रेण कुम्मकारोसिनाच्छिनत् ॥ ६८५ ॥ पक्षिराज इव व्यालामृगालानिव केसरी। पालान्धरणिपालः स कालान्तिकमयानयत् ॥ ६-६ ॥

·. जोनराजकृता तं वध्यमपि कारायां फारुण्यात्तु नृपोक्षिपत् । उद्दफस्तु स विश्वस्तद्रोहपापमलीमसः ॥ ६८७ ॥ शङ्कमानो वधं भूपात्करुणाकोमलादपि । निजयैव कृपाण्या स स्वगलच्छेदमाचरत् ॥ ६८८ ॥ राज्यं शौर्य घयस्तेजो निनियन्त्रणता तथा । प्राकृतस्याभवद्राशः पञ्चाग्नितपसः फलम् ॥ ६८९ ॥ हर्तुं राज्ञां ततो दर्पतिमिरं नृविकर्तनः। यात्रामसूत्रयच्चित्रां गोत्रभित्रासदायिनीम् ॥ ६९० ॥ रूढं तत्सेवकक्षत्रच्छत्रशेपफणाशतैः।। स व्यधादम्बरारोहि रजो भूमण्डलान्तरम् ॥ ६९१॥ विश्वं रजयतस्तस्य प्रतापेन प्रथीयसा। द्वेपियोपिन्नखाङ्कश्रीः पापिडमानमवाप्यत ॥ ६९२ ।। तदैव मीरतिमिरो जेतुं त्रीअलधीनपि । प्रास्थितः स्थितसत्कीर्तिः स्वयमेवोत्तराधिपः॥ ६९३ ॥ संत्यक्ताभरणां दीनामपालकतया युताम् । तदा दिल्लीमुदीचीशो विधवामिव स व्यधात् ॥ ६९४ ॥ स विनफरणाभावात्तुष्टः कश्मीरभूभुजे । उपदां व्यस्जस्तस्मै हस्तिद्वयमुदफ्पतिः ॥ ६९५ ॥ हस्तिद्वयगलद्दानराजिव्याजात्स्वयं व्यधात् । देशसीमाविमार्ग स कश्मीराधिपतेरिख ।। ६९६ ॥ हस्तिद्वये समारूढे हिमादिशियरश्रियि । चिभ्यघृद्धिम्रमाद्विन्यनियन्ता फोपमागमत् ॥ ६९७ ॥ मागी कोपमगातां ती वितस्तातरणक्षणे । प्रतिविम्व निज दृष्ट्वा प्रतिहस्तिनम गती ॥ ६९८ ॥ . .

·.
द्वितीया राजतरङ्गिणी।
दिदृक्षयैव करिणो राजधान्यां महीपतेः।
नोचं शिरोभवचस्य तत्तृप्त्या तिमिरादपि ॥ ६९९ ॥
सुन्दरीस्तनसौन्दर्यचौर्यकारिकटोत्कटौ।
तौ गजौ भूमिपालेन चारीकारां प्रवेशितौ ॥ ७० ॥
घदन्येन नरेन्द्रेण सुवर्णपरिपूरिताः ।
नैवार्थिनः परं राज्यस्थितिः स्वा च व्यधीयत ॥७०१॥
यथेटलाभसंपत्तिप्रीणितार्थिस्तवैरिव ।
विनमन्संकुचन्हस्तो दानकालेभवत्प्रभोः ॥ ७०२ ।।
दानं वर्णयितुं तस्य शक्यते नैव केनचित् ।
दानाम्बु नित्यं यत्रोत्रं पाणिपद्मोथिनामधः ॥ ७०३ ॥
सदा दानाम्वुसेकाद्यन्न प्रारोहधयः करे।
खड्गत्सरुविमर्दानां मन्ये तत्र निमित्तताम् ॥ ७०४॥
अवाच्या सौभगश्लाघा श्रीसिकन्दरभूपतेः।
त्यत्रापि यं स्वयं लक्ष्मीभूयोभूयः समाश्रिता ॥ ४०५॥ .
दानोघमपराद्दाशः स्फुरन्मुखरुचः पुरः ।
कमला दानमीत्येव पद्मादपि पलायत ।। ७०६ ।।
आजीवमेव तिष्ठन्ती निन्द्या श्रीस्तस्य तूत्तमा ।
मान्यजन्मस्वपि प्रत्ता यद्वाग्देवीव भाविनी ॥ ७०७॥
अनेका यवनाचार्या दानोद्रितं तमाश्रयन् ।
विहाय परभूपालान्पुष्पाणीवालयो द्विपम् ॥ ७०८ ॥
प्रजापापविपाकेन ततो यवनदर्शने।
धालस्येव मृदि क्षोणिपते रुचिरवर्धत ।। ७०९ ॥
भासेन्दुरिव ऋक्षाणां तेषां वालोपि विद्यया।
यवनानामभूज्यायान्मारसैदमहम्मदः ॥ ७२० ॥

·. जोनराजकृता . अनंसीदग्रहीच्छिक्षां पुरो नम्रो न्यविक्षत । . विनयं शिष्यवत्तस्य न को भूमिपतिय॑धात् ॥ ७११ ॥ मरुद्भिरिव वृक्षाणां शालीनां शलभैरिव । तन्मतस्थैः खलैश्चके भगः कश्मीरसंविदाम् ॥ ७१२ ॥ स्वामिनो दानमांनाभ्यां ख्यातैर्देशगुणैरपि । कश्मीरानविशम्लेच्छाः सुक्षेत्र शलभा इव ॥ ७१३ ।। विद्वानभ्यासवोधाभ्यां विद्यामेव विशांपतिः। स लक्ष्मी त्यागभोगाभ्यामशोभयदवीवृधत् ।। ७२४ ॥ •शाहिमङ्गपति जित्वा पिरुज स महीपतिः। मेरादेवी महीपालात्माप्तवान्याभृतं ततः ॥७१५ ॥ अवातरत्तत्र कुले नूनं सा कापि देवता । योजयिष्यति कश्मीरानष्टांस्तनन्दनो यतः ॥ ७१६ ॥ श्रीजैनोल्लाभदीनाख्यो मूर्तो धर्मः कलाविव । राजापि योगिराजो यो राजचूडामणेः प्रियः ॥ ७१७ ॥ यवना गुरवो भृत्याः सेयका वल्लभास्तथा । बान्धवाधामस्तस्य फाफाः पिफशिशोरिव ।। ७१८।। केनापि रससिद्धेन दत्तस्तोमरसःप्रभुम् । रससिद्धि पदन्धूतों महादेवाभिधोभ्यगात् ।। ७१९ ॥ सहस्रवेधिता तेन रसेनैव न साधिता। विस्मयेन रसेनापि फाशनश्रियमृच्छता ॥ ७२० ॥ বা রি লালা अदान्मेरुमहादेवरूपेणेय निजे यमु ।। ७२१ ॥ रसमिरिप्रसादोध महादेवस्य दीनताम् । अगाम नु सतीदेशनियासयिपये मना ।। ७२२ ।। है ·द्वितीया राजतरङ्गिणी रससिद्धिनमाथै स कृत्वा हग्वन्धमौषधैः। हेम स्वं मूपिकामध्ये चिरमासीरिक्षपन्नथं ॥ ७२३ ॥ प्राशेन ज्ञापितो राज्ञा तच्छद्म स्वयमेकदा। अकीर्तिश्रवणाद्रीतो महादेवो जहावसून् ।। ७२४ ।। धिक्तं वारिदमम्बु यो जलनिधेराप्याशुचिश्रीव- न्मित्रं साशमुपद्रवत्यथ परिक्षीणः स्खलत्यद्रियु । पद्मः स्तुत्यतमश्च यो विफसने सारै रसैगैरसैः संप्रीय भ्रमरानसन्युदसने प्राणान्निजान्मुञ्चति ॥ ७२५ ॥ शेपं विपभयेनेव काटिन्येने पर्वतान् । मदेनेय द्विपांस्त्यत्वा सुखं भूस्तद्भुजेवसत् ।। ७२६ ॥ चित्रं च नालभट्टेन गुणिना मित्रवन्धुना । कुलपझेनापि राजवाल्लभ्यादुञ्चनालता ॥ ७२७ ॥ लब्धराजोगदंकारशंकरो भसूहकः । मन्त्रिणश्चान्तरङ्गाश्च सर्वदैवाभवन्प्रभोः॥ ७२८ ॥ अभिषेणयतस्तस्य कन्यारत्नौपधार्पणात् । मरेन्द्रो विल्लदेवोथ जातु यात्रामपीपलत् ॥ ७२९ ॥ ओचित्यात्साधुवादेषु प्रसक्तेन प्रभोः पुरः। सख्यं शंकरवैयेन निरवद्यं च यद्धवान् ॥ ७३० ॥ धृतामर्पः सूहभट्टः शकरप्रीतिवत्सरे। अपकारान्मद्रराजे चिन्तयन्नास्त संततम् ॥ ७३१ ॥ उदीचीनायको धाट्या यं पौरैः सह नीतवान् । शिपकुकुरराजस्य पुत्रं मलेकजनतम् ।। ७३२ ॥ मृतेथोदपती जातेत्युत्पिझे मुक्तता भजन् । स मद्रनायकद्वेपासूहभट्टार्थनावलात् ।। ७३३ ।।

·. जोनराजकृता मद्रासनक्षितः स्वाम्यं कश्मीरेन्द्रेण लम्भितः। सचेतनं जयस्तम्भमिव तं तत्र रोपयन् । व्यावर्ततारिलोकार्तिकर्ता स माविकर्तनः ॥ ७३४॥ प्रत्यक्षा इव धर्मार्थकामाः काममनोरमाः। मीरादेव्यास्त्रयो राजपुत्रास्तस्योदपत्सत ।। ७३५ ।। मीरखानः शाहिखाना खानो ममद इत्यपि । यैः संज्ञा अध्यभूपन्त गद्गौधैर्विष्टपा इव ॥ ७३६ ॥ प्रमीतमातृकं शोभानन्दनं पिरुजाभिधम् । स राजा मीरखानादिनिर्विशेषमवीवृधत् ॥ ७३७ ॥ • अलकासद्दशी राजा मानसप्रतिविम्यिताम् । पुरीं पुण्यजनाकीर्णा प्रद्युम्नाद्रितटे व्यधात् ।। ७३८ ।। पूर्णानन्दा जयारिक्ता भद्रा विस्मयदायिनी । श्रीस्तस्यातिथिसंपत्त्यै भूभुजोभूद्दिवानिशम् ।। ७३९ ॥ राजावनाश्रयत्वेन प्रसिद्धः स सदायतिः। लक्ष्मीमचुम्बितामन्यैर्वतावुम्वहिपां वलात् ॥ ७४० ॥ यवना नित्यतहत्तवित्तसंपत्तिशालिनः। आहारव्यवहारादौ जितवन्तों महीपतिम् ॥ ७४१॥ अयत्नप्रासवित्तानां यवनानां महीपतेः। वराटके च फोटौ च दृष्टिरासीत्समा तदा ॥ ७४२॥ कश्मीरमण्डले म्लेच्छदुराचारेण दूपिते । महिमा ब्राह्मणैर्देवैर्मन्त्रैश्च स्वः समुज्झितः ॥ ७४३ ॥ सद्योतरिवं यः कालवलातेला प्रकाशितम् । तैर्देवैः कालदौरात्म्यात्तदन्तधिमनीयत ॥ ७४४ ॥ पुण्यक्षयेण कर्तृणां फलिदोपेण चोज्झिताः । गीर्वाणः प्रतिमा सर्वा निर्मोफा भुजगरिय ।। ७४५ ॥ .

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। प्रत्याहृते ततस्तेजोविशेपे त्रिदशैरभूत् । प्रतिमानां शिलाभावो मन्त्राणां वर्णमात्रता ॥ ७४६ ॥ कलिस्पर्शभयात्युक्तकामैः स्वप्रतिमा ध्रुवम् । तद्धंसे त्रिदशैम्लेंच्छा धियमाविश्य चोदिताः ॥ ७४५ ॥• राजात्तरंगो यवनमतभक: प्रतारितः। यवनैः सूहभट्टोय प्रतिमानां निराकृतौ ॥ ७३८ ॥ रक्ते राग शुचौ शौक्ल्यं मलिने मलिनां स्थितिम् । संफ्रान्ते सति गाहन्ते स्फटिकानांव भूभुतः॥७४९ ।। स्वयं ब्राह्मक्रियाद्वेषी यवनैश्च प्रतारितः। सूहभट्टः प्रभु जानु देवभङ्गार्यमैरयत् ॥ ७२० ॥ पापाणान्देवसान्निध्यभ्रमेणैप जनो नमन् । त्वत्प्रणामविशुद्धं स्वशिरो दूपयति ध्रुवम् ।। ७५१ ॥ मायया कवलक्षोभसंसर्गान्धभविष्णुपु । श्रद्दधीते च देवत्वमीश्वरादितरेषु कः ॥ ७५२ ॥ मुखानि कमलानीय रजचो भुजगा इव । शुक्कयो रजतानीय स्थाणवः पुरुषा इव ।। ७५३ ।। मायेन्द्रजालसंदर्भप्रभवादिनयोदिताः। ये च केचिजडैर्देवा भ्रान्तिशक्त्या प्रकल्पिताः ॥ ७५४ ।। सन्निधापयितुं तान्का प्रतिमासु क्षमो भवेत् । ग्रहीतुं मारुतं मुष्टौ सौएवं कस्य दृश्यते ॥ २५ ॥ ते च सन्निहिताः किं वा कुर्युः कर्मनियन्त्रिताः। शिल्पिभिः कल्प्यमानासु स्वतुल्यावयवास्थापि ।। ७५६ ।। फलिफाले स्फुरत्यध तिष्ठरस्ते जना हि किम् । तेजस्तिमिरयोर्नास्ति साधारणपदस्थितिः ॥ ७२७॥ . . 9 ·जोनराजकृता . . . तेनेत्यादि कुतर्कोक्त्या दुरमात्येन पापिना । 'निरस्तो देवताभावः प्रतिमाभ्यो महीपतेः ॥ ७५८ ।। सुरासुराणां समरे सजानां सततं तदा । •असुरैर्विजितं नूनमन्यथा कथमप्ययुः ॥ ७५९ ॥ विध्यस्ताः प्रतिमाः सर्वा गीर्वाणानां शिला इच । न विघ्नो भञ्जकानां च प्राग्यदृष्टः कथंचन ॥ ७६० ॥ विहाय राज्यकार्याणि प्रजाभाग्यविपर्ययात् । देवानां प्रतिमाभङ्गे राजारज्यद्हर्निशम् ॥ ७६१ ॥ भन्नः श्रीविजयेशोपि तेनेति कथयोत्थितम् । प्रफ्रान्तस्यानुरोधेन शोकशल्यं सहामहे ॥ ७६२ ॥ शृण्वतां पश्यतां श्रोत्रनेत्रस्य त्रस्यतो मुहुः नोल्कानिपतमाञ्चक्रधरभलो व्यभिद्यत ॥ ७६३ ॥ सिंहिकापुत्रदण्डान्तो मार्तण्डः पुनरस्थितः । न पुनः सूहदण्डान्तः पुनः कुत्रापि जात्वपि ॥ ७६४ ॥ रीतिमय्या वृहद्बुद्धमूर्त्या मर्दितया नृपम् । निजनामाक्षितां मुद्रां तां सूहो निरमापयत् ॥ ७६५ ॥ 'प्रत्यंदमुखः प्रायुखत्वं योगानगररक्षया । मूर्तिमदभूद्भीमस्वामी सोन्तमुपस्तदा ॥ ७६६ ॥. सुमनोनागसंहर्तुनिकर्तुः पक्षशालिनाम् । अभूच्ट्रीशारिफा देवो पुरस्तस्यातिसंभ्रमा । ७६७ ॥ सुरेश्वरीवराहादिप्रतिमाध्वंसनोधमे । अफम्पत मियेपोची नास्य सर्यवपा तु धीः । ७६८ ॥ नगरं पत्तन वापि न प्रामो न च तदनम् । या महतुपकेण मुरागारमशेप्यत ॥ ७६९॥ .

·. द्वितीया राजतरहिणी। तदर्शनभयेनेव तिरोभूतः स्वयंभवः । तदाहुताशो नाशोचि निकटस्थैर्दुमैः परम् ॥ ७७० ।। भीत्येचापः प्रकाश्य स्वास्त्रिसंध्यं तत्र'मजतः। सध्यादेवी परं वन्ध्या तस्यागादनुकम्प्यताम् ।। ७७१॥ . कथाशेषीकृते सर्वगीर्वाणप्रतिमागणे । ध्याधिमुक्त इवानन्दं सूहभट्टोमजत्ततः ७७२ ॥ सिन्धूदभाण्डपुरयोः स्वामिनी श्रीसिकंदरः। श्रीशोभाकन्ययोः पाणिग्रहेणान्वग्रहोदयः ॥ ७७३॥ प्रत्त्यमुञ्चत्स्वदेशोत्कं मीरसैदमहम्मदम् । राजा सहचरीकृत्य शोभापुत्रं सपिजम् ॥ ७७४ ॥ दशिसमासुलैः शास्त्रैर्जातिद्वेषमयैरिव । अश्रावि तेन तद्राशा किमसाध्यं दुरात्मना ।। ७७५ ॥ श्रीसिंहभद्दूकस्तूवणिजी लाध्यतां गतौ । श्रीनिर्मलाचार्यचर्यस्त्रिंजगच्छ्वाध्यतां गतः ॥ ७७६ ॥ त्यस्ता जातिग्रह यत्तावन्यदर्शनसेचिनी । देवानां प्रतिमाभङ्गो विन्यवारयतां यतः ॥ ७७७ ॥ निर्मलाचार्यचर्यः स सर्वस्वं तृणयरक्षणात् । त्यजन्य पत्तु ब्रह्मदण्डो विप्रेण भापिते । पश्यतां सर्वलोकानां ब्रह्मदण्डोपतहिवः।। ७७८ ॥ कृतयणः स तेनाने विसर्पिक्लिनविग्रहः। कीर्यमाणक्रिमिकुलपवैधारितैरभूत् ॥ ७९ ॥ अनुभाव्य व्यथां मायिनिरयक्केशवर्णिकाम् । गणराण त प्राणाः काश्रितापगमाजहुः ॥ ७० ॥ दण्डाकान्तः स राजाय मीरपाने निजे पदे। अभिपिच्यालिशाहाख्या छत्यास्वागाधमालयम् ।। ५.१ ॥ . . .

·३८ . जोनराजकृता स्वामी भृत्यापराधेन दण्डनीय इति स्थितेः।. सूहभट्टापराधेन कालो भूपेकरोत्क्रुधम् ।। ७८२ ॥ ज्यायांसमभिषिच्याथ पुत्रं सिकन्दरो नृपः। नन्दाष्टाम्दे ततो ज्येष्ठकृष्णाष्टम्यां व्यपद्यत ॥ ७८३॥ रूपं निष्फलमचित किमपि तन्मन्दानमन्दामहा- न्भक्तान्यः समनुग्रहीतुमतुलस्वाछन्धवन्धक्रियः। गौरीरूपकरी वपुःसहचरी स्वां शक्तिमध्यक्तय- झुक्तिं मुक्तपुरस्सरी दिशतु वो देवः स्वयंभूरयम् ॥ ७८४। विनम्यतुतरां शाहिखानवृत्ताञ्जसानुतिः । मद्वाक् श्रान्तान्यराजाख्याशैलकोटिशिखाटनैः ॥ ७८५ ॥ .तद्गुणोघरसल्लाघ्यां पिवन्त्वपि गिरं मम । , सुगन्धिघनसारेण कूपाम्भोपि मनोरमम् ।। ७८६ ॥ आलिशाहः स वसुधासुधांशुर्जगतां तमः । प्रदोपारब्धमाच्छेत्सीद्भास्वतोस्ते पितुस्ततः॥ ७१७ ॥ अदर्पकचितं वालं प्रौढा लक्ष्मीर्मुहुर्मुहुः । कुलजालिङ्गदङ्गैस्तं राजानं नतिशालिभिः ॥ ७८८ ॥ तस्य वाल्यं मनोहारि विशेषाद्राज्यराजितम् । कान्ति कलयते कान्दपूर्णेन्दुः शरदि स्फुरन् ॥ ७८९॥ पूर्योर्वीश्वरवद्वालमपि तं भूभुजोनमन् । अहिदप्टो हि दामापि क्रमितुं न प्रगलभ्यते ॥ ७९० ॥ नाधिकारिमुखत्वं तदा सूहे------- ---मतिवेदग्ध्यं तदीयमबहद्विधेः ॥ ७९१ ॥ सूहनाशति मार्गेशो लब्धका स्वादयः सहः । भुवं स्वाशयवृद्भाति सर्वस्यैव परांशयः ॥ ७९२ ॥ . . - ·. . . .. द्वितीया राजतरङ्गिणी। अदोहार्थिततत्संवित्पीतकोशोदको सन् । लब्धमार्गपति सूहमट्टो रोद्धमचिन्तयत् ॥ ७९३॥ तेन ह्यशङ्किस स्वस्मिन्स्वात्मेवास्मिन् ह्यविश्वसन् । 'महात्मनां भवेत्कोशः कोशो वारि तु पापिनाम् ॥ ७९४ ॥ कातरों वीरविद्वेपी निर्गुणो गुणिमत्सरः । दूढः कुलीनः कोलीनो विधात्रय हि निर्मितः ।। ७९५ ॥ वीरः स लब्धमार्गेशो जातकोशोदकाग्रहः । दाम्भिके सूहभट्टे तु यके तिमिरिवाश्वसीत् ।। ७२६॥ शस्त्रमार्गपतिर्वीरः करालम्बमापि स्वयम् । यत्स्वागसङ्गमत्याक्षीत्सूहप्रत्ययलब्धये । हरेहस्तप्रणामं तच्छत्रत्यागमर्मस्त सः ॥ ७९७॥ कलिफालभुजङ्गस्य तारशमायु विलम् । ग्रह शुचिरुचो मत्वा पितुः सूहविधुतुदम् । शूरो मझदमार्गेशो याङ्गिले शंङ्कितोवसत् ॥ ७९८ ॥. मार्गेशं शीर्यकोशाभ्यां शस्रोपेक्षणमप्यतः। रोहुँ नेवाशकत्सूहः सहसा साहसासहः ॥ ७९९ ॥ तायोतुरिव गाटी मन्त्री रोद्धमनाः समम् । तयोः सह पुरावासबिलायेशस्पृहामगात् ।। ८००॥ राजाने ताजफादीनां विश्वासार्थमनर्थसूः। • .लहमार्गेशपुत्राणां शूराणां शं स दत्तवान् ॥ ८०१ ॥ न्याहरन्मधुरनिग्धमपश्ययामृणोद्गुणान् । मिरिय सतः सत्रा फं न द्रोहं व्यवाहरत् ।। ८०२ अन्तः कण्टफ.पारुप्यं संयुत्योन्नतपक्षभृत् । प्रतिस्निग्धता मन्ती तिमियत्समदर्शयस् ॥ ८०३ ।। .

·७०
जोनराजकृता
हृदयं कालकूटेन विपैरझान्यभनगर।
कृत्वास्य किं व्यधाद्वधा रसनाग्रं सुधाकणैः॥ २०४॥
स तान्कपटविश्वासभोज्यैराश्यास्य दुष्कृती ।
विश्वासवागुरावेशमैच्छन्मादपक्षिणः ॥ ८०५॥
त्रिजगत्सर्गसंहारकरणोद्धारभैरवः ।
चिधिः सहायतां धत्ते भियेवोग्रात्मनां विधेः ॥ ८०६ ॥
राधेयस्यन्दनस्येव भूमिभूयो भिये तदा।
छिद्रकाले रुजत्पादं तोबा मार्गयते रुजा ।। ८०७ ।।
कालशो दीर्घसूत्रोथ सूहो विमलकाभिधम् ।
स्वभृत्यमिति संदिश्य ध्यखजन्मह्मदं प्रति ॥ ८०८ ॥
घालो राजा नवं राज्य मन्त्री मार्गपतिर्जरन् ।
धुर्यो यदि भवान्दूरे तर्हि का जगतो गतिः॥ ८०९ ॥.
अपेक्षन्ते प्रकृतयस्त्वामात्मानमिवाखिलाः।
पापाणा घर्कपापाणाः मूर्योदयदशां विना ॥ १० ॥
अवहेलामयं राज्यधुरः संघहनं तव ।
वर्धतां दुधियं चान्तरातकविपवल्लरी ॥ ११ ॥
अस्मश्चक्षुश्चकोरोपि चिरतृष्णाकर्थितः ।
अमन्दमानन्दनीयकलैकनिधिना त्वया ॥ ८१२॥
'निवेद्य कुशलप्रश्नं मार्गराजस्य सादरम् ।
विमलो महादस्याथ संदेश निरवर्णयत् ॥ ८१३ ॥
स्वद्रोहनिश्चयं जानन्महादः श्रुततद्वचः ।
स्वं विना स्वपिनुर्वन्धं स मत्वा कोशन्तितः
चित्रांस्वादिश्य तान्वीयन्कश्मीरेभ्योचलत्फुटम् ॥ १४ ।।
महम्मदो मार्गपतेर्वन्धं श्रुत्वैव शौर्यवान् ।
भागिलाचलमार्गेण मार्गाभिशा पलायत ॥ ८१५ ॥

·७१ द्वितीया राजतरहिणी। मारुतस्यैव वीरस्य गतिः कापि न हन्यते । श्रुत्वा तद्गमर्न दूतान्मन्त्रनिर्भेदशङ्कितः । लब्धं मार्गपति रोर्बु सहसा समचिन्तयत् ॥ ८१६ ॥ रुजः संवीक्षणव्याजान्मार्गेशस्य शयाप्तये । विश्वासनाय च प्रासद्भट्टोत्सं तस्य सद्मनि ॥ १७ ॥ चिकित्सकोपधाहारी मार्गेशतिमिनाहतः। नाबोधि पिण्डीनिर्गुढवडिशं पुनरत्सवः ॥ ८१८॥ तावन्मार्गपतेः सौधं सिंहनादोद्भटैर्भटैः । जवाद्रोधितवान्मन्त्री दाशो नोडं तृणैरिव ॥ ८१९ ॥ तोरणेरप्ययाविष्टैरिटैरिव स विह्वलैः। कथञ्चिहोपरहितो मार्गेशः समरुध्यत ॥ ८२० ॥ निकायमानं निःशङ्कमगदंकारशंकरम् । अप्रयुक्तातितीक्षणापि शस्त्री धीश्च व्यडम्बयत् ।। ८२१ ॥ अपश्यन्दर्पतः किञ्चित्सिहो विशति वागुराम् । चिनं तु तद्वित्पाशं दूरदृश्यापि यत्यगः ।। ८२२ ।। ततो मार्गपते. पुनान्मेपानिव स सौनिकः । रद्धवानुद्धतक्रोधः पाप्मा मूर्त इवापरः ॥ ८२३ ॥ ताभ्यां सपरिवाराभ्यां कारागारमपूपुरत् । न परं भुवनं सर्च दुर्यशोभिश्च निश्चलैः ॥ ८२४ ।। एफाईनैव तत्कृत्वा महादप्राप्तिचिन्तया । कन्ययेव दरिद्रः स नक्तदिवमयत ॥ ८२५ ।। दुर्दण्डदेशे गोविन्दनानो मित्रस्य वेश्मनि ! विश्वस्तः प्राविशत्तापद्विधमार्थ महम्मदः ॥२६॥ थीसिकंदरदत्ततद्देशाधिकारशालिना। मझदस्य पुरा शास्त्रीतेनानादि हि दुधिया ।। ८२७ ॥ .

·७२ जोनराजकता वढेधूमविवर्धितः शमयति ज्वालाभरं वारिदो वृक्षक्षोदभवो वनानि नयति क्षिप्रं कृशानुः क्षयम् । दाहं जन्मभुवो दिशेद्विपतरुवरस्यदोपावहं द्रुह्यन्त्यत्युपकारिणेपि सततं लोभाभिभूता जनाः ॥ ८२८ ॥ प्राप्ते महम्मदे मार्गपती विश्वासतो गृहान् । स गोविन्दखशश्चित्ते क्षणमेवमचिन्तयत् ॥ ८२९ ॥ मन्त्रिणा सूहभट्टेन राज्योपद्रवरक्षिणा । द्वैराज्यकाडी दुर्बुद्धिरित्यवारि महम्मदः ॥ ८३० ॥ लीलेवापक्रिया कर्तुरपकार्यस्य सा पुनः । नाडीव वणिता जातु न शुष्यात कथंचन ॥ ८३१॥ परिणामेतिदुःखेन सुखेनासुखसीमनि । अपथ्येनेव किं नः स्यात्सेवितेनामुना फलम् ॥ ८३२॥ राजद्रोहोद्यतः पापी निःसामर्यो भयादयम् । मम देश प्रविष्टोद्य रक्षणीयो न युज्यते ॥ ८३३ ॥ इति संमन्त्र्य विश्वस्तजिह्मगो महादं ततः। सुतं हरिमिव व्याधो गोविन्दस्तं निवद्धचान् ।। ८३४॥ अनेकेनाथ रत्नेन निःसपत्नत्वलिप्सया। एक सूहः स पुरनमक्रीणन्मझदं ततः ॥ ८३५ ॥ तावच्छोसूहभट्टेन विसृष्टाः श्रेष्ठबुद्धयः। अन्वेपफा गृहं प्राप्ताः गोविन्दस्य खशेशितुः ॥ ८३६ ॥ सुप्तं हरिमिव व्याधो यदा पवार्पिपत्यशः । पशुवत्तं तदा तेथ कश्मीरानानयन्द्रुतम् ॥ ८३७ ।। मन्त्रादितस्य फणिनः लवगाश्चपेटे- योधाः सदाविघटनानिरसोहरेश्च । .

·. द्वितीया राजतरङ्गिणी। पद्धस्य कातरतया चलिनोचमान- निन्दांविना किमिव नाम परं लभन्ते ॥ ८३८॥ फरोटोटकनायट्टरददाकारकुट्टनैः । पर्यभूयत जिह्मेन सूहभट्टेन महादः।। ८३९ ॥ मान्यं कृतावमानं तं शङ्कमानः पलायनम् । बहुरूपे महादुर्गे सूहः कारामवीविशत् ॥ ८४० ॥ हितैषिणो निजप्राणैर्देवस्य स्वानुजीविनः। विषयस्मिन्हाधीकारस्तेनामन्दमधीयत ॥ ८४१॥ विद्युयोतमरनिशि प्रवसतः पान्यानवो वारिदः पञ्चास्यो वनवासिनो मृगगणाल्यावृत्य विप्रेक्षितैः। गम्यान्वक्रगतदिनेशतनयो राशीनजादीन्विधि- भद्राभासविलोफनैर्दुरितिनो विश्वास्य पर्यस्यति ॥ ८४२ ॥ शाहनाम्यास्ततो दास्या मुखेन प्रतिविम्यितः । महादी निजधायैर्वन्धस्थानादकृप्यत ॥४३॥ स हि खेदाफुलः मान करोमीति स्वरक्षफान् । भ्रमयित्वा प्रविश्याथ नानकोष्ठं ततोचलत् ॥४४॥ धात्रेयविहितं संधिभेदस्यानमुपेत्य सः । इंसः फ्रोशान्तरमिव निःसृतीय महम्मदः ॥ ८४५ ।।. रोपादिव स्तुति हनुमुत्पतन्निराम्भसाम् । भृगोरिय ततो दुर्गाददी झम्पामफाम्पिंतः॥४६॥ अशान्यग्नमुं गेहूं पापाणरक्षिणी ने च । निसंरास्तु तदहिस्थनिगडभ्यानिडम्परम् ॥ ८४७॥ धाया ममदस्याय भअन्तो निगडान्हढान् ।. सूपमममन्यन्त भग्नं साफ स्वयाधुमिः ॥ ८॥ . . 10 ·जोनराजकृता . . हिमगमनतः क्लान्तस्वान्तो हिमं मनुतेनलं तटतरसुखं नावा गच्छन्नजत्परिपश्यति । चलति नितरां विश्वं विश्व विवेत्ति च मूच्छितः सरलहृदये शवाग्रस्तस्तनोत्यतिशविताम् ॥ ८४९ ॥ महम्मदवदेतस्मिशङ्कमानः पलायनम् । वृद्धं निपीतकोशोपि स मार्गेशमधातयत् ।। ८५०॥ हते मार्गपती वृद्ध सूहभट्रेन दुधिया । अमन्दनिन्दमाक्रन्दत्पितरीवाखिलो जनः ॥ ८५१ ॥ ऋः संलक्षयनाशाविशेष निशि निश्यथ । पक्षीय नीडभ्रष्टः स सूहो लोकभयादयात् ।। ८५२ ॥ अहस्तस्य विहस्तस्य रात्रिरासीनिशा दिनम् । विपर्येति ध्रुवं सर्व विधी विधुरतां गते ॥ ८५३ ॥ कारानावं समुलड्वय चलितं तं स्मरन्मुहुः । महम्मदतिमि सूहधीवरः शुचमासदत् ॥ ८५४ ॥ मन्त्रिणा सूहमद्देन पालितैालितैर्जनः । शातो वर्शनमात्रेण स्वर्यातः श्रीसिकन्दरः ॥ ५५ ॥ श्रीसिफन्दरशाहिये शोभादेव्याः स्वमात्मजम् । उत्मिशानाममावार्थ स्वदेशान्निरवासयत् ॥ ८५६ ॥ उदीचीपतिना राजपुत्रत्यादमिनन्दितम् । फरमीरानाययो जेतुं तमादायाय महादः॥ ८५७ ॥ तुरुप्फफटः साफ धुंत्या पिरुजमागतम् । व्यसृजत्तनिरांधाय सुहः श्रीलदगीरफी ।। ८५८॥ मन्त्रः श्रीलहराजस्य विक्रमरिकस्य च । सा नुयफचमः शान्ता व्याधिनजरिय ।। ८५९ ॥ .

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। घीतभीतिस्ततो मन्त्री कम्पनाधिपतिं व्यधात् । लद्दराजं गौरमदृ क्रमराज्येश्वरं च सः ॥ ८६० ॥ संध्याक्षण इवोदने सूहे रञ्जितभूभृति । नाभूतामुदिती राजयुवराजौ रवीन्दुवत् ।। ८६१ ॥ श्येनो हन्ति पतत्रिणो मृगपतिनिष्पातयिष्णुर्मगा- भिद्यन्ते मणयोपि वज्रमणिना खाता खनिमही। पुप्पाणीव नभस्वता ग्रहगणाः सूर्येण निधूनिताः प्रायणात्र विलोक्यते परिभवत्रासः सजातीयतः॥८६॥ द्विजातिपीडने तेन प्रेरितोपि मुहर्मुहुः । श्रीसिफन्दरभूपालः करुणाकोमलाशयः ॥ ८६३ ॥ यवनाधिमहावेला यामकापीत्कथञ्चन । उदलति द्विजातीनां तेन दण्डस्थितिस्ततः॥८६॥ दर्शनान्तरविद्वेपी प्रदीपस्तमसां निधिः । यागयात्रादि नागानां दुर्वृत्तः स न्यवारयत् ॥६५॥ शकमानः कृतातङ्कसंकोचानां द्विजन्मनाम् । विदेशगमनाजातिरक्षामक्षाममत्सरः ।। ८६६ ।। मोक्षाक्षरं विना मार्गो दातव्यो नैव कस्यचित् । इत्यादिशदशेपान्स मार्गरक्षाधिकारिणः ॥ ८६७ ॥ ततो मीनानिय व्याधो दत्तयन्धे सरिजले। लोकानप्यतिदुजांतो देशेस्मिन्यप्राहीत्तराम् ।। ८६॥ तभयानलर्ज तापं पापं च यहयो जनाः। अग्निज्वालाप्रवेशेन सहसैव न्यवारयन् ॥ २६९ ।। बेचिदिपेण पारोन परे तोयेन चापरे । भृगुणा पहिना चान्ये जना भीत्या विपेदिरे॥७॥ .

·७६ जोनराजकृता . राजद्रोहिसहस्रेण रक्षितुं राजवल्लभः। न त्वेकमशकल्लोकमेतस्मिन्वेपदीक्षिते ॥ ८७१ ॥ दुर्वहत्वेन निन्दन्स राज्यभारग्रहं खलः । अश्लाघत जनाफन्दश्रवणानन्दलाभतः॥ ७२ गृहाभूर्येव लोकानां पतिर्जात्यभिमानिनी । रुद्धमार्गात्ततो देशादपमार्गेरपासरत् ।। ८७३ ॥ त्यवापि पितरं पुत्रस्तं पिता चागमजनः । सूहान्तके कृताक्षेपे विदेशं परलोकवत् ॥ ८७४॥ स्मा रूक्षा क्षाममशनं व्यायामो वेदनामयः । जीवनरकंता तेषां विवेपोभून्महात्मनाम् ॥ १७॥ धाटीफणीन्द्रभीतीव्रतापस्वल्पाशनान्तरः। मार्गे न कैद्विजैर्मृत्युलामात्सुखमलभ्यत ॥ ८७६ ॥ कच सानं क्व च ध्यानं तपः क च जपः क च । भिक्षार्थमटतां ग्रामानगात्कालो महात्मनाम् ।। ५७७॥ लोकानामुपकारोभूदपकारमुखादहो । यत्तनिर्वासिताः सर्वे पापं तीर्थेष्वनाशयन् ॥८७८॥ विदेशमागताः शुप्यत्कलत्रत्राणचिन्तया । म्लेच्छवेशा द्विजाः केचित्कश्मीरेष्वेव चाभ्रमन् ॥ ८७९ । विच्छेतुमिच्छता विद्यां तेनापहृतवृत्तिभिः । लडितं प्रतिवेश्माथ पिण्डीलोमाजनैः श्ववत् ॥ ८८० ॥ तुरुप्कदर्शने भक्त्या न तु देपेण स द्विजान् । व्यहावयदतश्चास्मिन्हत्या न प्रजगल्भिरे ॥ ८८१ ॥ इत्याख्यानेन व तेषां म तस्य परिहारदः। 'पपोतनशताना कार्याणामेव दर्शनात् ।। ८८२॥.

·७७ द्वितीया राजताङ्गिणी। रत्नाकरं यमाश्रित्य ब्राह्मणा जगतीभृतः। पक्षरक्षा व्यधुः सोभूखंद्रभट्टोस्य वल्लभः ।। ८८३ ॥ मलानोर्दैननामानं यवनानां परं गुरुम् । वैदग्ध्याच्छङ्कमानः स द्रोहीति तमवन्धयत् ।। ८८४ ॥ यतः प्रभृति स प्रापद्राज्यमच्छन्त्रचामरम् । ततः प्रभृति रोगातिरिव दर्शनदूपणा ॥ ८८५ ।। स्वमेपि नात्यजत्सूहमह घट्टितवैरिणम् । भोगः सवासना चातिशुद्धानां तपसां फलम् ।। ८८६ ॥ तस्यैव फलपूर्णानामृतूनामिव मन्त्रिणाम् । . मानस्य हानिसंपत्ती भास्वतोधीनतां गते ॥ ८८७॥ एकस्मिशाहिखाने स दृष्ट्वा मन्त्रपराक्रमी । अत्यन्तचिन्ताचकितो निद्गां नापत्कदाचन ॥ ८८८ || : पश्यन्नेवाविलं सूहसपै सविषया दृशा। शाहिखानप्रदीपोभूत्तमः संहर्तुमक्षमः ॥ ८८९ ॥ जनातिपीडया शास्त्रनिन्दया द्रोहचिन्तया । चिकित्सयां च तस्याग्दर्यातं त्रिचतुरैस्तथा ।। ८९०॥ दाययानिय दोपोस्य हेतुमात्रपरीक्षया । संवृतीजा व्यलम्बिष्ट शाहिरानस्य याधने ॥ ११॥ चलीमुखमनोज्ञः स प्रजामाग्यपलोदयात् । अनेपोझमतां शाहिखानचिन्तामणि न च ॥ ८९२॥ प्रजापुण्योदयेनय प्रेरितो दुष्कृतोत्थितः । क्षयामयो दुश्चिफित्स्यो द्विजराजमशोपयत् ।। ८९३ ॥. अनालोक्यवेन्दोब्दयमगमिष्यद्यदि शमं समन्तानादित्योपलदहनराशिव्यतिफरः। .

·.
.
जोनराजकता
फिमद्रायन्नायं तदुदयघशस्नाचतुहिन-
द्युतिप्राधाम्भोभिः कृतधरणितापोपशमनैः ॥ ८९४ ॥
वर्षांत्रिचतुरानन्याजीवेश्चेत्स न किं ततः ।
शाहिखानोदये पश्येदिहैव स्वांहसां फलम् ॥ ८९५ ॥
जीवत्येव ततः सूहभट्टे भीत्या पलायितम् ।
विश्वास्य लहराजं द्राक् हंसगौरी ववन्धतुः ॥ ८९६ ॥
श्रीधेनी रागिणी तो द्वौ मदोदनौ वृपाविव ।
अन्योन्यशृगभगार्थ प्रावतेतां विजे मृते ॥ ८९७॥
कारायां मोचिते लद्दराजे हंसेन संयति ।
प्राणांस्त्यक्ता गौरभट्टः सुरस्त्रीणां मुदं व्यधात् ॥ ८५८॥
त्यक्ता गत्यन्तराभावात्करिकर्णविलोलताम् ।
पुंश्चल्येव पतिवृद्धो भेजे हंसस्तदा श्रिया ॥ ९९ ॥
वालोपि शाहिखानोस्य नोत्सेकं सोदवान्पुनः।
शशीव तिमिरस्फारं न हि तेजो वयोनुगम् ।। ९००॥
ठकुरैः सह संमन्त्र्य युवराजोथ मन्त्रवित् ।
लहराजं विनिघ्नन्तं हंसमझ रणेवधीत् ॥९०१॥.
शाहिखानं प्रजारागो निम्नं पय इवागमत् ।
अमन्दचूतसंपत्ती कुन्दं निन्दन्ति पदाः ॥ ९०२॥
युवराज जयोदग्रं परिरल्धुं समुत्सुका।
राज्यश्रीः समयालाभाश्चिन्ताकुलमपर्तत ॥ ९०३ ॥
स्नेहाद्विदग्धभावाच प्रजारागभरादपि ।
अधिकारभरं राजा युवराजे समापिपत् ॥ ९०४॥
मोरफेसारसंशस्य तुरुप्यास्याय दुर्मतेः ।
द्विपस्येय मदान्धस्य विष्टोभूत्तद्गुणाकुशः ॥ १० ॥

·.
द्वितीया राजतरङ्गिणी।
सुचिरं मलिने राज्ञो मानसं वारिदैरिव ।
पैशुन्यवर्षिभिर्नेतुं मालिन्यं न स्म शक्यते ॥१०६ ॥
भके दक्षेनुजे स्निग्धे भूभृदाश्रितवत्सलः ।
अतिप्रेरणया तेषां राज्येप्युद्विग्नतामगात् ।। ९०७ ॥
उन्मन इव भोगेषु निमग्न इव सूक्ति।
समझदखानं च शाहिस्नानमथाब्रवीत् ॥ ९०८ ॥
अनथितर्पणं वित्तं चित्तमध्यानदर्पणम् ।
अतीर्थसर्पणं देहं.पर्यन्त शोच्यतां प्रजेत् ।। ९०९ ॥
दिग्गजेप्विव युप्मामु भूभारं न्यस्तवानहम् ।
पुरुषोत्तमसेवायै यते शेप इयापरः ॥ ९१० ॥
शाहिसानार्णवः प्रेममन्दरान्दोलितस्ततः ।
चाणी सुधाकरफलामीश्वराय नवामदात् ॥९११ ॥
अस्तु संदेहसंदोहा दूरे तीर्थकदर्थना ।
द्वारं यशम्सुकृतयोः प्रजापालनमस्तु वः ॥ ९१२ ॥
.चिरस्य पालितां पिन्यां हित्वा निःशरणां महीम् ।
नेण्येनेव शूरस्त्वमाशङ्कवायसे खलैः॥ ९१३ ॥
देवस्य यदि तीर्थार्थमुत्कण्ठा वर्ततेतराम् ।
आराधकानामस्माकं फिमन्यत्कार्यमुच्यताम् ॥ ९१४ ॥
प्रत्युक्तवत्येव युवराजे नरेश्वरः ।
ईपस्मितरुचा चार पुनर्वाचमचोचतं ॥९१५ ।।
प्रजानुपालनात्पुण्यं केवलात्कियदर्यते ।
रसायनानामध्यं यदनेफरसचर्वणम् ॥ ९२६ ॥
देवाट्रियसतो मन्जस्येव ते यत ।
दृष्ट्वा पराक्रम शङ्का मदशक्ती कयं भवेत् ॥ ९१७ ॥

·. जोनराजकृता एतावदपि वाक्यं मे यदि नैवानुतिष्ठसि । त्वयि संकल्पिताः शेपास्तदाशाः सन्तु दूरतः ॥९१८ ॥ निर्वन्धनति जल्पन्स तीर्थार्थ धरणीपतिः । युवराजं हठाद्राज्यभारमग्राहयञ्चिरात् ॥ ९१९ ॥ श्रीजैनोल्लाभदीनाख्यः सुरत्राणोभवद्भवान् । चिरं राज्यं क्रियादेवं राजास्याशिषमभ्यधात् ॥ ९२० ॥ तीर्थदर्शनलोभेन स्वदेशानिरगानृपः । न पुनर्युवराजस्य चित्तात्नेमार्गलाञ्चितात् ॥ ९२१ ॥ कोशसाराणि रत्नानि वाजिरत्नानि चार्पयन् । भ्रातरं वसतीदित्राः सोन्वयात्प्रेमगौरवात् ॥ ९२२ ॥ मार्गे क्लेशं प्रयत्नेन सिद्धि तीर्थफलाल्पताम् । उक्ता मार्गे खला राशस्तीर्थश्रद्धामखण्डयन् ।।९२३ ।। स्वजामातुस्तिरस्कारं मन्यमानेन मानिना । मरेन्द्रेणाथ भूपालो हठात्तीर्थाग्निवारितः॥९२४ ॥ प्राप्तायां शरदि श्रेष्ठदशायामिव भूपतिम् । मदराजस्तमादाय कश्मीरान्प्रत्यगात्ततः ॥९२५ ॥ भ्रातुरागमनात्तुष्टया मद्रासारग्रहाद्रुषा । नवराजः प्रसादे च कालुप्ये च निमग्नवान् ॥ ९२६ ।। देवस्योपद्रवं फापीर्मा मद्रेन्द्रचमूरिति । इयेप ठकुरं राजा तं निरोद्धं विसृष्टवान् ॥ ९२७ ॥ युद्ध विना नितिन्यां सेनायां मद्रभूपतेः । आतां विनाक्षमो योद्धं घ्यावर्तत स टफरः ॥ ९२८ ॥ क्षुद्रेप्पथ म मद्रेपु युवराजो महामतिः । भानुः स्नेहाद्रुपं त्यरका राज्यत्यागं स्वयं व्यधात् ॥ ९२९ ।।

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। ८१ तन्न्यस्तं दिवसावसानसमये सूर्यस्य तेजो निज प्रत्यूपे प्रतिपादयन्नतिशयश्लाघ्यस्थतेजा भवन् । चन्हियज्वकुलस्ततोपि दिवसे श्रद्धानुबन्धाफुलै- स्तेजोवृद्धिमुषा नवेन हविषा यज्ञेषु संतर्ग्यते ॥ ९३० ॥ ठकुरैरन्वितो राजा पवनः कुसुमैरिव । करमोरेभ्यो गतः संवर्देशाधीशनतस्ततः ॥ ९३१ ।। सुखं तावदगाहिट वीतनक्रां नदीमिव । ठकुरेन्झितां मद्रचमू कश्मीरमेदिनीम् ।। ९३२ ।। अथ विस्तीर्णमाकान्तमालिशाहेन भूभुजा। पित्र्यं सिंहासनं तेन न तु सजनमानसम् ।। ९३३ ॥ उद्यच्छेत फयं जडद्युतिरहो दूरोल्लसल्लान्छनो गच्छेदीप्तकरो न चेद्दिनकरो लोकान्तरं स्वेच्छया । चौरेणात्यवहेलया विरचितोपेक्षो जडः कातरः संभाव्य स्वपराक्रमेण विजयं विश्वं तृणं मन्यते ॥९३४॥ शासामढ़ेन सच्छायमुद्यानं शेवगा इव । मण्डलं क्षोभयामासुस्तुरुप्का राजसेयकाः ।। ९३९ ।। कातरानाम भूपालादनिप्पग्ननियन्त्रणः। यवनो मीरयंमारो व्यधान्मण्डलविद्ययम् ॥ ९३६ ।। अफापीन्मलिनो भृगः संकुचन्तीरिवालिनीः । पोरनारीरनार्यः स हटसंभोगदूपिताः॥९३७ ] महाकरमदेनान्यः पदमकुलतां भजत् । अक्षोभ मण्डलं स्वच्छ सरां मदगडरिच ॥ ९३८॥ मन्त्रिमन्त्ररयार्याणां दियसेप्यनिवर्तिनाम् । रक्षसामेय फदमीरास्ना इस्तवशं गताः ॥ ९३९ ॥ 11 .

·ર
जोनराजमाता
अराजकं वरं राज्यं न स्वामी तादृशः पुनः।
अभूपणो वरं कर्णो न पुनर्लाहकुण्डलः ॥९४०॥
हिमादग्निस्तमः सूर्याच्छिला व्योम्नस्तदापतत् ।
यत्पालकोपि भूपालः सर्वलोकक्षयोभवत् ॥.९४१ ॥
सझ तुझं घरो चाजी स्वच्छं वासो मणिर्महान् ।
स्वीकृतं यवनस्तत्तद्यद्यच्छोभावहं प्रभोः ॥९४२ ॥
अकापात्पञ्चपाण्मासान्राज्यं स जडनायकः।
प्रजापापविपाकेन न पुनः स्वेन फर्मणा ॥९४३॥
मालिन्यं सुमनःपथे प्रथयते दैन्यं निधत्ते दृशः
सूर्यालोकतिरस्कियां च कुरुते संहारमाशा नयन् ।
उद्रिक्तः कमुपद्रवं न तरसा कुर्वीत धूमोद्गमो
नोद्योततरां शिखी यदि महाज्वालाकलापाकुलः ॥९४४॥
श्रीसिकन्दरदत्तस्य राज्यस्य ऋणमात्मनः।'
निवारयितुकामेन स्वलक्ष्मीफलकाङ्गिणा ॥ ९४५ ॥
मद्रेन्द्रद्वेषपूर्णेन खुःखुरस्वामिना ततः।
नवराजोथितो दूतैर्निजदेशागमं प्रति ॥९४६ ॥
नको न चेजलनिधेर्वहिरभ्युपेया-.
काकस्त्यजेन्न वनपादपमुन्नतं चेत् ।
आखुर्न चेद्गहनगर्तगुहां विमुञ्चे-
द्धर्तव्यतां कथमवाप्नुयुरेव तत्ते ॥९४७॥
आथयो युवराजस्य मद्धिपो दीयतेमुना ।
जन प्रतिभूपालः क्रोधादित्यभ्यपेणयत् ॥९४८॥
म्लेच्छच्छादितमाहात्म्यैरद्विग्नैः सचिवैनिजैः ।
अनिपिद्धोधममति—तरभयवेतनः ॥ ९४९ ॥

·द्वितीया राजतरङ्गिणी।
युक्त्योपोलितश्रद्धस्तथा द्वैराज्यजीविभिः ।
नवराजोदयं लेखमुखेन प्रापयिष्णुभिः ।। ९५० ।।
प्रसादलोभायमात्रकृतस्तुतिः।
नवराजजयोकभषणम्रष्टसाहसः॥९५१ ।।
स्वसैन्यदन्यचकितैनिन्द्यमानोद्यमो नृपः।
मलेकं जनथं जेतुं प्रस्थानमकरोत्ततः ॥ ९५२ ॥
अध्यमित्रोणतां तस्य कश्मीरेन्द्रस्य गच्छतः।
आसीन्मित्रस्य सांमुल्यं न मित्राणां महीमुजाम् ॥ ९५३ ॥
स्वस्यात्योन्नत्यमालक्ष्य शकमानोय पातकम् ।
पझ्याकादः समं मन्त्रममन्त्रयत मन्त्रिभिः ।।९५४ ॥
मन्त्रविक्रममुख्यानि लक्षणानि क भूभुजाम् ।
अयं घालिकामाचस्य भाजनं क जनाधिपः ॥ ९५५.॥
अस्माभिनिहिताश्चास्मिन्नुपदेशा हिताश्रयि ।
प्रतीपं यान्ति शशिनः पङ्कजे फिरणा इव ।। ९५६ ।।
प्रागेच युवराजोभूदजय्योसासाहसः।
विशेषेणाद्य मदेशपाजनयमानिनः ।।९५७ ।।
पज्याधयेपु नास्मासु विश्वासी नूतनो नृपः।।
हारलब्धस्य दाम्नस्तु हारो न मणिमृत्फणी ॥ ९५८॥
तस्मादस्मामिरेतेन युपराजो विजीयते ।
योग्याः पादुणफेनैव गृह नन्ति भुजगमम् ॥९५९ ।।
जीयमाने नरेन्देण युवराने नियुशाः।
आयान्तु मण्डलं सर्वे साधयामधिोपितम् ॥ ९६०॥
इति संमन्य मन्त्री स युवराजाभियोजने ।
सोयमस्य नरेंदम्य हेतुफदशामगात् ॥ ९६१ ॥

·जोनराजकृता यत्र यत्रागमन्म्लेच्छकटकः स मदोत्कटः। तत्र तत्र रजोव्याजात्तमो मूर्त स्म दृश्यते ।। ९६२॥ पालनीयेपु देशेषु राजपुर्यादिपूद्धता..., परदेशेवियाकापस लण्ठनपराभवम् ।। ९६३ ।। प्राप्तथ मुद्गरव्यालनामस्थानं महीपती । संदेशमित्यमन्दौजाः प्राहिणोन्मद्रभूपतिः ॥९६४ ॥ पत्तिलोकः ससंपत्तिर्वाजिनो वेगराजिनः। भटा रणोद्भटाः सन्ति कटके तव यद्यपि ॥ ९६५ ॥ तथापि च्छलवद्धेषु प्रसिद्धेषु महीतले । यूयं खुःखुरयुद्धेपु नैव नाम प्रगल्मथ ॥ ९६६ ॥ वयमेव तु जानीमः खुःखुराणां रणच्छलम् । अहिरेय भुजंगस्य पदं जानाति नेतरः ॥९६७ ।। अतो यावद्वयं प्राप्तास्तत्सेवाविधिसिद्धये । भवद्भिस्तावदत्रैव स्थातव्यं पर्वतोपरि ॥९६८ ॥ मद्रेशस्य स संदेशो मन्दैर्यवनपुङ्गवैः। स्वयशोलब्धये शातो मदसंमूढदृष्टिभिः ॥ ९६९ ।। राशि मूदेवतीर्णेथ मानादिय महीधरात् । ध्वजैर्वायुचर्यातं खुःखुरेशवलाद्भिया ॥९७० ॥ धावदश्ववलक्षोदात्तनीयसि महीतले। हर्पभीरससंभेदे मन्नति स्म फणीश्वरः ॥ ९७१ ।। अश्वक्षुण्णेस्रसंसिक्ते भूतलेसिकुशाश्चिते। वीराः प्राणान्प्रतापाग्नौ तनाजुद्दबुराहवे ॥९७२ ।। आलिशाहस्ततो राजा सिन्धौ प्रवणं यथा। अभाग्यदुर्मरुद्धेगाद्भज्यते स्म रणार्णवे ॥ ९७३ ।।

·द्वितीया राजतरङ्गिणी।
विश्वान्धकरणान्धकारनिकरग्रस्तस्य सूर्योदयं
हेमन्ते हिममारतहतधृतेः पुप्पाकराभ्यागमम् ।
तुष्टक्ष्मापतितर्जितस्य जगतो निर्दोपलेशं प्रभु
लोकेशोजनयन्व्यनक्ति नितरां कारुण्यमत्युज्ज्वलम्॥९७४॥
श्रीजैनोलामदीनोथ कश्मीरानपकल्मपः ।
अनुकूलो विधातेच प्राविशद्विजयोजितः ॥९७९ ॥
सतां स्तुत्या दिशां भेर्या मुखान्यनुनयन्नयम् ।
पौराणां प्रात्मनः पश्चाद्राजधानी नृपोक्शित् ॥ ९७६ ॥
श्रीनर्मल्यं जनस्याहो जातं राज्ञोभिपेकतः ।
प्रतापो वरिणां शान्तस्तस्मिन्शस्त्राणि यिभ्रति ।। ९७७ ।।
तन्नीतिः पूर्वराजेपु कुण्ठोत्कण्ठाः प्रजा व्यधात् ।
गुणातिशयिनी या च शर्करेक्षुरसेप्विय ।। ९७८ ॥
पूर्वराजव्यवस्थाः स विनष्टा नवयानभूत् ।
शिशिरोपहता बल्लीर्वसन्त इव भूपतिः ॥ ९७२ ॥
परस्पराधिक शझयद्भिर्दुर्जयानपि ।
शस्त्रमन्ना जितास्तस्य मन्त्रैः शस्त्राणि च प्रभोः ॥९८० ।।
कान्त्यारं वदनं वाचा श्रियोरः क्षमया मनः। .
थितं पश्यन्त्यगादरं फोतिरीप्यावशादिय ।। ९८१ ।।
राशः फलिदशामध्ये धम्यां साम्राज्यपद्धतिः।
अन्तर्दशेय गुभुमे गुभा फतयुगस्य सा ॥९८२॥
भोगे सपा नये मन्त्री विवेका शासनिर्णये।
थीमदम्मदपानोभूत्फरमीरेन्द्रस्य सोदरः॥९.३॥
फिमन्यद्राज्यमेवामीच्छचचामरयर्जितम्।
श्रीमहम्मदसानस्य करमीरेन्द्रप्रसादतः ॥ ९॥

·जोनराजकृता
वसन्त इव कामस्य भूपतेरभवत्सखा।
खुःखुराधिपतिस्तस्य भृत्येप्वभ्यधिकं प्रियः ॥९८५॥
दुर्व्यवस्था निवार्याहो देशस्मिन्म्लेच्छनाशिते ।
इति राज्यपरिप्राप्तिफलं यावदचिन्तयत् ॥ ९८६ ॥
तावद्दोहोचितं कर्म द्रोग्धारो राजवल्लभः ।
अपृष्ट्वैव महीपालं नीता वीतमयैः स्फुटम् ॥.९८७ ॥
यशो दिशि श्रियं साधौ सुखं लोकेषु रोपयन् ।
व्यधात्प्रक्रमभङ्गं तं यच्छचूनुदमूलयत् ॥९८८॥'
एकान्ता तिग्मता भानोत्रंदिमा शशिनः पुनः ।
स द्वौ जेतुमिवापुप्यत्तरसंसर्गमयीं श्रियम् ॥९८९ ॥
असंख्यानत्र संक्षिप्ते तद्गुणान्वर्णयामि किम् ।
शृगालानां गुहामध्ये कथं हस्तिपतिर्वसेत् ॥ ९९० ॥
तस्माच्छैलेन्द्रयश्चित्ते मुकुरे सूर्यविम्बवत् ।
न्यस्यामि तद्गुणाख्यानमत्र चित्रे त्रिलोकवत् ॥९९१ ॥
शीतोष्णयोरिवोर्जादी विषुवेहर्निशोरिव ।
तस्य मानोभवत्तुल्यः स्वे परे वापि दर्शने ॥ ९९२ ॥
राजा वणिगिवात्यर्थं तुलायाः पुण्ययोरिव ।
साम्यभङ्ग दर्शनयो क्षमिष्ट कथंचन ॥ ९९३ ।।
शान्ते सिद्धाश्रमे सिंहगा इव न पीडिताः!
तुरुप्कैः पुष्कलभयैाह्मणाः पूर्ववत्तदा ॥ ९९४॥
दोपाकरेण सूहेन येषां संकोचिता स्थितिः ।
व्यकाशयत्ततो भास्वान्गुणिनस्तान्महीपतिः ॥ ९९५ ।।
रन्धेरधोगति प्राप्ता कुल्येवोवृत्य भूभुजा ।
विद्या प्रवाहिता तेन गुणिना गुणिरागिणा ॥ ९९६ ॥

·द्वितीया राजतरहिणी। दोपच्छेदकरै राजा क्रमाद्भिपगिवानलम् । कश्मीरेषु सदाचारमदीपयदुपक्रमैः ॥ ९९७।। अहंकारागर्दकारी राजा प्रकृतिवृद्धये । दर्शनानां स धातूनामियोलूनमशीशमत् ॥ ९९८ ॥ कलेधर्मेण व्यच्छेदि मात्स्यन्यायप्रवर्तनम् । अष्ट लोकेशतेजोंशधारणस्यास्य लक्षणम् ॥ ९९९ ।। स सूहमसंस्पर्शदुष्टायाः शुद्धये भुवः । प्रतापानि ध्रुवं दीप्तमहाकाशमजिज्वलत् ।। १००० ।। राज्ञः संचिन्यतो मन्त्रप्रपञ्चे पञ्चधा स्थितिम् । जिगीषयेव तस्यारिवर्गः पञ्चत्वमाश्रयत् ॥ १००१ ॥ अनित्यवाहविद्वेपिनिर्जयस्तुतिसंस्तयः। नित्यान्तःस्थारिसंहर्तुस्तस्य प्रत्युत गर्हणा ॥ १००२॥ शकोपि काश्यपौराफः शक्यानेवाश्यपेणयत् । व्योनि यात्रां फरोत्यर्कः सतारे न तु सोडुपे ॥ १००३ ॥ नाजिगीपत्स तेजस्यी शन्विमवतृष्णया । हरिमासादिलोभेन हिनस्ति न हि हस्तिनः ॥ १००४ ।। शैलपु तद्धिपो भानुप्रतापाधिदवथमः । प्रायश्चित्तीयितुं पञ्चतपस्त्यं ध्रुवमाश्रयन् ॥ १००५ ॥ प्रायतिष्ट मदिष्ठोपि नोरपर्थन स जानुचित् । राफेन्दुन निशारम्भ यिना जात्यभ्युदेति यत् ।। १००६ ॥ गये प्रवृद्धा पास्तव्या दीना मैय क्षयं गमन् । इति नीतियिदा राना तेभ्यो यलिरयायत ।। १००७।। परिफोतिनुहोतु स्यं विझमस्य वियोगतः। यतारादिपः स्य समताप विरमान्दियः ।। २००४ ।। .

·८८ जोनराजता दिल्लीशपीडितं जातु जथं शरणागतम् । द्रोणीगुहासु सोरक्षत्तमोदिर्भास्करादिव ।। १००९ ।। तस्मिशासितरि क्षोणी विनेतरि दुरात्मनाम् । . जयापीडपुरस्थस्य भूमिदेवस्य कस्यचित् ।। १०१०॥ सस्यग्रासाभिलापाद्वा विधातु नियोगतः। कदाचित्काप्यगाद्धनुर्मूर्त्तवाशा सुधाभुजाम् ॥ १०१।। गतो मडवराज्यं स तीर्थस्नानाय जातुचित् । स्वां परिज्ञातसंकेतां गां परिज्ञातवान्दिजः ॥१०१२ ।। सनिश्चयं गृहं ग्रान्ती सायं तामनुगम्य गाम् । विवादमफरोद्वेश्मस्वामिना सह तत्र सः॥१०१३ ।। तो लोभनिश्चयग्रस्तावशान्तफलहावुभौ । महीपालसभास्थाने विवाद कर्तुमुधतौ ॥ १०१४॥ तयोरशक्तयोर्जेतुमुपपत्तिं परस्परम् । शृङ्गाटानि परीक्षार्थ गोरग्रे व्यकिरनृपः ॥ १०१५ ।। सा वाल्ये ग्रसनाभ्यासाच्छीघ्रमानाय सस्पृहा । गौरभुत फलानीव न तु तत्संततिश्विरम् ।। १०१६ ।। सभायां राजनैपुण्यं स्तुवत्यां कृतनिश्चयात् । दण्डेनाजिग्रहद्दण्ड्यं भाण्ड्यं राजा द्विजन्मनाम् ॥ १०१७ ।। तस्य दाक्षिण्यदक्षस्य प्रजानां हितहेतुना । पुत्रे मन्त्रिणि मिन्ने या दुष्टे नालक्ष्यत क्षमा ॥ १०१८ ।। अपराधं विना जायां क्षीवो निम्नन्प्रियोपि सन् । मोरेशायोपि यवनो वधं भूपेन लम्भितः॥ १०१९ ॥ शत्रुपक्षे निकारं स क्षिपन्क्षितिपुरन्दरः। अफरीदादरं नित्यं योगिनां न नियोगिताम् । १०२०।। .

·द्वितीया राजतरङ्गिणी।
पराक्रमच नीतिश्च तस्यान्येषां च भूभुजाम् ।
करुणा च विवेकश्च यस्मिन्राजनि यजति ।। १०२१॥
कामो वियोगिवर्गस्य करोत्यपचितिं सदा।
निर्विकारः स्मयो योगिवर्गस्यापचिति व्यधात् ।। १०२२॥
सौम्या मीमा गुणा यस्मिन्नयसमवसंगमम् ।
कान्यत्र सागपदृष्टा विषामृतजलानलाः ॥ १०२३ ॥
चिरं स्येयेरपात्तोधिप्रत्यर्थियां धनग्रहः ।
तेन धर्मप्रवृत्तेन सदृत्तेन निवारितः॥ १०२४ ॥
केनापि हेतुना पूर्व लोलराजद्विजन्मना ।
भूमस्यदराके मस्यो विमोतो लेसपूर्वकम् ॥ १०२५ ॥
वालानां नोनराजादिपुत्राणां तदुदीर्य सः।
विक्रयाद ग्रहभूर्य लीलराजोगमत्ततः ॥१०२६ ॥
नोनराजाधसामथ्यात्प्रस्थमाधरभुज्यत ।
अविक्रीतमपि प्रस्यनयर्क यलिमिश्चिरात् ।।१०२७ ॥
एवं कृते दसमस्यमोगे तैयलिमिथिरात्।
•नयमोगाय फपटं तं विक्रयपनफे ॥ १०२८॥
ध्ययनाप्ररिपतकाररूपशानाय सफाः।
रेसा पूर्व ध्यानानां पश्चामागे फिलालिरान् ।। १०२९ ।।
फालान्तरं लिप दादुपर्यपतनाः पुनः
ध्यानानां लिगन्त्येय रंगामेणारयोधिपाम् ।। १०३०॥
भूमस्यर्फ यिर्मातमिति पिझयपश्च।
से मकारग्पितपारपोधिरेगापदे ततः।। २०३१ ।
भूमस्यमादिषो पूनां वारं ममलेगयन् ।
मपार सफारच फारयामामुर गा॥१०३२॥

·.
जोनराजकृता
भूप्रस्थमेकं विक्रीतमिति विक्रयपत्रके।
विक्रीतं प्रस्थदशकमिति वर्णानलेखयन् ॥ १०३३ ॥
तेस्मिराशि विचारशे नोनराजस्य नन्दनः।
वलाद्धृतां भुवं राजसभायाममाक्षिपम् ॥ १०३४ ॥
प्रत्यर्थिभिरयानीतं भूर्ज राजाज्ञया नृपः।
युक्तिशः सलिलस्यान्तर्वाचयित्वाक्षिपत्ततः ॥ १०३५ ॥
नप्टेषु नववर्णेपु पुराणेषु स्थितेप्वथ ।
भूप्रस्थमेकं विक्रीतमिति सभ्यानवाचयत् ॥ १०३६ ॥
राजा कीर्तिमहं भूमि कूटकृद्दण्डमद्भुतम् ।
प्रजाः सुखं सला भीति प्राप्तवन्तः समन्ततः ।।१०३७ ॥
इन्दो राहुभयं कदापि कुरुते कालः कलाः पूरयन्
सिञ्चन्संचिनुते तडिनिपतनक्षोभं तरोर्वारिदः।
वेधाः सत्पुरुषस्य सर्वजगतामाहादनायोदयं
कुर्वनामयदर्शनेन कुरुते भीतिप्रकर्प क्षणम् ॥ १०३८ ।।
अवाधिष्टतमां कष्टो विपस्फोटः कदाचन ।
प्रकोष्ठं भूमिपालस्य प्रजानां हृदयं च सः ॥ १०३९ ॥
माघमासीव पुप्पाणां म्लेच्छालेययाधया।
न लाभो विपवैद्यानां देशेस्मिनभवत्तदा ॥ १०४० ॥
यज्या गारुडशांस्रशः शिर्यभट्टो नृपानुगः ।
अनान्विद्भिराप्तोत्र कुपोध्यन्यैर्मराविय ॥ १०४१ ॥
चिकित्सायां विदग्धः स म्लेच्छभोया प्यलम्यत
स्फुलिङ्गदग्धः पुरुषः स्पृशत्यपि माणिं चिरात् ।। २०४२ ॥
स्वयं दत्तामयो राक्षा प्रातस्तमुदमूलयत् ।
शिमही विषस्फोटं करीय विषपादपम् ॥ २०४३ ॥

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। तस्य कीर्तिः सुखं राशः प्रजानां हर्पसंततिः । प्रारोहंस्त्रीणि विस्फोटे तत्रैकस्मिन्विपाटिते ॥ १०४४ ॥ तुटेन भूभुजा दत्ता यथेष्टमपि संपदम् । नेक्षिष्ट शिर्यभट्टः स यतात्मव वराङ्गनाम् ॥ १०४५ ॥ उद्वाहपातकवशादिव निघृणः सन् दग्ध्या तृणं तृणकशानुरुपैति शान्तिम् । जाताम्बुवाहकरणामणयानृपस्य कान्तिः पुनः शतगुणा मसणाभिरामा । १०४६ ।। क्षमा संतापयता गाढमापाढेनेव वारिदा। सूहभट्टेन संशुप्य पराभूता पथुर्दिशः ॥ १०४७॥ वर्षा मरुदिव मापस्तद्विद्याप्रत्ययोत्सुकः। अनाययत्स तान्सर्वान्पण्डितानिजमण्डलम् ॥ १०४८ ॥ मुक्ताहारोपमे देशे विद्रतानि नायकः । कान्त्या वा सुधिया तत्र यथायोगं न्यचीविशत् ॥ २०४९॥ राजा संरोपितानर्घवृत्तिदानेन पण्डितान् । अप्याययजलेनेच मालाकारो महीरुहान् ॥ १०५० ।। नाशितं सूहमद्देन यद्यत्कश्मीरमण्डले । योजितं शिर्यभट्टेन राजमार्थनयाथ तत् ॥ १०५१॥ प्रवृत्य यागयात्रादि नागानां शिर्यभट्टकः । नुष्कापहतां भूमि विदग्धेभ्यो न्यदापयत् ।। १०५२॥ उदये दापिते तेन हिन्दुकानामपण्डिते । शिर्यभट्टाय चुकुपुः मयं यवनदानवाः ॥ १०५३ ।। महापमफणीन्द्राम्भ:मभेद कुम्मन सः। यशोपि रतिररिस्थरला यानेन्द्राध्यदक्षयत् ।। १०१६॥

·२२
.
जोनराजकृता
तापो यस्याहि शैलाज्ज्वलयति स रविः सायमणापि गम्यः
स्वग्राव्णः शुष्यतोह्नि द्रवयति न शशी पूरकः सायमन्धेः ।
कारुण्यादेवं लोके निजमतिसकलं स्वेच्छया दर्शयित्वा
तं तद्भाग्यपसानात्प्रथममथ महांस्तूर्णमन्तर्दधाति॥१०५५॥
कलौ पातकिनां पुंसां स्पर्शदर्शनविव्हला।
अवश्यं शारदा देवी तदान्तर्धानमाश्रयत् ॥ १०५६ ॥
मुखे स्वेदो भुजे कम्पः पादस्पर्श विदाहिता ।
जातु जात्वभवहेव्या नो तदा हि तथा कचित् ॥ १०५७ ॥
द्रोहार्जिताद्धनागार्ग प्रसादेन नियुञ्जति।
कश्मीरलोके सा देवी नानुग्रहपरा ह्यभूत् ॥१०५८ ॥
दूर्वामात्रेण तुष्यन्ति विशुद्धेन हि देवताः।
प्राणैरपि न मालिन्यदूपितर्जातुचित्पुनः ।। १०५९ ॥
कलिकालोपि देव्या स प्रभावोपि शमं गतः।
जात्वित्यगानृपो देवी द्रष्टुं तद्यात्रिकैः सह ॥ १०६०॥
नदी मधुमती नानपानाभ्यां फलयनयम् ।
शारदाक्षेत्रमासीदत्सीदत्परिपदाकुलम् ॥ १०६१॥
देवीभक्ताभयोधुक्तो वक्तुं तच्छक्तिमुद्यतः।
युक्तायुक्तविवेक्ता स तत्र राजा न्यविक्षत ॥ १०६२॥
तत्रापि तेपां दौरात्म्यदर्शनाद्विस्मितो नृपः।
भक्ति-हासमगाहेव्यां यात्रिकेषु च कोपिताम् ॥ १०६३ ॥
साक्षात्त्वदर्शनं देवि देवानामपि दुर्लभम् ।
अस्माभिार्थनीयं तत्कालिफाफलकितैः ॥ १०६४ ॥
अशक्तानां भवद्रूपं निष्फलं ध्यातुमचितुम् ।
भक्तिभाजामनुक्रोशाधत्तु रूपं त्वमग्रहीः ॥ १०६५ ॥

·१३ द्वितीया राजतरङ्गिणी। तवास्यां प्रतिमायां चेद्यपेतो नैव संनिधिः। पवित्रयतरामद्य स्वप्ने त्यदर्शनेन माम् ॥ १०६६ ।। अस्माभिश्च ततः सा त्वं यथाशक्ति निपेव्यसे । मिथ्याभक्तदुरात्मत्वात्त्वं चेदरमितो गता ।। १०६७ ॥ किमर्थ प्रतिमा तर्हि गर्हिता हिन्दुवैरिभिः । विज्ञप्योत स सप्तम्यां भाद्रे राजा जितेन्द्रियः॥ १०६८॥ अशेत शारदाक्षेत्रमासादस्थण्डिलोपरि।. दर्शितं न यदा स्वप्ने किंचित्संनिधिसूचकम् ॥ १०६९ ॥ राशाष्टानवृती वर्षे स्वां मूर्ति देव्यचूर्णयत् । नास्यादाद्दर्शनं देवी म्लेच्छसंसर्गतो ध्रुयम् । स्वामी भृत्यापराधेन गर्हणीय इति स्थितिः ।। १०७०॥ देवीदर्शनविच्छेदि तस्य नासीद्धि किंचन । या सत्यं विवेकश्च तमेवाश्रयते तदा ॥ १०७१ ।। व्यावृत्त्य यवनानां स वनानामिव धारिदः। हर्षोत्कर्षवशोकार्पोन्महत्कनकयर्पणम् ॥ १०७२।। यत्र दण्ड्या न दण्ड्यन्ते दुर्वलास्तस्करं विना । भूपतेः प्राद्भिवाफत्वं स प्राप्रगट्टशिर्यकः ।। १०७३ ।। प्रतिज्ञानस्तदा कोशधनसंभवने सति । स्वगलच्छेदनं भट्टो मिथ्यावश्च विप्लवम् ।। १०७३ ।। शाखाभङ्गसमुद्भूतशब्दव्याप्तचतुर्देिशाम् । समुदीरयतां नूनमग्राह्मण्यं पदे पदे ।। २०७५ ।। द्रुमाणां फलननाणां जनानां नमतां गुणः । छेदादक्षामकापस जिष्णुरिन्धनहेतुना ।। १०७६ ॥ प्रतिवरोध्यपलद्वयमानमुदुम्रहः। जातिरक्षार्यमासीवण्डो दण्डो द्विजन्मनाम् ।। १०७७॥

·जोनराजकता शिर्यभट्टमुखेनैव तं निवार्य नरार्यमा। प्रतिवर्ष रीप्यमापं तेषां दण्डमकल्पयत् ॥ १०७८ ।। 'मांसादिलोभान्निध्नन्स मण्डलेपु विपेण गाः • गोमांसकुण्डी धादिवारणात्सान्यवारयत् ॥ १०७२ ॥ पत्यो मृत्येन्यं गच्छन्त्या विहितं भर्तृगोत्रजः। स महामतिमाथूया विप्लवं विन्यवारयत् ॥ १०८० ॥ न्यवारयत्सपुत्रीणामौर्वदेहिकविठयम् । अपुत्रस्य विपन्नस्य लुब्धस्तद्गोत्रजैः कृतम् ॥६०८१ ॥ शिशूनां शास्त्रपाठादि सूहभट्टेन नाशितम् । वृत्तिदानेन विदुयां विद्यावानानयत्पुनः ॥ १०८२ ॥ विधित्सु-स्वाभि-द्विजदेहे महीपतिः। व्यधत्त तिलकव्याजाद्विभागं सत्यधर्मयोः ॥ १०८३॥ ग्रामाणां प्रथमे वर्षे संक्रान्तं कारकातुरैः। पत्तलाघोपदेशेषु लोत्रदण्डं न्यवारयत् ॥ १०८४ ॥ निवार्य शाकटतुलामानकूटं चिरंस्थितम् । अर्घव्यवस्था जन्तूनां प्रतिमासमकारयत् ॥ १०८५ ।। वहिर्देशागतार्थानां देशकालाद्यपेक्षया। व्यवस्थाप्यार्थमुत्पिअमच्छिनद्दिनमोपणम् ॥ १०८६ ॥ विदग्धः शिर्यभट्टोपि नोत्कोचफलमादित । अविनाशि पुनर्धर्मफलं वोपकारतः॥ १०८७ ॥ देहस्थैवार्थिनां ज्ञानरसविज्ञानकाशिणाम् । तदिच्छासिद्धिरभवद्राज्ञः पुण्यफलादुतम् ॥ १०८८ ॥ महाश्रीशिर्यभट्टस्य मुसादाजा न्यवारयत् । धर्मप्रकाशनामानं राजकाङ्गटिकं प्रभुः ।। १०८९ ।।

·द्वितीया राजतरङ्गिणी।
दूरं निवारयामास निर्धारणपदाङ्कितम् ।
भाविनां भूमिपालानां दुर्व्यवस्थापथार्गलम् ।। १०१० ॥
अस्थापयत्स धर्मस्थः सद्वृत्तं प्रतिपत्तनम् ।
मुपितो ग्रामसीमायां ग्रामेभ्यः प्रापयद्धनम् ।
अरण्येरण्यनाथेभ्यः पान्थस्तेन महीभुजा ॥ १०९१ ॥
हासाः श्मशानदेवीनां सूहभट्ट प्रतीव तम् ।
प्रतिस्थानं विमानानि प्रेतानामातस्तदा ॥ १०९२ ॥
म्लेच्छरुपद्रुतां क्षीणोमक्षीणकरुणो नृपः।
उदहात्क्रिमादेवं दानवैरिव केशवः ॥ १०९३॥"
उच्छृङ्गान्स नयन्भङ्गं निम्नानापूरयन्नृपः ।
स्वकीर्तिवीजयांपार्थमनुद्घातां महीं व्यधात् ।। १०९४ ।।
भूपतेः परदारेषु निष्कौतुकमयं व्रतम् ।
अभज्यत परं तस्य परश्रीपरिरम्भणे ॥ १०९५ ॥
सम्यग्दशवलेनाथ सर्वशेन महीभुजा।
सौगतस्तिलकाचार्यों महत्तमपदे कृतः ॥ १०९६ ।।
स शिर्यभट्टस्तिलफः स सिंहगणनापतिः।
सोपानान्यभवन्नुश्यपदारोहे द्विजन्मनाम् ॥ १०९७ ॥
मेदिन्याखण्डलस्यासीस्पिकस्येव रसधिया।
अराण्डं रसपाण्डित्यं ब्रह्मकुण्डलसेवया ॥ १०९८ ॥
कर्पूरभट्टो निर्दपः प्राणरक्षो महोभुजः।
गुणिनां शरणं चक्रे स्वगुणः सुरभि सभाम् ॥ १०९९ ।।
पूर्वान्दग्रहसंचारादुत्तरादग्रहस्थितिम् ।
रूप्पभहो विनासोधिनेच गणितथमम् ॥ ११०० ॥
श्रीरामानन्दपादानां भाप्यव्याख्या क्षणक्षणम् ।
घौक्षते शारदा क्षाणामेव संम्रान्तमानसा ॥ १९०१ ॥

·जोनराजवंता गान्धारसिन्धुमदादिभूभुजस्तस्य भूभुजः। ग्राम्या इवाभवनाशाकारिणो जितवैरिणः॥ १९०२॥ युद्ध जितं ततो यद्धं खुःखुरेन्द्रेण भूपतिः। मालदेशं मद्रराजमालया निरमोचयत् ॥ ११०३ ॥ राजा राजपुरीराजं नयशः स्वपदातिभिः। क्षणाभङ्गमात्रेण रणसूहमलोठयत् ।। ११०४ ॥ उदभाण्डपुराधीशं सिन्धुराजोपहितम् । स कन्दुकमिवोत्थाप्य मुहर्मुहुरपातयत् ॥ ११०५ ॥ भोट्टभूमौ महीन्द्रेण गोग्गदेशे कदाचन । वाणागौरखरास्त्रेण गुणैर्लोकाश्च रक्षिताः॥ ११०६ ॥ समिजिते शयादेशे कूरादेशो महीपतिः। सुवर्णयुद्धप्रतिमा यवनेभ्यो ररक्ष सः॥ ११०७॥ कपाकररूपस्तस्य निकपो भोट्टतेजसाम् । अप्रकाशां प्रकाशोथ कुलूतनगरी व्यधात् ॥ ११०८ ॥ केवलं हृदयं शून्यं भोट्टानां नाभवत्तदा । भूमिपालभयावेशात्कोशोपि चिरसंचितः ॥ ११०९ ॥ प्रकृतीनां ददद्राजा शोपाप्यायो यथोचितम् । प्रत्यवेक्षामकात्सि शालीनामिव कार्पिकः ॥१११० ॥ नासहिष्टैव तचापं तुलां शार्ङ्गपिनाकयोः । दूरकार्यार्थसाधिन्या धनुप्मत्ता भ्रवः पुनः ॥ ११११॥ अस्तं यस्तमसां कुलानि वलतो नेतुं सदा वाञ्छति क्षीणं तं वसुनाभिपूर्य शशिनं संवर्धयत्यासा। काश्यप्यामवकाशमात्रघटनां शाखामुखै रुन्धतो वृक्षान्वृष्टिभरेश्च योस्य कतमो भानोस्सुलामहति ॥ १११२॥ .

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। लहराजसुतं राजा नोस्रथं यमवर्धयत् । अहतद्रविणं तं स द्रोहीति निरवासयत् ।। १११३ ।। मक्कदेशागतो जातु पुस्तकाडम्बरं वहन् । सैदालनामा यवनो राजेन्द्रं तमुपागमत् ॥ १११४ ।। गुणान्विकस्थमानं तं गुणिरागी नरेश्वरः । उपागच्छत्प्रतिदिनं दर्शनायेतरो यथा ॥ ११९५ ।। ध्वनतः पटहस्येव तस्यापश्यत्क्रमादसौ। अन्तःसारविहीनत्वं परीक्षायां विचक्षणः ॥ १११६ ।। म्लेच्छमस्करिणि क्षोणीप्राणेशो निर्गुणेपि सः। प्रेमाणं नामुत्युने पितेव करुणामयः ॥ १११७ ॥ प्रदोपस्येव तमसां दुर्दिनस्येव विधुताम् । दोपाणां यहुता तस्य प्रजाः समुवेजयत् ॥ १११८ ॥ तस्मिन्नवसरे कश्चिद्योगिराजो जितेन्द्रियः। न्यविक्षतोभते स्तम्भे योगाभ्यासस्य सिद्धये ॥१११९ ॥ स्तम्भोपरि नवाहानि निराहारमपश्यतः। तस्याशिषेच महिपो राज्ञः पुत्रमजीजनत् ।। ११२० ॥ तपस्यतस्ततस्तस्य तदभूनवमं दिनम् । राशस्त्वनयम पुत्रजन्मकालमहोत्सवः ॥ ११२१ ॥ हेमन्तान्ते पतति तुहिनं फाल्गुनेफल्गु चल्ग- हीपस्यापि स्फुरति सुतरां शान्तिकालेतिदाहः । शैत्योद्रेक वृहति वहति ग्रीष्मकाले तुपारं धस्तु प्रायः प्रथयति निजं धर्ममायाति नाशम् ॥ १९२२ ।। तपःकवचमस्पृष्ट्वा तमधो मार्गणैर्गतम् । प्रहर्तुरिव निर्देष्टुं भविष्यन्ती यथागतिम् ॥ ११२३ ।। 13 ·जोनराजकृता राजमान्यं तमालोक्य कुप्यन्तं शान्तमानसः। निर्णयादचलनी नयान तु भयोदयात् ।। ११२४ ॥ स स्तम्भान महाधैर्यादवारोहन्महामनाः। नैवारोहजगदृष्टिं सद्यो द्यामपि योगवित् ॥ ११२५ ।। अतिथि योगपथिक मायधीर्मामिति शुवन् । म्लेच्छमस्फरिणा वर्णी खगघातैरचूर्णत ।। ११२६ ॥ अत्यर्थदर्शनद्वेषान्मदिराममोहितः । स म्लेच्छमस्करी योगिराजं तमवधीच्छरैः॥ ११२७ ॥ संतप्तैर्मलिनैः स्थूलैर्जनानां तद्विलोफनात् । भूतले पतितं वाप्पैरपवादश्च राजनि ॥ ११२८ ।। पृथ्वीनाथोथ तच्छ्रुत्वा शुद्धयर्थमिव मनवान् । भी-हीशोकधाश्चर्यकृत्यचिन्तार्णवेषु सः॥ ११२९ ॥ प्रथमोद्भुतपुत्रपि तस्मिन्नहि महीभुजा । नानायि नाभ्यवाहारि न व्यवाहारि नाकथि ॥ ११३०॥ अन्येधुर्भूपतिः पृष्टस्मृतिशगुरुकोविदः। हन्तुर्दण्ड वधं शण्वन्करुणायन्त्रितीभवत् ॥ ११३१ ॥ प्रतीपं खरमारोप्य प्रतिहट्ट परिभ्रमम् । नरमूत्राभिषिक्तस्य कूर्चस्य परिकर्तनम् ॥ ११३२ ।। ठीवनं सर्वलोकानां प्रेतान्त्रैर्याहुयन्त्रणम् । जीवन्मरणमादिक्षद्दण्डं तस्य मृपायतेः ॥ १९३३ ।। राजनि म्लानिहींनानि दिक्सौगन्ध्यवहानि च । अपतनाकपुष्पाणि पौराशीर्वचनानि च ॥ ११३४ ।। मद्रराजदुहिनोः स चतुरस्तनयानृपः। यथा दशरथो राजा जनकान्तानजीजनत् ॥ ११३५ ।।

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। ज्यायानादामखानः स हाज्यखानस्तथा परः । खानो जस्सरथः सानो यहामश्च संज्ञितः ॥ ११३६ ॥ हिन्दयः सूहभट्टेन बलाधै पीडिता भृशम् । परदेशं गतास्ते तु यिभ्रतो वेशफल्पनाम् ॥ ११३७ ॥ निजाचाररता नित्यं तदाचारद्विपो हुदा । स्वमाचारमनुष्ठातुं प्रेरिताश्च द्विजैर्यलात् ॥ ११३८॥ दारिताः स्वत्राणभयादुत्कोचार्पणतत्पराः। रक्षिता भूमिपालेन तदुपयवारणात् ॥ १९३९ ।। क्षीरार्णवस्य मथनात्परतः सुधादि- रत्नानि तान्यनुपभोगनिरर्थकानि । यो नीतवान्सफलतां फिल पायदाना- स्तुत्यः स मन्दरगिरिगिरिराजवर्गे ॥ ११५० ॥ नदीरयटपातेन भुवयाम्बु चिनाफलाः। संयोगात्सफलीकृत्य यशचित्रमजीजनत् ॥ १९४१ ।। राशोत्पलपुरक्षोणी फुल्यां प्रापय्य पप्रिणीम् । तयोनिरर्थकत्वेन दृपणा विनिवारिता ।। ११४२ ।। नन्दशैलमरी पुल्यामवतार्य महीपतिः। अस्मारयशमन्धरं सागरान्तनिवासिनम् ॥ ११४३ ॥ परालम्बः सतां बिभ्रदष्पराल सितं यशः। कुल्ययाकारयद्देशं परालाप्यं स्तुतेः पदम् ।। ११४४ ॥ सामहारा दिजा या सामहाराश्य योपितः। साय जैनपुरी रामा फरले निरमीयत ॥ ११४॥ अवन्तिपुग्भूमी च फान्तोदन्तेन भृभुजा । फुल्यायतारिना तुल्या शालिसंपत्तिशालिनी । १९४६ ॥

·जोनराजकृता गिरिमार्गेण गङ्गाया मानसं प्रापिते जले। फि पूता मानसेनेयमनया किमु मानसम् ॥ ११४७ ॥ व्यडम्ययत्स्वमूर्ति या मानसप्रतिविम्विताम् । व्यधायि तत्तटे तेन नगरी सफलाभिधा ॥ ११४८ ॥ श्रीस्वयस्य यमानेतुं प्रशा न स्फुटमस्फुरत् ।। श्रीसिकन्दरसाहोपि कुण्ठोत्कण्ठोभवत्तराम् ॥ ११४९ ॥ श्रीजैनोल्लावदीनस्तमानीय पहरं नदम् । प्रासिञ्चविंशतिक्रोशाञ्छीमान्स्वयपुरे मरुम् ॥ ११५० ॥ दुर्भिक्षव्याप्तचित्तानां विधान्तिजननाघृणाम् । विश्रान्तिसंशया कुल्या प्रसिद्धाभूत्पदे पदे ॥ ११५१ ॥ श्रीमान्स्वयपुरात्पावितस्तं धरणेर्नृपः । संयोज्य पहरं तापव्यापदं स न्यवारयत् ॥ ११५२॥ आ प्रद्युम्नगिरिप्रान्तादमरेशपुरावधि । मठाग्रहारहट्टाढ्यां स जैननगरी व्यधात् ॥ १९५३ ॥ स्वर्ग जेतुमिवोदस्थादुन्नतैरश्मवेश्मभिः । संक्रान्ता जैनगङ्गायां फणिलोकं च यागमत् ।। ११५४ ॥ जैनगङ्गां रणस्वामिप्रासादे प्रापितां कृती। व्यसिस्मरत्स्मेरयशा हरिपादकुतूहलम् ॥ ११५५ ॥ पारेस्वयपुर जैनगिरिसंशां पुरीं व्यधात् । कैलासाचलतुल्यैर्या प्रासादरभिभूपिता ॥ ११५६ ॥ सिद्धक्षेने सुरेश्वर्या प्रसिद्धविलसद्यशाः । राजधानी निपिद्धारिर्व्यधात्सिद्धिपुरीमसौ ॥ ११५७ ॥ . प्रासादशिखरे राजा मार्तण्डामरनाथयो। राजधान्यो व्यधात्सौधधौतदूरनभस्तले ।। ११५८ ॥

·द्वितीया राजतरङ्गिणी । 6906 १०१ मुभिक्षं स्वयराजेन पूर्वमङ्कुरितं किल । ततः प्रभृत्यतीतेपु बहुप्वपि च राजमु ॥ ११५९ ॥ प्रजानामल्पपुण्यत्वान्नावर्धत मनागपि । तपोयलात्पल्लचितं पुप्पितं फलितं तथा ।। ११६० ।। श्रीजैनोल्लाभदीनेन युगपत्तद्यधीयत । तपसामतिशुद्धानां किमिव ज्ञापकं परम् ॥ ११६१ ॥ पूर्वपुण्यक्षये राज्यात्पतन्त्यन्ये महीभुजः। तस्य जन्मान्तरे राज्यप्राश्ये राज्यमभूत्प्रभोः ॥ ११६२ ।। स नदीमातृकाः कृत्वा धरणीर्देवमातृकाः । अग्रहाराननु क्षमापो द्विजेभ्यो यददात्सदा ॥ ११६३ ।। चराहक्षेत्रनगरविजयेशपुरादिषु । यवनेश्योनहारान्स सचिहारान्स्वयं ददौ ॥ ११६४ ॥ विजयक्षेत्रवाराहक्षेत्रमूरपुपदिषु। सत्रदानेन स प्रासमपि गोत्रभिदो व्यधात् ॥ ११६५ ॥ भूमिविक्रयभूर्जादि कृतचिढं महीभुजा । नियमागमायाय धर्माधिकारिणा कृतम् ॥ ११६६ ।। यो जयापीडदेवेन प्राप्तो नागप्रसादतः। स दण्डमिय तस्यादात्तानं ताम्राफरी गिरिः॥ ११६७॥ मणीन्सनिभ्यश्चालण्यास्तद्वाज्ये भूरजीजनत् । ये जनमणयः स्याताः पनरागमच्छिदः ॥ १९६८॥ सरितां सैफते पीतसिफतानमयं तदा । काश्चन फाशन आयां यिनलोफरचीयत ॥ १९६९ ॥ मरित्सुवर्णात्यष्ठांशी प्रायो भाविभिरीश्वरः। ताघ्रपटैलिसवानावाश्यमेवं नरेश्वरः ॥ १९७० ॥ . .

·१०२ जोनराजरता नगराधिकृतः काचडामरो दुस्तरे पथि । क्रोशमात्र व्यधात्सेतुं नगरान्तः शिलामयम् ॥ १९७१ ॥ नात्मैव सेतुदानेन तेन पकात्समुद्धृतः। सकलोपि जनो मध्येनगरं पुण्यशालिना ॥ ११७२॥ विषये विपये चक्रे शिर्यभट्टो मठान्पृथक् । अन्येपि सचिवा राशो धर्मशाला यहूर्यधुः ॥ ११७३ ।। पद्माकरस्य मथनाय गजाधिराजा- वभ्युद्यती सततमेव तदम्बुतृप्तौ । तावत्कराकरि रदारदि चातिमत्ती कृत्वा क्षणादगमतां स्वयमेव नाशम् ।। ११७४ ॥ मसूदशूरौ धात्रेयी भूपतेरेकगोत्रजी। द्वौ रन्ध्रान्वेपिणावास्तामन्योन्यविभवासहौ ॥ ११७५ ॥ राशा तौ वारितोद्रेको मेहदाक्षिपयशालिना। मृत्वान्यतममुत्पिञ्जसजावभवतां चिरम् ॥ ११७६ ।। कदाचिद्भपतेरने स्पृष्टः शूरेण वाक्शरैः । मसूदठक्कुरः शस्त्रसंन्यासं समकल्पयत् ॥ १९७७ ।। न्यस्तशस्त्रः स.रजनौ गच्छन्मितपरिच्छदः । रन्ध्र लब्ध्वाथ शूरेण मसूदठकुरो हतः ॥ ११७८ ॥ वित्ताट्यष्ठकुरैस्तस्य भ्रातृभिः ख्यातपौरुपैः । हन्तुमभ्यथितः शूरो भूपतेः प्रेमशालिनः ॥ ११७९ ॥ शूरे सानुचरे वित्तठारेण हते सति । प्रसादमगमत्कीर्तिष्ठकुराणां च धीस्तदा ॥ ११८० ॥ तथानयोगिनां मानमदाद्भूलोकवासवः। क्षेपामग्रे यथा मद्रराजाद्यर्लडितं श्ववत् ।। १९८१ ॥

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। स ददद्योगिनां भोग योग तेभ्योमहीनृपः। भयं दददरातिभ्यो दधावभयमप्यहो।॥ ११८२ ॥ मुद्राकर्पूरफन्थादि धारयन्योगिनां नृपः। कुण्डलं हेमपात्राणि दुकूलमपि दत्तवान् ।। ११८३॥. छित्या पर्वतपक्षतोरपि नवाः फेनेन हत्याप्यहि कृत्वा यज्ञशतं त्रिलोकविजयी का न तिं गतः । इन्द्रः पीतसितासितारुणहरिद्वर्ण विधत्ते धनु- ज्योतिधूमसमोरनीरघटनामानेप्यसारे घने ॥ १९८४ ॥ भूतानां भाविनां वापि यदशक्यं महीभुजाम् । तदिष्टसाहसोराजा कीर्तये कर्तुमिश्वान् ॥ १९८५ ॥ फर्तव्यं साहसं यद्यचिन्तयदयं नृपः । फालस्यानवधित्वेन.विपुलत्वेन च क्षितेः ॥ ११८६ ॥ तत्तत्संभाव्य साध्यं स भाविभिर्मेदिनीश्वरः। दूरादम्धिमिवायातो रत्नेप्यधिफदीप्तिषु ॥ ११०७ ।। साहसेप्चेफमादातुमपि माप न निश्चयम् । उपचारैर्दरिद्राणां यभूपोदारमानसः ॥ ११८५ ॥ न तोपितः श्रुतरामामतीतानां स साहसः । अगम्येप्यपि भूपालः शैलेषु च सरस्सु च ॥ ११८९ ॥ शब्देष्वप्विय पविस्ततः समचरनृपः। घणिजामिय याफ्यानि व्यवहारसमुत्युका ।। ११९० ।। राजा नीलपुराणादीन्पण्डितेभ्यस्ततोश्रणोत् । चिन्तान्तराणि संत्यज्य साहसफसमुत्मुकः ।। १९९१ ।। पदाचिद्धरणांपालधिरमेवमचिन्तयत् । देवस्व मिलापस्य मुरापरिक्षतिमण्डलम् ॥ ११९२ ।।

·१०४ जोनराजकृता प्रधानं तत्र कश्मीरमण्डलं नयनं यथा । शैलराजशिखाः पदमतुलां यत्र वहन्ति ताः ।। ११९३ ॥ तारामण्डलवत्तत्र महापद्मसरोवरः। शश्वदुद्भमितो यत्र मैनाकान्वेषणोद्यतः ॥ ११९४ ॥ प्रतिविम्बफलाद्भाति जाने हिमगिरीश्वरः। समुद्रसदृशे यत्र प्रतिविम्वच्छलाद्रवेः ॥ ११९५ ।। अन्तः कृतास्पदो दीप्तो लक्ष्यते वडवानलः । महापद्मास्पदं तत्र ज्योतिर्मण्डलसोद्रम् ॥ ११९६ ॥ तदापूर्य कथंचिच्चेत्कियन्मात्रमपि क्रमात् । निर्माणं शक्यते कर्तु तदा राज्यफलोदयः ॥ ११९७ ॥ अगाधसलिलच्छन्नक्रोशाप्टाविंशतिर्भवन् । सरोराजः स हि महानाशयो महतामपि ॥११९८॥ विचिन्त्येति स विस्रष्टुं तत्रोपायं सरोवरे । नागस्य गतवान्मध्यं योगीवात्मानमात्मना ॥ ११९९ ।। सदैवोद्धतकल्लोलं महापद्मसरो महत् । नागांहन्त नृपाः पूर्वं तरणीभगशविनः ॥ १२०० ।। तपःप्रभावाद्धर्याद्वा कार्यगौरवतोपि वा। स्थलवत्सलिले तत्र स राजा त्वचरत्सुखम् ॥ १२०१ ।। यञ्चेतसा चिरतरं परिचिन्त्यमानं चिन्तामाणः किल ददाति तदेव नान्यत् । चित्तस्य चापि यदगोचरतामुपैति तत्तु प्रयच्छतितरां वत बुद्धिरत्नम् ।। १२०२ ॥ तस्य हि क्षितिपालस्य निरालस्यमतेः सतः । सरसः स्थलतां कर्तुमुपायः प्रत्यभादयम् ॥ १२०३ ।।

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। शिलापूर्णप्रवहणरुपर्युपरि पातितः। शैलशृङ्गैरिवाम्भोधिमेतदापूरयाम्यहम् ।। १२०४ ॥ कृताभिलोहनदाभिः पट्टीभिर्देवदारुणः। न क्लिद्यन्ते न मिद्यन्ते शिलाप्रवहणानि यत् ।। १२०५।। ततः प्रत्यागतो राजा वृद्धानाबद्धकौतुकः। अपृच्छत्कारणं तस्य ते चैनं नृपमन्नुवन् ॥ १२०६ ।। द्वारिकेवार्णवेत्रासीत्पुरी संधिमती किल । सुदर्शनेन सहिता सततं श्रीपतिश्रिता ॥ १२०७ ॥ नगर्या देवता तस्या महापद्मः फणीश्वरः। स्वमिघेताश्चतुर्वर्णान्पुत्रवत्पर्यपालयत् ।। १२०८ ॥ कलिकालवलात्तत्र दुराचारनिपेषिणः । वसन्तस्ततवास्तव्याः प्रापुर्वदि दिनाद्दिनम् ॥ १२०९ ।। अथ वर्णाश्रमाचारविपर्यासानुवन्धतः । क्रोध नागपतिर्यातो दूषणादिव सजनः ।। १२१०।। भनुज्झितनिजाचारं कुम्मकारं स कंचन । स्वमेवदुराचारापोरान्मजपितास्म्यहम् ॥ १२११॥ नागः प्रजादुराचारफुदो ग्रोडयतीति तम्। प्रातर्वदन्तं जहसुः पौरा मत्तमियाशिलाः ॥१२१२ । तदास्तिके कुम्भकारे गते तस्मात्पुराहतम् । नागेन्द्रो जलपूरेण सर्वमग्रोडयत्पुरम् ॥ १२१३ ॥ यावत्पौराः पुरवेलुस्ते सर्ये हरिणा इय । तापदेवाप्रमामामहायाग्निरिय तजलम् ॥ १२१४ ॥ फणाशतोलसवारिधाराशब्दमर्यकरः । नागरासोय नगरी घेरीवायेष्टयजलैः ॥ १२१५ ॥ 14

·जोनराजकता
मन्त्रान्पठत्सु विप्रेषु जनेषु प्रणमत्सु च ।
रुदत्स्वपि च वालेषु नास्याभूधमवद्दया ॥ १२१६ ॥
भयादालेषु पुत्रेषु कण्ठलग्नेषु योपितः।
वापमुक्ताफलैश्चक्रुः पूजां फणिपतेरिव ॥ १२१७ ॥ ,
पादादई ततः कण्ठं ततः स्कन्धं ततः शिरः।
प्राणा इव सुता जग्मुर्मातणां भयविह्वलाः ॥ १२१८ ॥
सर्वाण्यङ्गानि नारीणां शृङ्गारीवानुरागवान् ।
कम्पमानानि लोलः स जलपूरः समस्पृशत् ॥ १२१९ ॥
हस्वं दीर्थे च सूक्ष्मं च स्थूलं चाणु महत्तथा।
अन्धकार इवाच्छाद्य जलपूरो व्यजृम्भत ।। १२२२० ।
अगाधे सलिले तस्मिन्खलस्पर्शासहस्ततः ।
फणिराजः स्थितिं चक्रे विपिने सज्जनो यथा ॥ १२२१ ॥
कालियः स हि नागेन्द्रः पदाक्रान्तो मुरद्विपा।
शिरस्युत्पन्नपद्मत्वान्महापद्माभिधां गतः ॥ १२२२ ॥
नष्टान्योजयितुं भूयः कश्मीरानिच्छतो हरेः।
अवतारस्त्वमेतत्ते सिध्यत्येव चिकीर्पितम् ॥ १२२३ ।
राजा श्वत्वेति तत्त्वज्ञः क्षणमेवमचिन्तयत् ।
एवंविधानि कार्याणि सिध्येयुः कथमन्यथा ॥ १२२४॥
प्रजाचारविपर्यासान्नाक्षमिष्ट पुरं फणी।
नानिष्टं क्षमतेल्पोपि तादृशस्तु महान्कथम् ।। १२२५ ॥
नागराजोचितच्छन्त्रसगोत्रमहमत्र तु ।
स्थलमात्रं यशोरनघटिकारम्यमारमे ॥ १२२६ ॥
उझोलसरसो मध्ये कल्पमाने स्थले तथा।
पवित्रे विजने चात्र सिद्धि यास्यन्ति साधकाः॥ १२२७॥

·-
द्वितीया राजतरङ्गिणी।
चिन्तयित्वति भूपालः
शिलाप्रवहणैः
उलोलसरसो मध्यमप्यगाधमपूरयत् ॥ १२२८ ॥
हेमन्ते विसशृङ्गारकिपुकोद्धरणादिना ।
श्रीजयापीडकोहस्य ज्ञायतेगाधवर्तिता ॥ १२२९ ।।
उलोलस्यान्तभागेषु स्वयाकुण्डलकादयः।
दृश्यन्ते 'बवो ग्रामा विशालसदनाङ्किताः ॥ १२३०
गिरयोपि निमन्जन्ति यत्र तत्र तु स व्यधात् ।
जैनलङ्का महाटकां तं निधायाधिकारिणम् ॥ १२३१ ।।
कारुण्यात्कीर्तिलोभाश्च स्वयमेवांथ भूपतिः ।
यामपार्श्वे गिरौ वारि विस्रष्टुं चिरमन्नमत् ॥ १२३२ ।।
दृष्ट्वा निःसलिलं शैलं लेदर्यानयनोत्सुकः ।
अश्रीपीच्छास्त्रवृद्धभ्यस्तन्मूलममरेश्वरम् ॥ १२३३ ।।
निर्विघ्नं कार्यसिद्धयर्थ प्रसादयितुमीश्वरम् ।
आरुरोहामरेशाद्रिमभिमानमिवाय सः॥१२३४ ॥
ते लताभ्य इव म्लेच्छा नागेभ्यः शङ्कयाकुलाः।
मान्योन्यमिव संलापं तत्र स्वक इव व्यधुः ॥ १२३५॥
स्वग्रोगिणामिव स्वस्थास्तुरुप्काणां वनस्थिताः ।
नागा दर्शनमप्यन्तासहंत कदाचन ॥ १२३६ ॥
धैर्येणोपद्रुतो राजा शुथूवानासहिष्ट तान् ।
यालोग्निकणविष्टुएः पद्मपगमिचामलम् ॥ १२३७ ॥
फपीनामिय यशानां भीतानामपि च ध्रुवम् ।
ग्लेच्छानां च दुराचारचापल्यं चिन्यवर्तत ॥ १२३८ ॥
यंदुदर्जनियन्तिः सविद्युद्भिर्यनयनः ।
कोपेनेवाभयत्तेपु ततः कालमुरा नभः ॥ १२३९॥

·.
१०८
जोनराजकृता
कातरेप्वेव संग्रामाद्विरेस्तूर्णपलायिपु।
म्लेच्छेषु करकानप्टधैर्येषु तत्क्षणम् ॥ १२४० ॥
मानादिव कुलीनोथ भक्त्या धैर्यादविच्युतः।
अवरूढो न शैलेन्द्रात्कश्मीरेन्द्रः कथंचन ॥ १२४१ ।।
मान्त्रिकेविष मेघेषु गर्जत्सु यवनोरगैः।
त्यक्तो निधिरिव मापो देवो नागैरशंस्यत ॥ १२४२ ॥
निवृत्त्यतामितो देव कार्यसिद्धिर्भविष्यति ।
पूजोपकरणं शंभोः प्राप्तमेव विसृज्यताम् ॥ १२४३ ॥
स्वने दिव्याकृतेः पुंसः श्रुत्वेति क्षितिनायकः ।
सिद्धकार्यस्ततः प्रातः कश्मीरान्तरमाविशत् ।। १२४४ ॥
लेदरीगिरिमार्गेण प्राप्य मार्तण्डपत्तनम् ।
इति राजा समादिक्षार्मिकं शिर्यभट्टकम् ॥ १२४५ ॥
दयालुत्वात्प्रशस्तत्वान्निर्लोभत्वान्महीभुजा ।
नियुक्तः स नदीकृष्टावलग शिर्यकः ॥ १२४६ ॥
सोव्याहताशः सर्वत्र लोकालीपतिभिस्ततः।
लोकमानाय शैलेन्द्र सरितः पदवी व्यधात् ॥ १२४७ ॥
अवटेषु शिलावन्धं निम्नेषु ग्रावपूरणम् ।
खनीषु कुटिलं मार्ग तस्याः स सरितो व्यधात् ॥ १२४८ ॥
तटस्थान्पोषयन्त्युच्चैः पुरस्ताच्छाखिनः सरित् ।
सा तु राजसभेवाथ रभसादुदपूरयत् ॥ १२४९ ॥
प्रशेव विदुपा स्थित्या चिर प्रतिपदं सरित् ।
लोलीकृततरगमूः प्रातिष्ठत शनैः शनैः ॥ १२५० ॥
राशस्तपःप्रभावेण शिर्यभट्टनयेन च ।
प्रजानामपि भाग्येन नास्या विनोभवत्कचित् ॥ १२५१ ॥

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। सा भजन्ती गिरि क्वापि त्यजन्ती दूरतः क्वचित् । वप्रात्पररतेवाभूत्सशब्दकलहा सरित् ।। १२५२ ॥ नवस्य भूमिपालस्य चित्तवृत्तिरिवाम्भसा । अवटो दक्षिणे नद्या वामद्रिर्विकटोपलः। पुरस्तुगा च दीर्घा च शिलेति क्वाप्य दृश्यत ॥ १२५३ ॥ स्थूलेन गण्डशैलेन पुरतो रद्धपद्धतिः। न तस्थौ न ययौ कुल्या कामिनीव विमानिता ॥१२५४॥ राशा स्वयमयाप्यत्र गण्डशैले विदारिते। सरित्तीर्णप्रतिक्षेन गच्छन्ती क्रमते स्म सा ॥ १२५५ ॥ नद्या व्याक्रप्टुमिष्टायाः शिलया मार्गरोधने । मिहिराख्यो नृपः क्रोधात्स्त्रीलक्षाणि जघान सः ॥ १२५६ ॥ थीजैनोलावदीनस्तु सरितो मार्गरोधिनीम् । दारयित्वा शिलां शस्त्रैर्जनताः समजीवयत् ।। १२५७ ।। गिरीशमुकुटम्रष्टां गगामिव भगीरथः ।. लेदरीमधिविस्तीर्णा मार्तण्डमामवापयत् ॥ १२५८ ॥ मेखलेव गिरेस्तस्य राज्ञः कीर्तिरियामला । भूमेर्मुक्तालतेवासी सरित्परमशोभत ।। १२५९ ॥ समीपस्थोपि मार्तण्डो न मां शोपयितुं क्षमः। इंतीव तरलोदामा निनादमकरोत्सरित् ॥ १२६०।। एकः श्रीजयनोल्लायीनो धर्मपरो नृपः। सरित्प्रयाहफपटादिति रेषां विधिय॑धात् ॥ १२६१ ॥ ग्रह्मचर्योपतप्तानां स्त्रीसहादिय भूराहाम् । सेफात्सरिरहतात्तत्र फिमप्युदभयमुपम् ॥ १२६२ ॥ दर्शितायर्तनामिः सा गच्छन्ती सुभगं शनैः। सरित्सफेनसहिता मार्तण्डमहमत्तराम ॥ १२६३।।

·जोनराजकृता
सूर्यो हारिप्रवाहायां सरिति प्रतिविम्वितः।
मूर्तः संनिहितो ज्ञातः फलावपि चिरं जनैः ॥ १२६४ ॥
ननु दीनान्पालयन्ती नदानाभिमुसी सती ।
सरित्प्रसिदिमगमजैनधर्मनदीति सा ॥ १२६५ ॥
सान्द्रं प्रदोपजनितं तिमिरं निवार्य
विश्वप्रकाशनपरस्य दिवाकरस्य ।
आयाति मण्डलतलं स्वयमेव तेजः
श्रेष्ठौपधीशऋणमास्ततरां चिरं यत् ॥ १२६६ ।।
त्रिपश्चाङ्गमिते वर्पवृन्दे यांते कलेः किल ।
अथर्वकोशलाद्दोणो रणं कुरुबलैर्व्यधात् ॥ १२६७ ॥
कुरुभिनिहते द्रोणे तदाथर्वा निराश्रयः ।
शरणीकृतवान्वेदः कर्णाटान्पटुचेतनान् ॥ १२६८ ॥
शास्त्रेप्वथर्ववेदस्य माहात्म्य परिपश्यताम् ।
काश्मीरिकाणां तत्प्राप्त्यै चिरमासीन्मनोरथः ॥ १२६९ ।।
कालेय विपुले याते सूहभट्टभयाकुलः।
युद्धभट्टाभिधो मानी देशान्तरमगाद्गुणी ॥ १२७० ।।
यजुपः पठनात्प्रीतः कर्णाटैः सोथ पाठितः।
सरहस्यमथर्वाणं निजं प्रत्यागतों भुवम् ॥ १२७१ ॥
श्रीजैनोल्लावदीनस्य गुणिनो गुणरागिणः ।
उपधीकृत्य तं चेदं परंतुष्टिमजीजनत् ॥ १२७२ ॥
दत्तस्वकीयवस्त्रानः शिर्यभट्टोथ धर्मवित् ।
तेनैवाथर्ववेदं तं द्विजपुत्रानपाठयत् ॥ १२७३ ॥
सा धर्मिष्टा तु शाला शिर्यभट्टस्य धीमतः ।
कर्णाटानामपि परमगमत्स्पृहणीयताम् ॥ १२७४ ॥

·द्वितीयां राजतरङ्गिणी ।
स्निग्धा विधुच्छ्रवणमधुरं गर्जितं वृष्टिरिष्टा
छायाभासत्क्रमभरहरिाहते मन्दमन्दः।
वर्षाकालं विधिरनुदिनं वर्धयन्स्वं गुणोधै-
ग्रीमार्तासु प्रथयति दयादक्षिणत्वं प्रजासु ॥ १२७५ ॥
दशाविधुरभावेन विपक्षस्य बलेन वा ।
दानसंस्कारमानादाचनुरूपे पराङ्मुखः ॥ १२७६ ।।
यस्मिन्नादमखानाख्ये ज्येष्ठे पुत्रपि भूपतिः ।
अप्रसन्नो विदग्धत्वहीनः संभावितश्विरम् ॥ १२७७ ॥
हाजीखानादिपुत्रेभ्यो विशेपाद्विहितादरः।
विभासितः स राज्ञापि तिलको मधुना यथा ॥ १२७८ ।।
आदी पादतले सन्तं करालम्वं ततः कृतम् ।
यं दर्शनान्तरे चन्द्रमुत्तमाङ्गोपरिस्थितम् ॥ १२७९ ॥
अवर्धयत्क्रमादेव कलानां निधिमीश्वरः ।
मल्लादर्यावखानः स सर्वत्राधिकृतः कृतः ॥ १२८० ॥
समो वैश्रवणस्यासीद्भट्टचैश्रमणो गुणैः।
ईश्वरस्य प्रसादेन राजभिर्यदवय॑त ॥ १२८१ ॥
रूप्यमाण्डपतिं शिल्पकौशलाभ्युल्लसन्मतिम् ।
राजधानीमहाद्वारं नष्टं योयोजयत्पुनः॥ १२८२।।
हिमाचलशिखादर्पच्छेदि प्रासादमेदुराम् ।
मराज्ये स्फुद्धाज्यः सुरत्राणः पुरी व्यधात् ॥ १२८३ ॥
जैनकोटं घहितारिरहशालि समन्ततः।
नृत्यत्पटपताकान्तकान्तं राजा विनिर्ममे ॥ १२८४॥
जीर्णोद्धारेषु सर्वेपु निर्माणेपु नवेषु च ।
आशा राझो बभौ हेतू रूप्यभाण्डपतेश्च धीः ॥ १२८५ ॥

·. ११२ जीनराजहंता: महापासरस्तीरे जैनोपपदशालिनः । पुरमण्डपिकाधोपांस्तथा श्रीजैनकुण्डलम् । स जैनपत्तनं चापि विदधे धरणीपतिः ॥ १२८६ ।। भूपतेः कोमलकरा मनोशाचरणाञ्चिता । अभिरामा महोदन्ता करुणा वल्लभाभवत् ॥१२८७॥ अनिनन्करुणानिनो नरेन्द्रो डोम्बतस्करान् । वन्धयन्निगडेढं मृत्कर्माकारयत्सदा ॥ १२८८ ॥ निर्दिशन्यशसा शुभ्रा दिशो नृपतिरादिशत् । अवधं खगमत्स्यानामनेकेषु सरःसु सः॥ १२८९ ॥ अथ जातु हतां चौरै! परिज्ञाय काञ्चन | क्रन्दन्तं भूमिपः पृच्छंश्चौरांश्चाथाप्यढोकयत् ॥ १२९० ।। वयोलक्षणसंवादं विना गोस्तुङ्गशृगताम् । सभाक्षोभनहेतुं स सत्ययाग्ब्राह्मणोवदत् ।। १२९१ ॥ तिलकादिवदेवास्याः सहजां तुद्गशृङ्गता। राज्ञा पृष्टे यदन्त्येवं चौरमूका सभाभवत् ॥ १२९२ ॥ परीक्षार्य तिमिस्वेदे राज्ञा गोशृङ्गयोः कृते । कुटिलत्वं व्यपैति स्म प्राक्चौरस्याथ शृगयोः ॥ १२९३ ।। एवं बुद्धिपकर्पण व्यवहारविमर्शतः। अमात्यपर्पदो हर्षचित्तोत्कर्षमजीजनत् ॥ १२९४ ॥ प्राडिवाकक्षमा बुद्धिर्युक्तदण्डत्वरञ्जकः। राशोवहत्यजाभारं गणनापतिगौरकः ॥ १२९५ ।। यैर्दत्तमुपकारित्वादुत्कोचद्रविणं स्वयम्। कालान्तरे कृतघ्नेषु तेष्वेवास्थानमण्डपे ॥ १२९६ ॥ प्रकाशयत्सु तदान कुपितेन महीमुजा । मौलानो मल्ल एसाकस्तेश्या प्रत्यपि दापितः ॥ १२९७ ।।

·. द्वितीया राजतरङ्गिणी। ११३ आदी पादतले तिष्ठत्करालम्बीकृतस्ततः । अथ चक्षुप्यतां गच्छन्नुत्तमागोव॑वर्विताम् ।। १२९८ ॥ नीतो दर्यावखानोथ कृतक्षेनेश्वरेण सः। कलानिधिर्हिमरचिः कौमुद्दे हिततां वहन् ॥ १२९९ ॥ दिनपतिर्न रसातलगं तमः 'शमयितुं यतते यदवेक्ष्य सः। अतिलसद्रुवि कालघनावृते- हरति तत्प्रतिविम्यमहो क्षणात् ॥ १३०० ।। राजा भूभारखिन्नोपि खड्गधाराध्यगोपि सन् । स्वदत्तं विभवं यस्य दृष्ट्वा विनाममाप्तवान् ॥ १३०१ ।। अस्तं मह्मदखानः सः कलानिधिरथागमत् । अत्यन्तरमणीयानां सुचिरस्थायिता कुतः॥ १३०२॥ प्रत्यहं प्रतिहार्याधैर्यो व्यधात्प्रीतिमर्थवान् । सत्यघ्रतो दिवमगान्महिमश्रीः स ठकुरः॥ १३०३ ॥ तद्गोत्रजेभ्यः शङ्कित्वाददं तस्य वध क्वचित् । यो दूतच्छलतो राशा स्वदेशानिरवास्यत ॥ १३०४॥ राशः सैन्धव शुक्लादिस्थाने सोयाभिधे पुरे। प्रत्यागतः स तीर्थावमिनो विन्नो दिवं ययौ । १३०५॥ राशो धर्माधिकारेषु प्रत्यक्षापरः सदा। महाश्रीशिर्यभट्टोपि तस्मिन्काले दिवं ययौ ॥ १३०६ ॥ गतेष्वप्येषु राशोस्य धर्मो नैयाल्पता गतः। क्षमां दधानस्य शेषस्य दिग्गजा हि परिच्छदाः ॥ १३०७ ॥ एफाह एव दीनारकोटिरेका महीमुजा। पालेभ्य एव दत्तासीजय्यममुखेन यत् ॥ १३०८ ॥ 15 ·११४ जोनराजकृता अद्भुतानां पदार्थानां तद्राज्ये संग्रहोमवत् । नारायणावतारोयं ज्ञायेत कथमन्यथा ॥ १३०९ ॥ येषां हिमांशुपीयूषप्रवाहा नित्यभिक्षवः । इक्षवस्तेन मार्तण्डदेशभूमिपु रोपिताः ॥ १३१० ॥ त्यजता योगमाहात्म्यालीपलितविक्रियाम् । श्रीमदर्शननाथेन विबुधत्वं प्रकाशितम् ॥ १३११ ॥ उदीपे सस्यसंपत्तेरुपप्लवकरी व्यधात् । तूलमूलादपाकृष्य सिन्धुं भारोत्सगामिनीम् ॥ १३१२ ॥ पूर्ण तिथिवारक्षेसंक्रान्त्याघेकसाधनः । तिथिवारक्षेसंक्रान्तीर्भविन्यब्दे क्षणाल्लिखन् ॥ १३१३ ॥ तद्राज्ये रूप्यभट्टोभूद्राज्यवाल्लभ्यविश्रुतः । अनादरं खण्डखाये कारयन्गणितागमे ॥ १३१४ ॥ चन्द्रस्तं गत एव दैववशतः शोकाग्निशान्त्यै निशा तत्कान्ता रविकान्तयह्निमुदयात्कष्टं प्रविष्टा सती । द्यामारुह्य तदीयधूमकपटात्प्राप्ता पुनस्तन्महो यन्मोहं ग्रहराजपादमहिमा प्राप्तः प्रसादोदयः ॥ १३१५॥ ऋतुपतिः शिशिरेण समत्सरो- प्यतिविरुद्धकरो न हितः स्थितः। यदि भुवं शिशिरोपि विनाशये- त्किमिव नाम मधुर्वत योजयेत् ॥ १३१६ ॥ सूहभट्टोथ शास्त्रार्थमण्डितोप्यथ पण्डितः। दर्शनद्वेपतः प्रेतदाहं वत निषिद्धवान् ॥ १३१७ ॥ प्रेतदाहं तदा केचित्यता गूढं जलान्तरे । अरण्ये केचन त्यक्ता निखाता वन्धुभिः परे ।। १३१८ ।।

·द्वितीया राजतरङ्गिणी। कालधर्ममुपेतेथ सूहमद्देशनैः शनैः। प्रजा वीतमया कांश्चित्तान्गूढमदाहयन् ॥ १३१९ ॥ दोपान्दृष्ट्वा स्वयं राज्ञा सैदमके निराकृते । अदहं प्रकटं प्रेतदेहानहनि बान्धवाः ॥ १३२० ।। अथानुसरणात्पन्यः पत्युः सुकृतशालिनः । स्वर्गागनाङ्गसंसर्गात्पुण्यक्षयमधारयन् ॥ १३२१ ॥ भोक्तुं राज्यं पैतृकं तद्धात्रा दत्तं स ठकुरः । जयनोल्लावदीनोसौ कश्मीरान्प्रत्युपाययौ ॥ १३२२ ॥ हतानां वस्त्रवासोनशिरस्त्रादि प्रगृह्य तत् । सदनं सधनं जस्सरथोप्यागाद्विमुच्यताम् ।। १३२३ ॥ शुक्ले शुक्के ब्रह्मणोहि रसाङ्केव्दे शशाङ्कगे। जयनोल्लावदीनोसौ राजधानी विवेश सः ॥ १३२४ ॥ दानातकथनेशस्य तनूजाय हनूमते । सर्वस्वकर्षणग्रामाधिपत्यं प्रददौ नृपः ॥ १३२५ ॥ मीरकाय ददौ भूभृदास्थानासनसंविदम् । कर्तुं विचारदक्षाय सत्यासत्यपरीक्षणम् ॥ १३२६ ॥ विवृद्धयवनाधिकारवरविप्रवीरौंट- भेंट कुटिलवर्मगर्मथितमोहिताश्च प्रजाः । सुरेज्यधिषणं विचारचतुरं परं ठकुर निरीक्ष्य युयुजे विचारपदनिर्णये भीरकम् ॥ १३२७॥ सेनाधिपत्यं वीराय ठकुरायोग्रतेजसे । विनूकपरमल्लेकनौरुजाय ददौ नृपः ॥ १३२८ ॥ लेदो सन्यपारं स ताजराजाय सोदिशत् । मल्लेशराजाय ददौ महाग्रामपरंपराम् ॥ १३२९ ।।

·जोनराजकृता . विपर्य देयनिर्मुक्तं नृपोप्यर्धवनाभिधम् । आदमाख्याय स ददौ महाविक्रमशालिने ॥ १३३० ॥ प्रवरेशपुराधीशत्वं परं परमेश्वरः। वीराय मार्गपतये मह्मदाख्याय धीमते ॥ १३३१ ।। भाङ्गेलविषयं भूभृत्सतुलायां ददौ नृपः । तस्यानुजान्मार्गपतीस्ताजकप्रमुखान्वहून् ॥ १३३२ ।। पञ्चग्रामी महार्णाश्च दत्त्वाश्वान्समतूतुपत् । श्रीजाकोहाधिपत्यं च मीरेकारपदं ददौ ॥ १३३३ ॥ ठकुरायामहादाख्याय महाग्रामांश्च पत्तलाम् । ठक्कुर यो परयोसावपि मान्यतया समम् । महाग्रामसहस्राणि यथेष्टं प्रददौ नृपः ॥ १३३४ ॥ इतिश्रीजोनराजकृतौ द्वितीया राजतरङ्गिणी समाप्ता।

·-अथ श्रीवरपण्डितकृता तृतीया राजतरङ्गिणी। प्रथम तरङ्गः प्रथमः सर्गः शिवायास्तु नमस्तस्मै त्रैलोक्यैकमहीभुजे । अशेषक्लेशनिर्मुक्तनित्यैश्वर्यदशाजुपे ॥१॥ प्रेम्णार्धे वपुपो विलोक्य मिलितं देव्या समं स्वामिनी मौलौ यस्य निशापतिर्नगसुतावणीनिशामिश्रितः। आस्ते स्वाम्यनुवर्तनार्थमिव तत्कृत्या वपुः खण्डित देयादद्वयभावनां स भगवान्देवोर्धनारीश्वरः ॥२॥ वन्द्यास्ते राजकवयः पदन्यासमनोहराः। ख्याता ये सरसैः शब्दै क्षीरनीरविवकिनः ॥३॥ अनित्यतान्धकारेस्मिन्स्वामिशून्ये महीतले। काव्यदीपं विना कः स्याभूतवस्तुप्रकाशकः ॥ ४॥ येषां करोमि वपुरस्थिरमत्र राज्ञां तेपामयं जगति कीर्तिमयं शरीरम् ।

·श्रीवरपण्डितकृता
आकल्पवति कुरुते किमितीव रोपा-
धाताहरढुवमतः कविजोनराजम् ॥५॥
श्रीजोनराजविवुधः कुर्घनाजतरङ्गिणीम् ।
सायकाग्निमिते वर्षे शिवसायुज्यमासदत् ॥ ६ ॥
शिष्योस्य जोनराजस्य सोहं श्रीवरपण्डितः।
राजावलीग्रन्थशेषापूरणं कर्तुमुद्यतः॥७॥
के काव्यं मद्गुरोस्तस्य क च मन्दमतेर्मम ।
वर्णमात्रेण भक्कोलं घनसारायते कथम् ॥८॥
राजवृत्तानुरोधेन न काव्यगुणवाञ्छया ।
सन्तः शृण्वन्तु मद्वाचः स्वधिया योजयन्तु च ॥९॥
अथ या नृपवृत्तान्तस्मृतिहेतुरयं श्रमः।
क्रियते ललित काव्यं कुर्वन्त्वन्येपि पण्डिवाः ॥१०॥
तत्तद्गुणगणादानात्स्वसपत्तिसमर्पणात् ।
पुत्रवधितो राज्ञा ग्रामहेमाद्यनुग्रहैः ॥ ११ ॥
अतो वाञ्छन्नमेयस्य तत्प्रसादस्य निष्कृतिम् ।
सोहं ब्रवीमि तद्वृत्तं तद्गुणाकृष्टमानसः ॥ १२॥
एकया तद्गुणाख्यान जिह्वया वर्ण्यते कियत् ।
रोमवत्कोटिशश्चेत्स्युस्तास्तदा मदिरः क्षमाः ॥१३॥
सत्यं नृपाम्बरेमुमिन्यिपुले विमलाशये।
गुणतारापरिच्छेदे न शक्ता भारती मम ॥१४॥
तथापि सफलं चित्रपटान्ते त्रिजगद्यया।
श्रीजैनोल्लावदीनस्य न्यस्यामि गुणवर्णनम् ॥ १५॥
केनापि हेतुना तेन प्रोक्तं मद्गुरुणा न यत्।
नच्छेययतिनी पाणी फरिप्यामि यथामति ॥१६॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। सात्मजस्य नृपस्यास्य प्राप्यते राज्यवर्णनाव।. प्रतिष्ठादानसंमानविधानगुणनिप्कृतिः ॥ १७॥ स्वदृग्दृष्टमृतानेकविपद्विभवसंस्मृतेः। सूते कस्य न वैराग्यं नाम जैनतरङ्गिणी ॥१८॥ श्रीजैनोल्लावदीनः स हत्वा शत्रून्दिगन्तरे । आगत्य पैतृके देशे राज्यं राम इवासदत् ॥ १९ ॥ हृतावशिष्टां कोशेभ्यः स्वप्रबन्धोपयोगिनीम् । नानापदार्थसामग्री राजा कविरिवाचिनोत् ॥ २०॥ तद्राज्यमालिशाहस्य राज्यकालादनन्तरम् । अझायि कैर्न ग्रीष्मान्ते मरी श्रीखण्डलेपनम् ।। २१ ।। धर्मराजोपमात्तस्मात्तास्ता नरकयातनाः। अपराधानुमारेण पापाः केचिद्धिपोभजन ॥ २२ ॥ यो द्रव्यगुणसत्कर्मसमवायविशेषभृत् । असामान्योप्यधाञ्चित्रं नानार्थपरिपूर्णताम् ॥ २३ ॥ नेत्रोज्ज्वळे लसद्धर्म्यशब्दाढ्ये कमलाचिते। यस्य श्रीरवसन्नित्यं वदने सदनेपि च ॥ २४॥ बहालमालवामीरगौडकर्णाटदेशगा। यत्कीती रागमालेव बभूवामृतवर्पिणी ॥ २५ ॥ भास्वान्राजा सदाचारो बुधः सधिपणो महान् । अधाद्विश्वग्रहास्यातिमासनस्य ग्रहोचिताम् ॥ २६ ॥ यं संप्राप्य गुणाः सर्वेप्यलभन्नधिकां श्रियम् । रात्री कुमुदवृन्दानि चिन्तामणिमिवोडुपम् ।। २७ ॥ पड्दर्शनक्रिया यस्य वृत्तं समन्यरजयन् । सुमनोरञ्जिकाहादा ऋतवो नन्दन यथा ॥ २४ ॥ .

·श्रीवरपण्डितकृता
त्रिवर्ग प्रोज्ज्वलं दृष्ट्वा यस्मिंस्तद्रसिका इव ।
अवसशक्तयस्तिस्त्रः सममेकमता इव ॥ २९ ॥
भूपेथैः पूरयर्थिसाथै पार्थोपमेन्वहम् ।
आह्वानार्थमिवैतस्य यशः सर्वदिशोगमत् ॥३०॥
शिल्पिनो विश्वकर्माणं गोरक्ष योगिनां गणाः।
अवतीर्ण रसशा यं नागार्जुनमिवाविदन ॥ ३१ ॥
तस्याग्रे योग्यतादर्शि यैः शिल्पकविकौशलात् ।
तथा प्रसादमकरोत्तत्परास्ते यथाभवन् ॥ ३२॥
काव्यशास्त्रथुतेर्गीतनृत्यतन्त्रीचमत्कृतः।
आजीवमनयत्कालं कार्यानुद्विग्नमानसः ॥ ३३ ॥
न्याय्यं कुर्वन्ति शास्त्रज्ञाः कार्यभार सुधीरतः।
तेभ्यः क्षिप्त्वा च स्वे धर्मे तिष्ठतेत्येवमभ्यधात् ॥ ३४ ॥
अवार्यवेगैः सततमाशुगैर्यस्य ताडिताः ।
आसन्वनदिगन्तेपु मशका इव शत्रवः ॥ ३५ ॥
तस्य स्वपरवृत्तान्तं नित्यमन्विप्यतश्चरः ॥
केवलं स्वमवृत्तान्तो बभूवाविदितो विशाम् ।। ३६ ॥
गृहं गृहस्थवृत्तस्य ध्यायतो नीतिशालिनः।
अन्यायानाशकद्धत् काकिनीमपि कश्चन ॥ ३७॥
आदिश्य कृप्यास्तव्याश्यपचादोन्स तस्करान् ।
मृत्कर्माकारयद्धपादायःशृङ्खलान्यलात् ॥ ३८ ॥
नफा प्रवर्तते चौर्ये नीचो वृत्तिकथितः ।
इति कारुणिको राजा तेभ्यो वृत्तिमकल्पयत् ॥ ३९ ॥
चक्रादीन्फ्रमराज्यस्थान्दुष्टासात्वा स तद्यम् ।
हत्या मढयराज्यान्तर्दनवृत्तीन्यवेशयत् ॥ ४०॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। ૨૨૧ तस्करोपद्रये राशा नीत्येव शमिते सुराम्। गृहेप्विवाटचीवन्तः पथिकाः शेरते स्म हि ॥४१॥ सत्ताप्रकृतिमध्यस्थो नित्यसर्याहवर्धनः । स्वतन्त्रवृत्तिर्भूपालो रेमे नानापुरेयु सः ॥ ४२ ॥ मन्देहानहितानिवार्य च भजन्पूर्वाचलानोदयं यो नित्यं कमलाकरेषु रसिको विनत्प्रतापोच्चयम् । संकोचं कुमुदाशयेषु रचय-पद्माकरोत्पूजितः शस्यः कस्य न.दत्तलोकमहिमाभास्वान्यशस्वी विभुः॥४३॥ धात्रेयाष्ठकुरा राझो विमवश्रीमदोद्धताः। विस्फतिहारिणोस्यासन्गजा इव निरङ्कुशाः ॥ ४४ ॥ श्रीमीरठकुरो ज्येष्ठः प्रादिकपदोज्ज्वलः। तेषां मुसुलवृद्धोपि वभौ ग्रन्थगुणोज्ज्वलः ॥ ४५ ॥ कप्टेन काष्ठवाट स प्राप्तोवटपथात्ततः। हिमान्यन्तरदग्धाङ्ग्रिहिमान्यन्तरमासदत् ॥ १६ ॥ स्थित्या माणिक्यदेवाने स मुद्रस्यान्तरे चिरात् । चिम्भदेशं ततः प्राप किंचित्प्राप्तपरिच्छदः ॥ १७ ॥ तद्देशकालविपभावस्थाशतहतोपि सन् । स तत्र प्रेप्यवसैदपादशौचं समासदत् ।। ४८ ॥ तद्गन्धतामयोत्पन्नस्फोटकृतशान्तये । वैद्यैर्वरत्रायबैकपादोभूजीवितावधि ॥ ४९।। तत्रोपायान्यहुन्कुर्वन्स्वदेशविभवाप्तये । यथाकथंचित्तत्रस्थः पञ्चपः सोवसत्समाः ॥५०॥ अतःपरं किंचिद्न्थचरितं कालवशाच्छिन्नम् । स सिन्धुहिन्दुवाडादिदेशाझिवी वहि:स्थितान् । प्रतस्थे भुट्टदेशं स जेतुं सकटको नृपः ॥५१॥ 16

·१२२
श्रीवरपण्डितकृता
चनमध्ये प्रविश्यैव नरकंकालपारम् ।
भित्तिस्थदीपमात्रे ते पश्यन्ति स्म सकौतुकम् ॥५२॥
तपस्तत्त्वा चिरं प्राप्य योगसिद्धिमसी नृपः ।
फणीव कञ्चकं पूर्व गुहायामत्यजत्तनुम् ॥ ५३॥
इत्याहुानिनोन्ये वा ये वुद्धा सत्त्वमूर्जितम् ।
तेषां प्रामाण्यमकरोत्स राजा च सविस्मयम् ॥५४ ॥
ध्रुवं महानुभावत्वं विना व्यवहितं नृपः ।
जानीयात्कथमित्याह विद्वजन उदानधीः॥ ५५॥
इत्युपोद्धातः।
अथ राज्यवर्णनम् ।
ज्येष्ठमादमखानं च हाजीखानं च मध्यमम् ।
पन्हामखानमनुज पार्थिवोजीजनत्सुतान् ॥५६॥
तेप लावण्यसौभाग्यसुभगैः प्राकृतैर्गुणैः।
जनकं रक्षयामास चन्द्रमा इव वारिधिम् ॥ ५७ ॥
प्रत्यहं हाजीखानः स कर्पूर इव सौरभैः ।
याललीलायितैस्तस्तैः स्वमुदन्तमजिशपत् ॥५८ ॥
ती सुतौ संमती पियो रक्षणायाक्षिपन्नृपः।
स्वधात्रेयतया स्वस्थो द्वयोष्ठकुरपक्षयोः ॥ ५९॥
स्वपक्षस्थापनादक्षाः परपक्षेप्टपण्डनाः ।
तार्किंफा इव तेन्योन्य धायाठछुरा यभुः॥६०॥
सान्दर्यस्नेहवृक्षस्य मूलच्छेदनकारिणः।
तेन्योन्यगोपजद्वपात्तयोरासन्समत्सराः॥१॥

·तृतीया राजतरगिणी। १२३. राजपुत्रानयस्तस्य गुणातिशयसुन्दराः। तत्कृतान्योन्यवैरेण समं वृद्धि समाययुः ।। ६२ ॥ देहसमो देशोर्य तस्यात्मसमो महीपालः। तस्मिन्ससुखे सुखितो दुःपिनि तस्मिन्सदुःखोसी ॥ ६३ ॥ अन्योन्यं सरूपो राजपुत्रयोर्मन्त्रिदुर्नयात् । अभूज्येष्ठकनिष्ठत्वं प्रक्रियारहितं तयोः ।। ६४॥ श्रुत्वाथ पुत्रयोर्चेरमन्योन्यं जातु भूपतिः । आह स्मादमखानं स विदेशगमनत्यराम् ॥ १५ ॥ युक्तमुक्कं न गृहासि कुपुत्र यदि मद्वचः। मानप्राणधनधंसी प्रत्यूहस्तेन्यथा भवेत् ।। ६६ ।। श्रुत्वेति पितृसंदेशं स भृत्यानववीदरम् । तत्पर्णोत्सपथा यामः सुखं तत्रैव नः सदा ॥ ६७ ।। अधोचुस्ते तय माता दाता जातोत्युदारधीः । स्वलक्ष्मी मृत्यसात्कर्तुं स क्षमो न भवान्क्वचित् ॥ ६॥ वरं मरममेवास्तु तदने नोद्य सेक्या। विक्रमादिगुणीनं न स्वामेवं भजामहे ॥ ६९ ॥ अग्रजानुजयो राजपुत्रयोः सुखदुःखयोः । विपर्ययं व्यधाद्वेधाः प्रमातेय विभागिनोः॥ ७॥ अथाशङ्कय नृपः पापं तद्वधात्कतिचिद्दिनः ॥ यहिनिष्कासयामास भुट्टमार्गेण तं सुतम् ॥ ७१ ।। बजयाणप्रकारांश्च शिल्पिनः समदर्शयन् । येश्योधावि ध्वनिधीरलोकहृत्कम्पकारकः ॥ ७२ ।। तधन्नभाण्डभेदांश्च तत्तद्धातुमयानयान् । आनीतवान्नरपतिः संहतान्शिल्पिनिर्मितान् ॥ ७३ ॥ + ·१२४ श्रीवरपण्डितकृता प्रशास्तिः क्रियतां यन्त्रभाण्डेप्विति नृपाशया। मयैव रचितालोकाप्रसङ्गात्कथयाम्यहम् ॥ ७ ॥ यदनुग्रहेण राज्ञा समयो लीलाविलासमयः। समयश्च यन्त्रतन्त्रैः स्थिरां प्रतिष्ठां क्रियात्समयः ॥ ७५ ।। रसयसुशिसिचन्द्राङ्के शाके नाफेशविश्रुतो राजा । श्रीजैनोल्लावदीनः कश्मीरान्पालयविजयी ॥ ७६ ॥ वर्षे शशिवेदाङ्के निर्मितवान्यन्त्रभाण्डमिदम् । तदिति सौसुलभापास्यातं लोके तट्टकाण्डमिति ॥ ७७॥ दुर्गेपु दुर्गतिपरं हृत्स्फोटकरं तुरङ्गदत्तदरम् । दूरोन्मुक्तारमशरं फटकवलान्यदृष्टचरम् ॥ ७८ ॥ सारं सुरीतिवद्धं धनधोपं शिल्पिकल्पितमहाघम् । नवमिव नगरं नृपतेः फल्प स्ताद्यन्नभाण्डसिम् ॥ ७९ ॥ धातुविभक्तिस्फारात्पदप्रवृत्या प्रयोजिते शब्दे । अर्थोपलब्धिहेतोर्भवत्विदं वृद्धिगुणयुक्त्या ॥८॥ इति पद्यादिता यन्त्रभाण्डाली व्यरुचन्नवा । अदुप्मोघध्वनिश्चक्रे मेघगर्जिततर्जनाम् ॥ ८१ ।। कालेनादमखानेथ भुट्टालित्या ससागते । हाजीखानोकरोद्यानां लोहराद्रौ नृपाशया ॥ ८२॥ फर्थ हि छुरिकायुग्ममेकफम्युनि स्थाप्यते । इति ज्ञात्वा सुती राज्ञा कारिती निर्गमागमम् ॥ ३॥ जनकस्यान्तिके स्नानपानलीलोत्सवादिकम् । आदमपानः सत्राणो विदधेनुदिनं ततः ॥४॥ दृष्टा सतीसरसि येन सुखस्थितिः सा भीतः स यद्यपि गतो घनकालदोपात् ।

·१२५ तृतीया राजतरङ्गिणी। यावन्न नाशमुपयाति किरातघात. स्तावत्कथं तदवमुञ्चति राजहंसः ॥ ८५॥ अथाटाविंशवपि रावत्रलयलादिभिः। इतीरितोकरोत्वानः कश्मीरागमनस्पृहाम् ॥ ८६ ॥ स्वामिस्वदग्रजीयास्ते कश्मीरसुखभागिनः । क्लिश्यामः परदेशेन घयमेव गृहोज्झिताः ॥ ८७॥ राजानकमतीहारमार्गेशकुलजादयः । अस्मत्प्रतीक्षिणः सर्वं तत्र वीरा वलोद्धताः ॥८॥ यद्यप्यवचनग्राही भूभुजो निश्चितो भवान् । तावतैव स फि झुद्धो हन्त्यस्मान्कुरुणापरः ॥ ८९ ॥ युद्धायाद्मखानश्च निर्यातः स्ववलान्वितः। त्वत्तः स नश्यति क्षिप्रं इयेनानादिच पोतकः ॥२०॥ लमी राजपुरीयाद्याः सर्वेस्मच्छुभकाङ्गिणः । तत्तेनैवाधुना यामो न कि सिध्यति साहसात् ।। ९१ ॥ मृते रिगप्रतीहारे वीराः के सन्ति तत्पुरे । इति त्वत्पैतृकपदं हर्तुं गन्तुं तवोचितम् ॥१२॥ शिष्यास्तमी वयं भृत्या वीरास्त्वत्पैतृकैः सह। योत्स्यामः कीदृशं शार्यमेकदा द्रष्टुमर्हसि ॥१३॥ तयेत्युलाथ खानेन पृष्टी तन्मन्त्रिणी मतम् । सफिर्यडामरस्ताजतन्त्रेशश्चेत्यवोचताम् ॥ ९४ ॥ देव त्वत्सेवकाः सर्वे स्वगृहोत्कण्ठिताशयाः। देशकालावनालोच्य कथयन्त्यसुसप्रदम् ॥९५।। कथमभ्यन्तरं यामः सति राशि चलोर्जिते । प्रदीप्तं व्योम्नि मार्तण्डं कुण्डेन पिद्धाति कः ॥ ९६ ॥ १ .

·श्रीवरपण्डितरता
यावजीवति भूपालस्तावत्को बाधितुं क्षमः ।
मनोनुवर्तनं कर्तुं तद्युक्तं तव सांप्रतम् ॥ ९७ ॥
प्रसन्ने जनकेस्माकं भवेयुः का न संपदः।
ईश्वरे च गुरी भक्तिर्जायते पुण्यकर्मणाम् ।। ९८ ॥
अस्यं कोपेन यत्साध्यं परानुग्रहतो न तत् ।
दुर्दिने या रवेर्दीप्तिः प्रदीपाज्ज्वलतो न सा ॥९९ ।।
खलोक्तिश्वासमालिन्यं सततं नयसेविनः ।
हृदयादर्शवैपद्योत्स्रंसकं नास्य दृश्यते ॥ १० ॥
निर्वाणगोष्ठीनिष्ठस्य तद्वच्छास्त्रविवेकिनः ।
कृपाब्धेरस्य नो किंचित्कृत्यमस्त्यसुखप्रदम् ।। १०१॥
तद्दुग्धपितृपक्षोपि स्वामिभक्तिं न सोत्यजत् ।
तेनैवान्त्यक्षणः श्लाध्यस्तस्याभूजैनभूपवत् ॥ १०२ ।।
सौहार्दमार्दवोपेता योग्या कार्यविचक्षणा ।
जाने तेनैव पुण्येन संततिस्तस्य राजते ॥ १०३ ॥
स पिता त्वं सुतस्तस्य वयं सर्वे स्वसेवकाः।
गत्वा चेत्कुर्महे युद्धं जयोस्माकं भवेत्कथम् ॥ १०४ ॥
हताश्चेत्केपि तद्भुत्या वहुभृत्यस्य का क्षतिः ।
एकपक्षक्षये किं स्याद्रुडस्य जवाल्पता ॥ १०५ ॥
न शिवाः शकुनाः सन्ति देशाः पर्वतदुर्गमाः।
तत्रापि जनकस्तेस्मान कालो विग्रहस्य नः ॥ १०६ ॥
भजत्वभ्यन्तरं राजा वयं वाह्य भजामहे ।
तत्प्रसादादिहेवास्तां राज्यं छत्रं विना न किम् ॥ १०७ ।।
ते चेयुद्धार्थमेप्यन्ति न जेप्यत्यस्मदन्तिकात् ।
चयं चेदन्तरं यामो न जेप्यामः कदाचन ॥ १०८ ॥

·१२७ तृतीया राजतरङ्गिणी। इति दास श्रुत्वापि खानः शूरपुराध्यना । अगाद्राजपुरौं त्यत्का कश्मीरान्पिशुनरितः ॥ १०९ ।। अस्मिन्नवसरे श्रुत्वा स्वपुत्रं सहसागतम् । गृहीत्वा स्ववलं तूर्ण नगरान्निरगानृपः ॥ १२० ॥ गच्छन्सकटको राजा मरणे कृतनिश्चयः। सदुःखो निःश्वसभ्लोकमिममेकमपाटयत् ।। १११ ॥ राज्यपि हि महत्कष्टं संधिविग्रहचिन्तया । पुत्रादपि भयं यत्र तत्र सौख्यस्य का कथा ॥ ११२ ।। अधर्मशङ्का दूरेस्तु युद्ध जनकपीडया। चैधेयातिविधेयेन येन स्नेहोपि विस्मृतः ॥ ११३ ।। त्वयि कुर्वति साम्राज्यं यः खेदाय समागतः । स यातु सवलः शीघ्रं त्वहीर्याग्निपतगताम् ॥ ११४ ।। त्वमेवाकण्टकं राज्यं क्रिया धर्मक्रिया भजन् । चैरिणो विमुखा यान्तु रणे लब्धपराभवाः ॥ ११५ ।। ग्रामेष्यित्यधिकास्तास्ताःण्यञ्जनपदाशियः। प्रापत्सकटको राजा स सुप्रशमनाभिधम् ।। ११६ ॥ अथ मशिलास्थाने पितापुत्रवलद्वये । संनद्धे नृपतिर्दृतं विप्रमेक व्यसर्जयत् ॥ ११७॥ स गत्वा नृपसंदेशमन्नवीदिति निर्भयः। किं वक्तीति क्षणं क्रुद्धस्तत्त्वज्ञैः परिवेष्टितः ॥ ११८ ।। राजपुत्र महाबाहो दाक्षिण्यामृतसागर । ऋणु पित्रा समादिष्टं यत्तत्सर्वं चीमि ते ॥ ११९ ॥ फलं संसारवृक्षस्य लाभोमुत्र परत्र च । पित्रार्ने प्रोत्सवां नित्यं पुत्रः फैनाम निन्द्यते ॥ १२० ।

·श्रीवरपण्डितकृता सर्वः संचिनुते सर्व पुत्रार्थ प्रयतो यतः । वार्द्धके वचनग्राही भवेत्पितृसुखप्रदः॥ १२१ ॥ इत्थं लोफद्वयस्थित्यां त्वयि जाते सुते मम । दूरे सर्वसुसाशास्तु चिन्ता प्रत्युत वर्धिता ॥ १२२ ॥ त्वत्कृतो दुर्जनाश्वासो निश्यासो य इवान्वहम् । मलिनीकुरुते शुद्धं मद्राज्यं मुकुरोपमम् ॥ १२३ ॥ जीवनाशोद्यता ये मे लसन्त्युच्छ्रहलाः खलाः । सुचिरं नैव तिष्ठन्ति सरसः सारसा इव ॥ १२४ ।। मदादेशं विना देशं किमर्थ स्वयमागतः । केन राज्यं बलात्प्राप्तं निजभाग्योदयं विना ॥ १२५ ॥ घाघदेशावनिः सर्वा भुज्यते तृप्यसे न किम् । येन मण्डलमा मेपशिष्टं हर्तुमागतः ॥ १२६ ॥ तन्निवर्तस्व मा पुत्र पापबुद्धिं वृथा कृथाः । वलयवधात्पापं तवैतत्परिणेष्यति ॥ १२७ ।। इत्युक्तिः पैतृकी प्रोक्ता किं तु सत्यमहं त्रुवे । नश्यन्ति भूपाच्थ्येनानात्वद्भटाश्चटका इव ॥ १२८ ।। इति रूक्षाक्षरामुक्तिं श्रुत्वा विप्रस्य ते भटाः । छित्वा की व्यधू रक्तादायुधेयु विशेषकान् ॥ १२९ ॥ तदृष्ट्वा हाजीखानोथ सत्रपः पितुरागमात् । अभिमन्युप्रतीहारमुरयानाख्यदिदं वचः ॥ १३० ।। वरं पादप्रणामार्थ पितुर्याम्यमुतो वलात् । भूपरतुष्टोथ रुष्टो वा यत्करोतु करोतु तत् ॥ १३१ ॥ सर्वथा तानपादा में सेव्या रक्षेत्स नो ध्रुवम् । तन्मा कुस्त युद्धस्मिन्संरम्भं चेन्मतं मम ।। १३२॥

·१२९ तूंतीया राजतरङ्गिणी। कि तु स्वप्नपि भूपाय नानिष्टं चिन्तयाम्यहम् । यो मे देवाधिकः पूज्यो लोकद्वयसुखप्रदः ॥ १३३ ।। अग्रजोग्ने समायाति रणायायाति नो नृपः। इत्युक्त तेन स प्राप्तो नाह पितृपंधोद्यतः ॥ १३४ ॥ श्रुत्वेति मन्त्रिणस्ताजतन्त्रिपत्यादयस्ततः।' तत्तुरङ्गाचवल्गामा निष्ठरं तेब्रुवनिति ॥ १३५ ।। यदोक्तं समयो नांय याम इत्यवर्धारितम् । आरब्धस्यान्तगमनं तद्युक्तमधुना तव ।। १३६ ॥ यूयं चेजातसौहार्दा मार्दवानन्दितापराः। वयमेव हताः कष्ट क्लिष्टास्त्वत्सेवनाशया ॥ १३७ ।। भवेत्संतप्तयोः संधिनित्यं तैलकटाहयोः। तदन्तः पूरणी क्षिप्ता सैव दन्दह्यते क्षणात् ॥ १३८ ।। भवान्स्वामी वयं दासाः पौरुपं पश्य सांप्रतम् । जयश्चेत्तव राज्याप्तिर्नष्टो याहि यथागतम् ॥ १३९ ।। यावयुद्धं करिष्यामस्तावदेव विलम्व्यताम् । हतेप्यस्मासु कर्तव्यं यत्पुनस्तत्समाचर ॥ १४०॥ अस्मदुक्तं न गृहासि यदि त्वं पितृवञ्चितः। त्वय्येवानुचितं कृत्या पुनर्यामो दिगन्तरम् ।। १४१.॥ इति निर्मर्त्सनावाक्यजातभीतिर्नृपात्मजः । तत्तचिन्तार्णवे मग्नो युद्धश्रद्धामगाहत ॥ १४२॥ अत्रान्तरे द्विजं ताहगवस्थं वीक्ष्य भूपतिः। पुरारातिरिव शुद्धो युद्धसंनद्धतां दधे ॥ १४३ ।। गुफ्रयोगजनाम:परीक्षणविचक्षणः । स्वपक्षरक्षणं मापः पृष्टीकृतरविय॑धात् ॥ १४४ ।। 17 ·श्रीवरपण्डितकृता राज्ञः पृष्ठगतः सूर्यः खगान्तः प्रतिविम्वितः। जयस्ते भवितेत्येव वक्तुं व्योम्नोवतीर्णवान् ॥ १४५ ॥ कियन्तोमीति यावत्सोचिन्तयत्तावदग्रतः। अर्फदीप्तिज्यलच्छवद्युतिद्योतितभूतलम् ॥ १४६ ।। निर्यत्सनाहिसायोधपतद्भटतुरंगमम् । गणशो गणशो धावत्तसैन्यं समवक्षत ॥ १४७ ॥ कोन्यो चीरो हाजीसानाद्यो राशा वाग्रजेन वा । गृहीतसर्वसैन्येन धैर्यास्काटुमशक्यत ।। १४८ ॥ तत्र मल्लशिलारगसंगतास्तगटा नटाः। त्वद्गदगविहङ्गानां नाट्यभगिमदर्शयन् ॥ १४९ ॥ ववर्ष शरधाराभिः स भूपकटकाम्युदः। स्फुरच्छस्रतडिज्ज्योतिस्तूर्यगम्भीरगर्जितः ॥ १५ ॥ अन्योन्यमिलिताः फांस्यघनवत्फठिना धनाः । अन्योन्याघातसहना नदन्तः सुभटा यभुः ॥ १५२ ।। भटा नयन्ति मां युद्धे मां मा ताडयत द्रुतम् । इतीव तारं दमान गानस्यानफयुन्दुभिः ॥ १५२।। पूर्व मया प्रतीहारमुग्या गुरलघूर्जिताः । रणे.पालतया दृष्टा रववृत्तर्घना इव ॥ १९३॥ ततो भूपयन्यायुसी धायी भूपतेहिती। ठगुरा निग्मातां ती चोरी पस्मनहुस्मनी ।। १९४ ।। 'गुपणंनीहनप्राधा राजपुमा रणायरे । माग्नग्गलावलीलादे तुदगुः श्रीफलं पपुः ॥ ११९ ।। नगीरनमगम्मत राधागे नानमन् । गामिमामानिध्यागुगलम्पटा १५६॥

·. तृतीया राजतरङ्गिणी। १३१ ते वीरमस्तकाश्छिन्ना रणभूभाजने स्फुटम् । क्षुत्तप्तस्य कृतान्तस्य कवला इव रेजिरे ॥ १५७॥ रणतूर्यस्वनैस्तैस्तैर्जनकोलाहलैस्तथा । चीराणां सिंहनादैश्च शब्दाद्वैतमजायत ॥ १५८ ॥ तच्छुद्धये ऋणमिवेक्ष्य नृपप्रसादं प्राप्ते क्षणे जहति ये निजजीविताशाम् । तत्तद्विहस्तपरिरक्षणधर्मलुब्धा धन्यास्त एव कतिचिन्नृपसेवकेभ्यः ॥ १५९ ॥ राजानादागतास्तीक्ष्णाः शरास्तत्पक्षपातिनः । स्वयं पाहीति भीत्येव स्सलन्तः समचोदयन् ।। १६०॥ ध्वजचेलाञ्चला राजसुतस्याग्रे तु वायुना। सकम्पा रणभीत्येव पश्चाद्भागमशिथियन् ।। १६१ ॥ शस्त्रकृत्तस्फुरद्वीरशिरकमलनिर्भरा। .जीवनाशा चलत्पन्ना नलिनी रणभूरभूत् ॥ १६२ ।। शौर्यमत्यद्भुतं दृष्ट्वा सूनोस्तत्कटकस्य च । पुनर्जातमिवात्मानं रणोत्तीर्ण नृपोविदत् ॥ १६३ कृत्या सर्वदिनं युद्धं यलाभृत्यैर्निवारितः। हाजीखानः सवित्राणः समरात्स न्यवर्तत ॥ १६४ भग्नं निजानुजं दृष्ट्वा पश्चाङ्लग्नो विविनधीः । अग्रजोथायधीनग्नान्मन्नांस्त्रासार्णवे भटान् ॥ १६५ ।। किमुच्यते नृशंसत्वं येन शूरपुरान्तरे । जन्ययात्रागतो मोहानिहतः पथिकव्रजः ॥ १६६ ।। यस्यां मन्दप्रभो भास्वाञ्जनः सर्विलोफितः। दक्षिणस्या दिशस्तस्याः प्रवासी स नृपोभवत् ।। १६७ ।। L .

·श्रीधरपण्डितकृता दुर्योधनार्पितरसा गुरुशल्यविष्टा : भीष्मप्रियाः परहति प्रतिदत्तफर्णाः । ये धर्मजातिविमनस्कतया कृपेच्छा- स्ते कौरवा इव रणे न जयं लभन्ते ॥ १६८ ॥ अन्येाहतशिष्टांस्तान्भृत्यानानीय पूर्ववत् । हाजीखानः सानुतापश्चित्रदेशे स्थिति व्यधात् ॥१६९ ॥ खिन्नानाश्वासयन्कांश्चित्संभिन्नान्प्रतिपालयन् । भक्षयन्क्षुधया क्षीणानगाने सोनयन्निशाम् ॥ १७० ॥ मा वाधिष्ट सुतं कश्चिन्मत्परो वातिविह्वलः। इति कारुणिको राजा न्यवर्तत रणाद्रुतम् ॥ १७१ ॥ आसिष्ये सुखितः सुतातिभरी वुद्धेति दत्ता निजा राष्ट्रेशा घरसेवकाः सतुरगाः संघधिता ये मया । तेमी राज्यजिहीर्षवः सुतरता युद्धाय मय्यागता धियां येन नयोज्झितेन घृणयानर्थः स्वयं स्वीकृतः।।१७२।। इत्यादि विमृशन्राज्ञा स्वपुरं दुःखितोगमत् । विरोधादायिनी निन्दन्सेवकान्विधिकर्मणा ॥ १७३ ॥ संग्राममृतवीरेन्द्रच्छिन्नमस्तकपतिभिः । आनीय राजा नगरे सुसागारमकारयत् ॥ १७४ ।। इत्यं सेवफपैशुन्यात्पितापुत्रविरोधतः । समरे तत्र तद्व धीरलोकक्षयोभवत् ॥ १७ ॥ राज्यस्थितिप्रविकसनलिनीहिमीयो लोफक्षयोचितमहाभयघूमकेतुः । विनासक्तसलधूफनिशान्धकारः सापः मुखस्य नृपतेः स्वजनविरोधः॥ १७६ ॥ इति पण्डितश्रीवरविरचित्तजैनराजतरङ्गिण्यां मलशिलायुद्धवर्णन नाम प्रथमः सर्गः ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
द्वितीयः सर्गः
भूभृतो निर्गता प्रेमसरित्तोचानुजच्छलात् ।
प्रत्यावृत्ता कियत्कालं शुद्धायजमशिथियत् ॥ १॥
यत्नेहभागी सुदशाभिरामो
भाति प्रदीपः समुपास्य पात्रम् ।
थाशाप्रकाशेकनिधेस्तदारा-
दसंनिधानेन विरोचनस्य ॥२॥
ददावादमखानाय नायकः स क्षितेस्तदा।
प्रमेयान्नमराज्यस्थाननुजीयान्पिरागतः ॥३॥
जगृहे स च वित्तौधं गृहनामादिदेवगम् ।
हाजीहघरखानीय पानीयमिव याडयः ॥४॥
ततःप्रभृति ज्येष्ठः स कश्मीरान्तर्नुपानगः।
यौवराज्ये सुखं तद(भुजे पञ्चशः समाः॥५॥
येषां सुख वितनुते विधिरनवृद्धधा'
दुर्भिक्षदुःखमपि संतनुते स तेपाम् ।
पृष्ट्या विवर्धयति यानि तृणानि मेघ-
स्तान्येव शोपयति भाचितुपारभारात् ॥ ६॥
सर्यसस्पसमृद्धस्मिन्देश पशिवत्सरे ।
अकस्मादयश्चने गगनात्पांशुवर्पणम् ॥ ७॥
यभूय वर्पः पत्रिंशः सर्ववृष्णिकुलक्षयान् ।
भयकृत्सर्वजन्तूनां भारतादिति चिथुनम् ॥ ८॥
अभवन्यत्र पुप्पीया लिघूमरताननाः।
माविभिक्षपीडातजनचिन्तावशादिय ॥९॥

·. तृतीया राजतरङ्गिणी। सपिलवणलानां तंण्डुलेन महार्घता । हृता नीचेन साधूनामिव सर्वोपयोगिनाम् ।। २२ ॥ बहुधान्यकथानिष्ठो योभूत्पूर्वं पुरान्तरे । बहुधान्यकथानिष्ठस्तत्कालं स व्यलोकत ।। २३ ।। वाधुजीवस्तदा कन्दो बन्धुजीय इवाभवत् । मन्दान्संधारयामास क्षुधान्धान्योन्धसा विना ॥२४॥ धान्यखारेः क्रयः पूर्व दीनाराणां शतत्रयम् । दुभिक्षतस्तदा'सार्धसहस्रेणापि नापि सा ॥ २५ ॥. किमन्यत्कुत्रचिद्राष्ट्रे धात्रा निर्षिकचनो जनः । अभवन्मण्डकुण्डस्य काश्चिकेनापि वञ्चितः ॥ २६ ॥ यत्पूर्वमकरोद्धेलां रसवद्रोहिशालिपु। मन्ये तेनेच शापेन भयमापत्यजेदृशम् ॥ २७ ॥ करुणाकुलितो राजा स्वधान्यः पुत्रवत्मजाः। पोपयामास मासेषु केचिद्यावदाकुलाः ॥ २८ ॥ ताचदस्यैव माहात्म्यात्सस्यसंपद्यजृम्भत । सत्यव्रतानां भूपानां कावकाशश्चिरं शुचाम् ॥ २९ ॥ मन्यथया विधिर्भूपकारण्यप्रथनेच्छया । दौभिक्ष्यदौस्थ्याभूलोकमशोकमफरोत्तदा ।। ३० ॥ पार्थिवोपरये चीरा अन्धकारेभिसारिकाः। दुर्भिक्षे चैव तुप्यन्ति धान्यविऋयिणो जनाः ॥ ३२ ॥ अतः क्षुधा महार्धा ये पदार्या धान्यविक्रयात् । गृहीतास्तेन्यदा पूर्वमूल्यनादापयनृपः ॥ ३२॥ दुर्भिक्षमक्षिताक्षोटलोफदक्षः क्षितीश्वरः। धिया सरलसंभ्यस्तैलाफर्पणमादिशत् ॥ ३३ ॥ . . .

·श्रीवरपण्डितव्रता भविता यत्सरेमुप्मिन्दुभिक्षं पांसुवर्पणात् । इत्याख्यन्नुत्तरं पृष्टा भूभुजा देववित्तमाः॥ १० ॥ पत्रिंशो वत्सरोतीतो दुर्भिक्षार्तिप्रदोभवत् । ऐपमस्तादृशः प्राप्तो भीतिरित्युदभूद्धृदि ॥ ११ ॥ पपात मार्गशीर्षथ मास्युपद्वदर्शनम् । देशेन विलसच्छालिमाले प्रालेयवर्पणम् ॥ १२ ॥ दुर्भिक्षदुःस्थितं लोकं कथं पश्यामि सांप्रतम् । इतीच भूरभूच्छन्नमुखी हिमसितांशुकैः ॥ १३ ॥ छादिताः शालयः पक्का हिमैर्जनमनोहराः । खलमूर्खसभामध्ये पण्डितैः स्वगुणा इव ॥ १४ ॥ कुश्यावेगाहुभुक्षातः क्षपिताक्षः क्षणे क्षणे। आशु दुर्भिक्षयक्षोत्र व्यधात्प्रक्षीणलक्षणम् ।। १५ ॥ प्रविश्य रात्री गेहान्तः शुनदयद्रोहपीडितः। हिरण्यादि धनं त्यत्का भाण्डेभ्योन्नमपाहरत् ॥ १६॥ सर्वस्मिन्दिवसे रात्रावपि भिक्षुपरंपराः । शरा श्वाविशन्देहे गेहे धान्यवहे तदा ॥ १७ ॥ धान्यवद्गृहसंदिष्टकष्टकम्युकदम्बकाः । नीरसापूपभोगेनाप्यरक्षन्केपि जीवितम् ॥ १८ ॥ पालीपालीवतासकटकटड़ितभोजनः । चिराचिरास्वादरतः कोपि कोपि हतोभवत् ॥ १९॥ क्षीणा ग्रामेषु वास्तव्याः फेचिदनामृताप्तये । शाफमूलफलाहारा व्रतनिष्ठा इचाभवन् ॥२०॥ चिराटद्वान्तर क्षित्वां शाकं फिमपि तण्डुलम् । पलान्ये फैपि तन्दोगादपुर्यन्प्राणधारणम् ॥२१॥ .

·. तृतीया राजतरङ्गिणी। सपिलवणतलानां तण्डुलेन महार्घता। हृता नीचेन साधूनामिव सर्वोपयोगिनाम् ॥ २२ ॥ बहुधान्यकथानिष्ठो योभूत्पूर्व पुरान्तरे। वहुधान्यकथानिष्ठस्तत्कालं स व्यलोकत ॥ २३ ॥ वन्धुजीवस्तदा कन्दो बन्धुजीव इवामवत् । मन्दान्संधारयामास क्षुधान्धान्योन्धसा विना ॥ २४॥ धान्यसारेः क्रयः पूर्व दीनाराणां शतत्रयम् । दुर्मिनतस्तदा सांर्धसहस्त्रेणापि नापि सा ॥ २५ ॥ . किमन्यत्कुत्रचिद्राष्ट्र धात्रा निकिचनो जनः। अभवन्मण्डकुण्डस्य काञ्चिकेनापि वञ्चितः ॥ २६ ॥ यत्पूर्वमकरोद्धेला रसबद्रीहिशालिपु। मन्ये तेनेय शापेन भयमापत्यजेदृशम् ॥ २७ ॥ करुणाकुलितो राजा स्वधान्यैः पुत्रवत्प्रजाः। पोपयामास मासेपु केपुचिद्यावदाकुलाः॥२८॥ तावदस्यैव माहात्म्यात्सस्यसंपद्मजृम्भत । सत्यव्रतानां भूपानां कायकाशश्चिरं शुचाम् ॥ २९ ॥ मन्येयवा विधिभूपकारण्यमथनेच्छया । दीभिक्ष्यदौस्थ्यानलोफमशोकमकरोत्तदा ॥ ३० ॥ पाथियोपवे चौरा अन्धकारेभिसारिकाः। दुर्भिक्षे चैव तुप्यन्ति धान्यवियिणो जनाः ॥३१ ।। अतः श्रुधा महार्या ये पदार्या धान्यविक्रयात् । गृहीतास्तन्यदा पूर्वमूल्येनादापयनृपः ।। ३२ ।। दुर्भिक्षभक्षिताक्षोटलोयदक्षः क्षितीभ्यरः । धिया सरलगक्षेभ्यस्लाफर्पणमादिशत् ।। ३३ ।।

·श्रीवरपण्डितकृतो
तस्मिन्संवत्सरे राजा कारुण्यार्जगामिनी
उत्तमर्णाधमर्णानां व्यवस्था विनिवारिता ॥३४ ।।
चतुःपप्टिकलाः शिल्पं विद्या सौभाग्यमेवं च ।
दुभिक्षोपप्लवे सर्व तदाभून्निष्प्रयोजनम् ॥ ३५ ॥
पदवाक्यतर्कनवकाव्यकथा-
बहुगीतवाद्यरसनृत्यकलाः।
सुरतप्रपञ्चचतुरा वनिताः
क्षुधितस्य नैव जनयन्ति सुखम् ।। ३६ ।।
इति जैनराजतरङ्गिण्यां श्रीवरपण्डितविरचितायां पत्रिंशद्वर्षे
दुर्भिक्षवर्णनं नाम द्वितीयः सर्गः ।
तृतीयः सर्गः
तुष्टः प्रसादमतुलं कुरुते क्षणांद्यः
क्रुद्धः प्रजासु कुरुते भयमप्रतय॑म् ।
उन्मत्तपार्थिवपतेरिव हन्त धातो-
लीलास्वतन्त्रचरितं भुवि बुध्यते कैः॥१॥
पत्रिंशद्वर्पदुर्भिक्षदुःखविस्मरणं जनः ।
न यावदकरोत्तावदष्टाविंशेपि वत्सरे ॥२॥
वृष्टया सह रजोवर्षमपतद्गगनाद्भुवि ।
उदीपक्षतशाल्युत्यभाविदुर्भिक्षसूचकम् ॥३॥
अथाचिरेण गर्जन्तो धृतचापा घनाथनाः ।
जनानुद्धजयामासुः शरासाररिवारयः ॥ ४॥
सृष्टगुपद्रवर्मनदा फलदिहरणाकुलाः।
उत्यिता युदव्याजादुटा नागफणा इव ॥ ५॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। उत्पन्नध्वंसिनो भावान्करिप्यास्यहमासा । इति ज्ञापयितुं मेघो वुद्बुदानसृजद्भुवम् ॥६॥ वृक्षाः सर्वत्र पत्रान्तःपतदृष्टिस्वनच्छलात् । अश्रुपिन्दूनियामुञ्चनरुदन्तो जनचिन्तया ॥७॥ वितस्तालेदरीसिन्धुक्षिप्तिकाद्यास्तदापगाः । अन्योन्यस्पर्द्धयेवोना प्रामांस्तोरेप्वमजयन् ॥८॥ सविनमा धृतावर्ता वाहिन्युत्याः सहेपिताः। जवादधावन्नुत्तुङ्गास्तत्तरङ्गतुरंगमाः ॥९॥ अत्युच्चापातकृन्नीचोन्नतिदं च निरङ्कशम् । आसीदपथगं सत्यं तदा जलविजृम्भितम् ॥१०॥ मृदो जलस्य तत्कालेद्रिवृक्षविटपालिपु । केनोपदिष्ट तत्काले भूलोत्पाटनपाठवम् ।। ११ ।। आमानपशुगोप्राणिगृहधान्यादिहारफः। भयदोभूजलापूरः स म्लेच्छोपिञ्जसंनिभः॥१२॥ तदा मडवराज्यस्था विशोका शोकदा नदी । इतीय तजले तूर्णं ममन्जुर्ग्रहपतयः ।। १३॥ पुराणेषु प्रसिद्धा या विशोका शोफनाशिनी । तदाभूद्विपरीतार्था प्रजाभाग्यविपर्ययात् ॥ १४॥ येभ्यः प्रतिष्ठा प्राप्ता तान्दु-स्थान्द्रष्टुमसांप्रतम् । इतीच तोये तत्कालं ममन्जुर्नगरे गृहाः ॥ १५॥ शिलादारमयी मनस्तम्मीभूतचतुर्थहा । चतुप्पादिव धर्मों या लोकोत्तरणकदमी ॥ १६ ॥ तारदानामपट्याश्च दर्शनाय विशांपतेः। यामागतस्य रामस्य सेतुरन्ध इवाभवत् ॥ १७ ॥ 18 ·श्रीवरपण्डितरता वितस्तायां कता जैनकदलिः सा गृहोज्यला। जलाचेशात्तठे मना भग्नाधनगरान्तरे॥१८॥ पादद्वयावशेषापि स्थापिताने भविप्यताम्। पाद्वयं पूरयितुं समस्येच महीभुजाम् ॥ १९॥ क्रमराज्ये तदा कुर्वन्कल्लोलेराकुलं जनम्। महानप्प्रसरो गादगाद्दुर्गपुरान्तरम् ॥ २० ॥ अन्यः सरोवरः कोपि पद्मनागसरोन्तिकम् । प्रीत्या किमागतो दूराद्यं दृष्ट्वा विशशङ्किरे ॥ २१ ॥ स्वयमुत्पाटयत्यस्मान्वृक्षवत्स सहागतः। इतीव तत्र वेश्मानि चिक्षिपुः स्वं जलान्तरे ॥ २२ ॥ दूरे समुद्रो मद्भर्ता कोयं मे समुपागतः । इत्थं वितस्ता त्रस्तेव प्रतीपमगमत्तदा ॥ २३ ।। सीमोज्झिता चलन्मार्गा पवातकफलङ्किता। स्थितिः कलियुगस्येव भूरभूजलपूरिता ॥ २४ ॥ तस्मिन्नवसरे धारासार वर्पति वासवे । नौकामारुह्य भूपालो निरगाजनचिन्तया ॥२५॥ पश्यअलान्तरे मग्नां कृर्षि कृशतरः शुचा। जनकारुण्यपुण्यात्मा विचचार पतिः स्थलम् ॥ २६॥ दृष्टानि यानि घोपेषु गहनत्वान्न जातुचित् । स्थानानि तानि भूपालो नौकारूढो व्यलोकयत् ॥२७॥ प्रतापशिखिनेवाथ गोपितोगामितैर्दिनः।

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
प्रजाचन्द्रकलावृद्ध कश्मीरेन्द्रपयोनिधिः।
तूर्ण पूर्णात्मतां पाप दयापीयूपभूषणः ॥ ३०॥
आत्मेव कश्चित्सुकृती क्षितीक्षः
प्रजा प्रियास्य प्रकृतिर्यथैव ।
तत्सौख्यवृद्धया सुखिता यदास्ते
तदीयदुःखेन च दुःखभागः ॥ ३१ ।।
चितस्तोच्चतटे भूयस्तदुपद्रवशङ्कया।
पुरं चिकीर्वभ्राम जयापीडपुरान्तिके ॥ ३२ ॥
अकरोत्तिलकं भूमेरलकादर्पहृत्पुरम् ।
स जैनतिलकं नाम नदीतीरोन्नतिस्थले ॥ ३३ ॥
राशो दिदक्षयेवात्र राजधानीरुचिच्छलात् ।
सौमित्तिगता नूनं चन्द्रिकास्ते सुधासिते ॥ ३४॥
मुलोत्पाटे दशास्योरिममेशेन वियर्धितः।
इतीच खिन्नः फैलासः सोधव्याजादिवागतः ॥ ३५ ॥
सुधासितगृहा यत्र सनागारवसुंधरम् ।
जयापीडपुरं जीणे हसतीच रुचिच्छलात् ॥ ३६॥
तलद्वारोत्सुकस्यास्य रामः प्रत्यक्षतां गतम् ।
मयासुरपुरं किं वा यदृष्ट्वैत्यपदन्युधाः ॥ ३७॥
यद्वारिकान्तं संन्मान्तं परितः सरितस्तटात् ।
द्वारिका हसतीयास्य मारि कान्त्या सुधासितम् ॥ ३८॥
तत्र राजपुरीयाय जयसिंहाय भूपतिः ।
प्रददी राज्यतिलकं निजजन्मदिनोत्सवै ॥ ३९ ॥
तत्रोपविष्टः संतुष्टः सेवया मे महीपतिः।
महतन्त्राधिकारं च मददी ग्राहक्षणमियः ॥ ४०॥

·१४०
श्रीधरपण्डितकता
फादमीरफाश्यदेशीयसर्वगीताकिताने ।
तस्मिन्संयत्सरे राज्ञा चक्रे कनकवर्पणम् ॥४१॥
तत्रोपकण्ठे भूपालः स्मृत्यै फण्ठीरवद्विपः।
हेलालनासो दासस्य हेलालपुरकं व्यधात् ॥ ४२ ॥
शैलपीठं विधायोश्चर्जयापीडपुरान्तरे ।
सरस्तीरे मनोहारिराजवासं स्वकं व्यधात् ॥४३॥
उदीपडितं जीणे निर्लुण्ठ्योपसरोवरम् ।
महाप्रशो नृपश्चक्रे तद्वद्राजा गृहावलिम् ॥४४॥
नागयात्रादिने यत्र प्रत्यब्दं दिनपञ्चकम् ।
गणचकोत्सवे राजा योगिनो भोगिनी व्यधात् ॥ ४५ ॥
यत्र कादम्बरीक्षीरव्यञ्जनादिप्रपूरिताः।
कृत्वा पुष्करिणीः सर्वान्स यथेच्छमभोजयत् ॥ ४६ ॥
यत्र योगिसहस्रोत्थशृङ्गनादासकृच्छ्रुतेः ।
जाने मानसनागोपि न्यमीलग्निजचक्षुपी ॥४७॥
म तदनं न तन्मांसं न तच्छस्यं न तत्फलम् ।
न ते भोगा न ये राशा भोजिता भोजनक्षणे ॥४८॥
योगिनां त्रिविधालील मधमत्ततयोदितम् ।
असहिष्ट नृपो भक्त्या यदसह्यं जनैरपि ॥४९॥
महापरिधानोद्यदानमानादिलाञ्छनैः ।
तेपामधिपतिं यत्र मेरं स्वसदृशं व्यधात् ॥५०॥
सत्कन्थाकिंनरामुद्रादण्डाधैर्द्वादशीदिने ।
भारिकान्मोगिनः कृत्या प्रत्यमुञ्चत्सतो बहिः॥५१॥
वितस्ताजन्मपूजार्थ प्रयोदश्यां ततो नृपः ।
दीपमालादिक्षुः सन्नीकारूढोभ्यगात्पुरम् ॥ ५२ ॥

·१४१
तृतीया राजतरङ्गिणी।
सुभापितानि संशृण्वन्संगीतानि जलान्तरे ।
समारोहावरोहाभ्यां स पौराशिपमग्रहीत् ॥५३॥
पूजार्थं प्रस्फुरत्पौरदत्तदीपावलिच्छलात् ।
वितस्तान्तरमायाता तीर्थकोटिरिवाद्युतत् ॥ ५४॥
पारावारतटमत्तदीपमालास्तदा दधुः।
अर्चनाप्तसुरोन्मुक्तसुवर्णकुसुमश्रियम् ॥ ५५ ॥
वितस्तावलिपूजाप्तनागरीमुसनिर्जितः।
लजया कम्पतीवेन्दुः सेवाप्तः प्रतिमाच्छलात् ॥ ५६ ॥
गर्वखोकृतारातिः सुपर्ण इव लीलया।
सी रात्री म गान्धर्वचर्वणैरनयत्सुसम् ॥ ५७ ॥
चन्द्योसी गुणियान्धवो दिनपतिर्यस्योदयानुग्रहा-
दृष्टा फुत्र न सर्वदर्शनसुपात्लचकहर्पस्थितिः।
निन्द्यौ तस्य सुतौ पितुर्विसदृशी लोकव्यथोत्पादकी
यो कालोयमिति प्रथामुपगती क्रूरग्रही निश्चिती ॥ ५८॥
अत्रान्तरे निजद्वेपवशात्कलुपिताशयः ।
आदामसानो निम्शेपं देशमाकामयद्धठात् ॥ ५९॥
यत्राश्मेवातिकठिनास्तन्त्रतन्त्रितयन्त्रिणः।
दुर्मन्त्रिणोभजनराशि तस्मिन्सोपि स्वतन्त्रताम् ॥ ६० ॥
स्फीते भीते न कामाख्ने शास्त्रे न रसिकोभवत् ।
केवलं मृगयासकश्चमत्कारं श्वभिर्व्यधात् ॥ ६१ ॥
सरसामन्तरेरण्ये यत्र कुत्रापि तिष्ठतः।
मृगयारसिकस्यात्र रानिर्दिनमियाभवत् ।। ६२ ।।
किमुच्यतेन्यन्नीचत्वं यमृत्यैर्व्यवहारिवत् ।
श्येनसंहृतपक्षीधविक्रयो नगरे कृतः ॥ ६३ ॥

·રઠેર
धीवरपण्डितकृता
अथैकदा विभज्यासौ यौवराज्यमदोद्धतः ।
क्रमराज्यं नृपत्याज्यं ययौ प्राज्यपरिच्छदः॥ ६४ ॥
यत्र यत्रोपविष्टः स पापनिष्ठोप्यनिष्टवत् ।
अभवन्पीडितग्रामीणाकन्दमुखरा दिशः॥६५॥
प्रसादमतुलोदनप्रतिग्रहहढां क्षितिम् ।
उपग्रह इवात्युग्रः संजहार पदे पदे ॥ ६६ ॥
कचिद्रीत्या कचिद्भीत्या क्वचिन्नीत्या विलोभयन् ।
लोभग्रस्तो बलात्कारान्न केपामहरद्धनम् ।। ६७ ॥
स प्राकृत इव व्याजमैत्री कुर्वन्गृहागतः।
लोभादन्याँल्लवन्यास्तानन्यान्वितैरवञ्चयत् ॥ ६८॥
नीता जारकृतायुक्त्या सभयास्ताडयन्त्रियः।
तदुक्त्यादण्डयत्तस्य ग्रामीणान्सेवकवजः ॥ ६९ ॥
तत्तद्विनिग्रहस्थानसावधानमतिस्तदा ।
स तार्किक इवात्युग्रो राष्ट्रियैर्दुर्जयोभवत् ॥ ७० ॥
जायास्नुपादुहित्राद्या भव्या येवभवन्गृहे ।
बलात्प्रविश्य संभुक्ता निर्लजैस्तस्य सेवफैः ॥ ७१ ॥
समण्डमत्स्यं कुण्डैस्ते पीत्वा गुण्डान्तरे मधु ।
भाण्डा इव मदोचण्डाः श्वासैर्भाण्डमवाद्यन् ॥ ७२ ॥
तण्डुलाश्च कुसूलेभ्यः शालाभ्यः पीनवर्कराः।
पीटिकाभ्यः स्वयं मधं भुक्तं तैर्यलफारिभिः॥७३ ।।
सेवफानीचिती तस्य कियती वर्ण्यते मया।
येश्यमूर्धनि यास्तव्यान्कृताभ्यहमकारयन् ॥ ७४॥
हसन्तीरिव ज्यालाभिस्तैलपूर्णा इसन्तिफाः।
तान्यारयित्वा ये दीपानिशास्त्रज्यलयसाठाः ॥७५॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
१४३
इत्यादि कुत्सिताचारं भारात इव भूपतिः।
विज्ञप्योद्वेजितो लोकनिर्गन्तुं नाशकद्गृहात् ॥ ७६ ॥
पीडां मा कुरुतेत्यादि राजदूते शुवत्यमी।
अपोचनिति तभृत्या राजा क्रन्दतु पीडितः ॥ ७७ ॥
वैरं यो गुरुभिः करोति सततं पुष्यात्यलं दुर्जना-
लोमात्संचयमातनोत्यनुदिनं तद्दानभोगोज्झितः।
दीनान्ग्राम्यजनांश्च पीडयति यो निर्हेतुमत्याक्षिपं-
स्तस्यासन्नविनाशिनः स्थविभवस्तापाय शापाय वा ॥७॥
कुर्वन्स्वसैन्यसामग्री कुद्मदेनपुरे स्थितः ।
एकदा जैननगरे भूपालं सवलोभ्यगात् ।। ७९ ।।
तद्दिने शकितस्तस्मात्पूर्णकर्णो दुरुक्तिभिः ।
स्वसैन्यसंग्रह राजा राजधान्यां गतोकरोत् ।। ८० ।।
वितस्तान्तर्वसद्दारशैलपूर्णचतुर्ग्रहम् ।
तरदायामपत्युच्चदशकं नगरान्तरे ।। ८१ ।।
सेतुवन्धं व्यधाजनकदलास्यमयं नृपः।
स्वकृतं तं तदाशासीत्स्वविघ्नमिव भौतिदम् ।। ८२॥
नगरोपलवाराही संत्रस्तो यनमास्थितः।
पुरानिष्कासयामास तं सुतं मन्नयुक्तिभिः ॥ ८३ ।।
संतापप्रमुत्तरायणमिहालोच्यापि रम्यं गुणे-
र्यो वायत्यय दक्षिणायनममुं ज्ञात्वा हिमार्तिप्रदम् ।
लोकानामसुखक्षयार्यमुभयोराधं पुनर्यो मज-
त्यायव परोपकारनिरतः सूर्याय तस्मै नमः ॥ ४ ॥
प्रमराज्यान्तरं प्राप्ते तस्मिन्द्वराज्यशद्वितः।
स्याक्षरेहोलिसानं स पाहेपीत्पत्रमित्यदः ॥८५॥

·१४४
श्रीवरपण्डितकृता
पुत्र मेवसरो दुष्टस्तादृक्प्राप्तो दुरुत्तरः ।
यत्र मत्प्राणसंदेहे गतिर्नान्या त्वया विना ।। ८६ ॥
मत्पन्नावेक्षणे युक्तं शयितस्य तवासनम् ।
आसीनस्य समुत्थानमुत्थितस्य च धावनम् ॥ ८७।।
किमन्यत्सत्यमेवोक्ते त्यत्कापि श्रुतयन्त्रणाम् ।
यद्यागच्छसि तत्तूर्ण पूर्ण प्राप्स्यसि वाञ्छितम् ॥ ८८ ॥
अतितूर्णं न चेत्प्राप्तो मयि जीवति विह्वले।
गते मयि मदभ्यर्ण पुनरागमनेन किम् ॥ ८९ ॥
तावत्स्वयपुरं प्राप्तः सोभूत्तीर्णो नृपात्मजः।
राजानीकैः समं युद्धमुद्धतं सवलो व्यधात् ॥ ९० ॥
राष्ट्राधिकारिणं तत्र नत्थभट्ट भटैः सह ।
हत्वा कृत्वा च कदनं देशोस्पिों क्षुधा व्यधात् ॥९१॥
अथोदतिष्ठत्तुमुलस्तत्कालं सैन्ययोर्द्वयोः ।
उन्नखानसंनद्धयुद्धक्षणसुदुःसहः॥१२॥
अष्टाविंशाब्दयदस्मिन्पञ्चत्रिंशेपि वत्सरे ।
वैरं नीत्या पितापुत्री पिशुनैः कारितो पधः ॥ ९३ ।।
तत्रत्यादरदा चान्ये परितः सरितो जले।
ममन्जुस्तनयायेन शवपूर्णमभूत्सरः ॥ ९४ ॥
हत्वा मृत्युरियात्युग्रो तद्दिने नृशतत्रयीम् ।
नौसेतुयन्धमुच्छिद्य नदीपारं समासदत् ॥ ९५ ॥
धिफ्तं यः पत्रिके दशे रक्षणीयेपि निष्कृपः।
परदेशजयं त्यक्ता ताङ्गिन्धं समाचरत् ।। ९६ ।।
पापास्ते शिपजादाद्या गृहीत्योमयवेतनम् ।
भूपमुदजयामासुः फलं येरनुभूयते ॥ २७ ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। उचः सत्फलदो यथायमहमप्येताहगेतावता स्पर्धा यावदियेप हन्त जनकेनकेन मन्दः सुतः । भास्वानभ्युदितः स तावदतुलः सर्वप्रकाशोधतो यन्माहात्म्यवशेन वक्रगतयो ध्वस्ता भवन्ति स्वयम् ॥१८॥ तहेशकप्टदैर्दुष्टैः प्रजानां नाशहेतुना । आदामपानो वित्राणो लस्म्या भाग्यश्च तत्यजे ॥ ९९ ॥ इत्यातकादिमिर्दुःखैर्वरं देशेत्र जीव्यते। सर्वनाशकरी मास्तु भूमर्तुर्वहपत्यता ।। १०० ॥ सा चेत्तेषां स्वभेदो मा भूयाद्वैरात्परस्परम् । मा जायेताथ वा दुष्टः सुतः कस्यापि दुःसदः ॥ १०१ ।। प्रजान्तकारिणी जरी राजपुत्रावुभावपि । सूर्यस्यैव महामर्तुः पद्गुकालाविवोदिती ॥ १०२ ।। अपकर्तविपन्मन्नान्दयमानः परानपि । क्षमी दाता गुणग्राही स्वामोहम्लभ्यते फथम् ॥ १०३ ॥ व्यथितो यत्सुतैर्दुऐः सोस्मद्भाग्यविपर्ययः। शृण्वन्स रुदितामन्दमिति पोरगिरः पथि। पाददाहव्ययार्तोपि नगरानिरगानृपः ॥ १०४ ॥ पुत्रोत्पत्तिमस्य नुप्यति नृपो वोढा धुरः स्यादिति स्नेहासंपदमस्य यच्छति निजामुल्लच नीतिक्रमम् । सात्वा तं पलवन्तमात्मसाशं ताग्भिया शइते येनासन्नमुखो न जातु लमते निद्रां सचिन्ताज्वरः ॥ १०५ ॥ यता मलिफजनयेन स यदा राजालिशादिहतो मातृवपवादभूव कदनं काश्मीरियाणां महत् । तन्जनमहीमुजोस्य तनयपत्किमालोक्यते तन्माभूसंततिपगृहे देशे विनाशप्रदा ॥ १०६॥ 19

·१४६
श्रीवरपण्डितकृता
इति मार्गे कथाः शृण्वन्नाम्याणां जैनभूपतिः ।
वधाकुतनयं निन्दन्प्राप स्वयपुरान्तरम् ॥ १०७ ॥
तीरद्वये वितस्तायाः पितापुत्रयलद्वयम् ।
न्यवीविशत्समासन्नं परस्परजयोधतम् ॥ १०८ ॥
अत्रान्तरे हाजिखानः पर्णोत्सातूर्णमागतः।
सुपर्ण इव सद्वर्णदेशाध्य% समासदत् ॥१०९ ॥
श्रुत्वा वराहमूलान्ते पुत्र प्राप्तं बलान्वितम् ।
अग्ने भद्रामखानं तं सत्कर्तुं व्यसृजनृपः॥११०॥
कालापेक्षी हाजिखानः प्रेम्णाश्लिष्य कृतादरः।
प्रीतिनिष्ठं कनिष्ठं तं भ्रातरं स्वममानयत् ॥१११ ।।
अन्येधुर्मानितं दृष्ट्वा जनकेन निजानुजम् ।
आदमखानो वित्राणः संत्रस्तोगादिगन्तरम् ॥ ११२ ।।
शाहिभङ्गपथा सिन्धुं समुत्तीर्य वलान्वितः।
प्राप सिन्धुपतेर्देशं कष्टक्लिएपरिच्छदः ॥ ११३ ॥
इत्थं त्रित्रिंशमे वर्षे ज्येष्ठं निष्कास्य युक्तितः।
हाजिखानान्वितस्तुष्टो नगरं प्राप भूपतिः॥ ११४ ॥
शिशिरसमये योभूक्लिष्टश्चिरं हतपक्षति-
धरणिकुहरेप्वन्तः फालं निनाय शुचाकुलः ।
कुसुमसमये प्राप्योधानं विफासिलतोज्ज्वलं
फिसलयरतः सोयं भृगः मुसं रमते पुनः ।। ११५ ।।
अस्मिन्नयसरे तुष्टादाजिसानोवृतं विरात् ।
यौपराज्यपदं प्रापजनफाजनकोपमात् ॥ ११६ ॥
पितुः प्रेममणिं प्राप्य स्वच्छ भक्तिपरायणः।
दयाभात्यजजातु श्रीमान्शागीय कौस्तुभम् ॥ ११७॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी
१४७
विनयक्षिप्तदेवाग्रजानुसंकुचिताकृतिः।
हकार इव सद्वर्णः सोप्मा सर्वावधिर्वभौ ।। ११८ ॥
न तत्तीर्थ न सा यात्रा न सा लीलान चोत्सवः।
तदाभूग्नैव यत्रागाद्धाजिखानान्वितो नृपः ॥ ११९ ।।
यो नित्यं परितो वृतो गणशतैरत्यर्थभक्त्युज्ज्वल
पुत्राभ्यां सहितो हितस्त्रिजगतां नानाविलासान्मजन ।
फालो गच्छति यस्य लास्यललितं गीतं च यच्छृण्वतः.
शस्यः कस्यनतन्नमस्यविमवः कैलासवासो भवः।।१२०॥
इति जैनराजतरङ्गिण्यां आदमखाननिर्वासनं हाजिनानसं-
योगवर्णनं नाम तृतीयः सर्गः।
चतुर्थः सर्गः
मत्रान्तरे मदनवन्धुरयाद्वसन्तः
शृङ्गारसारकुमुदाफररोहिणीशः।
मानान्धफारविनिवारणभानुमूर्तिः
स्फूर्जल्लतालिललनानवयौवनधीः ॥१॥
ततश्चैमोत्सये राजा पुष्पलीलाचिकीर्षया ।
ययी मडघराज्योी नीफारूढः मुतान्वितः ॥२॥
सरण्डमण्डली राको वितस्तान्तरगा यमी ।
वास्येव विमानाली छायापटविभूपिता ॥३॥
स्वीयराजयासस्यो राजाचन्तिपुरागतः।
विजयेशादिदेशेपु नाटयं प्रमुपाविशत् ॥ ४॥
हरांश भूभुजं जेतुं यत्र राजममानिमात् ।
भयासकोगयररत्या यदुधा स्वं मनोमयः॥५॥

·૨૪૮ श्रीवरपण्डितरता सालंकारप्रवन्धक्षाः सिद्धान्तश्रुतविश्नुताः। यत्रान्तःकरणोधुक्ता द्रष्टारो गायना अपि ॥ ६ ॥ नानापामगताश्चारस्वरराममनोहराः। यत्र गीता रसस्फीता वभुर्युवतयोपि च ॥७॥ कलाकलापवेत्तासीन्मानमानससौख्यभृत् । रणरङ्गगुचिर्लोको विद्याविद्यातसंशयः॥८॥ प्रतितालकतालादिवाटुतालादिभूपितम् । तत्र ताराचनाराचसंज्ञानं विदधुर्नटाः ॥९॥ उत्सवा नाम कामाखं गायनी नयनोत्सवा । लास्यताण्डवनृत्यशा न केपां रझिकाभवत् ॥१०॥ भावानेकोनपश्चाशत्संख्यांस्तानांश्च तावतः। दर्शयन्त्यो वभुः पाव्यस्ता मूर्ता इच मूर्च्छनाः ॥११॥ यासां नृत्ये च गीते च त्वचो मेस्त्यधिकं सुखम् । इति धादोभवच्छोभनेत्रयोः प्रेक्षणक्षणे ॥ १२ ॥ पात्रीगानपिकध्वाने रडोद्याने तदाधुतन् । दीपचम्पकमालास्ता मधुपैः परितो वृताः ॥ १३ ॥ राशो राज्येक्षणात्तुरैर्नृत्यप्रेक्षागतैः सुरैः। दीपमालाच्छलान्मुक्ता नूनं हेमाम्बुजसजः ॥ १४ ॥ जलान्तबिम्विता कापि दीपाली नागलोफतः। घरुणेन नृपप्रीत्या दापितेवायुतत्तदा ॥ १५ ॥ ता दीपिता दीपमाला द्विधा रले चकाशिरे। दिक्षागतनागानां फणामणिगणा इव ।। १६ ॥ किं राजालोफलोभाचटभुवि मिलिताः पूर्वभूपालजीपाः फि व्योम्नस्तारपौयः शशधरविमुसः सेपनायापतीर्णः ।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। १४९ किंवा सिद्धाः सुरेन्द्रा निजरुचिरुचिपः प्रेक्षणायोपविष्टाः कि वैता दीपमाला इति जनमनसामास्त दूराद्वितर्का१७॥ साक्षादेप पुरन्दरः कविवुधा विद्याधराः सेवका अन्ते देवसमासदः सवपुषः सिद्धा अमी योगिनः । एता अप्सरसो रसोर्जितगुणा गन्धर्यका गायना रनोयं त्रिदिवस्थलीति जगदुः सर्वे जनाः प्रेक्षकाः॥१८॥ अङ्गारक्षारचूर्णादिगन्धकोषधयुक्तिभिः। रागैः शिल्पिकता लीला क्रीडालोकमरगयत् ॥ १९ ॥ तथाद्यौपधसंपूर्णानालादन्हिकणा घनाः। निर्यकुसुमसंपूर्णस्वर्णवल्लीम्रमं व्यधुः ॥ २०॥ सर्पाकारानलज्वाला निर्गता सलिलान्तरात् । चक्रे प्रेक्षकलोकानां प्रासाश्चर्यभयोदयम् ॥२१॥ नालकादुत्यिता व्योनि ज्वालागोलकपतयः। राजदाजतरोचिप्का जीवशुक्रोपमा व्यधुः ।। २२ ।। रज्जुवागमदूरं ज्वलन्त्योपथनालिका । आइतेव तया नीतास्तादृश्यो यहयो गताः॥२३॥ गतागतानि पुर्वन्त्यो दीप्ता उल्का इयोल्वणाः। प्रेक्षकाणां प्रिया दृष्टीरहरनद्भुतावहाः ॥ २४ ॥ अत्र पाधीकरस्थापि ज्वलन्यौपधनालिकाः। धुलोकोन्मुसद्वर्णस्वर्णपुप्पश्रियं प्यधात् ॥ २५ ॥ निर्गतं ननु दण्डान्तवालापिण्डं नभोन्तरे। उहण्डदण्डं सर्वेषां चण्डरदिमम्रम व्यधात् ॥ २६ ॥ धन्हिकीडनलीलाया युक्तिक्षेन महीभुजा। शिक्षयित्वा हमेमाख्यं तास्ताः सर्वाः प्रदर्शिताः ।। २७ ।।

·१५०
श्रीवरपण्डितकृता
क्षारस्तदुपयोग्योत्र दुर्लभो योभवत्पुरा।
तद्युतिशिक्षया राशा स्वदेशे सुलभः कृतः ॥२८॥
प्रश्नोत्तरमयी स्वोक्तिहभेमं प्रति या कृता ।
पारसीभापया काव्यं दृष्ट्वाध कुरते न कः ॥ २२ ॥
ते शिल्पा मतिकल्पिताः स च सदा संगीतवाद्यो रसः
सालंफारविचारचारधिपणा काव्ये च तत्कौशलम् ।
सच्छास्त्रश्रवणादरः स च नवप्रोत्पादनायोधमः
श्रीमजैनमहीपतेर्वहुमतेस्तस्येव फस्याधुना ।। ३०॥
खुजाब्दोल्कादराज्यस्य शिष्यः सर्वगुणाम्बुधेः ।
भूभुजश्चित्तमनयद्रागतालादिभिर्मुदम् ॥ ३१॥
खुरासानागतो मल्लाजादकाख्यो महीपतेः।
वादनात्कूर्मवीणायाः प्रापातुलमनुग्रहम् ॥३२॥
मल्लाज्यमालनामापि म्लेच्छवाग्गेयकारकः।
नारदो वासवस्येव राज्ञो भूदातिरसकः ॥ ३३ ॥
तुम्वचीणाधरः सोहं सर्वगीतविशारदः।
उद्वद्धनवगीताङ्ककौशलं समदर्शयन् ॥ ३४ ॥
अन्योपि जाफराणाद्या मया सह नृपामगा।
तौरुष्कान्दुष्करान्रागानगायन्वीणया समम् ॥ ३५ ॥
गीतं द्वादशरागाझं गायतां नः सभान्तरे ।
प्रीत्यैवैक्यमिवापन्नास्तन्त्रीकण्ठोत्थिताः स्वराः ॥ ३६॥
देशसंस्कृतकाव्यशो राशो निकटवास्यभूत् ।
पण्डितो नोत्थसोमाख्यो देशजैनचरित्रकृत् ॥ ३७ ॥
देशभापाकविर्योधभट्टः शुद्धं च नाटकम् ।
चफे जैनप्रकाशास्यं राजवृत्तान्तदर्पणम् ॥ ३८॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। भट्टावतार शाहामदेशमन्थाधिपारगः। व्यधाबनविलासाख्यं राजोक्तिप्रतिरूपकम् ॥ ३९ ॥ धीणातुम्वीरमाभाधाः सर्वास्तुऐन भूभुजा । सुवर्णरौप्यरत्नौधैर्घटितास्ताश्चकाशिरे॥४०॥ तद्वाचिकालिकाहार्यसात्त्विकाभिनयोज्ज्वलम् । नाट्यं दृष्ट्वा जनः सर्वश्चतुर्मुसमशंसत ॥४१॥ इर्थ निवर्गविद्राजा त्रिजगत्रव्यातपौरुषः। त्रियामास्त्रिविधैर्नृत्यैरनयन्त्रिदशोपमः ॥४२॥ स्फुरद्धिचकिलोल्लासहासं स भवनान्तरम् । आसदत्तारकापूर्ण पूर्णचन्द्रइवाम्वरम् ॥ ४३ ॥ सतो विमलकुण्डान्ते पानक्रीडां महीपतिः। कर्तुं प्रचक्रमे तत्र पुत्रमित्रविभूपितः॥४४॥ पितृप्रेमामृतोत्सित्तो हाजीखानोथ मक्तिमान् । वसन्तवर्णनोन्मियां चाटूक्तिमवदद्विभोः॥ ४५ ॥ संगीतनादनिपुणान्कलकण्ठभृङ्गा- कृत्यानिलं व्रततिलास्यविधानदक्षम् । गीतप्रियं नरपते किमु सेवितुं त्वां प्राप्तो वसन्तऋतुचारणचक्रवर्ती ॥४६॥ मेघाडम्बरमम्वरं यदि तदा निर्नष्टशोभा वयं नित्यं तीक्ष्णकरेण तेन दियसे तत्राप्यहो बाधिताः। स्वामी नःशशभृष्टयोदयहतो दुस्खादितीचागता उद्याने नरदेवसेवनपराः पुप्पच्छलात्तारकाः ॥१७॥ पातङ्ककलङ्किता जलमया ये भोगिदेहार्तिदा स्त्वदेशे पिलसन्त्युपात्तविपयाः सन्मार्गविग्योधताः।

·१५२
श्रीवरपण्डितकृता
ते याताः स्वयमेव देव पिलयं श्रीमत्प्रतापोदया.
दस्मिन्हर्पमये वसन्तसमये प्रालेयपूर यथा ॥४८॥
शुत्वेति भूपतिर्दृष्टो हाजीरानाय सत्वरम् ।
सौवर्णकर्तरीयन्धमप्रमेयं समापिपत् ॥ ४९ ॥
येर्यैः सेवा कृता तस्य शाहादेशे विचार्य तान् ।
पुत्रस्नेहेनभूपालो घोपराष्ट्राधिपान्व्यधात् ॥ ५० ॥
प्रेयाद्याक्षेपसिन्ध्वोधमप्नांस्तान्सेवकमजान् ।
प्रसादपट्टपोतेन समुचीर्णान्व्यधापः॥५१॥
विद्वद्गीतानिभृत्येभ्यस्तस्मिन्नयसरे नृपः ।
सुताप्त्यानन्दवाप्पाख्यो व्यधात्कगकवर्षणम् ॥ ५२ ।।
दत्तमागोपचाराा राष्ट्रिया दर्शनागताः ।
प्राप्तपट्टपरीधानमानतुष्टा न केभपर ।। ५३॥
तान्विलोक्य भवनोपवनादी-
न्पुप्पपूरपरिपूरितनौकः।
संस्तुवन्मडवराज्यनिवासा-
न्प्राप जैननृपतिनगरं स्वम् ।। ५४ ॥
इति जैनराजतरनिण्यां पुष्पलीलावर्णनं नाम चतुर्थः सर्गः।
पञ्चमः सर्गः
अत्रान्तरे सुतप्रास्या निश्चिन्तः सुकृतोद्यतः।
फुल्या नवनवाः फर्पन्प्रतिष्ठारसिकोभवत् ॥१॥
फविः श्रीजोनराजो यां स्वसंदर्भान्तरेत्रवीत् ।
ग्रन्थविस्तारभीत्या तर्णनं न मया इतम् ॥२॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। १५३ एकैचास्त्यमरावती ननु पुरी साज्ञातनिर्माणका तत्राप्यत्र सदा विमानवसतिर्देवादिषु धूयते । सोभूभूमिपुरंदरः पुरशतं कुर्वन्नवं सर्वतो यत्रैते निवसन्ति मानसहितास्ते भूमिदेवायः॥३॥ श्रीजैननगरे पञ्चदशेव्दे या कृता पुरा । राजधानी नवात्युच्चा विद्धा देवगृहोपरि ॥४॥ तस्याः समीपे नृपतिश्चत्वारिंशेष वत्सरे । इटिकादारुसंवद्धं राजवासं नवं व्यधात् ॥ ५ ॥ यत्पृष्ठे स्वर्णकलसो भाति भातिमनोहरः। हेमपद्म इवोन्मुक्तः शक्रेण श्रुतकीर्तिना ॥ ६ ॥ यद्धाराननियुक्तेभ्यस्तत्तत्कर्म समादिशन् । आजीवं सोवसद्राजा राजधान्युज्झितस्थितिः॥७॥ यत्र वापीगता हंसा गीतशंसां स्वनच्छलात् । कुर्वन्तीव समीपस्था गायद्गीताशिसंस्कृतः॥८॥ यत्र खर्वोकृतारातिः सुपर्वाधिपतिर्यथा । सर्वाहः सुखगन्धर्वचर्वणैरनयत्सुखम् ॥९॥ यदन्तरे सुविस्तीर्णः सर्वदर्शनमण्डपः । काचभित्तिमयो भाति ज्यशसिंहासनोज्ज्वलः ॥१०॥ यद्गर्भाद्धपसंदर्भनिर्भराभूपसंश्रितात् । वातोपि सफलो यातः प्राताणसुखप्रदः ॥११॥ कदाचिल्लाहरं दुर्ग यात्रां द्रष्टुं गतो नृपः। राजयासं नवं कृत्वा जीर्णोद्धारमकारयत् ।। १२ ॥ समुद्रकोटादारभ्य यावच्छीद्वारकावधि । तत्तनवनवावासवासवालयसुन्दरान् ॥ १३ ॥ 20

·१५४
श्रीवरपण्डितकृता
जैननामाद्वितान्ग्रामानफरोन्नगभूपितान् ।
उपतीरं महापद्मश्रीमत्पन्नगभूपितान् ॥ १४ ॥
तदन्नसत्रतृप्तानामथिनां त्रिपुरेश्वरे ।
उदरं मेदुरं क्षान्तो राजा लम्बोदरः कथम् ॥१५॥
अनसने क्षितीशाग्नैर्वराहक्षेत्रभूमिपु ।
अस्तु नम्रशिराः शेषश्चित्रमिन्द्रोपि चाभवत् ॥ १६ ॥
मत्स्येभ्यो नित्यतृप्तेभ्यः सूक्ष्माणामभयं ददौ ।
मत्स्यानामन्नसन्त्रेण वितस्तासिन्धुसंगमे ॥ १७ ॥
अर्थिनामतितृप्तानां श्रीशंकरपुरे नृपः।
अपेक्ष्य विदधे छायां न फलानि महीरुहाम् ॥ १८ ॥
अश्रमायां व्यधादन्नसन्त्रैः संतर्पयञ्जनान् ।
भझंगाटवल्लीनां शृङ्गाटैरतिसंस्कृतैः ॥ १९ ॥
तस्य पनपुरे चान्नसत्रे व्यञ्जनसौरभैः ।
कथं न फुकुमस्याभूद्गन्धभेदकदर्थना ॥ २०॥
अच्छिन्नेनानसन्त्रेण विजेयश्यरवासिना।
उद्रे मेदुरे सिद्धः प्रणामो यत्नतो विभोः॥२१॥
अन्नसबमविच्छिन्नं कृत्या शूरपुरध्वना ।
शुल्कस्थाने व्यधाद्राजा भारिकानभिसारिकान् ॥ २२॥
गुणी मूखों निराचारः साचारो यवनो द्विजः।
नापोपि यस्तदन्नेन फश्मीरेषु स नामवत् ॥ २३ ॥
शंभुश्रीपतिधातृजगुमनुभिः पूर्वं रवेरन्वये
जातेनापि कृतः श्रमस्त्रिपथगा गङ्गैव जाता नदी।
तेषां स्वार्थमभूद्रसो नरपतिः सोय परार्थे पुन-
देशेस्मिन् सुधिया नदीनवनवा नानापथः कृष्टवान् ॥ २४ ॥

·तृतीया राजतरतिणी।
नवीनोदारकेदारभूम्युत्पन्नाः प्रतिस्थलम् ।
कूटा धान्यफलैः पुष्टा दृष्टाः पर्वतसंनिभाः ॥ २५ ॥
धान्यकूटच्छलानूनं साभूद्धान्याः कुचस्थली ।
प्राप्तोपाया प्रजा यस्मादृद्धिमापदिने दिने ॥ २६ ॥
दुर्लभोपद्रवानिष्टा यत्रयत्राभपरिक्षतिः।
ससुय्य इय सस्याढ्यां नत्र तत्राकरोन्नृपः ॥ २७ ॥
न तत्स्थलं न कान्तारोन स देशो न साटवी ।
यत्र नानीय कुल्याः स्वाः स्वनामाङ्काः पुरीर्यधात् ॥ २८ ॥
न सा नदी न तत्क्षेत्रं न स ग्रामो न सा पुरी।
न तत्स्थानं न यद्राजा जैननामाङ्कितं कृतम् ॥ २९॥
यत्र यत्राभवनिम्नः प्रदेशस्तर कुल्यया।
व्यधाद्राजा सरः पक्षिविसङ्गाटभूपितम् ॥ ३० ।।
धन्यो चारिधरो धरोपकरणोद्युक्तः सदा जीवन-
र्यः सिन्धोः सलिलं निरर्थकतया निन्ये निकृप्यान्वहम् ।
कान्तारेवफलेषु केपु रुचिरं मुञ्चत्यभीक्ष्णं यत-
स्तत्सेकोदितसर्वशस्यविभयो लोकः सुखी जायते ॥३१॥
लोके डल इति ख्यातं यदगाधं सरोवरम् ।
तस्य प्रतिष्ठा प्रस्तावाद्वर्णनं क्रियते मनाक् ॥ ३२॥
आ राजधान्या यदीर्घ सुरेश्वर्याः सरोवरम् ।
नौकारुढोचरन्नित्यं व्योनोवेन्दुः सुनिर्मले ॥ ३३ ॥
अरित्रपत्रा यत्रान्तः सोड्डीनाः पटसुन्दराः ।
पोता इवारुचनपोता राज्ञः शाकुनिकान्विताः॥३४॥
तिलप्रस्थागता यत्र तटिनी त्रिपुरेश्वरात् ।
संगच्छते सुटतां यल्लङ्का द्रष्टुमिवोत्सुका ॥ ३५ ॥

·श्रीचरपण्डितकृता
श्रीपर्वतोपि पक्रोशस्तीर्थसानफलेप्सया।
स्वसङ्गातिच्छलाद्यत्र मजतीव दिवानिशम् ॥ ३६ ॥
शैवलन्ति द्रुमा यत्र कमठन्ति च पर्यताः ।
पुर्यश्च नागलोकन्ति जलान्तर्यत्र विम्विताः॥३७॥
यञ्चलत्तृणभूशालिकुलानि सरसीरुहाम् ।
तत्सौगन्ध्यमियाघ्रातुमानतानीझते जनः॥ ३८ ॥
यल्लकायुगलोत्प्रेक्षास्वोदयद्वयसंभ्रमात् ।
जाने याति रविः कुर्वन्प्रत्यब्दमयनद्वयम् ॥ ३९ ॥
यत्र तीरे सुरेश्वर्याः क्षेत्रं भुक्तिविमुक्तिदम् ।
धाराणस्यधिक भाति तीर्थराजिविराजितम् ॥ ४०॥
विहारैरग्रहारैश्च मठः सुकृतफर्मठैः।
आश्रमैरश्रमै राजवासैः स्वर्गापमा व्यधात् ।। ४१ ॥
दीर्घश्चतुष्किकाहस्तैर्नृत्यन्त इव सूनृताः ।
दृश्यन्ते ये जनैर्दूराद्धमच्छत्रधरोदाः॥ ४२ ॥
येपां सिद्धपुरी नाम प्रसिद्ध नृपतेर्गृहम् ।
स्वसौधेः कुरुते सिद्धविमानावलिविभ्रमम् ॥ ४३ ॥
जीर्णा देवालया यत्र राजधान्यन्तरीकृताः।
धृस्योन्नत्या निजस्थित्या सत्यार्था भूभुजा कृताः॥४४॥
यत्र सर्वतृणक्लेदनिर्भेदोत्पन्नभूस्थली ।
संचारिण्युर्वरा राज्ञां सफला विहिता धिया ॥ ४५ ॥
एकत्र देशे यत्रान्तःसन श्रीजैनवाटिका।
योगिनां पात्रपूजार्थ कृतं भोगाकृतस्मयम् ॥ ४६॥
मद्यपुष्करिणीमध्यसंक्रान्तः स्वादलिप्सया।
यति द्विजराजोपि योगिचक्रान्तरे ध्रुषम् ॥ ४७ ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
भूपतिर्मोजयन्योगिसहवं मीलदीक्षणम् ।
निष्कम्पमकरोन्नित्यं किं तृश्या किं समाधिना ॥४८॥
आहारमनु तीनोद्यत्की- रसवतीधियाँ।
दिवीय क्रियते यत्र सर्वा रसवती प्रजा ।। ४९॥
पक्वान्नराशयोदम्रा यत्राममुम्रमप्रदाः
विनत्यनभ्रमच्छुनशरदधियोपमाम् ॥ १० ॥
यसाधर्ममृगं हन्तुं नादमिपाडवम् ।
संमिलत्सारसारावं श्रूयते मृगयारवः॥ ५१ ॥
सामोदकामनिर्मुक्तमोदका यत्र योगिनः।
श्रमधर्मोदका जग्धेर्जाता राज्ञः प्रमोदकाः ।। ५२ ।।
योगिस्फुरत्करक्लिष्टदधिदिग्धाशनच्छलात् ।
योगाच्छशिफलानावास्तत्रैवान्त इयाद्युतन् ॥ ५३ ॥
मारी नाम नदी तस्माद्वितस्तान्तरमागता ।
केवलं याभवत्पौरखानपानप्रयोजना ॥ ५४॥
हस्तिकाभिधे क्षेने युक्त्या राज्ञा प्रवेशिता।
सिन्धुसंगमपर्यन्तं निर्मिता शालिनालिनी ॥ ५५॥
मृतानां देहदाहेन स्वर्गदो नगरान्तरे।
समारीसंगमः स्यातो जातः सद्गाद्वितस्तया ॥ ५६ ॥
घुक्षेत्रपालाः कालेन किंकराः पञ्चवारिफाः।
पोरेश्यः शवदाहोत्थमगृश्शुल्कमन्वहम् ॥ ५७ ॥
मपितृप्रमये राजा विशप्तः स मयैकदा।
दण्डयित्वा किरातांस्तान्शयगुल्कं न्यवारयत् ॥ ५८ ॥
ततः प्रभृति तत्स्थाने विमाना नगरान्तरे।
दह्यन्ते दर्शनद्वेपिम्लेच्छानां हृदयैः समम् ॥ ५९ ॥

·श्रीवरपण्डितकृता
निरर्गला वयं जाता इतीव शिविकारक।
छन्त्रहस्तैः प्रनृत्यन्तो दृश्यन्ते वाद्यनिस्वनैः ॥६॥
दिगन्तरीयया रीत्या यत्र राज्ञाप्यवारिताः।
प्रियानुगमनं नार्यश्चितामारुह्य कुर्वते ॥ १ ॥
अर्थिसंघोपकारार्थ पौराणां सुकृती नृपः।
विहारं यहुविस्तारं तत्संगमतटे व्यधात् ।। ६२ ।।
स च हाजीविहारश्च पारावारे पुरद्वये ।
गृहश्रेणिमणिवातनायकश्रियमापतुः।
अन्याः प्रतिष्ठास्तत्कालं राज्ञा स्वस्थेन कारिताः॥६३॥
श्रीहर्षो नृपतिर्बभूव कविताराज्ये तदा येभवन
सर्वे ते कवयः किमन्यदपि ते सूदाः स्त्रियो भारिकाः।
सन्त्यद्यापि कृतानि तैः प्रतिगृहं पद्यानि विद्यानिधी
राजा चेद्गुणवान् गुणेषु रसिको लोको भवेत्तादृशः ॥ ६ ॥
छात्रशाला विशालास्ता धर्मार्थ गुणशालिना ।
कृता याभ्यः श्रुतः शब्दस्तर्कव्याकरणोद्भवः ॥६५॥
आचार्यपुस्तकाचाससहायानसमृद्धिभिः ।
पाठयन्सर्वविद्यानां वर्धयामास मण्डलम् ॥ ६६ ॥
न विद्यासुखयोः संधिस्तेजस्तिमिरयोरिव ।
इति व्यर्थ वचश्चके मुनीनामभयप्रदः ॥ ६७ ॥
सौराज्यसुखिते देशे विद्याभ्यासपरायणे ।
अकाङ्कीत्सर्वदारोग्यं नृपतेः स्वस्य चान्वहम् ॥ १८ ॥
राज्योत्पत्त्या नृपस्ताहतुष्टोभून्न प्रतिष्ठया।
यथा पण्डितसामच्या यामग्न्यामविदद्गुणैः ॥ ६९ ॥
येषां स्वप्नेपि पाण्डित्यं नाभूजातुचिदन्वये।
तेपि भूपप्रसादेन जाताः पाण्डित्यमण्डिताः ॥ ७० ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
घधिता जीवनोपायैवेन फलदाः सदा।
याताः सहस्रशासत्वं विधाः कल्पलता इव ॥७१॥
न सा विद्या न तच्छिल्पं न तत्काव्यं न सा फला।
श्रीजैनभूपते राज्ये नाभूया प्रथिता भुवि ।। ७२ ॥
विदुपां मान्यतां दृष्ट्वा भूपतेर्गुणिवान्धवात् ।
काङ्क्षन्ति स्मापि सामन्ताः पाण्डित्यं नित्यमादरात् ॥७३॥
निदाघकाले विपमः प्रतापो
दहेद्धरियां तृणगुल्मपूगान् ।
चन्द्यो न केपा घनकाल एको
यो जीवनस्तान्विततान्करोति ॥ ७४ ॥
सिकंदरधरानाथो यवनः प्रेरितः पुरा ।
पुस्तकान्सकलान्सास्तृणान्यग्निरिवादहत् ।। ७५ ।।
तस्मिन्काले बुधाः सर्वे मौसुलोपद्वाज्जयात् ।
गृहीत्या पुस्तकान्सर्वान्ययुर्दूरं दिगन्तरम् ॥ ७६ ।।
किमन्यद्दिजवदेशे सर्वे ग्रन्था मनोरमाः ।
कथावशेपतां याताः पद्मानीच हिमागमे ॥ ७७ ॥
सुमनोवल्लभेनात्र राशा भूपयता क्षितिम् ।
नवीकृताः पुनः सर्वे मधुनेच मधुवताः ॥ ७८ ॥
पुराणतर्कमीमांसाः पुस्तकानपरानपि ।
दूरादानाय्य वित्तेन विद्वद्भयः प्रत्यपादयत् ॥ ७९ ॥
मोक्षोपाय इति ख्यातं वासिष्ठं ब्रह्मदर्शनम् ।
मन्मुखादशृणोद्राजा श्रीमद्वाल्मीकिभापितम् ॥ ८॥
श्रुत्वा शान्तरसोपेतां व्याख्यां स्वपि नो नृपः।
अस्मापदभिकाः कान्ता हावभावक्रिया इच ॥ २१॥

·श्रीवरपण्डितकृता यो यद्भापाप्रवीणोस्ति स तद्भापोपदेशभाक् । लोके न हि जना नानाभापालिपिविदोखिलाः॥२॥ इति संस्कृतदेशादिपारसीवाग्विशारदैः। भाषाविपर्ययात्तत्तच्छास्त्रं सर्वमचीकरत् ।। ८३॥ धातुवादरसग्रन्थकल्पशास्त्रोदितान्गुणान् । यवना अपि जानन्ति स्वभापाक्षरवाचनात् ॥४॥ दशावतारपृथ्वीशग्रन्थराजतरशिणीः। संस्कृताः पारसीवाचा वाचकाऱ्यास्त्वकारयत् ॥ ५॥ म्लेच्छैर्वृहत्कथासारं हाटकेश्वरसंहिताः। पुराणादि च तद्युक्त्या वाच्यते निजभाषया ॥ ८६ ॥ फश्चिच्छ्रुत्वा शुचिरुचि चिरं धर्मशास्त्रं पवित्रं धत्ते चित्ते पट इव सितो रञ्जनं तक्रियां यः। आकान्ये प्रतिदिनममुं पद्मिनीपञ्चतुल्याः कुल्याधारा अपि धृतगुणा गृहते तन्न किंचित् ॥ ७॥ नौवन्धनगिरेर्यात्रामाकर्ष्यादिपुराणतः । तीर्थयात्रोत्सुक राक्षः कदाचिदभवन्मनः ॥ ८॥ एफोनचत्वारिंशब्दे पितृपक्षान्त्यवासरे। यात्रा दिदृक्षया भूयो जगाम विजयेश्वरम् ।। ८९ ॥ नानावर्णाशुकच्छन्नैः प्रेक्षकैः परिपूरितम् । पुष्पाणिमिवोधानमद्राक्षीद्रद्गमण्डलम् ॥ ९० ॥ यत्र यान्दरपालाचा राजानो वीक्ष्य सलाः। तद्वर्षे दर्शनायाता इपमन्यमवग्निति ॥ ९१ ॥ गगनं तारकापूर्ण दीपाढयं रहमण्डपम् । यत्रान्योन्य तुलां चम रात्री कयियुधार्चितम् ।। ९२॥

·तृतीया राजतरागिणी। अमावस्यादिने प्राप्त नानागरिकामुखैः। शुशुभे शुभदं यत्र शतचन्द्रं भुवस्तलम् ।। ९३ ॥ दीपवृक्षो नृवाह्योपि यत्र रङ्गान्तरे स्फुरन् । दः तारकमध्योद्यत्तिकक्षचयोपमाम् ॥ ९४॥ विजयेशादथोत्याय भूपः पुत्रद्वयान्यितः। पद्यामुल्लङ्घय दुर्मार्ग प्रपेदे वासस्त्रिभिः॥२५॥ दृष्ट्वा फ्रमसरोविष्णुपादमुद्राकृतिं प्रभुः। पादप्रणामजानन्दविन्दद्भक्तिसुन्दरः ॥९६॥ ब्रह्माच्युतेशगिरयः पतत्तोयरवच्छलात् । अकुर्वन् कुशलप्रश्नं हरांशजमहीभुजे ॥९७॥ कस्तूरीकुसुमश्यामां कोष्ठागारावनि गिरे। 'दृष्ट्वा तुष्टो नृपश्रेष्ठो योगीवेष्टां हरेस्तनुम् ॥ ९८ ।। अथ नौका समारुह्य धीवरैः पञ्चपैर्वृताम् । धृत्वा मां सिंहभदं च चचार सरसोन्तरे ॥९९ ॥ गौतगोविन्दगीतानि मत्तः श्रुतवतः प्रभोः। गोविन्दभक्तिसंसिक्तो रसः कोप्युदभूत्तदा ।। १०० ॥ कुञ्जप्रतिथुतो मझुर्गीतनादस्तदावयोः । अनुगात इवात्रस्थैः किंनर राजगौरवात् ॥ १०१ ।। क्षणं सरोन्तश्चरतो हिमवृष्टिनिभाद्विभोः । भक्तिप्रीतैरिवोन्मुक्तं देवैः कुसुमवर्पणम् ॥ १०२॥ दृष्ट्वा सरोन्तरे श्वेता हिमान्यो भ्रमणाकुलाः । तीर्थस्नानाप्तकैलासशृङ्गभङ्गिभ्रमं व्यधुः ॥ १०३ ।। सत्यं विण्यवतारः स येन भत्त्या प्रदक्षिणम् । श्रीन्वारानकरोचूनं ज्ञातुं स्वक्रमविक्रमम् ॥ १०४ ॥ 21

·श्रीवरपण्डितरता
योभूदागमसिद्धार्थो नौवन्धनगिरिस्तदा ।
प्रत्यक्षार्थः कृतो राशा बद्धा नौकां यदागतः ॥ १०५ ॥
सकुमारसरो यावत्सुकुमारः स्मरन्पथि ।
स कुमारोम्बुपानेन सुखं पुण्यमिवासदत् ॥ १०६ ॥
शृण्वन्स्थानाभिधाः पुण्याः स्पृशंस्तीर्थजलं शुभम् ।
पिवनसतुहिनं तोयं पश्यन्वनतरुश्रियम् ॥ १०७॥
जिघ्रन्त्रीपधिपुष्पाणि पञ्चेन्द्रियसुखप्रदाम् ।
तीर्थयात्रां विधायेत्थं नगरं प्राप भूपतिः ॥ १०८ ॥
इति राजतरङ्गिण्यां क्रमसरोयात्रावर्णनं नाम पञ्चमः सर्गः ।
पष्ठः सर्गः।
ततः शमसरस्तुल्यं राजा पद्मपुरान्तरे ।
तत्कौतुकापनोदाय चक्रे जैनसरो नवम् ॥१॥
फुलत्कुङ्कुमपुप्पौधश्यामीभूतस्थलच्छलात् ।
शरदीवागता प्रीत्या यमुना यत्सरोवरम् ॥ २॥
कुलोद्धरणनागास्यमण्डिते यत्तटे नवम् ।
राजद्राजगृहं राजा राजराजोपमो व्यधात् ॥३॥
उच्चैः पदस्थममलं रुचिरञ्जिताशं
संपूर्णमण्डलमसण्डकलाकलापम् ।
राजानमीशमवलोक्य हतोपतापं
फायन्ति के न नितरामपि दूरसंस्थाः ॥ ४॥
दिगन्तरीया भूपाला श्रुत्वैतद्गुणगौरवम् ।
नानोपायनयधैिर्यवर्युनितराममुम् ॥५॥
घेगेन जितवायु स्वं ताजिफायं तुरंगमम् ।
उपदां ध्यस्जत्सख्यादुः पञ्चनदप्रभुः ॥६॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
किंनरोश्वमुखः ख्यातः कण्ठानृत्यं न वेत्यसौ ।
इतीय नाट्यं यो दरारूंढोकरोत्पथि ॥७॥
प्रचालहस्तः सद्रश्मिः सुखलीनः सुलक्षणः।
यथासावहामित्थं यो नासहिएास्य ताडनम् ॥८॥
पादैश्चतुभिः शुभ्रो यो मुखमध्येन चावहत् ।
कल्याणपञ्चकख्याति कल्याणाभरणोज्ज्वलः ॥ ९॥
माण्डव्यगौडभूमीशः खलुच्यो यो महीपतिः ।
अतूतुपन्दरन्दामनामवस्त्रैरुपाहितः ॥१०॥
इतो ह्यस्मै नृपो भव्य काव्यं कृत्वा स्वभापया।
प्राहिणोद्दव्यसंयुक्तं सव्यसाच्यग्रजोपमः ॥ ११ ॥
सोप्यनः पदार्थ तथा तुष्टो महीपतेः ।
सालंकारैर्यथा भूपकाव्यस्यातिमनोहरैः ॥ १२॥
वस्त्रं नारीकुझराख्यं कुम्भराजो विसर्जयन् ।
अहरद्धृदि तच्छेपनारीकुझरकौतुकम् ॥ १३ ॥
राजा डुगरसेहाख्यो गोपालपुरवल्लभः ।
गीततालकलावाद्यनाट्यलक्षणलक्षितम् ॥ १४॥
संगीतचूडामण्याख्यं श्रीसंगीतशिरोमणिम् ।
राशे गीतविनोदार्थ गीतग्रन्थं व्यसर्जयत् ॥ १५॥
तस्मिन्राशि दिवं याते कीर्तिसिन्धौ महीपतिः।
तत्पुत्रः पितृवत्प्रीतिमरक्षत्महितोपदः ॥ १६ ॥
मण्डलीकाधिपो राजा सुराट्रनगराधिपः।
प्राहिणोनृपतेः प्रीत्या ललामकमनीयकम् ॥ १७ ॥
चित्रवर्णाल्लसत्पक्षलक्ष्यशोमान्महीपतेः ।
पक्षिणो मुचुकुन्दाख्यान्प्राहिणोदक्षिसुन्दान् ॥१८॥

·श्रीवरपण्डितकृता
जिघांसया चरन्सोपि भूपतेः प्राकृतैर्गुणैः ।
पद्धो हिंस्रोपि डिल्लेशो वल्लूको रलफोपमः ॥ १९ ॥
कच्चिच्छीराजहंसस्य राजहंसयुगं ददौ ।
अन्ये हंसा यदुत्पन्ना राजहंसमरजयन् ॥२०॥
सरःस्वन्तर्धमन्तस्ते निराः पतिपावनाः।
तरगतरलोत्फुल्लश्वेतोत्पलतुलां दधुः ॥२१॥
खुरासानमहीपस्य यस्यैवाज्ञा हयप्रभोः।
मूर्धा मन्दारमालेव ध्रियते दिगधीश्वरैः ॥ २२ ॥
यस्यायुधोर्जितकराः किंकराः सुभयंकराः।
यमस्य चार्पितकरा व्यचरन्धरणोतले ॥२३॥
उत्तराशाधिपो मिर्जाभोसैदः स महीभुजे ।
उचाश्यवेसरीयुक्तं व्यसृजत्सोपधिं चरम् ॥ २४ ॥
फतेफसोफसग्लातण्यातवखाद्युपायनैः ।
महम्मदसुरत्राणो गुर्जरीशोप्यतूतुपत् ॥ २५ ।।
गिलानमिनमकादिदेशाधीशा हितेच्छया।
दुर्लभोपायनेस्तैस्तैर्न के भूपमरअयन् ॥ २६ ॥
अनल्पाः शिल्पिनः कल्पवृक्षफल्पममुं न के।
भृङ्गा इवाययुर्दूराच्छिल्पकल्पितकल्पनाः ॥ २७ ॥
काश्मीरिका अथाभ्यस्य तुरीवेमादिचातुरीम् ।
कौशेयर्फ ययन्त्यद्य बहुमूल्यं मनोहरम् ॥ २८ ॥
और्णाः सोफादयो वस्त्रविशेपा दूरदेशजाः ।
काश्मीरिफाश्च भान्त्यद्य समर्थास्ते नृपोचिताः ॥ २९॥
विचित्रययनोत्पननानाचिघलतारतीः ।
दृष्ट्वा चित्रफरा येषु जाताधिमार्पिता इव ॥३०॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
अनन्ततन्तुसंतानवर्णविच्छित्तिसुन्दरः ।
वभौ कौशेयकाख्यातो देशो वेशश्च भूपतेः ॥ ३१ ॥
नानावर्णविशेपचित्रकटकालंकारसारोचितो
विद्यामानवराजितोतिसुखदः कौशेयताख्यातिमान् ।
श्रीमान्नित्यमहोज्वलोतुलगुणः सत्तन्नसंपत्तिभृ-
द्राशा तेन विशेपितो निजधिया वेशोपि देशोपि वा ॥३२॥
इति जैनराजतरङ्गिण्यांचित्रोपचयशिल्पवर्णनं नाम पष्टः सर्गः।
सप्तमः सर्गः
दाता भवेत्क्षितिपतिर्यदि सादरोयं
लोकोपि दर्शयति तत्स्वकलाकलापम् ।
वर्षासु वर्पति घनो यदि चातकोपि
नृत्यन्मुदा भवति तजनरञ्जनाय ॥१॥
अथोत्तरपथाहानख्यातकीर्तेमहीभुजः।
रज्जुभ्रमणशिल्पशः कोप्यागाद्यवनोन्तिकम् ॥ २॥
विंशप्रस्थाभिधे स्थाने कदाचिद्यवनोत्सवे ।
तं द्रनुमगमद्राजा परिवारविभूपितः ॥ ३ ॥
धनुर्दण्डशतायामान्तरस्थान्दीर्घरज्जुभिः ।
उच्चान्स्तम्मानबध्नात्स स्वशिल्पप्रथनोद्यतः॥४॥
अभयन्कलपास्ते ये नागा रज्जुपुरादिपु ।
भाविस्वमकभूपालदेहानिप्रेक्षणादिव ॥ ५॥
अथो भूभागलग्नेकरज्जुमार्गेण निर्भयः ।
आरोहमकरोत्तत्र पतनीव नभोन्तरे ॥६॥
निपातास्वलितां तत्र लोकचित्तानुरञ्जिफाम् ।
कवितामिव शिल्पेज्याचिनां पदगतिं व्यथात् ॥ ७॥

·श्रीवरपण्डितकृता
अनीचवर्तिनस्तस्य ग्रहस्येव फलप्रदा।
सुरश्मिराशिगस्यालं बभूवाश्चर्यभूर्नृणाम् ॥८॥
कृत्वा सुखं सुरुचिरं सुचिरं विधाता
दुःखं पुनर्जनपदे जनयत्यसह्यम् ।
वर्षे प्रदर्य जलदः कृषिकर्षहेतुं
नेतुं फलं वितनुते करकाविकारम् ॥९॥
सौराज्यसुखिते देशे नरेशे निरुपद्रवे ।
अकस्माद्दुःसहाजातानुत्पातान्ददृशुर्जनाः ॥ १० ॥
इत्यातकागमे सेतुर्हेतुः सर्वजनक्षये।
अथोत्तरदिशा रात्रौ धूमकेतुरदृश्यत ॥ ११ ॥
दीर्घपुच्छोच्छलत्कान्तितत्केतुफपटाडुवम् ।
फालेन द्रुघणं क्षिप्तं क्षयायव महीक्षिताम् ॥ १२ ॥
मासद्वयं स्फुरन्नासीत्स व्योनि चिमले सदा ।
सदये हृदये राशचिन्ताधोनिष्टशकया ॥ १३ ॥
अदृश्यन्त सदा श्वानो विक्रोशन्तः पुरान्तरे।
शुचेच रुदितानन्दा भाविविघ्नेक्षणादिव ॥१४॥
एफपक्षेभवश्चन्द्रसूर्यग्रहणसंस्थितिः।
एकपक्षमिवादातुं राज्यं राजविपर्ययात् ॥ १५॥
सूर्यसंक्रान्तयः ऋदिनेप्याप्तास्तदा विशाम् ।
भाविकरफलोत्पादसादचिन्तनभीतिदाः ॥ १६ ॥
मन्निर्माता क्षयंयास्यत्ययं फिमिति दुरिता ।
राजधान्यरुदच्छनतलोलूकध्वनिच्छलात् ॥ १७॥
दृष्टोम्यरे द्वितीयस्यां सुधांशुस्तत्र तैर्जनः ।
उत्तान इव भूपेशमन्य सूचयितुं विशाम् ॥१८॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
अत्रान्तरे महाघोरमनावृष्टिकृतं भयम् ।
उदभूदन्यदेशेषु दुर्भिक्षोपद्रवासहम् ॥ १९ ॥
भिक्षुकानन्यदेशीयान्प्रेतरूपानिवागतान् ।
दृष्ट्वापृच्छन्नृपस्ते च वार्ता तस्यानुवन्निति ॥ २० ॥
राजन्देशेष्यनेकेषु वृष्टयभावात्समन्ततः।
सर्वान्तकृत्काल इव दुप्काल: समुपस्थितः ॥२१॥
दुर्भिक्षेण प्रमवता मणीनां सा महार्यता ।
नीता नीचेन साघूनामिय सोपयोगिनाम् ॥ २२ ॥
भुझते श्वादयोन्योन्यं पिशितं
क्षुदुपद्रुताः
तत्तच्छ्न्यगृहान्तःस्थनिःशेपितशयव्रजाः ॥ २३ ॥
स्पृष्टोच्छिष्टतया दृष्टप्रायश्चित्तादिनिष्ठिताः।
क्षुधा द्विजवरा देव प्रयाताः सर्वभक्ष्यताम् ॥ २४ ॥
कापि विप्रस्त्रियस्तत्तदमल्यान्वीक्षणक्षमाः।
पकानं सविपं भुक्त्वा स्वमन्यांश्च व्यसूनव्यधुः ॥ २५ ॥
अवृष्टया वसतिं त्यक्ता गते कापि मृते जने ।
शून्या के न पुरग्रामा दृष्टा राजनपदे पदे ।। २६ ॥
प्रीतिं नेहं च दाक्षिण्यं पत्न्यां पुत्रे पितर्यपि ।
कुक्षिभरिः क्षुदत्तप्तो विस्मरत्यपनी जनः ॥ २७॥
खुरासानावनीश विक्रान्त्या शत्रुभूमिगम् ।
अनाभावाद्भवन्मिनमभिपेणेन निर्गतम् ॥ २८ ॥
मिर्जामोसैदनामानं सुरमाणं रणान्तरात् ।
इराफभूपतिर्यद्धापधीत्कोटियलान्यितम् ॥ २९ ॥
तस्य दुर्योधनस्येव यद्धस्य हरणक्षणे ।
अभूरसंण्यान्तरसंख्यतुरुप्यनृपतिक्षयः॥३०॥

·श्रीवरपण्डितकृता
देशेपूभृतदुप्कालवलायलविपर्ययात् ।
अन्योन्यनृपयुद्धेन विघ्नो देव पदे पदे ॥ ३१॥
सुखप्रदं भवद्देशं श्रुत्वान्नादिसमृद्धिभिः।
आगतांस्तत्क्षमापाल रक्षास्मान्विक्षतान्क्षुधा ॥ ३२ ॥
श्रुत्वेतिवार्तामा ता जानन्निव निजां प्रजाम् ।
द्रव्यकोटि ददौ राजा तदर्थे करुणाकुलः ॥ ३३ ॥
अत्रान्तरे स्वयं सिद्धकृतं स्वयपरं महत् ।
समस्तं वह्निना दग्धं शून्यारण्यमिवाभवत् ॥ ३४ ॥
क्रमराज्यस्फुरत्प्राज्यराज्यतन्त्रक्रियाङ्कितम् ।
भूर्जभाण्डादि तत्रस्थ समस्तं भस्मसादभूत् ॥ ३५ ॥
ग्राह्यो जैनगिरिक्षेत्रे सप्तमांशोत्र भाविभिः।
इति ताम्रमये पट्टे कल्पं यस्यां व्यधानृपः ॥ ३६ ॥
श्रीमाझेनोलावदेवो नरेशो
याचे भूपान्भाविनो जैनगिर्याम् ।
कृष्टोत्पाट्य स्पर्धनैर्भूर्मयात्र
तस्या ग्राह्यः सप्तमांशो भवद्भिः॥३७॥
जलावतरणं कृत्वा गिरीनुलचच मत्कृतः ।
पुण्यकेतुरयं सेतुर्वर्धनीयः शुभेच्छया ॥ ३८ ॥
इत्थं ताम्रमये पट्टे श्रीवकाशीशनिर्मिता ।
प्रशस्तिरासीत्तां राजधानीवही ररक्ष च ॥३९॥
प्रदीप्तः सुकृतोत्कर्ष इवास्यैव महीपतेः ।
अरक्षद्राजधानी तां मध्यस्थामपि पावकः॥४०॥
थुत्या दग्धं पुरं राजा शुचा दग्धो विदग्धधीः।
अचीकरनवं तूर्ण चार दारमय हैः ॥ ४१ ॥

·१६९
तृतीया राजतरङ्गिणी।
राजा चराहमूलीयां राजधानी पुरा कृताम् ।
आनीय विदधे तत्र राजावासं नवं महत् ॥ ४२ ॥
तन्त्रायफनृपागारं सेतुमत्तोम्भितं नवम् ।
मराज्यथियो हारं सारं सुय्यपुरं व्यधात् ॥ ४३॥
सेतुमत्तोम्मिते तत्र गृहथेणिमणिबजे ।
राजधानी स्फुरच्छन्ना धत्ते मध्यमणिश्रियम् ।। ४४ ॥
मानुप्यकं नववसन्तमिवाप्य हवं
लोका लता इय वसन्ति नवे चनेस्मिन् ।
तद्वान्धया पर
करा इय पुप्पपूगाः
स्थिरवा दिनानि कतिचिधतुरं प्रयान्ति ॥४५॥
विहगेविय जातपक्षपूगः
पुरपेषु प्रभवेत्कुटुम्यवर्गः।
सुसंगत्युचितोपि तत्प्रतिष्ठो
नचिरं तिष्ठति फायफप्टदायी ॥४६॥
अप्रान्तरे दिवं याता सा योधासातोनाभिधा।
श्रीमत्सैदान्ययोदन्यचन्द्रिका नृपतिमिया ॥१७॥
यासंयोगमुर्ग प्राप्य सोशासीत्सफल घयः।
तद्धियोगाद्विदग्धानः सर्व शून्यमियायिदत् ॥४८॥
न्यस्तो राजेन्दुना सिन्धुदेशे यो गुणसुन्दरः।
स्पत्राणेन मुरयाणपदे प्राणाधिकामियः ॥ ४॥
श्रीफ्यामदेनं सिनी मागिनेर्य सुवोपमम् ।
एयरादिमनामा ते दतं युदेरपोवृपः ॥५०॥
परमाभ्यासनोपायः मुगेगुरो च योमयत् ।
तदा तन्मर राजा गुलच्छमियापिदम् ॥११॥

·१७० श्रीवरपण्डितहता दर्यावखानादिमृती याभून्मन्त्रिसभा नवा । लीलामित्रः समं सर्वा सा ययौ स्मरणीयताम् ।। ५२॥ लसन्मदो विभुशप्तकार्योत्पादितसौहृदः। तत्कालं प्रमयं यातो दाता मीरखुशामदः॥ ५३॥ दुर्वार्तामन्यहं शृण्वन्नाती जानन्निजां प्रजाम् । स्वसुतान्योन्यवीरेण चिन्तातप्तो नृपोभवत् ॥ ५४॥ अतीतान्वान्धवान्भृत्यान्सखीन्प्राणसमान्स्मरन् । स्वात्मानमविददाजा यूथभ्रष्टमिव द्विपम् ।। ५५ ।। अत्रान्तरे राजसूनोर्हाजीखानस्य रक्तजम् । अस्वास्थ्यमुदभून्नित्यं मद्यपानातिसेवनात् ।। ५६ ।। शौ-दार्यनिधेः सूनोरतिप्रियतया तया । राज्यसौख्यलता राजदुद्याने फलाचिता ॥ १७ ॥ तदाभूनीरसपाया तदस्वास्थ्यवाग्निना । अथानीयान्तिकं 'सविकारं भृशं कृशम् ॥५॥ स्नेहादित्यव्रवीद्राजा पुत्रं मन्त्रिसभान्तरे । अहो पुत्रफलं लब्धं दोपासक्तेन पानजम् ॥ १९ ॥ येनेहशी दशा प्राप्ता चन्द्रेणेव क्षयावहा । स्वार्थापेक्षी हितः कोपि भृत्यस्ते नास्ति रक्षकः ॥ ६ ॥ पानव्यसनसंसद यस्त्यामुपदिशत्यलम् । कियन्तो बत नो भोगाश्चमत्कारकरास्तव ॥११॥ किमेकेन भवान्ग्रस्तो विपयेण पतङ्गवत् । अस्मिञ्जन्मनि सामग्री येयं प्राप्तान्यदुर्लभा ।। ६२॥ प्राप्ता नैवेहशी भूयो यदि दुर्व्यसनो भवान् । किं चिरंतनवृत्तान्तैर्वृष्टयादीनां समीरितैः॥ ६३॥. .

·१७१ तृतीया राजतरङ्गिणी। मद्येनातनुभूपाला दृष्टनप्टा विचार्यताम् । तथा हि सवलारातिगणतूलसमोरणः ॥ ६४ ॥ मछेकजनथो योभून्मद्राज्याप्तिनिधानभूः। तेनापि दृष्टं दुष्टं प्राङ्नात्याक्षीत्तत्स्ववञ्चकः ॥ ६५ ।। तस्य पुत्रोभवच्छाहिमसोदः प्रमये पितुः । सर्व हारितवानक्षीयः कुर्वन्नुन्मत्तचेएितम् ।। ६६ ।। सप्तप्रकृतिधात्वाट्यं तन्मल्लेकपुरं महत् । कुपुत्रव्यसनाद्यातं देहयत्स्मरणीयताम् ॥ ६७ ॥ मद्यं यलोहितं वर्ण विभर्ति चपकान्तरे। जाने पापप्रवृत्तानां दृद्रकेनैव जायते ॥ ६८ ॥ न मोनामुना तुल्यः शत्रुरस्ति हि देहिनाम् । सेवितो हितकृच्छत्रुर्मद्यं हन्त्यतिसेवितम् ।। ६९ ॥ मैरेयमदमत्ता यां कुर्वन्त्यनुचितां क्रियाम् । उन्मत्तोपि न तां कुर्याद्यत्स तस्मात्पलायते ॥७॥ मद्यरूपेण तालः प्रविश्य हृदयं क्षणात् । न फेपां हरते प्राणान्सहासरदितक्रियम् ।। ७२ ॥ विषेण यामुना पुष पीतेनातेहशी दशा। पाहि स्वं त्यज सावधं मद्यमधमभृत्यतः॥ ७२ ।। न चेत्यजसि मूढस्त्वं व्यसनापितमानसः। अचिराद्वञ्चितो लभ्या प्रक्षीणायुभविष्यति ॥ ७३ ॥ श्रुत्वेति राजपुत्रः म पितुः संमता गिरः। त्वदानां न विना मयं पियामीत्युत्तरं व्यधात् ।। ७४ ॥ दस्युज्झितं सीपद मन्दमनेहभाजनम् । मुतं दीपमियेत्याभूपो मोहतमोहतः ॥ ७ ॥ .

·૨૭૨
श्रीवरपण्डितकृता
उपदेशगिरः प्रियाः श्रुतौ गतभाग्येषु भवन्ति जन्तुषु ।
विपद्भ्युदये पुनः स्मृता न मयाधावि किमित्यरुन्तुदाः ॥७६
अथ स्वावसथं गत्वा सोपिवद्यन्त्रितोपि सन् ।
विषवद्यसनाधानामुपदेशो निरर्थकः ॥ ७७ ॥
तावता नेहमाशङ्कय राजपुत्रेति मन्त्रिणः ।
आदमखानमानिन्युYढलेखैर्दिगन्तरात् ॥ ७८ ॥
अनुजागमनत्रासाद्यथा यातोग्रजः पुरा ।
तथाग्रजागमत्रासादनुजो याति देशतः ॥ ७९ ॥
एतत्कलहनिश्चिन्तः प्राग्वत्स्यां निजमण्डले।
इति वुद्धया प्रवेशेस्य कृतोपेक्षो नृपोभवत् ।। ८०॥
हाजीसानात्मजः श्रुत्वा तं पितृव्यं समागतम् ।
युयुत्सुःप्राप पर्णोत्सं त्यक्ता राजपुरी ततः॥१॥
आन्द्रोटकोटमासाद्य भ्रातपुत्रपितृन्ययोः ।
काश्मीरागमनद्वेपाभवयुद्धमुद्धतम् ॥ ८२ ॥
दृष्टं हसनसानस्य क्षमित्वं वलशालिनः।
विना पैतामहीमाशां नागाद्देशोत्सुफोपि सन् ॥ ३॥
अग्रजेभ्यन्तरं प्राप्ते द्वारस्थे लक्षिते पितुः।
हाजीखानोनुजयुतो युक्त्या साम प्रयुक्तवान् ॥८॥
दिव्यं मौसुलदेवेन ते कृत्वापि परस्परम् ।
नात्यजनहृदयाद्वैरं फाय॑मोर्णा इचांगुफाः।। ८५ ।।.
अहो गुहायामेफस्यां प्राप्ता सिंहचतुष्टयी।
एतदन्योन्यवैरोत्यो नाशोयं समुपस्थितः ॥ ८६ ।।
राहो देशस्य सानानां परिवारस्य मण्डले ।
सर्यास्तान्मिलितान्दृष्ट्वा प्रोवाच सफलो जनः ॥७॥

·૨૭૩
तृतीया राजतरङ्गिणी।
अनान्तरे द्वयोष्टिं कनिष्ठं श्रेष्ठमात्मजम् ।
विचार्यानीय वहामखानं स विजनेप्रवीत् ॥ ८॥
बहाम ज्येष्ठो भ्रातायं द्विष्टो दुश्चेष्टितैः कृतः।
स्मृतपूर्वापकारोयं हितो जातु न ते भवेत् ॥ ८९ ॥
अन्यं यं सेवसे मक्त्या दुराशाग्रस्तमानसः।
स कथं स्वं सुतं त्यक्ता कार्ये त्वां समपेक्षते ॥ २०॥
तस्मात्त्वं पेशुनाचारं मा कृथा भाचिदुःखदम् ।
मदेकशरणो भूत्वा फालं नय ततोचिरात् ॥ ९१ ॥
प्राप्स्यन्ति संपदः सर्या न्यायमार्गस्थितस्य ते ।
अन्यथा तैलतमायाकटाहफरीनिमः ॥१२॥
तद्वैरानलमध्यस्थो मुग्ध दग्धो भविष्यसि ।
श्रुत्वेति स पितुर्वाक्यं मुग्धधीरजवीदिदम् ॥ ९३ ॥
देव मे पितृयत्नेहं हाजीखानः करोत्यलम् ।
सेव्यः स एव मे भाति तं त्यजे नैव जातुचित् ॥ २४ ॥
रक्षिप्यति स मां काले फोन्योस्मादधुना चली।
श्रुत्येति भूपः प्रोवाच युद्धस्तं एतनिश्चयम् ।।९५ ॥
हा धिग्त्वां मां परित्यज्य पितान्योगीकृतस्त्वया।
दृष्टिो चिहिता भूद प्रोडवय यचनं मम ॥ ९६॥
तस्या नाशोचिरेणव भयिष्यति न संशयः।
इत्युत्का परिमुच्यामुं स्यान्तरेयमचिन्तयत् ॥ ९७ ॥
अहो प्रदीप्तान्मचोमी जाता विसदृशाः सुताः।
प्रयोमी दहनागारादिय दा मस्ममुटयः ।। ९८॥
अयोग्या दीप्तिरहिताः काष्ठाः रुष्टावनिष्ठिताः।
कदाचिद्विजने राजा मुतानियाविशहितः ॥ ९९ ॥

·998
थीचरपण्डितरता
अधुना करणीयं किं मयेति व्यक्तमनधीत् ।
तत्समक्षं बुधा येपि तत्प्रसङ्गाद्वभापिरे ॥ १० ॥
राजनुत्साद्यते देशो राज्यलुब्धैः सुतस्तव ।
एकस्यैव निजं राज्यं किं नार्पयसि यो हितः ॥ १०१ ॥
व्याकुलत्वं विशां येन तव न स्यान्च भूपते ।
तत्रापि माणिक्यदेवः श्रुत्वामुं प्रवलं श्रिया ॥ १०२ ॥
चैरी स्याद्येन देशस्य सर्वनाशोचिराद्भवेत् ।
इति श्रुत्वाब्रवीत्पुत्रस्वभावेक्षणदक्षधीः ॥ १०३ ॥
ज्येष्ठः श्रेष्ठोस्ति किं त्वस्य कार्पण्यं येन सेवकाः।
न सन्ति तादृशा येषां राज्यं दाय॑मवाप्नुयात् ॥ १० ॥
मध्यमोतीव दातास्य प्रद्युम्नावलसंनिभम् ।
झुम्नं चेत्स्याद्ययान्नास्य कर्पमात्रोवशिष्यते ॥ १०५ ।।
कनिष्ठो दुरधीः पापनिष्ठोस्मादचिरात्सभा।
नष्टा स्यात्तत्सुतं श्रेष्ठं जाने कमपि नोचितम् ॥ १०६ ॥
मया तावत्स्वयं राज्यं कस्मा अपि न दीयते।
गते मयि धलं यस्य स प्राप्नोत्विति मे मतम् ॥ १०७ ॥
यह्वो न मरिष्यन्ति यदि तन्मम को गुणान् ।
शासिष्यति यतःस्थित्या द्वयोर्भेदोहि लभ्यते ।। १०८ ।।
ध्वान्तं पतेद्यदि न दिक्षु जनस्य दृष्टि-
नेश्येन चेद्यदि मुपन्ति न तस्कराद्याः।
संकोचमेति गुणवान्यदिनाम नासौ
जानाति नो दिनमणि परलोकयातम् ॥ १०९॥
स्ववीर्येणार्जितं राज्यं योजितं स्वधिया मया ।
कुपुत्रैोशित सर्व परस्परविरोधिभिः ॥ ११० ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
१७५
सप्ताङ्गं धातुसंबद्धं राज्यं देहमियोर्जितम् ।
दोपरिर्वतैः पुत्रै त्रिभिः संदूपितं नु यत् ॥ १११ ॥
तत्स्वास्थ्यमासादयितुं शक्ताः पथ्यचिकित्सया।
मन्मन्त्रिणोगदंकारा न सन्त्यद्यतने क्षणे ॥ ११२ ॥
भुक्ता भोगाश्चिरं शास्त्रगीतकाव्यविनोदनैः ।
वयः सफलतां नीतं कार्य किमपि नास्ति मे ॥११३॥
देशस्य यावत्युत्पत्तिर्नवा तन्त्रिगुणा मया ।
संपादिता प्रजास्नेहाकुल्याकर्षणयुक्तिभिः॥ ११ ॥
सर्वदर्शनरक्षायै पात्राण्यालोच्य सर्वतः ।
प्रतिपद्य शुभे काले भूर्नवा धर्मसात्कृता ॥ ११५ ॥
सच्छिद्रमधुना राज्यं वदने रदनोपमम् ।
तुदति प्रत्यहं तस्मात्तत्यागेन सुर्य मम ॥ ११६ ॥
चौराणामिय दीपोहं येपामक्षिगतोस्म्यहम् ।
अचिरान्मद्गुणस्थित्या ते स्युरनुशयार्दिताः ॥ ११७ ॥
स्थास्यन्ति न चिरं तेपि मद्विष्टा ये मुतादयः।
सफलाः प्रलयं यान्ति भुफ्त्या धान्यफलं न किम् ॥ ११८ ॥
युक्त्या निर्याणमेवास्य जीवस्येच्छामि साप्रतम् ।
येन सर्वे भविष्यन्ति पुत्राः पूर्णमनोरथाः॥ ११९ ॥
थुत्येत्युक्तिं सदुःसस्य नृपतेस्तेमुवन् पुनः ।
देवेदं चेन्मतं तत्कि फोशोयं रक्ष्यते महान् ॥ १२० ।।
परलोकस्य पायेयं पुत्र जीवन्स्वयं व्ययम् ।
तदाफपर्यायीद्राजा युक्तमुक्तमिदं वचः ।। १२१ ।।
किं तु गुप्यन्तु मे हेतुं यत्कोशोयं धृतो भृतः ।
मयि प्रमीते मद्राज्यं मत्पुषः कापि चेलभेत् ।
मत्संचयेन सः स मजायाः स्वं स्यजिप्यति ॥ १२२ ॥

·१७६ श्रीवरपण्डितकृता पुत्राधिका प्रजेयं मे रक्षणीया विभाति या। तस्याः पीडां भविष्यन्ती हरिप्ये संचयादतः ॥ १२३ ॥ पूर्णो विलासान् कुरुतेप्रजेशो रिक्तः प्रजापीडनमातनोति । तृप्तो मृगेन्द्रो रमते गुहान्त- भुङ्क्ते क्षुधा” वनजन्तुवर्गम् ॥ १२४ ॥ मत्संचयोपकारेण भाविभिः पीडनोज्झितैः। आयतिझं वदद्भिो करिप्यन्ते न गर्हणाः ॥ १२५ ॥ पूर्णादाजगृहादन्ये पूर्णाः स्युरुपकारकाः। नयन्त्यब्धेर्न चेत्तोयं भूमौ चर्पन्ति किं घनाः ।। १२६ ॥ इयं या सामग्री भवति नृपतेः सर्वरुचिरा धनेनैकेनैव प्रभवति चिरं सा प्रभवता । फलं पत्रं पुष्पं समुदयति यद्यद्विटपिनो धरण्यन्तभूतो जनयति तदेको रसगुणः ॥ १२७ ।। सुदीर्घदर्शिनो घाफ्यं श्रुत्वेति पृथिवीपतेः। आसंस्तश्योधकर्तारस्तदने ते निरुत्तराः ॥ १२८॥ राजवेश्मनि पयोनिधी च या चाहिनीभृति पदार्थपूर्णता। जीवनाप्तजनयाचकाचिता सैव तस्य सुषमा समाहिता ।। १२९ ।। यदुकं नरेन्द्रेण स्मृत्वा तत्तत्फलेक्षणात् । न फः शंसति शोफार्तस्तदीयां दीर्घदर्शिताम् ॥ १३०॥ सचियाः सेवफाः पुप्रमिघ्नसंयन्धियान्धयाः। दुःपापनादं कुर्घाणाः केपि नासन्मदीभुजे ॥ १३९ ।।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। राजा गर्भगृहान्तस्थः शृण्वनपुत्रस्थिति मिथः। कृतकप्रेमवराढ्यां न वहिनिरयाद्भिया ॥ १३२ ॥ संसारदुःखशान्त्यर्थं मत्तो व्याख्यानवेदिनः। अशृणोदणरावं स श्रीमोक्षोपायसंहिताम् ॥ १३३ ॥ स्वकण्ठस्वरभङ्गयाहं तवृत्तपरिवर्तनः । व्याख्यामकरवं येन निःशोकोभूत्क्षणं नृपः ॥ १३४ ॥ भ्रमस्य जाग्रतस्तस्य जातस्याकारावर्णवत् । अपुनः स्मरणं साधोर्मन्ये विस्मरणं वरम् ।। १३५ ।। दीर्घस्वप्नोपमं विद्धि दीर्घ वा प्रियदर्शनम् । दीर्घ वापि मनोराज्यं संसारं रघुनन्दन ॥ १३६ ।। यदि जन्म जरा मरणं न भवे- द्यदि वेष्टवियोगमयं न भवेत् । यदि सर्वमनित्यमिदं न भवे. दिह जन्मनि कस्य रतिर्न भवेत् ॥ १३७ ॥ यतो यतो निवर्तेत ततस्ततो विमुच्यते । नियर्तनाद्धि सर्वतो न वेत्ति सुखमण्यपि ॥ १३८ ॥ मध्याख्याथवणाभ्यस्तान्स्यावस्थासूचकान्वहून् । इत्यादिकान्स्वयं लोकानपठत्स महीपतिः ॥ १३९ ॥ मोक्षोपाये श्रुते मत्तस्तत्तत्पद्यार्थभावनात् । अधैकदानवीद्राजा वियुधानन्तिकस्थितान् ॥ १४०॥ फिमर्थ स्वमुतस्नेह फारिप्ये को न तेहितः। इत्येर पक्ति मे नूनं फर्णोपान्तागतो जनः ॥ ११॥ अस्थिदन्तादिभिर्मका मांसं मांसेन भुज्यते । रक्तवीजमये भोगे नमोयं न व्यपति मे ॥ १४२॥ 23 ·श्रीवरपण्डितकृता अहो मयि मृदौ सर्वसुखदे छिद्रकारिणः । नाशायामी सुता जाता राकवे क्रिमयो यथा ॥ १३॥ यैः समं स्ववयो नीतं तेवशिष्टा न केचन । भाजीवनं चलत्येषा तद्वियोगविपव्यथा ॥ १४४॥ देहोटजमिदं जीण केशतृणगणावृतम् । सच्छिद्रं रोचते नाद्य दुर्दिने मन्मनोमुनेः ॥ १४५ ॥ भुजगैरिव दयानि राज्याङ्गानि सुतैर्मम । तत्त्यागोपाय एवैको युक्तो मे नान्यथा सुखम् ॥ १४६॥ इत्यादि चिन्तयनराजा पारसीभापया व्यधात् । काव्यं शोकायतास्यं स सर्वगर्हार्थचर्वणम् ॥ १४७ ॥ राज्ञो धात्रेयपुत्राद्याः प्रमेयैरपि सत्कृताः । भूपपक्षं परित्यज्य हाजीखानमुपागमन् ॥ १८ ॥ किमन्यधक्तमेवाहि ये दुष्टा नृपसंनिधौ । अलक्ष्यन्त निशि स्वैरं ते खानाने गतत्रपाः॥ १४९ ॥ ताटस्थ्येनं स्थिते राशि तभृत्यानां परस्परम् । तत्तदाक्षेपतो देशे कोप्यजृम्भत विप्लवः ॥ १५० ॥ भविष्यन्निव साम्राज्यस्यार्थभागी न कस्तदा । तत्पुत्रेप्वनुरकोभून्नतु राशि सुखस्थिते ॥ १५१ ॥ इत्यं स्वभृत्यसंचारदुराचारविचारणात् । परिवाराग्निजात्सर्वान्निविण्णोभून्महीपतिः ॥ १५२॥ अद्य ये स्वान्तिके दृष्टाः प्रातः खानान्तिके शुताः। दाय कुत्रापि नो प्रापुः सारसा इव सेवकाः ॥ १५३ ।। हगतो थर्ण्यते यस्मै ताहगाभ्यासभाजनम् । तरकालं सेवको भक्तो दृष्टः कोपि न भूभुजा ॥ १५४ ।।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। १७९ यनोक्तं यश्च नो दृष्टं यच्छ्रुतं वा कदाचन । नियन्त्रणो जनः प्रोचे प्रत्यहं राजमन्दिरे ।। १५५ ।। स्वभ्रातृकलहकानस्तत्तत्पैशुन्यकर्मणा । चहामखानोनानां कर्णो मूलमिवाभवत् ॥ १५६ ।। निग्धोयमित्यवगते यदि काष्ठखण्डे दत्तप्रदीपपदवीपरिदीपिताशे। किं स ज्वलन्नपि करोति विरं प्रकाशं दोपं न के वितनुते निजकजलौघैः ॥१५७ ॥ प्राप्तस्त्राणाय राशोसावित्याशा यन्निधेशिता । अभूदादमखानः स चित्राणोप्यात्मरक्षणे ॥ १५८ ॥ भ्रात्रा समं जिघांसु मां यहामो द्वैधनिष्ठरः। अहमेकोबलस्तन्मे गतिः कान्या त्वया विना ।। १५९।। नास्त्यस्मान्मे स्वजीवाशा तत्स्वात्मा रक्ष्यतां विभो । त्वयि जीवति राज्यस्थे भयं मम न विद्यते ।। १६० ॥ कुर्वन्त्यन्ये तदास्कन्दमद्यान्योन्यरणोद्यताः । इत्यादियाती मृण्वन्स बभूव भयविह्वलः ॥ ११ ॥ इत्थमादमखानेन कदाचिज्ज्ञापितो नृपः। ऊचे तं नास्ति मे लामो राज्ये वा निजजीविते ॥ १६२ ।। गच्छ कापुरुषाय स्वं विनार्थ किमिहागतः। इत्थं निर्भसितः पित्रा कुद्मदीनपुरी गतः। अनुजास्कन्दभीतोभूत्स्वरक्षणस्तक्षणः ।। १६३ ॥ लन्धेमुमिन्भवति हि सुरां सर्वदेवेति युद्ध्या यः संहर्तुं रिपुश्तभयो रक्षणीयोवभाति । तत्तन्यस्थो यदि भवति स स्वात्मरक्षास्वशक्तो भाण्डप्रासादिव तुरगतः प्रत्युतीपद्रवः स्यात् ।। १६४ ॥

·श्रीधरपण्डितकता पित्रास्मदर्थमानीतो ज्येष्ठो द्विष्टो भयाय नौ । इति क्रुद्धौ सुतौ श्रुत्वा चकितः स नृपोभवत् ॥ १६५ ॥ राजा च राजपुत्रश्च तदभात्यपुरोगमाः। अन्योन्याशङ्किताः सर्वे न निद्रामुपलेभिरे ॥ १६६ ।। भोगोपचारं संत्यज्य तत्कालं तेषु सेवकाः। यत्तज्जिह्वोपकारेणारजयनस्वामिनो निजान् ।। १६७ ॥ कर्तव्यमादिशत्किचिद्यत्स भृत्यान्क्षणान्तरे । अवोचकृतकर्तव्याकिमुक्तं न स्मराम्यहम् ।। १६८ ॥ स्वहस्ताक्षरसंपन्नां त्यक्ता रीतिं पुरातनीम् । शात्या प्रकृतिवैगुण्यं चक्रे तन्त्रं स मन्त्रिसात् ॥ १६९ ॥ यैरस्मत्सदने क्षिप्तः सोयं वैरानलः खलैः। तच्छमाय कृतोपेक्षा तेस्तैरुभयवेतनैः ॥ १७ ॥ मर्धितास्ते नश्यन्तु मन्त्रिणस्तनयाश्च मे । ये मन्नाशेन तुप्यन्ति राज्यलुब्धा जिघांसवः ॥१७१ ।। इत्युद्विझो महीपालः श्यसअपपरायणः । प्राप्तदुःखोशपत्सर्वं यास्यति स्मृतिशेषताम् ॥ १७२ ॥ स्वामी विरक्तस्तत्पुना मिथो वैरपरायणाः। किमु जीव विधेयं नः कप्टमापतितं महत् ॥ १७३ ।। इत्थं पौरजनः सर्वधुक्रोशातितरां तदा । यवनप्रतमासाप्ती त्यक्तमांसाशनो नृपः॥ १७४ ॥ संध्यौ च कुपुत्रोयं यैरानीतो दिगन्तरात् । तैः स्वात्मरक्षिभिः सर्व राज्यं मे यत नाशितम् ॥ १७ ॥ एफतः सबली पुनी नगरे मिलिती मिथः । एकातः पुन एकाफी तनिष्ठा मन्त्रिणः शटाः ॥ १७६ ॥ ।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। पुत्रा युद्ध करिष्यन्ति कष्टमापतितं महत् । किंतु दूये पुरी सेयं पाल्या कुलवधूरिच ॥ १७७ ॥ मयिं जीवति नश्येचेतिक कार्य जीवितन मे । भक्ताः शक्का गता भृत्याः किं पृच्छामि करोमि किम् ।। १७८॥ इत्यादिचिन्तासंतापजाताधिव्याधिवाधितः । 'विमुक्कराज्यनिर्वन्धः स निस्पन्द इवाभवत् ॥ १७९ ॥ सबालवृद्ध नगरं क्षुभ्यत्तत्तत्कुवार्तया। सोभूदग्धिमिवोद्वृत्तं समास्थापयितुं क्षमः ॥ १०॥ भोक्तव्यं यन्मया भुक्तं किं मोक्ष्येद्य नय द्रुतम् । आनीतभोज्यमन्येद्युः शिवभट्ट धात्रवीत् ।। १८२॥ अतिचिन्ताकुलो राजा छायायामप्यविश्वसन् । दुभुथ्न्सचिवाश्रुत्वा श्रद्दधे न स्वाचितम् ॥ १८२ ।। गतसंविदिव स्थित्या दिनानि कतिचिनिः। स पृष्टोप्युत्तरं राजा न कस्मा अप्युदैरयत् ॥ १८३॥ पृष्टः प्रकृतिभिः कार्य संभाप्यानर्थकं वचः। रुजातं इव शय्यायां स सुप्यापैफदालसः॥ १४ ॥ नाविदस्तद्रुजो हेनुं लक्षणं धा चिकित्सफाः । जानेवाच्यां शुचं हर्नु बभूवानशनवती ॥ १८५।। अत्युग्नतान्मुफलदायिततोराशासान् स्याताद्विजमियतया शुभमार्गसंस्थान् । धाता निपातयति सर्वजनोपयोग्यान पृथ्वाधरांस्तस्वरानिव दुष्टवातः॥ १८६ ॥ भनान्तर प्रयः पुया दोषा इव महोल्यणाः। धानुयद्पयामामुर्देशे प्रकृतिसप्तकम् ॥ १७॥ - ·श्रीवरपण्डितकृता मूकप्रायं नृपं तादृगवस्थं द्रष्टुमन्यहम् । सशङ्कास्तमुपाजग्मू राजपुत्रा भटोल्वणाः॥१८८॥ गजांस्तुरंगांस्तत्पुत्रभीत्यै ताहग्दर्श नृपम् द्वाराग्रे स्थापयामासुः सर्वदर्शनदित्सया ॥ १८९ ॥ स्वस्तिवादध्वनि श्रुत्वा सवाह्याभ्यन्तरा जनाः । द्वितीयेन्बुमिवादाक्षुः सानन्दा दर्शनागताः ॥ १९० ॥ श्रुत्वा बढामखानोथ चकितोन्तिकमागतः। गत्वरं लक्षणैर्शात्वा भूपं भ्रात्रेप्रवीदिति ॥ १९१ ॥ जीवत्यस्मत्पिता नैव मिथ्येवोत्थाप्यते विटैः। द्वारापात्पतितो भूमौ मूकप्रायो विचेतनः ॥ १९२ ॥ तदुत्तिष्ठ वयं यामः ससंनाहा नृपागनम् । हरामस्तत्तुरंगादि यद्धा दुष्टांश्च मन्त्रिणः ॥ १९३ ।। नौसेतुवन्धं छेत्स्यामस्तेन नश्यति तेग्रजः । श्रुत्वेति सोभ्यधान्नैवं वक्तुं युक्तं ममाग्रतः॥ १९४ ॥ स्वप्नेप्यनिष्टं यस्याहं नेच्छामि स्वामिनः पितुः। तच्छ्रुत्वैकां निशां यावत्तद्ने सोनयच्छुचा ॥ १९५ ॥ तावन्मुमूर्यु तं श्रुत्वा पितृराज्यजिहीर्पया । आदामखानः श्रीजैननगरं सवलोभ्यगात् ॥ १९६ ॥ भटसंनाहसामग्री प्रापय्य पथि गोपिताम् । अवसत्स निशामेकां राजधान्यन्तरालये ॥ १९७ ॥ तावद्धस्सनकोशेशः स्वार्थान्धो मोहयनपरान् । गृहीतदिव्यः श्रीहाजीसानपक्षं समाधयत् ॥ १९८॥ अथ निष्काशितोन्येयुः सचिवैः सबलोग्रजः। फुददीनपुरं गत्वा धिया भाग्यथियोज्झितः ॥ १९९ ।।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। ज्येष्ठोप्यभूत्कुशलधीरपि भृत्ययुक्तः शूरोप्यनन्यसदृशोद्यमधैर्ययुक्तः। प्राप्ते क्षणे किमपि साधु न कर्म कुर्या- त्पुण्यर्विना न हि भवन्ति समीहितार्थाः ॥२०॥ स चेत्तनिशि हत्वैकमहरिप्यत्तुरङ्गमान् । अलभिष्यद्धवं राज्यं बुद्धिः कर्मानुसारिणी ॥ २०१॥ अत्रान्तरे हाजीखानः कोशेशानुजचोदितः। राजधान्यङ्गनं गत्वा तुरंगाधहरपितुः ।। २०२।। यद्वार्तया विनिर्धर्या येभवन्सुतसेवकाः। विविशुस्ते ससंनाहाः समदाः कालपर्ययात् ॥ २०३ ॥ अभिमन्युप्रतीहारमुखा निन्धं यदचन् । तदुरिपझे तत्फलं तैरचिरेणानुभूयते ।। २०४ ॥ तहिने हाजीखानः स सवलो पहिरास्थितः। नाशफजनक द्रष्टुं सोत्कोपि द्रोहशङ्कया ॥ २०५ ॥ तद्वार्ताफर्णनाद्रीती निराशः सपरिच्छदः। आदामपानो चित्राणो पिपुलाटाध्वना ययौ ।। २०६ ।। स तारयलमार्गेण गच्छनिजजनावृतः। अन्धागतानुजमातृवीरलोकक्षयं व्यधात् ॥ २०७॥ अभिमन्युमतीहारमुख्याः शौर्यममानुपम् । दृष्ट्रवादामसानस्य सान्यभिधमूचिरे ।। २०८ ।। यावान्स्वयंपुरे तेन तो लोफझयः श्रुधा। तायानेच एतस्तत्र संफटे गिरिगहरे।।२०९ ॥ तावरस्सनसानोपि राजपुत्रो गुणोज्ज्वलः । पूर्ण पर्णोत्समुदाय कारमारान्तरमाययौ ।। २१०।।

·श्रीवरपण्डितकृता ग्रीष्मोष्मशोपिततनुर्विरसश्चिरं य- श्छायोज्झितो मरुतरुः पथिनिरस्तः । घर्षाप्तसेकमहिमा जनतापशान्त्यै सेव्यः स एव वत पत्रविचित्रशोभः॥२११॥ सहशैवापहन्मध्ये या द्वयोस्तटयोरिव । एकपार्श्वगता सर्वा तदाभूद्राज्यनिम्नगा ॥ २१२ ॥ इत्थं भ्रातृद्वयस्थित्या विजयाविजयक्रमः। अन्यथा कल्पितः सर्वरन्यथाभूद्विधेर्वशात् ॥ २१३ ॥ पुत्रः स्यान्नु कदेति शोचति पिता जातेतिहाकुल- स्तवृद्धयै यततेन्वहं विधिशतैश्चिन्तास्तदीया वहन् । वृद्धो विघ्नमिव स्वकं स जनकं जानाति लोभान्वित- स्तद्वित्ताप्तिधिया मरिप्यति कदेत्यन्तःसदा चिन्तयन् २१४ अस्मिन्नवसरे राजा कियद्भिः सेवकैर्वृतः। श्रुतमश्नुतवत्कर्तुं स निश्चिन्त इवाभवत् ।। २१५ ॥ दर्शितास्वास्थ्यवाग्वन्धस्त्यक्तपेयाधुपक्रमः । नृपेन्द्रो विरुचिः क्षीणकलचन्द्र इवाभवत् ॥ २१६ ॥ प्रजाभाग्यविपर्यासात्सर्वायासाय विच्छविः । कल्पान्तरविवत्सोस्तं गन्तुं प्रावर्ततातुरः॥२१७॥ कम्पितोष्ठपुटज्ञातमन्त्रपाठः फवेर्दिने । द्वादश्यां ज्येष्ठमासस्य मध्याह्ने जीवितं जहौ ॥ २१८ ॥ प्राणप्रयाणसमये नृपतिः स मयेक्षितः। सर्वाङ्गनिर्यत्सौभाग्यभाग्यावृतमुसच्छविः ॥ २१९ ॥ जाने तद्वदनं लक्ष्मोसदनं स्वेदसंततिः। निर्यद्भाग्यतरङ्गिप्पा प्रवाह इव दिद्युते ॥ २२० ।

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
तजीवरलहरणाजातमीतिरिव ध्रुवम् ।
प्राणवायुहरनायुः क्षणं तूर्णगति व्यधात् ॥ २२१ ।।
प्राणान्ते विगलत्सूर्यसोमनेत्रजलच्छलात् ।
निरगानरदेवस्य प्रजास्लेहरसो ध्रुवम् ॥ २२२ ॥
द्वापञ्चाशतमब्दान्स राज्यं कृत्वा सुखपदम् ।
पट्चत्वारिंशवर्षेगादिवं श्रीजैनभूपतिः ॥ २२३ ॥
कर्णीरथशवप्रोद्यच्छन्त्रचामरकैतवाद ।
शुचेव पतिती नूनं सूर्याचन्द्रमसौ दिवः ।। २२४ ॥
तत्कालं मन्त्रिणो भृत्या दासाजनपदाश्च ये।
रुदिताघुस्रतिव्याजानियापाझलिमक्षिपन् ॥ २२५ ॥
राज्यं पण्णवते वर्षे ज्येष्ठे मास्यग्रहीनृपः ।
उत्तरायणकालान्तस्तेनैवान्तर्धेिमासदत् ॥ २२६ ॥
अतीतगणितकोनसप्तत्यदायुपं नृपम् ।
वदनावगतप्रोत्कृष्णकूर्चकचच्छटम् ॥ २२७ ।।
शवीभूतं शिवीभूतं शिपिकायां शवाजिरम् ।
रुदन्तो मन्त्रिणो निन्यु छत्रचामरराजितम् ॥ २२८ ।।
यत्र मुप्ता इवैकत्र भान्ति पूर्वे महीभुजः ।
भदृप्रेम्णा धरण्येव निहिता हृदयान्तरे ॥ २२९ ।।
रुदत्पौरजनप्रोपत्ताररोदननिःस्वनः ।
पभूयुस्तच्ढुवेवारं साफन्दमुसरा दिशः ।। २३७ ।।
क प्रयासि प्रजास्यक्त्वा हा देव नरजीवित।
इत्यस्मादपर शब्दो नाबावि नगरान्तरे ॥ २३१ ।।
तत्तदाफ्रान्दितैः शश्वत्कर्णसंजातसंस्तवाः ।
शून्येप्यपद्धोफानामान्दितमयासरत् ॥ २३२ ॥

·। श्रीवरपण्डितकता कर्णीरथादथोत्क्षिप्य पितुः पावें नरेश्वरम् । कृत्वा पटैकसंवीतं भूगर्भाश्यन्तरे न्यधुः ।। २३३॥ नेत्रनालनवद्वाप्पधाराः स्वाचारकारणात् । मुखावलोकनं कृत्वा सर्वे मृन्मुष्टिकां जहुः ॥ २३४ ॥ भूपतिर्भविता नान्यस्त्वत्समो भूरियं गता। इतीव भावनां चन्मुष्टिग्रहणच्छलात् ॥ २३५ ॥ जित्यारोन्प्रवलावणे क्षितिमिमां वृत्त्वा धनैः सर्वतो दत्त्वा कोशमशेपदेशविदिताः कृत्वा पुरीः स्वाभिधाः। सप्ताहोर्जितभङ्गिसगिसुभगं कृत्वापि राज्यं चिरं हित्वा सर्वमहो पटेकरचनामन्ते लभन्ते नृपाः॥२३६ ॥ स वैरराज्यदावाग्निसंतप्त इव शीतलम् । तमुहान्तरमासाद्य सुखनिद्रामिवाभजत् ॥ २३७ ॥ मुखं निद्रावृतस्येव दृष्ट्वा सौभाग्यसुन्दरम् । हाजीखानोकरोत्पित्रे मस्तकं स्वमरात्रिकाम् ॥ २३८ ॥ अपराद्धं मया तात बहुशः पापबुद्धिना । मन्ये तेनैव रुष्टस्त्वमसहायो गतो दिवम् ।। २३९॥ सिकन्दरनृपो धन्यो यस्त्वां पश्यति नाकगः । धिमा यो धञ्चितो राजन्दर्शनामृतवर्पणैः ॥ २४ ॥ विहृतं कापि नो तात मां विना स्वोत्सवक्षणे । बदाय कथमेकाकी भजसे स्वर्गसंपदः ॥ २४१ ॥ यस्त्वं कोमलशय्यासु नागा निद्रांगणावृतः। स कथं भूगणस्यान्तस्तिष्ठस्येकः सशर्करे ॥ २४२ ॥ प्रतिमुच्य भवन्तं मे प्राप्तस्य स्वगृहं न,कः। प्रशपेन्मास्तु मेलापो भूयो वामिति फोपितः॥ २४३ ॥ .

·तृतीया राजतरङ्गिणी। १८७ औनियं कारितोस्माभिः कुपुत्रैः सततं भवान् । यद्यैवावसरं प्राप्य दीर्घनिद्रां करोपि किम् ॥ २४४ ॥ ज्वलिताभूत्तनुर्नित्यं सततोदितया यया। साद्य किं चलिता राजश्चिन्ता ते मानसान्तरम् ॥ २४५ ॥ चित्रे वाप्यथ संकल्पे पश्यामि वदनाम्बुजम् । शृणोमि ताः कथाः कुत्र तात ते बहुपातकी ॥ २४६ ॥ राज्यं विपद्दिनं रात्रिः सूद्यानं पितृकाननम् । जीवनं मरणं नाथ त्वां विना मम सांप्रतम् ॥ २४७ ॥ कुपितो या प्रसन्नो बा कुतोप्यागत्य तात मे । दर्शनं देहि नो सोढुं क्षमो विरहवैशसम् ॥ २३८ ॥ विहाय व नु मां तात गतः पादफसेवकम् । शुतिं न लभते पद्मकोरको भास्करं विना ॥ २४९ ।। फि रुटोसि महीपतेहमधुना दासोस्मि सेवापरो मौनं मा भज देहि वाश्यमघुनाप्येकं ममात्यादरात् । नो जीवामि विना त्ययेति विलपन्दुर्वन्भुजारात्रिका सामन्दं रुदितं चकार सुचिरं दृष्ट्वा मुखं भूपतेः ॥ २९० ॥ इति प्रलापमुसरं हाजीसानं शुचार्दितम् । राज्यधानी ततो निन्युदिनान्ते मन्त्रिणो बलात् ।। २५२ ।। पितुलोकान्तरस्यस्य प्रीत्यर्थ तत्क्षणं सुतः। सालारग्राममात्मायं न्यधात्तत्र शवाजिरे ॥२५॥ प्रीमपानीपदानेन तृत्पर्य तत्प्रदायिनाम् । यहूनां प्रददा क्षोणीमहायों धर्मसारहताम् ॥ २५३ ॥ राशानेन बिना शून्यां नास्मि इमामीक्षितुं क्षमः। इतीय दुःसातत्कालं स्यमन्धी रविरक्षिपत् ॥ २५४ ।।

·१८ श्रीघरपण्डितकृता संध्यानशाटोमुत्सृज्य रोदनार्थमिवेशितुः। शुचेव विएतं चके तमाकचचयं क्षितिः ॥२५५॥ आशाप्रकाशके वन्यदर्शने गुणियान्धवे । परलोकं गते तस्मिन्मण्डले प्रोदभूत्तमः ॥ २५६ ।। तदिने रन्धनाभावाद्गृहधूमविजिता । शोकमूका निरच्छासा निर्जीवेवाभवत्पुरी ॥२५७ ॥ शवागारोपरि शिलां स्फाटिकी रचनोज्ज्वलाम् । दीर्घा सोंचतां राशो मूर्ति परिणतामिव ॥ २५८ ॥ घनोत्कण्ठदिहक्षाप्तरुदल्लोकाचविन्दुभिः। यत्र मुक्ताफलैः पूजा लसतीवोपरि प्रभोः ॥ २५९ ।। पौराः शुक्रदिने भान्ति यत्रान्तःप्रतिविम्विताः। राशेव निकटं नीताः कुतूहलतयात्मनः ॥ २६० ॥ फबाटविकटं वक्षो मुसं पूर्णेन्दुसुन्दरम् । शुफवदीर्घनासायं नेत्रे कमलकोमले ॥ २६१ ॥ भूलेखे लोमशे भालं प्रमालम्भितलक्षणम् । सा बुद्धिस्ते गुणास्ताश्च राज्यकार्यावधानताः ॥ २६२ ॥ स्मारं स्मारं जनः सर्वो राज्ञः पुर इव स्थितः । पर्यन्तनीरसासारं संसार निन्दते न कः॥ २६३ ॥ ज्योत्स्ना पूर्णसुधाकरस्य कुसुमोत्कर्पो वसन्तस्य य- सौभाग्यं शरदि प्रसचनमसो नार्या नवं यौवनम् । राज्ये चैव विचेकिनो नरपतेर्यत्सर्पसौरयप्रद धाता तत्कुरते स्थिरं यदि जने स्वार्जने न स्पृहा ॥२६॥ घाल्ये पित्रा वियोगो वरसचिधभियो भ्रातृभृत्येविरोधः प्राप्ते राज्ये प्रवासो पहिरथ समरोप्यग्रजेनातिकारः।

·. तृतीया राजतरङ्गिणी। धात्रेयेभ्योथ चिन्ता तदनु निजसुतैर्यावदायुश्च वाधा संसारसर्वदा तिकृतिमधिनां नित्यदुःखां स्थिति धिक २६५ नूनं जातकयोगेन पुत्रेभ्यो दुःखमन्वभूत् । अभूदस्य सुतस्याने भौमो यत्पापचीक्षितः ॥ २६६ ॥ पण्डिताः कवयस्तस्य वाचाला येमवन्सदा। त पय तं चिना दृष्टाः पोपे भूफाः पिका इच ॥ २६७ ॥ याभूत्सरस्वती नेत्रनिभा विफसिता सदा । मन्थ्या संकुचिता साभूदुधपुस्तकसंततिः ॥ २६८ ॥ तर्फव्याकरणादीनां शास्त्राणां ये श्रमं व्यधुः। ते पजरअनायालं देशभापाश्रमं व्यधुः ॥ २६९ ।। राशा ये बहु मानिता गृहसुखश्रीमण्डिताः पण्डिताः शास्त्राभ्यासमहर्निशं प्रविधुम्रन्यार्जनाधुत्सुफाः । पृष्ठाः किं पठतेति ते प्रतिजगुः श्रीजैनलामे गते कुत्र व्याकरणं क तर्फकलहः कुत्रापि काव्यथमः॥ २७० ॥ योभूत्सर्वकलानिधिः शुमयिधितामिगम्यो गुणी काव्यशो यहुभापया गुणिरतः फारुण्यपुण्याकुलः। सौर्य हन्त समीक्ष्यतेवनितले धिक्पापिनोस्मान्शठा- न्ये जीवन्ति शुचा न यान्ति विपिनं संसारतृष्णाजिताः२७१ हारेणेव विनागनाकुचती शास्त्रेण होनेय धीः सूर्येणेच विना प्रफुलनलिनी तारुण्यहीना तनुः । चन्द्रेणेव विना यथैव रजनी पत्या पिना भामिनी येनेफेन पिना नृपेण न यमी फरमीरराज्यस्थितिः ॥२२॥ थीमतौदिविद्याभ्यसनरसलसद्गसर्वप्राण- प्रेक्षोपदानमानोचियिचितयशोभूपिताशेरदेदः ।

·श्रीवरपण्डितकृता श्रीजैनोल्लाभदीनो नरपतितिलकः सर्वशास्त्रप्रवीणः कश्मीरान्योजयित्वा दिवमपि स गतो योजनायेव नष्टाम् २७३ इत्यादि संततं सन्तो वदन्तोत्यन्तचिन्तया । नितान्ततान्तहृद्या विश्रान्ति नाभजन्त ते ॥ २७४ ॥ दृष्टो रम्यश्चिरमुपवने वंशबाटो जनों नानावर्णवतृणगणैर्भूपितो भूरिपत्रः । तत्रान्योन्याहननजननात्ताहगम्युत्थितोग्नि र्येनैकान्तादुपवनगतं सर्वमेव प्रनष्टम् ॥ २७५ ॥ या कारकसभा भव्याभवच्छ्रीजैनभूपतेः । वर्षेणैकेन तच्छापात्सर्वा स्वप्नोपमाभवत् ।। २७६ ॥ क्षुब्धे राज्यमहाम्भोधौ भूपप्रमयवायुना। तत्तत्सेवकरनौघः शतकीयोवशिष्यत ॥ २७७ ॥ प्रभवत उत यावत्स्वप्रभुः सौरयदाता . विदधति तावत्सेवकास्तस्य मानम् । इह वसति धसन्तो यावदेव स्वनन्तो मधुकरपिकभेकास्तावदेवाद्रियन्ते ॥ २७८ ॥ केचिदप्यवशिष्टा ये सेवकास्तस्य भूपतेः। प्यनन्तरविज्ञानात्तृणतुल्योपमां गताः ॥ २७९ ॥ इति पण्डितश्रीवरविरचितायां जैनराजतरङ्गिण्यां जैनशाहि- वर्णनं नाम प्रथमस्तरङ्गः।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। द्वितीयतरङ्गः WOHow- वन्दे विश्वमयं देवं सर्वचाट्यन्त्रनायकम् । यदशवर्णनस्तुत्या तत्पूजाफलमान कः ॥१॥ पादो दक्षिण एप यच्छति पदं यत्रैव नाट्यच्छया तत्रैवेच्छति नाम यामचरणः संचारसंस्कारतः। इत्थं मण्डलमण्डितां समपदां चारी नरीनति यः संध्यायां स सदा ददातु सुसितां देवोर्धनारीश्वरः ॥२॥ अथ हैदरशाहास्यां स्यापयन्मुदिकार्पणैः। हाजीपानोग्रहीद्राज्यं स ज्येष्ठप्रतिपदिने ॥३॥ अन्या! दक्षिणानन्दी तत्तत्मुक्तसूचकः। वभाथिजनानन्दी स राज्यग्रहणोत्सवः ॥४॥ शुद्धांगुकत्रित राजबल्लभैः सुसशालिभिः । यभी सिकन्दरपुरी पूर्णा द्यौरिय तारकैः ॥५॥ राजधान्यहुने हेमं सिंहासन्मशिधियत् । अतितोदणी नवो राजा मेरोस्तटमियांशुमान् ॥६॥ यमतुर्भूपतेरने स्थिती तस्यानुजात्मजी। इन्दोः पुरस्तादुद्यन्ताविव गुनगृहस्पती ॥७॥ राशो हस्सनकाशेशस्तद्राज्यनिलक ददी। सौवर्ण पुप्पपूजाटयं यहच्छाविहितव्ययः॥८॥ सहाजोहदरनृपो धनमालोजितप्रमः। धाराधर इव धरां दधार धरणीधरः॥९॥ सोनु ससम भूमिनायफः मुक्षितेरमात् । यन्तामरान नानामदेव तं स्वामिनं व्यधात् ।। १०॥

·१९२ श्रीवरपण्डितकृता क्रमराज्येक्षिकादेशे स्वामिनं स्वसुतं व्यधात् । चिरान्निजसुतप्राप्त्या यौवराज्यसुखादपि । पितृशोकहतोप्यन्तर्विश्रान्तिमभजन्नृपः ॥ ११ ॥ तस्माद्विहितमेवास्तु देशाधीशत्वराजिताः । प्रसादमतुलं प्रापू रावत्रलवकादयः॥ १२॥ अन्येप्युच्चावचान्ग्रामानसेवका नवभूपतेः। पूर्वसेवानुसारेण प्रसाद प्रतिपेदिरे ॥ १३ ॥ राजा राजपुरीसिन्धुपत्यादीन्दर्शनागतान् । प्रत्यमुञ्चदलंकृत्य पार्थिवोचितया श्रिया ॥ १४ ॥ सौवर्णकर्तरीबन्धसुन्दर नृपमन्दिरे । ननन्दुर्मन्त्रिसामन्तसेनापतिपुरोगमाः ॥ १५ ।। पितृशोकार्पितानपट्टांशुफविभूषणाः। विचेरुः सेवकास्तस्य तदन्तिकगताः सदा ॥ १६ ॥ आसीद्राजा च सततं प्रकामं दोपनिष्क्रियः। स्वपक्षपालने सक्तः संध्याक्षण इवोडुपः ॥१७॥ पक्षपातोक्षणापत्यप्रतिपालनतत्परः। लोभनोविरक्तात्मा मोहान्धक्षपणक्षमः॥१८॥ मैदनासिरपुत्रो यः स मेर्जाहस्सनाभिधः । अहो तत्पितृवत्पूज्यो बहुरूपादिराष्ट्रभाक् ॥ १९ ॥ उत्सवादिसदाचारसत्कारेषु सभान्तरे। त एव प्रथमं मान्यास्तद्वाज्ये सर्वदाभवन् ॥२०॥ एतान्पक्षाश्रयान्महद्भाव्ययं बलवानिति । मेाहस्सनपुत्र्याः स पाणि पुनमजिग्रहत् ॥२१॥ इत्या ज्यंसरमार्गेशात्स ज्यहानिरमार्गपे । याजिलं प्रददी राजा तद्गुणाकृष्टमानसः ॥ २२ ॥ .

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
चक्रे कृतापकाराणामप्यनुग्रहमेव सः।
प्रणम्य सिंहः पूर्व हि हन्ति दन्तिगणं ततः ॥ २३ ॥
गूढमाघो महीपालस्तत्तचेष्टां चरैर्विदन् ।
तदा हस्सनकोशेशं संमान्याधिकृतं व्यधात् ॥२४॥
प्रतापतापितारातिच्छन्नकोपो महीपतिः।
भस्मान्तरगतो यहिरिवासीत्परमृत्युदः ॥ २५ ॥
कांश्चित्सनमयान्कांश्चित्संधाय प्रतिपालयन् ।
कांश्चिदुन्मीलयन्त्रीत्या नानावृत्तिरभूनृपः ॥ २६ ॥
प्रसादकृत्स भृत्यानामभूद्धश्रवणोपमः।
मनागप्यपराधेन यभूचान्तकसंनिभः ॥ २७ ॥
पयः पितरातामात्यफिर्यडामरफादयः।
विचार्यासहनं कोपे घभूवुर्च्तयन्त्रणाः ॥२८॥
चौरा जाराश्च रिपवो भृत्या दुर्णयफारिणः ।
अलीय जम्बुकाधेरास्तद्राज्ये भयविहलाः ॥ २९ ॥
थोजेननृपती शान्ते मूर्धगूढशिलोपमे !
अयाधन्त पुनर्लोफ च्याला इव नियोगिनः ॥ ३०॥
विरुद्धपक्षो रुचिरमिताशः
फलाफलापो विबुधोपजीव्यः।
पूर्णेन्दुनानेन समोस्तिफोन्यः
फलद एको यदि नास्य दोपः॥३१॥
थुत्यास्मदपणाः सोयं सर्यान्हन्तीति यरिया।
ऐक्यं पुरप्रवेशार्थ मियस्तड्पका ध्यधुः ॥ ३२॥
कुरत्यप्रेरकः पापवान्यायोपोरहारफ।
प्रियोमयदियाकीती रामो रिततराभिषः॥ ३३ ॥

·श्रीवरपण्डितकृता
फामीव व्यसनं नित्यमुपालब्धोपि भूभुजा ।
यं त्यक्तुं नाशकद्राजा संस्तवाद्धृदयंगमम् ॥३४॥
संचितार्थः प्रजायासमुंद्रादानादिकर्ममिः।
आसीत्स्वकार्यकुशलः ख्यातो धूर्तः स नापितः ॥ ३५ ॥
रुद्धं चित्तेन काटिन्यं माधुर्य जिव्हया धृतम् ।
शठस्य यस्य सततं लोकोद्धेजनकारकम् ॥ ३६ ॥
येनाधिकारादेशेस्मिन्प्रजाः कुकर्मभिः कृताः।
दुःखिता रक्षिताः पूर्वं पुत्रयच्छीमहीभुजा ॥ ३७॥
मीरभोखारनामापि बुद्धिमान्प्रथितो भुवि ।
नितरामपकोपाग्ने राशः साचिव्यमाघे ॥ ३८ ॥
वात्सल्याद्विहितो राज्ञा स चुटगणनापतिः ।
समस्तकार्यस्थानेभ्यो मुझे राजोपजीविकाम् ॥ ३९ ॥
यो वर्पणैकनिरतः शिखिहर्ष हेतुः
संदर्शितातुलफलः कृतकपणेषु ।
जातोपि यः प्रतिदिन हतसर्वतापः
सोयं घनस्तुदति दुःसहयज्रपातैः ॥ ४० ॥
दुर्मन्त्रिप्रेरितो राजा व्यधान्मदविचेतनः ।
प्रजाभाग्यविपर्यासाद्विवेकविगुणाः क्रियाः॥४१॥
सिकन्दरपुरीपार्श्वस्वनिर्माणचिकीर्षया ।
अमृतोपवने प्रांशुतरुच्छेदनमादिशत् ।। ४२ ।।
छिन्नास्तान्पुप्पितान्वृक्षान्समीश्यैतत्समुत्थिताः ।
तच्छुचेव व्यधुस्तत्र रोलम्या रोदनध्वनिम् ।। ४३ ॥
तन्निर्माणमहोन्येपां न केषां प्रत्यभाद्धृदि ।
अग्रे दिनपतेर्दीपप्रकाशनरसोपमः ॥४॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
तद्रूमः क्षीव एवैप करोतीति विनिश्चितम् ।
स्वाहितापि क्रिया हेतोः पूर्णितं तं नृपं व्यधात् ।। ४५ ॥
वहूनामय लोकानां नापितोवयवच्छिदाम् ।
भूपालवाक्यनिरतः क्षीवतोपि तथाकरोत् ॥ ४६ ॥
नापितो निघृणः पापी क्रोधी फकचपाटितान् ।
पैतृकाष्ठकुरादींश्च कारयामास भूपतेः॥४७॥
चलितानग्रजभ्रातुः स्वावनायान्तिकं पथि ।
रुवा शूलेधिरोप्यान्यान्पञ्चपानप्ययातयत् ॥ १८ ॥
जीवन्तो गणरानं ते स्वकुटुम्बोक्तवेदनाः।
पौरैः सानुजलैईष्टाः शूलपृष्ठे पुरान्तरे ॥ ४९ ॥
वैडूर्यभिपज झात्वा दूपकं परपक्षगम् ।
अमुञ्चद्वन्धनात्कृत्तभुजनासोष्ठपल्लवम् ॥ ५० ॥
तथैव नोनदेवादीन्शिसजाजादिसंयुतान् ।
पञ्चपानकरोत्कृत्तजिह्वानासैकहस्तकान् ॥५१॥
विरुद्धावयवच्छेदशूलारोपणकर्मणा ।
स पूर्णनापितः पापी बभूव नरशौनिकः ॥५२॥
आचार्यपुत्रो जय्यास्यस्तथा भीमाभिधो द्विजः।
छिमाही स्वं ययाशक्ती वितस्तायां समौज्झताम् ॥ १३ ॥
मधलीलाव्यसनतस्तद्राज्ये घाघदेशयत् ।
आसीन्मा कवद्गाडी देशेष प्रचुरा भुरा ॥ ५४॥
तन्मयरसिके राशि सर्वमोगपरानुस्खे।
सण्डादीशुविफापस्ते सुलभा न गुडोभयत् ॥ १५ ॥
खुज्यादुल्कादिर्यस्यान्तेयासी गीतगुणाम्युधः।
मल्लाडोदफनामासीत्तन्त्रीयागुगर्नुपे ॥५६॥

·श्रीधरपण्डितकृता फूर्मवीणादियाघानां प्राप्यास्मगीतफौशलम् । आजीवं क्षणमप्यासीन तन्त्रीवादनं चिना ॥ ५७॥ तन्त्रीवादविशेषज्ञो राजा व्यञ्जनधातुभिः । स्वयं वादननिष्णातो चैणिकानप्यशिक्षयत् ॥ ५८॥ रखावयाधरचनहोलाद्येश्च गायनैः। राक्षःप्रसादार्तिक नातं तत्तत्कनकर्षिणः ।। ५९ ।। शौचालयस्यैः सुरतालयस्थै- मुंतरिवान्तश्छलनप्रवीणैः। घशीकृतो यः पिशुनै रेशो विभेति तस्मान्ननु को न मयैः ॥ ६॥ रहः स्थितं नृपं जातु पिशुनः पूर्णनापितः । अपृच्छत्प्रेरितोमात्यैश्चिकीर्षा पूर्वमन्त्रिषु ॥ ६१ ॥ भवत्पक्षविनाशो यैः कृतस्त्वपितृमन्त्रिभिः । प्राप्तराज्येन भवता त एवं प्रवलीकृताः॥ २॥ अमी हस्सनकोशेशमुख्यास्तदनुजाहताः। सोपि धूर्तो धिया तत्तदशीकारसमुद्यतः ॥ ६३ ॥ असमर्थशरीरस्त्वं भ्रात्रर्पितभरः सदा । तत्ते सपुत्रभृत्यस्य न नाशो भविता चिरात् ॥ ६४ ॥ श्रुत्वेत्यवोचन्मत्पुत्रः सत्यं मदनुजाप्रियः। किं तु ब्रवीमि येनायं रक्ष्यते कुटिलाशयः ।। ६५ ।। उग्रो मदनुजस्तीक्ष्णो मत्पदाक्रान्तिसूद्यतः । अनेन ऋष्टुमिच्छामि कण्टकेनेव कण्टकम् ॥ ६६ ॥ कार्यापेक्षावशादेतं रक्षामि न तु गौरवात् । श्रुत्वति द्वित्रान्महतो व्यधाज्ञातचिकर्षितान् ॥ ६७॥ .

·१९७
.
तृतीया राजतरङ्गिणी।
अत्रान्तरेग्रजो राशो मद्देशादलान्वितः।
भ्रातृराज्यजिहीर्षायै पर्णोत्सं प्राप दर्पितः ॥ ६८ ॥
तच्छ्रुत्वा नृपतिः जुद्धस्तान्समानीय पैतृकान् ।
अयोचतिक नु कर्तव्यं ते तमित्यूचुरुत्तरम् ।। ६९ ॥
तटिकासेतुबन्ध तं छत्तुं यामोस्य तिष्ठतः।
अन्यथा दुःसहः प्राप्तस्तदाज्ञा दीयतां विमो॥७॥
श्रुत्वति कातरं धाक्यं तेषां दुर्लक्ष्यचेष्टितः ।
तत्पक्षपातिनो ज्ञात्वा तथेति प्रत्यपद्यत ॥ ७१ ॥
प्रतिमुच्य नृपस्तान्स रानाधित्यनवोनिजान् ।
थानीय फिर्यडारादोन्मन्त्रिण कार्यनिष्ठुरान् ॥ ७२ ।।
इयं हस्सनफोशेशचक्रिका यरसमागतः।
एतद्वधेन नष्टः स्यादन्यथाभ्यन्तरं विशेत् ।। ७३ ।।
तत्प्रातरेते हन्तव्या युक्त्यानीयेति तावृपः।
छनकोपः सेवकान्स्वानकरोत्कृतसंविदः ॥७॥
राक्षा प्राप्तः समाहूय विसृष्टानुचरा गृहात् ।
सर्वे हस्सनकोशेशमुख्यास्तूर्ण समाययुः ॥ ७५॥
कम्पते तुरगस्वस्तो हातवृत्त इवाचलः।
ताडनेर्यदृशः सानुः प्राप कटानृपाङ्गनम् ॥ ७६ ॥
महाहास्तरणस्थांस्तानाजफर्तव्यताकुलान् ।
कोशेशहस्सनमीरफाफादीन्पश्चगनृपः ॥ ७ ॥
भृत्यः संजरमाराचरामप्तमण्डपान्तरे।
छलाद्विभ्यासमुत्पाघ राजधान्यन्तरेयधीत् ॥ ७॥
किंदोह इति यावत्स कोशेशोभ्युत्यितोग्रवीत् ।
दुधकप्रहारेण तापमाणय॑युज्यत ॥९॥

·श्रीवरपण्डितकृता
शस्त्राधातैर्मुमूर्षुः सप्नुत्थितो भीरकाककः।
राश एवाशिपः कुर्वन्पुनः परशुना हतः ।। ८० ॥
लिखनादमीरास्यास विद्याव्यसनी गुणी।
हतो जनमनाकान्तो ययौ कस्य न शोच्यताम् ॥ ८॥
जीवतां मनसा चैक्यं तेषां नित्यमभूद्यथा ।
शस्त्रकृचतनूद्गच्छच्छोणितैफ्यमभूत्तथा ॥२॥
वर्णकम्बलपृष्ठस्था जीवन्तस्ते यथाभवन् ।
निद्राणा इव ते तत्र मृता अपि तथेक्षिताः।। ८३॥
क्षत्रमात्रात्तथा शस्त्रैमरणं राजवेश्मनि ।
अनन्यसुलभं तत्र तेपा श्लाघाईतामगात् ॥४॥
न वित्तं न च दारास्ते न भृत्या न शवाजिरम् ।
तेपां तथा प्रमीतानां ययावन्तोपकारिताम् ॥ ८५ ॥
निजपरिभवभीत्या चन्धवो यान्ति दूरं
त्यजति च निजपली का कथा सेवकानाम् ।
प्रतिदिनमृणहेतोस्ताडनं वन्धनं वा
भवति हि यमभङ्गाद्राजभङ्गोतिकप्टः॥८६॥
स्फुलिङ्गालिङ्गनाक्रुद्धकृष्णसर्पोपसर्पणात् ।
मकराकरपाताच्च कष्टं नृपतिसेवनम् ॥ ७॥
प्रद्युम्नगिरिपादान्ते चण्डालैर्निश्यनाथवत् ।
इट्टिकाभिस्ततो नीत्वा भूगर्तेषु निवेशिताः ॥८॥
कुर्वन्ति मौसुलजनाः स्वशाजिरार्थ
यल सदैव बहुकारुपु दत्तवित्ताः।
नो चिन्तयन्ति परमेश्वरमन्तरेण
जानाति को मम कदा मरणं कथं स्यात् ॥ ८॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
यः स्वायुपोवधिमवैति स्वदेहनिष्ट
यस्यान्तको भवति मित्रतयातिवश्यः।
युज्येत तं प्रति शवाजिरकर्म कर्तु
म्लेच्छेषु दुर्व्यसनमात्रमिदं मतं मे ॥ ९०॥
ते चैश्रवणभट्टाद्याः कृत्वापि स्वशवाजिरम् ।
अन्ते यत्र मृता ग्रामे भुवि तत्रैव शायिताः ॥ ९१ ॥
एक एको भुवो हस्तशतमात्रावृतौ रतः।
पराप्रवेशदो यत्नात्प्राकृतो लज्जते न किम् ।। ९२ ॥
श्रुतं यच्छास्त्रतः सूक्ष्मशिलाश्वेच्छयभूतले ।
स्थाप्यन्ते तत्सुखं तस्मिन्परलोकगते भवेत् ॥ ९३ ॥
अहो लोभस्य माहात्म्यं जीवद्वद्यन्मृताअपि ।
शवाजिरापदेशेन कुर्चन्त्यावरणं भुवः॥ ९४ ॥
महान्तो हन्त कुर्वन्तु कृतयलाः शयाजिरम् ।
तन्निर्माणेन जीवन्ति कियन्तोपि बुभुक्षिताः ॥ ९५ ॥
चन्द्योन्यदर्शनाचारी हस्तमाने भुवस्तले ।
दग्धा यत्कोटिशो नित्यं सावकाशं तथैव तत् ।। ९६ ॥
इत्याद्यनुचिता निन्दा प्रस्तावाद्विहितात्र यत् ।
क्षन्तच्या मोसुलैर्यस्मात्कविघाचो निरर्गलाः ॥९७ ॥
ये राजवैभवमचाप्य निपीड्य लोकं
कुर्वन्ति संचयमतो न च दानमोगी।
अत्युत्कटाघमरतत्फललब्धदुःखा-
स्ते कोशरक्षणनिभाद्वितरन्ति राज्ञः ॥९८॥
द्रव्यं गृहतुरंगादि तेषां तद्राजसादगात् ।
तत्कुटुम्वनिरालम्वैर्नासाप्येका चराटिका ॥ ९९ ॥

·२०१ तृतीयराजतरङ्गिणी। 6906 मैवाप राज्यमुचितं स कृतप्रयतो भाग्यविना न हि भवन्ति समीहितार्थाः ॥ १११ ।। अथ वा पितृशापः स तस्यापि फलितोभवत् । यदातोपि निजं देशं परदेशे क्षयं गतः ॥ ११२ ॥ अत्रान्तरे महोत्पाता दिव्यभीमान्तरिक्षगाः। अहंपूर्विकायेवापुर्नृपतेर्जनकम्पदाः ॥ ११३ ।। तथा हि प्रथम राशि पुप्पलीलाचिकीर्पया। गते मडवराज्योस् भूमिकम्पोभयन्महान् ॥ ११४ ॥ अस्मत्कर्तृजनः कोपि सुखी नेवाधुना स्थितः। इतीच देशे तत्कालं चकम्पुर्जनवद्गृहाः ॥ ११५ ॥ उदभूत्पूर्वदिक्पुच्छः केतुर्नभसि विस्तृतः। पूर्व बहामखानेन दृष्टो रिप्ठस्य सूचकः ॥ ११६ ॥ स दूरविस्तृतः पुच्छः कालकुन्तोपमो दिने। स्फुरन्प्रतीची प्रत्याशां तस्यैव ददृशे अनैः ॥११७ ॥ युग्मसूर्वडया राजमन्दुरान्तर्गताभवत् । देशात्कष्टुं ददौ राजा यां भिया यवनक्षये ॥ १९८॥ सिंहादयोयने चेवन्याः श्रीनगरान्तरे । विडालपोतं सुपुचे गुनी च प्रसवक्षणे ।। ११९ ।। निष्फलः सफलस्तूलीतः स सफलोभवत् । उपराजगृहं मूलादाडिमीकुमुमोद्गमः ॥ १२०॥ सुमनोवादशाटान्तर्भयं शोणितधर्पणम् । इति दृष्ट्वा जनः सर्वः क्षते क्षारमिवान्वभूत् ॥ १२१ ॥ अग्रान्तरे वसन्सैदखानगाहादिपीडनम् । हिन्दुका विदधुः पूर्णनापितोदलिताः कुधा ॥ १२२॥ 26 ·२०२ श्रीवरपण्डितरता तच्छुत्वा यवनाः सर्वे गत्वा फुद्धा नृपान्तिकम् । चुफुचर्येन राजापि लोकपीडनमादिशत् ॥ १२३॥ अजरामरयुद्धादीन्स्वकीयान्सेवकानपि । तत्कोपेनाफरोदाजा निछत्तभुजनासिकान् ॥ १२४ ॥ त्यतस्वजातिवेशास्तदिनेषु ब्राह्मणादयः। न भट्टोहं न भटोहमित्यूचुर्भट्टलुण्ठने ॥ १२५ ।। यहुसातकमुख्या ये पुरे सन्तीप्टदेवताः। फ्रोधेन तेषां नगरे तदोत्पातो महानभूत् ॥ १२६ ॥ दत्ता भूर्जनभूपेन येषां गुणपरीक्षया । तेश्यस्ता निनिमित्तेनाप्यहरनधिकारिणः ॥ १२७ ॥ समाहिसफरो मासः प्रसिद्धो म्लेच्छदर्शने । सर्वदर्शनविघ्नाय न केपां भयकार्यभूत् ॥ १२८ ॥ भूपं नित्यमदोन्मत्तं स्वतन्त्र मन्त्रिमण्डलम् । उत्कोचहारिणः सर्यानन्तरङ्गास्तरङ्गितान् ।। १२९ ॥ दर्शितावलपीडार्तिपण्डितानवलोक्य च । स्मृतश्रीजैनभूपालगुणमालस्तदा जनः ॥ १३० ॥ देशे सरुदिताक्रन्दं शुशोचात्यन्तदुःखितः । सर्ववृद्धिश्चिरारूढो प्रस्तो दृष्टपराभवः ॥ १३१॥ सर्वकार्यान्तरझोयं क्षयं याति कदा नृपः। इति येप्यवदन्दुष्टास्तत्सुतविभवार्थिनः ॥ १३२ ॥ पारसीभापया काव्ये यदूचे दूपणा विशाम् । स शापः फलितो देशे श्रीमजनमहीपतेः ॥ १३३ ॥ सेवकाः कितवप्राया भुक्तप्रेप्या नियोगिनः। तच्छापादिव कालेन प्राप्तात्यन्तनिपीडनाः ।। १३४॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। २०३ किमस्मद्रक्षको दैवहतो वृद्धो महीपतिः। इत्यादि सासु साक्रन्दाः शुशुचुस्तेपि पार्थिवम् ॥ १३५ ।। स्वल्पोपि राज्यकालोभूनवायामैः सुदुःसहः । निदाघरात्रिसंदृष्टदीर्थदुःस्वमसंनिभः ।। १३६ ॥ लोत्रराशिगृहद्रव्यहरणः परपीडनैः। तुतुपुस्तस्यभृत्यौवाः कौशिकास्तिमिरैरिव ॥ १३७ ।। शय्यारुढो मधुक्षीयः प्रजाकार्यपराङ्मुखः । सर्वे दिन निनायान्तः स्वपार्श्व परिवर्तनः॥१३८ । कुलालगायनोदीतं गीतं शृपयन्दिवानिशम् । गुणिभ्यो राजयोग्येभ्यो नादाद्दर्शनमात्रकम् ॥ १३९ ॥ शाहावदीनराज्ये या संपन्नातिमनोहरा। लक्ष्मीपुरे राजधानी तां पुलोपोदितः शिस्त्री ॥ १४०॥ या बलाढ्यमठस्थाने वेश्माली विपुलाभवत् । सापि दग्धा समं तत्र तत्तत्पौरजनथिया ॥१४१॥ इत्याधुपद्वाद्देशे दृष्ट्वा वास्तव्यनाशकान् । एतनाशाद्भवैशिनशान्तिरित्यवदजनः ॥ १४२॥ राजा पश्चगृहावासं स्वं ज्वलन्तं समोश्य च । हर्म्यमारह संतुष्टः पानलीलां व्यगाहत ॥ १४३ ॥ अस्मिन्नवसरे नेयधिषणः पिशुनेरितः। यात्राथै सवलं पुत्रं बहिर्देशे व्यसर्जयत् ॥ १४४॥ यत्सैन्यं वीक्ष्य दैन्यं ते ययुर्शहामहीभुजः। प्रदीप्तं रविररस्योचं दिवसे तारका इव ॥ १४५ ॥ पूर्व राजपुरीगजो जयसिंहो नृपात्मजम् । स्वसारं च स्वसारं च दत्त्वा तोपयति स्म तम् ॥ १४६ ।। .

·૨૦૪ श्रीवरपण्डितरता फालाधारामसिलतामिव धोक्ष्य तदाधिताम् । कम्पं के नात्र देशस्थाः प्रापुस्तद्भयतो जनाः ॥ १४७ ॥ सेना दीनारकोटीयाः शिथियुस्तां भयच्छिदे । यलिभिर्मङ्गलादेवीमिवोन्नतभुवि स्थिताम् ॥ १४८॥ मद्रगगडचिम्भेशा राजहंसास्तमाययुः। सरोवरमिव प्रोद्यन्ठुक्लपक्षा विनिर्मलम् ॥ १४ ॥ राजवृत्तान्तरोधेन स्वपदार्थोपपादकैः। मातुलैरपि तस्याग्रे सुल्हणैः कल्हणायितम् ॥ १५ ॥ कौमारोद्धंसिकं वीक्ष्य कटकालंकृता अपि । अभूवन्धैर्यरहिता माहिला महिला इव ॥ १५१ ॥ घद्धपङ्किस्तरन्ती सा ज्यलेमस्तनदीतटात् । तत्सेना रामवद्धान्धिसेतुकौतुकमातनोत् ।। १५२ ॥ कुटीपाटीश्वरप्राप्तं तत्सैन्यं दैन्यवर्जितम् । नारायणोदरोद्गच्छद्विश्वलोकभ्रमं व्यधात् ॥ १५३ ॥ संप्लुष्टे भोगपालानां पुरे मद्वाचितान्यपि। सुचिरं धूमितान्यासन्गृहाणि हृदयानि च ॥ १५४ ॥ उन्नादहृदसंसङ्गतत्तुरङ्गतरङ्गिता । बाल्येश्वरगिरेः पादमूलं प्रापास्य वाहिनी ॥ १५५ ।। तदीयकटको दीपस्तत्तुरङ्गतरङ्गितः। तं तमेघ नतं चक्रे येन येन यथावहत् ॥ १५६ ॥ निस्तृणं भूतलं तत्तु निष्पानीया जलाशयाः। निरिन्धनान्यरण्यानि तत्सैन्ये चलितेभवन् ।। १५७।। सोहं संमान्य राज्ञास्मै दत्तस्तत्समयेन्वहम् । कुर्वन्वृहत्कथाख्यानमभूवं धृतपुस्तकः ॥ १५८ ।।

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
करदीकृतभूपालः स पण्मासक्तस्थितिः ।
अभयञ्चैत्रमासान्ते कश्मीरागमनोत्सुकः॥ १५९ ॥
तापदम्राम वहामखानो दामनिरर्गलः।
आकान्तमन्त्रिसामन्तो ज्ञात्वा व्यसनिनं नृपम् ।। १६० ॥
अथ संततपानेन क्षीणदेहवलच्छविः।
स वातशोणितव्याधिवाधितोभून्महीपतिः ॥ १६१ ॥
प्राप्तो हस्सनखानः स पूर्णचन्द्र इचोदितः।
तान्दुष्टमन्त्रिणः पन्नानिव संकुचितान्व्यधात् ।। १६२ ।।
किं नैतेन समानीतो यद्धा पिरुजगख्खडाः ।
इति रोपं सुते राजा पिशुनप्रेरितोग्रहीत् ॥ १६३ ॥
पश्चिमाशागतं श्रुत्वा तमपूर्वार्कसंनिभम् ।
बहामखानो मन्देहोसंदेह इव सोभवत् ॥ १६४ ।।
प्राप्ते सुतेन्तिकं सोमून्न तदत्यधिकादरः।
प्रत्यासन्नविनाशानां धीर्मीत्येव पलायते ॥१६५ ॥
अन्योत्क्रन्तितया मन्त्रिसामन्तानां महीपतिः ।
यात्रागताय पुत्राय ददौ दर्शनमात्रकम् ॥ १६ ॥
नूनं स्वानुजभीतोभूत्तत्कालं सोन्यथा कथम् ।
परिधानादिसत्कारं न्यूनमेवाकरोत्सुते ॥ १६७ ।।
वहामो वाधते नूनं मरपुत्रमिति शङ्कितः ।
स तमिच्छन्नकोपाग्निः शमीतरुरिवाभवत् ॥ १६८ ॥
पानाथै राजधान्य तस्मिन्नवसरे नृपः।
आररोह समं भृत्यैर्मृत्युनेव प्रचोदितः ॥ १६९ ॥
तत्र पुष्करसौधान्तलीलया काचमण्डपे ।
धावन्पपात नासाग्रस्रवदनविसंस्थुलः ॥ १७ ॥

·श्रीवरपण्डितकता
कक्षाक्षिप्तभुजैर्भूत्यैर्नीतः शयनमण्डपम् ।
ध्वस्तच्छाय इवादर्शः संमूर्छश्शयनेपतत् ॥ १७१ ॥
भिपजोस्यायमत्याप्तान्कोपि योगी चिकित्सतः।
विपौत्कटौपधस्तस्य यतते स्म कृतव्यथः ॥ १७२ ॥
तस्यौपधप्रयोगेण प्राप्तदाहो दिवानिशम् ।
फाति स्म स्वमरणं क्षणमात्रं न जीवनम् ॥ १७३ ।।
राजधान्यन्तरे राजसुतः स्वजनकान्तिके ।
आयुक्ताझदसंयुकस्तबिनेपु स्थिति व्यधात् ।। १७४ ।।
मुमूपी पितरि ज्ञात्वा महतो दर्शनागतान् ।
तन्निर्गमनिरोधाय द्वारधान्यां भटान्व्यधात् ।। १७५ ॥
स्वालयस्थोनुजो राज्ञो भयहप्तसंभ्रमः ।
करानिव रविस्तीक्ष्णांश्चारान्संचारयन्नभूत् ॥ १७६ ॥
तत्कालं राजलक्ष्मीः सा पितृव्यभ्रातपुत्रयोः।
द्वयोरासीत्समारूढा चित्ते संशयधीरिव ।। १७७ ॥
अत्रान्तरे हादायुक्तः संमन्त्र्य सचिवैः सह ।
वहामसानमागत्य युक्तमित्यव्रवीद्वचः ॥ १७८ ॥
स्वामिहंधरशाहोद्य समर्प्य स्ववयस्त्वयि ।
सुगृहीताभिधो भ्राता प्रयातः कीर्तिशेपताम् ॥ १७९ ।।
ज्येष्ठोधुनावशिष्टस्तद्भवान्भज नृपासनम् ।
स्वयं हस्सनखानाय यौवराज्यं प्रदीयताम् ॥ १८ ॥
त्वरिपत्रा महतो यताद्रक्षिता चकिता सती ।
सेयं त्वयाद्य नगरी पाल्या कुलवधूरिव ॥ १८१ ॥
किमन्यत्पुरलुण्टाकाः काका इय वलिप्रियाः।
यथागतं प्रयान्त्वेते कुशब्दा मलिनविपः ॥ १८२॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
२०७
श्रुत्वेति भापितं तस्य कोपरूक्षालरोब्रवीत् ।
सुस्निग्धो जनकस्त्यतस्ताहकल्पद्रमोपमः ॥ १८३ ॥
संदेवादमखानः स बाधितस्तदुपाधिभिः।
परलोकमनालोच्य स्वार्थ संत्यज्य दूरतः ॥ १८ ॥
अस्वस्थः स यथा भ्राता सेवितः सततं मया।
जानात्येवं न को राज्यं यथा तस्य मयार्जितम् ॥ १८५॥
कोयं मझातपुत्रोद्य पद कैवास्य योग्यता ।
अस्मिन्मत्पैतृके राज्ये योग्यो मदपरस्तु कः॥१८६ ॥
स कनीयानहं ज्येष्ठो वयसा च गुणेन च ।
पृथिव्यां वीरभोग्यायां साम्नः कोवमरोधुना ॥ १८७ ।।
इत्याद्यनुचितं यत्तश्चोत्ला तं प्रत्यमोचयत् ।
यैः स प्रथितकन्योभूद्वाज्यार्थे कृतभावनैः।
अप्राप्यतांस्तथा मत्वा निराशः समपद्यत ॥ १८८ ॥
प्रत्यासने नाशे
रुद्धजलौघस्य वद्धमूलस्य ।
कुपथा प्रसरत्यादी
धृतिरिच सेतो मतिर्जन्ता ।। १८९ ॥
युक्तमयुक्तवाक्ये चेदग्रहीप्यन्नयान्यितः।
तुरगार्जितं सर्वमदास्यभेत्स्वयं गतः ।। १९० ।।
अथवाप्तं तमेकं चैदहनिप्यदलोनतः।
कोशं हर्तुमयास्यस्थितं पिरपुरान्तरे ॥ १९१।।
अथवा बाह्यदेशे चेदगमिप्यत्तदध्वना ।
निवृत्तः क्रमराज्ये चेदाक्रमिप्यच्छनैमहोम् ॥ १९२॥
फमाप्तसकलस्यास्य किमु नश्यद्विलम्वतः।
थालवालिशभृत्योक्ता युक्तवाक्याविनिश्चयात् ॥ १९३ ॥

·२०८
श्रीवरपण्डितकृता
अनभिज्ञतया तेन तव किं किं न हारितम् ।
नास्मत्कोपि चिरं भोक्ष्यत्यतितीक्ष्णतया धिया ॥ १९४॥
वरमशे सुते राशो राज्यं दत्त्वास्ति नः सुखम् ।
इत्येकमेवं संयोध्य पलिनं नृपवल्लभम् ।। १९५।।
आयुक्ताह्मदमल्लेकः संमन्त्र्य सचिवैः सह ।
चके संभावना राज्यनिश्चये राजसूनवे ॥ १९६ ॥
गत्वास्कन्दं प्रदास्यामि यहाममिति दर्पतः।
अभिमन्युप्रतीहारो निश्चिकायाभिपेचनम् ॥ १९७ ॥
अथ स्वच्छन्दवाः स श्रुत्वा तूर्णं सुतान्वितः ।
वहामखानो वित्राणो निरगानगरान्तरात् ॥ १९८ ।।
दृष्ट्वा महाभ्रमणिमौक्तिकविद्रुमाघा-
व्रत्नाकरं श्रयति लुन्धमतिः स एकः ।
तत्तन्महाभयकरान्मकरांस्तदीया-
न्धीर्येण यः शमयितुं गतभीः समर्थः ॥ १९९ ॥
श्रुत्वा स्वभ्रात्पुत्रस्य चरितं चित्रमत्र सः।
वित्रासितवलः पुत्रयुतो द्वाराध्वनाचलत् ॥२०॥
यथैवादमखानस्य निष्काशनमयं व्यधात् ।
तथैवास्याभवद्गात्रौ न चिरेण फलत्यघः ॥ २०१॥
राज्यं च दशमासाब्दे कृत्वा मासि समाधवे ।
चपेप्टचत्वारिंशेगादिवं श्रीपञ्चमीदिने ॥२०२॥
घेतालोवसदुद्दण्डस्तम्भमण्डितमण्डपे ।
तेनैवोचण्डकोपेन खण्डितोक्रियया नृपः॥२०३ ॥
इत्यूचुः केपि फेप्यूचुर्योगिनोशस्तहस्ततः ।
न्यस्तोत्कटौपधेर्ध्वस्तरुचिरस्तमगानृपः ॥ २०४ ॥

·4 तृतीया राजतरङ्गिणी। फेचिनाय दुष्टेन फेयल्यात्मुतजिते । भूपतेचिकित्साथै फारिता भिरजस्वयम् ॥२०५॥ दिव्य मोमुलदेवेन करवाश्यस्ततया तया । घहिः श्याटालदेशादी हत्या द्रोहेण पार्थिवान् ॥ २० ॥ येभ्यश्च राज्यतिलकं सिंहासनगतोग्रदीत् । पिन्यांस्तान्सचिवान्दत्या प्रमीत इति फेचन ।। २०७॥ नूनं स पिशापन तत्तत्पापेन पितः। हिमीप य तापेन विलयं मापदासा ॥ २०८॥ निष्यण्टफ पुरै हात्या निम्नदो नृपनन्दनः। जन शियिफास्टे स निनाय शयाजिरम् ॥ २०९ ॥ मपिपान्तराचीरया त पटेफागृतं पापम् । पिनुः पादतले तर भूगमाभ्यन्तरक्षिपत् ॥ २१०॥ मयें गन्मुटिफामाप्रमेतदेयेति शांमिनः । मुगायलोपन शरया तम्मिन्गृन्मुरिकां जहः ॥ २११ ॥ गरी तत्र समापूर्ण शिलां मापोलतां म्यधुः। पाटिनोयमभूपुर जनानिग्येय मूचितुम् ॥ २१२ । भगवन्मेपणाम्नम्य एतपदीयदारणाः। रगापा मामिप्रमादाना मुगरिमदिरा गुगाः ॥ २१ ॥ गदा पानी प्रमादरामगोजिगम् । पिरोपपानाप स्पमामिनिमम् ॥ २१४ ॥ पाराणीमारपा दिग्गुम्मानाप भूपतिः । पामा पनि मासि ग.ना.२१ पुगभागनि मादिगंहिताः। गगी मपनेसामामिला IITE ! २६॥

·२१०
श्रीवरपण्डितकृता
दोषाकुलाः परगृहाशुभपाकदा ये
घुकादयो दिनपतेरुदयं द्विपन्ति ।
तस्मिन्समुद्यति महारुचिरप्रकाशे
निष्ठा भ्रमन्ति विपिनेषु गुहाप्तदुःखाः ॥ २१७ ॥
दुशान्मेरेप्तकारादीज्ञात्वा निष्टान्विशिष्टधीः ।
खानोन्येद्युः सुदुःखोपि कारागारान्तरे न्यधात् ॥ २१८ ॥
निर्वत्यान्यक्रियां स स पितुर्व्ययशालिनीम् ।
राज्याभिषेकसभारं चक्रे पोडशभिर्दिनैः ॥ २१९ ॥
घूफादयो नभसि सन्ति पराप्रशस्ता-
स्तावत्प्रदोपसमयाप्तसुखप्रचाराः।
आशाप्रकाशविशदो विलसत्प्रकाशो
भास्वान्न यावदुदयं कुरुते सुचण्डः ॥ २२०॥
इति जैनराजतरङ्गिण्यां पण्डितधीवरविरचितायां हाजीहैदर-
शाहराज्यवृत्तान्तवर्णनं नाम द्वितीयस्तरङ्गः ॥
शिषायास्तु नमस्तस्मै त्रैलोक्यैकमहीभुजे ।
अशेषक्लेशनिर्मुक्तनित्यैश्वर्यदशाजुपे ॥१॥
भूतं यद्राज्यवृत्तान्तं वर्तमानं करोत्यलम् ।
स्ववाग्योग्यप्रकारेण वन्द्यो योगीश्वरः कविः ॥२॥
प्रतिग्रहानुग्रहाप्ता भुक्ता यनृपजीविका ।
तद्वृत्तं स्वस्य निष्कृत्यै वक्ष्ये श्रीवरपण्डितः ॥३॥
स्वहग्दृष्टस्मृतक्ष्माभृद्विपद्विभववैकृतैः।
सेयं कस्य न वैराग्यं सूते राजतरङ्गिणी ॥४॥
राज्यवृत्तानुरोधेन न काव्यगुणचर्चया।
सन्तः शृण्वन्तु मद्राचः स्वधिया योजयन्वपि ॥५॥

·२११
.
-
तृतीया राजतरङ्गिणी।
कायस्थोक्तिवदेवेयं कृता स्मृत्यै भविप्यताम् ।
दृष्ट्वं ललितं काव्यं कुर्वन्त्वन्येत्र पण्डिताः ॥ ६ ॥
ततः श्रीहस्सनो राजा व्यसनोज्झितवासनः ।
सिकन्द्रपुरीं त्यक्त्वा पिश्यं प्राशस्त्यसुन्दरम् ।
अगमज्जैननगरं पितामहविनिर्मितम् ॥ ७ii.
सिंहासनोपविष्टः स निर्मलाम्बरभूपणः ।
यमौ कुवलयानन्दी शशीवोदयपर्वते ॥ ८॥
मल्लकोथामदायुक्तो विधाय तिलकं स्वयम् ।
सौवर्णकुसुमैः पूजामकरोन्नवभूपतेः ॥९॥
रोप्यासनसमुद्दान्तः कृत्वा छत्रपिधानकम् ।
एकशेपतयेय श्रीररक्षवंशभूपणम् ॥ १०॥
चित्रं नवनृपस्यास्य मुखचन्द्रावलोकनात् ।
नगराननपद्मानां विकाशः समपद्यत ॥ ११ ॥
अभिषेकक्रियारब्धहोमघूममिपाद्भुवः ।
हर्षेणैवोद्गतो राज्ञो मुसोच्छास इवावभी ।। १२ ।।
वाधमानोचतातोद्यतोद्यत्प्रतिरवच्छलात् ।
सुप्रसन्नाः सुदेवस्य प्रोचुः पूर्णाशिषो दिशः ॥ १३ ॥
ध्वजमाला यमुर्दीधस्फुरदक्तपटाञ्चलाः।
ज्वाला इव प्रतापाग्नेनिर्गता नवभूपतेः ॥ १४ ॥
छायाफुसुमकार्यास्ता यभुः श्वेताः प्रयिस्तृताः।
चिरात्तणराजाप्त्या हर्पहासा इव श्रियः॥ १५ ॥
कौशेयकोज्ज्वलाः सर्वे सेवफा नवभूपतेः ।
स्फुरदाग्यतरङ्गस्य तरगा इव तेरुचन् ॥ १६ ॥
फासफपरीधानं यत्र यत्रामवत्पुरा।
तत्र तपास्त तद्राज्ये कौशेयफव्ययो महान् ॥ १७ ॥

·૨૨૨
थीवरपण्डितकृता
राज्यलाभे चसन्तामे सूर्यस्येव महीपतेः।
प्रत्यापहारकाः सर्वे दुष्टमेघा लयं ययुः ॥ १८ ॥
रविःप्रदीप्तः कुरुते प्रकाशं
विभाति चास्मिन्सति सूर्यकान्तः ।
तस्मात्समुत्थः स च पावकोज़-
स्तमोपहः किं न करोति कार्यम् ॥ १९ ।।
आसन्पितृपितृव्याद्या यत्कृते विफलश्रमाः।
पौत्रेण हेलया प्राप्तं तद्राज्यं गतकण्टकम् ॥ २० ॥
पितुः पितामहस्यापि पितृव्यस्य च संपदः ।
भाग्यभाजं नृपं प्रापुः सर्वाः सिन्धुमियापगाः ॥ २१ ॥
पड्दर्शनपरिचयं सोग्रहीन्मत्सरोज्झितः।
पड्दर्शनक्रिया यस्मिन्नकमत्यमिवाययुः ॥ २२॥
भूपतेरह्मदायुक्तो नियुक्तः सर्वकर्मसु ।
साचिव्यं पुत्रसंयुक्तः पुण्योद्युक्तः सदाकरोत् ।। २३ ॥
अथ प्रथममेवामदायुक्तं मल्लिकं नृपः ।
स ग्रामग्रामनाग्रामप्रमेयस्वामिनं व्यधात् ॥ २४ ॥
पुत्रोस्य नौरुजा युक्तो द्वारपालादिकार्यभाक् ।
इक्षिकामभजद्राएं स ग्रामविभवोर्जितः ॥२५॥
पानलीलान्तरे तत्र प्रसादामृतर्पिणा।
येन दारिद्यदावाग्निः केपां न क्षपितः क्षणात् ॥ २६ ॥
बहिर्देशस्थिते राशि वाल्ये यः सेवकोभवत् ।
स ताजिभट्टो मल्लेकमतः प्रापान्तरगताम् ॥ २७ ॥
निग्रहानुग्रहव्यग्रः समने राज्यविग्रहे।
दत्तदूत्याधिकारेण राज्ञो जिज्ञेय सोभवत् ॥ २८ ॥

·२१३
तृतीया राजतरङ्गिणी।
अधिकारनदी पूर्व स्फुरन्ती शतधाभवत् ।
तदा द्वितीयया वृत्त्या तस्मिन्कृतपदा वभौ ॥ ३९ ॥ .
अन्येप्युच्चावचान्मामाजोनराजानकादयः।
पूर्वसेवानुसारेण प्रसादं प्रापुरअसा ॥ ३०॥
श्रीमल्लेकाह्मदः सर्वकार्ये यां स्थितिमब्रवीत् ।
तां नोदलङ्घयद्राजा वेलां सिन्धुरिवोल्वणः ॥ ३१॥
पित्र्याः पैतमहा चापि निरुद्धा वन्धनेवसन् ।
भुट्टदेशं धिया तस्य तेपां निष्काशनं व्यधात् ॥ ३२॥
सर्वदर्शनसंयुको नृपो मन्त्रिविधेयधीः ।
पितामहसमाचारं प्रावर्तयत मण्डले॥३३॥
स्वामी क्षमी कृतज्ञश्च मन्त्री भकः स्मयोोज्झितः ।
संयोगोयं प्रजापुण्यैः संचिरेण निरीक्षितः ॥ ३४॥
उञ्चासनेपु मार्गेशठकुरादीनिवेशयन् ।
तहत इच राजाने स निपण्णोभवत्तदा ॥ ३५ ॥
हितं प्राणपणेनापि प्रमोः संपाद्यन्नयम् ।
महेश्वरवदेतस्मिन्नाभवद्भक्तिखण्डितः॥ ३६ ॥
मठाग्रहारसदननिर्माणातिथिपूजनः ।
नृपोपचारैः साफल्यमनपीत्सर्वसंपदः ॥ ३७॥
फमलममलं हष्ट्वा थीमत्स्यफोशविभूपितं
मयितुमय प्राप्तो यावन्मदान्मदवारणः।
प्रकृतिमलिनस्तावन्मनः सपकसरोवरे
श्रवणचपलो यद्धो याति क्षयं मधुपैः सह ॥३८ ।।
अत्रान्तरे स यन्हामसानः पिशुनमोहितः।
देशान्तरोधर्म त्यता युद्धायागान्मदोद्धतः ॥ ३९ ॥

·२१४
श्रीवरपण्डितकृता
त्वद्वलान्तरमेप्यामो वयं तच रणक्षणे ।
इति लेबैभृताशं तमकुर्वनाजपूरुपाः ॥ ४० ॥
कर्णाभ्यन्तरतः शैलानुलड्वय कटकोत्कटः।
क्रमराज्यपुरं प्राप्तः क्रमराज्यजिहीर्पया ॥ ४१ ।।
तावन्मन्त्रियुतो राजा स्थितोचन्तिपुरान्तरे।
तत्प्रत्यावृत्तिवात तां श्रुत्वा तूर्ण न्यवर्तत ॥ ४२ ॥
राजा सुय्यपुरं प्राप्तः पितृव्यागमविह्वलः।
आनीय सचिवान्सर्वान्समान्तरिदमत्रवीत् ॥ ४३ ॥
पितुः क्रमागतं राज्यं पुत्रस्येत्युचितं मम ।
कोयं पितृव्यो ज्येष्ठोपि कनिष्ठो निर्मितोद्यमः॥४४॥
अथ वा चीरभोग्यायां भुवि कोयं न यो द्वयोः।
युद्धेन विजयी यः स्याद्राज्यभाफ्सोस्तु मण्डले ॥ ४५ ॥
श्रुत्वेति नृपतेर्वाक्यं प्रत्यूचुर्मन्त्रिनायकाः।
ये तेप्यादमखानाद्यास्त्वदर्थ विधिना हताः ॥ ४६॥
कोयमल्पवलस्ते स्याद्योद्धा स्थानपरिच्युतः।
किं त्वद्यावसरो नास्ति समित्युभयवेतनाः ॥ ४७ ॥
अमुमेव मिलन्त्येते यदि किं क्रियते पुनः ।
तद्धृत्वा कोशसामग्रीमितो गत्वा वहिस्ततः॥४८॥
देशमाफम्य नः कार्य सिद्धचत्येवाचिराद्विभो ।
श्रुत्वेति मल्लिकः प्राह भूपं तत्र समान्तरे ॥४९॥
तिष्ठत्वन भवांस्तावन्मौनं मन्त्रिसभान्वितः।
स्वकीयामखानीयाजेतुं तं विसृजामहे ॥५०॥
ते चेजिता वयं यामः पुनः सर्ववलान्विताः।
फोर्य तत्संभ्रमः कस्य सहायः किं करोत्यसौ ॥५१॥

·२१५
तृतीया राजतरङ्गिणी।
श्रुत्वेत्यादि मतं तेपां विविधं निश्चयोज्झितः।
मल्लेकाह्मदमन्त्रेण कर्तव्ये प्रत्यपद्यत ।। ५२ ॥
पितुः पितामहस्याय सैन्यं वृत्वा निजान्तिके ।
पैतृव्यान्सेवकान्स्यांश्च दत्त्वा तत्तद्दलान्वितान् ॥ ५३ ।।
सफिर्यडामरांस्ताजिभट्टादीन्व्यसृजनृपः।
योद्धं वन्हामखानाय मावरीदेशवासिने ॥ ५४॥
अथ स्वल्पवलानेताओप्यामीति त्वराकुलः।
तावह हामखानः स प्राप डुलपुरान्तरम् ॥ ५५॥
अनागतः कृताश्वासरपि राजमहत्तमैः।
स्वात्मानं पश्चितं मेने तन्निराशो नृपात्मजः ॥५६ ॥
तदिने राज्यलक्ष्मीः सा पितृदयनातृपुप्रयोः।
द्वारासीत्समारूढा फोटयोः संदेहधीरिव ॥ १७॥
चौरा इवान्धकारोघे द्वैराज्योपलवप्रियाः।
तुतुपुश्चक्रवाडाद्यास्तं श्रुत्वा कामराज्यजाः ॥५॥
अथ जैनगिरिं यावदाययौ तद्रणाकुलः।
दूतस्तायत्समागत्य भूपतेरिदमप्रवीत् ॥ ५९॥
देव यन्हामसानः स तनयो नयविच्युतः।
युयुत्सुः समरे यद्धः करीव मदनिर्भरः॥६०॥
पतिते तद्रणोधाने त्यदलोद्धतमानसे ।
तत्यजेनुचरैः रगनः पीपे पर्णरिव द्रुमः ॥ ६१ ॥
ततः संजरमीराचा गर्जन्तः सैन्यनायकाः।
दुष्टमेघा श्यायाताशफुस्तच्चरवर्पणम् ॥ १२ ॥
धन्यास्ने श्लाघ्यमरणाः स्यरणाः स्वामिनः पुरः।
स्मृत्वामितप्रसादानां जावं यशृणवतः ॥ ६३ ॥

·श्रीवरपण्डितकृता
तच्छुद्धये ऋणमिवेक्ष्य मितप्रसाद
प्राप्ते क्षणे जहति ये निजजीवरत्नम् ।
शस्त्राणि पुष्पनिकरानिव संविदन्तो।
धन्यास्त एव कतिचित्प्रभुसेवकेभ्यः ॥ ६४ ।।
अथ देवस्य माहात्म्यं यत्तस्यैव रणे भटाः।
शिरालमार्गपाद्या ये तमृत्याः प्रलयं ययुः ॥ ५ ॥
इदं चित्रतरं यन्नः कटके कोपि नो मृतः।
किं त्वस्मद्भटनिर्मुक्तशराग्रफलसंधितात् ॥ ६६ ॥
निष्क्रष्टुं नाशकरकोष्ठात्पद् खानो रणोद्यतः ।
तेनाफलयुधः खानो दीनस्त्वद्भटवेरितः।। ६७ ॥
चितानल इवासारैमिथोप्मा समपद्यत ।
यावत्समेत्य हन्तुं तं प्रारभन्कृपया द्रुतम् ॥ ६८॥
तं फिर्यडामरस्तावदरक्षवाहुपारे ।
भूः पङ्किलातिवृष्टिश्च द्विजोग्रे निःसहायता ॥ ६९ ॥
मृत्युभीतिरिति प्राभूर्तिक किं तस्य न दुम्पदम् ।
शीतवातभयोद्विग्नाः मनाः केदारकर्दमे ॥ ७० ॥
त्यवा तं तद्गटा नग्ना गर्ताटा इव तेचलन् ।
अजितां सर्वसामग्नी पामरैः परिलण्ठिताम् ।। ७१ ।।
सामन्दं च सुतं पश्यन्नश्यद्धयः स विव्यथे।
दध्यो च क च मे भ्राता छ भृत्याः छ गृहादियम् ॥ ७२ ।।
स सुतः शत्रुभिर्यद्धः पं पृच्छामि फरोमि किम् ।
परं मरणमेवास्तु मा मास्तु मम जीवनम् ॥ ७३ ।।
फलितं यचनं मेध यदुक्तं सनफेन तत् ।
घिनां चिन्तामणि त्यता येन फाचमणिः थितः॥४॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। २१७ इत्यादि निन्दनस्वात्मानं पश्चात्तापहताशयः। जीवन्मरणमापन्नः खानः संप्रति वर्तते ॥ ७ ॥ पीपे तकरियोनग्नः फलपत्रविवर्जितः। राज्यं तव क्रमायातं दत्तं देवेन भुज्यताम् ।। ७६ ॥ फलितो धर्मविजयः सोयं भाग्यमहीपते । फिमन्यत्तस्य फर्तव्यं यत्तत्तूर्णं समादिश ॥ ७७ ॥ श्रुत्येति नृपतिस्तुष्टो दत्त्वास्मै पारितोषिकम् । जयवाद्यनिनादापैः सर्व यलमतोपयत् ॥ ७८ ॥ अन्येास्तगटा जैनगिर्यो फटकवेष्टितम् । यन्हामखानमानिन्युः समुतं भूपतेःपुरः॥ ७९ ॥ संग्रामविजयोत्सितं सत्कर्तु स्वभटग्रजम् । सहपो राजधानी तामारुरोह नरेश्वरः ॥ ८ ॥ उशावचोक्किमुखरपौरान्तरगतं नतम् । भूमेरन्ध्रमिवक्षन्त लजया च भयेन च ॥ ८॥ रणक्षणभटन्यस्तहस्तध्वस्तविभूषणम् । दयालुनीचदत्तात्मजीर्णयखावगुण्ठितम् ॥ २॥ मुसलग्नपुभेदोघद्रक्तातधृतवेष्टनम् । अलक्ष्मीचीक्षितं दूरास्पितृव्यं क्षणमझत ॥३॥ भाग्योजितस्य भूभर्नुर यदः समात्मजः । दीनात्मा दाशे पारः स्थिराः फस्य विभूतयः॥ ८४ ॥ लोभाकान्तधियो पियेफामुचितं मुशन्ति यन्मोदिता भुक्ता या मनमापि दर्पपचितास्यतुं न शक्याः स्वयम् । संतापाय भयन्ति मंततमलं नीताः परधेडला. म्मामा सन्नु भवेत्र हन्त चपरता येत्या वनाः श्रियः॥ 28

·૨૬૮
श्रीवरपण्डितकृता
उपेक्षितः पिता तादृगस्वास्थ्ये स्वार्थलिप्सया ।
ज्येष्टोप्यादमखानः स बाधितोपाययुक्तिभिः ॥८६॥
दुराशयापरो भ्राता श्रियोसाध्या अपेक्षणात् ।
राज्यलोभादातृसुते तास्ता द्रोहधियः कृताः।। ८७ ॥
अद्यतेन फलं प्राप्तं तदधर्मविनिश्चयात् ।
दृष्ट्वा वद्धं तमानीतं खानमित्यवदजनः ॥ ८८ ॥
केप्यूचुः स पितुः शापाद्विमूढः समपद्यत ॥
तथा हि तं पिता जातु पितृद्वैधे रहोब्रवीत् ॥ ८॥
राज्यं त्वदग्रजाभ्यां मे नाशितं वैरतो मिथः ।
तत्राप्यनिष्टौ द्वावेव मम चिन्ताज्वरप्रदौ ॥ ९० ।।
तदेती विनिवार्याहं युक्त्या देशसुखाशया।
त्वामेव वर्धयिष्यामि त्वं मदेकाश्रयो भव ॥९१ ॥
श्रुत्वेति माह तं नाहं जातु चेद्भातरं त्यजे।
यतो ज्येष्ठोस्ति मे द्विष्टो द्वयोः किं स करिष्यति ॥१२॥
श्रुत्वेत्याहाग्रजं हन्तुं त्वयेच्छुस्त्यां स रदयति ।
प्रासप्राघुणहस्तेन भुजद्गमिव वेश्मगम् ॥ ९३ ।।
सिद्धकार्यः सपुत्रः स वाधते यदि का गतिः ।
तच्छ्रुत्वा संस्कृतज्ञः स श्लोकेनेत्युत्तरं ददौ ॥२४॥
विद्यातीर्थे श्रुतपरिचिताः साधवः सत्यतीर्थे
गगातीर्थे सफलमुनयो योगिनोध्यात्मतीर्थे ।
लजातीय कुलयुक्तयो दानती वदान्या
धारातीर्थे धरणिपतयः किल्विषं क्षालयन्ति ॥२५॥
तदाफण्यांववाद्राज्ञा सनांध तंदुराशयम् ।
पहुधा युद्धहष्टोसि नाहं यास्मि तत्क्षमः ॥ ९६ ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
घराकः खड्गधारार्थी तत्र त्वमपि दर्पितः।
कि वफ्युत्पाटने योग्ये नेत्रे पश्यामि दुधियः ।।९७ ।।
तदेक एव नपस्त्वं भवेः सानुशयोचिरात् ।
इत्युचामस्मिन्पित्रा यत्तदद्य फलितं वचः।
तमीक्ष्यति फया लोका सशोकोप्यकरोन्मियः ॥२८॥
(इति पन्हामखानपराजयः।)
यथोचितैर्दानमानस्तोपयित्वा निजं चलम् ।
तस्मिन्नेव दिने राजा तुष्टो नगरमाययौ ।। ९९ ॥
बद्धं रिपुं समादाय नौकारुढं सुतान्वितम् ।
श्रीजेननगरे राजावासे स्वे यन्धने व्यधात् ॥ १०० ।।
जननी नृपतेः प्रीता दर्शनामृतहर्पणा ।
अमन्यत रणोत्तीर्ण पुनर्जातमिवात्मजम् ।। १०१ ।।
शङ्कितो यौनसंवन्धानपतिः फतिचिदिनैः।
रुपायतारसीहादीकारागारान्तरे व्यधात् ॥ १०२ ॥
पापो मल्लिकजाजः स पञ्चगहरदेशजः।
पुनश्चटुफतन्त्रेण तत्तदायासकार्यभूत् ॥ १०३ ॥
उत्कोचमुरादानादिप्रपञ्चाञ्चितयञ्चनः।
मुसंचयरुता येन देशोशेपो बिलफ्टितः ।। १०४॥
अभिमन्युप्रतीहार स्वतन्त्रो मन्त्रिमण्डले ।
स देवसरसि स्याम्यमभजलदर्पितः॥ १०५॥
तोत्रप्रतिप्रहक्षेत्रदचसद्धिः पदे पदे ।
सुम्धः स निजमात्मानमनाशी जनं व्यधात् ।। १०६ ।।
शङ्कयो राजगृहासप्तः पितृव्यो यन्धनस्थितः।
त्यय्यन्यन स्पिते फोपि नीत्या राज्यमाचरेत् ॥ १०७॥

·२२०
थीवरपण्डितकृता
इत्यादिप्रेरितोनेन नेयबुद्धिर्नरेभ्यरः।
कुद्धो यहामसानाय नेत्रोत्पाटनमादिशत् ॥ १०८ ॥
तस्य तूलाचिते नेत्रद्वये तप्तां शलाकिफाम् ।
जैनराजानको लोही घड्याशार्थमदापयत् ॥ १०९॥
नैपुण्यमक्षिहर्तुर्यत्कृष्टाक्षस्य च या व्यथा ।
द्वयं न शक्यते वक्तुं यथार्थ मादृशां गिरा ॥ ११०॥
दुर्नीतिमवदन्केचित्केचिदीश्वरजृम्भितम् ।
प्राकर्मपाफमपरे नीचसङ्गमथापरे ॥ १११ ।।
फेचिद्विभववेशस्य कातरत्वमथापरे ।
तदन्धकरणं श्रुत्वा कोप्यवाच्यगिरोद्रवीत् ॥ ११२।।
मानुष्यं मास्तु तश्चेत्स्याद्वरं प्राकृतवेश्मनि ।
राजगेहेस्तु मा जन्म कस्यापीति न कोवदत् ॥ १३ ॥
स्फूर्जद्भाग्यसमुद्भवन्नवनवप्रोल्लाससंपत्सुखः
प्रायो वेत्ति विभुर्विनोदकलया कालं विशालं क्षणम् ।
दौर्भाग्योदितदुर्गतेः स्मृतनिजप्राच्यप्रकर्षोन्नते-
स्तस्य प्राप्तमहाभयस्य स भवेत्स्वप्नोपिकल्पोपमः॥११४॥
अयाहलवद्धाधिः सोन्धस्तत्रैव बन्धने ।
स्मरन्विभवसामग्रीमनयच्छेपमायुषः ॥ १५ ॥
नायं गीतैर्विना जातु वर्तते स्म गृहान्तरे।
इत्येव तस्य सारावा झिडयो जागरणं व्यधुः ॥ ११६ ।।
योभूच्छय्यागृहे नित्यं सर्वाङ्गे सेवकैर्वृतः।
अभूवन्केवलं तस्य भृत्याश्चटकमत्कुणाः ॥ ११७ ॥
वितानावलयो यस्य बभूवुर्लभाः सुरैः ।
दृष्टास्त एव तद्गहे छूतातन्तुविनिर्मिताः ॥ ११८ ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। ૨૬ यद्वपुः कोमलं पट्टतूलाय्यामभूपयत् । तदा तत्तस्य भूपृष्ठेशयिष्टादृष्टविष्टरम् ॥ ११९ ।। दीयतां दीयतां तस्य वाणी या त्यागिनः श्रुता । विपत्क्षणेन सैवाभूत्तत्तद्वस्तूपयाचने ॥ १२० ॥ गतं स्वाम्यं हता भृत्याः प्राप्तः परिभयो नवः । वन्धनं गृहलायन्धेर्नेत्रोत्पाटनतो व्यथा ॥ १२१ ।। इत्येवैकः स्मरन्दुःखं सोन्धो राजसुतश्चिरम् । नानासीत्स्वात्मनस्तुल्यमपरं प्राक्कथास्वपि ।। १२२ ।। फोशोज्ज्यलं कमलमीक्ष्य नपं समन्ता- दस्मिप्रमेहमिति तुप्यति चञ्चरीकः। दोपानुपद्गमधिगम्य निवद्धमूर्ति- स्तत्रैव नाशमुपयाति विधी विरुद्ध ॥ १२३ ] राजवासः स्वलीलार्थ निर्मितस्तेन यः स्वयम् । स एव बन्धनायाभूत् को वेत्ति भवितव्यताम् ॥ १२४ ॥ इत्थं यपत्रयं तावदनुभूतमहाव्यथः। अस्थिशेषतनु- देशात्तस्मिन्नेव क्षयं ययौ ॥ १२५ ॥ देशफालमनालोच्य चैरं यः फुरतेरिभिः। स नश्यत्यचिरेणव मौर्यधीमण्डितोपि सन् ॥ १२६ ।। अभिमन्युमतीहारस्तत्तच्छौर्यमदोद्धतः। भयुक्तपक्षं प्रयलं नासहिष्ट स निरः ॥ १२७ ॥ स्वातन्त्र्यंण स्फुरत्माम्यत्स्फुरद्वापरताडनम् । दादायुक्तपक्षस्य सूचीवाक्षिगतोमवत् ॥ १२८ ॥ उपायान्कुयंता तांस्तां उनफापेन मन्त्रिणा ! यन्मुत मदिनान नायाप्ययसरः कचित् ।। १२९ ।।

·૨૨૨
श्रीवरपण्डितकृता
एकदा तगृहं गत्वा श्वस्तं श्रीविजयेश्वरे ।
तद्धिया नृपती राजधान्यन्तस्तमवन्धयत् ॥ १३० ॥
अभिमन्युः स्वयं ख्यातः पाण्डवाद्याश्च तत्सुताः ।
शृगालवत्तदाभूवन्धिगिच्छां विविधां विधेः॥ १३१ ॥
यस्याहवे वदनमीक्ष्य महागजेन्द्रा
दूरं प्रयान्ति पलिनः सशिलीमुखौघाः ।
दर्पाद्विशेद्यदि न निर्मितकृटयन्त्रं
फस्तं निरोद्धमलमुत्सहते मृगेन्द्रम् ॥ १३२ ।।
सपुत्रं हृतसर्वस्वं यद्धा नौकान्तरे ततः।
ताजिभट्टः समानीय कारगारान्तरेक्षिपत् ॥ १३३ ॥
यादग्वहामखानाय फारयन्नृपतेरसौ।
वर्षेणैकेन तादृत्तं नेत्रोत्पाटनमन्वभूत् ॥ १३४ ॥
यादग्य-हामखानस्य व्यथाभूदतिदुःसहा ।
अविन्दत्ताही सोपि वक्तुं नान्येन शक्यते ॥ १३५ ॥
यस्मिन्नेव दिने यस्मिन्मासे विनियमातनोत् ।
तस्मिन्नेव दिने तस्मिन्मासे सोपि समासदत् ।। १३६ ।।
सोपि वर्षद्वयं भुक्त्या सपुत्रो नरफव्ययाम् ।
यहामसानवरदो व्यसनान्तर्यपद्यत ॥ १३७ ॥
अधैव मदृशौ धन्ये याभ्यां मत्कुलचैरिणः ।
सर्वस्वहरणं दृष्टं मरणं जैनभूपतेः ॥ १३८ ॥
इत्यूचे निष्ठुरं यत्स दुष्टात्मा एतलुण्ठनः ।
तदुक्तिफलमापासी रायो शोमवत्फलम् ।। १३९ ।।
चिन्तितं जैनभूपेन संपलं नैव यत्पुरा।
देलयास्याध पीण स्तमित्यवदनः ॥१०॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
२२३
यत्कर्तुमिच्छति परापचयं मनुष्य-
स्तेनैव तस्य नियमेन भवेद्विनाशः।
झं विभर्ति हरिणः पररन्ध्रवुझ्या
शाकृतं तदिपुभिहरते तमेव ॥१४१॥
दृष्टो रम्यश्चिरमुपवने वंशवाटो जनों
नानावर्णस्तृणगणगुणैर्भूपितो भूरिपत्रः।
तत्रान्योन्याहननजननात्ताहग युत्थितोग्नि-
येनैकान्तादुपवनगतं सर्वमेव प्रनष्टम् ॥ १४२॥
या कारकसभा रम्याभवन्मौलमहीभुजाम् ।
अचिरेणैव कालेन सर्वा स्वप्नोपमाभवत् ॥ १४३ ॥
क्रष्टुं मल्लिकजादोयमन्धजं सानमिच्छति ।
राज्यामिति केनापि राज्ञोग्ने पैगुने कृते ॥ १४४ ॥
सर्वस्वहरणं कृत्वा फारायां वन्धुमादिशत् ।
श्रुतेन तेन तद्विष्टोन का सौख्यं समासदत् ।। १४५ ॥
आक्षेपेरर्जिता यद्वत्तेन श्रीाययजिता ।
तद्वदाक्षेपतस्तस्मानीता राजाधिकारिभिः ।।१४६ ॥
उत्कोचमुद्रादानादितत्तदायासकारणात् ।
स विपत्पतितो नाभूत्कस्यापि फरणावहः ॥ १४७ ॥
फदर्यहस्ते क्षणसोल्यनिष्ठ
विशत्यशुद्ध प्रसमं धनं यत् ।
कऐन निर्याति तदेव कष्ट
गुनीभगे लिनिय प्रविष्टम् ॥ १४८॥
एक संचितं वस्तु माटुं फटेन तत्फरात् ।
नियुक्तः पीडनं कृत्वा विलान्तर्गतसर्पयत् ॥ १४ ॥

·૨૪ धीवरपण्डितकृता पूर्णनापितमल्लेकजादाद्या हृतसंचयाः। बन्धनस्थाश्चिरं भूत्वा ते सर्वे प्रमयं ययुः ॥ १५ ॥ तत्तद्राज्यहिताकाटिकुले तस्य क्षयावधिः । शापः श्रीजैनभूपस्य प्रसारितभुजोभवत् ।। १५१ ॥ मन्त्रै राज्यविवर्धनं कुरुत भोः सत्यं वे मन्त्रिणो नाशं स्वामिनि कुर्वतां न हि सुखं स्याद्वः परत्रेह च । यैर्यजनमहीपतावपकृतं पुत्रैर्न भृत्यैर्न वा तैर्लब्धं फलमीदृशं तदहिता मात्सर्यधीस्त्यज्यताम् ॥१५२॥ अन्येप्युच्चावचास्तस्य सेवका ये तदाभवन् । तदनिष्टकराः सर्वे तद्वत्तेपि प्रमिम्यिरे ॥ १५३ ॥ यावद्वसति चसन्तस्तावद्विलसन्ति संततं भृगाः। तस्मिन्निष्टे नटे भ्रष्टच्छाया न चेष्टन्ते ॥ १५४ ॥ पूर्व जैननृपः सैदनासौरादीन्समागतान् । पैगम्बरान्वये जातान्पूज्याशात्वा महागुणान् ॥ १५५ ।। प्रोचासनकरस्पर्शदर्शितातुलसत्कृतीन् । स्वसुतादानमानेन यांस्तानानाधिपान्व्यधात् ।। १५६ ।। तेभ्यः सैदजमालादीबाजा ज्ञात्वा तरङ्गितान् । प्रत्यमुञ्चत्तदादेशात्तत्संचयमवञ्चयन् ॥ १५७ ॥ स सैदनासिरो धन्यो गण्यो धुरि मनीषिणाम् । यो विचार्यायति राशि सति देशान्तरं ययौ ॥ १५८ ।। सुतोपनयनाद्राशः सुचिर यर्नुपायितम् । बहुरूपादिराष्ट्राधिपत्यनित्यसुखोज्ज्वलैः ॥ १५९ ॥ इतस्ततो भ्रमन्तस्ते फेचिहिलीपुरं ययुः। फे चिद्विभयलोभेन पुननिष्काशिता अपि । नारमन्त यदिशे माथे मधुकरा च ॥ १६० ।।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। २२५ प्राप्ता ये परदेशजाः कणभुजो देशेत्र संपधुता , गर्मोत्यादिविविस्मृतात्मचरिताः कुर्युः प्रजापीडनम् । ते तत्पापमरेण नष्टविभवा निष्कासिताः स्वामिना गच्छन्ति हदकटमत्स्यतुलनां तज्जीवनाशाकुलाः ॥१६१ ।। राजानकैठकुरैश्च तैर्मार्गपतिभिः सह । निवद्धयौनसंवन्धकृतैक्यो मल्लिकोभवत् ॥ १६२ ।। सर्वतन्त्राधिकारेण राजतन्त्रमखण्डितम् । तालिमहाय मल्लेको मुष्टिवन्धमियाकरोत् ।। १६३ ॥ . पुत्रीकृतोयं मद्वंश्यो मदाहास्मात्स्फुरत्यलम् । इति तस्याक्षमिष्टादी मल्टिकः स्फूर्जितं न किम् ॥ १६४ ॥ स्वसारं वीक्षते स्वल्पं मार्गशोपि ज्यहांगिरः। स्वसारं सैदनिर्मुक्तिदत्तपत्राङ्कितां व्यधात् ।। १६५ ॥ तन्मार्गेशाग्रजां राजानुमतेन प्रसन्नधीः । सभ्यर्थ्य ताजिभट्टाय मल्लेकस्तामदापयत् ।। १६६ ॥ ज्यहांगियोपि मार्गेशः क्षितिपालानुरोधतः । स्वानजार्पणमेतस्मै चक्षमे नयदक्षधीः ।। १६७ ॥ चश्वरीफा योधानं कुल्या इव महोदधिम् । भाग्यमा समायान्ति कलपाणि च संपदः ॥ १६८॥ तां मार्गेशकुलोद्यानफल्पवहीं फलप्रदाम् । तैः संपूर्णगुणेः पूर्णा मट्टो लक्ष्मीमियासदत् ।। १६९ ॥ सैदानिष्काशन नेय संपन्नं जैनभूपतेः। देलयेयास्य पांग्रेप छतमित्यपदवनः ॥ १७० ॥ एते निष्कण्टफे देशे मद्धिकालदसंततः। प्रतिष्ठारसिफो राजा तत्समा च तदाभवत् ॥ १७१ ॥ 29

·૨૨૬
श्रीवरपण्डितकृता
विवाहोत्सवसद्वेश्मनाट्ययात्रादिमङ्गलाम् ।
नापयमग्नहोचिन्तां सौराज्यसुसितो जनः ॥ १७२ ।।
पञ्चाशद्वत्सरे राजा निर्ममे निर्ममेहितः ।
दिद्दामटे नदीमान्ते राजधानी मनोहराम् ॥ १७३ ॥
धन्याहमन्या किंशून्या इत्येवाम्युनि विम्बिता ।
स्फुरञ्चनुष्किकाहस्तैर्नृत्यतीव दिवानिशम् ॥ १७४ ॥
मद्वंश्येन कृता केनापीहशीति दिदृक्षया ।
स्वर्णच्छन्नच्छलाद्यस्याः प्राप्तो व्योनो दिवाकरः॥ १७५ ॥
यत्कारुकृतकोणस्थदारुगारुडमूर्तिभिः ।
प्रस्ताश्चरन्तो नायान्ति पक्षिणस्तन्नभोध्वना ।। १७६ ॥
गुल्खातुनाभिधा राशी माता दिद्देव देवता ।
विशाल धर्मशाला साप्यकरोन्मद्रसास्यया ॥ १७७॥
यत्प्रवेशे नृपस्तुष्टो मात्रा सह समागतः।
पक्षमेकं व्यधाभरिव्ययशालिमहोत्सवम् ॥ १७८ ॥
प्रतिष्ठामर्धनिप्पन्नां निर्लोड्यानुचितां नृपः ।
नगरे पितृपुण्यार्य पानगाहं विनिर्ममे ॥ १७९ ॥
फुलोद्धरणनागस्य तटभूमी महीपतिः।
चहिदग्धं नवं चक्रे राजवासं मनोरमम् ॥ १८०॥
विजयेशनदीप्रान्ते राजयेश्म नचीरतम् ।
माति भातिशयान्मध्यरल हारावलेरिव ।। १८१॥
उनं यत्र स्फुरत्पनं चितस्ताम्बुनि विभ्यितम् ।
प्रेक्ष्य तुष्टेः मुरैर्मुक्तमिव सौवर्णपानम् ॥ १८२ ।।
माति मुय्यपुरे राजधानी राजविनिर्मिता ।
पुरातनों परापोणी हसतीय सुधामिता ॥१३॥

·तृतीया राजतरक्रिणी। राशा कृतैरनेकाक्षे सोद्याने राजवेश्मभिः। यदर्शनादनेकाक्षो नूनं स्वमभिनिन्दति ।। १८४॥ प्रतिष्ठा विहिता राक्षा नवा या निजमण्डले ॥ अन्यास्ता वर्णिता नात्र ग्रन्थगौरवतो मया ॥१८॥ दिद्दामठेझदायुक्तः कृतातुलगृहावलिः । मसूदामजिरोदारशिलाभित्तिविराजिताम् ॥ १८६ ॥ खानगाहेति विख्यातं धर्मवासं विनिर्ममे । येन नानादिगायाततत्तत्पथिकशालिना ।। १८७॥ दिद्दामठपुरं सर्वं ययौ नेत्राभिरामताम् । प्रवेशे नृपमानीय पष्टिलक्षतव्ययम् ।। १८८ ॥ दत्त्वा सतिपुपग्रामं सन्नं यत्रावतारितम् । शाहाभिधास्य भार्यापि मटं सुकृतकर्मठम् ॥ १८९ ॥ खेरीविपयमार्गान्तनिर्ममे सप्रतिग्रहम् । तत्पुत्रो नौरुजायुक्तो कृत्वा धर्ममठं नवम् ॥ १९० ॥ नगराक्षिप्तिकां यावच्छेलसेतुं नवं व्यधात् । तद्वीपे सति यो हन्ति सर्वेषां पुरवासिनाम् ॥ १९१ ।। स्तम्भनिर्मितदीर्घाश्मसेतुबन्धकुतूहलम् । भ्रातरायपि ती धन्यावन्यौ रिगकनूथको ॥ १९२ ॥ व्यधातां क्रमराज्यान्तर्मठो सौधमनोहरी । ताजिभट्टोपि भूपालवालभ्यविभवोजितः ॥ १९३॥ करालविपये जैनपुरीमध्ये मठं व्यधात् । फुददीनपुरीमध्ये चक्रेश्मरचनां गवान् ॥ १९४ ।। इन्द्रोपीक्षेत तत्सोपि भवेत्कर्मकुनहली । पदराजानको राजपरशोमाधिकारमायः ॥ १९५।।

·२२८
श्रीवरपण्डितकृता
खानगाहं स निर्वर्त्य वलाढ्यमठकान्तरे।
नवः पितृविहारान्ते निजजन्मभुवोन्तरे ॥ १९६ ॥
येन लोकार्तिहञ्चके विहारः स्वगृहोज्ज्वलः।
मठाग्रहारमस्जीदाविहारगृहपातिभिः ॥ १९७ ॥
त्रिशविंशप्रतिष्ठास्ता मण्डले येन कारिताः।
सर्वदर्शनसंपन्नप्रतिपादितदक्षिणे ॥ १९८ ॥
प्रतिहार्यक्षणे येन कोटिरेका व्ययीकृता ।
स फिर्यडामरो जैननगरे सत्रसुन्दरम् ॥ १९९॥
मसूदाहजिरोदारं खानगाहं विनिर्ममे ।
हयातखातुना राजवल्लभा विभवोज्ज्वला ॥ २००॥
मृगवाटाभिधे स्थाने मठं दग्धं नवं व्यधात् ।
मोमारखातुना राजमहिपी स्वधनैर्नवम् ॥ २०१॥
राजधान्यन्तिके जैननगरे स्वमठं व्यधात् ।
जयरालाभिधा राजपुत्री राजान्वयोदिता ॥ २०२
शिफन्दरपुरप्रान्ते सानगाहं नचं व्यधात् ।
श्रीजैननगरेयस्य मसूदाहजिरादयः॥२०३ ॥
भान्ति प्रतिष्ठा यत्रैताः पुण्यकीर्तिमनोहराः ।
फर्ममत्यधिकारस्थो नापितः फेरठकुरः॥२०४ ॥
विजयेशनदीपारे मठं चारुतरं व्यधात् ।
सय्यभाण्डपतिश्चक्रेविहारं विजयेश्यरे॥२०५॥
यो धर्मसहाधुपकृद्धीसमार्ग इवायभो ।
प्रासादं लक्ष्ममेराधा नातरोस्य वणिग्यराः। २०६॥
भीमस्वामिगणेशस्य व्यधुः शैलमयं नवम् ।
तद्गणेशालयं दृष्ट्योन्नतं सुधया सितम् ।
द्वेषान्म्लेछमसं चिर्भ भयत्येवासितं नतम् ॥ २०७॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। ૨૨૨ अन्येप्युच्चावचा वेश्मप्रतिष्ठा विविधा व्यधुः याभिः स्वर्गोपमं भाति मण्डलं वेश्ममण्डितम् ।। २०८ ॥ देशस्मिन्विभवोभवन्कति न ते यैः संचयार्थे चयः संनीतं न ततो मृतेरुपहताप्येकाकिनी काकिनी । सोहं लब्धपदः करोमि यदि नो धर्म प्रतिष्ठादिभी रिको याम्यमुतोचिरादिति मतिःपुण्यात्मनो जायते॥२०९॥ कोपोहोपे नरेन्द्रस्य वेगादपि समुत्थिते । द्विपामधो गतिर्जाता न तु तद्वेश्मनां कचित् ॥ २१० ।। योभूद्राजविरुद्धानां दण्डस्तगृहलुण्ठनम् । तद्राज्ये प्रभविष्णूनां तद्विकल्पोगलबृदः ॥ २११ ।। किमन्यद्वेश्मनिर्माणव्यसने शाख्युपद्रवात् । जाता वनभुवः शून्या द्विपां वसतयो यथा ।। २१२ ।। श्रीतोरमाणदीमारानिप्प्रचारानवेत्य च । द्विदीनारी नागमयो नवा तेन प्रवर्तिता ।। २१३ ॥ पञ्चविंशतिको योभूत्पुराणस्ताम्रनिर्मितः । किंचिदूनीकृतश्चाभूद्व्यामाचुरलक्षणात् ।। २१४ ॥ मुक्तामणिं नृपतिमौलिपु योग्यमूर्ति या घर्धयत्युपनतेन पयोधरेण । सा पायनी शुचिरचिर्जननी सुमुख्या संगच्छते न चिरकालमनेन साफम् ॥ २१५॥ (सा शुक्तिफास्य जननी जननीतचित्ता। सायीव तिष्ठति चिरं नरभुक्तिकामा ।) ॥ इति वापारः॥

·ર૩s श्रीवरपण्डितकता शैशवे स्ववयो दत्त्वा राजा संवधितो यया । गुल्खातुनास्य जननी साकस्मात्रिदिवं गता ॥ २१६ ॥ कोपर्विविकृते राशस्तरङ्गतरलात्मनः । सततं प्रतियन्धाय सिन्धोर्वेलेव याभवत् ॥ २१७ ॥ तां हिन्दुकसमाचारशतपचरविप्रभाम् । स्मृत्वा सरुदिताक्रन्दं शुशोच सकलो जनः ।। २१८ ।। तया वियुक्तस्तत्कालं राजा कृष्णाम्बराम्बरः। दिनश्रियेव पद्मोभूदुःखसंकुचिताननः ॥ २१९ ॥ ग्राहयित्वांशुक शुद्धं व्यतीते दिनसप्तके । सव्ययं मल्लिको राशो व्यधादुःखनिवारणम् ।। २२० ।। शाहावदीनपुर्यन्तनौसेतुं विपुलं नवम् । तद्धनेनादिशत्कर्तुं तत्पुण्यद्धय महीपतिः ॥ २२१ ॥ अभूत्सैदान्वये जाता वलुभा या महीपतेः। हयातखातुना राशी प्रेमाश्यासविलासभूः ॥ २२२ ॥ पदार्थान्धोपभूपादिपरिवारसमन्वितान् । अनन्यरसिको राजा तस्यै सर्व समार्पयत् ॥ २२३ ॥ तयकयैव राजेन्दुः स सुन्दरगुणश्रिया। अविन्द्रपरमानन्दं मालत्येव मधुवतः ।। २२४ ॥ विभवे सति भवति भवे कस्यचिदेवेप्सितो लाभः । वर्षति मेघे कृपिकृत्कोपि मणि मौक्तिकं लभते ॥ २२५॥ महाराश्यां महीभर्तुरस्यां राजसुतोजनि । यस्य मादसानाख्यामफरोन्मौसुलोचिताम् ।। २२६ ॥ ततः पूर्वाधिफपीते ताजिम स भूपतिः । स्थसुनं रक्षणायादासिन्धुरिन्दुमियेश्वर ।। २२७ ॥

·तृतीया राजतरद्भिणी। २३१ चतुःपञ्चाशवथ वैशाखे नरनायकः । पुत्रजन्मोत्सवानन्दममजदयसुन्दरम् ।। २२८ ॥ विदग्धचर्चरीपालनर्तकीनटगायनान् । उद्दिश्य त्यागरसिकैन फैश्रवणायितम् ।। २२९ ॥ पट्टफौशेयवस्त्राप्ती राज्ये श्रीजैनभूपतेः। सामान्तसचिवादीनामासीत्सत्कारसिद्धये ॥ २३० ।। ताज्ये विभवोदारव्यये सा प्राकृतालयात् । उत्सये चर्चरीपालनटाद्यैः प्रापि तैरपि ॥ २३१ ॥ स्फीतराजश्रिया प्रीतो नृपतिर्नवयौवनः। आनीतगीतविन्द्वर्थः संगीतरसिफोमवत् ॥ २३२ ॥ संगीताज्यहांगीरमार्गेशाद्याः सुखोचिताः। तारका इय चन्द्राने व्यरुचन्त सभासदः ।। २३३ ।। कृष्टचन्द्रावलीराजरूपाभिनयनपुणात् । राशे वरनटा नाट्यात्तदर्शनकुतूहलम् ॥ ३३४ ॥ प्रलम्यकृतफाश्मश्रुदन्तभूयिक्रियाञ्चलैः। तारानुसारितद्भावनाट्यहास्यकथाक्रमः॥ २३५॥ अनेकमुख्यवाद्यैश्च प्राणिभाषानुकारकैः । भण्डिमापण्डितो भण्डो मृतों हास्यरसोमयत् ॥ २३६ ॥ मल्लाहस्सननामापि पितुरप्यधिको गुणी। प्रथमं शतन्त्रीयां मोदचीणामफारयत् ॥ २३७ ॥ भापादिगीतसामग्री पारसीगीतफीशलम् । तुम्यवीणाधरसोई नृपासप्तोप्यदर्शयम् ।। २३८ ॥ गाथागीतप्रियो राजा स्वयं मंस्टतपद्ययित् । नादशंसामयं लोकं रागालत्त्येदमग्रयीत् ।। २३९ ॥

·२३२ श्रीवरपण्डितकृता शुष्का येन समुल्लसन्ति तरयो वश्या भवेयुसुंगा यत्रैवावतरन्ति देवतगणा जल्पन्त्यदृष्टाअपि । यो दुःखे च सुखे च मूविदुपोलिस्य वृद्धस्य वा प्रायः प्रीतिकरो ममास्तु सततं श्रीनादनामा रसः॥ २४०।। श्रव्यकण्ठे नृपो गीत्वा रागैकालतितो बहुन् । रागान्समोञ्चगीतांश्च साश्चर्यान्नस्तदाकरोत् ॥ २४१ ॥ अथ गायनवृन्द तत्प्रवेशय ममाग्रतः। गीताङ्गाधिपतेराशामदान्मे नृपनायकः ॥ २४२॥ आनीय स्थापिताः सर्वे नामग्राहं निवेद्य च । ते ते वहावदीनाद्याः सर्वाद्या वृन्दनायकाः ।। २४३ ।। शिक्षाकारादयः पञ्च स्वप्रपञ्चातिचञ्चलाः। अमुञ्चन्पञ्चमव्याजात्पञ्चेपुरससंचयम् ॥ २४४ ॥ निर्दोपकण्ठसंजातमझुलध्यनिरअकाः। अधीतगीतवद्धात्तमात्तद्रवकमहकाः॥२४५ ।। संगीतज्ञं नृपं तं ते श्रुत्वैवं तत्समुत्सुकाः। गीते शद्वगुणाः पञ्चदशसंख्यां स्थिति व्यधुः ॥ २४६ ।। केदारगौडगान्धारदेशभङ्गालमालवाः। कर्णाटगायना राशो रागाचाप्यस्फुरन्पुरः ॥ २४७॥ मदनोद्दीपिता रात्री नव्यभाव्या दशोज्वलाः। अशोभन्तानुगा राशो लासिका दीपिका अपि ॥ २४८ ।। रत्नमालादीपमालारूपमालाविताभिधाः। अकुर्वल्लासिफा लास्य हावभावमनोहरम् ॥ २४९॥ झम्पाफम्पाफुलाप्रप्रसरसरसताधारसाङ्गहार- प्रारम्धाशास्यलास्योत्तरतरललसद्धायभायागुमाया।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। २५५ उत्कण्ठाकारिकण्ठोद्वसततततस्फीतगीतप्रपश्चा पात्रीयंरम्यगात्रीलसातिसतिलका कीरशीरत्नमाला २५० गुणिमदरणदात्री प्रेक्षकामन्दवात्री 'नवकरणविधात्री रूपलावण्यधात्री। कलितललितगात्री शुद्धसंगीतगात्री गुणगणमणिपात्री रूपमालैव पात्री ।। २५१ ।। पस्या मुर्ख हिमचिर्ननु यद्विधात्रा संपूर्णसर्वमवशेषतयात्र मुक्तः । आश्यानतामुपगतोस्य रुचायमास्ते नासानमौक्तिकमिपादमृतस्य विन्दुः ॥ २५२ ।। आसां कर्णालिकमोतलम्यिमुक्ताफलच्छलात् । मुखेन्दोनिर्गता नूनं लावण्यामृतविन्दवः ॥ २५३ ।। इत्यादि शंसां कुर्वाणो नृपतिर्नवयीयनः । लीलामिनः सम ताभ्यो मद्यपानमगाहत ॥ २५४ ॥ तत्तत्कलापरिचये फविवारप्रपये पञ्चपुसंचयनिभासु घराङ्गनामु । संगीतचर्वणयिधी घसुधानमोगे धन्या नृपाः प्रतिदिनं व्यसनं भजन्ते ॥२५५॥ श्रुत्पा दिगन्तरात्फीति रामः फर्णामृतपदाम् । गीतकाव्यकलाख्यातः पयारफदनोभ्यगात् ।। २५६ ।। गायतः सोनुगीतानि स्थरतानि समान्तर । तुष्टी महीपतिस्तस्मै ध्यधात्फनकवर्पणम् ॥ २९७ ॥ भयन्धीतचतुर पदाचित्स नृपाप्रमः । भगायरसर्यलीलाप्यं प्रवन्ध देशमापया ॥ २८ ॥ 30 ·२३४ श्रीवरपण्डितकृती अनभिज्ञतया राज्ञः पृष्टोहं तस्य लक्षणम् । तूर्ण भरसशास्त्रादेः सोदाहरणमनवम् ॥ २५९ ॥ पदपाठस्वरेस्तैस्तु तालरागमनोहरम् । श्रुत्वा पडझं तन्मत्तो राजाभूदिताशयः ॥ २६० ॥ तद्रीतस्याङ्गवैकल्यं ज्ञात्वा मामब्रवीदिदम् । गीतदर्पभृता वादं फुर्वनेन सभान्तरे । तथेत्युक्ते महाराजो द्वयोर्वादमकारयत् ॥ २६१॥ सभायां विहिते वादे गीतग्रन्थावलोकनात् । श्रुत्वा प्रवन्धान्मत्तः स साश्चर्यो गदनोभवत् ॥ २६२ ॥ अहो काश्मीरिकापहिचतुरः सर्वशास्त्रावित् । इत्युक्त्वालिङ्गय मां मे त्वं गुरुरित्यव्रवीत्स्फुटम् ॥ २६३ ॥ कौशेयकपरीधानप्रसादानन्दिताशयम् । अकरोन्मां नृपस्तूर्ण तद्वादजयरञ्जितः ॥ २६४ ॥ घोपाः स्वोत्पत्तितोपा गतिगुणचतुराः पीयराङ्गास्तुरगाः स्फोतं यज्ञोपवीतं कनकमणिचितं द्रव्यमन्यच्च भव्यम् । वस्त्रोद्योताश्च पोता निजवपुपि धृता वस्त्रयोगाः सभोगा राशाश्रीहस्सनेन प्रसभमिह मयि श्रीवर किंन दत्तम् ॥२६॥ नयज्ञः शंसदीनोभून्मन्त्री वालावदीनकः। वीरः शाहावदीनः स कुछदीनो विवेचकः ॥ २६६ ।। श्रीशिफन्दरशाहोपि यवनेन्द्रमतप्रियः। आलिशाहोभवहाता श्रीमानमहीपतिः॥२६७ ॥ सर्वशास्त्रप्रियः सर्वभापाकाव्यविचक्षणः । राजा हैदरशाहः स तन्त्रीवाद्यविशारदः ॥ २६८ ॥ संगीतनिपुणः सोयं हस्सनेन्द्रो नरेश्वरः। एफैकगुणवाहुल्या प्रसिद्धा नपमण्डली ।। २६९ ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
२३५
मण्डलेस्मिञ्जनेईप्रोत्यवोचनृपतेः सदा।
श्रुत्या राशो महागीतं रागालप्तिमनोहरम् ।
श्रीजहागिरमार्गेशमुख्याः पादौ ववन्दिरे ॥ २७० ॥
देशस्मिन्परवञ्चनात्प्रकुरते लोको यदा संचयं
तत्तद्धर्मविपर्ययेण च भजनस्वाचारनिःसारताम् ।
उत्पातैर्विविधस्तदा समुदिताः स्वं पीडयन्ति प्रजा
दुर्वात्यानलदाहदुर्हिममहाशत्यस्वभेदामयाः ।। २७१ ।।
कदाचित्पौरवणिजो गोवधं नगरान्तरे।
आजन्महिन्दुकाचाराश्चक्रुर्मासुलवल्लभाः ॥ २७२।।
यत्र गायो हता भुक्तैस्तन्मांसस्तैर्दुराशयः ।
स विहारः स नगरः शुद्ध्येयानो स्वमक्षिपत् ॥ २७३ ॥
अथ नैर्ऋतदिग्यातो जातोत्पातशताचितः।
अकस्मादुदभूद्देशे प्रत्यूहापातदुःसहः ।। २७४ ॥
आरम्भ एव कोप्येतं श्लोक सूनुर्विपश्चितः।
गणरात्रं समालोच्य दुर्वातं तं महाद्भुतम् ॥ २७ ॥
सरवर्णेन मेधेन चन्द्रवर्णेन भानुना ।
नतेनातिवातेन हा प्रने छ गमिष्यसि ॥ २७६ ॥
घत्सरे पञ्चपञ्चाशे प्रवरेशपुरान्तरे ।
गोसोनि णोपान्तादकस्मादुदभूच्छिखी ॥ २७७ ॥
मारी तंटेकपावस्था गुलिफावाटिफावधिः।
क्षणानगरभू हाइग्धारण्यमिवाभवत् ॥ २७८ ॥
भूईल्यग्यायुनोसूता ज्वलन्ती सजवागता ।
गृहन्मसूदाच्छयान्तः पपातोत्पाततिका ॥ २७९ ॥
प्रसारिता चतुर्दिशु यत्र भितिः सुधासिता ।
श्रीशिफन्दरभूमर्नुमंर्ता फोतिरिवामयत् ॥ २८० ॥

·श्रीचरपण्डितरता व्यधाघदन्तर्जनता प्रणीता पुनरुस्थिता । स्यत्संगरो वरोत्तुगतरजापलिभगिताम् ॥ २८१ ।। मन्त्रपाठोधतं यत्र यवनानां फदम्यकम् । गुमन्मधुपगर्भालसहस्रमिव राजते ॥ २८२ ॥ चतुर्दिवारनिर्गच्छच्छुझधारागता जनाः। कुर्वन्ति भूगतम्लेच्छतदहनिर्गमम्रमम् ॥ २८३ ॥ यन्मध्योपचतुःस्तम्भदम्माद्विधिदिरक्षया । चतुप्पादिव तद्धर्मः प्राप्ती भात्युज्झितस्थितिः ॥२४॥ स्वर्णच्छनच्छलाद्यत्र मायाफर्णनकौतुफात् । फर्ण दातुमिवाभ्यर्ण भजन्माति दिवाकरः ॥ २८५॥ तन्महासदनं व्याप्तगगनं रचनाद्भुतम् । म्लेच्छदर्शनराजार्था रक्षा दुर्गश्रियं ददत् ॥ २८६ ॥ कुर्वन्फल्पाग्निनिर्दग्धविश्वज्वालावलिभ्रमम् । क्षणमात्राचदा यातं भितिमात्रावशेषताम् ॥ २८७ ॥ निमिचजा विधा यस्यां म्लेच्छाः कुर्वन्ति भक्तितः। पधामहोत्सवाचेपु गणशो मिलिताः सदा ॥२८८ ॥ तत्तहहामखानीयपञ्चावासादिभिहै। सताण्डवचटत्कारं ते खाण्डववनायितम् ॥ २८९ ।। ज्वलद्भूर्जत्वची याता वितस्तासलिलान्तरम् । दग्धा जलगता नावः शेकुः शमयितुं न याः॥ २२०॥ सुरपत्तनधोपेषु तदुपप्लववायुना । सहनसंख्या वेश्मौघास्तहिने जज्वलन के ॥ २१ ॥ उत्पातवातजातोर्मिमहापद्मसरोन्तरे । शतसंख्या दिने तस्मिन्किराताःप्रलयं ययुः ।। २९२ ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। ૨૭, घर्णाचारविपयासः समासः कुजवत्सरः। पुरश्रीविहितोद्वासे निवासक्षयकार्यभूत् ॥ २९३ ॥ अथ वा पूर्वकतणां जाते पुण्यक्षये सति । नवीनकर्तृनिर्माणकार्यर्थ कुरुते विधिः ।। २९४ ।। निर्मिता तादृशी राक्षा सा महासदनस्थितिः । पुण्यथीरिव या स्फीता विभाति नगरान्तरें ।। २९५ ।। अचिरात्सा पुरी दग्धा नवीरुतगृहा यमी। भूपं तरुणमीक्ष्येव विहिता तरुणी प्रिया ॥ २९६ ॥ भूपालदुर्व्यसनजाः प्रभवन्ति दोपा नाशाय यद्यपि हि साधुनि मण्डलेस्मिन् । अन्योन्यमन्त्रिवरवैरसमुत्यदोपो राज्यं समस्तमपि नाशयति क्षणेन ॥ २९७।। शक्तिस्फीतं समुदयलसत्सप्तधात्वद्गमन धचे नित्यं यदपि सुभगं सर्वकार्यक्षमत्वम् । दोपा वाताय इव महामन्त्रिणोन्योन्यदुष्टा यते स्युर्गलति न चिराद्देहवत्तत्र राज्यम् ॥ २९८ ॥ अप्रस्थैः सर्वदा रक्ष्यः स्वमेदःममविष्णुमिः। चार्वाकाणामिवेषां हि भयं न परलोकतः ॥ २९९ ॥ ललितादित्यदेवोकामिति नीतिं विलवर ये। मियो घेरं प्रकुर्वन्ति ते नश्यन्तीह मन्त्रिणः॥३०॥ मलाईसाफदर्यायखानादीनां विरोधतः । स्वमेदजर्जरं राज्यं घट श्रीजैनभूपतेः ॥ ३०१॥ तदामभृति तेनैव दृष्टे नाशेष मण्डले। मन्त्रिणो नेय फस्यापि मत्सरो विरमत्ययम् ।।३०२॥

·૨૨૮ श्रीवरपण्डितकृता अहो पिपिशाचोयं रूढो राजसभाशये। केनापि मन्त्रिणा नैव जीयते सर्वनाशकः ॥ ३०३ ॥ रोगो हतप्रयोगो व्यालो वा धृतमहाविपज्वालः। नामिस्ताहग्भयकृत्प्रकृतिविरोधो यथा देशे ॥ ३०४ ॥ अत्रान्तरेहादायुक्तो युक्तोपि नयसंपदा । अधीर इव नाशाय नेयवुद्धित्वमग्रहीत् ॥ ३०५ ।। एकदा पितरं पुत्रा विजने नौरुजादयः । इत्यूवुर्दूपणां ताजिभद्दीयां विभवासहाः ॥ ३०६ ॥ निग्रहानुग्रहैकाग्राः समग्ने मन्त्रिमण्डले । उग्रो भट्टः प्रजायासैर्देशनाशाय वर्धितः ॥ ३०७ ॥ तत्रापि दुग्धपितृता राजसूनोपास्पदे । अग्रे ययौ समायोगः सोयं दाहाय दुःसहः ।। ३०८ ।। राशी राजावदच्चास्मै सेनानीरयमेव हि । प्रवलं वाधते ह्यस्मान्यदि नायं प्रणाश्यते ॥ ३०९ ॥ इत्याकर्ण्य सुतैरुक्तवैगुण्यादवलोक्य च । पुत्रीकृतोर्पि मल्लीकस्ताजिभट्टे व्यरज्यत ॥ ३१० ॥ राज्याहानि समस्तानि योरक्षत्समया हशा। प्रायपुण्यसंक्षयात्सोपि शनैरासीत्स्खलन्मतिः ॥ ३११ ॥ स्वार्थ परित्यज्य विभोहितं ये कुर्वन्ति तत्कार्यकृतावधानाः। विनाशकाले समुपस्थिते ते भवन्त्यफस्माद्विपरीतचेष्टाः ।। ३१२ ।। प्रभविष्णुरयं राशो दूरीकार्यः फया धिया । इति चिन्ताकुलस्तांस्तानुपायान्मलिकोफरोत्। अथैफदानवीद्रायः सभायां मलिकः सुधा ॥ ३१३ ।। .

·तृतीया राजतरङ्गिणी। राज्येनाप्तेन किं राजनाक्रान्ता वाह्यभूः परैः। चिन्ता कस्यापि नवास्ति यावत्सर्व प्रणश्यति ॥ ३१४॥ वरं स्वयमहं यामि तदाज्ञा दीयतां विभो। इति श्रुत्वाप्रवीत्ताजिमस्तं साहसोत्सुकः॥ ३१५ ॥ यात्रायै दीयतां राज्ञः सेनानीमत्परोधिकः। तच्छुत्वा सर्वसामग्री दत्त्वा मल्लिकचोदितः ।। ३१६ ।। राजा तं फटकोपेतं वाह्यदेशं व्यसर्जयत् । भीत्या प्रीत्या च नीत्या च जग्मुस्तमनु सेवकाः॥ ३१७ ॥ मधुपा इव गर्जन्तो यातुं मधुकरेश्वरम् । राजप्रक्रियया रम्यं दृष्ट्वा तं व्ययशालिनम् ॥ ३१८ ॥ नृपा राजपुरीयाद्या यभूयुर्विस्मिताशयाः । अन्येप्यज्यभदेवाद्याः समस्ता भद्रमण्डले ॥ ३१९ ॥ तत्तारपानमुत्सृज्य तुष्टास्तमुपतस्थिरे। तदुपोद्वलिता मद्राः क्षुद्रा विद्वाचितारयः ॥ ३२० ।। देशं तत्तारपानीयं सोपद्रवमचीकरत् । दहश्शनारफोटादौ मसूदां साननिर्मिताम् ।। ३२१ ॥ सामान्यकुलजोप्यप निःसारोनुमितो जनः । अचिन्त्यकृतकार्यासीत्स्वामिस्नेहे प्रमावतः॥ ३२२ ।। पुरपत्तनघोपादीननयत्स्मृतिशेपताम् । प्रतापस्तस्य तत्कालं तीपणांशोरिव दुःसहः ॥ ३२३॥ तत्तहिल्यादिदेशस्यजनोळूकमयं व्यधात् । फरदीसत्य सामन्तांस्तत्तत्साहसनिष्ठुरः ॥३२४ ॥ स्वदेशं प्रत्यगातूर्ण पूर्णस्तुरगसंपदा । स्वामिफार्यघशान्मन्त्री पुत्रं पश्यति शमुपर ।। ३२५ ॥ A ·२४० श्रीवरपण्डितकृता शत्रुमप्यतिवराह पुत्रवत्परिरक्षति । इत्यादिनीतिमुल्लचच मल्लिको दैवमोहितः ॥ ३२६ ।। तदुत्कर्षासहस्तस्य दर्पनाशोधतोभवत् । सवलो याधते सर्वात्वाल्लभ्यादिति शङ्कितः।। ३२७ ॥ मल्लिकस्तं प्रति कुद्धो भूपं द्वेपमजिग्रहत् । अत्रान्तरे सुतो राक्षः कनीयान्होस्सनाभिधः ॥ ३२८ ॥ पयोदानाय मल्लेकनीरुजाय समर्पितः। तेन श्रुतेन तद्भूपविधेयत्वविसूत्रितः ॥ ३२९ ।। आगच्छन्कटके भट्टो ययौ मन्दप्रतापताम् । तस्य सेनागतस्याथ नेयवुद्धिर्नृपेश्वरः ॥ ३३०॥ सरकारं चोदितं तस्मै नाकरोद्विरसीकृतः। अथ तस्यापकारार्थ मल्लिका स्वयमक्षमः ॥ ३३१ ।। दः गतानां सैदानां पुनरागमने मतिम् । तदीयास्तनया रास्तव पुत्रवती प्रिया ।। ३३२ ।। रक्ष्यः श्वसुरपक्षः स कथं नानीयते त्वया । इत्यादिप्रेरणादाको राजाराधनतत्परः ॥ ३३३ ॥ सोपाधीन्व्यसृजल्लेखान्सैदाण्डिल्लीशमण्डले । तस्यैवेति प्रभवति जनो दुर्नयैर्दूपणाद्य- रेतदुमा नयति न घयः स्वं कथं गाढमूढः सर्वी पृथ्वी जयति न कयं तन्त्रमन्त्रोर्जितोसा- वित्याशङ्कयो भवति पुरुषो भाग्यभाग्याचदास्ते ॥ ३३४ ।। अपहत्य पुनः सैदान्यदानपति मलिकः। तेन स्यात्सर्वनाशोस्येत्यवदत्तीक्ष्णधार्जनः ॥ ३३५ ।। सैदानयनवृत्तान्तं बुद्धा श्रीफिर्यडामरः । गृहं गत्याभदायुकं युक्तमित्यप्रवीद्वचः॥ ३३६ ।।

·तृतीया राजतरक्रिणी। २४१ ताजिभट्टो विधेयोयं भृत्यवद्वर्तते त्वयि । तदेतं रक्ष युक्यास्य विधाय मदशातनम् ॥ ३३७ ।। मा प्रवेशय सैदांस्त्वं दुर्धरान्देशकण्टफान् । तुरुप्कपुष्कलाश्वासान्यत्नानिष्काशितानपि ॥ ३३८ ॥ एकनाशार्थमिच्छा चेत्सर्वनाशस्तदागतेः। पोतकतोश्चैत्यस्य ज्वलनं किं समर्प्यते ॥ ३३९ ॥ नूनं सपुत्रभृत्यस्य नाशो न भविता चिरात् । यसदानयने धुद्धिर्जाता भाग्यविपर्ययात् ॥ ३४० ॥ शतापकारान्सेदास्तानानिनीपुर्मवान्यदि। विपमुष्टिं क्षिप स्याल्यां सानायां तत्स्वमृत्यवे ॥ ३४१॥ मद्वची गृह्यते सत्यं झंमन्येन त्वया न तत् । विपत्ती स्मरणीयं स्यान्मयि लोकान्तरं गते ॥ ३४२॥ थुत्वेति मल्लिका प्राह किं कुर्वन्ति मयि स्थिते । एकदा शातसामर्थ्याचाटुकारा भवन्ति नः ॥ ३४३॥ तथेत्युक्ता गर्ने तस्मिन्मन्यत्याहणाहते। सैदानयनसंकल्पान मनाविरराम सः॥ ३४ ॥ सातायतित्यादुपदिएमिष्ट- गंद्राति वाक्यं न दि नष्टचेष्टः। कटे निविष्टः स हि वक्तिशोका. दियामतिष्ठं न हितोपदेशे ।। ३४२ ॥ ततो लेगान्समालोच्य तस्योत्कण्टितमानसाः। ईमा याययुः सैदाः कृतपक्षपरिप्रहाः ॥ ३४६ ॥ अथ प्रथममेह ममीयाहस्सनोग्रणीः। मध्याननारुजायुनायुक्तो भूपाप्रमाययी ॥ ३४७ ।। 31

·२४२
श्रीवरपण्डितकता
विहितान्योन्यकं शंसन्मल्लिकोस्मै प्रसनधीः।
सोयाश्रमं प्रदेशं तत्स्वकीयं स समार्पयत् ॥ ३४८॥
यसैदहस्सनेनापि सिद्धादेशाधिकारिता ।
तस्य तेनेच नाशार्थ सिद्धा देशाधिकारिता ॥३४९ ॥
मात्समागतैः सैदराकान्ते मण्डले वलैः ।
आभ्यन्तराश्च याह्याश्च काश्मीरास्तत्रसुर्जनाः ॥ ३५० ॥
सैदास्तरहितान्दृष्ट्वा तुरङ्गाद्भपतेर्मतात् ।
नृपो जायाविधेयत्वात्तद्विधेयक्रमागतः।
सपुत्रः सोह्यदायुक्तो वभूवानुशयाकुलः ॥ ३५१ ।।
पश्चाद्भवेद्या मनुजेपु वुद्धिः कार्ये कृते सा प्रथमं यदि स्यात्।
मित्रार्पितश्रीः परिभूतशत्रुर्न को भवेत्संततसौख्यभागी॥३५२॥
अथ सैदाः स्वतन्त्रास्ते कलत्रहरणेच्छया ।
वन्धनं ताजिभट्टाय कर्तुमैच्छश्छलैपिणः ॥ ३५३ ।।
एकदानिप्टमाकर्ण्य स्वात्मनः सैदचिन्तितम् ।
मल्लेफसदनं प्रायात्ताजिभट्टो भयाकुलः ॥ ३५४॥
सैदविस्फूर्जितं दृष्ट्वा साशङ्कः सोभवद्यदा ।
स फिर्यडामरो वृद्धस्तत्कालं प्रमयं ययौ ॥ ३५५॥
प्रतिक्रियादिसुकृतरिह वा परदुर्लभम् ।
य एकः सकललाध्यामलब्ध्वान्त्यक्षणे क्रियाम् ॥ ३५६ ॥
तच्छ्रुत्वा नृपतिस्तूर्ण क्रुद्धः सैदप्रतारितः।
रोद्धं तद्यसृजजोनराजानकमुखान्भटान् ॥ ३५७ ।।
स्वगृहे स्थाप्यतां बद्धो हृतस्वो दत्तरक्षकः।
इत्युक्तो मलिकस्ताजिभट्ट तेभ्यः समार्पयत् ॥ ३५८ ॥
तथैव स्थापितो वद्धः पुण्यशेपतयात्मनः।
फालं वृत्त्या कृताप्यायः सकुटुम्चोत्यवाहयत् ॥ ३५९॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। રફ भूर्यर्थव्ययपुण्यः स वापि स्वगृहान्तरे । सकुटुम्बः सुखं तस्यौ मराल इव मानसे ॥ ३६०॥ विभवे दानभोगं यः करोति सुकृतेच्छया । पतझटः समाप्नोति भूयस्तत्ताजिभट्टयत् ।। ३६१ ॥ एवं माडेफाझदेन परोद्रेकासहिष्णुना। ध्वस्तमाया व्यधीयन्त सर्वे ते प्रभविष्णवः ॥ ३६२॥ कृतापकारिसदेश्यो भागिनेयप्रणाशनात् । ज्यहागिरोपि मार्गेशो मडिके शङ्कितोमवत् ॥ ३६३ ॥ सर्वाधिकारसामग्री स्वपक्षस्य समर्पिता। प्रतीहारादिवारेन्द्राः स्वार्थबुद्ध्या विनाशिताः ॥ ३६४ ॥ इत्यादिपणे राजा मल्लिके विरसोमवत् । रक्षेत्युत्ता स्यमात्मानं कदाचित्कृतदर्शनः ।। ३६५ ॥ नेकपावस्थितिस्तिष्ठन्स्यराष्ट्रान्तः स्थितिं व्यधात् । अयागात्कुसुमक्रीडां कर्तुं सैदसमन्यितः ॥ ३६६ ॥ भवनोपयन राजा रामश्चैत्ररयं यथा । विधाय लोलां पुष्पाणां नौकायातो महीपतिः ।। ३६७ ॥ मार्गेशनीरजायुक्तः पानलीलां व्यगाहत । सर्वे परस्परक्षीवास्तत्तद्वाचानुयन्धिनः । ते प्णय इयान्योन्यं चार्वाक्टरताडनम् ॥ ३६८॥ सोमे प्रवृद्ध शुद्धाय स्यतमस्तकवेष्टनः । अगायतुमुपालमै नृपो मद्धिकमन्दिरम् ॥ ३६९ । प्रमादितापिस पाए गुजधानी धान्यितः । पुप्रदुयजः शोको मटिकस्य च मानसम् ।। ३७० ।। अन्येपुरहिनांस्तस्य पजा चिरलमानसः । रहयो नायुक्तपक्षो में युक्तमित्ययोद्रहः ।। ३७१ ।।

·२४४
श्रीवरपण्डितकृता
अवश्यमेव छिद्रं तत्समासाद्य विरोधिनः
अपकाराय संनद्धा देहे दोपा इवाभवन् ।। ३७२ ॥
राज्ये यूसुबखानं चेत्कुर्युः किं क्रियते त्वया।
पभ्यो नीत्वा तदन्यस्मै देह्येनं रक्षणाय भोः ॥ ३७३ ॥
तथेत्युक्ला नृपोन्येद्युोंनराजानके द्रुतम् ।
विन्यस्य रक्षणे युक्त्या मल्लिकात्यानमग्रहीत् ॥ ३७४ ॥
पुत्रं विन्यस्य भूपाने तदिने स्वगृहस्थितः।
अपकर्तास्मि शत्रूणां प्रातरित्यत्रयीत्प्रियाम् ॥ ३७५ ॥
अत्रान्तरे मार्गपतिर्नृपाहूतो बलान्वितः।
स्वराष्ट्रात्साहसोयुक्तो नगरे तूर्णमाययो । ३७६ ॥
प्रातः श्रुत्वाथ मल्फिः सवलोगानृपान्तिकम् ।
रुपा निवृत्तो रुद्धोपि चिल्लया दक्षिणस्थया ॥ ३७७ ॥
पादाभ्यां ताडयन्वक्षो गच्छतोस्य तुरङ्गमः ।
भविष्यत्स्वामिविरहाच्छुचेवानुमुखोभवत् ॥ ३७८ ।।
तत्कालोदितसूचिःसंक्रान्तिज्वलितायुधः ।
नृपाशप्तोपि मार्गेशः ससैन्योविशदगनम् ।। ३७९ ॥
अन्योन्यस्पर्धया तन द्वयोः प्रविशतोस्तदा ।
संनयो राजधानी ययौ संभ्रमलोलताम् ॥ ३८० ॥
सशस्त्रोयं प्रविष्टः किमित्यायुक्तः स भागिलम् ।
अदापयज्यसराय मार्गेशाय नृपः फुधा । ३८१ ।।
तावनिर्गत्य भीतेन राझा स प्रेरितस्ततः।
पुरान्तर्ग्रन्थनां शत्या ससैदः पुनराययो । ३८२ ॥
निर्मुच्य यन्धनात्ताजिमह राजानफान्वितः।
राजधान्यगनास्सन्दं ददी जिष्णुतहागिरः ॥ ३८३॥

·तृतीया राजतरंगिणी।
२४५
प्रेरितास्ताजिभट्टेन तद्भुटाः समरोद्यताः।
पश्चिमद्वारधानी तां राजधान्यामदाहयत् ।। ३८४ ॥
सोनिहस्सनराजानफावासान्तं क्षणान्तरात् ।
सोचागारां गृहश्रेणी दग्धारण्यमियाकरोत् ॥ ३८५ ॥
इन्द्रवासोपमा वेश्मरचना ज्वलिता श्रुता ।
दूरस्थितानामप्यन्तः संतोपमुदपादयत् ।। ३८६ ।।
तमस्तोमसंघट्टज्वालाजालगतोप्मणा ।
सर्वेन्तःस्थाः फटाहान्त वन्मत्स्योपमां दधुः ।। ३८७ ।।
अगनेग्निं समालोक्य ज्वलन्तं राजसद्मनि ।
सभीति पति तो विहलः समपद्यत ॥ ३८८ ॥
उम्णायमानमार्गेपु स्फुरन्तोपि युयुत्सयः ।
न फेपि शेकुस्तान्योर्बु तद्भाग्ययन्त्रिता इव ॥ ३८९ ।।
स्यभृत्यांश्चलितान्दृष्ट्वा पुत्रोत्सेवावशेपितः ।
यभूव मलिकस्तत्र किंकर्तव्यतयाकुलः ॥ ३९० ॥
पुत्राः पुर्घन्तु मा युद्धं राज्यं नश्यति भूपतेः ।
अयं राजास्य देशस्लु रक्षितो दश यत्सरान् ॥ ३९.१ ॥
तत्फयं नाश्यते युमादस्मिन्विषमविग्रहे ।
तत्रापि ज्येष्ठः पुत्री मे तटस्थोरिपु मध्यगः ॥ ३९२ ॥
अनिष्टं नारजाचा मे लमन्तेस्माद्रणक्षणे ।
पर ममैय नाशोस्तु नाफोति यार्धमहे ॥ ३९३ ॥
इति ध्यात्यायचीरपुत्रान्न योद्धव्यमिहासत ।
दरयुला गलितोत्माहो नृपं शरणमाययो । ३९४ ॥
मण्डप राजधान्यां स राजा विन्यस्य रक्षिणः ।
स्नेहावरक्षदायुनान्पूर्वसयामनुस्मन् ॥ ३९५ ॥

·२४६
श्रीवरपण्डितकृता
आयुक्तनत्थकाद्यास्ते ज्ञात्वा भूपं तदानितम् ।
युद्धाशक्ताश्च निर्गत्य भुट्ठदेशान्तरं ययुः ॥ ३९६ ।।
अथोत्तरदिशा द्वारधान्या मान्या जयोद्यताः ।
ज्यहाङ्गिराद्या गर्जन्तः प्राविशन्त नृपाङ्गनम् ॥ ३९७ ॥
रणदुन्दुभिनिःस्वानप्रतिश्नुत्यारवच्छलात् ।
अहसद्राजधानीव तुष्टा तत्साहसक्रमात् ॥ ३९८ ॥
राजदर्शनतुष्टानामुत्कृष्टानां जयार्जनात् ।
प्रापुः प्रसादं तत्कालं मनांसि च वपूंपि च ॥ ३९९ ॥
प्रातः सपुत्रं मल्लिकं तत्तत्सेवकसंयुतम् ।
कुबैस्तैश्चोदितो राजा कारागारान्तरेक्षिपत् ।। ४०० ॥
आयाता युद्धसदनाद्भातेवातिव्ययादिभिः ।
अकरोद्राजलक्ष्मीः सा स्वगृहे सुखसुप्तिकाम् ॥ ४०१॥
तेषां राजविरुद्धानां दासकायस्थपीडनात् ।
संचितं रौप्यकुप्यादि सर्वं तद्राजसादगात् ।। ४०२ ॥
यन्मन्त्रात्सभयः स जैननृपतिः श्रीहाजिसाहोभव-
घनीत्या दशवत्सरौं गतभयः पुत्रोस्य राज्यं व्यधात् ।
यातास्ते स्मृतिशेपतां यदमता वह्नामखानादयः
सोपि व्याकुलतामगाद्रिपुभये धिग्वैभवं स्वामिनाम् ॥४०३॥
आतड़पइकलुपाः प्रभवन्ति येाः
सन्मार्गविघ्नकरणा धृतजाड्यदोपाः।
तत्तद्दरिद्रजनपीडनहेतुभूता-
स्तिष्ठन्ति ते न मुचिरं हिमपूरतुल्याः ॥ ४०४ ॥
तन्मृत्यैः फेरभट्टारित्यादिजनपीडया।
यदानीय धनं दत्तं तत्सर्वं राजसादगात् ॥ ४०५ ॥

·२४७
तृतीया राजतरङ्गिणी।
पहिर्देशात्समानीतांस्तुरङ्गांस्तान्मनोहरान् ।
स्वांशुझाबक्षितांश्चापि निक्षेपमिव दत्तवान् ।। ४०६ ।।
भूपालवन्महेच्छत्वात्स्वजन्मदिवसादिषु ।
यद्दत्तं यश्च भुकं स्वं तदेवास्याभवद्धनम् ॥ २०७॥
हे मां नृपविभवाप्तभूरिविता-
श्चित्तात्ती फुक्त यथार्थदानभोगी।
संसारे जलधितरगमगुरेस्मि-
न्सामग्री न पुनरियं सदैव लभ्या ॥ १०८ ॥
राज्ञः प्रियोस्मि विभयप्रथितप्रभावो
हे सेवकास्त्यजत मानमिमं स्वनिष्ठम् ।
गन्धर्वनिर्मितपुरे च कुमुम्भरागे
घेश्यारसे नरपती च कुतः स्थिराशा ॥ ४०९ ॥
प्राप्ता पूर्णा सपदि पदवी शत्रुवर्गो जितो यः
कोशोशेषो मम सदनगो भृत्यवर्गः ससर्गः।
इत्यं यावत्कलयति नरो वैभवोत्सिकचित्त-
स्तावत्सर्व क्षपयति विधिः स्वप्नवत्तद्विरद्धः ॥ ४१०॥
एकदा जुगमस्तं यन्धने प्रष्टुमभ्यगात् ।
अन्यत्किमस्ति ते स्वर्ण तूर्ण राज्ये समय॑ताम् ॥ ४२१ ॥
फुद्धस्तमग्रवीद्दव्यकोटिसंख्यं हतं मम ।
एतावतापि नो तृप्तिः प्रभोर्खधस्य विद्यते ॥ ४१२॥
फि घूमो राज्यरक्षार्थ स्वपक्षी नाशितोमिला।
शतेनापि न युद्धाय सोढुं तनुमुलंन्तरं ॥ ४२३ ।।
फान्दिशीफाः समानीय सैदाः मंगधिता मया।
दोग्धारस्वपि मे जाताः छतमेस्मिन्महीपती ॥४॥

·२४८
श्रीवरपण्डितकृता
सर्व मद्योजितं राज्यमन्धं तावत्करोत्वसौ।
पुनश्चेद्भुज्यतां राज्यं मन्नाशान्मुदितस्तु सः॥४१५ ॥
दशवत्सरपर्यन्ते राज्यतन्त्रनियन्त्रणा।
मदीयासीद्गवंदने यदीदृश्यपि तद्विभुः ॥४१६ ॥
तुष्यत्वस्मत्प्रणाशेन मयि लोकान्तरं गते ।
इत्याद्युक्ता नृपाने स स्वविज्ञप्ति व्यसर्जयत् ॥ ४१७ ॥
धिमां येन गृहीतं न वचनं दीर्घदर्शिनः ।
श्रीफिर्यडामरेशस्य निनिन्दात्मानमन्वहम् ॥ ४१८ ॥
यद्यहं सुधिशुद्धोस्मि तन्मद्रोहकरा अमी।
मार्गेशताजिभट्टश्च लभन्त्वल्पदिनैः फलम् ॥ ४१९ ॥
इत्यादि दुःसदग्धः स बन्धनस्थो यदव्रवीत् ।
अचिरात्तत्फलं दृष्ट्वा साश्चर्यो भधिता जनः ॥ ४२० ॥
इत्थं निद्रोहवृत्तेस्मिन्सपुत्रे मलिकामदे ।
नाशितेन्ये व्यजृम्भन्त सलप्राया नृपास्पदे ॥ ४२१ ॥
पाजभट्टादयो लुब्धाः सैदानामधिकारिणः ।
प्रमेयान्पीडयामासुर्दुष्टा देहमिवामयाः ॥ ४२२ ॥
आनन्दपुप्पीनागपण्डप्राप्त्यादिनामभिः ।
सैदाधिकारिणश्चक्रुः प्रजायासर्धनार्जनम् ॥ ४२३ ।।
थीजहाद्गिरमार्गेशनोसराजानकादयः।
मधायिय द्रुमाश्चित्रपन्नास्ते शिश्रियुः श्रियः ।। ४२४ ।।
मल्लीकपदवीं मलां श्रीमीयाहस्सनोभजत् ।
नाग्रामग्रामराष्ट्रादि तदीयं तद्वदग्रहीत् ॥ ४२५॥
सभृत्यपुप्रयर्गेभ्यः प्रमेयान्धिमजनवान् ।
स मोपामदादापार्धधनराष्ट्र समार्पयत् ॥ ४२६ ॥

·२४९ तृतीया राजतरङ्गिणी। स्वायत्तीकृतभूपास्ते सैदा जयपिहलाः। दूतान्विसृज्य चतुरमानिन्युः सैदनासिरम् ।।४२७ ।। प्राप्ते पञ्चालदेवानं तस्मिन्सूरपुरध्वना । ज्वरस्तदृदयं पूर्व पश्चात्स पुरमाविशत् ॥ ४२८॥ पौत्रीजामातृसंवन्धिवान्धवाः सर्वमन्त्रिणः। अपुनःसङ्गमायेव सर्वेषां दर्शनं दधौ ।। ४२९ ।। तदर्थमिव संप्राप्तो मृतकल्पो दिनद्वयम् । अतिवाद्य ज्वराकान्तः स्वगृहे पञ्चतां ययौ ॥ ४३०॥ मल्लिको बन्धनस्थःसन्त्रस्तः पुत्रमवासनात् । तत्तच्छोकामयग्रस्तः सोप्यस्वस्थो व्यपधत ॥ ४३१ ।। घद्धस्यापि मृतिं तस्य श्रुत्वा मन्त्रिशिरोमणेः। देशे सरुदिताभन्दै शुशोच सफलो जनः॥ ४३२ ।। सत्कार्यमाजां महतां वियोगा- द्भवन्ति नीचाः पदचीपु योग्याः। प्रफाशफेस्मिन्युमणी प्रयाते भवन्ति दीपाः शरणं प्रजानाम् ।। ४३३ ॥ दुहितृभाग्यसामाग्यसंप्राप्तविमवोर्जिताः । सेदाः काश्मीरिकान्सर्वान्न नृणायाप्यजीगणन् ॥ ४३४॥ याभूत्सैदमुखादाक्षा निर्यान्ती स्वार्थलिप्सया। राक्षस्तदर्थनिष्ठस्य प्रतिसुतेव साभवत् ।। ५३९ ।। संदेषु वैधनिष्ठेपु क्षान्तिशीले महीपती। प्रयलामु च नारीपु फोप्यजृम्मत विष्टयः॥ ४३६॥ उत्कोचाहणं धर्मः प्रजापीडा च फौशलम् । खीपुध न्यसन सोल्यममन्यन्ताधिकारिणः ॥ ४३७ ॥ 32 ·२५० श्रीचरपण्डितकृता प्रातिवन्धिकनिर्वृत्त्या स्वाच्छन्धप्राप्तिदर्पितः । समीयाहस्सनः सर्वतन्त्रेभ्यो यन्त्रणां व्यधात् ॥ ४३८॥ प्रवर्धमानो राज्ञः स शनैराकान्तमण्डलः। ग्रहाधिपत्यं सर्वेषां राहुश्छायामिवाकरीत् ॥ ४३९ ॥ अथ सूक्ष्मवृहद्भदेशान्सदा जिगीपया। श्रीजहागिरनासेरी यात्राय द्वौ व्यसर्जयन् ॥ ४४०॥ उभावकत्र गच्छायो यद्यावां कर्म सेत्स्यति । इति मार्गपतेर्वाक्यं सैदी नैवान्वतिष्ठताम् ॥ ४४१॥ तयोर्देशं विजित्यैकः सयशाःप्राविशत्पुरम् । अन्यो विशङ्कितो बद्धो युक्त्यात्मानमरक्षत ॥ ४४२ ॥ निपत्य पश्चाद्भुट्टैर्यत्सेनायाः कदनं कृतम् । कालापेक्षानुरोधेन न मनाग्वर्णनं कृतम् ॥ ४४३ ॥ वाहदुरागादयस्तस्य सेवका वृद्धभूभुजः केचिज्ज्युलचाणभुट्टाजिवही शलभतां गताः ॥ ४४४ ॥ पूर्वापकारस्मरणात्सैदास्ते रन्ध्रलब्धिताः । नोस्सराजानकं रुद्धदर्शनं तं न्यवारयन् ॥ ४४५॥ तेभ्यः स्वानिष्टमाशङ्कय निजरक्षणदक्षधीः । युक्त्या तद्दर्शनो राज्ञो राष्ट्र मार्गपतिर्ययौ ॥ ४४६ ॥ ततः सैदेषु नष्टेषु प्रजानाशनकारिपु । आशङ्कयानिष्टमात्मीयं युक्त्या राजानमाययौ ॥ ४४७ ।। एकदा रहसि मापमब्रवीत्स जहागिरः । राजन्सैदा यदानीता अमी निष्कासिता अपि ॥ ४४८ ॥ सोयं निष्फण्टके देशे स्वनानर्थः स्वयं कृतः। यथैव राज्ययोग्यस्त्वं पौत्रः श्रीजैनभूपतेः ॥ ४४९ ॥ .

·तृतीया राजतरङ्गिणी। दौहित्रोपि तथैवास्य प्राप्तो मीयामहम्मदः। सैदास्ते सर्वदा शङ्कवास्तुरुप्काभ्यस्तमानसाः ॥ ४५० ।। गृध्रा इवामिपे राज्ये ये लुब्धाः सन्ति संततम् । न युक्तैकप्रियासक्तिर्वहुभावस्य ते विभो ॥ ४५१ ।। एफबल्लीरतो भृङ्गः सततं केन शस्यते । यदि जायाविधेयत्वं न स्यात्तव महीपते ॥ ४५२ ॥ सचे सिध्यति कार्य तत्स्त्रीजितो मा भव प्रभो । मया त्वद्राज्यरक्षार्थ स्वरक्षार्थ च गम्यते ॥ ४५३ ॥ बहिर्देशो ह्यतः स्वात्मा रक्षणीयो यथा तथा । इति श्रुत्वा तथेत्युत्ता पजा रात्रौ प्रियान्तिके ॥ ४५४ ।। तदुक्कमब्रवीत्सर्वं स्नेहमोहवशीकृतः। तेन मार्गपतेः क्रुद्धा भोगिनीव भयावहा ।। ४५५ ।। अनिष्टं चिन्तयन्त्यासीपितृपक्षमताहता। पुरुपानवधीर्य यत्र नारी प्रभवत्येव जितभिया स्वतन्त्रा। कुपितेव तदीक्षणाद्विशिष्टा न चिरं तिष्ठति तत्र राज्यलक्ष्मीः॥ ४५६ ।। अमुञ्चद्वल्लभापार्थं तत्पक्षानुग्रहग्रहः । मल्लिकाझदवद्राज्यं तदायत्तं ततोकरोत् ।। ४५७ सैदेभ्योनिटमाशङ्कय प्रस्तो राश्या विरुद्धया। फार्कोटदङ्गमार्गेण मार्गशः सवलो ययौ ॥ ४५८॥ सो फुटुम्बसामग्री भागिलान्तरतो नयन् । गच्छन्दुर्गममार्गेण न स धैर्याययुज्यत ॥ ४५९ ॥ तद्राज्यसिन्धुर्विपुलः समृद्ध्या व्यलक्षि यः संभृतवाहिनीफः।

·૨૧૨
श्रीवरपण्डितकृता
परस्परामात्यविरोधवात्या-
विक्षोभितोभूत्स विफोर्णरत्नः ॥ ४६०॥
साम्ना दैन्यमुदारदानविधिना वित्तप्रकर्ष क्रिया-
भेदात्पैशुनकर्म मर्मदलनं युद्धेन नाशो विशाम् ।
इत्यालोच्य विरोधिपु प्रतिदिनेवर्धत्सुशक्ते प्रभौ
देशत्यागमुपायमेकमुचितं कोप्युत्तमो गाहते ॥ ४६१ ॥
अयुक्तपक्षनाशेन पश्चात्तापाहतो नृपः।
मार्गपत्यादिनाशेन क्षते क्षारमिवान्वभूत् ॥ ४६२ ।।
मार्गेशाद्यैर्विना राजा सर्वसैदान्वितोपि सन् ।
स्वात्मानं गणयामास यूथनष्टमिव द्विपम् ॥ ४६३ ॥
मार्गपत्यन्वये जाता: प्रतीहारान्वये च ये ।
ठकुरान्वयजाः कोशाध्यक्षजा अपरे च ये ॥ ४६४ ।।
स्वस्वपक्षोर्जिताः पूर्वे येभवन्विजयोर्जिताः।
नष्टमन्त्रविरोधेन शतकीयोवशिष्यते ॥ ४६५॥
तस्मिन्याते वहिर्वपतुषारं प्रसभं नमः।
भाग्याधिकोयं सर्वेभ्यो विशां चिच्छेद संशयम् ॥ ४६६ ॥
हिमानीपातभारेण येवसन्नत्र मण्डले।
ययुनिभ्छायतां वृक्षा भग्नशाखा जना इव ॥ ४६७ ॥
प्राक्चेत्पतेद्धिमं तावन्नियेरन्युडिताः क्षणात् ।
पिटराद्यन्तगर्ताटाः प्रविष्टा इथ तद्भटाः ॥ ४६८ ॥
तेनैकेन विना सर्वहृदयाहाददायिना।
नाशोभत सभा राज्ञश्चन्द्रेणेव कुमुद्धती ॥ ४६९ ।।
तटस्थो भृत्यकार्येषु सैदभार्याविधेयधीः।
विसूत्रव्यवहारत्वं निन्द्यत्वं चागमनृपः ॥ ४७०॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
२५३
स्वराज्यरक्षणाचारलक्षणाक्षमशासनः।
निन्दन्दाक्ष्य सदेवासीप्रियेक्षणकृतक्षणः ॥ ४७२ ॥
निग्रहानुग्रहव्यमाः सूत्कोचग्रहतस्पराः।
अन्तरङ्गाः स्त्रियोभूवन मन्त्री न च सेवकः ॥ ४७२ ॥
भोगलोमोन्झितौचित्या अमी विन्दन्ति सांप्रतम् ।
तुरुप्फपुष्कलाश्वासाः स्वार्थमथै न च प्रभोः॥४७३ ॥
अनायका विनश्यन्ति नश्यन्ति शिशुनायकाः।
स्त्रीनायका विनश्यन्ति नश्यन्ति यहुनायकाः ॥ ४७४ ।।
स्त्रीविधेयं समालोच्य राज्यं तस्य महीपतेः।
इति श्लोकं पठेल्लोकः सशोकः समदृश्यत ॥४७५॥
ध्यायतो मार्गपत्यादीस्तत्प्रत्यानयनक्षमः ।
शयनीयविमुक्ताङ्गस्तप्यते स्म दिवानिशम् ॥ ४७६ ॥
अत्रान्तरे स मार्गेशो लोहरान्तरसंश्चयः ।
स्वामिचिन्ताकुलो लेखशिक्षामित्थं व्यसर्जयत् ॥ ४७७॥
राजन्पुरत्न कोशस्ते योभूत्सर्वार्थसाधकः ।
उत्पाद्योत्सारितः सैदैर्यद्दारिद्यं सुदुःसहम् ॥ ४७८ ॥
निसर्गगुरवो नान्यसङ्गमिच्छन्ति चञ्चलाः ।
अमी परस्परामिन्नाः पारदस्य कणा इव ॥४७२ ॥
हरिचन्दनवद्राजन्सर्वसौख्यप्रदो भवान् ।
किंतु फूत्कारकारिण्या भोगिन्या वेष्टितो हसि ॥ ४८० ॥
यस्मिन्स्फूर्जद्विपज्याला व्यालाः सन्ति परासहाः।
निधानमिव तदाज्यं त्याज्यं कस्य न सन्मतेः॥ ४८१॥
प्रदीप्तापि न या स्पृश्या दृदयापि भयकारिणी।
श्मशानामिशिखेवासो लक्ष्मीः सा केन सेन्यते ॥ ४८२ ॥

·श्रीवरपण्डितकृता
स मीयाहस्सनस्तत्तदुर्ग्रहास्तवासनः।
आतैरुक्तोपि सन्मार्गे न तिष्ठतीव रावणः ॥ ४८३ ॥
मीराख्या ताडकेचात्र सूत्कोचामिपभाक्षणी।
पौलस्त्यस्येव ते सर्वनाशार्थ निकटे स्थिता ॥ ४८४ ॥
तिष्ठन्त्वभ्यन्तरे सैदा यदीप्टा भवदन्तिके ।
तुरुककरगं देशमिहस्थः साधयाम्यहम् ॥ ४८५।।
राजद्रोही न कोप्यस्मत्कुलेभूद्भक्तिवर्जितः।
त्वदेकशरणः सोहं स्कन्दस्थो द्वास्थवद्धसे ।। ४८६ ॥
घयमेव सदाचारा विचारविशरारयः।
उन्मार्गे यदि गच्छामः कोप्यस्मासु न विश्वसेत् ।। ४८७ ॥
कल्पान्तमपि जीवित्वा कृत्वापि धनसंचयम् ।
हत्वाप्यरीन कोप्यन भवे भवति सुस्थिरः।
नरेन्यस्मिन्भवांस्त्राता त्वयि नटे परोस्ति कः ॥ ४८८ ॥
इति लेख नृपस्याने बुद्धा मार्गपते?तम् ।
स मीयाहस्सनः क्रोधाच्छ्रसन्नहिरिवाब्रवीत् ॥ ४८९ ॥
सोयं स्थानच्युतस्तत्र स्वजीवनविवर्जितः ।
नूनमस्मत्प्रतापेन शुप्यतीवानपण्डवत् ॥ ४९० ॥
प्रोप्मोप्मणा विशुष्कस्य पङ्कमात्रावशेपिणः ।
भृत्यास्तस्य न तिष्ठन्ति तडागस्येव पक्षिणः ॥ ४९१॥
किं करोतु स्थितस्तत्र तत्रत्यैर्विहितादरः।
मदीयदासमात्रोपि तं जेतुं क्षमते युधि ॥४९२ ।।
अथ वाहं स्वयं यामि तं निष्काशयितुं ततः।
स तुरुप्फैः समं तत्र ग्रथनं कुरुतेन्यथा ॥ ४९३ ॥
अथोचे सैदहसनः पूर्वमैत्रीमनुस्मरन् ।
कि नस्तेन हतं राष्ट्र दीयतामानयाम्यहम् ॥ ४९४ ॥

·२५५
तृतीया राजतरङ्गिणी।
अयुक्तोपप्लवे पूर्व कृतदिव्याः परस्परम् ।
अनिष्टं चिन्तयामश्वेत्तत्कयं सहते विधिः ॥ ४९५ ॥
तच्छुत्वा नृपतेरप्रेतद्वरैकाग्रमानसः।
तूर्णं दौलतयानं स्वं नौशाहाराधिप व्यधात् ॥ ४९६ ।।
वाह्यस्थः साधयत्येप कार्य सद्भुतकागृणीः।
द्रव्यकोटि ददामोस्मै सैन्यसंग्रहसिद्धये ॥ ४९७ ॥
इत्युक्ता प्रतिमुकं तमेधराजानकं पथः।
द्रुतं निवर्तयामास दत्तद्रव्यमपि स्वयम् ॥ ४९८॥
श्रुत्वा परशुरामाद्या मद्राः कश्मीरदेशतः।
सानिष्टशद्वया गन्तुं साझं तेभ्यो यथोचिरे ॥ ४९९॥
ऊचुस्तान्प्रति मुञ्चामो युप्मान्पाथेयसंयुताः ।
कियदिनानि तिष्ठध्वं तद्यूयं दत्तवेतनाः ॥५०॥
तेषु स्ववसति यात्सु सैदास्तेन्योन्यममुघन् ।
निष्कास्याः सर्वथैतन तुरुप्कैकविरोधिनः ।। ५०१ ।।
अत्रान्तरे नरेन्द्रस्य तत्तभृत्यादिचिन्तनात् ।
जाताधियाधितं व पीपे पद्ममिवाभवत् ।। ५०२॥
मृगयारसिकाः सैदा निन्युस्तं तादृशं नृपम् ।
माघे विपयराष्ट्रादिगतान्हन्तुं मृगबजान् ॥ ५०३॥
यत्र यत्रावसद्रात्री ससैदः फटकोत्कटः ।
पीड्यमानजनाकन्दमुखरास्तद्दिशोभयन् ॥ ५०४ ॥
पङ्कीः प्रसार्य परितोद्रिपु तद्विमार्ग
यत्रोपवेशमकरोत्कटको नृपस्य।
तत्रोदतिष्टदतिनिष्टुरवारजनानां
द्राक्षालताच्छिदि शुचा रुदितस्वनौयः ॥ ५०५ ॥

·श्रीवरपण्डितकृता गिरयोत्युग्नतास्तत्र सुखदाः सान्त्वनिर्भराः। आकान्ताः कटकैहिनदुर्जनैरिव साधवः ॥ ५०६ ॥ प्रालेयपूरमग्नाङ्गाः कुरङ्गा गिरिशङ्गतः। श्रुत्वा कोलाहलं प्रस्ताः सकुटुम्बाः समाययुः ॥ ५०७ ।। कृष्टजिह्वान्स्फुरदक्तसितास्याम्भ्यगणावृतान् । तांस्तत्रामागतान्दृष्ट्वा सैदास्ते तुतुपुर्धशम् ।। ५०८ ॥ हरास्मान्पीवरानेतान्पोतान्मा हर दुर्वलान् । इतीव वक्तुं भूपाने प्रापुस्ते सार्भका मृगाः ॥ ५०९।। सिद्धाध्युपितटस्थप्रस्तैणवधदर्शनात् । कुद्धाः स्युर्देवता राजन्मा कृथा मृगयामिमाम् ।। ५१० ।। इत्याधुक्तोपि बहुशस्तवत्यैः सकलैर्जनः । शृङ्गारीवाङ्गनासझान्न व्यरंसीन्मृगग्रहात् ।। ५११ ॥ आस्थानमृगगोग्रेयं नान्यथा क्रियते त्वया । मुनिश्रवणाद्रिस्थो नृपमेत्याब्रवीदिति ॥ ५१२ ॥ साक्रन्दमाहता हत्वा मृगीस्ता रुधिरोक्षिताः। तद्गर्भनिर्भरां भूमि सैदाश्चक्रुर्दशोज्झिताः ॥ ५१३॥ अतृप्तस्तद्वधात्कृत्वा निर्मूगांस्तागिरीश्वरान् । सायं श्रान्तः सघोपौघान्वसतीगदिशनृपः ॥ ५१४ ।। भव्या स्तुपास्य तनया तरुणी च जाया कादम्बरं प्रसरके पशवश्च मीनाः। तिष्ठाम्यमुष्य सदनेहमिहय रात्रौ ध्यात्वेति कोपिन्यविशद्यमकिंकराभः॥ ५१५ ॥ धानुकपुष्कलवला वलिनस्तुरुष्काः पकर्मधर्मनिरतायगृहोपविष्टाः।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। तन्नाण्डपक्कहतकुक्कुटमांसभक्ष्या यक्षा इवात्र विदधुर्मधुपानलीलाम् ॥ ११६ ॥ पशुतण्डुलमद्यादि हृत्वा वास्तव्यलोकतः। सुब्धास्तत्सेवकाः केपि स्वगृहे भरणं व्यधुः ।। ५१७।। मान्यदागमनं भूयाद्युप्माकं जनपीडया। इत्याद्या शिपः शृण्वन शको विव्यथे नृपः ॥ ५१८ ॥ मृगयाव्यसनं राशो धिम्फलं भुज्यतेनधैः । मृगापदेशालोकानामेव सा क्रियते स्फुटम् ॥ ५१९ ॥ पशुवच्छतशो बद्धा भृगौघो यत्र मार्यते । मृगया सा विनोदाय यदि शौनिकर्म किम् ।। ५२० ॥ श्रमस्त्वयं चले लक्ष्ये स्पृहणीयोस्ति सादिनाम् । कोयं वद्ध मृगेलाध्यः शराभ्यासो धनुप्मताम् ॥ ५२१ ॥ क्षत्रियर्पगया कार्या निरपद्यतृणाशनात् । नैकान्तव्यसन युक्तं ह्यति सर्वत्र गर्हितम् ॥ ५२२ ।। महापासरस्तीरगिरिगांश्च मृगबजान् । आगतो नृपतिस्तद्वनिःशेपानकरोधात् ।। ५२३ ॥ इत्याधनुचितं किंचिन्मृगयादूपर्ण कृतम् । विलोक्य यद्भवेद्भीति विनां मृगयाजुषाम् ॥ ५२४ ॥ आपेटिकां नृपः कृत्या राजधानी समागतः। अस्वास्थ्यमवहदेहे ग्रहणीगदसंभवम् ॥ ५२५ ॥ केप्यूचुर्घगयादीपात्कुपिता देवतास्ततः। अतीसारगदारम्भस्तवास्य विलोकितः ५२६ ॥ केपि प्रच्छन्नराज्येच्छाः सैदाः स्वातन्त्र्यकाङ्गिणः । व्यधुः किमपि भूपाले तुरुम्काइतमानसाः ॥ ५२७ ।। 33 ·. २५८ श्रीवरपण्डितरता केपि मन्विषियोगोत्यचिन्तासंतापितात्मजम् । रुजमाहुर्न तयाधेनिश्चयः कस्यचिदभूत् ॥ ५२८ ॥ भूपस्तादृगवस्थः स नववर्षादिवासरे। ययौ सर्जप्रदेश तयर्थया शकुनोच्छया ॥ ५२९ ॥ तद्दिने गच्छतस्तस्य राशो नोफान्तरस्थितेः। जैनवारविहारामात्सर्पस्तुनोट पद्धतिम् ॥ ५३० ।। तदुनिमित्तमीशान्त्यै हत्या तं सायकैर्नृपः । अहरवृदयाशङ्कां न शरीराद्गुजं पुनः ॥ १३१ ॥ किमर्थं निर्गतो यासि चिरं त्वं सुकृतं कुरु । इतीवाग्रागतो वायुः सवेगं तं न्यरुध्यत ।। ५३२ ॥ अस्मिन्गते प्रजापीडा भविष्यत्यत्र मण्डले । अफम्पत शुचेवोद्यत्तरङ्गतरलं सरः॥ ५३३ ॥ तत्र सर्बोत्सवे भुक्त्वा सैदमन्त्रिसभावृतः। अपुनर्दर्शनायेव सर्वेषां दर्शनं ददौ ॥ ५३४ ॥ नौकारूढस्ततस्तूर्णं सभृत्यः स दिनावधि । उत्कण्ठाखण्डनायैव श्येनैः पक्षिवधं व्यधात् ॥ ५३५ ॥ अद्यैवेमं विनोदं नः करोति न पुनः प्रभुः। इत्येव श्येनाः पक्ष्याली गृहीत्वोपायनं व्यधुः ॥ ५३६ ॥ प्रत्यावृत्तस्ततो राजा सैदांस्तान्प्रतिमुच्य च। नाहं स्वस्थोस्मि तल्पस्थो देवीं शातरुज व्यधात् ॥५३७॥ तत्पथ्यपरिचारिण्या स्वयं देव्या वृतो नृपः। दिवसेन्दुरिव क्षीणरुचिं विच्छायतामगात् ॥ ५३८॥ कपाटविकटं यक्षः श्यामगौरं तदाननम् । फटयूरुजानुपादाश्च पीनाः पद्मदलोपमाः॥ ५३९ ।।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। सुन्दर नयनद्वन्द्वं ललाटं भूमनोहरम् । तगुजा नृपतेः सर्व विवणे समपद्यत ॥ ५४०।। एकदा सोवद्राजा तं मीयाहस्सनं रहः। नाहं जीवामि राज्याहान मुताः शिशवो मम ॥ ५४१॥ पद्धो वहामखानीयो न पाति मम वालकान् । वरमादमखानीयं युक्त्यानीयाभिषिच्यताम् ॥ ५४२॥ अथ चेयं भवत्कन्या यद्वक्ष्यति करोतु तत् । शुत्वैति भय धीरस्ते स्वास्थ्यं स्यादिति सोब्रवीत् । केवलं सैदहसनो रुरोद भृशदुःखितः॥ ५४३ ॥ अथ राश्ययदत्पित्रे रहो मीरामुखादिदम् । संदेहितासू राजायं राज्ये किं क्रियतेधुना ॥ ५४४॥ घर वन्हामखानीयो युवायमभिषिच्यताम् । यौवराज्ये च ज्येष्ठायं दौहित्रः स्थाप्यतामिति ॥ ५४५ ॥ द्वित्रा द्विष्टाश्च चध्यन्तां सर्वे स्युरविनश्वराः। शुत्वति मीयाहसनः सक्रोधस्तामभर्ल्सयत् ॥ ५४६ ।। तच्छ्रेयःप्राप्तिसंकल्पकल्पितद्रव्यसंचयान् । मौसुलेभ्यो ददुः सैदा द्विजभक्तिविवर्जिताः ॥ १७ ॥ प्रभुं द्रष्टुं न यच्छन्ति गच्छन्त्यभ्यन्तर स्त्रियः। मन्त्रपाठं निषेधन्ति तत्तद्गाडिकोचितम् ॥ ५४८ ॥ चिकित्सा वैद्यकोका तामन्यथा रचयन्ति च । तत्रापि गुलिका भोक्तुं रचयन्ति स्वसाधिताम् ॥ ५४९ ॥ किमप्यनिष्टं कर्मेति कृतमित्यादिवादिनः । य! विवर्ण पश्यन्तोप्यन्तरङ्गा महीपतेः॥ ५५० ॥ वेद्यो गारडिकश्चाई हटकर्मेति कत्थयन् । त्याभूप्यभट्टः स नोवैधकरतार्थनः । ५५१ ॥

·श्रीधरपण्डितकृता मुमूर्षुः सेवकैः पृष्टः का रकिं चेक्षसे विमो । सण्डो निवार्यतामग्रादित्यूचे तान्महीपतिः ॥ १५२॥ कृतान्तमहिपो दृष्यो दिवमद्यैव यात्ययम् । इत्युक्त्वा शुशुचुः सर्वे साकन्दं सानुलोचनाः॥५५३॥ संरुद्धवसनः साधु घूर्णयन्हष्टिमण्डले । तस्यामेय रजन्यां स मुमूर्षुरभवनृपः ॥ ५५४ ॥ वर्षे पष्टितमे कृष्णनवम्यां मासि माधवे। पञ्चाई द्वादशाब्दांश्च राज्यं कृत्वा दिवं ययौ ॥ ५५५॥ आफन्दमुखरा रात्रिः सर्वा सा जनताप्यभूत् । प्रातर्याने समारोप्य च्छनचामरसंयुतम् ॥ ५५६ ॥ सैदाः ससेवकाः सर्वे निन्युः पितृशवाजिरम् । श्रीजैनभूपप्रमये दुःखिता नाभवत्प्रजा । तादृशी यादृशी तस्य मरणे शरणोज्झिता ।। ५५७ ।। तद्गहाश्मनि वस्त्रात्ये तस्य मस्तकवेष्टनम् । तद्वन्धरचनं टुप्पिकोज्ज्वलं मन्त्रिणो व्यधुः ॥१५॥ तदालोक्य जनः सर्वो दर्शनोत्कण्ठिताशयः । स्मारस्मार नृपं मेने निषण्णमिव मध्यगम् ।। ५५९।। प्रातःप्रातः समागत्य सैदाः सप्तदिनावधि। स्ववेदाध्ययनं चकुमिश्रितं रुदितैः स्वनैः ॥ ५६०॥ विहितरतयो दृष्टा येन्यैर्महाविभवोज्ज्वला- स्तरुणवयसो वालालीलाविलासमदालसाः। कतिपयदिनैस्तेमी रिका ब्रजन्ति शुचाधिता विरसमनसो राज्याद्वेश्यागृहादिव कामुकाः ॥५६२॥ देशो मेयं रचितरचना राजधानी ममेयं कोशो मेयं युवतिरपि मे मे सुता मे च मृत्याः । C .

·तृतीया राजतरकिणी।
२६१
इत्येवान्तः कलयति नृपो यावदेत्यन्तकस्तं
त्यला सर्व ब्रजति सुशिराः पुण्यपापैकभागी ॥ ५६२ ॥
सप्ताङ्गसुभगं राज्यं ममेदमिति योग्रवीत् ।
तदीयो नाभवत्तस्य स्वदेहान्ते पृथरिस्थतेः॥ ५६३॥
इत्थं शवाजिरे लोकः शुशोच नृपसंततिम्।
अश्मैफरचनामात्रावशिष्टां तत्र संस्थिताम् ॥ ५६४ ॥
राज्यदानाय राज्ञी सा म्लेच्छसंपर्ककर्कशम् ।
यहामखानजं पुत्रं दुःखोदर्कमतर्कयत् ॥ ५६५ ॥
इति हस्सनशाहिस्वर्यानम् ।
इति जैनराजतरङ्गिण्यां पण्डितश्रीवरविरचितायां
हस्सनशाहिराज्यवृत्तान्तवर्णनं नाम तृतीयस्तरङ्गः।
तृतीयेहनि सैदास्ते मिथः संमन्त्र्य सत्वराः।
व्यधुर्मझदखानाय राज्यदानाय निश्चयम् ॥१॥
प्रतीक्षाक्षममालोक्य कालं सैदास्त्वराकुलाः ।
राज्याभिपेकदानेच्छामकुर्वनृपसूनचे ।।२।।
अथ राज्ये व्यधीयन्त तत्सुतं सप्तवार्पिकम् ।
कृत्वा मादशाहाख्यं गोनन्दमिय सुन्दरम् ॥३॥
तस्य सिंहासनस्यान्ते स्थापिता वस्तुसंतातः ।
त्यस्त्वा भोजनसामग्री पूर्व शाहूंपतत्करः॥४॥
एतद्राज्ये सदा युद्धं भविता मण्डलान्तरे ।
दृष्ट्वा शकुनविज्ञाः केप्यूचुस्तत्रान्तिकस्थिताः॥५॥
रौप्यसिंहासने छत्री विवभौ वालभूपतिः।
दत्तानन्दः पयःपूरैर्वालेन्दुरिव सुन्दरः॥६॥
सैदाः शुभ्रांशुकन्यस्तकुकमालोहितविपः ।
भाविद्रोहकृतोद्गच्छद्रकसिका इवायभुः ॥७॥

·२६२
श्रीवरपण्डितकृता
भ्राता हुस्सनखानोस्य कनीयान्रुचिराकृतिः ।
वभौ वालनृपस्याग्रे शुक्रस्येव वृहस्पतिः॥८॥
शोकहान्वितो लोकस्तहिने पितृपुत्रयोः ।
दधौ तमप्रकाशाढ्या लोकालोकाचलथियम् ॥९॥
दौहित्राभ्युदये सैदाश्चेरुरानन्दसुन्दराः।
सुगन्धिमकरन्दाढ्ये मधौ मधुकरा इव ॥१०॥
वाद्यमानोत्सवातोधप्रोध प्रतिरवच्छलात् ।
अकुर्वनिव वृद्ध्यर्थ राशस्तस्याशिपो दिशः॥ ११ ॥
राजधान्यगने सैदाः परिधानप्रसादनैः।
अतोपयनुत्सवान्तः सर्वे नृपपरिच्छदम् ॥ १२ ॥
एकस्मिन्कोतिशेपेन्या दिग्द्वयाधस्सनद्वया ।
तादृशे दहशे पौरैः स्फूर्जत्सादिशतावृता ॥ १३ ॥
राज्यसंपत्ससप्ताहा तद्गृहे समलक्ष्यत ।
तत्कन्योद्वेजितेवाप्ता वक्तुं रिपुपराभवम् ॥ १४ ॥
राज्ञः सेवकसामन्ताः प्राप्नुवन्तस्तदन्तिकम् ।
प्रवेश लेभिरे नान्तलठन्तः कुक्कुरा इव ।।१५।।
देश्यसंस्कृतशास्त्रशविद्वत्कृतविडम्बनाः।
गृहे स्त्रीपु वाहः श्येनलीलासु व्यसनं दधुः ॥ १६ ॥
विगुणव्यवहारेषु ऋराचारेषु दर्पिः ।
दुःसहान्तकदूतेन लोभेन क्षोभितेषु च ॥
दौ-शील्यानभिगम्येषु प्रसरन्मत्सरेषु च ।
विराग तेपु सैदेषु सप्रजाः सेवका ययुः ॥१७॥
हितानामपि सैदानां केचिद्भूपालसेवकाः।
नाभ्यनन्दन्परिचयं फाफानामिव कोकिलाः ॥१८॥

·.
तृतीया राजतरङ्गिणी।
द्विजस्थितिः सुखं यासीत्सती सरसि निश्चला।
तेषां श्येनैश्च भृत्यैश्च भ्रामिता चपलाशया ॥ १९ ॥
स्फीतगीतोल्लसन्नादा येभवन्वृन्दगायनाः ।
शोकमूका इवाभ्यणे माघे भृङ्गा इवाभवन् ॥२१ ।।
अथ प्रथममेवैते गृहीत्वा नवभूपतिम् ।
शकुनापेक्षिणो नावा वितस्तातटमभ्यगुः॥२२॥
स्वपक्ष्यावर्जकास्तत्र पृष्टभोज्यानसंपदः।
स्वातन्त्र्यप्राप्तिदर्पान्धाः काश्मीरानाद्रं व्यधुः ॥ २३ ।।
अपुनर्गमनायेय विधाय शकुनिक्षयम् ।
एकदा स्वीयसंयुक्ता व्यधुः किमापि मन्त्रणम् ।। २४ ॥
तेपां तत्केवलतया श्रुत्वा पाहुण्यमन्त्रणम् ।
कारमोरिकाश्च मद्राश्च शङ्किता नगरेभवन् ॥ २५॥
ततः परशुरामाद्यैस्तद्विष्टैः सह तदिने ।
मिलिताः पञ्चशस्तीक्ष्णाः सैदा द्रोहमचिन्तयन् ॥२६॥
जिघांसतामथैतेपां वैजन्यावसरेक्षिणाम् ।
न भेदमगमन्मन्त्री गुप्तस्तदुप्तैरिव ॥ २७ ॥
एकदा तत्सुताभीष्टा मीराख्या मीरहस्सनम् ।
मूर्तेव दुर्दशा गेहमागत्येत्यब्रवीद्रहः ॥२८॥
राक्षः कापि क्रिया साध्या तूर्णमागम्यतां प्रभो।
इत्युक्त्वानिष्टमप्येनं सा निनाय गृहान्तरात् ॥ २९ ॥
द्रोहस्ते सूर्यवारे स्थान गन्तव्यो नृपालयः।
पित्रेत्युक्तोपि स स्वमे ययौ दैवविमोहितः ॥ ३०॥
तावत्स सैदहसनोप्याययौ स्वगृहाद्रुतम् ।
पादच्छेदोस्ति ते द्रोहान्मा पलायनमारुह ॥ ३१ ॥

·-
२६४
श्रीवरपण्डितरता
इत्येव पादकटफच्छिन्नोश्यादपतद्भुवि ।
प्रतोल्यां सैदसायश्वपुरोत्कीर्णरजोमिपात् ॥ ३२॥
नैते पुनर्विशन्तीति शुचयोच्छासमक्षिपन् ।
तत्तारखानलेसेन त्वदनादिहेतवे ॥ ३३ ॥
प्राप्तेनाद्य मिथो मन्त्रं विधाय कृतनिश्चयाः।
आक्रान्तमण्डलाः सैदा युप्मच्छेपविशङ्किताः ॥ ३४॥
प्रातभन्ति वस्तस्मादुपायः कोपि चिन्त्यताम् ।
मिथ्योत वोधिता मद्रा जोनराजानकादिभिः ॥ ३५ ॥
न्मस्तान्वयमेवादौ समंत्र्येति समाययुः।
सर्वानमृतवाट्यन्तः समेतानवगम्य तान् ॥ ३६ ॥
अन्तः परशुरामाद्या विविशुः शस्त्रधारिणः।
रक्ष्यो द्वारस्त्वया तैरित्युक्तो द्वारेशताजकः ॥ ३७॥
भन्ने प्रवृत्तिरित्युक्त्वा सैदभृत्याश्यवारयत् ।
कुर्वन्ति भोजने लण्ठि त्वद्भुत्या इति तद्विरा ॥ ३८ ॥
सैदाः स्वशस्त्रान्स्वान्भृत्यान्स्वसमीपाश्यवारयन् ।
जोनराजानकस्तावत्पथान्येनागमद्रुतम् ॥ ३९ ॥
गृहीत्वा राजभृत्यौघाजिघांसुर्वाटिकान्तरात् ।
ताजदीवारिकोप्यश्वमारुह्याप्तो नृपानगम् ॥ ४० ॥
वभ्रामाभ्यन्तरेन्यत्र तन्मतेन जिघांसया ।
वाटिकान्तश्चतुष्खण्डमण्डपोपरि संस्थिताः।
सैदा मद्रान्समालोक्य साशका इव तस्थिरे ।। ४१ ।।
किं न गच्छत देशं स्वं प्रतिमुक्ताः किमागताः।
इत्यागतांस्तान्दृष्ट्वैव सेप्ये सिंहद्विजोश्यधात् ॥ ४२ ।।
मार्गमुक्त्यक्षरो नाप्तस्त्वत्तो यामः कथं वयम् ।
अद्य चः प्रतिमोक्ष्यामः सत्यार्थमिति तेभ्यधुः ॥ ४३ ॥

·तृतीया राजतरगिणी। वैजन्यमीक्ष्य पाथेययाच्आदम्भादुपागतः। परशुः सिंहभट्टं तं न्यवधीत्प्रथम रुपा ॥४४॥ चतुप्मण्डपिकाप्रान्ते प्रक्षरत्क्षतजोक्षितः। सिंहोपि विश्रुटच्छालः गाल इव सोपतत् ॥ ४५ ॥ किं द्रोहो द्रोह इत्युक्त्वा यावद्भीताः समुत्थिताः । तावत्खड्गप्रहारैस्ताक्षनर्मद्राः समेत्य ते ॥ ४६ ॥ निर्यातः प्रस्फुरन्मेदा द्वाराग्ने सैदहस्सनः । हतो मुष्ट्यायुधस्तत्तत्प्रहारशतविह्वलः ॥४७॥ तं दृष्ट्वा मीयहसनं सभयं विद्रुतं द्रुतम् । प्राकारारूढमवधीत्कोपि छिन्नपदवयम् ॥ ४८ ॥ गदयामीनकासीममल्ललाद्यास्तदन्तिके। त्रिंशन्मात्रा हतास्तत्र पुत्रमित्रसमन्विताः ॥ ४९ ॥ वदन्तो हालहालेति रक्तसिताक्तपाणयः। चेरस्ते तद्वधोयुक्ताः कृतान्तस्येव किंकराः॥५०॥ गृहेषु गोयधात्तेपां पापभी भवद्यथा तथा तत्र प्रतां सैदान्मद्राणां नाभवद्धृणा ॥५१॥ मृगयान्ते कुरुगादश्छिन्नाङ्गान्व्यदधुर्यथा । तथा सैदाः कृता मढैः क्षुद्रैस्तद्वाठिकान्तरे ।। १२ ।। द्विपद्धंतांशुका नग्ना महार्हशयनोचिताः। अनाथा इच लोकस्य प्रययुःप्रेक्षणीयताम् ।। ५३ ॥ केचिद्धवतखानाचा निष्कृष्टच्छुरिकास्ततः। तूर्ण प्राकारमुलवय गृहीत्वाश्वान्पलायिताः ॥५४॥ तदृष्ट्वा तुमुले जाते वहिस्तदनुजीविनाम् । कस्यापि निश्चयो नाभूदन्तरे के हता इति ॥ ५५ ॥ 34 ·२६६ श्रीवरपण्डितकृता भयत्यक्ताभिमानेषु विद्रुतेप्यनुजीविपु । चकर्ष शस्त्र तन्मध्यात्कोपि नैवाङ्गनान्तरे ॥ ५६ ॥ मल्लजादात्मजाहूतस्तावन्मीयामहम्मदः। गृहादेत्य द्रुतं प्रादादास्कन्द राजमन्दिरे ॥ ५७ ॥ प्रतोलीपालकः सोयं द्रोहीत्यग्रागतं द्रुतम् । राजमार्गान्तरे कुद्धो नूरोल्लाहमघातयत् ॥ ५८॥ घद्धाररिपुटां दृष्ट्वा राजधानी नवीकृताम् । ज्ञात्वान्तःस्थानिपून्प्राग्वत्क्षोभेनाग्निमदापयत् ॥ ५९॥ न शक्तोपद्रवं द्रष्टुं स्वर्ग मद्रक्षको गतः। शुचेवेति द्वारधान्या जुहुवे ज्वलने वपुः ॥ ६ ॥ सौधप्राप्तलसद्भूमस्तोमव्याजानृपश्रियः। क मां खला नयन्तीति निःश्वासांधा इवास्फुरन् ॥ ६१॥ अत्रान्तरेग्निमालोक्य द्रोग्धारो धारितायुधाः । राजधान्यानं प्रापुर्निर्गता वाटिकान्तरात् ॥ २॥ जोनराजानको गच्छत्रुद्धः केनापि पत्तिना । वीरः सङ्गप्रहारेण द्विवांस्तत्राङ्गनेवधीत् ॥ ३॥ समारुह्याथ राजाश्वान्सर्वे मद्रसमन्विताः। मुक्तामूलकनागान्ते प्राप्ताः प्रोचुः क्षणं मिथः ॥ ६४ ।। घरमत्रैव तिष्ठामः सैदैर्युद्धं विदध्महे । स्वल्पावशिष्टैः शत्रूणां न शेपः परिरक्ष्यते ॥ ६५॥ जल्लालठकुरः श्रुत्वा तानूचे नयकोविदः। न युद्धसमयोस्तीह गत्वानेन पथा द्रुतम् ॥ ६६ ॥ वितस्तापारमासाद्य तिष्ठामः सपरिच्छदाः। तनोपायान्विधास्यामो येन नश्यन्त्यमी स्वयम् ॥ ६७॥ .

·। २६७ तृतीया राजतरक्षिणी। अभिनन्द्येति तद्वाक्यं सर्वे साहसशालिनः । जुहिलामठमार्गेण वितस्तापारमासदन ।। ६८ ॥ अत्रान्तरेन्तरं प्राप्तः शुद्धो मीयामहम्मदः। अवधीद्भातरौ ताजपाजको द्वारपालको ॥ ६९ ॥ राजधान्यगनात्कृष्टी श्वपचैर्गुल्फदामभिः। अमेध्यमध्यममाझौ ययतुस्तौ श्वभोज्यताम् ॥ ७ ॥ आजन्म कृपणी ग्राम्यपीडोत्कोचार्जितथियो । प्राणदानक्षणे तस्मिन्गतौ सर्वस्वदातृताम् ।। ७१ ॥ संचितं ग्राम्यपीडाभिलब्धैर्यत्परवञ्चनैः । तेषां सद्रूप्यकुप्यादि सर्वं तद्राजसाद्गात् ॥ ७२ ॥ कृपणस्य गृहं विशन्ति येा न बहिः क्रष्टुमतो जनाः क्षमन्ते । विलमध्यगता इव द्विजह्वा यदि निर्यान्त्यमुभिः सहैव सर्वे ।। ७३ ।। भिक्षोः प्रसूतिमात्रं यैर्न दत्तं तट्टहान्तरात् । शतं तण्डुलखारीणां भिक्ष्यायैरेव तद्धृतम् ।। ७४ ।। गोधूमपिष्टं पूपैकपर्याप्तं नाप्तथिभिः। यत्तटुण्ठिततसूर्णहिमपातायितं पथि ॥ ७ ॥ अत्रान्तरे गृहादाप्तोप्यालिसानो मटोद्भटः। प्राग्वाटिकाप्रतोली तामदहत्तजिहीर्पया ॥७६॥ पदराजानकाद्याश्च तावद्वहामखानजम् । उन्मुच्य बन्धनातूर्णमपमार्गेण निर्ययुः॥ ७७॥ अग्रे दृष्ट्वारिसैन्यं च पश्चादपि हुताशनम् । समो यातुं न च स्थातुं मृगशाव इयाभवत् ।। ७८ ॥

·२६८
श्रीवरपण्डितकता
कृष्टोरिष्टाय सोयं नो विरुद्धरिति तं विदन् ।
अलिसानः समाश्यास्य सिंहो मृगमिवावधीत् ।। ७९ ।
महाराश्यैव कृष्टोयं पाजमहमतस्थया ।
राज्यामिति सैदास्तं चुशुः केचनावदन ॥ ८०॥
उपायो यन्धनात्कष्टुं चिन्तितस्तस्य योपरैः।
अपायः प्रत्युतास्याभूदेवं केन विलइयते ॥ ८॥
तस्य मीरादयो भृत्याः पापास्तेन प्रचोदिताः।
प्रहारविशं चः शशकं शवरा इव ॥ ८२॥
राजपुत्रवधोत्पातविवर्श पृष्ठपातिनम् ।
अवधीत्पाजभट्टं तं स्वपक्षमिव राक्षसः ॥ ३ ॥
भुक्तं किमपि नो राज्याग्निर्हेतुः किमयं हतः।
शुचेवारोदि तदृष्ट्वा वृक्षैः पिकरयच्छलात् ।। ८४ ॥
मा मा बधीरिम खानं सुचिराद्वन्धनोद्गतम् ।
रुरुदुस्तच्छुचेवेत्थं मरुता कम्पिता लताः ॥ ५ ॥
केमी तुरुष्का दुष्कार्यकराः पुष्कलपातकाः ।
इत्येव तरवः कम्पमापुर्वायुविघट्टिताः ॥ ६ ॥
चतुर्विंशतिवर्पोयं मात्रा प्राप्तश्विराच्छवः ।
घ्यहं रुद्धान्तिके स्नेहात्कृतोन्त्यक्रियया ततः॥ ५७
ययान्नमक्षिणी तस्य जननी विधवा सती ।
सुल्हाणदेवी साजीवमवसत्तच्छवाजिरे ॥ ८॥
राजसैदद्विजानेतान्हतान्वीक्षाम्यहं कथम् ।
इतीय तत्क्रुधा रतः सूर्यो लोकान्तरं ययौ ।। ८९॥
परितो राजधान्यास्तान्दृष्ट्वा नग्नान्महत्तरान् ।
म शेकुः केपि घलैकखण्डं दातुं त्रपाहते ॥१०॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
सरस्तोरगता भेका अविच्छिन्नरवच्छलात् ।
माक्रन्दाः सर्वरात्रं ते तच्छुचेवाभवंस्तदा ॥ ११ ॥
ये राजवेश्म विविशुः सुभगाः सुवेशा-
स्त्यङ्गत्तुरङ्गखुरधूलिकृतान्धकाराः।
ते द्विनवोढशिविका धृतजीर्णवस्त्रा
निष्काशिता नृपगृहात्तरक्तधाराः॥ २२ ॥
इत्थं पष्टितमे वर्षे भाव्युपद्रवकारणम् ।
पैशाखस्य चतुर्दश्यां सैदानां विप्लवोभवत् ॥९३ ।।
नूनं हसननाम्नां सकृत्यानां तत्र वत्सरे ।
अन्तकः संनिविष्टोभूयेनेते प्रलयं गताः ॥९४॥
सामान्यवेश्मनि घरं जनिरस्तु पुंसां
मा मास्तु राजनिलये बहुदुःखक: ।
ते शेरते तु सममेत्य पट्रैकमध्ये
नो माति राजयुगलं विपुले सुदेशे ।। ९५ ॥
अथालिखानमीयाद्याः क्रुद्धाः पश्चाद्वालगन् ।
नदीपारगताम्चत्वा द्रोहिणस्तान्विरोधिनः ॥ २६ ॥
नौसेतुवन्धानुच्छिद्य माद्रः काश्मीरिकैः समम् ।
जलालठकुराधास्ते मतं चर्जिगीपया ॥ १७॥
विंशप्रस्थान्तरे सैदाः प्रामसंनाहवाहनाः।
तत्तत्पटफुटीपण्डमण्डिताः शिविरं व्यधुः ।।९८॥
पुरमात्रावशिष्टास्ते सैदा द्वैधानिवर्तिनः ।
घाजिवर्मासिभूयिष्ठां राज्यलक्ष्मी विभेजिरे ।। ९९ ॥
येषां पराटिकैफापि नाभूत्करगता कचित् ।
स्वर्णरूपफहस्ताद्वारुस्ते वेशभूपिताः ॥ १०॥

·૨૭s श्रीवरपण्डितकृता तेपूचुङ्गारद्धेषु सर्वतो चसुर्पिपु । अकारि शस्त्रग्रहणं शिल्पिशाकटिकैरपि ॥ १०१॥ मन्दुरासुन्दरा येवा राज्ञोभूवन्महागुणाः । तानारुह्याधमाश्रुस्तभृत्या नित्यदुर्लभान् ॥ १०२ ।। ततो हस्सनराजानकाद्यैरन्यैश्च संयुताः। पाहुण्यं विदधुः सैदाः काश्मीरिकजिगोपवः ॥ १०३ ।। ते मीयामत्तनाराचमुख्यानां यन्त्रणोज्झिताः । स्वसेवकानां विधुरधिकारसमर्पणम् ॥ १०४ ।। अत्रान्तरे पारगताठकुराधा महाधियः। सैन्यानां संग्रहं चक्रुस्ते जालद्गरान्तरे ॥ १०५ ॥ श्रुत्वेति साहसोदात्तं नगरे मद्रनिर्मितम् । आययुः सर्वराष्ट्रेश्यो लोकास्ते शस्त्रधारिणः ॥ १०६ ।। प्रवृत्ते च पुरक्षोभे पुरे ग्रामे च पत्तने । अत्युल्वणजनः सर्वो धावति स्म धृतायुधः ॥ १०७॥ शमालावागिनीयाद्याः क्रमराज्यगताश्च ये । स्थामार्थ क्षितिकातीरे शिविरं समकल्पयन् ॥१०८ ॥ दद्भिश्चक्रवाकाधैर्दरद्भिः सुभटैः समम् । वैडूर्यभट्टः स्थामस्थो युद्धसंनद्धतां दधौ ॥ १०९ ॥ नीलाश्वलोकं संगृहा पम्मराजानकादयः। दुग्धाश्रमान्तिके सिन्धोः पारं स्थामार्थमासदन ॥ ११० । सर्वतो धान्यसंभारानानीयानीय नाविकैः । प्रवासवेतनं कोशाभावात्काश्मीरिका व्यधुः ॥ १११ ।। कचिझुण्ठि कचिहाहं परदेश इथात्र ते। पारावारगताधघुर्नदी तीर्ला पुरद्धये ।। ११२ ।।

·२७१ . तृतीया राजतरङ्गिणी धनुर्यन्त्रशरैर्मुक्तः प्रतितीरं पुरद्वये । पञ्च सप्त मृता युद्धे प्रत्यहं कटकद्धये ॥ ११३ ॥ खशाश्योपान्तसामन्ताः क्षीणप्रेष्या गृहोज्झिताः। नामावशेपाः खानाश्च शूरा दारिखपीडिताः॥ ११४ ॥ चौराः कृतप्रमोपाश्च चिरवन्धनयन्त्रिताः। तत्तद्राजविरुद्धाश्च पिशुनाश्च श्ववृत्तयः ।। ११५॥ हताधिकारास्तत्कार्यन्यायप्रत्यायनक्षमाः। एते चान्ये च तुतुपुर्देशेस्मिस्तदुपद्रवे ॥ ११६ ॥ नौसेतुबन्धानावश्च सर्वा मडवराज्यतः। आनीय वामतीरस्था चिदधुः स्वोपयोगिनीः ।। ११७ ॥ देवाभिधः शाकुनिको नाविकाधिपतां भजन् । प्रतीर्य नौकायुद्धेन विदधे मुभटक्षयम् ॥ १८ ॥ सैदा डल्लसरस्तीरस्थिताशाकुनिकानवान् । सपोतान्व्यसृजन्योढुं तत्चन्नन्दपुरस्थितान् ॥ ११९ ॥ मीयायफाफनामापि पुररक्षाधिकारभाक् । विचार्य चौरांस्तत्काले द्विनान्मूले न्यरोपयत् ॥ १२०॥ आसमुद्रमटाननगरान्तं सडिण्डिमम्। तस्मिन्स्फुरति पौराणां न मीधीरस्तामवत् ॥ १२१ ।। छिन्ने सेतुबन्धेपु तत्चन्नीपुरकादिषु । पूर्दुर्गरचनेयाभूदुर्गमा नद्विरोधिनाम् ॥ १२२ ॥ आस्फन्दं स्कन्दमयनादासोपनृपाहनम् । पञ्चदस्तमिता मैदाः परियां समयल्पयन् ।। १२३ ।। द्वारधानीसमपिपि गदराजानकान्तिरे। तादृशी परिसामन्यां चपुरिमयच्दैि ।। १२४ ॥

·૨૨
श्रीवरपण्डितकृता
विरद्धवेश्मलुठनं कुर्वन्तो हततद्धनाः।
सैदभृत्या भयं चक्रुः प्रजानां गोवधादिना ॥ १२५ ॥
विरुद्धमुक्कलुण्ठितगृहदारुसमाप्तितः।
दिद्दामठे रुद्रवनवासेन्धगकृतोभवत् ।। १२६ ।।
अनभिज्ञतयाल्पानां तद्विरुद्धगृहश्रियः।
व्ययीचकुर्वृथा सैदा गावो हत्वा शुनामिव ॥ १२७ ॥
निकृष्टशस्त्राः संनाहममुञ्चन्तो दिने दिने ।
राजधान्यगने साश्वास्तभृत्या प्राविशन्मदात् ।। १२८ ॥
मलामीनग्रहांश्चन्दकायस्थसदनानि च ।
राजानको हस्सनः स ददाह स्वगृहं क्रुधा ॥ १२९ ।।
काकतालीयकन्यायः सैदकाश्मीरसैन्ययोः।
परस्परभयभ्रश्यद्धैर्ययोरभवत्तदा ॥ १३०॥
पारावारगता धीरास्तीत्वा साहसिनो द्रुतम् ।
हत्या तांस्ताञ्छिरश्छित्त्वा तीरे दण्डे न्यरोपयन् ॥ १३१॥
लोलाभ्यारोहिणि हते तीत्वा सैदमदद्वये ।
लुण्ठि पिर्वजसानाद्याश्चक्रुः पद्मपुरान्तरे ॥ १३२ ।।
जोनराजानकाद्यास्तच्छुत्या तीर्णा भटो टाः ।
ओवाणादिपु तद्रोपादुपिझं चक्रुरञ्जता ॥ १३३ ।।
तेन सैदा अपि प्रामे जन्मभूमौ गृहानलेः ।
जोनराजानकस्यैव क्रोधादग्निमदापयन् ॥ १३४ ॥
तच्छ्रुत्वा स तदीयस्य वडवीविषयान्तरे ।
ताजिभट्टस्य सदने तद्वदग्निमदापयत् ॥ १३५ ॥
गृहान्पदातिमात्रः स दग्ध्या लहरमध्यगः ।
दुग्धाश्रमादिस्थामस्थान्पलायनपरान्व्यधात् ॥ १३ ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। २७६ अथ लोहरकोटस्थ धीमार्गेशजहागिरम् । जलालठक्कुराधास्ते लेखमित्थ व्यसजर्यन् ॥ १३७ ॥ यत्प्रमादमिया देशात्सकुटुम्यो गती भवान् । स मचिहितोस्माभिर्युक्त्या तद्वधसाहसः ॥ १३८ ॥ मीयामहम्मदाद्यैस्तत्पुरस्मजिगीषुभिः । चैतस्तो दक्षिणो वामो भागोस्माभिः समाश्रितः ॥ १३९ ॥ जिगीपचो चयं सवें फ्रान्तकश्मीरमण्डलो। पुरमानावशिष्टास्ते सैदास्तिष्ठन्ति येष्टिताः॥ १४ ॥ तद्विलम्वधियं त्यक्त्या तूर्णमागम्यतां यतः। प्राते त्वयि जयोस्माकं तव स्युः कीर्तिसंपदः ।। १४१॥ राजभक्ताय शक्ताव्य यूयमेवान मण्डले। सपनागमनात्कीर्तिमा कार्षीः स्वां फलकिताम् ।। १४२ ।। घद्धे रणादालिशाहे पूर्व मल्लेकजःस्रयात् । राज्यरक्षा व्यधादा यथा मार्गशमझदः॥ १४ ॥ तद्वत्माण त्वया रक्ष्यं तूर्णमागत्य सांप्रतम् । अन्यथास्य शिशो राज्ये स्थापयन्ति न सैदजाः ॥ १४ ॥ इति लेसं विचायांशु स्वदेशोत्कण्ठिताशयः। चूर्ण पर्णोत्समार्गेण स मार्गपतिराययो । १४५॥ प्राप्त तस्मिन्दिनद्धिः कुददीनपुरान्तरम् । चफम्पुः शियिरे सैदाः प्रदीपा इव यायुना ॥ १४ ॥ अथ संमन्य मैदास्ते भयारसंघातुमिच्छयः। दर शिगाहापादीलसहस्लान्थ्यसयन् ॥ १७॥ प्रधानपुरपाः मन्तः कृतसंदययाः फयम्। भयन्ती पत पुर्यन्ति कार्य सोफयिगदितम् ॥१८॥ 35

·श्रीवरपण्डितकता.
देवाधदि मृतो भूपस्तत्सुतस्तत्पदे कृतः
कस्य किं वो हृतं येन सर्वे छेदार्थमुद्यताः॥ १९ ॥
न सर्वे द्रोहिणः सन्ति यूयं काश्मीरिका जनाः।
वैदेशिकैहता यैस्ते द्वित्रांस्तानः प्रयच्छत ॥ १५० ॥
अथ वा परदेशात्तानिष्कास्य सपरिच्छदान् ।
यूयमेवात्र देशे स्थ मुख्या मन्त्रिषु पूर्ववत् ॥ १५१ ।।
या यस्य पदवी पूर्वमासीत्सा तस्य तिष्ठतु ।
संभूय सर्वे भुझाना नास्माकं विग्रहे ग्रहः ॥ १५२॥
मरणं नियतं जन्तोर्यथैव विधिकल्पितम् ।
तथैवावश्यभावौति के निवर्तयितुं क्षमाः॥१५३ ॥
इति लेखार्थमालोच्य मार्गेशाद्या महत्तमाः।
यवनाक्षरसंबद्धमिति लेख ब्यसर्जयन् ॥ १५४॥
रक्षारत्नं नृपस्तानक्षितो न दुराशया ।
किमर्थं स हतो राजपुत्रो बह्रामपानजः ॥ १५५ ॥
नूरुलाहादिवधतः फस्याभ्यासो भवत्विह ।
तत्राप्यस्य शिशो राशः सर्वः कोशो विलुण्ठितः॥ १५६ ॥
लोही सा घटिफैवैका द्वारि तिष्ठति भूपतेः ।
सैदैः शिष्टाहमेवेति वतीय ध्वनिच्छलात् ॥ १५७ ॥
गच्छन्त्यनिष्टा मद्रास्ते यहियुतया निवारिताः।
संतोषवृत्त्या तिष्ठन्तु यूयं पैतामहे पदे ॥ १५८ ॥
इत्यादि श्रुत्वा सैदैः स समातोप्यनागतः ।
तदनं व्यएजहतं स च प्राप्तोमयादिदम् ॥ १५९ ॥
स्थापयन्तु धन कोशे यवृतं पालभूपतेः।
शर्म स्पसन्तु मन्त्रादौ तिएन्तु मपयर्डिताः ॥ १६० ॥

·तृतीया राजतरत्रिणी।
मत्रत्या एव कुर्वन्तु राज्यकार्याणि पूर्ववत् ।
किंविनश्यति नो देशे दोषाः शान्ति प्रजन्ति च ॥ १६१ ॥
यद्गतं गतमेवात्र मृता जीवन्ति नो पुनः।
भन्योन्यशुद्धिरस्य जातान्योन्यकृताद्वधात् ॥ १६२ ।।
इत्यादि युक्तमुक्तं तद्वाक्यं श्रुत्वा मदोद्धताः ।
सैदास्तदुकिजनितक्रोधदग्धा इवाभवन् ॥ १३ ॥
नृपः कोशश्च शस्त्रं च युद्धदक्षास्तथा भटाः।
सर्वमित्यस्मदायत्तं किं कुर्वन्ति विरोधिनः ।। १६४ ॥
इति हैयतखानोका युद्धसनवुद्धयः।
अभूवंस्ते कृतोद्योगाः कौरवाः पाण्डयनिय ॥ १६५ ।।
अथैकदा सैफडारजोनराजानकादयः।
पुरे नौसेतुमुत्तीर्य सैदयुद्धार्थमाययुः ॥ १६६ ।।
उपायः सर्वदा जेयाः समयो न रणस्य घः ।
इति मार्गपतेर्वाक्यं नागृहस्ते रणोचताः ॥ १६७ n
दादनामा मार्गेशपुत्रो धामाकरो द्रुतम् ।
प्रतीहारादिभिर्युको नगरान्तरमासदत् ।। १६८ ॥
समुद्रामठमार्गेण प्रयिया पृतनाय सा।
प्रापल्लोटविहारं तं कर्तुं सैदमटक्षयम् ॥ १६९ ॥
रणं संत्यस्य डोम्याचा येन्ये सुम्धा महामटाः।
सर्वस्वहरणव्यमा यमूपुर्नगरान्तरे ॥ १७० ॥
होम्याचा: मुमटाधान्ये प्रन्तोन्योन्यमुदायुधाः।
प्रसिद्धपरिपेक्ष्मभ्यो माण्डागाराचलुण्ठयन् ॥ १७१ ।
भूमौ निपन्य यज्यस्तं पोरगुंसं गृहे धनम् ।
सिया प्रतिपदं शीतं तचैरियार्पितम् ॥ १२ ॥

·भीयरपण्डितरता
मद्राहते मटे दृष्ट्वा सैदा दिग्पतितं शिरः।
नाचास्माकं जयोस्तीति तूर्ण जन्मुर्ययागतम् ॥ १३ ॥
अथ सैदचमूः श्रुत्वा तान्प्रविष्टान्पुरान्तरे ।
भने जगाम युद्धाय सायकायुधर्षिणी ॥ १७ ॥
मागतं पममट हत्वा स्वशिविरान्तरे ।
तद्रततिलकं चा सैदाः स्वायुधासिद्धये ॥ १७ ॥
आलियानः स तवस्थरस्ता श्रुत्वागतां चमूम् ।
सद्रभद्दविहारेग्निं मार्गरोधार्थमार्पयत ॥ १७६ ॥
ज्वालाजटाकुले मार्ग प्राप्तो दावूदमार्गपः ।
सहुसनप्रतीहारः स वीरो रणमग्रहीत् ॥ १७७ ॥
सेतुसंकटमार्गेण पतितः परिखान्तरम् ।
स मार्गपतिवादो थुध्यन्माणैर्व्ययुज्यत ।। १७८ ॥
तत्रासदप्रतीहारमुख्या वीरा रणाहुने ।
ययुः शौर्य दर्शयन्तो दिव्यत्रीसुखभागिताम् ॥ १७९ ।।
रूपं तस्य मृतस्यापि स्मृत्वा पौरागनाः पुरे ।
घदन्ति नैव पश्यामस्तादशं सुभगं कचित् ॥ १८॥
सुरूपो मानुषो योग्यो नायं तन्नीयते दिवम् ।
इतीव देवताभिः किं मृतस्तत्र न्यधीयत ।। १८१ ॥
तावईबतखानाद्यैः पश्चादन्यपथागतः।
विदधे खानाहाने तत्तत्सुभटसंक्षयः॥ १८२ ॥
भूताविष्टैरिव प्राप्तविजयैयद्यतायुधैः ।
रणप्रेक्षागताः पौरास्तहिने केपि तैर्हताः ॥ १८३ ॥
किमन्यत्परदेशीया दूता विप्रगृहे स्थिताः।
पते मद्रा इति प्रोका लोभाद्भित्रा निपातिताः ॥१४॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। २७७ विमुच्य बन्धनस्थान्स्वान्युध्यन्सदभदैः सह । स सैफडामरः पौरान्सैदांश्चोत्फलकाव्यधात् ॥ १८५॥ अस्मद्वेरिहितः सोयमिति सैदभटा रुपा। जनर्गृहस्थित वैद्यपण्डितं यवनेश्वरम् ॥ १८६ ।। अत्यन्तानुचिंतं सैदाश्चर्यत्तस्य मस्तकम् । छित्या चन्दनलिप्साहू न्यधू राजपथान्तरे ॥ १८७ ॥ प्रविष्टा राक्षसाः केपि तदिने तत्पुरान्तरे । अविचार्य क्षयं चक्रुः सर्वेपां यत्कृपोज्झिताः ॥ १८८॥ तस्य चन्दनलिप्ताङ्ग मस्तकं वीक्ष्य नागराः। न के निन्दा व्यधुः सैददुष्कर्माधर्मनिश्चयात् ॥ १८९ ॥ आ मलिकपुरालोप्टविहारान्तं पुरान्तरे । शवा इन्धनगण्डाल्य इवासन्निहिताः पथि ॥१९॥ आसन्येषु यपि तूलशयनन्यस्तोपधानोगत. स्पर्शोत्कर्पसुखावमर्षविलसच्छृङ्गारसाराण्यलम् । नमास्ते भुयि फाककुसुरवृकैः संभक्षिता लक्षिता मेदोमांसयसावमत्किमिलसन्निध्पन्ददुर्गन्धिनः ॥ १९१ ॥ जयेन तायन्मात्रेण तुपाः सैदाः परस्परम् । विशप्रस्थान्तरे चर्यायैस्ते विजयोत्सघम् ॥ ९९२ ॥ इतायशिष्टानिष्टांस्तांस्तहिने चलितान्यइन् । पश्चादगलिप्यन्त सर्यसंहरणं भवेत् ।। १९३ ॥ फितु प्राम्सुठिता देवा ज्वलिताः फेपि देशगाः। तां युधि विजयायपामदास्यन्यु पिताः फयम् ।। १९४॥ पाधिफया याततरनटभरासहः । नौसेतुबन्धस्तुरोट तावच्छीनगरान्तरे ॥ १९५० ·२७८ भीयरपण्डितकता संनाहमरममाहाः सेतुभतात्परिच्युनाः। शतसंख्या दिने तस्मिन्वितस्तायां विपेदिरे ॥ १९६ ॥ नूनं सा शारदा देवी वितस्तारूपधारिणी। तद्धर्मधा प्रासं विदधे फटकद्धये ॥ १९७ ॥ प्रेक्षागता हताः पौरा इति निन्दानिवृत्तये। तत्क्षणोत्कृत्तशिरसां सैदै राशिः कृतोमतः ॥ १९८ ॥ तत्तत्कीर्पितमुस्तैर्वितस्तातटान्तरात् । काष्ठमेकं न्यधुः सैदा भीत्यै दीपधरोपमम् ॥ १९९ ।। वितस्तायां शयाः केचित्सलिलोच्छूनविग्रहाः । विसर्विनगन्धाढ्या महापद्मसरोन्तरे ।। २० ॥ अमान्तरे समानीयावशिष्टान्परितो मटान् । काश्मोरिकाः पुनश्च कुः पूर्ववत्सैन्यसंग्रहम् ॥ २०१॥ श्रीजहाहिरजल्लालसैफडामरकादयः। मुख्यान्सैदान्पुनर्जेतुं रणोपायं व्यचिन्तयन् ॥ २०२॥ स सैफडामरः प्राप्तसिद्धादेशपदस्ततः । उधावचेषु व्यभजद्विषयान्सप्तविंशातम् ॥ २०३ ॥ काष्ठागता लसत्पक्षास्तीपणाश्च सफलीकृताः। पन्त्रेपवश्च योधाश्चाघटस्तेषु दिने दिने ॥ २०४ ॥ क्षुभ्यद्वैतस्तसीरद्वयजयघटनारन्धयन्त्रेधुयुध्य- स्कुभ्यद्वीरेक्षणाप्तप्रचुरपुरजनस्वान्तसमान्तशौर्यम् । धावत्सनाहिताश्वोत्कटसुभटघमाघातजाताग्निवर्षे चकुः क्रोधासुनस्ते प्रवरपुरवरे युद्धमत्युद्धतं तत् ।। २०५॥ यामदुन्दुभिवाद्यानां ध्वनिः सर्वैस्तदा श्रुतः । पूर्व राजगहे पश्चारसैदकाश्मीरसैन्ययोः ॥२०६ ।।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। अवतीर्णा जलाथै याः पारावारपुराङ्गनाः । यन्त्रेपुभिर्विदीर्णाङ्गा यहचस्तत्र विपेदिरे ॥ २०७ ॥ स नासीदिवसो यत्र द्वित्रा वीराः पतत्रिमिः। घिद्धा मुमूर्षवस्तीरान नीताः स्वगृहान्मति ॥ २०८ ॥ घहिदानस्फुरंद्योधसंहाराद्यैरुपद्धैः । एकमेकं दिन तत्रानेहस्याभूद्भयावहम् ॥ २०९ ॥ अश्लीलालापिनोन्योन्यं रहस्योद्घाटनोद्यताः। तटद्वये भटाः ऋरा अवाच्यमपि तेनुवन् ॥ २१० ॥ राजस्तैदद्विजद्रोहरोहत्पापादिवादिनः । मिथो गाली यदन्तस्ते किं नावाच्यं वभापिरे ।। २१२।। प्राप्ता दोलतसीहाद्याः फाटवाटादिदेशतः। शिष्टाः सलहणहंसाश्च शाहिमशनृपात्मजाः ॥ २१२॥ पञ्चगव्हरजाः फेचित्सिन्ध्यपत्यन्ययोदिताः। सशा म्लेच्छास्तथान्येपि रुरुधुः सर्वतो दिशः ॥ २१३ ॥ काश्मीरिकाः स्यभेदेन यलप्राप्त्या तथापरे । ययुनासविसूमत्वमशातान्योन्यनिश्चयाः ॥ २१४ ॥ अचान्तरे नमस्युल्फा सायं दीतोदभूत्स्फुटम् । उदीच्या दक्षिणां याता प्रज्वलनमस्तफा ॥ २१५॥ दृष्ट्वा तामद्भुतां सर्वे सैन्ययोरमयोरपि । संग्रामाशदितानिष्ठा यभूयुभयविहलाः ॥ २१६ ।। मत्रान्तरे सैदलमे प्रेरितो देशटिप्सया। तत्तारसानो व्ययजत्तौरक पुष्कलं यलम् ।। २१७ ॥ प्रासादानगलस्थानं तुरूप्यास्ते मुदुष्कराः। एता पोडनराजापः प्रालयैःशलमा श्च ॥ २२८ ।।

·२८० श्रीवरमण्डितक्ता का . कालीधारापदेशेन काली भगवती धा। व्यधात्तद्भक्षणं नूनं सतीदेशहितेच्छया ।। २१९ ॥ आदमसानजस्तस्मै विराज्य इति चोदितः। निवर्त्य तं तुरुष्कः स स्वान्तिके समरक्षत ॥ २२० ।। तदीयाश्वपदाधिप्राश्या तद्देशवासिभिः। अनन्यसुलमां प्राप्य श्रियं चैश्रवणायितम् ॥ २२१ ॥ अथ काश्मीरिकाः श्रुत्वा तद्वधं वाद्यवादनम् । चकुर्येनाभयन्सैदा विच्छायवदनाः श्रुतेः ॥ २२२ ।। गतावशिष्टा दुनिष्ठदु फटकान्तरात् । सहनधितयी तत्र शवानां निहितामवत् ॥ २२३ ।। विशुद्धपाणिसंत्यकभयाः प्राप्तवलोद्धताः। काश्मीरिफा मतं च रणार्थ दृष्टमानसाः ।। २२४ ॥ मध्ये ससैन्यास्तिष्ठन्तु मार्गेशाद्याः पुरान्तरे। राजानकाचा मदान्ध स्थामस्था यान्तु दिग्ग्यम् ।। २२५॥ एफतधेजिताः सर्वे नश्यन्त्यल्पवलाः पुनः। इत्येकमतनिष्टास्ते संमन्य सतनिधयाः ॥ २२६ ।। स्थामार्यमादिशैलोफ स्वप्रदेशादुपर्यधः । नावा सिन्धुं प्रतीर्याय जॉनराजानफो द्रुतम् ।। २२७ ।। स्थामस्यान्पक्षपानइत्या पलायनपराव्यधात् । पखवाजितनुमादि हत्या सैदयलान्तरात् ॥ २२८ ।। . फादारिफा व्यभाव्यन्त प्रयाता: प्रतिवासरम् । फिमन्याम्फुटमयाहियेयसन्सदसनिधी ।। २२२ ।। निलेशाम्ने ध्यलयन्त पारमारिफपलान्त पतो पाति तमधेति माफी विगतपन्नाः २.० ·तृतीया राजतरङ्गिणी । २८१ वाले राजनि मन्दाशे कोप्यजृम्भत विप्लवः। गृहेपु लुट्यमानेषु विटैर्विहितपेटकैः ॥ २३१ ॥ निरुद्धमार्गसंचारो देशोभूद्भयविव्हलः । मासद्धये व्यतीतेपि पारावाररणोद्यमः ॥ २३२॥ जिगीपां नात्यजस्तन सैदाः काश्मीरिका अपि । पूर्वमङ्कुरितः सैदवधे पल्लवितः क्रमात् ।। २३३ ॥ परस्परं वैरतरुस्तदागाच्छतशाखताम् । दक्षिणे राजकोशादि वामे सेनाद्यवेक्ष्य च ॥ २३४ ॥ बलद्वयेपि विजयः संदिग्धः प्रत्यभाद्विशाम् । पुंसां निरुद्ध संचारे नावा नद्यास्तटद्धये ॥२३५ ॥ स्त्रिय एच तदाकुर्वन्पारावारगतागतम् । पारादेत्य विटैटुब्धैर्मुपिते पथिकबजे ॥२३६ ॥ अधिष्ठानादिदेशेषु मार्गःप्रचलितोभवत् । पारावारगतान्कांश्चिदन्योन्यच्छलनोधतान् ॥ २३७ ॥ निरुध्ध प्रत्यहं द्वित्रान्क्रोधान्चले न्यरोपयन् । अयोचन्नेकदा सैदा मटान्काश्मीरमन्त्रिणः ॥ २३८॥ आयान्तु यदि शक्तिर्वो युध्यन्तु पुनरप्यलम् । सीमा वा दीयतां तावत्प्रतीक्षामो रणं प्रति ।। २३९ ।। नित्यं जनवधे लोका उद्विग्नाः शरवर्पणः । भजतां विमयं सोत्र विधिर्यस्मै प्रयच्छति ॥ २४ ॥ निशम्येति पुरणान्ते सीमार्थ वामपाश्रयः । चिच्छिदुः संधितां रज्जुं तूर्णं सैदमटास्तटात् ॥ २५१ ॥ तिती'न्वैरिणो मात्या सैदाः फाप्ठोलतस्ततः। न्यधुईस्मनराजानकादीन्स्थामार्यमाकुलाः ॥ २४२ ॥ 36

·૨ટર
श्रीवरपण्डितकृता
छिन्नेषु सेतुबन्धेषु सैदै पुरकादिषु ।
नगरी दुर्गमा दुर्गतुल्यां च द्विषद्भयात् ॥ २४३ ॥
अथ काश्मीरिकाः प्रोचुः सैदांस्तीरान्तिकस्थितान् ।
नौसेतुबन्धरज्जुर्यदत्तश्छिन्नो भयेन नः ॥ २४४ ॥
पुरमात्रावशिष्टत्वादुत्तिष्ठध्वं कियचिरम् ।
पर्याप्तं भुज्यते धान्यं किं कुरुध्वं पुनः परे ॥ २४५ ॥
श्रुत्वेति सदास्तांस्तारमूचुरित्यं स्वसेवकः।
अन्नाभावा(भुक्षाा न चलामो भयादितः ॥ २४६ ॥
का जुगुप्सा तुरुप्केषु सर्वमांसभुजो वयम् ।
यावत्पुंपशुगोमांसपर्याप्तिस्तावदास्यते ॥ २४७ ॥
पुरश्चेद्गम्यतेस्मान्कः शक्तो रोढुं त्वदन्तरात् ।
श्रुत्वेत्युत्पुलकास्तीरे जलालमलिकादयः ॥ २४८ ॥
एकत्र मिलिताः सर्वे चक्रुः संमन्त्र्य निश्चयम् ।
सैन्यं स्थामविभागेन विभज्य पथिभित्रिभिः॥ २४९ ।।
उत्तीर्य यामः शीर्यन्ति सैदाः कटकभदेतः।
अन्यथैका संनद्धा दुर्जेयाः सैदपक्षगाः ॥ २५० ॥
एफतभेजिताः सर्वाम्जेप्यामोल्पयलानमून् ।
अस्माकं प्रवलं सर्वं न विलम्बोधुनोचितः ॥ २५१ ॥
भुत्वेति मद्रसंयुक्ता जोनराजानकादयः ।
मृत्यु नो जयो ति युदर्सनद्धतां दधुः ॥ २५२॥
अधर्फ मतमाथित्य स्थामस्थाः सैन्यनायफाः।
पुराणतक्षफस्थानात्तीया पर्वतमासदन ॥ २५३ ॥
प्रोलमहादयो हस्तवालिफास्यप्रदेशतः।
नोभिस्तीणां कृतोत्साहाः सोत्सेपास्वमटान्व्यधुः ॥२१४ ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
રા
धैर्य द्विजस्यापि रणाने सरतः क्षणात् ।
गकादयो भटाः सर्वे शशंसुारमानिनः ॥ ५५५ ॥
अन्योन्यमहतिर्माभूदिति काश्मीरिका मटाः ।
पत्रशाखा न्यधुर्मूनि हतु निजपरम्रमम् ॥ २५६ ॥
सैफडापदिवीरेषु शक्तयः करगा यभुः ।
निर्गतास्तानिपून्हन्तुं मूर्तिमत्य इवान्तरात् ॥ २५७ ।।
तानुत्तीर्णान्समाकर्ण्य सैदाश्चकितमानसाः।
आशिर्ष व्यसृजस्तूर्ण प्राग्जयोद्धतमानसम् ॥ १५८ ॥
संप्राप्तोभिवनायुक्तमठं तीराध्वना व्रजन् ।
गिरिराङ्गगतदृष्टस्तैः शिलाभिरवार्यत ॥ २५९ ।।
तच्छिलावर्पणत्रस्तस्तुरङ्गात्पतितः क्षिती ।
पदातिः स चलन्च्छाग्निस्तीणों रणसंकटात् ॥ २६०॥
तदीयं तुरर्ग यद्धखरं संनाहभूषितम् ।
काश्मीरिकाः करगतं मूर्त जयमिवासदन् ॥ २६१ ।।
तं पराभूतमालोक्य तधुद्धार्थ भटान्वितान् ।
सैदाः पिराजखानादीघ्रात्रायेव व्यसर्जयन् ॥ २६२ ॥
दुग्धाश्रमागता मीयामायद्याश्च तत्क्षणात् ।
याँधा इव गर्जन्तः प्रापुः पूषामठान्तिकम् ॥ २६३ ॥
तावन्मद्रप्रतीहारडामराचा महामटाः ।
संनद्याः सुमनोयाटप्रदेशान्तं समासदन ॥ २६४ ॥
सैदपानादयः सैददुसनादिसमन्यिताः।
संदानां मुभाधान्ये मापुस्तय ते प्रगे ।। २६५ ।।
फरयालाः स्फुज्न्याला यमुदयामलकान्तयः।
भूपापनादिय प्यालाः पातालवियरोगताः ॥ २६६ ॥

·૨૮૦
श्रीवरपण्डितकृता
अथोदतिष्ठतुमुलः समरः सैन्ययोद्धयोः।
सखड्गफलकक्षुद्रमद्रव्यूहसुदुःसहः ॥ २६७ ॥
भो वीराः समरेत्र युध्यत मुदा मा यात पश्चादमी
जेतारो यदि तद्धरन्ति सकलं सैदाः क्रुधा निधणा।
प्राप्तश्चद्विजयः सुखं स्त्रविभवात्स्वर्गेपि तन्मृता
युद्धादाविति मद्रपः सपरशुः काश्मीरिकानब्रवीत् ॥ ३६८ ॥
पूर्व पेरोजखानोने निर्ययो रणगर्वितः ।
तं पेरोजप्रतीहारो रामो राममिवाभ्यगात् ॥ २६९ ॥
अनभिज्ञतया युद्धे स्फुरन्तं वीक्ष्य तं द्रुतम् ।
स्वभटान्प्रेरयन्मद्रास्तत्तुरङ्गखुरच्छिदे ॥ २७० ।।
खद्कत्तखुराश्चोयातिनप्टरणक्रियम् ।
गकाख्याः प्राहरन्सर्वे शत्या शक्तिसमन्वितम् ॥ २७१ ॥
तभृत्याः
शाहिझझीया भ्रमरा इव सारवाः ।
ददंशुः कटकं कुद्धाः स्फुरन्तः खड्गकण्टकैः ॥ २७२ ॥
पतितं संमुखं दृष्ट्वा तं काश्मीरा रणागने ।
जयोद्य वर्ततेस्माकमित्युक्त्वोत्साहमादधुः ॥ २७३ ॥
व्याहन्यमानाः काश्मीरैर्भटेमंद्रसमन्वितैः ।
भृत्यास्ते शाहिभडीयाः कृत्यं सत्वोचितं दधुः ॥ २७४ ॥
एहि तिष्ठान युध्यस्व क गच्छस्यधुना मम ।
इत्यन्योन्यं भटास्तत्रातर्जयव्रणजितैः ॥ २७५ ॥
काश्मीरपृछगः सूर्यः सगान्तः प्रतिविम्वितः।
जयोद्य युप्मास्थित्येव यतुं व्योनोवतीर्णवान् ॥ २७६ ॥
यहपूर्विकया सर्वे ते वीरभ्रमरास्तदा।
रणोधाने स्फुटं चेर्यशाकुसुमलम्पटाः ॥ २७७॥

·. तृतीया राजतरङ्गिणी। तद्रणागनरङ्गान्तः संगतास्ते भटा नटाः। त्वङ्गदङ्गविभकाढ्या नाट्यभगिमदर्शयन् ॥ २७८ ॥ जहानिराद्यास्तद्भत्याः प्रविष्टाः संमुखे रणे । विधाय युद्ध संनद्धा वीरवृत्या विचकिरे ॥ २७१ ।। ववर्ष शरधाराभिः स सैन्यकटकाम्बुदः । स्फुरच्छत्रतडिज्ज्योतिर्युक्तो गम्भीरगर्जितः ॥ २८०॥ सैदेषु भास्करस्तत्र संमुखस्थविभाकरः । शौर्यशोभाकरः प्रापदने भाः करवालभृत् ॥२८२ ॥ स्वगत्तुङ्गातुरङ्गस्थो रणरङ्गान्तरे स्फुरन् । सोङ्गहारसमासङ्गो नाट्यभगिमदर्शयत् ॥ २८२॥ प्रहारविक्षतं सर्वे मिलित्वापि रणान्तरे । शेकुः संनाहिताश्वस्थं चिरात्पातयितुं क्षितौ ॥ २८३ ॥ द्वित्रान्हत्या भटान्वीरो चीक्षितःलाध्यविक्रमः। अमजद्वीरशय्यां स रक्तस्पन्दोत्तरच्छदाम् ॥ २८४ ॥ येषां प्राणपरित्यागे निर्णयं बनतामपि । रणयोग्येक्षणोपेक्षा नास्ति किं तैः पशूपमैः ।। २८५ ॥ सैदह्यसनमुख्या ये कादमीराः सैदपक्षगाः । भाकरादीन्हतान्दृष्ट्वा रणं त्यक्त्वा पलायिताः ततः काश्मीरमेनान्या वात्ययेव तटद्रुमाः । मनास्तीनिःमृता भृत्याः शाया इवाहताः ॥ २०७॥ नगही न हयारोहो न चापीन च शक्तिमान् । व्यावृत्य प्रेक्षितुं फश्चिमासफद्विद्रुतादलात् ॥ २८ ॥ हटरण्टितयिध्यस्ताः समस्तास्ते विरोधिनः । पृक्षारूढानपि मन्तःप्रापुस्ते नगरान्तरम् ॥ २८९॥ २८६॥

·श्रीवरपण्डितकृता आसमुद्रामठात्पूर्वाधिष्ठानान्तं निरम्बराः। मार्गेम्विन्धनगण्डौघा इवासन्निहिताः शवाः ॥२९॥ केचित्कुल्यान्तरे मना भग्नाः केपि रणान्तरे । केचित्प्रमुपिता नग्ना भयोद्विग्ना दिशोचलन् ॥ २९१ ।। तीरावयवैः कृतः पूरिता विपुलैर्मही । तद्रासार्थ प्रवृत्तस्य मृत्योरिव महानसः ॥ २९२॥ ये सुन्दरा विपुलभोगपुरंदराभा- श्रुर्नरेशविभवप्रथितप्रपञ्चाः। नग्नान्विलोक्य भुवि तान्धृतदुष्पगन्धा. कस्यापि शाम्यति न देहमवोभिमानः ॥ २९३ ॥ वरं मरणमेवास्तु रणे स्वर्गसुखप्रदम् । न सहेद्यतनस्वामिवृत्तियाच्माकदर्थनाः ॥२९४ ।। इत्युक्त्वा प्रविशन्युद्धे धीराश्वस्थोप्यकातरः । हीवमीरः शस्त्रेण स श्लाघ्यमरणोभवत् ।। २९५ ॥ अन्यान्प्रचलितान्दृष्ट्रापीक्षिताग्राप्तवैरिणः । पलायनेच्छा नैवाभूयुयुत्सोर्यस्य मानसे ।। २९६ ॥ छिनाङ्गुलिकरोग्यश्वमारुह्य स्वसुतान्वितः । अकरोत्क्षणमात्रं यः शस्त्रप्रचारणं रणे ॥२९७ ॥ स्थामस्थितः पुरस्यान्ते स राजानकहस्सनः। हतः सेरगमोराद्यैारीकुल्यातटान्तगः ।। २९८ ॥ प्रच्छिन्नानुलिहस्तेन सममस्य शिरो मटैः । नीत्वा न्यदर्शि हाथै मार्गशादिसमान्तरे ॥ २९९ ॥ किमाकारनिकारेण पुर्वन्त्वस्यान्त्यसत्तिायाम् । इत्युपत्यास्मै स मार्गेशः शवमुक्तिमफारयत् ।। ३०० ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
योभूचिरं नृपगृहेखिलमन्त्रिवों
धुर्यः पदेषु विभवोचितदानमानः।
शोच्यां दशामितरवत्स गतः किलान्ते
धिग्यासनां भविषु शाम्यति या न भोगैः ॥ ३०१॥
स चेत्याप्तखलीकारस्तिष्ठेत्स सदने शमी।
सर्वो मन्त्रिगणस्तस्य भवेचाटुपरो न किम् ।। ३०२ ।।
पुनर्षिभवलोभेन सैदपक्षं समाश्रयन् ।
आगामिकम्पनेशाधिकारतां प्रार्थयन्निजाम् ॥ ३०३ ।।
अज्ञातदेववृत्तान्तो ययौ लोकेपु हास्यताम् ।
अथ चा नाशकाले स्याद्बुद्धिः कुपथगामिनी ॥ ३० ॥
कुर्वन्ति ये परशरीरनिकारमाजी
दन्धिलोचनयुगाः स्वविचारयाद्याः ।
ते प्रामुवन्ति वधमाशु तथा यथामी
लोका पदन्ति नरकोचित एप मर्त्यः ॥ ३० ॥
धिग्धिग्धेवतखानं तं चीरंमन्योपि यो रणात् ।
निर्गत्य समयः प्राप्तः फाखुवाविपयान्तरम् ॥ ३०६ ।।
त्यक्तोत्तुगतुरङ्गः स निःशनिर्भूतकोज्झितः ।
तत्र प्राकृतवेशेन झुगोप स्वं मयाकुलः ।। ३०७ ।।
कुलवूदमार्गेशयधान्मार्गपतेभेटे ।
स चौर इव पाट्यन्तहतोप्यात्तशिरोभवत् ॥ ३०८ ॥
छियोत्तमा तस्याशु निन्युमन्युनिवृत्तये ।
मृतमार्गेशपुत्रस्य शवाराप्रियतां भटाः ।। ३०९ ॥
स चेत्पलायितः सैदशिविरं मामुयाग्निशि ।
तद्वत्तजीवरक्षा स्यात्मयुद्धिः पापिनां कुतः ॥ ३१०॥

·૨૮ श्रीवरपण्डितकृता तमृत्यैर्लुण्ठितो देशो गोवधो यत्पुरे कृतः । जाने भृत्यापराधेन प्राप्तान्ते तादृशी दशा ॥३११ । दौहित्रोपि महीमतर्जातो चीरकुलादपि । तत्पापेनाभवत्तस्य चित्तं धीररसोज्झितम् ॥ ३१२ ॥ विप्रा राजसुताः सैदाः काश्मीरा अपरोपिये। सहस्रसंख्याः समरे तद्दिने प्रलयं ययुः ॥ ३१३ ॥ निहतानीकसुभटसमूहान्तरलक्षितान् । भूमिदाहाय निष्क्रष्टुं नाभूत्कस्यापि पौरुपम् ॥ ३१४ ॥ ये सर्वचङ्गाः पीनाङ्गा भोगर्मण्डलवधिताः । याता धर्मोत्थदुर्गन्धास्ते श्ववायसभोज्यताम् ॥ ३१५॥ रक्ताक्तकर्तरीशक्तिमुद्गरद्रुधनादिभिः । शाल्मलिद्रुभवत्पुष्पैर्यभुर्युद्धगता भटाः ॥ ३१६ ॥ स्मृत्वा रुद्रविहाराग्निदाहं सैदकृतं कुधा। अलाभपुरदाहाय मार्गपोग्निमदापयत् ॥ ३१७ ॥ ज्वालाजालकरालोसावग्निश्मोत्थदारुणः। अलाभदीननगरं दग्धारण्यमिवाकरोत् ॥ ३१८ ।। श्रीमत्सैदहमादानखानगाहोदितानलः । राजप्रजापचारोत्थतत्क्रोधाग्निरिवाद्युतत् ॥ ३१९ ।। हतेषु भास्करायेषु पलाय्यान्येषु यात्स्यपि । विदधुनगरे लुण्ठि तमृत्याः श्यपचादयः ॥ ३२० ॥ आसजन्मदरिद्रा ये ते महादयत्वमाययुः। सदेवाढ्या दरिद्रत्वमुत्पिझोपावे तदा ॥ ३२१ ॥ फेचिच्छयान्विचिन्वन्तो यत्र कुत्रापि तिष्ठतः। प्रीति प्राप्तस्तदीयार्थर्ययुः कापालिया इय ।। ३२२ ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। विरुहसंचयापूर्णगृहलुण्ठिविधायिनाम् । अभूत्परस्परं युद्धं समांसास्थि शुनामिव ॥ ३२३ ।। आदावेकेन यन्नीतं तस्मादन्येन तद्धृतम् । तस्मादप्यपरेणेत्थं मात्स्यो न्याय इवोत्थितः ॥ ३२४॥ द्विधा जयप्रवाहो यस्तद्वाहिन्योरभूत्पुरा । एकपाागमात्सोत्र शाख्युन्मूलनमातनोत् ।। ३२५ ॥ आढ्यान्द्विजवणिक्प्रायान्पौरान्नित्यसुखोजितान् । मुष्णन्तस्तद्भटाश्चदरिद्वान्दुःखभागिनः ।। ३२६ ॥ दारुणोप्मचयात्तत्तद्वस्तुनाशार्दितान्यपि । पौराणां समदह्यन्त सदनानि मनांसि च ॥ ३२७ ॥ नगरान्तः कुलीनानां पुण्याः कन्याश्च योपितः। विटाः केप्यधमाश्चर्हठसंभोगदूपिताः ॥ ३२८ ॥ व्यधायि यत्र निर्माणं कल्पान्तस्थिरताशया । कोटिकोटिधनं दत्वा दग्धं तद्भस्मसादगात् ॥ ३२९ ।। आसदन्केपि केप्युञ्चैरनदन्केप्यलुण्ठयन् । दस्यवो दक्षिणे पारे क्षीवा इव जयोद्धताः ॥ ३३० ॥ न शीधुचपकोप्यास्त येपामुत्सवतर्पणे । सहस्रसंख्याः कुम्भानामम्भोचनगराद्धृताः ॥ ३३१ ।। केचिद्वन्धुवियोगार्ताः केचित्संचयवञ्चिताः । विरुद्धत्वकृताक्षेपा जितरुद्धभुवः परे ।। ३३२ ।। यहयो दुःखिताश्चेरुः शतकीयोभवत्सुखी । तत्तणविपन्नश्च क्षतैः प्रेतः स्वयेश्मनि ॥ ३३३ ॥ उच्चावचैर्जनः सार्ध सहनद्वितयी मृता। इत्थं पष्ठितमे वर्षे श्रावणप्रतिपदिने । एकान्तविजयात्तेषां तत्तलोकक्षयोभवत् ॥ ३३४ ॥ 37

·२९०
श्रीवरपण्डितकृता
पूर्वमङ्कुरितः सैदवधात्पल्लवितः फ्रमात् ।
परस्परं वैरतरुस्तहिने फलितोभवत् ॥ ३३५ ॥
पौराणां वीरवर्गः प्रतिदिनमहरत्संचयं वञ्चयित्वा
दुःस्थावस्थःसमस्तः कृषिफलहतिभागास्त वास्तव्यलोक।
उच्छेदः शाटवाटावनिसफलतरुविन्धनार्थ दुरन्तः
सैद्वैधात्समुत्थः प्रवरमुखपुरोपप्लवोभूत्समन्तात् ॥ ३३६ ॥
अत्रान्तरे वधं श्रुत्वा सैदाः काश्मीरिकोज्झिताः।
आलिखानमुखास्तस्थुर्दासमात्रावशेपिणः ॥ ३३७ ॥
द्विवानिहत्य नगरे निवृत्तः सेत्वभावतः ।
मीयामहम्मदः प्रापत्तावत्स्वशिविरान्तरम् ॥ ३३८ ॥
भाकरादीन्हताश्रुत्वा सैदा भीता अपि व्यधुः ।
द्वित्रानिहत्य नगरे पुनर्युद्धाय निश्चयम् ॥ ३३९ ।।
पश्चात्प्रतीर्य मार्गेशो हन्यान्नस्तद्रणोस्त्विह । .
इत्युक्त्वा ताजभट्टस्तान्निन्ये त्रासविसूत्रताम् ॥ ३४० ॥
अस्मिन्नवसरे पायदागतो युक्तिपूर्वकम् ।
सैदानादाय रावत्रः स्वालयं तान्व्यसर्जयत् ।। ३४१ ।।
कृत्वा चालनृपेन्दुं तं सैदाभ्रपटलोज्झितम् ।
पोरानानन्दयामासुर्मन्त्रिणो मरुतो यथा ॥ ३४२ ॥
दुर्योधनकशरणाः कृतशल्ययोगा
ये धर्मजातिविरसाः कलिदत्तकर्णाः ।
अन्यायवृत्तिधृतराष्ट्रकतायसादा-
स्ते कोरवा इय रणेन जयं लभन्ते ॥ ३४३॥
राजधानी समानीय नयां पद्मपुरान्तरात् ।
सानगाह नयीचमुर्दग्धं श्रीनगरान्तरे ॥ ३४४ ॥

·१९१ तृतीया राजतरङ्गिणी। यावसैदहमादानखानगाहो नदीतटे। पूर्णस्तत्पुण्यसंभारस्तदाकार इवोत्थितः ॥ ३४५ ॥ सर्वस्वमपदृत्याय सैदास्ते सकुटुम्यकाः । मण्डलादालिखानाद्या निरयास्यन्त मन्त्रिभिः॥ ३४६ ॥ एकमत्येवमात्येपु काश्मीरेप्पविशङ्किता। ययुः परशुरामाद्याः स्वदेशं प्राप्तसक्रियाः॥३४७॥ शिशौ दत्त्वा राज्यं वयमिह भजामः सुखमिति व्यधुःस्वार्थ शिष्टा गलितमतयः सैदपतयः । हतेप्येयं तेपु प्रसभमभजन्मन्त्रिपदवी परे तत्तज्जुष्टां विधिरिह चलोयान पुरुषः ॥ ३४८ ॥ मीयाहस्सनसामनी नाग्रामादिप्रमेयजाम् । जल्लालठछुरोगृहात्तत्पुनो लहरादिकम् ।। ३४९ ।। गृहीत्वा याङ्गिलं राष्ट्र स्वकं मार्गेशमागतः। मखूयादिप्रमेयांश्चाभजच्छोमाञ्जहागिरः ॥ ३५० ।। साक्षाश्रमादिराऐपु स्वाम्यभूत्सैफडामरः । अन्यां च ग्रामसामनी सोदरेषु यथोचिताम् ।। ३५१ ॥ परिहासपुराधीशो जोनराजानकोभवत् । सैन्याधिकारनिन्यस्वातन्त्र्योज्झितयन्त्रणः ॥ ३५२ ।। इब्राहिमश्च मार्गेशो द्वारपालाधिकारभाक् । चक्रे सैदादिभृत्यानां रक्षामक्षामपौरुषः ॥ ३५३ ॥ राशोधिकारसामग्री भूमेच्यावलोमिव । महाभूता इवामात्याः संभूय व्यदधुर्नवाम् ॥ ३५४ ॥ एको मार्गपतेः पक्षष्ठकुरो डामरोपमः । राजानकीयो दीप्तास्ते सर्वमय इवाद्युतन् । ३५५ ॥

·२९२
श्रीवरपण्डितकृता
आत्मेव निष्क्रियः साक्षिमात्रं वालनृपोभवत् ।
सर्व प्रकृतिनिष्पन्नं राज्यतन्त्रमभूत्तदा ॥ ३५६ ।।
विभजन्तो भुवं सर्वी यथेच्छ स्वपु केवलम् ।
अलेखयन्नृपं पत्रे स्वाङ्गीकाराक्षरत्रयीम् ॥ ३५७ ॥
कष्टप्रदाः प्रजानिष्ठा दुष्टभृत्यविचेष्टिताः।
यथेष्टं समचेष्टन्त दृष्टास्तरिष्टचेटया ॥ ३५८ ॥
स्वपक्षरक्षणे दक्षाः परपक्षेप्टखण्डनाः।
तार्किका इव ते तस्थुर्वितण्डा वादशिक्षिताः ॥ ३९९
मण्डलं तापयन्ति स्म सर्वे तीक्षणकरा न के।
कल्पान्तकाले भुवनं द्वादशार्का श्वोदिताः ॥ ३६० ॥
श्वान्दितोल्कादाहश्च भूरिभूकम्पसंपदा ।
वेपमानो जनो जज्ञे प्रत्यावृत्तमुपद्रवम् ॥ ३६१ ॥
शिशौ नृपे व्यधुः पीडां विशां चैतन्नियोगिनः ।
आमया इव देहानां वार्धके शक्तिवर्जिते ॥ ३६२ ॥
नृपतेर्यदि मत्सरात्सहाया
रचयन्ति प्रवला मिथो विरोधम् ।
कुपिता इव धातवः शरीरं
क्षपयन्ति प्रसभं महर्द्धि राज्यम् ॥ ३६३ ॥
ये सर्वकण्टकास्ताक्षणाः परेषां छिद्रकारिणः ।
फरभाणामिवैतेषां ते तेप्यासन्नतिप्रियाः॥३६४ ॥
पैशुनोपायनानेदं नयनिः प्रतिवासरम् ।
चामिः कृतसंचारैर्वरं प्रीढिमनीयत ॥ ३६५॥
उक्तं यनय फेनापि स्वबुध्या परिकल्पितम् ।
तेषां तन्मृत्यपैशुन्यं चं फायमियाभवत् ॥ ३६६ ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। इत्यं मन्त्रिहदादर्शवैशद्यान्योन्यविम्बिताः। तद्भुत्यपैशुनश्वासैर्मालिन्यमभजन्त ते ॥ ३६७ ॥ अश मार्गपतेरुञ्चपदवी प्राक्क्रमागताम् । नासहन्तापरे रम्यां चक्रवाका इवैन्दवीम् ॥ ३६८ ॥ इहास्माभिर्हताः सैदा यद्भीत्या विद्रुतोप्ययम् । नृपस्यास्य सभाज्येष्ठः स्थापितः कुरुते मदम् ॥ ३६९ ॥ इत्यादि शृण्वस्तगत्यवर्गान्मार्गपतिस्ततः । ताटस्थ्यं राजकार्येषु विरक्त सोभजद्रुया ॥ ३७० ॥ बहामखाननयनोत्पाटनेन निजं वपुः । विशामनाशिपां पात्रं जोनराजानकोनयत् ॥ ३७१ ॥ शस्त्राधिपत्यानौचित्यनिग्रहानुग्रहक्रमः । ग्रहाणामिच तेषां स क्रूरो राहुरिवाभवत् ॥ ३७२॥ छुन्दानकादिदेशस्थग्राम्याणामनियन्त्रणः । लोभूम्यपहारेण तद्देशेशोपि सोभवत् ॥ ३७३ ॥ सैदद्वैधान्तरे लुब्धैः सर्वत्र मुपिताः प्रजाः । तत्पदार्थहे पूर्णी कोष्ठागारावली व्यधात् ॥ ३७० ॥ यत्कटेनार्जितं लोकवलात्कारहतं धृतम् । स्वं ब्रह्मदेयमिति यत्परस्वं वेत्ति लुब्धधीः ।। ३७५ ॥ संगृह्य वाहिनीः सर्वास्तदीया हतजीवनैः । और्वाग्निरिय तृप्तोसी न बभूव कदाचन ॥ ३७६ ॥ द्वैपानिरर्थकाक्षेपे ग्रामे वा नगरान्तरे। नाशकद्रक्षितुं कश्चिद्वलिना तेन पीडितम् ।। ३७७ ॥ यदि धर्मधिया कश्चित्प्रवृत्तो दोनरक्षणे। स तदुरुत्तरै राजसदस्याप पलो कृतिम् ।। ३७८ ॥

·श्रीवरपण्डितकता स्वप्रमेयेषु वास्तव्यालुब्धान्निरपराधिनः । अन्येपि पीडयामासू रोगा इव नियोगिनः ॥ ३७९ ॥ राजा शिशुर्गतवया बहवः सहाया यत्रातिमत्सरभृताश्च मिथः स्वतन्त्राः। राज्याङ्गभङ्गमसमं नृपतेर्दिशन्त- स्तत्राचिरात्समुदयन्ति न के ह्यनाः ॥ ३८० ॥ अत्रान्तरे वाहदेशे यात्रार्थ यो विसर्जिती। एदाजानकष्ठकुराहादश्चापतुः पुरम् ॥ ३८१॥ तदर्शनापदेशेन श्रुत्वा किमपि मन्त्रिणाम् । नगरे नागमतैर्मार्गेशः शङ्कितो भृशम् ॥ ३८२ ॥ ससफडामरेणाशु गत्वा स चकितो गृहे । वैदेशिकभटाव्हानात्साशङ्कः सोनयन्निशाम् ॥ ३८३ ॥ शङ्कयेषु सदनातेपु प्राप्तस्तन्मतमास्थितः । अहादष्ठरो जोनराजानकमथावधीत् ॥ ३८४ ॥ शस्त्रवणमुखोद्गच्छद्रक्तसंसिक्कमण्डपम् । तद्गृहे तं शवं दृष्ट्वा न को रोमाञ्चितोभवत् ॥ ३८५ ॥ दत्तकन्यमयं जन्यमवधीद्गृहमागतम् । दिव्यं रुत्वापि साश्वस्तं धिग्भोगाभ्यासवासनाम् ॥ ३८६ ॥ मिथोसहिष्णवो भेदान्मन्त्रिणः प्रभविष्णवः। विनश्यन्त्यचिरेणैवं द्रोहणेत्यपि फेचन ॥३०७ ॥ फेप्यूचुः स यथा सैदानवधीन्मद्रपैः सह । वणेफेन तत्पापात्तद्वयापादितोरिभिः ॥ ३८ ॥ भृत्या थैय रक्ष्यन्ते पोपिता ये सहस्रशः। नेफोपि त यस्तस्यान्ते प्राणप्राणक्षमोगपत् ॥ ३८९ ।।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। अर्जितं यद्यथैवाशु तत्तथैव हृतं परैः। न तिष्ठन्ति चिरं गेहेम्वन्यायोपार्जिताः श्रियः॥ ३९०॥ पापं पुण्यं बलं दाक्ष्यं परं स्वं दूपणं स्तुतिम् । नो वेत्ति राजपुरुषः कदाचिद्विधुरे विधी ।। ३९१ ॥ वैदेशिकमटैः किं नस्त्याच्या सैन्याधिकारिता। इत्युक्तोपि स पुत्रेण नाग्रहीद्भाग्यवर्जितः ॥ ३९२ ॥ विपरीता मतिः पुत्रे विश्वासः परसेवके । जायते गतभाग्यानां विनाशे प्रत्युपस्थिते ॥ ३९३ ॥ घेदेशिकमटान्मेने यत्सजातीनिवान्वहम् । अत्रत्यान्छत्रिणो धीरान्मेने भीरून्परानिय ॥ ३९४ ॥ ससैफडामरो चीरवरस्तच्छौर्यशङ्कितः । भीतः समार्पिपच्छस्त्रं वीरवृत्तेर्न निश्चयः ॥ ३९५ ।। जलालठरस्तावद्राजधान्यङ्गने स्थितः । वद्धोन्तः स्वैारपालैंर्गतिः क विधुरे विधौ ॥ ३९६ ॥ भास्थानपि प्रतिदिनं मृदुतौपण्यभिन्न- स्तां तां विभर्ति गगनान्तरगोप्यवस्थाम् । नित्याकुलस्य मनुजस्य बलप्रभावे को निश्चयो भवति तत्र विचित्रवृत्तौ ।। ३९७ ॥ मसूदडामराधास्ते छिन्ननीसेतुबन्धनाः। माग्वत्तेजालद्रगड़ें विदधुः सैन्यसंग्रहम् ।। ३९८ ॥ शृङ्गारसीहनिफट ययुः शूरपुरध्वना । ठमुराः सालियाद्यास्तेप्यसत्ताः स्वयमागताः ॥ ३९९ ।। कारागारान्तरं प्रापुः फस्य स्युः संपदः स्थिराः। जीराकनामा तदत्यः साहसी नगरान्तपत् । ठाराहादतुरगान्दृत्वा राजपुरीं ययौ ।। ४००n

·श्रीवरपण्डितकृता
इत्थं तत्सैदवधतो जोनराजवधोधिकः ।
पाददाहादिवासह्यो गलरोगो व्यथावहः ॥ ४०१॥
यावन्नरस्त्यजति कार्यकृदेकचिन्तां
चिन्तान्तरं सृजति तावदमुष्य धाता।
याते ऋशिम्नि शशिनः किल पूर्णिमाप्ती
संजायते द्युतिहरो ग्रहणप्रचारः॥ ४०२ ॥
निष्प्रतिद्वन्द्वि नैश्चिन्त्यं मार्गेशो यावदाप सः।
तावच्छुश्राव संप्राप्तं पुत्रमादमखानजम् ॥ ४०३ ॥
स यथाभ्यन्तरं प्राप्तो यथा राज्य ग्रहीतवान् ।
वाल्यात्प्रभृति वृत्तान्तं तत्खानस्य व्राम्यहम् ।। ४०४ ॥
पितुः श्रीजैननृपतेः प्रमये निर्गतो वहिः ।
आद्मखानो वित्राणः प्रपेदे मद्रमण्डलम् ॥ ४०५॥
भावीश्वरांशतैश्वर्यप्राप्तिसूचकपर्वणि ।
शिवराज्यन्तरे तस्य तत्रस्थस्य सुतोजनि ॥ ४०६ ॥
जनकेस्य दियं याते तुरुफसमरान्तरे ।
मातामहगृहे चन्द्रो ववृधेम्युनिधाविव ॥ ४०७॥
काले तात्तारखानेन रक्षितः स गतः स्वयम् ।
जालंधरमहीपीठे निनाय कतिचित्समाः ॥ ४०८॥
जहांगिरोस्य मार्गेशः सैदीत्या गतो यहिः।
सोपधि व्यसृजलंसं धर्तुं पैतामहं पदम् ॥ ४०९।।
तत्तारपानप्रमये ततः सानमिमं पुनः।
मुतो हस्सनमानोस्य फंचित्कालमपालयत् ॥ ४१० ।
तुरुष्कान्वञ्चयित्याथ विहितोत्साहसाहसः।
सानोमितपरीवारः प्रापद्रहणमण्डलम् ॥ ४११ ॥

·२९७ तृतीया राजतरङ्गिणी। रतः काश्मीरिका दूता मार्गेशेन विसर्जिताः। शृङ्गारसोहेनानीतास्तावदाजपुरों प्रति ॥ १२ ॥ ततो राजपुरीनायो मार्गेशद्वेषनिष्ठितः । फताहखानमानिन्ये स्थान्तिकं स्वाभयेछया ॥ ४१३॥ लोनराजानकवधात्कश्मीरेश्यो चिनिर्गतः। डामरेघराजानठकुरदौलुतादिभिः ॥ ४१४ ।। तत्रस्यैः शिश्रिये खानस्तरमधुकरैरिव । प्रयां निन्ये यथा पूर्व धुप्येदेवात्मजोभवत् ।। ४१५॥ यौनसंवन्धयोपि मार्गरक्षाधिकारभाक् । मसूदनायकः सोपि खानपक्षं समाश्रयत् ।। ४१६ ।। दीनो ग्राम्यजनो दुष्टबहुनायकतादितः। तदागमनवाती तो क्षते क्षारमिवाधिदत् ॥ १७ ॥ सापराधर्णिकान्यायप्रेप्यविरुद्धसेवकाः। चौरा विटा दरिदाश्च तुतुपुः खानवार्तया ॥४१८॥ ग्रामे वा नगरे. वापि त्यक्त्वा गृहकुटुम्बकम् । घद्धाशो राजविमवे न काप्राप तदन्तिकम् ॥ ४१९ ।। तांस्तान्देशाद्विनिर्यातान्खानो गृमन्समृद्धिमान् । ऐच्छल्लन्ध्रप्रतिष्ठः स राज्ञः प्रत्यभियोगिताम् ॥ ४२० ।। पौगः श्रीजैननृपतेर्योग्योयमिति सर्वतः । त्यवान्यान्सर्घराष्ट्रेभ्यस्तमेवाशिधियजनः ॥ ४२१ ॥ सदाश्रिवणातुष्टाश्चौराद्याश्छन्नमास्थिताः। तत्कालमुलवन्ति स्म मत्स्या इच तडागगाः ॥ ४२२ ॥ नमम महती सनकोरिजितोस्त्यपरो महा- क्षितिरतियले रुद्धा भिन्नाः परैश्चरसेवकाः । 38

·श्रीवरपण्डितकृता
स परतुरगोस्वस्थः कोशे न चाधिकृतो हित-
स्तरुमिव घुणास्तास्ताश्चिन्तास्तुदन्ति विभुं न किम्।।४२३।।
तुष्टो जहागिरस्तावत्तत्माल्या प्रेपितोपधिः ।
तावत्तन्मतगं ज्ञात्वा सचिन्तः समपद्यत ॥ ४२४॥
अहितोन्मूलनोद्भुतदेशकविभवाप्तितः ।
सुखेच्छुः प्रत्युत प्राप दुःखमुद्भूतविप्लवः ॥ ४२५ ॥
प्रवर्धमानया नित्यं खानागमनवार्तया।
वेपमानोभवल्लोको वात्ययेच वनावलिः ॥ ४२६ ॥
चाफ्रिकाश्चतुराः खानमन्त्रिणोथ जिगोपवः ।
इत्थं लेखाङ्कितं दूतं व्यसृजन्मार्गपं प्रति ॥ ४२७ ॥
भो भो मार्गपते गर्वसर्वखर्वितविक्रमः ।
काश्मीरान्तः सुपर्वेव भवांश्चर्वितसद्यशाः ॥ ४२८ ॥
सोयं खानस्त्वयानीतो लेपेस्तोरुप्कदेशतः।
उपेक्ष्यते फुलस्वामी कथं मार्गपतेधुना ॥ ४२९ ।।
स्वयं एतं कथं कार्य पश्चात्तापाय जायते ।
शिशी राज्यं परिस्थाप्य भुज्यते मण्डले परः ॥ ४३० ॥
व्यवहारोचितः शुद्धः सोयं किं तिष्ठते यहिः ।
अथ वा पित्भार्ग चेत्प्रयच्छस्यस्य मण्डलात् ॥ ३१॥
यहिरेवास्त्वयं राजाप्ययमस्वन्तर स्थितः।
अय.कि यहुनोतन मान्यो यदि न तेत्ययम् ॥ ४३२ ॥
रणोमययलयधारपाप ते परिणस्यति ।
श्रुत्येति लंग मार्गः गानदूतापदर्शितम् ॥ ४३३ ॥
प्रत्युत्तरमय पर्ष सम्म पत्त्यावीदिति ।
भी मी मालगोलागे भागार अपमंपदाम् ॥ ४३४॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। सर्वथा हितकर्तारः पुराणोकं विचार्यताम् । कश्मीरा पार्वती तन राजा ज्ञेयः शिवांशजः ॥ ३५ ॥ नावशेयः स दुष्टोपि विदुपा भूतिमिच्छता। देशस्मिस्तपसा राज्यं प्राप्यते न पराक्रमैः॥ ४३६ ॥ अन्यथादमखानाद्यैः किं नातं स्वक्रमोचितम् । अन्यथाप्येतन चिरादनौचित्यचितं फलम् ॥ ५३७॥ फ्रमेण येनायातोसौ तं त्यक्त्वा त्वबलार्थिनः। सति राज्यस्य विघ्नाय प्रवेशो दीयते कयम् ॥ ४३८ ॥ न मयायं धृतो राज्ये वालोप्यन्याभिपेचितः। का शक्नोत्यधुना हन्तुं मयि संनिहिते स्थिते ॥ ४३९ ।। खानोयं सर्वथा पूज्यो यद्यस्मन्मतमिच्छति । अग्रेसरारुणः सूर्यः पूज्यते हुदयोन्मुखः ॥ ४४॥ श्रियः कृतनभावाप्ता न सुखाय चिरं नृणाम् । भोगा रोगाय देहानामपथ्याशनसंभृताः ॥ ४४१॥ कि चान्यत्सेदहस्तस्थो यद्वद्राजा विमोचितः। तद्वत्तद्धस्तगः सोयं प्राप्यते तदिधेर्मतम् ॥ ४४२ ॥ इति लेखं विसज्यैतत्पक्षपाताधान्वितः। रथ्याधिकारं जग्राह मसूदस्य जहागिरः॥४४३ ।। बहामनायकादीनां दत्त्वा तन्मार्गरक्षणम् । हारराजानकादीन्स्थामार्थ व्यसृजद्दतम् ॥ ४४४ ॥ अथ सानं पुरस्कृत्य नायकोमुखदायकः। क्रुद्धः पथोपहरणात्यापञ्छूरपुरान्तरम् ।। ४४५ ॥ तत्याः r: सशडोम्बाद्यास्तद्विसृष्टाः पदे पदे । देशे मडवराज्यान्तश्चकुरुत्पिलमजसा ॥ ४४६ ।।

·३००
श्रीवरपण्डितकृता
• एकतो नृपतेः सेना काटाखानस्य चान्यतः ।
दंष्ट्राइयी यमस्येव लक्षिता सर्वभक्षिका ॥ ४४७॥
प्राक्सैदविप्लवारखानविप्लव: सोधिकोभवत् ।
पाददाहादिवासह्यो गलरोगो व्यथावंहः ॥ ४४८ ॥
तस्कराक्रान्तपथिको वलवनिहतावलः।
अराजक इवानीशो देशः कंप्टां दशामगात् ॥ ४४९ ॥
जग्मुर्दक्षिणपारादीन्प्रमेयास्तद्दिगाश्रिताः।
गृहीत्वा गोधनं सर्वे त्यक्ता स्ववसतीर्भयात् ॥ ४५० ॥
खेरौं चार्धवनं राष्ट्रं भ्रष्टमग्निशिखेव सा।
अतापयन्महोप्माढ्या प्रविष्टा कटकद्दयी ॥ ४५१ ॥
राजसैन्यं समालोच्य प्रसुप्तं चारचक्षुपा।
एकदा जीरकाद्यास्ते स्वास्कन्दं शिविरे ददुः॥४५२ ॥
प्रजागरचरण्यासशस्त्राभ्यासविवर्जिताः।
सर्वे पशूपमास्त्रासाद्विदभुः शिविरान्तरात् ॥४५३ ।।
सेनापतर्निजाः केपि युद्धादी भेदिताः परः।
चस्तत्कटकं हत्वा द्रोहं वैरिसमाश्रयात् ॥ ४५४ ॥
राज्यं नश्यति हप्यति प्रतिदिनं वाह्या खशाली न का
लोकः क्लिश्यति लुण्ठिदाहफरणेश्चौरः स्वकं पश्यति ।
सेना भ्रश्यति धीरवारसहिताप्यन्विप्यति स्वं रिपुः
काश्मीरप्रभविष्णुपु प्रभवति द्वेपारस्वभेदो यदा ॥ ४५५ ।।
दोग्धस्तानवलोक्यैव स्रस्तां ज्ञात्वा स्ववाहिनीम् ।
सेनानीश्चफितः सैन्यात्पलायनपरोभवत् ।। ४५६ ॥
इतेय पिद्रुते तस्मिन्पश्चादेत्य महामटेः ।
सर्पस्यात्या जहर्णय गानस्तस्मधर्म जयात् ॥ ४१७ ॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
6906
तुरुष्कदेशाद्यद्बुद्ध्या खानः प्रासो निरर्गलः।
स भागसीहस्तत्पक्षात्केनापि प्रचलन्हतः॥ ४५८॥
अथ मल्लिशिलास्थाने तुष्टः खानो जयोन्मदः ।
स्वसैन्यसंग्रहं कुर्वजिगीपुः शिविरं व्यधात् ।।४५९ ॥
विकरालान्भटाक्षित्वा करालविषयावनी।
मुमुपुर्निरकरालम्भान्यास्तव्यान्तस्य शस्त्रिणः ॥ ४६० ॥
अत्रान्तरे मार्गपतिदृहीत्वा बालभूपतिम् ।
वजयाय वलोद्युक्तो निर्ययौ नगरान्तरात् ॥ ४६१॥
प्राक्सैदकदनाभ्यस्तन्यस्तवस्तुविलुण्ठनाः ।
पुरागृहरमां भीताः पौरा ग्रामपु न्यक्षिपन् ॥ ४६२ ।।
निकृष्टवस्तुभावा सा मुपितेव वराङ्गना ।
अभवद्राजरहिता नगरी न गरीयसी ॥ ४६३ ॥
वैदेशिफटकाटोपकोपोत्कररटद्भदः ।
गुप्तिकोहारभूचाटे पाटवाच्छिविरं व्यधात् ॥ ४६४ ॥
संस्थाप्य तत्र भूपालं त्रिधा कृत्वा स्ववाहिनीम् ।
कल्याणपुरगं श्रुत्वा सानं योद्धं विनिर्ययो । ४६५ ।।
द्राभग्रामान्तसीमान्ते समासन्नोधिकार्तधीः।
तस्थी खानान्तिकं प्राप्य स खानमरुगान्तरे ॥ ४६६॥
क्रमराज्यस्फुरत्प्राज्यचक्रवाटादिदुःसहम् ।
वैडूर्यभट्टः पाश्चात्यां जग्राह गिरिपद्धतीम् ।। ४६७ ॥
सपेरोजप्रतीहारगकराजसुतादयः ।
चतुरोपमा लीलां क्षणं चक्रुः पुरो गताः॥ ४६८ ॥
अथैकतः स्वफारमोरवैदेशिकवलान्विताः।
मसूदनायकसुता योद्धं व्यूहात्समाययुः॥ ४६९ ॥

·३०२
श्रीवरपण्डितकृता
फलकासिस्फुरत्पक्षा नदन्तोन्तिकमागताः ।
चेरुः पङ्ख्या भटास्तत्र हंसा इव नभोन्तरे ॥ ४७० ॥
यावत्प्रवृत्तो योद्धं तांस्तावद्वीक्ष्याप्रमागतान् ।
अहादठकुरव्यूहो निरीहः समपद्यत ॥ ४७१ ॥
चेलाह्निकाभुजः केपि गर्जन्तो जलदा इव ।
स्फुरच्छत्रतडिज्ज्वालाः सोत्फाला निर्ययुर्मधे ॥ ४७२।।
विपमा पङ्कसंकीर्णा जाड्यदुर्मार्गदुपिता ।
तेपामापततां साध्या वासनेच निजाजिभूः ॥ ४७२ ।।
वैदेशिकभटान्दृष्ट्वा नटत्खेटकपीटकान् ।
चटका इव जग्मुस्ते विदूरं पाटवोज्झिताः ॥ ४४४ ॥
न संस्तम्भयितुं सेनामशकत्तां पलायिनीम् ।
अहादठकुरोहीणी सेतुभङ्गां नदीमिव ॥ ४७५ ॥
अहमहमिकायातजातधातव्रणार्दिताः ।
प्राणत्यागेन ते फेपि चर्चेतननिष्कृतिम् ॥ ४७६ ॥
नयच्छोणितसिक्ताङ्गाः शालिक्षेत्रगताः शवाः ।
यागोपहारपशुतां ययुः फार्षिकभूमिधु ॥ ४७७॥
सेना यानस्य चात्येव सा नैर्ऋतदिगागता।
तत्तलोकलयं चक्रे वेगमममटद्भुमा ॥ ४७८ ॥
फेपि काश्मीरिकास्तत्र वैदेशिकमटानले ।
शत्रज्वालावलीदी जुहुयुः श्रीफलं वपुः ।। ४७२ ।।
फि नामोहोरणैस्तपां दृष्ट्वा व्यूह समागतम् ।
तियंग्भिरिव पातुं स्वं भीत्या येर्यः पलायितम् ॥ ४८० ।।
प्रमेयमाजी मुख्या ये दृष्टा राजसभान्तरे।
भएपूर्व संप्रासं तेप्यशखियदाययुः ॥ ४८१॥

·३०३
तृतीया राजतरङ्गिणी।
वीरवृत्त्या त्यजन्माणान्केवलं ग्लाध्यतामगात् ।
तस्य त्रिचतुपस्त्यतयाणा अनुचरा रणे ।
दिवं यियासोर्मोगार्थ बभूवुस्ते पुरःसराः॥ ४२ ॥
हतावशिष्टान्विद्राव्य ते खानस्य महाभटाः।
निवृत्ता मार्गपत्यग्रे स्वीयभ्रान्त्या समाययुः ॥ ४८३॥
मसूदखानः केत्येवं वदन्तो विजयोद्यताः।
वीरा हस्सनमीराद्या ज्ञाता मार्गपतेर्भटः ॥ ४८४ ॥
‘पञ्चशस्तस्य संवधिभृत्यास्ते नौरुजादयः।
सपौरभट्टाश्चान्ये च हता मार्गपतेः पुरः ॥ ४८५॥
विमुखोभूत्कियत्कालं यः स सांमुरव्यमाययौ ।
यालभूभृत्प्रभावेण कश्मीरफटके विधिः॥ ४८६ ॥
मार्गशस्याथ वा स्तुत्यं धैर्य तस्यान संयुगे।
संनद्धः सबलस्तस्यौ जयस्तम्भ इवाचलः ॥ ४.७ ।।
पदैकमात्रं पश्चाश्चेदगमिप्यञ्च तत्स्थलात् ।
काश्मीरकटकस्यास्य नावशिप्येत किंचन ॥४८८॥
भिन्नप्रकृतिसंधानकौशलं श्रीजहागिरे।
भिपजीव तदा दृष्टं भैपज्यं सांनिपातके ॥ १८ ॥
प्रागल्भ्यमप्रतिहतं प्रतिमानमोज-
स्तत्तत्प्रयोगचतुरत्वमसंभ्रमश्च ।
एतानि यस्य समयेप्यतिसंकटे स्यु-
स्तुष्टेव तं प्रति समेति रणे जयथीः ।। ४२०॥
स्लोस्पत्करमाप्नोत्र मिय्योद्रोप्यात्र संयुगे।
रणात्प्रचलितान्दूरं युक्त्या सर्वानुपानयत् ॥ ४९१ ॥
मार्गेशमधुसांनिध्ये तद्रणोपवनान्तरे ।
ते वीरभ्रमराश्रः स्फुरत्पक्षरबोद्धताः ॥४९२ ॥

·३०४
श्रीवरपण्डितकता
अथ खानस्य शिविरे गकाद्या जयदुर्मदाः।
नीतावशिष्ट सामग्री हत्वा भूरीनलुण्ठयन् ॥ ४९३॥
श्वराहिममार्गेशः समृत्यः समराग्रगः।
मसूदनायकमुखान्विमुखांस्तर्जनैर्व्यधात् ॥ ४९४ ॥
अन्ये झारसीहाद्या दृष्ट्वा तत्सैन्यमद्भुतम् ।
भेडाचनपथातूर्ण विद्रुताः स्वां भुवं ययुः ॥ ४९५ ।।
सर्व राजपुरीसैन्यं सदैन्यं चेष्टितं मटैः ।
दत्त्वाभयं ररक्षाजी गको गणपतिर्यथा ॥ ४९६ ॥
त्यक्ता संनाहसामग्री केप्येते विद्रुता द्रुतम् ।
मुपिताः सखशै?म्वैः पृष्ठभनाः प्रशान्तयः ॥ ४९७ ॥
वृक्षानपि वने जाररयोनु लगन्त्यमी।
वैदेशिकतं यत्तत्यामेषु जनपीडया ॥ ४९८ ॥
काश्मीरिकेभ्यो मुपिता निक्षेपमिय ते ददुः ।
शीतज्वरार्दिताः फेचित्केचिच्छ्रान्ता बुभुक्षया।
वैदेशिकाश्च काश्मीराः शतसंख्याः क्षयं ययुः । ४९९ ॥
संरूढ फमपि निपातयत्यकाण्डे
पाताहै नयति च फंचन प्ररूढिम् ।
संकल्पाविपयविचित्रकाकताली-
वाधिस्तरमिव पूरुपं विधाता ॥ ५००॥
यापसुवासनः सानस्ताहशस्तस्य चेद्भटाः।
भवेयुः किं न जायेत किं तु धर्मानुगो जयः ॥ ५०१ ॥
इत्थं फतहपानेस्मिन्प्राप्ते कश्मीरमण्डलम् ।
एफपष्ठिनमे घर्षे पुरुद्वच्छावणान्तरे ॥ ५०२॥
फटफदयसंयोगे कल्याणपुरसंनिधौ ।
अप्रत्यानां च याहानां तत्तलोकक्षांभयत् ॥ ५०३ ॥

·। तृतीया राजतरङ्गिणी। ३०५ मैत्रशनिसंयोगं मीलापं शनिजीवयो। भीमाब्दं तत्क्षये हेतु देशे देवविदो विदुः॥५०४॥ श्रीजैननृपते राज्ये पड्दर्शनरताः प्रजाः । दृष्टाः स्वधर्मनिरता निरातका निरीतयः ॥ ५०५॥ तस्मिन्स्वर्ग गते राशि नष्टाचारेत्र मण्डले। प्रजायचारालोकानां क्षयोभूदिति मे मतम् ॥ ५०६ ॥ तथा हि वणिजः केचित्स्वाचारं हिन्दुकोचितम् । त्यका पुरान्तरे चकुर्हत्वा गोमांसभक्षणम् ॥ ५०७॥ येनैव पितरो याता येन याताः पितामहाः । तदर्शनेत्र तत्पुत्रास्त्रपन्ते मौसुलप्रियाः ।। ५०८ ॥ प्रत्यब्दं तिथिकार्याणि पुराणोक्तानि कानिचित् । विस्मृतानि दुराचारात्कथं न स्युर्दुरापदः ।। ५०९ ।। मण्डलेस्मिन्दुराचारचातुर्वर्ण्यविराजिते । प्रसङ्गपतिताचारविपर्यासादितोरितम् ॥ ५१० ।। राजाकान्तः परैमिथ्या वार्तयेति विसूत्रितः । मार्गेशस्ताजभट्टादीन्धृत्वा स्वशिविरं ययौ ॥ ५११ ।। पश्चाच्चेदलगिष्यत्स नष्टांस्तान्वलयर्जितान् । न किंचिदवशिप्येत खानस्य चलतः पथि ॥ ५१२ ॥ मार्गानभिज्ञो मार्गेशः सर्वेप्युभयवेतनाः। दायाददुस्थितिं लोके काङ्कन्तः स्वार्थलिप्सया ॥ ५१३ ॥ प्रेरयस्तद्रणाद्गन्तुं मार्गेशं चाप्यदीदरन् । सनृपं सैन्यमुत्थाप्य ततो जिष्णुर्जहागिरः। जमालामरुगास्थानं ययौ स विजयोर्जितः ॥ ५१४॥ किमेते मिलिताः सानमिति तेन विसर्जिताः। दाह ताजभट्टः स मामान्मागल्यनादगान् ॥ १५ ॥ 4 39 ·श्रीधरपण्डितकृता तत्तद्दग्धगृहोज्यालधूमजालाकुलं नमः। घनकालोद्भवाद्दीप्ततडिदझोपमा दधौ ।। ५१६ ।। कृतं यदाहादेशेषु काश्मीदिंग्जयक्षणे । दाहलण्ठ्यादिकं तद्वदृष्टमत्रैच मण्डले ॥ ५१७ ॥ अकिंचनाम्जनानग्नान्वित्यै समुपागतान् । अद्यैव जातान्दृष्ट्वा तान्न कोप्याच्छादनं ददौ ।। ५१८ ॥ तमत्यास्तद्धृतं कुप्य रूप्यं धेनूः पशूनपि । दृष्ट्वोच्छ्वासाकुलाथकुराक्रन्दमुखरा दिशः ।। ११९ ॥ सर्वस्वहरण यद्वत्कृतमस्मास्वहेतुकम् । युमास्वपि तथा भूयादचिरेण विरोधिभिः ॥ ५२० ॥ सत्पापफलमेतेषु निपु तस्मरणक्षणम् । फताहशाहराज्याप्ती दृष्टं लोकविगार्हतम् ॥ ५२१ ॥ उत्पिञ्जोत्पादनाद्देशे शृण्वमित्यादि दूपणम् । प्रजापापादसंधित्सुर्मार्गशः स न्यवर्तत ।। ५२२ ॥ स नृपो नगरं प्राप्तो विधाय विजयोत्सवम् । उञ्चावचान्यानपक्षगतान्सर्वानदण्डयत् ॥ ५२३ ॥ एक सानानगं ज्ञात्वा शिष्टं तस्य कुटुम्बकम् । अयाधत न को देहे दुष्टरोग इवोल्वणः ॥ १२४ ॥ फदाचित्लुप्रीतो जनयति सुखं सार्वजनिक कदाचिनेच्छा सृजति जनतामीतिचकिताम् । फलं सीचं चोचं भविषु परिवृत्त्या विद्धतो प्रहस्येवाकाशे गतिरिह विवित्रा यत विधेः ॥ ५२५ ॥ कैचित्कालं दरयस्तः पानखाणविवर्जितः। यायावकिंचित्करतामयनह इवाम्बुदः ॥ ५२६ ॥ 1 ·३०७ तृतीया राजतरङ्गिणी। अत्रान्तरे स्थितः खानः सभैरवगलान्तरे । अचिन्तयत्पुनर्देशप्रवेश नायकोर्जितः ॥ ५२७ ॥ मासद्वयमतिक्रम्य कश्मीराभिमुसस्ततः। आययौ स पुनः सानः सबाण उद्भटैमटैः॥ ५२८ ॥ तस्मिञ्ळूरपुरं प्राप्ते स नृपोथ जहागिरः । निर्ययो नगरातूण संपूर्णः सैन्यसंपदा ।। ५२९ ।। प्राग्वत्स गुप्तिकास्थाने निषण्णः शिविरान्तरात् । गकराजसुतं रात्रौ सोशृणोद्विद्भुतं द्रुतम् ॥ ५३० ॥ आरोहणक्षणे तस्य तुरस्त्रासमग्रहीत् । क्षणं स शकुनझोपि नातिष्ठन्निरः क्रुधा ।। ५३१ ॥ गृहीतभूरिवित्तोपि यत्रैप द्रोहितामगात् । कोन्यस्तिष्ठति तत्रेति प्रस्तः प्रत्यागतोमवत् ।। ५३२॥ सुलग्ने निर्गतो भूयो मार्गेशः शिविरान्तरात् । उपायांश्चिन्तयांचने खानस्य बलभेदनम् ॥ ५३३ ॥ अत्रान्तरे शूरपुराजीरकाद्या महाभटाः। प्रविश्य नगरे रात्री बन्धनस्थानमोचयन् ॥ ५३४॥ ते सर्व बन्धनान्मृत्युद्वारादिव विनिर्गताः। सैफडामरमुख्यास्ते संप्रापुर्विजयेश्वरम् ॥ ५३५ ॥ ससैफडामरः पूर्व वन्धने स्थानमैक्षत । केनाप्यन्यपद्धन्द्धं छिन्नं शस्त्रेण तनिशि ॥ ५३६ ॥ वीरस्य वन्धनं ह्यस्य स्फूर्जत्पक्षस्य रक्षणम् । सोप्मणः पतितं मेने चहेर्षस्नायगृहनम् ।। ५३७ ॥ तथापि रक्षणं वहरिव वस्त्रावगृहनम् । जयापीडपुरादुर्गाहन्धन नगरे कथम् ॥ ५३८ ॥ .

·રૂ૦૮
थीवरपण्डितकृता
इत्यपायोप्युपायस्य जातो मार्गपतेर्यतः ।
इम्राहिमः स मार्गेशस्तावत्पश्चाद्विनिर्गतः।
शंशनायकमुख्यानां यहूनां कदनं व्यधात् ॥ ५३९ ॥
ठकुराहादजीराकमतीहारान्वयादयः ।
इत्थं तत्साहसं चक्रुर्लजितकोशपष्टयः॥ ५४०॥
विपदि समनुभूय कोपि कष्टं
भवति पदं नृपसंपदा नितान्तम् ।
कनकमनलपातघातमात्वा
शिरसि विभाति नृपस्य मौलिरूपम् ॥ ५४१ ॥
कारापञ्जरनिर्मुक्तः पक्षीवाक्षतपक्षतिः।
पुनर्जातमिवात्मानममन्यत स डामरः ॥ ५४२ ।।
पूर्व जयपुरे दुर्गे योभूबद्धःसहोदरः।
काराप्राकारमुल्लङ्घय रज्जुनकोपि निर्गतः ॥ ५४३ ॥
रुद्धः सुप्तः पुनर्वद्धो नगरे बन्धनालये।
निश्चिन्तितं वधस्तत्र द्विष्टैत्रिदिनान्तरे ॥ ५४४ ॥
एवं कष्टात्ततो मुक्ताप्राप्तः खानान्तिकं क्रमात् ।
प्रधानपुरुषाख्याति प्रापत्प्रकृतिमध्यगः।
स सैफडामरस्तत्र यथासंख्यमतस्थितः ॥ ५४५॥
रामो रावणवञ्चितो यदि गृहानैवागमिष्यद्धनं
सुग्रीवः स च वालिना कृतपदो नैवाघटिष्यद्पा ।
लड्कां प्राप्य रिपूनिहत्य समरे जेताभविष्यत्कथं,
संयोग सुखदुःखयोः प्रतनुते धातैव भूत्यै द्वयोः ॥ ५४६ ॥
राज्यार्थी विच्युतो देशात्खानो वीराप्तिलम्पटः।
डामप मार्गक्रुद्धः सर्वनाशात्पदच्युतः ॥ ५४७॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी। एवमन्योन्यसापेक्ष नाभविष्यत्स्वयं यदि। प्रविश्य देशे राज्याप्तिः कथमस्य भविष्यति ॥ ५४८॥ राजा विभाति वहुवीरसमाश्रयेण वीरा भजन्ति च तदाश्रयणेन शोभाम् । अन्योन्यसंगतिरभरभगिरेपां वालाङ्गनाकनकभूपणवद्विभाति ।। ५४९॥ तेन प्राप्टेन सा खानसभा तत्र व्यराजत । मुक्तालतेवाइनाने नायकेन शुभात्मना । ५५० ॥ अत्रान्तरे मार्गपतिश्चकितस्तत्समागमात् । संधित्सुः शेखपाहायमुखात्यानं व्यसर्जयत् ।। ५५१ ॥ एधराजानको रिगडामरः केशवो बुधः। राजासमेत्य संध्यर्थे निन्ये राजपुरीपतिम् ॥ ५५२ ॥ ताचद्गदायरावुत्रमुखादाश्वास्य मार्गपः। शृङ्गारसीहं तं भेदमनयद्दविणार्पणैः ॥ ५५३ ।। नीत्वा मार्गपतेः पुत्रं संधित्सुःस बलद्वये । न्यवारयद्रणक्षोभं यावद्राजपुरीपतिः ।। ५५४ ।। तावन्मार्गेशपुत्रं तं रोद्धमन्यैर्विनिश्चितम् । नामन्यत स यत्नेन साशा मन्त्रिणोभवन् ॥ ५५५॥ यावत्प्रजासु सनृपासु विधिबिरुद्धो दायाददुःस्थितिरुपायशतैर्न याति। देहे दुराधिनिहते भिपजां प्रयुक्त्या रोगाः कथं प्रविगलन्ति कृताधिकाराः॥५५६ ॥ खानान्तर राक्षिते भिन्ने राजपुरीपती । अकस्मादुदभूत्क्षोमः सर्वसैन्यभयावहः ।। ५५७ ॥ .

·३१०
श्रीवरपण्डितकृता
गङ्गारसीहाद्यास्त्रस्ता राजपुरीं ययुः ।
सानोपि सवलो भीतो ययौ प्राग्यद्यथागतम् ॥ १५८ ॥
केचिजीराकमीराधाःप्रापुर्मागेंशसंनिधौ ।
जल्लालठकुरप्रेम्णा कृतमाध्यस्थ्यसंविदः ॥ ५५९ ॥
एवं क्षोभेण सा सेना सानस्याङ्गतरभिता।
ययौ सहस्रधा दीर्णा सेतुमद्गादिवापगा ॥ ५६० ॥
अथ मार्गपतिः श्रुत्वा तवृत्तान्तमनुद्रुतः।
युयुत्सया ससैन्यः स प्रापच्छूरपुरान्तरम् ।। ५६१ ॥
तत्र दूतमुखाच्छ्रुत्वा क्रमराज्यमुपद्रवम् ।
शाहिमयलपात्या चिन्ता द्वैगुण्यमादधे ॥ ५६२ ॥
निवृत्य स ततो राशःप्राप्तः सुय्यपुरान्तरम् ।
यवन्ध नौरुजो खानं युक्त्या यत्साधु तयधात् ॥ ५६३ ॥
स हि तद्दिवसे प्राप्स्येन्मुष्णन्धीनगरं विटैः।
किं तु तत्काङ्कितं ङ्करं न सिद्धं पौरपुण्यतः ।। ५६४ ॥
सोपेक्ष्य मार्गपं तत्र ढौकितं क्रमराज्यतः।
पदार्थराशौ दत्त्वाग्निं तद्रुषा भस्मसाधधात् ॥ ५६५ ॥
अन्यायतः प्रतिदिनं समुपायं वित्तं
यहानमोगरहितं निहितं गुहान्तः।
तत्संप्रयाति कृपणेषु कृतानुतापं
भूपाललादनलसादरिदस्युसाञ्च ॥ ५६६ ॥
ततस्तत्सहितःप्राप्तो नगरस जहागिरः।
जयेन तावन्मात्रेण नगरे स व्यजृम्भत ॥ ५६७॥
सैदान्निष्काशितान्देशात्स्वपुत्रवधकानपि ।
लेसैरानाययामास सोपयोग्यतया स तान् ॥ ५६८ ॥

·तृतीया राजतराहिणी।
३११
तदन्तरे जम्भवाट वसन्यानो क्लोर्जितः।
मृगानिव हरिस्तत्र विदधे दुर्दशान्खशान् ।। ६६९ ।।
सप्तविंशतिसंख्यान्स कश्मीरविपयान्यथा।
तावतीः सिन्धुरीस्तत्र व्यधादुःस्था पराक्रमः ॥ ५७० ।।
साधैं मल्हानहंसैस्तत्कटकः सुभटोत्कटः।
मद्रमण्डलमुल्लुण्ठ्य तुरुप्कांश्चकितान्व्यधात् ।। ५७१ ।।
स मद्रमण्डलं जित्वा दत्त्वा राजपुरीपतेः ।
जिष्णुश्चैत्रे पुनः प्राप तद्युतो नायकालयम् ।। ५७२ ॥
गृहं देवतवत्प्राप्त खानं तं मानयन्गुणैः।
मसूदनायकोमुष्मिनाभवद्भक्तिपण्डितः॥ ५७३ ॥
सागरस्त्यजति चेन्निजां स्थिति
पश्चिमोदयमुपैति चेद्रविः।
क्षत्रियः शरयामागर्थिनि
प्रायशश्चलति न स्वधर्मतः ।। १७४ ।।
स सैन्यसंग्रहं कृत्वा छयिलकटकान्वितः।
तस्थौ सानो गिरिश्टले वैरिभङ्गविधित्सया ॥ ५७५॥
रोगेरिय भटैर्ध्वस्तसमस्तगृहवस्तुभिः ।
वास्तव्यानां स्थितिषुःस्था गेहे देहे यथावत् ॥ ५७६ ॥
अत्रान्तरे बन्धनान्तर्गतं पृष्टकयाटितम् ।
भीतो व्यापादयामास जीराकं नगरेध्वपः ॥ ५७७ ।।
तच्छ्रुत्या राजलोकश्च सर्व एव विरागभाक् ।
आभ्वासघातकत्वेन दुरुक्तिमुसरोभवत् ॥ ५७८ ।।
ज्येष्ठे मासि श्रुतानिष्टो मार्गेशः कनिष्ठितः।
अतिष्ठत्स नृपो मलशिलाष्ट्रतिनिठुरः ॥ ५७२ ॥

·૨૧૨ श्रीवरपण्डितकृता द्रमार्गनिरोधेन सर्वोप्युभयवेतनः। जनो बलद्वय गन्तुं निराशः समपद्यत ॥५८० ॥ विशां निर्लवणं भोज्यमनतामत्र मण्डले। मार्गेशव्यञ्जनं नाम श्रुतं हास्यावहं न फैः ॥ ५८१ ॥ सार्धे पले सैन्धवस्य योभून्नगरान्तरे । दीनारपञ्चविंशत्या दुरापं नागरैरपि ॥ ५८२ ।। द्वापष्टितमवर्षेपि कश्मीरागमनोत्सुकम् । खानं श्रुत्वा मार्गपतिर्नीतिकौटिल्यमादधे ॥ ५८३ ॥ दौहित्रं हाजिखानस्य खानमिस्कन्दराभिधम् । कम्पनाधिपतिं कृत्वा स्थामार्थं स व्यसर्जयत् ॥५८४ ॥ मसूदनायकीयं च राष्ट्र दत्त्वा स्वगुप्तये। यः शराजानकं चापि ससैन्यं प्रत्यमुच्यत ।। ५८५ ॥ समं देशसुखेनाथ प्रालेये तनुतां गते । स्वसैन्यसहितः खानो राजपुर्याः समाययौ ॥ ५८६ ॥ प्राप्त खानं समाकर्ण्य तं भैरवगलान्तरे। मार्ग शूरपुरे रोटु मार्गेशः सनृपो ययौ ॥५८७ ॥ प्रवेशरोधः खानस्य तदूर्ध्वगलवर्तितः। राहुदेहेमृतस्येव देशेभूञ्चक्रभीतितः ॥ ५८८ ।। पशुपादिष्टमार्गेण पुरुतच्छायणान्तरे । ततोगागिरिमुल्लङ्घय खानः खाचगलन्तरात् ॥ ५८९ ।। ताजभट्टादिमैन्यौधो गुसिकोडारभूतले । क्षुब्धं वायुरिवागत्य चके खानयलार्णवम् ॥ ५९० ॥ ध्वनिदुन्दुभिनादेन तर्जयन्परितो जनान् । खानः सकटको भीत्या नगरं व्याकुलं कृतम् ॥ ५९१ ।।

·. तृतीया राजतरङ्गिणी। उझीयेवागतं श्रुत्वा साश्चर्यो मार्गपस्ततः। ससैन्यः सनृपस्तूर्ण तद्युद्वाय समाययो । ५९२ ।। उडामरो डामरः स शौर्यश्रीगरुडामरः । रणे डामरयोगेन्तर्षभावुच्छुध्मरुदयत् ॥ ५९३ ॥ केचित्सैदभास्तत्र युध्यन्तःसुमरैः सह । अनिवर्तितया याता दिव्यस्त्रीसुसभागिताम् ।। ५२४ ॥ श्वम्रपातरणाघातक्षतानां तत्समागमे । शवानां राशयस्तत्र पतिताः समरान्तरे ।। ५९५ ।। सैदयुद्धे नो खानागमप्रथमसंगरे । भटक्षयोभवद्यादृग्गुसिकोडारसंगरे ॥ ५९६ ॥ प्रमेयभाजोप्यासन्ये रणे मुख्या निजोचितम् । शौर्य नादर्शयन्केचित्साक्षिभूता इव स्थिताः ॥ ५९७ ॥ पातनेनेव वृक्षस्य पक्षिशाया इय च्युताः । गता हताःक्षताश्चासन्यत्र तत्र शवत्रजाः॥५९८॥ पूर्वापकारी यो यस्य प्रामे वा नगरेभवत् । स तस्य वाधं कृतवान्दुर्वलस्य बली तदा ।। ५९९ ॥ मसूदनायकस्तत्र सायकायुधवपणे । रुद्धाश्वो बिजही प्राणान्मावि केन विलयते ॥ ६०० ॥ कत्वान्यान्युद्धगान्यत्र मार्गेशोगात्स्यरक्षया। धीसैफडामरो वीरयुतस्तत्रैव सोमवत् ॥ ६०१॥ यो गवेप्यास चायाप्त इति तुष्टो भटावृतः। प्रथमं प्राहरत्तस्य मूर्ध्नि धीसैफडामरः ॥ ६०२॥ अलंशिरोहदरश्च स च फरा इव प्रहाः। मुमे भुजे कपाले च नन्तस्त विवर्श व्यधुः ।। ६०३ ।। 40 ·"३१४ श्रीवरपण्डितकृता अथ मार्गपतेः स्वर्णमयीमहलमालिकाम् । सचामरां डामरेशो जयश्रियमिवासदत् ॥ ६०४ ॥ उपेक्षितं तं तत्रस्थैनिजैराश्वस्तमानसम् । ररक्ष केवलं प्रीतो जात्यश्वः समराथलन् ॥ ६०५॥ विहितारित्रप्रसराः सचिवाः सममेकपार्श्वगताः। यत्र सुशस्त्रप्रचिता मजति नौकेव राजश्रीः ॥ ६०६ ॥ वैदेशिकमटैोहे विहिते समरागमे । तावत्ते कत्थवाडाद्या निन्युः खानं यथागतम् ॥ ६०७ ॥ खानो राजभटैर्वद्धो रणे मिथ्येति वार्तया । स सैफडामरो युद्धात्नस्तधैर्यो न्यवर्तत ॥ ६०८ ।। तत्तद्वराश्वसामग्री गृह्णशूरपुरध्वना । समरोडामरः सैफडामरः सानमासदत् ॥ ६०९ ।। इत्थं तृतीयवारं स प्रविष्टो मण्डलान्तरात् । वधं कृत्वा विनिर्गत्य खानः पर्णोत्समागतः ॥ ६१०॥ अधर्मबहलः कालः सर्वे द्रोहपरायणाः। राजा शिशुतरश्चाय स्वतन्त्र मन्त्रिमण्डलम् ॥ ११ ॥ अविधेया निजाश्चामी खानपक्षप्रतीक्षिणः। पौरा निरनुरागाश्च निकोशं नृपमन्दिरम् ॥ ६१२॥ सत्ता नाम न वृद्धस्य सर्वसामर्थ्यवर्जिता। इति संचिन्तयशस्त्राघातजातव्यथाकुलः । मासी द्वौ गमयामास मार्गेशोपि स्ववेश्मनि ॥ ६१३ ॥ दृष्ट्वा महार्घमणिमौक्तिकविद्रुमीघा- घ्रत्नाकरं श्रयतु सोपि सुलाभलोभात् । यस्तान्महाभयकरान्मकरांस्तदीया- न्धीर्येण धारयितुमुज्झितभी समर्थः ।। ६१४॥

·तृतीया राजतरङ्गिणी।
३५
अत्रान्तरे पुनः खानश्चटिकासारपर्वतात् ।
इतो यातैभेटैः साध लब्धत्राणः समाययौ ॥ ६१५ ॥
तस्मिन्नभ्यन्तरे प्राप्ते मुदितैरिव पर्वतैः ।
तदहःपतितं दधे तुपारं सुसिताम्वरम् ॥ ६१६ ॥
ग्रामान्प्रज्वलितान्दृष्ट्वा तद्वार्ताचकितस्ततः ।
मार्गेशो वागिलं त्यक्त्वा सवलो योद्धमभ्यगात् ॥ ६१७ ॥
तावन्मितपरीवारो यहुरूपान्तराद्गतः।
प्राप दामोदरोडारभूमि डामरसंयुतः ॥ १८ ॥
स नृपो मार्गपः पश्चात्तनयायुरिपोर्जितः ।
सैन्य न्यवेशयत्तत्र सातदैवतसंनिधौ ॥ ६१९ ॥
सन्यूहो जातयुद्धहो निशान्ते सैफडामरः ।
बभा मार्गपानीकं दामोदर इवोत्थितः। ६२०॥
चित्रं हैदरशाहस्य यन्न सिद्धं त्रिधागमैः।
अहो हीनवलस्थापि सिद्धमस्य विधेर्वशात् ।। ६२१ ।।
किमन्यदल्पसैन्योपि खानः कश्मीरकुञ्जरान् ।
हतविद्रुतविध्वस्तयूथान्सिह इव व्यधात् ॥ ६२२ ॥
प्राग्यात्सोनिष्टमाशङ्कय मार्गपः सैफडामरात् ।
अन्येषां चीश्य ताटस्थ्यं प्रपेदे नगरान्तरम् ॥ ६२३॥
छिन्नेषु सेतुबन्धेषु प्राक्सैदद्वैधवत्तदा ।
पारावारगताः पौरा बैराज्याकुलतां दधुः ॥ ६२४ ॥
पेरोजप्रतिहाराधा प्राप्ता मडवराज्यतः।
नृपपक्षं परित्यज्य खानपक्ष समाश्रयन् ॥ ६२५ ।।
स्वभेदजर्जरं ज्ञात्वा सैन्यं द्वित्रा निशोनयन् ।
सैद्वत्स्कन्दमयने किंकर्तव्यतयाकुलः ॥ ६२६ ॥

·३१६ श्रीवरपण्डितकृता एकदा सर्वसैन्येशं कृत्वा मीयामहम्मदः । नसराजानकयुतो द्रोहं स्वामिनि तयधात् ॥ ६२७॥ यथा चित्तं तथा कायो यस्य स्यात्साहसक्षमः। तस्यात्मनिरपेक्षस्य कर्तव्यं किं न सिध्यति ।। ६२८ ॥ भोगिनेयं नृपपदेप्युपेक्ष्य स्वार्थलब्धधीः । द्रोग्धाभूयत्स तेनाभूत्सर्वनाशस्य कारणम् ।। ६२९ ।। नएसैन्यः सदैन्योथ मार्गेशः शरणं भयात् । ज्यल्लालठक्करं प्रायात्पूर्वाश्रमस्थितं हितम् ॥ ६३० ॥ यथैव स विरुद्धानामकरोच्छसनादिकम् । ताहशीं स दशां प्रापद्धिक्चला राजसंपदः ।। ६३१।। सप्तग्रहानुगुणधारितसप्तवार- वर्णाशुकोपचितवेशविशेषभूपः। यहामभूप इव योभवदष्टभोगः माप्तो दशामितरवत्स धिगस्तु लक्ष्मीम् ॥ ६३२॥ क नृपः क मदीयं तत्सर्वस्वं क परिच्छदः। नास्मरत्तहिने किंचित्प्राप्तो मुनिगुहान्तरम् ॥ ६३३ ॥ राजदारापहारोत्थपापभारादिवादितः। तदाता नाशफद्गन्तुं नावं स्त्रीसहितोविशत् ॥ ६३४ ॥ अन्ये सैन्याः संदेन्या गिरिविलविगलद्वासरा धूसरामाः सतिष्ठदिष्टारिष्टोद्गतघनविलसष्टिनिटचित्ताः। द्विष्टेवुऐगरिहैः परिहतवसनाः पृष्ठलग्गैनिकृष्टाः फारागारान्तराले पशय व यला निरुद्धाविरशा॥३५॥ गर्जन्तो मुमुपुः परे जनपदान्दुष्टाः खशा दस्यय- स्तगीत्या परित्य सर्वमचलनमा नरा पा लियः।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। मार्गप्वप्यवला हता बहुबलैः पूर्वापकारस्मृतेः सोभूदाज्यविपर्ययोतिभयदः कल्पान्तकालोपमः ॥ १३६ ॥ सर्वस्वोलुण्ठने तस्मिन्धनिनां दुम्सहे पुरे। आसन्दरिदा अत्याढ्या आल्या दारिशभागिनः ॥ ३७॥ ये स्युर्दुमाः सदलपुष्पफलाभिरामा नधस्तरङ्गतरलाः सरवाः पिकाद्यान ते शीर्णशुष्कजलमूकमुखा हिमर्ती किं तन्न यद्भवति कालविपर्ययेण ॥ ६३८ ॥ ते राजवल्लभा रम्यास्ताः स्त्रियस्ते च सेवकाः। कथावशेषतां यातास्तस्मिन्नष्टदले नृपे ॥ ६३९ ॥ इत्थं वर्षद्वयं सप्त मासान्भूत्वा नृपासने । नृपो द्वापष्ठिव स ह्याश्विने भ्रंशमाप्तवान् ।। ६४०॥ राजा महादशाहः स विंशप्रस्थान्तरात्ततः। थानीय फिर्यपालेन शत्रुपक्षे समर्पितः ॥ ६४१॥ राजधान्यगने राजवासे तं मनुजैः सह । विधाय वृत्ति संपूर्णा ररक्षु मराधिपाः ॥ ६४२॥ राज्यमात्या सुखं ताइक्तस्य नासीत्सुदुरस्थितेः । यादृफ्तशतस्तस्य नृपमन्त्रिप्रसादतः ॥ ६४३ ॥ सैदद्वैधवधे रुण्ठिः पुरेभूत्रिगुणा ततः। खशैः कृता दाहवर्जे तस्मिनाजविपर्यये ।। ६४४॥ प्रधानवणिजः केचित्कोरिसंचयपश्चिताः। तृणमात्रावृतैरङ्गैस्तस्युस्ते रक्षितासयः ॥ ६४५ ।। दिनप्रयं ददामो यो मोपणं यदि जायते। इति वैदेशिफोत्कोचसापेक्षा मन्त्रिणोमवन् ।। ६४६ ॥

·श्रीवरपण्डितरता काश्मीरिका यथा लुण्ठि यहियात्रागता व्यधुः। तथा वैदेशिकाचक्रुः काले किं किं न दृश्यते ॥ ६४७ ।। प्रतिपदभ्रमणैः सपरिश्रमा मधुकरी तनुते मधुगोकुलम् । निहितधूमतया विनिवार्य तां तमुपलभ्य परः सुतमश्नुते ॥ ६४८॥ कटः एण्मासपर्यन्तं महद्भिःसंचितं गृहे । अयतमपरैर्भुक्तं सर्व तत्यानसंश्रितैः ।। ६४९ ॥ रक्ताततृणपूगान्तः क्षिप्तं कैरपि यद्धनम् । न नीतमशुविस्थानसूतिकास्तरणभ्रमात् ।। ६५० ॥ सद्युम्ननिम्नकुम्भाम्भ पक्षिपुष्करिणीकृतैः । रक्षितं कैरपि द्रव्यं नतिं ताडितदर्शनात् ।। ६५१ ॥ सत्यं प्रवीमि धनिकाः शृणुतास्मदुक्तं यत्संचितं वसु गृहे परवञ्चनाद्यैः । तद्भोगदानसफलं कुरताविलम्ब नो चेद्वृथा स्मरत राज्यविपर्ययेस्मिन् ॥ ६५२ ॥ भग्नभाण्डकरण्डालीःप्रसार्य परितो गृहे । मुषिताः स्म इति व्याजात्खशाः कैरपि वञ्चिताः ।। ६५३ ॥ जलान्तरशवागाराशून्यानापूर्य वस्तुभिः । ररक्षुर्नागराः केपि शून्यीकृतगृहा धनम् ।। ६५४ ।। तैनिवर्तितगर्तान्तःक्षिप्तः पौरधनैर्धनः । तस्मिन्काले प्रतिपदं सत्यार्थाभूद्वसुंधरा ॥ ६५५ ।। मार्गरोधोधतः सर्वैः क्षेपणीयाश्मवर्षिभिः। राजानवाटकीयस्तैस्तत्कालं साहसं कृतम् ॥ ६५६ ।।

·तृतीया राजतरङ्गिणी। कर्मस्थाननिधानसर्पसहशप्रोत्सारणाडिण्डिमो द्विष्टप्राक्तनसेवकाम्युजघाहेमन्तकालोदयः। भूपश्मामधुगोलकस्थसरघासंघातधूमोद्गमः सोभूद्राज्यविपर्ययो नवसमोद्यानद्रुमालीमधुः ॥ ६५७ ।। कि स्वाचारविपर्ययात्किमु धनस्यान्यायतोपार्जना- त्कि वा द्रोहितया सतां किमथ वा सद्वर्णसांकर्यतः । निःसामर्थ्यतया यथा शिशुविभाद्वैपेण वा मन्त्रिणां राज्ये सुस्सलभूपतेरिव बभूवायं प्रजोपद्रवः ॥ ६५८ ॥ येनादौ सैदवैरे रणरसिकतया मोचिता बन्धनस्थाः सिद्धादेशाधिकारो व्यधित जितरिपुः स्फूर्जितं च प्रयातः। प्राज्यं राज्य व्यधाद्यः फतिहनरपते शयित्वारिचक्र जीयाच्छ्रीडामरेन्द्रो घरसचिवपतिः सैफमल्लेक एकः ॥६५९॥ इति श्रीजैनराजतरविण्यां पण्डितश्रीवरविरचितायां फतिहशाहराज्यप्रातिर्नाम चतुर्थस्तरङ्गः समाप्तेयं श्रीवरराजतरङ्गिणी॥

·अथ प्राज्यभट्टकृता चतुर्थी राजतरङ्गिणी। Rama- नमश्चराचराकारधारिणे चन्द्रमौलये । शिवाय स्वच्छस्वच्छन्दपरमात्मस्यरूपिणे ॥१॥ विलोक्य मिथं शिवयोः स्वरूपं सोधिराजो मिलितोतिभक्त्या। गौर्या भुजावर्तनकङ्कणेन यत्रावतादो गिरिजाशिवार्धः॥२॥ विरतं मोहान्धतमो यदनुग्रहरोचिपा शुकस्यापि । चन्दे तं गुस्तरणि बुद्धयाश्रयहृत्सरोजदीप्तिकरम् ॥३॥ चन्धं तर्कवितर्ककौशलमतेवाक्यं प्रमाणान्वितं यत्कान्त्या नृपकीर्तिवस्तुरचना देदीप्यते सर्वतः। लोकः सत्पदशोभनेरयिरलानुप्रासयुक्तः शुभै. नानार्थानुगतैमतः सुफपिना लालित्यभाषान्यितः॥४॥ धीकाहणद्विजप्रोक्ताश्रीमद्राजतरङ्गिणीम् । आलोक्योधमिताभ्यां स्वं वपुः कर्तुमपण्डितम् ॥ ५॥ 41

·३२२
प्राज्यमहफ्ता
श्रीजोनराजवियुधधीवराभ्यां मनोरमम् ।
एतं शापष्ठियान्तं प्रन्यं राजावलिद्वयम् ॥ ६ ॥
गमाभगवतीतीर्थस्नाने धन्यः सुभूषितः ।
फविः श्रीमाज्यमहास्यः समप्रगुणभूपितः ॥७॥
राजावलिपताफां स्वां राज्ये फतिहभूपतेः ।
एकोननवतिं यावनयक्तीचके ततः परम् ॥ ८॥
अथ देशादिदोपेण दुष्टलुब्धफीतितः।
नाग्रहीद्राजवृत्तान्तरीवालं मानसे कविः ॥९॥
तदामभृति तद्वृत्तवर्णनं क्रियते मया ।
बुद्ध याश्यात्मजेना शुकास्येनात्मचापलात् ॥ १० ॥
पूर्वपां राजसंमान्यं निशम्य पृथुसंपदाम् ।
तद्भारशान्तये वाईन फुर्वे फक्विान्च्या ॥ ११ ॥
क पूर्वकविवक्तृत्वं फेदं मन्दधियो मम ।
वर्णमात्रेण रीत्यंशः स्वर्णसण्डायते कथम् ॥ १२ ॥
राजोदन्तमरु सन्तः श्रुत्वा योजनपूर्वकम् ।
अनुगृह्णन्तु मदाफ्यसुधावृष्टिनिवर्हणैः ॥ १३ ॥
कश्मीरेषु महाराजजैनशाहकुलादुरः।
फताहशाहभूपाला प्रशासन्नभवन्महीम् ॥ १४ ॥
तस्मिशासति तत्क्षोणी प्रजाः सर्वसुसायहाः।
आसन्स्वधर्मनिरता दयादाक्षिण्यभूपिताः ॥१५॥
स्त्रीधूतमघव्यसनेप्वसक्तः सचिवाग्रणीः ।
मूसराजानकश्चन्द्रान्वयोभूत्तस्य भूपतेः॥१६॥
आसुरोपलवर्जितश्रियामन्ववायप्रभवोस्य मन्त्रिराट् ।
धार्मिकोवपतिरिब्रहीमकः सन्मातिः शुभरतिः परोभवस्॥१७॥

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी।
प्रतीहारपतिर्हाजीमीयोमेयो गुणैस्तदा।
तृतीयः सचिवो दैवात्कालधर्ममुपागतः ॥१८॥
सामान्येन महीभर्ना पुत्रो मझेकजगिरः।
पैत्रिकामराष्ट्रधर्मानेनास्य नियोजितः ॥ १९ ॥
नयज्ञः सर्वविद्दीर्घदर्शी बन्धुः सहानुजः।
मूसचन्द्रस्य राजानटङ्गारोभूत्सदाप्रियः ॥ २०॥
वृष्टिकालः सुहृत्क्षेत्रे सदा कालश्च वैरिणाम् ।
घेकर्तनोथिनामास्ते मलेकालोस्य सत्सुतः॥२१॥
न्यूनाधिकतुलादण्डवृत्तिरध्वेशमार्गगः ।
समोभूत्पूर्णराकुनो मूसचन्द्राध्यपेशयोः ॥ २२ ॥
ब्राह्मणाः स्वक्रियाचारहीनाश्चासंस्तदा ध्रुवम् ।
यदेपां मूसचन्द्रोभूमियालोपप्रवर्तकः ॥२३॥
सर्वविज्ञानविन्मोरशेप इराकदेशजः ।
शाहासिमस्य च्छात्रोस्य छुपदेशं विना गुरुः ॥ २४ ॥
मूसचन्द्रस्तदादेशाद्धृत्वा देवालयस्थितान् ।
भूमि द्विजेभ्यो नीत्या तभृत्यांस्तृप्तान्व्यधात्तया ॥२५॥
मुफास्यमरिशेषस्य च्छिन्ना इन्धनवान्छया ।
यांधान इति व्याजादत्युधास्तरवोनुगैः ॥ २६ ॥
सन्निधानं तदात्याजि देवतैः प्रतिमासु हि ।
कथं विधत्ते मनुजस्तत्स्थानेषु विलुण्ठनम् ॥ २७ ॥
दुराचारोथ माचारो महो भुट्टो नटो चिटः ।
इत्येवमासीत्तत्काले समासाम्यं फलेबलात् ॥२८॥
मूसचन्द्रात्मजस्याय दानमानी च गौरवम् ।
मसहिष्णुभिरवेशपुपैरदालफादिभिः ॥ २९ ॥

·प्राज्यभट्टकृता
.
विभेद्य होसराजानं प्रतीहारादिचक्रिणः ।
अवधूय स्वजनकं यौनसंवन्धयन्त्रितम् ॥ ३० ॥
श्रीजनोहावदीनस्य पुण्यपशिरिवोच्छ्रितः।
मजितः श्रीवितस्तान्तश्चिरकालमभूत्तु यः ॥ ३१ ॥
राजानमूसचन्द्रेण प्लावितो निर्मलैर्धनैः ।
श्रीजैनकदलः सेतुः पारावारप्रतारणे ॥ ३२ ॥
बलाढ्यमठमल्लेकपुरान्तरसमाश्रयैः ।
प्लोपितो वेश्मभिः साकं रात्रौ वैरिजिगीपया ॥ ३३ ॥
दग्धारण्यनिभे जाते नगरे कदले तथा ।
नावशिष्टं विटैटुंण्ट्या स्नानवासो जनस्य च ॥ ३४ ॥
स संवृत्तः क्षीणकलो मूसचन्द्रस्तदूप्मणा ।
स्वसैन्यसंग्रहं कृत्वा निविष्टो जालद्रागडे ॥ ३५ ॥
शतकीयोवसत्कोपि ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चसा ।
युक्तो येनाभवत्तस्य राजानस्यारिनिग्रहः ॥३६ ।।
प्रतापाग्नेनरेशस्य पुरस्य दहनाचिपः ।
राजानमूसचन्द्रेण स्ववपुः श्रीफलायितम् ॥ ३७॥
यशा दत्ते चहिर्गन्तुं धर्मद्वारे दिनः पथि ।
विप्रशापाख्यस्वर्भानुद्सचन्द्रमथागिलत् ॥ ३८ ॥
मलेकालादयः पुत्रा विद्रुताः समराद्भयात् ।
विधाय मूसचन्द्रस्यान्त्यक्रियां नृपशासनात् ॥ ३९ ॥
मार्गेशेव्राहिमो मन्त्री स्वान्परान्समतोपयत् ।
सिद्धादेशं महातन्वं ज्येष्ठ पुत्राय मार्गपः ।
मल्लेकपेरुजायादान्मलेकाब्दालकाय च ॥ ४० ॥
शस्त्राधिकारं दत्त्वाथ विभज्यान्यप्रमेयकान् ।
मल्लेकलहरादिभ्यः स्वात्मजेभ्यो ददौ महान् ॥४१॥

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी।
होसराजानजानेरप्रतीहारी तु चक्रिणः।
बाहानीतान्डामरांश्च राष्ट्रेशान्विघेवपः ॥ ४२ ॥
मृते प्रशान्ते सचिचे चेररुत्पादास्ततः।
कर्णगोचरदुर्दण्डाः शिगमन्यदायिनः॥४३॥
यमेचाश्रयते रज्जु नदी तर्तुमहो नरः।
छिनत्यकस्मातस्मै तां विधिर्विधुरतां गतः॥४४॥
मूसचन्द्रवधार्यते वाह्यानीता हि डामराः ।
मार्गेशेनास्य तैः सर्वद्रोदोकारि नृपाज्ञया ॥ ४५ ॥
नौसेतुच्छेदं कृत्वा ते प्रतीहारादिडामपः।
नायित्वा मार्गपति विदेशमनयंस्ततः॥४६॥
डामरा उत्समलेकदौलताद्या नृपास्पदे ।
अमजन्मन्त्रिपदी पट्पदा इच माधवीम् ॥४७॥
आस्थाने डामरेन्द्रेपु सम्यर्णियकारिषु ।
वलिनो दुर्वला आसन्नवला बलवत्तराः ॥४८॥
मुवृत्तं डामरेन्द्रीये शिङ्गानां प्रत्यमान्न तत् ।
तामिनासक्तकानां सत्यकाश इचायनी ॥ ४९ ॥
नृपान्तरगाः कारायां क्षितास्तमिरनिशि।
अलिमीरादयो द्रोफारः स्वमयादमी ॥५०॥
जहाहीरपतीदारहोसराजानकादयः।
दुरवमानात्ते दिनस्तान्झामरान्प्रति ॥ ११ ॥
आस्थानासीनयोगजगानमहंकहत्तयोः।
शख्या गदायमीराख्यो अग्रानाद्वयोर्दुतम् ॥ ५२ ॥
थुरया तदुरसमको राजाप्रादगमदादिः।.
निर युद्धारिमी रामा नोतः स्वान्तिकमादरान् ॥ ५३॥

·भाज्यभट्टरता
तद्वधाद्राजधान्यन्ताहाकारो महानभूत् ।
उदभूत्पौरलोकास्तु नृपतेश्चायशस्तदा ॥ ५४ ।।
दामरो होसमलेका सुय्यमोगान्तरादथ।
श्रुत्वा शातिवधं धैर्यान्न चचाल महाभटः ॥ ५५ ॥
प्रयुध्य वैरिभिः सोथ डामरस्तत्र संगरे ।
वीरः स्वःसुन्दरीयोगं समरे डामरोगमत् ॥ ५६ ॥
शाहावदीनकुलजः खान इब्राहिमस्ततः ॥
जहागीरप्रतीहारशातीयः कुशलो महान् ॥ ५७ ॥
विभागीकृत्य राष्ट्राणि यथार्ह पञ्चपैर्दिनः ।
प्रददौ होसराजानमुख्यानां नृपतेः पुरः ॥ ५८ ॥
आशङ्य नृपतेः पार्थस्थं तमुत्सवमल्लिकम् ।
अकरोइन्धनं नीत्वा दुर्गमे तु सशालये ॥ १९ ॥
विभवं मासमानं ते गन्धर्वनगरोपमम् ।
विधाय द्वेपादश्वेशभीत्या चेलुरिवाधमाः ॥ ६ ॥
वृत्तान्तमुत्समल्लेकदुग्धनाता विश्रुत्य तत् ।
रावुत्रदेवको गत्वा खशालयमवेष्टयत् ॥ ६१॥
खशैर्गगामठोपान्ताद्भीतैरुत्सवमल्लिके ।
विमुक्ते झुदभूत्कोपि हर्षोन्योन्याश्रयात्तयोः ॥ १२ ॥
अथाध्यश्रयतां तौ द्वौ नृपकल्पतरं दृढम् ।
विपत्तीवातपक्लिष्टौ मार्गेशागमनोत्सुको ।। ६३ ॥
एकोननवती शुक्लाषाढादाश्वयुजावधि ।
यधादिवृत्तं राजानडामराणामभूदिदम् ॥ ६ ॥
शरत्काले बहिस्ती| मार्गेशः पुनराययो।
विभागीकृत्य कश्मीरान्सर्वेषां दचवानसौ ॥६५॥

·३२७ चतुर्थी राजतरङ्गिणी। राजाधिकारान्संस्थाप्य स्वात्मजेश्योमवदी। योगीव कतिचित्काल स्वदेशे विगतज्वरः ॥ ६६ ।। उत्समछेकराजानटगारी निरदाहयत् । गृहानन्दालमीरस्य नायतेदे जिगीषया ॥१७॥ निरोधं वेदमदाहादि श्रुत्वा पुत्रस्य मार्गपः। भागिलात्क्षुण्णमार्गेण हिन्दुवाट समागमत् ॥ ६ ॥ तस्मिन्दिगन्तरं याते मल्लेकाल्दालकोरिमिः। बन्धनायें निनायोग्रैर्दुर्ग लब्धखशालयम् ॥ ६९ ।। उत्समलेकराजानगृहारी नृपसंयुती। याती विभक्तुं कश्मीरोत्पत्ति वाराहमूलकम् ॥ ७० ॥ तत्र राजाशयानीतैः सिद्धादेशाधिकारिभिः । देशोत्पत्तिविभागहस्तक्षलेपककर्मभिः ॥ ७९ ॥ फायस्यैव॒धकाशसंख्येशजुगकादिभिः । मागत्रयं विधायोर्या राणदेशेषु सर्वतः ॥७२॥ मागः फताहशाहस्य मद्धकोत्सस्य चापरः। तृतीयोंशश राजानगृहारस्येत्यलिख्यत । ७३ ॥ विभज्य मुक्का देशेष देशोत्पत्तिः पुरा घिमिः। हुकमुष्कफनिप्यास्यस्तयवतमहात्ममिः ॥ ७ ॥ ततोनगरमारा राजराजानढामरा। नात्यजन्हदयाद्वरं गूढं नकुलसर्पयत् ॥ ७ ॥ मुख्य मन्विपदमुत्समदेफस्य दी नृपः । सिखादेशं च राजाननारस्य महत्पदम् ॥ ७६॥ मास्थान उत्समद्धेके स्थिते निर्णयकारिण। शृगालैडियासंयोगः थुतोमलक्षितस्तदा ।। ७७ ॥

·प्राज्यभट्टकृता
कर्तितोलडिङ्गयर्थवादिनोः प्राप्तयोईयोः ।
प्रादात्स उत्तरं द्रष्टुं स्वाभिज्ञामावृताश्रयाम् ॥ ७८ ॥
तदा ह्याहितसद्वेषः सुवेशो मन्त्रिणां वरः।
मसूदशाहिसहित इब्राह्मोवेश आययौ ॥ ७९ ॥
वाराहमूलं संप्राप्ते तत्सैन्ये राजसैनिकैः ।
उत्समल्लेकमुख्यास्ते योद्धं सुय्यपुरविशन् ॥ ८ ॥
पारावारस्थितं सैन्यद्वयं वीक्ष्य नराधिपः ।
फताहशाहो मन्त्रीशमुत्संमल्लेकमब्रवीत् ॥ ८१ ॥
मन्त्रिन्नध्वाधिपेनेयं परिणीतेव भामिनी ।
अस्मान्कापुरुषाज्ञात्वा राज्यलक्ष्मीर्हतामुना।
श्रुत्वा तदुत्समल्लेको नृपमूचे महीपते ।। ८२।।
एकाकिनमवन्धुं मां दृष्ट्वा किं न करोत्ययम् ।
कदाचिदृश्यते चिन्तामाणः खकुसुमादि च ॥ ३॥
राजप्रतापदग्धा हि नोत्पद्यन्ते नरभाः।
उत्तिष्ठ राजन्युध्यस्व देवाधीना विभूतयः ॥ ४ ॥
श्रुत्वैवं मन्त्रिणो वाक्यं योद्धं नृपवलं ययौ ।
अध्वेशे भवतुङ्गं तत्पथा याते ससैनिके ।। ८५ ।।
सवल उत्समल्लेका कोशनोत्सो न्ययिक्षत ।
मध्ये भूत्वा गिरि तत्र स्थितात्सैन्यद्वयाद्भटाः ॥८६॥
एत्यान्योन्यं शरासारं पारावारादथाक्षिपन् ।
प्रयुध्य वैरिभिस्तत्र मार्गेशात्मजशिर्यकः ॥७॥
स्वमाणेः पद्मनागस्य प्रादालिं महत्तरम् ।
हते तस्मिनणे तत्र शिर्यमार्गपतावतः ॥ ८॥
यन्धुत्वादुत्समलेको जेता शिथिलतां ययो ।
शैथिल्यमस्य दृष्ट्वा ते पीरा मार्गेशसैनिकाः ॥ ८९ ॥

·३२९ चतुर्थी गजतरङ्गिणी। खूयाश्रमाध्वना यातस्यानुसभुर्महौजसः। फताहशाहो राजानङ्गारान्वित एव तत् ॥ ९० ॥ श्रुत्वा सुय्यपुराद्धिन्दुवाट शूरपुराद्ययौ । अनुयातैरयाध्येशसैनिकरुत्समल्लिकः ॥ ९१ ॥ अरोधि न्योवानामान्ते केशरीय गृहामुखात् । नवादान्पालयित्वा मां याते फताहभूमिपे ॥ १२ ॥ मादशाहः संप्रापद्राज्यं मार्गशसंश्रयः । मार्गशमीत्या नृपतिर्मदान्तं स्वाततायिनम् ॥ ९३ ।। सेहएस्कन्दर खान यौवराज्यपदोजितम् । महामार्गपतिर्भूयो राजलक्ष्मीविराजितान् ॥ ९४ ॥ स्वपुत्रानकरीत्कारागृहे शत्रुनिधानतः। दत्तकन्योप्ययं जन्य इव मां धातयेत्कथम् ॥१५॥ निश्चिन्त उत्समल्लेको यायदास्ते स्म बन्धने । मार्गेशपुत्रो वलिनं सद्धेपस्तं कुकर्मणा ॥ ९६ ॥ अयःशुललयद्वाभिमवधोत्पञ्चपैर्दिनः। युद्धं महार्जुनस्याजी कारायाः शेपचक्रिणः। यद्धस्य तादग्पोरस्य तस्याभूमिभिः परः ॥ ९७ ॥ बलिना फलिपहुणा चन्द्रे ग्लपिते कोप्युदभूदलान्धकारः। जनताप्यनिशं भृशं ररांद फलयन्ती पितरीच पक्षपातम् ॥ १८॥ विरते चोत्ममल्देफे लोके रानिचरागलाः। विचेपरन्धतमसा पिस्फुरदीर्घदृएयः ॥ ९९ ॥ भोग्यांशी द्विगुणो जातो ग्राम्याणां तत्र यत्मरे। विननिभवणे म्फा यधिरा मन्त्रिणोमयन् ॥ १० ॥ 42 ·३३० प्राज्यभट्टकता नवमासान्नवाहानि राज्यं कृत्वा महम्मदे । बहिर्याते कृतोत्साहः शाहः फतिह आययौ ॥१०१॥ प्रतीहारजहागीरस्यादान्मन्त्रिपदं नृपः। सिद्धादेशं च राजानशृङ्गारस्य महत्पदम् ॥ १०२ ॥ स्वयंभूहुतभुग्दीप्तमहसः शौर्यशालिनः। काचचक्रस्य शस्त्राधिकारं राजा स्वयं ददौ ॥ १०३ ॥ नूनं नाकेशचक्रेशावतारः काचमलिकः । आजीवमभवद्यस्य राजश्रीललितं वपुः ॥ १०४॥ श्रीमद्धोसनचक्रस्य क्रमराज्याजिजन्मनः । प्रोद्भूतः काञ्चनो वीरो रामो दशरथादिव ॥ १०५ ॥ प्रजापुण्योदयाद्राज्ञो धार्मिका धीरजायत । अथवात्यल्पकालोस्य राज्यस्याशायि भूभुजा ॥ १०६॥ तथा हि प्रेप्यवद्रुद्धव्यापाराधिपतां नृपः अकरोत्ताम्रपट्टान्तर्गप्पनाक्षेपवारणम् ॥ १०७॥ मृतहिन्दुकजन्तूनामस्थीन्यादाय भूमिपः। गगां यातुं समादिक्षम्लेच्छोपद्रवशान्तये ॥ १०८ ॥ क्षित्वास्थीन्यत्र स्वर्णद्यां प्रत्यायाता जनाः पथि । अकस्माद्वातवृष्टया तेयुतसंरया विपेदिरे ॥ १०९ ।। चिरेण गद्या भुक्तान्यस्थीनीति क्षुधार्तया । मन्यस्थिप्राप्तलोकोपि निगीणों घनया ध्रुवम् ।। ११०॥ आयुःशेपं समाश्रित्य पादत्राणसमाश्रयाः। मृता गृहेषु ये प्राप्ताः केचिनियतियोगतः ॥ १११ ।। अस्मिन्नपानवत्यब्दे शाररकालेथ मार्गपः। मादशाहिसहितो याशिलारपुनराययो ।। ११२ ॥

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी। ससैन्यो वाङ्गिले ग्रामे निविष्टोभून्महीभुजः। फताहशाहः प्रचलं बलं युद्धाय निर्ययौ ॥ १३ ॥ प्रयुध्य वैरिभिर्गाद धार्मिकोध्वेशनायकः । गतः स्वाकामिनीयोगं सात्मजोत्र रणाजिरे ।। ११४ ।। कलौ धर्मस्य पादेको वर्ततेस्मिन्भुवस्तले । महामसूदस्तम्भैः स चतुष्पाद्येन योजितः ॥ १९५ ।। नूनं कर्कोटनागेन निगीर्णो मार्गपः धा। प्रत्यब्दं तद्विरिस्थानाद्गमागमचिकीर्पया ।। ११६ ॥ अन्येप्यब्दालमल्लेकलहराद्या हि तत्सुताः। गता दिगन्तरं भूभृद्युत्का व्यर्थमनोरथाः ॥ १७ ॥ वितस्तिः पूर्यते जीर्णवस्त्रे हस्तो विशीर्यते । इत्येवमादिका दोपा जायन्ते पापिनां विशाम् ।। ११८ ॥ सम्यगन्तकनारीव व्याध्युपद्रवकारिणी। उदभूत्सर्वतो मारी जनताक्षयकारिणी ॥ ११९ ॥ भूतानां नाभवत्संख्या ग्रामेपु नगरपु या । अन्त्यकर्पटयासोपि येपामास्ते स्म दुर्लभम् ॥ १२० ॥ घान्धया व चमन्दुः प्रलापस्य कथैय का । प्राणरक्षापराः फेचिदायुःशेपेण रक्षिताः ॥ १२१ ॥ जम्भे शमिते मारीदोपे देशेय देवतः। वार्ता महादशादस्य कश्मीरागमनं प्रति ॥ १२२ ॥ गत्वा महादशाहः स नौशाहारात्सलोहरात् । इस्यन्दराद्गजपतेः स प्राप्य महती चमूम् ॥ १२३ ॥ प्रत्यायातोप्यपसुतैः सहितो राज्ययान्टया। मातो राजपुरदेशमिति दूतानृपोटपोत् ।। १२४ ॥

·३३२ प्राज्यभट्टकृता त्रस्ता दुर्वार्तयाप्यासन्पूर्ववैरा महीभुजः। समस्ता मन्त्रिणः शाहमह्मदागमनेप्सवः ॥ १२५ ॥ काचचक्रेशराजानशृङ्गारी स्ववलैर्वृतौ ॥ गतौ प्रतीक्षितुं शूरपुरं नवनृपस्य तौ ॥ १२६ ॥ विधुरे हि विधौ भृत्य आलीमीरोस्य भूपतेः । श्रीमत्फताहशाहस्य शत्रुपक्षमथाश्रयत् ॥ १२७ ॥ वैदेशिको निःशरणः शाहिभगीय इत्यसौ पुत्रवद्धितो राज्ञा ग्रामहेमाद्यनुग्रहैः ।। १२८ ॥ प्रतीहारजहागीरमन्त्रिणेकेन संश्रितः। श्रीमान्फताहशाहः स पुरायोद्धं विनिर्ययो ।। १२९ ॥ त्रोपाणकं फतिहशाहवले निविष्टे गूढेक्षणः प्रतिभटचिदितारिवृत्ताः। एत्यारिमध्यमथ शूरपुरायुयुत्सु कामाः प्रवीरशयनान्यधिजग्मुरत्र ॥ १३०॥ फताहशाहो वीक्ष्यैताद्धमभ्वादथापतत् । मन्त्रिभिः प्राक्तनस्नेहात्प्रभुत्वादपि रक्षितः ।। १३१ ॥ एवं समासं वर्षकं भुक्त्वा भूमि स भूमिपः । वर्य द्वानवते मास इपे राज्यादथापतत् ॥ १३२ ॥ ततः फतिहशाहः स निरस्तो वाह्यमण्डलम् । मन्त्रिभिश्चटिकासारगिरिमुल्लङ्घय लोहरम् ॥ १३३ ॥ श्रीमान्महामदोत्साहः शाहो महम्मदः पुनः । समं गजपतः सन्यः कश्मीरानविशजयी ॥ १३४ ॥ गजेशदत्तमत्तेभा व्यधुः सेनाजनस्य ते । जङ्गमादिभ्रमं मार्गे कालोधाराधिरोहणे ॥ १३५ ।।

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी।
वाजिना हेपया हस्तिकर्णतालैश्च धुंकृतैः।
पटहर्जयशब्दोभूद्विगुणो नृपतर्विशाम् ॥ १३६ ।।
वा राजानङ्गारमब्दालं मार्गपं वहिः।
कर्तुं मन्त्रिपदे राज्ञश्चिन्ता काप्युदभूद्धदि ॥ १३७ ॥
नृपादेशान्महामन्तिपदं चक्रेशकाञ्चनः ।
आलिमीराद्यनुज्ञातोप्यगृहीत्स महाबलः॥ १३८ ।
स्वामात्यान्देशरक्षायै स्थापयित्वा गते भुयम् ।
विमज्याटविक लोकं प्रतिमुक्ते चहिर्नृपे ॥ १३९ ।।
नाग्रामकोटं लहराध्वेशराजाननोस्सको ।
प्रविष्टी सैन्यसंनद्धौ शत्रुकार्यचिकीर्पया ॥ १० ॥
हिमा”राजको देशोपरिज्ञाताश्च मन्त्रिणः ।
देशो दुर्वार्तयाशेपश्चकम्पेन्वहमित्यतः ॥ १४१॥
चक्रेशो विहलस्तूर्णं वीरं मल्लेकजागिरम्।
साहायकार्थमानिन्ये राष्ट्रघोपैः कृताईणम् ॥ १४२ ॥
मासमात्रमुपित्वात्र कोटे ते वैरिणां धा।
प्रभाते नगर वीरा ययुर्युद्धचिकीर्पया ॥ १४३ ॥
निर्याते पाचचफ्रेशसैन्ये रिपुवलं प्रति ।
परस्परमभूधुद्धं धीराणां जालदागडे ॥१४४ ॥
युदा उहरमार्गेशे याते राजाननोस्सका।
हुत्या रणानी स्वप्राणानाक्लिक्षनाफयोपितः ॥ १४५ ।।
छित्त्वा तमामुलीः फायचझेशस्यारयोथ ते।
नाजोफमार्गपत्याचाः प्रययुः बालभायिताम् ॥ १४६ ॥
प्रचीरो देवरायुप्रचलितः समराङ्गणात्।
हती मारीनदीतीरे चसैन्यनिरायुधः ॥ १७ ॥

·प्राज्यभकृता
ताशात्समरान्मुक्तः काचचक्रोखिलैर्जनैः ।
देशरक्षाकरोज्ञायि राधेयार्जुनसन्निभः ॥ १४८ ॥
सचिवः काञ्चनश्चक्रः प्रवीरः काञ्चनधियम् ।
अङ्गुल्या सह संप्राप च्छिन्नया तत्र संयुगे ॥ १४९ ॥
संतोप्य नृपतिर्दानमानाचै राजमण्डलम् ।
प्रतिमुच्यागतोकापीत्सौराज्यं राज्यमण्डले ॥ १५० ।।
वर्पण साहिमल्लेकलद्दभट्टादयोखिलाः।
चक्रेशमन्त्रिणा कारागारक्षिप्ता महौजसः॥१५१ ॥
अङ्गुलीसूत्रनिर्देशं स्थापिते भूपतौ ततः ।
चतुर्नवतिवर्षे तु श्रावणे काचचक्रपः ॥ १५२ ॥
मल्लिकजागिरप्रीत्या खानमिवाहिमं व्यधात् ।
सिद्धादेशाधिकारस्य सुजनं धीमतां वरम् ।। १५३ ।।
फ्रियालताया मूलानि पूर्व शिर्यद्विजन्मना ।
रोपितानि च कालेन सिक्तान्यमृतवारिणा ॥ १५४॥
श्रीमन्निर्मलकण्ठेन वैकुण्ठेनेव भास्वता ।
कलौ गृहीतदेहेन कश्मीरेषु द्विजातिना ।। १५५ ।।
श्रीमन्निर्मलकण्ठेन द्विजेन्द्रेण हिमागमे ।
मसूराजानकालोद्यन्म्लेच्छोपद्रवजो महान् ॥ १५६ ।।
संमन्व्य कण्ठभट्टाद्यैर्दुष्कलको निवारितः ।
प्रलोभ्य काचचक्रेशं स्वप्राणेन धनेन च ॥ १५७॥
तत्कार्यत्रस्तचक्रेशानुमतो म्लेच्छचोदितः ।
खुजामीराह्मदो भट्टाग्निर्मलाद्यानघातयत् ।। १५८ ॥
ब्राझं तेजः फ ते विमाः छाचारोधतने युगे।
इत्येय खिन्नो विप्रस्तांस्तन्मुसानवधीद्विजान् ॥ १५९ ॥

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी। आसूत्रितः सैदकाले मूसचन्द्रेण व्यजितः । प्रफुलः काचचक्रेण मोसुलोपवक्रमः ॥ १६०॥ ततोदे पञ्चनयते श्रावणे चाहामण्डले। फताहशाहराजेन्दुरस्तं यातो नृपाधिपः ।। १६१ ॥ श्रुत्वा मादसाहेन तहिने नाशि नास्वपि । नास्तायि राजराज तं स्मारस्मारं दिवानिशम् ॥ १२ ॥ नयशो दीर्घदशी च सत्यवाग्गुणिवत्सलः । प्रशान्तः प्रियभूत्यश्च क तापलभ्यते प्रभुः ॥ १६३ ॥ संप्राप्त नरदेवेन जन्म याोध मण्डले । प्रमयोस्याभवन्ध विधिकार्य हि दुर्घटम् ।। १६४।। फरियमयारोप्य स्त्रभृत्यैर्नरनायकः । शीभूत इहानीतः फर्नुमन्त्यक्रिया दिनः ॥ १६५॥ कश्मीरेन्द्रः समारोप्य सामात्यस्तं शयं नृपम् । बृहन्मृनाजिरे श्रीमनशाहादिभूभुजाम् ॥ १६६ ।। गांगतः स्फटिकावर्ततः फायरियाथिते । पजोचितक्रिया करवा भूगाभ्यन्तरेसिपत् ॥ १६७ ।। फर्नु राज्यमपण्डितं हटधियोतुं स मान्यान्हढा. न्मर्तुपामरसंयफाधि नृपतिः कि किन पुयांच्मम् । हा देवं नदपाम्मितुं प्रयततेनादियाश्याहतो भूलोरपाटनमाप्य घिनृपतगम्पूर्ण पतेदारलः ॥१८॥ मेफडामरन्द्रादीनहाया स्यसचिवानए । विपत्ती प्रमय मापदादा पालविपर्ययः ।। ११९ ॥ ॥ िपनाशाहपागम् ॥ तदपमेरप राजानराशारण महामना । गन्यगामि नृपेन्दस्य प्रेपिंग स्यगंपामिनः॥ १von ·प्राज्यभट्टकृता तस्मिन्काले बहिश्चक्रवर्ती गजपतिर्दिवम् । इस्कन्दराख्योप्यगमत्सुरराजदिक्षया ॥ १७१ ॥ अभावादथ भूपस्य राजपक्ष्यं विशङ्कय तम् । मलेकजगिरमीरखुजाह्मदमुखान्ध्रुवम् ॥ १७२॥ इब्राहीं खानशृङ्गारभट्टादीश्चक्रनायकः । वैशाखेब्दे पण्णवतौ नगरस्थानरोधयत् ॥ १७३॥ सिद्धादेशातिपदवी तदीयां चक्रपो ददौ । देवदृष्टस्य राजानहोसनस्य महात्मनः ॥ १७४ ॥ तगौरवं त्रिभिर्मासैरसहिष्णुः स चक्रिराट् । होसराजानकं कार क्षिप्त्वासीदकुतोभयः ॥ १७५ ।। मल्लेकचक्रसेरडताजमीरादिवान्धवान् । तोपयित्वा राष्ट्रघोपैः पूर्णकामांस्तदाकरोत् ॥ १७६ ॥ ज्येप्टेथ सप्तनवते इब्राह्माध्यपतेः सुताः। मलेकाब्दालकाद्यास्ते संधाय देशवासिभिः ॥ १७७ ॥ फतिहशाहजं खानमादायस्कन्दराभिधम् । ससैन्यमाययुर्वाह्यात्स्ववंशैश्वर्यकाक्षिणः ॥ १७८ ॥ श्रुतप्रवेशश्चक्रेशकाचकोतिवली ययौ। योद्धं लौलपुरोड्डारं माझंयुक्तोध्वपान्प्रति ॥ १७९ ॥ दृष्ट्वा चक्रवलं भूरि जग्मुर्भात्याल्पसैनिकाः। नाग्रामकोट रात्रौ ते दुर्गमं प्राणरक्षया ॥ १८० ॥ अथानुसने चक्रेशसैन्येनाध्यपतीन्प्रति। कोटभूम्यन्तरे भूरि स्वसैन्यं स न्यवीविशत् ॥ १८१ ।। चमूद्धयाद्विनिर्गस्य शरासाररवाफिरन् । योधा दिवं च भूमि च गर्जन्तः समराङ्गणे ।। १८२ ॥

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी। तावत्प्रतीहारपतिजहागीरः ससैनिकः। गदायमीरवदुरमीराबैलहरेविशत् ।। १८३॥ ऊर्ध्वाधासहितं शत्रुसैन्यं वीक्ष्य स चक्रपः । मसूदचक्रं स्वसुतं व्यसृजलुहरं प्रति ।। १८४॥ ताजचकादिसहितो चीरो मीरमसूदकः । शाहाचदीननगरं स प्रापारियुयुत्सया ।। १८५ ॥ दृग्गोचरं गते चक्रिसुते युयुधिरे भटाः। आगच्छ प्रयिशेत्युञ्चैर्नदन्तः समराङ्गणे ।। १८६ ॥ मसूदमीरसंक्षिप्तां वीरो मीरगदायकः। शरावलि चकर्तास्य वैजयन्तीमिव श्रियः॥ १८७ ॥ पार्थपुत्रोपमे तस्मिन्नणं चक्रिणि कुर्वति । अरिमध्यात्सुसन्नद्धो नासीत्कोपि धनुर्धरः॥ १८॥ मा पलायन्त समराद्वारा घोरगुणोज्झिता। जिताः शत्रुसमूहेन ब्यूहेनागम्यतामिति ॥ १८९॥ इत्युक्तेर्जुनराजानकेनैकेनागता भटाः। युद्धाय विविशुस्तूर्ण शलभा इच पायकम् ॥ १९० ।। प्रत्यायाते स्वसैन्येय प्रयुध्यतर्महारथैः । गदायमीरः स्वारीप्रणयित्वमथाश्रयत् ॥ १९१॥ स्वप्रेयश्चकिणो दत्तनायकः पुष्पसायकः। दृष्ट्रय नीतस्तूर्ण स स्वास्रीमिः समराङ्गणात् ॥ १९२ ॥ सेनान्यं निहतं वीक्ष्य चौरास्तदनुयायिनः । मसूदमीरं धावित्या अघानादिण शरेण ते ॥ १९३ ॥ शरनिर्मिननयनो न्यपतन्निहतो भुवि । मसूदमीर प्रवरोधन्विनां चक्रिणः सुतः ।। १९४ ॥ 43

·प्राज्यभट्टकृता
विशीर्णे रिपुभिश्चक्रिसुते तरलसंनिभे ।
अनीकिनीपदं लेभे मुक्ताहारा न कुत्रचित् ।। १९५ ॥
होसराजानको राजमीरः शृगारभट्टकः।
एते विरुद्धास्तपाजी बद्धाः पापिजनैहताः ॥ १९६ ॥
प्रतीहारपतेः सेना प्रतुष्टा पुरमाविशत् ।
दिनद्वयमथोपित्त्वा सा प्रयाता यथागता ॥ १९७ ॥
तादृशे तनये वोरे निहते संगरेरिभिः।
काचचक्रस्य तदुःखात्कालुप्यमगमन्मनः॥ १९८ ॥
सेनान्यं दुःसितं वीक्ष्य ताजचकादयो निजाः।
अवोचसमये चास्मिन्दैन्यं मा संश्रयेश्वर ॥ १९९ ॥
निर्ययावथ चक्रेशो योद्धं मार्गेशसैनिकान् ।
पारावारस्थिातान्कोट्टे पुत्रशोकादविह्वलः ॥ २० ॥
युयुत्सी काचचकेशसैन्ये रिपुक्लैश्चिरम् ।
ग्राम्या दीनतयाभूवन्किकर्तव्यतयाकुलाः ॥ २०१॥
मार्गेशाः ख्यातवीर्यास्ते चैरिनिष्टस्य चक्रिणः ।
पौरुष्यं वीक्ष्य खानेन युक्ता याता दिगन्तरम् ॥ २०२ ।।
यथागतं गतेप्वेपु ससैन्येषु नृपान्वितः।
विजयी नगरं प्राप चक्रेशः शोकविह्वलः ॥ २०३ ।।
वीरं धीरं गुणशं तं महायोधपुरःसरम् ।
मल्लेकदौलतं झात्या चक्रेशोभूद्योज्झितः ॥ २०४ ॥
समस्तं ग्रामराणादि पुत्रसम्बन्धि धन्विने ।
ददौ दौलतचक्राय भ्रातृपुत्राय स प्रभुः ॥ २०५ ॥
चर्पटानवते राजपुत्रमाजग्मुरध्वपाः।
हबीबखानमादाय चटिकाशारपर्वतात् ॥ २०६॥

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी।
तामसीमरुगास्थाने स्थापिते सैनिकेध्यपैः।
मल्लेककाचचकस्य पलं संघपुरविशत् ॥ २७ ॥
विज्ञातचक्रिर्यास्ते मार्गपा अल्पसैनिकाः।
गिरिमार्गदवारोहनधर्मामेषु केचित् ॥ २०८ ॥
अध्धेशसैन्यात्तदैन्यानिर्गत्याशिश्रय द्रुतम् ।
मूसराजात्मज ईदाराजानश्चक्रिणश्चमूम् ॥ २० ॥
तच्छुत्या तेध्वपाः प्रत्यागतास्तत्पर्वताध्यना ।
आशापिशाचिका त्यक्ता मित्रद्रोहात्सुबिवला ।। २१०॥
मार्गेशवाहिनामिन्त्रद्रोहाण्यानशिलोच्चयात् ।
विशीर्णा शतधा याता संबद्धा बाह्यपल्यले ॥ २११ ॥
हवीवखानः सोस्वस्था मार्गे पञ्चत्वमागतः।
आरुय शिविकां तूर्णमानीतो निजपार्श्वगः ॥ २१२ ॥
कश्मीपनय कृत्यास्य चान्त्यकर्म मृताजिरे ।
शयितः पितृपाषंधोगतेमात्यमहारमभिः ॥ २१३ ॥
शरण ये वारयितुमशम्या चरिणोभयन् ।
नसरपास्तभाग्यानामुदये फाचचरिणः ॥ २१४ ।।
प्रतीहारकुलोदन्यचन्द्रो मढेकजागिरः।
ज्वालाभिर्यायदेशेन तत्काले पञ्चतां यया ॥ २१५ ॥
आनीताश्चक्रिणा मागंपादालहरादयः।
यौनसंबन्धन्यायेग कश्मीरान्यिविमुस्लतः ॥ २१६ ॥
तथा हि लहराजेशः त्वमुतां परिणीतवान् ।
मटेकफाचयफाय शनायेय पुलामजाम् ॥ २९॥
मलेफादालफायाथ चतः स्वमुतां ददो।
परिणायचिरोत्सनामिव स्नेहनरगिणीम् ॥ २१८॥

·३४० प्राज्यमकृता . श्रीमता ताजचण स्मरेणेच रतियथा। उद्घाहिता मार्गपतेरब्दालस्यात्मजा तदा ॥ २२९ ।। ततः काञ्चनचणि राष्ट्रशेपैः क्रमागतैः । महद्भिर्दानमानश्च मार्गेशानां शताहणा ।। २२० ।। अन्वहं पधिते प्रेम्णि मार्गेशेः सह चक्रिणाम् । बन्धुना गिरिचफ्रेण दैवारीकृतस्तु सः ॥ २२१ ॥ काम्भोजयवनेशेन वावुलेन विपाटितः। तदेव हस्तिनापुर्या मित्राहीमो नृपेश्वरः ॥ २२२ ॥ तद्रणोत्थरजोध्यस्ता न प्राकाशन्त कुत्रचित् । आशा गजपतेरिरत्नानामनुयायिनाम् ॥ २२३ ॥ मार्गशदीपश्चफ्रेशस्नेहपूर्णो विकारितः । कर्णेजपाम्बुपूरेण रिगचक्रालिमारयोः ।। २२४ ॥ तद्रुपोत्थानलज्वलन्मनसश्चक्रिणः कृताः । रिंगचक्रनिरोधाख्यजलाप्यायेन शैत्यता ॥ २२५॥ तृतीयेब्देध्वपास्ते तु निःस्नेहाश्चक्रिणं प्रति । आलिमीरकृताश्वासाश्विरोडारं न्यवीविशुः ॥ २२६ ।। विदित्वा तादृशैर्वृत्तं मन्त्रयित्वा महीभृता। न्यविक्षश्चक्रपः सैन्ये योद्धं स्वं जालदर्गडे ॥ २२७ ॥ असाध्याः सामदानायैस्तद्भटा उद्भटा रणे । न शेकुश्चक्रिसैन्यान्तः केनापि विनिवर्तितुम् ॥ २२८ ॥ शलस्थलपालडादिदेशेष्यध्वेशसैनिकैः । प्रयुध्य शतशोहानि निर्भयश्चक्रिपोभवत् ॥ २२९ ॥ रात्रौ चक्रवलाघाते लहरांवाटिकावलम् । भूपाले काचचक्रेशो याह्यदेशं भयादगात् ।। २३०॥

·३४१
चतुर्थी राजतरङ्गिणी ।
विरोधमापा उत्ता या आलिमीरेण धीमता।
ताः पुष्पिताः पलविताश्चकेशाध्वेशभूमिषु ॥ २३१॥
हिन्दुवाट प्रयातेस्मिन्नुने मन्त्रिणि भूमिभृत् ।
साम्राज्यमकरोद्देशेध्वेशमन्त्रिभिराहतः ॥ २३२ ॥
वहिश्चक्रेभ्यरेणात्र सामन्ताः करदायिनः।
श्रीजैनशाहिबद्रीत्या कृताः स्ववलशालिना ॥ २३३ ॥
ताजचकादयो चीरा भ्रातरो लोहरादिषु ।
आहये मुगलान्हत्वा चक्रुः स्वं सफलं क्यः ॥२३४ ॥
दुश्चेष्टिते विचिन्त्यात्र युवराजस्य चऋपः।
खानमिस्कन्दरं तं स रुरोधाजगरमिय ।। २३५ ॥
ताहक्साहसिकं वीक्ष्य चक्रेशं भूमिपोनयत् ।
चतुर्थेव्दे शुची मासे कश्मीरांस्तं दिगन्तरात् ॥ २३६ ॥
पिता भ्राताथवा पुत्रो राम राज्यजिहीर्पया।
शत्रवः कथिता लोके किं करोत्यपरो रिपुः ॥ २३७ ॥
इत्यं विदितभूपालचरिता अध्वपास्ततः
ससैन्याः प्रययुहादेशं कीचाथमाध्वना ॥ २३८ ॥
शत्रुश्येनं समादाय प्राप्ते चक्रिपती नृपः।
राज्यं निष्कण्टक मेने परितोषमुपाययो ।। २३९ ।।
सान इस्कन्दरो राजभृत्योंतो नृपालयम् ।
अपुनर्दर्शनात्कुर्यन्दयामा नेत्रोत्पलर्दिशः ॥ २४० ।।
नृपादेशादय भरा नेयोत्पाटनमासा
श्येना व कुरगाय व्यधू राजात्मजाय ते।
(च्यभ राजतनूजाय पुरनायव सारसाः)
तत्क्षणे या व्यथा तेन प्राप्ता यतुं न पार्यते ॥ २४१॥

·३४२ प्राज्यभट्टकृता तं विना वृपनिदैन्यांस्तान्कूराबाजसेवकान् । पित्रोः शापो नु फलितो धनलुब्धस्य तस्य वा ॥ २४२॥ ज्ञात्वा कृत्याश्रमासीनानध्वेशांश्चक्रिराट् ततः। गत्वा वराहमूलान्ताच्छीनगर्या न्यवीविशन् ॥ २४३ ॥ पारावारात्समागत्य तत्रान्योन्यवलद्वयम्। व्यधाजनक्षयं घोरं जयाजयपरीक्षया ।। २४४ ॥ गिरीनुल्लङ्घय यातोथ चक्रिभ्रातृसुतो निशि । मलेकदौलतो मार्गपेशान्देशाध्यवारयत् ॥ २४५ ॥ असमर्थोध्वना यातुं मीयामीरोध्वपाग्रणी। मार्गे पञ्चत्वमायातश्चलिताः केपि सायुधाः ॥ २४६ ।। अथावपेपु नष्टेषु यातेप्वेवं बहिर्भयात् । स महम्मदशाहोगानगरं चक्रिभितः ॥ २४७ ॥ धत्ते मुदं जडमतिः शमितारिवह्नि- स्तावद्धयुदेति निलयाद्विपमोनिरस्य । मयूदशाहिनृपतिः स्वसुतादवाप- साम्राज्यनाशमहहो घटना विधातुः॥२४८॥ तथा हि भूभुजानेन गजाधीशनिवेशने । पुत्र इब्राहिमाखानो नीवि दत्तोभवत्पुरा ॥ २४९ ॥ तुरुष्काहववातेन विधूता शतधा चमूः। याता तजीवरत्नौययुता नौरिव सागरे ॥ २५० ॥ तदाहववधान्मुक्तो माविराज्योदयात्ततः खानः स प्राप कश्मीरान्पितृस्नेहविवर्धितः ॥ २५१ ॥ प्रादुभूव राजानं प्रति राज्यजिहीर्पया। अस्मिन्नवसरे चक्रपतेर्दुष्टविचिका ॥ २५२ ।।

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी।
३४३
प्रादुर्वभूव राज्ञोस्य राज्यभ्रंशाय पूर्वजा ।
राजान्तरद्भांश्चक्रेशो दुष्टरोगाभिपगिव ।
मल्लेकलद्दभट्टादीन्कारागारे रुपाक्षिपत् ॥ २५३ ।।
ताजचकालये वद्ध आलिमारो निजानुगैः
विमुह्य रक्षिणो रात्री नीत्वा क्षिप्तो दिगन्तरम् ॥ २५ ॥
तद्वैषम्यादिवान्दोपोपरागादावृणोत्सधा ।
मादशाहमार्नु तं चक्रराहुर्मिदिनैः ॥ २५६ ॥
इत्येमकादशाब्दान्स दशमासान्दिनानि च ।
रक्षित्वा काश्यपी राजा मादश्चलितोभवत् ।। २५६ ॥
धर्मः फलति कालेन सद्यःपाको हि सोभवत् ।
खानस्थानध्यायथा याभूद्राज्यभ्रंशानृपस्य सा ॥ २५७॥
गग्गोडाख्यं खशस्थानं प्रहितोथ स चक्रिणा।
दत्त्वा न्यायकसुय्यादीन्यानक्षिजनानिजान् ॥ २५८ ॥
॥ इति महादशाहराज्यभ्रंशः॥
जगत्राष्टिस्थितिध्वंसहेतवे वृपकेतचे।
भवाब्धिसेतवे ब्रह्मविष्णुरुद्रात्मने नमः ॥ २५९ ॥
अथ काञ्चनचक्रेण पुत्रो मह्मद्भभुजः।
इमामशाह इत्यास्यां कृत्वा राज्येभ्यपिच्यत ॥ २६०॥
स्थमन्धिपदवी दीप्तां च चक्रेश्वरस्ततः।
स्थीरत्य राज्यतन्त्राणि ब्रट्नाशुल्कोवैधनैः ॥ २६१॥
नाग्रामप्रमुयै राष्ट्र राजयोग्यैर्ययोजयत्।
अनुजांस्ताजयफ्रेशमीयामारादिकास्थकान् ॥ २६२ ।।
याहो चाब्दालमागेशो डिदोरां मुगलेश्वरम् ।
सनां मार्गयितुं मिर्जापायुरं प्रययो रश ॥२६३॥

·३४४ प्राज्यभट्टकृता आकारङ्गितवाक्चेप्टासंपूर्ण वीक्ष्य मार्गपम् । क्षणं तुरुष्कराजोभूद्विस्मयानतकन्धरः ॥२६४॥ तुरुकभूपेन ततो ज्ञात्वा मन्त्रिवरं च तम् । सहस्रसंख्या वीराणां सेनास्मै प्रतिपादिता ॥ २६५ ॥ इत्थं प्रवृद्धां वार्ता तां देशे पञ्चमहायने । वैशाखे श्रुतवांश्चक्रपतिर्विक्रमशोभितः ॥ २६६ ॥ स्वाक्रीडामिव कुर्वत्सु भूमौ चक्रिपु मार्गपाः । मल्लेकाब्दाललहरमार्गेशाद्या महारथाः ॥ २६७ ॥ गिरीनुलाच वाङ्गेलात्काश्मीरान्यिविशुद्धतम् । शिखालभिगमसूदखानादिमुगलैर्वृताः॥ २६८ ॥ फताहशाहजं खानं नाजुकं चाग्रयायिनम् । कृत्वा निविष्टाः संनद्धाः प्रतापपुरधन्वनि ॥ २६९ ॥ श्रुत्वैतञ्चक्रपः सेनां नीलाश्वे स्वां न्यवीविशत् । सैन्यद्वयोद्गता धीराः स्वामिभक्तिमदर्शयन् ॥ २७० ।। विपक्षपक्षिविच्छिन्ने म्लेच्छसैन्यविहायसि । विहाय स्वपदं यातुं नाशत स पक्षिभिः ॥ २७१ ॥ ततश्चक्रपति दूतः प्राह मार्गेशवाचिकम् । भो भोचक्रपते वाह्ये सामन्ताः फरदायिनः ॥ २७२ कृता येन स्वीर्येण लक्षः पञ्चभिरावृतः। हतो गजपतिः श्रीमानिन्द्राहीमो यलोत्कटः ॥२७३ ॥ तस्य मिरजयाबुरराजस्यानुचरा इमे। मया नीताः सहायायें संनद्धोस्तु भयानणे ॥ २७५ ॥ इत्युक्तो लेपहारेण चक्रेशोन्यवाददमुम् । दिली न देशः कश्मीराः प्रतिष्ठाना ययं न ते ॥ २७५ ।।

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी।
फलपाको मतो देशान्मुगलानां महौजसाम् ।
अथ धीय महोजस्का महावीर्या धनुर्धराः ॥ २७६ ॥
इब्राह्मखानसेरहमीरमल्लीकताजकाः।
तथा मार्गेशपस्यास्तु मल्लेकलहरादयः ॥ २७७ ॥
रिगचक्रेशमलेको म्लेच्छाः शिविगादयः।
कुरुपाण्डवसैन्यस्य युद्धं घमिवोधताः।
निर्ययुः समरे वीराः स्ववाहुवलदर्पिताः ॥ २७८ ॥
रिगचक्रेशवीरेण शक्तिः क्षिप्ता च वैरियु ।
प्रकृत्ताद्भुतवीरेण ताजमोरेण सत्वरम् ।। २७९ ॥
मीरसेरङ्गचक्रेण प्रहिता करपालिका।
रिपोर्टहरमीरस्य याता पुप्पक्षतोपमाम् ।। २८० ।।
एवं प्रवीरैरन्योन्यं प्रकीर्य समराम्बरम् ।
स्ववीर्यमृगनाभ्युद्यत्सौगन्ध्याकुलितं कृतम् ॥ २८१ ।।
ततः स्वसैन्यैः सेनान्तस्ताजचक्रेश उद्ययी।
वातोदूतपताकाभिस्तर्जयन्निव चैरिणः ॥ २८२ ॥
रणः प्रयवृते तन चक्रमार्गशसैन्ययोः।
आगच्छ जहि तिष्ठेति शब्दोभूगदसंक्षये ॥ २८३ ॥
समरोद्धतमीक्ष्यताजचक-
मयदहरमार्गपस्तमेत्य ।
कुरु युद्ध किमतः परं किमन्य-
न्मनुजैः स्थामिदसामु साप्यते तत् ५२८४ ॥
तग्निशम्य चिरं युद्धा पीरमलेकताअफः ।
शिधिये पौरशयनं नाफना पिराजितम् ॥ २८५॥
कीर्तिशेर्प गते तस्मिन्परे चमिसहोदयः।
मीयामडेफसेरगमोराचा मुगलयुनाः ॥ ४६॥

·३४६ प्राज्यभट्टकृता स्वसैन्यं निहतं दृष्ट्वा चक्रेशोल्पवलान्वितः । खशालयं ययौ भीत्या शोकेन च समाकुलः ॥२८७॥ अथ मार्गेश्वरा जित्वा मल्लेकाब्दालकादयः। विविशुनगरं लोकानाश्वासंतो भयाकुलान् ॥ २८८ ॥ गत्वा नृपाङ्गणे सर्वे छत्रचामरशोभितम् । प्रददू राज्यतिलकमध्वेशा राजसूनवे ॥ २८९ ॥ अथ नाजुकशाहेन पित्र्ये सिंहासने धिते । प्रहर्पाकुलिता उच्चावचाः सर्वेभवंस्तदा ॥ २९० ॥ गत्वा ज्यमालमरुगां सनृपास्तेथ मन्त्रिणः । मल्लेकाब्दालकस्यांश आलिमीरस्य चापरः ॥ २९१॥ मार्गशलहरस्यांशो रिगचक्रस्य चापरः। विभक्तेर्थे चतुर्भागैस्तैश्चतुर्भिरिहत्यभूः ।। २९२।। खशालयस्थं चमेशं विसृष्टस्तैर्महात्मभिः । लेखहारस्तमाह स्म मार्गेशमुखधाचिकम् ॥ २९३॥ भोभोश्चक्रपते स्वामिभक्तिज्योत्स्ना भवादशैः । दुर्मन्त्रिभिरमात्यानां विमला मलिनीकृता ॥ २९४ ॥ यस्य वालस्य साम्राज्ये राज्यकार्येषु मन्त्रिणः। बद्धाञ्जलय एवासन्स रुद्धो भवता कथम् ।। २९५ ॥ रवेरावरणं मूढः कुण्डेन विदधाति कः। इत्थं दूतमुखाच्छत्वा मुमोच नृपति त्वसौ ॥ २९६ ॥ ततो महदशाहः स गत्या लहरमाप्तदत् । पूर्वोर्वरीशवद्रगाशुल्काद्यमपि चाग्रहीत् ॥ २९७ ॥ नीतिको मन्त्रयित्वाथ मार्गेशैर्मुगलांस्ततः । विसर्जयामास नृपः संमान्यतान्स्यर्फ पदम्।। २९८ ।। A

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी।
उल्लवच लोहरं मापुस्तुरुष्काः स्वनिवेशनम् ।
मयुदशाहं संलेभे आलिमोरश्चिरं प्रभुम् ॥ २९९ ॥
हेमन्तमतिवाधान वसन्तमिव तं नृपम् ।
काश्मीरोपवने मोरो मार्गेशानुमतोनयत् ॥ ३०० ।।
राज्यं कृत्वाथ वर्षकं दशम्यां नाजिको नृपः।
ज्येष्ठ शुक्ले नृपात्याप यौवराज्यं महम्मदात् ॥ ३०१ ॥
पोल्दे मह्मदः शाहोभिषिक्तः सचिवैः शुची ।
राज्ये पशालयान्मुक्तो भूयो जात इवाहतः ॥ ३०२ ॥
दिवं मिरजावावुरः स प्रयातः स्वपुत्रयो।
दरचा स्वविभचं कामराणहोमाययोस्तदा ।। ३०३ ॥
सप्तमेव्देध्यपैः साद्ध युद्धेच्छुः काचचक्रपः ।
नारग्रामादगमत्ससैन्योथ दिगन्तरम् ॥ ३०४॥
याति चक्रपती वीरे ततः पश्चिमदिग्वधूः ।
रतिहेतुरुपा केतुं मूनि निस्समधार्यत ॥ ३०५॥
तद् कार्तिके गुझे म-हमारयश्चम्पतिः।
मिरजाकामराणस्य फारमीरातुमाययौ ॥ ३०६ ।।
शिपालभिगमभूदयानादिमुगलैः सह ।
कुर्वन्दश दिशः पूर्णा गर्जनिःप्रवर्तवलः ॥ ३०७ ॥
थुल्या महादसावापाच शीनमानयन् ॥
साहायफार्थमध्य राष्ट्रघोपरताईणम् ॥ ३०८ ॥
साहरण्यधाराणां म्लेच्छा नगरमाविशन् ।
काश्मीरिफाश दुर्गपु स्वयमानि न्ययाविशुः ॥ ३० ॥
भयात्परिजने याते गिरिगारवर्मनु ।
पारेषु सन्ययाइल्यापनष्टेषु च तत्र तु ॥ ३१ ॥

·प्राज्यभट्टकृता -- शून्यं पुरवरं दृष्ट्वा मुगलास्ते क्रुधादहन् । गृहाणि राजधानी च कुद्दीनस्य लुण्ठकाः ॥ ३११ ॥ दुर्गेभ्यो निर्गता वीरास्तुरुष्कराहवेच्छया। स्वेच्छया प्राणसर्वस्वं विक्रीय यश आददुः ॥ ३१२॥ प्रामेषु नगरेरण्ये तुरुष्कैनिकृपैर्हताः । सहस्रसंख्या लोकानां जुलुच्यवधकारिभिः ॥ ३१३ ॥ ततः काश्मीरिकैर्वीरैर्मार्गेशैश्चक्रिभिश्च ते । अकौशुभिस्तमांसीव संधायापासिता इतः ॥ ३१४ ।। ।। इति तुरुष्कोपद्रवः ॥ मुक्तास्ते साहसाद्वीराः स्वगृहेषु स्थिति व्यधुः। मार्गेशानादरत्रस्तः काचचको बहिर्ययौ ॥ ३१५ ॥ वर्षेष्टमे शुचौ शूरपुरात्सोप्याययौ पुनः। शस्त्रं प्रतिहतं ज्ञात्वा वाह्यं यातो यथागतम् ॥ ३१६ ॥ मार्गमासेत्र शरदि कास्कारीयाश्चमूचराः । मिरजाहैदराद्याः श्रीसैदखानमहीभृतः॥३१७ ॥ हयारोहसहस्रेादशभिः परिवारिताः। काश्मीरानाययुर्जेतुं श्येना इव विहङ्गमान् ॥ ३१८ ॥ कोटाद्गमननिर्यन्त आगच्छन्तो नृपालयम् । प्रविशन्तो भवन्तीत्थं श्रुत्वा सन्तो विपेदिरे ॥ ३१९ ।। तुरुष्कोपप्लवाल्लोकः कास्कारोपद्रवो महान् । अज्ञायि सूर्यग्रहणं चन्द्रग्रासाद्विशिष्यते ॥ ३२० ।। चलिते सफले जीवलोके वेश्मावलिस्ततः । शयराशिरियोच्छासशून्याभूगयदायिनी ॥ ३२१ ॥ तस्यां दाहमियां कर्तुं तीनवहिप्रदायकाः। सिफन्दरपुरीराजधानी रम्यामतेजयन् ॥ ३२२ ॥ .

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी।
नीचावचगृहलक्षसंख्यर्दग्धैः पुरोधरा ।
जाता श्मशानभूवत्सा दग्धकाष्ठभयङ्करा ॥ ३२३ ।।
राजधानीद्वयं ताहग्लभ्यते कुत्र भूमिपैः।
सुधादाविष्टकाचित्रे कोटिसंख्या व्ययीकृताः ॥ ३२४ ॥
श्रीजेननगरे दिद्दामठे चाग्निं विना कृतम् ।
राजधानीद्वयं भूभृत्सुकतमिव तस्थितम् ॥ ३२५ ॥
वेतालसाधनायुक्ता इवासन्मुगला ध्रुवम् ।
लब्धं यत्सद्मनिहितं गुप्तं पौरधनं तु यैः ॥ ३२६ ॥
जलावरणयुक्तासु भूपभूमिपु शिधियुः।
काश्मीरिकाश्चमूनाथा आश्रयान्म्लेच्छशङ्कया ॥ ३२७ ।।
चिरोडारं च हाजीङ्गकोट्टं चक्रधरं तथा ।
शुत्वाभ्यवाहयन्मासत्रयं म्लेच्छः प्रयुध्य ते ।। ३२८ ।।
दैत्यरूपेण बुशेन स्थितांश्चक्रधरान्तिके ।
काश्मीरिकान्प्रति कृतं युद्ध निरफलमप्यगात् ॥ ३२९ ।।
'वन्ध्यमप्यमवयुद्धं कृतं काश्मीरिकान्प्रति ।"
पिलीकृतास्तुरुमस्ता भुको मडवराज्यगाः।
हत्या फलसमृद्धिं तां हत्वा ग्राम्यजनान्कुधा ॥ ३३०॥
ये याता नीपु तीवासन्युयाश्रमादिभूमिपु ।
सवालवृद्धाःमुखिनः स्वायुःशेषेण रक्षिताः ॥३३१ ॥
जुलचोपलवे पूर्व तया फन्जलसंगरे ।
क्षोभोभूत्ता देने फुरत्यापापिनां विशाम् ॥ ३३२॥
चमाधारादेत्य भूपेन्द्रयुक्ता
भीमादेवीसंनिधी संनिवेशम् ।
चवस्तीा लेदरीवामपारं
चमेशा या मार्गपा यादवाय ॥३३॥

·प्राज्यभट्टकृता
.
खान इस्कन्दरो मिर्जाहैदरोन्ये महारथाः ।
काश्मीरिकान्प्रतिययुः संनद्धास्तत्र संयुगे ।। ३३४॥
मार्ताण्डपादमूले तत्राहीपुर्वलद्वयात्प्राणान् ।
मल्लेकालकहोसनमारशिखालाः कमालमीरश्च ॥ ३३५ ॥
कास्कारीयाः प्रवीराश्च केचिद्युद्धा दिवं ययुः।
सफलं स्ववयः कृत्वा मल्लेकालादिभी रणे ॥ ३३६ ॥
रे
मूढाः कुरुत सदैव सेवनं त-
त्तान्सर्वान्भवविभवान्विहाय लोलान् ।
दृष्ट्वा तन्मरणमथालिमीरनाम्नः
सङ्ग्रामे मुगलवरैर्ह देशहेतोः ॥ ३३७ ॥
विदुरोपमिते तस्मिन्निहते दुद्रुवुर्भटाः ।
काश्मीरिकाः कृताश्वासाश्चक्रेशाध्वेशनायकैः ॥ ३३८ ॥
कवन्धनर्तका यक्षनरा चेतालराक्षसाः।
महामांसाशनव्यग्रा जन्यव्याप्ता इवाहवे ॥ ३३९ ।।
रणोद्याने वीरपानमदोन्मत्तेपु तेष्वथ ।
हतशिष्टे चमूयुग्मे स्वाथ्रयेपु न्यविक्षत ॥ ३४०॥
अथ चक्रेशमार्गेशी नृपादेशात्समेत्य तैः ।
मुगलैः सह संधानमकरोत्पौरुषोजितौ ॥ ३४१ ॥
नवसंरयानि वस्त्राणि कतीफसूफसग्लतः ।
तोकं तद्भापयादाय मुगला भूपतेः पुरः ॥ ३४२॥
नृपमुद्राङ्कितं पत्रं गृहीत्या मौसुलाक्षरैः ।
प्रत्यायाताः स्वसैन्ये तरकुर्वन्तो हर्पनिर्भरम् ॥ ३४३ ।।
धाटीभिः पामरा नीताः स्त्री पुमान्पुप्यदन्तिकाम् ।
मुक्ता दस्सनमीराधेरानीताः करणापरः॥३४४॥

·३५१ चतुर्थी राजतरङ्गिणी। ततोन्दे नवमे ज्येष्ठे स्वदेशं मुगला ययुः। चलापौरश्रियं साम्नादाय राजसुत्तामपि ॥ ३४५॥ इत्थं सतीसरोदेशे पीडाभूरपापिनां विशाम् । पूर्वपश्चिमतः केतोरनिशं दिवि दर्शनात् ॥.३४६ ॥ ॥ इति कास्कारीयोपद्रवः॥ पक्कशालिघरस्फातिपूर्णक्षेत्रेषु सर्वतः । नमसस्तारकाः पेतुर्भूयः केतुरदृश्यत ॥ ३४७ ॥ सम्यनिगीर्णेन्नराजे तदुपद्रवरक्षसा । उदजृम्मन्महाघोरो दुर्भिक्षोन्नपते रिपुः ॥ ३४८॥ निविष्टे मण्डलेमुम्मिश्चेरुस्तसैनिकास्ततः । क्षुत्पिपासादयो लोकपीडका बलवत्तराः॥ ३४९ ॥ सहस्रदशभिनिष्कर्लभ्या मूल्येन खार्यभूत् । धान्यस्य गतिरादातुं कान्यस्य धनिनो विना ॥ ३५०॥ मर्तृभक्ति सुतस्नेहं शुश्पां पित्रोरेय च । हित्वा स्वप्राणरक्षाय चेरुः स्त्रीपुरुषाः क्षुधा ॥ ३५१ ॥ मुक्त्या द्वित्रिचतुर्वारं क्षुधार्ता दिवसान्तरे। अटन्तः प्रेतरूपा हि दृष्टा भोजनवान्छया ॥ ३५२॥ तत्कालेब्दालमल्लेकादयः पुण्यरता हि ते। प्रत्यहं तन्डुलशतः पकानः पुपुपुर्जनम् ।। ३५३ ।। प्रामेषु नगरे राजमार्गेषु गणनास्तु न । क्षुत्पिपासाममीतानां प्रेतानामिव देदिनाम् ॥ ३५४ ॥ संचितं रूप्यकुप्यादि विझीय व्यधुरात्मनः। माणसंधारणं फेचिच्छाकेनाक्षोटपिण्यः ॥ ३५॥ उपद्रवमयादेप दुर्भिक्षोपल्लयो महान् । गलनेभामयाहुएविस्फोटो शतिदुःसहः ॥ ३१६ ।।

·३५२
प्राज्यभट्टकृता
ज्येष्ठान्तं दशमाब्दस्य नवमाद्वत्सराभृशम् ।
घोरे दुर्भिक्षतमसि परितः कान्तमण्डले ॥ ३५७ ।।
गुण्ठीवीजोद्भवस्नेहधूपैर्दीपैः प्रकाशयन् ।
आशा अन्ननृपामात्यः सुकालो यो माययौ ॥ ३५८ ॥
यथा गोधूमकलटा उद्ययुस्तम्भजा भुवः।
कुर्वन्तः स्वफलैः शेपजन्तोरारात्रिकामिव ॥ ३५९ ॥
स्ववल शमाक्रान्तमवेक्ष्यान्नाधिपः स्वयम् ।
आययौ वलिनं जेतुं दुर्भिक्षं घोरराक्षसम् ॥ ३६० ॥
वितत्य महतीं सेनां प्रियद्गुशालिकोद्रवैः ।
यन्त्राश्मभिरिवाक्षोटर्जित्वा तं स न्यविक्षत ॥ ३६१ ।।
॥ इति दुर्भिक्षोपद्रवः॥
अन्नराजफलैः पुटा जन्तवोतिकशास्ततः।
पुनर्जातमिवात्मानममन्यन्त दिवानिशम् ॥ ३६२॥
तदा काञ्चनचक्रेशः स्थिति जैनपुरे व्यधात् ।
मन्त्रित्वमध्वपादेशाद्राज्ञोभ्यर्णे विभूपयन् ॥३६३ ।।
श्वपचाकारकश्चमपतिर्मडवराज्यगः।
भूमीरदण्डयन्मार्गपानां ताटस्थ्यवीक्षणात् ॥ ३६४ ।।
अत्रान्तरे महान्देशो देहो दुष्टैरियामयैः।
स्वस्वावासाश्रयैरेतैः पीडया जर्जरीकृतः ॥ ३६५ ।।
तदुत्थपापसंतापाचैत्रान्तेब्दे प्रयोदशे ।
राजा मादशाहोभूदस्वस्थो नियतेर्वलात् ॥ ३६६ ॥
फान्त देहं रजा मान्तं शान्तं धीक्ष्य च भूमिपः ।
मलेकलद्दभट्टायं सनेहं प्राह मन्त्रिणम् ।। ३६७ ॥
राजधर्मोद्यैः पुण्यपापैः संधितोपि सन् ।
तथापि कायः सापाय इति सर्वन निश्चयः॥ ३६८ ॥

·राजतरङ्गिणी। अस्मद्वंशे महीयांसा शंखदीनादयो नृपाः। श्रीजैनोलावदीनश्चाप्येते पूर्वपितामहाः ॥ ३६९ ॥ तद्वंश्योहं मदीयः कः कीदृशो मत्परो भवेत् । इति चिन्ताकुलं चेतो ज्वरेणाद्यापि दह्यते ॥ ३७० ।। इत्युक्त्वा विरते राशि मार्गेशाब्दालकादयः। आगतास्तादृशं वीक्ष्य साश्रुनेत्रास्तमनुवन् ॥ ३७१ ॥ भूपास्मदपचारेण प्रजामाग्यरथापि ते। कायक्लेशोस्ति स्वस्यैव दण्डो भृत्यापराधतः ॥ ३७२॥ श्रुत्वाबवीपस्तेषां यचो मचनयाः सदा । भवद्भिः पालनीयाश्च ययं यामः पराध्वनि ॥३७३ ॥ आफन्दोभून्महाराजगृहे श्रुत्वा नृपोदितम् । तदहि निष्ककोट्यश्च राशा धर्मेण योजिताः ।। ३७४ ।। प्रासे पुष्पाकरे मासे व्यथार्तस्यास्य भूभुजः। दातुर्जातु विपत्तिः स्यात्कृष्णपक्षे कथञ्चन ।। ३७९ ॥ ज्येष्ठशुक्लादिदिवसे गुरुवारे नरार्यमा। वापञ्चाशति भूपो राज्य रुत्वास्तमाययौ ॥ ३७६ ॥ तस्मिन्याते दिर्व लोकः सशोफो पिललाप तम् । हा के शयाम भवति नाकलोफमुपस्थिते ॥ ३७७ ॥ अस्मान्को नृपते कृच्ट्रात्यां विना पालयिष्यति । मृगासुन्दराकार महासेनपराक्रम ॥ ३७॥ महम्मद मदीपाल महीं हित्वा यास्यसि । इति प्रलापमुसरे राजद्वारे स्थिता जनाः ॥ ३७९ ॥ संस्थितस्य नृपस्यादुर्वाप्परिव जलाशलीन् । कणारयमयारोप्य शर्य पृहन्मृताजिरे। दत्तस्कन्धाः पितुः पाय गोगर्ने मन्त्रिणः क्षिपुः ।। ३८०॥ 15

·प्राज्यभट्टकृता
केदं कोमलशय्यासु नृपा, शयनं प्रभोः।
क शर्करिलभूम्यन्तस्तमोन्धे विवरे स्थितिः॥ ३८१ ॥
तदहि शोकमूफस्य लोकस्योच्छसनात्परम् ।
धूमादि रन्धनाभायानालश्यत गृहेषु तत् ॥ ३८२ ॥
॥ इति महम्मदशाहस्वर्यानम् ॥
मार्गेशेन कृताशंसः सप्रशंसोस्य मन्त्रिभिः ।
शंखशाहोयमित्यास्यां कृत्वा पुत्रोभ्यपिच्यत ।। ३८३ ॥
नवराज्योर्जितं चैतं युवानं वीक्ष्य भूमिपम् ।
महान्तः पामराः सर्वे तुतुपू राजवल्लभाः॥३-४ ॥
चिरं स्वे पैतृके राज्ये स्थाया इति जनाशिपः ।
शृण्वत्राजगृहं प्राप शंखशाहः सहानुजः ॥ ३८५ ॥
तस्मिन्नाज्यस्थिते जैनपुरानगरमाययो।
काचचक्रपती रिगचक्राश्वस्तो महावलः ॥ ३८६ ॥
दृष्ट्वा वीरं तमायान्तमुत्सभट्टान्वितस्ततः।
मार्गेशहोस्सनः प्रायात्कीचाश्रमेध्वपान्तिके ॥ ३७॥
प्रविष्टो नगरं रम्यं काचचकः सभाजितः।
नृपेण तेन सस्नेहं परपक्षविमर्दनः ॥३८८ ॥
तथा काञ्चनचक्रेशो ज्ञात्वा दूरगताविपून् ।
सवलो गर्भसोडारे निविष्टोरिजिगीपया ।। ३८९ ॥
अत्यन्तिकस्थं बलिनं रिपुमाकर्ण्य मार्गपाः।
चमं निवेशयामासुस्तूर्ण जलगदान्तिके ॥ ३९० ॥
महात्मा रिंगचक्रेशः काचचकाध्वपशयो।
गत्वा प्रेरितदूतः स साम कर्तुमथेष्टवान् ॥ ३९१॥
नगरे काचचक्रेशः क्रमराज्ये तु मार्गपाः।
सन्तु सोहं समस्तेपामिति सांधं व्यधादयम् ॥ ३९२॥

·राजतरङ्गिणी।
अथ मार्गशसैन्यस्थानानीयान्तिकमात्मनः ।
जैतचफ्रेशमल्लेकदौलतेबाह्मखानकान् ॥ ३९३ ।।
स्ववन्धून्काचचकेश आरुरोह जयी पुरम् ।
निवासमकरोद्वीये रिगचक्रालयेषु सः ॥ ३९४ ।।
काचचक्रे स्थिते राज्ञोन्तिके निर्णयकारिणि ।
वलं बलवतां दृष्टं शौर्येण तु पृथग्जने ॥ ३९५॥
आगत्य रिगचक्रेशः काचचक्रान्तिकं तदा ।
दिनान्युपित्या ज्ञात्वास्य स्वल्पप्रेमागमत्पुनः ।। ३९६ ।।
मार्गेशनिकटं गत्यावीचचक्रेशचेष्टितम् ।
संमन्त्र्य वीपसर्वीस्तान्संघटय्य नृपानगान् ।
रिगचक्रः स मार्गेशं ज्ञात्वा दुएमिवामयम् ॥ ३९७ ॥
करमीरभूमौ प्रथिता अमात्या भीमार्जुनद्रोणसमा रणेषु।
मल्ले कश्रीदौलतगाजखानचक्रेशमुख्याश्च विचारदक्षाः॥३९८ ॥
सिद्धादेशात्मसिद्धस्य सिद्धादेशाधिकारिणः।
श्रीमन्मल्लेकराजाननाजुकस्य मुखाद्यथा ॥ ३९९ ।।
विदाप्यन्तेत्रदेशीयैः कान्दिशीलातुरैः ।
सर्वर्जनपदैर्दीनेर्दुरातङ्ककलकितैः ॥ ४०० ।।
तथा हि
जैनशाहे दियं याते दुर्वला बलवत्तरः।
पीडिताः फान्दिशीकाश्च जना दुर्दपडतो गताः॥४१॥
श्रीसफडामरेन्द्रेण नृपामात्येन पालिता।
लालिताय प्रजा नित्यं दुर्व्यवस्थानिधारणात् ।। ४०२ ॥
पुण्यपापपरीपाकान्मन्धिभिरन्तरान्तयत् ।
पोपिता शोपिता लोकाः सद्विचारा विवेफतः ॥ १३ ॥

·३५६
प्राज्यभट्टकता
भानुरिव ततश्चकपतिर्मल्लेककाञ्चनः ।
उदेत्य मन्त्रिचीथीं तां नृपादेशादभूपयत् ॥ ४०४।।
विचारनिरतेमुमिनासीने राजमन्दिरे ।
चलं बलवतां दृष्टं शौर्येण तु पृथग्जने ॥ ४०५ ।।
चैमत्यान्महतां पापाद्विशां च तत उत्थिताः।
मुगलातकदुर्भिक्षदोपास्तस्मिन्वहिर्गते ॥ ४०६ ॥
मार्गेशाच्दालकानीतो मीरेजोगणयत्ततः ।
अप्राप्तानिव प्राप्तान्स कश्मीरांश्चकिणो भयात् ॥ ४०७
काचचक्रेशमलेके हिन्दुवाटे गते दिवम् ।
काश्मीरिकाणां वाह्यानामभूत्कलुपितं मनः ॥ ४०८ ॥
तदाफाथ मीरेजहैदरोचीकरन्महान् ।
कुलागतमिवास्वस्थं तदा कश्मीरमण्डलम् ॥ ४०९ ॥
चक्रेशेन्तहिते भूमौ मुगला दैत्यरूपिणः ।
विचेरुः शारदापीठे निःशङ्कमकुतोभयाः॥ ४१०॥
मीरेजमधुगोलस्य कश्मीरस्थस्य चान्तिकम् ।
आययुः परदेशेभ्यो मुगलाः सरधा इव ॥ ४११॥
घलेषु वर्धमानेपु तेपु यातीतवार्पिका ।
लोत्रप्रतिग्रहोपात्ता भूर्हता तैनियोगिभिः ॥ ४१२ ।।
दिवानैर्लेच्छसंख्येशैलिसिता मुसुलाक्षरैः।
भूमिः समग्रराष्ट्राणां हत्वाप्यायं प्रजास्वपि ॥ ४१३ ।।
इतीव भूर्नभोमासि साध्वीवाथ व्यकम्पत ।
द्वाविंशेब्दे जनानीचान्हताप्यायानवेक्ष्य सा॥४१४।।
प्रनष्टमुगले देशे भूमीच्छुरसिलो जनः।
काश्मीरिकाणां विजयाद्भूयोभूदर्थलिप्सया ॥ ४१५ ॥

·राजतरङ्गिणी। तुरुप्कसाहचर्यात्ते काश्मीरा नात्यर्जस्त्रयम् । वेशो भूमिभॊजनं च चिकित्सादण्डमद्भुतम् ॥ ४१६ ।। दृष्टाशुभोपि लोकोयं नामुञ्चबृदयादृढाम् । दुर्वासनां महावैद्याश्चिकित्सा शास्त्रगामिव ॥ ४१७ ।। दुराचारादियं भूमिर्चायुक्रान्तेव भूरिशः। त्रिंशब्दे चाश्वयुमासे कम्पिता स्वामिनो मुहुः ॥ ४१८ ॥ आर्तत्राणान्महीदानान्मुक्केर्लोत्रप्रतिग्रहे । मोक्षाच्यातिथिसत्काराबहो धर्मेण शाम्यति ॥ ४१९ ।। अष्टविद्महेशेन स्वेच्छाकीडनका इय। धात्रा विनिर्मितः स्रष्टुं जगवायादमाभिधः ॥ ४२० । दृष्टुनं स्त्रीयुतं चाग्रे प्रादुरासन्दशाट च । सहस्राण्यालयान्यस्य विभोर्दुर्घटलीलया ॥ ४२१ ।। अर्शकोश दिवः सप्त भुवः पत्रिंशदावृतम् । जगत्स्फारमचेक्ष्यार्परूपाः सृष्टाः पिगम्बराः॥४२२ ।। विभुधामाश्रयी श्रीमानसूलोध पिगम्बरः। दिगम्बरेच्छया लोकपालो मानवो जयेत् ॥ ४२३ ।। सदेवएप्टिभूमध्ये हिमवानिगरियत्तमः। तत्रास्ति देशः कास्फारो हारो भूमिवरस्त्रियः ॥ ४२४ ॥ सतां सुटतसंमारोगारः सर्वधनुप्मताम् । नानाद्रुमलताफारो विहारः सर्वसंपदाम् ।। ४२५ ॥ मेधावी रेवतीसप्रथितभुजयला सदयः श्रीधरच भूपालेन्द्रः प्रतापोर्जितनिजयशसा भूपितो नामर्णः जायात्तद्देशजन्मालितयायसुधामोद्तो भानुभूतिः फारमीययोजनायानपतिमिरहतान्योजनायेय नष्टम्।।४२६॥

·राज्यभट्टकृता
मीरीजहदरमहम्मदवाक्प्रमाणो
जीयाश्चिरं वसुमतीमवतीर्ण एव ।
कर्तुं सतीसरसि नौशरवानतुल्यं
पूवोर्वरीशचरितं चिरकालनष्टम् ॥ ४२७ ॥
सर्वः पैगम्बरवरैमिलितः खदेव-
स्यादेशतस्त्विह पिगम्बरवाटिकां ताम् ।
एतां कुकृत्यचरिताख्यवाग्निदग्धां
सत्कर्मवृष्टिनिवहैः परिपोषणाय ॥ ४२८ ॥
श्रीमत्काञ्चनचक्रपे च विधिनान्वर्थीकृताख्याक्षरा
राजिः काञ्चनदानतस्तव सदा सत्यं समीक्षामहे ।
भ्राजिष्णो करपद्मकर्णनिचयेभिशानमेतादृशं
सव्यः सोस्तु करः परोपकृतयेजलं सहस्रं समाः॥ ४२९ ।
श्रीमन्मार्गपतीश तावकयशः शुभ्रं विलोक्यावहि-
श्वकाधीश समागतो ऋतुपतिस्त्वां सेवितुं सर्वतः ।
कुन्दैः कङझलकर्णिकारकुटजैः सम्भिस्तथा मञ्जरी-
पुप्पैः पट्पदकोकिलास्वनभरैः कुर्वञ्जयोद्घोपणाम् ॥४३०॥
सन्तः प्रमुदिताः केन न केन तव कर्मणा ।
वसन्तो भयतामस्तु वसन्तः शुभकृत्सदा ॥४३१ ।।
(एपुश्लोकेषु फवेरेव ग्रामीणतां निरूप्य लेखके दोपो नोपचार्यः।)
जिष्णुः संतापितारातिः कालखगधरो रणे ।
प्रणेता जगतां प्राणः शंकरो विनतात्मनाम् ॥ ४३२ ॥•
फलावाव्राज्यरानास्वान्गुरकाव्यशमगलः।
जीयाभूपणो नित्यं गाजशाहो महारयः ॥ ४३३ ।।
मुन्यग्निसंख्ये वर्षे च शुचौ मास्यसितेतरे ।
अष्टम्यां राजहोमाय पुत्रस्याक्यरभूभुजः॥ ३४ ॥

·राजतरङ्गिणी।
मुगलेशस्य सेनानीकरवाइधरान्वितः।
नाजुकशाहः पापण्डदेशं प्राप्तो जिगीपया ॥ ४३९ ॥
संमन्य गाजशाहोय श्रुत्वा तदाघचेष्टितम् ।
मटेकहोसचक्रेशं याहादेशं व्यसर्जयत् ॥ ४३६ ।।
लौटमलेकचक्रेशपेजाहवतसानकैः।
सुजाफतिहमीपलकाद्यैर्मन्त्रिवरैर्युतः ॥ ४३७ ॥
वीरायुतः पत्तिभिश्च निःसंख्यः पटमण्डपः।
महात्मा होसमलेको निविष्टः सुपलान्तरे ॥ ३८ ॥
तावन्मुगलसैन्येन महता याह्यभूqता।
विमला सजनस्येव चित्तभूः फलुपैर्मलैः ॥ ४३९ ।।
ततो राजपुरीदेशमशेपमावृणोदले।
मुगलेशस्य प्राफ्सैन्याः पापाण्डैरकृतारैः ॥ ४४० ॥
पुनः काश्मीरिको राजाकये शूरपुरावाहिः ।
सवलो हिन्दुवाट स प्रयातस्तजिगीपया ॥ ४४१ ।।
ऊर्जितां गाजशाहस्य च दृष्ट्वा महीयसीम् ।
मार्दवं म्लेच्छसेनागाद्धिमानीवार्करदिभिः ॥ ४४२॥
पृष्ठोर्जित गाजशाहबलमाजग्मतुर्दूतम् ।
फत्तेमलेकलहरमटेकापस्य धान्तिकम् ।
रदेष दुर्गमार्गेपु प्रभूतं मोगलं यलम् ॥ ४४३ ॥
धारः फतिहगानाधैर्गनिपकुलीरतम् ।
जहाजकयोस्फचमाया मुगलान्विताः॥४४॥
साम राजपुरीराशा गाजीवादभयाररतम् ।
नौशादारस्थित शाहनाजुफे मुगलास्नया ॥ १४ ॥
उपाह मंघियन्धेन पालं दुगांदिगमंभिः ।
पिपयो गानभूमा दूतेशी मुग्णयाचिफम् ॥ ४६॥

·३६०
प्राज्यभट्टकृता
करवाहुधरादीनां प्राह गत्वा सभान्तरम् ।
भोभो म्लेच्छपते कस्मादकस्मात्प्रवलैलैः ।। ४४७॥
आयाताः केन विश्वस्ता अज्ञातनृपविक्रमाः।
अथवा प्राकनी शैली शाहियुद्धं नु विस्मृतम् ॥ ४४८॥
चलद्वयवधात्पापं युप्माकं परिणंस्यति ।
यदि शक्तिः किमेतैः स्यादुर्गग्रन्थ्यादिकर्मभिः ॥ ४४९ ॥
विधिर्ददाति यद्यस्य स तत्फलमथाभुते ।
चक्रिराजानकाद्या वा स्थिता अंशहरा इतः ॥ ४५० ॥
देशके मुगलाः को वा खुजहाजी भविष्यति ।
इत्युक्तो लेखहारेण खुजहाज्यव्रीदिदम् ॥ ४५१ ॥
शासनमक्भराख्यानं मुगलेशस्य वच्म्यहम् ।
चक्रेशभूपं दातारं गुणझं धन्विनां वरम् ।। ४५२ ॥
विचारे नौशिरोवानं फया स्तुत्या स्तुवीमहे ।
काश्मीरिकाणां देशांशो म्लेच्छानां पारितोपफम् ॥ ४५३ ॥
दत्त्वा मुगलराजस्य चेतःशुद्धिविधीयताम् ।
अथवा देशधार्टीभिः किं स्यात्प्राकृतमेतया ॥ ४५४॥
युद्धेन धीरहानिः स्याज्शाता सर्वस्य भूमिपः ।
दृष्टाः श्रुताः स्मृता नैव गाजिशाहस्य संनिभाः ॥ ४५ ॥
योद्धं दिगन्तरं को नु यात एतत्परः समः ।
दूतात्मत्यागताच्छ्रुत्वा प्रोधविस्मयवानृपः॥ ४५६ ॥
अयरूढोद्रितुद्गात्स समारूढो महद्यशः।
श्रीमच्मृहारमल्लेफ आलीमल्फ इत्यपि ॥४७॥
सना महादयोसूफायशाहादयः मुताः।
गानः स शादिमाजोपि मृतश्चान्यध मन्त्रिभिः॥४८॥

·राजतरङ्गिणी। स्वस्वसैन्यसमुन्नद्धः कश्मीरेन्द्रो विभूषितः । सहस्रैरभ्ववाराणां वाजिभिवेंगराजिभिः ॥ ४५९ ॥ शाईत्सरुगदामासशक्तितोमरभूपितः। नागरन्ध्रगतोफाकनामाश्मरन्ध्रगायुधैः। पदातिलः संनद्धः शत्रुसेनान्तिकेयसत् ॥ ४६० ।। अन्तिकादन्तिकं ब्यूनिविष्टे सैन्ययोद्धये । पारावारगता योधा रणरङ्गमभूपयन् ॥ ४६१ ।। हासदुन्दुभिनादेन कर्णतालैश्च हेपकैः । गजाश्वानामश्मरन्ध्रगर्जनस्तर्जयनिय ॥ ४६२॥ अथ पत्तिसहनेण पुरोगेन प्रभूपितः। प्रवीये गाजिशाहोत्र समरारम्भमग्रहीत् ॥४६३ ।। दृष्टा वीरं तमायान्तं केचिन्मुगलपुयाः। मनःशैथिल्यमादाय शनैर्युद्धाय निर्ययुः ॥ ४६४ ॥ नृपाने म्लेच्छवीराणां स्वामिभक्या पुरो गताः। मुण्डानि विच्छिदुर्युद्ध शरावाणीय चमतः ॥ ४५ ॥ रणे हेयतखानेन प्राणदानेन तत्क्षणम् । विवाहोजनि स्वास्त्रीणां पञ्चयाणेन योपिताम् ।। ४६६ ।। चीरव्रतं पुरोगानामद्भुतं च तपः प्रभोः। विचिन्त्य मुगलाधेलहतोपा यथागतम् ॥४६७ ॥ स्वप्राणवेतनमुद्धा परोस्रव्यवहारिणः । विजिस्य फीर्युपचयं स्वर्यातस्तद्दलयात् ॥ ४६८ ॥ पत्तीनामद्भुतं वीर्य योदय म्लेच्छयलान्तरात् । धाट्या रूप्यकुप्यादि तद्रासानुग्रहीरतम् ॥ ४६९॥ स्वसैन्यापचयं शत्रुमेनोपचयमेव च । विचिन्त्य मुगला याता याणिजा इय घेतने ॥ ४७०॥ .

·३६२ प्राज्यभट्टकृता स रराज पुरीराजः पापण्डान्करदायिनः । कृत्वा प्रत्याययो गाजशाहः स विक्रमोर्जितः ॥ ४७१॥ नित्यं जेता चिरं स्थैया राजन्साम्राज्यदीक्षितः । इत्याशिपो जनाच्छृण्वन्काश्मीरान्तर्नृपोविशत् ॥ ४७२ ॥ वेदैः पट्स्वरसैः पदक्रमयुतैर्वेदान्तसिद्धान्तक- स्तर्कव्याकरणः पुराणपठनमन्त्रैः पडझागमैः। शैवैष्णवसौरबौद्धसहितैश्चित्रविहारैर्मठे- Hक्षाकुङ्कुमसस्यशालिनिवहैः पुष्पैः सुगन्धैरपि ॥ ४७३ ॥ पौराणश्रुतितर्कशास्त्रनिचयैः किं चाग्निहोत्राङ्किते. विगैर्ध्यानतपोजपादिनिरतैः स्नानार्चनाघुत्सुफैः। नागैः कोटियुतैस्तथा हरिहरैर्गन्धर्वविद्याधरः स्वर्गस्थामृतसण्डशीतलजला काश्मीरभूरुत्तमा ॥ ४७४ ॥ चत्वारिंशदथापि पञ्च गिरिशाः पष्टिश्च चक्रायुधा ब्रह्माणत्रय इत्यनादिनिधना द्वाविंशतिः शक्तयः। नीलादीनि शतानि सप्त फणिनां तीर्थीकसां कोटयो विख्याताश्च चतुर्दशोत्तमतराः काश्मीरभूमण्डले ॥४७५॥ अष्टादशचमूभर्ता योमवद्धस्तिनापुरे । चीरो युधिष्ठिरमाता भ्राता धुर्य इवार्जुनः॥ ४७६ ॥ स दिग्विजयरागेण भुवं जित्वापिलामिमाम् । पातालमविशद्वीरवतपण्डनशद्वितः॥४७७ ॥ तत्र नागपुराण्याशु जित्वानभिमुसो रणे। प्राप्य नागसुतां घीरो वर्षे तघाभजत्मसम् ॥ ४७८॥ आगतोय गते फाले यहले पुनरप्यसी। दिग्जयाय जगामागु स्वपुत्रेण हतो रणे ॥ ७९ ॥ .

·राजतरङ्गिणी। जीवायितस्ततस्तूर्णे परिझाय स्वभार्यया। हृष्टश्च सुतवीर्येण तेनैव समुपाययौ ॥१८॥ अथ कालेन नीतेस्मिन ने तत्सुतौ भुवम् । विभज्य दधतुः सवी परीक्षिद्वयुवाहनौ ।। ३८१ ॥ भाभीरदेशे निवसन्साई शतमसो समाः पोडशोनं शतं यज्ञे सुतानां वीर्यशालिनाम् ॥ ४८२ ॥ तेपामपि सुतांस्तद्वत्तत्सुतांश्च सहवशः। यासंत्यज्य पुनर्योगी मातामहपुरं ययौ ।। ४८३ ॥ ततस्तेतिवलोन्मत्ताः परस्परविरोधिनः । प्रजानां विधुः पीडां मर्यादां च न्यवारयन् ॥ ४८४ ॥ आशातिक्रमणारिपना शसास्ते बलदर्पिताः। स्वनाशायाखिसान्देशान्धाटीभिः समपीडयन् ॥ ४८५॥ दृष्ट्वाफाशं गतः कश्चित्सिद्धस्तचनपीडनम् । विज्ञप्तिमकरोतूर्ण दयावानीश्वरं प्रति ॥ ४८६ ॥ अयोधचार नभसो वागेवमशरीरिणी। सरः सागरमध्ये स्ति सासिरेव यमोपमः ॥४७॥ स गृहीतस्ततस्तेन रोमदेशे च पर्धितः । तेनासिना हयारूढः फण्टफोद्धरणं व्यधात् ।। ४८८ ॥ लोत्रीयश्चक्रवर्ती स सर्पभूतालिजित्वरः। श्रियमाणो न फेनापि दृष्टोभून्मिन्नबन्धुभिः ॥ ४८९ ॥ ये लोफोत्तरफर्म फर्नुमतुलं एष्टाः परं घेघसा तेषां तादृशमेव सोय तयाअन्मायसानं तथा । रान्तस्तु सहस्ररश्मिरिह यस्रलोफ्यदीप्तिमदो सातः फेन कुतोभ्युदेति यदि या कुमास्तमभ्येति च ॥४२०n

·३६४
प्राज्यभट्टकृता
तवंशजन्मा पार्योभूदूरं गत्वा रुषा पितुः ।
पञ्चगह्वरभूमध्ये यो गह्वरपुरं व्यधात् ॥ ४९१ ।।
तद्वंश्यः कुरुशाहोभूद्यः सर्वी दिशमुत्तराम् ।
जित्वा सपश्चिमां चक्रे धनुर्देवालयं निजम् ॥ १९२॥
ताहिरालसुतस्तस्य लोचनत्रयभूपितः।
यथेच्छालाभमाहात्म्ययुक्तो लोभविवर्जितः ॥ १९३ ॥
त्रिकालदर्शी चादृष्टपालितोतिबलान्वितः।
दयालुः सततं योगी वदान्यः सर्वशास्त्रवित् ॥ ४९४॥
तस्य प्रभावतो राज्यं कश्मीरेपूपभुअते।
कश्मीरभूमिपालानां यः स्यादशुभचिन्तकः ॥ ४९५ ॥
दिगन्तरीयभूपालस्ताहिरालो निहन्ति तम् ।
काश्मीराः पार्वती तत्र राजा शेयो हरांशजः ॥ ४९६ ।।
इत्येतत्प्रत्ययायैव यस्यासील्लोचनत्रयी।
नास्य शत्रुरभूत्कश्चिन्न चासौ कस्य चिद्रिपुः ॥ ४९७ ॥
देवीमप्यापदं लोके तपसैव न्यवारयत् ।
ताहिरालकुलोत्यानां न हि गृहाति यो नृपः।
सोवश्य संपदः स्वस्या ददात्येव जलाअलिम् ॥ ४९८ ॥
द्विनिराकर्णयामास गिरं खावुदितामसी ।
गृहाण राज्यं कश्मीरोप्विति नैवान्वमन्यत ॥ ४९९ ॥
शाहमीरः सुतो योस्ति तवात्यन्तनयधीः ।
स विसृज्यस्त्वया यस्मादात्मा पुत्र इति श्रुतिः ॥ ५०० ॥
॥ इति ताहिरालवंशवर्णनम् ॥
राज्यं नाजुफखानाय दत्त्या दौलतचकफः।
स्वयं न युभुजे देश निर्देशेन एशेषतः ॥ ५०१ ॥

·राजतरहिणी। कम्पितो म्लेच्छलोकेन नवे तस्मिन्नराधिपे। रज्यते स्म जनो नित्यं शिशिरेण मधाविव ॥ ५०२॥ नाजूकशाहे तद्राज्यं गृहीते निर्वधुर्जनाः। उदयादि गते सूर्ये मातः पद्माकरा इव ॥ ५०३ ॥ मिलितप्वथ सर्वेषु परस्परविरोधिषु । पुनामविमागेन शनवरमजायत ॥ ५०४ ॥ एदेरणादयो लोका मिर्जाहैदरसेवकाः । चकजातिविरोधेन सदाशिवपुरेक्सन् ॥ ५०५ ॥ वितस्तातीरमाथित्य समुद्रामटवासिनः। युयुधुर्दहनास्त्रेण चकदौलतकादयः ॥ ५०६ ॥ मासमेकं कृते युद्धे दहनास्त्रशरादिमिः। दौलतचकलोफेन विजयो विहितस्तदा । ५०७ ।। अत्रान्तरे स होमायः पातिशाहोभवद्भुवि । नमत्समस्तभूपालमौलिघुष्टपदाम्बुजः ॥ १०८ ॥ तेन निर्यापितो राक्षा मिथो वेरमहानलः। प्रजानां हृदयोन्माची न दारिद्रयदवानलः ॥ ५०२ ।। अजहोमायनामासीद्वरी तस्य महीभृतः । स देश दुर्गम थित्या स्थातव्यमित्यचिन्तयत् ॥ ५१० ॥ किंतु नेष्यामि फरमीरदेश पर्वतदुर्गमम् । तत्र स्थितं न यात मा हामायमहीपतिः॥ ५११॥ इत्युक्त्या पलिते तस्मिन्नसहोमायभूपती। काश्मीरः सह सहामो एभूय नगमस्तके ।। ५१२ ॥ ततः काश्मीरलोफेन पर्वतोपरिवासिना। अजहोमायभूपस्य निहतं सर्वसैनिकम् ॥ ५१३ ।।

·प्राज्यभट्टकृता अयं तु नृपतिः शश्वत्पाति कश्मीरमण्डलम् । नाजूकनृपतौ साक्षाद्दिग्दाहः सर्वतोभवत् ॥ ५१४ ॥ द्वितीये प्रहरे रात्रेःप्रसुप्ते सकले जने । बभूव धरणीकम्पो मथितानेकमानवः ॥ ५१५ ॥ भूमिरन्ध्रपु जातेपु भूकम्पेन पदेपदे । पथि संचरतां मार्गः पान्थानां विस्मृतोभवत् ।। ५१६ ।। भूमिरन्ध्रगते गेहे रात्री निर्गमनोत्सुकाः। उपर्याच्छादनं भित्त्वा जनाः प्रातर्विनिर्ययुः ॥ ५१७ ॥ वितस्तातोयपतिताद्गहारकाष्ठमयाचदा । सप्तकोशेप्वतीतेषु प्रवुद्धा निर्ययुर्जनाः ।। ५१८ ॥ हसैनपुरहोसैनपुरयोरवर्तिनोः । नदीमुलङ्घय भूकम्पे व्युत्क्रमोद्यापि दृश्यते ॥ ५१९ ॥ क्वचिद्धा तातेति क्वचिदपि च हा मातरिति वा कचिद्धा मित्रोत कचिदपि च हा भ्रातरिति वा । तदा तत्रत्यानां करुणरुदितं दुर्व्यसनिनां निशम्याभूद्वनप्रतिहतमिवातीव हृदयम् ।। ५२० ।। निर्घातध्यानभीमे नभसि हतगतौ तारकाणां समूहे कल्लोलालोलतुम्वीफलपदविरतं चञ्चले भूमिपण्डे । पुत्रे मित्रे कलत्रे सुजनसहृदये द्रव्यजाते जनानां भूकम्पातकशङ्का प्रचलिनमनसां नेह आसीन तेपाम् ॥५२॥ विजयेश्वरमार्तण्डवराहक्षेत्रवासिनाम् । पुण्यतीर्थप्रभावेन भूकम्पान्नाभवद्भयम् ॥ ५२२ ।। पुनःपुनः प्रतिदिनं भूमिकम्पे प्रवर्तिते । उवास सफलो लोकः पटमण्डपपलिपु ।। ५२३ ॥

·राजतरङ्गिणी। याते बहुविधे काले निवृते सकले जने। ररक्ष सकलं देशं सम्यग्दौलतचककः ॥२४॥ निरुद्ध जलसंचारं घेतालागणभूमिपु! विदधे निजमास्थानं सस्यक्षेनचिकीर्षया ॥ ५२५ ॥ एतादृशे कृते कायें कुद्धवेतालचोदिताः । गृहे दौलतचक्कस्य पतन्तिम शिला निशि ॥ ५२६ ।। अदृष्टदेवताक्षिप्तशिलावर्पणसंकुलम् । राजद्वारं निशीथिन्यामभवद्विस्मयावहम् ॥ ५२७ ॥ ईदृशं प्रत्यहं केन कृतं पापाणधर्षणम् । इत्थं परस्परं लोकः कथयामास विस्मितः॥ ५२८ ॥ तूलमूलाभिधे ग्रामे सम्यग्ज्ञानपरायणः । अभिमन्युरिति ख्यातः साधुरासीन्महातपाः ।। ५२९ ।। एकदा तद्गृहं गत्वा साधु दौलतचककः। उवाच निर्भयं प्राज्यं कथं राज्यं भविष्यति ॥ ५३०॥ इत्युक्ते तेन सोचादीनिवारय मदाझया। धार्पिकं नाह्मणकरं तेन सिद्धिर्भविष्यति ॥५३१।। इत्यं निवेदिते तेन साधुना म्लेच्छसत्तमः । उयाच वचनं सम्यकश्णु पच्मि महामुने ॥५३२ ।। तूलमूलाभिघं ग्राममर्पयिष्यामि तेघुना। विप्रदण्डं फयं म्लेच्छो धारयामि त्वदाशया ।। ५३३ ॥ इत्यं दौलतचकेन पचने फयिते सति । अभिमन्युयंभूवासी रोपव्याकुलमानसः ॥ ५३४ ॥ तेनाशु प्राह्मणकरो यदा नैव निवारितः। साधुर्दीलतच. ते शशाप रोपसंयुतः ।। ५३५ ।।

·प्राज्यभट्टकृता समुद्रमध्यमासाद्य चन्द्राका ते पतिप्यतः । इति शापप्रनष्टश्रीर्ययो दौलतचक्ककः ॥ ५३६ ॥ वर्षमेकं कृते राज्ये हबीवाभिधभूभृता। जग्राह तत्पदं लोभादाजीखानस्ततः स्वयम् ॥ ५३७॥ तत्प्रतापाग्निदग्धेपु सिक्ताः स्त्रीनयनाश्रुभिः । गृहेषु वैरिणां नित्यमुत्पद्यन्ते तृणाकुराः॥ ५३८ ॥ रुदच्छात्रवनारीणामथुवर्पाकुलेष्वपि । ज्यलत्यपूर्वो गेहेषु यत्प्रतापवानलः ॥ ५३९ ॥ अथ दिग्दाहभूकम्पान्समीक्ष्य पृथिवीभृता। पृष्ठा वाक्यमिदं प्राहुर्गणका गणनापराः॥ ५४०॥ देशस्मिस्तव संभविष्यति महद्युद्धं समृद्धं प्रभो सडामेप्वपि निःसरिप्यति महावेगा च रतापगा। लोकानां प्रचरिष्यति प्रतिपदं दुर्भिक्षपीडाथवा तस्माश्चारुविचारणेन धरणी भूपाल भोः पालय ।। ५४१ ।। अथाययो स्वसेनानिमिर्जाहैदरसेवकः । करवदुरनामासौ भूयो देशजिगीपया ॥ ५४२ ॥ निशम्यताही वात गाजशाहिर्विनिर्ययो। तुरगमखुरोद्धृष्टचूर्णीकृतमहीधरः ॥ ५४३ ॥ स समाश्रित्य भूपालो देश राजविराभिधम् । पदातिमार्गलोकानां समराय समादिशत् ॥ १४ ॥ राजवीराभिधे देशे मिलिते राजकदये। भीतियंभूव लोकानां द्विराजनामशतिनाम् ॥ ५४५ ।। रणे विलोक्य सर्यासां पत्तीनां गतिचातुरीम् । यभूव यायुपत्कम्पो भीतिचञ्चलमानसः॥ ५४६ ।।

·३६९ चतुर्थी राजतरङ्गिणी। फरवदुरो दृष्ट्वाय काश्मीरशरवर्षणम् । स क्रुद्धः करवदुरः पत्तिलोकविलोकनात् ।। ५४७ ॥ अन्धकार इव प्रातः साक्षादरुणदर्शनात् । नस्मिन्पलायिते देशानिर्ववी सकलो जनः ॥ ५४८ ॥ सर्प विनिर्गते गेहात्कुटुम्यमिव तत्क्षणम् । तदास्य ववृधे तेजः परजज्याल मेदिनी । विससार प्रतापश्च ग्रीष्मकाले रवैरिव ॥ ५४९ ॥ अत्रान्तरे महारोपजर्जरोकृतमानसाः। हयोचकादयो लोकाश्चस्सन्दुर्नगरान्तरम् ॥ ५५० ॥ सदाशिवपुरे दुर्ग कृत्या तिष्ठत्सु चैरिपु । दिद्दामठान्तिके तस्थौ भूपो युद्धचिकीर्पया ॥ ५५१ ॥ युद्धस्मिन्हाटके स्वामिसदाशिवपुरस्थयोः। वितस्ता सेनयोर्मध्ये वारयन्तीय सा बभौ ॥ ५५२ ॥ नदीमुखाय भुपालो युद्धं कृत्वा महत्तरम् । सितानदीप्रवाहेयु हीचकममारयत् ॥ ५५३ ॥ गते यदुविधे काले नोस्सीचकप्रचोदितः। आययी मुगलस्वामी श्रीफश्मीरजिगीषया । ५५४ ॥ शाह अब्दुलमालीति नाम यस्यामवद्भुवि । स काश्मीरान्तरं प्राप यहुलोफसमन्वितः ॥ ५५ ॥ तत्तदागमनं श्रुत्वा सैन्येन महता वृतः। आससाद स भूपालः परिहासपुरान्तिकम् ।। ५५६ ॥ हते बहुविधे युद्ध सफले सैनिके मृते। शाह अम्दुलमाली स चलाल निजयय॑ना । ५१७॥ बभूवुः समरे तत्र यवना विगतासयः। यमलुतोप रतोयग्याजेनाधिगतासवः ॥ ५५८ ॥ 17

·३७०
प्राज्यभट्टकृता
आनीतैः समरस्थानाद्भूपालो नगरान्तरे।
गृहमुड्कयामास मृतमानवमस्तकैः॥ ५५९ ॥
एकदा सप्तवर्षस्य बालस्योन्मुष्णतः फलम् ।
कृपां विहाय भूपालः करं चिच्छेद तत्क्षणम् ॥ ५६० ।।
चौरे मुप्णति कस्मिंश्चिन्मीनान्ग्रामनिवासिनाम् ।
वलाजहार भूपालः स्वर्णमुद्राशतद्वयम् ॥ ५६१ ॥
मातुलं स्वं जिघांसन्तं यौवनस्थं प्रतापिनम् ।
क्षणाजधान भूपालः स्वसुतं हैदराभिधम् ॥ १२ ॥
निहते स्वसुते तेन यौवनस्थे दुरात्मना ।
हतः पुत्रोप्यनेनेति हाहाकारो महानभूत् ॥ ५६३ ।।
अष्टादशाभवंस्तस्य युवराजस्य मन्त्रिणः।
स ताअघान भूपाल उन्मत्त इव राक्षसः॥ ५६४॥
एकदा कुष्ठरोगेण यहुलेन महीपतिः।
बभूव विगतच्छायो ग्रहणेनेव चन्द्रमाः ॥ ५६५ ॥
कण्डूः फीटकृता देहे पूयशोणितनिर्गमः।
नरके यानि चिहानि तान्यासंस्तस्य जीवतः॥५६६ ॥
फोटो जघास मांसानि पीत्वा तत्पूयशोणिते ।
नरकादधिका पीडा बभूवैतस्य जीवतः ।। ५६७ ॥
हा तात मित्र हा पुत्र मम कष्टमुपस्थितम् ।
इति ऋन्दितमाकण्य फो नाभूहीनमानसः ॥ ५६८ ॥
इति स्पष्टमहाकुष्ठनिपादितफलेवरः।
सह संसारलोभेन प्राणांस्तस्याज भूपतिः ॥ ५६९ ।।
मृतस्य तस्य भूपस्य भ्राता होसेनसानकः।
निवन्य भूतले सम्यट्रिममे मृतसंस्कृतिम् ॥ १७०॥

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी।
३७१
अकस्माद्भूतलं तत्र जञ्चाल नरकाग्रिना।
घूमेनोत्पतता कुर्वद्विस्मितां जनसंततिम् ॥ ५७१ ॥
निःभ्यास इव कालेन पीड्यमानस्य भूभृतः।
उत्तस्थौ सर्वतो धूमः सर्वलोकविलोकितः ॥ ५७२ ।।
रात्रौ तद्भूतलं गत्वा पीड्यमानस्य भूभृतः ।
शुधाव सकलो लोको यमकिङ्करताडनम् ॥ ५७३ ॥
तेनोप्तं यादृशं यी तादृशं लभ्यते फलम् ।
इत्थं परस्पर लोको वदति स्म सविस्मयः॥ ५७४ ।।
वर्षद्वयान्तरे कृत्या राज्यं पापमलीमसम् ।
कुष्ठरोगविशीर्णाङ्गो गाजिशाहिर्ममार सः ॥ ५७५ ॥
हा कथं तेन भूपेन कृत्या पापमहर्निशम् ।
अल्पकालप्रसङ्गेन नाशिता यहुपत्सराः ॥ ५७६ ॥
स्वर्याते नृपती भ्राता राज्य होसेनखानकः ।
जमाहास्तं गते चन्द्रे पूर्वाद्रिमिव भास्करः ॥ ५७७ ।।
राज्यमाश्रित्य भूपालो दुर्विचारवानलात् ।
प्रजा निर्यापयामास ग्रीष्म पिव तोयदः ॥५७८ ॥
सदा प्रत्यार्थदानेन लक्ष्मीस्तेन वशीकृता ।
तदा प्रत्यधिदानेन फीर्तिरतरं गता ॥ ५७९ ॥
चिफोर्ड सह फान्ताभिर्भूपः पीवनवासघः।
सुसं तत्सदृशं स्वर्गे स चकार न पासवः ॥ ५८०॥
तगृहे गुणवमेव लक्ष्मीरासीदनन्यगा।
तो पिलोक्य तयाभूतां कीर्तिमोत्येव साचलत् ॥ ५.१ ॥
तदीयगृहमाश्रित्य प्राशसर्वमनोरयः।
याचफो नामवरप्रीतो दानेन दयया च यः ॥ ५.२॥

·३७२
माज्यभदृष्कृता
सततं यस्य पादाब्जसमस्तन्यस्तमस्तकः।
अवाप परमां लक्ष्मी लोकः शोकविवर्जितः ॥ ५८३॥
तस्मिनक्षति कश्मीरदेशं नित्यं विशेषतः।
अभूत्पुष्पफलोत्पत्तिपरिपूर्णा वसुन्धरा ।। ५८४ ॥
दुर्भिक्षचोरराजभ्यो भये तेन निवारिते।
अमस्त स्वर्गसशं लोकः कश्मीरमण्डलम् ॥ ५८५॥
यदा यदा तेन कृतो विचार आसीन्न चौरस्य तदा प्रचारः।
अभून्न दानावसरे विकारस्ततोभवत्तस्य यशःप्रकारः ॥५८६॥
खानेजमाननामाभून्मन्त्री तस्य महीभृतः।
स निर्गते महीपाले चस्कन्द नगरं क्षणात् ॥ ५८७ ॥
[येनापराधः कृतस्तत्प्रातिवेरिमकाम्राजा मुमोप । प्रत्यहं शतशो
लोकाअघान । स्वल्पापराधेधिकं दण्डं कृतवान् । एकस्य ग्रामस्या-
पराधे सति वहत्तमान्मुमोप । सुपात्रे किमाप न ददौ कुपात्रेषु
समार्पयत् । स्वसेवकं जैतानामानमादिदेश । मत्पुत्रो हन्यताम् । स
स्नेहवशादाजपुत्रं न जघान । ततो राजपुत्रं देलावरखानो जघान ।
लोकास्तत्रसुः । हा पाप राजन्परलोके का गतिस्तव भविष्यति ।
स्वसुतस्यापि कृपा न जाता। तत्सेवकानपराधरहितान्किमवधीः]
तदीयसैन्यमागत्य नाशयामास तत्क्षणम् ।
होसेननृपतिः प्रातरधफारमिवांशुमान् ॥ ५८८॥
सुखं बहुविधं तेन कृतं नित्यं महीभृता ।
संरक्षिता विधानेन प्रजाः संजातविस्मयाः॥ ५८९ ॥
विरोधे कृतबुद्धीनां पैरसंसक्तचेतसाम् ।
मादयानकादीनां चर्प नयनानि सः॥ ५९० ॥

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी। ३७३ निर्गतानां महीं जेतुं भूपः संप्राप पर्वते । एकदा शारिकास्थाने मिलिते सकले जने । वसन्तदिवसे राजा स चकार महोत्सवम् ॥ ५९१ ॥ कुश्मागुरुकर्पूरचन्दनाद्यनुलेपनैः। रराज सकलो लोको वसन्तदिवसे तदा ॥ ५९२॥ विहितोन्नतदुर्लक्ष्यलक्ष्यभेदाय भूपतिः । निजसेवकलोकाय गजवाजिधनं ददौ । ५९३ ॥ भूयः श्रीपञ्चमी तत्र दिवसे पृथिवीपतिः । ददर्श मिलितं लोकं ज्येष्ठरुद्राख्यपर्वते ॥ ५९४ ॥ कश्चित्कान्तां प्रति कृतरुचिमझरी जिघ्रति स्म क्षीयोन्यस्त्रीहसितसमये व्याकुलः कश्चिदासीत् । पीत्वा कश्चिन्मधु समभवत्पुप्पसंभूपिताङ्ग- श्रीपञ्चम्यामिति कृतसुस्रो निर्वभौ सर्वलोकः ॥ ५९५ ॥ घराङ्गनानां नवसुन्दरीणां चिलोक्य साक्षाहहु नृत्यगीतम् । ददौ समासाद्य नवीननावं सुवर्णदुर्वर्णवसांसि राजा ॥५९६॥ अथापस्मारदोपोस्य प्रवभूव महीभृतः। कलङ्क इव चन्द्रस्य निर्मलस्य शनैः शनैः ॥ ५९७ ॥ होसेनशाहिशीतांशो प्रस्तेपस्मारराष्ट्रणा । दुर्विचारान्धकारेश्यो जनो भीत्याकुलोभवत् ॥ ५९८ ॥ होसेनपृथिवीपालो राज्य संस्थाप्य सोदरे । कुतूहलादिव स्वर्ग ययौ दानसमर्जितम् ॥ ५९९ ॥ सप्तवर्षेप्यतीतेपु नित्यं सुगमयेषु सः। कोर्श स्वर्गमस्तीति दर्शनार्थ ययाविध ॥ ६०० ॥ विमानितापि द्रविणव्ययेन सहैव याता क्षितिपस्य लक्ष्मीः। आराधितापिप्रसभं धनेन कीर्तिः कथं तिष्ठति लोकमध्य।६०१॥

·૨૭૪ । प्राज्यभट्टकृता आलिखानाधिते राज्ये तुतुपुः सकलाः प्रजाः। उदयादि गते सूर्ये प्रातः कमलिनीर्यथा ॥६०२ ।। कश्मीरदेशमालोक्य सम्यग्भूपालपालितम् । निनिन्द सुखितो लोकः स्वर्ग दैत्येन्द्रनाशितम् ।। ६०३ ॥ विचारे विहिते तेन दुर्जना विलयं ययुः । उलूका इव पूर्वाद्रि प्रयाते दिवसेश्वरे ॥ ६०४ ॥ तस्मिन्नवसरे चौरा गुप्ता आसन्भयाकुलाः । मध्याह्नकाले संप्राप्ते बिलमग्ना इवाखवः ॥ ६०५ ॥ प्रत्यर्थियो ददौ दानं महासमितिसंयुतः। चकार सफलान्नित्यं मार्गणानिर्गतांस्तदा ।। ६०६॥ यत्सर्वेषां दयांचके भीतानां धरणीपतिः । अतः संहादयांचके प्रजाः संजातकौतुकाः ॥६०७॥ अकस्मादरुणीभूतं बभूवाथ दिशां मुखम् । भाविदुर्भिक्षसंहाररौद्रकालानलोपमम् ॥ ६०८ ॥ उत्पातलक्षणोपेता चकम्पे च वसुन्धरा। दुर्भिक्षभारोद्वहनादसमथैव साभवत् ।। ६०९ ॥ मार्गेमार्गे तदा तस्थुरुच्छूनाः शवपतयः। दुर्भिक्षकालमासाद्य यमस्य पटहा इव ॥ ६१०॥ सुवर्णरजतादीनां नाभूत्तत्र प्रयोजनम् । किण्वमानं सुदुपापं चिन्तारत्नमिवाभयत् ॥ ६११ ।। काचिच्च खिन्ना भत्तारं गृहिणी स्नेहर्जिता । जधास भोजनं गूढं पुत्रे दूरे निवारिते ॥ ६१२ ॥ बुभुक्षासहिते पुने कन्ययापि कृतार्थना । चकार भोजनं नारी प्राणांस्त्यजति भत्तरि॥ ६१३ ।।

·.
चतुर्थी यजतरङ्गिणी।
एकदा वहुभिलोंकै राजद्वारि मृते गजे।
अहंपूर्षिकया लोभान्मांसं नीतं पृथक्पृथक् ॥ ६१४ ॥
एकदा कन्दुकारेण हत्वा नापितवालकम् ।
पक्त्वा भक्ष्यप्रसङ्केन विक्रीतं मानुपामिपम् ॥ ६१५ ॥
विहाय स्वगृहं लोकाः पुत्रदारसमन्वितम् ।
देशान्तरं तदा जग्मुः प्राणवाणसमुत्सुकाः ॥ ६१६ ॥
तस्मिन्नवसरे वायुर्षभूवोत्पादितद्रुमः।
कल्पान्तकालसंहारमीतलोकविचारितः ॥ ६१७ ।।
वायुनोत्थापिते धूलिराशी वलितभास्करे।
मध्याह्नसमयः साक्षादर्धरात्र इवाभवत् ॥ ६१८ ॥
वायौ चलति चाकस्मात्सदाशववनोत्थितः।
अग्निर्जज्वाल संमूच्छन्निव मित्रदिदृक्षया ।। ६१९ ॥
वितस्तातीरमुलअन्य समुद्रामठसंयुतम् ।
ददाह नगरं सर्व वायुवेगानुगोनलः ॥ ६२० ॥
ज्वलन्ती नगरी रेजे वितस्ताजलविम्विता ।
जलान्तर्दत्तझम्पेव दाहनिर्वाणहेतवे ॥ २१ ॥
धूमेनोत्पातिता योनि तारका पिहिता अपि ।
अनेकानाररूपेण बभूवुद्धिगुणा इव ॥ २२ ॥
धूमेन पिहितास्तारास्तत्र व्योमनि ता वभुः।
ज्वलन्तं वह्निमालोक्य भयेनेव पलायिताः ॥ ६२३ ।।
नववर्षार्जितान्भोगान्मुक्त्वा स धरणीपतिः।
दुर्भिक्षपीडाविज्ञप्तिं कर्तुमिय ययौ दिचम् ॥ ६२४॥
तस्मिन्प्रयाते त्रिदिवं नरेन्द्रे राज्यं गृहीते च तदीयपुषे ।
अब्दालसानोपिचकार कोपंपिय्य एतस्यमहीभृतोपि॥२५॥

·३७६ प्राज्यमकता यदापि म्रियते भ्राता भ्राता गृहाति तत्पदम् । इत्यं कुलझमोस्माकं कथं राज्यं स इच्छति ॥ ६२६ ॥ इत्युक्त्वा प्रहिते दूते तेनाब्दालाभिधेन तत् । युद्ध युसूचशाहस्य सिकन्दरपुरेभवत् ।। ६२७ ।। अब्दालखानको युद्धं कृत्वा हत्वारिसैनिकम् । कुतूहलेनेव दिवं ययौ भ्रातृदिदक्षया ॥ ६२८ ।। युसूवभूपती राज्ये गृहोते प्रददौ धनम् । प्राक्तनान्फर्णमान्धातृमुखान्विस्मारयन्निव ॥ ६२९ ॥ अथ सर्वमहायोधदुर्विवेकेन चोदितः। तस्य मूमारखानोगाइरं युद्धचिकीर्पया ॥ ६३० ॥ मददखाननामाभूयुसूवश्मापसेवकः । युयुधे सह तेनैप तदा दिद्दामठान्तिके ॥ ६३१ ॥ महानीलरजोराशिमेघान्तरविमूच्छिताः। जगणुर्दहनास्त्रस्य ज्याला विद्युल्लता इव ॥ ६३२ ॥ निःशोभा अभवंल्लोका मृते मह्मदखानके । अस्तं दिनफरे याते सायं पद्माकरा श्च ।। ६३३ ।। चलन्तः सादिनोप्यासन्वितस्ताजलविम्बिताः। विशन्त इव पातालं तत्पराभवशङ्कया ।। ६३४ ।। मासद्वयस्य सार्धस्य भोगान्भुक्त्वा स भूपतिः । जगाम खशलोकानां मार्ग पर्वतदुर्गमम् ।। ६३५ ।। राज्यं मूमारखानेन थिते यूसुवभूपतिः। चचालोदयति प्रातः सूर्ये चन्द्र श्वाशुभः॥ ६३६ ॥ समस्तपृथिवीपालजलालदीनभूपतेः । चरणं शरणीफर्तुं ययौ यूसुवभूपतिः॥ ६३७ ।।

·३७७ चतुर्थी राजतरगिणी। मूमारणागलोकस्य शनरमजायत । परस्परविरोधेन वनस्येव दयानलः ।। ६३ ।। सपादस्यैव मासस्य सुसं झत्वा स भूपतिः। उवास देवतागारे शलोकाभिरक्षितः ॥ ६३९ ॥ भूमारखानं निर्जित्य चकाहैदरकादयः। राज्ये निवेशयामासुः श्रीमलहरचाकम् ॥ ६३०॥ तस्मिन्टहरभूपाले भूमि शासति सर्वतः । वभूयोपद्रवो नित्यं सिंहेभ्यो ग्रामवासिनाम् ॥ ६४१ ॥ रात्रौ यो यः प्रतिग्राम गृहद्वारादिनिर्गतः। निहतः स स सिंहेन पिशाचेनेव भक्षता ॥ ६४२॥ जलालदीनभूपालपाददर्शनहर्पितः । आययौ वत्सरे याते श्रीमान्यूसुबभूपतिः ॥ ६४३ ।। श्रीमत्सुण्यपुरग्रामं वितस्ताजलदुर्गमम् । शिश्रिय स महीपाल उदयादिमियांशुमान् ॥ ६४४ ॥ तदा लहरभूपालो निर्ययौ नगरान्तरात् । अनेकलोकसंयुक्तः सिंहो नगमुग्यादिव ॥ ६४५॥ शात्वा सुय्यपुरमामं वितस्ताजलदुर्गमम् । ययौ हैदरचकोसाधन्यमार्गेण सत्वरम् ॥ ६४६ ॥ शात्वा यूसुबभूपालस्तत्तद्रिविचेष्टितम् । वितस्ताजलमुखवच युयुधे लहरेण सः ॥ ६४७॥ विधाय तुमुलं युद्धं सर्वप्राणिभयावहम् । मन्त्री लहरखानस्य ममाराब्दालमीरकः ॥ ६५८॥ नष्टे लहरभूपाले मिलिनिजसैनिकः। अवर्धत स भूपालो नदेरिय महार्णवः ॥ ६५९ ॥ 48 ·प्राज्यभट्टकृता लहरखानो यूसुवखानपादमशिधियत् । सभातरम, सोपि निर्नेमकरोत्क्षणात् ॥ ६५०॥ ज्ञात्वा हैदरचकोसौ यूसुवनृपचेष्टितम् । शिश्रिय जाहुलं देशं पुनर्युद्धचिकीर्पया ॥ ६५१ ॥ युद्धं यूसुयभूपालचक्कहैदरयौरभूत् । वनेषु शोणितासारदुरीकृतवानलम् ॥ ६५२ ॥ जल्लालदीनभूपस्य ययौ हैदरचक्ककः । सकाशं वसुभिहीनो भास्करस्येव चन्द्रमाः॥ ६५३॥ शशास चलिते तस्मिन्देशं यूसुयभूपतिः । अन्धकारे गते दूरं पद्माकरमिवोप्णगुः ॥ ६५४ ॥ ववर्ष वासवः सम्यग्ववौ वायुः सुखावहः । तताप तपनः साक्षात्तस्मिनक्षति मेदिनीम् ॥ ६५५ ॥ कीर्तिदूरीकृता तेन चचाल वसुधामिमाम् । यद्गहे गुणवद्धेव लक्ष्मोरासोदनन्यगा ॥ ६५६॥ गुणेष्वनन्तप्वीप तस्य राज्ञः स एप दोपः प्रकटस्तदाभूत् । यञ्चञ्चलागृह्यत तेन लक्ष्मीः स्थिरापि कीर्तिर्विहिता सुदूरम् ॥ ६५७ ॥ चन्द्रमा गुणिवैरीति प्रसिद्धि परमां गतः। साम्ययोगः कथं तस्य नृपेण गुणिवन्धुना ॥ ६५८ ॥ हवावखानप्रमुखेषु तेषु रुद्धषु यूसूवमहीधरेण । निष्कृप्य च पि विशेपरोपा- स्कश्मीरदेशे विहितो विचारः ॥ ६५९ ।।

·३७९ . चतुर्थी राजतरङ्गिणी। जलालदोनभूपालसेवनार्थं कृतोद्यमः। याकृवराजपुरोपि प्रहितस्तैन भूभृता ॥ ६६० ॥ उपायनेषु दृष्टेषु याकूवनिहितग्वपि । कदमीरविजयोत्कण्डा सबभूव महोभृतः॥६६१॥ जलालानभूपेन कश्मीरविजयार्थिना । कृताझा भगवदासप्रमुसानां महीभृताम् ॥ ६६२ ॥ तद्विशाय स यावस्त्यक्त्वा भूपालसेचनम् । प्रत्याययो सकश्मीरदेशं मार्गादलक्षितः।। ६६३॥ पितरं स्वं समागत्य याकूयोवव्यथः। भगवन्भगवद्दासः प्रहितस्तेन भूभृता ॥ ६६८ ॥ महतोप्यसमर्थस्य महत्त्वं याति निष्फलम् । पर्वतसदृशाकारं कुञ्जरं हन्ति केसरी ।। ६६५ ॥ इति निश्चित्य सधै ते निर्गमाय जयार्थिनः । आज्ञ विदधिरे सर्वपर्वतीयदरार्पणात् ।। ६६६ ॥ विनिर्गते महीपाले सीभूतेथ सैनिके । वैजयन्त्यस्तदा रेजुर्धामनीकृतभूरहः ।। ६६७ ।। घरातीर्थमाश्रित्य तस्थौ यूसुवभूपतिः। तदीयमन्त्रिणाप्यग्रे ययुर्युदचिकीर्षया ॥ ६६८ ॥ उवाच सचिवान्भूपो न युद्ध कर्तुमर्हथ । जलालदोनपादाब्ज सेवनायाश्रयामहे ।। ६६९ ॥ कथ महत्तर जेतु शक्तिींचस्य जायते । न समीरस्य गोस्ति पर्वतोन्मूलने क्षमः ॥ ६७० ।। श्रुत्वेति सचियाः सर्वे तमूथुः पृथिवीपतिम् । कथमेतादृशी बुद्धिर्भवतामपि जायते ।। ६७१ ॥

·प्राज्यभट्टकृता अकृतगुरुसद्वाक्यः सिद्धि न गच्छति साधको ब्रजति न सुखं रोगी वैद्यप्रयोगवियोगतः । अगणितमहायन्ता दन्ती न विन्दति चातुरी सचिववचनद्वेपी राजा न याति सुवेभवम् ॥ ६७२ ॥ 'निशम्येति स भूपालः सचिवांस्तानवोचत । दृष्टं सैन्यं न युष्माभिर्जल्लालदीनभूपतेः ॥ ६७३ ॥ प्राचीमेव शचीपतिः स भजते श्रीदक्षिणाशां यमः पानीयाधिपतिश्च पश्चिमदिशं वित्तेश एवोत्तराम् । एते केवलदिक्पतित्वविभवस्पर्धा कथं कुर्वते जोयात्सर्वदिगोश्वरो नरपति ल्लालदोनाभिधः ॥ ६७४ ॥ नाकवरसमः कश्चिद्दाताभून्न भविप्यति । दानं समर्पितं येन पण्डितेप्यपि वैरिपुः। कर्णः सुवर्णदानेन यशः प्रामोति भूपतिः ॥ ६७५ ।। वित्ती चेन्नरवाहनो भवति तत्कार्पण्यमुशावचं चन्द्रश्चेत्सलु निर्मल: प्रतिदिनं दोपः कलकाभिधः। तेजस्वी यदि वह्निरुद्धततमोधूमः सदा दूपको राशा दानयशःप्रतापनिकरैरेतेमुनाधाकृताः ॥ ६७६ ।। इत्थ जल्लालदोनस्य सेवाहेवाकतत्परे । यूसुयनृपतौ सम्यक्सचिवा इदमब्रुवन् ॥ ६७७ ॥ शत्रुपादस्पृहा यस्य जीवितं तस्य निष्फलम् । स एव पुरुषो धन्यो यो टेष्टि रिपुणा सह ॥ ६७८ ॥ भवन्तः सन्तु दूरस्थाः कुर्मस्त्वत्कार्यनिर्णयम् । जागल देशमाश्रित्य योत्स्यामः प्रत्यहं वयम् ।। ६७२ ।। सहस्रकिरणो रविर्जगति सत्प्रतापोवली गुहान्तरगत तमो हरति नो यया जातुचित् । .

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी। ૨૬ तथा नरपतिः क्षमो भवति चक्रवर्ती कथं विनाशयितुमुद्यतो विहितजाङ्गलासादनम् ।।६८० ॥ इत्थं निशम्य भूपालः सचिवादीरितं वचः । निर्वापयन्निवोवाच वचनामृतशोफरैः ।। ६८१. ॥ भयं त्यजत महाक्यमनुपालयताधुना । अहं जल्लालदीनस्य ग्रहीप्यामि पदाम्बुजम् ॥ ६८२ ॥ अलंकारभूतोस्ति यो भूपतीना- मलं कामदेवेन रूपे यदीये । अहं कामतः स्तोमि जहालदीन- महंकार एपोस्ति चित्ते मदीये ॥ ६८३॥ करिप्यामः कथं वरं श्रीचक्रवतिना समम् । मयैव सेवा कर्तव्या सुखं देशे भविष्यति ॥ ६८४ ॥ न भूतो न भावी न वा वर्तमानः कदाचिञ्च कश्चिन्महीभृत्समानः । इति प्रायशो नित्यशो. वर्धमानः सदा जल्पतो वर्तते मभिमानः ॥ ६८५॥ पातिशाहिगुणास्थातुं कोयं चपलायते । एतदातृत्वमाकर्ण कार्णायं च पलायते ।।६८६॥ विधामा लिखितां भाले लिपि दारिदयदूपिताम् । पतन्ति चरणे तस्य जनाः कर्तुमिवान्यथा ॥ ६८७॥ मस्तके भूपणं राज्ञां लक्ष्मीप्राप्तिमहौषधम् । अस्ति पादरजस्तस्य दुर्लभं महतामपि ॥ ६८८ ॥ प्रत्यक्षदेवमादित्यं ध्यायतश्चक्रवर्तिनः । साक्षाद्भक्तिममावन दूरं यान्ति विपत्तयः ।। ६८९ ॥

·राज्यभरुता
घेदाक्षिणीतभेदानसुरवरफराक्रान्तदेशान्पुरेशा-
गन्धर्वान्मन्ददर्पान्प्रतिदिवसभयव्याकुलॉलोकपालान् ।
घेधोगोविन्दशर्वोस्तदभिमुसतपासलीश्चापि मत्वा
सूर्य प्रत्यक्षदेवं प्रणमति मतिमान्शाहिजल्लालदीनः ॥६९०॥
अकवरनृपतेर्यदेति सैन्य
कथमिव शस्यमनेन मरलेन ।
प्रसरति जलधेर्यदा तरको
भवति हि शूर्पनिवारणं निरर्थम् ॥ ६९१ ॥
प्रत्यक्षदेवमादित्यमुलूको यदि निन्दति ।
का हानिस्तस्य देवस्य जगतामुपकारिणः ॥ ६९२ ।।
इति निश्चित्य भूपालो जल्लालदीनभूपतेः ।
चरणं शरणीकर्तु भगवद्दासमाश्रयत् ॥ ६९३ ॥
पञ्चवचितान्भोगान्भुक्त्वा यूसुयभूपतिः
जल्लालदीनभूपालसेवनार्थमथागमत् ॥ ६९४ ॥
गते तस्मिन्महीपाले भगवद्दाससैनिकम् ।
याकूवो नाम तत्पुत्रः प्राज्य राज्यमथाग्रहीत् ॥ ६९५ ॥
संग्रामे पितृसर्वस्वमर्जितं कोशसंचितम् ।
दत्त्वा याकूबभूपालः सर्वाल्लोकानरजयत् ॥ ६९६ ।।
चलिते भगवद्दासे यूसुवनृपसंयुते ।
यमी याकूवभूपालो मेघमुक्त इवांशुमान् ॥ ६९७ ।।
म्लेच्छशास्त्रविनिर्दिष्टमास्ते मतचतुष्टयम् ।
अन्योन्यमतवैरेण वभूय कलहागमः ॥ ६९८ ॥
शंशचकादयस्तस्य नृपस्य धृतमत्सराः।
सदाशिवपुरे दुर्ग चर्युद्धचिकीर्षया ॥ ६९९ ॥

·चतुर्थी राजतरहिणी।
अथ याकूधभूपस्य दिहामठसमीपतः।
यभूव तुमुलं युद्धं शंशचकेन तेन तत् ॥ ७०० ॥
अलमाशिरमल्लेकआलफादिपुरस्टतः ।
युयोध शंशचक्कोसौ याक्वप्रभुणा सह ।। ७२१॥
शंशचकस्ततो गत्या मल्लेकवलचोदितः।
जग्राह जलमध्यस्थ ग्रामं सुय्यपुराभिधम् ।। ७२२ ।।
उधन्यथा दिनकरः किरणोत्करण
राभ्यन्धकारनिकरं हरति क्षणेन ।
सैन्यं तथैव चमसादकरोत्करण
याव एव कृतसायकमोक्षणेन । ७०३ ॥
अलंमाशिरखानोसौ युद्धं कृत्यापलायत ।
नगराच्छंशच तं स रुरोष महीपतिः ॥ ७२४॥
विजये विहिते तेन याक्वेन तदन्तरे ।
मध्यदेशमहीपालाद्यं नित्यमजायत ।। ७.५॥
मध्यदेशमहीपालजलालदीनभूपतेः।
कदमीरविजयोत्कण्ठा भूयः सभ्यगजायत ॥ ७०६ ॥
कासिमखाननामानं चादरसवितम् ।
प्रेरयामास भूपालः कश्मीरविजयेच्छया ।। ७.७॥
द्वाविंशानां तदा सेनापतीनां निर्गमाय सः।
चकाराज्ञां महीपालः कदमीरविजयोत्सुकः॥ ७०८॥
ते सेनापतयस्तस्य भूपतेराशया क्षणात् ।
लाहोरनगरातस्मानिर्जग्मुरूजितश्रियः ॥ ७०९ ।।
कूपा निरुदफा आसम्पकशेपास्तदा हुदाः।
मरश समतां यातस्तदा सेनापचारतः ॥१०॥

·प्राज्यभट्टकृता
तब रेजुः पताकाभिः पट्टमण्डपपतयः ।
कश्मीरपर्वतालोकसमुत्क्षिप्तमुखा इव ॥ ७२१ ॥
उद्ययौ स रजोराशिस्तथा सेनाप्रचारतः।
येन नभसि सूर्यस्य राहुमीतिर्यथाभवत् ॥ ७१२॥
मार्गस्थानां हि धूलीनां यथा संरया न विद्यते ।
तथा संख्या न सेनायाः पदातिगजसादिनाम् ॥ ७१३ ॥
दिनैः कतिपयैः सेना दूरध्यमलिनीकृता।
चन्द्रभागा नदी प्राप चकोरीन्दुकलामिव ॥ ७१४ ॥
घराण्यनेनिजुस्तन पपुस्तोयं च निर्मलम् ।
तडागदूपिता लोकाः सुखं चकुर्यथेप्सितम् ॥ ७१५ ॥
स्नान त्रस्तचलद्वाजिभीतिचञ्चलमानये ।
चन्द्रभागातटे दूरादुपहासः कृतोभवत् ॥ ७१६ ॥
स्नानमुक्ताद्गजाद्यनाप्यने दत्तकरेणुकात् ।
अन्यदन्तिकृतत्रासाजनो भीत्याकुलोभवत् ।। ७१७ ।।
चन्द्रभागां समुलञ्चच दिनैः स्वल्पतरैरपि
पर्वतस्यान्तिकं प्राप सेना काश्मीरदेशगा॥ ७१८ ॥
पर्वतेपु पदातीनामारोहणावरोहणैः ।
जानुगुल्फपदादीनामवसादो महानभूत् ॥ ७१९ ॥
कचित्तोये धारा कचिदाप जलं दुर्लभतरं
कचित्पङ्के म्लानिः कचिदपि शिलाताउनभयम् ।
क्वचिच्छीत नित्यं वचिदपि सदोषणांशुपतनं
नगस्थान पन्था भवति यममार्गीपर इच ।। ७२०॥
सुवृष्टिकोमलीभूतं तासु पर्वतभूमिषु ।
नवघासाकुरं जक्षुपवारणवाजिनः ॥ ७२१ ॥

·चतुर्थी राजतरहिणी मध्यदेशीयलोकानां पश्यतां पर्वतस्थितिम् । पृच्छतां नाम वृक्षाणां चमत्कारो महानभूत् ॥ ७२२॥ तास्ताः सहरभूमयः सुगमता नीताः शिलापट्टकै- स्ते ते कुलगकुञ्जराः किल भदौति तदा प्रापिताः । लोकः कुलमतिप्रकाशमकरोन्सानुं सतोयोद्गमं सेना पर्वतमस्तके समभवकल्पान्तकालोपमा ।। ७२३ ।। चक्रवत्तिप्रभावेन तत्सेनादर्शनेन च । पर्वतीयजना आसन्मयाञ्चकितमानसाः ॥ ७२४ ।। छागानुपायनीकृत्य मातुलाफलानि च । पर्वतीयजनास्तन कासीमसानमाययुः ॥ ७२'५ ।। यद्वयोमचरोपि मांसशफलैः संरुध्यते खेचरी यद्वत्तोयतलस्थितोपि यडिशैमत्स्योपि चावाध्यते। यद्वच्छप्पसमर्पणेन कृतिभिर्दूगन्मृगो गृहाते तद्वत्तेन वशीस्ता जनपदाः कासीमनाम्ना धनः ।। ७२६ ॥ हैदरचक्कनामाभूयाक्वो वैरतत्परः । मार्गसंदर्शनार्थे तत्खानकासिमसनिके ॥ ७२७ ॥ अत्रान्तरेस काश्मीरमार्गरक्षणतत्परः। घ-हामनायकोप्यासीद्याकूवभयविह्वलः ।। ७२८ ॥ यन्हामनायको लोकं स्थापयित्वा यहिः स्वयम् । जगाम केवलतया सानकासिमसैनिकम् ।। ७२९ ॥ तस्य कासिमसानोपि सर्वकार्यविचक्षणः। चकार यहुसंमानं वस्त्रैराभरणैर्धनैः ।। ७३० ॥ अथान्यैरपि याकूवमवगण्य समर्पितम् । राज्यं होसनसानस्य पञ्चानिलगिरिस्थितः ॥ ७३१ ॥ 49 ·- ३८६ प्राज्यभट्टकृता कासिमखानमायान्तं देशान्तरव्यवस्थितम् । मध्ये होसनखानस्य राज्यं श्रुत्वा चुकोप सः ॥ ७३२ ॥ अथ याकूवभूपालः प्रस्थानं कृतवान्क्षणात् । होसनखानं निर्भरर्य पञ्चानिलगिरि प्रति ॥ ७३३ ॥ याकूवाहितं सैन्यं प्रभुसेवापरामुखम् । साकं होसनखानेन संधि चक्रे यच्छया ।। ७३४॥ श्रुत्वा याकूवभूपालो मिलितं निजसैनिकम् । निन्दा चपलचित्तानां सेवकानां चकार सः॥ ७३५ ॥ हरन्ति संपत्ती वित्तं विपत्ती विद्विपन्ति च । सेवकाः सन्ति दुहास्तत्समा न तु तस्कराः॥ ७३६ ॥ शंशचकाभिधं वन्धान्मोरमझदसंयुतम् । मोचयित्वा स याकूवः काष्ठवाटान्तरं ययौ ।। ७३७ ।। याकूवभूपमधिगम्य निरस्तवीर्य ते सेवका न विदधुर्वहुमानसेवाम् । चिन्तामणि लठितहस्ततलाभिघातः सेलन्ति वानरगणा गुलिकाममेण ॥ ७३८ ॥ याकूबे चलिते सैन्यं विससार पृथक्पृथक् । हारसूत्रे स्वयं छिन्ने मोक्तिकं विद्रुतं यथा ॥ ७३९ ॥ काष्ठवाटान्तरे केचित्केचिनगरवासिनः । आसन्केचिद्विदेशस्थाः केचिन्मुगलसंगरे ॥ ७४२॥ होसनसानादाहृत्य राज्यं पर्वतमस्तके। जग्रहे शंशचकेन कासिमाभिधशदया ॥ ७३१ ।। फासिमपानमायान्तं निशम्य स्तनिश्चयः । जग्राह संशचयोसी पर्वतं सनदुर्गमम् ।। ७३२ ॥

·३८७
चतुर्थी राजतरङ्गिणी
स्वल्पलोकत्तमायुक्तः शंशचकोभवत्तदा ।
कासिमखानकोप्यासाह(लोकसमावृतः ।। ७५३ ॥
पुरस्कृत्य स कासिमखाभो हैदरचक्ककम् ।
चकार तुमुलं युद्धं सुग्रीवमिव राघवः ।। ७२४ ।।
काश्मीरसैनिकं सर्वं चाहैदरदर्शनात् ।
चचाल राषितामिस्रं पातरिवारुणोदयात् ।। ७४५ ॥
यथा महानजोगशिर्वायुमात्रेण नश्यति
तथा मुगलसैन्येन नष्टं काश्मीरसैनियाम् ॥ ७२६ ॥
काश्मीरसैनिके नष्टे मुगलैविजयः कृतः ।
इति श्रुत्या पुरन्ध्रीणां हाहाकारोमहानभूत् ।। ७४७ ।।
भयधूतकराम्भोजा विलोलनयनोत्पलाः ।
कुन्तलालियुशास्तस्थुः पद्मिन्य इय योपितः ॥ ७४.॥
शोकान्धकारे संप्राप्ते रराज नयनोत्पलम् ।
स्त्रीणां किंतु मुखाम्भोज संकोचमगमत्तदा ।। ७४२॥
रुदन्तीनां छुचे स्त्रीणां निपेतुर्याप्पविन्दवः।
ज्वलन्तं हदि शोफानि दूरीपातुमिवोदिताः ॥ ७ ॥
द्राक्षाक्षोटफलव्याप्त पुप्पकुङ्कुमशोभितम् ।
प्रविश्य नगरं मेने स्वर्गवद्ययनो भृशम् ॥ ७५ ॥
शाफे प्रयातेप्टमपञ्चचन्द्र-
संप्ये द्वितीयादिपु कार्तिकस्य।
गुफलेय पक्षे रविवासरेच
सैन्यप्रवेशो नगरे यभूय ॥ १२ ॥
द्राक्षाफलमथास्वाय कापियोपायनीटतम् ।
निनिन्दमुंगला मयें निजयान्ताधरानृतम् ॥ ७.३ ॥

·३८८
प्राज्यभट्टकृता
कुङ्कुमपुष्पमालाभिर्भूपिताशेपमस्तकः।
मुगलो मद्यपानेपु निजं वीर्य व्यकत्थत ॥ ७५४॥
कासिमखाननेतारं दृष्ट्वा हैदरचक्ककम् ।
अथ काश्मीरलोकोपि तत्सेवनमशिधियत् ॥ ७५५ ।।
अनेकलोकसंयुक्तं दृष्ट्वा हैदरचक्ककम् ।
भीत्या कासिमखानोपि कारागृहे न्यवेशयत् ॥ ७५६ ॥
अथ कासिमखानेन रुद्ध हैदरचक्कके ।
काश्मीरलोकाः सर्वे ते दूरं जग्मुर्वनान्तरम् ॥ ७५७ ।
एकत्र मिलिताः सर्वे ते निन्दां चकुरात्मनः ।
परस्परं च संमन्त्र्य मति युद्धाय चक्रिरे ॥ ७५८ ॥
योपित्पत्या विहीनेव चन्द्रहीनेव शर्वरी ।
लोकपूर्णा तथा सेना राजहीना न शोभते ॥ ७१९ ॥
इति निश्चित्य सर्वे ते लोका यवनभर्तिसताः।
क्षणादानाययामासुर्याकूवं कृतनिश्चयाः ॥ ७६० ॥
याकृवमागतं श्रुत्वा साक्षात्कासिमखानकः ।
मुमारखाननामानं प्राहिणोत्तजिगोपया ॥ ७६१ ॥
मुमारखानमायान्तं श्रुत्वा याकूवभूपतिः ।
वभूव बद्धसन्नाहः सम्यग्युद्धचिकीर्पया ।। ७६२ ॥
कोयं मुमारखानारयो युप्मत्सेवकसेवकः ।
एतेन सह योद्धव्यमित्यूचुस्तस्य मन्त्रिणः ॥ ७६३ ॥
त्यक्त्वा मुमारसानं तं विजयेश्वरसंस्थितम् ।
प्रस्थानमन्यमार्गेण चकार नगरं प्रति ॥ ७६४ ॥
तस्मिनवसरे सूर्यः साक्षादेदत्रयीमयः ।
भाविसङ्ग्रामसंहारघृणयेवास्तमाययौ ॥ ७९ ॥

·चतुर्थी राजतरङ्गिणो। शनैः शनैदिने याते केबलत्वमियेव सा। तत्संगमाथिनी संध्या ययौ स्थित्वा क्षणान्तरम् ॥ ७३६ ॥ याकूयमायान्तमवेक्ष्य चन्द्रो हस्तस्थखद्गद्वयनिरोक्यम् । राजोत नामद्वयमाकलय भीत्येव यातोस्तनगप्रदेशम् (७६७॥ अत्रान्तरे स यायो दुराध्यखिन्नसैनिकः । सदाशिवपुरस्थाने चस्कन्द नगरं क्षणात् ॥ ७६८ ॥ कृतवति सति कान्ते चुम्बनालिगनानि क्षिपति च निशि वाणान्निर्दयं कामदेवे। सुरतनिरतनारीसंगमे संनिकृष्ट समरभुचि नराणां सिंहनादो बभूव ।। ७६९ ।। मार्गे गृहान्तरे वापि हत्या यवनसैनिकम् । सैन्येन महता युक्तो राजद्वारं दाह सः ॥ ७७०॥ अलिः सूर्योदयार्थीय राशियोम्बुजान्तरे । कासिमसानकोप्यासीगुप्तं निजगृहान्तरे ।।०७१ ॥ फतिहसाननामाभून्मुगलो धृतसैनिकः । सम्परतत्राणः मिकन्दरपुरेभवत् ।। ७७२ ।। जज्वाल नगरं सर्वं यवनत्रासकारकम् । अपि ज्यालानकाशेन कारमीरैर्युयुधे रणे ॥ ७७३ ॥ ततः फाभिमपानेन दृष्ट्वा काश्मीरसैनिकम् । फारागृहस्थितो रोपाखतो हैदरचपकः॥७७ ॥ लोटं कृत्वा गते मन्ये वाजियारणयाससाम् । प्रभाते म च यायो राभियुद्धाभ्यवर्तत ॥ ७७५ ॥ रात्री दुर्जनमताडनमलं राशि स्वयं कुर्वनि तारारलसमूहमम्बरबपिग्भ्यस्तारयत्संवतः।

·प्राज्यभट्टकृता प्रातश्चण्डको प्रभो कमलकोशोत्पाटनं तन्वति प्रालेयश्रमवारिणाकुलतरं सोगोपयत्तं क्षणात् ॥ ७७६ ॥ जाते प्रभातसमये शशिनि प्रेयाते चास्तं क्षणादिनकरण तमो निरस्तम् । याकूयभूपतिरतीय बभूव भीतः सोभूञ्च मुद्गलजनः सफलः समेतः॥ ७७७॥ प्रातश्चलति यावे यवना नगरान्तरम् । मुमुपू रात्रियुद्धेन रोपसंतप्तमानसाः ॥ ७७८ ॥ याकूवं चलितं ज्ञात्वा दृष्ट्वा भग्नं स्वसैनिकम् । स्वयं कासिमसानोपि निर्जगाम जयोत्सुकः ॥ ७७९ ।। येन येन स याकूचो मार्गेण चलितोभवत् । तेन तेन हि कासिमखानको निर्ययो स्वयम् ॥ ७० ॥ तस्य कासिमखानस्य बहुलोकसमावृतः। अलंमाशिरखानाख्यो बभूव चरणानतः ॥ ७८१ ॥ अलंमाशिरखानस्य तैलग्रामनिवासिनः । मित्रेण शंशचकेन युद्धमासीत्परस्परम् ॥ ७८२ ॥ फतेहसाननामाभून्मुद्गलो बहुसैनिकः। नगरान्तररक्षार्थ सिफन्दरपुरस्थितः ॥ ७८३ ॥ युद्धं याकूबभूपालखानकासिमयोरभूत् । काश्मीरक्षिप्तपापाणशरतोमरदारुणम् ।। ७८४ ॥ अथ काश्मीरलोकानां विरोध उदभूत्पुनः । राजाहमेय राजाहमिति कोलाहलान्वितः ॥ ७८५॥ विरोधमुत्थितं ज्ञात्वा सहायभ्रातृचोदितः। ययो याकूधभूपालः फाछवाटान्तरं पुनः ॥ ७८६ ॥ .

·३९१ चतुर्थी राजतरङ्गिणी ततो यूसुवमानेन मीरमझदकेन च । संधिः कासिमखानस्य विहितो शरणार्थिना ॥७८७॥ तेन कासिमखानेन जल्लादीनभूभृतः। यूसुवसानप्रमुखाः प्रहिताश्चरणान्तिकम् ॥ ७८८ ॥ ज्यल्लालदीनभूपेन समस्ताश्चरणानताः। संमानिताः सदा वित्तः सानयूसुवकादयः ॥ ७८९ ।। कामीरेषु महाशीतव्यथितानेकमानवः । आययाक्थ हेमन्तो द्वितीय इव मुद्गलः ॥ ७९०।। ततो यवनगेहेपु पपात हिमसंततिः। विजये चिहिते सद्यः पुष्पवृष्टिरियाम्बरात् ॥ ७२१ ॥ याकूवभूपस्य कृतश्रमस्य रणाय कुर्वाण इवोपकारम् । पुप्पोत्करैः संस्कतसर्यमार्गो वसन्तकालः प्रकटीवभूव ॥ ७९२॥ अथ याक्यभूपालः काप्टवाटप्रदेशतः। थाययो मुदलातुं वह लोकसमावृतः॥ ७९३ ॥ तस्य फासिमसानोपि या शुत्या जिगीपया । निर्ययावथ हस्यश्यव्याकुलीकृतमूभृतः ॥ ७२४ ॥ तयोर्याकूधभूपालपानकासिमयोरभूत् । क्षेपदेशे महायुद्धं शरपायाणदुर्दिनम् ॥ ७२५॥ अथ यायमूपालः प्ररथानं नगरं प्रति । चफारालक्षितो भूत्वा मुद्गलैरनुयायिभिः ॥७९६ धान्यराशिसमीपस्थ नगमाश्रित्य दुर्गमम् । याक्यभूपः सहसा युयुधे सह मुगलैः ।। ७९७ ॥ .

·३९२ प्राज्यभट्टकृता निर्मलासितनुत्राणविम्बितार्कमरीचिभिः । प्रकाशमन्धकारेपि वभूव वनगह्वरम् ॥ ७२८ ।। अनेकविगलल्लोकशोणितासयपूरिताः। वभुस्तत्र शिरस्त्राणा यमस्य चपका इव ।। ७२९॥ अनेकक्षिप्तपापाणचूतमहीरहाः। पर्वतस्यापि काश्मीरा उन्मतत्वं न हिरे ॥ ८०० ॥ मृतशोणितसंलिप्तनिर्झराम्पुच्छलेन किम् । अभय मराजस्य कोडतः कुङ्कुमद्रवः ॥ ८२१ ॥ इत्थं याकूबभूपालखानकासिमयोरभूत् । युद्धं तन्मासमात्रेण न जयो न पराजयः ।। ८०२।। अदूलखाननामापि खानकासिमचोदितः । जगाम सवलो योद्धं काश्मीरापर्वतस्थितान् । ८०३ ।। युद्धे संनिहिते तेषां मेधैराच्छादितो गिरिः । म्लेच्छानामिव कुर्वद्भिः कालरात्रिसमानताम् ॥ ८०४ ॥ रराज ध्वनिते मेघे विद्युन्मालातिचञ्चला। जिह्येवं यमराजस्य स्वादुचर्वणताडिता ॥ ८०५ ॥ धारासारजले मेघे चलिते निजसैनिके। अदूलसाननामायं स्वर्गमार्गमथारुहत् ॥ ८०६ ।। श्रीरङ्गो नाम राजाभूजल्लालदीनसेवकः । सोपि तत्समरं प्राप्य स्वर्गमार्गमशिभियन् ।। ८.७:: सदाशिवपुरे दुर्ग कृत्वा तिष्ठति मुद्गले। ज्येष्टरुद्रसमीपस्थः काश्मीरराश्रितो गिरिः ।। ८०८॥ तत्र संनिहिते युद्धे निर्ययुः शोणितापगाः। यभूव संगमो यासां सह नद्या वितस्तया ॥ ८०२ ।।

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी। ३९३ [मेर्जीआदूलनामा पातिशाहिसेवको युद्धार्थ जगाम { तस्मिन्नयसरे काश्मीरालंशिरखानकलोकर्याक्यलोकस्य युद्धं बभूव । तयोर्युद्धे सैनिकृप्टे आदूलखानोपि जगाम । आदूलखानमायातं दृष्ट्वा याकूब- लोको वदति स्म । इह मुगला आगताः । ते चालंशिरखानसैनिक त्यक्त्वा आदूलखानं जगृहुः । तेन सह युद्धमभूत् । अलंशिरखान; लोकोपि आदूलखानसहायतां चकार । याकूवेन सह युद्धं चकार। आदूलखानोप्यलंशिरखानस्य संतुष्टो बभूव । पातिशाहिकार्य त्वया कृतमिति वचनमुवाच । श्रीरङ्गोपि रायसिंहबद्धसंवन्धो व तस्य निकटे चत्वारिंशदाजपुत्रा आसन्ध पतिते । श्रीरङ्गो र पुत्रानव- दत् । भो राजपुत्रा यूयं चलत । अहं पङ्गुरस्मि चलतुं समर्थों नास्मि । ते चावदन् मैयं राजपुत्रजातो चलनं न व ते पातिशाहो राजपुत्रेषु संमानं करोति । अत एव अस्माभिरी हा रक्षणीयेति । ते राजपुत्रा न चलः] इत्थं विधाय समरे निहते च लोके कासीमखानयवनस्य बभूव भौतिः। भग्नानवेश्य यवनान्परिभूयमानाः काश्मीरलोकनिकराः सहसा वचल्गुः ॥ ८१०॥ पामेतादृशीं श्रुत्वा जलालदीनभूपतिः। सैदयूसुयसानस्य चफाराज्ञां जिगीपया ॥ ८११ ॥ चाता यूसुयपानस्य श्रुत्वा याक्वभूपतिः । घचाल गर्जितं शास्या मृगशस्येच जम्युकः ॥ १२ ॥ श्रीफरमौरसरोजमध्यनिरतं लोभाशया संगतं याकूवामिघरानियतवपुपं नोचदहिनिर्गमम् । कासिमपानकपट्पदं भययुत पुर्वक्षणाग्निभयं सूर्योयं जयति प्रकाशसहिनो यूमयसानाभिधः ॥ ८१३ ॥ " 50

·प्राज्यभट्टकृता
शंशचकादयो लोका मिर्जायूसुववार्तया ।
चेलुरुड्डयनत्रस्ताः श्येनस्येव कपोतकाः ।। ८१४ ।।
यूसुबखान आयाते भयात्कासीमखानकः।
निर्ययावुदिते सूर्ये चक्राह्वो विरहादिव ॥ ८१५ ॥
मिर्जायूसुवखानस्य कश्मीरजनसंयुतः ।
गह्मदमीरनामाभूत्सदासेवनतत्परः ॥ ८१६ ॥
मियूसुयखानेन जल्लालदीनभूपतेः।
कारा यहयो लोकाः प्रहिताश्चरणान्तिकम् ॥ ८१७ ।।
अथ येरुकूवभूपाल आययौ काछवाटतः।
तथैव मुलाओतुं पतङ्गोग्निं यथा मदात् ॥ ८१८ ॥
मिर्जायूसुदेवानेन महादाभिधसंयुतः ।
हाजीमीरकन्यमापि प्रहितस्तजिगीपया ॥ ८१९ ॥
तस्याचलेभवमोना मुगलानां च भूतले ।'
ते उभे तुलया या विधिर्वलमिवक्षत ॥ ८२०
यवनैर्ऋते भूमौ काश्मीरैश्च नगोपरि।
अन्योन्यसंनिकर्प तु गन्तुं शक्ता न तेभवन् ।
सिंहनादोभवन्मध्ये सेनयोरुभयोस्तयोः ।
लोकजिघत्सया शब्दो यमदंष्ट्रोद्भवो यथा...
ततोभूत्तुमुलं युद्धं देवदानवभीषणम् ।
महायोधगुणग्रामनिकपोपलसंनिभम् ।। ८२३ ॥
काश्मीरक्षिप्तपापाणकम्पितानन्तपल्लयाः।
आसन्युद्ध गुमा दृष्ट्वा भयाद्भूतकरा इव ॥ ८२४ ॥
महायोधकृतानन्तसिंहनादापदेशतः।
प्रान्दग्नियाभयत्तत्र पर्वतोपि भयाकुलः ॥ ८२५ ॥

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी। योधक्षिप्तशरवातच्छन्नस्कन्धा महाद्रुमाः। तदृष्ट्वा तुमुलं युद्धमासनोमाञ्चिता इव ॥ २६ ॥ युद्धं बहुविध कृत्वा तुष्टं मुगलसैनिकम् । स्ववलं मनमालोक्य यावोभूगयाकुलः ।।८२७ ॥ मद्योधचन्द्रमा मन्ये ग्रस्तो यवनराहुणा । केवलोहं कथं शको म्लेच्छसझामसागरे ।। ८२८ ।। इत्युक्त्या स च याक्वः फेवलोप्यचलत्ततः। काष्ठवादान्तरं प्राप लजमानो दिने दिने । ८२९ ॥ जल्लालदीनसेवार्थ गते यूसुवपानके। भ्राताभून्मियताकः कश्मीरेप्यधिकारवान् ॥ ८३०॥ विचारे विहिते तेन निर्वयो सफलो जनः। चकोर इव शीतांशावुयं प्रति गच्छति ॥ ८३१॥ कुर्वन्तमेकदा हिंसां वणिज निजवेश्मनि । फण्टे निवद्धश तन्मांसं नगरं प्रत्ययलायत् ॥३२॥ यः फश्चित्पुरपो मोहात्प्राणिहिंसां करिष्यति । पतादृशं महत्कएमघाश्यति न संशयः॥३३॥ एकादा यवनः कश्चिदपराधविनायतम् । कचिजधान फाश्मीरं पुरुष मदपिहलः॥३४॥ निहतं पुरुष सम्यगन्तर्धाप जलान्तरे। न मया निहतः फश्चिदित्यूचे स मृश ययः ॥ ३५ ॥ पिसतस्नत्कुटुम्येन तत्क्षणं मियमः। उपाच हेतुना फेन फाश्मीरो निहतस्यया ॥२६॥ उवाच यवनस्तंच नेच फाधिन्मया इतः। पचयं निदतस्तस्य फरन्धः कुन तिष्ठति ।। ८२७॥

·प्राज्यभट्टकृता
शंशचकादयो लोका मिर्जायूसुववार्तया ।
चेलरुडयनत्रस्ताः श्येनस्येव कपोतकाः॥ ८१४ ॥
यूसुयखान आयाते भयात्कासीमखानकः ।
निर्ययावुदिते सूर्ये चक्राह्रो विरहादिव ॥ १५ ॥
मिर्जायूसुबखानस्य कश्मीरजनसंयुतः।
बादमीरनामाभूत्सदासेवनतत्परः ॥ ८१६ ॥
मि.यूसुयखानेन जल्लालदीनभूपतेः ।
कारा वहयो लोकाः प्रहिताश्चरणान्तिफम् ।। .
अथ येरुयभूपाल आययौ फाटवाटतः।
तथैव मुहलाओतुं पतङ्गोग्निं यथा मदात्
मिर्जायूसुदेवानेन मादाभिधसंयुतः ।
हाजीमीरकन्यमापि प्रहितस्तजिगीपया ॥
तस्याचलेभवरपाना मुगलानां च भूतले ।।
ते उभे तुलया या विधिर्वलमिपेक्षत ॥ २॥
यवनैते भूमी काश्मीरैश्च नगोपरि ।
अन्योन्यसंनिक तु गन्तुं शक्ता न तेभवन् ॥८
सिंहनादोभवन्मध्ये सेनयोरुभयोस्तयोः
लोकजियत्सया शब्दो यमदंष्ट्रोद्भवो यथार ८२२ ॥
ततोभूत्तुमुलं युद्धं देवदानवभीपणम् ।
महायोधगुणग्रामनिकपोपलसंनिभम् ॥ ८२३ ॥
कादमीरक्षितपासणकमियतानन्तपल्लया।
आसन्युद्धं द्रुमा दृष्ट्वा भयाद्भूतकरा इच ॥ ८२४ ॥
महायोधकृतानन्तसिंहनादापदेशतः ।
क्रन्दनिवाभवत्तत्र पर्वतोपि भयाकुलः॥ ८२५ ॥

·.
प्राज्यभट्टकृता
मिर्जायूसुवखानोसौ नृपसेवाविचक्षणः ।
देशं ररक्ष निःशेपमादेशेन विशेयतः ।। ८६१ ।।
श्रीमजल्लालदीनेन मिर्जायूसुवरोपतः ।
विहितः काजिआलाख्यः कश्मीरप्वधिकारवान् ॥ ८६२ ॥
वार्षिके दौकिते तेन मिर्जायूसुवसेवकाः।
अधिकारविहीनास्ते गृहे प्राघुर्णिका इव ।
न दत्तं तेन फस्मैचिन्न भुक्तं स्वयमेव वा ॥ ८६३ ॥
किंतु राशीकृतं धान्यं हृत्वा स्वर्णमिवाखुना।
लोका यूसुवखानस्य काजिआलेन भसिताः ॥ ८६४ ॥
वभूवुः क्षुधयाफ्रान्ता निदाघेनेव चातकाः।
धान्यं राशीकृतं दृष्ट्वा काजिआलेन वर्धितम् ॥ ८६५ ॥
आययावथ काश्मीरलोकस्तद्धरणेच्छया ।
दुष्टेन काजिआलेन द्रविणेन व्ययीकृते ॥ ८६६ ॥
अथ मुद्गललोकस्य विरोधोभूत्परस्परम् ।
भ्राता यूसुवखानस्य मिर्जायादारकोकरोत् ॥ ८६७ ॥
संधि कश्मीरलोकेन फाजिआलजिघांसया ।
विधाय विविधं युद्ध काजिआलोचलत्तदा ।। ८६८ ॥
पर्वतारोहणादश्वे मृते स्वर्ग च सोगमत् ।
हसैनवेगनामाभूजल्लालदीनसेवकः ।
विधाय समरं सम्यग्जीवन्प्रत्याययौ च सः॥ ८६९ ॥
चित्तं विधाय कुटिलं यदनेन वित्तं
संरक्षितं तु रिपुभिः सलु भक्षितं तत् ।
हा संहतं फर्थमिति प्रकटप्रहास-
मस्तोकशोकरहितं पदति स्म लोकः ॥ ७॥

·.
चतुर्थी राजतरङ्गिणी।
येन यत्संचितं वित्तं वञ्चयित्वा कृपीपलान् ।
तत्सर्वं निजलोकेभ्यो मिर्जायाद्वारको ददी ।। ८७१ ॥
जलालदीनभूपालपादसेवापराङ्मुखः ।
जग्राह मिर्जायादारो राज्यं कश्मीरमण्डले ।। ८७२ ॥
तदृष्ट्वा भाविसड्रामभीतिचञ्चलमानसाः।
ततः समस्तकाश्मीरा हाहति जगदुर्जनाः ॥ ८७३ ॥
इत्थं निशम्य चरितं यवनस्य तस्य
जलालदीननृपतिः सहसा जगाम ।
रोपेण रुद्धकटकं कटकं विसार्य
चूर्णीचकार च स पर्वतदुर्गमार्गम् ॥ १४॥
ततो जलालदोनेन यहुलोकसमन्वितः।
श्रीमच्छेपफरीदाख्यः प्रहितस्तजिगीपया ॥८७५ ॥
स ररोह ततो हस्तिगंजपर्वतमस्तकम् ।
उदयादिमिव प्राप्तः साक्षादास्करसारथिः॥ ८७६ ॥
तस्मिन्नवसरे मिआयाद्वारी निजसेवकः।
प्राप्य शूरपुरग्रामं निहतो दोहकर्मणा ।। ७७॥
इतं तं पतितं दृष्ट्वा जम्बूफश्चाशितामिपम् ।
स्वामिदोहोति धूत्यत्य सहसा जगदुर्जनाः ॥१७॥
आयात एप भगवानिह चक्रवर्ती
पूजापनेकविधिना च मया विधेया ।
इत्याफलय्य स उपायनक्तियुक्ति
याहारको रचितगाभिजजीवितेन ॥ १७ ॥
मिजोपाहारयो तस्मिनिहते निजसेवकः ।
ततः शेराफरीदारयः स प्राप नगरान्तरम् ॥ ८ ॥

·४००
प्राज्यभट्टकृता
साक्षाच्छेसफरीदेन रक्षिते नगरान्तरे।
चौराणां नाभवन्मार्ग उलूकानामिवोपसि ॥ ८८१॥
ततो जल्लालदीनोसो द्रष्टुं कश्मीरमण्डलम् ।
आययो कुश्माक्षोटफलपुप्पोपशोभितम् ॥ ४२ ॥
काचिद्दर्शनकाङ्किणी प्रियसखी संदर्शयन्ती नृपं
व्यग्राभूदपरा चमूपतिरयं दृष्टो मयेत्यव्रवीत् ।
काचिद्रुद्धपयोधरं समचलत्संतर्जयन्ती शिशु-
मित्थं भूपविलोकने समभवत्पौरागनानां त्वरा ॥ ८८३]
ततः काश्मीरलोकेन कृते भूपतिदर्शने ।
सद्यः प्रतिगृहं नित्यं प्रावर्तत महोत्सवः ॥ ८८४ ॥
पुरा चक्कुलोत्पन्न पैर्जातिविरोधतः ।
ब्राह्मणेभ्यस्तदा दण्डो गृहीतः किल वापिकः ॥ ८८५ ॥
यो ररक्ष निजां जातिं कुलशीलसमन्वितः।
स ददौ वार्षिक राक्षे कर प्रतिगृहं द्विजः ॥ ८८६ ।।
ब्रह्मयज्ञोपवीतस्य रक्षणाय समर्पितः।
प्रत्यन्दं ब्राह्मणे राज्ञां चत्वारिंशत्पणाः कराः॥ ८८७ ॥
उत्तमो ब्राह्मणो देशं तत्याज म्लेच्छदुपितम् ।
तत्याज मध्यमो लजां जाति तत्याज चाधमः॥ ८८८ ।।
म्लेच्छमेघे स्थिते तस्मिन्नन्धकारितदिङ्मुखे ।
विप्रा देशान्तरं जग्मुर्मराला इव मानसम् ॥ ८८९ ॥
तादृशान्ब्राह्मणाज्ञात्वा जल्लालदीनभूपतिः ।
चकवंशक्रमायातं विप्रदण्डं न्यवारयत् ।। ८९.०॥
कश्मीरदेशे विप्राणां यो यः पूजां करिष्यति ।
तस्मै तस्मे प्रदास्यामि तत्दाणं पारितापिकम् ॥ ८९१ ॥

·चतुर्थी राजतरङ्गिणी। ४०१ कश्मीरदेशे विप्रेभ्यो वार्षिक यो ग्रहीप्यति । अचियत्तस्य भूपालो गृहमुत्पाटयिम्यति ॥ १२॥ इत्पादेशेन भूपस्य हतवार्पिकसाध्यसाः। आशीर्वादपरा आसन्ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः ॥ ८५३॥ साक्षाजल्लालदीनोयं जीयाद्वर्पशताव॒दः । योस्माकं वापिकं दण्डं वारयामास भूपतिः ॥ ८९४ ॥ चकवंशप्रभूणां हि भूपतीनां मदानया । नित्यं धेनुसहस्रस्य मृत्युरासीदवारितः ॥ १५॥ म्लेच्छान्धकारविध्वस्ता मिप्रदर्शनवर्जिताः । ब्राह्मणा अन्वतप्यन्त रात्री पद्माकरा इव ।। ८९६ ॥ देशेस्मिन्म्लेच्छदावाग्निशोपिताशेपवृत्तयः। नावभुाह्मणाः सर्वे दग्धारण्ये मृगा इव ॥ ८९७॥ कचिद्धासः क्वचित्रासः कचिञ्चैव निमर्सनम् । जम्बुकस्येव विप्रस्य पथि संचरतोमवत् ।। ८९८ ॥ जलालदीनभूपालनित्यसेवनतत्परः। वभूव रामदासाख्यो विप्राणामुपकारकः ॥ २९ ॥ तादृशान्द्राह्मणान्दृष्ट्वा रामदासो महायशाः। वितीर्णस्वर्णदुर्वर्णो वमौ कर्ण इवापरः ॥ ९०० यद्वपंणरमृतमेष ददाति मेघ- स्तगार्जितेन स विकय्यत एतदेव । दानं सदैव ददतो न बभूव तस्य श्रीरामदासनृपतेर्हदयेमिमानः ॥ ९०१ ॥ मान्धातर्मन्ददाता मयसि गुणगणैः कर्ण कर्ण पिधेहि मोडाजीमूतवाह त्वयि भवति न वा किंबले त्वं बलीयान् । 51 ·४०२ प्राज्यभट्टकृता . सत्यं त्वाचेनि नित्यं किमु तव यशसा विक्रमादित्य कृत्यं दानंसम्यग्विधानं वितरति चतुरंरामदासःसदासः॥९०२॥ [अफवरसेवकेन रामदासेन ब्राह्मणगृहं प्रति रजतमुद्राशतं सुवर्ण- मुद्रासहितं समर्पितम् । रजतमुद्रापञ्चाशत्सहस्राणि रामदासेन ब्राह्मणानां दारिद्यदूपितानां परिकल्पितानि । यावदन्तरमदानदानयो रामदास जगतीसुरद्रुम । अन्यदीयभवदीयदानयोस्तावदन्तरमिति प्रतीयते।] निवेद्याशीर्वचस्तस्मै ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः। गृहं प्रत्याययुः सर्वे पण्डिता निर्मलादयः ॥ ९०३ ॥ अन्येधुरपि सर्वे ते प्रहादा निर्मलादयः । संमानिता नरेन्द्रेण वचसामृतवार्पणा ॥९०४ ॥ थीमजल्लालदीनोपि रामदासनिवेदितान् । विप्रान्निर्वापयामास चकोरानिव चन्द्रमाः॥९०५ ॥ प्रामेषु तेन दस्तेषु वभौ पण्डितमण्डलम् । मेघे वर्पति दावाग्निसंतप्तमिव काननम् ॥९०६ ॥ जल्लालदीनभूपालसदासेवनतत्परः । अभूद्राजानकादित्यो भूमिदाने विवेचने ॥ ९०७ ॥ विपक्षं गुणिनं हित्वा स्वपक्षं गुणवर्जितम् । पुपोप भूमिदानेन स शातिनेहमोहितः॥९०८ ॥ कश्मीरप्पथ रामदासवचनक्षुब्धाचलस्फारितं भूदानामृतमुत्थितं सुविमलं श्रीराजगेहाम्बुधेः। आदित्याभिधराहुणा सविबुधान्हा वञ्चयित्वा कथं नीतं दुर्जनवन्धुदैत्यसुमहत्सतृप्तये तत्क्षणम् ।। ९०९ ॥ साक्षाजल्लालदीनोसौ फरुणामृतसागरः। स्वर्णदुर्वर्णदानेन भिक्षुलोकमपूपुरत् ।। ९१० ॥

·चतुर्थी राजतरगिणी।
४०३
[ततः पातिशाहिः शिखाफैजं समादिशत् । भवता भाण्डागारे
रौप्य मुद्रासहस्राणि गृहोत्या ग्रामे चाटव्यां च सर्वेषु स्थानेषु ब्राह्म-
पानां भिक्षुकाणां च द्रविणं समर्पणीयमिति तेनापि तथैव कृतम् ]
देशं यूसूपखानाय समर्प्य पुनरेव सः।
जल्लालदीनभूपालो देशान्तरमथागमत् ॥ ९११ ॥
देशे यूसुवखानेनाश्रिते ते निर्वयुर्जनाः ।
उदयादि गते सूर्य प्रातः पद्माकरा इव ।। ९१२ ॥
'समर्पिताः प्रतिग्राम कार्पिकाः कृतवार्षिकाः।
धानुष्काश्च पुनयुद्धशङ्कया तेन वारिताः ॥ ९१३ ॥
प्रवर्तते यथा साक्षीरनीरविवेचने।
तथाभूत्सोपि धानुप्फकृपावलविचारणे ॥९१४॥
जल्लालदीनसेवार्य गते यूसुबखानके ।
मिर्जालश्करनामाभूत्तत्पुत्रोनाधिकारवान् ॥९१५ ।।
कलङ्करहितः साक्षात्सदा सर्वशिरोमणिः ।
सुधामयवपुः सोयं वालचन्द्र इवायभौ ।। ९१६ ॥
सेवको ययनो लोकं वितस्तातीरमाश्रितः।
उह्यतां काष्ठभारोयमित्यादिश्य व्यमर्दयत् ॥ ९१७ ॥
तादृशं यवनं दृष्टा मिर्जालश्करकः स्वयम् ।
उवाच सचिवाशीघ्रं पश्यायं हन्ति मानवान् ॥ ९१८॥
अहो मत्सेवका लोकान्काश्मीरान्व्यथयन्ति किम् ।
जल्लालदीनभूपालान्न भयं वर्तते कथम् ॥ ९१९ ॥
मार्गे नास्ति विलुण्ठनं न च मयं चौरान वा दुर्जना-
दामे या नगरे प्रयच्छति वणिग्लोको न शुल्क कचित् ।
मेघे धर्पति मेदिनी फलयुता सदाकाः कार्पिका
देशं रक्षति न क्षितेः क्षतिरहो जलालदीनाभिधे ॥ १२०॥

·४०४
प्राज्यभट्टकृता
अधुना भवता शीघ्रं यवनोयं निरुध्यताम् ।
इत्याशप्तो निरोद्धं तमधावत्सचिवः क्षणात् ॥ ९२१ ।
चलिते यवने तस्मिन्मयात्तं सचिवोब्रवीत् ।
भगवन्यवनः सोयं त्वद्येन पलायितः ॥ ९२२॥
इत्युक्ते तेन भूयः स मिर्जालश्करकोवदत् ।
अधुना चलिते तस्मिन्मदुक्तं वचनं कुरु ॥ ९२३ ।।
मध्येवितस्तमानीय नावं काटसमन्विताम् ।
तथा दहन्तु लोकानां यथा भीतिर्भविष्यति ॥९२४ ॥
तथाविधे कृते तेन मन्त्रिणा यवनास्तदा ।
ज्वलन्ती नावमालोक्य भयेनासन्मृता इव ॥ ९२५ ॥
यः कश्चिधवनो मोहात्काश्मीरान्पीडयिष्यति ।
स निजस्यापराधस्य सत्वरं फलमाप्स्यति ।। ९२६ ॥
भूतलानिर्गता रेजे कुड्डुमाकुरसन्ततिः ।
शरहिरक्षया शेपशिरपतिरिवोत्थिता ॥ ९२७ ॥
प्रादुरासीत्ततो हित्वा निर्मलाकुरचोलकम् ।
शिखा फुकुमपुष्पाणां लज्जयेव शनैःशनैः ॥ ९२८ ।।
कुकुमपुष्पशोभाव्यं द्राक्षाक्षोटसमन्वितम् ।
दृष्ट्वा पद्मपुरग्रामं निनिन्द त्रिदिवं जनः ॥९२९ ॥
खारीके धापिते वीजे श्रावणे भुवि कार्षिकैः।
अर्धवारीप्रमाणानि पुप्पाण्यवचितानि तैः ॥ ९३० ।।
प्रातर्यावन्ति पुष्पाणि चितानि धरणीतलात् ।
आसञ्चितानि तावन्ति सायं मध्याह्नयोरपि ॥ ९३१॥
यदाप्रभूति नागेन तक्षकेण प्रदर्शितम् ।
तदाप्रभूति तादृक्षं कुङ्कुमं नाभवद्भुवि ॥ ९३२ ॥

·4 चतुर्थी राजतरङ्गिणी। कश्चित्पुप्पावचयनिरतो ढोकयानोपि कधि- कश्चिद्वारप्रमथितशिरा नौशयानोपि कश्चित् । काश्चिन्नित्यं तुलननिरतो रक्षणे कोपि सक्त- स्तस्मिन्काले यहुलघुसणव्याकुलो लोक आसीत् ॥ ९३३ ॥ ॥ इति कुछमात्पत्तिवर्णनम् ॥ अष्टवष्यतीतेषु जल्लालदीनभूभृता । यूसुक्यानादाहृत्य देशोन्येषु समर्पितः ॥ ९३४ ॥ असाफखान आयाते मिर्जायूसुरसैनिकम् । पृथक्पृथग्ययी याते वायाविव रजोभरः ॥ ९३५ ॥ थीमजालदीनेन प्रहिती निजसेवको। अह्मदसानसुल्तानमझदकुलखानको ॥ ९३६ ॥ असाफखानस्तो ज्ञात्वा अल्लालदीनसेवको । देशाधिपतितां दत्वा प्रभुपादान्तिकं ययौ ॥ ९३७ ॥ कश्मीरेष्वपि तौ सम्यग्बुर्विचार विचरतुः । अन्धकारं सदा पृथ्यां सूर्याचन्द्रमसाविध ॥ ९३८ ॥ अकबरनृपतेरयाशया तो प्रवरपुरान्तिकशारिकासमीपे । विदधतुरगमाकलण्यदुर्ग नगनगरीतिनिरूद्धनामधेयम् ॥९३९॥ यहुविधतपसा विध्य देह त्रिदियनतिः पलु जन्मनि द्वितीये । इह नगनगरी विलोक्य लोक- त्रिदिवमिदं न समीहतेधिगन्तुम् ॥ ९४० ।। तस्मिन्नयसरे गेहे रद्धे भूपालसेनया। दुःखं धभूव लोकानां नगरान्तरवासिनाम् ॥ ९४१ ॥ तादृशं दुःसमालोक्य वणिग्लोकनिवेदितम् । लोकानिर्यापयामास निदेशेनेति भूपतिः ॥ ९४२ ।।

·४०६ प्राज्यमकता नवीननगरीमध्ये मामफाः सन्तु सेयकाः। यः पीडयति फाश्मीरान्सोपराधी भविष्यति ।। ९४३ ॥ आदेशे विदिते तेन जलालदीनभूभृता । भय मुगललोफोयं शिधिये नगरी नयाम् ॥ ९४४ ॥ शारिफापर्वते रेजे नगरी सा सुधासिता । राजधानी समीपस्थां हसन्तीय पुरातनीम् ॥ ९४५ ॥ निर्गते ययने लोफस्तुतोप विहितोत्सवः। जलालदीनभूपालसदाशीर्वादतत्परः ॥९४६ ॥ दिसहस्रगृहोपेतमलावदीननिर्मितम् । अफस्मादद्य मध्याहे जग्याल नगरंक्षणात् ॥ ९४७ ॥ मुद्गलानिर्गतान्दृष्ट्वा नवीननगरीस्थितान् । विरहादिव जज्याल नगरी सा पुरातनी ॥ ९४८ ॥ गृहशालादिविस्तीर्ण नानाचित्रोपशोभितम् । घहिना क्षणमात्रेण भस्मशेषमभूत्पुरम् ॥ ९४९ ॥ पुराणनगरीदा सा भी नगरी नया। सपत्नीविरहे जाते नूतनोवेव वल्लभा ॥९५० ॥ ॥ इति पातिशाहिसकवरजल्लालदीनस्य कश्मीरप्राप्तिवर्णनम् ।। ॥ इति श्रीप्राज्यभट्टकता चतुर्थी राजतङ्गिणी ।। 6906 ·BOMBAY SANSKRIT SERIES. > Edited under the superintendence of Dr. P. Peterson and Dr. RG Blandarkar, Rs. 8. P. ... .. No. 1 --Pachatantra, Books IV. and T. Edited, with Notes, by Dr. Bühler 0 4 0 No. II --Nágojibhatta's Paribhishendas'eihara. Edited and explained by Dr. Kielhorn. The Sanskrit Text 080 and Famous Readings, Part I. Nc. IIT.–Pañchatantra, Books il, and III, Edited, with Notes, by Dr. Bühler.. 0 0 No. IV.-Pafchatantra, Bool I Edited, mth Notes, by Dr F, Kjelhorn (In the press) No. 7.-The Raghuvans'a of Kálidāra, with the Commentary of Mállnatha Edited, with Notes, by S. P. Pandit, M. A. Part I., Cantos I.--YI (In the press) No. VI.-Malavikagoimitra r'a Sanskrit Play by Kaldása. Edited, 7th Notes, by Shankar P. Pandit, BI, A 2 2 0 No. VII - Någonbha-ta's Paribhishendas'ehbars. Edit ed and explained by Dr. Kielhorn Part II. (Translation and Notes), Paribhashás I.-IXXVII. 0 8 0 No. VIII.-The Ragharams'a of Kálidåsa, with the Commentary of Mallinátha. Edited, mth Notes, by 8. P. Pandit, IL A, Part II, Cantos VII- XIII 0 120 No. IX. - Någojibhatta's Paribhishendusekhara. Edited and explained by Dr. Kielborn. Part IL (Translation and Notes), Paribhâshås XXXVIII. -LXIX. 0 80 No. X-The Das'akumaracharita of Dandın. Part I. Edited, with Ontical and Explanatory Notes, by Dr. Buhler No. XI - The Niisataša and Tairágyas'ataka of Bhartrıbari, with extracts from two Sanskrit Commentanes. Edited, th Notes, by Kashinath Trimbal Telany, M. A. (copiez not available.) No. XII -Någozibhatta's Paribhashendosekhara. Edited and explained by Dr Kielhora, Part I (Trans- Jation and Notes), Paribhasbas LXX.-CLVIL No. XII.-The Raghufanisa of Kalidass, with the Commentary of Malinatha, Edited, with Notes, uu ... 080 . 080 ·ܚ ܟܕ O1 0 ... 3 0 0 0 . 3 0 0 . eo 2 ( 3 ) Rs. 2. P. No. IXXIII.—Hitopades's of Nariyana. Edited by Dr. P. Peterson. No. LXXIV.--The Gaadavabo, by Väkpati.** Edited by Shankar P. Pandit. No. LXXV.–Fabảnirayana Upanishad. Edited by Colonel G, A, Jacob. XO, XXIVI.-University Selections of lIyong from 4 0 0 the Rizreda. Edited by Dr. P. Peterson, No, XLXVII.- S'irangadharapaddhati. Edited by Dr. P. Peterson. Vol. 1. No. LXVIII.–Naishakarmyasiddhi. Edited by Cöi. G. A. Jacob 2.0 0 No. XIXIX-A Concordance to the principal • Upanishads and Bhagayadgit., by the same author, 800 No. XL.--Eleven Atharrana Upanishads, with Dipiliis, by tlic gaune author 8 0 No. XLI.--Handbook to the stady of the Rigveda, by Ds, P. Peterson Part I 3 No. XLII. --The Das'akumiracharita of Danrlin Part II. (completing Dr. Bubler's Edition), Edited prith Critical and Esplanatory Notes by Dr. P. Peterson, 0 80 No. XLIII.—Handbook to the study of the Rigveda, by Dr. P. Peterson, Part 11. comprising tlic Seventh Alanlala with the commentary of Sirana... 500 No. XLIV.-Aphorisms of the Sacred Law of the Flindus, an Index of the Sütras and tbe Fations Readings of the Hırányskesbi-Dharmas útrs, by Dr. G. Buller, Part 1. 2 12 0 No. XLV. -Rajatarajigins. Edited by Pandit Darah prasad, l'art 1. containing the first seren) xo. XL¥1.Patanjali's Yogasutras. Edited with the Scholinm of Fica and the Commentary of Václias. pati, by Mahamabopadhyasa Balitan Shastri Bodas, 3 4 0 No. XLÝil.-Paris'ara Dharma Samlita with the Com mentary of Sisana Jadhavichira, Vol. Part I. Edited by Pandit Timan Shastri Islamputhar XA XLVIII.- Ditto do. of do. by do. Vol. I l'art II. 4 0 0 NO. ILIK-Spigalos', 2nd Falition. Edited t5 Blabi. malop idusiya Bhim icharya Zalkilar No. 1..- prutamata Dharmasútra, Part II. Edited by 12 00 XO. LI. 1.ajstaraizini, Fedited by Pandit Virgiprazid, l'art II containing the eth Taraiga ... . # 1 - NA . pe 8 0,0 4 4 0 a. .. 0