·अयोध्याविन्यातिका
جوومان ست کا
९६८
मुक्तिपदसतपुर्येकाग्रगरायकौशलामहत्त्वविकाशिका
श्रीमत्यरिडतधुरीगाविद्यांन्धनमोपहैकमाराडाशेयाघोपविनाशनकभास्करलकीाधवली
कृतसकलदिगन्तश्रीमद्रामभइगुरुमित्रसमासतियाम्युयनामोमापतिनिर्मिता
श्रीमद्रामवरणानपराग मधुवार श्रीपरिडनरानिविभूषितरामचरणरुतव्याख्ययासहिता
अतिशुद्धतया
लक्ष्मराापुरे
नवलकिशोरपामारायंचालये सुनिता
अंगल सन् १८८२ ई.
Halat krtical

·अ-वि. नीरगोशायनमः! आशीर्वादसहनामिक हदीसवर्षमणे विवियोदिशनिका विषावोधसिहये । यो २ दिनिसा योध्या अनिशं विजयते यद्योगायट्युरकापादयो मुजके निरायनाममय मोसस्य पदाः कीदार सा.संस्थाः सन्निएन्नोऽमरा यागु ना बाध्ययले युनिश्चतादीनामुत्तराधिका अधापजेन प्रशंसानियादी नचोलग सा तब हेनुमाह श्रीरामरूपा जश्व बमिठमहिनायाभुकम् सचिदानन्दरूपेयं रामरुरीवा- जननि सवार श्रीरामसम्बन्धेनास्या आणि नद्रूप सम्बन्धः सुरः सर्वसनन्यौपायाह सर्वेभ्य इति परत श्रीगणेशायनमः यद्योगानलके मृतप्रदरासस्थामायट्पुरः आयोध्याध्ययनोत्त रा विजयने पीएमरूपानिशाना संभ्योऽथमहेश्वरः परतरः श्रीराम तरनारकं जवा याच नयानामृतमधिनीकाशि तसर्थगन् १ इति सर्वतः परनरी ब्राजन्यरतो हरिः तात्यात रुद्रलन्मे मनः शिवसंकल्पमचिनि शुनेः राना गे महेश्वरोधिकाशि काश्या भीरमन्य तारक जचा श्रीरामनोमृता नाम मृत मयाचत तत्वावगं सब निगमीनिष्ठम् वाध्यमितिशेष:अयभावः महेश्वरस्य सर्वपरतत्वेन वन एव मुक्तिदातत्वौचित्याधाचनौचि त्यालथा करणेनामृतस्य श्रीरामाधीलत्ववोधना द्रामाभिन्नायोध्याधीनत्वस्यापि सूचनाद बायाधीनत्वा भ्युपगमेन्यवस्वनन्चनया तत्करणे विरोधान्सर्वत्रैवैपागनि रेलदेववक्ष्यतीमित्यादिना ॥ Hu ·म.वि. इष्टमिनि स्यालीपुलाकपदेन नगनशिथिलनाडुलयरस एव प्राणः प्रविज्ञानं यस्मिल्लाहणं सर्वपरीक्षण मिघम् एतादृशपीक्षणेनैव व्यवहारो भवति नदेवाह रूतपणमिति हातः पणो यस्मिन् इति सर्वमहेश्वरी यनगरीहालसिहा तथा थीहरे नमीटलमित्यनुवर्तने नत्र हेतुमाह तयोर्हरिहरयोभेर्दस्य नरकस्याप गमाज्यागारिनगरीष्वपिनया व्यवस्थेनि भावः व्यवस्थाभेदे जयो:दस्य दुरितया नरकापनिर्दुवारे नि चोध्या मदतम् विष्णरुटान्तरं यज्ञयः श्रीगोर्यन्तरं जथाजूने तस्य हि मूर्खस्य वाका शाखवि- इंदं सर्वपरीक्षा छतापरणे स्यालीपुलाकपाणं मिदं सर्वमहेश्वरीयनगीहलन्नथा श्रीहरेः॥भेट्स्यापगमालयोनरकदत्यायान्ययाप्युयने योध्यागमपुरी नयाथ मथु- रातहन्धुजा तत्करी २ गर्हितम्॥विष्णुरुद्रानरं पञ्चयो ब्रूते मूढधीरतु सः नरकेषु समस्नेषु यातनासु पनत्यध इति अथान्य था प्रकारन्तरेणाप्युच्यनेयोध्यासम्बन्धः अयोध्या रामपुरी तथा मुनिकरी तन मुक्ती सम्बन्धः सिद रख सामान अथ मथुरा नबन्ना श्रीशत्रुघनिर्मिना सहयोध्यावनकरी मुक्तिकरीत्यर्थः एकपिनजागा बोरभेदेन नन्सम्बन्धः स्कुट स्वेति भावः ·Tiwari -वि अन्यापि हारवन्यपि धन्या मुनिहायात कुपो रामज झाले आमा वैजाय अर ड्राी शुन्य भेदः स्यष्ट एवं अन्योष कुशानद्यादतग्राहपाधान्यालिनि परोनाहि चाहारी किन मामा ती सागरी या मारे भवा अयोध्याधिपतिसगरमदाननिमिति खाना नर्गनया याथ्यथा माद नदिनिहेतुरुनी ग्रायः हेवधजना अनि असिड़ी अमृतसरः पिनदशिवागीशकृपया न लिमच्चने प्रायोति तब मुनेभ्यो दातीनि यावत् सतरया ईशश नामानयहरदराजनिनानी राय रख अन्याप्यन कुमाश्यलीजिदिदि न्यायाधी बामजः प्राधान्यादिह मानवपाला का ट्रीयाधि चामबहानदयोमया बुधजना अद्यापि नडामृतः काव्यनिजिप्सी कृप या एमःसनामन्तरन् २तस्थामी वरदेश्यरो हि विदिनो मामी नकामी गधो विन्दरा एवन्न समसम्बन्धस्युट एवेति भावः । तदेवानुवनि नादामीनि विष्णुकाञ्चीस्वामी वरदेश्यो नर दराजः बहादुएं राजा श्रीराम सव कामक्रोधलोभानविनाय॑मिलपिनदातला मामी क्रोधी का मी गृयो लोभी न याजकरणे कदापि बिहिवारं नराति ददानि स्कदा दानेनैव तदैवर्याधिपाया चकनाया अभावादितिभावः मकोधादिशल्यः श्रीराघवः सबरदराज इत्यर्थः तदुक्रमभियुक्तः क्वचि ·अवि कनिवृथुकतण्डलाकृचिच्छाकपराशन कचियभिताचभूरभून्नरहरेस्तरसे अयम्बिनिमयो महानिहायतारा नरेन साहरित रघुनन्दने प्रगतिमात्रराज्यपद इतिनेन लोभाभावारपार कामक्रोधाभावो विदित स्व मन- एव वरदसजत्वम् तस्यवस्याजवे हेत्वनारमाह दिसति दराने व्ययभयाध्याकुलतापरेषाम् एतस्यतु दानार्थ मिव व्याकुलत्वम् अस्मै ननम् कत्लै किन्देयमय मरम्नमित्मादिरूपम या सव पपीनंपुस्लरं यशोय- निकदापियाचकमरमे श्रीराघवः सोन्यसा दिसाव्याकुलितः प्रपीनमुयाः कुन्सावि हीनः सदा दीनस्यायनुदं विलीनमनमः सद्यस्समुत्सारयेत् ४ नाभ्यस्सन्नि पगलिस नि भुवने तीर्थानि भोमुक्तेनैव पराणि सन्नि हिमलामा फलानि क्वचित् ।। स्य सः सदा कुन्माविहीन: वकार्माकान्यकाका स्वकर्तृकान्यकर्मिका वासा वास्ति डान्साराहियेनद- पापि सूचिता नदाह.दीनस्पेनि विलीनमनमो दीनस्य सानुदं समुझारयेदिन्यचयः स्वस्मिन्नावशाहासनामा वाहा मनोलयो वोध्यः तेन वरदराजत्वावश्यकताबोधिता ४ मत स्वासां सर्वपरवमित्याह नाभ्यइनि या सतभ्यः परिभ्यः पाण्यन्यानि तीर्थानि नरन्न्येश्यस्तीर्यानि तरणापादानानि तीर्थानि सन्ति सन 15 A ·अ-वि. मीचीनानि न सन्ति सुवन इत्पन्वयः अन्येषामवमवे हेनुमाह भुतः पराणि कचिदपि विमलानि फ लानि न सन्ति नश्वरत्वादिनि भावः तदेवाह सत्स्वान्तीयमिनिसनी ज्ञानिनामथरभक्तिमतीवस्वान्नीयम्या नमिकम्फलमन्निमचनुर्पु फलेषु नदनन्तन्नित्यम् अन्येवाधिवर्गाकाक्षिणामनन्तानि पूर्वाणि सामान्य निन्यान्यनस्वायमानि सन्नि फलानि तीर्थानि चविशयासंशयापालभाज्ञां किमिदं नित्यं वा पालदास्पतीदि सत्वान्जीयमनन्तमन्तिमफलं सान्तान्यननानितान्येन्येषामवनानि सन्ति विश्याला विचारो खयम् ५ स्वानआदितरत्र मुक्तिानि चेसप्तस्वपि स्थालया किनबेनरनन्द्र नामुपगता जन्ब्रेयुसा स्यादृथा। साजन इनरेयाममवावमामाच्चोत्तमत्वमिनि तत्सम्बन्धफलमिनि विवाण्यसार ति बोध्यम् ५ एनासम्बन्धम न्तरैब परनामृनमिनि मतन्दूषयनिश्स्वातंत्र्यादिनि जनेषुपुरयमादिषु झार्थत्वान त्वम् सा इनवना जतून स्मान सेत्यनुवर्त्तने सा कथा सर्वत्र वुधैोध्या पवित्रः मुपम्या यस्यां सा पक्विसुपथाश्रीगमसम्बन्ध पनि वत्वं च श्रीरामस्य सर्वापेक्षपुण्यकारुण्यविनायनशालिवात् अत एव सन कथो निष्यापको यस्या सा ·अवि कपनं वयः कविधान चजथै मन्परिपाकवंशीरामसम्बन्धेन_समंशयत्यवान मयाधिपा कथिनापरन्त्रिण माहाहा न यतो न वाह्या ननो न गर्खा यतो न गर्खा जती ग्राह्येत्यर्थः मन्वन्तर सहलन्नु जजाप वृषभ ध्वज इनि मणिकरिकियो यो म्रियेन स विमुच्चोनेति सदाशिवप्रार्थना पत्रकारमा यो बियेत मो विद्युत येतेति तापनीयकया नतोऽवधार्या ६ नदेवाह रामस्येति अथर्वाकयाथमिकतापनीयोक्कया मुक्की तत्सर्वत्रकथापवित्र भुपया बोध्या वुधैः सत्कथा वाह्यानो विगमाधि पात्रकथिता ग्रा- खान गर्खा यतः ६ गमस्यार्थनया महेश कनया मुकावन्निाया नादिवत्र पर- स्वमुतामिहसद्धन्य समान्यं श्रिये॥ महेशकृपया समस्यार्थनया पाचनया श्रीरामस्थानादित्व पर सर्वावतारित्यञ्चोकम निये कल्या गणयह जाति सत्यरमधन्यमतः परमपरं धन्य नेति भावः ततो विमश्पद्विविधैर्विथैर्भूवः स्वदैन शश्चासदासुमान्य सुपूज्यम् अकुधर्मान्स-दिशन्यैः श्रीमदुधैः सत्पण्डिनेश्वेत्यर्थः स्वञ्चवेदवाह्यत्वा भावस्स्फुट स्वेनि दोध्यम् ननु परवे विषाकथाविरुध्येने न्याह मुक्तइति काकः काकः पिकः पिक ·अन इनिकायोगः तथाचशुक्लविनाभिमानइत्यलक्षणयेन्युद्देश्यतावच्छेदक विधेयतावच्छेदकयोमेदवो- ध्यान्यावलोपि शुक्लाः शुल्लानरोपि शुक्ल इनिवद्विषारपि विष्णुर्माहाविषारपि विषारिति कथया- स्य विष्णुत्वमपि संदेवमहाविषणुत्वादिनि देवाहवेद्यमित्यादिना अस्य श्रीरामस्य महाविष्णुत्व मेिव सत्र नम्न वेयं वेशवेयम् जदुनमारिनसंहितायाम् वेदवेद्ये परे पुंसि जाने दशरथात्मजे वेदःया शश्वत्तद्विविधैर्विमृश्य विवुधैः श्रीमदुधैरजुधैः शुल्लाः शुक्लातरोपि शुक्ल इनि बहिष्णुत्वमप्यस्य सत् ७ वेचंहृद्यमवद्यमिन्नसुमहाविषणुत्वमेवास्पस लेनदी किकलीलयान्मसमयापासीनयापीनया, चेनसादासीन्साक्षा द्रामायणान्मनेनिहा हृदयस्य प्रियमीश्वरायणमपि अत स्वावधभित्रमनवद्या मनिन्ध मिति यावत् उशत विनकै नर्कान्तरं वाह चेदिति यदि नन्नाहाविष्णुत्वम्पीनया पुडयामे कालयासीनपैकादशसहसंख्याकवर्षस्थितया दशवर्षसहस्राणि दश नानि चेन्युनोः लीलया लो कोनरयाप्रातत्वमनन्तरं विषात्यमेव परमिदं नेति शेषश्वेच्छब्दवलादिति भावः चेदेवं स्यात्कय ·वि महोमवेश्वरःसर्बजीवकल्याणा कारिगा गमश्चकः शिवोमन्वन्तरारा सहसंगमस्य मनु कथंभ जजाय तदुक्तं तायनीये मन्चून्तरसहसतु जजाय ज्यभध्वज इतिपयमावः परमेश्वरस्यसर्वज्ञत्वादिना वास्तव विल्लुवेनैवोपासनौ दित्यादा मत्त्व स्याल्य कालिकत्वे नावास्तवान्कयन्तथा चरितं तन्नोचित मनौचित्यात्यर कृतन्तेन नेन मन्ये पोरामो यहा निस्ल रेवेति॥॥अथासुरविमोहिनी मायया श्रीरामा विप्लुत्व विलुत्वन्तदनन्तरं कथमही मन्वन्तराशिवः साहसं घजजापतारकमर्नु रामस्य मन्त्रेश्वरः॥८॥न ह्यस्यासुरमोहिनी समुचितामाया महेशस्य सामाधुर्य हिबिराजो नतुसदैश्वर्याकथञ्चित्यमोः।। चरित विपिन वैमनस्यादिवदिद मिति सन्निर करोति नहीति प्रस्य महेश्वरस्या सुरविमोहिनीमायानहि स. मुचिता सामाया माधुर्येहि विराजते अवधारगोहियोध्यः तत्कलित नियेवमनु वदति नचिनियमोः समदैश्क र्येकथञ्चिदपि नतुबिराजने किच्च समनापावितुना प्रसिद्धेः शिवस्य दुपासनन्त स्वार्थनंजनोक्षितम् श्री रामस्य भूभयमुचितं जिनु वाहिलत्वाचे स्याह श्री शम्मोलिना सभ तापि सम्भवति बिरुद्वान्नांयरमा ·प्र.बि. श्रीगौर्यन्तर नया बूते तस्यहि मूरर्वस्य बाशास्त्र बिगन्तिम बिस्नु रुद्वान्तरं यच्चयो वृते मूढधीस्तुतः नरके ५ यु समस्तेषु यातनासु पत्तत्यूधः तुलसी मन्जरी भिर्यः कुर्याइरि हरार्चनम् नरलोकं समासाद्यन भूयःनयो मवेत् यो विष्लु रुद्र स्वासौ योरुद्रोविधिरेवसः या भेद कृत्यापो नरके परिपच्यते इत्यादि पुराण - उमयोरेका प्रकृतिः प्रत्ययभेदावभिन्नवजाति कलयति कश्चिन्मूदी हरिहर भेद बिनाशास्त्रन २. श्रीशम्मोः समतापि सम्भवति मा श्रीविस्तुमाजिस्लु नानाने नाथ सहप्रनाथनवार, कार्यामहा विप्लुना॥८॥ शम्मीराधन साधनं कुरुते माधुर्य सवानिधान्तस्यैश्च येमथा कलप्य मधुरःप्रीत्यारुचेराघवः। त्यसि युक्त बायोन समतापसिद्धैव रावञ्चतन समतास्तु अथानन महाविलु ना जिल्लुना रामेरा सह धनाप्य नवतः त्रयाचनवतः श्रीशम्मीः सा समता न कार्यात्यन्वयः महा बिलु वन्त्व स्पोक्त मेवेति बोध्यम्॥ई। ननु तर्हि महा विक्षुः श्रीरामः पास्मो रुपासनं कथं कुरुत इत्याह शम्मोरिति राघवः त्रीत्यारुचेश्व शाम्झी राधनं ।

·बिनित्योपासनं साधनं नैमित्तिकं पुरश्चर्यादिरूपं माधुर्म्य एवपकुरुत्ते सेतो शमेश्वर नामक पिशवलिङ्ग १९ स्थापन पसिइमेव अतसव शम्मीः त्रीत्यै योमयाः कारिधन: स्वेस्ले काले माननीयो भवद्भिः नानाबा न भाबिनो भूमिपालान भूयो सूयो याचते रामचन्द्र इति दक्षिणा दिशि तन्मुदाचितताम्र पत्र प्रसिद्धिः- ताः स्वयंचमधुरोमाधुर्य पियो नत्वैश्वा पियः अतएवोक्तं बाल्मीकीये यदलची मान्नरलोकसत्कृतः पित्तामहात्मा विबुधाधिपो यमः तदेव मन्येप पमात्मनोहितं नसर्बलोकेश्वरभाव मन्यय मिति अथा नि- मुख्य सरव्यमपि स्वसौ रब्यद महो तातादि सम्बन्धबखेमस्थ मसुमनवपुरुषः श्रीमानवतन्त्रःपरः॥१०॥ शन्तस्य श्री शम्भोरेश्वर्यम्परापेक्षया परमाकलथ्य बिधार्य सरव्यमपि प्रकुरुते तत्त्वीदृशां मुरव्यं सर्व मा- धनेयु प्रधानं स्वसौरव्यदम यतस्वीतं तत्र मित्रमावेन संप्राप्त नत्यजेयं कथंचनेति किम्चत् तादि सम्बन्ध वत् स्वरूच्यैवभितृत्वगुरुत्वायरी करोति भवति चसश्रीमान सर्ब प्रशस्तनित्यू लक्ष्मी सम्पन्नपरः स्वतन्त्री " महाखवशीपरन्तु प्रेमशास्थ मयपिमन्न यत्सुमन्त्रां तत्तन्त्रस्त वशीभूतः सचासी पुरुषश्चेति ।।१०।। न ना

·a
३. दि. श्रीरामे बिलु चत्रकारान्तरेरा साधयेत् श्रीविष्लुत्वमिति किञ्चपञ्चायने जगत्या लनार्थमिति सुने
१२ ववितु वमन्वति विष्लु भाव माकारं धर्माचत्राप्नोति सैव पुरुया कारतया ममनन करोतीति भावः
श्रत स्वाह सुरचनेति शोभनरचनवत्ती मनेन प्रकृति द्वारा सृष्टि कार्टच मयियनितम् अतएव श्रीरा-
मानुजाचार्येशा मन्त्रार्थ व्यारव्याया मागमीय बचनलिरिवतम् सासर्व जगतां नेत्री सीता विलुखरु
पिगीयस्याः कटाक्ष मानसा मूल प्रकृति सम्भव इति नेत्री नापि का स्वामिनीति यावत् अतएवाभिदधा
श्रीवितुत्वमथाजति क्षितिसुत्ता किञ्चयज्चावने कारचीसञ्चित शोभनासुर
चनाश्रीकाञ्चनाःयरा। तन्त्रेयन्द्रितबामनोनियमतोमाहात्म्य तो भेद भिदाने ना
थतयोर्मुनीश मसिातौ विप्लवमन्याश्रितम् ॥११॥
तितन्नेयन्त्रित्तेतिकामासन्चितं संस्थापितंशोभायस्याइतिश्री काञ्चनस्य जाम्बूनदादेः श्रीरिव श्रीर्यस्याइति,
विशेषगाइयं शोभार्थम् परासर्वतः कारमा कारावादितिभावःमतसवाह नियमसोमाहात्म्यत इति.
रत्वे हेतुः तथाच शक्ति शक्तिमत्तोरभेदात्यत्या अहङ्गित्वस्य प्रसिद्धे सयोः श्रीजनकनन्दिनीश्रीरघुनन्दन-
योः प्रकरणा हुद्धिस्थ त्वान्नभेदमिदाने नाभेदेन मुनीशमणिरतीखाल्मीकीयेविप्लवमप्याश्रितमितिसम्बन्धः॥१॥

·अवि प्रकारान्तरेण परत्वमभिदधानि विल्लोरिति अगस्त्यमुनिम्मति खयमेव श्रीरामेण घीवायरनोयुडक, निविष्णोरष्यधि अधिकं कथितम् नदुर्ग बालाकीये नहीन्द्रस्यन रुद्रस्य नविषाणेलिपस्य च तानि कर्मागिा शूपने यानि युद्ध हनूमनधि नहीदवशंशापाभिय्याभूत चारमीदीयेदभावार जदुक म्वेव ब्रह्मपसादवाक्यता नो वागता काव्ये काचिदा भविष्यतीनि श्रीरामपज महिष नाम विष्णोरप्पधियुद्धकर्म कथितं श्रीवायुसनो स्वयं वाक्येापि पतिश्रुतेकाथ- सवानिन्द्री महेन्द्र कविः॥विषाणुस्तन परेशाकण्वन इति श्रीरामचन्द्र पर स्पय-कष्टहरःप्रदन्तसुवरः सत्यावर श्रीकरः १२ कथने भयनि वाक्यान्तरेण परत्वं प्रतिपादयनि वावपनि वाक्यपानिने छापि कविरादिकविरिन्द्रो मह इति कथितवान् इद्री महेन्द्रः सुरनायको का बार्नु ननो युधि रामबध्यमितितापरेण महेन्द्र जि पदेन विष्णुः कथ्यते सुरनायक इन्द्र इत्यनेन संख्या वृत्तिसिडेलेन तस्वगृखने इनि हेतोः श्रीराम बन्दः स्पष्टएव परः कीदृशाकष्टहरी जनानाम् यतः पदामुवरः पीकर सेपर्य सम्पादक: सत्याध्वरः सत्समध्वरो यल्पसः एतेन नदुतावनूतत्वोत्यानपेक्षागीया सदभ्योहिनस्सन्यस्नादृशोऽध्वरोयत्यतत्याद्यामध्न ·प्रवि. गियस्य सः १२ चकापन्नशा परत्वमाह कुण्डल्यामिनि यस्य कुण्डल्यानेतादी ग्रहमण्डली नितिन वा ज्योनि:शास्त्रमेव प्रतिपदिकत्वेन बलं येषु ज्योतिराखिय बलं येषां यानानि नैविमलैः फलैर्मति ना नाचः फलैः क्वपिन खण्डिना परं कुण्डल्या शुभफलानि हरपाललाखतान्यपि भवन्ति न तयानजन या चेताही खाण्डली नायतारिणि नवावरिषुविनिनादस्माच्छीराममहोम्मरी देवो मनोहरतर सर्द पर कुण्डल्या ग्रहमण्डली निपनियस्योनमण्डितायोनियास्त्रवलैः फालेन विमलैनीः फलैरखण्डिता निकापीन्यच नारिणि अविदिता नोवाचतारेषु मातस्मात्सर्वपरो मनोहरतनः भीमभदोमरः १३ देश रोहि भवन्ति दुष्टनिकारस्थायावतानासमेनेला निग्रहरण भवनहकचिने घांसमवादि। इन्वर्थ १३ पुनः प्रकारान्तरेण परत्वमभिदधाति देशरइनि अथसमे सर्वे वताए दुष्एनिकरस्यद्देष्टा २.श्वका संहारका भवन्ति नियामना सिग्रहणे यासरविनिशेषः जाहचिन्वभवत जतनबहे- नमाड नया समत्वाहवतारत्वात् यदिकचिदवारलाबजारस्य नियहरयासहितकरि नियहवतरिय ·अनि निजया वेरसेविना मरि विदातदज्ञानिना सर्वश्वरत्वं मतम् अथामविनिग्रहापाशुण्मदण्डनान् ॥ निजधों विदा रामेऽवतारिल धारवेत्यर्थः १४ पुनः प्रकारान्तरेग तालमभिदधाति नात्वमिति मतांसार ग्राहियों सुमनं तवं सिद्धान्तो भया निगदित शर्माकुन शर्मा गान् यहा बाडन शर्मा स्तद्रूपं त- चम मधुनम् सदभ्योमहद्भ्योवेदेन्यो दा अगम् न खकपोलकल्पितम् इदंनन्दै साधोधानमिवर स्या कातरि भर्तरि श्रुगिजुवामदावरिवधी रामेरामविनिग्रहादथमनसचे श्वरवम्बिदाम् १४ तासगुमतं मया निगदितं पाडनं सारस्यमवश्य मेव सुखदो गृहान सन्जोटुनमा रस्यमास्वाधनीयमवश्यमेव मुहृदः सन्तो चरिणमेव गलन कालविलम्बनायोग्यत्वान किन्न लदाह श्रीनवः श्रिया सचिरया तणे क्षरगे नवयाः नया शरणे हायो नयःक्षणे सरगे यभवान पैति नदेव रूप रमणीयताया इत्युक्तेः लामः श्रीरधवः सर्वतः परतरान्हौन्दर्य्यादपि परतरः सौन्द परतत्वहेतुमाह बने तदिहारे जानेन तनत्यानां सुनानाप्योहान् सुदेषपुरुषदर्शनेन वनिताना ·S 2.बि.मोह:शुनः सुवेवं पुरुष वा मानम्पिनरं सुनम् क्लियन्ते योनयः स्त्रीणामिन्युः ननु मुनीनाम् विधे चिोलिन मुनीनाम्यन इत्युक्ने छनइन्युक्ने हामण्ण्डरामायभावोध्वनितः अनएव चन्योमाय नमानामी श्वरः सनीनां मोहे मान मन्त्र चुराण वचनम् पुरामहर्षवःसर्वे दाडकारण्यवासिनः दृारामहरिन भोजमेच्छनविग्रहम् सर्वेस्त्रीत्वमापन्नास्तमुजनगोकुले कामेनरूपणसंपाझरतेनेमुक्ती- सौन्दर्यादपि सर्वतः परतरा मोहान्मुनीनांबने धन्यो माननमेश्वरः पर तर नीराघवः श्रीनकः १५गुप्याखस्य विहारसार करणे योध्यास्यस ामृतास्पटनस्यपरत्वपीश्वर सावन्यत्रकाप्यते ॥ भवार्णवादिति १५ जुन प्रकारान्तरेरगाहगुप्त्येनि गुणविहारे सारवं पवनपदार्थ दर्शनाभावाजस्य वि योगे योध्याध्यामिनामनन्तदुःश्वभिया सर्वेभ्योऽमृनवितरणन्दिव्यायकाररणेनेत्युक्तमयोध्यास्यसो नादिनि नस्य श्रीरामस्य परत्वं स्पस्टम् अन्यनकापीश्वरवानी तव्यापारेतल्धुतेः बाभून वितरण अवगत साकेतनिकेनानां दुःखेन स्वस्य सान्तलाखेन सुखायलनिवैचिन्नं वरदयावावं जनः ·म-वि- रित्व स्ववियोगे दुःखातिशयले सोमृगदानौचित्यत्रानुवदतिकिन्चेनि अस्य श्रीरामस्य प्रवनेनोस्त त्वं परचम कीदृस्यास्य विचित्रपकने विचिचा प्रष्टाच कृतिव्यापारो यस्य नप नेनैव समीमृत वितरणं द्योतितम् प्राहेवेतिगुहत्वाभावः आहव नंदव अयोध्यास्थे तने मुस्खदाखयोः समर्मत जनस्मत्वं मुखै सुखिर्च दुखे दुखित्वम् तस्मिन्वरदये तयोः सुखदुख योखनात वाल्मीकी किञ्चास्य प्रहाते विचित्रपटातेलवसमात्वं जने योध्यास्थे सुखदुःखयो वस्तये तस्मिंस्तयोबैरवनान १६ दोषान्वेषणमन्तरेणासुखदो संतोष चोखणं हार्न नैवकदापित्तापहरणदानन्त्र राज्यात्रियः॥ ये चलितम् व्यस्नेयुमनुष्या भूशम्भवनि दुखितः अथाप्यभ्युदयेषाम्पितेव परितुनीतिई अथ गुणविशेषेण विशेष वयिनि दोषे किन्दोषदर्शनविनैवसुद्दा सन्तोषर्ण घोषणं कदापि हान नैव राज्यत्रियो दानत्वनापहरण शनन सर्वदा मुहृदां योनेनिरीक्षणं नैव पीचरेण वान * रिण रानिचाभल्लानामसिदैव माउत्सवस्तयाने नदर्थम् एतादशाचरणो तस्याहाहो जायते मन 14 ·प्रवि. एवानुक्षर्ण सदा प्रोक्षरण करस्पर्शन तरङ्गरजोमार्जनम् यस्यैवमाचरणन्तस्य विलक्षण नस्य वि लक्षणस्य सर्वपरस्य सहरण को वर्णयेत्कोपि नवाङमनसा गोवरचात २७ विलक्षणगुणान्तरे रण वैलक्षणं लक्षयनि दोषेनि केनचिद्दोषेण विक्षेयादिना यदि सुहन्मा विस्मरति नाश्वेचन स्मृत्वा सुगनिन यामीति एषमम स्वभावः तदुक्तम् यदि वातादिदोघेणामझनो मान्नसंस्मरेत् । योनैर्नैव निरीक्षण क्षरणकाते यानुक्षरंग प्रोक्षरंग शाश्वलस्य विलक्षणं निपुरणकः सङ्गरणं वर्णयेत् १७ दोवेगाष्यथ केनचिदिमुहन्यां वि स्मरत्यावह तस्मृत्वा परमा नयाभिमुगति होषखमावो मम ईदग्य स्य सदैव शुद्धनियतेरुद्घोबरगं शोषण सेवासानानऽनमोवुधजनाःक नगणवायत् १८ अहं स्मरामिनं नित्यं नयामि परमा गतिमिनि शुदा नियनिर्नियमो यस्य तस्येहा सदैवोदोष यो सेवासान्मनसः सेनाधीनमानसख्यानमः शोकस्य शोषण हेवुधजनाः कलगुणम्वर्णयेदित्य र्यः मनःक्लीवत्तलेगोकामारस्यन्दनयारपीनिकोशः ·म.वि. गुणान्तरेण वैलक्षणय वर्मयनि यस्यविहेनीमन् लक्ष्मीवन् सरस्वतीवन् श्रीबने लक्ष्मीश्वनेपत्त्याविनि चुनः श्री सरस्वत्यपि यहाशास्तैश्वर्यवन् श्रीरामस्य सम्वोधनान्धमन्नाः सुहृदी यस्य तस्य यस्यैवं नियमः पेजना सादेवैकवारमेव प्रसन्नाः शरणागना जाताले चयमिनि शेष इत्यर्थनयरा याचनतत्यानेयो भूतेन्यो समयस्या वदाने त्वरति अथो तस्यते पुरुषस्य सतां गुणानां गाने को ह्यति रूपरगो दीन तरस्तत्र हेतुः। यस्यैवं नियमःप्रसन्नसुहहो जाताःप्रसन्ना जनाः श्रीमन्येसहनेवरीपर्थन परास्तेभ्यःपदाने त्वरा भूने पुरुषस्याथो गुरानो सतां स्याहाने निपुरोहि कोनि कृपणो नेहः परस्सवः १६ यस्नुष्येकथमप्ययोभवनखस्दै कोपहान्याप्रमुःयवान स्मरतिस्वनबहानिनोऽनन्तापकार क्वचित् ॥ एवण आधिव्याधि राबरणसहितः अनेहःपणा कालव्यवहारवालदधीनइति यावत् निपुण कुशलीस्थाको पिनेनि भाव १६ पुन: प्रकारान्तरेण वर्णयति परिवनि प्रथयः पुरुषः कथमपि केनापि प्रकारेण कचिक चिदपिउजवतीत्यवादोजूता नवा नवीनापूवीस्वस्व योऽ पहनिलया नुष्येन पवादनन्तापकार स्वतन्त्रपकृतिनः ·अवि-स्वाधीनखभाधवान्चस्मरतिमतः प्रभुः समर्थी मनोवशीकरणगत होनावणे तस्य सद्गुणं कोवर्णयेन्तोषि २० नतम्य कीदृशस्यैवम्मकोः यविवविहले पवित्रविहारस्य शष्पडनेर्निरन्तरधैर्यवतः मन्यते सतीकतिः किया यस्य तस्य देवस्य बिहारशीलस्य गुणं कीदृशाम तमागमैतामणि शिवम् २० अथ कविविंशलिकामुभ त्य नामिकां लौति श्रीमदिनि श्रीमानी सदैश्वर्यसम्पन्नार्विविचिचा मतिर्यस्यां सा मिरं मधुरं दधाति नाट नस्यैव प्रहातेः पविविहतःशवहतः साहाने देवस्याइनमागमेन्नत महोकरसगुणं वर्णयेत् २० श्रीमद्राजकुमारमारपरमाधिकारकारसमोः श्रीमद्रामललामनामकविमोः सद्भचन्द्रस्य सामिवश्रीगुरुमादुमा पतिद्वानासभिस्तुना संश्रितानीमहिंशतिकाविचित्रमतिकास्यादिएदा मि हवा २१ शीपदास्याहरभवेदिति सम्बन्धः किंसम्बंधिनीत्याकांक्षायामाह श्रीमदिति श्रीमदाम इनि ललामं रमणी- यं मुक्ति मुक्ति नदचारकमुस्वाददायिनाम यस्य स्वामी विभुवनन्तकोटिब्रह्माण्डयावस्थावरजङ्गममाल प्रत्यक्षानुक्षणसमीक्षकलस्थ मजइस पस्कल्याण रुपस्य चन्द्रस्य स्वाहादकस्य श्रीमहाजकुमारश्चासौमा ·वि. रय परमाया शोभावा धिक्कारं कऐनि नादृशाय मोऽ सर्वस्वामिनः लुत्याजावक भावसम्बंधे षहीसातादिका मिल्लेन्यत्रापि तदनुष्टत्या सम्पन्धानरकल्पनयान्वयः मिल्क श्रीगुरुः सासुखस्वरूपः परमन्मनाभिन्तः शुनि शिरमिदान्नान गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुरित्यागमोझेब सचामावुशपति नन्नामक विस्ताकासशिलता तैरं इतिश्रीमन्महामहामहीयकुमारमारकोटिपरमाजयकारश्रीमद्रामभद्र गुरुमिवसलामत्रिपाब्युरनामोमायनिशर्म निर्मितशीमलास्तुविश निका श्रीमतिकजनतासङ्गनिकालान् १ चतुर्विशनियुत्लाङ्कशशांकमिन वन्झरे ज्येष्टश्रेष्ठदलाष्टम्यामकिनास्तुनिरखना २१ श्रितेनिसम्बन्धः आलस्यात्पदानामन्तिाकल्पनाभावतर्णनाप्नमाणान्तरप्रतिपादनाचननि शिवम् रजना न्द वन्दनास्यादतिमहिंशतिका सनी मता दितिः पमिताय त्ततिकविना शर्मभूता सुनिर्मित इतिश्रीमन्महामहामहीपकुमारमारपरमाधिक्कारकारश्रीमद्रामभद्रगुरुमित्वसमासविपाशुपनामोमापनिश मनिर्मिनस्वनिर्मािवलदिशतिका निरतिशर्महाभूयात् २१ २१ २१