·No text on this page.

·॥ श्रीः॥ काव्यमाला। नाम नानाविधप्राचीनकाव्यनाटकचम्पूभाणप्रहसन- छन्दोलंकारादिसाहित्यग्रन्धानां संग्रहः। पञ्चमो गुच्छकः। जयपुरमहाराजाश्रितेन पण्डितब्रजलालसनुना पण्डित- दुर्गाप्रसादेन, मुन्यापुरवासिना पणशीकरोपाह- लक्ष्मणात्मजवासुदेवशर्मणा च संशोधितः । (द्वितीर संस्करणम् ।) मुन्वय्यां निर्णयसागराख्ययन्त्रालये तदधिपतिना मुद्राक्षरैरङ्कयित्वा प्राकाश्यं नीतः। १९०८ (अस मन्थस्य पुनर्मुदणादिविपदे स्वंपा निर्णयसागरमादत्राल्पाधिपते. रेवाधिदार ।) मृल्यमेको रूप्यकः। ६६

·No text on this page.

·काव्यमारा। निधीमा कता पानी। aik.. न पिनि मसामनामपि नातिनायकान्यान । गिनिजागर नामनामनामीकोन ॥१॥ मातनि ममना मोक्षणानि मानीरनिनिक्षण दिग्णानि । ...पा पनीननायनापानान f: मिाि Tin एपिसाती निमिति यामा नगरे समुपगम परं न न पर ITY. मणिपरम भनाग नासापूरपाय ना मारिपाक मुदि. मनु पंचन नागार पापार मार मुनगारम्भ . पुत- रना यापारण नान्मार पुनरशोधनोपणन मन प्रपन पजागान्तयनियमानरो- नागपतमाना पानी निजगना मीरामन पन्डिताना मनपुगराजनि- रपा र नातिएर फपिन्तिम द्विनाय जलपुरमहाराजापिताना पण्डितभी. राजा पुन प्राय शुर नवनि स-चिहितम् तृतीय पेरलीयगदाशिवा- पमानिया परमीरिसित नवी गुग-चिहितम् चतुर्थ जयपुगेयजगपाउशालराध्याप- मपि नायनानिमा माचीनमियोपर पमाण नातिमुर घ-चिरितम् अन्मिन्पुत्त. पचनुऽपशुलनामपहार भूगान्पाठभेदो नाति पेपर रातयोपन्यानभेदो वर्तते. तत्र क-ख-पुन्नरयो (१) नन्दस्मितमतपम्, (२) पादारविन्दातरम्, (२) आर्यातपम्, (४) पटाक्षरातपम, (५) स्तुतिगतपम्, अब फानोऽति ग-पुस्तके (१) पासरविन्द०. १२) आर्या०, (३) पटाक्ष०, () मन्दस्मित०, (५) लुति०, अय क्रमा. घ-पुत्तके (१) पटाक्ष०, (२) मन्दलित०, (३) पादारविन्द०, (४) आर्या, (५) स्तुतिण्ट.. चमत्मदनुक्त. कमोऽस्ति. एकामनाथ पाधीपुरापिहाता महेश्वर.

·No text on this page.

·- ش ش ش شٹ گئے
نسل
تشت
تتنو د تات
قه
دشتي سنتر شد
نت سنتے نے
اچ پیپد
دشت شد تن۔
تنت نت
منهم

·काव्यमाला। कैवल्यमेव किमु कल्पयते नतानां कामाक्षि चित्रमपि ते करुणाकटाक्षः ॥ १४ ॥ संजीवने जननि चूतगिलीमुखस्य संमोहने शशिकिगोरकशेखरस्य । संस्तम्भने च ममताग्रहचेष्टितस्य कामामि वीक्षणकला परमोपचं ते ॥ १५॥ नीलोऽपि रागमधिकं जनयन्पुरारे- लोलोऽपि भक्तिमधिकां द्रढयन्नराणाम् । वकोऽपि देवि नमता समता वितन्व- न्कामाक्षि नृत्यतु मयि त्वदपाङ्गपातः ॥ १६ ॥ कामद्रुहो हृदययन्त्रणजागरूका कामाक्षि चञ्चलगञ्चलमेखला ते । आश्चर्यमम्ब भजतां झटिति स्वकीय- संपर्क एव विधुनोति समस्तधन्यान् ॥ १७ ॥ कुण्ठीकरोतु विपदं मम कुञ्चितभ्रू- चापाञ्चितः श्रितविदेहभवानुरागः । रक्षोपकारमनिशं जनयञ्जगत्या कामाक्षि राम इव ते करुणाकटाक्षः ।। १८ ।। श्रीकामकोटि शिवलोचनशोषितस्य शृङ्गारवीजविभवस्य पुनः प्ररोहे । प्रेमाम्भसामचिरात्प्रचुरेण शके केदारमम्ब तव केवलदृष्टिपातम् ॥ १९ ॥ माहात्म्यशेवधिरसौ तव दुर्विलचच- संसारविन्ध्यगिरिकुण्ठनकेलिचुञ्चः । २. विदेहभवा सीता. ३. रक्षारूपमुपकार १. 'चित्रमयते' इतिग-पाठ.. ..) रक्षसामपकारम्.

·पधशती। धर्या बुधिं पशुपतेथुलकीकरोति कामाक्षि वीक्षणविजृम्भणकुम्भजन्मा ॥ २० ॥ पीयूपवर्षशिशिरा स्फुरदुल्लसच्छी- मैनी निसर्गमधुरा कृततारकाप्तिः । कामाक्षि संश्रितवती वपुरष्टमूर्ते- ज्योत्लायते भगवति त्वदपाशमाला ॥२१॥ अन्त्र सरप्रतिभटस्य वपुर्मनोज- मम्भोजकाननमिवाश्चितकण्टकाभम् । भृङ्गीव चुम्वति सदैव सपक्षपाता कामाक्षि कोमलरुचिस्त्वदपानमाला ॥ २२ ॥ केशप्रभापटलनीलवितानजाले कामाक्षि कुण्डलमणिच्छविदीपशोभे । कमे कटाक्षरुचिरगतले कृपाख्या शैलपकी नटति शंकरवल्लभे ते ॥ २३ ॥ अत्यन्तशीतलमतन्द्रयतु क्षणार्ध- मस्तोकविश्रममनङ्गविलासकन्दम् । अल्पस्मिताहतमपारकृपाप्रवाह- मक्षिप्ररोहमचिरान्मयि कामकोटि ॥ २४ ॥ मन्दाक्षरागतरलीकृतिपारतन्त्र्या- कामाक्षि मन्थरतरां त्वदपागदोलाम् । आरुह्य मन्दमतिकौतुकशालि चक्षु- रानन्दमेति मुहुरर्धशशाङ्कमौलेः ।। २५ ॥ त्रैर्यम्बकं त्रिपुरसुन्दरि हर्म्यभूमि- रङ्गं विहारसरसी करुणाप्रवाहः । १. अगस्त्यः, २ शिवस्य ३. नटी. ४. 'तरलीकृत' इति ग-पाठः. ५. मन्दमिति कियाविशेषणम् ६. त्रैयम्यक्ना हर्म्यभूमिरित्यन्वयः. ७. 'करुणाकटाक्ष' इति घ-पाटः.

·दागा मा गणि A नागीभरीमनरी नियमन मारी (नानि ।। रूपं निमोकनगनासतमा रोगा फामाणि गे सनीपासपी ॥ २.१० ।। माहारं शटिति मानरामीनगम कामाशिजली मिनरा निगमम् । जालेन शालगति पदपादनासा विनारितेन विषमागुदामकोडगा ॥ २८ ॥ তার মাতান - स्तम्बेरमं मम मनोविपिने अमन्तम् । कुण्ठीकुरुष्व तरसा कुटिलागसीना कामाक्षि तावककटाक्षमहाशेन ॥ २९ ॥ उद्वेल्लितस्तवकितैर्ललितैर्विलासै- रुत्थाय देवि तव गाढकटाक्षकुजात् । दूरं पलाययतु मोहमृगीकुल मे कामाक्षि सत्वरमनुग्रहकेसरीन्द्र. ॥ ३० ॥ स्नेहाहतां विदलितोत्पलकान्तिचोरां जैतारमेव जगदीश्वरि जेतुकाम. । मानोद्धतो मकरकेतुरसौ धुनीते कामाक्षि तावककटाक्षकृपाणवल्लीम् ।। ३१ ।। श्रौती ब्रजन्नपि सदा सरणि मुनीना कामाक्षि संततमपि स्मृतिमार्गगामी । कौटिल्यमम्ब कथमस्थिरतां च धत्ते चौयै च पङ्कजरुचां त्वदपाङ्गपातः ॥ ३२ ॥ 4 १. शिवमेव.

·पाती। निन्य पने. परिचिती यतमानमेव नीलोत्पलं निजसमीपनिवासलोलम् । प्रीत्येव पाठयति वीक्षणदेर्गिकेन्द्रः कामाक्षि किं नु तव कालिमसंप्रदायम् ॥ ३३ ॥ आन्त्वा मुहुः स्तबकितस्मितफेनरागौ कामाक्षि करुचिसंचयवारिरागौ। आनन्दति त्रिपुरमर्दननेत्रलक्ष्मी- रालम्ब्य देवि तव मन्दमपाइसेतुम् ॥ ३४ ॥ यामा तव त्रिपुरसुन्दरि लोचनश्रीः कामाक्षि कन्दलितमेदुरतारकान्तिः । ज्योत्सावती स्मितरुचापि कथं तनोति स्पर्धामहो कुवलयैश्च तथा चकोरैः ॥ ३५ ॥ कालाजनं च तव देवि निरीक्षणं च कामाक्षि साम्यसरणिं समुपैति कान्त्या । निशेषनेत्रसुलभ जगतीपु पूर्व- मन्यत्रिनेत्रसुलभ तुहिनाद्रिकन्ये ॥ ३६ ॥ धूमाकुरो मकरकेतनपावकत्व कामाक्षि नेत्ररुचिनीलिमचातुरी ते । अत्यन्तमद्भुतमिदं नयनत्रयत्व हर्षोदयं जनयते हरिणामौलेः ॥ ३७ ॥ आरम्भलेशसमये तव वीक्षणत्य कामाक्षि मूकमपि वीक्षणमानननम् । सर्वज्ञता सकललोकसमक्षमेव कीर्तिवयंवरणमाल्यवती वृणीते ॥ ३८ ॥ - ३ इमामवर्णा, रात्रिच. ४. कोतिरेप ला. १.गुरु. २. 'तु' इति घ-पान वरणमात्य तदती सर्वक्षता ·है --- म 1-- है 1 m rom । ... 4 - . 1 A -- १ . 4 3 . . . -- । 1 IR, 14 - 1 "५ + + +1:॥ Hit HTT11: Frip file नीलम मावि गिनिना। कागानि गति कट करना मुवानमन करणारियाः ॥ १३ ॥ कामानि तामहन्दनीर. बिहामन नितवतो मकर व नाय । सामाग्यमहलवियो मणिकमश्री- गौराजनीवतरहितदीपमाला ॥ ४५ ॥ १. कमल निगमगेनि, मेधश्च पुष्कर म. पातात. २. gir; (: क्षणमामायामिन्या काम्बा, ·पाशती। ९ मातः क्षणं अपय गां तव वीक्षितेन मन्दाक्षितेन मुजनेरपरोक्षितेन । कागाक्षि कर्मतिगिरोत्करभास्करण श्रेयस्करण मधुपतितस्करेण ॥ ४५ ॥ प्रेमापगापयसि मजनमारचय्य युक्तः स्मितांशुकृतभस्मविलेपनेन । कामाक्षि कुण्डलमणिधुतिभिर्जटालः श्रीकण्ठमेव भजते तव इष्टिपातः ॥ ४६॥ कैवल्यदाय करुणारसकिंकराय कामाक्षि कन्दलितविभ्रमशंकराय । आलोकनाय तव भक्तशिवकराय मातर्नमोऽस्तु परतमितशंकराय ॥ ४७ ॥ साम्राज्यमगलविधौ मकरध्वजस्य लोलालकालिकृततोरणमाल्यशोभे । कामेश्वरि प्रचलदुत्पलवैजयन्ती- चातुर्यमेति तव चञ्चलदृष्टिपातः ॥ ४८ ॥ मार्गेण मञ्जुकचकान्तितमोवृतेन मन्दायमानगमना मदनातुरासौ । कामाक्षि दृष्टिरयते तव शंकराय संकेतभूमिमचिरादभिसारिकेव ॥ ४९॥ नीडानुवृत्तिरमणीकृतिसाहचर्या शैवालिता गलरुचा शशिशेखरस्य । कामाक्षि कान्तिसरसी त्वदपागलक्ष्मी- मन्दं समाश्रयति मज्जनखेलनाय ॥ ५० ॥ १. 'मन्देक्षितेन' इति ग-पाठ. २. 'प्रचुरमुत्पल' इति ग-पाठ. ३. 'तमोयतेन' इति पुस्तकेपु पाठः २ ·१० कारागाला । कापारमंगुकमिव प्रकट दबानो माणिस्यकुण्डलनि मगनानिरोगी। श्रुत्यन्तसीमनि रतः गुतरां च कान्ति कामाक्षि तावककटाक्षायतीश्वरोऽसौ ॥ ५१ ॥ पापाण एव हरिनीलगणिर्दिनेषु प्रम्लानतां कुवलयं प्रकटीकरोति । नैमितिको जलढमेचकिमा ततस्ते कामाक्षि शून्यमुपमानमपागलदम्याः ॥ ५२ ।। शृशारविभ्रमवती सुतरां सलज्जा नासाग्रमौक्तिकरुचा कृतमन्दहासा । श्यामा कटाक्षसुपमा तव युक्तमेत- कामाक्षि चुम्बति दिगम्बरवक्रविम्बम् ॥ ५३ ॥ नीलोत्पलेन मधुपेन च दृष्टिपातः कामाक्षि तुल्य इति ते कथमामनन्ति । शैत्येन निन्दति यदन्वहमिन्दुपादा- पाथोरुहेण यदसौ कलहायते च ॥ ५४ ॥ ओष्ठप्रभापटलविद्रुममुद्रिते ते भ्रूवल्लिवीचिसुभगे मुखकान्तिसिन्धौ । कामाक्षि वारिभरपूरणलम्बमान- कालाम्वुवाहसरणिं लभते कटाक्षः ॥ ५५ ॥ मन्दसितैर्धवलिता मणिकुण्डलांशु. संपर्कलोहितरुचिस्त्वदपागधारा । कामाक्षि मल्लिकुसुमैर्नवपल्लवैश्च नीलोत्पलैश्च रचितेव विभाति माला ॥ ५६ ॥ कामाक्षि शीतलकृपारसनिझराम्भ:- संपर्कपक्ष्मलरुचिस्त्वदपाङ्गमाला ।

·पागनी। ११ गोभिः सदा पुररिपोरभिलप्यमाणा दकिदम्बकविडम्बनमातनोति ॥ ५७ ॥ इत्पदा मग विकासयतु प्रमुष्ण- सुहासमुत्पलरचेस्तगसां निरोद्धा । दोपानुपजजउतां जगतां धुनानः कामाक्षि वीक्षणविलासदिनोदयते ।। ५८ ।। चक्षुर्विमोत्यति चन्द्रविभूषणस्य कामाक्षि तावककटाक्षतमःप्ररोहः । प्रत्यभुखं तु नयनं स्तिमितं मुनीना प्राकाश्यमेव नयतीति परं विचित्रम् ॥ ५९ ॥ कामाक्षि वीक्षणरुचा युधि निर्जितं ते नीलोत्पलं निरवशेषगताभिमानम् । आगत्य तत्परिसरं श्रवणावतंस- व्याजेन नूनमैभयार्थनमातनोति ।। ६० ॥ आश्चर्यमम्ब वदनाभ्युदयावलम्बी कामाक्षि चञ्चलनिरीक्षणविभमस्ते । धैव विधूय तनुते हृदि रागवन्धं शंभोस्तदेव विपरीततया मुनीनाम् ॥ ६१ ।। जन्तोः सकृत्प्रणमतो जगदीड्यतां च तेजलितां च निशितां च मति सभायाम् । कामाक्षि मक्षिकझरीमिव वैखरी च लक्ष्मी च पक्ष्मलयति क्षणवीक्षणं ते ॥ ६२ ।। कादम्बिनी किमयते न जलानुपझं भृशावली किमुररीकुरुते न पभन् । १. 'दृष्टिभि . (पक्षे) धेनुनि. २. 'अभिलष्यमाणा' इति क-ख-ग-पाठ. ३. अभ- यानि शति घ-पाठ.. ४. जगत्पूज्यनाम्. ५ मधुधारामिद वाणीम्.

·० काव्यमाला । कापायमंशुकमिव प्रकटं दधानो माणिक्यकुण्डलरुचिं ममताविरोधी । श्रुत्यन्तसीमनि रतः सुतरां चकास्ति कामाक्षि तावककटाक्षयतीश्वरोऽसौ ॥ ५१ ॥ पाषाण एव हरिनीलमणिर्दिनेषु प्रम्लानतां कुवलयं प्रकटीकरोति । नैमित्तिको जलदमेचकिमा ततस्ते कामाक्षि शून्यमुपमानमपाङ्गलक्ष्म्याः ॥ ५२ ॥ शृङ्गारविभ्रमवती सुतरां सलज्जा नासाग्रमौक्तिकरुचा कृतमन्दहासा । श्यामा कटाक्षसुपमा तव युक्तमेत- स्कामाक्षि चुम्बति दिगम्बरवक्क्रबिम्बम् ॥ ५३ ॥ नीलोत्पलेन मधुपेन च दृष्टिपातः कामाक्षि तुल्य इति ते कथमामनन्ति । शैत्येन निन्दति यदन्वहमिन्दुपादा- पाथोरहेण यदसौ कलहायते च ॥ ५४ ॥ ओठप्रभापटलविद्रुममुद्रिते ते ध्रुवन्छिवीचिगुभगे मुखकान्तिसिन्धौ । कामाक्षि चाम्भिरपूरणलम्बमान- कालाम्बुवाहमरणि लभते कटाक्षः ॥ ५५ ॥ मन्दगिनिवलिता मणिकुण्टलाशु- प्राकिलोहितचिम्चदपागधारा । नामाथि महिनुमगनवपावैध नीलोत्पलश्च रचिनव विभाति माला ॥ ५६ ॥ माहित ग्रीनलपागनिर्मगम्भ:- पदमनचिन्वदपानमाला।

·पतशती। १३ कामारैकनिलयस्तव दृष्टिपातः कामाक्षि भक्तमनसां प्रददाति कामान् । रांगान्वितः खयनपि प्रकटीकरोति वैराग्यमेव कथमेप महामुनीनाम् ॥ ७० ॥ कालाम्बुवाहनिवहैः फलहायते ते कामाक्षि कालिममदेन सदा कटाक्षः । चित्रं तथापि नितराममुमेव दृष्ट्या सोत्कण्ठ एव रमते किल नीलकण्ठः ॥ ७१ ।। कामाक्षि मन्मथरिपुं प्रति भारताप- मोहान्धकारजलदागमनेन नृत्यन् । दुष्कर्मकचकिकुलं कवलीकरोतु व्यामिश्रमेचकरुचिस्त्वदपाशकेकी ॥ ७२ ॥ कामाक्षि मन्मथरिपोरवलोकनेषु कान्तं पयोजमिव तावकमक्षिपातम् । प्रेमागमो दिवसवद्विकचीकरोति लज्जाभरो रजनिवन्नुकुलीकरोति ।। ७३ ॥ मूको विरिञ्चति परं पुरुषः कुरूपः कंदर्पति त्रिदशराजति किंपचानः । कामाक्षि केवलनुपक्रनकाल एव लीलातरङ्गितकटाक्षरुचः क्षणं ते ॥ ७४ ॥ नीलालका मधुकरन्ति मनोज्ञनाता- मुक्तारुचः प्रकटरूढविताङ्करन्ति । कारुण्यमन्ब मकरन्दति कामकोटि नन्ये ततः कमलमेव विलोकनं ते ॥ ७५ ॥ १. 'प्रददातु इति ग-पाट २ 'नागान्वितः' इति घ-पाटः ३. 'विलोचन इति का-घ-पाठ..

·AGram ... ।। Thiế: -Y ( 1 trệt, 1 मो.f} antipurt मो.. . निमिागि मापाः चीरा गायोगागिना. मभ्यर्थदेशिटामिला। तामिलाने गुनी कहानि. दसतलभापा मौष ते ॥ १६ ॥ চাশায়ি শিক্ষাগী ল্যাণীািনাতিনাগাসা। वासालय तव कटाक्षममुं महान्तो लथ्या सुगं समभियो निगरन्ति लोके ॥ १७॥ साकूतमापितगतिमुग्धहागं बीडानुरागसहचारिनिलोकनं ते । कामाक्षि कामपरिपन्थिनि मारवीर- साम्राज्यविभमदगां सफलीकरोति ॥ ६८ ॥ कामाक्षि विनमबलैकनिधिविधाय श्रूवलिचापकुटिलीकृतिमेव चित्रम् । खाधीनतां तव निनाय शशादमौले- रङ्गार्धराज्यमुखलाभमपाद्गवीरः ॥ ६९ ॥ १. पियामिनिवारण. २. 'दक्ष' इति पुसकेगु पाट . ३. शिस्य.

·पञ्चशती। १३ कामाकरैकनिलयस्तव दृष्टिपातः कामाक्षि भक्तमनतां प्रददाति कामान् । रांगान्वितः वयमपि प्रकटीकरोति वैराग्यमेव कयमेप महामुनीनान् ॥ ७० ॥ कालान्वुवाहनिवहैः कल्हायते ते कानाक्षि कालिममदेन सदा कटाक्षः । चित्रं तथापि नितरानमुमेव दृष्ट्या सोत्कण्ठ एव रमते किल नीलकण्ठः ॥ ७१ ॥ कानामि मन्मथरिघु प्रति भारताप- मोहान्धकारजलदागमनेन नृत्यन् । दफर्मक फिकुल कवलीकगेनु व्यामिश्रमेवफ्रुचिस्त्वापागोत्री ॥ ७२ ।। कानाक्षि मन्मथरिणेरवलोकनेषु कान्तं पयोजमिद तायकमक्षिपातम् । प्रेमागमो दिवसवहिक चीकरोति न्जानले रजनिवन्युलीयोनि ।। ७६ ॥ मूको विरिति पर पुरष. पुर८५ पंदपति विदागजति विपनानः । सामाक्षि दलपकमका एक पानरहित स्टारर नीलाम्बा माग रतिलोमनाना- सरकारचः परसमा पनि । पारयत पर तन- ६५ ॥ . 4 ·. १. । मे it : - . 1:14. If .... { ") ) :: । FRE Hifyीमा भारोमा iiifi मा५ ।। ७८ ॥ मिनीपा imifiniti कातीनिहाय करानि नोर याद माय ते मरणान् ॥ ७९ ॥ शान्तेन गन्मयमदेन शिमोचमान- सान्तेन भूततरुमूरगतम्य घुमः । कान्तेन किंचिदवोकर लोननस प्रान्तेन गां जननि काचिपुरीतिभो ॥ ८० ॥ सामाशि केऽपि सुजनास्त्यदपाहम कण्ठेन कन्दलितकालिममंप्रदायाः। उत्तराकल्पितचकोरकुटुम्बपोषा नक्तदिवप्रसवभूनयना भवन्ति ।। ८१॥ नीलोत्पलप्रसवकान्तिनिदर्शनेन कारुण्यविनमजुपा तब बीक्षणेन । १. कामानिम्. २. एकाघ्रनाथस्य. ३. सूर्यचन्दनेना. ४ शिवत्व यान्तर्ग ·पञ्चगती। कागाक्षि कगजलधेः फैलशीसुतेन पागलयाद्वयमगी परिमोचनीयाः ।। ८२ ॥ अत्यन्तचन्चलमकृत्रिममञ्जनं किं कारभजिरहिता किमु भृङ्गमाला । धूमाहुरः किमु हुताशनसनहीनः कामाक्षि नेत्ररुचिनीलिमकन्दली ते ॥ ८३ ॥ कामाक्षि नित्यमयमजलिरस्तु मुक्ति- बीजाय विश्रममदोदयघूर्णिताय । कंदर्पटपंपुनरुद्भवसिद्धिदाय कल्याणदाय तव देवि दृगञ्चलाय ॥ ८४ ॥ दर्पाकुरो मकरकेतनविभ्रमाणां निन्दाकुरो विदलितोत्पलचातुरीणाम् । दीपाकुरो भवतमिस्रकदम्बकानां कामाक्षि पालयतु मा त्वदपाङ्गपातः ।। ८५ ।। कैवल्यदिव्यमणिरोहणपर्वतेभ्यः कारुण्यनिर्झरपयःकृतमजनेभ्यः । कामाक्षि किकरितशकरमानसेभ्य- तेभ्यो नमोऽस्तु तव वीक्षणविभ्रमेभ्यः ॥ ८६ ॥ अल्पीय एव नवमुत्पलमम्बहीना मीनस्य सा सरणिरम्बुरुहां च किं वा । दूरे मृगी तदसमञ्जसमञ्जनं च कामाक्षि वीक्षणरुचौ तव तर्कयामः ।। ८७ ।। मिश्रीभवद्गरलपविलशांकरोरः- सीमाङ्गणे किमपि रिक्षणमादधानः । हेलावधूतललितश्रवणोत्पलोऽसौ कामाक्षि बाल इव राजति ते कटाक्षः ॥ ८८ ।। १. अगस्त्वेन. Mer 4 ·कायमाला। प्रौढीकरोति विदुपां नवसूक्तिबाटी- चूताटवीयु बुधकोकिललाल्यमानम् । माध्वीरसं परिमलं च निरर्गलं ते कामाक्षि वीक्षणविलासवसन्तलक्ष्मीः ।। ८५ ।। कूलंकपं वितनुते करुणाम्बुवा सारस्वतं सुकृतिनः सुलमं प्रवाहम् । तुच्छीकरोति यमुनाम्बुतरामगीं कामाक्षि किं तव कटाक्षमहाम्वुवाहः ॥ १० ॥ जागर्ति देवि करुणा शुकमुन्दरी ते ताटङ्करलरुचिदाडिमखण्डगोणे । कामाक्षि निर्भरकटाक्षमरीचिपुज- माहेन्द्रनीलमणिपज्जरमध्यभागे ॥ ९१ ॥ कामाक्षि सत्कुवलयस्य सगोत्रभावा. दाक्रामति श्रुतिमसौ तव दृष्टिपातः । किं च स्फुट कुटिलतां प्रकटीकरोति भ्रूवल्लरीपरिचितस्य फलं किमेतत् ॥ ९२ ॥ एपा तवाक्षिसुषमा विषमायुधस्य नाराचवर्षलहरी नगराजकन्ये । शके करोति शतघा हृदि धैर्यमुद्रां श्रीकामकोटि यदसौ शिशिरांशुमौलेः ॥ ९३ ॥ बाणेन पुष्पधनुषः परिकल्प्यमान- त्राणेन भक्तमनसां करुणाकरण | कोणेन कोमलशस्तव कामकोटि शोणेन शोषय शिवे मम शोकसिन्धुम् ।। ९४ ॥ मार<हो मुकुटसीमनि लाल्यमाने मन्दाकिनीपयसि ते कुटिलं चरिष्णुः । १ काकी ·पञ्चशती। १७ कामाक्षि कोपरभसादलमानमीन- संदेहमङ्कुरयति क्षणमक्षिपातः ॥ ९५ ॥ कामाक्षि संवलितमौक्तिककुण्डलांशु- चञ्चत्सिंतश्रवणचामरचातुरीकः । स्तम्भे निरन्तरमपाङ्गमये भवत्या बद्धश्चकास्ति मकरध्वजमत्तहस्ती ॥ ९६ ॥ यावत्कटाक्षरजनीसमयागमस्ते कामाक्षि तावदचिरानमतां नराणाम् । आविर्भवत्यमृतदीधितिविम्बमन्त्र संविन्मयं हृदयपूर्वगिरीन्द्रशृङ्गे ॥ ९७ ! कामाक्षि कल्पविटपीव भवत्कटाक्षो दित्सुः समस्तविभवं नमतां नराणाम् । भृङ्गस्य नीलनलिनत्य च कान्तिसंप- सर्वस्वमेव हरतीति परं विचित्रम् ॥ ९८ ॥ अज्ञातभक्तिरसमप्रसरद्विवेक- मत्यन्तगर्वमनधीतसमस्तशासम् । अप्राप्तसत्यमसमीपगतं च मुक्तेः कामाक्षि नैव तव कासति दृष्टिपातः ।। ९९ ।। अत्यन्तशीतलमनर्गलकर्मपाक- काकोलहारि नुलभं सुमनोभिरेतत् । पीयूषमेव तव वीक्षणमम्ब किंतु कामाक्षि नीलमिदमित्ययमेव भेदः ॥ १०० ॥ इति श्रीमूपापिनार्वभौमसत्तौ पदराला पटाक्षशतक प्रथनम् । मन्दलितशतकम् । वधीमो वयमञ्जलिं प्रतिदिनं बन्धच्छिदे देहिनां कंदर्पागमतामूलगुरवे फल्याणकेलीभुवे । १.लित' इति फ-स-ग-पाट:. २. 'अप्राप्यसल' इति क-स-ग-पाठ,

·No text on this page.

·१९ २.नाने मिटाना सामागितमा उनी भवतु नः कामाय कामाथि ते ॥ ७ ॥ भीमा परिरम्भसंधानविधी नर्मल्यमीमानिधि- माणीव तरपी ऋतमृदुलन्दा कलिन्दात्मजाम् । पल्माणीकरते कलानुपमा कण्ठसलीचुम्बिनी कामाश्याः लितान्दली भवतु सा कल्याणसंदोहिनी ॥ ८ ॥ जंतु हारलतामिव स्तनतटीं संजग्मुपी संततं गन्तु निर्मलतामिव द्विगुणिता ममा कृपातोतसि । वक्तं विलयनीयतामिव हरं रागाकुलं कुर्वती मजुन्ते स्मितमजरी भवभयं मनातु कामाक्षि मे ॥ ९ ॥ घेतापि प्रकटं निशाकररुचा मालिन्यमातन्वती शीतापि स्मरपावकं पशुपतेः सधुक्षयन्ती सदा । खाभाव्यादधराश्रितापि नमतामुच्चैर्दिशन्ती गति कामाक्षि स्फुटमन्तरा स्फुरतु नस्त्वन्मन्दहासप्रभा ॥ १० ॥ वनश्रीसरसीजले तरलितभूवल्लिकल्लोलिते कालिसा दधती कटाक्षजनुपा माधुवती व्याधतिम् । निर्निद्रामलपुण्डरीककुहनापाण्डित्यमाविनती कामायाः स्मितचातुरी मम मन कातर्यमुन्मूलयेत् ॥ ११ ॥ नित्यं वाधितर्वन्धुजीवमघरं मैत्रीजुपं पल्लवैः शुद्धत्य द्विर्जमण्डलस च तिरस्कर्तारमप्याश्रिता । या वैमल्यवती सदैव नमतां चेतः पुनीतेतरां कामाच्या हृदयं प्रसादयतु मे सा मन्दहासप्रभा ।। १२ ।। द्रुधन्ती तमसे मुहुः कुमुदिनीसाहाय्यमाविझती यान्ती चन्द्रकिशोरशेखरवपुःसौघाङ्गणे प्रेसणन् । १. 'म' इति ग-पाठ २ गोव. ३. कुरना दन्भचर्या. ४. बन्धूना जीव; (पो) बन्धुजीवो पन्धुपापरपर्यायो रक्तपुप्पविशेषः. ५. पिटै ; ( पक्षे ) सिलप . . मान- पतनूहत्य; (पक्षे) दन्तपहो ·२० काव्यमाला। ज्ञानाम्भोनिघिवीचिका सुमनसां कूलंकपां कुर्वती कामाक्ष्याः स्मितकौमुदी हरतु मे संसारतापोदयम् ॥ १३ काश्मीरद्रवधातुकर्दमरुचा कल्मापतां विनती हंसौधैरिव कुर्वती परिचितिं हारीकृतौक्तिकैः वक्षोजन्मतुपारशैलकटके संचारमातन्वती कामाख्या मृदुलस्मितद्युतिमयी मागीरथी भासते ॥ १४ ॥ कम्बोवंशपरम्परा इव कृपासंतानवल्लीभुवः संफुल्लस्तबका इव प्रसृमरा मूर्ताः प्रसादा इव । वाक्पीयूपकणा इव त्रिपथगा पर्यायभेदा इव भ्राजन्ते तव मन्दहासकिरणाः काञ्चीपुरीनायिके ॥ १५ ॥ वक्षोजे घनसारपत्ररचनाभङ्गीसपत्नायिता कर्णे वन्धुरदन्तपत्रकुहना व्यापारमुदायिता । ओष्ठश्रीनिकुरुम्बपल्लवपुटे प्रेसप्रसूनायिता कामाक्षि स्फुरतां मदीयहृदये त्वन्मन्दहासप्रभा ॥ १६ ॥ येषां विन्दुरिवोपरिप्रचलितो नासाग्रमुक्तामणि- येषां दीन इवाधिकण्ठमयते हारः करालम्बनम् । येषां वन्धुरिवोष्ठयोररुणिमा धत्ते स्वयं रञ्जनं कामाक्ष्याः प्रभवन्तु ते मम शिवोल्लासाय हासाकुराः ॥ १७ ॥ या जाड्याम्बुनिधि क्षिणोति भजतां वैरायते कैरवै- नित्यं या नियमेन या च यतते कर्तु त्रिनेत्रोत्सवम् । विम्बं चान्द्रमसं च वञ्चयति या गर्वण सा तादृशी कामाक्षि स्मितमन्जरी तव कथं ज्योत्लेत्यसौ कीर्त्यते ॥ १८॥ आरूढा रभसात्पुरः पुररिपोराश्लेषणोपक्रमे या ते मातरुपैति दिव्यतटिनीशङ्काकरी तत्क्षणम् । ओष्ठं वेपयति ध्रुवौ कुटिलयत्यानम्रयत्याननं तां वन्दे मृदुहासपूरसुपमामेकाम्रनाथप्रिये ॥ १९ ॥ ' दति-पात:

·No text on this page.

·૨૨ फाध्यमाला फुल्लन्मल्लिपिनहलकमगी मालेन गा पेगला श्रीकाञ्चीश्वरि मारमर्दितुमरोमध्ये मुहुर्लनने ॥ २६ ॥ विमाणा शरदनविभमदगां विद्योतमानाप्यसो कामाक्षि स्मितमञ्जरी किरति ते कारुण्यनारारमम् । आश्चर्य शिगिरीकरोति जगतीमालोक्य नामहो कामं खेलति नीलकण्ठहृदयं कौतूहलान्दोलितम् ॥ २७ ॥ प्रेट्सत्प्रौढकटाक्षकुञ्जकुहरेवत्यच्छगुच्छायितं वन्दुच्छविसिन्धुवीचिनिचये फेनप्रतानायितम् । नैरन्तर्यविजृम्भितस्तनतटे नैचोलपट्टायितं कल्माष कवलीकरोतु मम ते कामाक्षि मन्दस्मितम् ॥ २८ पीयूपं तव मन्थरस्मितमिति व्यर्थैव सापप्रथा कामाक्षि ध्रुवमीशं यदि भवेदेतत्कथं वा शिवे । मन्दारस्य कथालवं न सहते मनाति मन्दाकिनी- मिन्दं निन्दति कीर्तिते च कलशीपाथोधिमीायते ॥ २९ विश्वेषां नयनोत्सवं वितनुतां विद्योततां चन्द्रमा विख्यातो मदनान्तकेन मुकुटीमध्येन संमान्यताम् । आः किं जातमनेन हाससुषमामालोक्य कामाक्षि ते कालङ्कीमवलम्बते खलु दशां करमापहीनोऽप्यसौ ॥ ३० ॥ चेतः शीतलयन्तु नः पशुपतेरानन्दजीवातवो नम्राणां नयनाध्वसीमसु चरच्चन्द्रातपोपक्रमाः। संसाराख्यसरोरुहाकरखलीकारे तुपारोत्कराः कामाक्षि स्मरकीर्तिबीजनिकरास्त्वन्मन्दहासाकुराः ।। ३१ ।। आसौघाख्यतमः कचाकचिकरान्कामाक्षि संचिन्तये यजन्मन्दस्मितरोचिपा त्रिभुवनक्षेमंकरानकुरान् । ओष्ठं वेपशिशिरश्रियो विकसितं चन्द्रातपाम्भोरुह- तां वन्दोपणचातुरीमिव तिरस्कर्तु परिप्कुर्वते ॥ ३२ ॥ १. 'धामकर्दम' इति व-पाठः. २. खिलीकारें इति ग-पाठः, न . ।

·No text on this page.

·rrar fantry, it ... { { :-hift. . .॥
माटा गाभिमाशा मा.
पासनेपोलियो fift
या गायन पिनाममा माया दीवाना
गा में गलत काम िहदया।
मन्दारे तर मन्थरमिनो मागमा
कामाक्षि मारशामने न नियत रामोदयो (१ यने ।
चान्द्रीषु युनिगरीषु च महान्द्रुषारो ४श्यने
शुद्धानां कशमीरी गिरिगुतेऽशुद्धा दगा कायदाम् ।।
पीयूषं खलु पीयते सुरजनैगाम्बुर्मियते
माहेशैश्च जटाकलापनिगमन्दाकिनी नहाते ।
१. 'साधु स्मिता'शी ग-पाट . २. दीपागे पदसत' दति गगाट .

·पञ्चशती। २५ शीताशुः परिभूयते च तमसा तस्मादियं ताशी कामाक्षि स्मितमजरी तव वचोवैदग्ध्यमुलते ॥ १५ ॥ आराङ्के तर मन्दहासलहरीमन्याहनी चन्द्रिका- मेकानेशकुटुम्बिनि प्रतिपदं यस्याः प्रभासंगमे । वक्षोजान्नुल्हे न ते रहयतः काचिद्दगां कौली- मास्याम्भोरमन्त्र किं च जनकरालम्बते फुटतान् ॥ १६ ॥ सास्तीणीधरकान्तिपश्वचये पातं मुहुर्जन्नुपी कामद्रोहिणि मासल्स्मरमरज्वान्जलि न्यजती। निन्दन्ती धनमारहारक्लयज्योलणाबानि ते कामाक्षि मितचतुरी विरहिणीनति जगानगम ॥ १७ ॥ सूर्या लोकविधी विकासमाधिक यान्त्री हरनी नम - पदोह नमता निजम्मरणको दोपाकर पिली । নিখালী লবিস্ট্যালিনা নুগ श्रीमामाक्षि नब मिनानिमयी नियने चकिया॥१८॥ एण्टीय मी रोयटनामामामामालिनी ·। 4 . -- 1 4 न न . . -- । 17 • It it : सन १ . । "ial infor fittisी यो मानी 111 111111 . ३ ॥ ofift: 17" मा पनि ६ | 21:11. ! जाननासननिकी गाना श्रीकामानिमयान it with s4:{ ॥ ५.. ।। उगुहमानमालीपरिनलम्माणि ... चचन्द्रौणिमममममा.. पनि । या दम्यापति शंकरजटाहातारबाटीपा- रमपीपैयमः स्मितदिग्गो कागाक्षि मला ।। १५ सनामकजुपा जनेन सुलभ मंगनयनी गने- रुतुहस्य विरादनुग्रस्तरोत्पत्म्यमान फलम्। प्राथम्येन विकस्वरा कुसुमवरमागल्भ्यमभ्येयुपी कामाक्षि स्मितचातुरी तव मम क्षेमं करी कल्पताम् ॥ ५६ ॥ धानुष्काग्रसरस्य लोलकुटिलभूलेखया विनतो लीलालोकशिलीमुखं नववयःसाम्राज्यलक्ष्मीपुषः । जेतुं मन्मथमर्दिनं जननि ते मन्दस्मितमक्रमो वल्गुर्विश्रमभूभृतो वितनुते सेनापतिप्रक्रियाम् ।। ५७ ॥ १. 'पयसा' इति ग-पाठः.

·१ चन:- 2 - मान मिनद्रानान् । मावि मिताधिकालागवं प्रामवम् ॥ ५८ ॥ मगि पर्वत जनटिनी वीची ययागने मित नागाहानीसिन्नरी नीलमहानीरदै । समाहित करिता तर नितरनि. काला जनस्पपिना पालिका कनरोनिषा व्यतिकरे कानिदनामभुते ।। ५९ ॥ जानीमो जगदीधरि प्रणमता त्वन्गन्दहालप्रमा श्रीकामाक्षि कुमुदतीमभिनवामेपा यत सर्वदा । आन्येन्दोरवलोकने पशुपतेरभ्येति संफुटतां तन्द्रालुलदभाव एव तनुते तद्वैपरीत्यक्रमम् ।। ६० ॥ यान्ती लोहितिमानमभ्रतटिनी धातुच्छटाकर्दमै- र्भान्ती बालगभस्तिमालिकिरण मेंघावली शारदी। विन्धोष्ठद्युतिपुजचुम्बनकला शोणायमानेन ते कामानि लिंतरोचिपा समदशामारोढुमाकाइति ॥ ६१ ।। श्रीकामाक्षि मुखेन्दुभूपणमिदं मन्दलितं तावक नेत्रानन्दकरं तथा हिमकरो गच्छेद्यथा तिन्मताम् । शीतं देवि तथा यथा हिमजलं संतापमुद्रास्पदं श्वेतं किं च तथा यथा मलिनतां धत्ते च मुक्तामणिः ॥६२ ॥ त्वन्मन्दलितमजरी प्रसमरां कामाक्षि चन्द्रातपं सन्तः संततमामनन्त्यमलता तल्लक्षणं लक्ष्यते । येनासौ विधुनोति तापमधिकं नाभ्यन्तरं मानस- ध्वान्तं तत्खलु दुःखिनो वयममी केनेति जानीमहे ॥ ६३ ॥ १. प्रभवस्थिरज्यरशितिज्वारेन' इति ग-पाठः २ 'लितदीधितिः सरदता पति ग-पाठः.

·T है . . . . ! ! .... । . .. + "- . 1 FA १ । infiniti: 1' 7 २ . " . . ३ ..::.५ श्री intuff fi fन , ५ . । ht Fast in 11.2 मो.डा.॥ शीमपनि नि । श्रीकामानिनियामाई । एक पुस्मा पनि दो ला : गयोऽपि दात्यगौ तु गा sit ! परी(॥१७॥ श्रीकाची पुग्नदी मलिक नान्यानिमि चाफोराणि जगदगरि पर धन्यानि मन्यामो। कम्पातीरकुटुम्ब नाम कलानुनि चाटै- नित्यं यानि तव स्मितेन्दुमागामाबादमातम्यते ॥ ६८ ॥ शैत्यप्रकममाश्रितोऽपि नगतां नाट्यप्रथां धूनय- रागव्यानपेशलोऽपि गिरिने वैमल्यमुलासयन् । लीलालापपुरःसरोऽपि सततं याचंयमान्प्रीणय- कामाक्षि स्मितरोचिपां तव समुल्लास : कथं वर्ण्यते ॥ ६९ ।। १. 'बहीयमी' इति करा-पाठ.. २. 'निरएय' इति क-स-पाठः. ३. 'तान्येन' इति काप-पाट:.

·No text on this page.

·No text on this page.

·पाती। ३१ गयन्दलनि प्रियाय वदनालोके सगामापणे सणे गति प्ररपुलके चाश्लेषणे फालति ।। ८२ ॥ विश्रीगोतसमम्बिके परिणत सोतचतुर्थ नवं पीयूपस्य समततापहरण किं चा द्वितीयं वपुः । कितिकटिक गिरो गधुरिमाभ्यासाय नव्यं पयः श्रीकात्रीपुरनायकप्रियतमे मन्दलितं तावकम् ॥ ८३ ।। भूपा यससरोरुहस्य सहजा वाचा सखी शाश्वती 'नीवी विभमसंततेः पशुपतेः सौधी दृशां पारणा । जीवातुर्मदनश्रियः शशिरचेरुयाटनी देवता श्रीकामाक्षि गिरामभूमिमयते हासप्रभामरी ।। ८४ ॥ सूतिः श्वंतिमकन्दलस्य वसतिः शृङ्गारसारश्रियः पूर्तिः सूक्तिपरीरसस्य लहरी कारुण्यपाथोनिधेः । वाटी काचन कौसुमी मधुरिमस्वाराज्यलक्ष्म्यास्तव श्रीकामाक्षि ममास्तु मालकरी हासप्रभाचातुरी ॥ ८५ ॥ उत्तुजस्तनमण्डलस्य विलसल्लावण्यलीलानटी- रजस्य स्फुटमूर्ध्वसीमनि मुहुः प्राकाश्यमभ्येयुपी । श्रीकामाक्षि तव सितयुतिततिविम्वोष्ठकान्त्यकुरै- श्चित्रा विद्रुममुद्रिका वितनुते मौक्ती वितानश्रियम् ॥ ८६ ॥ जन्तूनां जनिदुःखमृत्युलहरीसंतापने कृन्ततः प्रौढानुग्रहपूर्णशीतलरुचो नित्योदयं विभतः । श्रीकामाक्षि विसृत्वरा इव करा हासाकुरास्ते हठा- दालोकेन निर्हेन्युरन्धतमसस्तोमस्य मे संतेतिम् ॥ ८७ ॥ खामाज्यातव वकमेव ललितं संतोपसंपादनं सभोः किं पुनरचितस्मितरुचः पाण्डित्यपात्रीकृतम् । १. नीची मूलधनम्. २. 'गूर्वमीनि च पति क-स-पाटः. ३. 'मुक्तापितान- त्रियम्' इति फ-पाठ.. ४. 'निरन्तु' पति ग-पाट.. ५ 'सततम्' इति ग-पाट . AM ·*--- जन्मोनं वन एवं जगन नम:, कामानि कुरिले शक नीति मायने ।। ८८ । पुंमिनिमलगानमविदाने गगी निर्म कर्नु कमलय न निमंलनमां की लमन्ननगन । मृति पदमनगन्ति निर्मल गुणां गनावका बा- नन्कामानि तव मिनल कल्या नाल्मीमानिने ॥ ८२. आर्यनयनानि नाकिसदमां शैत्यन मन्नन्मय- निन्, किं च विनोहयन्नपनि विश्वातिमुच्चाटयन् । हिनन्संमृतिडम्बर तव भित्र हासाहयो मानिकः श्रीकामाक्षि मदार्तितापतमसो विद्वेषण चेष्टताम् ।। ९० ॥ क्षेपीयः रुपयन्तु कल्मषमयान्यन्माकमन्सन्मित- ज्योतिर्मण्डलचक्रमान्नव शिव कामानि रोचिणवः । पीडाकर्मठकमधर्मसमयव्यापारतानल- श्रीपाता नवहर्षवर्पणमुयात्रोतविनीगीकराः ॥ ९१ ।। श्रीकामानि तव लिनैन्दवमहःपूरे परिपूर्जति प्रौव्यं वारिधिचातुरी कलयते मक्तात्मनां प्रातिमन् । दौर्गलप्रसरास्तमःपटलिकासावय॑मावित्रते किं किं करवसाहचर्यपदवीरीत्यां न पत्ते पदन् ॥ ९२ ॥ मन्दारादिपु मन्मथारिमहिपि प्रामाश्यरीतिं निजां कादाचित्कतया विशय बहुशो वैशद्यमुद्रागुणः । श्रीकामानि तदीयसंगमकलामन्दीमवलौतुकः सातत्येन तव स्मिते वितनुते तेरासनावासनान् ।। ९: इन्धाने भववीतिहोत्रनिवहे कर्माघचण्डानिल- प्रौढिन्ना बहुलीकृते निपतितं संतापचिन्ताकुलम् । . . १. प्रीटिं' इति ग-पाठ.. २. ' हार्यपदवी इति ग-पाठः ·पञ्चगती। ३३ गातो परिषिञ्च किंचिदगलैः पीयूपरिव श्रीकामाक्षि तब लितगुतिकणैः शैगिर्यलीलाकरैः ॥ ९४ ॥ भापाया रंसनानखेलमजुपः भृक्षारमुद्रासखी लीलाजातरतेः सुखेन नियमतानाय मेनात्मजे । श्रीकामाक्षि नुधामयीय गिशिरा सोतस्विनी तावकी गावानन्दतरङ्गिता विजयते हातप्रभाचातुरी ॥ ९५ ।। संतापं विरलीकरोतु सकलं कामाक्षि मञ्चेतना मजन्ती मधुरस्मितामरधुनीकल्लोलजालेपु ते । नैरन्तर्यमुपेत्य मन्मथभैलोलेषु येषु फुट प्रेमेन्दुः प्रतिबिन्वितो वितनुते कौतूहलं धूर्जटेः ॥ ९६ ॥ चेत क्षीरपयोधिमन्यनचलद्रागाल्यमन्याचल- क्षोभव्यापृतिसंभवां जननि ते मन्दलितश्रीसुधाम् । खादं खादमुदीतकौतुकरसं नेत्रत्रयी शांकरी श्रीकामाक्षि निरन्तरं परिणमत्यानन्दवीचीमयी ॥ ९७ ॥ आलोके तव पञ्चसायकरिपोल्दानकौतूहल- प्रेसन्मारुतघनप्रचलितादानन्ददुन्यान्वुधेः । काचिद्वीचित्दञ्चति प्रतिनवा संवित्ररोहात्मका तां कामाक्षि कवीश्वराः नितमिति व्याकुर्वते सर्वदा ॥ ९ ॥ सूक्तिः शीलयते किमद्रितनये मन्दस्मिताते नुहु- माधुर्यागमसंप्रदायमधवा सूवेन्तु मन्दलितन् । इत्थं कामपि गाहते मम मनः संदेहमार्गममी श्रीकामानि न पारमायंसरणिन्हौ निधत्ते पदम् ॥ ९९ ।। क्रीडालोलकृपात्तरोल्हनुखीतोषागणेभ्यः कवि- श्रेणीवाक्परिपाटिकामृतारी सूतीगृहेभ्यः शिवे । AAMA- १. 'दैदीयलीलारण.' इति ग-पाठः. २.रसनापत्पन' रवि ग-पाठ.. ३. 'म. लीलयु' इति क-ख-पाठ. ४. क्षोभात्तप्रतिसंभवा' इति कख-पाठः, ·काव्यमाला। निर्वाणासुरसार्वभौमपदवीसिंहासनेभ्यसब श्रीकामाक्षि मनोजमन्दहसितज्योतिप्कणेभ्यो नमः ॥१०॥ इति श्रीमृकविसार्वभौमकृती पनगला मन्दस्मितगत द्वितीयम् । पादारपिन्दगतकम् । महिम्नः पन्थानं मदनपरिपन्थिप्रणयिनि प्रभुनिणेतुं ते भवति यतमानोऽपि कतमः । तथापि श्रीकाञ्चीविहतिरसिके कोऽपि मनसो विपाकस्त्वत्पादस्तुतिविधिपु जल्पाकयति माम् ॥ १॥ गलग्राही पौरंदरपुरवनीपल्लवरुचां धृतप्राथम्यानामरुणमहसामादिमगुरुः । संमिन्धे बन्धूकस्तबकसहयुध्वा दिशि दिशि प्रसर्पन्कामाक्ष्याश्चरणकिरणानामरुणिमा ॥ २ ॥ मरालीनां यानाभ्यसनकलनामूलगुरवे दरिद्राणां त्राणव्यतिकरसुरोद्यानतरवे । तमस्काण्डप्रौढिप्रकटनतिरस्कारपटवे जनोऽयं कामाक्ष्याश्चरणनलिनाय स्पृहयते ॥ ३ ॥ वहन्ती सैन्दूरी सरणिमवनभ्रामरपुरी- पुरंध्रीसीमन्ते कविकमलवालार्कसुपमा । त्रयीसीमन्तिन्या स्तनतटनिचोलारुणपटी विभान्ती कामक्ष्याः पदनलिनकान्तिर्विजयते ॥ ४ ॥ प्रणम्रीभूतस्य प्रणयकलहनस्तमनसः स्मरारातेश्चूडावियति गृहमेघी हिमकरः । ययोः सांध्या कान्ति वहति सुषमाभिश्चरणयो- स्तयोर्मे कामाक्ष्या हृदयमपतन्द्र विहरताम् ॥ ५ ॥ १. हे कामारिदयिते. २. वाचालयति. मुसरीकरोतीत्यर्थः. ३. तिरस्कारक ४. नन्दनवनतरुकिमलयानाम्. १५. तरुणरविकिरणानाम्. ६. देदीप्यते. ७. रारातेः' इति ग-पाठः.

·पाती। ३५ ययोः पीठायन्ते विबुधगुकुटीनां पटलिका ययोः सौधायन्ते नमुदयभाजो भणितयः । ययोसायन्ते सरसिजमवायाधरणयो- स्तयोमें कामाक्ष्या दिनमनु वरीपर्तु दयम् ॥ ६ ॥ नयन्ती संकोचं सरसिजरुचं दिक्परिसरे सृजन्ती लौहित्यं नसकिरणचन्द्रार्धखचिता। कवीन्द्राणां हत्केरवविकसनोयोगजननी स्फुरन्ती कामाक्ष्याधरणरुचिसंध्या विजयते ॥ ७ ॥ विरावैर्माजीरैः किमपि कथयन्तीव मधुरं पुरस्तादानने पुरविजयिनि लेरवदने । वयत्येव प्रौढा शिथिलयति या प्रेमकलह- प्ररोहं कामाक्ष्याश्चरणयुगली सा विजयते ॥ ८ ॥ सुपर्वतीलोलालकपरिचितं पदपदकुलैः स्फुरल्लाक्षारागं तरुणतरणिज्योतिररुणैः । भृतं कान्त्यम्भोभिर्विसमरमरन्दैः सरसिजे- विधत्ते कामाक्ष्याश्चरणयुगलं वन्धुपदवीम् ॥ ९ ॥ रजःसंसर्गेऽपि सितमजरसामेव हृदये परं रक्तत्वेन स्थितमपि विरक्तैकशरणम् । अलभ्यं मन्दानां दधदपि सदा मन्दगतितां विधत्ते कामाझ्यावरणयुगमाश्चर्यलहरीन् ॥ १० ॥ जटाला मञ्जीरस्फुरदरुणरतांशुनिकरै- निपीदन्ती मध्ये नसरुचिझरी गाइपयसान् । परित्राणं कर्तुं जननि मम कामाक्षि नियतं तपश्चर्या धत्ते तव चरणपाधोजयुगली ॥ ११ ॥ तुलाकोटिद्वन्द्वक्षणितभणिताभीतिवचसो- विननं कामाझ्या विस्मरमहः पाटलितयोः।

·. + 4 ३ - If I 11. Er. मोमो :- 11: { गोता.: ty. गोगा !!!! जमिनी ... ' पगमा पाण! कर्ण मानिन । नो-TEMrfit नाम || Mralमागिनाकानी : मिनमानीरीति {h This पुरा. कामाथि inte:- मागायत पायो पिरणाः ॥ १५ ॥ सरागः राम. असगरजा पनिदिन निगर्गानाकामनिनाजनीनगणितम् । कथंकार मात. थय पदपना गhi नताना कामाथि प्रकटयति कैवल्यामरणिः ॥ १३ ॥ जपालदमीगोणो जननि परमजाननलिनी- विकासव्यासको विफलिनजगजाभागरिमा । मनःपूर्वानि ननिलस्यतु कामाशि तरगा तमस्काण्डद्रोही तव चरणपायोचरमणः ॥ १७ ॥ नमस्कुर्म. प्रेशन्मणिकटकनीलोपलमहः- पयोधौ रिहनिर्नवकिरणफेनैर्धवलिते । स्फुटं कुर्वाणाय प्रवल चलदोनिलशिखा- वितर्क कामाक्ष्याः सततमरुणिले चरणयोः ॥ १. चरणरूपसूर्य.

·- पञ्चशती। शिव पाशायेतामलघुनि तमःकृपकुहरे दिनाधीगायेतां मम हृदयपाथोजविपिन । नभोमासायेता सरसकवितारीतिसरिति त्वदीयौ कामाक्षि प्रस्तकिरणौ देवि चरणौ ॥ १९ ॥ निपंक्त श्रुत्यन्ते नयनमिव सदृत्तरुचिरैः समैर्जुष्टं शुद्धरधरमिव रन्यैर्द्विजगणैः । गिवे वक्षोजन्मद्वितयमिव मुक्ताप्रितमुमे त्वदीयं कामाक्षि प्रणतगरणं नौमि चरणम् ॥ २० ॥ नमत्यासंसज्जननुचिपरिपन्धिप्रणयिनी- निसर्गप्रेजोलत्कुरैलकुलकालाहिशयले । नखच्छायादुग्धोदधिपयसि ते वैद्रुमरुचां प्रचारं कामाक्षि प्रकटयति पादाजसुषमा ॥ २१॥ कदा दूरीक कटुदुरितकाकोलजनितं महान्तं संतापं मदनपरिपन्धिप्रियतमे । क्षणाचे कामाक्षि त्रिभुवनपरीतापहरणे पटीयां लप्त्ये पदकमलसेवामृतरसम् ।। २२ ॥ ययोः सांध्यं रोचि. सततमरुणिन्ने स्पृहयते ययोश्चान्द्री कान्तिः परितपति दृष्ट्वा नखरुचिम् । ययोः पाकोद्रेकं पिपठिपति भक्त्या किसलयं प्रदिन्नः कामाझ्या मनसि चरणौ तो तनुमहे ।। २३ ।। जगन्नेदं नेदं परमिति परित्यज्य यतिभिः कुशाग्रीयखान्तैः कुशलधिषणैः शातसरणौ । गवेप्यं कामाक्षि ध्रुवमकृतकानां गिरिसुते गिरामैदंपर्य तव चरणमाहाल्यगरिमा ॥ २४ ॥ ३ निपिक' इति कख-पाठः. २. शची ३. देशफलाप.. ४. 'क्षगं ते' दाते कन्ख-पाह:.

·३८ काव्यमाला। कृतनानं यामागृतसरसि कामाक्षि नितरां दधानं वैशां कलितरसमानन्दमुधया । अलंकारं भूमर्मुनिजनमनश्चिन्मयमहा- पयोधेरन्तःसं तव चरणरत्नं विजयते ॥ २५ ॥ मनोगेहे मोहोद्भवतिमिरपूणे मम मुहु- दरिद्राणीकुर्वन्दिनकरसहसाणि किरणैः । विधत्तां कामाक्षि प्रसृमरतमोवञ्चनचण; क्षणार्ध सांनिध्यं चरणमणिदीपो जननि ते ॥ २६ कवीना चेतोवनखररुचिसंपर्कि विवुध- स्रवन्तीस्रोतोवत्पटुमुखरितं हंसकरवैः । दिनारम्भश्रीवन्नियतमरुणच्छायसुभंगं मदन्तः कामाक्ष्याः स्फुरतु पदपङ्केरुहयुगम् ॥ २७ सदा किं संपर्क प्रकृतिकठिनैर्नाकिमुकुटै- स्तटै हारा।रधिकमणुना योगिमनसा । *विभिन्ते संमोहं शिशिरयति भक्तानपि दृशा- मदृश्यं कामाक्षि प्रकटयति ते पोदयुगलम् ॥ २८ पवित्राभ्यामम्ब प्रकृतिमृदुलाभ्यां तव शिवे पदाभ्यां कामाक्षि प्रसभमभिभूतैः सचकितैः । प्रवालैरम्भोजैरपि च वनवासवतदशाः सदैवारभ्यन्ते परिचरितनानाद्विजगणैः ॥ २९ ॥ मुरालीनां पादाहतिमदनिशं हंसनिवहै- कुर्मःमस्यं निर्जाड्यं नियतजलमध्यैकशरणम् । योधौव्यासङ्गं सततमपि दोषाप्तिमलिनं कुर्वयोजं कामाक्ष्याः परिहसति पादाब्जयुगलम् ॥ ३० ॥ वेतर्क रास्तत्कान्तियुक्तम्; (पओ) न खररुचिसपर्कि. २. हसकः ५ 'सका.. ३. 'सपर्कात्' इति सर्वपुस्तकपाठ ४. 'विभङ्गे' : ख-पाठ. ५. 'पादयुगली' इति ग-पाठ..

·पानी। ११ जगदगदग नलिनतचिनिमापनग मुरैनन्या रम्या सततमभिगम्या बुधजनैः । द्वयी लीलालोल श्रुतिषु मुरपालादिमुकुटी- तटीसीमाधामा तव जननि कामालि पदयोः ॥ ४३ ॥ गिरां दूरी चौरौ जडिमतिमिराणां कृतजग- त्परित्राणौ गोणौ नुनिहृदयनीडैकनिपुणौ । नःलेरौ सारौ निगमवचसां खण्डितभव- अहोन्मादौ पादौ मम मनसि कामाक्षि कलये ॥ ४४ ॥ अविधान्तं पदं यदपि कलयन्यावकमयं निरस्सन्कामाक्षि प्रणमनजुपां पङ्कमखिलन् । तुलाकोटिद्वन्द्वं दधदपि च गच्छन्नतुलतां गिरां मागे पादो गिरिवरसुते लवयति ते ॥ ४५ ॥ प्रवालं सत्रीडं विपिनविवरे पयति या स्फुरल्लीलं वालातपमधिकवालं दंपति या । तचिं सांध्यां वन्ध्यां विरचयति या वर्षयतु सा शिवं ने कामाच्याः पदनलिनपाटल्यलहरी ॥ ४६॥ किरज्योत्लारीर्ति नसनपिरचा हंसननसां वितन्वानः प्रीति विकचतरुणाभोव्हतचिः । प्रकागः श्रीपादस्तव जननि कामानि तनुते शरत्कालप्रीति शशिशकलचूडप्रियतने ॥ १७ ॥ नखाङ्करस्मेरद्युतिविमलगनान्भति सुखं कृतलानं ज्ञानानृतमनलमाखाद्य नियतन् । उदञ्चन्नाजीरस्फुरणनपिढीपे नन ननो मनोज्ञे कामाझ्याश्चरणमणिन्य विहरतान् ॥ १८ ॥ भवाम्भोधौ नौ जडिनविपिने पावनगिल प्रणमेन्द्रादीनामधिनुकुटमत्तंसकलिकान् । १. "विधतिशत कर ३ of ·काव्यमाला। . उदीते बोधेन्दी तमसि नितरां जग्मुषि दगां दरिद्रां कामाक्षि प्रकटमनुरागं विदेवती । सितेनाच्छाद्याझं नखरुचिपटेनाशियुगली- पुरंध्री ते मातः स्वयमभिसरत्वेव हृदयम् ॥ ३७ ॥ दिनारम्भः सध्यडलिनविपिनानामभिनवो विकासो वासन्तः सुकविपिकलोकस्य नियतम् । प्रदोपः कामाक्षि प्रकटपरमज्ञानशशिन- श्चकास्ति त्वत्पादस्मरणमहिमा शैलतनये ॥ ३८ ॥ धृतच्छायं नित्यं सरसिरुहमैत्रीपरिचितं निधानं दीप्तीनां निखिलजगतां वोधजनकम् । मुमुक्षूणां मार्गप्रथनपटु कामाक्षि पदवीं पदं ते पातङ्गी परिकलयते पर्वतसुते ॥ ३९ ॥ शनैस्ती| मोहाम्बुधिमथ समारोढुमनसः श्रमाकैवल्याख्यां सुकृतिसुलभा सौधवलभीम् । लभन्ते निःश्रेणीमिव झटिति कामाक्षि चरणं पुरश्चर्याभिस्ते पुरमथनसीमन्तिनि जनाः ॥ ४० ॥ प्रचण्डार्तिक्षोभप्रमथनकृते प्रातिभसरि- त्प्रवाहप्रोद्दण्डीकरणजलदाय प्रणमताम् । प्रदीपाय प्रौढे भवतमसि कामाक्षि चरण- प्रसादौन्मुख्याय स्पृहयति जनोऽयं जननि ते ॥ ४१ ॥ मरुद्भिः संसेव्या सततमपि चाञ्चल्यरहिता सदारुण्यं यान्ती परिणतिदरिद्राणसुपमा । गुणोत्कर्षान्मजीरजकलकलैस्तर्जनपटुः प्रवालं कामाक्ष्याः परिहसति सा पादयुगली ॥ ४२ ॥ १.'च दधती' इति ग-पाठः २. 'सरसेव' इति ग-पाठः. दधान' इति ग-पाठ. ४ 'समास्टमनस.' इति क-ख-पाठः. ग-पाठ ६. 'प्रचण्डार्चि' इति क-ख-पाठः. ३. 'परिचिनि ५. 'मुकृत' इति

·No text on this page.

·अगसागोमाग A. MER गाणी:गि: !!" पनि पता मनोज पाण! गनीमा कागा निगं गोमन frreणा ग ... || गरिया निमनटी कुटीरान.पो नरानि प्रचण्ड नगमा कामाविरमा तमोतो तारण्टीरूपति ॥१॥ पुरमालागाशि प्रतुररसमारालगुरी- पुरंधीणा लास तर गालमालोच्य गर । नखश्रीभिः स्मैरा बहु नितनुते नुपुररवे- श्चमत्कृत्या शके चरणयुगली चाटुग्नना ॥ ५२ ।। सरोज निन्दन्ती नसकिरणकर्पूरगिशिरा निषिक्ता मारारेर्मुकुटशशिरेखाहिमजले: स्फुरन्ती कामाक्षि स्फुटरुचिमये पल्लवचगे तवाधत्ते मैत्री पथिकसुभगां पादयुगली ॥ ५३ ॥ नतानां संपत्तेरनवरतमाकर्षणजपः प्ररोहत्संसारप्रसरगरिमस्तम्भनजपः । त्वदीयः कामाक्षि स्मरहरमनोमोहनजपः पटीयान्नः पायात्पदनलिनमञ्जीरनिनदः ॥ ५४ ।। वितन्वीथा नाथे मम शिरसि कामाक्षि कृपया पदाम्भोजन्यासं पशुपतिदृढप्राणदयिते । १. शची. २. अज्ञानरुप गजेन्द्रम्. ३. चरणपो मृगेन्द्राधिप . ४. 'मेरे ५.क-ख-पुस्तकयोरस्मिश्लोके पूर्वाधोंत्तरार्धयोर्व्यत्ययोऽस्ति. स ख-पाठ..

·No text on this page.

·काव्यमाला। जयत्यम्ब श्रीमन्नखकिरणचीनांशुकमयं वितानं वित्राणे सुरमुकुटसंघट्टमसणे । निजारुण्यक्षौमास्तरणवति कामाक्षि सुलभा बुधैः संविन्नारी तव चरणमाणिक्यभवने ।। ६२ ।। प्रतीमः कामाक्षि स्फुरिततरुणादित्यकिरण- श्रियो मूलद्रव्यं तव चरणमद्रीन्द्रतनये । सुरेन्द्राशामापूरयति यदसौ ध्वान्तमखिलं धुनीते दिग्भागानपि च महसा पाटलयते ॥ ६३ ॥ महाभाष्यव्याख्यापटुशयनमारोपयति वा स्मरव्यापारापिशुननिटिलं कारयति वा । द्विरेफाणामध्यासयति सततं वा निवसति प्रणम्रान्कामाक्ष्याः पदनलिनमाहात्म्यगरिमा ॥ ६४ ॥ विवेकाम्भःस्रोतःलपनपरिपाटीशिशिरिते समीभूते शास्त्रस्मरणहलसंकर्षणवशात् । सतां चेतःक्षेत्रे वपति तब कामाक्षि चरणो महासंवित्सस्यप्रकरवरबीजं गिरिसुते ॥ ६५ ॥ दधानो मन्दारस्तबकपरिपार्टी नखरुचा वहन्दीप्तां शोणाङ्गुलिपटलचाम्पेयकलिकाम् । अशोकोल्लासं नः प्रचुरयतु कामाक्षि चरणो विकासी वामन्तः समय इव ते शर्वदयिते ॥ ६६ ॥ नखाशुप्राचुर्यप्रसृमरमरालीधवलितः स्फुरन्मञ्जीरोद्यन्मरकतमहःशैवलयुतः । भवत्याः कामाक्षि स्फुटचरणपाटल्यकपटो नदः गोणाभिख्यो नगपतितनूजे विजयते ॥ ६७ ॥ १. विष्णुशिवब्रह्मरूपान्करोतीति भावः. २. 'मरालालिघवलः' इति क-ख पार २. 'वल्लघु.' इति -पाठः.

·규 - ·काव्यमाला। निलीये कामाक्ष्या निगमनुतयो किनतयो- निरस्तप्रोन्मीलन्नलिनमदयोरेव पदयोः ॥७४ ॥ स्वभावादन्योन्यं किसलयमपीदं तव पदं प्रदिना शोणिना भगवति दधाते सदृशताम् । वने पूर्वस्येच्छा सततमवने किं तु जगतां परस्येत्थं भेदः स्फुरति हृदि कामाक्षि सुधियाम् ।। ७५ कथं वाचालोऽपि प्रकटमणिमञ्जीरनिनदैः सदैवानन्दान्विरचयति वाचंयमजनान् । प्रकृत्या ते शोणच्छविरपि च कामाक्षि चरणो मनीपानर्मल्यं कथमिव नृणां मांसलयते ॥ ७६ चलत्तृष्णावीचीपरिचलनपर्याकुलतया मुहुर्धान्त्वा तान्तः परमशिववामाक्षि परवान् । तितीर्घः कामाक्षि प्रचुरतरकर्माम्बुधिममुं कदाई लप्स्ये ते चरणमणिसेतुं गिरिसुते ॥ ७७ ॥ विशुप्यन्त्यां प्रशासरिति दुरितग्रीप्मसमय- प्रभावेण क्षीणे सति मम मनःकेकिनि शुचा । त्वदीयः कामाक्षि स्फुरितचरणाम्भोदमहिमा नमोमासाटोप नगपतिगुते किं न कुरुते ॥ ७८ ।। विनम्राणां चतोमवनवलभीसीमि चरण- प्रदीपे प्राकाश्यं दधति तव निर्धूततमसि । असीमा कागाक्षि सयमलगुदुष्कर्मलहरी विपूर्णन्ती शान्ति शलमपरिपाटीव भजते ॥ ७९ ॥ विगजन्नी मुक्तिनग्नफिरणमुक्तामणितते विपत्पाोंगशी नरिरपि नराणां प्रणमताम् । चयः कागादिक्ष ध्रुवमलेगुवनिर्मवचने गीना भानामणिस्यमद्विजयते ॥ ८० ॥ MHz कामगाटा, दागे मान तिक-स-पार.

·No text on this page.

·काव्यमाला। निलीये कामाक्ष्या निगमनुतयो किनतयो- निरस्तप्रोन्मीलन्नलिनमदयोरेव पदयोः ॥ ७४ ॥ खभावादन्योन्यं किसलयमपीदं तव पदं प्रदिन्ना शोणिन्ना भगवति दधाते सदृशताम् । वने पूर्वस्वेच्छा सततमवने किं तु जगतां परस्येत्थं भेदः स्फुरति हृदि कामाक्षि सुधियाम् ।। ७५ कथं वाचालोऽपि प्रकटमणिमञ्जीरनिनदैः सदैवानन्दाान्विरचयति वाचंयमजनान् । प्रकृत्या ते शोणच्छविरपि च कामाक्षि चरणो मनीपनिर्मल्यं कथमिव नृणां मांसलयते ।। ७६ चलत्तृष्णावीचीपरिचलनपर्याकुलतया मुहुर्मान्त्वा तान्तः परमशिववामाक्षि परवान् । तितीर्घः कामाक्षि प्रचुरतरकर्माम्बुधिममुं कदाह लप्स्ये ते चरणमणिसेतुं गिरिसुते ॥ ७७ ॥ विशुष्यन्त्यां प्रज्ञासरिति दुरितग्रीष्मसमय- प्रभावेण क्षीणे सति मम मनःकेकिनि शुचा । त्वदीयः कामादिक्ष स्फुरितचरणाम्भोदमहिमा नगोमासाटोप नगपतिमुते किं न कुरुते ॥ ७८ ॥ विनग्राणां चतोमवनवलभीसीनि चरण- प्रदीप प्राकाश्यं दधति तब निर्धूततमसि । अगीमा कामाक्षि सयमलघुदुष्कर्मलहरी विपूर्णली शान्ति शलभपरिपाटीव भजने ॥ ७९ ॥ विगजन्ती शुशिनगा फिरणमुक्तामणितते विपन्याथोगी तम्मिपि नगणा प्रणमताम् । वदीयः कामानि ध्रुवमनुवतिभयतने मुनीना आनामरणियमद्विवियन ॥ ८० ॥ १. मग मानेक-स-या .

·ܝ

·No text on this page.

·No text on this page.

·४८ प्रगन्नाः कामाशि प्रमभम रिमन्ना विभान्ति मान्य प्रगनियमितता भणि-मः ॥ ८॥ वहनप्यान्नं गारनिन हंगामा तमेवाधः कर्नु किमिव गनते निगमने । भवस्यैवानन्द विदादापि कामानि नरणो भवत्यास्तद्रोहं भगवति किमेनं बितनुते ।। ८८ ॥ यदत्यन्तं ताम्यत्यलमगनिवार्तातपि गिने तदेतत्कामाक्षि प्रकृतिमृदुल ते पदगुगम् । किरीट सघट्ट कथमिव मुरौषस्य राहते मुनीन्द्राणामास्ते मनसि च क मनिनिशिते ॥ ८९ ।। मनोरने मत्के विबुवजनसमोदजननी सरागव्यासझं सरसमृदुसचारसुभगा। मनोज्ञा कामाथि प्रकटयतु लाम्यप्रकरणं चलन्मजीरा ते चरणयुगली नर्तकवधूः ॥ ९० ॥ परिप्कुर्वन्मात पशुपतिकपर्द चरणराट् पराचा हृत्पद्मं परमभणितीना च मुकुटम् । भवाख्ये पाथोधौ परिहरतु कामाक्षि ममता- पराधीनत्वं मे परिमुपितपाथोजमहिमा ॥ ९१ ॥ प्रसूनैः संपर्कादमरतरुणीकुन्तलभवै- रभीष्टानां दानादनिशमपि कामाक्षि नमताम् । खसङ्गात्कङ्केलिप्रसवजनकत्वेन च शिवे त्रिधा धत्ते वार्ता सुरभिरिति पाढो गिरिसुते ॥ ९२ ॥ महामोहस्तेनव्यतिकरभयात्पालयति यो विनिक्षिप्तं स्वस्मिन्निजजनमनोग्नमनिशम् । स रागस्वोदेकात्सततमपि कामाक्षिचिरा किमेव पादोऽसौ किमलयरुचि चोरयति ते ॥ ९३ ॥ । इति क-ख-पाठ चपन्ना ·पञ्चशती। ४९ सदा खादुंकारं विपयलहरीशालिकणिका समाखाय श्रान्तं हृदयशुकपोत जननि मे । कृपाजाले भालेक्षणमहिपि कामाक्षि रभसा- दुहीत्वा रुन्धीथाश्चरणयुगलीपञ्जरपुटे ॥ ९४ ॥ धुनानं कामाक्षि स्मरणलवमात्रेण जडिम- ज्वरप्रौढिं गूढस्थितिनिगमनैकुञ्जकुहरे । अलभ्यं सर्वेषां कतिचन लभन्ते सुकृतिन- श्चिरादन्विप्यन्तस्तव चरणसिद्धौषधमिदम् ॥ ९५ ॥ रणन्मजीराभ्यां ललितगमनाभ्यां सुकृतिनां मनोवास्तव्याभ्या मथिततिमिराभ्या नखरुचा । निधेचाभ्या पत्या निजशिरसि कामाक्षि सततं नमस्ते पादाभ्यां नलिनमृदुलाभ्यां गिरिसुते ।। ९६ ॥ यश नूते मातर्मधुरकवितां पक्ष्मलयते श्रियं दत्ते वित्ते कमपि परिपाकं प्रथयते । सता पागग्रन्थि मिथिलयति किं किं न कुरुते प्रपन्ने कामाक्ष्याः प्रैणतिपरिपाटी चरणयो. ॥ ९७ ।। मनीपां माहेन्द्री ककुभमिव ते कामपि दशां प्रपत्ते कामाथ्यावरणतरुणादित्यकिरण । यदीये संपर्क धृतरसमरन्दा कवयतां परीपाकं धत्ते परिमलवती सूक्तिनलिनी ।। ९८ ।। सुरागे राकेन्दप्रतिनिधिमुखे पर्वतनुते चिराल्लभ्ये भचया गमधनजनानां परिपदा । मनोमृझो मत्क. पदकमत्युग्ने जननि ते प्रकाम कामाथि त्रिपुरहरवामाक्षि रमतान् ।। ९९ ॥ १ हद पो-ति ख- : क-स-पाट ३. 'प्रति पति ग-पाः का-२ -' चन, 'पदद्वन्दू' इत्यादि व पद

·--
+
.
,
र
1
4
3
.
।
।
..
।
।
,
--
है
" 111 4 1 : 17,-,
.
।
+
.
.
--
.
A
३ is ! !
.
.
H
.
.
1. के . . . . !
itertaft
far EART FRAME":, 3 !
.
या कानीमा पी. 2. { ११ !! .. ||
मगीली का नाम in 4 |
ऐन्दकिशोमा iiliki fiffff ! "" !!
नुनानिगम मानिमामा ।
गरापरवर शृारावागिद्धान्तम ॥ ६ ॥
मधुरधनुषा मरीवर तुपा गन्दामि गुग mer!
चिपा काधिपुर विजुषा नन्गीय कानिमा || ७ ||
कुटिल कच कटिन कुच कुन्दगिकानि मनायम् ।
कुरुते विति काच्या पर्वतमा मोगमा ॥ ८ ॥

·पञ्चशती। पञ्चशरशातबोधनपरमाचायेंण दृष्टिपातेन । काञ्चीसीति कुमारी काचन मोहयति कामजेतारन् ॥९॥ श्रितकम्पासीमानं शिथिलितपरमेशधैर्यमहिमानम् । कलये पाटलिमानं कंचन कचकितभुवनभूमानन् ॥ १० ॥ आइतकाञ्चीनिल्यामाद्यामारूढयौवनाटोपान् । आगनवतंसकलिकामानन्दाद्वैतकन्दली वन्दे ॥ ११ ॥ काञ्चीरतविभूषां कामपि कंदर्पजूतिकापाङ्गीन् । परमां कलानुपाते परशिववामाङ्कपीठिकासीनान् ॥ १२ ॥ कम्पातीरचराणां करुणाकोरकितदृष्टिपातानाम् । केलीवनं मनो मे केषांचिद्भवतु चिद्विलासानाम् ॥ १३ ॥ जानतरुभूलवततेरादिमपुरुपत्य नयनपीयूषन् । आरब्धयौवनोत्सवमाज्ञायरहस्यमन्तरवलम्बे ।। १४ ।। अधिकाधि परमयोगिभिरादिनपरपीठसीन्नि दृश्येन । अनुबद्धं मम मानतमरुणिमसर्वखसंप्रदायेन ॥ १५ ॥ अहितशंकरदेहामडरितोरोजकतणाश्लेपैः। अधिकाञ्चि नित्यतरुणीनद्राक्षं कांचिदद्भुतां वालान् ॥ १६ ॥ मधुरलितेन रमते नांतलकुषभारमन्दगमनेन । मध्येकाञ्चि ननो ने मनसिजसानाञ्चगर्ववीजेन ॥ १७॥ धरणिनची तरणिनयी पदनमयी गगनदहनहोतृमयीन् । अन्नपीमिन्दुमयीमन्यामनुकम्पमादिनामीक्षे ॥ १८ ॥ तीनलिति मुनिहदये ध्यानतिनित तपस्दुपकापन् । पीनतनभरनीडे मीनध्वजतनपरमतात्पर्यन् ॥ १९ ॥ आता नन्दरहसिते शाता मध्ये च वानोतीता। शीता लेपनपाने मनीता पनीति शाश्वती माता ॥ २० ॥ पुरत यदा नु वरदै पुरवैरिविदालविताल्तान । न दिया जाधवायरमपरिपाटीन् ।॥ २१ ॥ ६ वाघ .

·१ सापमानात कप-ग पाई अन्त पुरेण शगोरलक्या हापि लियते काय !! ३ ॥ अहितकुचेन केचिदन्य हरणोपन हमलानाम् । कुहमगौणैनिचित कुशलपथ गामा ॥ ३३ ॥ काशिमा निम् । कुनाणः कुललितकुचकिः कूलरूपकुवा गुमागावीगाए ॥ ३२ ॥ कुविन्दमात्रगान कुल चा किमपि ना गा ! विदुमपाद विममममममा...( ॥ ११ ॥ पीदीमा काचि Arift fif it is ! हात नीमनी म.ff: .. || 2 hr कापि Milk ('!!'T 112: । :41 fffff If a fir || .: } }s; tit ke 13}}}}}017 ।।। . . ! {rtist: it !! L}}.!!.) !!.}}. it k. •Jarry'{11 , siniy . . है ii. iss... Int;. }}} {"}}gi . it it !! ....... ! '...: ' 41.7 "' ; ! -- + . , ' :: !!' . !: !!!!! '. . . . | ' ...1. ! }it :- ।"}t. :'i... ETE 3rth " ! . - । 1 A -- ........ Eri . the + t; + 4 " -- A . - --

·पञ्चशती।
५३
डररीकरोमि संततमूप्मलफालेन लालितं पुंसा ।
उपकम्पमुचितखेलनमुर्वीधरवंशसंपदुन्मेपन् ।॥ ३५ ॥
अङ्कुरितस्तनकोरकमसालंकारमेकचूतपतेः ।
आलोकेमहि कोमलमागमसँल्लापतारयाधार्यम् ॥ ३६ ॥
पुञ्जितकरुणमुदञ्चितशिञ्जितमणिकाश्चि किमपि काञ्चिपुरे ।
मञ्जरितन्दुलहासे पिंजरतनुरचि पिनाकिमूलधनन् ॥ ३७ ॥
लोलहृदयोऽलि शंभोलोचनयुगलेन लेह्यमानायान् ।
लालितपरमशिवायां लावण्यामृततरङ्गनालायाम् ॥ २८ ॥
मधुकरसहचरचिकुरैदनागनसमयदीक्षितकटाक्षैः ।
मण्डितकन्पातीगलकन्दैननास्तु सारूप्यन् ॥ ३९ ॥
वदनारविन्दवक्षोवानाइतलीवर्गवदीभूता ।
पुरुषत्रितये त्रेधा पुरंधिरूपा त्वमेव कानाक्षि ॥ ४० ॥
वाधाकरी भवाब्धेराधारायन्बुजेषु विचरन्तीन् ।
आधारीकृतकाची दोधातवीचिमेव विमृशामः ॥ ११ ॥
कलयान्यन्त साधरक्ल्याक्षितनौलिममलचिर्लयान् ।
अलयानागमपीटीनिल्यां वलयाकलुन्दरीमन्यान् ॥ ४२ ॥
शादिपरमसाधकगुर्वानीताय कानपीठजुषे ।
सर्वाकृतये शोणिनगर्वाय समर्पते हृदयन् ॥ १३ ॥
समया सांध्यमबूटैः समया दुधा सदैव शीलितया ।
उमया काचीरतया न मण लभ्येत किं नु तादात्म्यन् ॥ १४ ॥
जन्तोन्तव पदपूजनसतोपतरजितन्य कानाक्षि ।
बन्छ यदि भवति पुन मिन्धोपन्न हदमनीति गिला ॥ ५ ॥

·-- r v है नि - - " २ + br १ । १ " -- १ . - 1114 115 11. ' inft: 1:', -f; ! ! .., . . "" . : ..... itt. 111 मी :: ... Attitation fatrHि... f :. पm गाना MRI | frofit मणि . . . . if mins 'T.; } } !" जानुमितानिन्यानीfit भागन्दा भो नागान Tोनिगि... || ऐशिषि पाशा मारमा । जाषितानि निगगवानां गिद्वान गण HTE } '': ' আনিবিলাস্যিগদ্যশিখা। आश्रितकाजीगतुगागाधा मिनिमागे नि॥ मूकोऽपि जटिलदुर्गतिशीशोऽपि म्मति ५ गोग। एको भवति म अन्नुलों कोत्तरशीन। हामा १ . ७ {{ पचदशवर्णम्प कनन काजनिगमोगा। पयशरीय शनोनयना यम इ. ९ । . . !! १. 'रनिता कसग पार ·- पश्चशती। परिणतवती चतुर्धा पदवीं सुधियां समेत्य सौपुम्णीम् । पंञ्चाशदर्णकल्पितपदशिल्पा ता नमामि कामाक्षीम् ॥ ५९ ॥ आदिक्षन्मम गुरुराडादिक्षान्ताक्षरात्मिका विद्याम् । खादिष्टचापदण्डां नेदिष्ठामेव कामपीठगताम् ॥ ६० ॥ तुप्यामि हर्षितस्सरशासनया काञ्चिपुरि कृतासनया । खासनया सकलजगद्भासनया कलितशम्बरासनया ॥ ६१ ॥ प्रेमवती कम्पायां स्मवती यतिमनःसु भूमवती । सामवती नित्यगिरा सोमवती शिरसि भाति हैमवती ॥ ६२ ॥ कौतुकिना कम्पाया कौसुमचापेन कीलितेनान्तः । कुलदेवतेन महता कुमलमुद्रां धुनोतु नः प्रतिभा ।। ६३ ॥ केनापि मिलितदेहा यूना स्वाहासहायतिलकेन । सहकारमूलदेशे संविद्रूपा कुटुम्बिनी रमते ॥ ६४ ॥ कुसुमशरगर्वसपत्कोपगृहं भाति काश्चिमध्यगतम् । स्थापितमलिन्कथमपि गोपितमन्तर्मया मनोरलम् ।। ६५ ॥ दग्धपडध्वारण्य दरदलितकुसुम्भसंभृतारुण्यम् । कलये नवतारुण्य कम्पातटसीन्नि किमपि कारुण्यम् ॥ ६६ ॥ अधिकाञ्चि वर्धमानानतुलां करवाणि पारणामक्ष्णोः । आनन्दपाकभेदानरुणिमपरिणामगर्वपल्लवितान् ।। ६७ ॥ वाणणिपाशकार्मुकपाणिममुं कमपि कामपीठगतम् । एणधरकोणचूडं शोणिमपरिपाकभेदमाकलये ॥ ६८ ॥ किं वा फलति ममान्यैर्विम्याधरचुम्विकन्दहासमुखी । संबाधकरी तमसामम्बा जागर्ति मनसि कामाक्षी ।। ६९ ।। मचे सदाशिवमये परशिवमयललितपोप्पपर्यहे। अधिचकमध्यमारते कामाक्षी नाम किमपि मम भाग्यन् ।। ७० ॥ १. 'पचासवर्ग' पति फरा--पाठ.. २. सादिक्षत उपदिष्पान्. ३. सन्नी- रिणीम् ४. स्वैपती ५.ऐश्पती. ६. संशोचन.

·11 " नगोशिगी. THERE अनियनिन " || भीगे पुराना माना ग । नगो नमामणे ॥ मनिमगि मुनि पायो। गोनिमा मामिनि ॥ ७ ॥ चंदगी नागी गीगी । मयमयी तगमगी निमयी नामि विकिमिपी ।। ७१ पुरमानायकोटी पुलिस टी । मनमि मग कामकोटी वाणापाटी ।। ७५ ।। कुटिल नटुल पुल कननयन मनमणेषु । अवलोकितमललम्बनमाधिकम्पानटममेराममागिः ॥ ७९ ॥ प्रत्य मुख्या दृक्षा प्रमाददीपारेण कामादया । पश्यामि निस्तुलमहो पनेलिम किमपि परशिकोहागम् ॥ ७७ ।। विद्ये विधातृविगये कात्यायनि कालि कामकोटि ले। भारति भैरवि भद्रे शाकिनि शांभवि शिव स्तुवे भवतीम् ॥ ७४ मालिनि महेशचारिणि काचीखेलिनि विपक्षमालिनि ते । शूलिनि विद्रुमशालिनि सुरजनपालिनि कृपालिनि नमोऽस्तु ॥७९॥ देशिक इति कि शहे तत्ताहक्तव नु तरुणिमोन्मेपः । कामाक्षि शूलपाणे. कामागमतवयज्ञदीक्षायाम् ।। ८० ॥ वेतण्डकुम्भडम्बरवैतण्डिककुचभरातमध्याय । कुडुमरुचे नमस्यां शंकरनयनामृताय रचयामः ॥ ८१ ॥ अधिकाञ्चितमणिकाञ्चनकाञ्चीमधिकाञ्चि काचिदद्राक्षम् । अवनतजनानुकम्पामनुकम्पाकूलमस्मदनुकूलाम् ॥ ८२ ॥ 'मुमुदुधा' इति क-ख-ग-पाठ . २. 'निस्तुललये' इति क-ख-ग-पाठ नहानि' इति क-ख-ग-पाठ.. ४. 'इति नु किमेपः शङ्के' इति घ-पाठ . पत्र इति घ-पाठः. ६. 'कुडमरुचये' इति क-ख-घ-पाठः.

·م ن نے مشتتیقت مشتتتتت تت 1 شتنی سنتی شیٹی تش و تي - من 1 شیشه مه نت نت .. تتتتتتتين ! تم ت ت ت ت : : . نشده | = = ت : 2 :: شے تے مت ! و تن شد، شش 1 17 i ششش - تا تن تن تن : ! ؟ !! نشدن متن تي 1 شنل نے ن نه ! 7 1 ت : { شت شست جشن ! ؟ : دشمن شددت ع ا ش شد :: :: 1 2 ' شد ! دن | ! : من سنة 1 :: :: ت زيت في نت :

·नगोगिन AREEFT; { शुनिगुननिर्माणमा ! बीग पुराणे मागे जो जागो मोशन it || २ भनिमगि मुनिक मामलो। मोनित म्यागि गुगामा !! by !! चकमी नानगी मिर्गी मोगामि । नरमयी नामी प.निमयी नामिनिमगीम् ।। ७. " पुरमशन पुण्याजोटी गुहिम दी। मनमि मम काम तोटी लिहणागिरिपाटी ॥ ७९ ॥ कुटिल नटुल प्युल माल मान । अवलोक्तिमवलम्बनमविपाटममेसमामिः ।। ७६ ॥ प्रत्यामुळ्या दृष्ट्या प्रसाबन्दीपारेण कामादयाः । पच्यामि निस्तुलमहो पनेलिम किमपि परशियोलागर ।। ५७ ।। विये विवातृविपये कात्यायनि कालि कामकोटि कले। भारति भैरवि भद्रे गाफिनि शामवि शिव स्तुवे भवतीम् ।। ७८ मालिनि महेगचारिणि काञ्चीखेलिनि विपक्षकोलिनि ते । शूलिनि विद्रुमशालिनि सुरजनपालिनि कृपालिनि नमोऽस्तु ||७९ देगिक इति कि शदे तत्तादृक्तव नु तरुणिमोन्मेषः । कामाक्षि शूलपाणे कामागमतंचयज्ञदीक्षायाम् ॥ ८० ॥ वेतण्डकुम्भडम्बरवैतण्डिककुचभरातमध्याय । कुंकुमरुचे नमस्या शंकरनयनामृताय रचयामः ॥ ८१ ॥ अधिकाञ्चितमणिकाञ्चनकाञ्चीमधिकाञ्चि काचिदद्राक्षम् । अवनतजनानुकम्पामनुकम्पाकूलमस्मदनुकूलाम् ॥ ८२ ।। 'मुमुदुषा' इति क-ख-ग-पाट २ निस्तुललय' इति क-ख-ग 'विपक्षहालिनि इनि क-ख-ग-पाठ । इति नु रिनप श इति घ-पा. ५. 'तनयन्त्र' इनि घ-पाट 'कुदमरुचये' इति क-ख-घ-पाठ ·पञ्चशती। परिचितकम्पातीरं पर्वतराजन्यसुकृतसंनाहम् । परगुरुकृपया वीक्षे परमशिवोत्सङ्गमङ्गलाभरणम् ॥ ८३ ॥ दग्धमदनत्य शंभोः प्रथीयसीं ब्रह्मचर्यवैदधीम् । तव देवि चतुरिमनीतरुणिमपाको न चक्षमे मातः ॥ ८४ ॥ मदजलतमालपमा वसनितपत्रा फराहतखनित्रा। विहरति पुलिन्दयोपा गुजाभूषा फणीन्द्रकृतवेषा ॥ ८५ ॥ सङ्के शुकिनी गीते कौतुकिनी परिसरे च गायकिनी । जयसि सविधेऽन्व भैरवमण्डलिनी श्रवति शसकुण्डलिनी ॥८६॥ प्रणतजनतापवर्गा कृतरणसर्गा ससिंहसंसर्गा। कामाक्षि मुदितभा हतरिपुवर्गा समेव सा दुर्गा ।। ८७ ।। अवणवलद्वेतण्डा समरोहण्डा धुतानुरशिखण्डा । देवि कलिताइखण्डा धृतनरनुण्डा त्वमेव चामुण्डा ॥ ८८ ॥ उर्वीधरेन्द्रकन्ये दभिरितेन भक्तपूरेण । गुर्वीनकिंचनात सकिरपे वनेव कामाक्षि ।। ८९ ।। ताडितरिपुपरिपीडनभयहरणनिपुणहल्नुतला । जोडपतिभीपणमुखी क्रीडसि जगति त्वमेव कानाक्षि ॥ ९० ॥ लरमधनवरपलोला भन्नथलाविलासमणिगाला । क्नकरचिचार्यशीला त्वमन्त्र वाला राजधृतमाला ॥ ९१ ॥ विमलपटी कमलकुटी पुस्तकरुद्राक्षालन्नपुटी । कानाक्षि पक्षमलाक्षी कत्तिविपदी विभाति दैरनी॥ ९२ ॥ कहनरुचिपिन्सपछिल्मुण्डाल्मिण्डित जयति तव रूपभेदं पपटपुतकराम पनकमणिगल्तिरूपा पाला-१९५९६५ ॥

·* है । .. . + 1 1.; 71......: ज . . . - । ७ 1 . {":{: :: :::., " || 1. 1 1 1 1 ...", :... ! " "" a- 14 Hit ...... 11 4 " निगमं! १३० 6 पागलं परमेनिया fi पैग्लान्यपि गुफनानि मोनु ला पगिनी EिIft aff वाचाली करते तथापि निगापादयः ॥ १ ॥ नापिच्छन कटियारे तनुभृतां दाग्यिादा संसाराख्यतमोमु पुररिपोवामागीमानणे । कम्पातीरमुपेयुभे कवयता निताकुटी जग्मुषे विश्व त्राणपुषे नमोऽस्तु सततं तने परज्योति ॥ २॥ गयन्ति शंकरजटाकान्तारचन्द्रामक संध्यारुप 'त च ये पुरदरवधूसीमन्तसीमान्तरे । २. 'किमपि' इति करा-ग-पाट. लो' इति गर वोत्तर' इति घ-पाठ . तन्नगत्र' . ४ हे 'मुसिन्दूरनि •पार ३. सनापति - ५ सतानवता' शत धपा.

·पञ्चशती। ५९ पुण्यं ये परिपक्रयन्ति भजतां काञ्चीपुरे माममी पायासुः परमेश्वरप्रणयिनीपादोद्भवाः पांसवः ॥ ३ ॥ कामाडम्बरपूर्णया शशिरुचा कमलितानां त्विया कामारेरनुरागसिन्धुमधिकं कल्लोलितं तन्वती। कामाक्षीति समस्तसज्जननुता कल्याणदानी नृणां कारुण्याकुलमानसा भगवती कम्पातटे जृम्भते ॥ ४ ॥ कामाक्षीणपराक्रमप्रकटनं संभावयन्ती दशा श्यामा क्षीरसहोदरलितरुचिप्रक्षालिताशान्तरा । वामाक्षी जनमौलिभूषणमणिर्वाचां परा देवता कामाक्षीति विभाति कापि करुणा कम्पातरिन्यान्तटे ॥ ५ ॥ श्यामा काचन चन्द्रिकात्र भुवने पुण्यात्मनामानने सीमाशून्यकवित्ववर्पजननी या कापि कादम्बिनी । मारारातिमनोविमोहनविधौ काचित्तमःकन्दली कामाक्ष्याः करुणाकटाक्षलहरी कामाय मे कल्पताम् ॥ ६ ॥ प्रौढध्वान्तकदम्बके कुमुदिनीपुण्याङ्करं दर्शय- ज्योत्तासंगमनेऽपि कोकनिथुनं मित्रं समुद्रावयन् । कालिन्दीलहरीहशा प्रकटयन्कना नमस्यद्भुतां कधिनेत्रमहोत्सवो विजयते काम्बीपुरे शूलिनः ॥ ७ ॥ तत्राभूततमालनीलमुपमैन्नारुण्यलीलागृहै- तारानाथकिशोरलान्टितकलामारविन्देक्षणैः । मात संश्रयता मनो मनसिजप्रागल्भ्यनाधिः फम्पातीरचरैर्धनग्ननभरै पुण्याहरै..शांकर. ॥ ८ ॥ नित्य निचलतामुपेत्य मरता रक्षाविधि पुणती ने सयपार देन विरणानुणराते पानी । ++ r .. १ है wa ·. - httriH mat. . ६ मकानन्दगाना fur":" मुहानामपि न } श्रीशालीनगगिता मो. मे Traft ॥ ११ ॥ जाता शीतगोपनिना या लोतानां मानी। आश्रय गेलन विनानुने नाममालिनी कम्पागावाटगीग्नि कामिनटनी मण्यायोमनी ॥ १२ ॥ ऐक्य येन विरन्यते तनो टमारमा रेखा यत्कनसीमि सरदगा नेशाकरी गाहने। औन्नत्यं मुहुरेति येन स महान्भेगासम्मः गानुगा कम्पातीरविहारिणा सशरणाग्नेनैव धाता बगम् ॥ १३ ॥ अक्ष्णोश्च स्तनयोः श्रिया श्रवणयोबातोश्च मूलं स्पृश- नुत्तंसेन मुखेन च प्रतिदिनं द्रुपन्पयोजन्मने । माधुर्येण गिरां गतेन मृदुना हंसाहुना हेपय- काञ्चीसीन्नि चंकान्ति कोऽपि कवितासंतानवीजारः ॥१५ खण्डं चान्द्रमसं वतंसमनिश काञ्चीपुरे खेलन कालायश्छवितस्करी तनुरुचि करेंजपे लोचने । १ 'अहो' इति घ पाट २ हिमालय २ मलम्प इति सपya ·पञ्चशती। तारुण्योप्मनखंपचस्तनभरं जहास्पृशं कुन्तलं भाग्य देशिकसंचितं मम कदा संपादयेदम्बिके ।। १५ ॥ तन्वानं जनकेलिसौधसरणि नैसर्गिकीणां गिरां केदारं कविमल्लसूक्तिलहरीसत्यप्रियां शाश्वतम् । अंहोवञ्चनचुचु किचन भजे काञ्चीपुरीमण्डनं पर्यायच्छवि पाकशासनमणेः पोप्पेषवं पौरुषम् ॥ १६ ॥ आलोके मुखपङ्कजे च दधती सौधाकरी चातुरी चूडालंक्रियमाणपङ्कजवनीवैरागमप्रक्रिया । मुन्धलेरनुखी धनन्तनतटी मूलमध्याञ्चिता काञ्चीतीमनि कामिनी विजयते काचिजगन्मोहिनी ॥ १७ ॥ यस्मिन्नम्ब भवत्कटाक्षरजनी भन्देऽपि मन्दस्मित. ज्योत्तासंतपिता भवत्यभिनुखी तं प्रत्यहो देहिनन् । द्राक्षामाक्षिकमाधुरीमदभरनीडाकरी वैखरी कामाक्षि स्वयमातनोत्यभिवृति वामेक्षणेव क्षणात् ।। १८ ।। कालिन्दीजलकान्तयः स्मितरुचिवाहिनीपायसि प्रौढध्वान्तरुचः स्फुटाधरनहालौहित्यसंध्योदये । माणिक्योपलकुण्डलांगुगिखिनी व्यामिश्नधूमश्रियः कल्याणकभुवः कटाक्षलुपमाः कामाक्षि राजन्ति ते ॥ १९ ॥ फलकलरणकाची काजीविभूपणमालिका कचभरलसचन्द्रा चन्द्रावतससधर्मिणी । कविकुलगिरः पावावं मिलत्युलकाइरा विरचितशिर फम्पा कम्पातटे परिदशोभते ॥ २० ॥ रनवचमा वीची नीचीभवन्मधुमाधुरी སྨར* ཀཾ ས jརྐབྦསཱན ཉེ• if t། | -- द . १ ·. F + है । ... - म ... 4 * कम्पातीरविहारिणा सारणानने वाला बगम् ॥ १३ ॥ fr'जीनी १६॥ श्री की images :। माना गीतमा लोकाना माणमा मार्ग मोनलिनो fixit कम्पायामामीति कापिनी ॥ १२ ऐक्य येन हिरव्यते हरमतो दमा रेखा यकनगीनि असरदशा शाकी मारे । औनत्यं मुहुरेति येन स महामनागमः गानगा- . अक्ष्णोश्च स्तनयोः श्रिया श्रवणयोचोदोध मूलं पग- नुत्तसेन मुसेन च प्रतिदिन दुपयोगमने। माधुर्येण गिरा गतेन मृदुना हमालना देण्य- काञ्चीमीनि चंकान्ति कोऽपि कवितामतानबीजापुर. खण्ड चान्द्रमम वतममनिश कांचीपुरे ज्वेलन कालायश्छवितम्री तनुमान कर्ण पि को बने । १ 'अहो' इति घपाः arti मधुर ·पउगती। ६१ -- तारुण्योप्मनखंपचरंतनभरं जहास्पृशं कुन्तल भाग्य देशिकसंचितं मम कदा संपादयेदम्बिके ।। १५ ॥ तन्वानं जनकेलिसौधसरणिं नैसर्गिकीणां गिरां केदारं कविमल्लसूक्तिलहरीसस्यश्रिया शाश्वतम् । अंहोवञ्चनचुनु किचन भजे काञ्चीपुरीमण्डनं पर्यायच्छवि पाकशासनमणेः पौप्पेपवं पौरुपम् ॥ १६ ॥ आलोके मुखपङ्कजे च दधती सौधाकरी चातुरी चूडालंक्रियमाणपङ्कजवनीवैरागमप्रक्रिया । मुग्धस्सेरमुखी घनस्तनतटी मूर्छालमध्याञ्चिता काञ्चीसीमनि कामिनी विजयते काचिजगन्मोहिनी ॥ १७ ॥ यस्मितम्ब भवत्कटाक्षरजनी मन्देऽपि मन्दस्मित- ज्योत्तासंलपिता भवत्यभिमुखी तं प्रत्यहो देहिनम् । द्राक्षामाक्षिकमाधुरीमदभरनीडाकरी वैखरी कामाक्षि स्वयमातनोत्यभिवृति वामेक्षणेव क्षणात् ॥ १८ ॥ कालिन्दीजलकान्तयः स्मितरुचिखर्वाहिनीपायसि प्रौढध्वान्तरुचः स्फुटाधरमहालौहित्यसंध्योदये । माणिक्योपलकुण्डलाशुशिखिनी व्यामिश्रधूमश्रियः कल्याणकभुव कटाक्षसुषमा. कामाक्षि राजन्ति ते ॥ १९ ।। कलकलरणत्काञ्ची काञ्चीविभूषणमालिका कचभरलसञ्चन्द्रा चन्द्रावतममधर्मिणी । कविकुलगिर श्रावश्राव मिलत्पुलकाङ्कग विरचितशिर कम्पा कम्पातटे परिशोभते ।। २० ॥ • रसवचमा वीची नीचीभवन्मधुमाधुरी मस्तिनवना कीनितिमनोभवजित्वरी । १

·No text on this page.

·पजाती। -- जननि भुवने चाम्येऽहं कियन्तमनेहगं कुपुरुषकरभावुनै रुबरमरिः। तरुणकरुणे तन्द्राशून्ये तरजय लोनने नमति मयि ते किंचित्काञ्चीपुरीमणिनीपिके ॥ २८ ॥ मुनिजनगनःपेटीरतं स्फुरत्करुणानटी- विहरणकलागेहं काञ्चीपुरीमणिभूषणम् । जगति महतो मोहव्याधेन॒णा परमौषधं पुरहरहशां साफल्य मे पुरः परिजृम्भताम् ॥ २९ ॥ मुनिजनमनोधाने धाने वचोमयजावी- हिमगिरितटभाग्भारायोक्षराय परात्मने । विहरणजुपे काञ्चीदेशे महेश्वरलोचन- त्रितयसरसक्रीडासौधागणाय नमोनमः ॥ ३०॥ मरकतरुचां प्रत्यादेशं महेश्वरचक्षुषा- ममृतलहरीपूरं पारं भवाख्यपयोनिधेः । नुचरितफलं काञ्चीभाजो जनस्य पचेलिमं हिमशिखरिणो वंशत्यैकं वतंसमुपास्महे ।। ३१ ।। प्रणमनदिनारम्भे कम्पानदीसखि तावके सरसकवितोन्मेषः पूषा सतां समुदञ्चित. । प्रतिभटमहापौढप्रोचकवित्वकुमुद्वती नयति तरसा निद्रानुद्रा नगेश्वरकन्यके ॥ ३२ ॥ शमितजडिमारम्भा कम्पातटीनिकटेचरी निहतदुरितस्तोमा सोमार्धमुद्रितकुन्तला । परितसुमनोवाडा पाञ्चायुधी परदेवता सपर नेत्र वापियनन्दिनी ।। ३३ ।। - ८ घ पर : - TE; त ख-घ-सार - - :

·काव्यमाला। मम तु विपणा पीड्या जाड्यातिरेक कथं त्वया कुमुदसुपमामैत्रीपात्रीवतंसितकुन्तलाम् । जगति शमितस्तम्मा कम्पानदीनिलयामसौ श्रयति हि गलत्तन्द्राचन्द्रावतंससधर्मिणी ॥ ३४ ॥ परिमलपरीपाकोद्रेकं पयोमुचि काञ्चने शिखरिणि पुनद्वैधीभावं शगिन्यरुणातपम् । अपि च जनयन्कम्बोलक्ष्मीमनम्वुनि कोऽप्यसौ कुसुमधनुपः काञ्चीदेशे चकास्ति पराक्रमः ॥ ३५ ॥ पुरदमयितुर्वामोत्सगस्थलेन रसज्ञया सरसकवितामाजां काञ्चीपुरोदरसीमया । तटपरिसरै हाराद्रेर्वचोभिरकृत्रिमैः किमिव न तुलामस्मच्चेतो महेश्वरि गाहते ॥ ३६॥ नयनयुगलीमास्माकीनां कदा नु फलेग्रहीं विदधति गतौ व्याकुर्वाणा गजेन्द्रचमक्रियाम् । मरकतरुचो देहे माहेश्वराः स्तननम्रिताः सुकृतविभवाः प्राञ्चः काञ्चीवतंसधुरंधराः ।। ३७ ॥ मनसिजयशःपारम्पये मरन्दझरीसुवां कविकुलगिरां कन्दं कम्पानदीतटमण्डनम् । मधुरललितं मकं चक्षुर्मनीषिमनोहरं पुरविजयिनः सर्वस्वं तत्पुरस्कुरुते कदा ॥ ३८ ॥ शिथिलिततमोलीलां नीलारविन्दविलोचनां दहनविलसत्फालां श्रीकामकोटिमुपास्महे । करधृतलसच्छूलां कामारिचित्तमनोहरां मनसिजकृपालीलां लोलालकामलिकेक्षणाम् ॥ ३९ ॥ कलालीलाशाला कविकुलवच कैरववनी- शरज्ज्योत्स्नाधारा शशधरशिशुलाध्यमुकटी । १ मालाार' इति क ख ग पाट ·पानी। पुनीते नः कम्पायुलिनतटसौहार्दतरला कदा नक्षुगि फैनकगिरिधानुप्फमहिषी ॥ १०॥ नगः तालमेभ्यः स्तनगरिगगण गुरुणा दधानेभ्यशूडाभरणममृतस्सन्दगिशिरम् । सदा वास्तव्येभ्यः सविधभुवि कम्पाख्यसरितो यशोव्यापारेभ्यः सुकृतविभवेभ्यः पशुपतेः ॥ ४१॥ असूयन्ती काचिन्मरकतरुचो नाकिमुकुटी- कदम्बं चुम्बन्ती चरणनखचन्द्रांशुपटलैः । तमोमुद्रां विद्रावयतु मम काञ्चीनिलयना हरोत्सजश्रीमन्मणिगृहमहादीपकलिका ॥ ४२ ॥ अनाद्यन्ता काचित्सुजननयनानन्दजननी निरन्धाना कान्ति निजरुचिविलासर्जलमुचाम् । सरारेस्तारल्यं मनसि जनयन्ती स्वयमहो गलत्कम्पा शम्पा परिलसति कम्पापरिसरे ॥ ४३ ॥ सुधाडिण्डीरश्रीः मितरुचिपु तुण्डीरविपर्य परिष्कुर्वाणासौ परिहसितनीलोत्पलरुचिः । स्तनाभ्यामानना स्तवकयतु मे काहिततरं हशामैशानीना सुकृतफलपाण्डित्यगरिमा ॥ १४ ॥ कृपाधाराद्रोणी कृपणधिपणाना प्रणमतां निहन्त्री संताप निगममुकुटोत्तंसकलिका । परा काञ्चीलीलापरिचयवती पर्वतमुता गिरानीवी देवी गिरिशपरतद्रा विजयते ॥ ४५ ॥ कवित्वश्रीकन्दा सुकृनपरिपाटी हिमगिरे- विधात्री विश्वेषा विषमगरवीरध्वजपटी।

·ककार नाग काmumer नमो गुन मनियमिः ॥ १८ ॥ प्रतीनी पगामः प्रकानिनी नागिन प्रभाराधीनीनां प्रदरिनारगनाम् । जगन्नी गौतुम्णे गगि पर- गुवादी कामाशी परिणतार योनिमायाम् ॥ ५० ॥ जम्मागतिप्रभृतिमुटी. पादयोः पीठयन्ती गुणमान्याना कविजन कृतान्सरमागमगन्ती। शम्पालदमी मणिगणनापाटले प्रापगली कम्पातीरे कविपरिषदा जृम्भते भाग्यमीमा ।। ६० ।। चन्द्रापीटा लतुरवदनां जनालापामलीला कुन्दम्मेरां कुनमरनता कुन्तलोद्भूतभृजाम् । मारारातेमदनशिसिनं मामल दीपयन्ती कामाक्षी ता कविकुलगिरा कल्पवटीमुपासे ॥ ६१ ॥ कालाम्भोदप्रकरमुपमा कान्तिभिन्तर्जयन्ती कल्याणानामुदयसरणिः कल्पवल्ली कवीनाम् । कंदपारेः प्रियसहचरी कल्मपाणां निहन्त्री काञ्चीदेश तिलकयति सा कापि कारुण्यसीमा ।। ६२ ॥ ऊरीकुर्वन्नुरसिजतटे चातुरीं भूवराणा पाथोजानां नयनयुगले पारिपन्थ्यं वितन्वन् । कम्पातीरे विहरति रुचा मोघयन्मेघगैली कोकद्वेष शिरसि कलयन्कोऽपि विद्याविशेषः ॥ ६३ ॥ काञ्चीलीलापरिचयवती कापि तापिच्छलक्ष्मी- र्जाड्यारण्ये हुतवहशिखा जन्मभूमि कृपायाः । माकन्दश्रीर्मयुर कविताचातुरीकोकिलाना मार्गे भृयान्मम नयनयोन्मियी कापि विद्या ॥ ६४ ॥ १ इन्द्राद्या धन नमम्यु २ 'नापार कमणि' इति घ-पाठ.

·पन्नाती। ६९ सेतुमातर्मरसतमयो भक्तिभाजां भवाब्धी लीलालोला कुवलयमयी मान्मधी वैजयन्ती । काञ्चीभूपा पशुपतिहगां कापि कालाजनाली मत्कं दुःखं शिथिलयतु ते मझुलापागमाला ॥ ६५ ॥ व्यावृण्वानाः कुवलयदलप्रक्रियावैरमुद्रा व्याकुर्वाणा मनसिजमहाराजसाम्राज्यलक्ष्मीम् । काञ्चीलीलाविहतिरसिके काहित नः क्रियासु- बन्धच्छेदे तव नियमिना बद्धदीक्षाः कटाक्षाः ॥ ६६ ॥ कालाम्भोदे शशिरुचि दलं कैतकं दर्शयन्ती मध्येसौदामनि मधुलिहा मालिका राजयन्ती । हंसारावं विकचकमले मञ्जुमुल्लासयन्ती कम्पातीरे विलसति नवा कापि कारुण्यलक्ष्मीः ॥ ६७ ।। चित्रं चित्रं निजमृदुतया भर्सयन्पल्लवाली पुंसां कामान्भुवि च नियतं पूरयन्पुण्यभाजाम् । शैलान तु जलनिधेः खैरसंचारशीली काञ्चीभूपा कलयतु शिवं कोऽपि चिन्तामणिर्मे ॥ ६८ तानाम्भोज जलदनिकटे तत्र बन्धूकपुप्पं तलिन्मल्लीकुसुमसुपमा तत्र वीणानिनादम् । व्यावृण्वाना नुकृतलहरी कापि काञ्चीनगर्या- मैशानी सा कलयतितरामैन्द्रजालं विलासम् ।। ६९ ।। आहाराशं त्रिदशसदसामाश्रये चातकाना- भांकाशोपर्यपि च कलयन्नालय तुङ्गमेषाम् । कम्पातीरे विहरतितरा कामधेनु कीना मन्दलेरो मदननिगमप्रक्रियासंप्रदाय ॥ ७० ॥ जातः मा ·२ चन्द्रेण चूदाला सशेखराचूली केशपायो र्वाणीवेणी झटिति वृणुतात्वचुनीस्पर्धिनी मास् ॥ ७६ ॥ आत्रीमनगर गाली-गानिलामे. गगनालेगा। कान्नै मीलनमाने. कातिनम्मान कामल्ल नः गगनु गा मोदी का ? आतुलन्री नरलनगनराजन जाती- মাননি নিভানালা। আশীল মনিশানা মা- रारान्यायै स्पृहयतितरामादिमागे जनन् । ७२ ॥ दूर वाचां विदशमदसा :ससिमोन्तरित मोहवेदक्षितिरुवने तीटणार कुठारम् । कम्पातीरे प्रणयिफविभिवणितोचमारित्रं गान्त्यै सेये सकलविपदा शांकर तकलनम् ।। ७३ ।। खण्डीकृत्य प्रकृतिकुटिलं कामपं प्रातिभश्री- शुण्डीरत्वं निजपदजुपां शन्यतन्द्रं दिशन्ती । तुण्डीराख्ये महति विपये स्वर्णवृष्टिप्रदात्री चण्डी देवी कलयति रति चन्द्रचूडालचूली ॥ ७४ ॥ येन ख्यातो भवति स गृही पूरुपो मेरुघन्या यदृक्कोणे मदननिगमप्राभवं बोभवीति । यत्प्रीत्यैव त्रिजगदधिपो जृम्भते किंपचानः कम्पातीरे स जयति महान्कश्चिदोजोविशेषः ।। ७५ ॥ धन्या धन्या गतिरिह गिरां देवि कामाक्षि कामं निन्द्यां भिन्द्यात्सपदि जडतां कल्मपादुन्मिपन्तीम् । साध्वी माध्वीरसमधुरताभजनी मञ्जुरीति- १. शौण्डीयम् शौर्यमिति यावत् ·पानी। ७१ सया बाटी हदयकमले कीयुमी योगभाजा यसाः पीठी सततगिभिरा गीकरै करन्दैः । यस्या पेटी भुतिपरिचलन्मौलिरनल काजी सा मे सोमाभरणमहिपी साधयेत्कासितानि ॥ ७७ ॥ एका माता सफलजगतामीयुपी ध्यानगुद्रा- मेकामाधीश्वरचरणयोरेकताना समिन्धे । ताटसोधन्मणिगणरुचातामकर्णप्रदेशा तारुण्यश्रीस्तबकितरुचा तापसी कापि वाला ॥ ७८ ॥ दन्तादन्तिप्रकटनकरी दन्तिभिर्मन्दयान- मन्दाराणां मदपरिणतिं मरती मन्दहासैः । अहराभ्यां मैनसिजतरोरक्षितोराः कुचाभ्या- मन्तःकाञ्चि स्फुरति जगतामादिमा कापि माता ॥ ७९॥ त्रियम्बककुटुम्बिनी त्रिपुरसुन्दरीमिन्दिरां पुलिन्दपतिसुन्दरी त्रिपुरभैरवी भारतीम् । मतझकुलनायिका महिषमर्दिनी मातृकां भणन्ति विवुधोत्तमा विहतिमेव कामाक्षि ते ॥ ८० ॥ महामुनिमनोनटी महितरम्यकम्पातटी- कुटीरकविहारिणी कुटिलबोधसंहारिणी । सदा भवतु कामिनी सकलदेहिनां खामिनी कृपातिशयकिंकरी मम विभूतये शांकरी ।। ८१ ।। अंडा प्रकृतिनिर्घना जनविलोचनारंतुदा नरा जननि वीक्षणं क्षणमवाप्य कामाक्षि ते । वच सु मधुमाधुरी प्रक्टवन्ति पौरदरी- विभृतिषु विडम्बना वपुषि मन्मथी प्रक्रियाम् ॥ ८२ ।। .

·७२ काव्यमाला। धनस्तनतटस्फुटस्फुरितकञ्चली चञ्चली- कृतत्रिपुरशासना सुजनशीलितोपासना । दृशोः सरणिमश्नुते मम कदा नु काञ्चीपुरे परा परमयोगिनां मनसि चित्कला पुष्कला ॥ ८३ ॥ कवीन्द्रहदयेचरी परिगृहीतकाञ्चीपुरी निरुढकरुणाझरी निखिललोकरक्षाकरी । मनःपथदनीयसी मदनशासनप्रेयसी महागुणगरीयसी मम दृशोऽस्तु नेदीयसी ॥ ८४ ॥ धनेन न रमामहे खलजनान्न सेवामहे न नापलगयामहे भनभयान दूयामहे । स्थिरां तनुमहे तरां मनसि किं च काञ्चीरत- सारान्तककुटुम्निनीचरणपलवोपासनाम् ॥ ८५ ॥ गुराः परिजना वपुर्गनशिजाय वैरायते त्रिविष्टपनितम्बिनीकुचतटी च केलीगिरिः ।

·पागती। बोध्यमचलोएवं हवनन्दनं देहिना- मनर्धमधिकाश्चि तकिमपि रतमुद्दयोतते । अनेन समलंकृता जयति शंकराकसली फदास मग मानसं ब्रजति पेटिकाविनमम् ।। ८९ ॥ परामृतसराप्लुता जगति नित्यमन्तश्वरी नृणामपि वहिश्चरी परमसंविदेकात्मिका । महद्भिरपरोक्षिता सततमेव काञ्चीपुरे ममान्वहमहंमतिर्मनसि भातु माहेश्वरी ॥ ९० ॥ त्वमेव सति चण्डिका त्वमिह देवि चामुण्डिका त्वमेव परमातृका त्वमपि योगिनीरूपिणी । त्वमेव किल शाभवी त्वमपि कामकोटी जया त्वमेव विजया त्वयि त्रिजगदम्ब किं महे ॥ ९१ ॥ परे जननि पार्वति प्रणतपालिनि प्रातिभ- प्रदानि परमेश्वरि त्रिजगदाश्रिते शाश्चति । त्रियम्बककुटुम्बिनि त्रिपदसगिनि त्रीक्षणे त्रिशक्तिमयि वीक्षणं मयि निधेहि कामाक्षि ते ॥ ९२ ॥ मनोमधुकरोत्सवं विदधती मनीपाजुपां स्वयंप्रभववैखरी विपिनवेदिकालम्बिनी । अहो शिशिरिता कृपामधुरसेन कम्पातटे चराचरविधायिनी चरति कापि चिन्मजरी ।। ९३ ॥ कलावति कलाभृतो मुकुटनीति लीलावति न्हावति महेवरे भुवनमोहन मास्वति । प्रभवति रमे सदा महितम्पशोभावनि वगवति परे मना नमान्वुवार बने ।। ९४ ।। ६ वदारद हार ·७२ घनस्तनतटस्फुटस्फुरितकचली चञ्चली- कृतत्रिपुरशासना सुजनगीलितोपासना । दृशोः सरणिमश्नुते मम कदा नु काञ्चीपुरे परा परमयोगिनां मनसि चित्कला पुष्कला ।। ८३ ॥ कवीन्द्रहृदयेचरी परिगृहीतकाञ्चीपुरी निरूढकरुणाझरी निखिललोकरक्षाकरी । मनःपथदवीयसी मदनशासनप्रेयसी महागुणगरीयसी मम दृशोऽस्तु नेदीयसी ॥ ८४ ॥ धनेन न रमामहे खलजनान्न सेवामहे न चापलमयामहे भवमयान्न दूयामहे । स्थिरां तनुमहे तरां मनसि किं च काञ्चीरत- सरान्तककुटुम्विनीचरणपल्लवोपासनाम् ॥ ८५ ॥ सुराः परिजना वपुर्मनसिजाय वैरायते त्रिविष्टपनितम्बिनीकुचतटी च केलीगिरिः। गिरः सुरभयो वयस्तरुणिमा दरिद्रस्य वा कटाक्षसरणौ क्षणं निपतितस्य कामाक्षि ते ॥ ८६ ॥ पवित्रय जगत्रयीविबुधबोधजीवातुभिः पुरत्रयविमर्दिनः पुलककञ्चुलीदायिमिः । तक्षणैर्व्यसनमोक्षणैवीक्षणै- यत्प्रीत्यैव रशिरोमणि करुणयैव कामाक्षि माम् ॥ ८७ ॥ लेतखेलनाः करुणयैव काञ्चीपुरे समुर्कुलत्विपः शुभकदम्बपूर्वाङ्कुराः । निन्द्यां 'रालसाः कविजनेषु ते वन्धुराः लमकृपारसाः परिपतन्ति मार्गे शो. ॥ ८८ ।। र्वाणीने २ 'निरीक्षणशिरोमणे' इति घ-पाठ. ३.६ १ शोण्डीयम् शार्यप नीलवर्ण भवति 'कलापिमुकुटचिप मकवा." AP वन्या घन्ट साध्वी मा स-पाठ 7 ·पजाती। अशोध्यमचलो हदगनन्दन देहिना- मनमधिकाजि तत्किमपि रत्नमुद्दयोतते । अनेन समलंकृता जयति गफराकस्थली कदास्य मम मानसं व्रजति पेटिकाविभ्रमम् ।। ८९ ।। परामृतसराप्ठता जगति नित्यमन्तधरी नृणामपि बहिश्वरी परमसंविदेकात्मिका । महद्भिरपरोक्षिता सततमेव काञ्चीपुरे ममान्वहमहंमतिर्मनसि भातु माहेश्वरी ॥ ९० ॥ त्वमेव सति चण्डिका त्वमिह देवि चामुण्डिका त्वमेव परमातृका त्वमपि योगिनीरूपिणी । त्वमेव किल शाभवी त्वमपि कामकोटी जया त्वमेव विजया त्वयि त्रिजगदम्ब किं ब्रूमहे ॥ ९१ ॥ परे जननि पार्वति प्रणतपालिनि प्रातिभ- प्रदात्रि परमेश्वरि त्रिजगदाश्रित्ते शावति । नियन्धककुटुम्बिनि त्रिपदसद्भिनि त्रीक्षणे त्रिशकिमयि वीक्षणं मयि निधेहि कामाक्षि ते ॥ ९२ ॥ मनोमधुकरोत्सवं विदधती मनीपाजुपां स्वयंप्रभववैखरीविपिनवेदिकालन्विनी । अहो शिशिरिता कृपामधुरसेन कन्पातटे चराचरविधायिनी चरति कापि चिन्मजरी ॥ ९३ ।। कलावति कलाभृतो मुकुटनीजि लीलावति हावति महेश्वरे भुवनमोहने भावति । प्रभावति रमे सदा महितरूपशोभावनि विगवति परे सता गुरुपान्धार वति ॥ ९४ ॥ ६ वेदारयवहार ·-- + !!!! • 11 t... 1. Aftri :: . है . i . ft जगमो. नानी finitita | 4tation ) HE Hदी f:- 4thift.t: मुनि दशमनिपाती । निशिनिगमाये जियोनात पाशिवाय पाशो ना १८ ॥ मनोविपिनाविन रातमेव काचीगो विहाररगिका परा परमवीरे । कटाशनिगढ हदयपुष्पदन्तायल चिरं नयतु माग त्रिपुरपेरिमीमन्निनी ॥ १० ॥ कणकाची काशीपुरमणिविपचीलयशरी- शिर:कम्पा कम्पावमनिरनुकम्पानलगिधिः । घनश्यामा श्यामा कठिनकुलसीमा गमि मे मृगाशी कामाक्षी हरनटनसाक्षी विहरताम् ॥ १०० ॥ . २ 'मुम्' इति घ-पाठ. १. 'करुणानिध' इति घ-पाट श्लोक फ-घ-पुसायोनालि ·७५ चतुर्वगनंग्रहः । एनं परचरपदं प्रकृतिपेगलं पावनं परापरचिदाकृतिप्रकटनप्रदीपायितम् । स्तव पठति नित्यदा मनसि भावयनाम्बिका जपैरलमलं मखैरधिकदेहसंशोषणैः ॥ १०१ ॥ इति श्रीमगरविनार्वभौमहली पाला गतशतरम् । (समाप्तेयं मूकपञ्चशती।) महाकविश्रीक्षेमेन्द्रकृतः चतुर्वर्गसंग्रहः। प्रपन परिच्छेर। सत्यस्कन्धस्तरुणकरुणापूतपीयूपसिक्तः क्षान्तिच्छायः शुभमतिलतालंकृतः शीलमूलः । भूयात्सत्त्वप्रसवविलसत्पल्लवः पुण्यभाजां धर्मः प्रोद्यत्कुशलकुलुमः श्रीफलो मङ्गलाय ॥ १॥ उपदेशाय शिप्याणां संतोपाय मनीषिणान् । क्षेमेन्द्रेण निजलोकः क्रियते वर्गसग्रहः ।। २ ॥ धर्मः शर्म परत्र चेह च नृणां धर्मोऽन्धकारे रविः सर्वापत्नशमक्षमः सुमनता धर्माभिधानो निधिः । धमों वन्धुरवान्धवे पृथुपथे धर्मः सुहृनिश्चलः संसारोरुमरुसले सुरतर्नास्त्येव धर्मात्परः ॥ ३ ॥ कणे धर्मकथा मुखे परिचितं धर्माभिरामं वच- श्चित्ते धर्ममनोरथ प्रणयिनी सर्वत्र धर्मसितिः । काये धननयी क्रिया परिकर सोऽय शुभप्राप्तये बल्लार यपदेऽप्युपतवलवन्पृष्टवेराफर ॥ ४ ॥ निन्द जस्थिरताना यन्मनुष्य वीन बुध होने मनु- येरनुल्य चेष्ट पमूनन् ।

·गुलि - - 3 गागिरी मिर्गी, .. पाणिनगे माग पूरे माजा ॥ " || दाविनिमन जी. नही मामा-गि । सदर मुगिनी furt त पागि मरिमा शामिन !! || अनः स एना श्रमितो सः शत: मागिनिरको । मृतः स पारित गशो नसभा की 16 हितं न किनिहिहित परम दान लिग | यस्मिन्दिने निष्फलता प्रयासमायुः काल पनि } ९ ॥ न दागतुल्यं धनमन्यदमि न सत्गल्य आमन्य:ति । न गीलतुल्यं शुभमन्यदम्ति न शान्तितुग रितमन्यदति ॥ १: सत्यं वाचि शशि प्रसादमयता मनाशयाधामिनी पाणी दानविगुक्तिरात्मजननशान्तचिन्ता मती । संसक्ता हृदये दयेव दयिता काये पराश्रोधमो यस्यैकः पुरुषः स जीवति भवे प्राम्यन्त्यजीनाः परे ॥ १ परप्राणत्राणप्रणिहितधिया धर्मजननी दयैवैका लोके सकलजनताजीवितगुधा । असामान्यं पुण्य मुनिभिरुदित ज्ञाननयने- रहिंसा ससारे वपरकुशल लाध्यसरणिः ॥ १२ ॥ प्राणाना परिरक्षणाय सतत सर्वा क्रिया प्राणिना प्राणेभ्योऽप्यधिक समस्तजगता नास्त्येव किचित्प्रियम् । M २ दानावमुक्तता जनमन -' ते पाठ ३ १ श्रुतिवजित ' इति पाठ इति पाट ·चतुर्गर्गसंग्रहः । पुण्यं तस्य न शक्यते गणयितुं गः पूर्णकारुण्यवा- माणानागमयं ददाति सुकृती तेपामहिंसावतः ।। १३ ॥ स एव सत्त्वाभरणप्रभावभूर्भुवः प्रकामामरणं नरोत्तमः । मुसाम्बुजे यस्य वसत्यनत्यया सदैव सत्याभरणा सरखती ॥ १४ ॥ क्लिनं कोपनिषण्णमर्थिविफलं शल्यायते यत्परं वित्तं क्लेशनिमित्तमेव मलिनं यातु खयं तत्क्षयम् । यत्कारुण्यपरोपकारविकलं भूभारभूतं वपुः खार्थासक्तमनर्थसार्थसदनं मा मास्तु तत्कस्यचित् ।। १५ ।। वन्धः स पुंसां त्रिदशाभिवन्यः कारुण्यपुण्योपचयक्रियाभिः । संसारसारत्वमुपैति यस्य परोपकाराभरणं शरीरम् ॥ १६ ॥ परद्रविणनिस्पृहः परफलत्रनिष्कौतुकः परप्रणयवत्सलः परनिकारवंद्धक्षमः। परस्तुतिविशारदः परगुणापवादोज्झितः परार्तिहरणोद्यतो भवति भूरिपुण्यैर्नरः ॥ १७ ॥ पभानामिव सा सतां सगुणता या संश्रया श्रियः सा श्रीभद्रगजेन्द्रमूर्तिरिव या दानेन विभ्राजते । तद्दानं नवचन्द्रवद्यदनिशं मानेन संपूर्यते मानोऽसौ तृणवन्न यः परिचयम्लानः शनैः शुष्यति ।। १८ ।। लक्ष्मी नफला श्रुतं शमफलं पाणिः सुरा फल- चेष्टा धर्मफला परार्तिहरणक्रीडाफलं जीवितम् । वाणी सत्यफला जगत्सुखफलस्फीता प्रभावोन्नति- भव्याना भवशान्तिचिन्तनफला भूत्यै भवत्येव धी ॥ १९ ।। गील शील्यता कुलं कलयता मद्भावमभ्यस्यता व्याज वर्जयता गुण गणयता धर्मे धिय बनताम् । शान्ति चिन्तयता तम शमयता तत्त्वश्रुनि शृण्वता मसारे न परोपकारसदृश पश्यामि पण्य सताम ॥ २० ॥ .

·काव्यमाला। तीर्थानि दीर्घाध्वपरिश्रमाणि बहुव्ययानि ऋतुटम्बगणि ! तपांसि मुक्त्वा तनुगोपणानि हिंसाविरामे रमतां मतिर्व ॥ २१ ॥ यज्वा विप्रः शुचिरनुचरः संगतात्मा तपस्वी मन्त्री विद्वानवनिवनिताभूषणं भूमिपालः । धर्मोद्याने सुकृतसलिलासारसंसिच्यमाने पूर्णः सोऽयं कृतयुगतरो विनो वीजवापः ॥ २२ ॥ दम्भेन शीलवतमस्टहत्वं विरक्तता श्रोत्रियता मृदुत्वम् । एतानि मूलानि निगूढगूढकौटिल्यलीनानि कलिद्रुमस्य ॥ २३ ॥ यावन्ति दानानि वदन्ति सन्तस्तपांसि तीर्थानि च यानि सन्ति । तत्पुण्यमेकत्र विभाति सर्व महार्हमेकत्र च निःस्पृहत्वम् ॥ २४ ॥ सतामदैन्यं वदनस्य शोभा निमितान्तर्वचसामयाच्ना । कायस्य सत्सेव्यमसेवकत्वं पाणेरनुत्तानतलत्वमेव ॥ २५ ॥ मान्यः कुलीनः कुलजात्कलावान्विद्वान्कलानाद्विदुपः सुशीलः । धनी सुशीलाद्धनिनोऽपि दाता दातुर्जिता कीर्तिरयाचकेन ॥ २६ ॥ तप्तैस्तीव्रतैः किं विकसति करुणास्यन्दिनी यद्यहिंसा किं दूरैस्तीर्थसारैर्यदि शमविमलं मानसं सत्यपूतम् । यनादन्योपकारे प्रसरति यदि धीर्दानपुण्यै. किमन्यैः कि मोक्षोपाययोगैर्यदि शुचिमनसामच्युते भक्तिरस्ति ॥ २७ ॥ इति धर्मप्रशसा नाम प्रथम परिच्छेद । द्वितीय. परिच्छेद । प्रधानधाम्ना निधये घनाय नमोऽस्तु तस्मै गुणिनोऽपि यत्नात् । यदाशया निर्गुणभूपतीनामग्रे गुणान्पण्यदशा नयन्ति ॥ १ ॥ दानादिधर्म. क्रियते धनेन धनेन धन्या धनमाप्नुवन्ति । धनैर्विना कामकथापि नास्ति त्रिवर्गमूल वनमेव नान्यत् ॥ २ ॥ यक्लीवैर्भटकुकुटोत्कटरणक्रीडा ममादिश्यते यन्मूखै. सुखलीलया कविशुकालापश्चिरं चर्व्यते ।

·। चतुर्वसिंगह। ७९ नीचर मतस्य सेवालयः स्वागेन यहागने तहितरण विलासनृतवसतेरुहत्तवृत्तायितम् ॥ ३ ॥ पूजा धनेनैव न सरकुलेन कीर्तिनेनैव न विक्रमेण । रूप धनव न यौवनेन किया धनेनैव न जीवितेन ॥ ४ ॥ वृद्धा. प्रसिद्धा विबुधा विदग्धाः शूराः श्रुतिज्ञाः कवयः कुलीना । विलोकयन्तः सधनत्य व जयेति जीवेति सदा वदन्ति ।। ५॥ अरुधा सुत निधलपगनेत्र मौनान्वितं देवमिवाकुलीनम् । दीनः कुलीन. प्रणमन्तुलीन. कृताजलिः स्तौति धनामिकामः ॥ ६ ॥ तलादलब्धद्रविणस्य लाभे लब्धस्य रक्षानियमे यतेत । संरक्षमाणस्य सदा विवृद्धौ वृद्धस्य च स्थानविभागसमें ॥ ७ ॥ (युग्मन्) धर्माधानोऽशशिशुचियम प्रेयसीमिनबन्धु- स्थानोमाहोपचयविजयप्राणविद्याकलाप्तौ । हदेदप्रामममये निर्विवादे विभागे ·मे परिगो. " : {12: नदीनानामि जोमानना , if; f॥ !! गुरगाणोरम माना गयो in ing! गणेमिना !! १ !! 3 भी नगगीन महिनामा e। जालगेन भने पनि मानो जति गांजा-पारिम : मु( 1111: iii .sitar ॥ १,१॥ गौरयामा सुनन्दकोपि मा पाप । गल. गहेन अगाविजयशाम सामना: ॥ १२ ॥ मोग्य प्रमाणारा: "Hशमी।। पन संकोनदा दोषार पहिया ६६ सपदः ॥ १७ ॥ कुभूपकृपान्तरलमनासरितानि रोगनिभानाम् । असंवृतरिन्द्रियनामधेयः पुंगा पयासीय परिमयति ॥ १८ ॥ साखादे नवसौरभे मधुलिहा पगोदरे अन्नन दीपे रूपरताः प्रयान्ति सततापातागतकाः क्षयम् । गीतेनैव मृगाः पतन्ति करिणीस्पर्शन नीता गजा- स्तस्मादिन्द्रियसक्तिरेव सहसा पुसा विपति का ॥ १९ ॥ कुलं कुवृत्त्या कलुषीकृतं तैः कृतो गुणीवस्तुणतुल्यमूल्यः । मानस्य मूले निहितः कुठारः प्राप्त न वित्त परिरक्षित थैः ॥ २० ॥ जातः सत्कुलजः स नीचविनयी सेवावमानैरध- स्तस्योग्रं पतितः स्वमानयशसोद्रोहण शापानलः । तेनास्वस्तिमता वहस्तनिहित याच्ञाविप भक्षित वित्तं येन न रक्षितं रिपुमुख तेन स्थित वीक्षितुम् ॥ २१॥ धावन्सेवितुमेति साधुरधमं वन्ध्यस्ततो यात्यसौ नीता मूल्यतुला गुणाश्च गुणिभिः कश्चिन्न गृह्णाति तान् ।

·८२ ननुगसंगतः। साच्या मानमहामनिर्धनता प्राप्तं न फिनितया कियान विधीयते धनधिया भन्यः स यतास्ति तत् ॥२२॥ विचाफलापरिचयः क्षितिपालसेवा दिन्द्वीपमार्गगिरिसंभ्रमणप्रयासः । युद्धक्रियाध मुवि भोजनलामलोभा. तद्वित्तलभ्यमिति वित्तवतां प्रवादः ॥ २३ ॥ तावद्धर्मकथा मनोभवरुचिमोक्षस्पृहा जायते यावत्तृप्तिखुतोदयेन न जनः सुत्क्षामकुक्षिः क्षणम् । प्राप्त भोजनचिन्तनत्य समय वित्तं निमित्तं विना धर्भ कस्य धियः लरं सरति कः केनेक्ष्यते मोक्षभूः ॥ २४ ॥ आ(कृष्टि विधातुं कटुरटनपटुर्दाम्भिकः श्रीजडाना जानात्यन्यासहिष्णुर्वितथनिजगुणस्तोत्रपाठेवलज्जः । आर्यः कुर्यान सेवां कुलविनयगुणैत्तेन मूकोऽर्थनायां तीक्ष्णानां मार्गणाना भवति हि पुरतः क्षमापतेर्लक्षलाभः ॥ २५ ॥ त्वर्थप्रशसा नाम द्वितीयः परिच्छेदः । तृतीयः परिच्छेदः । ललितललनालीलोदञ्चद्विलोलविलोचनो- पलवनरुचा चञ्चन्तीना चयैरिव चर्चिता । सुरभिसुहृद पक्षच्छायावृतेव च षट्पदैः कुसुमधनुष श्यामा मूर्तिस्तनोतु सुखानि वः ॥ १ ॥ भमनमरकेतकीविकसदेकपत्रप्रभाः सनीलमणिनायका इव विमुक्तमुक्तालताः । दृश शशिकला इव प्रचितपक्ष्मलेशासिता जयन्ति हरिणीशाममृतकालकूटच्छटाः ॥ २॥ ऋतु धनाना फलमयमाहु. फल ऋतूनामविवादि पुण्यम् । पुण्यत्त्व पूर्ण फलमिन्द्रलोको द्विरष्टवर्षा. खिय एव नाकः ॥ ३ ॥ ८ PAT ·4- पता: विभूमिका काग' कगीतATIfTETी निगा। निगोरिणाम लोपोगो - मातिना के गोnि str: b ५ ॥ लजाको मनगि मानुषिमन मा. जिन्तामा कम । यायन प्रसितादिमिनाया गणाली ही गले लगा मिलान कटाशे ॥ ९ ॥ अयोमगाना हो तेषां कोऽप्यम्ति नूनं कुलिशोपदेशः । सोहानि यः प्रौशीलासिनीनां तणानमुतानि निकोचनानि ॥ ६॥ कुवलयमयी लोलापाने तरहमयी भ्रुनोः शशिरातमयी के गाने मृणाललतामयी। मलयजमयी स्प” तन्वी तुपारमयी स्मिते दिशति विपमं स्मृत्या तापं किमभिमयीय सा ॥ ७ ॥ सरशरनिशिताक्ष्याः कम्पयन्ते न केया कुरव इव कटाक्षाः प्रौढशल्या मनांसि । भुवनजनजिगीपोत्साहयोगाय येणा- मधिचपलतराणां निश्चला कर्णमैत्री ॥ ८॥ स्तनस्थली हारिणि सुन्दरीणां नितम्बविम्बे रशनासनाये। धत्ते विशेपाभरणाभिमानलीलानवोल्लेखलिपिप्रपञ्चम् ॥ ९ ॥ कान्ताया विलसद्विलासहसितखच्छाशवश्वामरं संसक्तावभिषेकहेमकलशौ यच्चन्दनाङ्को स्तनौ । यत्कार्तखरकान्ति चारु जघन सिंहासनं भूभुजां साम्राज्यं तदिद जयाजयमयः शेपस्तु चिन्तामयः ॥ १० ॥ नासादितानि वनवासहढवतेन चित्राणि नेत्रचरितानि मृगैर्मुगाक्ष्याः ।

·चतुर्वर्गसंग्रहः । ८३ तत्कान्तिरज्ज्वलरुनिव्यसनादहो नु हेमा हुताशपतनैरपि नैव लब्धा ॥ ११ ॥ अभिनवपयोधरोद्गतिविषमस्थितिहारहंसमुसपतिता । शैवलवलीव चास्यासिककलिता भाति रोमलता ॥ १२ ॥ नेयं तरुण्यासिवली तरङ्गकुसङ्गिनी राजति रोमराजिः । सात्वा गतोऽस्यां सारकेलिवाप्यां कलकलेखामपहाय चन्द्रः॥ १३ ॥ कणे कोकिलकामिनीकलरवः संतप्तसूचीचयः फुल्लाशोकपलाशचम्पकवनायुद्दामदावानलः । तन्वद्या विरहे वसन्तसमयः कालः किमन्यन्नृणां देहोचाटनमेव षट्पदघटाघ्राणातिधिभन्मयः ॥ १४ ॥ आपाण्डता मदनकीर्तिसखी मुखेन्दौ प्रौढिं विभर्ति विरहे हरिणायताक्ष्याः । अच्छिन्नवाप्पविसरारुणनेत्रकोण- लीनप्रतापमिव मन्मथमुद्वहन्त्याः ॥ १५ ॥ वियोगे तन्वनया हृदयदमने दैन्यसदने घने भर्तृलेहान्मदनदहने धैर्यचलने । समासन्ने चिन्ताव्यसनशमने प्राणगमने तनुस्तापम्लाने वलति नलिनीपत्रशयने ।। १६ ॥ दाक्षिण्यप्रणयेन पादपतिते कान्ते मया नेक्षिते प्राणानां ज्वलितः प्रवासपिशुनः शापानलः पश्यसि । एतैः संभ्रमकातरे किमधुना मिथ्यासमाश्वासनैः संतापाय सखि त्वयैव ननु मे मानोपदेशः कृतः ॥ १७ ॥ समायाते पत्यौ बहुतरदिनप्राप्य पदवी समुल्लचचाविघ्नागमनचतुरं चारुनयना । १ आयाते दयिते नरस्थलभुवानुवीक्ष्य दुरयता तन्वाचा परितोषयाप्पतरला- मासज्य दृष्टि मुखे । दत्त्वा पीलशनीवरीरक्वल खेनालेनादरादुन्नष्ट करभस्य फेसर- सटाभारावला रज ॥ इत्यतफहक्वेरय श्लोष सुभाषितावलि-सूक्तिमुकावलिशाधि- रपति-दवारपावलोकादिपु प्रतिद्धः. 'समायाते' इत्यादिक्षेमेन्द्रलोक्त्वस्य च्छायारूप:

·No text on this page.

·चतुर्वर्गसंग्रहः । ८७ न कस्य कुर्वन्ति शमोपदेशं स्वमोपमानि प्रियसंगतानि । जरानिपीतानि च यौवनानि कृतान्तदष्टानि च जीवितानि ॥ १५ ॥ चिन्त्यन्ते यदि नाम रामनहुषश्वेतादिराजर्पयः किं तैर्याति विशालकालकलनामीलकथाकौतुकैः । गण्यन्ता स्वदृशैव भूरिविभवा दृष्टाश्च नष्टाश्च ये तस्मात्सर्वमनित्यताकवलितं ज्ञात्वा गमः स्मर्यताम् ।। १६ ॥ यदा लोला लक्ष्मीः क्षितिपतिरणारण्यहरिणी यदा खमोन्मेपा तनुघनतडिद्यौवनरुचिः । यदा कालः कामं जनजलजकिञ्जलकमधुप- स्तदा संसारेऽस्मिन्नविवुधमनो नोपरमते ॥ १७ ॥ संतोपाम्भः पिबति निभृतखच्छमिच्छामयूरी भ्रान्त्वा चान्तःकरणहरिणो याति विश्रान्तिमन्तः । लीनचायं शमतरुजले गीतले तापतान्ति मीलकामस्त्यजति नियतं मत्तचित्तद्विपेन्द्रः ॥ १८ ॥ याते भोगे लरणपदवी सक्तनानावियोगे शोक. स्तोकं स्पृशति न मनः सर्वथा निZथानाम् । काले काले किल कलयतामन्तवत्सर्वमन्तः प्राय. कायक्षयपरिचये निश्चये निर्भर नः ॥ १९॥ यातु व्यक्ति कुसुमसमय संचयः सौरभानां ख खलन्तो मलयनिलया. सतत वान्तु वाता । क... काम समय धृति पल्मलाक्षीकटाक्ष मस्तिश्चित म्यिनुविनवी निर्विकारे ममा तु ॥ २० ॥ ने शन न न न ने । जर।।।। न . 4 1 ." गा दर चे. पु न.

·No text on this page.

·चतुर्वर्गसंग्रहः।
न करय कुर्वन्ति शमोपदेशं खप्नोपमानि प्रियसंगतानि ।
जरानिपीतानि च यौवनानि छतान्तदष्टानि च जीवितानि ।। १५ ।।
चिन्त्यन्ते यदि नाम रामनहुपश्वेतादिराजर्षयः
किं तैर्याति विशालकालकलनामीलत्कथाकौतुकैः ।
गण्यन्ता खदृशैव भूरिविभवा दृष्टाश्च नष्टाध ये
तस्मात्सर्वमनित्यताकवलितं ज्ञात्वा शमः स्मर्यताम् ॥ १६ ॥
यदा लोला लक्ष्मीः क्षितिपतिरणारण्यहरिणी
यदा खप्नोन्मेपा तनुघनतडिद्यौवनरुचिः ।
यदा कालः कामं जनजलजकिजलकमधुप-
तदा संसारेऽस्मिनविबुधमनो नोपरमते ॥ १७ ॥
संतोपान्भ. पियति निभृतवच्छमिच्छामयूरी
आन्त्वा चान्त करणहरिणो याति विश्रान्तिमन्तः ।
लीनवायं शमतरुजले शीतले तापतान्ति
नीलकामत्यजति नियतं मत्तचित्तद्विपेन्द्रः ॥ १८ ॥
याते भोगे लरणपदवीं सक्तनानावियोगे
शोकः स्तोकं स्पृशति न मनः सर्वथा निय॑थानाम् ।
काले काले किल कलयतामन्तवत्सर्वमन्तः
प्रायः कायक्षयपरिचये निश्चये निर्भरं नः ॥ १९ ॥
यातु व्यक्ति कुसुमसमय. संचयः सौरभानां
खे खेलन्तो मलयनिलयाः संतत वान्तु वाताः ।
काम काम क्षपयतु धृतिं पश्मलाक्षीकटाक्षः
शान्तिश्चित्ते स्थिरमुखसखी निर्विकारे ममाम्तु ॥ २० ॥

·No text on this page.

·<s अन्योक्तिशतकम् । भट्टवीरेश्वरकृतम् अन्योक्तिशतकम् । प्रोन्मीलल्लोलमौलिश्लथविकटजटाजालमालोक्य मुख- नगङ्गासंपातजातभमभरविवशो विक्षिपल्लोचनानि । आकर्पन्मौक्तिकाली गिरिवरदुहितु कण्ठसीमात उच्चैः प्रातः श्रीहेमवत्या तदनु विहसितो लज्जितः पातु शंभुः॥१॥ पत्रं मुग्धतरं फलं सुमधुरं सौरभ्यमभ्युनते चञ्चकाञ्चनजित्वरं पुनरहो त्वत्तसरं सुन्दरम् । लावण्यं पुनरुत्तमं क्रिमपरं कि तु स्फुरत्कण्टक- व्यनं नालमिदं सरोरुह परं तेनातिदूयामहे ॥ २ ॥ यलिन्स्फीतमहो निपीतमधुना दिव्यं मधु खेच्छया नीतान्येव दिनानि केलिभिरहो संयापिता शर्वरी । तलिब्गीतनिपातजातविकले मल्लीकुले किं वृथा हा हा हन्त कृमो मधुवत दृशोरेवंविधोऽनुग्रहः ॥ ३ ॥ सर्वाझं ब्रणितं मुहुर्विललितं सूचीदलैलोचनं धूलीभि कलितो द्विरेफ भवता लब्धो रमः केतके । अचापि स्फुटमेव गुजसि पर नो बुद्धयले तत्कथं त्वां वच्मि प्रसभं ततो विलुठितो भूमौ परं ज्ञान्सनि ।। ४ ।। व्याघूर्णनवकुम्भिकुम्भगुगलं व्यालन्व्य गुजस्यलं दानादानधिया मदोन्मदतनुर्युक्त किमेतद्वद । नो जानासि दरन्तदन्तविदल्योद्दण्ट गुण्डाभर- ·काव्यमाला। माध्वीकं परिपीय पङ्कजवने विभ्रष्टवुद्धिः परं वारंवारमहो विचाररहितो भूयश्चिरं गुजसि । नो जानासि सुगन्धवन्धुरजलां लावण्यलीलाकुलां स्निग्धान्तःकरणां मधुव्रत मनाझल्लीमतल्ली पुनः ११ ७ ॥ प्रोदामातुलचण्डधामबह्नज्वालाकलापाकुले शून्ये संप्रति निर्जले पुनरहो निर्वीरुदुर्वीतले । एतस्मिन्समुपागतो गजपति वेत्तदा निर्भर धाराभिर्धरणीतलं यदि मनाग्धाराधरः सिञ्चति ॥ ८ ॥ यावत्यङ्कजकोरकान्विकसयश्रीमानसौ भानुमा- नोदेति प्रसभं तमासि विदलन्सानन्दमुच्चस्तराम् । तावद्धोरघनान्धकारमिलितो झिल्लीरवाहादितो विद्युत्युञ्जविज़म्भितोऽम्वरतलं खद्योत विद्योतय ॥ ९ ॥ फुल्लकैरवकोपनिर्गतसुधासंसक्तभृङ्गाङ्गना- मञ्जुध्वानधुरीणशीतकिरणे जागर्ति मुग्धान्वरे । मन्येऽहं निविडान्धकारपटलीसंलीनसकृिते. खद्योतस्य हतप्रभस्य कियती शक्तिः समुन्मीलति ॥ १० ॥ स्वच्छन्दं नवमालिकासु विहर प्रेम्णारविन्दे पुनः कुन्दे चापि तथा द्विरेफ कुमुदेऽथानन्दमङ्गीकुरु । किं त्वेतस्य कदापि केतकतरोर्मा गा. समक्षं यतो धूलीभिर्घनकण्टकैश्च नितरां संवर्धितो वर्तते ॥ ११ ॥ नासौ पश्यति मालती नहि मनाक्प्रेमाणमालम्बते चञ्चञ्चम्पककोरकेपु कुरुते मोदं न मल्लीकुले । स्मारं स्मारमुढारकेसरलतां नालोकते पद्मिनी क्षाम किं तु मधुबतोऽयम धुना गुगन्मुहुर्धान्यति ॥ १२ ॥ नैवालोकि मरोजिनी नहि मनान्गुवाग्वैम्नोषिता जानि किं च गलन्मरन्दम गुना नालिङ्गिता मालती ।

·अन्योक्तिशतकम् । चित्रं किं तु मधुव्रतेन सहसा संपादिता सांप्रतं भिन्ना रीतिरियं लवजमुकुलान्यालोत्य मन्यामहे ॥ १३ ॥ कोपं मा कुरु कुन्दचल्लि सहसा मा दैन्यमङ्गीकुरु स्थाता कत्यपि वासराणि विदितानन्दो मिलिन्दस्त्वयि । किं वातः परमस्य पश्य विदलन्माध्वीसमृद्धिः स्फुर- न्मन्दस्यन्दसुगन्धितुन्दिलदला जाता लवङ्गीलता ॥ १४ ॥ सत्यं भृङ्ग वदामि किं तत इतो गन्तुं विधत्ते मनो केयं निर्भरदीनता क मधुरव्याहारतारध्वनिः । एक सेक्य सौरभं परिमलप्रोद्भिन्नमन्दानिलं (१) यस्मिन्मूलफलप्रसूननिकरे साधारणः सौरभः ॥ १५ ॥ लावण्यं वचनातिगं पुनरहो सौरभ्यमुच्चैस्तरां शैत्यं शीतलभानुविद्रवकरं किं वापरं पश्य रे । उन्मीलन्मकरन्दतुन्दिलदलं करमादकलादहो आतर्मुञ्चसि चञ्चरीक चतुर त्वं चम्पकानां वनम् ॥ १६ ॥ त्वं चेञ्चम्पककोरके न कुरुपे प्रेमाणमेतावता का हानिर्नहि तत्य कृत्यमपि रे किंचित्सुनहींयते । तेनैवात्य तु वैभवं मधुप हे यद्भूषयन्ति स्फुट केलीमन्दिरदेहलीपरिसरे कणेपु वामभुवः ॥ १७ ॥ स्यादुद्दण्डदुल्हचण्डकिरणज्वालावलीशोपक. पाटीरोऽयनुदारसुन्दरतनु सौरभ्यभव्योदयः । किं कुर्म कथमत्र हन्त भविना चित्र गतिर्माशा- 1. वन ।।।

·No text on this page.

·अन्योक्तिशतकम् । ९५ काकोलादपि दारुणैरनुचितारम्भाग्रणीभिः परं रुद्धा संप्रति किं किरातनिकरैनौलोक्यते मेदिनी ॥ ३२ ॥ प्रोद्यत्प्रौढमहीमहेन्द्रभवने प्रोत्तुङ्गसौधागणे गत्वा काक वराक किं कलयसे साम्यं मरालै समम् । छिन्द्रान्वेषणभूरिकर्मकुशलाः किंचिल्लभन्ते खलाः सम्यक्पण्डितपुण्डरीकतुलनामारोप्य कण्ठे गुणम् ॥ ४० ॥ लोके दृष्टमिदं मया बहुतरं हहो न सन्त्येव ते ये विन्दन्ति सखायमुत्तमगुणं मित्रैकचित्ते रतम् । शम्बूकैः कलयन्ति केलिकुतुकं वापीषु कारण्डवा नो वा मानसमुग्धपङ्कजदलं विस्मृत्य जिघ्रन्त्यपि ॥ ४१ ॥ क्षीरान्भोनिधिकन्यका मधुरिपोर्वक्ष स्थलस्थायिनी शीतांगोर्भगिनी जगत्रयजनिः किं चाधिका ते स्तुतिः । एकैकं वचनातिगं जलधिजे सर्व विजानीमहे चाञ्चल्यं यदि नाम चेन्नहि भवेदेकं कलङ्कास्पदम् ॥ ४२ ॥ दपै मा वह वालवलनिकरानालोक्य पुच्छच्छटा- पातैरेव महोक्ष गर्जति मुधा किं गर्जितेनानुना । तावत्संचर यावदाशु न मनागादाय सीरं हठा- पत्येप कृषीवलन्तत इतो भूयोऽपि भूमीतले ॥ ४३ ।। त्वामालोक्य समागत. कथमसौ केलिक्रियानोविदो हिता कत्यपि काननानि दिदनप्रान्ते द्विरेको युवा । त्वं त्वेन नमुदीय पत्रनिकरानाश्य यदोन पन्याशु रोपि पनि न क प्रनी कम ।। दूरे लिष्ठति को कर सप्रति दट' नग्य सेव :...:- मन्द्र पृथ्पनर ·1 中

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·जन्योतिसतान। ९९ . का पुष्यमितत्तवाति विनर पीयूषकारानरं नवे पाले निरन्तरं कमरिनीडगोचरेऽपि सुटम् ॥ ६५ ॥ साधनाताः प्रतिदिकुखं सरभ गर्जन्वनी वारदाः स्मानपुरंपराः प्रति चञ्चन्ति विदुच्च्टाः । भयो नत्तनहानदूनिकराः राजनि केना तन्नन्ये सम्पागलोऽन्ति सहला वर्मायुतो वातरः ॥ ६६ ॥ भूलो निर्भरतगईगरिमा नमाजनानां नवा चञ्चञ्चयकोषचन्दिनना पालन नन्नानिलः। के युदं स्हलन्यतः चरितुं है पान्ध विचन्मयां ना की स्नुि पापती जागति चिन्ता तब ।। ६७ ।। मैलं तापहरं तशान्ति न नषा सुभानायक दालाना ततिरपि ते जगति रोयो। सर्वचार मनास्यादि पदे त्याप्तोऽसे माना- दन्दोल्नुलना तदा ते भाग्योदयं मन्नहे ॥ ६८ ॥ भावाला रजनी भविष्यति न्हाविपदावानलले नोहगः महादिननसा कायो स्थान हवः । इत्वं चामनिरलगढ़वाया मान्य कोही दिर चिन्तामना दिनोदविनतो हो विधि निन्दति ॥ ६९ ॥ मैन्दर्य दहित दयानन्द दोनो ---- Cr: c ।

·No text on this page.

·- अन्योक्तिशतकम्। १०१ चित्रं भूमिगतं तथापि निभृतं धाराजलैनिर्मलैः सिञ्चत्येव चिरेण चातकशिशुं श्रीमानयं वारिद. ॥ ७८ ॥ तापं तूर्णमपाकरोषि नितरां पाटीरवाटी पुनः प्रेम्णा पल्लवयस्यलं वितनुपे मुक्ताफलं शुक्तिषु । धाराभिर्धरणी धुनोपि परितो धारापर त्वं यथा भात धातकगावकं यत तथा संभावयाम्भोभरैः ॥ ७९ ॥ भूमेत्तापमपाकरोपि नितरां भूमीरुहो वर्धय- स्यानन्दं विदधासि कि च तनुपे सस्ये प्रास्यं मुदा । किं किं वारिद ते गुणोत्करमहं जल्पामि धन्योऽसि रे धाराभिश्चिरखिनचातकागिद्यं यज्जीवयस्थातुरम् ॥ ८० ॥ मोदन्ते करिगावकारतत इतः क्रीडन्ति कोलाः सुखं कृत्वा तनयं करजगृहिणी रोमन्थमभ्यस्यति । हीनं तेन मृगाधिपेन सहसा मन्यामहे काननं द्विवेरेव दिनैभविष्यति परं वन्याभिरन्यागम् ॥ ८१ ॥ तूर्ण यात मृगा. पलायत वृका यूयं पुनः सर्वथा कोलाः छापि निलीयत प्रमरा. कोलाहलं मुश्चत । हप्यदानदुरूहदारुणदलद्दन्तावरग्रामणी- गर्वमानविदारणाकुलकरः मोऽयं पुर केमरी ॥ ८२ ॥ प्रौढोक्षिप्तमहामहीप्रशिखर कत्रापि नीरागये व प्रतिविम्पिन मतकित सामुन्य गार हठात् । पान ६ इति नो जल करिदरम्याराडगा दिय - -- ।

·No text on this page.

·नक्षत्रमाला। १०५ काम कामगवी पुनः पशुरहो किं वा बहु महे संसारे भवतस्तुलां कलयितुं को वा समर्थो भवेत् ॥ १०४ ॥ योऽभूद्राविडनमवर्तिमुकुटालंकारभूतस्य रे मौदल्यस्य हरेः सुतः क्षितितले वीरेश्वरः सत्कविः । तत्स प्रोगतसूक्तिनिर्मलसुधाशुद्धान्तरस्य क्षणा- देपा निर्मितिरुत्तमा मतिमतां नित्यं नुदे जायताम् ॥ १०५ ॥ इति सीधीरेभरमानिर्मितमन्योफिगतक समाप्तम् । त्रिपाठिश्रीशिवरामप्रणीता नक्षत्रमाला। सटी। राजयसनानीता मुनिनरपरिकताम् । जासवीं पादविधा न चिन्तयानोसनिलये ॥ पिनापाताप कृत नाल शिप्पशिक्षार्थ निवनाति- धरात्मजारन्यमुखारविन्दमरन्दरोलम्ब उदारकीतिः । शेपास्यसंयोगविशेषशोभो देवो मुदे वोऽस्तु शिवः स रामः॥ १ ॥ परोति । परस्य पर्वतत्वालजा तसा रम्पमुखारविन्दन्य भरन्दो नररन्दन्नन्य रोम्यो नमः । उदारपीति । पारयन्य सयौन पिरोपगोन । टोपन्य भूवनया- रिति भावः । एतातो देव. शिवम प्रनिलो रामो यो मुदेऽस्तु । पाय - लिन नीता। पारन रानपिपसोभा सीधावत्या । "पार गर-~'दायी देन मिना यएगपढापमा । पोऽनौ तिमाह। स्यार-बाद- मनमानापत्तिगतो विधा । मोऽनयस्य मा पूर्व रम्या पसः पर 1'E. -- पत् । मलावार

·No text on this page.

·नक्षत्रमाला। १०७ 'शामिक तमनन्यवत्' इति । तेन निर्जरमा जरसादेग फलम् । मन- समपि पण विचापिलासे कलम् । कायलिगमलकारः-'समर्थनीपसार्यता का. बलित समर्थनम् इति लक्षणात् ॥ पूर्वनी मानेऽगुनीता पुन. प्रणयमानिनी प्रलाह- अनुनीता पुना रोपं भेजे तामाह मानिनीम् । एफस्यां लक्षणं व्यक्तौ सकृदेव प्रवर्तते ॥ ४ ॥ अनुनौतेति । या पूर्वमनुनीता पुना रोष भेजे । अन 'रो रे' इति लोपे कृते 'ह- सोपे-' इति दीर्घः । तामार नायक' एकलां बतौ एक लक्षण सदेत एकवार- मेव प्रवर्तते । पुन: कोपो न योग्य इति भाव । प्रणयमानिनीयम् । 'लक्ष्ये लक्षण सकदेव प्रवर्तते । अत्र ज्ञापक 'तम. मुटि' इति सूत्रम् । 'समो वा लोपने इति भाषेण लोपत्त्यापि रुपकरणस्थत्वान्मकारलोपे एक्सकारके पुनत्तन सकारद्वित्वे दि. सारके पुनः सकारद्वित्वे निसकारफरूपतिलौ कि सूत्रेणेति तदेव शपकम् । फल तु- मुपान्य इलन धकारद्वित्वे पुनर्धकारदित्व न । युग्मविपुला च च्छन्दः-'यस्सा २. सप्तमो युग्ने सा युग्मविपुला' इति लक्षणात् ॥ नयुपभोगेन साराझा नायिका गोणनुरयन्याय मनति निधाय दासी धृष्टस सेवने ज्यानाति वर्णयति- मुख्य कार्यत्य विज्ञानाहाती धृष्टस्य सेवने । नियोजयामास तयो रति ज्ञात्वा चुकोप सा ॥५॥ मुत्य इति । मुत्ये प्रधान कार्यत्व विधेयस्य विज्ञानाहासी घटन्य प्रगल्भत्स सेवने नियोजयामान । सा तयो रति ज्ञात्वा चुरोप नरोपा यभूव । परकीयान्यसभोगदुः- सिता नापिका नन्देवमपि मस्तचन्द्रमा श्वन आन्नरतः' इत्यात्त्वापत्तिरत आह- 'गौणमुरययोर्मुरचे कार्यतप्रत्यय.' । गुणादागतो गौणः । यथा गोराब्दस्य जायादिगुण- निमित्तोऽर्थो याहीर । अप्रतिमा सादिरपि तद्गुणारोपाय युध्यते । मुरामिव प्रथा- नत्वान्नरय । प्रधान इत्यर्थ । गौणे खर्षे शब्द प्रयुज्यमानो मुग्यापारोपेण प्रयतते । एव चाप्रसिद्ध गाणलक्षणिस्य चात्र गोणत्यम् । तेन प्रिपत्रयाणामिखास प्रया देशो भवत्येव । न्द्र निराको विपण येऽयुरपण वाभावात् । अनेउ प. रिवविदो वामन - 1 - -- བས། འདྡྷེ ས་ - परिभा-

·No text on this page.

·---- नियोगािना नह या प्रत्ति नही निति.' । एवाया वानन्द. । अत्र 'निन्द. मोऽनिवृत्तियथा स्वादिलर्थम् । तागमा नायन्तर्गणा मिल्वादय एवं नत्र अन्वया एनीमाच एतयतीला टिलपिनन निरसा मनियोजितनापया नक्षत्रमाला। १०९ पात् । तदपि न । 'जति चरति सूत्रे एकदेशानुगृत्तिकल्पनापत्तेः । अस्या परिभा- पापा सापक 'ज्ञाजनोजी रति जादेशविधानम् , 'ज्यादादीयस' इत्यत्राकारविधान च । नारादेशे कृते जानातीलन 'अतो दी| यनि इति ज्यायान् इत्यादी 'अकत्सार्व' पति दोघे तिची कि दीपनिधानेन । 'तयोविनि-' इति निर्देशादनित्यैषा परि- भाषा । समान आपी धडप्तोपना । कायादो विय वस्तूपमेति व्यवहता--'इति तोपनानवधर्मा पत्तूपनैव सा पति लक्षणात् । कनेणाधरचुन्यनाद्युत्कर्षदर्शनात्मारा- चार --'उत्तरोत्तरमुत्कर्ष सार इत्यभिधीयते' इति ताक्षपात् ॥ पचन नानिनादती निराकरोति सनियोगशिलन्यायेन- निवृत्तिस्ते संनियोगशिष्टन्यायेन नो कुतः । द्वयोर्मानोदये दूत्यास्तदनित्यत्वमुत्तरन् ॥ ९ ॥ नितिरिति । 'सनियोगसिधाना सह वा प्रवृत्ति मह वा निवृत्ति' गते सनियोग- गिटन्याय । तत्तंनियोनागता त्व तन्या निवृत्ती त्व क्य न नियतले । द्वयानोदये। या तदनित्सत्यमुत्तरम् । ननु पोन्द्रायो देवता अस्य पयेन्द्र इलादौ 'द्विगोर्दक सो लुकि 'तुम तसित-' इति सोप्रत्ययति आनुफ अषणापत्तिरत आह-. दिवस ठर' इति सूत्रस्थउप्राण शपरम् । तदि घ्मावर दुग्योधनद्वारा नदिया दिल्लकालिन । नयानगरोगेन विधयोपिय निकमाय न्यायजितापीय पावियन्-' इत्यनेन प्रपत्यविधानसीरतापनाम । - नस्थापि निहत्ती पुरत्ययाचा । पनिर न हो - पनिलेति पा । सत्र परिभानमोगरे नादिको पटा ॥ दीनावर सत्पन्चार- -11 नव चिन् । 7

·काचन दृनी नायकस्य मर्मापे गता, नायकस्य गोत्रस्सलन जातम्, तदनुकरणमागल
११०
काव्यमाला।
निर्दिश्यमानस्यादेशाः संभवन्ति सुनो यतः ।
अतः प्रत्यादेशपात्रं रोपात्सैव न दूतिका ॥ ११ ॥
निर्दिश्यमानस्येति । हे सुन. सुनासिक, यतो निर्दिश्यमानस्यादेगाः सभवन्ति अत'
प्रलादेशस्य निराकरणस्य । 'प्रलादेशो निराकृति.' इत्यमरः । पात्र सेव दूतिका ।
प्रकृते---सुन इत्यत्र 'पद्दन्-' इति सूत्रे निर्दिश्यमानस्य नासिकाशब्दस्य नसादेश ।
न तु ‘पदानाधिकारे' इति प्राप्त. सुनासिकागब्दस्य नसाटेशः । यद्वा समामान्तविधैर-
नित्यत्वेन 'अनासिकाया.-' इत्यजभावेऽपि संनियोगशिष्टन्यायस्यानित्यत्वे प्रकृतसूत्रेण
नसादेश. । नन्वेवमुदस्थादित्यादौ 'उदः स्थास्तम्भो.-' इति पूर्वसवर्णापत्तिरत आह--
'निर्दिश्यमानस्यादेशा भवन्ति' । 'पष्टी स्थानेयोगा' इति सूत्रमावर्तते । तत्र द्वितीय
स्यायमर्थ । पट्यन्त निर्दियमानमुच्चार्यमाणसजातीयमेव निर्दिन्यमानावयवरूपमेव
वा स्थानेन स्थाननिरुपितसवन्धेन युज्यते न प्रतीयमानमित्यर्थः । तेनेद सिद्धम् ।
अत्रत्य दूषण विद्याविलासे द्रष्टव्यम् ॥
नायिकाया मानवीजमाह-
आगमानित्यता शब्दे उणाद्यादौ मनोहरा ।
मनोहरा न ते यस्मात्तन्नित्यत्वमतोऽर्थये ॥ १२ ॥
आगमेति । उणाद्यादौ शब्दे आगमाना इमुडादीनामनियता मनोहरा । ते आगम-
स्थागतस्यानित्यता न मनोहरा । अतस्तनिवत्वमर्थये । यथा 'उणादयो बहुलम्' इसन
डमुडागमोऽनित्यत्वान्न नैव तथा आगमो युक्त. । 'आगमशास्त्रमनित्यम्' इति परिभाषा-
सण्डनोद्धारोऽपि विद्याविलासे द्रष्टव्यः ।।
वेश्या वर्णयति-
अर्थवद्हणे यस्मानानर्थकपरिग्रहः ।
सुरूपधनिनोर्वेश्या गृह्णाति धनिनं ततः ॥ १३ ॥
अर्थवदिति । अर्थवत. सार्थस्य ग्रहणेऽनर्थकस्य व्यर्थस्य यत परिग्रहो नास्ति ततो
हेतो. सुरूपधनिनोमध्ये वेश्या धनिनो ग्रहण करोति । अर्थवत्त्वादिति भावः । ननु
प्रोटवानित्यत्र 'प्रादूहोढ-' इति वृद्धि. स्यादत आह-'अर्थवणे नानर्थकस्य'!
विशिष्टरूपोपादाने उपस्थितार्थस्य विशेषणतयान्वयसभवे लागे मानाभावोऽस्या मूलम् ।
'वश्व-' इति सूत्रे राजे पृथग्भ्राजिग्रहणमस्या हि ज्ञापकम् ॥
-
-
नायिकाया ममीपे कृतममु प्रगग वर्णयति-
गोत्रम्वलनानुकृतौ दृष्टारुणचक्षुषा दूती ।
इत्याहागयमम्या अनुकरण प्रकृतिवद्धवति ॥ १४ ॥

·यिता रति तासद। पाररारदोऽपि-'अर नक्षत्रमाला। १११ सोनाते । दन्द गोस्सनमानुकतानारले अरणे नापी बसा- जागेपारनभुपेल ती असा भारायमार-अनुकरण प्रतिवद्ध- ते या न्योपरि पोपनाया मपि शासप्राप्त । ननु 'क्षिण -'लादौ हकपनन हार-तिननुकरण भाति । क्षिय प्रति व्यनिर्देशोऽला शप द प्रातिपनियनियनविभकिकरणानिला पम् । उपगीतिच्छन्द ॥ नयो वृतानुसादोस्तानावन मानिनी पत्लाह- नास्ति तदन्तग्रहणं संज्ञाविधौ प्रत्ययग्रहणे हि । तलाद्यधापराधं दण्ड्यो वध्यत्तु नैवाहम् ॥ १५ ॥ नगोते । स नाम, तदिनी प्रत्यगमरणे शपयारणे तदन्ताहण तसापराधिनो. न्ने नारास्तस्य प्रहण नाति हि पत्तात् । 'संशा साचेतना नाम रत्तावार्थ- कना', 'प्रत्योऽधोनसपथदानविधातवतुपु', 'मन्तो नाशो होमल.' इति त्रि- कर तलादपराधमनतिरस्य चयापरापना दल. पश्यतु नैव । 'अन्यावाद- मध्यनः' ति । 'मानोत्पुप्पन गुस्येति त्रिधा भवेत् । अपरतो- नियो गोवनजलया। अपरसोतमोत्यः कोप निविधो भवेत् ॥' शते समारः । नन्वेव 'तरतमपौ पः' लादिना तरसन्तादेः दा सादत आह- सायिौ प्रत्यपाहणे तदन्तमहल नाति । सिनत लन्तमहानन्या ज्ञापनम् । पापनेप्नु चिन्छन्दः॥ निजामाह- अनुदाचेत्त्वप्रथितं युवति नियोधात्मनेपदमनित्यम् । उदयति सविता चन्द्रो न निर्गतं यौवनं हि तथा ॥ १६ ॥ अनुदातेति । हे युवति. अनुपाते नन रवि व रमोव पत्र ताशचालदित नवमानने लले पद स्थानमानेल नियोध गोहि । कम्पपेक्षेप नुरुपति पदमा रनिखेलमः शिवलानिर्गत सविता चन्द्र मोदपति निर्गन चौवन तथा न् । दो स्मिहतो.' इति विभप्राय । 'अनुदानेवरमात्मनेपदनानिलम् । पहिलो राजापत् । तेन प्राते उदयतीचमाननेपद न । स्त्रलपरिमापेन्दुतर- गोकारो दिशाविलसे स्मट । कापडिनर पार --'काव्यात हेलोवार परिपर साभिमाये दियो- रति ।

·J . । 4 1- - . - आकारयमिति । कोऽपि ना कामपि पत्रिय माया हलचेष्टया । 'सज्ञा स्याचेतना FIREETagn ::: THEiti: 10.." FIRST - परिका - .:. " Twith fri "The Time ||८|| नीfit in 1 hit imirf Tolt int उज, get art गनी ॥ प्रेमा मानना हो - तमणि काशिनगनी. सामाना। प्रायन एन पूज्या गेन प्रागा कुनि ॥ १९॥ कामिनि । फेनिम मा भारतमानस प्रागा न कुन्ति । SEEL-T. पालियान दोनोगे नालन्यु इति भएम् । 'प्रक्षालनादिपाय दूगरम्पशन परम्' गाया ॥ दन्युपभोग काम. कवन निपाग्यांनी प्र- स संनिपातलक्षणो विधिर्विधूपमानने । न मन्यतेऽधुना मया धुनोपि कि कराम्बुजम् ॥ २० ॥ सेति । हे विधूपममानन यस्याः, न सानपानलक्षणो वापरभुना मया ग मन्यते । त्व कराम्बुज कि धुनोपि । तस्या अनित्यन्यात् । उपलव्यविरोधोऽया मूगम् । ' पाय क्रमणे' इति निर्देशादनिया | उपमालकार प्रमाणिमातम्-'प्रमागिता जरी लगी' इति लक्षणात् । चिनगखरूपिणीसम्या: सशा ।। आकारयन्कामपि ना दृष्टः स्वप्रिययावदत् । यत्संज्ञापूर्वकविधेरनित्यत्वमवेहि तत् ।। २१ ॥ नाम हस्ताद्यैश्वार्थसूचना' इत्यमर । आफारयन्वप्रियया र समित्यवदत् । यत्तज्ञा पूर्वकविधेरनित्यत्व तदवेहि। 'ओगुण ' इयत्र जागत् शत वक्तव्ये गुणोक्ति सज्ञापू- वैविधेरनित्यत्व ज्ञापयति । तन बानुगामात मद्धम ।। स्थिरो न रागो दयिताजनन्य अत्यात वाच दयितस्य नूनम् । पर्जन्यवल्लक्षणसप्रवृत्त्या म्वन्यामपाम गुरुदोपमूहे ॥ २२ ॥ ने

·No text on this page.

·सेति । हे विधूपममाननं यस्याः, न संनिपातलमणो विधिरधुना नया नानन्य
त्व कराम्बुज कि धुनोपि । तसा अनित्यत्वात् । उपजीव्यविरोधोऽया मृलम् ।
आशारयन्निति । कोऽपि ना कामपि परनिय सनया हन्तचेष्टया। 'सहा साता
पूर्वकविधेरनियत्व नदवहि। 'ओगुण' इयत्र ओगेन्' इति वक्तव्ये गुणोति सहा
११२
काव्यमाला।
हरति-मा विहाय । लक्वेसर्थ.। 'नीपुमोनिथुनं वन्दम्' इत्यमरः । करि प्रेम
विता मखी प्रत्याह । घटपट घटपटी इत्यादि निचे आह-'मयों द्वन्द्वो विभाषेत्र
अवति', 'इन्दुश्च प्राणि-' इत्यादि प्रकरणाविषय । नवा द्वन्तु इसपं । वा
द्वन्द्व' इति सूत्रेण समाहारेतरेतरयोगयोगविशेपेग हन्दूविधानात्यायनिदेयम् । परि
ख्यालकारोऽत्र-'परिसख्या निषिध्यक्मेकन्मिन्वन्तु यन्त्रणम्' इति तहमद
तुल्ये वयसि रूपे च मयि मजति यन्मनः ।
पत्युस्तत्कारणं ब्रूहि सख्यूचे भेदका गुणा ॥ १८ ॥
नुल्य इति । वयनि रपे व तुल्ये मति मन सपत्न्याश्च । पन्युननो यन्माय ने
जति तत्कारण बेहि इति नायिकाप्रश्नः । गुणा दाक्षिप्यादयः । मेदका यापर्नच
उत्कर्षजनका इत्यर्थः । इति सख्या उत्तरम् । हेवलंकारोऽत्र-हेनोहेमना
वर्णन हेतुरुच्यते' इति लक्षणात् ॥
प्रेमगर्विता मानभाजो टूपति-
कृतमपि कार्य केचिन्निवर्तयन्तीह गात्रवनेम ।
प्रायस्त एव पूज्या ये न प्रागेव कुर्वन्ति ॥ १९ ॥
कृतनिति । केचित्कृतमपि प्रेमकाय मानवनिवर्तयन्ति । तेन्यत एव पूज्या
प्रागेव न कुर्वन्ति । 'अकृतव्यूहाः पाणिनीया' इति द्वयोमध्ये अकृतव्यूहा इति श्रेष्ठद
'प्रक्षालनाद्धि पकस्य दूरादस्पर्शन वरम्' इति न्यायात् ।।
दूत्युपभोगकाम. कश्चन निवारयन्तीं दूतीं प्रवाह-
स संनिपातलक्षणो विधिर्विधूपमानने ।
न मन्यतेऽधुना मया धुनोपि किं करान्बुजम् ॥ २० ॥
टाय क्रमणे' इति निर्देशादनित्ला । उपमालकार. । प्रमाणिकावृत्तम्-
जरों लगौ' इति लक्षणात् । कचिन्नगतरूपिणीयस्याः सज्ञा ॥
आकारयन्कामपि ना दृष्टः खप्रिययावदत् ।
यत्संज्ञापूर्वकविधेरनित्यत्वमवेहि तत् ॥ २१ ॥
नाम हम्ताद्यश्चाथसूचना' इत्यमर । आगलप्रिया र मन्नित्यवदन् । पन्चर
-
१
प्रनानि
वैविधेनियत्व जापयति । तन न्वायनुवामात मद्रुम् ।।
स्थिरो न रागो दयिताजनन्य श्रुत्वनि वाच दयितत्य नूनम् ।
पर्जन्यवल्लक्षणमप्रवृत्त्या न्यन्यामपाम गुल्लोपमूहे ॥ २२ ॥

·नक्षत्रमाला।
११३
।
स्थिरेति । नाचिकायाः सती प्रत्युक्तिः । इपितानस रागः स्थिरो न इति दधि-
तस्य प्रियस्य पानं त्या पर्जन्म भणमात्या लहानपीन गुस्नोपमूहे । लिट उत्त.
मपुस्पैक्वननम् । 'पर्जन्यो मेघगकोः इति रक्ष्मीनिवान । लोकसिय परिभाषा ॥
ननु तथा सति को दोष इति चेदागय सत्यानिराक्रमायाह-
पूर्व एपवादोऽभिनिविशते पश्चाङ्गवति जिलोत्सर्गः ।
इति मत्वा नम चेतः खिन्ते नित्यं सखि क्षणग. ॥ २३ ॥
पूर्वनिति । पूर्वमपपारोऽपमानात्ममिनिनिगते । 'अभिनिवि ने क्ता,
'नेविदा.' यात्मनेपदम् । पभानुजारम् । पऽपवादो निन्दा । भवनक्षेपनिनी-
परीवागपवास लनरः । उन्लान। हे नदि ति मचानन येत. पनी
गिल सिन्ते सियते । ननु दपतीसावाका वादन्नोऽस्पानियत्यानाकार
दादेशो न न्यानिति तनपनिन हार-पूर्व पारा अभिनिदिनन्ने पगा.
ल' । स्रनगेहि अपवादपिका पचीरोच्च नमिवाति उनमें
तन मसरोति । अन्वया निरनिस्ति । अभिनिकिन्न सन्म नपा.
रसामान्तीसप । 'अपवादो रचन्वन मायन्य तु नात्र नातिः । अन्नागा-
प्रातिपिपचारिलायनातान बान्त ॥
गीता सान्तपति-
गणकार्यमनित्यं न्यादिति कि ह श्रुतं त्वया ।
सनार्जवमतभित्तादपायुर हां कुरु ॥ २४ ॥
गति । गणार याविभाजित रानम् । प :-
समदायन्य पान । सातारा हिलनामा
ITC --Gi-LG G3 LG -- { ?
वादावनीय न्यादिति माया दिशामिनी ।
नदान वचन दिनिकालिनमाना ॥ २५ ॥

·. क्षणेनावादेशाद्यापत्तिरत आर-'वणाबरी नास्ति पत्याक्षणम्'पागाविषमने- तत् । तत्त्व च 'प्रत्लयलोगे-' इनि मोम्यागिरिलायन नि प्रलयलभगमन कस्या गवायुदाहरणव्यक्तेश्वरित भागो विनायादेन । अतस्तम्या रोपसमाप्तिर्जाता। हे वीर, त्व मत्मसीमनुमर । ननु गोयु नान म्बामा रादिवगोवधाना च स्वानी. यपि म्यात् । 'स्वामीबग-' इति मूनण पणेमसम्यान मानादाह-कन्या आकृतेश्व- द्विजराज इति । दिजराजचन्द एण्टे ममागे नक्षत्रमालमा नक्षत्रपरम्परया यथा ११४ n Ent, ननि 11111 11 till मगिमिका माग-1ntinue गोगा मागा मिसिएर पामिनी पनि । तमासगोमगार मंगो नामा ॥ २७ ॥ गोगे । मोग गागामि . पति- गोगे:गि गोगमति नो पानगा। "या भागामागीमामो मागोमा यो माना । रे पापणे, Tre friगाति'. " वर्णाश्रये प्रत्यय लक्षण नगगोलो बगनमय दुगः । अभेदका अन्ग गुणा गुनाणि लाया गया न.पि हिमा नान्यम् ॥२८॥ वर्णाश्रगेनि । अगा एगो गांभोग मांगा गयो गमा साटो गो दयो गगम्प प्रतिमध्यम लक्षणम् । 'प्रलयोडीना- . मर । बन्गन न । हे गुण, अग्य पुगो गुणा भदका., न हीरः । अत्रान्ति न्थिपणे त्यगापि कि वागम, नगाणि गामानु गोहित गोतिलमिला परावर प्रलयस्तराविशेषणलरुप यत्र प्राधान्य नव प्रात्य मिलिगदम् । उपजानितम् ।। काचिती नायिनन्तरादृष्ट नायक वनायिकागर्मापे नेतु बदनि--- एकस्या आकृतेश्वरित. प्रयोगो न द्वितीयादेहि । , तस्यां रोपसमाप्तिर्जातानुसर मत्सखी धीर ॥ २९ ॥ एकस्या इति । एकम्या आन्म रिन त प्रयोगो न द्वितीयम्या । पो.--. रित प्रयोगो द्वितीयन्याम्लुनीयम्यान न भारयार भावना तद्विषयोऽा ग घ इचन्यत्र विन्तर । आधाचन्द ।। द्विजराजो यथा भाति कण्ठे नक्षत्रमालया । द्विजराजम्तथा भातु कण्ठे नक्षत्रमालया ॥ ३० ॥ । यत्रान्गाहाते करणे भिन्नत्वत.

·कलिविडम्बनम् । ११५ भाति नोभते, तथा द्विजराजो द्विजोधः पण्डित कण्ठे नभनमाल्या नसानमालत्वेन अन्धेन भातु । 'पण्डो गले गलवाने सनीपे चपति विधनागा ॥ त्रिलोकचन्द्रात्मजकृष्णरामसूनो कृतिः श्रीशिवरामनानः । नक्षत्रमालेयमनल्पगोमां तनोतु नरे. प्रथितास्तु दिक्षु ॥ ३१ ॥ निलोक्नोति । गिलोरचन्द्रयात्मज. पुत्र. । 'जात्मजस्तनय. मृनु.' इत्यमरः । च. हाजराम हरामाभिधन्नन्स सूनो. श्रीशिवराम्नान हतिरिल नक्षत्रमाला। 'भव नक्षत्रमाला स्वालसविरातिमौक्तिइत्वमर । मूरे. परिजनन्य । 'धीमान्दारे. सती लादिः, दलमरः । सन्म्यगोमा तनोतु । दिक्षु प्रपिता प्रतिक्षा अतु ॥ परिधनो व्यापरणे क व्यायामपि द कन । निगिन वनिता तस्य निवगनेज गन्नु । हमीरीता रनामावशिवरामनन । एला पति ऋतुत्यभूपाल्पान्तेि ।। प्रन्यान्नया विरचितमरिनीरवन्तु शीलान्विता समन्ने मन्नते हो गोदितमन परचा न जना निरिमोचविल्यम् ।। गव्याने पर तनुतेऽपि च पास गावंगत ममदा कागि । भूपार नमन रमलगे विचाविकात पूर्वपराया ॥ बागरीदितावास्यारणीपी नितिन का नातिनानि भार॥ ति रमानामपिगमा पाहा.--- ཡབམ་ གྷཱགམhi | श्रीनीलकण्ठदीक्षितविरचितं নানাবনা।

·. ११६ काव्यमाला। लाभो हेतुर्धनं साध्यं दृष्टान्तस्तु पुरोहितः । आत्मोत्कर्षो निगमनमनुमानेप्वयं विधिः ॥ ४ ॥ अलभ्यं लप्स्यमानेन तत्त्वं जिज्ञासुना चिरम् । जिगीपुणा हियं त्यक्त्वा कार्यः कोलाहलो महान् ॥ ५ ॥ पाठनैर्ग्रन्थनिर्माणैः प्रतिष्ठा तावदाप्यते । एवं च तथ्यव्युत्पत्तिरायुपोऽन्ते भवेन्न वा ॥ ६ ॥ स्तोतारः के भविष्यन्ति मूर्खस्य जगतीतले । न स्तौति चेत्स्वयं च खं कदा तस्यास्तु निर्वृतिः ॥ ७ ॥ वाच्यतां समयोऽतीतः स्पष्टमग्रे भविष्यति । इति पाठयता ग्रन्थे काठिन्यं कुत्र वर्तते ॥ ८॥ अगतित्वमतिश्रद्धा ज्ञानाभासेन तृप्तता । त्रयः शिष्यगुणा ह्येते मूर्खाचार्यस्य भाग्यजाः ॥९॥ यदि न कापि विद्याया सर्वथा क्रमते मतिः । मान्त्रिकास्तु भविष्यामो योगिनो यतयोऽपि वा ॥ १०॥ अविलम्बे कृत्यसिद्धौ मात्रिकैराप्यते यशः। विलम्वे कर्मवाहुल्यं विख्याम्यावाप्यते धनम् ॥ ११ ॥ सुखं सुखिपु दुःखं च जीवनं दुःखशालिपु । अनुग्रहायते येपां ते धन्याः खलु मान्त्रिकाः ॥ १२ ॥ यावदज्ञानतो मौनमाचारो वा विलक्षणः । तावन्माहात्म्यरूपेण पर्यवस्यति मान्त्रिके ॥ १३ ॥ चारान्विचार्य देववक्तव्यं भूभुजां फलम् । ग्रहचारपरिज्ञानं तेपामावश्यकं यतः ॥ १४ ॥ पुत्र इत्येव पितरि कन्यकेत्येव मातरि । गर्भप्रश्नेषु कथयन्दैवज्ञो विजयी भवेत् ॥ १५ ॥ १ 'अभ्याम्य लाम्यमानन' इति, जलन्य लजमानेन' इति च पाठ २. 'एव सतः इति पाट : 'वर्तताम' इति पाठ ४ 'भाग्यत' इति पाट इति पाट . दुसेऽपि' इति पार 'भूता' इति पाट. । 'अनिलम्न सनिद्ध ३ ·सर्वथा ग्राला कलिविडम्बनम् । ११७ आयुःप्रश्ने दीर्घमायुर्वीच्यं मौहर्तिकैर्जनैः । जीवन्तो वहु मन्यन्ते मृताः प्रध्यन्ति कं पुनः ॥ १६ ॥ सर्व कोटिद्वयोपेतं सर्व कालद्वयावधि । सर्व व्यामिश्रमिव च वक्तव्यं देवचिन्तकैः ॥ १७ ॥ निर्धनानां धनावाप्ति धनिनामधिकं धनम् । ब्रुवाणाः लोकै ज्योतिपिका जनाः ॥ १८ ॥ शतस्य लाभे तान्बूलं सहतस तु भोजनन् । दैवज्ञानामुपालम्भो नित्यः कार्यविपर्यये ॥ १९ ॥ अपि सागरपर्यन्ता विचेतव्या वसुंधरा । देशो परनिमात्रोऽपि नास्ति दैवज्ञवर्जितः ॥ २० ॥ वारान्केचिद्रहान्केचित्केचिहक्षाणि जानते । त्रितयं ये विजानन्ति ते वाचम्पतय स्वयम् ।। २१ ।। नैमित्तिकाः वाममो देवतोपानका इति । निसर्गगत्रव सृष्टा देवनानाममी त्रयः ।। २२ ।। स्वस्थैरसाध्यरोगश्च जन्तुभिर्नालि किचन । कातरा दीर्घरोगाश्च भिपजा भाग्यनय. ॥ २३ ॥ नातिधैर्य प्रदातव्यं नातिभीतिश्व रोगिणे । नश्चिन्त्यानादिमे दानं नैराश्यादेव नान्तिमे ॥ २४ ॥ पंयं तु यथानाम पर यं तु कटिनं दोन् । सारोन्य देशमाहात्म्यादन्यवादगप गन ॥ ५ ॥ निदान रोगनामानि साम्यासामा चिमितिम् । समानुपदेश्यन्ति रोगिणः पदने यि ॥२६॥ པསrc། jg irrii; ཡ་ | संगत मानी पाने मिति १२ः ॥ ६४ !!

·११८ काव्यमाला। प्रवर्तनार्थमारम्भे मध्ये त्वौषधहेतवे । बहुमानार्थमन्ते च जिहीर्पन्ति चिकित्सकाः ॥ २८ ॥ लिप्समानेषु वैद्येपु चिरादासाध रोगिणम् । दायादाः संप्ररोहन्ति दैवज्ञा मान्त्रिका अपि ॥ २९ ।। रोगस्योपक्रमे सान्त्वं मध्ये किचिद्धनव्ययः । शनैरनादरः शान्तौ सातो वैद्यं न पश्यति ॥ ३० ॥ दैवज्ञत्वं मान्त्रिकता भैपज्यं चाटुकौशलम् । एकैकमर्थलाभाय द्वित्रियोगस्तु दुर्लभः ॥ ३१ ॥ अनृतं चाटुवादश्च धनयोगो महानयम् । सत्यं वैदुष्यमित्येप योगो दारिद्रयकारकः ॥ ३२ ॥ कातर्य दुर्विनीतत्वं कार्पण्यमविवेकता । सर्व मार्जन्ति कवयः गालीनां मुष्टिकिंकराः ।। ३३ ।। न कारणमपक्षन्ते कवयः स्तोतुमुद्यताः । किंचिदस्तुवतां तेषां जिहा फुरफुरायते ॥ ३४ ॥ स्तुतं स्तुवन्ति कवयो न खतो गुणदर्शिनः । कीटः कश्चिदलिनाम कियती तत्र वर्णना ॥ ३५॥ पकव कविता पुंमां मामायाश्वाय हस्तिने । अन्ततोऽनाय नसाय ताम्बूलाय च कल्पते ॥ ३६ ॥ गदाव्यमपरं ब्रा संदर्भण परिष्कृतम् । विकायते कतिपययान्यविनियुज्यते ॥ ३७ ॥ वर्णान्न नगभागान्याणी लब्ध्यापि ये जनाः । लकव्यापि कामयन ने लाडले विनियुनते ॥ ३८ ॥ प्रगमन्ती नगनामान्मलपन्नोऽन्यथान्यथा । नरन्तु करयः कामपारम्यवादिनः ।। ३९ ।। १. यमान पाट • 'कामनामाट- दनि पा८. ३. शुगर निपट

·कलिविडम्बनम् ।
यत्संदर्भ यदुल्लेखे यद्वचगये निभृतं मनः ।
समाधेरपि तज्ज्यायः शंकरो यदि वर्ण्यते ॥ ४० ॥
गृहिणी भगिनी तस्याः श्वशुरौ झ्याल इत्यपि ।
प्राणिनां कलिना तृष्टाः पञ्च प्राणा इमेऽपरे ॥ ११ ॥
जामातरो भागिनेया मातुला दारवान्धवाः ।
अज्ञाता एव गृहिणां भक्षयन्त्याग्नुपगृहे ॥ ४२ ॥
मातुलस्य वलं नाता जामातुर्दुहिता बलम् ।
श्वशुरस्य बलं भार्या वयमेवातिथैलन् ॥ ४३ ॥
जामातुर्वक्रता तापद्यावच्छचालत्य पालता ।
प्रबुद्धनाने सारल्यं प्रबुद्धेऽलिन्पलायनम् ॥ ४४ ।।
भार्या ज्येष्टा निशुः स्यालः श्व स्वातन्त्र्यवर्तिनी ।
स्वारस्तु प्रेवासी च जामातुर्भाग्यकारणम् ॥ ४५ ॥
भूषणैर्वसनैः पात्रैः पुत्राणामुपलालनः ।
सकृदागत्य गच्छन्ती कन्या निर्षि मन्दिरम् ॥ १६ ॥
गृहिणी खजन शक्ति गुप्फाहारं मिनागनम् ।
पतिपक्ष्यास्तु वहागान्जीरपाग्नरकरानपि ॥ ४७ ।।
भार्ये हे पुत्रशानिन्यौ भगिनी पतिवर्जिता ।
सश्रान्तफ्लदो नाम गोगोऽयं गृहमे विनाम् ॥ १८ ॥
भाये हे परव पुत्रा दायि रोगमभव ।
Sो न मानापिनगदेव । नायाधिवम् ॥ ॥

·ME.ARTI मा ५ । म-गोmar TIPS || गिरे on Fri दी जाति प्रमो? !! fer मी गाने firs मो. गारमा जान || होगा Mff - गणि। Saf Fयानाnirofi जी ॥१॥ नाग नगnिyानागाला पाश्रिताः । देन्य गाया गागो यदि तंग ॥ ५७ ॥ মাতাস,শ্নো; । प्रोत्साहात दायातमी मिमिनुपस्थिता ॥ ५८ ॥ विदम्पयन्ति ये गितां निदावापानिनी जनान् । त एव तु विडम्यन्ने श्रिया शिनिपेशिनाः ।। ५९ ॥ प्रामाण्यबुद्धिः स्नोत्रेषु देवतानुद्धिरात्मनि । कीटबुद्धिर्भनुष्येषु नूतनायाः श्रियः फलम् ॥ ६० ॥ शृण्वन्त एव पृच्छन्ति पश्यन्तोऽपि न जागते । विडम्बनानि धनिकाः म्नोत्राणीत्येव मन्वने ॥ ६१ ॥ आवृत्य श्रीमदेनान्धानन्योन्यकृतमंविदः । खैरं हसन्ति पार्श्वथा बालोन्मत्तपिशाचवत् ॥ १२ ॥ स्तोतव्ये. स्तूयते नित्यं सेवनीयैश्च मेव्यते । न विभेति न जिहेति तथापि धनिको जन ॥ ६३ ॥ क्षणमात्र ग्रहावेशो याममात्र मुरामद । लक्ष्मीमदम्तु मूर्वाणामा देह मनुवर्तते ।। ६४ ॥ १. विबुध्यते' इति पाठ ·कलिविडम्वनम् । १२१ श्रीर्मासमर्धमासं वा चेष्टित्वा विनिवर्तते । विकारस्तु तदारब्धो नित्यं लशुनगन्धवत् ॥ ६५ ॥ कण्ठे मदः कोद्रवजो हदि ताम्बूलजो मदः। लक्ष्मीमदस्तु सर्वाङ्गे पुत्रदारमुखेप्वपि ॥ ६६ ॥ यत्रासीदस्ति वा लक्ष्मीस्तत्रोन्मादः प्रवर्तताम् । कुलेऽप्यवतरत्येष कुष्ठापत्लारवत्कथम् ॥ ६७ ।। अध्यापयन्ति गाहाणि तृणीकुर्वन्ति पण्डितान् । विस्मारयन्ति जाति वा वराटाः पञ्चपा करे ॥ ६८ ॥ विभतु भृत्यान्धनिको दत्तं वा देयमर्थिपु । यावयाचकसाधम्य तावल्लोको न मृप्यति ॥ ६९ ॥ धनभारो हि लोकस्य पिनुनरेव धार्यते । कथं ते तं लवूकतुं यतन्तेऽपरथा स्वतः ॥ ७० ॥ अनानुरूपं पिशुने किमुपक्रियते नृपः । द्विगुणं त्रिगुणं चैव कृतान्तो लालयिप्यति ।। ७१ ।। गोकर्णे भद्रकणे च जपो दुर्मनागनः । राजकणे जपः सद्यः सर्वकर्मविनागनः ॥ ७२ ।। न खार्थ किंचिदिच्छन्ति न प्रेर्यन्त च ननिन् । परार्थेषु प्रवर्तन्ते गटा. सन्तश्च तुत्ययत् ॥ ७३ ॥ कालान्तरे पनय गृनो मेहोपरि चिन । सलो ममीपरम भयोऽनय देहिनाम् ॥ ५ ॥ शुकोपामो धमे भपयेषु च नम् । रोगले ... || ५ || नपयः ·काव्यमाला धनपालः पिशाचो हि दत्ते स्वामिन्युपस्थिते । धनलुब्धः पिगाचस्तु न कस्मैचन दित्सति ॥ ७८ ॥ दातारोऽर्थिभिरर्थ्यन्ते दातृभिः पुनरर्थिनः । कर्तृकर्मव्यतीहारादहो निम्नोन्नतं कियत् ॥ ७९ ॥ स्वस्मिन्नसति नार्थस्य रक्षकः संभवेदिति । निश्चित्यैव स्वयमपि मुझे लुब्धः कथंचन ॥ ८० ॥ प्रेस्थास्यमानः प्रविशेसतिष्ठेत्तु दिने दिने । विचित्रानुल्लिखेद्विघ्नास्तिष्ठासुरतिथिश्चिरम् ॥ ८१ ॥ प्रदीयते विदुप्येकं कवौ दश नटे गतम् । सहस्रं दाम्भिके लोके श्रोत्रिये तु न किचन ।। ८२ ।। घटकं सम्यगाराध्य वैराग्यं परमं वहेत् । यावदार्थाः प्रसिद्धयन्ति यावच्चापलमावृतम् ॥ ८३ ॥ एकतः सर्वशास्राणि तुलसीकाष्ठमेकतः । वक्तव्यं किंचिदित्युक्तं वस्तुतस्तुलसी वरा ।। ८४ ॥ विस्मृतं वाहटेनेदं तुलस्याः पठता गुणान् । विश्वसमोहिनी वित्तदायिनीति गुणद्वयम् ॥ ८५ ॥ कौपीनं भसितालेपो दर्भा रुद्राक्षमालिका । मौनमेकासनं चेति मूर्खसंजीवनानि षट् ॥ ८६ ॥ वासः पुण्येपु तीर्थेषु प्रसिद्धश्च भृतो गुरुः । अध्यापनावृत्तयश्च कीर्तनीया धनार्थिभिः ॥ ८७ ॥ मन्त्रभ्रंशे संप्रदायः प्रयोगश्युतसंस्कृतौ । देशधर्मस्त्वनाचारे पृच्छता सिद्धमुत्तरम् ।। ८८ ॥ यथा जानन्ति बहवो यथा वक्ष्यन्ति दातरि । तथा धर्म चरेत्सर्व न वृथा धर्ममाचेरत् ॥ ८९ ।। सदा जपपटो हस्ते मध्ये मध्येऽक्षिमीलनम् । सर्व ब्रह्मेति वादश्च सद्य. प्रत्ययहेतव ॥ ९० ॥ १ उपागते' इति पाट २ 'प्रणायमान' इति पाट अष्टाङ्गहृदयक्ती ४ 'जपत्रग्घम्ने च' इति पाठ. ३ वाहटो वाग्मट - ·कलिविडम्बनम् । १२३ आ मध्याहं नदीवासः समाजे देवतार्चनम् । सततं शुचिवेषश्चेत्येतद्दम्भत्य जीवितम् ।। ९१ ॥ तावदीर्घ नित्यकर्म यावत्त्यादृष्टमेलनम् । तावत्संक्षिप्यते सर्व यावद्रष्टा न विद्यते ॥ ९२ ॥ आनन्दवाप्परोमञ्चौ यत्त्य स्वेच्छावशंवदौ । किं तत्य साधनैरन्यैः किकराः सर्वपार्थिवा. ॥ ९३ ॥ दण्डयमाना विकुर्वन्ति लाल्यमानास्ततन्तरान् । दुर्जनानामतो न्याय दूरादेव विनर्जनन् ॥ ९४ ॥ अदानमीपदानं व किचित्कोपाय दुर्तिवान् । संपूर्णढानं प्रकृतिविरामो दैरकारणम् ॥ ९५ ॥ ज्यायानसंस्तवो दुष्टरीय सन्तवः किल । अपत्यसंवन्धविधिस्त्वनायैव केवलन् ॥ ९६ ॥ जातेयं ज्ञानहीनत्वं पिनुनत्वं दरिद्रता । मिलन्ति यदि चन्वारि तदिगेऽपि नमोनमः ॥ ९७ ॥ परच्छिद्रेपु हृदयं परवार्तानु च श्रव । परमर्मणि वाचं च खलानामजहिधिः ॥ ९८ ॥ दिपेण पुच्छरलेन वृधिक प्राणिनामिव । कलिला नानागेन नर्व वालोऽपि दारण || ९९ ॥ या मागिगे वेदा या धमोऽसावनम् । विपतिमाना - २ -- 4 -- .

·१२४ श्रीसोममभानापिरनिता शृङ्गारवैरागतरङ्गिणी। भोपागागामि माता परि गिरी। शारीरामागीणीया गानो नियते मगामा ॥ श्रीगोमनमाना गरगान गारे TTER. र सम्मान गीनामान अन्य कर्नुकामा बीप निमिति प्रतिपादन -- धर्मारामदवामिधूमलहरीलानण्यलीलाजुप- म्तन्वया यमितान्विलोय तदही वालानिमुकण्टमे। व्यालान्दर्शनतोऽपि मुक्तिनगरप्रसानविनक्षमा- न्मत्वा दूरममून्विमुच कुगलं ययात्मनो वान्छसि ॥ १ ॥ अहो इलायर्स । तन्नग । तनु. सूमग यसाः गा तन्नती। तम्या. त्रिया य. मितान्यज्ञानालान्केशान्निलोस्य दया किमुरुण्ठने लिमुकण्टा करोषि । कथंभूतान्या- लान् । धर्मारामदनामिवूमलहरीलाव प्यलीलानुपः । धर्म एगारामो वन तत्र यो दना मिदीवानलत्तस्य या धूमलहरी वूमश्रेषितम्या याताय श्यामन तस्य लीला जुषन्ते सेवन्त इति लीलाजुपस्तान् । जुपी प्रीतिसेवनयोधीनु । दवामिधूमपदिमदशानित्यर्थः । अथ पैराग्यरसेन मार दूषयति--रे मनुष्य, यदि त्वमात्मनः सस्य कुशल क- ल्याणं वाञ्छति तदामून्यालान्व्यालान्सन्मित्या । कृष्णवर्णत्वाप्टम्यायमानखाच सर्प- सादृश्य वालाना युक्तमेव । दूर विमुय । दूरतस्त्यजेल । सर्प दृष्ट्वा यथा दूग्मेव पलायते तथा त्वमपि दूर पलायखेत्यर्थ । किंभूतान्यालान् । दर्शनतोऽपि मुक्तिनगरप्रस्थानवि- प्रक्षमान् । मुक्तिरेव नगर तत्र यत्प्रस्थान गमन तत्र विनाय विन कर्तु क्षमा' समर्था- स्वान् । सर्पस्य दर्शनादेव गमने विनसमुत्पत्तिरिति शकुनशास्त्रे प्रसिद्धम् । तन्वाया यमितान्वालान्व्यालाजानीहि । तथाहि । श्लेपार्थोऽयम्-यकार इताः प्राप्ताः संयुक्ता वा वाला व्याला भवन्तीति युक्तमेव वालाना व्यालत्वम् । इद शार्दूलविक्रीडित नाम च्छन्द.। इति प्रथमपद्यार्थसकोच. ॥ ये केशा लसिताः सरोरुहदृशा चारित्रचन्द्रप्रभा- भ्रंशाम्भोदसहोदरास्तव सखे चेतश्चमत्कारिणः । १. श्वेताम्वरजैनोऽय सोमप्रभाचार्य नास्य देशकालौ ज्ञायते २ 'विलोकितुमहो' इति मूलपुस्तकपाठ ३ 'विमुक्तिनगर' इति मूलपुस्तकपाठ - ·अपगल नियत दूरे इति मूल्जर लविवेक्देहनिरिणे । सुकृतमेव नलवस्य यो विवेक एव देहवन न्दिर न्वक पचा। नवाब ते कपचा नफ्चाः । नूतनफरपत्रा! न्युनकन् । परपम 'इति नानकोपः। स्फुरन्ति स्फुरदूपा पतन्त इसयः । तत्राः न्व- अलंकृतं कुन्तलभारमत्या विलोक्य लोकः कुले प्रमोइन् । कोषः। विलोक्य रोप प्रनोद हर्ष पुरते । व्यवस्न्दननन् । बल्कुल । दिना सकतम् । अनु फुन्नल्भार कुन्नमान्न्तमय: मानराम्गतरङ्गिणी। १२५ शान्मृतिमतोऽवगन्य नियतं दृष्ण तानुलजे- नों कापरम्परापरिचित. गोच्या दशामेप्यसि ॥२॥ रेनो, मरोहा नगरी कमलानीन दशो नेनातिना ताः नगेरा- नाना खोजा ये ललिता देदोचमान देशानव तमनगरिणमिनप्रगतिकारिण. । वर्तन्त ति रोष । विभूता केसा । नारिननन्दप्रभाननाम्भोग्नहोदरा । नारित्र. मेव पन्नाभा जोला तमा भने नागने अम्भोगे मैपन्नम्म सहोदरा नक्षा. । पेशानां सामन्यादम्भोदसायम् । तारेगान्मूर्तिमतमधुरिन्द्रियगम्यान्हेगान् । नियत निधनावगम्य बुला रेप दूरादेव त्वमुन्यजेस्सजे । नो नेरिति दिन स. जति तदा त्व शोच्या शोचनीयां दशामवस्थामेष्यति प्राप्स्यति । विभूतस्त्वम् । कट- परम्परापरिचित क्याना या परम्परा णित्तया परिचितो युक्तः । सोणा केगा- देशादात्या यजेत्यर्थः । फेशाः लेगा. क्य युरिति प्रश्ने । लतिताः तेन लकारेण तिता पसाः देशा देशा भवन्तीलः॥ ये शुद्धबोधगशिखण्डनराहुचण्डा- धित्तं हरन्ति तव वक्रकचाः कृशागचाः। ते निश्चितं सुकृतमर्त्यविवेकदेह- निर्दारणे ननु नवक्रकचाः स्फुरन्ति ॥ ३ ॥ हे पुमन् , शायाः कृश सूक्ष्नमा यत्वाः सा तसा चे पकवा करता चित्तं हरन्ति । तव चेतति चनसारनुत्पादयन्तीत्यर्थः। कपभूता कक्षाः।- शिखण्डनराहुचण्डाः । शुद्धोधो निर्मज्ञानं न एव शशी तत्य खण्डनेचिने राहु- व चण्टा रा गुरुबोधशिखग्डनराहुचण्डाः । फलितार्थलु राहुंग व सीकरोति तथा एते वकक्षा जाननादराका लयः। ननु कचा इति भिन्तप एव नमत्कारः । वसन्ततिल्गछन्दः । निश्चितं ते कम- वैराग्यवीरच्छिदुरं दुरन्तमनुं न किं पश्यान हन्तमारन् ॥ ४ ॥ असा नापिकायाः कुन्तलभार यशसनूल । 'इन या ये १ ·तुहिनो. If में भाग " ... fri. कानगीगा। : ....!: "म: MI की तीनाट गाभि THEगार : IT I fe. कागे गम गोडा 15 - Aamrore: भार. माहोला । नाम :॥ कम्बरि कानिलकिन गुलिनागीन्द्र निरो विनिम्नामि गौम्यानिमितमेकम् । बागभुषा गदानिक तरको अली- मिलाम्गव परमा प्रवान्ति र पम् ॥ ५॥ रामभया माणो गति कामतीय गोपनिमा गुTET लिने विपिनगगि । यिनमकिम । कम जान सम्म ननिक- किलम् । हरगिगा किम् । पुन काभाविकम् । गुभिधारगोन। अम्गा नुगेन ता । अगानि । हो मा । तीक परया अन्यगा आगगगा नाता भनीशनिशीग पनि । 'गोलिंगटा ना- लीक श्रवणमप्रियाम्' इति नामहोप । अलेिर नियुभग नाम सलाटन्य अलीक मृपावन । अलिक अलीक मिथ्या जानीतील ॥ न भूरिय पङ्कजलोचनायाश्चकास्ति शाररसैकपात्रम् भूः किं त्यसौ साधुतरा प्रसूते निवन्धनं मोहविपद्रुमन्य ॥ ६ ॥ परजलोचनायाः कमलाक्ष्या श्य भ्रून चकान्ति न शोगते । कथमता भ्रू.। रस्सैकपात्र शाररसस्य एकमद्वितीय पात्र सानम् । अनजिन्या पुसल किं त्वसौ भ्रू माधुतरा अतिशयेन साध्वी सातुनरा । तरतमेति पुरदाय ! भूः भूमि. सा मोहविपामस्य मोह एव विपदुमलस्य निरनन आतिभाव उत्पादयति । भ्रूभू कथमिति प्रश्ने सा प्रसिक्षा भ्रूः । बुतरा । धुतो गतो रो रेप ईदृशी भूर्भुर्भवतील. । इन्द्रवजानाम च्छन्दः ॥ नवकुवलयदामश्यामलान्दृष्टिपाता- न्कृतपरमदनाशान्विक्षिपत्यायताक्षी । इति वहसि मुदं कि मोहराजप्रयुक्ता- प्रशमभटवधार्थ विद्धयमून्दृष्टिपातान् ॥ ७ ॥ १ 'वदति स्वरूपम्' इति मृलपुस्तकपाट 'निर्गन्धन' इति मूल ति मतपुस्तकपाठ २ ·- मारराज्यतरानिणी। १२७ NTI जाते लिक्षिी गन्ना गा पा मानु - नागनिक्षिणी प्रापिनिगपाशान् । नायकाना शामरान् । न. नामानि पानि तेषा वाम गाला तरच्यामा नामसान् । पुनः किमिशनशिपातान् । परमदनानान्का परमरम्प नाशो नान । नि मुद एवं यानि पामोपि । अमून्दष्टिपातानामभामा प्रतम गान्तिभार न एवं भाव वधार्थम् । मोरराजपयुधान् । मोर पाराजा मोगज । 'राजार नगिन्न पच रति टन् समानान्त ।तेन प्रयुतान् "हिपानान् तरसारिपातान्। 'तरसारिरपिद्वान रिरिटीअण्डको ति नामशेष । विहि जानीहि। पातान् “पातान् जानीदि। तत्वधम् । परमदनासान् । कत परन गर्वा मना दादकाररू नानोपन तेल- परमदनाशातान् । दृष्पिातगोदारनारो टिपात पनि गाव । मारिनोनाम । तस्याः कोपपदं यदाननमहोरात्र स्मरनात्मनः संतापं वितनोपि काननमहो ज्ञात्वा सखे तत्त्यजेः । एतस्मिन्वसता मनोभवमहासपेंग दष्टः पुमा- कार्याकार्यविवेकशून्यहृदय. केस्को न संजायते ॥ ८ ॥ हे सखे, तसा तिचा पत् आनन नुत अहोरात्र लरन् स्मृतिपिपय कुर्वन् त्व आ- लन. वत्स संताप वितनोरि पितारपनि । फयभूत आननन् । लोपपद कोपस पद स्थान तत् भानन हो रति रोदे कानन वनसत्या त्व वजे । एतलिन्कानने वसता स्थिति पर्वता मनोभवनहानन मनोभव कान म एव महानपत्तन पुनान् दष्टः सन् स । 'सर्वस्व है ति द्वित्वम् । रसारित्वात्मन्बम् । गार्यविवेकान्यहृदय । का चाकाच पादाका तयोविवेक्तेन शून्य हदय यस्य स तथा न उजायते । रूपनिषेप मूतिः पुमान् गन्यहरयो भवति। अय तु नहानग दत्तत्य किं वाच्यम्। बानन फानन पथमिति प्रो । आनन पोपपद व कार उपपदं यस्य तदा कानन स्वादेवेत्यर्थ ॥ साकारमालोक्य मुखं तरण्या किं नुन्धबुद्धे मुदमादधासि । द हि चित्तममनाटकस विचक्षणैरामुखमाचचक्षे ॥ ९ ॥ हे मुन्धबुले मुग्धा युलियस्व त सयोधन्न् । तरप्या मुस मालोक्य वि मुद तर आरघात परति । फ्यनमसन् । नाकारन्।अकारे न्ह न नागरम् । नु- .६ मु९दिनकर नम्रन्द निन्द्रन न म ·१२८ काव्यमाला। - नाटकस्तस्य आमुसमाघारम्भ आचचक्षे इत्यत्र कर्मणि लिट् । मुसम् । आमुखं लि- त्यम्---साकार आकारेण सह वर्तमान मुख आमुख स्यादित्यर्थ ॥ कामज्वरातुरमते तव सर्वदास्यं वामझुवां यदि कथंचिदवाप्तुमिच्छा । यत्नं विनाप्यखिलजन्मपरम्परासु तज्जातमेव भवतो ननु सर्वदास्यम् ॥ १० ॥ हे कामज्वरातुरमते । कामज्वरेण आतुरा मतिर्यस्य तत्सबोधन हे कामज्वरातुर- मते । सर्वदा सर्वस्मिन्काले यदि तव वामध्रुवा स्त्रीणा आस्य मुरा कथचित्केनापि प्रकारेण अवाप्नु प्राप्तुमिच्छा वर्तते तदा ननु निश्चित यत्न विनापि असिलजन्मपरम्परासु । जन्मन. परम्परा श्रेणय । अखिला या जन्मपरम्परास्तासु 'भवतस्तव' सर्वदास्यम् । दासस्य भावो दास्य सर्वेपा भृत्यत्व जातमेव । त्रीमुखदत्तचित्तस्य तव सर्वजनाना दासत्वं जातमेव । अत्र पद्ये उभयत्र सर्वदास्यमिति पदस्य भिन्नार्थत्वमेव चित्रम् । वसन्ततिलका नाम च्छन्द ॥ तस्याः साधुरदं विलोक्य वदनं यः संश्रयत्यजसा मुक्त्वा मुक्तिपथं हहा प्रविशति भ्रान्त्या सदुर्ग वनम् । तच्चात्यन्तमचारुबद्धवसतियनात्र रागादिभि- चौधर्मधनापहारकरणात्कष्टं न किं प्राप्यते ।। ११ ॥ य पुमान् तस्या स्त्रिया वदन मुरा माधुरद साधव समीचीना रदा यस्मिन् तत् तथा विलोक्य अअसा वेगेन सश्रयति आश्रयति म पुमान् हहा इति सेदे । मुक्तिपथ मुक्तिमार्ग मुक्त्वा धान्या भ्रमेण दुर्ग टु सेन गमनाहं वन प्रविशति । तद्वन अत्यन्त अन्तमतिकान्तम् । अप्रमाणमित्यर्थ । कथभूत स । अचारुबद्धवसति ।न चारुरचार. वमतिर्यन स । येन वन प्रविशता पुरुषेण अत्र वने कष्ट किं न प्राप्यते । कस्मात् । रागादिमिधार वर्मवनापहारकरणात् । चर्म एव वन वर्मवन तस्यापहार हरण तस्य करण तस्मात् । चारा हि बनमपहत्य वन प्रविगन्ति तदा कष्ट स्पष्टमेव । तत्र पदन क्य वनमिति प्रश्ने । य साधु अद। न विद्यते दकागे यस्मिन् तत् अदम् । दकाररहिन वदन वन म्यादेव ॥ यियामसि भवोदयदि तट तदेणीशा- महीनमघर घर परिहरे पर दूरतः । ५ जिनपरम्पगमु' इति मनपाट 'यत्रासन्त' इति मूलपुनकपाट, ·शृङ्गारवैराग्यतरङ्गिणी । १२९ इंहास्फलनतोऽन्यथा विशदवासनानौस्तव जिप्यति विशीर्णतां न भविता ततो वाञ्छितम् ॥ १२ ॥ हे पुनन् , यदि त्व भवोदधे समारसमुद्रस्य तट पार विधासति चातुमिच्छति । याते. सनन्तान्मध्यमपुरुपैनचनरूपम् । तदा एपीनां एणी हरिणी तस्या इस इव सो चासा तास्तासा अधर धर पर्वत दूरतो दूरात्पर त्व परिहरेः । विभूतमधरम् । अहीन परिपूर्ण अमृतादिना । अन्यथा यदि न पारेहरति तर्हि इह पर्वते आरकल्नतः उघनात् तव विशदवासना निर्मलवासना सैव नौ विशीता भाता प्रजिष्यति। तत. स्वल्लाञ्छित न भविता न भविष्यति । यथा समुद्रमध्ये पर्वतास्फलनानावि भन्नायां पाञ्छित न भवेत्तथेत्यर्थः । अधर धर क्यनिति प्रश्ने उत्तरम् । अहीन एन अकारण हीन अधरं धर स्यादेव । 'सानुनान्पर्वतो धरः' । 'धरः दौल्तयोदय.' दति मोपः । पृथ्वीनान च्छन्दः ॥ न भगतीदं मातः स्फुरदरुणरलौघकिरण- प्रतानं तन्वनचास्तरलतरलं कुण्डलयुगम् । मं दुग्धं पुंसामिह विरहतयोगदशयो- वलच्छोकानझज्वलनयुगिदं कुण्डयुगलम् ॥ १३ ॥ हे श्रात , तन्वाया शापाद कुण्डल्युग कुण्डल्य पाभरणस युग न भाति नगोभते । क्पभूत कुत्युगम् । फरदरणरनापकिरणप्रतान करन्नो देदीप्यमान्न अरपरनौघा रतननमानेपा ये रेरणालेपा प्रतान नमूहो यन्लिन्नन् । पुनः रुपमृत पुण्डरगम् । तरल्तरतम् । तरलाबालात्ताल चालम् । चालतरमिलई । पभूत पुण्डलघुगन् । विरासयोगदाचो । पीपुनयो नयोगाभ्याद्विरो पनि । चिरह सयोग दिरा सयोग तयोर्दो अदन्ये तयो । गोकानावरनपुर । मोरया. ज्यान सोपाना परना ताभ्या युर । दिर गोपामिनीव , समोो सामाग निभाव ला । गुण्डागर कि पूर्व । नगारे पुमा परयाणा दमनुपराम दाम २' 77 पुष्पार प्रान्त । यारा तोरा • निन ।

·१३० कागमाला। गूढो नरसस्ताः निगाः मस्ट गाभिलारे गा माता नाभाग पसन् परे भवे आगामिमी नरकपाळेगः नरकान् पारगन्ति मे नरा: पन्ना- मिकेभ्य. के तार ताउन ता: आगरा न गहिणते, अपितु गा गीयते । अनुष्टुप् छन्द ॥ सारं गलं यमरविन्दविलोचनाना- मालोक्य चेतसि गुदं कलयन्ति मूढाः । हो निश्चितं रचितमुक्तिपुरप्रवेश- व्यासेधमर्गलममुं न विचारयन्ति ॥ १५ ॥ मूढा मूगी नरा अरविन्दीलोननाना कमलनयनाना स्त्रीणां य मार श्रेष्ठ गल नि. गरण विलोक्य । नेतनि मुद हर्षे कलयन्ति प्राप्नुान्ति । हा इति सेदे । निश्चित नि- यमेन अमु गल अर्गल न विचारयन्ति । कथभूत अर्गलम् । रचितमुक्तिपुरप्रवेशव्यासेध रचितो विहितो मुफिनगरप्रवेशस्य व्यासेधो निषेधो येन न त रनितमुक्तिपुरप्रवेश- व्यासेधम् । गल अर्गल स्वित्थम् । सार अरा अझब्देन सह वर्तते यः स मारत माग्म्। अर्सहितो गल. अर्गल. स्यापित्यर्थः ।। अलं प्राप्य स्पर्श कुचकलशयोः पहजशां परां प्रीति प्रातः कलयसि सुधामग्न इव किम् । अवस्कन्द धर्मक्षितिपकटके दातुमनसा प्रयुक्तं जानीयाः कलुपवरटेन स्पशमिमम् ॥ १६ ॥ पजदृशा कमलनयनाना स्त्रीणा कुचकलशयोः स्तनयो. अल अलर्थ स्पगै प्राप्य हे भ्रात., किं परामुत्कृष्टा श्रीतिं कलयति प्राप्नोपि । क इव । मुधामन्न इव अमृते कृतम- जन इव । इम स्पर्श कलुपवरटेन कलुप पाप तदेव वरटो भिलस्तेन प्रयुक्त प्रेरित स्पश हेरिक त्व जानीया. । कथभूतेन कलुपवरटेन । धमक्षितिपकटके धर्म एव क्षितिपो राजा तस्य कटके सैन्ये अवस्कन्द प्रहरण दातुमनसा । प्रहरण कर्तुमनसेवर्थ । स्पर्श स्पश कथमिति । अल रलयोश्चैकत्वस्मरणात् अर नास्ति रो रेफो यत्र त अरम् । रेफर• हितस्पर्श स्पश स्यादित्यर्थः ॥ पीनोन्नतं स्तनतट मृगलोचनाया आलोकसे नरहितं यदपूर्वमेतत् । १ 'यदरविन्द' इति मूलपुस्तकपाठ 'तनिश्चित' इति मूलपुस्तकपाठ ३ 'अर' इति मूलपुस्तकपाठ ८ 'चरटेन' इति मूलपुस्तरुपाठ नरहित यदपूर्वमेतदालोकसे स्तनतट मृगलोचनाया' इति मूलपुस्तकपाठ 4 । २ ५ 'पीनोन्नत

·शृङ्गारवैराग्यतरद्भिणी ।
१३१
मोहान्धकारनिकरक्षयकारणस्य
विद्यास्तदस्ततटमेव विवेकभानोः ॥ १७ ॥
यत् मृगलोचनाया हरिणाझ्या. लिया एतत् सनतट कुनद्वन्दु पीनोगत पीन च
तदुन्नत च पोनोगतम् , पुन नरहित नरेभ्यो हितम् , पुनः अपूर्वम् । प्रतिक्षण चमत्कार-
हेतुत्वात् । त्व आलोकसे पश्यत्ति, तत्तनतट पिवेक्भानो विवेकसूर्यल अवतट त्व
विद्याः । अन ज्ञानसूर्योऽलतानेष्यतीत्यर्थः । कथभूतत्व विवेकभानो । मोहान्धकार
निकरक्षयकारणस्य मोह एवान्धकारस्तव यो निकरः ममूरत्तत्य क्षयकारणं तल
नोहान्धकारनिरक्षयकारणस । स्तनतटमिति विशेषणद्वेन अत्ततट साधयति-
नरहित नेन नफारेण रहितम् . पुन. अपूर्व अ. अकार. पूर्वो यत्य तत् अपूर्व एतादृश
स्तनतट अस्ततट न्यादेवेलर्थः ॥
कंदर्पद्विपकुन्भचारुणि कुचद्वन्द्वे मृगाक्ष्या मया
न्यस्तो हत्त इति प्रमोदमदिरामाचन्मना मा ल भूः ।
कि त्वा जन्म यदर्जितं बहुविधामभ्यस्य कष्टक्रियां
हत्तोऽयं सुकृतस्य तत्य सहसादायीति संचिन्तये ॥ १८ ॥
नया समात्याः लिया फुचन्द्वे तनयुग्ने हतो न्यतः कर. स्थापित । क्य-
भूते पुचरन्दे । दर्पद्विपउन्भचारणि पदर्प एव विपत्तस कुम्भो गस्थल तयार
मनोज तलिन्दपदिपकुम्भवारणि । इति रेतो प्रमोदमदिरामाचन्मनाः प्रटो यो
नोदन एव नदिरा तया मायन्मनो पस न एताहास्य ना न भूः । 'नाहि लट्'
तितुङ् । 'न नामोो' लगनाभाव । कि तु बहुविधा तपोनुष्टानादिरपा .
जिया सामाग्दिा दकिया ता पक्रियाम् अभ्यन्य अभ्यास कृत्या । आजन्म
पदन्ति मनो नापील्ल पलातनति तन्य सव लया अब एनो असामि
दत्त । यथा यस आनिगमिपो लाप्रान सपा लिपतियारमा पर।
निषित तित्व सचिन्तये विचाररित्यर्थ । अन पो गोमन समस्यालो.
ऽदानीति चिना ॥
कण्ठोपक्ण्ठे लुलित विभावयेर्भुज युदत्या भुजग गगजितम् ।
एतस्य सम्पावटादपि क्षणादरोपचैतन्यमुपैति सयन् ॥ १९ ॥

·१३२ कायमाला। कण्टोपकण्ठे लुपित कण्ठमा गलग मनी काठोकाठ लिन पनि गुगन्म लिया भुज वाहु भुजग भाजांनीगा । जगन भुजगम् । गगजित गरे विषेण अजिनो गगजिनस्तम् । एस भुजगम नंगीणा सार्शगारेगापि अशा म- मसा तन्ग नेतनागा भात आणा भाग नारा उपैति प्राप्नोति । यथा भुजगपर्गा- गैतन्य गानि तथा गुाला भुजगशीन तन्गनानः सादिल । भुज भुजग रुक सादिति प्रश्शे भुन गराजित गेन गारेण गजित भुज भुजग म्यार्थि । इन्द्रप्रसा नामच्छन्द.॥ कण्ठावसक्ते कुपिते नवाही वरं बहिःप्राणहरे प्रमोदः । विध्वस्तधर्मान्तरजीविते न मैणे न बाहो विदुषां स युक्तः ॥ २० ॥ नु पुरुषस्य नवाही नाभामावहिदा नातिमास्मिनवीन कण्ठायमके कण्ठशा- पिते वर श्रेष्टम् । कथभूते नाही । कुपिने मुझे। पुनः कथभूते नवाही। यहि प्राणहरे । वहि प्राणान्हरतीति यहि प्राणहरनन्मिन्याचप्राणनाशके । प्रेणे मीणामय तैणन्न स्मिन् । 'सीपुमाभ्या नमनी' इति ननलये आदिौ णन्ये बैगशग्दनिद्धि । याही भुजे कण्ठावसक्ते सति यः प्रमोदो हर्गः स पितुपा पण्डिताना युतो न। कथभूते वाही। विध्यस्खधर्मान्तरजीविते विध्वत नाशित धर्म एन अन्तरजीवित येन तलिन् । अन्त- रमाणनाशक इत्यर्थः । अहितु कण्ठायमक्त. सन् यहि प्राणानाशयति, स्त्रीणा याहुः २. ण्ठावसक्तः सन् अन्तरप्राणनाशं विधत्ते । अतः मादप्यधिकतरदु.सदं नोहतालिशन- मित्यर्थः । अत्र नवाहावित्युभयत्र चित्रकृत् । वयोरभेदतु आलकारिकैरिट एव ॥ कोऽयं विवेकस्तव यन्नतध्रुवां दोपावगूढः प्रमदं विगाहसे । येतः सरातकपरीतचेतसां किं सुन्दरासुन्दरयोविवेचनम् ॥ २१ ॥ हे साधो, अय तव को विवेकः यत् नतभ्रवा नते नम्रीभुते ध्रुवौ यासां ता नतत्र वस्तासा स्त्रीणा दोपा वाहुनावगूढ आलिङ्गितः मन् त्वं प्रमद अष्टमद विगाहसे प्रा. मोपीत्यर्थः । यतो यस्मात् स्मरातपरीतचेतसां सर काम स एव आतङ्को रोगत्तेन परीत व्याप्त चेतो येपा तेषा पुरुपाणा सुन्दरासुन्दरयो. समीचीनासनीचीनयो किं वि. वेचनम् । अपत्मारादिरोगग्रस्ताना शुभाशुभे विवेको न भवतीति युक्तमेव । पक्षे दो- पैरवगूढो दोपावगूढ । विवेकदोपयुक्त इत्यर्थ ॥ हंहो विलोक्य परमगदमङ्गनाना- मानन्दमुद्वहसि कि मदनान्धबुद्धे । सत्य विवेकनिधनकनिमित्तमेत- न्मेधाविनो हि परमं गदमुद्गृणन्ति ॥ २२ ॥ १ 'तु' इति मूलपुन्तकपाठ २ 'यद्वा' इति मूलपुस्तकपाठ . ३. 'एन' इति मूल- TEACTET ·शृङ्गारवैराग्यतरशिणी । १३३ होइति संबोधने । हे मदनान्धवुरे, मदनेन कामेन अन्धीभूता युनिर्यस्य तस्य सवो. यने । जनाना प्रधानमत यासा तासामानाना परमुकर आद केयूर विलोक्य दृष्ट्या आनन्द किमुहहसि प्राप्नोपि । मेधाविन. पण्डिता एतत् अगद परममुत्कृष्ट गद रो- गमुगुणन्ति प्रजल्पन्ति तत्सत्यम् । कथंभूत गदम् । विवेकनिधनैकनिमित्त विवेको ज्ञान तस्य निधनस्य नाशनस्य एकमद्वितीय निमित्त कारणम् । गदो हि निधनकहेतुर्भवत्येव । मन पये उभयत्र परमादामति पद भिवार्यत्वाचित्रकृत् ॥ अयं जनो वलयभरं विलोकते मृगीदृशामधिभुजवल्लि वालिशः। ने बुध्यते सुकृतचमू जिगीपतः समुद्यतं वलभरमेनमेनसः ॥ २३ ॥ अय प्रत्यक्षगतो वालिशो मूछे जनो मृगीदृशा वीणा वलयभर वलयाना भरत अधिभुजवलि भुजावेव पहित्तस्यानिति अधिभुजवलि । विभक्त्यर्थेऽव्ययीभावः । भुजल- तायामित्यर्थः । विलोकते पदयति । एन क्लयभरं एनसः पापस्य समुद्यत सावधानीभूत बलभर सेनासमूह न बुध्यते । क्यभूतत्त्य एनस. । मुकृतचमू नुकृतस्य शीलादे. चमू. सेना ता जिगीपत जेतुमिच्छत. कथ वलयभर पलभरमिति तत्रोच्यते-कपभूत व. ल्यभरम् । अय न विद्यते यो चकारो चलिन् स अयस्तमयम् । यकाररहितमिलधः रचिरा नाम च्छन्द.॥ ये हक्पथे तव पतन्ति नितम्बिनीनां कान्ताः करा जडिमपल्लवनप्रवीणाः । नो वेत्ति तान्किमपवर्गपुरप्रयाण- प्रत्यूहकारणतया करकानवश्यम् ॥ २४ ॥ तप रपये दृष्टिमार्गेण नितम्बिनीना वीणा कान्ता मनोडा वराहना । नितम्बि- मोनानिति सबन्धे यहुन्वात् परा इति बहुलम् । पतन्ति अवसरोक्नता गच्छन्ति ।. पभूता परा. । जटिमपावनप्रवीणा उरिनो जडताया पत्पाचन प्रकटीकरण तन प्रवीणाचतुरा. । तान् फरान् अवश्य निधयेन परवान् पनोपरान् वि नो वेलिन जा. नाति । क्या । अपवर्गपुरप्रयाणप्रन्यूरपारपतया अपवर्गो मोक्ष स एव पुर नगर त. मिन् प्रयाण गमन तत्र य प्रन्यो विमानन यत्यारण निदान तन्य भापतता स्या अपवर्गपुरप्रयाणमन्यूरपारणतया । गमनबारे परवटि से शिक्षा विभयारण प्र. सिमेव । र च वसन्तराजशायने-'झोपच निषि र महानर' दायत परनिर पनादिना । पृथक दम लगन्दर वञ्चन्तयुगदर्श दिनम् नि । वालमानिने पिन र मान प्रसनरम् । ५. वनपद निपिना। ५.२५ कमर

·No text on this page.

·शृङ्गारवैराग्यतरजिणी । १३५ मृगाच्या दिया जघन समीक्ष्य दृष्ट्वा किं तोपभरं हर्षभर तनोपि रिम्नारयति ।. पभूत जपनम् । जोपयुक्त जाना मूर्माणा उपयुक्त योग्य समु जघन घन मेघमेव निया जानीया. । क्यभूत जपनम् । विगुलाध्यवसायहनपवासहेतुम् । निशुसो निर्मलो र अध्यवसाय चिताभिप्राय. स एव रस तस्य च प्रवासः तस्य हेतुः कारण त नि- गुसाध्यवसायहसवानहेतुम् । पनामे हना नानसे गच्चन्तीति प्रतिषम् । जपन पन स्थ तबार जजोपयुक्त उलयोक्तलरणात् जलोपयुक्तम् । जल जकारस लोपो नागस्तेन युक्त जफार विना जपन धन त्यान् ॥ नितन्त्रमुल्लासिततापनोदं दिक्षसे यतमलेक्षणानाम् । सर्वात्मनात्यन्तकटुं विदित्वा तं निम्बमेव त्यज दूरतोऽपि ॥ २९ ॥ यमलेक्षणाना बनल्नयनाना च नितन्य पृष्टभाग दिक्षते द्रष्टुमिच्छसि । क्यभून नितम्बम् । उतिततापनोर कासितस्तापन्य नोद. प्रेरण न स तम्।तनितन्न नि- ममेव तिट विदित्वा दूरतोऽपि लज । क्यभूत निन्दम् । सर्वात्मना पनफलपुष्पसमृ. हेन । अत्यन्तका अतिष पम् । नितन्न पथ निन्दनिति प्रश्ने तनोच्यते-क्यभूत निम्यम् । उहातिततापनोदम् उहातितत्तत्य ताराक्षरत्य अपनोदो नासो पलिन् स तम् । तपारनाशे नितम्बो निन्यः स्यादेवेत्यर्थः ॥ नूनं नूपुरमेतदायतदृशो रागादिविद्वेषिणां क्रीडार्थ पुरमित्यवेत्य न दृशाप्यालोकनीयं चित् । येनालिन्मुखमात्रचशिमगुणैराकृप्य तैरुल्वणै- पद्धत्य प्रसभं चिरादपि सखे मुक्तिर्भवित्री न ते ॥ ३० ॥ नून निथित आयता आयते विस्तीर्ण सौ यस्यात्तत्सा विशालनयनाचाः एत. सपुर चरणभूषण रागादिविपिणा रागादिनी की पिनार्थ पुर नगरमिति सवेल गत्वा त्वया चित्रदापि सा नेत्रेण नालोपनीय नात्यम् । रापुर रो- ऽधिना पुरषेण न विरोपनीयमिदर्थ ।रे ससे, ऐन नूपुरेण सन्निन्पुरेत प्रमु- समानमा मुसमाने चाहिमा श्रेहा गुणानरचर्परागत प्रसन दलान्यारेण अन्य ते उप चियपि पियारेनापि मम चन न पत्रों । नपर मदतर . तर ।

·No text on this page.

·शृङ्गारवैराग्यतरङ्गिणी।
क इह विषयभोगं पुण्यकर्मायशून्यं
स्पृहयति विपभोग भावयेस्तत्त्वतस्त्वम् ।
सरति न करणीयं मूछितो येन जन्तुः
पतति कुगतिगते नेक्षते मोक्षमार्गम् ॥ ३४ ॥
हालिन् संसारे क पुरुषो विषयभोग पोन्द्रियसुरा स्पृहयति वाचति । कधभूत
विषयभोगम् । पुप्यक यशून्यम् । पुष्यकर्मण. आयो लाभन्तेन शून्यम्। तत्त्वतस्त्र विप-
भोग भावयेः जानीहि । विषयभोग विषभक्षणतुल्य जानीहीत्यर्थः । तदेव स्पष्टयति- येन
विषयभोगेन मूच्छितो मोर प्राप्तो जन्तुः प्राणी करणीय करणाहै न सरति । पुनः
मोक्षमागे न झते। कुगतिगत पतति । विपक्षणस्य लरणादिभ्राफत्व प्रक्टमेव ।
विषयभोगो विपभोगो भवतीत्यर्थः ॥
सखे सुखं वैषयिकं यदेतदाभासते तैनर कान्तमन्तः ।
सत्यं तदुत्सर्पदघप्रबन्धनिबन्धनत्वान्नरकान्तमेव ॥ ३५ ॥
हेसले हे नर.एतत् वैपयिक विपयेभ्यो भव पचिक मुख तेतव अन्तः चेतसि कान्त
मनो यत् आभासते तत्सत्यम् । मभ्या नेत्यर्थः । उत्सर्पदधप्रबन्धनिवन्धनत्वात् ।
उत्तपन्प्रसर्पन यः अघत्व पापस्य प्रयन्धः परम्परा तस्य निवन्धन कारण तस्य भाव-
तत्त्व तस्मात् । नरकान्तनेव नरक एव अन्तो यस्य तन् नरकान्तम् । नरप्रापकाने-
ल. । अन्न पद्ये पूर्वन र कान्तमिति भिर पदम् , परन नरकान्तनिति समत्त पद-
निति चित्रकृत् ॥
लरकीडावाप्यां वदनकमले पक्ष्मलहमां
दृढासक्तियेंपामधरमधुपानं विदधताम् ।
अदूरस्सा बन्धव्यसनघटना केशमहती
विनुग्धानां तेपामिह मधुकराणामिव नृणाम् ॥ ३६॥

·१३८ Irritat aroor META RE net ... " गोमत: मान सिनो मुक्कानीगंगैनिमगंगापमा' ॥ २७ ॥ है गोrity, 13- मेगो MPitin frif गागम् मम मिया ना मुकामसमागमे समागम उपशम. गोजुधिरकुम । rmisfai । युर. सिनिभा । RTI मामा मय नाणा गत YEART मा पसे । भूता यानि- निगम्यमानीगमुका. ना अगा नांगमा लागुका । जोन अगया तानिन । पु. ला गावित मसला पमगरमपातविधमा । पिना अगला ये शम्ममाणपानामपिगा टुटा । अम्मा भी व्यापानिभिर्माणपातोसीपीयने, तेन तब मरण भविष्यति, न तु तृष्णानिरिसर्थ.। पक्षे कथभूता युगनिनितम्यागलभुव । नीराग गगनगिकारस्यता । निपमशर कामास पातेन विषमा अमनोस । तेन युपतिनितम्बमालामा कुरु दी दिन प्रत्युपरेश ॥ चेतश्चापलमाकलव्य कुटिलाकारा कुरनीदृशो दृष्ट्या कुन्तलराजिमञ्जनघनश्यामा किमुत्ताम्यसि । धर्मध्यानमहानिबानमधुना स्वीकर्तुकामस में प्रत्यूहार्थमुपस्थितेयमुरगश्रेणीति संचिन्तये ॥ ३८ ॥ है चेत , त्व कुरमीदगो मृगाक्ष्या कुन्तलगनि शिरोरुहणि या नापलमाफलम्य चाचल्य गृहीत्वा किमुत्ताम्यनि कि आफुलना गेपि । क्यभूता कुन्तलगजिम् । कुटिलाकाराम् । कुटिलो वर आमागे पम्यान'म । पुन समता उन्नलराजिम् । अअनघनश्यामाम । अधन कब र धनी मेगन्नद्रा पामा प्रणाम् । क्शाना कृष्णव १ 'प्राणान इति मलगुन्न पाट नाचतुगचा व्यत्ययश्च • 'ते' इति मूल- - ·शृङ्गारवैराग्यतरङ्गिणी। १३९ चौपने । तयुक्ता लिय दृष्ट्या चित्तचलन न्यायम् । उक्त च-'पुष्प दृष्ट्वा फल दृष्ट्या दृष्टा न नवयौवनाम् । द्रविण पतित दृष्ना कस नो चलते मन ॥ इति । मे मन प्रत्यूहार्य विनायें अधुना इदानी उपस्थिता प्राप्ता य उरगरेणी सर्पपरम्परा इति त्व संचिन्तये. जानीया । क्पभूतल मे । धर्मध्यानमहानिधान खीकर्तुकामस्य अजीकुर्मतः धर्म- ध्यान धर्मचिन्तन तदेव महानिधानम् । यत्किंचित्मर्यकरणोचतस्य सर्पदर्शन नि- षिद्धम् । निधानखीकारे तु सर्पदर्शनमतीव नेमित्यर्थः । कुन्तल्स सर्पोपमानत्व कविसंमतमेव ॥ यातुं यद्यनुरुच्यते शिवपुरी रामानितम्बस्थली मुश्चेर्दूरमिमामना कलभकीडाविहारोचिताम् । नो द्यौवनचण्डवातक्तितव्यामोहधूलीकण- क्लान्यदृष्टिरदृष्टशाश्वतपयः प्राप्नोषि जन्माटचीम् ।। ३९ ॥ हे पुमन् , यदि तुभ्य शिवपुरी मुचिनगरी यातु गन्तु अनुरचते तदा त्व मा रानानि- तम्बस्थली तीनितम्बभूमि दूरं दूरतो नुः । स्थभूता रामानितम्यस्थलीम् । अनाक्ल- नकोजाविहारोचितम् । अनमः काम. स एव क्लभ गजशिशु तस्य कोडाथै विहारो विहरण तनोचिता चोग्याम् । चेदिना दूर न मुञ्चति तदा कि भविष्यति तदाह-को चेदिति । त्व जन्माची सताराटवी प्रामोषि । क्धभूतत्वम् । चौवनचउवातविक्तव्या- नोधूलोषणमान्यदृष्टि. । चौवननेव चण्उवाततेन वितत विस्तारित. न्यानोहो - चित्य स एव धूतीरणत्वेन सान्दन्ती व्याकुला दृष्टिर्यस्य तथाविधः । अत एव अ. सातपय । न दृटः शाश्वतत्य शिवस्य पन्था मार्गों पेन स । रज कणपतन दृष्ट्या नाविलोपन न भयसेवेत्यर्थः ।। शमधनमपहर्नु कामचौरप्रचार विरचयति निकामं कामिनीयामिनीयम् । सपदि विदधती या मोहनिहासमुद्रा . ---- ' 7 ·१४० काव्यमाला जनयति करोति । यामिनी किं कुर्वती । सपदि तत्काल मोहनिद्रासमुद्रा मोहो मूर्छा एव निद्रा तस्या. समुद्रा समृद्धिं विदधती ॥ मृगेक्षणा नूनमसावसीमा भीमाटवी बुद्धिमतामतीत्या । यहाहुवल्लीमिरनङ्गभिल्लो वैद्धा नरालम्भयते न मुक्तिम् ॥ ४१ ॥ नून निश्चित असौ मृगस्य अक्षिणीवाक्षिणी यस्या सा मृगेक्षणा स्त्री । भीमाटवी भयानकारण्यम् । वर्तते इति शेपः । कथभूता भीमाटवी। असीमा।न विद्यते सीमा मयार्दा यस्या । पुन. कथभूता । बुद्धिमता विदुपा अतीलातिक्रमणीया यद्वाहुवल्लीभिः यस्या भृगेक्षणाया बाहू एव वयो लतास्ताभि अनज एव भिल्लस्तस्कर. नरान् मनुष्यान् वडा मुक्ति न लम्भयते न कारयति । यथा अटच्या तस्कर. पयिकान् लताभिर्वद्या स- वैख गृह्णाति, तथा मृगेक्षणापि कण्ठग्रहण कृत्वा नरान्मुक्तिप्राप्ति न कारयतीति भा- वार्थ ॥ इयं वारंवार द्युतितुलितरोलम्बवलयं न वक्र भ्रूचक्र चलयति मुंगाक्षी मम पुरः । कुधीकारागारापसरणमति मां स्खलयितुं प्रपञ्चत्पञ्चेपोर्वहति निविडं लोहनिगडम् ॥ ४२ ॥ इय मृगाक्षी मृगलोचना स्त्री मम पुर. पुरस्तात् चक्र भ्रूचा वारवारं अनुवेल न चलयति । कथभूत भ्रूचक्रम् । द्युतितुलितरोलम्बवलयम् । द्युल्या कान्या तुलित. समानी- कृतो रोलम्बाना भ्रमराणा वलयो वृत्तता येन । किमेतत्तदाह-मा स्सलयितु गमनाभाव कर्तुं पञ्चपो पञ्च इपवो वाणा यस्य तादृशस्य कामस्य निविड दु मह लोहनिगड व- हति वारयति । किंभूत लोहनिगडम् । प्रपञ्चत् प्रपञ्चयुक्तम् । कथभूत माम् । कुधीकारागा- रापसरणमतिम् । कुस्मिता धी कुवी. सैव कारागारो वन्दिस्थान तस्मादपसरणे दूर- गमने मतिर्यस्य तम् । यथा चौरस्य लोहनिगड क्षिप्त्वा कारागारे क्षिप्यते, तथा मामपि वशीकर्तु भ्रूचक कामस्य निगड धत्ते इत्यर्थः ॥ यामोऽन्यत्र द्रुततरमितो मित्र यत्कण्ठपीठे नायं हारश्चकितहरिणीलोचनायाश्चकास्ति । नाभीरन्ध्रे विहितवसतिर्योऽस्ति कंदर्पसर्प- म्नन्मुक्तोऽय म्फुरति रुचिर कि तु निकिपट्ट ॥ ४३ ।। १ अतीव' दांत मठपुस्तकपाट .. 'पद्वान्' इति मूलपुस्तकपाट गली' दति मूठपुस्तपाठ कथा' टनि मूरपुम्न कपाट ५ 'छलयितु प्रप- ·शृङ्गारवैराग्यतरङ्गिणी। १४१ हे मिष, वय इतोऽलात् । अन्यत्र द्रुततरं भतिशीघ्र यामो गच्छामः। चकितहरिणी- लोचनाया. । चकिता हरिणी तथा लोचने इव लोचने यस्यातस्याः । कण्ठपीठे पत् चकान्ति शोभते अपारो नास्ति किंतु य. दर्पसर्पः कदर्प कान. स एव सर्प- तन्मुफत्तेन सर्पण मुफत्तन्मुक्तः । अयं रुचिरो मनोज्ञ. निर्मोक्पट कगक स्फु- रति चकास्ति । फयभूत. कदर्पसर्पः । नाभीरन्धे विहितवसति । नाभीरन्धे नाभीकहरे निहिता कृता यसतिर्वासो येन स नाभोरन्ने विहितवसतिः । अयमेवान्यन्त्र गमने हेतु । सर्पकचुकदर्शनमपि भयावहम् । नाभी सर्पयित हारं सर्पका तमुस्या पलायन युकवेत्यर्थ.॥ यः कामकामलविलुप्तविवेकचक्षुः खर्गापवर्गपुरमार्गमवीक्षमाणः । ज्ञानाञ्जनं प्रति निरादरतामुपैति आतः पतिप्यति स भीमभवान्धकूपे ॥ ४४ ॥ यः पुरुषः शनापन झाननेवापन प्रति निरादरतामुपैति निरादर करोति । कथभू- तो यः। कामकामलविलुप्तविवेक्चक्षुः । काम लरः स एव कामले नेत्ररोगत्तेन वि. लुप्त विवेक एव चक्षुर्यस्य स कामकामलविलुप्तविवेकचक्षुः । अत एव वर्गापवर्ग- पुरमार्गनवीक्षमाण । खगों देवलोकोऽपव! मोक्षः, तावेव पुरे नगरे तयोर्भार्गवनवीक्ष- नाणः अदर्शक एवविधः स पुरुषः हे भ्रातः, भीमभवान्धकूपे । भोनो भयानक भवः संसारः स एव अन्धकूप. तस्मिन् पतिष्यति । यः कामलारोगप्रवचक्षुरपन प्रत्सादर न करोति सोऽन्धकूपे पतलेवेति ।। भवारण्यं मुक्त्वा यदि जिगमिपुर्मुक्तिनगरी तदानी मा कार्कीविषयविषवृक्षेषु वसतिम् । यतश्छायाप्येपां प्रधयति महामोहमचिरा- दयं जन्तुर्यलात्पदमपि न गन्तुं प्रभवति ॥ ४५ ॥ है पुमन् , भवारम्प समाराटची मुक्त्वा यदि मुक्तिनगरी शिवपुरी जिगमिषु गन्तु- अरनि तदानी विपर्यायवक्षेषु विषया एय विपक्षानेषु वमति तिन्य मा सापा । सगे दम्मान कारणान् का वृक्षापा जापापि महामोर चिता' विपापपनायापोऽपिदारलवरको भवतालय T." ५५ . प्र पदम कदमप्र 7 • . - तुर में .

·१४२ काव्यमाला । पदमात्रमपि न गन्तु शनोति । तद्वत् संमार मुक्त्वा मुक्तिमभिलपता पुसा विषयसेवाया मतिर्न कार्येति तात्पर्यम् ॥ सोमप्रभा चार्यमभा च यन्न पुंसां तमःपङ्कमपाकरोति । तदप्यमुष्मिन्नुपदेशलेगे निशम्यमानेऽनिशमेति नाशम् ।। ४६ ॥ सोमप्रभा चन्द्र कान्ति च पुनः अर्यममा अर्यम्ग. सूर्यस्य कान्तिः यत्पुंसा मनुष्या- णा तम पट्कमनानान्धकारसमूह न अपाकरोति न दूरीकरोति तदपि अन्तर्गतान्धकार- मपि अमुप्मिनुपदेशलेशेऽल्पोपदेशे निगम्यमाने श्रूयमाणे सति अनिशं निरन्तर नागमेति नाश प्राप्नोति । चन्द्रसूर्यप्रभयाज्ञानान्धकार दूरीकर्तुं न शक्यते । अनेनोपदेशेन अन्त- गतान्धकारमपि दूरीकर्तुं शक्यत इति । अतोऽस्योत्कृष्टत्वम् । अन्न पद्ये ग्रन्थका सो- मप्रभाचार्य इति खनाम गोपित चातुर्येणेति बोध्यम् ॥ संवत्स(च्छ)रद्विपमुनीन्दु(१७७५)मितस्य मासे मार्ग त्रयोदशमिते दिवसे भृगौ च । खरपा तरी विरचिता सुखवोधिकाख्या इलेपौघदुस्तरतरङ्गिणिकासुशास्त्रे ॥ आगरानानि नगरे नन्दलालेन धीमता । दानविशालशिष्यानुरोधेन कृपया गुरो. ।। (युग्मम्) सोमप्रभाचार्यकृति सुदुर्गमा विवृण्वता स्वल्पधिया मयान यत् । न्यूनाधिकोहङ्कनमत्पबुद्धित कृतं विशोध्य कृतिभिः कृपालुमि. ॥ श्रीजिनभक्तिसूरीन्द्रे गच्छसाम्राज्य विभ्रति । अशेपमनुजयन्दनतपादाम्बुजद्वये ॥ इति सुखवोधिकानाच्या वृत्त्या समेता श्रीशतावृत्तिकारश्रीसोमप्रभाचार्यविरचिता शृङ्गारवैराग्यतरङ्गिणी समाप्ता। महाकविश्रीनारायणभट्टपादविरचितं कोटिविरहम् । भनया निजाङ्गकानामगजमपि मानहीनमाकलयन् । संगीतकेतुनामा धीमानासीद्विजोत्तमः श्रीमान् ॥ १॥ १. 'समुपैति' इति मूलपुस्तकपाट , २. 'शतार्थिसोमप्रभाचार्यकृता' इति मूलपु- स्खकपाठः, ३ कवेर्देशकालौ काव्यमालाया एकविंशेऽङ्के 'खाहासुधाकर प्रारम्भटिप्पणे द्रष्टव्यौ. कोटिविरहाख्योऽय ग्रन्थ उत्तरमलवार(केरल)देशान्तति कटयनद' राजेन श्री. मदुदयवर्मणा केरलीयलिपितो देवनागराक्षरविलिख्यास्मभ्य प्रेपित इति महदुपत भूभृता ४. केरलीया सदाशिवशानिणस्तु 'कोडिअविरहम्' इति प्रन्यनाम वदन्ति, 'कोडिम'शब्द केरलभाषाया नूतनवाचक इति तदर्थ च ·कोटिविरहम् । १४३ कलाभिरपि पूर्णात्मा कुमुदामोदमावहन् । सतां प्रीतिकरः सोऽयं द्विजेन्द्रः शुशुभेतराम् ॥ २॥ तस्मिन्नेव समये संकेतभूमिः सुकुमारतायाः संगीतसाहित्यसरोमैराली । शृङ्गारलक्ष्मीरिव संभृताझी शृङ्गारलीलेति बभूव बाला ॥ ३ ॥ अधिककुतुकदानी पश्यतां सौ समेषा- ममृतकिरणलेखेवान्वहं वर्धमाना । अभजत वयसस्तामत्युदारामवस्था- मतुलितमपदानं तन्वतीमजयोने. ॥ ४ ॥ यथा यथा वक्षसि पक्ष्मलाश्याः कुचद्वयी वृद्धिमवाप तत्साः । तथा तथावर्धत कामुकानां विलोकने कापि कुतूहलत्रीः ॥ ५ ॥ आकर्णयन्तावनधान्गुणोधानानेड्यमानाननिशं जनौधैः । आकाहितान्योन्यविलोकनौ तावास्ताममन्दप्रणयौ युवानौ ॥ ६ ॥ हृदयगूढनिरूढमनोजयोरिति तयोर्वसतोः कुतुकार्द्रयोः । अभवदभ्युदयाय महो महाननतिदूरगते गिरिजालये ॥ ७ ॥ आकल्पजालसविशेपमनोहरश्रीः साकं वयस्यनिवहेश्च समानवेषैः । सोऽयं विवेश गिरिजाभवनं विलासी तामुत्सवप्रियनुदीक्षितुमुस्सुकात्मा ॥ ८ ॥ आकाहितार्थजननोमभिवन्ध गौरी- मालोकयन्नभिनवानयमत्सुनौ(मुत्सवौ)घान् । अन्यूनको तुव भरै महिनो वयन्यै- र यह ललितामय रत्वेदीम् ॥ ९ ॥ इव..धानिस मन निका साले वागदर बने। . ५

·फामाग।
*
नानाभूगामणिगणरुना भासयन्ती दिगन्तं
सा न प्रागादुदितकुतुका द्रष्टुगेवोत्रावं तम् ॥ १० ॥
नत्वा देवीमभिमतफलप्राप्तिहेतुं भवानी
मुग्धाक्षी सा सह सहनरैः संचरन्ती राहेलम् ।
प्राप्ता दैवात्रापदि पुरतस्तस्य संगीतकेतो-
रत्रानन्दप्रसरमपरां(?) वेदिकामारुरोह ॥ ११ ॥
विलोकयन्ती तमतीव कान्तं विलोचनासेचनकं युवानम् ।
सा कोऽयमित्यन्तरुदीतचिन्ता बाला क्षणं व्याकुलतामवाप ॥ १२ ॥
स च तामवलोकयन्नुपेतामतिमात्रायतलोचनामदूरे ।
हृदि केयमिति प्ररूढचिन्तः क्षणमासीत्प्रतिपत्तिमूढचेताः ॥ १३ ॥
स इति सेति च तो परिबोधितौ सवयसा शनकैः श्रवणान्तिके ।
अतनुतां परिरम्भणमञ्चलैनयनयोर्नवविश्रमचञ्चलैः ॥ १४ ॥
उद्भिद्यमानपुलको निटिलप्ररोह-
दाकम्रधर्मकणसुन्दरवनविम्बौ ।
धन्याविमौ विगलितान्यसखौ युवाना-
वन्योन्यदर्शनमहोत्सवमन्वभूताम् ।। १५ ।।
अत्यायतैर्गुणगणैर्निविडं निबद्धा-
वाकृप्यतामभिमुखौ तरसा विधाय ।
अव्याजवक्रमघनो विललास संध्ये(2)
सव्यापसव्यमिपुभिर्विकिरन्मनोभू ॥ १६ ॥
तदनु कतिपयाना नाडिकाना विरामे
विरतिमुपगतोऽभूदुत्सवश्चण्डिकाया ।
विततकुतुकभाजोरेतयोर्नेत्रकोण-
व्यतिकररसजन्मा तूत्सवो न व्यरसीत् ॥ १७ ॥
अपयत्सु जनेषु तावतृप्ताववरूढौ गमनाय वेदिकाया ।
मृदुहाससुधानुलिप्तवको मितमापृच्छय यथागतं प्रयातौ ॥ १८ ॥

·कोटिविरहम् । १४५ किमपि किमपि सख्याः श्रोतमूले वदन्ती वलितवदनमेनं वीक्षमाणा युवानम् । कपटकृतविलम्बा कामिनी सा कथंचि- निजनिलयमयासीनिहतानङ्गपीडा ।। १९ ।। सेयं सायं प्राप्य गेहं नताशी भेजे तल्पं फल्पितं तत्सखीभिः । अत्यारूढां चित्तजन्मव्यथां तामध्वश्रान्तिव्याजतो गृहमाना ॥ २० ॥ पश्यन्ती तं हृदि सुकृतिनं निःश्वतन्ती सुदीर्घ नश्यद्वैर्या नयनकमलादश्रुधारां किरन्ती । वितस्ताङ्गी विदलितमनाः सायकैमीनकेतो. रखसा सा समजनि मनोमोहना मुग्धगानी ॥ २१ ॥ विदितविगतिमूलैः सा सखीनां निकायैः सततमध वचोभिः सम्यगावास्यमाना । कथमपि धृतशोका वासरान्वत्तराभा- परिचितधृति निन्ये पञ्चपानञ्चिताङ्गी ॥ २२ ॥ स्फुटमिव कथयन्तीमन्तरुज्जृन्भमाणां कुसुमविशिखपीडां मुग्धपातैः कटाक्षः । सच मधुरमुखी तां वीक्षमाण. प्रयान्ती युगपदभिहत्तोऽभूदायुधैरजयोनेः ॥ २३ ॥ चतुरवचनभेदव्यजितातीतवृत्त- सदनु सह वयस्यैरेप मन्दं जगाम | गलदतिगुस्फैश्यं गन्धमातमन्दं गमनमनघगाध्याश्चिन्तयन्धचेता. ॥ २४ ॥ गत्वा गेह प्रियसह चरै सारमारमृर तह मनन .... - 1 बनाने .

·काव्यमाना। वकं तदुद्गतमनोहरगन्दहासं वक्षोरुहावपि च तो भगवनमानी विस्तारितं जयनमित्यनुवेलमत्रा चितं कमेण तरुणीमयमेव जातम् ॥ २६ ॥ तस्मिन्ननुक्षणमिति प्रविजृम्भमाणे मारामये स तु कदाचिढदारधामा । व्याजेन केनचिदनन्यगतिः खगेहा- देकः प्रियामवलुलोकयिपुः प्रतसे ॥ २७ ॥ अंसे वहन्नधिककोमलमगनानां चिल्लीविलासचतुरं मधुरं औरासम् । अध्वानमन्तिकचरं कथयन्नवक्र साहाय्यमस्स विदधे सहकारवाणः ॥ २८ ॥ स्फुरद्रागोन्मेपे चरमगिरिसौघाप्रवलभी नभोमध्यादद्धा विशति नलिनीजीवितसमे । असावक्षीणश्रीरधिकललिताङ्गोऽपि शनकैः प्रपेदे प्रेयस्याः प्रकृतिरमणीयं निलयनम् ॥ २९ ।। तदनु मुदितचेताः प्राप्य वापीमदूरे विमलसलिलपूरस्पर्शवीताध्वखेदः । अधिकसुभगपातैः सेवितो वातपोतैः सकुतुकमभिपेदे मन्दिरं सुन्दरायाः ॥ ३० ॥ आवृण्वानामुरसिजभरोत्सेधमेकेन दोप्णा विन्यस्यन्ती तदितरकरे वक्रमापाण्डुगण्डम् । अङ्के सख्या निहितचरणामध्वनि न्यस्तनेत्रा- मद्राक्षीत्ता मृदुनि तलिमे मुग्धगात्री शयानाम् ॥ ३१ ॥ तदनु मदनपीडा मानसे देहकान्या स्फुटमिव कलयन्ती प्रेक्ष्य कान्तामदूरे । १ ऋभगमनोहरम् २ धनु ३ शाम ४ मन्दवायुभि. ५. तल्पे.

·कोटिविरहम् । कुतुफभरमनोजातहामिश्रीकृतात्मा द्रुतमभजत कामी वामनेत्रासकागम् ॥ ३२ ॥ अभ्यर्यमानमनिशं मनसा पुरस्ता- दभ्यागतं समवलोक्य युवानमेनम् । सा स्वागतोक्तिमकरोदमृतद्रवाई- मन्दारकान्तिलहरीसुहृदा लितेन ॥ ३३ ॥ ततः श्रान्ते कान्ते सविधभुवि सख्या चतुरया समानीतं नव्यं तृणकटमलंकुर्वति शनैः । न्यपीदत्सा चारान्मितमधुरवाणीविलसितै- हरन्ती तञ्चेतो हरिणतरुणीमुन्धनयना ॥ ३४ ॥ लपन्तावन्योन्यं किमपि समुदाचारसरसं दिशन्तौ तान्बूलं परिमिलितकर्पूरशकलम् । वदन्तावाकाडामधिकचतुरैरनिक्लन- युवानौ तावास्तामुदयदधिकामोदसरसौ ॥ ३५ ॥ वामात्रेण प्रतिष्ठानुमप्रतिष्ठानुमात्मना । कामिनी कामुकं प्राह यामिनीकामुकानना ॥ ३६॥ यातप्रायमिदं दिनं कमलिनी दीनेवनालोक्यता नीरन्ध्रश्च पयोधरः स च दाशी दूरेऽधुना वर्तते । विप्रागारमिदं तटाकसविधे खायत्तमेतच ते गेह तत्क्षपय क्षपामिह महान्कार्यातिपातो न चेत् ॥ ३७ ।। नर्मल एद नापि सहसा सवर्धने यानी ·१४८ काव्यमाला । वदतोरिति मुग्धहासमाध्वीमधुरं व्यञ्जितमजुरागबन्धम् । अरुणं तरणेरवाप विम्बं वरुणाशातरुणीवसभावम् ॥ ३९ ॥ अथ स विहितसंध्यावन्दनाद्यः समीपे कथितधरणिदेवस्यालये तन्नियोगात् । सकुतुकरुचि भुक्त्वा खादुसंपन्नमन्नं त्वरितमुपजगाम प्रेयसीवासगेहम् ॥ ४० ॥ खातानुलिप्ततनुरागमनं तदीयं सा च प्रगाढकुतुका परिपालयन्ती । मुग्धेक्षणा निजमसेवत वासगेहं मुद्रादरिद्रमदनद्युतिमुग्धगात्री ।। ४१ ॥ उन्निद्रकान्तिलहरीमहनीयगात्री संनाहिनी सरसिजायुधसंप्रहारे । तां पश्यतः क्षितिसुरस्य समुज्जजृम्भे पूर्वाधिका मनसि कापि कुतूहलश्रीः ॥ ४२ ॥ तल्पोपान्ते तदनु च मिथः संनिविष्टौ दिशन्तौ कपूरैलामिलनसुभगां शुभ्रताम्बूलवीटीम् । सख्या साकं चतुरवचसा सूचितान्योन्यभावै- चक्रालापैः कमपि समयं यापयाचक्रतुस्तौ ॥ ४३ ॥ पश्यन्ती पुनरनयोरिभितभेदैरनगपरिपीडाम् । नातिचिरादतिनिपुणा नाटितनिद्रागमा सखी निरगात् ।। ४४ ॥ बहिः म्वल्प तल्प तदनु स तया दीपकरया समादिष्ट भेजे मदनपरिदूनेन वपुषा । हृदा तु प्रत्यग्र प्रेसवारकेलीगृहगत तटीयप्रत्यन्त परिहसितपर्वन्दुमुपमम् ॥ ४५ ॥ नदनु शगिमुखी सा प्राप्य शय्यानिकेत निजमभजत तरूप निर्मगनगपीटा । २. पधिमा दिक ययम्य ३ मदनयुद्ध मनद्धाम ·कोटिविरहम् । १४९ किमपि जनितकम्पैरङकैर्भङ्गमाला- वचन(चरण)चलितमल्लीवल्लरीतुल्यकुल्यैः ।। ४६ ॥ मनसा सदृशानुरागभाजौ मुहुरुयुक्तपरस्पराभिसारौ । अवमानभयेन जातचिन्ताववलन्तौ वपुषा च तावभूताम् ॥ ४७॥ तल्पादनल्परसमुच्चलितोऽध तत्त्वा- त्पुष्पायुधेन बलिना परिणुधमानः । सोऽयं विवेश शनकैः शंफरेक्षणायाः शय्यागृहं शमितकल्पमणिप्रदीपम् ॥ ४८ ।। बद्धोद्यमा तदभिसारविधौ विसोढुं तत्ताशं मदनतापमपारयन्ती । मुग्धा विहाय शयनं स्वयमुत्थिता च न्यस्तं च तेन विवरे कुचयोः करानम् ॥ ४९ ॥ पुलकित्ततनुवल्ली सा ततः प्रीतिवेगा- न्मृदुलभुजलताभ्यां गाढमालिङ्गय कान्तम् । अधिककुतुकमारादानमच्यादतीयं वदनमधरविन्वं चुन्वति ल प्रकामम् ॥ ५० ॥ अनुदिवसमयोगे चेतसा काहितं य- घदपि मदननामा 'देशिकेनोपदिष्टम् । फुरितमभवदन्तर्यत्तदात्वे च यूनोः सुरतनननुभृत संचभूवाभिरामम् ॥ ५१ ॥ मिनमिदमुदारवेदलेशानुविद्ध गवि गलिनधैर्य पुष्यदानन्दभारम् ।

·काव्यमाला। वदतोरिति मुग्धहासमावीमधुरं व्यजितममुगगवन्तम् । अरुण तरणेरवाप विम्बं वरुणागातहणीपसभावम् ॥ ३२ ॥ अथ स विहितसंध्यावन्दनायः समीपे कथितधरणिदेवस्सालये तन्नियोगात् । सकुनुकरुचि भुक्त्वा खादुसंपन्नमन्नं त्वरितमुपजगाम प्रेयसीवासगेहम् ॥ ४० ॥ लातानुलिप्ततनुरागमनं तदीयं सा च प्रगाढकुतुका परिपालयन्ती । मुग्धेक्षणा निजमसेवत वासगेहं. मुद्रादरिद्रमदनद्युतिमुग्यगात्री ।। ४१ ॥ उन्निद्रकान्तिलहरीमहनीयगात्री संनाहिनी सरसिजायुधसाहारे । तां पश्यतः क्षितिसुरस्य समुजजृम्भे पूर्वाधिका मनसि कापि कुतूहल श्रीः ॥ ४२ ॥ तल्पोपान्ते तदनु च मिथः संनिविष्टौ दिशन्ती कर्पूरैलामिलनसुभगां शुभ्रताम्बूलवीटीम् । सख्या साकं चतुरवचसा सूचितान्योन्यभाव- चक्रालापैः कमपि समयं यापयांचक्रतुस्तौ ॥ १३ ॥ पश्यन्ती पुनरनयोरिङ्गितभेदैरनगपरिपीडाम् । नातिचिरादतिनिपुणा नाटितनिद्रागमा सखी निरगात् ॥ ४४ ॥ बहिः स्वल्पं तल्पं तदनु स तया दीपकरया समादिष्टं भेजे मदनपरिदूनेन वपुषा । हृदा तु प्रत्यग्रं सवशरकेलीगृहगतं तदीयप्रत्यन्तं परिहसितपर्वेन्दुसुपमम् ॥ ४५ ॥ तदनु शशिमुखी सा प्राप्य शव्यानिकेतं निजमभजत तल्पं निर्भरानङ्गपीडा । १ सूर्यस्य. २. पश्चिमा दिक् ३. मदनयुद्धे सनद्धाम्. 1 ४.काम.

·कोटिविरहम् । किमपि जनितकम्पैरङ्गकैर्भङ्गमाला- वचन(चरण)चलितमल्लीवल्लरीतुल्यकुल्यैः ।। ४६ ॥ मनसा सदृशानुरागभाजौ मुहुरुयुक्तपरस्पराभिसारौ । अवमानभयेन जातचिन्ताववलन्तौ वपुषा च तावभूताम् ॥ ४७ ।। तल्पादनल्परसमुच्चलितोऽध तत्त्वा- त्पुप्पायुधेन बलिना परिणुद्यमानः । सोऽयं विवेश शनकैः शंफरेक्षणायाः शय्यागृहं शमितकल्पमणिप्रदीपम् ॥ ४८ ॥ बद्धोचमा तदभिसारविधौ विसोढुं तत्ताशं मदनतापमपारयन्ती । मुग्धा विहाय शयनं खयनुत्थिता च न्यस्तं च तेन विवरे कुचयोः कराव्जम् ॥ ४९ ॥ पुलकिततनुवल्ली सा ततः प्रीतिवेगा- न्मृदुलभुजलताभ्यां गाढमालिजय कान्तम् । अधिककुतुकमारादानमच्यादतीय वदनमधरबिन्वं चुम्बति ल प्रकामम् ॥ ५० ॥ अनुदिवसमयोगे चेतता नासित्तं य- घदपि मदननामा 'देशिकेनोपदिष्टम् । स्फुरितमभवदन्तर्यत्तदात्वे च यूनोः सुरतमन्नुभूत संवभूताभिरामम् ।। ५१ ॥ मिधुनमिदमुदारसेदरेशानुविद पुलफि गरितधैर्य पुष्पदानन्दभारन् । दमभजत जायत्स्वप्नयो यससा मदनरमसमत्वाम्त्युदारामवम्याम् ॥ ५२ ।। * मानविगमे विनमतान्योन्यभेद ....... या भ्यान जान्यान .

·१५० काव्यमाला। मिलितवदनविम्बं मिश्रितोरुप्रकाण्ड शयनमभजतां तौ श्रान्तिभाजौ युवानौ ॥ ५३ ॥ नाराचवाण(पात)परुपे चरणायुधानां नादे ततः सरति कर्णयुगान्तरालम् । गाढं कुचान्तरगतं परिरभ्य कान्तं वान्ताश्रुबिन्दु कमनी वचनं बभाषे ॥ ५४ ।। आवाल्यादपि कान्त कर्णविवरं प्राप्तस्त्वदीयैर्गुणे- रासक्तं त्वयि मानसं द्विगुणितं जातं त्वदालोकनात् । प्राप्तोऽस्यद्य पुनर्मदीयसुकृतैस्तन्मामनन्याश्रयां त्यक्त्वाद्यैव न याहि पाहि मदनातकेन दूनामिमाम् ॥ ५५ ॥ तन्व्या तया निगदितं शृण्वन्कर्णामृतं वचः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा स कामी वामलोचनाम् ॥ ५६ ।। अभ्यर्थनीयमतिरागजुषा मया य- न्मुग्धे त्वयैव गदितं तदिदं तथापि । एतावदद्य कथयामि शपे कुचाभ्या- माभ्याममुं जनमवैहि तवैव दासम् ॥ ५७ ॥ इति कृतसमयोऽसौ कल्यमुत्थाय गत्वा द्विजवरगृहमारादात्मगेहोपमानम् । विहितसकलकृत्यो मृष्टमाखाद्य चान्नं सपदि मुदितचेताः प्राप कान्तानिकेतम् ।। ५८ ॥ सा च स्नानाद्यखिलमविलम्बन निर्वर्त्य कृत्यं पत्युः प्रत्यागमनपदवीदत्तनेत्रारविन्दा । भूयोभूय किमपि रजनीवृत्तमेव स्मरन्ती पुप्पामोदात्पुलकिततनु. खैग्मास्थाढलिन्दे ॥ ५९ ॥ आयातेन मम प्रियेण मुमुम्बी मा प्राप्य यामालय बच्छाच्छदमाजि केलितलिमे तन्वी गयाना मुखम् । १ नायिका ·कोटिविरहम् । १५१ अन्यूनप्रणयप्रवाहसुभगैराकासितैश्चेतसा तैस्तैर्नर्मभिरुन्मिपत्परिमलैरहाय निन्ये दिनम् ॥ ६० ॥ क्षणादतं याते दिनकृति शनैर्वाति पवने समादायामोदं दरदलितजातीसुमनसाम् । समारूढे चेन्दौ गगनममृतस्यन्दिकिरणे सरोन्मादावेगादधिकविवशौ तावभवताम् ॥ ६१ ॥ गतनिजपरभावं गाढगाढप्रहारं मणितभरितगेहं मजुभूपाविरावम् । सुरतमधिकमासीदुद्धतं चित्तरञ्जे सति मदनविलासे कामिनां का व्यवस्था ॥ ६२ ॥ समदिवसनिशीथं कीडतोरेवमेव क्षणवदविदिताशा वत्सराः केऽपि याताः । न च सुरतसुखे तो वीततृप्णावभूतां न खलु विषयसङ्गः शीलनेनैति शान्तिम् ॥ ६३ ॥ इत्थं निवसतोः खैरं नित्यं प्रत्यायोस्तयोः । कदाचित्त्वगृहं याता वयत्या कार्यगौरवात् ॥ ६४ ॥ शय्योत्थायमर्थकदा प्रियतमे याते प्रभातागमे निद्रागेपनिमीलिताक्षिकमला तन्वी शयाना क्षणम् । दुर्वारं खलु दैवदुर्विलसितं स्वमे स्वयं सा विलो- क्यान्यासशिनमात्मवल्लभमतिकुद्धा विवुद्धाभवत् ॥ ६५ ॥ निद्राविरामसमयेऽपि रुपा स्फुरन्त्या मुद्रादरिद्रतरया परिवृत्तचेता । स्वप्नानुभूनमपि वस्नु तदन्नधैर्या नदी चिरय पाम तयव मन ।। ६६ ।। की ५२५रोप-पत नव'चाल सायनादातदन -- ·। १५२ काव्यमाला। क्षोमोपधानममलं नयनान्तवान्तै- रातन्वती मलिनमश्रुभिरञ्जनाक्तः ॥ ६७ ।। यथापुरमुपस्थितः स तु विलोकयन्प्रेयसी विकारमयथापुरं विधृतमानमासेदुपीम् । विषादभरविहलः किमिति चिन्तयन्नन्धधी- रुवाच कलितादरं सरसया गिरा सान्त्वयन् ॥ ६८॥ किमेतदयि वल्लभे कथय किं न जानासि मा- ममुं तव पदाश्रयं किमिति मानमालम्बसे । अकारणसमुद्गमामपनयाशु दूरे रुपं विपादभरिताशये मयि विधेहि दासे दयाम् ॥ ६९ ॥ गलितचिकुरवन्धं गण्डसंसक्तवाप्पं विचलदधरविम्बं विश्लथन्मुग्वगात्रम् । शयनमिदमकाण्डे व्यायतश्वासवातं चकितयति मदीयं चण्डि चेतः प्रकामम् ॥ ७० ॥ मुञ्च मानमनिदानमिदानीमञ्चिताक्षि हृदि संचिनु मोदम् । सिञ्च वाड्मयसुधाभिरधीरं पञ्चसायकहतं जनमेनम् ।। ७१ ॥ इति विविधतराभिः सान्त्व्यमानापि वाग्भिः प्रतिवचनमुदश्रुः सा यदा न न्यगादीत् । अधिकुचतटमस्याः कातराक्ष्यास्तदासौ मृदुनिजकरपद्मं न्यस्तवानस्तधैर्यम् ॥ ७२ ॥ कितव शठ किमेतन्मा स्पृशेत्यात्तभावा निजकुचयुगमध्यन्यस्तमुत्सार्य हस्तम् । तरुणमरुणिताभ्यामश्रुपूर्णान्तराभ्या नयनसरसिजाभ्या वीक्ष्य रूक्ष वभाषे ॥ ७३ ॥ अपरस शठवुद्धे मामकीनान्निकेता- दलमतिनयवाचा विस्तरै. कृत्रिमैस्ते । १. निष्कारणम् 3 , ·कोटिविरहम् । १५३ ऋजुमतिरहमेवं त्वय्युपारूढरागा ध्रुवमेवमतिपानं हन्त जाता जनानाम् ॥ ७४ ॥ तामेव नूतनां याहि किं मया यातयामया। सति सूने दरोत्फुल्ले कस्य चुन्तश्लथे स्पृहा ।। ७५ ॥ का सा कामिनि कथ्यतां तव सदा या मानसे वर्तते सा चेचण्डि"....."त्वमेव समये यातं तदैतद्गते । अद्याप्येवमिदं शपे चरणयोईष्टे विवादैरलं खमः कि न्वयमम्वुजाक्षि सकल खमोपमं दृश्यते ।। ७६ ॥ परिचयवशादस्या रान. श्लयः किमु सांप्रतं धृतरुचिरभूदन्यस्मिन्वा न वेनि नवे जने । किमु तमुपभोगोद्रकान्मे गतं किमु शून्यतां (2) न पुनरधुना मानसानं मनागपि लक्षये ॥ ७७ ॥ गतधृतिरिति तत्तत्तयन्कर्कशेन सरपरिभवशोकेनाकुलीभूतचेताः । क्षणमथ धृतमौनं यतसंस्तम्भितालं नतवदनमतिष्ठत्संनिधौ संनताशयाः ॥ ७८ ॥ तथा विषीदन्तुमनन्यसंश्रयं न किंचिदेपा निजगाद भामिनी । अतिप्रमाणारुणितेन केवलं दिधक्षतीवैक्षत चक्षुपा रुपा ॥ ७९ ॥ आरोपितागसमनागसि मय्यकला- न्मानोद्धरामनुनयोक्तिभिरप्यसाध्याम् । एनां त्यजान्यहमिति क्षणजातबुद्धिः कुध्यनसौ कृतघनश्वमित प्रतसे ॥ ८० ॥ अथ विलम्ब्य विलम्ब्य शनै शनै प्रियतमानुगति प्रतिपालयन् । नियमिव मा ५. यनिज वाप चिरण निवेतनम् ॥ ८ ॥ १