Shri Jain Swetamber Khartargacch Sangh, Jaipur
Dharm Sarva Svadhikar
Front matter
No text on this page.
२
अर्थ-धर्म केम उत्पन्न थाय ? तथा ते केम वृद्धि
पामे ? तथा तेने शीरीते स्थिर करी शकाय ?
तथा शीरीते ते नाश थाय ? (तेनो विचार करवो.)
सत्येनोत्पद्यते धर्मों, दया दानेन वर्धते ॥
कमया च स्थाप्यते धर्मः, क्रोधलोनाधिनश्यति ॥४॥
अर्थ-सत्यथी धर्मनी उत्पत्ति थाय बे; दया अने
दानश्री तेनी वृद्धि थाय बे; क्षमाथी ते स्थिर थाय ;
तथा क्रोध श्रने लोनथी तेनो नाश थाय बे॥४॥
सर्वे वेदा न तत्कुर्युः, सर्वे यज्ञाश्च नारत ।।
सर्वे तीर्थानिषेकाच, यत्कुर्यात्प्राणिनां दया ॥५॥
अर्थ-हे नारत, प्राणीओपरनी दयाजे कई (अमूल्य
लान) करे बे; ते (लान) सघला वेदो, सघला यझो,
तथा सर्वे तीर्थोमां करेलांस्नानो पण करीशकतां नश्री.
अहिंसा सत्यमस्तेयं, त्यागो मैथुनवर्जनम् ॥
एतेषु पंचसूक्तेषु, सर्वे धर्माः प्रतिष्ठिताः॥६॥
अर्थ-अहिंसा (दया), सत्य चोरी नही करवी,ते
(परिग्रहनो ) त्याग, अने मैथुन- वर्जन; ए पांच
बाबतो कहेवाश्री सर्वे धोनुं प्रतिपादन थाय जे. ॥६॥
अहिंसालक्षाणो धर्मो, अधर्मः प्राणिनां वधः ॥
तस्माद्यार्थिना वत्स, कर्तव्या प्राणिनां दया ॥७॥
२
अर्थ-धर्म केम उत्पन्न थाय ? तथा ते केम वृद्धि
पामे ? तथा तेने शीरीते स्थिर करी शकाय ?
तथा शीरीते ते नाश थाय ? (तेनो विचार करवो.)
सत्येनोत्पद्यते धर्मों, दया दानेन वर्धते ॥
कमया च स्थाप्यते धर्मः, क्रोधलोनाधिनश्यति ॥४॥
अर्थ-सत्यथी धर्मनी उत्पत्ति थाय बे; दया अने
दानश्री तेनी वृद्धि थाय बे; क्षमाथी ते स्थिर थाय ;
तथा क्रोध श्रने लोनथी तेनो नाश थाय बे॥४॥
सर्वे वेदा न तत्कुर्युः, सर्वे यज्ञाश्च नारत ।।
सर्वे तीर्थानिषेकाच, यत्कुर्यात्प्राणिनां दया ॥५॥
अर्थ-हे नारत, प्राणीओपरनी दयाजे कई (अमूल्य
लान) करे बे; ते (लान) सघला वेदो, सघला यझो,
तथा सर्वे तीर्थोमां करेलांस्नानो पण करीशकतां नश्री.
अहिंसा सत्यमस्तेयं, त्यागो मैथुनवर्जनम् ॥
एतेषु पंचसूक्तेषु, सर्वे धर्माः प्रतिष्ठिताः॥६॥
अर्थ-अहिंसा (दया), सत्य चोरी नही करवी,ते
(परिग्रहनो ) त्याग, अने मैथुन- वर्जन; ए पांच
बाबतो कहेवाश्री सर्वे धोनुं प्रतिपादन थाय जे. ॥६॥
अहिंसालक्षाणो धर्मो, अधर्मः प्राणिनां वधः ॥
तस्माद्यार्थिना वत्स, कर्तव्या प्राणिनां दया ॥७॥
६ अर्थ-सोनानो मेरू पर्वत आपे, श्रने समस्त पृथ्वीने आपे, अथवा रत्नश्री नरेलो समुंड थापे, पण ते अहिंसानी तुल्य श्रावतुं नथी. ॥ १७ ॥ यो यत्र जायते जंतुः, स तत्र रमते चिरम् ।। ततः सर्वेषु जूतेषु, दयां कुर्वति साधवः ॥ २० ॥ अर्थ-जे प्राणी ज्यां उत्पन्न थाय , ते त्यां लांबा कालसुधि आनंद मेलवे बे, तेथी उत्तम मा- एसो सर्व प्राणीश्रोप्रते दया करे बे. ॥ २० ॥ अमेध्यमध्ये कीटस्य,सुरेषस्य सुरालये। समाना जीविताकांदा, तुझ्यं मृत्युत्नयं प्योः ॥२१॥ अर्थ-विष्टामा रहेला कीमाने, तथा देवलोकमां रहेला इंसने जीवितनी इबा सरखीज बे; अनेवली तेश्रो बन्नेने मृत्युनो जय पण तुब्यज बे. ॥१॥ अहिंसा सर्वजीवाना,माजन्मापिहि रोच्यते ॥ नित्यमात्मनो विषये, तस्मात्ध्येया परेष्वपि ॥ २ ॥ अर्थ-सर्व जीवोने अहिंसा जन्मथी मामीनेज रूचे बे, माटे पोतानेविषे जेम, तेम परने विषे पण प्राणीए वर्तवू. ॥२॥ जीवानां रक्षणं श्रेष्ठ, जीवा जीवितकांक्षिणः ॥ तस्मात्समस्तदानाना,मनयदानं प्रशस्यते ॥ २३ ॥ अर्थ-जीवोनुं रक्षण करवं,ते उत्तम कार्य केमके, जीवो जीवितनी श्छा राखे बे, माटे सघला दानोमां अजयदान प्रशंसा करवा लायक बे. ॥ २३ ॥ - TM
४
जुए बे,
अर्थ-जे माणस परस्त्रीयोने मातानी पेठे जुए
तथा परजव्यने ढेफांनी पेठे जुए बे, तथा सर्व प्राणी-
श्रोने विषे जे पोताना आत्मानीपेठे जुए ; तेज
तत्वथी जोनारो बे. ॥ ११ ॥
अहिंसा सर्वजीवानां, सर्वः परिजापिता ।।
इदं हि मूलं धर्मस्य, शेषस्तस्यास्ति विस्तरः॥ १२ ॥
अर्थ-सर्व जीवोप्रते दया राखवी, एम सर्वशोए
कहेढुं बे, केमके, ते अहिंसाज धर्मर्नु मूल के श्रने
बाकीनां सत्यादिक तो तेनो विस्तार बे. ॥ १२ ॥
अहिंसा प्रथमं प्रोक्ता, यस्मात्सर्वजगत्प्रिया ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन, कर्तव्या सा विचदाणैः ॥ १३ ॥
अर्थ-अहिंसा (दया) सर्वथी पेहेली कहेली बे;
केमके, ते समस्त जगतने प्रिय बे; माटे विचक्षण
पुरुषोए सर्व प्रयत्ने करीने ते दयाज करवी ॥१३॥
यथा मम प्रियाः प्राणा,स्तथा तस्यापि देहिनः ।।
इति मत्वा प्रयलेन, त्याज्यः प्राणिवधो बुधैः ॥ १५ ॥
अर्थ-जेम मारा प्राण मने वहाला , तेम ते प्रा-
णीने पण तेना प्राण वहाला बे; एम मानीने प्रयत्न-
पूर्वक पंमितोए जीवहिंसानो त्याग करवो ॥ १४ ॥
मरिष्यामीति यदुःखं, पुरुषस्येह जायते ।।
शक्यस्तेनानुमानेन, परोऽपि परिरक्षितुम ॥ १५ ॥
१० सर्वसत्वेषु यद्दान, मेकसत्वे च या दया । सर्वदानप्रदानाधि, दयेवैका प्रशस्यते ॥ ३७ ।। अर्थ-सर्व प्राणीओ प्रते जे सुवर्ण श्रादिकनुं दान श्राप, अने एक प्राणीप्रते दया राखवी! तेमां पण ते सर्व प्राणीप्रते सुवर्ण आदिकनां दानथी पण एक प्रा ए प्रतेनी दया वधारे प्रशंसवा लायक .॥३७॥ एकतः कांचनं मेरुं, बहुरलां वसुंधराम् ॥ एकस्य जीवितं दद्या, न च तुल्यं युधिष्ठिर ॥ ३ ॥ अर्थ-वली हे युधिष्टर !! एक वाजुथी सोनानो मेरु पर्वत तथा वहुरत्नवाली पृथ्वी श्रापे, अने एक प्राणीने जीवितदान थापे पण ते बन्ने सरखा नथी.३० यूकामत्कुणदंशादीन् , ये जंतुंस्तुदतस्तनुं ।। पुत्रवत्परिरदंति, ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ ३ए । अर्थ-वली हे युधिष्ठर !! जे माणसो शरीरने पीमा करता एवा पण जु, मांकड तथा मांस था- दिकनुं पुत्रनी पेठे रक्षण करे , ते माणसो स्वर्गमां जनाराओ बे. ॥३ए॥ न गंगा नच केदारं, न प्रयागं न पुष्कर न झानं नच होमश्च, न तपो न जपक्रिया ॥ ४ ॥ न ध्यानं नैव च स्नानं, न दानं नापि सक्रिया । सर्वे ते निष्फला यांति, यस्तुमांसं प्रयचति ॥४१॥ अर्थ-वली हे युधिष्ठर !!जे माणस मांसनुं दान श्रापे, तेनी गंगा, केदारनाथ,प्रयाग पुष्कर विगेरेनी ६ अर्थ-सोनानो मेरू पर्वत आपे, श्रने समस्त पृथ्वीने आपे, अथवा रत्नश्री नरेलो समुद्र आपे, पण ते अहिंसानी तुल्य आवतुं नथी. ॥ १ ॥ यो यत्र जायते जंतुः, स तत्र रमते चिरम् ।। ततः सर्वेषु जूतेषु, दयां कुर्वति साधवः ॥ २० ॥ अर्थ-जे प्राणी ज्या उत्पन्न थाय , ते त्यां लांबा कालसुधि आनंद मेलवे , तेथी उत्तम मा- एसो. सर्व प्राणीप्रोप्रते दया करे . ॥ २० ॥ अमेध्यमध्ये कीटस्य,सुरेंजस्य सुरालये। समाना जीविताकांदा, तुल्यं मृत्युजयं घयोः ॥ २१ ॥ अर्थ-विष्टामा रहेला कीमाने, तथा देवलोकमां रहेला इंजने जीवितनी श्वा सरखीज के अनेवली तेश्रो बन्नेने मृत्युनो नय पण तुल्यज बे. ॥१॥ अहिंसा सर्वजीवाना,माजन्मापिहि रोच्यते ॥ नित्यमात्मनो विषये, तस्मात्ध्येया परेष्वपि ॥२२॥ अर्थ-सर्व जीवोने अहिंसा जन्मथी मामीनेज रूचे , माटे पोताने विषे जेम, तेम परने विषे पण प्राणीए वर्तवू. ॥१॥ जीवानां रक्षणं श्रेष्ठ, जीवा जीवितकांक्षिणः ॥ तस्मात्समस्तदानाना,मनयदानं प्रशस्यते ॥ २३ ॥ अर्थ-जीवोनुं रक्षण करवू,ते उत्तम कार्य केमके, जीवो जीवितनी इला राखे बे, माटे सघला दानोमां अनयदान प्रशंसा करवा लायक जे. ॥ २३ ॥ - TM १४ ब्राह्मण- लक्षण शुंबे ? ते जाणवानी मारी श्वाने, माटे हे उत्तम आचरणवाला! ते तमो मने कहो?५२ त्यारे हवे नगवान विष्णु तेने कहे बे. दमाऽदंलो दया दानं, सत्यं शीलं धृतिघृणा ॥ विद्या विज्ञान मास्तिक्य, मेतद् ब्राह्मणलदणम् ॥ २३ ॥ अर्थ-हे युधिष्टर! दमा, निष्कपटपणु, दया,दान, सत्य, शील, धीरज,लजा, विद्या,कला तथा बास्ति- कपएं, एटलां ब्राह्मणनां लक्षणो बे.॥ ५३ ॥ सत्यं ब्रह्म तपो ब्रह्म, ब्रह्म चेंजियनिग्रहः ॥ सर्वनूतदया ब्रह्म, एतद् ब्राह्मणलक्षणम् ॥ २४ ॥ अर्थ-सत्य, तप, इंजियोनो निग्रह, तथा सर्व प्राणीओमा दया, ए चारे ब्रह्म कदेवाय बे, अने तेज ब्राह्मणनुं लक्षण . ॥ ५४॥ शूलोऽपि शीलसंपन्नो, गुणवान् ब्राह्मणो मतः॥ ब्राह्मणोऽपिक्रियाहीनः शूद्रादप्यधमो भवेत् ॥ ५५ ॥ अर्थ-वली हे युधिष्टर ! जातिए करीने शूज होय पण ते जो शीलयुक्त तथा गुणवान होय, तो तेने ब्राह्मण मानेलो ने, अने जातिथी जे ब्राह्मण होय, पण जे शील आदिक क्रियाथी हीन होय, ते शुभ थकी पण महा अधम थाय बे. ॥ ५५॥ सर्वजातिषु चांमालाः, सर्वजातिषु ब्राह्मणाः ॥ ब्राह्मणेष्वपि चांमाला, श्चांमालेष्वपि ब्राह्मणाः॥ ५६ ॥ ,
सर्व प्राणीश्रो प्रते अजयदान आपे बे, ते दान स-
वथी श्रेष्ठ गणाय ॥२॥
कस्त्विन्नानां सहस्रंतु, यो दिजेन्यः प्रयवति ।।
एकस्य जीवितं दद्यातू, कलां नाप्यतिषोमशीम् ॥ २५॥
अर्थ-जे माणस ब्राह्मणो प्रते हजारो हाथीपोर्नु
दान आपे , ते पण अ॒ हिसाबमां ? केमके, जे
माणस एकज प्राणीप्रते जीवितदान आपे , तेनी
साथे ते सोलमे हिसे पण नथी. ॥शए ।
ततो जूयस्तरो धर्मः, कश्चिदन्यो न नूतले ॥
प्राणिनां जयजीताना, मलयं यत्प्रदीयते ॥३०॥
अर्थ-माटे हे युधिष्टर!! जयजीत थएला प्राणी
ओने जे श्रनयदान श्राप, तेथी वधारे बीजो कोश
पण धर्म था पृथ्वीपर नथी.॥३०॥
वरमेकस्य सत्वस्य, दद्यादजयदक्षिणाम् ॥
नतु विप्रसहस्रेन्यो, गोसहस्रमलंकृतम् ॥ ३१॥
अर्थ-वली हे युधिष्टर!! एक प्राणी प्रते थनय-
दाननी दक्षिणा देवी तेश्रेष्ठ , पण हजारोब्राह्मणो-
प्रते,आनूषणयुक्त हजारो गायो देवी ते श्रेष्ट नथी.३१
अजयं सर्वसत्वेन्यो, यो ददाति दयापरः ॥
तस्य देहवियुक्तस्य, जयं नास्ति कुतस्तनः ॥ ३ ॥
अर्थ-जे माणस सर्व प्राणीश्रो प्रते, दयामां तत्पर
थयो थको अनयदान आपेबे, ते माणसने मृत्यु बाद
पण को जगोए जय प्राप्त थतो नथी. ॥ ३ ॥
,
१७
अर्थ-वली जेलो मैथुन सेवता नथी,तथा ब्रह्मचर्य
रूपी दृढव्रतने पाले , एवा उत्तम आचरणवाला
ब्राह्मणो संसाररूपी समुजनां पारने पामे बे. ॥६॥
हलकर्षणकर्माणि, यस्य विप्रस्य वर्तते ॥
स नहि ब्राह्मणः प्रोक्तः, किं तु शूलो युधिष्ठिर ॥ ६ ॥
अर्थ-जे ब्राह्मणने हल आदिक खेतीन कार्य होय
बे, तेने ब्राह्मण कहेलो नथी, पण हे युधिष्टर !!
तेने तो शुभ कहेलो . ॥ ६ए ।
हिंसकोऽनृतवादी च, चौर्योपरतश्च यः॥
परदारोपसेवी च, सर्वे ते पतिता विजाः॥ ७० ॥
अर्थ-हिंसा करनार, जूगबोलो, चोरीमां रक्त,
तथा जे परस्त्रीने सेवनारो बे, एवा सघला ब्राह्म-
णोने वटलेला जाणवा. ॥ ७० ॥
स्वाध्यायहीना वृषलाः, परकर्मोपजीविनः।।
आकाशगामिनो विप्राः सर्वजातिषु निंदिताः॥ ११ ॥
अर्थ-स्वाध्यायथी हीन, बायला, तथा पारकी
चाकरी करीने आजीविका चलावनारा, अने आ-
काशगमन करनारा एवा ब्राह्मणो सर्वे जातियोमा
निंदायेला ॥१॥
गोविक्रयास्तु ये विप्रा, झेयास्ते मातृविक्रयाः॥
तैर्हि देवाश्च वेदाश्च, विक्रीता नात्र संशयः ॥ १२ ॥
१० सर्वसत्वेषु यद्दान, मेकसत्वे च या दया । सर्वदानप्रदानाधि, दयेवैका प्रशस्यते ॥ ३७ ।। अर्थ-सर्व प्राणीओ प्रते जे सुवर्ण श्रादिकनुं दान श्राप, अने एक प्राणीप्रते दया राखवी! तेमां पण ते सर्व प्राणीप्रते सुवर्ण आदिकनां दानथी पण एक प्रा ए प्रतेनी दया वधारे प्रशंसवा लायक .॥३७॥ एकतः कांचनं मेरुं, बहुरलां वसुंधराम् ॥ एकस्य जीवितं दद्या, न च तुल्यं युधिष्ठिर ॥ ३ ॥ अर्थ-वली हे युधिष्टर !! एक वाजुथी सोनानो मेरु पर्वत तथा वहुरत्नवाली पृथ्वी श्रापे, अने एक प्राणीने जीवितदान थापे पण ते बन्ने सरखा नथी.३० यूकामत्कुणदंशादीन् , ये जंतुंस्तुदतस्तनुं ।। पुत्रवत्परिरदंति, ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ ३ए । अर्थ-वली हे युधिष्ठर !! जे माणसो शरीरने पीमा करता एवा पण जु, मांकड तथा मांस था- दिकनुं पुत्रनी पेठे रक्षण करे , ते माणसो स्वर्गमां जनाराओ बे. ॥३ए॥ न गंगा नच केदारं, न प्रयागं न पुष्कर न झानं नच होमश्च, न तपो न जपक्रिया ॥ ४ ॥ न ध्यानं नैव च स्नानं, न दानं नापि सक्रिया । सर्वे ते निष्फला यांति, यस्तुमांसं प्रयचति ॥४१॥ अर्थ-वली हे युधिष्ठर !!जे माणस मांसनुं दान श्रापे, तेनी गंगा, केदारनाथ,प्रयाग पुष्कर विगेरेनी
राजपरिग्रहदग्धानां, ब्राह्मणानां युधिष्ठिर ॥
सटितानामिव वीजानां, पुनर्जन्म न विद्यते ॥ ४ ॥
अर्थ-वली हे युधिष्टर ! राजानां परिग्रहथी दग्ध
थएला एवा जे ब्राह्मणो, तेश्रोनो सडेला वीजनी
पेठे पुनर्जन्म पण होतो नथी. ॥ ४ ॥
हवे महानारतनां 'शांतिपर्वमां कहेवू
ब्रह्मचर्यनुं वर्णन करे.
वह्मचर्य नवेन्मूलं, सर्वेषां ब्रह्मचारिणाम् ॥
ब्रह्मचर्यस्य नंगेन, व्रताः सर्वे निरर्थकाः॥ ५ ॥
अर्थ-हे युधिष्टर !!सघला ब्रह्मचारीओनु,ब्रह्मचर्य
मूल बे, माटे ब्रह्मचर्यनां नंगे करीने सघला व्रतो
निरर्थक बे. ॥ ५ ॥
तांवूलं सूमवस्त्राणि, स्त्रीकथेजियपोपणम् ॥
दिवा निता सदा क्रोधो, तिनां पतितानि षट् ॥ ७ ॥
अर्थ-तांबूल, सूक्ष्म वस्त्र,स्त्रीश्रोनी कथा, इंजियोनुं
पोषण, दिवसे निझा,तथा हमेशांनो क्रोध, ए ब वावतो
व्रतियोनां व्रतने नंग करावनारी बे. ॥ ७ ॥
सुखशय्यासनं वस्त्रं, तांबूलं स्नानमर्दनम् ॥
दंतकाष्ठं सुगंधं च, ब्रह्मचर्यस्य दूषणम् ॥ ७ ॥
अर्थ-कोमल शय्या अने आसन तथा वस्त्र, तांबूल,
स्नान, मर्दन, दातण श्रने सुगंधि, एटली बाबतो
ब्रह्मचर्यने
दूषण
करनारी जे. ॥ ७॥
१२ अर्थ-मांसने पुत्रसमान जाणीने,सर्व प्राणीथीनां मांसनो त्याग करवो, केमके, श्रगान पण इषिश्रोए दया अने दाननी शुछिमाटे ते तजेबु ॥ ४ ॥ न ग्राह्यानि न देयानि, षट् वस्तूनि च पंमितैः ।। अग्निर्मधु विषं शस्त्रं, मद्यं मांस तथैवच ॥ ४५ ॥ अर्थ-अग्नि, मध, विष, शस्त्र, मदिरा श्रने मांस एब वस्तुश्रो पमितोए ग्रहण करवी नहीं, तेम कोश्ने देवी पण नही. ॥ ४५ ॥ यावंति पशुरोमाणि, पशुगात्रेषु जारत । तावर्षसहस्राणि, पच्यते पशुघातकाः॥४६॥ अर्थ-वली हे नारत ! पशुनां शरीरपर जेटलां रूवां होय , तेटला हजार वर्षों सुधी पशुहिंसा करनाराओ पकावाय .॥४६॥ आकाशगामिनो विप्राः, पतिता मांसनदणात् ।। विप्राणां पतनं दृष्ट्वा, तस्मान्मांसं न लक्ष्येत् ॥ ७ ॥ अर्थ-वली हे युधिष्टर! आकाशमां गमन कर- नारा एवा पण ब्राह्मणो मांस नदणथी पतित थए: ला , माटे एवी रीते ब्राह्मणोनुं पतन जोश्ने, मांस भक्षण करवू नही. ॥ ४ ॥ घातकश्चानुमंता च, नदका क्रय विक्रयी । लिप्यंते प्राणिघातेन, पंचाप्यते युधिष्ठिर ॥ ४ ॥ अर्थ-वली हे युधिष्टर! प्राणीनी घात करनार, तथा प्राणीघातनी आशा आपनार, मांसजें जक्षण , धन, चित्त, रदा २६ अर्थः-क्षमा ने ते शांति, शस्त्र, कल्याण, धीरज, अने बल बे. ॥१०॥ दमा नाथः क्षमा त्राता, दमा माता क्षमा सुहृदू ॥ दमा लब्धिः क्षमा लक्ष्मी, दमा शोना दमा शुजम्॥१०॥ अर्थः-क्षमा ते, स्वामी, रक्षणकरनार, माता, मित्र, लब्धि, लक्ष्मी, शोजा अने श्रेय बे. ॥ १० ॥ दमा श्लाघा दमा चारः, दमा कीर्तिः दमा यशः॥ क्षमा सत्यं च शौचं च, दमा तेजः क्षमा रतिः॥ १३ ॥ अर्थः-दमा बे ते, प्रशंसा, आचार कीर्ति, यश, सत्य, पवित्रता, तेज अने मोजशोक बे.॥ १३ ॥ दमा श्रेयः दमा पूजा, दमा देवः दमा हितम् ।। क्षमा दानं पवित्रं च, क्षमा मांग्रट्यमुत्तमम् ॥१०॥ अर्थः-क्षमा ते, कल्याण, पूजा, देव, हित, पवित्र दान तथा उत्तम मांगल्य ॥१४॥ झांतितुल्यं तपो नास्ति, न संतोषात्परं सुखम् ॥ न मैत्रीसदृशं दानं, नास्ति धर्मो दयासमः ॥१५॥ अर्थ-वली हे युधिष्टर! दमा समान कोश्तप नथी, संतोषथी बीजूं उत्तम सुख नथी, मित्राय समान बीजें दान नथी, अने दया समान वीजो धर्म नथी.॥१०॥ कामक्रोधादिसहितः, किमरप्यैः करिष्यति ॥ अथवा विनिर्जित्यैतौ, किमरण्यैः करिष्यति ॥ १०६॥ ,
१४
ब्राह्मणनुं लदाण शुं बे ? ते जाणवानी मारी श्वा बे,
माटे हे उत्तम आचरणवाला! ते तमो मने कहो?५२
त्यारे हवे जगवान विष्णु तेने कहे .
दमाऽदंलो दया दानं, सत्यं शीलं धृतिघृणा ॥
विद्या विज्ञान मास्तिक्य, मेतद् ब्राह्मणलदणम् ॥ २३ ॥
अर्थ-हे युधिष्टर! क्षमा, निष्कपटपणुं, दया,दान,
सत्य, शील, धीरज,लजा, विद्या,कला तथा आस्ति-
कपएं, एटलां ब्राह्मणनां लक्षणो .॥ ५३॥
सत्यं ब्रह्म तपो ब्रह्म, ब्रह्म चेंत्रियनिग्रहः ॥
सर्वनूतदया ब्रह्म, एतद् ब्राह्मणलदाणम् ॥ २५ ॥
अर्थ-सत्य, तप, इंजियोनो निग्रह, तथा सर्व
प्राणीओमा दया, ए चारे ब्रह्म कहेवाय बे, अने
तेज ब्राह्मण- लक्षण . ॥ ५४॥
शुषोऽपि शीलसंपन्नो, गुणवान् ब्राह्मणो मतः ॥
ब्राह्मणोऽपिक्रियाहीनः शूद्रादप्यधमो नवेत् ॥ ५५ ॥
अर्थ-वली हे युधिष्टर ! जातिए करीने शूज होय
पण ते जो शीलयुक्त तथा गुणवान होय, तो तेने
ब्राह्मण मानेलो ने, अने जातिथी जे ब्राह्मण होय,
पण जे शील आदिक क्रियाथी हीन होय, ते शुभ
थकी पण महा अधम थाय जे. ॥ ५५॥
सर्वजातिषु चांमालाः, सर्वजातिषु ब्राह्मणाः ॥
ब्राह्मणेष्वपि चांमाला, श्वांमालेष्वपि ब्राह्मणाः॥५६॥
, ३० हवे तीर्थनो अधिकार कहे . सत्यं तीर्थ तपस्तीर्थ, तीर्थमिंत्रियनिग्रहः ॥ सर्वनूतदया तीर्थ, एतत्तीर्थस्यलक्षणम् ॥ ११ ॥ अर्थ-सत्य,तप,इंडियोनो निग्रह तथा सर्व प्राणी- ओ प्रते दया, ए तीर्थ डे, अने तेज तीर्थ- लक्षण बे. आत्मानदी संयमतोयपूर्ण ॥ सत्यावहा शीलतटा दयोर्मिः॥ तत्राभिषेकं कुरु पांडुपुत्र । न वारिणा शुद्ध्यति चांतरात्मा ॥ ११ ॥ अर्थ-संयमरूपी पाणीथी नरेली, सत्यने धारण करनारी, शीलरूपी कांगवाली तथा दयारूपी मो. जांवाली एवी आत्मरूपी नदीमा, हे पांमुपुत्र ! तुं अनिषेक कर ? केमके केवल पाणीथी कंश अंतरा- त्मा शुरु थतो नथी. ॥ ११ ॥ चित्तमंतर्गतं दृष्टं, तीर्थस्नानेन शुध्यति । शतशोऽपि जलै धौत, सुराजांममिवाशुचि॥ १२ ॥ अर्थ-अंतरमा पुष्ट थएबुं ए जे चित्त ते तीथनां स्नानोथी कंशुक थतु नथी, केमके सेंकमो वखत पाणीथीधोएलो एवो मद्यनो घमो अपवित्रज रहे बे. मृदोनारसहस्रेण, जलकुंजशतेन च ॥ न शुक्ष्यति पुराचाराः, स्नानतीर्थशतैरपि ॥ ११ ॥ , १६ अर्थ-जे ब्राह्मणो स्त्रीनीजंघा अने साथलोनेस्पर्श करीने रहेला बे, तथा जेश्रो विषयसुखमां लोलुपी थश्ने पडेला बे, अने जेश्रो पोतानां श्राचरणोथीघ्रष्ट थएला , तेश्रोने पण हे युधिष्टर! शुभ जाणवा.६० यस्तु रक्तेषु दंतेषु, वेदमुच्चरते विजः॥ अमेध्यं तस्य जिह्वाग्रे, सूतकं च दिने दिने ॥ ६१ ॥ अर्थ-वली हे युधिष्ठर! जेब्राह्मण, पोतानां दांतो श्रलता श्रादिकथी रंगीने वेदनो उच्चार करे , तेनी जीजनां श्रग्र नागपर विष्टा जाणवी, तथा तेने दिन दिनप्रते सूतक श्रावे . ॥ ६१ ॥ हस्ततलप्रमाणां तु, यो नूमिं कर्षति विजः।। नश्यते तस्य ब्रह्मत्वं, शूषत्वं त्वनिजायते ॥ ६ ॥ अर्थ-जे ब्राह्मण हाथनां तली जेटली पण लूमिने खेडे बे, तेनुं ब्रह्मपणुं नाश पामे डे, तथा तेने शुजपणुं प्राप्त थाय बे.॥६॥ कृषिवाणिज्यगोरदा, राजसेवां तथाधमाम् ।। ये ब्राह्मणाः प्रकुर्वति, वृषलास्ते न संशयः ॥ ६३ ।। अर्थ-वली हे युधिष्टर! जे ब्राह्मणो खेती, वेपार राज्य, तथा अधम एवी राजसेवा करे, ते ब्राह्मणोने नीच शुज जाणवा, तेमां संशय नथी.॥ ३ ॥ यघकाष्टमयो हस्ती, यपच्चर्ममयो मृगः ॥ ब्राह्मणस्तु क्रियाहीन, स्त्रयस्ते नामधारकाः ॥ ६ ॥ ।
३४
अगाधे विमले शुझे, सत्यशीलसमे हृदि ।
झातव्यं जंगम तीर्थ, ज्ञानार्जवदयापरैः ॥ १३४॥
अर्थ-अगाध, निर्मल, शुद्ध,तथा सत्य,शील श्रने
समतारूप हृदय होते ते,झान,आर्जव, अने दयामां
तत्पर थऐला माणसोए जंगम तीर्थ जाणवु.॥१३॥
आचारवस्त्रांतरगालितेन ।
सत्यप्रयत्नदमशीतलेन ॥
झानांबुना स्नाति च यो हि नित्यं ।
किं तस्य नूयात्सलिलेन कृत्यम् ॥ १३५ ॥
अर्थ-श्राचाररुपी वस्त्रयी गालेला, तथा सत्यनो
प्रयत्न अने दमाथी शीतल थएला एवा ज्ञानरुपी
पाणीथीजे हमेशां स्नान करे, तेने जलना स्नाननुं
प्रयोजन ? (अर्थात् कई प्रयोजन नथी.)॥ १३५ ॥
इदं तीर्थमिदं तीर्थ, ये नमन्ति तमोवृताः॥
येषां नाम्ना च तीर्थ हि, तेषां तीर्थ निरर्थकन् ॥ १३६ ॥
अर्थ-श्रा तीर्थ, आ तीर्थ,एवी रीते जे माणसो
अझानथी आबादित थया थका तीर्थोमां जमे ले,
तथा जेोने फक्त नामरुपज तीर्थ डे, तेश्रोनुं तीर्थ
निरर्थक बे.॥ १३६ ॥
न मृत्तिको नैव जलं, नाप्यग्निः कर्मशोधनम् ।।
शोधयंति बुधाः कर्म, झानध्यानतपोजलैः ॥ १३७ ॥
,
१७
अर्थ-वली जेलो मैथुन सेवता नथी,तथा ब्रह्मचर्य
रूपी दृढव्रतने पाले , एवा उत्तम आचरणवाला
ब्राह्मणो संसाररूपी समुजनां पारने पामे बे. ॥६॥
हलकर्षणकर्माणि, यस्य विप्रस्य वर्तते ॥
स नहि ब्राह्मणः प्रोक्तः, किं तु शूलो युधिष्ठिर ॥ ६ ॥
अर्थ-जे ब्राह्मणने हल आदिक खेतीन कार्य होय
बे, तेने ब्राह्मण कहेलो नथी, पण हे युधिष्टर !!
तेने तो शुभ कहेलो . ॥ ६ए ।
हिंसकोऽनृतवादी च, चौर्योपरतश्च यः॥
परदारोपसेवी च, सर्वे ते पतिता विजाः॥ ७० ॥
अर्थ-हिंसा करनार, जूगबोलो, चोरीमां रक्त,
तथा जे परस्त्रीने सेवनारो बे, एवा सघला ब्राह्म-
णोने वटलेला जाणवा. ॥ ७० ॥
स्वाध्यायहीना वृषलाः, परकर्मोपजीविनः।।
आकाशगामिनो विप्राः सर्वजातिषु निंदिताः॥ ११ ॥
अर्थ-स्वाध्यायथी हीन, बायला, तथा पारकी
चाकरी करीने आजीविका चलावनारा, अने आ-
काशगमन करनारा एवा ब्राह्मणो सर्वे जातियोमा
निंदायेला ॥१॥
गोविक्रयास्तु ये विप्रा, झेयास्ते मातृविक्रयाः॥
तैर्हि देवाश्च वेदाश्च, विक्रीता नात्र संशयः ॥ १२ ॥
- ३ज अर्थ-सुशुकीनां गर्नथी उत्पन्न थऐला एवा शुक नामना महामुनि तपसाथी ब्राह्मण थया, माटे तेमां पण जातिनुं कई कारण नश्री. ॥ १४ ॥ मंकीगर्जसंन्नूतों, मांषयश्च महामुनिः॥ तपसा ब्राह्मणो जात-स्तस्माजातिरकारणम् ॥ १४ए॥ अर्थ-डेमकीनांगर्नथी उत्पन्न थएलाएवा मांडथ नामना महामुनि तपसाथी ब्राह्मण थया, माटे तेमां पण जातिनुं कई कारण नथी, ॥ १४ ॥ । उर्वशीगर्नसंनूतो, वशिष्ठश्चमहामुनिः ॥ तपसा ब्राह्मणोजात- स्तस्माजातिरकारणम् ॥ १५० ॥ अर्थ-उर्वशीनां गर्नथी उत्पन्न थएला एवा वशिष्ट नामना महामुनि तपसाश्री ब्राह्मण थया माटे तेमां जातिनुं कई कारण नथी. ॥ १५० ॥ अरणीगर्नसंजूतः, कवितश्च महामुनिः ॥ तपसा ब्राह्मणो जात-स्तस्माजातिरकारणम् ॥ १५१ ॥ अर्थ-अरणीनां गर्नथी उत्पन्न थएला एवा कवित नामना महामुनि तपसाथी ब्राह्मण थया, माटे तेमां पण जातिनुं कई कारण नथी.॥ १५१ ॥ ... न तेषां ब्राह्मणी माता, संस्कारश्च न विद्यते ॥ तपसा ब्राह्मणा जाता, स्तस्माजातिरकारणम् ॥ १५ ॥ अर्थ-हे युधिष्टर!! एवी रीते ते इषियोनी माताश्रो ब्राह्मणी नहोती, तथा तेमने संस्कार पण २० N अर्थ-वली तेवो ब्राह्मण बार जन्मो सुधि गधेमो थाय ने, साठ जन्मो सुधि मुकर थाय , तथा सीत्तेर जन्मो सुधि कुतरो थाय ने, एम मनुज्ञषिए पण कहेढुं बे. ॥ ६ ॥ अहिंसासत्यमस्तेयं, ब्रह्मचर्यापरिग्रही ॥ कामक्रोधनिवृत्तस्तु, ब्राह्मणः स युधिष्ठिर ॥ ७ ॥ अर्थ-अहिंसा (दया) करनारो, सत्य बोलनारो चोरी नहीं करनारो,ब्रह्मचारी,परिग्रह नहीं राखनारो, अने कामक्रोधश्री निवृत्त थएलो, एवो माणस, हे युधिष्टर!! ब्राह्मण कहेवाय . ॥ ७ ॥ सत्यं नास्ति तपो नास्ति, नास्ति चेंजियनिग्रहः ॥ सर्वनूतदया नास्ति, एतच्चांमाललक्षणम् ॥ ७० ॥ अर्थ-वली हे युधिष्टर ! ज्यां सत्य न होय, तप न होय, इंडियोनो निग्रह न होय, तथा सर्व प्राणीओ प्रते दया न होय, ते चांगलनुं लक्षण बे. ॥ ७ ॥ ये दांति दाताः श्रुतिपूर्णकर्णा । जितेंजियाः प्राणिवधे निवृत्ताः॥ परिग्रहे संकुचिताग्रहस्ता- स्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः॥ उए । अर्थ-जेब्राह्मणो दमानांदेनारा,तथा श्रुतिथीपूर्ण थएल ले कान जेभोनां एवा, तथा जीवहिंसाथी निवृत्त
४२
सर्वजीवदयार्थ तु, ये न हिंसंति प्राणिनः ।।
निश्चिता धर्मसंयुक्ता-स्ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १६५ ॥
अर्थ-सर्व जीवोनी दया माटे जे माणसो प्राणी-
ओसी हिंसा करता नथी, एवा धर्मीष्ट माणसो ख-
रेखर स्वर्गमां गमन करे. ॥ १६५ ॥
पृथिवी रत्नसंपूर्णा, ब्राह्मणेभ्यः प्रयचति ॥
एकस्य जीवितं दद्यात् , फलेन न समं नवेत् ॥ १६६ ॥
अर्थ-रत्नोथी नरेली पृथ्वी ब्राह्यणो प्रते आपे,
अने एक जीवने जीवितदान आपे,ते बन्नेनुं तुल्य फल
नथी, अर्थात् जीवितदान सर्वथी श्रेष्ट . ॥१६६ ॥
जंवूधीपं सरत्नं तु, दद्यान्मकै सकांचनं।
यस्य जीवदया नास्ति, तस्य सर्व निरर्थकम् ॥ १६७ ॥
अर्थ-रत्नसहित जंबूहीप, तथा सुवर्ण सहित
मेरु पर्वत, दोन श्रापे, पण जेने जीवदया नथी, तेनुं
ते सघ निरर्थकज बे. ॥ १६७ ॥
अस्नि वसति रुषश्च, मांसे वसति केशवः॥
शुक्रे वसति ब्रह्मा च, तस्मान्मांसं न लक्ष्येत् ॥ १६० ।।
अर्थ-हामकामांशीव,मांसमां विष्णु,तथा शुक्रमां
ब्रह्मा वसे बे, माटे मांसनदण करवू नहीं. ॥१६॥
तिलसर्षपमात्रं
तु, मांसं यो नश्येन्नरः॥
स नियमान्नरकं याति, यावचंदिवाकरौ ॥ १६ ॥
राजपरिग्रहदग्धानां, ब्राह्मणानां युधिष्ठिर ॥
सटितानामिव वीजानां, पुनर्जन्म न विद्यते ॥ ४ ॥
अर्थ-वली हे युधिष्टर ! राजानां परिग्रहथी दग्ध
थएला एवा जे ब्राह्मणो, तेश्रोनो सडेला वीजनी
पेठे पुनर्जन्म पण होतो नथी. ॥ ४ ॥
हवे महानारतनां 'शांतिपर्वमां कहेवू
ब्रह्मचर्यनुं वर्णन करे.
वह्मचर्य नवेन्मूलं, सर्वेषां ब्रह्मचारिणाम् ॥
ब्रह्मचर्यस्य नंगेन, व्रताः सर्वे निरर्थकाः॥ ५ ॥
अर्थ-हे युधिष्टर !!सघला ब्रह्मचारीओनु,ब्रह्मचर्य
मूल बे, माटे ब्रह्मचर्यनां नंगे करीने सघला व्रतो
निरर्थक बे. ॥ ५ ॥
तांवूलं सूमवस्त्राणि, स्त्रीकथेजियपोपणम् ॥
दिवा निता सदा क्रोधो, तिनां पतितानि षट् ॥ ७ ॥
अर्थ-तांबूल, सूक्ष्म वस्त्र,स्त्रीश्रोनी कथा, इंजियोनुं
पोषण, दिवसे निझा,तथा हमेशांनो क्रोध, ए ब वावतो
व्रतियोनां व्रतने नंग करावनारी बे. ॥ ७ ॥
सुखशय्यासनं वस्त्रं, तांबूलं स्नानमर्दनम् ॥
दंतकाष्ठं सुगंधं च, ब्रह्मचर्यस्य दूषणम् ॥ ७ ॥
अर्थ-कोमल शय्या अने आसन तथा वस्त्र, तांबूल,
स्नान, मर्दन, दातण श्रने सुगंधि, एटली बाबतो
ब्रह्मचर्यने
दूषण
करनारी जे. ॥ ७॥
४६
ब्राह्मणनांजाणवांएवीरीतनांपाचे लक्षणोथी जे युक्त
होय, तेने हे युधिष्टर! हुं महान ब्राह्मण मानुं बुं, अने
तेथी जेओ उलटी रीतनां, तेओने हुं शुभ मानुं बुं.
रक्तीनवंति तोयानि, अन्नानि पिशितानि च ॥
रात्रौ नोजनसक्तस्य, ग्रासेन मांसनाणम् ॥ १३ ॥
अर्थ-वली हे युधिष्टर! रात्रिने विषे पाणी रुधिर
सरखां होय बे, तथा अन्न मांससमान होय , माटे
रात्रिनोजन करनारने मांसनणर्नु पाप लागे बे.
शुश्रुषणपरा मूर्खा, नीचकर्मोपजीविनः॥
सदा सर्वकलाहीनाः, शूजास्ते सर्वजातिषु ॥ १७ ॥
अर्थ-चाकरी करनारा, मूर्ख, नीच कार्य करी आजी-
विका चलावनारा, तथा हमेशां सर्व कलाओथी हीन
एवा शुलो पण सर्व जातिओमां होय . ॥ १७ ॥
क्रूराश्चमाश्च पापाश्च, परजव्यापहारिणः ॥
निर्दयाः सर्वनूतेषु, चांमालाः सर्वजातिषु ॥ १५ ॥
अर्थ-क्रूर, जयंकर, पापी, परनुं अव्य हरनारा सर्व
प्राणीयोप्रते निर्दय, एवा चांगलो पण सर्व जाति-
श्रोमां होय ॥ १५ ॥
येषां जपस्तपः शौचं, हातिर्मुक्तिर्दयादमः॥
ते रायुःक्ष्ये वत्स. ब्रह्मस्थानं विधीयते ॥१६॥
,
२४
अर्थ-जे उत्तम ब्राह्मणो निष्टा सहित ब्रह्मचर्य
पाले , तेओ देवोने पण पूजनीक थाय ने, तथा
तेरो पवित्र मंगलरूप जे. ॥ ए३ ॥
शीलानामुत्तमं शील, व्रतानामुत्तमं व्रतम् ॥
ध्यानानामुत्तमं ध्यानं, ब्रह्मचर्य सुरक्षितम् ॥ एव ॥
अर्थ-उत्तम रीते पालेबुं ब्रह्मचर्य,सघलां शीलोमां
उत्तम शील , तथा सघलां व्रतोमा उत्तम व्रत ,
अने सघलां ध्यानोमां उत्तम ध्यान . ॥ ए४ ॥
पुत्रदारकुटुंवेषु, सक्ताः सीदति जंतवः ॥
सरःपकार्णवे मन्ना,
जीर्णवीर्या
गजा श्व ।। एए॥
अर्थ-पुत्र, स्त्री अने कुटुंबने विषेत्रासक्त थएला
एवा जंतुओ, तलावनां कादवरूपी समुडमां बुडेला,
तथा जीर्ण थएल ने वीर्य जेश्रोनुं एवा हाथीश्रोनी
पेठे पुःख पामे बे. ॥ एए॥
हवे तेज शांतिपर्वमा वर्णवेबुं क्रोधनुं
स्वरूप कहे .
क्रोधः परितापकरः, सर्वस्योगकारकः॥
क्रोधो वैरानुषंगीका, क्रोधः सुगतिनाशकः ॥ ए६ ॥
अर्थ-क्रोध बे ते, सर्वने परिताप, तथा उद्वेग
करनारो बे, वली ते वैर करावनारो, तथा सुगतिने
नाश करनारो . ॥ ए६ ॥
यस्मिन् गृहे ध्रुवं कंद-मूलकः पच्यते जनैः ।। श्मशानतुल्यं तवेश्म, पितृन्निः परिवर्जितम् ॥ १॥ए । अर्थ-जे घरमां माणसो कंदमूल पकावे , ते घरने स्मशान सरखं जाणवू, अने तेवु घर पितृयो- श्री पण वर्जाएलु होय . ॥ १ ॥ यस्तु वृंताककालिंग-तलकालावुनदाकः अंतकाले स मूढात्मा, नरकंगो युधिष्टिर ॥ २० ॥ अर्थः-जे माणस वैताक (रांगणां) कालिंग, तल, अने कालांबुने जण करनारोबे, ते मूढ माणस, युधिष्टर! अंतकाले नरकमां गमन करे बे. ॥२०॥ इत्याचार्य श्री जयशेखरसूरिणोद्धृतो धर्म- सर्वस्वाधिकारः समाप्तः
,
अर्थः-क्षमा ने ते शांति, शस्त्र, कल्याण, धीरज,
धन, चित्त, रक्षा अने बल ले. ॥ ११ ॥
दमा नाथः क्षमा त्राता, दमा माता क्षमा सुहृदू ॥
क्षमा लब्धिः क्षमा लक्ष्मीः, क्षमा शोना दमा शुन्नम्॥१०॥
अर्थः-दमा ले ते, स्वामी, रक्षणकरनार, माता,
मित्र, लब्धि, लक्ष्मी, शोना अने श्रेय बे. ॥ १० ॥
दमा श्लाघा क्षमा चारः, दमा कीर्तिः क्षमा यशः॥
क्षमा सत्यं च शौचं च, दमा तेजः क्षमा रतिः ॥ १३ ॥
अर्थः-दमा बे ते, प्रशंसा, श्राचार कीर्ति, यश,
सत्य, पवित्रता, तेज अने मोजशोक बे.॥ १३ ॥
दमा श्रेयः क्षमा पूजा, दमा देवः क्षमा हितम् ॥
क्षमा दानं पवित्रं च, दमा मांग्रट्यमुत्तमम् ॥१४॥
अर्थः-दमा डे ते, कल्याण, पूजा,
देव, हित,
पवित्र दान तथा उत्तम मांगल्य बे.॥ १४ ॥
झांतितुल्यं तपो नास्ति, न संतोषात्परं सुखम् ।।
न मैत्रीसदृशं दानं, नास्ति धर्मो दयासमः ॥१०॥
अर्थ-वली हे युधिष्टर! दमा समान कोश्तप नथी,
संतोषथी बीजं उत्तम सुख नथी, मित्रा समान बीजें
दान नथी, अने दया समान वीजो धर्म नथी.॥१०॥
कामक्रोधादिसहितः, किमरण्यैः करिष्यति ॥
अथवा विनिर्जित्यैतौ, किमरण्यैः करिष्यति ॥ १०६॥
५४ कर्यु तेर्जए वांलित अर्थ आपनार एबुं कल्पवृक्ष पोताने घेर प्राप्त थया उतां पण निर्धन रहेवा जेवं कर्युबे.॥६॥ जोज्ये निर्जरराजन्नोज्यमधुरे हालाहलोऽक्षेपि तै- ईग्धे स्निग्धरसे रसेन निदधे तैरालनालं जलम् ।। क्षिप्तोच्चैः शिशिरे च चंदनरसे तै रात्मगुप्ता जमै यधर्मेऽनवधानता प्रविदधे स्वर्गापवर्गप्रदे ॥७॥ अर्थ-जे माणसे स्वर्ग अने मोद देनारा एवा धर्ममां प्रमाद करेलो बे, तेए (खरेखर) इन्डने जमवा लायक एवा मधुर नोजनमा फेर नांख्युं , अने स्निग्ध रसवाला दूधमां वादनी श्वाश्री हर- तालनुं पाणी रेड्यु. डे, तथा ते मूोए ठंमा चंद- नरसमां उंचे प्रकारे कौंचनुं फल नांखेनुं बे. ॥७॥ सालं स्वर्गसदां छिनत्ति समिधे चूर्णाय चिंतामाणिं । वह्नौ प्रक्षिपति क्षिणोति तरणीमेकस्य शंकोः कृते ॥ दत्ते देवगवीं स गर्दनवधूग्राहाय गर्दागृहं । यः संसारसुखाय सूत्रितशिवं धर्म पुमानुज्जति ॥ ७ ॥ अर्थ-जे निंदवायोग्य पुरुष आ संसारसुखमाटे मोद आपनार धर्मने तजी दे , ते पुरुष (बलतणनां) लाकमांमाटे कल्पवृदने दे , (थोमा) चुनामाटे १"क्रौंच" एटले वनमा वालोरनां आकार- अतुं फल, जेनो स्पर्श करवायी शरीरमा अत्यंत वारालुंग (खरज) पाय रे.
, शन दीपो ज्ञानमयो यस्य, वर्तिर्यस्य तपोमयी ।। ज्वलते शीलतैलेन, न तमस्तस्य जायते ॥ ११॥ अर्थ-जे माणसनो तपरूपी वाटवालो ज्ञानरूपी दीवो, शीलरूपी तेलथी बले , ते माणसने अज्ञा नरूपी अंधकार थतो नथी.॥११०॥ सुखेन दांतः स्वपिति, सुखेन प्रतिबुध्यति ।। समं सर्वेषु जूतेषु, मनो यस्य प्रसीदति ॥ १११ ॥ अर्थ-जेनुं मन सघला प्राणीओने विषे तुल्य रीते आनंद पामे , तेवो जितेंजिय माणस सुखेथी निझा करे , तथा सुखेथीज जागृत थाय .॥११९॥ यदाधीते षमंगानि, वेदांगांश्चतुरो विजः॥ दमी न समहीनस्तु, न पूजां किंचिदर्हति ॥ ११ ॥ अर्थ-ज्यारे को ब्राह्मण ब अंगो, अने चार वेदो जणे ,पण जो ते जितेंजिय,तथा समताथी हीन होय तो ते कंश पण पूजाने लायक थतो नथी. ॥ ११॥ अहिंसासत्यमस्तेयं, ब्रह्मचर्यमसंचयः॥ मद्यमांसमधुत्यागो, रात्रिलोजनवर्जनम् ॥ ११३ ॥ अर्थ-हे युधिष्टर !! दया,सत्य,चोरी नहीं करवी ते ब्रह्मचर्य, अपरिग्रह, मद्य,मांस अने मधनो त्याग,तथा गत्रिनोजननो त्याग, (ए धर्मनां अंगो बे.) ॥१३॥ , ६० अर्थ-सारी रीते पालेबुं शील माणसोना प्रेमने विस्तारे बे, यशने आपे बे, पवित्र कीर्तिने पुष्ट करे बे, सुंदरता उत्पन्न करे , कांतिने फेलावे बे, क- ट्याणनी शोनाने सिंचे बे, ऐश्चर्यपणुं आपे बे, धै- र्यताने आपे बे, देवलोकनी स्थिति उत्पन्न करे बे, तथा केवलज्ञानने तो हाथोहाथ थापे . ॥ १७ ॥ तावक्ष्यालवलं च केसरिकुलं तावत्क्रुधा व्याकुलं- तावनोगिनयं जलं च जलधेस्तावद्धपं नीषणम् ॥ तावच्चामयचौरवंधरणनीस्तावासंत्यग्नयो। यावन्नति जगजयी हृदि महाजू श्री शीलमंत्राधिपः ॥१५॥ अर्थ-जगतने पण जीतनारो एवो शीलरुपी महान मंत्रराज ज्यांसुधी हृदयमां आव्यो नथी, त्यांसुधीज (मदोन्मत्त) हाथीनो,क्रोधातुर केसरी सिंहनो,सर्पनो, समुना पाणीनो,रोगनो,चोरनो,बंधननो, रणसंग्राम- नो तथा अग्निनो नय (प्राणीओने) होय बे. ॥१॥ न्यस्ता तेन कुलप्रशस्तिरमला शीतयुतेर्ममले जाम्यंस्तेन ननस्वतां सहचरश्चक्रे स्वकीर्तेर्जरः तेनालेखि निजानिधानमनघं विवे च रोचिष्मतः कामं कामितकामकामकलशं यः शीलमासेवते ॥ २० ॥ अर्थ-वित अर्थने देवामां कामकुंज सरशील जे माणसे सारीरीते सेवेढुंबे,तेणे पोताता कुलनी निर्मल , ३० हवे तीर्थनो अधिकार कहे . सत्यं तीर्थ तपस्तीर्थ, तीर्थमिंत्रियनिग्रहः ॥ सर्वनूतदया तीर्थ, एतत्तीर्थस्यलक्षणम् ॥ ११ ॥ अर्थ-सत्य,तप,इंडियोनो निग्रह तथा सर्व प्राणी- ओ प्रते दया, ए तीर्थ डे, अने तेज तीर्थ- लक्षण बे. आत्मानदी संयमतोयपूर्ण ॥ सत्यावहा शीलतटा दयोर्मिः॥ तत्राभिषेकं कुरु पांडुपुत्र । न वारिणा शुद्ध्यति चांतरात्मा ॥ ११ ॥ अर्थ-संयमरूपी पाणीथी नरेली, सत्यने धारण करनारी, शीलरूपी कांगवाली तथा दयारूपी मो. जांवाली एवी आत्मरूपी नदीमा, हे पांमुपुत्र ! तुं अनिषेक कर ? केमके केवल पाणीथी कंश अंतरा- त्मा शुरु थतो नथी. ॥ ११ ॥ चित्तमंतर्गतं दृष्टं, तीर्थस्नानेन शुध्यति । शतशोऽपि जलै धौत, सुराजांममिवाशुचि॥ १२ ॥ अर्थ-अंतरमा पुष्ट थएबुं ए जे चित्त ते तीथनां स्नानोथी कंशुक थतु नथी, केमके सेंकमो वखत पाणीथीधोएलो एवो मद्यनो घमो अपवित्रज रहे बे. मृदोनारसहस्रेण, जलकुंजशतेन च ॥ न शुक्ष्यति पुराचाराः, स्नानतीर्थशतैरपि ॥ ११ ॥ ,
६४
तप्ते येन विना च स्तरतपःस्तोमे च कार्योदयः ।।
कार्यस्तत्फलमिबुनिः शुन्नतरे नावेऽत्र जन्यलयः ॥२७॥
अर्थ-जे नाव विना घणा धननुं दान देवाथी पण
ते कुःखे सहन थाय एवो (फोकट) खरचज, तथा
जे नाव विना इहित अने निर्मल एवं शील पालवा-
थी पण (केवल) नोगोनोज य , तथा जे नाव-
विना आकरा तपनो
समूह
करवाथी पण (केवल)
कृशतानोज उदय बे, माटे एवीरीतना अत्यंत शुन
नावमां, ते ते कार्योना फलनी चावाला जव्य लो-
कोए आसक्तपणुं करवं. ॥२७॥
श्रीनिं ददतामुपैति दधतां शीलं च नोगक्ष्यः।
संक्वेशः सृजतां तपश्च पवतां कंठे नवेत् कुंचता।
पूज्यानां नमतां च मानमथनं दुःखं वृतं विव्रतां ।
मत्वैवं न कथं करोपि सुकरे जावे मनस्विन् मनः ॥२०॥
अर्थ-दान देवाथी लक्ष्मीनी हानि थाय ने शील
पालवाथी लोगोनो दय थाय बे, तप करवाथी क्वेश
थाय डे, नणवाथी कंठशोष थाय , पूज्योने नमवाथी
माननी हानि थाय , तथा वृत धारण करवाथी दुःख
थाय बे, ऐमानीने पण हे मनस्वी ! (बुद्धिवान् !)
तुं उत्तम नोवमा मनने केम जोमतो नथी ? ॥२७॥
, , ३२ दमी ने, तेज स्नान करेलो, तथा तेज वाह्य अने अंतरथी पवित्र थएलो कहेवाय . ॥ १५५ ॥ निगृहीतेंजियघारो, यत्रोपविशते मुनिः॥ तत्रतत्र कुरूक्षेत्रं, नान्यत्र पुष्करं जनाः ॥ १२६ ॥ अर्थ-जेणे जियोनां छारो वशमा राख्यां ,एवो मुनि ज्यां ज्यां रहे बे,त्यां त्यां कुरुक्षेत्र, तेम हे लोको पुष्कर तीर्थ पण ते शिवाय वीजी जगोए नथी. १२६ सर्वेषामेव शौचाना, मर्थ शौच विशिष्यते ॥ योऽर्थेषु शुचिः स शुचि, नर्मदावारिनिः शुचिः ॥ १२७ ॥ अर्थ-सघली शुचिओमां अर्थशुचि विशेष डे, माटे जे अर्थोमां शुचि थएलो , तेने नर्मदानां पा णीथी शुचि थएलो जाणवो. ॥ १७ ॥ संवत्सरेण यत्पापं, कैवर्तस्य हि जायते॥ एकाहेन तदाप्नोति, अपूतजलसंग्रही ॥ १२ ॥ अर्थ-जे पाप एक वर्षे पाराधिने थाय बे, तेज पाप एक दीवस अणगल पाणी पीनारने थाय बे॥१२॥! यः कुर्यात्सर्वकर्माणि, वस्त्रपूतेन वारिणा ॥ स मुनिः स महासाधुः, स योगी स महाव्रती ॥ १२ए । अर्थ-जे माणस वस्त्रथी गालेला पाणीथी सर्व कार्यों करे , तेनेज मुनि महासाधु योगी तथा महा व्रतधारी जाणवो. ॥ १२ए ॥
RAMMADATE ६न आटोप सहित कोप,शुसजनोनां चित्तमांप्रवेश करी शके ले ? (अर्थात् ते प्रवेश करी शकतो नथी.) ॥३॥ ते धन्या अनिवंदनीयमिह तत्पादारविंदघयं । ते पात्रं सकलश्रियां जगति तत्कीर्तिनरी नर्ति च ।। तन्माहात्म्यमसंनिनं सुरनरा सर्वेऽपि तत्किंकरा । ये कोपदिपसिंहशावसदृशं स्वांते शमं विन्रति ॥ ३५ ॥ अर्थ-जे माणसो क्रोधरूपी हाथीने (हणवामां) सिंहना बच्चा सरखी समताने मनमां धारण करे ,ते- उने धन्य बे! तथा आ जगतमां तेना बन्ने चरणक- मलो वंदन करवालायक ; वली ते सघली लक्ष्मी- अोना पात्र, तथा तेनी कीर्ति था जगतमा नाच्या करे बे; वली तेनुं माहात्म्य अतुल्य बे, तथा सघला देवो अने मनुष्यो तेना चाकरो श्रश्ने रहे ॥३५॥ वनवन्हिर्नवः कोऽपि, कोपरुपः प्ररूपितः ।। आंतरं यस्तपोवित्तं, नस्मसात्कुरुते क्षणात् ॥ ३६॥ अर्थ-क्रोधरूपी दावानल तो कोश्क नवीन प्रकार- नोज(आश्चर्यकारक)जणाएलो ने, केमके जे अंतरंग तपरूप धनने (पण) क्षणवारमा बालीने नश्म करे बे. हवे मानप्रक्रम कहे . जात्यैश्वर्यवलश्रुतान्वयतपोरुपोपलब्धिश्रितं । गर्व सर्वगुणैकपर्वतपविं मात्मन् कृथाः सर्वथा ॥ , an.
३४
अगाधे विमले शुझे, सत्यशीलसमे हृदि ।
झातव्यं जंगम तीर्थ, ज्ञानार्जवदयापरैः ॥ १३४॥
अर्थ-अगाध, निर्मल, शुद्ध,तथा सत्य,शील श्रने
समतारूप हृदय होते ते,झान,आर्जव, अने दयामां
तत्पर थऐला माणसोए जंगम तीर्थ जाणवु.॥१३॥
आचारवस्त्रांतरगालितेन ।
सत्यप्रयत्नदमशीतलेन ॥
झानांबुना स्नाति च यो हि नित्यं ।
किं तस्य नूयात्सलिलेन कृत्यम् ॥ १३५ ॥
अर्थ-श्राचाररुपी वस्त्रयी गालेला, तथा सत्यनो
प्रयत्न अने दमाथी शीतल थएला एवा ज्ञानरुपी
पाणीथीजे हमेशां स्नान करे, तेने जलना स्नाननुं
प्रयोजन ? (अर्थात् कई प्रयोजन नथी.)॥ १३५ ॥
इदं तीर्थमिदं तीर्थ, ये नमन्ति तमोवृताः॥
येषां नाम्ना च तीर्थ हि, तेषां तीर्थ निरर्थकन् ॥ १३६ ॥
अर्थ-श्रा तीर्थ, आ तीर्थ,एवी रीते जे माणसो
अझानथी आबादित थया थका तीर्थोमां जमे ले,
तथा जेोने फक्त नामरुपज तीर्थ डे, तेश्रोनुं तीर्थ
निरर्थक बे.॥ १३६ ॥
न मृत्तिको नैव जलं, नाप्यग्निः कर्मशोधनम् ।।
शोधयंति बुधाः कर्म, झानध्यानतपोजलैः ॥ १३७ ॥
, श बे, अने शुक्ल पक्ष जेम चंधनी कलाने, तेम जे कु- टिलताने (वक्रपणाने) पोषे , एवी (शुन) गतिने अटकावनारी मायाने, सर्प जेम (पोतानी) कांच- लीने, तेम कोण गेमतो एथी? ॥४३ ॥ ये कौटिल्यकलाकलापकुशलास्ते संत्यनेके दितौ । ये हार्जिववर्यवीर्यसदनं ते केचिदेव ध्रुवम् ॥ लन्यते हि पदे पदे फलजरे नम्रा दरिषद्गुमाः। संप्रीणन् नुवनानि पेशलफलैरट्पो हि कल्पद्रुमः ॥ ४ ॥ अर्थ-कपटनी कलाना समूहमा कुशल एवा तो आ पृथ्वीमांअनेक लोको बे,पण मनोहरएवीआर्जवताना उत्तम वीर्यना स्थानरूप तो विरलाज होय ; केमके, फलोना समूहोथी नमेला तुब वृदो तो पगले पगले म- ले , पण पोताना उत्तम फलोथी त्रणे जगतोने खु- शी करनार कल्पवृक्ष तो अल्पज होय . ॥ ४ ॥ जमाया श्व मायायाः, संपर्क मुंच मुंच रे ॥ ईश्वरोऽपि नरो नूनं, यत्संगादू नीमतां जजेत् ॥ ५ ॥ अर्थ-हे प्राणी पार्वतीनो जेमतेम मायानो संग तुं बोमीज दे ? केमके जेना संगथी (पदे पार्वतीना संगमी) ऐश्वर्यवानने पण ( पदे महादेवने पण) जयंकरपणुं (नीमपणु) धारण करवू पडयुबे. ॥ ४५ ॥ , - है , ३६ यस्य चित्तं प्रवीनूतं, कृपया सर्वजंतुषु ।। तस्य ज्ञानं च मोदं च, किं जटानश्मचीवरैः ॥ १४१ ॥ अर्थ-वली हे युधिष्टर!! जेनुं चित्त सर्व प्राणी- श्रोमा दयाथी निंजाएबुं बे, तेने ज्ञान तथा मोद मले में माटे जटां जश्म, अने वस्त्रयी शुं श्रवानुं ? अग्निहोत्रं वने वासः, स्वाध्यायो दानसनिया ॥ तान्येवैतानि मिथ्याःस्यु-र्यदि जावो न निर्मलः ॥ १४ ॥ अर्थ-वली हे युधिष्टर ! जो नाव निर्मल न होय तो अग्निहोत्र, वनवास, शास्त्राच्यास, दान, तथा उ- त्तम क्रिया ए सघवं निरर्थक जाय बे. ॥ १४ ॥ बनेऽपि दोषाः प्रजवन्ति रागिणाम् । गृहेऽपि पंचेंडियनिग्रहस्तपः॥ अकुत्सिते कर्मणि यः प्रवर्तते । निवृत्तरागस्य गृहं तपोवनम् ॥ १५३ ।। अर्थ-वली हे युधिष्टर! रागी माणसोने तो वनमा पण दोषोनी उत्पत्ति थाय बे, अने जे माणस घरमां रहीने पण पांचे इंडिओने वशमा राखे बे, ते तेनो तपज , माटे जे उमत्त कार्यमा प्रवर्ते , तथा जेणे रागनो त्यागकरेलो, तेने घर पण तपोवनज बे. १४३ न शब्दशास्त्रान्निरतस्य मोदो। न चैव रम्यावसतिप्रियस्य ॥ न नोजनाबादनतत्परस्य । न लोकचित्तग्रहणेरतस्य ।।४।।
उG. अर्थ-जे मातपितानी कृपाश्री, (जन्म समये) पूरा सरखो पण पुत्र, (यौवन समये) हाथी समान लीलानेप्राप्त थाय बे,तेवा मातपिताना चरणोनी सेवा- ने, ते पुत्र शामाटे अंगीकार न करे? (अर्थात् करेज.) हवे गुरुपक्रम कहे . किं पाथसां मथनवत् कुरुषे सुखेबु-। बंधो मुधैव विविधं निकर क्रियाणाम् ॥ वस्तुप्रकाशनपटुः प्रकटप्रजावो ॥ दीप्रप्रदीप्त श्व चेद् गुरुराहतो न ॥५६॥ अर्थ-देदीप्यमान दीपकनी पेठे वस्तुोने प्र- काश करवामां समर्थ, तथा प्रगट प्रनाववाला, एवा गुरूने, हे बंधु ! जो तें अंगीकार कर्या नथी, तो सु- खनी बाथी जलना मथननी पेठे फोकट कीया- ओनो समूह तुं शामाटे करे ? ॥ २६ ॥ न ध्वंसं विदधाति यस्तनुमतां ब्रूते न नाषां मृषां । न स्तेयं वितनोति न प्रकुरुते जोगांश्च वक्रचुवाम् ॥. न स्वर्णादिपरिग्रहग्रहिलतां धत्ते च चित्ते क्वचित् । संसेव्यो गुरुरेष दोषविमुखः संसारपारेबुन्निः ॥ ७ ॥ अर्थ-जे गुरु जीवोनी हिंसा करता नथी, मृषावाद बोलता नथी,चोरी करता नथी,स्त्रीओना नोगो नो- गवता नथी,तथा मनमां को पण वखतेसुवर्णादिकना - ३ज अर्थ-सुशुकीनां गर्नथी उत्पन्न थऐला एवा शुक नामना महामुनि तपसाथी ब्राह्मण थया, माटे तेमां पण जातिनुं कई कारण नश्री. ॥ १४ ॥ मंकीगर्जसंन्नूतों, मांषयश्च महामुनिः॥ तपसा ब्राह्मणो जात-स्तस्माजातिरकारणम् ॥ १४ए॥ अर्थ-डेमकीनांगर्नथी उत्पन्न थएलाएवा मांडथ नामना महामुनि तपसाथी ब्राह्मण थया, माटे तेमां पण जातिनुं कई कारण नथी, ॥ १४ ॥ । उर्वशीगर्नसंनूतो, वशिष्ठश्चमहामुनिः ॥ तपसा ब्राह्मणोजात- स्तस्माजातिरकारणम् ॥ १५० ॥ अर्थ-उर्वशीनां गर्नथी उत्पन्न थएला एवा वशिष्ट नामना महामुनि तपसाश्री ब्राह्मण थया माटे तेमां जातिनुं कई कारण नथी. ॥ १५० ॥ अरणीगर्नसंजूतः, कवितश्च महामुनिः ॥ तपसा ब्राह्मणो जात-स्तस्माजातिरकारणम् ॥ १५१ ॥ अर्थ-अरणीनां गर्नथी उत्पन्न थएला एवा कवित नामना महामुनि तपसाथी ब्राह्मण थया, माटे तेमां पण जातिनुं कई कारण नथी.॥ १५१ ॥ ... न तेषां ब्राह्मणी माता, संस्कारश्च न विद्यते ॥ तपसा ब्राह्मणा जाता, स्तस्माजातिरकारणम् ॥ १५ ॥ अर्थ-हे युधिष्टर!! एवी रीते ते इषियोनी माताश्रो ब्राह्मणी नहोती, तथा तेमने संस्कार पण समूह मरतो रहे , तथा सूर्यश्री जेम रान्नि, तेम तेनाथी पुराचरण तो नासतुंज फरे . ॥ ६३ ॥ पवेर्धाराकारा व्यसनशिखरिण्युत्सववने । वसंत्ः संकेतस्त्रिदिवशिवसंपत्तियुवतेः ॥ जवांनोधो पोतः सुकृतकमतानां च सरसी। जिनेंशाणामर्चा प्रथितमहिमानां च सदनम् ॥ ६ ॥ अर्थ-जिनेप्रजुओनी पूजा (साते) व्यसनोरूपी पर्वतने (नेदवामां) वज्रनी,धारा सरखी , उत्सव- रूपी वनने (विकस्वर करवामां) वसंत ऋतु सरखी बे, देवलोक अने मोदनी संपदारुप युवान स्त्रीने (बोलाववामां) संकेत सरखी बे, नवरूपी समुज्ने (तरवामां) नाव सरखी , पुण्यरूपी कमलोने ज- त्पन्न करवामां तलाव सरखी , तथा विस्तार पा- मेला महिमाना स्थानक समान वे ॥ ६४ ॥ न भ्रूः साटोपकोपा न च करयुगलं चापचक्रादिचिन्हें । कांताकांतश्च नांको न च मुखकमलं सप्रकोपप्रसादम् ॥ यानासीना न मूर्ति च नयनयुगं कामकामानिरामं । हास्योत्फुल्लौं न गलौ सन्जय नवनिदो यस्य देवःससेव्यः॥६५॥ अर्थ-जययुक्त नवनेनेदनाराएवाजे देवनी चुकु- टीआटोप सहितकोपवाली नथी,जेना वन्ने हाथों चा - पचक्र आदिकथी चिह्नित थएला नथी, जेनो खोलो ।
४०
कग्निझषि कग्निथी, शरगुल्मथी गौतम, कलशथी
स्रोणाचार्य, तित्तिरीथी तित्तिरमुनि, रेणुकाथी राम,
हरणीथी ऋषिशृंग, माउणथी व्यास, चांभालणीथी
परासरमुनि तथा विश्वामित्र, अने उर्वसीथी वशिष्ठ
मुनि उत्पन्न थएल , एवी रीते तेओने ब्राह्मणनी
जातिअने कुलनो अनाव होते बते पण, तेश्रो उत्तम
ब्राह्मणो कहेवाएला बे. ॥१५४॥ १५५॥१५६॥ १५७ ॥
देनं यंत्र प्रहरणवधूलागलं गोतुरंग ॥
धेनुगंत्री विणतरवो हर्म्यमन्यच्च चित्रं ॥
यत्सारनं जनयति मनो रत्नमालिन्य मुच्चै ॥
स्तादृग् दानं सुगतिकृतये नैव देयं जनेन ॥ १५ ॥
अर्थ-आरंन सहित, तथा जे मनरुपी रत्नने जंचे
प्रकारेमलीनता नपजावे बे, एवां क्षेत्र, यंत्र,हथियार,
स्त्री, हल, बलद, घोडो, गाय, गामी, धन, वृद, महे-
ल, तथा बीजां पण विचित्र प्रकारनांसाधनोनुं दान
पुण्यने माटे माणसे देवू नहीं. ॥ १५७ ॥
सुबीजमूषरे यव-तं नैव प्ररोहति ॥
तघदत्तं कुपात्रेषु, दानं नवति निष्फलम् ॥ १५ ॥
अर्थ-उखर नूमिमां वावेलु उत्तम बीज पण जेमगतुं
नथी, तेमज कुपात्रोने आपेढुं दान निष्फल जाय .
अपात्रे चापि यद्दानं, दहत्यासप्तमं कुलम् ॥
मुग्धं हि दंदशकाय, विषमेव प्रजायते ॥ १६० ॥
६ अर्थ-(वर्षाकालमा यता) धनुष्य सरखी (च. पल) कांतिवाला प्राणो नले चाल्या जायो? चंचल संपदामो पण जले चाली जाओ ? परपोटा सरखा पिता, पुत्र, मित्र, स्त्री आदिक संचारो नले चाट्या जाओ, तेम पर्वतमांथी निकलती नदीना वेग सरखा चंचल एवा शरीरना तारुण्य आदिक गुणो पण नले चाल्या जा? पण कीर्तिने क्रीमा करवाना वनसर- खो नीतिरूपी स्त्रीनो संग फक्त लांबा काल सुधी रहो? यथोपायैर्विना निम्ना-वनीमेति नदीवहः ॥ स्वयं नयवतोऽन्यर्ण, तथान्येति श्रियां नरः॥ ॥ अर्थ-जेम नदीनो प्रवाह उपायविनाज नीची ज- मीनप्रते जाय , तेम लक्ष्मीनो समूह पण न्यायवंत माणसनी पासे पोतानी मेलेज जाय बे. ॥ ॥ संबंधी प्रणयैः सरः कुवलयैः सेना च रंगदूहयैः । स्त्रीवाहुर्वलयः पुरी च निलयैर्नृत्यं च तातालयैः ॥ गंधर्वश्च रयैः सन्ना सहृदयरात्तव्रतो वाङ्मयैः । शिस्योघो विनयैः कुलं च तनयै रानाति नूपो नयैः॥७३॥ अर्थ-जेम संबंधिप्रीतिथी,तलाव कमलोथी,सेना जबलता घोमाओथी, स्त्रीनो हाथ चुडीयोथी, नगरी मेहेलोधी, नृत्य " ताता थ” इत्यादिक तानोश्री; घोमो वेगयी, सजा विधानोश्री, मुनि शास्त्रोथी, शि- ,
४२
सर्वजीवदयार्थ तु, ये न हिंसंति प्राणिनः ।।
निश्चिता धर्मसंयुक्ता-स्ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १६५ ॥
अर्थ-सर्व जीवोनी दया माटे जे माणसो प्राणी-
ओसी हिंसा करता नथी, एवा धर्मीष्ट माणसो ख-
रेखर स्वर्गमां गमन करे. ॥ १६५ ॥
पृथिवी रत्नसंपूर्णा, ब्राह्मणेभ्यः प्रयचति ॥
एकस्य जीवितं दद्यात् , फलेन न समं नवेत् ॥ १६६ ॥
अर्थ-रत्नोथी नरेली पृथ्वी ब्राह्यणो प्रते आपे,
अने एक जीवने जीवितदान आपे,ते बन्नेनुं तुल्य फल
नथी, अर्थात् जीवितदान सर्वथी श्रेष्ट . ॥१६६ ॥
जंवूधीपं सरत्नं तु, दद्यान्मकै सकांचनं।
यस्य जीवदया नास्ति, तस्य सर्व निरर्थकम् ॥ १६७ ॥
अर्थ-रत्नसहित जंबूहीप, तथा सुवर्ण सहित
मेरु पर्वत, दोन श्रापे, पण जेने जीवदया नथी, तेनुं
ते सघ निरर्थकज बे. ॥ १६७ ॥
अस्नि वसति रुषश्च, मांसे वसति केशवः॥
शुक्रे वसति ब्रह्मा च, तस्मान्मांसं न लक्ष्येत् ॥ १६० ।।
अर्थ-हामकामांशीव,मांसमां विष्णु,तथा शुक्रमां
ब्रह्मा वसे बे, माटे मांसनदण करवू नहीं. ॥१६॥
तिलसर्षपमात्रं
तु, मांसं यो नश्येन्नरः॥
स नियमान्नरकं याति, यावचंदिवाकरौ ॥ १६ ॥
, पीयूषादिव नीरुजत्वमचिरात् पूजा च पुण्यादिव । स्फुर्जत्कीर्तिजरो नरं पिशुनतात्यागाउपागवति ॥ ७ ॥ अर्थ-सौजाग्यथी जेम सुंदरी, उत्तम विनयथी जेम विद्या, उद्यमयी जेम लक्ष्मीनी श्रेणि,साहसथी जेम महामंत्रादिकनी सिजि, अमृतथी जेम तुरत निरोगीपणुं, तथा पुण्यथी जेम मोटाइ मते , तेम चुगलीना त्यागथी माणसने स्फुरायमान कीर्तिनो समूह प्राप्त थाय बे. ॥ ७ ॥ हवे सत्संगप्रक्रम कहे बे. यत्पंकोऽपि नरेंजनालफलके कस्तूरिकानावनाक् । काचोऽप्यानरणेषु नूपसुदृशां हीरोपमां याति यत् ॥ यत्काकोऽपि रसालशालशिखरे ताम्राक्षतामश्नुते । तत्संगान्महतां नवंत्यपि गुणहीना गुणानां गृहम् ॥१॥ अर्थः-राजाना ललाटस्थलमां कादव पण जे कस्तू रीनानावने जजनारो थाय बे, तथा राणीश्रोना आ- नूषणोमांकाच पण जे हीरानो उपमाने प्राप्त थाय बे, तेम आंबाना वृदनी टोचपर रहेलो कागमो पण जे कोयलपणाने नजे बे, ते सघर्बु उत्तमना संगथी थ- एवं डे, माटे एवी रीते गुणहीनो पण उत्तमना सं- गथी गुणोनो स्थानकरूप थाय . ॥१॥ पापापापहिताहितप्रियतमाप्रेयोऽनिधेयेतर- ध्येयाध्येयशुनाशुनप्रकटन के विवेके रतिः॥
8
अर्थ-वली हे युधिष्टर ! जेओ व्रतधारी होय, ते-
ओने ब्राह्मण जाणवा, जेश्रो हाथमां हथियार धा-
रण करे, तेओने क्षत्रीय जाणवा, तथा जेश्रो खेतीनुं
काम करे, तेश्रोने वैश्य जाणवा, तथा जेश्रो चाकरी
करे तेश्रोने शुज जाणवा. ॥ १७३ ॥
ब्रह्मचर्यतपोयुक्ताः, समपाषाणकांचनाः ॥
सर्वनूतदयायुक्ता, ब्राह्मणाः सर्वजातिषु ॥ १७ ॥
अर्थ-ब्रह्मचर्य तथा तपे करीने युक्त, तथा तुल्यं ने
पाषाण अने सुवर्ण जेमने एवा, तथा सर्व प्राणीयो
प्रते दयावाला एवा,सर्व जातियोमां ब्रह्माणो होय .
शूरा वीराश्च विक्रांता, वह्वारंजपरिग्रहाः ॥
संग्रामकरणोत्सुकाः, क्षत्रियाः सर्वजातिषु ॥ १७५ ॥
अर्थ-शुरवीर, विक्राल, घणा आरंन परिग्रहवा-
ला तथा रणसंग्राममां उत्सुक एवा, सर्व जातियोमा
क्षत्रियो होय . ॥ १७५ ॥
पंमिताः कुलजा दक्षाः कलाकौशलजीविनः ॥
कृषिकर्मकराश्चैव, वैश्यास्ते सर्वजातिषु ॥ १७६॥
अर्थ-पंमित,कुलिन, माह्या, कलानांप्रबलथी श्रा-
जीविका चलावनारा, तथा खेती करनारा एवा, सर्व
जातियोमा वैश्यो पण होय बे. ॥ १६ ॥
के ब्राह्मणगुणाः प्रोक्ताः, किं तब्राह्मण लदाणम् ॥
एतदिवामि विज्ञातुं, तनवान् दिशतु मम ॥ १७७ ॥
एन तेषामशेषमुखपोषिणि सिधिसौधे । वासः सदाः समजनिष्ट समाधिनाजाम् ॥ ७ ॥ अर्थ-समताने जजनारा एवा जे माणसोए, जग- तमां स्वेछाचारथी ब्रमण करता एवा चित्तरूपी रादा- सने पुण्यनां कार्योरुपी मनोहर मंत्रोए करीने यंत्रित करेलो, ते माणसोनो सर्व सुखोने पोषण करनारा एवा मोदरुपी मेहेलमां हमेशां वास थएलोबे॥॥ विना मनः शुछिमशेषधर्म- कर्माणि कुर्वन्नपि नैति सिद्धम् ।। दृग्न्यां विना किं मुकुरं करेण । वहन्नपीदेत जनः स्वरूपम् ॥ ए॥ अर्थ-मननी शुद्धिविना सर्व धर्मकार्योंने करतो एवो पण प्राणी मोदमां जश् शकतो नश्री; केमके हा- थमां आरीसो पकमीने फरतो, एवो पण प्राणी आं- खोविना पोतानुं स्वरूप जो शकतो नथी. ॥ ए॥ दूती. मुक्तिमृगीदृशो यदि मनःशुधिं विधातुं रति- 'स्तत्स्वर्णे रमणीजने च हृदयं रक्ष्यं प्रलुच्यत्सखे । एतलोनजराजिनूतहृदये न स्वार्थसार्थप्रया । प्राविमुपैति शंवररुहां रोहः शिलायामिव ॥ एज ॥ अर्थ-हे मीत्र ! मुक्तिरूपी स्त्रीने (वश करवामा) श्ती समान,एवी मननी शुकिने धारण करवानी जो तने श्वा होय, तो सुवर्ण अने मनोहर एवी स्त्रीमां - , ४६ ब्राह्मणनांजाणवां एवीरीतनांपाचे लदाणोथी जे युक्त होय, तेने हे युधिष्टर! हुं महान ब्राह्मण मानुं बुं, अने तेथी जेओ उलटी रीतनां, तेओने हुं शुभ मानुं डं. रक्तीनवंति तोयानि, अन्नानि पिशितानि च ॥ रात्रौ नोजनसक्तस्य, ग्रासेन मांसन्नक्षणम् ॥ १३ ॥ अर्थ-वली हे युधिष्टर! रात्रिने विषे पाणी रुधिर सरखां होय , तथाश्रन्न मांससमान होय , माटे रात्रिनोजन करनारने मांसनणर्नु पाप लागे बे. शुश्रुषणपरा मूर्खा, नीचकर्मोपजीविनः॥ सदा सर्वकलाहीनाः, शूजास्ते सर्वजातिषु ॥ १४ ॥ अर्थ-चाकरी करनारा, मूर्ख, नीच कार्य करी आजी- विका चलावनारा, तथा हमेशां सर्व कलाओथी हीन एवा शुलो पण सर्व जातिओमां होय .॥ १४ ॥ क्रूराश्चमाश्च पापाश्च, परपव्यापहारिणः ॥ निर्दयाः सर्वनूतेषु, चांमालाः सर्वजातिषु ॥ १५ ॥ अर्थ-क्रूर, नयंकर, पापी, परनुं अव्य हरनारा सर्व प्राणीओप्रत निर्दय, एवा चांगलो पण सर्व जाति- श्रोमां होय ॥ १५ ॥ येषां जपस्तपः शौचं, कातिर्मुक्तिर्दयादमः॥ ते रायुःक्ष्ये वत्स. ब्रह्मस्थानं विधीयते ॥ १६ ॥ ।
- एज रचना, तेम तेर्जमां रहेली चतुराश्नी बुद्धि पण नि- फल बे, तथा अग्निमां जेम वेलडी, तेम ते प्रते स्नेहनाव राखवो ते पण वृथा बे. ॥ एवं ॥ हित्वा हारमुदारमौक्तिकमयं तैधीयतेऽहिर्गले । त्यक्त्वा दीरमनुषाधामधवलं मूत्रं च तैः पीयते । मुक्त्वा चंदनमिंकुंद विशदं तैतिरन्यंग्यते । संत्यज्यापरलोज्यमजुततरं यैरामिपं नुज्यते ॥ ए६ ॥ अर्थ-जे माणसो वीजां अत्यंत मनोहर जोजनने तजीने मांसनुं नक्षण करे , ते मोतीोना म- नोहर हारने तजीने गलामा सर्पने नांखे बे; चंड- सरखा सफेद धने तजीने ते मूत्र पीए बे; तेम चंद्र तथा मोलर सरखा निर्मल चंदनने तजीने ते- ओ शरीरपर राख चोले बे. ॥ ए६ ॥ स्वं ज्वालाजटिलेऽनले स बहले दिप्त्वेहते शीतता मुत्संगे नुजगं निधाय सविषं स प्राणितं कांक्षति ॥ कीर्ति काम्यति चाकृशां कृपणतामासूच्य स त्रस्तधी- यःकर्तुं करुणामनीप्स्यति जमो जग्ध्वा पलं प्राणिनाम् ॥ए॥ अर्थ-जे बुद्धिविनानो मूर्ख माणस प्राणियोनुं मांस नदण करीने दया करवाने श्छे , ते माणस ज्वालाओथी व्याकुल थएला मोटा अग्निमां पोताना शरीरने फेंकीने म्कने श्छे , तथा खोलामा फेरी
शत
अर्थ-सुवर्ण, रत्ननो समूह, धन तथा धान्यमां
जेने लोन होतो नथी, तेने पण अतिथि जाणवो.रए।
तिथिपर्वोत्सवाः सर्वे, त्यक्ता येन महात्मना ।
अतिथि तं विजानीया-छेष मन्यागतं विडः॥१॥१॥
अर्थ-तिथि, पर्व अने सर्व उत्सवो, जे महात्माए
तजेला बे, तेने अतिथि जाणवो, अने वीजाने तो
परोणो जाणवो. ॥ ११ ॥
यदा नु कुरुते पापं, सर्वनूतेषु दारुणम् ॥
कर्मणा मनसा वाचा, ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १९ ॥
अर्थ-ज्यारे सर्व प्राणीयो प्रते, मन, वचन अने
कायाश्री जयंकर पाप करवामां आवतुं नथी, त्यारे
ब्रह्म उत्पन्न थाय बे. ॥ १५ ॥
यदा सर्व परित्यज्य, निःसगो निःपरिग्रहः॥
निश्चिंतश्चचरेधर्म ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १७३ ॥
अर्थ-ज्यारे सर्व तजीने, संग रहित, तथा परि-
ग्रह रहित थयो को, निश्चिंत श्रश्ने प्राणी धर्मने
आचरे, त्यारे ब्रह्म उत्उन्न थाय बे ॥ १॥३॥
जीवां मधु जुष्टं च, म्लेडोजिष्टं न संशयः॥
वर्जनीयं सदा विप्रैः परलोकानिकांदितिः॥ १ ॥
अर्थ-जीवनां इंसांवावं, तथा महाअष्ट, एवं मध
खरेखर म्लेडोथी एतुं थएबुं जाणवू, माटे परलोकनां
अर्थी एवा ब्राह्मणोए तेनो हमेशां त्याग करवो॥१४॥
, V १०२ मतिकमलिनीनागं बागं पुरूहहविर्जुजः । प्रकटितदयादैन्यं सैन्यं प्रमादमहीपतेः ।। व्यसनपयसां सिंधुं बंधुं कषायधरास्पृशां । परिहर सुरापानं यानं विपत्पुरवर्त्मनि ॥ १०४ ॥ अर्थ-बुद्धिरूपी कमलिनीनो ( नाश करवामां) हाथी समान, कुतकरूपी अग्निप्रते बोकमासमान, प्रगट करेल ले दयाप्रते दैन्यजाव जेणे एवा, प्रमाद- रूपी राजाना सैन्य सरखा, आपदारूपी पाणीना स- मुज सरखा, कषायरूपी प्राणीउँना बंधुसरखा, तथा मुःखरूपी नगरना मार्गमां वाहन सरखा एवा सु- रापानने, हे प्राणी! तुं तजी दे ? ॥ १० ॥ हवे वेश्याप्रक्रम कहे . यवक्त्रं विटकोटिवक्त्रनिपतन्निष्टीवनानां घटी। यपदाश्च जनंगमादिजनतापाणिप्रहारास्पदम् ॥ यजानं वडुबाहुदंमनिविम्कोमीकृतिशितं । प्रेमैतासु दधाति धावकशिलातुट्यासु वेश्यासु कः ॥ १० ॥ अर्थ-जे वेश्यायोगें, मुख, क्रोमो गमे लफंगा- उना मुखमांथी पडता थुकनी कुंमी सरखं बे, तथा जेऊनी बाती चांमाल आदिकना हाथोथी हणाएली बे, तथा जेश्रोनुं अंग घणा माणसोना बाहुदंमना श्रालिंगनथी शिथिल थगयुं बे,एवी धोबीनी शीला- ए यस्मिन् गृहे ध्रुवं कंद-मूलकः पच्यते जनैः॥ श्मशानतुल्यं तपेश्म, पितृतिः परिवर्जितम् ॥ १७ ॥ अर्थ-जे घरमां माणसो कंदमूल पकावे , ते घरने स्मशान सरखं जाणवू, अने तेवु घर पितृो- श्री पण वर्जाएबुं होय . ॥ १एए ॥ यस्तु व्रताककालिंग-तलकालांवुलदाकः अंतकाले स मूढात्मा, नरकंगो युधिष्टिर ॥ २० ॥ अर्थः-जे माणस वैताक (रांगणां) कालिंग,तल, 'अने कालांबुने लक्षण करनारोडे, ते मूढ माणस, युधिष्टर! अंतकाले नरकमां गमन करे . ॥२०॥ इत्याचार्य श्री जयशेखरसूरिणोद्धृतो धर्म- सर्वस्वाधिकारः समाप्तः हे १०६ अर्थ-जे शिकाररूपी ( विवाहना) महोत्सवमा वनवासी प्राणीउँना आक्रंदरूपी गीतो बे, तेश्रोना रुधीरथीनराएलांखाबोचीजरूपी कुंकुमना हाथा. जे (पां) , ज्यांक्रूर कुतराना समूहो सोबती (जानैया) बे, वली अहो ! ज्यां प्राणीउँना समूहना मोसनी रसोश, तथा ज्यां नरकरूपी स्त्री आवीने शिकारीजने आलिंगन करे , एवा ते महोत्सवमा कयो उत्तम बुद्धिवान माणस जाय?(अर्थात् न जाय.) ये नीरं विपिबन्ति निरनवं कुंजे च ये शेरते । ये चाइनन्ति तृणानि कानननुवि ब्राम्यन्ति येऽहर्निशम् ॥ ये च स्वैरविहारसारसुखिता निर्मन्तवो जन्तवो। हत्वा तान् मृगयासु कः समनचवन्नेषु नान्यागतः ॥११३॥ अर्थ-जे बिचारा निरपराधी (वनवासी) पशु करणाउनु पाणी पीए बे, कामीमां सुश् रहे बे, घासो खाय बे, वननी नूमिमां हमेशां भ्रमण करे , एवी रीते जे स्वेहाचारी मनोहर विहारथी सुखी थए- ला , तेयोने शिकारमा हणीने, कयो माणस नर- कनो परोणो थयो नथी? ॥ ११३ ॥ जावान् घ्नतां यत्र नलोंऽबुनूगान् । जवत्रयार्थः समुपैति हानिम् ॥
५२
आमोदः सरसीरुहामिव मरुत्पूरैः प्रथां प्राप्यते ।
वाचां विश्वसनासु यैर्जमनुवामप्युवसन्निर्गुणः ॥ ५॥
अर्थ-सरस्वती देवीना वरदानरूपी धनथी कुबेर
सरखा एला,तथा दयारूपी करियाणानी दुकान च-
लाववाने प्रविण थएला, एवा संत पुरुषो माराप्रते प्रस
न्न आशयवाला था ? केमके, जलथी उत्पन्न थतांक-
भलोनी सुगंधि जगतमा जेम उलसायमान थता प-
वनना समूहोथी फेलावो पामे ,तेम ते श्रानंदितसंत
पुरुषोथी मूखोंनो पण गुण जगतमां फेलावो पामे बे.
अमृतमधिसुता च दृशोः सतां ।
वसति चेतसि निश्चय एष नः ॥
विबुधता पुरुषोत्तमतापि यत् ।
स्थितिमुपैति नरे तदूरीकृते ॥३॥
अर्थः-अमारो एवो निश्चय के के, संत पुरुषोनी
दृष्टिमां अमृत रहेढुंबे, तथा तेमना मनमां लदमी
रहेली बे; केमके, तेनी समीप रहेबाथी माणसमां
पंमितपणुं (देवपणुं) तथा पुरुषोत्तमपणुं (श्रीकृष्ण-
पणुं ) स्थितिने पामे बे.॥३॥
सौरच्या दिवसूनमोदनमिवस्वादप्रसादादिह ।
स्निग्धत्वादिव गोरसं पिफयुवा सोत्कंकिंगदिव ॥
वाजिराजि? जवा दिवौषधरसो पुर्व्याधिरोधादिव ।
श्लाघामेति जनो जनेषु नितरां. पुण्यप्रनावोदयात् ॥ ४ ॥
११० स्तनरूपी कमलना युग्मपर (बरोबर) हस्तादेप करी शकतो नथी,(अत्यंत सुखथी)सारी रीते अांखो वींची शकतो नथी, तेम स्थिरताथी तेणीना बिंबसरखां होग्नुं चुंबन पण लेश शकतो नथी, माटे तेवी पर- स्त्रीने (नोगववानी) इलाज करवी नहीं. ॥ १० ॥ पौराणां पुरतः प्रपंच्य महिमां दत्तः पितृन्यां स्वयं । यो दत्वा स्वकरं करेण च वृतः सप्ताचिषां सादिकम् तं हित्वा पतिमीहते यदितरं या कामिनी कामिनं । तन्नूनं कथमात्मसानवति सा स्वछंदसंचारिणी ॥ ११ ॥ अर्थ-जे पतिने नगरना लोकोनी समीपे महो- त्सवपूर्वक मावापे पोते आपेलो ने, तथा जेने, पो- तानो हाथ तेना (पतिना) हाथमां बापीने अग्निनी साहिए वरेलो , ऐवा पतिने तजीने जे स्त्री वीजा कामी पुरुषने श्छे बे, ते स्वछंदाचारी स्त्री खरेखर पोतानी" शीरीते थाय ? ॥ ११॥ पूर्णोऽप्यन्यपरानवैकतमसा यत्संगतो ग्रस्यते । प्राऽजूतकलंकपंककलितः सुश्लोकशीतद्युतिः ।। नीचाचारविधौ महानिव नवेदापातमात्रप्रिये । कोऽस्मिन् स्वैरविहारकारिणि सुधीःप्रीतः परस्त्रीजने॥१२॥ अर्थ-जे परस्त्रीना संगथी प्रख्यात अने संपूर्ण पण चंड अन्यना (राहुना) परानवरूपी अंधकारथी ग्रस्त ..
५४ कयु,तेर्जए वांडित अर्थ आपनार एवं कल्पवृदा पोताने घेर प्राप्त थया उतां पण निर्धन रहेवा जेवं कर्युबे.॥६॥ जोज्ये निर्जरराजन्नोज्यमधुरे हालाहलोऽपि तै- ईग्धे स्निग्धरसे रसेन निदधे तैरालनालं जलम् ।। क्षिप्तोच्चैः शिशिरे च चंदनरसे तै रात्मगुप्ता जमै यधर्मेऽनवधानता प्रविदधे स्वर्गापवर्गप्रदे ॥ ७ ॥ अर्थ-जे माणसे स्वर्ग अने मोद देनारा एवा धर्ममां प्रमाद करेलो बे, तेउए (खरेखर) इन्डने जमवा लायक एवा मधुर नोजनमां केर नांख्युं बे, अने स्निग्ध रसवाला दूधमां वादनी श्वाथी हर- ताल- पाणी रेड्यु. बे, तथा ते मूर्योए वंमा चंद- नरसमां जंचे प्रकारे कौंचनुं फल नांखेढुंबे ॥७॥ सालं स्वर्गसदां छिनत्ति समिधे चूर्णाय चिंतामाणिं । वह्नौ प्रक्षिपति क्षिणोति तरणीमेकस्य शंकोः कृते ।। दत्ते देवगवीं स गर्दनवधूग्राहाय गर्दागृहं । यः संसारसुखाय सूत्रितशिवं धर्म पुमानुज्जति ॥७॥ अर्थ-जे निंदवायोग्य पुरुष आ संसारसुखमाटे मोद आपनार धर्मने तजी दे , ते पुरुष (बलतणनां) लाकमांमाटे कल्पवृदने दे , (योमा) चुनामाटे "क्रौंच" एटले वनमा वालोरनां आकारनु अतुं फल, जेनो स्पर्श करवाश्री शरीरमा अत्यंत वारालुंग (खरज) पाय .
११४
दातारोऽपि पदे पदे घनधनैः कट्पद्रुकटपाः कलौ ।
ते केऽपींघियतस्करैरपहृतं येषां न पुण्यं धनम् ॥ २२ए॥
अर्थ-(आ जगतमां) विचारपूर्वक वचनोए करीने
चित्तमां आश्चर्य उपजावनारा घणा विधानोबे, तेम
रणसंग्रामरूपी व्यापारमा आदरवाला थएला एवा
शूरा पण हजारो गमे बे,तेम घणां धनथी था कलि-
कालमां कल्पवृक्ष सरखा पगले पगले दान देनारायो
पण घणा बे, पण जेश्रोनुं पुण्यरूपी धन इंजिशोरूपी
चोरोए चोरेलु नश्री, एवा तो विरलाज होय ॥१५॥
हवे याप्रक्रम कहे .
शक्रस्यैव सुरदिषो मधुरिपोरेवांमजानां पतिः।
श्रीदस्यैव च पुष्पकं पशुपतेरेवोदचूमामणिः ॥
स्कंदस्यैव तुजंगजुगूगणपतेरेवोंउरो वाहनं ।
धन्यस्यैव शिवाध्वनि प्रविदिता यानं कृपा कोविदैः ॥१३॥
अर्थ-रंजनुंज जेम ऐरावण हाश्री, विष्णुमुंज जेम
गरुम, धनदनुज जेम पुष्पक विमान, महादेवजजेम
वलद, कार्तिकेयनुज जेम मयूर, तथा गणपतिनुंज
जेम उंदर वाहन , तेम मोदमार्गप्रते (जवामां)
को धन्य माणसनुंज दयारूपी वाहन होय बे,एम
यमितोए कहेडं बे. ॥ १३० ॥
५६
वृक्षाविनाना मारवाड देशमा जेम वृदानी घाटी बाया,
तथा मूर्खाश्रुपी पुष्पोने उत्पन्न करवामां बगीचा
सरखा गांममामा जेम विछानोनी सजा दुर्लन ने,
तेम क्वेशना आवेशरूप एवा या संसारमा (प्राणी-
ने) शुरू बुद्धि पण उर्लन बे.॥ १७ ॥
हवे या प्रकरण- हारकाव्य कहे बे,
दानाद्यं सुकृतं कषायविजयं पूजां च पित्रोणुरो-
देवानां विनयं नयं पिशुनतात्यागं सतां संगतिम् ।।
हवहिं व्यसनक्तींजिदयमाऽहिंसादिधर्मान् गुणान् ।
वैराग्यं च विदग्धतां च कुरु चेनोक्तुं विमुक्तिं मनः ॥ ११॥
श्रर्थ-हे प्राणी! जो मोदसुख जोगववानुंतारं मन
होय तो दानादिक पुण्यनां कार्य,कषायोनो जय, मात-
पिता, गुरु अने देवनी पूजा, विनय, न्याय, चुगलीनो
त्याग,उत्तम माणसोनी सोबत,हृदयनीशुकता,(साते)
व्यसनोनो त्याग, इंजिउने दमवापणुं, दयादिक धर्म,
गुणो, वैराग्य तथा चतुराश्ने तुं धारण कर ? ॥१९॥
तेश्रोमांथी प्रथम हवे दानप्रक्रम कहे बे.
ख्यातिं पुष्यति कौमुदीमिव शशी सूते च पूतात्मता-
मुद्योतं द्युतिमानिवावति सुखं तोयं तमित्वानिव ॥
चातुर्य च चिनोति यौवनवयः सौलाग्यशोजामिव-
क्षेत्रे वीजमियानघे विनिहितं पात्रे धनं धीधनैः ॥ १२ ॥
११७ समान एवं सत्यवचन प्राणिोना मुखमां नूषण- रूप थाय बे. ॥ १३६ ॥ हानिमेति ददतां धनमुच्चैः । शीलतो नवति नोगवियोगः ॥ जायते च तपसा तनुकार्य । हीयते किमपि नानघवाक्यैः ॥ १३७ ॥ अर्थ-घणुं दान देवाथी धननी हानि थाय बे,शील (पालवाथी)लोगोनो वियोग थाय , तप (तपवाश्री) शरीर मुबलु थाय बे, पण सत्य वचन बोलवाथी तो कंश पण नुकशान थतुं नथी. ॥ १३७ ॥ अग्निः शाम्यति मुंचति प्रनुरपामौषत्यमोघो रुजां। यात्यस्तं विकटा घटा करटिनामाटीकते नान्तिकम् ।। शैथिल्यं समुपैति सिंधुररिपुः सोऽपि नोत्सर्पति । भाग दूराऽपयाति दस्युरणनीः सत्यं वचोजट्पताम् ॥१३॥ अर्थ-सत्य वचन बोलनारायोप्रते अग्निशांत थाय बे,समुज दोनने तजे , रोगोनोसमूह नाश पामे , हाथीयोनी नयंकर श्रेणि तेनी समीप श्रावती नथ सिंह शिथिल थ जाय , सर्प पण तेनी नजदीक श्रावतो नथी, तेम तेनाथी चोर अने रणसंग्रामनी बीक तो तुरत दूर चाली जाय . ॥ १३ ॥ तस्मारैरमुपैति दूरमुरगश्रेणिः सुपर्णादिव ॥ क्लेशो नश्यति नास्करादिव तमस्तस्मादकस्मानवः।
६० अर्थ-सारी रीते पालेबुं शील माणसोना प्रेमने विस्तारे , यशने आपे बे, पवित्र कीर्तिने पुष्ट करे बे, सुंदरता उत्पन्न करे , कांतिने फेलावे बे, क- व्याणनी शोजाने सिंचे , ऐश्चर्यपणुं आपे बे, धै- यताने आपे बे, देवलोकनी स्थिति उत्पन्न करे बे, तथा केवलज्ञानने तो हाथोहाथ थापे . ॥ १७ ॥ तावक्ष्यालवलं च केसरिकुलं तावत्क्रुधा व्याकुलं- तावनोगिन्नयं जलं च जलधेस्तावद्भपं नीषणम् ॥ तावच्चामयचौरवंधरणनीस्तावासंत्यग्नयो। यावन्नति जगजयी हृदि महाजू श्री शीलमंत्राधिपः ॥१५॥ अर्थ-जगतने पण जीतनारो एवो शीलरुपी महान मंत्रराज ज्यांसुधी हृदयमां आव्यो नथी, त्यांसुधीज (मदोन्मत्त) हाथीनो,क्रोधातुर केसरी सिंहनो,सर्पनो, समुना पाणीनो,रोगनो,चोरनो,बंधननो, रणसंग्राम- नो तथा अग्निनो नय (प्राणीओने) होय बे. ॥१॥ न्यस्ता तेन कुलप्रशस्तिरमला शीतयुतेर्ममले ब्राम्यंस्तेन ननस्वतां सहचरश्चक्रे स्वकीर्तेर्जरः तेनालेखि निजानिधानमनघं विवे च रोचिष्मतः कामं कामितकामकामकलशं यः शीलमासेवते ॥ २० ॥ अर्थ-इडित अर्थने देवामां कामकुंन सरख़ुशील जे माणसे सारी रीते सेवेढुंबे,तेणे पोताता कुलनी निर्मल १५२ अर्थ-जेर्ड बन्ने हाथोथी समुजना पाणीने तरे, तथा जे आकाशमां पगोथी ब्रमण करे बे, तेम जेठ वख्तर अने बाणोविना रणसंग्राम करे , अने जे चालाक थया थका नयंकर जंगलमा नटके डे,एवा तो असंख्याता माणसो बे,पण जेोनुं चित्त चलाय- मान चकुपोवाली स्त्रीोना परिचयथी पण पवित्र रहेढुं बे, एवा तो विरलाज होय . ॥ १४५ ॥ खद्योतैरिव नानुमांश्च नपणैः कुन्नीव जनहिषः। सारंगैरिव केसरी मखन्नुजां नर्तेव दैत्यव्रजैः॥ सौपर्णेय श्वोरगैश्च मरुतां स्तोमैरिवस्वर्गिरि- ने स्त्रीनिर्विनिदे यदीयहदयं शूराय तस्मै नमः॥ १६॥ अर्थ-पतंगीश्राशोथी जेम सूर्य, कुतराउँथी जेम इंजनो हाथी, हरिणोथी जेम केसरी सिंह,दैत्योना समूहोथी जेम इंस, सर्पोथी जेम गरुम तथा पवनना समूहोथी जेम मेरुपर्वत, तेम जेनुं हृदय स्त्रीओथी ने- दायुं नथी,तेवाशरा पुरुषप्रते नमस्कारथाओ?॥१४॥ गुह्य उर्जनचेतसीव सलिलं मूनीव धात्रीनृतो। युशोर्व्यामिव कातरः कलिमलः स्वांते सुसाधोरिव ।। दौर्गत्यं धरणीरुहीव मरुतां नेजे न चेतोंबुजे । स्थैर्य यस्य मृगीदृशां विलसितं धन्याय तस्मै नमः ॥१४॥ अर्थ-दुर्जनना चित्तमांजेम गुह्य वात, पर्वतना शि- खरपर जेम पाणी, समरांगणमां जेम कायर,उत्तम मु- ६२ पण समये कुंन बनी शकतो नथी, अने (सूतरना) तांतणाओना समूह विना जेम कोइ पण वेलाए ज- त्तम वस्त्र बनी शकतुं नथी, तेम आकरा तप विना कर्मोनो नाश पण थक्ष शकतो नथी. ॥ २ ॥ कुशलकमलसूरं शीलसालांबुपुरं । विषयविहगपाशं क्लेशवसीहुताशम् ।। मदनमुखपिधानं स्वर्गमागेकयानं । कुरुत शिवनिदानं सत्तपोनिनिदानम् ॥ २३ ॥ अर्थ-हे प्राणी ! कुशलरुपी कमलने (विकस्वर करवामां) सूर्य सरखो,शीलरुपी वृदने ( वधारवामां) पाणीना समूह सरखो, विषयरुपी पदिने (पकम- वामां) पाशसरखो, क्लेशरूपी वेलडीने (बालवामां) अग्नि सरखो, कामदेवना मुखने आबादित करनारो, स्वर्गमार्गे ( जवामां ) वाहनसरखो, तथा मोदना कारणरूप एवो तप तमो नियाणा रहित करो? ॥२३॥ मार्ग मनोरममपास्य यथानिलाष- मदधिपेषु विचरत्सु तपः सृणिः स्यात् ॥ तत्तद्दमाय महनीयपदप्रदाय । तस्मिन् यतध्वमपहाय रसेषु मूर्खाम् ॥ २५ ॥ अर्थ-ज्यारे इंजिरुपी हाथी मनोहर (सरल) मार्ग तजीने स्वेछाचारी थया थका चाले बे, त्यारे तेओने (वश करवाने) “तप" बे, ते अंकुशरूप थाय ॥ - हवे गुण प्रक्रम कहे . तुवेषु चापेषु च मौक्तिकेषु । गुणाधिरोपान्महिमामुदीक्ष्य ॥ कार्यः कदर्यै रिव कांचनेषु । यत्नो गुणेष्वेव मनस्विमान्यैः ।। १५४ ॥ अर्थ-तुंवमांश्रोमां, मनुष्योमां, अने मोतीउँमा गुणोना ( दोरीना) आरोपणथी (थता) महिमाने जोश्ने, लोजी माणसो जेम अव्योमां, तेम पंडितोमा अग्रेसर एवा माणसोए गुणोमांज प्रयत्न करवो. ॥ २५॥ दौर्जन्यसले मनुजे वसन्तो। • गुणा नवेयुर्नहि गौरवाय॥ गुणाधिरोपः परपीमनाय । कदापि चापेष्विव किं न दृष्टः॥ १५५ ॥ अर्थ-पुर्जनताथी नरेला मनुष्यमा रहेला गुणो पण गौरवपणामाटे थइ शकता नथी, केमके, धनु- ष्योमा रहेलो गुणनो (दोरीनो) आरोप परनी पीडा माटे थाय बे, एवं, (हे प्राणी!) तें शुं को द- हामो जोयु नथी ? ॥ १५५ ॥ वेषव्यतिर्विशदवसनादेव साध्यातिमेध्या। विद्या हृद्या स्वमतिविनवादेवलच्यातिसन्या ।।
६४
तप्ते येन विना च स्तरतपःस्तोमे च काश्योदयः ।।
कार्यस्तत्फलमिबुन्निः • शुन्नतरे नावेऽत्र नव्यलयः ॥ २७ ॥
अर्थ-जे नाव विना घणा धननुं दान देवाथी पण
ते फुःखे सहन थाय एवो (फोकट) खरचज , तथा
जे नाव विना इहित अने निर्मल एवं शील पालवा-
थी पण (केवल) नोगोनोज क्ष्य बे, तथा जे नाव-
विना आकरा तपनो
समूह
करवाथी पण (केवल)
कृशतानोज उदय , माटे एवीरीतना अत्यंत शुन
नावमां, ते ते कार्योना फलनी बावाला नव्य लो-
कोए आसक्तपणुं करवं. ॥ २७ ॥
श्रीहर्हानिं ददतामुपैति दधतां शीलं च जोगक्ष्यः ।
संक्वेशः सृजतां तपश्च पठतां कंठे जवेत् कुंचता ॥
पूज्यानां नमतां च मानमयनं दुःखं वृतं विव्रतां ।
मत्वैवं न कथं करोपि सुकरे नावे मनस्विन् मनः ॥ २० ॥
अर्थ-दान देवाथी लक्ष्मीनी हानि थाय ने शील
पालवाथी लोगोनो क्ष्य थाय बे, तप करवाथी क्लेश
थाय ने, नणवाथी कंठशोष थाय बे, पूज्योने नमवाथी
माननी हानि थाय , तथा वृत धारण करवायी दुःख
थाय बे, ऐबुं मानीने पण हे मनस्वी ! (बुद्धिवान् !)
तुं उत्तम नावमा मनने केम जोमतो नथी? ॥२७॥
१३० अर्थ-(प्राणीओk) हृदय जे स्त्रीयोनी क्रिमामां कुंठित थयुं वे, अमृत सरखां मधुर नोजनमां नाव रहित थएवं ने, पुष्पोनी सुगंधिमां मंद थएबुं डे, उत्तम नादोवाला वाजित्रोना समूहमा उत्कंठा वि. नानुं थयुं , उत्तम रूपने जोवामां मलतां क्षणिक सुखश्री विमुख थएवँ बे, महोत्सवमां वांग रहित थयुं , तथा धनमां पण जे श्वा रहित थयुं , ते लघद्धं वैराग्य, लक्षण . ॥ १६ ॥ हेमंते हिमवातवेशितवने वस्त्रैविनायस्थिति- ग्रीष्मे नीमखरांशुकर्कशरजःपुंजेषु शय्या च यत् ॥ यघर्षासु गिरेगुंहासु वसतिश्चैका किनां योगिनां । ताननिबंधनै रविजितं वैराग्यविस्फुर्जितम् ॥ १६३ ॥ अर्थ-हेमंत ऋतुमां ठंमा वायुश्री नरेलां वनमा वस्त्रो विना जे स्थिति, ग्रीष्म ऋतुमा प्रचंड सूर्यना कीरणोथी तपेली रेतीना ढगलमा जे शयन करवू, तथा वर्षा ऋतुमा पर्वतनी गुफाओमांजे रहेवू,ते सघलु एकाकी रहेता योगियोनुं मुानना निबंधनोथी नहीं जीताएवं एवं वैराग्यनुज महात्म्य बे. ॥ १६३ ॥ हवे विवेक प्रक्रम कहे . काव्यानां करणैः कृतं सुरूचिरैर्वाचां प्रपंचैः सृतं । पूर्ण वाहुवलैरलंच तपसां पूरैः प्रसिम्यकुरैः ।।
६६ सियो नवेन्मनसि संनिहिते यदस्मिन् ॥ पश्यन् जगंति मनुजो जगतामदृश्यः ॥ ३१ ॥ अर्थ-उत्पन्न करेल ने योगीजनो प्रते प्रजाव जेणे, एवा नावने,पंमितोना समूहो नवीन प्रकार, (आश्च- र्यकारक) सिझांजन कहे बेकेमके ते नावरूपीसिकां- जनने मनमां धारण करवाथी मनुष्य सिझ थश् जग- तोने जोतो थको(पोते तो)जगतोने अदृश्य थाय जे.३१ हवे क्रोधप्रक्रम कहे . स्कंधो युपमहीरुहस्य कुमतेः सोधो निबंधोंऽहसां । योधो पुर्नयजूपतेः कृतकृपारोधोऽप्रबोधो हृदाम् ।। व्याधो धर्ममृगे वधो धृतिधियां गंधो विपछीरुधा- मंधो पुर्गतिपतौ समुचितः क्रोधो विहातुं सताम् ॥ ३॥ अर्थः-युद्धरूपी वृदना थडसरखो,उर्बुछिनामेहेल सरखो, पापोना कारण सरखो, अन्यायरूपी राजाना योछा सरखो, दयाने रोकनारो, हृदयने नहीं प्रबोध करनारो,धर्मरूपी हरिणने मारवामां पाराधि सरखो, धैर्य अने बुझिनो नाश करनारो,आपदारूपी वृदोनी १ साधारण अंजन तो आंखमां धारण कराय बे, पण आ नावरूपी अंजनने तो हृदयमा धारण करवायी अदृश्य रहीने जगतने जोवाय ते माटे ते आश्चर्यकारक सिम्झांजन .
१३४ सौजन्यं जनकः प्रसूरुपशमस्त्यागादरः सोदरः । पत्नी पुण्यमतिः सुहृद्गुणगणः पुत्रस्त्रपासंगमः ॥ नैर्दन्यं लगिनी दया च पुहिता प्रीतिश्च मातृस्वसा । साजानंदकुटं कुटुंवकमिदं प्रादुः सतां धीधनाः ॥ १७ ॥ अर्थ-सजनतारूपी पिता,शांततारूपीमाता,दानना आदररूपी जा,पुण्यनी बुद्धिरूपी स्त्री, गुणोना समू- हरूपी मित्र,लजानासंगरूपीपुत्र,निर्दचतारुपीबेहेन, दयारूपीदीकरी,तथाप्रीतिरूपी मासी,एवीरीतनुश्रा- नंदनासमूहरूप सजानोनुं कुटुंब बुद्धिवानोए कहेढुंबे. अर्चाहतां संयमिनां नमस्या । संगः सतां संश्रुतिरागमानाम् ॥ दानं धनानां करुणांगनाजां। मार्गोऽयमायैरुदितः शिवस्य ॥ १७१॥ अर्थ-अरिहंत प्रजुओनी पूजा, संयमधारीउँने नमस्कार, सऊनोनो संग, आगमोनुं श्रवण, तथा अव्योनुं दान, एवी रीतनो मोदमार्ग उत्तम माण- सोए दयालु माणसोमाटे कहेलो . ॥ १७१ ॥ विस्फुर्तिमत्कीर्तिरनिंद्यविद्या । समृधिरिधा रमणीयरूपम् ।। सौजाग्यसिद्धिविमलं कुलं च । फलानि धर्मस्य पमप्यमूनि ॥ १७ ॥ अर्थ-स्फुरायमान थती कीर्ति, पवित्र विद्या, वृद्धि , ६७ आटोप सहित कोप,शुसजनोनां चित्तमांप्रवेश करी शके बे ? (अर्थात् ते प्रवेश करी शकतो नथी.) ॥३४॥ ते धन्या अनिवंदनीयमिह तत्पादारविंदघयं । ते पात्रं सकलश्रियां जगति तत्कीर्तिनरी नर्ति च ।। तन्माहात्म्यमसंनिलं सुरनरा सर्वेऽपि तत्किंकरा । ये कोपछिपसिंहशावसदृशं स्वांते शमं विन्नति ॥ ३५ ॥ अर्थ-जे माणसो क्रोधरूपी हाथीने (हणवामां) सिंहना बच्चा सरखी समताने मनमां धारण करे ,ते- उने धन्य बे! तथा आ जगतमां तेना बन्ने चरणक- मलो वंदन करवालायक बे; वली ते सघली लक्ष्मी- ओना पात्र , तथा तेनी कीर्ति था जगतमा नाच्या करे बे; वली तेनुं माहात्म्य अतुल्य , तथा सघला देवो अने मनुष्यो तेना चाकरो श्रश्ने रहे ॥३५॥ वनवन्हिर्नवः कोऽपि, कोपरुपः प्ररूपितः ।। अांतरं यस्तपोवित्तं, नस्मसात्कुरुते क्षणात् ॥ ३६॥ अर्थ-क्रोधरूपी दावानल तो कोश्क नवीन प्रकार- नोज(आश्चर्यकारक)जणाएलोबे, केमके जे अंतरंग तपरूप धनने (पण) दाणवारमा बालीने नश्म करे बे. हवे मानप्रक्रम कहे . जात्यैश्वर्यवलश्रुतान्वयतपोरुपोपलब्धिश्रितं । गर्व सर्वगुणैकपर्वतपविं मात्मन् कृथाः सर्वथा । .
१३० माला"लोकोना कंठस्थलमा रही थकी लक्ष्मीने आपो? सत्सूत्रमौक्तिकमहोदधितुट्यगुंफः। प्राझेंडहेमविजयेन विनिर्मितो यः ।। आदायसूक्तजलमंबुधरा श्वास्मादू। व्याख्याजुपः दितितलं सुखयंतु संतः ॥ १० ॥ अर्थ-उत्तम सूत्ररूपी मोतीओना महासागर सरखी आ रचना, विधानोमां चंड सरखा श्री हेम- विजयजी गणिए करेली बे; तेमांथी मेघोनी पेठे उत्तम माणसो "सूक्तरूपी" पाणीने लेश्ने, पृथ्वीत- लपर व्याख्या करता थका सुख पामो ? ॥ १० ॥ एवी रीते सकल विछानोना समूहरूपी देवोमां इंड सरखा पंडित श्री कमल विजयजी गणिना शिष्य पंडित श्री हेमविजय गणिजीए रचेली “कस्तूरीप्र- करण” नामनी सूक्तिमाला संपूर्ण थ.
go
विपदां सद्म गर्वोय-मपूर्वः पर्वतः स्मृतः
प्राप्नुवंत्युमु नो, यमारुढा अधोगतिम् ॥ ३५ ॥
अर्थ-श्रापदाओनास्थानक सरखो, एवो आ गर्व-
रूपी पर्वत तो कोई विचित्र प्रकारनो (श्राश्चर्यकारक)
बे,केमके ऊंचुमस्तक राखीने (अक्कम रदीने) ते पर्व
तपर चडेला माणसो (उलटा) नीची गतिने पामे !
दष्टो येन जनो जहाति विनयप्राणान् प्रसिधिप्रदान् ।
यद्दष्टेन विवेकनीतिनयने संमीव्य संस्थीयते ।।
यद्दष्टस्य च कीलकीलितमिव स्तब्धं वपुर्जायते ।
दर्प सर्पमिवातिजिह्मगहनं कस्तं स्पृशेत्कोविदः॥४०॥
अर्थ-जे अहंकाररूपी सर्पना मंखवाथी, माणस
पोताने कीर्ति आपनारा विनयरूपी प्राणोने तजेबे,
तथा विवेक अनेन्यारूपी पोतानी श्रांखो मीची जाय
बे, तथा जेना डंखथी पोतानुं शरीर जाणे खीलामां
कीलित थ गयुं होय नहीं तेम थर जाय डे, एवा
सर्प सरखा अत्यंत फेरथी जयंकर थएला अहंका-
रने कयो पंमित माणस स्पर्श करे ? ॥४०॥
हवे मायाप्रक्रम कहे .
दलं वका इव विधाय पुराशया ये ।
मीना निवाखिलजनान् प्रतिवंचयंति ॥
तैः सौहृदादमलकीर्तिलतापयोदा-
दात्मा प्रपंचचतुरोऽचतुरैरवंचि ॥४१॥
अर्थ-जे उर्बुडिओ कपट करीने वगलांओ जेम मत्स्योने तेम सर्व जनोने उगे , ते मूल्ए निर्मल कीर्तिरूपी लताप्रते वरसाद सरखी मित्राश्थी प्रपं. चमां चतुर एवा पोताना आत्माने उग्यो वे ॥४॥ मायामिमां कुटिलशीलविहारविज्ञा। मान्यमहे हृदि लुजंगवधूं नवीनाम् ॥ दष्टोऽनया स्मितसरोजसहोदरास्यो । मोहं नयेद्यदितरान्मधुरं ब्रुवाणः ॥४२॥ अर्थ-कुटिल शीलना (उराचारना) विहारमा चतुर एवी मायारूपी सर्पणीने श्रमो हृदयमां विचित्र प्रकारनी (श्राश्चर्यकारक)मानीए बीएकेमके जेनाथी मंखाएलो माणस विकवर थएला कमल सरखा मुख- वालोथयोथको,तथा मीगं मीगं वचनोवोलतो थको (उलटो) वीजाने मोहमा नांखे ठे. ॥ ४५ ॥ विनंनं नुजगीव जीविततनु व्याति या देहिनां । या सौहार्दमपाकरोति शुचितां स्पर्शोऽशुचीनामिव ।। या कौटिल्यकला कलामिव विधोः पुष्णाति पक्षः सित- स्ता निर्मोकमिवोरगतगति माया न को मुंचति ।। ४३ ॥ अर्थ-जे माया (कपट) सर्पणी जेम जीवितने, तेम माणसोना विश्वासने हणे ,तथा अशुचि पदा- थानो स्पर्श जेम पवित्रताने, तेम जे मित्राश्ने दूर करे .
, श बे, अने शुक्ल पक्ष जेम चंधनी कलाने, तेम जे कु- टिलताने (वक्रपणाने) पोषे , एवी (शुन) गतिने अटकावनारी मायाने, सर्प जेम (पोतानी) कांच- लीने, तेम कोण गेमतो एथी? ॥४३ ॥ ये कौटिल्यकलाकलापकुशलास्ते संत्यनेके दितौ । ये हार्जिववर्यवीर्यसदनं ते केचिदेव ध्रुवम् ॥ लन्यते हि पदे पदे फलजरे नम्रा दरिषद्गुमाः। संप्रीणन् नुवनानि पेशलफलैरट्पो हि कल्पद्रुमः ॥ ४ ॥ अर्थ-कपटनी कलाना समूहमा कुशल एवा तो आ पृथ्वीमांअनेक लोको बे,पण मनोहरएवीआर्जवताना उत्तम वीर्यना स्थानरूप तो विरलाज होय ; केमके, फलोना समूहोथी नमेला तुब वृदो तो पगले पगले म- ले , पण पोताना उत्तम फलोथी त्रणे जगतोने खु- शी करनार कल्पवृक्ष तो अल्पज होय . ॥ ४ ॥ जमाया श्व मायायाः, संपर्क मुंच मुंच रे ॥ ईश्वरोऽपि नरो नूनं, यत्संगादू नीमतां जजेत् ॥ ५ ॥ अर्थ-हे प्राणी पार्वतीनो जेमतेम मायानो संग तुं बोमीज दे ? केमके जेना संगथी (पदे पार्वतीना संगमी) ऐश्वर्यवानने पण ( पदे महादेवने पण) जयंकरपणुं (नीमपणु) धारण करवू पडयुबे. ॥ ४५ ॥ , - है ७३ हवें लोनप्रक्रम बे. नाशं यो यशसां करोति रजसा जातोऽनिलानामिव । त्रासं यो महसां तनोति वयसां पातः शराणामिव ।। शोला यो वचसां हिनस्ति पयसा वृष्टिर्घनानामिव । त्यक्त्वाकृत्यकरीषकुंजशरनं लोनं शुन्युर्जव ॥ ६ ॥ श्रर्थ-जे लोज पवनोनो समूह जेम रजोनो, तेम यशोनो नाश करे , तथा वाणोनुं पम्वु जेम जींद- गिने, तेम जे (पोताना) तेजने त्रास आपे , तथा मेघनीवृष्टि जेम पाणीने (मोलुं करे .) तेम जे, वच- ननी शोनाने हणे ठे, तथा जे करवायोग्य कार्यरूपी हाथीना कुंनस्थलने जेदवामां सिंहसमान , एवा लोनने तजीने हे प्राणी तुं कल्याणयुक्त था ? ॥४६॥ किं ध्यानैर्मुखपद्ममुद्रणचणः किं चेंजियाणांजयै- रुस्तपसां पुनः प्रतपन कि मेदसां शोपणैः ।। किं वाचां जनितश्नमैः परिचयैः कि क्वेशयुक्तैर्वतै- श्वेहोजोऽखिलदोपपोपणपटुर्जागर्ति चित्तेतिः ॥ ४ ॥ हे प्राणी सघला दोपोने पोषण करवामां समर्थ तथा पुःखना स्थानकरूपएवोलोनजो चित्तमां जाग तो रह्यो ठे,तो पठी मुखरूपी कमलने मुजित करवामां समर्थ, एवाध्यानथी शुंथवानुंठे? तेम इंजिओने जी- तवाथी पण शुं थवानुं वे ? तेम श्वाने रोधनार तथा , ७४ चरवीने (शरीरना पुष्टपणाने) शोषनार एवा तपो तपवाथी पण झुं थवार्नु ? तेम श्रमयुक्त एवा व- चनोना परिचयथी पण शुं थवार्नु ? तथा क्लेशो युक्त एवा व्रतोश्री पण शुं श्रवानुं ? ॥ ४ ॥ स स्थैर्यैकनिकेतनं स सुन्नटश्रेणिषु चूडामणिः । स प्रागल्यपरानुन्नावसुजगः स ध्यानधुर्धर्वहः ॥ स श्रेष्ठः स च पुण्यवान् स च शुचिः स श्लाधनीयः सतां । येनागण्यगुणालिवश्विकलनो लोनो नृशं स्तंजितः ॥ ४ ॥ अर्थ-असंख्याता गुणोणी श्रेणिरूप वेलमीन- ( नाश करवामां) हाथी सरखा, एवा लोनने जे माणसे विशेषे करीने अटकाव्यो, ते माणस स्थि- रताना एक स्थानकरूप बे, ते सुचटोनी पंक्तिमां अग्रेसर बे, मोटाश्ना उत्कृष्ट नावथी मनोहर थ- एलो डे, ध्याननी धोंसरीने धारण करवामां समर्थ बे, पुण्यवान अने पवित्र बे, तथा ते उत्तम माण- सोने प्रशंसा करवा लायक . मैत्री विमुंचति सुहृधिनयं विनेयः । सेवां च सेवकजनः प्रणयं च पुत्रः ॥ नीतिं नृपो व्रतमृषिश्च तपस्तपस्वी। लोजानिनूतहृदयः कुलजोऽपि लजाम् ॥ भए । अर्थ-लोजश्री परानव पामेलु बे हृदय जेनुं एवो मित्र मित्राश्ने तजे बे, शिष्य विनयने तजे डे, चाकर , , .htm सेवाने तजे ने, पुत्र नम्रताने तजे बे, राजा नीतिने तजे डे, मुनि व्रतने तजे , तपस्वी तपने तजे ने, तथा एवो कुलीन माणस पण बजाने तजे ॥४॥ लोनांजोजालिशीतद्युतिरहिमरुचिः पुण्यपाथोजपुंजे । शुधध्यानैकसौधः प्रगुणगुणमणिश्रेणिमाणिक्यखानिः ॥ श्रेयोवट्यालवालः कलिमलकमलारामसंहारहस्ती । तृष्णाकृष्णा हिमंत्रो विशतु हदिसतामेष संतोषपोपः॥ ५० ॥ अर्थ-लोजरूपी (सूर्य विकासी) कमलोनी श्रेणि- नो (नाश करवामां) चंड सरखो, पुएयरूपी कमलना समूहने (विकस्वर करवामां) सूर्य सरखो, शुद्ध ध्यानना एक मेहेल सरखो, उत्तम गुणोरूपी माणि- नी श्रेणियोने (उत्पन्न करवामां) मणिक्यनी खाण सरखो, कल्याणरूपी वेलडीने (प्रफुटित करवामां) क्यारा सरखो, क्लेश अने मंलीनतारूपी कमलना बगीचानो नाश करवामां हाथी सरखो, तथा तृ- ब्णारूपी कृष्णसर्पने (वश करवामां) मंत्र सरखो, एवो था संतोपनो पोष (पुष्टि) सानोना हृद- यमां दाखल थायो ? ॥५०॥ हवे पितृपक्रम कहे ते. तेनावादि यश पिटहः प्राकारि यात्रोत्सव- स्तीर्थानां हृदयं प्राणोदि पापप्रथा ॥ , Jo. अर्थ-जे मातपितानी कृपाथी, (जन्म समये) पूरा सरखो पण पुत्र, (यौवन समये) हाथी समान लीलानेप्राप्त थाय बे,तेवा मातपिताना चरणोनी सेवा- ने, ते पुत्र शामाटे अंगीकार न करे? (अर्थात् करेज.) हवे गुरुपक्रम कहे . किं पाथसां मथनवत् कुरुषे सुखेबु-। बंधो मुधैव विविधं निकर क्रियाणाम् ॥ वस्तुप्रकाशनपटुः प्रकटप्रजावो ॥ दीप्रप्रदीप्त श्व चेद् गुरुराहतो न ॥५६॥ अर्थ-देदीप्यमान दीपकनी पेठे वस्तुओने प्र- काश करवामां समर्थ, तथा प्रगट प्रनाववाला, एवा गुरूने, हे बंधु ! जो तें अंगीकार कर्या नथी, तो सु- खनी बाथी जलना मथननी पेठे फोकट कीया- ओनो समूह तुं शामाटे करे बे ? ॥ ५६ ॥ न ध्वंसं विदधाति यस्तनुमतां ब्रूते न जाषां मृषां । न स्तेयं वितनोति न प्रकुरुते नोगांश्च वक्रनुवाम् ॥. न स्वर्णादिपरिग्रहग्रहिलतां धत्ते च चित्ते क्वचित् । संसेव्यो गुरुरेष दोषविमुखः संसारपारेबुनिः॥ २७ ॥ अर्थ-जे गुरु जीवोनी हिंसा करता नथी,मृषावाद बोलता नथी, चोरी करता नथी,स्त्रीओना नोगो जो- गवता नथी,तथा मनमा कोश्पण वखतेसुवर्णादिकना परिग्रहनी लोलताने धारण करता नथी,एवा निर्दोष गुरुने संसारतरवानी श्ठावाला मनुष्योए सेववा, ५७ ये व्यापारपरायणाः प्रणयिनीप्रेमप्रवीणाश्च ये। ये धान्यादिपरिग्रहाग्रहगृहं सर्वामिलापाश्च ये ।। ये मिथ्यावचनप्रपंचचतुरा येऽहर्निशं नोजिन- स्ते सैव्या न जवोदधौ कुगुरवः सनिपोता ऽव ॥ ५० ॥ अर्थ-जेश्रो व्यापारमा तत्पर रहेला ठे,स्त्रीश्रोना प्रेममा प्रवीण थया ,धान्यादिक परिग्रहना स्थानक तुल्य ,सर्व वस्तुथोना लालचुके, मिथ्यावादना प्रपं- चमां चतुर,तथा जेथोरातदहामो नोजनमां आस- क्त . एवा कुगुरुओने आ नवरूपी समुअमां (घुमा- भवाने)विश्वाला वहाणतुल्य(जाणीने)सेववाज नहीं. ये विश्वासपदं च ये प्रतिनुयो निर्वाणशर्मार्पणे । ये चाधोगतिर्गमार्गगमनबारप्रवेशार्गला.॥ धर्माधर्महिताहितप्रकटनप्राप्तप्रमोदाश्च ये । ते सेव्या नववारिधी मुगुरको निश्चितपोता श्च ॥ ॥ श्रर्थ-जेश्रो विश्वासना स्थानकरूप ठे, मोदसुख थापवामां शाक्षिनूत ठे, नीच गतिना उर्गम मार्गमां गमन करवाना हार प्रते प्रवेश करवामां लोगल समान वे,तथा जेथो धर्म, अधर्म,हित,यहित विगेरे प्रगट करवायी थानंद मेखवनारा ठे, एवा उत्तम गुरु- -~ ថ្មីៗ ओने नवरूपी समुजमां विरहित (अखंम) वहा- रण तुल्य जाणीने सेववा. ॥ ५ ॥ चेदानशीलतपसां फलमाप्तुमीहा । स्वर्गापवर्गपुरयोः पथि चेधियासा ॥ वांग च चेत्सुकृतःकृतयोविवेके । सेव्यः समाधिनिधिरेप गुरुस्तदायः ॥ ६ ॥ अर्थ-जो दान, शील श्रने तपना फलने मेलव- वानी श्वा होय,अने वर्ग तथा मोक्ष नगरना मार्गमा जवानी जोश्चा होय तथा पुण्य पापनो विवेक (तफा- वत) जाणवानी जोश्वा होय, तो समाधिना नंमार- रूप ते सुगुरुने उत्तम माणसोए सेववा. ॥६॥ हवे देवप्रक्रम कहे . ज्योतिर्जालमिवाजिनीप्रियतमं प्रीतिर्न तं मुंचति । श्रेयाश्रीवतीह तत्सहचरी ज्योत्स्ना सुधांशोरिव ।। सौलाग्यं तमुपैति नाथमवने सेनेव तं कांदति । स्वर्ब्रह्माब्धिसुता वशेव तरुणं योऽर्चा विधत्तेऽर्हताम् ॥६१॥ अर्थ-जेमाणस श्रीअरिहंत प्रजुनी पूजा करे , तेने, सूर्यने जेम ज्योतिनो समूह तेम प्रीति बोमती नथी,तथा चांदनी जेमचंछनी,तेम कल्याणनी लक्ष्मी तेनी सहचरी थाय बे, तथा राजाप्रते जेम सेना, तेम सौजाग्य तेनी समीप श्रावे , तथा युवान पुरुषने जेम स्त्री,तेम वर्गधने मोदानी लक्ष्मी तेने श्छे ले. ६१ स श्लाघ्यः कृतिनां ततिः सुकृतिना तं स्तौति तेनात्मनो। वंशोsशोनि नमति योजितकरास्तस्मै बजा नूनुजाम् ॥ तस्मान्नप्रथितः परोऽस्ति नुवने जागति चित्तातिहत् । कीर्तिस्तस्य वसंति लोगनिवहास्तस्मिञ्जिनं योऽर्चति ॥६॥ श्रर्थ-जे माणस जिनेश्वर प्रजुने पूजे जे, ते कृतार्थ पुरुपोमां (पण) वखाणवालायक, तथा पुण्यवंतोनी श्रेणि तेनी स्तुति करे ठे, वली तेणे पोतानुं कुल शो- जाव्युं ने, तेम तेनी पासे राजाओना समूहो हाथ जोमीने रदे , वली तेना समान आ पृथ्वीमां को पण वीजो माणस प्रख्यात थएलोनथी, तेम चित्तनी पीमानेदरनारी एवी तेनी कीर्ति जागृत थाय ठे, तथा तेनामा जोगोना समूहो (श्रावीने) वसे वे. ॥६॥ तस्मादरमुपति खमखिलं सिंहादिवेनवजो। विनाघश्च विनति सर्पनिकर कसारियानादिव ।। विवात्पंकजिनीपतेरिव निशा नश्यत्यनहीं गतिः । पृज्यंते जिनमूर्तयः प्रतिदिनं यान्नि सस्फुर्तयः ॥ ६३ ॥ अर्थ-जे मनुष्यना घरमां स्फुरायमान एवी जिननी मूर्तिो हमेशां पूजाय ठे, ते माणस पासेयी, सिंदयी जेम हाथीश्रोनो समूह, तेम सघघु उःख भर जाय , तथा गरुमथी जेम सोनो समूह,तेम तेनाश्री विनोनो समूह मरतो रहे , तथा सूर्यश्री जेम रान्नि, तेम तेनाथी पुराचरण तो नासतुंज फरे . ॥ ६३ ॥ पवेर्धाराकारा व्यसनशिखरिण्युत्सववने । वसंत्ः संकेतस्त्रिदिवशिवसंपत्तियुवतेः ॥ जवांनोधो पोतः सुकृतकमतानां च सरसी। जिनेंशाणामर्चा प्रथितमहिमानां च सदनम् ॥ ६ ॥ अर्थ-जिनेप्रजुओनी पूजा (साते) व्यसनोरूपी पर्वतने (नेदवामां) वज्रनी,धारा सरखी , उत्सव- रूपी वनने (विकस्वर करवामां) वसंत ऋतु सरखी बे, देवलोक अने मोदनी संपदारुप युवान स्त्रीने (बोलाववामां) संकेत सरखी बे, नवरूपी समुज्ने (तरवामां) नाव सरखी , पुण्यरूपी कमलोने ज- त्पन्न करवामां तलाव सरखी , तथा विस्तार पा- मेला महिमाना स्थानक समान वे ॥ ६४ ॥ न भ्रूः साटोपकोपा न च करयुगलं चापचक्रादिचिन्हें । कांताकांतश्च नांको न च मुखकमलं सप्रकोपप्रसादम् ॥ यानासीना न मूर्ति च नयनयुगं कामकामानिरामं । हास्योत्फुल्लौं न गलौ सन्जय नवनिदो यस्य देवःससेव्यः॥६५॥ अर्थ-जययुक्त नवनेनेदनाराएवाजे देवनी चुकु- टीआटोप सहितकोपवाली नथी,जेना वन्ने हाथों चा - पचक्र आदिकथी चिह्नित थएला नथी, जेनो खोलो ।
३ स्त्रीथी शोनितो थयो नथी, जेनु मुखकमल कोप के प्रसादवाएं नथी, जेनी मूर्ति वाहनपर वेठेली नश्री, जेनी बन्ने आंखो कामनी इवाथी मनोहर थएली नथी, तथा जेना गालो हास्यथी प्रफुल्लित थया न- थी, ते देवज सेववा योग्य वे. ॥ ६५ ॥ हवे विनयप्रक्रम कहे वे. केनाकारि प्रशस्या शशिनिधवलिमा वर्हिणा च प्रबहे । वर्हे चित्र विचित्रं जलरूहपटले सारसौरल्यसपत् ।। सुग्धे स्नग्ध्य सितायामसममधुरिमा पद्मपाणी प्रनाते । नर्मट्य सानुकूट्यं पयमि च विनयः पुंसि. सबंशजाते॥६६॥ अर्थ-चंडमां प्रशंसनीक श्वेतता कोणे करी वे? तथा मयूरनां मनोहर पीगंमा विचित्र चित्र कोणे वनाव्युं ठे? तेम कमलोना समूहमां मनोहर मुगं- धिनी संपदा कोणे बनावी ठे? दूधमां चिकाश कोणे करी? साकरमांअत्यंत मीगश शोणे वनावी ? सूर्यमां प्रताप कोणे बनाव्यो ठे? तथा पाणीमां अ- नुकुल निर्मलता कोणे करी तेम उत्तम कुलमां उत्पन्न थएला पुरुषमा विनय कोणे बनाव्यो ? (अर्थात् ते सघलां खानाविकज . ) ॥६६॥ धियाना गगनो पयोनिधिरपामनोजबंधुस्त्विपा। देवाना त्रिदिवं नृणा वमुमती विध्याचल. कुजिनाम् ।।
G४ आरामः पृथिवीरुहां कुमुदिनी प्रेयान कलानां यथा । कासारः सरसीरुहां च विनयः स्थानं गुणानां तथा ॥ ६७ ॥ अर्थ-जेम तारापोर्नु स्थानक आकाश ठे, पाणीनुं स्थानक समुअबे, कांतिओनुं स्थानक सूर्य , देवोनुं स्थानक वर्ग , मनुष्यो, स्थानक पृथ्वी ठे, हाथी- ओर्नु स्थानक विंध्याचल बे, वृदोनुं स्थानक बगीचो , कलाश्रोनुं स्थानक चं, तथा कमलोनुं स्थानक जेम तलाव , तेम (सर्व) गुणोनुं स्थानक विनय बे. नस्वर्णाचरणैर्विनूषितवपुः सृग्निर्न च ब्राजितो। नो मुक्ताफलहारहारिहृदयो नो दिव्यवासोवृतः॥ नो रुपोपचितो न सिंधुरवरस्कंधाधिरुढश्च तत् ।। सौलाग्यं समुपैति यधिनयिता नूपालिरामः पुमान् ॥ ६ ॥ अर्थ-विनयरूपीनूषणथी मनोहर थएलो(माणस) जे सौलाग्यने पामे, ते सौजाग्यने सुवर्णना आजूष- पोथी शोनितां शरीरवालो पण पामतो नथी, तेम पुष्पमालाओथी नूषितथएलो पण ते सौजाग्यने पामी शकतो नथी, वली मोतीना हारोथी मनोहर हृदय- वालो पण ते सौनांग्यने पामी शकतो नथी, तथा दिव्य वस्त्रोवालो पण ते सौजाग्यने पामी शकतो नथी, तेम रूपवंत माणस पण ते सौजाग्यने पामी शकतो नथी, तथा हाथीना मनोहर स्कंधपर चडे- लो माणस पण ते सोनाग्यने पामी शकतो नथी.
अन्यैर्गुणैरसमलंकरण नैराणा । यद्यस्ति चेधिनयममनमेकमंगे ।। आयोति नायकमिव ध्वजिनीजना यत् । सर्वे गुणाः स्वयमिदं हृदये वहन्तम् ॥ ६ए॥ अर्थ-फक्त एक विनयरूपयानूपणज जो अंगपर धारण कर्यु होय, तो पठी वीजा गुणोरुपी श्रानूप- णोनी मनुष्योने कंश जरुर नथी. केमके हृदयमा ते विनयने धारण करनार माणसनी पासे, सेनापति प्रते जेम सेनाना माणसो तेम सर्वे गुणो पोतानी मेलेज श्रावी पहोंचे . ॥ ६ ॥ प्रेमपात्रं प्रजायते, विनीता. पशवोऽपि हि ।। तस्माधिनय एवाय, स्वीकार्यः कार्यकोविदः १० ॥ अर्थ-विनयवाला पशुश्रो पण प्रेमना पात्ररूप थाय ठे, (अर्थात् बहुज वहाला लागे ठे,) मादे (पोताना) कार्यमां चतुर एवा माणसोए ते बिन- यनोज स्वीकार करवो. ॥ ७० ॥ हवे न्याय प्रक्रम कहे . प्राणा यातु सुरेंचापरचयः संपत्तयश्चाचिरा । संचारा पितृपुत्रमित्ररमणी मुख्या समा बुद्बुद ॥ तारुण्यादिवपुर्गुणा गिरिनदी बैंगकपारिप्लया। कीत केसिगृहं तु नीतिवनितामगश्चिर तिष्ठतु ||3|| ६ अर्थ-(वर्षाकालमा यता) धनुष्य सरखी (च. पल) कांतिवाला प्राणो नले चाल्या जायो? चंचल संपदामो पण जले चाली जाओ ? परपोटा सरखा पिता, पुत्र, मित्र, स्त्री आदिक संचारो नले चाट्या जाओ, तेम पर्वतमांथी निकलती नदीना वेग सरखा चंचल एवा शरीरना तारुण्य आदिक गुणो पण नले चाल्या जा? पण कीर्तिने क्रीमा करवाना वनसर- खो नीतिरूपी स्त्रीनो संग फक्त लांबा काल सुधी रहो? यथोपायैर्विना निम्ना-वनीमेति नदीवहः ॥ स्वयं नयवतोऽन्यर्ण, तथान्येति श्रियां नरः॥ ॥ अर्थ-जेम नदीनो प्रवाह उपायविनाज नीची ज- मीनप्रते जाय , तेम लक्ष्मीनो समूह पण न्यायवंत माणसनी पासे पोतानी मेलेज जाय बे. ॥ ॥ संबंधी प्रणयैः सरः कुवलयैः सेना च रंगदूहयैः । स्त्रीवाहुर्वलयः पुरी च निलयैर्नृत्यं च तातालयैः ॥ गंधर्वश्च रयैः सन्ना सहृदयरात्तव्रतो वाङ्मयैः । शिस्योघो विनयैः कुलं च तनयै रानाति नूपो नयैः॥७३॥ अर्थ-जेम संबंधिप्रीतिथी,तलाव कमलोथी,सेना जबलता घोमाओथी, स्त्रीनो हाथ चुडीयोथी, नगरी मेहेलोधी, नृत्य " ताता थ” इत्यादिक तानोश्री; घोमो वेगयी, सजा विधानोश्री, मुनि शास्त्रोथी, शि- ,
១
,
ष्योनो
समूह
विनयोश्री तथा कुल
जेम पुत्रोथी
शोने बे, तेम राजा न्यायोथी शोने दे. ॥ ३ ॥
नीतिः कीर्तिवधूचिलामसदनं नीतिः प्रसिधुरा ।
नीति. पुण्यधराधिपप्रियतमा नीति श्रिया संगमः ॥
नीतिः सजतिमार्गदीपकलिका नीतिःसखी श्रेयसा ।
नीति प्रीतिपरंपराप्रमविनी नीतिःप्रतीतेःपदम् ।। १४ ॥
अर्थ-नीति बेते कीर्तिरूपी स्त्रीने विलास करवानुं
घरने, प्रसिद्धिने धारण करनारी,पुण्यरूपी राजानी
(वहाली) स्त्री बे, लक्ष्मीनो संग करावनारी ने, स-
जतिना मार्गमा दीपकनी कलिका सरखी बे, कल्या-
णोनी सखी , प्रीतिनी परंपराने उत्पन्न करनारी
है, तथा ते विश्वासन स्थानक वे. ॥ ४ ॥
पूज्योपास्ति रनादरोऽधमनरे नो वंचना धर्मिणाम् ।
सत्या चाक् पुरतःप्रनोरनुचिनत्यागोऽनुरागो निजैः ।।
संगः साधुषु नित्यकृत्यकरणं स्नेहःसहौलस्विनि-
दीनानायजनेषु चोपकरणं न्याय्योऽयमभ्वा सताम् ॥ १५ ॥
अर्थ-पूज्योनी सेवा नीच माणसमां अनादर,धर्मी
माणसोने नहीं उगवाप',शेग्नी समीपे सत्य वाणी,
अनुचित(याचरणोनो)त्याग,सगाओनी साथे प्रीति,
साधुओनी सोवत, नित्यकर्मोनुं करवापणुं, प्रतापी-
उनी साथे स्नेह तथा दीन अने अनाथो प्रते उपकार
एवी रीतनो सानोनो न्यायमार्ग ठे. ॥ ५ ॥
ចំ हवे पैशून्य प्रकृम कहे . चेत्पापापचयं चिकीर्षसि रिपोमूर्ध्नि क्रमो धित्ससि । क्वेशध्वंसमनीप्ससि प्रवसनं सर्वागसां दित्ससे ।। कीर्ते प्रजिहीर्षसि प्रतिपदं प्रेत्यश्रियं लिप्ससे । सर्वत्र प्रविधेहि तत्प्रियसखे पैशुन्यशून्यं मनः ॥ ७६ ॥ अर्थ-हे प्रिय मित्र!जो तुंपापोने नाश करवानेश्चतो होय,शत्रुना मस्तकपर पगो मुकवाने (अर्थात् शत्रु- उनो नाश करवाने) श्वतो होय,क्वेशनो विध्वंस कर. वाने तो होय, सर्व अपराधोने दूर करवाने श्वतो होय, पगले पगले अपकीर्तिने हरवाने श्वतो होय, तथा पुनर्नवमां जो लदमी (मेलवाने) श्चतो होय, तो सर्व जगोए तुं (तारा)मनने चुगलीथी रहित कर? नाग्नौ नीररुहं न सर्पलपने पीयूषपुरः प्रना। नर्तुर्नान्युदयश्च पश्चिमगिरौ वली न च व्योमनि ॥ न स्थैर्य पवने मरौ न मरुतामूर्वीरुहः स्याद्यथा। दौर्जन्ये यशसां तथा नहि नरःसोमत्विषां सोदरः ॥ ॥ अर्थ-जेम अग्निमां कमल,सर्पनी जीनमां अमृतनो समूह, पश्चिम गिरिपर सूर्यनो उदय, श्राकाशमा वे- लमी, पवनमा स्थिरता, तथा मारवाममां कल्प वृदा होतुं नथी, तेम उर्जनतामां चंड़ समान (उज्वल) यशनो समूह खरेखर श्रतो नथी. ॥ १७ ॥ , नए तत्संपत्तिमनुद्यम प्रकटयन् कीर्ति च कुर्वन् कलि । प्राणान् प्राणनृतां हरंश्च सुकृतं नृत्यं वितन्वंस्तुपाम् ॥ आरोग्यं च गिलन्नपथ्यमशनं विद्यां च निषा दधत् । कांहत्येप यदीहते सुलगतां पैशून्यमासूत्रयन् ॥ ७ ॥ अर्थ-जे माणस चुगली करतो थको सोजाग्यप- णाने श्वे , ते माणस उद्यमविना संपदाने श्छे वे, कंकास करतोयको कीर्तिने ठे,प्राणीयोना प्राणोने हरतो थको पुण्यने श्छे ठे, लजाने धरतो थको नाच- वाने श्छे वे. कुपथ्य जोजन करतो थको निरोगीपणाने श्वे , तथा निझालेतो थको विद्याने श्वे के. (अर्थात् ते सघर्बु असंजवित एटले न वने तेवू ) ॥ ७ ॥ धर्म धुनोति विधुनोति धियां समृद्धि। इलाधा सिनोति च बुनोति दयाविलासम् ॥ चिंता चिनोति च तनोति तनूप्रतापं । क्रोधं धिनोति च नृणां पिशुनत्वमेतत् ॥ १ए । अर्थ-चुगलीपणुं माणसोना धर्मने नाश करे ठे, बुद्धिनी समृद्धिने पूर करे , कीर्तिने गली जाय , दयाना विलासने पुनावे केचिंता उपजावे ,शरीरने ताप आपे ठे, तथा क्रोधने वधारे ॥ ए॥ सौनाग्यादिव सुंदरी सुविनयाविद्येवचीभिः श्रिया- मुद्योगादिव साहसादिव महामंत्रादिसिद्धि पुनः ॥
" ए , पीयूषादिव नीरुजत्वमचिरात् पूजा च पुण्यादिव । स्फुर्जत्कीर्तिनरो नरं पिशुनतात्यागाउपागवति ॥ ७ ॥ अर्थ-सौलाग्यथी जेम सुंदरी, उत्तम विनयथी जेम विद्या, उद्यमथी जेम लदमीनी श्रेणि,साहसथी जेम महामंत्रादिकनी सिजि, अमृतथी जेम तुरत निरोगीपणुं, तथा पुण्यथी जेम मोटाइ मले , तेम चुगलीना त्यागथी माणसने स्फुरायमान कीर्तिनो समूह प्राप्त थाय बे. ॥ ॥ हवे सत्संगप्रक्रम कहे . यापंकोऽपि नरेंडनालफलके कस्तूरिकाजावजाक् । काचोऽप्यानरणेषु नूपसुदृशां हीरोपमां याति यत् ॥ यत्काकोऽपि रसालशालशिखरे ताम्राक्षतामश्नुते । तत्संगात्महतां नवंत्यपि गुणेहींना गुणानां गृहम् ॥१॥ अर्थः-राजानाललाटस्थलमां कादव पण जे कस्तू रीना नावने नजनारो थाय बे, तथा राणीश्रोना था- नूषणोमां काच पण जे हीरानो उपमाने प्राप्त थाय ने, तेम आंबाना वृदनी टोंचपर रहेलो कागमो पण जे कोयलपणाने नजे बे, ते सघर्बु उत्तमना संगथी थ- एवं , माटे एवी रीते गुणहीनो पण उत्तमना सं- गथी गुणोना स्थानकरूप थाय . ॥१॥ पापापापहिताहितप्रियतमाप्रेयोऽन्निधेयेतर- ध्येयाध्येयशुनाशुनप्रकटन के विवेके रतिः॥ ,
यूनां चेतसि कांदिशिकहरिणीनेत्रेव चेषः प्रिया ।
तत्सत्संगमन्नंगरंगरसिका सेवध्वमात्मप्रियाः ।। २ ।।
अर्थ-अनंगरंगमां रसिक तथा आत्माने प्रिय जे-
मने एवा हे प्राणी युवानोना मनमां दिङ्मूढ थएली
हरिणी सरखी आंखोवाली स्त्री, जेम प्रिय , तेम
तमोने पाप, धर्म, हित, अहित, प्रिय, अप्रिय,अ-
निधेय, अननिधेय, ध्येय, तथा शुज अने अशुन-
नाअंतरने जाणवाना विवेकमां जो खुशी होय, तो
तमो सङनोनो संग अंगीकार करो ?
कीर्ति कंदलयत्यघं दलयति प्रल्हादमुखासय-
त्यायासं निरुणधि चुधिविनवं सूते निशेते रिपून् ।
श्रेय' संचिनुते च बंधुरधियं धत्ते पिधत्ते लयं ।
कि कि कल्पलतेव नैव तनुते सद्यः सतां संगति ॥७३॥
अर्थ-सानोनी सोवत कीर्तितुं मूल नांखे, पापने
दली नांखे ठे, हर्पने उपजावे ठे श्रमने रोके ,बुद्धिना
विनवने उत्पन्न करे ठे,शत्रुउने नाश करे डे, कल्याणने
एक करे , मनोहर बुद्धि थापे , तथा जयने
आठादित करे ; एवी रीते सझानोनी सोवत क-
पवहीनी पेठे हमेशां शुं शुं (उत्तम) कार्य नथी क-
रती (अर्थात् सर्व उत्तम कार्यो करे ठे.) ॥७३॥
एर संगात्सतां प्रथितबुधिसमृघिसिधे- रुच्चैः पदं समुपयांत्यपमाननीयाः॥ यत्सूत्रतंतुमपि सौरनसारपुष्प- संगापहंति मुकुटेषु नराधिनाथाः ॥ ४ ॥ अर्थ-विस्तार करेल बेबुकिनी संपदानी सिद्धि जेणे एवा सत्संगथी नीच पण जंची पदवीने पामे ,केमके सुगंधयुक्त उत्तम पुष्पोनासंगथी सुतरना तांतणानेपण राजा (पोताना) मुकुटोमां धारण करे . ॥ ७ ॥ दत्ते चेजसनाः पतिः फलनृतामायुश्च पायोजनूः । स्थैर्य निर्जरजूधरः सुरगुरुगी कौशलं चातुलम् ।। सर्वज्ञत्वमुमापतिश्च रजनीराजः कलाः पेशलाः। स्तोतुंतांस्तदयं दमेत महतां ये संगतः स्युर्गुणाः॥५॥ अर्थ-सजनोना संगथी जे गुणो उत्पन्न थाय ,ते गुणोनी स्तुति करवाने तो, जो शेषनाग पोतानी जीनो आपे, ब्रह्मा आयुष्य आपे, मेरूपर्वत स्थिरता थापे, सुरगुरु वचनोनुं अतुल्य कौशल थापे,महादेव सर्वज्ञपणुं आपे, तथा चंड जो पोतानी मनोहर क- ला आपे, तोज तेनी स्तुति श्रश् शके. ॥ ५ ॥ हवी मनःशुझिप्रक्रम कदे बे. चेघाचो निर्विकोरा यदि शमनिनृते नेत्रपत्रे पवित्रे । गात्रे सध्यानमुपा यदि यदि च गतिमंदमंदप्रचारा॥
ए३ कोधादीनां निरोधो यदि यदिच वनेऽवस्थितिःप्रीतिपूर्ण । वेगावेशप्रवेशचिदिह हृदि तदा स्वैरमन्येति शुद्धिः ॥ ६॥ अर्थः-हे प्राणी जो,वाणी विकार रहित होय,नेत्री समतायुक्त होय पवित्र एवा गात्रपर (मुखपर) उत्तम ध्याननी मुसा होय, गति मंदमंद प्रचारवाली होय, क्रोधादिकोनो निरोधहोय,तथाप्रीतिपूर्वक जोवनमां स्थिति होय. तो क्लेशना आवेशना प्रवेशने वेदनारी (मननी) शुद्धि पोतानी मेलेज हृदयमां प्राप्त थाय वे. असौ जस्मान्यंगः किमु किमुत जूमौ विलुवनं । जटाटोप कोऽयं किमु वपुरिद निर्विवसनम् ।। कचालोचः कोऽयं प्रचुरतपसां कि च तपनं । न चेञ्चत शुद्धिः सुकृतसफलीकारकरणम् ।। ७ ।। अर्थः-जो पुण्यने सफल करवाना कारणरुप एवी मननी शुझता न होय तो शरीरे नशम चोलवाथी झुं थवानुं ? तेम पृथ्वीपर लोटवायी पण शुं थवानुं ? जटानो बाटोप धारण करवाश्री शुं थवानुं ठे? श- रीरने वस्त्र रहित राखवाथी शुं थवानुं ? वासोनो सोच करवाथी शुं थवानुं वे ? तथा घणा तपो तप- वाथी पण शुं थवान ले ? (मननी शुधि विना स- घडं निष्फल .) ॥ ७ ॥ स्वर नमन् जगति चित्तनिशाकरोऽयं । यैर्यत्रित सुकृतकृत्यमनोज्ञमंत्रः।।
एस तेषामशेषमुखपोषिणि सिधिसौधे । वासः सदाः समजनिष्ट समाधिनाजाम् ॥ ७ ॥ अर्थ-समताने जजनारा एवा जे माणसोए, जग- तमां स्वेछाचारथी ब्रमण करता एवा चित्तरूपी रादा- सने पुण्यनां कार्योरुपी मनोहर मंत्रोए करीने यंत्रित करेलो बे, ते माणसोनो सर्व सुखोने पोषण करनारा एवा मोदरुपी मेदेलमांहमेशां वास थएलोबेला विना मनः शुधिमशेषधर्म- कर्माणि कुर्वन्नपि नैति सिद्धम् ।। दृग्न्यां विना किं मुकुरं करेण । वहन्नपीदेत जनः स्वरूपम् ॥ ए॥ अर्थ-मननी शुद्धिविना सर्व धर्मकार्योंने करतो एवो पण प्राणी मोक्षमा जश् शकतो नयी; केमके हा- थमां रीसो पकमीने फरतो, एवो पण प्राणी आं- खोविना पोतानुं स्वरूप जो शकतो नथी. ॥ ए॥ दूती. मुक्तिमृगीदृशो यदि मनःशुद्धिं विधातुं रति- 'स्तत्स्वर्णे रमणीजने च हृदयं रक्ष्यं मलुच्यत्सखे ।। एतबोनजरान्निनूतहृदये न स्वार्थसार्थप्रया। प्राउ वमुपैति शंवररुहां रोहः शिलायामिव ॥ एज ॥ अर्थ-डे मीत्र! मुक्तिरूपी स्त्रीने (वश करवामा) पूती समान,एवी मननी शुछिने धारण करवानी जो तने श्वा होय, तो सुवर्ण अने मनोहर एवी स्त्रीमा ए लोजाता एवा (तारा)हृदयतुं तारे रक्षण करवू जोशए; केमके, लोचना समूहथी परानव पामेला हृदयमां, शिलामा जेम कमलोनुं जगबुं तेम, आत्मार्थना स- मूहना विस्तारनी उत्पत्ति थती नथी. हवे द्यूतप्रक्रम (जुगारनुं प्रक्रम) कहे ते. जक्ति जनक्ति विनयं विनिहंति तृष्णा । पुष्णाति तर्जयति वर्यमजर्यवीर्यम् ।। पूजा परानवति नीतिमपाकरोति । द्यूतं विदूरयत तध्यसनाध्वसूतम् ॥ ए१ ॥ अर्थ-हे प्राणी जे जुगार जक्तिने तोमीपाडे ठे, विनयने नाश करे ठे, तृष्णाने पुष्ट करे ठे, मनोहर तथा निविम एवा वीर्यनी तर्जना करे ने, पूजानो (कीर्तिनो)परानव करे ,तथा नीतिने दूर करे ,एवा उखना मार्गने उत्पन्न करनारा जुगारने तमो दूर करो वध्या धान्नि वधू विधाय स कुधीधुर्यः सुतानीहते । कंपापातमुपेत्य पर्वतपतेः प्राणान् स च प्रेप्स्यति ॥ सविनामधिरुह्य नावमुदधे. कूलं च कादत्यसौ । कृत्वा कैतवकौतुक प्रकुरुते वित्तस्पृहा यो जम ॥ ए२ ॥ अर्थ-जे मूर्ख माणस जुगारनुं कौतुक करीने धननी श्छा करे ,ते कुबुझिनो सरदार माणस घरमां बंध्या स्त्री राखीने पुत्रोने श्छे ठे, मेरुपर्वतपरथी ऊंपापात
ए६
करीने ते प्राणोनी श्छा राखे ,तथा बीज्वाला वाहा-
णमांबेसीने ते किनारे पहोंचवानी इला करे .ए॥
जातन् नूतनरान्निजूत इव यस्लुब्धो दृशा नेदते ।
जक्तोक्ति शृणुते न च ज्वरितवद्यदत्तचित्तः पुमान् ।।
लजामुज्कति मद्यमूचित श्वासक्तश्च यत्र द्रुतं ।
द्युतं वित्तविनाशनं त्यज सखे तन्मूर्खमैत्रीमिव ॥ ए३ ॥
अर्थ-जे जुगारमां श्रासक्त थएलो माणस,जाणे
नूतोना समूहथी पराजव पामेलो होय नहीं जेम, तेम
जाने तो आंखेथी जोतो पण नथी; तेम ते जुगा-
रमा रहेलां चित्तवालो माणस ताप चडेलानी पेठे
सेवकना वचनने पण सांजलतो नथी; वली तेमां लीन
थएलो माणस मदिराथी मूर्छित थएलानी पेठेतुरत
लजानो पण त्याग करे ;माटे हे मित्र! मूर्खनी मित्रा-
इनीपेठे धननो नाश करनारा,एवा जुगारते तुंगेमीदे
यत्रापदां वृंदमुपैति वृधि ।
कंदस्तरूणामिव वारिलूमौ॥
त्यति तत्किं न मनीषिमुख्या।
द्यूतं दुराकूतमनूतमार्यैः ॥ एव ॥
अर्थ-जे जुगारमां,जलवाली जमीनमां जेम वृदोनुं
मूल, तेम दुःखोनो समूह वृद्धि पामे बे; एवा पुष्ट
श्राशयवाला,तथा उत्तमजनोथी नहीं स्तुति कराएला
जुगारने, हे पंमितमुख्यो ! तमो केम तजता नथी ?
. स्थानं शून्यगृहं विटाः सहचराः स्निग्धश्च वेश्याजनः । पार्षद्याः परमोपिएः परिजनाः कादंवरिपायिनः ।। व्यापारश्च परप्रियापरिचयः ख्यातिश्च विचव्ययो। येपां द्यूतकृतां कथामपि कथं कुर्यात्समं तैः सुधीः ॥ ए४।। अर्थ-जे जुगारीश्रोनुं स्थानक तो उजाम घर होय , जेयोना सोवतीओ तो लफंगार्ड होय , वेश्यास्त्री जेनी स्नेही होय ते, लोकोने उगनारा माणसो जेउनी पासे वैसनारा होय बे, मदिरापान करनारा जेऊनो परिवार होय , परस्त्रीना परिचय- रुप जेबोनो व्यापर होय ठे, तथा धनना नाशरुपी जेनी ख्याति होय , एवा जुगारीउनी साथे उत्तम बुद्धिवाने वात पण शामादे करवी जोश्ए? ॥ ए४ ॥ हवे मांसप्रक्रम कहे . निःकर्णेष्विव गीतिरीतिरफला मद्ध्यानधौरेयता। कारुण्यस्य कथा वृथा मृगदशा दृक्केलिरधेष्विव ।। निर्जीवेप्टिव वस्त्रवेपरचना वैदग्ध्यबुधिGधा । मांसास्वादिषु देहिषु प्रणयिता व्यर्था लतेवाग्निषु ।। एए । अर्थ-बहेरा माणसो प्रते जेम गायननी रचना, तेम मांस नक्षण करनारायओमां ध्यान- धौरेयपणुं निष्फल , वली धांधला प्रते जेम स्त्रीना कटा- • क्षोनी कीमा, तेम ते प्रतेकरेली दयानी कथा पण निष्फस , वसी मुमदा प्रते जेम वस्त्राजूषणनी -- - एज रचना, तेम तेउमा रहेली चतुराश्नी बुद्धि पण नि- ष्फल , तथा अग्निमां जेम वेलडी, तेम ते प्रते स्नेहनाव राखवो ते पण वृथा बे. ॥ ए५ ॥ हित्वा हारमुदारमोक्तिकमयं तैधीयतेऽहिर्गले । त्यक्त्वा दीरमनुष्णधामधवलं मूत्रं च तैः पीयते ॥ मुक्त्वा चंदनर्मिकुंदविशदं तैतिरन्यंग्यते । संत्यज्यापरजोज्यमझुततरं यैरामिषं नुज्यते ॥ ए६ ॥ अर्थ-जे माणसो वीजां अत्यंत मनोहर जोजनने तजीने मांसनुं नक्षण करे , ते मोतीयोना म- नोहर हारने तजीने गलामा सर्पने नांखे ; चंग- सरखा सफेद धने तजीने ते मूत्र पीए बे; तेम चंद्र तथा मोलर सरखा निर्मल चंदनने तजीने ते- ओ शरीरपर राख चोले बे. ॥ ए६ ॥ स्वं ज्वालाजटिलेऽनले स बहले दिप्त्वेहते शीतता। मुत्संगे नुजगं निधाय सविषं स प्राणितं कांदति ॥ कीर्ति काम्यति चाकृशां कृपणतामासूच्य स त्रस्तधी- यःकर्तुं करुणामजीप्स्यति जमो जग्ध्वा पलं प्राणिनाम् ॥ए॥ अर्थ-जे बुद्धिविनानो मूर्ख माणस प्राणियोनुं मांस नक्षण करीने दया करवाने श्छे , ते माणस ज्वालायोथी व्याकुल थएला मोटा अग्निमां पोताना शरीरने फेंकीने मकने श्लेबे, तथा खोलामा फेरी Ph.
सर्पने राखीने ते जीवितने श्वे , तेम अत्यंत कृ पणपणुं राखीने ते कीर्तिने श्खे ठे. ॥ ए ॥ चैतन्यं विषलक्षणादिव मधोः पानादिव प्राता। विद्यालस्य समागमादिव गुणग्रामोऽजिमानादिव ॥ शीलं स्त्रीजनसंस्तवादिव मनः क्लेशादिवध्यानधी- देवार्चाशुचितादिपुण्यमखिलं मांसाशनान्नश्यति ॥ए । अर्थ-जेम फेरना नदणथी चैतन्य, मदिरापा नश्री डाहापण, बालसना समागमथी विद्या, अनि- मानथी गुणोनो समूह, स्त्रीश्रोना (अंगोपांगनी; । प्रशंसाथी शील, तथा मनना क्लेशथी जेम ध्याननी बुद्धि, तेम मांसजवणथी देवपूजा तथा पवित्रपणा- दिकथी (उत्पन्न थएवं) सर्व पुण्य नाश पामे ते. ए पारदारिकनरः परपत्नी, तस्करश्च परकीयविजूतिम् ॥ लोक्तुमिवति यथेह तथा सा, वामिषोपचितमामिपलुब्ध. एए अर्थ-जेम परस्त्रीनो लालचुमाणस पारकी स्त्रीने श्छे , तथा चोर जेम परना धनने श्छे , तेम मांसलक्षणमां दुब्ध थएलो माणस मांसथी पुष्ट थ- एला (पशुने) ॥ एए॥ हवे मद्यग्रक्रम कहे ठे. स्वामित्व समुपैति किकरनर. प्रेष्यत्वमेति मनुः । शत्रुः सोदरता मुपैति नजते प्रत्यर्थिता सोदरः ॥
१०० पी खरतरगच्छीय ज्ञान मन्दिर, जयपुर जायात्वं जननी प्रयाति जननीनाचं च जायाजनो। धर्मध्वंसधुराधुरीणमधुनः पानानिजूतात्मनाम् ॥ १० ॥ अर्थ-धर्मनानाशरूपी धोंसरीने धरवामांबलद स मान एवा मद्यपानथी परानव पामेल श्रात्मा जेर्जनो एवामाणसोचाकरने शेउरूप लेखे,शेने चाकररूप लेखे बे;शत्रुने नाश्लेखे , अने नाश्ने शत्रु लेखे ; तथा पोतानी माताने पोतानी स्त्रीतरिके लेखे ,अने पोतानी स्त्रीने पोतानी माता तरिके लेखे ॥१०॥ ददात्यदेयं च दधात्यधेयं । गायत्यगेयं च पिवत्यपेयम् ॥ जयत्यजेयं च नयत्यनेयं । न किं सुरापानकरः करोति ॥११॥ अर्थ-मदिरापान करनारो माणस नहीं देवाला- यक वस्तु दीए बे; नहीं धारण करवा लायक धारण करे बे, नहीं गावाजोग गाय बे; नहीं पीवा लायक पीए डे, नहीं जीत करवा लायकने जीते बे; तथा नहीं लेजवा लायकने लेजाय जे; माटे एवीरीते मदि- रापान करनार माणस शुं कार्य नथी करतो?(अर्थात् सघg अयोग्य कार्य करे बे.) ॥ ११ ॥ यशाम्यति गृहे गृहे विवसना यच्चत्वरे शेरते । यद्भूमौ निपतंत्यमुजितमुखा यच्चारदंति स्फुटम् ॥ .
१०१ यघीथीषु विशति कोशितदृशो जपत्यजटप्यं च य- घदूवाढं च रुदंति मूढमतयस्तन्मद्यविस्फुर्जितम् ॥ १० ॥ अर्थ-(मदिरापान करनारा मूढ बुद्धिवालामाणसो) जे घरे घरे चटक्या करे , नग्न यश्ने चोवटामां सुश् रहे ठे, खुला मुखो राखीने पृथ्वीपर पड़े हैं; प्रगट रीते वराडा पाडे , अांखो वींचीने गलीयो- मां प्रवेश करे डे, नहीं बोलवालायक (अपशब्दो) बोले , तथा जे अत्यंत रड्या करे बे; ते सघलु मद्यपाननुं परिणाम . ॥ १२ ॥ व्याधीनामवधि पदं च विपदामुन्मादमाद्यघियां । धामाधन्यगिरां गुहामयशसां स्थानं खनि चैनसाम् ॥ आधारं च युधां क्रुधां परिपदं संजोगनूमि नियां । मुंचाचारविचारचारुरचनानिरिणी वारुणीम् ॥ १३॥ अर्थ-दुःखोनी सीमासरखी, आपदाओना स्था- नसरखी,उन्माद अने प्रमादनी बुद्धिना धाम सरखी, खराव वचनोनी गुफासरखी, अपयशना स्थानक स- रखी, पापोनी खाण सरखी, लमाश्ना आधार सर- खी, क्रोधनी सना सरखी,लयोनी संगमनूमिसरखी, तथा याचारना विचारनी मनोहर रचनाने अटका- वनारी एवी मदिराने, हे मित्र! तुं तजी दे? ॥१३॥ .
, V १०२ मतिकमलिनीनागं बागं पुरूहहविर्जुजः । प्रकटितदयादैन्यं सैन्यं प्रमादमहीपतेः ।। व्यसनपयसां सिंधुं बंधुं कषायधरास्पृशां । परिहर सुरापानं यानं विपत्पुरवर्त्मनि ॥ १०४ ॥ अर्थ-बुद्धिरूपी कमलिनीनो ( नाश करवामां) हाथी समान, कुतकरूपी अग्निप्रते बोकमासमान, प्रगट करेल ले दयाप्रते दैन्यजाव जेणे एवा, प्रमाद- रूपी राजाना सैन्य सरखा, आपदारूपी पाणीना स- मुज सरखा, कषायरूपी प्राणीउँना बंधुसरखा, तथा मुःखरूपी नगरना मार्गमां वाहन सरखा एवा सु- रापानने, हे प्राणी! तुं तजी दे ? ॥ १० ॥ हवे वेश्याप्रक्रम कहे . यवक्त्रं विटकोटिवक्त्रनिपतन्निष्टीवनानां घटी। यपदाश्च जनंगमादिजनतापाणिप्रहारास्पदम् ॥ यजानं वडुबाहुदंमनिविम्कोमीकृतिशितं । प्रेमैतासु दधाति धावकशिलातुट्यासु वेश्यासु कः ॥ १० ॥ अर्थ-जे वेश्यायोगें, मुख, क्रोमो गमे लफंगा- उना मुखमांथी पडता थुकनी कुंमी सरखं बे, तथा जेऊनी बाती चांमाल आदिकना हाथोथी हणाएली बे, तथा जेश्रोनुं अंग घणा माणसोना बाहुदंमना श्रालिंगनथी शिथिल थगयुं बे,एवी धोबीनी शीला- , २०३ सरखी वेश्यामां कयो माणस प्रेमने धारण करे। (अर्थात् कोइ पण धारण न करे.)॥ १५ ॥ रत्येवासमसायकः पशुपतिः पुत्र्येव जूमिनृतः । शच्येवाप्सरसा पति मुररिपुः पुत्र्येव पाथोनिधेः ।। रोहिण्येव सुधामरीचिरवनेः पुत्र्येव पौलस्त्यजिदू। वाहुन्या परिरन्यते गणिकया वित्तेहया कुष्टयपि ॥ १०६ ।। श्रर्थः-कामदेव जेमरतीथी,महादेव जेम पार्वतीथी, इंड जेम इंशाणीथी, विष्णु जेम लक्ष्मीथी, चं जेम रोहिणीश्री, तथा राम जेम सीताश्री शालिंगन कराय बे, तेम कुष्टी पण गणिकाथी (फक्त) धननी चाए करीनेज बन्ने हाथोथी आलिंगन कराय ने. ॥१६॥ यासु व्रजन याति जनः कदाचि- जाम्या च त्रातर्यपि मोहमूढः ।। अनेकलोकः प्रतिसेवितासु । कि तासु वेश्यासु रतिः शुन्नाय ॥ १७ ॥ अर्थ-जे वेश्या प्रते गमन करनारो माणस को वखते तो वेहेन तथा माताप्रते पण मोहथी मूढ थर जायचे, एवीअनेक लोकोथी सेवाएली ते वेश्या- मां (करेली) प्रीति शुं कल्याणकारी निवडे ठे? (अर्थात् नथीज नीवडती.) ॥ १७ ॥ धनं प्रीतिर्यासा धनमपि च रूपं निरुपमं । धनं चार्याचारो धनमपिच वुद्धिनिरवधिः ॥
१०४ धनं देवो यासां धनमपिच यासां गुरुरिह । विधत्ते वेश्यासु प्राणयमिह कस्तासु मतिमान् ।। १०७ ॥ अर्थ-जे वेश्याओने प्रीति, निरूपम रूप,मनोहर आचार, अत्यंत बुद्धि,देव तथा गुरु पण धनज बे, एवी वेश्यामां कयो बुद्धिवान माणस आ जगतमा प्रेम धारण करे ? (अर्थात् को पण न करे.)॥ १७ ॥ मास्म स्मर स्मरनरेशवरुथिनीनां । तासां पणांवुजदृशां हि दृशां विलासान् ॥ यपदीपकलिकासु मनोहरासु । स्नेहदयासु बहवः शलजीनवन्ति ॥ १५ ॥ अर्थ-हे प्राणी ! कामदेवरूपी राजानी सेना समान, एवी ते वेश्याना आंखोना कटादोनु तुं स्मरण नहीं कर ? केमके जे वेश्यानां स्नेहने दय करनारी (ते- लने दय करनारी) रूपरुपी मनोहर दीवानी शिखा- उमा घणा माणसो पतंगीआनी क्रीडाने प्राप्त थाय बे. (अर्थात् आवटे मृत्यु पामे डे.)॥ १० ॥ हवे पापधि (शिकारनुं ) प्रक्रम कहे जे. तेन्यः स्वापदपटकैः सहसुखैः सर्वैर पित्रस्यते । तैः सार्धं नपणा त्रमंति विपदा पूराभवप्रोन्मुखाः॥ विध्यते विविधायुधैश्च पशवः- पुण्यैः समं तैः समे । ये मूढा अटवीमटन्ति विकटां प्रारब्धपापयः॥ ३१ ॥ अर्थ-धारण करेल ने शिकारनुं व्यसन जेर्नए, एवा
१०५
जे मूढ माणसो (शिकारमाटे) नयंकर जंगलमा ज-
टक्या करे , तेश्रोथी वनवासी प्राणीश्रो सहित
सघलां सुखो पण त्रास पामे , वली तेश्रोनी सा-
थेज वेगवाला कुतरा सहित फुःखना समूहो पण
जम्या करे , वली विविध प्रकारना आयुधवाला
एवा तेश्रो पशुधोनी साये (पोतानां) पुण्योने पण
वींधी नाखे जे.॥ ११० ॥
संपर्क नरकैः कलि च कुशवर सतां संगमैः ।
प्रीति नीतिजरै रघैः परिचयं प्रेमापदा प्रापणैः ।।
नगं विनयैर्नयैरमिलनं चेदीहसे हे सखे ।
सत्ववातनयंकरं कुरु तदा साटोपमाबोटनम् ॥ १११॥
अर्थ-हे मीत्र ! जो तुं नरकसाथे संगम करवाने,
पुण्यसाये क्लेश करवाने, सजनोनी सोवतसाथे वैर
करवाने, नयना समूहसाये प्रीति करवाने, पापोनी
साथे परिचय करवाने, दुःखदायक वस्तुसाथे प्रेम
करवाने, विनयसाथे उछेग करवाने, तथा न्यायसाथे
नहीं मलवाने श्छतो होय, तोज प्राणीजना समूहने
नय करनारा एवा शिकारने आटोपसहित कर ? २११
आक्रंदा वनवासिनामसुमतां गीतानि तेपामसूकू ।
कुट्या. कुंकुमहस्तका अनुचराः क्रुराः शुना राशय ॥
जंतुव्रातपलान्यहो रसवती यस्मिन् मृगव्यामहे ।
श्वनस्त्री परिरभ्यते मृगयुतिःकस्तत्र गजेत् सुधीः ॥ ११ ॥
, १०६ अर्थ-जे शिकाररूपी ( विवाहना ) महोत्सवमा वनवासी प्राणीजना आक्रंदरूपी गीतो , तेश्रोना रुधीरथी नराएलां खाबोचीश्रांउरूपी कुंकुमना हाथा- उ (गपां) बे, ज्यां क्रूर कुतराना समूहो सोबती (जानैया) बे, वली अहो ! ज्यां प्राणीउना समूहना मांसनी रसोबे, तथा ज्यां नरकरूपी स्त्री आवीने शिकारीजने आलिंगन करे , एवा ते महोत्सवमा कयो उत्तम बुद्धिवान माणस जाय?(अर्थात् न जाय.) ये नीर विपिबन्ति निरनवं कुंजे च ये शेरते । ये चाइनन्ति तृणानि कानननुवि ब्राम्यन्ति येऽहर्निशम् ॥ ये च स्वरविहारसारसुखिता निर्मन्तवो जन्तवो। हत्वा तान् मृगयासु कः समनवन्नेषु नान्यागतः ॥११३॥ अर्थ-जे बिचारा निरपराधी (वनवासी) पशु करणाउँनु पाणी पीए बे, कामीमां सुइ रहे बे, घासो खाय डे, वननी नूमिमां हमेशां ब्रमण करे बे, एवी रीते जे स्वेछाचारी मनोहर विहारथी सुखी थए- ला , तेयोने शिकारमा हणीने, कयो माणस नर- कनो परोणो थयो नथी? ॥ ११३ ॥ जावान् नतां यत्र नलोंऽबुनूगान् । जवत्रयार्थः समुपैति हानिम् ॥
१०७ श्राखोटक पेटकमापदां का। कौतूहलेनापि करोति धीमान् ॥ ११४ ।। अर्थ-जे शिकारमां, खेचर,जलचर, अने थलचरने हणनारा शिकारीउना त्रणे पुरुषार्थो हानि पामे बे, एवा फुःखना समूड्सरखा शिकारने क्रीडामात्रथी पण कयो बुझिवान आचरे(अर्थात्नज आचरे) १९४ हवे चौरिकाप्रक्रम कहे . प्रहारो यष्टयाद्यै स्तदनु शिरसो मुंमनमथो। खरारोपाटोप स्तदनु च जगद्गालिसहनम् ।। ततः शूलारोहो नवति च ततो दुर्गतिगति- विंचायतच्चौर्याचरणचरितं मुंचति न कः॥ ११५ ॥ अर्थ-जे चोरी करवाथी प्रथम तोलाकमी आदि- कथी मार पडे ,पली मस्तक मुंडावतुं पडे डे, पठी गधे डापर बेसवु पडे , पठी जगतनी गालो सहन करवी पडे , पठी शूलिपर चमबुं पडे ठे, तथा तेथी बेवटे उर्गतिमां उपजq पडे , एवी रीतना चोरीना आच- रणना हवाल विचारिने,तेनो कोण त्याग न करे ? ११५ नृणा प्राणा बाह्या यदनघयशो यद्यदमलः । कुलाचारो यच्चानुपममहिमा यच्चगरिमा ।। कलानां यत्केलिर्यदसमतमा रूपरचना। धनं तद्यैरात्तं निखिलमपि तै. संहृतमिदम् ॥ ११६ ॥ अर्थ-जे धन माणसोना वाह्यप्राणो ,निदोंप यश , निर्मल कुलाचार ,अनुपम महिमा ठे, मोटाश्वे, PAY {០០ कलाऊनी क्रीमा बे, तथा जे अतुल्य रूपनी रचना, एवं परधन जेए चोरेलुं ने, तेजेए सघलु हरेबुं . वैरं विश्वजनैरकारि कलहः कीर्त्या च लोकष्यी। कृत्यैर्मत्सर उत्सवैश्च विरहः सौख्यैरसूयोदयः ॥ प्राणै रप्रियता प्रियैरलपनं घोहश्च धर्मेन्छया। विधेनेन हपश्च तैरतिश यश्चौरिका निर्ममे ॥ ११७ ॥ अर्थ-जे अत्यंत दुष्टोए चोरी करेली , तेओए जगतना लोको साथे वैर करेढुंबे,कीर्तिसाथे क्लेश करे- लो, बन्ने लोकोना कार्योसाथे मत्सर करेलो ने, उ- त्सवो साथे विरह करेलो डे, सुखो साथे अदेखाइनो उदय करेलो ,प्राणोसाथे अप्रीति करेली बे,स्नेही साथे अबोला कर्या ,धर्मनी श्वासाथे प्रोह करेलो ने, तथा विश्वास साथे हठ करेलो . ॥ ११७ ॥ तत्कीर्तिः कुमुदेन्बुकुन्दकालिकाकपूरपूरोपमा । तत्स्फुर्तिः परमप्रमोदविलसत्पावित्र्यपाथः प्रपा ॥ तन्मूर्तिः स्मरपार्थिवस्मयशशिस्वाणुरुद्ञाजते । चौर्य यैर्मुमुचे लसद्गुणगणारामैकदावानलम् ॥ ११ ॥ अर्थ-जेए जलसायमान थता गुणोना समूहरूपी बगीचाने (बालवामां) दावानल सरखी चोरीने तजे- ली,तेजनी कीर्ति, चंजविकासी कमल, चंज, डोल- रनी कली, तथा कपूरसरखी उज्वल , तथा तेउनी स्फुर्ति, उत्कृष्ट हर्षथी फेलावो पामतुं जे पवित्रपणुं १०ए तेरूपी पाणीनी परब सरखी छे, तेम तेश्रोनी मूर्ति, कामदेवरूपी राजाना (रूपना) गर्वरूपी चंजने (ग्रस्त करवामां ) राहुसरखी शोने . ॥ ११७ ॥ श्रीकीर्तिविस्फुर्तिलताम्वुवाहं । दौरोग्यदैन्याम्बुजसप्तवाहम् ॥ विधनधाराधरगन्धवाहं। विमुच चौर्य रितप्रवाहम् ॥ ११ए । अर्थ-अपकीर्तिना फेलावारूपी वेलमीने (वृद्धि करवामां) वरसाद सरखी, उर्जाग्यपणुं तथा दरिख- तारूपी कमलने (विकस्वर करवामां) सूर्य सरखी, अने विश्वासरूपी मेघने (नाश करवामां) पवन स- रखी, तथा पापोना प्रवाह सरखी, एवी चोरीने, हे प्राणी! तुं तजी दे ? ॥ ११५ ॥ हवे परस्त्रीप्रक्रम कहे . नो हास्यं सुरतमपचचतुरं नालिगनं निर्जरं । नवोरोजसरोजयुग्मललुत् पाणिं प्रमीलामलम् ॥ नो विवाधरचुंवनं स्थिरतया कुर्यात् पुमान् प्रेयसी- मन्येषा रमयन्निकामचकितः कामीति काम्या न ताः॥१२॥ श्रर्थ-कामी माणस परस्त्रीनी साथे विलास करतो थको ते समये अत्यंत वीकनोमार्यो, तेणीनीसाथे सं- जोगना प्रपंचमां योग्य एबुं दास्य करी शकतो नथी, तेषीने अंत्यंत थालिंगन करी शकतो नथी, तेपीना ११० स्तनरूपी कमलना युग्मपर (बरोबर) हस्ताक्षेप करी शकतो नथी,(अत्यंत सुखथी)सारी रीते आंखो वींची शकतो नथी, तेम स्थिरताथी तेणीना बिंबसरखां होग्नुं चुंबन पण लेश शकतो नथी, माटे तेवी पर- स्त्रीने (जोगववानी) श्छाज करवी नहीं. ॥ १० ॥ पौराणां पुरतः प्रपंच्य महिमां दत्तः पितृन्यां स्वयं । यो दत्वा स्वकरं करेण च वृतः सप्तार्चिषां सादिकम् तं हित्वा पतिमीहते यदितरं या कामिनी कामिनं । तन्नूनं कथमात्मसानवति सा स्ववंदसंचारिणी ॥ ११ ॥ अर्थ-जे पतिने नगरना लोकोनी समीपे महो- त्सवपूर्वक माबापे पोते आपेलो बे, तथा जेने, पो. तानो हाथ तेना (पतिना) हाथमा श्रापीने अग्निनी साक्षिए वरेलो , ऐवा पतिने तजीने जे स्त्री वीजा कामी पुरुषने श्छे बे, ते स्वचंदाचारी स्त्री खरेखर पोतानी” शीरीते थाय ? ॥ ११ ॥ पूर्णोऽप्यन्यपरानवैकतमसा यत्संगतो ग्रस्यते । प्राऽर्चतकलंकपंककलितः सुश्लोकशीतद्युतिः ।। नीचाचारविधी महानिव नवेदापातमात्रप्रिये । कोऽस्मिन् स्वैरविहारकारिणि सुधीःप्रीतः परस्त्रीजने ॥१२॥ अर्थ-जे परस्त्रीना संगथी प्रख्यात अने संपूर्ण पण चंड अन्यना (राहुना) पराजवरूपी अंधकारथी ग्रस्त थायडे,तथा उत्पन्न थएला कलंकरूपी पंकथीलवाएलो थयो ,माटे नीचना आचारनी विधिमांजेम सऊन, तेम एवी फुःखदायक तथा स्वेछाचारी परस्त्रीमा कयो उत्तम बुद्धिवान माणस प्रीतिवालो थाय ? ॥१२॥ घोपेषु स्थितिमीहते स विमतिर्मुक्त्वामराणां पुरी। त्यक्त्वा मंदरमेदिनीमवकरानुत्खातुमुत्कश्च सः॥ पातुं वांवति मुक्तनिर्मलजलः स ग्राममार्गोदकम् । त्यक्त्वात्मप्रमदाः परप्रियतमा यः सेवितुं कादति ॥ १२३ ॥ अर्थ-जे माणस पोतानी स्त्रीने तजीने परस्त्रीने सेववाने श्छे ,ते बुद्धिविनानो माणस देवतानी नग रीने जोडीने गोकुलमां (गायोना टोलामां) रहेवार्नु श्छे ,तथा (सुवर्णमाटे)मंदराचलनी नूमिने तजीने उकरमा खोदवाने श्वे दे, तेम निर्मल जल तजीने गाममानी गटरनुं पाणी पीवाने ते श्छे . ॥१३॥ निजांगनासंगमनंगरंगा- दन्येषु वात्सु यथात्मकोपः॥ तथा परेपामिति मन्यमाना- स्त्यजन्ति संतः परकीयपत्लीः ॥ १२ ॥ अर्थ-जेम अन्य माणसो, कामदेवनारंगथी पोता- नी स्त्रीना संगमने श्छे उते, पोताने जेम क्रोध चडे ठे, तेम परने पण चडे, एवं विचारता थका सजन पुरुषो परस्त्रीनो त्याग करे .॥ १२४ ॥ --
११२
हवे इंजियप्रक्रम कहे बे.
सारंगान जमरानिलांश्च शललान् मीनांश्च मृत्युंगतान् ।
कर्णघ्राणशरीरनेत्ररसनाकामैः प्रकामोत्सुकः ॥
दृष्ट्या शिष्टपथप्रवृत्तिविपिनश्रेणीसमुत्पाटने ।
साटोपछिपमिजियवजमिमं धीमान् विधत्ते वशम् ॥ १२५ ॥
अर्थ-कान, नाशिका, स्पर्श, नेत्र तथा जीजना
रसथी,(अनुक्रमे) हरिणो,त्रमरो,हाथी,पतंगी,
तथा माबलांजने मृत्यु पामेला जोश्ने, उत्तम मा-
गनीप्रवृत्तिरूपी वननी श्रेणिनो नाश करवामां उड़त
थएला हाथीसरखा, आइंजिना समूहने, बुद्धिवान
माणस अत्यंत उत्सुक थश्ने वशमा राखे बे. ॥१५॥
दनांनोरुहिणी विकाशन विधौ योऽनोजिनीवालो।
यो लोपट्यकलाकलापजलधौ पीयूषपादोपमः ।।
यः स्पर्धावसुधारुहालिजलदो यश्चोत्पथप्रस्थितौ ।
पारीणश्च तमुध्धुरं विषयिणां नातं जयन् नमनाक्॥१२६॥
अर्थ-जे इंजियोनो समूह कपटरूपी कमलनीने
विकस्वर करवामां सूर्यसमान , तथा लंपटतानी क-
लाना समूहरूपी समुज्ने(वृद्धि करवामां)चंडसमान
बे, तेम जे स्पर्धारूपी वृदोनी पंक्तिने (उगामवामां)
वरसाद समान बे,अने जन्मार्गनाप्रस्थानमा जे पारं-
गामी बे, एवा उहत इंजिर्जना समूहने जीततो थको
प्राणी कल्याणने नजनारो थाय . ॥ १६ ॥
११३ स प्राज्यचलनैर्विना रसवतीपाकं चिकीर्षुः कुधी- स्त्यक्त्वा पोत मगाधवार्धितरणं दोा विधित्सुश्च स ॥ वीजाना वपनविनवति स च क्षेत्रेषु धान्योक्रम । योऽदाणा विजयैर्विना स्पृहयति ध्यानं विधातुं शुनम् ॥२७॥ थर्थ-जे माणस इंजिना जीतवा विना शुन ध्यान धरवाने श्छे , ते कुबुद्धि माणस देदीप्यमान अग्नि विना रसोझपाक करवाने श्छे ,तथा वहाणने तजीने हाथोश्री अगाध समुअतरवाने श्छे , तेम वीज वा- व्याविना ते देत्रोमां धान्यनी उत्पत्तिने श्छे ते.॥१७॥ रागषेपविनिर्जयाम्बुजवने या पझिनीना पति.। कृत्याकृत्यविवेककाननपयोवाहप्रवाहश्च यः ॥ य. सद्बोधविरोधनूधरशिर शवप्रहारोपमः । साम्योहासमयं तमिप्रियजयं कृत्वा जवानंदवान् ॥ २७ ॥ अर्थ-जे ईपिनो जय, रागडेपना जयरूपी कम- लोना वनने (विकवर करवामां) सूर्यसमान , तथा जे कृत्याकृत्यना विवेकरूपी बनने (वृद्धि करवामां) वरसाटना प्रवाहतुल्य वे; तेमजे उत्तम चोधना विरो- धरूपी पर्वतना शिखरने (नेटचामां) वजना प्रहार- तुल्य ठे,एवा समताना उल्लासवाला इंजियोना जयने करीने, हे प्राणी। तुं यानंदित था ? ॥ १२ ॥ विधामो वहशो विचारवचनश्चतश्चमत्कारिण' । शूरां. संति महम्रशश्च समरव्यापारसम्वादग ॥ ८
११४
दातारोऽपि पदे पदे घनधनैः कट्पद्रुकटपाः कलौ ।
ते केऽपींघियतस्करैरपहृतं येषां न पुण्यं धनम् ॥ २२ए॥
अर्थ-(आ जगतमां) विचारपूर्वक वचनोए करीने
चित्तमां आश्चर्य उपजावनारा घणा विधानोबे, तेम
रणसंग्रामरूपी व्यापारमा आदरवाला थएला एवा
शूरा पण हजारो गमे बे,तेम घणां धनथी था कलि-
कालमां कल्पवृक्ष सरखा पगले पगले दान देनारायो
पण घणा बे, पण जेश्रोनुं पुण्यरूपी धन इंजिशोरूपी
चोरोए चोरेलु नश्री, एवा तो विरलाज होय ॥१५॥
हवे याप्रक्रम कहे .
शक्रस्यैव सुरदिषो मधुरिपोरेवांमजानां पतिः।
श्रीदस्यैव च पुष्पकं पशुपतेरेवोदचूमामणिः ॥
स्कंदस्यैव तुजंगजुगूगणपतेरेवोंउरो वाहनं ।
धन्यस्यैव शिवाध्वनि प्रविदिता यानं कृपा कोविदैः ॥१३॥
अर्थ-रंजनुंज जेम ऐरावण हाश्री, विष्णुमुंज जेम
गरुम, धनदनुज जेम पुष्पक विमान, महादेवजजेम
वलद, कार्तिकेयनुज जेम मयूर, तथा गणपतिनुंज
जेम उंदर वाहन , तेम मोदमार्गप्रते (जवामां)
को धन्य माणसनुंज दयारूपी वाहन होय बे,एम
यमितोए कहेडं बे. ॥ १३० ॥
११५
गानिर्य जलधेर्धनं धनपत्तेरैश्वर्यमेके क्षणात् ।
सौदर्य स्मरतः श्रियं जलशयादायुश्च दीर्घ ध्रुवात् ।।
सौजाग्यं शुज मश्विनीसुतयुगावक्ति च सत्याः सुता-
हात्वा तं विदधे विधिविधिमनाचक्रेकृपायोंऽगिषु ।। १३०
अर्थ-जे माणसे प्राणीयो प्रते दया करेलीबेतेने
विधिमां के चित्त जेनुं एवा ब्रह्माए समुअमांथी गंजीर
ताने, कुवेरपासेश्री धनने, महादेवपासेथी ऐश्वर्यने
कामदेवपासेथी सुंदरताने,विष्णुपासेथी लमीने,ध्रुव
पासेश्री दीर्घायुष्यने,अश्विनीपुत्रोपासेथी मनोहर
सौजाग्यने,तथाव्यासपासेथीशक्तिनेलेश्नेवनावेलो
नानामौक्तिकहेमविद्रुममणिद्युम्नायं गोमय ।
मुग्धं सुग्धपयोधिहारितहरीशुनं यशःसंचयम् ।।
विश्वं विश्वजनेहनीयमहसं स्वर्गापवर्गोदयं ।
या यन्त्यनिशं दयामरगची सा रक्ष्यतामदयम्॥ १३५ ।
अर्थ-जे दयारूपी कामधेनु,हमेशां नानाप्रकारना
मोती, सुवर्ण, परवाला, मणि तथा धनरूपी गोमयने
(गणने) आपे ने, तथा दीर समुजना मनोहर मो.
जां सरखा श्वेत यशना समूहरूपी दूधने आपे ठे
वली जे जगतमा मनोहर प्रनाववाला एवा स्वर्ग
यने मोदना उदयरूप वत्सने (वाठरमाने) श्रापे
वे, एवी दयारूपी कामधेनु, जेम तेनो विनाश न
थाय, तेवी रीते रक्षण करवं. ॥ १३२ ॥
११६ अस्ताजेरुदयं रवेः स लवणान्माधुर्यमास्यादहेः। पीयूषं च कुहोरनुष्णकिरणं हानि कुपथ्याद्रुजाम् ॥ याविव्यं श्वपचाद्दिनं च रजने दीदां श्रियां संग्रहात् । कांतारानगरं च कांति वधाद्यो धर्ममिन्नत्यधीः ॥ १३३ ।। अर्थ-जे बुझिविनानो माणस(प्राणीोना)वधथी धर्मने श्छे , तेअस्ताचलप्रतेश्री सूर्यना उदयने श्छे बे, लवणमांधी मीठाशने श्छे बे, सर्पना मुखमांथी फेरने श्वे,अमावास्याथी चंछने श्बे, अपथ्य नो- जनधी रोगोनी हानिने श्छे बे, चांडालथी पवित्रप- णाने श्छेने, रात्रीथी दिवसने श्वेने, लक्ष्मीना संग्र- हथी दीक्षाने श्वे , तथा ते वनमांथी नगरने श्वे बे. धर्माणां निधिरास्पदं च यशसां संजोगमिः श्रिया- मास्थानं महसां च नूरविपदां यानं जवांनोनिधौ ।। स्कंधः सन्मतिवीरुधां प्रियसखी स्वर्गापवर्गश्रियां । धन्यानां दयिता दयास्तु दयिता क्वेशैरशेपैरलम् ॥ १३४ ।। शार्थ-धोना नंमाररूप, यशोना स्थानकरूप, ल- दमीउनी संयोगभूमिरूप, प्रजावोनी सत्तारूप, सुखो- नी नूमिरूप, जवरूपी समुअप्रते वहाणरूप, उत्तम बुद्धिरूपी वृदोना स्कंधरूप, तथा स्वर्गअने मोदल- दमीनी वहाली सखीरूप एवी दयारूपी वहाली स्त्री धन्यपुरुषोने था ? वीजा क्लेशोथी सर्यु. ॥ १३४ ॥ १ ङीषनावरेजनिरपि , - हवे सत्यप्रक्रम कहे ते. कीता कळलकूर्चकं हलमुसं विश्वास विश्वातले । नानानर्थकदर्शनावनघनं कालीनकेलिगृहम् ॥ प्रेमप्रौढपयोटपूरपवनं सन्मानमुस्तांकुरे । कोलं कोलसदाशयोऽजुतमति पा मृपां जापते ॥ १३५ ।। श्रर्थ-कीर्तिप्रते काजलना कूर्चक (पीठी) सरखा, विश्वासरूप पृथ्वीतलप्रते हलसरखा, नाना प्रकारना अनर्थोनी कदर्थनारूप वनप्रते मेघ सरखा,पुष्ट कार्योने कीमा करवानाघरसरखा, प्रेमरूपी निविमवरसादना समृहप्रते पवन सरखा, तथा सन्मानरूपी मोथना अंकुराप्रते कोलसरखा (सुथर सरखा) एवा जूग वचनने, जलसायमान श्राशयवाली थएली ते चुकि जेनी एवो कयो माणस वोले ? (अर्थात् न वोले). १३५ सिदूर करिमूनि मदिरमणिर्गेदे च देहेऽमुमा । स्ताराप्यं चसचक्षुपि तिपतियोनि विजेशो निशि ।। प्रामादे प्रतिमालिके च तिलक लूपा यया जायते । कीतः केलिगृह तया तनुमतां यक्ल बच सूनृतम् १३६ थर्थ-जेम हाथीना मस्तकपर सिंदूर,घरमां दीपक, शरीरमांजीव,स्त्रीमा नामएय.थाकाशमां सूर्य,रात्रीए चंड. देवालयमा प्रतिमा, तथा जेम सलाटमां तिलक शोजारूप याय ठे,तेम कीर्तिने क्रीमा करवाना घर- ११७ समान एवं सत्यवचन प्राणियोना मुखमां नूषण- रूप थाय बे. ॥ १३६ ॥ हानिमेति ददतां धनमुच्चैः । शीलतो नवति नोगवियोगः ।। जायते च तपसा तनुकार्य । हीयते किमपि नानघवाक्यैः ॥ १३७ ॥ अर्थ-घणुं दान देवाथी धननी हानि थाय बे,शील (पालवाथी)नोगोनो वियोग थाय ने, तप (तपवाथी) शरीर पुबलु थाय , पण सत्य वचन बोलवाथी तो कं पण नुकशान थतुं नथी. ॥ १३७ ॥ अग्निः शाम्यति मुंचति प्रनुरपामौछत्यमोघो रुजां। यात्यस्तं विकटा घटा करटिनामाटीकते नान्तिकम् ।। शैथिल्यं समुपैति सिंधुररिपुः सोऽपि नोत्सर्पति । भाग दूराऊपयाति दस्युरणजीः सत्यं वचोजपताम् ॥१३॥ अर्थ-सत्य वचन बोलनारायोप्रते अग्नि शांत थाय बे,समुह दोजने तजे बे, रोगोनो समूह नाश पामे बे, हाथीश्रोनी जयंकर श्रेणि तेनी समीप आवती नथी, सिंह शिथिल थ जाय , सर्प पण तेनी नजदीक श्रावतो नथी, तेम तेनाथी चोर अने रणसंग्रामनी बीक तो तुरत दूर चाली जाय जे. ॥ १३७ ॥ तस्माषैरमुपैति दूरमुरगश्रेणिः सुपर्णादिव ॥ क्लेशो नश्यति नास्करादिव तमस्तस्मादकस्मानवः ।
१९ए तस्माद्नीस्तुहिनादिवावुरुहिणी संजायते नश्वरा । सत्योगवति गीर्यदीयवदनादू गगेव गौरीगुरोः ॥ १३ए । श्रर्थ-हिमाचलमांधी जेम गंगा, तेम जेनां मुख. मांथी सत्य वाणी निकले ठे, तेनी पासेश्री, गरुमथी जेम सोनी श्रेणि, तेम वैर दूर जाय , तथा सूर्य थी जेम अंधकार,तेम तेनाथी अकस्मात थएलो क्लेश नाशी जाय , अने हिमथी जेम कमलिनी तेम तेनी पासेथी जय तो नष्टज थाय ठे. ॥ २३ए । हवे अदत्तप्रक्रम कहे . अप्रेमपंकरुहिणीपतिपूर्वलिं। धर्मार्थकामकमलाकरशर्वरीशम् ।। स्वर्गापवर्गपुरमार्गनिरोधयोधं । स्तेयं निराकुरुत कीर्तिलताकुवारम् ॥ १० ॥ अर्थ-श्रप्रीतिरूपी सूर्यना (उदयमाटे) पूर्वाचल समान, तथा धर्म अर्थ अने कामरूपी कमलोनावनने (नाश करवामां) चं समान, थने स्वर्ग तथा मोक्षा- रूपी नगरीना मार्गने रोकवामां सुनट समान, तेम कीर्तिरूपी वेलमीने (कापवामा) कुगरसमान एवी चोरीने, दे प्राणी तुं दूर कर ? ॥ १० ॥ कीति इति खसश्च याउ मिलनं मादात्म्यमंगमहा- व्याधि स्तनय. मुखं च मिस चिता मनश्वारनाम् ।।
, कुपुत्र १२० स्त्रीशीलं स्मरलंपटश्च कपटः पुण्यं गुणान्नीचता। मत्यवित्तमदत्तमात्तमिह यैः सर्वं हतं तैरिदम् ॥ १४१॥ अर्थ-दुर्जन माणस कीर्तिनो नाश करे बे,मूर्खसा- थेनो मेलाप मोटाश्नो नाश करे , (मरकी श्रादिक) महारोग शरीरनो नाश करे , निर्मल कुलनो नाश करे , चिंता माननी मनोहरतानो नाश करे बे, कामातुर थएलो (माणस) स्त्रीना शीलनो नाश करे बे, कपट पुण्यनो नाश करे , तथा नीचपणुं गुणोनो नाश करे , पण जे माणसोए आ जगतमां चोरी करीने धन मेलव्यु बे, तेश्रोए ते सर्वनो नाश कयों बे( एम जाणवू.)॥ १४१ ॥ नुक्त्वोच्चै विपमं विषं विषनृता तैः कामितं जीवितं । तैरब्धेरतुलं निपीय सलिलं तृष्णादयोऽनीप्सितः ।। विस्वा कुन्तमुखं च तैर्नयनयोः कंदितिः कांदिता । यैरादाय परर्धिमात्मसदने पूर्तिः श्रियामीहिता ॥ १५॥ अर्थ-जेओए परनुं धन चोरीने पोताना घरमां लक्ष्मीनी पूर्णता श्वेली ने, तेश्रोए सोनुं आकरुं फेर खूब खाश्ने जीवितने बयुं बे, तेम तेओए समुज्नुं पाणी पीने पोतानी तृषानो नाश श्यो बे, तथा तेश्रोए नालांनी अणि आंखोमां नांखीने (ते- मांथी) खरजनो नाश श्यो बे. ॥ १४ ॥ ne
१२१
स्त्रीणां हार श्वातिपीनकुचयोः काचीच काचीपदे ।
गते पत्रलतेव कऊलमिवालंकारकृच्चछुपोः ।।
रेणुमिविनूपणं चरणयोः पुण्यात्मनां जायते ।
ऽन्येषा वित्तमदत्तमत्र जहता पुसा प्रशंसापहम् ॥ १३ ॥
श्रर्थ-स्त्रीश्रोना अति कठिन एवां स्तनोपर जेम
हार,केम्पर जेम कंदोरो, गालपर जेम वक्षरी (पील
तथा श्रांखोमां जेम काजल अलंकाररूप थाय ,तेम
प्रशंसाने पात्र एवा नहीं टीधेला (अदत्त) परना ध
ननो त्याग करनारा पवित्र माणसोना चरणोनी रज
(समस्त ) पृथ्वीना अलंकाररूप थाय ते. ॥१४३ ।
अदत्तादानमाहात्म्य- महो वाचामगोचरम् ।
यदर्यमाददानाना- मनर्थोऽन्येति सद्मनि ॥ १४४ ॥
अर्थ-(कवि कहे ते के,) अहो!। चोरीनुं मा
हात्म्य
वचनोने
पण
अगोचर ठे. केमके, चोरोन
अर्थ (धन) लेनाराओना घरमां उलटो अन
श्रावे , ए श्राश्चर्य वे. ॥ १४ ॥
हवे ब्रह्मप्रक्रम कहे ठे.
दोन्या ये जलधेस्तरन्ति मखिलं पद्न्यां नल मागणे ।
ये घ्राम्यन्ति च यारवाएरहिता कुर्वन्ति ये चादवम् ।।
ये उष्टामटबीमटन्ति पटरस्ते सन्ति संख्यातिगा-
ले केषितचापा परिचयश्चित्तं यदीयं शुचि ॥ १४५ ॥
अर्थ-जे वन्ने हाथोथी समुचना पाणीने तरे में, तथा जे आकाशमां पगोथी व्रमण करे , तेम जेर्ड वख्तर अने बाणोविना रणसंग्राम करे बे, अने जे चालाक थया थका नयंकर जंगलमां जटके ,एवा तो असंख्याता माणसो ,पण जेयोनुं चित्त चलाय- मान चकुोवाली स्त्रीओना परिचयथी पण पवित्र रहेढुंबे, एवा तो विरलाज होय . ॥ १४५ ॥ खद्योतैरिव नानुमांश्च नपणैः कुंजीव जनहिषः । सारंगैरिव केसरी मखन्नुजां नर्तेव दैत्यव्रजैः॥ सौपर्णेय चोरगैश्च मरुतां स्तोमैरिवस्वगिरि- ने स्त्रीनिर्विनिदे यदीयहृदयं शूराय तस्मै नमः॥ १४६॥ अर्थ-पतंगीबायोथी जेम सूर्य, कुतराउँथी जेम इंधनो हाथी, हरिणोथी जेम केसरी सिंह,दैत्योना समूहोथी जेम इंस, सर्पोथी जेम गरुम तथा पवनना समूहोथी जेम मेरुपर्वत, तेम जेर्नु हृदय स्त्रीओथी ने- दायुं नथी,तेवाशरा पुरुषप्रते नमस्कारथाओ?॥१४॥ गुह्यं उर्जनचेतसीव सलिलं मूनीव धात्रीनृतो। युशोर्व्यामिव कातरः कलिमलः स्वांते सुसाधोरिव ।। दौर्गत्यं धरणीरुहीव मरुतां जे न चेतोंबुजे । स्थैर्य यस्य मृगीदृशां विलसितं धन्याय तस्मै नमः ॥१४॥ अर्थ-उर्जनना चित्तमांजेम गुह्य वात, पर्वतना शि- खरपर जेम पाणी, समरांगणमां जेम कायर,उत्तम मु- , १२३ नीना मनमां जेम क्लेशनो मेल, तथा वृदोमा जे पवनोनुं उड़तपणुं स्थिर रदेनु नथी, तेमजेनांE तरूपी कमलमा स्त्रीश्रोनो विलास स्थिर रहेलो न थी, एवा धन्य पुरुषप्रते नमस्कार थायो? ॥१४७ जंगनोगलसदंतराल- नेणीदृशा देहसदर्पसपः ।। सम्यानदीप समियाय शांति । तस्मै नम. संयमिकुंजराय ॥ १४ ॥ अर्थ-अंदर जलसायमान थता चुकुटीना नंगरुप फणावाला, एवा स्त्रीयोना शरीररुपी जन्नत सो करीने, जेनो उत्तम ध्यानरुपी दीपक परी गएक नथी, एवा संयमीश्रोमां अग्रेसर सरखा पुरुप प्र नमस्कार थायो? ॥ १४ ॥ हवे परिग्रहप्रक्रम कहे ठे. नयोजारजगजिनूततरणी वार्धावियोनीपणे । संमारे मपरिग्रहा तनुजुपां राजिनिमहात्यधः॥ तत्कान्ति परिग्रहं जपतपश्चारित्रपापियधी। शुमध्यानविधी विधुतुदममुं मोक्त विमुक्ती रता ॥१४॥ थर्थ-जयंकर समुजमां घणा जारना समुहर मुचुमुधु थएला वाहणनी पेठे, था संसारमा परिग्रह युक्त, एवी माणसोनी श्रेणि नीचे नीचे (नरकादिर
,
१२४
गतिमां) मुबे ने तेथी मुक्तिरुपी स्त्रीमा श्रासक्त थ-
एला प्राणीयो जप, तप, चारित्र, पवित्रता, बुद्धि,
अने शुद्ध ध्यानरुपी चंडने (यसवामा) राहु सरखा
ते परिग्रहने बोमवाने श्छे बे. ॥ १४ ॥
प्रषवंधुः कलहैकसिंधुः।
प्रमादपीनः कुमताध्वनीनः ।।
औचत्यहेतु धृतिधूमकेतुः।
परिग्रहोऽयं मुरितद्रुतोऽयम् ॥ १० ॥
अर्थ-वेषना बंधुसरखो, क्लेशना समुनसरखो,
प्रमादरी पुष्ट थएलो, कुमतमा दोरी जनारो, जम-
तपणाना हेतुरुप, तथा धीरजप्रते धूमकेतु सरखो
आ परिग्रह पापोथी उपवयुक्त थएलो वे.॥१५॥
पित्रोरूपास्तिं सुकृतानुशास्तिं ।
प्राज्ञैः प्रसंगं गुणवत्सु रंगम् ॥
परिग्रहप्रेरितचितवृत्ति-
जहाति चैतन्यमिव प्रमीतः॥ ११ ॥
अर्थ-मृत्यु पामेलो प्राणी जेम चैतन्यने, तेम प-
रिग्रथी प्रेराएली ने चित्तनी वृत्ति जेनी, एवो माणस
मावापनी सेवाने, पुण्योनी शिखामणने, विद्वानो
सायना संगने, अने गुणवानो प्रतेना चित्ताजिला-
षने पण तजे बे. ॥ १५१ ॥
१२५ नादित्यादपरः प्रतापनपटुर्नाब्धेः परस्तोयवान् । नैवान्यः पवमानतश्च चटुलो पुष्टो न मृत्योः परः ।। नैवाग्नेरितरः कुधाकुनितधीश्चौरः स्मरान्नेतरो। दोपाढ्यान्न परिग्रहात्परमधस्थानं तथा सर्वथा ॥ १५ ॥ अर्थ-जेम सूर्यथी चीजो को प्रतापी नदी, समु अधी वीजो कोइ पाणीवालो नथी, पवनयी चीजो को चंचल नथी, मृत्युथी बीजो को इष्ट नश्री, अग्नि वीजो कोई नुखावरो नथी, तथा कामदेवथी जेम बीजो कोश् चोर नथी, तेम पूषणोथी नरेला एवा परिग्रहथी वीजु कोइ पण पापोनुं स्थानक नथी. १५३ धर्मध्यानमधीरयस्तरूमिव प्रोत्सर्पि कट्पानिलः । प्रीति पंकजिनीमिव दिपपतिनिर्मूलमुन्मूलयन् ।। प्रावीण्यं च पयोजिनीपतिमिव स्वाणुराबादयन् । श्लाघामेति परिग्रहः किमु कदा कादंवरीपानवत् ।। १५३ ।। अर्थ-जलसायमान थतो एवो कल्पांतकालनो पवन जेम वृदने, तेम धर्मध्यानने चलित करतो,मदोन्मत्त हाथी जेम कमलिनीने,तेम प्रीतिने मूलमांथीउखेनी कहाडतो, तथा राहु जेम सूर्यने,तेम पंमिताश्ने आमा- दित करतो, एवो परिग्रह, मदिरापाननी पेठे झुप्रशं. साने पामे ठे? (अर्थात् नथी पामतो.) ॥ १५३ ।। .
हवे गुण प्रक्रम कहे . तुवेषु चापेषु च मौक्तिकेषु । गुणाधिरोपान्महिमामुदीक्ष्य ॥ कार्यः कदये रिव कांचनेषु । यत्नो गुणेष्वेव मनस्विमान्यैः ॥ १५४ ।। अर्थ-तुंवमांश्रोमां, मनुष्योमां, अने मोतीमां गुणोना ( दोरीना) आरोपणथी (थता) महिमाने जोश्ने, लोजी माणसो जेम अव्योमां, तेम पंडितोमा अग्रेसर एवा माणसोए गुणोमांज प्रयत्न करवो. ॥ १५४॥ दौर्जन्यसॐ मनुजे वसन्तो। • गुणा नवेयुर्नहि गौरवाय ॥ गुणाधिरोपः परपीमनाय । कदापि चापेष्विव किं न दृष्टः॥ १५५ ॥ अर्थ-उर्जनताथी नरेला मनुष्यमा रहेला गुणो पण गौरवपणामाटे थक्ष शकता नथी, केमके, धनु- ष्योमा रहेलो गुणनो (दोरीनो) श्रारोप परनी पीडा माटे थाय , एबुं, (हे प्राणी !) तें शुं को द- हामो जोयु नथी ? ॥ १५५ ॥ वेषव्यूतिर्विशदवसनादेव साध्यातिमेध्या । विद्या हृद्या स्वमतिविनवादेवलच्यातिसन्या ।।
वित्तावाप्तिनवति च बहोरूद्यमादेव दिव्या। वस्त्रप्रझोद्यमपरिचयैः प्राप्यते नो गुणोघः ॥ १५६ ।। अर्थ-पवित्र एवी वेषनी रचना निर्मल वस्त्रथीज थश् शके वे, तेम मनोहर अने शोजनिक एवी विद्या पोतानी बुजिना वैजवीज मली शके ठे, अने दिव्य एवी धननी प्राप्ति अत्यंत उद्यम करवाथीज थाय , पण ते वस्त्र, बुद्धि अने उद्यमना परिचयोथी गुणो- नो समूह प्राप्त थ शकतो नथी. ॥ १५६ ॥ पापाणखमान्यपि मौक्तिकानि । यत्संक्रमालोलविलोचनानाम् ।। वक्षः स्थलेऽलंकरणीजवन्ति । तेपा गुणाना महिमा महीयान् ॥ १७ ॥ अर्थ-जे गुणना (दोरीना) संक्रमणथी, चपल नेत्रोवाली (स्त्रीयोना) हृदयस्थलमां पाषाणना टुकमायो पण मोतीरुपे यश आनूपण तरिके थाय ठे, तेवा गुणोनो महिमा मोटोज बे. ॥ १५ ॥ जातिः शारदशर्वरीश्वररुचां सौंदर्यसंहारिणी। बुद्धिर्वहसमान वाडूमयसरिन्नायप्रमायाभिराष्ट्र ।। रूपं दर्पकदर्पसर्पफणनृत्प्रत्यर्थितुल्यं पुन- स्वादृग्गौरवजाजनं भवति नो यादृग्गुणानां गए॥१५॥ अर्थ-जेवोगुणोनो समूह गौरवनाजाजनरूपथाय
बे, तेवी, शरद ऋतुना चंपनी कांतियोनी सुंदरताने
हरनारी जाति पण यती नथी, तेम अतुल्य एवा
विद्यारुप समुज्ने (मंथन करवामां) मंथाचल सरखी
बुद्धि पण थती नथी, श्रने कामदेवना अहंकाररुपी
सर्पने गरुम समान एवं रूप पण तेवी रीतना गौर-
वना नाजनरूप थतुं नथी. ॥१५॥
हवे वैराग्यप्रक्रम कहे .
ग्रामीणेप्विव नागरोऽर्ककुसुमस्तोमेप्विवालियुवा ।
मातंगो मरुमेदिनीष्विव मृगो दग्धेषु दावेषु च ॥
चक्रश्चंदिरदीधितिष्विव शमीगनेंग्विवांनञ्चरो।
नो नोगेषु रतिं करोति हृदयं वैराग्यनाजां क्वचित् ॥१५ए।
अर्थ-गांममीभाभांजेम नगरनो रहेवासी, आक-
माना पुष्पोमां जेम युवान नमरो, मारवामनी नूमि-
श्रोमांजेम हाथी,दावानलथी सलगेला(वनोमा) जेम
हरिण, चंझनां किरणोमां जेम चक्रवाक तथा अग्निमां
जेम जलचर प्राणी, तेम वैराग्यवंत माणसोनुं हृदय
कोइ पण जोगोने विषे आनंदने मेलवतुंनथी.॥१५॥
यघांति न उजगामिव वधू प्रोत्तुंगपीनस्तनीं ।
यत्स्निह्यति न तस्करैरिव सदा मुत्सुंदरैः सोदरैः ।।
नो मुह्यति च पन्नगेष्विव मणिहारेष्वपारेषु च ।
योगोद्योगनियोगिनःप्रशमिनस्तत्साम्यलीलायितम् ॥१६० ॥
अर्थ-योगना उद्योगमा जोमाएलासमतावंत मा- णसो,जे, पुर्जागिणीनी पेठे, जंचाने कठीन स्तनो- वाली स्त्रीने श्वता नथी, तथा चोरोसाथे जेम, तेम हमेशां हर्षवंत नाइयो साथे पण स्नेह करता नथी, अने सर्पोमांजेम तेम घणा एवा मणिोना हारोमां पण जे मोह पामता नथी, ते सघलु समतानुं (वै- राग्यनु) माहात्म्य ने ॥ १६० ॥ यत्संसारसरोजसोमसदृशं यदलदीपातौ । सर्पः सूर्पकशत्रुदर्पदलने यचंचूमामणि.॥ यत्सबुद्धिवधूविनोदसदनं यत्साम्यसंजीवनं । वैराग्य लसदात्मने प्रियसुहत्तद्देहि देहि प्रियम् ॥ १६१ ॥ अर्थ-जे वैराग्य संसाररुपी कमलने (नष्ट कर- वामां) चंड सरखो , कपटरुपी दीपकनी कांतिने (दूर करवामां) सर्प सरखो ते, कामदेवना अहंका- रने दलवामां महादेव सरखो वे, उत्तम बुद्धिरुपी स्त्रीने कीमागृह सरखो , समताने जीवामनारो बे, आत्माप्रते प्रिय मित्र सरखो वे, तथा जे वैराग्य प्राणीयोने हितकारी ने, एवो वैराग्य मने आपो ? यत्कांताकेलिकुवं यदमृतमधुरे नोजने लग्नन्नावं । यन्मायामोदमंद यदघननिनदे वाद्यवृदे सनिषम् ॥ यत्सद्भुपस्वरूपे झणसुखविमुखं यदाणे दीएकादं । यीत्ते चीतवांवं हृदय मिदमत्तविरक्तत्वचिन्हा ११६२॥
१३० अर्थ-(प्राणीओन) हृदय जे स्त्रीश्रोनी क्रिमामां कुंठित थयुं ठे, अमृत सरखां मधुर नोजनमां नाव रहित थएवं ने, पुष्पोनी सुगंधिमां मंद थएबुं बे, उत्तम नादोवाला वाजित्रोना समूहमा उत्कंठा वि. नानुं थयुं , उत्तम रूपने जोवामां मलतां क्षणिक सुखथी विमुख थएबुं बे, महोत्सवमा वांग रहित थयु , तथा धनमां पण जे श्वा रहित थयुं बे, ते लघव॑ वैराग्यनुं लक्षण . ॥ १६२ ॥ हेमंते हिमवातवेशितवने वस्त्रैविनायस्थिति- ग्रीष्मे नीमखरांशुकर्कशरजःपुंजेषु शय्या च यत् ॥ यघर्षासु गिरेगुंहासु वसतिश्चैकाकिनां योगिनां । तदुर्ध्याननिबंधनै रविजितं वैराग्यविस्फुर्जितम् ॥ १६३ ॥ अर्थ-हेमंत ऋतुमां ठंमा वायुथी नरेलां वनमा वस्त्रो विना जे स्थिति, ग्रीष्म ऋतुमा प्रचंड सूर्यना कीरणोथी तपेली रेतीना ढगलमा जे शयन करवू, तथा वर्षा ऋतुमा पर्वतनी गुफाओमां जेरदेवू,ते सघर्बु एकाकी रहेता योगियोनुं उानना निबंधनोथी नहीं जीताएबुं एवं वैराग्यनुंज महात्म्य बे. ॥ १६३ ॥ दवे विवेक प्रक्रम कहे . काव्यानां करणैः कृतं सुरूचिरैर्वाचा प्रपंचैः सृतं । पूर्ण वाहुवलैरलंच तपसां पूरैः प्रसिञ्जयकुरैः ।। , १३१ एकरकजनप्रमोदविपणिः सव्यो विवेकः सखे । सर्वा येन विर्नेनेव रजनिः श्रेणिगुणाना मुधा ।। १६४॥ अर्थ-हे मित्र ! काव्यो करवाथी सर्यु, मनोहर वचनोना प्रपंचोथी सर्यु, जुजाना बलोथी सर्यु तथा कीर्तिना अंकुरा सरखा तपोना समूहोथी पण सर्यु, पण फक्त एक उत्तम माणसोना हर्षनी दुकान सरखो एवो विवेकज सेववो; केमके ते विवेकविना चंडविना जेम रात्रि, तेम ते गुणोनी सघनी श्रेणि फोकटज वे. ॥ १६४ ॥ यस्मिन् रम्यरूचेर्यशःकुमुदिनीलर्निवेत्संजवः । संप्राप्त्यै विवुधेश्वरैरिह गवा यः सेव्यते रत्नजू ।। येनोद्यत्कतिहारिणी गुणमणिश्रेणिश्च विश्राण्यते । दत्ते कस्य हरे रिवैप न रमा वैदग्ध्य मुग्धोदधिः॥१६॥ अर्थ-जे विवेकरुपी दीर समुजमां मनोहर कांति- वाला यशरुपी चंजनी उत्पत्ति थाय वे, तथा रत्ननी नूमिरुप एवो जे विवेकरुपी समुछ महान पंमितोए करीने (सोए करीने) कीर्तिनी (पाणीनी) प्राप्ति- माटे सेवाय ठे, तथा जेमांथी उत्पन्न थती केटलाक मनोहर गुणोरुपी मणिोनी श्रेणि मेलवी शकाय है, एवो ते विवेकरुपी वीरसमुख, विष्णुने जेम तेम कोने लक्ष्मी आपतो नथी ? (अर्थात् सर्वने थापे के.)
१३२
वैराग्यं सुनगं तदेव यशसां राशिः स एवोससन् ।
स्फुर्तिः सैव शुला च सैव च गुणश्रेणिमनोहारिणी ॥
ध्यानं धन्यतमं तदेव वचसामोघस्स एवानघ-
स्तारास्विंपुरमंदनंदनवन यत्रौचिती चंचति ॥ १६६॥
अर्थ-ताराअोमां जेम चंज, तेम अत्यंत पूजानां
स्थानकरूप एवोजेमा विवेक शोजी रह्यो , तेज वैरा-
ग्य मनोहर जाणवो, तेज यशोनो समूह जलसायमान
जाणवो, तेज कीर्ति शुज जाणवी, तेज गुणोनी पंक्ति
मनोहर जाणवी,तेज ध्यानने वधारे धन्य जाणवू,तथा
तेज वचनोनो समूह पण निर्मल जाणवो. ॥१६६ ॥
धर्माशुर्ग्रहधोरणीप्विव करिव्रातेष्विवैरावणः ।
कल्पद्रुः पृथिवीरुहेष्विव फणिश्रेणिविवाहीश्वरः॥
स्वः शैलो धरणीधरेष्विव हयस्तोमेष्विवोच्चैःश्रवा ।
नाति ख्यातिगृहं गुणेषु विलसन्नेको विवेकोदयः ॥ १६७ ॥
अर्थ-ग्रहोनी श्रेणियोमा जेम सूर्य, हाथीओना
टोलांसोमां जेम ऐरावण, वृदोमां जेम कल्पवृक्ष,
सोनी श्रेणियोमा जेम शेषनाग, पर्वतोमा जेम
मेरु, तथा घोमाओना समूहोमां जेम उच्चैःश्रवा (ई-
अनो घोमो) तेम कीर्तिना स्थानक सरखो तथा
जलसायमान थतो एवो एक विवेकनोज उदय स-
गला गुणोमां शोच्ने बे. ॥ १६ ॥
१३३
यस्माद्याचकलोककोकरुचिमानर्थः समर्थोदयः ।
कामश्चनियचित्तवृत्तितटिनीप्रोत्कर्पवर्षागमः ।।
धर्मश्च त्रिदिवापुनर्नवनवः प्राउलवत्यंजमा ।
नव्योऽयं मुदमातनोतु महतामौचित्यचिंतामणिः ॥ १६० ।।
अर्थ-जे विनयरूपी चिंतामणि रत्नथी,याचक लो-
करूपी चकोरप्रते चंड सरखो,तथा समर्थ जदयवालो
अर्थ उत्पन्न थायमे,तथाऽजियश्रने चित्तनीवृत्तिरूपी
नदीने जलसायमान करवामाटे वरसादनाआगमन
रूप काम उत्पन्न थाय ठे,तथा देवगति अने मोक्षरूपी
धर्म जेथी तुरत उत्पन्न थाय ठे,एवं आ विवेकरूपीन
चिंतामणि रत्न महान पुरुषोना आनंदने विस्तारो ?
जक्तिस्तीर्थकृता नतिः प्रशमिनां जैनागमानां श्रुति-
मुक्तिर्मत्सरिणां पुनः परिचितिनैपुण्यपुण्यात्मनाम् ।।
अन्येपा गुणसंस्तुतिः परहति क्रोधादिविपिणा ।
पापाना विरती रतिःस्वसुदृशामेपा गतिर्धर्मिणाम् ॥ १६ए ।
अर्थ-तीर्थंकरोनीनक्ति,मुनियोने नमस्कार, जैन
सिद्धांतोतुं श्रवण, मत्सरीयोनो त्याग, माहापणथी
पवित्र थएला माणसोनो संग, परना गुणोनी स्तु-
ति, क्रोधाटिक वैरीओनो परिहार, पापोनी विरति,
तथा पोतानी स्त्रीप्रोप्रते प्रेम, एवी रीतनुं लक्षण
धर्मी माणसोनुं वे ॥ १६ ॥
१३४ सौजन्य जनकः प्रसूरुपशमस्त्यागादरः सोदरः। पत्नी पुण्यमतिः सुहृद्गुणगणः पुत्रस्त्रपासंगमः ॥ नैर्दन्यं नगिनी दया च हिता प्रीतिश्च मातृस्वसा। सामानंदकुटं कुटुंवकमिदं प्रादुः सतां धीधनाः ॥ १७ ॥ अर्थ-सजानतारूपी पिता,शांततारूपीमाता,दानना आदररूपी नाइ,पुण्यनी बुद्धिरूपी स्त्री, गुणोना समू- हरूपी मित्र,लजानासंगरूपीपुत्र,निर्दनतारुपीबेहेन, दयारूपीदीकरी,तथाप्रीतिरूपी मासी,एवी रीतनुश्रा- नंदनासमूहरूप सजानोनुं कुटुंब बुद्धिवानोए कहेढुं. अर्चाहतां संयमिनां नमस्या । संगः सतां संश्रुतिरागमानाम् ।। दानं धनानां करुणांगनाजां। मार्गोऽयमायैरुदितः शिवस्य ॥ १७१ ॥ अर्थ-अरिहंत प्रज्जुोनी पूजा, संयमधारीने नमस्कार, सजनोनो संग, आगमोनुं श्रवण, तथा अव्योनुं दान, एवी रीतनो मोदमार्ग उत्तम माण- सोए दयालु माणसोमाटे कदेलो . ॥ १७१ ॥ विस्फुर्तिमत्कीर्तिरनिंद्यविद्या । समृधिरिया रमणीयरूपम् ।। सौलाग्यसिद्धिविमलं कुलं च । फलानि धर्मस्य षमप्यमूनि ॥ १७ ॥ अर्थ-स्फुरायमान थती कीर्ति, पवित्र विद्या, वृद्धि १३५ पामेली संपदा, मनोहर रूप, सौचाग्यनी सिद्धि तथा निर्मल कुल, ए ठए धर्मनां फलो . ॥ १७ ॥ सौहाईदृष्टिः सुकृतकपुष्टि। परोपकार करुणाधिकारः॥ विवेकयोग समतानियोगः। संतोपवृत्तिः कृतिना प्रवृत्तिः ॥ १७३ ॥ अर्थ-मित्रतावाली दृष्टि, पुण्यनी पुष्टि, परनो उप- कार, दयानुपणुं, विवेकनो संयोग, समतानुं धार,, अने संतोपवृत्ति एटली पुण्यशालीनी प्रवृत्ति वे. १७३ ज्ञानी विनीतः सुलगः सुशील । प्रनुत्ववान्न्यायपथप्रवृत्तः॥ त्यागी धनाढ्य प्रशमी समर्थ। पंचाप्यमी नृमिपु कहपवृदा ॥ १४॥ अर्थ-झानी याने विनयी,सौलाग्यवालोथश्ने ज- त्तम शीलधारी, होटेदार यश्ने न्यायमार्गे चालनारो, धनाढ्य थश्नेदानेश्वरी,तथा सत्तावान थश्ने शांतस्त्र- जाववालो,ए पांचे था जगतमां कल्पवृक्षो(सरखा) ठे. दस्थोऽपि यः पातकनीतचेता। युगापि यो मारविकारहीनः ।। श्रादयोऽपि यो नीतिमता धुरीण- खयोऽप्यमी देवनदीप्रवाहा॥११॥ थर्थ-दरिजी(धनहीन) वतां पण जेतुं चित्त पापो- १३६ थी मरे बे, तथा युवान उतां पण जे कामदेवना वि- कारथी रहित , अने (सर्व वाते) समर्थ उतां पण जे न्यायीओमा अग्रेसर बे, एत्रणे देवनदीना (गं- गाना) प्रवाहसरखा (पवित्र ) . ॥ १५ ॥ वृत्तिनीतिमती रमा च परमा शश्वधिनीताः सुता। बंधुर्वधरधीमतिः स्मृतिमती वंशः प्रशंसास्पदम् ॥ वीर्य वर्यतरं वचश्च मधुरं मुर्तिश्च विस्फुर्तिनाक् । सानंदं पिरैरिदं निगदितं धर्मस्य लीलायितम् ॥ १७६ ॥ अर्थ-नीतियुक्त वृत्ति,उत्कृष्ट शोजावाली स्त्री, ह मेशां विनय करनारा पुत्रो, मनोहर बुद्धिवालो नाइ, याददास्तीवाली बुकि, प्रशंसायोग्य वंश, अतिउत्तम वीर्य (शक्ति). मधुर वचन, तथा देदीप्यमान मूर्ति, ते सघलो धर्मनो महिमा बे, एम पंमितोए श्रानंद सहित कहेलु जे. ॥ १७६ ॥ शास्त्रैः शास्त्रवतां बलैर्वलनृतां श्रीनिः श्रियाशालिनां । शीलैः शीलजुषां गुणै गुणजुपां धीनिश्च धीमालिनाम् ।। सर्वेषां गुरुरस्त्यमी मम पुनर्मत्वेति येषां व्यधा- विश्वानंदकरी जगद्गुरुरिति ख्याति हुमाऊ सुतः ॥१७॥ तेषां चंदनचंघमौक्तिककुसुत्कैलासशैलोबसत् । कीर्तिस्फीतमरीचिमंमितदिशां प्रौढप्रतिष्टास्पृशाम् ।। सूरीणां मुनिहीरहीरविजयावानां शिवश्रीमतां । राज्ये राजिनि विज्ञहेमविजयः सूक्तावलिं निर्ममे ॥ १७ ॥ , १३० अर्थ-शीलोए करीने सर्व शीलधारीना, गुणोए करीने गुणवानोना तथा बुछिए करीने बुझिवानोना आ गुरु (श्रेष्ट), अनेमारा पण गुरु, एम मानीने हुमायुना पुत्रे (अकवर वादशाहे) "श्रा जगतना गुरु ठे' एवी रीतनी जगतमां आनंद करनारी जेयोनी प्रख्याति करेली , एवा तथा चंदन, चंड़ मोती, चंडविकासी कमल, तथा केलास पर्वतसरखी जलसा- यमान थती जे कीर्ति, तेना देदीप्यमान किरणोथी मंमित करेली के दिशाउने जेथोए एवा उत्कृष्ट की. तिवाला तथा शिव श्रीवाला अने मुनिओमां हीरास- मान, एवा श्री हीर विजयसूरि महाराजना मनोहर राज्यमां (समयमां) पंमित श्री हेम विजय गणिजीए था “कस्तुरीप्रकरण' नामनीसूक्तावली रची ठे. १७७ कमसविजयमंझपाझपागंपाद- यकमलपिलाम मुंगता मंगतेन ॥ रमिकजनयिनोदा सूनिता सूक्तिमाला। श्रियमयतु जनाना करपी मुख्ती ॥ ११ ॥ अर्थ-कमल विजयजी गणि नामना महा पंमिन (गुमना) बन्ने चरणोरपी कमलना विलासप्रते भ्रमर- तुल्य पाएला (गवा श्री हेमविजयगणिजीप) बना. वेसी, तथा माणसोने विनोद श्रापनारी या "सूक्ति- १३० माला"लोकोना कंठस्थलमारही थकी लक्ष्मीने आपो? सत्सूत्रमौक्तिकमहोदधितुल्यगुंफः । प्राझेंडहेमविजयेन विनिर्मितो यः॥ आदायसूक्तजलमंबुधरा श्वास्मादू । व्याख्याजुपः क्षितितलं सुखयंतु संतः ॥ १० ॥ अर्थ-उत्तम सूत्ररूपी मोतीअोना महासागर सरखी आ रचना, विछानोमां चंछ सरखा श्री हेम- विजयजी गणिए करेली बे; तेमांथी मेघोनी पेठे उत्तम माणसो "सूक्तरूपी" पाणीने लेश्ने, पृथ्वीत- लपर व्याख्या करता थका सुख पामो ? ॥ १७ ॥ एवी रीते सकल विद्वानोना समूहरूपी देवोमां इंड सरखा पंडित श्री कमल विजयजी गणिना शिष्य पंडित श्री हेमविजय गणिजीए रचेली “कस्तूरीप्र- करण” नामनी सूक्तिमाला संपूर्ण थश्.
१३॥ श्री आदिजीन विनती. सुण जीनवर शेजा धणीजी, दास तणी अरदास ॥ तुज आगळ बाळक परेजी, हुँ तो करुं वेपासरे ॥जीनजी मुज पापीने तार ॥ तुतो करुणारस नर्योजी, तुं सहुनो हितकाररे जीनजी॥ मुजः ॥ १॥ हुँ अवगुणनो ओरडोजी, गुण तो नही लव- लेश । परगुण पेखी नवि शकुंजी, केम संसार तरेशरे जीनजी॥ मुज० ॥ २॥ जीवतणा वध में कर्याजी, बोच्या मृपावाद, कपट करी परधन हर्याजी, सेव्या विपय मवाद रे जीनजी॥ मुज॥ ॥ ३ ॥ हुँ लंपट हुँ लालचीजी, कर्म कीधा के क्रोम ।। त्रण नुवनमा को नहीजी, जे आवे मुज जोमरे जीनजी ॥ मुजप ॥ ॥४॥णि पराया अहनीशेजी, जोतो रहुँ जगनाथ ॥ कुगति तणी करणी करीजी, जोम्यो तेहशु सावरे जीनजी ॥ मुजः ॥ ॥ ५ कुमति कुटील कदाग्रहीजी, वांकी गति मति मुज ॥ वाकी करणी महारीजी, शीसंजळावू तुजरे जीनजी ।। मुजः ॥ ॥६॥ पुन्य विना मुज प्राणियोजी, जाणे मेलुरे श्राय ॥ संचा तरुवर मोरीयांजी, त्याही पसारे दायरे जीनजी । मुचः ॥७॥ चीण साधा चीए जोगव्याजी, फोगट कर्म बंधाय ॥आर्तध्यान मीटे नहींजी, कीजे कवण उपायरे जीनजी॥ मुज || काज- लयी प्रण शामलाजी, मारा मन परणाम ॥ सोणा माही ताहरूं जी, संचारु नहीं नामरे जीनजी ॥मुजा मुग्ध लोक गया जपीजी, करू अनेक प्रपच ।। कुमकपट हुं केळवीजी, पाप तो कर मचरे जीनजी। मुज ॥ १०॥ मन चंचळ न रहे की मेजी, , १४० राचे रमणीरे रूप ॥ काम विटंवण शी कहुंजी, पमीश हुँ उन.. ति कुपरे जीनजी ।। मुज ॥११॥ किश्या कहु गुण माहराजी किश्या कहुँ अपवाद ॥ जेम जेम संजालं हैयेजी, तेम तेम बाधे वखवादरे जीनजी ॥ मुजः ॥ १२ ॥ गिरुयाते नवि लेखवेजी, निगुण सेवकनी वात। निचतणे पण मंदिरेजी, चंडन टाळे ज्यो- तरे जीनजी॥१३॥निगुणो तोपण ताहरोजी, नाम धराव्युं दास।। कृपा करी संज्जारजो जी, पुरजो मुजमन आशरे जिनजी।मुजा ॥ १४ ॥ पापी जाणी मुज जणीजी, मत मूको विसार ॥ विख हळाहळ आदर्योजी, ईश्वर न तजे तासरे जीनजी ॥ मुज ॥ १५ ॥ उत्तम गुणकारी हुजी, स्वार्थ विना सुजाण ॥ करसण सिंचे सरनरेजी, मेह न लागे दायरे जीनजी ॥ मुजः ॥१६॥ तुं नपगारि गुणनिलोजी, तुं शेवक प्रतिपाळ ॥ तुं समरथ सुख पूरवाजी, कर माहारी संनाळरे जीनजी ॥ १७ ॥ तुंजने शुं कहीए घणुंजी, तुं सौ वाते जाण ॥ मुकने थाजो साहिवाजी, लव' जव ताहरी आएरे जीनजी ॥ मुज ॥ १७ ॥ नालिराया कुळ चंदलोजी, मारुदेवीना नंद, कहे जीन हरख निवाजज्योजी, देजो परमानंदरे जीनजी ॥ मुज पापीने तार ॥ १५ ॥ इति ।
No text on this page.