·॥ ॐ ग्रह नमः॥ ॥ संकलखपरसमयाधिपारीग-शासनसम्राट्-मरिचक्रचक्रवर्ति-श्रीतपागच्छनभोनभोमणि-भट्टारकाचार्य- श्रीविजयनेमिसूरीश्वरसद्गुरुभ्यो नमः ।। तत्पट्टालंकाराऽयाप्त-न्यायवाचस्पति-शास्त्रविशारदोपनाम-श्रीतपागच्छभट्टारकाचार्यश्री विजयदर्शनसूरिप्रणीता : ॥ श्रीपर्युषणपर्वकल्पलता॥ श्रीसूर्यपुर(सुरत नवापरावासि-श्रेष्ठिवर्य-मगनलाल देवचन्द-संग्रामपरायासि-वेष्ठिवर्य-गांडाभाइ विठ्ठलदास इत्याख्यश्राद्धवर्यद्वयसमर्पितद्रव्यसाहाय्येन- प्रकाशक:-श्रीराजनगरस्थनीजैनग्रन्धप्रकाशकसभाकार्यवाहका श्रेष्ठि-मूलचन्द्रात्मज-ईश्वरदासः पीरसंवत् २४६९ प्रतयः ७५०-काश्मीरीयपने २० प्रथमावृत्तिः विक्रमाब्दः १९९९ परमपONE HOPant सonomdunde U 600mol ग mona ·मुद्रणादयस्सर्वेऽप्यधिकाराः स्वायत्तीकृताः प्रकाशकसभया । पुस्तकमिदं मुम्बय्यां निर्णयसागर-मुद्रणालये कोलभाटवीभ्यां २६-२८ तमे गृहे रामचंद्र येसू शेडगेद्वारा मुद्रयित्वा प्रकाशितम् । Printed by Ramchandra Yesu Shedge, at the "Nirnaya-sagar" Press, 26-28, Kolbhat Street, Bombay. Published by the Secretary, S'ri Rājanagara Jaina Grantha Prakis'aka Sabhā, Sheth Ishvardas Mulchand, Kikabhai Pole, Ahmedabad.

·DES
एतम्रन्थकारप्रणीतग्रन्थनामानि-
मुद्रितानि
१ स्याद्वादविन्दुः।
२ (खण्डनखाद्य) श्रीमहावीरस्तवकल्पलताटीका ।
३ श्रीपर्युषणपर्वकल्पप्रभा-न्याययुक्तिगर्भा।
४ श्रीपयुषणपर्वकल्पलता।
५ उपा० श्रीयशोविजयजीमहा० कृततत्यार्थप्रथमाध्यायटीकाविपतिः ।
रच्यमाना

·॥ श्रीपर्युषणापर्वकल्पलताशुद्धिपत्रकम् ॥ पन्नम् पंक्ति अशुद्धम् पग्रम् पंक्तिः प १ ८ ५ अधरम् यदी व्याभ्युपाधी तेस्त्याज चारिणं यदि व्याध्युपाधीन् ४ १ १ ६ - ते स्यज ६ २ १० जह दर्शनछमना यथेष्ट अहरहोऽभयं वं डनतस्स: मित्या- दर्शनदम्भतो यथेष्ट उभयमन्वहं तम् माननाम मित्य- पलीम् । ५ २ मे लक्ष २ चारिणो मक्ष घ शाम्यति २ ८ २ ५ रमा पामयति २ पतीं। ७ EXXT XAXXXXXXXxxxxxxxxx PLOADXN स्वातीतुस्से मुहर्ते प्रणतजनगणाभीपदे शुक्तिकामे, श्रीमनेमेगुरोमें स्वपरप्रवचनाम्भोधिरूपस्य सूरेः। हस्ताम्मोजेऽपित सजलधरजलपद् भक्तिभावमयेदम्, मुक्तातुल्यं हि धत्ते नृहदि सुरचितं किन्न भूपास्पद्व्यम् ॥१॥ चमाना इव क्षीरपानरसिकास्सन्तो गुणग्राहिणो, नो काका इव पूतिगन्धनिरता दीपोत्करान्वेपिणः । इत्यालोच्य मदीयनिर्मितिमिमां संशोधयिष्यन्ति नो, धास्यन्ते हदि दोपलेशमपि ये तान् संस्तुमोऽहर्निशम् ॥२॥ DAMDARD EXAuDxxco XXXREE XXXXXX

·॥ उहाँ अहँ नमः॥
॥ ऐदंयुगीनशासनाधिपतित्रिलोकीपतिसर्वज्ञप्रभुश्रीमहावीरखामिने नमः॥
॥ अखण्डभूमण्डलल्याप्तमिथ्यात्वध्वान्तभानवेऽनल्पलब्धिमाणिक्यमालिने श्रीगौतमखामिने नमः ॥
|| न्यायव्याकरणसिद्धान्तादिपायोध्यवगाहावाप्तभूरितत्त्वरलसकलितानेकग्रन्थमालेभ्यः श्रीतपागच्छपूर्वाचलभानुभ्यः
शासनसनाद्-भट्टारकाचार्यश्रीविजयनेमिसूरीश्वरसगुरुभ्यो नमः ॥
तत्पद्दविभूषणावप्त-न्यायवाचस्पति-सिद्धान्तविशारदोषनाम-तपागच्छीयभट्टारकाचार्यश्रीविजयदर्शनसूरिप्रणीता
॥ श्रीपर्युषणपर्वकल्पलता॥
श्रीमङ्गला-
चरणम् ।
यद्गीस्सुधास्वादनतो मनुष्या, सम्पानुवन्त्याश्वजरामरत्वम् ।
यन्नामगोत्रश्रुतिरप्यशंहा, चीरम/ तं भविका भजध्वम् ॥१॥
युष्मत्सुधादृष्टिसुसेकतोऽसिन्, पर्वण्यनेकेऽमृततामवासाः ।
द्रामाशाज्ञेषु विभो सुधाहक-सेकं कुरुष्वामृतता यतस्स्यात् ॥२॥

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लवायां
सर्वपर्वोचम
श्रीपर्युषण-
पर्ववेत्युप-
माप्रदर्शनेन
प्रदर्शनम्।
॥१॥
श्रुत्वा वरं पर्युपणीयतत्त्वं, सम्यक च धृत्वा हृदि चोपसेव्य ।
कुशाग्रबुद्ध्या सततं त्रियोग-सद्भक्तिभावोग्रतपोवतायैः ॥३॥
सिध्यन्ति सुज्ञाश्च भवाष्टमध्ये, तद्वर्णने भव्यजनाजभानुः।
श्रीनेमिसूरिहतभव्यतापो, हृत्पङ्कजं मे विकचीकरोतु ॥४॥ युग्मम् ।
अथाहत्मभुशासनेऽनल्पभयदुष्टाध्यवसायकृतदुष्कर्ममर्मदुर्भद्यविपमाचलपक्षपातयनाभिघातसम, मोह-
भोगतृष्णादिसपविपोत्तारे जाजुलीमन्नायमाणं, संसारसागरे निमजजीवपोतत्य ज्ञानचरणजलोपरितलं प्राप-
यत्, संवेगनिर्वेदवैराग्यधैर्यक्षमाविवेकादिगुणरूपसमुद्रोल्लासे चन्द्रोपमम् , अनन्तभवभावामयनिनाशयिपूर्ण
दिव्यौपधं, सम्यग्दृशां सुधाञ्जनं श्रीपर्युपणपत्र । सर्वपखेतदेव शिरोमणिभावं विभर्ति, उक्तं च-
"मन्त्राणां परमेष्ठिमन्नमहिमा तीर्थेपु शत्रुञ्जयो, दाने प्राणिदया गुणेषु विनयो त्रम व्रतेपु व्रतम् ।
सन्तोपो नियमे तपस्सु च शमस्तत्त्वेपु सद्दर्शनं, सर्वज्ञोदितसर्वपर्यसु परं स्याद् वार्पिकं पर्व च ॥१॥"
इति । नन्वेतत्पर्वमाहात्म्यं केनापि वर्णयितुं शक्यं न वेति चेत्, उच्यते-
स्याद् विन्दुसङ्ख्या जलधेः कदाचित् , गण्या च गङ्गातटरेणुसङ्ख्या ।
तथापि वाचस्पतिनाऽपि पर्व-माहात्म्यसङ्ख्या न कदापि गण्या ॥१॥ इति ।
दयां विना धर्मः, तपसा विना महर्पिः, गन्धहीनं कुसुममित्यादिवदेतत्पाराधनं विना नैवाऽर्हतश्शोभते,
॥१॥

·सुशोभते च शीलेन कुलवधूः, ज्ञानेन सूरिरित्यादिवदेतत्पर्व सम्यगाराधनेनैव, एतत्पर्वणि समागते सति विषय चतुर्निका. विपमूछिता अपि समग्रदेवदानवेन्द्रारखखपरिवारयुताः कज्जलगृहं यथा न वस्त्रशुद्धिकारक तथाऽऽधिव्याधि यदेवानां सोपाधिक्षेत्रं नात्मशुभपरिणामकारणम्, किन्तु- श्रीपर्युपण- 'उदय-क्खय-क्खयोवसमोवसमा एवत्थ कम्मुणो भणिया। दवं खित्तं कालं, भावं च भवं च संपप्प ॥१॥पर्वणि श्री- इति सिद्धान्तोक्तेजैनप्रवचने तीर्थभूम्यादिरूपशुभक्षेत्रादिकमेव, कर्मक्षय-क्षयोपशमादिहेतुत्वात् तस्येति नन्दीश्वर- मत्वा श्रीनन्दीश्वरनाम्नि शश्वत्सुपमाधानि धर्मकधाग्नि चाष्टमद्वीपे धर्ममहिमानं कर्तुं गच्छन्ति । उक्तंच तीर्थगमने श्रीजीवाभिगमे-"तत्थ णं वहवे भवणवइ-वाणमन्तर-जोतिसिय-वेमाणिया देवा चाउम्मासियापडिवएसु हेतुप्रदर्श संवच्छरिएसु य अण्णेसु यहूसु जिणजम्मण-णिक्खमण-णाणुप्पत्ति-परिणिधाणमादिएसु य देवकज्जेसु य नम्, तत्र सिद्धान्तपा- देवसमुदपसु य देवसमितिसु य देवसमवाएसु य देवपओयणेसु य एगंतओ सहिता समुवागता समाणा पमुदित-पफीलिया अट्टाहितारुवाओ महामहिमाओ करेमाणा पालेमाणा सुहं सुहेणं विहरंति" इति । उपदशेनंच १ उदय-क्षय-क्षयोपशमोपशमा एवात्र कर्मणो भणिताः । द्रव्यं क्षेत्रं कालं भावं च भवं च सम्प्राप्य ॥१॥ २ तत्र बहवो भवनपति-धानमन्तर-ज्योतिपिक-वैमानिका देवाश्चातुर्मासिकप्रतिपत्सु सांवत्सरिकेषु चाऽन्येषु यहुपु जिनजन्म- निष्क्रमण-शानोत्पत्ति-परिनिर्वाणादिकेषु च देवकार्येषु च देवसमुदायेपु च देवसमितिपु च देवसमवायेषु च देवप्रयोजनेपु चैकान्ततः सहितास्समुपागतास्सन्तः प्रमुदित प्रक्रीडिता अष्टाह्निकारूपा महामहिमाः कुर्याणाः पालयमानास्सुखं सुखेन विहरन्ति ।

·श्रीपर्युपण- पर्वकल्प- लताया श्रीनन्दी- श्वरद्वीपे द्विपञ्चाश- जिनचेत्या- नि यथा- सन्ति तथा सिद्धान्तो- क्तिपुरस्सरं प्रदर्शनम् । ननु नन्दीश्वरद्वीपे कियन्ति शाश्वत जिनचैत्यानि सन्तीति चेत्, द्विपञ्चाशत्, तथाहि- नन्दीश्वरद्वीपस्य मध्यभागे चतुर्दिक्षु चत्वारः कृष्णरत्नविशेपमया अञ्जनगिरिपर्वताः, एकैकाअनगिरेश्चतु- दिक्षु चतस्रो वाप्या, सङ्कलिताः पोडश वाप्या, एकैकवापीमध्यभागे दुग्धदध्यादिवत् श्वेतवर्णेकैकदधिमुख- पर्वतसद्भायात् तेऽपि पोडश, द्वयोर्द्वयोर्वाप्योरन्तराले द्वौ द्वौ पद्मरागनिभौ रतिकरपर्वतो, ते च संमिलिता द्वात्रिंशत्, एवं चैकैकत्यां दिशि एकैकोञ्जनगिरिः, चत्वारो दधिमुखपर्वताः, अष्टौ रतिकरपर्वताः, मिलिता- त्रयोदश।उक्तं च प्रवचनसारोद्धारे-"अंजणगिरिपमुहं गिरितेरसगं विजइ चउदिसि पि” इति, चतुर्भिगुणिता द्विपञ्चाशद् गिरयः । तत्र च द्विपञ्चाशजिनचैत्यानि । उक्तं च स्थानावृत्ती- "अंजणगाइगिरीणं णाणामणिपज्जलंतसिहरेसु । वावन्नं जिणणिलया मणिरयणसहस्सकूडवरा ॥१॥” इति । तत्र चतुर्निकायदेवा भक्तिभरोल्लसितमानसाः संभूय ऋपभ-चर्द्धमान-चन्द्रानन-वारिपेणाख्यशाश्वत- जिनविम्यानि प्रतिमन्दिरमष्टोत्तरशतमितानि पञ्चधनुश्शतसमुच्छ्रितानि जल-चन्दनाद्यष्टद्रव्यैः पूजयन्ति, अपुनरुतत्यादिगुणान्विताप्टोत्तरशतवृत्तैर्जिनगुणान् गायन्ति, नाटकादिकं च विदधति । नन्वत्र चातुर्मासि- १ अजनगिरिप्रमुखं गिरिप्रयोदशकं विद्यते चतुर्दिक्ष्वपि । २ असनकादिगिरीणां नानामणिप्रज्वलच्छिखरेपु। द्विपञ्चाशजिननिलया मणिरतसहन्नकूटवराः ॥१॥ ॥२॥ ॥२॥.

·कादिपर्वदिनप्पियान्पदिनेषु पूजादि निमित्तं चतुर्पिधदेव निकायस्समागच्छति न वेति चेत्, समागच्छत्येव, नैव
फाऽपगितानि तान्यवतिष्ठन्ते । उक्तं च प्रवचनसारोद्धारे-
"इप पायलगिरीसर-सिहरहिययीयराययिम्याणं । पूयणकए चउपिह-देवनिकाओ समेइ सया ॥१॥” इति ।
एपमहद्धर्मानुरकाः प्रायका अपि येऽधकृतकल्पद्रु-चिन्तामणिरनादिके श्रीपर्युपणपर्वणि समागते विशेपतो
भक्तिमानाष्टालिकामहोत्सवं कुर्वन्ति ते भयाप्टकमध्येऽनन्तज्ञानादिचतुष्टयलक्ष्मीमवामुवन्ति । यदुक्तम्-
"अष्टाहिकादिमहिमा जिनपुगयानां, कुर्वन्ति ये सुकृतिनः कृतिनः सुभक्त्या ।
फर्माष्टकं जगति ते हि भवाष्टकस्य, मध्ये विधूय शिवदं शिवधाम यन्ति ॥१॥"
अप महामोहान्धकारपिलुप्तसत्पथे संसारे निवसतां प्राणिनां भगवता केवलज्ञानालोकेन श्रेयोमार्गतया
प्रदर्शिते श्रीपर्युषणापर्वणि श्रावकर्यत्समाचरणीयं तदाह-
आवासराष्टकसुपौपधमग्नचित्तै-स्त्यक्ताश्रवैः प्रशमरुद्धकपायवर्गः ।
श्रीकल्पसूत्रसविधिनवणेकताने-राराधना जिनमतोन्नतिकाऽत्र कार्या ॥ १॥
नन्दीश्वर-
द्वीपे शाथ-
तजिनप्रति-
मापूजनार्थ
किमन्यदि-
नेष्वपि दे-
वास्समाग-
च्छन्तीति
शकोद्धार
पर्युपणे
श्रावकर्य-
दाचरणीयं
तत्प्रदर्शनम्
पति विपशाशनिरीश्वरशिरारस्थितपीतरागयिम्यानाम् । पूजनकते चतुर्विधदेवनिफायः समेति सदा ॥१॥

·श्रीपर्युपण- पर्वकल्प- श्रीनन्दी- श्वरद्वीपे द्विपञ्चाश- जिनचत्या- नि यथा- लवायां ॥२॥ सन्ति तथा ननु नन्दीश्वरद्वीपे कियन्ति शाश्वतजिनचैत्यानि सन्तीति चेत्, द्विपञ्चाशत्, तथाहि- नन्दीश्वरद्वीपस्य मध्यभागे चतुर्दिक्षु चत्वारः कृष्णरत्नविशेषमया अञ्जनगिरिपर्वताः, एकैकाअनगिरेश्चतु- दिक्षु चतस्रो वाप्या, सङ्कलिताः पोडश वाप्यः, एकैकवापीमध्यभागे दुग्धदध्यादिवत् श्वेतवर्णकैकदधिमुख- पर्वतसद्भावात् तेऽपि पोडश, द्वयोर्द्वयोर्वाप्योरन्तराले द्वौ द्वौ पद्मरागनिभौ रतिकरपर्वतो, ते च संमिलिता द्वात्रिंशत्, एवं चैकैकस्यां दिशि एकैकोज्जनगिरिः, चत्वारो दधिमुखपर्वताः, अष्टौ रतिकरपर्वताः, मिलिता- स्त्रयोदश।उक्तं च प्रवचनसारोद्धारे-"अंजणगिरिपमुहं गिरितेरसगं विजइ चउदिसि पि” इति, चतुर्भिर्गुणिता द्विपश्चाशद् गिरयः । तत्र च द्विपञ्चाशजिनचैत्यानि । उक्तं च स्थानाङ्गवृत्ती- "अंजणगाइगिरीणं णाणामणिपजलंतसिहरेसु। बावन्नं जिणणिलया मणिरयणसहस्सकूडवरा ॥१॥” इति । तत्र चतुर्निकायदेवा भक्तिभरोल्लसितमानसाः संभूय ऋपभ-चर्द्धमान-चन्द्रानन-चारिपेणाख्यशाश्वत- जिनविम्यानि प्रतिमन्दिरमष्टोत्तरशतमितानि पञ्चधनुश्शतसमुच्छ्रितानि जल-चन्दनायष्टद्रव्यैः पूजयन्ति, अपुनरुक्तत्वादिगुणान्यिताप्टोत्तरशतवृत्तजिनगुणान् गायन्ति, नाटकादिकं च विदधति । नन्वत्र चातुमासि- १ अनगिरिममुखं गिरित्रयोदशकं विद्यते चतुर्दिक्ष्वपि । २ भवनकादिगिरीणां नानामणिमज्वलच्छिखरेषु । द्विपञ्चाशजिननिलया मणिरतसहस्रकूटवराः ॥ १ ॥ सिद्धान्तो- क्तिपुरस्सरं प्रदर्शनम् । ॥२॥.

·कादिपर्वदिनेवियान्यदिनेषु पूजादिनिमित्तं चतुर्विधदेव निकायस्समागच्छति न वेति चेत्, समागच्छत्येव, नैव
कदाऽप्यपूजितानि तान्यवतिष्ठन्ते । उक्तं च प्रवचनसारोद्वारे-
"इय पावन्नगिरीसर-सिहरहियवीयरायविम्याणं । पूयणकए चउधिह-देवनिकाओ समेइ सया ॥१॥” इति ।
एवमर्हद्धर्मानुरक्ताः श्रावका अपि येऽधाकृतकल्पद्रु-चिन्तामणिरत्नादिके श्रीपर्युषणपर्वणि समागते विशेपतो
भक्तिभावेनाष्टाहिकामहोत्सवं कुर्वन्ति ते भवाष्टकमध्येऽनन्तज्ञानादिचतुष्टयलक्ष्मीमवामुवन्ति । यदुक्तम्-
"अष्टाहिकादिमहिमा जिनपुङ्गवानां, कुर्वन्ति ये सुकृतिनः कृतिनः सुभक्त्या ।
कर्माष्टकं जगति ते हि भवाष्टकस्य, मध्ये विधूय शिवदं शिवधाम यन्ति ॥ १॥"
अथ महामोहान्धकारविलुप्तसत्पथे संसारे निवसतां प्राणिनां भगवता केवलज्ञानालोकेन श्रेयोमार्गतया
प्रदर्शिते श्रीपर्युपणापर्वणि श्रावकैयत्समाचरणीयं तदाह-
आवासराष्टकसुपौपधमग्नचित्तै-स्त्यक्ताश्रवैः प्रशमरुद्धकपायवर्गः ।
श्रीकल्पसूत्रसविधिश्रवणैकतानै-राराधना जिनमतोन्नतिकाऽत्र कार्या ॥१॥
नन्दीश्वर-
द्वीपे शाश्व-
तजिनप्रति-
मापूजनार्थ
किमन्यदि-
नेष्वपि दे-
वास्समाग-
च्छन्तीति
शोद्धार।
पर्युपणे
श्रावकैय-
दाचरणीयं
तत्प्रदर्शनम्
१ प्रति द्विपञ्चाशगिरीश्वरशिखरस्थितयीतरागविम्यानाम् । पूजनकृते चतुर्विधदेवनिकायः समेति सदा ॥१॥

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लवाया
अथ यद्यपि "कया णमहमप्पं वा यहुयं वा परिग्गहं परिचइस्सामि ? ॥१॥ कया णं अहं मुंडे भवित्ता
अगारातो अणगारितं पवइस्सामि? ॥२॥ कया णं अहं अपच्छिममारणंतियसंलेहणाझुसणाझूसिते भत्त-
पाणपडियातिक्खिते पाओवगते कालं अणवस्त्रमाणे विहरिस्सामि? ॥ ३ ॥” इत्यादि सूत्रोक्तभावनां भाव-
यताऽपि मया चारित्रमोहनीयोदयप्रावल्यादेव नवाद्यावधि-
"तणसंधारनिसपणो वि मुणिवरो भट्टराग-मय-मोहो । जं पावइ मुत्तिसुहं, तं कत्तो चक्कवट्टी वि?" ॥१॥
इति महर्षिवचनाचक्रवर्तिसुखातिशायिचारित्ररत्नं लब्धं तथापि सर्वकल्याणैककारणस्य पर्युपणपर्वणस्त्रिक
रणयोगेनाराधनमेव लोकत्रये सारभूतमन्यत् सर्वमनर्थमूलमिति युद्ध्या भोगतृष्णालतोच्छेदे कुठारकल्पं
॥३॥
अष्टदिना-
चधि पाप-
धग्रहणेन.
पर्युपण:
पर्वाराधना-
ऽधिकार
विवेकं च कृत्वा-
"सामाइय-पोसहसंठियस्स(सुहियस्स)जीवस्स जाइ जो कालो। सो सफलो बोद्धयो, सेसो संसारफलहेऊ" ॥१॥
१ कदा अहमल्यं वा बहुकं या परिग्रहं परित्यक्ष्यामि ॥ १॥ कदाऽहं मुण्डो भूत्वाऽगारादनगारितां प्रवजिप्यामि ॥२॥
फदा महमपश्चिममारणान्तिकसंलेखनाजोपणाजुष्टो भक्तपानप्रत्याख्यातः पादपोपगतः कालमनवकालमानो विहरिप्यामि ॥ ३॥
२ तृणसंस्तारनिपण्णोऽपि मुनिवरो भ्रएराग-मद-मोहः । यत् पामोति मुक्तिसुखं तत् कुतश्चक्रवर्त्यपि ? ॥१॥
३ सामायिक पौषधसंस्थितस्य(मुस्थितस्य) जीवस्य याति यः कालः । स सफलो योद्धव्यः, शेपस्संसारफलहेतुः ॥१॥
॥३॥

·इति सिद्धान्तोक्तः पौपधादिधर्मकालस्यैव च सफलत्वं मत्वाऽष्टदिनावधि सर्वाधि-व्याध्युपाधीः परित्यज्य मुख्यतया पोपधनतं गृहीत्वैव त्रिकरणयोगेनैतत्पर्युषणपर्व समाराधनीयं प्रत्येकरमणोपासकेन । उक्तं च- 'पपेसु पोसहाइ-यम्भ-अणारम्भ-तवविसेसाई । आसोअ-चित्तअहाहिअ-पज्जोसणेसु विसेसेणं ॥१॥ सो ग तयोसपासु वि, तिहिसु गिहिणो वि होइ करणिज्जो। तह अतरन्तो नियमा हविज पसु पोसहिओर॥ पर्युपणसमं च नान्यत् पर्व इत्याशयेनाह-आवासराष्टकसुपौपधमग्नचित्तैरिति । अङ्गीकृतपीपधनतस्तदीयसर्वक्रियामुपयोगपुरस्सरमेव कुर्यात् , येनासजयभवीयकर्म नश्येत्, उक्तं च- "कम्ममसंखेनभयं खवेइ अणुसमयमेव उवउत्तो" इति। दिवसे नैव निद्रां कुर्यात्, निश्यपि-निद्रामल्पा कुर्यात्, यतोऽल्पनिद्रत्वं महानुभावलक्षणं, यदार्पम्- "धोयाहारो धोय भणिओ अ जो होइ थोपनिहो अ। थोयोवहि-उवगरणो तस्स हु देवा वि पणमंति" ॥१॥ इति १ पर्पसु पीपधादि-ग्रहानारम्भ-तपोयिशेपादि । आश्विन-चैत्राष्टातिक-पर्युषणेपु यिशेपेण ॥१॥ राथ तपस्सर्यास्यपि तिथिषु गृहिणोऽपि भयति फरणीयम् । तथाऽशकुपन नियमा भवेत् पर्पसु पीपधिफः ॥२॥ २ फर्मासंख्येयभयं क्षपयत्यनुसमयमेयोपयुक्तः। ३ स्तोकाहारः स्तोफभणितश्च यो भवति स्तोकनिद्रश्च । स्तोकोपध्युपकरणस्तं खलु देवा गपि प्रणमन्ति ॥१॥ पोपधे प्रमा- दो नैव क- व्य इत्य- (धिकार ·श्रीपर्युपण- पर्वकल्प- लवाया स्नानादि- त्यागोप- देशः। एव। अह न सफेइ काउं एगभु(भ)तं जओ गिही (सया पुणो)। दिवसस्सहमे भागे, तओ भुंजे सुसावओ॥३॥" इत्युक्तेश्च सर्वदा सर्वसचित्ताहार-रात्रिभोजनपरित्यागः कर्तव्यः, सर्वदा तदशक्तावपि श्रीपर्युपणपर्वणि तु स कर्तव्य एतेन "लशुनं पलाण्डः करभीक्षीरंगोमांसं मद्यं चेत्येतत्पश्चकवर्जनेन मोक्षं केचित् प्रवदन्ति” इत्येतन्मतमपि निरस्तम्, तद्वदन्यसर्वसचित्तवस्त्वाहारे जीवहिंसासद्भावेन तत्त्यागस्यैव मोक्षकारणत्वात् । सचित्तोदक- पानमपि नैव कर्तव्यम् । अस्मिन् महापर्वणि यथा पापारम्भो न स्यात् तथा प्रयतितव्यम् , तैलिक-लोहकार- भ्राष्ट्रकर्मकारक कैवर्तादीनां प्रेमोत्पादकवचनपुरस्सरं धनादिवितरणं कृत्वा देशनगरादिमध्येऽमारिघोपणा कारयितव्या । न च घातकादिभ्यो धनार्पण शास्त्रनिपिद्धं जीवान्तरघातकारणत्वादिति वाच्यम् , "तेसिं पि घायगाणं, दायचं सामपुवगं दाणं । तत्तियदिणाण उचियं, कायबा देसणा य सुहा" ॥१॥ इति नवमपश्चाशके प्रोक्तत्वात् । प्रभुशासने हि शुभाशुभपरिणाम एव शुभाशुभकर्मवन्धकारणमिति जीवान्तरघातकपरिणामा- भावेनाष्टदिनावधि जीवरक्षणकपरिणामेन च घातकधनार्पणस्यापि शुभावहत्वात् । एवं क्रियमाणे को गुण अथ न शक्नोति फर्नु एकभु(म)क्तं यतों गृही (सदा पुनः) दिवसस्याऽष्टमे भागे ततो भुञ्जीत सुश्रावका ॥३॥ २ सेभ्योऽपि घातकेभ्यो दातव्यं सामपूर्वकं दानम् । तापदिनानामुचितं कर्तव्या देशना च शुभा ॥१॥ येन केन प्रकारेण पर्युपणेऽमा- रिघोपणा कत्तब्येत्यु- पवर्णनम् ·इति चेत्, उच्यते-जिनप्रवचनस्य श्लाघा लोके भवति, केपाञ्चिल्लघुकर्मणां सम्यग्दर्शनमाप्तिः, पुनरन्येपा जिनशासनपक्षपातरूपशुभाध्यवसायलक्षणस्य सम्यग्दर्शनवीजस्य लाभः । तदुक्तम्- "तित्धस्स वपणवाओ, एवं लोगम्मि योहिलाभो य । केसिंचि होइ परमो, अन्नसि बीयलाभो त्ति" ॥१॥ अभयदानप्राधान्यख्यापनार्थ कथानकं चैवम्- आसीत् पुरा शहपुरे नरेन्द्रः, शशाभिधस्सयजितारिवर्गः। अतीचदक्षाः परदुःखभने, पन्यो बभूवुः किल तस्य सस ॥१॥ अधेकदा चौर इलेशकोशाद् रत्नादिपेटां निशि सञ्जहार । तत्पृष्ठयातैस्सुभटैस्स नीतो, नृपस्य पाच दृढवन्धवद्धः॥२॥ नृपाज्ञया सैन्यनरर्वधार्थ, स नीयते पद्धकरोऽश्रुपातः। कृपैकपात्रो धृतरक्तवस्त्रा, भीकम्पिताङ्गो गलरक्तमालः ॥ ३ ॥ "ये दीनेपु दयालयस्स्पृशति यानल्पोऽपि न श्रीमदो, व्यग्रा ये च परोपकारकरणे हृष्यन्ति ये याचिताः। स्वस्थास्सन्ति च यौवनोन्मदमहान्याधिप्रकोपेऽपि ये, तैस्स्तम्भैरिव सुस्थितैः कलिभरक्लान्ता धरा धार्यते ॥१॥ १ तीर्थस्य यर्णवाद पयं लोके योधिलाभश्च । केपाश्चिद् भवति परमोऽन्येषां वीजलाभ इति ॥ १॥ अभयदान प्राधान्य ख्यापना सप्तराज्ञी- दृष्टान्तः

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवायां
इत्थं महर्युक्तिसुधासुपाने, रक्ता मुदा रूपवतीमुखास्ताः ।
पप्रच्छुरालोक्य दयायुतास्तं, जगौ यथार्थं निजचौर्यवृत्तम् ॥ ४॥
दुःखानृभ्यस्मुखमाशु दद्याद्, य आमुयात् सोऽतिसुखं परत्र ।
इत्यादिसन्नीतिसुपालनोत्कार, द्राक प्रार्थयामासुरिलापति ताः॥५॥
चौरोऽप्ययं नः करुणां विधाय, समर्प्यतां यद्दिनमेकमेकम् ।
नानाविधैर्भाज्य-विभूषणायैः कश्चिच कुर्मो धुपकारमीश!॥६॥
नृपोऽपि तत्मार्थनभगभीरु-स्तमार्पिपत् तास्वगृहं च नीत्वा ।
सुप्रेमभक्त्या विविधोपचार-स्तत्संस्कृति तेनुरुदारचित्ताः॥७॥
ताभिवरलान-सुभोज्य-पानः, प्रस्पर्द्धिताभिधिकाधिकैाक् ।
सत्कारितोऽपि प्रतिवासरं स, मृत्योर्भयात् क्षीणतनुर्वभूव ॥८॥
दृष्ट्वा कृशं रूपवती तमूचे, भो! भोज्यमानोऽप्ययलः कथं त्वम् ? ।
स्तनो जगौ मृत्युभयान्मृगेन्द्र-भयान्मृगस्येच वपुः कृशं मे ॥९॥
प्रोवाच सा रूपवती तदा तं, चेन्मृत्युभीस्तेस्त्यज चौर्यमाशु ।
येनेह दुःखं नरके परत्र, न स्यात् मुखं प्रौढतमं सदा स्यात् ॥१०॥
अभयदान-
प्राधान्य
ख्यापनार्थ
सप्तराशी-
दृष्टान्तः।
॥६॥

·अभयदान- प्राधान्य- ख्यापनार्थ सप्तराझी- दृष्टान्ता। प्रेम्णा प जीवावधि चौर्यकर्म, तत्याज सोऽपि द्रुतमात्तयोधः । नग्नोक्तिसत्मार्थनया निवेग, भूपं तया शुलविमोचितस्सः ॥ ११ ॥ सर्वासु राशीपु मिधोऽध जाते, पादे विशेपोपकृतौ तु तस्य । विशिष्य ते कोपकृति तताने-ति स्तेनमाहूय नृपोऽप्यपृच्छत् ॥ १२ ॥ सोऽयफ त्यवाच्योपकृतिः कृतेश !, मे रूपवत्यैव तयाऽभयाऽऽप्तेः। सौख्यं तदाऽऽप्तोऽनुपमं न च पाक, मृत्योर्भियाऽहं छुपकारितोऽपि ॥ १३ ॥ उक्तना-"सपे वि दुपभीरू, सपे वि सुदाहिलासिणो सत्ता । सपे वि जीवणरया, सपे मरणाओ वीहंति ॥१॥ परमप्नभोगवाणं, धणधनहिरण्णरजदाणं वा। न कुणइतं मणहरिसं,जायइ जं अभयदाणाओ॥२॥" इति मुक्तस्स राज्ञा प्रययो खसम्म, श्रीरूपयत्या वचनाऽमृतासे। प्रतं तृतीयं शुभभावपूर्व-माराध्य चाजीवमगाद् दिवं सः ॥ १४ ॥ माफ प्राप्य कस्योपकृति परिष्ठां, जातोऽन्न चेत्थं स सुरस्मरन् द्राक। खपूर्वजन्मावधितो विदित्वा-ऽनृणाय तच्छङ्गापुरं समागात् ॥ १५ ॥ १ सऽपि समीरपा, सपेऽपि सुराभिलापिणस्सत्याः । सर्वेऽपि जीयनरताः, सर्पे मरणाद् बिभ्यति ॥१॥ परमतमोगदान, धनधान्यहिरण्यराज्यदानं या न करोति तं मनोए, जायते योऽभयदानात् ॥२॥ धीप.स.२ ·थीपर्युपण- पर्वकल्प- लवायां द्वितीयाश्र- पनिवृत्ती मृपामापी न स्यात्। स्थाच प्रिय- विशिष्य मत्वोपकृति प्रणम्या-ऽऽदी रूपवत्यै वरकोटिमूल्यम् । हारं समातुलकुण्डले च, स्तुत्वाऽतिभक्त्या हृदि सचकार ॥ १६॥ द्वे कुण्डले द्वे ललनान्तरेभ्य-सिंहासनोपेतमपूर्वमौलिम् । भूपाय दत्वा स्वरलञ्चकार, सुरु स्तुता रूपवती ज्ञलोकः ॥ १७ ॥ • उद्घोषय देशेऽखिलजन्त्वभीति, तहानतो निस्वधनार्पणाद् राट् । आराध्य धर्म प्रययुर्दिवं ते, च्युत्वाञ्च सेत्स्यन्त्यखिला भवे वै ॥१८॥ अनर्थमूलं हि यथाऽत्र लोभो, रोगस्य मूलं रसविक्रिया च । मूलं तथैवाखिलदर्शनानां, दया, बिना तां विफलो हि धर्मः॥ १९ ॥ एना कथां भो भविका ! विशुद्धाम् , निशम्य चोराभयदानवांम् । नित्यं यथाशक्त्यभयप्रदाने, विशेपतः पर्वसु वै यतध्वम् ॥ २० ॥ "गोपो यन्यूलशूल्यग्रे, प्रोतयूकोत्थपातकात् । अष्टोत्तरशतं पारान् , शुलिकारोपणान्मृतः ॥१॥" इति सप्तराज्ञीदृष्टान्तगोपदृष्टान्ताभ्यां सिद्धं सर्वदानेप्यभयदानं श्रेष्टमिति । द्वितीपमृपावादाश्रयनिवृत्ती मृपावचनत्येह परत्र चाऽनर्थमूलत्वात्तद्भापी न स्यात्, किन्तु वाल्पकालादेव तथ्यादि- भापीत्या- धुपदेशः। ।।७।। ANCE ·तृतीयाश्र- वनियुची नैवादत्तं गृह्णीया- दित्यायु- पदेशः। सत्समागमतस्सवनीभूय खपरहितकरतथ्यमियमितभापी स्यात्, अत एव सततं मधुररसस्स्याद् द्राक्षावत्, पर्युपणायां तु विशेषतः, न विन्द्रवारुणीफलवत् कदापि मलीमसपरिणामतोऽनिष्टभापित्वेन कटुकरसस्स्यात्, परदूपणे मौनपत्तिय स्यात् सततम् । उक्तं च- "आर्योऽपि दोषान् खलवत्परेपा, वक्तुं हि जानाति परं न वक्ति। किं काफवत्तीव्रतराननोऽपि, कीरः करोत्यस्थिविघटनानि ? ॥१॥” इति । परगुणान् दृष्ट्वाऽतिर्पितश्च स्यात्, यदभाणि- "मनसि वचसि काये पुण्यपीयूपपूर्णा-त्रिभुवनमुपकारश्रेणिभिः प्रीणयन्तः। परगुणपरमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यं, निजहदि विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः॥१॥” इति। तृतीयादत्तावानाभवनिवृत्ती- "अदत्तं नादत्ते कृतसुकृतकामः किमपि यः, शुभश्रेणिस्तस्मिन् वसति कलहंसीव कमले । विपत् तस्माद् दूरं व्रजति रजनीवाम्यरमणे-विनीतं विद्येच त्रिदिवशिवलक्ष्मी जति तम् ॥१॥" इत्यार्पवचनं मनसि धारयन् नैव परधनं लेष्टुवद् गृह्णीयात्, धनस्य पायप्राणरूपत्वेन तदपहारे तदाधारान्त:- प्राणस्यापि विनाशप्रसादिति ।

·श्रीपर्युपग-
पर्वकल्प
ततापा
चतुर्थाश्र-
वनिवृत्ति-
ग्रहणोपदे-
शः, तत्फ-
लवर्णनं च।
॥८॥
चतुर्पमेधुनावनिवृत्ती-
"सुविसुद्धसीलजुत्तो, पावइ कित्तिं जसं च इह लोए । सच्चजणवल्लहचिय, सुहगइभागी य परलोए ॥१॥
'देवदाणवगंधया, जक्खरखसकिन्नरा । यंभयारि नमसंति, दुक्करं जे करंति ते (तं)॥२॥"
इत्यादिमहर्पियचनामृतसिक्तः स्त्रीसङ्गपरित्यागी सर्वथैव स्यात् , तथाऽशक्तावपि द्वितीयादिपटूपर्व-घातुर्मा-
सिकादिपर्वत्रिय महामङ्गलकारिपर्युपणापर्वणि त्ववश्यमेव ब्रह्मचर्यव्रतं गृह्णीयात् । ब्रह्मवतदायार्थ कथानक-
मुच्यते-घसन्तपुरे शियङ्करश्रेष्ठी परमाईतो निवसति स्म । तत्र श्रीधर्मदाससूरिस्समवासरत् । स तं वन्दित्वा
दर्पणैकदा विज्ञपयति-हे भगवन् ! पुण्योदयान्मम लक्षसाधर्मिकान् विविधभोजनर्भक्त्या भोजयामीत्येवं
मनोरथस्सलातः, परं किं करोमि तथाविधं धनं नास्ति, हतभाग्यो निर्भाग्यशेखरोऽहं, भगवन् ! रङ्कस्य मे मनो-
रघरसफलो भविष्यति न येति कृपां विधाय ब्रूहि । जगद्वत्सल-गुरुभिरभाणि-भविष्यति, खेदं मा कुरु ।
हपंगद्दगिरा भगवन् ! कधमिति पृष्टे तैरुक्तं पाहि भृगुकच्छं श्रीमुनिसुव्रतखामिवन्दनाथ, तत्र जिनदासा-
भिघनादत्सुहागदेवीमा युतो वनभोजनादिभिस्सत्कारयितव्यः, तद्वात्सल्येन लक्षसार्मिकभोजनपुण्यं
भविष्यति, गुरुयचन्श्रुत्वाऽत्यानन्दितस्स तत्र गत्वा भोजनवस्त्रादिना भक्त्या तं जिनदासं सभायं सत्कारयति
१ सुपिशुशीलयुक्तः प्राप्नोति कीर्ति परावेह लोके । सर्पजमयल्लम एप शुभगतिभागी च परलोके ॥ १ ॥
२ देगदानयगन्धर्या यक्षराक्षसकिनराः । ब्रह्मचारिणं नमस्सन्ति दुष्करं ये कुर्वन्ति तान् ॥ २॥
॥८॥

·चतुर्थवव- माहात्म्य- वर्णने सुहा- मा, तदनु पृष्टं चतुष्पथे भो लोका! जिनदासोऽयं किं सत्यो वा दाम्भिको वा!, लोकाः कथयन्ति-शृणु श्रेष्ठिन् । स सप्तवार्षिक पाठशालायां पठनार्थ पिना मुक्तः, एकदा तेन तत्त्वामृतवर्पिगुरुमुखात् शीलोपदेश- मालाव्याख्यानं श्रुत्वैकान्तरितव्रामवतं प्रतिपन्नं, एवं सुहागदेव्यापि सुशीलसाध्वीपार्थे एकान्तरितशीलवतं प्रतिपन्नं, तयोर्भवितव्यतावशात् पाणिग्रहणं जातं, ततो यसिन् दिने जिनदासस्य न नियमस्तसिन् दिने सुहाग- देव्या नियमः, यसिन दिने तस्या न प्रतिज्ञा तस्मिन् तस्याभिग्रहः । रजन्यां मिथस्सलापेन ज्ञातव्यतिकरया सुहागदेव्या प्रमोदभरमेदुरयाऽभाणि-स्वामिन् ! पुनरपरस्त्रिया सह पाणिग्रहणं फुरु, अहं दीक्षा ग्रहीप्यामि, खामिना प्रोक्तं हे भद्रे! हंसीय त्वं ब्रह्ममुक्ता भुक्त्वा खजन्म सफलं चेत्करिष्यसि तर्हि ब्रममाहात्म्यं ज्ञात्वाऽपि किमहं शूकर इव विषयविष्ठा भुक्त्वा स्वजन्मनैष्फल्यं करिप्यामि! नैवं भावि, किन्त्वहमपि हंस इव ब्रह्ममुक्तां चरित्वा खजन्मसाफल्यं करिप्यामि, उप्तो हि पूर्वभवे धर्मवृक्ष एतजन्मनि फलीभूतस्सुधीः को न तत्फलं भुते ! इत्युक्त्वा श्रीगुरुभगवत्समीपं गत्वा ब्रह्मव्रतं यावज्जीवं सभार्येण तेन गृहीतं, तदानीमेव तस्य धन्यस्त्वमिति ब्रुवता सफलश्रीसद्धेन परिधापनिका कृता, अतः कारणात् हे शिवकर ! जिनदाससमो यावजीवमायालब्रह्मचारी नान्य श्रावक-श्रूयते, लोकैरित्युक्ते तत्पादपर्युपासनया खमनोरथं पूर्णीकृत्य खपुरेऽगाच्छियकर इति। पद्यतोपि- शिवकराख्यो जिनभक्त आसीत्, श्रेष्ठी वसन्ताख्यपुरे समृद्धे । तत्रातिभाग्योदयतस्समागात्, श्रीधर्मदासाभिधसूरिवर्यः॥१॥ गदेवीयुत- जिनदास- चरित्रोप- वर्णनम् ।

·थीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लवाया
चतुर्थाश्र- .
वत्यागोप
देशे पद्यय-
द्धजिनदास-
सुहागदेवी-
दृष्टान्तः।
॥९॥
विज्ञप्तिमानम्य चकार तं सः, हे नाथ पुण्योदयतः प्रजातः।
मे लक्षसाधर्मिकमुक्तिभावः, परं धनं नेति करोम्यहं किम् ॥२॥
मनोरथस्सेत्स्यति किं न वेति, प्रत्युत्तरं देहि कृपां विधाय ।
लाभान्तरायान भविष्यति खा-ऽऽप्तिरित्यतस्सेत्स्यति ते न सम्यक् ॥ ३॥
सूयुक्तिमाकर्ण्य स खिन्न आह, किं मन्दभाग्योहमनाथनाथ ।।
श्रेष्ठिन् न खेदं कुरु तेऽमिलापो, भिन्नप्रकारेण स सेत्स्यतीति ॥४॥
वयोऽमृतं सोऽथ निशम्य सूरेः, पहष्ट आहेश स कः प्रकारः।
तमार रिमुनिसुव्रतेशं, त्वं याहि नन्तुं भृगुकच्छमच्छम् ॥५॥
तत्रार्हताग्यो जिनदासनामा, सुहागदेवीसहितोऽन्नवस्त्रैः ।
त्यया स सत्कारयितव्य इत्ये, वं भावि लक्षाहतभुक्तिपुण्यम् ॥ ६॥
कर्णप्रियां सूरिगिरं निशम्प, तुष्टस्स गत्वानपिभूषणाद्यः ।
भक्त्या सभायें जिनदासमहद्-भक्तं हि सत्कारयतिम मानात् ॥७॥
ततोऽनु पृष्टं च चतुष्पथे भो-लोकाः! स सत्यो जिनदास इभ्यः।
किं वा प्रपञ्चीति, वदन्ति लोकाः, प्रेष्ठिन् ! शृणु त्वं वरतचरित्रम् ॥ ८॥
॥९॥

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लताया
पञ्चमाश्र-
पत्यागो-
पदेश:
प्रशममा-
॥१०॥
वेन कपाय-
पश्चमपरिग्रहाश्रवानिवृत्तौ धन्यास्ते ये सन्तोपभूपणभूषिताः, अधन्योऽहं यदद्यावधि सन्तोपभूपणेन न
भूपितः, तथाप्यस्यां पर्युपणायामष्टदिनावधि सन्तोपभूपणं मया घर्तव्यमेव, यतो लोभात्तों यात्मा नैव
केनापि प्रपूरितः, यतो यथा यथा प्रपूर्यते तथा तथा लोभगतों हि महत्तरो भवति । उक्तं च-
"कसिणं पि जो इमं लोयं, पडिपुन्नं दलेन एगस्सातेणावि से न संतुस्से, इडू दुप्पूरए इमे आया" ॥१॥ इति॥
एवं मत्याऽष्टदिनावधि सन्तोपवृत्ति कुर्यादिति ।पुनः किंविशिष्टै श्रावकः पर्युपणपर्व आराधनीयमित्यत आह-
प्रशमरुद्धकपायवगैरिति, अस्मिन् पर्वणि प्रशान्तवृत्तिसूच्या क्रोधादिकण्टकचतुष्टयं निष्काशयेत् सहृदयात् ।
यतः-"कपाया देहकारायां, चत्वारो यामिका इव । यावजाग्रति पार्श्वस्था-स्तावन्मोक्षः कुतो नृणाम् ॥१॥
"जं अज्जियं चरितं, देसूणाए वि पुषकोडीए । तं कसाइअमेत्तो, हारेइ नरो मुहत्तेणं ॥२॥” इति ॥
तथा च कपायाणामात्मसन्तापकारिणामुदयस्यैव निरोधोऽत्र कर्तव्यः, कदाचिदुदये सति प्रशस्तयोगो-
दीरणेन तद्विफलीकरणं कर्त्तव्यमिति । पुनः किंविशिष्टै श्रावकैः पर्युषणाऽऽराधना कर्तब्येत्यत आह-
श्रीकल्पसूत्रसविधिश्रवणकतानैरिति, संवेगनिर्वेदादिलोकोत्तरगुणोत्पत्तिद्वाराऽऽत्मोन्नतिकारकस्याप्टालिका-
व्याख्यानस्यानरूपतत्वभृत्कल्पसूनस्य च प्रतिदिनं सविधिश्रवणैकचित्तराराधना कार्या।
१ कृत्स्नमपि य इमं लोकं प्रतिपूर्ण दद्यादेकौ । तेनाऽपि स न सन्तुप्येदिति दुप्पूरफोऽयमात्मा ॥१॥
२ यदर्जितं चरित्रं देशोनयाऽपि पूर्वकोट्या । तत्कपायितमात्रो हारयति नरो मुहत्तन ॥ २॥
निरोधोत्र
कर्तव्य
त्युपदेशव।
॥१०॥

·ननु फल्पसूत्रययणे को लाभ इति चेत्, श्रूयतां तावत् सावधानीभूय-
श्रीकल्प-
"तपेण यंभचेरेण प, फणयदाणेण भावओ। कम्म खवेइ जं तित्थे, तं कप्पस्सवणेण य ॥१॥"
सूत्रश्रवण
कल्पोऽकल्प्यसुभायकृत् कलिमलमध्वंसयद्वादरः, कल्पसर्वसमीहितोदयविधौ कल्पद्रुकल्पः कलौ ।
श्रावण-
पे कल्पं परिवारयन्ति भविका शृण्यन्ति ये चादरात्, ते कल्पेपु विहृत्य मुक्तिवनितोत्सङ्गे सदा शेरते॥२॥ इति फलोपव-
ननु फलिकालेऽपि कल्पद्रुमोपमे श्रीपर्युषणपर्वणि किमन्यत्कर्त्तव्यमित्याशङ्कायामाह-
र्णनम् ।
सार्धं कृपालगुरुणा भवतारकेण, कार्य प्रतिक्रमणमात्मविशुद्धिकारि ।
प्रतिक्रमण
कालद्वयं जिनवरोक्तशुभाशयेन, नित्यं प्रमादपरिहारत आर्हतेन ॥२॥
गुरुणा सह
"गुरुसक्षिओ हु धम्मो” इत्युक्तेर्गुरुसमक्षप्रतिक्रमणकरणे मारणा-प्रमादपरिहारणादिद्वारा क्रिया-६ विशिष्टफ-
विशुद्धेर्थिशिष्टभावविशुद्धया घनतमयहुकर्मक्षपणेन महाफलावाप्तिं ज्ञात्वा तातपादश्रीगुरुणैव सह प्रतिफमणं
लं ज्ञात्वा
फर्त्तव्यम्, कारणे गुरुविरहे वैकेनापि तत् कर्तव्यम्, उक्तं च-
कर्त्तव्यं तत्र
"पविहायारविसु-दिहेउमिह साहु सायगो वा वि । पडिफमणं सह गुरुणा, गुरुविरहे कुणइ इकोऽवि ॥१॥"
सिद्धान्त-
पाठप्रद
१ तपसा प्राचयेण च, फनफदानेन भायतः। फर्म क्षपयति यत् तीर्थे, तत् फल्पथयणेन च ॥१॥
शनं च।
२ पथपिधाचारपिशुविदेतोरिए साधुयायको पाऽपि । प्रतिक्रमणं सह गुरणा गुरुविरदे करोत्येफोऽपि ॥२॥

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवायां
प्रतिममणं नाम श्रमणेन श्रमण्या श्रावकेण श्राविकया वा विशुद्धचित्तवृत्त्या नित्यमुभयकालं क्रियमाणं
ज्ञानक्रियारूपोभयपरिणामात्मकत्वेन लोकोत्तरं नोआगमतो भावावश्यकरूपम्, तच सामायिकादिभेदेन
पोढा, तत्र 'सामायिकावश्यकेन भावकश्नाविका च सावद्ययोगविरतिं साधुश्च साध्वी च सर्वसावद्ययोग-
विरतिं करोति, 'चतुर्विंशतिस्तवावश्यकेन सम्यग्दर्शनविशुद्धिं करोति, 'वन्दनकावश्यकेन नीचैर्गोत्रकर्म
यति, उचगोत्रं च पनाति, सौभाग्यमप्रतिहत निर्वर्त्तयति, लोकस्यानुकूलभावश्च जनयति, 'प्रतिक्रमणावश्य-
केन व्रतातिचारान् स्थगयति, पिहितव्रतातिचारश्च निरुद्धाश्रवोटमवचनमातृपूपयुक्तश्च भवति,' 'कायोत्सर्गाव-
श्यकेनातीतप्रत्युत्पन्नप्रायश्चित्तापिराधं विशोधयति, विशोधितापराधश्चापहृतभारोभारवह इव शान्तहृदयः
प्रशस्तध्यानोपगतस्सुखी भवति,' 'प्रत्याख्यानावश्यकेनाश्रवद्वाराणि निरुणद्वीति' ॥
"समणेण सावएण य, अवस्स कायवयं हवइ जम्हा । अन्तो अहोनिसिस्स य, तम्हा आवस्सयं नाम" ॥१॥
इत्युक्तेश्नावकेणापि प्रतिदिनं व्याक्षिप्तचित्तेनापि कर्तव्यं प्रतिक्रमणं द्विसन्ध्यं, दिवसनिशाकृतपातकविशु-
द्विहेतुत्वेन महाफलत्वात्, उक्तं च-
अवनिष्फमणं भाव-द्विपदाफमणं च सुकृतसङ्क्रमणम्।मुक्तेः फ्रमणं कुर्या-ट्विः प्रतिदिवसं प्रतिक्रमणम् ॥१॥ इति
१थमणेन श्रावण चाऽवश्यं कर्तव्यं भवति यसात् । अन्तोऽहर्निशयोश्च (अहोरात्रस्य मध्ये) तस्मादावश्यकं नाम ॥१॥
प्रतिक्रमण
भावावश्य-
करूपं तच
पोढेति
निरूप्य
तत्तदाव-
श्यक
॥११॥
वर्णनम् ।
॥११॥

·भूगते हि विहपां श्राद्धः कशि द्विसन्ध्यमतिक्रमणाऽभिग्रही खलवचसा दूपितेन रुप्टेन सुरत्राणेन सर्वाझं निगडितः कारागृहे क्षिप्तः, उपपासे जातेऽपि सायं प्रतिमामणार्थं तत्रस्थाऽऽरक्षकेभ्यः वर्णदशकं वत्त्वा घटी- गुगापधि हस्तनिगरकर्षणपूर्व प्रतिमामणं पके, एवं मासयुगेन पष्टिं सौवर्णटशकान् प्रतिफमणार्थमेव प्रवदे । तसिगमवायखरूपं शात्या तुष्टेन नुपेण मुक्तः, परिधापिता, माग्यविशिष्य सन्मानिता । एवं प्रतिदिवसं श्रावफेण प्रतिमामणविषये गतनीयम्, मतिदिनतच्छत्स्यभावेप्यत्राष्टविनावधि नियमेन तत्कर्त्तव्यमेव । ननु गः श्रायफस्साभुर्या प्रतिफमणसूनार्थ नैव जानाति स कथं तेन फर्म क्षपयतीति चेत्, मैयम्, यतो मणिमन्त्री- पध्यादीनामचिन्त्यः प्रभाव इति हेतोः प्रतिमामणसूत्रमणाक्षरभवणेऽपि महान गुणः सम्पनीपयते, यथाहि- स्थविरा पुनस्य हंसस्य वुष्टाविष्टस्य निश्चेष्टस्य मानिफैस्त्यत्तस्य शोकार्तजनन्या मुहुर्मुहुहंस हंसेति पुत्र- नाममाणपू रानी नानाविलापकरणेन इंसेतिगारुडमनषीजाक्षरश्रवणादेव सर्वाङ्गविपषीजव्यपगमात् स सजीयभूय, तथा मतिमान्यादिना मन्त्ररूपसूत्राणां सम्यगर्थानयधारणेऽपि प्रतिमामकस्य कर्मक्षयस्स्यादेवेति भाषः । पुनः श्रीपर्युषणपर्वण्यन्यत् किं कर्त्तव्यमित्याशङ्कायामाह- "सामायिकं च समभावमरौ च मित्रे, निश्शेपकर्मविपमुक्त्यहिमत्रकल्पम् । सायद्ययोगपरिहारदृढप्रतिज्ञं, कार्य त्रिधा परशुचन्दनकल्पवृत्त्या ॥३॥ व्याक्षिप्त- चिचेनथ पकेणापि प्रतिक्रम- णमवश्य कर्त्तव्य- मित्यत्र. दिछीस्था श्राद्ध पान्तः। -- ·श्रीपयुंपण- पर्वकल्प- लतायां ॥१२॥ सामायि- कमप्यत्र पर्वणि कर्त्तव्यमि- स्युपदेशः। सामायिक कृते आवकस्तत्राशुभयोगरहिततया श्रमण इच यहुतंरकर्मनिर्जरको भवतीति हेतोस्सामायिक पहुशः कुर्यात्, किञ्च जीवः प्रमादयहुलः तदाँश्चैकान्तेनाशुभपन्धक एवेति तत्परिजिहीर्पया बहुवारं सामा- पिकं कुर्यात् । तदुक्तं नियुक्तिकृता- "सामाइअम्मि उ कए समणो इव सावओ हवइ जम्हा । एएण कारणेणं, बहुसो सामाइयं कुजा ।।१।। जीवो पमाययहुलो, यहुसोऽवि य यहुविहेसु अत्थेसु । एएण कारणेणं, यहुसो सामाइयं कुजा ॥२॥” इति ॥ ननु सामायिके कृते तत्र सुश्राद्धः किं कुर्यात् किश्च ध्यायेदिति चेत्, उच्यते- "तम्भिकए वा पढइ, पोत्थयं वा वाएइ धम्मज्झाणं वा झियायइ,जहा एए, साहुगुणा अहं न समत्थो धारेउं ॥३॥" (तो उम्मुफमणिसुवपणो पढंतोपोत्थगं या वायंतो।धम्मज्झाणं झियायति, जहा एते साहुगुणा अहं मंदभग्गो असमत्यो त्ति) इत्यार्पवचनात् सामायिक ज्ञानाभ्यासं कुर्यात् धर्मध्यानं वा ध्यायेत् । यद्वा सामायिके- १ सामायिक तु शते थमण इव श्रावको भवति यस्मात् । पतेन कारणेन यहुशस्सामायिकं कुर्यात् ॥१॥ जीयः प्रमादयदुलो यहुशोऽपि च बहुविधेप्यर्थेषु । एतेन कारणेन बहुशस्सामायिकं कुर्यात् ॥ २॥ २ तस्मिन् कृते पठति पुस्तकं वा वाचयति । धर्मध्यानं वा ध्यायति यथैतान साधुगुणानहं न समर्थो धारयितुम् ॥ ३॥ (तत उन्मुक्तमणिमुपर्णः पठन पुस्तकं वा वाचयन धर्मध्यानं ध्यायति यथतेषु साधुगुणेष्वहं मन्दभाग्योऽसमर्थ इति) ·"निणसासणस्स सारो, पउदसपुपाण जो समुद्धारो । जस्स मणे नवकारो, संसारो तस्स किं कुणइ ॥१॥" इत्येयं चतुर्दशपूर्पसारभूतं नमस्कारमन्नं समरेत् । ननु नमस्कारमन्त्रगुणने किं फलमिति चेत्, सिद्धान्त- गाथाभिरुच्यते- "नवकार इया अक्खर, पायं फेठेइ सत्त अपराई । पन्नासं च पएणं, पच सयाई समग्गेणं ॥१॥ जो गुण लक्ग्यमेगं, पूएइ विहीइ जिणनमुपारं । तित्थयरनामगोज, सो पंधर नत्थि संदेहो ॥२॥ अटेच य अहसया, असहस्संच अट्ट कोडीओ।जो गुणइ अट्ट लक्खे, सोतइअभवे लहइ सिद्धिं॥३॥” इति ॥ सामायिके नमस्कारानानुपूर्वी वा गुणयेत्, तत्फलं चैवमुरं- "ज छम्मासिअपरिसिअ-तवेण तिघेण सिंज्झए पावं । नमुपारअणणुपुपी-गुणणेण तयं खणद्धेण॥१॥ इति तथा दुष्कृतगहणं सुकृतानुमोवनोत्थं फुर्यात् सामायिके- १ जिनशासनस्य सारसतुर्यशपूर्याणां यस्समुशार । यस्य मनसि नमस्कारः संसारस्तस्य किं करोति ? ॥१॥ २ नमस्कार एफाक्षरेण पापं स्फेठयति ससाऽतराणि । पञ्चाशय पदेन पञ्चशतानि समप्रेण ॥१॥ यो गुणयति लक्षमेकं पूजयति विधिना जिननमस्फारम् । तीर्थकरनामगोत्रं स याति नाऽस्ति सन्देहः ॥२॥ अयि चाऽएशतान्यष्टसहसं चाऽएफोटी।यो गुणयस्यष्टलक्षं स गुतीयभषे लभते सिग्रिम् ॥३॥ ३ यत् पाण्मासिफपार्षिफतपसा तीण क्षीयते पापम् । नमस्कारानापूधगुणनेन तत् क्षणार्धन ॥१॥ सामायिके नमस्कार- मत्रसरणं नमस्कारा: नानुपूर्वी- गुणनंग कर्तव्य मित्यस्य च निल- पणम् । घु.ल.३ ·श्रीपर्युपण- पवकल्प- लवायां सामायिक दुष्कृतगह- ण-सुकृता- नुमोदन- गृहचिन्ता- त्यागोप- देशः। ॥ १३॥ "जं मणययकाएहि, कयकारिअअणुमईहि आयरिअं| धम्मविरुद्धमसुद्धं, सचं गरिहामि तं पावं ॥१॥ अहवासघं चिअची-परायवयणाणुसारि जं सुकयो कालत्तए वितिविहं (विहि), अणुमोएमोतयंसबं॥शा इति "अन्न घरे नत्थि घयं, हिंगु लोणं च इंधणं नत्थि । जाया य अज तरुणी, कल्ले कह होहि य कुटुंबं? ॥१॥" इत्येवं न तु गृहकार्य विविधं विचिन्तयेत्, यदुक्तं- "सामाइयम्मि य कए, गिहकजं जो विचिंतए मूढो । अद्दवसहोवगओ, निरत्ययं तस्स सामइयं ॥१॥” इति पुनरत्र कर्तव्यान्तरमाह- सर्वैरथाब्दिकप्रतिक्रमणे विधेया, सरक्षामणाकरणतो मिथ आत्मशुद्धिः। मिथ्याऽस्तु पूर्वकृतदुष्कृतमत्र सर्व, द्राग मे शिवैकमनसेति विभावनीयम् ॥ ४ ॥ "जो उपसमइ तस्स अत्थि आराहणा, जो उ न उवसमइ तस्स नत्थि आराहणा, तम्हा अप्पणा. चेच १ यन्मनोवचम्कायैः रुतकारितानुमतिभिराचरितम् । धर्मविरुद्धमशुद्धं सर्व गर्हामि तत् पापम् ॥ १॥ यथया सर्वमेव पीतरागवचनानुसारि यत् मुरुतम् । फालत्रयेऽपि निविध(विहित)मनुमोदयामस्तत् सर्वम् ॥२॥ २ अघ गृहे नाऽस्ति घृतं हिङ्गु लवणं चेन्धनं नाऽस्ति । जाया चाऽद्य तरुणी कल्ये कथं भविष्यति च कुटुम्बम् ॥१॥ ३ सामायिके च रुते गृहकार्य यो विचिन्तयति मूढः । आर्चयशाचौपगतो निरर्थकं तस्य सामायिकम् ॥१॥ ४ य उपशमयति तस्याऽस्त्याराधना, यस्तु नोपशमयति तस्य नाऽस्त्याराधना, तस्मादात्मना चैवोपशमितव्यम् । प सांवत्सरि- कप्रतिक्रम- णे मिथः क्षमापना करणा- धिकार:

·उपसमिय” इति प्रभुवचनामृताभिपित्तस्सन् परे क्षमयन्ति वा न वा, तथापि खयमाराधकतामास्यर्थमत्र क्षमयेदेव परान् मायिकानपि । ननु निर्मायया सर्वजीवक्षमणया जीवः किं जनयतीति चेत्, क्षमणया चित्त- मसादं जनयति, चित्तप्रसादमुपगतो जीवः सर्वप्राणभूतजीवसत्त्वेपु परहितचिन्तात्मकमैत्रीभावमुत्पादयति, तं चोपगतोजीवो रागद्वेषापगमरूपभावविशुद्धिं कृत्वा निर्भयो भवति, अशेपभयहेत्वभावात्,तेन च मुक्तिरिति। अथ त्रिभुवनगुरोरर्हत्मभोस्लानादिकमपि खात्मनिर्मलकरणभावनया श्राद्धन कर्त्तव्यमत्रेत्याह- स्नानं वरप्रशमकृद् भवभिजिनानां, माङ्गल्यकृत् सुरगिरौ सुरवद् विधाय । अङ्गाग्रभावविभिदा प्रवरा जिनार्चा, स्वर्गापवर्गजननी विधिना विधेया ॥५॥ चैत्यगृहादौ एकान्तमयतः परित्यक्तान्यकर्त्तव्यः प्रवर्द्धमानातितीव्रतरशुभपरिणामो भत्तयतिशयान्मुदनुप- रिपूर्णलोचनो रोमान्चितवपुरनादौ संसारेऽतिदुर्लभमिदं सकलकल्याणैककारणमधाकृतचिन्तामणिकल्पद्रुमं भगवत्लानं कश्चिदवाप्तं नातः परं कृत्यमस्तीत्यनेनात्मानं कृतार्थमभिमन्यमानो भुवनगुरौ विनिवेशि- तनयनमानसश्नाद्धः स्वयमेकाकी परिवारयुतो वा विविधभस्या मेरुशृङ्गसुरकृतलानानुकारि लानं सर्वोप- धिघनसारपुस्मृणादिमिश्रजलेन कुर्यात् । जलाभिषेककाले च- "चालत्तणमि सामिय!, सुमेरुसिहरम्मि कणयकलसेहिं । तियसासुरेहिं पहविओ, ते धन्ना जेहिं दिट्ठोऽसि ॥१॥ १ यालत्ये सामिन् ! सुमेरुशिखरे कनककलशैः । त्रिदशासुरैस्मपितस्ते धन्या यैर्दष्टोऽसि ॥१॥ जिननावान अधिकार: जिनामिपे- कमाहात्म्यं जिनपूजा- फलं तत्क- र्तव्योप- देशव।

·श्रीपर्युपण- पर्वकल्प- लताया अङ्गाग्रभा- वपूजाधि- कारः। ॥१४॥ इति भावनां भावयेत् । लात्रपूर्वक पूजाकरणमिति तदनु अङ्गाग्रभावभेदत्रयवती पूजा इहलोकपरलोक- विशिष्टफलाशंसां विनैव मोक्षफलेच्छया मतिमता कार्या, तथैव महाफलत्वात्, सापि विशिष्टतरसाधनैः कर्तव्या, तथैव भावविशुद्धिभावात् । यदुक्तं- "पवरेहिं साहणेहिं, पायं भावो वि जायए पवरो। न य अन्नो उवओगो, एएसिसयाण लट्ठयरो॥१॥” इति॥ पूजासामग्र्यभावे जिनदर्शनं त्ववश्यमेव कर्त्तव्यं, तस्यापि सम्यग्दर्शनप्राप्तिहेतुत्वात्, आर्द्रकुमारवत्, तथाहि-देशे समृद्धे मगधे कुटुम्वी, सामायिको बन्धुमतीप्रियायुक । श्रुत्वा सुधर्म गुरुधर्मघोप-सूर्यन्तिके प्रबजितो विरक्तः॥१॥ खाचारनिष्ठो विहरत्यपूर्व-प्रेम्णा सुगीतार्थमुनीन्द्रयुक्तः। सदा सदाचाररता च साऽपि, सुशीलसाध्वीसमुदाययुक्ता ॥२॥ अर्थकदा तां श्रमणी ग्रहीतुं, भिक्षामटन्तीमवलोक्य तस्याम् । कर्मोदयात्पूर्वरतस्मृतेस्स, व्यामोहितः कर्मगतिर्हि चिना ॥३॥ १ प्रवरैस्साधनः प्रायो भावोऽपि जायते प्रवरः । न चान्य उपयोग एतेषां सतां लपतरः॥१॥ (प्रवरैः साधनैः प्रायो भावोऽपि जायते प्रयरः प्रधानः, न चाऽन्यः जिनपतिपूजातोऽन्यः, उपयोग एतेषां प्रवरसाधनानां, सतां विद्यमानानां, लप्टतरः प्रधानतर इत्यर्थः।) ~ जिनदर्शनं. सम्यग्दर्श- नहेतुरित्य: त्रानेकुमार दृष्टान्तः। ८. ॥१४॥ - ·फपिफर्ण श्रमणी तवा तां, संश्रुत्य वार्ता बतरक्षणोत्का। सा चिन्तयामास विदेशगत्री, स्यां चेत्तधाप्यस्य न मोहमुक्तिः॥४॥ शीघं विधायाऽनशनं मृतिम-ऽस्तु मा कभि प्रतभगवुद्धिः। निधित्य पैवं गलपाशिकां सा, कृत्वा मृतोमानशना ययी चाम् ॥५॥ श्रुत्वातिसंवेगपरो मृतां तां, महानतोच्छेद इतो न तस्याः। मासः स मे किं मम जीवनेन, धिङ्क मां ततयाजशनं करोमि ॥६॥ इत्थं विचिन्त्याऽनभिधाय सूरी-मायाव्यनालोचितपापकर्मा । यताखिलाहारविधिस्यबुद्धया, खगं गतस्सोऽनशनं विधाय ॥७॥ च्युत्या सुरायुः क्षयतस्खपूर्व-जन्मात्तंचारित्रविराधनातः। स आर्द्रदेशार्द्रपुरे बनायें, आर्द्राख्यभूपात्मज आर्द्रकोऽभूत् ॥ ८॥ खलीकतो पन्धुमती विषय, वसन्तपुर्या सुकुले विशुद्ध । श्रीदेवयत्तस्य धनावतीता, श्रीश्रीमतीनामसुताऽध जज्ञे ॥९॥ श्रीणिकेशाय तदाऽऽद्भभूप, उपायनोपेतमहत्तमंचे। द्राफ मैपयद्राजगृहं सुप्रीत्यै, तं पृष्टयानाकुमार एवम् ॥ १० ॥ जिनमति- मादर्शनं स. म्यग्दर्शन हेतुरित्यत्र आद्रेकमार दृष्टान्ता। .

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवाया
॥१५॥
त्वया समं मजनकेन कस्य, राज्ञो महार्हो छुपहार एपः।
सुपेप्यते त्वजनकातिमित्र-श्रीश्रेणिकेशाय स इत्युवाच ।। ११ ॥
कुमार जचे तनयोऽस्ति कोऽपि, किं तस्य ! ओँ चेत्कथयाभिधां त्वम् ।
स आह नाम्नास्त्यभयः कुमार-स्तस्मै तु देयं मम प्राभृतं सत् ॥ १२ ॥
लिघत्यपूर्व त्वयि चाऽर्द्र एवं, श्राव्यं वचो मे प्रणयद्रुवीजम् ।
दूतो गृहीतोभयप्राभृतस्स, महत्तमो राजगृहं गतो द्राक् ॥ १३ ॥
श्रीश्रेणिकायाऽथ सुप्राभृतं तद्, दत्वा नृपाोक्तमुवाच प्रेम्णा ।
पुनाऽऽकमाभृतमर्पयित्वा-ऽभयाय सत्पीतिवचोऽवदत्सः॥१४॥
आसन्नसिद्धिर्भविकोऽयमाद्री, विचार्य चैवं परिणामबुद्ध्या ।
युगादिनाथप्रतिमामिपेण, सम्यक्त्वरत्नं किल प्रापयामि ॥१५॥
विभाव्य चेत्थं प्रथमेशविम्य-युक्तां सुपेटामभयस्तु प्रैपीत् ।
मत्प्रेपितं माभृतमाकेणे-कान्ते विलोक्यं कथनीयमित्थम् ॥ १६ ॥
खीकृत्य गत्वाऽपुरं ददौ स, श्रीश्रेणिकमाभृतकं तु राज्ञे ।
दत्त्याऽऽद्रपुत्राप ततोऽभयेन, दत्तां सुपेटामथ चोक्तमूचे ॥ १७॥
जिनप्रति-
मादर्शनंस-
म्यग्दर्शन-
हेतुरित्यत्र
आद्रकुमार
दृष्टान्तः।-
॥१५॥

·नाभेयबिम्ब विजने निरूप्या-पुत्र जहाभरमूछितोऽभूत् । जातञ्च जातिस्मरणं भवञ्च, पूर्व स वेदेवमचिन्तयच ॥ १८॥ महोपकारं कृतवान् कुमारो-ऽभयः सुधर्मप्रतिबोधतो मे। . अद्यापि तदर्शनमेव नैव, जातं ममाऽभाग्यशिरोमणेवै ॥ १९॥ दध्यौ स चाऽऽस्सुरलोकभोगै-नाऽभूत्सुतृप्तिमम मानुपैः किम् । निस्सारभोगेर्नु भविष्यतीति, मिथ्या मतिम तदलं भोगैः ॥२०॥ निर्विपणभोगस्सुभटैश्च पञ्च-शत्या सुरुद्धोऽपि प्रपञ्च्य राज्ञः। गत्वाऽऽर्यदेशं विनिवारितोपि, देव्याऽग्रहीत् मोल्लसितस्स दीक्षाम् ॥ २१ ॥ आत्तव्रतो द्वादशवत्सरान्ते, भोगावलीकमभरोदयेन । स श्रीमतीकन्यकयानुरागाद्, वृतश्च भोगान विविधानभुङ्ग ॥ २२ ॥ कर्मोदयाद्वै पतितस्स भोग-भोग्यप्यभोगी हि विरक्तचित्तः। पुनर्गृहीत्वा रविसंख्यवा-न्ते संयम मोक्षमगादकर्मा ॥ २३ ॥ इत्थं मनुष्येन्द्रसुरेन्द्रवन्ध-जिनेन्द्रनाथप्रतिमार्चनादू चै । महोपकारो भविनां तु सिद्धि प्राप्त्याऽऽसूनोरिव चेति सिद्धम् ॥ २४ ॥ जिनप्रति- मादर्शनंस- म्यग्दर्शन- हेतुरित्यत्र आद्रकुमार- दृष्टान्तः।

·AAMA .. श्रीपर्युषण- पर्वकल्प- लवाया ॥१६॥ श्रीपर्युपणपर्वणि घनतरकर्मवनदाहे अग्युपमंतपोऽपि विशिष्टतरं कर्त्तव्यमित्याशयेनाह- ज्ञानी सुदृष्टिरपि कोऽपि तपो व्यपोह्य, मोक्षं गतो न च निहन्ति निकाचितं तत् । कर्मापि तेन विभुना शिवशर्महेता-वभ्यर्हितं गदितमित्यवगम्य विज्ञैः॥६॥ धृत्वाऽत्र धैर्यसुविवेकवरक्षमास्त्रं, जित्वा च मोहनृपमप्यमरोपसर्गे। कार्याऽष्टमादिविविधोगतपोविलोप-बुद्धिर्न सूर्ययशसेव शिवामिलापैः ॥ ७॥ युग्मम् अधिकतरतपाकरणशक्त्यभावेऽपि शल्यत्रयोन्मूलनं जन्मन्नयपावनमष्टमतपोऽवश्यमेव कर्त्तव्यम् , नाग- केतुवत्, तस्य महाफलकारित्वात्, उक्तं च- छम्मासियवरिसिअ-तवेण तिवेण कोडिवरिसेण। पावं झिजइ मुणिणो, अट्ठमणं तह पञ्जुसणे॥१॥ इति । तदपि धीरताक्षमाज्ञानाभ्यासपूर्वकं लोभारम्भविनिर्मुक्तमनिदानञ्च कर्त्तव्यम् , तथैव क्रियमाणस्याऽल्प- तपसोऽपि महाफलकारकत्वात् । उक्तं च- "जस्स धिई तस्स तवो,जस्स तवो तस्स सोग्गई सुलहा।जे अधितिमंतपुरिसा, तवोऽविखलु दुल्लहो तेसिं ॥१॥ १ यत् पाण्मासिफार्पिकतपसा तीवेण कोटिवर्पण । पापं क्षीयते मुनेरटमेन तथा पर्युपणे ॥१॥ २ यस्य धृतिस्तस्य तपो यस्य वपस्तस्य सद्गतिस्सुलभा । येऽधृतिमन्तः पुरुपास्तपोऽपि खलु दुर्लभं तेपाम् ॥ १॥ मोक्षकहेतु तपोत्र वि- शिष्टतरं कर्तव्यमेवे- त्यधिकार अष्टमादित- पोधृत्यादि- सहितमेव कर्तव्यमि- त्यधिकार ·'लोभारम्भविमुत्तं, खंतिपहाणं सनाणमनियाणं । अप्पंपि तवं निहणइ, कम्माई निकाइयाईपि ॥२२॥” इति ॥ तपस ऐहि- ऐहिककार्यसिद्धिरपि तपसा भवति । उक्तश्च- कफलसि- "अधिरंपि थिरं वंक-पि उजुअंदुल्लहंपि तह सुलह । दुस्सझंपि सुसज्झं, तवेण संपजए कजं ॥३॥” इति ॥ द्धिरपीतिव- तत्र खकुटुम्बादिनिवारणेऽपि देवाद्युपसर्गेऽपि च नैव तपो भोक्तव्यम्, श्रीसूर्ययशोवत् । र्णनम् तथाहि-"जह सवेसु दिणेसु, पालह किरिअंतओ हवइ लहूं। उपसर्गका- जं पुण तहा न सकह, तहवि हु पालिज पदिणं ॥१॥" लेपि नैव- श्रुत्वेति धर्म वनपक्षिणोऽपि, भक्ष्यं न गृह्णन्ति सुपर्वतिथ्याम् । तपस्त्याग- कथं मनुष्यो जिनधर्मवेत्ता-ऽऽहारं प्रकुर्याद्वरपर्वतिथ्याम् ॥१॥ धी कार्य- "संवेसु कालपवे-सु पसत्यो जिणमए हवइ जोगो। अहमिचउद्दसीसु अ, नियमेण हविन्न पोसहिओ ॥१॥" यशों- दृष्टान्तः। १ लोभारम्भविमुक्तं क्षान्तिप्रधान सशानमनिदानम् । अल्पमपि तपो निहन्ति कर्माणि निकाचितान्यपि ॥१॥ २ अस्थिरमपि स्थिरं वक्रमपि ऋजुकं दुर्लभमपि तथा सुलभम् । दुस्साध्यमपि सुसाध्यं तपसा सम्पद्यते कार्यम् ॥२॥ ३ यदि सर्वेषु दिनेषु पालयथ क्रियां ततो भवति लप्टम् । यत्पुनस्तथा न शक्नुथ तथापि पालयथ पर्वदिनम् ॥३॥ ४ सर्वेषु कालपर्वसु प्रशस्तो जिनमते भवति योगः। अष्टमीचतुर्दशीपु च नियमेन भवेत् पौपधिकः ॥ ४॥ त्यत्रं सूर्य-

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लवाया
॥१७॥
एवं युगादीशगिरं निशम्य, तपो विना न खजनुः प्रकुर्वे ।
व्यर्थ प्रमादादिति कार्यमेव, सुरोपसर्गेऽपि तपो मया वै ॥२॥
निश्चित्य चैवं सुदृढप्रतिज्ञो-ऽष्टमी तिथिं सूर्ययशा नृपोऽयम् ।
चतुर्दशी पौषधसुनतेन, चाऽऽराधयाञ्चक उदग्रभावात् ॥ ३॥
अर्हत्मभूक्तौ दृढभक्तियोग-माराधनां पर्वतिथेश्च दृष्ट्वा ।
अतिप्रसन्नो मघया दिवौक-स्सभास्थितस्तं प्रशशंस याढम् ॥ ४॥
श्रुत्वोर्वशी विस्मयमादधाना, न श्रद्दधे तद्वचनं कथञ्चित् ।
बतादवश्यं प्रतिपातयिष्ये, तं मेरुशृङ्गादिव गण्डशैलम् ॥५॥
इति प्रतिज्ञां हृदये निधाय, कराम्बुजे सम्परिगृथ वीणाम् ।
रम्भायुता भूपपरीक्षणार्थ, स्वर्गारिक्षतौ साऽवततार सद्यः॥६॥
नामेयनाथस्य विशालचेये-ऽयोध्यापुरीसन्निहिते तदैव ।
विमोहकृद्रुपमहो । विधाय, गातुं प्रवृत्ता खरमुर्छनाभिः ॥७॥
आगत्य चैत्यं नृपतिस्ससैन्यो, नत्वा जिनेन्द्रं स ततो निवृत्तः ।
मन्त्रिनिमे के कुत आगते स्तः?, प्रधानमित्थं लघु पृच्छति स्म ॥८॥
आपद्यपि
तपोदाढ्ये
विधेय-
मित्यत्र
श्रीसूर्य- .
यशोनृप-
दृष्टान्तः।
॥१७॥

·तृपोक्तिमाकर्य स तत्र गत्वा, के स्यो युवां चाथ विवाहिते किम् । अत्राऽऽगते चाऽऽशु किमर्थमित्थं, मन्त्रीश्वरस्ते लघु पृच्छति स्म ॥९॥ मयुक्तिमाकर्ण्य यभाप एका, मत्रीधराऽऽवां मणिचूडनान्नः । खः खेचरेन्द्रस्य सुते कुमायौं, वीणासु लीने च सदेत्यऽवेहि ॥ १० ॥ पिताऽतिखिन्नोऽतिसुयोग्यभत्र प्राप्त्या तदोवीतलपर्यटन्यौ। आज्ञात्यधीनं पतिमीक्षितुं खो, दरगागते दर्शनछद्मनाऽत्र ॥११॥ वाचं तु तस्याः सचिवो निशम्या-चर वां समं सूर्ययशोपेण । स्मरेण रत्या इव सङ्गमोऽहों, युष्मत्सुप्रीत्युत्तमपात्रमेपः ॥१२॥ जिनर्पभेशो युवयोः प्रसन्नो, भाग्योदयादेव वरस्स प्राप्तः। करिष्यति त्वद्विपरीततां ना-हमन्न साक्षीति न काऽपि चिन्ता ॥१३॥ खीकृत्य चेत्थं सचिवाग्रहात्ते, तदैव चैत्याहाहिरागते द्राक । ताभ्यां नृपः प्रेमरसैकमनो-ऽकरोच गान्धर्व विवाहमत्र ॥ १४ ॥ ताभ्यां समं भूपतिरेकदाऽथ, ययौ गवाक्षं भविताऽष्टमी श्वः । भोः 1.पौपधादावतिसावधाना, भवन्तु जाता शुभघोपणैवम् ॥ १५ ॥ आपद्यपि तपोदाये विधेय- मित्यन श्रीसूर्य- यशोनुप- दृष्टान्तः

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लवायां
॥१८॥
श्रुत्वा तदा तां किमजानतीव, प्रान्तोर्वशी सा समयं विदित्वा ।।
सम्पृच्छति मेशमहो! किमेतत् , संश्रूयते ! भूपतिराह तां द्राक् ॥ १६ ॥
विशेषतोऽहत्मभुणाष्टमीयं, चतुर्दशी च व्रतपोपधादौ ।
प्रोक्त सुधर्मेऽहंदुपासकानां, मोहोधनार्थं पुरि मन्नियोगात् ॥ १७ ॥
उद्घोप्यते पूर्वदिने सदाऽद्य, चतुर्दशी वो भवितेति घुष्टम् ।
श्रुत्वा नृपोक्तिं चतुरा प्रपञ्च, उर्वश्युवाचाऽऽशु सहासमित्थम् ॥ १८॥ युग्मम् ।।
मनुष्यजन्मोचतरच राज्यं, नूनं वयः कान्तमिदं वपुश्च ।
त्वया तपोभिः कथमेव कष्ट-डिम्ब्यते मुग्धतयेह राजन् ! ॥ १९ ॥
श्रुत्वा तदुक्तिं नृप इत्थमूचे, युवां कुलीने चतुरे सुते च ।
विद्याधरस्येति ममाऽद्य नष्टो, भ्रमो नु चण्डालसुताऽधमे स्थः॥२०॥
भवाब्धिनौश्रीजिनधर्मनिन्दा-कृजन्म धिग् वै युवयोः कुवुयोः।
निस्सारभोगाय युवामिवाजो, भूत्वाऽऽतनुं नैव तपस्त्यजामि.॥ २१ ॥
प्राहोर्वशी कोऽपि न तेऽत्र दोपो, भाग्यस्य मे यत् स्ववशं तदेशम् ।
मुफ्त्वा खतन्त्र: कुपतिश्रुतो हि, भ्रष्टा च शीलात्स्मरसौख्यतश्च ॥ २२ ॥
आपद्यपि
तपोदाढ्य
विधेय-
मित्यन
श्रीसूर्य-
यशोनृप-
दृष्टान्त।
॥१८॥

·आपद्यपि
तपोदाढ्य
विधेय-
मित्यत्र
श्रीसूर्य-
यशोनृप-
दृष्टान्त:
चितामृतिमऽस्त्विति तत्मलाप, श्रुत्वाह भूपो भज मा च दैन्यम् ।
राज्यं च लक्ष्मीमखिलां गृहाण, हठाग्रहं मुञ्च लघु प्रसीद ॥ २३ ॥
चेन्मन्यसे नैवमरं तथापि, पितामहोतं सुतपः कृतं यत् ।
पित्रा च मुक्त्वा तदहं सुपर्व, नीचात्मपुंवन्न मुधा नयामि ॥ २४ ॥
छिनत्तु शीर्ष शमनोऽस्तु बन्धो, द्राग यातु लक्ष्मीः प्रतिपन्नपूतौं ।
सतां गतिर्या:मम साऽस्तु नैतु, तथापि धर्मान्मम धीश्च दूरम् ॥ २५ ॥
श्रुत्वोर्वशी तत्पुनराह भूपं, क्रोधारुणाक्षी वितथं न कुर्वे ।
त्वदुक्तमित्येवमुरीकृत तत्, त्यजन्न किं लजस आसमध्ये ॥ २६ ॥.
श्रुत्वा तदुक्तिं निजगाद भूय-श्चिन्तैकमग्नो नृपतिस्तदैवम् ।
अन्यद्यथेष्ठं परिमार्गय त्वं, न पर्वमङ्गं मम कारय त्वम् ॥ २७ ॥
श्रुत्वोर्वशी ततनिश्चयार्थ, भूयोऽपि राजानमिदं यभाये।
न पर्वभङ्गं कुरुपे महीप !, जिनेन्द्रचैत्यं ननु पातय द्राक् ॥ २८ ॥
श्रुत्वेति मूर्छामगमन्महीन्द्रो, हाहेति नादः प्रवभूव तत्र ।
नृपोऽतिशीताम्बुनिषेचनेन, मठ्यादिना खस्थ उवाच चेत्थम् ॥ २९ ॥

·--
श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लवाया
आपद्यपि
तपोदाय
विधेय-
मित्यत्र
श्रीसूर्य-
यशोनृप-
दृष्टान्तः।
॥ १९॥
रेरेऽधमे। त्वं वितथं ब्रवीपि, पवित्रवंशे तव नैव जन्म ।
चाण्डालजाता कथमन्यथा हि, जिनेन्द्रचैत्योद्दलने नियोगः ॥३०॥
न चैत्यभङ्गं मनसाऽपि कुर्वे, प्रयाचतां यन्मनसेप्सितं ते।
सा माह छित्त्वा सुतशीर्पमीश!, त्वं देहि हस्ते स निशम्य चाऽऽह ॥ ३१॥
सुतो मदुत्थो हि ततो गृहीत्वा, प्रसीद मे मस्तकमित्वमुक्त्वा ।
जग्राह सोऽसिं स्वशिरोऽभिभेत्तुं, तावच देवीयलतः स कुण्ठः ॥ ३२॥
दृष्ट्वेन्दुमव्ये लवृद्धिवत्स, दृष्ट्वाऽस्य खङ्गं परिणामवृद्ध्या ।
गृह्णाति यं यं स्वमभावतस्तं, तं सा करोति स्म विकुण्ठितं द्राक् ॥ ३३ ॥
कुशाग्रबुद्धिः परमार्थवित् स, तथापि सत्त्यान्न मनाक चचाल
तदा स्वरूपं प्रविधाय देव्या-ववोचतां भूप! सदा जयेति ॥ ३४ ॥
युद्धादिवीरास्तु सहस्रशस्त्व-मेबैक ऊयी जिनधर्मवीरः।
जयाऽऽदिनाधान्वयशीतभानो !, चक्रीशवंशाम्बरतिग्मभानो ! ॥ ३५ ॥
यथा न मेरुश्वलति मवीर !, तथा न धर्मात्त्यमपीति यावत् ।
ते संस्तुतस्तावदुपाजगाम, स्वर्गात्सुरेन्द्रो विकिरन सुमानि ॥ ३६॥
॥१९॥

·भ्रष्टप्रतिज्ञेन्द्रनिरीक्षिता सोर्चशी सहासं कनके विशुद्ध। किं श्यामिका संलगतीति तस्य, गुणान् विशिष्पेन्द्रपुरो जगी द्राक ॥ ३७॥ ययौ स शमो मुफुटादि दत्त्वा, सुधीरथो सूर्ययशा नरेन्द्रः। सम्वुध्य पश्यन् मणिदर्पणे खं, दीक्षां गृहीत्वारमगाच्छिवं सः॥ ३८॥ आश्चर्यकृत्सूर्ययशश्चरित्रं, श्रुत्वा च धृत्वा हृदि सजना भोः । फुशाग्रबुद्ध्या परमार्थतत्त्वं, ज्ञात्वा भवन्तूप्रतपाभवीराः ॥ ३९ ॥ अनादिफर्मापहे श्रीपर्युषणपर्वणि न च खयं खकल्याणार्थं तपःकरणमात्रेण सन्तोष्टव्यं किन्तु- | "जे होति उत्तमनरा, धम्म सयमेव ते पयजति । मज्झिमपयई संचो-इया उ न कयाइ विजहन्ना" ॥१॥ इति महर्पिवचनं हृदयकमले धृत्वा धर्मे मध्यमपुरुपप्रेरणाकरणशीलेन- 'चोगई जो धम्मे, जीवं विविहेण फेणइ नएण । संसारचारयगयं, सो नणु कल्लाणमित्तो य ॥१॥ इत्येवंलक्षणकल्याणमित्रीभूयाज्ञजनान् तत्कल्याणार्थ प्रेमोत्पादकसुधामधुरया गिरा प्रोत्साह्य तैरपि तपा कारयितव्यमित्याशयेनाह- १ ये भवन्त्युत्तमनरा धर्म सयमेव ते प्रपद्यन्ते । मध्यमप्रकृतयः सञ्चोदितास्तु न कदाचिदपि जयन्याः॥१॥ २ चोदयति यो धर्म जीयं विविधेन फेनचिनयेन । संसारचारफगतं स ननु फल्याणमित्रं च ॥१॥ कल्याण- मित्रीभूया- ऽशनून सुघोक्त्या प्रोत्साह तैस्तपाक रयितव्य- मित्यधि- कार। .

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लताया
॥२०॥
भाग्याप्तपर्युषणपर्वणि सजना भोः!, सर्वप्रमादमवधूय तपः कुरुध्वम् ।
ना) विलम्ब इति प्रेरणतोऽज्ञपुंसः, प्रोत्साह्य तद्धितगिराऽत्र विधापयेज्ज्ञः॥८॥
न च तपाकर्तुः कदाचिदैवयोगात्तपःकाल एव मरणे प्रोत्साहयितुः पञ्चेन्द्रियघातकतया विराधकत्वं
स्यादिति वाच्यं, घातकपरिणामस्तस्य नेति शुभपरिणामेनाराधकत्वात्, तदेव वृद्धवादेन साध्वीदृष्टान्तेन
दशकालिकसूत्रटीकायां प्रोक्तं, तथाहि कयाचिदार्ययाऽसहिष्णुः कूरगडकमायःसंयतश्चातुर्मासिकादायुप-
वासं कारितः, स तदाराधनया मृत एव, ऋपिघातिकाऽहमित्युद्विग्ना सा तीर्थकरं पृच्छामीति गुणावर्जितदे-
पतया नीता श्रीसीमन्धरस्वामिसमीपं, पृष्टो भगवान अदुष्टचित्ताऽघातिकेत्यभिहितवानिति ।
ववसायफलं विहयो, विहवस्स फलं सुपत्तविणिओगो । तयभावे ववसाओ-विहवोऽवि अ दुग्गइनिमित्तं ॥१॥
इति महर्पिवचनामृतरसाखादैकलीनरुत्तमश्रावकैरसाधर्मिकसङ्घसुपात्रे नियुक्ता निजर्द्विः पुण्यर्द्धिर्भवतु, मा
च भवतु पापकायें नियुक्ता पापर्दिः, भोगविलासे च नियुक्ता भोगर्दुिर्गतिमदेति भावनापरैः कल्याणपर-
पराप्राप्त्यर्थ न तु कीाद्यर्थं वद्रव्यैस्साधर्मिकयात्सल्यमपि कर्त्तव्यमेवानेत्याशयेनाह-
कार्येष्टभोजनविभिन्नप्रभावनाये-राभ्वादिवन्निखिलसहसप्रेमभक्तिः ।
सो हि तीर्थकरपूजित इत्यतोऽनु, पूज्यस्य तस्य परिधापनिका प्रदेया ॥९॥
१ व्यवसायफलं विभयो विभवस्य फलं सुपाप्रविनियोगः । तदभावे व्यवसायो विभवोऽपि च दुर्गतिनिमित्तम् ॥१॥
तपाकर्तुस्त-
त्काल एवं
मरणे तत्प्रो-
साहयितु-
स्तदातदोः
प इत्यारा-
कोद्धारः।
द्रव्यसाघ-
र्मिकवात्स-
ल्यमप्यत्र
कर्तव्यमि-
त्युपदेशः।
॥२०॥

·अथ श्रीसम्पूजा प्रापफैः कथं कर्तव्येति चेत्, उच्यते- फलताम्बूलपासोभिभीजनैशन्दनैस्सुमैः । श्रीसाः पूजितो येन, तेन मारा जनुाफलम् ॥ १॥ गिनेन्द्रामापरो देयः, सुसाधो परो गुरुः । न सादपरं पुण्यं, क्षेत्रमस्ति जगत्रये ॥२॥ श्रीसाठभक्तिमाहात्म्यं, पणुं फैचिन शक्यते । आईदादिपदमाप्सि-र्यरया मुख्यफलं स्मृतम् ॥ ३॥ इत्याद्युपदेशामृतपानसक्तः प्रमोदमेकर्षण भाग्यवनिर्षिभवानुसारेण श्रीसद्यः पूजनीय आभूष्ठिवत्, तद्वत्तान्तो मत्कृतश्रीपर्युपणपर्चफल्पप्रभातोऽवसेयः । आदिपदावस्तुपालादिष्टत्तान्ता अपि ज्ञेया, तत्र यस्तुपालमन्नीश्वरसृत्तान्तस्त्येवम् , नागपुरात् साधुपूननिष्काशितश्रीशत्रुजयसो माण्डलिपुरासन्नं यावदा- गातस्तावत्सम्मुसमागत्य सावरविशशिपुरस्सरं धवलकमानीता, श्रीवस्तुपालोऽपि सम्मुखमगात्। सदस्य भूली पचनानुल्याद् यां यां दिशमनुधावति तत्र तत्र गच्छति मश्री। तदा तटस्थैर्भणितं मत्रीश! इतो रजा, इत इतः पादाववधार्यतां, मनिणोक्तं इथं रजः पुण्यैरेव स्मष्टुं लभ्यते, अनेन रजसा स्टप्टेन पापरजो दूरे नश्यति, यत उक्तम्- श्रीतीर्थपान्थरजसा विरजीभवन्ति, तीर्थेषु यम्भ्रमणतो न भवे भ्रमन्ति । द्रव्यव्ययादिह नराः स्थिरसम्पदः स्युः, पूज्या भवन्ति जगदीशमधार्चयन्तः ॥१॥ इति । विविधा श्रीराम- क्तिः कन- ज्वेत्यरस तत्फलस्सन निरूपणम् । श्रीसहभ- तो श्रीप- स्तुपाल- मबिह- धान्तः।

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लताया
.॥ २१ ॥
ततस्सङ्घपतिपूनडमत्रिणौ गादालिङ्गनप्रियालापौ संवृत्ती, सङ्घश्च सरस्तीरे स्थितः, अथ रात्री श्रीवस्तु-
पालश्चिन्तयति-
"कदा किल भविष्यन्ति, मद्गृहाङ्गणभूमयः। श्रीसद्धचरणाम्भोज-रजोराजीपवित्रिताः ॥१॥
इति चिन्तयता मन्त्रिणा प्रभाते जाते खयं गत्वा भोक्तुं निमश्रिते सझे खगृहं समागते श्रीवस्तुपालस्स-
पां पादप्रक्षालनं तिलकं च खयमेव करोति स, एवं जाती द्वौ प्रहरी, मन्त्री तु तथैवाऽनिर्विष्णः, तदा तेज:-
पालेन विज्ञप्तं देव ! अथ सङ्घ भक्तिमहं करिष्ये, यूयं तु भोजनं
कुरुत, अन्यथा
तापो भविष्यति, मत्रिणोक्तं
मैवं वद, पुण्यैरयमवसरो लभ्यते, तदा तं वृत्तान्तं ज्ञात्वा गुरुभिरपि कथितम्-
"यस्मिन् कुले यः पुरुषः प्रधान, स एव यत्नेन हि रक्षणीयः।
तसिन् विनटे हि कुलं विनष्टं, न नाभिभङ्गे त्वरका वहन्ति" ॥१॥ इति,
तदनु मन्त्रिणाप्येकं काव्यं लिखित्वा गुरुभ्यः प्रेषितम्-
"अब मे फलवती पितुराशा, मातुराशिपि शिखाऽङ्कुरिताऽद्य ।
यद् युगादिजिनयानिकलोकं, पूजयाम्यहमशेपमखिन्ना" ॥१॥
तदा गुरयोऽपि मौनमाश्रिताः, इत्येवं वस्तुपालवदन्पैरपि श्रीसङ्घभक्तिः कर्त्तव्या, विशेषशक्त्यभावेऽपि यथा-
शक्ति पूगीफलादिमभावनां कृत्वापि सङ्घा कृत्यं भक्त्या सत्यापनीयम् , निस्वस्य तावदपि महाफलं, यतः-
थीसङ्कम-
कौ थीव-
स्तुपाल:
मबिह
टान्तः।
॥ २१ ॥

·* .. भावसाध.. मिकवात्स- ल्यमप्यत्र कर्तव्य मित्यधि- "सम्पत्ती नियमः शक्ती, सहनं यौवने व्रतं । दारिद्रये दानमप्यल्पं, महालाभाय जायते" ॥१॥ अन्यत् किं कर्तव्यमित्याशङ्कायामाह- अर्हत्क्रियानिरतचित्त उपासकोऽपि, सुस्मारणादिकरणेन प्रमत्तकेषु । सार्मिकेषु तदपूर्वहिताय भाव-वात्सल्यमईदुदितं हृदयेन कुर्यात् ॥ १० ॥ आयकेणापि धर्मकार्य प्रमाद्यतां सारणादिकरणेनाप्रमादभावोत्पादनलक्षणभाववात्सल्यमपि कर्त्तव्यम् । तदुक्तम्- "सारणा चारणा चेव, चोयणा पडिचोषणा | सावएणावि दायबा, सावयस्स हियद्वया ॥१॥” इति ॥ विस्मृतस्य धर्मकृत्यस्य ज्ञापनं स्मारणा, तथा कुसंसर्गाद्यकृत्यस्य निषेधनं वारणा, एतयोश्च सततं क्रिय- माणयोर्हि कस्यचित्ममादबहुलस्य नियमस्खलितादौ युक्तं किं श्राद्धकुलोत्पन्नस्य तवेत्थं प्रवर्तितुमित्यादिवाक्यः सोपालम्भं प्रेरणं चोदना, तथा तत्रैवासकृत्स्खलितादौ धिक ते जन्मेत्यादिनिष्ठुरचाक्पैर्गादतरप्रेरणा प्रतिचो- दनेति । सारणादी कृते कस्यचिदज्ञस्य रोपस्स्यात्, स्मारणादिकं विपमियोद्वेगकृय स्यात् , नच तथाप्युपेक्षि- तव्यं, किन्त्वनुग्रहबुद्ध्या हितभापया प्रेरयितव्यमेव धर्मकर्मण्यहर्निशमिति ॥ १० ॥ १ सारणा धारणा चैव चोदना प्रतिचोदना । श्रावकेणाऽपि दातव्या थावकस्य हितार्थम् (हितेच्छया)॥१॥ कारा श्रावकेणा- पिसारणा दिकं कर्च- व्यमित्य- धिकारः।

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवाया
॥२२॥
अथ कुलीनानां धर्म विपीदतां श्रावकाणामुपदेशदानादिप्रकारेण स्थैर्यारोपणं कुर्यात्, आपन्निमग्नानां च
खधनव्ययेनाभ्युद्धरणमन्तरायदोपाच विभवक्षयेऽमृतदृष्ट्या पुनर्ग्रहणाऽनिच्छया खधनार्पणेन व्यापारनि-
योजनेन च पुनः पूर्वभूमिकामापणं कृत्वा धर्मकार्यनियोजनच कुर्यादित्याशयेनाह-
दोस्स्थ्याजिनाध्वपततो दृढयेत् कुलीनान् , धर्मे धनार्पणसुधोक्तिसुप्रेरणेन ।
व्यापारयोजनत आत्मसदृङ्महेभ्यान् , कृत्वाऽऽशु धर्मवरकर्मणि योजयेद् वा ॥ ११ ॥
ननु श्रापकाणां तथाविधधर्मदाय केनापि कारितमिति चेत्, कारितमित्युच्यते, यथा सुरगिरी साधुजगत्सिंहेन
घिरापद्रे श्रीश्रीमालाऽऽभूसङ्घपतिना च त्रिशतपष्टिसाधर्मिकाः खराशिव्यवसायकारणेनात्मसदृक्षा महेभ्याः
कृताः, प्रतिवर्ष प्रतिदिनमेकैकस्मिन् तद्गेहे द्वासप्ततिटङ्कसहस्रव्ययेन साधर्मिकवात्सल्यं च कारितम् ।
अथ शासनोन्नतेस्तीर्धकृत्यादिफलजनकत्वात्तामपि कृत्वा सुश्रावस्खद्रव्यमव्ययं कुर्यादित्याह-
मिथ्यात्विनां शिवपथोन्मुखभावकी, श्रीशासनोन्नतिमपूर्वमहोत्सवाद्यैः ।
कृत्वाऽहतो बहुधनैस्खधनं शिवार्थी, कुर्यात्समुद्र उदविन्दुवव्ययं द्राक् ॥ १२ ॥
केचन भद्रिकजीवा विशिष्टौदार्यशालिभिश्श्रावकैः कृतामनेकविधां शासनोन्नतिं दृष्ट्वाऽयमपि जैनेन्द्रधर्म-
श्शोभनतर इत्येवं जैनधर्मश्लाघां कुर्वाणा मध्यस्थभावं प्रदर्शयन्तो मार्गानुसारिणो भवन्ति, केचिच लघु-
जिनाध्व-
पततामुप-
देशदान-
खधनदा-
नादिना
धर्म स्थैर्य
कर्तव्यमि-
त्यधिकार
महोत्सवा-
धैश्शासनो-
न्मतिविधा-
नेन स्वधन-
साफल्या-
धिकारः।
॥२२॥

·चैत्यपरि- पाय्यादि- करणा- धिकार फर्माणस्सम्यग्दर्शनमपि प्रामुवन्तीति हेतोस्खद्रव्यैस्तां कृत्वाऽत्र खपरजन्मसाफल्यं कुर्याद्धनी श्राद्धः। उक्तः शाष्टके-"तत्तथा शोभनं दृष्ट्वा, साधु शासनमित्यदः । प्रपद्यन्ते तदैवैके, वीजमन्येऽस्य शोभनम् ॥१॥” इति । अत्र कल्याणरसैकपिपासूनां श्राद्धानां कर्तव्यान्तरमाह- चैत्यानुपूर्व्यखिलसाधुनतिस्सदानु-कम्पाख्यदानमतिमानसुपात्रदानम् । स्वाध्याय उत्तमतपखिसुभक्तिभावः, कार्या च धर्मवरजागरिका मुदाऽत्र ॥ १३ ॥ चैत्यानुपूर्वीति, उक्तञ्च- "चउविहसंघसंजुएहि-गीयवाइ यमुरहिनाएणं । धयधूवमहमहेणं, जिणं वंदेई परिवाडिए ॥ १॥” इति ॥ तत्फलं चैवम्- "पजोसणपधे जो-जिणं चंदेई चेइपरिवाडिए । सो लहई सुरलोए-इंदत्तं च तहा मणुअलोए ॥२॥" अखिलसाधुवन्दनैयावृत्त्यादिकैश्चात्र शासनशोभा कर्त्तव्या, उक्तं च-. "तह पोसहसालाए-आगच्छेइ मुणिजणं च वंदेई । पभाषणसासणसोहा कायघा सम्मदिट्ठीहिं ॥१॥ १ चतुर्विधसत्संयुक्तैर्गीतयादिनसुरमिनादेन । ध्यजधूपमहमहेन जिनं चन्दते परिपाट्या ॥१॥ २ पर्युपणपर्वणि यो जिनं वन्दते चैत्यपरिपाट्या । स लभते सुरलोक इन्द्रत्वञ्च तथा मनुजलोके ॥१॥ ३ तथा पौषधशालायामागच्छति मुनिजनश वन्दते । प्रभावना शासनशोभा कर्तव्या सम्यग्दृष्टिभिः॥१॥ समस्तच. त्यसमग्र- मुनिवंदन- करणीय- त्वस्य त- त्फलस्वचा- धिकार .

·म
श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प
लवायां
॥ २३॥
'जो चंदइ भत्तीए, साहणं पज्जुवासणं च जो कुणइ । पजुसणपवागए, विमाणियत्तं च सो लहइ ॥२॥ इति॥
सुपात्रदानवदनुकम्पादानमपि जिनैरनिपिद्धत्वात् शासनप्रभावनाङ्गत्वाचात्र कर्तव्यम् । उक्तं च-
"सवेहिं जिणेहिं, दुजयजियरागदोसमोहेहिं । अणुकंपादाणं पुण, सड्डाणं न कहिपि पडिसिद्धं ॥१॥
नेव दारं पिहावेई मुंजमाणो सुसावओ । अणुकंपा जिणिंदेहि सवाणं न निवारिआ ॥२॥"
प्रत्युत देशनाद्वारेण राजप्रश्नीयोपाङ्ग्रे श्रीकेशिभगवतोपदिष्टम् , तथाहि-"मा णं तुमं पएसि? पुषिं रमणिज्जे
भवित्ता पच्छा अरमणिज्ने भविलासि” इत्यादि।
स्वाध्यायेऽपि यनः कर्तव्योऽत्र, असङ्ख्ययभवीयकर्मक्षयकारणत्वात् , उक्तं च-
"कम्ममसं(खि)खेजभवं खवेइ अणुसमयमेव उवउत्तो (आउत्तो)।
अन्नयरम्मि वि जोए सज्झायम्मि उ विसेसेणं ॥१॥
छदृहमदसमदुवालसेहिं अवहुस्सुयस्स जा सोही । तत्तो बहुतरिअगुणा हवइ जिमियस्स नाणिस्स ॥२॥” इति ।
१ यो वन्दते भक्त्या साधूनां पर्युपासनं च यः करोति । पर्युषणपर्वण्यागते वैमानिकत्वं च स लभते ॥२॥
२ सर्पर्जिनैर्जितदुर्जयरागद्वेपमोहः । अनुकम्पादानं पुनः श्राद्धानां न कस्सिन्नपि (सूने) प्रतिपिद्धम् ॥ १॥
नेव द्वारं पिधापयति भूशानः सुथावकः । अनुकम्पा जिनेन्द्रश्नाद्धानां न निवारिता ॥२॥
३ मा त्वं प्रदेशिन्पूर्व रमणीयो भूत्वा पश्चादरमणीयो भयेः॥
४ फर्माऽसंप्येयमवं क्षपयत्यनुसमयमेवोपयुक्तः । अन्यतरस्मिन्नपि योगे स्वाध्याये तु विशेपेण ॥१॥
पठाटमदशमद्वादशेरबहुश्रुतस्य या शोधिः । तसाद वहुतरगुणा भवति जिमितस्य शानिनः ॥२॥
अनुकम्पा-
सुपान-
दान-खा-
ध्याय-वै-
यावृत्य-
धर्मजाग-
रिकाकर-
णीयत्वा-
धिकारी
Y
॥ २३॥

·यावृत्त्येऽपि नैव सन्तोपः कर्त्तव्यः, अप्रतिपातिगुणत्वात्, उक्तं च- "यायचं निययं, करेह उत्तमगुणे घरंताणं । सर्व किर पडिवाई, वेयावचं अपडिवाई ॥१॥ पडिभग्गस्स मयस्स य, नासइ चरणं सुयं अगुणणाए । न उ चेयावचकयं, सुहोदयं नासए कम्म ॥२॥" कोऽहं, का मम जातिः को मे देवो गुरुश्थ, को मे धर्मः, का चावस्था, के चाभिग्रहा गृहीताः, किं मया सत्कृत्यं कृतं, किश्च शक्यमवशिष्टं तत्, धर्मे त्वरा गतिरिति शीघ्र तत्संपूर्णीकर्तव्यं प्रमादं परिहृत्य, काऽय तिथिः, कोऽद्य कल्याणकदिवसः, अत्र किं मया कर्तव्यं तप इत्यादिधर्मजागर्या प्रतियुद्धनानन्दकामदेवादिवद्धर्मजाग- रिका च कर्तव्या । ननु भक्तिभरोल्लसितरोमाञ्चन श्राद्धेनाऽत्र किमन्यत्कर्तव्यमिति जिज्ञासायामाह- देवाधिदेवविभुजीर्णगृहोद्धृति यः, कृत्वा सुनव्यमिव तत् खधनेन कुर्यात् । द्राक् कारयेदमृतवाग्वरनोदनेना-न्यैस्सोऽत्र पर्वणि भवाब्धित उद्धरेत् खम् ॥ १४ ॥ जीर्णचैत्यो- द्वार: कर्तः उक्तंच- "जिणभवणाई जे, उद्वरंति भत्तीइ सडियपडियाई । ते उद्धरंति अप्पं, भीमाओ भवसमुद्दाओ॥१॥” इति.। १ वैयावृत्त्यं नियतं फुरतोत्तमगुणान् धरताम् । सर्वे किल प्रतिपाति धैयावृत्त्यमप्रतिपाति ॥१॥ प्रतिभग्नस्य मृतस्य चा नश्यति चरणं श्रुतमगुणनया। न तु वैयावृत्यरतं शुभोदयं नश्यति कर्म ॥२॥ २ जिनभवनानि य उद्धरन्ति भच्या शदितपतितानि । त उद्धरत्यारमानं भीमाद्यसमुद्रात् ॥१॥ व्या कार- यितव्यचे- त्यस्य तत्फ- लस्य च.प्र. रूपणम्।

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लवायां
एतत्पर्व-
कृत्याभि-
लापास्तुत्य-
निन्दाका-
रिणोऽपि
धन्या,
कलिकाले-
ऽप्याराधने
स्वगः, त-
दिव्यौषधं भविनृभावगदप्रणाशे, पुण्यालिपर्युषणपर्वसुधर्मकृत्यम् ।
वाञ्छन्ति ये सुमनसा वचसा स्तुवन्ति, निन्दन्ति न त्रिकरणेन तु तेऽपि धन्याः ॥१५॥
प्रागात्तभूरिसुकृतोत्थसमाधिनैतत् , कुर्वन्ति ये त्रिकरणेन प्रफुल्लचित्ताः ।
शक्त्या जिनोक्तविधिना शिवकाझ्या तै-रेवोwधैः कल्लुपिताऽपि कलौ सुप्तता ॥ १६ ॥
सज्ज्ञानघोरसुतपोविविधक्रियात्म-नावा ह्यपारभवसिन्धुतितीर्पया ये।
आराधनामनघपर्युपणेऽत्र वयाँ, कुर्वन्ति यान्ति च कलावपि ते दिवं द्राक् ॥ १७ ॥
स्वर्गेऽपि शाश्वतजिनप्रतिमार्चनोत्काः, प्रासेऽथ पर्युपणपर्वणि सोत्सवं ते।
नन्दीश्वरेऽष्टदिवसावधि तीर्थराज-माराध्य भक्तिभरतस्सुरसा यन्ति ॥ १८ ॥
च्युत्वाऽऽहतोच्चकुलजातिभवास्ततस्ते, सज्ज्ञानदर्शनसुसंयममार्गमाप्य ।
आराध्य शुद्धमनसाऽत्र भवे भवाप्ट-मध्येऽथवा शिवशमक्षयमाप्नुवन्ति ॥ १९ ॥
॥२४॥
त्रापि तत-
श्युत्वा नृ-
भवेऽपि च
सद्धर्माप्तिः,
अन्ते मो-
क्षश्चेति
निरूपणम् ।
॥ २४॥

·स्याद्वाददर्शनसमुन्नतिवद्धकक्ष-श्रीनेमिसूरिसुकृपोक्तमिदं सुकृत्यम् । आराध्य शुद्धमनसा समहोत्सवं भो, भव्या! लभध्वमतुलं शिवधामसौख्यम् ॥ २०॥ श्रीपर्युपणीयसर्वधर्मकृत्येष्यहमहमिकया प्रवृत्तिं तन्वाना एतावतैव कृतकृयोऽहं नान्यत्साधयितव्यमव- शिष्टमित्येवं सन्तोपममन्यमाना श्रद्धायोगेन ये ज्ञानचरणेपु वैयावृत्त्यतपआदिपु च यथाशक्तिभावतः प्रव- र्तन्ते ते, ये चामवर्तमाना अपि धर्मानुष्ठानं भावतोऽभिलपन्ति खं च निन्दन्ति तत्कतारमनुमोदयन्ति तेऽपि चेह परन च कल्याणपरम्परामवामुवन्ति प्रभुदर्शनवरानुभावादित्यलं पल्लवितेन, विस्तारभीत्या नेह विस्तार्पत इति। धर्मकृत्य- प्रवर्तमा- नाभिलं- पत्वनिन्द कतत्कनु- मोदकानां फलप्रदर्श- नम् ।

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प
लवायां
प्रशस्ति।
॥ २५॥
॥ अथ प्रशस्तिः।।
संव्याप्तगोर्जगति भव्यकजप्रभूत्वे, श्रीसूर्यमण्डनजिनेश्वरपार्श्वभानो।
नित्योदयस्य वरसूर्यपुराधिपस्य, नव्यस्य तापरहिताऽमितगोः प्रभावात् ॥१॥
पारधरिजिनतीर्थसमुन्नतेवे, व्याप्तत्रिविष्टपप्रभावयशोभरस्य ।
श्रीवीरशासनतपाख्यसुगच्छसम्राट्-श्रीनेमिसूरिसुगुरोरतिप्रौढराज्ये ॥२॥
तत्पभृद्विजयदर्शनसूरिणा तत्-पीयूषवर्यकृपयाऽल्पधिया मयाऽपि ।
श्रीविफमाप्टनयनन्दहिमांशुवर्षे, चैत्रीयशुक्लदशमीतिथिशुक्रवारे ॥ ३ ॥
श्रीपर्वपर्युपणकल्पलतेयमर्हद्-धौंकसि व्यरचि सूर्यपुरेऽतिभव्ये।'
तत्मोक्तमुत्तमजनास्सुधिया विदित्वा, चाराध्य मुक्तिनिलयं द्रुतमामुवन्तु ॥४॥
चतुर्भिः कलापकम् ॥
मार्ग
यत्कित्रिदन विपये प्रमृतं प्रमादाद, मद्रिडणं तदखिलं कृपया क्षमध्वम् ।
पतन्तमसकृत्प्रहसन्यविज्ञाः, माज्ञास्समादधति तत्र गुणेक्षणा ये ॥५॥
श्रीसार्वतत्त्वरससङ्गतितस्सुवर्ण-भावं गते खगुरुहस्तकजार्पितेऽस्मिन् ।
क्षेत्रे सुवीजमिव वमृगुरोः प्रसादाद्, यत्नोऽत्र मे सफलतां कलयत्वजस्रम् ॥६॥

·परनाम्नी ॥ इति श्रीपर्युषणपर्वकल्पलताऽ- श्रीपर्युषणपर्वविंशिका ॥

·मूलश्लोकार
॥ श्रीपर्युपणकल्पलतामूलश्लोकाः ॥
आपासराष्टकसुपौषधमग्रचित्त-स्त्यक्ताश्रयैः प्रशमरुद्धकपायवर्गः।
श्रीकल्पसूत्रसविधिश्रवणकतान-राराधना जिनमतोन्नतिकाऽत्र कार्या ॥१॥
साधं कृपालुगुरुणा भयतारकेण, कार्य प्रतिक्रमणमात्मविशुद्धिकारि।
फालयं जिनपरोक्तशुभाशपेन, नित्यं प्रमादपरिहारत आहतेन ॥२॥
सामापिकं च समभावमरी च मित्रे, निश्शेषकर्मविपमुक्त्यहिमश्रकल्पम् ।।
सावतापोगपरिहारदृढप्रतिज्ञं, कार्य विधा परशुचन्दनकल्पवृत्या ॥३॥
सरधाऽऽब्दिकपतिक्रमणे विधेया, सत्क्षामणाकरणतो मिथ आत्मशुद्धिः।
मिध्याऽस्तु पूर्वकृतदुष्कृतमत्र सर्व, द्राग मे शिवैकमनसेति विभावनीयम् ॥४॥
खानं परमशमयभिजिनानां, माङ्गल्यकृत्सूरगिरी सुरवद् विधाय।
अनामभावविभिवा प्रवरा जिनार्चा, खर्गापवर्गजननी विधिना विधेया ॥५॥
शानी सुरष्टिरपि कोऽपि तपो व्यपोल, मोक्षं गतो न च निहन्ति निकाचितं तत् ।
कर्मापि तेन विभुना शिवसर्वहेता-वभ्पर्हितं गदितमित्यवगम्य विज्ञैः ॥ ६॥

·भीपर्परन-
सनापा
मूलश्लोका:
२७॥
घृत्वाऽच धैर्यमुविवेकवरक्षमात्रं, जित्वा च मोहनृपमप्यमरोपसर्गे।
कार्याश्ष्टमादिविविधोग्रतपोविलोप-युदिन सूर्ययशसेच शिवाभिलापैः॥७॥ युग्मम् ॥
भाग्याप्तपर्युपणपर्वणि सजना भोः, सर्वप्रमादमवधूय तपः कुरुध्वम् ।
नाही विलम्य इति प्रेरणतोजपुंसा, मोत्साब तद्धितगिराऽत्र विधापयेज्ज्ञः॥८॥
कार्पष्टभोजनविभिन्नप्रभावनाये-राभ्यादिवन्निखिलसङ्घसप्रेमभक्तिः।
सहोहि तीर्धकरपूजित इत्यतोऽनु, पूज्यस्य तस्य परिधापनिका प्रदेया ॥९॥
अईरिक्रयानिरतचित्त उपासकोऽपि, सुमारणादिकरणेन ममत्तकेषु ।
सापर्मिकेषु तदपूर्वहिताय भाव-वात्सल्पमईदुदितं हृदयेन कुर्यात् ॥१०॥
दौथ्याविनाध्यपततो दृदपेत् कुलीनान , धर्म धनार्पणमुधोतिसुप्रेरणेन ।
व्यापारयोजनत आत्मसमहेभ्यान, कृत्वाऽऽशु धर्मवरकर्मणि योजयेद् वा ॥ ११॥
मिष्यात्विनां शिवपयोन्मुखभावकी, श्रीशासनोन्नतिमपूर्वमहोत्सवाचैः।
कृत्याऽहेतो पशुधनस्थपनं शियार्थी, कुर्यात्समुद्र उदविन्दवदव्ययं द्राक ॥१२॥
पैत्यानुफेखिलसाधुनतिस्सवानु-कम्पालपदानमतिमानसुपात्रदानम् ।
स्वाप्पाप उत्तमतपखिसुभक्तिमाया, कार्या च धर्मवरजागरिका भुवाऽत्र ॥ १३ ॥
॥२७॥

·भूललोकार
...
देवाधिदेवषिमुजीर्णगृहोवृति यः, कृत्वा सुनष्यामिव तत्वधनेन कुर्यात् ।
प्राक कारयेदमृतवाग्वरनोवनेना न्यैस्सोऽत्र पर्वणि भवाम्धित उद्धरेत्खम् ॥ १४ ॥
दिव्योपचं भविभागप्रणाशे, पुण्यालिपर्युषणपर्वसुधर्मकृत्यम् ।
वायन्ति ये सुमनसा बसा स्तुवन्ति, निन्दन्ति न त्रिकरणेन तु तेऽपि धन्याः ॥१५॥
मागात्तभूरिस्कृतोत्यसमाधिनतर, कुर्वन्ति ये त्रिकरणेन प्रफुल्लचित्ताः।
शक्त्या जिनोक्तविधिना शिवकाझया तै-रेवोwधैः कलुषितापि कलौ सुपूता ॥ १६ ॥
सज्ज्ञानघोरसुतपोविविधक्रियात्म-नावा पपारभवसिन्धुतितीर्षया थे।
आराधनामनपर्युषणेऽत्र वर्या, कुर्वन्ति यान्ति च कलावपि ते दिवं द्राक ॥१७॥
खर्गेऽपि शाश्वत जिनमतिमार्चनोत्काः, प्रासेऽथ पर्युषणपर्वणि सोत्सवं ते।
नन्दीश्वरेष्टदिवसावधि तीर्थराज-माराध्य भक्तिभरतस्सुरस यन्ति ॥ १८॥
च्युत्याऽऽहंतोषकुलजातिभवास्ततस्ते, सज्ज्ञानवर्शनसुसंयममार्गमाप्य ।
आराध्य शूद्धमनसाऽत्र भवे भवाष्ट-मध्येऽथवा शिवशमक्षयमामुवन्ति ॥ १९॥
स्याद्वाददर्शनसमुन्नतिषद्धकक्ष-श्रीने मिसूरिसुकृपोक्तमिदं सुकृत्यम् ।
आराध्य शुद्धमनसा समहोत्सवं भो, भव्या ! लभध्वमतुलं शिवधामसौख्यम् ॥२०॥

·श्रीपर्युषण-
पर्वकल्प-
लताया
॥२८॥
॥ देवेन्द्रनरेन्द्रवृन्दवन्धयोगिध्येयानल्पलब्धिनिघानाय श्रीगौवमस्वामिने नमः ॥
प्रौढप्रभाव-तपागच्छसूरिसम्राट्-श्रीविजयनेमिसूरिसद्गुरुभ्यो नमः ।।
॥ विस्तरजिज्ञासुजनोपकृतये श्रीमदार्द्रकुमारचरित्रं मुनिजयानन्दविजयकृतम् ॥
श्रीवीरेशं रविमिव गवा विश्वविश्वप्रकाशं, नेमिं सूरि भविहितकर सूरिसम्राजमिज्यम् ।
सूरि न्यायागमकृतिवरं दर्शनाख्यं च नत्या, वयं वक्ष्ये गुरुसुकृपया चासूनोश्चरित्रम् ॥१॥
द्वीपेऽत्र जम्बो भरते समृद्धे, समुद्रतीरे यवनाख्यदेशः।
अस्त्याकं नाम पुरं समृद्धं, तत्राको नाम नृपो बभूव ॥१॥
तस्यार्द्रिका शीलगुणा सुराज्ञी, पुत्रस्तयोरार्द्रकुमारनामा।
.
गुणाग्रणीश्चाद्भुतलक्षणाढ्यः, कलाकलापः कलवा कलियः ॥२॥..
वत्सो महोक्षत्वमिव द्विपेन्द्र-भावं श्रयन् वा कलभस्तथैव ।
स यौवनं प्राप्य यदृच्छयैव, भोगाननेकान् वुमुजे कुमारः॥३॥
श्रीश्रेणिकेनास्य पभूव मैत्री, कुलक्रमात् प्रेमवरा च राज्ञः ।
श्रीश्रेणिका.माभृतमेकदाऽऽर्द्र-नृपाय.सम्पयदाशु प्रीत्यै ॥४॥
जिनपति-
मादर्शने
सम्यग्दर्श-
नोत्पत्ति-
रित्येत-
द्विपये
श्रीमदा-
कुमार-
चरित्रम्।
॥ २८॥

·मन्त्री तदादाय दिनैः कियद्भि-रगात् स तन्नाकपार्थिवेन.। ... सन्मानितो महालप्रश्नपूर्व, मुदा तदादाय स तुष्टुवे तम् ॥५॥ परस्परं मङ्गलवार्तया तौ, प्रहृष्टचित्तौ भवतस्म वाढम् । कश्रेणिकोऽसाविति तातपादं, स पृष्टयानाकुमार एवम् ॥६॥ राजोक्तवान् श्रेणिकनामधेयः, समागधानामधिपो विवेकी। कुलक्रमात् प्रेमनिबन्धनेयं, प्रीतिः सदा नौ परिवर्तते हि ॥७॥ श्रुत्वा पितुर्वाचमपृच्छदाों, मन्त्रीश्वरं तं वरहार्दभावात् । नृपस्य तस्याऽत्मभयोऽस्ति कोऽपि !, ऑ चेत्तदा ब्रूहि तदीयनाम ॥८॥ नाम्नाऽस्य पुत्रोऽस्त्यभयः कुमारो, बुद्ध्या गुरुस्सर्वकलानिधानः । इति प्रधानस्य वचो निशम्य, तमुक्तवानाफुमार इत्थम् ॥९॥ आज्ञा मदीयामनुगम्य भनिन् ।, त्वया प्रयातव्यमितोन्यथा नो। लेहद्रुवीजप्रतिमा मदीयां, निवेदयेईमभयाय शीघम् ॥१०॥ अथाऽन्यदा माभूतमार्द्रभूपो-ऽदात् श्रेणिकायासुतोऽप्ययच्छत् ।। सम्यक्त्वलाभार्थमिवाऽभयाय, श्रीमत्रिहस्तेन सुरनजातम् ॥ ११ ॥ जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पत्ति- रित्येत- द्विपये श्रीमदाद्र- कुमार- चरित्रम्।

·थीपर्युपग-
पफन्प-
ततायो
आर्द्रस्य भूपस्य वराज्ञयाऽऽशु, मन्त्री ययौ श्रेणिकभूपपार्श्वम् ।
श्रीश्रेणिकायाऽभयमश्रिणे च, तत्सोऽर्पयामास पृथक पृथग द्राक ॥ १२॥
लिहात्यसो यादमहो त्वपीशा-ऽभयं तदोवाच सुधागिरा सः।
श्रुत्वाऽभयो जैनमतातिविज्ञो, विचिन्तयामास हृदा तदैवम् ॥ १३ ॥
प्रामण्यधर्मस्य विराधनातो-नार्यपु जातोऽपि च योधियीजम् ।
पहुं सुयोग्योऽल्पभयो महात्मा, सौहाई मिच्छत्यधुना मयाऽऽसौ ॥१४॥
अहष्टकल्पाणसुदूरभव्या-ऽभव्यागिनां मां प्रति मैश्यभावः।
उदेति नो जातु ततोऽहमेनं, प्रवर्तये जैनसुधर्ममार्गे ॥ १५ ॥
उपायनव्याजत आदिदेव-मूर्ति सुपेट्यां विधिना निधाय ।
पत्वा च तालं स्वकमुद्रयाऽसौ, तां मुद्रयामास विधानविज्ञः ॥१६॥
इमां विलोक्पास्य भवेत्कदाचि-जातिस्मृतिस्तद्भवितेष्टसिद्धिः।
इतीय कालं असमीक्षमाणो-ऽभयस्तदोत्कण्ठित एव घासीत् ॥१७॥
आगतं निजमविणारं, सहागतं प्राभृतकं प्रभूतम् ।
समर्प राजा विससर्ज मित्रा द्रभूपसंदेशवचो गदित्वा ॥ १८॥
जिनप्रति-
मादर्शने
सम्यग्दर्श-
नोत्पत्ति-
रित्येत-
द्विषये
श्रीमंदा-
॥ २९॥
चरित्रम्।
॥ २९॥

·अथाभयस्तस्य करे निधाय, पेटी सुसत्कृत्य सुधागिराऽवक् । त्वया रहस्येव समर्पणीये-यं पेटिकाऽऽद्देशसुतार्द्रकाय ॥ १९॥ वाच्यं त्वया तस्य रहस्त्वयैवो-द्धाट्या तदन्तर्गतवस्तु यत्तत् । खयं विलोक्यं न परस्य कस्या-ऽपि दर्शनीयं खलु राजपुत्र ? ॥ २० ।। श्रुत्वाऽभयोक्तं स जनोऽभ्युपेत्या, ऽऽर्द्राख्ये पुरे भूपसभा समेत्य। तत्माभूतं चाऽपाय दत्त्वा, श्रीश्रेणिकेशोक्तवचस्तमूचे ॥ २१ ॥ रहः कुमाराय ददौ स पेटी, प्रोचेऽभयोक्तां गिरमिष्टबुद्धया । अथाऽऽकस्तां विजने सुपेटी-मुद्धादयामास महादरेण ॥ २२ ॥ दाग द्वादशेनोज्वलितां मनोज्ञां, तामार्पभीयां प्रतिमा विलोक्य । किमस्ति देहाभरणं हि किश्चि-दत्युत्तमं प्राभृतमागतं मे ॥ २३ ॥ किं मूर्ध्नि धार्य किमु कण्ठहार:, किं वा हृदीदं परिधेयमस्ति । पूर्व मया दृष्टमिदं फ चापि, न चाधुना मे स्मृतिमार्गमेति ॥ २४ ॥ इत्थं दृढं भावयतोऽस्य मूछा, जातिस्मृतेः कारणमध्यमाता। शैत्योपचारागतचेतनोऽसौ, पूर्व भवं वेद कुमार आर्द्रः ॥ २५ ॥ जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पत्ति- रित्येव- 'द्विषये श्रीमदाद्रे- फुमार- चरित्रम्।

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवायाँ
॥३०॥
इतोऽथ देशे मगघे तृतीये, भवे वसन्ताख्यपुरे कुटुम्बी। '.',
जातोऽस्म्यहं सामयिकाभिधाना, पत्नी च मे वन्धुमती वभूव ॥ २६ ॥
श्रीधर्मघोपाख्यकसरिपाचे, भाग्यात्तया सार्धमपूर्वधर्मम् ।
अश्रीपमस्मिन् क्षण एव बोधि-माप्तो गतश्चोग्रविरक्तभावम् ॥ २७॥
तदाऽऽत्तदीक्षस्सुगुरोः प्रियायुक, तेनैव सार्धं विहरन फ्रमेण। ;
अगच्छमेकं नगरं तदाऽऽगात्, सुशीलसाव्या सह साऽपि साध्वी ॥ २८ ॥
विलोक्य तांद्राडू मदनस्मृतेर्मे, मोहो महानाविरभूच तस्याम् ।
प्रवर्तिनी तत्परियुध्य सान्य, श्रीवन्धुमत्यै समुवाच वृत्तम् ॥ २९ ॥
सा चिन्तयामास विदेशगन्त्री, स्यां चेत्तथाप्यस्य न मोहमुक्तिः ।
अतः कृतोपानशना म्रियेऽहं, नो येन नौ शीलविखण्डनं स्यात् ॥ ३० ॥
एवं विचार्य व्रतरक्षणोन-भावा तदा साऽनशनं विधाय।
मृताऽमरत्वं लभते स श्रुत्वा, ऽहं तत्तदैवाऽकरवं विचारम् ॥ ३१ ॥
महानुभावा व्रतभङ्गभीत्या, जहावसून सा नियतं बताया।
अतः कृतं मेऽद्य कुजीवनेने-त्येवं विचिन्त्याऽनशनं त्वकार्पम् ॥ ३२॥
जिनपति-
मादर्शने
सम्यग्दर्श-
नोत्पत्ति
रित्येत-
द्विपये
श्रीमदा-
कुमार-
चरित्रम्।
॥३०॥

·जिनमति- मादर्शने सम्यग्दशे- नोत्पति- रित्येत- द्विषये श्रीमदा- .. विपद्य देवत्वमवाप्य तस्मा-च्युतोऽभवं चाईतधर्महीने । अनार्यदेशे प्रतियोधलाभो, जातस्सुभाग्यादभयप्रसादात् ॥ ३३ ॥ अद्यापि तदर्शनमेव नैव, जातं हहाऽभाग्यशिरोमणेमें। अतोऽनुमत्या पितुरप्रमत्तो, द्रुतं गमिष्यामि तमार्यदेशम् ॥ ३४ ॥ आर्द्रस्सदैवं विदधद्विचारं, प्रपूजयन् तां प्रतिमा सुभक्त्या । व्यज्ञापयत् खं पितरं कदापि, प्रेम्णाध सन्मिनविलोकनाशाम् ॥ ३५॥ पितर्मदीयं प्रियमित्रमेवा-भयः कुमारो मतिमान् वरीयान् । तदर्शनेच्छातिगरीयसी मे, तन्त्रानुमन्ता भव पूज्यपाद! ॥ ३६॥ श्रुत्वा नृपोऽवडून हि वत्स! तत्र, चिन्त्या पियासा भवता कदापि । इह स्थितस्यैव ममापि मैत्री, श्रीश्रेणिकेन प्रतिशोभते हि ॥ ३७॥ इत्थं खपित्रा प्रतिरुद्ध एवा-द्रो मित्रसंदर्शनकामुकोऽपि । .. ग्रावावरुद्धा तटिनीव गन्तुं, स्थातुं न चासौ मतिमान् शशाक ॥ ३८ यानेऽथ पाने शयनेऽशने च, व्यापारजातेऽहरहोऽभयं तम् । विचिन्तयन तां दिशमेव पश्यन् , तदेकदृष्टिस्स पभूव चा। ॥ ३९ ॥ चरित्रम्।

·श्रीपर्युपण- पर्वकल्प लतापा जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पत्ति- ॥३१॥ रित्येत- आशूर भवेत्स कीडग मगधाख्यदेशः, कीडग भवेत् राजगृहं पुरं तत् । को मुख्यमार्गोऽस्य कियच दूरं, पप्रच्छ पार्श्वस्थजनान् सदैव ॥ ४०॥ भूपोऽथ दध्यावनिवेद्य मह्यं, गच्छेत् कुमारोऽभयपार्श्वमाशु। इतीच सामन्तशतानि पश्चा-दिदेश रक्षाफरणाय तस्य ॥४१॥ आद्रोऽभयप्रेमवशोऽथ गन्तुं, निश्चित्य संवाहयते.स वाहान् । सामन्तकाः पृष्ठत एव वाजि-पृष्ठाधिरूढाः परिपालयन्ति ।। ४२॥ स प्रत्यहं कर्म करोति चेत्थं, गत्वा परावृत्य समेति नित्यम् । : विश्वास्य तानाकुमार यातोऽन्धितीरेऽश्चत एकदा सः॥ ४३ ॥ अनेकरतर्पभमूर्तियुक्तः, पूर्वाह्सङ्केतत एव तत्र । स्थितां समारुध तारं गतो द्रा-गुत्तीर्य भक्त्याऽभयमाऽऽनतस्सः ॥४४॥ मूत्ति ददौ तामभयाय सप्त-क्षेत्रेषु चोत्या सकलं धनं तत् । गृह्णाति याचन्मुनिवेपमेप, तावजगी शासनदेवता खे ।। ४५॥ यद्यप्यचाल्पं तव सत्त्वमस्ति, तथापि दीक्षाग्रहण न युक्तम् । अद्यापि भोगावलिकर्म तेऽस्ति, तद् भुझ्च पश्चाल्लघु दीक्षिपीठाः ॥ ३ ॥ द्विपये श्रीमदा- कुमार: चरित्रम्। . ॥३१॥ '..

·जिनप्रति मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पत्ति- रित्वेत- द्विषये श्रीमदा- तीर्थकराणामपि भोग्यकर्म, भोगं विना नैव लयं प्रयाति । ग्राह्यानु दीक्षा खककर्म भुक्त्वा, तदेव भोज्यं ननु जीयते यत् ॥४७॥ निवारितोऽप्याकुमार एवं, देवेन सत्त्वानगृहे स दीक्षाम् । न सत्त्ववन्तस्खमनीपितार्थात्, पश्चाद्वलन्ते विपमेऽपि मार्गे ॥४८॥ प्रत्येकबुद्धस्स मुनिः सुतीक्ष्णं, व्रतं समाराधयते दृढस्सन् । भ्रमन्नवन्पामगमद्वसन्त-पुरं च तस्थौ प्रतिमां विधाय ॥ ४९ ॥ श्रीदेवदत्तेभ्यधनावतीस्त्री-पुत्रीतयोपाजनि धन्धुमत्याः। व्युत्वाऽऽशु जीवस्त्रिदिवात्स नाम्ना, श्रीश्रीमती तत्र वसन्तपुर्याम् ॥ ५० ॥ क्रीडापरा देवकुलेऽथ पौर-कन्याभिरागात् सुपर्ति वरा सा। खखेष्टनाथं परिवत्रुरन्याः, साधुर्मयाऽसौ वृत इत्यवक् सा ॥५१॥ तदा सुरी साध्विति वाचमुक्त्वा, ववर्प रत्नानि जगजे चाशु । भीता मुनेः पादतले प्रलग्ना, श्रीश्रीमती सोऽथ मुनिः प्रदध्यौ ॥५२॥ इहोपसों मम चानुकूल, एवेति मत्वा कचनाप्यगच्छत् । अखामिकं राजधनं भवेदि-यादातुमुर्वीपतिरागतोऽत्र ॥५३॥ चरित्रम्।

·थीपर्युषण- पर्वकल्प- सताया जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पत्ति- ॥३२॥ खं तत् ग्रहीतुं सुभदा यतन्ते, तत्रैव तावत् ददृशुर्भुजङ्गान् ।। सा देवता तान् प्रजगाद खंत-दस्यै कुमा प्रददे मुदैवम् ॥ ५४॥ रदानि जग्राह पिता वरीतुं, कन्यार्थिनः केऽपि तदाऽऽययुाक् । श्रीश्रीमती साधुमहं वृतास्मि, नाऽन्यं वृणेऽतो वरमित्युवाच ॥ ५५ ॥ प्रगृह्णता तद्धनजातमित्या-नुमानितं किं भवता न तात!। सन्तः प्रजल्पन्ति सकृत् तथैव, कन्या सकृचैव तु दीयते वै ॥५६॥ श्रुत्वा च कन्यावचनं जगाद, पिता न चैकत्र स तिष्ठतीह । इतस्ततोऽसौ भ्रमरप्रकल्पो-अनुवासरं संपरिवंभ्रमीति ॥ ५७॥ ज्ञेयः कथं सोऽथ समागतोऽपि, मुनिन चिहं ननु विद्यतेऽस्य । जानामि चिहं भयपादलग्ना, तदीयमित्थं निजगाद याला ॥ ५८ ॥ आयान्ति वा यान्ति च येऽत्र पुर्या, सत्साधवस्तेभ्य इमां सुभिक्षाम् । ददेऽन्वहं तन्नियतं विधेहि, ज्ञास्यामि तस्मात्तमहं मुनीन्द्रम् ॥ ५९॥ अधान्वहं सा च तथा चकार, निरीक्षमाणा मुनिराजमेनम् । मुनेः पदार्ज नमति म नित्यं, तदीयचिहृक्षणकामुका सा ॥ १०॥ रित्येत- द्विपये श्रीमदा- चरित्रम्। M ·दिग्मूढगुंवत्स मुनिः कदाचित्, समांगतो द्वादशवत्सरान्ते।" स लक्षितो लक्षणकेन सम्यक, सा श्रीमती तं प्रजगाद नम्रा ॥ ११ ॥ देवालये त्वं च मया धृतोऽसि, वरस्स मे भाग्यवशादुपेतः। मुग्धां न मां नाथ! परित्यज त्वं, नो चेत्मवेक्ष्ये हुतभुमुखेऽहम् ॥ ६२॥ तदीयपित्रादिभिराग्रहेण, सोऽभ्यर्थितस्तद्वचनं च देव्याः। ससार तत्कर्मविनाशनाय, तां पर्यणैषीन्महतोत्सवेन ॥ ३३ ॥ खैरं तया सार्द्धमपूर्वभोगाद्, जज्ञे सुतो वृद्धिमियाय पत्नीं। मोचे पिये ते तनयस्सहायो, जातो ग्रहीष्येऽहमतोनु दीक्षाम् ॥ ६४ ॥ मनखिनी सा खसुतस्य. चाग्रे, तूलं समादाय च तकॅमेवम् । तत्कर्तनं प्रारभतान्यदाऽम्बां, पमच्छ पुत्रः किमिदं करोषि! ॥६५॥ दिदीक्षिपुस्त्वज्जनकोऽस्ति वत्स!, मजीवनं तेन विना कथं स्यात् । श्रुत्वेति मातुर्वचनं जगाद, बद्धाऽन्न तातं ननु रोधयिष्ये ॥ ६६ ॥ स तन्तुसूत्रेण पितुः क्रमाजा,-वावेष्ट्य प्रोचेम्ब ! गमिष्पत्ति की। पद्धो मया सोऽपि तदा विदध्यो, लेहानुवन्धोऽस्य विचित्ररूपः॥ ६७ ॥ जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पत्ति- रित्येत- द्विषये श्रीमदा- . चरित्रम्।

·श्रीपर्युषण- पर्वकल्प लतायो जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पति- रित्येत- द्विषये. श्रीमदा- ॥३३॥ तत्सूत्रसंख्यामितहायनानि, स्थातव्यमित्येव स निश्चिकाय । जातास्तदा द्वादश सूत्रबन्धाः, ततस्स्थितो द्वादश वत्सरान् सः॥६८॥ पूर्णप्रतिज्ञो रविसवयवा-न्ते स क्षपायां मनसा विदध्यो। पापात्मना पूर्वभवे हृदेव, भग्नं व्रतं तत्फलमीदृशं मे ॥ ६९॥ त्यक्ता मयैतद्भवकेऽपि दीक्षा, हतोमि हा किं भविता परत्र । अद्यापि दीक्षाग्रहणेन पापं, संशोधये तीव्रतपोऽग्निना तत् ॥७॥ मातरखपत्नीं तनयं वियोध्य, दीक्षां महात्मा जगृहे शिवार्थी । मार्ग मुनी राजगृहं प्रगच्छन्, सामन्ततत्पश्चशतीर्ददर्श ॥१॥ तान् चौर्यवृत्तीन् प्रतियोध्य भद्रान्, प्रव्राज्य वीरप्रभुवंदनार्थम् । तैस्सार्द्धमाद्रो मुनिपश्चचाल, गोशालकस्संमिलितश्च मार्गे ॥७२॥ अशेपकार्य नियतिहि हेतु-रित्येव गोशालमतं निरस्य । सपौरुपस्थापकयुक्तिवर्ग-रार्द्रश्चकाराशु निरुत्तरं तम् ॥७३॥ आदी मुनिद्रांक समुपाजगाम, श्रीहस्तिनस्तापसकस्य कुट्याम् । तमाश्रमस्याः करिणं निहत्य, कालं महान्तं गमयन्ति तेन ॥ ७४ ॥ चरित्रम्। .

·धान्यादिभोगाद् गजहिंसने तु; पापं लघीयो भवतीति बुद्ध्या । दुर्बुद्धयो मत्तमतगज हि, हन्तुं ववन्धुर्हततापसास्ते ॥ ७५ ॥ . पुण्यैकमूामुनेः प्रभावात्, सद्यो विशीर्णा घनशृङ्खलापि । योगत्रयेणातुलभक्तिभावात्, मुक्तो गजेन्द्रस्तमृर्षि ननाम ॥७६॥ करेण तत्पादयुगं स्पृशन स, स्थित्वा कियत्कालमरण्यमेव । जगाम चात्यद्भुतवृत्तमेतत्, दृष्ट्वा चमत्कारमवापुरेते ॥७७॥ प्रयोधिताश्चामहर्पिणा ते, श्रीवीरपाचे प्रहितास्तदेव । गत्वाथ दीक्षामलभन्त एते, प्रभोः पदाने विनयावनम्राः॥ ७८॥ श्रीश्रेणिको हस्तिविमोक्षणं द्राक, तत्तापसानां प्रतियोधनं च । श्रुत्वाऽभयेनाथ सहाभ्यगच्छद्, मुनेः पदाजं प्रणनाम भक्त्या ॥ ७९ ॥ बद्धाञ्जलिहस्तिविमोक्षणं तत्, पप्रच्छ राजा मुनिमाह तं सः । न दुष्करस्स द्विपपन्धमोक्षः, किन्त्वामसूत्रैर्मम बन्धमोक्षः॥८॥ आईपिराहाभयमन्त्रिणं मे, त्वं धर्मवन्धुः परमोपकारी । नाभेयमूर्तिः प्रहिता तदा नो, जातिस्मृतिस्स्यान्न तु मे कदाचित् ॥ ८१॥ जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पत्ति रित्येत- -द्विषये श्रीमदा- -कुमार चरित्रम्।

·--- भीपर्युषण- पर्वकल्प- लतायां ॥३४॥ अनार्यतापङ्कतले निमग्न-स्त्वयोद्धृतोऽहं करुणापरेण । तव प्रसादात्ममुधर्ममाप्य, प्राप्तस्सुचारित्रतपांसि पन्धो ॥ ८२॥ स श्रेणिकस्तं विधिवद्विनम्या-5भयोऽपि सद्यः खपुरं गतौ तौ। आराध्य मोक्षकनिदानरत्न-नयं ययावामुनिश्शिवं द्राक् ॥ ८३ ॥ इति विमलचरित्रं श्रीमुनेरार्द्रकस्य, सरति पठति भक्त्या भावनातोऽतिविज्ञः । दुरिततिमिरजालं द्राङ् निरस्यातिदीप्तं, त्रिभुवनसकलार्थज्ञानरत्नं समेति ॥ ४ ॥ ॥ अथ विस्तरजिज्ञासुजनोपकृतये श्रीसूर्ययशोनृपचरित्रं गद्यमयं मुनिजयानन्दविजयकृतम् ॥ श्रीमपमदेवभगवश्यवनजन्मादिकल्याणकभूमित्वेन तीर्थभूताऽत एव भविनां सम्यग्दर्शनमल्यविधा- यिनी चैत्यशिरस्संस्थस्फटिकरदाकुम्भकिरणैरतीन्दुकिरणैर्विदारितज्योत्लातमिस्राभेदा 'रिपुगणैरयोध्याऽयोध्या नाश्या सीत् वर्गपुरीव पुरी, तत्रासीजगद्दारिद्रयदावानलवारिकल्पस्तैस्तैरेश्वर्यसौन्दर्यधैर्यवीर्यादिगुणैस्सुत्राम- प्रतिमो वीरव्रतः श्रीसूर्ययशोनामा भूपालः। "रापा आइचजसे, महाजसे अइयले अ पलभद्दे । बलविरिअ कत्तविरिए, जलविरिए दंडविरिए अ॥१॥ १ राजाऽऽदित्ययशा महापशा अतियलश्च यलमद्रः । वलपीय कार्तवीयों जलपीयों दण्डवीर्यश्च ॥ १ ॥ जिनप्रति- मादर्शने सम्यग्दर्श- नोत्पत्ति- रित्येत- दिपये श्रीमदा- कुमार चरित्रम्।

·श्रीसूर्य-
यशोनृप-
चरित्रम्।
पाहिँ अद्धभरहं, सयलं भुत्तं सिरेण धरिओ अ। पवरो जिणिंदमउडो, सेसेहिं न चाइओ चोढुं ॥२॥"
इत्यावश्यकभाष्यवचनादेवेन्द्रोपनीतं श्रीनाभेयप्रभुप्रवरमुकुटं भरतादनु सो भरतभोक्ता धृतवान् , अत
एव श्रीप्रापभमभवत्सुरसेव्योऽभूत्। तस्याऽऽसीदू वरेण्यशीलादिगुणसम्पद्रमणीललामभूताराधावेधपणात्माप्ता
विद्याधरकनकनुपपुत्री जयश्रीनाम्नी पदराज्ञी धर्मपत्नी, अपराण्यपि च त्रिंशत्सहस्राणि विद्याधरनरेन्द्रकुलजानि
कल प्राण्यासन, याभिस्समं देवागनाभिर्दोगुन्दकदेववद्भोगलीलामनुभवन्नासीत् ।
"जइ सघेसु दिणेसुं, पालह किरिअंतओ हवइ लहाजं पुण तहा न सफह, तह वि हु पालिज पदिणं ॥१॥
सपेसु कालपधे-सु पसत्थो जिणमए हवइ जोगो । अहमिचउद्दसीसु अ, नियमेण हविज पोसहिओ ॥२॥"
इति प्रभुवचनामृतपानासक्तस्पर्शमणिवन्मूढजनलोहं सुवर्णीकृज्जैनधर्मे कुशाग्रबुद्विरहं त्रैलोक्यनायकमभू-
पदेशं श्रुत्वा किमपि भक्ष्यं यत्पर्य दिने बालाऽयलारण्यपक्षिणोऽप्यज्ञानभाजो नैवाऽनन्ति तत्पर्वदिन एव कथ-
माहारं करोमीति निश्चित्य स चतुष्पया यथाशक्ति तपसाअष्टम्यां चतुर्दश्यां च विशिष्य सोपवासपौपधनतेन
१ परभरतं सफलं भुक्तं शिरसा धृतश्च । प्रवरो जिनेन्द्रमुफुटः शेपैर्न शकितो वोढुम् ॥२॥
२ यदि सर्वेषु दिनेषु पालयथ फ्रियां ततो भवति लप्टम्(थेष्ठम्) यत्पुनस्तथा न शकुथ तथापि सलु पालयत(येत्) पर्वदिनम् ॥२॥
सर्येषु कालपर्वसु प्रशस्तो जिनमते भयति योगः। अष्टमीचतुर्दश्योग्य नियमेन भवेत्पौषधिकः ॥२॥

·भीपर्युषण- पर्वकल्प- लताया श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। पर्वाराधनां करोति सस, मेरुवन्निष्पकम्पस्य तस्य नैव सुरगणोऽपि तपोवतप्रतिज्ञाभङ्गं कारयितुं शक्त इत्येवं प्रशशंस तमतिप्रसन्नश्शनेन्द्रस्खसभाऽऽसीनः । अथ सहृदयहृदयचमत्कारकृदेतद्वचः श्रुत्योर्वशी विस्मयं प्राप्ता "नैवाहमेतत्कथमपि श्रद्दधे पर्वताद्गुण्डशैल- मिय तं प्रतप्रतिज्ञातोऽवश्यं पातयित्वाऽतिशयोक्तिरूपं शकेन्द्रवचनमन्यथा प्रकरोमीति" प्रतिज्ञा हृदये निधाय कराम्बुजे घीणां सम्परिगृह्य रम्भां सहचरीकृत्य श्रीसूर्ययशोपपरीक्षणार्थ सद्यो देवलोकान्मनुष्यलोकेऽवतीर्य सा श्रीनामेयम्भोगगनावलम्बिमनोज्ञचैत्येऽयोध्यासमीपोद्यानस्थे मुग्धजनचित्ताकर्षकांत्यद्भुतरूपं विधाय स्वरमूर्छनाभिर्गातुं प्रावर्त्तत। तद्गीतिनिरुपममाधुर्यरसाभिज्ञा पालाऽयलारण्यप्राणिनोऽपि भित्तिचित्रिता इव तस्थुः, न च तदानीं कामपि चेष्टां केपि कत्तुं शक्काः। इतम श्रीसूर्ययशा नृपोवाई चाहयित्वा पश्चाद् न्यावर्तमानः पथ्यपूर्वाहादैकहेतून निरुपममाधुर्यरसोपेतान गीतरसानीपीत् । तदा नादेन मोहितास्सुखैकममा वाजिनो नैव वेगपरा बभूवुः, न च गजा गतिपरा अभवन् , पत्तयोऽपि नैवैकपदमप्यग्र उत्थापयितुं शक्ताः, इत्थं खकर्तच्याऽयलं पलं समवलोक्य पार्थिवः सादरं सचिवमुवाच, मनिन् ! पश्य पश्याऽऽश्चर्य, जगत्यस्मिन् नादोऽद्वितीयसुखैकहेतुभूतोऽमृतमप्यधरी- करोति, यत्मभावादज्ञानभाजः पशुपक्षिणो मदश्चादयश्च तत्रासक्तचित्ता भवन्तीत्यत्र किमु वक्तव्यं, किन्तु ·श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। ज्ञानभाजोऽपि देवदानवमानवेन्द्रा वशीभवन्ति, ततो वयमपि तत्र चैत्ये गत्वा श्रीऋपभप्रभुं नमस्कृत्याऽमृत- रसातिशायितद्नेयरसावादमाखादयामहे, इत्थं सचिवेन सह विचार्य भूपालस्तद्गानमोहितो मत्रिसैनिकादि- परिवारयुतो युगादिजिनचैत्याभ्यन्तरे जगाम, स्फुरदीमकान्ती कामभायें इव ते विलोक्य कामवाणैर्विद्धो मनसि चिन्तयामास "एते कस्य पुण्यमूर्ते गाय भविष्यता" इत्यालोच्य महीपालस्तयोश्चक्षुषी क्षिपन युगादिप्रभु- पादपद्मप्रणामं कृत्वा चैत्याहहिनिःसृत्य पलानके निपण्णो मन्त्रिणं जगाद, मंनिन् ! के इमे ? कुत आगते! किं चैतयोः कुलादिकम् । इति तत्र गत्वा पृष्ट्वा ज्ञात्वा निश्चित्य.च मां ज्ञापय । सचिवोऽपि नृपादेशमेरितस्सन् तत्समीपं गत्वा ते पृच्छति म सुधानुकारिवाचा, के युवां ! को युवयोः पतिः ! किमर्थं चाऽगमनमत्र ! तत्सर्व समाशंसतं, सचिववचनं श्रुत्वा चन्दनाभाभिर्वाग्भिश्चैकोवाच, आयां मणिचूडाख्यविद्याधरनृपपुत्रिके कुमारिके, आवयोरावाल्यकालात् कलाप्रवीणं मनो वीणासु रमते क्रमेण यौवनं मासे “कस्येमे देये” इति चिन्तापरोऽस्मत्पिता वभूव, जगति स्वसदृशं पतिमलभमाने आवां तचिन्तासागरात् पितरं व्यावर्तयावः, स्थाने स्थानेऽर्हचैत्यानां नमस्याभिर्निजं जन्म सफलं कुर्वहे, मनिन् ! क पुनमानवजन्म! प्रभुपादपूताऽधरीकृतालकापुर्ययोध्यापुरीयं तीर्थभूतेत्यतोत्र श्रीभरतनृपकारितं चैत्यं समागत्य युगादिजिनं प्रणम्य सद्भक्तियोगादुपवीणयावा, तद्वचनं श्रुत्वा माह मन्त्री, युवयोस्सूर्ययशसा सह सगमा श्रेयानिति, असौ सर्वकलाप्रवीणस्सौम्याकृतिस्सद्गुणवांश्च, चन्द्रसङ्गमेन ज्योत्लारात्री यथा भातस्तथा ·भीपर्युषण- पर्वकल्प- लवायां श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। पर्याराधनां करोति म, मेरुवन्निष्पकम्पस्य तस्य नैव सुरगणोऽपि तपोव्रतप्रतिज्ञाभङ्गं कारयितुं शक्त इत्येवं प्रशशंस तमतिमसन्नश्शनेन्द्रस्खसभाऽऽसीनः । अथ सहदयदयचमत्कारकृदेतद्वचः श्रुत्योर्वशी विस्मयं प्राप्ता "नैवाहमेतत्कथमपि श्रद्दधे पर्वतागण्डशैल- मिय तं प्रतमतिज्ञातोऽवश्यं पातयित्वाऽतिशयोक्तिरूपं शक्रेन्द्रवचनमन्यथा प्रकरोमीति" प्रतिज्ञां हृदये निधाय कराम्युजे धीणां सम्परिगृह्य रम्भां सहचरीकृत्य श्रीसूर्ययशोन्पपरीक्षणार्थ सद्यो देवलोकान्मनुष्यलोकेऽवतीर्य सा श्रीनामेयमभोगगनावलम्बिमनोज्ञचैत्येऽयोध्यासमीपोद्यानस्थे मुग्धजनचित्ताकर्षकांत्यद्भुतरूपं विधाय स्वरमूर्यनाभिर्गातुं मावर्त्तत। तहीतिनिरुपममाधुर्यरसाभिज्ञा पालाऽयलारण्यप्राणिनोऽपि भित्तिचित्रिता इव तस्थुः, न च तदानीं कामपि चेष्टां केऽपि कतुं शताः। इतथ श्रीसूर्पयशा नृपो वाहं वाहपित्या पश्चादु व्यावर्तमानः पथ्यपूर्वाहादैकहेतून निरुपममाधुर्यरसोपेतान गीतरसानओपीत् । तदा नादेन मोहितास्सुखकमग्ना चाजिनो नैय वेगपरा वभूयुः, न च गजा गतिपरा अभूवम् , पत्तयोऽपि नैवैकपदमप्पग्र उत्थापयितुं शक्ताः, इत्थं स्वकर्तव्याऽयलं बलं समयलोक्य पार्थिवः सादरं सघियमुवाच, मन्विन् ! पश्य पश्याऽऽश्वयं, जगत्यमिन् नादोऽद्वितीयसुखैकहेतुभूतोऽमृतमप्यधरी- फरोति, पत्नमायादज्ञानभाजः पशुपक्षिणो मदश्यादयश्च तबाऽसक्तचित्ता भवन्तीत्यत्र किमु वक्तव्यं, किन्तु ·ज्ञानभाजोऽपि देवदानवमानवेन्द्रा वशीभवन्ति, ततो वयमपि तत्र चैत्ये गत्वा श्रीऋषभमभुं नमस्कृत्याऽमृत-श्रीसूर्य- रसातिशायितद्नेयरसास्वादमाखादयामहे, इत्थं सचिवेन सह विचार्य भूपालस्तद्गानमोहितो मश्रिसैनिकादि-यशोनृप- परिवारयुतो युगादिजिनचैत्याभ्यन्तरे जगाम, स्फुरद्दीपकान्ती कामभार्ये इव ते विलोक्य कामबाणैर्विद्धो मनसि चरित्रम्। चिन्तयामास "एते कस्य पुण्यमूर्तेभोंगाय भविष्यता" इत्यालोच्य महीपालस्तयोश्चक्षुपी क्षिपन् युगादिप्रभु- पादपद्ममणामं कृत्वा चैत्यावहिनि मृत्य पलानके निपण्णो मत्रिणं जगाद, मंनिन् ! के इमे ? कुत आगते ! किं चैतयोः कुलादिकम् । इति तत्र गत्वा पृष्ट्वा ज्ञात्वा निश्चित्य च मां ज्ञापय । सचिवोऽपि नृपादेशप्रेरितस्सन् तत्समीपं गत्वा ते पृच्छति म्म सुधानुकारिवाचा, के युवां ! को युवयोः पतिः ! किमर्थं चाऽऽगमनमत्र ! तत्सर्व समाशंसतं, सचिघवचनं श्रुत्वा चन्दनाभाभिर्वाग्भिश्चैकोवाच, आवां मणिचूडाख्यविद्याधरनुपपुत्रिके कुमारिके, आवयोराबाल्यकालात् कलाप्रवीणं मनो वीणासु रमते क्रमेण यौवनं प्रासे कस्येमे देये" इति चिन्तापरोऽसत्पिता बभूव, जगति खसदृशं पतिमलभमाने आवां तचिन्तासागरात् पितरं व्यावर्तयावा, स्थाने स्थानेऽर्हचैत्यानां नमस्याभिर्निजं जन्म सफलं कुर्वहे, मनिन् । फ पुनर्मानवजन्म! प्रभुपादपूताऽधरीकृतालकापुर्ययोध्यापुरीयं तीर्थभूतेयतोऽन श्रीभरतपकारितं चैत्यं समागत्य युगादिजिनं प्रणम्य सद्भक्तियोगादुपवीणयावः, तद्वचनं श्रुत्वा प्राह मंत्री, युवयोस्सूर्ययशसा सह सङ्गमः श्रेयानिति, असौ सर्वकलाप्रवीणस्सौम्याकृतिस्सद्गुणवांश्व, चन्द्रसङ्गमैन ज्योत्लारात्री यथा भातस्तथा ·भीपर्युषण- पर्वकल्प- लवाया m श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। पर्याराधनां करोति स, मेरुवन्निष्पकम्पस्य तस्य नैव सुरगणोऽपि तपोव्रतप्रतिज्ञाभङ्गं कारयितुं शक्त इत्येवं प्रशशंस तमतिप्रसन्नदशमेन्द्रस्खसभाऽऽसीनः। अध सहृदयहृद्यचमत्कारकृदेतद्वचः श्रुत्योर्वशी विस्मयं प्राप्ता "नैवाहमेतत्कथमपि अद्दधे पर्वताद्गुण्डशैल- मिव तं व्रतप्रतिज्ञातोऽवश्यं पातयित्वाऽतिशयोक्तिरूपं शफ़ेन्द्रबचनमन्यथा प्रकरोमीति" प्रतिज्ञा हृदये निधाय कराम्युजे घीणां सम्परिगृह्य रम्भा सहचरीकृत्य श्रीसूर्ययशोनूपपरीक्षणार्थ सद्यो देवलोकान्मनुष्यलोकेऽवतीर्य सा श्रीनामेयप्रभोगगनावलम्बिमनोज्ञचैत्येऽयोध्यासमीपोद्यानस्थे मुग्धजनचित्ताकर्षकांत्यद्भुतरूपं विधाय स्वरमूच्र्छनाभिगोतुं प्रावर्त्तत । तद्गीतिनिरुपममाधुर्यरसाभिज्ञा यालाऽयलारण्यप्राणिनोऽपि भित्तिचित्रिता इव तस्थुः, न च तदानीं कामपि चेष्टां केपि कत्तुं शक्काः। इतथ श्रीसूर्ययशा नृपो वाह वाहयित्वा पश्चाद् ब्यावर्तमानः पथ्यपूर्वाह्लादैकहेतून निरुपममाधुर्यरसोपेतान् गीतरसानग्नीपीत् । तदा नादेन मोहितास्सुखैकमग्ना याजिनो नैव वेगपरा बभूवुः, न च गजा गतिपरा अभूवन, पत्तयोऽपि नैवैकपदमप्यग्र उत्थापयितुं, शक्ताः, इत्थं खकर्तव्याऽयलं बलं समवलोक्य पार्थिवः सादरं सचियमुपाच, मनिन् ! पश्य पश्याऽऽश्चर्य, जगत्यस्मिन् नादोऽद्वितीयसुखैकहेतुभूतोऽमृतमप्यधरी- करोति, यत्मभावादज्ञानभाजः पशुपक्षिणो मदश्वादयश्च तन्नाऽसक्तचित्ता भवन्तीत्यत्र किमु वक्तव्यं, किन्तु ·श्रीपर्य- .यशोनृप- चरित्रम्। शानभाजोऽपि देवदानवमानवेन्द्रा वशीभवन्ति, ततो वयमपि तत्र चैत्ये गत्वा श्रीऋषभममुं नमस्कृत्याऽमृत- रसातिशायितद्नेपरसासादमाखादयामहे, इत्थं सचिवेन सह विचार्य भूपालस्तगानमोहितो मधिसैनिकादि- परिवारयुतो युगादिजिनचैत्याभ्यन्तरे जगाम, स्फुरदीमकान्ती कामभार्ये इव ते विलोक्य कामयाणैर्विद्धो मनसि चिन्तयामास "एते कस्य पुण्यमूर्तेभीगाय भविष्यता" इत्यालोच्य महीपालस्तयोचक्षुषी क्षिपन् युगादिप्रभु- पादपममणामं कृत्वा चैत्यादहिनिःसृत्य घलानके निपण्णो मनिणं जगाव, मंनिन् ! के इमे ? कुत आगते ! किं चैतयो कुलादिकम् । इति तत्र गत्वा पृष्ट्वा ज्ञात्या निमित्य च मां ज्ञापय । सचिवोऽपि नपादेशप्रेरितस्सन तत्समीपं गत्वा ते पृच्छति म सुधानुकारिवाचा, के युवां ! को युवयोः पतिः । किमर्थ चाऽगमनमत्र ! तत्सर्व समाशंसतं, सचिववचनं श्रुत्वा चन्दनाभाभिरिभश्चैकोवाच, आवां मणिचूडाख्यविद्याधरनुपपुत्रिके कुमारिके, आवयोरायाल्यकालात् कलामवीणं मनो वीणासु रमते क्रमेण यौवनं मासे "कस्येमे देये" इति चिन्तापरोऽमपिता पभूव, जगति खसदृशं पतिमलभमाने आवां तचिन्तासागरात् पितरं व्यावर्तयावः, स्थाने स्थानेहचैत्यानां नमस्याभिर्निजं जन्म सफलं कुर्वहे, मलिन् ! फ पुनर्मानवजन्म! प्रभुपादपूताऽधरीकृतालकापुर्ययोध्यापुरीपं तीर्थभूतेत्यतोऽत्र श्रीभरतनृपकारितं चैत्यं समागत्य युगादिजिनं प्रणम्य सद्भक्तियोगादुपवीणयावा, तद्वचनं श्रुत्वा प्राह मन्त्री, युक्योस्सूर्ययशसा सह सङ्गमा श्रेयानिति, असौ सर्वकलाप्रवीणस्सौम्याकृतिस्सद्वणवांश्च, चन्द्रसङ्गमैन ज्योत्लारात्री यथा भातस्तथा ·लताया श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। थीपर्युपण- भवत्यौ सूर्ययशस्सङ्गमेन सादृश्यादास्यता, स्वाधीनस्स ‘भववचनं नैवाऽन्यथा करिष्यतीत्येवमानहे कृते पर्वकल्प मन्त्रिणा ते कन्यके तत्प्रेमवशाकृष्टे चैत्याद बहिराजग्मतु, तदैव च तेषां करपीडनं सजातम् । तत्पीतिरसाकृष्टस्सूर्ययशा नृपो विस्मृतान्यकृत्यो विविधान् भोगान् भुञ्जानस्समयं सुखेन यापयामास । अर्धकदा सूर्ययशसा सह वातायने क्रीडॉ कुर्वन्त्यौ ते कपटस्त्रियौ "भो लोकाः! श्वोऽष्टमीपर्व भवितेति पौष- ॥३६॥ धादिधर्मकरणैकचित्ताः प्रमादमवधूय यूयं भवते”ति पटहोद्धोपणामौष्टाम्', तदानीं विज्ञायाऽवसरं सादरो- वंशी भम्भावादनकारणमजानतीय नृपतिमपृच्छत्, नृपः प्राह शृणु प्रिये ! तत्कारणं, तातपादेन भगवता चैत्राधिनाष्टाह्निकाद्वयचतुर्मासीत्रयपर्युपणाख्यपर्ववद्विशिष्याप्टमी चतुर्दशी चाऽराधनीयत्वेनोक्ता, तत्र कोऽपि सावद्यव्यापारो नैव कर्तव्यः किन्तु विशिष्टपौपधव्रतादिशुभधर्मक्रियैव कर्तव्या, उक्तञ्च "चाउद्दसट्टमुद्दिष्ट-पुण्णिमासु घउसु पसु । उम्मुफमणिसुवण्णो, धण्णो चिय पोसहं कुणइ ॥१॥” इति॥ शुभक्रियाराधनेन या रात्रिय॑तीयते सैव सफला नाग्या, उक्तञ्च सिद्धान्ते- "जा जा वचइ रयणी, न सा पडिनियत्तइ । अहम्मं कुणमाणस्स, अहला जंति राइओ ॥१॥ १ चतुर्दश्यठम्युद्दिष्टपूर्णिमासु चतुप्पु पर्षमु । उन्मुक्तमणिसुवर्णो धन्य एव पौषधं करोति ॥१॥ २ या या मजति रजनी न सा प्रतिनिवर्तते । अधर्म कुर्वाणस्याऽफला यान्ति रात्रयः ॥ १॥ .

·भीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। जा जा पा रयणी, न सा पडिनियत्तइ । धम्मं तु कुणमाणस्स, सफला जति राइओ ॥२॥” इति ॥ सप्तम्यां प्रयोदश्यां चाज्ञलोकमयोधाय भामिनि ! मदादेशादियं हि पटहोद्धोषणा क्रियते । अथोर्वशी तपनं निशम्य मायामपन्धे चतुरा विस्मयमादधाना नृपसंमोहनाय प्रोवाच, हे राजन् ! अहो भाग्यलब्धं मनुष्यत्वं महदाज्यं नव्यवयः कान्तं वपुश्च कष्टकारितपोभिः कथं विडम्ब्यते त्वया मुग्धजनेनेव, भुक्ष्व सौख्यं यथेच्छ, राज्यविलासी भव, क पुनर्मानयो भवः ? क पुना राज्याऽपूर्वसुखं ?, अन्यथा भवतां पचा- तापो भविष्यति। निष्ठरवचनाविण्यास्तस्यास्तप्तत्रपुनिभं वचः श्रुत्वा नृपतिर्जगाद, रे रेऽधमे ! पापिष्ठे ! धर्मविरुद्धमेतद्वचो चवीपि, विद्याधरवंशयोग्यं नैतद्, धिक ते चातुर्य मनुष्यजन्म रूपं वयाकुलादिकं, यतस्त्वया सर्वसम्पत्ति- करं पर्वसंराधनं निषिध्यते, तत्तपः का कृतज्ञो नाभराधयेद्, यतो जन्म पावनं स्यात्, अतो मे शरीरे यावत्प्राणास्तावनैव तातपादयुगादीशोद्दिष्टमुत्तमं पर्व विना तपो वृथा कुर्वे, "छिनउ सीसं अह होउ, बंधणं चयउ सबहा लच्छी । पडिवन्नपालणे स-प्पुरिसाणं जं होइ तं होउ ॥१॥" इति महर्पिवचनं च प्रतिज्ञाततपस्त्यागेन नैवाऽन्यथा करोमि। १ या या मजति रजनी न सा प्रतिनियर्तते । धर्मे तु कुर्वाणस्य सफला यान्ति रात्रयः ॥ २॥ २ छिचतु शीर्पमर्थ भवतु बन्धनं त्यजतु सर्वथा लक्ष्मीः। प्रतिपन्नपालने सत्पुरुषाणां यद्भवति तद्भवतु ॥ १॥ 61

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प
लताया
श्रीसूर्य-
यशोनृप-
चरित्रम्।
॥३७॥
अधोशी क्रोधाकुलपवचनं श्रुत्या रुष्टा मोहमायां विदधती पुनर्वाचमुवाच, स्वच्छन्दचारी नृपतिः पितृ-
वाक्यविमुखीभ्यां न प्राग्वृतः, अधुना तु पूर्वकर्मविपाकाहृतस्त्वं, तेनाऽतिदीने परिवञ्चिते त्रा, शीलासंसार-
सुखाच परिभ्रष्टे स्वः, अतो मे चितायामेव मरणं भद्रमस्तु, अथैवंविधमुर्वशीवाक्यं कर्णकटु श्रुत्वा जगाद,
यत्पाराधनीयत्वेन ताततातेन मोक्तं तातेन चाऽऽराधितं तदेव पर्व तत्कुले जातोऽहं कथं परित्यजामि, प्रयातु
राज्यमथया कृतान्तो मच्छिरछिनत्तु सहसा, तथापि नैव कण्ठगतेऽपि प्राणे मनाग्धर्मान्मतिं दूरीकरोमि ।
"अलसायंतेणा वि स-जणेण जे अक्खरा समुल्लविया । ते पथ्यरटकुक्की-रियच नहु अन्नहा हुंति ॥ १॥"
इति महर्पिवचनाद्धास्येन प्रमादेन वोक्तं नैव सजनोऽन्यथा कुरुते, अहमप्यममादभावेनैव तदानीं कृतं
तपाप्रतिज्ञावचनं तत्परित्यागे महापापं जानन् कथमन्यथा करोमि ? ततः कृशाङ्गि! कोशं गजावादींश्च राज्यं
च निखिलं गृहाण, न च तथाऽनन्तदुःखमूलमधर्म पर्वनाशनरूपं कारय ।।
कोपारुणाक्षी सोर्वशी प्रोवाच-हे राजन् ! “त्वद्वचनं नैव वितथं कुर्वे' इति त्रैलोक्यनायकमभुसमक्षं कृतां
प्रतिज्ञां विद्वत्सभामध्ये परित्यजन् किं न लजसे ?, तिरस्कारकृदेतद्वाक्यं श्रुत्वा चिन्ताभराक्रान्तो नृपो भूयो
जगाद, हे प्रिये! यथेष्टमन्यन्मार्गय, न च पर्वभङ्ग कारय, श्रुत्वोर्वशी तद्तनिश्चयार्थमीपतिस्मत्वा जगाद,
राजन् ! यदि पर्वभौं न कुरुपे तहिं युगादिजिनचैत्यं पातय द्राक, श्रुत्वा तत्पापवचनं तेन हृद्वेदिवजेणेव हतो
१ अलसायमानेनाऽपि सबनेन यान्यक्षराणि समुल्लपितानि । तानि प्रस्तरटकोत्कीर्णानीव न खल्वन्यथा भवन्ति ॥ १ ॥
॥ ३७॥

·श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। धर्मकपीरो महीन्द्ररसम्मूञ्छितो मुवि पपात, तदानीं तत्र हाहेति रवोऽतिशोकाकुलं राजकुलं च बभूव, सचिवादेशाचन्दनायैः कृतोपचार प्राप्तचैतन्याः सूर्ययशा नृपस्ताम्रास्यो जगाद, रे रेग्धमे ! चाण्डालकुलोत्पन्ना त्वं नैव विद्याधरस्ता, कथमन्यधैवं पापवचनं घूपे? त्वं जीवन्त्यपि मृतैव, यतः कोऽपि न पापं कुर्वन् कार- यंश श्वसनपि भनेव किं जीवति ! राज्यमाणादिकं सर्व प्रयातु, न च तथापि मनसाऽपि चैत्यभङ्गं प्रकुर्वे, प्रयाचतामन्पद् मनोऽभीप्सितं ते, उर्वशी गतत्रपा ननाङ्गी भूयोऽपि जगाद, खपुत्रशिरोऽसिना खयं छित्त्वा फरतले मम प्रदेहि त्वं, नरेन्द्रो धर्मेकवीरः पीयूपयाग्भिर्निजगाद, मत्सूनुर्मजन्मेति मे निर्यद्वहलरुधिरधारं शिरो गृहाण कराम्बुजे, तन्मात्रेण प्रसीद ममदे ! इत्थं समुचार्य प्रजापालोऽसिं यावन्निष्कृपं खशिरो भेत्तुं जग्राह तावत्तया खमभावमहिम्नाऽसिधारा सद्यः कुण्ठिता कृता, वर्धिष्णूत्साहस्सोऽन्यकृपाणं गृहीतवान् तस्याऽपि धारां सा खयलेन ययन्ध, न च तथापि धर्मवीरस्य तस्य महात्मनः सत्वस्य धाराप्रतिवन्धे शक्ता, पं यं खद्नं गृह्णाति स तं तं कुपिठतमकरोत्सा, मेरुवन्निष्पकम्पो धर्मवीरो नृपः केनाऽप्युपायेन मनागपि नैव खसत्वाचलितस्तदा स्वखरूपं प्रकटीकृत्य "जय सत्त्ववतां धुर्य! जय व्रतमतिज्ञापालनैकवीर! जय जय त्व" इत्यूचतुस्ते, सत्कृत्याऽदरावहो ! सत्त्वमहो! धैर्यमहो! मानसनिश्चयस्तव, यदसिना हन्यमानोऽपि नाऽत्यजो मनाक खवतं "तेजखिनः सुखमसूनपि सन्त्यजन्ति, सत्यवतव्यसनिनो न पुनः प्रतिज्ञाम्" इत्यपि वचनं सत्यीकृतं सत्यव्रतेन भवतेत्यादिप्रशंसा. यावचमतुस्तावत् खर्गाच्छफेन्द्रोऽपि हर्पोत्कर्षाजय जय त्वं धर्म-

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लताया
श्रीसूर्य-
यशोनृप-
चरित्रम्।
॥३७॥
अधोशी कोधाकुलनृपवचनं श्रुत्वा रुष्टा मोहमायां विदधती पुनर्वाचमुवाच, खच्छन्दचारी नृपतिः पितृ-
वाक्यविमुखीभ्यां न प्राग्वृतः, अधुना तु पूर्वकर्मविपाकाहृतस्त्वं, तेनाऽतिदीने परिवञ्चिते खा, शीलात्संसार-
सुखाच
परिभ्रष्टे खः, अतो मे चितायामेव मरणं भद्रमस्तु, अथैवंविधमुवंशीवाक्यं कर्णकटु श्रुत्वा जगाद,
पत्पाराधनीयत्वेन ताततातेन मोक्तं तातेन चाऽऽराधितं तदेव पर्व तत्कुले जातोऽहं कथं परित्यजामि!, प्रयातु
राज्यमधवा कृतान्तो मच्छिरछिनत्तु सहसा, तथापि नैव कण्ठगतेऽपि प्राणे मनाग्धर्मान्मतिं दूरीकरोमि ।
अलसायंतेणा वि स-जणेण जे अक्खरा समुल्लविया। ते पथ्थरदंकुष्की-रियच नहु अन्नहा हुंति ॥१॥"
इति महर्पिवचनाद्वास्येन प्रमादेन वोक्तं नैव सज्जनोऽन्यथा कुरुते, अहमध्यप्रमादभावेनैव तदानीं कृतं
तपःप्रतिज्ञावचनं तत्परित्यागे महापापं जानन् कथमन्यथा करोमि ? ततः कृशाङ्गि! कोशं गजाश्चादींश्च राज्यं
च निखिलं गृहाण, न च तथाऽनन्तदुःखमूलमधर्म पर्वनाशनरूपं कारय!।
कोपारुणाक्षी सोर्वशी प्रोवाच-हे राजन् ! "त्वद्वचनं नैव वितथं कुर्वे' इति त्रैलोक्यनायकप्रभुसमक्षं कृतां
प्रतिज्ञां विद्वत्सभामध्ये परित्यजन् किं न लबसे ?, तिरस्कारकृदेतद्वाक्यं श्रुत्वा चिन्ताभराक्रान्तो नृपो भूयो
जगाद, हे प्रिये ! यथेष्टमन्यन्मार्गय, न च पर्वमङ्ग कारय, श्रुत्वोवंशी तद्रूतनिश्चयार्थमीपत्मित्वा जगाद,
राजन् । यदि पर्वभङ्गं न कुरुपे तर्हि युगादिजिनचैत्यं पातय द्राक, श्रुत्वा तत्पापवचनं तेन हवेदिवजेणेव हतो
१ अलसायमानेनाऽपि सजनेन यान्यक्षराणि समुल्लपितानि । तानि प्रस्तरसवोत्कीर्णानीय न खल्वन्यथा भवन्ति ॥ १ ॥
॥ ३७॥

·श्रीसूर्य- यशोनृप- चरित्रम्। धर्मकवीरो महीन्द्रसम्मूछितो भुवि पपात, तदानीं तत्र हाहेति रवोऽतिशोकाकुलं राजकुलं च बभूव, सचिवादेशाचन्दनाधैः कृतोपचारः प्राप्तचैतन्यः सूर्ययशा नृपस्तानास्यो जगाद, रे रेऽधमे! चाण्डालकुलोत्पन्ना त्वं नैव विद्याधरसुता, कथमन्यथैवं पापवचनं भूपे ? त्वं जीवन्त्यपि मृतैव, यतः कोऽपि नरः पापं कुर्वन् कार- पंच श्वसनपि भनेव किं जीवति ! राज्यमाणादिकं सर्व प्रयातु, न च तथापि मनसाऽपि चैत्यभङ्गं प्रकुर्वे, प्रयाचतामन्यद् मनोऽभीप्सितं ते, उर्वशी गतत्रपा नम्राङ्गी भूयोऽपि जगाद, वपुत्रशिरोऽसिना खयं छित्त्वा करतले मम प्रदेहि त्वं, नरेन्द्रो धर्मैकवीरः पीयूषवाग्भिर्निजगाद, मत्सूनुर्मजन्मेति मे निर्यवाहलरुधिरधारं शिरो गृहाण कराम्बुजे, तन्मात्रेण प्रसीद प्रमदे ! इत्थं समुच्चार्य प्रजापालोऽसिं यावन्निष्कृपं सशिरो भेत्तुं जग्राह तावत्तया खमभावमहिनाऽसिधारा सद्यः कुण्ठिता कृता, वर्धिष्णूत्साहस्सोऽन्यकृपाणं गृहीतवान् तस्यापि धारा सा खवलेन ययन्ध, न च तथापि धर्मवीरस्य तस्य महात्मनः सत्त्वस्य धाराप्रतिषन्धे शक्ता, यं यं खडं गृह्णाति स तं तं कुण्ठितमकरोत्सा, मेरुवन्निष्पकम्पो धर्मवीरो नृपः केनाऽप्युपायेन मनागपि नैव खसत्त्वाचलितस्तदा स्वखरूपं प्रकटीकृत्य "जय सत्त्ववतां धुर्य! जय व्रतप्रतिज्ञापालनकवीर! जय जय त्वं इत्यूचतुस्ते, सत्कृत्याऽऽदरादहो! सत्त्वमहो। धैर्यमहो! मानसनिश्चयस्तव, यदसिना हन्यमानोऽपि नाऽत्यजो मनाक खव्रतं "तेजखिनः सुखमसूनपि सन्त्यजन्ति, सत्यवतव्यसनिनो न पुनः प्रतिज्ञाम्,” इत्यपि वचनं सत्यीकृतं सत्यव्रतेन भवतेत्यादिप्रशंसां यावचफतुस्तावत् खर्गाच्छकेन्द्रोऽपि हर्पोत्कर्षाजय जय त्वं धर्म-

·श्रीपर्युपण-
पर्वकल्प-
लवायां
श्रीसूर्य-
यशोनृप-
चरित्रम्।
॥ ३८॥
धुरन्धर ! इत्याचारयन् तन्मस्तके सुमानि विकिरन समुपाजगाम, भ्रष्टप्रतिज्ञोर्वशी तेन शक्रेन्द्रेण सोपहास
निरीक्षिता सुवर्ण इव तस्मिन् किं पापश्यामिका लगतीत्यादितद्गुणान् शक्रपुरतो जगी, शक्रोऽपि तस्मै किरीट-
कुण्डलाङ्गदहारादीनि मूषणानि दत्वा नत्वा च खर्ग ययौ।
श्रीसूर्ययशा नृपोऽपि सुनीत्या धर्मेकनिष्ठो राज्यमपालयत्, भरताधिपतिश्रीभरतेशवच्छ्रीसङ्घयात्रां
चाफारयत्, प्रतधारिश्रावकांथ भोजयामास । अथैकदा मणिदर्पणेषु खं पश्यन संसारासारतां भावयन् केवल-
ज्ञानमासादितवान्, मुवि विहृत्य भव्यान् प्रतियोध्याऽन्ते च भयोपग्राहिकर्मक्षयं कृत्वा मुक्तिनिलयं जगाम ।
आफर्णयन्ति नृपसूर्ययशश्चरित्रं, ये धारयन्ति हृदयेऽथ तथाऽऽचरन्ति ।
निःशेषकर्मनिचयान् परिमुच्य तेऽपि, शुद्धा भवन्ति. गुरुदेववरप्रसादात् ॥ १॥
इति न्यायपाचस्पति-शास्त्रविशारद-तपागष्टाचार्य-श्रीविजयदर्शनरिपादाखचचरीकमुनि-
जयानन्दविजयरत धीमदादकुमारचरित्रं श्रीसूर्यपेशोनूपचरित्रं च समाप्तम् ।
॥३८॥