·अनुक्रमणिका ।
पृष्ठम् ।
....
....
or
ए
....
....
....
....
....
१. गोकुलनाथविरचितं शिवशतकम्
२. पश्चस्तवी
३. दामोदरगुप्तविरचितं कुट्टनीमतम्
४. रुद्रभट्टकृतं शृङ्गारतिलकम्
५. माधवकविप्रणीतं दानलीलाकाव्यम्
....
३२
१११
१५२

·काव्यमाला। महामहोपाध्यायश्रीगोकुलनाथविरचितं शिवशतकम् । स्तितविविधसंप्रदायशाखाव्यतिकरवेष्टितमूर्तये नमोऽस्तु । बहुतरजगदण्डवीजपूरप्रसवफलेग्रहिपादपाय तुभ्यम् ॥ १ ॥ न धरणिसलिलानला न वायुर्न खमत एव न खानि नापि वर्म न समयककुभौ न चिन चित्तं पुरुपपुरंदर पूरुषत्तवालि ॥ २ ॥ अविरतपरिवृत्तदण्डकाष्ठाकुलमतुलव्यतिवर्तमानवेगन् । भनयसि जगदण्डगोलमालाकलशकलापकुलाल कालचक्रन् ॥ ३ ॥ भुवनपुटकुटीरहयनभमणसभ्रवतर्कतः क्रमेण । सृजसि समयसूत्रमत्र मायामयपटवानविधानतन्तुवायः ॥ ४ ॥ निगमवनवनस्पते प्रलूपे कति जगदण्डनयान्युदुन्वराणि । दधति वहलजन्तुजालमन्त पुनरपि तानि लयं त्वयि प्रयान्ति ॥ ५ ॥ वहुतरजगदण्डभारभर्तुर्नहि महिमानमहं तवावयामि । मशक इव दालटुगर्भजन्मा विटपबृहत्त्वनुदबरद्रुमत्य ॥ ६ ॥ प्रविशति नम चित्तवेदन सर्वेन्द्रियविकल श्रुतिशिष्यमाणा । विधिगृहतिलविन्दुजाल्वहीं गलितवपुः प्रपितामह प्रजानान् ॥ ७ ॥ विगल्तिवपुपं विकारवार्तारहितननिन्द्रियमनियं पुराणन् । त्वमसि तदिति चेतनाविशेषं निजपितरं निगमा प्रबोधयन्ति ॥ ८ ॥ १ अयं पन्जितः स्तिसंपररीपदानशतप्रारम्भ एस भूपे के पूर्वदादा- पूर्वार्थ रत्न्ये, किंतु पादोनयरातदयाल प्राचीन.. सर्वच मिपिलदेवरान 'मासनमाने विधानिधितीतचरपडिलालन ने इति मपिटसदा- पायाला एकल प्रन्याल्पेते-दीधितिपिपोतः (हिरोमान्टीक), (२१ न्याय- सातत्त्वम्, (३) पदारपरकर, (४) मानांसा, (५) मिष्यनिर (६) रस्निपन् (चिन्तागोटीक), (७) स्माद, (८) सरदरम्, () सिपरतन

·२
जगदिदमुपदीगगरानिगातिमिररिंगो लागि न गमगनैमि ।
प्रतपति तानातपे तपः भजति गमागमगानुन लोक ॥ ९ ॥
विषमनिगमकाननान्तगासातति निलीग पगनिरीक्षमाणः ।
परिणतिविदलजगतपिशगमनापे गनिगग्निपितोऽसि ॥ १० ॥
सकलगपि गया सकर्मवीज लगि गृवाह गमगारभने ।
तव गम न न नेत्फलं प्रमूने कथमानाप्यमेव दोपभूमि ॥ ११ ॥
नट इव वगगो भवामि यासामहमपहम्निनगर्वभूतपर्व ।
प्रतिनरितनाट्यमूत्रधार अमयमि मामियनीपु भूमिकायु ॥ १२ ॥
भवदभिरुनितामु मे क्रियासु व्यवहरनोऽनुदिन हिताहितासु ।
जनननिधनवन्धमोचनेषु प्रभुमि भूतपते तवास्मि दासः ॥ १३ ॥
भवदभिमतमेव सेवमानो हितमहित च त्वया वृथास्मि बद्धः ।
तदपि कतममाश्रये शरण्यं यत परवानितर पतिस्त्वमेव ॥ १४ ॥
वरमुपहसनीयवर्णकोऽयं विविधविकारविडम्बितस्वरूपः ।
तदपि कृतकहासमात्रहेतोविरम निवारय निःसहोऽस्मि मायाम् ॥ १५ ॥
क जगति कतमाह्रि कस्य हेतोरहमिह बद्ध इति त्वमेव वेत्थ ।
त्वमपि यदि न चेतये न च त्वां मम करुणामय तत्र कोऽपराधः ॥१६॥
अविदितगतिना प्रमादनिद्रामुषितमतिः कितव त्वयास्मि बद्धः ।
कथमपि मम दृष्टिवर्मवर्ती भव पथतस्करबन्धने प्रभुः स्याः॥ १७ ॥
बहुविधभवभूमिकाभिराभिर्नटयसि नाथ यथा तथा नटामि ।
कृपण गमयिता भवानविद्याजवनिकयान्तरितः कियन्त्यहानि ॥ १८ ॥
वपसि विगतभोगभाग्य दूरान्मयि वृपवाह तवाहमुर्वरास्मि ।
स्वपदमुपदधासि यत्र तस्मिन्भवति कडगर एव कर्मबीजम् ॥ १९॥
प्रभवति मतये पदप्रबन्धो न तव निरत्यय नित्यचेतनस्य ।
न भवति करुणा सतो(?) पुरारे मम कृपणैः परिदेवितप्रपञ्चैः ॥ २० ॥
सरसमपि वरं न भोक्तुमीहे हर मम शम्बलसंचयं गृहाण ।
उपदिश कतरद्धि दूरयात्राश्रमशमनं भववर्मनोऽवसानम् ॥ २१ ॥

·३
शिवशतकम् ।
मम भवपथिकत्य कर्म भोग्यं प्रलयनिशि त्वमवेक्षयाः शयालोः ।
त्वयि सकलमकिंचनो बुभूपुः प्रहरकवेतनमेतदर्पयामि ॥ २२ ॥
श्रुतिजनक रटत्यसौ कुमारी तव दुहिता बहिरेत्य नेति नेति ।
व्यवहित निकटस्थितेऽपि तस्मात्त्वयि मिलितेऽपि ममातिथेः क भोगः॥२३॥
अपरिमितविभागभूमिरेकस्त्वमसि ततो जगदण्डविन्दुरासीत् ।
इति भुवनभरैकधुर्य जाने दश ककुभो गणितक्रमेण सिद्धाः ॥ २४ ॥
कथय क इव दिग्विपर्ययेऽपि प्रभवति गन्तुमत. क संसरेयम् ।
भव भवपथिकस्य कोऽप्यपूर्वस्त्वमहमिति प्रसृतो मम प्रमोहः ॥ २६ ।।
मयि परमविभौ विशुद्धसत्त्वे यदिह शरीरतदात्मतामधासी ।
निगमपुरुष तत्प्रतिक्रियायै त्वयि निदधामि समस्तवस्त्वभेदम् ॥ २६ ॥
निविडजडतदात्मताप्रमोहं विमलयति त्वदभेदविभ्रमो माम् ।
प्रकृतिनुपनयन्ति वारिधानी कतकरजासि रजोन्तरापकर्षात् ॥ २७ ॥
पुरि पुरि विहरामहे भ्रमन्तः पुरहर पश्यसि भोगवञ्चितोऽस्मान् ।
किमिति न विहरेम नाथवन्तो वयमितरे त्वमनाथ एक एव ॥ २८ ॥
स्वपिषि न परकर्मसु प्रसक्त परमुपभोजयतस्तव क भोगः ।
परचरितमवैपि निनिमेष प्रकृतिदरिद्र न कोऽपि पश्यति त्वाम् ॥ २९ ॥
प्रकृतिचटुल सूक्ष्मभूतशेषे प्रकृतिविकारनिकोचभाजि काले ।
अविरतपरिवृत्तिखेदखिन्ने स्वपिति जने प्रतिवुध्यसे त्वमेकः ॥ ३० ॥
प्रलयदहनदग्धशेषपीलुप्रकरशिलोल्छपवित्रवृत्तिरादौ ।
घटयसि भुवनानि तेषु जीवप्रकृतिचलै परमाणुभिः शरीरम् ॥ ३१ ॥
जनशरण शरीरिणां प्रसप्तैः करणगणैरुपलन्यचेतनानाम् ।
कतिचन जनुरन्तरानुभूतिप्रसमरवासनया स्मृती. अनूपे ।। ३२ ।।
अतिशयितविबुद्धवत्पुराणः स्मरति नुनिनिगमं हिरण्यगर्भः ।
गगनपवनसंनिपातकर्ता कथमसि वा करुणानपेक्ष एव ।। ३३ ।।
अथ कृतककलेवरद्वयेन व्यवहरता च निदेशदायिना च ।
अवगमितपदप्रवृत्तिमादौ कवयसि लोकहिताय संप्रदायन् ॥ ३४ ॥

·४
काव्यमाला।
हितविधिकपटान्निसर्गमूढप्रकृतिरसावहितान्निवर्तनीयः ।
इति विषमतमेऽपि संविधाने गणयतु कम्तव नाथ कौगलानि ॥ ३५ ॥
भवतु विधिरपूर्वकार्मतत्त्वाशयहितसाधनताभिवामु कश्चित् ।
तदपि मुपितढोपमन्तरा त्वा न भवितुमर्हति चोढना प्रमाणम् ॥ ३६॥
प्रभवति परमाप्तयो दुरन्तादपसरणाय हिते प्रवर्तनाय ।
मह चरति चतुर्भिरर्थवादैनिगमकवे स तवैव मूक्तमार. ॥ ३७ ॥
अजिनमुसलवेदियूपशम्यादृपदुपलस्पयहवि कपालशूर्पे ।
अथ गुरुयजमानगातृहोतृप्रभृतिभिरध्वरकर्मसु त्वमिज्य ॥ ३८ ॥
विकिरति परितो घनावलीव श्रुतिरमृतानि तवाशयादुदस्य ।
विलयमयमुपैति चित्समुद्र त्वयि जगतो निगमस्य चित्प्रवाहः ।। ३९ ॥
अभिसरति परं परं पुरारे विषयमनेकमपास्य पूर्वपूर्वम् ।
वरुणनिलयमापगेव यावद्भजति भवन्तमसौ न चित्तवृत्तिः ॥ ४० ॥
गुणगणमपनीय चित्तकूपे मम निगमैः सहसा निपातितोऽसि ।
अमृतकलश तिष्ठ तिष्ठ मन्ये पुनरपि जीवनमुद्धरिप्यसे न ॥ ४१ ॥
प्रथमसमयसंगमाय नैतज्जगदुपजीवति केवलं भवन्तम् ।
भवतु सततसन्तमन्तरा त्वां कथमनिदंप्रथमापि वस्तुसत्ता ॥ ४२ ॥
प्रवहपवनवेगघट्टितोऽपि स्खलति न यज्जगदण्डपिण्डभारः ।
लघुगुरुतुलनातुलाप्रकाण्ड द्रढिमगुणः स भवद्गुणत्रयस्य ॥ ४३ ॥
त्वमखिलजगदीश षड्भिरङ्गैरुपचितवेदमजीजनः पडङ्गम् ।
कथय कथमसावुपैत्वसत्तां सततसतो भवतः स्वतः प्रपञ्चः ॥ ४४ ॥
विशकलितमनुव्रजन्निचित्य स्थपतिरिव त्वमजीघटः प्रपञ्चम् ।
विभुरसि न च युज्यसे विकारैस्त्वयि समवैतु कथं स भूतसर्गः ॥ ४५ ॥
न जगदिदमहेतुतो न शून्यादवधिमतां कथमुद्भवोऽस्त्वकस्मात् ।
प्रकृतिरियमधर्मधर्मरूपा
पुरुषगुणः
कथमारभेत विश्वम् ॥ ४६ ॥
स्वपरपरिचयाध्यहेतुमेतं शिव भवदावरणीयमन्धकारम् ।
शमयति जगदण्डविन्दुवृन्दाम्बुद भवदेकपदा विवेकविद्युत् ॥ ४७ ॥

·शिवशतकम् ।
स्मरसि कथमनन्यदेव वृत्तां प्रभवकथाविधुरां निजामवस्थाम् ।
पुनरपि न चिराज्जनार्दन त्वां न परिचरिष्यति चेतनो द्वितीयः ॥ ४८ ॥
निमिपपरिचितो हरे समूलं हरसि विशेषगुणवजं परस्य ।
प्रथयसि खलतामिमामपूर्वी कथयसि यद्विगुणत्वमात्मनोऽपि ॥ ४९ ॥
अलमवगलितेन्द्रियप्रवृत्तेस्तव जरतः पुरुषस्य जागरेण ।
अयमहमधुना प्रबुध्यमानः पुरुषविकारकरी निहन्मि मायाम् ॥ १० ॥
असकृदनटदस्मिता नटी मे निहितपदा मशके मतङ्गजे च ।
ध्रुवमुपरि तवाधिरोक्ष्यतीयं भव महतोऽपि महानणोरणीयान् ॥ ११ ॥
विलयमुपजगाम चेदखण्डस्त्वयि जरठो जगदण्डगुल्मपिण्डः ।
क्षपयसि तदपि क्षपामनिद्रः कतिभिरसौ हि बुभूषति प्ररोहैः ॥ १२ ॥
विकिरति परदृष्टिवञ्चनाय त्वदुपरि विष्टपसर्षपानविद्या ।
तदपि निमिपमात्रनिर्गतोऽपि प्रविशति भूतगणो भवन्तमेव ॥ १३ ॥
असकृदुदरमद्भिरङ्गभेदैर्नटगणनिष्क्रमणाद्विविक्तरङ्गः ।
अविदितमुखसंधिरामुखान्तो निगमकवेस्तव नाटकप्रबन्धः ॥ १४ ॥
भ्रमयसि जगतस्त्वमेव संज्ञापरिचयसंस्कृतिरूपवेदनाभिः ।
सदसदतदपोढवत्तुचिन्ताकृतिरिति कल्पयसे विवेकवेद्यम् ॥ ५५ ॥
त्वममृत विषयप्रवेशभूमौ भवसि दृश पथि यस्य स द्वितीयम् ।
जगति न परिपश्यति स्म जिल्ला स्मरहर दृष्टिविषाधिका गतिस्ते ॥ १६ ॥
द्रुहिणभवनपद्मवीजमालामणिपरिवर्तनतत्परात्मनस्ते ।
असितुमखिलमेव जन्तुजातं विजनयतो विदिता विडालवृत्तिः ॥ १७ ॥
अपरिमितकृतेनिराश्रयस्य भमरहितत्य निरस्तचेष्टितस्य ।
दृपदुदरदरीषु दर्दुराणां घटनपटोस्तव कीदृशं शरीरन् ।। ५८ ॥
भुवनभवनभासनप्रदीप न्यपतदसौ त्वयि चेतनापतगी।
क्षणमधिकमदीप्यत ज्वलन्ती पुनरजहात्प्रथमामपि लमत्तान् ।। ५९ ॥
ध्रुवमियमपवर्गरात्रिसंध्या भवति यतस्त्वयि निर्भरोऽनुरागः ।
रुचिमय चरमोऽयमजलिस्ते ननु नचिराद्भविता भवानदयः ॥ १० ॥

·६
काव्यमाला।
यदपि तव वशे मगेन्द्रियाणि श्रुतिविषयावधिवर्तमानदृष्टेः ।
मुखमसि जगतस्तथापि नाश श्रुतिमुकुरेण विना न वेदितासे ॥ ११ ॥
मतिधनमितरे गुदी निद्राप्रणवधियम्त्वयि निक्षिपन्यतन्ने ।
उपहरणमुसंचितो न जातु व्ययमुपगच्छति चेतनानिधिम्ते ।। ६२ ॥
कचिदपि विषमे त्वया नियुज्य स्थितिमनवाप्य चिरस्य संसरामि ।
भवगिरिसरिदस्मि चित्समुद्र स्वमपि जहामि तदा लभे यदि त्वाम् ॥६॥
भगवति नियते विदूरयात्रासह
ममरणा-वनोऽयमन्त ।
जरति विरम निसहासि संविनगरमत परमद्वयोपभोग्यम् ॥ १४ ॥
विलिखतु कथमक्षराणि भाले स विधिरदृष्टपदार्थलेखदक्ष ।
मम हि मिलितमक्षपादपादप्रणिपतनेन ललाटमीनि चक्षु ॥ ६५ ॥
उडुनि मयि रवे प्रकागलेशं व्यवधिवशादपरीक्षितो न्यधासीः ।
तमपहरसि संनिकर्षमेत्य त्वदुपरि तर्हि निजं वपुस्त्यजामि ॥ ६६ ॥
भवपथपथिकोऽस्मि वाटपाटच्चर मिलितोऽसि विलुण्ठ्य संपदो मे ।
अहमपि भवदन्तरं प्रविश्य ध्रुवमचिरेण हरामि ते विभूती ॥ १७ ॥
श्रुतिरसि पुरुषार्थसंनिबद्धस्तव चरमे प्रथमे विरौमि वत्स ।
अमरगवि स दोग्धि कस्य हेतोरमृतमभोक्तरि पूर्तिभाजि भाण्डे ॥ ६८ ॥
शिव तव मम चान्तरालभूमौ विविधविधा व्यवधा व्यधाद्विधाता ।
तदपि हि भवतोऽहमेव भित्तिर्भवति वृति सदनस्य नाजिरस्य ॥ ६९ ॥
व्यवधिरुपरराम भूर्विभक्ता प्रभवसि गूढमतिर्न मां प्रहर्तुम् ।
तदहमहमिकाहृदेकशेपावधिरधुना ध्रुवमावयोर्विमर्दः ॥ ७० ॥
न धरणिरुपरि प्रयाति नाधः पतति न च प्लवते न वम्भ्रमीति ।
न च दिवि वसति स्वशक्तियोगादपि तु भवानचलास्थिरत्वहेतुः ॥ ७१ ॥
अविषमचतुरस्रपड्विभागां न सृजसि कन्दुकनिस्तलां न सूपे ।
घटयसि पृथिवीमिमां खचक्रभ्रमणकुलाल विशालदर्पणाभाम् ॥ ७२ ॥
पुरहर परदृष्टिदोपशान्त्यै कति जगदण्डकगण्डकान्विर्षि ।
त्वदुपरि परिपातयन्ति दृष्टिं विजहति सर्वमकिंचना भवन्ति ॥ ७३ ॥

·गिवगतकम् । परपुरमभिविश्य सर्वलोकं नमवमि सर्वदिनेषु भूतवर्ग । भवपितृवनवाटचोधिवृक्ष प्रलयनिगान निलीय नेवते त्वाम् ॥ ७४ ।। ग्रहगृहमरनीरहस्य राहुभ्रमरविमर्दमहाकर्णिकस्य । अमणमिदमभियनत्ति लीला नव घटितां ध्रुवनालपट्टनाय ॥ ७५ ॥ मकलगुणगणो नमोर्णनाभेदिलगमुपैति वितायते च भृय । पदजनजटतापहारहेतो क्षणमपि न क्षमसे क्षयं गुणानाम् ॥ ७६ ॥ नगर विघटिता पुनर्घटन्ते न च घटिता स्थिरसङ्गता प्रयन्ते । पिपनिपुग्दा रजन्ति वंदयान्नटतरमाप वापगाणकन्य() ॥ ७ ॥ विगतविपरितोपरष्टि पश्यन्यदायमि या पुरपप्रकार मायान् । निनपल्या तया विकारै विधवणिकया दशीकृतोऽलि ॥ ८ ॥ प्रतिरूप पीनबीजवंगे दाति खगोल्युशलावित्रकीर्णम् । अपटिनभितरण पल्पयरजनों समचीकरम्यमेव ॥ ९ ॥ टपट मानिन्दलमिन्दाविती । एक पायनियादगारयापि जगदगारगृह निराकानीः ॥ मानि पिये वेषु गा परिणामाने दिले तेपदक । पनि मिगतका गुपरिपालोरोति ।। ८६ : मिल्यो । སཱནྟག མ༌ པ་ ་༌ཨu z་ཀ་ལ：'' - 1 नि . ५. Mand -- ·नितिमिलितो भानगाहर्गम जगतिपोलिलोऽमि । नता पशुपते दिन्ति पागं गिरिनाग पग परिभमन्ति ॥ ८७ ॥ मगि फलाभिगा तगा फिगरा प्रतिकलगो भिगिनाम्ना मिलताः । विरमगत निसर्गनिर्मलम्ग प्रमज रगो मग पश्य दर्पणोऽमि ॥ ८८ ॥ क्षितिलिपतितं जरायुपेशीस्थगितमयामगुल निगम् । अनिवृतगगि भातुसंनगं ते मन भवता तविग्रहो हगमि ॥ ८९ ॥ परिमित मुसद] कपागपा विरमतरं विषयान्तरं विहाय । निरवधिमधुरे सभे समन्तात्त्वयि पुरुषोत्तम विश्रमोऽनु वानाम् ॥ १० ॥ अपगतपदपाटवोऽपि गर्भादुपनिषदामधुनोत्थित प्रबन्ध । जनयतु तव कौतुकं कलेन प्रतिपदविस्खलितेन जल्पितेन ॥ ११ ॥ प्रकृतिमलिनगृक्षलक्षलिक्षाचयचितमम्बरचीवरं वसानम् । प्रकटितवृहदण्डमनपं त्वां पुरुषमुदीक्ष्य हसामि चोल्लसामि ॥ ९२।। व्यरमदवसरः स यत्र कर्मप्रकरमकार्यममर्त्यलेखलोभात् । न पुनरपि पिबामि सोमपात्रामृतदधि राहुबिडालपीतशेपम् ॥ ९३ ॥ स्वयमयमवलेढि होतुराज्यं तदनु तमाशयते सुधाम्बुविन्दून् । अजनि तु जननीपयस्तृपार्तिक्षयमवमुञ्चति याज्यमिज्यवर्गः ।। ९४ ॥ श्रमयसि नवधा खमण्डलानि द्रढयसि सप्तपुटानि भूतधान्याः । उपदिशसि च पड्गतीर्घहाणां ध्रुवमसि तद्भुवयोरपि ध्रुवस्त्वम् ॥ ९९ ॥ गुणमपि तव निर्गुणत्वपक्षे प्रमयति दोषकुलाकुलं प्रवन्धः । मलिनयति नवेन्दुसुन्दराणि स्फटिकशिलाशकलानि काचसङ्गः ॥९६ ॥ किमपि निविशति प्रकाशराशौ त्वयि यमुनेव रवौ विधाविवाहः । असिततनु चतुर्भुजस्वरूपं यदरतरा(१) हृदयं हरन्ति वामाः ॥९७ ॥ इदमपरपुरं तदेव यस्मिन्नसकृदहनिरगान्निशि प्रविश्य । विगलितवरणाहहिविहीनात्कथमधुना सदनादितो निरीयाम् ॥९८ ॥ यदभिलपसि पुद्गलानजीवासुरवरनिर्जरजीववन्धमोक्षान् । नयसि च यदनावृतान्विहंगप्रकृतिमतस्तदुपास्यसे जिनेन्द्रः ॥ ९९ ।।

·पञ्चस्तवी। ९ प्रकृतिरियमनश्वरस्वरूपा सृजति महान्तमसौ यतो विकारम् । अविकृतमपि पश्यतः सतत्ते सह रमते घनया सखा त्वदीयः ॥ १०० ॥ यदि मम सहसा तवाभिसारात्कुलगुरुभिनिगमैर्निवारितासौ । ख्यमभिसर तहिं वाचमेना परपुरुषं निगमो न पश्यति त्वाम् ॥ १०१॥ मन वचनजलानि कर्णशुक्तौ तव पतितानि गतानि मौक्तिकत्वम् । विगुणविललितानि लाजवुया रसयतु कुण्डलकुण्डलिप्रकाण्डम् ॥१०२॥ अपटुभिरभिधित्सितार्थबुद्धावनभिमतानपि वोधयद्भिरर्थान् । पुरमथन पराहतैरमीभिः कथय कदा विहसिष्यसि प्रलापैः ॥ १०३ ॥ न तव पुरि शिलादपुत्रवेत्रप्रततिनिरुद्धतया लभे प्रवेशन् । शिवसहचरि गौरि गोपुरेन्यो बहिरूपविश्य वसामि नौमि च त्वाम् ॥ १०४ ॥ न दहति सगरान्वयं न पादात्प्रभवति नाप्यलिकादुदेति चक्षुः । न च किमपि शृणोति नेत्रवों मम कथमन्तु तव स्तवेऽधिकार.॥ १०५ ॥ इति महोपाध्यायधीगोकुलनायविरचितं शिवशतकम् । पञ्चस्तवी। लघुत्तः । ऐन्द्रत्येव शरासनस्य दधती मध्येललाटं प्रभा शौल्ली कान्तिमनुष्णगोरिव शिरस्यातन्वती सर्वत. । एषासौ त्रिपुरा हृदि द्युतिरिवोप्णांशोः सदाह स्थिता छिन्द्यान्न. सहसा पतिभिरघं ज्योतिर्मयी वाङ्मयी ।। १ ।। १. पु वहुवपि परतवीपुस्तकेषु रचयितु' क्वेर्नान न प्राप्तम् किं तु प्रा- चीनोऽयं क्शन कविवरः, यत सरखतीकठाभरणे पञ्चमपरिच्छेदे अप्रत्यवतीयत्त- वस्था मनोवशीकरणचूर्णसहोदरानि' इत्यादि शोरो भोजराजेनोदाहतः, अथ च तृतीयपस्थ एव 'भानन्दमन्धरपुरंदरनुस्मात्यम्' इत्यादि श्क फुपलपानन्द सं. राष्टेिप्रवणे, अत्यैव श्लोक्य पादाम्बुज भवतु मे विज्ञवाय म-' इलायुत्तरार्धे का- बनकाशे ददामोहासेच वर्तते. लघुत्ववनाः प्रथमस्ववल द्विवादीका नपि समु- पलभ्यन्ते, ताप सर्वा अपि तनशासानुसारिच इलनुपयुका इसलाभिर्न गृहीताः तत्रैको निलान्न्दनामा लघुत्ववासरः 'लवुस्तककर्वा धर्माचार्यः' इति वदति. . - २ - ·१६ मा मागीलतानानु नगरमिनियामिनी वाली प्रभो सिना ना गाना गमो ने गिम् । गति लिनीति सिजननयामाग्नहोगमा शासन पुन पन्ति जननीगर्गभन्न नग ॥२॥ या संसमकारि नम्नु महमा मेणे इति गाहन गेनातनगारपीह करदे बिन्दु विनाप्यारम् । तस्यापि भुगमेय देवि तरमा जाने तवानुग्रहे वानः सूक्तिगुधारराद्रवमुनो निर्यान्ति वाम्बुजात् ॥ ३ ॥ यनित्ये तब कामराजमपरं मनाक्षर निष्कलं तत्सारखतमित्यति विरलः कश्चिद्धश्चेद्भुवि । आख्यानं प्रतिपर्व सत्यतपसो यत्कीर्तयन्तो द्विजाः प्रारम्भे प्रणवास्पदप्रणयितां नीत्वोचरन्ति स्फुटम् ॥ ४ ॥ यत्सयो वचसा प्रवृत्तिकरणे दृष्टप्रभावं बुधै- स्ताीयं तदहं नमामि मनसा त्वद्वीजमिन्दुप्रभम् । अस्त्वौर्वोऽपि सरखतीमनुगतो जाड्याम्बुविच्छित्तये गोशब्दो गिरि वर्तते स नियतं योगं विना सिद्धिदः ॥ ५ ॥ एकैकं तव देवि बीजमनघं सव्यञ्जनाव्यञ्जनं कूटस्थं यदि वा पृथकूमगतं यद्वा स्थितं व्युत्क्रमात् । यं यं काममपेक्ष्य येन विधिना केनापि वा चिन्तितं जप्तं वा सफलीकरोति सततं तं तं समस्तं नृणाम् ॥ ६ ॥ वामे पुस्तकधारिणीमभयदां साक्षसज दक्षिणे भक्तेभ्यो वरदानपेशलकरां कर्पूरकुन्दोज्वलाम् । उज्जृम्भाम्बुजपत्रकान्तनयनस्निग्धप्रभालोकिनी ये त्वामम्ब न शीलयन्ति मनसा तेषां कवित्वं कुतः ॥ ७ ॥ ये त्वां पाण्डुरपुण्डरीकपटलस्पष्टाभिरामप्रभा सिञ्चन्तीममृतद्रवैरिव शिरो ध्यायन्ति मूर्ध्नि स्थिताम् । अश्रान्तं विकटस्फुटाक्षरपदा निर्याति वक्राम्वुजा- तेषां भारति भारती सुरसरित्कल्लोललोलोमिवत् ॥ ८ ॥ न ·पञ्चस्तवी। ये सिन्दूरपरागपुजपिहितां त्वत्तेजसा चानिमा- नुर्वी चापि विलीनयावकरसप्रतारमन्नामिव । पश्यन्ति क्षणमप्यनन्यमनसस्तेपामनावर- शान्तालतकुरङ्गशावकमो वश्या भवन्ति स्फुटम् ॥ ९ ॥ चञ्चत्काञ्चनकुण्डलादधरामावद्धकाञ्चीत ये त्वां चेतति तद्वते क्षणमपि ध्यायन्ति कृत्वा सिरान् । तेषां वेश्मनु विभमादहरह. स्फारीभवन्त्यश्चिरं माधत्लुजरकर्णतालतरला स्थैर्य भजन्ते श्रियः ॥ १० ॥ आर्भट्या शशिखण्डमण्डितजटाजूटां नृनुण्डतनं पन्धून्प्रसवात्पान्बरधरां प्रेतासनाध्यासिनीन् । त्वां ध्यायन्ति चतुर्नुजां त्रिनयनामापीनतु स्तनी मध्ये निनवलित्रयाश्तितनुं त्वद्रूपसंवित्तये ॥ ११ ॥ जातोऽप्यल्पपरिच्छदे क्षितिभुजां सामान्यमाने ले नि.गेषावनिचक्रवर्तिपदवीं लब्ध्वा प्रतापोन्नतः । यद्विद्याधरवृन्दवन्दितपद श्रीवत्सराजोऽभव- देवि त्वचरणान्बुजप्रणतिज. सोऽयं प्रसादोदयः ॥ १२ ॥ चण्डि त्वञ्चरणान्वुजार्चनविधौ बिल्वीदलोल्लुण्ठन- त्रुटयत्कण्टककोटिभि. परिचयं येषां न जग्मुः कराः । दण्डाङ्कुशचक्रवापकुलिशश्रीवत्तमत्त्याङ्कितै- र्जायन्ते पृथिवीभुजः कथमिवाम्भोजप्रभैः पाणिभिः ॥ १३ ॥ विप्राः क्षोणिभुजो विशस्तदितरे क्षीराज्यमध्वासवै- स्त्वां देवि त्रिपुरे परापरमयीं संतl पूजाविधौ । यां यां प्रार्थयते मनः स्थिरधियां तेषां त एव ध्रुवं तां तां सिद्धिनवानुवन्ति तरसा विभैरनितीकृताः ॥ १४ ॥ शब्दानां जननी वनत्र भुवने वाग्वादिनीयुच्यने त्वतः केशववासवप्रभृतयोऽप्याविर्भवन्ति कुटन् । १. सलादरेण. ते ·“१२ काव्यमाला। लीयन्ते खलु यत्र कल्पविरमे ब्रह्मादयस्तेऽप्यमी सा त्वं काचिदचिन्त्यरूपमहिमा शक्तिः परा गीयसे ।। १५ ॥ देवानां त्रितयं त्रयी हुतभुजां शक्तित्रयं त्रिःस्वरा- त्रैलोक्यं त्रिपदी त्रिपुष्करमथो त्रिब्रह्म वर्णास्त्रयः । यत्किंचिजगति त्रिधा नियमितं वस्तु त्रिवर्गादिकं तत्सर्व त्रिपुरेति नाम भगवत्यन्वेति ते तत्त्वतः ॥ १६ ॥ लक्ष्मी राजकुले जयां रणभुवि क्षेमकरीमध्वनि क्रव्यादद्विपसर्पभाजि शबरी कान्तारदुर्गे गिरौ । भूतप्रेतपिशाचजम्बुकभये स्मृत्वा महाभैरवीं व्यामोहे त्रिपुरा तरन्ति विपदस्तारा च तोयप्लवे ।। १७ ।। माया कुण्डलिनी क्रिया मधुमती काली कलामालिनी मातङ्गी विजया जया भगवती देवी शिवा शाभवी । शक्तिः शंकरवल्लभा त्रिनयना वाग्वादिनी भैरवी हींकारी त्रिपुरा परापरमयी माता कुमारीत्यसि ॥ १८ ॥ आईपल्लवितैः परम्परयुतैडिंत्रिक्रमाद्यक्षरैः कायेः क्षान्तगतैः स्वरादिमिरथ क्षान्तैश्च तैः मखरैः । नामानि त्रिपुरे भवन्ति खलु यान्यत्यन्तगुयानि ते तेच्यो भैरवपनि विगतिराहयेभ्यः परेभ्यो नमः ॥ १९ ॥ बोद्वव्या निपुणं बुधैः स्तुनिरियं कृत्वा मनस्तद्नं भारत्यात्रिपुरेत्यनन्यमनमा यत्राद्यवृत्ते स्फुटम् । एकद्वित्रिपदक्रमेण कथितम्त पादसंख्याक्षरे- मंत्रोद्वारविविविशेषमहिनः गसंप्रदायान्वितः ॥ २० ॥ मावा निग्वद्यमन्तु यदि बा कि बानया चिन्तया नूनं म्होत्रमिदं पटिप्यति जनो यस्यानि भनिम्न्वयि । संविलापि लघुत्वमात्मनि दृढं मंजायमानं हटा- त्वदन्या मुम्बर्गकृतेन चितं यन्मान्मयापि ध्रुवम् ॥ २१ ॥ दिव्या लाय. प्रथमः ।

·पञ्चस्तवी। १३ चर्चान्तकः। सौन्दर्यविभमभवो भुवनाधिपत्य- संकल्पकल्पतरवरुिपुरे जयन्ति । एते कवित्वकुमुदप्रकरावबोध- पूर्णेन्दवत्त्वयि जगजननि प्रणामाः ॥ १ ॥ देवि स्तुतिव्यतिकरे कृतवुद्धयस्ते वाचस्पतिप्रभृतयोऽपि जडीभवन्ति । तलानिसर्गजडिमा कतमोऽहमत्र स्तोत्रं तव त्रिपुरतापनपति कर्तुम् ॥ २ ॥ मातस्तथापि भवती भवतीव्रताप- विच्छित्तये स्तवमहार्णवकर्णधारः । स्तोतुं भवानि स भवचरणारविन्द- भक्तिमत् किमपि मा मुखरीकरोति ॥ ३ ॥ सूते जगन्ति भवती भवती विभर्ति जागर्ति तत्क्षयकृते भक्ती भवानि । मोह भिनत्ति भवती भवती रुणद्धि तीलायितं जयति चित्रमिदं भवत्या ॥४॥ पलिन्ननागपि नवाम्बुजपपगौरि गौरि प्रसादमधुरा समादधानि । तलिनिरन्तरमनदारादकीर्ण- भीमन्तिनीनवनमतत्य पतन्ति ॥ ५॥ पुनीमजोऽदयनरमपन्द दिपायरमपनिम्तिपावट। पसरवर्तिचीसपदसएए दलहजर हrs FE" : ས:ཨཱཙཱརབསམཱ པཎ༌གཙཱ་པས པས ཡས༌ བ ·काव्यमाला। - त्वत्पादपङ्कजरज प्रणिपातपूर्व पुण्यग्नल्पमनिमि कृतिभि कवीन्दै । क्षीरक्षपाकरदकलमिावदाता कैरप्यवापि भुवनत्रिनयेऽपि कीर्ति ॥ ७ ॥ कल्पद्रुमप्रसवकल्पितचित्रपूजा- मुद्दीपितप्रियतमामढरक्तगीतिम् । नित्यं भवानि भवतीमुपवीणयन्ति विद्याधरा कनकशैलगुहागृहेषु ॥ ८ ॥ लक्ष्मीवशीकरणकर्मणि कामिनीना- जो ॥१॥ माकर्षणव्यतिकरेपु च सिद्धमन्त्रः । नीरन्ध्रमोहतिमिरच्छिदुरप्रदीपो देवि त्वदनिजनितो जयति प्रसादः ॥ ९ ॥ देवि त्वदविनखरत्नभुवो मयूखाः प्रत्यग्रमौक्तिकरुचो मुदमुवहन्ति । सेवानति व्यतिकरे सुरसुन्दरीणां सीमन्तसीमि कुसुमस्तवकायितं यः ॥ १० ॥ मुभि स्फुरत्तुहिनदीधितिदीप्तदीप्तं मध्येललाटममरायुधरश्मिचित्रम् । हृच्चक्रचुम्बि हुतभुकणिकानुकारि ज्योतिर्यदेतदिदमम्ब तव स्वरूपम् ॥ ११ ॥ रूपं नव स्फुग्निचन्द्रमरीचिगौर- मालोकत शिरसि वागधिदैवतं यः । नि.मीममूक्तिरचनामृतनिर्मरम्य नन्य प्रमादमधुगः प्रसरन्ति वाचः ।। १२ ।। मिन्दुरपांमुपटलच्छरितामिव यां बनेजमा जनुस्मन्नपिनामिवोवीम् ।

·पञ्चत्तवी। यः पश्यति क्षणमपि त्रिपुरे विहाय ब्रीडा नृबानि मुहान्तमनुवन्ति ॥ १३॥ मातर्मुहूर्तमपि यः लरति वरूपं लाक्षारतप्रसरतन्तुनिभं भवत्याः । ध्यायन्यनन्यमनसस्तननगतप्ताः प्रचुनतीनि सुभगत्वगुणं तरण्य. ॥ १४ ॥ योऽयं चकास्ति गगनार्णवरतमिन्दु- योऽयं सुरानुरगुर पुस्प पुराणः । यहानमर्धनिदनन्धकसूदनस्य देवि त्वमेव तदिति प्रतिपादयन्ति ॥ १५ ॥ इच्छानुरूपननुरूपगुणप्रकर्ष संकर्षिणि त्वमभिमृष्य यदा विभर्षि । जायेत स त्रिभुवनैकगुरन्तदानी देव शिवोऽपि भवनत्रयत्रधारः ॥ १६ ॥ ध्यातासि हैनवति येन हिमांगुरस्मि- मालानलद्युतिरपल्मपमानसेन । तस्मादिलवमनवधमनन्तकल्प- मलेर्दिन मुजसि सुन्दरि पान्दिलान् ॥ १७ ॥ साधारनारतनिरोधदोन देषा मिन्दरभितसरोजगुणानुन नि । दीतं हदि हरनि देवि दानदारी पायन्ति तन्दि मोहिमगिरम : १८ ॥ देचिन्तयन्त पनि रूपमन्दपापरहिन् । तपादेव रस सामने དེ་ག་ཎེ༌ ·•irnt ti मनोवानि ! मणिगोन 41 निर्मा। निष्णारमिनमानगग गि म तमामनेकविता ॥ २१ ॥ उत्तयोगमिरे निरे पुनीत तचिरतनमधीमान नीति । फारागृहे निगडबन्धनयन्त्रितम्य त्वत्सम्मृतौ शटिति मे निगलागुटन्ति ॥ २२ ॥ त्वा व्यापिनीति सुमना इति कुण्डलीति त्वां कामिनीनि कमलेति कलावतीति । त्वां मालिनीति ललितेत्यपराजितेति देवि स्तुवन्ति विजयेति जयेत्युमेति ॥ २३ ॥ उद्दामकामपरमार्थमरोजखण्ड- चण्टद्युतिद्युतिमपासितपटिकाराम् । मोहद्विपेन्द्रकदनोद्यतबोधसिंह- लीलागुहां भगवती त्रिपुरां नमामि ॥ २४ ॥ गणेशबटुकस्तुता रतिसहायकागान्विता स्मरारिवरविष्टरा कुमुमवाणवाणैर्युता । अनङ्गकुसुमादिभिः परिवृता च सिद्धेस्त्रिभिः कदम्बवनमध्यगा त्रिपुरसुन्दरी पातु नः ॥ २५ ॥ रुद्राणि विद्रुममयी प्रतिमामिव त्यां ये चिन्तयन्त्यरुणकान्तिमनन्यरूपाम् ।

·पचाननी। तानत्य पागल पन मान्ने फण्टासमनामनामनारय ।। २६ ।। त्वपैकनिरुपणप्रणयिनारयो गोराण- ग्रागाफर्णनगगिना भयणयोममनिकननि । त्वत्पादानलातुरी करगे स्वकीतन बानि में कत्रापि त्यदपायनलमनिना में मयि मा दाम्यतु ।। २७ ।। त्वपगुष्टमिनदारिगपुपरस- मुहावरेमदनदेवनगार य.। तं रूपहीनमपि गन्नाथनिदियोप- मालोकयन्त्युरुनिनग्मतटान्तरण्य ॥ २८ ॥ ब्रमेन्द्रदररिचन्द्रमहसरश्मि स्कन्दहिपाननहुताशनवन्दिताय । वागीश्वरि त्रिभुवनेश्वरि विश्वमात- रन्तर्बहिश्च कृतमंसितये नमस्ते ॥ २९ ॥ यः स्तोत्रमेतदनुवामरमीश्वराया. श्रेयस्करं पठति वा यदि वा शृणोति । तस्पेप्सितं फलति राजभिरीट्यतेऽसौ जायेत स प्रियतमो मदिरेक्षणानाम् ॥ ३० ॥ इति पासव्या चर्चाम्नवो द्वितीय । घटस्तव । - आनन्दमन्धरपुरंदरमुक्तमाल्यं मौलौ हठेन निहितं महिपासुरस्य । पादाम्बुजं भवतु मे विजयाय मनु- मञ्जीरगिजितमनोहरमम्बिकायाः ॥ १ ॥ देवि त्र्यम्बकपनि पार्वति सति त्रैलोक्यमात. शिवे शर्वाणि त्रिपुरे मृडानि वरदे रुद्राणि कात्यायनि ।

·१८
भीगे मैन नणि गरि कानि
सत्पादपणताननगमग गोगा. न. ॥ २ ॥
देनिला सादेन ग प्रणमनि योगी ग.
न्याजन्मगुरपालिपीठानकोटीरकोदिया ।
यस्वागर्नति सोऽर्गते गुरगणेर्य गोनिन गगने
गस्त्वां ध्यागनि तं गगनिमी ग यागन्ति नामाः ॥ २ ॥
उन्मत्ता इव सग्रहा इव निषगायतमूळ व
प्राप्तप्रौढमढा इनार्तिविग्हमम्ता ज्वानी एन ।
ये ध्यायन्ति हि शैलराजतनया धन्याम्न एवाग्रत-
स्त्यक्तोपाधिविवृद्वरागमनसो ध्यायन्ति तान्युर्घन ॥ ४ ॥
ध्यायन्ति ये क्षणमपि निपुरे हदि त्या
लावण्ययौवनधनैरपि विप्रयुक्ता ।
ते विस्फुरन्ति ललितायतलोचनानां
चित्तकभित्तिलिखितप्रतिमाः पुमांसः ॥ ५ ॥
एतं किं नु दृशा पित्राम्युत विशाम्यस्यागम.निजैः
किं वामुं निगराम्यनेन सहसा किं वैकतामाश्रये ।
तस्येत्थं विवशो विकल्पललिताकूतेन योपिज्जनः
किं तद्यन्न करोति देवि हृदये यस्य त्वमावर्तसे ॥ ६ ॥
विश्वव्यापिनि यद्वदीश्वर इति स्थाणावनन्याश्रयः
शब्दः शक्तिरिति त्रिलोकजननि त्वय्येव तथ्यस्थितिः ।
इत्थं सत्यपि शक्नुवन्ति यदिमाः क्षुद्रा रुजो बाधितुं
त्वद्भक्तानपि न क्षिणोपि च रुपा तद्देवि चित्रं महत् ॥ ७ ॥
इन्दोर्मध्यगतां मृगाङ्कसदृशच्छायां मनोहारिणी
पाण्डूत्फुल्लसरोरुहासनगतां सिग्धप्रदीपच्छविम् ।
वर्पन्तीममृतं भवानि भवती ध्यायन्ति ये देहिन-
स्ते निर्मुक्तरुजो भवन्ति विपदः प्रोज्झन्ति तान्दूरतः ॥ ८॥

·पानी।
१०
पृषन्त्री शालिन्यानिकाने पीयूषपनि
गोरगरिय धान्य पिरन्यि ।
प्राथयि निगिन ना यायिन्ति ये भया
चित्तान्तनिरिनानिनापतिपदा विभनि ॥ ९ ॥
यसंगरन्नि तमामानी
वा अन्दिपनि तपकिमीणाम् ।
रागार्ण कालगनिणि मजयन्ती
कृल जगदधति चेननि नान्गाध्य ॥ १० ॥
लाक्षारसम्लपिनपाजतन्तन्वी-
मन्त स्मरत्यनुदिनं भवती भवानि ।
यन्तं लग्प्रतिममप्रतिमन्यरूपा
नेत्रोत्पलगशो मृगमर्चयन्ति ॥ ११ ॥
स्तुमन्त्या वाचमव्यक्ता हिमपन्देन्दुरोचिपम् ।
पदम्बमालां विभाणमापादतललन्बिनीम् ॥ १२ ॥
मूर्धान्दो सित्तपइजामनगता प्रालेयपाण्डत्विषं
वर्षन्तीममृतं सरोरुह वो वतेऽपि रन्ध्रेऽपि च ।
अच्छिन्ना च मनोहरा न ललिता चातिप्रसन्नापि च
त्यामेवं लरत लरारिदयिते वाक्सर्वतो वल्गति ॥ १३ ॥
ददातीष्टान्भोगान्क्षपयति रिपून्हन्ति विपदो
दह्त्याधीन्व्याधीशमयति सुखानि प्रतनुते ।
हटादन्तर्दुःखं ढलयति पिनष्टीष्टविररं
सहयाता देवी किमिव निरवद्यं न कुरुते ॥ १४ ॥
यन्त्वां ध्यायति वेत्ति विन्दति जपत्यालोकते चिन्तय-
त्यन्वेति प्रतिपद्यते कलयति स्तोत्याध्यत्यर्चति ।
यश्च त्र्यम्बकवल्हमे तव गुणानाकर्णयत्यादरा-
नन्द श्रीन गृहादपति विजयस्तस्याग्रतो धावति ॥ १५ ॥

·२० काव्यमाला। किं कि दु.खं दनुजदलिनि क्षीयते न स्मृताया का का कीर्ति. कुलकमलिनि ख्याप्यते न स्तुतायाम् । का का सिद्धि. सुरवरनुते प्राप्यते नाचिंताया के कं योगं त्वयि न चिनुने चित्तमालम्बितायाम् ॥ १६ ॥ ये देवि दुर्धरकृतान्तमुखान्तरस्था ये कालि कालघनपागनितान्तबद्वा । ये चण्डि चण्डगुरुकल्मपसिन्धुमन्ना- स्तान्पासि मोचयसि ताग्यमि स्मृतव ॥ १७ ॥ लक्ष्मीवशीकरणचूर्णमहोदगणि त्वत्पादपङ्कजरजासि चिर जयन्ति । यानि प्रणाममिलितानि नृणा ललाटे लुम्पन्ति देवलिखितानि दुरक्षराणि ॥ १८ ॥ मूढाः किमय वृथैव तपसा काय परिक्लिश्यते यज्ञैर्वा बहुदक्षिण किमितरे रिक्तीक्रियन्ते गृहा । भक्तिश्चेदविनाशिनी भगवतीपादद्वयी सेव्यता. मुन्निद्राम्बुरुहातपत्रसुभगा लक्ष्मीः पुरो धावति ॥ १९ ॥ याचे न कंचन न कंचन वञ्चयामि सेवे न कंचन निरस्तसमस्तदैन्यः । लक्ष्णं वसे मधुरममि भजे वरस्त्री- देवी हृदि स्फुरति मे कुलकामधेनुः ॥ २० ॥ नमामि यामिनीनाथलेखालंकृतकुन्तलाम् । भवानी भवसंतापनिर्वापणसुधानदीम् ॥ २१ ॥ इति पञ्चस्तव्यां घटस्तवस्तृतीयः । रे अम्बास्तवः । यामामनन्ति मुनयः प्रकृति पुराणी विद्येति यां श्रुतिरहस्यविदो वदन्ति ।

·तागपाटविनाकर पानां देवीमनन्यारण मरणं प्रपद्ये ॥ १ ॥ अन्य नए नय तायदफार्नुकानि राण्ठीभवन्ति पगमामपि गुस्पानानि । हिन्मस्य मे तिरमा समालगापि पाल्मल्यनिभादया भवती घिनोतु ॥ २ ॥ व्योमेनि विन्दुरिति नाद तीन्दलेखा- रूपेति वान्भवतरिति मातृकति । नि.स्यन्दमानमुसबोधसुधाग्यरूपा विद्योतमे मनसि भाग्यवता जनानाम् ॥ ३ ॥ आविर्भवत्पुलकसंततिभि शरीर- नि.स्यन्दमानसल्लिनयनैश्य नित्यम् । वाग्भिश्च गद्गदपदाभिरुपासते ये पादौ तवान्च भुवनेषु त एव धन्याः ॥ ४ ॥ वक्त्रं यदुद्यतमभिष्टुतये भवत्या- स्तुन्यं नमो यदपि देवि गिरः करोति । चेतश्च यत्त्वयि परायणमन्त्र तानि कस्यापि कैरपि भवन्ति तपोविशेषैः ॥ ५॥ मूलालवालकुहरादुदिता भवानि निर्भिद्य पट्मरसिजानि तडिल्लतेव । भूयोऽपि तत्र विशसि ध्रुवमण्डलेन्दु- निःस्यन्दमानपरमामृततोयरूपा ॥६॥ दग्धं यदा मदनमेकमनेकधा ते मुग्धः कटाक्षविधिरकुरयांचकार । धत्ते तदाप्रभृति देवि ललाटनेत्रं सत्यं हियैव मुकुलीकृतमिन्दुमौलिः ॥ ७ ॥ - ३ ·| " !! 10 " TER; 7-! 11 || 1-1 : 1 2111 1ो गोगो मामा-111 :॥ कागो": { "Tity" माकन त कोगा II HIT गारमा परिणनि नगालो ।। १० ।। जन्तीपचिमतनोः गति कमैगाम्मे निःशेषपाशपटलगि निमेषात । कल्याणि देशिफाटाक्षरामाश्रयेण कारुण्यतो भवनि शामववेपटीक्षा ॥ ११ ॥ गुक्ताविभूपणवती नविनुगामा यचेतमि स्फुरमि तारा तेव संध्या । एकः स एव भुवनत्रयगुन्दरीणा कंदर्पता मजति परशरी विनापि ॥ १२ ॥ ये भावयन्त्यगृतवाहिभिरंशुजाले- राप्यायमानभुवनामगृतेधरी त्वाम् । ते लद्धयन्ति ननु मातरलहनीयां ब्रह्मादिभिः मुरवरैरपि कालकक्षाम् ॥ १३ ॥ यः स्फाटिकाक्षगुणपुस्तककुण्डिकादा व्याख्यासमुद्यतकरां शरदिन्दुशुभाम् ।

·पञ्चस्तवी। २३ पद्मासनां च हृदये भवतीमुपास्ते मातः स विश्वकवितार्किकचक्रवर्ती ॥ १४ ॥ वर्हावतंसयुतवर्वरकेशपाशां गुञ्जावलीकृतघनस्तनहारशोभाम् । श्यामा प्रवालवदनां सुकुमारहस्तां त्वामेव नौमि शबरी शवरस्य जायाम् ॥ १५ ॥ अर्धन कि नवलताललितेन मुग्धे क्रीतं विभो. परुपमर्धमिदं त्वयेति । आलीजनस्य परिहासवचांसि मन्ये मन्दलितेन तव देवि जडीभवन्ति ॥ १६ ॥ ब्रह्माण्डबुहृद्कदम्बकसंकुलोऽयं मायोदधिविविधदुःखतरड्गमालः । आश्चर्यमम्ब झटिति प्रलयं प्रयाति त्वद्ध्यानसंततिमहावडवामुखाग्नौ ॥ १७ ॥ दाक्षायणीति कुटिलेति गुहारणीति कात्यायनीति कमलेति कलावतीति । एका सती भगवती परमार्थतोऽपि संदृश्यसे वहुविधा ननु नर्तकीव ॥ १८ ॥ आनन्दलक्षणमनाहतनामि देशे नादात्मना परिणतं तव रूपमीगे। प्रत्यङ्मुखेन मनसा परिचीयमानं शंसन्ति नेत्रसलिलैः पुलकैश्च धन्याः ॥ १९ ॥ त्वं चन्द्रिका शशिनि तिग्मरुचौ रुचिस्त्वं त्वं चेतनासि पुरुषे पवने वलं त्वम् । त्वं स्वादुताति सलिले शिखिनि त्वभूमा निःसारमेव निखिलं त्वदृते यदि स्यात् ।। २० ॥

·१५ him 7 ww • -- P 11:45 - 1 11' : * !! ! माग 1 (नागना 4.10.१ ॥ गोगाय देत मी जनित 'fits ! भागे . -11-17 । निन्तामणि फरामोपान fri. !! २३ ॥ हलमेल मानिराधीनमीगे संसारतापगमि दयगा पशूनाम् । कर्तनी किरणसंहतिरेव शका धर्म निनं शमयितुं निजया वृष्टा ॥ २४ ॥ शक्ति शरीरमधिदेवतमन्तरात्मा शानं क्रिया करणमासनमालमिच्छा। ऐचर्यमायतनमावरणानि न लं किं तन यद्भवसि देवि शशादमौलेः ॥ २५ ॥ भूमौ निवृत्तिरुदिता पयसि प्रतिष्ठा विद्यानले मरुति शान्तिरतीतगान्तिः । व्योमीति याः किल कलाः कलयन्ति विश्वं तासां हि दृरतरगम्य पद त्वदीयम् ॥ २६ ॥ यावत्पदं पदसरोजयुगं त्वदीयं नाङ्गीकरोति हृदयेषु जगच्छरण्ये ।

·पञ्चस्तवी। तावद्विकल्पजटिलाः कुटिलप्रकारा- स्तर्कप्रहाः समयिनां प्रलयं न यान्ति ॥ २७ ॥ यद्देवयानपितृयानविहारमेके कृत्वा मनः करणमण्डलसार्वभौमम् । याने निवेश्य तव कारणपञ्चकत्य पर्वाणि पार्वति नयन्ति निजासनत्वम् ॥ २८ ॥ स्थूलालु मूर्तिषु महीप्रमुखासु शंभोः कल्याश्चनापि तव वैभवमन्व यस्याः । पत्या गिरामपि न शक्यत एव वक्तुं सासि तुता किल मयेति तितिक्षितव्यम् ॥ २९ ॥ कालाग्निकोटिरुचिमन्व पडध्वशुद्धा- वाप्तावनेषु भवतीनमृतौघवृष्टिम् । श्यानां घनस्तनतटां सकलीकृतौ च ध्यायन्त एव जगतां गुरवो भवन्ति ॥ ३० ॥ विद्यां परां कतिचिदम्बरमन्ब केचि- दानन्दमेव कतिचित्कतिचिच्च मायाम् । त्वां विश्वमाहुरपरे वयमामनामः साक्षादपारकरुणां गुरुमूर्तिमेव ॥ ३१ ॥ कुवलयदलनीलं वर्वरनिन्धकेशं पृथुतरकुचभारकान्तकान्तादलग्नम् । किनिह बहुभित्तैत्त्वत्त्वरूपं परं नः सकलजननि मातः संततं संनिधत्ताम् ॥ ३२ ॥ इति पश्त्तव्यानन्बालवतुर्थः । सरजनीतः। अजानन्तो यान्ति क्षयमवशमन्योन्यालहै- रमी मायाभन्यौ तव परिल्ठन्तः समयिनः ।

·काव्यमाला।
जगन्मातर्जन्मज्वरमयतमःकौमुदि वयं
नमस्ते कुर्वाणा शरणमुपयामो भगवतीम् ॥ १ ॥
वचस्तांगम्यस्वरसपरमानन्दविभव-
प्रबोधाकाराय द्युतितुलितनीलोत्पलरुचे।
शिवस्याराध्याय स्तनभरविनम्राय सततं
नमस्तस्मै कस्मैचन भवतु मुग्धाय महसे ॥ २ ॥
अनाद्यन्ताभेदप्रणयरसिकापि प्रणयिनी
शिवस्यासीर्यत्त्व परिणयविधौ देवि गृहिणी ।
सवित्री भूतानामपि यदुदभू शैलतनया
तदेतत्संसारप्रणयनमहानाटकसुखम् ॥ ३ ॥
ब्रुवन्त्येके तत्त्वं भगवति सदन्ये विदुरस-
त्परे मातः प्राहुस्तव सदसदन्ये सुकवयः ।
परे नैतत्सर्व समभिदधते देवि सुधिय-
स्तदेतत्त्वन्मायाविलसितमशेष ननु शिवे ॥ ४ ॥
लठद्गुञ्जाहारस्तनभरनमन्मध्यलतिका-
मुदञ्चद्धर्माम्भ.कणगुणितनीलोत्पलरुवम् ।
शिवं पार्थत्राणप्रवणमृगयाकारगुणितं
शिवामन्वग्यान्ती शबरमहमन्वेमि शबरीम् ॥ ६
मिथः केशाकशिप्रधननिधनास्तर्कघटना
बहुश्रद्धाभक्तिप्रणयविषयाः शास्त्रविधयः ।
प्रसीद प्रत्यक्षीभव गिरिसुते देहि शरणं
निरालम्बं चेतः परिलठति पारिप्लवमिदम् ॥६॥
शुनां वा वह्वेर्वा खगपरिषदो वा यदशनं
कदा केन केति कचिदपि न कश्चित्कलयति ।
अमुप्मिविश्वासं विजहिहि ममाहाय वपुषि
प्रपद्येथाश्चेतः सकलजननीमेव शरणम् ॥ ७ ॥

·पञ्चस्तवी। तडित्कोटिज्योतियुतिदलितपड्मन्धिगहनं प्रविष्टं खाधारं पुनरपि सुधावृष्टिवपुपा । किमप्यष्टत्रिशकिरणसकलीभूतमनिशं भजे धाम श्यामं कुचभरनतं बर्वरकचम् ॥ ८॥ चतुप्पत्रान्त पड्दलभगपुटान्तलिवलय- स्फुरद्विद्युद्वह्रिद्युमणिनियताभद्युतियुते । पडलं भित्त्वादो दशदलमथ द्वादशदलं कलासं च यलं गतवति नमस्ते गिरिसुते ॥ ९ ॥ कुलं केचित्माहुर्वपुरकुलमन्ये तव बुधाः परे तत्संभेदं समभिदधते कौलमपरे । चतुर्णामप्येपामुपरि किमपि प्राहुरपरे महामाये तत्त्वं तव कथममी निश्चिनुमहे ॥ १० ॥ पडवारण्यानी प्रलयरविकोटिप्रतिरुचा रुचा भस्मीकृत्य स्वपदकमलप्रहगिरसाम् । वितन्वान शैवं किमपि वपुरिन्दीवररुचिः कुचाभ्यामाननस्तव पुरुषकारो विजयते ॥ ११ ॥ प्रकाशानन्दाभ्यामविदितचरी मध्यपदवीं प्रविश्यैतहून्रविशशिसमाख्यं कवलयन् । प्रविश्योर्व नादं लयदहनभन्मीकृतकुलः प्रसादात्ते जन्तु शिवमकुलमन्त्र प्रविशति ॥ १२ ॥ मनुष्यात्तिर्यञ्चो मरुत इति लोकनयमिदं भवाम्भोधौ मन्नं त्रिगुणलहरीकोटिलुठितम् । फटाक्षश्चेदत्र कचन तव मातः करुणया शरीरी सद्योऽयं ब्रजति परमानन्दतनुतान् ॥ १३ ॥ प्रियङ्गुश्यामाङ्गीमरुणतरवास किसलयां समुन्मीलन्मुक्ताफलकहल्नेपथ्यसुभगान् ।

·२८
काव्यमाला।
स्तनद्वन्द्वस्फारस्तबकनमितां कल्पलतिका
सकृद्ध्यायन्तस्त्वां दधति गिनचिन्तामणिपदम् ॥ १४ ॥
पडाधारावर्तरपरिमितमन्त्रोमिपटलै-
र्लसन्मुद्राफेनैर्वहुविधचलदैवतअषैः ।
क्रमस्रोतोभिस्त्वं वहसि परनादामृतनदी
भवानि प्रत्यग्रा शिवचिदमृताब्धिप्रणयिनी ॥ १५ ॥
महीपाथोवहिश्वसनवियदात्मेन्दुरविभि-
र्वपुर्भिम्रस्ताशैरपि तय कियानम्ब महिमा ।
अमून्यालोक्यन्ते भगवति न कुत्राप्यणुतमा-
मवस्थां प्राप्तानि त्वयि तु परमव्योमवपुपि ॥ १६ ॥
कलां माया प्रज्ञा समयमनुभूति समरसं
गुरुं पारम्पर्य विनयमुपदेशं शिवकथाम् ।
प्रमाणं निर्वाणं प्रकृतिमतिभूति परगुहां
विधि विद्यामाहुः सकलजननीमेव मुनयः ॥ १७ ॥
प्रलीने शब्दौघे तदनु विरते विन्दुविभवे
ततस्तत्त्वे चाप्टध्वनिवपुरुपाधिन्युपगते ।
श्रिते शाक्ते पर्वण्यनुकलितचिन्मात्रगहनां
स्वसंवित्तिं योगी रसयति शिवाख्यां पतनुम् ॥ १८
परानन्दाकारां निरवधिशिवैश्वर्यवपुषे
निराकारां ज्ञानप्रकृतिमपरिच्छिन्नकरुणाम् ।
सवित्री लोकानां निरतिशयधामास्पदपदां
भवो वा मोक्षो वा भवतु भवतीमेव भजताम् ॥ १९
जगत्काये कृत्वा तदपि हृदये तच्च पुरुषे
पुमांसं विन्दुस्थं तमपि वियदाख्ये च गहने ।
तदेतज्ज्ञानाख्ये तदपि परमानन्दगहने
महाव्योमाकारे त्वदनुभवशीलो विजयते ॥ २० ॥

·पञ्चस्तवी। २९ विधे वेद्ये विद्ये विविधसमये वेदगुलिके विचित्रे विश्वाये विनयसुलभे वेदजननि । शिवाज्ञे शूलस्थे शिवपदवदान्ये शिवनिधे शिवे मातर्मयं त्वयि वितर भक्ति निरुपमाम् ॥ २१ ॥ विधेर्मुण्डं हत्वा यदकुरुत पात्रं करतले हरि शूलपोतं यदगमयदंसाभरणताम् । अलं चक्रे कण्ठं यदपि गरलेनाम्ब गिरिशः शिवस्थायाः शक्तेस्तदिदमखिलं ते विलसितम् ॥ २२ ॥ विरियाख्या मातः सृजसि हरिसंज्ञा त्वमवसि त्रिलोकी रुद्राख्या हरसि विदधासीश्वर दशाम् । भवन्ती नादाख्या विहरसि च पाशौघदलनी त्वमेवैकानेका भवसि कृतिभेदैगिरिसुते ॥ २३ ॥ मुनीना चेतोभिः प्रमृदितकपायैरपि मना- गगक्यं संस्प्रष्टुं चकितचकितैरम्ब सततम् । श्रुतीनां मूर्धानः प्रकृतिकठिनाः कोमलतरे कथं ते विन्दन्ते पदकिसलये पार्वति पदम् ॥ २४ ॥ तडिद्वल्ली नित्याममृतसरितं पाररहितां मलोत्तीणी ज्योत्त्नां प्रकृतिमगुणग्रन्थिगहनाम् । गिरां दूरां विद्यामविनतकुचां विश्वजननी- मपर्यन्तां लक्ष्मीमभिदधति सन्तो भगवतीम् ॥ २५ ॥ शरीरं क्षित्यम्भ प्रभृतिरचितं केवलमिदं सुखं दु.खं चायं कलयति पुमांश्चेतन इति । स्फुटं जानानोऽपि प्रभवति न देही रहयितुं शरीराहंकारं तव समयवाह्यो गिरिसुते ॥ २६ ॥ पिता माता आता सुहृदनुचरः सम गृहिणी वपुः क्षेत्रं मित्रं धनमपि यदा मां विजहति ।

·. तगाना गाको महागोले मानव निरि॥ २० ॥ मुतापाने कि : गो नि गिरिग किता। जनागन्ना भोगामि गिनी विवाहाजागानी नलिक ॥२८॥ फणालाहीशीना गीगशिमानुभाग पर जाना नियमानः कणिका । शिवादि शिराय शिवलयतनो गौमुरे सवाम्ते भक्तम्य गुरमिलिनिर भगाति ॥ २९ । पुरः पश्चादन्तर्वहिरपरिमेय परिमित परं स्थूलं सूक्ष्मं सकुलमकुल गुप्पामगुहम् । दवीयो नेदीयः सदमदिति विश्व भगवती सदा पश्यन्त्याख्या वहमि भुवनक्षोभजननीम् ॥ ३० प्रविश्य त्वन्मार्ग सहजदयया देशिकदृशा पडध्वध्वान्तौघच्छिदुरगणनातीतकरुणाम् । परामाज्ञाकारां सपदि शिवयन्ती शिवतनुं खमात्मानं धन्याश्चिरमुपलभन्ते भगवतीम् ॥ ३१ ॥ मयूखाः पूष्णीव ज्वलन इव तद्दीप्तिकणिकाः पयोधौ कल्लोलाः प्रतिहतमहिनीव पृषतः। उदेत्योदेत्याम्ब त्वयि सह निजैः सात्त्विकगुणै- भजन्ते तत्त्वौघा प्रशममनुकल्पं परवशा. ॥ ३२ ॥ विधुर्विष्णुर्ब्रह्मा प्रकृतिरणुरात्मा दिनकरः स्वभावो जैनेन्द्रः सुगतमुनिराकाशमनिलः । शिवः शक्तिश्चेति श्रुतिविषयतां तामुपगतां विकल्पैरेमिस्त्वामभिदधति सन्तो भगवतीम् ॥ ३३ ।

·पचन्नवी। गिवस्त्वं शक्तिन्त्वं त्वमसि समया त्वं ममयिनी त्वमात्मा त्व दीक्षा त्वमयमणिमादिगुणगणः । अविद्या त्वं विया त्वममि निखिलं त्वं फिमपरं पृथक्तत्त्व त्वत्तो भगवति न वीक्षामह इमे ॥ १४ ॥ त्वया यो जानते रचयति भवत्यैव सततं त्वयैवेच्छत्यन्य त्वमसि निसिला यस्य तनवः । गता मान्यं गंभोर्वहति परमं व्योम भवती तथाप्येवं हित्वा विहरति शिवस्येति किमिदम् ॥ ३५ ॥ असंख्यै. प्राचीनैर्जननि जननें कर्मविलया- स्कृते जन्मन्यन्ते गुरुवपुपमामाद्य गिरिशन् । अवाप्याज्ञां शैवीं क्रमतनुरपि त्वा विदितवा- नयेयं त्वत्पूजास्तुतिविरचनैरेव दिवसान् ॥ ३६ ॥ यत्पटपत्रं कमलनुदितं तस्य या कर्णिकाख्या योनिस्तस्याः प्रथितनुदरे यत्तदोंकारपीठन् । तसिन्नन्त. कुचभरनतां कुण्डलीत. प्रवृत्तां न्यामाकारा सकलजननी संतत भावयामि ॥ ३७ ॥ भुवि पयसि कृशानौ मारुते खे शशाझे सवितरि यजमानेऽप्यष्टधा शक्तिरेका । वहति कुचभराभ्यां यावनम्रापि विश्वं सकलजननि सा त्वं पाहि मामित्यवश्यम् ॥ ३८ ॥ इति पचत्तव्या सल्ल्जननीस्तवः पचमः । इति पञ्चस्तवी समाप्ता।

·काव्यमाला। श्रीदामोदरगुप्तविरचितं कुहनीमतम् । स जयति संकल्पभवो रतिमुखगतपत्रचुम्बनभ्रमरः । यस्यानुरक्तललनानयनान्तविलोकनं वसतिः ॥ १ ॥ अवधीर्य दोषनिचयं गुणलेशे संनिवेश्य मतिमार्याः । कुट्टन्या मतमेतद्दामोदरगुप्तविरचितं शृणुत ॥ २ ॥ अस्ति खलु निखिलभूतलभूपणभूता विभूतिगुणयुक्ता । मुक्ताभियुक्तजनता नगरी वाराणसीनाम ॥ ३ ॥ अनुभवतामपि यस्यामुपभोगान्कामतः शरीरवताम् । शशधरखण्डविभूपितदेहलयः किल न दुष्पाप ॥४॥ १. अयं दामोदरगुप्तकविः कश्मीरमहीपतेर्जयापीडस्य मन्त्रिप्रवर आसीत्. 'स दा मोदरगुप्ताख्यं कुटनीमतकारिणम् । कवि कवि पलिरिव धुर्य धीसचिवं व्यधात् ॥ (४।४९५) इति राजतरङ्गिणी. भासंश्च तत्सभायामन्येऽपि महाविद्वासो महाकवयश्व खयं च जयापीडनृपतिः पण्डित आसीत्. 'क्षीराभिधाच्छन्दविद्योपाध्यायात्संभृतश्रुतः बुधै. सह ययौ वृद्धिं स जयापीडपण्डितः ॥' (४ । ४८८) इति, 'देशान्तरादागमय व्याचक्षाणः क्षमापतिः । प्रावर्तयत विच्छिन्न महाभाष्यं खमण्डले ॥' (४।४८७) इति, 'अवस्थावेदकास्तत्र प्रथिताः पृथिवीभुजा । आर्द्वान्तःकरणैः श्लोकाः स्मर्यन्तेऽद्यापि सूरिभिः ॥' (४ ॥ ५४८) इति, 'विद्वान्दीनारलक्षेण प्रत्यहं कृतवेतनः । भोऽभूदुद्भट- स्तस्य भूमिभर्तुः सभापति. ॥' (४ । ४९४) इति, 'मनोरथ शङ्गदत्तश्चटकः सधि- मास्तथा । बभूवुः कवयस्तस्य वामनाद्याश्च मन्त्रिणः ॥ (४॥ ४९६) इति च राजतर गिणी. स जयापीडमहीपतिः ७५५ मितात्त्रिस्तवत्सरादारभ्य ७८६ मितवत्सर पर्यन्तं कश्मीरवसुंधरां बुभोज. अयं ग्रन्यस्तु लुप्तप्राय एवासीत् पूर्वतरे वर्षे डॉक्टर पीटर्सनेनैक तालपत्रलिसितमेतत्पुस्तकं खम्भातनगरादधिगतम्. पूर्ववर्षे च जी पुस्तकद्वयमस्माभिरप्यधिगतम्. कि त्वेतानि त्रीण्यपि पुस्तकान्यसमाप्तान्यशुद्धानि च सन्ति. संपूर्णस्य शुद्धस्य च पुस्तकस्य लाभे निराशा वयमस्यातिदुर्लभप्राचीनमनोहरन न्थस्य मूलच्छेदो मा भूदिति तादृशस्यैव मुद्रणं कर्तुं प्रवृत्ताः स्मः. माशास्महे च विक लस्याप्यस्य ग्रन्थस्य खण्डेन्दोरिव विलोकन मनागपि मनोविनोदावह भविष्यति सह दयानाम्. २. 'शम्भलीमतम्' इति पूर्वोकतालपत्रपुस्तके नाम वर्तते. शम्भली कुटन च पर्यायशब्दी.

·रानीमनम् । चन्त्रविपिना भनिरता मगरिबाग । चारलियोऽपि मन परापानमनगम गाना ॥ ५ ॥ अतितुझसुरनिकेतन मगरम किसनगिनि। गजस्तिमित विराजनि कानमो नीभि. ॥ ६ ॥ अपिरतमंददनाचरणमा कामपाणिनम् । सल्फमलवतीलक्ष्मी निमनि बसुभानन ॥ ५ ॥ यत्र च रमणीभूपणरयवभिनितम्याडिभोगागे । शिष्याणामाचार्य व पार्यते पटनाम् ॥ ८ ॥ दिव्यधराधरभूरिय या राजति मे तयारणोपेना । पंहुलनिनीयवतीय प्रोज्ज्वलपिज्योपशोभिता या न ॥ ९ ॥ यतिगणगुणसमुपेता या नित्यं छन्दसामिव प्रचिति. । वनपहिरिव संगाल तुरुप्पसेनेव देहुलगन्धर्वा ॥ १० ॥ तारागणोऽनुलीन. प्रियदोषी यत्र कौशिकाः मततम् । गये वृत्तच्यवनं परगृहरोधस्तथाँक्षेषु ।। ११ ॥ फ्लभृतो ध्यानसाः (१) पदेवेदिषु यत्र धतुवादित्वन् । सुरतेप्रवराक्रमणं दानच्छेदो मदच्युतो फरिणाम् ॥ १२ ॥ तीनकरत्वं भानोरविवेको यत्र मिपमुहदानाम् (')। योगिषु दण्डग्रहणं संधिच्छेदः प्रगृखेषु ॥ १३ ॥ १. चन्द्र वर्षे भूरणविशेषो वा, (पक्षे) हिमाशु. २. भूतिरंश्चर्य मा च. : भुजगा. पिता (प) सर्पाः. ४. मत्तपारण. प्रासादवीधीना परण्टक', (पझे) मत्तगज . ५ कृष्णपतरानिरिद. ६. धिप्यानि गृहानि, (पक्षे) नक्षत्राणि तिगत सन्यासिसमूह ; (पक्ष) पति पाठविच्छेदस्थलम्, गणाधा मगणाया', तहणेन समुपेता. ८. सप्रापारा संगृहा वा, (पक्षे) सरक्षा सरक्षविशेषा पा ९. सगा- ना लक्षा च. १०. भालीन , न भूमिलीनः, आकारास्थित इति यावत्; (पक्षे) अस- रोल्पा. ११. दोषा रात्रि (पक्षे) दुर्गुणा.. १२ उल्का.. १३. चारित्रभा , (पक्ष) उन्दोमा . १४. मापदनीलायाम्. १५. वैयाकरणेषु १६ धातको भूवादयः; (पक्षे) पारदादीनां धान्वन्तराणामप्पोपधप्रक्षेपण गे क्लधीतत्व सपादयन्ति ते धातुवादिनः. ते च प्रायो पयका भवन्तीति तातर्यम् १७.नारीणाम् ; (पक्षे) दुर्वलस्य. १८. संधिच्छेद- शारदत्त संधिभेदनम्, (प) सधिप्रगृह्यौ व्याकरणप्रसिद्धी ·पामो गो Tham | नागा परिवाती दिनrint || १४ | नुमान गतिm गेले ।। रमणीनने मार्ग का 1 ॥ १५ ॥ गम्मामुपानीमाागि पनि । नगरपाणि नानी || 2: ॥ मन्नानाभिरामा मिनातीनागि अमगनतीन गागा मिना निर्मिता जगति ।। १७ ॥ तस्सा रागपतितनुमि आमिना यशोगजननी। आकृष्टेश्वरादया प्रालेगनगाभिगणतनये ॥ १८ ॥ 'संसक्तमोगिनेत्रा मन्दरचरणीभृतो यथा मूर्ति । उपरि गता शूलानामन्धासुरगात्रलेखेव ॥ १० ॥ समुवास वाररामा मानसवमते गरीरिणी शक्ति । निःशेपवेशयोपिद्विभूपणं मालती नाम ॥ २० ॥ (विशेषकम्) पेशलवचसा वसतिर्लीलानामालयः स्थिति. प्रेम्ण. । भूमिः परिहासानामावसथो चक्रकवितानाम् ॥ २१ ॥ सा शुश्राव कदाचिद्धवलालयपृष्ठदेशमधिरूढा । केनापि गीयमानां प्रसङ्गपतितामिमामार्याम् ॥ २२ ॥ 'यौवनसौन्दर्यमदं दूरेणापास्य वारवनिताभिः । यलेन वेदितव्याः कामुकहृदयार्जनोपायाः' ॥ २३ ॥ १. छन्द.शास्त्रे गुर्वक्षरव्यशकरेसा वका क्रियते. २ प्रसन्ना सुरा. ३. तापिच्छयक्ष (पक्षे) तिलकम् ४. नन्दन मनोहारि वनम् (पक्षे) तन्नामक वनम्. ५. विसुधा प ण्डिता देवाश्च. ६ गहा ७. विले आमत इति विलासिनः रापा; (पक्ष) विलसन शीला भोगिनः श्लेषे वयोरभेदः ८. पार्वतीव. ९. संसक्तानि भोगिना कामिना ने त्राणि लोयनानि यत्याम् ; (मन्दराचलपक्षे तु) संसक भोगिरूपं सर्परप नेत्र मन्धनर ज्जुर्यस्याम् १०. शुलानां पण्यत्रीणाम् ; (पक्षे) त्रिशूलानाम्. अन्धकासुरशरीर महाटे वेन शलोपरि स्थापितमिति पुराणम् ११. 'वकयिकानाम्' इति पाठान्तरम् १२. 'देवालय-' इति पा०. १३. 'गायमानाम्' इति पा०.

·कुट्टनीमतम् । ३५ श्रुत्वाथ विपुलजघना मनसीदं मालती चकार चिरम् । अतिसांप्रतमुपदिष्टं सुहृदेवानेन साधुना पठता ॥ २४ ॥ तद्गत्वा पृचामो विकराला कलितसकलसंसाराम् । यस्याः कामिजनौघो दिवानिशं द्वारमध्यास्ते ॥ २५ ॥ इति मनसि सा निवेश्य द्रुततरमवतीर्य वेश्मनः शिखरात् । विकरालाभवनवरं परिजनपरिवारिता प्रययौ ॥ २६ ॥ अथ विरलोन्नतदशनां निभहनुं स्थूलचिपिटनासाग्राम् । उल्वणचूचुकलक्षितशुष्ककुचस्थानशिथिलकृत्तितनुम् ॥ २७ ॥ गम्भीरारक्तदृशं निर्भूपणलन्बकर्णपॉली च । कतिपयपाण्डुरचिकुरां प्रकटशिरांसंततायतमीवाम् ॥ २८ ।। सितधौतवसनयुगलां विविधौषधिमणिसनाथगलसूत्राम् । तन्वीमङ्गुलिमूले तपनीयमयीं च बालिकां दधतीम् ॥ २९ ॥ गणिकागणपरिकरितां कामिजनोपायनप्रसक्तदृशम् । आसन्धामासीनां विलोकयामास विकरालाम् ॥ ३० ॥ (कुलकम्) अथ सा विधाय दूराक्षितिमण्डललीनमौलिना प्रणतिम् । परिपृष्टकुशलवार्ता समनुज्ञातासनं भेजे ॥ ३१ ॥ अथ विरचितहत्तपुटा सप्रश्रयमासनं समुत्सृज्य । इदमूचे विकरालामवसरमासाद्य मालती वचनम् ॥ ३२ ॥ विदधासि हरिमकौस्तुभमहरिं हरिमगजनाथममरेन्द्रम् । अद्रविणं द्रविणपति नियतं मतिगोचरे पतितम् ॥ ३३ ।। अवमेव बुद्धिविभवं हृतविभवस्ते पटच्चरावरणः । कामुकलोकः कथयति सन्त्रागारेषु भुञ्जान ॥ ३४ ॥ उपसंहृतान्यकर्मा धनवर्मा नर्मदानियुगलस्य । सकलसमर्पितसंपद्यदुपेतः पादपीठत्वम् ॥ ३५ ॥ १. 'तदृद्धाम्' इति पा०. २ "विकरालोम्' इति पा०. ३. 'विश्रालीभवन-' इति 10. ४. 'पाल' इति पा०. ५. संनतायत-' इति पा०. ६. 'परिकलिताम्' इनि मा०. आसन्यां वेत्रासने इत्यर्थः.

·२६ गनुपगतो नगरा गागन्दराम मणम 'म । प्रीणाति मदनगेना शिपाय निमानि रिकम् ॥ २६ ॥ गलीलार्पित नरणी मार्गा भरपुरनगंगा । परितो नाजति परं मृा मान्पाणिगुगलेन ॥ २७ ॥ गनिमितविभवो दीक्षितभवदेवपुत्रशुभदेवः । निशितोऽपि नोति केशवसेनागृहद्वारम् ॥ २८ ॥ अन्या अपि कामिजनं साधारणगोषितो यदाक्रम्य । विदधति कर्पटशेष विलसितमेतत्तवोपदेशानाम् ॥३९॥ (कुलम्) हीनान्वयजन्मानो गुणहीना रोगिणो निराकृतयः । उपसेविता मयापि प्रकटीकृतरागमौष्ठवं पुरुषाः ॥ ४० ॥ मातः किं विदधामो हतधातुमिताभियोगेन । नासादयाम दृश्यं निजतनुपण्यप्रसारकेणापि ॥ ४१ ॥ तत्कुरु मातरनुग्रहमभिधत्व ममापि देहिनो भोग्यान् । तेषां च वेशचेष्टितमनसिजशरजालपातनोपायान् ॥ ४२ ॥ इति गिरमुदीरयन्ती सप्रेमामृश्य पाणिना पृष्ठे । रुचिरवचो विकराला रुचिराकृतिमालतीमूचे ।। ४३ ॥ (कुलकम् अयमेव दयमानस्मरनिर्गतधूमवर्तिकाकारः । चिकुरभरस्तव सुन्दरि कामिजनं किंकरीकुरुते ॥ ४४ ॥ अयमेव ते कृशोदरि मन्दोल्लसितभ्रुविधमाधारः । अधरीकरोति धीरान्मधुरस्मितसुभगवीक्षितविशेपः ॥ ४५ ॥ इयमेव दशनकान्ती रतिकान्ताकूतमतितरां कुरुते । श्रुतिपथमप्युपयाता नियतं तव कामिना मनसि ॥ ४६ ॥ इयमेव दशनपती रुचिराचिरकान्तिदामसमकान्तिः । उत्पादयति नितान्तं तव मन्मथदाहवेदनां पुंसाम् ॥ ४७ ॥ इदमेव समुल्लपितं लीलावतिविजितपरभृतध्वनितम् । तव निःशेषभुजंगव्याकर्पणसिद्धमन्त्र उच्चरितः ॥ ४८ ॥ १ ·कुट्टनीमतम् । दमेव मकरकेतननिकेतनं स्तनयुगं तवाभोगि । भोगवति भोगसाधनमपरोगायत्रहो व्यर्थः ॥ ४९ ॥ इदमेव बाहुयुगलं नृणालतनुमुन्दरं तवाभोगि । वसन जनयति नदनं फनकाङ्गदभूषणं सुतनु ॥ ५० ॥ अयमेव मध्यदेश कंदर्पादेशकरणचतुरस्ते । प्रकृमोऽपि शरीरदतो दशमी प्रापयति मन्मथावस्थाम् ॥ ११ ॥ योद रोनराजि संकल्पजचापयष्टिगुणशोभान् । दधती विदधाति नव स्मरसायकगल्यविक्लवान्यून. ॥ ५२ ॥ इदमेव च पृथुजपनं कलधौतगिलातलाभिरमणीयम् । तय तरणि वशीकरणं यतिसंयतिनायकारि करभोरु ॥ १३ ॥ दद तबोरगं रम्मास्तम्भोपनं मनोहारि । दमुन्दरि नाभिमतं मदनज्वरशान्तये क्त्य ॥ ५४ ॥ चौदनाल्पनरोले कनकलतादिभमं सुवृत्तमिदन् । जदागनेन्छति कामणलप्राप्तये क इह ॥ ५५ ॥ भिजिन्दाहिनरागं विजितस्थलकनलिनीविलासमिदम् । त्व तरुपि चपगलं न्वन नानसनरंकुरुते ॥ ५६ ॥ रेपयति दारपेन्द्र रंस हसति प्रयातमिदमेव । रुवाति ललितं यूनां दयानि नाति ॥ १७ ॥ त्यपि गरे ते बनल्नधानं संविधाय तनुमभ्ये । गाय बथयामि सद्धिदिभदानुसारेण ॥ १८ ॥ स्पीएर तपस्यन मनेकाहरनुमतिपत् । स्वाभीमनिविगं वदि संपनीरले नुतनु ॥ ९६ ॥ नमः पितरि निलकटकले। मनायो मति निम्मे ।। १० । समरन देव जी ! किन्ने र दिमिरे : ६१। .

·कागगाला। सुमनोमालां कण्ठात्सादरनेता ददाति नारी। अपनीय सताम्बूलामनवसरे साधुवादं न ॥ ८३ ॥ भुजपतनमानसंस्थितिलालियोहनपातिलितानि । अनयैव निर्मितानि स्थानकशुद्धिश्च नातुरशं च ॥ ८४ ।। प्रविभक्तैर्भावर रेभिनयभक्त्या परिभैश्चिनैः । रम्भामप्यतिगेते किमुतेतरनर्तकीलोकम् ॥ ८५ ॥ इत्यपसारकविरतादविरतमुच्छलितकण्ठमत्युः । वर्णयति भावितामा लक्षितपदमात्रया पातम् ॥ ८६ ।। प्रायेण भट्टतनयो भवतीदृगवेपचेष्टितो भद्रे । तं मदनवागुरान्त. पातयसि यथा तथा ब्रूमः ।। ८७ ॥ चतुरा प्रागल्भ्यवती परचित्तज्ञानकौशलोपेता । योज्या तस्सिन्दूती वक्रोक्तिविभूपिता प्रयत्नेन ॥ ८ ॥ समुपेत्य तयावसरे ताम्बूलं सुमनसश्च दत्त्वत्थम् । अभिधातव्यः सुन्दरि मकरध्वजदीपकैर्वचनैः ।। ८९ ॥ जन्मसहस्रोपचितै. पुण्यचयैरय मलितमस्माकम् । यस्त्वं नयनानन्दन नयनावसरं समेतोऽसि ॥९० ॥ चाटुक्रममनुरागं प्रणयरुषौ विरहजनितशोकार्तिम् । प्रकटयति वाररमणी नटीव शिक्षाभियोगेन ॥ ९१ ॥ प्रवयसि यौवनशालिनि हीनकुले सत्कुलप्रसूते च । रोगवति दृढशरीरे समचित्ता योगिनश्च गणिकाश्च ॥ ९२ ॥ उपचरिताप्यतिमानं पण्यवधूः क्षीणसंपदः पुंसः । पातयति दृशं व्रजतः स्पृहया परिधानमात्रेऽपि ॥ ९३ ।। इत्थं दृढतरवासितमनसां पुंसामसांप्रतं पुरतः । वेशविलासवतीनामशरीरशरव्यथाकथनम् ॥ ९४ ॥ (कुलकम्) १. 'वातुरश्म्यश्च' इति, 'चातुरस्य च' इति च पा०. २ 'अभिनव' इति पा. ३. 'यातम्' इति पा०. ४. इदम्' इति पा०. ५. 'चाइक्ति सानुराग' इति पा ६. 'विदधाति' इति पा०. ७ 'गणिका च' इति पा०. ८. 'युतम्' इति पा०. 'कुरुते' इति पा०.

·हनीमनम् । ४१ चलमणिनायकापरिग्यमानीग्नामरणा । सुपरवति मागमा कम्पनी नेन पयामि ॥ ९५ ॥ दिनानिमाती मालत्या. मगचापबाणेन । चरगं स्मणीयामानविषय या मंजता ॥ १६ ॥ क्षणमुत्कण्टकिनामी णमुल्बणदारयनायता । क्षणमुपजातोकापा ग्वेदायपु. क्षणं भवति ॥ ९७ ।। दरविनावितकार्या गारहितधीरभायमत्युशैः । रोदिति गायति तप्यनि गुपति चलम्भिनी भवति ॥ ९८ ।। पतति मुहुः पर्यई मुहुरहे परिजनन्य गुरवनौ । फिसलयकल्पिततल्पे मुतुरन्भसि गुरनजसंतप्ता ॥ ९९ ॥ महिपीव पहादिग्धा रंमीच मृणालवलयपरिवाग । सुभग मयूरीवासी मुजंगविद्वेषिणी जाता ॥ १०० ॥ कदलीचम्पकचन्दनपरुहनीरपनसारम् । सुन्दर शशधरकान्तं नो मान्य मदनदुतभुजस्तस्याः ॥ १०१ ॥ अपसारव घनसारं कुरु हारं दूर एव किं कमलै. । भलमलमालि मृणालैरिति वदति दिवानिगं वाला ॥ १०२ ॥ संकल्पैरुपनीतं त्वामन्तिकमुल्लसन्मनोवृत्तिः । दृढमालिङ्गति पश्चात्त्वभुजापीडेन याति वैलक्ष्यम् ॥ १०३ ॥ कुसुमामोदी पवन. पिककूजितभृङ्गसार्थरसितानि । इयमियत्ती सामग्री घटिता 'विधिनव तद्विनाशाय ॥ १०४ ॥ ६ 'रदयम्'इल्याचार्या काव्यप्रकाशे दशमोलासेऽतिशयोकिप्रकरण उदाहृतास्ति तत्र व्यप्रकाराटीकाकाराणा प्रायो भ्रम एव जात'. मालतीमाधवस्वामिमां जानन्कमला- ग्भटो व्यारयातवान् . 'मालया.' इत्यस्य स्थाने 'मारव्याः' इति पाठ कल्पयित्वा माल. कामिनिवस्थागिमा क्लयन्मदेवरो व्याख्याति ल. एवमन्येऽपि २. 'मजता' इति मा. ३. 'मुटुरपिभावितहासा' इति पा०. ४. 'रोदिति गायति च पुनः पुनध मौनाव. -म्बिनी भवति' इति पा०. ५. भुजगाः सी विटाथ. ६. 'धनसारा.' इति पा०. २ 'कान्ती' इति पा०.८. उदाहतेयमार्या काव्यप्रकाशस्याष्टमनवमोलासयोः. ९. 'देवेन' इति पा०.

·. - नता नीता Thiruni , HTTो पनि ना १ ॥ नो मानिनिनिगा या गर । मा गुण IT गाना || 2011 मनोननं पर नो कोरम संगृा मा मुगानी भिगमा निर्मिना नेन ॥ १ . . || अपहनि गिरिगुतागा लागेन मतमोन । नद्रनतागुपनीत भोगीन्द्रनिभूपणस हार्मम् ॥ १०८ ॥ গণিমায়ন গামিনিস” ' अलिपटलनीलहरिलागलकावलिमाला सरमिनमसिरशी निगरहितं न मण्डन । केन समेतु समलं दगप्रिय मालतीवदनम् ॥ ११० ॥ अलिरुपरि तदीक्षणयोन्लिा सौगन्ध्यगनितविशेषः । निपतति कर्णाम्बुरुहे निर्गुणताप्यवसरे साध्वी ॥ १११ ॥ विधाणेऽरुणिमानं सरजं जितबन्धुजीवरुचिमधरे । यदलक्तकविन्यसनं तत्तस्या मण्डनकीडा ॥ ११२ ॥ नित्रमिदं यदि कृशता तस्या बलिपरिगृहीतमध्यस्य । अथवा नो विधिविहिता गहताप्यपनीयते तनुता ॥ ११३ ॥ आस्तामपरस्तावत्तस्याः स्मरसतिपृथुतरनितम्ब' । श्लथयति कपिलमुनेरपि दृक्पथपतितः समाधानम् ।। ११४ ॥ तस्या रम्भावपुपो रम्भोपममूरुयुगलमवलोक्य । मकरध्वजोऽपि सहसा निजसायकलक्ष्यतां याति ॥ ११५ ॥ जघनभरालसयाता नायाता सा विलोचनावसरम् । तिष्ठति तेन मनोहर शरजन्मा ब्रह्मचर्येण ॥ ११६ ॥ 'आपत्पतितोड़तये' इति पा०. २. 'सहत्य सा मुमध्या विश्वराजा निर्मिता जगात .. ३. 'निहिता' इति पा०, ४, 'वराति.' इति पा० ५. 'नो याता' इति ६. कार्तिकेयः. -- ·कुट्टनीमतम् । यदि कथमपि मधुमथन. पश्यति तामसमबाणसर्वत्वम् । तंदसारभारभूतामिव लक्ष्मीनुरसि विनिहितां मनुते ॥ ११७ ॥ यदि पतति सा कथंचिद्वीक्षणविषये हरत्य तदवश्यम् । त्रिभुवनमशिवं कुत्ते वामेतरदेहभागमासाद्य ॥ ११८ ॥ सौन्दर्य तत्तादृशमशेषयोपिद्विलक्षणं तृजतः । यन्निप्पन्नं धातुत्तन्मन्ये काकतालीयन् ॥ ११९ ॥ सहजविलासनिवासं तस्या वपुरनभिवीक्षमाणस्य । मन्ये नाकाधिपतेः सहनमपि चक्षुषां विफलम् ॥ १२० ॥ शिथिलयतु कुसुमचापं भिपतु शरान्वाणधौ मनोजन्मा । संसारसारभूता विचरति भुदि मालती यावत् ॥ १२१ ॥ वात्त्यायनमदनोदयदत्तकविटपुत्रराजपुत्राद्यैः । उल्लपितं यत्किचित्तत्तत्या हृदयदेशमध्यान्ते ॥ १२२ ॥ भरतविशाखिलदन्तिलवृक्षायुर्वेदचित्रसूत्रेषु । पत्रच्छेदविधाने भ्रमकर्मणि पुस्ततूदगासेषु ॥ १२३ ॥ सातोद्यवादनविधौ नृत्ते गीते च कौशलं तस्याः । नभिधातुं यदि शक्तो वदनसहतेण भोगिनामीशः ॥ १२४ ॥ (कुलकम्) परिगलदालोलांशुक्रमपयन्त्रणमुँरसि मालती रभसात् । निपतति नापुण्यवतां रतिलालसमानता रहसि ।। १२५ ॥ रतिरसरभसास्फालनचलवलयनिनादमिश्रितं तस्याः । तत्कालोचितर्मणितं श्रुतिपथमुपयाति नाल्पपुण्यस्व ॥ १२६ ॥ इत्यमभिधीयमान शुभमध्ये यदि भवेदुदासीनः । एवं ततोऽभिधेय संदर्शितकोपया दूत्या ॥ १२७ ।। कि सौभाग्यमदोऽयं यौवनलीलाभिरूपतादर्प । सहजप्रेमोपनतां मालतिकां न बहु मन्यसे येनं ॥ १२८ ॥ १. 'तदसारभूतनेव स लानीवपुररति विनिहित ननुते' इति पा०. २. 'विश्यम् ति पा०. ३. वात्सायनादय कानशासकारा. ४. 'विप्रपुत्रेयु' इति पा०. ५. 'परि' ति पा०.६ मनितं रतिपूजितम्'. 'भनितम्' इनि' 'रनितम् इति च पा०.

·म मानि मान-11 सपोनिrotate साँ मापाननिशिपि॥ १२". । की तीनो मन मुशिमा शामि सनम भिग्नान मे माता १३ ॥ बममा कठिन दुहमग्नि मानिता राहि । गौनि वागणी मालविका तरिकमा पर्यम् ॥ १२१ ॥ अपना का सल दोषो सदतल्गतगोपनियताः । राजीनामपि रारमा परिहरनि गणाwिs: || १२२ ॥ मात्र करिष्यगि रो निदुरमुनोऽगि गगया गुमग । गूना हि रक्ततरुणीगुलमिहितपसमागरण ।। १२२ ।। चन्द्रमसेव ज्योत्या करामुलैरिणेन मनमा । कुमुमशरारानलतिका कुगुमाकरणलभेना ॥ १३ ॥ गदलीला हलिने सनयुगलेनेव हारलता । रम्यापि सो गुगात्री रम्यतरा भातु संगता माता ॥ १३५ ।। किंबहुना यदि यूनामुपरि विधातुं समीहरो चरणम् । तत्कुरु रमणीरतं प्रेमोचलसंगतं तूर्णम् ॥ १३६ ॥ अथ तद्वचनश्रवणप्रविजृम्भितमदनभदायादः । उपचरणीयः सुन्दरि निजवसतिमुपागतस्त्वयाप्येवम् ॥ १३७ ।। दूरादभ्युत्थानं प्रणमनमात्मासनप्रदानं च । प्रविधेयमञ्चलेन प्रस्फोटनमड्रियुगलम्य ॥ १३८ ।। ईपदयलप्रकटितकक्षोदरबाहुमूलकुंचयुगलम् । संदर्य झटिति यास्यसि नायकदृग्गोचरातूर्णम् ॥ १३९ ॥ अथ पर्यवसनाथं दीपोज्ज्वलकुसुमधूपगन्धाट्यम् । विततवितानकरम्यं प्रवेशितो वासकागारम् ॥ १४० ॥ 1. अलमम्' इति पा.. २ मालतीनाग लताशगेष. ३. गा- ४. 'हारलतिका च' इति पा०. ५. 'माधुगात्री' इति पा. म्तिमदन-' इति पा०. प्रविजृम्भितगदनश्चासी भदायादो मामुतः, ७. 'चमा इति पा०. ८. 'दृग्गोचरा तूर्णम्' इति पा० १. 'वासकावामम्' इति पा. Auth ६. 'भवणात्म ·कुहनीनतम् । १५ मात्रा ते गुरुजघने सादरमवतारणादिकं कृत्वा । अभिनन्दनीय एभिर्वचनविगेपै. प्रयतेन ।। १४१ ॥ (कुलकम्) अघागिप. समृद्धाः परितुष्टा इष्टदेवता अघ । फ्ल्याणालंकारो यदलंकृतवानिदं वेश्म ।। १४२ ।। अनुरूपपात्रघंटनं कुर्वाणत्याच कुसुमवाणस्य । संचिराहत संजात रासनाकर्षणश्रम. नफल ॥ १४३ ॥ विन्यन्य गिरमि चरणं नुभगा गणिकाजनस्य सकलस्य । सौभाग्यवैजयन्ती सप्रति वत्सा समुत्क्षिपतु ।। १४४ ॥ दहितर एव साध्या धिग्लोक पुत्रजन्मसंतुष्टम् । जामातर आप्यन्ते भवाहना यदभिसबन्धात् ॥ १४५ ॥ रदपरिचया गुणज्ञा भवद्विधा भानदा यदपि । तदपि दियाभिनन्दन हितगहादह वेक्ष्ये ॥ १४६ ॥ सहज गोपनता चला लबिमारती तथा कार्यम् । न यथा भवनि दराकी पलिनिवजन्मना शुला दमनि ॥ १७ ॥ धौतथूपिताम्मरगयाम्य मण्डन च मि.ला । परिपीतधूपपति. सान्यति पान्ति स्तनु ॥ १५ ॥ सरं सलीममा सन् स पश्यन्ती । विचिदृश्यागरा प्रतिपरिवार ६१९ (नन्द मानरि निर्माताचा परिजनो न सानपाने । sེ་སེ • ན ཝr ༩ པས ! {{༤ ' रतिरतिमिलापति र ༼ པ :： ཡས་ -པ༌ - '་ १ " " A * Antra ·पारको गुरना गनिनगोनिमांगी। भागमगिगि निनी पनि गागाणि ॥ १२२ ।। गावत कतिमा गग मिमि गाना । सत्तामारणीगं मागं लानीगंन ॥ १५२ ॥ शे मग गनिमागः मिनिटरमितानि । सनिलिसने न सीकृतिमापातेल्लणं फणिनम् ॥ १५४ ॥ सायासञ्चासान्गुनन्ती पुलकदन्तुरशरीरा । खिचत्सेफलावगवा प्रकरिग्यगि रागद्धये पुंगाग् ॥ १५५ ॥ (युग्गम् , परभृतलावकहंसकपारातततुरगहदयनि रानितम् । अनुकार्यमुचितकाले कलरुण्टि रुतैम्लया रसतः ॥ १५ ॥ मा ना नाारिपीय मुच क्षणमढय नो समर्थाभि । इति गद्गदास्फुटाक्षरमभिधातव्यस्त्वया कामी ॥ १५७ ॥ अनुबन्धमानुकूल्यं वामत्वं प्रौढतामसामर्थ्यम् । सुरतेपु दर्शयिष्यसि कामुकभावं संयं बुद्धा ॥ १५८ ।। असमञ्जसमश्लीलं दृरोज्नितधैर्यमविनयप्रसरम् । व्यवहारमाचरिष्यसि वृद्धिमुपेने रसावेगे ॥ १५९॥ अविचेतितनखरक्षतिरामीलितलोचना निरुत्साहा । नायककार्यसमाप्तौ सास्यमि शिथिलीकृतावयवा ॥ १६० ॥ झगिति नितम्बावरणं नि सहतनुतां स्मितं सवैलक्ष्यम् । खेदालसां च दृष्टिं जनयिष्यसि मोहनच्छेदे ॥ १६ ॥ वृत्ते रताभियोगे स्पृष्ट्या सलिलं विविक्तंभूभागे। प्रक्षाल्य पाणिपादं स्थित्वा क्षणमासने समूह्य कचान् ॥ १२ ॥ १. चित्तयोनि कामः. २. 'सयोगा' इति पा०. ३. 'नसरक्षतेषु सीकृतम्' इति पा०. ४. 'सर्वावयवा प्रचरिप्यसि रागमृद्धये' इति पा० ५. 'नि बसितम्' इति पा० ६. 'प्रौढभावसामर्थ्यम्' इति पा०. ७. 'स्फुटम्' इति पा०. ८. 'रतावसरे' इति पा. ९. 'भावेदित' इति पा०. १०. 'ममाप्य' इति पा०, ११. मोहन मुरतम् १२ 'वि कृष्टभूभागे' इति पा०.१३. 'समार्य' इति पा०. -- ·४७ कुट्टनीमतम् । पयुक्तरंदनवासा शय्यामारुह्य दर्शितप्रणया । ते वयसि तं रमणं दृढतरमालिङ्गय रभसतः कण्ठे॥१६३॥ (युग्मन्) भैसुत नूनमिष्टा तव जाया यदनुरक्तहृदयस्य । जनयति परितुष्टिमलं नापररामापरिप्वा ॥ १६४ ।। सफलं तस्या जन्म स्पृहणीया सैव सकलललनानाम् । गौरी तयैव महिता सुभगंकरणं तपत्तया चरितम् ॥ १६५ ॥ सेवैका गुणवसतित्तत्सा एवान्वयः सदा श्लाघ्य । यत्सा. शुभगतभाजः पाणिग्रहणं त्वया विहितम् ।। १६६ ॥ तिष्ठतु सा पुष्पवती वंशद्वयभूषणं वरारोहा । या नापयति भवतो लक्ष्मीरिव नरकवैरिणो हदयात् ॥ १६७ ॥ तयसि वलयनिभे कौतुफमात्रेण लोचने यानु । अपि सत्य बुन्दर पोंच्छलितान भान्ति गानेषु ॥ १६८॥ (मंदानितवन) तनुरपि नाथप्रणय प्रायो मुखरीकरोति लघुग्नस । स्वार्थनिवेर्शितचित्ता केरोमि तेऽभ्यर्थना तेन ॥ १६९ ।। तीमस्मरतारपाचापलतः कौतुकेन घृणया था । नमान्यसंपदा वा इत्या वा कौशलाल्भावाला ॥ १७ ॥ योऽयं प्रेमल्दाग. प्रदर्शितोऽन्लानु जीवनोपाय । गया नात्र विधेया गणिपाजन दनन्यथा इला ॥ १८६१) देने हा शोध लाटर दाक्षिष्यमादीला। एनानि सन्ति तान्दपि जीपसपनीतानि । १७२१ निजनगुन्यावर प्रेमनिमतकरार । दपितगितामा पिकाला . ....---., ८..

·ITA : Prim :::::}} 6 -- " -- Freeti titizir it... ? My : मनी1:14, 1121 ।। , , * । -- क 7 सम्म । || १.८॥ रिमार्ग ना: : - । हरिनाको लागि: 11 ॥ १ .', !! गमावासियोमा । मगर निगो 4-4 } १८० ।। हतिकादिमीया 12 { if it' । विनि पानिमीयो ग ॥ १८ १ ।। अपात गिमामा पहल शमपरः प्रमार्य गगन । रात्री यन्त्र वधूनां लावण्प बदन कोपेन्गः ॥ १८२ ॥ तिमिरपटलामिताम्बरमपहादमिमारिकानगोषम्य । निजतनु कान्तिवितान वलामंगोगमितिये यत्र ।। १८२ ।। यत्र नितम्बवतीना विचलनयनान्तशितगणित | शिथिलयति पथिकलोक. स्वकलनगमागमोलकण्टाम् ॥ १८४ ॥ यत्र च कुलगहिलानामत्सत्वं वचसि पाणिपादे च । स्वच्छत्वमाशये च व्यालोलत्व विशालनेने च ।। १८५ ॥ १. न्यग्रोध:. २. 'असीहतम्' इति पा. ३. 'निबंध' इति पा. ४ 'रम. णीमिः' इति पा०. ५. 'शुद्ध' इति पा०.६ धर्म.. ७. विहित इनि, तहत शीर पा०. ८. विचलनयनांशु' इति पा०. ५. 'आशयपु' इति पा.

·कुट्टनीमतम् । ४९ स्तनजघनचिकुरभारे घनता जीवेगसहजरोंगे च । कुलदेवतार्चनविधौ पलिशोभा मध्यभागे च ॥ १८६ ॥ गन्भीरता स्वभावे चेतोभववाणतूणनाभौ च । विस्तीर्णता नितन्वे गुरुजनपूजानुरक्तचित्ते च ॥ १८७ ॥ हरिणायतेक्षणानां विच्छित्तिः कोपहरणमतेषु । कुटिलत्वमलकपड्डौ वालानां कामचेष्टितं यत्र ॥ १८८ ॥ संयमनमिन्द्रियाणामिनोपघातप्रहस्तमिन्नस्य । स्तब्धत्वं तालतरौ हारलतान्तरलसंगता यलिन् ॥ १८९ ॥ मुजगा पररन्ध्रगः लण्ड्यन्ते प्रियतमाधरा यत्र । सूचीव्यथानुभूतिर्नृत्यान्यासप्रवृत्तानाम् ॥ १९० ॥ नतवपुरप्पतिसरला मन्थरगमनापि नर्मदा यलिन् । गुरुजनगावरतापि स्वभावमुभगाङ्गनाजनता ॥ १९१ ॥ तलिन्मखरातपूत पुरहूत इव द्विजन्ननां प्रवरः । गुलरिव विद्यावसतिर्वसति ल पुरंदरो नाना ॥ १९२ ॥ धर्मात्मजस्य सत्यं त्रिपुररिपोर्विजितकुसुमचापत्वन् । हरिनाभिपङ्कजभुवो नियतेन्द्रियतां जहास य. सततम् ॥ १९३ ॥ न्यकृतप इति गर्ने गचक इति कौतुभाभरणे । पीडितवबुधासुत इति कपिले न बभूव यस्य दहुमानः ॥ १९४॥ नार्गानुगतौ लब्धो व प्राणिवपुर्विनाशविमुखोऽपि । परिहतपरदारोऽपि स्वाकाहितगुरुजनप्रनद ॥ १९५ ॥ यत्यान्वये नहीपति सरसीव समतमत्त्वनिजवसतो । सच्चरितजन्नभूनौ विनिवारितकत्मिलप्रसरे ॥ १९६ ॥ १. 'पीनपयोधरभारे' रवि पा.. २. 'सो' वि . ३. 'कायरो र पा. ४. 'अण्डेपु' इति पा०, ५. 'सूरी तु रोवन्देऽपर निनपान्दारे इति मेदिने, ६. 'प्रथम इति पा. ७. चित्दिन पामोजिदेदिक इ. <. 'भागांनुस्ती' इति पा; (३)नल नगरल स्पो चापः

·No text on this page.

·१ कुट्टनीमतम् । ६१ सज्जनगोष्ठीनिरतः काव्यकथाकनकनिकषपापाण. । प्रणयिजनकल्लवृक्षो लक्ष्मीलीलाविहारभूमिश्च ।। २०८ ॥ जलधिरिव तुहिनभासः सहवृद्धिपरिक्षय सुहृत्तस्य । सकलोपधाविशुद्धो बभूव गणपालितो नाना ॥ २०९ ॥ तेन समं स कदाचित्तिष्ठन्रहसि प्रसङ्गतः पतिताम् । केनापि गीयमानानशृणोदार्यामिमा सहसा ॥ २१० ॥ 'देशान्तरेषु वेपत्तभावभणितानि ये न बुध्यन्ते । समुपासते न च गुरून्विषाणविकलास्त उक्षाणः ॥ २११ ।। आकथि तनूचे वचनमिदं सुन्दरः लुहन्मुख्यम् । शोभननेतद्गीतं गुणपालित साधुनानेन ॥ २१२ ॥ साधूनामाचरितं खलचेष्टां विविधलोकहवाकान् । नर्म विदग्धैर्विहितं कुलटाजनवक्रकथितानि ।। २१३ ॥ गुरुगूढगारूतत्त्वं विटवृत्तं धूर्तवञ्चनोपायान् । वारिधिपरिखा पृथ्वी जानाति परिभमन्पुरुषः ॥ २१४ ॥ (युगलकन्) अत उज्जित्य गृहस्थितिलुखलेशं विविधीभपरिणामे । स्थापय गमनारन्भे वयस्य हृदयं मया सहित. ॥ २१५ ।। इत्थं निगदितवन्तं सुहृदुत्तरलाभलालसात्मानम् । जचे सुन्दरसेनं लज्जित इव सहचरो वचनम् ॥ २१६ ।। अन्यर्थनानुवन्धो लज्जाफर एव नादृशां किं तु । आफर्णय घयामः पथिक्तानां यानि दुःखानि ॥ २१७ ।। कर्पटकावृतमूर्ति राध्वपरिश्रमावसितशक्ति । पांस्करधूनरितो दिनावताने प्रतिश्याकाड्डी ॥ २१८ ॥ मातभगिनि दया कुरु मा मैवं निहुरा नब तवापि । कार्यवोन गृहेन्यो निर्यान्ति मातरम्भ पुत्राश्च ।। २१९ ॥ १.क.पामार ति पा.. २. 'रहितारते... 'विन्दातान् शी. १. 'गुरावा व ०. ५. '' इति पा०. इ. 'लाभरनाने इति पा. ७. पाने.

·पितृतर्पणपसके संगणन गौरी । तुटनं मेगालिकाना हक ने नो ग्वामिगंग ॥ १९७ ॥ अतिमेदेषु विपनो नो मितिमागम-गुना गिन । तेजस्मिता निजि न शमैकरते भूमियोपु ॥ १८ ॥ जरतामेन गलनं जातामेनारिम्पुरणम् । यजनामेव समिनिरेगाजिन एन कणगंपर्कः ॥ १९२ ॥ तसामूत्राकलालोझासितपादयम्य गुत एकः । नामा गुन्दरसेनः कन स वेनसामनीगम्ग ॥ २०० ॥ पशुपतिनयन तागनभस्मितमतमार्य यं वपुष्मन्तम् । अपरमिव कुसुमनापं रतिरतये निर्ममे धाना ॥ २०१ ॥ तिष्ठन्तु तावदन्या. कुलललना यम्य रूपमवलोक्य । सापि महामुनिदयिता कृच्छ्रेण ररक्ष चारित्रम् ॥ २०२ ॥ कलधौतफलकशोभां विप्राणं यस्य पृथुतर वक्ष. । दृष्ट्वा चिराय लक्ष्मीर्हरिदये दु स्थिति मेने ॥ २०३ ॥ कैथमार्द्रता दिनकृत शशिगकलैरथ कृत' कथं व्यथकः । इत्थं यमीक्षमाणो निर्णयमगमन्न कामिनीसार्थः ॥ २०४ ॥ यो जग्राह हिमांशोः प्रसन्नमूर्तित्वमचलतः स्थैर्यम् । जलधरत उन्नतत्वं गाम्भीर्य यादसां पत्युः ॥ २०५॥ यो विनयस्य निवासो वैदग्ध्यस्याश्रयः स्थितेः स्थानम् । प्रियंवाचामायतनं निकेतनं साधुचरितस्य ।। २०६ ॥ यो मदनः प्रमदानां तुहिनकरः साधुकुमुदखण्डस्य । निकपोपलो गुणानां मार्गतरुः पथिकलोकस्य ॥२०७ ।। न १. गण्डकाख्यप्राणिविशेषशृङ्गनिर्मितपात्रेण पितृतर्पणं कुर्वन्ति २. 'विभाग तमन्यूनाम् ' इति पा०. ३. 'पठताम्' इति पा०. ४. एघसा युद्धाना चामिलाप ५. वृहस्पते. पुत्रः कच'. ६. अरुन्धत्वनसूया वा. ७. 'शफलशोभाम्' इति पाः ८. 'मनुते' इति पा०. ६. 'कथमीहरयदि न कृतः' इति पा०. इति पा०. १० 'प्रियवसाम

·No text on this page.

·५२ काव्यमाला। किं वयमुत्पाट्य गृहं प्रातर्गन्तार ईहेंगेव सताम् । भवति निवासो यस्मिन्निज इव पथिकाः प्रयान्ति विश्रामम् ॥ २२० । अद्य रजनी नयामो यथाकचित्तवाश्रमे मातः । अस्तं गतो विवस्वान्वद संप्रति कुत्र गच्छामः ॥ २२१ ॥ इति वहुविधदीनवचाः प्रतिगेहद्वारदेगमधितिष्ठन् । निर्भय॑ते वराको गृहिणीभिरिदं वदन्तीभिः ॥ २२२ ॥ न स्थित इह गेहपतिः किं रटसि वृथा प्रयाहि देवकुलम् । कथितेऽपि नापगच्छति पश्य मनुप्यस्य निर्बन्धम् ॥ २२३ ॥ अथ यदि कथंचिदपरः पुनः पुनर्याचितो गृहस्वामी । निर्दिशति सावधीरणमत्र खपिहीति जीर्णगृहकोणे ॥ २२४ ॥ तत्र कलहायमाना तिष्ठति गृहिणी विभावरी संकलाम् । अज्ञाताय किमर्थ वासो दत्तस्त्वयेति सह भर्ना ॥ २२५ ॥ ईदृगयं सरलात्मा किं कुर्मो भगिनि तावको भर्ता । स्थास्यसि गेहेऽवहिता भ्रमन्ति खलु वञ्चका एवम् ॥ २२६ ॥ इति भाजनादियाच्या बुद्धौ विनिधाय निकटवर्तिनो गेहात् । नारीजनः समेत्य ते तामाप्तभावेन ।। २२७ ॥ (युग्मम् ) गृहशतमधिकमटित्वा कलमकुलत्थाणुचणमसूरादि । एकीभूतं भुते क्षुधोपतप्तोऽध्वगो भैक्षम् ॥ २२८ ॥ परवशमशनं वसुधा शयनीयं सुरनिकेतनं सद्म । पथिकस्य विधिः कृतवानुपधानकमिटिकाखण्डम् ॥ २२९ ॥ इति निगदितवति तस्मिन्सुन्दरसेनस्य चोत्तरावसरे । इयमुपगीता गीतिः केनापि कथाप्रसङ्गेन ॥ २३० ॥ 'निजवरभवनं सुरगृहमुर्वीतलमतिमनोहरं शयनम् । कदशनममृतमभीप्सितकार्येकनिविष्टचेतसां पुंसाम् ॥ २३१ ॥ १. 'स्वयम्' इति पा०. २. 'इह गृहे वसतिम्' इति पा०. ३. 'यथाकथचिद्वदाशु हे मातः' इति पा०. ४. 'शीर्ण' इति पा०.५. 'प्रहरम्' इति पा० ६. भोजनादि' इति पा०. ७. 'निकटवर्तिगृहात्' इति पा०.८, 'नारी समभ्युपेता' इति पा०.

·No text on this page.

·५४ अवलम्व्य निरवलम्बनगम्बरमार्ग पतंगाणाम् । अयमवनिधरो मन्ये विश्रान्त्यै वेभसा निहितः ॥ २४२ ॥ इममाश्रित्य हिमांगोरोपभगः संनिर्णमुपयाताः । प्रत्यासत्तिः प्रभुणा प्रायोऽनुग्राहकवन ॥ २४ ॥ सेक्तुमियागाकरिणो विसृजत्ययमवनिधरणपरिसिवान् । निर्मरसलिलकणौघान्भवति हि गौहार्दमेकैकार्याणाम् ॥ २४५ ॥ हॉरीताहितगोभो मुदितशुको व्यासयोगरमणीयः । विश्रान्तभरद्वाजः समतामयमेति मुनिनिवासस्य ॥ २४६॥ अस्मिन्नि.सगा अपि परलोकमाप्युपायकृतयता । गन्धवहभोजना अपि न हिमकाः फलभुजोऽपि न प्लवगा. ॥ २४७॥ शुभकर्मैकरता अपि पट्कर्मण्यायता अपि स्वयमा । अनभिमतरौद्रचरिताःश्रितप्रिया अपि वसन्ति शमनिरता २४८ (कुलकम्) मूर्तिरिव शिशिररश्मेहरिणवती सप्तपत्तकृतशोभा । सरणिरिव चण्डभासः पलाशिनी यातुधानजायेव ॥ २४९ ॥ सोत्कण्ठेव समदना वासकसजेव कृततिलकशोभा । वहुर्हरिपीलसनाथा नरनाथद्वारभूमिरिव ॥ २५० ॥ अर्जुनवाणवातैः कुरुनाथवरूथिनीव संच्छन्ना । ऋक्षसहस्रोपचिता लक्ष्मीरिव गगनदेशस्य ॥ २५१ ॥ ध्वजिनीव दानवानां मिटकसमधिष्ठिता(१) त्रियामेव । उद्यातरोहिणीका रम्येयमुपत्यका भाति ॥ २५२ ।। (कुलकम्) १. 'अवगम्य' इति पा० २. 'सनिधानम् इति पा०.३ यतोऽवमप्यवनीधर इति भाव . ४. हारीतशुकभरद्वाजाः पक्षिविशेषा', व्यासो विस्तार'; (पक्षे) हारी. तशुकच्यासभरद्वाजाख्या मुनय प्रतिद्धा एव. ५. 'नि.शङ्का' इति पा०. ६ 'फल- भुजोऽपि शमनिरताः' इति पा०. ७. इयमार्या पुस्तकान्तरे नात्ति. ८. सूर्यस वाहनभूतैः सप्ताश्वैः कृतशोभा, (पक्षे) सप्तपत्रो वृक्षविशेष . ९. सूर्यस्य. 'चण्डभानो' इति पा० १०. हरिरश्व , पीलुर्हस्ती; (पक्षे) हरिनिरः, पी क्षविशेषः, ११ अर्जु. नवाणी वृक्षविशेषौ तत्समूहैः. १२. ऋक्षाणि नक्षत्राणि; (पभे) ऋक्षा भएका १३. 'सृष्टा-' इति, 'अक्षा-' इति च पा..

·५५ कुटनीमनम् । निवर्गवति चयन्ये मुन्दरसने न पश्यनि प्रीत्या । मन्तातोपगता नीतिरिवं केननिनीता ॥ २५३ ॥ 'अनिागिननाम्पा ठं ये गार्बुदन्य पश्यन्ति । विषयपरिश्रमणं मन्ये गाय केवलं तेषाम् ॥ २५४ ॥ आरर्य चल भाषे महात्मनानेन युत्तामुपगीतम् । शिसरिशिरः पश्यामो वयम्य रम्य समासा ॥ २५५ ।। अथ गिरिवरमारुतो विलोकयन्यिविधविवुधनवनानि । वापीरुधानभुव. सरामि सरितधचार विन्मेर. ।। २५६ ।। अचिराभामिय विधनां ज्योलामिव कुमुदवन्धुना विफलाम् । रतिमिव मन्मथरहिता श्रियमिव हरिवक्षस पतिताम् ॥ २५७ ॥ हन्त्वोलकं विधातु (१) सारं सकलस्य जन्तुजातस्य । दृष्टान्तं रन्याणां शान संकल्पजन्मनो जैत्रम् ॥ २५८ ॥ विकसितकुसुमसमृद्धि शाररसापगैकफलहंसीम् । लीलापहववल्लीं व्रतिनामवधानवर्मणां भल्लीम् ॥ २५९ ॥ विचरनुपवनमण्टपर्पप्पप्रफराभिरामभूपृष्ठे । रममाणा सह मख्या ललनामालोकयामास ॥ २६० ॥ (कुलकम्) अवलोकयतस्तन्य लरसायकवेध्यतामुपगतम्य । इदमभवन्मनसि चिरं विलयभारागिभूयमानम्य ।। २६१ ।। खलु विश्वसृज कौगलमत्यद्भुतं जीतम् । येन विरुद्धानामपि घटितैकत्र स्थितिस्तथाहीयम् ॥ २६२ ।। ललितवपुर्निदोषी स्फुरटुज्ज्वलतारकाभिरामा च । निर्वाच्यवदनकमला जितवीणा कैणितवाणी च ॥ २६३ ॥ . . 'जातविम्मेर.' इति पा०. २. 'हत्तोशयो' इति, 'अतीव्वये' इति च पा०. ३. 'मरतन् ' इति पा०. ४. 'विलसित-' इति पा०. ५. 'वारसरोवरेक-' इति पा०. ६ ‘पुप्य' इति पा०. ५ 'यम्' इति पा०. ८. 'आसीत् ' इति पा०. ९. 'भावा- निभूतस्स' इति पा०. १०. समुपजातम्' इति पा०. ११. 'मनिर्दोषा' इति पा० १२ 'कटितवाणी' इति पा०.

·१६ प्रकटितीगनगिनिजोमाना। उन्नतपणोपरा गगनगाला में ॥ २६ ॥ अभिमत गुगमनमणि TT | अतिनिजामशा दिगोमा ॥ २६ ॥ आनिर्भवदनुगगे नसियनको नाममा। सापि बभूा मृगामा गुमनाम ॥ २१६ ॥ तरुमूलमाणिताया गितगालागर्मग. गा। तस्या गावलतायाम निगारितगीरः ॥ २३७ ॥ सेवोपानरागृतिमामिााणे गा मागिय । तां व्यथगितुमारे प्रेगोहिलाहगेनि सल गर्न ॥ २६८ ॥ गासिरासंघिय प्रस्वेदजल निनिर्गगो तम्या । अन्तर्ध्वलितमनोमवरय्यभुजा दमानेभ्ग ॥ २६९ ॥ कुसुमारजालपतिता मुटुर्मुर्विदरती विकृतानि । अनिमेपं पश्यन्ती मत्स्यवधूमनुनकार मा तन्वी ॥ २७० ॥ स्तब्धत, सोत्कम्पा पुलकवती स्वेदिनी सनि श्वासाम् । विदधे तामसमगरः क्रीडति हि शठो विशिष्टमासाध ॥ २७१ ॥ उच्छासरुल्लसनं कुचयुगले सौष्ठवं विलंसितानि । अभिलपितेन प्रेम्णा सिँग्धं वचनं मनोहारि ॥ २७२ ॥ अनुरक्त्या वेचनरुचि वचसि च गमने च साध्वसस्खलनम् । तस्या मदनः कुर्वन्नुपनिन्ये चारुतामवधिम् ॥ २७३ ॥ (युग्मम्) पार्श्वगतेऽपि प्रेयसि कामशरासारताध्यमानापि । न शशाक साभिधातुं चित्तगतं प्रणयभगतो भीती ॥ २७४ ।। अथ विदितचित्तवृत्ति. सक्तदृशं प्रियतमे समाकृष्य । मदनेन दह्यमाना विहसितविशदं जगाद तामाली ॥ २७५ ॥ १. 'कलावदाता' इति पा०. २. 'चरणरचनशोभा च' इति पा०. ३. 'आसितायाः' इति पा०. ४. 'प्राप्य' इति पा० ५. प्रभवनन्यम्' इति पा०. ६. 'गानसरसेन्ध. नेभ्यः' इति पा०. ७. 'विलासानाम्' इति पा०. ८. 'स्निग्धत्व चक्षुषो' इति पा. ९. 'बदनपचिम्' इति पा०. १०. 'भधिकाम्' इति पा०, ११. भीत्या' इति पा. है ·५७ कुटनीमतम् । अयि काल्ते नहर रसुंगतिदन्भदेहसंझोगम् । सजायजानुरक्तिनहि रम्या पप्यनारीणाम् ॥ २७६ ॥ अवधीरय धनविफल र गौरवमयतासंपद. पुंसः । अलायां हि गुग्धे धननिच र पनिर्माणम् ॥ २७७ ॥ अभिरामेऽभिनिवेश विधाना विविधतामनिरपेक्षा । उपत्यमे तुमध्ये विदग्धवारानापारैः ॥ २७८ ।। येपा श्लाप्यं यौवनाभिमुसतामुपगतो विधिपाम् । फलितं येषां सुकृतैर्जीवितसुखितार्थिता येषान् ॥ २७९ ॥ तेऽवश्यं स्वयमेव त्यामनुवधन्ति मदनशरभिन्नाः । नहि मधुलिह- कृशोपरि मृग्यन्ते चूतमजर्या ॥२८०॥(युगलकम्) इति गदितवतीमाली कामगरासारभिनसर्वाजी । अव्यक्तास्खलिताक्षरमूचे कृच्छ्रेण हारलता ॥ २८१ ॥ सखि कुरु तावद्यतं पेटुतरमतिवेदनाप्रतीकारे । कोडीकृता विपत्त्या न भवन्त्युपदेशयोग्या हि ॥ २८२ ॥ अस्वायत्त. प्रेयान्मृदुपवनः सुरभिमास उद्यानम् । ईयती खलु सामग्री भवति क्षीणायुपामेव ॥ २८३ ॥ मत्वा मदनाशीविषविपवेगाकुलितविग्रहामालीम् । समुपेत्य शशिप्रभया पौरंदैरिरभिदधे कृतप्रणतिः ॥ २८४ ॥ । यदि नाम रुणद्धि गिरं गणिकाभावोपजनितवैलक्ष्यम् । तदपि कथनीयमेव लिग्धापदि नहि निरूप्यते युक्तम् ॥ २८५ ॥ एतावति संसारे परिगणिता एव ते सुजनाः । आपन्नपरित्राणे व्याकुलमनस. स्फुरन्ति ये वुद्धौ ॥ २८६ ॥ 5. 'पच्यम्' इति पा०. २ 'विनिवेशम्' इति पा०. ३. 'मधुलेहाः सुन्दरि' इति ०४. 'सितमर्वाङ्गी' इति पा०. ५. 'बहुमतम्' इति पा०. ६. 'इयमियती' इति ७ सुन्दरसेन इत्यर्थ. ८. 'कथितव्यम्' इति पा०. ६. 'सुजन्मानः' इति ० १०. 'भापत्सु परित्राणब्याकुल- दति, 'मापनपरित्राणे कोमल-' इति न पा.. ६ .

·१८ काव्यमाला । यस्मिन्नेव मुहूर्ते यदवधि दृष्टोऽसि मे सख्या । तत एवारभ्य गता विधेयतां दग्धमदनस्य ।। २८७ ॥ रोमोद्गमसनहनं भित्त्वान्तर्विग्रहं परापतिताः । तैस्या मानससंभवकोदण्डविनिर्गता इपवः ॥ २८८ ॥ किं वा वदतु वराकी कुत्र समाश्वसितु यातु कं शरणम् । पीडयति भृशं येस्सान्नित्यं शुचिदक्षिणो मृदुः पवनः ॥ २८९ ॥ वचसि गते गद्गदतामुज्झितमौनव्रताश्चिराय पिकाः । हृष्टा व्यथयन्ति सखी जातावसरा निरर्गलं विरुतैः ॥ २९० ॥ स्खलिताकुलिते गमने तन्वङ्गया अगणितश्रमा हंसाः । सुचिरालब्धावसराः कुर्वन्ति गतागतानि परितुष्टाः ॥ २९१ ।। उप्णोच्छ्रसितसमीपे विदह्यमानोऽपि मधुकरस्तस्याः । अलककुसुमं न मुञ्चति कृच्छ्रेप्वपि दुस्त्यजा विषयाः ॥ २९२ ॥ नो वारयति तथा मां सांप्रतमिति कथयतीव मधुलेहः । निःसहवपुषः कर्णे श्रुतिपूरकपुप्पसंगतो गुञ्जन् ॥ २९३ ॥ प्रशिथिलभुजलतिकायास्तस्या. पतितस्य हेमकटकस्य । यत्प्रापणं पृथिव्यास्तसिन्खलु मुक्तहस्तता हेतु ॥ २९४ ॥ रशनागुणेन विगलितमेकपदे तन्नितम्बतश्चित्रम् । पतनाय नियतमथवा निषेवणं गुरुकलत्रस्य ॥ २९५ ॥ अङ्गीकृत्य मनोभवमुरसि तथा लालितोऽपि हतहारः । तापयति सखी तत्क्षणमन्तर्भिन्नात्कुतः कुशलम् ॥ २९६ ॥ वक्षसि तत्स्वेदजलं कज्जलमलिनाश्रुवारिणा मिश्रम् । कुचतटपतितं तस्याः प्रयागसंभेदसलिलमनुकुरुते ॥ २९७ ॥ पिकरुतमलयसमीरणसुमनःस्मरभृङ्गदहनपरिकलिता। पञ्चतपश्चरति भवत्परिरम्भणसौख्यलम्पटा वाला ॥ २९८ ॥ १. 'अस्मिन्' इति पा०. २. 'मुहूर्ते चक्षुर्विपयोऽसि मम सख्या' इति पा. ३. 'तस्याम्' इति पा०. ४. 'किं विदधातु' इति पा०. ५. 'यस्या नित्यशुचिर्द क्षिण पवनः' इति पा०. ६. 'परपुष्टाः' इति पा० ५. 'यथा' इति पा०. ८. 'य. स्मिन्' इति पा०. ९. 'भिन्नार्जवः' इति पा०, १०. संभेदो नदीसंगम इत्यर्थः.

·कुट्टनीमतम् । न परापतति वराकी दशमी यावन्मनोभवावस्थान् । त्रायव सुभग तावचरणागतरक्षणव्रतं महताम् ॥ २९९ ॥ अथ तद्वचसि कृतादरंनुभूतननोभवं समवधार्य । अवगीतिभीतचेता ऊचे गुणपालित. मुहृदम् ॥ ३०० ॥ यद्यपि मारप्रसरो दुर्वारः प्राणिनां नवे वयसि । चिन्त्यं तदपि विवकिभिरवसानं वारयोषितां प्रेन्यः ॥ ३०१ ।। वारसीणां विमनरागप्रेमाभिलपमदनरुज. । सहवृद्धिक्षयभाजः प्रख्याताः संपदः सुहृदः ॥ ३०२ ॥ ताभिरवदातजन्ना करोति सझं कथं यासाम् । क्षणष्टोऽपि प्रणयी रूढप्रणयोऽपि जन्मनोऽपूर्व ॥ ३०३ ॥ प्रधुमः प्रधुनो विरूपकः खलु विरूपक. सततन् । सरिन्धः लरिन्धो रूक्षो रूक्षतु गणिकानाम् ॥ ६०४ ॥ * मासां जयनावरणं परकौतुकवृद्धये न तु पया । उज्वरण रचना कानिजनाइये न तु पितये ॥ ३०५ ॥ नांसरसान्यवहारः पुरुषारतिपीडया न तु रपया । साख्यादौ यमन वैदयल्यातये न तु विनोदीय ॥ १.६ ॥ रागोऽधरे न चेतनि सरल्ल भुजलतानु न प्रस्तो। गचभारेषु समरािचरणे नाभिनन्दिते नहि ॥ ६.६ । जपनस्थलेषु गौरदमाहाधनेषु नो कुलीनेषु । पल्ल्व गगनविधी नो मनपदान भियोगेए । १०८ ॥ पविपाश मापने को रनिष्पन्देषु ! मोठे मदनानो नो पुरापदिशेनगेगे ॥ ३०६ ।। पापलेऽपि सराना गले मिलायेगा । सोयेणारे पन्नाः साह दी":: !! ཨཁཎཡཚt, ༣ ·པས བ སེམས་ ཧེ པ• ६ .......

·है. समानुपाति भाति ॥ ११ ॥ जना कोगमा सहि ॥ ११२ ॥ न मागता पनि गगनागिणाः । दीपिका " शिला मेगन ॥ ३१३ ॥ उन्शियगोगा भगिममो नगीन | गोकाभिरता पनि भिगिया ॥ २१ ॥ गेरुमहीभरभुत रुपमा मगेरित नितम्मा । नीतग इन भूमिभृता गुपरिरलानर्थगयोगा ॥ ३११ ॥ बहुमित्रफरविदारणलवा गुदयाः सरोरुहिण्य स। डाकिन्य इन च रक्तव्याकर्षण कौशलोपेता. ॥ २१६ ॥ प्रतिपुरुपं संनिहिता. कृत्यपरा विविधकरणकोपचिता. । बहुलार्थवाहिण्यः प्रकृतय इव दुर्गहा गणिकाः ॥३१७॥ (अर्थचतुष्टयमत्र, सादरमौकृप्य चिरं कुसुमस्तवकं च नरविशेगं च । रिक्तीकर्तु निपुणाः क्षुद्राः क्षुद्राश्च चुम्बन्ति ॥ ३१८ ॥ परमार्थकठोरा अपि विषयगतं लोहकं मनुष्यं च । चुम्बकपाषाणशिला रूपाजीवाश्च कर्पन्ति ॥ ३१९ ॥ पुरुपाक्रान्ताः सततं कृत्रिमशृङ्गाररागरमणीयाः । आहन्यमानजघनाः करेणवो वारयोषाश्च ॥ ३२० ॥ उचितगुणोरिक्षप्ता अपि पुरतोऽपि निवेशिते सुवर्णलवे । झगिति पतन्ति मुखेन प्रकटप्रमदा यथा च तुलाः ॥ ३२१ ॥ 1. 'भनाईता' इति पा०. २. जघनचपला आर्या, छन्दोभेद इत्यर्थ ३ 'भुजगद शनकृतवेदनाभिशा.' इति पा०. ४. हिरण्य सुवर्णम्, कशिपुस्त्यन्नमाच्छादनामय ५. 'विविधविकरणोपेताः' इति पा०. ६. 'अर्धचतुष्टयवानिनीयमार्या' इति पा. ७. 'भाश्लिष्य' इति पा०. ८. मधुमक्षिका इत्यर्थः. ५. वेश्या इत्यर्थः लोहा मिव पुरुषम्. ११. 'चये' इति पा०. १२. 'कलाधिकाश्च तुला" इति पा०. - १०.

·काव्यमाला। र . खेदाम्बुकणोपचिता ने चार्द्रता निजनिवासगनसश्च । आविष्कृतवेपथवो वजोपलसारकठिनाश्च ।। ३११ ॥ जघनचपला अनार्याः परभृतयः कृतकनेत्ररागाश्च । सर्वाङ्गार्पणदक्षा असमर्पितहृदयदेशाश्च ॥ ३१२ ॥ न कुलसमुत्पन्ना अपि भुजंगदर्शनसुवेदनाभिज्ञाः । कंदर्पदीपिका अपि रहिताः लेहप्रसङ्गेन ॥ ३१३ ॥ उज्झितवृपयोगा अपि रतिसमये नरविशेषनिरपेक्षाः । कृष्णैकाभिरता अपि हिरण्यकशिपुप्रियाः सततम् ॥ ३१ मेरुमहीधरभुव इव किंपुरुषसहस्रसेवितनितम्वाः । नीतय इव भूमिभृतां सुपरिहृतानर्थसंयोगाः ॥ ३१५ ॥ वहुमित्रकरविदारणलब्धाभ्युदयाः सरोरुहिण्य इव । डाकिन्य इव च रक्तव्याकर्पणकौशलोपेताः ॥ ३१६ ॥ प्रतिपुरुषं संनिहिताः कृत्यपरा विविधकरणकोपचिताः । बहुलार्थग्राहिण्यः प्रकृतय इव दुर्ग्रहा गणिकाः ॥३१॥ (अर्थ सादरमाकृष्य चिरं कुसुमस्तबकं च नरविशेषं च । रिक्तीकर्तु निपुणाः क्षुद्राः झुंद्राश्च चुम्बन्ति ॥ ३१८ परमार्थकठोरा अपि विषयगतं लोहक मनुष्यं च । चुम्बकपायाणशिला रूपाजीवाश्च कर्पन्ति ॥ ३१९ ।। पुरुषाक्रान्ताः सततं कृत्रिमशृङ्गाररागरमणीयाः। आहन्यमानजघनाः करेणवो वारयोषाश्च ॥ ३२० ॥ उचितगुणोत्क्षिप्ता अपि पुरतोऽपि निवेशिते सुवर्णलवे झगिति पतन्ति मुखेन प्रकटप्रमदा यथा च तुलाः ।। 1. 'अनार्दता' इति पा०. २. जघनचपला आर्या, छन्दोभेद इत्यर्थ ना .' इति पा०. ४. हिरण्य सुवर्णम्, कशिपुस्त्वन्नमा ५. 'विविधविकरणोपेताः' इति पा०. ६. 'अर्यचतुएयवाचिनीयमा ७. 'आश्लिघ्य' इति पा०. ८. मधुमक्षिका इत्यर्थः. ९. वेश्या इत्यर्थ मिव पुरुषम्. ११. 'चये' इति पा०. १२. 'कलाधिकाश्च तुला.' इति - . H ·कुट्टनीनतम् । यहित्पपादितशोना अन्ततुच्छाः खभावतः कठिनाः । वेश्याः समुद्रिका इव कणन्ति यन्त्रप्रयोगेण ॥ ३२२ ॥ सन्ति येऽनुरागं दैवहतात्तातु वारवनितानु । ते नि सरन्ति नियतं पाणिद्वयनप्रतः कृत्वा ।। ३२३ ॥ इंदनुपदिशति दयले सुन्दरतेने च मन्नथव्यथिते । प्रस्तावा,पगातुं गीतित्रयमन्यधावि केनापि ॥ ३२४ ॥ तरुणी रननीयाकृतिनुपनीता स्मृतिभुवा वशीकृत्य । परिहरति यो जडाला प्रथनोऽसौ नालिको विना आन्तिम् ।। ३२५ ॥ इदमेव हि जन्नफलं जीवितफलमेतदेव यत्पुंसाम् । लंडहनितन्मवतीजनतंभोगनुखेन याति तारुण्यम् ॥ ३२६ ॥ सुननोनार्गणदह्नज्वालावलिदयमानसर्वाङ्गयः । प्रदलप्रेनप्रवणा. प्रनदा स्पृहयन्ति नाल्पपुज्वेन्यः ॥ ३२७ ॥ एंवनुपश्रुत्य वचः सनुवाच पुरंदरालजः सुहृदन् । मन हृदयादिव कृष्टा गीतमिदं साधुनानेन ॥ ३२८ ।। तेदननुतापविकलां हारलतां हरिणशावतरलाक्षीन् । भाधासयितुं यानो गुणपालित फि विकसित हुनिः ॥ २२२ ॥ अथ तत्र कापि गणिकाणयन्ती परिचितं हतद्रदिपम् । प्रविशन्तनेव मन्दिरनीयिान निररोध ॥ ३६० ॥ सापिसकदत्त सीतजीर्णरतननपलोय । वेश्या पिपीदात न पाये पर्तया ॥ ११ ॥ परमला पतितं रधिपय मान्लपिरने । ललिता सपा मुषिप्पा पार पेन सारा ! ६६२।। । ... ५ मगरलो... ..सार a... .. १६, 11 .... *. १२. १५-२५ ·+me+ ++ + कुट्टनीमतम् । सुमनः कुकुमवासः सज्जीकुरु किमिति तिष्ठसि विचिन्तः । अद्य तव दयितिकायाः किंजल्कक नर्तनावसरः ॥ ३४५ ।। यदि नाम पञ्चदिवसांस्त्वयि कुरुते प्रेम धनलवं दृष्ट्वा । तदपि न रोगवती सा कंदर्पक किं वृथा गर्वः ॥ ३४६ ॥ जीवन्नेव विलासक परिहर दूरेण मूढ हरिसेनाम् । बद्धावेशस्तस्यां व्यापृतपुत्रो महाविपमः ॥ ३४७ ।। कैसरया क्षणदत्तं कृत्वांशुकमुपरि कामिजालस्य । स्तब्धग्रीवं अमतश्चन्द्रोदय पश्य माहात्म्यम् ॥ ३४८ ।। कौमारकं विहन्तुं रतिसमये मदनसेनायाः । इच्छामि कि तु तस्या मात्रातीव प्रसारितं वदनम् ।। ३४६ ॥ विभ्रम कियतस्तपसः फलमेतघदुपभुज्यते मदिरा | खकरेण पीतशेषा मदघूर्णित मदनसेनया दत्ता ॥ ३५० ।। कुरलयमालानिलयो लीलोदय किमिति संप्रति त्यत्तः । किं विदधामस्तलिन्भातर्दास्या विना मूल्यम् ॥ ३५ ॥ मुपिताोपविभूतेरिन्दीवरकस्य यामिनी याति । संवायतसंप्रति मजीरक तिलकमारीचरणौ ।। १५२ ।। अद्यापि बालभावं निखिलं न जहाति वालिका तदपि । पौरिमा मकरन्दक सकलां त्नामधः पुरते ।। २५९ ॥ रले गत्वा वक्ष्यसि तं निर्दयचितनर्तनाचार्यम् । तारा सुकमारतनुः किर्मियं समकारिता भवान् ॥ ३९१ । निसारोऽभिनिवेश कशावर पाटने सातदेवि । निधनि पहिरपविर प्रतीक्षमाएर पेयात् ।। ६५५ । वीणावादनखिला पतिताले वामपन। उभापयती परितं स्मरतीला भर "१६ 1. पा... Y ..... Retm.... are - . . . . . armstr't ..

·कुट्टनीमतम् । सुमनः कुङ्कुमवातः सज्जीकुरु किनिति तिष्ठसि विचिन्तः । अद्य तव दयितिकायाः किंजल्कक नर्तनावसर ॥ ३४५ ॥ यदि नाम पञ्चदिवसांस्त्वयि कुरुते प्रेम धनलवं दृष्ट्वा । तदपि न रोगवती सा कंदर्पक किं वृथा गर्व ॥ ३४६ ॥ जीवनेव विलासक परिहर दूरेण मूढ हरिसेनान् । वद्धावेशन्तत्यां व्यापृतपुत्रो महाविपनः ।। ३४७ ॥ केसरया क्षणदत्तं कृत्वांशुकमुपरि कानिजालत्य । तब्धत्रीवं भ्रमतश्चन्द्रोदय पश्य माहात्म्यन् ॥ ३४८ ॥ कौमारक विहन्तुं रतिसमये मदनसेनायाः । इच्छानि कि तु तत्या मात्रातीव प्रसारितं वदनम् ॥ ३४९ ।। विधन कियतस्तपस. फलमेतयदुपभुज्यते मदिरा । खकरेण पीतशेपा मदघूर्णित मदनसेनया दत्ता ॥ ३५० ॥ कुवलयमालानिलयो लीलोदय किमिति संप्रति त्यक्त । किं विदधानन्तलिन्भ्रातर्दास्या विना मूल्पम् ।। ३५६ ॥ मुपिताशेपदिभूतेरिन्दीवरकस्य यानिनी चाति । संवाहयतः संप्रति नजीरक तिलकमजरीचरणौ ॥ १५२ ॥ अद्यापि बालभावं निखिलं न जहाति पालिका नदपि । मौदिशा नफरन्दक तफला ल्लनामय कुरते .। १५२ ॥ कुजे गत्वा वससि तं निर्दवचित्तनर्तनाचार्यन् । हारा सुकमारतनु शिभियं सनकारिता भान् ॥ ६५१ .! नितारोऽभिनिवेशः गुमाकपाउने हरतपोष। निऽनि बटिस्तपिष्ट प्रतीक्षमापसर पेलान् ।। ३५१ .. पीनावादनलिना पतिताले पालगना। उत्साता लरितं स्मरला . ५.१ 4

·No text on this page.

·कुट्टनीमतम् । सुमनः कुङ्कुमवासः सज्जीकुरु किमिति तिष्ठसि विचिन्तः । अद्य तव दयितिकायाः किंजल्कक नर्तनावसर. ॥ ३४५ ।। यदि नाम पञ्चदिवसांस्त्वयि कुरुते प्रेम धनलवं दृष्ट्वा । तदपि न रोगवती सा कंदर्पक किं वृथा गर्व ॥ ३४६ ॥ जीवन्नेव विलासक परिहर दूरेण मूढ हरिसेनाम् । वदावेशतस्यां व्यापृतपुत्रो महाविषम ॥ ३४७ ॥ केसरया क्षणदत्तं कृत्वांशुकनुपरि कामिजालत्य । स्तब्धत्रीवं भ्रमतश्चन्द्रोदय पश्य माहाल्यम् ॥ ३४८ ॥ कौमारक विहन्तुं रतिसमये मदनसेनायाः । इच्छानि कि तु तस्या मात्रातीव प्रसारितं वदनन् ॥ ३४९ ।। विभन कियतस्तपतः फरमेतद्यदुपभुज्यते मदिरा । खकरेण पीतशेषा मदघूर्णित मदनसेनया दत्ता ॥ ३५० ॥ कुवलयमालानिलयो लीलोदय किमिति संप्रति त्यक्तः । किं विधानन्तलिन्भातर्दात्या विना मूल्यन् ।। ३५६ ॥ मुपिताशेषविभूतेरिन्दीवरकस्य यामिनी याति । संवाहयतः संप्रति नजीरक तिलकमजरीचरणौ ॥ ३५२ ।। अद्यापि बालभाव निखिलं न जहाति बालिका तदपि । प्रौदिता नकरन्दक सकला ललनामध कुस्ते ।। ३५२ ॥ ने गत्वा वक्ष्यति तं निर्दयचित्तनर्तनाचार्यन् । हारा सुकुमारतनु. फिनिय संमर्दकारिता नपाम् ।। २९४ । निसारोऽभिनिवेशः शुकशावरुपाटने हरतदेषि । निष्ठति पहिस्पविष्ट प्रतीक्षमापरूप प्रेमान् ॥ २६॥ पीजावादनतिजा पतिताले पालनपना। उत्पापपता लरितं स्मरलेला नाम: ३५१ . 1.Feat. २.. *- ·的。 # ·कुट्टनीमतम् । सुविहितसनुचितसंसितिरवनतशिरसा प्रणन्य तत्तल्या । इदमभिदधेऽतिननं सुन्दरतेन शुभावसरे ॥ ३६९ ॥ प्रियदर्शन किं बहुभिः नरपीडनवचनचाटुसंदर्भः । इसमास्ते हारलता जीवनमत्यास्त्वदायत्तम् ॥ ३७० ॥ निर्यन्त्रकेलिविशदं सहजप्रेमानुबन्धरमणीयम् । कार्यान्तरान्तरायैरपरिहृतं यातु यौवनं युवयोः ॥ ३७१ ॥ निर्दयमविरतवान्छं तस्तत्रपनव्यवखितावरणम् । उपचीयनानरागं सततं भूयाद्भवलुरतम् ॥ ३७२ ।। इति दत्त्वाशिषमन्तनिर्याते परिजने तदङ्गेषु । वितम्भविवित्तरसो ववृधे कुनुमायुधः सुतरान् ॥३७३॥ (विशेषकन्) यदनन्दनेन्नथोचितमनुरूपं यत्तथानुरागत्य । यद्यौवनाभिरानं यच्च फलं जीवितव्यत्य ॥ ३७४ ॥ अविनय एव विभूषणनलीलाचरणमेव बहुमान । निशकतैव सौष्ठवननवसितिरेव गौरवाधानन् ।। ३७५ ।। केरामहणमनुग्रह उपकारताडनं नुदे दंश । नसविलिखनमन्मुदयो दृटदेहनिपीडनं समुत्कर्षः ॥ ३७६ ॥ विगरहोलं चुन्पननदयवनिप्पेषनिस्पृहो मर्द. । अन्तः प्रवेशनिच्छनिर्भरपरिरन्भगं यलिन् ॥ ३७७ ।। पदनहरिव 'विहितं रागैरिव दीप्तिमत्त्वनुपनीतन् । प्रेननिरिव नित्खलितं शाररिव विकासमानीतन् ।। ३७८ ॥ अप्रागल्भ्यं यतनं धमकार्य दिपक उपधात । हेमनगुनो पतितलुरतं प्रस्तुतं तान्यान् ।।३७९ ॥ (बलग्न) भारन्न एव तालजलिजो धगिति ननतिजे परिन् । तल विशेषापत्या वर्णनास्याः प्रासस । ३८० !! ..पा. २. कापर३. नमोन' .. ४ 'सरपूर से ·मोन को नो: जामा मनिता। नाना करणमा लामामार ॥ ५५॥ भिमानानी न भूला गारेगः ॥ ५८२ ॥ HTTAIF IT-IT मुमताजा परिपाटी । तामानाशीणों का मजा मरागः ॥ ५८५ ॥ सारागदीप मिदनानामिविरोधानाम् । 7. परिगणन गत मणगो. शक. ॥ २८ ॥ माला मदुमा पुसमा कामता परम् । न अमिता मुदमामालित साल निवजन्मन, शक्तिः ॥२८॥ कि रमणी रमणोऽविगत रमणं मा न बानीमा । सामागमारामगमतमोगदा निपुणाम् ॥ ३८६ ॥ तसा निमीलितशो निमदतनोभा मुरनान्ते । लिगेनन्छामाजीलिनसतानुमानेन ॥ ३८७ ॥ श्रमजलनिन्दपनिता स्मिरणेन जातौलक्ष्या । सा शुशुभे विपरीता पर्याकुलकेशभूपणा नितराम् ॥ ३८८ ॥ निर्व्याजार्पितवपुपोनिवृतिमयमेव गणयतोविश्वम् । क्षणदा विरराम तयोरक्षीणाकाङ्योरेवम् ॥ ३८९ ॥ मोहनविमर्दखिन्ना विजृम्भमाणा स्खलद्गतिर्मन्दम् । निद्राकपायिताक्षी हारलता वासवेश्मनो निरगात् ॥ ३९२ ॥ 'परिचितपार्श्वगताहं तेन समं पानभोजनं कृत्वा । नीता निशा कथाभिर्मोहनकार्य च यत्किंचित् ॥ ३९१ ॥ अविदग्धः श्रमकठिनो दुर्लभयोपियुवा जडो विप्रः । अपमृत्युरुपक्रान्तः कामिव्याजेन मे रात्रौ ॥ ३९२ ॥ १. 'अवाप' इति पा०. २. 'प्रत्यभ्यस्तायान्यम्' इति पा०. ३. 'रमणमिति न जा नीमः' इति पा०. ४. 'तु प्रकाशम्' इति पा०. ५ 'अनावस्या' इति पा०. ६ मा. नेऽस्य' इति पा० ७ 'रतविरती' इति पा०. ८. 'दोर्षलविमर्द' इति पा० ·कुट्टनीमतम् । ६७ नेच्छाविरतिः क्षणमपि न च शक्तिर्वस्तुशून्यरतियतः । केवलमलमद्याहं कदर्थिता वृद्धपुरुषेण ॥ ३९३ ॥ मद्यवशादभियोक्तरि मृतकल्पे तल्पभागममायाः। अविरोधितनिद्राया सुखेन मे यामिनी याता ॥ ३९४ ॥ सुकुमारसंप्रयोगः पेशलवचनः सवकपरिहासः । नशलवशेन समेतो मम सखि रमणो मनोहराकारः ॥ ३९५ ॥ पत्यकाङ्कनिलीन परामुखो मुक्तमन्दनिःश्वासः । मंघाचनया नितरां नि वेदः वेदसलिलसंसिक्तः ॥ ३९६ ॥ पर्यतनितानगोऽप्यपगतनिद्रः क्षपाक्षयाकाही । मानोपितः प्रहीणो निष्प्रतिपत्ति स्थितोऽद्य सखि मनुजः॥३९७॥(कुलकन्) शृणु सखि कौतुकमेकं ग्रामीणककामिना यदद्य कृतम् । सुरतरसमीलिताक्षी मृतेति भीतेन मुक्तास्मि ॥ ३९८ ॥ अविदितदेशप्रकृते. शठात्मका विदग्धतोऽस्माभिः । अनुभूतो राजसुतादधि भाण्डविडम्बनावेशः ।। ३९९ ॥ प्रियसखि लोकसमक्षं नगरप्रभुणा हठेन नीतास्मि । व तु नो कदाचिद्विगुणार्थप्रार्थने कृतोऽन्यायः ॥ ४०० । आकर्षन्ती जघनं जसि यथा विलिसिता नसैतिला । मन्ये तपोपभुक्ता केरलि केनापि दाक्षिणात्वेन ॥ ४ ० १ ।। अपरे विन्दुः कण्ठे मणिमाला स्तनपुगे शशतकन् । तप सूचयन्ति फेरलि कुनुनायुधशासपण्डितं रमणन् ।। १०२ पति मनुषसि गिरो नि निशानियोगापिपानान् । मोऽपि यथाकियनाण प्रविधातुं निर्जगान फर्दनन् ॥ ३०३ ।। निपा.. २. सारनया पा... १५ (११. 1. ' ' .. ५ ... ... .. ११ना पनेरमेमामा- ·....... - an TY IEE IF Htini . . के httl: !!!!! 11: +- . - Thai ..) ". 11 tamuttfits ना. 11:48. Hit : ..." •iki hai | . 1111 1111in ! . 14. attiti.iriti.irtxt. ' ... it of ths. : * 111 111) 14 } }}:- •! apps is it • 2:11 1111 11111 11111: #st Pt. ' नोगतोfaiदि । गरिमा । को समितिको। क यदि मानिस 11:१३ ॥ शविमानमा संशोदिताना: । कब दानीस्तानिय पनि नाले ॥१॥ कनानासोगितामना- finisis। कच गणिकानिनिशीपातमागमति गोषः ॥११॥ १. 'तोनिमरा इति पा.. २ दिना-AAP' पा., . ना? क्षति पा... पोशालमणानाम्' इति पा५. " ·कुट्टनीनतम् । क वषट्रारभ्वान. सत्कर्मविभूषणप्रवणपूरः । क च साधारणवनितारतिमणिताकर्णनौलुक्यम् ॥ ४१६ ॥ काचार्यप्रतनुलताताडनसंक्षोभसंभवः कन्प । क्ष च कुपितवारललनानिष्ठुरपादप्रहारविपहत्वम् ॥ ४१७ ॥ क हरिणचर्मावरणं स्मृतिशास्तनिवेदितं व्रतं चरत । कच पप्पलीगानस्पृष्टान्वरधारणेषु बहुमान ॥ ४१८ ॥ सनिधानेव च्छेदनमभ्यन्तं शैशवात्समारभ्य । गठवनितापरखण्डन उत्पनं कौशलं कुतो नवत ॥ ४१९ ॥ गुपणनेव गुरो परिगीलितमचलचेतना मततन् । कुटिलमतयो भुजिया क्थं त्वयाराधिता निपुणा. ॥ ४२० ॥ आनायपाठ एव स्फुटतरपदसौष्ठवं तव ख्यातन् । पितवेश्यानुनये क शिक्षित वननचातुर्यम् ॥ ४२१ ॥ अपवा कि क्रियतेऽस्मिजवदातकुलेऽपि लब्धजन्मान. । सद तुता भवन्ति प्रागुपचितकर्मदोषेण ।। ४२२ ॥ त्वपि विनिवेदय कुटुम्न परलोकहितार्जनकविहिताव । स्थारखानीति सनीहितमनुदिवसं तद्विसंपदितम् ॥ ४२३ ॥ रत्ववातलेखा सुन्दरसेने विधेयसनूहे । जानिमायदन्यः स्यापसरे गोतिपरिफलितान् ॥ ४२४ ।। 'विषयतिभिरावृताणामटे पततामधनार्ग:मान् । पुंसां गुरजनपचनद्रव्यशलाकासन शारणम् । ४२५ । उद्धेजपाते तदाले नुतांति परोति परिमाने । न्टुपपयोगी गुरनिगदिनकायनिहरं परमम् ।। ३९६. पाचतोऽमिरं निगमोदी सरंदरावरन् । पुनरपि नहि सिंपन्त निपारिकमायो सन् ३२७ ।। पन्न जे. रोकन

·No text on this page.

·कुट्टनीमतम् । ७१ निर्विण्णे निविण्णा नुदिते मुदिता समाकुलाकुलिते । प्रतिबिम्बसमा कान्ता संक्रुद्धे केवलं भीता ॥ ४४० ॥ यावद्वान्छितसुरतव्यायामसहाविरुद्धसंपर्का । चित्तानुवृत्तिकुशला पुण्यवतामेव जायते जाया ॥ ४४१ ॥ मद्रावप्रेमल""संवलयावलि कोऽप्यनुबन्धो यन्य विपाकोऽप्रतीकार ॥ ४४२ ॥ (संदानितकम्) परुपं यदभिहितासि प्रणयरुषाशङ्कितेन नर्मणि वा । सुदति न तल्लरणीयं दुर्भापणकीर्तनोद्धाते ॥ ४४३ ॥ तव हृदये हृदयमिदं विन्यस्तं न्यासपालनं कष्टम् । यत्नातथा विधेयं स्थानभ्रशो यथा न स्यात् ।। ४४४ ॥ अथ विरतवचोदयितं वाप्पभराश्लिष्टवर्णपदयोगन् । इति कथमपि हारलता समूच्छितवर्णभारतीनूचे ॥ ४४५ ॥ अविशुद्धकुलोत्पना देहार्पणजीविका मठाचरणा । काहं रूपाजीवा क भवन्त श्लाघनीयजन्मगुणाः ॥ ४४६ ॥ यत्त्वं विषयविलोकनकुतूहलादागतोऽसि विश्रान्त । इयतो दिवसानलिस्तन्नम परजन्नसुकृतफलम् ॥ ४४७ ॥ गुरमेवा बन्धुजन स्वदेशवसति कलत्रमनुकूलन् । अनुपष्टपरिचित आस्वां प्रविधाय क. परित्यजति ॥ ४४८ ।। पौवनचापलमेतयन्माशि भवति कौतुक भवताम् । यत्तु सुखमनवगीतं तस्य स्थान निजा दाराः ।। ४४२ ॥ ते मधुरा परिहासाला वनगिरस वामतासमयः । नो हदये कर्तव्यो रहनि अनाधिना नदता ! १६० ।। शपवतो चन्महत प्रणयाद्वामाधु नवाचरिनन् । प्रतिकूलं तर नया नामाजनिष विरचितो नर्भि !! १५१ ।। संचारा नार्ग दूरे दमतिविनामुल हृदयन् । राजपालिताना सुद्धा भक्तिमनतोऽमनत्तेन ॥ ११२॥ 1 टन देव दन्ते. २. 'व' रति प... - ·कुट्टनीमतन् । ७१ निविणे निविण्णा नुदिते मुदिता समाकुलाकुलिते । प्रतिविन्यसमा कान्ता संक्रुद्धे केवलं भीता ॥ ४४० यावहाञ्छित रतन्यायामसहाविरुद्धसंपर्का । चित्तानुवृत्तिकुगला पुण्यवत्तामेव जायते जाया ॥ ४४१॥ महामल""संपल्यावलि छोऽनुबन्यो यत्य विपाकोऽप्रतीकार ॥ ४४२ ॥ (सदानितकम्) परपं यदभिहितासि प्रणयरुपामशितेन नर्मणि वा । नति न तल्लरणीयं दुर्भापणकीर्तनोद्धाते ॥ ४४३ ॥ तब हदये हतयनिद विन्यन्तं न्यासपालनं कष्टम् । दास्था विधेयं स्थानभंगो यथा न स्यात् ।। ४४४ ॥ अथ विरतवचोदयितं वाप्पभराशिटवर्णपदयोगम् । इति कथमपि हारत्ता संच्छितवर्णभारतीमूचे ॥ ४४५ ॥ अविमुद्धकुलोत्पन्ना देहार्पणजीविका गठाचरणा । काहं रूपाजीवा ६ भवन्तः श्लाघनीयजन्नगुणाः ॥ ४४६ ॥ पत्त्वं विषपदिलोकनकुतूहलादागतोऽसि विश्रान्त । व्यतो दिवसानलितन्नन परजन्मसुकृतफलन् ॥ ४४७ ॥ पुरमेवा बन्धुजनं स्वदेशवाति कलत्रमनुकूलन् । अनुपाएपरिचित आन्या प्रविधाय के परित्यजति ॥ ४४८ ॥ बौदननापलमेलनानि भवति कौतुकं भवताम् । दत्त स्खननवगीतं तन्य स्थान निजा दारा. ॥ ४४९ ॥ देवा परिवानान्ता गिर. म वामतासमय । नेवले कर्नच्यो रहलि देनार्थिना भवता : १६० ।। सपनो यन्नहत. प्रणवाद्वान्गधु वधाचरितन् । मिनट का नया नयाजतिरेप विरचितो नि ॥ १५ ॥ न दो दतिदिनहु दयन् । मुलि मुदा मदितवनलोऽजनतेन ॥ १५२ ॥ मारपेच पडे.. यत्र इति २०, m- ·अगणिनिरानमनमो नगनमतानगा। गन्तुगणितग गिदुर्गदि परमालपनं बननम् ॥ ४२८ ।। निजगदीपम्तः कतनरितालंगतो महामतः । मुन्दर संपति तानः परी दुष्णजोगेण ॥ ४२० ॥ पुजाभावः बेगान कुगतता पुत्रिणः कुलीनम् । गन्ततापयति गं गरिताणापमोन ॥ ४२० ॥ सांगवहारित एन प्रागो लोके गुण गुराानियत । सेन तु गुतेन जननी नागा लागने म पापीयान् ॥ ४३१ विफलं शामजान गुरुगृहसेनापि नोपागय । नियतिवशीकृतमनसो न्याय्यं पन्थानमुत्सृजत. ॥ ४३२ ॥ जीवन्नेव मृतोऽमौ सम्म जनो बीय वदनमन्योन्यम् । कृतमुसभामो दूराकरोति निर्देशमाल्या ॥ ४३३ ॥ नोपनिहन्तुं विपया शक्याः सत्य तथापि निपुणधियः । अभिधेयतां न गच्छन्त्यपवादविशेपिताभिधानस्य ॥ ४३४ ॥ गुरुपरिचर्या जाया गुणोन्नता मिग्धवन्धुसंपर्क. । ब्राझे कर्मणि सक्तिर्लोकद्वयसाधनं सुधियाम् ॥ ४३५ ॥ सुलभा तस्य विभूतिस्तस्य गुणा यान्ति जगति विस्तारम् । बहु मनुते तं सुजनस्तस्मै स्पृहयन्ति वान्धवाः सततम् ॥ ४३ नासादयति य एकः सत्सेवितमार्गतः परिस्खलनम् । मण्डयति चान्ववायं स निवासः शर्मनामशेषाणाम् ॥ ४३७ ॥ (युग्म स भवति विनयाधारो युक्तायुक्ते विवेकिता तस्य । वृद्धोपदेशवाचः श्रवणोदरपूरणं सदा यस्य ॥ ४३८ ॥ प्राक्तनकर्मविपाकः क्षुद्रासु शरीरिणां यदासक्तिः। आयतनं तु सुखानां संसारभुवां कुलोद्गता दाराः ॥ ४३९ ॥ १. प्रसिद्धेयमार्या शाईधरपद्धत्यादिषु २. 'भहम्' इति पा०. ३. 'कुलोद्गत इति पा०.

·७० काव्यमाला अगणितसहचरवचसो दुर्व्यसनमहाब्धिमग्नवपुपस्ते । मन्युव्यथितस्य पितुर्यदि परमवलम्बनं वचनम् ॥ ४२८ ॥ निजवंशदीपभूतः कृतचरितालंकृतो महासत्त्वः । सुन्दर संप्रति तातः स्पृष्टो दुप्पुत्रदोपेण ॥ ४२९ ।। पुत्राभावः श्रेयान्न कुसुतता पुत्रिणः कुलीनस्य । अन्तस्तापयति भृशं सच्चरितकथाप्रसङ्गेन ॥ ४३०॥ साव्यवहारित एव प्रायो लोके गुणः सुखानियतः । येन तु सुतेन जननी वन्ध्यात्वं श्लाघते स पापीयान् ॥ ४३१ ॥ विफलं शास्त्रज्ञानं गुरुगृहसेवापि नोपकाराय । नियतिवशीकृतमनसो न्याय्यं पन्थानमुत्सृजत. ॥ ४३२ ॥ जीवन्नेव मृतोऽसौ यस्य जनो वीक्ष्य वदनमन्योन्यम् । कृतमुखभगो दूरात्करोति निर्देशमगुल्या ॥ ४३३ ॥ नोपनिहन्तुं विषया शक्याः सत्यं तथापि निपुणधियः । अभिधेयतां न गच्छन्त्यपवादविशेषिताभिधानस्य ॥ ४३४ ॥ गुरुपरिचर्या जाया गुणोन्नता लिग्धवन्धुसंपर्कः । ब्राझे कर्मणि सक्तिर्लोकद्वयसाधनं सुधियाम् ॥ ४३५ ॥ सुलभा तस्य विभूतिस्तस्य गुणा यान्ति जगति विस्तारम् । बहु मनुते तं सुजनस्तमै स्पृहयन्ति वान्धवाः सततम् ॥ ४३६ नासादयति य एकः सत्सेवितमार्गतः परिस्खलनम् । मण्डयति चान्ववायं स निवासः शर्मनामशेषाणाम् ॥ ४३७ ॥ (युग्मन स भवति विनयाधारो युक्तायुक्ते विवेकिता तस्य । वृद्धोपदेशवाचः श्रवणोदरपूरणं सदा यस्य ॥ ४३८ ॥ प्राक्तनकर्मविपाकः क्षुद्रासु शरीरिणा यदासक्तिः । आयतनं तु सुखानां संसारभुवां कुलोद्गता दाराः ॥ ४३९ ॥ दति पा.. १. प्रसिद्धयमार्या शाईधरपद्धत्यादिपु . २. ' भगम् ' इति पा ० . ३. ' कुलोदना ' ·कुट्टनीमतन् । ७१ निविणे निविण्णा नुदिते नुदिता समाकुलाकुलिते। प्रतिविन्वसमा कान्ता संक्रुद्धे केवलं भीता ॥ ५४० ॥ यावद्वान्छितसुरतव्यायानसहाविरुद्धसंपर्का । चित्तानुवृत्तिकुशला पुण्यवतामेव जायते जाया ॥ ४४१ ॥ मद्रावप्रेमल""संवलयावलि कोऽप्यनुवन्धो यस्य विपाकोऽप्रतीकार. ॥ ४४२ ॥ (संदानितकम्) परुपं यदभिहिताति प्रणयत्पागङ्गितेन ननणि वा। सुदति न तत्लरणीयं दुर्भापणकीर्तनोद्धाते ॥ १४३ ॥ तव हृदये हृदयमिदं विन्यन्तं न्यासपालनं कष्टन् । यतातथा विधेयं स्थाननंशो यथा न स्यात् ॥ ४४४ ॥ अथ विरतवचोदवितं बाप्पभरालिटवर्णपदयोगन् । इति कथमपि हारलता संमूच्छितवर्णभारतीनूचे ।। ४४५ ॥ अविशुद्धकुलोत्पन्ना देहार्पणजीविका भठाचरणा । काहं रूपाजीवा क भवन्त. श्लाघनीयजन्मगुणाः ॥ ४४६॥ यत्त्वं विषयविलोकनकुतूहलादागतोऽसि विश्रान्त । इयतो दिवसानलितन्मन परजन्मनुकृतफलन् ॥ ४४७ ॥ गुरमेवा पन्धुजनं स्वदेशवसति कलत्रमनुकूलन् । अनुपमहष्टपरिचित आन्था प्रविधाय क. परित्यजति ॥ ४४८।। सौदननापरमेन पन्नाशि भवति कौतुक भवतान् । पत्त नुसननवनीत तन्य स्थान निजा दारा ॥ ४४२ ।। ने नमुरा परिहानाला दागिरः म दामनासमय । नो दने कर्तव्यो रहनि सेनापिना भवता । १२० । सत्यदतो पन्नहन प्रणयातन्मयु पावाचरितन् । प्रतिम नपा नापारिष विरचिनो नि !! १२१ ।। मंधारा ना देरे पनानिदिन्मुलं हृदयन् । मुनातिना रामपितयन्तोऽनतेन । १२ ५. रोऽवडे ...वा.

·७२ काव्यमाला । हृदयद्वय एकत्वं याते यूनोवियोगजं क्लेशम् । अनुभवतोरपरेण प्रसङ्गतः पठ्यते पथ्या ॥ ४५३ ॥ 'अन्योन्यगूढचेष्टितसद्भावस्नेहपाशबद्धस्य । विच्छेदकरोर्मृत्यु(राणां वा परिच्छेदः ॥ ४५४ ॥ अथ तच्छ्रवणानन्तरमस्निग्धं दयितिके बजामीति । अभिधाय याति सुन्दरसेनेऽपि विवर्तितंग्रीवम् ॥ ४५५ ॥ वटशाखालम्बिभुजां श्वसितोष्णसमीरशुष्यदधरदलाम् । पर्यस्तां बिभ्राणां तन्मार्गविलोकनानिमेघदृशम् ॥ ४५६ ॥ लोलायमानवेणीतिर्यकृतकण्ठभूपणविशेषाम् । गलदश्रुवारिपूर्णा पतितां संशुष्कनिःसहाङ्गलताम् ॥ ४५७ ॥ रुन्धानामिव हृदयं स्फुटदितरकरेण कुचयुगाश्रयिणा । परिशोपितां विलासैरुत्सृष्टा जीवलोककर्तव्यैः ।। ४५८ ॥ अङ्गीकृतां विपत्त्या वशीकृता मर्मघट्टनैर्विपमैः । हारलतामपि रिक्तामन्तः परिकृष्यमाणभारत्या ॥ ४५९॥ मा मा तावद्यात क्षणमेकं यावदेप निष्करुणः । वनगुल्मैन तिरोहित इत्यभिदधी जहु प्राणा ॥ ४६० ॥ (कुलकम्) अथ वर्मनि समुपेतं पप्रच्छ पुरंदरात्मज पथिकम् । दृष्टा शोकव्ययिता निवर्तमाना वराङ्गना भवता ॥ ४६१ ॥ स उवाच वटतरोरध उा पतिता विनिश्चलावयवा । तिष्ठति वनिता नान्या नयनावमरं गतास्माकम् ॥ ४६२॥ इति तद्वचनास्त्रहतो विह्वलमूर्तिः पपात भूपृष्ठे । उत्थापितश्च सुहृदा सोऽभिदधे तेन शोकविकलेन ॥ ४६३ ॥ भवतु कृतार्थन्नातस्त्वमपि मुमित्रात्र साप्रतं प्रीत. । समकालमेव मुक्ता पापेन मयासुभिश्च हारलता ॥ ४६४ ॥ हा हा हाव हतोऽमि व्वम्ता लीला विलास किं कुरुषे । इच्छिन्ना विच्छित्तिनम विनम दगदिशो निराधारः ॥ ४६५ ॥ १. परिच्छदी निकद यर्थः.. अग्रे किचिटितमिा भाति.

·कुट्टनीमतम् । । किलकिञ्चित गच्छ वनं मोट्टायितमशरणत्वमुपयातम् । कुमित प्रव्रज्यां गृहाण विचोक विश भुवो विवरम् ॥ ४६६॥ ललितमनाधीभूतं विहृतस्य गतिर्न विद्यते कापि । शशधरविन्वद्युतिमुषि यातायामन्तकस्यान्तः ॥ ४६७ ॥ विनिवृत्त्य यामि दग्धु मद्विरहात्त्यक्तवल्लभप्राणाम् । भवतु वराक्यास्तत्या. सप्ताचिर्दानमात्रमुपकार. ।। ४६८॥ गत्वाथ तमुद्देशं यस्मिन्सा पञ्चभावमापन्ना । विललाप मुक्तकण्ठं विलुठन्भुवि सहचरेण धृतमूर्तिः ॥ ४१० ॥ एते वयं निवृत्ता नुच्च रुपं देहि कोपने वाचम् । उत्तिष्ठ किमिति तिष्ठसि भूमितले रेणुरूपितशरीरा ॥ ४७० ।। विनिर्माल्य दृशौ कलादप्रतिपत्त्या स्थितासि शुभवदने । त्वद्वारितगमनविधेरपराधितया न मेऽस्ति संयोग. ॥ ४७१॥ नाकाधिपतिपुरखीरभिभवितं त्वयि दिवं प्रयातायाम् । सत्त्वपि शरेषु पञ्चनु निरायुध सांप्रतं मदनः ॥ ४७२ ।। पञ्चकवृत्ता वेश्या इत्यपवादो जनेषु यो रूढः । अपनीतोऽसौ निपुणं त्वया प्रिये जीवमोक्षेण ॥ ४७३ ॥ वर्ण्य सद्रत एकत्रिपुरान्तकनन्दनो महासेनः। हृदयं यत्स स्पष्ट न मनागपि वामलोचनाप्रेन्णा ॥ ४७४ ॥ मन्येऽभीष्टवियोग निमेषमपि दुःसहं समालोक्य । ररिणा यक्षसि लक्ष्मीविधृता गौरी हरेण देहाधं ॥ ४७५ ॥ अयि लोकपाल सा भुपि ललानन्ता नया दिना शून्यम् । विचमिति रन चिन्तितमालसान मिया नयता ॥ ४७६ ॥ भगवालवर नाना पप्पननुदमारनद्धृत्य । बपि विहिना पात्रा पक्ष्यस्येना जगहमान !! १७ ॥ पनि पिलपन्न निर्माचार्य तुरंदरस्य नुतन् । जौरिचय पितो नारकोरिमाणिकान् !! s८ || 13 ... ... ... पनि पा०.

·。 - ·म ७५ कुट्टनीमतम् । न च लाभ एक एव प्रवर्तते कारणं मनुष्येषु । वाणादयोऽपि(?) तासां वैशेषिकशास्त्रवेदिभिः कथिताः ॥ ४९२॥ का वा विभूतिराप्ता सुन्दरसेनात्तया तपखिन्या । यद्विरहकुलिशभिन्ना मुमोच या जीवितं क्षणार्धेन ॥ ४९३ ॥ उत्तमतरुणप्रकृति पुलकादिकसूचितान्यतरशक्तिः । स्फुटसंनिहितविभावो निवार्यते केन शृङ्गारः ॥ ४९४ ॥ अन्तःकरणविकारं गुरुपरिजनसंकटेऽपि कुलटानाम् । जानन्ति तदभियुक्ता भशापानमधुरदृष्टेन ॥ ४९५ ॥ अन्या विहाय पतिगृहमविचिन्तितकुलकलङ्कजनगेहाः । रागोपरक्तहृदया यान्ति दिगन्तं मनुष्यलाभाय ॥ ४९६ ॥ अपमानः पतिविहितो गुरुपरिकरतीव्रता गृहे दौ स्थ्यम् । शीलक्षतये यासा तासामतिरागतोऽन्यनरसक्तिः ॥ ४९७ ॥ या जप्यचलितवृत्ता भर्तुश्चरणाजतत्परा प्रेमदाः । ता अपि रागविमुक्तास्तिष्ठन्त्यौचित्यमात्रेण ॥ ४९८ ।। तसादात्माभिगमन विविधनिमित्त विधार्यते केन । निजपरपण्यस्त्रीणां रागाधीनं तु हृदयनिर्वहणम् ॥ ४९९ ॥ एवविधदृष्टान्तरुपपत्तियुतैस्तथेशैर्वाक्यैः । अन्यैरपि चाटुपदैरावर्जितमानसं गम्यम् ।। ५०० ॥ विहितलापरवोधं किचित्प्रकटीकृतघ्रमं दाक्ष्यात् । उत्पादितम्भिकया परिरन्य घनं निशापगमे ।। ५०१ ॥ विघटितविनिमुद्रदृशा विलोक्य ककुभः सुदीर्घनिःश्वासम् । चत्तव्यनिति भवत्या रजनि खले कि प्रभातासि ॥ ५०२ ॥ अदला विपत कथं दृटगक्तिममुप्प रतिरसप्रसरम् । मदनतुलितानुरागो न विदध्यायदि बलाधानन् ॥ ५०३ ॥ ...म् .. २. 'दुन्'ि इति पा०. ३. नानाय' इति पा०. 1. ०.५. असा शनि पा..

·७६ काव्यमाला । चक्रावधूप्रियतमसंघट्टनसमयसंप्राप्त्या । शशिना वियुज्यमाना कुमुदिनि कि क्षीणपुण्यासि ॥ ५०४ ॥ विकसितसुरभिमनोहरसंस्थानं कुसुममप्राप्तम् । न करोति तथा पीडामाखादितविच्युति यथा भृङ्गः ॥ ५०९॥ विज्ञापयाम्यतस्त्वा रचिताञ्जलिमाविधाय नतिम् । परिचारकजनमध्ये गणनीयाहं प्रसादेन ॥ ५०६ ॥ (युग्मम्) अथ दीपितरागाडैरपहस्तितमार्गसंभ्रमोपचितैः। मृदुभिश्चित्रानुगतैरुपचारै. पातितस्य विश्वासे ॥ ५०७ ॥ अवलोकितोऽसि लम्पट किमपि वदन्कर्णसंनिधौ नियतम् । संकटसेनाधाच्या अद्य मया जालमार्गेण ॥ ६०८ ॥ मालत्या सह किंचिदभिदधासि सखे ममेति न विरोधः (१)। यत्तु चिरं स्निग्धदृशा पश्यसि तां तत्र मे शङ्का ॥ ५०९ ॥ त्वामागता न वीक्षितुमनुवध्य न याचितः प्रयलेन । आहूय वद किमर्थ ताम्बूलं ग्राहिता कमलदेवी ॥५१० ॥ कञ्चकमपकर्षन्त्या. प्रकटीभवदंगकुचपार्श्वम् । साभिनिवेशं दृष्टं भवता कि कुन्दमालाया ॥ ११ ॥ परिहासेन गृहीता यद्यंशुकपल्लवे त्वया रामा । आच्छिद्यापकान्ता किं त्वामवलोक्य पृष्ठत. सहसा ॥ ५१२ ॥ विज्ञानेन ख्यातां कुसुमलता त्वं तु वर्णयस्यनिशम् । नृत्यन्ती मृगदेवी विस्फारितलोचन. पश्यन् ॥ ५१३ ॥ कारणमत्र न वेद्यहमृजुपन्थानं प्रसिद्धमुत्सृज्य । वकेण यदेषि सदा माधवसेनागृहाग्रेण ॥ ५१४ ॥ इति सेयोपन्यासैरन्यैश्चाममवेधिलघुकोषैः । प्रणयप्रभवैर्विहिते क्षामोदरि गूढरागत्वे ॥ ५१५ ॥ पा०, ८. 'असकुच' इति पा.. 1. ' वयूः ' इति पा ० . २. ' विच्युत तथा भृङ्गा ' इति पा ० . ३ ' शकरसेना ' इति ·कुट्टनीननम् । अनिविय लरिनतनुनिनन्सितिरायताक्षि नह मात्रा । सानियन यी इत्यं मिथ्यावच कलहम् ॥ ५१६॥ (अन्त कुलकन्) मो गोपननथन प्रेममहो निर्गलत्याग । महानन्दन्न सुनो निमिमनोऽभव्यया त्वया त्यक्तः ॥ ५१७ ! प्यानोपहतविषयो दानानि. खदारविद्वेपी । मा विगणय्य गटे निर्गलिन एव केगवन्वामी ॥ ५९८ ।। जमणिलगतामानिन्दितार भावतम्त्यागी। रेषा परित्यको चामपिया मोडिकाध्यक्ष ॥५१९ ॥ पिक एव पुत्रस्तीकानो गदागिनूतल । दविका प्रगतो निगरानो रिसनया नोऽपि ॥ २२० ।। या 'रिमा विना विभूति करोनि कि पापा । विनोपना देवगनादरेण पदयात्ला ।। ५२१ ॥ ५.२ पाप नारिलपिततिनिरपेशन् । रनमातरम न दाता तथा पुएा ।। ५२२ ॥ र लादादिलक्षणो दामति । पोसिमा शिक्षा : ५२३ ॥ - नयन र पुष । " । १ - ·काव्यमाला। पुंस्त्वाख्यापनकामो न ती न पुमान्किल प्रभुत्वानी। अनुवघ्नन्नुपहसितस्त्वया जडः स्वार्थमनपेक्ष्य ॥ ५२९ ॥ बाजीकरणकमतिर्नरनाथानुग्रहेण विख्यातः । प्रत्याख्यातः स तथा रविदेवः किंकरत्वमाकाइन् ॥ ५३० ॥ किं कंदर्पकुटुन्ने जातोऽसावुत वशीकरणयोगात् । कामप्यवैति सिद्धि येनाकृष्टासि सर्वभावेन ॥ ५३१ ॥ बाल्ये तावदयोग्या पश्चादपि वृद्धभावपरिभूता । तारुण्ये रागहृता यदि गणिका भ्रमतु तद्भिक्षाम् ॥ १३२ ।। उपनय भाण्डकमेतद्यदर्जितं मामकेन देहेन । विदधामि तीर्थयात्रामाःस्व सुखं प्रेयसा सार्धम् ॥९३३॥ (अन्तःकुलकन्) आर्यजननिन्दितानां पापैकरसप्रकाशनैकनारीणाम् । एतावानेव गुणो यदभीष्टसमागमो निरावरणः ॥ ५३४ ॥ नो धनलाभो लाभो लाभः खलु वल्लभेन संयोगः । अक्षिगतादर्थाप्तिन भवति मनसः प्रसादाय ॥ ५३९ ॥ गाढानुरागभिन्नं तारुण्यसुखामृतेन संसिक्तम् । न भजति सहृदयहृदयं विभवार्जनसंभवा चिन्ता ॥ ५३६ ॥ लाभः स एव परमः पर्याप्तं तेन तृप्तालि विनिवेश्य यदुत्सङ्गे निक्षिपति मुखे स ताम्बूलम् ॥ ५३७ ॥ सुरतश्रमवारिकणान्परिमाष्टिं निजांशुकेन गात्रेषु । यदुरसि निधाय पैजस्तस्य न मूल्यं वसुंधरा सकला ॥ ५३८ ॥ शिथिलितनिजदाररतिमयि सक्तमना अनन्यकर्तव्यः । यदसौ जितनलरूपस्तिरस्कृतं तेन गाणिक्यम् ॥ ५३९ ।। बहुकुसुमरसास्वादं कुर्वाणा मधुकरीव विधियोगात् । ईदृक्पुरुषविशेष लभते खलु येन भवति कृतकृत्या ॥ ५४० ॥ १. 'जडे' इति पा०. २. द्वेष्यादिसर्थः. ३. 'सात्तस्य' इति पा०, ४. 'मधुकरी विधिनियोगात्' इति पा०.

·कटनीमतम् । ઉડર अदि माले नावदिमा उपदेशनिगे वमन्लि कीन्न । पार जानन नचनानि नामक पन ॥ ५४१ ।। श्री निर्वा मनि वामो समयरण्य या। पिन या विना कामावर ।। ५४२ ॥ दमाम्नेतकरण निनिय र. मतंग । तर्नर पिताह गुणनिधिना नपुण ॥ ५८६ ।। उचित माननियमान्यनाय fult मापनन् । पनि वाम if it in 41: File Entri ...। समिति •itish II ।। ५.५ ।। मा.. .. १५९, ५।। १ - ७ t 1 ...... * . -- -- . ।। 2017 -- ५ + . .. . ।

·(० काव्यमाला। भट्टकदम्बकतनये याते वसतिं परेतनाथस्य । चके देहत्यागं रणदेवी वारयोषितां मुख्या ॥ ५६३ ।। अस्यामेव नगर्या द्रविणमदात्कालसंचितमशेषम् । प्रेम्णाकृष्टा गणिका मिश्रात्मजनीलकण्ठाय ॥ ६५४ ॥ इयमपि विहितास्था मां मातृवचःकलुपिता के गता। त्यक्त्वाभरणं सर्व परिवर्धितमन्युसंवेगा ॥ ९९५ ॥ उत्सृष्टालंकरणां परिशेपितमातृमुक्तपरिवाराम् । संतर्पयामि संप्रति सर्वस्वेनापि हरिणाक्षीम् ॥ १५६ ॥ गेहेन किं प्रयोजनमन्यैरपि बन्धुदारपरिवारैः । संसारग्रहकारणमेका खलु मालती मम हि ।। ६५७ ॥ अमृतकरावयवैरिव घटिता या दृढतरं परिप्वक्ता । चेतो नयति समत्वं ब्रह्मण आनन्दरूपस्य ॥ ५५८ ।। आविर्भवदात्मभवक्षोभक्षतधीरताद्य धृतरभसा । विगलितकुचयुगलातिरालिङ्गति मालती धन्यम् ॥ १५९ ॥ निर्दयतरौष्ठखण्डनसव्यथहुंकारमूर्छितं सुरते । अहहेति वचस्तस्या अपुण्यभाजो न शृण्वन्ति ॥ ५६० ॥ स्मृतिजन्मजनितविकृतिव्रततिच्छन्नं करोति संसारम् । आवद्धसुरतसंगरविमर्दसंक्षोभिता दयिता ॥ ५६१ ॥ गाढतराश्लिष्टवपुर्भजते कान्ता प्रमोदसंमोहम् । शिथिलीकृता तु किंचिद्विविधविकारं समुच्छृसिति ।। ५६२ ॥ सन्त्यन्या अपि सत्यं पुरुषोचितकर्मपण्डिता वेश्याः । सृष्टानया तु नियतं विपरीतरतक्रियागोष्ठी ॥ ५६३ ॥ तन्त्रीवाद्यविशेपादुद्दामानन्यजन्मनस्तस्याः । कुहरितरेचितकम्पितसंपादननैपुणं करोति रुजम् ॥ ५६४ ॥ मसान न पा०, ५. 'तया' इति पा. 1 , दसवदीत्यर्थ , २. ' महात्मज ' इति पा ०.३ . ' नु गना ' इति ना ....

·हनामतन् । ललिता महारगिनयलितन्मिनयेपनानि मालत्याः । पश्य उहाति कानो तिनोहनचेष्टितेषु यदुनानन् ।। ५६५ ।। न मान्यं पन्हिनिन नाविननलितानिविक्षेप. । पुग्नानुयोगविधी जोरदान न पुष्पमाणन्य ॥ १६ ॥ नायरा नयनरो न पगशयनंदने विचरणना । नानौपच मन न पान्यातीनापु नारत्या || ५ || नापरपुरपान त्याग दिगपत्य । १६. मानाया५६ ६.५ पनि.1.1 मापन गरिन् । ... MEERTHI.नि...f vil 100 ।। ५५५ : 1

·No text on this page.

·कुट्टनीमतम् । संनिहि तकलत्राणामनुचितमिति चाबलोकसंवदनात् । अन्यत्लिनुदवसिते विसर्जितामिष्टमालतीकेन ॥ ५८९ ॥ लोकेन हास्समानां विभ्राणं वाससी जलल्लिने । रूपमदमुत्सृजन्ती वैलक्ष्याद्विहसितेन नतवदनाम् ॥ ५९० ।। पश्चात्तापगृहीतां कण्टकदर्भागभिन्नपादतलान् । अस्मद्वचः लरन्ती द्रक्ष्यन्त्यभिसारिकां सुकर्माण. ॥ ५९१ ॥ इति परुपमभिदधानां मातरमवीर्य युप्मदभ्याशम् । चौरहतका वजन्ती विद्रावितरक्षिण सुखी नुनुपुः॥१९२॥ (महाकुलकम्) एपा प्रपञ्चरचना यदि भवति वृथा पुरन्तत्य । वणिगिदमुपेत्य वक्ष्यति सहायसंचोदितो भवतीम् ।। ५९३ ॥ पूर्व दत्तत्योपरि मुक्ताहारस्य केदराविशत् । परिचारिकयानीता अन्यानपि मृगयते वयत्यकृते ॥ ५९४ ॥ यत्तु धनतारकुङ्कुमचन्दनधूपादि मुक्तकं दत्तम् । तत्संपुटके लिखितं शृणु पिण्डलिका करोमि ते पुरतः ॥ ५९५ ॥ एतावन्तं कालं नावसरेऽत्यार्थता मया त्वमसि । रिक्तं भाण्डसानं सांप्रतनिति याचनं क्रियते ॥ ५९६ ॥ एवंवादिनि तस्मिन्किचिल्लज्जानतेक्षणं दृष्ट्वा । प्रियपूर्व प्रश्रितया वाचा वाच्यः सवैलक्ष्यन् ।। ५९७ !! हारतवैव तिष्ठतु मध्यस्थसापितेन मूल्येन । शेपं ततो यदन्यत्तद्दिवः पूरयिष्यामि ॥ ५९८ ॥ इयमपि कपटप्रधना पूर्वतमा चेत्तदेदनभिधेयन् । आशन्तेऽनिष्टं कातरहृदया हि योपितः मायः ॥ ५२९ ॥ अपटुशरीरे खामिनि विज्ञप्ता भगवती नया गला । भवतु निरामयदेहो जीवितनाथलद प्रनादेन ॥ ६.० ॥ 1. दर रति नागपिशेरख साराने नानि. 'केदारा,' शनि ०.:, 'पर कत' पति पा०. ३. 'नाव' ति पा०. " ·-- ८२ मारुण मागतादीद्वन्गाना गुनगः राति कठोराः । गा निगद्यन्ते दीपिगनमनिरतानलासारम् ॥ ५७७ ॥ मम तु दिनान्तग्नेिऽपि गमि ला राहागमामग्रीम् । विदनाति मकरातन उत्कलि कानिपुरिनं दगम् ॥ ५७८ ।। उत्कण्ठगति नितान्तं ममीग्यो मलकुगुमनाह. । प्रच्यानगन्ति गान्मनुर ननिभिः कलापमृतः ॥ ५७२ ॥ मतडिनिमलठ्ठलाकागमितान्नुनगाली ममुमन्तीम् । उत्सहते सा वीक्षितुर्मनिरलमालिहितो गया कान्तः ॥ ५८०१ खेच्छागमनलघुल दुलापायं निशामु पन्थानम् । न विचारयन्ति महिला अभीष्टजगमंगताबुत्का ॥ ५८१ ॥ क्रियता भूपणशोभा त्वरयति मे मानमं मनोजन्मा । रजयति मनो नितरा कलधौननिवेशित ग्लम् ॥ ५८२ ॥ धनजलदावृतककुभि प्रदोपसमये प्रदोपगमनाय । विदधानया कुबुद्धिं रागान्धे किमिदमारब्धम् ॥ ५८३ ॥ वचनप्रपञ्चसारं जायाश्रितमन्यदेशसंबन्धम् । पुरुपमभिगन्तुकामा नवेयमभिसारिका दृष्टा ॥ ५८४ ॥ जलधौततिलकरचनां गलदम्भोललितकेशान्ताम् । तिम्यत्तनुलीलावृतिचण्डानिलसलिलपातकण्टकिताम् ॥ ५८९ ॥ अविभावितसमविषमप्रस्खलदति सहायकरलग्नाम् । पुरतोऽध्वनः प्रमाणं मुहुर्मुहुः साध्वसेन पृच्छन्तीम् ॥ ५८६ ॥ अन्यस्त्रीषु च पत्यो व्यग्रे कृच्छ्रेण कथमपि प्राप्ताम् । तत्कालयोग्यपरिजननिवेदितामिति विकल्पसहशविधौ ॥ ५८७। कि प्रेम्णोऽयं महिमा किमुतात्यन्तं धनप्रलोभस्य । कि वान्यतः प्रवृत्ता प्रवेपिता वातवर्षेण ॥ ५८८ ॥ १. 'अनलासद्गम्' इति पा०. २ 'सवाह ' इति पा०. ३. 'अविरतम्' इति पा० ४. 'बहुलाप ये' इति पा० ५. अन्यस्मिन्प्रेतपतौ' इति पा०.

·En ·A का Digiri *. faran. it , TEH : . " HEATRE it 14, HEART TATE Ek Tikrit : ki Fitni , ॥ First :: .. 21-17 118 1 । HTTER ३५, 1 !! :: पर1111111111) नागो-यो । in " !!! it !! . । - . " Sabit attitutiatirit यामी FIRE it !! } Hiframe माना। नामदेज firf hifir ||4|| माने का मेरे विमले। निदामियानग. ifणे ॥...॥ मुखस्पर्शनिगा • HITHAIनागोगे । युम्नलि पंदनकानमालिनि टिनगा सको। ॥ ११ • !! सहिष्णुर्व ग्रहणन कररहदशनक्षमत। दीर्घरते निदः पणिहीति तागियोतके ग ॥११॥ तदशक्तावनुमन्यो वैदग्ध्यविनाशने नया नाम। राव्यवसानगृहया पुनः पुनामिकमी. १२ ॥ १. 'दाहात्' इति पा, २. वयानो । मणिग्या ३१ पुस । अमीर इति पा०. 4. 'मा हतोपधातीनि' इति .. ५. तदात' I. ., 'शरा इति पा. ७. 'नियोगपु' इति पा. ८. 'करनीपोवन' इति पा. जके' इति पा.. .

·No text on this page.

·OM कायमाला। गोन कपटमटिताहारोदीपनार्थमनुभानान् । रतिशिल्पजीविकाभिमुढान्तोन गृहन्ति ॥ ३२५ ॥ या धनहाई नार्यो निर्मदा ख कार्गतात्पर्याः । सह ताभिरपीहन्ते गत मन्दा' संगतमजयम् ॥ २६ ॥ अपरोक्षधनो गम्यः श्रीमानपि नान्गति निर्दिष्टम् । कंदर्पशासकारैः कुतः कथा लुप्तविभवस ॥ ३२७ ॥ व्यासमुनिनापि गीतौ द्वावेव नराधमौ लोके । धर्मः परो न विहितः कामकलाया मतिः स्थिरा यस्य ।। १२८ ॥ कामनवाभिनवगुणवल्लिः खस्य मदनरोगवतः । अर्थोऽनर्थवतोऽभिगमकामः समरतनरोपभोगेन (1) ॥ ६२९ ॥ यस्तु न धर्मप्राप्त्यै नार्थाय न कामसाधनोपायः । स पुमान्संचरितनरैः पर्यनुयुक्तः किमाचष्टे ॥६३०॥(संदानितकम्) कामोद्वेगगृहीतं धूर्तरुपहस्यमानशृङ्गारम् । दारिद्यहतं यौवनमवुधानां केवलं विपदे ॥ ६३१ ॥ व्यपगतकोपे रागिणि याति लयं पानमात्रलाभकृते । क्षुद्रामधुकरिकाजे न तु गणिका चिन्तितखार्थे ॥ ६३२ ॥ यासा कार्यापेक्षा सकटाक्षनिरीक्षणेऽपि वेश्यानाम् । दर्शनमात्रक्षुभितैर्वश्चयन्ते ताः कथं पुरुषैः ॥ ६३३ ॥ क्लेशाय दुर्भगाना मानस्तुतिगात्रभविन्यासः । गणिकाभिनयचतुष्टयमाकृष्टयै खापतेयपुष्टानाम् ॥ ६३४ ॥ कि धक्ष्यति भौमोऽपि ज्वलन. खलु तादृशं कुलाङ्गारम् । यो दह्यते न विरसं विरक्तदासीतिरस्कारैः ॥ ६३५ ॥ गृहमेतदीश्वराणा कान्तारं दुष्प्रवेशमन्येषाम् । फूत्कृतमिदं सभुजया न मालती कामसत्रदानपरा ॥ ६३६ ॥ १ 'गुणवानि खस्य' इति पा०. २. 'सत्वरितनरै.' इति पा०. ३. 'कामोद्वेगि. ४. 'लाभहते' इति पा०. ५. धनवतामित्यर्थ. ६. 'वक्ष्यति' इति पा.' 'अतिविरसम्' इति पा०. ति पा०

·No text on this page.

·PP 1 । साम Tirtan ! जगातो मान समान गाना माग मान से दागा नागाननाणम् । असा नाममा पेन .॥ vist Barrie pit. I tri fii tipäiset lipit "9-111 मामीण विनिता मारे गी॥१॥ नापुमार पोनिमार: ममासम्म । गुम्बार गो गे ग मोगर मान ६. ॥ १२ ॥ र Fertin समेnिant सम् । सिगनल पराममशो fairi in ॥ ३९ ॥ भागामालाम-पास मा मिन्दतारमभिगमम् । नाहि नहि रामति गुतरा तद्गमधारी कणे ॥ २४ ॥ धिताहगमकान्त विमान्तं यौननेन रहित ।। वित्तयमपि मनायशामविकास विना मुग्नम् ॥ १५ ॥ जानितोडगपराधशाम तस्मिभिरमसाटोऽपि । अधिगतगधुना सख्या तब सैत्वमतीत्य वर्तते मान ॥ ३५६ ॥ वर्षशतस्य हि सारः कलेवरः प्रथममेलास्थानम् । सनकितमागच्छन्ती सोत्कलिकैर्यन दृश्यते रमणी ॥ ३५० ॥ कि निर्मितोऽसि धाना नवोऽपरः फिमु वसन्तगुण ऐपः । कुमुमशरपूर्णतूंणः किमुताभवदन्य एप कंदर्पः ॥ ६५८ ॥ नो पश्यसि यदि ककुभ प्रचुरोद्दलकुसुमसुरभिरमणीयः । परभृतकूजनमिश्र न शृणोषि यदि द्विरेफझंकारम् ।। ६५९ ॥ गन्धं यदि न न लभसे वासितदिग्व्योम सुमनसो हृद्यम् । अनुभवसि यदि स्पर्श नो शीतलदाक्षिणात्यपवनस्य ॥ ६६० ॥ १. 'आसीनाम्' इति पा०. २. 'तरुणीनाम्' इति पा०. ३. वसन्त इत्यर्थः. रक्ताम्लानपुष्पनिर्मितमिलर्थ.. ५. 'सत्यम्' इति पा०. ६. "एव' इति पा.. 'तूर्णः' इति पा०.८. 'एव' इति पा..

·No text on this page.

·जागोन मिमि मलागान5.1 परमात म. साने नम: पागामा नो भाग firi मा पनि गतिनी ॥ ॥ मी महातालामा मिना सीनीमा नागडा ॥ ३ ॥ मक्षा सागणिताः पजामानो महानाया। सोम लोन मा सिनियनि मन ।। ३.७ ।। सासमा मा मजाले hifirit Ter ! दिलित हुशलाः गोहीको ८ ॥ भानु निरुपमा मानिननने मनोति । मारोहताति नै निोनित पनि · ॥ १२ ॥ इति दुर्गनामिनि मृतनागनिषितममननपुगो । ईयारुपः प्रवृद्धाभिररुटमणयमनप्रभवा ॥ ६८० ॥ लघुहृदयतया तस्माद पितवापातविहतानाम् । वर्मविशेषवितों न स्पृशति प्रायशो मन चीणाम् ।। १८१ ॥ प्रियमपि वदनि दुरात्मा क्षिपति विपदावधनुधारे । आसाय प्राणहतो मृतये परिलेदि जिहया रवहम् (') ॥ ६८२ ।। तिमधुराक्षरवाणीव्यवहारमनुप्रविश्य तन्मानम् । सरला दुराशयानामुपघातं फलत एव विन्दन्ति ।। १८३ ॥ परसंतापविनोदो यवाहानि न प्रयाति निष्पत्तिम् । अन्तर्मना असाधुन गणयति तदा मुखोमध्ये (1) ॥ ९८४ ॥ दिवसारखानभिनन्दति बहु मनुते तेषु जन्मनो लाभम् । ये यान्ति दुष्टबुद्वेः परोपतापाभियोगेन ॥ ६८५ ॥ विकसितवदनः पिशुन प्रोत्फुल्लविलोचनस्तथा भ्रमति । मन्ये यथा नराणा परहितकरणे श्रमो वन्ध्यः ॥ ६८१ ॥ १ 'नोद्देश' इति पा०. २ 'बहुमतिलीने' इति पा० ३ 'परिचयेन' दात पा०.

·No text on this page.

·५२ किन सा-गेमस्यामानामुमा । मुजाना करी दे। मोनिमारमानामा ॥२॥ तासीन प्रणामा लगिगी मनोगहीनाः । तो पो निगम . मोग्ग मेन गोताना ॥ ७० ॥ सामान गायनान सनिस्तभोगफलम् । स्थावर मुशिमफपतसंपादन - मम् ॥ १॥ जमिदानीमिदमातीमागम्य शीतगोनिमानेन । गोगनुसेन सागरेश गृहपर्गि- (!) || ७०२ ॥ जाणुनाशु (') नागपातमध्यगता पन्गमानसाती। नियालगप्राप्तिी गुमितमात्रेण ॥ ७०३ ॥ स्मानेषु येषु गुम्मत्सगत्या नीति निरं त्या । तानि राल नीक्षमाणा भवामि कण्ठस्थितप्राणा ॥ ७०४ ॥ अन्यनेप्सेना निसंता कृतभूगणवपत्रमचारा । दारुमयीन प्रतिमा विन्दवामि विडम्बना बही. ॥ ७०५ ॥ यदि नामोदरभरणप्रायै कुरुतेऽन्गप्पस लेगम् । तदपि न पुष्टि या अपियन्त्या मधुरवृन्दमकरन्दम् ॥ ७०६ ।। आस्तामपरो लोक कीडापेक्षापरो यदि प्रीतिः । व्यसनान्तरे पतन्ती न वारिता परिजनेनापि ॥ ७०७ ॥ किवा बहुभिः कथितैः संप्रति हि मयापि नियमिता बुद्धिः । स्थास्यामि संनियुक्ता भवद्गृहे प्रेप्यभावेन ॥ ७०८ ॥ इति नेत्रादिविकारैर्वशमुपनीत प्रलीनधैर्यस्य । सारग्रहाभिभूतं परिमृष्टप्राडिराकृतिस्मरणम् ॥ ७०९ ॥ प्रादुर्भूतरिरंसं क्षणे क्षणे जघनदेशगतदृष्टिम् । पक्कानमिव विमोक्ष्यसि पूर्ववदावूप्य नि.शेपम् ॥ ७१० ॥ १. 'काश्मीरप्रणयिवशा' इति पा०. २. 'सार्धे नयैव गृह्यम्' इति पा०. ३. "भृत्वा' इति पा०. ४. 'यशेन' इति पा०. ५. 'पुष्ट' इति पा०. ६. 'क्रीडापेक्षी परा यदि प्रीत' इति पा०. ७. 'प्रादुर्भूत नितराम्' इति पा०.

·No text on this page.

·काव्यमाला। वञ्चयति जन योऽसौ हरिनिहतो भूलताभिमानेन । लिखति शुभं दशवृद्धया स निमज्जति तरलिकावते ॥ ७२३ ॥ गृह्णासि यत्पटान्ते मम पश्यत एव मन्द मदिराक्षीम् । अत आवयोरवश्यं सा वक्ष्यसि नोक्तमन्तरं भवता ॥ ७२४ ॥ योऽयं गृहीतभूमिः कुमुदाकर्णो विधृतदण्डकापायः । लोकस्य सा शशाका कृतावसरो विलोकयन्पार्धे (१) ॥ ७२५ ॥ कुर्वाणो मौनव्रतसमुत्पादितसकलवैष्णवप्रीतिः । हरिशासनं प्रेपन्नस्त्रिपुरान्तकदर्शनापदेशेन ॥ ७२६ ॥ (अन्तर्विशेषकम्) स्त्रैणं पश्यति युक्त्या साकाई वर्जितान्यजनदृष्टिः । कुमुदिनि मम हृदयगतं भवितव्यं व्याजलिङ्गिनानेन ॥ ७१७ ॥ पश्यत्यदृश्यमानो निरीक्षितो वीक्षते परां ककुभम् । ब्रूते किंचित्सस्पृहमभियुक्तो भवति कीलितध्वानः ॥ ७२८ ।। न जहाति समासन्नं नोत्सहते पार्श्वगोचरे स्थातुम् । एप मनुष्यो मन्ये निष्प्रतिभः साभिलापश्च ॥ ७२९ ॥ (अन्तर्युगलकम्) ते नीता दिवसाः खलु क्रियते नर्म त्वया समं येषु । अधुनाचार्याणीत्वं पाशुपताचार्यसंबन्धात् ॥ ७३० ॥ भ्रमसि यथेष्टं तावत्कुर्वाणो युवतिपल्लवग्रहणम् । लोलिकदासतया च द्रविणकुलं पाशिका विशति ॥ ७३१ ॥ एवं प्रकामवाम्यप्रसक्तविटवीटिकासमाकीर्णम् । सेनाचतुरपुरःसरविजनीकृतधर्मदेवकुलम् ॥ ७३२ ॥ उत्पादितहरपूजो निष्ठुरयाप्टीकनियमिते लोके । त्वरितनियोगिस्थापितमध्याप्रसमरतत्त्वसंपूर्णम् (1) ॥ ७३३ ॥ अग्रोपविष्टनर्तकमंशिग्राहप्रकाशयुवतिगणः । श्रेष्ठिप्रमुखवणिग्जनढौकितताम्बूलकुमुदपटवासः ॥ ७३४ ॥ . १. 'णिहतो भूनता' इति पा०. २. 'वक्षति' इति पा०. ३ 'दण्डकोपो य.' इति पा० ४. 'प्रययन्' इति पा०. ५. 'नमकिया' इति पा०. ६. 'यासनया' इति पा०,

·No text on this page.

·काव्यमाला। इदमपरमद्भुततमं युवतिसहविलुप्यमानस्य । वृद्धिर्भवति न हानिर्यत्तव सौभाग्यकोपस्य ॥ ७४७ ॥ अपरं विस्मयजननं धवलत्वं नोपयाति यद्भवतः । ललनालोचनकुवलयदलत्विषा शवलितस्यापि (1)॥ ७४८ ॥ हृदयेषु कामिनीनामेकोऽनेकेषु वससि येन त्वम् । जनकः कुसुमासभृतस्तेन व विश्वरूपोऽसि ।। ७४९ ॥ किं वहसि वृथा गर्व प्रियोऽहमिति योपितां नराधीश । काहन्ति स्म मुरारं पोडशगोपीसहस्राणि ॥ ७५० ॥ कार्पण्येन ययाचे मखसमये यो बलिं हृषीकेशः । न स भवति समो भवता दानकनिषण्णहृदयेन ॥ ७११ ॥ भूमिभृतामुपरिस्थित उन्नतये सकलजीवलोकस्य । दृष्टः संतापहरो मेघवदासारदानदक्षस्त्वम् ॥ ७५२ ॥ बहुमार्गो भद्रयुतः कुसृतिपरो गोत्रभेदकरणपटुः । गङ्गाजलप्रवाहः पूज्यदिशा केवलं तव समान. ॥ ७५३ ॥ दुर्व्यवहारोत्पत्तिौग्ध्यप्रसरो विवेकिताप्रसह. । एकस्त्वं दोषज्ञः कृतीकृतो येन कलिकाल. ॥ ७९४ ॥ सुगतोऽपि नाजिविमुखो वृषध्वजोऽपि न विषादितायुक्तः । उद्यतशस्त्रोऽपि रिपौ कथमसि संधासिको जातः (१) ॥ ७९५ ॥ सन्मणिरर्थकभोगो गुरुतारहः स्थिरात्मता स्थाने (१) । नरदेव चित्रमेतद्यदशेषगुणैस्त्वमाश्लिष्टः ॥ ७५६ ॥ प्रकृतिलघोर्येन कृता जघन्यवर्णस्य गौरवापत्तिः । जघनचपला यंदार्या स पिङ्गलस्ते कथं तुल्यः ॥ ७५७ ॥ कस्य न जाति त्मा नात्मज्ञानं न मानसे प्रैशमः। भवसि भवसार न त्वं केन द्वयवादिना सदृशः ॥ ७१८॥ तत्रापि वृद्धियोगस्तस्मिन्नपि पुरुषगुणगणस्योक्तिः । परिभाषा तत्रापि व्याकरणान्नातिरिच्यते तेन ॥ ७१९ ॥ 1. 'कथमपि' इति पा०. २. 'अपि चार्या' इति पा०. ३. 'प्रेम' इति पा०.

·१ कुट्टनीमतन् । ९७ नियाजन्नयनोऽनि त्यतापोऽसि नित्यमानोऽपि । जानिगुणैर्नाय व मानलं कुरुषे ॥ ७६० ॥ वय वर्णनपा दूरानोकान्तरासिता कापि । ६,को य५व शबपु निमेषु तथैव वामोऽसि ॥ ७६१ ॥ २. यमि येन गुरुजनमनिनन्दसि येन साधुचरितानि । पनि मेन विज्ञापनन्दन तेन पनन्त्वन् ॥ ७६२ ॥ या ई वाधा नियते ते रममापि न सनल । सरसको योपिति भवास्तु भुरे प्रसन्न रिपुलक्ष्मीम् ॥७६३॥ 'ifal पाटपावन पतामहेतुरला कम् । - if - या गीत साता लामा (:) || ६४ ॥ १६ fruifoliani नौपादेन । -1..11 ... नास्ति ॥ ४६५ ।।

·कागमाला। गदि भवति दैवयोगा मागिय मनुज्ज्वलस्तरुणः । तनात्मानं कशयति जागां न रटन्गृहस्सामी ॥ ७२३ ॥ सविवादे परलोके जनापवादे न जगति नहुवादे । देवाधीने प्रणये न निदग्गा हारगन्ति तारुण्यम् ॥ ७९७ ॥ दुर्भर्तृकरास्फालनमलिनीक्रियमाणशोभमनुदिवसम् । तुङ्गमपि पतितकल्पं स्तनालिनि तत्पयोधरद्वन्द्वम् ॥ ७९८ ॥ पर्यकः खास्तरणः पतिरनुकूलो मनोहरं सदनम् । तुलयति नहि लक्षाशं त्वरितक्षणचौर्य सुरतम्य ॥ ७९९ ॥ सहसा संकटवर्त्मन्यवितर्कितसंमुखागतेनापि । अभिलपितेनोद्धृष्टकमनन्यशुभकर्मणा लभ्यम् ॥ ८०० ॥ प्रीतिः किल निरतिशया नेर्दु. (१) परलोकचिन्तकैर्गदिता । तस्यास्तु जन्मलाभो हृदयेप्सितपुरुषसंयोगात् ।। ८०१ ॥ अतटस्थस्वादुफलग्रहणव्यवसायनिश्चयो येपाम् । ते शोकक्लेशरुजां केवलमुपयान्ति पात्रता मन्दाः ॥ ८०२ ॥ किं प्रतिकूला ग्रहगतिरुत परिणतमात्मदुश्चरितम् । स्वानुष्ठानव्यसनं किं वा तस्यात्मयोनिहतकस्य ॥ ८०३ ॥ येन वरस्त्रीपुं युवा स्तौति शरीरं त्वदद्गसंस्पृष्टम् त्वत्पादाक्रान्तभुवे स्पृहयति ककुभं त्वदीप्सिता नमति ॥ ८०४॥ ध्यायति युष्मद्रूपं त्वन्नामकमन्त्रमालिका जपति । एकात्मीकृतचेतास्त्वदगत. सौख्यसिद्धिमभिकाइन् ॥ ८०५ ॥ (अन्तयुगलकम्) उत्सृज्य सकलकार्य तिर्यग्ग्रीवं विलोकयन्भवति । कुरुते गृहागरथ्यां यातायाते. शतावर्ताम् ।। ८०६ ।। १. 'सकाश' इति पा०. २ उद्धृष्टकमालिङ्गनविशेषो वात्स्यायनादिकामशास्त्रप्रसिद्ध .. ३. 'नीति' इति पा०. ४. 'नेदु' इति पा०. ५. 'गदित ' इति पा० ६ 'प्रपातस्त्वतटो भृगुः' इत्यमरः. ७. 'स युवा' इति पा०. ८. 'उत्सष्ट' इति पा०. ९ 'अवति' इति पा०.

·कुट्टनीमतन् । १०१ दृष्टोऽनि तथा नुचिरं गेहान्याशे परिभमन्स्पृहया । मदेश एष दत्त. प्रामृतमेतत्तया दत्तम् ॥ ८०७ ॥ कारभमाना भवत्कृते देश्मनिर्गमावसरन् । न चनुभयन्तीनिविलुप्यते त्वदपदेशेन ॥ ८०८॥ (अन्तर्युगलकन्) है या कधितरधिकरस्थानाविष्टचेतसस्तस्याः । अनुनिष्ठ यथायुक्तं शोना शठ जीवरक्षा च ॥ ८०९ ॥ (दूतीवचनं महाकुलकन्) लपतनं जनगी नरकगनि प्राणितव्यसंदेहन् । जनी रगेनि तत्क्षणमवला परपुरपमभियान्ती ।। ८१० ॥ मनु रिमति दासप त्यजति कुटुम् ददाति सर्व च । करन नाति पुरन. परबुपति प्रोसितावैरणा ॥ ८११ ॥ र मद्राय श्यान कौतुकं विदितमन्तः । नि पानि माम मा विहितपियन्ततस्तूर्णम् ॥ ८.२ ॥ मपि नितिनुत्ता दिलीपरत्याशाः । ना सर्प । नासाना सवै यम् ॥ १३ ॥ र मोदिगो नियुका । !! 4. •i fuisia is a !! <१४ ॥ M . . fotof! <१५ - ५ M 4 .

·१०२ काव्यमाला। नीवीश्लथनारम्भे निरुन्धती तं न यामि यामीति । निहितास्फुटाभिधानः पल्लवयन्ती स्मरस कर्तव्यम् ॥ ८१९ ॥ नयतीवालेविनयं (1) असमाने वार्धसर्वगात्राणि । संश्लिष्यतेऽन्ययोपा तिक्तं तरसामृतं पुरत. ॥ ८२० ॥ (नायिकावचनमहाकुलकन्) न कृतं तव रहसि पुरो वा तो वा विवृतकैम्पया वाचा (!)। गेहखामितिरस्कृतिनिष्पादितदु खवेगनिर्वहणम् ॥ ८२१ ॥ उपधानीकृत्य भुजावन्योन्यं निर्विगङ्कमावान्याम् । संवैरितोरु न सुप्तं शिथिलाङ्गं रतिविमर्दखिन्नान्याम् ॥ ८२२ ॥ आत्मगृहादानीतं प्रच्छाद्य खादुभोजनं विजने । खकरेण मया दत्तं निवृतहृदयेन नाशितं भवता ॥ ८२३ ॥ न कृता. चरित्ररक्षा न च भुक्तं मच्छरीरपर्यन्तम् । दृष्टादृष्टभ्रष्टा क यामि कि ना करोमि दुर्जाता ॥ ८२४ ॥ अवगुण्ठननयविरतिं (१) खैरालापं च मन्दसंचारम् । संप्रति मम पापायाः करपिहितमुखा हसन्ति तत्त्वज्ञाः ॥ ८२६॥ यासामासीत्सख्यं मया समं समवय कुलस्त्रीणाम् । ता वारयन्ति मत्तः कुसंगति तन्नियन्तारः ॥ ८२६ ॥ धिग्वादान्परिजनतः सहमाना मुहुरथाप्यधोवदना । तिष्ठामि निरभिमाना निजनिर्मितदोपदौर्बल्यात् ॥ ८२७ ॥ सद्भिर्विधीयमानं प्रसङ्गपतितं पतिव्रतास्तवनम् । हृदयेन दूयमाना मूढा सीदामि शृण्वन्ती ॥ ८२८ ॥ आसन्न उपविशन्तीं मां दाक्षिण्यान्नियन्तुमसमर्थाः । अन्योन्यमीक्षमाणा ज्ञातिजना संकुचन्ति भुञ्जानाः ॥ ८२९ ॥ प्रकटीकृतास्त्वयैवं क्षणमात्रमुमुञ्चता गृहोपान्तम् । अस्मान्सुदृशां मध्ये प्रेमलिग्धाननुद्धरता ॥ ८३० ॥ १. 'निहता' इति पा०. २. 'कण्ठया' इति पा०. ३ 'तछादितोरु' इति पा०. ४ न अशित न भुक्तमित्यर्थ..

·कुट्टनीमतम् । १०३ विनामपिशुनाः सुभगंमन्याभिरूपकृतदर्पाः । मत्वमागा भवन्ति युप्मद्विधा एव ॥ ८३६ ॥ ....नवरुपा पीडिताक्षरा इत्थन् । चन () धन्याः शृण्वन्ति बन्धकीवाचः ।।८३२।। (कुलकम् ) नागारपित्तनयनभागदृष्टस्य । गाचविलासा कथिताः पुरतः पुराणतृणकरपा || ८२३ ।। १. रतिमहोत्सवमाराधितदेवताविशेषाणाम् । ५ ५०० मारिण्या वणमेति पुण्यवताम् ।। ८२४ ॥ inf f५ो पुमि परफे वराना या । 14. सागपिया शनि शान || || '" । १५ 11 को पति iiiiii गाना । '.. ... ... ... Hindi Life's Hd | १.११.१... १५.11 ।। 11. १५.11 in ... । . 1 " 1. 1 . , 1 - ·१०४ काव्यमाला। गृहकर्मकृतायासां प्रखिन्ना सलिलकार्यनिर्याताम् । उपपतिरुपैति हर्षानिगागमे पामरी प्राप्य ॥ ८५४ ॥ कूपक्षिप्तघटाया नार्यात्तत्काछनिहितचरणागाः । वलितमीवं वीक्षितमुन्नमति ग्रामवासिनो यूनः ॥ ८४५ ॥ लग्नोऽसि यत्र गाने कथमपि देवेन देवयात्रायाम् । अद्यापि तन्न मुञ्चति पुलकोद्गमकण्टकं तस्या. ॥ ८४६ ॥ उच्चैतुं कार्पासं प्रविष्टया शून्यवाटिकागहनम् । टंकारितेन संज्ञा कृता तया त्वं च वेत्सि नो मूर्खः ॥ ८४७ ॥ आलिजितमुसलायास्त्वय्येव निविष्टचेतसस्तस्याः । आवृत्त्या भ्रमति पुरो जातः खलु शालिकण्डने विघ्नः ॥ ८४८॥ त्वां लोप्टमाक्षिपन्तं पार्थस्थैः स्तूयमानसामर्थ्यम् । गृहकर्तव्यं त्यक्त्वा पश्यनि सा द्वाररन्ध्रेण ॥ ८४९ ॥ त्वाय मार्गनिकटवर्तिन्यविचेतितखेदया तया सुभग । प्रत्यासन्नगृहेष्वपि कृतः प्रसहा मरातुरो लोकः ॥ ८५० ॥ इति चतुरदूतिकोदित उपचितसौभाग्यगर्वपूर्णस्य । ऊर्मिसहस्रोल्लसितं भवति मनो ग्राम्यखिजस्य ॥ ८५१ ॥ विनिर्वाय तत्प्रवर्तितवाच्यविकासं नतोत्तमाङ्गेन । श्रीसिंहभटस्य सुतः समुवाच वचोऽथ नर्तकाचार्यम् ॥ ८५२ ॥ नायकभूमौ भवतः कुशीलवाः कोहलादयो मुनयः । अप्सरसः स्त्रीलास्ये गान्धर्वे कमलजन्मनस्तनयः ॥ ८५३ ॥ सुपिरस्वरप्रयोगे प्रतिपादनपण्डितो मतजमुनिः । यदि रञ्जयति भवतो भूमि स्पृशतां कुत शक्तिः ॥ ८५४ ॥ अभ्यधिकं धृष्टत्वं प्रायेण हि शिल्पजीविनो भवति । आश्रितनर्तकवृत्तेविशेषतो विजितरङ्गस्य ॥ ८५५ ॥ विज्ञापयाम्यतस्त्वा नरेन्द्रनाट्यप्रजासदृशम् । अवलोकयाकमेकं मा भवतु मम श्रमो वन्ध्यः ।। ८५६ ॥ १ 'खण्डने' इति पा०. २ 'स्पृशत.' इति पा०. ३. 'जीविताम्' इति पा०.

·} }rif - riܪܽܪܺܟ݂ ܀ xii ji jiixrfii ܙܝܺ |: ܊ ܐ. ' . ܇ ܀ :" £ ܬ £ 3 ܐ܇ ܇܆» fri ! ii-،܃ ܃ ܐܰܪܝܺܢ ' ܨܐ ܝ ܚ;i !ܝܨ ܃ ܃ ܃ 14!ܟ݂ ، ، ":; f ܐ f ܙ ,ii ، ، ، i ,' ܝ܂ ܙ ܪܟܐ، 1؛ ، ، ܃ ، ، ، ،،، ، ܢ ; ܝ ܀ ܞ £ ܀ ܫܚ ܀ ܕ ܙ ܙ ܕ ܕ ܀ ܙܐ ܟ ܬ ܀ * 4 ܟ ܀ ·काव्यमाला। अस्तु वसन्तः सततं साधीनाभीष्टजनसमा लेगात् । इति गायन्ती रभसादालिगति मदवशात्तरुणी ॥ ८३९ ॥ कीडन्त्या श्रमरहितं शृाकसलिलेन ताडितस्तरुणः । सीमन्तिन्या गायति हृष्टात्मा सुभगमात्मानम् ॥ ८७० ॥ भने लज्जासेतो पर्वावसरेण कुलवधूवदनात् । अग्लानोक्तिजलीघो निर्यातः केन वार्यते प्रसरन् ।। ८७१ ॥ तुल्यव्यापारगिरा ललनाना देवनप्रसक्तानाम् । आर्यानार्यावगमं मदनावृतिजापिका कुरुते ॥ ८७२ ॥ अथ सहचरनिर्दिष्टे मदंधरणघटितानिनयना (१)। वासवदत्ताप्रहिते नृत्यन्त्यो प्रविशतश्चेट्यौ ॥ ८७३ ॥ दर्शितसरोजवर्तनगात्राभिनये शरेक्षिनेतव्ये (४) । निदधाने वीरदशामायुधमात्रा समाश्रित्य ॥ ८७४ ॥ चलितनयनवृत्तिः कौतुकहतमानसो नराधिपतिः (१) । निजगाद निर्भरमहो क्रीडितमनयोविलासिन्योः ॥ ८७५ ॥ करपीडनोपमर्दव्यतिकरसमकदर्यमानोऽपि । स्तनमण्डले स्थितोऽहं त्वं पुनराकृष्य कुत्रचित्क्षिप्तः)॥ ८७६ ॥ अधुना त्वरयसि मामिति कोपादिव वाणवारमभिरामाम् । वर्णचित्रपदन्यासर्वदन्त्याहन्तिहार उच्छलितः ॥ ८७७ ॥ चूतलताधम्मिल्लखानच्युतशेखरेन्दवे श्लाघ्यम् । अधृतपतनि!हं न च समदनिकां वाणीम् ॥ ८७८ ॥ स्तनभारावनतस्य प्रतनोर्मध्यस्य नास्ति तेऽपेक्षा । इत्थमिव पादलग्नौ क्रीडन्त्या नूपुरौ रसतः ॥ ८७९ ॥ वहति स यानि तत्त्वं सपाणिकृच्छ्रेण मन्दसंचारम् । कलयति तन्नूनमयं जयति मनोजन्मनो महिमा ॥ ८८० ॥ १ अतीवाशुद्धमेतत्सर्वम्, पुस्तकदये समान च

·No text on this page.

·कागमाला । अवलोकयामि तावत्तिरोहिता सिन्दुवारविटपेन । तातान्तःपुरिकाभिर्गवाय॑ते कि-तसैतदुत नेति ।। ८९२ ॥ पिण्डीकृतमिव राग हृच्छयमिव लनविग्रहोत्कर्षम् । समुपेत्य वत्सराज जगाद सा जगति देव इति ॥ ८९३ ॥ परिभुक्तमपि नवत्वं शृङ्गाररसं मदनपर्वणा नीतम् । भजमानो भजमानां वागतवनसाभिनन्य तामूचे ॥ ८९४ ॥ भर्गविलोचनपावकदाहात्यधिको मनोभवो मन्ये प्राप्स्यति तव करसंगममुखविरहसमुत्थिता पीडाम् ।। ८९५ ।। सा मन्मथमभ्यर्च्य क्षितिनाथं तदनु माधिकं तस्याम् । परमां मुदं वहन्त्या विग्रवन्गनसि कन्यायाम् ॥ ८९६ ॥ झाररससमुद्रं सोत्कलिकं निपतिते तथा नृपतौ। तारमधुरस्फुटार्थ नन्नाचार्यः पपाठ नेपथ्ये ॥ ८९७ ॥ नयनानन्दमखण्डितमण्डलमभिरामममृतरश्मिमिव । सायंतन आस्थाने क्षितिपतयः सन्त्युदयनं द्रष्टुम् ॥ ८९८॥ उच्चारितेऽन्यनाम्नि त्रिदशपतौ तत्क्षणाच्युतपदायाम् । उत्पन्नविस्मयपरा मानं वे नरभर्तुरात्मजा हृदये ॥ ८९९ ॥ अयमुदयनः स राजा तातः सत्कृत्य मां ददौ यस्मिन् । हन्त परप्रेषणमपि न निष्फलं सांप्रतं जातम् ॥ ६०० ॥ यावन्न वेत्ति कश्चित्तावदितस्त्वरितमेव निर्यामि । इति कथमपि नायकतो हृत्वा दृशमुत्ससर्ज रङ्गभुवम् ॥९०१ ।। कंदर्पमहमहोत्सवहृतहृदयैर्नावधारितोऽमाभिः । संध्यातिकमकाल: पश्य त्वं प्रियवयस्यक तथा हि ॥९०२॥ उदयनगान्तरितमियं प्राची सूचयति दिङ् निशानाथम् । परिपाण्डुना मुखेन प्रियमिव हृद्यस्थितं रमणी ॥ ९०३ ॥ १. 'आखण्डलम्' इति पा० २, 'परतिमि' इति पा०, २. 'परतिमि' इति पा०, ३. 'अथ् र इ" .. ४. रत्नावलीस्थितैवेयमार्या गृहीता.

·कुट्टनीमतन् । १०९ ददि त्वन्नुवपनं पद्मान्विदधाति पश्य विच्छायान् । न्योऽपि लाजता इव शनैः शनैस्तदुदरेषु लीयन्ते ॥ ९०४ ॥ समभिधाय चित्रधरपन्यासैः परिक्रमं कृत्वा । निफानन्पादुकया विनिर्ययौ नायकोऽपि सह सर्वैः ॥९०५ ॥ हे जातममाप्तौ गीतातोद्यध्वनौ च विश्रान्ते । प्रेक्षणकगुणग्रहणं नृपसूनुः प्रववृते कर्तुम् ॥ ९०६ ॥ नाट्यप्रयोगतत्त्वे नतयो न विशन्ति नादृशां प्रायः । बायानपदातिप्रामादिककार्यदत्तहृदयानाम् ॥ ९०७ ॥ जान्ने शालिखितोऽयं गृहाण सर्व प्रदेशबहुभूमिम् । पानय तत्रापासं भवसि ततन्नछरो(?) दिवसः ।। ९०८ ।। जीवनससो हि त्वमपि किमर्थ फरोपि विज्ञप्तिन् । नय वा यदि नेच्छसि कुरु सिति हस्तदानेन ।। ९०९ ॥ न च पत्तयो न तसिन च पोप्पजनस्तथाप्यनंतुष्ट । सनमानेऽपि स दाप चिरतनत्वाभिमानेन ॥ ९१० ॥ ५:तिदनुसत्य इरत एपापपारितं भवतः । नियमानताको पनि कार्य प्रतीहारात् ॥ ९११ ॥ साये . मन्यते गोत्रजनामान्या । ifi सीमा पमा मैल्पम् ॥ ६१२ ॥ ५०.१९१६५७कीन । न पोरगीनि ।। २.३ ।। ... .. .. ............। २ w 16 ·११० काव्यमाला। एतद्विपमं नैगुणमत्र तु भूमीभृता समाश्रित्य । मुखरतया कथयामो जडगिव सामाजिकोनितं किंनित् ।।९१६ समाश्रयः स महात्मा सगरीरति. प्रमाणपरिमाणे । यताद्विलोक्य धृष्टो व्यस्तसमस्तैसिभिर्विनिष्पायः ॥ ९१७ ॥ खर्गसाराधिक्यक्रियदुपरञ्जकरजितो विविधगृत्तिः । आदाय त्वममयैर्भावः संपादितः प्रयोगोऽयम् ॥ ९१८ ॥ गम्भीरमधुरशब्दं परिहितगीतविविधमझयुतम् । दर्शयते वैचित्र्यं तद्रथवाहकस्तलकालः ॥ ९१९ ॥ अविभक्ततद्यानन्य काकुपरस्यास्फुटापदम् । अभिरामाविश्रान्तं पठितं निरवद्यभापासु ॥ ९२० ॥ नियमितदीपनगमनं द्रुतमध्यविलम्बि तानलययुक्तम् । तमवखगेययनं तत्साम्यं सादिभिर्विहितम् ॥ ९२१ ॥ प्रकृतिविशेपावस्थाप्रतिपादकवेपरचनसामग्र्या । अभिनयकरणे नीता सिद्धिद्वयसंपदाचारम् ॥ ९२२ ॥ नवसुरतरुपदिष्टं क्षितिपतिजनुपावबोधकाराणाम् । ता अपि नाट्ये सर्वाः शोभासंदोहसादृशं नापुः ॥ ९२३ ॥ आश्लिष्टसंधिवन्धं सत्पात्रसुवर्णयोजित सुतराम् । निपुणपरीक्षकदृष्टं राजति रतावलीरत्नम् ॥ ९२४ ॥ एवंविधगुणकथनं यसदादिविभावितार्था तं पतये । पठति स्मार्यामन्यः स्मृतिविषयमुपागतां प्रसङ्गेन ॥ ९२५ ॥ संग्रामादनपसृतिः प्रेक्षाभिज्ञा सुभावनाभिरतिः । आच्छोटनाभियोगः कुलविद्या राजपुत्राणाम् ॥ ९२६ ॥ एतद्वस्तुनि जाते स्तुतिभाजां नृपतिनन्दनो रभसात् । आरभ्य कथाच्छेदकमाखेटं वा.............. ॥ ९२७ ॥ १. एतावानेव ग्रन्थ प्राप्त.. ।

·> ·११० काव्यमाला। एतद्विपमं नैपुणमत्र तु भूमीभृता समाश्रित्य । मुखरतया कथयामो जडमिव सामाजिकोचितं किंचित् ।।९१६॥ समाश्रयः स महात्मा सशरीरस्त्रि. प्रमाणपरिमाणे । यत्नाद्विलोक्य धृष्टो व्यस्तसमस्तैस्त्रिभिर्विनिष्पाद्यः ॥ ९१७ ॥ खर्गसाराधिक्यक्रियदुपरञ्जकरजितो विविधवृत्तिः । आदाय त्वममयैर्भावः संपादितः प्रयोगोऽयम् ॥ ९१८ ॥ गम्भीरमधुरशब्दं परिबृंहितगीतविविधमङ्गयुतम् । दर्शयते वैचित्र्यं तद्रथवाहकस्तलकालः ॥ ९१९ ॥ अविभक्ततद्यानम्य काकुपरस्यास्फुटापदम् । अभिरामाविश्रान्तं पठितं निरवद्यभाषासु ॥ ९२० ॥ नियमितदीपनगमनं द्रुतमध्यविलम्बि तानलययुक्तम् । तमवखगेययनं तत्साम्यं सादिभिर्विहितम् ॥ ९२१ ॥ प्रकृतिविशेषावस्थाप्रतिपादकवेपरचनसामग्र्या । अभिनयकरणे नीता सिद्धिद्वयसंपदाचारम् ॥ ९२२ ॥ नवसुरतैरुपदिष्टं क्षितिपतिजनुपावबोधकाराणाम् । ता अपि नाट्ये सर्वाः शोभासंदोहसादृशं नापुः ॥ ९२३ ॥ आश्लिष्टसंधिबन्धं सत्पात्रसुवर्णयोजितं सुतराम् । निपुणपरीक्षकदृष्टं राजति रलावलीरतम् ॥ ९२४ ॥ एवंविधगुणकथनं यसदादिविभावितार्था तं पतये पठति सार्यामन्यः स्मृतिविषयमुपागतां प्रसङ्गेन ॥ ९२५ ॥ संग्रामादनपसृतिः प्रेक्षाभिज्ञा सुभावनाभिरतिः । आच्छोटनाभियोगः कुलविद्या राजपुत्राणाम् ॥ ९२६ ।। एतद्वस्तुनि जाते स्तुतिभाजां नृपतिनन्दनो रभसात् । आरभ्य कथाच्छेदकमाखेटं वो." ॥ ९२७ ॥ .... ...... १. एतावानेव मन्यः प्राप्त

·No text on this page.

·११२ काव्यमाला। कुर्यां तथापि सुजनार्थमिदं यतः किं यूकाभयेन परिधानविमोक्षणं स्यात् ॥ ३ ॥ सानन्दप्रमदाकटाक्षविशिखैर्येपां न भिन्नं मनो यैः संसारसमुद्रपातविधुरेप्वन्येपु पोतायितम् । यैनि:सीमसरस्वतीविलसितं द्वित्रैः पदैः संहृतं तेपामप्युपरि स्फुरन्ति मतयः कस्यापि पुण्यात्मनः ॥४॥ प्रायो नाट्यं प्रति प्रोक्ता भरताथै रसस्थितिः। यथामति मयाप्येषा काव्यं प्रति निगद्यते ॥५॥ यामिनीवेन्दुना मुक्ता नारीव रमणं विना। लक्ष्मीरिव ऋते त्यागानो वाणी भाति नीरसा ॥६॥ सत्यं सन्ति गृहे गृहे सुकवयो येषां वचश्चातुरी स्खे हर्ये कुलकन्यकेव लभते जातैर्गुणैर्गौरवम् । दुष्पापः स तु कोऽपि कोविदपतिर्यद्वाग्रसग्राहिणां पण्यस्त्रीव कलाकलापकुशला चेतांसि हर्तुं क्षमा ॥ ७ ॥ तस्माद्यत्नेन कर्तव्यं काव्यं रसनिरन्तरम् । अन्यथा शास्त्रविद्गोष्ठयां तत्स्या पादुद्वेगदायकम् ॥ ८॥ शृङ्गारहास्यकरुणा रौद्रवीरभयानकाः । वीभत्साद्भुतशान्ताश्च नव काव्ये रसाः स्मृताः ॥९॥ रतिहासश्च शोकश्च क्रोधोत्साहौ भयं तथा । जुगुप्साविस्मयशमाः स्थायिभावाः प्रकीर्तिताः॥१०॥ निर्वेदोऽथ तथा ग्लानिः शङ्कासूया मदः श्रमः। आलस्यं चैव दैन्यं च चिन्ता मोहो धृतिः स्मृतिः ॥ ११ ॥ जीडा चपलता हर्प आवेगो जडता तथा । गर्यो विपाद औत्सुक्यं निद्रापस्मार एव च ॥ १२ ॥ १. 'सानन्दम्'. २. 'नाट्ये' A

·No text on this page.

·* -- ·Vaar शृङ्गारतिलकम् । कि वन्येऽपि जना वदन्ति सुभगोऽप्यस्याः प्रियो नान्यतो दृष्टिं निक्षिपतीति विश्वमियता मन्यामहे दुःसितम् ॥ यो गौरवं भयं प्रेम सद्भावं पूर्वयोपिति । न मुझसन्यचित्तोऽपि ज्ञेयोऽसौ दक्षिणो यथा ॥ २६ ॥ 'वैवात्स प्रणतिन्तदेव वचनं ता एव केलिक्रिया भीति सैव तदेव नर्म मधुरं पूर्वानुरागोचितन् । अन्तत्साप्रियकारिणी च भवती तं वक्ति दोपाविलं कि स्यादित्यमनिशं सखि मनो दोलायते चिन्तया ॥' पियं वक्ति पुरोऽन्यत्र विप्रियं कुरुते भृशम् । दानापरायचेष्टश्च कुटिलोऽमौ शठो यथा ।। २७ ।। सहजतरले आवा तावद्बहुश्रुनिशालिनी पुनरिद युवा सत्यं शिष्ट तदत्र कृतागति । पणचिनि पुनर्मुक्त रस्तुं न पनि यतारयो- भुक्रगते को प्रष्टुं समरशो दशौ ।' मोर पानतोऽपि र नाम पेशेष नानादि पित्तका परेवा दरम् । सो नि! BS र . . . . . भारताने निरोप दिलानतोऽपि नो। विशोऽसी पापिनो या २८ ':

·काव्यमाला। 'जल्पन्त्याः परुपं रुपा मम वलाचुम्वत्यसावानन गृह्णात्याशु करं करेण बहुशः संताध्यमानोऽपि सन् । आलीनां पुरतो दधाति शिरसा पादप्रहारान्नतो नो जाने सखि सांप्रतं प्रणयिने कुप्यामि तस्मै कथम् ॥' अपि च । 'धिक्त्वां धूर्त गतत्रप प्रणयिनी सैव त्वयाराध्यतां यस्याः पादतलाहति तव हृदि व्याख्यात्यसौ यावकः । इत्युक्तोऽपि न नाम मुञ्चति यदा पादावयं दुर्जनो मिथ्यावादविचक्षणः किमपरं कुर्या वयस्ये तदा ॥ गूढमन्त्रः शुचिर्वाग्मी भक्तो नर्मविचक्षणः । स्यानर्मसचिवस्तस्य कुपितस्त्रीप्रसादकः ॥ २९ ॥ पीठमर्दो विटश्चेति विदूपक इति त्रिधा। स भवेत्मथमस्तत्र नायिकानायकानुगः ॥ ३०॥ एकविद्यो विटः प्रोक्तः क्रीडापायो विदूषकः । सवपूर्वपभाषाभिर्हास्यकारी च नर्मवित् ॥ ३१ ॥ एषां प्रवन्धविपयो व्यवहारः प्रायशो भवेत्प्रचुरः । मसेकमुदाहृतयस्तथापि काश्चिनिगद्यन्ते ॥ ३२ ॥ 'विमुञ्चामुं मानं सफलय वचः साधु सुहृदां मुवा संतापेन ग्लपयसि किमनं स्मरभुवा । प्रियं पादप्रान्तप्रणतमधुना मानय भृशं न मुग्वे प्रत्येतुं प्रभवति गतः कालहरिणः ॥" 'प्रणयिनि भृशं तस्मिन्मानं मनसिनि मा कृथाः किमपरमितो युक्तायुक्तविना यमुना तव । १. पीटमदः. २. 'नायको नायिकानुगः'. ३. कमवित्' ... 'समविपये. - 'प्रमाद वर्नर प्रस्टय मुद सखज रूप प्रिये शुण्यन्यमान्यमुतमि निजतुकला निधान माख्याना दमममिमुस स्थापय मुमन मुफप्रग्नेनु प्रमातिगत बालहाल अतिप्राचीनल बदनीर देशोतचन्दकरय को

·No text on this page.

·}

·No text on this page.

·१२० काव्यमाला। 'उपेत्य तां दृढपरिरम्भलालसश्चिरादभूः प्रमुषितचारुचन्दनः । धृताञ्जनः सपदि तदक्षिचुम्बनादिहैव ते प्रिय विदिता कृतार्थता ॥ 'यत्रार्कायितमिन्दुना सरसिजैरगारपुञ्जायितं क्रुद्धायां मयि नाथ ते कदलिकाकाण्डैरलातायितम् । कालोऽन्यः खलु कोऽपि सोऽमृतमयो जातो विपात्माधुना धिक्त्वां धूर्त विनिर्यदश्रुरवला मोहं रुदन्ती गता ॥ 'साधै मनोरथशतैस्तव धूर्त कान्ता सैव स्थिता मनसि कृत्रिमभावरम्या। अस्माकमस्ति न कथंचिदिहावकाश- स्तस्मात्कृतं चरणपातविडम्बनाभिः ।। लव्धायतिः प्रगल्भा स्यात्समस्तरतिकोविदा। आक्रान्तनायिका वाहं विराजविभ्रमा यथा ॥ ४२ ॥ 'सेयं पङ्गजिनी मृणाललतिकामादाय यस्याः प्रियो हारं मे कुरुते पयोधरतटे प्रत्यग्रतारारुचम् । वन्धूकं च तदेतदालि विदलद्यत्तेन सीमन्तितं सर्वाशाविजिगीषुपुष्पधनुषो वाणश्रियं धास्यति ॥' 'यत्र स्वेदलवैरलं विलुलितालुप्यते चन्दनं स्वच्छन्दैमणितैश्च यत्र रणितं नियते नूपुरम् । यत्रायान्त्यचिरेण सर्वविषयाः कामं तदेकाग्रतां सख्यस्तत्पुरतं भणामि रतये शेषा तु लोकस्थितिः ॥' 'स्वामिन्भेगुरयालक सतिलकं भालं विलासिन्कुरु प्राणेश त्रुटितं पयोधरतटे हारं पुनर्योजय । इत्युक्त्वा सुरतावसान(खिता संपूर्णचन्द्रानना स्पृष्टा तेन तथेति जातपुलका प्राप्ता पुनर्मोहनम् ॥ १. धीरा-मध्या-धीराणां ममेणोदाहरणत्रयम्. २. 'तदेतदेव विलसत्'. ३. 'स. च्छेदैः'. ४. 'वृतये' ५. 'भारितालकम्'. ६. . “पयोधरयुगे'. 'इत्युकै'. ८ 'मुपिताप्यापूर्ण-'.

·No text on this page.

·१२२ काव्यमाला। विलासैध प्राप्तं तव हृदि पदं रागबहुलै- र्मया किं ते कृत्यं ध्रुवमकुटिलाचारपरया ॥' 'सा बादं भवतेक्षितेति निविडं संयम्य बाहोः सजा भूयो द्रक्ष्यसि ता शठेति दैयितं संतर्य संतय॑ च । आलीनां पुर एव निर्दुतिपरः कोपाद्रणनूपुरं मानिन्या चरणमहारविधिना प्रेयानशोकीकृतः ॥' एकाकारा मता मुग्धा पुनर्भूश्च यतोऽनयोः । अतिमूक्ष्मतया भेदः कविभिनं प्रदर्शितः ॥ ४६ ।। मध्या पुनः प्रगल्भा च द्विधा सा परिभिद्यते । एका ज्येष्ठा केनिष्ठान्या नायकमणयं प्रति ॥ ४७॥ उपरोधात्तथा स्नेहात्सानुरागोऽपि नायकः । चेष्टते तां प्रति प्रायः कलासु कुशलो यथा ॥ ४८॥ 'त्वदक्षिणी कुवलयबुद्धिरेत्यली रुणम्यहं तदिति निमील्य लोचने । ततो भृशं पुलकितगण्डमण्डलां युवा परां निभृतमचुम्बदङ्गनाम् ॥' संपत्तौ च विपत्तौ च मरणेऽपि न मुञ्चति । या स्वीया तां प्रति प्रेम जायते पुण्यकारिणः ॥ ४९ ॥ अन्यदीया द्विधा मोक्ता कन्योढा चेति ते प्रिये । दर्शनाच्छ्रवणाद्वापि कामातें भवतो यथा ॥ ५० ॥ 'किमपि ललितैः लिग्धैः किचिकिमप्यतिकुञ्चितैः किमपि वलितैः कंदपून्हसद्भिरिवेक्षणैः । अभिमतमुखं वीक्षां चक्रे नवाङ्गनया तथा ललितकुशलोऽप्यालीलोको यथातिविसिस्मये ॥' १. 'परुष सभर्त्य', 'दयित संभखें'. २. 'नितपरम्'. ३ 'एकाकाररता'. ४. 'द्विधासौ'; 'द्विविधा'. ५. 'कनिष्ठा च नायक-'; 'कनिष्ठा स्यानायिका-'.६. गल.५. 'मरणे च'. ८. 'पुण्यकारिणाम'. ९. 'चापि'. १०. 'अनिफुनितैः'. ११. 'चलितैः'. १२. 'ललन'; 'कलन'.

·No text on this page.

·१२॥ प्रवक्तुं न नो कन्या रक्ता श.कोलम फम् । परान्तमभिजलपन्तं गिरपि हिगा ॥१२॥ 'हामं पशति दिदाता भूमा नोकागि अल्पतिवाति नारेण । रगतिहरेण गोपिना नाग सानागिन ।' {Katihar सीपत गाया। 't it hali Tal11 5 li[ १. समान। of 11 HICE Isr intre || HTTPLAIMinो गया . IF TERI || 13 it thirt || Hatial 1 . है A A 2 + . व P # har * ܟܫ " . . .

·- ·'मीलन्मन्गर ना परिसर का माद्यमा मा सानभरमाजागा कम्पोपहारगा। सकि नई कार कोऽयगा संकेत के हौतुका- दामा रन्नुम दो निर्गमिमलियान संगाशितः ।।' नाभियुले गं कन्या मुम्पलास्थितापि तम् । तदवस्यां तु कान्ताग तत्सखी कयणेयया ॥६॥ 'निलाले सभी दलीपीननं तापमंग- नामोमिछमिति पतितः सिआरोन तनान्तः । तस्साः किनिमुमग तदभूताना लहियोगे येना कमालयपदवीगालीयं प्रयाति ॥' अनन्यशरणा स्त्रीया धनाहार्या पंगाना। अस्यास्तु केवलं प्रेम तेनैपा रागिणां मना ।। ६१ ॥ सामान्यनिता वेश्या सा वित्तं परमिच्छति । निर्गुणेऽपि न विद्वेपो न रागोऽस्या गुणिन्यपि ॥ १२ ॥ तत्स्वरूपमिदं प्रोक्तं कैपिट्ठमो वयं पुनः। वर्णयन्त्यनया युक्त्या तासामप्यनुरागिताम् ॥ ६३ ॥ शहाराभास एव स्याद्यदि ता रागवाज॑ताः। तयापारोऽथवा तासां स्मरः किं भक्षितो बकैः ॥ ३४॥ तस्मात्तासामपि कापि रागः स्यात्कि तु सर्वथा । धनार्थ कृत्रिमै वैाम्यं व्यामोहयन्ति ताः॥६५॥ लिङ्गी प्रच्छन्नामश्च नरंमन्यच पण्डकः। सुखमाप्तधनो मूर्खः पितृवित्तेन गैर्वितः ॥६६॥ इत्यादीन्मथमं ग्राम्याज्ञात्वाकृष्य च तद्धनम् । अपूर्वा इव मुञ्चन्ति तानेतास्तापयन्ति च ॥ ६७ ॥ १. 'श्रवद्रमणया'. २. 'स्थगिति'. ३. 'ताम्यते'. ४. "त्वद्वियोगात्. ५. 'वराजना'. ६. 'बलवत्यानया'. ७. 'नाराभाव'. ८. 'भावश्च'. ६. 'दर्पितः'. १०. 'इत्यादि प्रथम ज्ञात्वा सम्यकर्षति तद्धनम्-तस्मादेता विषोपमा'.

·. + , भारतिरन्नन् । १२६ मालारानां मनोरमम् । japri. मुरले जायने बंधा ।। ६८ ॥ र विपको रस ६ महिन्यात सत्व गरम् । ना... पान दिन ....... ५५९५ ममोरि को पम् । : iig titati रानाम् '......१३ ४१०२ ममगार !!: !! iiiiiiiiiiii। {"3, १५/०२६ ५i nitis . . . . . .५, कामा ... ". . . . . . .. ::: * रा 4. . , के 4 Y T . , - भू - - I . । । - 1 ·frः पिमा पनि पोजिनः का कारणगोरस किमपि । इत्यालोग गुगीशा करतले रोहता काग दी नि.मासान न सादत पुगमनः । भनेदासास जासी संजितारतालगा। निमियागमनं भर्तुदोरेक्षणारा पा ॥ ७ ॥ सहा वर्गणमाले निजामा मनोहारिणी दीपाकिपिशं । मोहनगृह गिरकरशीशा । एवं नी मुरत भाष्यति निराईगति सानन्दया काम हान्तविदागातिललिता मारे गारोपिता ॥ निरस्तो मन्युना कान्तो नमनापि यथा पुनः । दुःस्थिता तं विना सातिसंगिताभिमता यथा ॥ ७७॥ 'यत्पादप्रणतः प्रियः परुपया वाना स निर्वारितो यत्सख्या न कृतं वचो जडतया यन्मन्युरेको धृतः । पोपस्यास्य फलं तदेतदधुना यचन्दनेन्दुयुति- पालेयाम्बुसमीरपाजविसर्गावं मुहुर्दक्षते ॥ प्रेष्य दूतों स्वयं दवा संकेतं नागतः प्रियः । यस्यास्तेन विना दुःस्था विपलव्या तु सा यथा ॥ ७८॥ 'यत्संकेतगृहं प्रियेण कथितं संप्रेप्य दूती स्वयं तच्छून्यं सुचिरं निषेव्य सुदृशा पश्चाच भग्नाशया । स्थानोपासनसूचनाय विगलत्सान्द्राजनैलॊचनै- भूमावक्षरमालिकेव लिखिता दीर्घ रुदत्या शनैः ॥' कुतश्चिनागतो यस्या उचिते वासके प्रियः । तदनागमसंतप्ता खण्डिता सा मता यथा ॥ ७९ ॥ १. 'मम'. २. 'सज्जिताजा रतालये'. ३. 'ऊचे'. ४ 'कथिता'. ५. 'कोपरय'. ६ गत्वा'. ७ 'ध्यातम्'.

·- '. 4-4 *- भूमार्गनायकम् । दनं ममामा चिर fricist of . if मा जल्पितम् । ५ .या .in - स 1 । र if दमन । . क - । - R । -- - -- ३ . . . . - A . स 2 है . . ८ - 1 , . - . A . 1 ३ . A . 4 ·काव्यमाला। सखीयुक्ता मदाधिक्यात्स्फारिताक्षी न शङ्किता। त्रयोदशविधा स्वीया द्विविधा च पराङ्गना। एका वेश्या पुनश्चाष्टाववस्थाभेदतोऽत्र ताः ॥ ८७ ॥ पुनश्च तास्त्रिधा सर्वा उत्तमा मध्यमाधमा । इत्यं शतत्रयं तासामशीतिश्चतुरुत्तरा ॥ ८८ ॥ दोपानुरूपकोपा यानुनीता च प्रसीदति । रज्यते च भृशं नाथे गुणहार्योत्तमेति सा ॥ ८९ ॥ 'कान्ते किं कुपितासि कः परजने प्राणेश कोपो भवे. त्कोऽयं सुश्रु परस्त्वमेव दयिते दासोऽस्मि कस्ते पर । इत्युक्त्वा प्रणतः प्रियः क्षितितलादुत्थाप्य सानन्दया नेत्राम्भःकणिकाङ्किते स्तनतटे तन्व्या समारोपितः ॥' दोपे स्वल्पेऽपि या कोपं धत्ते कटेन मुञ्चति । प्रयाति कारणाद्रागं मध्यमा सा मता यथा ॥९०॥ 'विस्फारस्फुरिताधरापि विकसद्गण्डस्थप्रस्खल- धर्माम्भःकणिकापि भट्टरतरभ्रूभेदभूपाप्यलम् । पादान्तप्रणते प्रिये प्रकटयत्यन्तः प्रसाद प्रिया केशान्नूपुरमण्डली वलितानुन्मोचयन्ती शनैः ।।' या कुप्यति विना दोपं स्निह्यत्यनुनयं विना । निर्हेतुकप्रत्तिश्च चलचित्तापि साधमा ॥ ९१॥ 'यंत्राधःकृतकामकार्मुककैथो भ्राम्य वोर्विश्रमः सद्यः प्रोद्गतचन्द्रकान्तिजयिनी यस्मिन्कपोलच्छवि । यत्र खेदकणावलुप्तमहिमा हारोऽप्युरोजस्थले कोऽयं मानिनि मत्प्रणामविमुखः प्रत्यग्रमानग्रहः ॥ १. 'यथा' २. 'पुनस्तानिविधा'. ३. 'तुध्यति'. ४. 'प्रस्फार-'. ५. 'मपलितान्', 'वलयितान्'. ६. 'दोषै.'. ७ 'चलचित्तेति'. ८. 'यः कुद्धः'. ६. 'कयोन्द्राम्यद्रमः'. १०. 'मोम्भितचन्द्रविम्ब'. ११. 'कणावलिप्त-'. सशव्दाभरणा कामं वेश्या सरति नायकम् ॥ ८६ ॥

·r
-
स

·१३२ काव्यमाला। मृणालकदलीचन्द्रचन्दनाम्बुरुहादिकम् । तत्रानयोः स्मरातकशान्तये नैव सेवितम् ॥ ३ ॥ आलोकालापसंरूढरागाकुलितचेतसोः। तयोर्भवेदसंप्राप्तौ दशावयः स्मरो यथा ॥ ४ ॥ अभिलापोऽथ चिन्ता स्यात्स्मृतिश्च गुणकीर्तनम् । उद्वेगोऽथ प्रलापः स्यादुन्मादो व्याधिरेव च ॥५॥ जडता मरणं चैव दशमं जायते ध्रुवम् । असंप्राप्तौ भवन्त्येतास्तयोर्दश दशा यथा ॥ ६ ॥ व्यवसायो भवेद्यत्र वाढं तत्संगमाशया। संकल्पाकुलचित्तत्वात्सोऽभिलापः स्मृतो यथा ॥७॥ 'प्रविशति यथा गेहेऽकस्माद्वहिश्च विचेष्टते वदति च यथा सख्या साधै सहासमिहोत्सुका । दयितवदनालोके मन्दं यथा चे चलत्यसौ मृगशि तथैतस्या मन्ये स्मरेण कृतं पदम् ॥' कथं स वल्लभः प्राप्यः किं कुर्यामस्य सिद्धये । कथं भवेदसौ वश्य इति चिन्ता मता यथा ॥८॥ 'सत्यं दुर्लभ एंप वल्लभतमो रागो ममास्मिन्पुनः कोऽप्यन्योऽस्ति गुरुर्न चातिनिपुणाः सख्योऽस्य संवोधने संचिन्त्येति मृगीदृशा प्रियतमे दृष्ट लयां मेखलां वनन्त्या न गतं स्थितं न च गलद्वासो न वा संवृतम् ॥' द्वेपो यत्रान्यकार्येषु तदेकाग्रं च मानसम् । श्वासैमनोरथैश्चापि चेष्टास्ताः स्मरणं यथा ॥ ९॥ 'इन्, निन्दति पद्मकन्दलदलैस्तल्पं न वा मन्यते कर्पूरं किरति प्रयाति न रति प्रालेयधारागृहे । १. 'कन्द'. २. 'सगमाशय.' ३. 'यथाकस्माद्रेहम्'. ४. 'प्रचलति'. ५ 'श ६. 'तुष्टये'. ७. 'भवेत्'. ८. 'एव', ९. 'तया'. १९. 'लसन्. ११. 'कन्दलदल 'कन्दकदली.

·No text on this page.

·॥ हार दिनेरि नाति नाना संपनियागो दीपमा तनु मुलनुयापिरापोऽग हो गया ॥ १४ ॥ HTT' गोपन-नोकरम: पासाकरिता: गामेमना दिमागो गाणमा । मानामा नाल नलिना मामा निताना THE 'यिन: Fursagat मापदे गाकारो इष्टिः स्तवना गता स्मृतिः । पामा: ममता का नरगं मना गया।॥ १५ ॥ सनिलितार कार बासैः कृतं सरं मास वासरनन्दनिम्नपदीय विनया स्मृतिः । कार परमेल बनाम्याने स्थितः सापन गन्येऽम्मा. मुमायुषः मशिविरः प्रत्यामोमासितः ॥' उपायविविनार्या यदि न स्यात्समागमः । कंदर्पशरमिनाया मरणं जायते ततः ॥ १६ ॥ पुंसोऽपि हि भवन्त्येता दशावस्था मनोभवात् । मरणं किं स्वसौन्दर्यात्तयोः कश्चिन व्यते ॥ १७ ॥ अन्मे तदपि वनन्ति प्रत्युज्जीवनकोसया। वृत्तानुवादे तच्छस्तमुत्पाद्ये मायशो नहि ॥ १८ ॥ एकस्मिस्तु मृतेऽप्यन्यो यदि जीवेत्कथंचन । का स्नेहगणना तर म्रियते चेन संगमः ॥ १९ ॥ पूर्वं नारी भवेद्रक्ता पुमान्पश्चात्तदितिः । ततः संभोगलीलेति स्वभावसुभगा स्थितिः ॥ २० ॥ १. 'वीणामति'. २. 'अष्टमो जायते'. ३. 'कुपितत्सरेण'. ४. 'स्मृता'. ५. 'तलम् । 'मावेशितः... 'जनितः'. ८. 'गयते'. ५. 'वाञ्छया. १०. 'न समन्ततः'.

·ह । नापा मारा। 11 निमाम एयर ! २१ ॥ १५ न ए ६ गन । F }} aci fhkx}} that wity fhh in .. " !!!!... it' t : x 4 , I . . . r ग . 4 * ४८ ३ + 16 - . . . , । . 4 * . 4 * . - - A - T 3 4 - ५ . , + . - - + -- ·१३६ काव्यमाला। 'जीर्ण तार्णकुटीरकं निवसनं तल्पीकृतं सण्डिले नीरन्ध्र तिमिरं किरन्ति सलिलं गर्जन्त एते घनाः । गच्छामीति वदत्यसावपि मुहुः शशाकुला केवलं चेतश्चित्रमहो तथापि रमते संकेतके कामिनाम् ॥' स मानो नायिका यस्मिन्नीग्रंया नायकं प्रति । धत्ते विकारमन्यस्त्रीसगदोपवशायथा ॥ ३२॥ 'किचिद्वाप्पजलावलेपललिते नेने समाकुञ्चिते रागो विस्फुरणानुवन्धरुचिरः संदर्शितो गण्डयोः। कम्पश्चाधरपल्लवे विरचितः कामं कुरङ्गीदृशा नो जाने किमयं प्रिये प्रकटितः कोपोऽभिलापोऽथवा ॥' स प्रायशो भवेत्रेधा कामिनीनां प्रियं प्रति । अवेक्ष्य दोपमेतस्य गरीयान्मध्यमो लघुः॥३३॥ प्रतिनायाँ गते कान्ते स्वयं दृष्टे नखाड़िते । तद्वासोदर्शने गोत्रस्खलिते च गुरुर्यथा ॥ ३४ 'विम्बोष्ठः स्फुरति प्रयाति पटुतां गण्डस्थले शोणिमा यातस्तिर्यगमू दृशौ च वलवयुग्ममुद्राम्यति । इत्थं चण्डि तथा तवैप रुचिरः कोपक्रमो जम्भते जातोऽयं प्रणतीरपास्य सुतरामेतद्दिदृक्षुर्यथा ॥' दृष्टे प्रियतमे रागादन्यया सह जल्पति । सख्याख्यातेऽथवा दोपे मानोऽयं मध्यमो यथा ॥ ३५ ॥ 'वाचो वाग्मिनि किं तवाद्य परुपाः सुश्रु ध्रुवोर्विप्रमो- ऽप्युब्रान्तः कुत एप लोळनयने कि लोहिते लोचने । नास्त्यागो मयि कि मुवैव कुपितेत्युक्ते पुरः प्रेयसा मानिन्या जलविन्दुदन्तुरपुटा दृष्टिः सखीवाहिता ॥' १. 'अपि. २. 'तया'. ३. 'स्यात्'. ४. 'भ्रमो विधमो भ्राम्यत्कि तव लोल एप नयने.

·No text on this page.

·१३८ 'चरणपतनात्पर्मन्यौ मनाशिथिलीकृने त्यजति न किमप्युत्कन्पत्वं पनन्तनमण्डले तदपि विसरत्सारमाझ्या चिरानुनयेच्छया कथमपि पुरो दृष्ट्वा दूती पुनझुकुटी कृता ।।' 'चतुरबननैर्गादा लेषैर्हठात्परिचुन्वनै- रलकवलनैर्वारं वारं गतोऽप्यतिमन्दतान् । अपरवनितासमालमं विलोक्य विलेपनं कुवलयदृशः कोपः कान्ते पुनर्नवतां गतः ।।' साम दानं च भेदः स्यादुपेक्षा प्रणतिस्तथा । तथा प्रसङ्गविध्वंसो दण्डः शृगारहानये ॥ ४२ ॥ तस्याः प्रसादने सद्भिरुपायाः पट् प्रकीर्तिताः। मुन्दरास्ते निदर्यन्ते सहोदाहृतिभिर्यथा ॥ ४३ ।। अविनीतोऽपि पाल्योऽहं त्वया मुर्घ क्षमाभृता। इति वाणी भवेद्यत्र तत्सामेति निगद्यते ॥४४॥ 'सत्यं भामिनि दुर्जनोऽलि दयिते पाल्यत्तथापि त्वया यो दोपः स लघुर्मंगाक्षि नियतं दीनत्य मे क्षन्यताम् । इत्थं जल्पति वल्लभे मृगदृशा चक्षुर्जलं संवृतं रक्तत्वं विरलीकृतं च वदने दत्तं च किंचिद्वचः ॥' अलंकारादिकं देंद्यानायको यत्र तुष्टये । उद्दिश्य कारणं किंचिदानं लुब्धामु तद्यथा ॥ ४५ ॥ 'प्रणयिना निजहारलता स्वयं किल नवेति निवेश्य कुत्रसले । पुलकभाजि पुरा कुपिताप्यसौ कृतकचग्रहणं परिचुम्बिता ॥' यस्मिन्परिजनं तस्याः समावर्य प्रसादतः । तेनैव लभते कान्तां कान्ताभेदः स उच्यते ॥ ४६॥ १. 'किमप्युक पत्रम्. २. 'चतुरचतुरैः'. ३. 'चुन्वितै धुरवचनैः', ४. 'सततम्'. ५. 'गलत्. ६. 'विमली-'. ७. 'कुर्यात्'. ८. 'कुच-'. ९. 'प्रतादितम्'.

·No text on this page.

·१४० काव्यमाला। स्नेहं विना भयं न स्यान्मन्मथो नेपया विना । तस्मान्मानप्रकारोऽयं द्वयोः 'मीतिप्रवर्धनः ॥ ५३ ॥ प्रियसुभगदेयितवल्लभनाथस्वामीशकान्तचन्द्रमुखाः । दयित मनोरम रमणीजीवित इत्यादि नाम स्यात् ॥ ५४॥ प्रीतौ भर्तरि सुदृशामप्रीतौ पुनरमूनि शठधृष्टौ । निर्लज्जदुराचारौ निष्ठुरदुःशीलवानादि ॥ ५५ ॥ गद्वियसनत्यागाद्विप्रियकरणाच निष्ठुरालापात् । लोभादतिप्रवासात्स्त्रीणां द्वेष्यः प्रियो भवति ॥ ५६ ॥ परदेशं व्रजेद्यस्मिन्कुतश्चित्कारणात्प्रियः । म प्रवास इति ख्यातः कष्टावस्थो द्वयोरपि ॥ ५७ ।। 'दृष्टं केसरधूलिधूसरमिदं व्योम क्रमाद्वीक्षिताः कच्छान्ताश्च शिलीन्ध्रकन्दलभृतः सोढाः कदम्बानिलाः । सख्यः संवृणुताश्रु मुश्चत भयं कस्मान्मुधैवाकुला एतानप्यधुनापि वज्रघटिता नूनं सहिप्ये धनान् ॥' 'कामं कर्णकटुः कुतोऽतिमधुरः केकारवः केर्किनां मेधाश्चामृतधारिणोऽपि विहिताः पायो विपस्यन्दिनः । उन्मीलन्नवकन्दलावलिरसी सह्याप्यसहायते तकि यद्विपरीतमत्र न कृतं तस्या वियोगेन मे ।' कार्यनागरमालिन्यचिन्तायं यत्र जायते । अवस्था विविधाः स्त्रीणां मृत्युश्चेदवधेः परः॥ ५८ ॥ 'अथैव यत्प्रतिपदुद्गतचन्द्ररेखा- सख्यं त्वया तनुरियं गमिता वरामयाः । कान्ते गत कुसुमसायक तत्समाते बाणावली कथय कुन विमोदयसि सम्॥' '.. 'श्रीविप्र'... विर', ३. निरागा'. f. it. Etirit नानातिनामिना...याला...'int, *

·No text on this page.

·मौगन्य मालगानिलेन दिना तीज्येति सा सनिकरुणे ईतामहो दोन किलिन ने ॥ 'इगती मुभगागां गतोऽपि यस्याः कृते स्मरात हात् । मुर्ग दामि साता गाण्या नयनसलिलेन ।' पागो विपाशित उमाहित एप सान्द्रः कररेणुरूपगुइमुरो नताशा पापेन गेन गमितेति दशामगुमि. ना तिरामललितं मगि दि चक्षुः ॥ ग्लानो मुक्ताश्रुरुदियः सस्ताहो मुक्तचेतनः। सचिन्तो दैन्यभागरिमनेनंमायो जनो भवेत् ॥ १॥ केपांचिकरुणभ्रान्तिः कारुण्यादव जायते । एतस्य मिथुनावस्थां विस्मृत्य रतिमूलनाम् ॥ ६२ ॥ स्त्रीपुंसयोर्भवेदेप सापेक्षः संगमे पुनः । झारवचनमायः करुणः स्यात्स चान्यथा ॥ ६३ ॥ तस्माच्छृङ्गार एवायं करुणेनानुमोदितः। सौन्दर्य सुतरां धत्ते निबद्धो विरलं बुधैः ॥ ६४॥ कारुर्दासी नटी धात्री प्रातिवेश्या च शिल्पिनी । वाला मनजिता चेति स्त्रीणां ज्ञेयः सखीजनः ॥६५॥ कलाकौशलमुत्साहो भक्तिश्चित्तज्ञता स्मृतिः । माधुर्य नर्मविज्ञानं वाग्मिता चेति तद्गुणाः ॥ ६६ ॥ विनोदो मण्डनं शिक्षोपालम्भोऽथ प्रसादनम् । संगमो विरहावासः सखीकर्मेति तद्यथा ॥ ६७ ॥ 'मया कोऽयं मुग्धे कथय लिखितः सत्वरसखी- वचः श्रुत्वेत्युच्चैर्विनिहितदृशा चित्रफलके । १. 'द्रुतम्'. २. 'उपातितः'. ३. 'इह'. ४ 'विसारयति गूढताम्. ५. 'नीपुसोच भवत्येप' ६. 'साक्षेप.'. ७. 'मारवचने'.

·No text on this page.

·कागमाता। इत्यादि निति सत्यो गापार ते सदा। योगितां मन्त्रास्वनिधानकलशोपमाः ॥३८॥ इत्यं निरननीगोऽगं शुमारः कषिभिः सदा। अनेन रहितं काव्यं प्रागो नीरसमुच्यते ॥ १९ ॥ इत्यं विनार्य अनुरागोगान्गोऽमुं निवनाति रसं रसज्ञः । तत्काव्यमारोप्य पदं निदग्धनका विष परिवम्भ्रमीति ॥७॥ शीशीभनिरनित भारतितकामिनाने काव्यरसाल कारे निशम्भो नाम दिनीय: परिग्छे । तृतीग: परिग्छेदः । विकतावनात्यवेषेभ्यो जायते रसः । हॉस्सोऽयं हासमूलत्वात्पात्रत्रयगतो यथा ॥१॥ किंचिदिकसितैर्गण्डैः किंचिद्विस्फारितेक्षणैः। किंचिल्लयद्विजैः सोऽयमुत्तमानां भवेद्यथा ॥२॥ 'पाणी ककणमुत्फणः फणिपतिर्नेत्रं ज्वलत्पावकं कण्ठः कुण्ठितकालकूटकुँटिलो वसं गजेन्द्राजिनम् । गौरीलोचनलोभनाय सुभगो वेपो वरस्येति मे गण्डोल्लासविभावितः पशुपतेर्हासोद्गमः पातु वः ॥ मध्यमानां भवत्येप विवृताननपङ्कजः। नीचानां निपतद्वाष्पः श्रूयमाणध्वनिर्यथा ॥ ३ ॥ 'मुग्धे त्वं सुभगे न वेत्सि मदनव्यापारमद्यापि तं नूनं ते जलजैपिणायमलिना दृष्टो न भर्नाधरः । संख्यैवं हसित वधू प्रति तथा सानन्दमाविर्भव- द्वक्त्रान्तर्गतसीधुवासरसिकै हैर्यथा धावितम् ॥' १. 'योषितामन सर्वखं निधानकलशोपमम्'. २. 'कविना'. ३. केघुचित्पुस्तके- माच्छोकादने 'तव नाथानुरागोऽय मद्विधैः कथमुच्यते । येनैकापि प्रिया नीता त्व पुण्यकारिणा ॥' अय श्लोको वर्तते. ४. 'हास:'. ५. 'ईक्षणः'. ६. 'द्विजः'. 'पाण्योः', 'वाहो'. ८. 'घटितः'. ९. 'ते जलजेक्षणेयम्', 'तेऽब्जदलैपिणायम्'. 'सख्येत्थम्'. ११. 'वक्रान्तर्घन-'; 'वक्रान्तर्नव- ·ܟܝܕܚܛ ܀ -L;"-r'if, ' ܬܐ ܝܐ ܀ ?fi a܆܆ ܕܰܢܳ; :,,، ، ، ' ܨ ، ; i»܀ 3 ܐܝ ܕܝ ܕ ܪܙܢܳܐ'. : ܀ : ، ، ܐ ،،، ܀ h f ܙ ܟ 4 ܪ ܐ £ ܙ r ܙ ܂ * ܀ ܕ * ܪܝ ܕ ܀ ܙ ܐ t ܫ܀ .ܐ ܀ ܀ ܝ ܝܕ ܘ f ܫܝܨ ܕ ܀ 2 ܀ ܐ ܀ ܕ f ܀ ܘܗܘ ·१४६ काव्यमाला। गाम्भीर्यौदार्यसौन्दर्यशौर्यधैर्यादिभूपितः। आवर्जितजनो जन्यनियूंढप्रौढविक्रमः ॥ १० ॥ 'अयि विहंग वराक कपोतकं विसृज धेहि धृति मम मेदसा । शिविरहं भवता विदितो न कि सकलसत्त्वसमुद्धरणक्षमः ॥' 'सुखितोऽसि हरे नूनं भुवनत्रयमात्रलब्धितोपेण । वैलिरर्थितदोऽस्मि यतो न याचितः किंचिदप्यधिकम् ॥' 'यत्रैरावणदन्ततीत्रमुसलैरेरण्डकाण्डायितं वज्रेणापि विकीर्णवहिततिना मार्णालनालायितम् । मद्वक्षस्यवलम्व्य किंचिदधुना तद्विस्मृतं वज्रिणा युद्धं यद्यवलम्बते स तु पुनः सज्जोऽस्म्यहं रावणः ॥ धृतिगर्वोत्यमतिस्मृतिरोमाञ्चा भवन्ति चामुष्मिन् । विविधा वाक्यक्षेपाः सोत्साहामवेगाच ॥ ११॥ भयानको भयस्थायिभावोऽसौ जायते रसः। शब्दादेविकृताद्वॉर्ट वालस्त्रीनीचनायकः ॥ १२ ॥ 'श्रुत्वा तूर्यनिनादं द्वारे भयचकितललितबाहुलतः । धन्यस्य लगति कण्ठे मुग्धशिशुधूलिधूसरितः ॥' प्रणयकलहसङ्गान्मन्युभाजा निरस्तः प्रकटितचटुकोटिः पादपद्मानतोऽपि । नवजलधरगर्जे तयासौ कयाचि- त्रुटिततरलहारं सखजे प्राणनाथः ॥' 'कम्पोपरुद्धसर्वाङ्गलखेदोदविन्दुभिः । त्वया रुद्वैर्महीपाल वैरिभिर्वनितायितम् ॥ वैवर्ण्यमश्रु संत्रासो हस्तपादादिकम्पनम् । खेदास्यशोपदिक्प्रेक्षासंभ्रमाच प्रकीर्तिताः ॥ १३ ॥ १. 'बाढम्'. २. 'चलिरर्थितोऽसि नियतम्'. ३. 'यत्ररावतवीबदन्त'. ४ 'भी- सुक्य-'. ५. 'गादम'. ६. 'चलित-'. ७. 'सर्वा गलत-'. ८. 'वया लब्ध.'; it. यारब्वैः'.

·No text on this page.

·शुभारमात्मरमो का पानको । सामानमा रुमारिणी ॥२१॥ हाम्गो भाति राजाराकाणो रोग अनुमा राहीममा मानक: ॥ २२ ॥ गो जमानकाती रसाउती मनीषिभिः । मुगा कुतोष सभेसमोन दुष्यति ॥ २३ ॥ निभागे माना पूर्ण प्रदर्शिताः । सातद कीरान्त रम्पारने तिनो मताः ॥ २४ ॥ रतलादा इमे भाग साभिमायभूताः। पधारस्वामिनारिमालिकास्तावितोपत ॥२५॥ बारादिरसेप्ना भाषा रत्यादयः स्मृताः । मसे स्थैर्यनोऽन्ये च अयरिंश बराः स्मृताः ॥ २६ ॥ मायोऽनवास्थित चित भागाः संकीर्णसंभवाः । बाहुल्येन निगयन्ते तथाप्यते यथा स्थिताः॥ २७ ॥ शकाम्या भयं ग्लानियाधिचिन्ता स्मृतितिः। औत्सुक्यं विस्मयो दो नीडोन्मादो मदस्तथा ॥ २८ ॥ विपादो जडता निद्रावहित्यं चापलं स्मृतिः। इति भावाः प्रयोक्तव्याः झारे व्यभिचारिणः ॥ २९ ॥ श्रमश्वपलता निद्रा स्वप्नो ग्लानिस्तथैव च । शङ्काम्यावहित्यं च हास्ये भावा भवन्त्यमी ॥ ३०॥ दैन्यं चिन्ता तथा ग्लानिनिर्वेदो जडतास्मृतिः। व्याधिय करुणे ज्ञेया भावा भावविशारदैः ॥ ३१॥ हर्पोऽसूया तथा गर्व उत्साहो मद एव च । चापल्यमुग्रता वेगो रौद्रे भावाः प्रकीर्तिताः ॥ ३२ ॥ १. 'धर्मतः'. २. 'द्वौ'. ३. 'ये च.. ४. 'यथा'. ५. 'मति... 'भ्रम'. ७. 'खप्नो हो ग्लानिः. ८. 'जडताधृतिः'; 'जडता मृतिः'. १. 'वाच्या'.

·H 主 - * “ 了 r 常 4 } 1 車 3 作 等 出 } 争 4 T 提 先 七 i 正 产 * 。 一 17: : firitis; 产 十年 11 21:42.nit it tarty!! 1:42:11 : http } !!

·. - समु.,मकान मा ।। गानोमानामु गा गाना या नियमग वामपन्दमान निलमता। मोगालामा हागार मामलाः ॥ ४० ॥ रो भगान के नाणे। का भागमय मउगते ॥ ४१ ।। 'शमोहानि jि Rishi chectari ki nafil hi लगतुकागितम् । कोपोरोरणाममामहे मुद्री ki iar रम् ।' It iftो गमोर पुरुष तर्य तदीयं लिद नोनीमभुगमोगरयो मेघा इमे ताजाः । इस नाम माम्बुहममये लसैन्गश हाकुला म्लाया करुनो विरोभिवनितालस्यन्ति नश्यन्ति च ॥ 'पिचनामास्वदन्मांसमाकर्षसन्नमालिकाम् । कबन्धसंकुले कोष्टा अंमत्येप महारणे ॥ पंधानाधिकसवत्तिस्त्यागोत्तरोदारवचोमनोज्ञा । आचर्यसंपत्युभगा चै या स्यात्सा सात्वती नाम मतान त्तिः॥४२॥ नातिगुढार्थसंपत्तिः अव्यशब्दमनोरमा । वीरे रौद्रेऽद्रुते शान्ते त्तिरेपा मता यथा ॥ ४३ ॥ 'लक्ष्म्यास्त्वं जनको निधिश्च पयसां निःशेषरत्नाकरो मर्यादानिरतस्त्वमेव जलधे ब्रूतेऽत्र कोऽन्यादृशम् । कि त्वेकस्य गृहं गतस्य वडवावहेः सदा तृप्णया क्लान्तस्योदरपूरणेऽपि न सहो यत्तन्मनामध्यमम् ॥ १. 'केवलम्'. २. 'वर्णाद्भुतदुर्षिगादा'; 'गुर्वक्षरदुषिगाढा'. ३. 'रीति.' ४. 'चतुः कार्चितम्'. ५. 'मुकामहम्'. ६. 'अदन्मासम्'. ७. 'नदति'. ८ 'वृत्या'. 'स. शाना'. १०. 'अथशब्दा'. ११. 'मान्तस्य'.

·4
4。
HTt+作
*
事
种
1
」
平
看
1
等
事。
?
是
·
动
至
中世
is
4
与
*

·१५२ काव्यमाला। तामेवानुचितां गच्छ ज्वलिता खत्कृते तु या। किं ते कृत्यं मया धूर्त दुःसंधानरसं त्विदम् ॥ ५० ॥ दुर्जनो दयितः कामं मनो म्लानं मनोभवः । कृशो वियोगतप्तायास्तस्या इत्यादि नीरसम् ॥ ५१ ।। मुग्धा व्याजं विना वेश्या कन्येयं निपुणा रतौ । कुलस्त्री सर्वदा धृष्टा पात्रदुष्टं त्विदं मतम् ॥ ५२ ॥ अन्येष्वपि रसेवते दोपा वा मनीपिभिः। यत्संपर्कान्न यात्येव काव्यं रसपरम्पराम् ॥ ५३ ॥ इति मया कथितेन पथामुना रसविशेपमशेपमुपेयुपा । ललितपादपदासदलंकृतिः कृतधियामिह वाग्वनितायते ॥ ५४॥ शृङ्गारतिलको नाम ग्रन्थोऽयं ग्रथितो मया। व्युत्पत्तये निपेवन्तु कवयः कामिना ये ॥ ५५॥ कान्या काव्यकथा कीदृग्वदग्धी को रसागमः। किं गोष्ठीमण्डनं हन्त शृङ्गारतिलकं विना ॥ ५६ ॥ त्रिपुरवधादेव गतामुल्लाससुमां समस्तदेवनताम् । शृङ्गारतिलकविधिना पुनरपि रुद्रः प्रसादयति ॥ ५७ ॥ इति श्रीरुद्रमविरचिते शृगारतिलकाभिधाने काव्यरसालकारे हास्यादिरसनिरूपण नाम तृतीयः परिच्छेदः। भट्टश्रीमाधवकविप्रणीतं दानलीलाकाव्यम् । अस्ति स्वस्तिकरी समस्तजगतां निर्वाणगर्वापहा क्षोणीमण्डलमध्यभूषणमणिः काचित्पुरी माधवी । १. 'अन' २. 'मानम्लानः'; 'गतो ग्लानिम्'. ३. 'कविपरम्पराम्'. ४. 'वयम्' ५. 'वैदग्ध्यम्'. ६. 'मण्डलम्'. ७. 'तिलकाहते'. ८. 'वियुधनुताम्'. ९. 'प्रसाधयति'. केयुचित्पुस्तकेषु 'निपुरवधादेव' इत्याद्यान्तिमार्या नास्ति. १०. कवेर्देशकाली अन्यान्ते स्फुटावेव. प्रणयिमाधवचम्पू-सुभद्राहरणादिग्रन्यकर्तुमण्डलेअरमहसूनोमधिवभादय मिनो माधवन

·e+
y
a
建
色
i
4
产
产

·१५४ काव्यमाला। नानाकामकलाविनीतवनिताभावैरनेकैर्मुहु- मुष्णन्तीहृदयंगमैरपि मनः कंदर्पदोपहः ॥ ८॥ आभीरार्भकमण्डलैः परिवृतो वृन्दं गवां चारय- न्वृन्दारण्यपुरंदरोऽरुणभुवस्तीरे मनोहारिणि । गुञ्जाबर्हदलप्रसूनविहितप्रत्यङ्गभूपोत्सवो गायन्वेणुरवैदिवापि कृतिनः संलालयन्क्रीडति ॥ ९॥ एकस्मिन्दिवसेऽव्रजगजपति!पात्मजैरन्वितः प्रातर्नेव कृताशनो मुरलिकामापूर्य रम्यं वनम् । तत्र स्मैत्य वनस्थलीषु विहरन्प्रत्यग्रनानाविध- खेच्छाकल्पितकेलिभिर्विलसति प्रेमैकलभ्यो हरिः॥ १० ॥ ऊचुर्गोकुलपालकाः क्वचिदमुं कृष्णं क्षुधासंप्लुताः किंचिच्चिन्तय तत्र तान्त्रजपतिः प्रत्यब्रवीत्पश्यत । विक्रेतुं ब्रजसुन्दरीर्दधिपयो यान्तीः पुरं चेत्तदा याचध्वं पुरतः करं यदि न ता दास्यन्त्यथो लुण्ठत ॥ ११॥ श्रुत्वैवं वचनानि गोकुलपतेरारुह्य केचिद्रुमा- न्दूरादेव विलोक्य गोपयुवतीर्मन्द्रकणन्नूपुराः । धम्मिल्लग्रथितप्रसूननिकरैर्वीथीरलंकुर्वती- !स्तन्यामृतपूर्णभाजनलसन्मौलीमुदावातरन् ॥ १२ ॥ वक्रोक्तिप्रखराः स्वभावचपला नन्दात्मजं संश्रिता- स्तस्थुर्गोकुलयोषितां तत इतः संवृत्य केचित्पुरः । पन्थानं प्रतिरुध्य कण्टकिलताकीर्णद्रुमैः संकुलं बर्होत्तंसवनप्रसूनसुभगा वेत्रकहस्तास्ततः ॥ १३ ॥ तावन्मुग्धवधूजनः कलरवं गायन्यशः श्रीपते. काञ्चीनादविभिन्ननूपुररणत्कारैर्मुनीनामपि । अन्तः पञ्चशरानुगं विरचयन्नन्योन्यहासोक्तिभि- हस्तान्दोलनतालिकाभिरभितः खेलशनैरभ्यगात् ॥ १४ ॥ १. यमुनातटे. २. अन्तःकरणम्.

·L ·काव्यमाला । मूढास्तिष्टत दूरतः किमुत नो जानीथ दासीस्तदे- त्यूचुस्तान्वृषभानुगोपजनुपः किं वा न तां पश्यत ॥ २१ ॥ कण्ठं श्रीमणिरत्नमौक्तिकसरैर्नानावतंसैरपि प्रत्यङ्गं वलयैः सुवर्णलशुनै रत्नाङ्गुलीयैरपि । हारैः काञ्चनचन्द्रकाविधुभिः सीमन्तसंदर्भित- भाजञ्चम्पककुमलैश्च तिलकैरुद्दीपयन्ती सरम् ॥ २२ ॥ नानारत्ननिवद्धकाञ्चनलसत्पर्णच्छदैमजुलै- मुक्ताभिः परितो लसत्तनुतरं चित्राञ्चलं विनती। अन्तः कृत्रिमपुत्रिकाविरचन] मैश्च रौप्य रसै राजनीलदुकूलमुत्कलयती नीवी करेण कचित् ॥ २३ ॥ खेलत्खञ्जनलोचना नसि लसन्मुक्ताग्ररत्नान्तर- प्राजिष्णु प्रसरत्सुवर्णकुसुमा वन्धूकरम्याधरा । संसर्पद्दशनाशुभिर्दश दिशोऽप्युद्भासयन्ती मिथः क्रीडन्ती ललितादिभिः प्रियसखीवृन्दैः समं सस्मिता ॥२४॥ केशग्रन्थिसुरङ्गदोरकमिलत्सौवर्णपथ्यामणि- द्योतन्मौक्तिकगुच्छवेल्लितगतद्योतन्नितम्बाम्बरा । अन्तः सेयमथाविरास शनकैर्मञ्जीरम स्वनै राधा माधवमाकुलं कलयती नेत्राञ्चलान्दोलनैः ॥ २५ ॥ (चतुर्भिः कालापकम्) मौलौ चन्द्रकशेखरं श्रवणयोरर्कप्रभे कुण्डले मुक्ता नस्यलिके ललामतिलकं कण्ठे मणि कौस्तुभम् । पाण्योः कङ्कणमङ्गदं च हृदये हारं तथा मौक्तिकं कौशेयं कनकप्रभं कटितटे विनत्तणत्काञ्चिकम् ॥ २६ ॥ दृष्ट्वा तां निजवल्लभामतिरसादागत्य धृत्वाञ्चलं नीलेन्दीवरकान्तकोमलतनुः किचिल्ललल्लोचनः । शिजन्नूपुरमञ्जुलैर्निजपदैरुल्लासयन्भूतलं सर्वाङ्गे वनमालया विलसितः समेरमूचे हरिः ॥२७॥(युग्मम्) १. नासिकायाम. 1

·दानलीलाकाव्यन् ।
१९७
मुग्धे त्वं वहुभिदिनैरसि मया प्राप्ताद्य चौर्येण य-
नित्यं यासि सहालिभिर्दधिपयो विक्रीय विक्रीय वै।
विज्ञेयं कमलाक्षि तत्परमतो नत्तेभकुन्भस्तनि
त्वां मुञ्चामि तदैव सुन्दारे यदा सर्वत्य दद्याः करम् ॥ २८ ॥
इत्याकर्ण्य कृशोदरी कलपदं नन्दाक्षमन्दाक्षरं
प्रत्यूचे वचनानि सलितनुखी त्वं तस्करो वा वयम् ।
तज्जानासि न कि त्वमेव जननीबद्धो यदोलूखले
त्वां किचिन्नवनीतचोरनजहात्तलि त्वया विस्मृतम् ॥ २९ ॥
रे रे चञ्चल नुञ्च नेऽञ्चलमलं कि लोचने नर्तयः
सख्यः पश्यत धाष्टर्चनस नहितां यन्नात्मनो रक्षति ।
इत्युक्त्वा करतोऽपहृत्य वसनं वंशी च गत्वा द्रुतं
पश्चादेहि गृहाण चेत्यभिदधे साङ्गुष्ठदलितम् ॥ ३० ॥
कि कुर्म. सति नन्दगोकुलपतिआत्याभिजात्यादिभि-
ायांत्तत्तनयस्ततोऽप्यतितरां मान्यो ह्ययं मादृशम् ।
इत्यालोच्य नयानपाश्रितमते रागोऽत्व संस्थीयते
नो चेदद्य तथा क्रियेत पुनरप्येवं न कुर्याद्यथा ॥ ३१ ॥
तत्तत्याः प्रसमीक्ष्य हेलनममी लज्जानमलंधरं
गोविन्दं लितरोपसुन्दरनुखं तिर्यक्चलल्लोचनम् ।
दृष्ट्या चोद्गतमन्यवः कृतधियत्तन्नोदिता लुण्ठितुं
धावन्तः परितः पुरंप्रिनिचयं संतर्जयांचकिरे ॥ ३२ ॥
जक्षुः केचन नव्वगव्यनितरेऽमत्राणि जदुत्त्ततः
श्रीदामाद्यनुगा अजेगजनुषो व्यातनिरे बल्लवीः ।
इत्थं संत्रनिता बृहत्तलकलेल्वेऽथ काचिद्वधू-
रायाता किनु लुण्ठितुं करनुतादातुं तनादत्त तत् ॥ ३३ ॥
वाचो नः शृणुतान्यतोऽस्त्यपि करो गयस जातु कचि.
द्वातिः काचन कलिता नवनवा युनाभिरनेव वा ।
कस्तूरीघनतारकं नल्य चैलालबहादयो
विद्यन्तेऽत्र करं नहीप्यति पुनः फत्सान तत्तभ्यतान् ॥३४॥

·$
1
2
-
TE

·दानलीलाकाव्यम् । १५९ भुक्त्वा तद्दधि मञ्जुकुञ्जसदनं गत्वा रहः केलिभिः कृत्वा तल्पमनल्पकल्पकुसुमैर्दत्त्वा सुधामाधुरीम् । पीत्वा च खरतोऽप्यरीरमदलं धृत्वा हृदा राधिका त्रित्वा मन्मथकोटिजित्वरवपुर्हत्वा नितम्बान्वरम् ॥ ४२ ॥ रसावेशादेषा धृतसुभगवेषा वरतनु- वरं वारंवारं विततनयना वल्लववधूः। निरीक्ष्य अनुन्यन्मदनकदनल्लान्तवदना न रन्तुं गन्तुं वा गृहमलमभूद्विस्मृतगतिः ॥ ४३ ॥ इत्थं तन्महदद्भुतं ब्रजभुवां भाग्योदयं वीक्ष्य ते ब्रह्मेन्द्रप्रमुखाः सुराः नुमनसा वृन्दैर्मुदावाकिरन् । एतैः कि चरितं तप. श्रुतिशिर संगीततत्त्वेन य- त्वच्छन्दं विहरन्ति जन्म सफलं कुर्वन्ति चेत्यत्तुवन् ॥४४॥ धन्येयं धरणी ततोऽपि मथुरा तत्रापि वृन्दावनं तत्रापि ब्रजवासिनो युवतयत्तत्रापि गोपाङ्गनाः । तत्राचिन्त्यगुणैकधानपरमानन्दात्मिका राधिका लावण्यान्वुनिधिलिलोकरमणीचूडामणि काचन ॥ ४५ ॥ सौभाग्यं भगवत्प्रियापि नियतं वक्ष स्थलस्थायिनी नुक्तिवापि पदारविन्दमधुन सौगन्ध्यमाकाङ्क्षति । यत्याश्योपनिषद्रहत्यमपि तद्ब्रह्माद्वयं केवलं विज्ञानालकृपावलोकनमततां वर्णितुं कः क्षन. ॥ १६ ॥ मदनरसिकमौलेबल्लवीमि महेवं विविधललितलीलाकौतुकालापितानि । भगवति रतिनन्तः शृण्वतानादरेण जविपिननिवातं संविदध्युर्जनानान् ॥ ४७ ॥ तपनतनयातीरे गुञ्जन्मधुनतमजुल- प्रतवनिकरै जल्कुलेऽन्वुजद्युतिरञ्जिते ।

·१६० काव्यमाला। निधुवनविधिभ्रान्तां कान्तां मुहुः कुसुमाकरे रमयति रमारामे श्याम मनो रमतां सताम् ॥ ४८ ॥ कश्चित्कर्णाटविद्यावनवसतिरभूद्विष्णुशर्मा द्विजन्मा सोमेनेष्ट्वा च येनोत्तरवयसि पुनर्मुक्तिदामेत्य काशीम् । शंभोनिर्वाणसमन्यनुपमविधिभिः कीर्तिमास्थाप्य लोके संन्यस्याशेषकर्माध्यगमि पदमहो नैति यस्मिन्मनोऽपि ॥ ४९ ॥ अजनिपत तनूजास्तस्य पड् यः कनीया- नखिलगुणगरीयांस्तत्र यज्ञेश्वराख्यः । अजनि च तनयोऽस्माद्वाचिदेवोऽस्य चास्ता- मगणितगुणधामा लक्ष्मणो माधवश्च ॥ ५० ॥ आद्यो वंशावतंसः सुरुगुरुसदृशः प्रज्ञया विष्णुदेवः ख्यातो यश्चक्रवर्तीत्यनुपमकवितालव्धकीर्तिः कवीनाम् । वृन्दारण्येन्दुनन्दात्मजपदनलिनद्वन्द्वनित्यानुवृत्त्या प्राप्तान्तःप्रेमभक्तिप्रमुदितहृदयो नन्दनो माधवस्य ॥५१॥ तस्यासंस्तनयास्त्रयोऽपि सुधियो रामः क्षमाचन्द्रमाः श्रीमान्विश्वपतिश्च माधव इति ख्याता गुणाम्भोधयः । तत्राकारि कनीयसा सुकृतिना चेतश्चमत्कारकं काव्यं कृष्णकृपाभिलाषमनसा श्रीदानलीलाभिधम् ॥ १२॥ वसुकररसेन्दु(१६२८)वर्षे पक्षे शुक्ल चतुर्दश्याम् । चन्द्रे तपसि कृतेयं वारीग्रामे सुराज्ञि शूरजने ॥ १३ ॥ इति श्रीमदृन्दावनचन्द्रचरणारविन्दमकरन्दाखादमृदितमनोमधुकरेण भहनीमन्माधवेन कृत दानलीलाभिध काव्य समाप्तम् । nu 446

·No text on this page.