·SNirman LIBRARY *नमः श्रीवेदपुरुषाय श्रीधामुदेवविद्ववरविरचितः सावधायनगृहसनहः ॐसाडयायनगृह्यस्य दीक्षित श्रेष्ठमनुना ।। कृपा पद्धतियाख्या शिष्याणां हितकाम्यया ॥ पारख्यः कर्मसङ्ग्रहः । किमनेन प्रयोजनम् ? उच्यते । अनेन गृह्योक्तानि कर्माणि प्रयुज्यन्ते । ननु मूत्रैरेव प्रयो- गः कधिन एव ? उच्यते । सूत्राणि व्याख्यागम्पा- नि भवन्ति । यद्येवमाचार्यामिस्वामित्रमदानादिभिर्व्याख्यात एव सूत्रार्यः । किं तु अस्मिन्नर्थे इतस्ततः परिभापामू- वाणि विद्यन्ने पस्तवर्थ उक्तः स मन्दधियां कर्मकाले कदा चित्तु स्मृतिविषय नागछेत्ततश्च कर्महानिर्मायते च, हीने च क्रि- यमाणे अफलता विपरीतफलता या स्यात् । यथा शिक्षाकार ए. व-"मन्त्री हीना खरतो वर्णतो वा मिथ्यामयुक्तो न तमर्थमाह । सवायत्रो यजमान हिनस्ति यथेन्द्राउः स्वरतोऽपराधाव इति प्रयोजनम् । अन्यच्च-यूप्रक्रमः प्रपोगेऽन्यः कर्मक्रमश्वाऽन्य: ततः प्रगुणीक्रियत इति द्वितीययोजनम् । न च व्याकरणाहते 'प्रयोगकाले देवता ऊदयितुं शश्यन्ते तदेतत्सयोजनत्रयमपेक्ष्याऽय- मारभ्यते । अत्र च सावत्प्रथममावसथ्याधान पठितम् । तस्या- मः । अस्य च बहरा पक्षा आचार्येणोक्ताः तेच अन्धान्तरा- देव ज्ञातव्याः । सायमाहुतिसंस्कारोर्योः मत्यय इत्युक्तम् । तस्य विधिः कात्यायनम्त्रे परितस्तदन व्याख्यास्यामः । वैशाख्या- ममावास्यायामन्यस्यां वा मंपन्ने नक्षत्रे वा कृत्तिकादौ शोभन- ·२ साबधायनगृखमददः । दिवमे हदिश्राद्धं कृत्वा ततोऽवर्युर्यजमानपश्चारवि दक्षि- णपूर्वद्वारमग्न्यगारं कृत्वा पाक्षिकं च वपनं कारयित्वा ततो द. म्पनी मात्रा क्षौमे वासमी परिपत्तः ततोध्वर्युरमिमानायलाऽन्य. गारे स्थापयति । वैश्यकुलावा अम्बरीषाद्वा पस्य वा रहे प्रभुन- मन्न पच्यते एतेषामन्यतमस्मात्मदेशालौकिकममिमाहत्य स्थाप. येत् । तनो दम्पती अपि इविष्यममम श्रीयाताम् । ततो यजमानः उपास्तमनवेलायो "देशः पितरः पितरो देवा योहमस्मिन्समन्यजे यस्माहमस्मि ननमन्सरपामिस्तम इएं: स्वाती, संहुतमस्तुति बपिता अगारं पविश्य पश्चादमेरुपविशति । यजमानस्य दक्षिणत: पत्री उपविशेन । ततोऽध्वर्युः पल्यै अधरारणि प्रयच्छति यजमा- नायो चरारणिम् । ततोऽस्तमित आदित्ये लोहिते वलीपर्दचर्मणि खण्डुलाना निम्मरतिपरिमाणानि चत्वारि पात्राणि मापयित्वो- दन पत्तास्प मध्ये विलं कृत्वा घृतेन पूरयेत् । तबस्तस्मिान विले आश्वत्यस्तिस्रः समिधोऽभ्यज्य “समिधामि दुवस्यत, मुरा मिदाय शोचिषे, तन्वा समिद्भिरगिरः, उपत्वाने हविष्यती.. साचीर्यन्तु हर्पत जुषस्व समियो मम" इत्येतासां चतमूणामृचा प्रथमया समिधमाधाय द्वितीयां जपति । ततस्तृतीयाचतुर्थीभ्यां यथासङ्ख्य समिधावाधायानन्तरं मोदनमध्वर्युः माश्य व्यसबस्त ब्रह्मोदन" इति प्रैप्पति । ततो यजमानोऽश्वर्यवे वरं द- दांति । ततः पत्रीयनमानयोः पाक्षिकमशनं तथा जागरणमपि 'पाक्षिकमेव पत्रीयजमानयोः । अनिश्च सकलामेव रानी दीपपित. व्यः । ततः प्रभातममये तमग्निमुपशमयन्ति । स्थान परिसमूखो- पलिप्योल्लिख्योद्धरति । ततो यजमानोध्वर्युमन्वारमति नतोध्वर्यु- रुल्लिखितप्रदेशमभ्युत्य हिरण्यं दत्ता तुषं दधाति । ततो मूषको करम् । ततखिसप्ततिशमीमभृतिभिष्टयति । ततो हिरण्यं पाति- च ·स्वासं कृत्वा सावधायनगृह्यसबाहः। कम् । ततो "वाचं यच पूर्णाहुतेः" इति ष ददाति । यजमानो धाग्यतो भवेत्। तत उदित आदिसे "अश्वमानय इतिप्रेष्यतिा स्थिते- ऽ पुरस्तान्मन्यनम् । ततो पनमानः जाते वरदाने "प्राणममते दुध" इत्येतं मन्त्रमकारान्तं मनसा जपन्नमरुपरि बाहिति नि- अमृतं पाण आदध " इत्येतमपि मन्त्रमका रान्तमेव मनसा ध्यायनामपरप्राय सतः उद्धरणम् । स- तोचपुरस्ताद्छति । ततः पृष्ठतोनिमानयने । ततो यजमानो धू- मेन स्पृश्यमानो गच्छति । ततोऽस्य दक्षिणपूर्वपादन संभारमा. क्रमय्य माश्चन्नीला पश्चिमाभिमुसं कृता अमिना पादेन द्विः स्पृष्ट्वा सकृदा वा इश्येतस्य स्थाने यजमाननामा- ध्वयोरुच्चारयितव्यम् तथ्या-"भार्गवस्य त्वा व्रतपने नादधे वासिहास्य वा आत्रयम्य वा कश्यपश्य वा" एवमादि । ततो पजमानः पुरस्तात्परिक्रम्याऽगेर्दक्षिणत उदइमुखो भूत्वा इध्मस्य पूर्वार्द्धमन्वारभ्य घौरिव भूम्ना पृथिवी वचरिम्णा तस्यास्ते पृथिवि देवयजनि पृष्ठेमिमन्नाद्यादधे" इत्येनं मन्त्रीका- रान्त जपित्ता ततः “ आयडौः पृश्निरक्रमादि " येताभिस्ति- मुभिरुपस्थानं करोति । अपरे तु सार्पराइयुपस्थानमिच्छ- न्ति । ततोऽध्वर्युः अश्वमग्नेः प्रदक्षिणमानीय उत्तरत उत्सृजति । अक्षतहोममेकतन्त्रेण एतदन्तमध्वर्युवेर्दविहितं कर्म कृला ततो व- क्ष्यमाणेन विधिना आज्यसंस्कारं कृत्वा सव्येन कुशान् गृहीत्वा विहीला चतुर्थे ग्रहणे तावदाज्यं दद्यात् यावज्जुहः संपूर्णा । ततोन्वारन्ध समिधमाधाय इदं विष्णुविचक्रम" इत्पनेन म- न्त्रेण स्वाहाकारान्तेन जुहुयात् । अथ वा मजापति ध्यावाद- णी जुहुयात् । तनोऽधर्यवे वरं दत्वा वक्ष्यमाणेन वियिनामये पायानायाऽनये पावकायाप्रये मनायानये असतहोमे एकतन्त्रेण “ ·माहपश्यनगृह्यमहः। अग्नये पवमानामये पावकायाग्नये शुचये अदितये एतेषां चतुर्णी वक्ष्यमाणेन स्थालीपाकविधिना चतस्र आज्याहुनीर्तुत्वा ततः खि- टकृत्ततो यथोत्साहं दत्त्वा तन्त्रशेपं समाप्य ब्राह्मणभोजनम् ॥ अथारणीपक्षानगीकुरुते । तत्र मूत्रोक्तयोनेः सद्य एवामिमात्त्य पूर्वोक्तेपु संभारेषु स्थापयित्वा पूर्ववत् पूर्णाहुति हुत्वा ततः समु. हनादि शेपं कर्तव्यम् । के चिदाई पत्यवत्यंभारादिकमिच्छन्ति । गृह्यो गाईपत्यवदिति वचनात् । यत्रान्त्यां समिधमभ्यादध्यादिति वैवाह्यमेवेति च । तावन्मात्रमेव भवति न तु पूर्णाहुत्यादिकं कि- श्चित् । तमग्निमिन्धीतेति वचनात् । एवमन्यतमेन पक्षणाधाने निर्दृत्ते यावज्जीव सायं मा- तश्च होमः कर्तव्यः । तं वक्ष्यामः । अस्तमित आ- दित्ये वक्षमाणेन विधिना त्रिः परिसमूह्य " ऋतं त्वा सत्ये- न परिपिञ्चामी" त्यनेन मन्त्रेण त्रिः पर्युक्ष्य समिधमाधाय "अ. मये स्वाहेति हुत्वा “मजापतये स्वाहेति मनसा ध्यांत्वा द्वितीयाहु- तिमेवम् । एते द्वे आहुती ब्रीहियवतण्डुलानामन्यतमेन द्रव्येण पा. णिना जुहुयात् । तण्डुलानां प्रक्षालनं पाक्षिकम् । ततः समिधमा धाय पूर्ववत्पर्युक्षणं ततः प्रभाते अनुदिते आदित्ये "सत्यं त्वर्ने: नपरिपिश्चामि" इति पर्युक्षणं "सूर्याय स्वाहेति व्रताहुतिः । शेष पूर्ववत् । । आधाने निवृत्ते अन्तरा या पौर्णमासी तस्यामन्चारंभ. णीयायाः कर्म भवति । तद्वक्ष्यामः । वक्ष्यमाणेन विधिना चरुं श्रपयित्वा " अग्नाविष्णुभ्यां स्वाहा सरस्वत्ये स्वाहा .सरस्वते स्वाहेति हुत्ता ततोऽग्नये स्विष्टकृते हुत्वा यथोसाई दत्वा तन्त्र- शेपं समाप्य ब्राह्मणभोजनम् । केपांचिदन्वारभणीयायां पञ्चहविः- क्रिया । तेषा" मग्नये भागने स्वाहा अग्नये व्रतपतये स्वाहेति द्वे ·सावयायनगृधमा । ६ आहुती अधिके शेष समानमिति । अन्वारम्भणीये कर्मणि नित्ते यावजीवं दर्शपौर्ण. मासावभिपष्टव्यौ तयोः कर्मणी वक्ष्यामः । पौर्णमासं ल- वणं माषा येन च द्रव्येण प्रातश्चरः कर्तव्यः एतानि ना- दनीयाव | अल्पाशनं कर्तव्यं मैयुनं च न मेवेत । प्रतिपादित. मात्र एवादिसे शुचिः सुचित्तः शुचौ रमणीये मदेशे वक्ष्यमाणे- नैवविधिना ग्रहणासादनादिवज चरु अपयित्वा "अग्नयेस्वाहे"नि हुत्वा तत आज्यस्य चतुर्रहीत गृहीत्वा अग्नीपोमाभ्यां स्वाहा" ततः पुनश्चरोहीत्वा "अग्नीपोमाभ्यां स्वाहेति हुता ततः स्वि- टकृतं तन्वशेष समापयेत् । अमावास्यायां पौर्णमास्यामिति व्रतस्थौ भूत्वा प्रतिपदि पूर्वोक्त एव काले चरु श्रपयित्वा "अग्नये स्त्रा- हा" इति स्थालीपाकस्य हुला तत आज्य पूर्ववद्गृहीता "विष्णवे स्वाहेति ततश्वरोहीत्वा "इन्द्राग्निभ्यां स्वाहेति हुत्वा ततः स्विष्टकृतं तन्त्रशेपं समापयेत् । सांनास्ययाजिनो विशेष वक्ष्यामः या विष्णवे सा "अग्नी- पोमाभ्यां स्वाहेति होतव्या । या इन्द्राग्निभ्या सा "इन्द्राय स्वाहेति । शेष समानम् । ततो ब्राह्मणभोजनम् । प्रायश्चितानि वक्ष्यामः । उपशान्तानी ततः स्वयोने. राहरणं कृलोलख्याभ्युक्ष्य स्थापयेत् । यदि कस्य चिस्क्रियमा- णस्य कर्मणः कालातिक्रमो भवेत् ततो वक्ष्यमाणेन विधिना चाँ श्रपयित्या आवापस्थाने अग्नये पथिकृते स्वाहेति हुवा तनः स्त्रिष्टकतन्त्रशेष समाप्प अतीतकर्म कर्तव्यम् । एवं सर्वेष्वपि द्रष्ट- व्यम् । ग्रामाग्निसंसर्गे “अग्नये विविचये स्वाहा" दवाग्निममर्गे "अग्नये सराय स्वाहा" श्मशानाग्निसंसर्गे "अपये शुचये साहे" ति विद्युदग्निममर्गे 'भग्नये वसुमते राहा" ( अथ यजमानस्य कु.

·६ सावधायनगृह्यसङ्कह । टुम्बस्य व्याधिर्भवति ततो गावेधुकतण्डुलेश्वरं श्रपयिता "ह- द्राय स्वाहा" ! अथ दीर्घमनानं गन्तुमिछेत् ततः पूष्णे पथि- कृते स्वाहा" । अथ होमकाले प्रतिपदि वा समासे पर्वणि व्रते सति अवत्येन वा मैथुनमाषादिना संव्यवहरते ततः "अग्नये - तपतये स्वाहेति । अथ प्रतकाले रोदनकियां करोति ततः "अ- ग्नये व्रतभृते स्वाहेति । अथ यदि गृहदाहो भवेत्ततः "अग्नये व्रतपतये स्वाहेति । अथ व्रतकाले "क्षामवते स्वाहा" अनादिष्टे मायश्चित्ते उत्पन्ने सर्वप्रायश्चित्तमिति । अहरहः स्वाध्यायमधीते इत्युक्तं तदक्ष्यामः । “अधानो देव- न्सवितरि"ति द्वे "अपहि मनसस्पत" इति पञ्च "ऋतं च सत्यं चा- भीद्धादि ति तिस "आदित्या अवहिसते"त्यष्टौ “इन्द्र श्रेष्ठानि द्र- विणानि धेही"स्येका "हंसः शुचिपदसुरन्तरिक्षसदि"त्येका "नमो महदुभ्यो नमो अर्भकेभ्य" इत्येका “इन्द्रभयामह" इत्येका "अ. धस्वमस्ये"त्येका “योमे राजनि"त्येका“ ममाग्नेवर्च" इति नव "स्वस्तिनोमिमीतामि"ति पञ्च ।। कन्यावरणं वक्ष्यामः । कन्यामस्पृश्यमैथुनामसमानार्षया ल- क्षणोपेतां परिणयीत "अनृक्षरा ऋजतः संतुपन्या" इत्येन मन्त्रेण घरकामानागन्तुकामान्परिणेता अनुमन्त्रयते । एवं गमने गमने तावदनुमन्त्रणं कर्तव्यं यावदीक्रियते । ततः पुप्पफलय. वानुदकुम्भं गृहीता "देवदत्तोऽहं भो" इत्येवं स्वं नाम विरुवार्य आर्यः सर्वे का ततः प्राइमुखा गृधाः मत्यमुखा वरचित्तका भवन्ति । मध्ये चोदकुम्भः। ततो परवित्तकाः अमुकगोत्रो वरवि. तकः अमुकनामानोऽस्य पूर्वना इति पितोमानश्च त्रिपुरुष कय- पिता कन्यांमार्ययन्ते। तनः कन्यावित्तकैन प्रतिपणे "यथाईलग्नो- पस्थायिने अविकलेन्द्रियाय दास्यामीति, ततो दावपि “अना- ·७ साइचायनगृअसहा पृष्टमस्यनाधृष्यं देवानामोजोनभिशस्त्यनभिशस्तिपा अनभिशस्ते. न्यमनसा सत्यमुपगेपं मुवितेमाधा" इत्यनेन मन्त्रेणोदकुम्भ. स्था पूर्णपार्वी पुष्पाक्षतफलयवहिरण्पमिश्रामभिस्पृशतः । ततो घरवित्तसक्त आचार्यः आनः प्रजाअनयतु प्रजापतिः" इत्यनेन मंत्रेण तां पार्टी कन्याया मूर्द्धनि करोति। ततः "मजां लाय दधामि पशूस्त्वयि दधामि तेजो ब्राह्मवर्चसं लयि दधामि" इत्यने- नमंत्रण कन्यामनुमंत्रयेत् । अपरे त्वे व्याचक्षते । आनः प्रजामि- ति ऋक् प्रजात्वपिदधामीति त्रीणि यजूंषि एक एवायं यंत्रः । अनेन पात्रीमेव मूनि करोति । अनुमन्त्रणं न कर्त्तव्यम् । एवं प्रनिपने वरवित्तके गृहमागत्य कथिते प्रतिश्रुतकर्म भवति तद्वत्या. मः । चतुरखं गोमयेन स्थंडिलस्योपलेपनमुदक्संस्थां मध्ये रेखां कृत्वा तस्या उपरि माझ्मुखं रेखात्रयमुदक्संस्थं कृत्वोत्या. द्भिरभ्युक्ष्य ततः "अनिमणयामि मनसा शिविना यपस्तुसङ्गमनो. वसूनाम् |मानो हिंमीस्थविरं माकुमारंशन्नो भव द्विपदेशचतुष्पदे" इत्यनेन मन्त्रेण एकारान्तेन अग्नि मार्च मणपति । तूणी वा। ततः पाणिना सोदकेन मदक्षिणं त्रिः परिसमुह्य ततः कुशैः पु. रस्तादारभ्य मदक्षिणमभ्युक्षणं कृत्वा दक्षिणतोग्नेब्रह्मासनमुत्तरतः मणीतासनं कुर्याद । ततो ब्रह्मा उदककमण्डलु विष्टरंवा पुरस्तादग्ने- नीत्वा "भूर्भुवः स्वार"त्यनेनमन्त्रेण दर्भासने स्थापयित्वा पुप्पैर- यति । तत: "को प्रणयती"त्यनेन मन्त्रेणाss: प्रणीय "भूर्भु- कास्वरि"त्यनेन मन्त्रेण प्रतिष्ठाप्य ततः परिस्तरणम् । सम्येन कु. शान्गृहीला दक्षिणं जान्याच्य दक्षिणेन हस्तेन पुरस्तादग्नेत्रि- स्तृणाति । अथ पश्चातिभिखिरेवं त्रिभिस्तरणनव भवन्ति । अथ वा पञ्चकृतस्तरणं कुर्याद ततः पञ्चदश भवन्ति । अपरे ले व्या- चक्षते । सदसकृत स्तरणं कुर्यात्ततस्वीणि पञ्च का भवन्ति । मूला.

·८ साइधायनगृखसह। न्यौः प्रच्छादयति । स्तरणादनन्तरं कुशनरुणे ममेऽप्रशीर्णाने अन- तर्गर्भे पादेशेन मापयित्वा कुशमन्तद्धेय "पवित्रस्थ" इत्यनेन मन्त्रे. ण छित्वा मागग्रे कृत्वा "वैष्णव्यापि"त्यनेन मन्त्रेणाद्भिरभ्युक्षेद। वीणि वा पवित्राणि कुर्यान्मन्त्रस्तु स एव । ततः पविवाभ्यां प्र. दक्षिणग्नि त्रिः पर्युक्ष्य"महीनां पयोसी" त्यनेन मन्त्रेणाऽऽज्य- स्थाल्यादान "मित्वे"त्यनेन मन्त्रेणाधिश्रयणम्। स्रुवमधोत्रिलं मत- प्प संमार्जनकुशैः संमृज्य पुनः प्रतप्प निदधाति।"ऊर्जेते"त्यने- न मन्त्रेण उदगुदवासनं कृत्वा दक्षिणहस्तेनोपकनिष्ठिकांगुष्ठाभ्यां पत्रिने ग्रे गृहीत्वा एवं वामहस्तेन मूले गृहीत्वोदड्मुखे ततो मध्ये- कृत्त्वा "सवितुष्ट्वा प्रसव उत्पुनाम्यछिद्रेणवा पवित्रेण वसोः मूर्यस्य रश्मिभि"रित्पनेनमन्त्रणाज्यमुत्पुनाति।ततः “सवितुर्वः प्रभव" इति कृतेनानेनैव मन्त्रेण स्वस्था अप उत्पुनाति । तत्तस्तरः प्रणीनरः मापयेत् । ततस्तरणसमित्पत्रद्रव्याणां मोक्षणम् । अपरे लेवं व्या. चक्षने। रुवस्था अप उत्पूप स्तोकं प्रणीताः प्रापयेत् शेपं प्रोक्षणं कुर्यात् । ततश्चरपात्रमादाय पवित्रेऽन्तर्हिते कृत्वा दक्षिणहस्ते त. ण्डुलमुहि चरुपात्रेण निर्वपति । यदेवत्यश्चरुर्भवति तमुधार्य "अग्नये जुष्टनिर्वपामि"इति मुष्टियं तूष्णी चतुर्थमेवं सर्वचरुनि- पणे द्रष्टव्यम् । आमादनं मोक्षणं त्रिः प्रक्षालनं त्रिः श्रपणम् । ततः सप्तदश समिधोऽभ्याधाय "विष्णोईस्तोसी" त्यनेन मन्त्रेण सम्पेन कुशान् दक्षिणेन मूले रुवं युगपदग्रहीत्वा दक्षिणं जा- नाच्प जानुभ्यामन्तरा दक्षिण भाडु कृत्वाधारसंझके दे आहुती जुहोति लमप्रतिस्थापितामिन" इत्पनेनमन्त्रेणोत्तरतः पश्चादि- मेरारभ्याविछिन्नं दक्षिणतो हुला “यस्ये मे हिमवंतोमहित्वे" त्या. दिना मन्त्रेण दक्षेण पश्चा दग्नेरारभ्याविछिन्नमुत्तरतो हुत्वा "अग्नये साहे"शुनरमाश्यभाग"सोमायस्वाहेगानदक्षिणं तन:

·साइयायनगृथसहहः। "ग्नीनता स मे कल्याणश्रियं जायां ददातु स्वाहा सोमोज- निवासमा कल्याणश्रियाननिमन्तं करोतु स्वाहा पूषाज्ञा विमा- नममा कल्याणश्रिये पित्रामात्रामाहाभातिमन्तं करोतु स्वाहा। अनेन प्रकारेण वधूकाया नामग्रहणं कर्तव्यमाएवमेनास्तिस्त्र आज्या- हुती वा "अग्नये खिष्टकते स्वाहेति विष्टकृते हुत्वा ततो भूः स्वाहा, भुवः स्वाहा, स्वः स्वाहा, भूर्भुवः स्वः स्वाहेति महा- व्याहृतयश्चतस्रः । ततो "भूर्भुवः स्वः स्वाहा" "अयाश्चाग्नेस्यन- भिशस्तिपाश्चसत्यमित्वमयासि अयासामनस्मत्ततोयासंहव्यमहिपे अ- -यानः कृणाई भेषजं स्वाहेति सर्वप्रायश्चित्तसंज्ञके द्वे आहुती । ततः "मनापतयेस्वाहेति जुहुयात् । ततः सव्ये पाणौ ये कुशा- स्वान्दक्षिणेनाग्नेः संगृह्य मूले मन्येन तेपामग्रं वे समनक्ति । मूले सव्येन गृहीत्वामध्यमाञ्यस्थल्पां त्यक्त्वा मूलांश्चता नग्नेर्वासोसी". त्यनेन मन्त्रेणाग्नी क्षिपेत् । ततस्तिषः समिघोऽभ्याघाप पूर्वव- स्पर्युक्षणम् । ततः "इदमापः प्रवहते"ते तृचेन मार्जनं कृत्वा पवित्र तेनाग्नौ क्षिपेत् । ततोग्नेरात्मनश्चोत्तरेण नीत्वा प्रणीता अग्नेः पुरस्ताद्धस्तमानीय दक्षिणतः पश्चाद्विमुच्य ब्रह्माणं चाग्नेः पुरस्तात् आनीय विमुंचति । रुवं च प्रतप्योन्नयत्यानीप विमुञ्चति । इन्द्राणीहोमकर्तव्यतां व्याख्यास्यामः । अत्र स्तरणाचाधारान्ता भागाः पाक्षिका उत्तरायणे शुक्लपक्षे विशिष्टव्यतीपातादिवजि. ते विवाहलापन्वीक्ष्य तस्मिन्निरूपित सो माविनि विवाहे परयो भाविनि वार्द्धरात्रेतीते अर्द्धरात्रे वा । अपरे तु व्याचक्षते । म. हरशेपायां निशापामस्मिन् काले वाऽन्तिकोपविष्टा वन्धुखिया पतिपुत्रवत्यः सुभगा लौकिकानि गीतानि गायन्त्यः कन्या- या मापन कुन्ति । चत्तारः कलशर उदकपूर्णा सर्वौषधिगुष्प- ·" त्रा: साडायनगृह्यसाहा। विमिश्राः मुगन्धद्रव्यविमिश्राश्च कार्याः । यथालाभ महल्या- नि क्षिप्ता तैः सशिरस्कां कन्यां स्नापयित्वा कुमुम्भरक्तं न वा वासः परिधापयेत् । ततः उपलेपनोल्लेखनाघापाराज्यभागान्त पूर्ववत् कृता पश्चादग्नेः कन्यामुपोश्यान्वारन्यायां महाव्याहत. यश्चतस्रस्ता अग्नये, सोमाय, मजापतये, मित्राप, वरुणाय, इन्द्र. य, इन्द्राण्ये, गन्धर्वाय, भगाय, पूष्णे, त्वष्टे, दृहस्पतये द्वादशम- राझे प्रत्पनीकाये"त्येको मन्त्रः । एवमेनमहाव्याहृतिम- भृतिभिः सह सप्तदशभिर्मन्त्रैः स्वाहाकारान्तराज्याहुती?त्वा तत- श्वतस्रोष्टी वा वियवाः शूद्वाः शाकेन मुरया स्वादुना वामेन तर्प- यित्वाचतुप्पकारं नृत्यं कारयेत्तता पाक्षिकस्विष्टकतनो महान्या- हतिसर्वमायश्चित्तादितंत्रशेष पूर्ववत् समापनीयम् । वरस्य च "वै. श्रवणाय स्वाहा, ईशानाय स्वाहा" इति द्वे आहुती अधिके । शेष समानम् । ततः प्रभाते वालणभोजनम् । विवाहकम वक्ष्यामः । वरः स्नातः कृतलौकिकमङ्गलः मित. पन्दनानुलिसः सितमाल्याम्बरधरो धृतगोरोचनः कृतपुण्याहवा- पनो भूत्वा स्वपहात् सरगृहमागत्योपलेपनोठिपनायापाराज्य. भागान्तं निर्विकल्पं करोनि । तत अविधवाः सुभगाः मुम्पास्त. रुग्यो याः कन्यामरयस्ता वरं गृहीला कुमार्य दर्शनाय की. तुकमझ गृह प्रवेशयन्ति । ताश्चाभक्षपातकानि मुच्चा पद प्रेरय- न्ति तकर्तव्य पदापयनि तद्भणितष्पम् । ततस्ताभिरनुमाता "भ्यामीदनुदेया" इत्यनेन मन्त्रेण कन्याप वामः प्रयच्छति । चित्तिरा उपवईण" मित्यनेन मन्त्रणामनभाण्डं गृहाति । ततः " समनन्तुविश्वेदेवा" इत्यनेन मन्त्रेणाक्षीणि अनयति । मयमं दक्षिणं ततः सम्यम् । मन्त्रचारर्तते । ततः ययेयं शची. बास्तो सुपुत्रा च पया" इति "अविषो चापापामेव ला मार. ॥ " ·माइयायनगृहसः। मनादिम"मित्यनेन मन्त्रेण दक्षिणे पाणी विभेत शलली द. दाति । "पं रूपं प्रतिरूपोबभूवे"त्पनेन मन्त्रेण सव्ये पाणावादर्श ददाति । ततो "नीललोहिनं भवतीत्यनेन मन्त्रेण अर्णामयम- तमीमयं वा कचिद् चिकृष्णं ग्रथितमणिवयं ग्रीवामूत्रक कन्पापा ज्ञातयो भ्रातृपितृव्यादयो ग्रीवायां वन्ति । अपरे व्या. चाते। आजानु लम्बीकर्तव्यः । तनो " मधुमतीरोपधीधाव आ- "इत्पनेन मन्त्रेण मधुकुमुमानि ग्रीवायां त्वमेव पनाति । वामो. दानादारभ्य ग्रीवासून वयित्वा शेष जामाता करोति । अ. स्मिन्नकमरे मधुपर्को भवति । तस्य च विधिः कल्पे पठिन: सोप्यत्रैव लिख्यते । कार्यासक्तः पिता भ्राता आचा- पो वा "कूर्चः कूर्चः कृर्च!" इत्यनेन मन्त्रेण कुशमयं कुर्च जामात्रे ददाति । ततो जामाता दूर्व गृहीला "अवमशा- नां विद्युतामिव मूर्पः इदंतमधितिष्ठामि यो अस्ममभिदासती" स्प. नेन मन्त्रेण उदह मुखो या कूर्चे उपविशत्यधितिद्वतीति वा । तत: कन्यावितः "पापंपायंपायम्" इत्यनेन मन्त्रेण पादमलालनं ददा- नितमो जामाता "विरोजोदोहोसि विरान्यदोहमसीप पपिपाधायै विराजोदोह" इत्यनेन मन्त्रेण पादोदकं गृहाति । ततः कन्या- वित्तः "अर्यमईयमार्य"मित्यनेन मन्त्रणोदकं ददाति। ततो जामाता दूणी मतिगृय पादयोरुपनिनयति । ततः कन्पावितः "आ. पपनीयमानमनीयमाचमनीप"मित्पनेन मन्त्रेण आचमनोदकं द. दानि । तनो जामाता "आपोहिष्ठापयोमुव" इत्पनाभिस्तिभिः प्रत्यूचं त्रिरुपस्पृशति । ततः कन्यावित्तः “ययुपको मधुपकों पधु- पः इत्पनेन मन्त्रेण कांस्यमाननमंपुटसंस्थं दपि धुनमधुभ्यां मिभं जामाने ददाति । ततो जामाता तस्पर हस्तास्थामुहाव्य "मित्रस्यता चपामना" इत्पनेन मन्त्रण एकारान्तेन हा "दे- ·माशायनशाहर। यस्पतासवितुः मसलेरिनोवाडम्यां वृष्णोहस्ताभ्या प्रतिमा मि पशमे वापसमाय" इसनेन पन्वेण शीतामध्ये पाणी कला "वमरम्वामिसनानो भक्षयवि"त्यनेन मन्त्रणाऽनामिकागुवामा पूर्वादति सहीता पूर्वार्दै कास्पस्पैर निलिम्पनि । पुन दस्तानी. मेरे सर्वामु दिनु । अपगम्यं कृत्वा "पिरस्सायमरामानोभाय- न्तु" इत्यनेन मन्त्रेण दक्षिणादाहहीता दक्षिणा निलिम्पनि। ततो यज्ञोपनीती भूत्वा उदलं स्वा "भादिस्पास्वा वरुणरामा. नौमतपन्ति"त्पनेन मन्त्रेण पधिमादादहीना पभिमार्ट कारप. स्प निलिम्पनि । "स्ट्राम्बेदरानानोभासयन्ति"त्पनेन मनोज उत्तराष्टिहीना उतरार्दै कांस्यस्य लिम्पति उदकं या "नि. शेतादेवाः मनापतिरानानोभसयन्ति"स्पनेन मन्त्रेण मध्याद- गृहीतामुत्सिप्प नतो महाप्यातिभिक्तिभिरेकपा मान तमा ममाताभिर्महाप्यातिभिः लोकं पीसाऽवापणापसिद- घाराम मा पिन् । उदर मा सित् । ना आपम्प "शंनादेवी. रभिश्य" इत्येताभिधतभिगरोमिमयोदकं सवा "मा अमिमा नेपादि" इत्यनेन मन्त्रेण नागि मुर्ग व गुगात 7. मानि। मलामिगर्मपारि" इत्यनेन मन्त्रेण पती ए. शारद । "श्रीराममित्रानमेवार"इत्यनेन मन्त्रेण ओने पक्षा H: "अनुनामापुंजनोपनिमिट"मिन्यनेन पण मुम्ब विमानं. पनि अप रा "ममिन्द्रगोपनगापिगोमि" रिस्पका का ". মাখামাখিতেমিনথিয়ামীবােয়া- ग"इतिष पानाम्यांमागमन पनि । भुषविमानं तुमपान. मेर सम्मानिष्पापयारिमन गौगित मानो भामामा पापानीमायो गोरापनुर्ग ६. पानि । ममा कम्पापिनन पिग्मा शामा: .

·सावधायनगृह्यसङ्ग्रहः। १३ व्य: 1 तस्य च विधिमुपरिष्टाद् वक्ष्यामः | अथ "मातारुद्राणां दुहिनावमूना" मित्येताम्वं जपित्वा ततः "उत्समतणाव्यत्वि". त्येवं ब्रूपात ततः कन्पावित्तकेन मैत्रः पशुन कर्तव्यः कूर्चदाना- दिगोरुत्सर्जनान्तं मूत्र पठितं कर्म कृत्वा ततः कन्यामुदकपूर्व पिता भ्राता वा ददाति । अपरे लागतमात्रस्यैव जामातुर्मधुपर्क कृता कन्यां दवा ततः कौतुकगृहं प्रवेशयन्ति । अन्यतरेण पक्षेण य- थोक्तं कर्म कृत्वा नतस्तां गां जामाने ददाति । ततः पश्चाद- प्रेः कन्यामुपवेश्योत्तरतो वरमुपवेदयेत् । ततान्वारन्यायां व- धूकायां महाव्याहातेभिश्चतस आज्याहुनीर्जुहोति । अपरे तु महाव्याहृतिभिस्तिस्रो जुहोति इति पठन्ति । ताश्च वराचा. र्याभ्यामन्यतरेण होतन्याः । ततो महाव्याहृतिहोमादनन्तरं "स- म्राहीसवेभवे" त्यनेन मन्त्रेण स्वाहाकारान्लेन पिता भ्राता वा तिष्ठन् प्रत्यङ्मुख आप्तीनायाः प्रामुख्या खगाग्रेण रुपेण वा मूनि घृतं जुहोति । ततो वरस्तिान्मत्यङ्मुख आसीनायाः मा मुख्याः " गृहामिते सौभगताय इस्ल"मित्यनेन मन्त्रेण दक्षिण- हस्तेनोत्तानेन कन्याया दक्षिणं हस्तमुत्तान सांगुष्ठं गृह्णाति । ततः साव: पूपाशिवतमा मैरपस्वे"त्यारभ्य पञ्च चोत्तरा जपित्वा "अ. मोहमस्मि सावंसात्वमस्यमोह धौरहं पृथिवीलमृतमसिमामाई सा- मामनुव्रताभर तावेहि विवहावहै मनोमननयावहै पुत्रान्विन्दावईबहू- स्ते सन्तु जरदष्टय" इति च जपति । अस्मिन्नवसरे चत्वारो वाह्मणा पुवानः सुरूपा दक्षिणत उदङ्मुखा उपविश्य "संसृष्टं धनवत्युत्रयं सपाकृत" मित्यादि आरभ्य "विसरमदित्युत्तर" इति यापच्छार- येयुः शिष्टाचारात् । तनः आचार्यो " भूर्भुरस्कार"त्यनेन मन्त्र णोदकुम्भ नवं पूयित्वा पुनाम्नः सीरिणो सस्पाणि पत्राणि सकुशानि तस्मिन्नुदकुम्भेक्षिपनि । हिरण्यं च पालेिकम् । तं - + ·१५ मादचायनगृह्यसनह । संचारिणे वाग्यताय प्रयछति । स ब्रह्मचारी अग्नेः प्रागुदीच्या स्थापयित्वा दक्षिणहस्तेन्वारभ्यास्ते । तत आचार्यः अस्मानमु. चरतोः स्थापयति । उदकुम्भपूरणादि अश्मस्थापनान्तं यावदा. चार्यः करोति तारद्वरो गृहीतहस्तस्तिष्ठाते । तन "एहिस्तने. त्यनेन मन्त्रेण वरो वधूकामुत्थापयति। तत उदग्नीला "पाश्मा- नमातिष्ठाश्मेव त्वं स्थिराभा अभितिष्ठ पृतन्यनः सहस्स पृतनायन" इत्यनेन मन्त्रेण अश्मानं दक्षिणपदाश्रयेण आरोहति । ततो ब्राम- चार्युदकुम्भाभ्यामन्तरेण चोदकुम्भं प्रदक्षिणं फूलाग्निप- यणीय “भ्यासीदनुदेयी"त्यनेने मन्त्रेण द्वितीयं पासो- दत्वा मत्यमुखीकरोति । ततः आचार्यों बकाया अमली रु. वेणाज्यमुपस्णाति । ततः पिता भ्राता वा लाना शमीपत्र मिश्रा मूदिगृहीत्वा द्विर्ददानि । त्रिः पाप्पाणाम् । ततो हायक उप. युपर्यभिधारयति गृहीतशेपं च मत्यभिधारयति । " इयं नार्युपयूने लाजानावपतिका शिला शातिभ्यो भूयासं चिरजीवतुमेपतिः स्वा हेति" पतिर्मन्नं जपति । वधूश्च तिष्ठन्नी गृहीतमलिना जुहोति । अश्मक्रमणादि वासोदानवजितमेदिनीय होममेवमेव दनीयं कुर्या- त् । कामं मनसा ध्याला तूणी चतुर्थम् । ततो जामाता वधूकाया इप एकपदाभव, ऊमें द्विपदामा, रायस्पोपाप त्रिपदीभव, भापोभव्यापचतुष्पदीभत्र, पशुभ्यः पमपदीमत्र, शत्रुभ्यः षट्पदीमत्र, सखा सप्तपदीभव" इसनेः सप्तभिमन्त्रक इत्यन्तः आसनमदेशादारभ्य मागुदीच्यां दिशि सप्तपदानि क्रम- पिता " विष्णुस्लानपत्ति" स्यनेन मन्त्रेण तानि अद्धिः प्रोत- ति । अपरे तु व्यावक्षने । सप्तपदाक्रमणं झावका कारयनि । ततो वः "आपोहिष्ठामपोभुव" इत्येतामितिमभिरुदकुम्भस्या. भिपनिनं कृत्वा मन आत्मनो वधकायाश्रमन्युदनस्पस्नोम्त इस्ले मुजा ·साइसायनगृहसनहः । १५ निषिच्य " गां ददानीत्येवमुक्त्वा हावकाय गां ददाति । ततः स्विष्टकत । अन्येभ्योपि प्राप्तब्राह्मणेभ्यो यथाशक्त्या किश्चिद द. दाति । विवाहकर्मप्रवीणा ये ब्राह्मणास्तेभ्यश्चाश्यं ददाति । अन्ये. पोपि ब्राह्मणेभ्यः किश्चिदद्याद इत्यारभ्य याझिकेभ्योऽश्वं द. पात् इति यावत्के चित्पठन्ति इति पाक्षिकमेतत् । गृहागमनकर्म वक्ष्यामः । गृहं नीयमानायां वधूकायामाचार्य: "प्रत्ता मुञ्चामिवरुणस्य पाशादि"स्येतं तृचं जपेत् । तनो यदि षधू रोदति ततो “जीवं रुदन्तिविमयन्ते अध्वर" इति वरो नप- ति आचार्यो वा । यदि रथेन गच्छति ततो " अक्षम्नमीमदत" इत्यनेन मन्त्रेणाऽसं वधूघृतेनाभ्यन्नपति । आचार्येण सर्वमन्त्रं भणयितव्या । “शुचीतेचक्रे पात्या" इत्यनेन मन्त्रेण रथस्य द- क्षिणचक्रमभ्यंज्य " द्वेनेचक्रेमूर्य" इत्युत्तरं ततः "खेरथस्य खेन- स" इत्यनेन मन्त्रेण फलदक्षस्य सक्तां शम्यां शाखा पुगच्छिद्रेषु निखनति । प्रथमं दक्षिणयोस्तत उत्तरयोः । अथ वा अनेनैव न्त्रेण चिरन्तनी एवाऽभिमन्व्य ततो "युक्तस्तेअस्तु"इत्यनेन मन्त्रेण दक्षिणस्यां धुरि वलीवई युनक्ति । "युनज्मिते ब्रह्मणे कशिनाह- "इति द्वितीयमुत्तरस्यां युनक्ति । ततः "शुक्राउन चाहावा. म्ता"मिस्पनेनार्द्धन युक्तौ वलीपर्दायभिमव्य ततो वधू वरविता आरोप्य गछन्ति । गच्छमानाया यदि रपाङ्गमीपाक्षादि भज्येत योक्त्रमग्रहादि वा छियेत ततो वधूमाहितानेः गृह प्रवेश्य ततो "अभिव्ययस्त्र खदिरस्यसार" मित्यनेन मन्त्रेण दारुमपं यद्वयानं तत्समारचयितव्यम् । “त्यंचिदश्व नवाजिन"मित्यनेन मन्त्रेण र जुमयों ग्रन्थि कुत्ता स्वस्तिनोमिमीतामश्विना भग" इति पश्चर्च जपति । "शुकिंशुकंशाल्मालेविश्वरूपमिति स्थपारोहन्त्यां बकायां जपेत् । “ माविदन्परिपन्थिन" इनि धतुष्पये प्राप्ने ज.

·मायभायनशमाह
पेन । “येरनचन्दवदतु" इति श्मशाने मासे अपेत ।" बनने
शनाल्शोवरोह" इत्यर्द्धनं वनस्पती प्राप्ते जपेत् ।
पृथिवी धामनेहम" मित्येतामुनं नावमारोहन्यां जपेद । "भामा-
नतारीपतसंस्मय मित्तापूचं तरन्यां जपे । पदासोदा
नदी भवति पुक्तेनैव रथेन गति तथाप्येनामेष मपेत् । बने
नदीमध्यगतामा मूमिः " शम्यान्वि" स्मारवं अन् ।
पघूक्ष वेष्टितमुस्ती गच्छेत् । अत्र रथयोजनादि गृहप्रापर्ण यावर
किभि-पठिन तत्तन्मन्त्रजातं तरेण मन्तव्यं यत्कममातं तदमेव
कसंम्पम् । नतो गृहान् मासा वधूतापा"मिहभियं प्रभपाते स.
सपना"मिति पास ना "मुमालीरियं वरात निखा-
बको जोन। अपरे तु पापसते । पति पति हमाप्तस्य परस्पा-
पार्येण सन्मधुपर्क: कर्तव्यः । अत्र मैत्रः परः कर्तव्यः तस्य
विधिमुपरिटादेव प्रवक्ष्यामः । अथ गां व्यापाद्यमानी नेपाल
सनस्तामपि तस्मै दयादिति केचिदिच्छन्ति ।
अनुरोमकर्म पक्ष्यामः । अत्र सरणापापाराग्यभागार
पाक्षिका: । उपलेपनपिनायाराग्यमार्ग फरमा सतोमोरित
पनीरममणि समुपदेशपनि । तमो यतः शागारमने प.
बिजुहोति। "ओपना देवेन पृथिवी लोफेन मोकानामनिदेन दाना
मेनसा शमपामि कल्याणश्री साहा, बापुना देवनागरितामो-
कन लोकाना पदेन नेन वा मयामि अगुपवल्यानं
स्वाहा श्रीसाहा, सूर्यग देवेनचौलोंकानां मामलेदेन वेदानां मन
सागपामिरयाणप्री, मन्द्रण देवेनदिशागकेनोमान
मामादेन वेदानां तन सा रामपामि कल्याणश्रीरा" इत्यो
मॉमर्मत साकारास आम्पानीर्नुहगार । सन्या-
पनिषः स्याने कापा नाममा म्यम् । अथ मा".

·साडयायनपखसट्रहः। पति पतिज्यलक्ष्मीदेवरभी जारनी तां करोमि कल्याणश्री स्वा- हा, भूर्वा या ते पतिज्यलक्ष्मी रिति समानम् । “खयोतपतिभ्य. लक्ष्मी रितिप्तमानम् । "भूर्भुवः स्वाते पतिन्यलक्ष्मी रितिसमा- नम् । एते चत्वारो मन्त्रा वधूनामोपललिताः पूर्वेषां मन्त्राणां स्था- ने वैकल्पिका भवति । एतयोविकल्पयोरन्यतरेण मन्त्रचतुष्टयेन चतस्र आज्याहुती ला ततः “अघोरचसुरपतिघ्न्यधी"त्पनेन मन्त्रेण चक्षुपी आग्यशेपेण विमादि ततः "कयानश्चित्र आ- भुव"दिति तिमि नाभिराज्यशेषेणैव केशान्तानभिमशेद । "उ- तत्यादैव्याभिपनि"चतस ऋचः पठित्वाऽन्नेस्वाहाकारसेक फ- वा वधूकापा मूर्द्धन्याज्यं रुषेण जुहोति । तत् एके नेच्छन्ति । "आतयोनिङ्गर्भएवि"त्यनेन मन्त्रेण साभिजनकुमारं वधूकाया उ- सङ्गे स्थापयति । अथ वा तूप्णीम् । ततस्तस्य कुमारस्योत्सङ्गस्थ. स्पाऽअली मगल्पानि फलानि दत्वा ततो ब्राह्मणेभ्यः किश्चि. दत्ता "पुण्याभवन्तोब्रुवन्विति श्रूयात् । ततो बाह्मणाः "पु. प्पाह"मिति विर्वदन्ति । इदं च कुमारोत्सद्दानं कर्म एके इति वचनात्साक्षिकम् । ततः पाक्षिकास्विष्टकृत्ततो महाव्याहृतिसर्व- प्रायश्चित्तादितन्त्रशेपं समापनीयमिति । अपरे स्वेवं पठन्ति । आ- नड्डहमित्युक्तं तस्मिन्नुपवेश्यान्वारब्धायां महान्याहृतिभिर्हत्वा पतिश्चतस्रो जुहोति । तेपी महाव्याहृतिभिश्चतस्र आज्याहुती. ईला ततो निवमायादेचेत्पनेन चतस्र आध्याहुतयो होतव्या इति । तत्र "इहैवस्तमावियोट"मिनि पट्टचं वरो जपेत् । सर्वे वा जपन्ति । इहैवस्तमित्यादिना वधू वरं च जनीयांत्रिका गृह प्र. देशपन्ति । ततः प्रविश्य "दधिक्राणो अकारिप"मित्यनेन मन्त्रे- ण दम्पत्यपि दधि संपिवतःवरो मन्वं जपेत् । ततो वाग्यतो ता. बदासीयातां यावदस्तमित आदित्यः । ततोस्तामते "धुबंधी ·भाइभायनगृह्ममयः। त्पादिना मन्त्रेण वरो बकायाध्रुवं दर्शयति । ततो वधूः यदि पश्यति यदि न पश्यति उभयथापि "ध्रुवं पश्यामि, प्रजांविन्द" ति भणयितच्या । ततः पाणिग्रहणादारभ्य विरा मैथुनमकुर्व- न्तौ भूमी शपीयाताम् । "पिपनश्चत्रिप्लुतं चावगच्छत"मिति सचेन दम्पत्यपि दधि शुक्तं मुभीयानाम् । वरो मन्त्र जपेत् ।। सायं प्रातःवाहमामि परिचरेतामित्युक्तं तदक्ष्यामः । भत्र सरणाघाराज्यभागाः पाक्षिकाः 1 उपलेपनोबेसनाचापारा- उपभागानं कृत्वा ततः "अग्नये स्वाहा, अग्नये स्विष्टकते स्वादे" त्याश्यस्य हुत्वा ततो महाव्याहतिभिः ममापश्चिना- दि तम्बशेष ममापनीयमिति । अथ वधूः शिमं गर्भकामा भवति त. तः आनयेस्वाहेत्पस्य स्थाने "पुमांसी मित्रावरणी पुमांमार विनायुभी पुमानिन्द्रश्चाग्निः पुमान्मार्गतां मयि स्वाइ"नि हुत्ता द्वितीया सीविटकती । ततः पाणिग्रहणादारभ्य वरेण दशरानं वियोगः न कर्तव्यः॥ पाणिग्रहणे ज्यनीत त्रिरानं यपोक्तेन प्रतेन स्थित्वा चतुर चतुर्थीकीत तद्रक्ष्यामः । अत्रस्तरणाधाराम्पमागा निर्षिक स्पाः । उपलेपनादि स्तरणानं कृत्वा ततः पूवित्पविनच्छेदनादि मोक्षणानं फुला तन “अग्नये वायरे म्पीयार्यम्णे यरुणाय पूष्णे मनापनये" इति सप्तदेवताभ्यस्तण्डुलान् वीरा ततधरधि- श्रयण श्रितस्याभिचारणं कन्या ततः ममिदाधानादि आ. पाराग्यमागानं करोति । तमोस्मिन्कमीण महाच्याहतिमिला स्यालीपारस्य जुहोति इति केचिपनि पाक्षिकमहाय्याह तिचतु: धुपमाध्यस्य हुता ततः गदाग्यस्पोपस्तीर्य सतो दिपिकवि: पंचायाणा नतः पुनराग्यस्य गृहीता पृहीतोषामधारयन्ति । एवं मत्र । "अग्नेमाधिनिगम वं देवानां प्रापधिचिरमि या.

·साथमायनगृहसनह। स्यापतिनी तनूस्तमस्या अपजाहि स्वाहा, बायो प्रायश्चितिसिलं देवानां मायश्चिीचरसि यास्या अपुत्रिया तनुस्तामस्या अपनाह खाहा, सूर्यमापश्चित्तिरसि त्वं देवानां प्रापाश्चचिरसि यास्या अपशव्या तनूस्तामस्या अपजहिस्साहा, अर्यमणं नु देवं कन्या आग्नमयक्षात सपांदेवो अर्यमा प्रेतो मुंचतु मापतेः स्वाहा, व- रुणंनुदेवं कन्या अग्निमयक्षत समां देवोत्ररुणः प्रेतो मुंचतु मा. पतेः साहा, पूपर्ण नु देवं कन्या अग्निमयक्षत समां देवः पू. पा मेतो मुंचतु मापतेः स्वाहा, प्रजापतेन तदेताम्यन्य" इति ऋ. म्भिः स्वाहाकारान्तैः सप्त आहुतीः स्थालीपाकस्य इत्ता ततः सफदाज्य राहीत्या सकृद्धावः ततो विभिधार्य "मानविष्टक- तेस्वाहेति यथोत्साई ददाति । ततो महाव्पाटतिमर्वप्रायश्चि- तादि कर्मशेपं समापनीयमिति । एते मण्डपे लौकिकाम्नौ । यदि निर्मध्येके विवाह इत्ययं पक्षो नाश्रितः । यदि पुनरणिप- स आश्रितस्ततः अरणी निर्मध्य तस्मिन्नेवाग्नी होमाः कर्तव्याः । केपा चिजातारणिपक्षोप्यस्ति । ततो अणिभ्यां निर्मध्याग्नि - स्मिन्नेवाग्नी सर्वाणि शरीरसंस्कारार्थानि कर्माणि कर्तव्यानि ॥ गर्भाधानकर्म वक्ष्यामः अत्र स्तरणाधाराज्यभामाः पाक्षिकाः। ऋतुस्नातायां वध्वां युग्मेहनि उपलेपनोप्लोषनाघापाराग्यभागान्तं कला ततो महाव्या हातचतुष्टय हुत्वा फलिनीमूलं पेपयित्वा न- स्थयोग्यं कृत्वा तत "उदीवाना, पतिवतीयेपा" इत्याभ्यामाभ्यां स्वाहाकारान्ताभ्यां मत्यूचं दक्षिणे नासिकापुटेनिपिचति आ बद- रमापणात् । ततो महान्याहतिचतुष्टयं हुत्ता पाक्षिकी खिएकत्ततो महाव्याहतिसर्वप्रायश्चित्तादितन्त्रशेपं समापनीयमिति । ततो रात्री यस्यां वेलायों मैथुनं कीपच्छेद् तदा "गंधर्वस्प विश्वासार्मुख- मसी" त्यतेन मन्त्रेण वधूकायाः योनिदेशे लोपशं प्रदेशभि- ·सावल्यायनगृषसाहः स्पृश्य मैथुनमारभ्य ततः समाप्ते मैयुने कर्माण रेतसेके तूणी पधू- मवप्राय ततः "माणेरेतोदधामि कल्याणश्री" इत्पनेन मन्त्रेण. व. धूनामोपलक्षितेन यन्त्रारूद एवं निश्वासं तथा मुश्चति पथा घ. धूकास्पर्शनं भवति । एप प्रथमपक्षः । “यथाभूमिरग्निगर्भा यथा चौरिन्द्रेणगर्भिणी वायुर्यया दिशा गर्भ एवं गर्भ दधामि ते क- ल्याणश्रि"इत्यनेन वा मन्त्रेण निश्वासं मुश्चति । एष द्वितीय: पक्षः। अथ वा "आते योनि गर्भ एतु पुमान् वाण इवेषधि आ- वीरो अत्र जायतां पुत्रस्ते दशमास्यः, पुमांसं पुत्रं जनयन्तु पु- माननुजायतां तेषां माता भविष्यसि जातानाजनयांसिच, पुंसि वै- पुरुपोरेतस्ततत्रिपामनुपिञ्चतु, तथा तदवबीदाता तत्मजापतिरब- वीद प्रजापतिर्व्यदधात्सविता व्यकल्पयत स्त्रीप्वयमन्यावादधा- त्पुमांसमादधादिह यानि भद्राणि वीजानि पुरुपा जनयन्ति नः ते- मिष्वं पुत्रं जनय मुभमुर्खेनुका भव, अभिक्रदं वीलयस्व गर्भमाधेहि साध्य पाणं सर्प नाधेदि मजायै स्वा हवामहे, यस्य योनि य- तिरेतो गृभाय पुमान पुत्रो धीयता गर्ने अन्तः तं पिपृहि दश- मास्यान्तरुदरे सजायतां श्रेष्ठ्यतमस्वाने"मिति का। आतेपोनिमि- स्येवमादिमन्त्रगणः । अनेन वा अनुपाणनं कुर्याद । एष तृतीयः पक्षः। एतचोपस्थाभिमर्शनानुपाणनान्त मैथुने कुर्यादागर्भसंस्था- नात् । अपरे व्याचक्षते । मैथुनान्ते शोकं कृत्वा अन्यतममनुपाणनं कुर्यात् । अन्ये त्याहुः पूर्वाभ्यां पक्षाभ्यामन्यतरेण पक्षणानुपाणनं कला तनः "आते योनि गर्भएत्वि"स्पेवमादिमन्त्रगणं जपेत् ॥ एवं गर्भिणीभूतायां वधूकायां तृतीये मासि पुंसवनं भवति तद्वक्ष्यामः । एतच्च पुष्येण श्रवणेन वा कर्तव्यम् । अत्र स्तरणा- घाराज्यभागाः पासिकाः । उपलेपनोलखनायापाराग्यभागान्तं कृता.महाव्याहतिचतुष्टयमाज्यस्य दुता ततः सोमस्य सूक्ष्मलता- ·सावधायन गुणसह । ज्यका दर्भसूची न्यग्रोधस्य वा अईमुच्छ्रिता शाखा तस्य या सापा हदोङ्करस्ते वा अथ वा चरुहोमो यावन्न क्रियते तावदेव यूप- स्था गृयान्ते या आइनवीयस्याभिमुखा तो वा अथ वा समाते यज्ञे जुह्वाः संसावं वा एतेपा सोमादीनामन्यतमस्य नस्ययोग्यं कृत्वा ततः "आग्ननारयिमनवत्तन्नस्तुरीयमधयोपपिनुसमिद्धाग्निवन वस्नी- वहिपिशङ्गरूपः स्तुमुभरोवयोधा" इत्येतेश्चतुभिर्मन्त्रैः स्वा- हाकारान्तैर्दक्षिणे नासापुटे प्रतिमन्त्रं चतुरो निपेकान् कृत्वा ततो महान्याहृतिचतुष्टयं ततः पाक्षिकः स्विष्टकत्ततो महान्याहति- सर्वमायश्चित्तादितन्त्रशेपं समापनीयमिति ।। गर्भरतणं वक्ष्यामः । गर्भसंभवादारभ्य चतुर्थे मासि भव- ति । अब सरणाघाराज्यभागा निर्विकल्पाः । "रक्षोहानये. जुष्टंगभूणामी"ति मनसा ग्रहणम् । उपलेपनालेखनाचाघाराज्य. भागान्त कृता ततः"ब्रह्मणामिः संविदान" इति मत्यूचं पटियमन्त्रः स्वाहाकारान्तः पडाहुतीः स्थालीपाकस्यावदानधर्मेण हुवा त- : स्विटकन हुत्वा महाव्याहृतिसर्वप्रायश्चित्तादितन्त्रशेष समापये- तित आज्यस्थाल्यां यदाज्यं परिशिष्टं तदस्तेन गृहीत्वा "अक्षा. भ्यां तेनासिकाभ्या"मितिषडर्चेन प्रत्यूचं यथालिङ्गमगान्पा वि. मार्टि । मीमन्तोन्नयन कर्म वक्ष्यामः । गर्भाधानमासाद सप्त- मे मासि प्रथमगर्ने सीमन्तोन्नयनं भवति । सर्वोपकरणानि पुल्लिङ्गानि भवति । पुंल्लिङ्गे च नक्षत्रे कर्तव्यम् । अत्र स्तरणाघाराज्यभागा निर्विकल्पाः 1 उपलेपनोल्लेखनाद्याधा- राज्यभागान्तं कृत्वा ततो माइल्यं स्नानं कारयित्वा अहते वाससी परिधाय पश्चादग्नेरुपवेश्याऽनारब्धापा महाव्याहृतिभिश्चनस भाहुत हल्ला ततः स्थालीपाकस्प सुमित्रस्प वा "घातादधातु ·॥ मायचायनगृह्यसङ्ग्रह । दाशुषे माची जीवातुमक्षिति वयं देवस्य धीमहि मुमति सत्यधर्म णः, धाता मजयाउचराय ईशे धातेइ विश्वं भुवनं जजान धाता पुत्रं यजमानाय दत्तां तस्माज्जुहव्यं घृत्तवज्जुहोते"तिसूत्रपठितं मन्त्रद्वयं नेजमेपपरापते"ति तिस ऋच: "मजापतेनत्वदे. तान्यन्य" इति पष्ठी एतैः पद्भिर्मन्त्रैः स्वाहाकारान्तः पडाहुती: अवदानधर्मेण स्थालीपाकस्य हुवा ततत्रिवेतया शलल्या दर्भमू- च्या वा एताभ्यामन्यतरमुदुम्बरफलैरभिनवैः सह गृहीत्वा लला- टमध्यादारभ्य लोकप्रसिद्धं सीमन्तमुन्नयतीति । अपरे त्वेवं व्या- चक्षते । नाभेरन्तरमारभ्य सीमन्तमुन्नयन्ति । ततो "भूर्भुवः स्व" रित्यनेन मन्त्रेण तान्युदुम्बरफलानि गभिण्या उत्सङ्गे निदधाति । अपरे वेवं व्याचक्षते । “भूर्भुवः स्वः" इत्यनेन मन्त्रेण सीमन्त- मुन्नयति । तृप्णी तान्युत्सङ्गे निदधाति । ततस्तानि फलानि त्रितिसूत्रेण बद्धा "अयमूर्नावतोटमऊ व फलिनीभवे"त्यनेन मन्त्रेण त्रितिसूत्रग्रथितैरुदुम्बरफलैः कण्ठे वध्वा वीणागाधिनः "राजानं सगायते"ति ब्रूयात् । अथ वा अन्यं कश्चित्पौरुपेण वि- ख्यातं वीरं सद्भायतेति ब्रूयात् । तत उदकपूर्णे पात्रे नीहीन य- वान् वा मक्षिप्य विष्णुर्योनिकल्पयलि"त्येका ऋक् “राकाह- मुहां मुष्टुतीहुव" इति पट्टयः एतैः सप्तभिर्मन्त्रैः अक्षतमिश्रस्यो- दकस्प प्रतिमन्त्रं सप्तमस्तीभिणी पाययेत् । तत आचान्तायाः "सुपर्णोसि गरुत्मानिटत्ते शिरोगायत्रं चक्षुश्च्छन्दास्यङ्गानि यजू- पिनासोमतेतनू"रिसनेन मन्त्रेण गर्भिण्या उदरमभिमशेत । ततो नित्यं महष्या या स्त्री तां मगलगीतानि गापयेत् अथ वा बहुमु- वर्णालङ्कता तां वा गापयेत् । एतस्कृता मवहनसमर्थो बलीपर्दो दक्षिणा | ततः स्विष्टकृततो महाव्याहृतिभिः सर्वमायश्चित्तादिकं कमशेषपशेपं समापनीयमिति । काकातनिका बृहत्कलअनिका ·साझयायनगृहसः। " लोहितः शोभनमहद्भिः फलविकचा अञ्जली मृधमाना पिच्छिला भवति । पाठकिकेति व प्रसिद्धा । कोशातकी घोपाटकीति मांस- दा। बृहनी मसिदा । काललीतकं कालाघकलिकति प्रसिद्धा । एतेषां पञ्चानां मूलानि पेपयित्वा भविष्यमूतिकारहमुपलेपये- छ । रसोपघातार्थ न तु शरीरसंस्कारार्थमदृष्टार्थ वाऽनित्यमेतत् । जातकर्म वक्ष्यामः । अत्र स्तरणाघाराज्यभागाः पाक्षिकाः । कुमारे जाते अच्छिन्नायां नाभ्यामुपलेपनोल्लेखनाचाघाराज्यभा- गान्तं कृत्वा महाव्याहृतिचतुष्टय ईता वालं तूष्णी निरवमाप ततः "प्राचामाणिदि, पजुपासमनिहि, सानोदनिहि" इत्येतखिभिर्मन्त्र प्रतिमन्त्रं पट्टिीत निवास बालकस्योपरिष्टास्करोति । नतो घृ. तमधुनी एकीकृत्य दध्युदके च एकीकृत्य ततश्चत्वार्येकीकुर्यात । अय वा प्रीहियवौ वा संनिधृप्य अभ्यपहारयोग्यौ कृत्वा " प्रते. यच्छामिमथुमन्यसायवेदं ममूर्तसवितामघोना आयुष्णानगुपितोदे- चताभिः शतंजीवशरदो लोकेस्मिन् देवदत्त" इत्यनेन मन्त्रेण त्रिः प्राशयेत् सुवर्णेन । मतिमाशनं मन्त्रावृत्तिः । देवदत्त इत्येतस्प स्थाने कखचछटठतथ पफशपसः एतान्मुक्त्वा शेपार्णा मध्ये ए- कम सरमादौ कुर्याद । यरलव इत्येतेषां चतुर्णामक्षराणामेकं मध्ये फुत्वा ततः कृत्मत्ययान्तं कुर्याद । मिश्रिततद्धितमत्पपान्तमपि न कुर्यात् । यसरं चतुरक्षरं था अथ या पडक्षरमेवलक्षणेन नाम्ना आमन्त्रणं कुमारस्य कुर्यात् । सच नाम मातापितरावर वर्जये- तामिति । अपरे तु व्याचक्षते । पत्पूर्वगुरुपाणां पितृपिता- महमपितामहानां कृतं तदेव नाम कुर्यात् न स्वमनीपिकया। सप्रित माण्डूकेयवचनं वक्ष्यामः । गोः कृष्णमायस्प शुलवणानि लोहितानि च रोमाण्यभ्यवहारयोग्यानि कृत्वा यथोक्ते चतुष्टये म. क्षिप्य पूर्वोक्तनैव मन्त्रेण चतुः माशपेदा अथ वा भूमदत्ताप ·૨૫ सात चायनगृह्यसदद। दधामि देवदत्त स्वाहा, भूवोयजुर्वेदत्वयि दधामि देवदत्त स्वा. हा, स्वः सामवेदं त्वयि धदामि देवदत्त स्वाहा,भूर्भुवःस्वर्वाको- वाक्यमितिहासपुराणमोसर्वान् त्वयि दधामिदेवदत्त स्वाहा इत्येते चत्वारो मन्त्राः स्वाहाकारान्ताः पूर्वोक्तस्य मन्त्रस्य स्थाने वैकल्पिका भवन्ति। एनैश्चतुर्भिमन्त्रैःश्चतुः माशपेत् । देवदत्तस्था- ने पूर्वोक्तलक्षणाभ्यामन्यतरनाम दध्यात् । अपरे स्वैवं वर्णय- न्ति । यदेतद्भऋग्वेदमिति माण्डूकेयमतमेतस्मिन्निविकल्पमेव भव. ति । “प्रतेयछामि" इत्यनेन मन्त्रेण सह विकल्पो नास्ति । त. तः अन्यतरेण पक्षेण कुमारस्य प्राशनं कृत्वा ततः “वाकवा- क्" इत्येवं कुमारस्य दक्षिणे कर्णे पठित्वा “वाग्देवी मनसा सं- विदाना माणेन वश्येन सहेन्द्रमोक्ताः जुपतां त्वा सौमनसायदेवीम हीमन्द्रा काणी वाणीचीः सलिला: स्वयंभू' रित्पनेन मंत्रेण कुमा स्मनुमन्य ततः शणसूत्रेण सुवर्ण ग्रथित्वा वालकस्य दक्षिणे ह स्तेबध्नाति । तत एकादशेति तत्सुवर्ण ब्राह्मणाय दद्यात् गृहे पा धारयेत् । ततो महान्याहोतसर्वप्रायश्चित्तादतन्त्रशेष समा- पनीयमिति ॥ नामकरणं वक्ष्यामः । यस्मिन्नेवाग्नी जातकर्महोमः कृतः स. स्मिन्नेवेदर्माप कर्तव्यम् । अत्र स्तरणाधाराज्यभागा निर्विक- स्पाः । ग्रहणमोक्षणानि न कुर्यात् । मातापितरौ कुमारस्य शिरः स्नाप्य अहतवाससी भूत्वा उपलेपनोल्लेखनाधाघाराज्यभागान्तं छत्वा ततो यस्यां तिथौ कुमारो जातस्तां तिथि प्रतिप- दे द्वितीयायै तृतीयायै चतुर्थै पञ्चम्यै पप्ठ्ये सप्तम्यै अष्टम्यै नव- म्य दशम्यै एकादश्य द्वादश्यै वयोदश्य चतुर्दश्यै पौर्णमास्यै अमा- वास्याये" अनेन प्रकारेण जन्मतिथि स्वाहाकारान्तं हुत्वा ततो जन्मनक्षत्रस्य यत्पूर्व नक्षत्रं तस्य दैवते डुला नक्षवं जुहोति ।

·साम्पायनगृह्मासनः। सतो जन्मनक्षत्रस्य दैवतं हुता जन्मनक्षत्रं जुहोति । ततो जन्य- नक्षत्रस्योपरिष्टात यन्नक्षत्रं तस्य दैवतं हुला तं नक्षत्रं जुहोति । कथं जुहोतीति वक्ष्यामः"अश्विभ्यां चाहा, अश्विनीभ्यां स्वाहा, यमाय स्वाहा, भरणीभ्यः स्वाहा, अग्नये स्वाहा, कृतिकाभ्यः स्वाहा, प्रजापतये स्वाहा, रोहिण्यै स्वाहा, सोमाय स्वाहा,मृगशिरसे स्वाहा, रुद्राय स्वाहा, माभ्यः स्वाहा, अदित्यै स्वाहा, पुनर्वसुभ्यो स्वा. हा,हस्पतये घाहा, पुप्याय स्वाहा, मर्पयः स्वाहा, अश्लेषाभ्यः स्वाहा, पितृभ्यः स्वाहा, मघाभ्यः स्वाहा, भगाय स्वाहा, फल्गु- नीभ्यां स्वाहा, अर्यम्णे स्वाहा, फल्गुनीभ्यां स्वाहा, सवित्रे स्वाहा, हस्ताय स्वाहा, स्वप्ने स्वाहा, चित्रायै स्वाहा, वायवे स्वाहा, स्वात्यै स्वाहा, इन्द्राग्निभ्यां साहा, विशासाभ्यां स्वादा, मिनाय स्वाहा, अनुराधाय स्वाहा, इन्द्राय स्वाहा, ज्येष्ठाय स्वा- हा, निडरी स्वाहा, मूलाय स्वाहा, अभ्यः स्वाहा, आपाढा- भ्यः स्वाहा, विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा, आपादाभ्यः स्वाहा, वि. प्णवे स्वाहा, श्रवणाय स्वाहा, पमुभ्यः स्वाहा, धनिष्ठाभ्यः स्वा. हा, वरुणाय स्वाहा, शतभिपने स्वाहा, अनापैकपदे स्वाहा, मो. प्रपदाभ्यः स्वाहा, अहिर्बुध्न्याय स्वाहा, मोष्टपदाभ्यः स्वाहा, पूणे स्वाहा, सत्त्यै स्वाहा" एवं जन्मतिथि नक्षत्रदेवतास्तितः श्रीणि नसावाणि पता: सात आहुनी ला, ततः "आयुष्यगीमिर- यमग्निवरेण्यः आयु!देहि जीवसे स्वाहा, आयुर्दाग्ने हचिपा वृ. दा नो घृतपनीको घृतयोनिधि घृतं पीत्वा मधु चारु गव्यं पित- पपुवमभिरक्षनादिम स्वाहा अलंसोममहेभग"मिति मक् साहाका- रान्ता एवमेता दश आहुती: स्थालीपाकस्यापदानधर्मेण हुला, ततः अपोपवदायेवमादिवजितमात्मने यद्रोचते तमामधेयं प्रकाशं कुला प्राह्मणान स्वस्तिवाच्य स्विकृत हुला यथोन्साई दवाव तोम- ४ ·२५ साधायनमसः। हाव्याहतिसरमायश्चित्तादितन्त्रशेष समापनीयमिति ।। एवमेव मासि मासि जन्मतिथि हुत्वो? संवत्सराङ्गोग्नौ जुहो- तीति नामकरणस्यैव कर्मशेष उक्तस्तं वक्ष्यामः । अत्र स्तरणा- पाराज्यभागा: पाक्षिकाः । उपलेपनोल्लेखनाचाघाराज्यभागा. न्तं कृत्वा तत उक्तेन प्रकारेण कुमारस्य जन्मतिथिमाज्येन हुत्वा ततः पाक्षिकः स्विष्टकृत्ततो महाव्याहृत्पादितन्त्रशेष समापनीय. मिति । एतत्कर्म मासि जन्मतिथौ तस्मिन्नेवाग्नौ तावत्क्रियते या- वसंवत्सरं पूर्णम् । तत ऊर्व संवत्सरे आवसथ्याग्नी तावत् क्रि- यते यावत् कुमारस्यात्मीयमावसथ्याधानं जायते । तत आत्मी- पावसथ्याग्नी यावज्जीवं कर्तव्यमिति ॥ अन्नप्राशनं वक्ष्यामः । कुमारस्य जन्मत आरभ्य षष्ठे मास्यन्नप्राशनं भवति । लौकिकेनौ गृहाभ्यन्तरमेव कुर्याद । अ. व स्तरणाघाराज्यभागाः पाक्षिकाः । उपलेपनोल्लेखनाधाघारा- ज्यभागान्तं कृत्वा ततः " अन्नपतेन्नस्य नो घेछनमीवस्य शु. प्मिणः प्रप्रदातारं तारिप ऊजै नो घेहि द्विपदे चतुप्पदे स्वाहा, यद्विद्धितेपुरुपत्राप" इत्यृक् “ महश्चिदग्नएनसो अभीक" इ. स्पृक् “ इममग्न आयुपे वर्चसे तिग्ममोजो वरुणसोमराजन् मा ते वास्मा अदितिः शर्मयं सद्विश्वेदेवजरदृष्टिर्यथासत्स्वाहा ॥ एतै- श्चतुभिर्मन्त्रैः स्वाहाकारान्तैश्वतस्र आहुतीर्हता ततः अग्नआ- यूपिपवस"इत्यनेन मन्त्रेण कुमारकमभिमन्त्र्य "स्पोनाधिविनो- भवे" त्यनेन मन्त्रेण ऊर्जाग्रेषु कुशेषु प्राइमुखमुपवेश्य दधिमधु. घृतमिश्रमन्नं महान्याहृतिभिश्चनमृभिः प्रतिमन्त्रं चतुः प्राशयेत् । अपरे वेवं वर्णयन्ति । महान्याहृतिभित्रिः प्राशयोदति । एतत्ता- वनित्यं शरीरसंस्कारकम् । अथ कुमारस्य पिता कुमारकार्य एवं काममंयुक्तो भवेचतोऽनेनैव प्रकारेण छागांसमन्नाद्यकामः, ते- “ ·सापायनगृह्यसवाहा। " " तिरीयं ब्रह्मवर्चमकामः, मात्स्यं जवनकामः, घृतेनातमोदनं तेज. स्कामा, इत्येवमन्नमाशने कृते पासिका स्विकृत्ततो महा- ध्याहतिसर्वप्रायश्चित्तादिके कर्मदोष कुमारस्य माता प्राश्नीयात् ।। चूडाकरणं वक्ष्यामः जन्मत आरभ्य कुमारस्य संवत्सरे पू. ज्य घा तृतीये वर्षे दूडाकरणं भवति । एतच बहिः लौकिके- ग्नौ मण्डपे कर्त्तव्यम् । अत्र के चिरपटन्ति । पममे क्षत्रियस्य सप्तमे वैश्यस्येति । अत्र स्तरणायाराज्यभागाः पाक्षिकाः । उपले- पनोल्लेखनाद्याधाराज्यभागान्तं कृत्वा ततो व्रीहियवतिलमापायां चतुर्णा द्रव्याणां चत्वारि पृथ्वपावाणि ययाशस्या पूरयित्वा व. लीवर्दचर्य गोमयं यवतिले समूलकुरासदिते लोटे स्थापितमादर्श लोहचरं च एतानि सर्वाणि अग्नेरुत्तरतः स्थापयित्वा महाव्या- इतिचतुष्टयं हुत्वा तत आनडुहे चर्मणि कुमारकमुपवेश्य " . पृच्यध्वमूतावरीलमिणामधुपत्तमाः पञ्चतीमधुना पयोमन्द्रा धन- स्यसातय " इत्यनेन मन्वेण एकारान्तेन उष्णावप्न शीता आ. सिञ्चति । ततः "आपउन्दन्तुजीवसेदीर्घायुत्वायवर्चसे, यायुपं- जमदग्नेः कश्यपस्य ध्यायुपम् अगस्त्यस्य श्यायुपं यद्देवानां ध्यायुषं सत्ते करोमि व्यायुषं देवदत्त " इत्यनेन मन्त्रेण कुमारना- मोपलीक्षतेन विराटचेन कुमारस्य शिरसि दक्षिणे पार्वे केशान् स्तोकान शीतोष्णब्यामिश्रिताभिरद्भिाख मसालयेत् । तनः नि: तया शलल्या विनटीकरणं पाक्षिकम् । ततस्तानेर केशस्ति- णी नवनीतेनाभ्यज्य ततः "ओपवायवैन" पित्यनेन मन्वेष तेषामेव केशानां छेदनदेशे कुशतरुपमन्तर्घाय ततः केशान् कु. शतरुणं चादर्शन युगपत् स्पृष्ट्वा ततः "तेयास स्वधितिष्टपिता मैन हिंसी " रित्पनेन मन्त्रेण लोहपुरं गृहाति । अपरे से व्या- पक्ष । साम्रमपं क्षरं नाति । तप न पुग्यते । ताम्रपस्य ·साइचायनगृह्यसहल च्छेदनाऽसामा अननुष्ठानवाच । सतः क्षुरं गृहीतों "येनावपत्सविता श्मश्वग्रे क्षुरेण राज्ञो वरुणस्य विद्वान येन धा. ता हस्पतिरिन्द्रस्य चावपच्छिर: तेन ब्रह्माणो वपतेदमघायुष्मा- न्दीर्घायुस्यमस्तु वीरो देवदत्त " इत्यनेन मन्त्रेण सकुशतरुणान केशाश्च्छित्वा सकुशलोष्टस्थे गोमये स्थापयेत् । एव " माप उन्दतुजीवसे" इत्यारम्य गोमये केशस्थापनान्तमेवं द्वितीयच्छेद- नमेव तृतीयच्छेदनं कृत्वा गां ददात्यहतं वासश्च । ततोऽनेनेच प्रकारेण द्विरुत्तरतः स्थित्वा ततो नापितेन यथागोवस्थिति कि. यमाणं मुण्डनं कारयित्वा ततो महान्याहृतिचतुष्टयं पाक्षिकस्ति- कृव ततो महाव्याहृतिसप्ताच्याहृतिसर्वप्रायाश्चत्तादितन्त्रशेष समापनीयम् । व्रीहियवतिलमापपात्राणि नापिताय दद्यात् । वक्षो- पधिसंपन्ने प्रदेशे उदकस्य वा समीपे कुमारकेशान भूमी निखने. व । कन्याना तूष्णी कर्माणि कर्त्तव्यानि । पोडशवर्षेऽशदशे वा गोदानकर्म भवति । तन द्वौ च्छेदावधिको कर्तव्यो । शेपं चूडाकरणकर्मसमानमिति ॥ इति अहिछत्राविपये कौसुंबरवास्तव्यवासुदेवकृते सा. वयायनगृह्यसंग्रहे मयमोध्यायः समाप्तः ॥ उपनयनं वक्ष्यामः । गर्भाष्टमे वर्षे ब्राह्मणस्योपनायनं कुर्या- द, गर्भदशमे गर्भकादशे क्षत्रियस्य, गर्भद्वादशे वैश्यस्य । सर्वेषा. मादिभूतानां कालानामतिक्रमकालो द्विगुणादूबै नात उपनेतन्याः। न च तैःसहाऽध्ययनयाननविवाहादि कुर्यात् । अत्र स्तरणा- घाराज्यभागाः पाक्षिकाः । उपलेपनोन्लेखनाद्यापाराज्यभागान्तं कृत्वा महाव्याहृतिचतुष्टय हुला ततो यथागोत्रस्थिति कृतमुण्डन. क्रिय कृतस्नानं ययाविभवमलङ्कृतमहतवाससाऽऽछादित कृष्णा ·" माह शयनयम निनोत्तरीयं पाणवर्क कला पश्चादग्नेः प्रत्पमुखं स्थितं कुर्याद । ततः आचार्यः प्राङ्मुखः स्थितः "इयं दुरुक्तं परिगापमाना पण पवित्र पुनती म आगात प्राणापानाभ्यां बलमाविशन्तीस्व. सादेवी गुभगा मेखलेय" मित्यनेन मन्त्रेण मौअमेखलपा कटिम- देश मदाक्षिणया त्रिः परिवेष्टयतिरिभिराटनैना गुणा भवन्तिा अन्यीन यथागोनं प्रवरसहयया कुर्यात् । मेखलामन्वयज्ञोपर्यातमन्त्रे माणरकेनाप्युभारयितव्ये मन्त्रलिङ्गात् । पिनस्य चक्षुर्द्धणं पलीयस्तेजो पशस्त्रि द्रविणं समिद्धे अनाहनस्यं वसनं जरिष्णु पदम्बाज्यनिनन्दधेदम, यज्ञोपवीतमसि यज्ञस्पत्वोपवीतोनोपन- ग्रामी"त्यनेन मन्त्रण वितमूक्तिं कार्यासमयं लोकमसिद्ध यज्ञो- पवीतं गृहीत्वा माणवकस्य दक्षिणं याहू मवेशयित्वा शिरः भवे. श्य यामे स्कन्धे स्थापयेदी एव यज्ञोपवीतीत्युच्यते विपरीते तु न । अमाचीनावीतिनं कृत्वा ततो माणवकस्यात्मीयं चालिमुदके- न पूयित्वा " को नामासि" इत्याचार्यों माणवकं पृच्छति "स मानापोई भो" इति माणवका खं नाम कथयति । ततो "ब्रह्म- चारी भवानही त्याचार्यः पृच्छति । “ ब्रह्मचार्यभो" इति माणका कथयति । एवं पृष्ट्वाख्यातरत्त आचार्यों माणवकाम- लौ " भूर्भुवः सरित्यनेन मन्वेणोदकाम सीनासिच्य माण- यकाल स्वहस्तसंपुटेन दक्षिणहस्तोतरेण गृहीत्वा "देवस्यत्वा सवितुः प्रसवैश्विनो हुभ्यां पूरणो हस्ताभ्यामुपनयामि देवदत्त" इति मन्त्रं माणवकनामोपलक्षितं मपेत् । अय माणकसमूहाधि- पत्पपिच्छति ततो "गगानी वा गणपति हामहे" इत्येताम जपेत् । “आगन्तामारिपे"त्यनेन प्राचा क्षत्रियान् उपनपेद । अथ माणवकणिको व्याधितो भवति ततो महान्याहतीशास्रो ज- पेत् । "ॐ भूः ॐ भुवः ॐ खः ॐ महर्भूर्भुवः स्वः, उपन.

·साइपायनगृह्मासह । यामिदेवदत्त" इत्यनेन मन्त्रेण । एवं प्रयाणामपि वर्णानां मन्त्रे माणवकनाम उचारयितव्यम् । अपरेखेव व्याचक्षते "देवस्यत्वास- वितु'रिस्पनेन सह समुच्चय इति । ततस्तथा गृहीताभ्यामेर हस्ता. भ्यां "भगस्ते हस्तमग्रभीत्सविता हस्तमग्रभीत्पुपा ते हस्तमग्रभी. दर्यमाहस्तमग्रभीन्मिवस्त्वमसि धर्मणाग्निराचार्यस्तव देवदत्तोहं चो- भावग्न एतं ते ब्रह्मचारिणं परिददामीन्द्रतं ते ब्रह्मचारिणं परिद- दाम्पदित्यैतं ते ब्रह्मचारिणं परिददामि विश्वेदेवा एतं वो ब्रह्म- चारिणं परिददामि दीर्घायुत्वाय मुमजास्वाय सुवीर्याय रायस्पो. पाय सर्वेषां देवानामाधिपत्याय सुश्लोक्याय स्वस्तये"इतीम मन्त्र माणवकनामोपलक्षितं जपिता ततः "ऐन्द्रीमारतमावर्त आदित्य- स्यातमन्त्रावर्त" इत्यनेन मन्त्रेण माणवकं प्रदक्षिणमावर्तयित्वा भाइमुख करोति । माणवकोऽपि मन्त्रमुच्चारयति । आचार्यों माणवकस्य दक्षिणकक्षान्तरे स्वं दक्षिणं हस्तं प्रवेशयिता". रिपतस्ते हृदयस्य प्रियो भूयास" मित्पनेन मन्त्रेण दक्षिणप्रादे. शेन हदपदेशमभिमृश्योदकं स्पृष्ट्वा नतस्तूपणीमप्रदाक्षिणं पर्याह- स्यात्मनोभिमुखं कृत्वा माणवकस्य हृदये उर्खाइगुलिं पाणि स्थापयित्वा " ममत्रते हृदयं ते दधामि मपचित्तमनुचित ते अस्तु ममत्राचमेकमना जुपस्त रहस्पतिष्ठा नियुनस्तु मधमाक्षिकस्यसा- वित्रस्यब्रह्मचर्यस्य देवदत्त" इति मन्त्रं माणवकोपलक्षितं जपेत् । अध वा अरेरात्रिकस्यसावित्रस्पग्रह्मचर्यस्य, अय वा द्वादशरात्रि- कस्प साविवस्य ब्रह्मचर्यस्य, अथ वा सांवत्सरिकस्येति । उदक स्पृष्ट्वा तल "पेन्द्रमिाहतमावर्च" इत्यनेन मन्त्रेण पूर्वोक्तेन पुनः प्रदक्षिणमावर्तयिता प्राइमुखं कृत्वा दक्षिणेन मादेशेन माण- पकस्य दक्षिणस्कन्धप्रदेशमन्वारभ्प "प्राचार्यसि, समिधपाहि, भपोशान,कर्मकुरु,मादिवासुपुप्या,वामपन्छाऽऽसमिदापानादित ·साधायनगृह्यसला ति मन्वं जपित्वा तथा कथयति यया माणवकस्य प्रतिपत्तिर्भवति । ततः " एपाते आने समित्तया वर्दस्व चाचप्यायस्व वद्धिषीमहि च यमाचप्यासपीमहि स्वाहा"इत्यनेन मन्त्रेण माणवकस्तस्मिन्ने- घाऽनौ समिथमायादमन्त्रकञ्च ॥ सावित्रतुवचनं वक्ष्यामः । अस्मिन् कणित्रया पक्षाः। सं. वत्सरसावित्रीमन्वाह, विरार, मन्वक्ष वेति । तत्र तावच्छिष्टैरन्वक्षपक्ष एवाङ्गीकृतः । स उच्यते । समिदाधानान्तमुपनयनकर्म कृत्वा त- स्मिन्नेव तत्रोत्तरेणाग्नि प्राङ्मुख आचार्यः प्रत्यङ्मुखो माणव- को द्वावप्युपविशनः । तत आचार्यः "माणवकमधीहि भो" इति चोदयति । तत आचार्य अङ्कारं कृत्वा "सावित्रीभो अनुयूही ति माणवकं वाचति । ततः आचार्य अत्रारं कृत्वा "तत्सवितु- परेय " मित्तामृचं पादं पादं पायित्वाऽदर्चमईचे पाठयेत् । ततः कृत्स्नामेव । मध्येऽवसाने न कर्तव्यम् । एतामेव वर्णवयस्या- पिसमनुपादिति स्मृत्यन्तरीयदर्शनम् । एतां पाटपिता “आ- पो नामहस्थशिवा नाम स्थो नामस्थाभपा नाम स्थापूताना- मस्थ तासां वोशीय मुमतामायत्त " इत्यनेन मन्त्रेण अकारां- तेन स्मृत्यन्तरोक्तेन विधिना शिराचमयन्ति । मन्त्र आवर्तते । ततोऽग्नेः पश्चात्मत्यङ्मुखस्थितस्य माणवकस्य मामुख आचा- य:स्थित एव " स्वस्तिनो मियीतामश्विना भग" इति पञ्चचेंन पालाशं बैल वा दंडं नासाग्रसंमितमपर्यति । तत आचार्याप माण- को गां ददाति । तत आचार्यों माणवकं प्रदक्षिणग्नि पर्या- जीप ततो पहाव्या हातचतुष्टयं जुहुयात् । ततः पाक्षिकः खिष्टक- तवो महाय्याहतिसर्वमायश्चित्तादितन्द्रशेष समापनीयमिति । मा. र्जन गायध्यैव, प्राणायामत्र , गायन्यैव, दशकृत्यो पार्जनमघ• मर्षणमाप त्रिः कृत्वो अलिपक्षेपः उपस्थानमादश । नका.

·माडायमण्यसाह । ये मन्त्रस्थाने गापम्पेर । माणवकोपि भिसादनं करोति । "भर. तिभिक्षादेहि " इत्यनेनाऽभिधानेन मातरमेव मधमं याचेत् । मा. तुरमात्र या पश्यं ददाति तां याचेत् । ततस्तावद्धमान याव- दशनपरिमाणं पूर्ण तत आगत्य "इदं ॥ मित्याचार्यस्य कय- पिताऽभ्यनुज्ञातो भुनीत ओग्नकार्प मिताचरणं भूमौ शपनं गु. रुभूपा एतानि ब्रह्मचारिणो नित्यं कर्तव्यानि । अन्पच क्षेत्र हिरण्यं गामश्वं छत्रोपानई ततो पान्पमन्नमयो शाकं गुरखे श्रीति. मान्माणवको ददारीत ! एतदपि शस्या कर्तव्यमिति । क्षत्रियस्प विशिष्टस्य माणरकस्योपनपने विशेपानाह । मानिष्ठं सोमं वास: महतं पा रौरवं चर्म उत्तरीयं धनुर्गुणो मेपलानयग्रोधो ललाटम- मितो दण्डः । “देवस्यते " ति जपित्वा "आगन्तामारिपये" ति जपेत् । मारियनुवचने त्रिष्टुभं सत्रियायेत्युक्तम् । ततः पाहणेनरजमावर्षमान " इत्येतामयपनुभूयात् । विद्यमाने प्रामे प्रामो दक्षिणा दानप्पा । अविद्यमाने ग्रामे गौपा । "भि. सां भवति देही" ति मायाचनाभिधानम् । शेपं सपानमिति । वैश्यस्य वीवशिष्टस्य विशेपान वक्ष्यामः । पीत कौर्य यामः मातं वा गव्यं चर्पोचरीपं अागनी मेखला औदुम्बरः केशसं- मिनो दण्डःमाविष्यनुवचने जगतीं वैश्यापेत्युक्तम् । तया "भी. पुतमि" स्मृचमनुपात "मिक्षांदोह माती"नि भि. साधरणाभिधानम् । मनो दक्षिणा विधमाने गौः । समानम् दण्डाश मनातीपाः मममाणाध विकल्पन सर्वेपो भरन्ति पदि त्रिरात्र मंन्मरपक्षं माविष्पनुवननेही. किया। ततो गरिकस्य संस्काररहिनस्यारत्तानः कयामान। अनुपचनं वल्पामाभस्य प शुक्रीयतादेशाचरण: सस्थान श्या तु मुझमगर अपितम् । ममारगतिस्प साकाम्पायरत. 4 ·३३ सायनशसः रत: आचार्य:माइमुख उपविशति मत्यङ्मुखो माणकस्ततो मा- नक भाचार्यस्य पादोपसर्पणं कृत्वाभिवादपति । ततो हस्तौ प्र- पाल्प दाक्षिणोत्तराभ्यां कुशमुष्टिं मध्ये गृहीला दक्षिणेन जानुना लान कुशान् मुले आक्रयते । ततस्तानेव कुशान सन्येनावायोंग्रे संगृव मतो दक्षिणेन पाणिना आनडुङ्गोमयकुण्डार गृहीताभिर. दि परिपिश्चन माणवकं वाचति । " सावित्री भो अनुयूहि" एवं माणवकेनोक्त "सानित्री ते अनुप्रवीपी"त्याचार्यो ब्रूते । स- बजे द्रष्टव्यम् । ततो "गापी भी अनुग्रहीं"ति माणवकेनोक्त "गापों ते अनुववीमी" त्याचार्यों धृते । "वैश्वामित्री भो अनु- .मूही" ति माणवकेनोक्ते “वैश्वामित्रों नेनुबवीपी" त्याचार्यों अते । "ऋषीन भो अनुहो" ति माणवकेनोक्ते "ऋषीस्ते अनु- अवीपी" स्पाचार्यो ब्रूते। "देवता भो अनुही"ति माणवकेनोक्त "देवतास्ते अनुवत्रीमी"त्याचार्यो ब्रूते । “छन्दांसि मो अनुयूही" ति माणवकेनोक्त" छन्दांसिते अनुववीमी"पाचार्यो ब्रूते। "स्मृति भो अनुसूही" ति माणवकेनोक्ते "स्मृति ते अनुबधीमी" त्याचा- यो अते । “श्रद्धामधे भो अनुयूही" नि माणवकेनोक्ते “श्रद्धा. पेधे अनुब्रवीमी"त्याचार्यो ब्रूते । पूर्वमुक्तं कृत्वा ततः आचार्यो "अग्निमीटेयुरोहिनमित्येतस्प सूक्तस्य मधुच्छन्दा ऋपिरग्निर्देवता गायत्रं छन्द एवं कथयित्वा ततोवाचति । अनेन प्रकारेण सक- लामेव संहिता पाठक्रमेण माणवकं वाचपैद एप सावत्रथमः कल्पः । अथवा यथाचा:पिदैववच्छन्दांसि मन्त्रातानि नजानातितत. ."स्तत्सवितुर्वरेण्यत्तिामृचं पादं पादं वाचपित्त्वाऽपर्द्ध त. त: सकलामेर । अर्द्धचन्तिपसानं न कुर्याद । एवं वाचयिता ख- रूपता करपाते । विश्वामित्रस्पामित्येपा बैश्वामित्री मावता देवता इति । एपा गायत्री विपदा चतुर्विशत्यारा भवति । ५ ·साड्यायनगृहसंग्रह। पच्छः प्रयोगेऽशभिरष्टाभिरक्षरैरवसानं कुर्यात् । अयोगेश भ्यां प्रथमद्वितीयाभ्यामेतत्यक्षान्तरमनुवाचनस्य अय वा एकैवार पिमनुवाकमनुवाकं वाऽनुयात् । दशमे मडलेनुवाकमेकमनुस्मार द । तृतीयमेतत्पशान्तरम् । अथ वा प्रतिदिनं स्तोकं यावन्मात्रंश- क्रोति गुरुस्तानन्मा यात् । प्रतिदिनं यावत्संहिता समाता इस चतुर्थमेनत्पक्षान्तरम्। अस्य च पक्षस्यादरेणानुष्ठानमिन्छन्ति न्या- ख्यातारः। अथ वा एकैकस्य ऋषः प्रथममुत्तमं च सूक्तं प्रतिदिन श्रूयादासमाप्तेरिति । पञ्चममेनपक्षान्तरम् । अथ वाऽनुवाक- स्य प्रथममुत्तमं च सूक्तमनुश्रूयादासमाप्तेः । षष्ठमेतत्पक्षान्तर- म् । अथ चा मुक्तमुक्तस्यादिभूतामेकैकामृचं पितच्यामाचा- यो माणरकस्य कथयत्येत्सूक्तस्य एपा क्रमादिभूता एवं प्रकारमे- तत्सूक्तम् । सप्तममेतत्पक्षान्तरम् । एतपां सप्तानामपि पक्षाणा- 'मृपिदैवतच्छन्दांसात्याचार्यब्रह्मदत्तन गर्हितोयं पक्षः इति व्याख्या- तम् । अषाणां यदाचार्यस्य रोचते तदनुब्रूयात् । अन्यतरस्मिन्पक्षे समाते "अस्मिन्– लोक उभये देवमनुष्या आमुरि"त्यारभ्य यावदाचार्येच्छा तावद्वाचयित्वा "एषाशुचि"रिति कथयति । ततो "मनुमेकाग्रमासीनमभिगम्य महर्पय"इत्याद्याः शक्तितो वाचयित्वा पवमानाः स्मृतय इति कथयति । चोदितेष्वास्तिक्यं कर्तव्यमेषा श्रद्धा ततो ग्रहणे शक्तिर्मेधा । ततो दक्षिणेन जानुनाऽऽक्रम्य मुले कुशतरुणानित्येवमादिना यथोक्तेन कुशतरुणान्गृहीत्वा आ- नुडुहेन गोमयेन मूले कुण्डमुदकाधारं कृत्वोदकमासिच्य त. स्मादुदक गृहीताऽगृहीतेषु कुशेवासिञ्चति । सतस्तदहाशे. व ब्रह्मचारिणा सहोपविशेत् । न चाशनक्रियां कुर्याद । अपरे वेव व्याचक्षते । यथाचार्यस्यैष नियम इति । ततस्तस्मिन्नाहन्य. पराले भवति । “अक्षतघाना भिक्षान्देही"त्यनेनाभिधानेन क. ।

·" साधायनगृहामहः। जितादिवजिना धाना भिक्षिला जुहोति । अत्र स्तरणाधारा. ज्यभागा: पाक्षिकाः । उपलेपनोल्लेखनाथाघाराज्यभागानं कृत्वा ततो इस्तेन "सदसस्पनिमशत मिति प्रत्यूचं चतस्र आहुतीरक्षतधानानां जुहोति । तनो माणवकः खरविशदरम्पर- परैः मुगन्धिमिमिक्षराचार्य दक्षयिता "स्वस्तिभवन्तो वन्विति श्रूयात् । तत आचार्यः भिक्षा गृहीत्वा "अस्वस्तीति याद । ततः पाक्षिक विष्टकृत्तनो महाव्यपाहतिसर्वप्रायश्चित्तादि तन्त्रशे समापनीयमिति ॥ सन्ध्योपासनकर्म वक्ष्यामः । अथाहरहः सायं मातश्च कर्त- व्यम् । ग्रामस्य वाद्यतः प्रागुदीच्यां दिशि अस्तिमित आदित्ये भाणायाम कृत्वा मन्त्रणाचम्य तन "आपोहिष्ठामयोभुव" इति एचैन प्रत्यूचं लोकमसिद्धं मार्जनं कृत्वा तत उत्तराभिमुखः कृत- हस्तसंपुटः वाग्यता सावित्री जस्तावदास्ते यावत्तारकाणों द. निज्ञानम् । ततो निष्कान्तायां सन्ध्यायां समहाच्याहृतिका मा. विधी मसिद्धांजपित्वा ततः " भानोमाः क्रतवोयन्तु " इति सूक्त "कपानश्चित्राभुवदि" तिमूक्तं "एवतोपेदिधिषन्तआप्य" मित्वमादीनि लोकमसिद्धानि स्वस्त्पपनानि शक्तितो जपित्वां सहमागच्छेन । एवं प्रातस्तावदुदीची दिशं गत्ता दृश्यमानेष्वेव तार- केषु पूर्ववन्मार्जनं कृत्वा प्रामुखस्तावच्चपति यावदादित्योदयः । तत उदित आदित्ये सायन्तनमिव जपं कुर्यादिति ॥ अग्निकार्य वक्ष्यामः । अहरहः मायं प्रातश्च कर्तव्यम् । अग्नि मज्वाल्य परिसमृद्ध परिममुक्ष्य दक्षिणं नावाच्य " अ.. ग्नये समिधमहापं घृहते जातवेदसे स मे श्रद्धां च मेधां च जा- तवेदः प्रयच्छति स्वाहा, एघोस्यधिषीमहि सामदाम तेजोसि तेनो मयि धेहि स्वाहा, समिद्धो मां समय प्रजया च धनेन च स्वा.

·माङ्कघायनगृखसह। हा, एषा ते अग्ने समित्तया बर्द्धत चाचप्यायस्त्र बद्धिषीमहि घयमाचप्यासिपीमहि स्वाहा " इत्येतेश्चतुभिर्मन्त्रैः स्वाहाका- रान्तैश्चतस्रः समिध आधाय पर्युक्ष्य ततः " अग्निः श्रदाय घांचाधिनिपातं स्मृतिं च मे ज्वलितो जातवेदा अयं शुभं नःसं- भयच्छतु" इत्यनेन मन्त्रेणाग्नेरुपस्थानं कृत्वा ततः सौपर्णवन- भापितं दृष्टं दृद्धसंपदायानुप्रतिष्ठितं "यायुपअमदग्नेः कश्यपस्थ ध्यायुयदेवानां ध्यायुषन्तन्मे अस्तु घ्यायुपम् । इत्येतैः पञ्चभिर्म- त्रैः प्रतिमन्त्रं ललाटे हृदये दक्षिणस्कन्धे तत उत्तरे पृष्ठे एतेषु पञ्चदेशेषु भस्मना विपुण्ड्राङ्कनं कृता ततः " तच्छंपोराहणीमई गातुं यज्ञाय गातुं यज्ञपतपे देवीस्वस्तिरस्तुनः स्वस्ति मानुषेभ्यः, अजिमातुभेषनं शंनो अस्तु द्विपदे शश्चतुष्पदे " इति अपित्ता वक्ष्यमाणेन विधिना गुरुमभिवादयेत् ॥ शुक्रीयतकर्म वक्ष्यामः। उदयने यस्मिन्नेव काले इच्छत्याचा- यस्तस्मिन् ब्रह्मचारी भूत्ता चतुर्दशी पञ्चदशी प्रतिपदमष्टमी मेतास्तिथीमुक्ता शोभनदिवसे द्वावपि शिप्पाचार्यों अपराहे प्रा- गुदीची दिशं गत्वा उपलेपनोप्लेखनाद्यापाराज्यभागान्तं पूर्वक त्पाक्षिकं कृत्वा महान्याहृतिचतुष्टयं हुवा ततः पश्चादग्नेः पूर्व वच्छिप्याचार्यों स्थित्वा तना आचार्य: "अग्नाविन्द्रादित्ये दि. वेषु च देवेषु चरितं ते ब्रह्मचर्यम्" इत्यनेन मन्त्रेण माणवकं पृच्छति । ततः माणवकः "चरितं भो"कथयति । तत आचार्यों माण- वकं प्राइमुख कृत्रा अहतेन वासमा भदक्षिणं मुखं त्रि- एयति ययानयनति उपरिष्टादृशी कृत्ला तनस्रिरात्रं समिदा- धान भिक्षाचरणमधः शय्या गुरुशुश्रूषां चाऽकुर्वन्वाग्यतोऽभ- मत्तोरण्ये देवकुलेग्निहोत्रे वोपाखेत्येवमनुशास्य तथा कम्पति ब. या माणवकल्प प्रतिपनिर्भत । अथ वा एलान् नियमान- ·माइयायनगृह्यसहए। होरात्रमुपदिश्य महान्याइतिचतुष्टयं हुला ततः पाक्षिकः स्विष्टक- सनो महाव्याहारसर्वप्रायश्चित्तादि तन्वशेष समापनीयमिति । अस्य च कर्मण उदीक्षीणका इति संज्ञा । तखिरात्रेऽहोराने वा निरत्ते उपलपनोलेखनादि कृत्वो गाल पाणि हृदये निधा- य जपति । इत्येवमुपनयनकर्म कृला ततो " मम व्रते हृदयं ते दामि मम चित्तमनुचितं ते अस्तु मम वाचमैकमना जुषस्व वृहस्पतिष्ट्वा नियुनक्तु मय साम्बत्सरिकस्य शुक्रीयत्तस्य प्रम- चर्यस्य देवदत्त " इति माणक वोधपिता तत "ऐन्द्रीमात. मावर्त " इत्यादि समिदापानान्तं कृत्वा तत" आपोनामस्य " इति त्रिराचमय्य पूर्वपदण्डमर्पयति । ततो माणवक आचार्याय वरं ददाति । तत आचार्यों माणकं पूर्ववत्सदक्षिणमग्नि पर्याणीय तं विरात्रं सोमदाघानं मिलावरणमित्यादि यद्विधिोमद्धं तस्यानुमा दत्वा ततो महाव्याहृतिचतुष्टयं ततः पाक्षिक: स्विटकततो म- हाव्याहृतिसर्वप्रायश्चित्तादितन्त्रशेष समापनीयौमति । ततः क. मिश्चिछोभने दिवसे पूर्वोक्तपनुवाचनं कुर्यात् । वेदश्च माझं पाठयेत् । सावित्रशुक्रीययोदशरात्रं सवत्सरम् आचार्यच्छे- त्यादि पक्षचतुष्टयं निर्दिष्टम् । शाकरनातिकायनिकानि तु साम्ब. सरिकानीति ॥ शाकरव्रतं वक्ष्यामः । उदीक्षणिकां कृता तत खिरात्रेहोरात्रे वाऽतीते उपनयनकर्म पूर्ववत्कर्तव्यम् । “ममत्रतेहृदयन्त" इत्यस्य मन्त्रस्यान्ते "दृहस्पतिष्ट्वानियुनक्तु महा सावत्सरिकस्य वाकरस्य ब्रह्मवर्यस्य देवदत्त" इति विशेषः । शेपं शुक्रीयवस्कर्तव्यम् । ततः संवत्सरे पूर्णे उदीक्षीणकां कृत्वाहोरात्रत्रिरात्रयोरन्यतरे नियत्ते प्रभातवेलायां मागुदीची दिशं गच्छतः। आममांस चण्डालं मसूति. कास्तुपती रुधिरच्छन्नहस्तकं श्मशानं सर्वाणि श्वापदानि सर्वाणि ·" साबचायनगृहसार। च एनकपाणि एतेषामन्याम हटवा नियते । तमो भारज्योतिष पुष्पदेशमुपागम्पानुदिन दिखे। मित्पनेन मन्त्रणोदकधारया प्रदक्षिण पूर्णद्वारं ममता तेनैव मन्त्रेणोदकपात्रं मध्ये स्थापयिता तास्तूष्णीं कुमान् र च क्षिपति। ततः भाजनगन्य"मित्यनेन मन्त्रण शिष्यापायी भावशतः । तनः प्राइमुख आचार्यः मत्यमुख. शिष्यो द्वारा पविश्य स्तस्मिन्नुदपावेदावपि दक्षिणास्ती निक्षिप्य तनो पर- वीश्चतस्रो गायी च पन्छोऽदशो जपिता ततः अधिस्या- शूरनोनुमो दुग्या इव पेनरः ईशानमस्य जगनम ईशमीशानकि न्द्रतायुषः, ईशानमिन्द्रनस्पोला अन्यो दिव्यो न पापिलोम जनिप्पो, नजाताननिष्पश्चापन्नो मयभिटानिरः गर्म तस्वा नामहे,तामिदि इनामहे मातो वानस्य कार तो हो जिन्द्रमपनि नरस्त्या काठावरंतता नाष्टास्वनः सतं नाम- प्रबासष्णुयामासानो मदिवः, महसवानो दिगो गा.' भारम्पपिन्द्रमकिरसत्रासानं नभिग्रे" इत्पनेन भकारेण वाम मनः पद कुर्यात | "कपानामत, इन ऋनो अपिना सनो दवपन" इत्याचारण्यकठिन पन्वेणादित्यमीसने तो "पु. मृगपमिना" इति का "स्वस्तिनः पश्यागृधन्य" इनि नि: "मत्पस्पपिपीमि"तिम "पोरपियोगित"इनिपर "अस्मा. स्मा परम्पम" इस्पेका पता नपिन्या "एवागामनी"ति अपेत । ततो दामन भानुनाक्रम्य मूने कुशनरुणानिरपेकपादिनानुमा- पनपैन "विदामघरमि" माया मारण्यापाठना पर पु. परमाता पाउपेत् । माः "वस्थापिपी" कि. पः पात् । अागे माम्यानपानमा मारिली मन मनो "भभिसामानानुमा, सामिडासामी, कानभित्र ·सावधायनगृधमनहा आयुषदिनि पूर्ववत् ततो द्वावपि "गदतमुक्रियदध" इत्यारण्य- पटिनेन मन्त्रेणादित्यादिमीक्ष्यतः ! "तमहमात्मनिध" इत्पने. नात्मानमीमतता आभ्यामेव मन्त्राभ्यामादिसमात्मानं च युन- निरीक्षतः। तत " उपमाश्री"रित्येवमादिकमारण्यकपठितं मन्त्र अपनः । "सैन्द्र" इत्येवमादिना आरण्यकपाटतेन मन्त्रेणोति- त: "इदमहाम"त्यादिना आरण्यकपटिनेन उत्तरीय वखे पतः। सदकं स्पृष्ट्वा माइमुस्ली स्थिती " अपमाचइन्द्रविश्व अमेत्रानि" ति सप्त “इन्द्रश्चमडयातिन" इनि द्वे "यत्ते इन्द्रमयामइ" इत्ये- का एना दशक़ जपिचा "शासइच्छामहे अमी" ति पुरस्तादार- भ्य तन प्रतिदिशमुपस्थानं कृत्वा ततः “सरिता पश्चात्तात्सविता पुरस्वाद"इति सक तचक्षुर्देवहितं पुरस्ताच्छुक्रमुधर"दिति ऋक् इत्याभ्यां सूर्योपस्यान कृलोपविशतः । ततः तस्मिन्नेवोदपात्रे "यथाSS: शान्ता"इत्यनेन मन्त्रेणारण्यकपठितेन इस्तो क्षिपतः । ततो “पया पृथिवी त्यनेन मन्त्रेणारण्यकपठितेन भूमि स्पृशतः । एव"पपश्याम्ये त्यनेन मन्त्रेणारण्यकपठितेनात्मानं स्मृतः । ए- मुदकभूम्पात्मनः पुनाः । तत उदपारस्यां दी गृहीत्वाका- काकाण्डादित्यादिनारण्पकपठितन मन्त्रण खेले शिरसि कुर्वतः । ततः "अग्निस्तृप्यतु, वायुस्तप्यतु,विष्णुस्तृप्यतु, मजापतिस्तृप्यतु, विरूपाक्षस्तृप्यतु, सहस्रावस्तृप्यतु" इति पड्भ्यो देवताभ्यस्वस्मि- देवोदपावे तर्पणं कृत्वा ततः प्राचीनावीतिनी भूता सुमन्तु - विनिवेशंपायनपत्वाधाचार्यास्तृप्पत्रि"त्येकालालिम् एवं ततः पितृपितामहानां दला सना "पितृवंशस्तृप्यतु,पानृवंशस्तृप्यत्तु" इति द्वौदावझली दवा ततः "समुदं वः पहिणोमीत्पनेन मन्त्रेण समुदपात्र माममुद बानिनयतः "कपानश्चित्राभुव"दिति ति- यथाका"त्यारण्यकपठित एको मन्त्र एश्चतुभिर्मन्त्रैरनुमन्त्र ·साल्पायनगृधसदहा यते । तत उष्णीषं भोजनं दक्षिणां गां वाचार्याय माणवको.. दाति । "निवन्त ब्रह्मणस्पत"इत्याभ्यां मन्त्राभ्यां गणवेना माचार्यः प्रतिगृह्णाति । अत्र एके वैश्वदेवं चरुं कुर्वते । अपरेतु अग्रीन्दादित्यवैश्वदेवेभ्यश्चरं कुर्वते ।। वातिकवतस्य कर्म वक्ष्यामः । शाकरे समाप्ते गृहं गत्वा तत प. लेपनोलखनाद्युपनयनकर्म करोति । अयं तु विशेषः । “ममाते हृदयन्ते दधामी त्यस्य मन्त्रस्यान्ते "वृहस्पतिष्ट्वानियुनक्तुमावं सां. वत्सरिकस्य व्रातिकस्य ब्रह्मचर्यस्य देवदत्त"इतिततः शाकारवत्क- व्यम् । अयं तु विशेषः । अस्मिन्नवसरे माणवक आचार्येण म. हानाम्नः पाठितः तस्मिन् “प्रजापतिसंवत्सर"इति आरण्यकस्म द्वावध्यायौ श्रावयितव्याविति ॥ औपनिषदिकस्य कर्म वक्ष्यामः । प्रातिके समासे गृहं म. वा सर्व शाकरवत्कर्तव्यम् । अयं तु विशेषः । “ममत्रतेहृदय- न्ते दधामी"त्यस्य मन्त्रस्यान्ते "सहस्पतिष्ट्वानेयुनकुमार्य सवित्सरि- कस्पोपनिषदस्य ब्रह्मचर्यस्प देवदर"इति 1 ततः शेषं शाकरव. समापयति । ततः संवत्सरे पूर्णे उदीक्षणिकां कृत्वा शाकरचस्म. 4 करोति । अयं तु विशेषः । अस्मिनवसरे माणवकेन महाना. म्न्ये पठित तस्मिन्नवसरे "चित्रोहगाग्र्यायनि" रित्यारभ्यारण्य. के तावच्छायेधावरसमाप्तम् । ततः शाकरवत्कृत्वा गृहं प्रविश्य समावर्तनं कुर्यादिति ॥ दण्डनियमान्वक्ष्यामः ब्रह्मचारिणा आत्मनो दण्डाय चान्त. रेगन्तुं काय चन न दातव्यम् । यदि दण्डो भज्येत यखखदिरस्यसार"मित्यनेन मन्त्रेणान्यं गृहीत्वा मीता"मिति पभ जपेत् । अय यदि रशियन"त्यांचदश्चनकाजिनाम"त्पनेन मन्त्रण अन्य ·सायनशसह स्तिनोमिमीता मिति पूर्ववजपेत् । अथ यदि येखला असन्येषा -- पतिततोन्यांकृता तूष्णी परिषाय मेध्यामेव्यविनायझे देविगोत्रेस रसति मेखले स्कन्नमच्छिन्नं संतनुष्ष व्रतं ममत्वमग्ने बनपाच्छुचिर देव इहा रुपयज्ञविश्वनः बनानिश्रद्धतया अदाभ्यो भवानीदतो अ. भरः स्तुवीर,दधन्नारुमडीको अस्मिगोपायनो जीवसे जातवे- "इत्येतैसिभिर्मन्त्रब्रह्मचारी स्वयमेव मेखलामनुपन्त्रयते । तेच मेखलायझोपवीते असन्धेये परित्यजनयोग्ये दण्ड वनाति या- बच्छुक्रियादरन्यतरस्य व्रतस्य समातिः। ततो समाप्तौ दण्डो- खलाजिनयझोपवीतानि “नहितेक्षवं नसोनमन्यु" मित्यनेन मन्त्रेणाप्सु जुहपाद । अथ वा ॐकारेण जुहुपात् ॥ वैश्वदेवं वक्ष्यामः । कृतावसथ्यस्यैतद्भवति । यदकिश्चिद्गृहे पाकं सर्वभकारं सिद्धं तत्करटीकोद्रवमाषायहविष्यवाजतयेकस्मि- मेर पात्रे गृहीत्वाग्नि मन्त्रालय परिसमुह्य पर्युक्ष्य दक्षिणं जा. न्याय सोमघमाघाप पाणिना जुहुयात् । माय स्वाहा, इन्द्रानिभ्यां स्वाहा, विष्णवे स्वाहा, भरद्वाजधन्वन्तरये खाहा,विश्वेभ्योदेवेभ्यः स्वाहा,मनापतये स्वाहा, अदितये स्वाहा, अनुमतये स्वाहा,ममयेस्विष्टकृते स्वाहेति"दशाहुती वा समिध- माधाय पर्युक्ष्य हुनशेषमुदकेन मिश्रयित्वा गृहमायभूमी बलि हरे। "अप्रयेनपा,मोमायनमः,इन्द्रामिभ्यो नमः" इत्यादिभ्य दश- भ्य आहुतिदेवताभ्यो नमस्कारान्ताभ्यो दत्वा ततः "नमोलणे, ब्राह्मणेभ्योनमा वास्तोपते पतिजानीयस्म" नित्यूचानमस्कारम- मेष ।"अपरे "वास्तोप्यते"इति मत्युवं जपति । पामुक्क्रमेण न- मस्कारान्तेन यो बलिदानाः । वास्तोष्पत्येनमः। ततो बलिहर- पस्पपूर्व पूर्वस्यादिशि "नमइन्द्राप,ऐन्देश्योलमा ततो दक्षिणस्यां दिशि "नमोपमाय, याम्येभ्योनमा मताप्रतीच्या दिशि नमोवा- "अग्नये खाहा, सो ६ ·साहत्यायनगृमलबा णाप, वारुणेयोन" उदीयां दिशि "नपासोमाब,सौम्क भ्यानमः"तन ऊर्दायां दिशि "नमोवृहस्पतये,बाईस्पत्येभ्योनम ततो "विशेभ्योदेवेभ्योनमा । तत मादित्याकारेण गोपवेन. ते मण्डो"नमादित्याय,आदित्येभ्योनमः ॥ तो "नमोना भारतुभ्योनमः,मासेभ्योनमः, अदमासेभ्योनमः, अहोरात्रेभ्यो मः,संवत्सरेभ्योनमः,धानमः, विधानमः,पूष्णे पथिकृतेनाम- योनमः" पात्रात्यादयश्चत्वारो मन्त्राः। एतैदशसिहर कर्तव्यम् । प्रथम दक्षिणस्यां तत उत्तरस्यां ततोषस्वासत रिए दिति । "विष्णरेनमः" इति ऐपण्या "बनस्पतपेनम्" इत्युमित खते "भोपधीम्पोनमः" इति यस्मिन्मदेशे नीलादिधान्नानि । ततः"पर्नन्यायनमः, अन्योनम इति मलिहरणट्यमुदकपूर्षे मणि- के। "नमः श्रियै"इत्यनेन शरणार्या शिरसि “भद्रकात्यैनमः". ति शव्यापामेव पादतो "नयः सर्वभूतपतये"इत्यनेन यस्मिन देखे भूत्रपुरीपोत्सर्गः क्रियते । " नक्तंचरेभ्योनमः" इति अन्त- रिक्षे। बाहश्चरेभ्योनमः" इति अन्तरिक्ष एव । अधिशाता- भ्योनम"इत्यादिमण्डलस्योचरतः । “पनपतयेनम"इत्युत्नरत एव । सनोपसन्यं कृत्वा "ये अनिदग्याये अननिदरया" इत्यूचे परिस्सा. मते"सपानम"इत्युकादित्यमणलनो दक्षिणस्या बलिहरणस्य थे- क्षिपेत् । ततो वैश्वदेवान्ते प्रामणमन्यतमस्य वेदस्या येतार भोजपेद । तनो"न" इत्यनेन मन्त्रेण इन्तकारं कृतानन्तर गर्मि- बी मुवासिनी लाननिदाच मोजयेत् । ततः "नभ्यानपचे. प"हनि सम्मान पतिभ्यो भूमी दयात् । ममहायो मुनीतेति भवाणान्द्रादपः शाखाशक कचंच्याः तदम्याख्यास्या- मर्याभान्तिानपनयनं कृता कृत्समस्यं दमध्यापितो बेन साधर्षः प्रमा, येन पाहोरामादिक कर्मस प्रसिदि “ " ·" सापाचनप्रमाह । ४३ बीया, गुरुस्तृतीया,राजा सार्वभौमिक चतुः,अमचारी समावर्चने कते तस्मिोवानि म स्नातकः पञ्चमः,जामाता दुहितर परिणेतुमा पात: पियःपाः एतेषामन्यतमो ययागनमै गौः पर्वा कर्तव्यः। पराकर्म चोपरिहास्यामः अमारे यत्किजिशनेन मुखादेन मां- सासरा तवमतिनिर्षि कुर्यात् । यदि पशुं करोति सदाचापार्या- ऽऽगतायाऽऽमेयः कर्तव्यः । ऋोलने वाईस्पत्यः, मराय मा. जापत्या, गोपेन्द्रः, जामा मैत्रः, स्नातकापैद्राग्नः। एतेपामाचा- हीनां संवत्सरस्योपरिष्टादन्यतपस्यागतस्य शाखापरः कर्चव्यः । सोपविवाहयोरपूर्णेपि संवत्सरे पद्यागच्छत्ततः शाखापरः कर्त- म्पः । आचार्यः पिता सखा च एते अहरहहे आगता अतिथि। बष द्रष्टव्या अतियेर य उपचारः स स्मृत्यन्तरे पठितस्तर स्पामः । ब्राह्मणायाभ्यागतापाप आनयति । शानरम. निशत्पतियिहान् । तस्मादानयति । भोज पत्ता सीमान्त- मनुभने । अनुझातेति तेपामाचार्यादीनामन्यतमस्यापि आग- तस्य यत्किविहई मुलं दुःखं का कथितव्यम् । कायनेपि यदुप- दिशान्ति तकर्तव्यम् । नैकग्रामीणमतिथिमित्याचार पठितस्तष पौर पद्धतिरिति । ब्रह्मचारी स्वमयोजनेनाचार्योपदेशेन मा पदि मतसहित माणापानयोरेव उपायका "अहं पक्ष्यामिभो"रत्यु- मैयाद । एवं ममचारिणा पृष्ट आचार्य:"माणापाना उरुष्यचा- स्वपामपये देवायत्तागोजे परिददामि देवसक्तिरेपनेब्रसवारी कने परिददामिनं गोपाय स्थलमा पख" इतीमं मन्त्रमकारान्तमुका ला “खस्ती" युगात् । इति अहिन्सबारिपये कोबरपास्तव्यामुदेवकृते साइपाप- नासंग्रहे द्वितीयोप्यायः॥ समानार्म स्यामः । अब सरणापराम्पभागा: - ·. माधापनपत्रमार। सिकाः । उपमेपनालेखनापाघाराज्यभागात कृसा महाया चतुष्टयं हुता ततो लोहितचर्मव्यान हे प्रमचारिणमुपोन मुखं कक्षोपस्थाचारभ्य यावत्पादौ सर्वमेव मुनापपिस्ता नकार दपिन्वा प्रीहिपवाद्याकीकृत्य पेपपिता ब्रह्मचारिणमुद्रा 'ततोऽपामार्गबीजांस्ततः शम्बपुरुणी पेचयिस्वोर्तपेव । कि स्नानं कारपिता सत "आपोहिष्ठामयोभुर" इति नबन के न प्रत्यूनं नर उदकुभान ब्रह्मचारिणो मूर्दनि निरिप्पा याविभवमलहूत्य "युश्वस्राणिपीवमानमाध" इत्यनेन कोष वलयुगं परिधापयेत् । वामोभेदान्मन्त्राहतिः । उनी शिरो पेष्टपिता मणिकुण्डले परिधाप वैष्णवं दरं गृहीतोपानही परिपाय छत्रं गृहीता तो महाय्याहनिचतुष्टयं ततः पालिका खिष्टकृत्ततो महान्याहृतिसर्वमायश्चित्तादितन्त्रय समाज बने "वनस्पतेवीवंगोडिभूयाः, शामइलामहमसी" त्यायो माया स्या रथमारोदेत् । प्रथयं दक्षिणेन पादेन तनो पामेनेनि रपमा- का तस्य यई मय गच्छेद्योऽस्यगरा एसुना वामधुपर्क करोति। अथ वा गां फलं वनं वृक्ष रष्टा निवर्तते । “इन्द्र श्रेष्ठानिद्रपिणा- निषेहि, स्योनायितीभव"सेनाभ्यां रथादवतीय ततो बनन- मुष्णीपं कुरने दण्डोपानही सत्रमेतत्समाचार्याय दयाद . तस्तदारम्यापारण स्वातन्यं यद्रोदने नबोम्पमिनि ।। परकर्म पक्ष्यामः । यम्मिन्यदेशे एई कम्यं वा भाष "र- नाग्यापविशः परिगृहामी" स्यनेन मन्त्रेणोदुम्मरणासपा परिणिरूप शोधयिता मध्ये जुरोति । अत्र स्तरणापागममाना पासिमः I उपलेपनालेमनारापाराग्यमागान्तं करता त "को. सिम्स्यामिकायनेग्रामकामातदेवानोकमनांतरणमा" मि. पानी इला पातिक सिटकवतो महापानिमाविमादि ·माइपायनगृप्रसाद । समशेषं समाप्य ततो यह सूवयित्वा पूर्वस्या दिशि द्वारं कल्प. विस्था दो गौ खानयेत्ततो दक्षिणस्या दिशे द्वारमदेशे एकमेव पश्चिमायामेवमुत्तरस्पां तनो मध्ये एवं नत्र गर्लान् खानपित्ता चतस्तेषु गर्ने उदकं सपिः प्रक्षिप्य तत "इम विमिता अमृतस्य शाखांमधोर्धारांमतरणीवसूनाम् एनाशिशुः अन्दत्याकुमार एना• धनुः क्रन्द" नित्पनेन मन्त्रेणोदुम्बरशाखा घृनाता पूर्वस्या दिशि दक्षिण गर्ने निखानयति । "इमामुच्छ्यामिभुवनस्यशाखां. मघोर्धार अनरणीवसूनाम् एनाशिः क्रन्दत्याकुमारएनान्धेनु। 'कन्दतुपावकस्ये" त्यनेन मन्त्रणाकारान्तेन पूर्वस्यां दिशि उत्तरे गर्ने हतीयामुदुम्बरशाखां घृताता निखनति । एवमेनाभ्यामेव म. न्याभ्यां चतुर्वपि दिक्षु उदुम्बरशाखावृताक्ताः पूर्वकृतेष्वेव गर्ने प्वष्टौ निखाय तत "इमामहमस्यास्पशाखाकृतमृतिमृततेमिनो पि पनशिशुः क्रन्दत्याकुमारआस्पन्दतान्धेनोनित्यवसा" इ- स्यनेन मन्त्रेण स्थूणाराजसंज्ञका महती स्थूणा भारतमा नरमे गर्ने निखाय तत "एवं कुमारस्तरुणेआवसोभुवनस्परि एवं परिस्रुतः कुम्भ्या आदधः कलशेर्गमन् 'इहैवस्थूणेप्रतितिष्ठध्रुवावावती युवतीशीलमावतीक्षमेतिघृतमुक्षमाणेहैवतिष्ठनिमित्तानि, तिलि. लास्थाजिरावतीमध्येपोषस्पटेंपताम् मावाप्रापनध्यायका, उपहू. ताइहगाव उपहूता अनावयः अयो अबस्यकीलाल उपहतोगृहेषु ना, रयन्तरेमतितिष्ठवामदेव्येश्रपयस्वहस्पतिस्तभाये"त्यनेन म. न्त्रेण पूर्वद्वारे दक्षिणा द्वारशाखामभिमशेद । ततो "यन्तश्वे"त्यनेन पन्वेण दक्षिणेद्वारे पश्चिमा द्वारशाखामभिमशेद | "दाक्षि" ति पूर्णम् ततो " बला"त्यनेन मन्त्रेण दक्षिणा स्थूणामभिमशेन् । "ऊर्जश्वे" त्यपराम् । ततो "प्रजे"त्यनेन मन्त्रणोत्तरद्वारे पश्चिम स्थूणाराजमभिपशेन । “सत्रं चेति" ति पूर्वाम् । अपरे वेवं न्या.

·माधायनगृह्यमह । चक्षते । “सरपञ्च श्रद्धा "त्येको मन्त्रः एतावता मन्त्रेण पुनरा. मृत्तेन पूर्वद्वारे यथोक्तेन क्रमेण स्थूणाद्यमित्यभिमशेत । एवं म दिनु पन्त्रद्वयं समभ्यस्य स्थणानामभिमर्शनं कर्तव्यं मया- श्वाकारान्ताः कर्तव्याः। एवमन्यनरेऽभिमर्शने नि "श्रीस्तुप इत्यनेन मन्त्रण गृहमध्य एव स्थूणाकारं क्रियते तमभिमशेत् । अहोरात्रे" इत्यनेन मन्त्रेण पुनराटचेन द्वारदेशे अभिमशेद । संवत्सर " इत्यनेन मन्त्रेण द्वारि पिधानमभिमशेत । " उता. समुद्रोअरुषः सुपर्ण" इत्यनेन मन्त्रेण घृताभ्यक्तं पापाणं स्वप. स्याघस्नाभिखनति ॥ गृहप्रवेशकर्म वक्ष्यामः । अत्र स्तरणायाराज्यभागाः पा. लिकाः । आवसध्याग्री उपलेनालेखनाभ्युक्षणानि कृता ग्निप्रणयामि मनसा शिवनायमस्तु सगमनो पम्ना माहिमी- स्यविरं माकुमारं शंनोभवदिपदेशचतुष्पदे " इति मन्त्रेण एका. रान्तेनानि नवरहे द्वारे पाहता मणीय ममहनं कृतोत्तरमाग्ने मागनेषु नवेपु कुशेषदकुम्भं न प्रतिष्ठाप्प "आपोहिष्ठामपोमु. प" इत्येताभिस्तिभिरद्धिः पूरपित्ला " अरिष्टास्माकवीरा मा. परामेचिनोधेन " मित्यनेन मन्त्रेण तमुदकुम्भमभिमन्य पाक्षिक- माघाराग्यभागान्तं कृत्वा तर " आमता शूरनोनुम" इति प्राचं पूर्वोत्तलः कृता स्वाहाकारान्तस्तिम आहुतीः पूर्वा- के हुता तत: पाक्षिकस्विष्टात्तनो महान्याहूतिमायत्तिादि तन्त्रशेष मपाप्य ततो मध्याहे तस्मिन्नेवाग्नी सम्हनापारम्प पा. सिकमायाराग्यभागानं कता ततः কথনথিসাম্বৰ दितिनेन प्रत्यूनं स्वाहाकारान्तास्तिस्राग्याहुनीता तमः पा. सिकस्तिकत्तनो मापाहविसर्वप्राप्रितादितन्त्रशेयं ममा. प्प तमोपरा नम्मिवाप्रो कर्म भाग । मस्यामः । पत्र ·साहायनरामसाहा स्वरणाघारापागा निरिकल्पाः । वास्तोष्पतये ग्रहणमोक्षणे। स्वालीपाक अपपिता महान्याहातभिधतस्रो "वास्तोष्पतेप्रति- पानामस्मानि" ति तिन "अमीवहावास्तोपने शति एका "वा- स्त्रोष्पतेधुवास्यूणा" मित्यका एवमेकशालाया ना आहुतीर्तुत्वा तक खिष्टकत्ततो हावकाय किचिदता तत "इंद्रस्यगृहाः शिका समुपेतो वकाधिनस्तानहं प्रपद्ये सहजायया सहप्रजया सहपभिः सारायस्पोषेण सहज मे किंचास्यतेने त्यनेन मन्त्रेण ज्येष्टपुत्रेण भार्यया सह पूर्वोक्तमुदकुभं गृहीला नवं गृहं प्रविशेत् । ततो महान्याहतिमभापश्चिचादितन्त्रशेपं समापनीपमिति ।। योद केन चित्प्रयोजनेन नामानिष्क्रमणं करोति ततः "श- मंशग्मंशिवशिवोमाय व शांत्यै प्रपये भयंनो अस्तुग्रामोमार- पाय परिददातु विश्वमहाय मापरिदेही ती मन्त्र जपत्रिक- मेव । ततः कृतमयोजाः पुष्पादिकं किञ्चिद्गृहीला "अरण्यं. मानामाएपरिददातुमहविश्वमहापमापरिदेही" ती मन्त्र जपन ग्राम भविशेत् । ततो " गृहान भद्रान् सुमनसः प्रपद्ये वीरनोवीरतर- नीरान इरावदन्तो घृतमुक्षमाणा अन्येष्वनुमनाः संविशेष " पिनीम मन्त्रं गृहं प्रविश्य सदा जपेत् ।। प्रवसधजने वक्ष्यामः । प्रवसने "इमाममित्रावरुणो हान्गो. पायत युर्व अविनष्टानविनुतान्यापेनानभिरतत्त्वस्माकं पुनराग- मादित्यनेन मन्त्रेण कुटुम्ब समीक्षते । ततः "अपिपनामान्मही" ति च जपित्ता. मावरमेत् । ततस्तापदग्रनो गच्छेत् यावदावस- ध्याग्निरुद्योतयति । प्रत्यागच्छन् स्वसीमादेवना वाग्यतो भूखा पृहस्थान सर्वान् समीक्ष्य “गृहापाविभीनमावेषध्वमून विनतएम- सि जीवभ्रवः सुमनाः मुमेधा गृहानीम मनसा मोदपाना येणा- म-पोत वावन्येषुमायनमोव,गृहानुपह्वयामहेतेनीजानन्दुजानता" ·साउचायनगृह्यसाहः। इति कुटुम्यं समीक्ष्य तत " अयं नो अगिभगवानयं नोभगर- वः तस्योपमधे मारिपामायं श्रेष्ठे दधातुन" इत्यनेन मन्त्रणा सध्याग्नरुपस्थानं करोति । ततस्तस्मिन्दिने वैरिणमप्यागतं मिल पप भेनाभाषेचतो "विराजोदोहोसिविराजोदोहमशीय मयिषाया- निराजोदोह" इत्यनेन मन्त्रेण स्वयं सेचनोदकं नाति । यथाः हिताग्निस्ततोयाजमानं कृत्वा उत्तरमावसध्याग्नेस्पस्थानं करोति ।। आग्रयणं वक्ष्यामः । अत्र स्तरणाघाराज्यभागा निर्विक- स्पाइन्द्राग्निभ्यां विश्वेभ्यो देवभ्यो द्यावापृथिवीभ्यां ग्रहणमो. सणे । उपलेपनोलेस्खनायाघाराज्यभागान्तं कृत्वा तत “इन्द्राग्निभ्यां स्वाहा, विश्व योदेवेभ्यः स्वाहा, द्यावापृथिवीभ्यां खाहा, अग्नये खिष्टकृते स्वाहेति" स्थालीपाकस्य हुवा ततः "प्रजापतयेत्वार- हामि मश्रिये पवं यशसे महामभावाये" त्यनेन मन्त्रेण हुतोष स्तोकमाभिमन्त्र्य तूष्णीमभ्युत्याभ्युत्य “भद्रानः प्रेयः समनेटदे- मास्त्वयावशेन समशीमाइत्वामनोमयोभूः पितर आविवेश शनोप- बद्विपदे शश्चतुप्पदे" इत्यनेन मन्त्रेण त्रि: माश्नाति । प्रतिमाश- नमाचमनं मन्त्रारत्तिश्च । एवं माश्य ततः "अमोसि प्राणतहतं प्रवीम्पमोमिसाहसि प्रविष्टः सपे जरा रोगमपनुद्याशरीरादमा- मरधिमामघाम इन्द्रे" स्यनेन मन्त्रेण स्वरान्तेन हृदयदेशमभिपृश्यो- दकं स्पृष्ट्वा ततो " नाभिरसिमाविभीयाः प्राणानां ग्रन्धिरसि पावित्रस" इत्यनेन मन्त्रेण नाभिमभिमृश्य ततो "भद्रंकर्णेभिः शृणुयामदेवा" इत्यनेन मन्त्रेण लिङ्गोक्तानि शरीराणि स्पृष्टा "तचक्षुर्देवहितं पुरस्ताच्छुक्रमुञ्चरत" इत्यनेन मन्त्रेणादित्योपस्थान छत्वा ततो महान्याहनिसर्वमायश्चित्तादितन्त्रशेष समापनीयमिति। गोसंबधकर्म वक्ष्यामः । परिका सेन्यादपायाजघोषिष्प। समानस्तगोपेनीयोअंशोनोरिषद, पूषायाअन्वतुनः" इतिमन्त्रदये. 1 ·साइपायनगृशसाहा परिकान्ता अनुमन्त्रयेत् । अपरे तु न्याचावे । पयः परिट का अनुपावपेत् । “मासामधश्रतुर्विलं मध्येपूर्ण घृतस्य च तान: सन्तु पयस्वतीडीयताव्य" इति "गावोअग्मनुतभरमानि" तिच मस्पागतामु गोषु जपेत्ततः "उपेदमुपसर्पन" मित्यनेन म- वष गोष्ट प्रवेशयेत् । “मयोभूवोभीभवानूखा" इति चतमीम- गोहगता अनुमन्त्रयते ॥ गवामङ्कनकर्म वक्ष्यामः । फल्गुनीपौर्णमासीमतीत्यामावास्या- प्रदेशे रेवत्यायङ्क विकर्ण आत्मीपं कुर्याद । “भुवनमप्तिसहस्त्र- , पोषमिन्द्रायसा अगोददत अक्षतमस्वरिष्टामेलानगोपायनं यावती- नामिद करिष्याभूयसीनमुत्तमा समाफियास" मिति स्वयं गोप- विः ऋखिजो वा मन्त्र जपाते । अङ्कनकर्म वन्यः कुरुते । अ. बहुते मन्त्रातिः। पीयूपहोमकर्म पक्ष्यामः । अत्र स्वरणायाराज्यभागा निर्वि- करताः । अमये ग्रहणोक्षणे । आवसध्यामायुपलेपनोल्लेखनाधा- घाराज्यभागान्तं कृत्वा ततः "संवत्सरीणपपउत्तियाया" इतिद्वा- भ्यायाम्पा दे आहुती स्थालीपाककर्मणा हुत्वा ततः स्विष्टकत्त. सो महान्याहतिसर्वप्रायश्चित्तादितन्त्रशेष समापनीयम् । अपरे पाचक्षते । आहुतिद्वपक्षेत्र होतव्यं न प्रतिश्रुतकर्मेति ॥ गोषु यमजनने कर्म वस्यायः । अत्र स्तरणाधाराज्यभागा- तं कृत्वा महाल्पाहातचतुष्टयमाग्यस्य हुत्या पाक्षिका स्विष्टक- जतो महान्याहोतसर्वमायश्चित्तादितन्त्रशेष समाप्य यमलं दद्याद॥ भय पोरसकर्म वक्ष्यामः । यस्प गर्भग्रहणयोग्या वत्सत- यो द्वादश वर्तन्ते स्वकीयेन च क्षीरेण प्रयाणां बामणानां पायसेन दृप्तिरुपयते स स्पोत्सर्ग कुर्याद । कानियां पौर्णमास्या रेसरमा पाभिने मामि । अब सारणाघाराज्यभागा निर्विक- ७ ·सायायमप्रसादका ल्पाः। पूष्णे ग्रहणमोक्षणे । आवसथ्याम्नी गळ मध्ये सफलेकर नोद्धरणाभ्युक्षणाग्निप्रणयनप्रभृति आधाराज्यभागानी इला "इहरतिरिहरमध्वस्वाहा, इतिरिहस्त्रधृतिः स्वाहा, उपसर्जक णमात्रेधरुणोमातरंघयन, रायस्पोषपस्मामुदीधरस्वाहे" ति पता आज्याहुतीर्जुहोति । अन्ये लाहुरिहरतिरितिषट् जुहोतीति । र "पूषा गाअन्वेतु"इत्यनेन मन्त्रेण पिष्टमयस्य स्थालीपाकस्य जुरो. ति । " कद्रायमचेतस " इति नब अचः " इमारुद्रायतबसेका दिने " इतिएकादश " आतेपितर्मरुतां मुन्नेमैत्वि" तिपचास ऋचः "इमान्द्रायस्थिरधन्वन" इतिचतस्त्र अचः "ऽयम्बकंगना ह" इत्येका एताश्चत्वारिंशहचो जपेत् । अपरे रुद्रं अपित्वेवर पि पठन्ति । तेषां " नमस्तेरुद्रमन्यव " इति यजुर्वेदप्रसिदो म. न्त्रगणस्तं जपित्वेति । ततोऽन्यतरजपे निवृत्ते एकवर्ण द्विवर्ण त्रिवर्ण लोहितं का स्मृत्यन्तरपठितं नीलं वा सर्वस्थस्य श्रेष्ठ सर्या- जैरुपेतं यूथमध्यस्थं यं वा गच्छन्तं यूथश्च्छादयति यूथोनुगम- ति एतषां यथालाभमन्यतमं सम्पूर्णाङ्गं वलान्तं युवानमोजस्विनमा पलक्षणजितं कल्याणप्रजननं घण्टाचामरकादिभिर्ययाविभवमा लङ्कृत्य " एतं युवानं पति यो ददापितेन क्रीडन्तीश्वरय प्रियेन मावना सातजनुषाऽमुभगा रायप्पोपण समिपामदेमस्वाहे ॥ त्यनेन मन्त्रेण वत्सनरीणां मध्ये हपभमुत्सृजति । ततो बत्सतरी- णां यूथस्य च मध्ये स्थितमनुमन्त्रयते " मयोमूतोअभिवालू- सा" इत्यनुवाकशेषेण " यथावः सुसहासती " त्येवमनोन। अपरे तेवं पठन्ति " मयोभूति" इतिसूक्तेनैतेषां तमि ऋम्भिरनुमन्त्रणं भवति । अन्यतरेऽनुमन्त्रणे निचे स्विष्टकर हुत्वा ततो महान्याहृतिसर्वमायश्चित्तादितन्त्रशेष समाप्य सर्वासा भीरेण पायम अययित्वा ब्राह्मणान् तर्पपेट । कर्माभूतं पापसे ·सायोपनगृहसनहा मामणभोमनम् । यसोः कर्मापवर्गे वालणभोजन सत्कर्तव्य -- 'मटकाकर्म वक्ष्यामः ऊर्धमानहाय पास्तिलोष्टका: अपरपक्षे तु समयमायां शाकं जुहोति। अत्र स्रणायाराज्यभागा निकि- । उपसे ग्रहणपोसणे। उपलेपनोल्लेखनाधाघारापभागान्तं कृ- खासत "इयवसायाप्रथमाज्युचदन्तरस्पाचरतिप्रविष्टा वधू जान नष जनित्री अय एनां महिमानः सचंता स्वाहे"स्यनेन मन्त्रण ययोक्तं रुची चतुदीतं कृत्वा " इपमेयेवे " ति एकाहुतिः ततः खिक "मस्या वैवस्वत" इति शाकं स्यालीपाकधर्मेण हुत्त्वा "पस्या वैवस्वतीयमः सर्वेदेवाः समाहिताः अष्टका सर्वतोमुखी सामेकामानतीपद आहुस्ते प्रावाणोदन्तानूधः पवमानः मासा- थार्दमासाच मनस्ते सुमनामुखि स्वाई" त्यनेन मन्त्रेण स्विष्टकृतं हुला ततो महान्याहृतिसर्वमापश्चित्तादि तन्त्रशेष समापनीयमिति। मध्यमाया माध्यवर्षे व समानमेव कर्म तक्ष्यामः । येषामाषादी पौर्णमासीमतीत्यानन्तरं वर्षाकाल मवर्तते तेषां श्रावणी पौर्णमासी- मतीत्याष्टका भवन्ति, येषां पुरापाढ्या अनन्तरामावास्यामतीत्य पर्श- काला प्रवर्तते तेषां प्रौठपर्या पौर्णमासीमतीत्याष्टकाकर्म भवति । अपसव्यं कृता माग्दाक्षिणामुख उपलेपनोल्लेखनोद्धरणाभ्युक्षणा- ग्निप्रणयनं प्रदक्षिणं समूहन ब्रह्मणः प्रतिष्ठापन प्रणीतामणायन ततः सानारयस्तरणं ततोग्नेः पुरस्तात्पलाशशास्त्रायाः सपवाया निखननन्ततस्तस्या उत्तरता पशुमुपस्थाप्य ततः पितृभ्यस्त्वा जुमुपाकोमी"स्पनेन मन्त्रेणोपाकरण ततः पवित्रोत्पादनम् । उ. परता मगीतामणपने तसा "पितृभ्यस्वाजुष्टं मोक्षामात शोः मोश सता "पितृश्यास्वाजुष्टनियुनग्मी"नीत्पनेन मन्त्रेण पलाश. बालायां बन्धनं ततः पर्यग्नीकृलोदग्नीवं शशिरसमुदक्पाद .

·प्रत्यशिरसं वा मुखमयाश्यमान संझप्य सपा गृहीत्वा wat हुनायामानां श्रपणं ततोनेनैव प्रकारेण प्राणासादनमोषणा कुला स्थालीपार्क अपयेत् । इदानी चरुधर्मभान पाकृतं साया पायावदापाराज्यभागान्तं कृत्वा तत उपस्तीर्य हिरण्यमय पां गृहीत्वा पुनाहरण्यमवधार्याभिधार्य ततो महाम्याहतपमतको "येतानू गुर्देवत्रानेहमानो"इति चतल एतान् अष्टो मन्त्रान् पठिस्ता ते स्वाहाकारेण वषां जुहोति । अथ वा "वहपाजातवेदः पिण भ्योयनान्वेस्थमकृतस्यलोके मेदमः कुल्पा उपधातामयनितसत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः स्वाहे"त्यनेन मन्त्रेण वा जुडुपाद । नो- भ्यस्तोकं गृहीतास्थालीपार्क गृहीता स्यालीपाकं पूषाभ्यामाज्येन मिश्रीयत्ता ततः सकृदाज्यमिश्रद्रष्यस्य दिः पचापाणां वितत उपर्पभियारयति । अनेन प्रकारेण महाव्याहतयश्चतस्रो "येतान- देवाजेहमानाहोबाविदस्तोम" इति चतन एभिरष्टभिर्मक स्था. हाकारान्तरष्टावाहुताईता “पस्यांववस्ततोयम्" इति सिटकतं. साततो महान्याहविमर्वप्रायश्चित्तादितन्त्रशेष समापनीयप । ए- प तावत्पशुपक्षः । स्थालीपाको बेत्युक्तं भक्ष्यामः । उपखेप- नोटबनायाघाराज्यभागान्तं निर्विकल्पं कृता ततश्चरोस्परिक ण्डकजालि गृहीत्या पाहोममन्त्रेणान्यतरेण हुता तनः पूर्वदा हुनयः विष्टक हुता ता "अनुमतपेस्वाहे" स्पान्यस्य हुत्ता. तो महान्याहृतिमायश्चित्तादितन्त्रशेपं ममापनीयमिति ।। इदानी जारजातस्य यजमानस्याएकाकम पक्ष्यामः | ". नाहना गिरपोन्तानाधिकी महीमेदिवाग्निम सर्वामिरन्यमानः पितुर्दषद्गलदेव्यै स्वाहा, यामिष्टान्तयामरोन्नयादमाः रिमसपीः ओरः सरस्य भिरन्यमन्तः पितुर्दमासीमें खाहा, यन्मेमाना लुलुमे निपानि पतिकता रेनस्तपितामह .

·साहत्यायनयता सांगतुरमोवपद्यते महलादेव्यै स्वाहा " एते बसारी मन्त्राम- हव्याहतीनां स्थाने वैकल्पिका भवन्ति मङ्गलदेव्या इत्य- स्विस्थाने यजमानमातृणां ग्रहणम् । पायसवः कर्तव्यः वैक- सिक एव । अपरे तु व्याचक्षते पितनारजानयोयोरपि पक्ष- को पायतश्चरुकल्पिको भवति । द्वयोरप्यष्टकपोपलेपनोले- खनादि ब्रह्मणो विमोकान्तं सर्व माचीनोपवीतीना मान्दक्षिणा- मुखेन कर्तव्यमिति ॥ । अपरस्मिन्दिवमे पिण्डपिवयज्ञः कर्तव्यः । तस्य विधि: कल्पे पाठेत सोनव लिख्यते । अपराहे आवसथ्याग्ने पुरस्ताद- पसव्यं कृत्वा भूपं स्थाली स्पं पात्रीमुलूखलमुमले मेक्षणे च मा. दोपवा नः पवादग्नीला दक्षिणायेषु कुशेष प्राइमुखं स्पर्प निधाय तस्योपरिष्टादनीहीपाश्यान्तस्यैव पुरो दक्षिणामुखे सूर्षे स्थालीन्ततो दक्षिणामुषः सव्यं जानु पातयित्वाधोमुपेन मुधिना श्रीहनि गृहानि " देवदत्तायजुएंगशाम " इत्यनेन प्रकारेण पि. हपितामहमापतामहानां नामानि मनसा ध्यायन्मुहिम राति । पया सूनः सन् स चरुरुनो भवति । ततः पश्चारकुटिना एकवारं साटेनाः कृत्वा चरु अपपेन् । ततो मंचतेग गतेनाभिषाप मती- यो दिशि ततः मदक्षिणं सकदर्भानने गृहीका प्रदक्षिणमनि- यताप्रास्तुणाति । ततो प्रदक्षिण सकदेव पर्युसते । ननो पझोप; बीती भूत्वा प्रामुखो दक्षिणं जान्वाय “ अप्रयेकव्यवाह- नापस्वाहा. सोमायपित्मतेस्वाहा, पमापाङ्गिरस्वतीपत्मतेसा- हे" निवित्र आहुनी: स्थालीपाकस्प लोकपासदेन मेक्षणेन ला मेमनी क्षिपेन ! ततोऽपमपं गता रारासिवेदिपद" इत्यनेन मन्त्रणाग्नेः दक्षिणेन उप्रत्य ततस्तु- पणी पर्युक्ष्य " येकपाणिपतिमुममाना अपुरा सन्ता स्वपया च. " अपहना अगु ·साइधापनगृहसार. . " रन्ति परापुरोनिपुरो भवन्त्यग्निष्टोलोकात्मणुदास्यवा" स्पनेन मन्त्रेणा-युक्षिते प्रदेशे साग्निकमुरमुकं दक्षिणा देवदत्तअवननिक्षत्र पेचलामत्रानु " अनेन मन्त्रेण स्वपितुर्मा कार्योचानतन्यरुगुष्ठावन्तरेण कुशेषपी निपिमति । तर प्रकारेण दोषणतः पितामहस्य प्रपितामास्य व इतो नीति पिण्यान कृता ततो " देवदत्तपतचेयेचतामत्रानु" स्पनेन मन्त्रेण पुनराहतेन पिपितामहमपितामहानां नामान्युपार्य निक्तं पिण्डान् दद्यात् । तत् " अपितरोमादयध्वंपवामान तर आपायव " मिति जपिता ततस्तुणी प्रदक्षिणं पर्याय मत्पमुखो भूला श्रीन प्राणायामान पारयित्वा ततस्तूष्णीं - हित्य पिण्डाभिमुखो भूता अपीमदन्तपितरोयथापा पीटपते " ति जपति । ततः पूर्ववदवानग्य " नमोका पिनो जीवापनमोवः पितरः शोपायनमोवः पितरो घोरापनमोबः पिव- रोरसाय नमोरः पितरो पलायनमोरा पितरो मन्यरे नमोवः पि. तरो मृत्पनमोरः पितरः स्वपिनमोषः पितरः पिनरोनपोगो ये अत्र पितरः पितरस्य यूपन्तेषां श्रेष्ठा भूयास्य याह पितरो मनु. ध्यायं तेषां श्रेष्ठाभ्याम येभव पितरः सधा युष्पा साप- इपितर एचतुरस्माकं सम्हां नः पितरो दर" ती मन्त्र ज. पिता तस एनदः पितरोवामोरध्वंपितर " इत्यनेन मन्त्रेण पु. नरारचेन प्रयाणामपि पिणानां यथा मन्नि वारन्मात्राणि मू. माणि दता सन " ऊनान्तीरपतगृत पपः कालानं परिमन समास्तर्पयत न: पिन " इत्यनेन मन्त्रण पात्रपक्षामन कुमे. मेर निसिप्पा माघार पिमान पात्रे सा मानीपान। अब ग्रामवाय दवाइउनके पाक्षिपेत् । बाद पानी पुर कामा स्थापन " भाषणापतरोगर्भपार पुकरम वर्षापुर ·साधायनगृवसहम ती " बनेन मन्त्रेण मध्यमपिण्डं माश्नीयात् । ततस्तूष्णीमु. समानी क्षिपेत् । सकदाचित्रांश्च कुशान नौ क्षिप्ता अपद- पोत् । दलकादयो ये पुत्राप्ते एककस्मिन्प्रदेशे द्वौ पि. को ददाति येन जातो यस्य च सङ्गत इति । जीवपितृकेण पिण्ड- दियो न कर्तव्यः अथ करोति पितृणां होपान्तं वेति । इदं च तन्त्रसहितं यावदुक्तं भवीत । आहुनी वा शेषमपसव्येनेति उत्तमायामपूपं जुहोति । अष्टकार्य ग्रहणमुपलेपनोग्लेखनादिद्रव्यप्रो- समान्तं कृता पिष्टमपान कपालपकांस्त्रीनपान कुर्यात् । अपरे मावाने वृतपूपाः कर्तव्याः अन्यतरजातीपान पूपान्पका करो तिवा। आपाराज्यभागान्ते फुला वातिराजश्व सपश्चनीन्छ- दमा सहामापकदष्टके नमस्तेमुमनामुखिस्वाहे" त्यनेन मन्त्रेणा- पावदानं समानधान्यां चला गृहीला चरुधर्मेण जुहोति । "य. स्थावैवस्वतीयम्" इति स्विष्टकृत हुत्वा महाव्पाहतिसर्वपायश्चि- तादिनन्त्रशेष समापनीयमिति ॥ मध्यमायां माध्यवर्षे च गोपटर- ना थालीपाको वेत्युक्तम् । एतेपामसंमचे "एपामेटके" स्यनेन मन्त्रेण अकारान्तेन परगोरेकस्पं दप्तपे परसं दद्यात् । अपवा भनेर मन्त्रेण तृणबहुलस्थाने खणदहनं कर्तव्यम् ॥ इनि अहिछत्राविषये कोमुंबवास्तम्पयामदेवकतमासपा- यनासबहे कृतीपोभ्यायः समाप्तः आदं वक्ष्यामः । पूर्वयुवाह्मणान वेदविदा पर निमन्ध्या भारे श्रीन का एकमेव पानोपराहे पिण्डीपत्यशपया तो प्रा. मणानाहय परिखने पदेशे दो मामुखी प्रजमुखाः कार्याः। पास्मुखानी सर्व योपनीनी मदक्षिणोपचारच कुपनि । उस्म- वामां मई मानीनावीती विसीतोपचारं प कुर्यादा सर्व पद: गत काव्यम् । दर्श आमनार्याः प्रामुमानानवः । उदरमु.

·माधावनमपसारा
सानादिगुणात्य दातव्या योदप्रयोमामणास्तो दौमारी
एक उदमुखः, यदि दो नन एकः उदमुखः एक मामुमः बजे
कलत उदमुखः मारूमुसबामणस्याने आग्नः स्यापापितम्या ।
दामनादननरं यजमानो घामणाश वाग्यमनं कुयुः । तत मा.
वाहनम् । "विशंदवानापाहायप्प" इत्यनेन मन्त्रण मामुर
सत्येकम् । ततः आताह"त्यनेन मन्द्रणाभ्यनुसातः "R.
देवासः आगते"त्पनेन मन्त्रणावाहा सनो "
निदेवाणुतेचे
म" इनि जपनि । तर "आपपयः समनदान"इत्यनेन मन्त्रणा.
संतवेष्टपनि । ततः "पिलनाबाहयिष्प"इस्पनेनीदरमुस्तान पुगता
"आराम" इत्यनुज्ञातः "उशंतस्तानिधीमही यारा सा "प्रा.
पन्तुनः पितरः माहता अमुरारक्षामि टिपद" शत निलकित
सातनः पलाशकडूनकापरत्वस्वादिरोदुम्पराणामन्यतमका-
धनानि ममानि पर्णपुटानि वा पृण्मपानि वा मणीरजनसुवर्णगा.
प्राणामन्परमव्यकतानि पिक्समानमंख्याकानि पात्राणि -
स्वा दोदो कुयो तिम्रस्तिसो वा उपर्यंतदीप पात्र "र्शनोदवीर.
भिष्टय" इत्यनेन मन्त्रणाद्विरापूरपिता "तिलोसिमामदेवत्यो
गोसबोदेवनिर्मित: प्रवद्भिः पृतास्वाहाकारेण देवान मीणाहिनः
सारे" स्यनेन मन्त्रेण योरवीर्य मा मुसा प्रापणाम्या
दक्षिणालावेकीकृत्य उदपात्रकुशी मामुमो दता लिमोबा
नमो "पादिग्पामा: पपसाबमयुष मानतासा उन पाfr.
पीः हिरण्यवर्णा पशिपातानापः शिरा में पानाः साग
भान्तु" पति पठिता "रिदेवा एवम" मगन मोग
नियर । मनोदातामुखी भूता दोषणाप्रशारेकाप प्रा.
पाप मदनामतो "पादिभ्यासाप"इस्पेशमारिकम पनि
"देवलाप्रपं" मित्पनेन मन्त्रेण निधन प्राप्रमाणे निय.

·साजधायनगृहासह को पिपितामहमपितामहानां नामान्युकायाचा एकैकस्य ह. ঞ্জি বাঘষ্টি মাথা নষী নিবনীকানীজুলা- चंदानपाततः पुत्रकामा "शुन्धन्तालोकाः पितृपदना"इत्यने. में मवण मुलं विमा। ततोऽयपात्राणि पात्रान्तरे निवेशयित्वा "पितृभ्यः स्थानमती" त्यनेन मन्त्रेण त्यामध्ये कुर्याद । मालो गन्धपुष्पधूपादीनि यथारिपत्र मदाय यहादेव सिद्ध धृतात. मी यहीला "अनौकरिप्पे" इति ब्राह्मणान् पृच्छति । ततः "कु. समेत ति ब्राह्मणैरनुज्ञातः परिसमूहनादिहोमान्तं गृङ्खः पिण्डपित पावन करता हुतशेष ब्राह्मणहस्तेषु ददाति । ततस्तस्मिन्नेव प्र. देशे यॉस्कनिटहे सिद्धं तत्सर्वमानीय परिवेपयित्वा ततः "पृ. विवीतेपात्रं चोरपिधानं ग्राह्मणस्य मुखे अमृते अमृतं जुहोमिस्वाहा" हस्पनेन मन्त्रेण पात्रमालभेद । तत "इदं विष्णुविचक्रमे" इति अंगुष्ठप्रहणं कृता अनेऽनगाव ततो "विश्वेदेवाएतद्रोन मिति प्रा. 'मुलाम्या ब्राह्मणाभ्यां कल्पयिता ततः "देवदत्तएतचेअग्नये. चरखामत्रानु" अनेन मकारेण पितृपितामहमपितामहानां नामा- न्युचार्योदङ्मुखब्राह्मणेभ्यः पात्राणि कल्पवित्रा प्राह्मणानां भोजनानुझा ददाति । ततो मुंजानेषु ब्रामणेषु महाव्याहतयं. श्वतः " नत्सवितुणीमइ " इत्पेका "मधुलाताऋतायते" इति तिसः " उदीरतामवर उत्परास" इति चतुर्दश " खादिष्ठया. दिष्टये " ति च शक्तितो जपेत् । “सहस्त्रशीति" षोडश अन्या- मिच पवित्राणि शक्तितो जपेत् । ततस्तृप्तेषु ब्राह्मणेषु " स्व" इति पृच्छति । ततो बामणा स्तृतास्म " इति श्रूयुः। सता "शेषपन्न " मितिपृष्टा ब्राह्मणा " इष्टेभ्यः" इति ब्रूयुः । सतोऽपोशानं दत्ता पिण्डान दयात् । ततः सर्वमनमेकस्मिन्पाने अम्मा " अपहना अमुरारमोसिदिपद " इसारभ्य सकृदाचित ८ ·. साहचावनगृक्षसहा भानुप्रहरणान्तं पिण्डपितृयावस्करोति । सः स्वस्थ पश्रिपेन तत्पबीनां किश्चिदन्ताय भर्तृणामिव पिण्डदानं भ्यम् । कथम् ? 1. "मङ्गलदेवि अवननिश्वयेचत्वामत्रानु, रूदेविएतसपिण्डोपेचतामत्रानु" इति अनेन प्रकारेण । होमादनन्तरं पिण्डदानमिच्छन्ति । ततः आचान्तेषु मीपता" मिति भामुखौ कल्पयिता" देवदत्तस्तृप्यता" ति पिपितामहपितामानां नामान्युच्चार्योञ्चायोंदस्मुखान ल्पयिस्ता शक्तितो दक्षिणा दत्वा "बाजेबाजेवतवाजिनो इति विसर्जयेत् । अस्मिन् कर्मणि यत्सालपायने नोक्त तत्स्सस्पतरी- पमिति ॥ एकोदिष्टश्रादं वक्ष्यामः । वैश्वदेवकं कर्म कुर्यात् । उदरस सा ब्राह्मणा उपवेश्याः । पूर्वबदुपचारः । विशेषस्तूच्यते । - वाहनमग्नौकरणं च न कुर्याद । एक पवित्रमेकं चाय पत्नीवर्ग- मेकः पिण्डः "स्वदित " मितितृप्तिमश्न: "उपतिष्ठता" मित्यक्षा- स्यस्थाने “अभिरम्यता" मितिविसर्जनम् " अमिरतास्म" इति बामणा ब्रूयुः । एवं पितर्युपरते एकादशहाने कृत्वा सावन्मता- इनि मासे मासिकं कसंव्यं यावत्संवत्सरोऽपूर्णः। ततश्चत्वारि पा. वाणि गन्धोदकेन पूरयिता वीणां पितृणापेकं तस्य "येस. मानाः समनसः पितरोयमराज्ये तेषां लोकास्वधानमोयसोदेवेषुक स्पना येसमानाः समनसो जीवा जीवेषुमामकाः तेषां श्रीमेक- स्पतामस्मिलोके शतं समाः॥ शते मन्त्रद्वयेन प्रेतपात्रं पितृपावे. मासिञ्चति । पिण्डोप्येवमेव कर्तव्यः । एवं सपिण्डीकरणं कृला ततः पावणे पिपितामहमपितामहेभ्यो दद्यात् । पैतृकस्तुपपिता- महं वर्जयेत् । एतच सपिण्डीकरणं पुत्रैः करणीयम् । श्रारं स्यामः । म यहोपवीतिना पितृकर्तव्यम् । अपुषस्य संवत्सरे ·- ताशवनएलतामा लहान वान्दै एकोद्दिष्टकर्तव्यम् ॥ माभ्युदयिक श्राद्धं वक्ष्यामः । पैतृकमन्त्रा नजयाः ऋजनों नौ स्तिलार्यः । ताममग्ने "संपर" मितिपृचन । दधिवदरा• समश्राः पिण्डा: "मादीमुखाः पितरः प्रीयंता मित्यक्षय्यस्था- है।शेवं समान पावणेन। अवीपाकरणं वक्ष्यामः । ओषधीना प्रादुर्भाव हस्तेन श्रवणेन का। गरे तु प्रादुर्भावकाल इति पठन्ति । तेषाममादुर्भूतास्वप्योग- भी इस्तश्रवणाभ्यामन्यवरस्मिनक्षत्रे कन्यम् । अत्र स्तरणा- वाराज्यभागा निर्विकल्पाः । आवसध्यानाचुपलेपनोल्लेखनान्तं कृ. सातवः पवित्रोत्पादनायाघाराज्यभागान्त कृत्वा तत अकण्डिताः सक्तको मष्टाश्च या दधि घृत चतुष्टपमेकीकृत्पादानधर्मेण "अ. ग्निपीडेपुरोहित"पित्यारभ्य स्वाहाकारान्तमन्त्रैः प्रत्पृच जुहुपात आपरिसमा एवमेके आहुः । कानुवाकायाभिरिति पूर्व पतस्य पलान्तरमेतद अध्यायापाभिरिति माण्डोपमतम् । श्रुती पायेण सर्वाणि मतानि पूर्वपक्षीकृत्य कौषीतकिमतमेन सिदान्तो भूतः अत्रापि शिष्टस्तदेवाडीकृतः आपभागानन्तरं शिष्या - बारम्मते । मन्त्रोचारणमाचार्येण सहैव कुन्ति !अग्निमीहे. पुरोहित पित्यारभ्य "तच्योराहणीमहे" ति यावत्सूत्रकारणे कसा पद्धतिः । स्विष्टकत हुला हुतशेषादेकदेश पटीता आचा- या शिष्यो गृवस्थपंत्रोचारणसमये "दधिकान्योकायित्पनेन मंडेण प्रामानि । तत अचम्योपविश्य महाव्याहतिसावित्रीवेद- अश्वीनि स्वस्स्यपनानि जपत्ता बता शिष्या आचार्याप किंवा सा "स्वस्तिभवनो वत्ति "ति वदति । तन आचार्य स्वाती बिजने । ततो महान्यादतिसर्तमापश्मिनादिवशेष समापदि. सानिराधमनध्याय कुन्ति ॥ है ·६० साकचायनगृवसाह। उत्सर्गकर्म वक्ष्यामः । माघशुक्लप्रतिपदि ग्रामवावत: ग्यां दिशि यचगोधूमादिमम्पनं मदेशं गला आचार्यः शौच: "उदुत्यजातवेदस"मिति त्रयोदश "चिवदेवानामुदगा वितर "नामामित्रस्यवरुणस्यचक्षस" इति द्वादश "सूर्योनोदिवस्वास्ति तिपश्च एना ऋचो जपित्ताततः “शासइच्छमहेअसी"तिपश्चः पुर स्ताद्वारस्य मदक्षिणं मृल्लोष्ठान मत्यूचं क्षिपेद । उपरि पापम् । आचार्य:सशिष्य ऋषीश्च्छदांसि देवताः श्रदायधेचतर्पयित्वासना पितृपितामहमपितामहान् स्वान स्वान्तर्पयन्ति । ततः द्विसापानमा सामाध्येयम् । तर्पणविधि चोपरिष्टादश्यामः । अपरे तु पायल- ते । ब्राह्मणान् भोजयित्वा ऋष्यादीस्तर्पयेत् । यद्यवश्य पठेततो होरात्रं क्षेपायित्वा पठेत् । अस्मिन्नवसरेऽनध्यायाः पठिताः। च सूत्रानुक्रान्ता एवं कर्तव्याः आनुपूच्या प्रयोजनमेव नास्तीति पद्धीतर्न कृता ॥ अध्यापनविधि वक्ष्यामः । अनमूयवो ब्रह्मचारिण : सन्तः संयतेन्द्रियाः शुचयोऽध्ययनशीला मेधाप्रतिभान्यायोपगता एवंलक्षणाः शिष्या अध्यापयितव्याः । आचार्यः माड्मुख उ- पविशति उदइमुखो वा, दक्षिणतः शिप्य उदछनः प्रत्यक्मु- खो वा । शेषा आचार्याभिमुखा यथावकाशमुपविशन्ति । त तः " अधीहिमो" इत्याचार्यः शिष्यं प्रचोदयति । ततः पाचा. येण निगदिते ओङ्कार कृत्वा शिष्याः पठन्ति । ततः सतने पति. त्वा समास पाटके "विरतास्मभो" एवमुन्ना भोक्तुं गच्छामो मृ- प्रपुरीषे कर्तुं गच्छाम इति खं स्त्र प्रयोजनं कथयन्ति "विराम" इत्पेनस्यस्थाने विस्ष्टविरामास्तावत्स्युः पठतामन्तरेण पाठकोगळे त् । नचान्तरेण गन्तु दातव्यमायत्किचिन्माजीरादिकमन्तरेणगो. त्रिरात्रमुपोष्याहोरा वा पुनः सावि अपेत् । बामणेभाक ।

·। साइपायनशासवः। लाहोराजमुपाम्य अध्ययनम् ॥ कार्पणं वक्ष्यामः । तच्च समारत्तस्य भवति । स्नाला अनन्त "अग्निस्तृप्यतु, वायुस्तृप्यतु, सूर्यस्तुप्पतु, विष्णुस्तुप्प- सभापतिस्तप्यतु, विरूपाक्षस्तृप्यतु, सहसास्तृप्यतु, सोमा, ब. स, बेदाः, ऋषयः, सर्वाणि छन्दांसि, ओङ्कारः, वपदकारः, महा- माइतयः, सावित्री, यज्ञाः, धावापृथिवी, नक्षत्राणि, अन्तरिक्ष ६. अहोरात्राणि, सख्याः, सन्ध्या, समुद्रा, नयः, गिरयः, से- पौषधिरनस्पतिमन्धर्वाप्सरसः, नागाः, वासि, सिद्धा, साध्या, विया, यसाः, रसांसि, मतान्येवमन्तानि तृप्यन्तु, श्रुर्वि तर्पयामि, स्को तर्पयामि, धृति वर्पयामि, रति तर्पयामि, गति तर्पयामि, भाषेषे, धारणांच, गाः, ब्रालणं, स्थावरं, जङ्गमान, सर्वभूतानि कृप्यन्तु " इति यज्ञोपवीती । अप माथीनापीती पित्र्यां दिश- मीक्षमाणः "शनर्चिना, माध्यमाः, गृत्समदना, विश्वामित्रा, ज. मदग्निः, वामदेवः, अत्रि, भरद्वाजा, पसिष्ठः, प्रगाथाः, पाचमा नार, शुद्रसूक्ता, महामुक्ता, मुमन्तुः, जैमिनिः, वैशंपायना, प. ला, मूत्रभाष्यकृतः, गार्यवभ्रुवाभ्रव्यमण्डमाण्डव्याः, गार्गी, वार पालबी, रडबा, प्रातिपयी, सुलभा, भैत्रेयी, कहोला, कीपीत- कि, महाकोपीकिः, सुयज्ञः, शाड्डापना, आश्वलायनः, ऐतर- या, महतरेयः, भारद्वाजः, जावकपः, पैझ्या, महापैयः, वा- फला, गायः, शाकल्यः, माण्डूकेयः, महादमनः, उवाइः, गोदशाह, सोपामिः, शौनकिः, शाकणिः, ये चान्ये चाचा- पाले सबै तृप्यतु " एवं प्रत्येकमुदकाजलि दत्वा तनः पिनाप- समापिनामनामान्युझायोचार्य तर्पणे करोति । तया दे. पाप्यतु, मित्रमनिस्हप्पतु, यशदत्तस्तृप्यतु " इति । ततः पाप्यतु " इत्पालि क्षिपेत् । अस्मिन्नवसरे न नाना ·साइयायनगृपसलहा खियमीक्षेत इत्येवमाधाचारः पठितः समस्त एवं कर्तव्यः । आनुपूपेण प्रयोजनमेव नास्तीति पद्धतिर्न कृता ॥ कृषिकरणकर्म वक्ष्यामः । रोहिण्या हलयोककर्णपालनादीना भारम्भे यत्कर्य तदन्येन ब्राह्मणेन कारयतव्यम् । यहादेव सिद्ध हविष्यमन्नं गृहीत्वा क्षेत्रस्य पुरस्ताद " महीयौः पृथिवीचनइमय- " मिति मन्त्रेण नमस्कारान्तेन वलिं दत्वा ततो “ नमोद्यावा पृथिवीम्या होतभ्यां पूर्वसूभ्यां विश्वकर्मणोनूपोमेष्टमेपातमाहिसि- मामा सन्ताप्त" मिति मतिदिशमुपस्थानं कृला वापयति ॥ उदकतरणकर्म वक्ष्यामः । यस्यां दिश्युदकमागच्छति तस्या दिश्यभिमूखो मूला " सर्वासापित्रेविश्वकर्मणोमनुहविर्जुषना" मिति जपित्वा ततः " समुद्रायणवेनमः स्वाहा, नमोवरुणायष- मपतपेस्वाहा, सर्राभ्योनदीभ्यः स्वाहा" इति उदकाभ-स्त्री- नाम जुहोति । अथ वा स्थावराय । तत एभिरेव मन्त्रैः सलिलमू- र्द्धमुक्षिप्य ततः तरेत् । तन्मयं यदि शङ्केद्रासिष्ठं सूक्तं किञ्चि- जपिता ततः "समुद्रज्येष्ठाः सलिलस्यमध्या" दिति जपेद । अ- परे तेवं वर्णयन्ति । " समुद्रजेष्ठा " अपेदिदमेव वासिष्ठमिति ।। श्रावणीकर्म वक्ष्यामः । तच्च श्ररणे पूर्णमास्यां कर्तव्यम् । अंत्र स्तरणायाराज्यभागा निर्विकल्पाः । उपलेपनोलेखनाचाया. राज्यभागान्तं कृता ततोऽक्षतसक्तूनां स्थालीपाकस्य जुहुयात् । "विष्णवेस्वाहा, श्रावण्यैपौर्णमास्यैस्वाहा, वर्षाभ्यः स्वहि "ति हुला ततः स्विष्टकृततो महाव्याहृतिसर्वप्रायश्चित्वादितन्त्रशेष स. मापनीयमिति ॥ सर्पवत्युपकर्म वक्ष्यामः । अत्र स्तरणाघाराज्यभागा नि- विकल्पाः । अस्यामेर पौर्णमास्यां गृहमेर बाह्यतः कृता ततः अक्षनमस्तूंश्च घृतन मिश्रयित्वा अपदानधर्मेण दिध्याना १ ·साधायनशमहा। साल पूर्वार्धे जुहोति । "देवेभ्यः समधिपतये स्वाहा, अभ्यः साहेति पश्चान जुहोति । तत एताभ्यामेव मन्त्राभ्यामधिपतये पुरस्तात्पुरस्तात् सभ्यः पश्चादेवं पडाहुतीर्दुत्वा ततोनेनैव भका- रेसान्तरिक्षाणां दिव्यानां पार्थिानां पपडाहुतपो हूयमानाश्चतुः विशतिर्भवन्ति । होमानन्तरमग्नरुत्तरता मागग्रेषु कुशेषदकुम्भं नवं अतिवाप्य ततश्चतुर्वपि स्यानेषु कुशान भूमौ निधाय ततो "दि. म्यानां सर्पाणायधिपतिरखनेनिक्ता"मित्यनेन मन्त्रणोदकुम्भस्योत्त. जो ये कुशा निहिताः तेषां पूर्वाग्रे इस्तेनोदकमासिञ्चति । "दि. पाः सपत्रिनेनिजता" मित्यनेन मन्त्रेण यथोक्तनाएरकारेण पश्वार्दै आसिधात । अधिपतये पुरस्तात्पुरस्तात्रिः सर्वेभ्यः प. वात्पश्चाचिरेव एवं पद् भवन्ति । एवमुत्तरेष्वपि द्रष्टव्यम् । “दि. न्यानो साणामधिपतिः पालखता दिन्याः सः मशिखता" मिति फलकेनाप प्रदेशेदकनाट्टेषु स्पृशति । ततो "दिव्यानांस- पणिामविपतिः प्रलिम्पनासा:दिव्या प्रलिम्पन्ता मितिसुगन्धिना विलेपनेन तथैव लिम्पनि । "दिव्यानां सर्पाणामधिपतिरावधीतां दिव्याः साआधीता"मिति मुगन्धिपुष्पाणि क्षिपति । "दि. याना सणामांपपतिराच्छादयतादिव्याः माआच्छादयन्ता" मिति सुत्रतन्तुमुपहरति । “दिव्यानां सर्माणाधिपतिराहता दिव्याः सानतामिति कुशतरुणेन सौवीरमानं लिपति । "दिव्यानां सणाधिपतिरीक्षतांदिव्याः सर्पाइवान्ता"मिति आ. दर्शनैश्यवेक्षयति । "दिव्यानां प्राणामधिपतिरेष तेवलिादण्या: सापपोवलि"रिति हषिष्यमन्नं ददाति । उदकदानकंकतवेटन वर्णकमालम्पनपुष्पीकरणमूत्रवन्तुमक्षेपणाअनादर्शक्षणवालदा. मान अष्टौ पदार्या दिव्यानां सर्माणाधिपतीनां दिव्यानां व मणां पकृत्वोपस्यमाना अष्टाचतारिंशद्भवन्ति । एकीकृतं दि- ·सायचायनगृहसह। . नवनं शतं च भवाते । एतत्कृत्वा ततः विष्टकृत्ततो महान्याहाति- सर्वप्रायश्चित्तादितन्त्रशेष समापनीयमिति । अन्ये लेवं व्याचा ते "दिव्यानांसाणामधिपतयेस्वाहा, दिव्येभ्यः सर्पेभ्यः स्वारे. ति" आहुतिद्वयमेव हुवा तत उदकुंभपूरणादिवलिदानान्तं कर्तव्यम् । चतुर्विशत्याहुतयो न होतव्या इति । ततोऽनेनैव प्र. कारेणाऽक्षतसक्तुभिलॉकमासिद्धेन सभ्य उदकपूर्व रात्री वाम्यतो पोलहरणं कुर्याद । पत्नी च वाग्यता बालमुपसादयेत् । मार्ग. शीर्षशुक्लचतुर्दशी यावत् सर्पकर्म येन कृत स "सुत्रामाणपृषि यामनेहस"मित्यनेन मत्रेण शय्यामारोहते । ततश्चतुरो मासान मंचकशायी स्यादिति ॥ आश्वयुनीकर्म वक्ष्यामः।अत्र स्तरणाघाराज्यभागा निर्विक- ल्पाः । आश्वयुज्यां पौर्णमास्यामुपलेपनोग्लेखनाधाघाराग्य- भागान्तं कृत्वा पायसस्प चरुः “इन्द्रायस्वाहा, अश्विभ्यां स्वाहा, अवयुग्भ्यांस्वाहा, आश्वयुज्यपौर्णमास्यैस्वाहा, अश्वपतयेस्वाहा, पिंगलायस्वाहे" ति षडाहुतीराज्यस्य हुत्वा ततः क्षीरघृतावकीक- स्प "आगावोअग्म" नित्यष्टः प्रत्युचमेवमष्टावाहुतीः स्रुवेण हु. त्वा ततः समवध स्विष्टकृत्ततो महाव्याहृतिसर्वमायश्चित्तादितन्त्रशेष समाप्य ब्राह्मणान् भोजयेद । गाश्च सवत्सा एवैतांरात्रि वासयेत् । अपरे तु व्याचक्षते । घृतमिश्रस्य दन्न "आगावाभग्म" नित्यष्ट- बाहुनयो होतव्याः ॥ आग्रहायणीकर्म वक्ष्यामः । मार्गशीर्षपौर्णमास्यां येनैव क. मणा सर्परत्युपकर्म कृतं तेनैवोत्सर्ग कृत्वा ततः "शनोमित्रः शंवरू- ना"इत्यनेन मन्त्रेण पलाशशाखया गृहमध्ये भूम्येकदेशं शोधयि- वा तमः "समुद्रार्मिर्मधमंउदारदित्यनेन मन्त्रेणाऽदिरभ्यु. क्य "स्योनायिविभवे" त्यनेन मन्त्रेण स्तरणमास्तृणाति । तनो ·साधायनगृधमहः। मग स्पष्टः म दक्षिणतः मति "ब्रह्मन्मतितिष्ठामि भव" इ. खनन मन्त्रेण वापपा परिवर्तने । तन "दीर्घजीवी आगा" दिस्पनेन भन्नेत्तिष्ठति । ततस्तरेतां रात्रि शेरते उपरिष्टा- खेच्छा इसेतापूर्णमास्यां कृता वा प्रतिपदि मातरेय शमीपला- गोपीकामागीशरीपोदुम्पएकुशतागरदरीणां मुष्टिमादायो- पालोखातलोष्ट महिरण्यं च क्षिप्ता ततः "अपनः शोरावद- पीमरामाभि धाग्भिः तस्मिन्नुदपावे तां मुष्टिं निपग्य निमश्य मद- शिनगृहेभ्यः पाप्मानं घूमारूपं पातपेन् । यघष्टानां गृहाणाम-प- पिक गई भवति । तत इदमेव सक्तं पुनः प्रपोक्तपम् । एवं सर्वेभ्यो या प्रत्यवं पातयित्वा तन उदपावमुत्तरतो रहस्य निनपेत् । ततः कर्म दधिमधुघृतान्येकीकृत्य दक्षिणायेति । एतत्रलो- परेपनोभसनापाघारापभागान्तं करोति । अस्मिन् कर्मणि स्त- रखाचाराग्यभागाः पाक्षिकाः । " नीमोहेमन्त उनगारमन्त: शादर्शः रुतं नो अस्तु नेपामृत्नी शरशारदानां निपात एपा- मुभगेस्पायसाहा, अपनपदाहिणि गमत च परेण ग पारणी- रिमामधरानवान्यो साहा, तापदाय स्वाहेनि, वेदा. যায় যায়, নাঘব না”ৰ সাধ্য থানীৰ 11 "मुदमन्तः सुगमता गुग्रीप्य मनिधीपनामुप सन्तनो. पः शादः भरन्तुनः" इत्यनेन मन्त्रणोपस्पानं कल्ला तापा- NिE TREEnतो महाप्पाहनियमापधिनादितन्यशेष समाप. भीपम् । अपरे तु पानसने । आग्रहापण्या पौर्णमास्यां तदेर म. मादि कला तो "श्रीप्योहेमन्न" इत्पेरमादिकपन्य गति. कशाननादिति एनपर योगमाया कांग्यायति । निर्भयागामा भय समापाराग्यमागा निरिपाः। मा पर्णिमायागुपरेरनागनादिकारणानं हा निगम ·६६ साडयायनगृह्यसदद। थुनकाशीमयुनादीनि यावदुपलभ्यन्ते एतानि सर्वाणि बदरी- पानादिमयानि कृत्वा ऐन्द्राग्नी दीर्घदुग्धे लम्बोदरे. पुरुषा- कृती कर्तव्ये । रौद्रा गोलकास्तु वृत्तालयः एतत्सर्व पिष्ट- स्य कृत्वा ततः पूर्वपदाधाराज्यभागान्तं कृत्वाऽवदानधर्मेण ऐ. न्द्राग्नदेवश्वरुः "इन्द्राग्निभ्यां स्वाहेति हुला ततश्वरूधर्मणेर गोलकेभ्योऽवदानधर्मेण समरत्तधान्या कृत्वा गृहीत्वा रुलाय स्वाहेति ततः सर्वेभ्योदद्यात्ततः स्विष्टकृत्ततो महाव्याहतिसर्व- भायश्चित्तादितन्त्रशेपं समापनीयमिति ॥ इति अहिच्छत्राविषये कौमुंवरखास्तव्यश्रीवासुदेवकते सा. अधायनगृह्य मंग्रहे चतुर्योध्यायः समाप्तः ॥ समाप्तोऽयं ग्रन्धः ॥ “ ·भीगणेशाय नमः। अथ कौषीतकिनृद्यसनम् । अथातः पाकपमान उपास्यास्पामोऽभिसमावीमानो 4 समिपमापादपाद तन्निमिन्धीत वैवाय पादायाध काल হয় সব য যুথী বই ওয়ান ব্যাবস্থাপনায়াখা (थरे वाकानो नक्षत्र एके पुरुषमविदकलाम्बरीपत्रहुयाभिना- यतपस्मादग्निमिन्धीत सापं प्रातरके सापयाडतिरस्कारोऽध्य. (प्रत्यपात्याचायौ । माता पूर्णाहुति जुडपाँद्वष्णव्या ष्णा शवस्प मादुष्करणबनकालावनिहोत्रेण व्यारुपावो । य- शेपवीतीरूपादे च समात्सर्वम् । कल्पैकवाद ! पदयाहु:- पाकसंस्था हविःसंस्थाः सोमसंस्थास्तथापरा। एकशितिरित्येता संस्था मकीर्तिताः ॥॥१॥ कर्मापवर्गबामणोजनम् । वायूपचयाश्रुतशीलठत्तानि गुणाः। श्रुतं तु सनित्यति । न श्रुतमतीयात् ॥ अधिदेरमयाध्याममधियामिति श्यम् । मन्त्रेषु मामणे चैत्र श्रुतमित्यभिधीयते । क्रियावन्तपधीपान भुतहदं तपखिनम् । मोजयेत् मकवस्तु न मृया क्षुदश्नुते ।। पां वितविपत काश्चिदेवता सर्वकर्मा । तस्पर अदिश्य पनमा दद्यादेन विधाय विधे चिन्तन गइरता कचित् । निधिरप मनुष्याणां देवानां पावमुपते ॥ ॥ २ ॥ সৎ গুণাম: । ঘৰ সাৰমণশঙ্কায়ালি ·कौपीनकियायमूत्रम् । मूर्य आनपति म ह.मकाला स्वस्पयननमः । सर्वासामारतामन्यत्र निर्देशात् सुमनाः शुचिः शुचौ वरूपदेशो पूीवधानं चरुं स्न. पयित्ता दर्शपूर्णमामदेवताभ्यो यथाविभाग स्थालीपाकस्य जु. होनि । स्थाल पाऊषु च ग्राणासादनपोक्षणानि, मन्त्रदेवताभ्यो. प्रदानधर्माश्च । पूर्व तु दर्शपूर्णमासाभ्यामन्यारम्भणीयदेवताभ्यो जुहुयादापीणमामादर्शम्याननीनः काल. आदर्शात् पौर्णमासम्म । मातरानि चैके सायमाहुतिकालेऽस्य यान्मन्यन्ने नियतस्त्वेव का- लोऽग्निहोरे प्रायश्चिनदर्शनाद भिन्नकालय नित्याहुन्यो/हि. यवतन्दुलानामन्यनमदविः कुनिाभावेऽन्यदनिपिद्धम् । तन्दुला. चन, प्रक्षाल्पैक इतरेपागमस्कारः । सापमग्नये प्रातस्मर्याय प्र. जापत चानुभयं तूष्णी प्राक् मागाहुते समिधमे पथोक प. र्युक्षणम् ॥ ३ ॥ उत्याग मातगचम्गाहरतः स्वाध्यायमधीयीताधा नो देव म. विरिति दे, अमेहि मनमस्पत इति मूक्तम. मतं च सत्यं चेति भूक्तमानित्या आहिख्यतेति मूक्तशंपः, इन्ट श्रेष्ठानीत्यकाहंसः शु. चिपदित्यका, नमो माय इत्येका, पत इन्द्र भपामह इत्यंका ध. समस्यन्येका, यो मे राजनित्यका, ममाग्ने वर्ष इति सूक्तं, स्व- स्तिनी मिमीनामिनि च पश्च ॥४॥ चंतास पाकयज्ञा हुनisहुनः महुतः माशित इति पञ्चम वांदः श लाया विवाहे चूडागरण उपनयन केशान्ते भीमन्तोन. पन इत्यमलित उद्धवोक्षिऽनि प्रणीय निर्मध्ये के विवाह उदग. पन आपूर्यमाणपो पुण्याहे गुमार्य पाणि गृह याद्या लक्षणपन्ना स्याद् । यस्या अभ्यातामहानि म्युः । ममा केशान्ताः आवर्ता- वपि गम्य स्थानां प्रदक्षिणी ग्रीवायां पङ् वीराजनयिष्यतीति विद्यात् ॥ ५॥ .

·যন বাবা হns i r is; • { নাম। ‘সানুষঙ্গাসষ্যণীচকুৱাৰ সহকাৰ সালাম मोऽभिगमने पुष्पफलपशनाटायोदकुम्भं चाय भी ३ डॉन মিঃ সালাৰ মধুৰ্য বা দশফুণ্য , সণানা যায়- পাশাক খ গ ঘুমী দূগামী বশি ময়স বৃণাবো। অন্যনাগৃতে বাবদলাচনাসংযমাঃ সাম্যবহমাময়। দৃগি ৰৰ যা খাবেন ধন্যবাৰ শিষ্য সাব্য গায় মুনি কখ মনা বা খাণ বগুণ খামি পলা মঞ্চ দধি গীকি ৷ দু । * সাধুৰ নীংস খনুষ যখন গোল ঘুমী- fঘাষগাঁ মৰা বৰ বৰাই নাৰাম যে ব লা লিবিয়া মুং বয়স বৃথixলো যে , ABথর এ সংখ্যা গর্গীযাগিণনা, নাসা- বু শংসনী সানা না না না যায় মা মিং ধী মম l i ঘণঃ ব্যয় সণ্য বুশ বা গান - ** ধ্যান? গাঁচ, বিঃ সমঠ শনানুষেবাৰৰ ম- ংৈ বিল। ৩ {} ঋণ থশি। গ্যাগ: ঘণিবিন মা, যা খুলা গণ ' গেশ মাথা। হণ: যুব মসলা গুণাগ বশিgtঘ পূ: ২ মাসে সী বী যা যখধীৰ নলা ফুলা ২য়নাম। বাল নাৰাণ গণ ধন নি- বল -যাণ এধি দলবেঃ নুয়াল মাখন মসল্প ম ম মা ·कौषीतकिग्रनम्त्रम् । पन्ति मागग्रे धारयन् वैष्णव्यानित्यभ्युक्ष्य कुशतरणाभ्यां अदाल- णमा निःपर्युक्ष्य,महीनां पयोऽमीत्याज्यस्यालीमादायेषे तेत्यापित श्रित्योर्ने वेत्युदगुदापोदगो पवित्र धारयनङ्गुष्ठाभ्यां चोपकान- प्रकाभ्यां चोभयतः मतियोर्वाग्रे प्रहे कृत्वाज्ये मत्यस्यति । स- वितुष्ट्वा मसब उत्पुनाम्यछिद्रेण पवित्रण वसोः सूर्यस्प रश्मिभि- रित्याज्यसंस्कारः सर्वत्र । नासंस्कृतेन जुहुयात् रुचे चापः सः वितुर्व इति ताः प्रणीताः प्रोक्षणीश्च ॥ ८॥ सरुवा पात्रमर्थलक्षणग्रहणम् | सम्पन कुशानादाय दक्षि- णेन मूले रुवं विष्णोईस्तोऽसीति रुवेणापाहुतीर्जुहोत्युत्तरप- वादीदग्नेरारभ्याविच्छिन्नं दक्षिणतो जुहोति, त्वमग्ने ममतिरिति दक्षिणपश्चाीदग्नेरारभ्याविच्छिन्नमुत्तरतो जुहोति यस्येमे रिम. पन्त इत्यामेपमुत्तरमाज्यभागं सौम्पं दक्षिणं मध्येऽन्याहुतयोऽमि- जीनता स मेऽमू जायां ददातु स्वाहा, सोमो जनिमान्स माऽमुया जानमन्तं करोतु स्वाहा, पूपा ज्ञातिमान्स माऽमुध्ये पिवा मात्रा भ्रातृभिर्कातिमन्तं करोतु स्वाहेति ।नाज्यातिषु नित्यावाज्यभागी स्विष्टकच्च निसाहुतिपु चेति माण्डूकेया महाव्याहृतिप्तर्वपापभित्ता मानापत्यान्तरमेतदावापस्थानमाध्ये इविपि सव्ये पाणी ये कुशा. स्नान दक्षिणेनाने संशय मूले.सव्येन तेपामग्रं रुवे समनक्तिम- ध्यमाज्यस्थाल्यो मुलं चाय चेत् स्थालीपाकेषु स्रुच्य मध्य स्कने मूलमाज्यस्याल्यां ताननुमहत्यामेर्वासोऽसीति तिम्रः समियोऽभ्या- धाय यथोक्तं पर्युक्षणमनाम्नातमन्त्रास्वादिष्टदेवतास्वमुत्यै स्वाहा. ऽमुष्पै स्वाहेति जुहपाव स्वाहाकारेण शुदैन व्याख्याता मतिश्रुते होमकल्पः ॥९॥ प्रकृतिभूतिकर्मणां सर्वामां चाज्याहुतीनां शाखापशूनां चरु. पाकपमानां च । त एते सपाना अननुपाना अनिका आनिगदा -- ·कौषीतकिगृह्यसूत्रम् । पौ- पश्चादः कन्यामुपश्यान्वारपाया महाव्यतिभिरित स्रा जुहोति समस्ताभिश्चतुर्थी प्रति यत्तस्यां चोदनायामेश्मना. देशे सोपु भूतिकर्मसु पुरस्ताचोपरिष्टाचैनाभिरेर जुहुयात् ॥१०॥ सम्राज्ञी श्वसुरे भवेति पिता भ्राता वास्यग्रेण मूर्द्धनि जुहोति स्रुवेण वा तिष्ठन्नासीनायाः माइ मुख्याः प्रयङ्मुखो, य भ्णामि ते सौभगवाय हस्तमिति दक्षिणेन पाणिना दक्षिणं पा. णि गृह्णाति साहुष्ठमुत्तामेनोत्तानं तिष्ठन्नासीनायाः माइगुरुपाः प्रत्यइमुखः पञ्च चौतरा जापत्या, अमोहमस्मि सातसा त्वमस्य- ऽमोहं, चौरई पृथिवी लमृत्कमसि सामाहं सा मामनुव्रता भव ता- वेह विवहावहै मजा प्रजनयावहै पुत्रान् विन्दावहै वहूंस्ते सन्तु जरदृष्टय इत्युदकुम्भनवं भूर्भुवः स्वरिनि पूरयिस्वा पुन्नाम्नो क्ष- स्प सक्षीरान्सपलाशानसकुशानोप्य हिरण्यमिति चैके, तं प्रम-' चारिणे वाग्यताप प्रदाय सागुदीच्यां दिशि ता स्थेयाः प्रदक्षिणा भवन्त्यमानं चोत्तरत उपम्याप्ये हि मूनरीप्युत्थाप्या एश्मानमा- तिष्ठाश्मेव वं स्थिरा भव अभितिष्ठ मतन्यनः महस्व पृतनायतद- तिदक्षिणेन प्रपदेनाश्मानमाक्रमाय प्रदक्षिणपनि पर्याणीप तेनैव। मन्त्रण द्विनीये वसनं प्रदाय ल जाम्च्छमीपलाशमिश्रान पिता भ्रा ता कास्पादअलावावपत्युषस्तरणाभिचारणं मसभिधारणं चाम्पेन ताजुहोति ॥ १३ ॥ इपनार्युपचूने लाजानावपन्तिका । शिवा ज्ञातिभ्यो भूयास चिरं जीवतु मे पनिः साहेति तिgन्ती जुहोति । पनिर्मन्त्र जपत्य ऽश्मक्रमणायेवं द्वितीयमे तृतीयं तूष्णी कामन चतुर्थ प्रागुदीच्या दिशि सप्तपदानि प्रक्रमयतीप एकपचूजे द्विपदी गयसोपाय त्रिप- यायोभव्याप चतुष्पदी पशु-पः पश्चातुभ्यः पदपदी मखा सप्तपदी भनोत । तान्यनि. शमयरयापोहिष्टीयाभिस्तिभिः स्थर . ..

·-- मदन मोन नामदन दाना पपाध्यमो सागः पानुभयनानी देशी आर प्रयोऽध्याय कोपरहिमीपता मदन्यामिपि मां ददानीसाह बामणेभ्यः विभागान गर्नय कालीपादिः कर्मसु माँ विटुपेनाधूपं ई मगर वो ग्रामो राजपस्याको स्पाऽधिरथं वात गरिनुले पायो ददानि ॥१४॥ पता मुन्न नीति तृवं गृहान् मनितिष्ठपानायर्या नीवं कदली. त मनपामय ग्यासयोगासपी कुनामदनपरपत्र' पापा युगौ देतानि नामांचकप: पूर्वपा पूर्वपु- मायोत्तरमुनी नगरसन्यतया फलानो शाम शणा गरी का पनि नित्या वाभिमपायोसी युद्धन्ति । युक्तते अग्नु दाक्षप इति दाम्या सुमाग्न राहावियतनादन युक्ता. परिनपाए पदिस्य विनयर छिपन वाहिताग्ने गृहान - यो माफिगर पदिस्यहोरया पग्दिभ्यारविदापि समय सारित मोमिनामिनि व जाति कि कपि- ति रपमारोपादन परिणा-या इति पतुपये, ये चम शमशाने, PARANA इनि गमतापदन जपति, गुना माणमिति बारमारोन्माननीति नदी नरस्यामपिया युक्तंग- गोमा माग के नियमित पाए माला- पदिाय॥५॥ पानापपुर मापनपदेशागारगो पातशयोन. गाना गांग नमानामोदन दान सागपायो मामादनालारिसानी माना मदिन शाम सामयाम्यो माहा, गधोम पोमा inान गान गाना न सा TARो साप.

·कोपीकिशास्त्रम् ।
करोम्यसो खाइति वा प्रयमया महाव्याहत्या प्रथमोपहिता हिती.
पपा द्विनीया तृतीयपा तृतीया समस्ताभिश्चतुर्थी घोरचारित्या
गलेपन चापी विमजीत, कयानचित्र इति तिमभिः केशान्तान
भिमपोवत्यदिव्याभिपजेतिचतस्रोऽनुद्धत्यान्ते स्वाहाकारेण म्-
दनि संसावमत्र हैके कुमारमुत्सद्मानपन्त्युभयतः मुजात मा ।
योनिमित्येतयाऽपि वा तूणी तस्याऽजलो फलानि दत्वा पुण्याई
वाचयति घुमवतीह भवती हवस्तामिवि सूक्तशेपेग गृहान् प्रपाद
पन्ति ॥१६॥
दधिक्राव्णोअकारिषमिति दघि सपिवयाता वाग्यतावासी.
यासरमाधुक्दर्शनादस्तमिते धुवं दर्शयति धुधि पोप्यामयीति,
धुवं पश्यामि मना विदेयेति ब्रूयात प्रिरात्रं ब्रह्मचर्य चरेयातामा
पायीयातां दथ्योदनं संभुनीपातां पिबतं च तृष्णुतं चेति रचेन सा.
यं मातवाहमानि परिचरैयातामग्नये स्वाहाऽमये स्विष्टको स्वारे.
ति. पुमांमौ मित्रावरुणो पुमांसावश्विनावुभौ पुमानिन्द्रश्वामिम
पुमि वर्तनां माय स्वाहति पूर्वागमकामा दशरात्रमविश्वासः॥2॥
अथ चतुर्थीकर्म । त्रिरात्रे निवृत्ते स्थालीपाकस्य जुहोति,
अग्रे प्रायश्चित्तिरासि त्वं देवानां प्रापश्चित्तिरमि वं देवानां प्रा.
यश्चित्तरसि यास्या पतिनी तनूस्तामस्या अपजाई । वायो प्रायश्चि-
सिरांस त्वं देवानां प्रायश्चितिरसि पास्या अपुखिया सनस्तामस्या
अपना । सूर्य प्रापश्चित्तिरसि त्वं देवानां प्रायश्चिचिरसि यास्था
अपशव्या तनूस्तामस्या अपनदि । अर्यमणं नु देवं कन्या अमि.
मयात सेमा देवो अर्यमा प्रेतो मुश्शातु मामुतः । वरुणं नु देखें
कन्या अमिमपच्छत समां देवो वरुणः प्रेतो मुभातुमामुतः । पूषणं
नु देवं कन्या अग्रिमयत समां देवो पूपा मेमो मुखातु मामुतः।
मजायत इति सप्तमी, सौनिष्टकपटमी ॥१८॥

·प्रथमोऽध्यायः ।। अयाण्डामुलं पेपयित नेलायां, मुदीतिः पतिवाति द्वा. शामने स्वाहाकाराभ्यां नस्तो दक्षिणतो निपिभेत् । गन्धर्वस्य विज्ञावसामुलपतीत्युपस्थम् अमनपिप्यमाणोऽभिमशेत् । समाप्त अर्थे जपेत् । प्राणे तने रेतो दयाम्पसावित्पनुप्राण्पाद ! यथा भूमिरमिगर्भा यथा यौरिन्द्रे गर्भिणी वायुर्यधा दिशां गर्भ एवं गर्भ दधामि तेऽसाविति वा । आ ते योनि गर्भ एतु पुमान पाण धुधिम् आवीरो अब जायना पुनस्ते दशमास्या । पुमाम पुत्र जनयतं पुमाननुजायतां तेषां माता भविष्यसि जातानां जनांसि च पुति वै पुरुपे रेतहास्त्रियामपि च तु तथा तदब्रवीद्धाता तम नापतिरबबीच । प्रजापनिळधान सविता व्यकल्पयत् । खीपूपमन्याव स्वादयत्पुमासमादधादिह । यानि भद्राणि वीजानि पुरपा जनयन्ति ना तेभिष्ट पुत्र जनय मुमसूद्धेनुका भव । अ. भिकन्द वीलय स्वगर्भमाधोहि सापप पाण पनाहि प्रजाय वा हुआपदे । यप्य योनि पतिरतोभाय पुमान पुत्रो धीयतां गर्ने अन्ता त पिपृहि दशमास्योन्तरुदर स जायताम् । श्रेष्ठतमस्वाना- मिति वा ॥१९॥ हतीये मासि पुंसवनं पुष्येण श्रवणेन वा सोमांशु पेपयित्वा कुशकण्टक का न्यग्रोधस्य वा स्कन्धस्यान्त्यां शुङ्गां यूपस्प वा. निष्ठ मंस्थिते वा यज्ञे जुन्दः संसारमग्निना रपि तन्नस्तुरीयं स. मिद्धानिनिस्पिशङ्गरूप इति चतमृभिरन्ते स्वादाकाराभिर्नस्तो दक्षिणतो निपिभेत् ॥ २०॥ चतुर्थे मामि गर्भरक्षणम । ब्रह्मणानि संविदान इति पद स्थालीपाकस्य हुत्वाऽशीभ्यां ते नासिकाभ्यामिति मत्युचमाज्य- लोनाङ्गान्यनुविमृज्य ।। २१ ॥ सप्तमे मासि प्रथमगर्ने सीमन्तोन्नयनम् । स्नातामहरावासस २ ·१० कोपीतक्रियम्त्रम् । पश्च दोम्पारपानारन्धाया महान्याहुतिभिर्हता स्यालीपाकं श्र. पयित्वा मुदगोदनमित्य के पुत्रदुपकरणानि स्युनक्षत्रं च धाता द. टातु दारापे प्रार्थी जीतुम.क्षनि वयं देवस्य धीमहि मुमति सत्यधर्मणः घाना प्रजाया उत्तराय ईशे धातेदं विश्वं भुवनं जनान घाना पुनं यजमानाय दाता तस्मा उ हव्यं घृतवज्जुहोतेति नेजे- मेष परापोत तिसम्मन पर इति पटी विः श्वेतपा शलल्या दर्भ- सुन्या चोदुम्बरगलायुभिः सह मध्यदर्भ सीमन्तमुन्नपति भुर्भुवः सरितुमने निधाय वितिः प्रतिमुच्य कण्ठे बनात्यपमूर्जावरो- वृक्ष ऊजीर फलिनी भोत्यायाह वीणागाधिनो राजानं संगायनेति यो व.प्यन्यो चीरतर इस्युदपात्रेऽक्षनानानिनीय विष्णुयोनि क- ल्पयतु एकामहामति पइ मानेन पाययेदथास्या उदरमभिमशेत मु- पर्णोऽमि गरुत्पॉस्वित्त शिरो गायत्रं चक्षुः छन्दास्यगानि यनूँ. पि नाम माम ने न मोद्दमानी गापयेन्महादेहमती वा प्रत्पभो दक्षिणा ॥२२॥ काकानन्या मचकचातन्याः कोशातश्या बृहत्या:काललीत- कस्येनि मानि पेपांगत्योपलेपयदेशं यस्मिन् मजायेत रक्षसा- मपहतो ॥ २३ ॥ अथ जातकर्म । जान कुमारं त्रिरभ्य वान्यानुमाण्याचा मा- णि यजुगा समनिहि माम्नोदन हीति । मर्पिमधुनी दध्युदके च सनितीग हिया वा संनिघृष्य त्रिः प्राशयजातरूपेण मते यच्छामि मसुमन्यखाय बंदं प्रमून मवित्रा मघोना आयुष्मान गुपिगोम देवताभिः शा जी शरदो लोके अस्मिन्नित्यताविति नामाम्य दर नि घोपादायनरन्तःस्थं यक्षरं चतुरक्षरं वाऽपि वा पळार कृत कुन्निनादनम् । सदस्य पिता माता च विद्यानां दशम्या व्यावहारिक ब्राह्मणाएं गो कृष्णस्य शुलत मानि ·प्रथमोऽध्यायः ।। लोहिनानि च रोमाणि भवं कारयिलैतस्मिन्नेव चतुष्टो निनीय चतुः माशपेदिति पाण्डकयो भूमे त्वपि दधाम्यमौ स्वाहा भूः भुनः खाकोवाश्यपितिहामपुराणों सनि वेदास्वपि दधाम्य मी स्वाति या पेधाजननपादक्षिणे कर्णे पागिति विवाग देवो मनमा संविदाना प्राणेन वसन, भुगो पजुर्वेदं सपि दधा- म्पमा साहाससापाई त्वयि दधाम्यमी साइति मोक्ता जुपर्ता लासोपनसाय देवी मही मन्दावाणी वाणीची: मलिला स्वयम्भू- रिति चानुमन्त्रपेत शणमरेण विनय जातक दक्षिणे पाणावपि. नहोत्याना दशम्या ब्राह्मणेभ्यो दद्यादमा वाकुर्वीत ॥२४॥ दशरा पोत्याना मानापितरौ शिरसस्नानावहतामसी कु- मारश्चैतस्मिन्नेव मृतिकाग्नौ स्थालीपाकं श्रपपिता जन्मतियि हुवा श्रीणि च भानि सदैवतानि तन्मध्ये जुगायस्मिन् जातः स्यात् पूर्व तु दैवतं सर्वत्रा आयुष्टे अब गीरियमग्निरेयः आयु! देहि जीवसे आयुर्दा हविषा दधानो धृतपतीको घृनयोनिधि घृतं श्रीता मधुचारु गव्य पितेव पुत्रमिह रसनादिममिति । सोम महे भगमिति दशमीस्थालीपाकस्प नामधेयं प्रकाश कृत्वा ब्राह्मणान् स्वस्ति वापैवमेव मामि मासि जन्मतिथि हुस्वोर्द्ध संगरसराद ग्रो. ना जुरोति ॥ २५ ॥ আনম বাবঃ স্যায় বাড়ি নামায মূসা रुद्वापादाभ्योदितये पुनर्वसुभ्पा वृहस्पतये पुप्याय सप्पेभ्यो . पाभ्यः पितृभ्यो प्रधा-पोगभगाय फारगुनीभ्यामर्यम्णे फल्गुनी- भ्यां मविप्रे हस्ताय राष्ट्र चित्रापै वायवे स्वानय इन्द्राग्निभ्यां विशाखाभ्या मित्रायानुराधापा इन्द्राय ज्येष्ठायै निमन्य मुला- যন্ত্রানুযায়ী গণমালা শিৰ সৰলায অনুশী धनिभ्यो वरणाप शनभिपजेऽनापकपदे भोप्पदा-पोऽदि.

·१२ कौषीतकिगृधमूत्रम् । धपाय मोष्टंपदाभ्यः पूष्णे रेवत्या अश्विभ्यामश्विनीभ्यां बगाव भरणीभ्यः ॥ २६॥ पष्ठे मास्यन्नप्राशनम् । आजमनाद्यकामस्तैतिरं ब्रह्मवर्चसकामो मात्स्यं जवनकामो घृतोदनं तेजस्कामो दधिमधुघृतमिश्रमानं पाश- येद । अन्नपतेऽन्नस्य नो देवनभीवस्य शुष्मिणः प्रपदातारं का. रिप ऊर्जनो धेहि द्विपदे चतुप्पदे यश्चिद्धि महश्चित् । इममम्न आयुषे वर्चमे तिग्ममोजो वरुणसोमराजन् मातेवास्मा अदितिः मयं सद्विश्वेदेवा जरदष्टिर्यथा सदिति हुत्वाऽग्न आयूषीत्यमि- मन्योदगग्रेषु केशेषु, स्पोना पृधिषि भवेत्युपवेश्य, महाव्याहति- भिः मानानं शेष माता प्राश्नीयात् ॥ २७॥ संवत्सरे चूडाकर्म तृतीये वा वर्षे, पञ्चमे क्षत्रियस्थ, ससमे वैश्यस्याग्निमुपसमाधाय श्रीहियवानां तिलमापाणामिति पात्राणि च पूरयित्वानडुइं च गोमयं कुशभित्रं च केशमतिग्रहणादशन्नर. नीतं लोहारं चोत्तरत उपस्थाप्य संपृच्यध्वम् ऋतावरीमिणा मधुमत्तमाः पृश्चती मधुना पयो मन्दा धनस्य सातय इत्युष्णा. स्वप्मुशीता आमिश्चति । आप उन्दन्तु जीवसे दीर्घायुत्वाय वर्च- से ध्यायुपं जमदग्नेः कश्यपस्य ध्यायुपमगस्त्यस्य ध्यायुपं य- देवानाम् ध्यायुप तत्ते करोमि यायुपमित्यसाविति शीतोष्णा- भिराद्भदक्षिणं केशपक्षं विरभ्यनक्ति शलल्पके विनटान् वा कृ. वा नवनीतेनाभ्यज्यो ओपधे वायवैनमिति कुशतरुणमन्तर्दधा- नि केशान् कुशतरुणं चादर्शन संस्पृश्य, तेनोऽसि खधितिष्ठेपि. ता मैनं हिंसीरिति लोहवरमादत्ते । येनावपद् सविता श्मश्चने क्षुरेण राज्ञो वरुणस्य विद्वान् येन पाता वृहस्पतिरिन्द्रस्य चारप- स्किरः तेन ब्रह्माणो वपतेदपद्यायुप्मान दीर्घायुरथमस्तु वीरोऽमा- चिति केशाप्राणि छिनचि कुशनरुणं च द्वितीयमेवं तृतीय ·द्विनीयोऽध्यायः १२४ विचरतो निकायोः पठे सममे गोदानकर्मण्यतदेव गोदानकर्म एचूडाकर्म पोडशे वर्षेऽादशे का कृतीपे तु प्रवपने गां ददा- त्यहनं च वासस्तूप्णीमाता कन्यानां मागुदीच्यां दिशि बही- पाधिक देशेऽमां का समर्मापे केशानिपनन्ति नापिताय धान्या- बाणि नापिताय धान्यपात्राणि ॥ २८॥ इति प्रथमोऽध्यायः ॥ ॐ गांपेषु वामणमुपनपत येनाजिनेन गर्भदशमेषु वा मकादशेषु क्षत्रिय शेरवण गर्मवादशेषु वैश्यं गव्येनापोरशाद दि प्रामणस्पानतीत: काल भाद्वाविंशाव सत्रियस्यात ऊर्दू पतितापित्रीका भवन्ति । मैनानुपनयेयुनाध्यापयेयुन याजयेयुनै- भियरहरेयुरहतेन या सर्वान्मेसलिनो पीजी मेखला ब्राह्मणस्प धनुषाशाविपस्योगसूत्री वैइपस्य, पालाशो थैल्चो वा दण्डो घा- मगर नैपोषः क्षत्रियस्पोदुम्बरो वैश्यस्य, माणसंमिगो बाल- पर ललाटसमिता क्षत्रियस्य केशपंपितो वैश्यस्प । स वा सर्वेषाम् । येनापदेनोपनयेताचार्याधीनं तत्परिवाप्पोपनेयस्यादा- नन्यालङ्कत्य जपनेनानि तितः प्राहमुस आचालिस्ति- एन्तमुपनयम् ॥१॥ पं दुरुक्कात् परिवारमाना वणे पविवं पुनतीन आगाद माणापानाभ्यां यलमाविशन्ती सखा देवी मुभगा मेखलेपमिति विश्वनां प्रदक्षिणं त्रिः परिवेष्टय मान्यरेकखयोऽपि वाऽपिका प- ३ यज्ञोपवीतं कृता यज्ञोपवीतमसि यज्ञस्य वनोपनद्यामीत्या- श्री पूपित्तायैनमा६ को नामातीत्यसाई भो इनीतरः समाना- ऽऽप इत्याचा: ममानापोऽई भी इलीतसे यमचारी भवान् महीति ब्रह्मचाई भो इतीतरो भूर्भुःस्वारस्त्यस्यानालामालीनीन भासिय दक्षिणोत्तरामा पाणियां पाणी सेप्टय नपात देवस्य ता सापेतुः प्रसवेऽजिनो हुभ्यां पूष्णो हसायामुपनपाय- ·है . कौपीतकिगृह्यसूत्रम् । Sमाविति गणानां खेति गणकामानागन्तामारिषण्यनेतियोधान्महा- व्याहृतिभिव्याधितान् ॥ २॥ भगस्ते इस्तमग्रहीत सविना इस्तमग्रहीत् पूषा से अभीदर्यमा हस्तमग्रभीन्मिवस्त्वमसि धर्मणाग्निराचार्यस्तव अ- सावहं चोभावग्न एतं ते ब्रह्मचारिणं परिददामीन्द्रतचे ब्रह्म चारिणं परिददामि विश्वेदेवा एतं वो ब्रह्मचारिणं परिददामि दीर्घायुस्वाय मुमजास्वाप सुवीर्याय रायस्पोपाय सर्वेषां वेदाना. माधिपत्याय मुश्लोक्याय स्वस्तये ऐन्द्रीमातमावर्त आदित्यस्पा. हतमन्त्रावर्त इति दक्षिणं बाहुमन्चात्त्य दक्षिणेन प्रादेवोन दक्षिण- मंसमन्यवहत्यारिप्यतस्ते हृदयस्य प्रियो भूयासमिति हृदयदेश. मभिमृशति तूणी प्रमव्यं पर्यावृत्यायास्यो गुलिं पाणि हृदये निधाय जपति ॥३॥ मम बने हृदयं ते दधामि मम चित्तमनुचित्तं ते अस्तु मम वा चमेकमना जुपस्व बृहस्पतिष्टानि युनक्तु मद्यमिति कामस्य ब्रह्म- वर्चस्पासाविति तेनैव मन्त्रेण तथैव पर्याटस्य दक्षिणेन भादशेन दक्षिणमंसमन्वारभ्य जपति ब्रह्मचार्यास समिधमाघेद्यपोशानकर्म- कुरुमादिवा वाचं यच्छासपिदाधानादेपा ते अग्ने समिदिस्यभ्या- दधाति समिधं तूष्णीं वा ॥ ४॥ संवत्मरे सावित्रीमन्वाह विरावे अन्वक्ष वा गाय: ब्राह्म- णायानुन्यात त्रिष्टुभं क्षत्रियाय जगतीं वैश्याय सावित्री गो. त्तरेणाग्निमुपत्रिशनः पाइपुख आचार्यः प्रत्यङ्मुख इतरः | अ. धीहि भो३ इत्युक्त्वाचार्य ॐद्वारं प्रयुज्यायेतर वाचयति सावि- श्री भो अनुहीत्ययास्मै मन्वाह तत्मविर्तुवरेण्यमियतां पच्छोऽर्द- शोनवानम् ॥ ५॥ आपो नाम स्थ शिश नाम स्यानी नाम स्थाऽजरा नाम ·द्वितीयोऽध्यायः १२ स्वोऽभया नामस्याऽमृता नामस्य ताप्तां बोशीय सुमती मायनेत्येव रिप आचमन स्वस्ति नो मिमीतामिति पश्चन दण्टं प्रयच्छति बरो दक्षिणा मदक्षिणमा पर्याप्स्थीत्य भिक्षते ग्राम मातरं शेर भयमा या च न मायाचक्षीताचार्याय भैक्ष्य निवेदयित्वाऽनुज्ञातो गुरुणा भुझीगाहरः समिटाधान भिक्षाचरणमधः शय्यां गुरुगु. भूपति ब्रह्मचारिणो नित्यानि ॥६॥ भयानुवाचनस्याग्नहत्तात उपविशता प्राङ्मुख आचार्य: प्रत्ययुख इतरोऽभिवाय पादावाचार्यस्य दक्षिणेन जातुनाक्रम्य मूले कुशतरुणान दक्षिणोत्तर भ्यां पाणिभ्यां मध्ये परित सपनाचार्योऽये मंगृह्य दक्षिणेनाद्भिः परिपिश्चमतरं याचयति सावित्री भो ३ अनुगृहीतीतरः माविर्वी ते अनुप्रीमीत्याचार्यों गायत्री मो ३ अनुयूटीतीतरो गायत्री ने अनुववीमापाचायों शिवामिनी भी३ माहीतीतरो वैवामित्रीले अनुवधीमीत्याचा पों फ्री मो ३ अनुगृहीतीनर अपीस्ते अनुप्रीमीयाचार्यो देव- आमो ३ अनुयूहनीतरो देवताले अनुमतीमात्याचार्य: श्रुति भौर अनुगृहीतीतरः श्रुति ते अनुप्रीमीयाचार्यः अदामधे भो अनुमूहनीतर: अदामेधे अनुरवीभीत्याचार्य एक्रपृषीस्प पश्य पो यो मन्त्रो यदेवत्यो यच्छन्दाथ तया तं तं मन्त्रमनुष्य पादाप वा विदन्ट्रपिदैनन्दासि तत्सवितुर्वरेण्पमित्येतां पडो- दशो नमानमिति ममाम अहाचार्य एवषकैकषिमनुवाक चाऽनुगूयात क्षुटमनंवनमा पापद्रा गुमन्पनायोतमेकायं गतं पाऽनुपाहरनुमाकस्य वकको गनां दाविया मभूतिगत कामं मुक्कादाचार्ग इत्याध्यापे व्यापान कुशतरूणानादाया. ऽऽनहुन मूले कुण्ड पत्ता श्याम तं कुशेप्पो निमित्या स्थानमुपनाग 1 ·कोपीतकिगृह्यसूत्रम् । अपराहेऽक्षतधाना भितिवाऽऽज्याहुतिधर्मेणाग्नौ पाणिना जुहुयात् सदसस्पतिमदभुतमिति मत्पृचः सूक्तशेषेण भक्षराचार्य स्वस्तिवाच्य ॥८॥ अरण्ये समिपाणिः सन्ध्यामास्ते नित्यं वाग्यत उत्तरापरा. भिमुखोऽनष्टमदेशमा नक्षत्राणां दर्शनादतिकान्तायां महाव्या. हनीः सविर्वी स्वस्त्ययनानि च जपित्वैवं माता प्राङ्मुखस्तिष्ठ- नामण्डलदर्शनाव ॥९॥ अदिते माध्ययनमहरहः सायं पातरग्निमुपसमाधाय परिस. मूद्य पर्युक्ष्य दक्षिणं जान्याच्याग्नये समिधमाहार्पवृहते जातवेदसे स मे श्रद्धां च मेघों च जातवेदाः प्रयच्छतु स्वाहा । एघोऽस्ये- धिपीमहि समिदसि तेजोऽसि तेजो मपि घेहि स्वाहा । समिद्धो मां समर्द्धय प्रजया च धनेन च स्वाहा । एपा ते अग्ने समित्तया वर्द्धव चाचप्यायस्व वद्धिपीमही च वयमाचप्यासिपीमहि स्वाहे. त्यथ पर्युक्ष्याग्नि श्रद्धां च मेधां चाविनिपातं स्मृति च मे ईक्षिनो जातवेदा अयं शुनन्नः संप्रयच्छस्वित्यग्निमुपतिष्ठते । सौप- र्णवतगापितं दृष्टद्धसम्पदायानुष्ठितं ध्यायुपं पञ्चभिमन्त्रैः पति- मन्त्र ललाटे हृदये दक्षिणस्कन्धे वामे च ततः पृष्ठे च पञ्चसु भस्मना त्रिपुई करोति स एतेषां वेदानामेकं द्वौ वीन सर्वान् वाऽधीते य एवं हुत्वाग्निमुपतिष्ठते ॥१०॥ अथ व्रतादेशनम् । तस्योपनयनेन कल्पो व्याख्यातो न सावित्रीमन्वाह । दण्डमदानान्तमित्येके । उदगयने शुक्लपक्षेऽहोरात्रं ब्रह्मचर्यमुपेत्याचापोऽमांसाशी ब्रह्मचारी चतुर्दशी परिहाय्याष्ट- मी चायोत्तमे चके यां वान्यां भमशस्ता मन्येत तस्यां शुक्रिये ब्रह्मचर्यमादिशेत विरात्रं ब्रह्मचर्य चरेद्द्वादशरात्रं सवत्सरं वा या. वद्वा गुरुमन्येत शाकरं तु संवत्सरं नातिकमोपनिषदं च पूर्णे काले .

·चिराने देवों इदावह । उपपई इविश्व न: प्रतानि रिभ्र चापा मेखले स्कनमाचिन्न मन्तनुष्व व्रतं मम ॥ सपने मतमृच्छु' द्वितीयोऽध्यायः ।। परित ब्रह्मवर्षे शेयो हस्पत्यान्ते वेदेऽनूक्के रहस्यं श्रावपिप्पन कामनियमं चादेशोन प्रतीयेत ॥ ११॥. कृतमातराशास्यापराहेऽपराजितायां दिशि हुलाचार्योऽथैने पास्लेव देवतामु पीतो भवति तास्वेवनं पृच्छत्यग्नाविन्द्र आ. दिपे विश्वेषु च देवेषु चरितं ते ब्रह्मचर्यमिति चरित भो३ इति मरयुक्त पश्चादग्ने पुरस्तादाचार्यस्य माङ्मुखे स्थितेऽहतेन वास- साचार्य: प्रदक्षिणं मुखं चिः परिवष्ठ्योपरिष्यामः कृत्वा पया नसंभ्रयेत त्रिरात्रं समिदायानं भिक्षाचरणमधः शय्यां गुरुशुश्रूपों चाकुम्वाग्यतोऽममचोऽरण्ये देवकुलेऽग्निहोत्र घोपपतखेस्यत्र हैके वानेव नियमास्तिपतो राज्यामेवोपदिशन्स्पाचापोऽमांसाशी ब- मचारी विरात्र निहत्ते राज्यां वा प्रामानिक्रामन्नैतानीखेतानध्या.. पान पिशिता चण्डालं स्तिका रजस्वलां तेदनिमपहस्तकाम- शानं सर्वाणि च शवरूपाणि यान्यास्पेन प्राविशेषः स्वस्यवासा निरसनुदित आदित्येऽनुवाचनधर्मेण वाग्यतायोपणीपिणेऽन्वाह महानाम्नावप नियमोऽयोत्तरेषु मकरणेषु स्वाध्यायमेव कुर्वत भाचार्यस्येतरः शृणोयुष्णीपमाज दक्षिणा गां ददाति स्वामित्यु- धादिवाति च मणवेन वा सर्वमत्रईके वैश्वदेवं परं कुर्वते सर्वेषु प्रकरणेषु पयापरीतमिति माण्डूकेयः ॥ १२ ॥ अथातो दण्डनियमानान्तरा गयनं कुर्यादात्मनो दण्डस्य चाय चेदण्डमेखलोपवीतानामन्यतयद्विशीर्यत छिमेत का तस्य तस्मापश्चित्तं यदुद्राई रथस्य मेखलाचदसन्या भवत्यम्या कृत्वानु. मन्त्रयेते। मेध्यामध्यविभाग मैघि देविमरस्वति । ।

·कौपीतकिगृह्यसूत्रम् ।
--
अदाभ्यो भरानो दुनो अनः मुवीरः दधदनानि सुमृदीको अने.
गोपाय नो जानवेदस उपवीतं च दपठे बधाति । तदप्येतद।,
पहपीनदण्डं च मेखलामजिनं तथा ।
जुहपादप्मु ने पूर्ण वारण्या रसेन वा ॥॥ १३ ॥
भय वैज्ञदेवो व्याख्यातो होमकल्पो वैश्वदेवस्य सिद्धस्य सायं
मानोऽनौ जुट्ठपादग्नये स्याहा सोमाय स्वाहेन्द्राग्निभ्यां स्वा.
हा विश्वकर्मणे वाहा भरद्वाजयन्वन्तरये स्वाहादितये स्वाहा-
ऽनुमनये स्वाहानये स्विटको स्वाइति हुत्वैतासां देवतानामय वा-
स्तुमध्ये वलि हरदेवनाभ्यश्चैव देवताभ्यो नमो ब्रह्मणे ब्राह्मणे.
भ्यश्च नास्तोपने पनिज नीह्यस्मानिनि वास्तुमपे वास्तोप्पनये
चाय दिशा प्रदक्षिणं यथार बलिं हरति नम इन्द्रायैन्द्रेभ्य-
श्व नमो यमाय पाम्येभ्यश्च नमो धम्णाय पारुणेभ्यश्च नमः
सोमाय सौम्येभ्यश्च नमो बृहस्पतये वाईस्पसेभ्यश्चायाऽऽदि.
त्यमण्डले नमोऽदिनय आदित्येभ्यश्च नमो नक्षत्रेभ्य ऋतुभ्यो
मामेभ्यो ऽर्द्रमामेभ्योऽहारानेभ्यः संवत्सरेभ्यः पूष्णे पथिकृते धावे
मम्दाश्चमि देहलीषु विष्णवे पाद बनस्पतय इत्युलूखले ओप-
धीमा इगोपधीनां स्थाने पर्जन्य याश्य इति मणिके नमः श्रिये
शग्यायां शिराम पादतो भद्रकाल्या अनुगुप्त देशे नमः सर्वानभू-
तयेऽथान्तरिक्ष नक्तरेभ्य इनि मायपहश्चरेभ्य इति भातर्ये देवास
इनि चापिज्ञताभ्यो देवनाभ्य उत्तरतो धनपतये च माचीनावीती
दक्षिणता शमिनयति ये अग्निदग्धा इति देवपिनरेभ्यो दवा
श्रोत्रिय भोजपदग्रह्मचारिणे भिक्षा दद्यादनन्तरं मौवामिनी गाभणी
कुमारान् म्पविराँश्च भाजपच्चभ्य. इसपचेभ्यश्च वयोभ्यश्चास्पद
भूमाविति नाना नमनीगाको न पूर्व मोघमनं विन्दते अम.
चना इनि ॥१॥

·द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ १९ अण्णां चेदयीणामन्यतम भाग-द्रोपशुपनमन का यत् सामान्यतनं मन्येत तस्कुनामांसोऽः स्यादरियामधिविकाई कुम- तत्पर यूपौवाधाय माजापत्यो राह ऐनः मियाय मैना सका. पेन्द्रानो याप्यसकृत् संवत्सरस्य सोमेन पजेर ताप एवंने पानयनांकृतापस्तिदपि भवति ॥ १५ ॥ मयुपके च सोमे च पितृदेवतकर्माणि । अत्रैव पशवो हिस्यामायनेत्यानी मनुः ।। आचार्यश्च पिता चोयो मखा चानतिषिर्य हे । ते यदिव्युत्तर कुर्यादिति धर्मो विधीयते । मैकग्रामीणपतिथि विप्रोप्यागतमेव च । उपस्थित रहे विवादार्या यत्राग्नयोऽपि वा। अग्निहोत्रं बलीवः काले चातिधिरागना। बालाच कुलद्धाश्च निर्दइन्स्यपमानितः ॥ अनहानग्निहोत्र च ब्रह्मचारी च ते अपः । अनन्त एन सिद्धयन्ति नेश सिदिानता || देरता पुरुष गृथा अहहहषेधिनम् । भागाथमुपमन्विताभ्यो नितुमति ॥ ॥ १६ ॥ तृणान्यायुतो नित्यमग्निहोत्रं च जुहनः । सबै सुकृतमादचे ब्राह्मणोऽनचिनो समन् ॥ उदपात्रातु दातव्यमाकाष्ठाग्मुहपादपि । आयुक्तादानुवाकादा ग्रामपझोऽभिधीयते ॥ नोपासा प्रवासे स्यात् पत्री धारयते नतम् । पुरो भ्राताऽपया पत्री शिष्यो वास्य बलि त । पंचदेवापम ये तु सा माता मकुरी । ते अरायुपा कीा मजाभिश्च सपायुरिति 11 1251 ·कौषीतकिगृधमत्रम् । ब्रह्मचारी प्रवत्स्यसाचार्यमामन्त्रयते प्राणापानयोरित्युपांनोमई वत्स्यामि भी ३ इत्युचः प्राणापाना उरुव्यचास्त्वया मपये दे. पाप ता गोले परिददामि देवसवितरेप ते ब्रह्मचारी परिददापि ते गोपायस्व तं मामृयवेत्युपांत्रों वस्तीत्युबैराचार्य स्वस्ती. त्युचराचार्यः ॥ १८ ॥ ॥ इति गृह्यसूत्रे द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ स्नानं समावय॑मानस्पान हमित्युक्तम् । तस्मिन्नुपवेश्य के. शश्मश्रूणि वापयति लोमनखानि च बीडियौस्तिलसर्पपैरपामार्ग: सदापुष्पीभिरित्युद्राप्यापोहिष्ठीपेनाभिषिच्यालंकृत्य युवं वाणीति वाससी परिपायायाऽस्मै निष्कं पधात्यायुप्पं वर्चस्पं ममाम्ने पर्च इति वेष्टनं गृहं गृहमहनेति सवपारोहनेत्युपानही दीपस्ते अस्व. कुश इति वैष्णवं दण्डमादत्ते । मतिजीनस्तदहरातीत धनस्पते वी. बगः शास इत्येति रयमारोहये द्यौनं गवा पा पगुना वा अईये. युस्तत्पूर्वमुपतिष्ठेन गोभ्यो वा समावर्तेत फलवतो वा तादिन्द्र- श्रेष्ठानि द्रविणानि येहि स्योना पृथिवी भवेत्युवेोहलीस्थितमन्न तदर्भुमीताचार्य वस्त्रयुगं दद्यादुप्णीपमणिकुण्डलं दण्डोपानई छत्रं च ॥१॥ अगारं कारयिष्यनिहानाधाप विशः परिगृहामीत्युदुम्बर- शाखया त्रिः पग्लिरुप मध्ये स्थण्डिले जुहोति कोऽसि कस्या- ऽमिकायते ग्रामकामो जुहोमि स्वाहा । अस्या देवानामसि मागधे- यमिता प्रजाताः पितरः परताः । विराबजुरुग्रामकामो न दे. वानां किश्चनान्तरण स्वाहेति स्यूणागन सादायित्वोदमन्याना- सिच्य इस विमिन्वे अमृतस्य शाखां मघोर्धारा प्रतरी धम्ना- म् । एना शिः फन्दत्याकुमार एनां धेनुः मन्दतु नित्यास्मेत्य. दुम्बरमासां वृतनाको दक्षिणे दायें गर्ने निदधाति । इमामुच्छ. यामि मुवनस्य शाषा माधारां प्रतरणी बसूनाम् । एना शियः ·हतीयोऽध्यायः ३॥ दवाकुमार एनां धेनुः कन्दतु पाकवत्त्युत्तर एवं पोईयो- दक्षिणमा एनादुत्तरता इमापदभरप गृहस्प कारखां मुमतीम अभो मिनराम । एना शिशः फन्दयाकुमार आस्यन्दन्तान्धनको नियनत्ता इति त्यूणासराजमुच्छपत्येनं कुमारस्तरुण आवत्सो मु. यसपार एनं परिसता कुम्या आदना कलमौर्ममन् ॥ २॥ ९. ६व स्थूणे प्रवितिष्ठ धुवाभापती गोमती सीलपावती क्षेपे लिय घृतमुक्षमाणे व तिष्ठ निमित्तानि तिल्खिलास्यानिशक्ती पथ्ये पोपस्य दम्पत मा मापनदायकः । उपहता इह गाव उप- इदा अनावपः अथा अन्नस्य कीलाल उपहतो गृहेषु नः । स्य- तो प्रतिविष्ठ वामदेव्य श्रयास बृहतिस्तभायेति यूगाराजमभि- शनि संपितस्य स्युणाः संशति सत्यं च श्रदां चेति पूर्व पा- भदक्षिणा चेति दक्षिणे, बलं पोजशेपपरे, ब्रह्म च शत्रं चैत्यु- घरे श्रीस्तूपो धर्मस्पृणाराजोहोरात्रे द्वारफलके संवतरिश्रयान- मुहर समुद्रपम्पक्तमन्मान स्तूपस्यापस्तानिखनेद ॥ ३ ॥ पास्योपनीय कर्मण्याम दाम मनसा शिवनायमस्तु सं• मनो यमुना मा नो हिंसी स्थविर मा कुमारम | शमी भर दि. पदे शं चतुष्पद इति गृहामग्निं वायत उपसमायाय मागग्रेषु नर्वेषु कुरोपदकुम्भ नव प्रतिद्वाप्पारिश अमाक धोरा मा परासचिनो पनमित्यभिषाध्य रसन्तस्य स्तोत्रियेण पुनरादाप ककुमार विसर पूर्वाह जुहोति वामदेव्यस्य मध्यन्दिने वृहतीसरा महान्या- हेलयातलो वास्तोमते इति तिस्रोऽमीवहा वासोप्यते चास्नोप्यते पुरा स्णा मौपिएकवी दशमी स्थापाकाप रानी पेष्टं पुरमा- दाप जापा च सधान्यः सपत इन्द्रस्य ग्रहाः शिवा धम्पन्नो रपिनाकानई सपो सह शायया सह मनपा मा पामः सह पापापेशल पन्मे शिास्ति न ॥४४ ·२२ कौपीतकिगृह्यसूत्रम् ।। • शम्मं शग्मं शिवं शिवं क्षेमाय कशान्त्यै प्रपोभयं नो अस्तु ग्रामो मारण्याय परिददातु विश्वमहाय मा परिदेहीति ग्रामाभिका. मनरपं ग्रामाय परिददातु महविश्वाय मा परिदेहीति । ग्राम भ. विशनरिक्तोः गृहान् भद्रान मुमनमः प्रपद्ये वीरस्नो वीरतरः सु. वीरान इरां वहतो घृतमुक्षपाणा अन्येव सुमनाः संविशेयमिति सदा मवचनीयः ॥५॥ अनाहिताग्निः भवप्प्यं गृहान् समीक्षते । इमां में मित्रावरुणौ गृहान गोपायतं युवौ। अविनष्टानविन्दुनान पूपैनानभिरसत्यस्माकं पुनरागादपि पन्थामगन्पहीति च जपति ॥६॥ अथ भोप्यायन् गृहान् समीक्षते गृहा पा विभीत मा वेपध्व. मूर्ज विभ्रतरामसि ऊन विभ्रद्रः मुपनाः सुमेधा गृहानैमि मनसा मोदमानः येपामध्येति प्रवसंन्येषु सौमनसो बहुः गृहानुपहयामहे ते नो जानन्तु जानतः। उपहृता इह गात्र उपहूता अजावयः अयो अन्नस्य कीलाल उपहतो गृहेषु नः । अयं नो अग्निर्भगवानयं नो भगातरः । अस्योपमद्ये मारिपा मायं अप्ठ्ये दधातु न इति गृह- मानमुपस्थाय कल्याणी वाचं प्रयाद्विराजो दोहोऽसि विराजों दोहमशीय माये पद्यायै विराजो दोह इति पायं प्रतिग्रहणः ॥७॥ अनाहिताग्निन्न प्राशिप्यन्नाग्रयणदेवताभ्यः स्विटकचतुर्थी- भ्यः स्वाहाकारेण गृोऽग्नौ जुहुयात् प्रजापतये स्वय ग्रहं गृहामि मा श्रिये मचं यशसे मामन्नाधायेति भाशनार्थीयमभिमन्य भद्रानः श्रेयः समनेटदेवतास्वया वशेन समशीमहि त्वा सनोमयोभूः पि- तबारिशस्त शन्नो भव द्विपदे शं चतुप्पद इत्यद्भिरभिपितिः प्राश्नात्यमोमि प्राण तहतं नीम्यमोसि महिमि प्रविष्ठः स में जर्रा रोगमपनुष शरीरादमामराधिपामधाम इन्द्रति हृदयदेशम- भिमशति । नापिरमि मा विभीयाः प्राणानां ग्रन्धिरसि मा वि.

·तृतीयोऽध्यायः । वम इति नामि, भद्रं कर्णेभिरिति ययालि तमरित्यादित्यमुप- . - परिवः मैन्यायाबाटअन्तु घोपिण्यः । समानस्तस्य गोप- तेर्गावो अंशो नवोरिपन पूपा अन्वेतु न इति गाः भविष्ठमानापा अनुपन्त्रपेत परिकान्तास यासामूपश्चतुर्पिल मधोः पूर्ण घृतस्य व ताना सन्तु पयस्वतीबह गठि घृताच्य इत्यागावो अग्मन्निति च प्रत्यागतामुत्तमा ममाकुन्मियोभूति इति मुक्तेन गोप्टे गताः ॥९॥ या फल्गुन्या उत्तरांमावास्या सा रेवसा संपवते तस्पामङ्क- लक्षणानि धारगेद् भुननमास सहस्रपोपमिन्द्राय लाश्रयो ददद मातमिष्टोमनाभ गोपायनं यावतीनामिदं करिष्यामि भूयसीनायु- नामांसामा क्रियासमिति या प्रथमा प्रजायेत तस्याः पीयूपं जुडया संवत्सरीणं पय उणियाया इत्येताभ्यामाभ्यां यदि यमी मनायेत माहच्याहृतिभिर्दुला यम दद्यात् ॥ १० ॥ , अप पोत्सर्गः । कातियां पौर्णमास्यां रेवत्या वाश्वयुध्य. स्प गयां मध्ये ठुममिद्धमान, कृत्या पाहुती होति इह रतिरिह रमचे स्वाहा इस धृनिरिहः स्वतिः स्वाहा उपस धरुणं मात्र धरूपो मातरं घपन रायस्पोपमस्यामुदीधरत स्वाहा पूपा गा अ. बेतु न इति पौणस्य जुहोति रुद्रान् जापवैकवर्ण द्विवर्ण त्रिवर्ण वायवा यूथेन छायते रोहिनो वैव स्यात् सद्रिरुपेतो यूथे वर्चस्वि. तमः स्पानालङ्कत्य यूथे मुख्याश्चतस्रो वत्मतयस्ताश्चालकुपेतं युवान पनि चो ददामि तेन क्रीडन्नीश्च रघभिषेण मारस्थान ज- नुमा मंविदाना रायस्पोपेण समिपा पटेम स्वाहेति । नभ्यस्थे- ऽनुमन्त्रयते मयोभनित्यनुपाकशेषेण सर्वामा पयसि पायसं श्रप. यित्वा ब्राह्मणान भोजयेत ॥१॥ ऊर्भमाग्रहायण्या तिस्रोऽएका अपरपक्षेपुनासा प्रथमायां शाकं ·२४ कौषीतकिगृह्यसूत्रम् । . जुहोति इयमेव सा या प्रथमा प्युदन्तरस्पो चरति प्रतिष्ठा वधू- जनान नवकृन्जनित्री य एना महिमानः सचन्ता स्वाहेत्रेय खि- कृतो यस्यां वैवस्वतो यमः सर्ने देवाः समाहिताः अष्टका सर्वतो- मुग्नी सा मे कामानतीतृपत् । आहुस्ते ग्रावाणो दन्तानुषः पर- पान: मासाश्चार्द्धमासाश्च नमस्ते मुमनामुखि स्वाहेति ।। १२ ॥ मध्यमायां मध्यावर्षे च महाव्याहृतयश्चतस्रो ये तात्पुरिति चतस्रोऽनुदुत्प वर्षा जुट्टयाबहुवपां जातवेदः पितृभ्यो पढ़ना वेत्थ सुकृतस्य लोके मेदसः कुल्या उप ताः सवन्तु सस्पाः सन्तु यजमानस्य कामाः स्वाहेति वा महाव्याहृतयश्चतस्रो ये तात्पुरिति धनस्रोऽष्टाहुतिस्थालीपाको वदानमिश्रोऽन्तहिता गिरयोऽन्तहिता पृथिवीमहे दिवा दिग्भिश्च सर्वाभिरन्यमन्तः पितुर्दधेऽमुष्यै स्वाहा। अन्तहिताम ऋतवोऽहोरांत्राश्च सन्धिजाः मासाश्चार्द्धमासाश्चान्य. मन्तः पितुर्दघेऽमुष्यै स्वाहा । पास्तिष्ठन्ति याः सवन्ति यादभ्राः परिमस्नुपीः अद्भिः सर्वस्य भर्तृभिरन्यमन्तः पितुईघेऽमुष्यै स्वाहा । पन्मे माता प्रलुलुभे विचरन्त्यपतिव्रता रेतस्तन्मे पिता वृतां मा. तुरन्योवपद्यतामुष्यै स्वाहेति वा महाच्याहृतीनां वा स्थाने चत. स्रोऽन्यत्र करणस्य पायसो वा चरुः श्वोऽन्वष्टक्प पिण्डापत्- यज्ञाता॥१३॥ उत्तमायामपूपाजुहोत्युक्थ्यश्चाऽतिरात्रश्च सद्यःक्री छन्दसा सह अपूपकृदष्टके नमस्ने सुमनामुखि स्वाहेति । गोपारजस्थाली. पाको वाऽपि वा गोग्रासमाहरेदपि वारण्ये कक्षमपादहेदेपा मेऽष्ट- केति न स्वेव न कुर्वीत न वेव न कुर्वीत ॥१४॥ इति गृह्यसूत्रे तृतीयोऽध्यायः ॥ ३॥ मासि मासि पितृभ्यो दद्याद् ब्राह्मणान् वेदविदो युग्मास्थ्य बगान पित्वपवेश्यायुग्मान्युदपात्राणि तिलैरवकीर्यासावतत्त

·स्तन दाबस्व शाकुने भद्रमावद गृणाना जपदीयना धाम से
बना धानानां च दषिवृतामश्राणा प्रत्यूच बदन जुहुयादिनि देक
थाहः सूक्तानुवाकावाभिारावे वाऽमायायायाभिरिति माण्डू
योऽध इस्माइ कौपीनकिमिमीळे पुरोहितोमपेका कुशुम्प
चतुर्थोऽपाय: 11
इस्पनुदिश्य प्राणानां पाणिषु निनपेदत उपलङ्कतामन्यानो
तापामावतच इत्यनुदिश्य भोजपटुञ्जानेषु महान्याती:
सादिनी वधुवातीयाः पितृदेवस्या पात्रमानीश्च जपेदुतवत्स पि.
भान् इयाद पुरस्तादेके पिण्ड.न पश्रिपेन तत्पत्रीनां किभिदन्त-
घीय प्रामणेभ्यः शेषं निवेदपदमौकरणादि पिण्डपितृपझेन कल्पों
व्याख्याता॥९॥
अधात एकोदिष्टमेपचित्रमेकायमेकपिण्ड नावाहनं नामी-
करणं नान विश्वेदेवाः स्वदितमिति तृप्तिपश्न उपतिष्ठतामि.
पक्षेप्यास्थानेऽभिरभ्यतामिति विसर्गः संवत्सर मे चतुषिस-
भय सपिण्डीकरणम । मंवत्सरे पूणे विपक्षे वायदा दि
राणघेत चलायुदपात्राणि मनिलगन्धोदकानि फला, त्रीणि
पितृणामेकं मेतस्प तपान पितृपानेपासिथति ये समाना इति
द्वाभ्यामे पिण्डमप्येतरप्तपिण्डीकरणम् ॥३॥
अयात आभ्युदयिकमापूर्यप गपक्षे पुण्या मापागं कृता
गुम्मान वेदविद्राह्मणानुपश्य पूर्वाझे प्रदक्षिणमुपचारः पिचपन्न
पर्न नपरजमोदी यस्तिलार्योदधिषदरासतमिश्राम विदा
नान्दीमुखान् पितृनावाहपिप्प इसावाइने नान्दीमुखाः पिलर
शीयतामित्ययस्थाने नान्दीमुखान् पितृन वाचायेप्य डॉन का
पने संपनामेति तसिपश्ने समानमन्पदाविरुद्धमिति ॥ ४॥
अयोपाकरणोपीना प्रादुर्भावे हस्तेन श्रवणन वाम
॥२॥

·- कौपीतकिबम्बम् । विसं भुवनमाशं गन्ना नो शझं यडिया मुशाम योनसोबरें ना गनिचश्न विचश्नाग्रे याहि मरमवा यो राज वृहविरित दृचा तळ पोराहणीमह इन्येका हुनशेषादविः मानन्ति दावमा जो अकारिपमित्यतयाचम्योपविश्य महाच्याहनी सावित्री वेदा- दिप्रभूतानि व स्वस्त्ययनानि च जपित्वाचार्य स्वस्तिवाम्पस पि भवति । अपातयामां पूनां सारवं छन्दर्मा तया । इच्छन्न ऋययोऽपश्यन्नुपातम कोक्लात् ।। स्मात् पाम नित्यनात्मनो मन्त्रभिद्धये । उपाकर्नव्योमस्याहुः कर्मणां मिद्धिमिच्छना ।। उपाकर्मणि चौपण प्रिरानं क्षपणं भवेन । अष्टकामु तहोरात्रा प्रानयासु च रात्रिपु॥॥५॥ माघरुपतिपद्यपराजितायो दिशि वोपथिक देश उदुवं जानबेदम चिनं देवानां नमी मित्रस्य मूर्योमोदिवस्यास्तिति गर्पा: णि च पिता शाम इत्या महाँ अमीत मदक्षिणं प्रत्यूचं प्रतिदि- से मत्सर लहानपीछन्दामि नपगिता प्रतिपुष्पं न पिण. दामि विश्रामयन्त्य गप्तगान्मासागपष्ठान साधीयार थेदहोराब- मुपरम्प प्राध्ययनम ॥६॥ 'अयोपरममुन्पानेवाकालमन्येतेषु च विद्युत्म्मनपिलु. सांसु धिमध्यमेको श्रदभोजने दशाहमय मनके पु ष चतुर्दश्य- मानाम्गपारएकामु १ वामरेषु नगेपुचाचार्योपरने दशाई श्रुस्खा त्रिरा नत्पूर्वाणां च प्रनिप्रो बादामनायागिण मेलमनुगत्या पितमा निगय पिदानिशा मंध्या परिसस्तमित पत्रिक मामा सशाने ग्रामारोशर ग्रामे दर्शनीयादशमनीया. নানান পদাবল লাথা ৰীলাদ শর ·4 तिगन्धर्वापरतानागा वापि सिद्ध साध्याः विमाः पसार पतुर्थोऽध्या11 सस्पनिहोत्रटागेहगेऽपुक्रन्दरयाणा नग्न उबिष्टमंडप केशवमश्रुतापनालानादुरसादने स्नान संक्शनेऽनने प्रेतस्पशिनि सरस्वयोश्च शुद्रपदपिहितपाणि: सेनायाममुनाने मासणे पुतिनाभीपीरबन्ते तपा यदि किभिद्रकालोपालो भधामानापम्यादित्यमशित्वाऽधीपीत विद्युत्स्वनपिलुवा पाल्पे वर्षनदर्द्धपष्ठेषु । तदप्येतत् । अवमापो मूलफलं यच्चान्यच्छादिकं भवेत् । प्रनिराशाप्यन पायापाण्यायोब्राह्मणः स्मृत, इति ॥ ॥ ७॥ पापोतेभ्यश्च वर्तपत्माइदिवासीन आचार्यों दक्षिण- सनदमुख इतरो हो वा भूयॉसस्तु यथावकाश मोरिकतासनो- पविष्टो गुरुसपीप नैकासनस्थो न प्रसादितपादो न बानुगा ना- भूपमगृह नोपाश्रितधारीरो नोपरानपादो न पादकुशरिका क ताऽधीहि भो ३ इत्युक्त्वाऽऽचार्य बार मचोदयेदोमितीतरः म. तिपयते तस्मन्ततमधीपीताधीत्योपसंयय विरताः स्म इत्युका पथार्थ विष्ट चिरामानावदित्यनाधीयतामन्तरा गरमात्माने परिहरेदीयानी पदि दोप: स्पानिराधमुपोपाहोरावं ना सावित्रीम पावयेधारबनुयादू ब्राह्मणेभ्यः किश्चिद यादहो. रात्रमुपरम्प मापयनम् ॥ ८॥ नास उपस्पर्शनकालेऽवगाय देवनास्तर्पयति अग्निस्वप्पतुगायु- स्तृप्यतु मर्पस्तृप्यतु गुस्तृप्यतु मनापतिस्तप्यतु सहस्रातस्मृप्पा सोमबझावेदाः देवा अपयः सर्वाणिय छन्दारिद्वार:वपद्का- २महाव्याहत्या सावित्री यज्ञाः यावापिसीनमणि अन्तरिक्षम ओरावाणि मरुपा सध्या समुद्राः नया गिरयः संघीपनि सासि मतान्येवमन्तानि नृप्यन्तु । श्रुति नया स्मात तया ·0 A कौषीतकिश्वमत्रम्। मि धृति तर्पयामि श्रदामेधे धारणां च गोनाम पर मानि सर्वभूतानि वत्तिति यज्ञोपवीति ॥९॥ अथ माचीनावीती पिया दिशमीक्षमाणाधिनाया पृचमदः विश्वामित्रः जमदादिः वामदेवः अविः भरद्वाज कसि धः मगाथाः पावमानाः क्षुद्रमुक्तमहासक्ताः सुमन्तुः औपनिव म्पायनपैलसूत्रभाष्यगार्यत्रभ्रुवाभ्रव्यमण्डमाण्डव्याः गार्गी बाब ऋची वडवा मातिषपी मुलभा मैत्रेयी कहोळं कौपीतकी महाकौ- पीती मुयानं शीवायनम् आश्वलायनम् ऐतरेयं महतर भारदानं जाकण्य पैङ्ग महापैनं वाकलं गाय शाकल्यं माण्डकेयं महा- दमत्रम् औदवाहिं महौदवाहि मौजापि शौनकि शाकणि मोत- मी ये चान्ये आचार्योस्ते सर्वे तृप्पन्तिति प्रतिपुरुषं पितरः पितृर- शस्तृप्यतु मातृवंशस्तृप्यतु ॥ १० ॥ न नना स्त्रियमीक्षेतान्यव मैथुनानादित्यं संधिवलयोरनात- मकार्यकारिणं प्रेतस्पर्शिनं सातकोदक्पाभ्यां न संरदेदतैश्चोत. तेनासि न भुनीत न यातयामः कापै कुर्यान सह भुजीत नो पितृदेवतातिथिभृत्यानां शपं भुञ्जीतोमिशिलमवाचिनप्रति प्रहः साधुभ्यो याचिनो वा पाजनं त्तिः पूर्व पूर्व गरीयो ससिद्धमा. नाय वैश्यत्तिर्वा प्रमत्तः पितृदेवतकार्यवृती वदारगामीन दि वा शीत न पूर्वापररात्रौ न भूमावनन्तहिनायामासीत नित्योद. की यनोपवीति न विरहयेदाचार्यमन्यत्र नियोगादनुसातो मा. दरहराचार्यमभिवादयेद् गुरुभ्पश्चाममेत्य श्रोत्रियस्य मोप्य मत्ये. स्याश्रोत्रियस्यासावहं भो ३ इत्यात्मनो नामादिश्य व्ययम्य पानी अमाउ इत्यस्य पाणी मंगृधाऽऽशिषमाशास्ते नावतो योग- दधर्माच जुगुप्मेन न जनममायं गच्छेनोपर्युदिशेममेत्यानाको. शाकोऽपिशुनोकुलंकुलोनेतिहेतिस्यानैकश्चरेमतमो नापिहितपानि.

·२२ चतुर्थोऽध्यायः॥४॥ सामनानि प्रदक्षिणं न घालेन टीवेन कण्हयेन्मूत्रपुरीपे नावो. सारगुष्यासीतानन्तहितायां पधेकालो यज्ञोपवीत करें धृता नादिस्यमभिमुखो न जघने नाहरुदङ्मुखो नक्तं दक्षिणामुखोन चाप्सु लेष्म न च समीपेऽनवृतमारोहेन कूपमीक्षेत न धुवनं गच्छे. मसेव तु श्मशान सवलोऽहरहराप्लुवेदाप्नुत्याव्युदकोऽन्यद्वस्त्र- माछादयेत् ॥ १२॥ : रोहिण्यां कपिकणि कारयेत् पुरस्ताद कर्मणा माच्या क्षेत्रपर्यादायां द्यावापृथिवीर्य बलि हरे घावापृयितीपपचा नमो धावाशथिवीभ्यामितिचोपस्थान प्रयमयोगे सीरस्य ब्राह्मणः सीर स्पोछुननः फाला इत्येतामनु वन क्षेत्रस्य पतिनति प्रदक्षिणप्र. स्पूचं मतिदेिशमुपस्थानम् ॥ १३ ॥ उदकं तरिष्यन् स्वस्त्ययनं करोत्युदकाबींधीनप्मु जुहोति समुद्राप वैष्णवे नमो वरुणाय धर्मपतपे नमः सर्वाभ्यो नदीभ्यः सर्वासा पित्रे विश्वकर्मणे दत्तं दवि पनामिति अपित्वा प्रती सवन्तीभ्य उन्नीयस्याराभ्यस्तरश्चेद्भयं शवदाशिष्ठ सूक्तं जपेत् समुद्रज्येष्ठा इत्पतत प्लान् ॥ १४ ॥ "श्रवणः श्रविष्ठीपाया पौर्णमास्यामक्षतप्तवना स्यालीपाक- स्प वा जुहोति विष्णवे स्वाहा श्रवणाय स्वाहा श्रावण्यै पौर्ण- मास्यै स्वाहा वर्षाभ्यः स्वाहेति गृह्यमग्नि बाधन उपसमाधाय लाजानसमक्श्च सपिपा सनिनीय जुहोति दिव्यानां मर्याणा- मपिपतये वादा दिव्येभ्यः सर्पेभ्यः स्वाहेत्युत्तरेणाऽग्नि प्रागग्रेषु नवेषु कुशेपूदकुम्म मतिष्ठाप्पदिव्यानां साणामधिपतिरसनेनिक्तां दिव्या सर्व अवनेनिजन्तामित्यपी निनयति दिव्यानां सर्पाणाम धिपतिः पलिखना दिव्याः सर्पा पलिखन्तामिति फणेन यात दिध्यानां सर्पाणामधिपतिः प्रलिपंता दिव्याः सर्गः प्रालिपन्तामिति ।

·कोपीतकिसत्रम् । वर्णकस्य मात्रा निनयतिदिन्यानां सवामिनिरल सर्प आवघ्नन्तामिति मुमनम उपारति दिग्पाना समिति तिराच्छादयतां दिल्याः सर्पा आच्छादयन्तामिति सुबमा हरति दिव्यानां सर्पाणामधिपतिराक्तां दिव्याः सर्प मानक ति कुशतरुणे पद्यान्तमाअनस्य करोति दिन्यानां पति पतिरीक्षां दिव्याः स ईक्षन्ताभित्पादशेनेक्षपति दिम्या: पाणामधिपत एष वो बलिरिति बालमुपदरत्येत्रमान्नरिभाषा श्यानां पार्थिवानामिति त्रिविरुवेस्तरामुङस्तरा पूर्व नीता चस्तरामुत्तरमेवमहरहरक्षतपरतूनां दगोषपातमात्यारोपमा रात्री वाग्यतः सोदकं बलि हरेदाग्यमानमुपमादरेव पाया उत्मनः मूत्रामाणमिति शय्यामारोत् ॥१५॥ आश्वयुम्यां पौर्णमास्यामैन्द्रः पायसोऽरिभ्यो स्वाम- युग्भ्यां स्वाहाऽपयुज्ये पौर्णमास्यै स्वाहा शरदे स्वाहा ये साहा पिङ्गलाय साडेत्याज्यस्य हुन्नाथ पृपातकापा गायो. ग्ममित्येतेन वक्तेन प्रत्यूचं जुहुयान्माभिसा संमति tari त्रीमप्यत्राह्मणभोजनम् ॥ १६ ॥ आग्रहापण्यां मत्यवरोहेद्रोहिण्यां प्रोष्ठपदामु ना मात: शमी. पलाशमकेपाकापामार्गणा शिरीपोदुम्बरपदरीणां च पूर्ण मादाय सीतालोष्ठं चोदपात्रे विधाय महापाहती सावित्री को द्रुत्पायनः शोशुचयमित्योन मुक्तैन सम्मिनिपग्य निमम प्र. दक्षिणं शरणेभ्यः पाप्मानमपहरत्योत्तरतो निनयन्मधुपकों दाम- पा ॥१७॥ श्रीप्पो हेमन्न उत वा वमन्तः शादीः सुमनमो मस्तु पामतूनां शरशारदाना निपात एपामुमो स्याम बाहा भयान पदाजाह पूर्वेण चाऽपरेण च सप्त चारनीरिमा सांस सम. .

·पचनोऽध्यायः । काय दााय स्वाहा तक्षकाय वैशालाय साहा विद्यालाय खात्यानस्य हुत्ला सहेपन्तः वमन्त: मुग्री- मा प्रनिधीपnt सुवः सन्तु नो वीः शरदः सम्मुरन्तु न इति को मित्र इति पलाशवासया विमृज्य समुद्रामिरित्यभ्युरूप स्पोना पृधिनी भनि सत्तामारतीय ज्येष्ठदक्षिणपाश: संविश्व- ति प्रतिब्राह्मन् प्रतितिष्ठामि क्षत्र इति दक्षिणैः प्रत्यश्वेषु मतिति. हामि गोषित सन्यैः मतिपशुपु प्रतितिष्ठामि पुष्धाविति दक्षिण मतिप्रजाया माननिम्पन्न इति मध्येहदीजी इत्युपत्यानल. स्वरेता रात्री शेरत ययासुग्वमन ऊर्जम् ॥ ८ ॥ यो वीपास्यां कर्कन्धुपणानि मिथुनानां च यथोपपा- दम् । विष्टस्य कृसैन्द्राग्नस्तु पडलो रोदा गोलकलोको नया पन्धाकतयश्च लोकनी नक्षत्राणनाकृतपश्च ॥ ११ ॥ ॥ इति गृशमत्र चतुर्थोऽध्यायः ॥ भय सम्पन मनायोः सपिनाग्नि समारोहयत्पेहि में 'प्रागानोहयतिमासनमन्त्रण द्विस्तूिष्णीम ने योनिरिति वारणी प्रतितपनि मामय पानसमिते घ मन्यनमुपलिप उद्धना- बोलिनेऽनिमारपोपालशेइत्युपावरोहणं पनुगलेऽम्नी सर्वप्रायश्चि- पाहुनी ला पाहि नो अग्न एधरी साहा पाई नो विशवेधी स्वाहा सर्व पाहि शतको स्वाहा । घनपाना उपोप्पाज्यस्य हुवा लमग्ने प्रतपा इनि ॥१॥ अय पुकारणीकृपतहागानां राद्धपक्षे पुण्ये या तिथी पगसा यम व अपवित्वा व नो आन इसिद्ध भ्यामवते हेल इम में वरुणोदुतनं वरुणेश थिय शिक्षमाणस्य गृयोपयोभयोमाखरो. निसरो निकामः सपन दूषण इति वारुणादिदिक्मभूति - दक्षिणं जुपान्मध्ये पयमा जुहोति विक्षत शारदं विप्यारीत ,

·7
कौषीतकिराशास्त्र ।
यत् किभेदमिति मनायित्वा धेनुईक्षिणा बायुग्मं चाको प्राम
भोजनम् ॥ २॥
अधारापेऽग्निमुपसमाधाय स्थानीपाक अपयित्वा विष्णो
साहेन्द्राग्निभ्यां स्वाहा विश्वकर्मणे स्वाहेति यान्चो नरहति प्रत्यूष
जुहुयादनस्पते शतरल्श इत्यभिमन्न्य हिरण्यं दक्षिणा च ॥३॥
यदि पार्वणस्वकृतोऽन्यतरम्ततश्चरनये वैश्वानराय स्वाहा.
ऽनये तन्तुमने स्वाहेति होमातिक्रमे सायंदोषावस्तनमः स्वाहामात.
बस्तनमः स्वाहेति यावतो होमास्तावन्तो हुत्ला पूर्ववदोमः ॥ ४॥
कपोतोलूकाभ्यामुपवेशने देवाः कपोत इति प्रत्यूचं जुर्मा
दुःस्वमदर्शने चारिष्टदर्शने च निशायों काकशब्दक्रान्ते चान्येन
चाडोषु च पयमा चरुं स्नपयित्वा सरूपवत्माया गोः पमसि
न लेन तु कृष्णाया रात्रीमूक्तेन प्रत्यूचं जुहुपाद्धतशेष महापा.
हनिभिः माश्य भद्रं कर्णेभिरिति कौँ शतमिन्नु शरदो अतिदेवा
इत्पात्मानमभिमन्य ब्राह्मणेभ्यः किश्चिदयात् ॥५॥
पाचौ समुत्थित इमा रुद्राय तबसे कपार्दैन इति प्रस्थ
गावेधुकं चरुं जुहुयात् ॥ ६ ॥
अकृनसीमन्तोन्नयने चेत् प्रजायताकृतजातकर्मासीत्ततोऽत्री-
ते दशाह उस्मने मातुः कुमारकं स्थापपिता महाव्याहृतिभिर्हता
पूर्ववदोमः ॥ ७॥
स्मृणाविरोहणे स्थालं पाकं अपयित्वा पाविष्टा जनयन •
बराणि पिशङ्गरूपः सुभरो क्योधा इति द्वाभ्यां व जुहुयायदि
प्रणीता चरुराज्यस्थात्पन्यदपि मृन्मयं भिन्नं सुवेत् सर्वमापभिः
साहुनीता यहने चिदिति तृचेन भिन्भमनुमन्त्रायते पर स.
मासे होमे पवित्र नश्पते सर्वमायश्रितं इताऽखग्न इति पुनक-
सादयेद ॥ ८॥

·पठोऽध्यायः ।। आ सपिण्डीकरणम् । चतार्युदपात्राणि पूरयि वा पितुः पति नद्रपिण्डान कल्पापता, ये समानाः समनसः पितरो य. पराज्ये तेपा लोकः सपा नमो यज्ञो देवपु काता। ये समाना: समनमो जीवा जीवेषु मामकाः नेपा श्रीमयि कल्पनामस्मॅिल्लोके मा समाः समानो मत्र इति द्राभ्यामाचं पिपई त्रिपु विमजेत. धेवार्यपात्राण्येवं मातुम्रीतुभीर्यायाः पूर्वपारिण्या एभिः पिण्डैः मक्षिप्य ॥९॥ यदि रहे मधूका मधु कुर्वन्तपुपोप्यौदम्परी: समियोऽष्टशात दधिमधुघृताक्ता, मा नस्लोक इति द्वाभ्या जुलमाच्छन्न इन्द्राग्नी च मुक्तं जपेत सर्वेषु च कर्मसु प्रतिश्रुतादिपु प्रादेशमात्री: पालाशीः समिधः सप्तदश हुत्ता पश्चात् सुवग्रहणं दर्शपूर्णमास- पोः पथदशमध्यावष्टके तिम्रो बा भवन्ति पितृयज्ञरोमः ॥१०॥ पदि रहे वल्पाकसम्भूति होत्मोऽथ निरात्रमुपोप्य महा. शान्ति कुन्मिहाशान्ति कुर्यात् ॥ ११ ॥ इति गृधमूने पश्च मोऽध्यायः ॥५॥ अथातो ब्रह्माणं ब्रह्मनापि ब्रह्मयोनिमिन्द्र प्रजापति वशिष्टं शामदेव्यं कहाँलं कौपीतांक महाकौपीकिं सुपर्श शाजायनम् आश्व. लापनमैतरंमहेतर कायापन शाठ्याने वधुं वाभ्रव्य मण्ई माण्डव्यं सर्वानेव पूर्वाचार्यानस्य खाध्यापारण्यकस्य नियमानुदाहरिप्यामो. ऽहोरात्रं बायर्यमुपेत्याचार्योऽपांसाशीपपिहितं चण्डाले मूति- का रजस्वलान्तेदनियमहस्तकदर्शनान्यनध्यापकानिशवरूपाणां च पान्यास्पेन मविशेयुर्यान्तकृतश्मश्रुकर्ममांसाशनादसूतकभोजने- पु प्रामाऽध्ययनानन्तहितान्यहानि निराम्रो नववसः पराभि- Gट उपपूर्वणामह उत्तरादानि चाग्निविद्युत्स्तनयित्नुर्वपपिहान- ५ ·कौपीतकिग्रा मूत्रम् । मादुर्भावाच वाने च शर्कराकर्षणि यायकालम् अर्द्धमापाच्याश्चतुरो मासान्नाधीपीतात्यन्त शकय इति निय.. माः प्राग्ज्योतिपमपराजिनायां दिशि पुण्यमुपगम्य देशमनुदित उदग्रहणं मण्डलपवेशश्चाअनगन्धिमित्येतयर्चा मण्डलं तु मान्द्रा- रमुदद्वारं वा जनानीयमसम्ममाणमसंवाघमावामदेव्यमुत्तरशा- न्तिः । पुनः माध्येपणं च मण्डलस्थाभिराचम्प माघीपीरन कृत. शान्तयः शान्तिपानोपयाते मोक्षणं मायश्चित्तिः प्रोक्षणं तु हि. रपवना पाणिना दर्भपिलवता वेति भापिकम् ॥२॥ अथ प्रविश्य मण्डलं माइगुग्व आचार्य उपविशयुदङ्मुखा दक्षिणत इतरे. पथामधानासम्भवत्म मुसा मतीक्षरेन्नुदयमा दित्यस्य विज्ञाय चैनं दीधितिमन्तमधीहि भोः इति दक्षिणैर्दक्षिण सव्यैः मध्य दक्षिणोत्तरः पाणिभिरूपमंगृय पादावाचार्यस्य "निणितावयाधाय शान्तिपाने काण्डयनीप्यपपिन्धमान पा- निभिः प्राधीपीरप विधिर्यदि तु ग्लायरोक एपामभून्यं गा. न्तिभाजनं कुर्यादध्यायाचन्तयोश्च सर्वे नमन्तनमध्यसच्छिन भ. परापशान्तिरोकारो महाव्याहतपः सांविनी रथन्तर वृहवामदे- व्यं पुनरादायं कुष्कार मिति वृहद्रथन्तरे दशैताः सम्पादिता भ.' घन्ति दशदगिनीनिराळित्येनवाह्मणम् ॥ ३ ॥ अदग्धं मन इपिरं चक्षुः सूर्यों ज्योतिषां श्रेष्ठो दीक्षे मा मा हिरिति सवितारमीक्षन्ते युवं मुराममिलेका स्वस्ति नः पप्पा. पनि वीररित्पभितशकरीणामोपानपदा ये महाय. नरय महिनामा कम । म पदिष्यापि, गापं यदिपयामीति ·. पष्टोऽध्यायः ॥ ३॥ A मन्यस्य तस्माधितुरीणीमहे तत्सवितुरेण्पमिशते पूर्व पा. दथं मन इत्याधिकारिका शान्तपस्तत इत्याहिकमयोत्यानकाले. SRC पापं निस्पा मान्ति फरमादितः प्रियं दधत इत्यादि. स्वीक्षन्ते ।। ४ ॥ तपापात्मनात्यात्मानपमिनिहितं विदितमुपमा श्रीजुंपतागु- मोऽनुमा श्रीपतामनुयशः सेन्द्रः सगणः मयलः सपशः सवीर्य अनिठानियनिष्ठतु श्रीमा उचितु यशो मा उतिपतु वित्युत्पा- पेदनई द्विपन भ्रान्गपाप्मानमलक्ष्मी चापधुनोपीति बनान्तमत्र- भूगायमान इति एकमिन्द्रश्च मृध्याति न इति दै, यन इन्द्र भ. पामामा, शाम इत्या महा अनीति मारी स्वस्तिदा इति दांगां दक्षिणाटतो पिरत इति प्रतीची दिन इन्द्रेत्पुदीची स. . पानीपेन्द्रनि दासणारतो दिवमुदीक्षन्ते ॥ ५ ॥ गपिता पधानागपुरियादित्यमुपस्पाप पारमानाथ. मयपरिमाल यथापनाता इति शान्निपारादप आदाप प्रामानिनीय यथाविशत्यस्माणिकपत्य माप शाम्पत्यति दालोडी निरिम्प दिनीय तृतीयं बादामम्भवाणि पार मरोदाम शिना शाले भनि दुकापा. दाप गदीम काम्नस्तृप्यतु वायुम्नप्पन स्पैतृप्यतु विष्णु मृपा मान पतितपतु विम्यास्तापतु महवासस्तृप्यतु मा. मानि यिनि एपन्तुमिनिागपागपा भाचापा पमा गमुद्रा इत्ययो निनीय मापदन्यं अपिता ए. पा पनिष्टने पयागमममाश्रुतिस्मानिरिभवादमानमानाद. दिदा मोनो भस्नु नमोऽस्तु देवकांपतिमनुष्ये. पशिरमायुपुरनाम शामिपष्टिमानिमोनानी को ·. कौपीतकिगृह्यसूत्रम् । मानावराच वाते च शर्कराकर्षणि यावत्कालम् ॥ १ ॥ ऊर्द्धमापाच्या श्चतुरो मासान्नाधायीतात्यन्तं शकय इति निय माः माग्ज्योतिपमपराजितायां दिशि पुण्यमुपगम्य देशमनुदित उदग्ग्रहणं मण्डलप्रवेशश्चाअनगन्धिमित्येतयर्चा मण्डलं तु माग्द्वा- रमुदद्वार वा जनानीयमसम्ममाणमसंबापमानामदेच्यगुत्तरशा- न्तिः । पुनः माध्ये पण च मण्डलस्थाभिराचम्य माधीचीरन् कृत- शान्तयः शान्तिपानोपयाते मोक्षणं मायश्चिति: मोक्षणं तु हि. रश्यना पाणिना दर्भपितृलवता वेति भापिकम् ॥२॥ अथ मविश्य मण्डलं माइमुख आचार्य उपविशत्युदङ्मुसा दक्षिणत इतरे, यथाप्रधानमसम्भवेलर्वतोमुग्या प्रतीक्षरन्तुदयमा. दित्यस्य विज्ञाय चैनं दीधितिमन्तमधीहि भो३ इति दक्षिणैर्दक्षिण सध्यैः मध्य दक्षिणोत्तरैः पाणिभिरुपमेव पादावाचार्यस्य निर्णिकावयाधाय शान्तिपाने काण्डयनीध्वपापिन्चमानः पा. णिभिः प्राधीपीर नेप विधियदि तु ग्लायरक एपामशून्यं शा- तिभाजनं कुर्यादध्यायांयन्तयोश्च सर्व तत्मन्तनमच्छित भ. नरपशान्ति रोकारो महाव्यातयः सांविनी रथन्तरं द्वामदे- ध्यं पुनरादायं ककुप्कारमिनि वृहद्रयन्तरे दशैताः सम्पादिता भ. चन्ति दशदगिनीविरामित्येतद्ब्राह्मणम् ॥3॥ अदब्ध गन इपिरं चतुः सूर्यो ज्योतिपा श्रेष्ठो दीक्षे मा मा हिनी रिति सवितारमीक्षन्ते युवं सुराममिसेका स्वस्ति नः पथ्या- ..::.-:-:-:-:--:.-. -- इपि एवानि वीररित्यथित शहरीणामयोपनिषदा येवं महात्र- तस्स राहितानां तु पूर्वम् । माई यदिप्पामि गत्यं पदिनामीति ·विज्ञापनम् । बनारससंस्शतसीरीज़नाम्नी वाराणसेपसंस्कृतपुस्तकावली । ह.आ. . इयं पुस्तकावली सहगो मुदिता भवति । मस्या संस्कृतमाश- निकसा बहवः भाचीना दुलभा उत्तमोत्तमा फेचिदङ्गलभाषानुपा- सहिताश्च प्रन्या मुद्रिता भवन्ति । तांश्च प्रन्याद काशिराजकी. यसस्कृतपाठशालीयपण्डिता मन्ये ऽपि विद्वांसः शोधयन्ति । यां- हफमदाण्यैरियं पुस्तकापली नियमेनाविच्छेदेन समाधा तेस्तदे. कैकस्य स्खण्डस्य कृते 3 मूल्यं प्रापव्यय । अन्यम- दाशयः कानिचित खण्डानिसमाहारण तेच प्रत्येक अण्डानां कृते मूल्यं मापणव्ययश्च देय इति ॥ तत्र मुद्रिता ग्रन्थाः। सिधान्ततत्वविवेक खण्डानि ५ अर्थसङ्ग्रहः अंग्रेजीभावानुवादसहिता लन्नपातिकम् खपहानि १३ कात्यायनमहापप्रणीतं शुक्लयजुभातिशास्यम समाप्यं ख०६६ सांश्यकारिका चन्द्रिकाटीफागौडपादभाष्यसहिता আপথবং কান ও (সমমাঃ মাথা पुण्यराजीकासहित घण्डानि ३। द्वितीयमा तृतीयाका- पदम् इलाराजटीकासहित अण्डाति ३) रसगाधररचण्डानिए परिमापात्तिः खण्डे २ पैशेषिकदर्शन किरणापलीटीकासंघलिनमानपादमगीत- मायसहितम् नपढे २ স্কিম: যান ৭ जफायसिदिसण्डाति महर्षिकात्यायनमणीतं शुरूपजस्सयानुकमसूत्रम समाध्यम ३ . থায়ালিয়া মার গুয়ান (ণ) বন্ধংখানুপম ঘধ্যযifঘাষাবং যদি विषाणोपायास: सटीकवाक्यसुधासहित वण्डे २ . . २ . ४ ४ ·कौपीतकिगृह्यसूत्रम् । चलं ब्रह्मवर्चसं कीर्तिमायुः प्रजा पशून्नमो नमस्कृता वर्द्धयन्तु दुष्टुः नादुरुपयुक्तान्यूनाधिकाच सर्वस्मा स्वस्ति देवीपभ्यश्च ब्रह्म सत्य च पातु मामिति ब्रह्म सत्य च पातु मामिति ॥ ६ ॥ इति शासायनशाखायाः कौषीतकिगृह्यसूत्रे पप्ठोऽध्यायः समासः॥३॥ समाप्तोऽय ग्रन्थः । इदमेव कौशिकसूत्रम् ॥

·विज्ञापनम् । बनारससंस्कृतसीरीज़नानी वाराणसेयसंस्कृतपुस्तकावली । ह.आ. . इयं पुस्तफावली खण्डशो मुद्रिता भवति । अश्या संस्कृतमाया- निदा बहवः प्राचीना दुलभा उत्तमोत्तमाः केचियलमापानुपा- इसहिताध प्रन्या मुद्रिता भवन्ति । तां प्रन्यान काशिकराजको- यसस्कृतपाठशालीयपण्डिता भन्ये ऽपि विद्वांसः शोधयन्ति । या.. इफमहारापैरियं पुस्तफायली निपमेनाविच्छेदेन संप्राधा हैस्तदे- कैकस्य मण्डस्य कृते ।। 3 मूल्यं प्रापणव्ययश्च ) देयः । अन्य ছায়ানিলিনু বিল্পবালি বয় ময়ে যান। দুই मूल्य प्रापणव्ययश्च ) देय इति ॥ तत्र मुदिता प्रन्याः। सिद्धान्ततत्वविवेकः सण्डानि ५ मर्यसमहः अंग्रेजीमापानुवादसहितः सन्त्रधातिका पदानि १३' कात्यायनमहर्षिप्रणीत शुक्लयजु प्रातिशाध्यम समापं प०६ ६ . साल्यकारिका चन्द्रिकाटीकागौडपादमायसहिता वाक्यपदीयम सण्डानि ६ (प्रथममागः अयमद्वितीयकाण्डे पुण्यराजटीकासहित अण्डानि ३। द्वितीयमागतीपाका. पहम् देलापजटीकासहित सदानि ३) रसगाधर खण्डानि परिमापावृत्तिःवण्डे २ पैशेषिकदर्शन किरणायलीटीकासपलितप्रशस्तपादमीत- সাবিং স্নায় शिक्षासमह खण्प्लानि নায়ু:খানি ও महर्षिकात्यायनप्रणीत शुक्लयजुस्सर्षानुक्रमसुत्रम समापम् ३ ऋग्वेदीपशौनकमातिशास्य सभाग्यम् बण्डानि (पहत) वैयाकरणभूपणम् पदार्थदीपिक्षासाहितर सण्डानिय विवरणोपल्यास. सटीकवाक्यसुधासहित, सण्डे रे . . ४ . ३ ·कौपीतकिटलगत्रम् । पलं ग्रभवस कीर्तिमायुः मजो परानयो नमावापर्दयन्तु दुष्ठः तादुरूपयुकान्यूनाधिकाच सर्वस्मा स्वस्ति देवाप-पाच मा सत्यं च पातु मामिति घल सत्पं च पातु मामिति ॥ ६॥ शति माहापनशासापाः कोपीतकिटपम्ने पोऽध्यापा समाप्तः ॥६॥ समाप्तोऽयं मन्या । इदमे कौशिरगवम् ॥

·विज्ञापनम् । बनारससंस्कृतसीरीज़नानी वाराणसेयसंस्कृतपुस्तकावली । हत्या एवं पुस्तकावली खण्डमो मुद्रिता मवति । मस्या संस्कृतमाषा- निवडा बहवः प्राचीना वुलमा उत्तमोत्तमाः फेचिदङ्गलभाषानुया- पसहिताध प्राथा मुदिता भवन्ति । तां अन्याद काशिराजकी- पसरवतपाठशालीयपण्डिता मन्ये ऽपि घिद्वांसः शोधयन्ति । येप्रो.. हफमदाण्यैरियं पुस्तफावली नियमेनाविच्छेदेन संमाया तैस्तदे. केकस्य खण्डस्य कृते 3 मूल्यं प्रापणव्ययध - देयः । मन्यम- दागययः कानिचित सन्मानिसंप्राद्याणि तेच प्रत्येक सण्डाना फते ० मूल्य प्रापणज्यपध देय इति । तत्र मुद्रिता मन्या। सियातितत्वविवेक पदानि ५ मयसमहः अंग्रेजीभाषानुवादसहितः सन्त्रवात्तिकम् पण्डानि १३' कात्यायनमहर्षिणीत शुक्लयजमातिशास्यम् समाप्य ०६ ६ . सांदयकारिफा चन्द्रिकाटीकागदपादभाष्यसहिता पाक्यपदीयम पण्डानि (प्रथममागः मधमनितीयकाण्डे पुषयराजटीकासहित बण्डानि ३। द्वितीयमाग हतीयाका- पदम् इटाराशरीकासहित बण्डानि ३) रसगापरसण्डानि परिमापावृत्तिवण्डे २ पैशेषिकदर्शने किरणायलीटीकासंघलितप्रशस्तपादमगीत- मायसहितम् पपई शिक्षासप्रस्वण्टानि ५ कार्यसिमि खण्डानि महर्षिकात्यायनी शुक्लयजस्सघांनुगममत्रम समायम ३ . ग्यदीपोनकमातिशाख्य सभायम वधानि বৃহব) যাকাণমুখম হাযifবন্ধয়াম বানি विपरजोपन्यास. सटीझयायसुधासहित खमेर १० . ९ . २ . २ . ५ .

·कौषीतकिया मूत्रम् । वलं ब्रह्मवर्चसं कीर्तिमायुः मनां पशुन्नमो नमस्कृता वर्द्धयन्तु दुष्टः तादुरूपयुक्तान्यूनाधिकाच सर्वस्या स्वस्ति देवऋषिभ्यश्च प्रहा सत्यं च पातु मामिति ब्रह्म सत्यं च पातु मामिति ॥६॥ इति भाडायनशाखापाः कौपीतकिगृह्यसूत्रे पष्ठोऽध्यायः समासः ॥६॥ समाप्तोऽयं मन्यः ॥ इदमेव कौशिकमूवम् ॥

·महर्षिकात्यायनप्रणीतं शुक्लयजस्मयानुक्रममूत्रम् समायम ३ (हत) वैयाकरणभूषणम् पदार्थदीपिकासहितम् साहानिए। विज्ञापनम् । बनारसभंस्कृतासीरीज़नान्नी वाराणसेयसंस्कृतपुस्तकावली । यं पुस्तकावली अण्डशो मुद्रिता भवति । मस्या संस्कृतभाषा- निववा बहतः प्राचीना दुलंमा उत्तमोत्तमाः फेचिदालभाषानुपा. बसहिदास प्रथा मुद्रिता भवन्ति । तांध प्रन्यान काशिराजको• पसंस्कृतपाठशालीयपण्डिता मन्ये ऽपि पिलांसोधयन्ति । पां.. इकमहापयरियं पुस्तकापली नियमेनाविच्छेदेन संप्राधा तेस्तदे- कैकस्य स्वादस्पते ॥ मूल्य प्रापणव्ययध ) हेयः । अन्यम- हाशययः कानिचित् खण्डानिसंग्राह्याणि तेच प्रत्येकं सम्मान करते मूल्यं प्रापर्णव्यय देय इति ।। तत्र मुदिता ग्रन्या। सिवान्ततत्वविवेक बण्डानि ५ 'मसङ्ग्रहः अंग्रेजीमाषानुवादसहितः प्रधार्मिकम् वण्डानि १३: कात्यायनमहर्षिणीतं शुक्लयजःप्रातिशास्यम समापे ०६६ सांस्यकारिफा चन्द्रिकाठीकागदपादभाष्यसहिता वाक्यपदीयम घण्टानि (प्रथममागः प्रामविधीयफाण्डे पुण्यराजटीकासहित महानि ३. नितीषमागः एतीयाफा- पडम् दैलाराजदीकासहित सण्डानि ३) रसगाधरण्दानि परिमापावृत्तिःसाई २ धैशेषिकदर किरणावलीटीमासंपलितप्रशस्तपादप्रणीत माप्यसहितम् साह २ शिक्षासमः खण्डानि । कार्यमिशिखण्डानि ४ यदीपशनिकमातिशास्प सभापम् अण्डानि । ..आग . १ . . ५ . . १ . ४ . विवरणोप-यातः सटीकवाक्यसुधासहितः बढेर २ ·. ४ . . तवीपमम । पारिकाविधरजस्य म्यास्यामम) .. बेदाग्नदीप (श्रीभगवद्रामानुजाचायविरचित) समान टुण्टाका बजानि. पातालदर्शनमाश्रीरामानन्दपतिकममणिप्रभा भ्यवृत्ति स... व्याकरण मिताभरा भीमरामप्रणीता बानि १० रसमजगे। व्यङ्गपायको मुद्या प्रकाशन व सहिना . भैरधिकार घ्याव्यासहित भीमदष्पपीमिकत TIER पराक्रमसहित खण्ड २ धमारोनरहरिकृत तस्प्यिविषाकरकतटीकयास... प्रशस्वदीपिका भीमरामदभगवविरचिता सण्ड २ २ देवशकामधनु अर्थात प्राचीन ज्यातिषप्रन्य महानि ३ भीमणुमाया । श्रीश्रीषलभाचार्यविरचितम् । सोस्वामिभीपुरुषोत्तमजी महाराजविरचितमाभ्यप्रकाशाग्य व्याख्या समतम् सवानि१५ तस्पशेखर । भीमगबलोकायायप्रणीत । तपा-तरपत्रयकुलक समह । कुमारवदान्ताचार्य धीमहरदगुरुविरथिन । श्रीभाग्यवार्तिक । भीमद्रामानुजाचार्यविशिनसिमास्तम तिपादनपरम् । यतीन्द्रमतीपिका का भीगोविन्दाचार्यसून श्रीनिवासाचार्यकता | सालासायंमतसहसर गूढार्यदीपिका : भीमबागवतरशमस्करस्परासपायायी- ज्याच्या खण्डे आश्वलापनमूनायोगदीपिका । भीषिद्धारमंचनाचार्यभट्ट विरपिता बम काम्यालंकारस्माणि । पणिहतपरवामनविरपिततिसमेतानि कामधेनुसमास्पम्पास्यासहितानि म२ भवन्तसुषुम भीपुरुषोत्तमप्रसादविरचित बानि.. तुर्विशतिमतसंग्रह । भीमहोजिदीमितसंकलित बार.. भीविधम्मगनम श्रीविठ्ठलवायोमित विरचितम् । गास्वामिश्री- पुरुषोतमजीमहाराजविरचित वनक्षत्रालयापासदिला . सास्यायनरपसार । कोहपरवास्तम्पपडितरवारे विरचित । १ अजमण दास और कम्पनी बनारससंसह सीरीजावण १ . बनारस सिरी।