·No text on this page.

·Dnes XX FXSIXO TXOTXOXO
જૈન ધર્મની પ્રાણીકથાઓ
લેખક
જયભિખુ
- આશીર્વચન
પ પૂ શ્રી લ્યાણચ જીમ (નગમ)
ચિત્રકાર શ્રી કુષ્ણુ ક્ષત્રી
પ્રકમથક
ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય ગાધીરતે અમદાવાદ
PIXEDCODEXXe XS/S

·પાનર નામ અમદાવાદ
માણ
અમદાવાદ
કાયલા
All USI
Awk
We Blog
૧૪૬
ગુર્જર
ચબુલાલ
પ્રકાશ
1thy wાક
A B pjike kar
કિપોજ
- -

·આશીર્વચન ગુર્જરી મૈયાના લાડીલા લેખક અને સુવિખ્યાત સાહિત્યકાર ભાઈશ્રી “જયભિખુ”ને નથી ઓળખતું? આજે તે એ ગુજરાતને ઘેર ઘેર જાણતા થઈ ચૂક્યા છે, માત્ર જાણતા જ નહિ પણ માનીતા પણ થઈ ચૂકયા છે, જેના સર્વમાન્ય સાહિત્યને સમસ્ત ગુજરાતના સતાને આજે સપ્રેમ વધાવી હેલ છે ભાઈ “જયભિખુ” જેન હેવા છતાં તે કોઈ પણ મત, મમત કે વાડાના અપનેમા બધાયેલ નથી એમનું નત્ય વિશાળ છે, વિસ્તૃત છે આ કારણને વીધે જ એ જૈન-જૈનેતર તમામ વર્ગો વચ્ચે લોકપ્રિય બની શક્યા છે. આમ તાં જૈન સાહિત્યની ભાઈ “જયભિખુ”એ જે સેવા કરી છે તે અપૂર્વ છે જેના Bહિત્યને જૈન જગતથી બહાર પ્રિય અને પ્રસિદ્ધ બનાવવામાં ભાઈ“જયભિખ્ખીને ટો ફાળો છે એમની શૈલી પ્રવાહી, રમતિયાળ અને મર્દાનગીભરી જસવતી છે આ ળાને લીધે જ ભાઈ “જયભિખુ” પિતાના તમામ વાચકવુ દમાં માનતા થઈ ગણ

·--
.
[૪]
પડવા છે સરસ્વતીની સતત ઉપાસનારૂપ તપશ્ચર્યાથી તેઓ ઘડા સમયમાં ઘણો
વિકાસ સાધી શકયા છે
ભાઈ “જયભિખ્ખને અને એમના સુંદર સાહિત્યને અપનાવી લેવા માટે
ગૂજર થથરત્ન કાર્યાલયના સંચાલકોને પત્ર આજે અત કરણપૂર્વક
અભિનદન આપુ છું
જેના પર શારદા માતાના ચાર હાથ છે, સરસ્વતીદેવીની કૃપાદ્રષ્ટિ જેના
પર અહોનિશ વરસી રહી છે એવા ગુજરી ધરાના સપૂત ભાઈ “જયભિખુદને
મારા જેવો છે આશીર્વાદ આપે?
મારી તે અંતર્યામી પ્રભુ પાસે અતરની આરઝુ છે કે ભાઈ “જયભિખુની
સાહિત્યપ્રવૃત્તિ દિનપ્રતિદિન વિકાસ પામે, એમના પ્રકાશનપુષ્પો રોજબ જ
ગુર્જરીને ચરણે ધરાતાં રહે અને એ પ્રકાશને નિહાળી હું આનદના અશ્વિમાં
તરતે રહુ! એ જ હા !
)*
મુનિ કયાણુચ
ન ચારિત્ર રત્નાશ્રમ
નિગઢ.

·રૂપે
20
નિવેદન
ભારતીય આર્ય સંસ્કૃતિ એટલે બ્રાહ્મણ, જેન ને બૌદ્ધ સંસ્કૃતિ આ
ત્રને સમન્વય એટલે આધિનું પૂર્ણ પ્રતિનિધિત્વ–આર્યોના ઈતિહાસની
સર્વ સ પૂર્ણતા આ ત્રણે સંસ્કૃતિના અનેસરે ત્યાગી, તપસ્વી ને નિસ્વાથી પુરુ
હતા. બધાએ સરખી રીતે પ્રેમ, સત્ય, સદાચાર અને સવિવેકને અપદે સ્થાપ્યાં,
ને માણસનું સુખ સુવર્ણમાં નહિ મહેલમાં નહિ, કૌતિમાં નહિ, હિત્યમાં નહિ,
પણ અતરની પવિતામા–સગુણેના વિકાસમાં છે, એ ઉપદેશ આપે ને કહ્યું
કે એ રીતે માણસ તે શું–જાનવર પણ આચરણ કરે એનુ પાનું કલ્યાણ થઈ જાય
આ પ્રકારના માર્ગો ઉપદેશ જાતજાતની કથાઓ દ્વારા આપવામાં
ના માં પણ પણ એ પાણીની ટાંત આપીને કહે, ત્યારે તે
બાર બરાક rstay aોવ કથા રજને કાશ માં એવાં અનેક
&તો ભર્યો પવન , બે બાજી રોચક કે સરળ ભાષામાં પ્રગટ
પણ થઈ છે
આવા પ્રકા૨૩ જેમાં પણ બહુ સાહિત્પ છે પણ ગળથત બાગ
વર્ષમાં જ એ શરું પડવું છે અનાયાસ્મા નામના બંધમાં ન પાકે
જ વ કહેવી હાથી, છેકે, રાક્ષ, મed છેજો કે

·[૬] વગેરેની અનેક વાતો છે એ ઉપરાંત આ અને આ પછીના ભાગમાં રજૂ થનારી વાર્તાઓ મોટે ભાગે પૂર્વાચાર્યોએ રચેલ ગ્રથોમાંથી–રાયપીય, વિપાક, પ્રભાવક ચરિત, અમચરિત્ર, ઉપદેશપ્રાસાદ, વવયમાતા વગેરેમાંથી લેવામાં આવેલ છે વિગ્ય ને પડિતોગ્ય ઘણું ઘણું સાહિત્ય આપણે ત્યાં બહાર પડે છે પણ જૈન તેમજ જૈનેતર, બાળક વા વૃદ્ધ, સામા ય વા વિશિષ્ટ સહુ કોઈને રસ પડે તેવું સરળ લેકભોગ્ય ભાષામાં ને નવીન ઢબથી ઓછું બહાર પડે છે સાહિત્ય કે સૂત્રનું ધ્યેય કઈ રાદવિવાદ, પાડિયપ્રદર્શન કે કિવતામાં નથી એનું ધ્યેય માણસને સંસ્કારી બનાવી જીવનને ઉચ્ચ બનાવવા પૂરતું જ છે એમાં આ મારી નાની કૃતિ કઈ ફાળો આપશે તે માટે શ્રેમ સાર્થક થશે આ ગ્રંથમાં અને અન્યગ્ર શેમાં પણ મને પૂજ્ય મુનિરાજશ્રી દર્શનવિજયજી મ. આદિ ત્રિપુટી મહારાજને ઘો સાથ મળ્યો છે, ને મળ્યા કરે છે તે માટે તેઓશ્રીને છું ને જાણતા લોકસેવકસાધુ ૫ ૬ શ્રી કયાચદ્રજી “બાપાનું આશીર્વચન મળ્યું છે તે માટે તેઓશ્રીને પણ ગણી છું શ્રાવપૂર્ણિમ સ ૨૦૦૬ માદલપુર એલીસબ્રીજ જયભિખુ અમદાવા

·No text on this page.

·:
*
-
-4
• ત્રિપુટી મારાજ
મુનિરાજશો -
મુનિરાજશ્રી જ્ઞાનવિજયજી,
૮

·નાના
- - -
જૈનાચાર્યોની છત પર પરાના સમર્થ અભ્યાસી
પરમ પૂજ્ય શ્રી દર્શનવિજયજી મહુરાની
[ત્રિપુરી મહારાજ )
જ્ઞાન-પ્રતિભાને
સાદર
સમર્પણ
૪30/x/c/E

·વાર્તાને અનુક્રમ * * २५ ૩૩. ૫૧ ૧ સમતિકારી છે ૨ ત્રિશળ દયાવાન હાથ ૪ મુનિ, અબ ને મુસાર પ. ચાકેબ્રિયો નાગ ૬ વાવમનિ દો છે મુવિહાર ૮ જાલના ઘa ૯ સૂણી પણ પકાર ૧૦ સમજીવિહાર 11 કબૂતર અને સીચાણે પર બે કાચબા ૧૩ બારવ્રતધારી હાથી ૧૪ વબજા (मुदसणाचरियम्) ( દાનેરા) (થાઇct) (મિટિરાજાપુર) (બાવાનિવૃતિ) (નાણાઘરામો) ( પ્રબપચિતામણિ) (ા પદાથો) (નિવરિત્ર) (પુર્વજરિયા) (તિના રવિ) (નાવવામા ) (નવ) (ાવનિશિત) ૫૭. ૬૫ ૮૭. ૮૪ ૨૮ ૧૦૭

·(Kyivalues
1.
3
સમકિતધારી ઘોડો
[ પહેલી વાર્તા]
માણસના અહકાર-અભિમાનનો કઈ પાર છે! દુનિયા આખીના જીવમાં
જાણે એ ડાહ્યો ધરમ–કરમમાં જાણે એ જ સમજે' જ્ઞાન-ધ્યાનને જાણે એ જ
ઘણી' પાપ-પુણ્યના વિવેકમાં જાણે એ જ પારગત!
I

·૨ [૨] માણસના આ અભિમાનને ઉતારવા માટે જ ન હોય તેમ, એક દહાડો વીસમા ભગવાને [મુનિસુવ્રતસ્વામી] પાતાના વડા ગણધરને કહ્યું : આપણે ઝટ ભૂગક૭ (ભરૂચ) પહેચવું છે ? ભગવત, એવું તે શું તાકીદનું કામ પડયું ?મૃગુકચ્છ તે કઈ અહીં પડ્યું છે! ખાસી અઢીસો જનની ખેપ છે વચમાં વન-જ લે છે અડાબીડ અટવીઓ છે, સાગર જેવી સરિતાઓ આડી પડી છે, ગણધરદેવે કહ્યું વીસમા ભગવાને કહ્યું : “એ સહુને વીંધીને–વટાવીને ભૃગુકચ્છ નગરીએ પહોંચવું છે. એક ભાગ્યશાળી જીવને પ્રતિબંધ છે ભારે જરૂરી કામ છે ? ભગવાન પોતે જેના કલ્યાણ માટે આટલી ચિતા સેવે છે, એ ભાગ્યવત જનનુ નામ એના તો વગર ઊઘડયાં, પ્રભુ!' ગધરે પૂછયું એ માણસ પણ નથી, દેવ પણ નથી—એ તે જાનવર છે ” પ્રભુએ કહ્યું “જાનવર ! અને એને પ્રતિબોધવા પ્રભુ આટલો લાંબે પ્રવાસ ખેડવા ચાહે છે?' ગણધરના આશ્ચર્ય પાર ન રહ્યો ૮ ·બાપે એની તલવાર, ધારે એને ઘરમ!' આટલું કહી ભગવાને પિતાના શિષ્યસમૂહ સાથે વિહાર કર્યો અઢીસ યોજનાનો પથ, સળગતા સુરજમાં કે સુસ- વતા ઠંડા વાયરામાં, ઉઘાડે પગે ને ખુલ્લા મસ્તકે એટલો લાંબો પંથ ખેડીને પ્રભુ ભૃગુકચ્છમાં આવી પહોંચ્યા ત્યાંના કોરટ વનમાં સમસર્યા ભૃગુકચ્છ મોટું નગર જિતશત્રુ અહીનો રાજા આ મોટા નગરના મેટા રાજ- વીએ સ્વર્ગમાં વસતા દેવના આશીર્વાદ મેળવવા માટે જગન (યજ્ઞ) આદરેલો એણે દેશદેશથી વેદ-વેદાંતના જાણકાર કેટલાય બ્રાહ્મણને તેડયા હતા, સાત સાત પવિત્ર નદીના પાણી મગાવ્યાં હતાં કેટલુય ઘી, કેટલુય અન્ન, કેટલાય પકવાન તૈયાર કર્યા હતાં ઘેટાં, બકરીને તો સુમાર નહોતો આબધુ આ યજ્ઞમાં હોમવાનુ હતુ યજ્ઞના અગ્નિમાં અર્પણ કરવાનું હતુ અગ્નિની ઝાળે આકાશે અડી હતી અગ્નિ એ દેવનુ માં કહેવાય છે એ અગ્નિ વાટે દેવતાઓ પોતાનુ બલિ છે, ને બલિ આપનાર ને બદલામાં મનવાંછિત આપે છે, એમ સહુ માનતાં. આવા મોટા યજ્ઞમાં છેલ્લે દિવસે પચકલ્યાણી ધડે પણ હેમવામાં આવે. આ ·[૪] ઘોડાને નવરાવી ઘેવરાવી ખૂબ શણગારે તેમના મેવડ પહેરાવે, કિનખાબના ચાર- જામા પહેરાવે અને ફુલહાર પહેરાવી મૂકે. એ જ્યાં ચરવું હોય ત્યા ચરે, રોરડીના વાઢમાં ફરે કે અનાજના મોલમા નગરમા, ગામમાં કે જગલમાં જ્યાં ફરવું' હોય ત્યા ફરે તે ચરે એને કઈ પકડે નહિ, પડકારે નહિ,કે હાકે નહિ જે હકે એની સાથે રાજા લડે ને એને હરાવે ઘોડાના ડાબલે ડાબલે રાજાનું સૈન્ય ફરે છે કેરટ વનમાં યજ્ઞનો આ ઘેડે ફરતા હતા, ત્યાં વીસમા ભગવાને પરિષદા ભરી ઉપદેશ આપવો શરૂ કર્યો વનપાલકે ગામમાં વધામણી ખાધી કે, પ્રભુ પધાર્યા છે! તરત સેનાના રથમાં બેસી રાજાજી આવ્યા ઘોડે ચઢી સામત સરદાર આવ્યા પાલખી માં બેસી પડિતા આવ્યા નગરના સ્ત્રીને પુરુષ આવ્યો પરિષદામાં જગ્યા ન રહી પેલો યજ્ઞનો ઘેડ પણ ફરતા ફરતા ત્યાં આવી ચડયો, આવીને એક ખૂણે શાંતિથી ઊભો રહ્યો એની રૂપાળી કાનસુરી ઊચી થઈ રહી જણે એય ભગવાનની વાણીના અમૃતજળનું પાન કરતા નહેય સભામાં તો સો જાતનાં માણસ હોય ! કેટલાંક ઘોડાને આ રીતે ઊભેલો જોઈ હસ્યાં ને ટેળમાં બેલ્યાં ?

·ce
an
ઘડે પણ જાણે ઉ ઊ ભગવાનને વાણીને પી રહ્યો છે

·[૬] “આ જાનવર તે શું સમજતુ હશે ! ભગવાનની વાણી સમજવી શુ સહેલ વાત છે? ભલભલા જ્ઞાની પણ થાપ ખાઈ ગયા છે ? ગગા નદીના સ્વરછ પ્રવાહની જેમ પ્રભુની વાણી વહી રહી હતી સાગરમાં સરિતા સમાય એમ થોડી વારે એ શાન્ત પણ થઈ બધા ઊઠવાની તૈયારી કરવા લાગ્યા, ત્યાં વડા શિષ્ય ગણુધરે ભગવતને પ્રશ્ન કર્યો “હે પ્રભુ! આપના આજના ઉપદેશથી નવુ કોણ ધર્મ પામ્યું પ્રશ્ન ભારે જિજ્ઞાસાવાળો હતો સહુ એનવીનધર્મબધુનું નામ જાણવા ઉત્સુક થઈ રહ્યાં વીસમા ભગવાને સાત સ્વરે કહ્યું “આજના મારા ઉપદેશથી જિતશત્રુ રાજાના યજ્ઞના ઘડા સિવાય કોઈને ધર્મપ્રાપ્તિ થઈ નથી એને યોગ્ય છમ જાણીને જમે અઢીસો થજનને પથ ખેડયો હતો મારી મહેનત સફળ થઈ ? સાભળીને આખી સભા શરમ અનુભવી રહી માણસ કરતાય જાનવર વધુ સારુ ' અરે, આપણે માણસને અહકાર નકામોખરેખર, પશુ તો પશુ છે, પણ આપણે તો માણસ થઈને પશુતાધારી બેઠાં છીએ, એકબીજાને સતાપીએ છીએ, ·[] એકબીજાનું ચોરીએ છીએ; એક બીજાને મારીએ છીએ પેલા તો અવતારથી પશુ, આપણે આચરણથી પશુ? ભૃગુકચ્છના રાજાએ ભરી પરિષદામાં ખડા થઈને કહ્યું “વાહ પ્રભુ વાહ તમારી વાણી મનુષ્ય કરતાંય જાનવરનાં હૈયાં આટલાં ફુણ " એ હૈયાની તમને આટલી કાળજી એને કાજે આપે કેવા પથ ખેડયા ! એ ઘોડો આજથી મારો સહધમી બધુ! બે અબોલ પશુને યજ્ઞમાં હેમીને હું સ્વર્ગ લેવા ઇચ્છતો હતો કેવી મૂર્ખતા હું કરતો હતો ? પણ આજ આપના ઉપદેશથી અમે સહુ સમજ્ય કે જીવ સહુને સરખો વહાલો છે, ઘર્મમા જન કે જાનવરના ભેદ નથી: આપણા પાપ બીજાની હત્યાથી બાછી ન થાય સાચો યજ્ઞ તો આત્માને. એમાં કામ–ફોધરૂપી પશુ હેમીએ તો જ વર્ગ મળે આજ સુધી એ ઘડે છૂટો હતો, હવે સદાકાળને માટે એને છૂટા કરુ છુ ઘડા પણ કેવો છે!ઊભા ઊભે જાણે ભગવાનની વાણી પી રહ્યો છે. અબાલને ચા નથી જણખની પણ એક ભાષા છે ને એ ભાષામાં એ ઘણું ઘણું કહી રહ્યો છે વીસમા ભગવાનભરી વાદળીની જેમ ખેતરમાં (ક્ષેત્રમાં) વરસીને ચાલ્યા ·- [૮] ગયા. પેલો ઘડે પણ છૂટે થયો પણ એ તો ઘડાહાર છોડીને કયાંય ન ગયે એ હવે હરિયાળાં વન ખૂદતો નથી, ગદાગોબરા જળમાં મેં ઘાલતો નથી; પિતાના ગાણમાંથીય અશક્ત અપગ પશુને ખવડાવે છે ! શી એની શાંતિ, શી એની મીઠપ ! લેક એને જુએ છે અને કહે છે, વાહ ભાઈ1 ભારે ઘરમી ઘોડા ! પિતાના અવતારના કામ એ પિત કરે છે, સુખ ને દુખમાં, પ્રીતિ ને વિરોધમાં મનને સમાન રાખે છે નાના બાળ પણ નિર્ભયતાથી એના પગ પાસે બેસે છે! ભગવાનના મુખને, એમની કલ્યાણ કરનારી વાણીને એ હમેશાં સભાર્યા કરે છે! જે ઠેકાણે પરિષદા ભરાણી હતી, ત્યાં જઈને જ પ્રદક્ષિણા ફરે છે! આખું પૂરું થતાં એ શાતિથી ત્યાં દેહ તજે છે એ સ્થળે ગામલેકે તીર્થની રચના કરે છે લોકમાં એ સ્થાન અશ્વ બધી તીર્થ (અશ્વવિઘતીર્થ)તરીકે પકાય છે એતીર્થ પર આવીને સહુ યાત્રી ભાવે છે: “ આ પશુને આ મનુષ્ય-એવા શીગ-પૂછના ભેદ ખોટા છે' જન્મથી નહિ પણ આચરણથી જ મનુષ્ય થવાય છે. ઘર્મને જનના કે જાનવરના ભેદ નથી. પાળે તેનું પર્વ, ધારે તેને ધર્મ.'

·કાGિ
s
in!
ત્રિશૂળ
T
[બીજી વાર્તા]

·[૧૦] કોબી નામનું શહેર છે ધનદત્ત નામને વેપારી ત્યાં વસે છે એની પાસે પાંચસો ગાડીની વણઝાર છે એ વહેવા માટે પદરસો બળદની જોડ છે એકને જુઓ ને એકને ભૂલો એવા રૂપાળા, એવા મજબૂત, એવા ધી ના ઘોરી છે! એ પદરસોમાં પણ ત્રિશુળ નામનો બળદ તેઓ રૂપાળા મોરના ઈંડા જે, જેમાં હાથીના બચ્ચા જેવો, આરસપહાણમાં કેરેલો મહાદેવનો પિઠિયે જ જોઈ લો ધનદત્તે ત્રિશુળને હથેળીમાં પાણી પાઈને અને આંગળાં કરડાવી ઉછેર્યો છે એને શીગડે સોનાની વુિ ચમકે છે, દેહ પર હીરભરી ઝુલ્ય શોભે છે ને ગળામાં રૂપેરી ધૂઘરમાળ રણકે છે પેટના કમાઉ દીકરા જેટલું એના પર વહાલ વરસે છે જેઠનો મહિને છે એ સમયનો એવો નિયમ હતો કે શિયાળા-ઉનાળે ખેપને,ને ચોમાસુ ઘરઆગણે ધનદત્ત શેઠ હવે ખેપનુ કામ નિપટાવી રહ્યું હતું, ત્યાં એક રાજાએ પાંચસે ગાડાં અનાજ માગ્યુ, મો માગ્યા દામ આપ્યા એક તો મેં માગ્યા ભાવ અને વળી લેનાર રાજા! આવા ઘરાકને ના કેમ કહેવાય?

·4 [૧૧] આભમાં ઉનાળ આગ વરસાવતો હતો ધનદક્તિ પાસે ગાડાં ભર્યા ને ખેપ ઉપાડી દડમજલ કરતો આગળ વ ત્યાગવતી નામની નદી આવી સળગતા ઉનાળામાં નદીમાં પાણી તો ઓછુ હતું, પણ કાંપ બહુ હતો ધનદત્તનાં ગાડા એ કાપમાં ખપી ગયાં ચાર ચાર બળદની જોડ ઘુસરે જેડી, પણ ગાડા ચસથી મસ ન થયાં * ધનદત્ત ભારે મુઝવણમાં પડયો રે, કણ ખપી ગયેલાં આ ગાડીને બહાર કાઢશે ? ત્યાં સહુને મદમસ્ત ત્રિશુળ સાભર્યો ગાડાવાળા કહે, કે આમાં કઈ થાય તે ત્રિશુળથી થાય બાકી આ ગળિયા બળદોએ તો ખાઈબગાડયુ વાત તે સાચી, અણુ ત્રિશુળની જેડને બીજે બળદ લાવો ક્યાંથી? આખરે એમ ઠર્યું કે ધૂસરે બીબે બળદ રાખ, ને બાજુમાં ત્રિશુળને જોડો' બાહ વિશુળ ' એક આંચકે ગાડું બહાર ખેચી કાઢ્યું પછી તો એ એકતાએ પાસે ગાડી બહાર કાઢી આપ્યો સહુના મૂઝાયે મો પર આનદ છવાઈ ગયે જેઠનું આકાશ અમારા નાખતુ હતુ. સહુએ ગાડી આગળ હાયા પણ છથી આગળ ડમ ન દેવાયા જરા જોર કરીને ચાલવા ગયો, તો થાકેલા પગારાંટા t ·4 વિશળ ગાડે જેઠા ને પચશે ગાર્ડ પાર કયો ·2 [૧૩] વળી ગયા ને જમીન પર ફસડાઈ પડે પાચસો ગાડીને નદી પાર કરાવતાં એનુ. અને અગ તૂટી ગયું હતું, એના સાસાંધા છૂટી ગયા હતા. ગાડીવાનોએ કહ્યું કે હવે એ ઊઠીનહિ શકે, ને વરસાદના દિવસે નજીક છે. એપ પૂરી કરીને હજી પાછા વળવાનું છે માટે જેમ બને તેમ ગાડા આગળ હાંકી મૂકવા જોઈએ; વાર કરી પોસાય તેમ નથી ધનદત્ત મૂઝાયો પોતાના વહાલા બળદને કોને આશરે મૂકીને જવુબીજી તરફ ગયા વગર છુટકો પણ ન હતો એણે પાસેના ગામના લોકોને બોલાવ્યા, ને કહ્યું ભાઈઓ, હુ કૈશાખીને ધનદત્ત વ્યવહારીઓ છું, ખપે નીકળ્યો છું અહી મારે વહાલો બળદ ભાગી પડે છે આકાશમાં મેઘ વાળાય છે. ખેપ લાંબી છે, ને જલદી જવું છે જોઈએ તેટલુ ધન લો પણ મારા આ બળદને જ ચાર-પાણી નીરજે ને છીયા કરશે વળતાં હુ અહી આવું ત્યાં સુધી એને સાચવજે.” ધનદત્ત પિતાના વહાલા બળદની ગામલોકોને ભલામણ કરી, માગ્યું તેટલું ધન આપી આગળ વધ્યા ·[૧૪] સંસારમાં પિતા પાસે કેણ કનુ સરું ? પિસા માટે તે દીકરો બાપથી લડે, ને ભાઈ ભાઈથી લડે ! માણસ-માણસમાં આમ ચાલે, તો આ તે માણસ અને અપિલ હેર વચ્ચેનો સંબધ સહુ ધનદત્ત પાસે તો હા એ હા કરીને પૈસા લઈ ગયા. પણ બિચારા બળદને એકાદ બે દહાડા ઘાસ ચારો નીર્યો–ન નીર્યો, બેએક દહાડ પાણી પાયુ-ન પાયુ, થોડે છાયડે કર્યો-ન કર્યો, ને સહુ પૈસા ઓહિયાં કરી ઘેર બેસી ગયા મુગુ અવાચક પ્રાણી કોની પાસે ફરિયાદ કરે? પગના સાંધા તૂટી ગયા હતા. એટલે હાલી કે ચાલી શકાય તેમ નહોતુ ભૂખ્યો ને તયે, બકાસા દેતા તરફડત જેઠના આકાશનીચે સળગતે એ ભૂડેમોતે મર્યો ગીધ, સમળા એના દેહને ઠેલી ઠોલીને ખાઈ ગયા, પણ એના શરીરને ઠેકાણે પાડવા કેઈ નવરુ ન પડયુ. એના સડેલા દેહમાથી ભારેઅદબ છૂટવા લાગી લોક ત્યાથી નાકે કપડુ દાબી ચાલ્યા જાય, પણ એ દુર્ગધને દૂર ન કરે ગીધ–સમળાં માંસના લોચા લઈ લઈને ગામ ઉપર ફરે, ખાઈ ખાઈને જ્યાં ત્યાં નાખે!

·1 [૧૫] ગરજી લોકોનું ગામ પણ કેવું હોય સહુ પોતાનું ઘર સારુ કરી, પાડેશીના ઘેર ગદવાડકરે આ ગામમાં એકાએક મરકી ફાટી નીકળી ને માખીની જેમ માણસ મરવા લાગ્યું. આજે સવારે સાંજે સારે, હરતો ફરતો આદમી સાંજે જુઓ તો મડદુ અને આવા ગરજુ ગામમાં પારકાના મડદાને દેન પણ કોણ ? અને દેન ન દે એમ મડદામાંથી દુર્ગ ઘ છૂટે ને રોગ વધુ ફેલાય. અપર પાર માણસ મરવા લાગ્યો. બધે હાહાકાર ફેલાઈ ગયો આખરે ગામલોક વિચાર કરવા એકઠુ થયુ. એ વેળા કઈ ડાહ્યાએ કહ્યું : “ભાઈઓ, મને તે પિતા દેવતાઈ બળદને રિબાવીને માર્યાનું પાપ ફૂટી નીકળ્યું લાગે છે સ્વારથ જેવું કોઈ મોટકુ પાપ નથી આપણે નદીકાંઠે સાફ કરે, ગામ સાફ કરે, ઘર ચેખાં કરે, દિલમાં દયા ધરોને પેલા દેવતાઈ બળદનુ દેવળ કરે. ત્યાં ધૂપ કરે, દીપ કરે, નેવેદ્ય ધરે! ચોખાં થઈને રેજ દર્શન કરવા જાઓ ! ડાહ્યા નગરજને કહેલી વાત બધાને ગળે ઊતરી ગઈ. ગામ ચાખુ થઈ ગયું જોત જોતામાં મરકી શાન્ત પડી ગઈ. ગામના લોકોએ નદીકાંઠે એક દેવળ બાધ્યું.

·એ દેવળમાં ભૈરવની સ્થાપના કરી ત્રિશુલની શૂલપાણિ યક્ષ તરીકે પૂજા થઈ જીવતાં જેને જાણ્યો નહિ,એની મર્યા પછી આ ગરજુ લોક પૂજ-પ્રાર્થના કર- લાગ્યા. ગરજુ લેક હમેશાંબીકણહાય બધાએ દેવળ પાસેથી નીકળતી ડરે અસુર સવાર કોઈનીકળે તો દાંત બધ થઈ જાય કઈ રાત રહે તે ભયથી ડાકલી ફાટી જાય એક દહાડે ચોવીસમાં ભગવાન (મહાવીર) વિચરતા વિચરતા અહીં આe અને એ દેવળમાં રાત રહ્યા ગામ લેકોએ ધાર્યું કે કાળને ભુલાવ્યો કોઈ આવ્યા છે પેલે ભય ભૈરવ એને જરૂર ભરખી જશે પણ સવારે જોયું તો ભગવાન તો શાંતિથી ત્યાં બેઠેલા. બધા ટોળે વળીને - ગયા, ભગવાનને પગે લાગવા માંડયા ભગવાન મહાવીરે એમને સમજાવ્યુ કે દુનિયામાં આપમતલબ ને અજ્ઞાન કરતા માટે ભયભૈરવ નથી એનાથી ડરતા શીખશે, તે આવા ભરવથી ડરવાનું નહિ રહે લોક સમજ્યાં ને સુખી થયાં !. p ?

·"
.
'દયાવાન હાથી [ aોઈ વાર્તા]
૨

·[૧૮] મગધ દેશના એક રાજકુમારને દુનિયા ઉપર વૈરાગ્ય આવ્યો ભગવાન મહા- વીર પાસે જઈદીક્ષા લઈને તે સાધુ બન્યા કઈ ગૃહસ્થના એક દિવસ પુરતા માગી લીધેલા ઘરમાં બધા સાધુ ઊર્યા હતા સાંજે ક્રમ પ્રમાણે પથારી કરતાં પેલા રાજ- કુમારની પથારીનો વારો બારણા પાસે આવ્યો રાતે રાજકુમારને ઊઘ ન આવી કારણ કે સહુ સાધુઓ લઘુશ કા કરવા માટે એ બારણાંથી આવે ને જાય તેમના પમની રજથી રાજકુમારનુ આખુ બિછાનું શુળધૂળ થઈ ગયું ભલા, આવી આવ-જામાં ને આવી ધૂળરેતીવાળી પથારીમાં એક કમળ રાજકુમારને ઊઘ કેમ આવે ! રાજકુમાર તે કટાળ્યા, આખી રાત પથારીમાં બેઠો રહ્યો ઊઘ ન આવી એટલે મગજ ચકરાવે ચઢ્યું એણે નિશ્ચય કર્યો કે આ વેરાગની જિદગીથી સર્યું ! સવાર થતાં બધોવેવ ભગવાનને સોંપી ઘેર ચાલ્યો જઈશ. મન ચંગા તો કથરોટમે ગગા! ઘરમાં રહીને ધર્મધ્યાન કયાં થતાં નથી? S ·7 "} [૧૯] સવાર થતા જ એ ભગવાન મહાવીર પાસે ગયો ને બે “પ્રભુ ! આવી “અપમાનભરી દીક્ષાથી સર્યું મને રજા આપે હું ઘેર જવા ચાહું છું " :. આ વેળા'શાન્તમૂર્તિ ભગવાન મહાવીરે એક સુંદર કથા રાજકુમારને કહી * વિધ્યાચળ નામનો પર્વત છે આભ અડતાં ઝાડાનાં ત્યાં જ ગલો છે ભયકર એવી અટવીએ છે,ને મુસીબતે પાર કરી શકાય એવી ઊંડી નદીઓ છે દેવદાર અને વાસનાં ઝાડાની ભારે ઘટાઓ ત્યાં જામી છે આ જગતમાં પાંચસો હાથણીઓનો સ્વામી મેરુપ્રભ કરીને એક વનહાથી વસે છે વનમા વસતા તમામ હાથીઓ એ ઉપરી છે એક રાજા જેમ પિતાની પ્રજાનું પાલન કરે, એમ એ બધા હાથીઓનું પાલન કરે છે માણસને મીઠાઈ ખાવામાં મજા આવે એવી હાથીને વાસનાં કૂણાં પાંદડાં ખાવામાં મજા આવે હાથીઓને'રાજા - મેરુભ બિહામણુ જ ગલે ખુદીને સુદર વાંસનાંડવાળાં મેદાનો શોધી કાઢે છે, ને સહુને ત્યાં લઈ જાય છે. પીવા માટે સુંદર જળાશયની ગતિમાં એ ધૂમ છે, છે. 2.

·[૧૮] મગધ દેશના એક રાજકુમારને દુનિયા ઉપર વૈરાગ્ય આવ્યો ભગવાન મહા- વીર પાસે જઈ દીક્ષા લઈને તે સાધુ બન્યો કોઈ ગૃહસ્થના એક દિવસ પુરતા માગી લીધેલા ઘરમાં બધા સાધુ ઊતર્યા હતા સાજે ક્રમ પ્રમાણે પથારી કરતાં પેલા રાજ- કુમારની પથારી વારે બારણા પાસે આવ્યો રાતે રાજકુમારને ઊંઘ ન આવી કારણ કે સહુ સાધુઓ લઘુશ કા કરવા માટે એ બારણુથી આવે ને જાય તેમના પગની રજથી રાજકુમારનુ આખુ બિછાનું ધૂળધૂળ થઈ ગયું. ભલા, આવી આવ-જામાં ને આવી ધૂળરેતીવાળી પથારીમાં એક કમળ રાજકુમારને ઊઘ કેમ આવે ! રાજકુમાર તો કટાળે, આખી રાત પથારીમાં બેઠો રહ્યો ઊઘ ન આવી એટલે મગજ ચકરાવે ચઢ્યું એણે નિશ્ચય કર્યો કે આ વેરાગની જિદગીથી સર્યું ! સવાર થતાં બોષ ભગવાનને સોંપી ઘેર ચાલ્યો જઈશ. મન ચંગા તો કથરોટમે ગગા! ઘરમાં રહીને ધર્મધ્યાન કયાં થતાં નથી?

·ચાહું છું [૧૯] સવાર થતાં જ એ ભગવાને મંહાવીર પાસે ગયો ને બોલ્યો “પ્રભુ ! આવી. અપમાનભરી દીક્ષાથી સર્ષ મને રન આપે હુ ઘેર જવા ચા આ વેળા શાન્ત મૂર્તિ ભગવાન મહાવીરે એક સુંદર કથા રાજકુમારને કહી 'વિધ્યાચળ નામનો પર્વત છે આભ અડતા ઝાડાનાં ત્યાજ ગલો છે ભય કર એવી અટવીએ છે, ને મુસીબતે પાર કરી શકાય એવી ઊડી નદીઓ છે દેવદાર અને વાંસનાં ઝાડાની ભારે ઘટાઓ ત્યાં જામી છે આ જગતમાં પાંસે હાથણીઓને 'સ્વામી મેરુભ કરીને એક થનહાંથી વસે છે વનમાં વસતા તમામ હાથીઓ એ ઉપરી છે એક રાજા જેમ પોતાની પ્રજાનુ-પાલન કરે, એમ એ બધા હાથીઓનું પાલન કરે છે માણસને મીઠાઈ ખાવામાં મન આવે એવી હાથીને વાસનાણા પાદડાં ખાવામાં ન આવે હાથીઓને મેરુ બિહામણા જ ન દીને સુદરે વાંસના ઝુંડવાળા મેદાને શોધી કાઢે છે. ને સહુને ત્યાં લઈ જાય છે. પીવા માટે સુંદર જળાશયની ગતિમાં 'મે છે. 1 ·[૨૦] સહુને અમૃત જેવા નીર પાય છે માણસજાત તો નવ મહિના માના ઉદરમાં રહે, પણ હાથી તો એકવીશ માસ માના ઉદરમાં રહે એ વેળા એવી હાથણીઓની નરુપ્રભ ખુબ દરકાર રાખે છે એ આખા હસ્તી-કુળને વહાલસોય નેતા છે એની શીતળ છાયામા સહુ હાથીઓ લીલાલહેર કરે છે એક વખતની વાત છે જગતમાં ખૂબ પવન કુકાવા લાગ્યા, પહાડે ચિરાવી લાગ્યા ને ઝાડની ડાળ સામસામી જોરથી અફળાવા લાગી આમાંથી અગ્નિ કર્યો, ન વનમાં દવ લાગ્યો દવા લાગ્યો તો લાગ્યો પણ કેવો? લીલાં કચન ઝાડ અગરબત્તીની જેમ બળવા લાગ્યાં અગ્નિની ઝાળો આકાશે અડવા લાગી પંખીઓ ચિચિયારી નાખતાં ઊંચે આકાશમાં ઊડવા લાગ્યાં, પણ ત્યાંય ગરમીથી દાઝીને નીચે પડવા લાગ્યા બિચારો ચોપગાં જાનવરોનું તો પૂછવું શું કોઈ અહીંથી ત્યાં ભાગે, કઈ ત્યાંથી વળી બીજે ભાગે, પણ જ્યાં જાય ત્યાં ચારેકોર અગ્નિ, અગ્નિ ને અગ્નિ જાણે જમરાજ હજાર હાથે પિતાને ભક્ષ લેવા આવ્યા.

·- તે બહુ 2. * [૨૨] મોડે મોડે આ દવશઓ આવેળા મેરુપ્રભ હાથીએ પિતીના હાથીઓને બચાવવા ખૂબ મહેનત કરી કેટલાયને મેદાનમાં લઈ જઈને રાખ્યા, છતા ઘણા એ ભય કર દવમાં બળી મૂઆ આ ઉપરથી મેરુ વિચાર કર્યો કે એક એવું સ્થળ બનાવુ, જયાં આવી વેળાએ મારો બધો પરિવાર શાંતિથી રહી શકે ને એમને ઊની આંચ પણ ન આવે, આ માટે એણે જગલમાં સુ દર નદી-નાળાં નેસરેવરવાળી જમીનશોધી કાઢી. બબે ગાઉમાંથી એણે ઝાડ માત્રને પોતાની સૂઢથી ઉખેડી નાખ્યાં સૂકુ ઘાસ તો શુ, લીલા તરણાંનું પણ નામોનિશાન રહેવા ન દીધુ, અને સહુને ચેતવી દીધા કે સંકટ સમયે અહીં આશરો લઈ લે બધા હાથીઓ હવે અનિનો ભય છોડી આન દથી જિદગી ગુજારવા લાગ્યા કાળવેળાની વાત છે જગલમાં ફરીથી ભયકર દાવાનળ ફાટી નીકળ્યા. ઠેર- રથી હાથીઓ દોડતા દોડતા આ મેદાનમાં આવીને આશરે લેવા લાગ્યા મેરુપ્રભ થી પણ વેળાસર ત્યાં આવી પહોંચ્ચે આખુ જગત ભડભડ બળતું હતું, ત્યારે ·[૨] આ મેદાન સાવ સલામત હતુ અગ્નિ અહીં ટૂકી શકતો પણ નહિ આવુ સલામત સ્થાન જોઈને જીવ બચાવવા હાથીઓ ઉપરાંત સિંહ, વાધને સસલા પણ અહી આવીને આશ્રય લઈ રહ્યા સામે મોત ઊભેલ જોઈને બધાં જાતિગત વેર વીસરી ગયા મેદાનની બધી જગ્યા ખીચોખીચ ભરાઈ ગઈ મેરુભ હાથી પોતાની જગ્યા સલામત જોઈને અને પોતાની મહેનત સફળ થઈ નીરખીને ખુબ આનંદ અનુભવવા લાગ્યો અચાનક એને પીઠ પર ખણ આવી, એ પગ ઊંચા કરીને ખણવા લાગ્યો આ વેળા એકે બિચારુ બીકણ સસલું લપાત છુપાત તેના પગ નીચેની જગ્યામાં આવીને બેસી ગયુ મેરુપ્રભ પગ નીચે મૂકવા જાય છે, ને જુએ છે તે હેઠે ભયથી થરથર ધ્રુજતુ ઘણુ બાસ્તા જેવું સસલું વનના આ રાજાને થયું કે અરે, અમને કુજરને બને પગ નીચેના આ સસલાને સહુને જીવ સરખે વહાલે છે કે મરવું સારું લાગે છે? સસલાને પણ જીવ છે ને? આમ હાથીના મનમાં સસલા ઉપર દયા ઊગી આવી એણે પિતાનૉ ઊી એ કરેલો પગ અદ્ધર ને અદ્ધર તોળી રાખ્યો ·સસલા પર દયા લાવી હાથીએ પિતાનો પગ અદર ને અધર તેની રાખે ·[૪] જગલને આ દાવાનળ બે દિવસને ત્રણ રાત ભડભડ બળ્યા કર્યો. ત્રીજે દિવસે સવારે દવ શાન્ત થતાં બધાં પ્રાણીઓ ચાલ્યા ગયા. ભૂખ્યા થયેલા હાથીઓ પણ દૂર દૂર જગલમાં ચારે ચરવા તત્કાળ રવાના થઈ ગયા પલ સસલુ પણ ઠેકડા મારતુ, હર્ષની કિકિયારીઓ કરતુ દેડી ગયું ત્રણ દિવસ સુધી અદ્ધર પગે ઊભેલો મેરુપ્રભ જેવો પગ નીચે મૂકવા જાય છે, તેવો સાંધા જકડાઈ જવાથી જમીન પર ગબડી પડયો. ભારે વજનની એની કાયાના ચૂરેચૂરા થઈ ગયા ભૂખ્યાને તરસ્યા પણ દયાભાવવાળે એ હાથી ત્યાં જ મરણ પામ્યો! હે રાજકુમાર, એ મેરુમમ હાથી તે તું રાજકુમાર મેઘ' ભલા, પશુ થઈને તે આટલું સહન કર્યું, તે મનુષ્ય થઈને આમ હારી કાં જાય? રાજકુમાર મધ સમયે, શરમાયો ને પ્રભુચરણમા ઢળી પડયો

·*
- ની
મુનિ, મુગ ને મુસાફર
ચોથી વાર્તા]
હરુ ભર્યું વન છે ગોવાળે વાંસળી વાય છે, ખેડૂતો હળ હેકે છે,ને કઠિયારા
આ વનથી પેલે વન ગીત ગાતાં ફરે છે. આ વનપ્રદેશના એકાંત ખૂણે, તળેટીની
પાછળ આવેલી વનકદરામાં હરણાંનું એક જુય રહેતું. એને રખેવાળ સુંદર

·E શિગડાવાળો પડછદ કાળિયાર મૃગ હતો રોજ સવારે એ પિતાના ટેળાને ચરવા માટે જગલમાં લઈ જતો હરણાં એના રક્ષણમાં છૂટાં ફરતાં ને મીઠોમધ ચારે ચરતા સાંજ થતાં એ પિતાના ટોળાને લઈને પાછો ફરતો આ ટેળામાં નાની નાની શીંગડીઓવાળુ એક હણુ હતુ સ્વભાવનું ભારે લહેરી કઈક એવા સારુ જ્યાં ને ત્યાં રોકાઈ જવાની એની ટેવ એટલે હરણાંનું છું આગળ ચાલ્યું જતું ને એ પિતાના જુથથી વિખૂટું પડી જતુ. ટેળાનો માલિક કાળિયાર સમી સાંજે એને મહામહેનતે શોધી કાઢ, ને ઠપકો આપતાં કહેતો “જેજે, કેઈ વાર કઈ રાની પશુના પજામાં પડી કાળને કેળિયો બની ન જા !” છતાય હરણાએ એની ટેવ ચાલુ રાખી ખાસ કરીને તો પડખેના એક આશ્રમનું એ હેવાયુ બન્યુ હતુ ત્યાં એક મુનિ રહેતા હતા આખો દિવસ ધ્યાનમાં મગ્ન રહે હરણ નાચતુ કુતુ ગેલ કરતુ ત્યાં જઈ પહોંચતુ મુનિ ધ્યાનમાં બેઠા હોય તો એમના પગ પાસે બેસી પોતાનાં શિગડાની ખણ ઉતારત મુનિની દૃષ્ટિમાં દયાનાં જળ હતા. પશુ અને માનવી રોજ એમની આંખનાં અમૃત પીતાં.

·t -- 1 ટે -* [૨૭] પણ આટલી વાતથી બનેને સબંધ પૂરો ન થતાં. આ વનપ્રદેશમાં થઈને એક મારગને કેડે જતા હતા કોઈ વટેમાર્ગ, કઈ પ્રવાસી, કોઈ સાર્થવાહ ત્યાં ઝાડને છાંયે અસુરસવાર રાધી ખાવા માટે રોકાતા તેઓ જમવાની તૈયારી કરતા કે પિલું હરણું મુનિના વસ્ત્રો છેડો પકડી તેમને ત્યાં ખેચી જતુ એ કાળન લેકે અતિથિને જમાડીને જમતા. પિતાને દરવાજેથી કોઈ ભૂખ્ય અતિથિ પાછા ફરે તે ભારે અપશુકન માનતા વટેમાર્ગ કે સાર્થવાહો સાધુને જોતા નેતરત ભિક્ષા વહેરાવતા આ મુનિ કોઈ સામાન્ય મુનિ નહતા એ દ્વારકાના સ્વામી, વીર યાદવના નેતા શ્રીકૃષ્ણના મોટાભાઈ બલભદ્ર હતા પરસ્પરના કુસપથી યાદવોનો નાશ થયો, દુમએ દ્વારકા નગરીને સળગાવી મૂકી, ને શ્રીકૃષ્ણનું અચાનક પારધીના બાણથી મૃત્યુ થયું શ્રીકૃષ્ણને બળદેવ સગા ભાઈ બને ભાઈઓમાં પ્રીતિની ગાંઠ જબરી છ મહિના તો મરેલા નાના ભાઈના મડદાને ખભે નાખીને બલદેવજ ફરેલા આ બલદેવ રૂપરૂપને ભડાર હતા. એ જ્યાં જતા ત્યાં એમનું રૂપ જોઈ લે

·t૨૮૩
મોહિત થતા એક વખતની
વાત છે બલભદ્ર કૂવાને કાંઠે
ગયા ત્યાં કઈ જુવાન પાણિ
યારી પાણી ભરતી હતી એની
નજર બલભદ્ર પર પડી આવું
દેવતાઈરૂપ જોઈ એ તે પાગલ
થઈ ગઈ એણે ઘડાને પાશવા
માટે દેરડાને ગાળિયો તૈયાર
કર્યો હતો, પણ એની નજર
બલદેવના દેહ પર ચેટી હતી
ત્યા જોતાજોતા એણે ગાળિયે
[વાને બદલે સીને ગાળિયે છોકરાના ગળામાં નાખ્યા ! પાશવાં માંડ પાસે જ એને
નાનો છેક બેઠો હતો. ઘડાને બદલે દેરડાને ગાળિયે એણે છોકરાના ગળામાં
આજ

·'! ર૯] નાખે ને કૂવામાં પાશવાની તૈયારી કરી બલદેવે એ સ્થિતિ જોઈને તેઓ દેડયા બાઈ પોતાની ભૂલ સમજી ને શરમાઈ ગઈ આ પ્રસંગ બન્યા પછી બલદેવજીને પોતાના પાપી રૂ૫ ઉપર તિરસ્કાર ' આવી ગયા તેઓએ ગામ કે નગરમાં જવાનું બંધ કર્યું અને વસતીને સહવાસ છોડી દીધે જગલમાં કોઈ વાર ભિક્ષા મળી ગઈ તે ઠીક, નહિ તો નિરાહાર' જે વાતની ભાળ સસારને ન મળી, એની ભાળ આ ભેળા મૃગલાને પડી ગઈ મૃગલુ ખીણમાં; તળેટીમાં નદીતીરે ફર્યા કરતુ, કેઈને ખાત જુએ કે તરત દોડીને મુનિના વસ્ત્રને છેડેમમાં પકડીને ત્યાં ખેચી જાય આમ મુનિની ભિક્ષા ક્રમ ચાલતો એક દિવસની વાત છે દિવસોથી ઉપાડ નહોતે વાદળો વરચે જતાં હતાં રસ્તાઓ પર પાણીનાં પૂર ફરી વળ્યાં હતાં મુનિ દિવસોથી ઉપવાસી હતા પેલુ મૃગ પણ મુનિને પડખે ભૂખ્યું જ બેઠું હતું ચોમાસુ તે મૃગલાંનુ કાળ. એ તુમાં હજારો હરણ ભીંજાઈને શરદીથી મરી જાય છતાં આ હરણું તો વરસાદ ધ થવાની રાહ જોઈને જ આશાભર્યું બેઠું હતું. જ ·I મગ અને ડેપકીને મુનિને લઈ ચાદયું ·[૩૧] ભોગભેગે આ વખતે વરસાદ બહુ લાંબો ચાલ્યો છેવટે ઘણે દિવસે ઉઘાડ નીકળે. પણ ઉઘાડ નીકળતાની સાથે જ, રસ્તામાં પાણી ભર્યા હોય ત્યાં, કોઈ માણસ મુસાફરીએ થોડુ નીકળે ! પણ સાચી સાધના કયે દહાડે નથી ફળી જરૂરી કામે નીકળેલા કોઈ મુસાફર એ જરાલમાં આવી ચડયો, અને ઝાડને છાંયે રસોઈ કાઢીને જમવા બેઠા પેલુ હરણ તો ધ્યાન રાખીને જ બેઠુ હતુ છલગે મારતુ એ ઝટ આશ્રમમાં પહોંચ્યું, ને વસ્ત્રનો છેડે પકડી મુનિને ત્યા ખેચી લાવ્યું મુસાફર પણ ભાવિક હતો એણે દિવસના ઉપવાસી મુનિને આવતા જોયા. એ ભોજન લઈને વહરાવવા ઊભો થયો. નાનુ રૂપાળું હરણ ભાવિક મુસાફરને નીરખી રહ્યું અને તેના પશુદયમાં પણ ભાવની ભરતી ચઢી “અરે, હું પણ મનુષ્ય હોત તો આવા જ ભાવથી ઉપ- વાસીને અન્ન આપી કાયાનું કલ્યાણ સાધી લેત, લેનાર, દેનારને અનુમોદન કરનાર સુસાફર, મુનિને મૃગની ત્રિપુટી ·[૨] ઉચ્ચતમ ભાવના પર હતી ત્યાં એકાએક આકાશમાં બે વાદળાં અથડાયાં, ભયંકર ગર્જના થઈ સાથોસાથ વીજળી કડેડાટ કરતી તુટી પડી ભારે ચમકારે કરતી રામના અન્યાસ્ત્ર જેવી વીજળી પેલા ઝાડ પર અને નીચેના ત્રણ જીવ પર પડી. મુનિ, મુસાફરને મૃગ એકીસાથે ત્યાં મૃત્યુ પામ્યા આવી ઊચી ભાવના ભાવનારનુ કદી અકલ્યાણ સભવે ખરુ ત્રણેને દેવ- લોકમાં વાસ થયો પ્યારા વાચક, એ ત્રિપુટીનું પવિત્ર ચિત્ર તારા હૃદયમાં દેરી લે દુનિયામાં આવા જીવોને મેળાં બહુ મેધો છે --- - *

·overhit
૧ ૧.
હe
, ચંડકોશિયો નાગ
+
[પાંચમી વાર્તા)
અધર ઘેર જગલ હતુ સિહ, વાઘ ને શિકારને પાર નહોતે ઘેળે
દહાડે ફાટી પડાય એવી નિર્જનતા ત્યાં હતી, પણ આ જ લકઈ સદાકાળ આવું જ
હી

·૦૪] નહેાત ચડતી પડતીના રગ એણે ય જોયા હતા એક કાળે અહીથી મેટ ઘારી રસ્તે જતો હતો અને સોનાના રથવાળા રાજાઓ, સુદર મ્યાનામાં બેઠેલી રાજ- રાણીઓ, મૂછે તાવ દેતા ઘડે ચઢીને જતા સરદાર સામત એ રસ્તે આ જગલ વધીને મુસાફરી કરતા તપસ્વીઓ અહીંની સુદર વનરાઈમાં આશ્રમો બાંધીને રહેતા સાર્થવાહ અને વણઝારાની પિઠોથી ચોવીસે કલાક રસ્તો ગાજી રહે કયાંય તબુ ઠોકાતા, કષાય પડાવ પડતા, કયાંક રસોઈ થતી લોક જમી કરીને તારાથી છલોછત ખુલ્લા આકાશમડળ નીચે ગાનતાનની મહેફિલ જમાવતાં એક દહાડે ન જાણે કયાંથી કઈ ભયકર સાપ અહી આવી ચડ. પહેલાં તે એ તાપસના એક આશ્રમમાં દેખાય લોકેએ “કાગડાને બેસવું ને ડાળનું પડવા જેવી વાત છેડી કાઢી વાત એવી હતી, કે–ખા આશ્રમમાં કૌશિક નામનો તાપસ રહેતા હતા એ ભારે તપતપતે પણ તપસ્વી ક્રેધી ન હોય એવું દુનિયામાં જવલ્લે જ જોવા મળે છેઆ તાપસ પણ ભારે ક્રોધી હતા એને પિતાના આશ્રમ પર ને પાસેના વનજ ગાલ ઉપર ભારે મોહ કેઈન એ ફરવા ન દે કે ફળફૂલ લેવા ન દે.

·[૩૫] ગોપની બાળકે બિચારાં રમવા શું આવે? દૂરથી એને જોઈને રાડ પડે ને ભુસેટીને ભાગે પિતા મરણ પામતાં એ આશ્રમના કુલપતિ થયો, એટલે હવે તે આખા વનમાં ભારે રોકીપહેરો રાખવા લાગ્યો એક વાર કેટલાંક બાળકોએ વિચાર કર્યો “બેટો આશ્રમના બાગમાંથી તે ફળ-ફૂલન લેવા દે, એ તો ઠીક, પણ આખા જગલનો જાણે એ જ માલિક છે કયાંયથી એક સળી પણ લેવા દેતા નથી. ચાલો, આજ એને ખબર કરીએ. બાળ–સેના તૈયાર થઈ એમાં થોડા રાજકુમાર પણ ભળ્યા એકદહાડો લાગ જોઈને આશ્રમ પર હલ્લો કર્યો. ફળ તોડીને ખાવા માંડયા, ફૂલે ચૂંટીને ભેગા કરવા માંડયા કેળ, પોપયાને જમરૂખી સાફ કરી નાખી! રાજાનું લકરે સારુ, આ તે બાળા રાજાઓનું લકર! ઐશિક તાપસ પાસેના ગામમાં ભિક્ષાએ ગયો હતો એ આવ્યું ને બધુ જોયુ ત્યારે એના ગુસ્સાનો પાર ન રહ્યો પછી તે તપસ્વીને ફોધ! એમાં શી મણ રહે! એ કુહાડે ઉપાડીને બાળકેની પાછળ પડે છોકરાં તે સાવચેત હતા, તાપસને છે કે જાય ભાગ્યો! બાળકે તે ભારે ચાલાક કદી ટેકરા પર ચઢે, કદી ખાડામાં ·[૩૬]. ઊતરી જાય તાપસ પણ બરાબર, પીછો પકડતો રહ્યો પણ અચાનક એક ખાડામાં ઊતરતાં એને પગ લપર ખાડા ઊડે હતો ઊંધે માથે અદર વધારામાં પોતાના કુહાડાથી પિતાનું માથું કૂટ્યુ ત્યારે ત્યાં એ મરણ પામ્યા આ બનાવ બન્યા પછી થોડે દહાડે, આ મણઝર સાપ દેખાયો બીજે દહાડે ચેલાને હસ્યા. ત્રીજે દહાડે ગાશાળાની ગાયોને ડો ભરરર ભૂસ કરતો આશ્રમ ઉજજડ બની ગયો. આ વાત સાંભળી એક રાજાએ વાલીઓને મોકલ્યા વાદીની મોરલી મોરલીને ઠેકાણે રહી, ને બિચારા મરણને શરણ થયા થોડે દહાડે રાજાનો કુવર ત્યાંની નીકળ્યા, તો એનેય ડો વણઝારાની પેઠેની પિઠ અડધે રહી! લોક કહે, નક્કી કેશિક તાપસ કરીને સાપ જો એ દેવતાઈ સાપને છોડવાથી દૂર સારા ધીરે ધીરે રસતે ઉજજડબો માર્ગમાં કાટાને ઝાંખરાં ઊગી નીકળ્યાં ! મનુષ્ય-લોહીના સ્વાદીલા પેલા સાપને હવે મનુષ્ય–ભરખ મળ બંધ થયા.' એણે પશુ-પખી પર પોતાને પજે અજમાવવા માંડયો એ જગલનાં ગોચરમાં સાથે ચરા આવતી બંધ થઈ, ભરવાડ બકરાં-ઘેટાને એ તરફ ટૂકવા પણ ન દે ·[૩૭] ભરી ભરી દુનિયામાં એક કાળા નાગે ભારે કડપ બેસારી દીધા એક દહાડે એ નિર્જન વનવાટ પર કોઈ યોગીનાં પગલાં પડ્યાં, ગોપબાળાએ એને જતો, જેઈ કાગારોળ કરી મૂકી,ને એ રસ્તે ન જવા વીનવ્યો. પણ પેલા યોગી તો કેઈનું કઈન સાંભળતાં એ રસ્તે જ આગળ ચાલ્યો ગેપ લોકો કહે અરે ભલા માણસતુ મા બાપથી રિસાયા છે તે ચાલ, અમે તારાં માબાપને સમજાવીએ, પણ આ તો મારગ છાંડી દે! તુ ગરીબાઈથીકાળ્યો છે ને આપઘાત કરવા જતો હોતે, સોગન ખાઈને કહીએ છીએ, કે અમે સહુ એક એક ગાય ને એક એક બકરુ ઘેટુ કાઢી આપશુ-પાલચારજેને લહેર કરજે પણ ભલો થઈને એ રસ્તે ન જા! પણ પેલો તો ખડિયામાં ખાંપણ લઈને નીકળેલો માનવી લાગ્યો એ તે સૂની વનવાટ વધતો આગળ ને આગળ વધ્યાને પહોંચ્યો પેલા મણુઝર સાપના આશ્રમમાં તે કઈ આશ્રમ હતો યજ્ઞની વેદી પર ઝાડ ઊગ્યાં હતાં, ને ગાયના ખીલા પર ડા થયા હતા ઠેર ઠે. ઝેરથી લીલાં કાચ બની ભડથાં થયેલાં મોરમેના પોપટ મરેલો પડયાં હતાં ઝાડનાં ખરી પડેલાં પાંદડાંથી આખે આશ્રમ છવાઈ E ·[૩૮] ગયા હતા કમડળ, સદાક્ષની માળાઓ ને ચદનકાષ્ઠ હજી એમ ને એમ લટકતાં અહી એકવાર આશ્રમ હોવાની સાખ પૂરતાં હતાં યોગી ત્યાં પહોંચ્યા ત્યારે સાપ ચારે ચરવા ગયો હતો તે તો ત્યા જ ખડા રહી ગયા થોડી વારે પેલો સાપ આવતો જણાયો એને માણસની ગધ આવી હતી ઘણે દહાડે એને મનુષ્ય-ભરખ મળ્યો હતો એ વિષના ફુવારા ઉડાડત, ફૂફાડા મારતો આ પપેલા આદમીના મેં પર અદ્ભુત શાંતિ હતી એનાં મધુર નયન સાપની ઝેરી આંખ સામે મડાઈ રહ્યા નાગરાજ છ છેડાયો એને અનુભવ હો, કે પોતાના ભયકર કુફાડાથી જ પ્રાણી કાળું મેશ થઈ જતુ એના મોતિયા મરી જતા ને રામશરણ થતું ત્યારે અને તે મારા ફાડાની લેશ પણ અસર થઈ નથી ! વળી ટગર ટગર મારી સામે જોયા કરે છે ! જાણે મારા મિત્ર ન હોય ! સાપને પણ જીવ હોય છે, ને પ્રત્યેક જીવને વહેલી મોડી સારીમીઠી લાગણી સ્પર્શ જ છે એક પળ તો સાપ ઢીલો પડી ગયો પણ બીજી પળે એને તામસી સ્વભાવ વળી તપી આ એણે વિચાર્યું દુનિયામાં કોઈ કોઈનુ મિત્ર નથી મોટું

·મ
[ ! * *
નાનાને ગળે, એ અવિચળ નિયમ છે સહુ
લાગ મળે એકબીજાને ખાઈ જનારા શત્રુ છે,
આ પણ મને હણવા નવી તરકીબ સાથે
આવ્યો લાગે છે!
સાપે જોરથી શરીરનું ગુચળું વાળ્યું, ને
બીજી પળે છલાંગ દીધી. ધનુષમાંથી તીર છૂટે
એમ એ 2,ને યોગીને પગે જોરથી ડખ
લીધે ડ ખ એ ભારે હતો કે આ દરથી
રક્તની ધારા વછૂટી' સાપે પિતાના ઝેરની
અસર જોવા પિતાની ખૂની આખ પેલા યામી,
ઉપર ફેકી, અરે, એ તે એવો ને એવો
શાત ઊભે હતો. એની આંખોમાં એવું ને
ને મીઠું તેજ હતું. યોગીના સુદર હોઠ
જી.

·T [૪૦] હલ્યાને આદરથી શબ્દો ઝર્યા ચડકેશિક,બુઝબુઝીકઈ સમજ, ભલાભાઈ! આ તે શબ્દો કે અમરતના કૃપા કાળભૈરવ સમો કાળોતરે નામ ઠડો હિમ થઈ ગયો સાચા પ્રેમની ભાષાને પશુ પણ પારખે છે ! અતરનાં અમી તો પથ્થરને પણ પલાળે છે, તે સાપ કૅણ કોઈ શિખ્ય પિતાના અપરાધની ક્ષમા માગત ગુચરણે પડે તેમ, સાપ યોગીના ચરણમાં પડયો થાગી તે એક વધુ મીઠી નજર નાખી પાછો વળી નીકળ્યો પણ એ મરેલી વનવાટ એ દહાડે જીવતી બની ગઈ કે “ભગવાન મહાવીરની જે પોકારતાં વનમાં આવ્યાં,સહુ કહેવા લાગ્યાં, કે સાચે નિર્ભય બનુ નામ નિર્ભયને જય શાનો પેલો સાપ તે હજી એ જ દશામાં પડ્યો હતો દુનિયાના લોકોએ એને દેવતા માની પૂજા શરૂ કરી તેઓ ઘી, દૂધને નેવેધ ચડાવવા લાગ્યા. એ પ્રજા એને પ્રાણ લઈ ગઈધી, દુધને નેવેદ્યની બધેકીડીઓનાં જૂથ આવ્યાં એમણે ઘી, દૂધની સાથે સાપની કાયાને પણ ઠેલી ખાધી. પણ જેને આત્માનો અમર પે હાથ પડશે, એને વળી કાયાની માયા કેવી!

·2
.
'
*
lutiltraffilifflirtifiad 3
.
ti Gill
T
(
*
7
વંtવંમ નો દેડકે.
( જાત)
મહાવીરે જ્યાં અનેક ચતુર્માસ ગામ, એ રાજગૃતી નામની સુંદર
- વચ્ચે એ વધી છે. આ નગરીના કોટની બહાર એક
જીવજતુ જ્યાં ત્યા ફરતાં ૨e.
ઉંડા કે ફરી આવીને બેઠી જ સમા આ જ ના જય માતા ન

·[૪૨] સુંદર વાવ (પુષ્કરણી) આવેલી છે. આ વાવમાં એક મોટો દેડકો રહેતો હતો એ પિતાને સહુથી મે માનો, ને વાવમાં રહેતાં નાનાં જીવજતુઓને ત્રાસ આપી પિતે વાવનો માલિક ન હોય તે રોક બેસાડતો આ વાવ કઈ સામાન્ય વાવ નહતી, કે જ્યાં માત્ર કઠિયારા પાણી પીવા આવે, ને પણિહારીઓ આવીને પાણી ભરી જાય ખધાવનારે જગમાં જ રહી જાય એ રીતે બધાવી હતી સમચોરસ જમીનમાં બાંધેલી આ વાવને ચાર વનખડ હતા પૂર્વ દિશાના વનખડમાં એણે ચિત્રસમા બનાવી હતી આખા દિવસની મહેનતથી વાકેલા માણસો અહી ગીત, નૃત્યને આનંદથી જીવ બહેલાવતા દક્ષિણ વનખડમાં પાક- શાળા બનાવી હતી અહી ખાન, પાન, ખાદિમ ને સ્વાદિમ ઉત્તમ પ્રકારનું મળતુ. ગરીબ કે અમીર–પૈસા આપી શકે તેવુ કે ન આપી શકે તેવું કઈ ભૂખ્યું ન રહે તેવી વાવ બંધાવનારની આજ્ઞા હતી વાવના પશ્ચિમ વનખંડમાં આરોગ્યધામ બનાવ્યુ હતુ અહી ષષને બતુ ·- [૪૩] પાનની સુંદર વ્યવસ્થા હતી અને ઉત્તરના, વનખડમાં અલકારગૃહ હિતુ , ત્યા હજામો તથા પરિચારકો અતિથિઓની સેવા માટે ખડે પગે રહેતા અહી સ્નાન કરીને સહુ સ્વચ્છ થતા અહીલતાકુઓ હતા, કેળના મડપો હતા ને ફુલબાગ હતા સારસ ને હસ સદાકાળ અહી રમ્યા કરતા રાજગૃહીમાં જે કોઈ–રાજના કામે કે ભગવાનના દર્શને આવતો –તે આ વાવની અચુક મુલાકાત લેતા અને મુલાકાત લઈને મનને પ્રસન્ન કરતો સાથે સાથે આ વાવના બંધાવનાર પુણ્યાત્માને અનેકવાર ધન્યવાદ આપતો પ દેડકા વાવની પાળ પર બેસી રહેતા કદી ચાર વનખડમાંથી એકાદની મુલાકાત લેતા, પત માલિક હોય તેવો ડોળદમામ રાખતે વનખડમાં પતગિયું બેઠેલ જેતો કે એનો પિત્તો ગરમ થઈ જતો પાકશાળામાં ખાવાની લાલચે નાનાં જતજયાં ત્યાં ફરતાં રહેતાં માખીઓ તે મિષ્ટાન્નને કેડો જ નમૂકતી આ ઘડીએ કરી આવીને બેઠી જ સમજો! આ દેડકા મહાશય ત્યાં જઈ પહોંચતા ને ·[૪] કુદી કુદીને માખીઓને સજા કરવા મહેનત કરતા પણ માખીબાઈ એમ કડી માનાં છે તે આજે માને આમ કુદાકુદમાં દેડકાભાઈ થાકીને લોથ થઈ જતા ને આખરે અધારુ થાય તે પહેલાં વાવમાં પહેચી જવા મહામહેનતે ડગ માંડી શકતા આમ આ માલિકી ભાવવાળો દેડકો મફતની મહેનત કરતા, પણ ઉડાઉ દીકરાના લોભી બાપની જેમ કઈ કર્યાને સતોષ જરૂર અનુભવ જાનમાં કોઈ જાણે નહિ ને વરની ફેઈ હુ’ના સ્વભાવવાળો આ દેડકો એક વાર વાવની પાળ પર બેઠે હતો ઉનાળાનો ધોમ ધખતો હો દૂર દૂરથી ભૂખ્યા તરસ્યા બે પ્રવાસીઓ ચાલ્યા આવતા હતા તરસથી જીવ જતો હતો તેઓએ નિર્મળ નીરથી છલકાતી એ વાવ જોઈને તેનું શીતળ જળ પીને તેઓ સતોષ પામ્યા. ત્યાં તો તેમણે ચારે કોરની ચાર સભાઓ જોઈ, અને અલકાર સભામાં જઈને તેઓ નાહ્યા, પાકશાળામાં જઈને જમ્યા, અને ચિત્રશાળામાં જઈને ગીત ને નૃત્યથી મનને આનંદિત કર્યું ·[૫] વિદાય થતી વેળાએ તેઓ પરસ્પર કહેવા લાગ્યા: “અરે, આવી સુંદર વાવ બકાવનારનુ ભલુ થજો' એની બેતેર પેઢીનું કલ્યાણ હશે 'હે નદ મણિયાર, તારી લક્ષ્મી સફળ છે તારે શ્રમ સફળ છે તારે મનુષ્યજન્મ સફળ છે ! ધન્ય છે તારા જેવા પુત્રરત્નને જન્મ આપનાર માતપિતાને ? ઠડી હવાની લહેરમાં દેડકો શાંતિથી બેઠો બેઠે કાન માંડીને સાંભળતો હતો નદ મણિયારનું નામ સાંભળી એ કઈક વિચારમાં પડી ગયા ? એને થયું કે આ નામ મેં કયાંક સાંભળ્યું છે. એ મારો પરિચિત માણસ લાગે છે આમ વિચારમાં ઊંડા ઊતરતાં એને પિતાના પર્વભવેનું જ્ઞાન થયું અરે, એ નદ મણિયાર, તે જ હુ પોતે અને દેડકાને તે પછી ઘણુ ઘણુ યાદ આવવા લાગ્યું. “રાજગૃહીને ધનવાન મણિયારનંદ તે હું એક વાર ભગવાન મહાવીર નગમા આવ્યા હું એમના ઈને ગયો તેમનો ઉપદેશ સાંભળી તેમના અનુયાયી (શ્રમણોપાસક) થયા. તપ ·[૪૬] ધ્યાન ને ત્યાગમાં મને રસ જાગ્યો એક વાર જેઠ મહિનામાં ત્રણ દિવસના મેં નિર્જલા ઉપવાસ (અઠ્ઠમ) કર્યા છેલ્લે દિવસે તરસથી મારો જીવ જવા લાગ્યો એ વેળા મને થયું કે અરે, તરસ કેવી ભૂડી ચીજ છે'તરસથી તરફડતા પ્રવાસીઓ માટે જે કૂવા-વાવડી ખોદાવે છે, તેઓને ધન્ય છે હુ પણ સરસ એવી વાવ ખોદાવીશ “સંકલ્પનું બળ અદ્દભુત છે મે સુદર એવી આ વાવ ખોદાવી એની ચારે તરફ ચાર વનખડ બનાવ્યા હજારે પ્રવાસીઓ એને લાભ લેવા લાગ્યા, ને મારી કીર્તિ ગાવા લાગ્યા મારી છાતી આ વખાણથી વેત વેત કુલવા લાગી ' આ વાવની પાછળહુ બધુ ભૂલી ગયો એક દિવસ સેળ જાતના રોગથી મારુ શરીર ઘેરાયુ ઘણા ઉપચારો કર્યા, પણ સુધારે ન થ આ વખતે પણ મારું મન એવાવમાં લાગ્યું હતું એ વિષેની મારી આસક્તિ ઘટી નહેતી બલકે વધી હતી. એની વ્યવસ્થા વિશે, અને એ મારા વશજોના તાબામાં રહે તેની ચિંતા કર્યા કરતો આખરે મારું મૃત્યુ આવી પહોંચ્યું, મારો દેહ તે છુટી ગયે, પણ મનમાં વાવ ઉપર ( ·મ- [૪૭] ૨ આસક્તિ રહી ગઈ. એને કારણે હું અહી દેડકા સરજાયો” પાળ પર બેઠેલો મેટા કે પિતાને પૂર્વભવનું જ્ઞાન થતાં, ત્યાં જ થીજી ગયા એને પોતાની દુર્ગતિ પર અફસોસ થવા લાગે એને ક્રોધ સરી ગયો, એનું મોટાઈનું અભિમાન ઓગળી ગયુ, જીવજતુ તરફનો એનો તિરસ્કાર ટળી ગયો એના મનમાંથી મારા-તારાની લાગણીઓ સરી ગઈ એ અહિસાનો પનારી બની બબેત્રણત્રણ દિવસ- ને ઉપવાસ રહેવા લાગ્યો. પાણીમાં રહે, છતાં બે દિવસ સુધી પાણી પણ ન પીવે આ દેકડાના મનમાં એક જ વાત રમી રહી. “કેમે ફરી ભગવાન મહાવીરને પત્તા મળે ! ઝટ દોડીને ત્યાં પહોંચી જઉ. એકવાર એમણે મારે ઉદ્ધાર કર્યો હતે, ફરી પણ એ જ મને તારશે! દેડકે રેજ વાવની પાળ પર બેસી રહે, ને જતા-આવતા મુસાફરોની વાતો ઉપર ધ્યાન આપે, રખેને એ રીતે ભગવાન મહાવીરની ભાળ મળી જાય.

·જી
છે.
છે.
વછેરાના પગ નીચે આવીને ગરીબ કે પચવ પામે

·કેટલાક દિવસો બાદ રાજાના હાથી અને ઘોડાઓ ત્યાં થઈને નીકળ્યા ઉપર બેઠેલા સવારે વાત કરતા હતા કે ભગવાન મહાવીર ગુણશીલ ચેત્યમાં પધાર્યા છે દેડકાના કાન પર આ શબ્દો આવ્યા કે લાગલો જ એ-વાવથી બહાર કુ, અને કુદતોને છલો ભારત માનવસમુદાયની પાછળ પાછળ એ ગુણશીલ ચેત્ય તરફ ચાલ્યો એના હૈયામાં હરખ મા નહેતો; એની ઘણા દિવસની ઈચ્છા આજે પૂરી થતી હતી. રસ્તા પર ઘોડાની, હાથનીને રથની ભારે ભીડ હતી આ ભીડ વચ્ચે બિચારે દેડકો સાવધાનીથી આગળ વધતા હતા પણું એટલામાં એક તોફાની વછેરના પગ એની ઉપર આવી ગયા. કેમળ બિચારે દેડકેએ ત્યાં ને ત્યાં જ છુ દાઇને મરણ પાખ્યો. મરતી વખતે એણે વિચાર્યું “મને વાવ ઉપર કે આ દેહ પર જરાય મમત્વ નથી; હું જીવું કે ન જવું, તેની મને ચિતા નથી; પતિતપાવન પ્રભુના દર્શન કરી કે ન પણ કરી શકુ, પણ હે ભગવન, મને તારું શરણ છે? ૪ ·* [૫૦ દેડકે ત્યાં ને ત્યાં પચત્વ પામ્યા પ આ વાત આર્ય સુધર્માએ પોતાના શિષ્ય આય જબુને કહેતાં કહ્યું“આ વાત મેં સ્વયં ભગવાનના મુખેથી સાંભળી છે હે શિષ્ય, આસક્તિને અનાસક્તિનું પાર- ણામ જુઓ વાવ કરાવનારે નદ મણિયાર આસક્તિથી એ જ વાવમા દેડકો થયા, ને એ જ દેડકે અનાસકિતથી મારીને ભગવદ્ભકત દદુર નામને તેજસ્વી દેવ થયે” શિષ્ય મનના ભાવોનો મહિમા સમજ્યો ને સંતુષ્ટ થયો T કે ન 1

·* ?
1
R
*;
$
કે
STE
'
*
{
1.
*
E
મુષક-વિહાર
[ સાતમી વાર્તા]
એક વાર મહારાજ કુમારપાળે, આચાર્ય ભગવાન હેમચંદ્રસૂરિને એકાંતમાં
પૂછ્યું “હે મહાશાની, એકવાર મારાથી જીવહિ સાનું પાપ થઈ ગયું છે, તે એનું
પ્રાયશ્ચિત્ત શું હશે? એ કેવા પ્રકારનું પાપ છે, તેની વાત વિસ્તારથી આપની

·આગળ કહું છું ગુરુની આગળ આ તર ખોલતાં શરમ કેવી? મારા એ દિવસો દુ ખ ને શેકના હતા શહેરનું એકેએક માણસ અને વગડાનુ એકેએક પાદડુ મારુ દુશમન બન્યુ હતુ આજે અત્યારે ખાવા મળ્યું તો હવે કાલે કે ચાર દિવસે મળશે કે નહિ, તેને ભરસો નહોતો અત્યારે ધડ પર શિર સલામત છે, તે ઘડી પછી હશે કે નહિ તેની પણ ખાતરી નહતી પહેરવા પુરાં વસ્ત્ર નહોતાં, તો ખર્ચ કરવા પાસે કાણી કેડીય કયાથી હેય! રાજાના માણસો શિકારી કૂતરાની જેમ મારુ પગેરું મૂળતા આવતા હતા મારે અને તેઓને ભેટ થવાની તૈયારીમાં હતા, ત્યાં એક ખેડૂતે મારી રક્ષા કરી એ ખેતરને કાંટાની વાડ કરી રહ્યો હતોમારી વિનતિથી એણે મને કાંટાના ભારામાં સતા દીધે “એક આખો દિવસ અને એક આખી રાત હ એકાંટા નીચે પડી રહ્યો. શરીરમાં તે વીછીના ડખ જેવી વેદના ઊપડી હતી. આખુ શરીર શુળથી વી ધાઈ ગયુ હતું બીજે દિવસે કાંટામાંથી નીકળી હ આગળ વધ્યા પણ આ દશામાં કેટલું આગળ જઈ શકાય થોડું ચાલીને એક ઝાડ નીચે આરામ લેવા બેઠા.

·પ.
૫]
“આ વેળા એક અજબ કતક મારી નજરે ચહુ થોડે જ દૂર એક દર હતું.
એમાંથી એક ઊ દર વારવાર
બહાર આવતો ને અંદર
જતો મે જોયુ કે હર વખતે
એક ચાંદીના સિકકો મોમાં
અને એ આવત, એસિક્કાને
બે વાર લો ૨ અને
અwા લાભ ભળી પોલ
મો, જે પો
તે પણ બને કર ભી વણી નિ ની ભારે
F
?
મારા મનને ખુબ રોક થયા. અરે, એક તિર્યંચ પ્રાણીને આ નકામા ચાંદીના

·— - ક- [૫૪]. ધીરે ધીરે એકવીશ વાર એ દરથી બહાર આવ્યા–ગયા, ને એકવીશ ચાંદીના સિક્કા બહાર કાઢી લાવ્યો ‘સૂરજના પ્રકાશમાં ચાંદીના ટુકડા થતા હતા ઊદર એના પર બે પગેઊભો રહે ને આનંદથી નાચ્ચે એણે થી થોડી વાર સિસોટી (ડાકલી) બજાવી આમ એ મગ્ન થઈને ડાલી રહ્યો હતો, ત્યાં જાળામા ખડખડાટ થયા ઉદર ચાર પગે થઈ ગયો, ને એની નાની આંખોથી બધે જેવા લાગ્યો એને માણસની ગધ આવી હશે કે ગમે તેમ, પણ એકવીશ સિક્કામાથી એક સિક્કો ઉપાડી એ પાદરમાં પેસી ગયા હે ભગવન, તમારી પાસે જૂઠું નહીં બલુ; અસત્ય આચરવું ને પછી અસત્ય બાલવું એ તો ભારે પાપ છે મારી નજર સિકકા પર ચાંટી એ મનમાં વિચાર્યું કે અરે, આ મૂર્ખ ઉદરને આ સિક્કાને કઈ ઉપયોગ નથી, ન એ એનાથી ખાઈ શકે છે, કે ન પી શકે છે ને મારે મન રાજાના ખજાના જેટલી એની કિંમત છે ‘હુ તે સાવ કડકાનાલુસ હતો હું ઊઠો હવે વાર કરુ તો એકવીસના વીસ સિક્કા તો થયા હતા, ને હમણું ઉદર આવે ને વળી એક ઓછો થાય છે વીસે ·_ [૫૫] વીસ સિક્કા ઉઠાવી લીધા, ને કમર પરની એટીમાં ઘાલી દીધા. પછી હુ થોડે દૂર સ તાઈને ઉદરનો તમાશો જેવા રાહ જોઈને બેઠો ' ડી વારે ઉદર બહાર આવ્યો પણ એણે જેવું જોયું કે પિતાના ચાંદીના સિક્કા ઊપડી ગયા છે, કે તરત ગાંડા જેવો થઈને તે આમતેમ દોડેવા લાગ્યા, દેડી દેહીને થાકયો એટલે પેલા સિકકા પડયા હતા, તે જગ્યાએ આવીને બેઠે, ને કોઈ વિધવા વિલાપ કરે તેમ વિલાપ કરવા લાગ્યો ને માથું ફૂટવા લાગ્યો. થોડી વારમાં તો પથ્થર સાથે એ માથુ અફાળવા લાગ્યા બિચારા નાજુક પ્રાણીની કેટલી શક્તિ માથું પછાડી પછાડીને થોડી વારમાં સુકમળપ્રાણી મરણને શરણ થયું.કેવું ભયંકર મોત I ! - ‘મારા મનને ખુબ રોક થયા. અરે, એક તિર્યંચ પ્રાણીને આ નકામા થાદીના ·ના [૫૬] ટુકડા પર આટલો મોહ છે, તો માનવજાત એ સિક્કાના ટુકડાઓ માટે એકબીજાના શત્રુ બની માથા કાપે એમાં નવાઈ શી' મને ધન ઉપર વૈરાગ્ય આવવા લાગ્યા, પણ ત્યારે નિરાતે વિચાર કરવા જેટલી મારા જીવનમાં શાન્તિ નહતી મને મારવા માટે ધૂમતા મારાથી નાસી છૂટવા હુ ઊો અને છેલ્લી છેલ્લી વાર એ ગરીબડા પ્રાણીના દેહ પર નજર નાખી ભારે મને ત્યાંથી રવાના થયો “ભગવન, એ દિવસો તો વીતી ગયા આપની વાણીથી આજે હુ ગૂજરાત સ્વામી છું, અનેકગણુ દાનપુણ્ય કરું છું – પણ પેલા ગરીબ ઉદરનું કરુણ મોત કેમે કર્યું તેથી વીસતુ નથી હે મહાજ્ઞાની, એવું તે શું કરું કે મારા મનને પશ્ચાત્તાપ હળવો બને !' , મહાજ્ઞાની ગુરુએ આખી વાત સાંભળીને ગભીર સ્વરે કહ્યું: “હે રાજન, જ્યાં કઈ પ્રાણીનું અકલ્યાણ થયું હોય ત્યાં સર્વનું કલ્યાણ થાય એવું દેવમદિર બધો કે ભલે ત્યાં આવીને તૃષ્ણત્યાગને મહિમા સમજે ” મહારાજા કુમારપાળે એ સ્થળે સુદર એવો મુષક-વિહાર બધા ગરીબ પ્રાણી એ રીતે મરીને અમર થઈ ગયું છે

·મ
- ૬
DC.
C
{
જંગલના ઘોડા.
[ આઠમી વાર્તા]
પ્રાચીન કાળમાં વાઘ ને વરૂની જેમ ઘેડ પણ સ્વતંત્ર જાનવર હતું
નિયાજે લીપ(બ)ની ભાળ નહતી, એ કાલિક દ્વીપનાં ઊંડાં જલેમાં તેઓ

·[૫૮] વસતા હતા. આ ઘોડાઓ વનમાં યથેચ્છ વિહરતા ને મનમાની મોજે માણતા એ વેળા એને માણસની તાબેદારી નહોતી આ બેટ પર સોનાની, રૂપાની, રત્નની ને હીરાની ખાણે આવેલી હતી પણ એની ચારે તરફ પાતાળ પાણીવાળો ભય કર લવણસમુદ્ર ઘૂઘવતો પડયો હતો એક વાર આ દરિયામાં ભય કર આંધી ઊપડી આ આધીમાં વેપારીઓનાં કેટલાંક વહાણ દૂરદૂરથી તણાઈને બેટની નજીક આવ્યાં અlધી અને તોફાન શમી જતાં, વહાણે કિનારે નાંગર્યા ને તેમાથી વેપારીઓ બેટ પર આવ્યા. તેઓએ સોના-રૂપાનીને હીરા-માણેકની ખાણે જોઈ ને રાજી રાજી થઈ ગયા અરે, આ તો મરતા મરતા બચ્યા ને વળી માલ મળ્યો તેઓ તો સોનુ, રૂપ ને હીરા-માણેક જેટલો એકઠી કરી શકાય તેટલા કરીને વહાણમાં ભરવા લાગ્યા, ને જૂની ખાણે ખાલી થતાં રોજ રોજ નવી નવી ખાણની શોધમાં ફરવા લાગ્યા એ વેળા તેમણે આ ઘડા નામના સુદર જાનવરને જોયુ માણસને જોતા જ પેલો ·જાનવર જગલમાં દૂર નાસી ગયા કેટલેક દિવસે પવન અનુકૂળ વહેવા લાગ્યું, એટલે વેપારીઓએ જેટલો માલ ભરાય તેટલો ભરીને વહાણ હાંકયાં છે સમયે તેઓ પિતાને નગર પહોચ્યા એ કાળના રિવાજ મુજબ ભેટણ લઈને વેપારીઓ રાજાની મુલાકાતે ગયા રાએ દેશદેશની વાતો પૂછતાં તેમણે જોયેલી કઈ નવાઈની વાત સંભ- લાવવા કહ્યું વેપારીઓએ કહ્યું એ બેટ ઉપર ઘોડા નામનું સુદર જાનવર અને જેય આપણે રથમાં આ ઠડાને ધીરા બળદ જોડીએ છીએ, એના કરતાં એ સુંદર લાગે વળી ઝડપી પણ ઘણું. છડી સવારીમાં પણ તેનો ઉપયોગ થાય રાજાએ કહ્યું “તે એ જાનવરને પકડી આંણે વેપારીઓએ કહ્યું “મહારાજ, એને પકડવુ, મુરકેલ છે સ્વતંત્ર વનનું પ્રાણીઓને મિજાજ ભારે ભયંકર હોય છે. રાજાએ કહ્યું‘જીવ માત્ર શબ્દ, સ્પર્શ, રૂપ, રસને ગધ રૂપ પચ વિષયને محمد تم ' .

·( ૬૦ બાધીન છે કેઈની પાસે વિષયમા, કોઈની ચારમા, તો કોઈની ત્રણમાં, નહિ તે છેવટે એકાદ વિષયમાં પણ પ્રત્યેક જીવની આસતિ હોય જ છે જુઓ, મધુર શ-સ્વરવી ભારે ઝડપી હરણાં પણ જાળમાં સપડાય છે ગધમાં આસક્ત થઈને ભયકર કાળો નામ પણ મદારીના વાંસના કર ડિયામા પુરાય છે સ્વાદને વશ થઈ, કોટી પરનો ગળ ખાવાના લોભમાં, સાગરના પેટાળમાં બેઠેલ માછલુ પણ પકડાય છે અર, હાથણીના સ્પર્શ સુખના લાલચુ એવા પહાડ જેવા હાથીને પણ લોકે બદીવાન બનાવે છે તો આ ઘડા કે માત્ર ગમે તે શુરવીર કા ન હોય, એની કયા વિષય પર આસક્તિ છે એટલુ શોધી કાઢે છે એટલે મર્યો પડયે સમજવો.' આમ કહીને પાંચ પ્રકારના વિષયરસની સામગ્રી આપી રાજાએ વહાણને કાલિક દ્વીપ ઘોડા લાવવા મોકલ્યાં તેઓએ ત્યાં જઈને ઠેર ઠેર મિષ્ટ પદાર્થો કયા નાકને ગમે તેવી સુગધી પાથરી, બેસવા માટે સુંદર બેસણુ કર્યા, ને પહાડ પર ઊગતુ કેસર જેવુ કુ કૂણું ઘાસ પાથર્યું, પાસેજ ચાખ્ખા પાણીના કુડ કર્યા પછી તેઓ ·મધુર સ્વરવાળી વીણા વગાડતા ફરવા લાગ્યા. જગલમાં સ્વતંત્ર વસતા ઘડાઓએ આ મધુર નાદ સભા સુદર ખાદ્ય ને સુગંધી પદાર્થો જોયા પહેલાં તે તેઓ અચકાયા, પણ પછી તે આકર્ષાયા કેટલાક છાનામાના મુલાકાત લઈ ગયા તેઓ કહેવા લાગ્યા કે આવી સ્વરની મીઠાશ ને આવી સ્વાદની મીઠાશ આપણે કદી અનુમતી નહતી વળી જુઓ ને, કેવા પ્રેમથી તે આપણને લાવી રહ્યા છે ! શુ આપણે એવા ગૂગરા છીએ કે તેમના આમ ત્રણને અંદર પણ ન આપીએ ? એક જુવાનઘોડે નજીક આવ્યો એણે સંગીતનો સ્વાદ માણ્યો, મિષ્ટ પદાર્થોનો આસ્વાદ લીધે, રેશમ જેવા બિછાના પર આળોટીને આરામ કર્યો એ પાછા ગયા ને સહુને કહેવા લાગ્યો “અરે, આપણી જિંદગી તો વ્યર્થ ગઈ શુ મજા, શી મોજ ! અલ્યા, જીવ્યા કરતા જાણ્યું ભલું !” બીજે દહાડે બે આવ્યા ત્રીજે દહાડે બાવીસ આવ્યા એથે દહાડે બેંતેર

·-
[૬૨]
*
કે
આવ્યા પાંચમે દહાડ
તો ઘોડાને પાર ન
રઘો વહાણવટીઓએ
વખત વરતી લીધે ને
તેમને ગળે અને પગે
ગાળિયા નાખી દીધા,
ને સહુને બંદીવાન
બનાવી ચાબુકના
પર
ચઢાવી દીધા
tyare
?
ફટકારે વહાણ
ઘાઠાઓએ ઘણુ અવનવા સ્વાદ માણ્યા હતા, પણ આ ચાબુકનો સ્વાદ વળી

·[૬૩]
જુદો હતો. કેટલાક દિવસની મુસાફરી પછી વહાણ બાદર પર આવીને નાંગર્યા.
વહાણવટીઓએ રાજાને ખબર આપી, એટલે રાજા પિતા પશુપાળકો સાથે ત્યાં
આવ્યો મજબૂત, કદાવર, દેખાવડા ને ચપળ ઘડાઓને જોઈને રાજા ખુબ
ખુશ થયે તેણે તેમને કેળવવા પિતાના પશુપાળને સુપ્રત કર્યો -
પશુપાળકોએ તેમના મો પર ચકડો ચઢાવીને; પગમાં ડામણ નાખીને, મે
નાક, કાન, વાળ અને પગ બાધીને, નેતર, લતા કે
ચાબુકના મારથી તેમને સારી રીતે કેળવ્યા.
કેટલાક સવારી માટે સારાનીવડ્યા. કેટલાકને રથમાં
જેવા માટે તૈયાર કર્યા. જગલમાં સ્વતંત્ર રીતે જીવતા
પૈડાઓએ આ રીતે માણસજાતની તાબેદારી કબૂલ કરી
આ પ્રમાણે ભગવાન મહાવીર સ્વતંત્ર ઘડાઓની
પરાધીનતાની વાત કરતાં ઉપાસકોને કહ્યું કે, આને સાર માનવજાત માટે એટલો જ
**
was
છે

·[૬૪] છે કે, જેઓ ત્યાગ ને સમભરી સ્વતંત્ર જિદગી ગુજારતા હોય છે, તેઓ સસાર- ના પચ વિષયોમાં પડી પરવશ બની આ રીતે પીડા વેઠે છે, ને સંસારચક્રમાં ફર્યા કરે છે, કદી એમને છુટકારો થતો નથી” આ વેળા આયુષ્યમાન શ્રમણે પૂછ્યું “હે ભગવન, તો અમારે શુ નાકમાં પૂમડાં નાખીને, આખે પાટા બાંધીને, નાક બંધ કરીને, જીભ તથા અગાને છેદીને આ વિષયેથી નિવૃત્તિ લેવી ? ભગવાને હસીને મધુર વાણીમાં કહ્યું: “ના રે ના, મધુર-અમધુર શબ્દોને રોકવા માટે કાનમાં પુમડા નાખવાની જરૂર નથી, સારાં-નઠારા રૂપ માટે આંખોને બંધ કરવાની જરૂર નથી, નાકને દાબવાની કે જીભને કાપવાની પણ જરૂર નથી, જરૂર છે ફક્ત મહદશા ટાળવાની અને સમભાવ કેળવવાની આખી પરિષદા આ કથા સાંભળી તુષ્ટમાન થઈ bank

·{
?
સૂર્ણ પશુડાં પોકાર
[નવમી વાત
એક હતા રાજા મને હતી એક કુવરી: કુંવરી જુઓ તો ચદ્રની કળા
છે. એ મોટી થઈ એટલે રાજાએ સાવર શોધી કાઢી એનાં લગ્ન નિરધાર્યા,

·[૬૬] ઝાઝેરી જાન તેડાવી, ને ભારે ઠાઠમાઠ રચાવ્યો, ઘેળ, મગળ ગવરાવ્યાં આંગણું ગોળી રચાવી ટોડલે તોરણ બંધાવ્યાં મણિ-માણેકના થભ રોપાવ્યા. મોતી- પરવાળાની ચોરી રચાવી કકુ કેસર છાંટી કંકોતરી લખી દેશદેશના રાજાને તેડ્યા દેશદેશના રાજા આંગણે આવે, એટલે એમને રહેવા માટે સુંદર મહેલા અને જમવા માટે જાત- જાતના મિષ્ટ પદાર્થો પણ જોઈએ ને ! વળી ક્ષત્રિય પરમાટીના ભારે શોખીન. એટલે રાજાએ પોતાના શિકારવાડામાં જાતજાતના જાનવર એકઠાં કરેલાં, એમાં સુંદર શિગડાંવાળાં હરણા હતા, મખમલ જેવી ચામડીવાળા સાબર હતાં, ગાયના જેવાં દેખાવડાં ને ગરીબડા રોઝ હતાં,ઘળાં દુધ જેવા ને મીઠી મીઠી આંખ મટમટાવતાં સસલાં પણ હતા, ભેળાં બકરા, ગભરુ ઘેટા ને મસ્ત પાડાને તો પાર નહોતો. ચકલા, હેલા ને પટ–મેના જેવા સુ દર પખીનાં તે પાંજરાંનાં પાંજરાં ખડકયાં હતા. માછલાંના તો કુડના કુડ ભરી મુકયા હતા

·t
[૬૭]
જન નગરને સીમાડે આવી પહોંચી ઢોલ જોરથી વાગવા લાગ્યા શરણાઈએ
જેરથી મહેકવા લાગી સ્ત્રીઓ મગાળગીત ગાવા લાગી આ સુંદર સ્વરે સાંભળી
હરણ બોલ્યાં “અરે, કેવા મધુર સુર છે મન થાય છે, કે આ ઊચી કોંટાળી
વાડે ઠેકીને ત્યાં જઈ એ મધુર સૂરોની મજા માણીએ”
એ સાંભળી પડખે બાંધેલો પાડો રેષથી બોલ્યા “દુનિયામાં તમારા જેવા
કોઈ મૂરખા નથી. સ્વતંત્ર વનમાં રહે છે, પણ આ સુરને શેખ જ તમને ગુલામ
બનાવે છે આ સ્વરે ભલે માનવજાત માટે મગલસ્વરે હાય,
આપણે તો મોતનો સાદ પડયો છે હરણભાઈ!'
હે, શું કહ્યું તમે પાડાભાઈ ચચળ હરણાં મોતની
વાત સાંભળી ગભીર થઈ ગયાં, ને મોટી મોટી આંખોમાં
પાણી લાવી પૂછવા લાગ્યાં. “ભાઈસાબ, મરવાની વાત ન
કરશે. મારી માને હું એક જ છુ. ભલે અમે સ્વરનાં શોખીન
(

·[૬૮]
??
હોઈએ, પણ કઈ મરવું કોઈને ગમે ખરુ ' આપણે મોતનો સાદ પડયો, એ
વળી તમે શું કહ્યું
“એ પાડાભાઈ, અત્યારે આ ફિલસૂફીનાં ફીફા શા ખાડવા બેઠાં?' વાતમાં
વચ્ચે ભગાણ પાડતાં રોઝ ભાઈએ કહ્યું. “અહી તો બધી વાતે લીલાલહેર છે
અલ્યા ભાઈઓ' મળ્યું છે તે ભગવી જાણે ને ! અહી ન વરૂ કે ચિત્તાને ભય
છે; લીલા ઘાસ, તાજા ફળને ચોખ્ખાં પાણી ભર્યા પડયાં છે પેટ ભરીને ખાઓ,
પીઓ ને નાચો ને આજની ઘડી રળિયામણું, કાલ કોણે દીઠી છે! તમારી વાતો
સાંભળીને મારુ માથુ ચઢી આવ્યું
રેઝભાઈની વાત સાંભળી બકરાથી ન
રહેવાયુ એણે સગી આખે પિતાનાં માબાપને,
ભાઈ-ભાંડુને હણાતાંને રાઈધરમાં રાતાં
જોયાં હતાં એણે કહ્યુ “કેમાં જે માણસ

·R [૬] નચિતહેય એને “ઝ' કહે છે તે આજે સાચુ ઠર્યું રેઝભાઈ 'વનમાં તમે વાધ- ચિત્તાથી સહેલાઈથી છટકી શકે, પણ આ વાડામાંથી છટકવુ સહેલ નથી. આ * શોખ બધા તમારી જાતનો ભોગ લેનારા છે'જુઓ, પણે રસોઈયા તમારી દેહમાં ભભરાવવામીઠું-મસાલે તૈયાર કરી રહ્યા છે, ને પેલો આદમી મેટ ચકચાકોરે 'પાણા પર અજવાળી રહ્યો છે ? આ જ નજરૂ કરી, જો કામ શરદ ધ જનાર મિમી સહ મને 4જ ખરું કહ + આ, પણ છે નાનાની છે અને માં કરાભાઈ, પાડાનાઈ ગઈ નગરવાસણી છે અને રામાdબી પિ બાદ પામ, મની વાત કાઢી નાખવા જેવી નજી, આપણે ઇમના રીખમાં માંડ થઈ જઈ તે ફસાઈ પડીએ છીએ માણસ જાત તો ભારે આમ ને આમ હૈય , િશની કરી, ખાડા ઉપર લીલુ ઘાસ પાથરી ભલભલા હાથીને પકડતા અરે, આપણામાં ઝેરીમાં ઝેરી સાપ! એને પણ સંગીતના એ અન ના નામ છે કરી મૂકો. પાંજરાં તેડીને નાસવા માગે છે ·( [૭૦]. શેખમાં મદારીના પાશમાં સપડાતો મે જોયો છે ? ભાઈ, ધીરેથી વાતો કરો અમારી રમત- માં ભાગ પડે છે. કુંડમાં રમતાં નાનાં નાનાં માછલીઓએ પિકાર કર્યો અને આ માછલાભાઈ, જીવલેણ કોટાની અણી ઉપર ચેટેલા જરા જેટલા લોટને ખાવાના એટલાં લાલચુ છે, કે પોતાનો જીવ હોમી દે છે! એમને તળવા માટે પેલી કડાઈમાં ધગધગતુ તેલ ઊકળી રહ્યું છે એ જુએ તે એમની આંખો ખૂલી જાય.” રાતી માંજરવાળા એક કૂકડાએ કહ્યું બધાને હાથે-પગે બાંધ્યા હતા, આ કુકડાં તે છુટ્ટા હતાં “અરે કુકડાભાઈ, જે તમે કહેતા હૈ એ સારુ હોય તે, અમે તો બધાલાં છીએ પણ તમે તે છૂટા છે, ભાગી છૂટાને'' ·[૭૧]. જાણપણાનુ જ દુખ વળી વધુ છે કૂકડીને સુવાળાં શાં? એ કહેવત તે જાણે છે ને નાસીને કયાં જઈએ! માનવજાત ક્યાં નથી? જાણીએ છીએ કે મરીએ છીએ આપણને મારનાર આ માણસો એમ નહિ જાણતાં હોય કે આપણા જેવું તેમને માથે પણ મત છે! છતા ત્યા તે સુદર એવો રથ નીકળ્યો-જરિયાની પડદા ને મેતીની ઝુલવાળે. એમાં દેવતા જેવા રૂપવાળ એક રાજકુમાર બેઠે હતો પગમાં મોતીજડિત મોજડી- એ હતી ગળામાં હીરાના હાર હતા માથા પર રત્નમડિત મુગટ હતો, જેની કલગીમાં નવલખુ માણેક ઝગારા મારતું હતું. એના આખા દેહ પર સુગધી પીળી પીળી પીઠી મહેકી રહી હતી “અરે, આ જ વરવાડે છે, જેના લગ્નના જમણ માટે આપણે જાન લેવાશે.” અને આ સાથે જ શિકારવાડાના બધાં પશુ અને પંખીઓએ ભારે કકળાટ | મૂક્યો. પાંજરી તેડીને નાસવા માગતા હોય તેમ પખી પોિ ફફડાવવા ·* [૭૨] લાગ્યા. ખીલા છોડીને ભાગવા ઈચ્છતા હોય તેમ પશુઓ ખીલા પર પગ પછાડવા લાગ્યાં. “અરે, ભલે એ રાજાને જમાઈ હોય, પણ આપણે તો જમ છે! આપણે એને દુરમને દેખીએ છીએ એમ વિચારી પશુ-પંખીઓ વધુ ને વધુ કાગારોળ મચાવી રહ્યાં રથમાં લહેરથી ચાલ્યા આવતા રાજકુમારે આ પિકાર સાંભળે. સામે જ રાજમહેલના ઊચા ગોખ શોભી રહ્યા હતા એ ગોખને માથે કે ડભારી રાજકન્યા રાહ જોઈને પડી હશે ! આવા આવા વિચારોમાં અટવાતા રાજકુમારે સારથિને રથ ભાવવા કહ્યું રથોભાવીને એ અબોલ પશુઓની વાણી રાજકુમાર સાંભળી રહ્યો એક સસલુ સસલીને કહેતું હતું “અરેરે, દુનિયામાં ન્યાય જ કયાં છે? ન્યાયના કરનારા રાજા જ અન્યાયના કરનારા છે નહિ તે જેનું આપણે કોઈદી ખાધું નથી, જેનું કોઈ દી આપણે બગાડયું નથી, અરે, મનમાં જે કોઈ દી મૂડું ચિંતવ્યું પણ નથી, એ આપણા જીવના દુશમન કેમ બેને??

·f [૭૩] “અરે, વહાલામાં વિજેગ પડાવનાર આ માણસે માથે આભમાંથી કડકડતી વીજળી પડજે” એક હરણીએ આંખમાં આંસુ સાથે કહ્યું, “સવા વેતનો એમને પેટનો ખાડો પૂરવા, નવટાંકની જીભના સ્વાદ સારુ, આપણા હજારે ભાઈભાંડુને સગાંવહાલાને એ દુષ્ટોએ જીવતાં શેકી ખાધાં 'હુ તે કહુ છું કે મરકી એમને ભરખજે, કૅગળિયું એમને ખાજે, અને દીકરીએ એને ધી ન રહે છે? આ સાંભળી એક પાડાએ કહ્યું “હરણીબાઈ એમ ન મિલીએ સહુનાં .કરમ સહને વેઠવાના આ ભવે એ હણનાર છેને આપણે હણાઈએ છીએ પર- ભવમા એ જાનવર હશે ને આપણે માણસ હંઇશું. બાકી બેન, પરભવમાં આપણે કઈને વગર વાંક શરાપ્યાં હશે, તે આ ભવે આવો અવતાર મળ્યો આ ભવમાં ફરી કોઈને શરાપીને શા માટે આપણે આપણી જાતનું ભૂડુ વછીએ.', હરણી બોલી “ભાઈ, મને મરવાનું દુ ખ નથી, પણ જે મને પહેલી મારે સારુ મારી આંખ સામે મારાં બાળને ન હણે તોય તેમને પાડી એટલી દયા ·તો [૪] એમને હેય નહિ વસે?? માણસના મનમા વળી દયા કેવી ? એ તો રૂવે તેય સ્વાર્થ માટે હુ કોઈ માણસ મરી ગયેલો જોઉ છું, ને એની પાછળ રેતાં કઠળતાં માણસો જોઉં છું, ત્યારે મારી કકળતી આંતરડી ઠરે છે શુ માણસજાત એટલી બધી ભૂખ હશે કે એટલુય નહિ સમજી શકતી હોય કે જીવવુ જેમ એમને ગમે છે, એમ સહુને ગમે છે, આપણી વહાલનો વિયોગ આપણને સતાપે છે, તેમ સહુને સતાપે છે! જન શું કે જાનવર શુ ? જીવ તે બધામાં સરખે છે ને ? “ચુપરહો ચુપ રહેવાડની ટોચ પર બેઠેલા કુકડાએ આલબેલ પિકારી, “જેના લગ્નજમણ માટે આપણી હત્યા થવાની છે, એ રૂપાળો રાજકુવર આપણી તરફ આવી રહ્યો છે? અમને બીક લાગે છે એણે આપણી વાતો સાંભળી હશે ” વસૂકી ગયેલી ભેસે કહ્યું, “આ માણસો ભારે નિષ્ફર છે હું દુધ દેતી ત્યારે મીઠા મધ જેવો K ·[૭૫] ચારો ખવરાવતા જ્યારે તેમને લાગ્યું કે હવે હું દૂધ માટે નકામી થઈ, એટલે કસાઈવાડે વેચી દીધી નક્કી, એ આપણે ગુસ્સામાં પ્રાણ લેશે” અરે, મોડો પ્રાણ લેતા હોય તો વહેલો લે મરવા બેઠા પછી વહેલું ને મોડુ શુ ? તુ તે તારી વાત કહે છે, પણ તો એમ કહુ છુ કે માબાપ ઘરડાં થાય એટલે વખારે નાખનાર આ જ લોકો છે એવાં પાસે દયાની માગણી શી? જે તમે ડરતાં હે તે હ. પહેલો આવીને ઊભો છુ ભલે, મને પહેલે હણી નાખે પણ ખબરદાર, જે કોઈએ દયા માગી તો મસ્તાન પાડો આગળ આવીને ઊભો રહ્યો પ રૂપાળો રાજકુવર વાડાના બારણાની પાસે આવી પહોંચ્યો હતો એની આંખમાંથી દયા કરતી હતી ધીરેથી એણે દરવાજાને આગળિયે ઉઘાડી નાખ્યા પણ ત્યાં તો વાડાના રખેવાળ ક્રોધથી ધમધમતા આવી પહોંચ્યા બીજો કોઈ હેત તો એક ઘા -ને બે કટકા કર્યાં હેત, પણ જોયું તો આ તો રાજજીના જમાઈ પોતે! એકદમ બધા નમી પડયા, ને ગળગળે સાદે કહેવા લાગ્યા “સ્વામિનાથ, આ ·t૭ ] તો લગ્ન-જમણુનાં પશુ છે જનેયા શુ ખાશે?? પણ પેલે કુવર કઈ ન બોલ્યો એણે ઝાપો ખોલી નાખ્યા રથના હાકનારને હુકમ કર્યો કે બધા બ ધપાશ છોડી પશુ–પંખીને છુટા કરે ' હુકમનો તરત અમલ થયો પશુ–પંખી તો છૂટા થઈ ગેલ કરતા સ્વસ્થાન ભણી ચાલતાં થયા પાંજરા- માથી છૂટા થયેલા મેના, પોપટને મોર મીઠે કઠે ખુશાલીના ગીત ગાવા લાગ્યા વાડાના રખેવાળો તો પોતાના રાજા પાસે દોડયા ગયા ને કહેવા લાગ્યા ગજબ થયે, મહારાજ! શિકારવાડાનો તમામ જાનવરને છોડી મૂકવામાં આવ્યા કોણ છે એ બે માથાળા માનવી ?' રાજાએ ગુસ્સામાં તલવાર પર હાથ નાખે “એને પકડીને અહી કેમ ન લાવ્યા? મારી પાસે શુ સો લઈને આવ્યા છો ? શરમાતા નથી? બીજી કઈ હોત તે, રાજવી જમણબગાડનારને અમે ત્યાં જ હણી નાખત, પણ આ તો *

·Lates
છે.
પપ
*
મુક્ત થયેલાં જીવ આનદમાં ગીત ગાતાં નાહીં

·[૭] એ તે કોણ? અરે, આ તો મારી આબરૂનો સવાલ છે સગો ભાઈ હશે તો પણ નહિ સાંખુ? મને તેનું નામ કહો એને સજા કરવા માટે મારા હાથ તલસી રહ્યા છે? એ સજા ન થઈ શકે એવા માણસ છે, એમનું નામ નેમકુમાર !” કોણ વરરાજા પિતે?” હા પ્રભુ!” “કેવી કરવાદી કરી તેમણે! લગ્નના જમણમાં હુ મારુ શુ માં બતાવીશ? ચાલે, ચાલો, હુ પિતે તેમની પાસે આવું છું રાજાજી ત્યાં આવ્યા જુએ છે તે નેમકુમાર જાતે વાડામાથી જાનવરે છૂટાં કરી રહ્યા છે એક આનદી પોપટ એમના ખભા પર આવીને બેઠો બેઠો મીઠું મીઠું બેલી રહ્યા છે હરણાં હરખની કિકિયારી કરતાં હરિયાળી ધ્રો પર ગેલ કરી રહ્યાં છે અહા, ઘડી ભર પહેલા જ્યાં નરકનો ત્રાસ હતો, ત્યાં સ્વર્ગને આનદ પ્રગટ છે “નેમકુમાર! આ શું કરો છો ?

·પ [2] “અબોલ જીવોને અભય આપી રહ્યો છુ ‘તમે રાજવંશીની રીત ભૂલી ગયા લાગે છે ”રાજાજીએ ઠપકો આપવા માંડયા રાજવશી રીત એટલે આ પાપની રીત ! માણસ જેટલો મોટો એટલી એની નાનાનું રક્ષણ કરવાની જવાબદારી મોટી આપણે તો મોટા થઈને સહુનું ભક્ષણ કરવા માંડયુ છે રહ્યું આ રાજ ! સર્યું આ લગ્નથી! જ્યાં આટઆટલી હિંસા ભરી હોય ત્યાં મારાથી કેમ થોભાય ?? “તે શુ સાધુ થઈ જશે?” રાજાએ મરકરીમાં કહ્યું ‘જરૂર આવું પાપમય જીવન જીવવા કરતાં જ્યાં પળેપળે હિંસાને હત્યા ચાલી રહી છે તેના કરતાં–સાધુ થવુ સારુ મારે જન્મ તો સંસારમાં અભય સ્થાપવા માટે છે સારથિ, રથ પાછા વાળ !” જોતજોતામાં રથ પાછો વળી ગયા. લીધેતાં લગ્ન અધૂરી રહી ગયા. મગળગીત બધ થઈ ગયા. પરણવા આવેલ રાજકુમાર પાછો ફર્યો તે ફર્યો.

·ન
૮૦].
આખે રસ્તે ભોળાં પશુ મેગા મેગા આશીર્વાદ વરસાવતાં હતાં પખીએ
ગેલમાં આવી ગીત ગાતા ઊડતા હતાં આખુ વન જાણે હસતુ હતુ
ધન્ય હે ! ધન્ય હો એ રાજકુમારને, જેણે નરકમાં સ્વર્ગ પ્રગટાવ્યું
-

·છે અને
-).
કar
સમળી-વિહાર
[ સર્મી વાર્તા)

·નર્મદા નામે સુદર નદી છે એને તીરે ભરૂચ નિમનું નગર વસ્યું છે એ નગરની ઉત્તર દિશામાં કેરટ નામનું વન છે એ વનમાં સુદર એ વડલે છે એની ડાળેમાં સેકડો ૫ખીઓ માળા નાખીને રહે છે એમાં એક શકુનિકા યાને સમળી રહે સમળ–સમળીને ખેરાક જ પર- માટીને પણ આ સમડી ભારે દયાધમ, જીવતા જીવને કદી હેરાન ન કરે સહજ રીતે મળે એ ખાઈ લે, નહિ તો ભૂખી પડી રહે એક વખતની વાત છે ચોમાસાની ઋતુ છે અનરાધાર મેહ વરસે છે-રાત ને દહાડે વરસે છે સહુ ૫ખી ભૂખ્યા ને તરસ્યાં વડલા પર લપાઈને બેઠા છે એમ શિકારી બાજ પણ છે ને ગરીબ ચકલાં પણ છે, ભોળાં પારેવાં છે, ને લુચ્ચા સમડા પણ છે શિકારી બાજની જીમ ગરમ ચકતોને જોઈ પાણી છોડે છે, પણ પેલી દયાળુ શકુનિકા કહે “ખબરદાર! આપણે સહુ સાથે રહેનારાં પડેલી' સુખદુઃખના સગાથી ! કઈ કોઈના પર કરડી નજર પણ નાખશો મા ·[૮] પેલો બાજ કહે: “પણ અમને કકડીને ભૂખ લાગી છે, અને મેં તો વરસતા બધ રહેતા નથી? શકુનિકા મીઠાશથી સહુને સમજાવતાં કહે “આપણા પડોશી–ધર્મની કટી . પણ આ વખતે જ થાય ને એક દહાડે શુ—ભલે ને સાત દહાડા લગી વરસે! જોઈએ, એની ધીરજ ખૂટે છે કે આપણી " મે પણ લાગલાગેટ સાત દહાડા વરસ્થા આઠમે દહાડે ઉઘાડ નીકળ્યો, એટલે સહુ રાકની શોધમાં ઊડયાં શાણી શકુનિકા પણ ભક્ષની શોધમાં નીકળી જીવજતુ તે જોઈએ એટલાં, પણ પેટ કાજે એને કોઈ જીવને મારવાની બધી એમ કરતાં એ એક શિકારીના આગણામાં પહોંચી શિકારીએ આંગણામાં માસના ટુકડા સૂકવવા મૂકેલા શકુનિકાએ એમાંથી એક કકડો ઉપાડયો, ને માળા તરફ પાછી ફરી ભૂખથી એની આખે ઘળાં પીળા વરતાતાં હતાં આંગણામાં બેઠેલા શિકારીની નજર સમળી પર પડી. એના મોમાં રહેલ ·પરમાટીને ટુકડો જે, ને એને કાળ વ્યાપ્યો ઝેર પાયેલ તીર લઈને એ પાછળ પડયો સમળી તે આકાશના સાતમે માળે ઊડનારી ! એને કોણ પહેચી શકે? ભૂખી શકુનિકા ડુ ઊંચે આકાશમાં ઊડીને વડલા પર આવીને ઊતરી શિકારી બરાબર પીછો પકડતો આવતો હતો સમડી જેવો પેલો ભક્ષ આગવા જાય છે, તેવું જ સનનન કરતુ તીર આવ્યું ખાવું ખાવાને ઠેકાણે રહ્યું, ને તરફડિયાં મારતી ઘવાયેલી સમડી નીચે તૂટી પડી' પુણ્યને જેમ છે એ વખતે બે સાધુ વિહાર કરતા આવતા હતા એમણે સમડીને નીચે પડતી જોઈ તેઓ તરત ત્યાં જઈ પહોંચ્યા સાધુઓને જોઈ શિકારીએ પિતાનું તીર અને માસનો ટુકડો લઈ ચાલતી પકડી. દયાના અવતાર મુનિરાજેએ પિતાના પાત્રમાંથી પાણી લઈને સમડીના દેહ પર છાયુ. લેહી નીગળતી સમળીને થોડી વાર શાન્તિ વળી. એણે પિતાની જન- પથી આંખ ઉઘાડી. મનિઓએ શાન્તિને માત્ર સંભળાવ્યું. જાણે માત્ર સાંભળતી ·હોય તેમ એકીટશે મુનિ સામે તાકતી એ પડી રહી તીર કાળજાની આરપાર ગયું હત લોહી ધડધડ વહી રહ્યું હતુ થોડી વારે એણે માથું ઢાળી દીધુ ગરીબ સમડીના પ્રાણ ઊડી ગયા માણસને કોઈ યાદ કરત નથી, તો સમડીને કારણે યાદ કરે? પણ અચાનક એક દહાડો સિંહલદ્વીપની રાજ- કુમારીના રથ એ વડલા નીચે આવીને થોભ્યા કેટલાય ઘોડા, કેટલાય રથ, કેટલીય પાલખીઓ, કેટલાય સાંઢિયા!

·t૮૬). ૨ાજકુમારીએ રૂપાળે ઘેઘુર વડલે જોઈ ત્યાં રથ કાવ્ય એની રૂપાળી વડવાઈઓનીચે મખમલી ગાલીચો પાથરી સહુ વિસામા લેવા બેઠા આવું રળિયામણું સ્થાન જોઈ રાજકુમારી વિચારમાં પડી ગઈ એને કઈ દૂર દૂરની વાત યાદ આવતી હતી એ કહે, અરે' પૂર્વભવમાં હુ સમડી હતી અને આ ઝાડ પર રહેતી એક પારધીએ મને તીર મારી મરણતોલ ઘાયલ કરી, ત્યારે દયાના અવતાર મુનિઓએ શાંતિનો મત્ર ભણું ભારે ઉદ્ધાર કર્યો હવે તે હું અહી રહીશ,નદયાધર્મ પાળીશ. કુવરીએ અહી થાણા નાખ્યાં, રાજપાટ તજ્યા, મહેલને માળિયાં છાંડયાં, મેવા મીઠાઈતજ્યાંને એ તો ગરીબોની સેવામાં લાગી ગઈ એણે ભગવાનનાં દેરાં બાધ્યાં, રેગીઓ માટે દવાખાની બોલ્યા, ગરીબો માટે દાનશાળા બધાવી, વિદ્યાર્થીઓ માટે પાઠશાળા સ્થાપી જોતજોતામાં એ વડ વિહારના રૂપમાં ફેલાઈ ગયો લોકોએ એ સ્થાનને “શકુનિકા–વિહાર તીર્થ ' નામ આપ્યું, જેનો ઉદ્ધાર રાજ મારપાલના મનમાં પ્રકામ ની તને

·કબૂતર
અને સીંચાણો
અગિયારમી વાર્તા]

·} [] મેવ ઘરથ રાજા સોનાની હીંડોળાખાટે હીચી રહ્યા છે સામે ગોખમાં એક ભાળ કબૂતર ઘટ ઘુ ઘટર ધુ કરતુ ગેલ કરી રહ્યું છેરાજ્ય ચલાવનારની જિદગીમાં ચિતાને કઈ પાર છે! આ ભેળા પખીની ભોળપ પર રાજાને ભાવ ઊપજે છે રાજાજી વિચારે છે કેવી સુખ અને નિરાંતની જિંદગી જીવે છે આ ભોળુ જાનવર ! આપણા તે દિવસે દુખમા ને રાત ઉપાધિમાં જાય છે સ્વકર્મને સ્વધર્મ વિશે વિચાર કરવાની તે કુરસદ જ કયાંથી લાવવી રાજા આમ વિચાર કરે છે, ને મનમાં સમતા–ભાવ રચે છે એવામાં બારી પાસે હવામાં સુસવાટે સભળાય પવનતી પાંખ પર આવતી એક તીણી ચીસ કાને પડી. રાજાએ જોયુ તે ઘડી પહેરાં ગેલ કરતુ કબૂતર બે પગ વચ્ચે ડેાક નાખીને ભયથી કાપતુ હતુ, જાણે એણે મોતના કાસદને જોયો નહાય! અરે, કોઈકરતાં કઈ અહી નથી, ને ભેળું કબૂતર આટલું કરે છે કેમ? રાજા જેવો રાજા, પૃથ્વી આખીને પાળનાર હુ સામે બેઠો છું, પછી કઈ જીવને ભય શાને?

·[૯]
રાજા પિતાને ધર્મ વિચારી રહ્યો, ત્યાં તે તીરના વેગે એક શિકારી બાજ
અદર દાખલ થયો એણે ભયથી અધમૂઆ થયેલા કબૂતર પર પિતા ખુની
પએ નાખે.
રાજાજી હીંડોળાખાટ પરથી સફાળા ઊભા થયા,દેડીને કબૂતર પાસે પહોંચ્યા,
બાજ પક્ષીના પજામાથી કબૂતરને છોડાવી પોતાની છાતીએ ચાંપ્યું, ને બોલ્યા:
રે દુષ્ટ આ ભેળા ૫ખીનો મહાર કરતાં તેને જરાય લાજ-શરમ
આવતી નથી?'
બાજ પક્ષીને જાણે વાચા ફૂટી' એ કહેવા લાગ્યું “રાજાજી, જીવના આશરે
જીવ રહ્યો છે ડાહ્યો થઈને કા ભૂલો તમે ભૂખ્યા હે ને ભોજન મેળવવા ઉદ્યમ
કરે, એમાં પાપ બહુ ભૂખ્યો છું, આ મારુ ભજન છે”
તારા પેટની એક ટકની અગન ઠારવા આ ભેળા કબૂતરનો ભોગ?”
હા રાજા, જીવના આશરે જીવ રહ્યો છે તમે સમજુ છે, છતાં કેમ સમજતા
R

·છે [] નથી? તમે એને બચાવશે, તે હુ મરી જઈશ, યા એવી ન હોવી જોઈએ કે જે એક જીવને બચાવે, બીજાને મારે વળી આ કબૂતર પર મારે હક છે કોઈના હકની રાજાથી ના કેમ પડાય” બાજ બોલ્યા, એણે રાજાને બોલે બાંધી લીધા તુ માગે તે આપુ, પણ આ કબૂતરને છેડી દે” “એક શરતે છોડુ? એટલા વજનનુ કેઈ માણસ પોતાનું માંસ મને આપે.” રાજા વિચાર કરી રહ્યા માણસનું માસ કેમ અપાય એક જીવને બચાવવા બીજા જીવની હત્યા કેમ થાય? અને જો એમ ન થાય તો પછી આ બાજ પખી મુખ્ય મરી જાય એનું શું? આખરે રાજાએ વિચાર કર્યો, કે દયાધર્મનું પાલન પિતાની દેહથી જ કરવું સારું પણ પળભર વિચાર આવ્યા અરે,એક મામૂલી કબૂતરને બચાવવા મારા રાજાને દેહ આપી દેવો બીજી પળે વિચાર આવ્યો કે નાનું કે મોટુ, કર્તવ્ય તે કર્તવ્ય રાજાએ કહ્યું: “ભાઈ સીચાણા' હુ દયાધર્મ પાળનારે છું મારાચી એક !

·[૯] જીવને સુખ આપવા બીજા જીવને દુ ખ ન અપાય દુખ કાઈને દેવાનું હોય તે દયાધર્મી પિતાના દેહને જ દે! આ કબૂતરના ભારેભાર મારા દેહનું માસ તને આપુ છુ, તે લઈને તુ આને છોડી દે રાજાજી, જેવી તમારી મરજી પણ કબૂતરના વજનથી જરાય ઓછું કે વધતુ નહિ લઉં !' બાજ બોલ્યો રાજા કહે “ભાઈ, ત્રાજવે તોળી લેજે ને' રાજાએ તો ત્રાજવું મગાવ્યું એક પ૯તામાં કબૂતરને મૂછ્યું, બીજા પલ્લામાં પિતાની જાળમાંથી કાપીને માંસને ટુકડો મૂકયો પણ હલકુ લાગતુ કબુતર ભારે વજનદાર નીકળ્યું રાજાએ પોતાના શરીરનો બીજો ભાગ કાપીને મૂકો, પણ પિતાનું પલ્લું ઊચુ ને ઊચું જ રહ્યું રાજા મેઘરથ વિમાસણમાં પડી ગયા કોઈ ઈદ્રજાળ જેવું એમને લાગ્યું પણ અમે તે હેય, પિતે તે પિતાનું કર્તવ્ય બનાવવું જ જોઈએ, આખરે તેઓ પિતાનું ·આખરે રજા પિતાનું મસ્તક કાપવા તૈયાર થયા.

·માનામાં
નાના
કર્તવ્યના
પાલનની
ખાતર
પણ
જે
પિતા
બલિ
આપે
છે
,
તેનું
મ
ાણ
થાય
છે
[@]
મસ્તક કાપીને ત્રાજવામાં મૂકવા તૈયાર થયા અને પિતાનું માથું કાપવા જેવી એમણે
તલવાર હાથમાં ઉઠાવી કે એકદમ કોઈએ એમને હાથ ઝાલી લીધે
એકાએક દિવ્ય વાજિત્ર વાગવા લાગ્યાં, દિશાઓ પ્રકાશથી ભરાઈ ગઈ, હવા
સુગધી બની ગઈ અલોકિક તેજથી ઝળાંહળાં થતા એક દેવ અને દેવી સામે હાથ
જોડીને ઊભાં હતાં, ને મુખેથી બાલતાં હતાં :
ધન રાજા ધન્ય તારે દયાધમ ! આવા દયોધમા પૃથ્વી પર વિજય
હા રાજ, એ કબુતર કબુતરું નહતુ તે બાજ એબાજ, નહેાતે ૫ણ સતિ-
યાઓનાં સતનું પારખું દેવે અા રીતે કરે છે ' વ્રતના ખાતર તારા આ બલિદાનથી
બી પર તારે યશ વ્યાપન એક દહાડનારો આત્મા વચ્ચે પ્રણા ચહેરા
તે ભગવાન શાન્તિનાથના ભાવમાં પૃથ્વીને ઉધારશે ?
કાળw•w wા ના લુખ્યા ચાલ્યા જવાને ડેળ કરીને તેઓ થોડે.

·કચ્છ
બે કાચબા.
[ગારમી વાર્તા]
સદર કાશી શહેર ગંગાના તીરે વસેલું છે. આ ગામા નદીના કિનારે ઘણા
ઊંડા પાણીના ધરો આવેલા છે. આવા એક ઘરામા બે કાચબા રહે. આ

·[૫]. દિવસ કાચબા પાણીની સપાટી પર ગેલ કરતા ફરે સધ્યા કાળે નદીના તટ, પર, આવીને ગેલ કરે અને લોકો ખાવાનુ નાખે તે ખાય ને મજા કરે એક દિવસની વાત છે બે ભૂખ્યા શિયાળો ખોરાકની શોધમાં ફરતાં ફરતાં પેલા ધરા પાસે આવ્યાં અહીં તેમણે પેલા બે હૃષ્ટપુષ્ટ કાચબાને જોયા, અને તેમનાં મોંમાથી પાણી છુટ્સ તેઓએ કાચબા ઉપર તરાપ મારી પણ કાચબાને પોતાને માથે ભમતા મોતની સમજ પડી ગઈ હતી તેઓએ પિતાના ચાર પગ ને કોમળ ડોક પિતાની પીઠની ઢાલ નીચે છુપાવી દીધા પેલાં બે શિયાળાએ કાચબાને પકડયા, પણ પેલા તો મડદા જેવા પડયા રહ્યા, ડેક કે પગ બહાર કાઢયા જ નહિ! ભૂખડી બારશ શિયાળાએ કાચબાની ઢાલને દાંતથી કરડી, પણ જ્યાં તલવારની ધાર બુઠ્ઠી થઈ જાય ત્યાં દાંતનું શું ગજુ ! આખરે થાકીને તેઓ પાછા ફર્યા પણ શિયાળની વાત તો ભારે લુચ્ચી ! ચાલ્યા જવાને ડેળ કરીને તેઓ થડે

·[૬]
દૂર જઈ, ઝાડની ઓથે લપાઈ ગયો અને ત્યાંથી જોવા લાગ્યાં, કે કાચબાભાઈ જ્યારે
ડાકુ બહાર કાઢે!
બે કાચબામાં એક
ડાહ્યો હતો, એ તો ડેક
ને પગ અદર ઘાલીને
બેસી રહ્યો બીજો જરા
ચપળ હતો. એને લાગ્યું
કે શિયાળ તો ગયા, ને
પહેલી રાતની મીઠી
મીઠી હવા શરૂ થઈ છે,
ચાલને જરા હરેફરુ આ દુનિયામાં રહેવું ને ડરવુ એ ન ચાલે' આમ વિચાર કરીને
એણે પિતાની નાનીશી ઢોક બહાર કાઢી. પણ તરત જ પેલાં લુચ્ચાં શિયાળાએ
ludo==
1

·ન { ઝપટે મારી એની ડોક પકડી લીધી, ને મારી ખાધી બીજો કાચ તે હતા તેમને તે પડ રહે આખરે સવાર થયું ને માણસને સચળ થતાં શિયાળ ચાલ્યાં ગયાં તે વખતે પેલે ખીએ કાચ ધીરે ધીરે ડોક બહાર કાઢી ધરામાં ચાલ્યા ગયા, ને ત્યાં સુખે રહેવા લાગ્યો 1. ભગવાન મહાવીરે આ બે કાચબાની વાર્તા કહેતાં કહ્યું કે પેલા ચપળ કાચબાની જેમ જે પિતાની ઇન્દ્રિયોને મોજશોખમાં વાપરે છે, તેનો નાશ થાય છે; ને ડાહ્યા કાચબાની જેમ જે પોતાની ઈચ્છાઓને કાબુમાં રાખે છે, તે સુખી થાય છે ઝ ·બારવ્રતધારી હાથી (તેરમી વાત.] તેવ વીસમા ભગવાન પાર્શ્વનાથનો જીવ આગળના એક ભવમાં હાથીને અવતાર હતો. મભૂતિ એનું નામ હતુ અનેક હાથી અને હાથણીઓને એ સ્વામી હતો. એની પ્રિય હાથણી વરણા હતી, મરુભૂતિ અને વરુણાની જુગલજોડી ·[૯] જુઓ એટલે ઈદ્રના ઐરાવતની જેડીયાદ આવે આ હાથી સુંદર સરોવરને કિનારે આવેલા પુષ્પકમળ નામના વનમાં રહેતો હતો એ વનમાં બધે એની આણ વર્તતી. ભલભલા સિહ એની સામે આવતા ડરતા. વાઘ કે દીપડા તે એને જોઈને નાસી છુટતા વનના રાજા તરીકે સહુ એને માન આપતાં. વસંત ઋતુના સુદર દિવસો હતા રૂપાળી ધોળી દૂધ જેવી ચાંદની રાત હતી વાસનાં નેમાંથી મધુરા સૂરો સાથે સુગધી વાયુ વહેતો હતો આ વેળા, આંખે જેમ મહેર આવે તેમ હાથીઓના ગડસ્થળમાથી મદ ઝરે એ મદની ગધથી દિશાઓ ભરાઈ જાય આવે વખતે મદઝરતે મરભૂતિ સરોવર ઉપર નાનક્રીડા કરવા આવ્યો એની સાથે એની માનીતી હાથણી વરણ પણ હતી. પાછળ મદથી મસ્ત બનીને ડોલતા અનેક માતગો પણ આવ્યા પાણીમાં જાણે પહાડ પડયા' જળમાં મોટાં મોટાંમોજા હિલોળા દેવા લાગ્યા આખી રાત હાથીઓએ સરેવરમાં સ્નાન કર્યું ને કમળવેલના દડાથી રમતગમત કરી.

·૧૦૦) સૂરજ ઊગતાં સહુ સરોવરની પાળે આવ્યા પાળ પાસે ઝાડની ઘટામાં સાગરદત્ત નામનો સાર્થવાહ પડાવ નાખીને પડયો હતો ઊંટ, ઘોડાને બળદ વગેરે ને પાર નહેાત કર-કરિયાણુથી ભરેલી પિઠે ચારે તરફ પડી હતી. પાસે એક વૃક્ષ નીચે અરવિન્દ નામના મુનિ ધ્યાનસ્થ દશામાં ઊભા હતા. હાથીઓના રાજા, મરભૂતિએ સાર્થવાહને છે અને એની મરજની ગદા જેવી સૂઢ કુફાડા મારવા લાગી. અરે, મારા આ રાજમાં કાષ્ઠ વહેનારા કઠિયારા કે બોર જેવાં ફળ વીણનારા ભલભીલડી પણ પ્રવેશી શકતાં નથી, તે આ સાર્થવાહ કયાંથી? આ સાર્થવાહ જ મારો હાથીઓને લલચાવી સાંકળથી બાંધી શહેરમાં વેચવા લઈ જતા લાગે છે ! મરુભૂતિ હાથી ક્રોધથી ગાંડ બની ગયા, અને ઝનૂનથી એ આગળ ધો. જીવતા જમરાજ જેવા હાથીને ધસી આવતો જોઈને બધા ફફડી ઊઠયા ખાવાનું ખાવાના ઠેકાણે રહ્યુ, સામાન સામાનને ઠેકાણે રહે, ને બધા જીવ લઈને ભાગી છૂટ્યા ઘડી એકમાં બધુ રમણ ભમણ થઈ ગયું !

·(૧૦૧?. આ વખતે કાળ-ઝાળ બનેલી મભૂતિએ એક આશ્ચર્ય જોયું. નાના છોકરાથી લઈને જુવાન અને વૃદ્ધ, સ્ત્રી કે પુરુષ કેઈ ત્યાં પાછુ જેવા પણ ઊભું રહ્યું નહેતુ પણ ઝાડ નીચે સ્થિર ઊભેલા પેલા મુનિ તે શાંત વદને જ્યાં હતા ત્યાંના ત્યાં જ ખડા હતા એમનું એક રુવાટુ પણ હાલ્યું નહેતું, આખની પાંપણ પણ ઊંચી- નીચી થઈ નહતી! બેમાંથી તે જાણે નર્યો અમીરસ ઝરી રહ્યો હતો વાહ મરજીવા, વાહ! સહુને ભય વ્યાપ્યો છે, ને તું જાણે અભય છે આ જીવતરની માયો સહુને છે, ને તારે જણે મોત સાથે મહમ્મત છે! પહાડ જેવડા હાથીની નાના તારલિયા જેવી આખે મુનિની આંખો સાથે મંડાઈ રહીં, જાણે એમ ભયને જીતી લીધે પેલા મુનિની શાંત આખામાંથી મૈત્રીનુ-કરુણાનુ તેજ કરતું હતું. મરુભૂતિ ઊચા ખમીરના આત્મા હતો એ મુનિની અખિના મૈત્રી-જળમાં ‘પલળી ગયે, મેઘની જેમ ગર્જના કરતો એ શાન્ત પડી ગયે વોળિયાની જેમ ધૂમતો એ નગ્ન બની ગયો. એને જાણે કોઈએ વગર સાંકળે બાંધી લીધો. ત્યાં તો ·s મુનિની મીઠી મધુરી વાણી આવી મરુભૂતિ' પશુતા છાંડી દે' પારકાને જીવ લેનાર આ પરાક્રમથી સર્યું ! પિતાનો જીવ અર્પણ કરી શકાય તેવું પરાક્રમ કરી? કેટલીક ભાષા એવી હોય છે, કે એને સીધી અતર સાથે ઓળખાણ થાય છે મરુભૂતિ જાણે એ ઉપદેશને સમજ્યો મુનિના ચરણોમાં નમી પડયા મુનિરાજે અતરનાં બારણાં ઉઘાડી નાખે એવી અનેક વાત કરી એ વાત સમજતો હોય તેમ પૂરી શાંતિથી સાંભળીને હાથી વનમાં ચાલ્યા ગયા પણ હવે જાણે એ પહેલાં પ્રચડ પરાક્રમી મરુભૂતિ જ નથી! એની દયા, એની માયા, એનો વ્યવહાર, એની વર્તણુક, એનો વિવેક, એના વિચાર માણસ જાતને પણ માર્ગદર્શક બને તેવા બની ગયા શાન્તિ તો જાણે એની જ' ખાવાપીવાની તો જાણે સ્પૃહા જ નથી ! ગુસ્સાનું તો નામ નહિ! પગ નીચેની કીડીને પણ જાળવતા એ ચાલે છે અનેક માણસો એને જોઈ વ્રતધારી બન્યા,ધર્મ પર શ્રદ્ધા ધરાવનાર થયા ·[૧૩] મરુભાતની બધી ચર્યા જોઈ સહુએ કહ્યું કે ભલે એ જાનવરના ખોળિયામાં રહે, પણ આત્મિક રીતે તે એ બાર વ્રતધારી શ્રાવક જેવો બન્યા છે એક દિવસની વાત છે વનમાં ભારે કોલાહલ મચી ગયો થોડા વખતથી કૂકડાના જેવા મોં વાળા એક ઝેરી સાપ વનમાં દેખા દીધા હતા એને કૂકડાના જેવી પાંખે હતી ને તીણા ઝેર ભરેલા નખ હતા એટલે જમીન પરથી ઊડીને એકાએક કેઈના પણ મસ્તક પર એ ડખ મારતો. આખુ વન ત્રાહ્યબા પોકારવા લાગ્યું પહેલાં તે સાપને હણવા સહુએ કોશિશ કરી, પણ ઊલટા હણવા જનારા જીવના ગયા હવે તે બધાએ નાસભાગ શરૂ કરી કેઈથી નહિ ડરનારા સિહ-વાઘ ડરી હરીને ડગલ દેવા લાગ્યા પરાક્રમના પહાડ જેવા હાથીઓ પણ વન છોડી સ્થળાતર કરવા લાગ્યા આ સંસારમાં જીવવાની માયા કોને નથી ? સહુએ જીવ બચાવવા નાસભાગ કરવા માંડી પણ એક મરૂભૂતિ હાથી શાન છે જાણે એને જીવતરની માયા નથી એમ એ નફકર બની ફરી રહ્યો છે છે.

·[૧૦૪] જે મુનિની શાન્તિ જોઈને એ શાન્ત બન્યા હતા, એવી શાન્તિ એણે અપનાવી છે એ ભયને અભયથીજીતવા તૈયાર થયો છે બધા હાથીઓ એની આખ સામે વન છોડીને ચાલ્યા ગયા, પણ એ તો એ જ ભાવથી વિચરે છે વણા હાથી પણ એના પગલાને અનુસરે છે! પિયે કુકુટ–સર્પ સહુને સતાવે છે, પણ મરુભૂતિથી આ રહે છે. દુનિયાને કાયદે છે, કે જે બીએ એને સહુ બીવરાવે સાપ પિતાની વિષભરી લીલી આંખોથી જ રાફડામાં પડયા પડ મરુભૂતિ હાથીને જોયા કરે વિચારે કે મેં માતમાં બન્યો છે, પણ ઝપાટામાં આવે ત્યારે વાત છે! ઉનાળાના દિવસો આવ્યા છે. સુરજ સોળે કળાએ તપે છે મેરુભૂતિ હાથી પાણી પીવા સરોવરને કાઠે આવ્યો છે સરવેરમાં જવાને માર્ગ વાળથી ભરેલો હતો, એટલે મરુભૂતિ બીજે રસ્તે ચાલ્યા પણ ઊલટે કાદવમાં ફસાઈ ગયે એણે બહાર નીકળવા જેટલી મહેનત કરી, એટલો એ ઊંડે ઊતરતો ગયો }

·W
૨
પાપીઆ સાપ મરભૂતિને ઉડીને ૩ખ દીધા.

·[૧૯]. પેલો પાપીઓ સાપ તો રાહ જોઈને જ બેઠો હતો એણે વખત પારખ્યો ને ઊડીને એના ગડસ્થળ પર જોરથી ડખ દીધે એક વાર દીધે, બીજી વાર ડ ખ દીધે જોતજોતામાં ઝેર વ્યાપી ગયુ આખુ શરીર લીલુ કાચ બની ગયું. પણ મરુભૂતિ હાથીની આખોમાં એ જ અભય, એ જ પ્રેમ ભર્યો છે ! એ વિચારે છે, કે આ મહાભયકર સર્પ તે મારો મિત્ર બન્યો ન જાણે આ કાદવમાં પડયા પડ્યા મારે કેટલાં કષ્ટ વેઠવા પડત અરે, ન જાણે કેવા કેવા દુખ વેઠીને મારો જીવ જાત આણે તે મને તરત જ છુટો કર્યો મિત્ર હશે તે આવાહ! આવી ઊચી ભાવના ભાવ મરુભૂતિ હાથી ત્યાં જ મૃત્યુ પામ્ય વણા હાથણી પણ ત્યાં આવીને ખાવું-પીવું તજીને શાન્તિથી મૃત્યુને વરી' આવી ભાવના હોય તે કેને બેડો પાર ન થાય ? દસમે ભવે આ હાથી જીવ ભગવાન પાર્શ્વનાથ નામે તીર્થકર થયે

·Dr.
{
વ ન રા જ ચોદમી વાર્તા ]

·[૧૯ રત્નપુરના જગલમાં એક વિકરાળ સિંહ વસતા હતા એની બીકથી ગામનાં ગામ ઉજજડ થઈ ગયાં હતાં, રસ્તાઓ વેરાન થઈ ગયા હતા, ખેતર ખેડ વિનાનાં ખાલી પડયા હતાં અને નવાણ સૂનાં પડ્યાં હતાં કે તો એવા કે જેને પોતે પહોંચી ન શકે એને દેવનું બિરુદ આપી દે સહુ સિંહને દેવતાઈ પ્રાણી માનતા, કારણ કે પવનની જેમ એ આવતો ને વળિયાની જેમ સત્યાનાશ કરી ચાલ્યા જતો કેટલાય વીર પુરુષ એને મારવા જગલમાં ગયા—પણ ગયા એ ગયા કઈ પાછું ન આવ્યું એના પરાક્રમ પાસે સહુ પાછા પડયા. મરેલાં માણસોનાં હાડપિજથી વનભૂમિના સીમાડા સફેદ થઈ ગયા લોકોમાં કહેવત ચલી કે વસ્તીને પરાક્રમી રાજા જેમ અશ્વગ્રીવ છે, એમ જ ગલનો રા ઓ વિકરાળ સિહ છે. આ અશ્વગ્રીવ રાજાને અનેક ખંડિયા રાજા હતા. એવા એક રાજાનું નામ તેમની સામે રાણી હતી, અને ત્રિપૃષ્ઠ નામે પુત્ર હતા આ પુત્ર - - ·. ળિપણથી જ ભારે પરાક્રમી દેખાતો એ સરખેસરખા મિત્રેને લઈ વનજગલોમાં પ્યા કરતે ભય જેવી ચીજને એ પિછાણ જ નહિ. * એક વાર રાજા અથગ્રીવે પોતાના ખડિય રાજા પ્રજાપતિને કહેવરાવ્યું કે, સિહની ચેકીને વાર તમારો છે બરાબર ખબરદારીથી ચોકી રાખજો! સિહની ચોકી એટલે યમરાજની દાઢમાં જવાનું નસીબદાર જ ત્યાથી હેમખેમ પાછા ફરે રાજા પ્રજાપતિએ સહુની રજા લેવા માંડી ત્યાં તે પેલા કુમાર ત્રિપૃષ્ઠ કહ્યું “પિતાજી, એવા જગલના કૂતરાને મારવા માટે તમારે જવાની જરૂર નથી” “વત્સ, એસિહ સામાન્ય સિ હિના જેવો નથી, દેવતાઈ પ્રાણી છે એક જણે તો એટલે સુધી કહ્યુ કે જે આ સિ હને જીતશે, એ રાજા અશ્વગ્રીવને જીતી જ બુ- ખડને રાજા બનશે ? તો એ સિંહને હું જરૂર છતીશ” કુમારે કહ્યું પુત્ર, છોકરાંથી છાશ ન પિવાય આ વાત કાંઈ સહેલી થેડી છે હીંક ( ·[૧૧]. ત્યારે સહુને મારા જીવ્યા-મૂઆના જુહાર છે પિતાજી, હુ બાળક અવશ્ય છુ, પણ સિહનું બાળક છુ સિહબાળ ગમે તેવાથી પણ ન ડરે ડરે તે એની માનુ ઘાવણ લાજે, એના પિતાની કેળવણી લાજે, એના કુળની કીર્તિ લાજે મને આશીર્વાદ આપ હુ અને મારા મિત્રો એ વનરકેસરી સાથે બાથ ભિડવા થનગની રહ્યા છીએ ત્રિપુકુમારે તે ભારે હઠ પકડી પિતા પણ ક્ષત્રિય હતે, ને ક્ષત્રિય-પુત્ર તે આવા જ સાહસી હેય, તેમ માનતો હતો છતાં સતાનો મોહ કોને નથી હતો ? પણ આખરે ત્રિપૃષ્ઠની વાત રાખવી પડી. એ પિતાની સરખેસરખા મિત્રો સાથે જંગલમાં સિહની ભાળ મેળવવા ચાલ્યો એ નીડર કુર્મારસેનાને ભયકર શત્રુ સામે લડવા જતી જોઈ ગામવાસીઓની આ અશ્રુજલથી છલકાઈ ગઈ સહુએ કહ્યું કે દીકરા દે તે આવા નમાલા દીકરા કરતાં તે નદીકરા શા ખેટ' ઘર, દેશને દિલમાં દીવો કરે એનું નામ દીકરા!

·[૧૧] સિહ તો વન-જમલ ગજાવત ફર્યા કરતો હતો એણે ભલભલા ભડવીરેને ભરી પીવા હતા દુનિયામાં કોઈને ભ એને રહ્યો નહતો એનાં પગલાં જયાં પડે એ દિશા ભણી કેઈ સચરે પણ નહિ. પછી એની રહેવાની બેડ પાસે તો કર્ણ આવે! આમ બેફિકર થઈને ફરતા આ ભયંકર સિહની બેડ પાસે જ પેલી કુમાર- સેનાએ પડાવ નાખ્યો સિહ તાજો જ શિકાર ચરીને આવ્યો હતો ઉનાળાને ખરે બર, જંગલની ઝાડીમાંથી ઠડી હવાની લેરખીઓ આવે, એટલે અડધે જાગતો રિ અમી તા થતા જ પડ હતો કાની મજાલ છે કે, એના આરામમાં ખલેલ પાડી * ? અશ્વાર શિનાળિમજાતો છપાતાં નજરે પડતાં હતાં, કુમાર ત્રિપુષે પોતાની સેનાને કહ્યું “ભાઈઓ, સિહ એ છે માટે મારે એકલાએ જ એની સાથે લડવુ જોઈએ વળી એની પાસે કઈ હથિયાર થોડાં છે એટલે આપણને પણ હથિયાર રાખવા ન ઘટે વળી એ બિચારે તો આપણે પણ પગપાળા જવું ઘટે.’ આમ કહીં કેડે બાંધેલા ·[૧૨] હથિયાર ને ખભે લટકાવેલાં ધનુષ્ય-બાણ ઉતારીને અળગાં મૂક્યો, ને બાહ્ય ચઢાવી ત્રિપુકુમાર આગળ વધ્યો જગલનો બાદશાહ બોફકર થઈને પડયો હતો એણે આંખ ઉઘાડીને જોયુ તો સામેથી, મિાંથી માનું દૂધ પણ સુકાયું ન હોય એવો એક છોકરો ચાલ્યો આવતો હત પડયા પડયા એણે ઘુઘવાટ કર્યો ને બીક બતાવવાં આગળને પજો જરા ઊંચો કરી હેઠે મૂકયો. એણે ધાર્યું કે છોકરુ છે, તે ડીને જશે ભાગ્યું ! ઘુઘવાટે એ ભયકર હતા, કે ભલભલાના છકકા છૂટી જાય પણ વિપૃષ્ઠકુમાર તો એકદમ આગળ ધસ્યા એ તો બીકનું નામ જાણતો નહોતો એણે સિહના પૂજા પર પિતાને પગ મૂકો, અને એની મૂછ ખેંચીને યુદ્ધ કરવા પડકાર આપ્યો પણ સિહ ઊભો નથ આવા મહા બળવાનાસાહને જાણે ઊભા થઈને છોકરા સાથે લડતા શરમ આવતી હતી એણે સૂતાં સૂતા પજે ફટકાર્યો, ને ભયકર માં ફાડ્યું એક પળ જાય ને કુમાર ત્રિપૃષ્ણ એ ભયકર જડબામાં કોળિયો બની જાય ·[૧૧૭] પણ ત્રિપૃષ્ઠ કનુ નામ! એણે કુદીને સિહના પજા પર ફરી પગ દાખ્યો એના ફાટેલા માંનાં બે જડબાં બે હાથે પહેળાં પકડી રાખ્યાં સિહ મુઝાયો એને લાગ્યું કે પિતાને કાળ આ છોકરાના રૂપમાં આવ્યો છે એ પાછલા પગે ઊભે થવા ગયો, પણ આગળના પગ પર જાણે છે હાથીનું વજન પડયુ હતુ એણે ભયકર કિકિયારી કરી પૂછડાને ઝડે પછાડ, પણ બીનાર તે બીજા અહી તે બીક જ પોતે બી ગઈ હોય ત્યાં શું થાય? કુમાર ત્રિપૃષ્ઠ બે જડબાં બે હાથે જોરથી પકડીને એવો ખેચ્યાં, કે જૂના કપડાના લીરા થઈ જાય એમ,સિહ આપે આખા ચિરાઈ ગયો ગમે એવા અભિમાનીના ગર્વને પણ ચૂરો થઈ જાય છે, ગમે તેવા પાપીને પણ કદીક પશ્ચાત્તાપ કરવાને વખત આવે છે સિંહને પોતાનું આવું મોત થયેલું જઈને વાર વાર અફસોસ થવા લાગ્યો આ કારણે એને પ્રાણ દેહમાં તરફડિયા મારવા ·[૧૪] લાગ્યો કેમે કર્યો અને પ્રાણ ન છૂટે આ વખતે ત્રિપૃષ્ઠના સારથિએ સિંહને કહ્યું “હે મહાબળવાન કવનકામો કોઈ વાતને શોચકરીશ નહિ મત તો સહુને વહેલું મોડુ આવવાનું છે જ વળી આવું મર્દાનગીનું મોત પણ કયાથી ? વળી તુ એ વાતનો પણ શોકકરીશ નહિ કે તારા જેવાનું મોત એક બાળકના હાથે થયું આ કુમાર કોઈ સામાન્ય બાળક નથી તુ જેમ જાન- વરમાં શ્રેષ્ઠ છે, એમ એ માણસમાં શિરમણિ છે અને વળી, નાદાનના હાથે જીવવા કરતા મર્દના હાથે મત વધુ પસંદ કરવા જેવું છે શેક તજી દે, શાન્ત થા ને તારા આત્માની ગતિ કર !? આ સાભળી સિહ શાન્ત થય ને મૃત્યુ પામ્યા. ત્રિપૃષની કુમારસેના પિતાના પરાક્રમી નેતાને વિજયડંકો વગાડતી પાછી ફરી એ જ કુમારે પેલા સિંહ જેવા અભિમાની રાજા અશ્વગ્રીવને હરાવ્યું, ને પૃથ્વીને સુખી કરી.

·૧૧૫
શાસ્ત્રો કહે છે કે, આ ત્રિપૃષ્ઠકુમાર જ પોતાની વીરતાથી આગળ વધત
નવમા ભવે ભગવાન મહાવીર તરીકે જન્મ્યો
સાચું જ કહ્યું છે કે તમે શુરા સો ધમ્મ શૂરા
ના પુસ્તકના અનુસ ધાનમાં પ્રગટ થનાર
જૈન ધર્મની પ્રાણીકથાઓ : ભા રજે
તે પછી
જૈન ધર્મની નીતિકથાઓ
જૈન ધર્મની દષ્ટાંતકથાઓ

·[૧૪] લાગ્યો કેમે કર્યો અને પ્રાણ ન છૂટે આ વખતે ત્રિપૃષ્ઠના સારથિએ સિંહને કહ્યુ “હે મહાબળવાન જીવનકામો કઈ વાતને શેવ કરીશ નહિ મોત તે સહુને વહેલું મોડું આવવાનું છે જ વળી આવું મર્દાનગીનું મોત પણ કયાથી? વળી તુ એ વાતને પણ શેકકરીશ નહિ કે તારા જેવાનું મત એક બાળકના હાથે થયું આ કુમાર કોઈ સામાન્ય બાળકનથી તુ જેમ જાન- વમાં શ્રેષ્ઠ છે, એમ એ માણસોમાં શિરમણિ છે અને વળી, નાદાનના હાથે જીવવા કરતાં મર્દને હાથે મોત વધુ પસંદ કરવા જેવું છે શોક તજી દે, શાન્ત થાને તારા આત્માની ગતિ કરી? આ સાંભળી સિહ શાન્ત થયો ને મૃત્યુ પામ્યો. ત્રિપૃષ્ઠની કુમારસેના પિતાના પરાક્રમી નેતાને વિજયડકો વગાડતી પાછી ફરી એ જ કુમારે પિલા સિહ જેવા અભિમાની રાજા અશ્વગ્રીવને હરાવ્યું, ને પૃથ્વીને સુખી કરી

·[૧૧૫)
શાસ્ત્રો કહે છે કે, આ ત્રિપૃષ્ઠકુમાર જ પિતાની વીરતાથી આગળ વધતો
નવમા ભવે ભગવાન મહાવીર તરીકે જો
સાચું જ કહ્યું છે કે અમે શૂરા સો ધમ્મ શૂરા
આ પુસ્તકની અનુસ વાનમાં પ્રઢ થનાર
ન ધર્મની પ્રાણ કથાઓ
ભા રજે
જૈન ધર્મના નીતિકથાઓ
જૈન ધર્મની છીતસ્થાઓ

·[૧૬]
પારિભાષિક શબ્દોના અર્થ
સમક્તિધારી શ્રદ્ધાવાન
પ્રતિબોધ ઉપદેશ આપે
સમસયાં
ઉપદેશ માટે આવીને ઊતર્યા
તીર્થ કર ધર્મપ્રવર્તક ભગવાન
અણુધર સાધુ સમૂહના વ4. સાધુ
શ્રાવક
શ્રાવિકા જૈન સ્ત્રી
દીક્ષા સન્યાસ
અનુમોદન સહાનુભૂતિમાં આનદ માણનાર
ચતુમાસ ચોમાસાના ચાર મહિના
જેમ ગૃહથિ

·No text on this page.

·No text on this page.

·ગૂર્જર ગ્રંથન ડાયી
પ્રકાશક તથા વિક્રેત
ગીરસા અમદાવા