Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai

Raj Nighanta

Pandit,.nardhari · 2012/08

PDF Proofread

Front matter

॥३॥वेलीनामावल्लिाअथवक्ष्यामिनक्षत्ररक्षानागमलसि
तानापूज्यानायुष्पदोश्ववईनात्यालनादपि॥४॥विषदुधा
श्रीतरुहेमदुग्पाजंबूतथारवादिरकृलवंशाः॥अश्वत्यनागौ
चवटा नाशा:प्लास्तथांबष्ठतरुक्रमेण॥४॥बिल्वाजनी
चैवविककतोथसकेसरा:शम्बरसजवंजला:।सपानसार्का
श्वशमीकदम्बास्तथानिम्बौमधुकद्रुमःक्रमात॥४॥अमी
नसत्रदेवल्यारक्षास्युःसप्तविंशतिः॥अश्चिन्यादिक्रमादेषामे
पानक्षत्रपडतिः॥४ायस्वेतेषामात्मजन्मर्शभाजामर्प कुर्या
द्वेषजादीन्मदापातस्यायुष्यश्रीकलत्रंचपुत्रंनश्यत्येषांवईते
वईनायैः॥४४॥आचार्योक्तौफटमथरहासुश्रुनेनारदीयेना
रायण्यांकृचिदपितथान्यत्रतंत्रान्तरेषु ज्ञात्वापाहप्रथिनभिष
जान्नानिष्टोपयोगनेवास्माभिर्विशदितमिदंगोरवाद्यभीतेः
॥४५॥नालाद्याजानयःसर्वाःक्रमका केतकीतथा।खजूरीनालि
केराद्यालणरक्षा:प्रकीर्तिताः॥४६॥सर्वोणिचााणिनवौष
धानिसुवीर्यवनीनिवदंतिधीराः॥सर्वाणिशुकाणितुमध्यमानि
शकाणिजीर्णानिचनिष्फलानि॥४॥वास्तुककटजगुडूची
वासाकूभीडकादिशतपत्री इत्यादितनित्याद्रगणवच्छुफय
दातदाहिगुणाहमाविडंगमधुमंडूरादाडिमंपिप्पलीगुडः।
- नागवल्लीदुशाल्यायाःपुराणा:स्वगुणोत्तमाः॥४॥इंदकर्पू
रः॥काठिन्यमध्यकाठिन्यमार्दवंचेतितत्रिधागद्रव्यागामिहस
र्वेषां प्रकृतिःकथ्यतेबुथैः॥५०॥द्रव्याणासन्तिसर्वेषांपूर्वैरुता
रूपयोगणाारसोवीर्यविपाकाचज्ञानव्यालेनियननःणार
सास्तुमधुरादिःस्थाहीर्यकार्यसमर्थता।परिणामेगुणास्पतवि
पाकहातिसंहिताशीतमसंचरू संचरिनग्धतीनथामू
दुपिच्छिलविषदचेतिवीर्यमष्टविधस्मृत॥५३॥निफरप्रमद
काननादिषद्रव्यमेतदपिनिर्गुणंभवेताकाप्पलीकवानोपक
नाकाप्यसावनितादिसेवनान।पूराजाश्मशानेवल्मी
केदेशेमलादिदूषिते।ट्रमेनैवोपयोगायभिषजामुपजायता

रा.नि.१० कंदहिम शिशिरेचमूलंपुष्यवसंतेगुणदंवदंतिप्रवालप त्राणिनिदापकालेस्युःपंकजातानिशरप्रयोगे। हनिंबोद बरजबायायथाकालगुणोजराः।कंदादिषयसर्वेषाएथगेवर सादयः॥५॥केचिकंदेकेपिमूलेषुकैचित्पत्रेपुष्येकेपिकेचि फिलेषावच्येवान्येवल्कलेकेचिदित्यद्रव्यस्तोमाभिन्न भिन्नणा ख्याः॥५॥देशेदेशेयोजनहादशान्तभिन्नान्यान्यनामादि लोकेपकिंचामाषप्राणिनावर्णभाषाचेष्टाछायाभिन्नरूपाविभा ति॥अनिर्दिष्टप्रयोगे मूलंग्राह्यत्वगादिषासामान्योक्तो प्रयोक्तर्यपाहतोयंतुनाभसाईनाचूर्णकल्ककषायाणांप्रमा गंयन्त्रनोदित तन्नद्रव्यप्रमाणेनस्वयबध्याप्रयोजयेत्॥१॥ माध्वीकंसर्वमयानामधूनामाक्षिकत्तथापनेलंनुतिलसंभूतं भानवोवस्लिसंभवाः॥२॥शालीनरिक्तशालिःस्यात्मप्यानांमु गुस्वचामूलानापिप्पलीमूलंफलानोमदनफलंगावचातु गंपल्याणापत्राणांगंधपत्रकंगजीवंनिशाकंशाकानालवणा नांचसैंधवाईसामान्यपुष्पनिर्देशानमालतीकुसुमंक्षिपेत् यमन्येपिबोपन्या:प्रयोगायोगलक्षिताः॥ईयाव्यवातह रंयत्नासकलदीपनंपरंगकफहारिसमंप्रोक्तंपित्त मंदीप नाईहायच्छीतवीर्यगुरुपिनहारिद्रव्यनृणांवातकरतदुक्त। यदलवीर्यलघुवानहारिश्लेभापहंपिजकरंचनस्याताई॥ इनिबहुविधदेशभूधभूमीरहवनगुल्मलनाभिधागुणाना। सविवरमभिधायलमसाधारणमथनचविशेषताभिधास्ये॥ गायभूमीविपिनविषयक्षेत्रगोत्रादिनामस्तोमारयानप्रक रणगुणन्यारुतिप्रीटमेन।वर्गबुध्धाभिषगुपचिनानगलत्यंत सूत्मप्रज्ञालोकप्रकटित घियामाधिराज्यभिषज्येनाइ त्येषवैद्यकविंकल्पभिधानिदानचूडामणौमडपरागमपारगे णाकाश्मीरवंशतिलकेनरुतोपवर्गवर्गोनसिंहरूतिनारचि तोहितीयः॥ इतिवैद्यपतिमू न्यरत्नाभरणश्रीमदीश्वर सूरिसूनुश्रीकंठचरणारविंदसेवाहेवाकराजहंसश्रीकाश्मी रायवंशाचार्यपरान्तयश्रीनरहरिपंडितविरचितेनिघंटुराजा परनामयपीयवत्यभिधानचूडामणौधरण्यादिवगौहिती यः॥ अथगड्व्यादिवर्ग:॥ ॥गडूचीचाथमूर्वच पटोलोरण्य जस्तथाधकाकोलीचविधाप्रोक्तामोषपर्णतिथापरे।।।मुद्प चिजीवंतीत्रिविधाचाथलिंगिनीकटुकोशातकीचैवकपि ककुलथापरेणखलताकटुतुंबीचदेवदालीतथास्मता। वंध्याकर्कोटकीप्रोक्ताकद व्याखुकर्णिकाशदिघेद्रवार णीचानयवनितेश्वरीतथा॥ज्योतिष्मातीहियाचैवतियागि रिकर्णिका४॥मोरटवायचेदिदीवरावसात्रिकाचसासो मवल्लीतथावासादनीगोपलकर्कटीमणाकाकतुंडीद्विधाचा थगंजाहिडदारुचाकैवीताम्रवल्लीचकोडीरीचाथजं तकाराअम्लपर्णातथाशंखपुष्याचावर्तकीतथागकर्ण टानथाकडीलताचैवामतलवामापुत्रदाचपलाशीचविज्ञेया अनवाभिधासुमतिभिरित्थमनूक्ताबोधव्यावीरुषःक्रमादे नाः॥॥अस्मिन्नीरुहर्गेनाम्नाचगणेशकीयते॥अपानीया परिगणनयैवाप्रसिद्धाभिधानांनाम्नामुक्तापरिमिनिकथाप्य सर्वोषधीनांसापिक्कापिस्फुटमभिधयाकापिचपीढिमंग्या प्रोक्तानोताप्रथितविषयेसापिनष्टीकवाक्येाशतस्मादिहन यत्रोक्तानाम्नामकादिनिर्मितिःजितनत्राष्टसंन्यवज्ञेयासर्व सरिभिः॥१०॥यद्यपिकापिनष्टांकसंरमानियनिरीक्ष्यते॥ नत्रस्फुटत्त्ववुध्यैवनोक्तासंख्येतिबुध्यता॥११॥द्रयाणांगणशो निमोगवशतावार्य परेपोचिरेप्राचीन चतहशेननिगमेत चिकित्साक्रमः तस्मान्गमयोगसंग्रहविदासंवादवाग्भि लथानवास्माभिरभाणिजितदिहप्रत्येकशःकथ्यते॥१२॥ इतित्रयोदशादिशकं ज्ञेयागुड्चमृतवल्पमताज्वरारिःश्या मावरासुरकतामधपर्णिकाचाछिन्नोवामजलनाचरसाय नीचछिन्नाचसोमलनिकामनसंभवाच॥शावसादनीछिन्न

रा.नि.१२
गकमारिकाचस्यामिकासैवरचंडहासा॥१४॥अन्याकंदो
दूवाकंदामनापिंडगडूचिका।बहुछिन्नावहरुहापिंडाल के
दरोहिणी॥१॥पूर्वावाईिकराव्हास्यादुत्तरालोकसंज्ञिकाय
डूच्योरुभयोरित्यमेकत्रिंशदिहाभिधा॥१६॥ज्ञेयागुडूचीगु
रुरुसवीर्यानिकाकषायावरनाशिनीचाहाहार्तितलावमि
रक्तवानप्रमेहपांडुभमहारिणीच॥१॥कंदोद्भवागुडूचीचक
दूलासन्निपातहासविषधीज्वरभूतपीवलीपलिननाशिनी॥
गुलवेलिाअमरदवाल्लिागुरूंचीतिकान्यकुब्जा॥ग
लोतिगुर्जरा।गलाव्हइतिपात्रात्या।।मूदिव्यलतामिरा
मधुरसादेवीत्रिपामधुश्रेणीभिन्नदलामरीमधुमतीतिका
पृथक्यर्णिकागोकर्णालघुपर्णिकाचदहनी तेजस्विनीमो
रदादेवश्रेणिमधूलिकामधुदलास्युःपीलुनारक्तला॥१९॥सु
खोषितास्निग्धपोपीलुपर्णमिधुसवारज्वलनीगोपवल्लीचे
त्यष्टविंशतिसंजकाः॥२०॥मूर्वातितकपायोमाहद्रोगकफवा
नहताव मिप्रमेहकुष्ठारिविषमज्वरहारिणी॥२१॥मुहरसि।
स्पापटोलःकटुफलःकुलकःकर्कशछदः॥राजनामाऽमतफलः
पांडुपांडुफलोमतः॥२॥कर्णाटेसोगवल्ली।चूरनिहारकापील
वर्णातिगुर्जराः॥मोरहडीतिकान्यकुब्जाः॥वीजग नागफ
लःकुष्ठारीकासमर्दनःपंचराजिफलोज्योत्स्नाकुटनापोडशा
हूयः॥२३॥पटोल:कटुतिकोलारस पित्तवलासजिनाकफर्क
इंतिकुष्ठोस ज्वरदाहार्तिनाशनः॥२४॥डपडोल।कहिप
डवलाकाकोलीमधुराकाकीकालिकावायसोलिकादीराचया
सिकावीरायलाधीराचमेदुरापावासोलीसादमासीनवय
स्थाचैवजीविनी॥इत्येषाखलुकाकोलीज्ञेयापञ्चदशाहूया।
काकोलीमधुरास्निग्धासयपित्तानिलातिनतारक्तदाहज्वरधीच
कफमुकविवर्द्धनीराकाउलीगकर्णाटेकवत्तिगाद्वितीया
सीरकाकोलीसारशलापयसिनी॥पयस्यासीरमधुरावागतार
विषाणिका॥राजीववल्लाजीवलास्यादित्येपानवाहूयार
.

रा. १३ सवीर्यविपाकेषुकाकोल्यासहशीचसा॥२९॥दूधकाउलीगह लगवतिगेमाषपर्णानुकांबोजीकारतामहासहागाई माषामांसमाषामंगल्याहयपछिका॥३०॥हंसमाषाश्चपछाचं पांडुरामाषपत्रिका कल्याणीवनमूलीचशालिपर्णाविसारि ॥३१॥आत्मोद्भवाबहफलास्वयंभूसुलभाधना॥इत्येषामा षपस्सिादेकविंशतिनामका॥३२॥नापपीरसेतिकारश्या दाहज्वरापहा।शुक्ररद्धिकरीबल्याशीतलापुष्टिवहिनी॥३३॥ रानोडिंडाकाउछारानउडदी।मुद्रपर्णाक्षुद्रसहासिंबामाजी रंगीतकवनोरिंगिणीहसासूर्पपर्णाकुरंगिको॥३४॥कासि काकाकमद्भाचवनमहावनोडूवा॥अरण्यमद्गावन्येतिज्ञेया चदशाहूया॥३५॥मपर्णीहिमाकासवानरक्तसयापहा॥पि जदाहज्वरान्हनिचक्षुष्याशुक्ररडिकृत॥३६॥रानमूगाका हेससाजीवंतास्याज्जीवनीजीवनीयाजीवाजीव्याजीवदा जीवदानी।शाक श्रेष्ठाजीवभद्राचभद्रामंगल्याचसुद्जीवा यशस्सा॥३णाशंगादीजीवटष्ठाचकांजिकाशशशिविका।सु पिंगलेनिजीवनीक्षेयाअष्टदशाभिधा॥३सालाहानिहरिणवे लिकिरियदाले जीवन्यन्यावहत्पूर्वापुत्र भद्राप्रियकरी। मधुराजीवरष्ठाचहज्जीवायशस्करी॥३शाजीवनीमधुरा शीनारक्तपित्तानिलापहास्पदाहज्वरान्हतिकफवीर्यविव ईिनी॥४॥एवमेवरहायूरिसवीर्यबलान्वित्ताभूनविद्रा वाजेयावेगासनियामिका॥४पादोन्हीहरिणदेलिकि रमहालेगहिरियहालाहेमाहेमवतीसौम्यानणग्रंथिर्हिमा यावर्णपर्णासुजावनीस्वर्णजीवासुवर्णिका॥४॥हेमपुष्पी सर्णलताखणजीवंतिकारसाहेमवल्लीहेमलनानामान्यसा अतुर्दश॥४॥स्वर्णजीवंनिकावृष्याचक्षुष्यामपुरानथाशि शिरावानपिनास गदाहाजिरलवईनी॥४४ाहेमहरिणवेलि होवंणदहालेपलिंगिनीबहुपत्रासादीश्वरीशैवमल्लिका॥ नयंभूलिंगसंभूनालिंगीचित्रफलामना

रा.नि.१४
जादेवीचंडापरतभिनीतथा|शिवजाशिववल्लीचविज्ञेयाषोड
शाहूया॥४६लिंगिनीकटुलाचदंगेधाचरसायनी॥सर्वसि
हिकरीदिव्यावस्यारसनियामिनी॥४ावाडुवलीगहाकडे
आपचगरियागईश्वरलिंगी।कोशातकीकतछिद्राजालिनीक
नवेधनागस्वेडासुनिताघटालीमदंगफलिनीतथा॥४॥को
शानकीतुशिशिराकटकाल्पकषायकागपित्तवानकफनीच
मलामानविशोधिनी॥४॥कडदोडकीकाहारेगकपिकछू
रामगुप्तास्वयंगतामहर्षभीगलांगुलीकंडलीचंडामर्कटी?
रभिग्रहा॥५०॥कपिरोसफलागुप्तादस्पर्शाककुराजयापा
सुषेण्याशूकशिवीवदरीगुरुराषभीशिंबावराहिका
नीगारोमालुर्वनस्करीकीशरोमारोमवल्लीस्यात्षड्विंश
तिनामका॥५॥कपिककुःखादुरसादृष्यावातसयापहा।।
शीतपितालहंत्रीच विकतातणनाशिनी॥५३॥कपासकूह
री॥नसुकूगणिकदुबीकटफलातुंबिनीकदनंबिनी।वह
फलाराजपत्रीनित बीजाचतुविका॥५४ाकटबीकटुली
टूणावातिरुत्वासवानजिनाकासमाशोधनीशोफत्रणशूल
विषापहा॥५५॥कड्दूधी कहिसोरेगखवाल्याकाशवल्लास्या
रसीव्योमवल्लिकाआकाशनामपूर्वीसावल्लीपर्यायगास्म.
ताप आकाशवल्लीकटकामधुरापिजनाशिनीरप्पारसा
यनीबल्यादिव्यौषधिपरास्मता॥५॥अंतरवेलिआकाशवे
लिनेलमवल्लिाजीमूनकःकंटफलागरागरीवेणीसहाको
शफलाचकटफला॥पोराकदंबाविपहाचकर्कटीस्पादेवदाली
खलुसारसूषिका॥५॥रनकोशाविषधीचदालीलोमसंपत्रि
। कागतरंगिकाचनकीरीनाम्नामेकोनविंशतिः॥५॥देवदालीन
तितोष्णकटुःपांडकफापहा[दुन्नीमश्वासकासनीकामलाभून
नाशनीमादेवडंगरी।देवडंगरविंध्यादेवीवंध्यकोरकास्या
नागारातिनीगहनीमनोज्ञापथ्यादिमापुत्रदात्रीसुकंदाश्रीकं
दासाकंदवल्लीश्वरीचाईमासुगंधासर्पदमनीविषकैटकिनीवराम

।
कुमारीभूतहनीचनाम्नामित्यूनविंशनिःशवंध्याककोटकी
तिक्ताकटष्णाचकफापहा॥स्थावरादिविषयीचशस्पनेसारसा
यनामाकंटोलीविजेमडुवागलु।तिमातुंडीतुतिकारमा
कटुकाकर डिका।बिंबीचकटुनिकादिर्नुडीपर्यायगाचसा॥
॥६ाकतुंडीकटुखिकाकफवान्निविषापहाअरोचकारूपि
नधीसदापथ्याचरोचनीपाकडुनोंडलीकहितोडेतीनक
दरु॥वनटिंडुराकडुआ।सादातुकीकृषिकाद्रवंतीचित्रासु
कर्णादुरुकर्णिकाचान्यग्रोधिकामूषिकनागकस्सिाह श्चिक
बहकर्णिकाचाहामाताभूमिचरीचंडाशंबरीवहंपादिका।
प्रत्यक्श्रेणारपाचैवपत्रनेण्यद्रिभूयाईआखकर्णीकटू
व्याचकफपित्तहरासदाराआनाहज्वरभूलार्तिनाशिनीपाचनी
पराईयामोपलवल्लिहरुहेरेंद्रीद्रवारुण्यरुणामृगादनीग
वादनीसुद्रसहेंद्रनिर्मिटागसूर्याविषधीगुणकर्णिकामरामाना
सुवर्णासुफलाचतारका॥६॥वृषभाशीगवासाचपानपुष्योंद्र
वल्लरी हेमपुष्पाशुद्रफलावारुणीबालकषिया॥७॥रक्तवीरु
विषलताशक्रवल्लीविषापहाअमृताविषवल्लीचशेयोनत्रिंश
दाहूया॥७॥इंद्रवारुणिकानिक्ताकटुशीलाचरेचनीगगुल्मपित्तो
दरश्लेष्णक्रिमिकमज्वरापहा॥७२॥इंद्रवारुणीमहामेवगमहें
वारुणीरस्याचित्रवल्लीमहाफलागसामाहेंद्रीचित्रफलापसी
अपसाचसा॥७३॥आत्मरसाविशालाचदीवल्लीरहाफलासा
हहहारुणीसौम्यानामान्यसाअतुर्दश।७४॥महेंद्रवारुणीज्ञेया
पूर्वोक्तगुणभागिनीरसेवीर्यविपाकेचकिंचिदोषागुणाधिका।।
॥४ावडिलइंद्रवारुणिमाहिरियहामेकेापतितामहानिकाह
उपादाविसर्पिणीनांकलानेत्रमीलाचशंखिनीपत्रमंडली5६
नंदुलीचासपीडाचसूक्ष्मपुष्यीयशखिनोगमाहेश्वरीनिक्तयवाया
वीनिनिषोडश॥9॥पतितासतिताम्लादीपनीरुचिनाप
राकिमिकुष्ठविपामामदोषनीरेचनीचसापायवाची॥शारित
नीमौद्रीजटारुद्रजराचरुद्रासौम्पासुगंधासुहानापनाचास्सादी

रा.
श्वरीरुदूलनासुपत्रासुगंधपन्नासुरभिःशिवाहासापत्रव
लीजटावल्लीरुद्राणीनत्रयुफरा।महाजटाजटारुद्रानाम्ना
विंशतिरीरिताशाजटाकटुरसाश्वासकासहृद्रोगनाशिनी
भूतविद्राविणीचैवरक्षसांचनिबर्हिणी॥माईश्वरीगरुद्रज
टा॥ज्योतिभानीखर्णलनानलप्रभाज्योतिलतासाकटभीसुपिं
गलादीप्ताचमेध्यामनिदाचदुर्जरासरस्वतीस्यादमातार्कसंख्य
यागलपज्योतिभतीनेजोवतीबहरसाकनकप्रभान्याती
एणासुवर्णनकलीलवणाग्निदीप्ता तेजस्विनीसुरल नाग्निफला
ग्निगर्भास्याकिंगणातदनशैलसुतासुतैलागासुवेगावाय
सोनीवाकाकांडीवायसादनीगगीलताश्रीफलीसौम्याब्राझील
वणकिंशकागच्यापारावतपदीपीतापीततैलायशस्विनी मे
ध्यामेधाविनीधीरास्सादेकत्रिंशदाहूया॥५॥ज्योतिभानीनिक्त
रसाचरूहाकिंचिकटुर्वातकफापहाच॥दाहादादीपनरुच्च
मेध्याप्रज्ञाचपुलातिनथाहिंतीयाच्दाकंगणीदोनिमालका
गोणीकोगुएरडाअश्चक्षुराद्रिकर्णाचकदभादधिपष्यिकाराग
ईभीसितपुष्पाचश्चेनस्संदापराजिता शाश्वेताभदासुपुष्याच
विषहंत्रीत्रिरेकधा नागपर्यायकर्णास्वादशाहादिशुरीस्मता
गिरिकोहिमातितापित्तोपद्रवनाशिनी।चक्षुष्यावि
घोषधीनिदोषशमनीचसा॥९॥पोडरीसपलीविलियगि
रिकर्णिकानीलपुष्पीमहानीलास्सान्नीलागिरिकर्णिकाागवा.
दनीव्यक्तिगंधानालस्पदापड़ाया॥२०॥नीलाट्रिक'शिशिरा
सनिकारक्तानिसारज्वरदाहहंत्रीविछर्दिकोन्मादमदनमा
निश्वासानिकासामयहारिणीच॥९॥नीलसूपलो नीलगिरि
कर्णिकामोरटःकीर्णपुष्यशपालपत्रामधुसवः॥पनमूलोदी
र्घमूलःपुरुषक्षारमोरटः॥१२॥मोरटःक्षीरबहुलोमधरस्सक
पायकः॥पिजताहज्जरान्हनिरप्याबलविवर्द्धनः॥९॥शारम :
हरसिाहालसोगाइंदीवरायुग्मफलादीर्घटलोनमारणीपुष्प
मंजरिकाद्रोणाकरंभानलिकाचसा॥२४॥इंदीवराकटुःशीतापि

नश्लेभापहारिकाचसुष्याकामदोषनीव्रणनिमिहरापरा॥९५ ।उत्तरणिकरुटिगे।वस्तात्रीवृषगंधारव्यामेषांत्रीरत्नपत्रिका अजानीबोकडीचैवसादित्येषापडाहूया॥९॥वस्तात्रीस्यात दुरसाकासदोषविनाशिनीगबीजदागर्भजननीकीर्तिताभिषग नमः॥९॥बोकडीगकरुटिगेयभेदासोमवल्लीमहागुल्मायन श्रेष्ठाधनलनासोमा गुल्मवल्लीचयज्ञवलीहिजपिया।९पासो मक्षाराचसोमाचयज्ञांगारुद्रसरत्ययासोमवल्लीकटुःशीतामधु रापिनदाहनन।तरंगाविशोषशमनीपावनीयजसाधनी। सोमवल्लीसर्वभाषा सौम्मामहिषवल्लीच प्रतिमामात्रवल्लिका। अपत्रवलिकोपोक्ताकाडशाखापडाहूयागरसवीर्यवि पाकेचसोमवल्लीसमास्मतोगमहिषवेलिरम्वल्लिाव सादनीसोमवल्लीविक्रानामेचकाभिधा॥पातालगरुडीता सिौपर्णागारुडीतथा शवासनीदीपकोडाचढकाडाम हाबलागदीवल्लीरदलतानामान्यस्वाचनदेश॥३॥वत्साद नीलमधुरापिनंदाहालंदोष नविष्यासतर्पणीरुचाविषदो पविनाशिनी ॥४॥ ॥ छ. ॥ ७॥ ॥ वासनि। दागडि गोंपालकर्कटीवन्यागोपकर्कटि, कानयागांद्रेरुिक्षुद्रफलागोपालीक्षुद्रनिर्भटा॥५॥गोपालक . टीशीनामधरोपिननाशनी मूत्रलकाश्मरीमेहदाहशेषनिलं ननीमांगोवलकाकडी।मूलसौते।ककिनासाध्याक्षनासाकाक तंडारवायसीसरेंगीतकर नायनासनडासुनासिकायावा यसाहावासनखाकाकासालासनासिकायकाकाणाचवितेंया सादित्येषात्रयोदशाकाकनासानुमधुराशिशिरापिजहारिणी रसायनीदारकरी विशेषासलिनापहा॥ ॥ वडिलिकहलि। हिरिएकागेदोंडे काकादनीकापीलःकाकशिवीचरक्तलागधी सादनीक्रशल्याडोहावायसारनी काकडीधामनखी वायसीकाकरन्निका।वाक्षदंतीतिविज्ञेयालिखश्रदशधाभिधा ॥१mकाकानीकटूप्माननिकादिमरसायनीमरानदोपहरारु .

च्यापलिनस्संमिनीपरा॥१२॥सान्हीकडलिकिरियकागेदोंडे ॥गुंजाचूडामणिःसौम्याशिखंडीकमलारुणाताम्रिकाशीतपा कीस्यादुच्चदाकृष्याचूडिका॥१३॥रक्ताचरतिकाचेवकांभोजी भिल्लिभूषणागवन्यास्यामानचूडाचविज्ञेयाषोडशाहूया॥१४॥ हितीयाश्वेतकांभोजीश्वेनगुजाभिरिटिकाकाकादनीकानपी लर्वत्रशल्याषडाहूयातागंजायनुनिकोसंबीजवानिकरी शिफा॥शूलविषकन्यत्रंवश्वेश्येनंचशस्यते॥१९॥गंजादोनि गगुलुगुंजेगएरारदारुकआवेगीजंगकोदीर्घवाल कपट डाकोटरसष्यास्यादजींनीछागलानिका॥१७॥जीर्णदारुति नीयास्याज्जीणीजीसुपुष्यिका अजरासम्मपत्राचविज्ञेयाच पडाहूया॥१॥दारुड्यंगोल्यंपिछिलंकफवातहनाबल्यं कासामदोषनहितीयखल्पवीर्यद॥१९॥दोनिफोडिएरडुम टेकैवर्तिकासुरंगाचलतावल्लीङमारुहागरिंगिणीवस्त्ररंगा सुभगेत्यष्टधाभिधा॥२०॥कैवनिकालघुर्दष्याकषायाकफना शनकासनासहराचेवसैवमंदाग्निदोषनन्॥२१॥कैवर्ति कामालवेप्रसिङ्गानालीनमालीतानाचताम्रवल्लीतमालि का सूक्ष्मवल्लीसुलोमाचशोधनीतालिकानवा॥२२॥नाम्र वल्लीकषायास्याकफदोषविनाशनी।मुखकठोथदोषघ्नी श्लेष्भवद्धिकरीपरा॥३॥तावल्लीचित्रकूटदेशेप्रसिद्ध। काडीरस्काडकटकोनासासंवेदनःपटुः।उनकोडस्लोयव लोकारवल्लासकोडकः॥२४॥कौडीरस्कटुनिकोष्णःसरोदु वणार्त्तिनतालूतगुल्मोदरप्लीहशूलमंदाग्निनाशनः॥२५ ॥कांडवेलिगमणिगुरवल्लिजितुकाजतुकारीचजननाचक्र वर्तिनी निर्यक्फलानिशोधाचव्हपत्रासुपत्रिकारहरा जरुष्णाजनेष्टाचकपिकछुफलोपमारिंजनीसूक्ष्मवल्लीच भमरीकृष्णवाल्लिका॥२॥विज्जुल्लिकारतरुहाग्रंथिपर्णी सुवल्लिकातिरुवल्लीदीर्षफलाएकविंशतिसंशकागराज . .. .: दाहतृष्णावमिनीचरु .

रा.नि.१९ चिसद्दीपनीपरा॥२९॥जनकामालवेप्रसिद्धा अत्यम्लपर्णीती एणचकालावल्लिसरणागवल्लीकरवडादिनवनस्सारण्यवासि नी॥३॥अत्यन्लपतीक्ष्णाम्लाप्लीहशूलविनाशनीगवानह ही पनीरुच्यागल्मश्लेभामयापहा॥३ाकरवडनेलिगहेगोलि शंखपुष्पीसुपुष्पाचशंखाहाकंबुमालिनी सिनपुष्पीकंब यीमध्यावनाविलासिनीमाचिरिंटीशंखकुसुमाभूलग्नाश रखमालिनीइत्येषाशतपथ्यासाकाहादशनामभिः॥३३॥ शंखपुष्पीहिमानिकामेधाकावरकारिणीग्रहभूतादिदोष श्रीवशीकरणसिद्धिदा॥३४॥शंखुली॥शंखपष्णिाआवर्तकी तिदुकिनाविभाडीविषाणिकारंगलनामनोज्ञासारतपुष्पीम हदादिजालीसापीतकीलापिचचर्मरंगा॥३५ावामावतीचसंय काभूसंरयाशशिसंयनाआवर्नकीकषायाम्लाशीतलापिनहा रिणीआहलीतलाइवलिकोकणेप्रसिद्धयाकर्णस्फोटाशु निस्फोटात्रिपाकमनंदुला चित्रपर्णस्किोटलताचंद्रिकाचा ईचंद्रिका शाकर्णस्कोटाकटुस्तिताहिमासर्वविषापहा[ग्न हभूतादिदोषधीसर्वमाधिविनाशनी॥३॥कानफोडााहिडि विडिकेगकट्वीकटुकवल्लीच सुकाष्ठाकाष्ठवल्लिकागसुवलीचमहा वल्लीपमोहनिकाकदुः॥३९॥कद्दीनकट कानाकफनासा तिनाशनी नानावरहरारुयाराजेयत्मनिवारिणी॥४॥कट की।नोरेमहराज्ञेयामननवारशारुहाख्यानोयवल्लिकारापनव स्लीसितलतानामभिःशरसंमित्ताम४ाउकामतसवापथानि करसायनी॥विषधीवणकुष्ठामकामलाश्वरथंजयेत्॥४॥अम्, नवल्लिाअमनचाचित्रकूटदेशेप्रसिद्धपुत्रदात्रीतवानारिभी मरीश्वेतपषिकानपत्रातिगंधालुवैशिजातासुवल्लरी॥४॥ अदात्रीननाननीकटरुष्णाकफापहा॥सुरभिःसर्वरापयामा दोषविनाशनी॥४४॥पत्रदायिमालवेप्रसिहागपलाशीपत्रव लीचपर्णवल्लीपलाशिकारपसुपर्णचिदीर्षवल्लीविषाद नी॥४५॥अलपत्रीदीपपत्रारसाम्लाचावकारसागअम्लानकी रा.नि.२० कीजिकारस्याञ्चनर्दशधाभिधा॥४६॥पालाशीलपुरम्याचमरख दोषविनाशनी अरोचकाहरापथ्यापितकोपकरीचसा॥४॥ पलाशीनागरदेशेषसिद्धा। इत्तिबहुविधवल्लीस्तोमनामामि पानगुणगुणयथावर्णनापूर्णमेनासुललितपदसंगवर्गना नाचवैयःसदसिव्हविलासंन्यासवद्याननोतु॥४ादीलादीधि तयस्ता धनमसवसायभानोरिवमानन्वतिनिरुजाविजय नेवीर्य विरुद्धोवया:तासामेषविलासभूमिरसमावर्गश्नोवीरु पाविरुद्ध इतिपनीतमहिमानैसर्गिकोगुणैः॥४९॥प्राप्तायस्य परिग्रहंनिविधसदोरैकचूडामणेरलीवाण्योषधयःसर्वतिसहसा वीयोग्यजयीदिवानस्यापनहरे हतौस्थिनिमगादोगुडूच्यादि कलातयिाकतयाभिधानरचनाचूडामणौकीर्तिनः॥णानिय कमूईन्यरत्नालंकरणश्रीमदीश्वरसारिसन श्रीकंठचरणारविंद सेवाहेवाकराजहंसश्रीकाश्मीरायवंशाचार्यपरंपरान्वयश्रीनर हरिपंडिनविरचितेनिपटुराजापरनामधेयपर्यायवत्यभिधान चूडामणीगडूच्यादिवर्गस्तनीयः॥अथशनाहादिवर्ग:॥शता हाचैवमिश्रेयोशालिपसिमष्ठिला रहनीकटकारीचहिया सान्दग्निपर्णिका॥॥हिधागोसुरकौवयासोवासासितावरी ॥धन्वयासहयंचाग्निदमनीवाकचीनथा॥२॥सणपष्यादिधाचे वत्रिविधाशरपंरिखकासगोवष्टाहिधानीलादिधागोनिहिका स्मनाग।अपामार्गहयपंचबलाराष्ट्रीमहादिवाहयगंधाचह पुषाशतावर्यादिधामनाएलोवालुकातेरण्याकलिकारीजये निकाकाकमाचीश्रुतश्रेणीभूजराजस्त्रिधामतः॥५॥काकजंघा निपाचुचःत्रिविधःसिंदुवारकाभेंडास्सातपुत्रदाचैवतकावर्ण लिकाहूयागदखसखसःसिगडीचैवज्ञेयोवन्यकसुभकःगया हुल्योकासमईश्चरविपन्नोहिधाविका॥अजागधादित्यभक्ता विषमुष्टिईि पापराकालाजनीद्विकपीसीविविध कोकिलास कापसातलाकामद्धिचक्रमीयमिमियाइदाडिस्या क्रमेणैवसुयाःप्रोक्तायथाक्रमान॥शशताहाशनपुष्पाचमिसि

पेषिाचपोनिका अहिछत्राप्यवास्पष्यामाधवीकारवीशिफा॥१०
संघातपत्रिकानावजपष्यासुपुष्पिकाशनप्रसनावहलापुष्या
हाशतपत्रिका ११०वनपुष्याभूरिपुष्यासुगंधामस्मपत्रिका गं
पारिकानिनाचचंतर्विशतिनामका॥१२॥शताहानुकटुस्तिता
स्निग्पालेभानिसारननावरनेत्रव्रणनीचवलिकर्मणिशस्यते ॥
॥१३॥सोफासबसिगामियानालपर्णचितालपत्रामिशिस्तथा।
शालेयास्पाच्छीतशिवाशालीनावनजाचसा॥१४॥अवाक्ष्यामधु
रिकानासहितपुष्पिकासुपुष्यासुरसावन्याज्ञेयापंचदशाहूया
॥१५॥मिश्रेयामधुरालिग्याकडःकफहरापरावानपित्तोत्यदोषधी
प्लीहाविनाशनीयवनसउफराकासबसिगास्यालालिपर्णी
सुदलासुपविकास्थिराचसोम्पाकमदागहाधुवागविदारिगंधाशम
नासुपर्णिकासाहीपमूलापिचदीर्घपत्रिका॥१७॥वानीपीतिनी
तन्वीसुधासर्वानकारिणीयशोमधीसुभगादेवीनिश्चलानीहिपर्णि
का॥१४सुमलाचतुरूपाचसुपत्राशुभपत्रिका शालिपीशा
लिदलास्यादूनत्रिंशदाहया॥१९॥शलिपोरसेनिक्तागुरूणा
वातदोषनुनाविषमज्वरमेहार्श:शोफसनापनाशनी॥२॥भूद
सेवरा मुरुलबोंने समष्टिलअभंडीरोनद्यापवावगंधर
काकाकान:कंटकिफलोप्युपदंशोमुनियः॥२॥नयामक
दुरुष्णरुयोमुतविशोधनः।कफवानप्रशमनोदाहरूद्दीप
नापरवाशाकाकुंबातोरेमाउरहतीमहतोक्रोनावाननिर्सि
हिकाकलीधराष्ट्रिकास्यूलकंठाचमंडाकीतमहोरिका॥२॥व
हुपत्रीकंटतन करालुकर फलानथागडोरलीवनदनाकीनामा
न्यसाचतुर्दशा२४ारहतीकडतिक्तोष्णावानजिज्वरहारिणी
अरोचकामकासपीश्वासनद्रोगनाशनी॥२५॥डोरलीपाडरी॥
बनभेटीदेगालारहत्यन्यासपतनःविकापीननंदुला पत्र
दाबहफलागोधिनानिषडाहुयारक्षविकारहतातिताकट
रुष्णाचत्तत्समायुक्तपाद्रव्यविशेषेणधाराससंभसिद्धिदाछा
J

नफलाश्वेतवातीकिनांचषट्।राविज्ञेयाश्वतरहतीवानश्ले भविनाशनीगरुच्याचाजनयोगेननानानेत्रामयापहा॥२९॥ पांढरीडोरलीबिलियगल्ल॥कंटकारीकंटकिनीदुःस्पशीद प्रधर्षिणी क्षुद्राव्याघ्रीनिदिग्धाचधाविनीसुद्रकंरिका॥३०॥ बहकंटाशुद्रकंटाज्ञेयासुद्रफलाचसापकंटारिकाचित्रफला स्थाचतुर्दशसंज्ञका॥३१॥कंटकारीकटूष्णाचदीपनीश्वासका सजिना प्रतिश्यायार्निदोषनाकफवातज्वरार्तिनन्॥३२॥रिंग गोभटकटैयागनेलगुल्लासितकंटारिकाश्ताक्षेत्रदूतीचल स्मणासितसिंहासितसुद्राक्षुद्रवा किनीसिता॥३॥क्लिन्ना चकटुवानीकी क्षेत्रजांकपटेश्वरी।सान्निःस्नेहफलारामासित कंठामहौषधी॥३४॥गर्दभीचंद्रिकाचांद्रीचंद्रपष्याप्रियंकरी॥ नाकुलीदुर्लभारास्नाहिरेषाहादशाहूया॥३५॥श्वेतकंटारिका रुच्याकटूष्णाकफवातनुत्॥चक्षुष्यादीपनीज्ञेयाप्रोकारसनिया मिका॥३६॥श्वेनरिंगणीश्वेतभटकटैयाबिलियनेलगल्लास्सा सनिपूर्णीकलसीमहागुहागालविनाधमनीचमेखलागलागू लिकाकोटकपछिकागुहागालिकासैवरसिंहपछिका॥३७॥ पृथकाणदीर्घपर्णोदीर्घाकोष्टकमे खलाणचित्रपर्युपवित्राचश्व पछाष्टदशाहूया॥३॥श्रिपर्णीकटूष्णाम्मानितातीसारकासजि नावातरोगज्वरोन्माखणदाहविनाशनी॥३९॥सेवराशनरियल वोनापिटीनीसाहोसुरोगोसुरकासुरांगःश्वदंष्ट्रक कंटकभद्रकं टकौस्साह्यालदंष्ट्रःसुरकोमहागोदनक्रमश्चक्रमशोदशाहूः॥४० गवेडिलीसराटीदोडुनेग्गिलुगगोरखनासुद्रोपरोगोशुरकलिक टक:कंटीषडंगोव्हकटकासुरांगोकंटक कंटफलःपलंकषाक्षु द्रक्षुरोभसटकअणदुमः॥४१॥स्थलभंगाटकववनभंगाटकल था सुगंधास्वादुकेटःपर्याया:पोडशस्मता:॥४२॥स्पानामुभी गोपुरकोसुशीनलोबलप्रदीतीमधुरौचरहणोकलाश्मरीमेहदि दाहनाशनारसायनौतरहहुणोजरः॥४शादोन्हिसराटियाचेगु गाएरडुनेग्गिलगुणायासोयवासोबहकेटकोल्सकासुदेंगुदीरो दनिकाचककुस्साहालपत्रोधिककंटकःखरःसुदूरमूलोविष कंटकोपिसः॥४ाअनंततीक्ष्णकंटश्वसमुद्रांतोमरुद्भवः॥दीर्घ मूलःसूत्मपत्रोविषध कंटकालुकः॥४५॥त्रिकर्णिकाचगांधारी चैकविंशतिनामभिः॥यासोमधुरनिक्तोसोशीत:पित्तार्निदाहजि नाबलदीपनकृत्तष्णाकफर्दिविसर्पजिन्॥४७॥यवासातोरेई गुलुगवासकःसिंहिकावासाभिषंगानावसादनी आदरूपःसिं हमखासिंहीकंठीरवीवृषः॥४ाशितकावाजिदनानासापंच मुखीनथापसिंहपर्णामृगेंद्राणानामान्यसास्तुषोडश॥४९॥वासा निताकडःशनाकासधारक्तपित्तजिनाकामलाकफवैकल्यवर यासस्यापहा॥५०॥आलिसाअडूसाआडसोगाशिनावरी शिनवर सून्याहू सूचिपत्रंकः॥श्रीवारकःशिरखीवभुःखस्तिकः सुनिषण्णकः॥५॥कुरुट कुकुटःसूचीदनःश्वेतावरोपिसामे पारुद्राहकतिज्ञेयःपंचदशाहूयः॥२॥शितावरससंग्राहीक पायोष्णात्रिदोषजिनामेधारुचिप्रदोदाहज्वरहारीरसायनः ॥५३॥करुडाहणे॥खडकतिराचन्दयासोदुरालभानाममू लीचकछुराादुरालभाचदुसीधन्नीधन्वयवासकः॥५४॥ प्रबोधनामध्मदलाविरूपादुरभिग्रहा।दुर्लभादुष्प्रवर्षाच स्थाचतुर्दशसंज्ञकापणदुरालभाकटुस्तितासोष्णाक्षाराम्लि कानथागमधुरावातपित्तनीज्वरगुल्मप्रमेहजिनापट्टीवेलिका सुली॥षमासागवलिंडरवेअन्याद्रदुरालभामरुस्थामरुर्स भवायविशारदाजभक्षास्साहजादसष्ट्रभक्षिका॥५॥कषायाफ मिहाचैवग्राहिणीकरभाषियागकरभादनिकाचेनिविज्ञेयाहादशा निधारामादुरालभाद्वितीयाचगौल्याम्लज्वरकुष्ठनत्॥श्वासका सम्भमनीचपारदेशद्धिकारिकामासान्हीवेलिकासुली किरु वलिरुवे॥अथाग्निदमनीवहिदमनीवहरकामवल्लिकंरारिका गुरुफलासुद्रफलाचसागाविज्ञेयासुद्रदसीशुद्रकंरारिकान थामायैद्रमानादमनीसादित्येषादशाव्हयाकटूष्णाचाग्निद मनीरूसावातकफापहागरुचिकहीपनीहयागुलमप्लीहापहामवे ताई॥अग्निदमनागचित्तरदेवाकचीसोमराजीचसोमवल्लीसु वल्लिका॥सिनासितावरीचंद्रलेखाचांद्रीचसुप्रभा॥६॥कुष्ठहत्री चकांबोजीप्रतिगंधाचवलाजास्मताचंद्राभिधाराजीकालमाषीन थेंदवी॥६॥ष्टदोषापहाचैवकातिदावलाजातथागचंद्राभिधा प्रभायताविंशतिस्पाजुनामतः॥ईपावाकुचीकटुतिकोष्णाकिमि कुष्ठकफापहागावग्दोषविषकंजूनिख प्रशमनीचसावाउची। बाउचिगे।सणपुष्पाहहत्यष्पीसणिकासणपंटिकापीनपष्यी स्थूलफलालोमशामाल्यपष्यिकारापासणपष्मीरसेतिताकया याकफवानजिनाअजीर्णज्वरदोषनीवमनीरक्तदोषनन॥६॥ खिलिहिला शर्णबीजागिलुगिचिाहिनीयान्यासूक्ष्मपुष्पास्या सुदसणपुष्पिकाविष्टिकासमपर्णीचबाणाहासूक्ष्मघंटिका ॥७॥सणपुष्पीसुद्रनितावम्पारसनियामिकागतृतीयांन्यारत्न पर्णश्वेितयुष्यामहासितासामहाश्वेतघंटीचसामहासंणपुष्पि का॥१॥महाश्वेताकषायोष्णाशस्तारसनियामिका कंतूहले पुचप्रोक्तामोहनभनादिषारासान्होकिलिहिला पाढरी खिलिहिला फणफणा॥चिक्कगिलुगुचिमनेकाइविट्टिाशर रखाकांडपंखावाणपुरवेषपंखिकागज्ञेयासायकपखाचनपपंखा चसापा॥३॥शरामिधाचपरखास्याच्छूनायासिनसायकासिन' पुंखाश्चेनपंखासुभाताचपंचधामशरखाकटूष्णाचकि मिवानरूजापहांगतात्वेषागुणायासाप्रशस्नाचरसायने।७५ ॥दोनिउनिलियागयेरडकोग्गिाशरपुरखागअन्यानुकंठपुरवासा कंठाल:कंठपुखिका कंठपंखाकटूष्णाचक्रिसिशूलविनाशनी ॥७॥कंटउन्हलीगमल्लगोग्गिासणस्तुमाल्यपुष्यस्याहमनःक टुतिक्तकानिशावनोदीर्घशावल्लकारोदीर्घपल्लवः।।७वास णस्वम्लः कषायश्चमलगर्भासपातनः।वीनिकृहातकफनझे यस्तीद्रांगमर्दजित॥७मासणासणाअंबष्ठोबालिकावालाशठाकी बालिकाविकाभवाचमाविकाचैवटवल्कामयूरिका॥७९॥गं घंपनीचित्रपुष्पीश्रेयसीमुखवाचिकाछिन्नपत्राभूरिमल्लीविजे

रा.नि.२५
याषोडशाहूयाअंबष्ठासाकषायाम्लाकफकररुजापहावा
नामयबलासप्रारुविरुद्दीपनीपराआबाडाापुडोनानी
लीनीलानालिनीनीलपत्रीनस्याराज्ञीनीलिकानीलपुष्पी काली
श्यामाशोधनीश्रीफलावग्राम्याभद्राभारवाहीचमोचायक
ष्णाव्यंजनकेशीचरंजनीचमहाफला असिनालीतनानीलके
शीचारटिकामताशगंधपुष्याश्यामलिकारंगपत्रीमहाब
लास्थिररंगारंगपुष्यीस्सादेकत्रिंशदाहूया।।४ानीलीतुकटु
तितोष्णाकेश्याकासकफामनुनामसहिषोदरव्याधिगुल्मजंतु
ज्वरापहा॥प्यादिभाषानीली अन्यांचैवमहानीलीअमलाराज
नीलिकानुयाश्रीफलिकामेलाकशाहीभृशपत्रिकापमहा
नीलीगुणास्यास्या,गश्रेष्ठोसुवीर्यदापूर्वोक्तनीलिकादेशासग
णासर्वकर्मसुगावडिलनीलीगहिरियनीली गोजिहाखरप
श्रीस्सामननादार्विकेनथाअधोमुखानुजिहाअपःपुष्पाचसप्त
धारामागोनिहाकटुकानीवाशजलापिजनाशनी॥वणसंरोपण
चैवसर्वनविषार्निजितापाउनागयनुनालगोपथ गोभी
॥गोजिव्हा।अपामार्गस्तुशिखरीकिणिहीखरमंजरीगदुर्ग्रहश्याप्य
पाशल्यःप्रत्यक्पथीमयूरकः॥९॥कांडकंठ शैखरिकोमर्कटीद
रभिग्रहः॥वशिरश्रपराक्पुष्याकटीमकर पिप्पलीशाकटुमी
जरिकोनंदीशवकःपंक्तिकंटकः।मालाकंठश्चकुलश्नत्रयोविंशनि
नामकः॥१२॥अपामार्गस्तुनितोष्ण कटुश्चकफनाशनः अर्शक
डूदरामनोरक्तहबाहिवानिकत॥३॥आघाडा उत्तरणे॥चिचि
गअन्योरत्तोहापामार्ग:क्षुद्रापामार्गकलया।आघट्टकोदुग्पनि
कारतबिंबसपत्रिका॥९४ारतोपामार्गकाशीत कटकःकफवा
नननावणकंविषघ्नसंग्राहीवातिकमरमाणानांबडाआघा
डापिगुतरणारतापामार्ग:बलासमंगोकिकाचभद्राभो
नीसाखरकाठिकाचाकल्याणिनीभद्रबलाचमोटाबाटीबला
सेतिदशाहूमास्साताबलातितिक्तामधुरापिनातीसारनाश
नोबलबीर्यपदापष्टिककरोगविशोधनी॥९॥विक्रमाबेणेग

रगावरियाग सहासमंगोनिकोदनाहूयारसारुहाहिबल
सनडुलागभुजंगजिहापिचीन पाकिनीशनाबलाशीनवराबलो
जरामराबल्याखिरिहिरीचैवललज्जिहात्रिपंचभागमहासमंगा
मधुराअम्लाचैवत्रिदोषहा॥९९॥युवायुधःप्रयोक्तव्यावरदाहवि.
नाशनी चिकणभेदुखिरिहिटिवागबेणेंगरगभेदामहाबला
ज्येष्ठक्लाकटंभराकेशारुहाकेसरिकामगादनी॥स्याहर्षयुष्यापि
चकेशवर्धनीपुरासणादेवसहाचसारणी॥१०॥सहदेवीपीनए
व्यादेवाहीगंधवल्लरी मगामगरसाचेतिज्ञेयासप्तदशाव्हया।
॥१०॥महाबलानुहोगवातार्श:शोफनाशनी।शुक्ररडिकरी
बल्याविषमज्वरहारिणी॥१२॥पेटारीसहदेवीगवेल्लुदुर्रुवे॥
बलिकातिवलावल्याविककतावायपुष्पिकाघंटाशनाचीन
पुष्याभूरिबलादृष्यगंधिकादशधा॥१३॥निताकटुश्वातिबलावा
नधीक्रिमिनाशनीदाहनष्याविषईिक्लेदोपशमनीपरा
॥१०४॥कांसुलीमुल्लुदुर्रुवे।भद्रोदनीनागबलाखरगंधाच
तुःफलामहोदयामहाशाखामहापत्रामहाफला॥१०॥वि
श्वदेवानथारिष्टारवाहवागवेधकागदेवदंडामहादंडापाटेन्या
हानुषोडश॥१०६ संघराम्लानागबलाकषायोष्णागुरुःस्मृता
कंडूनिकुष्ठवानपीव्रणपित्तविकारजिन्॥१०॥नुप्पट्टीनागब
लाविहगरीकेगमहाराष्ट्रानुसंप्रोक्ताशारदीनोयपिप्पलीराम
च्छादनीमच्छगंधालांगलीसकंलादनी॥१६॥अग्निवालाचित्र
पन्नीप्राणदाजलपिप्पलीगतणशीताबहुशिवास्पादित्येषात्रयोद
शा१०९॥महाराष्ट्रीकटुतीक्ष्णाकषायामुखशोधनीगणकी
टादिदोषनीरसदोषनिवर्हणी॥११गापिप्पलकाहोमगुल।
पनिसंगा।अश्वगंधावाजिगंधाकंडकाष्ठावाहिकावरहकर्णी
तुरगीवनजावाजिनीहयो॥१११॥पुष्टिदावलदाएपपाहयगंधा
चपीवरायलाशपर्णावानीश्यामलाकामरूपिणी॥११॥का
लप्रियाकरीवल्पागंधपत्रीहयप्रिया॥वराहपत्रीविज्ञेयात्रयोविंश
निनामका1११३॥अश्वगंधाकटूष्णास्पानिक्ताचमदगंपिकावला
Ani

वानहराहंनिकासपासक्षयवणान॥११४॥आसादाअंगुर॥आ संधिकाहपुषाविपुषाविश्राविश्रगंधाविगंधिका अन्याचासौरव ल्पफलाकच्छुप्रीयांसनाशिनी॥११॥लीहशत्रुर्विषनीचकफ पीचापराजिनागपूर्वानुपंचनाम्नास्यादपरासप्तधाभिया॥१६॥ हपुषाकटुनितोष्णागुरुःश्लेष्मबलासजिन्॥प्रदरोदरविवंधशू लगुल्मार्शसाहरा॥११॥सेरणीयादोनीयरडहबेहोबेश नावरीशनपदीपावरीधीवरीवास्थाहीय्याद्वीपशत्रुद्दीपिका मरकंटिका॥११पासूक्ष्मपत्रासुपत्राचबहुमूलाशताहूयाराना रायणासादुरसाशताहालघुपर्णिका॥११९ ॥आत्मशल्याजटा मूलाशनवीर्यामहोदनीरामधुराशतमूलाचकेशिकाशननेत्रिका ॥१०॥विश्वारयावैलवीकार्णावासुदेवावरीयसीगदुर्मराज वल्लीचसात्रयस्त्रिंशदाव्हया॥१२१॥सानीकोटेसेरु॥छोटीशता वरी॥किरियासडिगमहाशतावरीवारातुंगिनीबहु पत्रिका॥ ॥१२॥ सहसवीर्यासुरसामहापुरुषदंतिकागदग्धकःश्रमहावी यीफणिजिहामहाशना॥१२३॥शतवीयांसवायीचनामान्यस्याल योदशशतावर्षेहिमेष्षेमधुरेपिनजिपरेकफवानहरेतिक्रेम हाश्रेष्ठेरसायनेशनावरीत्यरष्यंमधुरपित्तजिद्धिमं॥१२४ामह नीकफवानप्रीतिकाश्रेष्ठारसायने दोन्हीकांटेसेरुगुणायरा आसडियगुणाबडीशतावरीरलावालकमालूकवालकहरिवाल कं॥१२५ाएकालुककपियंचदुर्वर्णप्रसरंहटाएलागंधिकमेला इंगनगपिसुगंपिकंगस्लाफलेचविज्ञेयस्मिताहूयमच्याई एलावालुकमन्युग्रंकषायंकफवाननतामू निज्जरदाहांश्चना शयेट्रोचनंपरं॥१२जाएलावालकाकलंगडलगतैरिणानेरणले स्कुनीलीनामा मःमरण:शिशिरलिकोवणनोरुणांगदः ॥१२॥रणागवेवनिगाकलिकारीलांगलिनीहलिनीगर्भपानि नीपदीप्तिर्विशल्याग्निमुखाहलीनतेंदुपुष्पिका॥१२॥विद्युज्चा लाग्निजिहाचत्रणहत्युष्यसौरभासपुष्पावहिशिखास्सदिक्षा षोडशव्हयोग१३०॥लिकारीकटूष्णाचकफवातनिहंतनामगर्भा

रागन-२९
नःशल्यनिःकासकारिणीसारिणीपरा॥१३॥लांगलिलागुलिकोक
रिहारी॥राडागारिणजयंतीतुबलामोराहरिताचजयानथाशविजया
सूममूलाचविक्रांताचापराजिना॥१३॥ज्ञेयाजयंतीगलगंडहारी
निक्ताकटूष्णानिलनाशनीच॥भूनापहाठविशोधनीचरुलातु
सानवरसायनीस्यात्।।१३३॥सोवेरिनोगरसे॥काकमाचीधासमा
चीवायसाहाचवायसीपसर्वनिताबहफलाकट्फलाचरसायनी
॥१३४गगुरुफलाकाकमानाखादुपाकाचसुंदरीवाराचंद्राविणी
चैवमत्स्याक्षीकुष्ठनाशनी॥१३५॥निलिकाबहुनिकाचनाम्नाम
ष्टादशस्मता॥काकमाचीकटुसितारसोष्णाकफनाशनी॥१३६
गयूलार्श:ोफदोषनीकष्टकनिहारिणीकाव॥काकाकव
या।श्रुतश्रेणीद्रवतीचन्यग्रोधीमूषिकाहूयाशचित्रमूषकमाची
चप्रत्यक्श्रेणीचशंवरी।।श्रुनश्रेणीचचसुष्याकटुराखुविषापहा
॥१३ावणदोषहराचैवनेत्रामयनिरुतनी उंदिरूविगोवाई
लुवालगइंद्रवालुकामार्कवोभंगराजचभंगाहू केशरंजनः॥
॥१३पापिनापियोरंगकनकेश्य कुंजलवईनः॥पीनोन्यःवर्णभं
गारोहरिवासोहरिप्रियः॥१३॥देवषियावंदनीयःपवनश्चषडा
हुयः॥नीलस्तुभंगराजोल्योमहानीलस्तुनीलकः॥१४ामहाभ
गोनीलपुष्पःश्यामलषडाहूयःभंगराजास्तुचक्षुष्पासितोष्णाः
केशरंजना:॥१४॥कफशोफविषनाश्चनत्रनीलोरसायनामा
केतीनिागरुगमूसाभंगरैयाकाकजंघाचाजपाकाकाहासा
थवायसी।।१४२॥पारापनपदीरासनदीकातामलोमणाकाकजें
पाननितोष्णाक्रिमिव्रणकफापहावापीयर्याजीर्णजिनजीवि
षमज्वरहारिणी॥१४॥जीवीलेचाचंशविजलाचंचःक
लभीवीरुपत्रिकाचंचरथुपनश्चसशकःक्षेत्रसंभवःगचंच
स्तुमधुरातीक्ष्णाकषायामलशोषणी॥१४४ागुल्मोदरविबंधा
शीग्रहणीरोगहारिणीमहासंचाहिरियच्चारहचंचविषारीस्पान्म
हाचुचःसुचुचुकास्थूलचर्यपत्रीदियगंधाचसप्तधाराम
हाचंच:कटूष्णाचकषायामलरोपनी॥१४॥गुलाशलोदरा

#निविषधाचरसायनी॥शुद्रचंचस्तुचुचःस्याचुंचःशुनकचंच
का॥१४६वक्सारभेदिनीसुद्राकरकापरपत्रिकामसुञ्चुस्न
मधुराकटूष्णाचकषापिकागदीपनीशलगुल्मार्शःशमनीचवि
बंधकत॥१४॥लाहानचंचानाचाछोटिचेचाचंचुबीजंकटू
ष्णंचगुल्मशलादातिजित्॥१४यविषत्वग्दोषकंडूनिआखुकु
अविषापहामहाचुचुबीजगुणासिंदुवारश्वेतपुष्यःसिंदूकःर्सि
दवारकः।।१४ासरसाधनकोनेतासिद्धक प्राध्वसिडकासि
दुवारस्कटलिजःकफवानश्यापहः।कुष्ठकंजूनिशमनःशूल
हल्काससिद्धिदानीलीनिर्गुडीपकरियलोकिमिउडीसुगंधा
न्याशीतसहानिर्गुडीनीलसिंदुकः॥५२॥सिंदूक अपिकाभूज
केशंद्राणाचनीलिकापकटूनानिलनिर्गुडीतिकारूवाचकास
जिन॥५३॥श्लेषशोफसमारार्तिप्रदराध्मानहारिणी शेफालि
कानुसुवहाभुकांगीशनमंजरी।अपराजिताच विजयावान
कीभूतकेशिंचाशेफालिःकतितोष्णारूतावानश्यापहा
॥स्पादंगसंधिवातनीगदवानादिदोषनुतापांढरीनिर्गडिाबि
लियलोकिाभेडाभिंडातिकाभिंडोभिंडकःक्षेत्रसंभवःगई।
चतुष्पदःचतुःपंड:सुशाक श्वाम्लपत्रकःकरपोरनबी
जोमवेदेकादशाहूयःभंडात्वम्लरसासोष्णाग्राहिकारुचिका
रिका॥भेडाबेंडेंगभेडीराजसंभव॥पुत्रदागर्भदात्रीचप्रजादी
पत्यदाचसा॥५पास रिपदाप्राणिमातातापसद्मसंनिभा॥
पुत्रदामधराशीनानारीपुष्पादिदोषहापापिनदाहश्रम
हरागर्भसंभूतिदायिकामगर्भदावेदनकसानकाहानभक्षा
जनकपर्यायवाचकारागापंचांगुलीसिताभासादेवापंचाभिधारस
नानाकटुक्रिमिनीस्वाहानिर्मूलिनीचसागताकागहिरणि
कवर्णलीहिमपुष्पोस्सालपुष्पवजातथागसणुलीकटुका
शीताकपायाचवणापहासोनुलीसहकनकसास नायाख
सूतसःसूक्ष्मजःस्मात्सुवीजासूम डुलाखसखसोमधुररूपा
केकॉनिवार्यवनपदा॥खसरसामालवेप्रसिनशिगडीम

• रा.नि.३० निदाप्रोक्ताबल्पापंगवहारिणीसत्यनिचवाननीगुच्छ पुष्पाचस प्रधााशिगडीकटुरुष्णाचवानहाएष्ठभूलहायुयारसायनेयोग्या देहदायकरीचसापसेगडिती॥सेगुडिने।ज्ञेयोरण्यकुसुभःस्याको सुंभश्चाग्निसंभवः।कौसुंभ:कटुकःपाकेश्लेष्महद्दीपनश्वसः॥ईही रानकसुभेगकालुकसुंभ।अडविकसुमे।आगुल्यहलुराग्यंचकरं नरवटंनथाशिंवीफलंसुपुष्यंस्पात अर्बरंदनकाष्ठकंगईहेम पुष्यतथापीतपयकांचनपुष्यकानपमंगल्सकंचैवशरयुष्यंत्रिरे कधाईआंगुल्यनितशीनंसाचसुष्यंपित्तदोषननगमरवरुक्कुष्ठ कंजूनिजतुशंलवणापह॥६॥नरवडाआवरेगभूईनरवडाने लांवरेगभूम्यागल्यंकुष्ठकेतुर्मार्केडीयमहौषधभूम्यागुल्पनिक रसंज्वरकुष्ठामसिनत॥७॥कासवदारलहरिणकासमः रिमईश्शकासारिकासमईकाकाल:कनकइन्युकोजारणोदी पकश्वसः॥७॥कासमई:सतितोष्णोमधुरस्कफवातनताअ जीर्णकासपिजनःपाचन:कंठशोधनः॥७२॥कासवदीफरहुल कसादश्वाआदित्यपत्रोर्कलार्कपत्रःसात्सूक्ष्मपत्रस्तपनल्द श्रष्ठारिरीविटयःसुपत्रोरविप्रियोरश्मिपनिश्शरुद्रः॥७३॥ आदित्यपन कटुरुसवीर्य:कफापहोवानरुजापहवासंदीपनो जाठरगलाहारीज्ञेयःसचारोचननाशकश्च॥१४॥आदित्याचाभे दुआदित्यभक्तियभेदुश्विनाम्लावंबिकापोजापिष्ट डिपिंडिका चसाश्वेताम्लीमधुरावष्यापित्तनावलदायिनी॥पीठौंडिविलि यहू लिाकालीपिडितकरियहूलि॥नीलाम्लानीलपिष्टोंडीश्मा माम्तीदीर्घशारिखकागनीलाम्लीमपुरारुयाकफवानहरापरा॥ कालीपिठोली अजगंधिाबेलेयगिड़ाअजगंधादतगंधासुरपु प्याविगंधिकागउग्रगंधाब्रह्मगर्भाब्राह्मीपूतिमयूरिका अजगंधा कटूष्णास्थाहानगुल्मोदरापहा।कर्णवणार्निशूलनीपीताचेदंजने हिनापानीलवर्णा आदित्यभक्तावरदाभक्तासुवर्चलासूर्य लनार्ककांतारामंडूकपर्णसुरसंभवाचसौरिस्सुनेजार्कहितारवीष्टा ॥७९॥मंडूकीसत्यनाम्नीस्सादेषामार्तडवल्लभागविक्रांताभास्करेष्टा

चमवेदष्टादशाहूपा॥आदित्यभकाशिशिरासनिताकडस्लयो
ग्राकफहारिणीचावग्दोषकंड्त्रणकुष्ठभूनग्रहोगशीतज्वरना
शिनीच॥ आदिताआदित्यभक्तिपहरजाविषमुष्टिःकेश
मुष्टिःसुमुष्टिरणमुष्टिकः॥सुपड़ोडिसमायुक्तोमुष्टिपंचामिधः
स्पनाविषमुष्टिःकटुलितोदीपनःकफवातहत कंठाम
यहरोरुमोरक्तपित्तार्निदाहकत्ताशदोडीकडसिगे।अन्या
डोडीनुजीवनीशाक श्रेष्ठासुखालुकाबहपर्णातीर्घपत्रासूक्ष्मप
त्राचजीवनी डोडीनकटनितोष्णादीपनीकफवातजितकंठा
मयहरारुच्चारक्तपित्तानिंदाहनुनालिदोडी।वल्लिगडमिगे
कालोजनीचाजनीचरेचनीनासितांजनीनीलांजनीचरुष्याभा
कालीरुष्णाजनीरसागच्याकालांजनीकटूष्णासादम्लामकि
मिशोधनी अपानावनशमनीजठरामयहारिणीसपदीकालाज
नासर्वत्र सिद्धाकापीसीसारिणीचेवचन्यास्थूलापिचस्तथा।
बदरीबादरवगुणमडिकेरिकामरुदूवीसमद्रांनाज्ञेया
एकादशामिधाकासीमधराशीनालन्यापित्तकफापहार
नष्णादाहभमभ्रानिमूहलकारिणीयकापुसीशहर्जिवनजा
रण्यकासीभारद्वाजीवनोडूवा॥९॥भारद्वाजीहिमारुच्याव
णशरलसत्तापहागरानकापुसीकाडहत्तिकोकिलाशःशृगाली
शंखलारकणलथा॥९॥शंगालपंटीवजास्थिशंखलावन
रकः।इसुरक्षुरकोवजःखलीकापिकेक्षणः॥पिछिलाचेक्षुर्ग
पाचशेयाभवनसंमिताकोकिलाक्षस्तुमधुर शीत:पित्तातिसारन
न॥१२॥वष्यःकफहरोवत्सोरुयःसंतर्पण:पराकोलिसा|कुलुगो
लिकेतालमखानागसातलासप्तलासारीविदलाविमलामला।
॥शवह फेनानकषाफेनदाताविषाणिकावर्णपुष्पीचित्रप
नासात्रयोदशनामका॥४ासानलाकफपितधीलपतिककषा
पिका॥विसर्पकष्टविस्फोरवणशोफनिरंजनी वडिलसोनली।
हिरियचटकनखपानदुपसें हडभेदासाकामद्धिःस्मररहिस
जोमनोजरहिर्मदनायुषमाकंदर्पजीवश्वजितेंद्रियाहू:कामोप

रा.नि.३२ जीवोपिचसप्तसंतःकामरस्यबीजस्थानमधुरंबलवईनाकाम रद्धिकररुच्यबहलेंट्रियवृद्धिद॥९॥कामजाचंडिनेंद्रियाक र्णाटदेशेप्रसिद्धशास्याचक्रमगजोगजारमोमेषाहूयश्चेडग जोडहस्तीशव्यावर्तकश्चक्रगजश्नचक्रीपुन्नाइपुन्नारविमर्दका श्वानश्चक्रमई:स्साञ्चक्राहूःशकुनाशनः॥ढवीजाप पुन्नाटःखजूनश्चोनविंशतिः॥९॥चक्रमर्दःकटुतीव्रमदोवा तकफापहःवणकंड्रनिष्ठार्निटुपामादिदोषनुत्॥२०॥ नरवटागचंगचेचकवडा झिंझिरीटाकंटफलीपीनपुष्पापनि झिराइडरोमाश्रयफलाहनाचैवषडाहूया॥॥झिंझिरीटाक दुःशीताकषायाचातिसारजिनाष्यासतर्पणीबल्यामहिषीर सवईनी॥२॥झिंझिरिडाजोहोट्टे॥अंदरीटाच्छ्नष्टथ सु पकवकनामकोडनिर्वर्णकागणनिरूपणपूर्वमनीवर्गबदः स्फुटमधीसदधीवसद्यःसौवर्गवैयकविचारसुचातुरीमः॥३॥ येनखेननणांसणेनमहनावीर्येण सूर्योपमाव्यत्तस्यांगविकारमड़ नयादूरंसिपंत्यामयानास्वस्मिन्नाम्यपिसंतवादिवननस्तेषावि कारोदयोन्यत्यासंदधनानिनांतमहतोवर्ग:सुपाणामयं॥४॥संता पविदुषांप्रसासमितीस्फीनंधनापंहिषायस्मिन्विस्मयतेधन चनिधनंनत्वाधुनानेजसाधुन्वत्योषधयःस्वयंकिलगनान्येना पित्तास्सर्डिनातुर्यस्तस्यरूनौस्थितोनरहरेर्वर्गःशताहादिकः।। इतिवैयकमकटरत्नालंकरणश्रीमदीश्वरसूनश्रीकंठचरणार विंदसेवाहेवाकराजहंसश्रीकाश्मीराद्यवंश्याचार्यपरंपरान्ववाय श्रीनरहरिपंडितविरचितेनिघंटुराजापरपोयनामधेसवत्याभि धानचूडामणोशनाहादिवर्गश्चतुर्थः। अथपर्परादिवर्ग:पर्पटो जीवकववर्षभुक्त्रावणहिधा॥मेदायंऋद्धिराद्धोधूम्रपत्रा प्रसारणी॥१॥चतुःपाषाणभेदःस्सा कन्याबर्हिशिखातथा सारि णीहिजयचैवत्रायमाणारुदंतिकारावाह्मीहिपाचवंदाकःकलि त्यासंडुलीयकः।चिविल्लीनागशंठीचकबीस्थलपनिनी॥३॥ जंबूचनागर्दनीचविष्णुक्रांताकुणंजर भूम्यामलीचगोरक्षागो लोमीदुग्धफेनिका॥४ाक्षुद्राम्लिकाचलज्जाहीहंसपायनकाय रापुनर्नवात्रयंत्रोक्तं वसुकोद्विविधःस्मतः॥॥सर्पिणीचालिम स्पाक्षीगुडालावनपाटलीसात्यांडरफलीश्वेताब्रह्मदंडीद्रव निकाईद्रोणपुष्पाहायचैवगडुगोरसिदुन्धिकारानववाणमि नासुद्रसुपाःप्रोक्तायथाक्रमानापर्पटश्वरकोरेणनष्णारित खरकोरजाणिनःशीनप्रियःपांशुःकल्यांगोवर्मकंटकाक शशाकःपर्पटकःसुतिकोरक्तपुष्पकःपिनारिःकडपत्रश्चकव चोष्टादशाभिषापर्यतःशीनललित:पिजश्नेमनरापहः॥ रक्तदाहारुचिग्लानिमदविभमनाशनः॥१०॥पित्तपापडापपी रकाजीवकोजीवनोजीन्यः श्रृंगाहू:प्राणपियः॥चिरजीवीचम धुरोमंगल्यःकूर्मशीर्षक:॥१॥दुस्सागोवृद्धिदशोतोह्यायभा नजीवकस्तथा दीर्घायुर्बलदवनामान्येतानिषोडश॥१२॥ जीवकोमधुरशीनोरक्तपित्तानिलार्जिजित्॥सयदाहनरान्ह निशक्त:श्नेमविवईन।शाजीवक गौडप्रसिद्धषभोगोप निसरोवषाणीचूईरोवषाककयानसंगवोवोदागीधूर्यनगो पति॥१४॥कामाक्षत्रियोक्तोलागलीगौश्वबंधुरः।गोरक्षो बनवासीचशेयोविंशतिनामकः॥१५॥ऋषभोमधुरःशीतःपि रक्तविरेकनन् सक्लश्लेभकरोदाहक्षयज्वरहर श्रम:॥१६॥ ऋषभकगोडेप्रसिद्धःकाश्मीरेच॥श्रावणासान्मुंडनिकाभि सुःश्रवणशीर्षकः॥श्रवणाचप्रत्रजिनापरिखाजीनपोधनः।११ श्रावणानकषायासात्कटूष्णाकफपित्तनुनाआमातीसारकास भीविपर्दिविनाशनीछोटीमुंडी।कीयोवोडनरमहाश्रा वणिकान्यासामहामंडीचलोचनीकर्दवपुष्याविकचाकोला चोडाफलंकषा॥१९॥नदीकदंबोमंडारमामहामुंडनिकारसा गछिन्नाग्रंथिनिकामानास्थविरलोभनीतथा॥राभूकदंबोल बुजासादित्येषाषोडशाहुया।महामंडोरणतिकाईपोल्या माछवा॥२०॥सररुद्रोचनीचैवमेहकृचरसायनवडीमंडी हिरियबोलतरम्मतवसामणिछिद्राजीवनीशल्पपर्णिकागनख छेचाहिमारंगामध्यदेशेषजायते॥२२॥मेदसारास्नेहवनीमेदि नीमधरावराशस्निग्धामेधावासावीशल्पादाबहरंधिका॥२३॥ स्थाषोडशाभिधाचैवयत्तापूरुषदंतिकामेिदातमधराशनापि जदाहार्तिकासननाराजयक्ष्मज्वरहरावातदोषकरीचसा२४ लघुमेदागोडेप्रसिद्धझमहामेदागमहामेदावसुरुिद्राजीवनी पांसुरागिणीदेवेष्टासुरमेदाचदिव्यादेवमणिलथापादेव गंपामहाछिद्राक्षाहरु संमिनागमहामेदाभिधाकंदोलना जानःसुपाडसामेदापिशुलकंदःसान्मेदोधातुमिवत्रवेन महा मेदाहिमारुच्याकफशक्रपरडिकतारदाहनिदाहासपित्तानि सयवानज्वरंचसागोडेप्रसिद्धाऋद्धिःऋद्धिसिद्धिःप्राण दाजीवदानीसिहायोग्याचेननीयारांगी।मंगल्यास्साल्लोककी नायशास्पाज्जीव श्रेष्ठाहादशाहाक्रमेणासद्धिारद्धिस्तुष्टिः टिदारद्धिदात्रीमंगल्याश्रीसंपदाश्रीर्जनेष्टाालक्ष्मीभूनिर्मासु खजीवभद्रास्यादिपेपाजीवभद्राचसंज्ञागरपाऋद्धि दिशक दोहोभवतःकोशयामलाश्वेतरोमान्दिन:कंदोलनाजानःसरंध्र कानूलग्रंथिसमाद्धिर्वामावर्नफलाचसागवद्धिस्तुसि णावर्नफलाप्रोतामहर्षिभिःऋडिरी डिशमधुरासुस्निग्या तिक्तशीतलारुचिमेपाकरीश्लेष्मकक्रिमिहरापरा॥२९॥ योगेषनयोरेकंयथालाभप्रयोजयेन्यत्रद्यानुसष्टिःसाहूय मप्यत्रयोजयेत्॥ऋहिरडीगोडेप्रसिद्ध धूमपत्रातुधमाहा सुलभानुसयंभवागगधपत्राचगाणीनिमिधीस्लीमलापहा। धूमपत्रारसेनिक्काशीफपीक्रिमिनाशनी उमाकासहराचव रुमादीपनकारिणी॥३२॥गांपाणिकिनगिरिप्रसारिणामप्र सरासारणीसरीसराचारुपी राजवलाभद्रपर्णप्रतानिका ॥३॥प्रदलाराजपपुरवलाभद्रवलानयागचंद्रवल्लीप्रभद्राच ज्ञेयापंचदशाहूया॥३४॥प्रसारिणीमुरूणाचतितावान विनाश शनी अर्शवपयुहंत्रीचमत्तविष्टंभहारिणी॥३५॥चादलिई सरणेगपाषाणभेदकोश्मनःशिलाभेोगमभेदकः नाचोपन - भेदीचनगजिछिलिगर्भजाईपाषाणभेदीमधुरस्तिनोमेह विनाशनःनिदाहमूत्ररुतःशीतलाश्मरीहरः ॥३१॥ अन्यातवटपत्रीसादन्याचैरावतीचसापगोधावनीरावनीचश्या माखदांगनामिका चावटपत्रीहिमागोल्पामेहरुविनाश नीगबलदावणहंत्रीच किंचिदीपनकारिणी॥वडवतीपाषाण भेदि आलेलगपाषाणभेदियअन्याश्वेतशिलावल्काशिलाजा शैलवल्कलागवललाशैलग हाशिलात्वासानामिका ।। शिलावल्कंहिमस्खाइमेहरुविनाशनंगमूत्रारोपाश्मरीशल सयपित्तापहारकासुद्रपाषाणभेदान्पाचनः पत्रिीचपार्वनीमना गभूरश्मकेनुअगिरिभूकंदरोद्भवागशैलोवाचगिरिजानगजा चदशहूया।सुद्रपाषाणभेदाचवणरुकाश्मरीहरा॥४॥ द्रपाषाणभेदि।राहकन्याकमारीचकन्यकादीर्घ पत्रिकाले रुहामद कन्याहुपत्रामराजराम४४॥कंटकपारनावीराभंगे ष्टाविषलवागवानीतरूणीरामाकपिलाचांडषिश्रवा॥४५॥ सुकंटकास्थूलदलेत्येकानाविंशतिर्मनागगहान्याहिमानिका मदगंधिःकफापहापिनकासविषश्वासकरपीचरसायनी।। कवाशिलोपिसरणपिकवारबर्हिचूडानुशिखिनीशिखालः सुशिखाशिखा॥४॥शिखादलाकेकिशिखामण्याभिषा शिखागबर्हिचूडारसेस्वादुर्मूत्रकृच्छविनाशनीवाल ग्रहादिदोषनीवश्यकर्मणिशसनेगमयूरशिखाहोरेपसू साक्षारिणीकांचनसीरीकर्षणाकपर्णिकानिकद बाहेमवतीहिमपाहिमावती॥हिमाद्रिजापीनदुरपायव विंचोहिमोद्भवागहमीचाहिमजारेनिचनुरेकगुणाहूयामतीरि णीकनिकाचरेचनीशेफनापननानिमिदोषकफप्रचपि नवरहराचसापिसौरागविरुणिकेयभेदासणवारीवर्णदु भावहारुक्मिणीनयागपूरसुवर्णहेमदुम्पीचहेमसारी चकांचनी सणसीरीहिमातिकाक्रिनिपिनकफापही॥५॥मू त्राकाश्मरीणेफदाहवरहरापराापिसोराभेदाचिकणिके

यभेदानायमाणाकृतत्राणात्रायतीत्रायमाणिकाबलभद्रा
सुकामाचवार्षिकीगिरिजानजामंगल्याहादेवबलापालनी
भयनाशिनी॥५५॥अवनीरक्षणात्राणाविज्ञेयाषोडशाहूया।
प्रायनीशीनमधुरागुल्मज्वरकफास्त्रननापूढानमनष्णाक्ष
यग्लानिविषर्दिविनाशनी॥त्रायमाणाहिमवने प्रसिद्धा॥
स्यादुदतीस्त्रवतोयासंजीवन्यमतलवारोमाचिकामहामासी
चणपत्रीसुधारलवारुदतीकरतिक्तोष्णास्यक्रिमिविनाशि
नीरामरक्तपित्तकफनाममेहहारीरसायनी॥चणपत्रसमं
पत्रसुपंचैवनथाम्लकंगशिशिरेजलबिंदूनांसवंतीनिरुर्दनि
कायारुदतीअलुगणिाबासीसरसनीसौम्यासुरश्रेष्ठासुव
चला कपोनवेगावैधात्रीदिमतेजामहोषधीयमाखायंभुवी
सोमलनासुरेज्याब्रह्मकन्यकागमंडूकमानामत्स्यालामंडूकीसु
रसानथा॥६॥मेध्यावीराभारतीचवराचपरमेष्टिनी दिव्याच
शारदीचेतिज्ञेयार्णवकराहूया॥ईशाब्राह्मोहिमाकषायाचनि
कावानास्लपित्तजिनाबडिपशाचमेधाचकादायुष्यवर्डनी।
ब्रह्ममांडकी देलगाब्राझीनुसुदपत्रान्यालपब्रह्माजलोद्र
वागब्राह्मीनिकरसोष्णाचपतिवानामशोफजिनगवांविकि
बल्लिाकावर्षकाविंदणिकेगवंदाकःपादपरुहाशिवरीनरु
रोहिणरक्षाट्नीरसरहाकामरसवशेखरी॥ईपाकेशरू
पानरुरुहातरुस्थागंभमेदिनी।कामिनीनरुरुश्यामारप
दीषोडशाहूयागावंदाकस्तिक्तशिशिरस्कफपित्तश्रमाप
हावश्यादिसिहिदोष्यःकयायमरसायनारानकलित्या
काडहलिगाकलायारप्रसादाचज्ञेयारण्यकलस्थिकाकु
लालीलोचनहिताचक्षुष्पाकुंभकारिकागाकुलस्थिकाकटु
सितसादर्शःशुलनाशनागविबंधाधमानशमनीचसुष्यावण
रोपणनांदुलिजाकिरुकुशालानंदुलीयस्तुभंडारसंडुली
तंडलीयकः ग्रंथिलोबहुवीर्यनमेपनादोपनखनः। मुशा
कःपथ्यशकश्वस्फूर्जथःखनिताहूयःगवीरतंडुलनामाचपर्गीया

शचनईश॥७॥नंडलीयस्तुशिशिरोमधुरोविषनाशनःरुचि
कहीपनः पथ्यपिजदाहनमापहावाचि विल्लिकारक्तदला
खरदास्यासुद्रपोलीसदुमाभपत्रिका।चिविल्लिकाचैवकटुः
कथायिकाजरेनिसारेचहिनारसायनी॥चिविलिपकिरुंगोलि।
हलिशृंडीमहाशंडीशंडीधूसरपत्रिकाहलिशंडीकटूण्णास्था
संनिपानवरापहा॥१४॥हस्लिशंडीनेलवालानलदावरे॥
कुरं विनीपयस्याचक्षीरिणीजलकामका॥वक्रशल्यादुराधर्षा,
क्रूरकर्माझिरिटिकाराशीताप्रहारजायाचशीतलाजलेरुहा॥
विख्यानाकिलविहद्भिरेषाहादशनामभिः॥७६॥कुटुंबिनीतुम
पुराग्राहिणीकफपित्तनुनावणासंदोषकडनिनाशनासारसा
यनी॥पहेंरकटुंबीमारिजेवणिगेयभेदामरुलिगनक
सास्थूिलपीन पद्माहाचारीपद्मचारिणीसुगंधमूलांवरु
हालक्ष्मी श्रेष्ठापकगारम्यापद्मवनीचानिचरास्थूलरुहारम
नांगजेयापकरिणावकरायानपर्णिकापफरादिसताना
डीपोकापंचदशाहूयातस्थलादिपद्मिनीगोल्यानिकाशीनार
वांनिनन्।रक्तपिजहरामेहभूनातीसारनाशनीस्थलप
मिनी कलुहावरेजजीववनीरनारत्नपुष्पाचजांबवीगए।
मदीनागदमनीदुदुःसहानवाजेयाजबूस्त्रिदोषपाती
गोष्णाकनिकाउदाध्मानदोषनीकोष्ठशोधनका
रिणीनागदमनीषसिद्धानागदनीश्नपंटामधुपथ्यावि
पनीमरानागरमोनाविशालाक्षीनामनाविचक्षणासर्य
सुष्पीभकपुष्पालादुकाशीनदंतिकारासिनपुष्पासर्पदंती
नागिणीलाणभूमितानीगर्दनीकंटुलिनारूसवानकफापहा
आयामेधाताहिपदोषीपाकनाशुभदायिनीगगुल्मशलोद
ख्यापिकंठदोषनितीननी नागदतीभाषाहयाविष्णुकांना
हरिकांनानीलपुष्पापराजिताय नीलकांनासतानाच विक्रांना
छर्दिकारसागविणुकांनांकडुलिकाकफवानामयापहाविष्ण
क्रांताविष्णुकाके कजर कर्णजीचकणंजोरण्यवास्तुकः॥

साकुणजीमधुरोरुमोदीपनःपाचनोहिनः॥णजिरु॥गो रारम्यामलानमालीचतालीचैवनमालिका उच्चदाह ढपादीचवितुंनाच विननिका॥भूधात्रीचारुटारष्याविषधीबह पत्रिकामाबहवीयोहिमयदाविश्वपर्णोहिमालयाजदा वीराचनाम्नासाभवेदेकोनविंशनिः॥पभूधात्रीनकषाया म्लापिजमेहविनाशनीशिशिरामूत्ररोगार्तिशमनीदाहनाशनी ॥भूयांवली आर्सनेल्लिागोरसीसर्पदंडीचदीर्घदंडीसुदंडिका ॥चित्रलागंधबहुलागोपालीपंचपर्णिकाागोरसामधुरा निकाशिशिरादाहपित्तनुनविस्फोटवांत्यत्तीसारज्वरदोष विनाशनीगोरक्षीमालवेप्रसिद्धगोलोमिकानुगोधूमीगोजा कोष्टकपच्छकागोसंभवाप्रस्तरिणीविज्ञेयेतिषडाहूयागो लोमिकाकटुसिकात्रिदोपशमनीहिमामूलरोगासेदोषधी ग्राहिणीदीपनीचसागपाथरीहगिरेगदुग्धफेनीपयःफे नीफेनदुग्यापयस्विनीगल नारिवणकेश्वगोजापर्णाचस प्रधा॥दुग्धफेनीकटुखिकाशिशिराविषनाशिनी॥वणाप सारणारुच्चायुक्त्यांचेवरसायनीगदूधफेनीगहालुगोलवि। आववनागपलबुणिसे।शुद्राम्लिकातुचांगेरीचक्राहाबक्रि काचसालोपाम्लाचचतुःपर्णालोणालोडाम्लपत्रिका॥९॥ अंबष्ठाम्लवत्तीवअंम्लादनशठामना।शस्त्रांगाचाम्लपत्री चज्ञेयापंचदशाहूया॥९पासुद्राम्लीचरसेसाम्लासोष्णासा वहिवईनीरुचिकणीदोषदुनीमधीकफापहा॥१९॥ लाजिरीमुदिदरेमुरुटवारक्तपादीशमीपत्रास्टकारखदिरप त्रिकासंकोचनीसमंगाचनमस्कारीप्रसारिणी॥१०गालज्जा लुःसप्तपर्णास्पावदिरीगंडमालिंकालज्जाचलज्जिका चैवसर्शलज्जाअरोधनी॥१॥रतमूलाताम्ममूलास्वगमा जलिकारिका।नानाविंशतिरित्यक्तालज्जायानुभिपग्वरैः रक्तपादीकाशीनापिलानीसारनाशनीयशोफदाहश्रम वासवणकष्टकफास्खननालज्जालपरील्यान्याअल्पाप वृहद्दलाविपरीत्यानुलज्जालही भिधानेपयोजयेतालज्जालु परीत्याहू कदरुष्ण:कफामननारसोनियामकोयतनाना विज्ञानकारका उपरतीलज्जालुः॥हिंदकेमुट्टिदरेमदुड वृद्धातपायपरापोकात्रिपदाहसपादिकाएनमंडलिका ज्ञेयाविश्वग्रंथिलिपादिकाशाविपादाकीटमारीचहेमपादी मधुलवाकर्णाटीनामपत्रीच विक्रांनासुवहानथा[ब्रह्मा ट्नीपदांगीचशीनांगीसुनपादुकासंचारिणीचपदिकापला दीकीलपादिकागोधापदाचहंसांघ्रिःधार्तराष्ट्रपदितथा हंसपादीच विज्ञेयानाम्नाचैषाशासिधा हंसपादीकटूष्णा स्वाद्विषभूतविनाशिनीभ्रात्यपस्मारदोषनीविज्ञेयाचरसाय नी हंसपादीशनविलडियकाथराहयपर्यायैःकाथरानैःप्रकी निताअश्रकाथरिकातितावातघ्नादीपनीपराघोडेकाथरा कुदिरेगातर्फ बिलियगणजिलापुनर्नवाविशाखशकठिल्लः शशिवाटिकाराष्टवाचसितवर्षाभूपपत्रःकहिल्लकः॥१०॥ अतापुनर्नवासोष्णात्तिक्ताकफविषापहागकासहद्रोगशला खपांडशोफानिलातिनत॥११॥पांडरीटुलिपविलियबेल्लड़ किलपुनर्नवारख्यारक्तारमाकूरामंडलपत्रिकारितकांडावर्ष केतु हिनारतपत्रिका[वैशाखोरक्तवर्षाभूःशोफधीरतप पिकाविकखराविषधीचपारषेण्याचसारिणीवर्षाभवःशो गपत्रोशोण:संमालिनदुमः॥पुनर्भवोनवोनमःस्साचविंशतिस ज्ञया॥१४॥रतापुनर्नवानिकाशारिणीशोफनाशिनीगरक्तप्रदर दोषधीपांडुपिनसमर्दिनी।पारक्तटू लिापिनवेल्लड़किल करियगणजिलेपनीलापनर्नवानीलाश्यामानीलपुनर्नवागत खणास्थानीलवर्षाभूलिनीखाभिधान्विता॥१६॥नीलापुनर्न वानिकाकटूष्णाचरसायनींगहोगपाडेश्ययश्वासवानक फापहा॥१७॥कालीपेंदूलि।करियबेल्लडकिलुगहोगणगिलु गवसुकोथवसुःशैवोवसायशिवमल्लिकारापाशुपन:शिक्मतः सुरेश्वःशिवशेखरः॥सिनोरोहिधाप्रोजोज्ञेयःसरनवामिया

वसुकौकटुक्तिोष्णापाकेशातीचदीपनौ॥१९॥अजीर्णवानग
ल्मनीश्वेतश्चैवरसायनः॥दोनिवसोयरडुगणजिलासर्पिणी
भुजगीभोगीकुंडलीपनगीफणी॥२०॥षडाभिधासर्पिणास्पाहि
पनीकचवईनी सर्पिणीप्रसिद्धासकारवनावृश्चिकान
खपर्णीचपिलिलाप्पलिपत्रिका वृश्चिकापिछलाम्लास्यादीत्र
सुहादिदोषनाचिंचवागइंगुलामाससाहानगोब्राह्मीवय
स्यामत्स्यासामीनाक्षीसोमवल्लरीमास्यासी शिशिरारुच्यावण
दोषक्षयापहागगुडाला।कडविनभेदागुडालातुजलोदूना
गच्छबुधाजलाशया।आगुंडालाकडनिक्तोष्णाशोफववि
नाशनीगभूयिंपाडलिानेलवादरिभूपाटलीचकुंभीचभूना
लीरतपुष्पिका॥२४॥भूपाटलीकटूष्णाचपारदेसुप्रयोजिका
पाटलीस्सापांडुफलापूसराजबीजका॥२५॥भूरिफलिन
थापांडफलीसप्ताहूयाभिधागशिशिरापाडरफलोगोल्याला
निदोषहागरदावल्यापितहरारष्यामूत्रपातनिवारणीपोट
रफलें।मणमंडेारखेनानारिकापत्रीपर्वमूलाप्पविपिया।
॥२जारखेनातिमधुराशीनातन्यदारुचिरुत्सराकेनागकन्ने।
ब्रह्मदंड्यजलादंडीवंद पत्रफलाचसापरब्रह्मदंडीकहू
ष्णास्थानकफशफानिलापहा[ब्रह्मदंडाब्रह्मरंगद्रवनीश
वरीचित्रान्यग्रोधीशनमूलिका॥२९॥प्रत्यक्श्रेणीतषाचंडा
पत्रश्रेण्याखुकर्णिका मूषकाहाभिधाकप्रितिपर्णाशिफा
चसासहलमूलीविक्रोनाज्ञेयास्साच्चतरेकपाद्रवनीमधरा
शीनारसंबंधकरीपरा॥३१॥जरतीक्रिमिहाशूलशमनीचर
सायनी॥भोंपनी॥बल्लिह द्रोणपुषीदीपनाकुंभयोनि के
तुंबिका॥३२॥चित्रासुप:कुर्नुबाचसुपुष्पाचित्रपत्रिकागद्रोण पु
योकटुःसोगारुवानकफापहाभिग्निमायहराचैवपथ्या
बानापहारिणी॥कंवागावा अन्याचेवमहाद्रोणाकरंबादेवपू
कादिमपुप्पीमहाद्रोणीदेविकाजीषडाहूयागदेवद्रोणीकटु
लिकामेध्यावानातिभूतनत्थाकफमांद्यापहाचैवयुक्यापार

दशोधनादेवकंदापदेवतुंबेझंडःस्थास्थूलपण्यानुड्कोझेंड
कस्तथा।डाकटुकषायःस्थाननरभूतग्रहापहा॥डागोवंग
डे।गोरसदुम्बीगोरक्षीनामदुग्धारसायनी।बहुपत्रामजीवीम.
तसंजीवनीमुनिः।गोरसदुग्धीमधुरारष्यासाग्राहिणा हिमा।
सर्ववश्यकरीचैवरसेसिद्धिगणप्रदानागार्जुनदूधी॥सरोजेव
णिगोइत्यविनायविशदीक्रियमाणनानासुद्रापाहूयगुण
गुणोपर्गावर्गविधायसुखमंडनमेनमच्चैरुच्चाटनायचरुजी
प्रभस्वैयः॥३५॥सुधरानिजनस्योस्तस्मान क्षुद्रा:प्रकीर्ति
नासानेषांक्षुपाणावगीयमादानेपानुरुयायिनेनित्यसमा
विसंतववशतीतापिनेशार्पिनांसात्मीयामनहतानांकिलस
दायःसर्वसंजीवनींगसर्गस्तस्स रुनौसिंहकथितोयापर्पटा
दिमहानेषत्री चनिनामकांडपरिषचूडामणोपंचमः॥४ाइ
निवैयकमकरमाणिक्यालंकरणेश्रीमदोश्चरस रिसनश्रीकंट
चरणारविंदसेवासेवकराजहंसश्रीकाश्माण्यवंश्याचार्य परंपरा
नवायश्रीनरहरिपंडितविरचिनेनिपंटुराजापरपयायनामधेय
वत्यभिधाननूडामणोपर्पटादिःक्षुद्रःशुपवर्ग:पंचमः॥अथपिप्प
त्यादिवर्ग:चडीपिपलीप्रोक्तानन्मूलं नागरंनथामआईकंम
रिचधान्यकंचयवानिकापाचव्यंचचित्रका विडंगचक्या
हाकुलंजोजीस्का.पंचमेथिकाहिंगुपत्रिका॥२॥हिंगत्यंचाग्नि
चारोगण्यारेलाइयंशिवासोवलंचकाचाहूंविउंचविडनाम
कंगसामदंद्रोणिकंचान्यत् औषरंरोमकंतथापनवपालवणंप्रोक्त
मजमोदाचरेणुका[वोलंकरकंपाठारसाम्तनाम्लवेनसाक
दकानिविषामुलायंयमपदयामागीपकरमूलंवग्य
थोदनिकाहयाजेपालाअत्रिरहेधावपत्रनागकेसराहन
बक्षीरंतनालीसपत्रारयवंशरोचनापमंजिष्ठानचतुस्साहरि
देचहिपामालासाचालतकलोप्रोपातक्याटिफलंनथा।
निर्विषाथविषहद्विधाचाम्लहरिद्रका|अधिफेनमफेन
चटकणोसाकरंटकंगहीनावलीहस्लिमदःखर्चिकोलोणतथा

॥९॥वनकोयवजश्वाथसर्वक्षारोथमायिका औषधान्यभि
घीयनेषडंकमिनिसाव्यया॥णापिप्पलीगहिप्पलिपिमली
कृकराशौंडीचपलामागधीकणाकटुबीजाचकोरंगीवैदेहीनि
ततंडला॥११॥श्यामादनफलारुष्णाकोलाचमगयोद्धवाज
षणाचोपकल्याचस्मत्याहातीक्ष्णतंडला॥१२॥पिप्पलीवर
हारष्यानितोष्णाकरनिक्तकागदीपनीमरुतश्वासकासश्लेष्म
क्षयापहा॥१३॥गजपिप्पलीगजहिप्पलीगजोषणाचव्यफलाच
यजागजपिप्पली॥श्रेयसीलिद्रवैदेहीदीर्घग्रंथिनेजसी।१४
गवर्तलीस्थूलवैदेहाज्ञेयाचेनिदेशाभिधागजोषणाकटूष्णा
चरू मामलविशोषणापावलासवासहत्रीचसन्यकर्णविव
ईनामसिंघलीपिप्पली★हलपिप्पली।सैहलीसर्पदंडाचस
पीगीब्रह्मभूमिजा॥पार्वतीशैलजामूललंबबाजाथोकटा॥
अद्रिजासिंहलस्थाचलंबदनाचजीवलाजीवालाजीवनेत्राच
करवीषोडशाहूयासैहलीकटुरुष्णाचजंतुधीदीपनीपरा
कफश्वाससमारानिशमनीकोष्ठशोधनीरानपिपलिका
हिप्पलिावनादिपिप्पल्सभिधानयुक्तमस्मादिपिप्पल्पमिधा
नमेननासुद्राचपिणल्यभिधानयोग्यवनाभिधापूर्वकणामि
धान॥१९॥वनपिप्पलिकाचोष्णातीक्ष्णारुच्याचदीपनी॥आ
मामवेदुणात्यानुशकास्वल्पगुणात्मनाशापिंपलीमूला
हिप्पलियबेसाग्रंथिकं पिप्पलीमूलंमूलंनुचटकाशिरसाकोल
मूलंकटुग्रंशिकटुमूलंकटूषणाशासर्वग्रंथिचपत्राट्यदि
रूपंशोणसंभवासुग्रंथिग्रथिलचैवपर्यायास्सशनुर्दशार॥
कटूण्यापिणलीमूलश्लेभक्रिमिविनाशुनादीपनंवानरोगघरो
चनपिनकोपनासंठिशठिाSठीमहौषधविश्वनागरंविश्व
भेषजाविश्वोषधंकटुग्रंथिकटुभद्रंकटूषण॥२४ासोपूर्णमा
गवेरंचकफारिश्चाईकस्मनः।शोषणेनगराईचविज्ञेयंपोड़
शाहूयाशंठीकटूष्णास्निग्धाचकफशोफनिलापहागशूलवंधो
दरामानन्नासश्लीपदहारिणीठिभाषा॥२॥आकंग

ल्ममूलंचमूलजकंदलंवरंगबेरंमहीजंचसैकनेष्टमनूपर्ज ॥अपाकशाकंचाचराहछत्रसुशाककंगशाईस्थादाशा कश्नसशाकंमनिभूहयाकटूष्णमाकंहाविपाके शानलं लपादीपनरुचिदंशोफकफर्कठामयापही आलें।अल्लाअ ट्रकासमरिचंपलिनश्यामकोलवल्लीजमूषणायवनेष्टरतफ लंशाकांगंधर्मपत्तनाकटुकंचशिरोवृत्तवारंकषिविरोधिच॥ मटसर्वहितंकृष्णंसप्तभूस्थानिरूपिन॥३॥मरिचकदाति तोष्णलपश्मविनाशन समीराक्रमिहद्रोगहरंचरुचिका रकंामरिचामेणसु॥सितमरिचसीनात्यसितवल्लाजंचवाल कंबहलाधवलचंद्रकमेतन्मुनिनामगुणाधिकंवश्यक३३ ॥कदृष्यांश्वेत्तमरिचविषभूतनाशनाअनुष्यदृष्टिरोगयु त्याचैवरसायने॥३४ापाढरेमिरिया बिलियमेणसुधान्यकं धान्यजधान्यंधानेयंधानकंतथागकुसुंबरीश्वावलिकाछनाधा न्यविनुन्नकं॥३५॥सुगंधिःशाकयोग्य असूक्ष्मपत्रोजनप्रियः।। धान्यबीजोबाजधान्यवेधकंषोडशाहूय॥धान्यकंमधुरंशी नंकषायपित्तनाशन।ज्वरकासनषार्दिकफहारिचदीपनं ॥३॥कोथुबुरिभाषाशापनियायवानीदीप्यकोदीप्यायव साहोयवाग्रज:सादीपनीचोग्रगंधाचवानारि कदंबकः॥३॥ यवनोदीपनीयत्रशूलहंबीयवानिकाउग्रानीगंधारतेया पंचदशाहूया।शायवानीकटुतितोष्णावानार्श:श्लेभनाशनी ॥शूलाधमान क्रिमिर्दिमईनीदीपनीपरावा॥3॥अज वास्नाचमकंचविकाच वशिरोगंधनाकुलीवल्लीचकौल वल्लीचकोलंकुटलमस्तक॥४॥तीक्ष्णाकरिणिकावल्लीरुक ऐहादशाभिशाच स्यादुष्याकटकलधुरोचनदीपन॥४१॥ जंतू कापहंकासखासशूलार्निकननाचव्याभाषाशचि कोग्निनार्दूलचित्रपालीकुरु शिखीकृशानुहनोव्या लोज्योतिक पलिकलथा॥४४॥अनलोदारुणोवहिपावकः शबलस्तथापाठीहीपीचचित्रांगोज्ञेयःभूरनविंशनिः४५॥

चित्रकोग्निसमःपाकेकटुःशोफकफापहःवा नोदराग्रिह णीक्रिमिकंडतिनाशनः॥४६॥चित्रकाचित्रमूलकालोव्या लःकालमूलानिदीप्योमार्जारोग्निदाहकःपावकश्चाचित्रांगो परक्तचित्रोमहांगःस्यादुद्राहूचित्रकोन्योगुणाढ्यः॥स्थूलका यकरोरुप कुष्ठनोरक्तचित्रकारसेनियामकोलोवेधकच रसायनः॥रक्तचित्रकुपिनचित्रमूलगकोंकणेप्रसिद्भाविडं गाक्रिमिहाचित्रनंडुलातंडलीयका॥वानारिमंडलापोक्ताजंतु धीमगगामिनी॥४ाकोरलागेधरामोघाकपालीचित्र डुला। वरासुचित्रबीजानुहनीचषोडश॥५०॥विडंगाकदुरुष्णाच लपर्वातकफार्मिनताअग्निमांद्यायविभातिक्रिमिदोषविनाश नी॥५१॥वायविडंगाभाषाशवचोग्रगंधागोलोमीजटिलोग्राह लोमशाारसोधीविजयाभद्रामंगल्येनिदशाहूया॥५॥वचाती एणाकटूष्णाचकफामग्रंथिशोफननावानज्वरानिसारधीवाति रुन्मादभूननन्॥५॥वेखंडावाबचामेध्याश्वेनवचावन्याष ग्रंथादोर्षपत्रिकानीक्ष्णगंधाहैमवतीमंगल्या विजयाचसा५४ ॥श्वेतवचातिगुणायामनिमेधायःसाहिहाकफवतारष्याचवान भूतक्रिमिदोषधीचदीपनीवचा।पापादरेंवेखंडगाबिलियबजे। कलंजोगंधमूलश्चतीक्ष्णमूलःकलंजनः कुलंजःकटुतितोष्णो दीपनोमखदोषनुनाई।कुलंजनाजीरकोजरणोजीरोजीर्णो दीप्यश्रदीपकः॥अजाजिकोवहिर्शरतोमागधश्चनवाहूयः॥५॥ जीरक कद्रुष्णाश्नवानहदीपनःपरः।गुल्माध्मानोनिसारप्रोग्र हणीनिमिहत्परं॥५पासाधारणजीरगुणागोरादिजीरकरुष न्योजाजीस्याश्वेतजीरकाकणाहाकणजीर्णाचकणादीप्यःसिना दिचा॥ज्ञेयादीर्घकणाचैवसिताजाजीनवाहूया।गोराजाजीहि मारुमाकर्मधुरदीपनीगक्रिमिनीविषहंबीचचक्षुष्पाधानना शनीमापांढरेंजीरेंगबिलियजीरिगे।कृष्णातुजरणाकालीबद्ध गंधाचभेदिनीगपटुभेदिनिकारुच्यानीलानीलकणास्मता॥६॥ काश्मीरजीरकावर्षाकालीस्साहानिशोधनोगकालमेषीसुगंधाच + विज्ञेयाषोडशाभिधाईजरणाकटुरूष्णाचकफशोफनिरन नीरुयाजीर्णज्वरशीचचक्षुष्याग्रहणपरामईशकालेंजीरें।क रिजीरिगादीखकंचिकाकालीएवास्थूलकणाप्रथामनो जाजरणाजीणीतरुणीस्थूलजारकः॥६॥सुषवीकारवीज्ञेया एथ्वीकारतर्दशाएवाकोटुनिकोष्यावानगुल्मामदोपनत् ॥६॥श्लेभामानहराजीणीजंतुनीदीपनीपराकालेंजीरेंगक रिदोदुजारगेगबहपालीशुद्रपत्रोरण्यजीरकौतथानवजीरः कटुःशीतोवणहापंचनामकाईहरानजीरेंगकाजीरगोजी रकाःकटकाःपाकेक्रिमिप्रावह्निदीपना जीर्णज्वरहरारुज्या व्रणहाध्माननाशनाः॥ईसामान्यसमस्तजीरकगुणा:मेथि कामेथिनीमेथीदापनीवहपत्रिकाशवेधनीगंधबीजाचज्योति गंधफलात्तथा॥७॥वल्लरीनद्रिकामेयामिश्रपुष्याचकैरयी। कुंचिकाबहपर्णीचपानवाजामुनींद्रभागमेथिकाकद्रुष्णा चरक्तपित्तप्रकोपनीअरोचकहरदीप्तिकरीवाननदीपना। मेथी।मेथयाटवाकाहिंगपत्रीचकबरीदीपिकाष्टातन्वीच दारुपत्रीचबिल्बीबाष्ठानबाहया॥७३॥हिंगुपन्त्रीकटुस्तीणा तितोष्णाकफवातनुन।आमक्रिमिहरारुच्यापथ्यादीपनया चनी॥१४॥हिंगुपन्त्रीभाषा॥हिंगूनगंधंभूतारिवालीक जंतनाशनाशूलोगलमादिरसोनमग्रवीर्यचराम॥५॥ अगूदगंधजरणभेदनशूपधूपनदीसहस्रवेपीतिज्ञेय चरशामिया हयहिंगुकटूष्णचक्रिमिवातकफापह। विपाध्मानशूलचक्षुष्यगुल्मनाशनं।१७॥हिंगागाले सुगनाडीहिंगपलाशारयाजंतुकारामठीचमाविंशपत्रिीचर्षि डाहामुवीयोहिंगुनाडिकायानाडीहिंगकटूष्णाचकफवा नातिशातिरुनाविष्ठाविबंधदोषअनाहामयहारिच॥७॥ नाडीहिंगुकलहत्तिाअग्निजारोग्निनियासोप्पग्निगर्भोग्नि ज:स्मृतःवरवाग्निमलोज्ञेयोजरायुश्वाग्निसंभवः।।शास्सा दग्निजारकररुष्णावीर्यःखंदामयोवानकफापहश्रापित्त प्रदःसोधिकसन्निपातःशूलानिशीतामयनाशकश्च॥ ग्निजारभाषाशपश्चिमसमद्रेप्रसिहााजारामंदहनिस्सी पिछिलसागरेप्लवजिरायुस्तचतुर्वर्णश्रेष्ठंनेषुसलोहितगार ॥अग्निजारगुणाःपरास्नायुक्तरसारस्याश्रेयसारसनारसा॥ सुगंधिमूलासुरसारमाध्यातिरसादशाप्रास्नाकेदारे प्रसिद्धगाराष्णातुन्निविधाप्रोक्तामूलपत्ररणतयाज्ञेयोमू लदलौश्रेष्टीनणराष्णाचमध्यमाrास्थूलैलाबहदेलानि पुरात्रिदिवोद्भवाचभट्रलासुरभित्वकमहेलाष्टथ्वोकन्या कुमारिकाचेंद्रीच्या कायस्थागोपटाक्रांताएताचीगर्भसं भवागइंद्राणीदिव्यगंधाचविज्ञेयाष्टदशाहयागपाएलाब हलगंधैद्रीद्राविडीनिष्कटिलटिः॥कपोनवर्णागोरंगीबा लावलवनी हिमा॥८॥चंद्रिकाचोपकुंचीचसूत्मसागरगामि नीगग रिगंधफलिकाकायस्थाष्टदशाहयापारलायं शीतलनिकमुक्तंसुगंधिपिनाकिफापहारिणकरोनिद्रोग मलार्जिवस्तिपूरचघमन्त्रस्यविरोगुणादयःदोहीएलागयरड लकि।सैंधवंस्पाच्छीतशिवनादेशिंजंशिवा गुडशिवात्म जंपथ्यमाणिमर्थनवाभिधासेंपवलवर्णष्यचक्षुष्यरुचि दीपनात्रिदोषशमनंपूर्तवणदोपविबंधजिन्॥९॥सेंधवं। भाषागसेंधवंद्विविधतेयंशी रक्तमिनिक्रमानगरसवार्य विपाकेषगुणाट्यपूतनंशिव॥२॥सोवर्चलनुरुचनिल हुयगंधक असंचकृष्णलवर्णरुच्यकोद्रविकतथा।। सौवर्चललपक्षारंकटूष्णंगुलमजुन जिना जवानामशल तिबिबंधारोचकानजयेत्॥९४ासावर्चलाभापारानीलका चोवंकाचतिलकंकाचसंभवकाचसौवर्चलंकष्णलवणंग पर्जस्मन॥९॥काचोत्यहयगपंचतत्काललवर्णतयागकर विंदकाचमलेकत्रिमश्वचतुर्दशा९६॥काचादिलवर्णरुच्चईय दारचपिनलगदाहकंकफवातदीपनंगुल्मभूलहन॥९॥ चलवणाभाषा२॥विडंद्राविडकखंडेसनकंसारमासुरंगमुप

वरवंडलवर्णपूतकत्रिमर्कदश९९॥बिडमुष्णंचलवणंदीप
नंवाननाशनारुच्यंचाजीर्णशूल गुल्ममेहविनाशनं॥१०॥
बिडलवणाभाषारणगाढादिलवर्णशुभ्रष्टयापटदेशजाग
ठोत्थंचमहारंभसाभरंसंभगवाागडोत्यनूष्णलवर्णपद
म्लमलापहादीपनंकफवान अघ्रिकोष्ठशोधनागादल
वर्णसंभरदेशेप्रसिद्भासामुद्रकंदसामुद्रंसमुद्रलवर्णशिवं॥
वशिरसागरोन्यवापसीवलवणाधिनसाम लघुहवंच
पलितास्तदपिजदाविदारीकफवातनंदीपनंरुचिरुपरंगबड़ा
गरलवणाभाषाशद्रोणेयंवा यंद्रोणीजवारिजंचवाभिवं।
द्रोणीलवर्णद्रौणंत्रिकटुलवणंचवसुसंज्ञाद्रोणेयंलवर्णपाके.
नात्युष्णामाविदाहिनाभेदनस्निग्धमीषचशूलचाल्पपित्तलं
पादोणा-मीटादोणीयउपराऔषरकंसार्वगुणसार्वसंसर्व
लवणमूषरजासांभारंबहलवणंचमिश्रकनवधाऔपरंतु
पटु सारंनितंवानकफापहाविदाहिपिनरुद्राहिमूत्रसंशो
षकारिच॥ कटुयागबेरकैयाआरउप्युगरोमकमोजिम
के वसुकंवसुपंसुलवणमूषरजपासबमौषरमैरिणसर्विसा
सहरु पारोमकंतीक्ष्णमायुष्णं पटनिचदीपनंगदाहशो
षकरंपाहिपिनकोपकरंपरेवापेमुखलेंमीठ॥बयलगट्टेयर
पारवंनवलवणा:॥अजमोदाखराहाचमस्लमोदाचमर्कटी।।
मोदागंधादलाहस्लिकारवीगंधपत्रिकापणामापूरीशिखिमोटा
चमोदाद्यावहिदीपिकाब्रह्मकोशीविशालीचहागंपोग्रगंधि
का॥११॥मोदिनीफलमुरण्याचविंशत्यारमासुवाचकाअजमो
दाकदुरुष्णारूसाकफवानहारिणीरुचिकनास्थलाध्यानारोच
कजठरामयनाशनीव॥१२॥अजमोदा।भाषाशारेणकाकपि
लाकानानंदिनीमहिलाहिजाराजपुत्रीहिमारेण:पांडुपुत्रीह
रेणुका॥१३॥सुपर्णाशिशिराशांनाकोतीरत्ताचधर्मिणाकपि
लोलाहैमवनोपांडुपत्नीचविंशतिः॥४मरेणुकानुकरःशीनाख
ज कंडूनिहारिणीमनणादाहविषप्तीचमुखवैमल्यकारिणी॥१५॥

।
रेणुका भाषा॥बोलरक्तामहामुंडसुरसंपिंडकंविषानिला
हंबर्बरपिंडसौरमंरतगंधकंगवारसाभंगमहागंधविश
वेशभगंधकंगविश्वगंधगंधरसंवणारि-स्मनिसंज्ञकं॥१७॥बो
लंतुकटुतिकोष्णंकषायरक्तदोषनुनकफपित्तामयान्हति
पदरादिरुजापहा॥१॥बोलभाषाक—रोद्राविड कार्यो
दुर्लभोगंधमूलकावधमुखोगंधसारोजटिल आष्टनामकः॥
॥१९॥कर कदानितोष्णःकफकासविनाशनामुखवैशय
जननोरालगंडानिदोषनन्॥णाकचौरा भाषाशपाठीबष्ठा
बष्टिकास्थानप्राचीनापायचेलिकापाठिकास्थापिनीचैवश्रे
यसारद्धिकर्णिकापसाएकाष्ठीलाकुचैलीचदीपनीवरतिक्त
काानिकापूषारहनितादापनीत्रिशिरारकी॥२२॥मालवी
चवरादेवीवत्तपर्णाहिडिमनापाठानितागुरूष्णाचवान
पित्तवरापहा॥२३॥भग्नसंधानरूपित्तदाहानीसारशूलहत्
पाठभाषाशवृक्षाम्लमम्लशाकंसाचक्राम्लनिनिडीफलंग
शाकाम्लमम्लपूरंचपूराम्लरक्तपूरक॥२५॥चूडालबीजाम्ल
फलाग्लर्कस्सादम्लादिवृक्षाम्लफलरसाम्लाश्रेष्टाम्लमत्त्याल
मथाम्लवीजफलंचचक्रादिनगेंद्रसंख्या।२६॥वशाम्तमम्ल
कटुकंकषायंसोणकफाशेधमुदीरयंतिमनष्णासमारोद
रहेंगदादिगुल्मातिसारवणदोयनाशि॥२७॥तिनिडीकाअ
म्लाम्लवेनसोवेधीरसाम्लोवीरवेनसःवेनसाम्लभाम्लसारः
शतवेधीचवेधकः॥२८॥भीमश्नभेदनोभेदाराजाम्लयाम्लभे
दनःअम्लांकुशोरक्तसारःफलाम्लाम्लनायकः॥२९॥सह
सेवेधीवाराम्लोगल्मकेवर्षाक्षिधागरिखमांसादिदावीसाहि
पाचैवाम्लवेतसः॥३०॥आम्लवेनसमात्यम्लंकषायोष्णंचवान
जिनाकफार्श:श्रमगुल्मानमरोचकहरंपरं॥३१॥अम्लवेनस।
भोटदेशेप्रसिहाकटुकाजननीतिकारोहिणीतिक्तरोहिणी
॥वकांगीसस्सभिजाचबकुलासकुलादनी॥३यासादनीशत
पीस्साचक्रागीमास्यभेदिनी अशोकरोहिणीकृष्णाकृष्णभे

रा.नि.४९
दामहौषधी॥३३॥कहीजनीकांइहाकटुश्चकटरोहिणी केदा
रकटुकारिष्टाप्यामग्नीपंचविंशतिः॥३४ाकटुकानिकटुस्तिका
शीतपित्तात्रदोषजितबलासारोचकंश्वासज्वरहरेचनीच
सा॥३५॥केदारकटुकी भाषा॥अनिविषाश्वेतकंदाविश्वाशें
गीचभंगुरागविरूपाश्यामकंदाचविषरूपामहौषधी॥३६॥वि
पाप्रतिविषाचादाविषाश्वेतवचास्मताअरुणोपविषाचैवज्ञेया
सप्तदशाहूयाणकटूष्णातिविषातिक्ताकफपित्तज्वरापहाणामा
तीसारकासप्रीविषद्दिविनाशनी॥३॥अनिविषाभाषा२॥
त्रिविधानिविषाज्ञेयाशक्काकृष्णानथारुणापरसवीर्यविपाकेष
निर्विशेषगुणाचसो॥३९॥मुस्ताभद्रावारिदाभोदमेधाजीमूनो
ब्दोनीरदोभंघनश्शागांगेयंस्साद्भद्रमुस्तावरहीगुजाग्रंथिर्भद्र
कासीकसेरु४िाकोडेष्टाकुरुविंदारख्यासुगंधिगंधिलाहि
मागवन्याराजकसेरुकछोत्थापंचविंशनिः॥४॥भद्रगुरता
कवायाचतिक्ताशीनाचंपाचनीयपित्तज्वरकधीच ज्ञेयासंग्न
हणीचसा॥४२॥भद्रमला।भद्रकाशीप्रसिद्धभाषा॥अप
रानागरामस्तानागरोत्थानागरादिघनसंज्ञाचंक्रानादवीचूडा
लापाडमुस्ताच॥४३॥शिशिराचषधांक्षीकहाचानकेस
रोच्चाटासापूर्णकोष्ठसंज्ञाकलापिनीसागरेंसिता॥४४॥नि
कानागरमुस्ताकडाकपायाचीनलाकफनुनापियवरानि
सागरुचिनष्णावाहनाशनीश्रमहन्॥४५॥नागरमलातनाग
रदेशेप्रसिद्धाायटीमधर्मधुर्यष्टीमधुवल्लागधुलवामधुकंम
धुकंयूष्ठीयष्ट्याईवसुसंमित॥४६मधुरंयष्टिमधुककिंचिनि
संचशीनलंगचक्षुष्यंपितहद्यशोषनष्णावणापहायष्टीमधु
भाषाम॥अन्यक्कीतनमुनक्कीतनीयकंमधुकंगमधुवल्लीचम
धूलीमधुरनाममधुरसानिरसाशोपापहाचसौम्यास्थलजाजल
जाचसहियाभूना सामान्येनमनेयहादशसंज्ञावहाधिया४॥
कीतनमधुकरुभवसंपवणापहा शीतलपुरुषसुष्यंअम्ल
पितापहंपरंपरावलियटिमतभाषायाभार्गीगर्दभिपाक

र
५०
फांजीचांगारवल्लरीगबर्षाब्राह्मणयष्टिश्चबर्बरोभंगजावसा ५५
पद्मायष्टिवभारंगीवानारि कासजिसरंगसुरूपानमरेष्टाचश
क्रमानाचषोडशापूर॥भार्गीनुकदनिकोष्णाकासश्वासविना
शनीशोफवणक्रिमिनदाहवरनिवारिणीभारंगीपकिरी
देगामूलंपफरमूलंचएकरपापत्रकापापकरबीजेपी
करपकराहूयं॥४ाकाश्मीरंबानीर्थचश्वासारिर्मूलपुकरें।
शेयपंचदशाहूंचपुण्यंजटाशिकापुरकडतितोष्ण
कफवातज्वरापेहगश्वासारोचककासप्रशोफ पाडनाशनंबई
पुकरमूलाभाषागपुरेप्रसिद्धाशंगीकलीरेशंगास्थान
पोषाचवनमूईजागचंद्राकर्कटअंगीचमहाघोषाचशृंगिका।।
॥५॥कालिकाचेंदुरसंडाचलनांगीचविषाणिकाचक्राचशि
खरचैवकर्कटाहात्रिपंचधामानिताकर्कटशृंगीतुगुरुरु
ष्णानिलापहाहिकातीसारकासधीश्वासपिजासनाशनी ५५
काकडासिंगी।कर्कोटशूगोगनाशीवास्येनघंटानिकंभीनाग
स्फोनातिनीचोपवित्रा भट्रारूक्षारोचनीचानुकूलानिःश
ल्यास्साहुक्रर्दनाविशल्यानामधुपुंध्यरंडफलाभद्राग्येरंड
पत्रिका उदुंबरदलाचैवतरुणीचाणरेवनीयाविशोधनी
चकंभीच याचाग्निकण्हूयादतीकटूष्णाशलामावग्दोषश
मनीचसापाअर्शीवणाश्मरीशल्पशोपनीदीपनीपरागदोनि
दैनि।अन्यादतीकेशरुहाविषभद्राजयावहा॥६॥आवर्तकी
वरंगीचजयाहाभद्रदनिकाई॥अन्यादतीकटूष्णाचरेचनीकि
मिहापराशूलकष्ठामदोषपीनुदामयविनाशनी॥५॥दुसरीदा
नीगएरडनेदेनिारेचकोजयपालनसारकस्लिनिरीफलोदिनीबी
जमूलद्राबीज्ञेयंस्थाहीजरेचनी।।कभीबीजकंनिनी बीजसंज
घंटाबोजंदतिनीबीजमुक्काबीजांनारसंशोधनाचक्रदत्योहा
यंतनिकंभ्याथवीजाईशाजयपालःकडरुण क्रिमिहारीविरे
चकमदीपनाकफवाननोजठरामयशोपनःजेपालभाषाशाउ
कात्रिरन्मानविकामसूराश्यामार्धचंद्राविदलासुषेणी।कालिदिका

सैवतकालमेषीकालीत्रिवेलाचनिचंद्रसंज्ञागई॥निजिक्ताकटू
ष्णाचक्रिमिश्लेभोदार्जिजिनाकष्टकंत्रणान्हनिप्रशस्ताचत्रि
रेनन। नियजातिगारक्तान्यापिचकालिंदीत्रिपुटानांम्रपष्णि
काकुलवर्णामसूरीचाप्यमताकासनाशिका॥१॥रक्तात्रियदा
सनिताकटूष्णारेचनीचसा ग्रहणीमलविष्टंभहारिणीहितकारि
जालोहिवीनियडाकेंप्यनेपनियडेगावचंचवल्कलं गंव
रांगंमुखशोधनासकलसैकलेवन्यसुरसंगमवल्लभ॥७३॥उत्क
रंब्दगंधच विजलंचवनप्रियालरपर्णगंधवल्कवरंसीनवसु
क्षितीवचंतुकडकशीनंकफकासविनाशनंशुकामशम
नवकंठशुद्धिकरंलघाषणातजाभाषापत्रनमालपत्रंचप
छनंदलापलाशमंकवासलापसंसुकमारकं व
नमालकरामंगोपनवसनंतथागतमालंसुरभिगंधज्ञेयंसप्ताद
शाक्यं॥३॥पत्रकंलघुनितोष्णंकफवातविषापहवस्तिकंडू
निदोषमुखमस्तकशोधनामापत्रक भाषाकिंजल्ककन
काहूंचकेसरंनागकेसरंचापेयंनागकिंजल्कनागीयंकाचनंतथा
॥शासवर्णहेमकिंजलरुक्नहेमचपिंजरंगफणिपन्नगपारादि
केसरंपचभूरानागकेसरमल्योष्णलपुनितंकफापहाव
सिवानामयचकंठशीर्षरुजापहानागकेसरमभाषागत
वहारंपपःसारंयवजंगक्योडूवं अन्यद्गोधूमचान्यपिष्टिका
मंडलोइयायअन्यचनालसंभूतंजालक्षारादिनामकंगवनगो
सारजश्रेष्ठंअभावेन्सदुदीरितानवतीरंतुमधुरंशिशिरंदाहपि
जननायकासकफश्वासनाशनंचारदोषननगजवहीर भाषा
तालीसपत्रनालीसंपवारसवसुकोदरंगयात्रीपत्रंचार्कवेष
करिपनपनापानीलनालांवरंतालंनालीपत्रनलाइये।
नालीसपत्रकसेनिनामान्याहचतुर्दशाहानालीसपत्रनिको
मधुरंकफवाननताकासहिकाक्षयश्चासर्दिदोषविनाश
रुतापमालीपत्राभावाससाईशरोचनावाशीनंगसीरीन
गानुभागवतीरीवंशगाशकावंशसारीचणवीयवसारकार्म

रा.नि. ५२ . रीश्वनविंशकर्पूररोचनागतुंगारोचनिकापिंगानवेंदशशर्करा रस्साहंशरोचनारूसाकषायामधुराहिमागरकद्धिकरी जापपित्तोद्रेकहराशुभागवंशरोचना भाषा॥२॥जवीरेयवक्षारे क्षीरेजानंगुणोत्तरंगवंशक्षारीसमंप्रोक्तभावेन्यवराज॥९॥ गवयसारजंक्षीरंसुलिग्यशानललघुसुगघिद्रावक शुभमन्य खिल्पंगुणस्मन॥९॥मंजिष्टाहरिणीरत्तागैरियोजनवल्लिका। समंगाविकसोपनारोहिणीकालमेषिका॥शभंडीचित्रलना चित्राचित्रांगीजलनीचसा मंडूकपर्णीविजयावजूषारक्तयष्टि का॥९॥क्षत्रिणीचैवरागाड्याभंडारीकोलभाडिका अरुणान रहनीचयोनागकुमारिका॥९४ाभांडारलतिकाचेवरागागीव रुलभूषणासैकत्रिंशाहूयाप्रोक्तामंजिष्ठाभिषग्वरैयामंजि ष्ठामधुराखादेकषायोष्यागुरुस्तथागवणमेंहज्वरश्लेभविषने वामयापहा॥९६मंजिष्ठानामगुणाभाषाशाबोललायोजनी कौचिभाहिलीचचतुर्विधामजिष्ठाचैवसापोनाविलोमेचोत्तमो जमा॥९॥हरिद्राहरिद्रंजनीस्वर्णवर्णीसुवर्णिशिवावर्णिनीदीर्घ रागाहरिदीचपित्तावरांगाचगैरीजनिष्ठावरावर्णदात्रीपवात्रा ॥९॥हरिजारजनीनाम्नीविषनीवरखर्णिनागपिंगलावर्णिनी चैवमंगल्यामंगलाचसा॥९॥लक्ष्मीभद्रशिफाशोफांशोभनाश भगाहूया।सामाजयंनिकाहेचत्रिंशनामविलासिनी॥२००हरिद्रा कटुतिकोणाकफवातालकष्ठनुनामेहकंडूनणान्हंनिदेहव गांविधायिनी हलदि॥असिनाअन्यादारुहरिद्राचदा पीनदुपोनिकाकालेयकंपीतदारुस्थिररागाचकामिनी॥२॥क टंकटेरीपर्जन्यापीतादारुनिशास्मता।कालीयकंकामवतीदा रुपीताचपंचच॥३॥स्यात्कर्कटकिनीज्ञेयाप्रोक्तासप्तदशाहू यागनिक्तादारुहरिद्रानुकटूष्णावणमेहनत॥४॥कंडूविस पत्चग्दोषविषकर्णाक्षिदोपहा॥दारुहरिद्रामरनरिसिन । लाक्षारखदिरकारतारंगमातापलंकपातुश्चक्रिमिहा चैवदमन्याधिरललकः॥॥पलाशीमुद्रणोदीपिजन कागंधमा .

. दनीगनीलाद्रवरसाचेवपित्तारिसुनिभूहूयः॥६ालासातितक पायास्यातलेभपित्तार्तिदोषनुनाविषरक्तप्रशमनीविषमज्व रनाशनी॥लाखाअरगु॥अलककोजंतुरसोरोगोनिर्सि नसथा|जननीजंतुकारीचसंघर्षाचक्रमर्दिनी॥अलक्त कःसुनितोष्ण कफवातमयापहः।कंठरुकामनोरुयोव्रण दोषार्तिनाशनः॥॥अलनाअलनगे।महाउरणलोनोभोप्रो मिल्लतरुचिल्लकाकांड कीलकातिरीटोलोधकोवृक्षःशंबरो हस्लिरोधकः॥पानिलकःकडहीनश्चशार्वरोहेमपुष्पकः॥ मिल्लीशाबरकश्चैवज्ञेयःपंचदशाहूयः॥११॥क्रमकापट्टिका रोधोकल्करोघोरहालः॥जीर्णबभोरहहल्कोजीर्णपत्रो सिभेषजः॥शाबरवेनरोधश्चमालबोबहुलत्वचापदीला साप्रसादशवाललोबाणभूहूयः॥१३॥गेधड्यंकषायंस्था तशीनंवातकफास्त्रनुत्वष्यविषहननविशिष्टोवल्करो प्रकः॥१४॥लोधाभाषाशापानकीवहिपुण्याचताम्रपुष्पा चदाहनीअग्निज्वालासुभिक्षाचपार्वतीबहुपुष्पिका॥१५॥ कुमदासाधुपुष्याचकंजरामद्यवासिनी।गुच्छसंपादियुष्या ताजेयासाबोधपुष्पिण।१६ातीबज्वालावहिशिखामद्यपु प्याचविंशतिः॥धातकीकटरुष्णाचमदकद्विषनाशनी॥१॥ प्रवाहिकातिसारधीविसर्पवणनाशनी॥धायिफूलाभाषा ॥शसमदूनामप्रथमपश्चाफुलमुदाहरेन्चासमुद्रफ लमित्यादिनामवाभिषग्वरैः।फलसमुद्रस्यकटूष्णकारि वानापहभूतनिरोधकारिणत्रिदोषदावानलदोषहारिकफा मयंभातिविरोधकारितासमुद्रफेलाभाषा॥शानिर्विषा पविषाचैवविविषाविषहापणाविषहंत्रीविषभवाहा विषादि वैरिणी॥२शानिर्विषातुकटुःशीनाकफेवानास्त्रदोषनन अने कविषदोषनीवणसरोपणाचसागनिर्विषाभाषाशाके दारेउत्पत्तिाविषमाहेयममगरलंदारदंगरंकालकूटंकाल कूटेहरिद्ररक्तअंगकंगशनीलेवगरकोडोधारहालोहलं

हरंगमरहलाहलंशृंगीतूगरंचैकाविंशतिः।सामान्यविषना
माअमृतस्याहत्सनाभाविषमुग्रंमहौषधागरलंमरणंनागः
स्तोककंप्राणहारकं॥२५॥गरलस्थावरादिस्यालोकंचैकादशा
हूयावासनाभोनिमधरसोष्णीवानकफापहः॥२६॥कंठरुक्
सन्निपानधःपिजसंनापकारकावन्मनाभविषाभाषा२॥
स्थावरेविषजातीनांश्रेष्ठीनागोग्रशंगकोगनागोदेहकरेश्रेष्ठो
लोहेचैवोनभंगकः॥विषस्याष्टादशाभिधाश्चतुर्वगीश्यस्थ
कानदननोकमस्माभिथगौरवभीरुभिःशरशासटीसठी
पलाशश्वषग्रंथाम्लनिशावधासुगंधमूलागंधालीशटिका
चपलाशिका॥३०॥सुभद्राचारणीदूर्वागंधाष्टथुपलाशिकासो
म्याहिमोद्भवागंपावधून गंदुसंमिनी॥३१॥सटीसतिताम्लर
सालघूष्पारुचिपदाचवरहारिणीचाकफाअकंडूव्रणदोष
हंत्रीवकामयध्वंसकरीचसोका॥३२॥आबेहलदिोहलिअर
सिनाकोंकणेप्रसिद्धा अन्यातुंगधापुत्रास्यास्थूलास्मानित
नकाशवनजासटिकावन्यास्तवहार्यकपत्रिका॥३३॥गंधपीना
पलाशीनागंधायागंधपत्रिका दीर्घपत्रागंपनिशावेदमूहासु
पाकिनी॥३४॥गंधपत्राकटुवादुस्तीणोणाकफवातजिनाका
सर्दिवरान्हनिपित्तकोपंकरोनिचाासाटीभेदापलानामा
मालवेप्रसिहाभाषाशसमुद्रफेनंफेनश्वाधीफेनंपयोपिज
॥सुफेनमद्भिडिंडीरंसामुद्र
मुद्रसप्तनामकं॥३६॥समद्रफेनंशिशिरं
कषायनेत्ररोगनुन्।कफकंठामयधश्चरुचिरुकर्णरोगहन३७
समुद्रफेनाकडलनागले अफेनखसखसरसोनिफेनेचाहिफे
नक अफेनंसन्निपानपरष्यवल्पंचमोह॥३॥अफेनाभाषा
॥रामालयेप्रसिहागचतुर्विधमफेनस्सातजारणंमारणतयागत
रणंसारणवक्रमादेयतलक्षणं॥३॥श्वनचजारणपोनरुण
वर्गचमारणााधारणपीतवर्णतुकर्वरंसारणंतथा॥हाजारगंना
स्पेदन्नमारणंमत्सुदायकंगधारणंचवयसंभमारणमलसारणं
॥अफेनलसपागुणाटकगाष्टंकणसारोरंगदारोरसाधिकालोह

द्रावीचरननसुभगोरंगदवसः॥४॥वर्जुलकणकक्षारंमलिनं पानवल्लभगत्रयोदशाहूयात्रकथितंतभिषग्वरैः॥४३॥कथि नष्टंकणशासकटूष्णःकफनाशनःस्थावरादिविषघ्नश्कास श्वासापहारकः॥४४ाटंकणखारुहिनीयतणश्वेनश्वेनश्वेत रंकर्णालोहपातिकरंशडिमालनीनारसंभवाशिवंचद्रावको तंशितमारंदशाभिधासुश्वेटंकणस्निग्धकटूष्णकफवाननन् ॥४६॥आमच्यापहलासविषकासमलापहीपांढराटंकणु॥ बिलियटंकणासंकरुडौग्रंथिफलोविकटोवलभूषणः॥करूं कर्बरफलंसंकरुडश्वसप्तधारामासंकरुडोकषायश्चरुचिक हीपनःपराश्लेभवातापहारीचवस्त्ररंजनकोलघु॥४॥संकुरु डभाषारागार्जरेपसिद्धााहिमावलीचहहानीकष्टप्लोगारकु ठकः॥अंगारग्रंथिकोग्रंथिग्रंथिलोवसुसंज्ञकः॥५०॥हिमावली सरानिक्काप्लीहगुल्मोदरापहाक्रिमिकुष्ठगुदात्युग्रःखजूकंडूनि हारिणीहिमावलीभाषारणहस्लिमदोगजमदोगजदानम दलथाकंभमदोदनिमदोदानहापिमदोष्टयाशास्निग्यो हस्तिमदलितोकोपोपस्मारनाशनः। विषहळूष्ठकंडूति वर्णदंडविसर्यनुना हस्लिमदाभाषाशसर्जिसारख र्जिकक्षारख सुखार्जिकः सुवर्चिकःसुवर्चाचसुखव चीवसपमः॥५४ासर्जिकःकटुरुवातीक्ष्णोवातकफा तिनुनागुल्माध्मान किमान्हनिवणजारदोषनता५पासा जीखारुालवणारंलवणोयलवणासुरजेचलावर्णमेदश्य जलजलवणक्षारंचलवणंचादालोणारक्षारमन्यष्णनीरण पिनप्ररहिदंगसारंलवणमीषचवानगुल्मादिदोषनन्॥५॥ लोणारखारु॥भाषा २॥वजवनकमारंक्षारश्रेष्ठविदारक। सारंचंदनसारंच धूमोत्यंधमजंगजाम्पावनकंक्षारमन्युष्णं नीगंक्षारंनरेनन।गुल्मोरगनिविष्टंभशलप्रशमनंसरंगवन सारामालवेप्रसिहायवक्षारहस्मनःपाक्योयवजोयवसूचकः। पवसकोयवाहूश्यवापाययवाग्रजायवशारःकरूष्णश्रकफ

वानोदार्जिन आमशलाश्मरीकृच्छ्रविषदोषहरसरः
यवक्षारणभाषासर्वक्षारबहसार-समूहस्तारकस्तथा
गरलोमक्षारोमहाशारोमालारिसारमेलकः॥शासर्वसारम
निसारंचसुष्यवस्लिशोधनागदावर्तःक्रिमिघ्नर्शमलवरून
विशोधनासखरखारुभाषामायाफलमा फलंश्चमाई
काछिद्राफलेमाचपंचनामकामायाफलंवानहरंकटूष्णक
शैथिल्यसंकोचककेशकार्याई॥मायाफलामाजूफल
इतुनामाद्रव्यसभारनामाग्राम्यव्याख्यान गुणाख्यानपूर्व॥
वर्गवीर्यध्वस्तरोगोपसर्गबुध्वावैद्योविश्ववेद्यात्वमेयातासाफ
ल्यायकिलेत्ययानिज षःकानारदूरातरावाजःपात्रविचारणा
पविपणेमध्यसमभ्यासनेनर्यमाश्रयभूमिरेषभणितःपयोष
पानांबुर्गोद्रव्यगुणानिधाननिपुणैःपण्यादिवर्गात्मनारायः
सौम्यानशठाशयेनकुलटाहिव्यागमानांजनेर्दाहंमहिमान
माशनदनेसंजग्मिषांदुर्गतीवर्ग:पिप्पलिकादिरेषनहरेल
स्पेहशस्यान्मनेनामग्रामशिखामणोखलुरुतोषप्रनिष्ठागमा
ताइतिवेयराजमंडली मौलिमाणिक्य मंडनश्रीमदीश्वरपंडि
नानजात्यपनीरमणचरणारविंदासारख्यलालसराजहंसश्री
काश्मारायवंशाचार्य परंपरान्ववायप्रतिष्ठागरिष्ठश्रीनरहरि
पंडितविरचितेनिपंदुराजापरपयायनामधेयवत्यभिधानचू
डामणोपण्यवर्गापरनामपिपल्यादिवर्ग:षष्ठः॥अथमूलकादि
वर्ग:मूलकंपंचधाप्रोक्तंचनुडीसिगुरुच्यते॥वंशोहित्रमा
कंदीहरिद्रावन्यजास्तया॥१॥शंगाटोभमरललावन्याकम
थापरंगरसोनोद्विविधाप्रोक्तःपलाडुश्वविधामनगाविंश
त्येकोजरंमूलसरणहंहमुच्यते॥अलूकासप्तकंचायपोकाया
रण्यकंदकाः॥३॥महिषीमस्तिकोलौचवाराहीविश्वधारिणी
द्विधाचनाकुलीमालाविदारड्यशाल्मलीहाडातलेलक
दशत्रिपर्णीपुंकरस्तथा।।मुसलीहिविधाचायशुइगरुनथेव
जापाएपनागकराहाचपनशाकमयोच्यतावास्तुकंचक्लक

चिल्लीत्रिविधशिग्रुपत्रकंदापालक्यराजशाकिन्योचतुर्थीयो
हकीक्रमानाकुणंजरसुंभारयःशवाहापत्र डुली।वारा
जिकाइयंचांगेरीपोलिकात्रिविधामताजीवशाकस्तथागो
रसुवर्णारयःपुनर्नवावसुक:पंजिकादिशमिश्रकोंक
कराहूय: अनःपरंचष्मांडीकभवीअलाबुकः॥॥भूनदि
काकलिंगचहिधाकोशातकीतथा॥पटोलीमधुरायाचमगा
क्षादधिपुष्पिका॥१०॥ निष्पावाड्य वाजीकीगंडरीषड्जस्त
थागकर्कटीत्रपसेर्वारुवालुकाचीणकर्करी॥११॥चिर्भिाव
छांदूलीकडहंचीमनिमणोपवेदभेदाक्रमान्मूलकंदपन्न
फलामकाः॥१२॥शकवर्गेत्रकथ्यमनोहरगणाश्रयाः।
एवंचतुर्विषद्रव्यंबाणवचंद्रसंयन॥१३॥मूलकनीलकंठंच
मूलाहूंदीपमूलकंगमूसारंकंदमूलं साइसिदनासितांतथा
शंखमूलहरिसरुचिरंदीकंदकंगकुंजरक्षारमूले
चमूलस्सनेत्रयोदशा१यामूलकंतीक्ष्णमुष्णचकटूण्यांनाहि
दीपनादुर्नामगुल्महद्रोगवानरूचिदगुरु॥१६॥सामान्यमू
लानिासाधारणमूलंगिाचाणारत्ममूलकंचान्यछागेयं विष्ण
गतकास्थूलमूलमहाकंदकौटिल्यमरुसंभवंगशालामर्कट
कमिश्रज्ञेयंचेवनवाभिधाचाणाक्पमूलकंसोष्णंकटुकंरु
चदीपनाकफवातक्रिमीनाल्मनाशयेगाहकंगुरूः योरुमू
लागदोडमूलंगिागंजनंशिखिमूलंचयवनेष्चवर्जुलाग्रंथि
मूलंशिखाकंदकंदंडिंडीरमोदकागजनंकटरुणंचकफवा
नरुजापहारुच्यचदीपनंहयंदगधगुल्मनाशनंगसेठीमूल।
चंडिकेयमूलंगिापिंडमूलंगजीउंचपिंडिकंपिंडमूलकापिंड
मूलंकटूष्णचगमवानादिदोषननावादलामूलागवरमूलगि
॥अथवालामूलगुणाकोणतीएंगचतिक्तंमधुरकटरसमूत्रदो
पापहारिश्वासार्श:कासगुल्मायनयनरुजामाथिमूलामय।
कम्वल्पचरुगंमलविकृतिहरंमूलकंबालकंसादणजीत
शेषप्रदमुदिनमिदंदाहपिलासदाहिार॥अपिचाआमसंग्रा

हिरुज्यंकफपवनहरंपकमेतकटूष्णभुक्तःपाभसितंचस्पदि
विनननेपित्जदाहप्रकोपं॥भुपासानुजग्धहितगतिबलक
देसवारेणतचेयकंहद्रोगमूलप्रशमनमुदिनमूलरुग्दाहिमू
ल॥२३॥मूलकविशेषगणाः॥गार्जरंपिंगमूलंचपीतकंचसुमूल
कास्वादुमूलसुपीनंचनारंगपानमूलकसागार्जरमधुररुच्य
किंचिंकटुकफापह॥आध्मानक्रिमिशलदाह पित्ननयाप
हं॥रागाजरमूलगराजरिगनिमूलकानिशिगृहरितशा
कश्शशाकापत्रःसुपत्रकः।उपर्दश:सामर्दशोज्ञेयःकोमलपत्र
कावहंमूलोदेशमूलस्तीक्ष्णमूलोदशाहूयः॥शिगुश्चकदति
तोष्णरतीक्ष्णोवानकफापहः॥मुखजाड्यहरोरुच्योदीपनोव
गदोषननापीनसेगुवा अरिसिनवणदहूविननगिामुनगा।
शोभोजनोनीलशिग्रुरतीक्ष्णगंधोजनप्रभुः।सुरखमोदःकृष्णशि
ग्रुश्चक्षुष्योरुचिरंजनः॥२५॥शोभाजनस्तीक्ष्णकटुःखादूष्णःपि
लिलया।जंनुवानार्निश लघशष्योरोचनः परः॥कालासेग
वाकिरियनग्गिाम्नशियःसुनीएणःस्यानसुखभंग:शिताहू
यः॥सुमूलःश्नमरिचोरोचनोमधुशियकः॥३०॥ोनशिगुःक.
टुसोरण:शोफ़ानल निरंतनः॥अंगव्ययाहरोरुच्योदीपनोसु
सुखजाड्यनुनापांडरासेगुवा॥विलियनगिरतकारक्तशिवः
स्पान्मधरोबहुलकूदः"सुगंधकेसरोसिंहोमगारिश्वप्रकीर्तितः
गरनशिंगुर्महावीर्यामधुरवरसायनः॥शोफामानशमीरा लिपि
नश्लेष्मापसारकः॥३ारकसेगवा॥कंपनेयनग्गिाविंशोपवफ
लोवेण:कारखणसेरुकामकरशतपर्वाचकंटारु:कंटकीन
था।महावलोदग्रंथिईट पत्रोधनद्रुमः॥धनुष्योहदकाउच
विज्ञेयोबाणभूमिनः॥३५॥अन्यत्तुरंधवंश:सात्वक्सार कीचका
हूयःमरकरोवादनीयश्वसुपिरारन्यःपडाहूयः॥३६वंशोत्तम्ला
कषायोच किंचितितौचशीतलौमूत्रकरुपमहाशपिजदाहा
स्त्रनाशनो॥३॥सामान्यदोन्हीवेलनामंगुणायरडविदिसावि
a ! नासचिरुत्पाचनोहयोशल

प्रोगलमनाशनावश्यग्रंतुकरीवंशकरश्रयवफलांकरमतस्य
ग्रंथिस्तुपरुःपर्वतथाकसिंधिश्न॥३॥करीरंकटुतिकाम्ल.
कषायलघुशीनलंपिनालदाहरुकनरुचिकापर्वनिर्गणं
पवारले विदिकलिलावेत्रावतोयोगिदंडासुदंडोमृदुपर्व
कावेत्रपंचविषाशैत्यकषायोभूनपिनहतावनावेत्तामा
कंदीबहमूलाचमादनीगंधमूलिकासकाविशदमूलीच
स्थामलाचनथापरा॥४॥मांकंदीकटुकानिकामधुरादिपनी
परागरुच्याल्पवानरुत्ययानवर्षासुसिनाधिका॥४॥मापि
णिमागिणिधशोलोवनहरिद्रास्पानवनारिष्ट्यवंशोलिका॥
शोलिकाकगोल्याचरुंच्यातितावदीपनी॥४४ासालोगोंडि
विषकाराअरिसिनाकोंकणेशसिद्धाश्रृंगाटक शंगरूहाज
लवल्लीजलाश्रयाशंगकंदागमूलोविषाणीसतनामकः।
॥४॥शंगारकःशोणितपिनहारीलपुःसरोवष्यनमोविशेषा
नात्रिदोषनायत्मशोफहारीरुचिप्रदामोहनदायहेतः४६
सिंघाडे भाषाशा गाहाभमबहाचभमगच्छलीभमरम
गमूलिकाभिगच्छल्लीकटूष्णास्पातितांदीपनरोचनी॥४७
'भवरमालिशिलाषेऊनुकटुकाम्लअरुचिकहल्यादी
पनः४पांपेकेट्टालारसोनोलशुनोरिष्ट्योम्लेच्छकंदो
महौषधाभूतप्रोगगंधश्चलशुन:शितपूर्वक रिसो
नोम्लरसोनसादुरूष्ण कफवातनन्।अरुचिक्रिमिहद्रो
गशेफरवरसायनः। पांढरालसाबिलियबेलल्लि
परसोनोन्योमहाकंदोगंजनोदीर्घपत्रकारपत्रस्थूलकदो
यवनेष्टशेषलेंहित:पागिजनस्मधुरंकटकंदनालमपूप
दिनिकषायायसंचयमुशतिरनिसियोलवणमस्थि
वतिागालोहिवाबोलुलसणापिनवेल्लुल्लिाअन्पच।
रसोनउणा:कपिलिश्चस्निग्धोगुरुस्वादुरसोतिबल्यः५५
तृष्याश्रमेपासरवणेचक्षुर्भग्नास्थिसंधानकरसुतीक्ष्णः।।
पहानथाचाहद्रोगजीर्णज्वरकुसिशुलबिबंधगुल्मारुचि

सशोकानादन मकुदानिलसादजंतःकफामयान्हंनिमहा
रसोनालशुनदयस्सविशेषगुणाः॥पालांडुरतीक्ष्णकंदाउ
लीचमुखदूषणः ॥श प्रियःक्रिमिघ्नवदीपनोमुरवगंधक:
॥ण्याबहुपत्रीविश्वगंधोरोचनोरुद्रसंज्ञकःश्वेनकंदश्चतत्रै
कोहारिद्रोन्यनिहिधारापापलोड कटुकोबल्याकफपित्त
हरोगुरुः॥ष्यश्चरोचनोस्निग्धोवानिदोषविनाशनः॥अन्योरा
जपलांडःस्मात्यवनेटोनपाहूयः॥राजपियोमनाकंदोदीर्घप
अरोचकः॥५मानपेशेनपदश्चमहाकंदोन्पप्रियःरिक्त
कंदवराजेष्टोनामान्यनत्रयोदशा॥पलीडर्नयपूर्वःस्सा
छिशिरःपित्तनाशनः।कफहद्दीपनश्चैववनिंदाकरस्तथा
॥६॥लोहिवाऊलिपिनउल्लिगरायउल्लिामथाचावयाने
नपपलाडुलक्षणंसारतीक्ष्णमधुरोरुचिरुवाकंठशोषश
मनोनिदीपनःश्लेभपित्तशमनोतिहणः॥ईशाइनिमूलशा
लिनि।अथकंदाकडूलःसरण:कंदीसुकंदीस्थूलकंदकः।
दुर्नामारिःसुरनश्वातीरिःकंदसरणः॥६॥अर्शप्रस्ताव
दशकंदाहीकंदवर्द्धनः।वहकंदोरुच्चकंदासरकंदतुषोड
श॥६॥सरण:कटुकरुच्यदीपन:पाचनःक्रिमिकफानिला
पहः॥श्वासकासवमनार्शसाहराभूलगुल्मशमनोपदोपक
ताईवासुरणासरणाासितसरणसुवन्योवनकंदोरण्यस
रणोवनजःसवेत्तसरणारख्योवनकंदोलूलअसतारख्या ५
श्वेतसूरणकोरुच्याकटूया: क्रिमिनाशनः।गुल्मशलादिदो
षनःसचारोचकहारकाधीपीटरसरणविलियमरण
॥मुखालुमंडपारोहीदीपकंदस्तुकंदकः॥स्थूलकंदोमहाकंदः
सादकंदश्चसप्तधागामुखालुकास्पान्मधुरःशिगिरःपित्तना
शनासचिरुहानलेवदाहगोपनपापहःपामुखानुकंदः
कंदग्रंथारोमशोरोमकंट्रोमानुसासोपितोयलपत्रोनाम
दःपिंडकोयंदशाहूपः॥ ईशापिंडालुमपरागतोमूत्रकामपाए
हादाहशोषप्रमेहनोरण्यसतर्पणेगुरुः गाटानुमविनियह

उलअन्यस्तरक्तपिंडालरकालूरकपिंडकःगलोहितोरक्तकंद
अलोहितालुःषडाहूयः॥७॥रक्तपिंडालुकःशीतोमधराम्लश्रमा
पहः पित्तदाहापहोवृष्योबलपुष्टिकरोगुरु:शारजालुसपिन
हैंडलाकासालःकासकंदशकंदालुःश्वलकंश्चसः॥आलुर्विशाल
पत्रश्नपत्रालश्रेनिसप्तधा॥३॥कासालुरुग्रनिविषश्लेष्माम
यापहः॥अरोचकहरसादपथ्योदीपनकारकः॥१४॥कासालु।
कोंकणेप्रसिद्भा॥फोंडालुलोहितालुवरक्तपत्रोमृदुछदः॥फोंडा
लुःश्लेषणवाननःकरणोदिपनीयकाफोंडालावोरोणसु॥
कोंकणेप्रसिहागपाणियालुर्जलालुस्सादनपालुरवालुकापानी
यालुस्त्रिदोषधःसंतर्पणकरःपरः॥७६॥पाणियालुनीरुगेणसु
गनीलातुरसिकालस्याकृष्णालःश्यामलालुकानीलालुमधुरः
शीन:पित्तदाहश्रमायहानीलाल करियगणेसु॥अथम
हाकंदाशशुभालुमहिषकंदोलुलायकंदश्वशुलकंदश्वासपरियो
वनवासीविषकंदोनीलकंदोन्यः।।७॥कर्ष्णोमहिषिकंदःक
फवानामयापहः।मुखजाज्यहरोरुच्चोमहासिद्धिकरःसिनः।।
महिषीकंदायम्मेगडेअनपेप्रसिहगाहस्तिनंदोहस्तिपत्रः
स्थूलकंदोनिकंदकारहपत्रोतिपत्रनहास्तिकर्णलकर्णकः॥
गावग्दोषारिकष्टहनागिरिवासिनगाश्रयः॥गजकंदोनाग
कंदो योवैसप्तनामकःगहस्लिकंदःकरणःस्साकफवातामया
पहःमयम्दोषश्चमहा कुष्ठविषवसर्पनाशकः॥२॥हरितकंदः
मल्लिरकृसियगड्डे कोंकणेप्रसिद्धगाकोलकंदाक्रिमिन्नश्चर्प
जलोवस्त्रपंजलापुराल:सुपटश्चैवपटकंदशसप्तधाराको
लकंद कटुओष्णःक्रिमिदोषविनाशनःविानिविर्दिशमनो
विषदोषनिवारण:कोलकदासंपटगेडास्याहाराहीमकरी
क्रोडकन्यागृष्टिविषकोनकोनावरही।कीमारीस्साखापत्री
विनेत्रीकौडीकन्यागष्ठिकामाधवेष्टा यासकरकैदकोडोव
नवाशीकष्टनाशनोवन्यः॥अमतनमहावीर्णामहौषधि शाबरकं
दगडीवराहकंदोवीरश्नबााकंदासुकंदकान्दिोल्याषि.

हंनाचवसुनेत्रमिनाहूयः॥८॥वरहीनिक्तकटुकाविषपित्तक
फापहा"कुष्ठमेह क्रिमिहराष्यबल्यारसायनीगवाराहीकंद॥
हंदिगेट्टे समस्तस्थूलपर्वनेत्यत्तिः॥विष्णुकंदोविष्णुगतः
सुपुष्टोबहुसंपुटः जलवासारहातंदोदीर्घवनोहरिप्रियः॥८९
विष्णुकंदसुमधुरशिशिरःपिननाशनःगदाहशोफहरोरु
च्योसंतर्पणकरःपरः॥९०॥विष्णुकंदाकोंकणेप्रसिद्धाभाषा
॥२॥धरणीधारणीयाचवीरपत्रीसुकंदकः॥कंदालुवनकंदश्य
कंदायोदंडकंदकःशामधुरोधारणीकंदःकफपिनमयाप
हवक्रदोषप्रशमनःकुष्ठकडूनिनाशनः॥९॥धारणीकंद
गनेलगड्डे।अनपेप्रसिद्धाानीकुलासर्पगंधाचसुगंधारत
पत्रिकाईश्वरीनागगंधाचाप्यहिभक्सरसानथागसी
दनीयालगंधाज्ञेयाचेनिंदशाहूया अन्यामहासुगंधाचस
वहागंधनाकुली॥९४ासपीक्षाफणिहंत्रीचनकलाठ्याहिम
वसागविषमनिकाचाहिमनीविषमईनी।महाहिगंधा
हिलनाज्ञेयास्याद्वादशाहूया॥९॥नाकलीयुगलंनिकटू
चत्रिदोषजिनाअनेकविषविध्वसिकिंचिच्छ्रेष्ठहितीयकै
॥नाकुलाहयाविषमुंगरीयाअथमालदास्यादवलकंद
श्वपंक्तिकंदश्चत्रिशिखिदलाग्रंथिदलाकंदलनाकीर्तिता
पोटापामालकंदःसुतीपण:स्सानगंडमालाविनाशक
दीपनोगुल्महारीचवानश्लभापकर्षकृतपादावणियगडु॥
करियगोलिगविदारिकास्वादुकंदासिताशक्लाअगालिका।
विदारीतष्पर्कदाचविडालावष्यवल्लिका॥९॥भूकुष्मांडीसा
दुलनागजैष्टावारिवल्लभाज्ञेियाकंदफलाचेतिमनुसंमाया
मना॥१०॥विदारीमधराशीनागुरुलिन्धास्वपिजनिता या
चकफलंसुष्टिवल्पाबीर्य बिवईनीunभूयिकोंहलेंनेलक
बलाअन्याधारविदारी स्वादिसुगंधेशुवलाइवलीशीर
कंदासारखल्लीपपखिनीसारशक्लाधारलतापया कंदापयो
लनामपयोविदारिकाचेनिविज्ञेयाहादशाहूमापजेयासारविदा

रोचमधुराम्लाकषायकानिकाचपित्तशूलनीमूत्रमेहामयाप हापहासीरकंदोहियाप्रोनोविनालस्तुसनालकः॥विनोलोरो गहोस्याइपलभीसनालकाविनालोरोगहास्यास्य भीसनालकः॥४॥सारकंदाभाषाशाल्मलीकंदकनाथ विजुलोचनवासकः॥वनवासामलनशमल्लहताषडायः मधुरःशाल्मलोकदोमलसंग्रहरोपनिनाशिशिसपिजदा हार्निशोषसंतापशासनःगई। सावरीकंदभाषाभागीर थोनीरेप्रसिद्धशापोज अंडालकंदःसादेकपत्रोहिपत्रकात्रि पत्रोथचतुःपत्रपंचपत्रश्नभेदतःचंडालकंदोमधुरस्कफपि नारदोषनिनाविषभूतादिदोषशोविज्ञेयभरसायनः॥८॥ चंडालकंदामादगेगडेअथलकंदतोद्रावककंदुखिला कितःगदलचकेरवारकंदसंज्ञोज्ञेयसिलचित्र पत्रकोनाणेः लोहद्रावीलकंदःकटूष्णोवानापस्मारहारीविषारिश फघ्नस्थापकारीरसस्सागवासौदेहसिडिविधत्तेपणाने लकदास जिमुर्दिगगडेअश्वारिपत्रसंकाोतिलविंदुसम विनः सनिधाधस्थभूमिअनिलकंदोनिविसानः॥११॥त्रिप र्णिकारहत्पत्राछिलग्रंथिनिकाचसागकंदालःकंदबहलाप्य म्लवलीविमारुहा॥१२॥त्रिपर्णीमधराशीताश्वासकासविना शनीमपित्तप्रकोपशमनीविषवणहरापरा॥१३॥तिलपर्णि गरेंगलाकोंकणानूपेप्रसिद्धागलक्ष्मणापत्रकंदाचपुत्रदाना गिनीनथानागाहानागपत्नीचनलिनीमसिकाचसा॥१४॥ लविदाचैवमुकंदादशवाहूयालक्ष्मणामधुराशीनाली वंध्यत्वविनाशनीपरसायनकरीवल्यात्रिदोषशमनीपागल स्मणाकंदागपुरुषगडेहलपर्यायपूर्वस्तुजोडियरैःस्म ताकरतोडिरिनिरन्मांतोरसबड़ादिवश्यकताहाथजोडि। मुसलीतालमलीजसुवहानालपत्रिकागोपापदीहेमपुष्पीभू तालीदीर्घकादिका॥१६मुसलीमगीतारष्याष्टिबलप दापिहिलाकफदापित्तदाहश्रमहरापरा॥१७॥मुसलीस्साहि

'पापोताश्वनावापरसंज्ञकावेनास्वल्पगुणोयेनाअपराचर
सायनीगमुसलीकंदाभाषा॥२॥देलगागचाहूकंदलबका
हूकंदकोगुलकंदश्वविघटिकाभिषागगुलकंदोमधुरः
सुशीललोरष्यप्रदतर्पणदाहनाशनः॥२०॥कुलीहालुमुकुलि
यगड़े।अथपत्रकारावास्तुकंवास्तुवस्तूक वस्तुकंहिमलोचिका
॥शाकराजोराजशाकचक्रवर्निश्चकीर्तितः॥२१॥वास्तुकंनमधुरं
सुशीनलक्षारमीषदमलंत्रिदोषजिनगरोचनंज्वरहरमहाशंसा
नाशनश्चमलमूत्रशुद्धिकनाशाचाकवताचक्रवाचक्रतुचक्र
वास्तुकंलिकचंचाम्लवास्तुकोदलाम्लमम्लशाकाव्यमम्लादिहि
लमोचिका॥२३॥शुक्र स्पादम्लपत्रनुलघूणांवानगुल्मनतारुचि
रुद्दीपनपथ्यं पत्पित्तकरं परंगचकावडिलिआबवनीमहलि
चकोतापलाशलोहिताचिल्लीचिल्लिकाचिल्लिकाचसारामदुपत्री
क्षारदलाचारपत्रातुवास्तुकीचिल्लीवास्तुकतुल्याचसहाराले
भपिजनताप्रमेहमूत्ररुघ्नीपथ्याचरुचिकारिणी॥चिल्ली ॥
चिल्लिका श्वेतचिल्लीनबसूकीसुपथा घेतचिलिकामसिनचिल्ल
पचिलीचवरणीसुद्भवास्तुकी॥२७॥श्नचिल्लीसुमधुराक्षाराच
शिशिराचसापत्रिदोषशमनीपथ्याजरदोपविनाशनीरावा
सुवागविलियचिल्लिकेशभागीरथीनीरेप्रसिद्धा अन्याशुनकरि
लीस्वाचिल्लीश्वासचिल्लिकारावचिल्लीकरतारणाचकनिय

स्कीकलंबीजपिछिलापिब्लिकूदा।मोहिनीमदशाकवि शालावल्सपोदकी॥३५॥उपोदकीकषायोष्णाकटकामधुराच सागनिद्रालस्करीरुच्याविष्टंभश्लेभकारिणी॥३६॥मारवी रुदवेलिाहेबूलसले।उपोदकीपराक्षुद्रासू स्मपत्रानुमंड पीगरसवीर्यवियाकेषुसहीपूर्वयावयं॥३शासाहिवेलि॥ करियवलिबसले।उपोदकीत्तीयाचवन्यजावनजाहूया वन्यजोपोदकीतिक्ताकदृष्णारोचनीचसारानवेलिाका बसलेगमूलपोनीसुद्रवल्लीपोनिकासुद्रपोनिकासुपोपोद कनाम्नीचवल्लिःशाकटपोनिका॥३९॥मूलपोतीत्रिदोषनीर ख्याबल्याल असागबलयुष्टिकरारुच्याजठराबलदीपनी॥४० मालविबलियनोटदबसले।कुणंजरखिदोषघ्नोमधरोरुख्य दीपक ईक्षाकषायसंग्राहीपिनश्लेष्महरोलघु॥४॥कुणंज रागोरजेयपलेयाकोसुंभशाकंमधुरंकटूष्णविणमूत्रदोषाप हरंमदनगरष्टिप्रसादंकरुनेविशेषाद्रुचिपदंदीप्तिकरंचवडूः कसुभाकसुंबेयपल्लेशनपुष्पादलंसोष्णमधुरंगुलाशू लजिनावाननंदीपनंपर्थपितटुरिदायकं॥४३॥सेउपास बशिगेगनंडलीयदलंहिममर्श:पित्तरतविषकासविनाशित ग्राहकंचमवरंचविपाकोदाहशोषशमनरुचिदायि॥४४॥ इलीपनाकिरुकसालेकटूष्णराजिकापत्रंक्रिमिवातकफाप हंगकंठामयहरसादवह्निदीपनकारक।४ामहरीपत्रासा सवैयनोपलासार्षपपत्रमायुष्णरक्तपित्तप्रकोपनाविवा हिकडकंसादुरकहद्धचिदायकं॥४६॥सिरसोपत्राविलिय सासवैयातायनाचीगरीशाकमन्युक्षणेकडरोचनपाचनादी पनंकफवातार्शसंग्रहण्यनिसारजित॥४ाववतीपुलं बुणिसापोलीचघोलिकापोलिकलदुभकालकासाधारण पोलीनामाक्षेत्रलवर्णरुअम्लवानकफायसेनीचीघो लिकेप्यगोलिाआरामपोलिकाचाम्लरूक्षारूयानिलापहा पिनश्लेष्मकरीचान्यासूरमजीर्णज्वरापहाणामालानीपो

लिासान्होपोलितोंडगोलिकिरुंगोलिराजीवंनोरक्तनालश्च
ताम्रपत्रप्रनाशकः॥शाकवीरस्तुमधुरोजीवशाकश्चमेषकः।
॥५॥जीवशाक-सुमधुरोटहणोवस्तिशोधनः।दीपन:पाचनो
बल्योवृष्यपित्तापहारकः॥५॥जीवशाकामालवेप्रसिद्धशागौर
सुवर्णखणेसुगंधिकंभूमिजंचवारिजचाखंचगंधशकंकट
श्रृंगारंचवर्णशाकांकाशागौरसुवर्णशिशिरंकफपित्तज्वरा
पहपथ्यंदाहारुचिनानिरतश्रमहरंपरं॥५३॥गौरसुवर्णिशा
काचित्रकूटदेशेप्रसिद्धयावर्षाभूवसकोपर्णकफमाद्यानिलाप
होपणकेरुशतरौगुल्मलीहभूलापहारकोगटाघेदुलावसो
गबल्लडकिलुगणजिलापंजिकाजीवनीपमानकारीचचकाट
थकावातामयहरग्राहीदीपनंरुचिदायक।फंजाजिपंचशाका
पंजाजिपंचकभैडाकंपाजलियुटस्तथागवत्यादिवनपत्राणिक
मेकप्रयोजिनापदादीपनंपाचनरुच्चबलवर्णविधायकत्रिदोष
शमनपथ्यंग्राहिष्णसुखावह आभोरेगवेरकेयपल्लेयाइनिपत्र
शाकः॥अथफलशाकाः कर्कोटकाकूष्मांडीकंभाटीजन हाफ
लासुफलास्साकुंभफलानागपुष्यफलामुनिः॥५॥मूत्राघातह
रंप्रमेहशमनंकलाश्मरीछेदनविण्गूनगलपनंतषार्निशमनंजी
गोगपतिपदाणखादुनरंवरोचकहरंबल्यंचपिनापहंकूष्मांड
प्रवरंवदंतिभिषजोवल्लीफलानांपुनः॥५॥कोहलोकग्उबल
कामिगोरक्षतं निगोरसानवालाउपटाभिधागकुंभालानुर्घटा

भूतबीकटुकोष्णाचसनिपानापहारिणी॥नालंदनरोपंधन नादिदोषननादाभूतुंबिानेलसारेगमांसलफलःकलिंग चित्रफलचित्रवल्लिकश्चित्रामधुरफलोदनफलोएगाफलो मांसलोनवधागाकलिंगोमधुर-शीतपित्तदाहश्रमापहः पतृव्यःनिर्पणोबल्योवीर्यपुष्टिदिवईनः॥ईपाकलिंगाकों डेंगकोशानकीस्वादुफलासुपुण्याकर्कोटकीस्यादपिपीतपुष्पा धाराफलादीर्घफलासुकोशाधामार्गवस्थानवसंजकोयं॥६॥ पाराकोशानकोस्निग्धामधुराकफपिजनताईषद्वानकरीपथ्या रुचिकहलबीर्यदा। दोडकाधारवीरेनरोई हस्लिकोशा नकीवन्यावहाकोशाजकीतथा।महाकोशनकीरत्नाग्राम्यकोशा तकीशहस्तिकोशातकीस्निग्धामधराधमानवानरुत् ।। वष्याक्रिमिकरीचेवव्रणसँरोपणीचसापारिसदोडका रहोरेगजेयास्वादपटोलीचपटोलीमंडलीचसापटोलीमधुरादि स्पानपोक्तादीर्घपटोलिका॥७३॥शिधियाखादुपूर्वैःपर्यायैश्च परोलिकापटोलीसादुपिनधीरुचिकृतज्वरनाशनी॥बलपुष्टि करीपथ्याज्ञेयादीपनपाचनी॥१४॥सादपटोलासिंहपडवल। पटोलपत्रपिन नालंतस्सकफापहाफलंत्रिदोषशमनंमूलंचा सविरेचन॥७॥पटोलनरंगगुणः दधिपथ्याखडांगोरखट्दा पर्पकपादिकाकूपाखापादीवश्याकाकाकोलपालिकान वाधियुष्यीकदमधुराशिशिरासंतायपित्तदोषधी वातामयदोषकरीगरुनथारोचकनीचा॥७॥कुहिरीकू गरि अशिशिबीखगशिंबोशिंबिनीनिशशिंबिकाशस्थूलशिं बीमहाशिंबीरहच्छिबिस्सुशिबिकाशाअशिशिंबीतुमधुरा कपायाश्लेष्मपिनजितावणदोषापहंत्रीचशीतलारुचिदीप नीराखंडसंबासेबेकरकाकरवल्लीरचीरीपत्रःकरिल कारासमवल्लीकंटफलापीतपुष्पांबुवल्लिका॥कारवल्ली सुनितोष्णादीपनीकफवान जित्॥अरोचकहरावरक्तदोष करीचसाशकारखल्लीहागलगकर्कोटकीस्वादुफलामनो ज्ञाचमनस्विनी॥बोधनावंध्यकर्कोटीदेवीकंडफलापिच॥३॥ कर्कोटकीकटूष्णाचविताविषविनाशनी॥वानीपित्तहाच्चैव पनीरुचिकारिणी॥४ाकारोली।मड़वागालामयभवनि मधुरविवीमधुबिंबास्तादुतुंडिकातुंडीरतफलारुचिरफला सोष्णफलापीलुपर्णीच।बिंबीतुमधुरशीनापित्तश्वासकफाप हा।अस्त्रज्वरहरारम्याकासजिगह बिंविकाष्ठानोंडलीसी हिदोडेशनिष्यावीग्रामजादिश्याफलिनीनखपूर्विकामिंडपी फलिकार्शिबीजेयागुच्छफलाचसा विशालफलिकाचे वनिष्पादिविषिवातथा अन्यांगलिफलाचैवनखनिष्याविका स्मना॥८॥रुडूवातवरेशरत्तनिष्याविकाग्राम्यानखग छफलाशराःनिष्यावौदोहरिछुनौकषायोमपरीरसौ॥२॥ कंशुद्धिकरीमेध्यादिीपन्योरुचिकारकोसंग्राहिसमवीर्यस्या दीषच्छेष्ठहितीयकंपादोवर्णाचावीर्यपाकाएरङअवरेयग गावानीकीनाकीकंटालुःकंटपत्रिकामनिद्रालसिलफ लानाकरचमहोटिका॥९॥चित्रफलाकंटकिनीमहनीक द्ध लाचसा॥मिश्रवर्णफलानीलाफलारक्तफलानथा॥शाक श्रेष्ठावं. नफलान पप्रियफलस्मतिः॥९॥वातीकीकटुकारुच्यामधुरा पिजनाशनीबलपष्टिकरीहयागुरुवातेषनिदिन॥३॥वोंगें बदनाउंगरिडीगरिश्वदीप वारुगडंगरीगडंगारीनागशृं डीचगजदंतफलामुनिः॥१४॥डंगरीशीनलारुच्यावानपिनास्त्र दोषजिन शोषहजपणीगोल्याजाड्यहामूत्ररोधनत्॥डांगर। डंगररावालंडांगरिकंफलंसुमधुरंशाचपिनापहनष्णादाहनि बर्हणंचरुचिकत्सतर्पणपुष्टिदावार्योन्मेषकरंबलपदमिदना निश्रमध्यसनंपकंचेकरुनेतदेवमधुरंतबाहरतंगरुादावा लपकडंगरगुणाअथषड्जामधुफलापखारत्तकर्कटीनिक्का ॥तिकफलामधुपाकारीरुअषण्मुखानवधा॥९७॥तिक्तंबा लेतनमधुरंकिंचिदम्लंच पाकेनिष्पकं चेत्तदमजसमंतर्पणेपष्टि दायितष्पदाहश्रमविशमनंमूत्रहिंचपलेपित्तोन्मादापहरकफ

खाडवीर्यकारिषड्जकाकडीगषड्जसौतेमालवेन
सिडा।अथकर्करी कटुट्लाछदापनिकाचपीनसामूत्रफला।
अपसाचहस्तिपीलोमशकांडाचमूत्रलाबहकर॥९॥कर्कटी
मधुरशीनावनिताकफपित्तजिनारक्तदोषकापक्के मूत्ररोधा
तिनाशनी॥१०॥किंचामूलावरोधशमनंबहुमूत्रकारितलाश्म
प्रशमनं विनिहनिपिनावातिनमश्रमबहदाहनिवारिरुच्च
श्लेभापहलघुचकर्कटिकाफलंसान॥१॥काकडिमूलसौंने।
त्रपुसीपीनपुष्पाचकंटालुलपसकर्करी॥बहुफलाकोशफला
सातुंदिलफलामुनिः॥२॥स्यात्रपसीफलंरुमधुरंशिशिरंगु
रुः॥श्रमपित्तविहाहार्तिवातिहहहुमूत्रदा नौसीकर्कटीन
सेंयकापियोंकणेप्रसिद्धा॥सर्वारु:कर्कटीप्रोक्ताव्यालप
त्रीचलोमशास्यूलतोयफलाचैवहस्तिदंतफलामुनिः!!
॥एवीरुकंपिजहरंसुशीनलमूत्रामयनंमधुरंरुचिपदास
नापमूर्खापहरंचनप्तिस्वातप्रकोपायघनंनुसेविनामा
ला,वालुकाएडसेने॥अथवालुकीबहफलास्निग्यफ
लाक्षेत्रकर्कटीक्षेत्ररुहामधुरफलाशारदिकासुद्रेवरुन
पीतपुष्पकसीवालुकीमधराशीनामानहद्याश्रमापहा
॥पित्तप्रशमनीरुच्याकुरुकासपीनसोडावालुकीको
यसैतिस्यानिमिरासुचित्राचित्रफलाक्षेत्रचिमिटापाडुफ
लापण्यावरोचनफलानिर्मिटिकाकर्कचिर्भिराग्रहसरन्या
आमाबाल्पनिकाचिभिराकिंचिदम्लागौल्योपेत्तादीपनीसा
चपाके ।शुकारूसाश्लेष्मवानारुविधीजायनासारोच
नीदीपनीचाबेलसेंधा अरमेक्तामृगासीशनपुष्पाचमगे
बोरुमगादनी चित्रवल्लीनहफलोकपिलाक्षीमोक्षणा १०
चित्रचित्रफलापथ्याविचित्रमगचिर्मिरामरुजाकुंभसीदेवी
कलाल चिभिंटामसेंदिनीचमहादेवी याचेकानविंशतिः
॥१॥गगासाकडकानिक्कापाकेम्लावातनाशनी॥पित्तकसी
नसहरादीपनीरुचिकत्सरा॥सेंदिनीगदालुकमेकांचा

न.७० लुकानिचसर्वाणिदुर्जराणिगुरूणिचामदानपर्वतिवात रक्तहराणिच॥१४ास्याहालकीशरदिवर्षजदोषक हेमं नजानुखलुपित्तहराचरुच्याक्षिप्रंकरोतिखलुपीनसमर्धप का पक्काच तीवमधुराकफकारिणीच॥१॥चीणाकर्कटि कारुयाबीजकर्कटिकातथासुदीपीराजिलफलाबाणैः कुलककर्कटीवास्त्रीणांकर्कटिकारुच्याशिशिरापित्तना शनीयमधरानप्पिदाहयादाहशोषापहारिणी॥१७॥पडव लासारिखवालापडवडसनिाचित्रकूट देशप्रसिद्धाशशी दुलीबहफलानंदुलीक्षेत्रसंभवायसुद्राम्लालोमशफलाधून नफलाचसा॥१॥शशांदुलातितकटुकोमलाकट्सम्लयु काजरठाक फावहा॥पाकेनुसाम्लमधुराविदाहरुकफश्च शुकारुचिरञ्चदीपनी॥१९॥सासादुलिामिनिकोकडहं चीश्रीफलिकाप्रतिपत्रफलाचसाशुभवीकारवीचैवयोक्ता बहुफलानथा॥२०॥सुद्रकारलिकाप्रोताज्ञेयाकंदलतात थापसुद्रादिकारवल्लीचसाप्रोक्ताचनवाहूया॥२१॥कडहुंची कटुरुष्णानिरुचिकारिणीचदीपनदागरक्तानिलदोषकरी पथ्यासाचफलेचोक्ता॥२२॥कारलीकंदमर्शोनंमलरोधविशो धनायोनिनिर्गनदोषनंगर्भस्रावविषापहाकडुहंची।का रसेगतिमूलकंदफलपत्रसुंदरक्रमनाम तणनिरूपणो वणाअवलोक्यवर्गमिममयोचितामगदप्रयक्तिमवबध्यता बुधः॥२४॥मंदाग्निमरोचिकिनयेपिशिलामाशयतिनिजश त्यामतेषांशाकनामायमाश्रमूःशाकवर्गतिकथिनः॥२५॥ लम्पान्योन्यसहायवैद्यककुलाच्छंकाकलकापनुदोक्याव नरोयमित्यविरनंसंतःप्रशंसनियंजस्यश्रीनहरे कृताववशि तोयोमूलकादिमहान्वर्गासावभिधानकोशपरिषचूडामणी सप्तमः॥तिवैद्यराजमुकुटमंडलीमाणिक्रमणिमनश्री मदीश्वरपडिनात्मजरजनीरमायपखंडचूडामणिचरणांड उन्मनिर्मलमोदादावादसम्मदनमदिनचिनचंचरीकश्रीका

श्माण्यवंशाचार्य परंपरान्ववायप्रधानश्रीनरहरिपंडितविरचि
तेनिटराजापरनाम्मभिधानचूडामणोशाकवर्गपरपर्याय
नाममूलार्दिवर्गसप्तमः॥अथशाल्मलादिवर्ग:॥शाल्मलिन
स्सनियर्यासोरोहितेएकवीरकापारिभद्रोधिखदिराप्यहरिः
खादिरस्मनः॥१॥शमाहयचब—रद्वितयादरिमेदक पखों
डेंगुदिकाप्रोक्तानिष्पत्रीचनहीहिभागकथारिकात्रिपैरंडो
पोटावल्लिकरंजकः॥कारिकामदनवाणिबिल्लानरतरहि
का॥३॥श्रीवल्लार्कजिकाचैवरामकांडस्तथापराचार्याच
नालोहिश[सुजकाशोधिोकशाबल्बजःकरणाचा
थनलौदूवीचतुर्विधाकुंदुभूतगोज्ञेयोजसलोइक्षुदर्भ
कागोमूत्रशिल्सिमीश्रेणीगाँटीमज्जरास्तथा।गिरिभू
वेशपत्रीचमानःपल्लिवाहकः॥ईपटानणशुकोज्ञेयःत्रिप
र्यपात्रिगुडका:कारुणिकापोतागुडालाभूलिका
तथा॥॥परिपेलंहिंजलचसेवीलचक राकधागशालमलि
चिरजीवीस्थानपिछिलोरक्तपुष्पकाककुटीमूलक्षश्वमो
चारव्यःकटकद्रुमःरक्त पलोरम्पपुष्योवहवीर्योयमद्रमः
गदीर्घदुमःस्थूलफलोदीपयस्थिनिभिर्मनः॥॥शाल्मलीपि
लिलारपोबल्यामधुरशीनलकषायश्चलपुःस्निग्य शुक्ने
भविवईनः॥१०॥जदूसलदुणोग्राहीकषायःकफनाशनः॥पु
ध्यंतच्चविनिर्दिष्टंफलंतसापितये॥१॥सांवरिपयवलबदम
रमोचरसोमोचनुतमोचावशौचनिर्यासः॥पिल्लसारस
रसःशाल्मलिवेटवमोचसारश्ना१२॥मोचारसस्तुकयायःकफ
वानहरोरसायनोपोगानावलाष्टिवर्णवीर्यप्रज्ञायदहसिहिदो
ग्राही॥३॥सावरिचाडीकारोहिनकोरोहिनकश्वरोहितकशाल्म
लिदाडिमपुष्पसंतक: सदाप्रसूनःसनकूटशाल्मलिर्विरोचनः
शल्मलिकोनवाहूपःसपाहः नरोहितासितपुष्पसिनारूपः॥
शिनांगःशुरोहितोलस्मीवोन्जनवल्लभः॥५॥रोहिनकोकट
लिम्पोकषायोमुशनलामक्रिमिदोषणतीहरतनेत्रमपाप

.
हो॥दोनिरोहिडेयरडमलुमजलाएकवीरोमहावीरस
रुहारःसुवीरकःगएकादिवीर्यपर्यायरिश्चनषद्विपाहूय:१३
सकवारोमहत्यष्ठ-कटुकरलोदवानननाचल्लुकीकदिपशादि
शूलप्रमाभिधानंनुनाएकवीरसागंडुबित अथभवनिपारि
भट्रोमंदारस्पारिजातकोनिवतरुःरिजकुसुमःक्रिमिनोबहुप
पोरक्तकेसरोवसवः॥१९॥पारिभद्रःकटूष्णःस्सातकफवाननि
कंगनः॥भरोचकहरपथ्योदीपनातिकीर्तिनः॥२०॥पांगरा॥
हरिवालासदिरोबालपत्रश्चरखात्यपत्रीक्षितीक्षमासुशल्यो
वक्रकंठश्यज्ञांगोदनधाचनः॥२॥गायत्रीजिहूशल्पश्चकटी
सारदुमस्तथागकष्टारिबहसारश्वमेध्यःसप्तदशाहूयः॥२२॥ख
दिरखरसोनिकाशतःपिनकफापहः।पाचन कष्ठकासालःशो
फकंडूवणापहः।।साधारणखदिरः।।खदिर श्वेतसारोन्यःका
मुक कुन्जकंटकः सोमसारोनेमिरक्षासोमवल्कःपथिमः
॥२४॥श्वेतस्तुखदिरस्तितःकषाय:कटुरुष्याकः।कंडूनिk
नकृष्ठतःकफवानवणापहः॥२५॥पांडराखेरुाबिलियनत्रि
सरतारतसारश्चसुसारलानकंटकःसप्रोक्तोबहशल्य
श्याजिक कुष्ठनोदनः॥२६॥धूपद्रुमोअखदिरोप्यरुश्चदश
पास्मनः।कटूष्योरक्तखदिर कषायोगुरुतिक्तकः आमवा
तास्त्रवानप्नोवणभूतज्वरापहः॥२॥रतरखदिरः॥पिनखैर
॥विखदिर कांभोजीकालस्कंधश्वगोरटोमरुजापत्रतरुर्व
हसार संसारःखादिरोगहैमहासारः॥२८॥विटखदिरःकटुरु
यणस्तितोरक्तवणोत्यदोषहरकडनिर्विषविसर्पःज्वरकुष्ठो
न्मादभूतपः॥२९॥शुद्रखदिराकिरुगैर आरिसंदातिकादा
लाज्ञेयाखदिरपत्रिका आरिकषायकडकानिक्कारतार्निपिन
नुन्॥३॥आरिगसीगुरिगखादिरस्कादिरोभूतनत्सागरगदः
स्मनःजियाखदिरसारश्वतयारंगष्डाहूयःकड़कःखदिरः
सारसितोष्णःकफवानहतावणकंठामयपश्चरुचिरूद्दीप
नःपरः॥४॥काथाशमीशानातुंगाकचरिफलाकेशमथनी
-

शिवेशानौलेमीस्लपननननष्टशुभकरीहविगंधामेध्यादुरि
नशमनीशंकुफलिकासुभद्रामंगल्यासुरभिरथशापापशम
नी॥४॥भद्रवंशकरोज्ञेयः केशहंत्रीशिवाफलासुपत्रासुखदा
चैवज्ञेयापंचदशाहूया।शमीरूक्षाकषायाचरक्तपित्तानिसार
जितानकनगुडस्वादरूसोष्णकेशनाशनंगशमी।बनिादि
नीयानुशमीशानाशुभाभद्रापराजिना॥जयाचविजयाचेवपूर्वी
कगणसंयतापरखैरीकाबन्तिाबर्बरोयुगलासशकंटालुस्ती
एणकंटकागोभंगपक्तिबीजश्नदीर्घकंटःकफीतकाढबीज
श्वासभझोक्षेपश्चेनिदशाहूयः॥बर्बरतुकषायोष्ण:कफकासा
मयापहः आमरक्तानिसारन:पित्तदाहाशनाशनः।बाबुल॥
जालबर्बरकारवन्यात्राकःस्थूलकंटका सूक्ष्मशाखसन
छायोरंधकंटःषडाहूयःजालबर्बरकोरूमोवानामयविनाश
कतापितरुलकषायोष्णःकफहहाहकारकः॥४२॥पुल जा
लिअरिमेदोरिमेदागोपाबंदोरिमेदकः।अहिमेदोहिमा
रश्नपूतिमेदोहिमेदकः॥अरिमेदःकषायोष्णस्लिकोभूनवि
नाशकः॥शोफातिसारकासनोविषेवैसर्पनाशनः॥गांधियाहि
वरुाकरर्यवेलापरतोऊपंचकसंचवईन:पंचरक्षकहना
जनविधौशस्तःकटुजीर्णज्वरापहःपरखोडाईगुदीहिंगुपत्र
अविषकंटोनिलांनकःगोरस्तूतःसुपत्रभूलारिस्तापसद्रु
मातीक्ष्णकंटलैलफलःपूतिगंधोविगंधकः॥ज्ञेयःक्रोष्टफल
वैववहींदगणिनाहूयः॥४६॥इंगुदीमदनगंधिःस्साकटूया
फेनिलोलपारसायनीहंनुजंतवानामयकवणाना हिंगुला
निष्पत्रकोकरीरश्वकरीरग्रंथिलसंथालक्करोगूढ पत्राश्नकर
करतीक्ष्णकंटकःकरीरमाध्मानकरंकषायंकटूष्णमेनकफ
कारिभूरिशश्वासानिलारोचकसर्वशलविदतिखवणदोषहा
गिनेपत्तीनिष्पनिगालहीसुधामहारतःशारीनिलिंशपत्रि
काशारखाकंतश्नगंडारव्यःसेहंडोवत्रकंटकः॥५०॥बहशाखो
वसोवानारीधारकांडकानदोव्याघनखात्रैवनेत्रारिदंड
:

रक्षकासमनदुग्पोगंडीरोज्ञेयःसुकेनिविंशतिः॥सुहीर
ष्णःपित्तदाहकुष्ठवानप्रमेहननाक्षारंवानविषाध्मानगुल्मोदर
हरंपरंपराहीरन्यस्त्रिधारःस्साजिलोधारामुहीश्वसः पूर्ने
कगुणवानेषविशेषाद्रससिहिदः॥५३॥निधारामनिवडिंगुकं
थारीकथरीकंथादुर्धर्षातीणकटकागतीक्ष्णगंधाक्रूरगंधादः
वेशाष्टकाभिधा॥५४॥कथारीकदुनितोष्णाकफवातनिरंजनी॥
शेफनीदीपनीरुच्यारक्तग्रंथिरुजापहा॥५॥काथारी॥कानरु
आश्वेतैरंडसितैरंडचित्रोगंधर्वहस्तकः॥आमंडलरुणःशक्लोवा
नारिदीर्घदंडकः॥पंचांगुलोवईमानउक्तोद्वादशसंज्ञकः॥
रतरंडोपरोव्याघ्रोहस्लिकर्णोरनुस्खया॥५॥उरुबूकोनागक
:धुर्वरुनामपनकाकरपर्णायाचनकःस्निग्धोव्याघतलस्त
थानिकरश्चित्रबीजगहखेरंडस्लिपंचधा॥श्वेतैरंडःसकटक
रसास्तितउष्ण:कफाध्धिसंदीतज्वरहरमरुकासहारीवसा
हरतरंडश्वयथुपचनःशानिरकार्तिपांइभ्रानिश्वासज्वरकफहरो
रोचकनोलपश्चापादोनिएरंडाएरडुआडलकेतस्थूलैरंडोमहरंडो
महापंचांगलादिकः।स्थूलैरंडोगुणास्यास्पाइसवीर्यविपक्तिषु
थोरएरंडापोंदावदरिकापोटीगोलिकाशकंटकार्की
चतुरंगीचनरगाहाष्टपास्मनागपोटिकाकटुकोणाचमधुरावान
नाशनी॥वणकंडूनिकष्टाचदोषश्वयथहारिणी॥घोंटी।गोथि
लनाकरंजोदुःसविीरास्सोवनबीजकः धनदास कंटफलः
कुबेराक्षश्यसतपालनाकरंजपत्रंनकटूष्णकफवातननातही
जैदीपनंपश्यंशलगुल्मव्यथापहाईयासागरगोटागडुगुका
रीतुकरिकाकार्यागिरिजाकटपत्रिका।नत्रैकाकंटकारीस्सादन्या
त्वाकर्षकारिकाधकारीकषायमधुराद्विविधापित्तनाशनीदीपनी
ग्राहणीरुच्याकंठशोधकरीगरुःकरीकारेगमदनःशल्यकैड
ये:पिंडीधाराफलस्तथागतरारकरहारश्चराटःपिंडीनकःस्मता
॥६६करालोविषमुष्टिनार्दनोवियपुष्पकाघरालोमयणो
योघोंटस्थोवस्लिरोपनः।ग्रंथिफलोगोलफलोमदनाहूचविंश

। निामदनःकटतितोष्णा:कफवानवणापहःोफदोषापही ववमनेचप्रशस्यनेपामेणाहलगगेलाबोनगगरणयावा गहोन्यःकृष्णवमिहापिंडीनकोमहानास्निग्धपिंडीनकश्या न्य स्थूलसफलंगथा।अचमन्पादनौश्रेष्ठौकनिक्तरसान्वि तौईनौकफहद्रोगपक्कामाशयशोधनौथोरमेणाहण दोनि॥दोडबोनरगरेएरडुबिल्वानरोचीरवक्षःसुधाकस लसंज्ञकः दीर्घमूलोवीरतक्षःकलारिश्चषडाहूयः॥बिल्वा नरःकटूष्णश्चकरुनःसंधिशूलनुनावहिदीप्तिकरस्पथ्यो वानामयेविनाशनबितरु।डवरटीनारटीनीवाख बुंगरक्तबीजकागतरदीतितमधुरागुरुर्बल्याकफापहान रडिरिडे॥श्रीवल्लीशिववल्लीचकंटवल्लीचसप्तधाअम्ला कटुफलाश्वत्यादुरारोहाचसाष्टधा॥७९॥श्रीवल्लीकटकाम्ला चवानशेफकफापहागनकलतेललेयअत्यम्रुचिकल्प रं॥श्रीवल्लीासीगेयवल्लिाअन्यानिकंजिकाम्लास्साकुंजिका कुंजवल्लरी॥निकुंजिकाबुधैरुताश्रीवल्लीसहशीगुणे निकुंजिकेगनिरोयवल्लिानिकंटकराः॥अपर्वदंडोदीर्घश्च । रामबाणोन्पप्रियः॥रामकांडोरामशरोरामस्सेषुश्वसप्तधारा मकांडजमूलस्वादीषदुष्णरुचिप्रदेगरसेचाम्लकषायपि नरुत्कफवातहतगरामसपासरगोलुपमालवेप्रसिद्धगायाव नाय्योजमदिजेदत्वग्वारिसंभवःगयावनालनिभश्चैवसरप षडाहूयः॥४ायावनालशरन्मूलमीषन्मपररुच्यकारी पित्तनपापघ्नंपशुनामबलप्रदाजान्हालीगगलगाशरोबा मसःकांडकटःश्रापकर्डसाझुरसुरिकापत्रोविशिख श्रदशाभिधःपास्थूलान्यथस्थूलशरोमहास्थूलःसयावकः सुखास्याक्षुरकःक्षरपत्रोबहमूलोदीपमूलकोमुनिभिः॥ महाशरस्यस्यान्मधुरंसनिनं कोणकफातिमदापहारािब लंचवीर्यचकरोनिनित्यनिषेविनंवानकरश्नकिंचिताशरना* बलिनगणेमालवेप्रसिडामुज्नौमौंजीतणारयःस्साहह्मणप - ।

तेजनाहूयः।वानीरजोसुजनकःशारीदीहूयश्वसः॥दूरभू
लोढणोदृढमूलोबहुप्रजारंजनःशवनेगश्वस्याञ्चनर्देश
संज्ञकः॥९॥मंजस्सुमधुरःशीन कफपिजजदोपजिन्गग्रहरमा
सुदीक्षांसुपावनोभूजनाशनः॥१०॥मुंजनणः भाषाहयाभागी
स्थानीरेप्रसिद्धा॥कासःकांडेझुरिचारिकाकसुर्वायसेसुकः॥
इक्षुरश्येक्षकांडवशारदःसिनपुष्पकः॥११॥नादेयोदर्भपत्रश्न
लेखनीकोडकांडकः।कठालंकारकश्चैवज्ञेयःपंचदशाहयः॥
॥शाकाशश्चशिशिरोगौल्योरुचिरुपिजदाहनुनादयणोब
लरुहपामशोषक्षयापहः॥१३॥काउंसु॥काजलअन्योशी
रीमिशिगंडाअश्वालोनीरजःशरःनिशिर्मधुरशीनःस्यापिन
दाहक्षयापहः॥१४ालाहानकाउंसुगकिरियकागजु॥सितद
भेडिखर्कभोपूतोयजियपत्रकः॥वनोब्रह्मपवित्रश्चनागोय
जस्यभूषणः॥१५॥सूचीमुखःपुण्यरणोवहिपूरणोद्विषः॥
इक्षुमूलैहिमरुच्यमधरपिननाशनं रक्तज्वरतपाया
सकामलादोषशोषकतापांढरीकशीबिलियबहकशि।
कुशोन्यःशरपत्रश्चहरिदर्भ एथछदारीचरूसदर्भश्रदी
पपत्र:पवित्रकादडिौचगणेतुल्यात्तथापिचसितोधि
कः॥यदिश्वेतकशाभावेतपरंयोजयेतभिषकाकुचदर्मुहा
कुशिलाबल्वजाढिपत्रीचत्तणाक्षरतणबल्बजामोंजीपत्राह
बनणापानीयाश्रीहट सुरा॥२०॥बल्वजामधराशातापित्तदाह
नषापहा॥वानप्रकोपनारुच्याकंग्शुद्धिकरीपणामोलामा
देगकतणकतणभूतिभूतिकरोहिषतणाश्यामकंधामकंपूनि
मद्रलंदवदग्धकाकरणदशनामादयंकटुनिक्तकफापहंगेश
नशल्यादिदोषवालग्रहविनाशन।लाहानुरोहिसाकिर
गंजणि अन्यद्रोहिपकंदीर्घटकांडोहटकदमद्रागिष्ठदीर्घना
लनिकसारश्चकुत्सिनादीर्घरोहिपतिककटूष्णकफवा
नजिताभूतग्रहविषप्तश्चवणक्षतविरोपणंगवाटुरोहिसाहि
रियगंजिणिनिलोनाडोनलश्चैवकसिरंधोथकीचकःविशान

रश्वधमनःशुन्यमध्योविभीषणः॥छिद्रांतोमदपत्रवरंध्रपनोम
दुछदानालवंश:पोगलःस्यान् इत्येषाव्हस्लिपंचधानलःशी
नकषायनमधुरोरुचिकारकारक्तपित्तप्रशमनोदीपनोवीर्य
रद्धिदादेवनल॥देवनालाअन्योमहानलोवन्योदेवनालोन
लोत्तमःस्थूलनालःस्थूलदंडासुरनालःसुरदुम: देवनालोनि
मधरोवष्याईषाकषायकानलःस्थादधिकेवीर्यशस्वनेरसकर्म
णियोरुदेवनलुगहिरियदेवनालासान्नीलदूर्वाहरितंचशाभ
वीश्यामाचशानाशनपर्विकामना॥पूनाशनग्रंथिरनष्णवल्लिका
शिवाशिवेशपिचमंगलाजयासुभगाभूतहनीचशतमूलामहै।
थी।अमनाविजयागौरिगतासादेकविंशतिः॥नीलदूर्वानुमधु
रातिकाशिशिररोचनीरक्तपित्तानिमारपीकफवातज्वरापहा ।
नीलोहरियालीमहसुगरुकेगस्सागोलोमीश्वेतदूर्वासिनारयास
भट्राभार्गवीदुर्वराचागौरीविघ्नेशानकांनाप्यनंना नादिमाश्वेत
कांडप्रचंडासहलवीयर्याचसहस्त्रकांडासहलपर्वासुखल्लभाच
॥सुतासुपर्वाचसिनछदाचखकाचकछानरुहाब्धिहस्लोगन
दूर्वातिशिशिरामधरावानिपिजजिताआमातीसारकामधीरुच्या
दोहरषापहागपांढरीहरियालीबिलियकरुकेगमालादूर्वावल्लि
दूवीमालाग्रंथिलाग्रंथिदूर्वा मूलाग्रंथिल्लनीग्रंथिमूलारोहपूर्वा
पर्ववेल्लिकारया॥३७॥वल्लिदूर्वासुमधुरानिकाचशिशिराचसा॥
पिनदोषपशमनीकफानिनवापहा॥३पावेलिहरियालीराव
लिगरुके।गडालीस्याहंडदूवातिनीवामस्याशीस्याहारुणीमान
नेत्रा॥श्यामग्रंथिग्रंथिलग्रंथिपर्णीसूचीपत्राश्यामकांडाजलस्था
पशकुलाशीकलायाचचित्रापंचदशाहूयागंडदूर्वानुमधुगवान
पिनन्नरापहाशिशिराईहदोषशीभमत्रष्णाश्रमापहागादीह
रिपालीगमीनगणदूर्वा:कषायामधुराश्रशीतपित्तनषारोचकवी
निहंन्यासदाहमूलीग्रहभूतांतिश्लेषाश्रमसननिदान
साधारणदूर्वागुणाकुंदुरुकंदुरोरुंडीदीर्घपत्रावरकदारमा
भाक्षेत्रसंभूतःमुनष्योमगवल्लभः गोल्पकुंदरमूलं चशीनपिना

निसारननापशलंगोधनानांचबलपुष्टिविवईनाकुंदुरुाकणि
गे।भूतणोरोहिणोभूतिभूनिकोडंबकामालानणःसमालो
चमोनिछत्रकस्तथा।गुह्यबीजासुगंधनगलालःपूस्वविग्र
हावधिरश्चानिगंधश्चशृंगरोहःपारेंडःशाभूतणकटुनिकंच
वानसंतापनाशनाहिंनिभूनग्रहावेशान विषदोषांबदारुणान्
॥सुगंधिरोहिसुपरिमलदगंजणिाअंप्रदेशे सिद्धासुगंध
भूस्खणधान्य सुरसःसुरभिस्तथागगंधानणसुगंधश्चमुखवासः
षडाहूयः गंधरणंसुगंधिःस्वादीषतिक्तरसायनास्निग्धमधु
रशीतचकफपित्तनमापहसुगंधितणाभाषाहूयं ऊषलो
भूरिपत्रश्नसुरणश्चरणोनमः। ऊखलोबलदोरुच्यापशूनांस
दोहिनःथोडसहाघोरसुगइसुदर्भासुदर्भाचपन्नालुरू
णपत्रिका क्षुदीसुमधुरास्निग्धापकषायका॥कफपिन
हरारुच्यालप:संतपणीस्मनागआश्वालुकागविजभेदागोमू
निकारक्तनणाक्षेत्रजाकृष्णभूमिजागोमूत्रिकातुमधरावष्या
गोदुग्यदायिनी॥तांबडागोढविशिल्पिकाशिल्पिनाशीना
क्षेत्रजाचमृद्कदागशिल्पिकामधुराशीनानहीजंबलरष्यदं।
लाहनसिंपिाकिरियसिंपिगेनिश्रेणिकाश्रेणिकानीरसोना
वनवल्लरीनिश्रेणिकानीरसोष्णापशूनामवलप्रदागनिरोषी
॥कोंकणेप्रसिद्धदागर्मोटिकासुनीलाचजरडीचजलाश्रयास
जरडीमधुराशीनासारणीदाहहारिणीगरक्तदोषहररुया
पशूनांदुग्यदायिनीजरडिहरूलेयंहल्लामज्जररूपवनः
प्रोतःसुनणःस्निग्धपत्रकामप्रथिममधुरोधेनुदुग्धकर
असः॥पवनानलेगनणारयचपर्वतर्णपत्रादपंचमगप्रिय।
बलिपष्टिकररुच्चपशुनासर्वदाहितासंडेसेडावंशपत्री
वंशदलाजीरिकाजीर्णपत्रिकागवंशपत्रीसुमधुराशिशिरापि
जनाशनीरत्तदोषहरारुगापशूनांदुग्धदायिनीगरणपत्रि॥
बिदिरयेलायथाहल्लगमथानकस्तुहरितोदृढमूललणाधिपः
स्निग्धोधेनुप्रियोदोग्धामधुरोबहुवीर्यकः।मारवेलमारव
1.
.

ल्लिापल्लिवाहोदीर्घता:सुपत्रलाप्रवर्णकः। अहटःशाकप
त्रादिपशूनामबलपदापोकलिाहोते॥लवणतणलोणतणं
नणाम्लपटुतणंचमम्लकार्डचापटुतणकंक्षाराम्लंकषाय
मस्तन्यभवृद्धिकरंगलोणाहुणुबल्लापण्यंध:कंगुणापत्रःप
ण्यध्यापणधाचसापण्यंधासमवीर्यास्यानिकाक्षाराचसारि
णीनकालशस्त्रयातस्सवणसंरोपणापरणदीर्घासंध्यानथा
इस्खापण्यधात्रिविधास्मनाईयारसवीर्यविपाकेचमध्यमा
गुणदायिका॥पणधेतीणी॥हणजेमूरु।गुडासुकांगंडास्या
दीर्घकाडत्रिकोणक: छत्रगछोसिपत्रश्चनीलपत्रस्त्रिधार
कईशारत्नगंडोपरोवृत्तोदीर्घनालोजलाश्रयः।नत्रस्थूलोल
घुयान्यस्त्रिधारांद्वादशाभिधःगुंडास्तुमधुरा:शीनाःकफपि
जातिसारहाणदाहरक्तहरालस्समध्येस्थूलीनराधिका:गबल
हानीनि।मूरुगेरुागुंडकंदःकसेरुःस्थान क्षुद्रमुलाकसेरुका
॥सुकरेष्ठःसुगंधिश्नसुगंधोगंपकंदलःकसरुकःकपायोल्य
मधुरोनिखरतयारक्तपित्तप्रशमनःशीनोदाहश्रमापहःक
सेरुवासेकिनगडे।वणिकादुग्धदागोसासनालाक्षेत्रजाहि
मागतृप्याबल्यानिमधुराबीजेःपशहिनानणाचणचणगि
यहलुगगुंडासिनीतुगुंडालागुंडालागुंछमूलकाचिपिटानण
स्त्रीजलकासाश्युलासुविष्टसपनवाहासाससिनिक
टुःसादेपिजदाहश्रमापहातिकोष्णाचपशनीचवणदोष
निबर्हणीपाशूलीनशूलपत्रीस्वादशारखापूमधूलिका"
जलाश्रयामृदुलतापिबिलामहिषीप्रियाशूलीनुपिल्लिाको
ष्णागुरुगोल्याबलप्रदापिनदाहहरारुच्यादुग्धवृद्धिमाथि
का।शूलीगमोगलापेरिपेल्लंप्लवंधान्यंगोपर्ट सानपुटंनटंग
सीनपुर्णदासपुरंगोनर्दजीर्णबधकंपेरिपेल्लंकटूष्यांचकफ
मारुननाशनविणदाहामशूलरत्नदोषहरंपरंगजलमंडबि
बलिगडउाहिज्जलोधनदीकांतोजलजोदीर्घपत्रकानदी
जोनिचलोरजःकार्मकःकथिनासः॥हिज्जलःकटुरुष्णश्वप

वित्रोभूतनाशनः॥वानामयहरोनानाग्रहसंचारदोषजित्॥प
बलुतोरेगणगिलेगसेवालंजलनीलीस्यान शैवलंजलजंचत्त
नासेवालंशानलंस्निग्धसंनापणनाशनासेवालाहांवसे॥
इत्यनानाकंरकिविरपिप्रस्तावन्यारत्यारंडादिकतणविस्तारा
व्यावर्गविहान्वैद्यकथितप्रावीण्यज्ञेयापण्यारण्यकगुणमी
यायः॥४ारांविरुनिच-सेवनविदाभिनियेभूयसा
दुर्वाहाचहठेनकटकिनयासूक्ष्माश्चयेकेचनानेषामेषमहा
गमानरभवामारण्यकानांकिलङ्करानंकभयान निर्तनिकरी
वर्ग:सनासमतः॥५॥हिजानीयोराजाजयनिरचयन्नोष
घिगणननीतानणाअमनकरताधारयतिचाअमुष्पायंव
गेनिहरिकृतिनः की क्षनिरुता स्थितिःशाल्मल्यादिर्वसुभिरभि
पाशेरखरमणोच्दाइतिवेयराजराजमुकुटमंडलीमाणिक्य
मणिमंडनायितश्रीमदीश्वरपंडिनात्मजश्रीमदुमारमणचरण
नलिनाराधनराजहंसश्रीकाश्मीरयवंशाचार्य परंपरान्वयल
याधिकारश्रीनरसिंहपंडिनविरचितेनिघंटुराजापरनामधेय
प्रत्यभिधानचूडामणावरण्यवर्गापनामशाल्मल्यादिरष्ट मोव
र्गः॥अथप्रभद्रादिवर्गः॥प्रभद्रपंचधाप्रोक्त काश्मोलघपूर्व
काहिरग्निमंथःसोनाकोहितायंचाजशृंगिका.काश्मर्याम
नकश्याथकर्णिकारस्यनयाश्चिकालीचकुटजाहीचशि
रोपकः॥२॥करंजाःषड्विधाःकोडोनीलःसर्जाश्चकर्णकोगनालः
श्रीनालहिनालमडास्तूलस्तमालकाः॥३॥चतुर्विधःकर्दवोत्यवा
नीरकुंभवेनसाधवश्वधन्ननोभूर्जस्तिनिसश्चननोर्जुनहरि
ग्याधसारवोटोशाकोथोशिशपारत्रयाआसनत्रयंचवरुणः
अश्वजीवपिंडकाःकारस्करोथकटभीक्षयकोदेवसर्पपदुद्ध
विकंकततिशरारिगणिका:क्रमानाअथनिगदितःप्रभद्रापि
चुमंदापारिभद्रकोनिंदःकाकफलःकीरेठोनोनारिष्ठवतोभद्रः
माधमनोविशीर्णपोयवनेशपिनसारसःसिनःवरनितोरि
फलोज्येष्ठामालकहिंगनिर्यास:निस्सान्निपमनो

ज्ञेयोनाम्नातुविंशतिप्रभद्रकाप्रभवतिशीतनिक्तकाकफवकि
मिवमिशोफानयबिलासभिहविषपित्तदोषजिन् विशेषतो
हृदयविदाहगतिकतानिबाबेडामहानिंबोमदोद्रेक कार्मु
क केशमष्टिकः॥काकाजेरम्पकसारोमहानिक्तोहिमदुमः।म
हानिवस्तुशिशिरः कषायःकनिक्तकाअनदाहबलासनोवि
षमज्वरनाशनः।महानिंबुकैडर्योन्योमहानिंबोरामणोरमण
स्तथा।गिरिनिंबोमहारिटःशक्तशालोलकाहूयः॥कैडर्य:कट
कस्तितःकषायःशीनलोलघुसिंतापशोषकुष्टास्त्रक्रिमिभूत
विषापहाफलिनमहानिंबाकयाहे उगभूनिंबोवार्यनिकस्या
कैरातोरामसेनकाकैरानतिक्तकोहैमकांडरितक्तःकिरानकः॥
भूनिंबोबानललितःकफपित्तवरपहरावणसरोषणापथ्यः
कष्ठकंनिशोफनन्।भूनिंबानेलबेउचु॥नेपालनिंबोनेपाल
स्तुणनिबोज्वगनकानाडीनितोपनिनस्परिट्रारिःसन्निपात
रिपुःनेपालनिंबोशीतोष्णोयोगबाहीलघुरलथानिकोतिकफ
पिनासशोफनष्णानरापहः।नेपालनिवाचिरायितातिरा
इतेगकडूलःकृष्णगर्भश्नसोमवल्कप्रचेतसीगभद्रावतीम
हाकुंभीकैडोरामसेनकः॥२०॥कुमुदाउग्रगंधश्वभद्रारंज
नकस्तथागकंभीचलपकाश्मय:श्रीपर्णीचत्रिपंचधारा२१॥
कलःकटुरुष्णनकासश्वासज्जरापहः॥उग्रदाहह
दाहहरोरुच्यो
मुखरोगशमप्रदार॥कायफलाकिरूसिवन्निाग्निम
थोग्निमथनानकारीवैजयंतिकावहिमंथोरणीकेतुःश्रीपर्णी
कर्णिकाजयानादेयाविजयानंतानदीयावत्रयोदशातर्कारी
कटुरुष्णाचत्तिकानिलकफापहा॥शोफश्लेष्णाग्निमांद्याशेवि
पामाश्रनाशनी॥२४ानरुबलासुद्राग्निमंथलपनाविजया
गणिकारिका अरणिलघुर्मथचनेजोरक्षरतनावचा अग्निम
थवयंचैवतुल्यं वीर्यरसादिक्षानयोगानुसारेणयोजयोसमनी
षयागटाकलिनल्लिाश्योनाकःशकनामश्चकदंगोथकरभरता
मयूरजपोपलुकःप्रियज कुटननटःस्सोनाकःश्युशिंवोन्यो

भल्लकोदीर्घवनकापीतवृक्षश्टेंटूक भूतसारोमुनिद्रुमः॥नि:
सारःफलानाकःपूनियानावसंतकाकटूकर्षणःपीतांगो
बूकःपानपादकःावातारिःपीनकाशेणानटश्वविरोचनः।।
भ्रमरेष्टोवहिर्जपोनेत्रनेत्रमिनामिधः॥श्योनाकयुगलनिक
शीतलचत्रिदोषजिनापित्तश्लेष्मातिसारसंनिपातज्वरापह
गटेंटूशोणाशोडिलमाटूफलंकटूणचकफवानहरंलए।
दीपनपाचनहारुचिकल्लवणाम्लकाअजएंगीमेषशृंगीवर्नि
कोसर्पदंष्ट्रिकापचक्षुष्यानितहग्याचपुत्र श्रेणिविषाणिका॥
अजशृंगीकटुस्तिताकफार्श:शूलशोफजिन्यचक्षुष्याश्वासह
द्रोगविषकासार्तिकष्ठजिताअजशृंगीफलंतितंकटूष्णांकफवा
नजिन जठरानलकृतहरुचिदलवणाम्लकेमेषसेंग।उरि
यमरणस्याकाश्मयःकाश्मरीरुष्णताहारीभद्रासनोभद्रि
काच॥श्रीपस्पिासापपर्णासुभद्राकांभारीसाकट्फलाभद्र
पर्णीमुदाचगोपभद्राविदारिणीक्षारिणीमहाभद्राम
धुपखिभद्राकृष्णाश्वेताचरोहिणीराष्टिः।स्थूलत्वचामधु
मतीसुफलासमेदिनीनहाकमदासुद्धत्ववाचकथिताविते
याविशनि मोकाश्मरीकडकातिकागरूष्णाकफशोफनन्
निदोषविषदाहार्निज्वरतण्णास्त्रदोषनितासीवनीभाषाह
याअश्मंतकश्चवाकश्यकतालाचाम्लपत्रकः॥श्लक्ष्णावस्पील
पन्नस्मनोयमलपत्रकः अश्मनकदुशफरीशिलांनश्श्री
बुटःस्मनः॥पाषाणांतकइयतोवहिचंद्रमिनाहूयः। अश्मंतक:
स्यान्मधुरस्कषायःसुशीनल:पित्तहरप्रमेहजिनविदाहतच्या
विषमज्वरापहोदियातिविछर्दिहरश्चभूतजिनाआवुटाअश्म
राअथभवनिकर्णिकारोराजनरुःप्रग्रहश्रकृतमालासुफलन
परिमाधोव्याधिरिष:पंक्तिवीजकोवसुसंज्ञः।कर्णिकारोरसेनि
कःकरण कफशूलहन।उद्रक्रिमिमेहनोवणगुल्मनिवारण:
लघुवाहवागकिरुगके।आरग्वधोन्यामंथानोरोचनअनुरंगुलः॥
ख
.in.

पश्चज्वरांनका अरुजःवर्णपुष्पश्चवर्णदुःकुष्ठसहनको
भरणक-प्रोक्तोमहाराजदुमस्मृतः।।कर्णिकारोमहादिस्यात्प्रोक्त
कोनविंशनि आरग्वयोनिमधुरःशीतःशूलापहारकः॥ज्वर
कंकष्टमेहकफविष्टंभनाशनः बडिलुवाहवाहेग्गकेशरश्चि
कालीविषाणाचविषघ्नीनेत्ररोगहाउष्ट्रिकाप्पलिपचिदक्षि
णावर्तकीनथाकलिकाप्यागमाव देवलांगुलिकातथागक
रभाभूनदुग्धाचकर्कशाचामराचसावर्णपूंसायुग्मफलानथा
सारविषाणिकपोक्ताभासुरयुष्याचवसुचंद्रसमाहूयाश्चि
कालीकटुस्तितासोष्णाहहशुद्धिकतारक्तपिजहरवल्या
बिबंधारोचकापहा॥श्वकालीहलिगिलगकुटज करजःको
हीवासकोगिरिमल्लिका कलिंगोमल्लिकापुष्पःपारयःशक्रण
पः॥पावरनितोयवफलःसंग्राहीपांडुरदुमः॥प्रारषेण्योमहा
गंधःस्थापंचदशभिधाकरजःकदनितोष्या कषायनानिसार
जिना तत्रासिनपित्तलचोषारीनिरंजनः कूडागकोडसि
गेयमरनाइयवातशक्राहाशक्रबीजानिवन्सकानथावस
कबीजानिभद्रकाकुटजाफलाझियाइंद्रवचाचैवबीजांनाकुटजा
भिधानथाकलिंगबीजानिपर्यायैर्दिशपाहूया॥३॥इंद्वयवाकट
स्तिकाशीनाकफवातरक्तपितहराादाहानीसारशमनीनाना
ज्वरदोषशूलमूलभीपाइंद्रजवाकोडसिगेयबीजाशीरोषः
शन पुष्यभंडीकोमपुष्पकः।शुकेष्टोबर्हपुष्पश्चविषहना
सुपष्यकः॥५॥उहानकःशुकतर्जेयोलोमशपुष्पककपीत
नःफलिंगश्चमामलःशंखिनीफलः मधुपुष्पलथावृत्त
प्यःसप्तदशाहूयः॥शिरीषःकड़कःशीनोविषवानहरःपरापा
माचकष्टकंडूनिवग्दोषस्पविनाशनः॥७॥सिरसुकरंजोनक
मालश्चपूनीकश्रिरबिल्वकः॥पूनिपोरडफलोरोचनश्रम
कार्यकःगकरंजाकटरुष्णश्चनुष्योवातनाशनः तसलेहोनि"
लिग्धश्रवाननःस्थिरदाक्षिदाताकरंजाअन्योयनकरंजःस्या
नप्रकीर्योएनपर्णकालिम्पपत्रलपखाचविषारिश्रविरोचक
1

भल्लकोदीपरत्नकःगपानवृक्षश्टेंटूकाभूतसारोमुनिमः॥निः
सारःफलानाकःपूतियात्रावसंतकःकटूकर्षण:पीतांगोज
चूकःपानपादकतावातारिःपीनकाशेणानदश्वविरोचनः।।
भ्रमरेट्रोवहिर्जघोनेत्रनेत्रमिताभिधः॥श्योनाक्यगलनिक
शीतलचत्रिदोषजिनापिजश्लेष्मातिसारसंनिपातज्वरापहं
टॅटूाशोणाशोडिलमाटूफलंकटूरांचकफवानहरंलघu
दीयनपाचनहरुचिकल्लवणान्तकोअजगीमेषगावर्नि
कासर्पौष्ट्रिकागचक्षुष्यानिक्तहग्याचपुत्र श्रेणिविषाणिका।
अजशृंगीकटुस्तिताकफार्श:शूलशोफजित्यचक्षुष्याश्वासह
द्रोगविषकासार्तिकुष्ठजित॥अजशृंगीफलंनिक्तंकटूष्णकफवा
नजिताजठरानलकनहरुचिदलवणाम्लकेगमेषसेंगारि
यमरणस्थाकाश्मयःकाश्मरीकृष्णजाहारीभदासर्वतोभद्रि
काच॥श्रीपरियासीधपर्णीसुभद्राकांभारीसाकटफलाभद्र
पर्णाकुमुदाचगोपभद्राविदारिणीक्षारिणीमहाभद्राम
धुपर्णीस्वभद्रारुष्णाश्वेताचरोहिणीराष्टिः॥स्थूलत्वचामधु
मतीसुफलासमेदिनीनहाकमदासुरवाववाचकथिता विजे
याविंशतिर्नामांकाश्मरीकटुकानिकागुरूणाकफशोफनन्
गरिदोषविषदाहार्निज्वरतण्णासदोषनितासीवनी।भाषाद
याअश्मंतकवाकश्यकतालाचाम्लपत्रकः।लक्ष्णावपाल
पत्रअरगतोयमलपत्रकाअश्मनकदुशफरीशिलानश्ची
खुटःस्मनः॥पाषाणातकस्यतोवहिचंद्रमिताहूयः। अश्मंतक:
स्यान्मधुरस्कषायःसुशीतलःपित्तहरप्रमेहजिनविदाहातणा
विषमज्वरापहोवियानिविर्दिहरश्चभूतनिन्।आबुटागअश्म
॥अथभवनिकर्णिकारोराजनरुःप्रग्रहश्रकृतमालासुफलन
परित्याधोयाधिरिपुःपंक्तिबीजकोवसुसंज्ञाकर्णिकारोरसेति
क्तःकटूप्ण कफशूलहन।उदाक्रिमिमेहनोवणगुल्मनिवारण।
लघुवाहवागकिरुगके आरखपोन्यामंथानोरोचन इतरंगलः।
आरेवतोदीर्घफलोमाधिपानोनपटुमः॥हेमपुष्पोराजतरुः

इनबज्वरांतकः॥अरुजःवर्णपुष्पश्वर्णदुःकुष्ठसदनःकणी भरणकःप्रोक्तोमहाराजदुमस्मृतःकर्णिकारोमहादिस्यायोक्त वैकोनविंशतिः॥आरग्वधोतिमपुरशीतःशूलापहारकः॥ज्वर कंडकुष्ठमेहकफविष्टंभनाशनःबडिलुवाहवाहेग्गकेशरश्चि कालीविषाणाचविषधीनेत्ररोगहाउष्ट्रिकाप्पलिपीचदक्षि गावलकीतथाकलिकाप्यागमाव देवलांगुलिकातथाक रभाभूनाम्याचकर्कशाचामराचसा स्वर्णपूंसायुग्मफलातथा क्षारविषाणिकायोक्ताभासुरपुष्पाचवसुचंद्रसमाहूयावृश्चि कालीकटुस्तिकासोष्णाहनशुद्धिकतारलपित्तहरावल्या बिबंधारोचकापहारश्नकाली।हलिगिलुगकुटज कुटजाको हीवासकोगिरिमल्लिकाकलिंगोमल्लिकापुष्यःपारष्यः शक्रपा पः॥पावरतितोयवफलःसंग्राहीपाडरदुमः॥प्रारषेण्योमहा गंधःस्थापंचदशामिधः।कुटजःकट निक्तोष्या कषायनानिसार जिनमतत्रासितश्वपित्तवरलहोपार्शनिकेतनः कूडासकोडसि गेयमरनाइंद्र्यवानशक्राहाशक्रबीजानिवन्सकानथावन्न कबीजानिभद्रकाकुटजाफलालेयाइंद्रवचाचैवबीजांनाकुटजा भिधानथाकलिंगबीजानिपर्यायैर्दशपाहूया॥३॥ईयूवाकटु स्तिकाशीनाकफवातरक्तपित्तहराएदाहानीसारशमनीनाना ज्वरदोषशूलमूलनीपाइंद्रजवाकोडसिगेयबीजाशीरीषः शतपुष्पश्वभंडीकोमृदुपुष्पकः।शुकेष्टोबर्ह पप्पश्चविषहंता सुपुष्पकः॥५॥उद्दानक शुकतरुईयालोमशपुष्पकःकिपीत नःफलिंगचश्यामलःशरिखनीफलः॥६मधुपुष्पलयारत्ता : पासप्तदशाहूयः॥शिरीषःकडकःशीनोविषवानहरस्परः॥पा मारकष्टकडूनिवग्दोषस्यविनाशनः।।सिरसु॥करंजोनक मालपूतीकचिरबिल्वकः पूनिपोरद्धफलोरोचनभन्म कार्यकःकरंजाकटरुष्णश्च सुष्योवातनाशनः तसलेहोनि सिग्यवाननःस्थिरदीप्तिदः॥करंज।अन्योएनकरंजःस्या प्रकीर्योतपर्णकालिम्पपत्रलपसाचविधारिश्चविरोष . . : ३

रानि.४
घृतकरंजःकटूष्योवानहरणनाशनः॥सर्वत्वग्दोषशमनोवि
पसर्शविनाशनः॥११॥करंजभेदातपसिपमरना योमहा
करंजोन्यःषाथोहलिवारिणी।उदकीर्णोविषयीचकारुध्धीम
दहस्तिनी अंगारखल्लीशाष्टिामधुसजावमायिनी॥हस्लिरो
हणकश्चैवज्ञेयोहस्तिकरंजकः॥सुमनःकाकभांडीचमदमन
श्वषोडश महाकरंजस्तीक्ष्णोण:कटुकोविषनाशनः।।कंडूवि
चर्चिकाकुष्ठत्वादोषतणनाशनःवडिलकरंजाहिरियहुलगि
लुप्रकीर्णोरंजनीपुष्पःसुमनाःपूनिकर्णिकः॥पूनिकरंज कैड
यःकलिमालश्नसाधापूनीकरंजावारुवाहलिगिलु।अ
न्यागुलकरंजः स्निग्धादलोगछपछकोनंदीगंलीचमातनं
दीसानंदोदन धावनोवसवाकरंजभेदाहलिगिलभेडाक
रंजोकटुनितोष्णो विषवानातिनःकडूविचर्चिकाकुष्ठरस
शत्वग्दोषनाशनःरीठाकरंजकरुवन्योगुच्छलोगुरुपुष्णकः
गरीठागंछफलोरिष्टोमंगल्यर्फभबीजकः॥प्रकीर्यःसोमकल्क
श्वफेनिलोरुद्रसंज्ञकः॥रीठाकरंजस्तितोष्ण कटुःस्निग्धश्च
वातजिताकफन कष्टकंडानिविषविस्फोटनाशनःगरीठा॥
अरिठालाइतिकरंजाः॥अंकोलकोठरोरेचीगूढपत्रोनिकोच
कःगुप्तस्नेहःपीतसारोमदनोगूढमल्लिकापातस्तामफलो
ज्ञेयोदीर्घकालोगुणायककोलःकोलंबकर्णश्चगंधपुष्प
रोचनः॥विज्ञानलगर्भश्चस्मतिसंव्याभिधास्मनः॥अंको
लःकटुकालिग्याविषलतादिदोषनुनाकफानिलहरासतः
शुद्धिलद्रेचनीयकःअंकोलअंकुलानीलस्तुनीलरोवा
नारि शोफनाशनोनरनामागनरक्षननस्यालुग्गिजेंद्रमि
तसंजः।नीलरक्षस्तुकटुकःकषायोगालवस्तथानानाम्
यप्रशमनोनानाश्वययुनाशनःनीलाकोंकणमलने
प्रसिद्धासर्जःसर्जरस:साल:कलाकुलदजोदूवाचल्लीप्स
श्रीरपोएलकार्शजिकर्णकःावसकर्णःकपागीरललनो
गंधरक्षकः॥वंशवशालनियर्यासोदिव्यसारस्सुरेषकः।यू

1
रोग्निवल्लभवयासधूपःससिडकापासर्जस्तुकतिको
गोहिमःस्निग्मानिसारजिनापिनारदोषकुष्ठान:कडूवि
स्फोटवानजितासाजडागसज्जरदमराजरणदुमोश्चकर्ण
सायप्रसवत्र्यसस्यसंवरणपन्यश्रदीर्घपर्णःकशिकनरु:
कौशिकवापि॥३॥अश्वकर्णःकडस्तितःस्निग्धःपित्तावनाश,
नाउरोविस्फोटकंडुनःशिरादोषाकितनः॥श्रीवास रसः
पदमरनभेदानालस्तालदुमःपत्रीदीपस्तंयोजजमानण
राजामधुरसोमदात्योदीर्घपादपः॥चिरायस्तरुराजगज
भक्षोस्टछदादीपपत्रीगुरुपत्राप्यासवटुनषोडशाहीला
लग्नमधुरशीनपिनदाहश्रमापहः।सरकफपित्तनोमदक
हाहशोषननाखरतालाआध्रदेशेषसिद्धः॥श्रीनालोमनाल
अलक्ष्मीनालोसूदुरदः॥विशालपत्रोलेखा)मषीलेखदल
स्तथा।शिरालपत्रकश्चैवयाम्पाभूलोनवाहूयः।।श्रीनालोमध
रोत्यंतमीषञ्चैवकषायकःपित्नजिकफकारीचवानमीषयको
पयेताश्रीनालामलियालदेशेप्रसिद्धः॥हिनालःस्थूलनाल'
अवल्कपत्रोहद्दलःगगर्भखावीलनानालोभीषणोवहकंट
कःस्थिरपत्रोहियालेरयःशिरापत्रःस्थिरांधिपः॥अम्लसा
रोबहतालःस्थावनईशधाभिषः॥हिनालोमधुराम्लचकफल
पित्तदाहननाप्रमनापहारीचशिशिरोवानदोषनुनाहिं
नालुगदक्षिणेप्रसिद्धः॥माडोमाडदुमोदीविजरलोविनान
कामयट्ठमोमोहकारीमददुरुज्जरंकधारामाउस्तुशिशिरोरु
कषायःपित्तदाहकतानणापहोमरुत्कारीश्रमहनश्लेभ
कारक:माडाबैनो कोंकणेप्रसिद्धमानूलंतू दंब्रह्मकाबाल
मेष्टचपूपकं ब्रह्मदारुसुपुष्पंचसुरूपनीलजकंगनमुकंवि
प्रकाटंचमृदुसारंदिभूमि गलतमधुरम्लस्थानवानपित्तह
रंसरंपदाहप्रशमनष्यकषापंकफनाशन।पारिसापिपलुवं
गरलिानमालोनीलनालासाकालकंधरतमालकानीलन
जश्चनापिकालनालोमहाबलःगतमालोमधुरोयल्पोरन
.

-
शिशिरोगुरुः कफपिननषादाहीमाभानिकरस्परातमालुध
कदालउ॥कंदोबोवनपुष्यश्वसुरपिर्ललनाप्रियः॥कादंबर्य:सि
धुपुष्यामदास्यःकर्णपूरकः॥कदंबसितकटुकःकषायोवानना
शनः॥शीनलःकफपिनादिनाशनःशुक्लवईनः कलंबुगकडे
खुराधाराकदंबःप्रारष्यःपुलकीभंगवल्लभः।मेधागमःप्रियो
नीपःप्रारषेण्यःकलंवकः॥धाराकलंबगधारेयकडधूली
कदंबकमकंप्रसूनपरागपुष्योबलभद्रसंज्ञक:वसंतपुष्यो
मकरंदवासोभंगप्रियोरेणुकदंबकोष्टी॥१॥धूलिकदंबधूति
गंडभूमीकदंवोभूनिवोभूमिजोभंगवल्लभःगलपुपुष्योरन
पुप्योविषनोव्रणहारकः॥भुमिकदवानेलगडबु॥त्रिकदंबाक
टुर्वर्ण्याविषशोफहराहिमा:॥कषायनिक्तपिजधावीर्यवडिकरः
पराइतिकर्दबाबानीरोजपुष्पश्वशाखालोजलवेनसाया
विधानपरित्याधोनादेयोजलसंभवः वानीरलिकशिशिरोरो
घोव्रणशोधनःपितालकफदोषनःसंग्राहीचकषायकः॥वजा
लुगबैसेयमरन।कुंभीरोमालुविटपीरोमश:पर्पद्रुमः॥कुंभीक
दुःकषायोष्णाग्राहीवानकफापहःकुंभीरक्षाकोंकणेप्रसिद्ध
गवेनसोनिचुलोज्ञेयावंजुलोदीपपत्रकः॥कलनोमंजरीनमःसु
बेजोगंधपुष्पक:गवेनसःकटकःखादःशीनोभून विनाशनःापि
जप्रकोपनोरुच्याविज्ञेयोदीपनःपरारक्तपिनोवंरोगंकुष्टदो
पंचनाशयेत्॥॥वेडिसुवेतसुबेसयभेदबुधवारदजरुरि
कषायोमधुरत्वच शुक्लरक्षःपांडुनरुर्धवलःपाडरोनवायवः
कषायःकटुकःकफप्रोनिलनाशनःपिनप्रकोपनोरुच्याविहें
योदीपनःपराधामोडासिरिवरुधन्वनोरक्तकुसुमोपनर
सोमहाबलःगरुजासहःपिछलकोरु सःखादुफलश्वसचिव
नःकटुकोष्णश्वकषायःकफनाशनःदाहशोषकरोग्राहीकंवा
मयशमप्रदः॥पामणुउदुवेभूर्जीवल्कद्धमोभूर्जःसुचाभूर्ज
पत्रकाचित्रावाग्विदुपत्र भरक्षापत्रोविचित्रकः॥भूननोमटुप
अनशैलेंद्रस्थोरिभूमितः॥२॥भूर्ज:कटकषायोष्णाभूनरक्षाक

रूपरपत्रिदोषशमनःपथ्योदृष्टकौटिल्पनाशनः॥३॥भूर्जपत्र
सः॥हिमाचलेप्रसिद्धःनिनिसःसंदनश्चक्रीशनांगःशकटोर
थारथिकाभस्यगर्भश्चमेषीजलधरोदश।तिनिसस्सुकषा
योष्णःकफरतातिसारजित॥आहकोदाहजननोवातामयहर
परासंदनभाषाहयअनूपेप्रसिद्धः॥अर्जुनःसंबरस्पार्थःचित्र
योधीधनंजयः वैगंतकःकिरीटीचगांडीवीशिवमल्लकासव्यसा
चीनदीसर्ज:कारिकरुवारकः कौंनेयइंद्रमनुश्रवीरनुकू
ष्णसारथिःथाजःकालानोधन्वीककुमकविंशतिः।अर्जु
नस्तुकषायोष्णःकयोव्रणशोधनः॥पिनमनपानिनोमारु
नामयकोपनः अर्जुनानोरेमतिहिरिदुःपीनदारुःस्थापितका
प्रश्नपीनकः॥कदंबकःसुपुष्पश्नसुराहूःपीनकद्रुमःहरिदुःशी
नलसिकोमंगल्यःपित्तवानिजिनाअंगकानिकरोबललोनानात्व
ग्दोषनाशनः।हलदिवागविलिलुगदपादरपरुहायोकादधिका
चस्थलेरुहारोमशाकर्करदलाभस्मरोहासुदुग्धिकागदग्पाक
टुकषायोष्णाकफवातनिरंजनी॥पित्तप्रकोपनीचैवजठरानल
दीपनीकुरुहानामाकोंकणेप्रसिद्धराशाखोटःस्थाद्भूतरक्षो
गवासीयूकावासोभूर्जपत्रवपीनःकौशिक्योजझारनाश
असक्तस्तितोष्णोयंपित्तहातहारी।साहोडआषोडमर
नगशाकानकपत्रःस्थातरखरपत्रोनिपत्रकामहीसहश्रेष्ठ
काष्ठस्थिरसाचगृहमः॥शाकस्सुसारसःघोक्तपित्तदास्श्रमा
पहः।कर्फमधुरंरुचंकषायंशकवल्वल।सोयनेगाशिं
शपानमहाश्यामाकृष्णसारावधूमिकागतीक्ष्णसाराधीराच
कपिलाकृष्णशिशपा॥श्यामादिशिशपातिताकटूष्णाकफवा
नननानाजीर्णहरदीय्याशोफानीसारहारिणी॥कालासिंस
पागकरीयबीड़ाशिशपान्याश्नपत्राशिनाहादिश्चशिशपा॥
श्वेतादिशिशपातिताशिशिपिनदाहनुत्पाढरासिंसपासबि
लियबीडकपिलाशिशपाचान्यापीताकपिलशिंशपासारिणी
कपिलासीचभस्मगर्नाकुशिंशपातकपिलाशिंशपानिक्काशीतवी

श्रिमापहागवानपिनज्वरधीचर्दिहिकाविनाशनीमपिवना
सिंसपाहोंवदबीडाशिंशयात्रिनयवार्य हिमशोफविसर्यजिन
॥पित्तदाहप्रशमनंबल्यंरुचिकरं परंशसाधारणशिंशपात्रयाग
णाअनसस्तुमहासर्जःसारिवधूकपुष्पकःपियकोबीनवक्ष
अनीलकःप्रियालकाअसनः कटुरुष्णशनिकोवानानिटो
पनुनासारंकोगलदोषनोरक्तमंडलनाशनः वडिलुबियाला
रुपाहिरियहोनेयमरनुपद्वितीयोनीलबाजःस्यान्नीलपत्रःसु
नीलकःनिीलदुमोनीलसारोनीलनिर्यासकोरसैःलोहिवानी
• याकेपिनहोनालीजर सोकटुःशीनोकषायोकुष्ठनाशनीमा
घरकोकंड्दछौश्रेष्ठेनवासिननयोगनिबीजरक्षाः वरुण
नरक्षतिक्तशाक कुमारकः॥ श्वेतदुमःसाक्षातमालोमार
नापहः वरुणःकटुरुष्णश्चरक्तदोपहरः परः।शीर्षवानहरभि
ग्धोदीप्योविद्रधिवानजिनावरुग:मदवसलेगपत्रजीव:पवि
गर्भःसुनजीवकः कुटजीवोपत्यजीवःसिडिदोपत्यजी
वकः॥पुत्रजीवोहिमोरष्यःश्लेष्णदोगर्भजीवदाचसुष्यःपिन
शमनोदाहतुष्णानिवारणः पुत्रजीवभाषाकोलापुरेपसि
महापिंडानरुप्रोक्तःश्नपीडीनकासाकरहाटःसुर
वैवशरकोशतरुःसरः॥पिंडीतरुःकपायोप्यात्रिदोषशम
नोपिचाचर्मरागापहवविशेषाद्रक्तदोषजिनापेंडिसाद
त्पमाड़वमरनाकारस्करस्तुकिंपाकोविपर्तीदुर्विषट्ठमः॥गर
दुमोरम्पफलःकपाकःकालकूटकः॥१॥कारकरःकटूष्णअनि
कृष्टविनाशनः॥ दानामयारलकडूनिकफामार्शवणापहः।।
काजियाकांजिवारणकटभीनाभिकाशेगडीपाटलीकिणिहीनथा।
मधुरेणुःक्षुद्रश्नमाकैडर्यश्यामलानवागकालाकिणहीकरिति
लगे।शिनादिकटभीश्वेनाकिणिहीगिरिकर्णिकाशिरीषपत्राका
सिंदीशतपादीविषधिका महानामहागाडीमहादिकटभीट्
शपाटरीकिणहीविलियवेल्लालाकटभीचेकटूागल्यविशा
ध्मानशूलदोषनीयवानकफाजीर्णरुजाशमनीश्वेताचनत्रगुणयु
.

-
कामदोन्हीकिणहीगणाएरडुकिणिगेवेलालासुवकःशुवकस्ती
श्ण:क्रूरोभूनांकुशक्षवः॥राजादैजनसंज्ञवभूनद्रावाग्रहास्यः॥
भूनांकशस्लीवगंधःकषायोणा:करलथाभूतंग्रहादिदोषःक
फवाननिरंतनः।भूनाकशः देवसर्षपकासोबोरनमू
लकः॥सुरसर्षपकजेंद्रस्तथासूक्ष्मदलस्मनः॥सर्वपोनिर्जरादिः
साकुरराधिनवाभिधादेवसर्षपनामातुकर्ष्णःकफनाशनः
जिनदोषहरोरुच्योवक्रामयविशोधनः।देवशिरसादेवसिरस
भेदालकचोलिकुलःशालःकषायीदढवल्कलाद्भूकार्शश्रश
रश्रस्थूलस्कंधोनवाहूयः॥लकुचःसरसेतितःकषायोष्णाला
लथाकफदोषहरोदाहीमलसंग्रहदायकः।आजणुविकतो
ज्याप्रपादोग्रंथिलःखादकंटकः॥कंटपादोबह फलोगोपपोटास्तु
वटुमः।मदुफलोदंतकाष्ठोयज्ञीयोब्रह्मपादपः॥पिंडरोहिणका
पूतः किंकिणीचत्रिसप्रधागविकंकनोम्लमपरस्पाकेनिमधुरोलघुः
दीपनःकामलावधःपाचन:पिननाशनः।गुलघोंटीहिलमाणि
कागत्यंवन्यमहीरुहारूयगुणाभिरमानमुख्यानयाभंग्याभंगरि
'नाभिधानरमहाभोगश्रियामाखरंगवैद्योवैद्यनुवर्गमेनमखिलंवि
'ज्ञानवैज्ञानिकंप्रज्ञालोकविजभणेनसहसाखरंगदानांगणाये
अंनिनणांगदान गुरुतरानाक्रम्यवासिनायेस्थिाचापिवनेग
नसरुजाखेनावनंतन्दने तेषामेषमहानसीममहिमावन्यात्म
नांवासभूवृक्षाणामणिनोमिषम्भिरसमोयोरक्षवगीरमयायःका
स्मारकलोवलांबुजवनाहंसोपिसंसेवनेनित्योल्लासिननीलकंठ
मनसःप्रीत्यायमग्नश्रियानस्यायनवमःरुतोनरहरेर्वर्ग:प्रभद्रा
दिकोभद्रामाभिधानशेखरशिखाचूडामणौसंस्थिताइनिश्री
वैयकराजमंडली मौलीमाणिक्रमंडनश्रीमदीश्वरपंडितन नजा
नकात्यायनीरमणचरणारविंदसोरयजालसराजहंसश्रीकाश्मी
एयवंशाचार्यश्रीनरहरि पंडिनविरचिनेराजनिघंटु पर्यायःप्रभद्रा.
दिवर्गोनवमःसमानःअथकरवीरादिवर्गःपचनुर्धाकरवीरोथध
मूरत्रिनयनयागकोविदारोधिरक:स्थानमेरु:किंशुकस्तथा।

रा.नि.९०
गतिलकोगस्यःपाटल्याचद्विधारमाअशोक श्वेपकोधवाकेन
कीहिविधानथासिंदूरीचनथाजातीमुदरःशनपत्रिकामल्लिका
चचनुर्धास्याहासंतीनवमल्लिका अनिमुक्तोद्विधायूथीकुब्जकोम
चुकंदकः।करुणीमाधवाचाथगणकारीचकंदकःशवककेविक
धूकारनीसंधिश्वजयानयोक्तासमरमारीचनरुण्यम्लानकरत
था॥किंकरातोयबालारज्योझिंटिकाचोष्ट्रकांडिकानगरंदमनई
इंतुलसीमभुवोहिया अर्जकालचनगंगापत्रीपाव्याचवालका
बर्बरोमंचिकापत्र पोकानारामशीनलाः॥अथकमलपंडरीका
हूयकोकनदानिपचिनीचैवापद्मासंचमणालंगकंदकेसरश्च
नथागउत्पलकमदेकुवलयकलिनीलांकवसुमित्या । उस
नाम्निवर्गेद्रव्याण्यत्रोपदिश्यताकरवीरोमहावीरोहयमारोश्व
मारकः॥हयन प्रतिहासश्वशतकंदोश्वरोधकः ॥ हयारिवरि
क कुंदःशाश्वेतपयकः॥अश्वानकरलथानप्पोनखराहोश्व
नाशकास्थलादिकमदःप्रोनोदिनापुष्योहरप्रियः॥गौरीपुष्यः
सिहपुष्पस्निकराहूःप्रकीर्जिनःकरवीर कटुतीक्ष्ण कष्टकं
निनाशनःशवणातिविषविस्फोटशमनोश्वमनिप्रदाकणेरु
वाकणलिंगारत:करवीरकोन्योरतप्रसवोगणेशकुसुमश्च॥
चंडीकुसुमाकूरोभूनद्रावारविषियोमुनिभिः॥रतस्तुकरवीरः
स्थाकदुस्तीक्ष्णोविशोधकःगवग्दोषव्रणकंडुनिकुष्ठहारीविषा
पहारक्तकरवीरगकेंगणलिपीतःकरवीरकोन्यापीनप्रसवः
सुगंधिकुसुमाकृष्णस्तुकृष्णकुसुमश्चनर्विघोयंगुणेनुल्यः॥
इतिकरवीरः॥धुत्तूर किनवोपूर्नजन्मत्तःकनकाहूयः॥शठोमान
लकःश्यामोमदनःशिवशेखरसारखर्जूनःकाहलापप्पःखलःकं
टफललया।मोहनःकलभोन्मनःशैवश्वाष्टादशाहूयः॥धुनूरः
कडरुग्णश्चकांतिकारीद्रणार्जिननावग्दोषखर्जकंडूनिवरहा
रोभमप्रदायरामरकणिकृष्णधुजूरकःसिद्ध कनकः
सचिवःशिवः कृष्णपुष्पोविषाणनि:क्रूरपूर्नप्रकीर्तिनःकाला
पनूरगकरियमदकणिक राजपनूरकान्योराजपू महाशमः।
.

निस्लैणिपुषकोमानोराजवर्ग:षलाहूयः॥सिननीलकृष्णलो
हिनपीनप्रसवासंनिधनराः॥सामान्य गुणोपेनालेषुगुणात्य
लुकृष्णकुसुमःस्मान् इनिधनूराकोविदारः कांचनार कहा
लःकनकारकः॥कानपुष्पशकरकःकानारोधमलदापानप
पःसुवर्णरोगिरिज:कांचनारकः॥युग्मपत्रोमहापुष्पःस्साचतु
देशपाभिधःकोविदारकषाय:स्यान्संग्राहीव्रणरोपणादीप
नःकफवातघ्नोमूत्रकनिबर्हण:कांचनकोचालाकचनार
॥अर्कःक्षीरदलःपुष्टीप्रतापक्षारकांडकः॥विक्षिरोभारतरक्षारी
खर्जूनःशिवपुष्पकःभिजनसीरपर्णीस्थासविनाचविकीरण:।।
साहूश्वसदापुष्योरविरास्फोटकस्तथागनूलफलःशुकफलो
विशयकसमाहूयः॥अर्कस्तुकटरुष्णश्वानजीद्दीपनीयकः॥
शोफवणहर ककुष्ठक्रिमिविनाशनःरूईयोगशक्लार्क
स्तपनःश्वेतःपनापश्चसिनार्ककासपुष्पःशंकरादिस्यादत्यको
रत्नमल्लिका॥श्वेतार्क कदतितोष्णोमलशोधनकारका मूत्रक
छासशोफार्तिवणदोषविनाशनः॥पांढरीरूईबिलिययके।
• राजाविसुकोलोमदारोगणरूपकःकाष्ठीलश्वसदापुष्यो
योत्रवसुसम्मितः॥राजार्कःकटुनितोष्ण क्फमेदोविषापहः
गवानकष्ठवणान्हंनिशेफर्कविसर्पनन्।मंदारुणमंदारयके।
श्वेतमदारकवन्यःएवीकरवकःस्मनः दीर्घपुष्यःसितालको
दोघीयक:शाहूयः॥श्वेनमंदारकोयुष्णातितोमलविशोधनः॥
मूत्रवणानहनिक्रिमीनत्यनदारुणानतमंदारुाबिलि
यमंदारनाइत्यको नमेरुःसुरपुन्नाग:सुरेष्टःसुरपर्णिकास
तुंगश्वपंचाहःपुन्नागगुणसंयुतः।सुरपन्नागासुरबन्नापला
शः किंशुकःपणेविातपोथोथयाक्षिकः॥त्रिपोवनपुष्यश्चपून
दुर्ब्रह्मरसकःब्रह्मोपनेताकाष्ठट्ठःपर्यायाश्चदशस्पनाः॥पला
शस्तकषायोष्ण क्रिमिदोषविनाशनःशनहीजेपामकडनिदस्त
म्दोषनाशकनानस्सयुष्यचसोष्णचकंडूकष्टार्निनाशनारत पी
तःसिनोनीलाकुसुमैस्लु विभज्यनेकिंशुकगंणसाम्पेपिसिनोविज्ञा
:

रा-नि.९२
नदःस्मतापलासामुनलापुन्नागःपुरुषतुंगःपन्नापामाटलः
पुमानगरक्तपुष्योरक्तरेणुररुणोयनवाहूयःपुन्नागोमधुर-शीतः
सुगंधिःपित्तनाशकनभूतविद्रावणश्चैवदेवनानीप्रसादनः पुन्ना
गः॥सुरहोनेयभेदातिलकोविशेषकःस्पान्मुखमंडनकश्चपंकः
पुंडस्थिरपुष्यःछिनरुहोदरपरुहोरेचकश्चमनजीवीगनरुणी
कटाक्षकामोवासंतःसुंदरोभीष्टः भालविभूषणसंजोविज्ञेयःपंच
दशनामा॥निलकोमपुर स्निग्धोवानपित्तकफापहः॥बलपुष्टिक
रोहयोलधुर्मेदोविवईनःतिलकपुष्यविशेष:निलकवकषायो
यापूरवधीतटोपनन क्रिमिशोफवणान्हं निरक्तदोषविनाश
नीनिलकत्वचागणाअगस्पःशघ्रपुष्पःस्सानअगलिस्तुमुनि
द्रुमः॥वणारिदीपपलकोरक्तपुष्पःसुरषियः॥सिनपातनीललो
हितकसुमविशेषाचतुर्विधोगस्तिःमधुरशिशिरत्रिदोषश्रम
कासविनाशनश्चभूतधानथाच॥अगस्पशिशिरंगोल्पत्रिदोष
घंश्रमापहवलासकासवैवर्यभूननंचवलापह।हेनिया अग
सेयमरन।पाटलीताम्रपुष्पाचकंभीकारतपप्पिकावसंत
सूतीचामोपातालीचविटवल्लभातस्थिरगंधाववासीचकालरं.
नौदभूहूया।पाटलीतुरसेनिताकटूणाकफवानजिन्शोफा
मानवमिश्वासशमनीसन्निपातनुनपाडलीमहादरिशासित
पाटलिकाचान्यासितकुंभीफलेरुहासिनामोपाकवेरासीसि
नाहाकाष्ठपाटला।पाटलीपवलापोजाज्ञेयावसुमिनाहूयासि
नपाटलिकानिक्तागरूणावानदोपजिन्वमिहिकाकफनीच
श्रमणेषापहारिका श्वेत पाउलिपविलियहादरिअशोकःशो
कनाश:स्साहिशोकोवंजुलद्रुमः।मधुपुप्पोपशोकचकेलिः
केलिकस्तथागरक्तपल्लवकश्चित्रोविचित्र कर्णपूरकः॥सुभगः
स्मराधिवासोदोपहारीप्रपल्लवगारागीतरुहेमपुष्पोरामावामाधि
पानकः॥पिंडीपुष्पोनटवपन्नवदुर्हिर्विशतिः॥अशोकःशि
शिरोहद्यःपिनदाहश्रमापहःगुल्मशलोदरामाननाशनःकि
मिकारकः॥अशोकभोकगचंपकःस्वर्णयुषप्रचापयशीन
..

लछदः॥सुभगोभंगमोहोचलतलोभमरातिथिः॥सुरभिदीप
पश्चस्थिरगंपोतिगंधकः॥स्थिरपुष्पोहेमपुष्पःपीनपुष्पसथाप
साहेमाहूःसुकुमारलुवनदीपोष्टभू हूयःनाकलिकागंधफली
बहुगंधागंधमोदिनीपचंपककलिका॥चंपकःकडक स्ति
शिशिरोदाहनाशनः कष्टकंत्रणहरोगणादयोराजचंपकः
चांपा[संपगेगसुद्रादिचंपकरवन्यःसंज्ञेयोनागचंपक फणि
चंपकनागाहःचंपकोवनजःशराःगवनचंपकःकटूणावातकफ
वसनोवायः॥चक्षुष्योव्रणरोपीवहिलंभंकरोतियोगगुणान्॥
नागिणिानागपगाबकुलस्तुसिंधुगंधास्लीमखमधुदोहनम
धुपुष्पः॥सुरभिर्भमरानंदःस्थिरकसुम केसरशारदिकःकरकः
सिधातुसंज्ञोविशारदोगूरपुष्पकोपन्तीममनोमयामोशिरपुष्य
शेनिसप्तदशसंजःसबकुलःशीनलोहयोविषदोषविनाशनःमधु
रनकषायश्रमदाढयोहर्षदायकः॥नथाचावकलकुसुमंचरुक्षी
रायसुरभिशीनमधुरंस्निग्पकषायंकथितंमलसंग्रहकार
कंचैवावकलत्वचापत्रपुष्पगुणा:कनकीनीक्ष्णपुष्याचविफला
धूलिपष्पिकामेध्याकंदलावशिवद्विष्टानपप्रियाक्रिकचादी
पत्राचस्थिरगंधानुपांसुलीगगंधपुष्पेंदुकलिकादलयुष्यात्रियंच
पामस्वादिकेतकीत्वन्याजेयासाहेमकेतकीकनकप्रसवापुष्पाहै
मीछिन्त्ररुहानथाविष्ठारुहावर्णपुष्पाकामबङ्गदलाचसाकेन
कीकसुमवर्यकेशौर्गध्यनाशनाहेमामामदनोन्मादवनिमीत्य
कारिवानस्सलनोनिशिशिर कर पित्तकफापहारसापनकरोव
ल्योदेहदाळकर परसाकेतकीकेगासिंदूरीवीरपुषणपुष्पी
करः सिंदूरपुष्पाशेादिषष्पावागाय:समनःसिंदूरीकटु
कालिकाकवायाश्लेभवानजितशिरोनिशमनीभूलनाशीचंडी
प्रियाभवेन्॥सिंदूरी जानीसुरमिगंधास्थासुमनातुसरनियाके
नकीसुकुमारासंध्यापुष्यामनोहराराजपुत्रीमनोज्ञाचमालती
निलभाविनीजनेष्टाहयगंधाचनामान्यसाधनुर्दशामालतीशी
ननिकास्पकफनीमुखपाकननकालनेत्ररोगबणविस्फोर

रानन·९४
कुष्ठनत्॥जाईजाजि।मुद्ररोगंधसारस्तुसप्तपत्रश्नकर्दमीगत
पुष्योनिगंधश्वगंधराजोविटाप्रियः॥गेयप्रियोजनेष्टश्चमगेष्टोरुद्र
समितः॥मुद्गरोमधुरःशीनःसुरभिःसौरमदायकः॥मनोजमधुपा
नंदकारी पित्तप्रकोपहनामदरःपुष्यविशेषः॥शनपत्रीतुसुमनासु
शीनाशिववल्लभागसौम्यगंधाशतदलासुरजाशनपत्रिका॥शतप
श्रीहिमानिताकषायाकुष्ठनाशनीमुखस्फोटहरारुमासुरभिः
पिनदाहनतावनी॥सेंवनिगामल्लिकामद्रवल्लीनुगौरीचवनचं
ट्रिकाशीनाभीरुःप्रियासौम्यानारीशगिरिजासितापमल्लीचदम
यंतीचचंद्रिकामोदिनीगनुमल्लिकाटुनिकास्याचक्षुष्पामुख
पाकनन्।कष्ठविस्फोटकंजूनिविषवणहरापरावेलिमोगरा।
वल्लिमल्लिगेगवल्लिकामोदिनाचान्यावट पत्राकुमारिकासुगंधी
पावनपुष्पामुक्ताभारतमल्लिका।नेत्ररोगापहंत्रीस्याकटूष्या
उत्तमल्लिकावणीगंधवहलादारयत्यास्यजानादानाबाटोग
रेंगदंदुमल्लिगे।वार्षिकानिपटाव्यसासुरूपासुलभप्रिया ॥श्री
वल्लीषहदानंदामुक्तबंधानवाभिधारावार्पिकाशिशिराहद्यासुगं
विपिननाशनी॥कफवान विषस्फोरकिमिदोषामनाशनी साट
हीमोगराचाभेडसादीपवर्जुलपुण्याविशेषादनेकनिर्देशालाम
गमदवासावन्याकसूरीमल्लिकाज्ञेया।प्रातर्विकत्तरैकासायोद्भि
दुरापिमल्लिकाकापियवनमल्लिकानुसास्वादास्सोटाकिंतुसम
गणोपेताः॥इतिमल्लिकामवासनीप्रहसनीवसंतजामाधवीम
हाजानिःशीतसहामधुबहलावसंनदूनीचनवनाम्नीगवास
नीशिशिराहद्यासुरभिःश्रमहारिणी॥धमिल्लामोदनीमंदमद
नोन्माददायिनीविखंनिविखंनिगेनवमल्लिकानिमोदा
गृषी ग्रामोद्भवाचसा सप्तलासुकुमाराचसुरभीमनिमल्लिका
सुगंधाशिखरिणी स्यान्नेवालीचंदमूहयागनवमल्लिकानिशै
त्यासुरभिःसर्वरोगहतारोमालीशनिवतिभेदासैवातिमुक्तका
ख्याड्कनाम्नीचकश्रितान्यामनीभ्रमरानंदकामकांना
चपंचास्यामनिमुक्तःकवायःस्पालिशिरस्त्रमनाशनापिनदा

हज्वरोन्मादहिकार्दिनिवारण:पविरवंतरायबेलायूथि
कागणिकांबष्ठामागधीवालपष्पिकागमोदनीबहगंधाचभंगानं
दागजाहुयापाढरीजूईबिलियमोले अन्यायूथीसुवर्णाहा
सुगंधाहेमयूथिका युवतीष्टशव्यक्तगंधाशिखंडीनागपुध्यिकामह
रिणापीतयूथोचपोनिकाकनकप्रभातमनोहराचगंधाक्ष्याप्रोता
सान्मनुसमिमता।यूथिकायगलंखादुशिशिरंशर्करान्निनापि
जदाहरषाहारिनानावग्दोषनाशनं दोन्हीजुईयरडुमोल्ले।
सितपीतनीलमेचकनाम्म कुसुमेनयूथिकाःकथिताः॥नितहि
मपिजकफामयज्वरनोवणादिदोषहराःसाधारणयूधिकागू
ण:॥सर्वासांयूथिकानांतरसवीयोदिसाम्पत्तासुरूपंतसुगंधा
ढंचवर्णयूथ्याविशेषतः॥सोनेजूड़ाइनियूथिकाः।कुन्जकाभद्र
नरुणारत्नपुष्पोनिकेसरगामहासह कंटकायःखोलिकुलसक
लः काकःसुरभिःशानोरक्तपित्तकफापहःपुष्यंतशीतलंवर्य
दाहांवातपित्तजिताकुक्षःपुष्पविशेषः॥कोंकणेप्रसिडामुच
कंदोबहपत्रःसुदलोहरिवल्लमासुपुष्पश्चाअी.लक्ष्मणकोर
प्रसवश्वसुनामा॥मचकंदःकटु निकःकफकासविनाशनश्यक
उदोषहरःलग्दोषशोफशमनोजणपामाविनाशनवामुकं
दशकोंकणेप्रसिद्धः करुणाग्रीष्मपुष्पासातपुष्पीचवारुणी
राजप्रियाराजपुष्पीसूरमाचब्रह्मचारिणीकरणीकटुतिकोष्णा
कफमारुननाशिनी आध्मानविषविर्दिजर्वश्वासहारिणी
करवीरुपी कोंकणेप्रसिद्धामाधवीचंद्रवल्लीचसुगंधाभमरो
सवाम गप्रियाभद्रलनाभूमिमंडपभूषणामाधवीकडकातिका
कषायामदगंधिकागपित्तकासवणान्हनिदाहशोकविनाशनी॥मा
धवीगइंद्रगोचेगगणकारीकाचनिकाकांचनपुष्पावसंनदूनीचागं
एकुसुमानिमोदावासंतीमदमादिनीवागणिकारीसुरभिनरात्रि
दोषशमनीचदाहशोषहरा॥कामक्रीडार्डवरशंबरहरचापचलप
सागणिकारीकोंकणेप्रसिद्धाकुंदनमकरंदशमहामोदोमनो
हरसामुक्तापुष्पःसदापुष्यस्तारपुष्योहहासक

नोसोरुद्रसंमतः॥कंदोनिमधुरःशीत:कषाय:कैश्यभावनः।कफ
पिजहरचैवसरोदीपनपाचनः कुंदेसुरगिाबकापाशुपनःशै
वःशिवापीडअसुब्रतावसुकम्वशिवांकश्यशिवेष्टःक्रमपूरकः॥
शिवमल्लाशिवालादःशांभवोरविसंमिनः॥पित्तदाहकफश्चासत्र
महारीचदीपनाबागोलावगेटाहाकविकाकविकाकेवाभंगा
रिपवल्लभागभंगमारीमहागंधाराजकन्यालिमोहनीकेविका
मधुराशीतादाहपित्तश्रमा पहावानश्लेभरूजीहंत्रीपिनर्दिव
नाशनी केरखाकोंकणेप्रसिद्धावंधूकोबंधुजीव स्यादौष्ठपुष्पोर्क
वल्लभः।मध्यंदिनोरक्तपुष्पोरागपुष्पौहरिप्रियः॥असिनःसिनपी
नलोहितपुष्णविशेषाचतुर्विधोबंधूकाः ज्वरहारीविविधग्रहपिशा
चशमनःप्रसादन:सवितःस्मानाबांदुजा बंदुवेनिसंधिःसाध्य
कुसुमासाधिवेलीसदाफला।त्रिसंध्यकसुमाकांनासुकुमारा
चसंधिजात्रिसंधिलिविधाज्ञेयारक्ताचान्यासितासिनाक
फकासहरारुच्यात्वग्दोषशमनीपरात्रिसंधिानिसंगिाजपा
ख्या कारख्याचरक्तपथ्यीजवाचसा अर्कधियारकपुष्पीमा
निकाहरिवल्लभाजपातुकटुरुष्णास्मादिंद्रलुप्लकनाशकतादि
छर्दिजनजननीसूीराधनसाधनीराजामवनादासनलाभम
रारिभंगमारीभंगारिौसपुष्मिकाणकष्ठारीभमरीचैवज्ञेयायष्टि
लनामुनिःनिकाममरमारीस्याहातश्लेषावरापहा॥शोफकंडू
निकृष्ठधावणदोषास्थिदोषनुनाममरमानीमालवेप्रसिद्धा॥
नरुणीसहाकमारीगंधात्याचारुकेसरा गेष्टाारामतरणीनुसु
दलाबहुपत्राभंगवल्लभाचदशाहातिरुणीशिशिरास्निग्धापित
दाहवरापहा॥मधुरामुरवपाकनीतष्णाविर्दिवारिणीतरणी
चेंबडेगमहतीतुराजतरणीमहासहावर्यपुष्पकोम्लानः अमि
लातकःसुपुष्पःसुवर्णपुष्पश्चसप्ताहूः॥विज्ञेयाराजतरुणीकपा
याकफकारिणीचक्षुष्याहर्षदायासुरभिःसुरवल्लभा राजन
रुपीपहिरियचेंबडे।अथरकाम्लानःस्साद्रक्तसहारयःसचापरि
म्तानारजमिलानकोपिचरक्तप्रसवश्वकरवश्रेवारामालिंग

नकामोरागप्रसवोमधामकःप्रसवः॥सुभगोभसलानंदःस्मादित्य
यमिंटुचंद्रमिनः।।उस्या कडःकरबकोबानामयशेफनाशनोज्वर
नन्।आध्मानभूलकासन्चासातिप्रशमनोवः।वानझाडाब
मदगिडापीनःसकिंकिरात:पीताम्लानःकरंटक कनकापी
नरकासुपीतःसपीतकसुमःसप्तसंज्ञकास्थानाकि किरातः
कषायोष्णस्तितश्चकफवानजिनादीपनःशोफकंडतिरक्त
वग्दोषनाशनः॥पीवलागोराहोवणदगोरटेगनौलपुष्या
नुसादासीनीलाम्लानतुलादनःशवलाचागलाचैवनीलपुष्पा
चषविधागार्जगलाकलिकाकफमारुतशूलनताकंडूकुष्ठ
गान्हतिशोफत्वग्दोषनाशनीकालाकोरांटागकरियगौरटे।
अन्यजाकंटकुरंटोझिंटीसावन्यसहचरीनुसापीना॥शोणाकुर
वकनामीकंटकिनीशोणझिंटिकावासान्यातुनीलझिंटीनील
करंटचनीलकुसुमाचाबाणोबाणादासीकंटार्जगलाचसप्तसंज्ञा
स्थानाझिटिकाकटुकानिक्कादंतामयशनिदानशूलप्सःवात्त
कफशोफकासत्वग्दोषविनाशकारिण्यः॥तिन्हिकोएंटे।मुरुम
लगोरटेगल्लनिकोरंटा:उष्ट्रकांडीरक्तपुष्पीजेयाकरभकाडि
कारतालोहितपुष्पीचवर्णपुष्योषडाहूया।उष्ट्र काडीनतितो
ध्यारुच्याहोगहारिणीनहीजमधुरंशानंतष्यसतर्पणस्मत।
उदांदीाकावणातगरंकुटिलंवक्रविन कचिननाशचन्ह
पारयंचदुहतंचबर्हणापिंडीतगरकंचैवषार्थिवराजहर्पणं॥
कालानसारकंशत्रंदीनं जिह्ममनिंदधारानगरं शीतलतिराष्दिो
पविनाशना विषार्निशमनपथंभूनोन्माद्भयापहंगनगरगनदीव
क्षः॥पिंडीतगरनिकोंकणेप्रसिद्धनिषष्याणिाअथदमनक
तुदमनोवांनोगंधोकटोमुनिर्जटिलदिंडीचपांडुरोगोब्रह्मज
टापंडरीकामानापसपत्रःपत्रीपवित्रकोदेवशेखर श्वेवाकुल
पत्रअविनीतलपतिपत्रसप्तधात्रीकंगमन:शीतलतिक्तः
कषायकटुकश्नदोषहरः॥हंत्रिदोषशमनोविषविस्फोटविका
रहरणःस्सानदवाअन्यश्ववन्यमनोवनादिनामाचदमन

ए
पर्यायः॥वार्यभनकारीवलदायीचामदोपहारीचारानदवणा
कादवनागनुलसीसुभगानीवापावनी विष्णुवल्लभासुरेज्यास
रसाज्ञेयाकायस्थासुरदुंदुभीसुरभिहपत्रीचमंजरीसाहरिषि
या।अपेनराक्षसीश्यामागौरीत्रिदशमंजरीभूतप्नीपूनपत्रीचशे
याचैकोनविंशनिः॥तुलसीकंटुनितोष्णानुलसीश्लेभवानजिन्॥
जंतुभूतक्रिमिहररुचिकहानगनिकनानुलसीसाधारणगुण॥
कृष्णानुरुष्णतुलसीश्वेतालक्ष्मीसिनाहूयातुलसीउभयाचकास
वातक्रिमिवमिभूतापहारिणीपूनापदोन्हीतुलसी।एरडतुलसी।
॥मरुवाखरपत्रस्तुगंधपन्नःफणिज्जकःबहुवीर्यःशीनलकासु
राहूनसमारणाजबीरःप्रस्थकुसुमोज्ञेयोमरुवकलयामाज
न्मसुरभिपत्रोमरीचश्चत्रयोदशामरुवःकडुनितोष्णःसामिष्ठ
"विनाशनः॥विधामानशूलप्पोमांद्यान्वग्दोषनाशनःमरुवा॥
हिधामरुवकःमोक्ताश्वेनश्वसितेनरः॥श्वतोभेषजकार्यस्यादप
शिवपूजनेहियामरुवकाअर्जकःसुद्रनुलसीशुद्रपर्णोमुखा
जैकः।उग्रगंधजंबीरःकुठेरश्नकठिंजरः।आजवलाकगो
लासिता कस्तुवैकंठोवटपत्रः कुठेरकाजवीरोगंधबहुलः
सुमुखःकदपत्रकापांढराजाजवलाकृष्णार्जकःकालमालोमा
लूकःरुष्णमालुकासालामल्लिकाप्रोक्तागरपोवनबर्वरः॥
कालाभाजवलागकरियकंगोरलार्जकालिकटूष्णा:स्युःक
फवानामयापहाः॥नेत्रामयहरारुच्यासुखप्रसवकारकाःत्रि
विधअर्जतगुणातनबर्वरिकान्यातसुगंधिःसुप्रसन्नकः।दोषले
शविषप्रश्नसुमुरवःसहमपत्रकःनिद्रालुःशोफहारीचसुक्क
श्वदशाहूयः॥बनवर्वरिकाचोष्णासुगंधाकटुकाचसा पिशाचवां
निभूतीप्रायसनपणीपरा आजवलाभेदासुगंधिअजराइत्य
जकाः।गंगापत्रीनपत्रीस्यात्सुगंधागंधपत्रिका गंगापत्रीकरणा
चवातनिद्रणरोपणीगंगावतीबहगांधारीपाचीमरकनपनाह
रितलताहरिनपत्रिकापत्रीसुरभिर्मल्लारिष्ट्रागारुत्मनपत्रिकाचे
वापाचीकटुस्तितोष्णासकषायावानदोपहंत्रीचाग्रहभूतविका

रकारीवग्दोषप्रशमनीवणेषहितापाचि॥पञ्चेवालकंवारिप
योपैरुतंहीवेरकंनथाकेश्यवज्रमदीच्यंचपिंगचललनाप्रिया
बालंचकुंतलोशीरंकचामोदंशशीदुधाबालकंशीनलंनिलंपि
नवांनिनषापहाज्वरकुष्ठातिसारकेश्पचित्रवणापताकर
बालाडिवालाबर्बस्सुमखश्चैवगरत:कृष्यावर|सुकंद
नोगंधपत्रःपूनगंधःसुराहकः॥बर्बर कटुकोष्णसुगंधिवानि
नाशनः॥विसर्पविषविधसीत्वग्दोषशमनस्तथा।कालीबाब
रिगसुरपर्णदेवपर्णवीरपर्णसुगंधिकंगमंचिपसूक्ष्मपत्रंदे
वाहगंधपत्रककटूणांसुरपर्णचक्रिमिश्वासबलासजित्॥
दीपनंकफवानवार्यबालहिननथा।सुरपनिामचिपरे।
आरामशीतलानंदाशीतलासासुनंदनीरामाचैवमहानंदागं
पायारामशीनला॥आरामशीनलातिक्ताशीतलापितहारिणी
गदाहशोषप्रशमनीविस्फोटव्रणरोपणी॥आरामशीनलााति
पत्राणिपायोजकमलंनभंचनलिनांभोजाबजन्माबुजश्रीपा
बुरुहाब्जपद्मजलजान्यंभोरुहंसारसंगपंकाज्जंसरसीरुहंचकु
रकंपाथरुहंपकरंवार्जेतामरसंकुशेशयकजेकंजारविंदेनथा॥
शनपत्रंबिसकुसुमंसहस्रपत्रमहोत्पलंवारिरह।सरसिजसलि
लजपंकेरुहराजीवावेदाहिमिता कमलशीतलसादरक्तपिन
श्रमानित।सुगंधिभानिसंतापशानिदतर्पर्णपरंशकमल पंड
रीश्वेतपत्रसिताश्वेतवारिजाहरिनेत्रेशरत्पत्यशारदंशंभव
लमपुंडरीहिमतिकमधुरं पित्तनाशनादाहाश्रमदोषघ्र
पिपासादोषनाशनापाटरेंकमलाबिलियनावरेगकोकनमा
णकमलरक्ताभोजचशेणपानारत्तोपलमरविंदरविप्रियरक्त
वारिजंवसवःगकोकनदंकलितं मधुरंशिशिरंचरक्तदोपहरंग
पिनकफवातशमनंसंतर्पणकारणरण्यारतकमलाकेदावरेगउ
(मलनीलकमलेनीलाञ्जनीलपंकजानीलपाचवाणाहूंनी
सादिकमलाभिधानीलानंशातलंखाटुसुगायपित्तनाशक
नारुअरसायनेश्रेष्ठदेहरादचकैश्पदंगनीलकमलाकरिस

नांबरेगपश्येनंप नलिनंचनदुतमीषदारसं॥उत्पलमीय
भीलंत्रिविपमितीदभवेतकमलापद्मिनीनलिनीपोक्ताकुटपि
न्यब्जिनीनथाइत्यतत्पन्नापर्यायनाम्माज्ञेयाप्रयोगनः॥पद्मिनी
मधुरानिक्ताकषायाशिशिरापरा॥पिजक्रिमिशोषवांनिभ्रातिसं
नापतिरुनापद्मिनीनांबरेयभेदापमबीजंतुपद्मासंगालो
संकदलीचसा भेडाकोंचादनीक्रोंचासामास्यापनकर्कटीप
दाबीजंकटुवादुपिनर्दिकरंपरंगदाहाश्रदोषशमनपाचनरु
चिकारकं पद्मास:भाषायामृणालपद्मनालंचमृणालीचमृणा
लिनी॥विसंचपद्मनंतुश्चबिसिनीनलिनीरुहंगमणालंशिशिरंति
कंकषायपिनदाहजिम्मूत्रकृच्छविकाररक्तवानिहरंपररीक
मलनंनु।कमलदनूलु॥पद्मकंदस्तुशालूकंपद्ममूलंकटाहूयं।
शालीनंचजलूकास्यावदिनूषषडाहूयाशालूकंकाविष्टभिरूस
रुच्यंकफापह।कषायकासपिनष्णादाहनिवारणाकमलकं
दाकिंजल्कमकरंदचकेसरंपद्मकेसन किंचित्पीनंपरागंदाम
धुचीपेयकनवाकिंजल्कमधुरंरूसंकटुस्सवणापहाशि
शिरंरुच्यपिन नष्णादाहनिवारगापाकेसरभाषाहयाइ
निकमलानि॥अनूष्णंचोपलंचैवरात्रिपुष्पंजलाहूयाहिमा
बंशीनजलजनिशफलंचसप्तधा उत्पलंशिशिरंवादुपित्त
रक्तार्जिदोषनुनादाहसवामिनिकिमिज्वरहरंपरंग उत्प
लामेदिलपवलोत्पलंतुक मुदंकल्हारकैरवंचशानलकाश
शिकांतर्मिकमलचंद्राअंचंद्रिकाबुजंचनवाकुमुदंशीतलं
खादपाकोनितंकफापहारक्तदोषहरंदाहश्रमपिजप्रशानिक
नापांढरेंउत्पलाविलियनईदिलानीलोत्पलमुत्पलकंकुवल
यमिंदीवरंचकंदोत्यासौगधिकंसुगंधकालकंचासिनोत्पलंन
वधानीलोत्पलमतिस्वादुशीतंसुरभिसारख्यरुत्॥पाके नुनिक
मत्पतरक्तपिनापहारकनीलोत्पलगनेई दिल।उत्पलिनीके
रविणीकमद्वनीकमुदिनीचचंद्रष्टा कुवलपिनोंदीवरिणीनीलो
पलिनीच विजेया।उत्तलिनीहिमनितारतामयहारिणीचपि

जधीतापकफकासनुष्याश्रमवमिशमनीच विज्ञेया॥उत्पलि
नी।उत्सलभेद इतिउत्पलानि।पुष्पद्रवाष्पसारंःपुष्पश्वेत
अपुष्पजःपुष्पनियासकश्चैवषष्यांबजः षडाहूयः पुष्पद्रवः
'सुरभिशीनकषायगौल्योदाहश्रमार्निवमिमोहमुखामयशः।
हष्णातिपित्तकफदोषहरस्सरसंतर्पणचिरमरोंचकहारक
पनीरजानीभानिमदुमनोजमधुरामोदोमहूयबैग
ण्येनवमल्लिकामदकरीगंधाधिकापूथिकागएकाहनवमालि
कामहमहदहात्रयंचंपनीवामोदमथाष्टवासरमितामोदान्ति
नाकेनकी इन्त्य नानाप्रथिनसुमनःपत्रपद्माभिधानप्रस्थानोक्ति
प्रगुणितनपानणारख्याप्रवीणावाचोयक्तिस्थिरपरिमलंवर्ग
मेनपठित्वानित्यामोदैर्मरखसरसिजवासयित्वासुवैद्यःस्थैर्य
शैलशिलोपमान्यपिशनैरासाद्यतद्भावनाभेयत्वंयमिनीमनी
सपिययःपुष्पाशगस्साशुगैःगलेषांभूषयनांसुरादिकशिरःप
अप्रसनात्मनांवयिंवसनिर्मतांसुमनसाउनसवर्गारख्यया।
लोकानसर्शनयोगनःप्रसमराण्यामोदयंत्यजसाप्रोन्फलानि
चययासिविशदान्युनंसयंतेदिशःनस्सायंदशमःकनोस्थि
निमगाहर्गोनुसिंहेशितःसरीदो करवीरकादिरभिधासंभार
चूडामणोगनिश्रीनिघंटुराजचूडामणौकरवीरादिवदिश
मासमाः॥अथआम्रादिवर्ग:॥आना:पंचविधा प्रोताजंबूचे
स्वतःस्मानापनसःकदलीपंचनालिकेरडयंतथावर्जूरी
पंचधाचेवचारोभा मल्लातरायणीदाडिमनिंदुकीचाथअक्षोट-पी
लकंद्विधागपारेवतीमधूकंतुहिधाभयारुकोक्रमानाद्राक्षात्रि
पाथकारःपरुषःपिप्पलोवटवटीअवस्थिकाम्लक्षलथा
चोदुंबरंत्रिधानित्वचावदरंचाधिबीजपूरंत्रिधामनाआमल
क्योद्विधाचैवञ्चिाचिंचारसस्तथा।आमानकोथनारंगोनिंबून
बीरकत्याकपित्थसुंबरश्वाथरुद्राक्षोबिल्वशल्लकी॥कनक:
कर्कटवहिधाश्लेष्मातकस्तथा।मुफकःकरमर्दअतयातेजफ
सस्तथानिकंटक:शिवासनलक्षःपूगोरपास्मनःसप्तपानाग

१०२
वल्लीस्यार्णवाष्टधास्मृता उजाआममादिकेवगैवेदचंतेंदुस
ख्ययात्रिःकामशरशूनोरसालःकामवल्लभः॥कामागःसह
कारशकीरेटोमाधवट्ठमा गाभीष्टःसीधरसोमधूलोकोकि
लोत्सवः॥वसंतदूतोम्लफलोमदादयोमन्मथालयः॥मवावा
सःसुमदनःपिकरीगोन पप्रियः॥प्रियाबुःकोकिलावासःसप्रोक्त
किराहूयः॥आम्रःकषायास्लरसःसुगंधि:कंठामययोग्निक
रश्चबालपित्तप्रकोपानिलरक्तदोषप्रदःपटुवादिरुचिप्रदश्च
बालाबारलेयसाविनकायिअपिचाबालेपित्तानिलकफ
करंतचबहास्थितारक्यकंदोषत्रितयशमनंस्वादुपष्टिंगरुश्च
गदोपानुप्रचयमधिकंनर्पणकानिकारिल्यानंनष्णाप्रमशमल
नोचूनजातं फलं स्थानाआबाफलामाविनफलाइतिसाधारण
आमः।कोशमश्वघनस्कंघोचनामोजतुपादयः॥सुद्रामाश्चेति
रकाम्रोलामासःसुरक्तकः॥कोशाम्मम्लमनिलापहरंकफा
तिपिनपदगुरुविदाह विशोफकारिपकंभवेन्मधुरमीषदपा
रमम्लंपट्वादियुक्तरुचिदीपनपुष्टिबल्याझरीआबाजूरिमानु
॥राजाम्रोन्योराजफलःस्मरामःकोकिलोत्सवःमधुररकोकिला
नंदःकामेट्रोनृपवल्लभः॥राजांबा॥रायमच्च॥अन्योमहाराजचू
तोमहाराजामकरलया।स्थूलाम्रोमन्मथावासष्टकोनीलकपिाय
कः कामायुधःकामफलोराजपुत्रोनपान्मजः।महाराजफलःका
मोमहाचूनालयोदशामहाराजावागमहराजमाजातस्यापिने
छत्तोन्यानौरसालोवद्धपूर्वकः।ज्ञेयअकलतामअमचाम्रोशि
नजाम्रकावनेज्योमन्मथानंदोमदनेछाफलोमुनिःाबद्धर
सालुमहाराजआवागचकालाआवागराजाम्राःकोमला:सर्वे
कट्दम्ला:पित्तदाहदाः।।सुपक्काःस्वादुमाधुर्या:पष्टिवीर्यवलप
दाराजानेषुत्रिषुप्रोक्तंसाम्यमेवरसाधिकागुणाधिकंतुवि
ज्ञेयंपर्यायादुनरोजरंगकिंचावालंराजफलंकफासपवनश्वा
सार्तिपित्तप्रदंमध्यताशमेवदोषबहलंभूयःकषायाम्लक।
दोषशमनंतपणाविदाहअमाश्वासारोचकमोच
..

कंगुरुहिमष्यातिचूताहूयातीन्हीराजांबेगुणामुरुराजमा
विनगुणााम्नत्वचाकषायाचमूलंसोगंधिताहशारुच्यसंग्रा
हिशिशिरंपुष्यंतुरुचिदीपना आम्रवनागुणाइतिआमजं
बूस्नुसुरभिपत्रानीलफलाश्यामलामहास्कंधागराजाहीराज
फलाभुकपियामेघमोदिनीनवाहा।जंबू-कषायमंधुराश्रमपि
नदाहकंठार्निशोषशमनीक्रिमिदोपहनीयवासातिसारकफ
कासविनाशनीचविष्टभिनीभवनिरोचनपाचनीचाजांबक।
नेरिलामहाजंबूराजजंबूःस्वर्णमातामहाफलाभिकप्रिया
कोकिलेशशमहानौलानहाकलापमहाजबूरुष्णासमधुरक्षा
याश्रमहरानिरस्सत्यास्पस्थंझटिनिजडिमानखरकरी विधत्ते
विष्टंभशमयनिचोविननने श्रमानीसारानिश्विासितकफका
सप्रशमनं।महारायजांबुगदोदुनिरलुगकाकजंबू:काकफला
नादेईकाकवल्लभाराभंगेष्टाकाकनीलाचनामजंबूधनप्रिया।
काकर्जबूःकषायाम्लापाकेतुमधुरागुरुः॥दाहश्रमातिसारनीवी
र्यपशिबलप्रदानदीतीरजाबानोरेनेरिलाअन्याचभूमिजबू
ईसफलामंगवल्लभाइखागभूजबूर्भमरेष्टापिकमलाकाष्ठजंबू
शाभूमिजंबू-कषायाचमधुराश्लेष्मपित्तनुताहयासंग्राहिह
कंठदोषनीवार्य पुष्टिदा।सुद्रजंबूपकिरुनेरिलुगइनिजंबूभेदाः॥
फनसस्तुमहासर्जःफलिनःफलरक्षकास्थूलःकटफलश्चैव
स्यान्मूलफलदास्मनः॥अपुष्पफलदःपूतफलोाकमिन
लथापनसमधुरंसुपिछिलंगरुहयंबलवीर्यवृद्धिदाश्रम
राहविशोषनाशनंरुविरुदाहिचदुर्जरंफलंस्पानाफणसुपि
कलागुणाहलसिलहणाईषत्कषायंमधुरंतहीजवानलंगुरुः
मनकलसविकाररुच्यावग्दोषनाशनंगफणसबीजगणाह
लसिनबीजगुणाबालमुनीरसंहामध्यपकंनदीपनारुचिदं
लवणायुक्तंफनसस्पफलंस्मनगहिरिवाफणसुण्हेसियहलसु
कदलीसुफलारंभासुकुमाराससलामोचागलफलाहरित
विषाणीगुरुदनिका काष्ठीरसोवनिःसाराराजेष्टाबालकप्रिया

रा, १०४
अरुस्तंभाभानुफलावनलक्ष्मीश्वषोडशाबालंफलमधरमल्प
नयाकषायपित्तापहशिशिररुच्यमथापिनालंपुष्पजदप्पन
क्रिमिहारिकंदपर्णचभूलशमकंकदलीभवस्यान्।अपिच॥
रंभापतफलेकषायमधरंबल्यंचशीतं तथापितंचासविमर्दन
गरुतरंपथ्यंनमंदानले सयःशुक्रविरद्धिदक्लमहरंतष्णापह
कानिदेवीलाग्नीसुखदंकफामयकरसंतर्पणदुर्जरंगकलाकद
ली।काष्ठकदलीसुकाष्ठावनकदलीकाठिकाशिलारंभागदारुक
दलीफलाट्यावनमोचाचाश्मकदलीचास्याकाष्ठकदलीरुच्यार
तपित्तहराहिमागगुरुमदाग्निजननीदुर्जरामधुरापराकाष्ठके
लेंगमरवालागिरिकदलीगिरिरंभापर्वनमोचाप्यरण्यकदली
चाबहबीजावरंभागिरिजागजवल्लभाभिहिनागिरिकदली
मधुरहिमावलवीर्यविद्धिदायिनीरुच्यातदिनदाहशोषप्रश
मनकर्तीचदुर्जराचगुरुः॥रानकेलिाकावाले अन्यासुवर्णक
दलीसुवर्णरंभाचकनकरंभाचपीनासुवर्णमोचाचंपकरंभासुरं
भिकासुभगाहेमफलावर्णफलाकनकर्लभाचपीतरंभाचागो
राचगौररंभाकांचनकदलीसुरप्रियाषासुवर्णमोचामधुराहि
माचखल्पाशनेदीपनकारिणीचातष्णापहादाहविमोचनीचक
फावहारष्यकरीगुरुनासोनेकेलिाकोंकणेप्रसिद्ध इतिकद
ल्यः॥नारिकेलोरसफलःसनंगकूर्चशेखरः॥हनीलोनीलनरु
मैगल्योचनरुस्तथानृणराजस्कैधनरुर्दाक्षिण्यात्योदुरारुहः॥
लागलीयंबकफलस्तथादृढ फलस्थितिनालिकेरोगुरुस्लि
रथाशीन:पिनविनाशनः अर्थपकलपाशेषशमनोदुर्जररूप
सानालिकेरसलिलंलघुवाल्पेशनलंचमधुरंदरपापिन
पानसत्पाश्रमदाहशानिशशेषशमनंसुखदायिापकमेतदपि
किंचिदिहोक्तपित्तकारिरुचिदंमधुरंचादीपनंबलकरंगरुष्प
वीर्यवनमिदंतवदंनिधनारियलरसुनारियलरसाराबरंना
लिकेरल्यस्निग्धंगुरुचदुर्जरंगदाहविष्टभदरुच्येवलवीयविवर्ड
नंगनारियलरखोबरेंगमधुनालिकेरकोन्पोमपीकफलश्चमधुफ

र १०५
लोशितजफलः।मासिकफलोमृदुफलोबहकू!हस्तफलश्नच
सुगणिताहू:मधुरंमधुनालिकेरमुक्तशिशिरंदोहनषार्निपित्त
हारिगबलपष्टिकरंचकांतिमयंकुरुलेवीर्यविवईनंचरुच्याकि
चामचीकनालिकेरीफलमतिमधुरंदुर्जरंजनुकारिस्निग्धंवा
नानिसारश्रमशमनमणध्वंसनंवहिदीले आमश्लेष्मप्रकोप
जनयनिकरुतेचारुकानिंबलंचस्थैर्यदेहस्यधनेषनमदनक
लावईनपित्तनाशामहेनारियलभाषायंकोंकणेप्रसिद्धझारख
जूरीतुखरस्कंधादुष्प्रधीदुरारुहागनिःश्रेणीचकषायीचयवने
शाहरिप्रियागरखरीतकषायाचपकागोल्पकषायकागपित्तधी
कफदाचैवक्रिमितहष्यवहणी॥सिंधी॥ईचिलु।मधुखर्जूरि
वन्यामधकर्कटिकाचकोककर्कटिका केटकिनीमधुफलि
कामावीमधुराचमघरखर्जूरीमधखर्जूरीमधुरावष्यास
नापपित्तशांनिकरीशिशिराचजंतुकरीबहवीर्यविवर्द्धनंत
नुतामिष्टसंधी सहचिलु।भूखर्जूरीभुक्तावसुधारवर्जूरि
काचभूमिखर्जूरीगभूखर्जूरीमधराशिशिराचविदाहपित्तह
सालपसिंधीकिरिचिलादीप्याचपिंडरवर्जूरीस्थलपिंडा
मधुश्रवागफलपुष्पवादुपिंडाहयभसारसाभिधानथान्या
राजवर्जूरीराजपिंडानपप्रियागमुनिवर्जूरिकावन्याराजेष्टा
रिपसमिनागपिंडखजू रिकायुग्मंगोल्पखादेहिमगुरुापिन
दाहार्तिश्वासनंश्रमहहार्यताहिदापिंडखरीदोनिाएरपि
जखमॅरीअन्यच्चादानीमधराश्रपित्तशमनीतष्णार्तिदोषा
पहाशीताश्चासकफश्रमोदयहरासतर्पणीपुष्टिदावीद्य
करागुरुर्विषहराहयाचपनेबल स्निग्धावीर्यविवई नीचक
थितापिंडाल्यखरिकापिंडखजूरिगुणानिरखजू रिकानि
चारोरखदुःखरस्कंधोललनावरकरलथागबहबल्कःप्रियाल
अनवदुलापसप्रियानेहबीजापवटोभक्षबीजाकरेंदुधः।।
चारस्पचफलंपकंवृष्यंगौल्पाम्लकंगुरुानहीजमधुरंतष्यपि
जदाहार्निनाशनाचारंबीचारबीजाभल्लानकोग्निर्दहनस्लप

१०६
नोरुफरोनलः॥क्रिमितस्तैलवीजश्नवाचारिःस्फोटवीजकः॥ष्ट
थम्बीजोधन:जोभल्लानोबीजपादपः॥वहिवरुनरुश्चेनिविज्ञेयः
षोडशाहूयः॥भल्लानक कटुस्तिक्तःकषायोष्ण क्रिमोन्नयेनाक
फवानोदरानाहमेहदु मनाशनः॥अपरः॥भल्लानस्यफलंकषा
यमधुरकोष्णकफार्तिश्रमश्वासानाहविबंधशूलजठराध्मान
क्रिमिध्वंसनानन्मज्जाचविशेषदाहशमनीपित्तापहनपणावा
नारोचकहारिदीप्तिजननःपित्तापहरवंजसा मिलावामगोडंबी
केरबीजाराजादनीराजफलोसारतक्षोनपद्रुमः॥निंबबीजो
मधुफलोकपाष्टोमाधवोद्भवः॥क्षीरीगुलफलःप्रोक्तःशुकेष्टो
राजवल्लभः॥श्रीफलोथहढकंधासारशक्तस्त्रिपंचधागराजा
दनीतुमधुरापितहद्गुरुतर्पणी॥ष्यास्थौल्पकरीहयासुनि
ग्यामेहनाशकनारायणीपरेवणामारिलेखिरनीगार्जरेप्र
सिद्धादाडिमोदाडिमीसारःकट्टिमःफलशाडवःकरकोरत
बीजश्वसुफलोदतबीजकामधुबीजःकुचफलोरोचनःशकव
ल्लभः॥मणिबीजस्तथावल्कफलोरत्तफलश्वस।सुनीलोनील
पत्रश्चज्ञेयःसप्तदशाहूयः॥दाडिममधुरमम्लकपायंकासवान
कफपिनविनाशिाग्राहिदीपनकरंचलघूणशीतलश्रमहरंरु
चिदायिादाडिमंद्विविधमीरितमार्यरम्लमेकमपरंगधुरंच।।
नत्रवातकफहारिकिलाम्नापहारिमधुरंलघुपयादाडिमा।
दालिंबानिंदुकोनीलसारश्वकालस्कंधोनिमुक्तकः॥स्फूर्जकोरा
मणश्चैवस्फूर्जन:स्संदनाहूयः॥निंदकस्यकपापःस्सानसंग्राही
वानरुत्परः॥पकस्तुमधुरसस्निग्योदुर्जर श्लेष्मलोगरुः।बुरु।।
रुंरु॥निंदुकोन्यःकालपीलुःकाकाडाकाकतिंदुकः काकस्सू
जश्वकाकोड:कलाहूःकाकवीजकः॥काकनिंदुःकपायोम्लोगरु
वीनविकारकत्॥पकसुमधुरकिंचित्कफरुपिजवानिहन्।
कांटदेवरुकिरिदंवरु।अहोरःपार्वतीयश्चफलस्नेहोगडाश
यः॥कीरेष्टःकंदरालशमधुमज्जावहछदःअसोटोमधुरोव
ल्पोस्निग्धोष्णोवानपित्तजिनारक्तदोपप्रशमनःशीतलःकफको

पनः आखोट:हिमवते प्रसिद्धः॥पीलुःशीतःसहसंसोधानीगड
फलस्तथा।विरेचनफल:शारवीश्यामःकरभवल्लभः॥अंकाहूः
कटुकःपीलःकषायोमधुराम्लकः॥सरसस्वादुश्वगुल्मार्शःशम
नोदीपनःपरःलघुपीलुमिरियें।अगनि।अन्याचैवहत्पी
लुमहापीलुर्महाफलः॥राजपीलुर्महावृक्षोमधुपीलुःषडाहूयः
मधुरस्तुमहापाल ष्योविषविनाशनः॥पित्तप्रशमनोरुच्य
स्वामनोदीपनीयका वडिलपीलुगदोडुपालागुर्जरेप्रसिद्धा
पारेवन्तुरेवनमारेवतकंच किंचरैवतकंगमधुफलममृतफला
ख्यंपारेवतकंचसप्ताहूं।पारेवन्तुमधुरंक्रिमिवानहारिदृष्यंत
पावरविदाहहरंचहयामूभिमश्रमविशोषविनाशकारिस्त्रि
ग्धचरुच्यमुदिनंबहवीर्यदायिसाधारणउत्तरी।उनरिगेगम
हापारेवतंचान्यत्वर्णपारेवनंतथाणसामाणिजखारिकंचरक्त
रैवतकंचततावहत्यारेवतंपोनहीपजहीपरखर्जुरिशमहापा
रेवतंगोल्यंबलरुत्मष्टिवईनावृष्यंमूळज्वरनश्चपूर्वोक्ताद
धिकंगुणेशवडिल उत्तरिणदोड उत्तरिंगमधुकोमवक्षःस्या
नमष्टोलोमधुश्रवःगुडपुष्पोलोप्रयुष्योवानप्रस्थश्चमाध
मधुकंमधुरंशीतपित्तदाहश्रमापहंगवानलजंतुदोषनवी
र्यपष्टिविवईनमाम अन्योजलमधूकोमंगल्योदीर्घ
पत्रकोमधुपुष्यःसिौद्रपियःपतंग-कीरेटोगैरिकाक्षश्चाज्ञे
योजलमधूकस्तुमधरोतणनाशनःशष्योवीनिहरःशीनोबल
कारीरसायनः ॥ ॥ ॥जलमधूकाजलमहतोरेप्पे
॥मधूकपुष्यंमधुरंचष्यहयहिमपित्तविदाहहारिंगफलंच
वातामयपित्तनाशिज्ञेयंमधूकोत्ययंचमेननादोहीमहायर
इप्याभवभयंभविष्यचभावनंवक्रशोधनातथापिछल
बाजेचनच्चलोमफलंमा भव्यमम्कटांचबालंवानकफा
पहायकंतुमधुराम्लंचरुचिकासमशूलहेनानीवेकोंकणेत
सिद्धाआरुकवीरसेनंचवीरंवीरारुकंतथानत्रविद्याचत
र्जातीपत्रयुष्यादिभेदन:आरुकायिचसर्वाणिमधुराणिहिमानि

च॥अर्शप्रमेहगुल्मास्त्रदोषविलसनानिच॥आरुकाहिमवने
प्रसिइंगद्रासाचारुफलारुष्णापियालातापसप्रियाणगुछ फ
लारसालाचज्ञेयामतफलाचसा द्राक्षातिमधुराम्लाचशीना
पित्तार्निदाहजिन्॥मूत्रदोषहरारुमारप्यासनणीपरााट्रा
सागद्राक्षांसाधारणद्राक्षागअन्याकपिलद्राक्षामहीकागोरस
नीचकपिलफलाअमनरसादीर्घफलामधुवल्लीमधुफलाम
धूलीचाहरिनाचहराहूरासुफलामहीहिमोत्तरपथिका। हैम
वनाशतवीयीकाश्मीरीगजराजमहिगणितापगोस्लनीमधरा
शानाहयाचमदहर्षणीदाहमूचिरश्वासनषाहलासना
शिनीगोनीद्राक्षागबेडगणद्राक्षे अन्यासाकाकलीद्राक्षा
जांबुकाचफलोत्तमागलघुद्राक्षाचनि:जासुरत्तारुचिकारिणी
गशिशिरावासहलासनाशिनीजनवल्लभालघुद्रासाचिकु
द्राक्षेट्रासाबालफलंकटूणविशदपित्ताश्रदोषप्रदंमध्यंचा
म्लरसरसातरगतेरुच्यातिवन्हिपदापर्कचेन्मधुरंतथाम्लस
हिनष्णाअपित्तापहंपकंशुष्कतमश्रमार्निशमनंसतर्पणंपु
टिद।अपरंच॥शीतापिनारदोषदमयनिमधुरास्निग्धपा
केनिरुच्याचसुष्याप्यासकासश्रमवामिशमनीशोफरष्णाज्व
रनोगदाहाध्मानभ्रमादीनपनयनिपरातर्पणीपतशफाद्रा
सासुसीणवीर्यानपिमदनकलाकेलिदक्षाविधानिद्रा
शानामगुणाकार कर्मस्कःपातफलःकर्मरचमुन्द्रकःगम
गरफलश्चधाराफलकस्तुकर्मारकश्चैवाकारकोम्लउष्ण
वातहत्यिकारकापकस्तुमधुराम्लःस्थातवलपुष्टिरु
चिपदाकारकोंकणेप्रसिद्धः॥परूपनीलपर्णगिरिपी
लुपरावरंगनीलमंडलमल्पास्थिपरुपंचपरुस्तयापर्पमम्ल
कटुकंकफार्तिजिहानापहनत्पलमेवपित्तदासोणचपळमधुरं
रुचिप्रपित्तापहंशोफहरंच पानापर्पकागवहादोगलिास
श्वत्यश्वाच्युतावासश्चलपत्र:पवित्रकः।।शुभदोवोधिरसअयाज्ञ
कोगजभक्षकः॥श्रीमानसीरदमोविप्रोमंगल्यःश्यामलनसः।
-

पिप्पलोगुह्यपत्रसेव्यःसत्यः शुचिटुमःचत्यदुमोधर्मरक्षाश्च
इकरमिताहूयःपिप्पलःसुमधुरस्तुकषायःशातलंकफपि
नविनाशीमरनदाहशमनःसहिसयोयोनिदोपहरण:किल
पकःअन्यच्चाअश्वत्थरक्षसफलानिपकान्यनीवहयानिच
शीतलानि कुर्वतिपित्ताअदिषार्निदाहविर्दिशोषारूचिदोष
नाशापिंपलु॥अरलिरसादशवटोजटालोन्यग्नोपोरोहिणीव
रोहीचा विटपीरक्तफलशरलंधरुहोमंडलीमहाकायः॥शंगी
यक्षावासोयक्षतरुःपाद रोहिणोनीलः॥क्षीरीशिफारुहःस्सा
इहपादःसनुवनसनिर्नवालटःकषायमधुर-शिशिरःक
फपित्तजिनावरदाहरषामोहवणशोफापहारकः वटा
लगनदीवटोयज्ञरक्षःसिद्धाविटकोवटी॥अमरासंगिनीचे
वसारकाष्ठाचकीर्तिनावटीकषायमधराशिशिपिनहारि
णीदाहनष्णाश्रमश्वासविर्दिशमनीपणा दुजावडागा
लिआलाअश्वत्थीलघुपत्रीस्यान्पवित्राहस्वपत्रिका पिप्पली
कावनस्याचसुद्राचाश्वत्यसनिअवस्थिकातुमधुराकषा
याचालपित्तजिनाविषदाहप्रशमनीगविण्याहिनकारि
णी॥अश्वत्थीगणरलिालक्षःकपीननःक्षातीसुपार्योथक
मंडलुःशृंगावरोहशारवाचगर्दआडाकपीतकाढप्ररोहः
प्लवकाप्लवंगश्चमहाबलः।लक्षवापरोहखःसुशीतःशी
नवीर्यकःगपंड्रोमहावरोहवहवपर्णस्तुपिंपरिभिदूरो
मंगलकायोज्ञेयोहाविंशधाभिधःप्लसःकटुकवायचशि
शिरोरक्तदोषजितालिमप्रलापनोहखपक्षोविशेषकः
पपिपरि बसुविउबरःसीरव सोहेमदुरपासदाफलः॥का
लवंधोयज्ञयाग्योयनीयःसुप्रतिष्ठिनाशीतवल्कोजंतुफलः
पुष्पशून्यःपवित्रकालोस्पःशीतफलश्रेनिमधुसंज्ञःसमीरि
नाउदुंबरंकषायंस्यात्यतमधुरहिमालनिरुपितरतवू
छीदाहनवापहाअपिचाऔदुंबरंफलमनीवहिमंसुपकंपिता
पहंचमधुरश्रमशोफहारि।आगंकषायमनिदीपनरोचनंचमा

११०
सस्पतिकरमसविकारकारिशउंबरु।अनिागूलरनिदोई
बरिकाचान्यालघुपत्रफलालथा लघुहेमदुग्धाप्रोक्कालघुपू
सदाफलागलप्वाप्युदुंबराहास्याहाणाहाचप्रकीर्तितागर
सवीर्यविपाकेषकिंचिन्यूनाच पूर्वनः॥ नदीतीरउदंबाना
रेअतिगलगोटुंबरिकाचान्याखरपत्रीरराजिकााउदंबरीच
कठिनाकुष्ठधीफलावाटिका।अजाक्षाफल्गुनीचैवमलपूश्च
प्रभेषजाणकाकोदंबरिकाचैवघ्वासनाम्नीत्रयोदशाकाकोदं
बरिकाशीतापकागल्याम्लकाकःत्वग्दोषपित्तर जमीन
कंचातिसारजिनकालाउदंबरणकाअनि उदंबरत्वचाशी
नाकषायावणनाशिनी।गुर्विणीगर्भसंरक्षेहितासन्यप्रदायि
नी॥उदुंबरत्वचागुणाबदोबदरीकोलःकर्कंधू:फेनिलः
स्मनःसौवीरकोगुडफलोवालेष्ट फलशैशिक्षाढवीजो
उत्तफलःकंटकीचक्रकंटकः।सुबीजःसुफलःखछःसप्रोतः
स्मृतिविस्मिनः॥बदमधुरंकषायमम्लंपरिपकं मधुरम्ल
मुष्णमेतत्कफरुपचनातिसाररक्तश्रमशोषार्निविनाश
नंचरुच्यासाधारणवाणयेरनावदरस्यपत्रलेपोज्वरदाहविना
शनःगत्वचाविस्फोटशमनीवीजनैनामयापहवदरपत्रादिगुण
राजनदोनपेठोन पबदोराजवल्लभश्चैवटयुकाललन
बीजोमधुरफलोराजकोलश्चराजबदस्सुमधुरसशिशिरोदा
हार्जिपित्तवानहरादृष्यशवीर्यद्धिं कुरुतेशोषश्रमहरने।
एजबोर॥राययरनरुभूवदरीसिनिबदरीवल्लीबदरीचवदरि
वल्लीचाबहुफलिकालपुवदरीवदरफलीसूक्ष्मवादरीचाभू
बदरीमधुराम्लाकफवानविकारहारिणीपथ्यागदीपनपाचन
क!किंचित्यित्तासकारिणीरुयाभूवोतिकोलापुराने
प्रसिद्धाात्मफलोनदान्योबहकरःसू स्मपत्रकोस्पर्शः
"मधुरःशंबराहार शिखिप्रियश्वनिर्दिष्टःलघुबमधुरा
म्लपकंकफवातनाशनरुध्यास्निग्धंतुनुकारकमीषसि
नार्तिदाहदोषनासुद्रवोरिणकिरुयरतरुाइनिबदाबी

जपूरीबीजपूर्ण:पूर्णबीजस्तु केसराबीजकाकेसरोम्नश्चमा
तुलंगःसुपूरकरुचकोबीजफलकोजेनुनोदंतुरवचः॥पूर
कोरोचनफलोहिर्देवमुनिसंमिनः बीजपूरफलमम्लकटूष्ण
श्वासकासशमनपचनंचाकंठशोधनपरंलघुहयंदीपनंच
रुचिकृत्यवनंचानथाचाबालंपिनमरुत्कफाप्रकरणंमध्यंच
नारग्विधपकंवर्णकरंचहरमथनापुष्णानिष्टिंबलंगशूला
जीर्णविबंधमारुतकफश्वासातिमंदाग्निजित कासारोचको
फशानिमिदंस्यान्मातलिंगंसदा॥अन्यच्चयावनितादुर्जरास्या
कृमिकफपवनध्यासिनीस्निग्धमुष्णमयंशलार्जिपित्तप्रशमन
मखिलारोचकचगौल्यंगवानानिंकटाहंजठरगदहरंकेसरं
दीप्यमम्वीजनिकफार्श:श्यथशमकरंबीजपूरसपर्थ।
माहलिंगामापलावनबीजपूरकोन्योवनजोवनपूरकश्चव
नबीजः अत्यम्लागंभाल्यावनोदूवादेवदूनीचापीताचदेवदा
सीदेवेष्टामातुलिंगिकाचैवापत्नीमहाफलाचस्पादियमिनिवे
भूमिमिना अम्लःकटूष्णोवनबीजपूरोरुचिपदोवान विनाश
नत्रासादम्लदोषःकृमिनाशकारीकफापहःखासनिषूदन
वनमालिंगाकामाधवलाअथमधुरबीजपूरोमधुपर्णीमधु
रकर्कटीमधूवल्लीगमधुकर्कटीमधुरफलामहाफलावईमाना
चामधुकर्कटीनमधराशिशिरादाहनाशनी॥त्रिदोषशमनीरु
यारण्याचगुरुदुर्जरामधुकाकडीसखरेमापवलाइनिमा
नुलिंगा:आमलकीवयस्थाचश्रीफलाधात्रिकानथा|अमृता
चशिवाशांनाशीनामनफलानथाजानीफलाचपात्रेयीज्ञेया
पात्रीफलानथागतृष्यारत्नफलावरोचनीचचतुर्दशाआमलक
कषायाम्लंमधुरंशिशिरंलघुगदाहपित्तवमीमेहशोफचरसा
यनमाअपिचकटुमधुरकषायकिंचिदम्लंकफरुचिकर
मनिशानंहंतिपित्तावतायाश्रमवमनविबंधाधमानविष्टंभदो
पप्रशमनममताभचामलक्या फलंस्थान आवलासनेलिाभ

रा.. ११२
जानीफलंचतताकाष्ठपात्रीफलंखादेकषायंकटकनथाशी
पिनासंदोषपूर्वक्तिमधिकंगणाकाठावलागकिरुनेल्लि।
चिंचानचुक्रिकाचक्रासाम्लिकाशाकचक्रिका अम्लीसुनिनि
डामम्लाचक्रिकाचनवाभिधाचिंचात्यम्लाभवेदामापकातुम
धुराम्लिकवानप्रीपिनदाहालकफदोषप्रकोपनी॥तथाच॥
अम्लिकायाःफलवाममयम्लपित्तकृतापकंतमधुराम्ल
साझेदीविष्टंभवानजिनाचिंचाइमलीगहणिसे।पक्वचिंचाफल
रसोयधराम्लोरुचिप्रशाशोफ पाककरोलेपावणदोषविनाश
नः॥चिंचवरबड़ाहणिसेहणाबरवटचिंचा पत्रंचशोफभरक्त
दोषव्यथापहमालस्पशुफावचाक्षारंशलमंदाग्निनाशनानि
चापत्रगुणाअम्लसारस्तुशाकाम्लंचक्राम्लचाम्लचुक्रिकाचिं
चाम्लमम्लचूडश्चचिंचासारोपिसप्तधाअम्लसारस्वतीवाम्लो
वानमःकफदाहकनासाम्येनशर्करामिश्रोदाहपिनकफार्निन
नाचिंचापत्राहणसिनयलेानिचिंचागुणा आमानक:पीन
नकःकपिचूडोभ्रवाटकः॥yगोकपिरसादयश्शननुसारक
पिप्रियः।आन्नातकंकषायाम्लमामहत्कंठहर्षणापर्कनु
मधराम्लारयनिग्यपिनकफापहाआबाडेआबाडेयका
मिनारंग:स्पान्नागरंगःसुरंगस्वचागरावतोवक्रवासः
योगीरंगोयोगरंगःसुरंगोगंधाढ्योयंगंधपत्रोरवीष्टाना
रंगमधुरंचाम्गुरुरुष्णचरोचनमावानामक्रिसिशुलतं
श्रमहहलरुमदमानारंगानिंबूकःसादम्लजंबीरका
ख्योवन्हिीव्योवन्हिवीजोम्लसारःगदंतापातःशोधनोज
नुमारीनिंबूकारयाद्रीचनोरुद्रसंजः॥निवूफलंप्रथिनमम्लर
संकटूष्णगूल्मामवानहरमग्निविरडिकारिणचसुष्यमेतद
थकासककार्तिकंठविकदिहारिपरिपकमतीवरुच्यमापनि
बेनिवाजवीरोदनशठोजभोजभीरजमलश्चैवाचनकोम
खशोधीजाड्यारिज जिन्नवधाजवीरस्सफलरसेम्लमधुरं
दानापहापेजकतपयंपाचनरोचनंवलकरंवन्हविडिप्रद

पक्चेन्मधुरंकफार्निशमनंपित्तास्त्रदोषापनुवर्यवीर्यविव
ईनंचरुचिकत्यष्टिप्रदंतपणं॥डाकंचिले अन्योमधुजबीरो
मधुजंभोमधरजभलवेवासपाचीनाकरकःपित्तदावीचषट् .
संजामधुरोमधुरजंबीररुशिशिरःकफपित्तनुतशिफल
पणोदयःअमनःपष्टिकारकासारवरनिंबुकिनिलेगमालू
रस्तुकपिथोमंगल्योनीलमल्लिकाचदधिवाहिकफश्चिरपा
कीग्रंथिफलःकुषफलोदयिफलश्चागंधफलश्वकपीष्टोवनफ
लःकरमपल्लववादतशठःकठिनफलःकरंडफलकास
प्रदशसंज्ञः।कपित्योमधुराम्लनकषायस्लिक्तशीतलाव.
व्य:पित्तानिलंहनिसंग्राहीजणनाशनः अपिनाकपिथमा
ममम्लोष्णकफनंग्राहिवानुलंगदोषत्रयहरंपर्कमधंराम्लर
संगरुः॥अन्यच्चाआमंकंठरुंजंकपित्यमधिकंजिहाजडत्वा
वहनदोषत्रयवर्द्धनंविषहरंसंग्राहकरोचकंपकंश्वासवमी
श्रमलमहरं हिमापनोदसमसर्वग्राहिरूचिप्रदंचकथितंसे
यतःसर्वदाकविठाबेललातुंबरुःसौरभ सौरवनजःसा
नजोद्रिजातीक्ष्णवल्कस्तारणफलस्तीक्ष्णपत्रोमहामुनिः॥
स्पदफलःसुगंधश्सप्रोक्तोहादशाहूयःगतुंबरुमधुरस्तिनः
कटूष्णःकफवातनाशूलगुल्मोदराध्मानमिनोवहिदीप
नातंदुतुबरुगरुद्राक्षचशिवा संचशशिभूननाशनापाव
ननीलकंठासंहरासंचशिवप्रियंरुद्राक्षमम्लमष्णचंवानप्तं
कफनाशनंशिरोर्निशमनरुच्यभूतंग्रहविनाशनम्।रुद्राक्ष
॥भाषाशाविल्लःशल्योहायगंधःशलादुःशांडिल्यास्सालीफ
लःकर्कटाहाशैलूषःस्याऐवपत्र:शिवेष्टःपत्र श्रेष्ठोगेधपत्र
खिपत्रालमाफलौगयफलोदुरारुहस्लिशाकपत्ररित्रशि
खःशिवदुर्मः।सदाफलःसत्फल सुभूतिकःसमीरसाशि
खिनेत्रसजिनः॥बिल्वस्तुमधुरोहय कषायः पित्तजितगुरुः।।
कफचरानिसारनोरुविरुद्दीपनःपरा बिल्वमूलंत्रिदोषम
। धुरेलपवाननन्। फलनुकोमलस्निग्धंगुरुसंग्राहिदीपनानदे
--
।

पतविज्ञेयमधुरतुरसंगुरुः॥कटुतितकषायोष्णसंग्राहीचत्रि
दोषजिनावलगवेल्लवनासलकःसल्लकीसल्लीसुगंधासुरभिश्र
वागसुरभिर्गजभक्षाचसुवहागजवल्लभामगंधमूलामुखामोदा
* सुश्रीकाजलविक्रमायाकंटरिकाचैवप्रोक्तान्यतफलाचसा
छिन्नाहीगंधफलाज्ञेयाचाष्टदशाहूयासलकीनिकमधराकषा
याग्राहिणीपराकष्टाअकफवानार्शावणदोषार्निनाशिनी सल्ल
किनिदिकाकनकोंबुप्रसारश्चकनस्तिकफलस्लथारुच्यनुछे
दनीयाज्ञेयोगुडफलःस्मृतः प्रोक्तःकनफलतिकमरीचश्चन
वाहूयः॥कनकःकटुनिकोष्णाचसुष्पः कृमिदोषननगरुचिरुलू
लदोषनोवीजमंबुप्रसादनः॥चीलु चिल्लिकायिकर्कटःको
र्कटःकर्कःशुद्धात्रीचसस्मनः॥सुदामलकसंजश्प्रोक्तःक
फलश्चपटा कार्कटंनुफलरुकषायंदीपनंपरंगकफपि
जकफग्राहिचक्षुष्पलघुशीजलंकाकडेंगवालिगे।श्लेष्मान
कोबाहवार पिछलोहिनकुन्मिनः॥शेलुःशीतफलःशीनाशा
कटःकर्वदारकाभूतदुमोगंधपुष्पःरमानएकादशाहूयः॥श्ले
भानकःकटुहिमोमधुरस्कषाय:खानपाचनकर क्रिमिशूल
हारीमास्त्रदोषफलरोपवहवणानिविस्फोटशंतिकरण:
कफकारकऋणमेलवंटितचेलभूकर्वदारक मान्यःसुल्ल श्लेष्मा
तकलथागभूशेलुर्लपशेलुश्चपिछलोलघुपूर्वकालघुशीनः
सूक्ष्मफलोलघभूनदुमश्चसः।भूकदारोमधरःनिमिदोषवि
नाशनःगवानप्रकोपनःकिंचित्मशीनःवर्णमात्रकागोंदि
णिामुककोमोचकोमुफोमोक्षकोमंचकस्तथागोलिकोमेह
नवसारक्षश्चपाटलिःविषापहोजडालश्ववनवासीसु
नीदणकाश्वेतारुष्णसवेधास्थात्रयोदशसंज्ञकामुकका
कटुकोम्लनरोचनःपाचनःपरालीहगुल्मोदरार्तिलोहियान
त्यगुणान्विनः।मोखे।मोरखदलाईकरमर्द:सुषेणश्चकराम्लः
करमईकः अविघ्नपाणिमईश्वरुष्णपाकफलोमुनिःकरम
दसतिताम्लोबालोदीपनदाहकः।पकस्लिदोषशमनोरुषि

प्रोविषनाशनः करवंदकिरिजिगानेजफलोबहफलस्तथा
चेच्छाल्मलीफलः।फलस्तीक्ष्णांदिसंयुक्तःफलानलंबकादिव
गलेगीफलोगंधफल:कंटरक्षःप्रकीर्तिनः॥नेजफलःकटस्तीक्ष्णः
सुगंधिपिनःपरः॥वानश्लेभारुचिपश्चबालरक्षाकरःपराका
इफलागावटेविकंटकोमदुफलोग्रंथिलावादकंटक गोरं
रकःकाकयानोव्याघ्रपादोपनदुमः॥गजीफलोपनफलोमेघफ
लालनिनोद्भवनमुदिरफलः॥पावष्योहास्यफलःस्लनिनफल:
पंचदशसंतःविकटकः कषायःस्यातकटुरूक्षोरुचिप्रदादी
पनः कफहारीचवलरंगविधायकः।हासीमोलगअथहरी
नमःगहरीतकीहेमवनीजयाभयाशिवायधाचेनानिकाचरोहिणी
आपथ्यापथ्यापिचपूतनामनाजीवपियाजीवनिकाभिषग्वरा।
जीवनीप्राणदाजीयाकायस्थाश्रेयसीचसादेवीदिव्याच विजया
वहिनेत्रमिनाभिधाहरीतकीपंचरसाचरेचनीकोष्टामयधीलव
णेनवर्जिनागरसायनानेत्ररुजापहारिणीवगामयनीकिलयोग
वाहिनी अन्यजाबीजास्थिनितामधरानदंतस्त्वग्भागनःसाकट
• रुष्णवीर्यागमांसाशनाम्लकषाययुक्ताहरीनकीपंचरसास्मते
याहिरडा।अणिलेहरीतक्यमनोत्पन्नासप्तभेदैरुदीरिनासन
स्थानामानिवर्णाश्रवस्याम्पथ यथाक्रमाविजयारोहिणीचैवपू
ननाचामनाभयाजाननाचेतन चेनिनाम्नासप्तविधामना आ
लांबुनाभिर्विजयासुरनारोहिणीतास्वल्पविकपूतनाज्ञेयास्थूल
मांसामतास्मता पंचास्त्रांचाभयाज्ञेयाजीवतीस्वर्णवर्णभा
कायलांतुचेनकीविद्यादित्यासांरूपलक्षणाविद्याद्रीविन
याहिमाचलभवास्थाचेनकीपूतनासिंधौस्यादथरोहिणीनुवि
जयाजानाप्रनिस्थानकचंपायाममताभयाचजनितादेशेसुरा
ष्ट्राइयेनीवनीनिहरीनकी निगदिनासप्तप्रभेदाबुपैःसर्वन
योगविजयाचरोहिणीसनेषलेखनुपूतनोदिताविरेचनेस्या'
दमनागुणातिकाजीवंतिकास्पादिहजीर्णरोगजिनासाचेनकी
सर्वरुजापहारिकानेत्रामयनीमभयांवदंनिगथयथायोगमि
+

यंप्रयोजिनाज्ञेयागणाढ्यानकदाचिदन्यथा।चेतकीचश्ता
हरलेयावतिष्ठनिदेहिनःतावहिरच्यतेवेगानसभावानसंश
यः समानामपिजानानांप्रधान विजयास्मतासुखप्रयोगसु
लभासर्वज्याधिषशसाक्षित्वामुनिमज्जनियामाज्ञेयागुण
वनीभिषग्वः यस्यायस्याभूयोनिमज्जनसागुणाढ्यास्यान्॥
हरनेप्रसभंव्याधीनभूयस्तरतियहपुगहरीतकीनुसाप्रोक्ता
तत्कृत्तीदीप्तिवाचकःहरीतकीतुनष्णायांहनसभेगलग्न
हेशोषनववरेजीणेगुर्विण्यानवशस्यताहिरडागुण॥
अणिलेयप्रसाइतिहरीतकीलक्षणं विभीतकरलेलफ
लोभूतवासःकलियासंवर्तक स्तुवासंतःकल्किरसोबहे
इकाहार्यःकर्षफलःकल्किधर्मनोसोनिलनकाबिभीतक
अकासनःसप्रोक्तःषोडशाहूयः॥विभीनकःकटुलितोकषा
योगःकफापहाचक्षुण्यापलिनमश्चवियाकेमधुरोलघुः॥
बेहाडागनोरेगपूगलुपूगमश्चक्रमकोदीर्घपादपःवल्कन
रुईटवल्कश्निकणश्चमुनिहूयः॥पूगरतस्यनियासोहिमःसं
मोहनोगादिपाकेसोणकक्षासाम्लोवानप्तपित्तलः।पो
फलाचारुषासुपारीवृक्षाअडकेयमरन।पूगंतुचिकूणीचिक्का
निर्णमाक्ष्यानथापउदगंक्रमुकफलंज्ञेयंपूगफलंवसुः॥
साधारणपोफलनामाअडकेयसरुसेरीचमधुरारुच्याक
षायाम्लकटुस्तया॥पथ्याचकफवातनीसारिकामुखदोषनत्
गखेरी|भाषागतेल्वनमधुरंरुच्कंठशद्धिकरंलपात्रिदोषश
मनंदीप्यरसालंपाचनंसमानेल्लवनाभाषारागाल्यंगुहाक
रंश्लादणकषायंकटुपाचनाविष्टभजठराध्मानहरंगद्रावकं
लघुचिकणीसुपारीभाषाशयोंदाटकषायोष्णाकठिना
रुचिकारिणीमलविष्टंभशमनीपित्तहद्दीपनीजसाराघोंटपो
फलाघोंटभडके।पूगीफलंचेउलसंज्ञकंयत्ताकोंकणेषप्रथि
नंसुगंधिः॥श्लेष्मापहंदीपनपाचनंचवलपदंपष्टिकररसादपं।
चेउलाचेउलेगकोंकणेप्रसिइंयकोंकणेवलिगणामिपानक

ग्रामोद्भवंपूगफलंत्रिदोषनुनाआमापहरोचनरुमपाचनविष्टं
मतदामयहारिदीपनावल्लगुलपोफलेवल्लगलदडकेगचंद्रा
पुरोवंपूगेकफनमलशोपनाकरवादकषायचरुचंदीपनमा
चनम्॥चंदापरपोफलाचंदाउरदडके आंप्रदेशोदवंपूगंकषा
यंमधुररसेगवानजिजाड्यनषदम्लकफापहचोलीयोफ
लपचोलियअडकापूर्गसम्मोहकासर्वकषायस्वादुरेचनम्ात्रि
दोषशमनरुच्यवनक्लेदमलापहासाधारणपोफलाचेगुणा
पिच आमंपूगंकषायमखमलशमनंकंठशुद्धिंविधतेरताम
भपिनप्रशमनमुराधमानहारंसरंचाशुफकंठामयनंरु
चिकरमुदितंपाचनरेचनस्सात्तपणेनायुतंचेगुगिनिवित
ननेपांडवानंचशेषगाइनिपूगप्रशंसा अथभवतिनागवल्लीना
बूलीफणिलनाचसप्तशिरापर्णलनाफणिवल्लीभुजगलनाभश्य
पत्रीचासाश्रीवाटाम्लादिवाटादिनानाग्रामास्तोमास्थानभेदा
हिभिन्नाएकाप्येषादेशमत्लाविशेषान्लानाकारंयातिकार्यग
गौशानागवल्लीनामानागवल्लीकदुस्तीक्ष्णतितापीनसवान
जिनाकफकासहरारुच्यादाहरुहीपनीपरागसाधारणपर्ण
गुणाश्रीवाटीमधरातीक्ष्णावानपिनकफापहारसास्यासर
सारुच्याविपाकेशिशिरामनाथसिरिताडीपानासिरिवाडियेले
॥सादम्लवाटीकटकाम्लनिक्तानीक्ष्णानयोष्णामखपाककी
विदाहपित्तास्रविकोपनीचविष्टभदावाननिवर्हिणीचाअंबाडे
पर्णासनसामधरातीक्ष्णाकरुष्णाचपाचनी।गुल्मोदराध्मान
हरारुविरुदीपनीपासानसीपर्ण:॥अन्यच्चागुहागदेस
दाशिराप्रसिद्ध तत्पर्णजूर्णातिरसातिरुच्यासुगंधितीक्ष्णा
मराहिया संदीपनीपूरवकरानिवल्याविरेचनीवक्रसुगं
पकारिणी अडगरपर्णानाम्नान्याम्लसरासुनीणमधुरारु
चाहिमादानपिनोट्रेकहरासुदीपनकरीबल्यामुरसामोदिनी!
लीसौभाग्यविवईनीमकरीराज्ञासदावल्लभागुल्माध्मानविबं
पजिनकथिमासामालतुस्थितापमालवेअंगरापणाअंप्रेपटुलि

कानामरूपायोष्याकडस्तथागलापकर्षाकंठस्सपित्तहान
नाशनभिप्रदेशेपोटकुलिपर्णाहसणीयाकटुस्तीक्ष्णाहया
दीर्घदलाचसाकफवानहरारुच्याकदुःपनयाचनीपोरस
मद्देशपर्णासद्यस्नोटिनमक्षितमखरुजाजाड्यावहंदोषकहा
हारोचकरदायिसलाहिटभिवानिप्रदायद्योजलपानपोषि
नरसनच्चेच्चिरानोटिनंतांबूलीदलमजमंचरुचिरुहूर्यत्रिदोषार्नि
नुनानवेंजुनेंयानाचेगुणाहोसयलेहलेयलेगुणारुणपर्णति
तमुष्णकषायधनेदाहवक्रजाघमलंचाशुभंपर्णश्लेष्मवाना
मयशेपथ्यरुयंदीपनंपाचनंचानागवल्लीभाषा॥२॥शिरापूर्णतु
शैथिल्यंकर्याजशालहद्रसः॥शीर्णत्वग्दोषदंनस्पतसितंच
शितंसदा आनिनायमुरतेपर्णयापूगंवादनेनरामतिभशोद
रिद्रास्वादनेनस्मरनेहरिंग इतिपर्णगुणा:।चूर्णचार्जुनरक्षण
रूफहरंगलानमकरियशोषनंकटजकरंजजनितंवानापहरु
च्यापित्तजलजबलाग्निरूचिदशेलाहूयंफिलजस्फाटिक्च
दत्तपंक्तिजननंशुज्यादिजरूसदाचूनाचूर्णपजलजमा
तिकीपणीधिवेदीपनारंगदानीपूगाधिक्येरूसंदाकृछ्दा
श्रीसाराधिोखादिरेशोष दात्रीचूनीधिवेपिनकापूतिगंधा
नितांबूललक्षणाझायनानाफलनरुलताना मननगुणादिन
जास्थानप्रगुणरचनाचारुसौरभ्यसागवगवक्रांबुरुहबलभी
लास्सलीलारसालंविद्यावयःवलुसफल येदेयनाम्मायभूम्मा
यान्युपभजानानांसमवनिसंसारपादपःसफलःगतेषामेषफलानी
वर्ग:फलवर्गनिकथिनः।यस्याजस्तविकखरामलयशःप्रारभा
रसुष्पोद्मासाश्चर्यविबुधेशिनानिफलनिश्रीमान्करःसर्दुमः।
नस्सायंकवितुःरुत्तौनरहरेरामादिरेकादशोवर्ग:सर्गसभाभिष
भिरभिधाचूडामणावीरितः इनिप्रतिभटवैद्यमदकरटिकोटिक
लाभोकोटनकलाप्रगल्भपौरुषपंचाननविनोदविदिननिजाभि
धानश्रीमदीश्वरसरिसूनुश्रीमदमतेशचरणारविंदनित्यागप
ननिरनिशयानंदरसानुभवसुभगोतरंगश्रीकाश्मीरादिवंशपरं

परान्तवायश्रीनरहरिपंडितविरचिनिपंडराजापरनाम्निश्रीम
रभिधानचूडामणोफलवर्गापरामोयमानादिवर्गएकादश
थचंदनादिवर्ग: श्रीखंडेशबरंपी पत्रांगरक्तचंदनाबबरहरि
गंधचचंदनंसप्तधारमनापादेवदारुहिधामोक्तवीडासप्तक्दस्त
सासरलःकंकम:कंगःकसूरीऐचनानथा॥२॥कर्पूरसाज्नवादि
सुनदीदग्नीनिपत्रिकागजानीफलंचकंकोलंलवंगखादुरुचना
॥३॥अगब्धिस्त्रिधामासानुरुकोगुग्गुलस्लिपाराल कंदुरुकः
कष्ठःसारिवानहिधानरोगहारकस्थाणकश्चैवमुराशैलेयचो
रकः॥पद्मप्रपंडरीकोचलामज्जरोहिणीद्विधा॥श्रीवेष्टो
शीरनलिकामुनिबाणमिनाहूयं॥श्रीरखंडचंदनप्रोक्तमहाई
श्वेतचंदना गोशी तिलपर्णचमंगल्यंमलयोड्वमार्ग
पराजंसुगंधचसावासंचशीनलंगागंपादयंगपसारंचभ
श्री गिवल्लभगबाबानमलयजंचशीतगंधोंधभूहयात्री
खंडकतिक्तशीतलगुगंखादेकषायकियत्पित्तनानिवमिन
रक्रिमिनषासंतापशांतिपदावण्यवत्ररुजापहंपननुनेकानि
मनोदैहिनालिसलमनोजसिंघमदारंभानिसरंभदा॥श्रे
टकोटरकपरोपकलिनंसुग्रंथिसौरवछेदेजमयंनथाचवि
मलंपानंचयहर्षणाखादेनिककरःसुगंपिबहलंग यदल्लं
गुणेक्षीणंचाईगुणान्वितंतुकथिनंतचंदनंमधमा॥साधार
णश्रीखंडाश्रीगंधाचंदनहि विधपोकंबहसुकनिसंज्ञिकंगवेई
नुमाइविकेदंखयंशकंतुसुकडिअन्यच्चामलयाद्रिसमीपस्थाः
पर्वगावेहसंजिका मज्जातंचंदनंयतुबेहवाचकचिन्मनेगवेह
चंदनमनीवशनलंदाहपिजशमनंचरापहार्दिमोहनषिक
हनैमिरोकासरत्तशमनंचतितकंगवेहश्रीलंडाबेदृपचेगंध।
सुकरिअंदननिरुपितास्त्रदाहनाशेयसुगंविदंचाशु
कलेपेनदन्यथा।सुकडिगंधगुणाइतिश्रीखंडगुणलक्षणानि॥
नानिपीनकरातंशवरवंदनंसुगंगवन्यंचगंधकाटकिरानकांने
चशैलगंपनगरानीनलंजितकंचश्मानिलश्रमपिनहा
.

रिगविस्फोटपामादिकनाशनंचनषापहनापविमोहनाशनाश
बरचंदनंकोंकणेप्रसिईपीनगंधंनुकालेयंपीनकमाधवप्रियं
॥कालीयकंपीजकाष्ठंवबरंपानचंदनापीनंचशीनलंतितंकुष्ठ
श्लेष्मायनोदनाकंडविचर्चिकाटुकमिहाकानिदंपरंपानचंद
नाहोसपादेशेषसिपत्रीगंचैवपत्रांगरतकाष्ठसुरंगदम्।।
पत्रायपुटरागंचभार्यारक्षनरक्तकालोहिनंगकाष्ठंचरोग
काठसुचंदनम्॥पट्टरंजनकचैवसुरंगेचचतुर्दशापनांगक
टुकंरूसंअम्लीनंनुगौल्यकम्।वानपिजज्वरनंचविस्फोटो
मादभूतहनापतंगभाषा॥रक्तचंदनमिदंचलोहितंशोणि
गंचहरिचंदनहिममारकसारमथतामसारकंशुद्रचंदनम
थार्चदनारक्तचंदनमतीवशीनलंनिजलक्षणगदानदोष
नन्।भूनपिनकफकाससज्वरभ्रानिजंतवमिषापहारक।
रक्तचंदनभाषा।बर्बरोम्लंबर्बरकंश्वेनबर्बरकतथाशीनं
सुगंधिपिनारिःसुरभिश्चेनिसप्तधाार्बरं शीतलनिक्तंकफमा
रुतपिन जित्॥कुष्ठकंड्नणान्हंनिविशेषाद्रकदोषजिताब
बरगंधभाषाशहरिचंदनंसुराईहरिगषचंद्रवदनंदिन।
दिचिजंचगहागंधनंदनजेलोहिनंचनवसंज्ञमहरिचंदनंनुदि
यंतितहिमतदिहदुर्लभमनुजैःपिजाटोपविलोपिचंदनवच्छ
मशोषमाद्ययावोभूनाहरिचंदनाकोंकणेप्रसिद्धंगचंदनानि
समानानिरसनोवार्यनस्तथामियनेकिंतुगंधेननत्रायंगुणव
जरंगलिचंदनानि देवदारुसुरदारुदारुकस्निग्पदारुरमरा
दिदारुचाभदारुशिवदारुणांभवभूनहारिभवदारुरुद्रव
तादेवकाष्टपूनिकाटभद्रकाष्ठसुकाष्ठकाअस्निग्धदारुकरें
वकाष्ठदारुषडाहूयम्॥देवदारुहिपाज्ञेयंत्राद्यस्लिम्पदारु
कंगहिनीयंकाष्ठदारुस्साहूयोर्नामान्यभेदनास्निग्यदारुस्मनं
तिसंस्निग्धोष्णंश्लेष्मवातजिनाआमदोषविबंधार्श:प्रमेहस्य
रनाशनम्।चोपडादेवदारुादेवकाटनुतिकोणरूसंश्लेष्यानि
लापहाभूतदोषापहंधत्तेलिप्तमंगेषकालिकाकाष्ठदेवदारुपमा

।
पाहूयाचीडाचदारुगंधागंधवपूंर्गमादनीनरुणीताराचंभू
नमारीमंगल्पानुकयाटिनाग्रहाजिनाचीडाकटूष्णकासनीकर्फ
जिद्दीपनी पराग अत्यनसे विनासातपित्तदोषश्रमापहागचीडादे
बदारुभेदासप्रवर्ण: पत्रवर्णःशुक्तिपूर्ण:सुपर्णकः सप्तकदोग
छपयोयुग्मपोमुनिकदःगहत्वकबइंपर्मश्चतथा शाल्मलि
पत्रकामदगंधोगशिपर्णोविज्ञेयोवह्निभूमितः समपर्णस्तुति.
कोष्णात्रिदोषमनदीपना मगधिनिरूंधेयंत्रणरक्तामय
क्रिमीनासानवनागरलेलेंगासरलतपूनिकाष्ठनबीपीनद
रुत्थिनोदीपनरुसिलिंग्यदारुसंजस्निग्धामारीचपत्रकोने
वांगसरल कटुतितोष्ण कफवानविनाशनः।वग्दोषशोफ
कंडतिवगन कोष्ठभडिदासरलदेवदारुविशेषजयकुंक
-ममग्निशेखरमसकाश्मीरजपीनकंकाश्मीरसंधिया वरच
पिभुनरकराठशोणिनाबालीकघुमणवरेण्यमरुणकालेय
कंजागुकानचन्हिशिखंचकैसरवरंगौरकराक्षारिन।कुंक
मंसुरभिनितकंटणंकासवातकफकठरुजाप्नम्मूशल
विषदोषनाशनरोचनचननकानिकारक किंकमकेसरण
कुमनगारंगवितणशोणितंचतणयुष्यगिंधाधिकरणोत्थर
गगौरलोहितंचनवसंज्ञमूतिणककुमकटूर गफमारुनशो
फननगकंडूनि पामाकृष्ठामदोषभास्करपरमातणकंकमाका.
श्मीरेंप्रसिद्धगप्रियंग:फैलिनीश्यामांप्रियवल्लीफलीप्रियागोरी:
मोविंदनार नाकरभाकंगगुनीगभंगुरागोरसल्लीचसुभगापर्ण
भेदिनीशभापीनाचमंगल्याप्रेयसीचोकभूमिना प्रियंगःशीत
लोनिक्कादाहपिनासंदीपजिलावातिभानिज्जरहरावक्र जाड्यति
नाशनी॥प्रिय गानेपिलगाकस्तरीमगनाभिमदनीगंपवेलि
कोनिधमुख्यानमा लीसुभगानहगंपदा सहलवेधीश्यामा
साकामानंदामगाडजागकरंगनाभीललितामोमगमलया।
सामलीकाममोरीच विज्ञेयाष्टादशाह या॥कस्तरीसुरभिस्तिका
सुष्पांमुखदोषजिनाकिलासकष्टदौर्गध्यगंधीलक्ष्मीमलापहा

रापन. १२२
कस्तूरीगणः॥कपिलापिंगटारुष्णाकस्तूरीत्रिविधाक्रमान्।नेपा
लेपिचकाश्मीरेकामरूपेचजायनासापेकारखरिकाननतिल
कायाकुलियापरापिंडान्यापिचनापिकनिचपरायापंचभेदा.
भिधासाशद्धामृगनामिनःक्रमवशादेषासिनीशोचितापक्षाया
दिदिनत्रयेषजनिनाकस्तूरिकालू यनेगचूर्णाकृतिस्तुखरिकानि
लकानिलाभाकोलायबीजसहशीचकुलिन्थकाचास्थूलाततः
कियदियकिलपिडिकारमानस्याश्व किचिदधिकायदिनायिका
साकिस्तरीनिकरलक्षणंखादेनिक्कापिंजराकेनकीनांगधंध'
लापर्वतोलनेचायासुन्यतानैववैवर्यमीयाकसूरीसारा
जभोरयाप्रशस्ता अपिचायागंधकेतकीनामपहरनिमदसिं
धुराणांचवणेखादेनिकाकडीलपुरथानुलितामर्दिनाचित्रणा
स्थान्मदाहयाननिवन्हौशिमिशिमिनिचिरंचर्मगंधाहताशंसा
कस्तूरीप्रशस्लावरमगननुजाराजतेराजभोग्याकस्तूरीपरीक्षा
लक्षणाअन्यच्चावालेजरनिचहरिणक्षीणेरोगिणिचमंदगंधयु
नागकामानुरेचनरुणेकसूरीबहलपरिमलाभवृत्तिाकस्तूरी
मुगलक्षणायास्निग्धाधूमगंधावहनिविनिहितापानतापाव
सोननिःशेषयानिविष्टाभवनिहनवहेभस्मसादेवसयाया
चन्यतानुलायांकलयत्तिगुरुतामर्दिनारूक्षतांचज्ञेयाकस्तूरि
केयरखलुरुतमतिभिःकान्त्रिमानैवसेन्याकारीणीकलूरीलक्ष
गंगशुद्धोवालिनोस्तुवामृगमदःकिंजानमेतावनाकोप्पस्यान
वधिश्चमारुतिनिधिःसौरम्यमेकोगुणः॥येनासौरमरमंडनैकवस
निर्भालेकपोलेगलेदोर्मूलेकचमंडलेचकरुनेसंगकुरंगीदाइ
निकस्तूरीगोरोचनारुचिःशोभारुचिरशोभनाशुभागौरीच
रोचनीपिंगांमंगल्यापिंगलाशिवापीताचगौतमीगव्यावंदनीया
चकांचनी मेध्यामनोरमाश्यामारामाभूमिकराहूयागगोरोचना
चशिशिराविपदोपहंत्रीरुयाचपाचनकरीनिमिष्ठहंत्री।
भूनग्रहोपशमनकुरुतेचपथ्याऐगारमंगलकरीजनमोहनीच
गगोरोचनभाषाकर्पूरोपनसारकःशिनकरशीतःशशंकाशि

0 रा. १२३ लाशीनाशुर्हिमवालुकाहिमकरःशीतप्रभःशांभवः।शुभाशुः स्फरिकाभसारमिहिकानाराभचंद्रेवश्चंद्रलोक तुषारगौर कुमुदान्येकादशाहोहिशगतिकर्पूरनामापोतासोभीमसे नखदनशिनकरःशंकरावाससंजःप्रांशुःपिंजोल्सारसदनहि मयुनावालकाजूटिकाचापश्चादस्यास्तुषारसदुपरिसहिमः शीतलः पक्किकान्याकर्पूरस्पेतिभेदागुणरसमहसावयाश्ये नश्याःगकर्पूरभेदाकर्पूरःशिशिरःस्तितालिम्पोष्यास्त्र दाहदाचिरस्थोदाहदोषयःसयौतःशुभरुत्परताशिरोमध्यान लेनिकर्पूरस्त्रिविध स्मनः॥शिरस्तंभाग्रसंजानंमध्यपर्णनले नलंगभावहिदपुलकंशिरोजानंतमध्यमगसामान्यपलकंख छनलेचूर्णनगौरवातंभगर्भस्थिन श्रेष्ठसंभवाह्येनमध्यमः॥ छमीषद्ध रिद्रा शुभंतन्मध्यजस्मनासहदंशुभरूसंचपुलकं बाह्यजंवदेनाइनिकर्पूरलसपानिाअपिचासळू गारपत्रल घुनरविशदनोलनेनिक्तकंचेलादेशेन्यंमुहयंबहलपरिमलामो दसौरभ्यदायिनिःलेहंदारीपत्रशुभतरमिनिन्द्राजयोग्य शसंकर्पूरचान्यथाचेहहरशमनेस्कोटदायिव्रणायाकर्पूरपो नासुराचीनकश्रीनकर्पूरःक्रित्रिमोधवलापटुः मेघसारस्तुषार श्रदीपकर्पूरजःस्मनःशाचीनकःकतिकोष्णईषच्छीतःकफा पहलाकंउदोषहरोमेध्यायाचनःक्रिमिनाशनः।चीनकर्पूरनाम गुणाजवादिर्गधराजःसाक्रित्रिमंमगचर्मजगसमूहगगंधा स्निग्धसामाणिकर्दमासुगंधेतलनिपीसंकूदामोदंदशाभि पासौगंपिकंजवादिस्सास्निग्यचोग्णसुखावहावाहिनचराजी चमोहनाल्लादकारणाजवादिनीलसस्निग्मईक्षपीनंसुगंपि। आतपेबहलामादंराज्ञायोग्यनचान्यथाजवादिलक्षणातूणीक स्तूणिकरणी पीनकःकम्पलयागनदीकुठेरकाकांनोनंदीरतो नवाहुपानंदीरतःकटुस्तिकापीनसितारदाहजिन्गशिरो! नि:श्वनष्टनःसुगंधिःपष्टिवीर्यदः नंदीशाकोंकणेप्रसिद्धः॥ जातीपत्रीजानिकोश:सुमन:पत्रिकापिसारामालतीपत्रिकापंचना A

रा-नि-१२४
म्नीसोमनदायिनी जानीपत्रीकटु स्तिकासुरभिःकफनाशनी
॥वक्रवैशंगजननीजाड्यदोपनिरंतनीजायपत्रीजानीफ
लंजानिसस्यशालू कमालनीफलामज्जासारंजानिसारंपटं
चसुमनः फलंगजानीफलंकषायोष्णंकटकंठामयानिजित्
॥वानानिसारमेहरष्यदीपनलघुराजाइफलभाषाकको
लकंकृनफलेकोलकंकटकंफलंगविहेष्यस्थूलमरिचकों
लंमाधवोमिषाकंकोलंकटफलंपोळमारीचरुद्रसमिनाक
कौलंकटुनिकोष्णवजाड्यहरंपरादीपनंपाचनरुज्यंकफ
वाननिहतनाकंकोलइयभाषालवंगकलिकादिव्यंलवंग
शेखरलवंगीपुष्पदेवकसुमसुषिरंवारिसंभवगतीक्ष्णपुष्प
तुभंगांगीगीर्वाणकुसुमंतथागपुष्पकचंदनादिस्साझेयंचहा
दशाहूयमालवंगशीनलंनितंचसुष्यंभुक्तरोचनमोवानपि
तकफघ्नंचतीक्ष्णमूईरुजापहम्॥अपिचालवंगसोष्णकं
तीक्ष्णविपाकेमधरहिममावातपिजकफामक्षयकासस्य
दोषनतालवंगकलिकाहय।भाषायासाधुवगरुसारः
स्यासुधूम्योगंधधूमजः॥साधाकटुकषायोष्णःसधूमामो
वान जिताअगाकृष्णागरु:स्वादगरु:शृंगारंविश्वरूप
कोशीर्षकालागरु: केश्यवसुकंकृष्णकाटकंधूपार्हवल्लू
रंगपराजकंडादशाहूयारुणागरुकटूपयांचानितलेपेचशी
तलमापानेपिनहर किंचिनन्निदोषधमुदाहनम्।कृष्णाग
साभाषाइयम्॥अन्योगरुःपीनकंचलोहवर्णप्रसादनम्।
नार्यक्रमसारंच क्रिमिजपंचकाष्ठकम्।।काष्ठागरु:कटूष्णच
लेपेरूसंकफापहम्ाकाष्ठागरुषभामान्यादाहागरुदह
नागरुदाहककाष्ठंचवन्हि काष्ठंचापागरुनेलागरुपरंच
पुरमथनवल्लभचेवादाहागरुकटुकोष्णंकेशानांवईनंचव
पर्यच अपनयनिकेशदोषान्आननुसंततंचसोगंध्यादाहा
गरुणभाषा गुर्जरमसिहागल्यामल्लिकागंधमंगलागुरु
वाचकागमंगल्यागशिशिरागंधात्यायोगवाहिकामिंग

ल्पागरु:श्रेष्ठाकेदारेप्रसिद्धतिअगरुचतुष्टयम्॥मासी
तुजटिलापासीक्रमादिपिशिनापिशकेशिनीचजाहिस्त्रा
जटामांसीचमासिनी जटालानलदामेषीनामसीचक्रवर्नि
नी।मानाभूनजराचैवजननीचजटावतीमगभसादिचेत्ये
पाएकविंशतिधाभिधासुरभिसुजटामांसीकषायाकटुशी
मला।कफहदनदाहनीपित्तनी मोदकानहन्।साधारणज
दामांसीहिनीयोगंधमासीचकेशीभूतजदारमनाथपिशाची
पूतनाचैवभूनकेशीचलोमशागजालालधुमासीचख्याना
अकाभिधाहूया।गंधमांसीनितशीनाकफर्कठामयापहा॥
रक्तपिनहरावाविषभूनचरापहाबहलगंधजटामांसी
॥आकाशमांसीसूक्ष्मान्यानिरालंबाखसंभवासेवालीसू
स्मपत्रीचगौरीपर्वनवासिनीअिभमासीहिमाशोफन्त्रणनाडी
रुजापहाालूनगर्दभजालादिहारिणीवर्णकारिणी॥आका
शजटामांसी।केदारेउत्पनि।तिमासीत्रयातुरुकोयवनो
धूम्रोधूम्रवर्ण:सुगंधिकःमिलकःसिलसारअपीतसारः
कपिलथापिण्यातःकपिजकल्कःपिडिनःपिंडनलकः।
करेवस्कत्रिमकोलेपनोमनिभूहूयः॥नुरुकःसुरभिस्तितः
कुर स्निग्य अकुप्पजिनाकफपित्ताश्मरीमूत्रधानभूतज्वरार्ति
जिन्।शिलारसापिंडौलागुग्गुलुर्यवनहिष्ठोभवाभीष्टोनि
शाटकाजटालःकालनिर्यासःपूरोभूनहर शिवः कौशिकः
शांभवोदुर्गोयानुप्लोमहिषासकः॥देवेष्टोमरुदेश्योपिरहोहारू
सगंधकः॥दिव्यस्तुमहिषासश्वनामान्येनानिविंशतिः॥गुरगलुः
कटुनितोष्ण:कफमारुलकासजिनाक्रिमिवानोदरप्लीहशोफा
घोरसायनः।गुग्गुलुगंपराजःवर्णकण:सुवर्णःकणगुग्गु
लुः॥कनकोवशपीनश्नसुरसश्नपलंकषा॥कणगुणलःकरण:
सुरभिवाननाशनःशुलगुल्मोदाध्मानकफप्रश्नरसायनः॥क
गणलभापाशगुग्गुलुश्चननीयोन्योभूमिजोदैल्पमेदजः।
मीलादाइजाजानाआशादिरिषसंभवः।।

षासुरसंभवःगुग्गुलुर्भूमिजास्तितःकटूषणःकफवॉजिन्॥3
माप्रियचभूतनोमेध्यसौरभ्यदःसदा॥भूमिजगग्गल काशीदे
शेप्रसिद्धः॥इतित्रिविधगुग्गलःगरालासर्जरसवशालःकन
कजोद्भवाललनःशालनिर्यासोदेवेष्टःशीनलसथाबहरू
पःशालरसःसर्जनियर्यासकस्तथा।सुरभिःसुरधूपश्चयसधूपो
ग्निवल्लभःकालःकलयजःप्रोकोनाम्नासप्तदशाकिनाराल
स्तुशिशिर स्निग्धःकषायतितसंग्रहः॥वातपित्तहरस्फोट
कडूनिवणनाशनःरालास रसः।कंदुरुकःसौराष्ट्रःशिरत
रीकैदुकंदुकस्तारण:गोपरकोबहुगंध:पालिंदोभीषणश्रद
शसंज्ञः कदरुमधुरस्तित:कफपित्तार्जिदाहननापानेलेपेच
शिशिरःप्रदरामयशानिरुताकंदुरुकाइडबोलपकुष्ठरुजा
गोव्याधिरामयंपारिभद्रकमावागवानीरजवाप्यज्ञेयस्वग्दो
उत्पलम्॥कासंचपाटर्वचैवषयमनुसंज्ञकम्॥कुष्ठंकटूर्ण
तिनस्याकफमारुनकुष्ठजिनाविसर्पविषकंडूनिवर्जून
कांनिरुताकोष्टासारिवाशारदागोपागोपवल्लीपनानिका॥
कोपाकन्यालनास्फोनानवाहाकाष्ठंसारिवासारिखान्याकृष्ण
मूलीकृष्णचंदनसारिवा॥भद्रचंदनगोपातुचंदनारुष्णवल्स
पिसारिवोदीतुमधुरोहिमोभूननिरंजनी कष्टकंडज्वरहरी
देहदंर्गधिनाशनीसारिवाउित्तरापंथेप्रसिद्धानखःकररुहः
शिल्पाशुक्तिशखःखुरःशफावलःकोशीचकरजोहन ग
हनस्लथापाणिजोवदरीपत्रोधूप्यःपण्पविलासिनी संधि
नालःपाणिरुहःस्थादृष्टादशसंज्ञकानखःस्यादुष्णकदको
विषहनिप्रयोजितः कष्टकवणपश्चभूतविद्रावण:परान
खभाषा॥नखोन्यास्याइलनरवःकूटस्थश्चक्रनायकःचक्री
चक्रनखल्यस्त्रःकालव्यापनखःस्मनः॥हिपीनखोज्यालनखः
खपटोमालपाणिजन्मालायुधोमालवलोव्यालखङ्गपोड
शायालनखस्नुनितोष्ण:कपाय:कफवानजिनाष्टकंडून
गधनवार्य:सौगंध्यदःपराबाघनखाएकाचदेवी पिशुनाव

धूलकोरिमनब्राह्मणिकासुगंधासमुद्रकानाकुदिलातथाच
मालालिकाभूनलिकाचलवीगनिर्मल्यासुकुमाराचंमालाली
देवपुत्रिकागपंचगुप्तीरसक्प्रोक्तानखपुष्पाचविंशतिः॥स्टका
कडकषायाचनिकालेभार्निकासजिनालेभमेहाश्मरीकछना
शनीचसुगंधिदास्टकाहिकेतस्थौणेयकंबहिशिखंशुकरू
मयूरचूदंशकपछकंतथागविकीर्णरोमाणिचकीरवर्णविक
संजेहरिनंनवाहूयम्ास्थोणेयंकफपिननंसुगंधिकटुनिकक
॥पित्तप्रकोपशमनबलपुष्टिविवर्धनास्थोणेयास्थाणजामुरा
गंधवतीदैत्यागंधाख्यागंधमादनी॥सुरभि रिगंधाचकटीगं
एकटीनया।मुनिकांकःशीनाकषायाकफपित्तहत्या
सास ग्विषदाहार्निभ्रममूतिषापहा॥मुराामुरेगसुगंभिद्र
यंगोजरेप्रसिद्धंगशैलेयंशिलरशिलापुष्पंशिलोद्भवास्थ
विरंपलिजीर्णनथाकालानुसार्यकम्॥शिलोत्यंचशिलाद
दुःशैलजगिरिपुष्पकमाशिलाप्रसनंसुभगशेलकंषोडशा
हूयमाशैलेशिशिरंनितंसुगंधिकफपिनजित्दाहतष्णाव
मिश्वासवणदोषविनाशनम्॥शैलजाकलहू॥चोरकःशंकित
अंडोदुष्पाक्षेमकोरिमःचपल:किनवोपून:पटुः र्नीचोनिशा
चरःगणहासःकोपनक औरस्तुफलचोरकः।दुफलोग्रंथिल
वसुग्रंथिःपर्णचारकाग्रंथिपोग्रंथिदलोग्रेथिपत्रलिने
पाचोरकरतीवर्गपोष्णालिकोवानकफापहानासामुखरु
जाजीर्णक्रिमिदोषविनाशनः।गाठिवनाप्रसिद्धः॥पद्माकंपोन
कंपीनमालयंशीनलंहिंमम्॥शुभंकेदारजरपाटलापुष्पस
निभापत्यकाष्ठपयरक्षपोनस्याहादशाहूयमापयशीतल
निफरतपिनविनाशनमामोहदाहज्वरझानिकष्टविस्फोदशी
निरुत्पपद्मकभाषा॥२॥प्रपोंडरीकंचक्षुष्यपंडर्य पोखरीयक।
पौर्यचसुपुष्पंचसानुजचानजस्मनम्। पोंडरीकंचक्षुष्यमधु
रंतिकशानलंगपिजरजवणान्हं निवरदाहनषापहम्॥पुंडरी
कंप्रसिईगलामन्नसुनालंपादमनाललवलपपदशकपथि

कंशीघंदीपमूलंजलाशयमालामज्जकहिमनिळमधुरंवान
पिजिनानंदाहश्रममूकीतिरक्तपित्तज्वरापालामज्जाभा
पारामासरोहिण्यनिरुहावृत्ताच कसाचसागविकसामांस
रोहीच यामासरहामुनिःअन्यामासासदामांसीमांसरोहा
रसायनासुलोमालोमकरणोरोहिणीमासरोहिफागरोहिणी
युगलंशीनंकषायंक्रिमिनाशनम्॥कंठशुद्धिकररुच्यवानदो
पनिषूदनमारोहिणीस्यामासरोहिणीश्रीवेशनमधूम
श्वचीडागधोरसागकः॥श्रीवास:श्रीरसोवेष्टलक्ष्मीवेष्टस्तु
वेटकावेष्टमारोरसावेष्टःशारशीर्षसुधूपकः॥धूपांगलि
लपर्णशसरलांगोपिषोडशाश्रीवेष्टःकदुनितश्चकषायः
श्लेष्मपिजजिनायोनिदोषरुजाजीर्णतणाश्चाध्मानदोषजि
नाश्रीवेष्टक:भाषाहयासौराष्ट्रप्रसिद्धा उशीरममगाल
स्याज्जलनासंहरिप्रियम्॥मृणालमभयंवारंवारणसमगंधि
कुमारणपियवारिजरंशिशिरंशिनिमूलकम्॥वेणीगंमूलकं
चैवुजलामोदंसुगंधिकमासुगंधिमूलकंशुम्भंवालकंवसुभू
हूयम्॥उशीरशीनलनिकंदाहश्रमहरंपरमपिनज्वराशि
मनंजलसौगंध्यदायकम्॥वालागवालवेरुखसानालिका
विद्रुमलनिकाकपोतवाणानलीचनिर्मध्यासुपिराध्मानी
स्तुत्यारक्तदलानकीनटीरुद्रासनलिकातितकटुकानीक्ष्णा
चमधुराहिमा कृमिवानोदात्पर्श:शूलभीमलशोपनीनलि
काजाईवेनललिकाइयगंपन्यकर्दबाइयवार्यन्मारमावाचो
पुक्तिविविक्तोचलसर्गावर्गव क्रांभोरुहमादाहमधीयतेनम
यसंसदसौदीव्यनिवैयः॥येगंधयतिसकलानिचभूतलानिलो
कानयेपिसुखयनिचगंपलुब्धानानेषामयंमलयजादिसुगंधि
नाम्नाभूर्गधवर्गतिविश्रुनिमेनिवर्गः।उजैर्यचरितानिशीनस
भीण्यभ्यस्यसत्यात्मनांदुमारित्रजनानिषंगजजितंद्राग्दोस्था
मास्थ्यात्मनः॥तस्पायरुतिनःकनोनरहरेःश्रीचंदनादिस्थिनोव
ोनातिनामनैगमशिखाभूषामणोद्वादशः॥इतिश्रीनरहरिपं

डिनविरचिनेनिघंटुराजापरपर्यायनामधेयवत्यभिधानचूडा मणौगंधवर्गापरनाम्निचंदनादिवर्णोद्वादशः॥अथसंवर्णादिव :त्रिवर्णरौप्यतामाणिनपुसीसहिरीनिकायकांस्सायोवनक कानकिई मंचतीक्ष्णकम्॥शिलासिंदूरभूनागहिंगलंगे रिकं हिधागनबरीहरितालंचगंधकंचशिलाजतुसिक्थंकंचहिकासी संमासिकौपंचधाजनम्॥कंपिल्लंनुस्थरसकंपारदचाभकंचतः॥ स्फुरीचक्षुलकंशोकपर्दिशक्तिकाहि धागखटिनीदुग्यपाषाणी . विमलाचद्विधामनाथसिकनाचहिधाकुष्ठंशरवेदमिनाहूया थरनंनववलेपारागादिकंक्रमानामाणिक्यमुक्ताफलविद्ध माणिगारुम स्पादथपुष्परागः॥वजंचनालंचनवक्रमेणगोमे स्वैडूर्ययनानिनानिशस्फटिकश्वसूर्यकांनोवैक्रोनचंद्रकानकः राजावन: पेरजोस्वादुभौबाणावसंख्ययावर्गसुवर्णकनको चलकांचनानिकल्याणहाटकहिरण्यमनोहराणिागांगेयगैरि कमहारजनाग्निवार्यरुषमाग्निहेमनपनीयकभास्कराणिजाबू नदाशापदजानरूपर्पिजानचामाकरकर्वराणिाकार्तखरापिंज रखणभूरितेजासिदीलानलपानकानिामंगल्यसोमेरवशानकं भभंगारचंद्राजरजांबचानि आग्नेयनिकाग्निशिखानिचेनिनेत्रा क्षिनिहरितनामहेमावर्णस्निग्धकषायनितमधुरंदोषत्रयध- सनशीसादरसायनचरुचिरुचक्षुष्यमायुष्यहम्॥प्रज्ञावीर्यब लानिखरकरंकानिविधतेननो संधत्तेतुरितक्षत्रियमिदंपने नगांधारणात्मदाहेतिरक्तमथ्यचशिनछिदायांकाश्मीरकॉनि चविभानिनिकाषपस्निगपंचगौरवमपैनिचयजलायांजान्य नदेवकनकंमदुरकपातमासुवर्णनामगणातञ्चकरसवेषज नपरंजानेलयंभूमिजंकिंचान्यहहलोहसंकरभवचेनित्रिपाका चनम् नत्रायकिलपीतरक्तमपरं रक्तनोन्यनथागोराभनदि निक्रमेणतदिदंसात्पूर्वपूर्वोनममनिवर्णजानिःगरीप्यंत्र वसुश्रेष्ठरुचिरचंद्रलोहकमानकंतमहाशुभंरजनन रूपक

हासमुनींदुकम्॥रौप्यस्निग्धकमायाम् विपाकेमधुरंसगवान
पिजहररुचवलापलिननाशनमूगदाहछेदनिकाशेषुसिनस्त्रि
चंचयद्गुरु॥सुपर्षेपिचवर्याउनमनदुदीरिनारूपाबेल्लि
पनामंम्लछमखंशुल्वंतपनेष्टमुटुंवरमायंवकंचारबिंदंचरवि
लोहरविपियारळनेपालकंचैवरक्तधातःकरेदुधासनामंसुप
कंमधुरंकषायनितंविपाकेकटीतलंचाकफापहंपित्तहरवि
बंधशलनपांडूदरगुल्मनाशिापनपातसहस्निग्यरक्तपत्राम
लेमाशुहाकरेसमत्सनांनामंशुभमसंस्करमतानगुणलक्ष
पात्रपत्र समांडूकंवंगंचमधुरंहिमाकुरूप्पपिञ्चदरंगपूनिगे
धंदशाहूयमनपसंकटुनितहिमंकषायलवर्णसरंचमेह ।
क्रिमिदाहपांडुशमनंकानिकरंनइसायनचैवाश्येनलघुमद
खरनिग्धमुख्यापहहिमास्तपत्रकरकांतंत्रपश्रेष्ठमुदाहन।।
कथिलगतवरणसीसकंतुजईसीसंयवनेष्टंभुजंगमायोगीष्टना
गपरगंकवंगंपरिपिष्टिकम्मरुष्णायसंप तारशुद्धिकर
स्मतासिराननंचवंगंस्थाचीनपिष्टचपोडशासीसंनुवंगतुल्यं
स्यातरंसवीर्यदिपाकनः।उचकवानपंअशोनंगुरुलेख
नमगवणेनीलमृदुस्निग्धनिर्मलंचसुगौरवारौप्यसंशोधने
सिसीसकंचनदुजमासीसागरीति।सुद्रसुवर्णसिंहलकंपि
गलंचपीनलकमालोहिनकमारकुटुंपिंगललोहंचपीनकंन
वधा॥राजरीनिएकाकतुंडीराजपुत्रीमहेश्वरीव्राह्मणीब्रह्मरीति
श्वकपिलापिंगलापिचारी निकायुगलंनिशीतललवणरसे
॥शोधनपांड्वान क्रिमिप्लीहार्निपिनजिनपशुास्निग्यामृदः
शीतासुरंगासनपत्रिणी हेमोपमाशुभास्तस्थाजन्यारीनिःन
कीर्निनापितलापित्तालेयरडकास्यसौराष्ट्रिकंघोपकसी
यवहिलोहकमादीलोहंपोरध्यदीप्तकंसन्नवाहूयम्॥
कास्पततितमुसाचसुष्यवानकफविकारारूक्षकषायुरु
लघुदीपनपाचनपयानंदीमदुज्योति:शब्दाढयति
'ल पनाग्निसहस्त्रांगकांस्यमुजममीरितम्॥को
५

सेकंचावलोहंवर्नतीक्ष्णवर्जकलोहशंकरमानीलिकानी
ललोहंचलोहर्जवलोहकमाइदंलोहकरणंचानिक्तंचशि
शिरंथा।कफहस्पिनशमनंमधुरंदाहमेहनुन॥वाटुललो
हापंचलोहाअयस्कानकातलोहंकानस्याल्लोहकांनकम्॥
कानायसंकृष्णलोहंमहालोहंचसप्तधाअपिचासादामकं
नदनचुवकरोमकाव्यसाच्छेदकारयमितिनच्चचतुर्विधस्यात्
कोनाश्मलोहगुणवृद्धियथाक्रमेणदायगकांनिकचका
कार्यविरोगदायिनियाच॥अयस्कानविशेषाःस्थभीमकाथु
बकादयारसायनकरा:सर्वेदेहसिद्धिकरा:परा:गनसतेन
विनाकाननकानविनारसः सूजकांनसमायोगासायनम
दीरितम्॥अयस्कांताभाषाशालोहकिद॒नुकिहंस्याल्लोहचू
पीमयोमलम्गलोहजरुष्णचूर्णचकापलोहमलनथालो
हकिहतमधरंकटूष्णक्रिमिवातनुनपक्तिशूलमरुतमूलंहे
मगुल्मार्निशोफनतालोहकिहभाषामुंडमुंडायसंलोहंकष
सारंशिलात्मजमाअश्मजेंक्रिषिलोहंचआरंकृष्णायसनव।।
तीक्ष्णशस्त्रायसंशलंपिंडपिंडायसंशठमाआयसंनिशिनंती
वलोहखपंचमंडजाअयचित्रायसंप्रोक्तंचानचत्रिपंचधागलो
हरूमोष्णानिस्साहानपिनकफापहम्॥प्रमेहपांडुशलांनी
णमंडाधिकंसनम्॥पनीखेंकबुनाहोगरलोहाखर्णस
म्यगशोधिनश्रमकरखेदावहंदुःसहरोपंजाठरजात्यमांद्यन
ननंनामंवमिभ्रानिदानागंचत्रपचांगदोषदमयोगुल्मादिदोष
प्रदंनीदशलकरंचकांनमुदिनकायामयस्फोटदमविश्व
बिहीनीयदिमुंडतीक्ष्णौसुधापहोगौरवगुल्मदायकोगकांसाय
संक्लेदकनापकारकरीत्याचसंमोहनशेषदायकम्।मन:शिला
स्वालनटीमनोज्ञाशिलामनोज्ञापिचनागजिहागनेपालिका
स्यान्मनमश्गुप्ताकल्याणिकारोगशिलादशाहोमनःशिला
कटुःसिग्पालेखनीविषनाशिनी।भूलादेशभपोन्मादहारिणी
वश्यकारिणीमणशिलामनशिलासिंदूरनागरेणुःस्साकसी
.

मंतकंतथापनागर्जनागगर्भचशशेणवीररजःस्मनीगणेशभूष
णसंध्यारागंशृंगारकंस्मनमासौभाग्यमरुणंचैवमंगल्यंमनस
मिनम्॥सिंदूरंकटुकंनिउष्यांबणविरोपणाकुष्टाविषक
ड्रनिविसर्पशमनंपरम्॥सिंदूरभाषा२॥सुरंगाग्निसहःसू
म:स्निग्यासकोगुरुर्म दुः॥सुवर्णकरजःशुद्धःसिंदूरोमंग
लपदः॥सिंदूरलसण।भूनागःक्षितिनागभूजंतूरक्त
नुकःक्षितिजःसिनिजतुश्चभूमिजोरततुंडकः।भूनागोवज
माररस्यान्नानाविज्ञानकारकगारसस्यजारणेतनसावंतु
रसायनमादागवानपिनोललेगहिंगलंबर्वररसुरंगसुग
रंस्मनमगरंजनंददम्लेरुचित्रांगचूर्णपारदम्।।अन्पचमार
कंचैवमणिरागरसोड्वमारंजकरसगर्भचबाणभूसंरत्यस
मिनमहिंगुलंमपरंतिउष्णवानकफायहम्॥त्रिदोषवदो
षोत्यज्वरंहरनिसेविनम्॥हिंगुलाहिंगुलीयकांगेरिकंरक्त
धातुःस्था गिरिधानुर्गवेधुकम्पातुःसरंगंधातुश्चगिरिजगि
रिमहा सुवर्णगैरिकंचान्यावर्णधातुःसुरक्तकमासंध्याभ
बभूधातुश्चशिलाधातुःषडाहूयांगैरिकमधुरंशतंकषायंत्र
परोपणम्॥विस्फोटा ग्निदोहवरवर्णादिकंशुभम्॥गेरु
॥सोनेगेरुाजाजुहोजाजुनुवरीमच्चसौराष्ट्रिीमालासंगासुराष्ट्र
जागभुग्नीमजालकंकासीमनिकासुरमनिकास्लुन्याकासासु
जाताचज्ञेयाचैवचतुर्दशानुवरीतुनितकटुकाकयायाम्लाचले
खनी।चक्षुष्याग्रहीदि पित्तसनापहारिणीनुवरीतरवि
यमणुगसौराष्ट्रेप्रसिद्धा॥हरिनालंगोदनपाननटमंडनचौरंच
चित्रांगपिंजरकंभवेदलंगालकंचनालंचाकनकरसंकांचनक
विडालकंचैवचित्रगंधचापिंगचपिंगसारंगौरीललिनंचसनदश
सजम्॥हरितालंकटूष्णंचस्निग्पावग्दोषनाशनंगभूतभातिप्रश
मनंवियवात्तरुजार्निजिनमहरितालाहरिदालपशिलाजतुस्साद
श्मोत्यशैलंगिरिजमश्मजाअश्मलासाश्मजनुकंजवश्मकमिति
स्मनम्॥शिलाजनुभवेनितंकटूप्यंचरसायनंगमेहोन्मादायमरी

शेफष्ठापस्मारनाशनम्॥शिलाजतुकलुदेवरु गंधकोगं
पपाषाणोगंधाश्मागंधमोदनः॥पूतिगंधोनिगपशवटसौगंधि
कस्तथा।सुगंधोदिव्यगंधश्चगंधश्वरसगंधक: कुष्ठारिनूरंग
पत्रकीटमःशरभूमिनःगंधकःकटुरुष्यातीवगंधोनिवन्हि
हनाविषयःकष्टकंडूनिखर्जुत्लग्दोषनाशनः गंधकभाषा२॥
श्वेतोरक्तनपानमनीलभेनिचतुर्विधःगंधकोवर्णनोज्ञेयोभि
मोमिन्नगुणाश्रयः॥श्वेत:कुशपहारीस्याद्रतोलोहप्रयोगात्
गपीनारसप्रयोगार्होनीलोवीनरोचिनःतिचतुर्विधगंधकः
॥सिक्यकंमधुरंसिक्यविषसंमधुसंभवम् मदनकंमधूलिष्टं
मदनमक्षिकामलम्॥ौद्रेयंपीतरागंचस्निग्धंमाक्षिकर्जतथा।
सौद्रजमधुशेषंचद्रावकमसिकाश्रयमासधूषितंचसंप्रोक्तंमधू
थंचोनविंशनिःशासिकायककपिलखादकष्टवानानिजिन्मदुक
टुस्लिपचलेपेनस्फुटिनांगविरोपणम्॥मेणभाषा॥कासीसंधा
नकासीसंकेसरहललोमशम्॥शोधनंपांशकंशीसंभुभंसप्ताहू
मनम्।कासीसंनुकषायंस्थानशिशिरंविषकष्ठजितारख'क्रि
'मिहरंवैवचक्षुष्पकानिवईनमाकासोसाभायाराहिनीयपष्य
कासीसंवत्सकंचमलीमसमाइसेनेनौषधयोज्यविषदंनीलम.
निकापुष्पकासीसकंतितंशीननेत्रामयापहम्ालेपेनात्यामक
ष्ठादिनानालग्दोषनाशनमायकासीसम्माक्षिकचैव मासीक
पीनभानुमाक्षिकमातापाताप्पकनाप्पमापीनपीनमाक्षिकम्।।
आवर्नेमधपातुसातोद्रधानुनथापराप्रोक्तंमासिकपातशबा
गभूममासिकम्।मासिकंमधुरंनिअम्लकटुकफापहम्।।
भमहल्लासमूछीनिश्वासकासविपापहमापातुमाक्षिकभाषा।
मासिकं हिनिपंपोहेमाहूंनारमासिकमाभिन्नवर्णविशेषत्वान्
रसवीर्यादिकंस्थानारवादितकेतारमाक्षिकंचप्रशस्सग
हहेमादिकंशसंरोगहलपुष्टिरमामाक्षिकाचेगुणायरामा
क्षिकगुणगलु॥अंजनयामुनहष्णंनादेसंमेचकनथा|श्रोतोंजेह
मर्दनी सोबरंचसुवीरजासतुनीलांजनचैवचक्षुष्यवारि:

वाकपोतकंचकापोनसंपोक्तंशत्रुभूमिनम्॥शी नीलांजनप्रो
कंकड निकषायकम्॥चक्षुष्यंकफवान विषधंचरसायनम्
॥सौवीरांजनभाषा॥कलस्थारप्रसादाचचक्षुष्पाथकुलस्थि
काकुलालीलोचनहिनाकुंभकारीमलापहागकुलयिकानुच
सुष्याकषायाकटुकाहिमागविषविस्फोटकंड्रतिवणदोषनिब
हिणीगकुलत्यांजनभाषागकण्णकुट किनवाजापुष्पांजनंपुष्प
केतु कौमुंभकुसुमांजनारीनिकरीनिकसुमंरीनिपुष्पंचपोष्पर्क
॥पुष्पांजनहिमपोक्तपित्तहिकाप्रदाहननानाशयेहिषकासा
निसर्वनेत्रामयापहम्॥पुष्पोजनाभाषारसांजनरसोडूनर
सगर्भरसाग्रजमाकनकंबालभैषज्यंदाक्किाथोवनथागरस
जाननालशैलंयवर्याजनंतथागरसनाभंचाग्निसारंवादशाहूं
चकीर्निनारीत्यातुधाम्पमानायांनन्किइंतुरसाजनम्॥नदभावेनु
कर्तव्यदाक्किाथसमुद्भवम्गरसांजनभाषासोनोंजनंवारिभ
वतथान्येश्रोनोवंश्रोननदीभवंचासौवीरसारंचकपोलसारंव
ल्मीकशीर्षमुनिसंमिनाहूं ॥श्रोतोजनशीनकटःकषायक्रिमिना
शनमारसांजनरसेयोग्यतनरद्धिकरंपरंगोनोजनंप्रसिद्धम्
वल्मीकशिखराकारंभिन्न नीलांजनप्रभम्॥धर्मेचगैरिकावर्ण
श्रेष्ठोनोंजनंचतन्ाोनोंजनलक्षणम्॥क पिल्लकोथरजांगोरे
चनीरेचकस्तथा।रंजकोलोहितांगनकंपिल्लोरमचूर्णकापि
लकोविरेचीस्थानकटूणोतणनाशनः।कफकासानिहारीजन
क्रिमिहरोलघुकंपिल्लरुप्रसिद्धम्॥नुथनीलाश्मनीलहरि
तारमंचनुन्यकम्।मयूरग्रीवकंचैवनाम्रग मनोडूवम्॥मयू
रजन्यसंपोक्तंशिखिकलंदशाहुयमानुष्यंकटुकवायोगश्चित्र
नेत्रामयापहम्॥विषदोषेषसर्वषप्रशस्लवानिकारकम्गजन्य
मयूरजन्याहितीयखर्परीनुन्यखर्परीरसकंतथाचक्षुष्यमम,
नोत्पन्नतयखर्परिकानुषटाखपरीकटुकानिजाचसुष्याचरसा
यनीगावग्तोषशमनीरुच्यादीप्यापुरिविवईनाखरीपार
दोरसराजवरसनायोमहारसः॥रसश्चैवमहातेजारसलोहोर

सोनमःसूतराट्चपलोत्रःशिवबीजंशिवलथा।अमनंचमें
साल्लोहेशोपूनमः॥रुद्रजोहरनेजश्वरसधामुररित्यजः
खेचरामस्पोक्तोदेहदोमत्यनाशनःस्कंदःकंदांशकःसू
नोदेवोदिव्यरसलथाप्रोक्तोरसायने श्रेष्ठोयशोधास्त्रित्रिधाहू
यापारःसकलरोगनाशनःषड्रसोनिखिलयोगवाहकापचे
भूतमयरषकीर्तिनोदेहलोहपरसिद्धिदायकःामूर्छिनोहरते
माधीनबडाखेचरसिद्धिदासर्वसिद्धिकरोनीलोविरुद्धोदेह
सिद्धिदः॥विविधव्याधिभयोदयमरणजरासंकटेपिमात्यानां।
पारंददानियस्माजस्मादयमेवपारदःकथिनापारदपार
दरसः॥अभ्रकमभंगव्योमाबरमंतरिक्षमाकाशमाबहुप
खमनं गोरीजंगौरिजेयमितिरखयः॥श्वेतपीनलोहिनी
लमभंचानुर्विध्यंयानिभिन्न क्रियाहगश्वनंतारेकीचनपानर
केनीलंन्याध्यान्यग्रमग्यंगुणाढ्यम्॥चतुर्वर्णमभकःगनीला
दंदईरोनागःपिनाकोवनइत्यपिणचतुर्विधभवेत्तस्यपरी
क्षाकथ्यनेक्रमानायहहीविहिनंतनोनिनितरांभेकोरवंद
ईरोनागःस्फूकरुनधन:सनमयादत्तेपिनाक किलाबजने
वविकारमेनितदिमान्यासेवसानःकमानगुल्मीचवणवांच
कसिनगदीनीरुक्कसंजायनाकृष्णाभकचतुर्विधजानिलक्ष
णमूमनोजभावभाविनीयदाशिवोपरस्सरमनदाकिलान्न
पारागृहोद्भवोबभूवनारसाभकउत्पनिःस्फटीचस्फटि
कीप्रोक्ताश्वेताशुभाचरंगदारंगहढाहदरंगारंगांगावसुमि
नागरफटीचकटकास्निग्धाकयायापदायहा।मेहरुवमीशो
पदोषनीदरंगदास्फटिकीभाषाशुल्लकःसुदर्शखःसा
शंबूकोनखशंखकःशुल्लकःकटुकलिनःशूलहारीचदीप
नःपटगुल्लेशिखोपोंभवस्कंबुर्जलजःपावनपनिः।।कु
टिलोनमहानादःकंवपूनःसुनादकासुखरेदीर्घनादशबह
नादोहरिषियःएवंषोडशधाज्ञेयोपवलोमंगलपदःशिवः
कररसःशीनःपष्टिवार्यबलप्रदःगुल्मथूलहरःश्यामनाशनो
,

।
विषदोषनाशंखनामगुणानिमिशंखःक्रिमिजलजःक्रिमि
वारिकहश्चजनुकंबुश्च कथिनोरसवीयीयेःकानधीभिःशंख
सहशोयम्॥क्रिमिशंखाभाषा॥कपर्दकोवराटश्वकपर्दिन
वराटिकाचिराचरशवोबालक्रीडनकासःकपर्दःकति
कोण:कर्णशलवणापहः॥गुल्मश्लामयपश्चनेत्रदोषनिलं
ननः कवडीभाषाशुक्तिमुक्ताप्रसूश्वेवमहाभुक्तिश्वशुक्ति
का मजास्फोटस्तौतिकंतुमौक्तिकप्रसवाचसा॥ज्ञेयामो
क्तिकसवैवमुक्कामानंगधास्मृता।मुक्तामुक्तिःकदुःस्निग्धा
श्वासहद्रोगहारिणी॥शलप्रशमनीरुज्यामधरादीपनी
परागमोतीसीपमुक्तिनसिंपु॥ जलशुक्र्वािरिशक्तिः
क्रिमिसा शुद्रशुतिका शंबूकाजलशुक्तिनपुटिकानो
यशुक्तिकाजलशुक्ति कटुःस्निग्धादीपनीगुल्मशूलनुनावि
षदोषहरारुच्यापाचनीबलदायिनी नैचीसीपिानोरेयसिंप
॥रपरिनीखटिकाचैवखटीपवलमनिकासिनधानःश्वेतथा
तुःपांडुमापाडुमतिकारखटिनीमधुरानिक्काशीतलापिनदाहन
नावणदोषकफासघ्नीनेत्ररोगनिननखडीगदेणेबहादु
ग्धाश्मदुग्धपाषाण क्षीरगोमेदसंनिभावनाभोदीपिकासो
धौदुग्धीक्षारयवोपिचा दुग्धपापाणकोरुच्यईषदुष्णोज्वरापहः
॥पिनहोगशलन:कासाध्मानविनाशनःसिरिगोलार
गवालियहरेल्लाक'रनामभिश्चादावनेचमणिवाचकाकर्पूर
मणिनामायंशयावानादिदोषनुनाविमलनिर्मलंखछंअम
लेखकदारुकवाणसंरख्याभिधप्रोक्तंनारहेमहिधाकनावि
मलंकटुनितोष्णत्वग्दोषतणनाशनमारसवीर्यादिकल्पवेधे
स्थादिन्नवार्यकम्॥विमलाइयंासिकनावालुकासिताशीनला
सूक्ष्मशर्कराराप्रवाहोत्यामहानणासूक्ष्मापानीयचूर्णकावा
लुकामधुराशीनासंतापश्रमनाशिनी।सेकपयोगतश्चैवशारखा
शैत्यानिलापहा॥वामललुककष्टंकालकुष्ठंचविरंगरंगदा
यकम्परेचकंपलकचैवशोधकंकालपालकम्॥कंकुष्ठचहिया

रा. १३७
प्रोक्तंतारहेमाभनथागकटकंकफवातपरेचकंव्रणशूलहन
कंकष्ठभाषा२॥मूषकस्याभिधापूर्वपाषाणस्याभिधानतः ।।
आखपाषाणनामायलोहसंकरकारकःगउंदिरपाषाणाईनिपा
पाण॥अथरनानिाद्रव्यकिंचनलक्ष्मी ग्यवसुवस्तुसंपदोर
द्विाश्रीर्व्यवहार्य द्रविणंधनमोरास्वापत्यंचाद्यसामान्य
नामगरत्नंवसुमणिरूपलोहहपद्रविणदीतवीर्याणिारोहिण
कमब्बिसारंखानिकमाकरजमित्यभिन्नार्थाधारनसामान्यनाम
गमाणिक्यंशोणरनिंचरत्नराजविरत्नकम्भंगारीरंगमाणिक्य
तरलोरत्ननायकःारागहक्पारागभरनेशोणोपलस्तथा।सौ
गंधिकलोहिनकंकुरुविंदंशदुकामाणिक्यमधरंस्निग्धवा
नपित्तप्रणाशनमारत्नप्रयोगप्रज्ञानारसायनकरंपरमामाणि
कनामगुणास्निग्धंगरुगात्रयनंदीन खलंसुरंगचाइनिजात्यादि
माणिक्यकल्पाणंधारणाकुरुतेामाणिकलक्षणमहिलायमपि
हितकर्कशशर्करिलंभिन्नधूमंचारगविकलंविरूपलघुमाणि
कांनधारयेडीमानामाणिकदोषातक्यदिपद्मरागमथनामी
नानिरतंद्विधाजानीयाकुरुविंदकंयदरुणस्पादेषु सौगंधिकम्
आनन्नीलयदिनीलगंधिकमितिज्ञेयंचनुर्धाबुधैर्माणिकषघर्ष
णेप्पविकलंरोगेणजात्याजगुः॥चनुर्विधमाणिक्यजातिः॥इति
माणिक्यम्॥मुक्तसौम्यंमौक्तिकंमौक्तिकेयतारनाराभौनिकनार
काचाअंभासारंशीनलं नीलकंचनक्षत्रस्यादिंदुरनवलसम्म
काफलंबिंदु फलंचमुक्तिका शालेयकंशलमणि:शिशिप्रिय
मस्तरहिमहेमवतंशुभंचसुधांशुरनंचमसम्मिनाहूयम्।मौ
तिकंचमधुरंसुशीतलंधिरोगशमन विषापहम्राजयममख
रोगनाशनंक्षीणवीर्यदलपष्टिवईनम्।मौक्तिक नामगुणानक्ष
जाभवनमायनमुक्तालिग्धस्यूलनिमनंनिवणंचान्यतपने गौर
यजलापातन्निील्यं मौक्तिक सौरमदायिामौक्तिकलक्षणायदि
छायं मौक्तिकेन्मंगकायंशुक्रिस्पर्शरक्ततांचातिपनामास्यासाभ
रूममत्ताननिम्ननैनार्यपीमनादोषदागिमौक्तिकलत

रा.नि.१३९
द्विारकम
नंगोरगमीनपोत्रिशिरसरुवक्सारशंखाबुनाशक्तीनामुदाच्चमी
तिकमणिःसष्टंभवत्यष्टधाअष्टविधामौक्तिकोत्पनिःकायापा
रलनीलपीनधवलासत्रापिसामान्यतःसप्मानाबहुशोनलब्धिरि
नरौक्तयकंतूल्वणम्॥मौक्तिकविशेषः लवणसारक्षोदिनि
पात्रेगोमूत्रपूरिनेक्षिप्रामर्दिनमपिशालिनुषैर्य दविरुनंतनुमो
तिकंजात्यमणमौक्तिकपरीक्षाति मौक्तिकंगभवालो
णिनिद्रुमःभोधिपल्लव:भीमरनेचरनांगारकांगोरोलनामणिः
पवालोमधरोम्लश्चकफपित्तादिदोषनन्गवीर्यकांतिकरवीणा
एनोमंगलदायकः॥प्रवालगुणाभुडएनरजनिग्धगात्रंसु
रंगकम्गसमगुरुशिराहीनंप्रवालंधारयेन्शु
मागौररंगंजलाक्रानंवक्रसमसकोटरमारूक्षकष्णलघुश्वे
नेप्रवालमशुभन्यजेत्॥धवालकुलक्षणम्वालार्ककिरणेरका
सागरसलिलोडूवालनायनंगपजनिनिजरुचंनिकषेष्टा पिसा
स्मनाजात्या प्रवालपरीसा अवलेहदनगारुमनमरकरो
हिणेयहारिन्मणि सौपर्णगरुडोदार्णवुधरनाश्मगर्भजागर
लारिवायवालंगारुरुद्रसंमितमामरकनंविषपंचशीनलमधु
रंरसेगआयपिजहरुसंपुष्टिदभूननाशनामरकननामगुण!
खछंचगुरुसुझायनिग्यगानंचमार्दवसमेनम्॥अयंगवहुरंग
अंगारीमरकनंविभयानामरकनलक्षणमाशर्करिलकलिलरू
संमलिनलघुहीनकल्माषमात्रासयुनविरुनांगमरकत्तममरो
पिनोपभजीनामरकनलक्षणम्॥परशैवाल शिवडिशाइलह
रिकाश्चचापदैःखयोनेनचवालकीरखपुषाशैरीषषध्येण
चाछापाभिःसमनापानिनदिदंनिर्दिष्टमष्टात्मकंजात्यं यत्नपना
नपैश्वपरितोगारुन्मनरंजयेत्॥मरकनपरीक्षापानिपञ्चेनि
मरफनम्॥पातस्तुपुष्पराग:पीनस्फटिकअपीनरक्तश्रापीना
श्मागुरुरनपीनमणिःपुष्परागपुष्परागपुष्परागोम्लशीन
श्व वातजिन्दीपनःपरमाआय:त्रिपंचप्रज्ञानधारणाकुरुतेनणा
मापुष्परागनामगुणासछायपीतगुरुगात्रसुरंगशुईलिम्बचनि

मलमनीवसुरत्नशीनंगयःपुष्परागशकलंकलयेदमुष्यपुष्यानि
कीनिमनिशोर्यमुखायरर्थपुष्परागलक्षणम्॥रुष्णविहं कि
नध्यसंपवलंमलिनलघुः विछायशर्करागाभंपुष्परागंसदो
षकम्॥पुष्परागकुलक्षणाएई निकाषपयत्यष्यतिरागमधि
कमात्मीयमानखनुपुष्परागोजात्यतयायपरीक्षकैरुक्तापु
परागपरीक्षा निपुष्परागःगवजामिंद्रायुपहीरंभिदुरंकुलि
शंपविः अभेद्यमशिररनंदभार्गवस्मानम्॥षदोणवह
पारंचशनकोस्यधिभूमिनमावजंचषसोपेसर्वरोगाप
हारकम्॥सीपशमन सौरमदेहदापरसायनमाजना
मगुणाभस्मागंकाकपाचरेखाक्रानंनुवर्चलमाआधारंमलि
नंविंदुसंत्रासेस्फुटिनंजयानीलामंचिपिररूसतहदोष
जंत्यजेतावनकलक्षणम्॥श्वेतालोहितपीनकमेचकतयाका
याचनःक्रमात विप्रादित्वमिहासयन्सुमनसःशंसंनिसन्य
ननःस्फीतांकीर्तिमनुनमाश्रियमिदंधनेयथावंधनमा
नामयथायथंनुकुलिशपथ्यहिनान्यननःवनस्पचातुर्व
र्णलक्षणम्॥यत्साषाणनलेनिकाषनिकरेनोएष्यनिष्ठुरै
र्यचान्योपललोहमुद्रमुखेलेखोनयात्याहतपयचायनिज
लीलयैवदलयेहजेणवाभियनेतज्जात्यंकलिशंवदनिक
शलास्थाप्यमहाचतनावजपरीक्षाविप्रःसोपिरसायने
बलवानष्टांगसिप्रदोगजन्यस्लुनणांबली पुलिनजिनम
संजयेजसाद्रमाकर्षणसिडिदलसुनरावैश्योथशद्रो
भवेत् सर्वव्याधिहरलदेषकथितोवजस्यवोगुणःगन
चतुर्वर्णगुणलक्षणावजभाषा निवजमानीलस्तुशरि
रजस्यान्नीलाश्मानीलरत्नकः नीलोपलस्तुणग्राहीमहानी
ल:सुनीलकामसारमिंद्रनीलंस्थादल्लर्कपद्मरागजःानी
लःसनिक्तकोष्णभकफपित्तानिलापहः।योदधातिशरीरे
सान्ध शोरिमंगलदोमवेताइलिनीलसनामगुणाःाननिमोनि
मलोगात्रोमसोगुरुदीप्लिक:गणग्राहीम लोदुर्न भी

रा.नि.१४०
लक्षणान्वितःइतिनीललक्षणगुणाः।मृच्छकराश्मकलिलो
विझायोमलिनोलघुरुक्षःस्फुटितगर्नश्चयोनीलःसदोष
कानीलकुलक्षणम्॥सितशोणपीतष्णाःछायानीलेत्रमा
दिमा कथिनाः॥विषादिवर्णसिद्धौधारणमस्थापिवजवाफलव
नानीलछायापरीसा॥अस्यानंचंद्रिकास्पदमुंदरंसीरपूरिनम्
गयापारंजयत्याशुसजायोनीलउच्यते इतिनीलः।गोमेदक
स्तुगोमेदोराहरननमोमणिः॥स्वभीनवःषडाहोयंपिंग:स्फटि
कइत्यपिगगोमेद कोम्लउण्ाश्यवातकोपविकारजिनपदीपनः
पाचनश्वरतोयंपायनाशनः।गोमेदनामगुणागोमूत्राभय
नमूदुनिग्धमुग्धशुद्धलायंगौरवंयच्चयामारकंश्रीम ना
योग्यमेतत् गोमेदारव्यरनमारसंनिसनः॥गोमेदलक्षणापात्रे
यत्रन्यरुपयःप्रयात्येवगोजलोज्वलिनवर्षेप्यहीनकांनिंगोमे
दंतंबुधाविदुर्जात्यम्॥अरंगश्वेनरूष्यांगरेखात्रासयुनलघु।
विकायशर्करागारंगोमेदविबुधस्यजेना गोमेदपरीक्षामनि
गोमेदकावैडूर्यकेतुरनंचकैनवंबालवायजमापारष्यमन
रोहे चखशब्दकरवतथा वैडूर्यरत्नंसंपोकंज्ञेयंविदुरजत
थागवैडूर्यमुष्णमम्लंचकफमारुतनाशनम्।।गुल्मादिदोषशम
नंभूषिनचशुभावहम्॥वैडूर्यनामगुणाः॥एकवेणुपलाशपे
शलरुचामायूरकंठविषामाजरिक्षणपिंगलाविजुषाज्ञेयं
त्रिपाकाययायदानेगुरुनांदपानिनिनरस्निग्यतुदोपोझिने
वैडूर्यविदलंवदनिसुधियःखरूंचा लोभनमावैडूर्य कायाल
क्षणाविकायमूछिलागर्नेलपरू संचसातमासेत्रासंपर्षदें
रुष्यांवैडूर्यदूरनान येना र्यकुलक्षणम्घष्ट्रयदात्मनाव
छंखछायानिकपाश्मनिास्फुटप्रदर्शयेदेनटेडजात्यमय
नेगवेड्यपरीक्षागनिवेड्या इतिनवरनानिामाणिकपा
बंधोरनिविमलतममौक्तिकंशीतभानोमाहेयस्यप्रवालंमक
नमतुलंकल्पयेदिंदुसनोमादेवेज्येपुष्परागकलिशमपिकवे
नीलमर्कात्मजस्सस्सभीनोयापिगोमेरकमथविटुरोद्भावित

रान.१४१
किंतु के नोः॥नवग्रहरनक्रमःत्यमेनानिरत्नानितनदुद्देशनः
क्रमातायोदयाद्विभपाहापितस्मिन्सानुग्रहाग्रहा।नवरत्नन
वग्रहणगुणःसंत्यज्यवनमेकंसर्वत्रान्यत्रसंघातालापवम
थकोमलनासाधारणदोषएषविज्ञेयः लोहितकवनमौक्तिक
मरकननीलामहोपला:पंचावैडूर्यपुष्परागप्रवालगोमेदकाद
योचिः॥महारत्नउपरत्नागोमेदेवालवायजदेवेज्यमणांदुनर
णिकांनाया नानावर्णगुणात्याविज्ञेयास्फटिकजातयःप्राजैः॥
स्फटिकःशितोपलःस्सादमलमणिर्निर्मलोपलःखकास्वच्छ
मणिरमलरनंनिस्तुषरनंशिवप्रियंनवधासटिक समवी
र्यअपित्तदाहानिदोषनन्तस्यासमालाजपनादत्तकोटिगु
गंफलमसिटिकनामगुणाः॥यरंगानोयबिंदुविविमलन
मंनिस्तुषनेत्रहयनिग्यशुद्धानरालंमधरमनिहिमपित्तदाहा
सहारिगपापाणेर्यन्निएष्टस्फुदिनमपिनिजांखलजीनेवजह्या
मज्जात्यजात्यलम्यं शुभमुपचिननेशैवरनंविचित्रम्स्फटिक
परीक्षा॥अथभवतिसूर्यकांतलपनमणिस्तपनगरविकानः।
दीप्तोपलोग्निगर्भोज्वलनाश्माचोपलश्रवसुनामागसूर्यकांतो
भवेदुष्णोनिर्मलभरसायनःगवानश्लेभहरोमेध्यःपूजनावित
ष्टिदासूर्यकाननामगुणाः॥शुद्धःस्लिम्पोनिगोनिस्तुषोंनों
निर्मष्टोज्योम्मिनैर्मल्यमेनि।यसूयीशुस्पर्शनिष्ठयूतवान्हर्जात्यः
सोयंवक्ष्यतेसूर्यकांनः।सूर्यकानपरीक्षागवैक्रोनचैवविक्राननीच
वृकुवनकंगोनासःसुद्रकुलिशंचूर्णवजंचगोनसः॥वजाला
वेचबैक्रांतरसवायर्यादिकेसममाक्षयकुष्ठविषघ्नंच पुष्टिदसुरमा
यनम्॥वनाकारजयैवप्रसह्यहरणायसर्वरोगाणांगयहिक्रानि
पनेनदैकानंबुपैरिदकथिनमाविक्रानभाषा॥२॥इंदुकानचंद्रका
नयंद्राश्माचंद्रजोपलाशीनाश्माचंद्रिकाद्रावःशशिकांनसत
पागचंद्रकांनस्तुशिशिरःस्निग्धपित्तास्नानापहनाशिवत्रीनिकरः
सकोग्रहालयाविनाशरुत्॥चंद्रकाननामगुणा:स्निग्यश्वेन
पीनमात्रासमंतनेचिनेस्वछतायन्मुनीनाम्यवसायानिचं

•१७
ट्रीशसंगाजायरनचंद्रकांतारख्यमेतत्॥चंद्रकांताराजावों
नपावतॊरांजन्यावर्तकस्तथागआवर्नमणिरावत:सादित्येषःश
राईयः॥राजावोंकदुःस्निग्धाशिशिरःपित्तनाशनः सौभाग्यकु
रुनेनृणांभूषणेषप्रयोजितः॥राजावर्ननामगणाः॥निर्गारमसि
नमसपानीलगुरुनिर्मलंवहछायाशिखिकंउसमसौम्पराजाव
वदनिजात्यमणिराजावर्जभापाड्याइनिरूटिकापेरोजह
रिनाश्मंचभस्मांगहरिनंहिधारापेरोजसुकषायंस्पान्मधुरंदीपनं
परम्॥स्थावरंजंगमंचेवसंयोगाचयथाविषनासनाशयेकी
घंशलंभूनादिदोषजम्॥पेरोजाइनिरन्नप्रकरणशसिद्धाःपारद
मन्त्रकंचविविधान्धाश्यलोहानिचपाहःकिंचमणीनपीहसक
लान्संस्कारनःसिडिदान।यसंस्कारविहीनमे हिमवेद्यज्ञान्य
थासंस्कृतंतनगदैविपवन्निहनिनादिह याबुपैःसक्रियाताया
संस्कृतान शुभगुणानयचान्ययाचेदोपनियानपिदिशतिरसा
योमी॥याश्येहसंनिखलुसंस्कृतयनदेनन्नात्राभ्यधापिबहुवि
सरभीतिभाग्भिःइतिलोहपातुरसरत्ननद्भिदायभिधागुणप्र
करनास्फुदासरंगअवधार्यवर्गमिममायवैद्यकप्रगुणप्रयोगक
शलोभवेधःकर्वेनियेनिजगुणेनरसाप्नगेनन्णाजरंत्यपिय
पूंषिपुनर्नवानिानेपामयनिवसनिःकनकादिकानांवर्ग:प्रसि
ध्यतिरसायनवर्गनाम्मानित्ययस्पगुणा:किलीनरलसाकल्या
णभूयस्तयाविनाकर्षणपंचवस्लिभवनभूम्नापरिर्वनेगना
पहनसिंहरूतिनानामानिचूडामणोसंस्थामेतिमिनस्त्रयो
दशनपावर्ग:सुवर्णादिकः॥ इति श्रीनरहरिपंडिनविरनिनेनिए
टुराजापरपर्यायनाम्सभिधानंचूडामणोरसायनवर्गमन्नवर्गा
परपीयनामधेयसुवर्णदिवर्गलपोदशाभयपानी पादिव
र्ग:॥पानीपजीवनवनामनपुफराभ:पायोनुशंवरपयःसनिलो
कानि।आपःकवारुणकवंधजलानिनीरलीलाननारिकन
लानिविषाणसीवाभुवनंदहनारानि स्तोयंसवनोमुखी
परसनिंवगमेपप्रसवरसानि नहिमिताःपाणीनिरप

सरुापानीपमधरहिररुचिदंतष्णाविशोषापहमोहभ्रातिम
पाकरोनिकुरुतेभुक्तानपतिपराम्पनिद्रालसनिरासनविषह
रंश्रांतानिसनर्पणन णाधीबलवीर्यतुष्टिजननंनष्टांगपुष्टिषदे
म्॥पानीयसाधारणगुणादिमोदरखवारिसादाकाशसलिल
जथागव्योमोदकंचीनरिक्षंजलंषभिदाहूयम्ायोमोदकंत्रिदो
षमपरंपथ्यदंपरमारुचंदीपनदंतष्णाश्रममेहापहारकम्।
आकाशेदकनामगुणासयोरट्यंबभूमिस्थकलुषदोषदायक
॥चिरस्थितिलघुसळपासादसुखावहम्॥भूईवरिलपाउसा
उदकापाथोनाथसमुद्रसिंधुजलदाकूपारपायोधयःपारावा
रपयोधिसागरसरिन्नाथश्चवारांनिधिताअंभोराशिसरखदंबु
घिनदीनाथाब्धिनित्यार्णवोदवहारिषिवार्धयःकधिरपानाथो
पिरत्नाकरः॥सागरसलिलंविश्रलवणरतामयप्रदंचोष्ण
वैवर्यदोषजननविशेषदाहार्निपिनकरणम्॥समुद्रनाम
गुणाः।मुनीरुपनदीधुनीनिर्झरिणीतरंगिणीसरखतीशैव
लिनीसमुद्रगा।कूलंकषाकूलवतीचनिम्मगाशैवालिनीसिं
धुरथापगापगाइदिनीसमुद्रकांतासागरगाहादिनीसरि
कर्षः।स्रोतस्विनीसुधीरोधोवेधीचाहिनीतटिनीनादे
यंसलिलंखच्छंलघुपाचनदीपनमारुच्यतष्णापहंपथ्यम
धुरंचेषदुष्णकम सामान्यनदीनामगुण:गंगाभानुसुनारे
वाचंद्रभागासरखनीयधुमतीविपाशाथशोणोघर्घरकत
थापवेत्रावतीक्षाद्रवनोपयोष्णीतापीवितलाशरयूश्वसिंधुः
महासतुद्रीपथगौतमीस्थाकृष्णाचनुंगाचकवेरिकन्याइये
वमाद्यासरितःसमस्तालडागवापीहदकूपकायाः॥अन्ये
प्यनूपात्मकदेशभेदा:कोलाभिधानःखपमूहनीयाः॥धारा
कारादिकातोयमनरिक्षोभूवनयापरीक्ष्ोनयथाचोकंज्ञानयज
लवेदिभिः।गंगास्वर्गसरिहरा त्रिपथगामंदाकिनीजाहवी पुण्या
विष्णुपदीसमुद्रसुभगाभागीरथीखनंदीगतिलोनासुरदीपिका
सुरनदीसिडापगाव नीज्येष्ठाजन्हसुनाचभीमजननीशुभाच

• . १४४
शैलेंद्रजामशानंखादुखछमत्यतरुच्येपथ्य पाक्यपावनंपापहा
रिगतष्यामोहसनंदीपनंचप्रज्ञादनेवारिभागीरथीयाभागीर
थीनामगुणाःगयमुनानपनमनुजाकलिंदकन्यायमखसाचका
लिंदीगरेवामेकलकन्यासोमसुत्नानर्मदाचविज्ञेया॥पिजदाहवम
नश्रमापहवादवानजननंचपांचनावहिदीपनकरंविरोचनं
यामुनंजलमिदेवलप्रदम्॥यमुनानामगुणाः सलिललघुशन
लंसुपथ्यं कुरुनेपिनकफप्रकोपनासकलामयमईनंचरुचम
धुरंभेकलकन्यकासमन्यानर्मदाजलगुणाः॥सरखतीप्लक्षसम
दूवाचसावाक्पदाब्रह्मसनीचभारतीगवेदाग्रणीचैवपयोष्णि
जानावाणीविशालाकुटिलादशाहासरसनीजलंखादुपूर्त
सर्वरुजापहारुच्चदीपनदंपथ्यंदेहकानिकरंलघुासरख
नीनदीनामगुणाः॥चांद्रभागसलिलैसुशीनलंदाहपिनशमनं
चवानदमचंद्रभागाकाश्मीरेप्रसिद्धा चंद्रभागगुणसाम्मदं
जलंकिंचमाधुमनमग्निदीपनामधुमती॥काश्मारनदीसु
रुद्रेविपाशापुनःसिंधुनद्याःसुशिलघुस्वादुसर्वामयनंजिलं
निर्मलंदीपनंपाचनंचप्रदनेवलंबुद्धिमेधायपंचासुरुद्रिः॥
विपाशासिंधुनीन्हीनदीगुणाः॥हिमवनेजननेपश्चिमसमद्र
गे॥ोणेबर्बरकेजलेतुरुचिदंसंतापोषापहंपर्थवन्हिकर
नथाचबलदंसीणांगपुष्ठिप्रदम्॥शोणनदीवर्वरनदी विंध्यो
नरेप्रसिद्धानवान्यादधतेजलंसुमधुरंकांतिप्रदंपष्टिदेवष्यदी
पनपाचनंबलकरनेत्रावनीनापिनीनेत्रवनी॥दोन्हीएकग
गाउजरेप्रसिद्धापयोष्णासलिलंरुचंपवित्र पापनाशनम्
॥सर्वामयहरंसौरवलकानिप्रदलघुापयोगी॥विंध्याचल
दक्षिणेप्रसिहाावितलासलिलंखादुन्निदोषशमनलघुगप्रज्ञा
बुद्धिपदपथ्यतापजाड्यहरंपरंगविनस्ताकाश्मीरेप्रसिद्धास
स्यूसलिलसादुलपष्टिप्रदायकम्॥शरयूनदीउजरेप्रसिद्ध
गोदावरीगौतमसंभवासाब्रह्माद्रिजानाप्यथगौतमीचागोदाव
रीकृष्णानदीहष्ण समुद्भवास्पात्माकृष्णवेणीपिचरुष्णगंगा

कृष्णगंगानामपिनार्तिरतार्निसमारहारिपथ्यपरंदीपन पापहारिणकष्टादिष्टामयदोषहारिगोदावरीवारितषानिवा. गिगोदावरीजलगुणाविध्यदक्षिणेप्रसिद्धाकावर्षजाड्य करंवादपूनपिनालकोपनमाकृष्णावेणाजलंखळूरुचंदीप नपाचनमाकृष्णगंगागविंध्य दक्षिणेप्रसिहाामलायहांभीम रथोरघट्टगायथाचहष्णाजलसाम्यतागुणैःामलापहाघग योनथापिपथं लघुस्वादुनरंसुकानिदम्॥भीमरथीपट्टगाम लापहारीनिनदीगुणाकृष्णासंगनानदीगतुंगभद्राजलेरिन पनिर्मलंखाददैगरुकंडुपित्ताश्रदंप्रायःसाम्येपथ्यकरंप रंगनंगभद्रादक्षिणेप्रसिद्धा कावेरीसलिलंखादश्रमल दीपनादरकष्ठादिदोषांमेधावतिरुचिप्रमाकावेरीगन दीनामिन्यमन्यासांदेशदोषादिभेदनःनिजगुणान्वितवारि ज्ञातवनवद्धिभिःनिनदीविशेषगुणा:इनिन घास. गिर्वापाड रखाबाहिनीयालपीपादाहिनीनिश्चयेनादे शेदेशेतद्गुणानाविशेषादेषापजे गौरवलापांचा विध्यात्याची याप्यवाचिौपतीचीयाचोदीचीस्पान्नदीसाक्रमेणवानाटोप श्लेष्मपित्तार्तिलोपंपित्तोद्रेकंपथ्यपाकंचधत्तेहिमवतिमल याचलेचर्दिध्येप्रभवनिसह्यगिरोचयात्रवंनी सजतिकिल शिरोरुजादिदोषानपनुदनेपिचपारियात्रजातानिदेशवि शेषानदीगुणा:विशेषः। नद्यःप्राषिजास्तुपीनसकफवा सानिकासप्रदा:पथ्यावानकफापहा:शरदिजाहेमंतजाबुद्धि दाः॥संतापंशमयंनिशंविधनेशैशेयवासंतजारतूष्णादाहवं मिश्रमार्निशमनंग्री यथासणा:इनिकालभेदान्नदीजल गुणभेदाः अथअनूपादिदेशजलमअनूपसलिलेस्वादुरिल थपीनहरंगुरूःतनोनियामकंनिकफवातज्वरामयान अनू पादेशजलम्जांगलंसलिलंसदुित्रिदोषपंरुचिप्रमापथ्य चायुर्बलवीर्य परिदंकानिरूत्यरंजांगलदेशजलम्॥साधार गंजलंरुच्यदीपनंपाचनलघु।अमनष्णापहवानक फमेदन . 4 ---

रा.नि.१४६
ष्टिदम्॥साधारणजलगुणाः॥जानंतासमदन देवसलिलंवा
नादिदोषप्रदंदेशाज्जाड्यकरंचदुर्जरतरंदोषावहंधूसरम्।।
वातनशिलाशिरोज्यममलंपथ्यंलघुस्सादुचश्रेष्ठंश्याममद
स्त्रिदोषशमनसीमयपयः॥देशभूमिविशेषजलगुयाः॥
विशेषः इवारिवन्हिजननमधुरंकफवानहारिपथ्यच॥३०
हलाप्रसवणजलंसछलघुमधुरंरोचनचदीपनरुत्गदराचें
पाणी अरेविनउदकानडागसलिलंखादुकषायवानदेकिय
नगनलावा,पाणी।करेयअरवा पीजलंनुसंतापिवान श्लेष्म
करंगरु॥वापीभाषाकफप्नकूपयानीयसारंपिजकरंलघ॥
कूपजलासेंदेयवापि॥ौद्भिदेपित्तशमनंसलिलंलघुचस्मान
माविहरी॥रनेकेदारसलिलंखादुविपाकेदोषदंगात
देवबडमुक्तंतुविशेषादोषदभवेत्॥पाटा,पाणीगकालवेयर
कदादिउदकगुणाःनादेयंनवमदेषनिहिनसंतप्तम
कीशुभिर्यामिन्यांच निविष्टमिंदुकिरणेर्मदानिलांदोलितासला
यैःपरिवासिनश्रमहरपित्तोष्णदाहेविषेमूरिक्तमदात्ययेषु
चाहिनशंसंनिहंसोदकंगहंसोदकगुणा:यापानीयंपिबनिशि
शिरसादुनित्यनिशीथेप्रत्यूषेवापिबनियदिवाप्राणरंप्रेणवीस
सोयंसद्य:पतगपतिनास्सईनेत्रराजपावर्गाचार्यपहसति
घियाहेष्टिदलोचनवा प्राणोदकगुणाः विण्मूत्रारुणनीलि
काविषहततघनफेनिलंदन ग्राह्यमनानवेसलवर्णशैवालकैः
संरतम्जनवानविमिश्रिनं गुरुतरंयकाविलंचंद्रार्कीशु
निरोहितंचनपिबेन्नोरंजडंटोपलंगदोषजललक्षणम्॥पार्श्वशू
लेप्रतिश्यायेवानदोषनवज्दरेगहिकाध्मानादिदोपेशी नांव
परिवर्जयेनाशीनलजलवोधानुसयेरक्तविकारदोषवात्य
समेहेविषविभमेयाजीर्णज्वरेशैथिलसंनिपानेजलंप्रशन
जशीतलताकदशीलपाणकादारिदनीकानपाथःपाद
भागेनही प्रोक्तंपर्थवानजातामयप्पाअर्घाशोनंनाशयेहा
नपिपादमायनजदोषत्रयम्॥पादादिजलविशेषगुणाः॥

हेमनेपादहीनंतपादानंनुशारदे॥पावजसंशिशिरेग्रीमे
चाविशेषितमाकोयंपासवर्णवापिशिशिर वसंजयोलागी
चौडनुसेवेनदोषदस्यादनोन्यथापनदिवाजाड्यमुपैनि
नक्रनचततदिवागुरुस्थानादिवाचनतंचनृभिस्तदा
वनजलंयुक्तमनोगहीतुंगदिवानरात्रिवयंमारात्रिन
दिवावय॑मानुष्णकापिकापिशीनंकवोव्यांकापिकापिकाय
शीनंचपाथः।इत्यंन्णांपथ्यमेतत्प्रयुक्तंकालावस्थादेहसं
स्थानुबोधान।अपनयतिपवनदोषदलपतिकफमाभनाश
यत्यरुचिंपाचयतिचान्नमनलंपुष्णातिनिशीथपीतमुष्णा
मगरात्रौपीतमजीर्णदोषशमनंशंसंनिसामान्यतःपीनवारि
निशावसानसमयेसर्वामयधंसनाभुकातूर्वमिदंचयष्टि
जननंपाकेदपुष्टिप्रदरुज्यंजाठरवन्हि पाटवकरंपथ्यंचभु
नरेगवेलाजलगुणाः अत्यंबुपानान्नाविपच्यतेन्नअनंबु
पानाचसरावदोषः।तस्मान्नरोवन्हिविवईनार्थमुहर्मुहवी
रिपिबेदभूरिजलपानलक्षणं॥जलंचतुर्विधपाहगतरिक्षोभ
वंधाधारंचकारकंचैवत्तीपारं हिममित्यपिअष्टीवोंडूवं
पारंकारंव|पलोडूवम्॥नीहारनौयंतोषारहेमंप्रातर्हिमोद्ध
वमाधारंचहिवियोक्तंगंगासमुद्रभेदतःलगांगगुणादी
स्थान अदोषपाचनपरंगपदास्यादाश्विनेमासिसूर्यःसानिवि
शारखयोगानदीबजलदैर्मुक्तंगांगमुक्रमनीषिभिः। अन्यदाम
गशीर्षादिनक्षत्रेषयदंदैः।अभिरष्टमिदंतोपंसामुद्रमिनिश
ब्दितम्॥धाराधरेवर्षतिरौप्यपात्रेविन्यस्मशाल्योदनसिद्धिपि
डादनोपदिग्धेनिहितमहतीदविक्रियगोगमथान्यथासान॥
गांगंजल स्वादुसुशीनलंचरुचिप्रदपिनकफापहंचानिर्दोषम
छलपनचनियंगुणाधिकंमोनिग्रहीनमाहःचंद्रकानावं
वारिपितविमललघुगमूहापिजालदाहेपहिलेकासमदा
त्पयो।सामुद्रसलिलंशीतंकफवातप्रदंगुरुचित्रायमाश्रितंतच
गुणाचगोगवद्भवेतापनिने।

रानि-१४८
..
साश्रयवशागछेदन्यदन्यरसादिकंजम्लेचलपूर्णचस्यापनि
'पार्थिवस्थ ले आप्पेजमधुरंपतंकटुनितंचनेजसेकषाय
वायवीयेस्सादयतनामसेस्मनमनत्रनामसमेवोक्तमुत्तमंदो
पवर्जिनम्॥ यत्रचेदाविनेमासिनैववर्षनिवारिदः। गांगतोय
विहीनेस्युःकालेनत्राधिकारजगतचिदुष्वचिकीनंकचि
नकथिनशीजलम्॥कचिदूषजसंयनकचिहारिवार्यते॥इनि
पानीयप्रकरणम्॥इसवःपंचधापोजानानावर्णगुणान्विताः
॥शिनःपंडःकरंचेसुःहम्णोरक्तअनेक्रमानक्षोःपंचभेदाः।
कबुरोदुभेदाक्षुःकर्कटकोवंश:कांनारःसुकमारकः असि
पत्रामधन मोवृष्योगुडमणोनवासाधारण नामानेसुस
सिनेक्षुःस्याकाष्ठेसुर्वेशयत्रकःगसुवंश:पांडुरेसुश्नकांडेखुर्घ
वलेक्षुकःसिनेसुःकटिनोरुच्योगुरुश्चकफमूत्ररूनगदीपनः
पिनदाहनोविपाकेकोष्णदःस्मनः॥पांढराऊंसाविलिय.
कबाकस्तुरसालःस्पानरसेनःसुकमारकः कर्बरोमिश्र
वर्णननेपालेसुश्वसप्तधागपंड्रोतिमपुरःशीनःक फलासित
नाशनः॥दाहश्रमहरोरुच्योरसे सतर्पण:परः॥पंडाऊसावा
सरकबाअन्य करंकशालिःस्यान इझुवादीसुवाटिका यावं
नीचे सुयोनिश्चरसालीरसदालिकागकरंकशालिर्मधरःशी
तलोरुचिरुन्मपित्जदाहहरोवष्यस्लेजोबलविवईनः।।
रसदालिारसालसाकृष्णसुरिसुरः प्रोक्तःश्यामेसुःको
किलाक्षकः॥श्यामवंशःश्यामनेःकोकिलेसुकथ्यनेक
ोक्षुरुतोमधुरश्चपाकेखादुःसहयःकडकोरसादयः॥त्रि.
दोषहारीसमवीर्यदश्वसुबल्यदायीवहुवीर्यदायोकाला
उसकिरियकवारतेतुःसस्मपत्र श्वशीणोलोहिनउत्करः
"मधुरोहखमूलचलोहितेसुश्चकीर्तिनः।लोहिनेसुश्चम
धुरोपाकेस्याछीनलोमः पिनदाहहरोवष्यस्तेजोवल
विवई नालोहिवाऊसात्तिपंचेतुगुणाः।झुमूलंत्विाने
यंतच्चमोरटकंतथाविंशनेत्रंवंशमूलंमोररंवंशमूरकम् ॥

--
उसाचमूलाकविनवतामूलादूतमधरामध्येतिमधुरास्तथा
गशवस्लेग्रभागेषक्रमालवणनारसाक्षुदंडमूलमध्याग्रगु
णाअभुक्तपिजहाश्चैतेभक्तवानप्रकोपना:।भुक्तमध्येगुरुत
रातीचागुणास्त्रयः॥इक्षुदंडवेलागुणःारण्योरजातपित्त
श्रमशमनपटुःशानलःश्लेष्भदोल्पलिग्योहयवरुयोरचय
निचमुमूत्रशाईि विधत्ते कानिंदेहस्सदत्तेबलमनिकुरुतेरह
'णत निदायिदत्तेनिष्पाड्यकाडमयतिरसितोमोहनक्षुदंड:
गदांनीचाविलेयांऊसाचेगुणाहल्लिनल्लिनिंदकविनगुणअन्य
चापीयूषोपमिनंत्रिदोषशमनंस्वाइननिष्पीडितजहचेहयं
जनदपरंश्लेष्मानिलकियताएजहानहरेनुवातजननंजा
जयप्रतिश्यायदंप्रोक्तंपर्यषिनंकफानिलकरंपानीयमिद्ध
वाचन विपक्षुरसगणः।मधुरंलवणक्षामिग्यसोष्ण
रुचिप्रदमावष्यवातकफप्नंचयावनालशरोरसमासेताचा
उसाकेजोलदकाइक्षुरसःपकारिनन्धःस्साकफवातना
शनोनिगुरुहाअविपकिनविदाननतेपित्ताश्रदोषशोषांश्च
मनाविलारसाकासितसु॥इति प्रकरणागुडःस्यादि
सारस्तुमधुपरसपाकजःशिषियःसिनादिस्पादरुणार
सजःस्मानानवागडाचानामगुणाहोसवेल्लदहेसरुगुण॥
पिजनःपवनानिजिचिकण्हद्यस्त्रिदोषापहासंयोगेनवि
शेषनोज्वरहर संतापशानिप्रदाविण्मूत्रामयशोधनोगिन
जननःपांडप्रमेहातके:स्लिग्धःस्वादुतरोलघुश्रमहरःपथ्यः
राणोगडाजुनागलाहलेयवेल्लास्माद्यविनालरसपाकभवो
गोयंक्षारस्कटःसमधुरस्कफवानहारी।पिनप्रदासननमेष
निषेन्यमाण:कडूनिकुष्टजननोस्त्रविदाहहारी॥कालकवेजोध
लेयांचाऊसाचागूल हेसुरुगविजोलदकेबिनवेल्लगतिगड
प्रकरणम्।।शर्करोगानुमानांडीवेनामासंडिकाचसामहिक
जासुसिकनासितावगुडोद्भवाशर्करामधराशनापितदाहश्र
मापहागरक्तदोषहराभानिक्रिमिकोपप्रणाशिनी साधारणश

एन: १५०
कैरागुणास्निग्धापंद्रकशर्कराहिनकरीक्षीणेक्षयरोचकेचसुष्पा
बलबहिनीसुमधरारूक्षाचवंशेजारपान प्लिबलपदाश्रम
हराश्यामेरुजाशीतलास्निग्धाकांतिकरीरसालजनिलारले
जापित्तजिला पंचेसुशर्करागुणा:यावनाली हिमोत्पन्नाहिमा
नीहिमशर्करा॥शुद्रशर्करिकासुद्रागडाजालबिंदुजामहिम
जाशर्करागोल्यासोनिकानिपिछलावातधीसारकीरुच्या
दाहपिनालदायिनी।गुडगुडगानुगिनुगतिशर्करामकरणम्
सित्तजान्याशर्करजामाधवीमधुशर्कराणमासीकशर्करापोका
सिनाखंडश्चरखंडकासित्ताखंडोनिमपरश्वसुष्यःर्दिनाशनः
कष्टवणकफश्वासहिकापिनास्त्रदोषनुनामालखंडाभाषा।
यवासशर्करत्वन्यासुधामोदकमोदकः।नवराजःखंडसारखं
जाखंडमोदकःनवराजोतिमधुरःपिनश्रमवषापहावृष्यो
विदाहमूर्तिभात्तिनिकरःसरः॥ तवराजभाषानवर
जोद्भवःखंडःसुधामोदकजलथाखंडजद्रवजःसिद्धमोदका
मृतसारजःगदाहनिवारयनितापमपाकरोतिनपिंनियतिनि
हनिमोहमूछी॥श्वासंनिवारयनितर्पयनांद्रियाणिशानःसदा
सुमधुरःखलुसिद्धिखंडःखंडनवराजपनिसरेमालखंडामूर
'नेयपाकरमालखंडाइनिमल्लखंडानिगमधुसौद्धमासीकमा
क्षिकंकुसुमासवम्॥पुष्पासवंपवित्रंचपियंपुष्पकराहूयम्॥
मधुसामान्यनामाजेनतुप्पामासिकंभामरसाद पौत्रिकछान
कंथा।अर्घ्यमोहालकंदालमित्यष्टीमधुजानयः आठमपजानि
गनानापुष्परसाहारःकपिलावनमक्षिका:यास्थूलास्ताभिरुप
मधुमासिकमुच्यनेमाक्षिकमधुलक्षणायेस्निग्यांजनगोला
भा:पुष्पासवपरायणा भमरैनिननैसुभामरंमधुमण्यामा
मरमधुलक्षणापिंगलामसिका:सूत्मा:सुदाइनिहिविश्रुनाः।
ताभिरूपादितंयत्ततासो,मधुकथ्यतासामधुलक्षणाअन्न
जामक्षिकाःपिंगा:पत्रिकाइतिकीर्तिनाःतज्जातमधुधीमद्भिः
पोत्रिकंसमदोहनम्॥पोत्रिकमधुलक्षणानाकारंतुपटलस

१५१
रपा:पीनपिंगलायकुर्वनिनदुत्पन्नमधात्रकमीरितम्॥छ
त्राकमधुलक्षणामसिकास्तीक्ष्णतुंडायास्तथाषइंसान्निभाः
'गनदुनंयदाहिनदामधुवपेने अर्यमधुलक्षणम्॥ो
हालाः कपिलाकीटोभूमेरुदलनास्मताःगवल्मीकांननदुत्पन्न
मौहालकमुदीर्यते औदालकमधलक्षणम्॥इंद्रनीलदलाका
रा:समाश्चिन्वनिमक्षिका:यहमकोटरांनस्थमधदालमिदं
स्मृतम्।दालमधुलक्षणम्त्येतस्याष्टधाभेदैरुत्पनि कथि
नाक्रमान॥अथवक्ष्याम्पहनेषावर्णवीर्यादिकंक्रमानमाप्ति
कंनैलवर्णस्पास्वेतंभामरमुअतासोद्नुकपिलाभासपौत्रिक
एनसंनिभम्।आपीनवर्णछात्रस्थापिंगलंचाय॑नामकमाऔ
हालखर्णसदृशमापीनंदालमुमाइनिअष्टमधुवर्णलक्षण
मूगमासिकंमधुरंरूसंलघश्वासादिदोषनन्यभामरपिछिलरू
संमधुरमुखजाड्यजिनाक्षातुनचक्षुष्यंपिछलपित्तवान
हनापत्रिकंमधुरूक्षोष्यामपित्तादिदाहकताचित्रमेह
क्रिमिपंचविद्याकात्रंगुणोनरं।अर्यमधानिचक्षुष्यंकफ
पिनादिदोषहन्॥औहालकंतष्ठादिदोषघ्नं सर्वसिहिद
मादालंकटकषायाम्लमपुरपित्तदायिचाइनिअष्टमधुगु
णा:नवंमधमवेस्थोल्पनाविश्लेभकरंपरादेहस्योल्पापहं
ग्राहिपर्णमपुलक्षणमासामान्यमधुगुणा नवाजुनायो
सपलेयजेननुप्पंगलुगपर्कदोषत्रयमधुविविधरुजाजा
ब्यजिव्हामयादिवसंपत्तेचरुचंबलमनिरनिदंवीडिं
विषनाआमंचेदामगुल्मामयपवनरुजापिनदाहास्त्रदोषा
नातावानंविशोषजनयनिनयनिसमधंगवृद्धिमानावि
लाहिरिवामधाचेगुणाकासिदपसिक्जेनतुष्पदगुणाबाण
शोधनसंधानंत्रणसंरोएणादिवसाधारण्यान्मधुहिनेननुल्या
मधुशर्करामउष्णःसहोणकालेवाखयमुष्णमथापिवा अन्न
मधमनुष्याणांविषवत्तापदापकम्॥ष्यामधगुणा:कीटका
दिसतमलदूषिनयचपर्युषितकंमधुस्वतःकरको

१५२
मेचकंतचगेहजनितंचदोषकनामधुदोषलक्षणम्।।दंडैनि
हत्ययदुपातमपारयंदशास्ताविकंमधरसायनयोगयोग्य
माहिकागदांकुरविशोफकफवणादिदोषापहंभवनिदोषम
थान्यथाचेनमधुनिर्दोषसदोषगुणा:माध्वीसिनामधूत्पन्ना
मधुजामधुशर्करामासीकशर्कराचैवाझौद्रजाक्षौद्रशर्करा॥
यगुणयन्मधुप्रोक्तंन गुणानसशर्कराविशेषाहलवष्यंचन
पणक्षीणदेहिनांगमधुशर्करानामगुणा:मसुराप्रसन्नास्या
न्मदिरावारुणीविराामनाकादंबरीशीनाचपलाकामिनीषि
यामदगंधाचमाध्वीकंमधुसंधानसाधवःपरिसदमनावी
एमेधावीमद्नीचसागसुप्रनिष्ठामनोज्ञाचधियानामोदिनीन
था।हालाहलिगुणारिष्टसमकोषमधूलिकामदोत्कटामहा
नंदाद्वात्रिंशदभिधाक्रमानामयसामान्यनामामासुमधुराम्ल
चकफमारुननाशनम्॥वलदीप्तिकरहयंसरमेतन्मदावह
मामानावत्रिविधंगाडीमाधीपैष्टिकाचेनिगअन्यच्चासागं
धिकादिद्रव्यानरयोगवनी विविधा॥स्साहानकीरसगुडादिक
तातगोडीपुष्यद्रवादिमधुसारमयानुमा
मयानुमावीपैष्टीयुनर्विविध
धान्यविकारजानारयातामदाधिकनयात्रचपूर्वपूर्वागतालादि
रसनियर्याससैंधीहालीसरांजगुः॥नानायकदेवेनमयंकादं
बरंस्मतम्गसैंधीकादंबरीचैवहि विधमयलक्षणम् गोडीनी
क्ष्णोष्यामधुरवातहत्यित्तकारिणीगवलरुद्दीपनीपथ्याकांति
रुनर्पणीपरागोडीमयगुणाामापीतमपुराहद्यानात्यष्णा
पिजवानहनापाडकामलगुल्मार्शप्रमेहशमनीपराधमावी
मद्यगुणः॥पैष्टिीकटूण्णातीक्ष्णास्थानमधुरादीपनीपरापैष्टी
गुण: सेंधीशीताकपायाम्लापित्तहहोनदाचसागसैंपीमद्यग
गःसर्वेषानणरक्षाणानिर्यासंशोनलंगुरुामोहनवलरुद्ध
यंनष्णासंतापनाशनम्॥रोक्षवंतुभवेन्मयंशिशिरंचमदोक
रमायवधान्यरूनमचंगरुविष्टभदायकम्।शर्कराधानकी
नोयेरुशीनमनोहरम्॥शार्करेकथ्यनेमारपदीपनमोहन

रा.नि.१५३
मानानामयभेदाः।मानवंसर्वविकारहेनःसर्वतुवानादिकदो
पदायि।चूर्णनुसर्वसकलामयनंबलप्रदंष्यकरचदीपनम्
॥मद्यनवपूर्णगुणाः॥अन्यच्च॥मद्यप्रयोगकुर्वनिशूद्रादिष
महानिषाहिजस्लीभिस्तुनग्राायद्यप्युज्जीवयेन्मतामय
वर्ण्य अन्येबादशधामयभेदानाहर्मनीषिणः।उक्तप्यं नवं
नीतिनान्यसुष्टथगीरिजः।मद्यप्रकरणम्।।सोककल्लु इत्य
वार्डिनदीनदहसर कल्यादिनीरांतरप्रक्रीनेसुगुडादिमा
सिकभिदामयप्रभेदानपिप्रागत्यात्मनिबध्यनामगुणनो
नितियोगावत्तीयाथानथ्यवशांतिनिश्चिनमनाःतिवे
यःक्रियायैरसमानोहिन गायथाखंदोषानिरस्सन्नपिद्ध
निवारान्तेषारसानांवसानिकिलेयंवर्ग:प्रसिद्धोरसवर्गना
मानस्संदंदुग्धसिंघावमनमथसमस्तोषधीनांनदोहंतापा
हेनैवकीनामभिलष निरसनापिदोषाकरस्यालब्धासौर
समास्पेजगनिबुधजनस्वर्ग:रुनोस्मिन्पानीयादिप्रसिदंत
जतिमनमिनोनामगीौलिरनंनिश्रीनिघंटुराजेपानीया
दिवर्ग:चतुर्दशः॥अथक्षीरादिवर्ग:क्षीरंपीयूषमूधस्संदुग्धं
स्तन्यपयोमनासारदिनद्रूप्यंविरलंमस्तुतज्जलमगदूध
हालासारजधिरादहिमोसरुपतष्पविरलंपातालदहि
॥नेल्लिनमोसरुपमस्तुतज्जलंदहिचेपाणिामोसरनीरुदधि
जंनवनीनंसासारोहयंगवीनकमालोणाएतमाज्यहविः
सर्पिःपवित्रभवनीतजाअमृतंचाभिधारश्चहोम्यमायतन
समातूपातुप्पामसणंदधिजस्लेहःस्निग्यतामक्षस्वच!
अभ्यंगोभ्यंजनचेवचोपडनएनादिकः।चोप्पडाहड्तुगत
कंगोरसर्जपोषकालशेयविलोडिनम्॥दंडाहतमरिष्टोम्ल
मुश्चिन्मथिनंद्रवःनाकामज्जिगानत्रिभागघिसंयत
मंबधीरैरुकंदविहिगुणवा रियूनतमस्ताट्यभसीयदिस
मेनदुदश्चिदाहस्तकेवलंतुमथिनमुनयोवदैनितिक्रविशे
पागोमूत्रंगोजलंगोंभोगोनिध्यदंचगोद्रवागोमूत्रम्।गो

रा-नि.१५४
मयोगोपुरीषंस्थाद्गोविष्टांगोमलंचतन्ानिधारादिसमस
।.ट्रयनामानिरागोमहिषीछागलाविक गजतुरगखरोष्ट्र मानु
षस्त्रीणाम्॥सारादिकगणदोषावस्पेक्रमनोयथायोगम्॥
गव्यंक्षीरंपथ्यमयनरुच्यखादस्निग्धपित्तवानामयताका
निपज्ञाबुद्धिमेधागपुटिंधत्तेस्पष्टवीर्यवृद्धि विधागाईचेंदू
- गुणगगोल्पनुमहिषाक्षारंविपाकेशीनलंगुरु॥बलपष्टिन
दरष्यपिनदाहालनाशनम्॥म्हैपीचंदूधगुणायम्पेयहाल
अजांजलघुकायास्सान्नानाद्रव्यनिषेवणान्गनात्यंबुपाना
द्यायामात्सर्वव्याधिहरंपर।जाजनगरे।शेलीदूधाचेगण॥
पट्टआडिनहालुगणास माजदुग्पेनिसंवदाहगोदुग्धवी
यविधिकंगणचासुक्षीणदेहेषचपथ्यमुक्तंस्थूलाजदुग्धक
पिनष्पयज्ञैः॥योरेशलिचेंदूपगुणाहिरियाडीनहाल,
आविकंतपयःस्निग्धकफपितहरंपरंशस्यौल्यमेहहरंपथ्य
लोमशंगरुरद्धिदगदिचेंदूधाकंबलगुरियहालामधुरं
हलिनीक्षारंवयं गरुकषायकम्॥स्निग्धस्थर्यकरशीनंच
ध्ययलवईनमाहानिणिधाआनेयहालु॥अश्वीसारंत
रूसाम्ललवणंदीपनलपादहस्थैर्यकरंवल्यंगौरवकांतिक
परम्॥घोडीचे दूधगवलरुगर्दभीसारंवानग्यासहरंपरंगम
राम्लरसंरूसंदीपनं पथ्यमनागदंभधाकोयहालुउष्ट्री
झीरंकुष्ठशोफापहनपिनापिनाकफाटोपहारियानाहानि
जंगल्मोदारव्यश्वासोल्लासनाशयत्याशुपातम्करहीदूध
अहेयहालामधुरंमानुपाक्षीरंकपायंचहिमलपारसुगंदी
पनपथ्य पाचनरोचनंचनन्।मानुपातारास्त्रीचंदूधाहेंगसि
नहालुनिएकादशहारगुणातीरंकासश्वासकोपायसर्व
गुमिस्यात्सायशोदोपदायिानवेनवर्जिनपथ्यमुननारीही
रंबाममेवामयनाहिरवेनाविलेंदूधाविसिपहालकामिदहा
लगणगव्यादिकंदुग्धारोष्णाममृतोपमम्॥सर्वामयहरंप
चिरसंस्थेनु दोषदम्पारोष्णगुणाअन्यच्चाकमाविकंपथ्य

.. " . 'ए.नि. १५५. नर्ममनोख्यांसारखजानीगनशीतमाः॥दोहानशीनमहिषीप यश्चगन्तुधारोष्णमिदंशसम्॥चतुर्विधशारगणवृष्यह णमग्निवईनकरंपूर्वाह्नपानं पयोमध्यान्हेबलदायकंक्रफहरंक छसविछेदकम् बाल्यवन्हिकरंजनोबलकरंवार्य प्रवाई कैरात्रौतारमनेकदोषशमनसेव्यतनःसर्वदा॥सारंमुहूर्नविन योषितंयदनप्लमेनहिनिप्रयानिषष्टेनदोषकुरुत्तेतदूर्यदि पोपमस्यादुषितंदशानामगजीर्णज्वरेकफेक्षीणेक्षीरसादमतो पममानदेवनरुणेपीतविषवदंतिमानुषमाचतुर्थभागसलि : लंनिधाययत्नायदावर्तितमुत्तमंत सर्वामयपंबलपष्टिका रिवीर्यप्रसारमनिप्रशस्तमाक्षीरकाथागग्यपूर्वाह्नकालेस्या दपरालेनुमाहिषासीरंसशर्करपथ्यहासाम्येचसर्वदापि जशनशीतलंकहरंपकंनदष्णभवेकीतयजन पाचिननद खिलविष्टभदोषप्रदाधारोष्णत्वमृतपयःश्रमहरंनिद्राकरंकी निर्दयष्यहणमग्निवर्धनमनिस्वात्रिंदोषापहीशनशाना दिवारगुणासारंनयंजीनकदाप्यनमनप्लेनचैनल्लवणेनसाध पिष्टानसंधानकमाषमहकोशातकीकंदफलादिकेशानथा चामत्स्यमांसगडमहमूलकै कष्ठमावहनिसेविन पयः॥शाक जांबवरसैस्तुसे विनमारन्यबुधमाशसर्पवासारवर्जनस्था नास्निग्धशीनं गुरुवारसर्वकालेन सेवसेनादीप्ताग्निकरुनेम दभंदाग्निंनष्टमेवच॥ नित्यंनीवाग्निनासेव्यसुपतमाहिषपयः पुष्पेनिधानवःसर्वेबलपंष्टिविवईनम्॥शीरसेवनासारंग वाजकादेमधुरंतारं नवपसूजानांगरूसंचपिनदाहकोतिर कामयंकुरुतावानीचेंधायलगंदियहालुमधुरत्रिदोषश मनंक्षीरमध्यापसलानागलवर्णमधुरक्षारंविदाहजननंचि रपसतानाम्॥पाडसेगाईचे दूधाकांकंदियाविनपालगुण "गुणहीननिःसारं सारंपथमप्रसूतानांगमेध्यंचसरसायनमु कमिददुर्बलनरद्धानपाठउलादिदूधगुणाचोचिल्लमो. दलागिपालगुणानासामासत्रमादूगर्विणीनांचयत्ययाय .

। रा.नि.१५६ हाहिलवर्णक्षीरंमधुरंपित्तदोषकनागर्भिणीगायिदूधाग बुदाविनपालगवादीनांवर्णभेदाद्गुणादुग्धादिकेष्टयक्॥ कैनिदुतोविशेषाञ्चविशेषोदेशभेदनः॥तथाउकंचादेशेषुदे शेषचनेषुनेषतणांबुनीयादशदोषयुक्तानासेवनादेवगवादि कानांगुणाहिदुग्धादिषुनाशवंपदेशेविशेषादीरादिगुणाः॥ शीन स्निग्धंगुरुगौल्यवष्यं पित्तापहंपरम्॥ज्ञेयचैवाभिधीतस्य कीलातुपयःछदः॥निक्षारप्रकरणमादधिगव्यमनिपवि शीतस्निग्धंचदीपनंबलकृतामधुरंमरोचहारिग्राहीच वातामयपंचागाईचेदहि आकलमोसामाहिषंमधुरं स्निग्यश्लेष्मरुद्रापित्नजिताबलासवर्ड वष्यश्रमशो धनंदधिरामहिषिदहियम्मेयमोसाध्याजंकफवान लघूष्णनेन्नदोषनतादुर्नामश्वासकासप्रेरुज्यंदीपनया चनमाशेलिचेंदाहिं।आडिनमोसरु॥आविकंधिसुस्निग्य कफपित्तकरंगुरुवातेचरक्तवातेचपथ्यंशोफवणापहम्॥ मेंढिदहिकरियमोसाहलिनोदधिकषायलघूष्णप निश लशमनरुचि दंगदीपिदखलुबलासगद वीर्य ईनवलपदमुक्ताहानिनोदधिाआनेयमोसाअश्वाधि स्यान्मधुरंकषायंकफार्निमूर्खामपहारिरूसावानाल्पदंदी पनकारिनेत्रदोषापहनाकथिनंहथिव्यापोंडिचेदहिाकु दिरेयमोसरुागर्दभीदधिरूतोष्णलघुदीपनपाचनमाम धुराम्लरसंरुज्यवानदोपविनाशनम्।गाढवी,दहिकिने यमोसरु।औष्ट्रमर्शासिकष्टानिक्रिमिशूलोदराणिचाविहं निकटकंखादुकिंचिदम्लरसंदधिकरहाचंदहि॥३०ठेयमो सहाविपाकमधुरंबल्यंअम्लसंतर्पणंगुरुविरुष्यंग्रहदो नंदधिस्त्रीलन्यसंभवमालीदधिराममेकलहालिनमो साइनिनवभेदधिदिध्यम्गुरुवानदोपशमनंसंग्रा हिमूत्रावहंबल्यंशेफकरंचरुयशमनवन्हैशांतिप्रदम् ॥कासश्वाससपीनसेपविषमेशीतज्वरेस्पाडितरक्तोद्रेककरं .

रा-नि-१५७
करोतिसततंशकस्यवृद्धिंपगंगसामान्यदधिगुणालवणमरि
सर्पिःशर्करामुद्गयात्रीकसुमरसविहीन नदननिनिया
नवशरदिवसंतेनोष्णाकालेनरात्रौनदधिकफविकारेपिन
दोषेपिनांद्यानाधिवयंस्थानम्मत्रिकटुकयुतमेनद्राजिका
चूर्ण मिश्रकफरमनिलघ्नंवन्हिसंधुक्षणंचानुहिनशिशि
रकोलेसेवितंचानिपथ्यंरचयनिननदायकांतिमत्वंचनृणा
म्॥संयोगदाधसेवनकालः धिमधरमीषदम् मधुराम्लया
हिनचायुष्णायावयावन्मधुरंदोषहरनावद्धतमिदम्॥
निधिप्रकमाउण्णाम्रुचिपक्तिदक्लमहरंबल्यंकषा
यंसरंभुक्तिछेदकरंतषोदरगदप्लीहार्शसानाशनम्।स्रोतः
शुद्धिकरंकफानिलहरंविष्टंभशूलापहपाइश्वास विकारग
ल्मशमनंमस्तुप्रशस्लामलुगुणाः॥हिचेपाणीगुण
॥मोसरनीरगुण।उश्लेषणसमारहारिमथिनंतनश्लेष्मपि
नापहरुच्युपाहरुदखिदायमाधिकंनक्रत्रिदोषापहम्म
दाग्नावरुचौविदाहवियमश्वासार्तिकासादिषश्रेष्ठपथ्यान
मंवदंनिसुधियलक्रत्रयानममातथाचा नक्रत्रिदोषश
निरुचिदीपनीयंरुच्यवमिश्रमहरंक्लमहारिमस्तुगबल्यन
दंपवननाशमश्विदारयशसंकफश्रममरुद्धमनेषघोल
मगचतुर्विधनक्रगुण अम्लेनवानमधुरेणपिजंकफंकषाये
णनिहनिसयःयथासुराणाममहिनायतथानराणामिह
नक्रमाहः आमानिसारेचविषूचिकायांवानज्वरेपांडुषकाम
लेषाप्रमेहगुल्मोदरवानशूलेनित्यपिबेतक्रमरोचकेच अपि
चाशीतकालेग्निमांद्यंचकफेपांडामयेषुचामार्गोपरोयेक
ठादिव्याधौन-प्रशस्यनावानोदरीपिबेजकंपिप्पलीलवणा
विनाशर्करामरिचोपेनस्वादुपिनोदीपिवेतायवानीसैंधवा
जाजीव्योषयुक्तंकफोदरे।संनिपानोरेनक्रत्रिकटुतारसैंप
वातकसेवनस्थानानकंदद्यान्नसतेनोषणकालेनौदाबल्ये
नोहषामूईिनेचानेवभीनीनैवपित्तास्तदोषेनेनट्यान्सति

रा-नि.१५
कायांविशेषानगनवयंस्थानानहान्वितनुंदनिद्राजा
ज्यप्रदंगुरु अर्धावशिष्टंसामान्य निःशेषलघुपय्यदमनकल
क्षणम्॥नाकाअलमजिगातिनक्रप्रकरणम्॥शीतवर्णव
लावहंसुमधारयंचसंग्राहकंवानकफहारकरुचिकरंस
गिशूलापहम्॥कासश्रमनाशनंसुखकरकोनिप्रदंपष्टिदं
चक्षुष्यनवनीनमुन्यतनवंगो:सर्वदोषापहमासाधारणलोणि
याचेगुणासाधारणबेणेगुणागत्यंचमाहिषंचापिनवनीतनवो
दूवमाशस्यनेबालबद्धानांबलकामष्टिवईनगगाइम्हैसिचें
लोणागआकलयम्मेयबणेगुण॥माहिषनवनीनंनुकषायमधु
रंरसेगशीनंष्यप्रदंबल्यंग्राहिपित्तनन्ददम्महिषालोणीगु-
गायम्मेयवेणेगुणालप्वजातंतुमधुरंकषायंचत्रिदोषनन्।
चक्षुष्यंदीपनंबल्पनवनीतहिनंसदागजाजनगरसेलिलोणिगु
गादीपदाडिबणेयगुणानवनीनंनवोन्यंजकागजंसयकासजि
नगवल्यनेत्रामयपंचकफनंदीपनंपरालोवससेलिचेगुण॥
देसवालआडिनवेणेयगुण आबिकनवनीनंतुविपाकेतुहिम
लपायोनिशलेकफेवानेदुर्नाम्निचाहिनंसदाराडिकीलो
णीगुणाएलगगरियबेणेगुणाभेडकनवनीनंनुक्लिष्टंगचंच
शोनलम्॥मेधाहरुपष्टिंचस्थौल्यमंदाग्निदीपनमादि,
लोणीगुणाकुरियवेणेगुणाहसिनीनवनीनंनुकयायशातलं
लघुगनिविष्टंभिजतुघंहनिपिनकफक्रिमीनपहातिनीलोणी
॥आनेयवेणेगुणाअश्वीयनवनीतंस्थाकपायंकफवातजिन
चक्षुष्यंकटुकंचोईपद्वानापहारकम्॥पोडी,लोणीगुणाकु
दिवेणेगुणागर्दभीनवनीनंनुक पायंकफवाननुनावल्यं दी
पनपाकेलघूष्णमूत्रदोषनन्।गाढवीचेंलोणीगुणाकलेयबे
णेगुणाऔष्ट्रननवनीनस्साहिपाकेलघुशीनलम्वणक्रिमि
कफायधंवानांविषनाशनमाकरेही,लोणीगुणावोंयबे
णेयगुणानवनीनंनुनारीणांरुच्यंपाकेलघुस्मतम्॥चक्षुष्पस
रोगांदीपनंविषनाशनम्॥स्त्रीचेंलोणीगुणानेंगुसिनवणेय

१५९'.
गुणाशीनरुच्यनवोडनंसुमधुरंवयंचवातापहंकामप्रक्रिमि
नाशनंकफकरसंग्राहिशूलापहमाबल्यंपष्टिकरेनषार्तिशम
नंसंतापविछेदनंचंक्षुष्यंश्रमहारिनर्पणकरंदध्यूद्भवंपिनजि
नासाधारणनवनीनगुणाएकाहाद्युषितप्रोकमजरोजरंगधि.
दम्॥अहयंसर्वरोगाढ्यंदपिजननस्मतम्॥जुनेंलोणीनूप
गुणायलंपबेणेयगुणातिएकादशनवनीनप्रकरणमाधी.
कांतिस्मृतिदायकंबलकरंमेधापदंपष्टिकहानश्लेभहरश्रमो
पशमनंपिजापहहयदावन्हे द्धिकरंविपाकमधुरंतष्यवप
स्थैर्यदंगत्यंहव्यनमएनंबहुगुणभोग्यंभवेद्भाग्यनः॥गाइप
॥आकलनुप्यनुगसर्पिमीहिषमुनमंतिकरसौख्यपदकानिक
हानश्नेपनिबर्हणवलकरवर्णप्रदानेक्षमादुर्नामग्रहणणविका
'रशमनंमंदानलोद्दीपनंचक्षुष्यं नवगम्यतःपरमिदंहयंभ
नोहारिचाम्हैसोचेंतूपयम्मनुप्पाआजमायनुचक्षुष्य
दीपनंबलबर्द्धनम्॥कासश्वासकफातकराजयक्ष्मसुश
सशेलाचेतूपाआडिननुप्पडापाकेलघाविकंसपिर्न
विपित्तप्रकोपनमायोनिदोषकफेवानेशोंके कंपेचनद्धि
नमाराडिचेनपाएलगुरियतुप्पामडकंपनमनीवगो
खार्जमेवसुकुमारदेहिनाम।बुद्धिपाठवकरंबलावह
सेवितंचकुरुतेनगांवपुः॥मेंढी,तूपान्त्रणिगुर्विमतुय्य।
निहनिहस्तिनीसर्पि कफपिजविषक्रिमीनाकषायलघु
विष्टभितिकंचाग्निकरंपरंगहालिनीएनाअश्वासर्पिसुकटकं
मधुरंचकषायकद्दीपनदंमूळहारिवानाल्यदंगुरुपो
डिनूपापोलिगेयतुप्पारनंगादेमिकंबल्यंदीपनमूत्रदो
पनुनापाकेलपूष्णवीर्यचकषायंकफनाशनम्गादवीचे
नूपाकनेयत्तुष्पापनमाष्ट्रनुमधुरविपाकेकीशीतलमाकुष्ठ
क्रिमिहरवाजकफगुल्मोदरापहम्करही त्यावों यन
• प्यानारीसर्पिसुचक्षुष्यंपथ्यसामयापहामंदाग्निदीपनेरु
यंपाकेलविषापहमालीनूपगहेंगुसिननुप्पामदापस्मा
.

रा.नि.१३०
रमूछादिशिरःकर्णाक्षिजोरुजः॥सर्पिःपुराणंजयनिव्रणशोध
नरोपणमाजुनेंतपआयुर्वडिवपुषिढनांसौकुमार्यचकी
तिंबुधिंधत्तेस्मनिवलकरंशीतविध्वंसनंच॥पयंबाल्येवयसि
नरुणेवाईकेचातिबल्यं नान्यत्किंचिजगतिगुणदंसर्पिष:प
थ्यमस्लिाइतिएनप्रकरणमाकाजिकंकांजिकावीरंकुल्माषा
भिभवनथा।अनिसोमधान्याम्लमारनालोमलसारकाका
जिकंवानशोफ मंपिनयंज्वरनाशनम्॥दाहमू श्रमपंचशू
लाध्मानविबंधननाकाजिाअंबिलाकाजिर्क कीजिलंचप
लिवानकारकमादाहकंगात्रशैथिल्यभक्षणानचमईनान॥
चुकंसहरूावेधंचरसाम्लचक्रवेधकम्॥शाखाम्लभेदनचैवम
म्लसारंचचक्रिका॥चुकंतिकाम्लकखादुकफपित्तविनाशन
म्॥नासिकागददुर्गधशिरोरोगहरंपरं ॥कोजीभेदासौवीर
कंसुवीराम्संज्ञेयंगोधूमसंभवम्॥यवाम्लजयवोत्यंचनपोथ
चतुषोदकमासौवीरकंचाम्लरसकेश्यमलकदोपजिनाज
राशैथिल्यहरणवलसनर्पणपरमासौवीरकाःगोधूमयवन
पाम्लगुणानिंदुलोन्यनंदुलाबुकषायमधुरंलघुसिंघाहिवि
पविर्दिनदाहवणनाशकतावणाअक्किगच्चिहरेअन्नो
दजःशिवरसोत्यहापर्युपिनेरसे।दीपनंमधगम्लनुदाहजिल्ल
धुनर्पणाशिवरसाभाषा॥इतिकोनिकादिगोमूत्रकनि
कोणकफवानहरंलघुापितरूद्दीपनंमेध्यत्वग्दोषमनिन
दागोमूत्रगुणा:आकलगोनगुणमाहिषमूत्रमानाहशोषगु
ल्माक्षिदोषनन्।कटूष्णकुष्टकंडूनिशूलोदररुजापहमाम्हैसी
चेमूनायम्मेगोताअजामूत्रंकटूष्णेचरूक्षनाडीविषार्तिजिन्
॥प्लीहोदरकफश्वासगल्मशफहरंलपासेलि-मूत्र॥आवि
कनिककटुर्कमूत्रमुष्णचकुष्ठनिनादुर्नामोदरशूलालशोफ
मेहविषायह।आडिनगोमूत्राकुरीयगोमूत्राहस्लिमूत्रनुति
लोणलवणवानभूननन्।नितंकषायंशलहिवाश्वासह
रंगरंगहातिणीचें मूत्र आनेयगोमूत्राअश्वमूत्रनुनितोष्ण

तीक्ष्णंच विषदोषजित्॥वानप्रकोपशमनपिनकारिषदीय
नम्॥घोडेयाचेंमूनादरेयमूत्राखरसूत्रंकटूष्णचक्षारंनी
शंकफापहम्॥महावातापहंभूतकंपोन्मादहरंपरम।।गाद,
वीचेमूनाकतेयमूत्राऔष्ट्रकंकटुनिकोष्णलवर्णपिनकोप
नम्॥वल्यंजठररोगनवानदोषविनाशनम्॥करहीमूत्राओं
ठेयगोंवतामानुषमूत्रमामपंक्रिमिव्रणविषानिननानिको
घालवणरूठभूनाचग्दोषवानजिनानरमूनाशूलगुल्मोदा
नाहवानविदनादिषामूत्रप्रयोगसाध्येषगोमूत्रंकल्पयेतु
पानिनवमूत्रप्रकरणमानेलंयनिलसर्षपोदिनकुसुंभोन्या
नमीधान्यजयच्चैरंडकरंजकेंगदिफलैनिंबाशनिर्गुडकैः।ज्यो
निष्प्रात्यभयोद्भवंमधुरिकाकोशामचित्रामवंकपूरनपसादिङ्ग
सकलंसिध्यैक्रमाकथ्यनेनिलनेलमलंकरोनिकेश्यंमपरनि
ककषायमुष्णानीक्षणावलकाकफवाननंनुवर्जूवणकंडूनिह
रंच कातिदायिातिलनेलगसार्षपतितकटूष्णं वातकफविका
रजापित्तालदोपक्रिमिकटनिलजवञ्चचक्षुष्यमासिरम
नेलाकसुभानलंक्रिमिहारिनेजोवलापहंयामलापहंचात्रि
दोषकत्यष्टिबलक्षयंचकरोतिकंडूषिकरोनिदृष्टिकुसुभानेल
मधरंवत्तीनलंपिदिलंचानिलापहम्मदगंधिकषायंचक
फकासापहारकारलाअगसेपोमधूमपावनालबीहि
यवायखिलधान्यजनैलगवानकफपिनशमनंकडूकष्ठादि
हारिचक्षुष्याधान्यतैलंगएरंडनैलंकामिदोषनाशनंवानामय
सकलांगशूलहन।कुष्ठापहंसादरसायनोजमपित्तप्रकोपक
रुनेनिदीपनगएरंडोलमाआडलकेययेणेकरंजीनय
नातिनाशनंवानामयम्यसनमष्णतीक्ष्णकम्।।कुष्ठार्निनिवि
चर्चिकापहलेपेननानाविषनर्मदोषननाकरंजनेलाहलिगि
लेयणे।लिम्बस्सादिंगुदीनेलंमधुरधिननाशनम्॥शीतलंकीति
बल्यंश्लेषलंकेशवईनम्॥हिंगणाला हिंगुलयानिव
नैलंकटुत्युणं क्रिमिष्ठककापहानिंबलावेविनेणेआम

१६।
खादुहिमकेश्वंगुरुपिजानिलानिजिनाबेहवेयाचेंनैलपतरिय
याशितलंकणंचवानजिकफनाशनम्त्वग्दोषव्रण
कंडुनिशोफहारिचपिछलमासेगुनेलगनुगिययणकटुज्यो
निमनीतलनिकोणवाननाशनम्॥पित्तसंनापनमेधाप्रज्ञाब
डिविवई नमाज्योनीमानीनैलाकेंकिनेणे॥शीनंहरीनकीनले
कषायमधुरंकटासर्वव्याधिहरंपथ्यं नानावग्दोषनाशनम्॥
हिरडेलाअणिलेयणनीदनराजिकानलंज्ञेयवानादिदोषनु
नाशिशिरंकटस्वकेश्वग्दोषनाशनम्।महरितेलासा
सवेययणे॥शरंकौशामजनैल क्रिमिकुष्ठवणापहम्॥निताम्ल
मधुरंबल्यंपयंरोचनपाचनम्।।आबेलामाविनेायचचिं
चीभवनैलंकटु पाके विलेखनमाकफवानहरंरुच्यंकयायना
निशीनलम्॥पिंसौरालाचिकणिकेययणेकर्पूरलैलहिमने
लशिनाशुलशीनाभलनुहिनांशसुधांशुनैलम्॥कर्पूरलेल
कटुकोष्णकफामहारिवानामयवरददादपिनहारिक:
रजेलाकपुरेदेणेत्रिपुसैर्वारुकचारककूष्मांडप्रभतिवी
जजंच यत् लम्तन्मधुरंगुरुशिशिरंकेश्यकफपिननाशि
कांतिकरमाकाकडीगवालुकादिनलंगसानेगुबलादियों
गतेलंनसेवयेडामान्यस्यकस्यत्यद्भवेनाविषसाम्यगुण
त्वाच योगेजनप्रयोजयेत्।उक्तंचाविषस्सनेलस्पन किंचिद
नरमजस्यसुप्तस्यनकिंचिदतरम्॥नणस्यदासस्यनकिंचिदं
नरंमूरवस्यकाष्ठस्यनकिंचिदनरमाइत्तिलप्रकरणम्॥
व्यंगवादिकपयःप्रभूतिप्रपंचप्रस्ताववर्णितनिलादिकलजा
नमावर्गनिसर्गललिनोज्वलशब्दसर्गबुध्याभिषक्पतिरशक
नयामियज्येतायानारमान्मनःकिलयां निप्रत्युपचिकीर्षया
यातिपतेषामेव निवासःपरिकथिनःपेयवर्गनिरुनिभिः॥पा
यंपायमधरविमलाशीतलायस्सकीर्निश्रोनोधाराजहतिसुज
नादुर्जनासंगटीस्थ्य।।वर्गलस्सवजतिनहरेनीमनिर्माणना
Thi.inतारकादिःसमाप्तिम्॥इतिश्रीनि

घंटुराजेधारादिवर्ग:पंचदश:समान अथशाल्यादिवर्ग:गधा न्यंभोगंभोगार्हमनपंजीवसाचनानवतावान त्रिधनियशूक शिवारणावहावीह्यादिकंयदिहशूकसमन्विनसानछु कधान्य मथम हमकष्टकादिगशिवी निगूढ मिनितत्यवदंति शिंबीपान्यतणोद्वनयातणधान्यमन्पत्ानचंदोषशमनं लघुशूकधान्यंनेजोबलानिशयवीर्यविरद्धिदायिाशिबीमशं गुरुहिमंचविबंधदायिवानूलकंतुशिशिरंतणधान्यमाहः॥ ॥३॥देशेदेशेशूकधान्येषसंख्याज्ञानशक्त्यानेवनदेवलेवी॥ तस्मादेषायेषभोगोपयोगारलान्यस्माभिाकियोकियति॥४॥ शालयःकलमारुच्यात्रीहिश्रेष्ठानपरियाः॥धान्योतमाश्चविजे या:केदाराःसुकुमारकाः।।।शालिगुणनामाराजान्नदीपशू कःखरिपदिवसजषष्टिकोवर्णनोहौनिःशूकोम हुशालिःस गुणविशदितःखाभिधानारत्रयोन्यामार्योन्यस्लिधाभि सभवतिनिरयोवापिर माबुसाभूरेषास्साहीहिसंज्ञास्तदि निदशविपाशालयस्तुप्रसिहाः॥७॥राजान्नादिशालिलक्षण ॥शालिनपानराजानराजाहदीर्घशूककराधान्य श्रेष्ठराजपा न्यराजेष्टदीर्घकूरकःमारा जान्नुत्रिदोषसस्निग्यमधुरं लघुपदीपनंबलेकृत्पथ्यकातिदेवीर्यवईनाराजान्ननामगुण राजान्नत्रिविधवभूकमिदयाज्ञेयंसिनलोहितकणंचेतिर साधिकंचनदिदंस्सादातरोनयतः त्रैविध्यादिहतंडुलाश्चहरि नाःपीतास्तथालोहिनाःसामान्येनभवनिप्पथगुणेःस्सुःपूर्वपू वैत्तिराः॥१०॥राजान्नकानीटके प्रसिद्धषष्टिकःषष्टिशालिःस्सा नषष्टिजालिगपतंडुलःषष्टिवासरजःसोयज्ञेयोमासयोडूवः ॥११गोरोनीलःषष्टिकोयहिषास्यादाधोरुच्याशीनलोदोषहारी वल्यापथ्योदीपनोवीर्यत हिंदलेचास्माकिंचिदूनोहिनीयः । ॥१२॥षटिशालिर्मालवेप्रसिद्धकृष्णशालिःकालशालिःश्या मशाति:सिनेनरकृष्णशालिस्त्रिदोषनोमधस्पष्टिवर्द्धनः। ॥१३॥वर्णकानिकरोबल्योदाहजिहीर्यसद्धिरुनारुष्णशाली।

रानि-१६४
:
करियनेलुगरक्तशालिवानशालिःशोणशालिनलोहिनतार
कशलिःसुमधुरोलघुःस्लिरधोवलापहः॥१४ारुचिरुद्दीपनः
पथ्योमरवजाड्यरुजापहः सर्वामयहरोरुयोपिजदाहानिला
सजिनारक्तशालीगकेदनेल मुंडालिडनकोनिःशूकोथव
भूकजःमुंडशालिस्त्रिदोषनोमधुराग्लोवलप्रदः॥१५॥निःशू
कालिगवाम्लनल।स्थूलशालिमहाशालिःस्थूलांगःस्थूलने
इलः॥सवंगंधाथशालेशनामान्यूह्यानिसूरिभिः॥१६महाशा
लिःलादुर्मधुरशिशिरःपित्तशमनोज्वरंजीर्णदाहजठररुजमन्हा
यशमयेत्॥शिपूनायूनावायदपिजरनांवाहिनकरस्सदासे
व्य:सर्वैरेनलबलवीर्याणिकुरुते॥१७॥वडीशालिदोड्नेल
गसू स्मशालिःसूचिशालिःपोनशालिनसूचकासश्मशालिः
सुमधुरोलघुपित्तासदाहनतदीपनःपावनश्चैवकिंचि
छानविकारजिनकोटाधानासणनेलागंधशालिस्तुकल्पाषो
गंधालु:कलमोनमः।सुगंधिगंधवहलःसुगंधिगंधितंडुलः
॥१९॥सुगंधपालिमपुरोतिष्यदःपित्तश्रमासारुचिदाहशा
निदासन्यस्तुगर्भस्थिरताल्पवानदःपुष्टिप्रदश्वाल्पक फव
ल्यः॥२ागंधशालिकम्मकलवोनिरापोमधुरःस्निग्याशी
जलोदाह पिजजिनात्रिदोपशमनोरुच्यापथ्यःसर्वामयापनुत्
॥२१॥रूपशालिगनुरुनेलवीहिरोमधुरशिशिर:पिनहारी
कवायःस्निग्धोवष्यःकृमिक फहरःस्तापरकापहवापुष्टिंदनेश
मशमनरुहोर्यद्विविधतेरुलोत्पनजनयनिमर्दवानरुन्मेचको
न्यः।।२२॥सालुवेकेयेनेलुगअथष्टथक्शालिनामानिमिडकः
स्थूलशालिश्नस्साहितशालिकरलथानिजानिशाणहल्पायविं
वीकोसेंदुकस्तथा।।२३॥प्रसाधिकाजीरकारसासश्यामामधुराम
नागराजानांमौलिकस्यापिशालि:स्यादुर्वरीपथा॥२४॥सूदमा
लि:कुदिनिकासुशालिगुरुशालयः॥वनशालिगइरुकीसारिका
पंक्तयःयकापाएनानिशालिनामानि रमानानिप्रसिड्नः
॥अशोच्यापाटलाव्रीहिहिकोब्रीहिपान्यकः तीहिसंधान्यमुहि

अर्धधान्यस्तुव्रीहिकः॥२६॥वाहिधान्यागर्भपाकणिकःष
ष्टिःषष्टिकोबलसंभवः॥सुधान्यपथ्यकारीचमुपविप्रज्ञवि
प्रियः॥२७॥साठीगशालिस्तुकलमापस्तुकलमोनाकलायकः
कदंबपुष्यगंधश्चकलजानाकलोद्भवाः।कलमापिनश्लेष्म
करोवृष्यःकलमोमधुरतथालोहितोरक्तशालिःस्यातका
8लोहिनशालयः॥२॥रुणालिरुणशालिस्तरक्तशाल्यःसुशा
ल्यकारकशालिातृष्णानोमलकासयोहयतुमनितापरे॥
महाशालिःसुगंधास्यात्मगंधागंधसंभवा॥२॥गंधायागंध
माल्याचगंधानीगंधमालिनी।सुगंधशालि।सुगंधामधुराह
याकफपित्तज्वराजिनाजलो वाजलरुहाजलजानासुजा
नका॥३॥रक्तांगुलंसुकारचकुंकमंसमवर्णजागकंकमशालि
कुंकमामधुराशीनारक्तपिजानिसारजितातिलजानिलना
मास्या दीर्घकृष्णासपूजका॥शामधुराचसुगंधाचनिलवा
सीनिगद्यनाराजादनीराजप्रियाराजभावामुनिप्रियानिल
नीनिलपचिआमगंधानवासिनी॥३२॥निलवासिनीशालिः
॥कफपित्तहरा:स्निग्धा:कासश्वासहरा:पराः॥शीघ्रपाकक
राहपालघवःशुक्रवर्धनाः॥३३॥कोमलाहारसंभूताःनिल
वासीमहागुणाः॥पांडुरोगेषशूलेषुआमवाने प्रशस्सने॥३४
वनकोवतशालिःस्यान्दीर्घस्तुआशुकोपितः।राजप्रिया
पथ्यकरामध्यदेशसमुद्भवा॥३५॥धकोधानावक्तिकालय
कोनामुखपाककरास्तथाकलाटक कलुस्सिागुरुसो
गरुडःस्मृतःगुरुवकोगुरडकःसुखभोजीसुभोजकः।कवि
लागरुशालिगकविलोगधकारीचलघुपाककरापिचक
फपिजहराखादशूलवासनिवारणावग्रहणीगुल्मक
ठविकलभोजनेशुभाकूष्माडिकाकुंभडिकारतासुमधुरा
गुरुः॥३मासुगंधादुर्जरापीतास्थूलनडलकोमलाकूभीड
शालिाकुंभिकामधुरास्निग्धावानपिननिवर्हिाकुंभा
लिसिौरभंशडिकाडीकासुभीकछिनोफल कोसंभोलिप
.

रा। १६६ कौसुभीलप्रपाकाचवानपिननिवर्हिणी उपासउपिकाशालिम धुरागुरुतंडलागदहशूकासुगंधाख्यानारुपयजनवल्लभा॥४॥ उपाशालिगउंपिकामधुरास्निग्धासुगंधाचकषायकासपिजश्ले महरारूसाझंपिकानीलनाशनागपसिक पक्षिनावल्पःपसिरा जोमुनिप्रियः॥४॥स्थूलनालसंभूनागंधोवहलगंधरुनाया वियाशालिगदग्धायामवनौजाता:शालिनोलघुपाकिनः किंचि सतितामधुरा:पाचनाबलबईनाः॥४२॥केदारामाधुरारष्या वल्या:पिजविवई नाईक्षाकषायाल्यमलागरखःकफनाशनाः ॥४३॥शालयोयेछिन्नरुहारूसारवडवर्चसारोपानिरोप्या लपवःशीघ्रपाकागुणोजराः॥४४॥विदाहिनादोपहरावल्यामू विवर्धनाइनिसंपूर्णशालिभेदाः॥इनिशालयःायावना लोयवनालःशिरवरीवनतंडलः दीर्घनालोदीर्घशरःसेत्रेषु सुपत्रकः॥४५॥सामान्यजुवारि॥जोलदहेससाधावलोया वनालस्तुपांडुरनारनंडुलः॥नक्षत्रासानिविस्तारोनोमौक्ति कन्डुलः॥४६॥जूर्णाहूयोदेवधान्यंजूर्णलोवीजपुष्यक: जून लःपुष्यगंधसुगंधासेगुरुंदकः॥४॥जवारिनाम।धवलो यावनालस्तुगौल्योवल्यविदोषजिनावृष्योरुचिप्रोशेषःप थ्यंगुल्मवणापहः॥४ाखेनजवारिणविलियजोलामतुवर यावनालस्तुवरश्नकषायया वनालश्वासरतयावनालोहिन लोहितस्तुवरपान्यश्च॥४ानवरोयावालस्तुकषायोष्णादि शोफरुपसंग्राहीवानशमनोविदाहीशोपकारकः॥पणानूरे जोपलेॐगरजालाशारदोपावनालस्सुलेमदःपिछलोगुरुः ॥शिशिरोमधुरोटपोदोपभोवलपुष्टिदः॥५१॥कारमागसजोप लाकारुजोलानियावनालः।।गोधूमोबहदुग्धःस्सानअरूपो म्लेभोजनः यवनोनिस्तुपःसारीरसालःसुमनसः॥५॥ गोधूमःस्निग्धमधुरोवानपःपिनदाहरुनागुरुश्मामदोबल्यो रुचिरोवार्यवईनः॥३॥गडंगगोधिारिलम्पोन्योलघुगोधूमागरु वृषःकफापहः॥आमदोषकरोवल्पोमधरोनार्यपुष्टिदः॥पाको दागोहसणगोधी निगोधूमः॥यवस्तुमेध्यःसितणूकसंजोदि योमतःकांचुकिधान्यराजौ।स्थानीक्ष्णशूकस्तुरगप्रियश्वशक्तह नेष्टश्नपवित्रधान्यायायवःकषायोमपुर सुशीनलःप्रमेहजि निक्तकफापहारकः॥अशूकर्मडस्तुयवोवलप्रदोरष्पश्चनणां बहवीर्यपाधिदः ॥६॥जवामुंडजयवेगवेणुजोवेणुवीजयवं शजोवंशतंडुलवंशधान्यंचवंशाहोवेणुवंशद्विधायकः॥५॥ शीत:कषायोमधुरस्तुरूसोमेहक्रियाश्नेभविषापहश्वापुष्टिं चविर्यबलंचदत्तेपित्तापहोवेणुजवःप्रशस्तः॥५॥वेणुजव विदरकीगइतियवामहरू पश्रेष्ठःस्सारार्हचरसोनमः॥ मुक्तिप्रदोहयानंदोभूवलोवाजिभोजन साधारणमुंगाहेसयेरुण कृष्णमद्दस्तुवासंतोमाधवश्वसुराष्ट्रजःकृष्ण मग त्रिदोषघ्नो मधुरोवातनाशनः॥ईलघुश्रदीपनः पथ्योबलवीर्यागपुष्टिदः करियामुंगाकरियहसरुगशारदस्तुहरिन्मदोधूसरोन्यश्चशार दः॥हरिन्मुद्गःकषायश्चमधुरस्कफपिनहत्ाारतमूनामय प्रमशीनलोलपदीपनाहरियर मुंगाहसरुहेसानहञ्चधूस रोमहोरसवीर्यादिषुस्मनःकमायोमधुरोरुच्यःपिजवान विबंध रुनाईशधूसरमंगापीयरमूंगाहोंगेवणदहोगेसरमपित्तज्वरा निशमनलपमद्यूषसंनाप हारिजदरोचकनाशनंचारतप्रसा नमिदंयदिसेंधवनयजदाभवतिसर्वरुजापहारियागक उणासरुकटु॥माषसुकरुविंदासाहान्यवीरोरषाकरः॥मा सलबलाढ्यश्चपित्यश्चपितजोनमः॥६४ामाषःस्निग्धोबत मलकर-शोषणःश्लेष्णकारीवीर्यणोष्णाझटिनिकरुतेरक्तपिन कोपाहन्यादानेगुरुबलकरोरोचनोभक्ष्यमाण:सार्नित्यं श्रमसु खवनांसवनीयोनराणांपाउरिदाउडाराजमाषोनीलमायो नृपमाषोनपोचिनाकफपिनहरोरुमोवातकहलदायकाई लीलउरीदानीलउंडानिमाषा:॥चणस्तुहरिमंथ: स्यात्सुगंधः कृष्णचूचुकवालभोज्योवाजिमक्षणकःकंचकीचसः॥ई। चणकोमधुरोरुक्षोमेहजिहातपितहत दीप्निवर्णकरोवल्योरु

रिसाचश्वेनादोषहंत्रीहिनाचेदुच्याबल्यापित्तनापादिहंत्रीसा
श्यामाचेहीएनीपिलदाह सावल्यंचादकीयूषमुनगाभर
हरणकालिम्वेतविलियकटणाकटुकलित्यस्लामवीजश्वश्वेन
वीजःसिनेनरः॥कलिन्थस्तुकषायोष्णोरूसोवातकफापहः॥
॥४॥कुलथाहलवलानीसीसकगुण॥सुवःसुधाभिजनन
अपलोदीर्घशिविकः॥सुकुमारोवनवाजोमधुररुसवकश्वसः
पासवःकषायमधुरःशीनलःकफपिजहनष्पाप्रमहरो
रुच्यःपवनाध्मानकारकारतराधराजमाषावरवटामि
लसंदेशमधुरःश्वेतनिष्यावोमाधिकामधुशर्कराापलंकषास्थू
लशिंवारनामशिनासिनामामधुशर्करासुरुच्यामधुराल्प
कषायकापशिशिरावातुलावल्याप्याध्यानगुरुपष्टिदाय॥
निवारानिः आवावर्गासोन्यत्रकटुनियावाखर्वरोनदिन
लयानदीनिष्पावकस्तिताकटुकोस्रप्रदोगुरुःशवान
लःकफदोरूसःकषायोविषदोषनानदीचेवणेनोरेआवरे
गनिलस्नुहोमधान्यंस्थासवित्रःपिनतर्पणापापनःपूजधान्य
चजटिलस्तुवनोडूवः॥९॥स्निग्धोवर्णवलाग्निरविजननोस
न्यानिलगोगुरु सोष्ण:पिनकरोल्पमूत्रकरण:कश्योनिपथ्यो
वासंग्राहीमपुरस्कवायसहित स्तिकोविपाकेकटुःकयाः
प्रथानमासिनोमगुणदहीगानिलान्यजिल्ला: जिलाए
लुपललंनिलकल्कस्सात्तिलचूर्णच पिष्टकापललंमधुरंरुच्च
पिनालदलपष्टिदा९२॥पिनागगसियमेसहानेलकिनुपि
एयाकःखलःसानलकल्कजः॥पिण्याकःकटकोगौत्सःकफवा
नप्रमेहननावाखरीमहिंडिराजसीपिछलादेवीमदगंधाम
दोकटाउमासुमाहेमरनीसुनीलानालपष्पिकानसी
मगंधासामधुराबलकारिकाकफवानकरीचेष पिनहत्
श्वाननत्॥९॥अलसीअसगेगआसुरीरानिकाराजीरक्ति
कारजसर्षपःनीएणगंपामधुरिकासवकःसुनकःसवः॥९॥

नि. कफगल्मरुमित्रणान॥९७महरी॥सासिराहगराजक्षवकास ष्णस्तीक्ष्णफलाराजराजिकागजीसारुष्णसर्षपारयाविशेया राजसर्षपाख्याच॥९॥राजसर्षपकलितःकटूष्णोवानशूलनु तापिनदाहप्रदोगुल्मकंडूकष्टवणापहः॥९॥तीक्ष्णकश्चद्ध रापोरोन कुष्ठनाशनः॥१०॥सिद्धप्रयोजनःसिद्धसाधनः सिनसर्षयःसिद्धार्थ:कटु निक्तोष्णोवानरजग्रहापहः॥त्व ग्दोषशमनोरुमोविषभूनवणापहःश्वेनसरिसोगविलियसा सतिसर्षपाःराधान्यानांकंचकोशिंबीबीजगविश्वशांभवी। सद्गुणानिधान्यानिशिंवीधान्यानिचलने॥निर्शिदाधान्य प्रकरण अथणधान्यानिश्यामाकःश्यामकःश्यामस्त्रिबी जःस्साहापिप्नियः।।सुकुमारोराजधान्यतणवीजोतमश्चसः॥३॥ श्यामकोमधुरःस्निग्धःकषायोलघुशतलावातरुत्कफपि जनःसंग्राहीविषदोषनन्॥४॥सावांगसावे॥कोद्रवःकोरदूष श्वकंदालोमनाग्रजःसन्देश विशेषेणनानाभेदःप्रकीर्ति नयाकोद्रवोगधरलिकोवणीनांपथकारकःकिफपितह रोरूसोमोहलहातलोगुरुः॥६कोद्रवाहारकः॥वरकंस्थूल कंगुरूक्षस्थूलपियंगुलः॥वरकोमधुरोरुक्षःकषायोवान पितरून्यावरगुप्रियंगुगुणीकंगुनीप्रोक्ताचीनकःपाननंड लावालासुकमारशसचनानाविधाभिधः॥प्रियंगुर्मधरोरुच्या कषायःस्वादशीतलःगवानरूपित्तदाहशोरूसोभग्नास्थिबंध रुलाणकीकरानवानीवारोरण्यधान्यसान्गनिधान्यनको इवानीवारोमधुरःस्निग्ध:पवित्रःपथ्यदोलघुः॥१०॥नीवारा॥ ज्यरहमेधेशवारिरागिनलानुलाछन्नसाहहुदलकणिशानि कोमधुररुपायःशीनःपिजाननाशनोवलदानाचणार पिगुचणेकरीतुतणधान्यंस्पान्मधुरंतहलप्रदाहरितवार्धकंप कंचाजिनापुष्टिदायकं॥१२॥करिधान्याहळूल्ले यमनातीरेसि हाइितितणधान्यानिायकेचत्रीहयोभ्रष्टालेलाजाइतिकीर्ति नाः।यवादयश्यभराधानास्परिकीर्निता:॥१३॥लाजानामाला

जापवधान्याञ्चनर्पणीपिननाशिनीगलाजाधान्यालाईकर,
अन्नाशीनने गोधूमयाचनालाया:किंचिदुष्णानदीपनारसे
रपतगोधूमैराकलाःपरिकीर्तिताः॥१४ावीहयोप्पर्धपकाचन
प्लास्लेटथुकाःस्मानाः॥चिउरापर्॥आकुलागुरुवारष्यामधुरा
बलकारिणः॥एकास्वादवास्निग्यायामदनवर्धनाः॥येवे॥
पुपालामधुरा:प्रोतारण्यास्लेबलदाःस्मनाः॥१६॥पिनहार्प
गाहया:स्निग्धारलेबलवईना:ओफलीहरिणतनगदुग्धबी
जासुमधुरादुर्जरावार्यपष्टिदायेचान्येयावनालाद्याश्चिपिरास
अन्डला:अनंडलारलेनदुग्धवीजाःप्रकीर्तिताः॥शाले
पावनालीयचिपिटा:पुष्टिवर्धनाः॥१॥गादाजोगरीकरसित
नामवीजासुमधुरादुर्जगवीर्यपुष्टिलावेलुवसेयेनीवकामला
तुमरचणकाःसुमनादिलंकासयलपार्निरुचिपित्तनश्रद
म्यागवानाल्पदाःसुखकराहाबलारूसाहयाभवंनियुवज
जेरवालकाना॥९॥फूटाचणाकरलावागमहगोधूमणका
यावनालादयःरामायदपकंयडान्यं विष्टंभाध्मानदोपक
न॥२०॥घुपनी गुफगोधूमचूर्णतुकर्णिकासमुदाहनागकणि
किगरकोटसुचणकादीनादालिजपरिकीर्निनाः॥२॥दालि
चणाकी॥पहरिजलूनचधान्यंसर्वगुणावह हिरवेंसांवगिलें
॥अकलूनंनुनिःसारंरुसंनन्सत्वनाशनं।२२।।शुकअन्नकोश
पान्यनवंबल्यमरंवत्सरोषिनगरवापरानाअन्नकरगुणः॥
निर्दोषलघुपयंचतांदचरंभवेत्॥पुरानाअन्नानवधान्य
ममियादिलघुसंवत्सरोषितयाषितंलपपयंत्रिवादबलं
भवेन्म तिनवादिधान्यगुणा:॥२३॥चणास्तुयवगोधूमतिल
मापानवाहिनानिवाधान्यकरगुणापुराणाविरसारूक्षास्त
हितार्जराबलाः॥२४जीर्णधान्य गुणाधान्येवापिनमुनमंद
खिलंदिनोवंमध्यमज्ञेयंपयपिवापिनंनदपमंनिःसारदोष
प्रपदापायाभूवियननोपिविपिनेयेवापिना:शालयोयेविन
भवाभवनिरखलुनेविण्मूत्रबंधप्रदाः॥२५॥धान्यानांस्थान विशेषा

गुणविशेषःक्षारोदकसमसन्नधान्यश्लेषरुजापहंगतारोद
कोनधान्यगुणासुस्निग्धमतिकोनधान्यमोजोबलावहाक
ष्णभूमिसमुद्भवधान्यगुणावलपुष्टिप्रभाववालुकामतिको
इवाभरतभूमिधान्यगुणाः॥धान्य श्रेष्ठंषष्टिकराजभाग्यमांसंता
जनैनिरंलावकीयापानीयंसाकृष्णमालासमुत्यक्षाराज्यादा
गव्यमाजप्रशस्तंगराधान्यमांसोदकसीराज्यादिचतुष्टयगु
णविशेषः।त्यपसिड्नरधान्यगुणादिवार्यरूपाभिवर्णन
विशंखलवाग्विलासाआम्नायवर्गनिगमाजुलभतवैद्योविद्या
विशृंखलपुराचनवीनधान्यारशायानिसदाभुज्यंभूजानिज
नाश्चयानिभुज्यते॥षारखलुपान्यानांवर्गोयंभोज्यवर्गतिक
थितः।रातिश्रीनरहरिपंडिनविरचिने निघंटुराजापरना
म्यभिधानचूडामणोभोज्यवर्गापरनामाधान्यवर्ग:षोडशः ॥
॥६॥अथमासवर्ग:मांसंतुपिशिनंक्रयंपलंतुसरमलाप
ललंजांगलंकीरमामिपंचनदुच्यते॥॥होसमासनामासयों
हनस्यमांसंश्रेष्ठहरिणादिकसयूनस्तुणजयंसुगंधिपथ्यंजोग
लदेशसंस्थिनस्यपथ्यसमाशहोमलनाकालमासाबालस्स
रसरुशयरोगिणोविषाग्निदग्धसमनसचांवषयाज्यं
मगादेःपिशिनंतनस्सविगंधिशकंचचिरस्थिनंचाशत्याज्यमा
सासर्वमांसंवात विध्वंसितष्यंबल्यंरुचरहणनवमासंगदेश
स्थानाचात्मसंस्थंचसर्वभूयोनानारूपनायानिनून॥४ासापा
रणदेशमासगुणा:जत्रानूपीयमांसंगवपरुरुमगनोडगंडा
दिकानास्निग्धपयंचवल्पलघुसशिखिरखराचुवंजांगलीयं
गपष्टिंदीप्निंचनेरुचिकस्थलघुस्वादुसाधारणीयंवृष्यंबल्यं
चरुच्चुरुरुहरिणमगोडसारंगकानांसाअनूपादिदेशत्रय
पतिमांसामासंसारसहंसरात्रिविरहिपक्षादिजंशीतललिग्य
वातकफापहंगुरुततःस्वादुत्रिदोषापहापथ्यंलाक्कतितिरादि
जनिनंरयंलघुस्यात्परंचकौंचमयूरतिनिरभवंदेशत्रयादी
मई॥अथद्धनादिमांसगुणान्व्याख्यास्यामः निस्थानसभावे

अविविधामृगपक्षिण:॥षायथायथलमवक्ष्येसामान्यनक मान्यानोऽविलविनश्चैवप्लवश्थेनिगनेनयास्थिानगोषित्र यस्तेनु विलस्थलजलाश्रयाःगापुनतेनुप्रसहनाप्रनुदाविकि राइनिाखभावतलयःप्रोता:क्रमशोमगपक्षिणः॥९॥अथैया क्रमशोलक्ष्मगुणान्वक्ष्यामिवर्गशाएवंनवविधा:प्रोता:मएन मगयक्षिणः॥१॥नवविधमृगपक्षिणांभेदः॥अथशशहरिणा दयःवयंदुनगमनानदुनसंज्ञकाःस्मृनाः॥नदुदितपललंचप येवल्परचयनिवीर्यमदपदलघुसान॥११॥दुजगतिमगमांस॥ गजखङ्गमगादयोहिसर्वेगमनेनैवबिलंबिनाःस्मताः।बलक निपिशिनंचपिछलंकफकासानिलमांद्यगुरुस्थान्॥१२॥वि विनमगमासगुणासारसहंसवलाकाचक्रौंचादयोजल सावनात्॥प्लवसंज्ञाःकथिनालेतन्मासंगुरू प्णबलदायि॥१३॥ विलेशयस्यमांसगुणा:अहिनकुलशल्यगोधामुखमयाविले शया कथिनाः॥मासानिलकासहरंजन्मासंपिजदाहहरं॥१४॥ स्थलेशयमगमांसगुणाःगकोडरुरुकरंगाद्या विविधायेमगाद यःस्थलेशयास्तुतेसर्वेमासंसर्वगुणावहंगाजलेशयानामा सगुणाः॥झषमकरनक्रकर्कटकूर्मपमुखाजलेशया:कथिताः गमोसंपानसरंवष्यगुरुशिशिरंबलसमारकरंगशार्दूला दिनसहनमांसगुणाशार्दूलसिंहशमक्षारसुमुस्मायेन्मेष सह्यविनिहत्यभिवर्तयनिगनेकीर्तिताःप्रसहना पललनदीय मर्श:प्रमेहजठरामयजाड्यहारि॥१७॥प्रदपक्षिमासगुण। प्रोक्तानिष्यामिषसपनदा:पोजागृश्येनकाकादिकाये।। मासंसद्यःस्वादुनेषांगुरूणस्निग्बल्यं पिलदाहालदायिर विफिरमांसगुणाः भक्ष्याचकटकपोलकतिनिराद्याःोणी विलियनखरैःखलुवनयंत्नियत विकिरा:प्रकथित्ताःपिशितं नदीयंरष्यंकषायमधुरंशिशिरंचरुच्च॥१९॥अयमेवगुणोजे यापक्षिणांचयथाक्रमासर्वस्थानविशेषणसंरमाचगनिरुज्य नारासंस्थानसभावविशेषगुणः॥पक्षिमगमासायस्थिता रान.१७४ येगनितोपिर्देशादन्यत्रयातामृगपसिमुख्याः॥स्वखोचितस्था नरिवर्तनेनमासेपिनेषांगुणपर्यया:स्सुः॥२१॥अथपथक्पथडया सगुणा:कयनेमासंखङ्गमगोत्यमुबलकहंहगंगुहागवयस्या मिषंवल्यरुचरपंचरहण ॥२२॥अनायारुरोकव्यंगुरुस्निग्धं मंदवन्हिवलदंगरोहाअपूर्णगोभवंक्रव्यंगुरुवातकफपदां२३ गायकेलावनमाहिषामिषस्यादीषलघुदीपनंचबलदापि वनभैंसा ग्रामिणमाहिपमांसस्निग्धनिद्राकरचपिजहरंगग्राम हस्तिव्यंगरुस्निग्धंवानलंश्लेषाकारकंबहुएं टिप्रर्दथैवदुर्जरमंदवन्हि॥२४॥हस्लिमांस॥अश्वमासंभवेदुण वानबलदलपापिनदाहप्रनणानदेनचानिसेवनान॥२५॥ अश्वमांस उष्ट्रमांसंनुनभवेत्रिदोषशमनलघुबलपटिपदंरु च्यमधुरंवीर्यवर्धनारकैदेयमांस॥गर्दभप्रभवंमांसंकिंचिद्गु रुबलप्रदारुच्यनुवनशैत्यवहवीर्यवलपदं॥२७॥गर्दभगवन गभारणस्यमांसंलघुशीनरष्यत्रिदोषहत्यसर्जचरुच्चाकर गमासमधुरंचतहतकफापहमांसदपित्तनाशिाासारंगमांस सारंगंजांगलंस्निग्धंमधुरंलपुरयाशिरवरिमांसचित्तवाशि खरीसंभवमासंलपहचंवलपरं॥२९॥हंदीपमांसावराहमांस॥ वराहगांसंगुरुवानहारिटप्पंवलस्लेटकरवनोयगढशूरोपन स्माहुरुग्रामवराहमासंगनोनि मेदोवलवायर हिं॥३०॥शरशंग स्पमासंतगुरुस्निग्धंकफपदावल्यरप्यकरंपष्टिकिंचिहानकर परं॥३॥आडिनमांसालागमासंलघुस्लिम्धनानिशीनरुचिप्रद निर्दोपवातपित्तमधुरंबलपुरिदा॥आडिनमरीयमांस। छागपोनवरंमासंलघुशीनंप्रमेहजिताईपलघुवलंदलेनदेवन गचारिणः॥३३॥करवलकुरीयमांसाऔर मधुरंशी गुरुविष्टं भिवंहाभेडीकरमांस।आविकंमधुरंमास किंचिद्रुबलपर्द ॥३४ाराडकियांसाशल्पासंगुरुस्लिग्यदीपनंश्वासकासजि न।मंगुलीयमांसापिछलनाकुलमांसंवाननंश्लेपितरुत् ॥ ॥३५॥वउद्यागोधामीसंनुवानश्वासकासहरंचयनामोलनमा

साशशमासंत्रिदोषनंदीपनंश्वासकासनिनादावरहा।
न्येविलेशयायेस्यःकोकडोंदरिकादयः॥गर्हि नस्यमासंचमार्य
गौरवदुर्जरंगशामूषकरमासानिमगाः॥अथपक्षिणामासंघ
अरण्यकक्कुट॥अरण्यककटहयंक्रव्यंश्लेष्महरंलपाग्रामक
कुटाग्राम्यकुकुटस्निग्यवानहद्दीपनंगुरुहारीजमांसाहारी
नपललखादकफपित्तासदोषजिन॥३॥कयोनमांसावर्द्ध
नंवीर्यवलयोनदेवकपोनजगपरेवामांसापारवत्तपनि
मधुरंगरुशीनल॥३॥पिजालदाहनुहल्यंजथान्यवीर्यट
द्विदा निनिरिमांसालिग्मंतिनिरिजमांसंलघुवीर्यबलपदं
कषायमधुरंशानंत्रिदोषशमनंपरंगालावुगेनचलाव
कमांसपथ्यं ग्राहिलघुस्मृतानचवानकमासंनिर्दोषवीर्यप
ष्टिदं॥४॥गुठिाचटकायाःपलंशी लघुरष्यंबलप्रदाचिरै
या नहचारण्यचटकनयलघुचपथ्यदा४ावनचाराच
टकानशीनरुच्यरष्यकापिंजलामिषाकपिंजलाकरमांस।
नहचकोरजंमांसंवृष्यंचबलपुष्टिदं॥४ाक्रव्यंजुचक्रवाकस्स
लघुस्निग्धबलप्रदावन्हिहासर्वशूल उष्वानामयापहं४४
सारसस्यनुमासंचमधुराम्लकवायकंगमहानीसारपिन ग्रह
ण्यशेरुजापह॥४॥जलपसिमासास्निग्धहिमगुरुवृष्यमार्स
जलपक्षिणानुवानहरंगजेषपिचहंसमोसंवृष्यनमंतिमिरहरण
च॥४ावेल्लकि अन्येबकबलाकायागुरवोमांसभक्षणानाअ
जनंनुमगादीनांमांसंग्राह्यहिनादिषु॥४ातियतिमांसगुणाः
॥अथमत्स्याः।मास्यगलमस्या:स्निग्योष्णगुरखोवानघारक्तपि
नदा:नत्रकाश्चिदपिबमोविशेषगुणलक्षणान॥४॥रोहितो
गर्गरोभीरुबीलकोबर्बरलथागकागलोरक्कमास्योथमहिषश्या
विललथा॥४॥वानूखखलमोसाचशेयागर्भविशादयः लक्ष
लक्षणवीर्यादीन्कथयामियथाक्रमानापाकृष्णःशुकीश्वेन
कतिस्तुमत्स्यायःश्रेष्ठोसौरोहिनोवृत्तवः॥कोष्णंबल्यैरोहित
:मानोनिवीयाय:

पिछलांग:पृष्ठेनुरेखाबहल:सशतःससर्वरोगार्गलनावस्यो
जडवशीनं कफवानदायि॥५२॥भीरुमस्याटष्ठेपोहेगलेयुछ
नोचेसभिःस्यात्सर्वतोरनजेंडाज्ञेयःशल्कोमत्स्यकोभीरुरुतः
निवघोरष्योदुर्जरोवानकारी॥५३॥अहिरुाहेमलगानातिस्थू
लोरजवकोपिशस्तोपदंतानश्मश्रुलोदीर्घकायः॥संध्यायांवा
रात्रिशेषेचवर्ग:प्रोनोवालःपथ्यबलःसुवष्यः॥५४॥वालमास्य
गएकझाकंटकीदीर्घडःसर्याभोयःसोप्ययंवर्द्धराख्यः।वाता
रोयंसोपिदनेजडबल्यःस्निग्धोदुर्जरोवीर्यकारीणाकाग
लमायावतंसुकार्यसमदीर्घजनिःशल्ककंकागलकंवदंति
गलोकंठःकिलनस्पष्टष्टेकंठःसुपथ्योरुचिदोबलप्रदा
रक्तमत्स्यायोरक्तांगोनातिदीनचाल्योनानिस्थूलोरक्तमास्यः
सचोक्तःशीनोरुच्यापष्टिकद्दीपनोसौनाशंधनेचिदोषत्रय
स्थामहिषमस्याय:कृष्णोदीर्घकाय:स्सास्थूलशल्कोव
लाधिकामात्योमहिषनामासौदीपनोवलवीर्यदः॥आ
बिलमास्याशुल्लांगस्लामपक्षीयःखलागश्चाविलाहूयः॥सुरु
च्योमधुरोबल्योगुणात्योवीर्यपष्टिदः॥पायःस्थूलोगोमाहि
षाकारकोयस्तालुस्थानेनीरजामादधातिशल्कंस्यूलंयनी
तूषकोसोदनेवार्यदीपनंष्यदायीगई॥जलमात्सावितरित
सान:श्वेनांग:सुस्मशल्कःसुदीपनः। अलमोसाहूयोमान्स्यो
बलबीर्यागाष्टिदायोवृजगोलाकृष्यांग शल्कीकर्ण
वशानिधःदीपनःपाचनःपथ्योरष्योसौबलपष्टिदाईनिः
शल्कानिंदिनामात्स्या:सर्वशल्कयनाहिनावपःस्थैर्यकरावी
र्यदलपरिविवर्धनाशाहदकल्याजलधिनिहरनडागवा
पीजलेलयेमास्याःगनेनुजडानादेयाययोजरलघुजरास्तुनादे
याः॥६॥समुद्रमास्पाक्षारांबमास्सागुरखोस्नदाहदाविष्टंभ
दास्तेलवणीवजानानान्यजाःसादुजलस्थिनाअपिज्ञेया
जडानेपियथाश्रुनानिमान्॥५॥इनिमात्स्याः शैलाटवीन
गरभूजलचारिणोयेयेकेपिसवानिवहाःखलसपसंख्यान

न्मासमत्रनविनथ्यमथाभ्यधायिग्रंथस्सविस्तरभयाचनवोपयो
गाताई पकष्टमांसगुणापर्कमासहिनसर्वबलवीर्यविव
र्धनामष्टमासंविदाहिस्सादलवातादिदोषरुनाईशापूर्वीप
रुषसतगुरुतरंपश्चाभागाःस्त्रियः स्त्रीगुरुकिलगुर्विणीय
दिनथायोषिञ्चतुल्यालपापसीचेयरुषोलपःणशिरःस्कंधो
कृष्टष्ठेक्रमान्मासंयच्चकटिस्थितनदखिलंगवसनात्मनाई।
रसरतादिधातूनागुरुसादुनरोनरंगमेद्ररक्कयकृन्मासंवार्षणं
चानिमात्रनः॥६वा इत्यप्रनिस्थलदिलाउनमःप्रचारप्रागण्यमा
सगुणनिर्णयपूर्णमेनवर्गविचार्यभिषजाविनियुज्यमानोभु
काशननविरुतिसमुपैनिमर्त्यः यस्यासीन्सुमनिहिपाधिय
वहलुभातरस्थामिषपायाभ्यासपियासयेवतरुणीनेत्रांबधनेदि
पांगतस्यायपुरुषःप्रतापसुहदः श्रीसन्नसिंहेशितुर्वर्ग:सनदशो
निषादनिकनौनामानिचूडामणी॥७॥॥निवैद्यराजराजिरानी
वनिनाजिनराजहंसश्रीमदीश्वरसरिसूनुश्रीकाश्मीरायवंशा
चार्यपरंपरान्ववायश्रीनरहरिपंडिनविरचिनिपंदुराजापरा
मिधानचूडामणौमांसवर्ग:सप्तदश:समायः॥१०॥अथमनुष्या
दिवर्ग:मनुष्यामानषामामनुजामानवानराः॥द्विपादनना
भूस्थाभूमिजाभूस्एशोविश:॥१॥पुरुषःपूरुषोनाचनः पंचज
नःपमान।अर्थाअयोधिकारीस्याकहिश्वजनोर्थवान्हेग
सुगरलीगस्त्रीयोषावनिनाबलासुनयनानारीचसी मंनिनीरामा
वामगंगनाचललनाकानीपुरंधीवधूः॥सुभूसावरवर्णिनीन
सुननस्तन्वीततः कामिनीनन्वंगीरमणीकुरंगनयनाभीरुःधि
यामामिनी आयोषिन्महेलामहिलाविलासिनोनिनंदिनीसापि
चमनकाशिनी।जनीसुनेत्राप्रमदाचसुंदरीस्यादचिन ललिता
विलासिनी॥४ामानिनीचवरारोहाननांगीचननोदामनीपद
शिनीश्यामाकामिनीदर्शनीचसापानीमनीपनिर्वरःकांना
परिणेनानियोगहीहंडत्तीयहेसाभार्या पत्नीप्रियाजायादारा
बगहिणीचसापनपंसकंभवेनक्लीबननीयापक तिस्तथागर्षटः

पंडनारीतुपोटास्नीपंसलक्षणाम६॥पट्टराणी अथराज्ञी
चपट्टाहमिहिषीराजवल्लभागकाहिनवह।भोगिन्योन्याविला
सिन्यासं क्यास्तुपार्थिवः॥७॥राजभोग्या:सपंख्यायास्ताभ
रिण्पत्तिस्माता:शूलेगवेश्यागणिकाभोग्यावारस्लीस्मर
दीपिका॥पब्रिाह्मणाब्रह्मानब्राह्मणोविप्रःषकर्माचहिजोज
मः॥अरसुगराजानुसार्वभौमःस्पापार्थिवःसत्रियानपाव
श्यव्यवहारिकावैिश्यसुव्यवहानीविवार्निकोवाणिजोवणिका
क्वलिंगन्॥शूद्रःपज्जाश्चतुर्थःस्सा हिजदासउपासकःपति
प्रःक्षत्रीवैश्यभूद्राचवर्णाश्चत्वारोमीनत्रपूर्वेरिजाःस्सुः एषा
मेवप्नानिलोम्यानुलोमाज्जायनेन्याजातयःसंकरेण॥१॥सा
मान्यशिश्नामाबालःयाकोकोगर्भ:पोतकारशुकःशिशुः॥
शावोवालिशोडिंभ:पदुमीणवकोनमः॥१॥शिशुविशेषना
'माजातोकापक्षदिनेनमासतःपाकस्त्रिभिस्लैरथपोनकाभि
भाषनिस्तुमासैःष्टयकोब्दतःशिशुलिभिबंदर्माणवकश्वसप्त
भिः॥१२॥वालोब्दैःपंचदशभिःकुमारशिलास्मनः॥युवापंचा
शतावडास्पादतउत्तरैः॥१३॥कौमारंपंचमान्दानपौगंडे
दशमावधिकैशोरमापंचदशायौवनंनुनतःपरं॥१४॥युवाव
यस्थतरुपोरस्तुस्थविरोजरनाप्रवयायानयामश्वजीनो
जीर्णश्वजर्जरः॥१५॥इनिपुरुषवयोवस्थापिकवतु॥बालोना
नशयोडिंभलनपाचननंधयोगकन्याकेयहेससाकन्याकुमा
रोगारीतनग्निकानागतावा॥१६मध्यमागप्रयानआदहें
गुसुसामध्यमावयस्थाच यवनीसुलनीचसापचिरंटीसुक्या
श्पामापोटास्टरजाचसा॥१७॥गविण्यापनसत्वासादतर्वनी
चगर्भिणी॥रहानिकलाचातिहासास्थविराचगतार्नवा
पारजसला।एपितामलिनाम्लानापासुलाचरजस्खलावं
ध्याकेशिनीभून्यामोपयुष्यास्थावा॥९तनुतनूःसंहनन
शरीरंकलेवरक्षेत्रवपःपराणिागात्रंचमूर्निर्घनकापदेहावष्ट
गपीडानिचविग्रहवा२०॥अथावयवाअंगमकःप्रतीकमजपनो

नि.१७९
वयवोपिचाशिरःशीर्षकमुंडातुमूर्धामौलिश्नमस्तकं॥२॥व
रांगमुत्तमांगचकपोलंकेशभास्मनं कूदलु केशा:शिरसिजा
वाला:कुंतलामूर्धजा:कचाः॥चिकरा करवश्वाथनदेष्टाःकक
रीमुखाः॥२२॥कणादग्दष्टिोचनंनेनंचपुर्नयनमंचकाईक्षणय
हणंचाक्षिदर्शनंचविलोचन॥२३॥अपांगोनेत्रपर्यनोनयनोपान
इत्यपिानयोर्मध्यगनालाराविचिनीचकनीनिकासाहणे॥भालेल
लाटमलिकंकथयनिगोधिभूशिल्लिकाचनयनोलगरोमराजिः।।
किविरामध्यनयोर्भवतिकूर्चमथश्रुनिस्सुश्रोत्रंथवःश्रवणकर्णव
चोहोचारानुदिमाष्टोधरोदनवासोदंतवस्रदलदान
योरुभयतोदेशीयोपांनोसलिणीचनौ॥२६॥मुगावाणगंधवहा
घोणासिंघिणीनासिकाचसा॥शंखाशंख:कर्णसमीपःस्सासिंघा
गंगासिकामले॥२७॥मुखार्नुडमास्यमुसंवक्रवदनलपनानने
ओष्टांधरस्तुचिबुकंगंडोगल्लःकपोलकः॥राहलु हनुलदू
दशनानदंनाहिजारदास्तरदनालयोकानागलेगजिहा
रसनारसनाचसोकास्थाकाकुट्नालुचनालकंच॥२९॥किरना
लगेगनदूधसूस्मनिहायपिटिकालविकाचसा अन्यापोमूल
जिहास्पान्यनिजिहोपनिहिका॥३०॥अवरस्तुशिरःपश्नासंधि
पीटालकाटिकाकोरलगकंवग्रीवाकंधराचशिरोधिश्वशिरोध
रा॥३१॥हेडमलेगानकोरलाकंठोगलोनिगालोथपटिकागल
शूठिकागहेन्नराधमनीनुशिरांसंतुदोषोशिखरंजथा।शान
स्थसंधिस्तुजत्रुस्याकक्षादोर्मूलसंजिकागदपस्ताइवेपार्श्वष्ट
पत्राननोःस्मत॥३॥दोर्दोषाचप्रवेष्टाशवाहवीहाभुजोभुजा
गपाणिस्तुपंचशारवःस्याकरोहस्तःशयस्तथा॥३४॥करमूलाकिर
मूलमणिबंधोभुजमध्येकूर्परस्कफोणितस्मादपःप्रकोष्ठ-नगं
कूर्परांसमध्यस्सात्॥३पा केरलागल्पःकरशारखाःसुःप्रदे
शिन्यानुनर्जनी॥परुःस्वादंगुलीसंधिःपर्वसंधिश्कथ्यते॥६म
थांगुष्ठप्रदेशिन्यामध्यमानामिकानथापकनिष्ठाचेनिपंचस्सुक्रमे
णांगुलयःस्मना:॥३॥कामांकुशाःकररुहा:करजानखरानखाः।

रा. ..१८० पाणिजागलिसंभूताःपुनर्भवपनर्नवाकरस्यायप्रमाण स्थादूर्वकरंजलस्मृतारेखाःसामुद्रिकेज्ञेयाःशुभाशुभनिवेदि काः॥३॥मोलेस्तनोरसिजवसोजपयोधरकुचस्तथासना ग्रंचूचकंरजशिरवालनमुखंचनन्॥४॥एदेशवक्षोवत्समुररको डोहदयहड़जाजरंगहोकुल्लाकक्षिःपिचंडोजठरवंदंसादुर ननाजीवस्थानं तुमर्मस्याकटि प्रोनेत्रिकंस्मना४ामर्मस्थान। नाभिःस्यादुदरावर्जस्तनोधोवस्तिरुच्यनेवितिनवाजीर्षस्सा दर्भस्थानंचन स्त्रियः॥४२॥गर्भाशयोजरायुश्चगीगार असः नगर्भस्थानानाभिखनातरजनोरामाशयनिस्मानः॥४ापना शयोह्यधोनाभेर्वस्तिद्नाशयःस्मनः।कटिःककुयानीश्रोणी नितंबश्चकटीरकंटाआरोहंनोणिफलकंकलनरसनाय दानितंबश्चरमोणे:स्त्रीणाजपनमग्रतः॥४॥कुकुंदरोन सर्वषांस्यानांजपनकूपकोणकटिप्रोपोस्फिजौपायर्गदाया नंनुदासन॥४६॥गदमुकत्योर्मध्येयोभागःसभगःस्मनः॥ मुकोंडमंडकोशश्वरषगोवीजपेशिकामालिंगनामाशि शेफश्नलिंगंचमेद्रंसाधनमेहनेायोनिर्भगोवरांगस्यादप स्थस्मरमंदिरंग४ाऊरु॥ऊरूजुसक्थिनीश्रेणिःसक्श्नोःसंधि स्तुवंक्षणपोरूमध्यपर्वस्याज्जान्वष्ठीवववनियः॥४९॥ जपानुप्रसताज्ञेयातन्मध्ये पीडिकातयाजधानिसंधिग्रंथोन घुटिकागल्फइत्यपि॥५०॥गुल्फस्पाधस्तुपाणिःस्सान्यादाग्रंप पदमनाविक्रमश्चरण पादःपदाधिश्चपदंक्रमः॥५१॥कोडम कस्तथोत्संगःपारमागोवपुयःस्मतःकरोभवसिंहनविस नांगलो जलश्नपेटःपालप्रहस्तकः मुष्टिर्भवेसंहनपिडिनांगलावाकं चिनीयमुनिभिःप्रकीर्तिनः॥५॥प्रादेशाद्यंगलिनामासानर्जनी मध्यमिकात्वनामिकाकनिष्ठिकांगुष्ठयनायदानदा॥प्रादेशना लाभिधगोलवानदावितरितरित्यर्थमिहक्रमादिया५३ाहत स्तुविजनेपाणावामध्यागलिकूर्पकेगवडमुष्टोसरनिःसादर निरकनिष्ठकाणायामःसहस्तस्तुनयोतिर्यग्वाहोपंदन

.
रंगवितातोपाणिनमानं पौरुषंविदः॥पाजीवनसता
जीवस्थानंनुमर्मस्याज्जीवागारंनदुच्यनेगमर्मस्थानचोकस्सा
मध्यादिधनेकपा॥६॥भूमध्यकंठगलशंखरुचीकटष्ठग्री
वागदांडपदपाणियुगास्थिसंधीनगवैयाःशरेक्षणविदोभिवर्द
“निमर्मस्थानानिचांगगतिनाशकराणिमत्यागालालाभवेन्म
खलाकस.णिकास्संदिनीचसावरलासेदोपर्मश्वधर्माभोदूपि
कानेत्रयोर्मलापतामविष्ठापरीषंचविकिपूनिकंचतनामूत्र।
मूत्रनगृह्यनिष्यदःप्रस्तावालवर्णसवाणवलीचमनरंग:सा
त्वगूमिस्वक्तरंगकःपिलिनचजरालक्ष्मकेशशीतपंचनद्भवेन्
॥६वारसास.डयासमेदोस्थिमज्जानंशुक्रसंयना:॥शरीरस्थर्यदा
सस्यविज्ञेयाःसप्तधानवः॥ईशरसधातुगरसस्तुरसिका
काखेदमानावपःसवाचमभिश्चर्मसारस्परक्तसूरलमानका
॥६४ारतारकास्ररुधिरंवग्जंकीलालसातजानिनुशोणिनं
लोहिनंचासक्शोणंलोहंचचर्मजाईयामासंतुपिशिनंक्रयंपले
नरस्समजापललंजांगलंकीरमामिपंचनदुच्यतेहिमेदल
सुगमेदस्तुमांससाररसान्मांसलेहोवसावयागमेदोजमस्थिधातुः
स्थाकुल्यंकीकसकंचननाशाअस्थिसारस्तुमज्जास्पानेजोबी
जंगथास्थित जीवनंदेहसारश्चनथास्थिस्नेहसंजकंगाशक
गशुक्रपरलंरेनोवोजवार्यचपौरुषकथिनाइंद्रियसनविकारो
मज्जारसोहर्षणबलवाईरसादलंननोमासंमासान्मेदो
स्थितद्भवाअस्थीमज्जाननःशक्रमियमेषाविनिक्रमः॥७॥म
लगनेहमुनिककंक्लोममलिकमलकोवाकरलु अत्रंप
रीनदारमानलीहागुल्मइनिस्मनः॥१॥वसानुवरूनसारलायुर्वीसो
कादेहवल्कलाशिणभाषासत्वशिरोधिजामन्याचमनीपर
णीधरानकीजी वित्तज्ञाचनाडीसिंहोचकीर्चिना॥७२॥नाडि
कंडरानुमहालागर्महानाडीचसास्मनाशरीरास्थिनुकंकालस्या
करंकोस्थिपंजरा लोनांसिरसानिद्रिाणिकालरवंज्यक
न्मनःशिरोस्थितकरोटिःसानशिरस्त्राणमुशीर्षकातरवं

इंस्वपरप्राइःकपालंचतदीरितावननिहलुटष्टास्थितकसेरुः
स्थानशंखास्थिनलकंस्मत॥७॥पार्श्वदालुगपावीस्थिपावकं
पोनिदेहांगनिर्णयः॥आमिनु आन्माशरीरीक्षेत्रज्ञोपदलः
प्राणदंगलः॥७६जीवोविभुःपमानीश:सर्वज्ञःशंभुरव्ययः॥
धानंप्रकानिर्मायाशक्तिश्चैतन्यमित्यपि॥७॥अहंकार अहंका
रोभिमानःसादहनामनिस्तथा।मनस्तुहदयंस्खानचिनचेनो
मनश्चहत्॥७॥सत्वरजलगश्चेनिपोकाःपंसायोगुणा:अ
क्षिपंचकोनवग्रसनानेत्रनासाचेत्यक्षिपंचक॥७॥विष
यद्रिय॥असंहषीकंकरणंबर्हणंविषयेंद्रियं॥शब्दःसरि
सोरूपंगंधश्च विषयाअमीषापंचभूनगुणाईद्रियालेगो
चरास्तेपंचभूतगुणा:खलु।आकाशमनिलतोयजाएथ्वी
चनान्यपियक्रमणपंचभूनानिकीर्निनानिमनीषिभिः॥
इत्येवमानुषवयोमरवर्णगानधावंगलक्षणनिरूपणपूर्यमा
गःवर्ग:रुतस्तुभिषजांबहदेहदोषनामानिदानगणनिर्ण
यधीनिवेश:॥२॥इनिपशुपतिपादाभोजसेवासमाधिपनि
समयसमुत्थानंदसौरत्येक साम्नागनरहरिकृतिनायंनिर्मिने
यातिनामपचयमुकुटरनेशानिमष्टादशांकः॥शाइनिवे
घराजिराजहंसश्रीमदीश्वरसरिसूनश्रीकाश्मीरायवंशा
चार्य परंपरान्ववायग्रीनरहरिपंडिजविरचिनिपंटुराजापर
नाम्यभिधानचूडामणामनुप्यादिवर्गोष्टादशः॥१॥अथसिं
हादिवर्गः॥सिंहापंचमुखानसामगपनिर्मानीहरिकेसरी
यादोनखरायुधोमगरिपुःशूरश्चकंठीरवः॥विक्रांनोदिर
दानकोबहवलोदीप्लोबलीविक्रमीहर्यक्षःसचदीप्त पिंगलइ
निख्यानोमगेंद्रश्नसः॥१॥महामगसुशरभोमेघस्कंदीमहा
मनाः।।अष्टापदोमहासिंहोमनखीपर्वनाश्रयः॥२॥कलिगया
प्र:पंचनखोमालःशार्दूलश्चगहाशयः। तीक्ष्णदंष्ट्रःपंडरीको
हीपिभीरु खायुधः॥३॥चित्रकभित्रकाय:स्यादुपयानोमगां
तकःशूरश्चक्षुद्रशार्दूलचित्रमाप्रश्नसःस्मनः॥४॥रिक्षोभल्लू

कोप्यमल्लःशशल्योदुषिःस्सादल्लकाष्टष्ठ दृष्टिः ट्राधिष्ठास्या हीर्षकेश:शिराय यःसोयंदुभरोदीर्घकेशीयानगिमगाद स्तुसविज्ञेयस्लरसुरिदर्शनः॥शिवानुभूरिमायःस्सागोमा युर्मगधर्नकः।।गालोवंचकः क्रोष्टाफेरवापेरुजंबुको॥ शालारकःशिवालुनफेरंडोज्याप्रसेवकः॥७॥आइनायिगई हामृगस्लुकोकाहकोवदामादनोविरुकागोवत्सारिश्छागला रिश्छागलांनोजलाश्रयः॥पानायिककरसारमेयःश्चाभष णःअनकःशुनः॥भल्लूकोवकलांगूलोरकरोरात्रिजागरः॥९॥ कोलेयकोग्राममगोमंगारिमगदेशकः॥भूरोबधःशयालश्चसौ पिंडसहकामुकः॥१गाबेकाबिडालोमूषकारानिरौतुअरषद शकः।सालारकश्चमाजीरोमायावीदीमालोचनः॥१भाकस्तूरी मगः॥अन्योलोमशमाजीरःपूनिकोमालजानकासुगंधिमूत्र पननोगंधमार्जारकश्वसः॥१२॥तिप्रहसाः॥अथदिलविताः गहिरदगजमनंगजेमकंमिहिरदनवारणहस्लिपद्मिनागक रिकरटिविषाणिकंजरलेरदनिमदाबलसामजहिपश्च॥३॥ भःलंबेरमोदंतीदुमारिःषष्ठिहायनामानंग:पुकरीदनाव लश्चानेकपस्विभः॥१४॥त्रिविधानामगजाभद्रोमंदोमगश्चे निविज्ञेयास्त्रिविधागजाबनप्रचारसारूप्यसत्वभेदोपल क्षिताः॥१५॥अनेयमरिसुदनोबालभोज्ञेयोदंदैतोमालउम प्रभिन्नोगर्जिनामातोमत्तोमदकलनासदारुणानाल्मी नकरिणीज्ञेयाहलिनीधेनकावशाकरेण पशिनीवमातंगी वासिनाचसागारखङ्गमगारखङ्गाखड्गमगःक्रोधीमुखशृंगो मुखेबलीगगडकोवळचीचरसङ्गीबधीणसशसः॥१॥टे। उष्ट्रोदी पंगनिर्बलोचकरभोदासेरकोधूसरोलंबोष्ठोलवण: मेलकमहाजपोचबीजांत्रिकादीपशंखलकोमहानथमहाग्रीवो महांगोमहानाद सोपिमहानगःसचमहारष्ठोबलियसार कोणामहिषःकासरस्कोपीकलुषाश्चारिसे रिभालुलायरक्तम नारमाविषाणीगवलीबलीपरगाएम्मे।महिषीमंद्गमनामहासा ।

रापयस्विनी।लुलायकांनाकलुषातरंगटेषिणीचसागरनागौस्तु भद्रोबलीबीदम्योदानःस्थिरोबली उसानदानककुमासाह पभोवषभोषः॥२१॥धुर्योधरीयोधौरेयःशांकरोहरवाहनः॥ रोहिणीरमणोवोढागोनासःसौरभेयकः॥२२॥धवलःशवलसा मश्चित्रवधूसरस्तथागत्यादिवर्णभेदेनज्ञेयागावोत्रभेदतः ॥२३॥विनीनःशिक्षिनोदांनोधूर्योवोढाचधौरिकामवालोवत्स तरःप्रोक्तोदुनोमडुरुमने॥२४॥षभराषःसेतामहोक्षः खंगवोबलीगीनाथउक्षाऋषभोगोप्रियोगोपतिसगरमाचो बुलामणिकागोर्मानोसाशृंगिणीसौरभेयीमाहेयीस्याद्रोहिणी धेनरीदोगग्रीभद्राभूरिमायानडोकल्याणास्सात्यावनीचा र्जुनीचारदावनगौर्गवयःप्रोक्तोवलभद्रोमहागवःगवयोवन घेनुःस्यासैवभिल्लगवीमनाचमरीयमगाचमरोमजनावत्यो भोटभोवालपिपियः॥नस्सलीचमरीप्रोक्कादीर्घवालागिरिप्रिया ॥चवरीगायाहहिवराहातधरोमाचरोमशासकरसकिरिः।। ॥२॥वक्रदंष्ट्रः किरिर्दष्ट्रीकोडोदनायुधोवलीपष्टयुसंधनभूदा स्त्रोत्रीपोर्णनभेट्नः॥राकोलःपोत्रायुधःभूरोवरन्पोदराय पः॥उरुहंदि।अन्यस्तुविद्धराहःस्सागामिणोग्रामस्करः॥३०॥ ग्राम्यक्रोडीग्राम्पकोलोविष्ठाभूदारक नसः॥इनिविलंबिनम, गा:अथद्वनमृगाः।कुद्रेणअश्वोपोटस्तुरंगो तुरंगभनुरंग मागवाहोवाजीमुद्दभोजीवीनिसप्तश्चसैंधवः॥३१॥हरिईयश्रधा राटोजवनोजीवनोजवीगंध वाहनःश्रेष्ठःश्रीभानोमनसोदरः ॥३२॥दशभेद्गलकदरोगलुः॥आरसिंधुजवलायुजपारसीक कांबोजवाल्हिकमुखाविविधास्तुरंगाः।सामाणिधूपरिमुखार पिदेशनःपुर्वर्णेननेपिच पुनर्वहधाभवंतिसावर्णभेदागनकुं रेणश्वेनःकर्कःसोष्ठरजसुशोणोहमारुष्णोनीलवर्णस्तुनीतः।। शुभमल्लिकासोनिदिष्टःकृष्णरुतःसोयमिंद्रायुधास्प:३४ इत्यनानावर्णभेदेनवाजीज्ञानज्योयलोकरुदैःसुपीभिः। अत्रा स्माभिर्नप्रपंच:रुतोस्मादाजानेयोप्पत्रवाजीकुलीनः॥३॥सु १५ . -- कुल:सुविनीताश्वःकिशोरस्तुरगार्भकःकरेयघोटिगेवानि नीवडवावापिप्रसरश्वाश्विनीचसापत्यश्वाःकर्ने गर्दभःशं ऊकर्णश्चबालेयोरासभोगर्दभाखरः॥भारवोभूरिगौवचक्री वान्धूसराहूयः॥३६॥हेसरकने।वेसरस्वश्वरवरजःसरदर्दभी वग:समागसंतुष्टोमिश्रजःप्रोक्कोमिश्रशब्दोनिभागरः॥३७॥ होनाअजोवृकश्चमेधाःसाल्लंवकर्ण:एश्वसः।लागलोवर्क रएकागोस्तुभावतःपयागः॥३८॥आडाअजापयसिनामी रुश्कागोमेध्यागलमनीगनागरु।मेषोभेडोहडोमेटःकर्णाय ररुणलथा॥३॥ण्डकःशंगिणोपिसादरमोरोमशोबलीना नादेशविशेषेणमेषानानाविधाअमी॥४०॥सारंगामग:कुरंगो वातायःकृष्णसारसुलोचनः॥हरिणोजिनयोनिःस्सादेणाष्टष नइन्त्यषि॥४१॥ककवागथसारंग:शिखिशृंगचिजलाअन्य प्रभारशंग:सात्महाभूगोवनप्रियः॥४२॥रुरुलुरोहिषोरोही स्पान्यकुश्वशंबरानीलकाष्ठन वशंकु:शवलपष्ठकः॥४३॥ शिखर्यपकरंगःस्सानश्रीकारीचमहाजवः॥जवनेवेगिहरिणी जंघालोजाधिकाहूयः॥४४॥वानरः॥वानरोमर्कटःकीश:कपिः शाखामगोहरिताप्लवंगमोवनीकाश्चायगःप्लवगालवः॥४५॥ सिंगणकामगोलागूलस्सुगौपश्यःकपिःकृष्णमुखोहिसःमद राभूषणामोयविज्ञेयःरुष्णवानरः॥४ाएलयमगाशल्यकः स्थानशल्यमगोवत्रशक्तिर्विलेशयः॥शल्योन्यःखा विदिसत शलीचशललीचसः॥४ाशल्यलोमीन विज्ञेयाशललीशललं शलंगमरेकोकडोंगविनापोक्तःकोकोवाचोविलेशयः॥४॥ लेयश्चमरपुश्चलोमशोधूम्रवर्णकः नेउरामिंगसानकुलःसू चिरदनःसर्यारिलोहिनाननः॥४॥हावादीकरोदिरसन:पा नालनिलमोबलीनागनकाद्रवेयवक्रगोदंदशूककः॥५॥ चतुःश्रवाविषधरोगूदाधिःकुंडलीफणी पन्नगोवायुभक्षनभो गीसान्निागसापासपेदिंष्ट्रीभगोहि जगनसरीसपः कंबुकीदीर्घपश्चहि जिहूरगश्नसः॥५॥फणिनोपवली गा M

येनेनागारनिकीर्तिना:।अन्येरक्तादिवर्णाद्यैर्बोध्या:सर्यादिनाम
भिगोनासोमंडलीयुक्तश्चिनांगोपनरोभवेनाआल्लगकलिको
हरिनोज्ञेयोरात्रिलंदुभंविदः॥५४ाअनंतोवासुकि पयोमहा
पद्मोपितक्षकः॥कर्कोटःकुलिकःशंखइत्यमीनागनायकाः५५॥
तांधवास्तुकमदकंवलाश्वतरादयः॥इनिहा॥आपहनाहिमुखी
चैवधामिणत्यादयःपरेप६इतिसर्पविशेषाः सूषिकोमूषकः
पिंगोप्याखुरुंदुरुकोनखागकनकोबिलकारीचधान्यारिश्रबह
प्रजः॥५॥दोलि अन्योमहामूषकःस्यान्मोषीविनेशवाह
नामहांगःसस्यमारीचभूपलोमिनिपाननः॥५॥छुटुंदरीछुछु
दरीराजपुत्रीपोकान्याप्रतिमूषिका।सुंगधिमूषिकागंधाडि
नौशुमूषिका॥५॥ऊडुगोधानुगोधिकाज्ञेयादारुमन्याहया
चसाखरचर्मापंचनखापलकादीर्घपछिका।गोरधास्यानुगौधे
योगोधेरोगोधिकासुनः॥६ार्वरीपोरिकापोरादीपरूपामया
वहाास्थूलचंचादीर्घपादासर्पभसीगुणारिकापागांरि।।
ब्राह्मणीगहगोधाचसुपदारनपछिका।ब्राह्मणी अनिासर
दारुकलासःस्यायनिसूर्यशनायकः।निस्थ:कंटकांगारोदु
रारोहोटुमाश्रयःगईगोसुवे।जाहकोगात्रसंकोचीमंडलीब
हुरूपकाकामरूपीविरूपीचयेलुवांसःप्रकीर्तितः॥६॥ह
लिपल्लीनमसलीप्रोकारहगोधागहालिका ज्येष्ठाचकुड्य
मत्स्याचपल्लिकागहगोधिका॥४ानंनुवायतूर्णनाभोलूनाम
कटक कृमि: हालाहलस्वजलिकासोकाकुटिलकीटकः।।६५
चेलुशवश्चिकःशूककीटःस्सादलिद्रोणश्चिके अथकर्णज
लूकास्साच्चित्रांगीशनपद्यपिपईसाइपिपीलिकानपीली
चश्रीसंज्ञाचपिपीलिकाकटिरहेगउद्घाकपिपिकायाले
लपिपीलिका॥ईआरुष्णान्याचपिपीलीनस्थूलाबक्षरहाचसा
मत्कुणोरक्तपायीस्साद्रक्तांगोमंचकायापानिविलेश
याः॥साधारणमात्स्यनामायादतुजलजंतुःसांज्जलपाणीजले
शयनत्रानिक्रूरकर्मायःसजलमालउच्चामत्स्पोवैसा

रिणामीनाष्टथरोमाझषोंडजः॥विषारक्रशलीशल्कीपाठी नोनि 'मिषस्तिमिः॥७॥मत्स्यविशेषनामाराजीवशकुलःशृंगीवाणु सःशल्यपल्लवोपाठीनःशकलौवनंद्यावश्यरोहितः॥१॥ मुहरस्तिमिरित्याद्याज्ञेयाखरेदजातयःदेदोमकरारमोन्यो मातंगमकरोपरः।।७२॥चिरिलेश्चनिमिश्वतथान्यश्वनिर्मिगि लानिमिंगिलगिलश्चेतिमहामत्स्याअमीमता॥७॥त्तिम स्या:समोसलोशिशुक:शिशमार स्यात्सग्राहोवराहकः॥ भवेलकस्तुकंभीरोगलग्राहोमहाबल:४॥आवकल्प कमल कूगूिदांगोधरणीधरकोष्ट पल्बलावासोतःक ठिनष्टष्ठकः॥७॥कर्कटःस्साकर्कटक कुलीरशकलीरकः॥ संदंशक:पंकवासस्तिर्यामीसचोर्ध्वहम हमकोदईसे . मंडोहरिर्भकमलूलकः॥शालूर-सचवर्षाभूलव करवस्त था॥७॥सभीडन्यश्चमंडीचप्लवंगचप्लवंगमः।पोनोन्योराजमं डूकोमहामंडूकन्यपि॥७॥पीनांग:पीनमंडूकोव पोषोम होरवः॥जिगले जलूकानुजलोकास्याद्रक्तपरिक्तपायिनी॥७॥ रक्तसंदोहिकानीरणाचर्मटीजलजीवनी निरुकागजलका कसुदामूहःसचस्याकालकंटकाजलपारावनाकोपिपोतो जलकपोनास्थलेकरिनरंगायापावंत:सेनिजनवराज लेपिनेचनावनोज्ञातव्याजलपूर्वकाः। माइनिजलेशयाअथ अनुदानापक्षिगंलगखगविहगविहंगमाविहंग:पिपनिषपत्रि पतत्रिपत्रवाहाः॥शकनिशकनविविकिराडजाविःपनगपतन्त्र भसंगमानगौकागायतीगवाजीपत्ररथ पक्षीहिजोनीडो वोनुगः॥शकुंतःपनगोपिन्सनपतंगोविकिरममा मिडिंग गधला वैनतेयःखगेंद्रीभुजगानकःवक्रतुंडनदाक्षायोग. रुत्मानंदूरदर्शनः॥४ागिरिगाश्येनःशशायादारोले गोखंरांतकाकामांडस्लोवसंपातस्तरवीनार्श्वनाशकः॥५॥ सिंघान्नःपक्षिमझीचमस्यायेरिसरूपकालघशब्दकरश्शेनिमि बागोमांसभोजन॥६॥शशारिःशशमारीचशशकक्षयकार रा.नि. कासिचणनामाकाष्ठकहःकाष्टभंगीकाष्ठ कूटश्शशब्दिनः।। करकुटाकरंगोनीलपिछःस्यानलंबकरिणप्रियारणपक्षी पिछबाणःस्थूलनीलोभयंकरः।।चारणगीधार्किकस्तुलोहएष्ठः स्यासंदंशवदूनःरखरसारणालंकरणःक्रूरःसचस्पादामिषप्रियः ॥शकपक्षिारणपक्षाविशेषाकागोकाकरतुवायसोवासः कागोरिष्टःसन्मजाबलिभुक्बलिपुष्टधूलिजघोनिमितरू न॥९॥कौशिकारिश्चिरायुनकरटोमुखसखरः आत्मपोषोम् हालोलचिरजीवीचलाचलः॥९॥ट्रोणस्तुद्रोणकाकासाकाको लोरपपवायसः॥वनवासीमहापाण:क्रूररावीफलपियः॥९२।। गूगे।उलूकरनामकोघूकोदितांध:कौशिक कुविःानक्तंचरोनि शाटश्यकाकारिःक्रूरपोषकः॥३॥वलालीचविष्टासादियांपा चनिशाचरीरिणीचदिवासापामांसेप्टामानवाहिनी॥९४ान चिलुचर्मकीचर्मपक्षीचचौगीचर्मगधिकाहित्याशूकारिणी चामचिर्मपत्रीचमेलिका॥९॥दिनांधानक्तभोजीचभामणीलर्णि काहयाचमेडीएमयूरभद्रकीवहीनीलकंठ:शिवीधजी॥६॥ मेघानंदीकलापीचशिरवंडीचित्रपिछकावर्हिण:पंचला की चशुक्लापांग:शिरवावलः॥२७॥केकीभुजंगभोगीच मेघनादा नुलासकःबहभारस्कपोलःस्साहहिनेत्राणि चंद्रकाः॥१८॥ प्रचलाकःशिखाजेयावनिःकेकेनिकथ्यते।कुरखरशन्दः कुक्रौंच:पंक्तिचरखरः।।१९॥नीलकोंचस्तुनीनांगो दीर्घग्री वोनिजागरसवेलकिवक फंकोवकोटानार्थमेवीचनाप सः॥१०मीनपातीमपाध्यानीनितांनिश्चदांभिक:शकुनी पोनकीश्यामापांडवीश्वेतपरिणीपादुगीभगवनीवमे वा कासत्यपांडवीशकुनीविद्धालादुर्गानामावताकाविमकं टीस्सान शुक्रांगोदीकंधरा॥२॥धर्मान कामुकीपनानघना दाजलाश्रयाइनिप्रतुदाः अयप्तवाः।चक्राकाकवाको रयोगोभूरि प्रेमाडनारीसहायकांतःकामीरात्रि विशेषगम मीरामावसोजोपमःकामकामारसोरसको कामीनीलांग •१८९ , भणिनारवः नीलकंठोरतनेत्रःकाकवाकामिवल्लभःशारिहि भीपानपादश्वसदालूनानजागरः॥निशाचरीचित्रपक्षाजलशा यीसुचेन नामाटिटेडजलककटकान्योजलशयीजलस्थि नः॥ठिक:पाशगडोठिकोजलसार्य तिलाशयः॥६॥जलपक्षीम हापसीजलसापनिवासकाठीकाजलशायीमंडलानोमंदंग: श्रेष्मलोविषीसराजीराजिमनश्शजलसर्पःसदंदुभिः॥हिति गोडोनिसवचित्रीशल्पीचगोमुखः। अन्येचप्लवगायेयेने सर्वेसुद्रसारसाः।नाश्चित्राश्चधूम्राद्यानानावर्णानुगाहूयाः।। हंसाहसोपवलपक्षीस्थानचंक्रांगोमानसालयाकलहंसाक लहंसस्तुकादंब कलनादोमरालकः॥ एषोपिचंचचरणेष सुराजहंसाबंधूकंधूसरनरेषचमल्लिकाक्षाःकालेषतेषचंवलः किलधाराष्ट्रा:सर्वेषधूसरननुस्तुभवेदमन्यः॥१॥हणहंसो।। हंसीनवराज्ञेयांवरलाबारलाचसामिरालीमदगमनाचक्रांगी. मृदुगामिनी॥१२॥निप्लवाः॥अथविकिरा:॥कोलिएकटला प्रचूजस्यात्कालजश्ररणायुधः॥नियोडारुकवाऊनविकरें नखरायः॥३॥स्याकपोन कौकुटिकोधूमरोधूम्रलोचनः॥दहनो ग्निसहायश्वभीषणोराहनाशनः॥१४ामनेयपारियापारावत: कलरवोरुगलोचनअपारावनोमदनकाकुरवनकामीगरने सणोमदनमोहनवाग्विलासीकंठीरवोंग्रहकपोतकरषउता: ॥१५॥पारावतान्यदेशीयःकामकोल्नुसारवः॥जलपारावत: कामीज्ञेयोगलरवश्वसः॥१६कोकिलःपरपष्टःस्थाकालःप रभूतःपिकः॥वसंनदूतस्तानासोगंधमधुगायनः॥१७॥वास नकलकंरनकामग:काकुलीरवः॥कहूरवोन्यपुष्टश्चमनोमद नपाठकः॥१पाकिकालावन्यपुष्टास्यान्मजायरमनाचसासुकं ठीमधुरालापाकलकंठीमधूदया॥१९॥वसंतदूनीनामाक्षीपि कीसाचकहरवागवसनाकामगाचैवगंपूर्वानगभूषणा॥२०॥ शुक-कीरोरतनुंडोमेधावीमंजुपाठकः॥ हेनिणिाअन्योराजशु कःप्राज्ञःशनपत्रोनपपियः॥२साहेगुणी।सारिकामधुरालापा M ३

---
दूनीमेधाविनीचसाकवरीकुत्सिनांगीचककलांगीसनालुकः
रिकवरीसालही॥पीनपादाह्यज्ज्वलासीरजचंचुश्नसारि
कापनीपाठवाताचवुद्धिवंतीभसारिका॥२३॥राजसालहिना
मागोराष्ट्रिकागोकिराटीगौरिकाकलहपिया अलवक्किाचको
रचंद्रिकापायोंकौमदीजीवनोपिसः॥२४॥चानकस्तोककःसोपि
सारंगोमेघजीवनःहसुरगुवीमहारीनकस्तुहारीनोगंजलश्रक
पिंजलः॥२॥धूसरी पिंगलासचीभैरवीयोगिनीजयाकुमारीसु
विचित्राचमाताकोटरवासिनी॥रापिंगलासधूसरीनिलपास्तुप
योष्णीस्याज्जतुकाजिनपत्रिका गीजगुलुगभंग:कलिंगोधूम्यारो
दावर्वाधादःशनछदः॥२॥वालियतयाघ्राटःसाइरहाजःखंजनः
खंजरीटकासमंतभद्रःकृष्णस्तुस्वल्पकृष्णःसुभद्रकारचाही
पवासीमुनि वचातुर्मासविदर्शनः॥चाषकोदोदिविःप्रोक्कोनी
लांग:पुण्यदर्शनः॥२९॥वर्नकोवार्निकोवर्निर्माजीकायअकथ्यते
॥कलविंकतुचटकःकामुकोनीलकंठकः॥३॥चटकाकलविकी
स्थान नाटकैरस्तुनान्सुनः॥अडवियगविधूसरोरण्यचटक कजो
भूमिशयीचसः॥३॥भारीटःश्यामचटकःशैशिरःकणभक्षकः॥धू
सरोन्योनिसूक्ष्मःस्यानचटकोधान्यमक्षकः॥३२॥गहकीसमोभी
रुरुषिहिष्टःकप्रियःतिचटकाःलावानुलावकापोतोला
कासवलवःस्मानानिनिरितिनिरिस्तित्तिरवननिरोयाजुयोगि
रिसायोन्यस्तिनितिरे शरःसुभूनि:परिपालकः॥३४॥गोत्रहे
पीभूमिपक्षःशनाय:सिद्धिकारकः।शुद्रोलूकःशकुनेयःपिंग
लोड्ड्लनसः॥३भारसाश्रयीरहद्रूपोविशालाक्षोभयंकराश्या
मावराहीशकुनि कमारीनंगाविदावीचेटकाचरुणासापोतकी
पांडविकाचवामासाकथ्यत्वंसित विविनीच॥३६॥अथकीटा:।।
मिवचलु॥प्रभाकीटस्सुखद्योतारखज्योतिरुपसर्यकालीनोनेस
कीटःस्यानषद्धिवाददुनाशिनी॥३ाइंद्रगोपाशगोपस्तुवर्षाभू
रक्तवर्णेदुगोपकौतुंबाभ्रमरपट्पदोभंग:कलालाप:शिलीम
रखः॥३॥पुष्पंधयोहिरेफोलिर्मधुरुन्मधुपोहिम:भसरअंचली

कोलीकांकारीमधपोलुपः॥३॥हेननोणाईदिदीरश्नमधलिट्म
नोपमधुमारवः॥चर्वणामसिकानीलासरधामधुमक्षिकामगार
उवियनोणागंधोलीवरदाशुद्राक्रूरास्थान क्षुद्रचर्वणागरंरिक छ
त्रकारीचनीक्ष्णदंष्ट्रोमहाविषः॥४॥पीनवर्णोदीर्घपादोमात्सर्यः
क्रूरदंष्ट्रकः॥टांटायाकांडसादंशोदुष्टमुखःक्रूरःखंद्रिकावनम
क्षिकागमतिकात्वमुनोत्यन्नावमनीचापलाचसापनीरजामश
कोवन-डश्नसचास्मासूममक्षिकः॥४॥रात्रिजागरदोधूम्रो
नीलाधरुवन्यजातयः॥अष्टांघ्रिरष्टपादारहवासीचरुष्णाक:
॥४४ाकालिकाकोकिलाप्रोक्तःकालुचःकृष्णदंष्ट्रकः।कसा
रिकादीर्घमू ग्रहवासाविलाशयो॥४ाकोलियाकसारी
आहेतायूकानुकेशकीटःस्यास्वेदजापहःस्मनायव्यहेत।
पक्ष्मजापमयूकास्मात्सूक्ष्मःषट्चरणोपिसः॥४६॥कूरगश्वेत
यूकांगवस्त्रोथालिक्षायूकांडवलकाकथिनेषेषयोजीवक्षो
दीयान्वृश्चिकादिक:४ात्रतत्रवधैयःससर्व कीटसंजकः
कीटिकाचटिकाप्रोक्तावजदंष्ट्राबहप्रजा॥४पाकृशांगीनामसी
शूराकीरिभारामहाबलारामकोरोमंकटःकृष्णरतीक्ष्णदंष्ट्रोविशा
लुकः॥४९॥षहादकस्तुमात्सर्योमाकोटलूगाकः॥चिंउटा।
माकोडागषड्विदुर्विदकीटसुदीर्घकीटस्तुपादनः॥५०॥षदिंड
कीटाइनिकीटाः॥प्रहसनबिलवितद्वनयशषचूडामविकिरः
॥कीराइनिकथितानवधानतिर्यचः॥५॥इथनानानिर्यगारख्या
प्रपंचयारमापूर्णवर्गमे विदित्वावध्यासम्पकाभिधायाभिधी
मान्चेद्य कर्यान्यांसवर्गप्रयोग॥५॥येनाभ्यस्सपिमानकोंगमक
र:शार्दूलचर्माबरःसवीलंकरण:सुसंगपनिनःपंचाननोग्यस्सने
निस्सश्रीनहरीशिनुःखलकत्तावेकोनविंशभिधाचूडापीठमणा
वगावसनिसिंहादिवर्गोमहान्॥५३॥इतिश्रीकाश्मीराद्यवंशा
चार्यपरंपरान्नवायश्रीनरहरिपंडिनविरचिनेनिघंटुराजाएरना
म्यभिधानचूडामणौसिंहादिवर्गएकोनविंशतिः॥राव्याधिमा
44

रा. १९२ रुड्याधमंगार्निनमोविकारग्लानिःक्षयानार्जवमन्युमत्या॥१॥ थप्रत्येकंरोंगनामअथराजयक्ष्मागराजयक्ष्मासयोयमारोगरा जोगदाग्रणीः॥ऊष्माशोषोनिरोगायोरोगाधीशोन्पामयः॥२॥पा डुरोगापांडुरोगस्नुपांडु:स्याहिसर्पःसचिरामयः॥शोफःशोथस्तु श्वयथःशोफसवथरुयते॥३॥मांकासुनंनुक्षवयःसुचपनि श्यायस्तुपानसः॥नेत्ररोगानेनामयोनेत्ररोगोमुखरोगोमुखा मयः॥४॥वग्दोषाश्चीमंडलंकोष्ठरवग्दोषनर्मदूषिकाकु ष्ठतुपंडरीकःस्यान चित्रंतुचर्मचित्रकाकिलाससिध्मेसिखी श्वासःपामाविचर्चिकागतीकंडकंडूनिकंड्याखर्जूकंड्यना निच॥६॥संचारी ठिकास्फोटे पामपामे विचर्चिका॥पीनस्फो टानुपामाचक्षुद्रस्फोटावचूचिकापिटकापिठिकाप्रोक्तामसू राभामसरिका स्फोटकाविस्फोटःस्फोटकःस्फोटःगनराके शनसिंद्रलुप्तकः॥॥गलशडीनुभंडासादलगंडोगललनः॥ गलगंडगदनाईदगदनार्वदोदनमूलंदनशोथोहिजवणः॥९॥ ल्मागुल्मस्तुजावरग्रंथिःष्टष्ठ ग्रंथोसरुवेनापंक्तिशूलंनुशूलं स्यात्साकजंपरिणामजानाडीव्रणालूनाचर्मवणोरक्कनाडी नाडीव्रणोमवेतालीपदंपादवल्मीकंपादस्फोटोविपादिका॥१॥ विष्टमसुविबंधःस्यादानाहोमलरोधनाअशसिगुदकोलेस्सा नदुर्नामानिगुदांकुराः॥१२॥अनीसारग्रहणीमलवेगवनीसा रोग्रहणीरुमवाहिकाशवमंचवमभूनिर्दिविछर्दिकाव मिः॥१३॥होगातहद्रोरोगोहद्धजोहहुल्माणःश्यासउच्यने गज्वरराज्वरस्नुसज्वरातकोरोगप्रेष्ठामहागदः॥१४॥हंदूजा इंद्रजाइंदोषोत्याःशीनायाविषमज्वराः अतीत्पागंनवलेधे काहिकच्याहिकादय:॥१५॥रक्तपिनारक्तपिनं पितरक्तपिचार पित्तशोणिनगइत्येवरक्तवानादिहंडदोषमदाह १६ष्णा पतधोदन्यापिपासातमहातकोमदात्ययः॥पानात्यपोमदल्या धिर्मदस्तू द्वितचित्तकः॥१७मूछीमूल तुमोहोमूढमस्वरसादस्म क्षयः॥अरोचक अस्वधानभिलाष:स्सादरुचिनाप्परोचकः१

रा. १९३
..
प्रमेह॥मूत्रदोषस्तु विज्ञेयःप्रमेहामेहइत्यपि।मूत्ररुगक
तुमूत्रकळूस्थानमूत्ररोधोश्मरीचसा॥१९॥वानन्याधिावानमाधि
अलानंकोवानरोगोनिलामयः॥कंपसुवेपनवेयःकंपनवेपथुल
था॥२०॥आगराजभानुजभिकाजिंभाजिभिकाजभिणाचसापा
लमंदनामायकार्यप्रदेषज्न्यपि॥२॥नुदास्यविष्ठइत्युकोज
उरनोजलोदरः आमाआमोमलस्पवैषम्पादनानिशोणिता
मयः॥राज्वालागर्दभकामोतोज्वालारासभकामयः॥ज्वालाख
रगदोज्ञेयःसगभगदतथा॥२३॥ज्वालागर्दभाविद्रधिःस्सा
हिदरणहथिहरणश्वस:विद्रधिावणाभगप्रदेशेयःसभ
गंदरनामकः॥२४॥भगंदरः॥शिरःशूलायोज्ञेयास्तनदंगामि
धानकाः॥त्थमन्येपिबोडल्याभिषम्भिहनोगदाः॥२पानाप
संनापःसंचरस्लाफ.शोषभाचकथ्यनायनापिकोष्ठसंनापः
सोतहनिस्मनः॥रादाहासदाहोमुखनाल्चोष्ठेवथनत
रादिषापाणिपादासमूलेषशाखापिनंनदुच्यने।वानंद्रागतंद्रा
नविषयाज्ञानंप्रमीलानंद्रिकाचसागलज्जापायशस्विंद्रियसाप
श्रेष्टानाशःप्रलीनना।उन्मादोमजिविभानिरुन्मनायिजमित्यपि।
॥२॥मावेशोभूनसंचारोभूतिक्रांनिग्रहागमः।अपस्मार अप
स्मारोंगविरुनिलोलांगोभून विक्रिया॥२वास्तमित्यजडनाजाय
शीतलवमपाटवसाधारणमाधिनामावानिकोवानजोयाधिः
पैनिकःपिजसंभवःश्लेषिकःश्लेभसंभूनःसमूहःसानिपानिकः
॥३०॥निगदा:माधिनोविकतोग्लाष्णुरानोमंदलथानुराम
भ्यानोभामिनोरुग्णनामयाच्यपटुश्वसः।रोगीसाधारणनाम
गतद्विशेषास्तुविज्ञेयालन्मालाकार्य योगतः।यथावरिनकंडूलवा
नकर्षसटुणां॥३२॥उत्साहीहिजदेवभेषजभिषग्मनोनिपशेर
नोपीरोधर्मपरायया:प्रियवचोमानीमदुमीनदाविश्वासाजरा
लिकःसुचरितोदानापालःशचिर्यस्मात्काममवंचकासविरुनो
मुवेतमपोरपि॥३॥चिकित्सामउपचाराम्सूपचर्यानिकित्सारुक्म
निक्रियानिग्रहोवेदनानिष्ठाक्रियाचोपक्रमश्रमा:॥३४॥औषत

रान. १९४
.
भैषज्यभेषजंजैत्रमगदोजायुरोषधंआयुयोगोगदारातिरमनं
चनदुच्यते॥३५॥रसादियोगलसणानच्चपंचविधंपोस्वस्थयो
गविशेषतः॥रसचूर्णकषायचावलेहःकल्कइत्यपि॥३६॥रसो
दृषदिसंभिन्नद्रवद्रव्यसमन्वितःचूर्णतवसुभिः कषायः
कथिनैस्तुनः॥शानःपक्कैरवलेहःस्साकल्कोमध्नादिमर्दितः।
काथासप्तविधःप्रोतलेपानामचलसण॥३॥पाचनःशोधनीय
नक्लेदनसमस्तथागदीपनसर्पणःशोषइनिसप्त विधाःस्मताः
॥३॥पाचनोर्धावशेषश्वशोधनोहादशाशकाकेदनश्चतुरंशस्नु
समश्चाष्ट्रांशकोमतः॥४॥दीपनलुखंडेशनतर्पण:पंचमांश
कः॥विशोषःशोडशाशनकाथभेदाइनोरिना:॥४ाहत्येनका
रूमनोज्ञावायथायोग्यप्रयोजयेतातहिशेषनोनोक्तंग्रेथवा
हल्सनोमया॥४॥ज्ञेयरसादिकथनादनंतरंकिलानुपानकथ
यनिसूरयः॥विलंव्यचक्रामणमेतदीरितरत्रापुनःपाचनमेन
दूचिरे॥४॥आत्मनीनंनुपर्थस्सादायष्यंचहितंचनत्॥पाटवंकि
लमारोग्यमगर्दस्यादनामयं॥४४॥कल्पस्तुपटुरुल्लापोनिरानको
निरामयः।अगदोनोरजोनीरुनर कश्वकथ्यते॥४॥वैद्यःश्रे
प्टोऽगर्दकारोरोगहारी भिषाविधिःरोगज्ञोजीवनोविज्ञाना
युर्वेदीचिकित्सकः॥४६॥विनोवैयकपारगःशचिरनूचानाकु
लीन:रुत्तीधीरःकालकलाविदास्तिकमतिर्दशःसुधीर्धार्मिकः।
खाचाररसमहरदयालुरखलोयःसिद्धमंत्रक्रमःशांतःकाममलो
लुपारुनयशावैद्यःसविद्योतते॥४॥अधीरस्कर्कशास्तब्धःसरो
गीनियशिक्षकः॥पंचवैद्यानयुज्यं धन्वंतरिसमाअपि॥४ापुम
थनिवारःखलकरणसौरमकसुभगालदेनट्रैपज्यानवर ननिषे
नपरमपकनीरमम॥४९
जोदयानशौर्यसंगरंगसानियथासंविधान
घयस्तथासमुदिना:सिध्यनिवाधिकाविप्रो
मितिश्रुत्यापिसत्यापिन॥५०॥यनक
वै

लादिकतत्ववेरिना।यथायथंचौषधयोगुणोत्तरा:प्रत्याहाँनेयमगो
चरानपि॥५मायेनावारवननेब्रह्मायेनवारपनने भगायेनेंद्रोयेन
वरुणोपचक्रमकेशवः॥शानेनाहत्वाखनिष्यामिसिडिंकुरुम
हौषधिमविप्रःपठनिममंत्रप्रयतात्मामहौषधींगरखाचारवादिरकी
लेनयथावत्ताप्रयोजयेतापावीर्यप्रकाश्यनिजमोषधयःकिलोचरन्यो
न्यमर्वपिदिवोभवमावत्यःजीवमुमूर्षमपियंहिवयंमहिम्माखे
नस्तुवीमहिसजावपिनैवनेश्रोत्॥५४॥प्रत्यापिताःप्रमदितामुदि
नेनराजासोमेनसाकमिदमोषधयःसमूचःयस्मैहिजोदिशतिभे
षजमाशुराजन्नपालयामइतिश्रुतिराहसाक्षान्॥पाइतिश्रु
निवाक्य आसामीशोलिखिनपठिनःसद्विजानाहिराजासिया
अहिजमनिनखाश्रयंकामयंगतातेवान्य प्रसरनिमदाद्य
जात्याचगत्याहीनःशून्योजगतिकुपिनाःपानयंत्येनमेनाः॥पाद
माभिधानगनिनियकायसौरयशल्यादिभून विषनिग्रहवालवै
यावियादसायनवरंबढदेहकारीमायुसनेईिचतुरंगमिहाहशं
भः॥५॥अन्यचाअष्टांगंशल्पशालाक्यकायभूतविषनथा।वालो
रसायनंष्यमिदकैश्चिदुदाहनामाइन्य ष्टांगाअष्टांगतःसुवै
योहिदियद्यानोयथारथः।अंगहीनःसविज्ञेयोननाघ्योराजमंदि
॥५॥प्राजोविज्ञापंडिनोदीर्घदशीधीरोधीमान्कोविदोलब्धवर्णः।।
दोषज्ञःसन्दूरदर्शीमनीषीमेधावीतःसूरिविज्ञौविपश्चिाईगावै
ज्ञानिकारुतमुखःसंधा वान्मानिमारुनी कुशाग्रीयमनिःकृष्टिक
शलोविरोधाभाविख्यातःशिक्षिनोदक्षःसुदीसःकृतधीसु
धी:अभिज्ञोनिपुगोविहान्तकाविचक्षणः॥६॥विदग्ध
चतुरश्चैवप्रौटोबोधविशारदःसुमेधाःसुमनितीक्ष्णःसावा
विबुधोविदनाशावुद्धिामनीयाधिषणाप्रज्ञाधारणाशेमुषी
मनिधीवडिप्रतिपयक्षाप्रनिपनिनचेतना॥६॥संवित्ज्ञ
निश्नोपलब्धिचिन्मेधामननमनः।भानंबोधनहल्लेखःसंख्याच
। प्रतिभाचसाई॥आदानरोगहेतुःस्सान्निदानरोगलक्षणाचिकि
सानन्यनीकारारोग्यंवन्हिवर्धनाईहामायेयाविलेपीचयवा

रा. .१९६
गू:पथ्यभेदकाः भक्तैर्विनाद्रवोमंड:पेयंभक्तसमन्विनः॥६॥
विलेगीवहुंभक्तास्यायवागूर्विरलद्रवा॥विदलंमांसमाषादिप
कासपाभिधायिकामापथ्यादिलक्षणापादाहारंपथ्यमाहु
अवैद्याविद्यादर्धाहारमाहारसंशंपादोनंस्थादोजनंभोगमन्य
हिंयानशेषवानदोषप्रसत्याईअनंजीवनमाहारकरंगच्छि
ममोदना भोभिःसाधनह्योदमन्नावमशननथा॥७॥आहा
रभेदाःभोज्यं पेयनथाचोष्यलेाखायंचचर्वणानिध्येयं चैवभ
क्ष्यस्यादन्नमष्टविधस्मन॥७॥मेलोगः॥व्यंजनंसूपशाकादिमि
शन्नतेमनस्मनाउपदंशेविदंश:स्यासंधानोरोचकश्वसः॥७॥
भोजनाजेमनमभ्यवहार प्रत्यवसानंचभोजनंजग्धिः।बलान
मशनखदननिषसाहारोचनिडारणान्यादः॥३॥भक्षणाजक्ष
गंभक्षणलेहःश्वासदरसनश्पदिाचवर्णपान पीनिंचधयनसूप
पंभिधागषसंगमधुरोलवणस्तितःकषायोम्लःकटुस्तथान
संनिरसनीयवादनायेषडमीरसायामधुरंगमधुरंगोल्यमि
त्याहरिवादीचसलक्ष्यतेलवालवणस्तुवस्त्रोक्तःसैंधवा
दौसहश्यते॥दानितंनियंचपिचुमंदादीव्यक्तमाखायनेर
साकषायाकषायस्तुवरस्प्रोक्तःसनुपूगीफलादिष।
म्लाअम्लचिंचार्जवीरमानलिंगफलादिषाकटुकंगकदस्तु
क्षारसंजःस्यान्मरीचादौसचेक्ष्यतेप्रतिपसलक्षणामधुरश्चर
सचिनोनिकेशवपुषःस्थैर्यवलोजवार्यदायी अनिसेवनतःप्र
मेहशेन्यंजडनामांद्यमखान्करोनिदोषान्॥७९॥लवणोरुचिरूद्र
सोग्निदायीपवनःस्वादकरसारकन्नाअतिसेवननोजरांचपि
जशिनिमानंचददानिकष्ठकारी॥८॥निकोजन्हतिष्ठज्वरा
निकासदाहंदीपनोरोचननामोर्यगादं प्रत्यहंसेविनोनीनंदने
राजयक्ष्माणमेषः॥१॥कषायनामानिरुणद्विशोफंवर्णननोप
नपाचनंचासत्तापहोसौशिथिलावकारीनिषेवितःपाइकरोतिगा-
त्राअम्लाभिधात्रीनिकरोरुविप्रःप्रपाचनोयेमृदुनांचयछ
निमोनिचकष्टंकफपीडुतांचकार्यचकासंकुरुतेनिसेविनः॥३॥

कटुःकर्फकंठजदोषणोफमंदानिलचित्रगदान्निहनिएसयोपिद बहुसेविन श्रेक्षयावहोवार्यबलक्षयंचाहादुरसगुणाक टुःकषायश्चकफापहारिणीमाधुर्यतिक्तावपिपित्तनाशनोकद म्नसंझौचरसोमरुद्धरीत्यहिषोमीसकलामयापहा गप्पादन षड्रसवीर्यपातः॥अन्योन्यमधुराम्लोलवणाम्लोकंदु निक्तकीच रसोगकदुलवणौचस्यानांमिश्ररसौतितलवणौचापदालवण मधुरोविरुद्धावथकटमधरोचतिक्तमधुरौच॥साधारणमेषक षायःसर्वत्रसमानतांधत्तारासंधमधरोम्लनांचलवणोधने यथावस्थिनिनितारय:कटुतांनथामधुरतांधनेकपायाहूयः॥ अम्लस्तिकरुचिंददानिकटुकोयान्यननास्तिकतामित्येषांखवि पाकनोपिकथिनाषण्णारसानास्थिनियामधुरोम्लकास्ति त:कटुस्तुवरात्समीक्रमादन्योन्यसंकीर्णानानाचयानिषड्रसा: ॥९॥आयाधर्मधुरादिश्वेदेकै केनोनरेणयकाहिकभेदःपंचर शपर्याय:पंचभिस्तथा॥९॥आयःसानंतरपाम्बदत्तरेणयुनोयदा ॥चनुभिरपिपर्यायैण्येप्रोकाभिदादशास्वहिनीयेषभेदा स्तनीयेचत्रयःस्मताः॥चतुर्थेचैकइत्येतेत्रिकभेदास्तुविशनिः॥९॥ आद्यौसानंनरोत्रिषडेकैकाग्निमयोगतस्यक्ताहितीयेचावारस्सा ग्निमेकैकसंयते॥३॥आयेत्युक्तेनुपंचस्सुःसाग्निमेकैकसंयनार नुकभेदात्यनेक्रमापंचदशेरिना:॥४ानन:पंचक्रभेदाःषडेकैक न्यागतःस्मृताः एकःसर्वसमासेनमासेषडिनिसप्ततपासवंत्रिष धिराज्यानारसभेदा:समासनःनारजम्पेषसंख्यानास्मान्वेनियाद शंकरराहणपटिदंपोष्पमुकंपानावदंचतन्गवीर्यद्धिक रंशष्यवाजीकरणवीजन||आप्यायनतर्पणंचप्राणनगोषणं चननानिष्यंदनभिष्यदिनेत्रद्रावंसरंचतताएकाइनिबहबिधरो गव्यापिनोपक्रमोक्तिःपकनभिषगनूक्ताहारपथ्यप्रयोगाइममखि लमदित्वावर्गमत्सर्गसिद्धानप्रवदनुसचविहानामय प्रत्ययास्तान् ॥९॥येनन्माधिशतांधकारपटलंनिकासनाभास्करपायेणापिपल स्तराप्रविननाहनहिषायाधयःनस्पायरुनिवाचिविंशतितमःश्री

मन्ना सिंहेशिनुःश्रांनिनामकिरीटमंडनमणीवर्गोगदादिर्गनः॥१००
॥इतिश्रीमन्नरहरिपंडिनविरचिनेनिघंटुराजापरनाम्यभिधानचू
डामणोरोगप्रकरणंनामविंशोध्यायः॥२०॥सावरजसमवेनिसा
मुक्तास्त्रयोगुणानेषुक्रमादमीदोषाःकफपित्तानिला:स्थिता।
सचश्ने भारजःपित्तनमनापिसमीरणााट्रव्यस्यमानमुद्रितंयं
सिपस्सनुवर्तते॥२॥सवमनोविकाश:स्यात्सत्वायत्तातथास्थि
नितारजोरूषणमुद्रेकःकालुष्यंमतिविनमः॥३॥नमस्तिमिरमा
ध्यंचचिनोन्मेषश्चमूढनाहदयाकरणध्वानमंधकारोविमोह
नंगसाइनिगुणत्रयलसणाश्लेषापर्यायावानोगंधवहीवायः
पवमानोमहाबलः।सर्शनोगंधवाहीचपवनोमरुदागाई
॥श्वसनोमातरिश्वाचनमखान्मारुतोनिलगसमारणोजगन्या
ग:समीरसदागनिः॥७॥जवनाष्टषदश्यश्चतरखीचप्रभंजनः
प्रभावनानवस्थानोधूननोमोटनःखगः॥अन्येपिवायवोदे
हेनाडीचक्रप्रवाहकाःमयाविनत्यनोकास्लेग्रंथगौरवभीरुणा
इतित्रिदोपनामासत्वादिगुणसंभिन्नदोषत्रयवशात्मना।
आभ्यनरंचवामंचस्वरूपंसन्निरुच्यते॥१०॥सवाद्यःशुचिरास्ति
कास्थिरमनिःपशंगकोधार्मिक कानःसोपिबहप्रजासुमधुर सी
रादिभोज्यप्रियःदानापात्रगुणाहतोदुननमंवाग्मीकृपालुःसमो
गौर श्यामननुर्घनांवनुहिनस्वप्नेक्षणःश्लेभलः॥राजसेपि
नप्रनिः॥राजसोलवणाम्लनिक्तकटुकप्रायोष्णभोजीपटुःप्रौ
होनातिशोप्पकालपलितीक्रोधप्रपंचान्दिनः।दाधीयान्ग्रहि
लाशयोविनरिनासोपाधिकंयाचिनोगौरांग:कनकादिदीप्पिल
लिनःस्वप्नीच पित्तात्मकः॥१२॥नामसेवानप्रतिनिद्रालुबह
भावक-सुकाटिल क्रूराशमोनातिकःप्रायःपर्यषितानिशीतविर
साहारैकनिष्ठोलसः।कार्येषत्वभिमानवानसमयेदानायथोच्चक
श:सनेव्योमगनिःसिनेनरतनानूलकरलामसः॥१३॥मिश्रप्रक
निलसणासवादीनांगणापत्रमिश्रिता:संनिभूयसामिप्रक
निकःसोविज्ञानयोमनीषिभिः॥१४॥अपिचासत्वादिरलसामि

श्रेश्रेष्ठसावादिनामसेगमध्यमरजसामिप्रेकनीयोगुणमिश्रणा ॥१५ ॥गुणत्रयगुणलक्षणासाचित विकाशमाशतनुतेदने प्रबोधन नांकानुष्यं कुरुतेरजस्तुमनसःप्रस्तोनिचाव्यातनि।आध्यहंत हदिप्रयतितिरोधत्तेखनावेधियंसंधजेजडनांचसंततमुपाध नेप्रमीलानमः॥१६वातप्रकोपलक्षणाचानःसंस्थालघाशी नरूहःसूक्ष्मःस्पर्शज्ञानकस्तोदकारीमाधुर्यान्सोभकालेप रहेप्रत्यूषेन्नेयानिजीणेचकोप।पिनप्रकोपापितंचनि काम्लरसंचसारकंचोष्णद्रवनीक्ष्णमिदमपीबहावनिका लेभृशमईरात्रेमध्यंदिनेन्नस्यजरेचकुप्यति॥१॥श्लेष्णप्रको पाश्लेष्मागरुःश्लक्ष्णमदःप्रमत्सुकःनिग्धःपटुःशीनजडगो ल्यवानाशीनेवसनेच शनिशामुखेपूर्वन्हिभुक्तोपरिचप्रकप्प नि॥१९॥दोषत्रयस्सयेभेटावद्धिक्षयविकल्पतःतावनःसंप्रवक्षा मिसंक्षेपार्थसमंजसार०ाएकैकडौस्तुभेदारूपयोयेद्धिदात्र यः तत्राप्मेकनराह्यर्थेषडेवादशैवने।ारद्धानुमत्ययाभ्या पनि प्रध्यानुसतमः॥रहोन्योन्योरडलरूपरोक्नमस्विनि ॥२२मारलम्पनषड्नेदास्तएवं पंचविंशतिः॥स्वंसयेपिनाचतरल नःपंचाशदीरिना:॥२३॥र होन्योन्यासमोन्यनक्षीणस्त्विनिएन अषाद्विवृष्येकक्षयाटुक्तव्यत्ययाचपनश्वषट्।२४ारत्तेहा दशतःसर्वद्विषष्टिःसमुदाहनापत्रिषष्टिस्वनिमोभेदस्त्रयाणां प्रकनौस्थितिः॥रसाएवंदोषत्रयस्यैतदोषविज्ञायतत्वतःतनो हिषट्प्रयंजीतनदवस्योचिनाःक्रिया:॥२६भूतभविष्यवर्नमा नाकाललुवेलासमयोप्यनेहादिष्टशल श्रावसस्थिरश्नासो येकभूतःकिलवर्नमानस्तथाभविष्यचिनिचत्रिधोनशाभू नोवनमनीनंचालनंनिसुनंगावनमानेभवनायन सादर नानना॥अनागनंभविष्र्थस्सानश्वलनंचप्रगेननंगवारीहर्ति ष्यमाणंचस्सादागामिचभाविचारशासाधारणेनुसामान्यतत्सर्वत्रा नवताविशेषणविशेषप्रसस्थानेनवर्तते ॥णानपाच तुर्थाशमीषकिंचिनथोच्या एसन २०० Opde स्वछोयोनप्रयंदामंदःस्वछंदापूरामःसर्गगासंगोन्मीलनमौलि। मेरुश्रीकैलासक्रीडासंघाटीशोभानंभालापाजंघालश्रीगौरीगूढी गंदेश ॥३१॥शब्दोच्चारेसकलगुरुकेपष्टिवर्णप्रमाणेमानंकाले पसमिनिदशस्याक्षणस्तानिनैस्तु॥पनि डीप्रहरइतिनाःसासा स्तिथाहोरात्रैज्ञेयःसुमतिमिरसावष्टभिस्तै:प्रदिष्टः॥३॥पलादि वापक्षःस्सापंचदशभिरहोरानेरुभाविमौमासोहादशभिर्मा सैःसंवत्सरउदाहनः॥३३॥हिशश्त्रादिभिर्मासेर्विज्ञेयात्रनवश्न षत्रिभिस्तिभिःक्रमादेनैःस्यानांच विषुवायने॥३४ापलंविघटि काप्रोक्तानाडीनैस्तुत्रिविशनिः॥नाडीनुपटिकापोकानयंचम हूकं॥३४ायामःप्रहरइत्युक्तोदिनभागोदिनाशकः। अहोरात्रदि वीराबाहर्दिवाहर्निशशनिच॥३६॥पस्रोदिनोपिदिवसोवासरोमा अरोदिवासप्राङ्गापराह्नामध्यान्हसायान्हाःस्सुलदंशका:॥३७॥ प्रातहिनादिप्रत्यूषोनिशीतःप्रत्युषोउषः॥युष्टचाहर्मसंकल्प प्रगपाहप्रभातक॥३॥विशिल आतपस्नुदिनज्योनिःसालो कःप्रभाकरः॥रविप्रकाश:प्रद्योनस्लमोरिस्तपनानिः॥३॥रो चिदीप्तिधुनिःशोचिस्विडोजोभारुचिःप्रभागविभालोकप्रकाश अनेजओजायितंचरुक्॥४॥संध्यासायदिनांनश्चनिशादिर्दिव सात्ययःसायंपिरप्रसश्यायप्रदोषःस्पान्निशामुखं॥४॥काया वीभानुगाश्यामानेजोभीरुरनानपं आभीनिरानपाभावोभावाली नाचसास्मना॥४२॥रात्रिशरीक्षणदारात्रिनिशाश्यामानमस्ति नीतिमीनियामाशयनीक्षपायामवृत्तीनमा॥४ाननंनिशीथि नीदोषाताराभूषाविभावरीज्योतिष्मतीतारकिनाकालीसापि कलापिनी॥४४ासाज्पोक्लाचंद्रिकायुक्तातमिलातुनमोन्विना ॥अर्धरात्रोनिशीथिन्यांमध्यरात्रंचसःस्मृतः॥४१॥ज्योत्स्नातचं द्रिकाचांद्रीकौमुदीकामवल्लभाचंद्रानपत्रंद्रकानाशीनामनन रंगिणी॥४६॥चेलविनिके।कानिस्तुसुपमाशोभारविश्छायावि भासभा॥श्रीलक्ष्मीनियाभिरमाभातभानिसमारमा॥४॥कन लेपनमसमितिमिरंध्वानंसंतमसनमः॥अंधकारंचभूषापंतबी सनि.२०१ 8640 धनमसंपनं।४ापसादिःप्रथमायाचंपतिःप्रनिपञ्चसा॥पक्षा नोविश्लेषःपर्व पंचदशीनथा॥५०॥हिनीयनुभवेत्पर्वचंद्रार्का त्यंनसंगमः॥पक्षाप्रथमाइपनाःकमाहितीयादिकापंचदश पसेनिथयोरेयाःपक्षमसिनोऽसिनोद्विविधः॥शक्तपक्ष। सिनस्वापूर्यमाण: स्यात् शक्लनविशदःशुचितारुणपक्षामि नोमलिन:कयोबहलोवदिचस्मनः॥३॥दिवसैर्यत्रतत्रापिवसु सागरसंमिनैमिषक्रियोपयोगायमंडलंभिषंजामत॥५३॥पू र्णिमापौर्णमासीन्योलाचेंदुमतीशुचारासापूर्वानमनियाराका स्वादुनराचसोमादर्शस्नुस्वादमावास्याऽमावस्या:संगमः। सापूर्वानसिनीवालीदिनीयानुकुहर्मनाशामासाईखंभवेत्यक्षः सपंचदशरात्रकाहिपक्षस्तुभवन्मासक्षेत्राबाहादशाभतेराईम चैत्रसुवैत्रिक क्षेत्रीमधु कालादिकं श्वस:वैशाखविशाखोमा धारापोज्येष्ठःशकलपलथापाआषाराआषादः शुचिरु: प्रावणिक:श्रावणोनभायापि भाद्रपदाभाद्रोभाद्रपटोविनोप्रोष्ठ पसाबभसच आश्वयुजगषस्वावजश्रसादामिनःशारद असः॥५॥कार्तिक कार्तिकोबाईलोपिसादुर्ज:कार्तिकिकश्न सामार्गशीर्ष मार्ग:सहामार्गशीर्ष आग्रहायणिकोर्पिसः॥५॥ पुष्पापौषस्तुपैष्टिकष सहस्सोहैमनोपिलामाधामापंसपा लपसलुफालानोवत्सरांतकाचेत्रादिमासौदादासुनी वाषनवःक्रमानाभवेरसनोमधुमापवाभमास्मानानयाभुक्र शुचीनिदापतनभोनभसौजलदांगमःसांदीषार्जकाभ्याशरदं. वरतिराईसाहेमनकालस्नुसहःसहस्सोनपलपस्सौशिशिरस्क मेगामासहिकनेनिवसनकायापीमद्विरुकात्रजवापडेनास मगजोनसनःस्मासुरभिमाधवोंमःगपुष्यमास:पिकानंद: कान:कामरसमसामनिदापसूषाकोपोग्रीभागम पानापनश्रोष्णकालःसादष्णोष्णागंमंसःवर्षा पावर्षकातोपर्मानोजलागमः॥मयूरालासकाकीनान काहदिनोपिसः॥ईयाशरहर्षावसायःसान्मेपानःप्रारत्ययः।।

रान.२०२ ऊभापहसुहेमनःशरदंनोहिमागमः॥६॥शिशिर कंपनःशीनो हिमकूटश्चकूटनः॥त्येनन्नामनःप्रोतमनुषट्यथाक्रम॥७॥ इन्सनवः॥रहेसुरभिनिदाघमेघकाला:शिशिरशरद्धिमहायनाः क्रमेणाप्रतिदिनमूनवःस्थरूपमोदयसमयादशकैननाडिका नांगई।उत्तरायणादक्षिणायनामकरक्रांतिमारभ्यभानोःस्यादु जरायणगकर्कटक्रमणादूदक्षिणायनमुच्यते॥६॥विषवाय दानुलांचमे पंचसूर्यसंक्रमणक्रमानानदाविषवनीस्थानांविषुवे अपितेस्मासंवत्सरादिकालःषष्टियरमायिवत्सराः॥प्र भवादयः॥शरसंवत्सरोब्दशहायनोवत्सर:समाः॥७॥वसने दक्षिणेवानोभवेर्षासुपश्चिमःउत्तरशारदेकालेपूर्वोहेमनशै शि॥२॥निवायदिग्मवस्था॥पूर्वस्तुमधुरोवानःस्निग्धकूटर सान्दिनः।गुरुर्विदाहशमनोवातदःपिननाशनः॥७३॥दक्षिणाः षड्सोवायुश्चक्षुष्योबलवर्धनःरक्तपित्तप्रशमनःसौरयकानि बलप्रदः॥७४॥पश्चिमोमारुततीक्ष्ण:कफमेदो विशोषणः॥ सद्य:प्राणापहोदुष्टःशोषकारीशरीरिणी॥५॥उत्तररूपवनः स्निग्धोमदुर्मधरएवच सकषायरसः शीतोदोषाणाचप्रकोप नः॥७६रुत्वैवमवधिनस्मादिदंपूर्वचपश्चिमानिदेशान्ति निर्दिश्ययथासादिगितिस्मता॥७॥दिगाशाचहरिकाष्ठाक कुभाचनिदेशिनी।साचदेशविभागेनदशधापरिकल्पना ज्योतीक्षितपनादीनिज्योनिश्चक्रामीकमानायतोनित्यम दीयंनेसापूर्वारमादिगुच्यते॥७९॥पूर्वीचदक्षिणावपश्चिमा चौतरापिचापादक्षिणपक्रमेणैताश्चतस्त:स्पर्महादिश:॥०॥ पूर्वापाचीपुरोमाचोन्पेंद्रीमावतीचसापशामनोदक्षिणाप्राची यामीवैवस्वतीचसा॥१॥पश्चिमातुपनीची स्याहारुणोप्रत्यगि त्यपि उत्तरादिलकोवेरीदेवमिस्सादुरीच्यपि।निदिशः। दिशोईयोई योर्मध्येयोभाग:कोणसंशिनःविदिशस्लाश्चत्तल प्रोकाउपदिशतथा॥॥कोणेगलु।आग्नेयीस्सायाच्यपायो लमध्येनेत्रीयारयास्यादपाचीप्रतीच्यो:वायमापिसादुदीची - . . मान-२०३ नीच्योरेशानीस्सादनराप्रासुदीच्योः॥४॥उपरिशहिशूर्वस्वाद घलाधरास्मना।अंतरवभ्यनरंपोकसंगरंचातरालका निविदिशासष्टस्त्वष्टयवैदेशोमिनोज्ञेयोंगुलाइयः स्यासन विंशकैलैस्तुहलोहनचनष्टया दंडोईिसाहलै क्रोश लेषांचनुष्यायोजनस्सादिनिह्येष देशस्त्रोक्तोमिनिक्रमास इतिप्रस्तावनोवैयस्योपयुक्तंनथामया।परिमाणनथोन्मानं मिनिद्विनयमार्यताइनियोजनप्रमाणं॥धान्येसानिष्टिका सोयनमुष्टिचतुष्टयानहयेनाष्टिकाज्ञेयाकुडवत हुयेननाश प्रस्थस्तुतचनुफेणनचतुकेणआढकीनानस्लोभवेद्रोणारखा रीनेषातुर्विशनिः॥णामुष्टिरष्टादशोमाषःइतिधान्यमापल क्षणागोधूमहिनयोमिनिस्तुकथिनागंजानयासायावलोव लचतुष्टयेनभिषजांमाषोमनलचनःनिकोनिकयुगंनुसार्ध मदिन कर्षःपलंतचतुलीशरणतच्छतलाभारंनुलानी शाइनिनूकक्रमः संग्रामोत्संगरिंगतरंगखुरपटोडून पानीरजोभिःसरंभयातिसाट्रेनमसिकिलशमयहिषांयातिसावं. तस्यैषापेकविंशःअयनुखलुकेतौनामनिर्माणचूडारनापीठे प्रशानिनरहरिकृतिनःकोपिसवादिवर्गः॥९॥इनिश्रीनरह रिसंडिनविरचिनेराजनिपटासत्वादिकविंशोवर्ग:॥२॥अथ मिश्रकादिवर्ग:यान्योषधानिमिलिनानिपरस्सरेणसंजाना वहनानिचयोगरुद्धिः तेषांवरूपकथनायविमिश्रकारल्यवर्ग महागुणमदारमदीरयाम:मरिचंपिप्पलीशंठीत्रयमेनहिमि विनंत्रिक मूषणब्यूर्षकटुत्रयकत्रिगशहरीनकीचामल कंविभीनकमिनित्रयात्रिफलात्रिफलीचैवफलत्रयफलत्रिके पालामाकाश्मीखर्जूरीफलानिमिलिनानितुंगमधुरात्रिफला लेयामधुरादिफलवासाजानीफलंपूगफललवंगकलिका लासुगंधिलिफलामोलासुरभित्रिफलाचसापाचंदनंकंकुम वारित्रयमेनहराधकाविभागकुंकुमोपेनंनदुक्तंचायपुष्पकोही सैंधवंचापि चैवरुतकंचेनिमिश्रितालवणत्रयमारमाननचत्रित वर्णतथा॥॥सर्जिकाचयंवसारष्टंकणक्षारस्वचाक्षारत्रयंचत्रि क्षारंक्षारत्रिनयमेवचाराहरीतकीनागरंचगांचेनित्रयंसमास मत्रिनयमिन्युक्तंत्रिसमंचसमात्रयासिनामासिकसपीषिमि लितानियदानदातमधुरत्रयमारमानंत्रिम स्यान्मपुत्र॥१०॥ गुडोयनाहिमोत्पन्नामधुराचेनिमिश्रितानिशर्कराचत्रिसिता सिनालयसितात्रिके॥१॥कालांजनसमायुपुष्याजनरसांज नाभंजनत्रिनयंग्राहलयंजनंचजनत्रय॥१२॥वानःपिजंकफ श्रेनित्रयमेकंत्रसंयुनादोषत्रयंत्रिदोषस्यादोषत्रिनयमिन्यपि ॥१३॥वातपित्तकफायत्रसमनायानिनित्यशःत्रिदोषसममित्ये तत्समदोषत्रयंनथा॥१४॥रहनीचाग्निदमनीदुःस्पर्शाचेनित्रयं कंटकारीत्रयंप्रोक्तंत्रिकंटकंटकत्रय॥१५॥नागरानिविषामुला त्रयमेतन्त्रिकर्षिगगडच्यामिलिनचचातुर्भद्रकमुच्यने १६ त्वगेलायत्रकै मुल्यैत्रिसुगंधनिजाननागकेसरसंयुक्तंचा नुजीनकमच्यते॥१॥एलांचपत्रकैतुल्पेमरिनेनसमन्वितः कटपूर्वमिदंचान्यचातुर्जानकमुच्यनेमाश्रीखंडागरुकपूर काश्मीरेसमांशकैशमगोकमकोयंमिलिनैर्देवकर्दमः। ॥१९॥कर्पूरागरुकसरीकंकोलैर्यसकर्दमः।यसकर्दमइन्द्रि अनुष्टयगुणागुणाकंकुमागरुकुलंगनाभिकाचंद्रचंदनस माशसंभाव्यक्षपूजनपरैकगोचरंयक्षकर्दममिदंप्रचक्षता२० कर्पूरककोललवंगयुष्यगृहाकजानीफलपंचकेनासमोशमा गेनचयोजितेनमनोहरपंचसुगंधकंसान॥२॥पिप्पलीपिप्प लीमूलचव्यचित्रकनागासवरेकत्र मिलिन:पंचकोलकम च्यते॥२२॥न्यग्रोधोदुंबाश्वत्यप्लसवेतसवल्कलासर्वैरेकत्र मिलिन:पंचवेनसमुयत।२३॥पंचवेनसाशालिपष्टित्रिप गरिहनीकंटकारिकानयागोक्षुरकवेनिलचिदंपंचमूलक। ॥२४॥विल्वोग्निमयःस्योनाकःपाटलीदुंदुकरत यासस्नुमिलि नरेनःस्सान्महापंचमूलकापंचमूलकयोस्वतन्हयंचमिलि यदानदाभिषगभिरारमातंगणास्पदशमूलकं॥२६॥बलापन नवैरंडैःसूर्यपर्णीरूपेननाएकत्रयोजिनेनैतन्मध्यमपंचमूलकं॥ १२॥गुडूचीगोसुरश्चैवमुशलीमंडिकानथा|शतावरीतिपंचाना योग:पंचामताभिधारणागयमानंदवितारंमाक्षिकशर्करान्वित एकत्रमिलितंज्ञेयंदिगपंचामनपरं॥२॥गोमूनंगोमयंतीरंगम माज्यदधीतिचायुक्तमेनयथायोगपंचगममहाहनं॥३०॥निबस पत्रावरपुष्यफलमूलैर्विमिश्रितः॥पंचनिबंसमाख्या ननितंनिंब पंचकं॥३॥कोलदाडिमरसाम्लजुल्लिकाचाम्लवेनसेफलंपंचा म्लमुहिटमम्पंचफलस्मृत॥३॥जबीरनारिंगसहाम्लवेनसैस नितिडीकैनसबीजपूरकैः।समांशभागेननुमेलिनैरिद्वितीयम कंचफलाम्लपंचकं॥३३॥चांगेरीलिकुचाम्लवेनसयुनजेबीरक रकनारंगफलशाडवस्खिनितुपिंडाम्लचबीजाम्लकाअंबष्ठासहि नहिरेनदुदिनं पंचाम्लकंतहविज्ञेयंकरमर्दनिंबकय स्मादम्ल वर्गाहूयं॥३४ालकंदःसुधाकंदाकोडकंदोरुदंतिकारासपने त्यना:पंचसिदोषधिकसंज्ञका॥३॥शरीषंकसुमंमूलंफलंप चरित्ययाकीरारि:कथिनोयोग:पंचशरिषकाभिधाराव मात्रकसुमंमूलंफलमेकसाखिनः एकत्रमिलिननचेसंचांग मिनिसंजिन॥३॥विदारिकंदावहतीष्टत्रिपर्णानिदिग्धिकागश्व दंष्ट्राचेतिसंप्रोनोयोग:पंचगणभिषः॥३॥अत्यम्लपर्णीकांडीरमा लाकंदहिसरणैः प्रोक्तोभवतियोगोयंपंचसूरणसंज्ञकः॥३९॥ गीचकालकूटमलकोवासनामकः॥सक्तकवेनियोगोयम हापंचविषाभिषः॥४॥ह्यर्ककरवीराणिलांगलाविषमुष्टिका गएनायनानिभिषजापंचपांडिपशालिना॥४ागवामजानामे षीणामहिषीणांचमिश्रितामूत्रेणगर्दभीनांचजन्मनमूत्रपंचक। ॥४२॥सुवर्णरजनतामंत्रयमेतत्रिलोहकंगवंगनागसमायतन पाहापंचलोहकं ॥सुवर्णरजतनामंत्रपकृष्णायसंसार हांगमिनियामंखिनीयपंचलोहकंग४ायवमुककर्जानांफ्ला शनिलपोलथा॥क्षारैस्तुपंचभिःप्रोक्तःपंचताराभियोगणः॥४५॥ कांचसैंधवसामद्रविडोवर्चले:समैः।स्सासंचलवर्णनच्चमलो .. .२०६ पेनंषडाहूयामलायांसुलवणरेहइतिप्रसिहंगतिपंचद्रव्यग ण:॥धवापामार्गक जलांगलीनिलमुफजैःहीरैरेनेस्तुमि लिनैःसारषट्कउदाहतः॥४ानिषकद्रव्यगणारसासमास मेदोस्थिमज्जाशुक्रसमाहूयैः॥शरीरस्थैर्मदैरेनेःसप्तधातुमयो गणः॥४॥इनिसपधातुगणादरदःपारदःसस्योवैक्रोनका नमन्त्रकंगमाक्षिकविमलेचेनिस्सुरेनेष्टोमहारसा:॥४ाखेच रांजनकंकष्टगंधालंगैरिकक्षितिःशैलेयोजनसंमिश्रा:शंसं त्युपरसाबुधाः॥५०॥कंपिल्लगोरीचफलाकपदसशैलसिंदूरक वहिजारान्॥पाषाणिनोबादरभंगयुक्तानित्यष्टकंसूतसमा नमाहुः॥५॥पंचलोहसमायुनंकानमुंडकनीक्ष्णकंगकल्पितः कथितीधीरैरष्टलोहाभियोगणः॥५॥इत्यष्टद्रव्यगणः॥शिग्न मूलकपलाशचुक्रिकाचित्रकाकसनिबसंभवैःइसुशैखरि कमोचिकोद्भवैःक्षारपूर्वदशकंप्रकीर्नित॥५३॥मूत्राणिहस्लिमे पोष्ट्रगवाजकानांमेषाश्चरासभकमानुषमानुषीणायनेनयत्र मिलिनानिदशेनिनानिशानेषुमूत्रदशकाहूयभाजिनीनि॥४॥ इनिदशद्रव्यगणः॥स्याज्जीवकर्षभकयुग्मयुगहिभेदाकाकोलि कोहययनतिकसूर्यपर्यः॥जीमामधूक यनयामपुरोहयोयंयो गोमहानिलविराजतिजीवकादिः॥५५॥जीवकर्षभकोमेदेकाको ल्यारद्विद्धिकौगरकनमिलिनैरेलेरश्वर्ग:प्रकीर्तिनः।यहाक टमासीहरिद्राभिर्वचाशैलेयचंदनैः।मराकरमस्ताभिःसवी षधमदाहत॥५॥अजाजीमरिचसंठीग्रंथियात्यनिलए। पिप्पलीमरिचंचेनिवेसवारगणोमनः॥५॥सर्वोषधसमायुक्ताः शुकास्वामलकत्वचः।यदातदाययोगःस्यात्सुगंधामलकाभि पापादाक्षादाडिमखर्जूरकदलीशर्करान्विनालाजानूंर्गस मध्वाज्यसतर्पणमुदाहनाईजासतभिःसर्पिषाभ्यक्तःशीनना रिपरितः नात्यकोनानिसाद्रप्रस्थानत्यभिधीयतावादा डिमंकि भूकंलाक्षाबंधकंचनिशाहूयाकसुभपुष्यमंजिष्ठाइन्य सौरसवर्णकः॥ईशाखटिनीश्वेनसयताःशखशुक्तिवराटकाः॥

भृष्टाश्मशर्कराचेनिशक्तवर्गउदाहनः॥६॥भार्गीशटीपुल्क
सवासबीजदुरालभागिपटोलनिका:किरानविश्वेंद्रकणे
भबीजधान्यानिनिळसुरदारुकंचाई॥अष्टादशांगामिधएष
योगःसमागमेस्सादृशमूलकेनाद्विधाचमाझ्यादिकएकएष
ज्ञेयोहिनीयस्लुकिरानकादिवाईयाद्वात्रिंशपलसंमितंपिप
लान्यष्टाचखंडपलस्पाईचेन्मरिचस्यनेनतुलितंयचगेला
हयामधाज्यंचयनंनदर्धमिलिनेःसंशोधितैोजिताभाडेस्पा
हिमवासिनाशिखरिणीश्रीकंठभोग्यागुणै:॥इत्थंनानामिश्रयो
गाभिधानादेनंवर्गमिश्रकारल्यविदिवागवैय कुर्यायोगमत्राय
संज्ञासंख्याज्ञानंबंधमियोनधीरसाईशाशयसिंगरताचयाख
यममाशश्वनशिवासंगिनीसावाणीचतुराननप्रणयिनीसंमि
श्रितायंश्रिनागनस्पायंचभिधानशेखरमणीवर्गोन सिंहशिनु
हाविंशवसितःकृनौकनधियायोमिश्रकाव्योमनाईद
निश्रीनरहरिपंडिननिचिनेनिपंडराजापरपर्यायवत्यभिधा
नचूडामणा मिश्रकाख्योवर्णोद्वाविंशः॥२२॥अथेकार्थादिवर्गः
भश्रीश्रलक्ष्मीफलेजेयाअशनोवीजक्षकः।।शालूकंपार्कदे
स्थान्सदापुष्पोरविद्रुमे॥१॥कुबेरकोनदीवृक्षोगोकंठयेगोक्षु
रेनथागर्दनफलस्तुपिप्पल्यांकसेरुर्भद्रमसकेगानागरोत्था
कहा कोल्टीर्षकीलकाशल्लकीसलकीरक्षेमानुलिंगे
नुपूरकः॥३॥ब्रह्मनीनकुमारीस्थान अंकालेगूढमल्लिकाअ
निविषापेनविषोपकुंचिस्थूलजीरकाकवचःस्थात्पर्यट
केलवर्णनुपयोधिजावहत्त्वक्सप्तपर्णेस्वाकांभोजीवाकुची
नथा॥वीटपाटीहंसपाहांकनटीनुमनःशिलागवैकुंठमर्जके
पाहर्भूधान्यानुनमालिनीदाशनकंदःशरीरेस्यादग्निकाठन
थागुणैः सूक्ष्मपत्रीशनावर्यासारवर्किसंजाौंडीन
पिप्पलीयाकलयीमदनीनथा।ब्रह्मपर्णीष्टत्रिपायाचित्रप
चिसारयंतागतपर्णःसनपूर्णा पीलुपीननडिकाशा
कश्रेष्ठस्तुदंनाकेशंगररशामिरुच्यते।

तुंडिचारण्पबिंबिकापविष्णुगतंतुचाणक्पमूलेननायवासुको ॥णाकपिकलात्मगपाशंवानपोनस्तु किंशकेपीनानुरजनीशे याबोषितसपिप्पलः॥११॥उशीरेसमगंधिस्यादिंगलेचूर्णपा रदः॥हिंगावगूढगंधःस्यागोदंतेविलगंधिका ॥१२॥शम्याग्नी शानमित्याहर्दिवाघोलकउच्यते॥पयस्पातारकाकोल्पांशतवे ध्यम्लवेनसे।शारोचनीनारिकेलेलभूधात्र्यांचारुटास्मतापि यापियंगुकेपाहःखराव्हाचाजमोदकेशनगरंदंडहस्तीस्पाइसो नोलसुनेस्मतःजपखिनीनुर्मासीस्थानमेषपप्पाजमंगिका॥१५॥ शष्यबालतप्रोक्तंशैलेयंचाभयुष्यश्रीपुष्यनुलवंगेस्या दालपुष्पातयूथिका पुष्य तुस्थूलझेंडूकेचित्रकेदारुणःस्मृतः अतस्साहिषपुष्यतुपुष्यंस्पान्मादनानिचाबलभद्रेचवेल्लेआ खोटेभूनरक्षकारामानमालपत्रेसादूर्जेचर्मदमोमन: आत्म शल्याशनवर्यापिकोकलभवल्लभागविप्रप्रियःपलाशेचज्वरारि सुगडूचिकागकंटकायतश्वेनायाज्ञेयानुकपटेश्वरीपांडफलं पटोलेस्याकालिपोस्थिरामना[गायत्रीखदिरेनोक्तासादेवी रुस्तुकर्कटीगनीवारेरणयपालिःस्सायावत्यांगजपिप्पलीमसका यादेवपुत्रीस्वादकोल्लेदेवदारुचारीठापकीर्यकेशाहर्दयाकेश रुहास्मता आमस्तुसहकारेस्याज्ञेयास्कालेदमेश्वरीदुष्यत्रो रकेताहर्मोडेचैववितानकामान्विषामंटकेपोकामाजोरीमगना भिजागनितिडीकोनिवीजाम्लेकदल्यांनुसरुफलाजहिलबार पयतिलेनार्यशैलंरसांजनेविभीनकेकलिंदसाझालियात पाटलारंगमानानुलासापामग्निज्वालानुपानकीमनिनिशेस्पाडू स्मगर्भामधूल्पामधुकर्कटीसिनराजाकाकपीलाचंद्रायानुगडू विकारानटाशोकवृक्षेसादाडिमेफलशाडवःनिष्पावेतुपलक स्साकलीएनिपर्णिकाराजान्नेदीर्पभूकःस्साजरणःकृष्णजी रकेपिंगाचैवहरिदायान्वेनशूक्रेजवःस्मनः॥शामाकेतत्रिवीजः स्वादाडक्यात वरीस्मनाप्रोक्तःशकाश्मीररक्षोविषनिर्विषटुमे आपलाशेपत्रकाप्रोक्तोन्यग्रोपोरोहिणःस्मनानारिकेलेरसफलत

थानालेनुशवराविकंकनोमदुफलोकेसरेबकलस्मनः॥सेफाली
सिंधुवारेचहिलिमोचीनवालुके वास्तुकेश्नविल्लिस्वाहेलिका
चेंदुयोदकी॥आरामवल्लिकायांनुमूलयोनीनु बिमनामदःकन्या
नुसैप्रोताजीवास्याज्जीवकेनथाछिन्नायांजगुडूचीस्सान्नाराय
ण्यांशतावरीसर्जेनुवसकर्णीचशलादूविलकैनथास गरे
चाश्वकर्जागोकर्णीसमदोरसेकृष्णनीलांजनेप्राहराखुकर्णीन
शंवरीदुर्गानुश्यामयसीस्थानोमुताथदुर्ग्रहः।अपामार्गोथर
जानुमंजिष्टायांशठलथागतरेब्रह्मनाबालीगंधर्व कोकिले
स्मृतःसरटोनुदुरारोहाबाहुल्पीनर्वटःस्मृनःसर्षपंतुदुराधयों
हीबेरंबालकेनथागहेमवतीचाल्यरसाहिषयानादरुषकेशब्रह्म
पुत्रीतुभार्गास्यापलिपतिकर्कटी।तुलसीबहभजपीकटु
भ्यागर्दभीस्मनाकधीहपषायांचसाल्मलीचयमदुमेगसूम
लाचैवकोरंग्यांगंधाण्यांधूमपत्रिका शैलजागजपिप्पल्यांक्षी
रिणानुकुटुंविनीगदेवबलायात्रायनीकटीचवदिरेस्मत्तागदी
वराकरंभायाकंदे,दीवरंस्मतायुष्यानरेराजकल्यापार्थिवेत
गरंतथागसागरेरनगर्भापरनगभीनुमेदिनीगसुवर्णेकांचन
यहेमदुग्धानुकांचनीप्रसारिण्याराजबलाकरेहिमवालकः
हिमंक'रकेपाहोशीर्षचंदनं स्मनाब्रह्मादारुःस्मनःकंज्यांप
यंपायणदास्मनावासादनीगुरुच्याचसोमवल्पज्ञवल्लिका।
नयामेचसमष्ठिलाथरजनीस्याकालमेष्यांबधैर्दग्पैर्हस्तिलके
पलांडुरिनिचरसाद्दीपनेचोक्ततः॥मोचाहस्तिविषाणिकेचक
थिनाभाग्यातुपोस्मानानिवेशीर्णदलतथाकथिनास्साद्धा
न्यराजोयालयेकार्थगणः। अथद्यःसिौराष्ट्ररूचिदेव
संधानंचपक्षपक्षाचकिसटीलाक्षाकिनवश्वोरकेशठेगवला
काबर्हिणावमेपानंःप्रकीर्तिनः।।आकाशेमकेगगनंजलूका
माकुणेलपःगनासानक्षत्रयोर्नाडीकोलायशिंडिकेकणावर
भोछिन्नवालूकेललनाचारसर्जयो:।मंजिष्ठायांगडच्यानुकुमारी
३
त्रि

रा.
डेकाचेपाक्यांचयवजेविजेासपीनरेपटोलेचकुलकःसमुदाहनः
॥जनकार्यानवास्तु के विज्ञेयाचक्रवर्जिनीमधरोजीवकेप्रोतामे
दायाचनथास्मनाक: निसंप्रोक्तोवरेपूनिमारूतावास
तीकोकिलायांनदंत्यापुष्यंप्रचसचिंद्रावेचोपलंकटेककरश्न
त्ययान पोपचामपमागेध्यौहरण्याखदिरेक्षमापसिंधुपुष्पक
देवेचवकलेचायलोमशाशकाकोल्यानुवचायोचस मैलाचंद्रवार
णीयोगोदावरीचैवगौतम्यारोचनानथा।कुसुंभोरण्यजेचैव
कौसुंभकुसुमांजनासटीगंधनिशायातुचोरकेचाथकर्कटीदे
वदाल्यान्त्रपस्याचशताव्हयांशतावरीमिशिस्तुनुच्छनीलिन्या
सूहमलायांतथास्मनाविनुन्नीकंतभूधान्याख्यानाकुसुंबरीत
थागवर्हिर्दर्भमयूरेचप्लसमर्कटयोःप्लव आरोपीनने
ण्यांप्रत्यक्श्रेण्यातथास्मनागवलेनमालपत्रेचअंशुकःसमुदा
हतः।दर्भचकुशिकेवजंकगुधान्येप्रियंगुकेकंगरंगारवल्लीन
फजिहस्तिकरंजयोः।वक्रपुष्यमगरलेवपलाशेचाश्वपककं॥
माषपर्णीशनःपछे चिल्लिस्याछाकलोप्रयोः॥अथवाचंद्रवार
ण्यांशकान्हेंद्रपवेनथाकाकोडीकाकर्नुयारयानारुतिक
रंजकेगदीपीकश्पांपलाशेचयाज्ञिकोथविदारिकाधकाश्मरीच
मुगाल्पाचटेंटोचमगधूकेकटुकाराजपिप्पल्योःरख्यानाचश
कुलादुनीयमेथानकेसमारयानोराजरक्षतणाधिप।मदनेक
दिलेचैवनगरंगाथरक्तिका।गुंजायाराजिकायांचपिशुनंचापिकू
कुमे।नगरेथयवाहायायवक्षारंयवासिवाअंगुरोदनयों करो
देनीमधुकपुष्ययोगमधुपुष्याचशोफनीशालिपपोपुनर्नवा॥
वालपनीयवासेचखदिरेचाथवालके उदीयामनरेदेशेकपिः
कीचतुरुपयोगलागलादर्भयोःशारीप्रग्रहेजलवेनसेव्याधि
घावोवलंगेचश्रीगंधेदिव्यचंदनास्वादुकंठकमाचरमुर्गोक्षुरेच
विकंकताविंशवीर्यवफलावासकेपान्यकर्क केआगरतोदेवधि
यःस्साहचाश्वेतादिपथ्यरी।गोलोम्यांगजनं प्रोक्तंलसुनेवनमूल
के कंकमेरामवाल्लिवाल पामोदिनीभवेन्महासमंगवैश्वीज

टामांसाजटास्मनाकारीचमगनाभौचधुतरेपरिकीर्तितामहंस
पायामुसल्याचस्मानागोधापदीउपैनपखोहिंगुपचिपकीर्य
रौप्यमुक्तयोःतारस्यान्माषपर्यानलिंग्यांचाहःस्वयंभवासहरू
वेधीकसूर्यासमवेथान्जकेसरगनागेतुंगमाचल्युस्लिरद्वान्यवि
शेषयोःमसूरोपोथविश्वायांशंठीप्रतिविषतथा श्रीगंधगंधपा
पाणीगंधसारेथपिछिलेाशाल्मलीशिशुवावासारहत्याहिका
भिषामर्कटस्वजमोदायांवनौकापिचविश्रुनःस्थालांगुलीगुडू
चौतविशल्पामथनेजिनामतेजोवत्यानुमुवीयांचांगेरीलोणशाक
योलोणिकाचापिपिण्पार्कनिलकिनुरुपयोवृहत्यांचैवना
केवानीकींचसताफलंगउटुंबरेविल्वरोलज्जाखदिरवसयोहाख
दिरेचाथसामुद्रलवणेनुहि फेनोग्रेथिभोगोक्षुरेबिल्वेकदुकामी
नपिनयोगमास्यफ्लिोथरजनिहरिद्रातिलिकरययोः॥मिश्रेयके
मुरल्याचवानयनेयमुलक अब्देनकेश्वेनपाएकरपोकरेमन
गतुंडिकाँचकार्यासेतुंडिकाचप्रशस्यातूरेचविडेपूनःश्रीवे
ऐसूचिपत्रकावृक्षधूपोहिमांशुःसाकर्परेचप्रकीर्तितः जानी
फलंतशैलषेत्रीफलेचसितावरीगसुचिपत्रेनुवाकुच्याशर्करागड़
दुईयोामान्यडिकानद्राक्षायोचाराब्दोनापसप्रियागफंजीवकडी
वाजायंतप्रशस्साअर्कावर्तेखोसूर्य:पेयंसारेजलेस्मनाक
पूरचक्रकेचंद्र-सोट्रेनाप्येचमाक्षिका मंजिष्ठानगर डीनचुटांग
जमुसयोः।सुवर्चलमानुलिंगेरुचकेचसुवर्चला।अर्कावर्तेनुमं
डूबाहीवेरपिजुमंदयोःनिवाथसप्लायातसालानवमल्लिका
लोगल्यांगजपिप्पत्यारयानावन्हिशिखातथा|ज्योनिभायांकाक
जंपापारावनपदीनथागदुरालभायवासेचयासेचसुरकोमनः।गो
क्षरेकोकिलासपुरेगोकरकेसायुकरेचपलाशेचारश्रेष्ठेप्र
कीर्तितः सोमोधान्यामकेसोमेप्रिपामळेगनांतरे।मुनिडुर्घटुकेग
स्येमणालंचमुशारकेगमुनींद्रष्टेदकेगस्येममृणालमशरकेला
मज्जब्रह्मरसारकागस्येषणेशकावटेलक्षेचभंगीस्याकानाख
नवंशयोः भूतधान्यकेजमूलकेत्रमूलकेशमूलकंचयवानी

२१२
तुदीपिकावजमोदयोः एलावालुककर्कत्यौवालुकंसारभूरुहं॥
नामंचोडवरेचाथभूर्जे श्रवणीनथारीत्यायुष्यांजनेरीनिसचिवो
मंत्रिपूर्जयोःचाणवामूलकेमिशालयोथार्कसारिवे|आस्फोना
यांतुपर्जन्याष्टिदारुहरिद्रयोःगलकुचेचक्रवालुकेलिकुचेथग
णासनादूर्वीयामासरोहिण्यासानलामांसरोहिणीउभेश्वर्मकथा
यांतुनीवारैपिचकर्वरेगमुनिप्रियोवण्याचगुडचीनविडंगकेशरसं
नुपारदेबोलोरसःपारदचर्मणोःमल्लूकःशुनकेरू पद्मिन्यां
नलिनीविभीकिंशकेप्रवरोख्याताजीरू केपरिकीर्तिताःगदि
अकेमेथिकाचीजेज्योतिप्कोचाथवार्षिकेत्रायमाणान्यपष्ट्य
चमेथिकात्रित्रिमूलयोः॥वल्लरीचाथकलभेषत्तरेचगजा के
तटिनीलिकयोरेलाशिखंड्याचमयूरकसुवर्णपूथिकायां
चकारवेकचकेनथाकलिंगेचस्मतापखगेवायोचयक्षिणी
॥धनशोधन्वनागेसस्थाइल्लानइत्यपिघुटुकेखङ्गाशिव्यांचष्ट
थुर्शिव्यथचेतना॥पथ्यारुफस्तुनिचुलेअशोकवंजुलःस्मनः॥
कपिकलेवपामार्गेमर्कटीचान्युपक्षिणीभारद्वाजाभवेतन्य
कार्यासेचाथगुग्गुलीगदहनागरीपरेचैवपोताथजतुपत्रिका
॥सुद्राश्मभेदेचांगेयीमनसोशलिपर्णिकागएकमूलानकुंभी
स्यात्साटलीद्रोणपुष्पयोःशवाराहीचहरिकांनाविष्णुनानाभिदा
मतागसारंगधानकरंशोशंखोवारिभवेभरवामांसलंतु फलेपोने
नाकेतुकलिंगकेशनिष्पत्रिकायांवंशाग्रेकरीरंसंप्रकीर्तितंगमा
पपायीनगुंजायाकांभोजीचाथपूननामगंधमास्साहरीतक्याचि
त्रांगेम्लेशालयो॥अंकोलकेतुमदनल्यानंगंधोकटेबादि
निशेशिशुपायांनभस्मगर्भ:प्रकीर्तिनःवानेमरुहदेचैवख्यानोवै
ये:समीरणःशारदुग्धेतवक्षीरेश्वथःसुनकासयोःसितमंदा
रकेपुष्पविशेषेकुरवस्मनः।।सुषवीकटुनन्यांचविभनास्थूलजो
रकेगकंटकोरखदिरेप्रोनोरंनाकेचाथनीलिकागसिंदुवारेतुनी
लिन्यापिकेचैवाथकोकिला।कोकिलाक्षेचगंधार्यापत्रीसात्साय
वासिकेगचक्रांगीचैवरोहिण्यामंजिष्ठायाप्रकीर्तितामसरात्रि

सत्तायांचपोक्ताधान्यविशेष गिरिजंगेरिकंपोनंशिलाजनुप
शस्याचंद्रिकाचंद्रकांनीच निर्गुज्यांचप्रकीर्निनाशकंजीयोन
नवल्यांतुभाराचैवाथनीलिकामगाक्षीश्रीफलीकायांमगाती
पात्रिकाफलंगरयातामृतफलेचाथश्यामेाःकोकिलासकाक्षु
रकेवक्रशल्पाकटुर्विव्यांप्रचक्षतेदियांतरेविभाड्यांचप्रख्या
नाकर्नरीवुधैः॥अभयाचसमास्यानाहरीतक्याम्णालयोराज
तुकायोजनन्यानुभामरीचमिषावरैः।गोरसेरोचनेगत्यंकापस्या
चव्यचव्यागोरोचनारोचनायोरयानास्माईशरोचनापज्योनि
भात्यापक्षिभेदेपिंगलाचप्रकीर्तिना अमृतेशालिपपोतुसुधा
चपरिकीर्तिनागरसराज:समारयानोपारदेचरसोजनेगवल्ली
करंजेसिनपाटलक्याकुबेरनेत्राथजगादमास्यांगमासांहदयां
लवणेमहीजेकांनायसाश्मेतुहिरोमकाव्यांग निद्याः
थन्यासिनजेपानपत्रेचवासंन्यामाधवीभवेत्॥ज्योतिष्म
तोकिणिसांचसुषल्यांकटभीस्मना गपुनर्नवेंद्रगोपौनवर्षा
भूर्दस्मितः।सुकुमारस्तुश्यामाकेचंपके क्षक्केनथालका
तुसुकुमारापोनेपालीमालनीस्मनागमहाबलागवारख्यातुप
प्यान्यांचगवादिनीअरिष्टलक्रभेदेवनिवेचलसुनेनथाक
हुकावंशदूतीनुशतपीच किंशकायोनिष्पत्यापलाशेचनं
दीक्षोथलोगलीहारिन्यांगजपिप्पल्यानारिकेलेप्रशस्यते।
कादंबेमल्लिकारमेचशिरीषवृत्तपुष्पकःागिरिकणीद्रवारुण्या
पिरिन्यांचगवादिनिशिरीषेमधुके दन्त्यांमधुपुष्पंचवंजलः॥
अशोकेचैवभेरण्यानिचुलेचाथनाकुली सपशासिननुदायीय
चतिक्तेथदुर्दराभल्लानकेऋषभकेअनड्डाचप्रशसनामयूर
केमेथिकायाचित्रकेचभवेदिपीकदल्यामजमोहरायांगजेह
स्तीनिसंज्ञकः अमोघापद्मभेदेस्पापाटल्यांचविलंगिकेक
ल्माष:काजिके वंशेगंधमाल्यांसुवस्यतःसोमायामहिषीवल्ल
ब्राहीहेमलतास्मनाविशेस्सान्नारिकेरेचनालेचनणराजकः
मसायामभकेमेषेपनाथपिनप्रियाअगस्पेभंगराजेवका
-

लशाकेचविभूताःगतशठस्तुचांगेयजिवीरेथकपित्यकादह
नोरुप्फरप्रोक्तोवृश्चिकाल्यांचचित्रकेविडंगेचजयंत्यांचमोटा
यांचबलास्मता आमानकेशिरीषेचप्लक्षेचैवकपीतनः कटु
हच्योकारवल्लीकांडीरेचीरपनकायवासेसुदूखदिरेकापासेच
मरुद्भवासमुद्रांनाचस्टकायांकापसेिचयवासकामंहकपर्णी
मंडूक्यामंजिष्ठादित्यकानयोःऋषभकेयवासायांबलोबर
षःस्मतःचापेयंचंपकपोककिंजल्केनागकेसरेउशीरेचलवं
गेचश्रीखंडेवारिसंभवेापलिनशैलजेश्यामेशुभकेशेचविश्रुन
कुंदुरुकेधूपभेदेशल्लक्यांचनणानरेगथ्वीकायोहिंगपत्री
स्थूलेलाकलिकारमता|शनपत्रेराजकीरेकमलेपुष्यभेदके।
न्यग्रोधस्वाखुपचनाण्यांवटेस्मृतः॥सुद्राग्निमंथनकी
रीजीमूलेचामिमंथकानेकोप्येवमानांड्यासिनाचपरिकीर्ति
नासोमवल्कस्तुलानायांकदरेकृष्णगर्भकेगशेलेयकेशिलाहा
चकंडल्यांचशिलाजतोपाटलायांमाषपाकामारुष्णवं
निकागजटामांसीचलाक्षायांलाक्षायांचबलंस्मतासमंगापारक्त
पादीमंजिठाचवलास्मताभल्लानकेबिल्वनरोपार्थेवरिजसः
स्मनःगदुःस्पर्शायांकंटकारीकपिकछुरालभागवासादन्या
गुडूचीच नाहीचगजपिप्पलीगामंडेपुकरेकंजेपद्मपत्रंपच
क्षनाकालेयकंतुदाचिकंकुमेहरिचंदने श्रीखंडेवाजगंधे
स्याकीवेष्टेनिलपर्णिकालोधेपूगीफलेचैवनलेचक्रमुकः
स्मनः॥पिप्पल्पायूथिकायांचजीरकेमाधवीभवेता अजमोदा
शनाहायामिशीवशतावरी॥त्रपस्यांकर्कटीनोसीनथास्या
इनकर्करी कुसुचिभूधायांधान्यताह्मादिकंस्मतात्र
सोदेवदालोचोटिकोशफलेस्मतादुल्यायवनिकारशी
अल्पव्दनादयोः।सुरदादूर्गधबध्योडिायोगंधमादिनी शाफे
सुकेरसुकेपिकाकाकोकिलाक्षकावगंगमस्तकेगुह्येत्व
चायांचप्रशस्सतेगकाखेतकिणिमंचकटभ्योगिरिकर्णि-
सायगोन्यमधूकेचेन्यहरंजनकेनयाट्राक्षाचशानवीर्यायांदू

विशनावरी Vठीप्रतिविषाचैवविश्वासाचशतावरी जया
हरिद्राविजयाजयंत्यांचप्रशस्यताकाण्यांदुरालभास्वयंग
पायवासकैगवडूक्षश्वावगोधूसोरसालेचपचाने द्राक्षायां
तरसालासाइस्पनेचाभिषम्वरैताहेमवत्यावचाश्वेनसारिणी
लोमशास्मनाविल्वेषात्रीफलेवश्रीफलंचा चिकाति
लकेचछिन्नरूहाशुषवेकेनकीभवेन्यवंशःसर्जदमेवेणोक
लाम्मापेचविभूतः सलिलेवन्मनाभेचमालेचैव विषस्मनास्थू
लकंदोमुखातुःस्पान्सूरणहस्लिकंदक आम्रानकेपीननको
अम्लिकाचपलाशिकायविषदोड्यांमहानिबेमदने विषमुष्टि
कानगरेकुंकमेपोतोधूनूरेचशठःस्मनः॥कपिायकेस्वर्णयू
थ्याकूमोडेनागपुण्यकानिलकेचात्तिमुक्केचसुभेदेवपंडके
॥आखोटेवारुणीचेवगवाक्ष्यांचर्मवादिनीपतोयवल्याचकोडी
रोमहादुग्धामतलवाएथ्योपुनर्नवामेदाधारिणीचप्रशस्पने
आमचकंदजयापुष्पेगणीहिरिवल्लभागकामुकेलपकार्मयों
कैडोन्यकरंजकेगदासांनरेशिखरिणीनेवाल्यांदधिभेदके।
कुटजेंद्रयापोतोपुष्पकासीसवासकेक्षाद्रेमपानरेपोतो
मधुयष्ट्यामधुस्मनः॥चरकेवरसैचैवनीलकंठेमयूरकेशो
जिनककुमेररक्तगंधेडनिस्मनातर्कारीदेवदाल्याचअरण्या
पादिमंडलेश्वरूपाश्चि चिकाकर्दध्यासकमजासकटारपा
चकरभ्यांचे पटोल्यादपिपुष्यिका धतूरे केसरेहेनिसुवर्णसंप्र
चक्षते॥सुवर्णायांहरिद्रांचवारुणीकणगुग्गुलुः॥वारह्योशिश
'माचिकंदभेदेवसकरीमपानाहानरेलसुनेमूलेचाणक्यसंस्के
महाकंदासमारमानोवैयशालार्थकोविदेःोलोहेचवनरंभायां
लघुपाषाणभेदकेगनिधेनेषचगिरिजाप्रोतात्रेयभिषग्वरैः॥जर
णःकासमर्दानुरामडेरुष्णजीरकेसशर्मजायनेनीमणनगरेचा
शस्यते॥दुरालभायांकपिकछुकेस्थानथाशिवीदुरभिग्रहाच॥
महासमंगाबहपुत्रिकाचसासारिखास्साकणिजिहिकायापति
अर्थाः॥अथचतुर: अम्लिकायांतुनांगेोमाविकैचामचिंच

कोवयस्यायाचकाकोल्यौदावचिसोमवल्लरीजनुकायांपुत्रदा
योषट्पयाम्भ्रमरीत्वचौगभ्रमरीचारकोवैद्यशालमायुष्मनेस्म.
नाअभयाचिमिटावंध्याकर्कोटीचमगादनीशपथ्यायांसंप्रवक्ष्ये
चनस्वाभिषग्वरैः।कुछेकंदरुकेनिंबराजराजद्रकः कर
केकाचवेलोहनिलकंगंधभेदकःमानेष्णायामहाराजेकाकमा
च्यामहापरं मीनारख्यायामहाराष्ट्याकाकमाच्यानथापरंणब्रह्म
ड्रकिकायांतुमत्स्याक्षाचप्रमानकंचर कौशिकस्साइलाले
<डलेनुरेगशिफाजगंधाकारयोमेथिकाचाजमोदिकागपंचास्से
मर्कटेचाश्वेमंडूकेचहरि स्मनः॥श्यामालेकान्त्रिपूरायास्थूलेला
रत्नमल्लिकालोहंचलोहजेकांस्वरुष्णलोहेलथागुगारखयों
नालिकेरेचनालेवंदरारुहाग ठीमरिच पिप्पल्यांकणामूलष
डूपणाअग्निरुवरुकरेजारेनिंबुकेचित्रकेनथाभूनाकशस्व
पामार्गेसुकुमारभाराजिकवचेचाशवलेचैवप्रोक्तसत्रभिषग्न
रैशमीहरिद्रारशिलाक्ष्यास्सापद्मचारिणीजेवूकोसोमम
स्यासिनोडिब्राह्मिचकीर्तितमार्कवेभामरेभंगरूखचेपक्षिति
शेषकेगसेचनस्याहाडिमकेजभेनिवेचपूरकेगसिताज्येदमने
ज्या रुग्भेदेपंडरीककाजलजमौक्तिकरांखेलोणक्षारेलवं
गोबिंध्याककैटिकीचेवरहायन्याचलक्ष्मणसिजदापुत्र
दायांतचनस्लयरिकीर्तिताः।उशीरंगजनवमधुपुष्यंचव
जुलदीर्घपत्रेचकेतल्यांकन्यायांदापत्रिका॥वासनेरुच
केासाकलिंगदेवसर्पयःगलामन्जकेदीपमूलंयासेवेत
रेशठेनथास्याकालिपीचदीर्घमूलासानावःरामाया
आयमाणांचकन्यांशोकासातली अमनवेदनसारेसुधाचैव
नयाविशावरहःशिशुमारेचवाराह्यांसकरेघनेवारहवंज
लेकासेनादेयीजलवेनसे।शारदोवकुलेराष्ट्रमासारिकालय
मुद्रयोः।कुब्जके वार्षिकायांचफलिन्याप्रोषितषियाकामा
रंकामेदेशपोफरेमगनाभिनासरेखकलेहेम्निकिंजलेच
कसीसकर्जवीरेसानगरुवकेगुच्छेचार्जुनयुग्मकोविंध्याक

.
टकीचैवईश्वर्यासप्तचक्षते॥वसंनदूत्यांगणिकारिकामवासंनि
कापाटलकोकिलाचावासादनीवाचिकागड्चीसोमासमंडू
किक्सोमवल्यांगचक्रीनखानरेकोकेदभोपिनिनिसेखरेसिंधु
जेनिलकेधान्यापार देरंकणेपिचाजानीसुरीरीकटुर्नविनीचवि
चंदरीरेणुसराजपुत्रावर्णेन्यथागुग्गुलुकेसराखुशषधीरा:
कभकंवदंनिगतिपंचायी:॥अथषीयहहलावरीनाली
कटुकानि विधानथाकाकोलीचैवषर्गवीरायाचप्ररतने॥
सानलाक्षारकाकोलीविभाडीवाजभोगिकागकंजरोदुरश्चै.
वषद्भिपाणीनिकीर्तितागनीलुदूर्वानिशभक्रोचनाचहरीन
कीबूहपुष्पी भिषग्न शिलायोषमीस्मताःनिंबखजूरि
नालीसमरिचरंतमूलकापलांडुनिषडमीनिंबसंज्ञाप्रकीर्नि
नाः॥स्टिकासहीदेवीदेवद्रोणाचकेसरंगआदित्यभाष
डितिदेवीसंज्ञाप्रकीर्तिताः ब्राह्मणःक्षत्रियोवैश्योदनोसोरख
गलथाहिजहिजन्मनावदन्यतोसुरभिःसदागवादनीचे
वदूर्वागंडदूर्वाचूहालिनी॥प्रतीचीमदिराचेनिवारुण्याषट्स
संमनागहषापाननिर्गुडीविष्णुक्रांनाजमंनिकाशिनाद्रिक
गशिंस्यन्याषनाअपराजिनाकमार्याचवराहीचवंध्याक!
रकीमः॥स्थूलैलास्थूलपण्याचषकन्याकुमारीकारावी
जदुमेनगेचैयसीसकेनागकेसरे॥विषचपन्नगेवपडेनेनाग
इत्यपिास मेलाचमहाराष्ट्रीमत्स्यासीकाकमाविकागगडदू
बीचमंडूकीमत्सादन्याषउस्मतासमेणेकलिंगेकोशमेशल्यै
काकेचपूर्नकेगमदनेचसमारलाना पडमीसमुदाहनाडो
डागडूची मेट्रोचंकाकोलीहरिणीनथा।जीवत्यावषट्खेने
जीवयाचनिश्वरैमभूमारभरपोःखलमांसनेचपक्षेशिरीषकर
जेकलिंगद्राक्षाचदुर्गाजरणावरूष्ाभिधावाकचिकाप
दुनानिषार्थाः॥अथसप्ताःगभद्रापानवलानीलादेनीका
श्मीरसारिका । श्वेताद्रिकाणीगौरीचसप्तनाभिषग्वरैःमिनि
शकरकापथ्याकरसीरीचंद्रवल्लभागवंदाकोरजनीलेवरोहिण्या

राः ।
२१८
सपचस्मनाःपात्रीबहुफलापांस्याछिदिनाकाकमाचिकाकी
भोजीचशंशाडूलीकडहंचीचवालुकी मडकीब्रह्मजाशंखपुष्पी
ज्योनिष्पनीमुनिः॥विष्णुकांजावचाश्नामेध्यायांसप्तसमनी ॥
आखुकर्णीसनलेणीइंद्राहाचकलिंगकः॥गंडदूर्वागवाहीच
सिमासुद्राहरीनकीगनिसपार्थाःविजयाकांचनईमंजिष्ठा
चवचानथास्यात्तथाश्वेननिर्गुडीजयंत्याकांजिकाभयाएरं
नयामलनाकरंजस्याहह्मदंडीपनसःकुसुंभः॥स्या दोसुरः
कटफलेचधोंभिषभिरष्टाविनिसंप्रदिष्टास्वर्णकपिछेदधि
नालिकरयोस्पान्जीवकेचेनस्थलपमकेनथामसूरकेनौसम
धूककेनथामांगल्यमष्टाविनिसंपवक्षनेाइन्यष्टार्थी॥अथन
वार्थाः॥वातारिजंतुकायांचभल्पामीलदवंजयोः टेठकामंड
योभीर्योर्निर्मात्यांसरणेस्मानाःपात्रीगडूचीराष्णाचद्विधादू
वहिरीतकीलिंगिनीतुवरीमद्यधीमनायोनवौषधीब्राह्मी
वराहीलसुनीविषंचशूक्लादिकंदःसितकंटकारी।भूभ्याली
चेदपराजिनाचशंठीनिजासुमहौषधीस्थानातिनवार्थाः।।
अथदशार्थाः स्यादनमासीतुलसीहरिद्रानालनयारोचनहेम
मोचा:जनप्रियायोजनवलिकास्पासामल्लिकाचंद्रशशाची
योगसितायावाकची मयंधात्रीकडं विनीचंद्रिकाचप्रिया
पिंगात्रायमाणाचनेजिनीतिदशाः ॥अथैकादशाादू
निशाडिवचापियारसामाषपर्णाशिमिरोचनावात्राय
निकीजीवनिकामहाबलामंगल्पकायामितिचंद्रमाहूयाः॥प्रियं
गुलियात्रिरताकणाहूयावंदाकदूर्वानुलसीचनीलिनीगदुर्गस्त
ग.करतुरिकृष्णसारिवाश्यामामहीदोफायनाभिषग्वाइनि
एकादशादिशसहादशाइनिएकार्थादिएकादशीः।
इनिकाश्मीरमंडलप्रसिद्धवसतिश्रीमठसिबगहाशास्थानस्थि
नश्रीनंदिस्सोराप्रसिद्धमहिमानंदत्रीमोमानंदआचार्णवंशोद्र
वचतुर्दशविद्याविनोदपरिणतसमागमडिजवैराग्ययोग्पश्रीपरम
हंसजगविज्ञानतिमिरमाउश्रीचंडेश्वरापरनामयश्रीराजरा

जेंद्रगिरिश्रीपादपद्मसर्वशास्त्रमकरंदामोद मुदिनसदैद्यविद्या विशारददासविशारदमानसंहितारिधरंधरनानाधनाग्रहणस त्वगुणसहजश्रीमदीश्नरस रिसनुश्रीमदमनेशानंदचरणार विंदमकरंदानंदोदिन श्रीनरहरिपंडिनविरचितेनिघंटुराजापर पर्यायवात्यभिधानचूडामणौचैकार्थायभिधानरूपयोविंशोवर्गः॥ ....... . निघंटराजस्यसूचीपत्र । प्रकरण प.फा मंगलाचरणं. ...११ अफलरक्षनाम...७/७/माषपर्णी. १३ प्रलावना. १/१२/मूलनाम......... मद्पर्णी. •१३] अथअनूपादिवर्ग:३/६ मैकरनाम....... जीवंती.. १३/१३ जांगलदेशः ३१३रसनिलेवनाम...२ अन्याजीवंती....१३१७ साधारणदेश....:३/१ संधनाम........./हेमवती. •१३२२ ..३/२२/शारखानाम........५/लिंगिनी क्षेत्रभेदाः... •३२५/ रक्षशिरानाम.....८६ कोशांतकी .१४|४ भूमिवर्गस्तत्रादौ रसकोटरनामा कपिकच्छ १४७ मिनामः ६९/मंजरीनाम ९ कइतवी. •१४१४ उर्वरभूमिनाम.६/१५/पर्णनाम ./10/आकाशवल्ली....१४/१७ मतिकानामा १ पल्लवनाम .८/११/जीमजक- साराभूमिः ६/विस्तारनामा .८/१२/ वंध्यादेवी .१४/२२ रुष्णभूमिः......६/१२/पर्णशिरानाम.....तिक्ततुंडी सशर्करभूमिः....६/२२ कालिकानाम.....१४ आखुकर्णी -१५॥ नदीमारभूमिः ६२४ पुष्यनाम.......१५/ईश्वारुणी १५१२ मद्रादीनाक्षेत्र.....६८/मकरंदनाम......//महेंद्रवारुणी....१५/१६ शेलवर्गखत्रादीप पुष्पगुच्छनाम.../१८ यवनिता. પીચર तनामा ६/परिगलनाम......१९/रुजटा. -१५/२ पूर्वनावयवनाम...३९ मलिनरसनाम..२०/ज्योतिष्मती.....१६५ शिखरनाम: ७/११/लतानाम- २५ अभ्यसुराः गुहानामा •७/१२/नक्षत्ररसनाम....९१ नीलपुष्पी..... १६/२० पाषाणनामा ..७/निणरसनाम.....९/३/मोरट.....१६२४ अरण्पनाम.......गडूआदिवर्ग....११/३/इंदीवरा........१६२७ उद्याननाम........39/मुचीनाम. •११/२५/उपगंधा महारप्पनामा •७/२०/मानाम.. १२/९ सोमवल्ली १७५ उपवननाम. ...७/२१ पटोलनाम.. .२/१६ महिपवल्ली. हसनामा ........७२/काकोलीनाम... १२२२ वत्सादना १०/१२ फलिनरसनाम...सासीरकाकोली....१२/२६/गोपालकर्कटी..१७१७ ...... ...१६/१५ ..... ..... ...... ....... ... ...... काकनासाः • १७/२०/शरपंखा.. २४/१६/अरण्यकुसुंभ..३०/३ काकादनी.....१७ .१७ २५/कंठपंखा. •२४/२१/आगल्या गुंजा.. ..१०/२/सण.... २४३३ भूम्पागल्या रद्धदारुक .१ अंबष्ठा. •२४ २६ कासमर्द कैवर्तिका ..१८/१३/नीली. २५/३/आदित्यपत्र...३०/१५ नाली "१८ /१६ महानीली....२५ ९ श्वेताम्ली. कांडीर.. •१८/२० गोजिहा: .२५/१२/नीलाम्ली. जनका.. .१०२३/अपामार्ग.... २५/१६/अजगंधा. ३०/३३ अन्यम्लपर्णी....१९/१रतापामार्ग...२५ २२ आदित्यभक्ता...३०२६ शंखपुष्या. ..१९/५/बला.. २५/२५ विषमुष्टि......३१/३ आवर्तकी......१९/९ महावला....२६] ५अन्याडोई कर्णस्फोटा.....१९/१३/बलिका.. .२६/११/कालाजनी....३१/१० कटुकवल्ली.....१९/१७ भद्रोदनी.....२६/१४ कापीसी.. ३१/१३ अमनलवा. ..१९/२० महाराष्ट्री.....२६/१९ अरण्यकापीसी-३१/१६ पुत्रदात्री .१९२३ अश्वगंधा......२६/२४ कोकिलाक्ष....३१/१६ पलाशी ..१९/२१/हपृषा •२७/ २/सातला. शताहादिवर्ग:-२०/१५/शतावरी.. २७७कामडि शनाहोनाम.....२०/२महाशनावरी..२७/१३ चक्रम ३२ मिश्रेया.. ०२१ एलोवालक...२७/१९ झिंझिरीटा....३२ शालिपर्णी.....२७ २१/१०/नरिणी. .२७/२३ अथपर्पटादि समष्टिल.. ..२०१७कलिकारी.....२७/२५ वर्ग:... रहती........ २१/२०/जयंती. ..... २२पर्यटनाम.....३३/५ अन्यावहती....२०/२५/काकमाची....२८/५/जीवक.. इंटकारी २२३/शुनश्रेणी .....२९/११ऋषभ नकटारिका...२२/भगराज. .२९/१४/श्रावणी ३/१९ एशिप......२२/१५/काकजंघा. २७/२०/महाश्रावणी..३३ गोपुर २०२३/मेदा.... सुन्द्रेगोसुर •२२/२२/चहच. २०२६/ महामेदा. ....३४ यवास ..२२/२चक्षुद्रवचः .२९/9ऋद्धि ३४/१० वासका .२३/६/सिंदुवारः .२९/६ डि.. .३४/१२ शिनावरी २३/१० अन्यसिंदुवार २९ पूम्रपत्रा. •३४/२० पन्वयास २३०५/भेंडा..........२९/१६ प्रसारिणी. ३४/२३ शुपन्क्यास... २३/२०/पुत्रदा........२९/१९ पाषाणभेदक..३४/२ अग्निदमनी....२२ २५/तक्राव्हा. २९२२/ अन्याम्पेनशिला-१६ वाकची.. ..२४१ वर्णली. २९/२५ गहकमा सणपुष्पी... .२४/७ खसखस.....२९/२शबहिचूडा. सुद्रसपुष्पी. २४/१०शिगडी. .२९/२व क्षारिणी ..३५२१ ...... .... ३३/२० .... ..... ...... ..... '३५/१२ ......

.... ...... १.प. पं. स्वर्णसारी.. ३५/२/दवंती. ४० नाडीहिंगु....४५/२३ जायमापा. ३६. द्रोणपुष्पी •४०२३ अग्निजार.....४५/२६ ३८६ महाद्रोणा.....४० २६/राला..... व्राह्मी ३६/१०/झंडू. •४१ सेंधव... सुखाह्मी २६/१६ गौरसदुग्धी....४१३ सावल......४६/२० बदाक. ३६ अथपिप्पल्या काचादिलवण-४६/२३ ३६/२२ दिवर्गः......४११६ विड.........४६/२८ नंदुलीय. २६/२८ पिप्पलीनीम...४२/२गादादिलवण-.४७३ हस्तिशंडी. ३७/५/गजपियली....४२/७सामुद्रलवण.४७६ केई विनी.....३७/७ सैंहली. •४२/११/ द्रोणेयलवण.०४७९ स्थूलपदी. ३७ /१२/ वनपिप्पली....४२/१६ औषरलवण...४७/१२ जंवू....... ३७१७ पिप्पलीमूल...४२/२० रोमकलवण...४७/१५ नामदती. ३७/२०/Sठी........४२२४ अजमोदा. .४७/१९ विष्णुक्रांना ३७/२५/आईक. •४२२८ रेणका .४७/२४ कणंजर ३७/२८ मरिच.......४३/५/बोल. .४८१ तमाली ३१२ सितमरिच....४३ २ कर. .४५ गोरसी ३७ धान्यक. ४३ /१२/पाठा. गोलोमिका.. .३९/१०/पवानी ४३/१७रसाम्त पफेनी •३७/१३चव्यक. ..४३/२२/अम्लाम्ल....४०/२० सुद्राम्लिका.... १७/चित्रक.......४३ २६ कटुका.. ४८/२६ रजपादी .३६/१२/काल.. .४४/२/अनिविषा.....४९/४ अपरारक्तपादी-३९/४ विडंगा. •४४/७ भद्रमुला.....४९/१० कायरा.. •३९/११/वचा.. •४६/११/नागरामुखा...४९/१५ पुनर्नवा ३९/१३ श्वेतवचा.....४४ /१४ यष्टीमधु......४९/२१ रमपनर्नवा....३९ कुलंज. .४४ १८ क्लीतन .४९/२४ नीलापनर्नवा...३९/२२ जीरक........४४ /१९ भार्गी.. ४२/२८ वसुका २९२७/श्वेतजीरक....४४ २२/एकरमूल.....५०/५ सर्पिणी.. .४०/२/रुष्णजीरक...४४ भंगी. रधिका-- .४०/४ टथ्वीका......४५/५ देनी. मास्साक्षी ..४०/६ अरण्पजीरक..४५/ अन्यादती. .४/कटुजीरक....४५.९ रेचक. ५०/२३ .४०/मेथिका -४५//त्रिवन. •५०/रु खेनाः ४०/१६/हिंगपत्री .४५/१५रजात्रिरत....५१/४ ब्रह्मदंडी....... ४.हिंग •४५/१०वच. •४/१४ ..... ...... .... ........ ..... गुंडाला.. भूपारसी ..... ......... ...

रा.नि.२२२ . .. ...... [... ....... ट- पं. पत्रक ५६७/लकंद. नागकेसर.....५११४/ नीलशिरा ५१/१४/ नीलशिगु.....पूरा निलकंद. १५ नवसार ५१/१ श्वेतशिगु.....५८ पुत्रकंद. नालीसपत्र... ५१२२/रक्तशिन ५८१ करजोडिकंद..३ वंशरोचना ५१/२७/युवफल. ५०/मुसलीकंद मंजिष्ठा.........५२/६ वेत्र... ५९/४/गच्छाव्हकद..६४ हरिद्रा..... ०५२/१५ माकंदी.. .५९६ वास्तुका दारुहरिद्रा.. •५२/२१/शोली.... ५९ चक्र. लाक्षा.... .५२ २७/भंगाटक. ११ पलाशलोहिदा-६४ /१२ अलक्तक. .५३, ३ भंगाहा. ५९/१५ श्वेतचिल्ली....६४/१५ लोध्र... ..५३/६/रसोन.... .५९/१शुनकविल्ली...६४/१० पातकी. .५३ १४/अन्यरसोन...५९/२२ शिग्रपत्र शाक.६४२० समद्रफल.....५३ /२० पलांड. ६०/२/पालकर......६४/२२ विषमा.. •५३/२७सरण. .६०/१४/राजशाकिनी-६४ २५ वत्सनाभ पू४/२/सिनसरण....६/१/उपोदकी.....६४२ सटी...... ५४ा मुखाल. ६.२३ शुद्रोपोदकी..६५४ समुद्रफेन.....५४ १९ पिंडालु.......६/वननीयोपोदकी ६५६ अफेन .५४/२/रक्तपिंडालु...६/१मलपोती.....६५ रंकणक्षारः ५४ानकासाल. ६४ कणंजर.....६५/११ संकुरु.......५५ ८ फोंडाल.......कौसुंभशाक-६५/१३ हिमावली .५५/११/पाणिणलु. ९शनपुष्यादल..६५/१५ हस्तिमद .५५/१४ रसिकालु.....६/११ नंडलीपदल.६५/१७ सर्जिक्षार ५५/१७/भूभाल ६०१३ राजिकापत्र...६/११ लवणसार .५५/२० हास्तिर्कदा १६) सार्षपपत्र....६५/२१ वनकसार. -५५२४) कोलकंद..... ६०चांगेरीशाक...TV/२२ पवृक्षार ....५५ वाराही. ६ २४/पोली.. •६५/२५ सर्वसार... २ विष्णकंद.....६२/३आर ६२ ३आरामपोलि..स माया फल......५६/५/धरणीकंद....६२/जीवन. .१६ अथमूलकादि नाकुलीकंद...६२/20 गौरसुव गौरसुवर्ण....६४ वर्ग:.. •५६२०/मालकंद.....६२/१७ वर्षाभू.. मूलकनाम. -५७/११/ विदारिकाकंद.१/२०/फज़िका. चाणाममूलक-५७१क्षीरविदारीकंद-२२६ लौटका: गंजन.. .५७ शाल्मलीकंद...६३४ गोरक्षनवी....२० पिंउमूल.. .५७ चंडालकंद.....धीरची. ..... ..... 23 ......

....... .६७/२५/पसोड. •9/१५ रा. ..२२३ पं. ना . भूतंबी. ११२७ विडसदि.२/२०/नल..... मांसफल......६७ आरित ....७२/२३/महानल...... ४ कोशातकी....६७/६थमी... ७२/२० नीलदी- हसिकोणतकी-दितीयोशमी द्वितीयाशमी...७३/६ गोलोमा सादुपटोली....६७/१६/वर... .७३/७मालावी. 199/१७ दविषयी.......६/१जालबर्वर जालबर्वर....७३/११ गडाली.. .७७/२१ अशिशिवी.....६७२२/अरिमेद. ७२/मरिमेद......४३४ कंदुरु ७७/२७ करका... ७३/१७/भूता फोटकी रंगटी........७३/१८ सुगपभूनण...७५६ मतबिंबी..... शनिष्यत्रक......१३२३ऊषल.... -निष्यावी....... नही.........७३/२८/इसुदर्भ .७२/११ रत्ननिष्यावी कथारी. .७४/५गोमूत्रिका वान की १५/नरंड.......७४/नाशिल्लिका. ईगरि भरतरंड.......७४/१/निश्रेणिका. वालडांगरि.. सूलैरंज......१४/१५/गर्मोटिका ७ १९ सापोरी.........७४ मज्जर ७८/२१ लिनाकरंज.....१४/२०/नणारय. ७०/२३ पसी- कारी..........७४/२/ वंशपत्री......७८/२५ एरि ....७४/२/मंथानक......७०/२७ वालकी ६९१५/अन्यवारांह....७५/३/पल्लिवाह निर्मिदा ६९१९ विल्वानर......१५/६ लवणतण.....३९/२ मृगासी ६९/२/नरी ७५/९/पपधः.......७९/४ शशंदली. श्रीवल्ली.......७५/११ गंड.........७९/. ७०/१२/निर्कजिका....७५/१४/गंडकंद......७९/१३ अयशाल्मलादि अपर्वदंड. .....७५/१६/वणिका.......३९/१६ वर्ग:.... ७१३ यावनाय. .....१५/१९ गुंडासिनी- शाल्मलिनाम....31/४ शुरः ...७९/२१ मोचरस- १/२७/मोजीना. .७५//परिपेल. •७९/२४ रोहितक.......१२७/कास- .७६/५हिज्जल .७९/२७ एकवीर- ७२/१/सिनदर्भ-......१६ सेवाल... पारिभद्र... .७२४अन्यकुश जE/६/अपभद्रादि खदिर- वल्लजा खेनखदिर .....७२/१२/ कृतण: •७६२२/प्रभइनाम.. रक्तखदिर .....अन्यद्रोहिषक...७६२५/ महानिव......१३ .७५/२२ भूली... २०१७ •७६/१९/वर्ग:

२२४ है .. ..... ...... ... ... ....... •९१/२३ ....... •९२/४ ...... ... ए. कैज्र्य १/भूमीकादंब.. ६/९/राजपूतूर भूनिव..........१९/वानीर.. PR/ कोविदार नेपालनिंब.. ...१/१२/कुंभीर अर्क.... कट्फल.........१/१३/वेतस. .६/शुक्राक •९१/१२ अग्निमंथ......१०/धव... ६/२०/राजार्क सुद्राग्निमंथ....८१२४/धन्वन.........१६/२/श्वेतमंदार. ९१/१९ श्योनाक.. १७ भूर्ज.. १/२स/सुरपन्नाग...९१२२ अजमंगी......२ २/७तिनिस. .८७/२/पलाश काश्मरी .१२/१२/अर्जुन .७/५/पुन्नागा .१२/१ अश्मंतक- .६२/१२/हरितुः ७/१०/ तिलक कर्णिकार २/२४/दग्धा.. .८७/१३/अगस्य. आरग्वध... •१२२७/शाखोट. .८७/११/पाटली. ९२/१५ रश्चिकाली •३/४/शाक. .८७/१९ सिनपाटली...९२/१ कुरज.. ..८३/१० शिशपा. .८७/२२/ अशोक......९२/२२ इंद्रयवा- .१३/१५/श्वेतशिंशपा....८७/२५/चंपकु........९२/२० शिरीष ....८२१९ कपिलाशिंशपा.७/२७ क्षुद्रादिचंपक..९३ करंज..........८३२४/अनस.. १४वकल........९३ एतकरंज.. ..८३,२७/वरुण .17/10/केतकी महाकरंज .८४/२/पुत्रजीव...... सादिकेनकी प्रकीर्ण.........४/महापिंडीनरु...rs) सिंदूरी ९३/२२ रोककरंज......८४/१०/कारस्कर.......१२०/जानी. अकोल........८४१ कर भी.. .....यामुदर ९४/१ नीलरस......८४२२ शितादिकटभी.८८२५/ शतपत्री •९४१४ सर्ज.. .८४२६ सुवक ..८९१ मल्लिका जरणमा •५/३/वसर्पपक....९४ावलि जाल.... .५७लकर ८९/वाधिकार श्रीनाल. ..८५/११/विकत......२०/20/वामंती.. हिंताल.. ..८५/१५/अयकरवीरा नवमल्लिका...०४/२५ माड १५२०/दिवर्ग: ८९/२७/अतिमुक्तका...१४/२६ .....५/करवीरनाम......//यूयिका. नमान .५/२७ रक्तकरवीर.....अन्यायू यी...९५/३ कदंब..... ६२/पीतकरवीर.....कनका. धारोकदंब......६५ धुत्तर ...रामचकदः धूलीकदंब ६६.रुग्णधुतर...२०२ाकर ..... ...... ..... ........ .....

।। म. ८ ...१०६/२० ..... ... १09/9 .१०७/१५ -१०७/२४ .... A । पं. माधवी. ..९५/११/ नीलकमल....९९/२६ भल्लातक.....१०१२ गणकारी ९५२४ ईषनश्वेतकमल-१०० १ रजादनी....१०६ कुंद... .९५/२७/ पद्मवीज •१००/५/दाडिम.......१०६१३ .९६/२/मृणाल.. निंदक केविका ९६/५/लकंद १००/११ अक्षाट.:....१०६/२६ बंधूक. "९६ किंजल्के....१००/१४/पीलु. त्रिसंधी- •९६/११/उत्पल... ..१०/१रहपीलु....१०७४ जपाख्या. ९६/१४/ धवलोत्पल...१००/२०/पारेवनः भ्रमरारी १६/१७/नीलोत्पल....१००/२२ महापारेवत..१०७/१२ तरुणी..... ९६/२१/उत्सलिनी.....१००/२६ मधूक. राजनरुणी.....९६ २४/पुष्पवः....१०१/२ जलमधूक...१:०१७ रक्ताम्लान.....२८/२७ अथूआम्रादि भय.. पीताम्लान.... .९७४/वर्ग:. .१०१/१९/आरुक.....१०७/२६ नीलपुष्या. •९७/आमनाम....१०२/२/द्राक्षा.. •१०८२ उष्ट्र काडी... ..९७/१६/कोशान.....१०२/१२/ कपिलद्राक्षा.१०८५ नगर....... ९७/१९/राजान.. •१०२/१६/काकलीद्राक्षा:०/१० दमनक.......९७ •९७/२३ रसालाम....१०२/२० कार .१०८/२० वनदमनक. .९७/२जवू.........१०३, ४ परूषक. .१०८/२३ तुलसी... .९/२/महाजवू.....१०३/८ अश्वत्थ......१०८२७ रुष्णतुलसी...९९ काकजंबू....१०३/१२ वट..... •१०९/६ मरुवा ९८ ९ भूमिजबू....१०३/१५/नदीवट.....१०९११ अर्जक.... •९/१४/पनस........१०३/१९ अश्वाथी.....१०९/१४ सितार्जक. "९९/१६ कदली.. रुष्णार्जुक ९/१७ काष्ठकदली...१०४/७/उर्दूवर •१०९/२३ वनवर्वरिका...९/२१/गिरिकदली..१०४/१० नयाईबर.....११०/१ गंगापत्री.......९/२५/सुवर्णकदली-१०४/१३ रुष्णोदंबर...११५, पाची... ..९८/२६/नारिकेल.....१०४/१९ बदरी........११०/११ वालक. .९९ मधुनालिकेर १०४/२जराजबदर वर्वर .९९ ५ वर्जूरी... .१०५/ भूखदरी ११०/२१ सुरपर्ण........९९ मधुखर्जुरी... १०५/१० सत्मबदर... ११०/२५ आरामशनला.२९/११ भूखर्जुरी.....१५/१४ बीजपूर......११०/२८ कमल..... .९९/१४ पिंडखजूरी...१०५/१६/बनबीजपूर..१०/१२ उंडरीक ...९९१९ राजवर्जूरी....१०५/१८ मधरलीजपूर-१११/१७ रक्तकमल.. .....९९२२॥चार.. ......१०५२५ आमलकी....१११२१ .... T" ....

नारंग... निंबक ..... ... .. ....... प.प. काष्टआमलकी..१११२ रक्तचंदन....१२०/९ कुष्ठ..... १२६/११ चिंचा....:. •११२/३ बर्बरनंदन...१२०/१३ सारिखा...१२६/१५ आम्नातक. ११२/१४ हरिचंदन....१२०/१६/नरख.. १२६/१९ .११२/१४/देवदारु.....१२०/२१ व्याघ्रनख-१२२ ....११२२१/ सप्तवर्ण १२१/४/स्टका.... १२६/२९ जवार ११२/२६/ सरल.. १२७ स्थाणेयक-१२ मधुजबीर ११३/ २ ऊऊम......१२१/११/मुरा...... १२७ मालू •११३) ५ नणकंकम...१२१/१६/शेलेय....१२७/१२ तुंबरु ..११३/१५ पियंगु.......१२१/२०/चोरक...१२७/१६ रुद्रास. ११३/१९ कस्तूरी •१२१/२४/पद्मक... १२७/२१ बिल्व.... ११३/२२/गोरोचना......१२२/२२/प्रडिरीका२७/२५ सल्लक •११४२ कर्पूर १२/२पलामज्जक१२/२ कनक.. ..११४७ भीमसेनकर्पूर १२३/३ मासरोहिणी ३ .११४/१०/चीनकर....१२३/१७/श्रीवेष्टक...१२५ श्लेष्मानका .११४/१२/जवादि......१२२/२०/उशीर.....१२/१२ भूकदार......११४/१नूणीक......१५२४/नलिका...१२०१७ मुकक.. •११४/२२ जातीपत्रो...१२५२ अथसुवर्णा करमर्द.. •११४/२६/जातीफल...१२४/२/दिवर्ग:.१२९/२ तेजंफले. .११५ ककोल १२४/५ सुवर्णनाम:१२९/१२ विकंटका ...११५ ५/लवंग......१२४/९/रोण......१२९/२६ हरीतकी ...११५/१०/अगरु......१२४/१५/नाम.. १३०/४ विभीनक ...११६९/कृष्णागरु...१२४ /१७/त्रपु.......१३०/ ९ पूग...... .११६ /१४ काहागरु...१२४/२१/ सीसक...१३०/१३ चिकणपूग....११६ १७ दाहागरु....१२४/२३/शुद्रसुवर्ण१३०/07 बल्ली पूगीफल....११६२८ मंगल्यागरु.१२४/२७ पित्तल.....१३०/२० चंद्रापरोड्वपूग.११७/२/मांसी.......१२५/१ कांस. •१३०/२४ आधदेशोदवपूग११७ ४ गंधमांसी...१२५/७ लोहा •१३7/ नागवल्ली ...११७/११/आकाशमासी-१२५/११ अयस्कानलोहा॥४ चूर्ण.... .११८१२/तुरुका ..१२५/१४ नोह किह...31/97 अथचंदनादि गणुल १२५/१२/मुंडसोह...३०/१४ वर्ग:.......११९/३ गंधराज.....१२५/२४ मनःशिना-१३१२४ चंदननाम......११९१० भूमिज गुग्गुलु-१२१२७/सिंदूर....१३१२ कैरातचदन ...११९/०७/राल.........१२६/भूनाग... ११२/६ पत्रांगदेन.....१२०५/कुंटुरुक....१२६ चाहिगुल्न....१2018 .... ...... ......

ए. .१४७ .... ...... ... रसाजन ...... १.14. गैरिक .१३२१३ माणिक्य.....१३७/- भीमरथी....१४५/ तुवरी.........१२१ मौक्तिक.....१३७ १९ तुंगभद्रा....१४५] हरिताल......१३२/२२/प्रवाल.. .१३८६ कावेरी.....१४५१० शिलाजतु.....१३२/२६ गारुन्मन.....१३/१४/ १३५१४ अनूपादिदेश कंधक.. •१३३, १ पुष्पराग. १३८२५/जल........१४५/२४ सिक्यका •१३३९ हीरक. ..१३९/६/इक्षु. कासीस......१३३/१३ नील.. १३९ २३ इतुमूल....१४०२७ पुष्यकासीस..१३३/१६ गोमेद. •१४०/६/गड........१४९/१६ माक्षिका १३३/१९/वैडूर्य... •१४०/१५/शर्करा •१४९२६ अंजन ..१३३२७/ नवरेनदेवना-१४०/२५ यावनालीशर्करा१५० ४ कुलत्यांजन...१३४/३/स्फदिक. •१४१/८मधुशर्करा...१५० पक्ष्यांजन.....१३४६सर्सकांन. १३४ ६ सरकांन.....१४१५ यवासशर्करा १५०/११ १३४ वैक्रोन •१४१२० नवराजखंड-१५०/१३ श्रोतोजन....१३४ १३ चंद्रकांत.....१४१/२४/मधु.........१५०/१५ कंपिल्लक....१३४/१५ राजावत......१४२/१/माध्वीशर्करा-१५२ ४ तुस्थ..... १३४२१/ पेरोज.......१४२/६ मद्य........१५२ खर्परीजस्थ....१३४२५ अथपानीया अथक्षीरादि पारद.. १३४/२७ दिवर्ग:....१४२२४ वर्ग: अभक.. १३५/१०/दिव्योदक.....१४३ ४ नवनीन....१५३ १९ स्फटिकी १३५/२०/समुद्रोदक...१४३/९/एज.... •१५३/२० सुद्रशेख- १३५/२३/नदी. १४३/१४ तक. शरव... :१४३२१/ गोमूत्र.....१५३/२८ कमिशेरव....१३६ १ यमुना.. .१४४३ गोमय......१५३ २८ कपर्दक १३६/३/नर्मदा १४४/६/गवादिक्षारगुणा.१५४ मुक्ताभुक्ति...१३६६ सरखनी. .१४४/गवादिदधिगणा:१५६) जलशुक्ति....१३६/१० चंद्रभागा. .१४४/१२/नगुणा:...१५७ खटिनी......१३६१४ सुरुद्रि. .१४४/१५/ नवनीनगुणाः १५६/३ दुग्धपाषाण..१३६/१७/शण.. •१४४/१चत्तगुणा:...१५९ कर्पूरमणि....१३६२० नेत्रवत्ती......१४४/२० काजिक.......१६०५ चालुका......१३६/२४ पयोष्णी. ..१४४/२२ काजिभेद....१६०/१० कंकुष्ठः ...१३६/२७/ वितता.. ......१४४/२४ सौवीरक.....१६०/१२ आखुपाषाण.१३१ २ शरयू. ..१४४/२६ तंदुलोबु.....१६०१६ अथरत्नानि...१३ ४ गोदावरी .१४४/२७ गोमूत्रगुणा:- १६०/१९ रत्नसामान्य...१३७१६ कृष्णा. • १४४/२/नैला ...... १५३/२४ •१३५॥२५॥ गंगा- ......... "१६६९ ए.पं. मानि....... ...... एपि. अथशाल्यादि कलाय.....१६९/२१ रुरुमांस...११४४ वर्ग.........१६३ १ लंका १६८/२४ गोमांस.....१७४/५ शालिनाम १६३/१६ आढकी.. १६८ २६ महिषमास::१४ पटिशालि. •१६३/२२ कलिस्य.....१६९ शहस्लिमांस..१७४ कृष्णशालि...१३ २६ सुव. .१६९/५ अश्वमांस...१४/९ रक्तशालि.......१६४ १ श्वननिष्याव-१६९, ९ उष्ट्रमांस... ११४१५ मुंडशालि.. •१६४४ कटुनिष्याव:१६९/१२/गर्दभमांस-१७४ १२ स्थूल शालि.. • १६४/६ निल.......१६९/१५ एणमांस... १७४.१४ सस्मशालि.. ..१४/११निलकल्क.-१६९/२० सारंगमास-११४/१५ गंधशालि- १६४ १३ लकिट्ट....१६९/२० वराहमास १५४ १ एथशालिना अतसी.....१६९/२३ कागमांस.१७४/२१ .१६४/२२ राजिका....१६९/२६ औरभमांस-१७४/२४ पाटलानीहि -१६४/२७ राजशवक.१७०१ शशमांस..१७५/१ कलमशालि. .१६५/३ सिनसर्षप...१७०५ अरण्यकुकु महाशालि.....१६५ शिंबीधान्य.. १७०/टमांस....१७५/४ निलेशालि. १६५/१२/ श्यामाक....१७०/१०/हारीनमास१७५ वक्तशालि. १६५/१९ कोद्रव १७०१३ कपोनमांसा७५ गरुडशालि. •१६५/२१वरका १७०/१६ निनिरिमांस-१७५० कूश्मांडशालि....१६५२५ कगुणी......१७०/१८ जलपक्षिमीस१७५/१ उपासशलि. नई १ नीवार......१७०२१ अथमत्स्या: १५५/२२ यावनाल. १६/११ वारिरागि....११०२३ मारसनाम.१७५ २३ धवलयावनाल...१६६ १३ करी. ..१७०२५ भीरुमास्सल. नुवरयावनाल....१६६/१लाजानाम... १७०२७/क्षण......१७६/२ गोधूम. १६६/२४/४थुक.......१७१/२ वालमत्स्स.१७६/४ यव.. .::१६० १ अथमासवर्ग:१७२१३ कागलमत्स१७६,९ वेणुयव. ..१६५ न्याज्यमांस...१७२/१६ रनमास्य..१७६/११ मुन्द... १६७९ अनूपादिदेशमास१२ महिषमास्स.१७६/१३ कृष्णमुहः १६७/११/सारसादिमांस-१७२/२५/आविलमास्य७६/१५ हरिन्मद्द १६७/०३/दुतादिमीसगुणाः१२२७ समुद्रमस्या११६ २५ माष.. १६७/२० क्लेिशयमांसगुणा:१२/१३ पक्कभष्टमांस राजमाष. ..१६७/२४ जलेशयमांसगुणा:११३/१६/गणाः....१५७ चणक. १६७ २६ शार्दूलादिमांसगुणा:११३/१ स्त्रीपुरुपदे वनमनः १६५/१४ पसिमगमांस...१७३/२८/नमांसगुणा:१७७३ मसूर .१६६ १७ खङ्गमास......११४३ अथमनष्या . ...... ..... ANMF .. ........ .... 4 ..... ....

१७९/२३/नाडी... .... .... .... ...... ........ ..... एम. दिवर्ग:....१७७/१६ वाह. .१७९/२२ अंत्र.... ..११२२ पुरुषनाम.....११७/१७हस्त. .११/२५ स्त्रीनाम.. ...१७७/२० हलमूला ..१७९/२२/वास्थि. .१२/१ भानाम- १७७/२६ अंगुली. १७९/२५/पार्मास्थि. १२/२ नपुंसकनाम...१७७२/नरख.. ..१७९/२० आत्मा. .........१८२/३ राजीनाम......१७८१लन... ..१८०/३ अहंकार वेश्यानाम.....१७८४ वक्षस्थल.....१८०४/मन..........१६२/६ ब्राह्मण......१७/५कसि १७८५ कसि........१८०५ अक्षिपंचक...१२ सत्रिय... .१७/मर्मस्थान....१८०६ पंचभूतगुण..१५२१० वैश्य.. १७०/७नाभी... •१० अथसिंहादि १७ - गर्भाशय....१८०/८/वर्ग:....... १२/२० वालक. .१७/११/कटी........१८०१० याप्रनाम....१२/२५ कन्या. ..१७९/२० श्रोणी. .१०/१भलूक मध्यमा १७८/२१/निनंव.. .१८०१२ मुगाद.. -१८३/२ गुर्विणी ..१७८/२३ गुद..... .१८० १४/शिवा- १७९२४ अंडकोश...१८० १५/ईहामग. स्जखला....१७२५ शिश्न ..१८०१६/ककरः शरीर... १७९२६ योनि........१८०१६ विडाल......१५३/१० अवयव .१७८२९ऊरु .१८०/१७ कस्तूरीमग..१२/११ मस्तक .......१७९१ जंपा.. .१८०९ गज........१८३/१४ केश- •१७९/२गुल्फ. १८०/२०/हस्तिनी .१८३/२० दृष्टि ..१९०२१ खगमग....१८३/२२ अपांग .१७९५ मुष्टिः •११०/२३उष्ट्र.... .१८३/२४ ललाट. ...१८१६ महिष.......१८३/२७ ओ १७९९ विष्ठा ..१८१/महिषी.......१८३/२० प्राणः •१७९/१० मूत्र .११७रषभ .१८४ शख. .११९११ रस. ...१९४९ मख.. १७९१२ ११/३/वनगौ. १४१ हनु. .१७९/१३ मांस.. .११४ चमरीमग....१५४१२ •१७९/१४/मेद. ११/५/वराह.. १८४१४ कंठ. १७९१९ अस्थिसार....११/१६विरह....१८४० शिरा...... ...१७९२० शुक्र.... १८११० अश्व... पार्श्वभाग......१७/२१ मलिक.....१८१/२२वाजिनी.....१५/१ ..... ........ •१७९/४ उत्संग- जिन्दा १४/१९ .........

१.पं. १५/२ सेन ४ ...... ..... ...... ....... : ए.प. गर्दै ...१८७/२५/लाव........१९०/११ "१८५/४ काष्ठकंट्ट....१२||तितिरि.....१९०/१९ अज........:१८५ करंग. .१८/२/खद्योतः .१९०/२५ अजा- • १८५७ कंका १०३/इंद्रगोप. .....१९०/२६ मेष.........१८ यकाक......१२/भमर १९०/२७ हरिण.. ....१८५/१० उलूक......१८/१०/दंश... १९१, ५ वानर ..१८५/१६/चर्मपसी....१८४१३ मक्षिका ..१९१६ शल्यक.....१५/१९/मयूर ....१८०/१५ मशक. .१९१६ नकल .१८५२३ करर... १८८/१९ कालिक....१९१ सर्प... .१८५ २४/वक.. १८८२१ यूका... १९१/११ मूषक........१८६६ शकुनी. १८८२२ श्वेतयूका... १९१ /१२ महामूषक... १६/बलाका.. १८८२४ कीटिका....१९१/१५ कुकुंदरी....१८६९ चक्रवाक.... १२६/मकोर ..१९१/१६ गांधा.... .१८६११ सारस. ...१८८२ पइिंडकीट...१९१/11 ग्रहगोधा....१८६ १५/दिहिभी. .१८९/१/रोगवर्ग:...१९१/२७ सरट ....१८६/१५जलकुकुट...१८९/३/रोगनाम. •१९१/२८ जाहक.....१६१ जलसर्प.....१८९५ राजयक्ष्मा...१९२/२ पल्ली.... ...१८६/१९/हंस........१८९/९ पांडुरोग. १९२/४ 'ऊर्णनाभ....१८६२० कलहंस....१५९९ पीनस......१९२/५ रश्चिक.....१८६ २२ हंसी.. ..१६९ १३ नेत्ररोग.....१९ २६ पिपीलिका. १८६ २३ कुछट. १८९१४ वग्दोप.....१९२/-9 मकुण......१६२६ पारावन.....१८९७ कड. १९२९ मत्स्य.. ..१९६२७/कोकिला ..१८९/२१/स्फोटक १९२/१२ मास्यविशेष. १८७/२ शुक........१९/२७/गलझंडी. १९२/१३ ..१६७/७ राजशुक....१८९/२०/दंतातूद.....१९२/१४ ककूप......१८७सारिका.....१९/२५ नाडीव्रण....१२/१६ कर्कट......१८७/१०/चकोर.......१९०/४ अतीसार....१२/१९. मंडूक .१८७/११/हारीजक- रिजक...१९०/६हद्रोग......१९२/२१ जलेका •१८७/१५ भंग.... .१९ .२ बरः १२२/२२. जलकाक....१८७१६ारखंजन.. जलपारावतः१८७/१७/चाप.. पक्षी ..१८७/२०/कलविंक.. गप्र.......१८७२४/भरपचटका, .... .... .......

... म ........ २०११ . ........" १.प. ए.पं. पं. अरुचि १९२२ षड्रस.......१९६/१३ कृष्णपक्ष.....२०१५ प्रमेह .१९ ३१ मधुर. १४पोर्णिमा.....२०१ मूत्ररुक....१९३१ लवण. •१९६ /१५/अमावास्या...२०१९ वातव्याधि....१९३/२/तिजा ...१९६१६ चैत्रमास....२०१/१२ जभा.........१९३/४ कषाय. .१९६ १७ वैशाखज्येष्ठौ.२०१/१२ आलस्स .१९३५ अम्ल .. १९६/१७/आषाढावया२०१/१३ आम... १९३६ कटुक. १९६/१८ भाद्रपद.....२०१/१४ ज्वालागर्दभक.१९३ षड्रसगुणा..१९६/१९ आश्विन....२०१/१५ विद्रधि ..१९३/८ इंद्वरसगुणाः १९७२ कार्तिक......२०११६ भगंदर.......१९३९ अथसात्वादि मार्गशीर्ष....०१/१७ शिरःशूलादि.१९३ /१०/वर्ग:.......१९८३ पौष.... संताप.......१९३ ११ श्लेष्मपर्याय..१९८९ माघ........२०११ दाह... .१२ १३ सावादिनकाति-१९ /१५/वसनादिऋतु२०१/२० नंद्रा.........१९३/१४ मिश्रपरुमि...१९८२६ उत्तरायणदक्षि .१९३ १५ गुणत्रयलक्षण:१९९/२णायने......२०२५ अपस्मार...१९३१७ वानप्रकोपलंसंण१९९५/विषुवसंक्रांति२२/६ साधारणमावि१९३/१९ पित्तप्रकोप...१९९/संवत्सर.....२०२/ साधारणरोगी.१९३२१ श्लेष्णप्रकोप...१९९९ वायटिम्यवस्था२०२/९ चिकित्सा......१९३२७ दोषत्रयभेदा:१९९/१२ वायुगुणाः..२०२/११ औषध......१९३२८ भूतभविष्यवर्न दिशा. रसादियोग...१९५२मान..... १९९/२१/ विदिशा.....२०२/२६ पथा.. १९४ १२ पार्वणफलादि१९९२७ योजनप्रमाण२०३३ वैद्य. .१९४/१६/पक्ष.........२००६ धान्यमापत्र कुवेद्य. १९४ /२१ मांस........२००६ माण.......२०३/७ औषधिखनन.१९४/२८ऋत. ...२००/अथमिश्रका अशंग. १९५ १५/परी........२००९ दिवर्ग:...२०३ १८ सुवेद्य. १९५/१६ प्रहर........२००/१०/त्रिकटु .२०३/२१ बुद्धि... •१९५/२४ दिवस......२००/१०/त्रिफला....२०३ २२ पथ्यलक्षण..१९६३ रात्रि........२०००/मधुरात्रिफला२०३ २६ आहारभेदा..१९६६ कानि २००२६/सुगंधिस्निफला०३/२५ संजनः अंधकार.....२०/२/आयपुष्पक...२९३/२६ भोजन १९६/१०तिथि.......२९१/५त्रिलवण.....२०३२८ भक्षण.. १९६/११ शुकृपक्ष.....२०१४ त्रिशार......२०४ ....... ......

Raj Nighanta

Author
Pandit,.nardhari
Title
Raj Nighanta
File name
Raj Nighanta
Text
OCR done
Citation
1920
Published
2012/08
Publisher
Xxxx
Language
Sanskrit
Pages
224
Library
Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai
DLI number
312357
Barcode
99999990321153.00
Scanning centre
Banasthali University
Digital publisher
Digital Library Of India
VMLT id
t5KTgyIjcQd
Download PDF

Raj Nighanta