Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai

Srimanti Uttaradyayanani

Jindasganimahttar · 2012/08

PDF Proofread

Front matter

अनुयोग प्रतिज्ञा ॐ नमः श्रीसर्वज्ञाय धीउमा शुषी निया- ध्ययन ॥ श्रीउत्तराध्ययनचूर्णिः॥ कयपवयणपणामो, बोच्छ धम्माणुयोगसंगहिये । उत्तरायणणुयोगं, गुरूवएसाणुसारेण ॥१॥ प्रोन्यन्ते अनेन जीवादयः पदार्थो इति प्रवचनम् , अथवा प्रगतं प्रधान प्रशस्तमादी या पचनं प्रवचनं, गत् द्वादशांग, सदुपयोगान्यत्वाद्वा सड्यः, प्रणमनं प्रणामः पूजेत्यर्थः, कृतः प्रवचनप्रणामो येन स कृतप्रवचनप्रणामा, 'योच्छे वक्ष्ये, 'धम्मा- शुयोगसंगहिय' ति, इह. चत्वारोऽनुयोगाः योच्यन्ते, तद्यथा-चरणकरणाश्योगो, धम्माणुयोगो, गणिनाणुयोगो, दवाणु- योगोनि, तरचरणकरणाघुयोगो कालियमुताति, धम्माणुयोगो इसिमासितादि, गणिताणुयोगो मूरपणनादि, दव्याघुयोगो दिद्विवादांति, अब धम्माणुयोगेनाधिकारः, समस्तं गृहीतं संगृहीतम् आख्यात प्ररूपितमित्येकोऽर्थः, किं तत् । उत्तरायणाणु- योग, उनान्झयणागि चा उपरि मामिदन्ति, अणुयोजनमनुयोगः अर्थव्याख्यानमित्यर्थः, उनराज्यापानामनुयोगः तमुचराध्या- फलयोगी . श्रीउतरा। यानुयोगं, गृणति शास्त्रार्थमिति गुरखा ब्रुवन्तीत्यर्थः, ते पुनराचार्या अईदादयो या तदुपदेशा--तदाझा, गुरुपदेशानुवृत्तिरित्यर्थः, चूणा तया गुरूपदेशानुवृया, गुरूपदेशानुसारेणति ।। १ विनया- ध्ययने तस्स फलजोगमंगलसमुदायस्था तहेव दाराई । तम्भेदनिरुक्तिकम, पोषणाई व बच्चाई ॥२॥ 'तस्ये ' ति तस्योचराध्ययनानुयोगस्य फलं प्रयोजनं योगः-सम्बन्धी मङ्गलं उपचारः समुदायार्थः-पिण्डार्थ द्वारा- णि-उपक्रमादीनि 'नदि' त्यनेन द्वाराग्येव संबन्ध्यन्ते इति, तद्भदाः तत्प्रकाराः, निरुक्ति-निर्वचनं प्रमो-व्यवस्था प्रयोजन- शास्त्रोपकार, एते अधिकारा वाच्याः । आइ-किसुतराध्ययनानुयोगे फलम् !, उच्यते, इह जीवन्स अट्ठविदकम्मबंधगद्धरस सम्मइंसणनाणचरित्तेहिं मोक्यो माति, सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्रात्मकानि चोचराध्ययनानि अतः तयाख्यानारम्भः, पार्पण पन धर्मकथामन्तरेण दर्शनादिप्राप्तिरस्ति, अतस्तद्विकलस्याकारणता, कारगतश्च कार्यसिदिरस्तीत्यत उपराध्ययनानुयोगा- दशेनादिनानि, ततो मोक्ष इति फलपानुपराध्ययनानुयोगारम्भ इति। कः पुनरुनराध्ययनानुभांगस्पाभिसंबन्ध इति ।, उच्यते, उचरझपणा पुज्यं आयारस्सुवरि आसि, तत्थेव तेसि उपोद्घातसंबंधामिवस्थाणं, ताणि पुण अप्पमिई अजसेज्जभवेण मणगपि- तुमा मगगहियत्थाए गिज्दादियानि इस अझयमाणि दसवियालियंमिचि, तम्मि चरण करणायुयोगो वणिजति तप्पभिईच तस्सु- बरि ठविवाणि, एवेणाभिसंबंधेणुनरक्षपणाणि आगवाणि, अहवा माधुगुणसंजुत्त कोई धम्मै पुच्छेज्जा, पच्छा सो वेसि विण- मंगलं श्रीउचरापमंजुचाणं धर्म परिकदेई चउचिहाते कहाते, त-अक्वेवणीए स्पेिषणीए संवैयपीए निचेयणीए, तत्थ परीसहेहि अक्सित्ता কা। चाउगिज शिराचा असंपवणं संवेगमागच्छंति, उवरिमेसु गिव्येयमागच्छति, एस अभिसंबंधों । इदाणि मंगलंति-बस- १निया-विषाई सेयाणि तेण कयमंगलोरपारहि । घेचचो सो सुमहानिहिब्ब जह वा महापिज्जा ॥ १ ॥ त मंगलमादीए मज्झे प्पयन पज्जतए य सत्यस्मा । पढमं सत्यस्थापिग्धपारगमणाय णिदिष्टुं ।। २ ।। तस्सेव य थिन्जत्थे, मझिमयं अंतिमपि तस्सेव । ॥ ३ ॥ अयोच्छिचिणिमिर्च सिस्सपनिस्सादिवंसस्स ॥ ३ ॥ आइ-आचार्य : मर्गलफरणात् शास्त्र तेऽमंगलमापद्यते, अथवेह मह- गलात्मकस्पापि शास्त्रस्य अन्यन्मगलमुच्यते अतस्तस्याप्यन्यत्तस्याप्यन्यन्मइगलमादेयम्, इत्यतोऽनवस्था, नवेदनवस्था प्रतिपयते वदो यथा मगठमपि शास्र अन्यमद्गलशून्यत्यादमगर्ल तथा मलमप्रेऽन्यमंगलशून्यत्वादमगलमिति मावा, | उच्यते, यस्य शाखादर्थान्तरभूतं मदगलं तं प्रत्येपा कल्पना भवेत् इह सस्माकं शास्त्रमेव मरगळ,यद्यत्र मङ्गलमुपादीयते किमत्रा- मङ्गलं का पाऽनयस्थेति, नायमस्माकं पथै, किन्तु यस्यापि शाखादर्थान्तरभूतं मङ्गलं तस्यापि नामङ्गलप्रसंगी न चानपस्था, कुता , स्वपरानुग्रहकारियान्मङ्गलस्य प्रदीपपत् लपणादिवद्वा, आह-मङ्गलप्रयान्तरालद्वयं न मङ्गलमापद्यते, अर्थापनितः, यदि येह सर्वमेव शास्त्रं मङ्गलमिति प्रतिपाद्यते, मालनपग्रहणमनर्थकम्, उच्यते, समस्त्वमेव शाखं तथा विमज्यते, | योऽन्तरालद्वपपरिकल्पनी यदमगलं भवेन् , तत्कथं पुनः सर्वमेव शास्त्र मङ्गलमिति चेदुच्यते, निजरार्थत्वात्तपोवन् , आइ-पदि स्वयमा शार्ग मङ्गला मित्यतः किमिह मङ्गलग्रहणं क्रियते !, उच्यते, नक्तं नैवेह शाखादर्थान्तरभूत मझलमुपादीयते, किन्तु मालमिदं शारामिति केरलगुच्चार्यन, आह-तदुच्चारेण किं फली, पदि मङ्गलमिति न संशब्यते किं तदमङ्गलं भवति ?, उच्यते, श्रीउना शिष्यमनिमङ्गलपरिग्रहार्थमन नदभिधानम्, इह शिष्यः कथं शास्त्र मद्गलमित्येवं परिगृह्णीयादिति, यस्माहिह मद्गलमपि । समुदायाः चुर्गी मालवृद्धया परिगृयमार्ण मद्रगलं भपति, साधुपन्, आह-ततः सर्वमेवेदं मगलमित्येताबदस्तु, नार्थो मङ्गलवयबुद्धिपरि- मंगला १ पिनया-] नुयोगः | ग्रहेगा?, उच्यते, ननु तत्रापि कारणमुक्त-यथैव हि शास्त्र मद्गलमपि सत् न मङ्गलबुद्धिपरिग्रहमन्तरेण मंगल भवति साधुवन, ध्ययने वया मंगलमयकरणमति, अविघ्नपारगमनादि न मंगलमयबुद्ध्या विना सिद्भयतीति अतस्तदभिधानमिति, मंगेत्यर्थस्य अल्प्रत्ययान्तस्य मङ्गलमिति रूपं भवति, गम्यतेऽनेन हितमिति भंगलं, गम्यते साध्यत इतियावत् , अथवा मङ्गो धर्मो, ला आदाने, मग लातीति मंगलं, अथवा मां गालयने मवादिति मगलं, संसारादपनयतीत्यर्थः, अथवा शाखस्य मा गलो भूदिति मद्गलं, गलो-विनं. मा गली बौदिति महगलं, गलनं गालो नाश इत्यर्थः, तर मंगलं चतुर्विधं, तंजहा-नाममगलं ठपणामङ्गलं दव्यमंगल भावमङ्गलमिति, एवं चउच्चिदमवि आवरसकाणुकमेण परूचेऊण भावमंगल गंदी, सा तहेव च3- | चिहा, तथापि भावणेदी पचविई नाग, नपि आवस्सगाणुक्रमेण परूपेतव्वं जाब केवलनाणं, यदी मंगलमिति चेह परिस- मचाई, अहुगा स मङ्गलत्यो मणति, पगओ अणुयोगोऽस्थि, केवलज्ञानमिह परिसमापित, वत्समाप्तौ च नन्दी तत्समाती च | मगलमिति ।। इदानीं मङ्गलार्थोऽनुयोगः, मङ्गलमोंऽस्येति मङ्गलार्धः, अथवा अर्थ्यतेऽसावित्यर्थः, गम्यते साध्यत इतियावत् , मङ्गलस्पार्थो महलाध', मगलसाध्य इत्यर्थः, म च का?, प्रकृतोऽनुयोगः, प्रकृतोऽधिकृत इत्यथा, सोऽनुयोगो मतिज्ञानादीनां कतमस्य इति', उच्यते, श्रुतज्ञानस्य, न शेषाणाम् अपराधीनत्वात् अपरप्रबोधकत्याच्च, श्रुतं तु प्रायेण यतः पराधीनं परमबोधक च प्रदीपवत , अनुयोगय परप्रबोधनायारम्यते अवः श्रुतस्यैवासाविति, आह-नभूत्तराध्ययनानामनुयोगं पक्ष्यामीत्युक्त- श्रीतनराम मेवासी, कः पुनः कस्प ज्ञानस्पति किमनपा चिंतया , उच्यते, इह युतज्ञानस्याचुयोग इत्यभिधानादेवोचराध्ययनं श्रुतविशेष उत्तर- घृणी । इत्युक्तं भवति, आह-अनुयोग इति का शब्दार्थः ।, उच्यते, युतस्य सेनानानुयोजनमनुयोगः, अथवा सूत्रस्याभिधेयव्यापारी निक्षेपाः १ विनया- योगः अनुरूप अनुहलो वा योगा अनुयोगः, अथवा अर्थतः पश्चादभिधानात् स्तोकत्वाच्च स्त्रमनु तस्यानिधेयन योजनमः ध्ययन नुयोगः । आह-ययेवमुत्तराध्ययनानामनुयोगः तच्च श्रुतविशेषः, अतस्तत्किं अङ्ग अङ्गाई सुयपसन्धो श्रुतस्कन्धाः अझयणं अझयणा उद्देसो उद्देसा ?, उत्तरज्झयणाणि णो अशं नो अगाई सुतस्वन्धो नो सुयक्खन्धा नो अज्झयणं अन्झयणा णो उद्देसो णो उद्देसा, तम्हा उत्तरं मिक्खिपिस्सामि अझयणं णिक्सिविस्सामि मुत्तं णिक्खिविस्सामि संधं निविखाविस्सामि, तत्थ पदम दारं उत्तरति, तत्य इमा णिज्जुतिगाहा-'गामंठवणा' गाहा (१-३ पत्रे) तं उत्तरं पनरसविह, तं०-णामुत्तरं ठवणु- तरं दव्युत्तरं खेतुत्तरं दिसुत्तर ५ तारखेतुत्तरं पण्णवगुत्तरं पति० कालु० संचयु० १०पधाणुष्णाणु०कमु० गणणु०भावुत्तर१५मिति, तत्य णामुत्तरं जस्स उत्तरेति णामं कज्जति, ठवणुत्तरं अक्खणिखेवादी, अहया चित्तकम्मादिसु उत्तरा दिसा ठाविता, दव्युत्तरं जापगसरीर० भवियसरीर०, तब्वातरित खीराउ दधि, तत्थ पुवं खीरं उत्तरं दधि, खेत्तुत्तरं उत्तराः कुरवः। अहया पुब्वं सालिसेच आसि पच्छा उच्छुखेनं जातं एवमादी, दिसुत्तरं उचरा दिसा, तायवेत्तुत्तरं मंदरो पथ्यतो, सम्वेसि उत्तरेण भवति, पण्णवयुत्तरं पण्णवगस जं चामं तदुत्ता, प्रतिउत्तरं एगसोऽवस्थिताणं देवदत्तजष्णदनाणं देवदचाओ जण्णदत्तो उत्तरो भवति, कालुत्तरं पुच्चं समयो पच्छा आयलिया, जहवा पुष्वकालाओ पच्छाकालो उत्तरो भवति, यथा 'पूर्वोत्तरविरुद्धार्थ, भारतं तु युधिष्ठिर ॥ .॥ १, पूर्वमन्ययोक्त्वा पश्चादन्ययोपदिष्टवान् , संचगुत्तरं संचयस्तोपरि ववत्थितं विर्ण कई पर्च वा तं संचयुचर, पहायुत्तर, न अंगादि- अमवान्युन तराणि श्रीउत्तरा । पहायुत्तर दिविह, त०–सच्चिचे अञ्चित्तं मीसंति, सच्चित्तपहायुत्तरं तिवि, ०-दुपये चउप्पयं अपयंति, दुपदेसु तित्थ- चूर्णी करो चउपदेस सीहो अपदेसु रुस्खाणं जब सुईसणा, पयर्स कताणं फलाणं,अचित्ताणं मणीणं वेरुलियमणी सुवण्णाणे वडणसुवष्ण, १ विनया- मीसपहायुत्तरं दुपदेसु जहा स एव भगवं तिरपगरो गिलासै सन्चालंकारविभूसितो, गाणुत्तरं केवलमाण, सञ्चणाजुनर ध्ययन मुयनाणं, जओ-सुयनाणं मीहड्डीयंकेवलं तयणंतरं। अपणो य परेसिं च, जम्हा उ परिभावगं ॥ १ ॥ अथवा श्रुतज्ञानं ज्ञानो. चरं, कमतरं क्रम परिपाटी आनुपूर्वी इत्यर्थः, कमुत्रं चउन्विई, तदन्यओ खेतओ कालओ भावओ, दव्यत्रो परमाणुपोगा- लस्स दुपएसियो उत्तरो दुपएसियस तिपएसियो एवं भाव अतिमो अणंतपएसिओ खघो, खेत्तओ एगपएसोगाढस्स दुपएसो. गाढो उत्तरं, एवं जाव अंतिमो असंखज्जपएसोमादति, कालओ एगसमयटिवियस्स दुसमतठितिओ उत्तरी एवं जावं अंतिमो असंखेन्जसमयठितीउत्ति, भावओ वण्णादाणं एकेके एगगुणा(इ)पदफमो जाय अणंतगुणपज्जवसाणोचि, गणणाउचरं गणेज्जताण एकगाउ दुरुचरो दुगाउ तिगो एवं जाव सोसपहेलियत्ति, भावुत्तरो सातिओ भावो, उत्तरी सर्वोत्कृष्ट इत्यर्थः । एतेसि लसणं 'जहन्न सउत्तरं खलु गाहा (२.४ ) जहां प्रायमित्यर्थः, जहण्णो परमाणु स उचरो एवं जाव अंतिमो खंधो अणतात- पएसिओ गिरुचरो, सेसा खंया सउजरा अणुचरा य भवंति, एवमिहापि विणयसुयं सउत्तरं जीवा वाभिगमो णिस्तरो, सर्वो- पर इत्यर्थः, सेसज्झयणाणि सउचराणि णिरुतराणि य, कई !, परीसहा विषयसुयस उत्तरा चउरांगिज्जस्स तु पुव्वा इतिकाउं णिरुतरा, एवं गैयं ।। एस्थ कयरेश्चरेणाहिगारो १, उच्यते, 'कमुत्तरेण पगडं' गाहा (३-५ ) उचरमयणाणि आया- रस्स उवरि आखिचि तम्हा उचराणि भवति । एयाणि पुण उत्तरायणाणि को केग वा भासियाणिचि , उच्यते, 'अंगप्प ।

अध्ययना
दिनिक्षेपाः
भीउचरा
पूर्ण
पिनया
ध्ययन
॥७॥
भवा' गाहा (४५) तत्य अंगप्पभया जहा परीसहा वारसमाओ अंगाओ कम्मप्पवायपुवाओ गिज्जूढा, जिणमासिया
जहा दुमपागादि, पर्चयमासियागि जहा काविलिज्जादि, संपाओ जहा गमिपपज्जा केसिगोयमेज च, ते एते सव्वैव
बंधप्पमोक्सत्यं छचीस उचरज्झपणा कया । उत्तरंति मणिय, इयाणि उत्तरज्मपणंति तस्सवेगट्ठियाणि, अन्ययणति वा
अन्दोर्णति वा आउत्ति वा झरणत्ति घा, एएसि निरुतं मण्णति सुतं अज्झप्पं जणेविचि अन्झप्पजणणं, प्पकारणकाराणं लोगातो
अग्झयणति, बहया अन्नप्पाणयर्ण प्पारणकारागारलोपात्रो अन्क्रपति, अहता बोधादीनामाधिक्पेन अयनमध्यवनं, अयनं
गमनमित्यर्थः, अक्षीणमर्षिम्यो दीयमानमधवा जव्यवच्छित्तिनयोपदेशालोकवनित्यं, आयो लामः प्राप्तिरित्यनान्तरं, कस्य,
मानादीना, क्षपणा अवचयो निरैति पर्यायः, कस्य, पापानां कर्मणामिति ॥ अधुणा निज्जुनी पवित्यारेति-'णामंठवणझयणे
गाहा (५-६) अग्झयण गामादि चढविई, दवझवणं पनरपोरथयलिहिये, भावमयगं इमाणि चेव उत्तरज्झयणाणि, तत्य
गाहाउ 'अझप्परसाणयणं' गाहा (६६) 'अधिगम्मति व अत्या' गाहा (७-७) जथा एपाणि पढतो सुणतो गुणतो
अझप्पे व अप्पाणं णित्रंबनि तम्हा अजायणंवि, अमीणपि एमेव नामादिचउब्बिई, दयमीण सव्वागाप्ससैदी, भावहीणं 'जह
[पा] दीवादीचसय गाहा(८-७)आयोपि गामादि चउपिहो, दयाओ सञ्चितादीण दव्याणं आयो, मावाओ दुविहो-पसन्थो ।
अपसत्यो य, तत्य गाहा 'भावे पसत्य' गाहा (९-७) भावाओ पसत्यो निविहो, त०-गाणाओदसणाओ चरित्ताओ, अप्पसत्यो
भाषाओ कोबायादिओ, झवणावि गामादिया चठविहा, दन्यज्झवणा 'पल्लत्थिया अपत्या' गाहा (१०-८) भावझवणं दुविहं-
१ पृचौ यद्यपि क्षपणाया न प्रशस्तैतरत्या विभागा, तथाप्यन्त्र फर्भरजसो ज्ञानादेरावारकत्वादप्रशस्तक्षपणावं, वक्षपणासाधनानां च
शानादीनां प्रशस्वक्षपणावमुकं.
॥७॥

प्पयन भीउन पगाथमाज्यप अपात्यभायन्नवणं च। अप्पसत्यभावज्शवणा इमा गाहा 'अविह' गाहा (११८) पसत्यभावजमय-श्रुतस्कन्धौ गणी णा पाणादीणि, अज्झयणति गतं । इवाणिं सुत्तं, तीपणामादिचाम्यिहं जहा अणुयोगदारे, भावसुनं तं दुविहं-आगमओ गो- अनुयोग- पिनषा- द्वाराणि आगमती य, आगमनो जागए उपउत्ते, गोआगमनो एयाणि चर उत्तरायणाणि सामित्तासंबद्धाणि । संघोऽवि जहा अणुयो- गद्वारे, भारसंघो एनेसि व छत्नीसाए उत्तरायणाणं समुदयसमितिसमागमेणं उत्तरायणभावसुतसधैति लन्मइ, ताणि पुण छत्तीसं उत्तरायणाणि इमेहि नामेहि अणुगंतव्वाणि 'विण्यसुर्य च परीसह' गाहाओ जाव 'जीवजींचाभिगमोति(१३.१७९) एनेमि हमे अत्याहिगारा भवंति, जहा-'पतमे विणा गाहा, एवं अत्याहिगारगाहा भाणिययाओ (१८-२६।१०)एवमुत्तरक्षा- पाण पिंडत्ये वणितो समासेणं । एतो एफेक पुग अज्झयणं कितइस्सामि ॥ १ ॥ (२७०१०) समुदायत्यो गतो, इदाणि वाराणि,तर प्रथममध्ययनं विनयसुत्तमिति, विनयो यस्मिन् सूने वर्ण्यते तदिदं विनयस्त्र, विनयमूलत्याच धर्मस्य सर्वगुणाधारभूतं, यसो न पिनपशून्ये गुणावस्थानमिति, तस्य महापुरस्यैव द्वाराग्यनुयोगद्वाराणि चत्वारि, अनुयोग इत्यध्ययनार्थः, द्वाराणि तत्प्रवेशमुखानि, ययेह पुरमद्वारमधिगन्तमशक्यं, एकद्वारमपि च कृच्छ्रेणाधिगम्पते कार्यातिपत्तये च भारति, चतुर्भिः पुनर्मू- लद्वारेश्य सुरोनाधिगम्यते न च कार्यातिपत्ये भवति, वविनयस्वमहापुरमपि अर्थाधिममोपायद्वारशून्यमशक्यमधिगन्तम्, अनुग- मैकनारमपि तकरण द्रापीयसा च कालेनाधिगम्यते विहितसप्रभेदोपक्रमद्वारचतुष्टयं पुनरयत्नेनाल्पीयसा च कालेनाधिगम्यते इति रोपन्यासः । तानि चानुयोगद्वाराणीमानि, तं०-उवकमा निस्सेको अणुगमो गया इतिइयाणि तद्भदो उक्कमो छविहो, गिक्रोवो २ रामायणामो पचौ.

द्वारभेदाः निरुक्तिश्व आनु- पादि श्रीउपरा विविहो, अनुगमो दुपिहो, गयो रातविहो।।इदाणि निरुत्ती, वत्र शाखस्योपक्रमणमुपक्रमा उपक्रम्यतेऽनेनेति अस्मिश्चेति,उप सामीप्य नो अनुपादपियेणे, शाखसमीपीकरणं शारास्याग्यासदेशानयनमित्यर्थः, तथा निक्षिप्यते अनेनेदि अस्मिन् वेति निक्षेपण वा निक्षेपा, १निया- 'धिप प्रेरण' इति नियतो निश्चितो वा क्षेपः निक्षेपः न्यासः स्थापनेतियावत् , अनुगम्यतेऽनेनास्मिथति अनुगमनं अनुगमः,अशुनो ध्ययन का सुत्रस्य गमोऽनुगमः, इशानुसरणमित्यर्थः, गीय प्रापणे, वस्य नय इति रूपं, वक्तैव सूत्रार्थप्रापणे गम्य परोपयोगात्रयति । ॥९॥४नयः, नीयते चानेन अस्मिन्येति नयनं वा नयः, वस्तुनः पर्यायायां सभवतोऽधिगमनमित्यर्थः, एषां चौपक्रमादिद्वारापामयमेव | फमः, पनी नानुपक्रान्ई असमीपीभूतं सन्निक्षिप्यते, न च नामादिभिरानिक्षिप्तमर्थतोऽनुगम्यते, न च नयमतविकलोऽनुगम इति, यतस्तु शास्त्र संबन्धात्मकेन उपक्रमेण स्थापनासमीपमानीय नामादिन्यस्तनिक्षेपमर्थतोऽनुगम्यतेऽनुगम्यते नाम नयैः, अतोऽ- यमेवानुयोगद्वारकम इति । तस्थौवकमा छबिहो, त०-णामोर० ठपणोप० दव्योव० रोचोव० कालोब० गावोव० जहावस्सए जाप अहया भायोजकमो छविधो, तजदा-आयुषुपी नाम पमाणं वचधया अत्याहिगारो समोयारो, सर्च एवं अणुगोगदा राणुफमेण परवेऊण इमं विणयमुनमायणं जत्थ बत्य समोयरति तत्थ तस्य समोयारतवं,तत्याशुपुष्वी दसविहावं -गामाणुपुची | उरणाणुपुष्पी दव्याणु रोलाणु कालाणु० ५ उकित्तणाणु० गणणाणु०संठाणाणु० सामायारीआणुपुरी भाषाणु० १०, एत्य उकि- चनगणनाशपुग्वीसु समोवाइ, उत्कीचन-संशब्दनं, वा-पिनयमुतं परीसहा इत्यादि, गण परिसखाणं एक दो तिन्नि इत्यादि, व्य विणयमुपं पुष्याशुपुयीए पढम, पच्छाणुपुचीए उचीसदम, अणाणुपुब्बीए अपियर्थ, कयाइ पढमे कयाई वितिय इत्यादि, अणाणुपुथ्वीइ इमं करणं एगादियाए एगुत्तरीए छत्तीसगच्छगयाए सेढीए अण्णमणन्भासो दुरुपूणोति, पुन्यापुच्ची पच्छाणुपुन्वी आनुः पूष्यादि श्रीउत्तराय दोषि फेडियाओ देसाओ अणानुपुचीजो मपति, इमाउ पत्यारणादायो-एगादी उत्तरिखड्डिताण ठानाग इच्छिवायं तु । पूर्मा जो जो आदी य भवे सो सोतु अयंतरी गेओ॥१॥ जहिवं तु पिक्पेगो(जहियंमि उ पिक्सिचे) पुणरवि सो चेव होइ निक्लेवो । १ विनया-सो होइ समयमेदो बजेपथ्यो ततो नियमा ॥ २ ॥ पुष्पाणुपुषि हेड्डा समयाभेदेणगंतरी देयो । उपरिमतुछ पुरतो हस्सो पियन इस्सादि तो सेसो ||३|| अगती अणेतरस उ देयोऽयंतर अणनरो वत्तो । ततोऽवि परतरो पुण वा जाव अणंतरो पत्थि ॥४॥ एवं ॥ १० ॥ पिए ठाणेमु परथारं दंगेइ १२३ , एस पुष्वाणुपुची, वस्थेगसा अणंतरो परिथ, दुष्हणंतरी एको ततो दुष्हं हेट्ठा एवं ठावेऊण उपरिमतुल्ल ठवेति विण्हं ईट्टा तिनि निक्स आदीय वेणि से, जावा २१३, ववियपरिवाडीए (दोण्हमणंतरो एको, ते जति ठवेति समयमेदो भवति, एकस्सातरो गत्पित्ति तिहमणेतरो दुगो दिज्जइ, एगं विगं च-आईए, जातं १३२, चउत्थपरि- पाडीप) एकस्सध्यंतरी दुनो त जति ठवेति समयभेदो भवति, तो अमंतराणंतर ठवेति एक, उवस्मितुल्लं दो दोण्हं देवा उपेन्जाइए तिग्नि ठपेति, जावं ३१२, पंचमपरिवाडिए तिहाणतरे दो त जति ठवेति तो समयभेदी भवति, अणंतरा- गतरी एको तेणवि समयमेदो मवति, वओ विण्हं रेडा प ट्वेति, एगस्सागंवरो पत्यि तस्यपि ण ठंयति, दोण्हागंतरी एको ववो दोण्ई दिहा एक ठवेति, आदीए इस्सत्ति वे तिष्णि य, जातं२३१, छहपरिवाडीए दोव्हाणंतरो एको, तेण समयभेदो भवति, वो तीष्माणतरो दो त स्वेति, उपरिमं तुलं नसे इकं, आदीए ठवे विनि, जाना पच्छाणुपुब्बी ३२१, एवं तिमु चत्तारि अणाणु- पुप्पीओ, एवं सेमावि परित्यारा नेया । इह यवत्थुनो अभिधानं जातिरूपादिपर्यायप्रभेदानुसरणस्वमावं तत्राम नमर्न प्राहि- त्वमिति, यस्तु नमनाव-प्रवियन्तु नमनात् भवनादित्यर्थः, वश्च दशनभेदमेकनामादि बहुमेदं चाऽमिलाप्यविषयत्वात् ।

प्रमाणात
बतारः
श्रीउत्तरा बत्य छविहे गाम भावो छबिहो वणिज्जानि, तत्र क्षायोपशमिक एव श्रुतावतारी नान्यत्र, श्रुतज्ञानावरणक्षयोपशमजत्वात्
गुणा श्रुतस्य, प्रमाणं दव्यादि चउव्यिई, प्रमीयतेऽनेनेति प्रमाणं, वत्य मावम्पमाणे समोयरति, भावगुणापमाणं च तिविह-गुणप्प-
1 पिनया माणं गयपनाणं संराप्पमाणं, गुणप्पमाणं दुविहं-जीवगुणपमाणं अजीवगुणप्पमानं च, ततो जीवाऽन्यत्वादिनयन्त्रस्य |
ध्ययने । जीपगुणप्पमाणे समोठरति, तं तिचिह-पाणगुणप्पमाणं दसणगुणप्पमाणं चरित्तगुणपनाणं, तत्र बोधनात्मकत्याविनय-
एप्रस्प णागगुणप्पमाणे समोतरति, गामगुणप्पमार्ण चउन्चिईत-पच्चदपं अणुमाणं उनमें आगम इति, तत्य विषयसुयस्स |
| प्रायशः पोपदेशफत्पादागमप्रमाणेऽवतारो, आगमी दुविहो-लोइओ लोउचरिओ य, लोउचर सनोवरति, लोउत्तरो दिविहो-
गुन अस्थो तदुमयंति, विगुपि समोयरति, सो विविहो-सुत्नागमो अणंतरागमो परंपरागमो (तस्थ सुत्तो थेराणं अचागमो
अत्यो अर्णवरागमो, धेरसिस्साय मुत्ती अगंतरागमो जत्यो परंपरागमो, तेण परं सुत्नओवि अत्योऽवि) नो अनागमो नो
अर्णतरागमो, परंपरागमो, गतं गुणप्पमाणं । मूढणयिवं कालियं मुचंति नाधुना नपप्रमाणावतारः, 'आसि पुरा
सो णियते अगुपोगाणमपुहचभार्यमि । संपति पत्थि पुहुत्ते होज्ज व परिसं समासज्जा ॥१॥ संसप्पमाणं अट्ठविहं-गाम-
रांसा टवणसंसा दव्य उपम्म० परिमाण० जाणणासंसा गणणा० भायसं०, तत्य परिमाणसंखाए अवत्तरति, सा दुविहा-
पालियनुतपरिमाणसंपा य दिवियायमुवपरिमाणसंसा य, तस्य कालियसुतपरिमाणसंसाए समोतरति, कालियमुत-
परिमाणसंसा अणेगविहा पञ्जवसंसा अपरसंसा संघातसंसा पदसंखा पायसंखा गाहा० सिलोग० वेढग० निज्जुत्ति० अणु-
ओगदार० उद्देशक अज्झयण सुयर्खधर अंगसंसा वेति, तत्य विषयमुन मत्रतः परित्तपरिमाणी, परिमितपरिमाणमित्या,
॥११॥

-- श्रीउन अर्थतोऽनन्तपर्यायत्वादनन्तपरिमाणं, तण अनंता पज्जया संखेज्जा अक्सरा संखेज्जा संधाता संखेजा पदा सरोजा पादा वक्तव्या- धिकारः। पूर्ण संपन्या मिलोगा एगा णिग्गुली संपन्जा अणुयोगइरस एगे अझपणे, वत्तव्यया तिविधा--ससमययत्तव्यया पररामयवत्त- पिनया- निक्षेपाः वया ससमयपरमनपपनव्यया, तर समयः सिद्धान्त वक्तव्यता-पदार्थविचारः, तत्र स्यसिद्धान्तवक्तव्यतानियमितमिद- पपने मप्यपन, पाऽपिहि कचिदष्यपने परसिद्धान्तोभवक्तव्यता याऽनुश्रूयते साऽपि हि यता सम्पादृष्टेस्तवदर्शनपरिग्रहाद् | ॥१२॥ सममयरक्तस्पतयेत्यतः सर्वाप्ययनानि ससमययकव्यतानियवानि- मिच्छतमन्नहम सम्मत्तं जं च नदुबगारमि यवृति परसिद्धान्तों तो तस्स ततो ससिद्धान्तो ॥१॥ अथ अर्थाधिकारो, यो विगएणं,-अधुणा समोयतारो जेग समो- । नारिय पदारं । पिणयगुषं सोऽशुगती लाघपओ ण उ पुणो बच्चो ॥१॥ उचकमो गतो, 'भष्मति घेप्पति य सुई जिस्सेप- पदाणुसारतो सस्थं । ओहो पाम सुन गिरोत्तप्वं ततो तरस ॥१॥ ओहो ज सामणं सुत्तभिहाणं चउन्विहं तं च । अन्झपण अमीण आपो झवणा य पत्तेयं ॥ १ ॥णामादि चउम्भव वणेऊणं सुयाणुसारेणं । विषयसु आयोज्जा घसुपि कमेण भावेसुं ॥३॥ ओहणिफण्णो गतौ । गामविष्फो शिकसबै विणयसुर्यति विगो सुतं च दुपयं गाम, एत्थ णिज्जुत्तिगाहा विणयो पुबुष्टिो गाहा(२९-१५) विणो चउचिहो नामाइ जहा विणयसमाहीए तहेव भाणियच्यो, सुतपिपूर्ववत् गतो णामादि- ॥१२॥ | शिफाणो, इदाणि गुपालापगनिकम्णो 'वो मुत्पदण्णासो सो सुत्तालापगाप निको । इह पचलक्क्षणो सो णिक्सिप्पति ग पुमरि जागुन चैव न पावह इह सुपालापयाण कोऽयसरी । सुत्तायुगमे काहिति तन्नास लाघवनिमिच।।२।।अह् यति पत्तोऽ- पिततो य पास्मए पीस गनए इइसी। दाइज सो निरोउमेत्तसामन्नो न।।३। संपदिमौहार्द सब्णिक्सिचाणमणुगमो को ।

श्रीन सोऽशुगमी तुपिकप्पो मेनो पिज्जुतिगुनाणं ॥ ४ ॥ गिजुचियणुगमी तिविहौ, २०-णिरखेवाणिज्जुचिअणुगमो वोग्यात- मित्रानुगमः पूर्णी / निषिप्रशुगमा गुफासिषणिज्जुनिअघुगमो, सत्यवि गिसेवनिजात अणुगया जा रमा उत्तरगया स्पेशादि । पिनया-अभिहिया, उपोग्यापणिज्जुनीअणुगमो 'उद्देमे गिरी य दिग्गने रोज काल पुरिसे य । कारण पच्चय लक्षण गए समो. सपन वारणाश्शुमति ॥ १॥ किं तिथिई कस कहि फेम कई केगिर इनइ कालं । कति संवरमविरहितं, भवागरिसफासग पिरुची ॥ २ ॥ एताणि दाराणि जहा सामाइए ॥ संपति सुत्नष्कासिणिज्जुनी जे सुवस्स यक्साणं । तीसेनसरो | मा पुण पचापि पा मण्णए इइई ॥ १ ॥ कि ? जेपासति सुत्ने कस्म तई त जता कमा (सुतं )। एतो सुत्ताणुगमो पोच्छिहि होदि तामै तपा भागो ॥ २॥ अत्यापमिदं ताले जदि नो सा कीस मनए इहई । इह सा भएमति णिज्जनिनिचसाम- पती नवरं ॥३॥' अतोऽनेनैव सम्बन्धेनेदानी नियुक्तिअनुगमनानन्तरं घनानुगमः, वनस्वानुगमः २ सूत्रानुसरणमित्यर्थः किं , न्यूनापिकविपर्यस्वादीदोपदुष्टमाहौयित्रिदोपमिति !, निर्दोषस्य च व्याख्यानं पारप्स्यते, शेपस्य चापनीतदोपस्येत्यतः सूत्रानुगमै उत्रमुचारणीय,- ' अपपलिय अमिलियं अविच्चामेलिपं पडिपुन पडिपुष्णजोगं कंठोडविप्पनुवं, न कसलियमुप- लाकुठभूमिलांगुलवत्। न च मिसितमसमानधान्यसफरवत् , अविपर्यस्तपदचाफ्यग्रन्थमयमा न संसक्तपदवाक्य, विच्छेद- विपर्यस्तमिति, इद् च व्याविदिपर्यस्तपदवाक्चयपोरयं विशेषः- वर्णन एवं व्याविद्धं, पदं वाक्यं ग्रन्थतो विपर्यस्वमिति, केचितु पाविद् वर्णपदवाक्यं अन्यतो मन्यते, संसक्तपदवाक्यं विच्छेदविपर्यस्तमिति, न च व्यत्यानेडिटमानेकशास्त्रग्रन्थसहक -॥१३॥ राद् अधानच्छिनअन्धनाद्वा पायसनेरविद् ‘प्राप्तराज्यस्य रामस्व राक्षसाणा' मित्यादिवता प्रतिपूर्णमथेनो ग्रन्यतय, तत्र - श्रीउत्तराला ग्रंथती मात्रादिमिर्थन प्रतिनियतमानं छन्दसा या, अर्थको न साकाङ्क्षमध्यायकस्वतंत्र वा. प्रतिपूर्णघोपमुदात्तादिभिरवि- व्याख्या चूर्णी अकाराः कलपोपमिति, 'केंद्रोदृचिप्पमुक्क' मिति स्पष्टमाइ, नाव्यक्तं पालयूकभापितवद् । एवंगुणसम्पन्न स्त्रमुचारणीयं, ततो तत्थ १ विनया- पजिहिति ससमयपदं वा परसमयपदं का बंधपदं वा मोरपदं वा विणयपदं था, तो तमि उच्चारिते समाणे केसिंचि भगवंताणं ध्ययन केइ अस्थाधिगारा अहिगया भवति, कई अणगहिया, देसि अमहियाणमत्थाणं अभिगमणद्वयाए पदं वनइस्सामि इमेण विहिणा- 'संहिता य पदं च पयायो पयचिग्गही । चालणा य पसिद्धी य, छविह विद्धि लक्षणं ॥ १ ॥ तस्य संहितपदुचारणं संहिता, 'परः सन्निकर्षः संहिते ति वचनाइ, पदं नामिकादि पंचविहे, तत्राश्व इति नामिक, सल्लिति नेपातिक परीत्यौपसर्गिक धावचीत्याख्यातिक, संचत इति मिथ, पदार्थचतुर्विधः कारकादिविषयः, पचतीति पाचकः, समासविषयः राज्ञः पुल्यो राजपुरुष, तद्धितविषयो पसुदेवस्थापत्वं वासुदेवः, निरुक्तपिपयो भ्रमति च रौति चेति भ्रमरः, अथवा विविध पदार्थ:-क्रियाकारकभेदतः पर्यायवचनवो भूतार्थाभिधानत इति, तत्र क्रियाकारकभेदतो घट चेष्टायां ' घटतेऽसाविति घट इत्पादि, पर्यायवचनतो घटः कुम्मा इत्यादि, भूतामिधानतो पोऽसावर्धकुण्डलोष्टायतस्त्रग्रीवादिरूप इत्यादि । 'पायं पदविच्छेदो समासविसथो तयस्थ- जियमत्थं । पदविरगहोत्ति भण्णइ सो सुद्धपदे ण संभवति ॥१॥' इह यायेम यः समासविषयः पदयोः पदानां छेदो अनेकार्थसमवे इष्टानियमनाय क्रियते स यदनिग्रहः, यथा राज्ञः पुरुषो राजपुरुषः, श्रेताः पटा- धति क्षेत्रपटाः इत्यादि सुलगतमस्यपिसदं च दसणं चालणं मतं तस्स । सदत्यण्णायातो परिहारो पञ्चवस्थाणे ॥१॥ इह यत्सूत्राविषयमविषयं वा क्षणमारम्यते शिष्यचोदकाम्यां दचालनं विचारों वेत्यर्थी, तस्य शब्दार्थमायतो । -- ध्ययन श्रीउन नयमतविशेषाञ्च परिहारः प्रत्ययस्थान, पितप्रसिद्धिरित्यर्थः । एवमनुनुतनत्यं नयन (सदनय)मतावतारपरिसुद्धं । भासेज विनयप्रा- चूणा निरवसेसे पुरिसं च पडुच्च जं जोरगं ॥ १ ॥ होति कयत्यो योनुं सपयच्छेवं सुयं सुताणुगमा। सुत्तालावगनासो नामादिण्णास- प्रतिज्ञा १ मिनया विनियोग ॥ २ ॥ इह सूत्रतत्पदच्छेदाभिधानात्स्वानुगमः कृती जायते, अवसिनत्रयोवन इत्यर्थः, नालापकन्यासोऽपि नामा- दिन्यासविनियोगमात्र, 'सुतष्कासियनिनिनियोगो सेसयो पयस्थाई । पार्य सोचिय नमणयादिमयगोषरो होई ॥ १ ॥ निक्षेपा ॥ १५॥ तिवत्रस्पर्शकनियुक्तिधिनियोग इत्यर्थः, शेषः- पदार्थविग्रहविचारप्रत्यवस्थानभेदः सूत्रार्थानुगमनस्वाभायात्। स एव हि प्रायो नगमादिनयमतविषयः, प्रायोऽभिधानास्पदविधानन्यासोऽपीति, पादं पदविच्छेदो मुत्तकासंच सहिता जेणे । कस्तइ इहत्य संयोगः कारयकालादिगती ततो चेव ।। १ ।। प्रायः पदविच्छेदोऽपि क्यचित् सूत्रस्पर्शान्त व्येव, यतः क्सचित् पदविच्छेदादेवार्थः काल- कारकादयो गम्यन्त इति, एयमणुयोगद्वारपजोयण भणिय, हेट्ठा दारगाहा । एवं पिक्खिनति । 'एन्थ व सुचारागमो सुत्ता- लाययकओ य पिखयो । सुतप्कासिमनिज्जुत्ती गया य पइसोत्तमायोज्जा ॥ १ ॥ सुजाणुगमे सुर्च उच्चारेयव्यंति, ते चिमं सुच-संजोगा विप्पमुकरस, अणगारस मिक्सुणो। विणयं पायो करिस्सामि, आणुपुचि सुणेह मे ॥ १॥ ( १८ ५० ) "संजोगे निक्खेवो' गाहा । ( ३०-२१ ) संयुज्जत इति संयोगः) येन वा संयुजवे स संयोगः, सो संयोगो छविहो- पामसंजोगो ठवणासंजोगो दव्यसंबोगो सेत्तसंजोगो कालसजोगो भावतंजोगो, नामठवणासो गयाओ, द्रव्यसंयोगो द्रव्ययोप्याथां वा सयोगो द्रव्यसयोगः, सो दुपिहो- संजुचगदव्यसंयोगो इतरेतरव्यसंयोगो य, तत्य गादा 'संजुत्तग -१५॥ संजालो' गाहा (३१-२३) लत्य संजुनदव्यसंजोगो गान जो पुच्चसंजुच एव अण्णेण दव्येण सह संयुजते, सो विषियो- लोगन -- श्रीउना सचिनमजुनदव्यसंजोगी अपिचसंजुनदरसंजोगो मोससंजुत्तदव्यसंजोगो, नत्यवि सचित्तसंजुत्तदव्यसंजोगो गाम जहा पूर रस्ता पुग्यं मूलडिं पुढरिसंपवेहिं उत्तरकाळं कैदेण सह युज्जते, एवं जायचि ताप नेयं, एत्य गाहा मूले कंदे' गाढा (३२-२३) १पिनषा- सनिगराजुलदव्यसंजोगे इमे गाहा-'पारस एगवणे' जाहा ( ३३.२६) जहा परमाणुपोग्गले एगरणे एगगधे एगरसे प्पयन दुफास, स तु जता शालगत पडिनदऊणं नीलगचेण परिणमति तदा गपादीहि संजुत्ते एव लोण(णीलगत्तणं संजुनेण, एवं लोहित- ॥ १७॥ हालिगुपिष्टचतोपि, पीलगो या जपा नीलगत्तं परिच्चइऊण कालगवेग परिणमति तदा गंधादीहि संजुत्ते एर लीग(नीलगत्तेण मंजुलैणं, एप लोहितहालिइसुविष्टाचतोऽपि, एवं संजोगा वीसं भागितच्या, गंधतोय, जता सुम्मिगंध परिश्चइऊणं दुरीमगंधत्तेण परिपमति उदा पन्नासफामसंजुन एव दुन्भिगंधण जुज्जते, एवं दुन्मिगंधोऽपि, रसो जहा यण्णो, फासे दुसु, जता सीत- 'फासो उसिणफास परिणमवि तदा पण्णगंधरसफामणिद्धलुक्याण फासाण एगतरेण संजुत्त एव उसिणं संपुग्नते, उसिणगानोऽपि गीय फानं परिणमीव, पिद्धोऽपि रुस्खकानं, रक्सोऽपि निद्धकासं, अहबा एगगुणकालगो होतिऊर्ग उत्तरकालं दुगुगं कालगा। मपति वदा कालगरण्योग संचल एव, पुणरवि तेण वा अधिकतरेल संयुज्जत, एस गेयो जाब अणतगुणकालगोनि, अवसेसेलु य वाणगंपरसफासेसु माणितव्यं जान अणंतगुणडक्सोनि, एवं दुपदेसिगादिमुवि विभासा, अचित्तसंजुत्तव्यसंजोगो गतो।। दागिमीससंजुचदप्यमंजोगो स च जीवकर्मयोः तयोः स्थानादिसपोगे सति यदुपचीयते स भित्रसंयुक्त संयोगो मवति 'जह धातू कणगादी' गाहा (३४-२०) चया धाववः सवर्गादी स्पेन खेन भावेन परस्परसंयोगेन संयुक्ता मति,अथवतेषां क्रमेण पृथग्भावो । ॥१६॥ माति, अन्यत् पिट्ट अन्यत्र मुवर्ण, एवं गृहाण जीयस्यापि मंततिकर्मणानादिसंयुक्तसंयोगो भवति, स च यदा निरुद्धयोगा- श्रीउतरा श्रवो भवति तदा बीचवर्मणोः पृथख्य मगति, दृस्पति (सचित्ते) मूलकंदै अचिः परमाणुपोग्गलग्गहणं वणगंधरसफासादीहि पगलपन्धा पूणी । संततिकम्मति मिस्सस्स गहतो जह धातू कगगा इति, उक्ताः संयुक्ताः संयोगाः । इदाणि इतरेतरसंजोगी, वत्थ निज्जुतिगाहा १ विनया- 'इतरेतरसंजोगो' गाहा(३५-२५) इतरेतरसंजोगो छपिहो, तबहा परमापूर्ण पएखाणं अभिप्पेयस्त संजोगो अगाभिप्पेयस्य संजोगी। ध्यपने अभिलावसंजोगो संवैधनसजोगो, तत्थ दुष्पमितीण परमापूर्ण ओ संजोगो सो इतरेतरसंजोगो भवति परमाणूणं, पदेसेसु दुपदेसा- ॥ १७॥ ४/दोण नेयमिति, तस्य 'दुविहो परमाणूण गाहा ( ३५-२२) परमापूर्ण इतरेवरसंजोगी दुविहो-सठाणतो संधतोप, उक्तन- समणिकाए बंधी ग होइ समक्सतायवि ण होति । वेनायगिद्धलुखत्तणेग बंधो उ संधाणं ॥ १॥ तत्वेगगुणपियो । | एगगुणणिद्वेण सह न वझति, बहा दुगुणणिद्धो बेगुणणिदेण समं प, अग्नाणदो अपनगदेणग, एवं एगगुणलुक्य- वि एगगुणलफ्रेण सह ण वझति, एगगुणलुक्खो दुगुणलुक्पेण जाव अशंतगुणलुक्सो अणंतगुणलुक्रोण, एवं सव्वत्थ समगुणेसु बंधो गत्यि, येमावाणिदलुक्सवर्गणात पिपमा मारा विमाता, एवं भवति, कई पुण!, उच्चते 'गिद्धस्स गिद्धेग दुताहिए। लुपसस लुक्यण दुपाहिएण । गिद्धस्स लुपेश उप्रेति बंधो, बहनवजो सिमो समो वा ॥ १॥ एगगुणनिदो विगुनणिदेणं | यज्झति, तिगुणनिदो पंचगुणणिवेण, पंचगुणो सत्तगुणणिद्वेण, एवं दुयाहिएण बंधो मपति, तहा दुगुणणिद्वो चउगुणणिद्वेण, चउगुणणिवी छगुणणि ण, छग्गुणणिद्धो अद्वगुगणिद्वेण, एवं णेयं, लुक्खेवि एवं चेब, गिद्धलुक्सस्स पुण जहन्नगुणवज्जेसु सेसेसु विसमेसु समेसु वा बंधो नवनि, 'जहन्नगुणो' चि एगगुणणिछो एनगुणलुक्सणं ण बन्दाति, सेसेसु दुगुणतिगुगठिएतु | बझति,अण्णे पुण गांति एगगुणस्स दुगुणाधितेण बंधी भवतीति, दुगुणाहिएगति एगगुणस्स तिगुणेण दुगुणस पंचगुणेण तिगुणस्स पुदलबन्धः श्रीदता सदगुणेण, एवं सवत्थ दुगुणाधिएवं पंधो भवति,तत्य गाहा-दोण्ह नहष्णगुणाणं णिद्धाणं तह य लुक्सदव्याण। एगाहिएऽविय गुणे चूर्णा गुणपस्न परिणाहो(मो)।ग होति बंधस्स (पृ.) वेऽविय-गिनिगुनाधिएणं बंधो गिद्धस्स होइ दवस ! लुक्सविगुगाधिएष य, विनया- लुक्सास समागर्म पप्प ॥२वज्र्सति णिदलुक्सा विसमगुणा अहवं समउणा जातीय। बज्जेत्तु जहन्नगुणे वझती पोग्गला एवं ॥३॥ एमेव य संघाणं दुपदेसादीण बंधपरिणामो। जो होइ जहा अहितो सो परिणामेति तदऊणं ॥ ४ ॥ जति विसमे संजोगो ॥ १८ ॥ ५ परिणाम उस्स फेलं तु संधत्ते । अवसैसे परिणामो तारिसगं चेर तं दध्वं ॥ ५॥ सरिसगुणा सरिसगुणं अमहियगुणाण दोगगुणमेप । परिणामिउं समत्था न पुर्ण ऊषा तु अहियाणं ॥ ६॥ परिणामगा समाहिय परिणानिज्जति समो व हीगो वा । दश्यगुणाधियमायेण ण पुण दयामिगणं ॥ ७ ॥ जति बहुग एकगुणं धैवीपय बहुगुणं जति हवेज्जा । परिणामिज्जति बहुगं धीरेण गुणादिवगुणेणे ॥ ८ ॥ जति कातियोंगगुणं मुक्लियपि हवेज्ज बहुगुणं । परिणामिञ्चति कालं सुकेण गुगाहिय- गुणेणं ॥९॥ जति मुकिष्टगमेगगुणं कालयदव्यं तु बहुगुणं अति य । परिणामिज्जइ सुकं कालेण गुणाहियगुणेणं ॥१०॥ अति सुकं एगगुणं कालगदपि एगगुणमेव । कारोत परिणाम तुष्टगुणं जस्स संभवति ॥११॥ एवं पचवि बन्ना संजोएणं तु वण्णपरिणामो । समहियहीणगुणेण ययष्यंतरसंगपाणं च॥१२साएमेश्य परिणामो गंधाण रसाण द य फासाणी संठाणाण य माणतो संजोएणं बहुविगप्पे ॥१८॥ १२दयं मणियं सप्पज्जयं निग्गुणा गुणा होति । जहि दव्यं तस्थ गुणा जत्थ गुणा तत्व परिणामो॥१४ाएवं पासंगिकते हि परि- माणयः संहन्यमाना अग्याहज्जता दुपदेशगादि संधं गिव्यचन्तिर सठाणं च, मृत्पिण्डवच्च, यथा मृत्पिण्डः कालान्तरेण पिण्डत्वेन परिणमन् पटन्येनोपयते तत्संस्थानवन् , एवं तन्दयोऽपि पटत्वेनोत्पयन्त वत्संस्थानेन च, तद्वत्परमाणु नो पिंडो संघर्ष सेठाणं चा संस्थानानि UML R ਕੀਤਾ; परमामयों या कारणांना संयुज्जत संयुज्जमाना कन्यत्वेनोत्पयन्ते तसंस्थानेन च, तत्य संठाणं पंचारिह परिमंडले पगाहा (३८.२७)परिमंडल संठाणं दुपिई-पणपरिमंडलं पयरपरिमंडलं. तत्य पयरपरिमंडतं जहन्नं पीसपदसिय वीसपदेसोगाद, उकौसर्ग पिनमा अपंतपदसियं असंपेजपदमोगाढंच नाय धीमपदेसिपस्मा इयं स्थापनापणपरिमंडले जहन्नेश चालीसपदेसिए चत्तालीसपदे- प्पन योगाद, एनेसि भय वीमाए परमापूर्ण उवारे अण्णा चीस चैप परमाणू मयंति,उकोसण अर्थतपदेसितो असंपज्जपदेसोगाढो,वो दुविहो. ॥ १९॥ गणपढ़े य पपरपडे य,पयारपट्टे दुरिडो-ओपपदेसिए जुम्मपदेखिए य,ओजपएसे जहनेग पंचपएसिएपंचपदेसोगाडो उकासेग अर्णतप- | देसिए जसंमेजपदेखोगाढो, जुम्मपएमिए जदनेग वारसपएरासिए पारसपएसोगाढे ।उकोसेमं अर्गतपएसिए असंसिज्जपएसोगाडे, | पपपई दुरिहो-भोयपदेसिए जुम्मपदेसिए य, ओयपएलिए जहन्नेण सत्पदेसिए सत्तपदेसोगाढोग , एतस्स मोल्लस्त पदेसस टवरि एगी ठापिनो हेड्डारि एगो एवं सच मवंति, उफोसेगं तहेव, जुम्मपदेसिए जहन्नेण यत्तीसपदेसिए बचीसपदेसोगाढो एते | पारस घेव उपरि एते पारस चेय एते चउनीस, एतेसिं चउभ्यासात उपरि चचारि हेद्वावि चत्वारि, एवं बत्तीस भवति. उको है सेणं गहेय, तमे दुषिई-पणे पतरे प, पतरसे दुविहो ओयपदेसिए जुम्मपदेसिए य, ओयपदेसिए बहनेण तिपदेसिए तिपदेसोगादे, "उफोरोणं नहेर, जुम्मपदेसिए जहत्रेण छप्पदेसिए छप्पदेसोगादो "उकोसणं तहेब, पणो दुर्विदो-ओये जुम्मे य, जहन्नेग पणवीसपदेसिए पणवीसपदेखोगाढो, एते पन्नास पदेसा, एतेसि इमे उगरि एते दस पदेसा एतसि उवरि एते छप्पदेसा, एनागि इमे उपरि", एतेसिपि उपरि , ए एतं सर्वपि पणं से एगं निफनं भवति, जुम्मपदेसिए नहन्त्रेण चउप्पदेसिए चउ- ON ध्ययन श्रीउत्तरा० पदेसारगाढे ", एत्थ जे तिग्नि तत्थ एतेसि एयम्स उपरि एको कौरइ,उकोसेणं तहेव,चउरसे दु०-पणे पयरे य, पयरे दुविदे-ओए । संस्थानानि गाई जुम्मे ग, औवे जहनेण णवपएसिए णवपदेसावएगाढे म उकासैण तहेब, जुम्मपदेसिए जह० चउपदेसिए चतपदेसोगाडे है, उक्कोसेणं तहेव, जुम्मपदेसिए जह० अट्ठपपलिए अद्रुपएसोगाडे , एतेसिं चेव उपरि अन्ने चचारि, रते अट्ट, उक्कोलणं तहेर, आयते दुविहे-सेढीआयतो घणायते य, सेढीआयते दुविहे-ओये जुम्मे या ओये जहणेण तिपदेसिए तिपदेसोगाढे "" उक्कोसेणं ॥ २०॥ ५ तहेप, जुम्मपदेखिए बहनेण दुप्पएसिए दुप्पएसोगाढे , उकोसेमं तहेव, पयरावतो दुदिहे ओवै जुम्ने व, ओये जह०पष्णरसपदे- सिए पन्नरसपदेखोगाढे सा उक्कोसेणं तहेव, जुम्मपदेसिए बहनेणे ठप्पदेसिए छप्पदेसोवगाडे ,उकोमेणं तहेय, अगायते दुविहे. ओए जुम्मे य, जोए जहनेणं पणयालीसपएसिए पणयालसिपएसिओगाढे, एतेसि हेट्ठा उचरिं च पण्णरस, एते चेव पणयालीस भवंति, उकोसणं तहेच, जम्मपएसिते जहन्नेणं वारसपएसिए बारसपएसोगाढे , एवेसि उवरि अन्ने छप्पएसा ठाविति, एवं बारस यंति, उकोसेणं अणंतपएसिए असंसेज्जपण्योगाढे, एवं परमाणूनां संठाणओ गतं, इदानी व एव परमाणयः संहन्यमानाः स्कन्धस्य निवचयन्ति न च संस्थान, तद्यथा-अचित्तमहास्कन्धा, जे व अण्णे अणित्पत्थसंठाणं परिणता, अणित्थत्यं गाम अणेगप्पगारं, पंचाई सँठाणाणं एगतरविण य भवति, एसो परमाणूर्ण इतरेतरसंबोगो गओ, इदाणि पदेसाण इतरेतरसंजोगो, तत्य गाहा धम्माह- पदेसाणं' गाहा (४२-२९) तस्य धम्मत्थिकाइयाईणं पंचण्हं अस्थिकायाण यः स्वैः सः प्रदेशैरन्यद्रव्यग्नदेशश्च सह संयोगः स प्रदेशत इतरेतरसंयोगो भवति, नृत्य धम्मस्थिकाय-अधम्मत्थिशाय-आगासत्यिकायाणं एतेसि तिष्ठवि अपातीओ अपज्जवसिजो ॥२०॥ इतरेतरपदेससयोगा भवति, जीवद्रव्यस्यापि आत्मप्रदेशरेव सह इतरेतरसंयोगः, तत्थीव य तिम्हं तिहं अणातीतो, सेसाणं चपन श्रीउपरा सानांतो, गहना जीवस्त कम्मपोग्गलेहिं साई बंधण संयोगो भवति, न तु अधणे, बंघो पामा यहागा कर्मयोग्यपुगतानां संस्थानानि पूर्ण वदेशः परिणमयति परस्परं धीरोदकमद् तदा बन्यो भवति, नान्यथा, पथावस्यैव वियोगो भवति, यदा संसारस्थस्तदाज्यानि । १ दिनपा- कौणि वभाति अन्यानि यति, पुद्गलद्रयाणामपि अन्योऽन्येषु धर्माधर्माकाशप्रदेशेषु साई संयुज्यते, विजुज्जते अथया, क्रिया- यद्व्यायां तु किपाबवपश्व संयोगः सो आदिमान, पदेसाण इतरेतरसंजोगोगतो । इदाणि अभिप्पयसबोगो, तस्थ गाहा- ।। २१॥ 'अभिप्पउ गणभिप्पेलो गाहा(४३-३०,अभिप्ता माग अनुकूलः,वेपामनुलासा,उच्यते, इन्द्रियवां पंचामीरन्द्रियाथेरनुलोमैः सह संयोगः सोऽभिप्रेयः, अनभित्रेवस्तु प्रतिलोमैः स तरेय, अयमपर। कल्यासव्या ओसहजुत्ती गाहा (४४-३०) सव्वेवि पानि स्वादुनि यानि च यस्यादन्यौपधयः स सर्वोऽभिप्रेतसंयोगः, का तर्हि मानना, सो तदभिप्रायेण औषधमुपभुते, एवं शेषेष्यपि छेयमेयादि यस्तु द्रष्टव्यं, अयात एष शब्दादयः अन्यस्पेष्टा मयन्त्यन्यस्यानिष्टा इति, यथा आकोदोऽपि कस्यचिदिष्टो भवति,स्तुति- रपि च पस्यचिदनिष्टेति, एवं गंधजुनी मोयणविहीवि, रागविही रागो कुसुंभरागोवि, गीतविधीवि वानिचनिहीवि, एपो या इष्टा | सा पिसपाणुलोमा भवति, जा अनिट्ठा सा पडिलोमा, अनमिन्नतेत्ययी, अभिप्रेतानभिप्रेतसंयोगो गतो। इदानि अभिलावसं | योगो, यस्थ पाहा 'अभिलाचे संजोगी' गाहा(४५-३१) अभिलावसंजोगो नाम योऽभिलवणीयस्स अमितापेन सह संबंधः, स ॥२१॥ च चतुर्विधा-दव्यामिलावसंजोगी सित्तामिलापसंजोगो कालाभिवसंजोगो भावाभिलावसंबोगो, तत्थ दव्याभिलावसंजोगो यथा पटः, सत्तागिलायसंजोगो यथाऽकाशमिति, (कालामिलावसंजोगो यथा समय इति) भावतो अमितावसंबोनो यथोदयिकमिति, जमिम या भावे, स चामिलावसंजोगो दुविहो, d०-अस्थतो बंजणतो य, तत्थत्यतातो अभिलारसंजोगो भवति यथा स च स च ती थीउनरा० ४ सचदौ च से, एवं दुगादीयो, अपरारसंजोगमादी व्यञ्जनं भवति, तत्र व्यञ्जनसंजोगो भवति यथा की, कोऽर्थः १, व्यजनान्यने- संस्थानानि पूः यानि, एसोऽभिलायसंजोगी। इदानि संयंधणसंजोगो, सो चउचिदो, ई०-दव्यसंबंधणसंजोगो खेतः कालभाव०, तस्य दये 'संयंधणसजागो' गाहा (४६.३२ ) सचिनदव्यसंबंधसंजोगी विविहो, दुपयादी, तत्थ दुपयसच्चित्तसंबंधसंयोगो थपने यथा पुनयोगारपुनी, एवं चतुष्पदेऽपि यथा गोसंयोगाद गोमान्, अपदे यथा आरामसंयोगिकादारामिका, अचित्ते यथा ॥ २२॥ ५ कुंडलगंजोगा कुंडली, निये यथा रथेन गच्छवि रथिको गच्छति । खत्ते काले च तहाँ गाहा (३७-३२) रोत्सं- घंपनयोगो द्विविधौ, २० अप्पितो अगपितो य, अणप्पिदो- अविमेसितो, अपितो-विसेसिओ, तत्थ अपपितो जो वेग ऐसेण संजुतो अपितो, जहा सोरट्ठतो मालवतो मागहो इत्यादि, एवं कालेऽवि दुविहो, णवरं अप्पिओ जहा वसन्तगो, रोतऽवि कालेऽवि एवं दुविहं तु तेण दोण्हवि दुविहो य संजोगी, इदाणि भावसंबंधण- संजोगो गाडापच्छद्रेण भएणति-'भावमि होइ दुविहो आदेसे चैव णादेसो' मावे दुरिदो-आदेसी चेव यादेसो, नावे दुविडो-आदिवो अणादिलो य, तत्य अगादिट्ठो मार इति पर्णा मागानामन्यतमः, एत्थ गाहा-उदइयउदसमखइएस तह ताए व उपसमिए । परिणामसनिाए य विदो दोतिष्पादेसी ॥४८-३३) कई पुण, जहा उदइयो भावो वादेस्सइ तदा ग जति किं मणुसस्म उदईको अगणुस्सस्स उदइयो, उदइयो पुण सामनो जीवाजविदयेहि भपति, उपसमित्रोवि तहेब, एवंजाब । परिणामिजोवि, सामनएवि भवति, 'आदेसो पुण दुविधा गाथा (४९.३३) आदेसो दुविधो-अप्पियववहारगो अग- ॥२२॥ पितामहारगो य, इसके विधिहो-सामन्यपितः पहिरर्पितः अनात्मनीत्यर्थः उमयापित इति, वात्मन्यर्षितो गाम 'उपस- संस्थानानि श्रीधरामेण गाहा (५०-३. ) औपमिक धापिका क्षायापसागः पारिणामिको य अप्पिती वा भवति तदा आत्मनि प्रत्यवसेवा, Fণ एनसु नउमीप आत्मसंयोगो माति, एते हिंजीगया मवीत-एतेसु भाषेसु जीयो प्रणण्णा मपति, तदात्मक इत्यर्थः । अनर्पित- शनिया रतु माय एव, जो सरियादितो खलु गाइा (५१-३४ ) जो सन्निवाइतो भावो उदाययवजिवो भयवि नत्थेव सप्णिवादणिं पनि चउपहं मावाणं दुगसंजोगेणं निगसंजोगेय चउकसंजोगेण एक्कारस मंगा भवति, तत्य छ दुगसेंजोग चतारि तिगसंजोगे। ॥२३॥एको चउम्मंजोगे एते एक्कार संजोगा मति, एसोचि अनसंजोग एक, गतो अत्तसंजोगी। वाह्य संयोगो नाम 'लेसा फसाप चंदण' गाहा (५२.३४ ) यदा औदयिका लेस्याः कपाया वेदनं वेदो अज्ञानं मिथ्यात्वं च पापितं भवति तदा अनात्म- फमिति प्रत्यक्सेपः, किमुक्त मयति । कर्मपुद्गलोदयादेतानि भवन्ति, अनर्पितस्तु भाव एवौदपिकः, उक्तो बाह्य अभ्यन्तरथ भावमंयोगा तदुभपसंयोगो इमानो मनिपाओ खलु गाहा (५३-३५) सन्चे औदायिकं अमुंचमाना संजोगा कायव्वा, सत्य दुगर्मजोगा ओदयिकं असुंचमारोण पगारि नियसंवोगा छ चउकसयोमा चत्तारि एगो पंचसंयोगे, एवं औदापिकभावं अमुंचमाण पत्नरम संयोगा भवंति 'पितिओवि आदेसो गाहा (५४-३५) अयमपरः किल आदेशः, भावसंज्ञोगो विविधो-अत्त. गंजोगो परसंतोगी उदुमयमजोगो, 'ओदपिय ' गाहा (५५-३६ ) तत्रात्मना पड़ भावाः संवध्यन्ते, जहा ओयियो मास्गो स एव उपसंत कसायो, स एव सीगदसणमोहणीशे, स एष पओक्सममुननाणी, पारिगामियो बीचो, अयमात्मसंयोगा- अभ्यन्तर इत्यर्थः, याहसंयोगगु 'गामंभिप' गाहा (५६-३७) इह नामिनो नाम्ना सह संयोगो भवति यथा देवदत्त इति, द्रव्या- दिभिश्च पायर्मयोगी माति यथा दंडसंयोगाइंडी, क्षेत्रेण आफाशेन सह संयोगः प्रामेण नगरेण वा इत्यादि, काले दिवसादिना,

श्रीउत्तरा
भावेष उ संजोगः अंतर एप, सहि भायो भाविनोऽर्थान्तरभूतो भवति, मा भूदभावप्रसंगा, उदुभयसंजोगो दब्वेण कोधी दंडी
पूर्ण
क्रोधी हकुटीत्येवमादि, तथा क्षेत्रण क्रोधी मालवका क्रोधी सौराष्ट्रक इत्यादि, कालेनापि क्रोधी वासंतिक इत्यादि, अयमन्योऽ.
१ विनया-
पिपाय व परस्परं संयोमो भवति, 'शायरियसीस' गाहा(५७-३७) यथा आयरियस्स सिस्सेण सद्धि संयोगः,असावपि पाय-
संयोगो भवति, आयरिया इत्युक्ते अवश्यांशिष्येण तदितरेण भवितव्यं यस्यासावाचार्य इति, तथा शिष्य इत्युक्ते अवश्यमाचार्येण
॥ २४॥ भवितव्यं, आइ-फीडयोऽसावाचार्य शिष्यो पेति?, उच्यते-'आपरिओ तारिसओ गाहा(५९-३९) किमुक्तं गवति-आयरिओं
वारिसो जारिसा, आयरिया भयंती, आयरियगुणेहिं उपवेजो यथाचार्यः स्वगुगमाहात्म्ययुक्तः तादृशः, शिष्योऽपि तत्तद्गुणसदृशः
यथा पुत्र इत्युक्ते अवश्यमेव तस्य पित्रा माव्यं, तथा पितेत्युक्ते अवश्यं पुत्रेण माय॒ यस्य सो पिता, एवं मातापुत्रयोमातादुहियोः
तया मायर्यापत्योः, एवं शीतोष्णयोः, शीतमित्युक्तं अवश्यमुष्णे संप्रत्ययो भवति, एवं तमउद्योतयो छायाऽऽतपयो, एवं
णाण' गाहा (१६-४०) तथा ज्ञानमित्युक्ते अवश्यं ज्ञानस्य ज्ञेयेन वा साई संयोगो भवति, तथा चरणामत्युक्ते चरणमाभायं
स्वमित्यर्थः, न ज्ञानी ज्ञानादन्यो भवति, यद्यन्यस्तस्मादज्ञानी स्यात्, तथा चरणादपि यदाऽन्यः स्यात् तेन न चारित्री स्थाव)
तस्माच्चरणचरणिनोरेकरवं, तेणेबेस अम्यन्तरसंयोग एव, न वाया, तथा ज्ञातुनिना सह संबंधो भवति, ज्ञानस्य च श्रेयेन
उभयसंबंधो गवति, एवं चारित्रणाऽपि, तथा स्वामित्वेऽपि ममैप स्वामी, अथवा स्वामित्वेनोमयसंयोगो भवति, ममैप दासस्य
(स्वामी)एष च मम पितुः पुत्रः मम कुलाम्यन्तर इति, एप संयोग उभयसंबंधो भवति । 'पञ्चयतो प बहुविहो - गाहा
( ६०-४१ ) प्रतीयते नार्थ इति प्रत्यया, ज्ञायत इत्यर्थः, सच बहुविधः, तद्यथा-घट प्रतीत्य घटज्ञानमेवमादीनि प्रत्यय-
-
॥२४॥

धीउपरा० मानानि भवन्ति, आह-पयेवं घट प्रतीत्य घटनानं पटै प्रवीत्य पटलानं तेन किं प्राप्त, विस्थापि तत्प्रत्ययपूर्वकमेव ज्ञान संस्थानानि चूणी |मति, मा भूदप्रत्यय, उच्यते, पदयोचस्त्वं यथा प्रवीत्यप्रत्ययतो ज्ञानं भवति नाप्रत्ययमिति तेन वस्यापि भवतीत्यत्र बना, १ पिनया में असदेठन्, कस्मात् ५, सिद्धान्तापरिज्ञानात्, वद्येतत्प्रत्ययपूर्व ज्ञानं एतद्धि छमस्थानां, जिना हि भगवंतः सर्वज्ञाः सर्वदर्शिनः ध्ययने भिन्नतमस्काः, तेषां हि निरचितप्रत्ययं ज्ञान, वेषां माहात्म्य विभूतिरेपा भगवतो निरावरणत्व सर्वभावावभासकं ज्ञानं भवति. अन्यच्च-केनलिनस्तु फेवलज्ञाननिवर्तितप्रत्ययं, एकप्रकारमेव, यस्मादकं केवलज्ञानमिति, अथ एकेन हस्तेन रहयः पटा - ॥२५॥ यन्ते, न तेपामेकत्वं, एवमैकेन केवलज्ञानेनानन्ता भावा एककाले गृह्यन्ते, न च तेपामेकत्वं भवतीति । देहा य बद्धमुक्का अभि- | वरसंजोगो भवति, तत्थ अभितरं कम्मगं बाहिरं ओरालियं, वाणि संपयं सरीराणि पद्धाणि सो अमितरसंजोगो, जाणि मुक्काणि सो बाहिरसंजोगो, एवं मातिषिनिसुवादिसु बेतु संपदं पति ते बक्षसंयोगा, जे जतिकंचा ते परसंपोया भवंति, 'संबंधण- संजोगो माहा (६१-४२ ) पुच्चकम्मेहि संबद्धस्स कसायरस जीवस्स जो अभिगवहिं सह कम्मेहि बंधी भवति सो संव- घणसंजोगो भवति, जेहि मगवतो विदितसपरा छिला, प हि बंधणा ते तेसि भगवंताणं कोति पडिबंधहेऊ विज्जति, व्या प्रमुत्यादुत्पद्यते ममेदमिति अहमस्य स्वामी, अप्रमोरुत्पद्यते स्थानाद्यपि स्वामिसंबंधन ममीकरेरित, एवमेतत्परिचिन्त्यमानं ॥२५॥ यस्य हि मोदमिति भवति तस्य संबंधनसंयोगसंबंधो बहुमतो, नान्येपामापि, 'संबंधण' गाहा (६२.४४ ) या संबंधन- संयोगामिलापः एप संसारहेतुको भवति, अनुत्तरवासथ भवति, तच्छेत्तुमुद्यताः साधवः, अतः अस्माद्भावसंयोगाद्विप्रमुक्ता इति । संपंधणसंयोगो भणितो, इतरेतरसंयोगो यगतो । इदाणि खेचकालभावसंजोगो भन्नति-तत्थ गाहा-संबंधणसंजोगे श्रीउता सेतादीणं विभास जा भणिया । खेत्ताइस संजोगो सो चेव विभासितब्बोतु (६४-१३) अथवाऽऽकाशप्रदेशैः साई । विनतितर- संपुज्जमाने इतरेतरसजोगो भवति , सेस यथा सम्बन्धणमंजोग खेतादी मणिता तथा विमापितव्याः, लक्षनानि १ विनया- एष संयोगः, अस्मात्संयोगाविषमुक्तस्य विशेषेण ऋमुक्तो विषमुक्तोऽतस्तस्य, संयोगान् विष्पमुशरस, न गच्छंतीत्यगा- वृक्षा ध्ययन | इत्यर्थः, अगैः कृतमागारं गृहमित्यर्थः नास्य आगार विद्यत इत्यनगार, अवस्तस्व अणगारस्स, भिक्खणसोलो मिक्लू, भिक्खु- ॥२३॥ रगहण मिगचारियापवित्ताण दवअणगाराण बुदासत्थं, ते हि दवअणकारति विगत्तिअ ण मिक्खयो भवंति, निदानोपहत. चालतपकममिरदनजीवितत्वात् अप्रासुकाहारकत्वान्न भिक्षता,अथवा अनगार एवं भिक्खुाअतस्तस्य अणगारस्त मिक्सुणो, 'विण- यति विनयंति चाष्टप्रकार कर्म विनयः, 'पादुः प्रकाशने' उक्त हि-"प्रादुरासीत् मुनिः सिद्धस्तस्मिन्नृपति चेन्मति ( जन्मनि ) " तथा पाउकरण दुविह- पागडकरण पगासकरणं च ' आणुपुब्वी सुणेह मे' आनुपूर्त्यनुक्रमः, परिपाटीत्यर्थः, ययोपदिष्टं यथा कार्य यथा क्रमा सो वा, तथा पठ्यते च ' आणुपुब्दि सुणेह मे ॥ १॥ स्यान्मतिः कथं विनीतो भवति ?, उच्यते- आणाणिदेसकरे । सिलौगी ( २ सू० ४४ ) आज्ञाप्यतेऽनया यस्य आना, निर्देशनं निर्देशः, आजैव निर्देशः, अथवा आज्ञा एखोपदेश, तथा निर्देशस्तु तदविरुद्ध गुरुवचनं, आन्नानिर्देश करोतीति आणाषिईसकरो, गुरुरेव गुरु वस्स गुरुणो, उप- पतनमुपपात, शुभपाकरणमित्यर्थः, 'इंगिताकारसंपन्नो' इङ्गितमेव आकारः इगिताकारः, अथवा इडागत कंपितीमत्यर्थः, तद्यथा-शिरकंपो हस्तक्षेपो वा, आकृतिराकारस, क्या नेत्रवनविकाराभ्यां, गृह्यतेऽन्तर्गतं मनः' अथवाऽऽगतुगमागार ॥२६॥ चेति सोत्तुमाकार, वेत्तुमाकार, जहा ' अवलोपणं दिसाणं वियंभणं साडगस्स संठवणं । आसणसिदिलीकरणं - अविनय- - पवन श्रीउचरा पश्चियलिंगाई एपाई ॥ १ ॥' एवमादि संपन्नवान् संपन्नः, स एवंविधो विनीत इत्युच्यते, न हि विनयो विनीतमन्तरेणा- पूर्णी / स्वीति अपदिश्यते स एव विनय इति । उक्तको विनषस्तद्विपचोऽविनयः, उदा हि मृद्धपथिय कालियं,अत्यापविचिकाऊण उच्यते- पिनया- 'आगाणिसकरे' सिलोगो (३५०४४ ) पुष्वद्धं कंट्यं, 'पडिणीए असंबुद्धो अनीकं प्रति यदन्यदनीक तत्मत्य- नीक, सचार्य-प्रत्यनीकीभूते विलोमकारि इत्यर्थः, सम्यग्बुद्धा-संयुद्धः न संबुद्धः असंबुद्धः, विनयायकोविद इत्यर्थः, से अवि- पीएचि युञ्चति ॥ तद्विपाकस्त्यिदेव सहा सुणी पूतिकण्णी । सिलोगो (४ २० ४५ ) येन प्रकारेण यथा, वसति श्वा ॥२७॥ स एष शुनीत्युपदिश्यते, अथ शुनीग्रहणं शुनी गहिवंतरा, न तथा चा, पति यस्याः की सो मवति पूतिकी, 'निकसिज्जति- ति निकृप्यते सव्यसोत्ति' सव्यपागारं सर्वावस्यासु वा सर्वशः, ‘एवं' अवधारणे, दुदृशीलो दाशीलः, अनीकं प्रति यद- नीक, स चायं प्रत्पनीफीभूतो प्रतिलोमकारीत्यर्यः, यह ज नणितं न काई, उचो वासि तत्य वासेज्जा । (सोच्चा) किं और जराओ, पातुं उदयं ण दिग्णोमि ॥ १ ॥ मुहेण अरिमावहतीति मुहरी, यत्किचित्रलापीत्यर्थः। स्याद् बुद्धिः किं सो एवं करोति जेण निकसिन्जति ?, उच्यते, स्वभावोपघाताच, दिइंतो- 'कणकुंडगं' सिलोगो ( १८० ४५ ) कणा नाम तंदुलाः, कुंडगा- कुश्मा', कणानां कुंडगा कणकुंडंगा, कमिस्सो वा कुंडकः कणकुंडफा,सो य घुद्धिकरो, स्यराणं प्रियस्सथ, सः तदनवि कणकुंडक जहिताणं 'ति'ओहान त्यागे' तत्थ जहातीति भवति, स्वभावोपहनबुद्धित्वात् 'विलु मुंजति सूयरों विई- पुरीसं, यथेति वाक्योषः, एवं श्रीलं जहिताचं दुःधीलभावो दौम्नीत्वं तस्मिन् दोस्सील्ये, स्मति, मृगवत् मृगः, दुश्शीलो सौमतेहिं णिक- सिज्जति,अतः 'सुणियाभावं' सिलोगो ( ६ सू० ४६) श्रुत्वा-सुणिया, असोहणो भायो अभावो, जहा असोहणं सील ॥२७॥ - पपने श्रीउनराः । अस्पैति असील, अथया न मायः, जहा अमावो देसास गगरस्स या पति, साणरस पूविकणारस म्यरस्स कणगडंडकं । शिक्षारीति: गुगी पदचाप, एवं दुम्सीवनरस्रीति, यस्ताभ्यामनुसासिति एवं दुःशीले पडिशीए, विषये ठवेज्ज अप्पाण पच्छदं कण्डयं, सो दिप विनया- विमुमो प निश्चीसज्जति, गतवं 'तम्हा विणयमेसिज्जा ' सिलोगो (७ ०४६ ) तम्हा इति कारणाद्विनर्य 'एस' चि विणयं कुर्यादित्यर्थः, पेन किं तम्यते ?, विनषाच्छीले प्रतिसम्पते, कोऽभिप्रायः :- आचार्या हि सम्यगुपचर्य- ॥२८॥ माणाः श्रुतेन तामयन्ति, सोए ( पोय ) णादिमिय, इत्यतो पिनयकरणाच्डीले प्रतिलम्यते, विनयः प्रतिलम्पत्रे इत्यथा, 'बुद्धयुत्ते पियागट्टी ' पढेरक्त शुद्धोक्त ज्ञानमित्यर्थः, तदेव च नियाकं निजकमात्मीयं, शेपं शरीरादि सर्व पराक्य, बुद्धा नामा- पार्याः, पद्धानां वा पुत्राः, नियाके यस्यार्थः स भवति नियागट्टी, पाणिकसिन्जति कण्हुती, न कश्चिदपीत्यर्थः । एवंविषय ण मिसिन्धति णिसंते सिपा' सिलोगो (८ पू० ४६ ) अहियं शांती निशान्तः, अनोधयानित्यर्थः, अत्यन्तशान्तचेटो या मुरो परिमापदतीति मुखरी, न मुखरी अमुसरी, दान्नेन्द्रिपा, बुद्धाः आचार्यान, अंविक्रमत्यास, तेपामंतिके तिष्ठन् सुप्रशान्तो अमुरारी दान्नय भवेदिति, अथवा प्रशान्तोऽमुखरी दान्तय वेषामंतिके तिष्ठन् अत्ययुतानि सिक्सेज्जा, अर्थेन युक्तानि सूत्रा प्पुपदेशपदानि या, न येपासर्थी विद्यत इति निरस्थाणि, तु विशेषणे, जहा 'भारहरामापणादीणि' अथवा दिच्छो दविच्छो ॥२८॥ पारांड हीत, अपया इत्यिकहादीणि ॥ जति पुण गिरत्यगाणि सिल्पमाणो आयरियादीहि अणुसासिब्जेज्ज तदा 'अणुसा- सितो ण कुष्पज्जा' सिलोगो (९ सू० ४७ ) अणुकुठे सास्यते स्म अनुशासिता, कुप्यते येन स कोपः तं न कुर्यात, क्षमता धान्तिा व सज्जा, पापाहीनः पंडिता, पथदा वा बुद्धिः, पण्डितः तयाऽनुगतः, स एवंविधः सोदि समं संसर्ग, मालकेरियो, - +- १ विनया- " श्रीउत्तराभा क्षुणतीति शुद्धः, ऋरकर्मा इत्यर्थः, क्षुद्रकर्मणो वा, संसर्बन संसर्गः, हास्यं च क्रीडा च हास्पीडे, तत्र हास्पं भासित्ता पासिचा। क्रोधवारणं चूर्णी सुणेता संमरेचा य मवति, हसतो मोहणिज्ज बंधति, लोगपरिवायो सज्झायोवरोहे सूलादि वा होज्जा अतिहासात्, उक्त " जीवणं भंते । हसमापण या उस्सुयमाणेण वा कति कम्मपगडीओ पंधति ?, गोयमा ! सत्तविहबंधए वा अपिहरंधर कोडतोऽप्येवमेव, कीडा गाहा यकवाल (वण्यलो ) वादीहि, अहवा कीडपुष्पगं हास्यं तद्विवर्जयेत्।। १२९॥ अयमन्यो विनयोपदेशः. 'मा प चंडालियं कासी' सिलोगो (१० सु० ४७) चंडो नाम क्रोधः, ऋतं सत्यं, न ऋतमनृत, पागते त तमेन अलियं, चंद च अलियं च चंडालियं, अथवा चंड इति क्रोधः, अल पर्याप्ती, चंडेन अल यस्य भवति चंडालः-पर्याप्तक्राध इत्यर्थः, चंडभावः चंडालिकं, चंडालेन कलितः चंडालः (लिज्ञः), त मा य चंडालियं कासि, चंडाल इस चंडालः चंडालमागलाय- ति, चंडैन वा आगलितः चंडाला, आरुढोवि य हासपिकहापसंगेसुबहुर्य मा य आलवे बहुयं-बहुपरिमाण, अमानोनाः प्रविषघे, भृगं लपत्यालपेन, स्वाध्यायादिव्याधातः वायुसंपदे मा (आत्म) बाधायै, तेन कार्यमात्रं भापेच, कालेन अहिज्जित्ता' फलाभिनिवेचितः | काता,यत्मामपि कला कलयत इति कालः सकलयति भूतानि वा कालः,यो हि यस्य अध्ययनस्य काल कालिकोतरस्प वा तस्मिन् काले अधीत्य 'ततो झाएन एकाओ'उक्त हि'-एकस्य ध्यान द्वयोरध्ययनं विप्रभृतिग्रामः, एवं लौकिकाः संप्रतिपन्नाः, वयं तु ससहायो असहायो वा रागदेपासहाययान एक एव, आहच्च चंडालियं कइटु' (११५ ४८)आइन्वेति कदाचित, यदिह नाम कदाचिन्निग्रह | करस्यापि सतः सहसा चण्डाला उदीयते तमुदीर्ण निन्हयेत् तयाऽऽहानं निन्हवं, म्पपलाप इत्यथा, योग्यप्रकाश कोधः, सोऽपि न | निववितन्या, तन्त्रात्मनिन्हव एव भवति, सदा या अचक्षुर्दानादिभिः परैरुपलक्षयित्वा उच्यते-भवान् ममान्यस्य वा रुपित इति, श्रीउत्तरा स्थापि न निन्हमियन्यं, एवं प्रकाशमपि कसा अनुपशान्तोऽपि प्रत्युद्यमकरणात् अपीत्यहम् शान्त इत्ति, एष निन्हवः, एवं गलिशकी- पूणी मृपावादेशप प्रत्पधे वाध्यत्पधे धान निन्दचित्तव्यं, कदाचिदिति यहनि रात्री वा, प्रत्यादिष्टपपरेण 'कई कडेत्ति भासेज्जा वाची निया म्याने गायमई सीपत आसोल अन्तं या मयाक्त, गावे तु न परस्स सत्केण यत्तव्य यथाऽहं कारीति, मा मृदस्य मृपावाद इति । जे एकसि पछिचोइब्नति राहे तस्मात् प्रभृत्येव नियर्तितव्य 'मागलीअरसेवकस सिलोगो (१२ रा.४८) मा गलिअस्सो- ॥३०॥ ३ कपिहो सो गतिजाओ अबदमाणो स्वयमेव कसं प्रदारादीनि इच्छति, कर्मवत्कर्मकचा इतिकृत्वा स्वयमेवासौ कशमिच्छति, जहा पाई नेण्टेन्, एवमयमपि पथा कृत्येप्वचवर्तमानः पुनर्वचनमिच्छति, चोदनामित्यर्थः, 'कसं च दद्रुमाइनों कशीति कशः 'फश गविशयनयोः य(त)या पठविनयसीमुख्यादिभिर्गुगताकार्य इति आइश्णो, स हि कसमेव इटुं गृपमाणमुरिझप्यमाणं वा सारथेरनुहलं गच्छति, एवं सिस्मोऽवि इंगिलादीहि आयस्यिनावमुक्तका तहा कोइ, पार्व बज्जइचा, पापमकृत्वेत्यर्थः, तं वर्जयन् नायिकै मेधितो,एवं हि कुर्वताऽऽचार्यस्य पाक्पादियमः परिहलो मवति (तडीति वा गलीति वा मरालीति वा एगट्ठा, सो पुण यञ्चती कीरइ आसेण वा गोणेण या, आइणे वा विणीए या भदए वा एगछा ) ये पुनरिदानी 'अणासवा धूलक्या' सिलोगो (१३ २. ९) न पृरतीत्यनाथरा व माणित में काई, पढयते 'अणामुणा धूलग्या' ग सुणेति अणासुणा, पुराणि वयासि पेपा, अनिपुणातिस्थडशन्दा अविनीतेत्यर्थः, कुलितमीलाः कुशीला, मिदुपि चंड एकरति सिसा, मिटुषि-अकोइणसीलीप कोषणशीलं फोति, अपिगन्दात् अन्यमनतमक्रोधी पा, उतीर-" शिष्यकस्यैव तुज्जाड्यं, यदाचार्यः प्रभादवान् । कुदारुषु भु ॥३०॥ तीक्ष्णोऽपि, परतुः प्रतिइन्यते ॥ १ ॥ ५ जे पुण चिनाणुगा चितं अणुगच्छंतीति चित्ताणुगा लाघवोपपता दक्षत्वेन च उत चण्डद्रा चार्या थीउतरा सापपेनाविलंबभाना निर्देशायोपनिष्टते, दक्षोपपता नाम आज्ञां शीधं कुर्वन्ति, यदान्यत् वैवाइल्याय, 'प्रसादये' प्रसादयन्ति | धूणी ।। इति एवंविधा सिस्सा, हु विनेसणे, दुष्टमाश्रयंति समिति दुराश्रय, अग्निवत्, अत्रोदाहरणं चंदरुद्देण- अयंतीजणवए १ विनया । उज्जेणीए म्हणा पुजाणे साहुपो समोसरिया, तेसिं सगासि एगो जुवा उदग्गवेसो वयंससहितो उवागतो, सो ते चंदिऊण ध्ययन भणति ते घालुके- तुझं मम संसारातो उत्तारेही, पव्ययामिति, तेहिं एते अम्हे पर्यचीतीचकाऊण 'घृष्यतां कलिना कलि - ॥३१॥13 रिति चंडरई आपरिय उपदिसति, एसवे नित्यारिदिन्ति, सोय सन्मायण फलसो, ततो सोतं वदिऊग मणति-भगवं ! पयावेद | ममति, उच्चारणमाणहित्ति, आणिएण लौर्य काऊण पवाविओ, वर्षसा य से अद्धिति काऊग पडिगता, तेऽवि वसवं जियवं | चिलबिए रे पथ पडिलोहिति विसज्जिो, पडिलेहिउमागतो, पञ्चूसे निग्गया, पुरओ वच्चचि भगिओ, पच्चंतो पंथाओ (फिडिओ, चंडरुद्दो साणुए पसलिओ, रूसिएश हा दुइसेहत्ति दंडएण मत्थए आहतो. सिर फोडित, तहावि संमें सहनि, विमले | पभाए चंढरुदेश रुधिरोग्गलताधिदारियसुद्धाणो दडो, दुइठ्ठ कर्यति संवेगमावणेण खामिओ, एवं दुरासज्जषे पसादए। विनयाधिकार एव आयरियसमीचे वसतो साहो वागरे किंचि पापुट्टो वागरे किंचि' सिलोगो, (१४ २.५१) प अच्छिओ वागरेज्ज किंचिदिति अत्यपयं पुश्ववत्तं या कई वा चरिय वा जतिवि जाणति, पुट्ठो वा णालियं व- दे' पुट्ठो बा- पुच्छिओ आयरिएहि, जहा- अनो! तुम फिर अमुकं जाणसि !, तस्य अजाणमाणेण वत्तव्यं-जहा पजाणाभि, जाणमाणेण या जाणामिति यत्तद्वं, सम्भूयमेव वसव्यं, गिहिणापि पुद्दो पालियं, अन्यत्र सावधान, यदिवा क्रोधकारणे सत्याक्रोमादौ परस्य रुम्पने कथंचित, तन व क्रोधं असञ्चं कुवेज्ज, अफलमित्यर्थः, कधी, उच्चते, कोवस्सुदयनीरोहो वा उदय- (गया) श्रीउना पनस्म या कोइस्म विकलीकरण, अग्रोदाहरण- कस्सय कुलपुत्रस्य भाया वेरिएण वाघाइतो, सो जणणीए मण्णति-पुत्ता पुत्तधा- क्रोधस्या सत्यवा गणों तयं पातेमुली, मोतेण जीवंतयोगिव्हिऊण जणगिसमचिमुरणीतो, मणिओ य गण-भातिपातय! कहि ते आहणामित्तिा, तेण १ रिनपा । भागिदो-जीद शरणागता आइम्मति, तेण जगणी अवलोकिता, ताए भण्णनि-पुण पुत्त ! पर्दशरणागया आहम्मति, तेण भण्णा- पाई रोम महलं फरेमिचि. तीए भण्णइ. प सम्बाथ रोसो सफलो कञ्चति, पच्छा सो तेण विसज्जितो, एवं कोह असच्चं कुवेज्जा । ॥३२॥ स्यान्मतिः-कधमसत्यः क्रियते, उच्यते, धारयता प्रियमप्रियं, एत्योदाहरण-आसियोवदुवे पगरे तिन्नि भूयवादिता रायाणमुवगत'; बाद आसिर्व उपसामेमोचि, रायणा मणिय-पूणेमो केगोवाएगति, तत्थेगो मणति-अस्थि नहेगभूते, ते सुरूष विउचिऊण गोपुर- रत्थान परिणडविन ननिहालियव्यं, ते निहालिये रूसति, जो पुष त निहालेति सो विणस्पति, जो पुण त निहालिजय अहोमुद्दो ठाति सो रोगाओ मुचाते, राया मण्यति-अलादि एतेण अविरोसपेगति, वितिक भणवि-महञ्चयं भूत महामहालय रुवं विउज्यति लंबी- दरं रिद्विमादि पंचशिर एकपादं विमिहं विस्तरूपं अट्टहास विभिन्मुयंत गायंत पगञ्चत विक्रांतस्त्रं, दवणं जो पहसति पोइ वा वस्स सवदागिरं कृति, जो पुण लं सुदाहि वायाहिं अभिनंदनी ध्यषुफाईहि एति नौ सयामवाओ मुच्चीत, राया ममति अलमएगीति, उतितो मगति-ममवि एवंविहं एष, णातिीयसेसकर भूतमत्यि, प्रियाप्रियाणव्विसेसं तु, पर्वचिज्जमाणं व लोएहि नहा पूइज्जमार्ग पुष्यमाणं पर्वधिज्जमाणं अभिनंदिज्जमाण पूयाईदि पइज्जमार्ग सम्वमेव प्रियाप्रियकारिणं दरिसणादेव रोगहि- ॥३२॥ तो मोयपनि, राइमा मणिय-एवं होगाते, तेग तदा कए जसिवं उनसतं, एवं सावि जसारूपचे सति शम्दादिप्रतिकूलमामित्वेन' परहि परिभूतमाणो पर्वचिजमाणौवि हाम्मिज्जमाणोवि तहा धूयमाणो वा पूज्जमाणो वा तं प्रियाप्रिय सहेरा, किंध मा आयरियस - सेचनको श्रीउत्तरा परिफिलिस्सं कलिसिति माया आयरिया उपरि मएणं सिस्सति जहा मम सो दाम्माहिसित्ति अतो मण्णाति 'अप्पाणमेव दमए' सिलोगो (१५५५२ ) दमो दुविहो-इंदियदमो पोइदियदमो य, इंदियदमी सोईदियाईणं दमो, गोदियदमो कोहकसायादिदमो, चूणा हस्ती विनया- अतो ज देण दुविहेपवि दमोग अप्पाणं दमए, स हि आत्मा दुष्टाधवत् अश्ववत्सु दुखि दमयितुं उच्चहि-"निरनुग्रहमुक्तिमानसो ध्यपने । विषयाशोकलपस्मृतिर्जनन त्यपि किं परितोपमप्यति ? द्विरदस्तंभ इवाचिरग्रहः ॥ १ ॥" इसे अदंतदासा-'सद्देश ॥३३॥ मतो रुवेण पतंगो महुचरो य गंघेणं । आहारेण य मच्छो वझति फरिसेण व गहंदी ।।१॥ दांवगुणास्तु 'अप्पादतोसुही होइ दुईतो अदन्ताणंति, जे चऽदविन्दिआ बड़ा इतरे मुझका, इहलोगेवि अनिदिया पारदारीकादयो विनश्यति, तद्विपर्ययवस्तु इह | परत्र च नंदते, अत्रोदाहरण-दो मायरो चोरा, तेसिं उपस्सए साहुणो वासावासमुवगता, तेसिं वासारतपरिसमत्ताए गच्छंतेहि देसि चौराण अण्णं चतं किंचि अपडिवज्जमाणाणं रचि न मोत्तव्यंति वयं दिग्णं,अण्णया तेहिं सुबहुत गोमाहिसं आणीय, तत्थ अन्ने माहिसं मारेनु मंसं सइउमारवा, अण्णे मजस्स गता, मंस साइता संपहारिन्ति अद्धग मंसे विसं पक्खियामो, तो मज्जइत्ताग दाहामो, वो अम्ई सुबहु गोमाहिसं मागग आगमिस्सति, मन्जहतावि एवं चेव समत्यति, एवं तेहिं विस पक्खित्त, आइञ्चोऽ- वि अर्थ गतो, ते मायरो ष भुत्ता, इतरे परोप्परं विससंजुचेग मन्चमसेण उवभुत्तेण मता, मरिहण य कुगा गया. इयरे इह परलोए य सुहभाइणो जाया, एवं ताप जिभिदियदमो, एवं सेसेसुवि इंदिएमु अप्पा दंतो सुही होइ अस्सि लोए परस्थ य । किंचान्यत् :- 'बरं मे अप्पा देतो' सिलोगो (१६५०५३) कव्यर, उदाहरणं सेतगओ गंघहत्थी, अडयोए जूई महावं परिवसति, तत्थ जूहपती ।। ॥३३॥ खावे र गतकलभे विपासेति, प्रत्येमा करणी आयष्णसचा चिवति-जति कहिचि मम गपकलमओ जायति सोए।ग विणासिज्जति- उपवेशन विधिः पिनपा- बीउना निकाउं नंगंती ओमरति, उहादिवेग हे शुम्भति, पुषो पुणो औसरति चाहे चितिउततिबदिवसे जूदेण मिलति, वाहे एग रिसिया- गुगों ममि पर्व दिई, मा तत्य बालीणा, संवणिया य पाए रिसयो, सा पस्या सेतगयंकलमय, सो तेहिं रिसिकुमारेहिं सहितो पुष्का- राम सिंचन, मतगगान से नाम कर्त, वयत्यो जातो, जूदं दृष्ट्य ज्वति हेतूण जूहणेण पडिवलं, गंतूण य अणेण सो आसमो पिपासितो-मा अवापि काइएवं काहित्ति, ताहे ते रिसओ रूसिता पुप्फफलगहिवाणी सेगियरस रणो सगासमुवगया, कहिये ॥३४॥ परि-परिमो मपलक्सणसंपन्यो गंधहत्थो सेयणो णामा, मणिो हत्यिग्गइणेणं जिग्गती, सो य हत्थी देवयापरिगहितो, वाए आदिमा आमोइओ जहा अवस्स पेप्पति, ताए सौ मपति-पुत्ता वर ने अप्पा दंतो, ग पसि परेहि दमंत्री बंधणेहिं बडेहि य, सो एवं भणितो सपमेय रत्तीए बारिं गतूण आलापसमं जस्सितो, एवीमहापि, वरं मे जप्पणा देतो सिलोगो, उन्हें च'वरं हिते मिनिप्रदापिता, योऽयदा इन्दियवाजिनः शठ । न चास्मि (सि) तैः शीघ्रमनर्थगामिभिर्दुःखार्णवचनवदेषु पातितः ॥ १॥" अयं ताप अपणा ठियो उपदिट्ठी, अयमयों-आयरिपस्स न य अविणओ पीजयन्बो पहिणीयं च बुद्धाणं' मिठोगो (१७ ० ५४ ) पढिगौती मणितो, बुद्धा आयरिया, तत्य वावाए ग तुमे जागसि, तुम इति वा मणति, यद्धा अन्यदपि गाना पिर गुरुममा परोक्सं या मणति, 'कमुणा' आयरिओवज्यादा सेज्जासंथारए गिसीचति, इत्थ- पारहि या संपइति, आसपणानि या गच्छमाति (गमागमाइ ) करेति, आवी वा जति वा हस्से' आविः प्रकाशे, आवि- पो माणि,रड त्यागे, उमपग्रहणं मा भूत् कश्चिदेकं करिष्याने, आकुले मध्ये या विनयं च हापयिष्यति, एताणि पडिणीयादीणि यो कुर्यात् कदानिदपि ।। अयमण्यो पज्जुमासणपिनयो आपरिवस्स.कपरम्म पदे ग ठातिववंति , भण्णादि- ' यश पक्वतो । . -

विधिः
श्रीपपरा मिलोगों ( १८ १०५५) पक्षत्पनेनेवि पक्षा, पुरुषस्य हि भुजायेय पक्षी, ततः पधनयेति इत्युक्त तथा पक्षयोः मासमाणस्म से
पर
सुरमरिया गइपोग्गला फणविटमशुप्पविसति, कम्पसमसेढी पक्षो, तो ण चिढे गुरूपंलिए, नहा अवगगता भवति,
एनिया-
परदा प्रत्युरस्पपि च पिगए चंदमापाण य विग्यतोचि, समं पढिओ पेट्ठो, गेव ठिज्जा किच्चाण पितोति, आपरियं पिडओ
प्परन
गाउं पायरियाप पहिदाऊग प चिटुंज्जा, उरुगमुरुगेण संपट्टेऊण एवमवि ण चिहज्जा, जति य कहिचि आयरियएहिं सहितो
जा ततो गयणे न पडिमुणे, सयणं सपणीय वैमि नियनो निसनो वा न पडिमुणेजाऽऽयरियस वयणं, किन्तु आयरिय-
सगासमार्गपूर्ण यदिशा दिगण पडिगुणेज्जा,इनो कायगो रिणयो, गुरुसनीय णिव पल्हस्थिय कुबा सिलोगो (१८२०५४)
पन्हत्यिया पचे ण कज्जति, परपिंडो दोहिंविधाहाहिं उरूगजाणूणि घेत्तूण अच्छणं, सेसे फैटय, इमो आयरियययणपडिमुणणा-
विगो 'आपरिणहि वाहिन्तो' सिलोगो (२०५०५५) वाहिती णाम सहितो, 'ण कयाइवि चि दिया वा रातो वा झुंजमाणो
पियमाणो या रासादपदी पसौदए जेण प्रसीदनं वा प्रसादः तं पसाई 'पहि' चि केसायं उपकारेण विणएण वा पसिज्जज्जा,
'पियागही पिया पिदार्थ निषगमित्यर्थः गाणातितियं वा चियग आत्मीयमित्यर्थः, सेले सरीरादि सब परावर्ग, गियाए-
पडो जग सोणियागट्ठी, उपेत्य विष्ठेत वा चिट्ठज्जा, गुरूं-आयरियं, सदा-सद्यकालं । आपरिवत्स ववर्ण कह सुणेतन्नति ,
मण्यति- आलयंते लवते या' सिलोगो (२१५०५५) आलव एक्कसि, लवणं पुणो पुगो,आलवते लवते वा आयरिए सीसेण
न जिसीवित्ता सोतव्य, इठण आसणं पीठगादी धीरे धी:-बुद्धिः इतः परिगतः तया इति धीरः 'यतो ' मनोदाक्कायैः।
जन' प्रयत्नेन पदिसणे। इदाणिं किञ्चकाणं वचोवागरणं या वागरणं या पुच्छमाणो सीसो आयरिय 'आसणगतो ण
॥३५॥

॥३६॥ - श्रीउपरा० पुग्छ' सिलीगा ( २२ सू०५५) आसणं- पीट फलग भूमि वा तत्थ गतो यदुक्तं उवेट्टो, णिसिज्जगतो णाम भूमीए संथारए । मापादोष- चूगी। या संचिट्ठो, 'कयाई कदाचित् , परिसागतं अपरिसागतं पायरियं दिया वा राओ वा, कहं पुच्छेज्जा ?, उच्यते-'आगम्मू- वजन १विनया- ककुडओ संतो' आगम्म गुरुसमास उक्कुडगासणो पुच्छेज्ज,पंजलिउडो अञ्जलिं मत्थए कांऊगं । इदाणि आयरियस्स विणओ ध्ययने मण्णवि.' एवं विणयजुत्तस्स' सिलोगो (२३ सू० ५६ ) कंठो। वागरेज जहा सुतं ' तिजहा सिक्खियमिति, मणितो पज्जुवासणाविणतो, अयमाणोऽवि पज्जूवासणाविणय एष, अहवा चरिचविणयो,आयरियं पन्जुवासमाणे 'मुसं परिहरे भिक्ख' सिलोगो ( २३ ० ५६ ) मुर्स-पितहं तं परिहरे, ओहारिंगी नाम यदवधारणेनोच्यते, एवमई करिष्यामि वक्ष्यामि गमि- प्यामि पेति, भासादोर्स परिहरे' भासादोसा असच्चभूतोवपातिककसणिदुरफड्डयवयणादि अणेगहा ते परिहरे, मावा- नियडी तामपि वर्जयेन् सदा-सर्वकालं ॥ अयमपि भासादोस एव 'ण लवेज पुलो सावज्ज' सिलोगो (२५ सू० ५६) पुट्ठो पाम पुच्छितो मृगायुदकं वा साचज, अहवा नक्सत्तं मुविणं जोगं सावज्जमवजनुत्तं, पिरस्थयं जहा दस दाडिमा- नि पडता इंडमजाजिनं पललपिंड पूरकीटके दिवा दिशसुदीची सर्शन कस्यात्विं पिता प्रतिप्रीत इत्यादि, अथवा-मंडलफल- वित्तमीसा उच्चाखुडकुसुममालिया सुरभी ! परतुरगस विरायति ओलग्गा अगसिगेहि ॥ १॥ एवंविदं ण मासेज्जा, नियते येन तन्मर्म मर्म कृन्ततीति मर्मकन् यया इरिथकारी भवान्, तु लोगरायविरुद्धं वा,मणियं च-" जम्मं मम्म कम्म ॥३६॥ तिनिधि एयाई परिहरेज्जासि । मा जम्ममम्मविद्ध मरेज्ज मारेज वा कचि ॥१॥" तं तु 'अप्पणवा परहा वा' आत्मायें-ममैच किंचिदास्यति, परार्थ श्रावकेन निवेन चापितो नवीमीति, एवं भवेत्सावासमयार्थे प्रविष्टो बदी- १ विनया- श्रीउत्तरामीति, एवं मर्म कर्मापि, आत्मार्थे अधिक्षितः राषितः परेण, पराथं यद्यस्य ज्ञानकः सुहृद्वा केनचिदधिक्षिप्तो , भपति, मोणि अनुशासन या स्पृष्टः तदाऽसौ तन्ममर्माणि पडिश्रवति, जहा 'कच्यूलउड्डियाए जो जातो गद्दर्भण मुद्रेण । तस्स महाजणमझे गुणा आयारा पागडा होति ।। १ ।। * अंतरेण वचि मिहो अंतराले. मिथो रहस्से, योगे च योहूनां वा त्रुवतां मिथा, नेर्डतराले ध्ययन वा,अमनसंवः अम्यते चा, नांतरकथं कुर्यात्, मा भूदप्रियं तेषां तयोर्वा, उक्तं च ' द्वाभ्यां तृतीयो न भवामि राजन् !' अयं चान्यमारित्रचिनयः- 'समरपु अगारीसु' सिलोगो ( २६०५७) समरं नाम जत्य हेट्ठा लोहयारा कम्मं करेंति, ॥३७॥ अइया सहारिभिः समरः, अरिभूता हि यतिनां खियः समरं नान दिवादिट्ठीसंबंधो वासिं, भागारं नाम सुग्णागार, असुष्णा- गार संघाणं संथि, वहण या घराणं तिण्डं घराणं यदंतरा, महापही रायपहो, महापहगाहणं अभिजणाइण्णे, किंपुण विजणे, अहवा महापहो बहियादीण, उमओ बङ्गुचो गंभीरो, अण्णेसु च एवमादिएसु संकणिज्जेसु 'एगो एगित्याए' सेस कंट्याजइय इथिनिमित्तण अमेण वा कैणइ खलितो वा होज्ज तत्थालवणे'ज मे बुद्धाणुसासंतिसिलोगो(२७५,५७)उदि तस्मिन् सलिले युद्धा आचार्या अनुकूल सासंति, शीतेन स्वादुन। इसपर्षः, अथवा शीलाविरुद्धेन शीलेन शीलमेव वा आचार्याणामनुशासनं, यथा नास्करः भूपतिः, 'फरुसेणीति परुष-स्नेहयर्जितं यत्परोक्षं निष्ठुराभिधानं वा, यदेवत् सर्वमपि मम लाभेति पहाए,एमेव य मावयन् , मां कृतापराध शीतलेनानुशासति यच्च मां परुष वदति न निष्काशयन्ति, अथवा किं गुरूर्ण परिहायिस्सति यद्यई अनाचारशवलत्वाद्विराधयिष्यामि ॥३७॥ घोधि, तदन्छीले पहर्ष वाऽनुवासनं मम लामोचि पहाए तामेन वानसमें बतातं पडिसुणे कृतांजलि उत्फुल्लविनयःप्रियंच विनयः- 'अणुसासणमोवाय सिलोगो ( २८९०६८ ) अशुसासषं पसंसममित्यर्थः, उवाये नाम आयरियस्स सुस्वसासंधारकरण- भौरमा पिस्तामणादि यनान्यदपि तम्य कृत्यं स उमाक दुक्कडस य चोयप्पा,बुककसलिएस,चोदणा, तदेव अशुसासणं उवात दुकडचोदक । पर्युपासना विनयः पादित मागतो पणो, हितमिह परप्रवावान् प्रानो, वेस्सं होति असाहुणो' तान्येव अनुसासन उवायं चोदनादि, अनेकमेका- निया देशात दिलं नतु मन्यतेऽप्राधाः देय अमायो असाधुत्वकारिणः, असाधुरिव असाधुः ॥ स्यारिकमालंघनं कृत्वा प्रातः तद्धितं मन्यते:- पनि विगतमया युद्धा मिलोगो(२९:५८)विगतं भयं यस्य विगत या भवतो भयमितस्तस्य भपं विगत,तस्य न भयमुत्पद्यत इत्यर्थः, 1॥३८॥ यानं भयं नोपयते दितमेर पयमन्योत, अव एतानी विगतमयस्तस्माद्विगतमयाद्,बुध्यते स्म बुद्धः,परुपमप्यनुशासन, मन्यत इति ६ वायर, इलमपन्, प्रसादस्पलिव गुरुवचनं, नदेवाशुलपुत्रस्येव गुरुषचनं येस्स त होइ मूढाणं द्वेष्य, तदिति बेस्स, मूढत्वान् । यूट, शमग धान्तिः सौधिमेन करोति रातिमोहिकरणं, तस्य हि समायोपदतत्वात् शान्तियुक्तमपि पदमसकृत् पसादाधिकारं वेस्स गति मूढानी इमोरि पग्नुपासमापिणय एष 'आसणे उपपिटेला' मिलोगो(३०२०५९)उपेत्य तिष्ठति जति वरिसासु आसणं मोज पीनानगादी नया अणुचे ण गुरुभासणा मुमाहिकं वा, 'कच स्पंदने न कचनमचं विराहणा संजमाताए, तत्थ ठितो मंगो, अशुई पिटाप, अन्पचन्दः अमावे द्रष्टया सोस्तों के बा, नामानुचिटनी निरर्थक, अऽपि परिमितमेवोत्तिष्ठते, आहार- १ गीदारनिमिन गुपदेदातो या, तिष्ठनपि 'अप्पकाए नि न गावाणी पदयती व वा अरद्धामणो भवति, अमत्यूसासणी- गमितादो अन्यस्नेह मुस्मा मानो । अचित्यप्रतिपक्षे कृतित्व, तत्परिणामार्थमित्युच्यते- 'कालग णिविन्चवे (कलमे') ॥३८॥ मिनोगी (३१२०५९) प्राननमरादिषु बहोचितं निरसापेठाए, कालनेति हठीया तेन सहायभूतेन, नियसमे परिस्मयातो गच्छेज्जा, पानिपताविनं. फातगैर पारेकर-पडिनियतना, एत्य से पहष्मति साठी पाया True. ते " या गोषणा गोचरे- जयन श्रीउपराजरोचियं, निगरीय 'अकालं च त्ति अकालमपचमतीत वा एव 'विववेत्ता' चईऊण (ग) केवलं सि(मिक्खाए पडीलाबादी- पूर्ण पवि जद्दोनित काले । निक्समर्डची 'परिवाडीए न पिढेक्षा' सिलोगो (३२२०५९) परिवाडी गाम संखडिपरिवेसमाए अंतए स्थानविधि. निया-निंग्जा,जति आगतो(नमनो चैव न सम्मति ता बोलेद,परिखाडी चिट्ठमाणस्स दोस्रो, दुराहडं अंतरि भोयणापेच्छाइ उक्लेवणिक्खे- वादी दायगस, अधिय-भरे चिट्ठमाणस्स उपसामणा दनेमु, दत्तोप सत् एसणीयं गेण्डइ, पडिरूचं पाम सोभणरूप, जहा पासादीये | दरिसणीजे अहिरूपे पहिरूपे, रूपं रूपं च प्रति वदन्यरूपं तत्प्रतिरूपं, सर्वधर्मभृतेम्यो हि तद्रूपमुत्कृष्टं, उचद् स्वहरणगोच्छप- ॥३९॥ डिग्गहमावार, जे या पाणिपडिग्गहिया जिणकप्पिता तेसिं गहणं, तेसिं जिणरूनप्रतिरूपकं भवति, यतस्तेन प्रतिस्पेन एसिचा, एगणा मार्गणा, मित'माङ् माने पचीसं फिर कवला आहारो कुच्छिपूरतो मणितो कालेनेति दिवसतो, न रात्रौ अच्छ (मिए) वा, अयमपिलर भक्सए-अश्नीयात्, परिष्टो गोपरम्गगतो मिक्सनिमिचं घरमशुपविस्समाणो जो तत्थ कहिंचि पुचपविडो सवणयणी- मगादी होज्जा ततो देखिदायगस्स वा अपत्तिवादिदोपपरिहरणत्यं न पविसिज्जति, कहिं च पडिवालेज्जा-'गाइदूरे अणासपणे नितीगो (३३२०५९) इत्यो ग याणवि-कि गिग्गया गवति, आसव्यत्यो पजाति जहा एस परिवार्डतो अच्छति, अग्गेहिं च अदिस्समायो, जहा तेसिं सका न भवति, गस ते वणीमगादी गिग्गछने पडियालेति, अतो चिटेज मिक्खणीमित्तं वणीमगादिरहिते, एगो भरागदोसपिउचो, लाभालामे अरागदोषवान्, 'लंघिया तं गतिक्कमेति ते वणीमगादी लंधिऊणण पविते ॥षयमपि गोयर-३ ॥ ३९॥ विषय एव 'पातिउच्चे घ' सिलोगो (३४००६०) आदिवच्चे उडमालोहदं भवति, पाय दायगस्स उक्लेषणिक्खेवा दीसति, अति- गीरि अघोमाटोहडे, ग य एसणं सोहेति, अच्चासणेवि एयरस मिक्खनिमित्तं ठायमाणस्स अपत्तिय वेणसंकादिदोसो होज्जा,

भाजन
सावध
भाषावर्जन
श्रीउतरा भणियच 'अदिभूमि न गच्छेज्जा, गोयरग्गगतो नुणी। कुलस भूमि जाणित्ता, मितं भूमि परक्कमे ॥१॥ अति-
नरें
दोषि एसणं ण सोहेति 'फासुयं परकडं पिंड फासुग-णिजीव परे णाम असंजता तेसि अट्ठाए कडं पिंडं समयेसणाए भत्तपाणं
१ विनया-
तं 'पाडगाहेब संजते' संजए समजए संजता । एवं गहणविणयसुद्धस्स झुंजणविणयो उवदिस्सति- 'अप्पपाणप्पीतमि'
ध्ययने
सिलीगो ( ३५२०६० ) अप्पाणेत्ति वक्तव्ये घाणुलोने अप्पाणे अप्पवीए, प्राणग्रहणात् सर्वप्राणीनां ग्रहणं, वीजग्रहणात् तद्भेदार,
यदिया पीजान्यपि वर्जवंति, किमुत हरितप्रसादयी, तं तु आरामादिशु उपस्सए वा, अपरिच्छन्न नामाकुडं अडवीए वा कुंडगादीसु,
संबुडो नाम सम्बिंदियगुनो, 'समयं संजए मुंजे समतं नाम सम्यग् रागद्वेषवियुतः एकाकी भुक्त, यस्तु मंडलीए मुंक्त सोऽधि
समगं संजएहि भुजेज्ज, सहान्यैः साधुभिरिति, अवा समयं जहाराविणिओ संवणे गेष्हहऽण्णे वा, तथा अविक्कितवदनों गेहति,
'जत' तिन यागसिगालादि, भुक्त'अपरिसाडग'ण परिसाडेतो । सापद्यवयणवजणविणएण'सुकडेत्ति' सिलोगो (३६सू०६१)
मुइछुकडं सुझडं तं पसंसाययणं मज्मणुमायणंच एवं सायं वज्जये, मुकडेत्ति सर्वक्रियापसंसणं, सुपक्केत्ति पामस्स, तं पुणो
हस्रमणादि,साच्छिष्ण रक्खादिसु,सुहडे गमेवाततिमु (गामघातादिसु) सुमडे सुमारियवयणकताए अणुवसंवादि सुणिटिए बहुवेसणं
सणं गिट्टाणगादि सुलढे, एवंजातीयमणपि सावज्यं ण लवे मुणी, अणयज्ज पुण लोयकरण बंभचरणियागसिणहपासच्छेदसे-
हाहरणपडियमरणचट्टविहकम्मनिट्ठयणमुक्तधम्मकहादि सिलोगो जहातखेण लो से । एवं विगीयविणवस्तथा करोवि यथा
स्वचित्प्रमादस्परित चोदयन्तोऽप्याचार्याः- रमति पंडिते सास सिलोगो ( ३७२०६१) रमत इन रमते, हृष्यत इत्यर्थः, पंडिति
बुद्धिः साऽस्य जानेति पंडितः, स हि वं विणीतविणयं पंडित रमते आचार्याः सासवः, दिटुंतो इयं मदं व वाहते, भाति भाष्यतेऽ-
॥४०॥

प्रदान शासन श्रीउतरानेवि भद्रः सुशीलो, भद्रेण तुल्प भद्रपद, वाहतीति वाइफ स हि हगि मत्वा स्मरोघेः ईपत्केशार्प स्पृष्टो वा यथेष्टं बहते, स हि चूर्णी यथा रमते हे चाहयन् एवमाचार्या अपि विनीतमाज्ञापयन्तः क्वचिस्प्रमादस्खलित रमेत्, वद्विपक्षस्तु 'बालं समइ सासेतो सतु। १ विनया- नित्यप्रमादशात् सासत् थाम्यति, एवं कुरु मा चैवं कुरु पुनःर चोदनन् कालेनापयिसाऽपि खिद्यते, दिदंतो-गलियसंघ याइए, उभयं ध्ययन वेशयतीत्यर्थः, शिष्यस्याप्ययमेव श्लोका रमति पंडित सासं' शास्यमान इत्यर्थः, चालं सम्पइ सास्यमान इत्यर्यः गलियसंव ॥४१॥ चाहए, स एवं गलियस्संभूतो 'खड्डुगा में सिलोगो (३८ सू० ६२) सड्डुगाहिं चर्चेडाहिं अक्कोसहिं बहेहि या एवमादि मिक्खु शासने प्रकारे तमाचार्य कल्लागमणुसासेन्तं, कल्यमानबद्रीति कल्पानं, इह परलोक (कहित) इत्यर्थः, तथापि तत्फल्याण- | मनुशासत् कल्याणं वा तमाचार्यमनुशासनं पावदिद्विीच मण्णति, अयं हि पापो मां हंति, निपुणत्वात् क्रौर्यत्वाच्च चारकपालक- | पदाधयति, अपरकल्पः । खड्डुगा मे चपेडा भे' सो उ गम्मो इति, एस आयरिशो अकोविओ एवं चवेडउच्चावहि में | आउस्सेहिं आउस्सति, एवमसौ कल्लाणमणुससित पायदिीद्वत्ति मन्नति, अपर आदेश:- वाग्भिरप्यसावनुशास्यमानः मन्यते | | वो बाचं ' खड्डगा ने चवेडा मे' तथा हिवामपि धार्च अक्कोसनिचि, सासति वधं वा, तत्प्रतिपक्षस्तु 'पुत्तो मे भाति जातित्ति' सिलोगो (३९ ०६२ ) कटुकैमधुरवा बचोभिरनुशास्यमानोऽपि मतिमान् मन्यते पुत्रमिवायं मामनुशामति, नावनया, फेवल दिशष्यसौहावांत, साधुरेव साधुः, तमनुशासनं कल्पाणं मन्यते, एवं माता, गाती योऽन्यो पितामहोवा, सर्व तत्क- ज्याणानुशासनं सुष्ठु च ममैवैवीवमिति मन्यते, इतरस्तु-पाचदिवी तु अप्पाणं पापं अशोभनं, स हि पापदृष्टिरात्मानं हितानु- शासनेनाप्यनुशास्पमानं दासमिव मन्यते ॥ स एवं नित्यमनमादवान् गुवाराधनापरः 'ण कोवए आपरिय' सिलोगो, श्रीदत्तरा । (४० २०६२) कुप्यते येन अबरेण कापिकैन वाचिकेन याऽचार्यः अन्यो वा तं न कुर्यात्, या पुनर्विनयं कुर्वताऽऽचायैः कचिन्मू-१ बुद्धोपधा- गुणी दुना वरुण या प्रकारेण अशुसातिज्यति तदा अनुशास्यमानः आत्मानमपि न कोषयेत् , अबेसु वाऽचियन कारणेसु नासिमा तिदृष्टान्तः परियागं रुढो भवति अन्नेसि चा साधूपं तदा युद्धोषपाती न स्यात्, बुद्धो-आयरियो युद्धानुपइन्तुं शीलं यस्य स भवति युद्धोक्यावी, ध्ययने उपेत्य पातःउपधातः, सातु त्रिवियः गाणादि गाणे अप्पमुतो एस देसं गोप्पयइइओ दंसपे उम्मग्गं पण्णवेति सइइति वा, चरणे पासत्यो कुशीलो वा एवमादी, अहवा आयरियस्स घृत्तिमुपईति, जहा एको आयरिओ अ ( यवा ) यमग्गी ( अगमओ ), तरस सीसा चिति-केचिरं काले अम्हेहिं एयरस वट्टियव्यंति ?, तो तहा काहामो जहा भत्तं पञ्चक्साति, ताहे अंत एव (विरसं मतं ) उव. पति, भणति य म देति सहा, कि करमोद, मावयाणं च कहेंति- जहा आयरिया पणीय पाणभोरणं ण इच्छंति, सलेहणं करतित्ति, ततो ससा आमंत्रण भति-कि समासमणा! संलहण करेह ?, ण वयं पडिचारगा या णिविष्णनि,ताहे ते जाणिऊण तेहिं चेय चारितति भगति-किने सिस्सेहिं तुममेहिं याऽचरोडिएवि, उत्तमायरियं उत्चमट्ठ पडिवजामि,प०२ मत पञ्चसायंति,इत्येवं बुद्धोपयातीण सिवा. आमंत्रयामवधारणे च स्पाच्छाब्दस्योषयोगः, इह त्ववधारणे द्रष्टव्यः, पुनरप्यवधारणयमेव यथा बुद्धोपचानी ने लिया, तहा प सिया तुचगयेसएनुयते येन तुर्कन गुरोरंधान्वेपीत्यर्थः यदापि चास्य प्रमादाचरिते कचित् आयरिओ तस्सेव हिताए रूलए उदावि'आयरियं कुवियं णच्चा' खिलोगे (४१३०६३)कृषितं सते, कुरित अपणाहि परतो या जाणिऊण,इमेहि लिंगेहि'अधक्षुदान ४ ॥४२॥ कृतपूर्वनाशनं, विमाननं दुरिताय कीर्तनम् । कथाप्रसंगो नच नाम विस्मयो, विरक्तभावस्य जनस्य लक्षणम् ||१|| परोवा से कहेज्जा जड़ा गुरूले कुवितो, तदैन 'पत्तिएण पसाइए ण राजाभियोग मे खमे रापणिया, प्रत्यंतगमो-

प्रसाद
रीतिः
विनीत-
ध्ययन
श्रीउत्तराला पायैः, ममैवार्य अनुग्रह इतिकृया प्रियेगवेनं प्रतादयेत् , तत्कथं प्रसादयेद, उच्यते-विज्झविज्ज पंजलियडों विझवणं क्षामणमि-
चूर्णी त्यर्थः, विससेग झाएज्जा विज्ञज्ज, प्रसादनं बिध्यापनमिति च पुनरभिधानानुनदर्शनाददोपः,बंधानुलोम्याद्वा तदेवं, वइज्ज
१ पिनया- णो पुपोतिय ॥ आचार्यविनयश्रुतमिदं 'धम्मज्जियं च ववहार' सिलोगो ( ४२२०६४ ) धार्मिक जीवं धम्मजीत, इकारस्य
इस्मत्वं काउं, विविहं या पहरणं विविधो वा अपहास चवहारः, 'बुहारितं सदा' बुद्धा 'सदेति अतीत काले संप्राप्ते वाऽऽचर्यते
'तमायरंति वबहार समिति धम्मानितं युद्धसादिष्टं आचीणं बा, गरहाणाम एस दंडई निषिणो वा, अप्पे धर्मार्जिवग्रहणान्मा |
॥४३॥
भृच्छिप्योऽयं मम जीयेलो वा पहुवफारी न कश्चिन्ममीफारान दंडयेद् इत्यनो धर्मजीतग्रहणं, उत्कं च यस्सापि तं वा०
गाहा, पुत्रगौरवार्थ युदेहायरियं, सरागैरेस फेरलमाचर्यते,जहं हि वीतरागचरित एव शिष्यैरपि सुगम्यते । अपमन्यः सूक्ष्मो विनयः-
'मणोगतं सिलोगो (४३ सू०६४) नेप्रवक्रविकारमैनोगतं भावं लक्षयेत्, वाक्यगतं तु अर्धेन उकेण वा, यथा इंगितज्ञाय मागधाः,
| तदेवं मणोगतं वकगत वा अभिप्पातं जाणिऊण आयरियस्स उ तं परिगिझ वायाए, तामिति अभिनाय एवंति वा बायाए परिगिज्झ
कम्मुणा तदीप्सिततमस्य समीपमापादयेत् उपपादयेत् ॥ अपि पद्धति मणोगयं (रुई)वक्कगई जाणित्ता सुतं, मनसो रोचतीतिमनो-
रुचि मनसः सचित्तस्य यत्रतत्र चार्थे गतो,मनसा रोचतीत्ययः, आकारैरिगितादिमि तां मनोरुचि एवं वाक्यसचिमपि अर्धोकादिभिः,
तां मनोरुचिं वाक्यरुचि, सेसं तहेश्य एवमभिप्रेतमप्यर्थेमाराधयति,से पित्ते अचोतिए णिच्च शिलोगो (४४०६४)वित्त एव वित्तं
तस्य वित्तयिकमेवेदं, अचोदितेनैव मया पत्कृय गुरोरतत्कन्यं, श्रेयाणीह कृत्यानि, बलवद्विनीतधुर्ययन् (अपि) प्रतोदोत्क्षेपमपि नो,
सिहते] कृतस्तर्हि निपातना एवं असावप्पचोदित एव सर्वकृत्येपूत्पयते प्रसन्नमान् प्रसन्नः, नाहमाजप्तव्य इविकृत्या प्रसन्नो भवति अपि
॥४३॥

धीउन प्रसाधते हात् समये मप्पनुग्रह' इति,तञ्च क्षिप्रं करोति, यामवान् नामानलस', थामो नाम बलं, किनभिप्रेते सति बलं करोति, विनयकलं पूर्ण अन्यथा करोति, सदा सर्वकालं ॥ 'णचा णमिति मेहाची सिलोगो ( ४५ सू०६५) झात्वा पैनयिकानि यो वा यस्य विनयो १ पिनपा- पथा कार्यः न जाला नमति, नमनेन च तस्योत्पद्यते पूजा, उत्करोति यः तस्य हि लोके कीर्तिभवति, सपर्व परपक्षे वा ध्ययन कीयत विनयमानेपः गुर्वा राधनपरः, स चै विनयवान् सरणं भवति किच्चाणं, शिराचितमिति सरणा, सेवंत इत्यर्थः, स हि ॥४४॥ कृत्या नाम कत्यासेविभिः प्रमुवमानानां शरणं नवति, तत्र हि द्वानि निरुपद्रवानि विष्ठति, जयमा शरणं घरं, गृहबदसौ नेपा कुत्यानां शरणं, तो भवति दिखंडो-भूताण जगती जदा, भूवानानिति जीवानां, जायन्ते तस्यामिति जगती, प्रथिवीत्यर्थः, एवं तस्म गुरुं पणिषयमागरस कृत्यानां शरणभूतस्य पूजनीयाः अल्पनर कालेन तुप्यन्ति । तदेवं पुज्यैः तुष्टैः किं भवति । उच्यते, पुज्जा जस्स पसीयंती ' मिलोगो (४६ सू०६५) पूजनीयाः पूजा इत्यर्थः, यस्येति यस्य साधो, बुद्धाप्याचाया एक, ते पूर्व पूज्यते पशास्त्रसीदति, स्पादेव प्रसादे सति यथा हरिहरहिरण्यगर्मादयः साधारस्वर्ग किउ नयंति किनेवं वेऽपि वर्ग ॐ नोक्षं वा नयंति इच्छित वापरं देति ।, न, किमुच्यते ?, नेवि सम्पगाराधनाविशेषैः प्रसन्नाः प्रसादे सति लाभविष्यति विपुलं अद्वितं सुस' अर्थेन युक्तमार्थिक मुत-श्रुवं ज्ञानं उक्तं नम ( विन ) यश्रुतं ॥ तदादेशकारिफलं तु 'सपुज्जसत्ये वृत्तं (४५- म.६६ ) स इति शिप्पः, पूजनीयाः पृज्याः आचाची इत्यर्थः पूज्यैः शासितः सपूज्यवो शासितः सपुज्जनत्थे, मुष्ठु विनीतः संशयो ॥४४॥ यस्य मपति स मुण्ड विनीतसंशया,आचार्यस्य मनसो रुचितं चिति सम्मसंपदं,अनुभवमान इति वाक्यशेष चिनीयकरणं तु मनो- शर्षि विहाद कम्मसंपदा मोनचितं याति मृता मौषमसंपदं, कर्मविभूत्या इत्पर्यः, अक्खीणमदाणसीयादिउद्धिजलो, अहवा - - ध्वयने श्रीउपरा विशुद्धा कर्मसंपदा, अथवा ननौरुचिता तिष्ठति तस्य कमसेपदा, चारमा कर्मविभूतिरित्यर्थः, नागार्जुनीपास्तु पठति-मपिच्छियं विनयफलं गो संपदभुचर्म मनो,अहसायचरिचसंपर्द प्राप्त इत्यर्थः तिचोसमापारिसमाहिसंबुडो तवी पारसविहो, सकारस्य इस्वत्वं वृत्तम- १ विनया-1 गभयान, समाधानं समाधिः, संघरण संजुडो इंदियनोईदिएहि,स एवंविधो समायारीसमाधिसंयुद्धो'महज्जुति'मही घुतिर्यस्य स भवति महद्युतीः तपोदीप्तिरित्यर्थः,पंच ययाणि पालिय अनुपालयित्वेत्यर्थः । सदेवगंधव्यमणुस्सपूइए'वृत्तं, तपाद्यगुणैरन्वितत्वात् स | ॥४५॥४/ देवर्गान्धर्षमनुष्यैः पूजित,स्तुत इत्यर्थः, जाहिच देहं मलपंपुज्ययंत्यज्या देहमौदारिकं शरीरं मलपंकषुव्यंति मल एव पंक कर्मणो हिपकाख्या मवति,जदा पाये धज्जे येरे पंके पणए य' तथा कम्मगपुष्वगं हि सरीरं, असा मलपंकपुब्धयनिय मातु- उयं पिटलुक एवं मलपंजीयो पुर्व आहारेऊन सरीरं गिब्यत्तेति ततो मलकपुष्वयन्ति,व त्यच्या,यव उक्त'ओरालियोउब्धिपाहा- रकतेयकम्माई सत्तावि विप्पजहन्नाई उप्पाययित्तासि सिद्धे वा भवति सासते, सासयन्गहणं विज्जासिद्धादिणिरागरणथं, | सावसेनकम्मे पुण देवे भवति, अप्परये' चि अप्पकम्मे,लवसत्तमेसु देवेसु विजयादिसु वा अणुत्तरेतु 'महिट्ठीय नि सेसेसु वा कप्पेसु | इंदचाए सामाणियचाए वा उपजति, इतिसदी अपेगहो, इह तु परिसेसए विसयो, अहवा एवमत्थो, एवमिति, मित्रवीमि, थेराणं | पयणमेय, भगवता सर्वविदा उपदिई अहमपि प्रवीमि । एवमेयं अन्झयण उचकमंग णिक्खेवसमीयमाणेऊण सुत्तालावगे णिक्रोत्रि- ऊण गुत्तफासियाणिज्युचीए जहासंभयं वक्याणिय, इदाणि चतुत्थं अणुगोगद्दारं पयत्ति, ते य पक्खाणगं, इत्येव सुने सुत्ते उव- ॥४५॥ योज्जा, तहावि दारामुण्णत्थं भगति, तंजहा पगमसंगहवरहारउज्जुसुयसदसमभिरूडएवंभूता, एते सचवि जहा सामाइए तहा | परूवेऊय समासेण दुहा विभज्यांत तबदा गागणवी करणगतोय गाणाहीणं सफेणाणणयो भणति किं च करणेणी । फिरि- नया: श्रीउत्तरा याए करणणओ तदुभयगाहो प सम्मत्त ॥ १॥ पायम्मि गिहियव्वे गाहा ( jणाउनि परिच्छिण्णो गेसो जो कज्जसाहो होइ । अगेज्म अणुवकारी अस्थोदव्यं गुणो कावि॥१॥ जतितम्चीत पत्तो कज्जे सझमि गिण्विव्वोति । अमेझs- २ परीपहा ध्ययने पादिययोऽवधारणे एवसदोऽयं ॥ २॥ इति जोती एवामिह जो उद्देसोस जाणणाणयो सेति । सो पुण समईसणसुत्रसामइसाई चोयो ॥ ३॥ गतो जाणणाणयो । इदाणि चरणषयो 'सव्वेसिपि गयाण' गाहा ( ) सम्बति मूलत्ताइप्पसाइभेदादि- ॥४६॥ सहवो तसिं । किं पुण मूरुपचाणं ? अहवा किमुताबिसुद्धाणं ॥ १ ॥ सामण्णविसेसोभयभेदा वत्तव्यया बहुविदति। अहवाणामादी इच्छति को कं गयं साही ॥सोऊसदहिऊण य पाऊण यवं जिणोपदेसण । त सपणयविमुद्धति सव्वणयसम्म जंतु ॥३॥ चरणगुणमु. द्वितो होति साधुरेवेस किरियणयो णाम । वरणगुणमुद्वितं जे (साधु) साधुचि मन्नेइ ॥४॥ सो तेश्य भानसाथ सन्धणयाजच भावमि- च्छति । गाणकिरियाणयोभयजुनो य उत्तो सदा साहू ॥ ५॥ विणयमुतचुन्नी समत्ता॥१॥ अथ परीपहाध्ययनं २ उक्तोऽस्मिन् प्रथमेऽध्याये पिनयः उत्पविनयविनीतस्य साधोः कदाचित् परीपहा नानाप्रकारा उदीर्यते,ते अणाइलेण अध्यहितेण सम्म सहितव्या, वे च क्षुधाया, अनेन संबंधेनेनेदमध्ययनमायात परीसहा इति तस्स चत्तारि उपचमादीणि सच्याणि पाऊस णामणिफणे पिपरौवे परीसहेनि, मार्गाच्यवनार्य निर्बरार्थ च सम्यक् परिपोढन्या, तत्य 'णासो परीसहाणं' माहा

परीपह
निक्षेपाः
अपन
श्रीउना०11९५-७३) ते परीसदा नउचिहा गामादी, गामटवगातो गतातो, दव्यपरीसहा दुविहा-भागमतो योआगमती य, बागमती
व जाणवे अणुवढचे, गोआगमतो विविहा, तस्य गाहा जाणगसरीर गाहा (३६-७२) सगं परूवेळणं जाणगसरीरबइरित्ते दव्य-
२ पाहा परीसहा दुरिहा, जहा- कम्मदव्यपरीसहा य पोदव्वकम्मपरीसहा य, जाणि परीसहवेदणिज्जाणि कन्माणि बदाई वाव
म उदज्नति ते कम्मदव्यपरीसहा, 'पोकम्ममि प' गाहा (६७-७३) विविहा मौकम्मदव्यपरीसहा- सचित्ताचिचमीस-
गा,मचित्तणोकम्मदव्यपरीसदा जेहिं सचित्तेहि परीसदा उदेजवि जहा गिनिज्मरणपागीयं, एयस्त छुहा उदेजति अचित्ते णो-
॥४॥
कम्मदव्यपरीसदा जहा अग्गिदीपणियजुष्णेदि छुदा भवति, नीले गुलल्लएणं छुड़ा भवति, पिवासापरीसहा लोणपापीएण था |
साना उदेज्जति, लेहि य अचित्तेहि, गिद्धलपणादीहिं मिस्सेहि दव्येहि सज्जतेहि व तण्हा उदेजति, एवं नेसात्रि परीसहा |
जहानभयं जोएयव्या, गयो पोकम्मदव्यपरीसहो, दवपरीसहा य । इदानि भावपरीसहा, ते वेदणिजाणं कम्माण, उदिष्णानं
| वेदणिज्जाणं मति देसि परीसहाणं इमाणि तेरस पदाणि भवति तत्थ गाहा-'फत्तो कस्स पदवे (ममतारो) अहियास गए व
वरुणा काले। सेनोइसे पुन्छा गिदी मुचफासे याचि(६८-७३) एत्थ पुण आदिदार को एते परीसहा निज्जूढा, उच्यते, 'कम्मप्प
यादपुज्या सत्तरसे पाहुडमिज मुवं । सणर्ष सउदाहरणं तं चेव इहंपि णातब्बं ( ६९-७३) कत्तोत्ति गतं, इदाणि
फरूपत्ति दारं कस्स वे परीयदा है, कि संजतस्स असंजतस्स संजपासंघनस्स?, एत्थ भएदि नपणया इति, कोऽर्थः ।,
उन्ने, नयाः कारका दीपकाः व्यञ्जका मावकाः उपलम्मका इत्यर्थः, विविध प्रकाररर्थविशेषान् सेन स्वैनाभिप्रायेण नयन्तीति
मरा, तेच पेगनादयः सप्त नयाः, तयथा-पेगमसंगइववहाउगुत्तसदसमभिरूढएवंभूताः, एत्य गाहा-'तिण्हपि णेगम'
॥४७॥

नया:
श्रीउत्तराग पाए करणणओं तदुभयगाहो य सम्मत्त॥ १ ॥णापम्मि गिपिहयन्वेगाहा ( ) पाउत्ति परिच्छिष्णो गेझो जो
चूणा
| फज्जसाहओ होइ । अगेश अणुवकारी अत्यो दवं गुणो वावि॥१॥ जवितवीत पयत्तो कब्जे सज्झमि गिहितयोचि । अमोझऽ.
२परीपहा-
ध्ययन
पादिययोऽधधारण एपेसहोऽयं ॥ २ ॥ इति जोती एवामिहं बो उद्देसोस जाणणाणयो सेति । सो पुग समईसणसुतसामइयाई
योद्धब्दो ॥ ३ ॥ गतो आणणाणयो । इदाणि चरणणयो 'सव्वेसिपि णयाणं गाहा ( ) सचेति मूसलाहप्पसाइभेदादि-
॥१६॥ सद्दवो तेसि । किं पुण मूरुपयाणं ? अहवा किमुताविसुद्धाणं ॥ १ ॥ सामण्णविसेसोभयभेदा वत्तच्चया बहुविहति । अहवा गामादीणं
इच्छति को कंगयं साह सोऊ सदहिऊण य गाऊण य त जिणोपदेसंण । तं सवणयधिसुद्धवि सव्यणयसम्म जंतु ॥ ३॥ चरणगुणसु-
द्वितो होति साधुरैवेस किरियणयो णाम । चरणगुणसुद्वितंज (साधु साधुचि मन्ने ॥४॥ सो तेण भावसाधू सघणया जंच भाषामि-
छति । पारपकिरियाणयोमयजुत्तो य उतो सदा साह ॥ ५॥ विषयसुतचुन्नी समत्ता ।।१।।
अथ परीपहाध्ययनं २
उक्तोऽस्मिन् प्रथमेऽध्याये विनयः तस्य विनयविनीतस्य साधोः कदाचित् परीषहा नानाप्रकारा उदीयते,ते अगाइलेण अवहितेण
सम्मं सहितव्या, ते च क्षुषायाः, अमेन संरधेनेनेदमध्ययनमाया पीसहा इति तस्स चत्तारि उपक्षमादीणि सयाणि परूळणं
पामणिप्फष्णे णिस्पेये परीसहेत्ति, मार्गाच्यवनार्थ निर्जराय च सम्यक् परिपोढव्या, तत्थ 'णासो परीसहाणं' गाहा
॥४६॥

परीपह
निक्षेपाः
ध्ययन
थीउतरा (६५-७२ ) ते परीसहा चढविला पामादी, गामठपणावो गतातो. दवपरीनहा दुविहा-आगमवो घोआगमती , वागमती
चुपी जाणते अगुवउने, गोआगमतो तिविहा, तप गाहा 'जाणगसरीर गाहा (६६-७२) सणं परवेजण जाणगसरीरवरित दव्य-
२ परीपहा- परीसहा दुरिहा, जहा- कम्मदव्यपरीमहा य गोदध्वकम्मपरीसहा य, जाणि परीसहवेदणिज्जाणि कम्माणि बदाई वाव
न उदेशति ते कम्मदत्यपरीसहा, 'णोकम्ममियगाहा (६७-७३ ) विविहा गोकम्मदव्बपरीसहा- सचित्ताचित्तमीस-
॥४७॥
गा,सचित्तणोकम्मदव्यपरीसहा जेहिं सचित्तेहिं परीसहा उदेज्जति जहागिरिनिझरणपाणीयं, एयस छुहा उदेजति,अचित्ते गो-
कम्मदत्यपरीसहा जदा अगिदीचषियचुष्णेहि छुहा भवति, नीचे गुलल्लएवं छुदा भवति, पिवासापरीसहो लोणपाणीएण वा
खण्हा उदेजति, तेलेहि य अचित्तेहि, गिद्धलवणादीहिं मिस्सेहिं दव्येहिं सज्जतेहि च तव्हा उदेज्वति, एवं सेसात्रि परीसहा
अहासंभव जोएयचा, गो गोकम्मदव्यपरीसहो, दव्यपरीसहा य । इदानि भावपरीसहा, ते वेदणिज्जाणं कम्माणं, उदिपाण
चेदणिज्जाणं भयंति, तेसि परीसहाणं इमाणि तेरस पदाणि भवंति,तस्थ गाहा कत्तो कस्स पदव्ये (समतारो) आहियास गए व
पत्रणा काले । खेचो से पुच्छा णिसे सुचफासे याचि(६८-७३) एत्य पुण आदिदार को एते परीसहा निजूढा, उच्यते, 'कम्माप-
वायव्यां सत्तरसे पाहुडमि जं सुतं । सणयं सउदाहरणं तं चेय इहपि णातव्वं ( ६९-७३ ) कत्तोत्ति गतं, इदाणि
कपत्ति दारं, कस्स ते परीसहा !, कि संजतस्स असंजतस्स संजयासंबतस्स?, एत्य गएहिं मग्गणया इति, कोऽर्थः ?,
उच्यते, नयाः कारका दीपकाः व्यञ्जका भावकाः उपलम्मका इत्यर्थः, विविधैः प्रकारयविशेषान् स्पेन स्वनामिनायेण नयन्तीति
नमः, तेच गैगमादयः सप्त नपाः, तयथा-णेगमसंगहवपदारउजुसुनसदसनभिरूढएवंभूताः, एत्य गाहा-'तिदपि गैगम'
॥४७॥

k
अवतार
॥१८॥
श्रीउन गाहा (७०-७४ ) तत्यणेगमनयस्स तिर्मपि परीसहो भवति, तजहा-संवतस्त्रवि असंजतस्सवि संजताससंजतस्सवि, एवं जा
चूर्णी उन्जुसुनस्सा तिगई सद्दणयाणं संजतस्सेय एगस्स परीसही मगति, तजहा-मंजवस्स-विस्यस्सा, ण सेसाणं, कस्सत्ति गतं, इदाणि
२ परीपहा । व्यत्ति दार कवरेण दग्वेण परीसहा उदेजति?, किंजीपदव्येण १ जीवदध्वेहिं २ अजीवदब्वैण ३ अजीपदव्येहिं ४ उदाहु जीवदयेण
ध्ययन
अजीपदव्येषश्च सहा जीवदयेण या अजीपदव्येहि वाईउदाहु जीवदन्येहि अजीवदश्येष पण्उदाहु जोपदव्येहि य अजीवदन्वेहियाट
एते पुच्छा अभंगा भगिता, तत्थ णेगमणयो भण्णति-अद्वहिवि मगीह परीसहा भमंति, कहं १, उच्यते, एगण पुरिसेण परीसहे
उदीरितो चबेडिया दिना, गाजीपदव्येण एगेण कंटगाइणा, जीपदव्येहि बहदि पुरिसंहिं चोडादिहिं आसाइतो,अजीवदव्येहिं बहुना
पासाणकंटगादीण उपरि पडितो, जीयेण अजीवेण एगेण पुरिसेण एोण सरमातिणा, एवं विभासितव्या अवि भंगा, संग-
इस्स जीयेण अहया गोतीवेण, कर्थ कृत्या १, यो हि जीवेण दळण योऽप्यजीवदध्येण सर्वोऽप्यसौ जीवस्यैव तेण जीवेण, गोजीबी
कथं !, जतो गोजीवेण उदौरेज्जति तदा जीवोपि गहितो जओ उदीरति, वनदारस्त नौजीवो कई १, जीवस्स कम्मेणेव
परीसहा भवंति, सेसाणं जीवस्सा, कई १, पगति बेषणचिकृत्वा जीवस्सव परिसहो, जो अजीवस्स, वेण जीवस्येव भवति, दम्याति
गतं, इयाणि समोतारो,तत्य गाहा 'समोतारी खलु गाहा' १७२-७५) समोतारो दुनिहो-पगडीसु पुरिसेसु य, तत्य पगडीसु
चउसु समोवरति- 'पाणावरणे' गाहा (७३-७६) गाणावरणे वेदणिज्जे मोहणिज्जे अन्तराये य बावीसह परीसहा, कत्थ कोस
समोवारी ?, आह– 'पनानाणपरिसहा गाहा (७४-७५) पापरीसदो अनाणपरीसदो य नाणावरणस्स उदएण, एको
अलाहपरीसही अंदरायस उदएणं, मोइणिज्जे कम्मे दुविहे पणचे, जहा- दसणमोहणिज्जे चरितमोहणिजे
॥४८॥

थीउत्तरामचरितमोहगिज्जे
सप्त
परीसहा
समोवरति
,
वत्थ
गाहा
-
अरती
अघेल
'
गाहा
(
७६-७६
)
'
रई
गुण
दिसणमोहे
गाहा
(
७७७६
)
अरती
अरतिवेदणिज्जरस
कम्मरस
उदयएणं
समुप्पअति
,
अर्चलगपरीसहा
समोतरति
दुख
पीपहा-
इपीपरीसहो
पुरिसपेदन्स
फम्मस्स
उदएणं
,
णिसीहियापरीसहो
भयस्स
उदएणं
,
जायणापरीसही
माणस
उदएणं
,
अकोसपरीस
पवने
।
कोहसा
उदएण
,
सशापुरचरपरीसदो
लोभस
उदयग
,
देसपमोहस्स
कम्मस्स
उदयकएको
समारीलदो
भवति
,
सेमा
एकारम
|
परीसहा
चेपगीए
समोतरंति
,
तत्थ
गाहा
-
'
अचेव
आणुपुब्वी
गाड़ा
(
७८-७६
)
(
पर
आपुनरि
)
जहा
-
दिगिंडापरी
०
,
|
पिवासापक
सीवप
०
उसिणप
०
दसमसगपरीसहो
आणुपुच्ची
एव
पंच
,
चरिया
सेज्जा
रोगप
०
तपफासेपि
जामा
वयपरीसदी
रखें
।
अविहवंधगाणं
पमत्तसंजतप्पमितीण
जावयादरसंपरागो
ताव
पापीस
परीसहा
मति
,
अन्नहबंधगस
गुदमसंपरागरस
उपमा-
|
एघास
वेदपिज्जे
,
एवं
पगढीमु
समोतारो
माणितो
।
इदाणि
पुरिसेमु
-
यापीस
पादासपरागे
गाहा
(
0१0६
)
सतविह-
मिगदिस्त
वा
मोइगिश्वरमया
अट्ट
परीसदा
वन्जिङग
सेसा
चोइस
परीसहा
,
एवं
एगविहधगरस
बनिरागस्स
छउमत्य-
|
स
उक्सामगस्स
रामगरस
वा
चोइस
एप
,
एगविहधगस्त
सजोगीमवत्यकेवलिस्स
एकारस
पीना
पदावामयाः
,
शेषा
नास्ति
,
तत्व
लिई
आइलागणवाणं
जो
एसणिज्ज
या
अणेसणिज्जयाण
पडिग्गाहेति
गवा
झुंजवि
ततो
अदियासिया
भवति
,
उन्लगुतमा
पुरिसेसु
समोतारो
यदारं
गतं
,
इटाणि
अघियासणा
,
कई
परीसहा
अहियासिया
भवत्रिी
,
'
पसणमणेसणेज
पाहा
(
८०-७६
)
।
।
विहं
सद्दणयाणं
च
जो
फासुतं
गेण्डर
नेण
परीसहा
अहियासिया
मति
,
अहियासणेतिगतं
।
इगाणि
यया
को
पयों
के
परीसई
दिल्लइ
ज
पप्प
गैगमणयों
'
गाहा
(
८१-४७
)
पेगमणयरस
जै
पप
सीवासियादिपरीसहा
उदीरिज्जति
स
एष
तास
परीन
पूर्णा
1॥४९॥

परीषहाः श्रीउनरा० । सो भवति, संगहयवहाराणं जपम्प परीमदा भवंति वेपणा य तं दोवि इच्छाते, उज्जुसुयस्स वेदनं प्रवीत्य जीवस्येत्यादि बीवे पूर्ण परीसहा मति, तिहं सक्ष्णयागं आत्मैव परीसहोपयुक्तः परीषदो मंपति, गयत्ति गत। इदाणि वत्तणा-एकस्मिन् काले रगपुरिसे २ परीपदापति परीसहा वर्तते ? 'वीसं उकोसपदे' गाहा ( ८२-७७ ) जस्स बावीस परीसहा वस्स उक्कोसपदे वीस परीसहा उदेज्जेज्जा, पपन कही, जेण सीतोसिणा चरियागिसीहिया एते दो दो जुग एगसमए ण संमति, जदा सीतं न तदा उसिनं उदेज्जेज्जा, सीतो- ॥५०॥ सिणा चरियाणिसीहिया सपडियकतेणं, जस्स चउद्दस तस्स उक्नोसपदे वारस, जरस एक्कारस परीसहा तस्स उकासपदे दस परिसहा उदेज्जेज्जा, सीतोलिगपाडेवकोण, सल्वा एतेसिं जहनण एको परीसहो उदेज्जा,वत्तणेतिगतं । इदाणि काले, केच्चिरे । फाले एको परीसहो भवति । यासागसो तिपदं' गाथा ( ८३-७८ ) दिण्डं आदेलाणं णयाणं वासग्गसो जाव सम्मतो परि- पातेति, अबोदाहरणं जहा सणंकमारस्स सत्त वरिससयाणि परीसहो, जहा 'कंडू अ भत्तच्छंदो' गाइा (८४-७८) उज्जुमुतस्स अतोपडतं, विन्द सइणयाण एर्ग समर्थ परीसही भवति,कालेत्तिगतं । इदाणि खेत्तत्ति, कतरमिखेले परीसहा! केवतिए वा खेले भवति'-'लोगे संधारंमि यगाहा(८५-७१)अब नया-अविमुद्रो नेगमो भगति-तिरियलोए परीसहा, विसुद्धतरो उ भणति-जंबुद्दीने परीसहे, विमुद्धतरो भणति-दाहिपद, विमुद्धवराओ मणति-पाडलिपुते, विसुद्धतरातो भणति-देवदचगिहे, विसुद्धतराओ भणति-जीम उपस्सए साथ माति तंमि परीमहो, एवं वदारस्सवि, संगहस्स संधारए परांसहो, उज्जुसुतस्स जेसु आगासपदंसेसु अप्पा ओगादो तमु परीमहो, तिम्ई सुद्धणयार्ण आवमावे परीसझे भवति, वेत्तोत्ति गतं । 'उदेसो गुरुवयण' गादा(८५-७९) उद्देसो जहा इमे । खलु वापीस परीसहा, पुच्छा कतरे ते बावीस परीसहा गिद्देस्रो इमे खलुते वाधीस परीसहागतो णामणिकपणो, श्रीगादाणितेरसमंदारं सुतकासचि, तं च मुच उच्चारेऊण भगति तं च इम'सुतं मे आउसतेण भगवता एवमक्खातं'श्रुतं मया आयु. क्षेत्रे पूर्णीम अउर्जा, यहम्मो अझजंबुणानं आमंतिना एवं मणति,एवं मया युतं मगवना आयुष्मता एवनक्सावं अथवा आयुषि सति जीवता, परीषदाः २ परीपहा हा प्रयया पादसमीप अधिरसता, अथवा गुरुपादानामुपयमता, थुतमेतं, न स्वच्छंदविकल्पत उच्यते, गुरुपारम्पगितमेतत्, ध्यपने भगयता इति, मगो जस्स अस्यि भगवान्, अत्यजसधम्मलच्छीरूपसनविभवाण छण्ह एतेसि मग इति णाम, जस्स संति सो मण्णानि भगवं तेग मगरया, 'एवमक्षा एवंशब्दो प्रकारामिधायी, एतेन प्रकारेण योऽयं भणिहिति तं हिंदये काऊण | भणति एवमस्याउ, अपरात कहितं, 'इह खलु' इह आल्हे सासणे, सासदो बिसेसणे, अन्नेयि तित्थयरा मगवंतो समाण- विग्णाणारी हिपि एमेव, 'यायीसं परीसहा 'पाचीस इति संख्या, परि सर्वतोभावे, मार्गाच्यवनार्थ निर्जराथं च परिपोढव्या परीसहाः, समणेणं भगयता महावीरण' सममाणा समणा, मगवना इति भणित, पहाणो वीरो महावीरो, एवमक्खात- | मिति मागिते व पुणो विसेसिज्जति-समणेर्ण मगवना समगभावो केवलिता य दरिसिज्जिविचि, पामठवणदनसमगः पिरोसणार्य या, एवं भावसमगेण एव भगवता महावीरेण, 'कासवेण' काशं उपहुं वस्य विकारः कास्यः रसः स यस्य पानं स फाश्यपः उसमसामी वस्त्र जोगा जे जाता ते कासवा तेण, बद्धमाणो सामी कातवो वेण कासवेण, 'पवेदिता' विद् ज्ञान साधु वेदिता पवेदिता, सायुवर्णिता, जे भिक्खू 'जे इति अणिदिवस पिसे, मिक्सणसीलो भिक्स्, अड्वा खुध-कम्म त ॥५१॥ भिंदविचि निक्र सोच्चा पाच्च ' क्रमदर्शनं, पूर्व श्रूयते पयाद् ज्ञायते, अनुक्तमपि चैतद् ज्ञायते, पूर्वमधीयते पश्चात् श्रयते | ज्ञायते वा, श्रूयते अर्थतः ज्ञायते च, अथया कश्चित् न तावदधीते उपदेशेन श्रुत्वा जानीते तेन समस्तः क्रम उपदिश्यते, - S4 -- - - श्रीउतरा जिल्ला है जिगिना, कथं ?, 'अभिभूय 'त्ति पराजिणिचा अभिमुखी भूत्या, अभिभूय इत्यर्थः, चरणं चर्या भिक्षोत्रयों चूणा भिक्षुना तया भिक्षुचर्यया, समताद् बजतो पनिजतो. विविधैः प्रकारैर्हन्यते विनिहन्यते, अमानोनाः प्रतिषेधे, गो विहन्यते, २ परीकहानगो उसी । इदाणि पुच्छा, ' कतरे ते बावीस परीसहा जाव णो विणिहणेशा' पुच्छा गता, इदाणि णिमो ध्ययने 'इमे ग्दन्ट ते यावीस जाव णो विहाणेज्जा,तं० दिगिंधापरीसहो जावदसणपरीसहति ति परीसहाणं पविभती ॥५२॥ (४९२ ८३ ) विभजनं विभक्ति प्रकर्षेण विभक्तिः प्रविक्तिः कासवेण प्रवेदिता एवं भणितं तं ते(में) उदाहरिस्सामि, व्याख्या- | स्वामीत्यर्थः, वर तावत् क्षुधापरीसहजयोपायः 'दिगिंपरिंगते देहे । सिलोगो ( ५० मू० ८३ ) दिगिला णाम दिसीनो गुहाअभिहाणं, परि समंतातापः परितापः, दिगिछया परितापी, तण हि दिगिच्छापरितापेन तपस्सी भिक्ख थामवं, सपम्बिग्रहणं आहारापनत्वात् प्राणिनां, सर्वतपसां हि अनशनमेव मुदुष्करं तपः, आह हि- क्षुधासमा नास्ति शरीरवेदना' | इति अपनात्, आदिकरणमपि चास्य परीपहस्यायमर हि सर्वपरीपहाणामादित्तो भवति, कथं ।, आहारपज्जती पढमे होइ, उक्तम्च-"माउउयं पितुमुकं तप्पदमाए आहारमाहारत्ता गम्भत्ताए वकमह" नि, भिक्खुरिति मिनिर्देशः,थामवं नाम प्राणपान, सति थामे जोगसमत्यो सुर्घ अहियासेन्जासि, गतिविण सकेसि छुहं सहेउं तहाचि फासुएसणिज्ज अंतपडिप्पंतो (निमएहि आ) हारेहिं चउत्थादीहिं तबस्सी अस्थामो छुहापरिगतो होति, पच्छा छुहापरिगण मिझवणा गर्वसितच्या गप कोडीपरिसुद्धा, प चिंदावर ण पर ग पयावए ण किणे ण किणावए, एता णव कोडी पुइटाओ, छिनति या इतिचा एगई। तेग प इणापर इणतं पाशुमोदए अगि, तद्दन मूलपलंचादि ग छिदे ग छिदापर छिंदतमवि शाशुमोदए, पुज्वच्छिदियमविण क्षुधा श्रीउपराजपए ण पयावए पर्यंत पाणुमोदए, तहेव फासुगंवा प किणे ण किणावए किणंत गाणुमोदए, एवं एसणिज्ज झुंजमाणेण सुहा- पूगी परीसहो जहियासिनो मपति: ययपि तेन क्षुत्परीसहेण सम्यग सहमानेन सरीरदौर्बल्या 'कालीपब्वंगसंकासे ' सिलोगो ३ परतदान (११ २०८४) काली नाम तृणविसेसो, केइ काकजंघा भपति, तीले पासतो पयाणि तुल्लाणि तणूणि, कालीकृणपर्वणः ध्ययने पर्चभिरंगाने संकानानि यस्य स भवति कालीतृणपर्वागसंकाशः, नानि हि कालीपाणि संधिसु चरावि मध्ये कृशानि, एवमसा- ॥ ५३॥ वपि भिक्षुः हाए जानुकोप्परसंधिषु धूरो भवति, चंपोरुकालापिकपाहुसु कृशः, धन्यता इति धमन्यः धमनिभिः संततः- सर्वतस्ततः। अस्पामध्यवस्थायां वदाहारयति तदाह 'मायण्णे असणपाणस' मीयत इति मात्रा तां जानातीति मात्रज्ञः, क्या देहधारण भवति, दीयते इति दीनः, दुर्मिक्षोपहतद्रमकवदनाथः, पिंडमलधमानो न दीनमणा भवे, एनेसिं चाचीसाए परीसहाणं इमा उदाहरणगाहा- तंजहा- 'कुमारए णदी लेणे' सिलोगो ( ८७ ८६ ) 'वणे' गाहा (८८.८६) तत्थ दिगिछापरी- सहे छमारेण उदाहरणं, तत्थ गाहा-' उणि हस्थिमित्तो' गाहा (८९८५) वणं कालेण तेणे समएणं उज्जेगीए नयरीए हत्यिमेनो नाम गाहावती, सो मतभजिते, तस्स पुनो इत्थिभूती नाम दारगो, सो तं गहाय पव्वतितो, ते अन्नपा कयापि उज्जेणीतो मोतकडं पस्थिता, अडविमझे सी संतो पाए सयकाए विद्धो, सो असमत्थो जातो, तेण साहुणो युत्ता-बच्चा, तुन्भेऽपि ताप णित्थरह कंतारं, ई महया दुखेण अभिभूतो, जति ममं तुम्भे वहह तो भज्जिहिह, अहं भत्तं पञ्चक्खामि, निबंधण। एगपासे गिरिकंदराते भत्तं पञ्चवसाउं, साधू पविता, सो खुडओ भणति-अहंपि अच्छामि, सो नेहि बला पीओ, जाहे दूरं गतो ताहे वीसंमेऊण पपइए णिवत्तो, आगतो संवगस सगान, संतएण भणितो-तुमं कीस आगतो ?, इई मरिहिसि, पिपासा परीपहः श्रीउतराय सोऽपि थेरो वेषणनो तदिवस चैव कालगतो, खुडगो न चेव जाणति नहा कालगतो, सो देवलोएतु उवषण्णो, पच्छा तेण ओही খা पउत्ता, किं मया दत्तं भूत्तं वा जाव तं सरीरगं पेच्छइ, तं खुलूगं च, सो तस्स खुडगस्स अणुकपाए तं चेव सरीरंग अशुपवि- २परीपहा- सेना मुहगंण सदि उष्टांती अच्छति, तेग मणितो घच्च पुन ! मिक्खाए, सो मगति-कहिी, तेग भण्णति एते धवपणिग्गी- ध्ययन हादी पायवा, एतेमु तत्रिवासी पागवंतो जे तव मिक्सं दाहति, तहत्ति भणितुं गतो, धम्मलामेति रुक्सहेढेसु, ततो सालं- ॥५४॥ कारो इत्यो निग्गनिक मिक्स देति, एवं दिवसे दिवसे मिक्स गिम्हंतो अच्छनि, जाव ते साधुयो मि देसे दुभिक्खे जाते पुणोषि उज्जेणिगं देस आगच्छंता तेणव मग्गेण आगता पितिए संवच्छरे, जाव गता तं पदेसं, खुड़ग पेच्छंति वरिसस्म अंते, पुच्छितो भणति संतोषी अच्छति, गवा जाप सुकं सरीरंग पेच्छंति, तेहिं पायं-देवेग होइऊण अणुकंपा कएल्लिया होहित्ति, संवेग अहियासिनो परीसहो, ग सुद्धएण, अहवा युएणवि अघियासितो, ग तस्स एवं मावो भवति जहाह न लमेस्सामि मिक्सं तओ फलाइ गिहिस्स, पच्छा सो सुडगो साहिं नीतो । दिगिच्छापरीसहो गतो । इदाणि पिवासापरीसहो, 'ततो पही पिघासाए' सिलोगो ( ५१ सू० ८६ ) ततो छुधापरीसहातो, अहवा भुत्तस्स संभवति पातुमिच्छा पिपा. सा वाए सृष्टः, परिगत इत्यर्थः, दुगुंछतीति दोगुंछी, असंजम दुगुंठती, उद्दो संजमो जेण स भवति लसंजना, पठ्यते च लज्जसंजते ' समा एव संजमो, लजाते या असंजर्म काउं, त्या लजया संजमतीत्यर्थः, 'सीतोदगं न सेवेज्जा' सीतोदगं नाम अफामुर्ग, सेवणापाणाघोषणाभिसेषणादि, विगतजीव, विगतजीवपि एसगीयं चरेदिति ।। अवस्था गृह्यवे 'छिन्नाचातेस पंथेसु' सिलोगो (१२ २०८६) आपतत्यनेनेत्यापातः तेसु छिनावातेसु, निरंतरावानेवित्यर्थः, अत्यर्थ नातीत्यातुरः, पिपासा. परीपहः ध्ययन श्रीउत्तराम मुठ्ठ पिदासा सुपियासा यद्यपि जाताऽसः तेन तु छिन्नावातसु पंथेसु तृष्णया परिशुष्यते मुखं, तथाप्यसौ परिसुकमहो दीपो । चौ ४ गुफाप्योत स्म शुष्का सर्वतः शुष्कसुसः परिशुष्कमुखः, बहिरंतश्चेति, दीयते दीनमानं वा दीनं, न तो कृष्णां तितिक्षन् । सहमान २ परीपदा- इत्यर्थः, सर्वतो बजते परिवबते, ग्रामे नगरे पथि वा सर्वत्र सर्वतः । जहा केण अद्दियासितो !, नत्र नदी इति दारं उदाहरण- 'उज्जेणी धणमित्तो' गाहा (९०-८१), एत्य उदाहरणं किंचि पडिक्वेण किंचि अणुलोमेण, उज्जेणी नगरी, तत्थ धणमिचो गाम वाणिदगी, तस्स पुचो सम्मधम्मा(धणसम्मो।गाम दारओ, सो घणमेला तेण पुत्त्रणा समीपवइतो, अन्नया ते साहु मज्झण्ड- बेलाए एलकच्छपहे पविता, सोऽपि सहतो तण्हातो मागतो जात, सोऽवि स खेचतो सिणेहागुरागण पच्छतों एइ, साहुणोऽवि । | पुरवो यच्चंति, अंतरावि नदी समावढिवा, पच्छा देण तुपति-एहि पुच! इमं पाणियं पियाहि, सोऽव खंतो नदि उत्तिष्णो, चिंतेइ य-भणार्ग ओसरामि जावेस खुडओ पाणिये पिया मा मम संकाए न पाहिति, एर्गत पडिन्छइ लाव सुडओ पत्रे णदी, ग पिबतिचि, येई मति-अंजलीए उक्वित्ताए अद्द से चिंता जाता-पियामिति, पच्छा चितेति-कहमई एते हालाहले जीये | पिविस्सी, ग पार्य, आसाए छिनाए कालगओ, देवेसु उपयो, ओही पवचा, आव सुहगसरीरे पासति, नहिं अशुपविद्धो, खेत रुपति, संतो एतीति पत्थितो, पच्छा सेसि तेण देवेण साणं तिसितागं गोउलाणि पिउध्वियाणि, साधूवि तासु बदियाई- सु तकादीणि गेण्ईति, एवं वइयापरंपरएग जाव जणवयं संपचा, पच्छिल्लाए चयाए तेण देवेण चेंटिता पम्हुसाविया जाणणा- णिमि, एगो साधू गियत्तो, पेच्छनि येढिये, गस्थि वया, पच्छा तेण णापं सादेवति, पच्छा तेण देयेण बंदिया साहूणो, न खता, तुं च सव्वं परिकदेति, भपति-वेण अहं परित्तो, तुम एतं पाणिनं पिवाहिनि, जइ मे तं पीत होत तो संसार भर्मयो, पडिगतो, थीउन एवं अडियासतव्यं, पियासापरीसहो गतो ॥ उदाणि सीयपरीसही 'चरंतं विरयं लूह सिलोगो ५६५०८८) गामाणुगाम शीत- पुगी धम्म वा चरंग, पिरतं अग्गिसमारंमानो मृहारंमती वा, वासाम्यतरस्नेहपरिहारा, बिधाहारस्य हि अन्यगितस्य या नातिचीत परापहः २परीपदान 1 भवति, (अमेरिम) बनातीवं शीतं स्पृशति-अमिद्रवति पुगता-सिसिरे, अहवा एगता रात्रौ, यद्यप्यइनि सीतेण परितावितोऽ- प्पयने पि, णातिबेलं चिन्नेजा, न प्रतिषेधे, वेला मीमा मर्यादा सेवरित्यनांतरं, तानतीत्य वेलां विहन्येत-विविधः प्रकारः इन्वेत, ॥५६॥ ययपि गरीरता विहन्येत अप्रावृतत्वात् तदावि ष विष्णेज कंपनधूपनादिभिः, पासयति पातयति वा पापं दर्शनं दृष्टि,पापे यस्य राष्टिः स पापदिट्ठी, योऽभियोगे मन्यते, अविदितपरमार्थत्वात् सः, न पापदृष्टिः, संसारसद्भावदर्शनात् न शीतादुद्विजते,इदं हि शीतं सकामस्य सहनीयं, (अकामेन) नरकेप्यपि, काश्यपेनोच्यते चान्यथा'णातिल मुणी गच्छे, सोचाणं जिणसासणं' जिनानां दामनं जिनगासनं तत् जिनशासनं श्रुत्या, वा हि विचित्रसंसारस्वभाव नरकेषु अनिशीनवेदना, तथा विश्वपि निप्परित्राणेन गावान्यनुभूतानि नो च कदाचिदपि चिंत्तयति'ण मे ति णिचारणं अस्थि' सिलोगो(२५५०८८) त्रियते येन तद्वारण नियत निथित निपुर्ण या वारणं नियारणं प्रापरणमित्यर्थः कंचलालियालु, छविखाणाय भविष्यति ततोगदिप्य(वय)त-छविखाणं न विद्यते, उनति छिपते या च्छवि त्वगित्वी, असौ हि शीतोष्णादीनां ग्राहिकतिकृत्वा न शीतागाय,नदेवमत्राणः अशरणव शोतवातानुगतः। अई तु अगि सेयामि, अहं तु अनुमतार्थे संप्रेषणे या, किमिदानी करिष्यामि अत्राणो अशरणश्च ? तदिदानिमन्गि सेवामि, । ॥५६॥ इति भिए प चिंतए, अगोदाहरणं, लेणंदि दारं, तस्य गाहा 'रायगिहमि वयंसा' गाहा ( ९१.८९) रायगिहे नगरे बचारि वयंमा पापियमा सहमतिया, वे भाइस्स अंतिए धम्म साच्चा पपइया, ने मुल बहुं अहेजिला अण्णया श्रीउत्तरा कयाति एगल्लविद्यारपडिन पडियना, वे समावनीए विहरता पुगोवि रायगिई नगरं संपचा, हेमंत्रो बट्टति, वे व मिक्सं काउं| उष्ण- चूर्णी , वतियावे पोरिसीए ( निग्गता ) तेति वैभारागिरिवण गंतव्यं, तत्थ पढमस्स गिरिगुहावरे चरिमा पोरिसी ओगाढा, सो तत्थेव परीपहः २ परीपहा ठितो, वितियस उज्जाणे, नवीयस्त उज्जाणसमीवे, चउत्थस्स णगरम्भासे चेव, तत्थ जो गिरिगुहन्मासे चेव नस्स निरायं सीयं, प्यपने जो सम्म सहतो समतो य पढमनामे चैव कालगनो, एवं जो पगरसमीदै सो चउत्थे बामे कालगतो, तेसि जो णगर- मासे तस्स गरुम्हाए ण तहा सीतं, तेण पच्छा पच्छा कालगता, ते संमें कालगता, एवं संमं अहियासेयव्यं जहा तेहिं चाहिं ॥५॥ अहियासियं, सीयपरीसहो गतो । सीयपडिपको उपद, तदेव उच्यते-'उसिणपरितावेण सिलोगो (५६ सू०८९) उपती- त्युष्णं समयकृता वा उसिमिति (मला), उष्माभिधानमेव, सर्वतः सापः परिताप बाबाम्यंतर इत्यर्थः, 'उपरि तावेद खी रविकरपरितायित्ता दहइ भूमी । सम्पादो परिदाहो दसमलपरिगतगा तस्स ॥१॥ तृप्णया च सव्यंगितो दाहो परि-| दाहो, वर्जितो भसिता, स्यात्-उष्णं कस्मिन् काले भवतीत्युच्यत-"पिंसु परितायेणं' असत इति ग्रीष्मः पिंसुपा देशतः समयतो वा स्यात्, किमवापि, उक्तं येन ग्रीष्मे विशिष्यते ?, उच्यते, शरदिय तस्मिन् ग्रीमे शरदि या उष्णपरितापितः 'सात णो परिदेवर' सम्वेज्जे सावमिति सात, परिदेवनं क्रन्दनं स्थानं आह्वानमित्यर्थः, कथं ने सात स्थान, शीतसुखमित्ययः शीतलो वा कालः स्यादिवि । ' उपहाभि सिलोगो ( ५७ सू० ९० ) दहति सेनेत्युप्णं तेण उहाभिवतेन, मेइया धावदीति । ॥ ५ ॥ मेधावी, स्नायते येन सर्वाजिक स्नानं, अभिमुखं प्रार्थयेत् कामा वा अर्थयति, देशस्तानमपि प्रासुकेनांभसा, 'गायं नो परि- सिंजा' सर्वतः सिंचात, मोवीएजा इस्तवापात्रादिभिर्ण वीएज्जा व अपगं, जहा केण अहियासिय, तत्य सिलाद-

.
अन्न
उम्ण-
परीपहा
भग मामा मादरममा- 'सगराइ अरिह मिलोगो (९२-९०) तगरा पगरी, तत्य अरिहमिलणाम आय.
TH रिमो गण मनीदनो नाम गारियो महामारिपको पुर्नग में अनगण मदि पव्यातो, सो त सुहगे ण कायाइ
निपाए. दिसी, पनातिपादीदि किमरिडणीद पागति, गो गामाटो, गाहण अप्पत्तिर्य, ण तरति किंचि मामिउं
परने
उपया मी गोपालगो, माद गरम दो तिमि व दिरसे दाउं मिस्स्स उनारिलो. मुहमारमरीरो सो गिम्हे गरि
॥ ५॥ पागे य, गामिभूती छापाए यागमनी पउत्थावार नियमदिलाए दिही, उरालगुकुमातसरीचिका वास
दिनारको बातो पाए गदापित्री, कि मग्ममिति', भिस्सं दिया मे मोयगा, पृच्छिा-कीग तुम धम्मं करेमि !,
मामानिमिर्ग, मागी मर गमान भागे जाहि, मो उहप नाग्मती उपसमिशनी य पडिभगी, मोगे भंजति,
ri मामी मागी, न दियो, अपमागापिं परिमो. पन्छा गे माना ओमनिया जाता, पुत्तमोगण, पगर ममति
आnिी र पागांत नाहि सम माति-स्थि वे कोर अरदानी दिवा, एवं विलपमाणी भमति, जाव
अपमा वेग पुगेण तोपपदेन दिवा, पलभिजाना प, हर उगरिना पाए पडितो, तपेच्छिऊण देव वामस्थचिता
राना, नाप मा पुग! मयादि, मा दुग्गी जादिगि, गो मगति-प तानि काउं मंजर्म, जापरं अगमणं करेमि, एवं
बोरिमाय मंजमो नाहि, मा मंगारं ममिदिन, पच्छा मो तहेव रागार निताए पाओरगमगं करेति, सहतंग मजमात-
in मी व मित्रो,नर पापियामितीपमा शहिमामीत्री एवं अपिपारित,उसिणपरीसही गोदाणि वंस
मगगरी पदममर मिटोगों ( २८ Feat) पदयात् एष्टा, मदारिभिः ममा, रश्रति 'नागो कि,
॥५८॥

देशमशक.
परीपदा
-
-
श्रीउचराला व्यवहिताभिधानमेतद, महान्तं मुमतीति महामुनिः, 'नागो संगामसीसे चा' नास्प किंचिदगम्यं नागः, सम प्रति इति
संग्रामा, शर्यित इति शिरः श्रिताः तस्मिन् इति प्राणा वा शिरः, शवत्यसौ युद्ध मुंचति वा तमिति शूरः, यथाऽसौ नागः सौरं
२ परीपदान शरैरभिहन्यमानः शूरो या योधः परानमिदंति, परे नाम शवया, एषमसामपि देशमशः तुधमानोऽपि मोहशत्रु विजिगीषुः
ध्ययन
तान गणयति. अन्येऽपि यूक्रामत्कुणादयोऽवगृह्मन्ते, स तैस्तुयमानोऽपि न संतसे ण वारेज्जा' सिलोगो ( ५९ सू० ९१)
संत्रसति अंगानि कंपयति विक्षिपति वा, न चैव हस्तवखशाखाधूमादिभिस्वानिवारणोपायरियति, न चैपामसंजित्वाद जादार-
॥ ५९॥
कांक्षिणां, मुंजमानानां मच्छरीरं साहारणं, यदि भक्षयन्ति किं ममात्र प्रदेपोत्पाते, या 'मणंपि ण पदोसए' अपि पादार्थादिषु,
फिमुपायेन या निवारणमभियाते?, 'उवेह ण हणे पाणे' उहा गाम उपेक्षा, न वारयति खाधमानं शरीरं, हणे पाणे 'हन
हिंसागत्योः प्रागा अस्य संवीति प्राणी, अतस्तेन प्राणे न दिसत इत्यर्थः, ते हि केवलमेर मांसशोणीत मुंजते, न मामात्म-
द्रव्यं घा, अत्रोदाहरणं यथेत्ति, अनौदाहरणगाहा-'चंपाए सुमिणभद्दी' गाहा (९३.९२ ) चपाए नयरीए जियसनम
स्नो पुत्तो सुमणमद्दो जुवराया, धम्मायरियस्स अंचीए धम्म सोऊण निविनकामभोगी पव्यइतो, तहचेर एगल्लविहारपडिम
पडिवो, पच्छा हेटाभूमीए विहरतो सरपकाले अडवीए पडिमागतो, रचि मसएहिं सञ्जति, सो ते ण पमति, समं सहति, रति
पियमाणितो कालगतो, एवं अहियासेतन्यं, समसगपरीसहो गतो। इदाण अचेलगपरीसहोऽवीय इति, अचल-अचलगत्तं
परीसहतीति अचेलगपरीसहो, तस्य हि स्वयमेव अचेलगत्वमभ्युपगम्य नैवमुपपद्यते- परिजुम्नेहि कत्थेहि सिलोगो (६०५ ९२)
पक्ष इति वस्त्र परि सर्वतोभाषे सर्वतो जीर्णानि परिजीणानि, परिभुज्यमानानि परिजुनासि से बत्थापि, अवो बेहि परिजुन्नेहि,
॥५९॥

अचलक- परीपहः श्रीउपरात होरसामिति अचेलए, तस्य एवं अधिवि भवति-परिजीणेषु सत्सु अचेलगो इदाणि भविस्सामिचि, यच्च दुःखमचेलकत्व, कथ- पूणों मिदानि शिष्यो इमं दिई अंगीकरतुं अहियासेज्जा, यथा यस्य विनं नास्ति स हि न वित्तीनमित्तैरुपद्रवैर्याध्यते, उक्तं हि- २ परीपहा- 'परिग्रहेप्पप्रासनटेषु कामाशोकः अपि च कतिया बच्चति सत्थो। कि मई.' कत्या केनिया भूमो को कयविक्रय- ध्ययने कालो पिप्यमति कि कहिी नेण ॥ १॥ जयं चापरो गुणः स्वयमेवाचेलत्ये प्रत्यागते 'अथवा सचेलगो सोमि' ति, ॥ ६०॥ तस्य हि अचेलकरसे सवि न कदाचित् अप्युपपद्यते-यई वखवान् शोमामीति, अन्यानि चा शोभनतराणि वखाणि मृगविप्ये यैः शोमिध्ये, इत्येवमसौ मिथुनं चिंतदात, उक्तं च-पंचहि ठाणेहि समै पुरिनपच्छिमार्थ अरिहंदार्ण भगवंताणं अचेलगे पसत्ये भवति, ०-अप्पा पडिलेडा१ चिसासिए रूपरतवे अणुमयेश्लाघवे पसव्येऽविपुले इंदिपणिग्गडे५ ' विप्रप्सतार्थनिवृत्तये व्यपदेश्यमाने मा मुदपर्याप्तोऽपि अचेलगत्वं करिष्यतीत्यर्थः ॥ 'एगता अचेलगे भवति' सिलोगो (६१ १०९२) एगता नाम जदा जिणकप्पं पडिबज्जति, असा दिवा अचलगा भवति, ग्रीष्मे वा, वासासुवि वासे अपडित ण पाउणति, एवमेव एगता अचेलगो भवति, 'सचेले याथि एगता' तंजहा-सिसिररातीए परिसारत्ते वासापासे पड़ते मिक्खै हिंडते, पठ्यते च अचेलओ सयं होइ । अचेलओ स्वयमेव, नाभियोगत इत्यर्थः, बहया चदाईस चीराव्युत्पर्यवे तदा सचेलको जीयें अठम्यमाने या अचेलका, सर्वधाप्पचेलकत्वमेव स्यात्, फमालंपनं कृत्वाञ्चलकत्वेन सहितः १, उच्यते, एवं धम्महित णचा, 'गाणी णो परिदेवए' एतदिति यदुपदिष्टं धर्मस्प हिताय, न धर्मापरोधायेत्यर्थः, धम्मोपग्गाहकारं गाऊणं, गाणी यो परिदेवए, पाणिग्गहनं विदित- परापरत्यान्न सजले, प्रायस्तिर्यो नमा, नारकास्तु नग्ना एव, न हि ते लज्जवे, न चैव(पाशीतवातपरित्राणानि संति वासांसि, अरति परीपहा मयापि च नारकतिर्यग्भवमयादेव विद्यमानान्येर स्वयमपोहितानि इत्यतः शीतयातादिभिरभिहन्यमानोऽपि पाणी नो परि- श्रीउपरा चूणों देवर, परिदेवणं गाम अहं अचेलो सीएम उण्डेण दसहि वा पीढिज्जामि, निष्पाणि पौत्ताणि, अती अण्णाणि भविस्सवि, २ परीपहा एत्य उदाहरणं महल्लेति दारं, सोवि अन्जरक्सिअपिता तस्स पुण श्रादी 'वीयभयं देवदत्ता' 'दहण चेडिमरण' 'माया य ध्ययन गदसोमा सीहगिरि भगत्ते (९४-९७९६) चत्तारि गाहाओ जियपडिमाउप्पाचं कहेऊणं दसपुरुपत्ती अजरक्सितपव्वज्जा ॥ ६॥ दिद्वियानाधिगमो जाव अज्जरक्खितेय पिया पच्चाविओ जाव चोलपट्टगो को तेणं पुच्वं अचेलगपरीसहो पापियासिओ, पच्छा अधियासिओ, अचेलगपरीसही गती । इदाणि अरतिपरीसहोगामाणुगामं रीयंत सिलोगो(६२२०९७)असते युद्धयादीन् । गुणानिति ग्रामः, प्रामादन्यन् पथि अनुलोमं वा गच्छतो अनुप्रामा, अगा वृक्षाःतैः कृतमगारंनास्य अगारं विद्यत इत्यनगार त पुण अणगारं 'अकिंचन नास्य किंचनं सोऽयमकिंचनः निष्कांचनो वा स हि सुखेन रीयति अप्रतिवद्धः गृहवानपि, सकिंचन दुःख रीयति, उदाहरणं तवनिकेतो,आपरियं उदिस्स पच्छतो गच्छमाणेण नउलो दिट्ठो, सो तेण गहिवो ,भयता आचार्य समेत्य अपीति-विभनि पच्छतो, पुरतो गच्छामि, उज्न मयंतीत्युक्तः, पुरतो धीमति, आयरियसमीपरयो विभेमीत्याह, उज्झ भपमिति पुनरप्युक्तः, तस्प धर्मसंवा मुसिता, दरवोज्जितः, आचार्येणोक्तः किमिदानि न विमसि ।, जं तुरंतो ता गच्छसि, सो मगति-उमित में मयं, इत्येवं अकिंचणो सुहं विहरति । तमेवं परीयंत यदि नाम अरती अशुविसेज, पश्याद्वि आरतीत्यनु, विभ्रतामिति संजमे अरति, वितिस्ले णाम सहमानस्तां परियजेत्, आतस्य हि नापि धर्मों, नो तद्वैतपि नरः शको व्यवस्थापयितुं धम्मे इति अतो धम्नविनकारिणी मत्या तौ ' अरर्ति पिसतो किच्चा ' सिलोगो (६३ मू० ९९) पृष्टतो नाम दुरव उज्जिाचा, विरतवान् ।

- , श्रीउत्तरा चिरतः, विरतस्य हि सतः कुतोऽरतिः संयमे स्यात्, आत्मेवात्मानं रक्षतीत्यात्मरक्षितः, किमभिप्रेतं ?, आत्मसमुत्था दोसा अरवि चूणा अरतिः, आत्मनि च वैराग्यमस्योत्पत्रं, किं वारति प्रयोजयेत्, अरतिः स्यात्कुचरतः तदिदमुच्यते-'धम्मारामे' अत्यर्थरमति परीपहा २परीपहा- तस्मिन् इत्यारामः धर्म एवाराम धर्मारामा, श्रुतभावनादध्यपनादिषु, आरंम्यत इत्यारंभः, आरंभो नास्तीविकृत्वा, कृत्येवारंभवा ध्ययने रातिर्भवति, 'उपसते मुणी' उपेत्य 'शांतः उपांतः-प्रशांतः, अवसायवानित्यर्थः, अत्रोदाहरणं तापसेन, तत्य माहा- ॥६२॥ 'अपलपुरे जुबराया' (९८-९९) अयलपुरं णाम अहिद्वाणं, तत्थ जियसत्तु राया, तस्स पुनो जुवराया, सो राहाय- रियाण अंतिए पछ्यइतो, सो य अण्णया विहरतो गतो तगार णगीर, तस्स य राहायरियरस सम्झंतेवासी अजराइखमणा पाम उजेणीए विदरंती, चतो आगता साइणो तगर, गदा राहस्समीच, ते पुच्छिता गिरूवसगं, वे भति- रायपुत्तों पुरोहियपुत्ती व बाईति, नस्स जुपरायापव्वतियगस्त सो रायपुत्तो भतिज्जतो भवति, मा संसार भमिहितित्ति आपूच्छि- ऊग आपरिए गतो उज्जेगि, भिक्सवेलाए उन्गाहेऊण पहितो. आयरिएहि मणितो-अच्छाहि, सो भण्णवि-ण अच्छामि, नवरं दाएइ त पडिणीत घरं, चेलगो भणितो-वच्च दाएहि, तेण दाइत, सो तत्य गतो, बीसत्थो व पविट्ठो, तत्थ ते दोऽवि अच्छेति, ते त पेच्छिऊण उहिता, तेणवि महासदेण धम्मलाभियं, ते मणति-बहोटहूँ, पव्वदमो अम्हनेगा) गतो, वंदामति, मणति ते- आयरिया ! तुम्भे गायितु जाणह, देण मणिय-आम जाणामो, तुम्हे बाएइ, ते आढता, जाव ण जाणंति, तेण भण्णति ॥६२॥ एरिसगा चेव तुम्ने कोलिया, प किंचिबि जापाद, ते स्टा उडाइया, तेण घेटु तेसि गिजुद्धं जाणतएप सचे संधी खोहिता, पढमं ता पिट्टियता, ते हम्मंता राडि करोति, परियणा जाणइ-सो एस पव्वदओ हम्मतो राडि करेइ, सोऽवि गतो, पच्छा तेहिं ।

अरति
परीपहा
थीउचरा दिवा, गपि जीवंति, गवि मरति, पवार निरिक्सवि एकमेकं दिवाए, परछा रणो सिद्ध पुरोहितस्स च, जहा इत्य उ कोइ पन्च-
पूर्णा इतो, तेण दोषि जणा विसंखलिजण मुका, पच्छा राया सवयलण आगओ, पव्वइतगाण मूलं गतो, सोवि साहू एगपासे अच्छति
२ परीपदा । परिय{तो, राया मायरियाणं पादेहि पडितो, पसायमापजह, आयरिएहिं मण्पति अहं ण वाणामि, महाराय ! एस्थ एगो
ध्ययने
साहू पाहुणगो आगतो, जति पर तेणे होज्जा, राया तस्स मुलं ममागतो, पञ्चभिण्यातो य, ततो वेण साहुणा मणितो-धिरत्यु
ते रायचणस्स, जो तुम अप्पणो पुचभंडाणवि गिरगहं ण करेसि, पच्छा राया मणति- पसायं कोह, मणति-जति परं पञ्च-
॥६३॥
चंति दोई मोक्सो, अन्नदा नत्यि, रायणा पुरोहिएण य मन्पति-एव होउ, पव्ययंतु, पुच्छिया भति-पव्वयामो, पुर्य लोओ
कओ, पन्छा मुक्का, पञ्चझ्या, सो य रायपृचा विसकिजो चव धम्म (कृणति ) पुरोहितपुत्तस्य पुण जातिमवो, बम्हे य महाए
पच्याविया, एवं ते दोवि कालं फाऊण देवलोगे उपबन्ना, इतो य 'कोसंपीए सेट्टी' गाहा-(९९-९९)कोसंघीए नयरीए तावसो |
नाम सेट्ठी, सो मरिऊण निययघरे मुखरो जातो, जाईसरो, ततो तस्स चव दिवसगे पुत्तेहि मारितो, पच्छा तहिं चेव घरे उरगो
जातो, तहिपि जाइस्सरो जातो, तत्थवि अंतो घरे मा खाहितित्ति मारितो, पच्छा पुगोवि पुत्तस्स पुत्तो जातो, तत्थऽवि
बाई सरमायो चिंतेइ-फई अहं अप्पणी मुहं अमंति बाहरीहामि, पुत्तं वा ताति, पच्छा मूयत्तणं करेति. पच्छा महन्तीभूवो,
साधूर्ण अल्लीणो, धम्मोऽणेण सुतो, सावगो जातो, इत्तो य धिज्जाइय देवो महाविदेहे तित्थगरं पुच्छति-किमहं सुलहवोहियो
दुनभवोहियत्ति, तती सामिणा भणिओ-दुल्लभवोहियोऽसि, पुशोचि पुच्छति-कत्थाई उपबज्जिासामिा, नगरया मण्णति-कोसं-
बीए स्पस्स भाया भविस्ससि, सो य मूत्री पव्यइस्सति, सो देवी भगवंत पंदिऊण गतो मूयगस्सगासं, तस्स सुबहुयं दन्व-
॥१३॥

-434
अरति
परीपहा
पियन
भाउचरा जालं दाऊण भणति-जई तुम पिठघरे उपवज्जितामि, तोसे व डोइलओ अंबपीह भविस्सति, अपगेय 'पञ्चते मयी अंगो
नगी
सदापुकालगो कतो, तुम तीए पुरओ गाम लिहिज्जासि जहा उन्म पुत्तो भविस्सति, जड़ तं मम देसि तो से आणामिः
२ परी
अरफलागिचि, ततो मर्म जावं मैने उहा करेजासि जहा धम्मे संबुझामिति, देण पडिवण्णे मतो देवी, अण्णया "कपवय-
दिवसा पाऊण तीए गन्ने उववो, अकाले अंबडोदलो जातो, स मृगो णामगं लिहति, बहेव कहे, वाए मगति-दिन्जी
वेग आणीताणी अफलाणि, विणीतो डोहलो, कालंग दारगो जातो, सो त खुड्डलयं चेव होत साधूण पाएसु
मो धाराओ करेति, ण प वंदति, पच्छा संतपडिततो मुयमो पम्पहओ, सामनं काऊण देवलोगं गतो, तेंण ओही येउसा,
जाव पेण सो दिवो, पच्छा गेण तस्स जलोदरं कतं, जेणे ग सकेति उद्धे, सव्ववज्जेहिं पञ्चकखातो, सो देवो डोम्बस्वं काऊण
पोसती हिंडति--अहं वेज्जा सम्वयाही पसमि। सो भगति मम पोर्ट्स मज्जावेहि, ( जइ समंवयसि ) तेण भणति-बच्चामि, तणे
सन्मतीतो, गा तेण सदि, तेण तस्स सत्यगोसगो अलविद्यो, सो ताए देवमायाएऽतीव भारितो, जाव य पवतियगा एगमि
पदेमे पति, पज्जेण मो मण्णीत-जति पन्दयसि तो तं मयामि, सो तेण मारण परिताविज्जतो चितेति-वर में पलाउँ, मणति--
पच्चयामि, पश्चाती, देवे गत णाचिरस उप्पच्यइदो, वेण देवेण ओदिणा पेच्छिण सो चेव से पुणोऽवि वाहि कओ, तेणेव
उआपण पुगोलि पल्याविभो, एवं एकसिं दो तिमि वाराओ पवइतो, तइयावाराए गच्छवि देवो तेणेव समं, तणमारे गहाय
पलिपन्तयं गाम विसति, तेण मण्णाति-कि तणमारएण पलिचं गाम विसमि , तेण भण्णस्-तुझ को कोहमाणमायालोमसंपलिते
गिड्यासं परिमामी, दहावि ण संतुनाति, पच्छा पुणोऽत्रि दोषि जणा गच्छति, अपरं देवोअडवीए उप्पहेज परितो, तेन भन्नति-
॥६॥

८२२५८३ प्पयन धाउगरा) तुर्म कई मोसपदं मौजूण संसाराडा परिससि ।, तदाथि संपुज्झात, पुणो एगमि देवकुले बाणमंतरो अच्छिानिाओ खो पूर्ण विवाहुना पति, मदो पाणमंत्ररो अपणो अपुग्यो य जो उपरिहुतो कोच्चिय अतो य ईट्ठाकुची पडिति, वेग देवेण भन्नति- परीपदः २ पापहा- अहो नुमपि अहलो जो पराहुचो ठवितो अच्चणिज्जे य ठाणे पुणो पुणो उप्पव्ययास, तेण भण्णइ कोऽसि तुम ?, तेण मूयसनं दसिय, पुष्पभयो य से फदितो, सौ मणति को पच्चयो जहाई देवो आसी, पच्छा सो देवो तं गहाय गतो वेपथ पव्वयं ।। [गिद्धाययण डं च, तत्य तेण पुष्प ची संगारो काइयो, जहा जति बह ग संयुज्झज्जा तो एवं ममचयं झुंडलजुयलं सनाम- प्रिय गिद्धापरणधुवरारणीए दरिसिज्जासि, तेण से तं दसियं, सोत कुंडल सनामक पेच्छिताण जातिस्सरी जातो, संयुद्धो पच्चइतो, संजमे य से नी जावा, पुर्व अरती मासी, पन्छा रखी जाता, अरतिपरीसहो गतो। इदाणि इस्थिपरीसहो, स्वारिंक- | समुन्या अरविः ।, उच्यते, शीसमुत्या, 'संगी एस मपुस्साण' सिलोगो ( ६४ सू० १०३) सज्यते इति संग, एष इति प्रत्यक्षीकरणे, एप एव सर्वसंगानां संग इति, स्थासौ ?, 'जाउ लोगंसि इत्थितो' जा इति अनिर्दिष्टस्य निर्देशे, लोगो तिपिहो- उद्धलोगो अहोलोगो तिरियलोगो, अस्मिन् लोगे इत्यिो विरिस्जोणीओ मणुस्सीयो देवीओ, जस्सेया परि- यामा नाम सहुसियाए "एता हसति च रुदंति च अर्थहेतोषिश्वासयंति च परं न र विश्वसति । तस्माघरेण कुलशीलसम- चितेन, नार्यः स्मशानगुमना इस पर्जनीयाः ॥१॥"इति, समुद्रवीचीचपलस्वभावाः, संध्याम्ररेखा व मुहुर्तरागाः । लियः कवायोः ॥६५॥ पुटप निरर्थकं, निपीढिवालकवद् त्यति ॥२॥ एवं जाणणपरिणाए परिजाणिऊण चचा पच्चक्साणपरिणाए इत्यती जस्सेता परिणावा, उभयथापि परिष्णाता, 'सुकडं' सुक्खं क्रियत इति सुन्डं, सुटु वा कर सुकई, निष्ठाथग्रहणं परिजापिऊण , गी परीपा - Heriter, is मममममम दुईगमनमा गामणे ॥ यमाताय मंपापी' सिलोगों, (६५ ५० १०६ ) पमिर्गन माप पावार पावरतपेयी, पटनने पगरमाथाय मेधापी' एतत्पम्मिानमादावि जहा एपा समुस्लिगा minा रंभा वापर निमजी गन, एमेगागु शालिगाः मताः संसारपणिमग्नंग, गां नाहि षिनि. riram Timगगर, पानी नाग माग जामरसंगी मिमिगो वा पम्मपरिजागा, चरे इति अनुमवा), भारमाने संगीन अगोग, मामा न ममारापति, कथं वा में चारमामा गामिन इन्येन इगि || अनौदाहरण-'परि. मार गुमनी पत' गादा उसमारं' पंग गादात्री (१०० / १०५-०६) भापियप्पाजी, एनं १ भन्दा प, मार मारो गनिपापी लो, गंगा निषि मा. पो गपश्मदीए एगो पापामहीप एगो कानडे, वापरलायन निवार एक शीनागिय नाहा दिसामगवं. या जहा नंग मामा न अधियामियं तदा पाहियामेयची tortine गोजि गरिपाराम गर' गिनांगो (१११० १०७ } एगो पाम रागदोगरदिनी, अहरा यो भागमासपि परांनी गादा ( 1 पो पुन पनि ' पग पगो परे सादे ' एगो नाम अमदापान, गगत्यपिहारी, शिव menान, पोदित्यनुमगाईं, लाद इति कागुणा उगमादिगुदप लादति, गागुणेरि या लादप पति भाटी, अभिगं युवा मोदकाम, न गमिग इत्य, इस परन्, किमाये !, नेत्युच्या गामे या नगरे पा' प्रगति पानि मास की नागरिकले पनि ना, नगन्तीति निगमाग्न पर नगमाः, नानाप्रमंदिपजावप इल्पा, ने पत्र की निगर्न, गम पानी गरमानी, पार पक्ष-रिमाय न मान, उमा, गोयगा दिगम्य प्रामुकादागि, - श्रीउपरान जनपदे वसति, तत्रापि वासो बसन् 'असमानो परे भिक्ख' सिलोगो (६७१० १०७) असमान इति असमादिनिका, परीपहा चुगों असंनिहित इत्यर्थः, यथा असमानिकत्वात् गृहयान, तस्स बद्धमणी प वहति, एवं सोशप जत्थ वसति तत्थं ग सडितस्स २ परीहा- पडियरस या उदंतं वहइ, अहवा असमाण इति नो गृहित्यितः, न हि तदुदंतप्रवृत्ता मूर्छिताथास्मिन्, अथवा असमानः अतुल्य- ध्ययने विहारः, अन्यतीथिकः, परिग्रही नामो उक्स्सगरसेव तदुपकारिणं या कोपादीनां धनधान्यस्य वा, मूली परिग्रह इविकृत्वा, यैः सह वसति तैः ग्राम्यनेगरैः प्रातियेशकैः या, तसि 'गव कुज्जा परिरगह' ममीकारमित्यर्थः, ग्रामादिष्वपि च पसन् नासप्ने ॥६॥ गृहादीनामारामोधानादिषु 'असंसत्तो गिदत्यादि' असंसची असंसक्त इत्यर्थः, गृहे दिष्ठतिर, कथंचिन्नाम आसनोपि वसन् तेन । भावतः संसज्जेत, निकतं-गृहं, नास्ति निकेतनमस्पेत्पनिकेतः अणिययवासो वा, स्त्रोदाहरणं सीसेरणादिंडगेण, तत्थ गाहा, कोल्लयरे' गाहा (१०६-१०७) कोल्लयरे यस्थव्यो संगमथैरो आपरियो, जपावलपरिदीणो, दुन्भिक्से न हिंडतो, तस्स सीसो आहिँडको दत्तो नाम, जहा पिंडानिज्जुत्तीए तहा चान्यं, एत्य य तस्सापरियस गवरसहिभागिरस जयणाजुत्तस्त अच्छंद्रस्सवि एकदि भावचरिया एव, जेण जुट्ठो, दचस्स पुण दव्यथरिया अविसुद्धा, जेण न जुट्ठी, परियापरीसहो गतो, पदाणि मिसिहिपापरीसहो, तप्पडिबक्खेग णिसीहियचि वा ठाणंति या एगई, तं तु वस्स साघो फुत्र स्थाने स्यात्?, णिसी- | दियमित्यर्थः? सुसाणे सुन्नगारे वा' सिलोगो (६८ सू० १०८) सुसाणं सुनागार, रुक्यस्त आसन्न रुपमूले, एतागी-॥६॥ असहापगो रागदोसविरहिओ वा, अक्क्षुओ निसीएला, विविधं वासनं विवासनं । 'तत्य से अच्छमाणस सिलोगो (६६ ५० १०९) वस्थिचि तस्मिन् सुसाणादिपु, उपसज्यंत इत्युपसर्गाः, विविधा। समस्या प्रत्येकं सोढा, अभिधारणा नाम -

खा
परीपहा
श्रीउचरा प्रार्थना, अभिमुर्ख या धारयंतीति अभिधारणा, केचित्तु पठवि उपसग्गभयं भवे' स तैः प्रार्थ्यमानो वज्झमाणो वा संका-
पूर्णी
तीतो ग गच्छेज्जा, संका अण्णाणतो देवं पेच्छेज्जा भावसंका सा घेप्पति, ताए संकाए भीतो प गच्छेज्जा, अत्रासंका,
२ परीपदान भाषनीत्यर्थः, भय, आसक्ति वा भयं, क्रिमत्र भयं स्यात् ।, न विमति, भयं तु प्रत्युत्पन्नमेव येनाभिद्रुतः स्यात्, पलायति वा
ध्ययने
विक्रोशति वा, एवं गामेवि हितोत्पची अणुपविसाठे, एत्योदाहरण-- 'अगणि चि, तत्थ गाहा-णिक्खेतो गयपुरातो'
॥६॥ गाहा ( १०७-१०९) कुरुदत्ततो पाम इन्मपुत्ता, वहारूनाणं थेराणं अंतीए पव्यइतो, सो कयाए एगल्लविहारपडिम
पडिवो, साएतस्स पगरस्स अदूरसामन्ते पोरसी ओगाढा, तत्येव पडिम ठितो बच्चरे, तो एकाओ गामाओ गावीओ
हिरिज्जतियो तेणोगासेण गीताको कुडिया मग्गमाणा यागता पेखता पदेण जाव साधू दिट्ठो, तत्थ दुवे पंथा, पच्छा
व ण तेण जापनि कतरेण पयेण णीवातो, ते साहू पुच्छति-कयरेण पहेण गावीतो गीतातो', सो भगवं न चाहरति, हिं
रुडेहि ण वाइरतीतिकाऊण तस्म सीसे मट्टियाए पालि पधिऊण चिताओ अंगारा घेण सीसे छूढा गया य, सोऽवि भगवं समें
सहति वेण मिसीहियापरीसहो अहियासिओ, निसीहियापरीसही गतो, इदाणि सज्जापरीसहो उच्चावयाहि सिलोगो
(७० सू० ११० ) उच्चा अपचाय, उर्द्धचिता उच्चा, उपचिता गुण: उच्चत्तण वा अधानेकप्रकारासु उच्चावयासु शेते तस्या-
मिति शय्या मिक्सु धामवा पानियले विइणिज्जा, बेला सीमा सेतुर्मर्यादेत्यनर्थान्तर, अतिवलें विहणज्जा, विविधं हन्यते
विहन्यते, विधातो पाम जेथ संजमजीवियाओ हन्यंत, उच्चाए अहो इमा शीतला उतुक्समा, अबचाए अहो इमा पावा सेज्जा
अमतुपएमा, एवं पावदिद्धि विहण्यति, पापदृष्टि, अभियोगमिम मन्यते, बारसमालंदा जति महो जस्मेसा पवा वा
॥६॥

30
परीपदः
--
श्रीउगरा पियाना या पनिरिका घा, एवं अवचितासु, उच्चासु त अहो मे मणुना सेजा, एवं पावदिहि विहष्णति । स एवं अपाए-
पुगी 9 दिट्ठी " पपरीक्फुयसर्य णच्चा सिलोगो (७१२०१९०) पयरेको पाम पुण्यो, अव्यावहो वा अनु(मुष्णवो बा, ग किंचिवि |
२ पापहान उत्थ ठषिया, जै निमिर्च तत्यागन्छिस्त्रवि. अर्थ मनुखमितो, ण कप्पडियादिहिं च उपमुज्जति, कल्पतामानयतीति कल्याणः,
ध्ययन
पापको नाम पांसु रे या अरितुक्समो वा पापकः, पहरिकेपि वसन्-कि मज्झ एगरातीर?' किमिति परिमन्ने, किमेकराज्यां
भविष्यति, सो हि एगष्टविहारी गामे एगरातीए णगरे पंचरातीए, रमणीए तावत् अद्यैवायं रमणीयः उपाश्रयः, हिलो अन्नो
मयति सौभयो असोमणो या,पापकोऽपि अद्यवार्य समाशोमनो हिजो अन्नो भविस्सति,यत्रापि चिरं वसति नवाप्पालंघते' किं मझ
एगरायाए' किमयं एगरात्री देरात्री भविष्यति, पद्धोऽपि एकरात्र लंघपनि, एवं आलम्बनं कृत्वा एवं तत्थऽधियासए,
अत्रोदाहरण 'गिव्यग', तत्थ गाहा- 'कोसंवि जण्णदत्तो' गाहा (१०८--१११) कोसंबी गयरी, जण्णदत्तो धिज्जाति-
तो, तस्स दो पुचा-सोमदचो सोमदेवो य, ते दोषि निष्विन्नकाममोगा पन्यइया, सोमभूतिस्स अणगारस्स अंतीए, बहुसुता|
बहुआगमा य जावा, ते अन्नया सन्नात्यपल्लिमागता, ते य तेसि मातापितरो उज्जणि गतिष्ठिया, तहिं पचसिए हिन्जा-
इगिणिको वियर्ड पापियंति, चाहे तेसि विपर्ड अण्णादवेण मेलेऊण दिन्नं, कई भगति- पिपई चेव अवार्णनीए दिन, तेहि-
यि त विसेसं अयाणमाणेहिं पीयं, पच्छा वियढचा जाया. ते चितति-अम्हेहिं अजुत्तं कर्त,पमाओ एस, वरं भत्तं पच्चक्खायं-
ति ते एगाए गदीए तीरे कट्ठाण उवीरं पाओगया, तत्य अकाले वरिसं पडियं, पूरो य आगतो, हरिता बुझमरणा य उदएण
समुई णीया. वेहि सम्म अहिपासियं, अहाउर्य पालियं, सेज्जापरीसहो अदियासिओ समविसमाहि सेजाहि, एवं सज्जापरी-
॥६९॥

Hity
আন্ধায়।
परीप:
ध्ययन
श्रीउत्तरा०, सहो गतो । इदाणि अशोसपरीसहो 'अकौसज्ज परो भिक्खू सिलोगो ( ७२सू०१११ ) आकुस्यते यतस्स आक्रोश:-
चूणा
अनिष्टाभिधान, परे गामाधमो बहिरात्मानं व्यवस्थाप्य भिक्षणशीली भिक्षुः एतेसिं अकोसवाणं पढिसंजले, प्रति संजलवीति
२ परीपहा
प्रति संजलेत्ति,समस्तं वा जलति संबलवि, इंधणे वा अग्गी, संजलियलासणं तु पडिअमोसंति आहणति वा, जो एवं पडिसज-
लनि सो सरिसो होइ नालाणं, जो पडिअझोसेति आहात या, अबोदाहरण- देवता उपसंता, सा अभिक्सण वंदिता रति,
घदइ य ममं कन्जमाणेज्जामि, सो एएण धिज्जावीएण सह असंराडं लग्गो, सो तेण बलयतेण खामसरीरो पाडितो वालिओ य,
रनि देवता त बंदिया आगता, वदति, खमगो तुसिणीतो अच्छति, सा भणइ-कोइ मम अवराधो ?, सो मणति- तुमे ण किं
तस्स पिज्जातियस्स करें ?, सा मणति-अहं तत्थ चिससं चेर ण याणामि-को पिज्जाइओ समगो बत्ति, दोऽवि तुला तुझे,
सम्म पडिचोपणात्ति पडिवनं, इत्यत्तः सरिसो होइ बालाणं, तत्थ ण पडिमंजले, यतथैवं सौच्चाणं फरसा भासा सिलोगो
( ७३ सू० ११२ ) फरसा निल्नेहा अनुपचारा, श्रमणको निल्लज्जा इत्यादि, मणं दास्यतीति दारुणा, प्रसत इति प्रामः-इंद्रिय-
ग्रामः तस्य इंद्रिग्रामस्य कंटगा, जहा पर्थ गच्छंताणं कंटगा विघ्नाय, तहा सदादयोपि इंद्रियनामकंटया मोक्षिणां विनायेति,
ताणेव कंटकान् तुसिणीओ उपेईज्जा, उपेक्षा नामैलेखनादर, मनःकरणं नाम चदुपयोगा, मनसोऽसमाधिरित्यर्थः, एत्य अज्जुण
उदाहरणं, मोग्गरेत्ति दारं । वर पाहा- 'रायगिह मालगागे गाहा- (११०-११२) रायगिहे गगरे अज्जुणो
नाम मालागारो परिवसति, तस्स मज्जा खंदासरी णामा, तस्स रायगिहस्स नगरस्स बहिया मोगगरपाणी णाम अन्जुणफस्स
कुलदेवतं, तस्स य मालागाररस आरामपंधे चेव बक्खी, अष्पदा संदसिरी भत् तस्स मचारस्स णेतुं गता, अगाई पुफाई
॥७॥

आक्रोश परीपहा श्रीउपरापरे पेतुं गच्छति, मोग्गरपाणी घाए प विमाए बढा, सा ताए गोट्ठीए छहि जणहिँ दिवा, चिंतीत एसा अज्जुणगस्स भन्जा वर्गा पडिल्या गिहा मी गं, तेहिं सावि गहिया, छपि जमा तस्स जक्सरस पुरखो भोगे अँजति, सो हि मालागारो निच्चकालमैव २ पापा जग्गेहि बरेडिं पुण्फेहि जयं अच्चेति, अच्चिउकामो सो नतो आगच्छति, तार ते भगिता-एसो मालागारो आगच्छति, तुम्भे प्पयन भए किं विसज्जेह !, तेहिं णात एताए पियं, तेहिं भणिय एतं मालागार बंधामो, तहि सो बद्धो अवउडएण, जक्सस्स पुरतो उपे- ॥१॥ऊय पुरतों चैव से मारिय झति, सावि तस्स मत्तारस्त मोहपाइयाई इस्थिसदाई करेति, सो मालागारो चिंतेति एवं अहं उप निच्चकालमेव अग्गेदि परेहि उतुगंहिं पुफेहिं अच्चमि तदावि अहं एतस्स पुरतो चेर एवं कीरामि, सति एत्य कोइ) उपखो होतो तो बई ग कीरितो एवं, सुब्धत्तं एतं कई, गत्यि कोई मे म्गरपाणी । नाहे सो जक्सो अशुकंपंवो मालागारस्स! सरीरममुपविट्ठो, तडपडस्स बंधाण छित्तूण लोहमयं पलसहस्सनिष्फन्नं मोग्गरं गहाय अण्णाइटो समाणो तत्य छप्पित्यिसत्तमे इरिसे घादेवि, एवं दिगे दिणे इत्यिसचने छ पुरिसे घातेमाणो विहरति, जणवतोपि रायगिदाशी गगराओ ताव गणिग्ग- छति जाव न सत्त पातिता | तेणं कालेग तेणे समएणं समणे भगवं महावीरे समोसरति जाय सुइंसणो सेट्ठी बंदओ णीति, अन्जुगएग दिवो, सागारपडिम ठितो, ण तरांत अतिकमेडं, परिपेरतेहिं ममेत्ता परिसंतो अजुणो, सुदंसणं अणिमिसाए दिडीए पोएति, जक्यो य मोग्गरं गहाय पडिगतो, पडिओ अज्जुणगो, उडितो य त पुच्छति-कहिं गच्छासि ।, मणति- सामिदओ, धम्म सोचा पव्यइतो, रायगिहे य भिक्स हिंडतो सपणमारगोत्ति लोगेण अनुमति पाणापगारेहि, सो सम्मं सहति खमति, सम्म सहतम्स केवलनाणं उम्पन्नं, एवं अश्कोसपरीसहो गतो। इदाणि पहपीसहो-'हतोण वध परीपह ध्ययन श्रीउपरा० संजले भिक्खू ' सिलोगो ( ७४ पू० ११४ ) हन्यते स्म हतः, संबलनं नाम रोपोद्गमो मानोदयो था, संजलितलक्षणं " के चूर्ण पति रोपादग्निः संयुक्षितवच दीप्यतेऽनेन । तं प्रत्याक्रोशत्याहेति च मन्यत येन स मतः॥१॥" मपि न पदोसए, किसु २ परीपहा- प्रत्याइणणः, अथवा मनमदोषा एव कायेन मत्युद्गच्छत्याकोगति वा, स्वात्-किमालंबनं कृत्वा न पढिसंज्वलेदिति !, उच्यते, 'तितिक्त्रं परमं पच्चा' वितिक्रणं तहणमित्यर्थः,परं मानं परम, नाता पर निर्जराद्वारमस्ति, भिक्खुधम्मं विचिंतए, इमा- तो व आलंयणातो सहिपच्चं 'समण संजयं दद्दु सिलोगों (७५ मू० ११४ ) समी सम्वत्थ मणो जस्स भवति स समणो, सम्म उतो संजदो-हस्तपादातिसंजतो, को णाम दुजणो से दोपोपहतात्मानं हन्यात् जाहम्ममाणोवि, स एव हत्य- पायाइसंजओ, ग पच्छा सूरपतीति, दुज्जणा हि पच्छा मरणभयादेव प परं वाचाययंति, उक्तं हि- " अविनयमनसो हि दुर्जनः, क्षमिणि जनेऽप्यधिक हि वर्तते । जनमिह तु समेत्यकर्कशः, परिशुद्धेोऽरमनि न प्रवर्तते ॥ १ ॥ कोमीति कश्चि- द्वालः, कत्थविचि गामे नगरे वा उवस्सए चा, तस्थालंवर्ण ' अशेसहणणमारणथम्मन्भेसाण बालसुलभाणं । लाम मन्नति धीरो जहुनराणं अमामि ॥ १ ॥ अकोसति कोति विद्यते एवं बालेसु, अयं तु लामो-ज मे ण तालीत, तालति ज मे ण मारेति, मारेति में में धम्मावो ण भेसह नित्यत्वात् अमूर्तत्याच न शक्नोति जीचं नाशयितुं, एवं 'णत्थि जीवस्स णासे' ति णाऊण 'ण ता पेहे असाधु ति, साधू हि सति सत्तीए न प्रत्युद्गमनायोपविष्ठीत, असत्तो पुण जो न मयसा संकिलिस्सीत, अथवा 'पय पेहे असाधुत्ने' असाधुभावो असाधुना, पठ्यते च पत्थि जीवस्स णासोत्ति एवं पोहज्ज संजए पोहेज-चितम्या,एत्थ उदाहरणं वणेति दारं, तत्थ गाहा--- 'सावत्थी जियसत्तु' मादा' मुणिसुध्वषंतेवासी ' गाहा 'पंच सयाजतेण गाहा थीउगरा। (१११ / ११३-११५) सावत्थीनपरीए जिपमन् राया, घारिणी देवी, तीसे पुची संदी नाम कुमारी, तस्स भगिणी यांचा परीपहा पृषी पुरंदरजसा, कुंभकारे गगरे दंडी णाम राया, उस्स दिना, तस्म य दंडगिस्स रणो पालगो नाम पुरोहितो, अणदा साव- र परीपहा- परि मणिमुष्यवसामी नित्यं करो समोमरितो, परिसा निग्मता, संदजोऽपि पिग्गतो, धम्म मुच्चा चावगो जातो, अत्रया पर्यन शो पालकमरुप्रो पनाए आगतो सावरिय नगरि, अत्याणिमझ साध्ण अवयं वयमाणो संदरण पिपिट्ठपसिणवा- गरणो कत्रो पदोसमावणो, तप्पमिदं पर संदगस्स छिद्दाणि चारगपूरिसेहिं मग्गावती विहरति, जाव संदओ पंचजणसएहिं ॥७३॥ अमारीलग्गरहिं सदि मणिमुन्वयसामिसगासे पन्चनिनो, बहुस्सुतो जातो, तहेव सो पंच सताणि सीसचाए अशुणानागि, जग्णया संदको सामि पुच्छति-पचानि भागणिसवार्स, सामिणा मणिवं-उपसम्यो मारपंतिजो, मगति-आराहगा विराहगा वा!, सामिणा मणिय-सय्ये आराधगा तुम मोतुं, सो भगति-लई जति एत्तिया आराधगा, गतो कुंमकारकडं, मरुएण जहिं उज्जाणे ठितो तहिं आयुहाणि रणमिवाणि, राया चुग्गाहितो, बहा कुमारी परीसहपराइतो एतेण उवातेण तुमं मारता रख गिहिहिति, वह विपञ्चइओ उजाणं पलोरहि आयुधाणि ओलइतागि दिवाणि, ते धिरुन तस्स चेर पुरोहितस्स समप्पिता, वेणं सच्चे परिमचंग पीलिवा, तेहि सम्न अहियासिय, देसि केवलनाणमुप्पण, सिद्धा य, संदोऽपि पासए धरिओ लोहितचिरिक्काहि मरिज्जतो राज्यपच्छा पीलिओ,गिदाण काकग अमिाकुमारेदि उपबन्नो जीप से रनोहरण रुधिरलित्तं पुरिसइत्यउत्तिकाउँ गिद्देहि (गहिया ॥३॥ पुरंदरनसाए पुरतो पाडित, सापि तदिवस अधिनि करेते, जहा-साथ् प दीसति, ते वगाए दिई, पञ्चनिन्नातो कंबलो, पिीस- ज्जाओ चोए चेष दिवाओ, नीए नायं, जहा ने मारिया, नाए सिसिवो राया-पाच! विगहोसि, ताए चिंतिय- पयज्जामि, देबेहिं |

यांचा
परीपहः
श्रीउत्तरा० । मुणिमुच्चयसामीसगास जीता, तेण देवेण णगर दर्ड, सजणवजो,अन्जवि डंडगारण्यं भष्यति अरणस्स य वणरखा भवति, एत्थ
तेहिं साधूहि यधपरीसहो जहियासिओ, एवं सम्न अडियासितव्यं,प जहाखदएण णाधियातिपं वधपरीसहो गतीइदाणि जापणा-
२ परीपहा
परीसहो-'दुवरं खलु भो निच सिलोगो(७६५.११६)दुकरातीकाजतिचि दुकर,खनु बिसेसणे, किं विसेसेति' ,दुक्यं हि णिरुपकरिणा
ध्ययने
सता प्रतिदिवसं हि पिंडाचे परः प्रणयितुं, भी इत्यामंत्रणे, गिच्च नियतं कालं, आहारायचत्वात् प्राणीना, यावज्जीवमित्यर्थः, नास्य
| अगारं विद्यते अनगारः, मिक्खणसीलो भिक्षु, अण्णेवि अणगाराः सति मृगचरोइंढेिगावाः तद्व्युदासाथ भिक्षुग्रहणं, तत्रापि च ये
भिक्षवः शाकादव (टे)अफासुगाहारत्वान् उदकादिस्वयंग्रहात् द्रव्यभिक्षयः भावभिक्षुस्तु उद्गमउप्पायणेसणासुई भिक्षणशीलत्वाद् भिक्षुः
अतस्तस्य मिक्षोः सव्वं से जाइयं होइ'सव्वंति-आहारोपकरणसेज्जादि अथवा अस्व शरिपकरणत्वात् देवशोधनायपि, अदत्त
कल्पनीय, न प्रतिषेधे, अपरिग्रहस्यापि अदत्तादानविरतेय, नास्ति किंचिदयाचितं ॥ गोयरम्गपविठ्ठस्स' सिलोगो (७७-
च. १९६) गोरिव चरणं गोचरो, जद्द सो वच्छतो सद्दादिविसयसपउनाएरावस्थीए अमुच्छिओ, एवं साधूवि गोयास अग्गं
| गोयरगं, अगं पहाणं, जतो एसणाजुहू, प जहा चरगादीणं परिवखे तोसलिणं, आगतो गोयरसविद्वास पाणी पो सुप्पसारए
पातेति पिबत्ति वा वेणेति पाणी, णो सुप्पसारए जहा मम देहित्ति, अवि य-'धणवइसमोऽवि दो अखराइं लज्जं भयं च मोनूणं ।
देहित्ति जाव ण भणति पडइ मुहे नो परिभवस्स ।। १ ॥ स एवं वेग जायणापरीसहेण तज्जिओ 'सओ आगारवासे ति यति
तमिति श्रेया, सेयो आगारवासो, यत्र हि अयाचितमेव उदकादि, यत्र वा वेदादिकर्मभिः स्वयमुपाये मृत्मान्धवैध पूर्वकमुपनीत
साधुजनदीनानायकवसंविभागैर्मुज्यते, एवं चिंतए भिक्खू न, एस्थ रामेण उदाहरणं, वन्ध गाहा. 'जायणपरीसह ग्राहा
॥७४॥

रोग पपिहः श्रीउना पाहत, पच्छा सच्चा उहवेति, सञ्चगोवि वहेव तेण पिसारण किच्छप्पाणो कतो, ततीए जामे बलदेवं उहवेति,(चउत्थे वासुदेवं पूर्ण | उद्ववेति) पासुदेवो (पलदेवी वासु) देवोऽवि वेण पिसाएण तहेव मष्यति, वासुदेवो भणति-ममणिज्जितुं कई सहाए खाहिसि १, २ परीपहात जुद्ध लग्गो, जहा जहा जुल्झते पिसात तहा तदा वासुदेवो आह-अतिवतसपनो अयं मल्लो इति तुस्सते. तहा तहा पिसाओ परीहि- प्पयन यदि सो रोग एवं खतितो जेण पित्त उवाट्टयाए झुढो, पमाते परसते तित्रिवि ते भिमजाणुकोप्परे, केणति धुट्ठा भगति पिसारण, वासु-11 ॥७॥ देवो भणदि से एस कोऽपि पिसायरूपधारी मया पसंतवाए चितो, उवविवाओणीणेश दरिसितो, एस अलाभपरीस्सहो गतो, जण चैतन्यो एस्य सुषगमुदाइरणं पुरेति, पुराणिबद्धस्स तत्थ गाहापच्छद्धं 'किसिपारासरदंदो अलाभए होह आहरणं (११४-११८) एगमि गामे पारासरो पाम, ताम्म य अमेवि पारासर अस्थि, सो पुग किसी तेण किसीयाराससे से पाम, अहवा किसीए कुसलो तेण किसीपारासरो, सो तमि गामे आगत्तियं राउलियं चारि वाहावेति, ते य गोगादी दिवसं छातेल्लया भत्तवेल पडिच्छति, पच्छा ते मत्तेपवे आणीते मोएउकामे मणति-एक्कक्क हलयं देह तो पच्छा भुजहा हिंवि छहिं हलसएहि वाहिवा, तेण वहिं पहुयं अंबराइयं पदं, मरिकम सो संसार भमिळणं अण्णेण सुकयविससेण वासुदेवस्स पुत्तो जातो दंढो नाम, अरहतो रितुनोमसामीसगासे पपातो, तं अंतराइयं कम्मं उर्दिनं, फीठाए चारवतीए हिंडतो न लगभइ कहिचि, जदावि लम्भति तयाविजं वा तं वा, तेण सामी पुच्छितो, तेहि कहितं-जहावतं, पच्छा वेग अभिगहो गहितो, जहा मे परस्स लाभो न गिण्डियन्बो, अण्णया पासुदेवो पुच्छति वित्थगर--एतासि अट्ठारसण्ड समणसाहस्सी को दुक्काकारओ, तेहि भणित-जहा टंडो अणगारो, अलामकपरीसदो कहितो, सो कहिौ, ग्रामी मणति-गगरि पत्रिसनो पिच्छिादिसि, दिट्ठी परिसतेण, इत्थिखंघाउ उत्तरिऊग र्वरितो, 11911 रोग परीपहः ध्ययने C-TECI-A-5- श्रीउन सो एक्केण इन्भेग दिवो, जहा महप्पा एमु जो वासुदेवेण वदितो, सो यतं चेव घरं पविट्ठो, तेण परमाए सड्ढाए मोयगेहि चूर्गा पडिला भिती, ममिऊण सामिस्स दायेति, पुच्छइ य-सम अलामपरीसही सणिों,सामिणा भणति ण सीणो, एस वासुदेवास लाभो, २ परीपहा । तेण परलाभं न उबजीयामित्तिकाउ अमुच्छितस्स परिहार्वतस्स केवलनाणं उम्पन्नं, आधियासेतन्वी अलाभपरीसहो जहा दंढेण अणगारेण ॥ इदाणि रोगपरीसहो-' णच्चा उप्पतितं दुक्वं' सिलोगो (८० सू० ११९) उत्पत्ति रोग दुक्स वा, ॥७७॥ स तु रोगो वातिकः पैनिकः श्लेग्मजयेति, वेद्यंत इति वेदनाः तामिदनाभिः आर्तीकृतः वेदनादुइद्वितो 'अदीणो न दीयते स, तिष्ठति काचेत्, प्रज्ञायतेऽनयेति प्रज्ञा, स्पृष्टवान् पुट्ठो, 'तत्थे ति तत्य वेदनायो (अध्यासीत) अथवा अदीना थाप- यति प्रज्ञा, अथवा प्रज्ञालक्षणं ज्ञानमागमस्य हि फलं ।। कथ अधिवासितं भवति? 'तेइच्छिन्नाभिणदिज्जा' सिलोगो ( ८१ सू. १२० ) निकित्सित चिकित्सा रोगप्रतीकार इत्यर्थः, अभिमुखो नन्दते अभिनंदते, सम्यक् तिष्ठते संचिक्पे, ष कूजति कक्कराय- तिचा, आत्मानं गयेपयतीत्यात्मगवेपका चरित्रात्मानं, चारित्रात्मनि गयेप्यमाणे द्रव्यात्मापि गविष्ट एव, न परित्यक्त इत्यर्थः, स्यात्कथं, एवं खु तस्स सामण्णं एतदिति प्रत्यक्षः, श्रमणभावः श्रामण्यं, यदुत्पन्नेषु तत्प्रतिकारायोधमं न कुरुते, तंत्रमंत्रयोग- पादिभिः सर्व कारण, न स्नेहविरेचनादिना स्वयं करोति, कारापणं तु चैधादिभिः, शक्यं हि निरोगेण श्रामण्यं कर्त, यस्तु | रोगवानपि न सावधक्रियामारभते तं प्रतीत्योच्यते एवं खु तस्स सामन्नं, जहा केण ण कत? केण वा ण कारावियं ?, मिस्साए | ॥७७ ॥ ओमई दिन, जहा कालासवेसिवपुत्स्स, नृत्य गाहा-महुराए कालवेसिय' (२१५-१२० ) गाम महराप वियसत्तुरणो | काला पान चेसिया, पडिरूवत्तिकाउं ओरोहे इढा, तीसे पुत्तो कालाए कालवेसिउनि कुनारो, सो वहावाण थेराप अंतिए -

परीषहः
प्यपने
श्रीउन धम्म सोऊण पन्यइतो, एगविहारसाहमं पडिबन्नो, गतो मुग्गसलपुरं, तस्स साद मागणी हतसत्तुस्स रणो महिला, तरस
साधुस्स मिया उपलबेति, सो य विगिळं ण कारवैति सावनैति, पच्छा तीसे भगिणोए वेज्जो पुच्छितो, तेण केचिद्दव्यसंजोगा
२ परपदा-
संजोएऊग सा मणिया-आहारेण से सयं देज्जादि, तो मिक्साए समं दिण, ताहे ताओ अंसिधाओं पडिबद्धा गंधण चेक,
पच्छा सो चितइ-मम णिमित्रेण राया भगिणी पिज्जा य आरंमंति, किं मम जीविएण?, मत्तं पच्चक्खामि मुग्गसेलमिहरे, तेण
युमार रवि सियालाण सई सोउं पुच्छिता ओलग्गगा-के एते जेसि सद्दी सुब्बति , ते मणति-एते सियाला अविवासिणो,
तेष मम्पत्ति-एतं मम वंधिऊग आणेद, तेहिं सिपालो पंधिऊण आणीतो, सो त हगति, सो हम्मतो खिक्खियति, वत्य सो रवि
पिंदइ, मी सियालो साइम्मा मओ, अकामनिजाए वाणमंतरी जातो, तो वाणमंतरेण सो भत्तपच्चरखाओ दिट्ठो, ओहिणा
आभौतित्ता इसी सोनि आगंतूण सपेल्लियं सिपालि विउविऊण खिसियंती साति, राया तं साधु भत्तपञ्चक्खाययांनकाउं
रक्सापेति पुरिसेहि, मा कोइ से उपसागं करेस्साति, जाव ते पुरिसा तं ठाणं एति ताय वाए सियालीए खडओ, जाहे वे पुरिसा
औरसरेन्ता होति चाहे सई करेंवी साइ, जाहे आगता ताहे न दीसइ, सोवि उपसगं सम्म सहति समति, एवं अहियासेयव्यो,
रोगपरीसदी सोलसमो समता ॥
इदाणि तणफासपरीहो-तणानि स्पृशंतीत्यतो तणफासपरीसदो-'अचेलगरस' सिलोगो ( २ . १२१) नास्य
पैलमस्तीति अर्चलः अवस्तस्य अचेलगस्स, लूहस्स ' ति रूक्षो पायाभ्यन्तरतः, संजतस्प, तपोऽन्विता तबस्सी,तवस्सिन्गहणं
तपोयुक्तस्य हि कसा वनुर्भवति, तस्य चास्तरणविवर्जितस्प आभूम्यादिषु 'तणेसु सुयमागास वरनीति तृणं, दत्तु कुशादि, नतु
.
॥८॥

, श्रीउतरामा पसालादि, सुसि,विपमसधिमिः तीसशिखैश्य होन्जा गावविराहणा, गच्छति गत इति वा गात्रं आपिराधिन भवति, विविधराई परीपहः चणी कुवं चिराइत-पंडरास्तस्य राजयो सक्षम्योपविष्ठति, फालिज्जति य दव्मेहि, स्निग्धगात्रस्य हि पंडरा रेखा न भवंति, हिणिल- २ परीपहा- समाणेहि व ण तहा लंछिजति, स ताओ लीहाओ ग संलूसेति समहरवेति, ण वा भीतो तेसि तणेसु ण सुविजा ॥ किंच- तेसु | ध्ययन सणसएसु गीम्हे सरदि वा 'आतवरस णियातेणं' सिलोगो, (सू० ८३-१२१ ) आताप्यते येन स आतपः, निपतनं ॥७९॥४/ निपाता, निषादो नाम स्वेद एव विशेषितः वेन च निपावेन हणक्षतेषु पुंडरेसु ' तिउला होइ वेदणा' तुदतीति विउला वेदना, यं च सह [मान]माणे सोढो तगफासपरीसहो भवति, नतु भयमानस्य, एवं णच्चा ण सेवति तंतुजं' एवं इमं उपदेस अथवा एवमपि ज्ञात्वा वेदणोदयामिमं तथावि अक्षुरणवा व सेवेज्जा तंतुजं, तनोत्यसो तन्यते या तंतु, तंतुम्यो बात तन्तुजं, अथवा तन्यत इति । उध-पेमविलेखनछनिकादि तत्र जातं तंत्रज, तनुवत्र कंचलो वा, तं ग सेवंति, जिणकप्पिया जे अचेला, तणतज्जिता' तृणाः चिपमैश्च ताजेता-भत्सिता, सा यथा केन सहिता १, एत्थ संथारोत्ति दारं, वत्थ गाथा 'सावत्थीऍ कुमारों गाथा (११६-१२२) सावत्याए नयरीए जियसतुस्स रन्नो भदौ नाम कुमारो, सो पवहतो, एगल्लविहारी पडिमं ठितो, सो विहांतो वेरज्जे चारिउत्ति- काउं गहितो, सो बंधावेऊण खारेण तच्छितो, सो दम्भेहि वेढिऊग मुक्को, सो दम्भेहिं लोहितसीमलितेहिं दुषसविज्जतो सम्म | सइति, एवं सहितव्यं, 'तणफासपरीसहोगतो॥इदाणिं जल्लपरीसहो- 'किलिनगाए मेधावी' सिलोगो ( ८४ सू० १२२) | ॥७९॥ अरमानस्य सुरक्षेषु तनेसु स्वपतः सेदसंबंधात् जल्वेन क्लिनः कायो भवति, पट्यते च-'किलिट्टगाते' क्लिटो नाम रजोमलपरि- तापितः स एव किलिङगार, मेहया पावतीति मेधावी, पर्वत्यस्मिन्निति पंका, पंको नाम स्वेदावद्धो मला रजस्तु सर्वशुष्कः, श्रीउत्ता पूर्ण २ परीपहा प्पयन ॥८॥ कमढीमठो जला गुप्फमावस्तु रजः, पौन वा रएण वा रख्यत इति रजः, यदा तु पंको भवति सदा न रज इत्यतो विपाके 'पिंसु या परितापेण धिंसु या नाम प्राप्मे, समंतठो तापः परितापः, सज्जत इति सादः, अमानौनाः प्रतिषेधे, परिदेवनं नाम | सातमाह्वयति, जहा जलाश्रयाः हौन्ति नगो वेति, तहा चन्दनासीरीरक्षीपवायवः, एवं परिदेवति, न परिदेवमान अपरिदेवमानः।। स एवं अपरिदेवमानः सात 'वैदेज्ज निजराही सिलोगो ( ८५ १० १२३ ) वेदेज्ज इनि अनुगतार्थे, सम्यग् वैदेज्जा सि, नो तसर पडिकार करेजा सि, किमर्थ चैदेज्ज -निज्जरं पेहीति, बलं धारयतो हि विउला निज्जरा भवति, एवं निज्जरी पेहमाणी, पेहति अभिलपतीत्यर्थः, 'आयरियं धम्माणुत्तरं धम्म ज्ञानं पश्यति चेति वाक्यशेषः, अथवा 'विद ज्ञाने वेदज्जा निज्जरापेही, द्धनयान् प्रतीत्योच्यते-घेदेज्ज निज्जरापही, येदितो जाणतो इत्यर्थः, चरेति धम्म, अथवा जलधारणमेव धर्म, तं तु 'जाव पारीरभेदाए, यावत्परिमाणावधारणयोः, मियतीति भेदः, जायते लीयते वा जल्लं 'जल्लोकाए । उवटै उद्वत्तमित्यर्थः, किमंग पुण सिगाणादिः, पठ्यते च 'जल्लं कारण धारए ' एस दव्यमलो भारमलनिन्जरणत्यं धारिन्जति, न शक्यते निर्मल शरीर कतं, यदि वामदंतयो, एत्य दारं 'मलधारणे' नि, तत्थ गाहा 'चपाए गाहा (११७-१२३)चंपाए मुणंदो गाम वाणियओ, सापओ, आपणाशो चे जो जं मग्गति साह तरस तं देइ औसहगेसज्ज सत्तुगादीयं च, सबमडिओ सो, वस्सऽण्णता गिम्हेसु साहगो जष्ट्रपरिदिवंगता आपणं आगता, तेसिं गंधो जल्लस्म ताण सम्वदव्याण गंध मिंदिउं उच्चरति, तेण सुगंधदब्वभाविषण ॥८॥ चितित-सच्चे लढे साहणं, अनि भाम जल्लं उपदेता तो सुंदरं होतं, एवं सो अगालोइयपडिकतो कालगतो कोसंवाए नयरीए इन्म कुले पुरचाए आपाओ, गिचित्रकामभोगा धम्म सोऊण पञ्चतितो, तस्स तं काम उदिष्णं, दुरिभगंधी जातो, जनो जठो परीपद - श्रीउपराव गच्छति तओ तओ उहाहो, पच्छा सो साहि भगिओ-तुम मा निरगच्छसि, उड्डाहो, पढिस्सए अहि, रचिं देवताए चों काउस्सग करेति, पच्छा देवताए सुगंधो कता, से बहानामए कोद्वपुडाण या०, पुषोऽवि उहाहो, पुणो देवनाए आराधणं, साभा- २ परीपहा विषगंधी जातो, तेष शादियासितो जलपरीसही, एवं गोणाधिवासेतव्यं, जलपरीसहो गतो॥ इदाणिं सकारपुरझारपरीसहो, ध्ययन करणं कारः शोभनकार सकारः सशरमेव पुरस्करोति सकार पुरस्कारपरीसहो भवति स त्वेवं सोढव्यः, स सत्कार एवंविष अभिवादग' ॥८॥ गाहा (८६ सू० १२४ ) अभिवादणं अभिमुख उट्ठाणं 'सामी फुज्ज 'त्ति राया कुन्जा एतापि, णिमंतणं वनपात्र- लियावसधिम्योराजाऽमात्यो वा मरुयाणे पासडींग वा अण्णं वा सक्कार छज्जा'जे ताई पडिसेवति य इति अणिदिडस्स उद्देसे ताई। साणि अभिवादणादीणि प्रीतसर्वति- पडिसेविति 'ण तेसि पीहए मुणी' अहो इमे साहिया रानादिभिः पूज्यंते वयं नेति, कथ- मस्माकमप्यविधा पूजा स्वादिति, स तेसिं अपीहमाणो 'अणुकसाय' गाहा ( ८७ पू० १२४ ) अणुकसायो ' अणुशब्दः स्तोकार्थः, अत्तो नेत्यनु, रूपयंतीति कमायाः क्रोधायाः, न रुप्यत्त्वपूयमानः, न वा मानं करोति, मां लोकः पूर्व पृजितवान् इदानीं न पूजयतीति अमहेछ ।' अल्पेच्छ इत्यर्थः, न पूजासत्कारमासंशयति, बजातेपी, न ज्ञापयत्यहनेवभूतः पूर्वमासीत, न वा धपको बहुश्रुती बेति, आहारोपकरणादिषु अलोलुपः, न लोभ इत्यर्थः, भूयिष्ठरवादाहारे लोप्यमस्य जेतोर्भवतीतिकृत्वा व्यपदिश्यते | 'रासिएलु जातिगिल्झज्जरससहिनाणि रसियाणि तेसु रसिएसु गोभिगिज्जेज,अहबा रसेसु णाणुगिझेजा, रसाई आद्रतादयः स्वस्थानपटवः यदा ये चानुकूलाः तेषु यथा पूर्व गृवान् तथा न गृध्येत, ये च रसानुत्कृष्टा नाहारयति लभति वा परं तत्र 'ण तेसि पोहए मुगी' पश्यते चान्यया 'नाणुतपेच पण 'वा, यथा मषा दुष्टं कुतू इह लब्धिपापडे सर्वरिणि वा प्रबजता, तत्रो- । ॥८॥ .

परीपहः
श्रीउमराको पर आपरियो गच्छति है, तेल भणति-कालगायरिया, तंजणपरंपरेण फुसंत डोई सागरखमणस्स संपत्त, बहा- कालगाय-
मा दिया आगच्छंति, सागरसमणो भगति-संत ! सुच्च मम पितामही आगच्छति !, नेष मणति भयापि सुतं, आगया साघुगो, सो
२पापिहा
अन्मद्विवो, मो वेहि माहि मष्णाति-रामासमणा घेई इहागता , पच्छा सो संकितो मणति-रातो एको परं आगतो, ण तु
पवन
जाणामि समारामणा, पच्छा सो सामेति, भाव-मिच्छामिदुकडं च एत्य मए प्रासादिया, पच्छा मपति-रामासमणा ! केरिस
|॥८॥
आई चक्राणमि ?, रामासमणेण मष्णात लह, किंतु मा गर करहि, को जागति कस्स को आगमोति, पच्छा धूलिणाएण
निक्लिपिडएग य आहरण करेति, ग नहा झापा जहा सागरसमणेण फतं, ताण अज्जकालगाण समीपं सको आगंतु
गिगोयजीवे पुग्छति, जहा अज्जरक्सियाण तथैव जाप सादिव्यकरणं च, पपणापरीसहो गतो॥ इदाणिणाणपरीसहो,सोशंव
जहा पायापरीसहो वहा उभयथा भगति, पापपरीसही अण्णाणपरीसहो य, तत्थ णाणपरीसह पदुच्च मण्यति-णिरत्ययं मि
पिरतो' सिलोगो (९० ए० १२८) स्याचि रस्य या अर्थो, नास्य अयों विवत इति निरर्थकमिति, स्तोऽसिलीगो (१) नित्यके अर्थे,
पिरतः, पिरनिः, पंचप्रकारा, तर तु गरीयसी मेथुनाद्वितियेनापदिश्यते 'मेहुणातो मुसंवुडौं' मुछ संयुडो, यतः संवृतत्वे
सवि कि मपति समका गाम गहमाधिम्या गावान् ममवं तो साताद, अभिमुखं जानामि, धियने स्म धर्मः, स्वभाव इत्यर्थः,
का कल्याणयम? कः पापधर्म ? इनि, काणि या एमाणाणि या कम्माणि काणि वा पापगाणि कम्माणि ?, किममिप्रेती- कैवंविधा-
निकालणारनियतकानि कर्माणि येनानी प्रत्यासी जायते यी पापक इत्यर्थः, ताणि वा ( ), अर्थतश्च अथों विघत इति
निरर्थक, मिति तो 'तपारहाण' गितांगो (११ ० १२८ ) तप्पत इति तया, उपधीयन इत्युपपानं, नपोपधानानीत्यर्थः,
॥ ८४॥

प्रक्षा परापहा गणी पचन ||८५ श्रीउगपटिमा नाम मामिकादिना, उपोपधानपूर्वकाः प्रतिमाः पडिपज्जतो, इतरयावि वपोपधानानि करोमि ग्रामनगराणि च अभ्युद्यत- विचारेण पिहरामि, तहावि 'एपि मे विहरतो एवं अनेन अनविनविदारेण, छादयतीति च्छम छादयतीत्यर्थः, नियतं वर्चते न २ परीपहा निवर्तते, परिततो गाहा ( १२०-१२९ ) अत्रोदाहरण-गंगाकुले दोवि. साहू पपइया भातरो, तत्थेगो बहुस्सुतो एगो अपामुनो, उत्प जो सो बहुस्सुओ सो सीसेहिं सुनत्यणिमित्तं उपसंपन्नेहिं दिवसतो विरगो णात्य, शर्तिपि पडिऊच्छण सिक्खादीहि गोषित प लहइ, यो सो अप्पसुओ सौ सव्यं रति मुच्यइ, अण्णया सो शायरिओ निदापरिक्खदितो चिंतेति-अहो अयं साहू पुणमंती जो मुम्बइ, अम्हे मंदपुष्णा न सुविपि लभति, एवं नागपउनैण पाणावरणीजे कम्म पर्छ, सो तस्स ठाणस्स | अगालोइयपडिफ्नो कालमासे कालं किच्चा देवलोगे उववण्णो, बचोवि चुओ समाणो इहेब भरहवासे आभीरफुले दारओ जातो, कमेण संवडिनो, जोवणत्यो व विवाहितो, दारिका य से जाता अतिविणी, सा य भद्दकागा, अनया कयाइ ताणि दोषि पियापुलाई अनहिं आभीरेहि समं सगडं घयस्स भरेऊण गगर विक्षिणणाएपस्थिताणि, सा कय (मह) कन्नगा सारहितं सगंडस्स रेड, ततो वे गोवदारणा दीए रूवेष अखिना तीसे सगास्स अब्भासयाई सगडाई खेडति, त पलोएताणं बाई सपलाई संगडाई भग्गाई, तीए नाम कयं-असगडा, असगडाए पिता असगडपिता, तस्स तं चेय घरगं जातं, त दारियं परिणावेऊण सव्वं से परसारं शरण थेराय सभीषे पश्चइतो, वेण तिन्नि उचरज्ज्ञपणाणि जाव अपीताणि, असंखते उदिळे तणाणावरणं उदिष्ण, गदा दोपि दिवसा अविलउडेण, न आलापगी ठाइ, आयरिएणवि मण्पति-उहिदि, जा ते एवं जदयणं अशुणवेज्जति, सो भणति- एयस्त रिसो जोगो ?, आयरिया भगति जाव ण उद्देति बाप आयंबिलं, सो भणति-अलाहि मम अणुण्णाएणंति, एवं तेण ।

श्रीदनराजदीपेण आर्यविलाहारेण वारसहिं संगच्छरेहि अधिज्जियं असंसर्य, उनसते, सेर्स लहुँ चेव आधेज्जितं, एवं पण्यापरीसहो ज्ञानान घूणों ध्यासे अहियासेयच्चो बहा असगडपिउणा, तप्पडिबक्से इम उदाहरणं, एगो लिभद्दो नाम आयरियो बहुस्सुतो, तस्स एगो पुष्वमित्तो २परीपहा आसि स्रष्णातगोपरि य, सो तस्स घरं गतो, महिलस्स पुच्छति-सो अमुगो कहिं गतो ?, सा भगति-पाणिज्जेण, तं च पर है। स्थूलभद्र ध्ययने पुचि ललु आसि,पच्छा सडितपडियं जातं, तस्स य पुव्वएहिं एगस्त समरस हेवा दव्य गिदेलयं तं सो आयरिओ नागेन जापति, ॥८६॥ पच्छा वेग उओहुनो हत्यं काऊण भणति- ' मंच एरिसंतं चतारिस' गाथा ( १२२-१३० ) इमं च इत्तियं दव्यं, सोय अप्वाणेण ममिति, सो य आगतो, महिलाए सिद्धं, धूलमदी आगतो आसिचि, सो मगइ-किं थूलभदेण भणियं १, सा मणइण | किंचि,गवर रामानं दायतो भणनि-इमं च एरिसं तं च तारिस, तेण पंडितेण गातं, बहा- अपस्सं एत्य किंचि अस्थि, तेण सतं, पवरं गाणापगाररयणाण भरिता कलसा अच्छति, तेण गाणपरीसहो पाधियासिओ, एवं ण णाधियासितव्यं ॥इदागिदंसण- परीसहो, ऐहिकामुष्णिकं च उपोफलं अपश्यतः कस्सति दिद्विवानोहो होज्य, नत्रैहिक धीराश्रवभरणादि पारलौकिकं देवेन्द्रादि, तत्सर्व मिथ्या, एवं दरिसणपरीसहो मयति, स तु अदर्शनपरीपह एवोच्यते, को दृष्टान्तः ?, यथा वध्यमानः साधुर्यदा न क्षुम्यते तदाऽस्य वधपरीपहो भवति, एवमपश्यं तपोफलानि संति, यो हि दर्शनान मुद्यते तस्य दर्शनपरीपहो भवति, तत्रोदेहिक ॥८६॥ मधिकृत्यापदिश्यते ' पत्थि पूर्ण परे लोए' सिलोगो ( ९२ सू० १३१) कथं ?, यस्मात्तपःफलं प्राप्य देवा इह नागच्छति, मैच दृश्यंते, इत्यतः परलोको नास्ति, कचित्तु जातिस्मरणादिभिः परलोकास्तित्वमभ्युपेत्य इदं न प्रतिपद्यते'इष्टी वावि तवस्सिों न हि तपस्विनो देवलोकोपपचिरस्ति, न चपा सत्ताप सति मद्धिरस्ति, न तु परलोकस्याभार VI धर्मफलस्य वा, यत्तु इह - - अपन धोडगा माग सति परलोकादम्पदित्याद परायगत्याचेति, पद्यविध परिशानमेव न समस्ति गपा, यथा ययममुरुस्थानादागता इति, दर्शन पूषा यत ततः 'अड्या पंचितो मित्ति अदुवेति प्रथशब्दः,नो अहं पंचित इति कथं वैचित इति, न भोगा भुक्ता, न च परटोको | परीपहा २ पीपदान अस्ति, धर्मफलं या विशिष्ट 'इति निरयू ण चिंतये, व्यपदिदयते-'अभू जिणा' गाथा (९३ २० १३२ ) अभू जिणा इति | प्रामादयः, अस्थि महाविदहे, मविस्संति महापउमादयो,यच्चान्यदंपमिति तत्सर्व मृपा वदति अक्सात,पयतं एक,सांप्रतं प्रज्ञापयनि- 1 ८॥ यया अभ जिणा, एप तु अजिनकाले परीपहः, एवमन्यदपि यत्परोक्षं जिनोक्तं तदअद्दयतः दसणपरीसहो मपति, तनोदाहरणं ।। योपाचिउकामोऽधिय ' गाहा ( १२२-१३३ ) यस्थाभूमीए अज्जासादा पामायरिया पहुस्सुता, तत्थ गच्छे जो कालं करेह न निजारिति, मनपडियाइदिसतातो बहुया णिज्जापिता , अप्पाहि ता पज्जयति , अण्णया एगो अपणो सीसो तेण आदरतरंग मणितो-देवलोगाशी आगंतुं मम दरिसावं देज्जासिचि, न य मो आगच्छति, पच्छा सो चिंतेति-मुरई कालं फिलिडोरं, गलिंगेण चा शोधापति, पच्छा नेण सीसण देवलोगगतेण भोघाइतो आभोइतो, पेच्छंति ओधावंत, तेण तस्त पहे| गानी पिउव्यिो, गडपेञ्छा य, सो य तस्य छम्मासे अच्छितो पेच्छंनो, ग हुई ग तम्हं कालं या दिन्चपभाषेण वेदेखि, पच्छा देवेग नं साइरिउँ गामस्स बहिआ विजणे उज्जागे छ दारए सत्थालंकारविभूसिए विउव्यति, सो चिंतेति-गिम्हामि तेसि | आगाणयाणि. घरं गुई जीवनाति, सौ एतं दारगं मणति- बाणेहि आमरणगाणि, सो मणति-भगवं । एग ताव मे अक्खाणय ॥८॥ गुणेइ, पच्छा गाईजासि, मणति-मुणेमि, एगो कुंभकारो सो मट्टियं सर्णतो तडीए अकंनो, पच्छा एसो मणवि जण भिरखं पलिं देमि गाथा (१२२-१३४) एवं भगवं अन्दे धारणतया दुब्र्भ सरणसुबगता, वेण भन्नति-जतिपडित्यादिओऽसि, थेत्तूणा- ध्ययन श्रीउतरा भरणानि पडिग्गहे टूढाणि, पुनायिकापोगतो। इदाणे आउकाओ प्रितियो मणति, सोऽवे अक्खाणयं कहति, जहा एगो तालायरो 'आर्यापाढा चूपी पाडली नाम, मो अन्नया गां उत्तरंतो उपरि बुढोदएण हीरति न पासिय जना भगति- 'यहुस्सुतं' गाथा ( १२४-१३४ ) २ परांपहा पच्छा देण पडिभणितं गाया 'जण रोहति बीपाणि गाथा (१२५-१३४) तस्सवि तहेब गेण्हति, एस आउक्कातो॥इदाणि तेउकसातो ततिओ, नाहे अक्खाणयं कहति एगस्स तावसस्स अग्गिणा उडओ दड्डो, पच्छा सो भणति-समहं दिया य राओ प' गाहा ( १२६.१३४ ) अशा 'वग्यस्त भए भीएणं, पावगी सरणं कतौ । तेण अंग महं दव, जातो सरणतो भयं ११२७-१३५) वस्मपि तहे गेहति, एस तेडकाओं ॥ इदाणि बाउकाओ चउत्थो, नहेव अक्साणयं कहति, जहा एगो जुगाणो पणणिचियसरीरो, सो पच्छा बाहि गहिओ, अण्णा भण्गति- 'लघणपणसमत्यो पुचि होऊण संपयं कीस ?) बंडलतियागहत्ये वयंस ! किनामओ वाही ? | (१२८-१३५ ) पच्छा सो भणति- 'जट्ठासादेसु मासेमु गाहा १२९-१३५) अहबा 'जेणा जीति सत्ताणि, निरोहमि अनंतए । तेण मे भन्नती अंग, जाती सरणी भयं ( १३०-३५ ) उस्मपि तहेव गिण्हइ. एस पाउछाओ ॥ इदाणि वणस्सतिकाओ पंचमो, नहेर अक्साण कहेइ, जहा एगमि हासे केसिचि सउणाणं आवासो, तहिं अंडपेटमाणि संयं च अच्छीत, पच्छा रुक्सान्भासातो बल्ली वड्डिता, रुख दंती उरि विलग्मा, बल्लीमशुमारेण सप्पेण पिलग्गिठण ते पेल्लमा सऊणा य पचिया, पच्छा सेसगा भणति-जाय बुच्छ 14८॥ सुई बुच्छं' गाहा ( १३१-१३५ ) तस्सपि तदेव गण्डइ, पस वणस्सतिकाओ गओ॥ इदाणि तसझायो छट्टो, तहेव अक्साणयं वदति, जहा एग नगरं परचक्षण रोहिज्जति, तत्य य वाहिरीयाए हरिएसा, ते अम्भितरपहि विणिज्जति, बाहिरि-

-
बिग्जाति
पुत्रीउदा.
छगलोदा-
ध्ययन
॥४९॥
श्रीउत्तरा
पाए परचकेण घेपति, पच्छा केणति अन्नेण भण्णति-'अभितरगा खुमिता' गाथा ( १३२-१३६ ) अहवा एगत्य
गरे राया सयमेव चौरी, पुरोहितो भंडति, पच्छा दोषि हरति, पच्छा लोगो भणति 'जत्थ राया सयंच रोगाहा(१३३-१३६)
२ प पहा । इवा एगस्स पिज्जाइयरस धूया, साय जोवणत्या पडिलबदरिसपिज्जा, सो धिज्जाइओ तं पासिऊण तीएधूयाए अझोवचनो
तीसे तणएण अतीव दुबलीभवति, बंभणीए पुच्छिशो णियघेण, कहाते, ताए भण्णति- मा अधिीत करेसि, तहा करोमि जहा
केणइ पागण संपती भवति, पच्छा धूतं भणति- अम्ह पुष्यं दारियं जक्सा भुजति, पन्छा देजति, तप कालपक्सचाउद्दसिए|
जक्सो एहिति, मा गं विमाणेहि, संमाणहिसि, मा य तत्य तुम उज्जोत काहिसि, बीएयि जक्सकाऊहाल्लेण दीवओ सरावेग
उहतो, सो य आगतो, सतं परिभोचूण रत कीलत्तो पसुनो, इमावि कोउगेण सरावग फैडिती, गवरं पेच्छवि ताये, वाए नाय,
ज होउ त होउ, पुज्वं भुंजामि भोगे, पच्छा बाई रतिकिलठाई, उग्गतेवि सूरे ण विझति, पच्छा भणी मणति- 'अचिरुग्ग-
तए व सुरिए, मागहिया ( १३४-१३७ ) पच्छा सा तीसे धूया तं सुभेत्ता पंडिभपति-'तुमए व अम्म ए लचे मागहिया
( १३५-१६७ ) पच्छा सा धिज्जाइणी भणति 'नव मास कुच्छीइ घालिता' मागहिया ( १३६-२३७ ) अहया एगेण
धिन्जाइतेण तलागं राणाधियं, तत्थवि य पालीए देउलं आरामो य कतो, तस्थ व वेण जाणओ पवत्तितो, छगलगा एत्थ मारे-
ज्नति, अण्णया य कयाइ सो पिन्जातिओ मरिऊण छगलिओ चेव आपातो, सो य धेनूम अप्पणिज्जएहि पुत्तहिं तत्थ चैव
तलाए जण्णि मारिणेजति, सो य जातिस्लरो गिजमाणो अपणोच्चियाए भासाए बोन्चुयति, अप्पणा चा सोयमाणो,
जहा मए चेव पार्नय एवं, सो यबुम्विएमाणो साधुणा एगेण अतिसीसएण दरसति, नेण भष्णति सयमेव य लुक्न्य लोविषा'
॥८९॥

परीपहा- ध्ययनो- ध्ययन श्रीउपराय मागहिया (१३७-१३८) सो त सोऊण तुहिकको चेत्र ठितो, तेहिं पिज्जाइहि चिंतिय- किमिह पचहएणं पढियं तेण एस भी छगलओ तुष्टिको ढिदो, तनी साधूर्ण मण्यति- कि भगवं! एस छगलओ तुम्हेहिं पढियभेनेहि तण्हिस्को ठितो , तेग २ परीपदा- साधुणा नेसि कहिवी सन्मायो, जहा- एम तुज्झ पिया, कि अभिण्वाण 1, तेण भष्मति- अहंपि जाणामि, किं पुण एसो चेव कईहिति, तेण उगलेग पुष्पभवे तेहिं पुनदि सभ गिहायं गिहतं तं गंतूण पाहि सलपलेंति, एवं अभिण्णाणं, पच्छा तेहिं ॥२०॥सको, स साधुसमीपे धम्म सोऊन मन पञ्चक्साइऊण देवलोगगं गतो, एवं वेण सरणमिति काउं तलागासमे जण्णा पवतिआ तमेव से असरण जावं, एगीरोऽध समववारः एवं तुम्मे इमे म्है सामं गवा, तहेव तस्सवि आमरणगाणि घेत्तूण सिग्धं गंतु- मादगो पथे, पर संजति पासति मढितडिकिता, नेण सा मण्णति- 'कडगा य ते कंडला' गाथा ( १२८-१३८ ) पच्छा ताए माणति-समणो असि संजतो असि' गाथा ( १२९-१३९ ) एवं वाए उवदिवो समाणी पुणोषि गच्छति, पावर पेच्छति पुणोवि संघागर एत, तस्स गियमाणो इंडियस्सेय सवडिडुचो आगतो, वेग हस्थिसंघाओ उरुहिता वंदितो, भणितो य. भगवं अहो मम परं मंगलं निमित्तं च जे साधू मए दिहो, मग ! मम अनुग्गहनिमिर्च फासुगेसणिज्ज इमं मादकादि संबलं घेप्पत मम अणुग्गहस्था, सो ऐच्छति, मायणेगु आमरगाणि छूढाणि मा दिस्मंति, तेग दडिएण पलामोडिए पडिग्गहो गहितो जाव मोदणे शुभामि, पारं पेच्छति आभरणगाणि, तेण सो सिज्जितो उवाली य, गोवि संबोधितो, पन्छा दिव्यं देवरूवं काऊण मंदिऊण पडिगतो, तेग पुवं दसणपरीमहो णाधियासिओ पच्छा अधिशामिओ, देसणपरीसहो पाथीमतिमो समत्तो । 'एने परीसला मिलोगो (९४ २० १४० ) एते बहुदिहा सध्यसि पुरतो कासयो भगवं यद्धमाणसामी वेण पवेदिता कनिक्षेपाः तिरंगी धीउपराकदिता जेनिफारण रिहाणेज्जा' लिहणणा-पराजिणणा 'कणइत्ति पावीसाए एगवरेण 'कण्हुचि' नि काचित् । इति पूर्णा बेमि, पपा जहा पिणय सुते ॥ परीसहन्झयणं समत्तं २ ।। एवं परीसक्षा अधियासेतवा इमं आलंपणं फाउं जहा दुखभा इमाणि चत्वारि परमंगाणि, एतेणाभिसंबंधेण चातुरंगिज्ज आगरा, घउनु अगेमु हितं. चातुरंगेज, एतस्स चत्तारि अणुयोगदाराणि जहा विणयमुत तहा बन्नेऊण जहा गामनिप्फओ निको चउरगेज, दुपदं नाम, चत्तारि गिक्सिचितवं, तत्य एगस्स अभावे कतो चतुहाणं, तेण एगरसेव शिक्खेयो काययो, ११॥ वस्थ गाहा- 'णामं ठवणा' गाथा ( १४१-१४१ ) नामठवणाची गताओ, दवैकगं तिविह, संजहा- एक दव्यं सच्चित्तं अचिप मीरागं ना, सञ्चिर जहा एगो मणूसो, अचित्तं जहा एगो कारिसावणो, मीस जहा पुरिसो वत्याभरणविभूसिओ, मातु पदेशगा उप्पणेति विगतेति वा धुवेदि वा, एते तिमि दिहिवादे मातुपदा, अथवा इमे मातुगपदा अआइ एवमादि, संगहेफर्ग जहा दब्यसंचयमुहिस्स एगो सालिकको साली भण्णति, बहवो सालयो साली मण्णति,जहा णिफणे साली, तं संगहेफयं दुविहं- आदि अपादिडं च, तत्थ अगाइई अविससियं, आदिई णाम विससियं, अणाइट गाम बहा साली सालित्ति, आदिलै कलमी, पज्जविकयं दुविहं आदिई अगादिद्वं च, पज्जया गुणादिभेदा परिणति, तत्य अणादिद्वं गुणोत्ति, आदिद्वं वण्णादि, भावेकगमवि आदिई अगादिई च, अणादिई भायो आदिई उदइओ उपसमिओ सइओ खओपसमिओ पारिणामिओ, उदइयभावेवगं दुविह आदिद्रुमणादिव न, अणादिद्वं उदपितो भावो, आदिढं पसत्यमप्पसत्थं च, पसत्यं तित्थकरनामोदयादि, अपसत्थं कोहो- दयादि, उपसमियस्स खइयरस अपादिवादिवा भेदा सामण्णविसमागमभेदे न संभवति, केइ सयोवसमियंपि एमेव इच्छति, দূর্ণ ३ चतुरंगाये। . श्रीउनाण भवति, जेण सम्मदिवीण मिच्छादिट्ठीण य पोवसमलद्धिओ बहुधा संभवति, तासां दुपिहाणं चेर, जामो सम्मदिट्ठी- निक्षेपाः पं ताउ परात्थाओ, जाओ मिच्छादिद्वीणं लदीओ ताओ अप्पसत्थाओ, पारिणामियमाविक्कयं दुविई-- आइट्ठमणाइट्टं च, अपाइई पारिणामियभायो, आदिळे सातियपारिणामिओ य अणादियपरिणामिआ या तत्थ सातियपरिणामिएक्कगं कसाय- परिणयो जीयो कयायी, अगादिपरिणामियएक्कयं जीवो जीवभावपरिणतो सदा एवमादि, इह कतरेण एक्कएण अधिकारी, ॥ ९२॥ उन्यते, भिन्नरूवा एररुगा चचारि सद्देण संगहिता भवति, तेण संगहिककरण अधिकारी, सुषणाणं भावे खोबसमीए घट्टतित्ति भावेषकएण अघियारो, दुयादि परूषणायसरे परूपज्जति, एवं सेसे पवितं भवति, नम्हा चउक्कणिक्यो, सो सन्तविधो-'गाम उपणा' गाथा ( १४२.१४१ ) गामवतार ठपणा दव्य पेत काल० गणण० भावच०, गामठवणाओ गयाओ, दज्वचउक्के चनारि दयाणि सविता चित्तमीसगाणि, सचित्ते चत्तारि मणूमा अचित्ते चचारि करिसावणा मीसे चत्तारि मणूसा सालंकारा, खेने चचारि आगासपदेसा, जीम वा खेते चउको परूविज्जति, काले च गरि समया आपलियाउ वा एवमादि, जीम चा काले पचारि पसपिज्जनि, गणणा एकको दो तिन्नि चनारि, भारे एवाणि चेव चचारि परमंगाणि, एस्य गणणाचउक्केण अधिकारो, पत्तारिति गतं ॥ इदाणि अंगत्तिदारं, तत्य गाहा गाम गाहा-(१४३-१४११ पासटपणाओ गताओ,दव्यंगे इमा दारगाहा- 'गंधंग ओसंधग' गाहा. ( १४४-१४१ ) दवंग छच्चिई, १०- गंधगं ओसंघर्ग मजंग आउज्जंग सरीरंग जुद्धंग, एत्थ एगग अपि ॥ १२॥ अणेगप्पगारं, वत्थ गंधगेइमा गाथा 'जमदगिगाहा ( १४५ १४२ ) जमदग्गिणाम वालओ रिणुगा हरेणुगा चेव संवरणियं. सिप पाम तमालपणं विष्णियाण मझो, मगंगो- गंभद्रव्यं रुक्सतणे मोचार्य एतााणे माल्लियावासिताणि कोडिं अग्मंति, कोडी- पागानि थीउगरा / ग्रहणामत्युपमा, महायर्या अर्यो:हो) अथवा इमं गधगं 'ओसीर हिरियराणं गाथा(१४६ १४२) उसीरं उसोरमेव हिरिबर वाली मदारुगतपुप्पाणं भागो य तमालपत्तस्स तमालपत्रमेव ' एवं पहाणं एवं विलेवणं' गाहा ( १४७ १४२ ) एतं गंधगं, भावांगानि पूर्ण इदाणि ओसंधग 'दो रयणीओ' गाहा (१४८ १४२) दो रयणीयोचि दारुहरिद्रा पिंडहरिद्रा य. महिंदफलं णाम इंद्रजवा, तीन मातुरंगीया । उसिणग इति तिकडुग, कणगमूल नाम विनमूलं, उदगो अट्ठमं, एसा हणतो कंडू' गाहा (१४९१४२ ) पूठी एसा, गंधग गतं । इदाणि मज्जंग 'सोलम दाखाभागा' गाथा (१५०-१४२) कंठया, इदाणि आयोजंग एगमुकुंदा तूर' गाथा (१५१ | १४३) एगा एव हि मुकुंदा तूर्य, यथाभिमारकमगणी य, सरीरंग 'सीसमुरोय' गाथा ( १५२-१४३) कंट्या, जुद्धंगाणि 'जाणावरण' गाहा ( १५२-१४३ ) जाणं रहे आसो हत्थी य, जदि एताई अस्थि किं करेउ पाक्को, ल सुवि जइ आवरणं कवर याई गस्थि तापि प रोज्झति, सति आपरणे पहरणेण विणा किं सक्का हत्त्येहिं जुल्झिउं ?, सति प्रहरणे जति कुसलत्तणं णत्यि णय जागति- किंध जोद्धातव्यं, सति कोसले जोतिएवि पिणा किं करेलु ?, समूहे मारेज्जत्ति अवक्क्रमणं उचक्कमणं च अयाणंतो, जहा अगडदत्तो दक्सनणण फेडति डेविति वा, तेसु सव्येसुधि लद्धेसु जति विवसायो गस्थि व जुन्झति अणिव्येयं, सइयि । वयमाए सरीरेण असमत्थो किं करेउ ?, तेणं जाणं आवरण पहरणं कुसलतं गोति दक्खत्तं वयसाओ सरीरमारोग्यं एताणि जु - गाणि । इदाणि भावंगाणि 'भावगं विय दुविधे' गाथा (१५४-१४४) भावंग दुविधं-सुतंगं गोसुत्नंगं च सुत्तंगं बारसंगाणि ॥९३ ॥ गोमुत्संग चउब्धिह, संजहा माणुस्सं धम्मसुती सदा तयसंजमंमि वीरियं च ।। १५५-१४४) एते भावंगा दुःखमया संसारे, तत्थ मरीरदवंगस्स इमाणि एगडियाणि 'अंग दस भाग गाहा (१५६-१४४ ) अंगति या दसत्ति वा भागति वा भेदेति या

आलस्या-
धर्मविनाः
5.--*
श्रीउत्तामा अवयोति वा पुष्णेति या संडेति वा देसे पदेसा पन्चे साहा पउला पञ्जवेत्ति वा खिलेति वा, भावंगस्स इमाणि एगहियाणि
चूणा
'दया य संजमो गाहा, दयत्ति वा संजमोति वा दुगुंछा लज्जा छलणा तितिक्खा अहिंसा विरति वा, तत्य माणुस्सं पढमें
अंग, तं च दुल्लम, कथं १- 'माणुस्स खेत जाती गाथा ( १५८-१४५ ) तत्थ माणुसत्तं दुल्लभं इमेहिं दसहि दिट्टवेहि पवि-
चतुरंगीया
ज्जाति, तं'चोल्लग पासग' गाहा (१५९.१४५ ) एसा गाहा जहा सामाइए, एवं आयरिय खेपि आयरिया जाति कुलं स्वति ।
॥२४॥
आरोग्ग याउगं युदि सवर्ण धम्मस्स कहणं पियसडा संजमो तमि य असढकरण, तं एताणि लोगदुल्लभगाणि, अथवा अन्नपरि-
पाडोए गाथा, चत्वारि अंगाणि दुन्लभाणि 'इदियलद्धी णिअत्तणाय गाथा, भावओईदियाणि लमित्तापि कोइ अणिन्यत्तिएहि |
चव मरति, भिव्यतेऽपि केई प सच्चपन्जनीहिं पज्जयत्वं, पञ्चत्तएसुपि पुणरवि उपघाता भवंति कुंटादिमिः, अहवा णिच्यात्ति-
ज्जमाणाणि उपहम्मन्ति वी(थिोरवाहुगमवाहुगजातपाबुजादिसु, सव्यनिव्वत्तीएवि खेम दुलभ, खेमो घातं विभवं सुभिक्खं
दुल्लमं, अथवा धाद- विभयो, आरोग्ग- विरोगता, सट्टा धम्मसद्धा, गहणेति गाइको उपयोगी, अद्वेत्ति संजमो अड्डे, अथवा इमेहि |
दुल्लभ 'आलस्र' गाहा (१६०-१५१) आलस्सण साधूणं पास न अश्लीयति, अहवा णिञ्चत्तमपत्तो, मोहाभिभूतो इमपि कायवं
नत्यत्ति मुणे ना अड्या अवज्ञा कि एते जाणतया हिंडीत १, अथवा थंभेणं श्रद्धो ण किंचि पुच्छति, अहवा अवविहस्स मदस्स
अन्नयरर्थभंग, अहबा दगुण चेव पच्चहए कोही उप्पज्जति, पमादण पंचविहस्स पमादस्स अनतरेग, अहवा किविणता मा
एतेसि किंचि दापवं होहिति तण ण अलिपति, मरण पा एते परगावीरयाणि दारंति अलाहि तो एनेहि मुएहि, अण्णाणेण
या कृपहेहि मोहिओ इममि से प चेव धम्मसन्ना उम्पज्जा, अवा बक्सेवो अप्पणा णिच्चमेव आउलो, कोउहल्लेग णडपच्छादिम,
॥ ९४ ॥

...
दुर्लमता
गगी
माया मममीलो पगुलियादीहि, पतहि कारणो माहा (१६१-१५१) कला, धर्मनाइयाण सम्माण उदएणं दुष्टभ संजममिति
भाउगरा
पीरियं, गरीरहीणताय, जो पुरा मिच्छादिछी गो पुण पम्मानिपि लणं पतं सहहोते, तस्य गाया 'मिच्छाविटी जीवो'
(१६२.१५१) मिच्छादिही उपदिई पययणं न सदहति, असन्मानं पुण उपदिई वा अगुवदिई वा सहति, जो पुण सम्मदिट्टी सो
उपादिळे पपपप साहति, अरामाय पुण अगाभागेण (गुरुनिओगेण) या सदईज्जा, तत्व अपामोएण अविकोधियो गिदिएमु संकितो
प्री िपप्पज्जमाणो अपणो य दिद्विएणु एमो जिगोपएमचिकाऊण अविकोपिओ सदईज्जा, गुरुणिआगेगति गिराहा
दगि सो त निण्डपदिष्टि गुरुणा गयेजिता सदहेजा, जहा य 'तवेणं तस्म जमालिस अणयारस्म एवमाइक्खमाणस्स
एवं भासः परं पण एरं परूपमाणस अत्यंगतिया समणा पिगंधा एयमद्वं सद्दहति, तत्थ पंजे य एयमई ण सदहति
से में समय भगवं महावीर उपमं पिहरति, तेसु पुण निण्डया इमे 'यहरय पदेस' गाहा ( १६४-१५२ ) बहुरय ज.
मालीपभया' गाहा ( १६५--१५३ ) 'गंगातो दोकिरिया' (१९६-१५३) एतसिं जत्य उप्पन्ना दिडिओ ता
इमारीओ 'सायथी उसम' गाथा (आव०
), इदाथि एनेसि कालो भण्णति 'चउद्दस सोलस बीसा'
गााउ दो, इदाणि भणति- 'चोइस वासा तइया' गाथा, अक्साणयसंगहणी, 'जेठा सुदंसण' गाहा (१६७–१५३)
एवं सत्तण्डवि निण्हयाण वचव्यया भाणियव्वा जहा सामाइनिज्जुत्ताए, केइ पुण निष्हए एत्य आलावगे पडिकहन्ति ‘सोच्चा
गोयाउयं मार्ग, पहवे परिभत्सति एवं अंगति गतं, अस्त चतुरंगनिष्फणं चातुरंगिज, णामनिष्फनो निक्लेवो गतो,
'गुगायुगगे नुत्तं उच्चारतव्यं, पत्तारि परमंगाईसिलोगो(९५५-१८१)चचारीति संख्या,परि(र)मानं यस्य तत्परमं, अङ्ग्यतेऽनेनत्यंग,
-
.
॥९॥

दौलेम्यं
श्रीउतरा परमाणि च तान्यंगानि, अणुचराणीत्यर्थः, दुक्ख लम्पद इति तदुलमानि, हेति लोके दिखतीति देहं देही-जीवो भवति'माणुसत्तं
पूर्णी सती सजा संजममि मनसि शेते मनुष्या, श्रवणं श्रुतिः, कस्यासो, श्रुतधर्मस्य, श्रद्धानं श्रद्धा, धर्मस्यैव, विराजयत्यनेनैव वीरिय
संजमे चीरियं, संजमे योगकरणमित्यर्थः, तत्र तावत् प्रथमं मानुष्यं, तस्मिन् सति शेषांगापि स्युरिति, तदषिचापि दुर्लभमेव,
चतुरंगीया
कथं ? ' समावण्णाय संसारे सिलोगो (९६९.१८१) एगतो आवण्या समावण्णा, संसरणं संसार, संमृतिर्वा संसारः,
नानार्या भावरत्वे सति जायत इति, जनन जाति, नानागोत्रास्थिति होणमस्किमउचमासु, कई घाणागोचासु संसरति,
कमानणाविधा कडा' क्रियत इति कर्म नामार्थान्तरत्वे सति तद्धीनोचरजातिनिर्वत्र्तक कर्म करता पृथक् पृथक् पुढो
अथवा पुणो २ वियनामरुप्रकार प्रजापत इति प्रजा, विश्वमा भवतीति विसर्मति वा, कथं विसं भविस्तति ?, उच्यते.
एगता देवलांगे 'सिलोगो (२७ १० १८२ ) एकस्मिन् काले एकदा, दीव्यंत इति देवाः देवानां लोको देवलोका, मार-
कानां लोको नारकलौका, एगता आसुरे फाये,अस्यत्यसावित्यमुः असुराणामयमासुरः, चीयत इति कापः, आहितैः कर्मभिरारोपि
वैरित्यर्थः,शाधितो या कर्मसु अथवा कर्मभिः शुभैरशुभेदवशेषपि सति उचस्यानवान् भवति, अशुमैनीचैः स्थानैः, एवं स्थानादि-
गुससपिदा यथाकर्मोपगा, अशुभैरपि आभियोग्यफिील्यपादिषु सर्वदेवभेदाः यथाकर्मोपगाः ॥ मानुष्यमपि प्राप्य एगता
पत्तियो होई' सिटोगो ( ९८ सू० १८२ ) भवान् नायत इति थधियः, - चंडो' इति चण्डालः, अहवा मुद्देण बंमणीए
जातो चंडालो, युकसौ वर्णान्तरमेदा, यथा बमणेण सुबोए जानो णिसादोत्ति बुच्चति, वैभण वेसीते जातो अपट्टोन चुचति,
वस्थ निसाएणं अंपट्टीप जातो सो बोकसो भपति, परिवग्रहणादुत्तमजातयो गान्ते, चण्डालग्रहणात्रीचनावयः, अथवा वाग्वि- ।
-
॥१६॥

आवन
योनिभ्रमः
३
॥ १७॥
धीउपरा मागादिषु अन्येऽपि नीनोचमा मानुष्यजातिभेदाः, तिरिएम 'ततो कीड पतंगो य' , एवं पृथिव्यादिष्वपि च एवमावद
पूर्ण जोगीनु ' सिलोगो ( ९९ २० २८३) एवमनेन प्रकारेण, आवदे यास आपः, द्रव्यावतों नदीसमुद्रादिषु, भावे संसार
एप, पुनः पुनर्ययाऽऽयते सचा यथायुप तामिति योगः, आयर्च आवर्तस्य वा योनिपु, प्राणनं प्राणा, प्राणा येषां सतीति
रंगीपा
प्रागिनो, 'कम्मकिव्यिसा' इति कमेहि किम्यसा कम्मकिचिसा, कर्माणि तेषां किब्रिसाणि कमकिब्बिसा, त एवं वासु
आवर्जयोनिपु पर्यटनीषिण णिन्यिजति संसारे, न इति प्रतिषेधे, निवेदनं निर्वेदः, संसरति तासु तासु गतिष्पिति संसार, संसरति ।
वा धापणी तागु जातिष सञ्चा, स अर्या सव्यस्था, ने मणुस्सकाममोगोपकारिणः ते सर्व एव गृह्यते शब्दादयः, तेच पर्याप्ता
तस्य न चासौ तान् इजानी निर्येज्जते, अप्पेयासौ यथा यथा उजते तया तथा प्रतापोऽभिवर्द्धत, एवं समारिणः संसरंतः |
सतारे तु सा शागीरमानसरभिभूषमाना न निर्षियते, अप्यैव ईति एव, कोऽभिप्रायः ?, वतस्त्वत्प्राविधाताय नोद्यमते, अथवा
'सव्यत्य पत्तियति सर्यः कामस्वार्थः स सार्थः स हि प्रष्टराज्या, तस्याज्ञा विवथा, यो राजा, कामः सर्वेरेवार्थः, स च वान्
प्रार्थियन् न निर्विद्यते, एवमसावपि संसारी संसारे दुःखाभिभूतः ससारसुखान्येव शार्थयेत्, न तैः प्रार्थनासुखनिर्विद्यते, ते एवं
ससरतः 'कम्मसंगेरि समूदा' सिलोगो ( १०० सू० १८३ ) सज्यते पत्र स संगा, पकादयो द्रव्यसंगः, कामसगस्तु काम-
भोगामिलापः, अथवा सर्व एव कर्मसंगतैः कर्मसँगैः समुदाः समस्त मुखवेऽस्मात् समूढा, दुःखमेपो जायवे दुःखिता. वेद्यत इति |
वेदनाः शरीराया बहवो बेदना, अथवा अब एर दुःखिना येन बहुवेदना. अथवा क्षुत्पिपासाद्येव बहवो वेदना, अमाणुसासु
जाणीसु' मानुपाणामियं मानुषी न मानुषी अमानुपी, नियत निश्चितं पाहन्यते निहन्यते. विशेषेण वा हन्यते, 'कम्माणं तु पहाणाए|
॥९७॥

नरत्वादि-
दौलेम्यं
.
श्रीउचरा सिलोगों ( १०१ सू० १८३ ) तु सिसणे, किं विसप्तयति ?, तेषां मानुसजातिनिर्वर्तकानां कर्मणां प्रहीयत इति प्रहाणा, आनु-
पणी
पूर्वी नाम क्रमः व्या आनुपर्यो, प्रीयमाणेषु मनुष्ययोनिधातिषु कर्मसु निर्वतकेषु वाऽऽनुपुर्येण उदीयमाणेसु, कथमानुपा
उदीर्यते ?, उच्यते, उनकते जहा ताप, अया कम्म वा जोगं व भवं च आयुगं वा मणुस्सगतिणामगोत्तस्स कस्मिंश्चित्तु
पतुरंगीया
काले कदाचित्, त पूरणे, न सदैवैत्यर्थः, 'जीवा सोधिमणुप्पत्ता' शुद्धघते अनेनेति शोधिः तदापरणीयकर्मापगमादि-
॥२८॥ त्यर्थः, मनुष्यभयो मानुष्यं तमपि च 'माणुस्सं विग्गहं लडुं' सिलोगो ( १०२ मू० १८४ ) विगृह्यतेऽनेनेति विग्रहः,
सप यया दुर्लभा तथा चोक्तं चोसम्पासकादिभिः, इदान द्वितीयमंग सुति, धम्मस्त श्रवण श्रुतिः श्रूयते वा, धियते वा
परयनीति चा धर्मः, दुःखन लम्यते इति दुर्लभः, आह- श्रवणादस्य किं भवति ?, उच्यते, 'जसोच्चा पडिवज्जति यं
पति अनिदिष्टस्य निर्देशः सोच्चा' युवा प्रतिपद्यन्ते, तो चारसविधो, खेतिग्गहणेन दसविधी समाधम्मो गहितो, अहिंसा-
गणेग पंचमहव्ययाणि ॥ आहच्च सवणं लदु' सिलोगो ( १०३ सू० १८४ ) आहञ्च णाम कदाचित्, कस्य श्रवणं १,
धर्मस्प, यदा, संयमाघम इत्यर्थः, परमदुर्लमा नास्मात्परं किंचिदपन्यन् दुर्लभ परमदुर्लभा, कथं तहि , विषयतृषिता हि विला(सिनः)
'मोच्चाणेआउयं मार्ग' नयनशीलो नैयायिकः, व श्रुत्वापि रहयो सर्वतो परिभ्रश्यन्ते, केचित्तावन दर्शनादपि परिभरसंति,
केनित थदानाद, अथवा सर्वतो अश्यते जहा पिण्डवा, येऽपि न पश्यंत तेषामपि सुर्ति व लटु' सिलोगो (१०४ मू० १८४ )
विरायते येन तं चरितं भवति, च पुनर्विशेषणे, सर्वदुर्लमं हि संजमोरिय शेपेम्या, अथवा पंडितवारियामिति विशेष्यते,
कुतः ?, जो यहवे रोयमाणावि' केवलं रोचमाना एवं सम्यग्दर्शने वर्तते, न तु चरित्रं प्रतिपधन्ते, एवमियं सामग्री
॥९८॥

EL
पीउपरामदुर्लभा, एकैकस चारित्रलानायुपाप चोखगादयो वक्तव्याः, अथपा सामग्री का भवति ?, उच्यते, एकैकारणकमप्रहा
पूर्णी 'माणुसत्तमि आयातो' सिलोगो ( १८५ १० १८५) कव्यं, 'तवस्सी पीरियंसढुं' तत् तपस्वीवीरियं लम्वा सम्यम्
पृचः संवृतः मुंयत इत्यर्थः, सुमंतात्मा तपोवीर्येण स विपद्रज इति संक्षिणुपादित्यर्थः स्यात्-कथं संवरो भवति', उच्यते, मावशुद्धितः,
चतुरंगाया विनापदिश्यंत सोपीउज्नुअभूतस्य'सिलोगो(१०६६.१८५)शोधनं शुद्धिः,अर्जतीति भूतः तत्गुणववस्तु धर्मबुद्धिः तप्यते सुद्धयते । महिमा
1॥१९॥
शोमना वा शुद्धिः निष्टति, नायगच्छतीत्यर्थः, अशुदस्य हि अद्योधितमलस्येवातरस्प न शोभिर्भवति, स एवं भावशुद्धसंघरपानिदेव
'णिव्याणं परमं जाति'नितिविणि, परमं गाम न तेन मुक्तिसुरसेनाबत्यं संसारसुखं तुल्यमत्यि कहापि, दार्शतिकोऽर्थः न शक्यते ।
दृष्टान्तमंतरेणापपादयितुं, एकदेशेनोपनमः क्रियते, जहा घतसित्ते व पायए'जपा परनि वा घतं, पाव व हवं सुराणं पावयतीति
पायका, एवं लोइया मगति, पर्य पुग अविसेसे दहण(ण दहे)इति पावकः, यथा पत्ताभिषिक्तः पावकः परां निवृत्तिमाप्नोति तथाऽसावृ.
जुमावोऽपि देव तावत् विभुक्तामृतपानेन निवृत्तिमामोति च, उक्त हि- 'नवास्ति राजराजस्य वत्सुखं नैव देवराजस्य । यत्सुखामिहैव
साघोर्लोकव्यापाररहितस्य ।। १ ।। स्पान-कथं जायते निवृतिः पावकस्य घृतेनेति !, उच्यते, चेन तुणतुपपलालकारीपादिभिरी-
धनविशेषरिष्यमानो न तथा दीप्यते यथा घृतेनेत्यतोऽनुमानात् ज्ञायते यथा घृतेनाभिषिक्तोऽधिक भाति, तथा निर्माणस्य धृतें-
धनादिकमेव, न तणा, पठ्यते 'धतसिनेव पावर', नागार्जुनीयास्तु पठति एवं चतुद्धा संपदं लहूं, इहैव वाब मायते । तेयते तेय-
संपन्ने, पयसिने व पावए ॥१॥ एतत्तावाददेव फलं चतुरंगस्य, पारलौकिकं तु विचि कम्मुणा' सिलोगो, (१०७ सू० १८६)
अयमपदेश:- स एवं निर्वृतात्मा विकिंच कन्सुणा हेउँ, विचिर पृथक्भावे, पृथक् कुरुप्व. अहवा विगिचेति उज्झित इत्यर्थः,
॥१९॥

तदुत्सृष्ट श्रीउचरा हिनौतीति हेतुः, कर्मइनुरिति कर्मनिदानं, रागायाः कर्महेतवा, अथवा मिथ्यादर्शनाविरतिमादि, यमो नाम संयमः तं संयम शीलपम्यं पूर्णी चिरादि, केगा ?, 'सेतीए क्षमणं धान्तिः आदिग्रहणान् दशप्रकारः श्रमणधर्मः स एवं यशस्वी विकिंच कर्माणि 'पाटवं शरीरं हि- चतुरंगीया च्चा' पुहवीए मवं पाढवं, तर पृथति पृथते वा तस्यामिति पृथिवी, पृथिव्यां भवं पार्थिवे, वैशेषिकसारूपानां हि पार्थिव शरीरे, चक्षुःश्रोत्रप्राणरसनादि आकाशाप्लेजोवायुराज्योतिष, स्वसमयसिद्दितोऽपि- पार्थिवमिव पाटिव, वद्धि शैलेनी प्राप्तस्य ॥१०॥ भगवतः शैलभूतं भवति, स च पार्थिवः शैल इत्यतः पाढयं शरीरं हित्वा, येऽपि न निर्वान्ति तैरपि संलिहितात्मभिः प्रथिवीतुल्यं भवतीत्यत पाढवं शरीरं हित्या, अथवा सुखदुःपांवकल्पविकल)त्वात् पाढयं शरीरं, उक्तं हि'पुढचीविय सव्यसहेण मग बता', 'वीर्यत इति शरीर, हेवा णाम हेत्वा, ऊर्ध्वमिति माक्षः भृशं क्रमति इति चतुरंगफलमुक्तं ॥ये पुनः पूर्वकर्मावशेषतः न तत्फलं पाप्नुवति तेऽपि चतुरंगहेतुकर्मत एवं संसारफलमासाद्य 'विसालिसेहिं सीले' सिलोगो ( १०८ सू० १०८) समानं सदृशं, न सदृशं विसदस्यी), रतयोक्सिमिविकृत्वा, ते हि विशालिसा हि शीलवंति समिति शीलं, विसरिसागि, कई विसदृशानि, न | हि सर्वे तुल्यतपोनियमसंक्षमा भवति, उक्त हि- "जहा जहा णं तेसि देवाणं तवनियमभराणि ऊसितानि मयंति, जस्स जारिस सौलमामि वारिसो जसो मपति यांति क्षयमिति वस्खा, उत्तरुचरा णाम तपोविशेषैः स्थानः रिद्धिमुखसंपदः प्राप्नुवंति, यथा सौधर्मेसाणादी, महामुक्काय जलंता शोभत इति शुक्रः चंद्रादित्वग्रहगणादि महाशुक्ला,प्रत्यक्षत्वाच्च चंद्रादित्यानां न हीनोपमा, केन वाऽन्येनोपमीयते?, चयनं चयः, पुनश्ययतीति पुनश्च्ययं, न हि तस्मिन् देवलोके, दीर्घायुत्वाच्चैव मन्यन्ते यथा वयं न च्यो ॥१०॥ प्यामा अथवा तेषां नित्य सुखसक्तानां चितयेयं न भवति व्योम्यामो वयमिति, अर्पिता देवकामाना सिलोगो(१०९ २०१८६) -- ३ चतुरंगीया ॥१०॥ श्रीउपरा० अर्पितमस्यास्तीत्यर्पितः अर्पितवानित्यर्थः अर्पित गमितं दर्शितमित्यथा,ताह पूर्वोत्तपनवासपोऽव) स्थामिव तपउपनवा हवशेषां रेप-प्रेत्यदशी- चूर्णी कामानां अर्पिता इव अर्पिता,यथा भवद्भिललयितव्या एते काम्पते कमनीया वा कामा रोचेत रोचयति का रूप, कामतो रूपाणि विकु गानि वितुं प्रीत पपांवे इमे कामरूपविकुर्विषः, अष्टप्रकारचर्ययुक्ता इत्यर्थः, न पामत्यकालिक सौख्यमित्थतोऽपदिश्यते- 'उड्कप्पेसु चिटुंति' उदभव कल्पा-२ तेषु उड्डुकप्पेसु, अहवा उचीरमेसु कप्पेस, पूरयतीति पूर्व, आवतीति वर्षः, बहणि पूर्वाणि च शतानि च, अग्नत्य हत्यात् न पल्पोपमसागरोपमानि, क्रियत धर्मधारणा, देशकानां च पूर्वायुपं मनुष्यमारभ्य यावद्वर्षशतायुप इत्यतः तत्प्रत्य- क्षीकाणार्थमपदिश्यते पुन्यापास सता यह ॥ 'तत्य ठिच्चा जहा ठाणे सिलोगो (११० सू० १८७) तत्येति तस्मिानित, यथाव- स्थानमिति इंद्रसामानिकान्यायुफत एति, नहि तेषामुपक्रमो अस्तीत्यत आयुष्कक्खया ओवेति माणुसं जोणि उपन्यायान्तीत्युपति, मनुष्यानामियं मानुपी, युवति जुपति वा तामिति योनि से दसंगेऽभिजापति' दशानामंगानां समूहो दशांग, तयथा वित्तं वत्यु सिलोगो (१११२० १८७) चीयत इति क्षेत्र-प्रामनगरं, यवादिसस्यानि वा यत्रोत्पद्यन्ते, अथवा (आर्य क्षेत्रमित्यर्थः, राजगृहमगधार्य, वसति वास्मिन्निति वस्तु. तत्र क्षेत्र सेतु केतु सेतु केतु वा, सेतुं महादि, केतुं वरिसेण निष्फन्जवे, इत्यादि सेतुं केलं, अहवा वधूपि । सेतु भूमिपरादि,केतुं बदम्युच्चि प्रासादाय, उभयथा गृह सेतुफतुं भवति,अथवा वधु खायं कासिय खातूसिय, खातं भूमियरं ऊसितं पासाशी सातूसित भूमियरोवरि पासादो, हिरण्यग्रहणेष रूप्यसुवणं गहित, पश्यते वमिति पशु, वे सब चढप्पयं गहिये ।। 'दासपोरस दयित इति दास, पुरे शयने पुरुषः, एते चत्तारिवि रोत्तवत्थुहिरणपसवो दासपौरुषं च एक कामंगसंध, 'जत्य से उववज्जति' जैसु सु कुलगु एताणि चत्तारिवि सदा सुचीग्णाणिवत्यू विज्जति, इतरस्थ हि दुक्खं विभवहीनं स्यात् किं तर्हि ।,

गुणा
प्रमाद-
स्वरूप
४
श्रीउगसमाना-येनागो गर्भलालितमेर मपति, एकमंगयुक्तं, 'मित्तवंणातवं होइ' सिलोगो ( ११२ सू० १८७ ) मज्जति मज्जति वा
समिति मित्र मित्रमस्यास्तीति मित्रवान्, भातका अस्यास्तीति ज्ञातवान्, मित्ता सहवाविवादि, जागता तऽम्मापिइ संपदा
या गयति इति गोपं उच्चागानं राजा राजामान्यो वा, वृणीत वृणोति वर्णयति वा तमिति वर्ण: (तद्वान् रूपयानित्यर्थः, अप्पातंक महा-
अमरना.
पनो अपार्वको नाम अरोगः, शुस्पिपासाधा हि नित्यं अनुगता एव शरीररोगाः, आमयास्तु नवोत्पद्यन्ते, उक्त हि- 'कञ्चित्वना-
10t00
रोग्यमी मेया' महती प्रथा यस्य स मपति महारयः, पंडितः इत्यर्थः, अपिलाती नाम विनीता अनुकूल इत्यर्थः, यशस्वी बल,
एतानि दश मोया माणुस्सते भए' सिलोगो ( ११३ पू० १८८ ) अपढिरूर असरिसे अनहिं अहाउयं पालिचा पुष्वविसो-
दिपुण पोहि उमेचा ।। तम्हा 'गउरंग दुल्लभं मत्ता सिलोगो (११४४० १८८) मचाणात संजम पडिज्जिया तवसा धुतकम्म-
से मिद मपनि मासने, इतिमि । नयाः पूर्ववत् , चातुरंगिज सम्मत्तं ३ ॥
एवं नरणं दुष्टभ जाणेगा अप्पमायो काययो, जहा तेगु ण परिमस्सति, तेण इमं पमाऽपमादणाम अन्सपणमागतं, तस्स
गणारि भयोगदारा जार गामणिकाने निरव पमादऽपमादं, पमाद वर्णिते तप्पडियक्सो अप्पमादो वर्णित एव भवति, सो
पमाता उनिहो- 'गाम ठवणा' गाथा ( १७९.१९० प्र०) उत्प दवपादो जेण सत्तेण वा पीवेण वा पमत्तो भवति,
आणि या अगापि वलि पमादाणि पिज्जासगंधर्षयालस्यादीनि, भावनसादस्तु आत्मैव प्रमता, सच पंचधा प्रमघते
'म पिमग कसायर गाहा ( १८०-१९० प्र० ) मजपीतस्य हि भावप्रमतत्यान् न कार्याकार्यदक्षो भवति, 'कार्याकार्य ण
जानीने, वान्यायाय नथर । गम्यागम्पेऽतिविणहया नाय मज्जामत्यतः ॥ १ ॥ तथा विषयमनोऽपि कत्यात्यानमिको
॥१२॥

करण-
निक्षेपाः
४
थीवनरामरति, कमागा विविई आहणइ हिंसति अकोसवि कलाइसाइसौदोति, गिदापनत्तोचि पलीवणगादिशु विगस्थति, इंदियप्रमत्ता-
मी/पि मगादयो वियागं पार्वति, जहा सईण मिगो, गाहा, एस पमादोऽषि पंचपिहो मपिओ, वस्तय पडिवो अप्पमादी, सोऽत्रि
पंचविडो, एन चैव अप्पमादेश भपिनचो, 'पंचविहो य पमादों' गाहा ( १८१-१९१) किंच गतो शामनिफग्गो, सुंचालावग-
अमंडला. निफणो, तुतं उच्चारतव्यं 'असंवतं जीयित मापमादा' वृत्त । ११५ १० १९१ ) संस्क्रियते स्म संस्कृतं, न संस्कृतं असं-
॥१०॥ कन, यतः पूर्व छतकारण पतरतो विनाशनाप्पत् पुनः संस्कार्यते तत् संस्कृत मवति, यथा छिद्रपटः पुगोवि संविज्जति तुनिज्जति-
इवा, बंतविणद्वैपुण न सकति सस्कर्तुं तदसंस्कृतं भवति, यथा घटभेद इत्यादि, अथवा आकाशादीनि वा नित्यद्रव्याणि असं.
स्कृवानि, तस्य इमा गाहा 'उत्तरकरणेण' गाहा ( १८२-१९४ प्र० ) संस्कृतति वा करणति वा एगई, तेण करणेन तमेव
निक्सिवनव्य-'णाम ठवणा' गाहा (१८३-१९४ ) णामकरणं जस्स करणमिति सामं, अथवा णामस्स णामतो वा जंतं
करणं न पामकरणं, अक्सपिक्सेनों को जस्स करणस आगारविसेसोचि, दवस दवेण वा दब्बंमि वा जे करण तं दव्यकरणंति,
तं दुनिद-आगमचो गोआगमती य, बागमतो जाणए अणुवउत्ते, गोआगमती जाणगसरीर० मत्रियसरीर तुम्बइरि, चतिरित्र
दुषिह- सण्णाकरणं णोसष्णाकरणं च, तत्थ सण्याकरण अणेगविहं च, जीम जीम दव्ये करणसष्णा भवंति तं सण्णाकरणंति,
तिजदा- गडकरम अद्धावरणं पेलुकरणं एवमादि, 'सष्णा णामति मती त गो गार्म जमभिहानं ॥ जे वा तदत्थवियले कीरति |
दयं तु दविणपरिणाम । पेलुकरणादि गहितं तदत्यहीणं ण या सदो ॥ १ ॥ जति ण तदत्यविहीणं तो किं दव्यकरणं जतो तेणं ।
दव्यं धीरति सद्देण करणति य करणरूढीशे ॥ २ ॥ इदाणि गोप्सम्णाकरण, तं दुविई, तं०- पयोगकरणं वीससाकरणं च, विस्स-
1॥२०३॥

.
करण-
निक्षेपार
श्रीउत्ता, सेति कोऽर्थः ।, विनि विपर्यये, अन्यथा भाव इत्यर्थः, स गती, पिरिहा गती विश्रसा, व दुविधे-सादीय अणादीयं च,
चूर्णा
अणादीयं जहा धम्माधम्मागासाण अण्णोष्णसमाधापति, 'गणु करणमणादीमं च विरुद्ध मणती ण दोसोऽयं । अण्णोण-
समाधाणं जमिई करणं ण गिवती ॥ १ ॥ अहया पदपच्चयादुपचारमात्रं करणं, यथा गृहमाकाशं का उत्पत्रकमाकाश
असंस्कना
विनष्ट गृह, गृहे उत्पन्ने विनष्टं आकाशं । इदाणिं साइयं यीससाकरणं, ते दुविई-चक्षुफासियं अचक्षुफासियं च, चक्षुफासियं
||१०४॥ ज चवसा दीसइ, ते पुण अन्मा अन्भरुक्सा एवमादि, चवसा जं न दीसइ तं अचक्षुफासितं , जहा,
दुपरसियाणवि परमाणुपोग्गलाणं एवमादीण जं संघात्रेणं भेदेण संपातभेदेण वा उप्पज्जति त ण दीसति छउमत्थणति
तेग अचसफासितं, पादरपरिणतस्स अपंतपएसियस्स चस्वफासियं भवति, पयोगकरणं दुविध-जीवपयोगकरणं अजीव-
पयोगकरणं च, होइ पपोगे जीवविषागो, तेण विणिम्माणे सजीवं अजीचं वा पयोगकरणं, तं दुविह-मूलपयोगकरणं उत्तर-
पयोगकरण, मूलपयोगो गाम मुलं आदिरित्यनांतर, वत्य मुले ओरालियादीपि पंच सरीराणि, पयोगकरणं नाम जो
निष्फलो तो निफजति, व तेसिं चेव उरालियवेडविपआहारयागं विण्डं उत्तरकरणं, सेसाणं तत्थि, वत्व मूलकरणं. अट्ठ
अंगाणि अंगोवंगानि उबंगाणि य, महा 'सीसे उरो य उपर पट्ठी चाहा य दोषि उल्या त । ते अडंगाणी पुप सेसाणि तोतु-
चंगाणि ॥ १॥ होति उबंगा अंगुलि णासा कण्या य जहण्णं चैव, गहदंतमंसकेसु अंगोवंगा एवमादीणि अहवा इह उत्तर-
फरणं देतस्स रागो कंगवडणं नहकेसरागो, एवं ओरालियविरयियाणि, आहारए नस्थि ताणि, इमं वा आहारगस्स ममणादी
इनि, असा ओरालियस्सैवेगस्त उचरकरणविससेगा ओसहेण वा पंचाह य इंदियाणंविणवाणं पुगो बरणा णिस्वादाण वा
॥१०॥

करणा- धिकारः ४ श्रीउत्तरा/विणासणं एवमादि, तस्य पुण ओरालियवेठब्वियाहारयाणं तिविहं करण-संघातकरणं पडिसाडणाकरणं संघातपरिसाडणा- चूगों करणं च, दोण्ई सरीराणं संघातमा गरिथ, उपरिक्षाणि दोन्नि श्यातीगि, तिन्निति करणाणि कालओ मग्गिज्जति, तत्यो- सोलियसरीरसंघातकरणं ज पदमसमयोपयनगस्त, जहा नेल्लि ओगाहियो छुढो तप्पदमनाए आदियति, एवं जीवोवि उव- असस्कृता. बञ्जति पढमे समय गण्हइ थोरालियसरीरपयोगाई दयाई, ण पुण मुंचति किंीच, परिसाडणाए हि समयो मरणकालसमए, एत्थं च सो मुंपति ण गेण्हति, मसिमे काले किंीच गिण्हति किीच मुंचति, तं च जहणेणं सुद्धायमवग्गहणं तिसमऊणं, उक्को- ॥१०॥ सेणं तिनि पलितावमाणि समऊणाणि, 'दो विगहमि समया समयो संघायणाते तेह्रणं । सुहागमवग्गहणं सम्बजहण्णो ठिठी कालो ॥ १ ॥ उदोसो समपूर्ण जो सो संपातणासनयहीणो । किह ण दुसमयविणो ? सादणसमएऽयनतिमि ॥१॥ भगति भवचरिमंमिवि समए संपातसादणे चेव । परमयपढमे साढणमओ तद्णो ण कालोचि ॥ ३ ॥ जति- परभवपढमे | साडो णिल्विागहतो त तमि संघातो । गणु सव्यसाडसंघातणानो समतं विरुद्धाओ ॥ १॥ जम्हा विगच्छमाणं विगर्व उम्पज्जमाण उप्पन्नं । वो परमवादिसमये मोक्खादाणाण " विरोहे ॥ ३ ॥ चुतिसमए मेहमवो इह देहविमो- क्यतो जहा तीए । जति(मि) ण परभवोऽपि तो सो को होउ संसारी ॥ ४॥ गणु जह विग्गहकाले देहामावि द्वितो परभवो सो।। चुतिसमएवि ण देहो ण विग्गहो जति स को होतु ॥ ६॥ इदापि अंतरं, संपावरकालो जहणगं खुडगं विसमऊणं । दो विग्गदमि समया प्रतियो संपादणासमयो ॥ १॥ वेहणं खुड्भवं परिउ परभवमविग्गणेव । गंतूण पढमसमए संपात- तो सविण्यातो ॥ ७॥ इदाणि संघातपरिसाईनर, जे 'उमपंचरं जहन समयो निविगहेग संघानो । परमं सतिसमयाई ते- ॥१०५॥ ----

करणा-
धिकार
४
थीवनराला तीसं उदहिषामाई।९। अशुभावितुं देवादिन नेचीसमिहागयरस वतियमि। समए संघातातो दुविह साईतर चोच्छ।।१०। खुडगयमवग्रहण
गयी जहणणुकोसयं च तेनीसे। सागरीवमाई संपुष्णा पुरुषकोडी य॥११॥इदागिं बेउल्वियस्स-वेदव्वियसंघाती समयो सो पुण विउव्वणादीए।
शोरालियाणमझ्या देवादीणादिगहणीम॥१२॥उौसो समयदुर्ग जो समय येउब्धिय मतो बितीए। समए सुरेसु यचति णिव्यिन्गहतो यतं
असंस्कृता
वस्स ॥१३॥उभयजहष्ण समयो सो पुण दुसमयवेउव्यियमतस्सा परमतराई संघातसमयहीणाई तेचीस॥१४॥विउन्चियसरीरपरीसाइण-
॥१०६॥ कालोवि समय एव । इदाणि अंतरं, बैडब्धियसरीरसंघानंतर जहणेणं एगसमयं सोय पदमसमयदेमवतमतस्स विगहेण ततिए
| समये चेउचिएसुसंघातरस मपति अहयाततिए समए वेठब्बियमतस्स अघिग्गहेण देवेसु संघातसरा,संघातपरिसाडंतरं जहणेणं समय
एवासी पुणरवि येउव्यियमतस्स अविग्रहेण संघाडेतस्स भयति,साडस्स अंतरं जहणण अंतोमुत्युकोसेणं अणंत कालवणस्सतिकालो,
| इदाणिं आहारयस्स. आहारे संघातो परिसाडो य समयं समं होति। उभयं जहष्णमुक्कोसयं च अंतोयुहुत्तस्स ॥१॥ बंधणसाडुभयाणं
जहणमतो मुहुनमंवरयं । उकोसेण अवटुं पोग्गलपरियट्वदेवण।२।०याकम्माणं पुण संताणाणादितो ण संघातो। भव्याण होज्ज साडो से.
लेसीचरमसमयमि ॥ ३ ॥ उमयं अपाइमिहणं संत भव्याण होज केसिीच । अंतरमणादिभावादचंतऽवियोगतो थेसि ॥ ४ ॥
जीवमूलपयोगकरणं गतं । इदाणि जीवउत्तरपयोगकरणं,तत्थ गाहा एत्तो उत्तरकरण गाहा(१९३-२०१) संघातणा य'
गाथा (१९५-२०१) संघायणाकरणं बहा पडो तुसंघातण णिव्वचिज्जति, परिसाढणकरणं जहा संखगं परिसाडणाए
नियपिज्जति, संघातपडिसाडणाकरणं जरा सगई संपावणाए प परिसाडगाए य णिव्यत्तिज्जति, ण च संघातो ण च परि-
साडो जहा धूणा उद्धा चिरिच्छा वा कोरति, 'अजीयप्पयोगकरण गाथा (१९५-२०१)जंज निजीवाण कीरति जीवप्पयोगयो
1॥१०६॥

धिकारः
तं तं । वण्णादि रूपकम्गादि वापि तदबीपकरणति ।। १ ।। दब्यकरणं गतं । इदाणि सेतकरण- 'ण विणा आगासेणं गाथा
श्रीउपरा
चूणों ( १९६-२०१ ) सेन आगास तस्स करणं गरिय तहावि जणतो परियारणं, जम्हा ण विणा सत्तेण करणं कीरति, अहवा
रोत्तस्सैन करण, वंक्षणपरियारणं नाम जे करणेणं अनिलप्पति, अह जहा उच्छुकरणादीयं, बहुधा, सालिकरनं तिलकरणं एक-
असंस्कृताः । मादि, अथवा जम्मि येचे करणं कीरति वणिज्जति वा, पत्नं करणं आगासवे, तस्स बंजणपरियावन्नं। इदाणि कालकरणं 'कालो
॥१०॥
जो जापतिओ गाथा ( १९७-२०२) कालफरणं जं जारतियफालेण कीरति, जमि वा कालमि, एतं आहेण, अहोह कालकरणं |
पयातिजोतिसियगाविसणं घेत्तव्यं, तस्य चरं सचविहं चउविहं घिरमयक्खार्य, एवं गाथा ( १९८-२०३) 'सडाण गाथा |
(१९९-२०२) 'पक्खतिधयो दुगुणिता' गाथा। इदाणि मारकरक, भावस्स भाषेण भाचे वा करगति, भावकरण(च) दुविह
गाथा ( २०१-२०३) 'वण्णरसगंध' गाथा ( २०२-१०४ ) अप्पप्पयोगजं जं अजीवरूवाति पज्जयावत्यं । तमजीवभावकरणं
तप्पज्जायप्पणावेसं ॥ १ ॥ को दववीससाकरणातो विसेसो इमस्स ? गणु भणितं । इह प्रज्जयवेक्खाए दव्वद्विपणयमयं तं च |
॥ २ ॥ 'जीयकरणं तु गाथा ( २०३-२०४ ) जीवभावकरणं दुविधं सुतकरणं असुतकरणं च, सुतकरणं दुविध- लोइयं लोउत्त-
रियं ध, एककं दुविहं-पद्धं अवद्धं च, पद्धं णाम जत्य जत्थ सुओषणिबंधो अस्थि, जं एवं चैव पढिज्जति उपरियं ताणि अपदं, तत्य
बसुतकरणं दुविधं- सहकरणं णिसीयकरणं च, 'उचीत्य सद्दकरण पगासपाढं च सरविसेसो वा। गूढतं तु निसीह बंधस्स सुतत्य-
|ज अधया||१॥ जे लोईयं वचीस अड्डियाओ छत्तीस पच्चहियाओ या सोलस करणाणि लोगप्पवातवदाणि, (अहया संगाने पंच) तजहा-
पइसाई समपायं मंडलं जालीई पच्चालीढं , एताणि पंच लोगप्पवान सुयकरणे निवद्धाण, तत्याऽऽसीद दाहिण पायं अन्यगतो.
॥१०॥

करणा- धिकार भाउनसमा हुने कार्ड वामपाद पच्छाहुन ओसारेति अंदर दोण्हवि पादाणं पंच पदा, एवं व विवरीयं पच्चालाई । चूना बसाई पदीय अभदरादुनीयो समसार करेति आगमतले चाहिराहुचा , मंदलं दोवि पाद समे दाहिग- पामडुवा ओसारेचा उरुगोलि (तहा) आउंटावेति जहा मंडलं मवति, अंतरं चत्तारि पादा , समपदं दोषि पादे समं अगएना. निरंतर ठरति, पारुइतपत्रपने पंच आदेशसतापि जागि अनद्धाणि, तस्थेगा मरुदेपा, गरि अंगे पनि उपगे पाढो अस्थि जहा ॥१०॥ मरुदेया अन्चतथावरा होऊण सिद्धत्ति, ससुरमणसमुद्दे मच्छाण पउमपत्ताण य सव्यसठाणाणि त्थि, गवरि वलयागारसंठाणं परिध, काउगरुडाण य गालाए तसिं गिदमालूणमूले यसही देवाणुकंपणं, रुडेदिं पण्णरसदिवसेदि बरिसणं, कुणालाणगरी- पिपासे ततिर बरिस सातते गगरे दोगदवि कालकरणे, अधे सत्तमपुढवीए कालपरगे गमणं, कुलाणाणगरीविणासणकालातो नेरममे घरिसे महापौरस्स केरलनागुप्पंची, एवमादि अगिपदं, पतं सुतकरणं, जोसुतकरणं दुविध-जुजणाकरणं गुणकरणं घ, गुणकरण दुरिई-वरकरण मजम० च, दोवि पिसैसितच्चा, जुनणाकरणं निषिधं-मणर्जुनगाकरणं चउब्बिई मणीमरचादि, एवं पयोपि , कापजोगो सत्ताधो ओरालियादीजो, एत्य कवरेणाधिकारी , उच्यते, दचकरणेण, नत्यवि मूलप्पयोगकरणेण, तत्यपि गोराभादव्यकरणेन, तत्थरि पयोगकरणेण, तत्थवि जीवपयोगकरणेण, वत्थवि भूतप्पयोगकरणेग, वत्थरि आयुकर- पेण, तरथ गाथा 'कम्मगसरीरकरणण' गाथा (२०५-२०५) कंव्या, असंम्वतंति पदं गतं, जीवितमिति जीवो जीवित- वान् जोगिम्पतिया, जीयः,आयुःकर्मजीपनादि जीवितं भवति, उत्थेदमायुष्कं कर्म असंस्कृतं भवति,कोऽभिप्रायः नाहे जीवितं तुटित तुनीयने या न प्रपत्रे पुनः संस्कृत हिवरखपदित्युक्तं तुम्हा चरित्नामि अप्पमादो कातथ्यो, जीर्यते मेनेति जरा, जरासुप- ||१०८॥

महतमा
कथा
४
धीउचरा नीतो जरोपनीतो येन, यतो न तत्र वाणी, कोणमेप्रायः 1, न चराग्रामस्य पुनयौवनं भवति, 'अहण उज्जेणि बलु' सर्व अखा-
पर्ग भावितव्यं, जाब फल हमलेण मच्छियमल्लं निहणाऊणं गियर्ग घरं गतो, तस्य विमुक्कजुद्धवावारी अच्छति, सो
महल्लोचिकाउं परिभूयते मयणबगेण, जहाऽधं संपदं ग कस्सति कज्जस्स समोत्ति, पच्छा सो माग तेसिं अणापुच्छाए
असरका कोर्सधि जगारं गतो, तत्थ चरिसमेत्र उवरगमतिगतो रसायणमुवजीवति, सो चलड्डी जातो. जुद्धगपञ्चते रायमल्ली गिर-
गणो णाम तं णिहणति, पच्छा राया मुणइ, तो मम मल्लो सागतुएण गित्तोत्ति ण पसंसति, रायाणगे य अपसंसते सन्चो रंगो
॥१०९॥
चण्डिको अच्छति, ततो अमृगेण राइको जाणपाणिनितं नष्णति-'सहवडयाण सउगाणं साहहतो निषयसवणवाग (चा) मिहतो
गिरंगणो अणेण णिखिचसत्थेणं ॥ १ ॥ एवं भणियमेत्ते रावणा एस अदृणोत्तिकाउं तुडेण पूइतो, दव्वं च से पज्जावइओ,
आमरणयं देष्णं, सयणवग्गो य एतं सोउं तस्स सगासमुवगतो, पायवडणमादीहि पचियावियो, दव्यलोमेण अल्लियावितो,
पच्छा सो चिंतेति-मम दब्बलोभेग अल्लियावेति, पुणोवि ममं परिभविस्मंति, जरापरिगती वाढ ण पुण सुमहल्लेणावि पयत्तेण
संधिस्स जुवा काउं, तं जावई सचट्ठी ताव पन्चयामिचि संपधातु पन्चइतो, एवं जरोवणीवस्त्र पत्थिताणं भवति एवं बियाणाहि
जणे पयत्त' एवानित्यवधारणे, नेव अरोवणीतस्स हुभत्य ताण, बरखा वा उपणीतस्स संविषयमिति,अथवा एवमित्यनुमाने, केनानुः
मिनोतिी, जहा सो नलदामी चाणकेण घातितो सपुत्रदारं चोरान् घादित्या, एवमेव गोवि, आयारमरमत् परलोगनिरवेगखो पुन्व-
मणिएहि पनादेहिं प्रमत्वान् प्रमत्तः, प्रमादयानित्यर्थः, विविधं वानिहि विशेषण या जानीहि किमिति परिमन्ने दुवितकतराने
कण्णु, विविधं हिंसंतीति विहिंसा, 'अजता गहिन्ति न यता अयता असंजता इत्यर्थः, गहिती गृहंति गृहिष्यंति वा तामिति,
॥१०९॥

ESec- धनं न त्राणाय श्रीउत्तरा० विहिसो काई गिहिस्सतित्ति गमिष्यति वा, कहि गच्छिसति त विहिंसा ?, अथवा जरोवणीतस्स हु परिय ताणमिति, एवमवि चूगी जाणेमागोन जरामदाणायावतो,केवल हिंसादिपमुखकम्मेसु पब्र्वतो (पमत्ता) एवं (आसंवाणुकंपणं विहिंसा,स्यादेवत्-कथमयमेवमनाती. ४ बत उच्यते 'जे पाचकम्मेहिं ' वृत्तं ( ११६-२०६) जे इति अणिद्दिवास णि से, पातयते तमिति पाप, क्रियत इति असंस्कृता. कर्म, कर्माणि हिंसानृतस्तेयाब्रह्मपरिग्रहादीनि, धणं हिरण्णसुवण्णादीणि, समस्तसादीयंति समादीयंति, गृहंतीत्यर्थः, अशो- ॥११०॥ भना मीतः अमतिः, यथा अशोभनं वचनमवचन, कथं १, प्राणिनां निरपेक्षत्वात् निस्तृशो निरनुक्रोशो त्यकपरलोकमया, एवं विधां अमति गृहीत्या, अथवा गरिय परलोगे णस्थि सुक्कडदुक्कडाणि कम्माणित्ति, पश्यते च 'अमयं गहाय' अशोभनं मत अमत अवचनयन्। अथया अमृतमिव गहाय, अमृतेनेवार्थः संगृह्यते इत्यर्थः, तमेवं धणमुवज्जिणिउणं 'पहाय ते पास पपट्टिए नरे' भृशं हिच्चा अपहाय कुत्स्नमित्यर्थः, परसात श्रोवरात्रणं, व इति पाचकर्मिको. परहिते पत्ते, बतु नित) सुई, 'गरे दवि पुरुषस्याख्या, वेरेणं जासकत्वं अनुगना अनुमवा अनुबद्धा इत्येकोऽर्थः गरगं उवेति-गरंग-गच्छति, अबोदाहरणं 'जे पावकम्मेहिं घणं मशुस्सा' इति- एममि गगरे एकको चोरो, सो रत्ति विमवसंपन्नेसु घरेस सत्तं खगि सुपई दविणजातं धत्तुं अपणो परंगदेसे कूचे सयमेव साणित्ता तत्य दवजात पविपति, जाहिच्छितं व सुकं दाऊण कण्णागं विचाई पमूर्त संति उद्दवेत्ता तत्थेव अगदे परिसवति, मा मे मज्जा अबच्चाणि वा परुढपणयाणि हंतूण स्यणाणि परस्स पगासेस्संति, एवं कालो बच्चति, अण्णता तेणेगा कण्णगा विवाहिता अतीव रूपिणी, एसा पसूता संता तेण ण मारिता, दारगो से अट्टवरिसो जातो, तेण चितिर्थ- अतिचिरकालं विद्यारिता, एवं पुष्य उद्दबेठे पच्छा दारथ उविस्तांते देश सा उदेउं अगडे पक्सिचा, तेण दारगेण गेहातो इहलोकेश- पियनमन- य स्व- गिगच्छिऊगं कहा (धाधा ) कया, लोगों मिलितो, तेण मगति से माता मारितत्ति, रायपुरिसेहिं सुर्व, तेहिं गहिओ, दिवो नीं सो दव्यमरितो, अडिपाणि य मुबहणि, सो बंधऊण रायसगासे समुवणीतो, जायणापगारेदि सब्ध दव्य दवावेऊण कुमारेग मारितो, एवं पहाय ते पास पयहित गरे,एवं वणिजादयोऽपि कल्कादिविदैन (मिर्धन)उपाय॑ दत्ग्रहाय परलोके वैरिविषातमाप्नुवंति असरवा. । केवल परलोके चेव ते दुखाई पार्वति, इंटेपि वे दुस्साई पार्विति, दिलुतो ' तेणे जहा संधिमुहे गहीते' वृत्त ॥१११|| (११७-२०७) स्त्यायत इति निष्ण, येन प्रकारेण यथा, संधानं संधिः, क्षेत्रसुखमित्यर्थः, अत्रोदाहरण-एगमि णगरे एगो चोरो, तेण अभिज्जतो घरगरस फलगचिवस्त पागारकविसीसग खगित्तुं सच खतं, खत्चाणि य अणेगागाराणि कलसागिति- मंदियायत्तसंद्वित(ताणि) पयुमामि(मुमागि)ति पुरिसाकिति वा सोचत कविसीसगसंठित सर्त गणतो धणसामित्रेण बिन्नातो, ततो तेण | अनुपविट्टो पाएमु गहितो, मा पविट्ठो सतो आयुषेण वापाइस्सति, पच्छा चोरेण वाहिरठिएण हत्थे गिहितो, से तेहिं दोहिति बलपतहि उभ्यथा कलेजमाणो सतकिवपागारकविसीसगेहि फालेज्जमाणो बचाणो विरवति, एवं स्वकर्ममिः कृत्यते पापकारी, एरा दिवंतो, अयं अस्थोषणयो, 'एयं पया पेच्च इहपि लोए एवमयधारणे, प्रना(जा)यत इति(प्रजा) कहाण कम्माण न मोक्खी अधि', इह परन च , इहलोक सायद पियविप्पओगप्पियसंपयोगरोगदारिद्ददोभग्गदुक्खदोमणस्सादि , परलोके पुण नरगविरियामागसेसु सारीरमाणमाणि दुक्खाणि अशुभवंति, अवस्सवेदणीयाणि कर्माणि, अथवा एवं पया पेच्च इहंपि लोए, ग कम्मुणा वीहइ नो कतायि ' प्रजा इत्यामंत्रणे, प्रजा इह परत्र च कम्ममिर कृत्यन्ते, तेनैवंविधानां कर्मणा(न) पीहयेत् कदा- चित्, न प्रतिषेधे, क्रियत इति कर्म, पीहनं अभिलमन प्रार्थनमित्यर्थः, यैः स्तेपादिभिः पापभिः कर्ममि इह परत्र व पीड्दन्त ॥११॥ ,

स्वपरो-
भयार्थ
कवस्य
श्रीउन नविषानों कर्मणी पोहनमपि न कुर्यात, किं पुनः करणमिति, अत्रोदाहरणं-एगमि णगरे एगेण चोरेण रनि दूरारोई पाखादे
पूर्ण
आरोढुं सत्तं यत, सुबहुं च दव्याजाले पीणित, णिययघरं व संपाउं पभाताए रयणीए पहातसमालद्धो सुवासो सो तत्थ
गतो, को किं भासतिचि जागणत्यं, जड़ तापज्ज लोगो में न याणिस्सइ पुणोवि पुष्वठिइते चोरियं करिस्सामित्ति संपहारेऊण,
अमरना
तत्य य लोगो यह मिलितो संलवति-कथं दुरारोधे पासादे आरोदु विसत्थेन सत्तं खत, कई च खुइलएणं खचदुवारेण पविट्ठा,
॥२२॥ पुणोवि सह दप्येण णिग्गजोति, सो सुणिउ हरिसउँ चिंतेति-सच्चमेत, किं वहिं एतेण णिग्गतीति अप्पणो उदरं कडिं च पलोएउं
रानगई पलोयति यो रापनिउचिरहिं पुरिसंहि कुसलहिं जाणित्ता गहितो, राइणो उवनीतो शासितो य, एवं पायकम्मपत्थ-
णेऽपि दोसे, किगु करणे?, देहे वा हिंमादीणि पावकम्माणि, पमना पावेहि कम्महिं वझति, तेवि पावगं च पाविति, जे च परस्त
चोएति पार्न कम्मं कज्जति वरस अप्पणा चैव येदितव्यमिति, अत्रोच्यते, 'संसार' गाथा ( ११८-२०९ ) वृत्त, संमृतिः
गंगाणं या संसारः नरकादि, अथवा कोहादीयं कम्म, सो संसारो, समापन्नवान् समापनः, परंपरेणति पुत्तस्स मज्जाए गट्ठाए एव
मादि, उच्यते च 'संसारसमावन्ना परस्स अट्टाए 'परो पाम पुचबंधवादि, साधारण नाम सज्वसामन्नं आत्मनिमित्त बंधुराज-
बाह्मणनिमित्तं या, 'कम्मरस तो तस्स तु वेदकाले तस्यति आत्मनिमित्तस्य साधारणस्वेति वा, वेद्यते इति वेदा उदय इत्यर्थः, वेदरस
काला २, दानमानक्रियया प्रभातीति बंधुः, बंधुः किल अहितनिग्रहहितप्रवृत्त्यध, न चासौ तदहितं कर्म निगृहीतुं समर्थः, उक्तञ्च-
'मध्यस्स सयणमझे, एगो कस्सति दुहिद्वितो संबो । सयोऽवि य से रोग ण विरिति व नासेति ॥१॥ इत्यनेन (न) बांधवा
बांधत्तं चिति कोन्ति, अबोदाहरण- एगमि नगरे एगो वाणिओ अंतरावणे संचवहरति, एगागी आभीरी उज्जुगा दो वर्ग
॥११॥

४ थीउचरायण कप्पासपिमित्सुहिता, कप्पासो य तदा समग्यो चट्टति, तेण वागिएणगस्त रूपगस समित लाई कपासो दिष्णोपरापापे- सो, जति दोहवि रूपगाण दत्ताति सा पोइलयं बंधऊण गता, पच्छा वणियतो चिति- एस रूपगो मुहाए लदो, ततोऽई एवं उव- कापासिका चूणों मुंजामि, वेण तस्स रूवगस्स समत्तपपगुलाइ किणिउँ घरे विसज्जितं, मज्जा संलत्ता- पयपुग्ने 'करिन्जासिंति, ताए धवपुण्णा असंस्कृता- कया, इत्यंतरे उस्सुगो जामातओ सवयंसो आगतो, से ताए परिवेसितो पयपूरेहि, सो अंजिठं गती, वाणिवत्री व्हायप्पवयो भोयग- त्यमुवगतो, सो य वाए परिवसितो सामापिएण भत्रेण, तेण भव्यति- किं न कया य पयपूरा ?, वाए भण्णति- कया, ते जामाउ- ॥११॥ एतेण वेण सवयसैण सइया,सो चिंतेति-पच्छ जारिसं कयं मता, मा पाई आभीरी पंचतु परनिमित्तं अप्पा अपुणेण संजोइओ, एसो सचिनो सरीरचिंताए णिग्गतो, गेम्हो य घट्टति, सो मझण्ड्वेलाए कयसरीरचिंदी एकस्स सक्सस्स हेवा वीसमति, माघू य वेणो- गामेण मिक्खाणिमित्तं जाति, वेण सो मण्णति- भगवं! एत्थं रुक्खछायाए विस्सम, धम्मुयसमणति, साधुपा भभियं ते व बक्से- वाइ, अह अप्पणीचय कम्म कोमि, तंग मण्पति-भगवं ! को वा परायचं कर्म करोति !, पणु एस सव्वलोगो सकम्मउज्जुत्तो, साधुणा भाणतं- गणु तुम चर मजादिहेतुं किलिस्सति, स मर्मणीय स्पृष्टः तेणेय एक्कपणेण संयुद्धो, भगवं! तुम्हं कत्थ अच्छ- ह?, तेण भण्पति उज्जाणे, नतो सोतं साधु कउज्जमति य जाणिऊण तस्स सगास गती, धम्म सोऊँग भणति-पव्ययामि, जाव सवणं आपुच्छिउँ एति(मि), गतो गियगबंध मज च भणति-जहा आवये विवहरवस्त तुच्छों लाभंगो होति, ता यणिज्ज करेमि, ११३॥ दो य सस्थवाहा, तत्थेगो आदातु परखेवयं लाभ मरगति, एगो पुण पक्रोवयंपि देति लामगंच ग मैग्गति, त करणेण (कतरेण) सह पच्चामि , ने भणति- वियएण सदि, तेहि सो समपुष्पातो वैधुसदितो गतो उज्जाण, तहि भणइ कतमी सत्थयाहो !, एस साधू | 15 ४ त्राणं पुरोहित- पुत्रदृष्टान्तः श्रोउचरा असोगच्छायाए टयविडो, गिययघरे ववहारावेति, प य लाभयं गेण्डह, एतेण सह सणेजाणपट्टणं आमित्ति पव्वइतो, जहेव ग चूणा बंधया त्राणाय भवि कम्नविवागकाले, एवमेव 'वित्तेण ताणं ण लभे' वृत्त ( ११९८० २२१ ) विद्यत इति विच-धणसुवष्णहि- पण्णगायिभषणसपणादि,आपतीति वाण,य हितेण वित्तण लहले, कः ?, प्रमचा पत्तो विसएस,पुव्वभाणितेण वा पमाएण, इहापि असंस्कृता. वावलोके विच न वाणाय, किमंग पुण परलोगे?, अत्रोदाहरण-एगो किल राया इंदमहादीणं कम्हिवि उस्सवे अंतेउरे विणिग्गच्छंतो ॥११॥ पोसणं घोसावति, उद्दा-सव्ये पुरिसा मगरातो निग्गळंतु, वत्थ पुरोहितयुत्तो रायवलमत्तेण चेसाघरमशुपविट्ठो घोसिएवि ग णिम्गतो, सो य रायपुरिसेहिं निग्गहितो, तेण य रायवल्लमत्तर्णण तेसि किंचि दाऊण अप्पा व मोइतो, दप्पायमाणो विवदंतो रायसगासमुवणीतो, राणा बल्झो आणचो, पच्छा पुरोहितो उपद्विवो सब्यस्संपिय देमि, मामाजसु, तोवि ण मुक्को, मुलाए गिणो, एवं विज्ञण ताणं न लमे पत्तो, इइलोकिकमुक्तमुदाहरणं, 'अदुवा परत्य' अदुवेत्यथवा, यदि विच न बागाय इहलोके, कथं नु परलोके त्राणाय भविसति ?, उक्तत्र- अत्थेण गदराया ण रक्सिओ गोहणेण कुइकनो ।धन्नेण तिल्लयसेट्ठी पुत्तेहि प लाइओ सगरो ॥ १ ॥ एवमत्राणः शारीरमानसर्दुःपरभिहन्यमानः न तस्स दुक्खस्स ग्रहणद्वारमुपलमते, को दिर्बुतो १, उच्या 'दीवे पणद्वेघ अणतमोहोदीप्यते इति दीपा,सो दुविहो-दव्यदीयो भावदीचो का तत्य य दव्वदीवो दुविधो-आसासदीवो पगास- दीवो य, तस्य आसासदीयो समुदमझे जो दीयों जं बुज्यमाणा पासिउ पाविड व प्रासासेदी सो आरासदीको, पगासदीको य ता जीतनं पगासैति, उत्थ जो सो आसासदीयो सो दुविधा-संदीणो असंदीणो प, तत्थ संदीणो पाम जो जलेग छादेज्जति, सो पा जीवितस्थसताणाय, जो पुण सो विच्छिण्णतणेण उस्मितवणेण य जलेण छादेउजति सो जीवितस्थीर्ण त्राणाय, असंदीणो ११११४॥

घृणा श्रीउचरालमा दोवो जहा योगदीवी, पगासदीयो पाम जो उज्जोय फरेति, सो दुविधी- संजोइमो तो हमयुतकवर्चिअग्निकर्तुसमवायेन दीपद्वीप- निप्पयते, असंजोइमा चदादिश्चमणिमादि, एस व्वदीयो । इदाणि मावदीवो, सो दुविहो- आगासदीवो पगासदीजो य, तत्य | मागासदीयो सम्मईसणं जे पाविळण मविया जीवा संसारमहासागरे सदाक्वादिमहीवीचीहि अबुझमाणा आससोत, पगासदीयो । भेदादिः असंस्कृता णाम पंचप्पगारा पंदी, तस्थ आसासदीयो दुपिहो- संदीपो असंदीणो य, तत्य खोवसमियसम्मईसणदीवो पडिवाविचिकाउं| ॥११५|| संदीणो, असंदीणो तु सायगसम्मईसणदीयो, पगासभावदीयोवि दुविहो-विधातिमा संघामो य, तत्थ संघातिमो अखरपदपाद सिलोगो गाधाउदेसगादिसंघातमयं दुवालसंग सुननानं, असंघातिमं केवलनाण, एत्य दव्वदीचे पगासदीवमधिकरेऊण भण्णति- दीव पणद्वे व अर्णतमोहो, एत्य उदाहरणं, चहा-केई धातुवाइपासदीवगा अगि इंधणं च गहाय विलमणुपविट्ठा, सो तेसिपमादेणं दीयो अग्गादओ य विमायाओ, ततो से विज्झातयिग्गिया गुहातममोहिता इतो ततो सव्वतो परिभमंति, परिभमंता य अप्पडिगारमहाविसेहिं सप्पेहिं डफा, दुरुचरे य अर्ध सैणिवतिता, तत्थेव निधणमुवगया, एवं दीवप्पणद्वेण तुलं दीपपणद्वेष, अमण- मंत्रः अम्पते या अन्तः नास्पांतोऽस्वीति अनंतः, जहा तेसिं गुहापविट्ठाणं विज्झानदीवरगाणं दुवारमलममाणाण तस्स तमसो अंत एच पत्थि, एवमेव संसारीणावे दीवपणठे वा अणंतमोहो भावदीवपणहाणं, ''अर्णतमोहे ' चि मुद्यते | येन स मोहा, गच्च ज्ञानावरणदर्शनमोहनयिमिति, अहवा अगुप्पगार कम्न सव्वमेव मोहो, तच्चास्यांनतमित्यतोऽनन्त -११५|| मोई, नयनी नैयायिक, मगामिति यायशेषः, तं नेआउअमनगमसौ दवपि अदद्वमेव भवति, जहा सो दीरपणट्ठो | मग दणवि अदव एव भवति, एवमसाववि अनंतमोहवान् संसारी आजवंजवीमावाद जगति दृष्ट्वा अदृष्ट एव भवति, 8 प्रतिबुद्ध जीवित्वं ४ श्रीउपरा० किममिप्रेत ?, यतस्तमोऽभियानाय नौद्यमते, अथवा नैयायिक मार्ग कथित् दृप्रापि पुनर्मोहोदयाई पंतति, जहा ते विका- तपदीवा न आनंति कुटोपि लद्वारं ( त दारं ), एवं पुत्रदारादिआसक्ता नैयायिकं दप्सा अदृष्ट एवेति, मिथ्यादर्शनादभिनिवेशादा पआइयं ददुमदद्वमेव , एवंविधेनु संसारिनु ज्ञानदर्शनावरंगमोहनीयमहानिद्राकोरिषु 'मुत्तेसु याविष्परिबुद्धजीवं.' असंस्कृता | वृत्तं ( १२०-२१३) सुपनं सुप्तं सुप्तमस्यास्तीति सुप्तः, सुप्तवानित्यर्थः, चशब्दोंधकवचनषादपूरणेषु, सो दुविहो सुचो- ॥११॥ णिदासुत्तो भावयुत्तो य, तत्थ णिई पति सुतो जागरो ५, एवं भावेवि, तत्य गिदाजांगरण उदाहरणं. अंगलुदत्तो, सो तेसु चौरेस (पुण पसुत्तेसु मुत्तेसु मु(स) सोडिपत्तेण पाउणिडे एगते जग्गंती अच्छति,ते य चौरी परिष्वायगंग गिदोपमचत्ति औगिऊण सच्चे सिरच्छिण्णा कया, अगलुदत्तंढाणेवि फिच्छेण पाउतेण पहारो दत्तो, तणवि जग्गतण रुखगण ठिती, भगिणी भूमि- गिहिपवेसण, नापीव अप्पमत्ताए व ण सक्तिो बचेडे, एस दिटुंगो भावे समोतारिजात, पंसुत्ता चोरा पारिता सो एगो ण यातितो, एवं जे मिच्छादिष्ट्रीगो अविरता य भावतो पसुना धम्मकलाई प पेक्खेति, तेसु सुत्तेत यावि पडिबुद्धजीवी, अपि वाढाथै, भावमुचेसु वा जागरण होयचं, सुत्तेमुवि च नातिनिद्राप्रमादयान् । भावप्रतियुद्धी नाम भावजागर, प्रति- बुद्धजीवनशीलः प्रतिबुद्धजीवी, ग बिस्ससेज कसापिदिएम, 'पंडिते व ' पाशाडू डॉनः पंडिता आनुपाति आसुप्रभा नाम संयम प्रति क्षणलचमुहुर्तप्रीतयुद्धमानता, आसु प्रज्ञा यस्य, क्षिप्नं प्रज्ञा उत्पद्यते तेण ण विस्ससहितन्त्र, अहा सहकहीण- (ग)पक्खो, कम्हा ? ' घोरा मुहुत्ता' घूर्णत इति घोरः, निरनुकोश इत्यर्थः, कोऽभिमाया, 'गणु जावे पुथ्वण्हे अवरण्हे वा काएवि वेलाए मच्चू आगच्छति, अतः अल्पकालायुष्कत्वात् अनियमितकालत्वाच्च घुसा निरंतरमेव संजावपनों मवेद, - प्रमत्तता ५ असंस्कता. श्रीउपरा० तमेव मुहुर्त न घोरत्वात् गत्वा पुनरत्येति, अथवा सगोचरप्राप्तस्य मयंतीत्यता घोरा, यथैप मद्गोचरं प्राप्तः, अस्य तायद मा चूर्णी मारेण मयमस्तु, एवं घोरा मुहूत्र्ता, शरीरमपि अवलं, अल्पेनापि उपक्रमेण उपक्रम्यते, एवं मत्वा- 'भारंडपक्खी व चरऽप- मत्तो', पक्ष्यतेऽनेनेति पक्षः, पक्षावस्यास्तीति पक्षी, तेसि किर दोण्हं तिपादा, जो मसिमतो पादो सो सामण्णो, पच्छा ते अप्प- मत्ता चरति, मा एको वा एकको वा पच्छा पज्जुपेच्छा, पादो हीरेज्जा, अथवा मा पडिहामो, एवं साधि 'चरे पदाणि ॥११७॥ पटिसंकमाणों वृत्तं (१२१-२१६। युगपत्संभुवानि वस्येन्द्रियाणि, कपायाश्रितान्येव चापराधपदानि उक्तं हि इन्द्रियविषयकपाया एतान्यपराधपदानि', पतोऽपदिश्यते-चरे पयाई पढिर्सकमानो' वृत्त, चरेदित्यनुमतार्थे, किं कुर्वनी, पदानि परिपरि संक्रमानो, पयते | अनेनेति पदं, परि सर्वतोभावे, सर्वती संकमाणो परिसंफमाणो, मा ने मूलगुणउनरगुणपदंसु छलणा होज्जत्ति, पारयते येन | पाशा बंधनमित्यर्थः, किंचि अप्पणा पमादं पासति दुञ्चितितादि। दुविचितिएगावि बझति, किं पुण जो चिंतित्तु कम्मुणा सफलीकरेति, एवं दुभासितदुञ्चितितात्ति जं किंचि पास 'इहे 'ति इह प्रवचने मण्णमाणो, जागमाण इत्यर्थः, स्यान्मतिः एवम- प्रमत्तः कह चरेत् 'लाभंतरे जीवित चूहइत्ता लम्यंत इति लाभार, अंतरा छिनति प्रयच्छवि वान्दरं, लामं प्रयच्छतीति लाभान्तरं, लाभं धोति वा दातुं कातुं वा, जीव्यते येन तज्जीवितं, 'वृहि वृद्धौ हयित्वा, कोऽभिनाया ?, जाव निज्जरालाभसमत्थं जीवितं ताव वृहयामि, समानकर्तृकयोवृहयित्वा, पश्चात् किं कुर्यात् ।, उच्यते, 'पच्छा परिण्णाय मलायघंसी ' पच्छा इति जाहे ण णिज्जरालामसमत्थं ताहे व जागिऊम जाणणरपरिणाए मलावधंसी भवति, कथमिदानी मह महंतीए जराए बाधिणा या अभिभूतस्स अस्थि निजरालाभेत्ति जाणणापरिष्णाए जाणिऊण पच्छा सत्तधारणाए मलं अवद्धसेति- सूदेवि चमिति, मले अष्टtheળી ४ श्रीउत्तरा प्रकार शोधयतीत्यर्थः, 'मसुध्वंसु अवसंसने' सामान्तरे, एत्थं मंडितचोरेण दिइंतो- नायडे नगरे मंडिओ नाम तुण्णाओ मेडिकची चूणा परदब्यहरणपसत्तो आसी, सो य दुद्वरोगमिति जणे पगासंतो जाणुसु दोसु णिञ्चमेव अद्दपलेवालतेण रायमग्गे तुष्णागसिप्पं दृष्टान्तः उवजीवति, चक्कर्मतीविय दंडधरिएग पादेण कथंचि किलिस्संतो चकमति, रत्तिं व खाणिऊण दव्यजातं घेत्तृण णगरसन्निीगढे उ. असंस्कवा. इआरोगदेसे भूमिघरं तत्य गिक्खिपति, तत्य य से भगिनी कष्णगा चिट्ठति, तस्स भूमिपरस्स मझे कूवो, जं च सोचोरो दवण ॥११॥ य लोभेउं सहायं दव्यवोढारं आणेति तं सा से मागणी अगदसमिये पुष्यणत्यासणे निवेसितुं पायसोयलक्षणं पादे गिण्हेऊणं तं. मि कूचे परिक्त्रिवति, तत्य य मूलदेवो रातो, सो तत्येव विज्जति, एवं कालो बच्चति गगरं मुसंतस्स, चोरगहा य तंण सकेंति गिण्डिउं, ततो अगरे उपरवो जाती, तत्थ य मूलदेवो राया, सो कथं राया संयुत्तो?, उज्जेणीए नयरीए सब्बगणियाणं पधागा देवदत्ता णाम गणिया, ताए सद्धि अचलो नाम वाणियदारओ विभवसंपन्नो मूलदेयो य सेवेति, दत्ताए मूलदेवो इट्टो, गणियामाऊए अयले, सा भगति- पुत्ति ! किं एतेण पीतिकरणति !, देवदत्ताए मण्याति-अम्मो ! एस पंडिओ, तीए भण्णति-कि एस अन्भहियं विणाणं जाणनि', अयलोपि मारणार कसा (लक्सितो) पंडितो वातीए भण्णति अर्येत वच्च अयले भण-देवदताए उच्छु हाइउंसद्धा, वीए मंतूण मणितो, तेग चितियं-कतो पुनाई अई देवदचाए पणतेत्ति, तेण सगडं भरेऊण उच्छुलट्ठीण उवणीतं, ताए भण्णति कि अहं इतिषणी , सीए मण्पति-बच्च, मूलदेवं मण-देवदनाए उच्छु साइउँ अभिलासत्ति, तीए गंतुण से कथितं, तेण कवि उच्छुलट्टी ॥१८॥ उच्छेदेत्तुं कंदादिया काऊग चाउब्जातादिसु चासिताउ काठं पेसियाओ, तीए भण्णति- पेच्छ विष्णाणंति, सा तुष्टिका ठिता मूलदेवस्स पदोसमावण्णा, अयलं भणति- अहं तहा कोनि जहा तुम मूलदेचं गेण्हसित्ती, तेण अवयं दिणाराण तीए ।

श्रीउतरा। माडिगिनिचं दिवं, नाए गंतु देवदचाए प्रणति- अन्ज अपलो तुम समं वसाहितिनि, इमे दिणारा दचा, मोडकचौर- | अवरहवेझाए आगन्तुं भणति-अन्न अयलस्स तुस्यिं कर्ज जायं, तेण गामं गतोति, देवदचाए मूलदेवस्स पेसित, गुणों दृष्टान्तः आगतो मुलदेवो , ताए समाणं अच्छति , गणियामाऊए अयलो संवाहितो, अण्णातो पविट्ठो बहुपुरिससमग्गो, असंस्कृता. वेढियं तं गम्भागई, मूलदेवो य आइसंभमेणं सयणीयस्स हेद्वा मिलुक्को, तेण अलक्सिबो, देवदचाएवि दासचेडीओ संदिट्टाओ अपलस्त सरीरमभंगादि घेतृणुबढितातो. सोपि तमि चेष सयणिए ठियनिसन्नो मणइ-एत्य चेव सयणीए ठियं ॥११९॥ अन्भंगेह, ताओ भति-विणासेन्जति संयणीयं, सो भणति- एतो उक्किद्वतरं दाहामि, मया एवं सुविणो दिट्ठो जहा सयणी- अम्मंगणउज्वलणण्हाणादि कालवं,ठो नहा कर्य,ताहे गिव्हाणगोल्लो मूलदेवो,अपलेग वालेसु यकसाय (पगहाय) कडिवो संलचो य अणेण वच्चसु मुक्कोसि, इहरहा ते अज्ज अहं जीवितस्स वियसामि, जति मया जारिसो होज्जाहि तो एवं मुञ्चिज्जाहि, ततो मूलदेवो अपमाणितो लज्जाते णिग्गतो उज्जेणीओ पत्थयणविरहितो, वेण्णायडं जतो परिवतो, एगो य से पुरिसो मिलितो, मुलदेयेण पुच्छितो कहिं जासि ?, विनायडंति, मूलदेवेण भण्णति-दोषि सम्म बच्चामोति, तेण संलवं-एवं भवतुत्ति, दोषि पहिवा, अंतरा प अडवी, तस्स पुरिसस्स संपलं अस्यि, मूलदेवो चिंतेति-एसो मम संवलेग संविमार्ग करेहिचि, एहि सुए। परे वा एताए आसाए वच्चति,ण से कि(च) देति ततो ततियदिवसे छिन्ना अडवी, मूलदेवेण पुच्छितो गरिथ रत्य अन्मासे गामो, T११९॥ वेण भण्णइ-एस पाइदूरे पंथस्स गामो, मूलदेवेण भणति- तुम फत्य वससि !, अगत्य गामे, मूलदेवेण भणिओ- तो क्खाइ अहं इमं गाम बञ्चामि, तेण से पंथो उपदिडो, गतो तं गाम मूलदेवो, व्रत्य पेण मिक्वं हिंडतेण कुम्मासा लद्धा, पवणो य| . श्रीउनराला कालो पति, सो गामातौ गिग्गच्छति,साधू व माससमणपारणनिमित्त (आगत) पासति, तेण य संगमावणेण भिक्ख पराए भनी- हे मंडिकचौर- एतेहि कुम्मासेहिं सो साधू पडिलाहितो,मणिच चणेण 'धण्णाण सु नराणं कुम्मासा होज्ज मासगस्स पारणए ,अविय देवताए अहासनिहि दृष्टान्ता पाए माणति-पुत्त । एतीए गाहाए पच्छिमद्धणं ज मागसि त देसि, गणियं च देवदत्त दंतिसहस्स व रज्जं च ' देवयाए भण्णति- असंस्कृता अचिरा से भविस्सतित्ति, ततो गतो मूलदेवो विनायड, वत्य सत्तं गणतो गहितो, वज्झो गाणेति, तस्थ व अपुचो राया मतो, ॥१२०॥ ४) आसो अघियासितो, मूलदेवसगासमागतो, पढदावण ०, रज्जे अभिसितो, राया जातो, स पुरिसो सहावितो जेण सह उज्जेणीए आगतो, सो पेण भणितो-जुन्मंत्रणियाए आसाए आगतो अहं, इतराऽई अंतरा चेव विवज्जतो, तेण तुज्झ एसऽमुय गामो दत्तो, | मा य मम सगास एज्जसुत्ति, पच्छा उज्जेणीएण रण्णा सदि पीति संजोएति दाणमाण संपूरियं च काउं देवदत्ता गेण मन्गिय- चि, तेण परतुवकारसंधिएग दिना, मूलदेषेण अतउरे छूढा, चाए समं भोगे भुजत्ति, अण्णया य अवलो पोतबहगेण वस्थ आगतो, मुंके बिजवे मंड, जाई पोवे दाणूमणाणि ठाणाणि दाणि जाणमाणेण मूलदेवेणं सोऽवि गिहारितो, तुमे दवं णूमीज्जति, पुरिसेहिं बधिऊण रायसगासमुवणीतो, मूलदेवेण भणति-तुम ममं जाणेसि ?, सो भगति-तुमं राया 1, को तुम ण याणाति ?, तेण मण्णति- अहं मूलदेवो, सरकारेउं विसज्जितो, एवं मूलदेवो राया जातो, ताहे सो अणं गरारक्सितं ठवेति, सोऽवि ण सक्केति चौरं गिव्हिडं, ताहे मूलदेवो सयं णीलकंबलं पाउणिऊण रवि णिगतो, अगज्जतो एगाए समाए निषण्णो ॥१२०॥ अच्छति जाप सो मंडितचोरो आगंतु भगति-को एत्य अच्छते?, मूलदेवेण भण्णति-अहं कापडितो, तेण मण्णति-एह मणुस्स ते कोनि, मूलदेवो उछितो, एगमि ईसरघरे सवं सर्प, गुबई दव्यजात गाणेऊण भूलदेवस्स उवार चडावितं, पडिया गगरबा-

निरोधः
४
असंस्कृता
श्रीउचरा हिरिय, जातो मूलदेवो पुरखो, पच्छतो चोरो, अमिणा कडिएण पद्वितो एति, संपचा भूमिपर, चोरी व दव्यं निहणिउमारदो,
चूणों
मणिता यऽणेण भगिणी-एतस्स पाहुणस्स पादै सोएहि, ताहे कवडसनिविढे आसणे उमेसियो, ताए पायसोयलस्रोण
गहितो, जाय अतीव अतीव सुकुमारा पादा, ताए णायं-जहेस कौति भूतपुच्या विहलितगो, वाए अणुकंपा जावा, नाए पाद-
| तले सप्णितो नस्साच, मा मारेज्जिाहीस, पच्छा सो पलातो, वाए बोलो कतो-गवीचि, सो असि कडिऊन नम्गिडं लग्गो, मूल-
।।१२१॥
देवो रायपहे अतिमण्णिकिई पाऊण चनरि सिवंतरितो ठिचो, चोरी त सियलिंग एस पुरिसोत्तिफाउं कुंकुगिणेण आसिणा दुहा-
काऊण पमानाए त्यहीए ततो निग्गंतूण गती वीहिं, अंचरायणे तुण्णगत्तं करेति, राइणा पुरिसेहिं सदावितो, तेण चिंतित-
जहा सो पुरिसो गृणं ण मारितो, अवस्सं स एत्थं राया भविस्सतित्ति, तेहिं पुरिसंहिं आणितो, राइणा अन्भुट्ठाणण संपूइतो,
आसणे णिवेसानितो, सुबहु च पियं आभासिउ लग्गो, मम भगिणीं देहित्ति, तेण दिन्ना, विवाहिता य, रायणा मोगा य से
संपदत्ता, कइमुपि दिवसेसु गतेसु राहणा मंडितो मणितो दवेष कञ्चनि, तेण सुनहुंदब्यजातं दन,अण्णया रायणा संपइनो अन्नया पुणो |
मग्गितो, पुणो दिग्णो, तस्स चोरस्स अतीव सकारसम्माणं पउंजति, एतेण पगारेण सध्ध दयं दद्यापितो, भगिणी व से
पुच्छिता, साए भष्णति-पत्तियं वित्तं, ततो पुष्पादितलक्सणाणुसारेण दव्यं दवावेऊण मंडितो सूलाए आरोपितो, एस
दिईतो, जहा मडितो तेण ताप पूइतो जाव तत्तो लामगो आसि, एवं सरीरमादि तार आहारादीविधिहिषि घेप्पति जाप
निन्जरालाभो, सम्मत्वे पच्छा परिवज्जति, स्यादेतत्-कोऽसौ परिक्षाय मलं अवघंसपेदिति ।, उच्यते, पणु छंदविरोधो
परिष्णा इत्यतोऽगदिश्यते छंदो आहारे जीपिते शरीरे अन्नसु य बाहिरण्मनासु, एतस्स छन्दरस निरोधण उदि मोकप,
॥१२१॥

प
पवाद्विव-
काभावः
४
धोउनराला को दिईवी ?, उच्यते, 'आसे जया सिक्खितपम्मघारी अनाति अनुते वा अध्यानमिति अश्यः, येन प्रकारेण यथा, शिक्षित
गुणा
यान, भियतेऽनेनेनि वारपत्ते वा वर्म तं धर्म धारयन्तीवि वर्मधारी, दिद्रुती- एगेण राइणा दोण्हं कुलपुनाणं दो अस्सा दिग्णा,
तत्वेगो बदिपिउनासधं च जहागालोगेन इवेण जसजोम्गासपेण संरक्समाणो चचुच्चिालालेतघाइयजइणपंगा-
असंस्कृता.
दीणि सिक्याविति, पितिओ को एपस्स इ8 जयसोग्गासणं दाहितिचि परटे बाहेऊण ततो चेत्र जसं जोगासणं देति, तुसे
।।१२२॥ सारैति, सेस अप्पया मुंजति, संगामकाले उपद्वित रण्णा वुत्ता-तेसु चा आससु आरूढा संगामं या पषिसह, वत्थ जो सो पुष्प
वणितो आगो सो सारधिमणुअचिमाणो संगामपारतो जाता, इसरो य असम्भावमायणाभावितत्वात् गोधूमजतज्जुर इव
तत्थैव भमिउमाढा, तं च परा उबलपसेउ हत्तसारधि काउं गृहीतवतः, एत्य पसत्थेण उपमा, आस जहा सिक्सितपम्मधारी,
स्यान्मत-फेचिरं मिक्यारेवया ?, उच्यते, ण हि संगामंसि सिनो जह सिक्सविज्जा, णिक्सिठ ण पुण सिक्सिज्जत्ति, ण
एवं इद, दुविहीप सिक्सं सियरमाणो 'पुन्याणि वासाणि चरप्पमत्तो पूरतीति पूर्व, वर्पतीति वर्ष, ताणि पुवाणि वासाणी,
का मापना १, पुष्पाउसो जया मण्या वदा पुष्पाणि, जदा वरिसायुसो तया परिसाणि, चरेदित्यनुमताथ, अप्रमाद एव इहाध्य.
यन वत,वेनाप्रमनः मद्यादिभिः, गुस्मादेतदप्रमादात् मुनिरिति, साधुरेव जोर, पिप्पमिति एगण भवेण उवेति-गच्छति मोसं-
सिद्धिमिति। अनाइचोदकः- सरकत मुहुनं दिवस वा अप्पामादो काउं, वे पुण भण्पति-पुष्याणि वासाणि चरप्पमत्तो, एक-
तियं कारं दुपएं अप्पमादो कन्जति, नेग पच्छिमे काले अप्पमाद कोस्सामि, उच्यते, सपुब्धमधा ण लभेज्ज पच्छा,
(१२३२ १२४ ) स इत्ति निर्देश नस्स पुष्यंकालपमाविणो, एवमवधारणे, नैरासी, न लभते, समाधिमिति वर्तते, आराधणं
॥१२२॥

वृद्धले दीक्षाऽऽ- शावैफल्यं अविरके बामणी च, अहया एव उपमाने, एवमती पूर्वकालप्रमादी अकतपरक्कमो ण लभे पच्छिमे काले समाधिमिति, उक्त च ' पुख्यमकारित- श्रीउत्तरा जोगो पुरिसो भरणे उबहिन संत । ण चइति व सहितु जे अंगेहिं परीसहरणवादे ॥ १ ॥'सोबमासासतवातियाणं' युज्जत चूर्णी । इति वाक्यशेषः, एप इति प्रत्यक्षीकरणे, उपमीयते अनयेति उपमा, शरद्भवतीति शावतं तेषां एपा उपमा युज्जते, यथा-पच्छा ४ असंस्कृता. धर्म करेस्सामी, के य सासययादिया !, उच्यते, ये निरुत्वाकमायुमरे, व तु रेसि फेणयुव्युरभंगुराणि जीविताणि, अथवा सासययादी पिण्णअप्पमत्तो कालो मरतो जेसि एसा दिट्टी, जो पुवमेव अकयजोगो सो 'विसीयइ सिढिले आउम्मि' ॥१२३॥ विसेसेण सीदवि सिढिले सोचकर्म बहुअपायं, काले काले कालेण वा उपपीतः कालोवणीतः, मरणकालमित्यर्थः, 'शरीरस्य भेदो ति शीर्यत इति शरीरं शरीरस्य शरीराद्वा भेदः, अथवा जीवो वा सरीराओ सरीरं या जीवाओ भेदो-भियत इति भेदः, एस्थ दिलुतो एक्केण राइणा मेच्छाणं आगमण जाणिकणं विसए उन्धोसावितं, जहा पुरिसा (णाणि )णि दुग्गाणि य समस्यीयउ, माणे मेच्छेहिं विणासिजिहिश, तस्य केह अवहाय ययणसम चब दुग्गमस्सिया, अणे पुण, सपणासणवसहपाइसु गिद्धा असद्दहता ण खिप्पं दुग्गाणि समस्सिया, मेच्छा य उपगपा, तत्थ जे दुग्गाणि न समस्सिया ते तु सपणभौगोवभोगादिगिद्धा रायश्यण असदईवा, ते मेच्छेहिं वैडिया विसीदति , पुतदारविमवभेदे बटुंते , एवमकृतपरिकर्मणि आयोज्यं । किं- चान्यत- स एवमतपरिका 'विपं ण सोति ' वृत्तं ( १२ सू० २२४ ) क्षिप्रमहीनकालं, विविच्यते येन स पियेगा, आहारापकरणादिषु सक्तः पच्छिमे काले विपंण सकेति, अथवा सव्वस्सामण्णा एतप्पमादप्पमादापिनिकाउं गिहत्या- बिहु पर परारिचि पव्यहस्सामो सोऽपि जरापत्ती मरणकाले वा विष ण सकेवि विवेगमेतुं पुत्रकलबादिसक्तः, जरादि- 1॥१२॥ - 14 आत्म- रक्षायां ४ असंहता श्रीकृचा परीसहायहिष्णुः, तस्मात् ज्ञास्या सम्पगुत्थानेन समुत्थाय, अन्यान्यपि मिथ्वोत्थानानि भवति चौरादिक्रियासु कुप्रवचनेषु । गणी पदापि च निदानात्योपहचानि, इंदं तु परलोकाशंसा पति ग्रहापत्तेण 'पयहाहि कामे' प्रकर्षण जहाहि कामा इरिय- पिण्या रोमेदियभोगा, कामग्रहगेण मोगावि भणति, सिप्पं व सक्षेचे विवेगमेतुति एत्थ उदाहरण- एगो मरुया परदेस । वधूदाहरणं गनूण सादापारओ होऊग विसयमागतो, तस्मष्णेण मरएण सद्धषलालियोत्तिकाउ द्वारिका दना, सो य लोए दक्षिणावो ||१२४॥ सन्मति, पाविमयं वदति, तेण तीस भारियाने सुबहुत अलंकारं वारियं, सा णिच्चमडिता अच्छति, वेण भण्णाति- एस पच्चरागामो तो तुम एताणि आमरणगाणि विहिपल्यणीम् आधिादि, कहियि नोरा उपागच्छेजा तो सुई गोविन्मति गा मणवि- गई वाए लाए सिग्यमा अरणेस्संति, प्रणया चोस तत्थ पडिता, ता तमेव य णिच्चमंडितागिहमणुपरिट्ठा, सा तेहिं सालफिना गहिवा, साय पणितमोयणसाद मंसोपचितपाणिपादा ण सकेति कडगादीणि अवणेउं, तो चोरेहि तारी हत्यै चिनूग अरणीता, गिव्हिडं च अरबंता, एवं पुष्यं अफयपरिकम्मा पत्ते काले ण सकेति विवेगमेतु, तम्हा समुदाय पहास कामे, प्रजहाय शमान कि वर्तव्यं ?, उन्यते, समेत्यैव लोक, अहवा जेण कामा चचा मति तेण समिओ भवति, तं पुग नमिच्न लोन, सम्पर पत्य समेत्य, सात्वत्यर्थः, प्रथिमीकायादिलोर्क, समभावो समता 'बह नम गा पियं दुक्र इत्यतः प्राणिनां दुरस न वर्तव्यं, मदतं एमतीति महेमि, मोक्षं इच्छतीत्यर्थः, वात्मानं रक्षतीत्यात्मरथा, चरेदित्यनुमताथै, अनौदा- हाम-एगा धमियमहिला परसितपतिया सरिनुस्यमापरा दासमतकगम्मको निजणियोगेसु ण गियोजपति, ग य नेसि ॥१२४॥ पारोमन अदिई आहार मति चा देति, ते मध्ये गट्ठा, कम्मतपरीहाणीए पिमरपरिहाणी, आगो वाणियो, उहाविघं पस्मिऊण কালঃ जुगुप्सा ४ श्रीउचरा०पच्छा सा तेण निग्ढा, अन्नं तु सुपुक्खलेण सुकंग बरेति, लद्धा यज्णेय, तेण तीसे निषगा भगति- जति अप्पागं पूर्णा रख तो परिणेमिति, चवं दुग्गतकणार सोतुं णियगा मणति- सखीहं अप्पगंति, सा तेण विवाहिता , गती वाणि- जेणे, सावि दासकमयसम्मगराण तं संदेस दाउं तेसि पुष्वण्डिकापि काले भोयणं देति. महुराहिं च वायाहि घरहेति, भर्ति चा वैसिं अकालपरिहीणं देति, पब सरीरसुस्वनापरा, एवमप्पा स्वखंचीए मचा उवागतो, सो एवंविहं पस्सिकन तुढो, तेज सव्यसारिणी कया, एवामहापि पसत्थापसत्थे समोतारेपचं, कपमानतमात्मानं रक्षेन', उच्यते, क्षणलयमुहूर्तमप्रमादयन, अप्रमत्स्य हि सतो यद्यपि 'मुहूं मुहूं मोहगुण जयंतं ' वृत्त ( १२५ १० २२५ ) मुहुरानेीडते पुनः पुनर्मुसते मुईमुई, मोह- गुणाः शब्दादया जवंतन्ति, अणेगा इति अणेगलक्षणा, इट्ठा ये रोचयति रोचते स्वं 'समणमिति समगाणं तरंत कम्म, फासा फुसति-स्पृशंति, असमंजसा णाम अननुकूला, अनभिनेता इत्ययी, अथवा शीतोष्णदंशमशकादयः, ण तेसु भिक्षु मणसा पदुस्से, यदा से असमंजसा स्पृशत्ति जहा सणो(हो), सेसावि विषया, एतसिं पुणो विसयाणं सम्वेसिं दुरधियासतरा फासा, जतो व- चदेस्सते ' मंदा य फासा बहुलोमणिना' वृत्तं ( १२६ सू० २२६ )मंदा णाम अप्पा, अथवा मंदतीति मंदा स्त्रियः, मंदाणं फासा र, मंदबुद्धित्वात, मंदा मंदा य फासा मंदसोक्खा वह फासा, पायाइपक्सालाच मंदाः, पठ्यते च 'मंदाउ तहा हियरस बहुलोमणेज्ज्ञा' मंदाः स्त्रियस्ते हि बहूनां कामिना लोभ कुर्वति, विनमैगिताकारादिभिः प्रकारैर्लोमें कुर्वति, तेन प्रकारेण तथा, तहप्पगारा- तहावस्था, अंत दुःखदा इत्यतः तासु मपि न कुजा, किं पुण आसेवणं १, एगगहणे तज्जातीयगहगंति, सेसेवि वयातियारे ण कुजा, उक्ता मूलगुणरक्खा, इमं तु सम्म सगरमखत्थं उपदिस्सति जे संस्खता ' वृत्तं (१२७० २२७) - - १२५

मरणे
निक्षेपा
भेदाथ
,
श्रीउतरा जे इति निर्देश, संस्कृता नाम संस्कृतवचना सर्वशवचनदनदोषाः, अथया संस्कृताभिधानरुचपः, तुच्छा गाम आसिक्सिता इति,
प्रवदनशीलाः प्रयादिना, ते पेज्जा प्रेम्णो भावः पञ्ज, दोपणं दोपः, अनुमता अनुसृता, परज्झा परवसा रागदोसबसगा अजिति-
५ अशाम दिया, अटो एते अधम्माति दुगुछमाणा 'एते इति ये ते रागदोसपरज्झा अधम्मा य ते, न मोक्षाय, अथवा जो एतेसि
मरणे
सह ससर्गः उदयनाभिरुचिया एतं अपम्मोचि दुगुंछमाणो, उक्तं हि. 'शंकाकांक्षाजुगुप्ता' 'कखे गुणे' गागदसणचरित्त-
गुणे, केपिर कुच्छितव्यं , उच्यते, 'जाव सरीरभेदो' विमि, भिद्यते इति भेदः जीवो वा सरीरातो सरीरं वा जीवानो ।
॥२६॥
तिमि णयाः पूर्ववत् । असंगतं सम्मत्तं । इइ असंखयाहिहाणचउत्यज्ञपणस चुण्णी समत्ता॥
एवं अप्पमनेग जाय मरणता ताव कुच्छितव्वंति गाम, मरणान्तमितिकृत्वा मरणविधिरभिधातव्येत्यने
नाण्यपनमायावं, तस्स चत्तारि अणुयोगदाराणि, सव्यं परवेकाः णामणिष्फनो निक्पेगो अकानमरणेज, ग कामं अकाम,
तत्येग कामे निक्खितव्यं 'कामार्ण तु णिक्वेवो' गाहा (२०८-२२९) कामा चढविहा- गामादिकामा 'पुब्बु:
विहि' तिजा सामनपुचए, गवरं एत्य अभिप्पेतकामेहिं अधिकारो, अमिप्पेतं णाम इच्छाकामो, अकामो सकामो
वा जो मरण मरति तं मरण उपह- गाममरणं ठरणा दन्यः सेतफाल० भावमरणं, गामठवणातो गवातो,
'दब्वमरणं कुसुम्भादिएसु' गाथा ( २०९-२२० ) दव्यमरण नहा मतं कुसम्मगमरजग, मृतमन्न-
मव्यजनं, एसमादि, सेचमरण जो बीम पत्ते मरति जीम वा सेने मरणं वन्निज्जति, कालमरण पा(जो जमि) काले मरति जमि
पा काले मरणं वनिम्नति, मायमरण वायुसयो, वं मानमरणं दुविध-ओइमरण नभयमरणं च, ओपनरणं ओषः संक्षेपः
-
-
॥१२६॥

रण
निक्षेपा
भेदाच
--
मरण
पिंड इत्यनान्तरं, जहा सव्यजीवाणवि य प आयुक्सए मरणति तब्भवमरणं जो अंमि भवम्गहणे मरति गरइयभवग्रहणादि,
श्रीउत्तरा
चूर्णी एस्थ पुण मणुस्समवरगहणण अधिकारो ॥ तस्स पुण एपातो दो दारगाथाओ, तंजहा 'मरणमी(प)विभत्ती गाहा(२१०-२३०)
५ अफाम-मरणमिवि एकमेके गाहा(२११-२३०) मरणाविमचिपरूवणा, अघुमावो, पदेसम्परे कइ मरवित्,ि कतिखुचो वा एक मरैतिर,
एकेके मरणे कतिभागो भवति सव्यजीवाणं ६,अणुसमय समय सतरं वाटएक्ककं वा केचिरं कालं मरति९,एवमेदाणि णय दाराणि,
तत्थ पदमं दारं मरणविभत्तीपरूषणति, एयाण सीहिं गाहाहिं उवसंगहिताणि भवति- तंजहा 'आवीई (२१२।२३०) 'छउमत्थ'
॥१२७॥
(२१३-२३०,"सत्तरस'(२१४-२३१)आवीचियमरणं अवधिमरणं आदिवंतियमरणं बलायमरणं वसझमरण५ अंतोसनमरणं तन्मयमरण
वालमरणं पंडित्तमरणं बालपंडितमरण १०छउमरथमरणं केवलिमरणं वेहाणसमरणं गद्धपट्ठमरणं भत्तपरिना१५ इंगिणी पाउवगमणत्ति,
तथा आवीधीमरणगाहा 'अणुसमय गिरंतरं' गाहा (२१५-२३१)आवीचौनाम निरंतरमित्यर्थः, उपवन्ननच एव जीवो अणु-
भावपरिसमासेः निरंतरं समये समये मरसि, तं च पंचविधं-दबावीचियमरणं पेत्तावी० कालावी० भवावी० भावावीचियमरणं,
दच्वापीचियमरणं चउन्विहं. ०-गेरइपदव्यावीचियमरण जाव देवदव्याविचीयमरणं, जं गेरइया गैरइयदब्वे वट्टमाणा जाई दवाई
गेरइयाउअनाए गहिवाई ताई दव्याई आवीचि अणुसमयं गिरंतरं मरतीतिकइगु णेरड्यदव्यावीचीमरणं, एवं जाव देवाणवि। सेत्ता-
| पीचियमरषं चउचिह- तंजहा- नेरयइखेचावीचियमरण,जे ण नेरइया नेरदयखेचे वट्टमाणा जाई दयाई गेरड्याउयवाए गहिवाई।
सेस जहा दवावीचियमरणे, कालेवि चउब्विहो, नवरं जं नेरइयकाले वट्टमाणो जाई दवाई सेसं तहेव, एवं भावआपीचिमरणेवि,
भयरं जगणं परइपमारे पट्टमाणा जाई दव्याई सेसं तदेव । इदाणि ओहिमरणं, (२१५||-२३२) अवधिर्मर्यादायो, अवधिनाम यानि
॥१२७॥

निक्षेपा
+
बीउत्तराद्रयाणि साम्प्रतं आयुम्कत्वन गृहितानि पुनरायुप्फत्पन गृहीत्वा मरिष्यति, इत्यतो अवधिमरण, तपि पंचविधं, त-दव्योखेचो.
चूर्णी
कालो भवोपियनशिगणे, दबोधिमरणे चउन्विधे-गैरहया परइपदचे वट्टमाणा जाई संपई सरंति, जणं परइया ताई दव्याई
५ अहम
'च, एवं सेसायि, पेचोवधिमरणं चउव्विई एमेव, पावरं जाणं शेरहया परइयखेने बट्टमाणा
माणे
गारो यमाणा. ओहिमरणं गतं । इदाणि आदिपंतियं मरण (२३६-२३१) आत्यंतिक
'तबहा यानि द्रव्याणे सांप्रतं मरति, मुंचतीत्यर्थः, न घसौ पुनस्तानि मरि-
जे पेरइपदव्ये घट्टमाणा जाईदयाई संपर्य मरति ताई दवाई अणागते कालेण पुगो
। एवं सेवाणवि, एवं पेवेवि कालेवि मवेवि मावेषि, आनियंनियमरणं गतं ॥
मरति जे ते बलायमरणं, जेसि संजमजोगो अस्थि ते मरणमभुवगन्छीत, ण सव्वथा
परंता क्षुधापरीसहेहि मरति, ण तु उवसग्गमरणति तं वलापमरणं । इदाणि वसट्टमरण-
१) जे इंदिपविसयवसट्टा मरति तं वसवमरणं, तद्यथा- पलमो रूपवग्गो चक्षुरिंद्रिय-
वोसल्लमरण 'लज्जाए गारवेण' गाहा (२१८-२३२) 'गारव' (२१९.२३२) एवं
, एवं अंतोसालमरण, दाणिं तम्भवमरणं मवति, त केषा भवति केषां न भवतीत्युच्यते-
। (२२१-२३३ ) कंट्या, केसिंचित्ति मनुष्याणां तिरिखजोणियाणं च, कॉसचि, या सव्येसामेव,
लालमरणं, असंचममरणमित्यर्थः । पंडिताण मरण पंडितमरणं, विरवानामित्यर्थः, मिस्सा णाम गलपं.
॥१२॥

श्रीउपरा/ डितान, संयत्तासंयता इत्यर्थः, तस्स मरणं वालपडित्तमरण, छडमत्थमरण उपत्यसंयताण मरणं जाव मणपज्जवणाणीण, केवलिणं | मरणे चूर्णी | मरणं केवलिमरण ।। गे पर्दु णाम मृतभरीरमनुअविश्व गृद्धदारात्मानं भक्ष्यति वेहाणसं नाम उज्बंधर्ण, आदिग्गहणेणं उत्सासणि- निक्षेपा भेदाथ रोघा, एते उण गिदपुठ्ठयेहाणसमरणा कारजात अणुणाता, 'भत्तपरिणा इंगिणि' गाथा (२२५-२३६) मत्तपञ्चक्खाणं गाम मरणे केवलमेव मत्तं पञ्चसात, ण तु चंक्रमणादिक्रिया, पाणं वा ण मिरुभति, इंगत इति इंगिणी, चलवीत्यर्थः, न चाहारयति चतुर्वि- ॥१२९॥ धमपि, पायव इय (उपगमर्ग) पाओवगमनं, हत्थाइहिं छिन्नो दुमो व न चलति,मरणविभत्तिपस्वणत्ति पदम दारं गत॥ इदाणि अणुभागति, वत्य गाहा सोवक्कमो य निरुवामो य' गाया (२२६-२३७) दुविहो मरणाणुभागो भवति, तंजहा-सोवक्कमो निरुवक्कमो य,अणुभागोत्ति वितिय दारं गता। इदाणि पदेसम्गा, अणंताणता आयुगसम्मपोग्गला जेहिं एगमेगो जीवपदेसो वेढिय- परिवेतितो,पदेसम्पत्ति तइयंदारं गतं ॥ इदागि कति मरति एगसमएणति 'दोन्नि व तिन्नि य' (२२७-२२९। २३७) तत्थावीयीयमरणं ताव पियमा मरति सधे, तवज्जा शेसेसु आदिअंतिएम सिया मरति, जत्य पुण ओही तत्य आइयंतियं परिया जत्थ वेहाणसं तत्थ गद्धपढे पत्थि, एवं पालपंडितमिस्साणा परोप्परविरुद्धाणि, छउमत्थकेवलिमरणा य विरुद्धा, सेसानि पुद्धया पेक्षाणि, कइ मरति एगसमएणति चउत्थं दारं गतं । इदापि कतिखुचो एक मावि,एत्य अप्पसत्याण संखेजा- मिका असंखजाणि या, संसल्माणि ताच पंचीदयाणं देसविरवदसणसाचगस्स, सेसाणं पुढपिआउनेउवाउवेदियतेदिय-1॥१२९॥ चउरिदियाइएसु असंसैन्जाणि, वणस्सइकाइयाण अपंताई अपसस्थाई, पसत्थाई सत्त अहवा, अहा केवलिमरण एगं, कइ- सुत्तो एकेक मरइत्ति गयं । इदाणि कतिमागी एक्कक्के मरणं मरइत्ति, तस्थ पढमे मरण अर्थतभागूणसव्यजीवाण मरणं, जिनोक्तता श्रीउत्तरा। सेसनु पुण मरणेसु अगंतभागो मरह, तत्थ गाहा मरणे' (२३१-२३९) बुद्ध्या प्रेक्ष्यं । इदाणि अणुसमयंति, पढम जाव आयुर्ग चूणी धरेति, ससाणं एक्कसमय जहिं मरति । इदाणि अंतरं- पढमचरिमाणं गत्पि अंतर, सेसाण जच्चिर काकं अंतर होति । ५ अकाम- इदाणि केवइयत्ति फेवतियं काल भवति। बालमरणाणि अणादायाणि या अपज्जवसिवाणि, अणादियाणि वा सपज्ज- मरणे वसिताणि, पंडितमरणाणि पुण सातियाणि सपज्जवसियाणि, 'सब्वे दारा एते' गाथा ( २३२.२४० ) कंव्या । ॥१३०॥ 'पत्थं पुण अधिगारो' गाथा (२३५-२४१) एस्थ अहिगारो मणुस्समरणेणं, (i) दुविधं- सकाम अकामं च, मोतु अकाममरण सकाममरणेग मरियव्यं । गतो णामनिष्फण्णो, सुनाणुगने मुत्तमुच्चारतव्य, त इम-'अग्णव' सिलोगो (१२८सू० २४१) अर्णयो मन्यते मन्यंति वा तमिति महान् महति वा तमिति, महांबासौ औषश्च महौषः, तत्र द्रव्यमहार्णवः समुद्रो भावमहार्णवो भवा, महोपो नाम अनोरपारो, अगाधं अप्रतिष्ठानमित्यर्थः, तस्मिन् अर्णवे महोपे बहुसु पयादिपु एगीतरति दुत्तरं एगो नाम रागदोस- विरहितो, अहया कम्ममलावगमना यदा शुद्धवंग जीवदव्वं भवति तदा तरति, दुक्ख उचरिज्जतीति दुरुत्तर, कम्मगुरुत्वात् संसारिभिः अपरिमाण्यात् , अनुमानतथ यस्तु तरति वीर्णो वा तत्धेगे महापण्पो, घर्षमानकालग्रहणे तरम्नेवासौ धम्मदेसणं करोति, ये तु निष्ठोच्चारणं कुर्वते ने अज्ञानीपती_दुत्वर(तीर्णाः तत्र तरन्नपि सर्व एव धीदेसणं करेति,जतो विरुद्धं धीयमानं तत्थेगे महापण्या, तस्मिन्निति संसाराणवे व्यवस्थिता, एक इति स एव रागद्वेपरहितः, न अन्नपाणादिहेत, अथवा संसारार्णवं तमवाप्यापि कश्चित् एव धर्म देशयति, तद्यथा- तीर्थकरः, अपरे हि केवलमवाप्पापि नैव धर्म देशयंति, तद्यथा- प्रत्येकयुद्धा, तित्यकरो णिपमा | धम्म देसति, सेसा साधु भषणीया, स एका महती पन्ना यस्य स भवति महाप्रज्ञः, इदं पट्टमुदाहरे स्पष्टं नामासंदिग्धं उदाहतवा- 11१३०॥

तत्स्वा. मरण थीउभरा मान , पयते च 'इदं पण्हमुदाहरे' पृच्छंति तमिति प्रश्ना, सिमुदाहर, सातम खलु दुपा सिलोगो (१२९५० २४१) संति पूर्ण विजे, दुवे इति संख्या, विष्टीत यत्र तत् स्पानं, आख्याता प्रथिता, मृत्युमरणं अमनमंतः मरणांत मवा मारणान्तिकाः, तद्यथा- | विभागः ५ अकाम- अाममरणं घेय सफाममरणतया, अक्रामस्स मरणं अकाममरणं,सकामस्स मरणं सकाममरणे, एतं दुविईपि मरणं कस्स भवति', उच्यते 'पालाणं अकामं तु' सिलोगो ( १३०५० २४२ ) द्वाम्यामाकरितो बालो, रागदेषालित इत्यर्थः, ते हि वाला अकामा मिनः मरति, न उस्सयभूतं मरणं मन्नति, तत्य असकृत्-अनेकशः, पापाड्डीनः पंडितः, पंडा वा बुद्धिा तया इत-अनुगतः पंडितः तेसि ॥१३॥ पंडिताना सकाममरणं, तं तु सति-उकोसंग एकसि मपनि, त केवलिनः, असौ हि ते मरण नेत्येव इत्यतः सकाममरण, कार्म जीविते | माणे पाध्यविपद्धाः अफेवलिनोऽपि, तहाविदीर्ह संजमजीवितमपि नेच्छति, किमु भवगाहणजीवितं ?, एतेसि अकामसकाममर- गाना किमंग पढमं माणितव्वति ।, उच्यते, तत्थिमं पदम दाणं' सिलोगो (१३१ सू० २४२) तस्मिन्निति-तस्मिन् मरणविमागे इसमिति-प्रत्यक्षं हृदि व्यवस्थाप्य मणति- पढममिति, यतो द्वितीयाद्यत् प्रथमं तत्, स्थाप्यत इति स्थान, महंत चीरियं जस्स सो महावीरो तेप महावीरेण, देखियं पलवित अक्सातमिति, काम्यत इति कामा, गृध्यते स्म गृदः,यथा येन प्रकारेण वालो मववि, सति | अत्यर्थ अतिरुद्राणि कर्माणि कुव्वति ऊर्वति ॥ 'जे गिद्धे कामभोगेहि सिलोगो (१३२ सू० २४२) जे इति अणिदिवस उद्देशे, गृध्यते स्म गृदा काम्यन्त इति कामा, मुज्जत इति भोगाः,कामा इति विसयाः भोगाः सेसिंदियविसया,कामा य भोगाय काममोगा वे ॥१३१॥ कामभोगसु, एगो एको नाम पाता,अथरा एक मरणमवाप्प सुहद्वनधान्यान्यवहाय कूड़ाय गच्छति, कुडं नाम एव ( यंत्र ) यत्र ते पापाःकर्मण्यन्योन्य(भिर्वाध्य)ते तन कूडयदएर मृगानरकपालव्यादन्यमानो दुःपमुत्तरति;अथवा कूड दुविह-दव्याडं च भावकूडं च, चूगी श्रीउत्तरा। दवाड यत्र मृगादयो बध्यन्ते, भावडं विषयायातो, तानासवतेत्यर्थः, सच कामभोगातिप्रसत्ता यदि परेणोच्यते ( तदा वक्ति- बालप्रवृत्तिः न मया दृष्टः परो नरकादिः लोको-भयो, विपयरतिस्तु दृश्यते, पश्यति ) येन तच्चक्षुः तेण देवा चक्षुदिला, इमा इति प्रत्यक्षीकरणे, ५ अकाम- येयमिष्टविपयनीतिप्रादुर्भावात्मिका रतिः, अप्वैवं 'हत्थागता इमे कामा' (१३३ मू० २४३ ) हसति येनावृत्य मुखं भंति हंति माणे वा हस्ताः, कश्चितु जातिमरणादिभिरुपपादितपरलोकसद्भावः ते काम परलोकोऽस्ति, तथापि हस्तागताः- हस्तप्राप्ता, न द्रस्था ॥१३२॥ इत्यर्थः, कालेन भवाकालिका, इमे हि आता प्रत्युत्पन्नाः साम्प्रतमेव मुंजेति, दिव्यास्तु कालान्तरेण भविष्यति वा नवा, न हि कथित मुग्धोऽपि ओदनं वद्धेलनकं मुक्वा कालिकस्योदनस्यारंभ करोति, अवरस्तु संदिग्धपरलोक आह-कोजाणाति परे लोको, जानातीत्याशकायो, को जानातीति तत्यता, वेण परलोको अस्थि वा गस्थि वा, इत्येवमस्मिन् संदिग्धेऽर्थे णणु 'जणेण सद्धि होक्खामि सिलोगो (१३४० २४४) जायत इति जनः तेन सह परत्र भविष्यामि, एवं वाले पगमति, प्रगल्भति णाम धृष्टो भवति, करिष्यमाणकुर्वत्कृतेषु च प्रगल्भीभूतो काममोगाणुरागण कामणुरागेण केसं संपडिवजीत इह परत्र च ॥ ततो से दंड. भारभति' सिलोगो (१३५० २४४) मगल्मभावात् असाविति स बाला, दंड्यतेऽनैनीत दण्डः, समित्येकीमाचे, एकीमावन आर- मति समास्मति तसेंसु थावरेसुर्य' असा उद्वेजने, नखंतीति वसा, र गतिनिवृत्तौ, तितीति स्थावराः 'अट्टाए अणद्वारय' इयनि तेन इच्छति वा तमिति अर्थः, अट्ठाय नाम पदात्मनः परस्य वोपयुज्जत, तद्विपरीतमनाय, केवलमेवमेव इति न तदुपभोग ॥१३२॥ करोति, अत्रोदाहरणं जहा एगो पसुवालो प्रतिदिन प्रतिदिनं मध्याहगते वो अजासु महान्यग्रोधतरुसमाश्रितासु तस्धुत्ताणओ निवन्नो घेणुविदलेन अजोद्गीर्णिकोलास्थिमिः तस्य वटस्य पत्राणि छिद्रीकुर्वन् तिष्ठति, एवं स वटपादपा प्रायसः छिद्रपत्रीकृतः, - अनर्थ | पशुपाल धीउत्तरा० अण्णदा य दत्थेगो राइपघुनो दाहयधाढितो तं छाप समस्सितो, पेच्छते य तस्स बडपादयस्स सन्याणि पत्ताणि लिहिताणि, तेण चूतों सो पशुपालतो पुच्छितो- फेणेताणि पत्ताणि छिद्दीकताणि ।, तेण मण्णति- मया एतानि कीडापूर्व छिद्रितानि, तेण सो बहुणा ५ अगम दबजावेगं विलोभेउं भष्पति-सफेसि जस्स आई भवामि तस्स अच्छीणि छिदेडी, देश भम्पति-चुडभासत्यो होउ तो सक्केमि, तेग | मरण मगर गीतो, रायमगासंनिफिट्टै घरे ठवितो, तस्स प रायपुत्स्स राया स तेण मग्गेण अस्सवाहणियाए णज्जति, तेण भण्णति- ॥१३॥ एस्स अच्छीणि फोडडि, नेण गोलियधणुपएण तस्सऽहिगच्छमाणस्स दोविअच्छीगि फोडिताणि,पच्छा सो रायपुत्तो(राया) जातो, तेण पशुपाली मण्णति- बहि वरं किं ते प्रयच्छामिी, तेण भण्णति मज्झ तमेव गाम देहि, तेण से दिनो, पच्छा तेण तम्मि पञ्च- तगामे उच्छु रोपियं तुंबीशे य, निष्पनेसु तुम्याणि गुले सिदित्तु तं गुडतुम्भय मुक्त्वा मुक्त्वा गायन स्म 'अनपि सिम्खेवा, सिक्सियं न निरत्ययं । अमट्टप्पसाएण, मुंजए गुडतुंबयं ॥ १॥ तेण ताणि वटपत्राणि अणट्ठाए छिद्रितानि, अच्छीणि तु अट्ठाप, भूतग्गामं चोइसबिह-सुहमा पञ्जत्तयापज्जत्तया बादरा पज्जचयापज्जत्तपा दिया पज्जत्तपापज्जत्तया तेईदिया पज्जत्तयापज्जत्या चारिदिया पजत्तयापज्जत्तया असन्निपंचेंदिया पज्जत्यापज्जत्तया सन्निपंचेंदिया पज्जत्तयापज्जत्तया | एवं चोदसापिईपि पिविध अनेकप्रकारैः हिंसइ, एवं सो रहा (६) 'हिंसे वाले मुसावादी' सिलोगो (१३६०२४५ ) जहा से अट्टागडाए हिंसति तया सुखापाते अद्वानहाए कूडसक्तिमाति करेति, मीयतेऽसौ मीयवे वाऽनपेवि माया, प्रीतिशून्य इति पिशुना, शब्यते शठयतीति वा शठा, शठो नाम अन्यथा संतमात्मानमन्यथा दर्शयति, मौ(मीडिकचौरवत्, मुंजमाणे सुरं मंसं मन्यो स भवयिता येनोपमुक्तेन पलपन्तमात्मानमिति मांस, एतदेव श्रेयो मन्यन्ते, परलोपसुशान्यपि तावन्न प्राधेयति, ।।१३३।

प
COL-2---
अस्म
फरत
पापानां
५अकाम-
मरण
श्रीउपरा० किमु मोक्षामिति, स एवं भोगेऽवितात्मा ' कायसा वयसा मत्ते' सिलोगो ( १३७ सू० २४५ )अहो मम सरीरबलं पौरिय-
चूणा पलं था, तथा बुद्धिमनी वाग्वा शोभितेति मस्या मतं, वित्तं नाम धणं विभवो वा तेण वा मत्तः, गृहश्च स्त्रीपु, 'दुहतो मलं
संचिणति ' द्विधा दुइओ मृद्राति समिति मलं, स्वयं कुर्वन् परैध कारयन्, अथवा अंत:करणेन वाह्येन वा, तबान्तःकरणं नाम
मनः पाद्यं वाचिकं, अथवा रागेण द्वषेण च, अहया पुन्नं पायं च, असा इहलोपवंधण पेज च, सम्म चिणाति संचिणाति, शंसति
॥१३४॥ व तेनेति शिशुः बाल इत्यतः, नास्य अगमं किंचिन्नागः, शिशुरेख नागः२ गंडूपद इत्यर्थः, मृति तामिति मृत्तिका, स हि शिशु.
नागः मृदं क्या अंती मलं संचिणति चहियामावत्वाद् देहस्य, स हि पांशूल्करेषु सर्पमाणः सर्वो रजसा विकार्यते, ततो
धर्मरश्मिकिरणरापीतस्नेहा नाभिरेच बहिरंतश्च प्रतक्षाभिमुद्धि, शीतयोनिनिर्दयमानो विभाज्यमामोति, एप दृष्टांता, उपनयस्तु
एयमसावपि पाण(ल)स्वेऽपि सुसंचितमलः इहैव मारणतिकै रोगरभिभूयते, कथं तत्र भविष्यामा, न हि पापकर्माणः सुख-
मृत्ययो भवंति, वे हि वैः पापकर्मभिः प्रत्युद्वैरिदैच शुष्यति ॥ ततो पुट्ठो आतकेहि सिलोगो ( १३६ सू०२४५) ततः
| तस्मादिति प्राक्पापकर्मोदयात् स्पृष्टवान् स्पृष्टः, तैस्तैर्दुःखप्रकारात्मानं तकयतीत्यातका, तथाप्यंतकाले सर्वग्लानवान् ग्लानः
| समताचप्पत इति परितप्यति, बहिरंतश्वेत्यर्थः, एवं 'पभोतो परलोकस्स ' मृशं भीतः प्रमीतः, परलोकभयं नाम नारकादि-
प्यनिष्टवेदनोदयः, 'कम्माणुप्पेही वावि विहिंसादीनि दुधरितानि कर्माम्यनुप्रेक्षमाणः अनुचितयन् इत्यर्थः, अप्पा आत्म-
| निर्देशा, यद्यप्यसद्गृहान् विषयभयाद्वा माक् परलोकं न गणितवान् परलोके भयंति च, तथाऽप्यंतकाले सर्वस्यासन्नभयस्य(स्यात)
उत्पयते परलोकभयं या, तथापि भूयिष्ठेषु नरकदुःखेषु भयमुत्पद्यते, तद्यथा- 'सुता मे परए ठाणा' सिलोगो
॥१३४॥

-CA पापा नामपि परलोक नरकभयं , N श्रीउचरा० ।। (१३९२० २४६ ) दीर्यते पापकर्माण इति नरकार, तिष्ठति तस्मिन्त्रिात स्थानं, नत्र रौरवमदारीरबलोलुगक्सदुक्सडादीनि चूर्णी अथवा कुंती वेयरणी य घा, शीलयतीति शील, अशोभनशीला इत्यर्थः, अथवा शुभं शील येषां नास्ति तेऽशीला, तर्विशेषणे, ५ अकामा किं विशेषयति ?- निरवगतिगमणं, अशीलानां तु जा गति 'पालाणं करकम्माण' कृतन्तीति ऋराः पापा इत्यर्थः, हिंसाकर्म- प्रवृत्ताः क्रूरकर्माणः, पगादा णाम गिरंतराः, तीवाः उकडा, जत्येति पत्र, वेद्यत इति वेदनाः शीता उप्णा च, अथया शारीर- मानसाः, तत्थोववातियं ठाणं' सिलोगो ( १४० सू० २४७ ) तत्थेति नरकेषु, उपेत्य तस्मिन् प्रपततीति प्रपातः, उपपातासं- जातमोपपातिक, न तत्र गर्भव्युक्रांतिरस्ति वेन गर्नकालान्तरित तन्नरकदुःखं स्याउ, ते हि उत्पन्नमात्रा एवं नरकवेदनाभि- (भिभूयन्ते, यथा-येन प्रकारेण 'मे' इति भया 'त' मिति तं नरकदुःखं अणुस्सुत परलोकभीरुभिः साधुभिराख्या- प्रमानं अनुश्रुतं, अथवा बालादयोऽपि सम्प्रतिपद्यन्ते यथा पापकर्माणो नरकोपगा भवति, ते य 'आधाकम्मेहि गच्छन्ति' आधाय कर्माणि आधाकम्माणि अतः सेहिं आधाकम्मेहि यथाकर्ममिः, आधाकम्मेहिं तीस्तीनवेदनेषु चिरस्थितीयेषु च, एवंविधमध्यमामध्यमेष्वषि, स एवं परितप्पति, को दृष्टान्ता- 'जहा सागडिओ जाणं ' सिलोगो (१४१ सू० २४१) येन प्रकारेण यथा, शक्यते धनं धान्यादि वोढुं शकटं, शकटेन चरति शाकटिका, जानन्निति जानाना, सम्ममिति | पयंतगतोरहित, हिन्ना नाम हित्वा महनीति महान, पथ्यतेननति पथा, महाशासी पथवर राजवनिनानि शकदपयो या, यिसमं | मग्गमोगाढा अपाणो थाणुबहुले पत्थरखाणुबहुले वा आल्टा प्रपन्न इत्यर्थः, अहवा उगाई उत्तिन्नो वा, अश्नुत इत्यक्षा अक्षत्य भंगे शौचत इति शौचयति-जतिऽहं खु एएण पहेण ण गच्छेतो था मे सगडभगो दम्पविणासो वा होतो,एवं सोथति, दिलु- ॥१३॥ म

श्रीउत्तरा
चूणी
५ अाम-
सपुण्य
मरण
-
.
वस्स उपसंहारो इमा- 'एवं घम्मवियो सिलोगो (१४२ सू०२४१) एवं अनेन प्रकारेण, धारति संसारातो पडमाण धम्मो,
सो दसविधी समणधम्मो, विविधैः प्रकारैः उरकाम्य, अधम्म-धम्मपडियक्पो अधम्मो, सो य हिंसे पाले मुसावादी, ते पडिव-
ज्जिया, यालो मच्चुमुहं पत्तो मरणं मृत्यु,खद्यते तत् सतते वा तं इति मुखं, मृत्योर्मुखैर,प्राप्तवान् प्राप्तः, स यदा मृत्योर्मुखं प्राप्तः
'अक्खमग्गे व सोयति' एवं-सोपवि एवं मरणसंनिधौ वेदनादिमिा स्वकर्मभिरात्मानमनुशोचमानः ॥ ततो से मरणतीम
| सिलोगो (१४३ सू०२४८) तत इति तस्मात मरणमेवांतः मरणांतः, वाल उक्ता समंचा वसति संत्रसति, विम्यते येन तद्भयं, कतर-
स्मात्', परलोकभयान, मरिऊण अकामं तु मरमाणे अकामत एव प्राप्त, अतिक्रांतकालग्रहणं क्रियते, फश्चिदिह भूयिष्ठपापकर्मा
नैव परितप्पते, सतु मरिजणं अकामं तं नरकं प्राप्य परितप्यतीति वाक्यशेषः, भृशं तप्यति परितप्यते, धुत्ते वा कलिणानु-
जितोऽनुशोचति, 'एवं अकाममरण ' सिलोगो ( १४४ सू० २४८ ) एतोऽस्माव, शेष कंख्यं, 'मरणंपि सपुन्नाणं'
सिलोगो (१४५ मू० २४८) म्रियते येन तस्मरण,पुणातीति पुण्यं, सह पुण्येन सपुण्य, अपिरनुज्ञाया, मरणमपि तेषां जीवितबद्भवति,
न हि ते तस्मात् उद्विजते, उक्त हि-पूर्वप्रेषितपरिजनमुपवनमिव सर्वकामगुणमौज्ज। सुखमभिगच्छति पुरुष परलोकसु(क)
संचितैः पुष्यैः ॥ १ ॥ जहा मेतमणरसुतं' ति यथा नया वदेवदनुश्रुतं आचार्यपारंपर्यात्, स्पादेउव-कैराख्या १, उच्यते,
'सुप्पसनेहिं अक्खातं ' सुष्टु प्रसन्नाः सुप्रसन्ना चीवरागा इत्या, अजातदकागमा द्वादश इदा इव सुप्रसन्माः, ततोऽनंतराग-
समर्थ गणधराः सूत्रीकुर्वता एवमाहुः, सुप्पसन्नेहिं अक्खातं, पठ्यते वा 'विप्पसन्नमणाघात विविधैः प्रकारैः प्रसन्ना का
भावना है, न हि दे नियमाणा व्याकुलचेतसो भवंति, अत्यर्थ पातः आपातः न वाघातः अनाघातः, नासौ तस्य विधि-
॥१३६॥

सपुण्य-
श्रीउत्तरा वरसंलिरितात्मनः प्राणातिपातो गम्यते इत्यती अनाथात, इदं केषां ?, उच्यते-संजताणं युसीमतो' वशे येपामिन्द्रियाणि ते ।
पूर्णी भवति सीम, वसंति पर साधुगुणेहिं बुसीमंतः, अथवा घुसीमंतः ते सविग्गा, तेसिं बुसीमतां संविग्गाणं वा स्यादिति, अन्येऽपि
गेरुवलिंगमादिणी अणसणेण मरति तत्प्रतिषेधार्थ भण्णनि-'गइम सन्वेसि मिखूण सिलीगो (१४६ ० २४९) ण इति प्रति-
मरणे
पेधे, इममिति प्रत्यक्षमावे। सर्वेषां तावत् भिवपुणे न भवत्ति, शाकपरिव्राजकादीनां न भवति, भावभिक्खूण तु भवति, अगार-
॥१३७
मस्यास्तीति अगारी, अगरिणामपि सर्वेषां न भवति, ये हि लिंगमभ्युपेत्य संलेखनाजोपितात्मानः तेषां पंडितमरणं, न शेयाणा
दृष्टीनां, स्यादेवत्-कि सर्वेषां तदस्तीति निगद्यने 'नानासीला य गारस्था नानार्थातरत्वेन शीलयंति तदिति शील-स्वभावः, अगारे।
तिष्ठवीत्यागारत्या, ते हि नानाशीला, नानारुचयो- नानाच्छंदा भवति, ये वाव मिथ्यादृष्ट्या ते क्वचित् मोक्ष नैवेच्छनि, यथा
मरुका कुप्रवचनभिक्षयोऽपि केचिदम्युदयावेव यथा तापसाः पांडरागाचा येऽपि मोक्षायोस्थिता वेऽपि तमन्यथा पश्यंति, केचि-
दारमात् केचिदेसादिभ्यः सारंभादित्यतो पाणाशीला य गारस्था,लोकोत्तरयरत्था हिण सव्वे सीलधणा न स्य(च चर)सिता मरंति, तथैव ।
लोकोत्तरभिशवोऽपि ण सय्ये अणिदाणकरा णिस्सल्ला था, ण वा सच्चे आसंसापयोगनिरुपहततपसो भवति इत्यतो विसमसीला
य भिक्षुणी किंचान्यत्-'संति एगेहि भिक्खूहि सिलोगो (१४७ २० २४९) संतीति विद्यते, एके नाम प्रवचनभिक्षयः, न चरकादयः,
ते अगारस्था संचमुत्तरा, कतरेति ?, श्रावकाः, ते हि ज्ञानपूर्वक परिमितमेवारंभंते सघृणा, सातुरा न स्युः, इत्यतः सति एगतिपहि।
भिक्खुहिं गारस्था संजमुनरा, उत्कंच- 'देसेक्कदेसविरता समणागं साक्गा सुविहियाणं । जेसि परपासंडासयमपि कलं न अग्यति ।
॥ १ ॥ स्यादेतत्-श्रावकसाध्योः किमतरं , उच्यते,गारत्धेहि यसब्वेहिं साहुसावएहिं परतिस्थिएहि य साधवः राजगुत्तरा, आहरण-
॥१३७॥

श्रावक
माण
श्रीउत्ता। एगो सायगो साधु पुच्छति- सावगाणं साधूण व किमतरति !, साधुपा नप्यति सरिसवमंदरंतरं, ततो सो आउलीभूतो पुच्छति
पूणी पुलिंगीय मापगाण य फिर्मवरति !, वेण भण्णति-तदेय सरिसयमंदरंतरं, स आसासितो। अनाह-ननु कुलिंगिनोऽपि तल्लिंगमा-
५ अकाम-
भिस्य धर्मार्थ घोराणि नपास्वाचरन्ति, नेम्यः कथं श्रावको गुणविशिष्टा, ग वाणि लिंगाणि भयात् त्राणाय इत्यतोपादि-
इयत्ते- 'चीराहणं' सिलोगो (१४८-२५०) चिनति तदिति चौरं वल्कलं, अजति तेनेत्पनिनं चमत्यर्थः, णियणं वाम नम्गा
॥१३॥
एक, यथा मृगचारिका उद्दण्डका आजीवकाथ, जोयत इति जडाः, संघातीत्यत इति संघाटी, मुंडी आशिसः, एताणिपि ग
ताणाए, ग य वाणि पावत् उद्दिष्टानि, अपिरनुशाया, अन्यान्यपि यादृशानि, परिगमनं पर्याया, गिहत्यपरिआगतो अन्नो
परियाओ दुस्सीलाणं परियागना। आह- ननु तेपि धर्मार्थमेव पाकादिनिवृत्ता भिक्षाहारा एय, उच्यन्ते-- 'पिंडोलएवि |
दुस्सीलो ॥१४९-२५०।। सिलोगो, पिंडेसु दीयमाणेनु ओलंति पिंडोलगाः,नयन्ते वस्मिन् पापकर्मा स्वकर्मभिरिति नारकाः,
अबोदाहरणं- रायगिहे नगरे एको पिंडलओ उज्जाउज्जाणियाविणिग्गतो भिक्ख हिंडति, ण य किणवि किंचिदिन्नं
सा देखि बेभारागेरिपन्धनकडगसन्निविट्ठाप पयतोवार चडिऊण महतिमहालयं सिलं चालेति, एवेति उपरि पाडेमिचि रोह-
ज्झाई बिछुट्टिऊण तो सिलाओं पडितो गिविट्ठो सिलातले, संचुम्गितसम्बकायो य मरिजण अपइट्ठाणे गरए उप-
यणो, एवं पिंडोलो दुस्सीले परगातो ण मुञ्चति 'भिवाए। वि अकु भधगे, भिक्षामाकुरिति मिक्षाकः, धर्मोधे-
कामान् गृहातीति गृही, मियत इति यत शोमनं व्रतं यस्य स भवति सुत्रता, क्रमति गच्छति, दिव्यति तस्मिन्निति दिवं,
गुबने कमने दियं, गुज्यतो दुविधी आगारी अनगारी च, फिननयोः फलमिति , गृहिसुबनस्स तापत् 'अगारि सामाइपंगाणि
॥१३८॥

श्रावक
सदतिः
मरण
श्रीउचरा० ॥१५०-२५०॥ सिलोगो, अगारमस्यास्तीति अगारी, अगारसामाइयरस वा अंगाणि आगारिसामाईचंगाणि, समय ए५ सामाइयं,
चूप प्रयतेऽनेनेति अंग, तस्स अंगाणि वारसविधी सावगधम्मो, तान्यगारसामाइयंगाणि, अगारिसामाइयस्स या अंगापि,
५ अकाम
सड्डी कापण फासए' श्रद्धा अस्यास्तीति श्रद्धी स चैवं धम्ममि मोक्से वा, 'काएणं ति कायो-सरीरं तेण फासए,
ने न केवलं कारण, मणसा यापाएवि, सम्बदुकर काएग, 'पोसई' इत्येतत् प्रोसहग्रहणात् । किंचान्यत्- पोसह उभयतो
॥१३९॥ / पर्श, पतत्यनेनेति पक्षा, एकैकस्य द्वौ द्वौ, कृष्णशुक्लौ भवतः, रातीति रातिः, एगपि राई ण हवेज्जा, चतुर्विधस्यापि पौष-
धस्य येन केनचित् समस्तेन व्यस्तेन वा पौपषगुणेण अव दिवस कुज्जा,रातादिगहणणं जइ दिवसतो सकेवि चातुलक्षणेण
(पु)चत्तणेण पा, तहावि देसावगासियं, असति य तस्सेसे वा पञ्चक्याति, अथवा बंधानुलोम्पात् रानादेरेकतरग्रहणेऽपी-
तरस्य इणात् वेदितव्यं भवति । एवं सिक्खासमायनों ॥१५१-२५१॥ सिलोगो, एवम्-अनेन प्रकारेण, शिप्यतेऽनेनेवि शिक्षा,
सम्यमापनो, गिहेसु वासो गिहवासो,शोभनान्यस्यनितानि) सुब्बए य, उच्चाओं छादयति छादयंति वा तमिति छिद्यत वाऽसौ
छवि, पुन्जए एभिः शरीराणांति पव्वाणि इत्यर्थः, जाणुकोप्परादयः, कोऽभिप्रायः , नासावन्यतमे च सपर्वशरीरे आगारी
मुच्यते, किन्तु नासावनन्तरमविक छविपर्वमासादयति, स हि पर्वसरीरे मुवा 'गच्छे जखसलोगयं ' जयन्ति यान्ति |
वाध्ययामिति वधार, तेषां सतोता समानलोकतां गतामित्यर्थः, तओ चुओ पुणो छविषयसरीरमासादेऊण चारित्रवान् भूत्वा |
सिद्धयत्ति, उक्त अगारिसामाइयंगाण फलं, एतदपि पच्छिमसलेहणाजूसराजूसितरस सकाममरणमेय, अणगारसकाममरण-
फळप्रसिद्धये इदयुच्यते- 'अह जे संयुड़े भिक्खू ॥ १५२ ।। सिलोगो, पुर्व प्रेक्षताऽपेक्षो अथशब्दा, संवृत्तः 'दोण्हमे-
॥१३९॥

-
-
सकाम.
मरणं
गोड पुरा गपरे सिया' अयं चान्यः अयं चान्या अयमन्ययोरन्यवरः, कवरसि सि सो अन्नतरो भवति , ननु 'सव्यदुक्खाप-
गणी
होणे या' सन्याणि दुस्पाणि- सारीरमाणसाणि, महनी ऋद्धिरस्य स मपति महड्डी, या स्पादितः स कतरे उपवज्जी,
५ असम
विमाणेगु , उच्यते-'उत्तराई ॥१५३-२५२।। सिलोगो, उत्तराणि नाम सयोपरिमाणि जाणि, ताणि हि सव्यविमाणुतराणि,
मरणे
नेसि तु अण्णाई अणु(उ)तराई परिथ, इत्यतः अणुत्तराई, विमोहाइं विमोहानीति निस्तमासीत्यर्थः। तमो हि बाबमाभ्यन्तरं च,
॥१४॥ चार्य बापदन्येप्पपि देवलोकेषु तमो नास्ति, किं पुनानुचरपिमानपुर, अम्यंतरतममधिकृत्यापदिश्यते- सर्व एव हि सम्यग्दृष्टयः,
अपया मोहयंति पुरुष मोहसंज्ञातः खियः, ता चव न, सालं, द्योतने वेनेति द्युतिः श्रुतिस्तेषां विद्यत इति श्रुतिमतानि, अणुपुचसो
नाम जारिसया मोहम्मईसाणेसु द्विदीओ एनो अणंतगुणविसिट्टा अणुत्तरेषु,नाणि पुण विजयादीणि पंच, समाइण्णाइजक्वेहि,
सर्वतः कामवस्तं वा आकीर्णानि समाकीणानि, अथवा सम्यगाकीर्णानि प्रतिभागशः तानि सन्निकृष्टविप्रकृष्टरि(नी)त्यर्थः शापसंति
नेम्वपि आपासानि, अश्नुते लोकेप्पिति यशा, यश एपामस्तीति यशांसीति, न तेषु मनुष्यता कस्पचिदस्ति येन यशोमागिनस्ते
न स्युरिति, येऽपि ना नोत्पद्यते तेऽपि कल्पोपगेयुपपद्यनाना, तेऽपि तत्र यान्युत्तराणि तेषूपपद्यते, उक्ता विमानगुणाः । अर्थपों के
गुणास्तवोपपन्नाना, उच्चने दीहाउयां ॥१९४ा सिलोगो, दीयत इति दीर्घः एति याति या तस्मिन् इत्यायुरित्यनेनेति, प्रद्धिः
राम्या अद्ययन्त ममृद्धा सर्वसंपदुपपेठा, कामतः रूपाणि कुर्वन्तीति रूपाः कामरूपाः, स्याद्-अनुतरा न विकुर्वन्ति, ननु रोपा
रादेवष्ट रूपं येन सत्यां शत्तौ प्रयोजनाभायाच्च नान्यविकुर्वन्ति, 'अहुणोववन्नसंकासा'अभिनयोपपन्नस्य देहस्य सर्वस्यैषाम्यधिका
शुचिर्मपति अनुत्तरेपपि, अनुत्तरास्तु आयु परिसमाप्नेः अगुणोवयनसंफासा एव भवंति, स्यान्तेषामभिनयोपपन्नानां की प्रभार,
॥१४॥

मरण CARRAGE श्रीउतरा० उच्यते- 'भुजोअच्चिमालिप्पमा' भूयो विशेषणे, अर्चते अचि अचयन्ति ना तमिति अर्चिः अ श्वास्यास्त्तीति अर्चिष्मा- सकाम चूर्णी ली स चादित्यः, भूयौग्रहणादादित्यादप्यधिक एय। ताणि ठाणाई गच्छन्ति ॥१५५-२५२।। सिलोगो, 'ताणी' ति जाणि ताणि मृतानां ५ अकाम- । उद्दिष्टाणि, तिष्ठन्तीति ठाणाणि, गच्छन्ति ब्रजन्ति, सिक्सित्ता ज्ञाता, करेला य, सजमो सत्तरसविहो, स तु को तर गच्छति ?, स्थान उच्यते, 'भिक्खाए वा गिहन्धे चा' अकु भक्षणे भिक्षा आकु: मिक्साए, गिहत्या भणितो, किं सर्व एव भिक्सागो निहत्थो ॥१४॥ ४. या', नेति, जे संति परिनिव्वुडा' जे इति अणिदिवस्स उद्देसे, शमन शान्तिः उपशम इत्यर्थः, सर्वतो निर्वृतः परिनिवृतः, शान्ति- परिणिपुडे य, अक्रोधवानित्यर्थः, 'तेसिं सोच्चा'।।१५६-२५३॥ सिलोगो, तेसिं-ते पुबुद्दिद्वाण अगारीण अणगारीण च सोभणार पुज्चा सुपुज्जा सता वा पुज्जा मपुज्जा, सजमतने से चिढ़ति जेसिं इदिपाणि वसति वा जेसु गुणा गुणेसु वा जे वसति ते पुसि- मन्तः, 'ण संतसंति मरणंते' या इति पडिसेधे, समस्त प्रसतिर, मरणमेव अतो मरणंतो मरणे धावसंतः मरणान्तः,आवीचिकमरण याऽधीकृतं नदेव मरति इदमन्यत् अन्त्यमरणं येन भवः छियते, ते हि कृतपुण्यत्वात् ण संतसंति मरणते, सीलवता बहुस्सुता,उक्तं सकाममरणी इदानीमनयोः सामाकानमस्पयोः कतरेण मरितव्यमिति उच्यते- 'तुलिया बिसेसमादाय।।१५७-२५शासिलोगो, तौलचित्या तुलया यत्र गुणैर्विशिष्यते बुद्धया आदायगृहीत्वा तेनैव मर्तव्य, तदेव आदेयमिति, अना अयं विसेसो बालमरणम- णिच्छदो भवति, इय तु सकामस्स, अधराऽय विसेसो- दयाधम्मो सतीति, एव विसेसमादाय युद्धया, 'विप्पीइज्ज मेधावी' ॥१४॥ विविध पसीएज्जा मेराया धावतीति मेधावी, तथाभूतेन अप्पणा तेन प्रकारेण भूतस्तथाभूतः, रागद्वेषपशगो ह्यात्मा अन्यथा भवति, मद्यपानां विश्(चित्त यत्,) वदमारे तु आत्मभूत एप, अथना यथैव पूर्वमव्याकुलमनास्तथा मरणकालेऽपि तयाभूत एव महत्तरं तुलयि-

देहभेदा-
कांक्षा
श्रीउत्तराला त्या महंतस्मकाममरणात्तिान्तीप्रपन्न। तओ काले अभिप्पेए॥१५८-२५४ा सिलोगो तत इति क्रमा,अभिप्रेतं यदाऽस्य तन्मरणं
गुणा रुचितं भवति, कोऽर्थः ।, यदाऽस्य योगा नोत्सर्पन्ति तस्मिन् काले, अभिमुएं प्रीतियानित्ययः, अभिप्रेत एवासौ तस्य मरण-
६ शुरु
निग्रंथीय
काला योगहानिनिमित्ता, सैलेखनादिभिः उपक्रमविशेषः उपक्रम्यात्मान, श्रद्धा अस्यास्तीति श्राद्धी, लयोरेकत्वे तादृशः, यथा याs.
म्युएगच्छतो,धर्मः संलेखना था,तथा अंतकालेऽपि उक्तहि 'जाए सदाए णिक्खतो, तमेव अणुपालेज्ज' तत्र चास्योत्कृष्टा-
॥१४॥ त्मनः यदि नाम तेषां उपसर्गा उत्पपन्त क्षुधादयो वा आत्मसमुत्थाः ततस्तेषुपपन्नेषु 'विणएज्ज लोमहरिसं' चिनयो नाम
विनाशक, यथा विनीता गौरिति, लुनाति लूयते वा तानि लीयते वा तेषु यूका इति लोमानि लोम्नां हपः२,सतु मयाद्भवति, अनु.
लोभी उपसर्गही मवति तं पिनयित्वा, उमयधापि, न केवलं 'भेद देहस्स कंन्वए' भियत इति भेदः,अष्टविधर्मशरीरभेदं
कामिति, नतूदारिकस्या अथ कालंमि संपत्ते ॥१५९-२५४॥अथेत्यानन्तर्ये सीलसितामा मरणमपेक्ष्यते, मुठ्ठ अक्सातर आदादेव
तस्म मरणाभियानमाख्यातं सुअवसात, सम्यक् आहितो समाहिती सुतकसानसमाहितो, केचित्पठन्ति आघायाए समुच्छ्यं
अस्प पातः आघातः, आपातसमुन्थ्यो गाम सरीरं, तद् वाह्यमाभ्यन्तरं वा बाह्यमौदारिक सलिहिउँ तेन च संलिहितेन द्रव्यतः
भारतः अमितरं कम्मगसरीरं घातितं भवति अतो आघाताय समुच्छयात, सकाममरण मरति विण्हमनपर मुणी, तंजहा मनपच्च-
पाणं इंगिणी वा पाओग्गमयं वा,मनुते मन्यन्ते या जगति त्रिकालावस्थान भावान् मुनिरिति अकाममरणाध्ययनसम्मत्तम्।।
इदाणि सुलगनिपठिन्ज, तस्म पत्तारि अणुशोगदारा उवक्रमादि परूपेऊण जाव नामनिप्फनो पिक्सेयो क्षुल्लगनियटि-
ति, गुल्लयंति आषिसतं पदं महतं अवैक्स भवति, तं पुण महानियंटिज्जे, तदा सुल्लयं निक्खियध्वं, नियंठो निश्खिपिययो,
॥१४२॥

निक्षेपाः
धीउत्तरा। सुल्लगस्स पढमं गिरसेवो, तं महतं पडुच्च संभवतित्ति महंतमेव परूवेयच्च तं महंत अविहं,वत्थ गाहा-'नाम ठवणा॥२३६-२५५||
गाहा, नामठवणाओ गयाओ, दव्यमहतं अचिचमहाखंधो, सो सुहुमपरिणयाणं अणताणतपदेसियाणं संघाणं तन्मावणापरिणामेण
लोग पूरेति जहा केवलिसमुग्धातो दंड कवाडं मन्यु अंतरराणि चउत्ये समए पूरेति, एवं सोऽवि चउत्थे समए सव्वं लोग
निग्रंथी
| परंता पडिनियत्तति एतं दव्यमहंतगं, खेत्तमहन्वगं समागास , कासमहंतगं सम्बद्धा, 'पहाणमहंतं तिविह- सचित्तं
अचित्तं माँसगं, तत्थ सचित्तं तिविदं- दुपदं चउप्पदं अपदंति , दुपदाप पहाणो तित्यपरो, चउपपदाण हत्यी,
अपदाणं अरविंद, अचेदाणं येरुलिओ, मीसगाणं भगवं तित्थगरो सविभूसगो, पहञ्चमहतं आमलकं प्रति विल्लं महंत, एयमादि,
भावमहतं तिथिह- पाहणतो कालतो आसयतो, पाहण्णओ खडओ भावो महतो, कालओ परिणामिओ जीवो, जीवदयम-
जीवदध्वं या सता तहा परिणमति, आसयओं औदयितो भायो, तमि मावे बहुतरा जीवा वति, महंतगं, तस्स पडिवक्सो
सुल्लयं निक्सिवियप, तपिश छव्यिहमेव, णामठवणाओ गयाओ, दरखुडग परमाणू, सेत्तखड्गं आगासपदेसो, कालखुड्डयं
समयो, पहाणखुड्डयं तिपिह-दुपयं चउप्पयं अपदं च, दुपदाणं पंचाहं सरीराणं आहारग, चउम्पदाणं खुड्डयं सीहो, अपदाणं
लवंगकुसुम अचित्ताणं वइरो, मीसमाय तित्थगरी जम्माभिसेयकाले अलंकारसहिता, पडुच्चखुडयं आमलगातो सरिसयो,
भावानुड्यं सम्वत्थोवा जीवा पइए भावे, एत्थ पड़च्चखुड्डएण अधिकारो, खुल्लक इति गतं । इदाणं णियंठो, तस्य
गाथा-'निश्वंयो नियंठमि' (२३७-२५५) नामठवणाओ गयाओ, दवाणयंठो दुविहो-आगमतो गोआगमतो य, आगमतो
जाणए अणुउत्तो, गोआगमतीय जाणगसरीर ॥२३८-२६६॥ जाणयमवियपरीरसहरिचोदवाणियंठोणिहगादी, धादिगणेण
॥१३॥

5-4 श्रीउना० ) पासत्यासत्रासीलसंसरहालंदा, भायणियंठो दुविहो-आगमतो गोवागमतो य, आगमओ जाणउपउतो, गोगमतो पूंच पूषों |णियंठपत्ते यमाणा पंचा तंजहा-पुलाए बकुसे कुसीले भियंठे सिणाए । पुलातो पंचविही, जो आसेयणं प्रति, णाणपुलातो दरि- नन्या ६. धाक गणपुलातो चरिनपुलातो लिंगपुलातो अहासुहमपुलागोत्ति । पुलागो गाम असारी, जहा धन्नेसु पलंजी, एवं पाणदसणचारित- निधी जिस्मारगं जो उपेति सो पुलागो, लिंगपुलागो लिंगाश्रो पुलामो होतो, अहाराहुमो य एएसु चव पंचसुवि जो थोब थोपं विरा- ॥१४४॥ इति, लदिपुलाओ पुग जस्स देविंदरिद्धिमरिसा रिद्धी, सो सिंगगादिपकब्जे समुप्पण्णे चक्कपर्दिपि सबलवाहणं चुण्णेउं समत्थो। पउसा, सरीरोप करणविथपाऽनुवनिनः प्रद्धियशस्कामाः सारगौरयाश्रिताः अविविक्तपरियाराः छेदशयलचारित्तजुत्ता णिग्गया वउमा मणति, ते पंरधिहा, तंजहा-आभोगवकुसा अणामांगवासा संगुडयकुसा असंगुडबकुत्ता अहासुदुमयकुसा। आभोगवकुसा आमांगेण जो जाणतो करेइ, बणामोगण अयाणंतो, संघुडो मूलगुणाइगु, असंयुडो नेसु चेप, अहासुहमवकुसो अच्छीसु दुशि- पादि अपणेति, सरीरे या धूलिमाइ अवणेति । कुत्सितं ग्रीलं यस्य पञ्चसु प्रत्येक ज्ञानादिपु सो कुसीलो, दुविहो-पडिसेवणा- कुमीलो कमायसीलो प, मम्माराहणविपरीया पडिगया वा सेवणा पडिसवणा, पंचमु णाणाइसु, कसायकुसीलो जस्स पंचसु पाणाइगु कसाएहि पिराहणा कज्जति तो कसायकुसीलोति । पियंठो अभितस्वाहिरगंथाणिग्गतो, सो उपमंतकसातो खीण- कमाती या अंतोनुहुन्तकासितो, सो पंचविदो-पटमसमयणियठो अपढमसमपनियंठो, अहवा चरमसमयनियंठो अचरमसमय- नियंठो, अहामुर्माणपंठोनि, अंतोमुगुनपियंठकालममयरासीए पढमसमए पडिपज्जमाणो पढमममयनियंठो, रोससु समयएमु 1॥१४४॥ पट्टमाणो अपडमममयनियंठो, चरमे-अंतिम समए वद्यमाणो चरमसमयणियंठो, अचरमा-आदिमझा, अहानुहुमो एएमु मधे-

संयमादि-
भिनिग्रंथ-
विचार:
धोउचरा गुरुवि । मिणाता-स्नातको, मोहणिलाइपातियचउकम्मापगतो सिणाचो मण्णति, सो पंचविही-अच्छवी असवलो अकम्मसो
qो । सगुदणाणदसणधरी आरहा जिगो केपली, अच्छवा-अव्यथकः, सबलो सुद्धासुद्धो, एगंतसुद्धौ असयलो, अंशा-अवयवाः कर्म-
गस्ते अरगया जस्स सो अफम्मसो, समुद्राणि पाणदसणाणि धारेति जो सो संसुद्धणाणदंसणधरी, पूजामहेतीति अरहा, अथवा
निपीपी
नास्य रहस्य विद्यत इति अरहा, जितरूपायत्याजिना, एसो पंचपिहो सिणायगो । एस सदत्थोऽभिहितो, संयमश्रुतप्रतिसेवना-
॥१४॥
तीर्थलिङ्गलेश्योपपातस्थानविकल्पतः साध्याः, एते पुलाकादयः पञ्च निर्घन्धविशेषाः एभिः संयमादिमिरनुगमविशेषैः साध्या
भवति, तरच संजमे वापत् पुलागो बसो कुसीलो एते वित्रिवि दोसु सबमसु-सानाइए छेदोवहावाणिर य, कसायसीला दोमु-
परिहारविशुद्धीए मुहुमसंपराए य, गिर्वठा सिणायगा य एते दोधव अक्खातसंजमे । सुते पुलागवकुसपाडोषणाकुसीला य उनको-
सिण अभिन्नदसपुष्पधरा, कसापकुसौलीग्रन्थौ चतुर्दशपूर्वधरौ, जघन्ये पुलाकस्य श्रुतमाचारवस्तु नवमे पूर्वे, बकुसकुसील-
निग्रंन्यानां श्रुतमष्टौ प्रवचनमातरः, श्रुतादपगतः केवली स्नातक इति । इदानी प्रतिसेवनामूलगुणानां रानीभोजनस्य च
पराभियोगात् बलात्कारेणान्यतम प्रतिसेवमानः पुलागो भवति, मिथुनमेवेत्येके , बकुशी द्विविधा- शरीरवकुशः उप-
फरणवकुमय , तोपकरणाभिव्यक्तचित्तः विविधाह(वर्ण विचित्रमहाधनोपकरपपरिग्रहयुक्तो बहुविश्वेषयुक्तोपकरणकाया-
युक्तः नित्यवत्प्रतिकारसेवी भिक्षुरुपकरणवकुशी भवति , शरीराभिपक्तचिचो विभूषितार्थो तत्प्रतिकारसेवी शरीरयकुशः,
प्रतिसंचना हुशीलः मूलगुणानविराधयन् उचरगुणेषु कांचिद्विराधनां प्रतिसेयते । कसायकुशीलानिन्थस्नातकानां
प्रतिसेवना नास्ति । तीर्थनिदानी, सर्वेषां तीर्थकराणां तीर्येषु भवंति, एके स्वाचायों मन्यन्ते- पुलाकबकुशप्र-
॥१४५॥

६ श्रीउन तिसेवनाकुशीलास्तीथे नित्यं, शेपास्तु तीर्थेऽतीर्थ वा । लिङ्गमिति लिङ्ग द्विविधं- द्रव्यलिई भापलिया संयमादि. चूर्ण भावालगं प्रतीत्य सर्वे निर्ग्रन्थलिङ्गे भवन्ति, द्रव्यलिङ्गं प्रतीत्य माज्याः । लेव्याः पुलाकस्योत्तमस्तिस्रो च्या भवन्ति । मिनिग्रंथ- विचार बकुशप्राहिसेवनाकुशीलयोः सर्वा अपि, कपायकुशीलस्य परिहारविशुद्धस्तित्र उचराः, सूक्ष्मसंपरायस्य निग्रंन्यस्नातकयोश्च शुक्लय निधीय केवला भवति, अयोगः शेटशीप्रतिपन्नोऽतेश्यो भवति । उपपातः पुलाकस्पोत्कृष्टस्थितिषु देवेषु सहस्रारे, वनप्रतिसेवनाकुशीलयोद्वा- ॥१४६॥ विंशतिसागरोपमस्थितिष्यच्युते कल्पे, कपायकुशालनिग्रन्थयोवयसिंगत्सागरोपस्थितिषु सर्वार्थसिद्धे, सर्वेषामपि जयन्यं पल्यो- पमपृथक्त्वस्थितिषु सौधर्मे, स्नातकस्य निर्वाणमिति । स्थानम्-असंख्पेयानि संयमस्थानानि कपायनिमित्तानि भवन्ति, तत्र सर्वजघन्यानि ( संयम ) लब्धिस्थानानि पुलाककपायकुशीलयो, तौ युगपदसंख्येयानि स्थानानि गच्छतः, ततः पुलाको व्युच्छि- द्यते, कपायकुशीलस्ततोऽसंख्येयानि स्थानान्येकाकी गच्छति, ठनः अपायकुशीतपतिसेवनाशीलवकुशा युगपदसंख्येयानि स्थानानि गच्छन्ति, ततो वकुशी व्युछियते, ततोऽप्यसंख्येयानि स्थानानि गत्वा प्रतिसपनाकुशीलो व्यच्छिद्यते, ततोऽसंख्ये- यानि स्थानानि गत्वा कपायकुशीलो व्युच्छिद्यते, अत ऊर्ध्वमकषायस्थानानि गत्वा निग्रन्थाप्रतिपद्यते, अत अर्वमायस्थान गत्या निम्रन्थः स्नातक निर्वाणं प्राप्नोति,एप संयमलब्धिरनन्तगुणा भवति, 'उकोसोउनियंठो'॥२३९:२६०॥ गाहा,जो उनको सएसु संयमहागेमु बत्ति सो उक्कोसणियंठो मण्णवि, जहणतो बहनएम, पेमा अजहष्णमणुकोस्सत्ति, जेत्तियाणि संजमट्टा- गाणि उत्तिया गिरगया,नास्य ग्रन्थो विद्यत इति निर्ग्रन्थः, निर्गतो वा ग्रन्थतो निग्गंथो,सो गंधो दुषिहो।२४०-२६०॥अभितरे। बाहिरो य, अब्भतरो चोद्दसविहो, बाहिरो दसत्रिहो, अम्भितरो इमाए गाहाए मण्णति- 'कोदोमाणो माया॥२४१-२६११ गाथा,

मयसाकम्
धीउकोदो पारिशोपि पउहा, एवं माणो माया लोभोऽधि, मायालोमों पेज,फोहो मापो य दोसो यत्यि ण गिन्चोण कृगई कयं
पी
पनि गपि पिण्याग । गरिप य मोक्सोगाओ छम्मिन्यत्तस्न ठागाई ॥१॥ इत्यपियाईयो तिपिहो पेशो य होइ योद्धव्यो ।
APRIS/नी प मंजमंमी होइ रवीऽमंजमे पापि ॥ २ ॥ हासो उ पिम्हयादिगु सोगो पुण माणसं भवे दुस। मयगंयो सनविही तत्य
निधी
इमो होइ नापत्रौ ।। ३ ॥ इह परलोयादाणे आजीवऽसिलोय तहा अाम्हाणं! मरणमयं सत्तमयं विमासमेएसिवोच्छामि ॥ ४ ॥
इहलोगमयं प इमं जं मशुपाईओ मरिमजाईयो । बीहे जंतु परजाइयाणं परलोयमयमेयं ॥ ५॥ आयाणऽत्यो मण्पति मा
॥१४॥
सीरिजति उस्म जं बीई । आपाणमयं तं तू आजीपोमे प जीवेऽई ॥६॥ असिलोगभयं अयसो होति अकम्हाभयं तु अणिमित्त ।
| भरिपवरण उ मीए मरणभयं होर एवं तु ॥ ७ ॥ एसो सुत्तविगतो मयगयो यन्निो समासेणं । अण्डाणमाइएहिं साधु तु |
द्गुइति दुरागादाति वाहिरग्रन्थे इमा गाहा-'पेत्तं यत्पु वत्यू ॥२४२-२६१|| गाहा, सेचं दुविई-केतु सेतुं च, सेतुं अरहवादीगि-
पज्जाई, का पासणं, वर तिषिई-सात असित सातोसितं, सात भूमिघरं, ऊसितं पासादो, सातोसित भूमियरोपरि पासादी, धणं |
रिम्पायुषम्पादन, पयं सालिमादि, दोषि एतं संचयोचि एक मन्नति, सबविषादि सही, गादिसंबीगोचि माइपिइसमुरकुतसं-
पंपो, जाणं घादि, सयणं पालंकादि, आसण पीढकादि, दासीदास एक कुर्वियं लोहोवरपरमादिहि। सावजगंधमुका॥२४३॥
गाथा कष्टया गतो नामणिप्फपणो जाय सुनाशुगमे सुत्तं उच्चारेयव्यं जावंतऽविन्जा'॥१६०२.२६२||सिलोगो यावत्परिमाणाव
धारणयोः, गाणति या विजान वा एगह, न प्रतिषेधे, विद्यत इति विद्या नेपां विद्या अस्तीति अविद्या, पिवति प्रीणाति चात्मान-
मिति पुरुषः पूर्णो या सुरादुःसानामिति पुरुषः पुरुषु शयनाद्वा पुरुषः, ससनि धावति वा सर्व, [सुर] दग्नान्येषां संभवंतीति दुःप-
॥१४७॥

विद्या-
मंत्रितो
घरा
श्रीउना सम्मवाः, काम उभयधाप्यविरोधो दुःखानि सम्मयन्तीति,अब समासः शारि(शक्ति सम्भवात्परिगृह्यते,न तु ये दुःसाः संभूताशयत्यान,
गुणों अथवा अविद्या दुरसादेव संभूता, उक्तं हि नातः परतरं मन्ये, जगतो दुःखकारणम् । यथाऽज्ञानमहारोग, सर्वरोग-
६ प्रणाय॥ १॥ एत्युदाहरण-एगो गोधो दोगच्चेण चइतो गेहाजी पिग्गतो, सर्च पुदवि हिंडिऊण जाहेण किंचि लहति ताहे पुणरवि वरं
निग्रंथा।
जतो पियत्ती, जाव एगमि पाणवाडगसमीवे एगाय देवकुलियाए एगरात वासोवगतो, जाव पेच्छइ ताव देवउलियाओ एगो पाणो
११४८॥ निग्गतो चित्तघडहत्थगतो, सो एगपासे ठातिऊणं त चिचघडं भणति- राहु घर सज्जेहि, एवं जं जं सो भणति त चिय घडो
कोइ, जाप सपणिज्जं, इस्थीहि सद्धिं भोगे भुजति, जाव पहाए पडिसाइरति । य गोहेण सो दिट्ठो, पच्छा चिंतेइ-कि मज्ज्ञ
बहुएण भगिरमि)एण १, एतं चैव ओलागामि, सो नेण बोलम्गिओ, आराहितो भणति-किं करेमिनि, तेण भण्णाति-तुम्ह पसाएग
| अपि एवं चैव भोगे मुंजामि, तेण भण्णति-किं विज गेष्हसि ?, उताहु विज्जाएऽभिमतियं धडं गेहसि ?, तेण विज्जासाहण-
पुरमरणभीरुणा मोगतिसिएण य मण्णाति-विज्जाभिमतियं षडयं देहि, तेण से विजाए अभिमतिऊण घडो दिग्णो, सो त
गहाय गतो सगाम, सत्य वहिं सहपासेहिपि समं उहारुइयं मवर्ण विगुरुब्वियं, भोगे तेहिं सह अंजतो अच्छति, कम्मता य से
सीदिउमारदा, गयादो य असंगोविज्जमाणा प्रत्याभूताः, सो य कालंतरेण अतितोसएण तं घडं सधे काऊय एयरस पभावेण
अई यंपुम पमोघामि, आसपपीतो पणच्चितो, तस्स पमाएण सो घडो मग्गो, सो य विज्जाको उपभोगो गट्ठो, पच्छा ते
गामेषगा प्रलयीभूतविभवाः पापेसाईहिं दुस्साशि अणुभवन्ति, जति पुण सा विज्जा गहिया होता ततो मम्गेऽवि धडे पुणोऽधि
करतो । एवं अविज्जा गरा दुस्साणि सम्भूताः ग्लिश्यन्ते, अविद्यादन(नस) मिथ्यादर्शनमित्यर्थः, बच्चेद-एते चेवजमिगता भावा
॥१४॥

सत्वैषणा ॥१४९।। पीउपरा पिपरीतती अभिषिविद्या | मिच्छादंबणमिणमो बहुपयारं वियाणाहि ॥१॥ ते सच्चे एव मिच्छादिट्ठी दुक्खागि संभोपाजीत, पणी गागार्जुनीया पठन्तिन्ते सव्ये दुपसमज्जितालपति बहुसो मुदा तेहिं सारीरमाणसेविं दुक्सहिं पंति बहुसो नाम अगेगमो. बहहिं या दुक्सपगारेहिं वा, अहवा इह मात्र च मुह्यन्ते संमूढा, जहा समुई वाप्पिया दुव्यायाहयजाणयचा दिसामुढा खगेण अंतो- निग्रंथीय बलगषपचयमासाएऊण भिन्नपोया महापीतिकाटोलेहिं बुझमाणा कुम्मगमगराईहि विलुप्पति, एवं तेऽपि अविज्जा विलुपति बहुसी मूढा,सारीरमाणसेहिं महादुक्खेहि विलुप्पति बहुसो मुढा,तत्वातत्यअजाणगा,संसारंमि अणंतए, अमनं अन्तः नास्य अंतो पियत इति अनन्तः, मणितं च सूती जहा ससुत्ता, ण णस्सती होइ ओयमा एसा । जीपो सहा समुत्तो प णस्सति गतीवि संसारे ॥ १ ॥ तम्हा समिक्ख मेघावी ( समिक्ख पंडिए तम्हा) ॥ १६१-२६४ ॥ सिकागो, अज्ञानिनामेवंविधं विपाकं मात्वा तस्मात् सम्यक इस्य मेराया धावनीति मेधावी 'पास'त्ति पास, जायत इति जाती, जातीनां पंथा जातिपंथाः, अतस्ते जातिपंथा पहुं 'चुलसीति खललोए जोगीणं पमुहसयसहस्साई ।' तन्मएण अप्पणा सञ्चमेसेजा, अप्पणा णाम स्वयं, सच्चो संजमो तं सच्चं अप्पणा एसेज्जा मग्गेज्जा, अत्राह-सत्यमेवास्तु, आत्मग्रहणं न कर्तव्यं, न हि कथित्परा, किश्चित् करोति उच्यते- मा भूत् कस्यचित्परप्रत्ययात सत्यग्रहणं, तथा परो भयात् लोकरंजनार्थ पराभियोगाद्वा, आत्मग्रहणमित्यतः, स एगतो या परिसा- गतो या इत्युक्तं नागार्जुनीयानां अत्तहा सच्चमेसेज्जा'न परार्थे यथा शाक्यानामन्यः करोति अन्य प्रतिसंवेदयतीत्यत आचा- रति(स्मार्थमिति),यः सांख्याना वा प्रकृतिः करोति,स्वारिक सत्यो, 'मिचि भूपहिं कप्पए मेवंतो मेयंति वा वदिति मित्रं, मित्रस्येयं । मैत्री, कल्पनाशब्दोऽप्यनेकार्थः, तद्यथा-'समाये वर्णानायां च छेदणे करणे तथा। औपये चाधिवासै च, कल्पशब्द विदुर्बुधाः॥१॥ ||१४९॥

पूर्णी श्रीउत्तरा सामर्थे अट्टममासे वित्तीकप्पो भवति, वर्णने विस्वरतः मुत्रं कल्प, छेदने चतुरंगुलपज्जे अग्गजैसे कप्पति, करणे 'न वृत्ति चिन्त- ३ मात्रादीनां येत् प्राहा, धर्ममेवानचिन्तयेत् । जन्मभूतिभूतानां, वृत्तिरायुश्च कल्पितम् ॥ १ ॥' औपम्पे यथा चन्द्राऽदित्यकल्पाः साधवः, नत्राण- कारिता ६क्षक अधिवासे जहा सोहम्मकप्पयासी देवो । अत्र करणे कल्पः शब्दः ।। स्यात्- किमातहाए केवलं सच्चो एसेज्जत्ति, गणु बंधुत्तरेण निपंथीय निमित्तीमीव सच्चो एसितव्यो, उच्यते- 'माता पिता हुमा माया॥१६२-२६५।। सिलोगो, जहा एताणि न तव ताणाए वा सरणाए या एवं तुमपि तेसि ण ताणाए वा सरणाए या, अयमपरः कल्यस्तु न संयमः क्रियते, अयं हि पंधुनिमित्तमात्मनिमिचं च, तत्र ता बहुभिरपि कारणविशेषः संबद्धा माता पिता हुसा, मातयति मन्यते वाऽसौ माता (मिमीते)मिनोति वा पुत्रधर्मानिति माता, पाति विमति वा पुत्रमिति पिता, स्नेहाधिकत्वात् माता पूर्व, स्नेहेति श्रवन्ति वा द्वामिति स्नुपा, विमति भयते वासी भार्या, पुनातीति पुत्रः, इति अर्यतेऽनेनेति उरः उरसि भवर औरसाः, अन्येऽपि सन्ति क्षेत्रजातादयः तत्प्रतिषेधार्थ औरसग्रहणं, 'णालं ते मम तापाए अले पर्याप्सी, न पर्याप्सा वाणादत्राणाय ते, वायते अनये(नेन)ति त्राणं, कृतो तद् वाण', 'लुप्पंतस्स सकम्मुणा' आत्मानमपि तावते न वातुं समर्थः, कुत्तस्तहिं परेषां), अथवा अविद्या उक्तास्तद्विपले विद्या, सा च वैराग्यलक्षणा, तद्यथा- ननु एवमपसन्धा मवति तदा विरक्त इति शेयः, कथं १, उद्दुच्यते- 'माता पिता ण्डुसा' आत्मदेशस्तु यदि केनचिदुच्यते- किमर्थ पन्युम्यो भवान् विरक्तः ?, तो ब्रवीति- मावा पिता पालं ते मम ताणाए सरणाए चा, पथैव गान्धवाः, एवं विभवा अपि, कथ. मात्मसंयमे प्रवृत्त इति । यतश्चैवं- 'एयमदं सपेहाए' ॥ १६३.२६५ ।। सिलोगो, एतादेति यदिदमुक्तं यथा वान्थया न प्राणाय, सम्यक् प्रेक्ष्या सहाए, पाश्यतेऽनेनेति पागः, सम्पगिदं दर्शनं दसणे, अथवा समिदं जस्स दसणं से मवति समिद- RS -- . पौण// दंगणे, प्रामाधणे या, पर मत्ता यथा पागया न बाणायेति, दि गति सिणेहं च, रयतेऽनेनेति गृद्धिः, स्निपतेऽनेनेति संगमा मनि, गर गृद्धिा तामाभिनिवेशः, स्नास्तु तात्पर्य, अयपा गृदिः द्रव्यगोमहिम्यजाविकाधनधान्यादिषु स्नेहस्तु वान्धरेषु प.स्पान, मिछिन्द !, 'स्नई, मोहलधणमुन्यते- 'ण कंये पुत्र्यसंथ ' ण प्रतिषेधे, काक्षा अभिलापा, पूरयतीति नियामा प, मनपरी येन संस्तपः, उपमा- देवदनपुनमातुल इति, पर्यय हि स्वजनी न वायते तथैव च-- 'गवास मणि- कुंभल।१६४-१६५ २६५॥ मिलोगो, गच्छनीति गौः अनुते अन्नाति वा अघानमित्यवः,मद्यते मन्यते वा तमलकारमिति मणिः ।। उलहिरण्ये कण्ठो, पश्यतीति पशुः, दासपुरुषो कम्दी, फिल तब सुपोपकाराय, यदि तत् सांसारिकं परायत्तसुखं काम्पते, न पदन्यदेविषं तदपि 'सबमेयं गरि(द)ताणं ' उन्झिउं, संजनं अशुपालिया, देवत्वं प्राप्य कामरूपि भविस्सासि, कामं रूपाणि फरोतीति कामरूसी, रोगति रोचयते वा रूपं, यथा कामरूपं तथाऽनान्यपि ईशित्प्राप्तिमाकाम्यादीन्यैश्वर्याणि प्राप्स्यगि इत्यतः 'गगास मणिकुंडलं, पसवो दासपोरुस । सन्चमेयं चइचाणं, संजमं पशुपालिया ॥१॥स चायं संयमः। अन्भत्थं सव्यओ मन्यं ॥१६६-२६५।। सिलोगो, आस्मानमधिकृत्य यत्प्रवर्तते तदध्यात्म, अथवा अन्मत्थं पाम यद्यस्याभिमेतं, अध्या- स्मनि तिष्ठनीति अब्भत्यो, किं च तन् ?, सुसं, यथा मवे अब्भत्थं, सब्बती सव्यं, सर्वाम्यो दिरम्या, सर्व नाम सर्व शरीरं माणसं मुहं सदुपकारिणी या सधातिविसयमुहागि, बहा तवेदमिट्ठ एवमेव (परेसिं ) 'दिस्स पाणे पियायए' प्रिय आत्मा येषां से प्रियात्मानः, अन्यत्रापि यदि एतदेवं 'यो हिंसेज्ज पाणिणं पाणे' प्राणा अस्य विद्यन्ते प्राणी अतस्तेषां प्राणिना, प्राणाः- आयुष्प्राणा बलप्राणा इन्द्रियप्राणा, विरस्यते येन परेषां वा भवति वैरप्रसूतिः तस्माद्भयवैरादुभय(परता, उपेत्य रत उपरता,

ARE:२
ॐ--06-
निरास
श्रीउना० भाय)वा पत्करोति प्राणिनां ततो वैरं मरति, इह च कलहादि परत्र च येन संसारमनुपरीति तस्मादुपरतः ॥ उक्तं प्राणातिपाव
पूणों
वेरमण, परिग्रहोरमणं प्रतिमाधयनि-'आदाणे भरपं ठिस्स' ॥ १६७-२६६ ] सिलोगो, आदियत इत्यादानं, नरक उक्ताः,
कारण कारणोर्योपचारात्, आदानाद्र नरको जायत इत्यतः आदानमेव नरका, उक्तं हि-विपं विपकालं संचादि, विपं व्याधि-
निग्रंथाची
रूपंधितः ॥ १॥ (विपं कुपठिवा विद्या, विष व्याधिस्पेक्षितः । विषं गोष्ठी दरिद्रस्य, युद्धस्य तरुणी विषम् ॥ १॥ ) तुद्धि
॥१५२॥ सम्पन्ति वा तृणं, नृणमानमपि नाददीत, प्रति ( अपि ) ग्रहणं अप्रतिसतलक्षणं, निवृत्तये तु धर्मसाधणादिग्रहणार्थमपदिश्यते-
'दोगुंगी अपणो पाते' दुगुछा- संजमो, किं दुगुंछति , असंजमं, पाति जीवानात्मानं वा तेति पात्रं, आत्मीयपात्र.
ग्रहणात् मा भूत्वयित्परपान गृहीत्या भक्षयति तेन पावग्रहणं, ण सो परिग्गह इति, जिनकल्पिकं वा प्रतीत्य पछते-अप्पणी
पाणिपाते दिन्नं मुंजेज्ज भोगणं एव मुसापादअदनादान मेहुणाणिवि ॥ अग्राह- उक्त प्रागविद्या, नतु तद्विधानानि उपदि-
धानि, तदुच्यते-'इहमेगे उ मत्रांति' ॥ १६८०२६६ ॥ सिलोगो, अपरः कल्पः अविद्यां हित्वा विद्यापूर्विका निवृत्तिः कार्या, सा
चोक्का, 'अन्मत्थं मध्यओं सच्च' एतच्या चरणादिपरा, 'हमेगे उ मतंति' इति इह मनुष्यलोके, एगेति
सांज्यादयः, ते सव्ये 'अपयरपार पायर्ग' पामयति पातयति वा पापं, ते पुण आयरियं विदित्ता' आचरंति तमित्या-
चारः, याचार निपिष्टमाचरित, आचरणीयं वा उमित्याचारः, आचरणीयं या विदित्ता सम्वदुःश्वा विमुचइ, नतु कृत्या, तेषां हि
पानादेय मोक्षः, प्रकृतिपुरुषान्तरं यथा वेनि तमित्येवं विदिता अरिता, यतस्ता यमनियमात्मको धर्मः, ते अकरेन्ता, अपर!
कम्प माह- ये नाम ज्ञानं शीलमिच्छन्ति ते नाम मोक्षमाप्नुयन्ति, यथा शाक्यादया, उन्यते, तेऽपि, केवलमेव वदन्ति, नत
-
॥१५॥

ज्ञानक्रिय निरासः थीउत्तरा कुर्वन्ति, कथी, अहिंसामुक्या पुनः पापु स्नानादि विहारादंभेप (दिकेषु) (दिमिषंग)प्रवर्तन्ते, एवं तो-'भणता अकरिता ३० चूर्णी ॥१६९.२६७। सिलोगो, मोक्ष प्रतिजामन्तीति मोक्षप्रतिज्ञावन्तो, पुणवाया वीरियमेत्तेणं वक्तीति वाक्, एवं योरियं, मात्र- ग्रहणं फेचलं बुधन्तै, न कुर्वन्ति, आश्वसति कश्चित्तं समानासेति, संजहा-वर्य जानका इति सम्यगाश्वासयन्ति, यथाऽऽत्मानं तथा निग्रंथीय परमपि, स्याद् युद्धिः-कथं भयंता अकरिता य बध्यते. ननु ते ज्ञानेनैव तार्यन्ते ?, उच्यते- 'न चित्ता तायए भासा०' ॥१५३।। ॥ १७०-२६७ ॥ सिलोगो, चित्रानाम धातूपसर्गसन्धितद्धितकालप्रत्ययप्रकृतिलोपापगमविशुद्धया, 'कओ' कस्मात् कारणात्? उच्यते। विद्यानुशासनात्, विद्याहितमनुशासनाय तमेव, तत्पूर्विका तु क्रिया मोक्षाय उच्यते, यथा गदपरिज्ञानं, ते पुनः चित्र- चाविशारदा यतो 'विसन्ना पावकम्महि तेन मोक्षाय(इति) वाक्यशेपः, विविध सन्ना विसन्ना, पापान्येतत् कृत्यानि पावकिचाई, पावं वा हिंसादीनि तेसु खन्ना, न तानि शक्नुवन्तो कर्तु, 'याला पंडिपमाणिणो' स्वाद् बुद्धिः केनोच्यते ।, स्पष्टरूयं हि दुस कर्तुम्, अविशिष्टमुच्यते-"जे केई सरीरे सत्ता" ।। १७१-२६८ ।। सिलोगो, पे इत्यनिर्दिष्टस्य निर्देशः, वीर्यत इति शरीरं तस्मिन् सक्तिः, घृणोति वृणीते वर्णयन्ति या समिति वर्णः, रूप्यत इति रूपं, संसचिः धावते वा सर्वावस्थं सर्वती, मणमा यसा चेय, मगसा तावत्कथं रूपवन्तः स्याम इत्येवं चितयन्ति, वायाए भिपजोऽनुपाननियां पृच्छति, 'सव्वे ते दुक्खसंभवा नाम दुर पनयंते, एवमाया अन्याऽप्यविद्या संसारायैव, तेनाविद्यासतानविद्यावता संसारोच्छेदाय प्रवर्तितव्यं, स चात्मा संसारी मुक्तौ वा, तत्र योऽसौ संसारी स हि सति (ओविद्याविगमे भिक्षुत्वमासाद्य--'आघण्णा दीहमद्धाणं० ॥१७२-२६८|| सिलोगो, अथवा उक्का अविद्या,तद्विपक्षभूवा विद्या,सच विद्यावान्'आवण्णा दीहमदाणे (१७२५०२६८)आपन्नगान् आपना,अणादिदीर्घते | ।।१५३॥ ----- श्रीउत्तरा पूर्वी ६ हलक ॥१५॥ वा दीपः, अयति प्राणीनिति अध्या, दीर्यमध्यानं नाम संसार एव, न तत्रावस्यानमस्ति, अथवा अन्नं जायमानरस वा कुतोऽय- दिक्वरूप स्थानमित्यतो वा दीपी, उक्तं च-"प्रपन्ना दीर्घमघानमनादिकमनन्तकं । स तु कर्मभिरापन्ना, हिंसादरुपचीयते ॥ १ ॥ तेषां स नरकादिषु विपाका स चेदप्रिया तम्हा सपदिसंपरस"तस्मादि ति तस्मात् संसारमा(या)त् सर्व उक्तार्थ, दृश्यते अनेनेति दिकसा दिसा सतविधानामदिसा उपणादिसा दररोचष्कालदिसा सव्वातावपेचदिसा भावसिन]दिसा पञ्णवगदिसा,गामदिसा जहा अमनरा दिसाकुमारी, उवणादिसा अक्सनियरोयादिसु दिसाविभागो ठवितो, स तु सउणरूतपरूवणादिसु ठाविज्जति, | दम्पदिसान सय्यपदेसर्व वन तेरसमु चेय पदेसम गोगाद, एवं इससपदिसागं जहप्पगं दवं, येचदिसा अट्ठपदेसियो यगो, जतो इंदाइयाओ दस दिनाओं परतिवायपेनदिसा जस्स जो आदिच्चो उएइ सा पुव्या, जतो अत्थमेति सा अवरा, दाहिणपासे दक्षिणा, वामओ उत्तरा, पनवगदिसा जत्तोहुनी पण्णवगो ठाति सा तस्स पुन्या दाहिणेण सा दाहिणा, पच्छतो अपरा, घामओ उपरा, एपासिं च अंतरेण अनाओ चत्तारि अणुदिसाओ माणियधाओ, एतासि चवऽडण्ह अंतराओ अट्ठ दिसाओ, एताओ सोलस सरीरउस्स्यपाइष्टानो समाओ विरियदिसाओ, पादतलहेडा अधोदिसा, सीसस्स उवरि उड्डा, एता अट्ठारसपि पण्णवदिसाओ भवति, भावदिसा अट्ठारसविधा, तंजहा-पुढविकाइओ आउकाओ तेउकाओ. वाऊ४अग्गवीया मूलबीया पोरीया पंधर्वापा८येइंदिया तेइंदिया चउरिदिया पंचेंदिया तिरिवाजोगिया१२सम्मुच्छिममणुस्सा कम्मभूमा अकम्मभूमगाई अंतरदीपया१६ देवा नारगा१८,दिश्यते अनपेति दिसा,मा तस्य माविनो मारस्तेन प्रकारेणोपदिश्यते, तद्यथा-पृथिवीकायिको वा एवं यावद् देवो नारको ॥१५४॥ पा, पूर्व पश्यत इति परस, मा समारमस्व अत एव दृष्टाऽसौ दिग्भवति, यतो न सम्म आरम्यवे असमारभमाना, 'अप्पमत्तो परिव्वए' थोउगा पा समपि दिन विराधयेत्, उक्त प्राणालियानविरमण, अपरिग्रहप्रसिद्धये तु 'पहिया उड्डमायाय ॥१७३-२३८॥ सिलोगो, पूर्णी । स्यात् प्रागुपदिष्टं यथा अन्भत्थं सव्यतो सत्य, तथैव च आदानं नरकं दिस्से ति प्राणातिपातविरमणं परिग्रहविरती य भणिताकि तादि ६. पुण भणनि', उच्यते, तत्र मेदा नोपदिष्टा, इह तु अष्टादश दिश उत्ता, परिग्रहेऽपि तत्राविशिष्टमुक्त-आदाणं गरकं, इह वि- निग्रंथीया शिप्पो इदं प्रानमिदमग्रायमिति, व्यथा-पहिया उड्ढमायाय' हेवा वहिपा, उद्वियत इति ऊई, ऊर्द्ध नामात्मानं वर्जयेत्यर्थः, यथा लोकायता प्रतिपन्नाः ऊई देहात्पुरुषो न विद्यते, देह एवं आत्मा, तत्रात्मानं शरीरोपचार कृत्वोपदिष्यते 'यहिया ॥१५॥ उदमायाय, नावकसे कयाइवि', स्यात्-शरीरात्मा किनिमित्तं धार्यते ।, उच्यते, 'पुश्वकम्मक्खयहाए' पुरवतीति पूर्व, क्रियते इति कर्म, क्षेपणं शयः, 'हम' मिति इदं औदारिकं सम्यक् उद्धरेत् सुहादिपरिस्सहेहिं पडमाणं समुद्धरे, तस्यैवं पूर्वकर्म- अपहेतोः तं देह धारयतः साम्प्रतं कर्माऽनुपचयहेतोः इदमपि दिश्यते। किं , 'विविच कम्मुणो हे ।।१७४-२६९॥ सिलोगो, विविच्येत्यनुमतार्थे उपदेशो या, क्रिपत्र इति कर्म, हिनौवीति हेतुः, हेतुरिति यतः कर्म प्रत्यति, स चाविद्यैव, उक्त हि- "महणं मैते ! जीया अट्ठ कम्मपगडीओ चंति !, रागा दौसा बा" बन्धहेतवः एकैकस्य तु तत्प्रदोषनिववादयः, एवं सर्वत्र, विपु लोके वा फैच्चिर कालं णिमितव्या?, उच्यते--कालकखी परिब्बए कालनाम यावदायुपः तं पंडितमरणकालं काङ्क्षमाणः | सर्वत्रासम्पध्यमानः परिव्रजेत्, सर्वासचरित्यर्थः, स एव निरुद्धाश्रयी यावत्कालं काश्यतो आगच्छरीरधारणामाहाराथुपग्रहणं फरोति, न हि निरुपग्रहाणि शरीराणि शक्यन्ते उद्घोहूं, तत्रोपग्रहमाहारः उपकरण था, तबाहारपरिणामार्थमपदिश्यते 'मातं 5, ॥१५५ / पिंइस पाणरस' मीयवे मात्रा, पिण्डयति नमिति पिण्डः, पिण्डग्रहान् विविध आहारः, पापग्रहणात् पानकमेव, फडं नाम | थीउन नियचियं पागुगंलिपंजवारादि फामुम,पि पावत्तट्टाए, उदासति()न या तदपि देण्णं, भधये सादियमेव, स्वादिममास्वादयेत्, सनिधि- अशनमश्नीयात्, पानक पिवेद, यन्धानुलोमातु मधयेत्। न तु मुक्तशेषमभुक्तशेष वा-सन्निधिं च न कुञ्चिजा ॥१७५-२६९।। নিমগীয় गिलोगो, गनिधानं संनिधिः न प्रतिषेधे, अणनीत्या, मीयत इति मात्रा- तिलनुसभागमितपि 'देवमायाय संजए' कोऽर्थः ?, यपि ण संबसाचे पत्ते वरथे वा, किमंग पुण असणादिभट्ठा, अतिप्रसक्तलक्षणनिवृत्तये मा भूतदुपकरणमपि न स्वास्थति, तेन तदुपकरण यन्त्र गच्छति तत्र तत्र 'पपरपीपत्तं समादाय पक्षी पत्रसंभार या पतत्यनेनेति पत्रं पिच्छमित्यर्थः, विभार्ति तमिति भारः तत्तुल्यो,यथाऽसी पक्षी परमार ममादाय गच्छति एवमुपकरणं भिक्षुरादाय पिरपसी परिचए, नास्पाकाक्षा विद्यत इति निरसकाइशी, उक्त पूर्वकर्मक्षयार्थ शरीरं धारयेत्, तदारसोपाया, तयथा-आहार उपकरणं तदपि-'एसणासमिओलज्ज' ॥१७६-२७०॥ सिलोगो, एमणासमिओ, लज्ज नाम लञ्जावान् , लज्जुप्पमाण उक्तार्थः, 'अणियतयासी' अनियतः कवलं मासं, न एमणासमिन एव जाप इंदियादिपमादा परिपज्जए पेनोपदिश्यते 'अप्पमत्तो पमत्तेहिं' इंडियादिपमत्तेसु गिहत्थेसु, पिंडस्म पिंडयो पिण्डानां वा पातार अतस्तं पिंडशतं 'गधेपर्यत्' मार्गदित्यर्थः, एवं से उयाहु' ॥१७७ २७०॥ सिलोगो, एव- मर्धावपारणे, 'स' इति मगरान् तीर्थकर, उदाहुरिति उदाहृतवान्, 'अणुत्तरनाणी ' ति केवलणाणी, नातो उत्तरोत्रं 'अरुण गाणं अस्थित्ति अशुतरणाणी, 'अणुत्तरदंसी' केवलदेसित्ति, अणुचरणागदसणधरी जाव से उदाहृतवान्, स्याद् पुद्धिः- कोऽमौ ?, उज्या, 'अरहा णायपुत्ते' अतीत्यईन्, नास्य रहस्यं विद्यते, भातकुलप्पभू(पू)ते सिद्धस्थयत्तियपुत्ते, भगवान् । भगोऽस्पास्तीति मगवान् । ऐश्वर्यादि, 'येसालीग' ति गुणा अस्य विशाला इति पैशालीयः, विशालं शासनं वा, विशाले । - - এ জাং- श्रीया श्रीउचरा भरा हस्ताकुवंशे भवा पेशालिया, वैशाली जननी यस , विशालं कुलमेव च । विशाल प्रवचनं या, तेन वैशालिको जिनः उपसंहारः चूणी ॥ १ ॥'वियाहित व्याख्याते, केचिदन्यया पठन्ति- 'एवं से उदाहु अरहा पासे पुरिसादाणीए भगवते वेसालीए युद्धे उरभ- परिणिव्युडेत्ति येमि। अई पूषायां, पूजामईनीत्याई पश्यनीति पाशः, पुरुषग्रहण सत्यापि त्रिलिङ्गग्रहणमिद्धत्वे पुरुष एव | निक्षेपाः तीर्थकरो मवति प्रायः, स न द्वयोर्लिङ्गयोः, आदातव्य आदानीयः, पुरुषैर्वा आदानीयः, ज्ञानदर्शनचारित्रसर्वपराक्रमवृत्यादि- ॥१५॥ गुणा अस्य इति विशातीयः, शेपमुक्त, युध अवयोधने, बुद्धवान् युइः, समन्तानिर्वृत्ता, एवं जम्बोभगवान् आयुष्मान् सुधर्मा कथयति एवं ने उदाहु जाय परिणिप्पुए इति बेमि ॥ नयाथ पूर्ववत् । खुडगणियंठिन छट्टमज्झयणं सम्मत्तम् ६ । उक्ता अविद्या सविधाथ, ते तु अनिवृत्तात्मानो नोक्काः, रेषु कर्मनु प्रशस्य तद्विपाकं नापेक्ष्यते उरभ्रयत्, इत्येपो क्रियते | राम्बन्धः । तस्स चत्वारि अणुओगहारा, उक्कमादी, ते परूवेऊण गामणिप्फण्णे उरम्भिज्ज, उरम्राज्जातं औरनियं, उरभ्रस्येदं पौरनीय, सो उरम्मो गामादि चतुर्विधो, दब्बे दुविहो-आगमतो गोजागमतो य, आगनओ वाणए अशुवउचो, गोशागमशो विविहो-जागगसरीरादि ३, तत्थ 'जाणगसरीर।।२४५२७॥वतिरिचो दबोमो तिविहो, त०- एगभविओ बद्धाउओ अमि-BI महणामगुत्तो, भावीरभो दुविधी-आगमतो गोमागमतो प, आगमती जाणए उपडत्तो, णोआगमेत्यादि, णोआगमतो मायो- एभे इमा गाहा-'उरम्भाउणामगोप॥२४६-२७१।गाथा कण्ट्या,एतस्स इमा अत्याधिकारगाथा 'ओरन्भे य॥२४७-२७१।। ॥१७॥ | गाहा, ओरख्ने कागिणी अंबए यवहारा सागरो, एते पंच दिद्रुता उरम्भिज्जे अजायणे वणिज्जति । 'आरंभे रसागिद्धि' ॥ २४८-२५२ ।। गाहा, उसम्भारंभो कीस गते ?, उच्यते, सोऽप्यासितो २ मारिज्जति, ण य तत्थोपायो कोऽवि, एवं असंजता सनिधि- श्रीउवा नियनिर्य पामुर्ग फियं जखीरादि फासुगं,तपिण)अत्तद्वाएइसलि) न वा तदपि देण्णं, भक्षपेत् खादियमेव, स्पादिममास्वादयेत्। पा प्रशनमश्नीमान्, पानकं पिन्, बन्धानुलोमात्तु मधयेत् तं तु मुक्तऐपमभुक्तशेष वा-'सन्निधिं च न कुग्विजा' ॥१७५-२६९।। ६. शुष्क । मिलोगो, सन्निधानं मंनिधिः न प्रतिषेधे, अणनीत्यणुः, मीयत इति मात्रा- तिलनुसभागमित्तपि लिवमायाय संजए' कोऽर्थः ?, निधीय लोप ण सपना पने बल्थे या, किमंग पुण असणादिअट्ठा, अतिप्रसक्तलक्षणनिवृत्तये मा भूत्तदुपकरणमपि न संवास्पति, नेन उपकरणं या गच्छवि वर तर 'पपीपत्तं समादाय' पक्षी परसंभार वा पतत्यनेनेति पत्रं पिच्छमित्यर्थः, विभाति तमिति भारः तनुल्यो,पयाशी पक्षी व पत्रमार रामादाय गच्छति एवमुप करप भिक्षुरादाय गिरबेक्सी परिब्बए, नास्थाकादया विद्यत इति निरसफाइयो, उक्तं पूर्वकर्मक्षयार्थ शरीरं धारयेत्, तदारणोपापः, तयधा-आहार उपकरणं तदपि-'एसणासमिओ लज्जू' ॥१७६-२७०।। मिलोगो, एमणाममिओ, लज्जू नाम लागन् , लज्जुष्पमाण उक्तार्थः, 'अणियतवासी अनियतः केवलं मास, ग एगणासमिा एक जाव इंदियादिपमादा परिपज्जए पेनोपदिश्यत्र 'अप्पमत्तो पमत्तेहि ईदियादिपमत्तेसु गिहरयेस, पिंडस्स पिइयोः पिण्डाना वा पातः२ अनस्तं पिंडयातं 'गोपपत्' मार्गपेदित्यर्थः, एवं से उयाहु' ॥१७७-२७०॥ सिलोगो, एव- गरिधारणे, 'स' इनि भगान् नीर्थकर उदाहरिति उदाइनान्, 'अणुत्तरनाणी' ति केवलणाणी, नानो उत्तरोत्तरं अणं गाणं रिपनि अणुत्तरमाणी, 'अणुत्तरदंसी केवलदंगिति, अणुत्तरणाणदसणधरी जाव से उदादृतवान्, स्याद् बुद्धिः- को मौ ?, उच्यते, 'अरहा णायपुत्ते' अस्तीत्वाईन, नास्य रहस्यं विद्यते, पातकुलप्पभू(म त सिद्धस्थानियपुने, भगवान् । भगोऽस्तास्तीति मगरान्, ऐयादि, 'येसालीए'ति, गुणा अस्य विशाला इति वैशालीय. विशालं शामन या, विशाले ।

उपसंहारः
-
निक्षेपाः
भीपा
वा भारी मता पैशालिया, 'वैशाली जननी यस्य , विशालं उलमेव च । पगाल सपा वा, तेन वैशालिको जिना
श्रीउपरा
पणी ॥१॥'पिपाटित व्यायात, फेनिदन्यया पठन्ति- ‘एवं से उदाह अरहा पासे पुरिसादाणीए भगवते वेसालीए युद्ध
७और-
परिणिन्युउत्तिपमि।। अई पूजायां, पूजामर्हवीत्यर्हः पश्यतीति पाशा, पुरुषग्रहणं सत्यपि निलिङ्गग्रहणमिद्धत्त्वे पुरुष एव
तीर्थंकरो मपति प्रापः, स न द्वयोलिङ्गयोः, आदातव्य आदानीयः, पुरुषैर्या आदानीयः, ज्ञानदर्शनचारिनसर्पपराक्रमवृत्त्यादि-
गुणा अस्य इति विशालीया, शेपमुक्तं, युध अयोधने, पुदान् युद्ध, समन्तानिवृत्तः, एवं जम्माभगवान् आयुष्मान् सुधर्मा
॥१५॥
फायनि-एवं से उदाहु जाय परिणिप्पुए इति वैमि ॥ नयाच पूर्ववत् । खुड्गणियंठिलं छठमझपणं सम्मत्तम् ६ ।
उक्ता अविधा सपिघाय, ते तु अनिवृत्तारमानो नोक्ताः, रेषु कर्मसु प्रशस्य नद्विपाकं नापेक्ष्यते उरभ्रवत् , इत्येपो क्रियते
सम्बन्धः । वस्स चचारि अणुओगहारा, उपक्षमादी, ते परूचेऊण णामणिफण्णे उरन्भिज्ज, उरम्राज्जातं औरभ्रियं, उरभ्रस्येद
चौरप्रीयं, सो उपन्मो गामादि चतुर्विधों, दव्ये दुविहो पागमतो गोआगमतो य, आगमओ जाणए अणुवउचो, गोआगमयो |
लिपिहो-जाणगसरीरादि ३, तत्य 'जाणगसरीर॥२४५२७१॥३तिरिनो दयौरभो तिनिहो, तं- एगभविओ बद्धाउओ अभि-
सहगामगुत्तो, भापौरभो दुवियो-मागमतो गोमागमचो य, आगरतो जाणए उपउत्तो, गोजागनेत्यादि, णोआगमतो भावो-
रमे इमा गाहा उरभाउणामगोयं ॥२४६-२७१||गाथा कण्ठ्या, एतस्स इमा अत्याऽधिकारगाथा 'ओरम्भे य॥२४७-२७१।।
गाहा, ओरमे कागिणी अंबए बबहारी सागरी, एते पच दिव॑ता उरम्भिज्जे अदायणे चणिज्जति । 'आरभे रसागिद्धि'
1॥ २४८-२७२ ।। गाहा. उरभारंभो कीस गते ।, उच्यते, सोऽम्पासितो र मारिज्जति, ग य तत्थोपायो कोवि, एवं असंजना |
॥१७॥

सनिधि- वर्जन श्रीउनरामनिवचिर्य पागुर्ग फिर्य जंगीरादि फासुग,तपि गोयत्तद्वाए,उदघुसलिन या तदपि देणं, भक्षयेत् खादियमेव, स्वादिममास्वादयेत्, गनमश्नीयात्, पानकं पिवत्, बन्धानुलोमात्तु मधयेत् तं तु भुक्तशेषमभुक्तशेष वा-सन्निधि च न कुविना ॥१७५-२६९॥ सिलोगो, सन्निधानं संनिधिः न प्रतिषेधे, अणतीत्ययुः, मीयत इति मात्रा- तिलतुसमागमिपि 'लेवमायाय संजए' कोऽर्थः १, निप्रधीया लपि ण संपसारे पर बस्थे वा, किमंग पुण असणादिअट्ठा, अतिप्रसक्तलक्षणनिवृत्तये मा भूत्तदुपकरणमपि न संवास्यति, 111५६|| नेन नदुपकरण पर गच्छति तत्र तत्र 'पपरपीपत्तं समादाय पक्षी परसंमारया पतत्यनेनेति पत्रं पिच्छमित्यर्थः, विभाति तमिति भारः तनुस्यो,यथाऽसौ पक्षी ते पत्रमार समादाय गच्छति एमुपकरणं मिखुरादाय णिरवेक्खी परिव्वए, नास्याकाधा विद्यत इति निरककादशी, उक्तं पूर्वकम्मक्षया शरीरं धारयेत्, तदारसोपायः, तद्यथा-आहार उपकरणं तदपि-'एसणासमिओ लज्ज' ॥१७६-२७०॥ सिलोगो, एगणासमिओ, लज्जू नाम लावान्, लज्जुणमाण उतार्थः, 'अणियतवासी अनियतः केवल मास, न एसणासमिन एर जाव ईदियादिपमादा परिसज्जए येनोपदिश्यते 'अप्पमत्तो पमत्तेहि' इंदियादिपमत्तेसु निहत्थेस, पिंडस्स पिंडयोः पिण्डानां या पात:२ अतस्तं पिंडयातं 'गयेषपेत्' मार्गयेदित्यर्थः, 'एवं से उयातु' ॥१७७ २७०॥ सिलोगो, एव- मविचारणे, 'स' इति भगान् तीर्थकरः, उदाहरिति उदाहृतवान्, 'अणुत्तरनाणी' ति केवलणाणी, नातो उत्तरोत्तरं अणं गाणं अस्त्यित्ति अणुचरणाणी, 'अणुत्तरदंसी' केपलदसिनि, अणुत्तरमाणदंसणधरो जाप से उदाहृतवान्, स्याद् बुद्धिः- कोऽसौ ?, उच्यते, 'अरहा पायपुत्ते' अतीत्यईन, नास्प रहस्यं विद्यते, पातकुलमभूमि ते सिद्धत्यसतियपुत्ते, भगवान् । भगोऽस्याम्नीति मगान्, ऐश्वर्यादि, 'येसालीए 'चि, गुणा अस्य विशाला इति वैशालीयः, विशालं शासन वा, विशाले । -- - - उपमहारः - निक्षेपाः भीगा T ७मा शाम मा पालिया, 'वैशाली जननी यस्य , विशालं कुतमेव च । पिशालं प्रवचनं वा, तेन वैशालिको जिना ॥१॥'पिपादित व्यायाने, फेचिदन्यथा पठन्ति- 'एवं से उदाह अरहा पासे पुरिसादागीए भगवते वेसालीए युद्ध परिणिपुडेति पेमिका भई पूजापा, पूजामईनीत्यई परपतीति पाशा, पुरुषग्रहगं सत्यपि विलिङ्गग्रहणसिद्धसे पुरुष एव सीकरी मावि प्रायः, म न पोलिशयोः, आदावम्य आदानीयः, पुरुषो आदानीयः, शानदर्शनचारिपसर्वपराक्रमवृत्यादि- गुणा अस्य इति विशालीयः, शेपमुक्तं, बुध अपरोधने, युद्धान् बुद्ध, समन्तानिना, एवं जम्बोभगवान् आयुष्मान् सुधर्मा कथयनि-एर से उदाहु जाप परिणिपुए इति बेमि ।। नयाश्च पूर्ववत् । खुडुगणियांठेवं छठमज्झयणं सम्मत्तम् ६ । उल्ला अरिया सरियाय, ते तु अनिवृवात्मानो नोक्ताः, रेप कर्मसु प्रशस्य नविपाक नापेक्ष्यते उरभ्रवत्, इत्येपो क्रियते | सम्बन्धः । तस्स बचारि अणुओगदारा, उपक्रमादी, ते पख्वैग णामीणफण्णे उरम्भिज्ज, उरभ्राज्जातं औरभियं, उरभ्रस्येदं औरश्रीपं, सो उन्मो णामादि चतुर्विधो, दप्ये दुपिहो यागमतो गोआगमती य, आगमओ जाणए अणुवउचो, गोआगमओ विविहो-जागगगरीरादि , तत्थ 'जाणगसरीर।२४५२७६।।वनिरिगो दव्योरमो निरिहो, त०- एगभविओ बदाउओ अभि- नयामगुनी, मापौरमो दुविधो-धागमती गोआगमतो य, आगमती जाणए उपउत्तो, गोआगमैत्यादि, पोआगमती भावो- रमे इमा गाहा 'उरभाउणामगोय॥२४६-२७||गाथा कण्ठ्या, एतस्स इमा अत्याधिकारगाथा 'ओरम्भे प॥२४७-२७१॥ गाहा, ओरम्ने कागिणी अंबए पारी सागरो, एते पंच दिढता उरभिब्जे अज्झयणे वणिज्जति । 'आरंभे रसगिद्धि' ॥ २४८-२५२ ।। गाहा, उरमारंभो कीस गते हैं, उच्यते, सोऽप्यासिनो र मारिज्जति, ग य तत्थोवायो कोवि, एवं असंजता ।।११७॥

. - ७आर. भीउना० । जीया आरंभे ' चि मंसरसगिद्धा, उरम्भमच्छमहिसादयो, तैसि दोग्गतिगमणपञ्चवाया भवंति, इत्यतु । उवमा कया उरन्मे, उरम्भिग्जस्म णिज्जुनी' मामणिफण्णो गतो ॥ जाव सुनाणुगमे सुसं उच्चारयव्यं, तं च इमं 'जहाऽऽएसं समुदिस्स दृष्टान्तः ॥१७८ सू.२७३। सिलोगो, पेन प्रकारेण यथा, आएसं जाणवित्ति आइसो, आवेसो वा, आविशति वा वेश्मान, तत्र आविशति श्रीया वा गत्वा इत्यारमा, शोमनं गतं संगतं तं वा उद्देश्य समुद्देश्य, कथमुद्देश्य !, आएसो अभ्यरहिवो यथा आगमिष्यति, अमुगो ॥१८॥ वा, तदा एवं मारेना तेण सह भक्रिस्सामि, उच्छयदिने वा फोपि' चि कश्चित् , क्रूरकर्मा पापा, 'पोसेना' 'पुप पुष्टी एनि एत्याकरिता प्रत्येलका, कथं पोसगति । ओपणं जबसे देति' उतत्ति उदात्त वा समिति औदनं ददाति, जवसो मुग्ग- मासादि, यानि चान्यानि तयोग्यानि विमयणामादि, जो जस्स विसाति स तस्स बिसयो भवति, यथा राज्ञो विषयः, एवं पयस्य विषयो भवति, लोकेऽपि यतारो भवन्ति सर्यो धात्मगृहे राजा, अंगति तस्मिन्निति अंगर्न, गृहांगनामत्यर्थः, अथवा विपया रसादयः तान् गणयन् प्रीणितोऽस्य मांसेन विषयान् भोक्ष्यामीति, अथवा विषयान् इति, धर्म परलोकभयं वा, एत्थ कपित उदाहरण- एगो ऊरणगो पाहुणयनिमित्तं पोसिज्जवि, सो पीणियसरीरो मुण्हातो हलिदादिकयंगरागो कयकण्ण- चूलवो, अमारगा य नाणाविहेहिं फीलाविरोसेहिं कीलावेति तं च वच्छगो एवं लालिज्जमाणं दद्र्ण माऊर हेण य गोवियं दोहएग य तयणुकंपाए मुकमपि तीरंण पिरवि रोसणं, ताप पुच्छिओ भणति- अम्मो ! एस मंदियगो सम्वेहि एपहि अम्द सामिसालेदि इटेदि जयसजोगासणेहिं तदुवओगेहिं च अलंकारविसेसेहिं अलंकारितो पुत्त इस परिपालिज्जति, ५ ॥१८॥ अहं तु मदभग्गो मुकाणि तणाणि काईपि लभामि, तापिर ण पज्जत्तगाणि, एस पाणियपि, प प में कोवि लालेति, ताए .

उरभ्र-
दृष्टान्तः
घून
| मणवि-पुत्त ! ' आउरचिन्नाई एयाई १ ॥२४९.२७३॥ गाया, जहा आउरो मरिउकामो जे मग्गति पत्थं वा अपत्थं वा त
थीवचरा
दिज्जति से, एवं सो पंदितो मारिजिदिति जदा तदा पच्छिाहिसि, उक्तो दृष्टान्तः । प्रकृतमुपदिश्यते- 'तओ से पुढे परि-
और-बूढ़े ॥१७९-२७४सिसौगो, 'तत्' इति ततो जयसौदनप्रदानात् पुप्यते चा पुष्टः परिवृहितः परिवृडः, मियतेऽनेनेति मेदर
उदीर्घान्तः उदीर्यते या उदरं पीणिए ' पिपलदेह, प्रीगीतः तर्पित इत्यर्थः, विपुलदेहे नाम मांसोपचितः, 'आएसं
परिकंपए । कर्मपद कर्मकतेतिकत्साऽपदिश्यते-मांमोपचयादसौ स्वयमेव मेदसा स्फुटनिव आएवं परिकंखए, कथं सो|
आगच्छेदिति, उत्सयादिर्या, यत्रापमुपपुज्यत, अथवा परिकसति, 'जाय न एजति आएसो' ।।१८०-२७४।। सिलोगो, पाव-
स्परिमाणायपारणयोः, कहं दुही जासोदनेऽपि दीयमाने ?, उच्यते, वधस्य वध्यमाने इष्टाहारे वा वध्यालंकारेण वाऽलंक्रियमाणस्स
किमिप मुख ।, एवमसौ जपसोदगादिसुखेऽपि सति दुःखमानेवा, 'अह पत्तंमि आएसे' अथेत्ययं निपात आनन्तर्ये,
श्रिताः तस्मिन् प्राणा इति शिरा, ततो सो घच्छगो तं मंदिपर्ग पाहुणगेसु आगएस वधिज्जमाणं दई विसितोऽय भएणं माऊए
धणं गाभिलसति, वाए मण्णति- किं पुत्त ! भयभीतोऽसि ।, लेहेण पण्हुयंपि में ण पियसि, तेण भण्णइ- अम्म! कनो में
मज्ज थणामिलापी, गणु सो बच्छतो गंदितो अज्ज केहिवि पाहुणएहिं आगएहि ममं आगतो विणिग्गयजीहो विलोलनयणो
विस्तर रसतो अत्तागो असरणो विनितांति तन्मयातो कतो मे पाउमिच्छा ?, ततो तार मण्णति-पुत्ता ! गणु तदा
पा ने कहियं, जहा आउरचिणाई एवाई, एस वेति विवागो अधुपचो । एक दिईतो 'जहा स्खलु से औरन्भे ॥१८१-२७४।।
सिलोगो, यथा येन प्रकारण, सङ विशेषणे, स एव विशिष्यत इति स इति प्रायुक्त, उरसा भाम्पनि विमार्च वा तमिति उरत्रः
--
॥१५९॥

धीउतरा जीपा 'आरंभे नि मसरसगिढ़ा, उरम्भमच्छमहिसादयो, नेसि दोगतिगनणपञ्चवाया भवंति, इत्यत । उपमा कया उम्मे, पू उरमिजस्स णिज्जुनी' गामगिफम्णो गतो ॥ जाय सुत्ताणुगमे सुतं उच्चारेयचं, ते च इमं 'जहाऽऽएसं समुहिस्स' दृशान्ता ॥१७८ ५.२७३। सिलोगो, येन प्रकारेण यथा, आएसं जाणतिचि आइसो, आवेसो वा, आविशति वा पेश्मनि, तत्र आविशति भीया. वा गत्या इत्याएसा, शोमनं गतं संगतं तं या उद्देश्य समुद्देश्य, कथमुद्देश्य ?, आएसो अभ्यरहितो यथा आगमिष्यति, अमुगो ॥१५॥ वा, तदा एक मारेना तेण सह भक्सिस्सामि, उच्छवदिने वा कोपि ' ति कश्चित् , फरको पापः, 'पोसेला' 'पुष पुष्टी' एति एत्याकारितो एरयलका, कथं पोसरति १"ओयणं जबसे देति' उतत्ति उदात्त वा तमिति आदनं ददाति, जवसो मुग्ग- मासादि, यानि चान्यानि तद्योग्यानि विसपणामादि, जो जस्स विसाति स तस्स बिसयो भवति, यथा राज्ञो विषयः, एवं पयस्य विषयो भवति, लोकेऽपि वक्तारो भवन्ति सर्यो द्यात्मगृहे राजा, अंगति तस्मिन्निति अंगनं, गृहांगनमित्यर्थः, अथवा विषया रसादयः तान् गणयन् प्रीणिवोऽस्य मसिन विषयान् मोक्ष्यामीति, अथवा विषयान् इति, धर्म परलोकभयं वा, एत्य कप्पितं उदाहरण- एगो ऊरणगो पाहुणयनिमित्तं पोसिजति, सो पीणियसरीरो सुहातो हलिदादिकयंगरागो कयकष्ण- चुलतो, कुमारगा य तं नाणाविहेहिं कीलागिसेसेहिं कोलावेति तं च वच्छगो एवं सालिज्जमाण दवण माऊए हेण य गोपियं दोहएण य तयशुकंपाए मुकमपि सीरंण पिचति रोसेणं, ताए पुच्छिो भणति- अम्मो ! एस गीदयगो सनेहि एएहिं अम्इ सामिसालेहिं इहि अयसजोगासणेहिं तदुवओगेहिं च अलंकारविसेसेहिं अलंकारितो पुत्त इस परिपालिज्जति, ४ ॥१८॥ अहं त मंदमग्गो मुक्षाणि तणाणि काहेरि लमामि, वाणिीय ण पज्जत्तगाणि, एवं पाणियपि, ण प में कोवि लालेति, वाए - भणति-- पुन ! 'आउरचिन्नाई एयाई ॥२४९-९७३।। गाथा, जहा आउरो भरिउकामो ज मग्गति पत्यं वा अपत्थं वा ते श्रीउचरा (दिज्जति से, एवं सो पंदितो मारिजिदिति जदा तदा पेच्छिाहिसि, उत्तो दृष्टान्तः । प्रकृतमुपदिष्यते- 'तओ से पुढे परि- दृशान्ता ७ और-चूदे ॥१७९-२७४।। सिलोगो, 'तत' इति ततो जयसौदनप्रदानात् पुग्यते वा पुष्टः परिवृहितः परिवृडा, मियतेऽनेनेति मेदः । श्रीया । उदीर्णान्तः उदीयते वा उदर पीणिए' विपुलदैहै, प्रीणीतः तर्पित इत्यर्थः, विपुलदेहे नाम मांसोपचितः, 'आएसं परिकखए । कर्मवत् कर्मकतैनिकृत्वाऽपदिश्यते-मांसोपचयादसौ स्वयमेव मेदसा स्फूटन्निव आएस परिकंखए, कथं सो ॥१५॥ आगच्छेदिति, उत्सयादिवा, यत्रायमुपपुज्येत, अथवा परिकंखति, 'जाव न एजति आएसो' ।।१८०-२७४॥ सिलोगो, पाव- परिमाणावधारणयोः, कह दुही जपसोदनेऽपि दीयमाने ?, उच्यते, वधस्य वध्यमाने इष्टाहारे वा वध्यालंकारेण वालंक्रियमाणस किमिव सुख ।, एमसौ जयसोदगादिसुखेऽपि सति दुःखमानेवा, ‘अह पत्तमि आएसे' अयेत्ययं निपात आनन्तयें, थिताः तस्मिन् प्राणा इति शिराः, ततो सो यच्ङगो तं नदियगं पाहुणगेसु आगएसु बधिज्जमाणे दलु तिसितोवि भएणं माऊए धणं पामिलमति, ताए मणदि- किं पुत्त ! भयभीतोऽसि !, मेहेण पहुयंपि मंग पियसि, तेष भगद- अम्म! कचो में | भज्ज थमामिलापो, णणु सो बच्छतो पंदितो अज्ज केहिवि पाहणएहिं आगएहि ममं अग्गतो विणिगयजीहो विलोलनयणो पिस्सरं संतो अत्ताणो असरणो विणिहतात्ति तन्मयातो कत्रो में पाउमिच्छा , ततो ताए मष्णति- पुत्ता ! गणु तदा चेत ते कहिये, जहा आउरचिण्याई एयाई, एस तेसिं विवागो अणुपत्तो । एस दिद्रुतो 'जहा खलु से औरन्भे ॥१८१-२७४।। ॥१५९॥ सिलोगो, पथा येन प्रकारण, खल विशेषणे, स एव विशिष्यत इति स इति प्रागुक्ता, उरसा नाम्पति विभर्ति वा तमिति उरमः,

थोउत्तरा० समीहिनमिति सम्पगीक्षितः, एवं वाले एवमवधारणे, एवापमाने, द्वाभ्यामाकलिनो वालः, अधम्मो इटो जस्स स भवति । नरकहेतबार
अघम्मिट्टो, 'ईइति ' ईहते नाम चेष्टते, नरकः उक्तार्थः, वायुप्पमुक्तार्थः, नरकेषु आयुष कुत्सितं नरकायुकं, अत्राह-
७ मार-
पथाऽसौ मांसबंहितारमा आएस परिकंसति एवमसौं वाला केन इंदितारमा नरकापुः कंसनिी, उच्यते, 'हिंसे पाले मुसाबाई
श्रीया
॥ १८२-२७५ ॥ सिलोगो, हिंसपीति हिंसः, द्वाम्यामाकलिवो वाला, रागद्वेषाम्यामित्यर्थः, मृपा बदतीति सुतावादी, अची
॥१६०॥ प्राणानिति अदा, विविधो लोक २, अद्धानमि विलोकं करोतीति अद्धा मि विलोकः, पन्धमोप इत्यर्थः 'अण्णदत्तहरे तेणे'
अनमि दच हरतीति अन्नदत्तहर, अहवा भन्नेसि दत्तं तं हरति, स्तेन स्त्यायत इति स्तेनः, मायाऽस्यास्तीति मायी, कस्य
हरामी फिन्गु हरामांति या, किन्तुइरः, शठा फतवो, पंचास्य(सुवि समतो, 'इत्थीविसपगिद्धे य ॥१८३-२७६॥ सिलोगो,
इत्याग पिसया इत्यिपिसया, इस्पिषिसयमोग इत्यर्थः, इत्याविसवगिदे, अथवा वीषु विपयेषु गृदा, गृभ्यते स्म गृद्धा,
महतो आरंभी परिगहो य जस्स (स) भाति 'महारंभपरिग्गहे 'भुजमाणे सुरं मंस' मन्यते तत् मन्यते वा तं मन्यते वा स
भविता नेनोपभुक्तेन पसिनमात्मानं मांस, परिहितः-परिद, तेन मसिन परिइंदिताः, परेवदमवतीति परंदमो, 'अयकार-
भोई य ।। १८४ ॥ विलोगो, अबतीत्यजः, कपरं नाम नहुरं दंतुरं मांस, अजा इस कारनोजनशीला अपककरभोई, तुंदिल-
नस्प जावं तुन्दिलः, चित्तं यस्य लोहित चिपलोहिता, स तैरेय हिंसादिभिराप्रवैर्वृत्तः, मौसमश्यिता आयुग नरए करो, एति ।
याति वायुः, आनीयते तस्मिन्नरर्फ, काक्षतीय कांक्षते, का तर्हि भावना, नासो नरकस्यद्विजते येन नरफसंवर्तनीयानि
फर्माण्यारभते, स एव दृष्टान्तः, जहाएनं व एलए। अन्नदिवि पगारेहिं निरयाउयंक सति-आण मगणं जाण ॥१८५-२७५।।
। ॥१६॥

पीउन मिलोगी, आसणं उपपिसणपीढगादि, शय्यत तस्मिमिति शयन पलंकादि, जाणं-सगडहत्यिप्रसादि, दिन-हिरण्णसुवण्णादि, नरकहेतवः पूर्गा वा गुदाः तदुत्लादयन्तः संरक्षमापाय ' कामाई मुंजित्ता' कामा-इस्थिविसया, एगग्गाहणे वज्जातीयानां ग्रहणमितिकृत्या ७और 1।। सेमिदियविसपावि इता, ते जित्या 'दुस्साहणं घणं हिच्चा' साइर्ड णाम उपार्जितं, दुई साइडे दुस्साहई, परेसि श्रीपर परवि उपरोध काऊति मगित होति, दुक्पेग या साइडं दुस्साइई, सीतवातादिकितैसेहिं उवचितंति, अथवा कताकत देव- प्वमदेतच रोत्यसलावस्थं दुस्साहई, दुस्सारवितंति भणितं होति. 'पहुं संचिणिया रय' रीयत इति रजः, सो अवविही कम्मरयो। 'ततो कम्मगुरू जंतू ॥ १८६-२७५ । सिलोगो, 'तत' इत्यानन्तर्येण क्रियत इति कर्म, गृणातीति गीर्यते वा गुरू, 'जंतु चि जीवस्याख्या, प्रत्युत्पन्ने सुसे रज्जले रलयोफ्यामिति कत्या 'पच्चुप्पण्णापरापालज्ज)'अएब आगयाएसे अज- वात्यजः, अजेन तुज्या अवय, जहा सो आयबद्धो मारेजिउकामो सोयति, एवं सौवि मारणतियवेदणामिभूतो परलोगभूतो सोपति, एकाधिकारे प्रकृते अवमनेकादेशः । ततो आयुपरिक्षीणे (पले ) वीणे ॥१८७-२७६॥ सिलोगो, पति याति या, आयुपि परिक्षीणे चुना। युतश्रुतो ?, देहात विविधम् अनेकप्रकारं हिंसका विहिंसका: ' आसुरियं दिसं याला' नास्य सरो पिज्जति, आमुरियं वा नाका सिं चरिणदियाभाव परेरा उद्योदो पत्थि, जहा एगेंदियाणं दिसा मावदिसा खेत- दिसापि पेप्पति, असीत्यपुरा, असुराणामिय आसुरीयं, अधोगतिरित्यर्थः, अवसा णाम कम्मवसगा 'तम' पिति अन्ध- फार, स तत्य नरफगति गतो बहुं दुक्खमगुभवन्तो परितप्पति । दिवंतो- 'जहा कागिणीए हेई' ॥१८८-२७७॥ सिलौगो. पैन प्रकारेण यथा, कागिणी णाम वगस्स असीलिमो मागो, बीसोबगरम चतुभागो, अवोदाइरणम्-एगो दमगो, नेग विधि - थाउत्तरा काकिणी दृष्टान्ता श्रीया दृष्टान्तः फविण सहस्सं काहावणाण अअियं, सो य त गहाय सत्येण समं सगिर्द परिथतो, तेण भत्तणिमित्त रूपगो कागिणीहि भिन्नो, ततो दिणे दिणे फागिणीए सुंगति, तस्स य अवसेसा एगा कागणी, सा विरसरिया, सत्थे पहाविए सो चिति-मा में रूवगो मिदियचो होहिीच गउलगं एगस्य गोपउँ कागिणीणिमित्तं गियचो, सावि कागिणी अन्नेण हडा, सोऽवि उलतो अण्ण दिवो उविज्वंतो, सोऽवि तं घेत्तूण गट्ठो, पच्छा सो घरं गतो सोयति, एस दिट्ठेचो, 'अपत्थं अपगं भुच्चा' अह कस्सह रनो अयालिप्मेण विमुइया जाया, सा तस्स पेज्जेहिं महता जत्तेण तिगिच्छिया, भणितो य-जइ पुणो अवाणि साहिसि तो विष्ण- स्वसि, तस्स प अतीव पिपाणि अंपयामि, नेण सदेसे सव्ये अशा उच्छादिया, अण्णया अस्सवाहणियाए जिग्गतो, सह अम- पेण अरसेण अपहरियो, अस्सो दूरं गतूण परिस्संती ठितो. एगमि वणर्सडे चूयच्छायाए अमचेण वारिज्जमाणोऽवि गिविहो, तस्स य हेवा वाणि पडियाणिं, सो ताणि परामुमति, पच्छा अघाति, पच्छा चलिराउं णिच्छ्हति, अमचो वारेइ, पच्छा भवरोउ मतो । मणित दिईतदुर्ग, कागिणीदिवेंतोवसंधारणसिद्धीए मण्णति-'एवं माणुस्सगा कामा' ॥१८९-२७७॥ सिलोगो, जइ गाम कोह मणुरसकामा दिव्वकामाण अखिए करेजा, अन्तिक समीपमित्पा, उतो ते कागिणीओऽवि अप्पतरा होज्जा। जहा कामा तहा आयुपि हो(जो)ज्जा, अनुवर्तमान एव श्लोका, एवं माणुस्सयं आयुं दिव्वमाउस्स यतिए, दिव्या पुण 'सहस्स. गुणिता सुनो' चि, ग केवलं सहस्सगुणा, अणंतगुणा वा दिव्या कामा, दिव्यं चायुः, बंधाणुलोमयाओ आउंकामा य दिविया ॥ स्पान-कथमायुत्ते जीच्यती, उच्यते-'अणेगवासा नउता ॥१९०-२७८॥ सिलोगो, न एगमनेक, वर्षतीति वर्षः, गउ गाम चउरासीविरायसहस्साणि ( पृथ्वाणि ) से एगे पउनेंगे, चउरासीतिणउतंगसत्सहस्साणि से एगे णउते, चारासीति- ॥१६२

वणिग-
दृष्टान्ता
७
और
.
पाउपरायसहस्साणि से एगे पउगे, एवं गेतच, 'अणेगाई ति असंखेज्जाई, ताई जाई 'पाणवतो' प्रज्ञा अस्यास्तीति प्रज्ञा-
भीउपरा
पूर्णा
पान् अतस्तस्य ज्ञानवता, स्थीयत इति स्थितिः, 'जाई जीयंति दुम्मेहा' इमेहि अप्पकालिएहिं जीयंति 'दुम्मेह' चि दुम्बुद्धि-
पाऊणे याससयाउप' हीणयाससयाउए, भगवता परिससताउएमु मणुएसु धम्मो पणीतो इत्यतः अणे वाससपाउए, भणितो
श्रीपा० कागिणी अश्वदिव॑तो य । इदागि चवदारदिद्रुतो, तप्पासिद्धिनिमित्वं मणति-'जहा य तिणि वणिया ॥१९१-२७९॥ सिलोगो,
जहा एगस वणियगस्स निष्णि पुना, तेण तेसिं सहस्सं सहस्सं दिनं काहायणाणं, मणिया य-एएण चवहरिऊण एत्तिएण
कालेण एज्जाहा ते तं मूलं घेतूण गिग्गया सणगरातो, पिथप्पिधेसु पट्टणेसु ठिया, तत्थेगो भोपणच्छायणवज्ज जूयमज्जम-
हवेसायसणविरहितो पीहीए वबहरमागी विपुलतामसमनितो जानो, वितितो पुण मूलमविद्दवंतो(जहा)लामगं भोयगच्छायणमल्ला-
संकारादिसु उपभुजति, ग य अच्चादरेग ववहरति, ततितो न किंचि संववहरति, केवलं ज्यमज्जमसयेसगंधमन्नतंबोलसरीरोपकार-
कियासु अप्पेणेय कालेण तं दत्वं पिछवियंति,जहावहिकालस्स सपुरमागया,तत्य जो छिन्नमूलो सो सव्वरस असामी जातो, पेसए |
उपचरिज्जति, वितितो परवावारे णिउचो मतपरणसंतुट्टो, य दायधभोगव्येसु ववसायति, ततिओ सधस्स घरवित्थरस्स सामीकतो,
| केई पुण कईति-विनि याणियमा पचेयं २ क्वहरते, तत्थेगो छिन्नमूलो पेसत्तभुवगतो, केण या संवपदारं करेउ ।, अच्छिनमूलो
पुगरवि पाणिज्जाए भवति, इसरो बंधुसहितो मोदए, एस दिईतो, अयमत्योवण्णतो 'वचहारे उवमा एसा, एवं धम्मे विजाणह'
( १९२-२७९ ) एषामेव-तिन्नि संसारिणो सचा माणुस्सेसु आयाता, तत्थेगो मद्दवज्जवादिगुणसंपन्नो मल्सिमारंभपरिग्गहजुत्तो
फालं काऊण काहारणसहस्समूलस्थाणीपं तमेय माशुप्स पडिलद्दति, विविवो पुग सम्मईसणचरित्रगुणसुपरिणि)हितो सरागसंजमेण
॥१६॥

चणिग्-
इशान्ता
श्रीउचरा ललामणिय दर देवेनु उववो,उतितो पुणहिंसे थाले मुसाबाते'(१९३-२८० इन्चैतहिं पुब्वभणितेहिं सावज्जजोगेहिं बदिउँ
पूर्ण
दिनमूलवणिय हप गारगेमु ( तिरिएस) या उपयजति । एतदेव पुरस्कृत्यापदिश्यते-'दुइतो गती घालस्स' ॥१९४-२८०॥
७और
सितोगो, तस्स पायस कम्मस्स पयत्तमाणस्स दुइवोचि द्विधा, द्विप्रकारा इत्या, तद्यथा-नरकगति तिर्यगतिश्च, बालस्येति
श्रीया
रागद्वेषकलितम्य, सा तु आवती वधमूलिका' तत्र शीतोष्णाद्या व्याधयश्च आवती व्यवस्तु प्रमारणं ताडनं था, मूलहेतुं वा
॥१६॥ आदी व्यघ इल्प, स तु 'देवत्तं माणुसत्तं च तस्मात् कारणात् 'जिते' जितो लौल्यभावो लोलवा शाव्येति शाममेवेति(ठयती-
ति पा) ठा, न धर्मचरणोघमपान, कोभिप्रायौ, यद्यसौ ते मनुष्पके काममोगप बुजतो प नहिं देव माणुसनं च जिवंतो,
पीओ परनो इत्यर्थः, 'ततो जिए सई होइ' ॥१९५-२८०। सिलोगो, तत इति दुर्गतिं गतः, कृत्सिता गतिः दुर्गतिः, इत्थं
तस्सवि ततः 'दुलहा तस्स उम्मन्ना' उम्मज्जणं उम्मज्जा, उम्मज्जापति, 'अद्धा कालः 'सुचिरादवि यदुक्तं सुचिरकाला-
दपि एवं जिपं सपेदाए ॥१९६-२८०॥सिलोगो, एवमनेन, को जिनी,राला, कथं जितो, जेथ माशुस्सपि णासादितं, सम्यक्
समीक्ष्यते यया समीक्षा तया 'तुलिपा बालं च पंडिय तुलयित्वात हलिया बालस्यं च पण्डितवं च, कुतो, बालो विसीयति,
पशन्दा जोय ण जितो, ण वा न्युनलाभक इति, स्यादेतत्-पया जितस्य नरकवियग्यौनिप्पपनस्य दुर्लभा दस्स उम्मज्जा,
एवं जो ण जिनो ण प लछलाभो, जो य लछलामो संसारी, तयोः अन्न गतिः ।, उच्यते-यस्तावन्न जितो न चलन्धवान् स
पुनरपि भानुप्पमासादयति, ततोऽपदिश्यते 'मूलियं ते पविसति' उहा ते मूलपवेसा पुणरवि वाणिजाय भवन्ति, एवं जे
संसारिणो पूणरचि माणुसत्तणं पावेति ते मूलमेर परिसंति, ते मनुष्य क्षेत्रजात्यादिविशुद्ध, पुनरपि धर्मचरणयोग्या भवन्तीत्यतः
-kc-
॥१६॥

शीलवता- कलं श्रीउपराभूतमेव पवेसेति, 'माणुस जोणिमिति' जणीति जोगिः, स्यादतन-किमानरंतो माणुसत्तं पावेवित्ति विमापाहिं सिक्खादि चूर्णी १९७-२८०॥सिलोगो, मिनोतीति मीयते वा माना, विषमा मात्रा पिमात्रा, सिक्यगते शिक्ष्यन्ते वा तामिति निक्ष्या, वियत इति | " और यत,ब्रह्मचरणशीला सुबताः,पठ्यते च जे गरा गिहिसुव्वया'तत्र शिक्षानाम शाखकलासु कौशल्यं, वैमाता नाम अनेकप्रकाराः पुरिसे पुरिसापिसेसे इत्यतो वेमाता, सुत्रता गाना (नाम) पगविभड्या, उक्तं च 'चठहि ठाणेहिं जीवा मणुयाउं पकरेंति, तंजा- ॥१६॥ // पगतिमदयाए पगतिविणर्णाययाए साणुकोसयाए अमच्छरियाएं 'उति माणुस जोणि मनुष्याणामियं मानुषी, 'कम्मसच्चा हु पाणिणो' कम्माणि सच्चाणि जेसिं ते कम्मसच्चा, तस्स जारिमाणि से तावविधिं गतिं लभति, वं मुभमसुभं वा, अथवा कर्मसत्या हि, सच्चं काम, कम्म अवेदे नपेइत्ति, यदि हि कृतं कर्म न वेद्यते ततो न कर्मसत्याः स्युरिति, यदिवा नष्ट- फर्मा, इटकलामाधुर्यादिति, पयते च-'कम्मसत्ता हु पाणिणो कर्मभिः सक्ताः, उक्तं अल्मारंभपरिग्रहवता फलं, पैस्तत् ) मूलमासादेत ती ॥ लद्धलाम प्रतीत्योच्यते-जिसि तु विउला सिक्खा ॥१९८-२८२॥ सिलोगो, वे इति अनिर्दिष्टस्य निर्देश, विपुला विद्याला इत्यर्थः, सिक्सा दुविधा-गहणा आसेयषपा, 'मलियं ते उद्विया उद्विता नाम अदिवान्ता, पठ्यते च मूलं अइच्छिया' अतिक्रान्ता इति, लब्धलाभका वा 'सीलमंता' सह विसेसण सविसेसा, सर्विसेसा नाम लाभगए वा लाभगा या सीलबंता सविससा इत्यर्थः, णो दीणो अद्दीणो इति अद्दीगो गाम जो परीसहोदए ग दीणो भवति, अथवा रोगिवन् । अपत्याहारं अकामा बसंजमं बजतीति हीना, जे पुण हृष्यन्ति इव ते अहीणा जति देववं ॥ उक्तं सीतवदा फलं, 'एवं अदी- ॥१६॥ णवं भिकलं ॥१९९-२८३॥ सिलोगो, एवमवधारय, दीयते दीनमात्रं वा दीना, न दीनः अदीना, परीसहोदएऽवि सति अदीना,

सागर
दृशान्तः
७ और-
श्रीउतरा तदेवमदीगवं भिक देवलोगमानि व मत्ा, अगारमस्यास्तीति अगारी त चागारीण, वेदित्वा, मानुष्य उपवन इति वाक्यशेषः,
अगारी या थावकः, असावपि देवलोकवान्, एकान्तदण्डस्तु नरक एक एव भवति, एवं सो बालो अप्पेहि कामेहिं बहुं जीञ्चति,
स एवं त्रितयस्यास्य विशेपनः कहन्नु जिचमेलिक्वं' कथमिति परिप्रश्ने, जिच्चतोऽपि एलिक्खंति एरिसं, सर्वस्तु कथमी.
भ्रीया
दृशाः, वितयविशेषाभिज्ञो जिच्चेज, जिच्चमाणं वा अप्पाणेण संपेदेज्जा, तहाऽहं अप्पमुहत्थे देवसुहं जितो मूलं वा चमिति
॥१६६॥ इति, अथवा जिन्नति यया सा जिचा जे तु. वेमात्रेण हि जित्वा लक्ष्यते जेतुमस्तीनि, जिच्चा सो तु कहं लक्ष्यते । उक्ता व्यव-
हारोपमा, साम्मत सागरोपमा, वाह-वक्ष्यति भवं सागरोपमं, इदं तावदस्तु, यदुक्तं कागिणीदृष्टान्तः स नोपपद्यते, ननु
चक्रवर्तिवलदेयवासुदेवमण्डलिफेवराणां अन्येषां पृथग्जनानां यथा वस्तूपमानि इष्टानि विषयसुखानि दृश्यंते, तथा मनुष्यवशप्राप्ता-
वेवापदिश्यते, इत्यतस्तानि न काकिणीमात्राणि विषयमुसानि, उच्यते-ते हि काकिणीमात्रादप्ययस्थिता एव, कई !, जेण
से चंतासवा० अणितिया बहुसाधारणा इति, तिरिया य, तद्विपरीवास्तु देवकामाः, अप्येवं सहत्रमात्रामदर्शनं, ननु तत्रैवाप-
दिष्टं सहस्सगुणिता मोजोति जावऽणतगुणोत्ति अयं तु सुमहदंतरविषयकरो दृष्टान्तः, सन्निरुद्धतरथ, येनोच्यते-'जहा
फुसग्गे उदगं ॥२००-२८३।। सिलोगो, येन प्रकारेण यथा, समंताद् अतीव उत्ता पृथिवी सर्वतस्तेनेति समुद्रः, कुशाग्रं, यथा
कचित्तुशाग्रे लम्बमाणमुदकं दृष्ट्वा ब्रूयात-यदिदमुदकं कुशाग्रे लंबते एतत्समुद्रोदकं व, तच्च यथा प्रमाणवाविधुरं एवं
माणुस्सथा कामा' अंतिए णाम वस्स समीचे कता, तैः सह तुल्यमाना. बिम्मन्दुमात्रा अपि न पूर्वति । 'कुसरगमेत्ता इमे
॥२०१-२८४) कुशाग्नमात्रा इति कुशागोदकविंदुमाया 'इमेति मानुप्या सागरकुशाग्नमात्रा 'सन्निरुद्धमि आउए' सन्निरुद्ध न
॥१६६॥

वालपंडित
फल
श्रीउत्तराला परिसमतातो परं जीवंतीति, अंतरावि य गाणाविधेहि उवक्कमक्सिएहि मनिरुज्झते, ततो अप्पसारेसु कामेसु सनिरुद्ध य आउतमि
पूर्णा मवान्'कस्स हेतुं पुरो काउ कस्रोति कस्स कारणं भवं असंजमं पुरस्कृत्य अधर्माप प्रवृधोऽसि, किमन्यज्जो(त्रो) यदिश्यति, न
७ और
तु स्वयं वेदागल्यादुपचितं कर्म वेतन्यमिति, येनात्मा 'जोगक्षेमं न संविद? संक्षेपार्थस्तु कस्सेहं अपराहं उपरि काउं? के
श्रीया
या पुरतो किच्चा अप्पाण जोगसमे ण संवियसि, उन्मत्तपत्, किंच-'इह कामाणियहस्स' ॥२०२-२०३।२८५।। सिलोगो,
'विदह मनुष्यत्वे, काम्यंत इति काना, कामेम्य अनिवृतस्य, इयची इच्छति वा अथों, आत्मार्थ एवापराप्यते, 'सुच्चा
॥१६७॥
नेयाउयं मन्ग' नयणशीलो नैयायिफः 'मग ति दसगचरितमइयं मोक्समग, तं श्रुत्वा, पठयत वा-पचो णेयाज्यं मार्ग,
जं भुज्जो परिभरसति, प्राज्ञः सन् नैपायिक मार्ग जं पुणरवि सव्वती भस्सति, जे पुणरवि मिच्छन्नं चेव गच्छति, एतस्स चेव
शिलोगस पच्छदं केति अण्णहा पठति 'पूतिदेहनिरोहेणं, भये देवेत्ति मे सुर्य' पोसयतीति पातयतीति ( पुति ) औदा-
| रिकशरीरमित्यर्थः, पूनिदेहस्स निरोधे पूनिदेवगिरोहो गासी देहो होतो जद अत्तट्ठी नावरझंतो इति मे सुर्य, इति उपमदर्शनार्थ,
मे इति मया,श्रुतमाचार्येभ्यो नान्यतः । उक्त पालिशकलं, देवलोकान् च्युतमनुष्येषु इदी जुत्ती ।।२०४-२८५॥सिलोगो, इदी-
मद्धी, पुतत्यनेनेति युति, अश्नुते सर्वलोकप्पिति यशः, वृणोति वृण्वति वा तमिति वर्णः, एति याति अस्मिन्निति आयुः, 'सुखं
सौख्यं 'अणुत्तर ति मणूसेसु बंसव्युत्तमं 'नत्य भुज्जो मणुस्सेसु, तत्व से उपवज्जति'त्ति कंट्य, उक्तं वालपंडितयोः
फळ, तदनुपादेवापदिश्यते-'पालस्स परस पालत्त ।।२०५-२८५॥ सिलोगो, कंठषः। 'चीरस्स पस्स घीरत्तं ॥२०६:२८५।।
सिलोगो, धावीति धीरः, सेसं कण्ठधं । तुलिआण पालभावं' ॥२०७-२८५।। सिलोगो, तुलियाती-तौलयित्वा, बालतो मायो
॥१७॥

कपिल-
निक्षेपाः
श्रीउचरा पालरव नरकादिगमनं, 'अपार चव पंडित' अबाली पण्डित इत्यर्थः, तस्मादेवलोके गमनं, एतानि तोलयित्वा 'चहण
चूर्णी
पाल भावं, अपालं सेवए आचरेत् 'मुनी मुनीति त्रैलोक्यावस्थान् भावानिति मुणी, इति बेमि नयाः पूर्वयत् ।। उरन्भिन्ज
८ कापि
लीया.
णाम सत्तममायणं सम्मत्तम् ॥
इदानीमलीभाध्ययनं, तस्स चत्तारि अणुओगहारा उपक्कमादि परूचेऊण (गाम) निफननिस्खेवे काबिलिज्जति,
॥१६॥
तस्थ गाहा-'निक्खेवो कविलमी॥२५०-२८६ गाहा, निक्लेवो कविळस्स, निक्खेयो नामादिचउपिहो, णामठवणाओ गयाओ,
दवकाविलो दुविहो-आगमतो गोआगमतो य,आगमनो जाणए अनुवउचो नोआगमो विविहो जाणगसरीरादि' २५१-२८६॥
तस्थ जाणगसरीरमवियसरीखविरिचो कविलो तिविहो-एगभविगो बदाऽऽओ अहिमुहणामगोतो, भावकपिलो दुविहो-
आगमओ णोआगमतो य, आगमतो जाणए उपउत्ती, गोआगमतो इमा गाहा-'कविलाउणामगोय' ॥ २५२-२८६ ।। गाहा,
फण्टया, एतस्स भावकविलस्स इमा य उत्पत्ती-'कोसंबी कासवजसा ॥२५३-२८९॥ गाहा। तेणं कालेणं तेणं समएणं कोसंबीए |
नयर्सए जितसत्तू राया, कासवो बंमणो चोदसविज्जाठाणपारगो, राइणो बहुमतो, वित्ती से उसकप्पिया, वस्स जसा णाम |
भारिया, वेसि पुत्तो कविलो गाम, कासयो तमि कविले खुङलए चेय कालगतो, ताई तमि मए त पयं राहणा अण्णस्स मरुष-
गरस दिग्णं, सो य प्रासेण छत्तेण य घरिज्जमाणेण बच्चइ, तं ददळूण जसा परुण्णा, कविलेण पुच्छिया, ताए सिह-जहा पिया
ते एवंविहाए इड्ढीए गिग्गच्छियाइओ, तेण भण्णति-कथं , सा भणवि-जेण सो विज्जासंपन्यो, सो भगइ-अहंपि अहिज्जा-
॥१६८॥

जीउगरा० मि मा गइ-इई तुम मच्छरेप ण कोइ मिक्सपेति, वच्च सापत्याए नयरीए, पिइमिचो इंददत्तो गान माहणो, सो ते सिक्खा- कपिलवृत्त वैरिति, सो गतो वरम सगास, तेण पुच्छितो-कोपस तुर्म !, तेण जहावतं कहियं, सो तस्स सगासे आदिजिउं पयचो, ८ पापि उत्थ सालिमदो गाम इम्भो, मो नेग उपमाएग भतियं दयाविसो, सो तत्थ जिमित्ता २ अहिज्जइ, दासचेडी य तं परिये- लीया. सेद, मो य इसपनीलो, चीए सदि संपलम्गो, तीए भग्णाइ-तुमे में विपितो, प य ते किंचिवि, गवार मा मसिज्जासि | पाचमुट्ठीणमिन अहमणेहिं २ सम अच्छामि, इपरहाऽहं तुझ आगामोज्जा । अण्णया दासीण महो दुक्काइ, सा तेण ॥१६॥ समं गिविपिया, गिर्द सा न ठार, तेण पुच्छिया-कतो ते अरती 1, वीए मष्णवि-दासीमदो उबवितो, मम पचपुष्फाइमोल्लं परिय, सहीजणमझ पिगुप्पिसं, नाहे सो अधिति पगतो. ताए मगतिमा अधिति कोहि, एत्य घणो मान सिट्ठी, (इ)पमाए पेर जो पढमं बद्धायेह से दो सुपण्णए मासए देइ, तत्थिमं गंतूण तं चावहि, आमंति तेण मणिय, तीए लोभैण मा अण्णो गचिठहिपि अतिपभाए पेसितो, बच्चंतो य आरक्सियपुरिसेहिं गहितो, बद्धो य । ततो पमाए पसेपइस्स रण्णो उरणीतो, राणा पुटिनो, नेपा सम्भावो कदियो, रापार मणितो- मग्गसि तं देमि, सो मणति-चितिचा मग्मामि, रायणा तइति भगिए । असोगणियाए चिन्तेउमारदो-कि दोहि मासेहिं साडिगाभरणा पडियासगा जाणवाहणा उज्जाणोपमोगा मम ययस्साणं पन्यागयाण घरं मज्जाचाद्वयं जं चाणं उपउज्ज!, एवं जाय कोडीएवि ण ठाएति । चिंतनो सुइज्झयसाणो संवेगमावणो जाई ॥१६९॥ सरिऊण सययुद्धो मयमेव लोय काऊण देवयादिण्णगदियायारमंडगो आगतो रापसगासं, रायणा भष्णति-किं चिंतिय , सो मनति जहा लोहो नहा लोभी गाहा (१२२४।२५६-२८९) कण्ठ्या, राया भजति-कोडिपि देमि अजोति भवति राया पट्ट- शुवत्वं धीउत्तरा० । मुइयण्णो । सोऽपि चऊण कोडि जातो समणी समियपावो ॥ १ ॥(२५७-२८९)छम्मासा छउमत्या(२५८-२८९ छम्मामा छउमस्यो । संसारस्या- चूर्णी आसी, इत्तो य रायगिहस्स नयरस्स अंतरा अट्ठारसजोषणाए अडवीए यलभपामोक्खा इसउदासा गाम पंच चोरसया ८ कापि - अच्छति, 'अइससे उप्पण'(१५९-२८९) गाहा ! गाणेण जाणियं, जहा ते संयुनिस्संति,ततो पद्वितो, संपत्तो य त पएसं. साहि- लीया. एण य दिवो कोऽयि एतित्ति आसण्णीभूतो, नागे जहा समणगोत्ति, अम्ई परिभविठं श्रागच्छति, रोसंग व गहितो, सेणायइ. ॥१०॥ समीप गीतो, तेण मण्णाति-मुयह गंति, ते भणति-खेलिस्सामो एतेणति, ताव एते मणति नच्चसु समणगोत्ति, सो भणइ-चायंतगो पत्थिा चाहे ताणिचि पंचयि चोरसयाणि चालं काहति, सोवि गायति धुवर्ग,"अधुवे आसासयंमी, संसारंमि दुक्खपउराए|कि णाम होज्ज कम्मयो जेणाहं दुग्गईण गच्छेज्जा||१॥'(१२०८-२८९) एवं सम्वत्थ सिलोगंतरे धुवगं गायति, अधुर्वे'त्यादि, सत्य केइ पढमसिलोगे संयुद्धा, केइ गीए, एवं जाव पंचवि सया संयुद्धा! णामणिप्फन्नो,सुत्ताणुगम सुत्तमुच्चारेतव्वं सो भगवं तेसि चोराण चोदयगिमिन इमं धम्म गीनयं गायति-'अधुबे असासमि॥२०८||तत्थ निवृच,अधुयो पाम गरगादिगमणसंबद्धो संसारो जतो अ- धुवो,यत एव असासतो,कधी,जतो एव मम प्रियाप्रिय इत्यत एवाई बोधयितुमानातः,न दि भक्तिवादे पुनरुक्तमपि,यथा सर्वातिशयनि- धान तथा आघवणियाए तहा प्रसाप(द) उपदेशे च,एयमिहवि अधुबै असासते य,उवदेशतो मयदरिसणओ यण पुणरुत्तं भवति,अधुये असाममि माशुस्सत गच्चतं मयति तेण अधुवं, ण कोइ अञ्चंतमणुस्सो अस्थि, असासयं तु सोपक्रमायुपत्वात्। संसरतीति ॥१०॥ संसारः, सारीरमाणसाणि दुक्खाणि जत्थ पउराणि संभवति दुक्खपउरो, अतो तमि संसारंमि दुक्खपउराए तीर्णोऽपि स भगवान् तं तिती: इदमयोचत- 'किं णाम होज्ज त कम्मर्ग' किमिति परिप्रश्ने, किनाम, क्रियत इति कर्म, जेणाहं बुग्गइतो संसारस्था- ध्रुवत्वं श्रीउपरा० मुच्चज्जा, जेण कम्मुणा कतेण अहं दुग्गइतो मुञ्चेज्जा, कुत्थिता गति दुर्गति, सा चतुर्विधा-गरइयदुग्गती तिरिय०मणुय देवदु- चूर्णो ग्गवी य, णागकर(ज्जाणीया पुण पर्द्धति 'अधुबमि मोहंगाहा, एतेवि एमेव धुवर्ग पञ्चुग्गायति नाठिच कुहिति, वेहिं पञ्चुरगावीए ८ कापि- कचिलो भणति-'विजहित्तुं पुण्यसंजोग' ॥२०९-२९०॥ विविधं हित्वा वि०, पुब्यो गाम संसारो, पच्छा मोक्खो, पुष्येण संजोगो सीया. पुव्यरस वा संजोगो पुव्वसंजोगो, अथवा पुच्चसंजोगो असंजमेण पातीहिं वा, स्निहाते अनेनेति स्नेहा, न कुत्रचिदिति, न तान्यनुसरे । 'तो माणदसणसमग्गो' ।।२१००२९१।। वृत्तं, तो इति ततो पुवायतरं स भगवान् कपिलः ज्ञानदर्शनसमन्वितः हियनि- स्सेसाय, तत्थ हितं पध्यं, इह परत्र च नियतं निधितं वा श्रेया निाश्रेयसं अखयं, संसारव्युच्छदायेत्यर्थः कथं हि सर्वे सत्त्वा। संसार- विच्छेदं कुर्यः, 'तसि विमोक्खणट्ठाए' 'तोस ति तेसिं चोराणं, तेहिं सव्वेहिं पुन्वभवे सह कविलेण एगई संजमो कतो आसि, ततो तेहिं सिंगारो कतिलओ जम्हा अम्हे संबोधितन्वेति, अतो भण्यति-तेसिं विमोक्खणठाए, अथवा तास विमोक्खणट्ठाए, कधं हि एते चौराः सर्वकर्मविमोक्षाय अन्युत्तिष्ठेयुः, तेसि विवोहणद्वाए नासति पुगिवरी, मुनीनां वरः- प्रधाना, विगतो मोदी यस्य स भवति विगतमोहा, केवलीत्यर्थः, किं सोऽपि तथा ,न, उच्यते-'सव्वं गंधं कलहं च ॥२११-२९१।। वृत्त, 'सव्यति अपरिससं, प्रथिनं प्रध्यते वा येन स ग्रन्थः, सद्विविधा-याह्योऽन्यन्वरश्य, कलान्यो हीयते येन स कलहा, भण्डनमित्यर्थः, तथा- विध-तथाप्नकार, यद्विषं असंयवानां, भिक्षुरुक्तः, अथवा तथाविधी भिक्षुः "सव्वेहिं कामजाएहि सब्वेहि-अपरिससेस, काम्यंत इति कामाः, कामजातेसुति कामप्रकारेषु, इच्छाकाममदनकममेष्वित्या, 'पासमाणे ति पामिह पात्र च पापं पश्यन् | 'ण लिप्पति' चि न हि प्राज्ञः अव्ययं दृप्याऽऽनरति, बापतीति त्रायी, संसारमहाभयादात्मानं वायनीति वायी, पुनः भोगा- त्यागः ८ कापि श्रीउत्तरा० । मिसदोसविसने ।।२१२-२९२॥वृत्त,सुज्यंत इति मोंगा,पत् सामान्य बहुभिः प्रायते तुद् आमिप भोगा एव आमिपर,दोसो णाम इह ग्रन्थादि- चूणों परव चासोत्पत्तिकारण मोगामिस एव दोसो,विषमन्नयन,यतो न शक्नोति पतविपन्न झ गजमात्मानं समुदत,अतो भोगामितदोसेईि। विसन्ना भोगामिसदोसविसन्ना,नदेव' हियनिस्सेयसबुद्धिबोच्चत्य हितनिह परत्र च यत्यप्रियोऽर्थः, निश्रेयसं मोक्षपदमित्यर्थः - लीया. चिथोचि जस्स दिने निःश्रेयसे अहितानिःश्रेयससंज्ञा,विपरीनवुद्धिरित्यर्थः स एवंगुणजातीयत्वात् उवचए धूलसरीरो मरहट्ठाण मेदो ॥१२॥ भन्नति, अबच्चए जो किससरीरो सोवि मंदो मण्णति, भावमंदी अपच्चए जस्त थूला बुद्धि सो मंदबुद्धी भण्णइ, एत्थ थूलबुद्धिमंदेश अधिकारी, मूढो पान कज्जाकब्जमयाणाणो,सोतिदियविसदोदोत्यपसट्टो)वा,अइवा बालमंदमूढा शक्रपुरन्दरखदेकार्थमेव,सो एवंविधौ चालो मंदो मूढो मोगामिसदोसविसनो पज्झति मच्छिया व खेलमि' उहा मच्छिया बिखेलेण चिक्कणेण नाम श्लिष्टा ध्यन्ते एवं सो भोगसंश्लिष्टत्वात् अट्ठविदेण कम्मेण बज्झति 'दुष्परिच्चया ॥२१३-२९२।। वृत्त, दुःख परित्यजन्ते इति दुष्परित्यजाः 'इमे' इति हमे मनुष्यजाः कामाः, कामाः कामा न सुखं त्यजन्त इति णो सुजहा, दधातीति धीरः न धीरः अधीर, पुरुषः उक्ताः, 'त्यज हानौ ओहांकू त्यागे' इत्यतः पुनरुक्तं, तच्च न भवति, कस्माता, अविशेषितोद्देशात् उक्तं च-दुप्परिच्चया इमे ननूपादिष्ट केन कैम्पः, तत उच्यते- 'गो सुजहा अधीरपुरिसेहिं जहिंसु, अधीरपुरिसा भवन्ति सिं दुष्परिचया, यद्यपि अधीरपुरुष दुस्त्यजा तथापि अह संति सुब्धया सवे जे तरंति वणिया व समुई' अपेत्यानन्तये, निपावो वा, सन्तीति विद्यन्ते, जे, किं कुर्वन्तो कचित्तु पठन्ति 'जे तरति अतर वणिया व अतरो णाम समुद्दो, समन्तादनात उन्ना या पृथिवीं कुर्वत अनेनेति ॥१७२॥ समुद्रा, ये इत्यनुदिष्टस्य निर्देश, पाणिग्मिरतुल्या पाणिया, कामं दुरुत्तर समुद्रः तथाविधप्ठवेन तीर्यते, एवं दुस्त्यजा कामा

कुतीथिका
नामज्ञत्वं
-
श्रीउत्तरा० अधीरेः तथापि तृणमिव पटान्ते लग्नं त्यजन्ति,के पुनः गृहेभ्यो विनिसृत्य, समणा मु एगे वयमाणा||२१४-२९३॥वृतं श्राम्यन्तीति |
चूर्णी श्रमणा, 'मु' इति आत्मनिर्देशः, एकेन सर्वे, ये मिध्यादृष्टिदर्शिनः परतंत्राः, प्राणनं प्राणः, प्राणानां पधा प्राणवधः अतस्तं, मिया
८ कापि
इति मृगा मृगभूतान हिताहितज्ञा, ते हि प्राणांश्चैव म पाणति, कुतस्तहिं प्राणिवधं ज्ञास्यन्तिी, कथं केसिति', एगिदिया अजीवा
लीया.
एक, तमजाणंता 'मंदा नरगं गच्छति' मंदा नाम युद्ध्यादिमिरपचिता, मंदबुद्धय इत्यर्थः, नीयते वास्मिन्निति
नरका, नारर्फ कर्म कुर्वते ते नरका, कारण कार्योपचारादिति, गच्छंति, पाला पावियाहिं दिट्टीहिँ ' याला
उक्ता, पातयवि पासयति वा पापं, दर्शनं दृष्टि अतरचे तत्त्वाभिनिवेशात् पापडप्टयो भवति, बहुत्वग्रहणं तु सर्वे
कुप्रयचनिनो मिथ्यादृष्टयः, स्वादाशया-स्वयं न कुर्वते प्राणवध , उच्यते , अस्तु तावद स्वयमकरणं, अनुशायामपि
एवं दोपः, यतोऽपदिश्यते- 'न हु पाणवहं अनु० ॥ २१५-२९५ ॥ वृत्तं, न प्रतिपधे, गाणपध उक्तः, ये नौदेशिक मुंजते ते
नानुजापति, प य प्राणवधं अणुजाणतो मुच्चेज कदाचिदपि 'दुषखाना' मिति सारीरमाणसाणं, अविधस्स कम्मरस दुःख-
मिति संज्ञा, स्यादेवस्-फेनोपदिष्टं , उच्यते ‘एवमारिएहिमक्खाय' पाणदसणचरित्नारिया, स्यादन्येप्यायः क्षेत्रादियः |
तद्विशेषणार्धम् (अ)केवालव्युदासार्थमुपदिश्यते 'जेहिं सो साधुधम्मो पन्नत्तो' साधूणां धर्मः सो साधुधर्मः न च तीर्थकर एव
स्यात्, कथं श्रमणो भवति ।, उच्यते, 'पाणे य नाइबाइज्जा' ॥ २१६-२९३ ।। वृत्त, प्राणनं प्राणा, अतिपतनमनिपातः, प्राणा-
त्रातिपातम्येव, चशब्दात् हणते गाणुजागामि, मृपावादादीन्यपि न सेवेत, 'से समियत्ति' से इति निर्देशा, मम्पर देतः ।
शमितः, शान्त इत्यर्थः, तत्रागत इति प्रतीत, एवं समिवात्मनः 'ततो से थावयं कम्मं निजाइ उद्गं व धलाओं निग्लाइ
॥१७३॥

प्राणवध
त्यागः
श्रीउपरा० नाम अघो गच्छति, दृष्टान्ता उदगं वा बलातो, केषां नातिपातेज्जा !, उच्यते, 'जगणिस्सितभूताणं तसणामाणं च
चूर्णी धावराणं च पश्यते च जगनिस्सिनेसु धापरणामेसु भूतेसु तसणार्मसु या॥२१७-२९४॥ वृत्तं, जेसु ते प्राणा आश्रिता
८ कापि इत्यर्थः, येऽप्येवं पठन्ति-'जगणिस्सिएहि० धावरेहिं वा तपामस्त्यविरुद्ध, कथं !, हिंकारस्य सन्निधानत्वात् कारणत्वाच्च
लीया.
तत्र कारणे बहुवचन एव उपयोगो हिंकरणस्य, न(योथा तेहिं कयं, सन्निधाने तु एकवचन एवं विकारोपयोगः, तंजहा कहिं गतो
॥१७॥ है आसि,कहिं च ते सद्धा,बन्धानुलोम्यात् अनेकेऽप्येकादेशोऽविरुद्धः तेन पुनरपि घूमः,शिष्योऽसौ,महात्(महार्थ्यात् सच्चानुकंपया
च 'न तेहि(सि)मारभे दंडन इति प्रतिपधे, तेहिति तेहि पुन्यादि हि तसेहिं थावरेहि या(चा)ण इणे, मणेणवि अप्पणा ग हणे,अजापि
केनचिदुपते 'बीसासयाऽ मानवेसेन वा प्रणयाद्वा स्वयममारयता, एतत्सचें यदि मारपंति ततस्ते न मारयामि, कशादिभिर्वा हन्य.
मानो तथापि नो तेहिं आरमे दंड, एस्थ दिईतो-उज्जेणीर सागरस्त सुता चोरेहिं हरिडं मालयके स्यगारस्स इत्थे विक्कीतो,
लावणे मारयम, ण मारयामीति, हस्थीपादत्तारणं सीसारस्वणकरणं चेति । स एवं प्राणत्यागेऽपि सचानपरोधी, मणशा वयसा
कायसा चेव, मणेण सर्व पाणाइवातं न करेति, एवं योगत्रयकरणत्रयेण नव भंगा भाणियव्या ।। उता मूलगुणाः, तदुपकारीति
उतागुणा भन्नति-ते च समितिगुप्त्यादयः (तत्र) गवेपणासमितिमधिकृत्योपदिश्यते-'सुद्धसणाउ णच्चा ॥२१८-२९५||शुद्धयन्ते
शोभते वा शुद्धा, एपति एमिरित्येपणा, ततथैवं ज्ञात्वा तस्थ सुद्धसणाओ सत्तहं पिंडेसणाणं जाव अलेवकडाओ, साओ पुण
उपरिल्लाओ चनारि, अथवा सव्याओ चेव एसणाश्रो सुद्धाओ, तास्वैवात्मानं स्थापयेत्. ताहि मिक्खं गेहतिात्ति, इच्चैवं वासु
अप्पा ठावितो भवति, तासु य ठावेतिण संजमे अप्पा ठावितो भवति, तदप्येपणीयमेपित्वा 'जाताए घासमेसिज्जा' जाता
॥१७४॥

समितिः अनिय- मिताना- मासुरत्वं लीया. श्रीउपरा० नाम यामा मात्रा, ग्रस्यते प्रसत इति ग्रासा, अथवा जातग्रहणात् यत्प्रासुरुजातं, तदपि भुजाना 'रसगिद्धे न सिया भिक्साए पूर्ण न रमागिलो होज्जा, भिवा असा मिसाए, साउ-किमाउँपण ।उच्यते-'पंताणि चैव सेविज्जा ॥२१९२१५॥ वृत्त, प्रगतं | ८ कापि- अन्न प्रान्त, किं च तत् प्रान्तम् ', उच्यते-'सीयपिंडं पुराणकुम्मासं, अदु बुक्कसं पुलागं वा' अदुवेत्यथवा, घुक्कसो गाम मराणणिन्माउणं च, अथवा मुरागलिनसेसे युपकसो भवति, तत्थ सुक्कवेलूण पूलियाओ फज्जति, पुलागं गाम निस्साए गिफार चणगादि,यदा पिनष्टं स्वभावतः तत् पुलागापदिश्यते, 'जवणठा निसेवए मंथु' मथ्यते इति मंधु सत्तुचुन्नाति, उत्तर- गुणरक्षणाधिकारे प्रकृते इमेपि उचरगुणा एक, वे तु केचिदनुशाय अपदिश्यते केचित् प्रतिपधतः 'तत्य सुद्धसणाउ पञ्चेति' एवं कर्धव्यमिति अनुमा, प्रतिपधस्तु 'जे लवणं च सुविणं च ।।२२०२९५|| वृत्तं, ये इति अनुपदिष्टस्य निर्देशः, तस्यतेऽनेनेति | लवणं, सामुद्रयत्, सुप्यते स्वप्नमात्र या स्वमं, समाध्ययनमित्यर्थः, अंगतीत्यंगं, अंगविद्या नाम आरोग्यशास्त्र, प्रयुंजतीति, लोकस्योपदिश्यन्ते-'ण हु ते समणा पुच्चंति, एवं आयरिएहिं अक्खाय' कण्ठ्यः, एवं गृहाण्यपि हित्वा इंदियवरागा 'इह जीवियं अनियमित्ता॥२२१-२९६||वृत्तं 'इहे' ति इह लोफे,जीवितं संजमजीवितं,न नियमिना अनियमिचा, इंदियनियमणं, नो- इंदिपनियमेण,ये विविध प्रकारों भृशं भ्रष्टा प्रभ्रष्टाः, समाधानं समाधिः योजनं योगः समाधियोगेहि प्रभ्रष्टाः पन्भट्ठा समा- धियोगेहि, ते 'कामरसगिद्धा काम्यन्त इति कामाः- इच्छाकामा मदनकामा य, मुज्यत इति मोगा, रसास्तिक्तादयः, गृध्यते स्म गृद्धा, ते लचणादीनि काममोगरसगाद्धाद प्रयुजेता 'उववज्जति आसुरे काएं उपपतनमुपपाता, उपपद्यन्ते स्म, असुराणामय आसुरः, ते हि या (बहिचा) रिपसमणा असत्थभावणाभाविया असुरेसु उपपज्जति, अथवा असुरसशो भावा आसुरः क्रूर इत्ययः, लोमस्या- जनत्यं श्रीउतरा उपवन्जति आसुरे कार' चि रौद्रेषु तिर्यग्यानिकेषु उपयजति, 'तत्तोऽधिय उपदित्ता' ॥२२२.२९६।। वृत्तं, ततः असुर- चूणा फायातो उच्चाट्टिना, संसरतीति संसारः, पहुंति चउरासीतियोनिलक्षभेद। पुनः पुनः, अणुपरिति परियडेति, बहुकम्मलेवलित्ताणं ८ कापि पहुंति अवविधमवि कर्म अपेगमेदं, अथवा 'पहुँति दीहकालद्वितीय, कम्भमेव लेपः अतस्तन कसैलेपेन, लिप्तानां युद्धयते स्म लीया. पोधः सुष्ठु दुर्लमः सुदुर्लभः तिसिति' असुरकायनिपाणी, यदुक्तं सुचिरकाल संसार ममिसति, स्वाल्लक्षणादीनि किमर्थ ॥६७६॥ प्रयुज्यते ।, लोभायें, न लोभस्वान्तोऽस्ति, कथं :-'कसिणंपि जो इम लोय ॥२२३-२९७||वृत्, कसिणं-कत्स्नं प्रतिपूर्ण अपि पादार्थे, 'यो' य इति अनिर्दिष्टस्य निर्देशः, यः कश्चित् 'इममिति प्रत्यक्षं, लोक्यत इति लोकः विविधः ऊलोकादि, प्रतिपूर्ण नाम पूरषित्वा, ‘एकस्पति अन्यतमस्वासंयतस्य 'तणापि से ण (स) तुस्से 'इति दुप्पूरए हमे आया' इति उपप्रदर्शने, दुम्सं पूर्वत इति दुम्पूरए, 'इमे' इति असंयतात्मानः स्यात् कथं लोकेनापि रत्नपूर्णेन न तुप्पेत्, उच्यते जहा लामो ॥२२४-२९७।। वृत्तं अन दृष्टान्ता, इदमेव ममेव हि 'दोमासकतं कज्ज' कण्ठ्या, स्याउ पमित्वा मुनिः किगाकाइपनी, ननु स्त्रीविषयाथै, उक्तंच-"कामश्च वित्तं च वपुः खियश्व०, तस्यैता मनुष्यराक्षस्यो, पिशितैरिव राक्षसः न शक्यन्ते वसुभिस्तोपयितुं इत्यनस्तासु नो रक्खसीसु ॥२२५-२९७।। वृत्तं 'नो' इति प्रतिषेधे, राक्षसीमिस्तुल्या राधम्यो, न गृष्येत, न लुम्येत इत्यर्थः, गच्छतीति गंड, गंड नाम स्तनी वक्षासु गंडानि यासा ता मति गंडवक्षसः, अनेकानि चित्तानि यासां तेन भवन्त्यनेकांचना।.- कुर्वन्ति तावत् प्रथमं प्रियाणि, पावन जानन्ति नरं प्रसक्तं । ज्ञात्वा च तन्मन्मघपाशवद्धं, प्रस्तामिपं मानमिवोरति ॥१॥ अथवा अन्न भणति पुरतो अन्नं पासेप बज्जमाणीो । अन्नं च तासि हियए नजं समं तं कौति महिलाओ ॥१॥'जाओ पुरिसे पलोमित्ताणं जाओचि अनिर्दिष्टस्य ॥१७६।।

९ नम्यध्ययः श्रीउपरा निर्देशः, पुरुष उतार्थः, इत्येवं मत्वा नार्यः तासु, नारीसुनो पगिझिज्जा ॥२२६-२९८॥ वृत्त, मानुपीष्मित्यर्थः, भृशं गृयत लोमस्या- नन्त्य पूर्ण प्रगृख्येत्, 'इत्थीविपजहे अणगारे' खीमेददर्शनार्थ पुनरुक्तं, जेण तिरिक्खजोणित्यिो पारीवहरिनाओ तेण ण पुणरुत्तं विविधेहि पगारेहिं बहेज विप्पजहेज, स्यात्-कुओ न गृध्येत १, उच्यते- 'धम्म व पेसलं गच्चा' धारयतीति धर्मः, प्रियं करोतीति पेशलः, यथावत् ज्ञात्वा तत्रैवात्मानं स्थापयेत्, तमेवाचरेदित्यर्थः, 'इइ एस धम्मे अखाए ॥२२७-२९८॥ वृत्तं, इति | ॥१७॥ उपप्रदर्शनार्थः, एष इति योऽयमुक्तः, धारयतीति धर्मः, 'अक्खाते ति कहित पाविते इत्यर्थः, केन?- कपिलेन स कीदृशा ? 'पिसुद्धपण्णण विसुद्धा प्रज्ञा यस्य स मपति विशुद्धभन्नः तेन, केवलज्ञानवता, 'तरिहिंति जे तु काहिति. ते एतं करिहिति' तरिहिति संसारौष तेहिं आराहिया दुवे लोगुत्ति इह लोगे तावत् वहूर्ण सानयादीणं अच्चणिज्जो, परलोएवि णो आगीच्छरसति । हत्पद्वेव्य अहमदेवचा) घेदणादि, अहवा इह अच्वासंगसुहामिज्ञा सरिसमवित्तत्त्वाच्च सर्वलोक स्तेनारााधितः परलोकेऽपि निर्वाणसुख- मित्त्यतः तेन इहाराधिताः दुवे लोगति, एवं ते सब्बे संयुद्धा इति चेमि । नयाः पूर्ववत् ॥ कापिलिज्ज सम्मत्तम् ॥ अलोलता उक्ता, इहमपि अलोलता एमपऽधस्स चत्तारि अणुयोगहाराणि परूचेऊण णामणिफणे णिक्रोवे गमी पव्वज्जा य दुपदं णाम, तश्च 'णिक्खेयोउ णमिमि ।।२६०-२९९||गाहा,ममी चउव्यिहो-नामादि,दष्पणमी दुविहो-जागमती णोआगमतो च,आगमती जागए अणुवउत्तो गोमागमतो जाणगसरीर'(२६१-२९९)जाणय भवियसरीर तथ्वइरिलो त्रिविधी-एगमविवादि ३, ||१७७ भावणी दुविधो आगमतो णोआगमतो य, आगमओ जागए उवउत्तो, गोआगमतो 'णमीआउणामगोतं (२६२-२९९) गाहा, ०

प्रत्येक
घुद्धाः
९
नम्पप्पया
श्रीउत्तरा कण्ठपा, ममित्तिगतं,इदाणि 'पञ्चज्जाणिवावेवो' (२६३.२९९) गाहा,पव्यज्जा चाचिहा, णामादि, दप्यपव्यज्जा जाणयसरीर०
पूणा पनिरिचा जनउत्थियादीण, मावपन्यज्जा भव्यस्स य सापज्जारंभपरिच्चागो, सो वह केप को ?, उच्यते, 'करकंड कलिंगमु
॥२३४-३०६॥ गाहा, कलिंगजणपए कंचगपुरं पगर्ग, तप करकंडुराया, तस्स उप्पची जहा जोगसंगहेसु जाव दहिवाइणो राया
करकंडयरस रज्ज दारुण पल्यइतो, करकंड दोण्हयि रज्जयाणं सामी वातो । पंचालजणवए कपिलपुरे गगरे दुम्मुहो णाम राया,
॥१८॥ विदेहजणपए मिहिलाए नयरीए नमी राया, गंधारजणपए पुरिसपुरे गगरे नग्गति पाम राया। एतेसिं संबोधकारणाणि इमाणि,
तंजहा चमभे अइंद्रकेऊ ॥२६५-३०६॥गाहा, वत्य करकंडस्स ताव भण्णति-सौ करकंह राया गोउलप्पिओ, तस्स अणेगाई गो-
उलाई, सो अझया सरयकाले गोउलं गतो, पेच्छइ वच्छां थिरथोरगत्तं सतं वणेणं, राइणा गोपालो भणितो मा एतस्स मातरं
दुदेन्जद, जाहे व बद्धितो होज्जा ताहे अण्णेसिपि गायीर्ष दुई पाएज्जह, वेहिं गोपहिं नहेव कर्य, सो वसभो महाका(बलो जानो,
जूहाहिरो कतो, अन्नया राया कस्सइ कालस्स आगतो पेच्छति महतं वसभपडएहि घट्टिज्जत, भणति गोये कहिं सो वसहोचिी,तेहिं
सो दाइतो, पेच्छंततो राया विसादं गतो, अणिचा चिततो संयुद्धो, 'सेअं सुजातं सुविभत्तसिंग ॥ २७१-३०६ ।। गाहाओ
विनि, करकंड संसुद्धो।। इदाणि दुम्मेहो-जो इंदकेउं उस्सितं लोकेण महिज्जतं पासइ, पुणो य महिमावसाणे विलुप्पंत पडितं मुत्तपु.
रिसाण मन्स, पासिऊण अणिच्चयं चिततो संयुद्धो। 'जो इंदकेउं समलंकियंत ॥२७२ ३०६॥गाहा कण्ठया, इदाणि णमिणामा,
तस्थ गाहा'महिलावइस्स गमिणौ ॥२६६३०६॥ भवंति गाहा, णमीति किं ताप विस्थकरो किं ताय अन्नो कोइनि ?, अत
उच्चत- 'दोनिवि नमी पिदेहा ॥२६७-३०६॥ गाहाओ विनि कण्ठपाः, एत्थ वितिएण णमिणा अधिकारी, अस्सऽनया केनापि
॥१७८॥

पुण्यकम्मोदएण दाहज्जरो संयुनो, विजाप सबकति निगिच्छितुं, एवं छम्मामा गता, तत्थ दाहायसमगनिमित्तं देवीजी चंदगं प्रत्येकयुद्ध-
यूपी पसति, वामि कटिगाणि राहगलति, सौ ममाति-कपघातौति, देवीहिँ एक्कक्क अवतीय, तथावि कमापातो, ततो वितियं, एवं समागमः
जाप एककेकरूयं ठिये, तेण भम्पति-चीस इदाणि रालयलसद्दी नत्यि, ताओ भगति-इदाथि एक्कक्कगं वलवर्ग, तेण सद्दी पत्थिा
गम्पध्यय.
एवं मणितो संबुद्धो, 'यहुआणं सहयं सुच्चा ॥२७४-३०६||गाहा कण्ठया, सो वेण दुक्रोण अन्माइतो परतोगामिकखी चिंतेति-
॥१९॥
जह एपाशी रोगाओ मुच्चामि तो पच्चयामि, कतियपुण्णिमा वदृति, एवं सो चिंतितो पासुत्तो, पभायाए रयणीए सुमिणए
पासति-पोप नागरायं मंदरोयरिं च अत्ताणमारूढ़, गदिघोसतूरेण य वियोहितो, इतुट्ठो चिंतेद-अहो पहागो मुविणो दिवोचि, |
पुणो चिंतइ-साथ मया एवंगुणजातितो पवतो दिवपुष्योति, चितर्यवेण जानी संभरिता, पुष्वं माणुसमवे सामण्णं काऊण
पुप्फुलरे विमाणे उपवण्णो आसि. तत्थ देवचे मंदो विणमहिमाइसु आगएव दिद्वपुग्नोचि संवृद्धो पचवितो। एवमेवे करकंडादी
पत्तारिवि रायाणो पुखचरागो चहऊण एगसमएण संयुद्धा, एगसमए केवलनाणं, एगसमएणं सिद्धिगमणति । इदाणि जग्गतीस
'जो अमक्खं तु मणाभिराम ॥२७५.३०६॥ गाथा, सो आहेडएण गिग्गच्छंतो सो चूतपादवं कुसुमितं पासइ, तेण ततो एगा
चूतमंजरी गहिता, ततो अन्नणवि, जया अन्नेसि ण य होति ताहे अन्नेहि पत्ताणि गहिताणि, एवं सो चूतो सपुष्फपचो फहाय-
सेसो फनो, राया तेणेव मग्गेण पायातो, अपेच्छेतो पुच्छति, अमच्चेण दाइतो कहावसेसो, अणच्चियं चिनियंती संयुद्धो पर-
यो । एवमेते पञ्चतिता समाणा विहरता खितिपतिद्वियनगरे गता, तस्य गयरमझे चाउदार देउलं, तं पुष्येण करकंडू पविट्ठो,
दुम्मो दक्षिणेगा किह साहुस्स अनतोमुहो अच्छामिति तेण वाणमंतरेण दाहिणपासेवि मुहं कतं, णमी अवरेणं, ततोवि कयं,
॥१७९॥

नमिदीक्षा
श्रीउपरा० मंधारस्सवि उत्तरेण कयं, तस्स थ करकंदुस्स आवालम्पमिति सा कंडू अस्थि, तेण कंड्यगं गहाय मसिणं २ कण्णो कंडूइतो,
चूर्णी
त तेण एगस्थ संगोषियं, त दुम्मुहो पेच्छइ, सो भणइ-'जया रज्ज' ।।२७६-३०६॥ सिलोगो कण्ठया, जाव करकंडू पडिवयणं न
देति ताप णमी वयणसमकं हम मणइ-'जया ते पतिते रज्जे० ॥२७७-३०६॥ गाहा, कि एगस्स तुम आउत्तगोत्ति नमी नग्ग-
नम्यध्यय.
त्रिणा मण्यति, ताहे गंधारो भणति 'जया सव्वं परिच्चज्जा२७८.३०६॥ गाहा कण्ठया, (दाह) करकंडू मणति-'मुक्खमग्ग-
॥१८॥
पवण्णाणं (पचन्नेसु) ॥२७९.३०६|| गाथा कण्ठया, एत्य पुण णमिणो अधिगारो, जेण पामिपव्वज्जत्ति भष्यति ॥ गतो णाम-
गिफणो, सुत्वालावगणिफणे सुत्तमुच्चारेतब्ब, तं च इमं सुत्तं'चइऊण देवलोगाओं ॥२२८-३०७॥ सिलोगो,चइत्ता-चइऊण
देवानां लोको देवलोकः तस्माद् देवलोकाद्, उत्पन्नवान् उत्पन्ना, माणुस्साणं लोगो मणुस्सलोगो, उवसंतमोहणिज्जो दस-
णमोइणिज्ज चरित्रमोहणिज्जं च उपसंत जस्स सो भवति उपसंतमोहणिज्जो, 'सरति पोराणियं जाई पोराणजाति अन्नीम
माणुसभवग्गहणे संजमं काऊण पुत्रविमाणे आसी तं पुच्चियं । 'जाई सरित्तुं भगवं (*२२२-३०७)सहसा संबुद्धो सहसंयुद्ध,
असंयत्तणो समणतणे, स्वयं नान्येन दोधितः,स्वयंयुद्धः कुत्र अणुत्तर धम्मै पुत्तं ठवित्तुं रज्जे पुनाति पियति वा पुत्र अभिनिक्स
मति स्म अभिनिक्समति, कश्वासी ?, नमी राया, स्यादेत, कुत्रावस्थितः कीदृशान् वा भोगान् मुवा संयुद्धः १, तत उच्यते
। 'सो देवलोगसरिसे' (२३०-३०७) स इति से नमी, देवानां लोगो देवलोगो तत्सदृशे, अंजेपुरवरगतो, अन्तःपुरम्-उपरोधः वर
प्रधान, पहाणे अंतेपुरे, अनन्यसदृशे इत्यर्थः, 'वरे भोगेत्ति देवलोकसरिसे चेर वरे भोगे भुजित्तुं णमीराया भोत्तूण वा, केइ
पठति-बुद्धवान् बुद्ध, बुद्धा तु मोगे परिचयंति, 'महिलं सपुरजणवयं ॥ २३१-३०७ ॥ सिलोगो, मिथिलं गगरं च अन्नेसिं च ।
॥१८॥

दारुणाः
शब्दा
श्रीउचराला पुरवरेहिं राजगवरण, पतं चतुरंगिणीसना, उरोधो अंतेउरं, परियणं सपणादि, 'सव्वं ति पारिसर्स 'चिरचा स्वच्या अभिमुई-
गणी / निष्कानः 'प्रगतमाहिडिओ भयवं रगत नाम उज्जाण, विजयमित्यर्थः, एगंतमहिद्वितं जेण सो एर्गतमहद्विवो, अथया एगन-
महिद्वितो मगर, एगत नाम एकोऽई, न च मे कश्चित्, नाहमन्यस्य कस्यचित् । न तं पश्यामि यस्याहं, (नासौ यो) मम दृश्यते
नम्पध्यय
॥ १।। एतं एगत्तमहिद्वितं जेणाऽसौ एगंतमधिद्वितो, एतिण अधिद्वितो जो सो एगंतमहिटिनो पैराग्येनेत्यर्थः 'भग'
॥१८॥
इलारुण, सा जस्त इति सो भगधं, 'कोलाहल ग(प)भूत ॥२३२-३०८॥ सिलोगो, आनंदितविलपितरजितायाः शब्दा
जनपदस्य कोलाइतभूता इति, सर्वमेय कोलाहलशब्देन आकुलीभृतमित्यर्थः, 'अब्भुद्वियं रापरिसि ॥२३३॥ सिलोगो, अमि-
मुखं स्थितं अन्मुट्टितं, राजा एव ऋषिः राजर्षिः, कपीति धर्ममिति अपिः, प्रव्रज्या एव स्थानं अग्रज्यास्थानं, तदेवमुत्तमं पयज्जा-
ठाणमुत्तमं 'सक्को माहणरूपेणं शक्नोतीति शका, से विष्णणणत्थं यमणरुव काऊण तस्स समीन आगंग इममिति प्रत्यक्षं
वचनं, अब्रवीत् उतानित्यर्थः, किं नु भो अब्ज मिहिलाए ।।२३४-३०८॥ सिलोगो, किमिति परिप्रश्न, नुर्वितकें, किनु स्वाती,
मो इत्यामन्नणे, 'अन्न मिहिलाए'चि अज्ज अहनि, मिथिलाए नयरीए कोलाहलयं नामाकंदिराविलपितकूजितैः सम्यम्।
आफुल्ला संकुला, शृण्यन्ति श्रूयते वा सुव्वति, दारयति दीयते वाऽनेनेति दारुणः, प्रसीदन्ति अस्मिन् जणस्य नयनमनांसि इति ।
प्रासादा, गृहातीति गृह, प्रतो ते हि 'सुब्बति दारुणा सद्दा' पासादेसु गिहेसु या एतमढुं० ॥२३५-३०९॥ सिलोगो, अद्वेचि वा
| देताच या कारणवि या एगई, एतं अट्ठ एपमहूँ, निसामेता श्रुत्या, हिनोति हीयवे वा हेतुः करोति कारणं, चोदित-पुच्छितं, ततो
गमी रावरिसी देपिंदै इसमयची ! 'मिहिलाए०' ।।२३६-३०९।। सिलोगो, चीयत इति चेहपं. विनंति वा, चनः चेतनाभावो या
1॥१८॥

१ च परीक्षा श्रीउत्तरा० जायते चेतियं, अतो वीम चेइए, 'वच्छेति रुक्सस्माभिधाण, सुतं प्रियवापरणं कच्छा, पुत्ता इस रविखज्जति बच्छा, अतो अमिना नेहिं बच्छेहि, सौयला छाया कता जस्म स भवति सीतलच्छायो,एस्थ सिलोगभंगमया हिकारस्स लोवो कओ, मनासि रमते मनोरम संग्रामेण अनो वैमि मनोरमे उज्जाणे, पत्तेहिं पुप्फेहि फलेहिं च उवेवे पत्नपुष्फफलोयेतो वहणं दुष्पयचउप्पयपक्खीणं च बहुगुणेति, वा. नम्यध्यय यौवेए पचौर पुप्फोवेए फलोए 'सदा' इति सव्यकालोपभुज्जति 'पारण हीरमाणमि ॥२३५-३०३॥ सिलोगो, सो पातो ॥१८२॥ सक्केण घेउव्यितो, 'हीरमाणेति तेण वातेण रुक्सेसु मज्जमाणेसु जे तत्थ उज्जाणे रुखेसु सगा ते दुहिता असरणा, है। अप्राणा इत्यथेः, फेदति-विलपति, अस्माकं वृक्षप्रयोजनमिति, 'एतम?' ततो णमि सक्को भगति-स एप अग्गिणा णगार इज्जमाणं विउव्यिऊण आह-एस अग्गी अवाओ अ ॥२३१-३१०॥ सिलोगो, प्रगतीत्यग्निः, वावीवि वातः,मंदिरंणामणगरं, भगवं अंतेपुरं तेग 'कीस प नायपिक्खह' कीस नावपेक्ससि नावलोकयसित्ति । ततो गमी आइ-'सुहं वसामो जीवामो' * २४१-३११॥ सिलोगो, किंचणं दुविई-दव्ये भावे य, सेसं कण्ठय, चत्तपुत्तकलत्तस्स'।।२४२-३११॥सिलोगो, कण्ठयः, पहुं नु म । णिणो भई ।।२४३-३११॥ सिलोगो, भातीति भद्रं, मनुते मन्यतेचा जगवि त्रिकालावस्थामावानिवि मुनिः द्रव्यादिमुनिप्रतिषेधार्थ अणगारस्स भिक्खुणो, अधा स मुनिः योऽनगार यो भिक्षुः, सच्यतो विष्पमुक्कस्स, कथं ?, 'एगंतमणुपस्सओ' एकत्वं नाई कस्यचित्। अथवा एकान्तं निर्वाणं असंसारावासमित्यर्थः, शक्र उवाच-पागारं ॥२४६३१२॥ सिलोगो, प्रकृर्वन्तीति प्राकाराः, गोभिः पूर्यत इति गोपुर, 'उस्सूलए सयाधीओ उस्सूलमा णाम सानिआ उवाया जत्थ परवलाणि पद्दति, शतं जन्तीति ॥१८॥ शवया, सेसं कण्ठयं । नमिरुवाच 'सद्धं णगरि फिच्चा ॥२४७-३१२|| सिलोगो, श्रद्धाऽस्यास्तीति श्रद्धी, नातिकरो विद्यत ।

नम्पध्यय. श्रीउचरा० इति नकर, अतस्तं 'सद्ध पगरं किच्चेति 'तयसंवरमगलं ति तवो बारसविहो. संयरो दुविहो-इंदिवसंदरो पोइदियसंवरो य, प्रासादा 'वंति पिउणपागारं संती-समा 'तिगुत्तं' मणोवायाकारहिं 'दुप्पधंसयंति दुस्खं परीसहवलेणं विद्धसिज्जति । 'ध' दिना नगर पररकम किच्चा ॥२४८-३१।। सिलोगो, नन्ति तेन धारयति वा धनुः, जीवा सेरियासमिती, धितिं च केपणं किच्चा, सिंग-रक्षादिना पणुअस मी कट्ठाइओ मुट्ठीओ गृझते येन त पलिपंधणं कीरति त केपणं बुञ्चति, 'सच्चेण पलिकथए' पलिकथ्यते येन तं च ॥१८॥ पलिकथनं भवति, राच हाल्पया-'तवणाराय' ॥२४९.३१२।। सिलोगो, नरं सुनतीति नाराचा, तपोनाराचयुक्त भत्तूर्ण काम- मेव कंचुओ, तं च अगुपगार कम्म, 'मुणी विगयसंगामो' संग्रामत इति संग्रामा, भवनं स्थितिविभवः तस्मात् भवात् समन्तात् | मुच्यते परिमुच्यते ॥ शक्र उपाच पासाद० ॥२५१-३१३॥ सिलोगो, प्रासाद उक्तः 'बमाणगिहाणि णाम भवणप्पगारा अणेग- विधा, पालग्गपोतिया णाम मृतियाओ, केचिदाहुः जो आगासतलगस्स मझे खुडुलओ पासादो कज्जति । 'संसयं खलु० ॥२५३.३१३।। सिलोगो, संशयनं संशयः, संहाय्यते च अर्थद्वयमाश्रित्य पुदिरिति संशयः, कथं संशयो भवति ।, अनिर्धारणार्थः | संशयः, न तेनावधारितं यथा मया इत्यं णमेवावलं कालं वसितवं, यदा सार्थ लप्स्यामस्तदा गमिष्याम इत्यतः संशयन मनसि कृत्वा गृहमसावधाने करोति, अति प्राणानित्यच्या तं, एवं नित्याध्याने-नित्यप्रस्थाने जीवलोके न गृह्मासि नित्यस्वर्गकर्तव्यानि | 'जत्थेय गंतुमिच्छेन्ज' मोक्षगृहारम्भस्तु ज्ञानादिभिस्तस्य कार्य इति । शक्र उवाच 'आमो (सेहि) से० ॥२५५-३१३||सिलोगो, आमोक्रांतीत्यामोक्या पंथमोपका इत्यर्थः, लोमाहारा णाम पेल्लगमोसगा, गन्धि भिदति ग्रन्थिभेदका, जुतिसुवण्णगादीहिं| लोग मुसन्तीत्यर्थः, तस्करो नाम पौरः, तदेवमेकं स्वयं करोति, एते (हिंतो) नगरस्य क्षेमं काऊण, नमिरुवाच असई तु मणु- ॥१३॥ ----------

सम्यस्य
परीक्षा
श्रीउतरा । सहि ॥२५७३१५।। सिलोगो, जसक्छन् अनेकशः,निच्छादन्डो नाम अनपराध इत्यर्थः, कोभिनाया, लंचापारी(पक्षः) कारकमपि
पंचांग, रोग झण्डा । एक उवाच-'जे केइ पत्थिया' ॥२५९-३१४॥ सिलोगो, पृथिवी अस्यास्तीति पार्थिवा, राजेत्यर्थः, जे वा
पाविया नानमंनि, न बसे ते बर्तन्ते इत्यर्थः, सेसे कार्य । नमिरुवाच 'जो सहस्सं० ॥२६१-३१४॥ सिलोगो, 'जति अनिर्दिष्टस्य
नमध्य
निर्देशः, सहस्मं सहस्रोण गुणितं, नमन्तं प्रमतीति संग्रामः, दुक्सं जिणिज्जनीति दुज्जया, अतस्ते दुजए जिणे, श वेण किंचि
॥१८॥ तितमा जिणे, रितु 'गं जिणेज्ज अप्पाण' कण्ठ्यः, परमः प्रधान इत्यर्थः, अथवा 'अप्पाणमेव०' ॥२६२-३१४॥ सिलोगो,
सह पुण अप्पा बितो भवति', 'पंचदिपाणिः ॥२६३.३१४ा सिलोगो, एते हि आत्मानुमता एव शनया, एतान् नित्या, पच्छद्ध
काठय। शक उपाच जइत्ता पिउले जम्ने०।२६५.३१५।। सिलोगो, यजति त यज्जा, तान् यज्ञान् अश्वमेघवाजपेयपोंडरीकादयः,
ना पवित्ला विपुलानां कामभोगानां प्रक्रामशो दान बहुसुवर्णकादयः 'भोएत्ता' भोजयित्वा समणा अदुव माहणा- धीयारा,
दयं देना, भोच्चा भोल्या स्वयं जहा य य येत्पर्षः, पशमिति वाक्पशेषः। नमिरुपाच-'जो सहस्सं सहस्साणं मासे मासे.'
॥२६७-३१५॥ मिलोगी, मीयते तमिति मासः गच्छनीति गौः,'तस्सावि संजमो सेओ' जो सो मासे २ गो शतसहस्र ददाति
तस्यापि संयम एव श्रेयः । किं धनं धनं प्रयच्छमानस्यापि, तत आकिंचन्याश्रयगानय संयमा ।। शक उवाच- 'घोरासमं
पदत्ता०।२६९-३९६|| सिलीगो. 'पुर सीमार्धशब्दयोः पूर्णते अस्य भयं घोरा, दुख हि यथावदनुपाल्यते, उन हि या गतिः
फ्लेशदग्धाना, गृहेषु गृहमेधिनाम्। पुत्रदारं भरताना, तां गतिं ब्रज पुरक ! ॥ १॥ आश्रयन्नि तमित्याश्रयाः, का भावना ।।
तुएं हि प्रन्या क्रियते, दुारा गृहाश्रम इति तं हि सर्वाश्रमास्तर्कपन्तीत्यता घोरल, रोसं कण्ठयं ॥ नमी उवाच- 'मासे मासे' {
॥१४॥

लाभेन
संकल्पेन
च परीक्षा
धीउपरा- सिलोगो, मीयतेऽनेनेति मासा, दोष कण्ठय, नवरं काममोग इत्यभिधीयते, पोडशीमपि कठां नायन्ति । शक्र उवाच 'हिरणं
गृणीं // सुषपण० ॥२७३-३१७॥ सिलोगो, हिरण्यं-रजतं शोभनवर्ण सुवर्ण, मन्यत इति मणिः-वेरुठियादि, मोतियं जलयं वैलवं च, कैसे
कसपत्रादि. दूर्म पत्थपगारा, एताणि, सह वाहणेण सपाहणं, अस्सहस्थिमादि, सेस कण्ठ । नमित्याच 'सुचनरुप्परस'
।।२७५-३१७।। वृत्त, सोहणं वर्ण सुवर्ण, रोचते तदिति रूपं, पर्वतीति पर्यतः, सियाऽणवधारणा, केलासो नाम मन्दरो, तत्समाः
गुल्याः, नास्य संख्या शक्यते तुलापरिमाणेन कर्तुं इत्यतः असंखना, सेस कण्ठयं । 'पुढयी साली जवा चेव ॥२७६-३१७॥
॥१८॥
शिलोगो, प्रथते पृथति या तस्यां पृथिवी, सालियया प्रसिद्धा, हिरण्यं रूप्यं, पश्यतीति पशु:-गोमहिण्यादि। पशुभिः सह,
पडिपुग्न नालमेगस्स, उत्तमसंपदुपेतान्यपि एतानि यद्यकस्य भवन्ति 'अलं पर्याशिवारणभूपणेषु न अल नारं पर्याप्तिक्षमानि
स्थः, इत्पुपदर्शना), इति ज्ञात्वा तवं चरे, घरेत्यनुमता।दशक्र उवाच 'अच्छेरगमन्भुदए०१॥२७८-३१८॥ सिलौगो, अतीव भव-
त्यसुतं प्रतिभाति यस्वान् भवान् विद्यमानान् कामान् हित्या असवे भोगे इच्छसि, संकप्पेण विह(नोसि, असत्संकल्पः रोण
असत्सकल्पेन विहन्यास, नेमियान नाई कामान् कामयामि, कस्माद् , उच्यत्वे-'सल्लं कामा० ॥२८०-३१८॥ सिलोगो, शलति
मूलयति वा शल्यं, जहा सल्लं देहलग अणुरिज्जति दुक्साघेति, तुल्या कामा, बेमेष्टि विष्णाति या विपं, जहा हलाहलं विसं
मारणंतिय, एवंरियाः कामाः, आसी दाढा, दाढासु जस्स विसं स आसीविसो भणति, सो व सप्पो, आसीनिसेण उपमा
जेसि कामाणं ते आसीपिसोपमा कामा, सेस कण्ठयं । 'अहे वयह कोरेग०' ॥२८१-३१८॥ सिलोगो, सकको त पव्ययंतं यहूहि ।
पाएदि विष्णासेउ सौगेड असत्तो भयउ [] झिजण' ॥२८२-३१९।। सिलोगो, वग्गूणाम सोभणं, अहया वागभिरेव वग्गू ।
॥१८॥

थीउगरा० । 'अङ्ग ते णिज्जितो कोहो० ॥२८३-३१९॥ सिलोगो, कण्ठयो, नवरं निरिक्क नाम या पृष्ठी, पृष्ठतः कृत्वैत्यर्थः, 'अहो ते उपोदयात! अज्जपं साह ||२८४ ३१९॥सिलोगो,सेस कण्ठया'द [अ] हंऽसि उत्तमो०।२८५-३२०।। सिलोगो,इईभस उत्तमो राया,पुण्या- परममि, कई !, उत्तम ठाणे, लोगुनमा सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्राणि तस्य फलं परिनिर्वाण अती लोगुनमुत्तमं ठाणं सिद्धिं गच्छसि दुमपत्रक 'गिरओ निष्का इत्यर्थः, 'एवं अभित्थुणंतो०' ॥२८६.३२०॥ सिलोगो, कण्व्यः, नमी नमेइ अप्पाणं सिलोओ, कण्ठयः ॥१८॥ एवं करति संपन्ना (संयुद्धा) ॥२८९-३२०॥ सिलोगो, एवंशब्दः प्रकारवचने, एवं करेंति एतेण प्रकारेण, पण्णा बुद्धिः सह पग्णाए संपनी, पंडिता पिदुसा, परिपक्राणा प्राश, सपणा पंडिता परियासणा, सुल(पुग्ण)ति वेहेण उच्यते, सपण्णा इति कर्म- यता दर्शिता, पण्डिता इति सा बुद्धिः परिकर्मिता बेसि, पवियपणा पायाएवि परिग्रहणसमत्था, विणियति भोगेहि, गिरोसेणं निवर्तन्ति विणियद्धति, मोगेदि, जहा से गमी रायरिसी, येन प्रकारेण यथा, आसणं तनदाहरण नेण पत्थुतो णमी रापरिसी इति येमि ॥ नयाः पूर्ववत् ।। णमिपञ्चज्जा णयममायणं समत्तम् १ ॥ अलोम उक्त, व तु अनित्यता भाग्यता अलोमः करणीयः, तबाध्ययनं दुमपत्तपंति, तस्स चचारि अणुयोगद्दारापि, तस्थ पामनिप्पाने दुमपचयन्ति, दुमे पर्च दुपदं गाम, वस्य दुनो चउयियो, 'णामंठवणा'गाथा (णिक्वेवो उ दुर्ममी) इ ॥१८॥ ॥२८०.३२१॥ णामंडपणाओ गयाओ, दन्यदुमो दुरिहो ( जाणगः ॥२८१-३२१॥) जाणगसरीरमवियसरीखतिरित्तो तिविधी- एगभरियादि, मापदुमो 'दुमयाउनामगोयं ॥२८२-३२१॥ गाथा कठया, एतस्स पुण अज्झयणस्स उपोदातो जहा णिज्जुत्ति- ( गाहाहिं रायगिहपिडुचीप सालमहासालाण णिकसमणं तैसि णाशुपती भगवतो गोतमस्स अट्ठापदगमणं तावसपन्यज्जा पारणगं १० श्रीउपरा। परमणेणं पञ्चागत भगवं अणुमासति, गोतमा, चत्तारि कडा एण्याचा, तंजहा-संरकडे विदलकडे चम्मकडे कंचलकडे, अन्नचो किसलय. पूर्णी | गाविस साइजति(?),चम्मकडेनु महतावि जण सक्केति मोएउं, एवामेव गोतमा चत्तारि सीसा पण्णचा, सुंदकडसमाणे४, तुमं पत्रोदन्तः चणं गोयमा ! मम कंवलकडसमाणे, किंच- चिरसंसढे सि गोतमा ! चिरपरिचित सि गोयमा ! पन्नचीआलायगो जाव छमपरके आपसेसमणाणताए ण मयिस्सामो, किंध-गोयमा ! देवाण वयणं गेझं ! आयो जिणाणं , गोयमो भणति-क्षिणाणं, तो कि ॥१८७|| अधिति करेसि ?, तं सोऊण मिच्छामिदुक्कडं करेति, वाहे सामी गोयमनिस्साए दुमपत्चयं भणति ।। णामणिफणो गवी, सुचा- गुगमे सुच उच्चारेयवं जहा 'दुमपत्तर पंहुपए० ॥२९०-३३४॥ वृत्तं, दोसु मानो दुमो, दुमस्स पत्तं दुमपत्त, पंडणाम काल- परिणामेण आपंडुरीभूतं 'जहा' इति येन प्रकारेण 'पडतिति, किं विलगं अच्छति', 'रातीति राती, गणो नाम बाहोलं, अच्चए। पाम (पू)या, एस्थ णिज्जुचिगनमुदादरणं कल्पितं भण्पति, किसलयपत्तेहिं सुकुमारताए सुपण्णयाए य हसतित्ति धासो, सासयमु. | दारणा, पंडुपचाणिनि ततो पंडुप्पन परियहिपलावण्णं०॥३०७ ३३५|| गाथा, जो पणे सुकुमारतासुवण्णलावण्णविसेसो आति | तेनि)परापतिवं विगतलावणं चलमाणसव्वसंधि वेंड बंधणाओ टलंत एवं पत्तं वसणपत्तं कालप्राप्त भणति 'जह तुम्मे०॥३०८.३३५।।। गाहा, जह तुम्भे सपतं किसलयभावे वहमाणागि अम्हे हसह एवं अम्हे य किसलयमायो आसि, जहा य अम्हे संपयं कालपरि- पामेण विवन्नच्छपियाणि एवं तुम्भेवि अचिरकाला भविस्सह, मा तुझे ताव गव्यह, धुवा एसा खलु अणिचता, अणवस्थिवाणि जोयणाणिनि, अपाइणिया णाम उवेदसो, पुत्तस्सव पितामातरं तो उपदिसति, एवं पंडुरपत्तं किसतयाण उवदेसै देति, 'गवि 31 ॥१८॥ अस्थि० ॥३०९.३३५।। गाहा कण्डया, एवं मणुयाण जीवियं ति एवमवधारणे,जहा पडुच्च चलाउं, एवं मणुयाउयपि,मनोरप-

आयुपश्च-
लत्वं
धीउत्तरा। यानि मनुजा, जीच्यते येन तज्जीवित, अनित्यं अध्रुवं चलमित्यर्थः, सम तम्या, अयं अस्मदीये समये, गोतम इति- गोवान्ते-
गुणी
नैरासी, मगयानामंत्रणे, 'अमानोनाः प्रतिषेधे', प्रमादय, अथवा समयमात्रमपि मा प्रमादय, नित्यमेव मा प्रमादवान् भव, एवं
१०
सेत्स्पति अचिरात्, स्थान् किमर्थ अप्रमादः क्रियते !, उच्यते, जीवितस्थानित्यत्वमेव रूपापयति, यथा अतीय च दौर्यस्यमायु-
दुमपरक
पा, वयघा-'कुसग्गे जह ओसपियुए०।२९१-३३५।। वृत्तं, कुसौ दम्भसरिसो, कुसस्स अग्गं कुसर्ग, अतस्तस्मिन् कुशाग्रे यथा
॥१८॥ येन प्रकारेण, ओसा सरयकाले पडति, तीसे बिंदु कुसगो ठित, तत् कुशो हि तनुतरो भवति दर्भात्, तेन तदा तद्ग्रहणं, दर्भाने.
ऽपि चिरं भपति, सहि आगलितः वानवशात् द्रव्येण वा संक्षोभितः अच्चेति इत्येष दृष्टान्तः।। 'एवं मणुयाण जीवियं कण्ठ्यः,
ययगुपचयपिशेपेः किंचिन्नाम निहलोपक्रम स्यात् तदपि च न दीर्घकालमित्यतोऽपदिश्यते-इह इत्तरियमि आउए०।२९२-३३३॥
वृत्त, इति उपदर्शनार्थ, इत्तरियं अल्पकालिय पर्पशतमात्र, एति याति वा तमित्यायुः, जीव्यतेऽनेनेति जीवितं, तस्मिन् जीवितेऽ-
नुकम्पा, जीवित्त एव 'यहुपच्चवायए' एतं प्रति अपाया, तद्यथा-अज्झयसायनिमित्ते यावर्षशतं न पूर्यते यावद्वा ते अपाया
मागच्छति ताय 'चिहुणाहि रपं पुरे(रा) कडं' वियिहं सोहिबिसेसेण वा धुणाहि, रज इति कर्म, पुराकृतं पुरेकडं, स कथं
विध्यते ।, समये अप्रमादवदित्यधी, समयं इदं चालंयनं कृत्वा अप्रमादः कार्यः, कथं ?, तद्वक्ष्यामः-'दुलहे खलु माणुसे
भवे ॥२९३.३३६॥ दुःसं सम्यत इति दुर्लभी, मनुष्याणामयं माणुस्से, भवतीति भवः, 'चिरकालेणवि' अगंतकालेण इत्यर्थः,
सव्वपाणिणं सव्यसद्दी अपरिसेसवाची, प्राणा एपां सन्तौति प्राणिना, सर्वग्रहणं नास्ति अत्यन्तमनुष्य एव कथन बंधस्य,
एकान्ते न सुलभ मानुष्यं 'गाढा य विवाय कंमुणो गाई चिकणा दृढा इत्यर्थः, विविधैः पाको विपाको मनुष्यत्वविधातीनि
॥१८॥

श्रीभरा कानि चिकणानि, अत्र त एव चौलकाया दृष्टान्ता वक्तव्याः, अस्माञ्च कारणान् सुदुर्लभ मानुष्यं यस्मादन्येषु जीवस्थानेषु । पृथ्व्यादि पूर्णी चिरं जीयोऽप्रतिष्ठठे, मनुष्यत्वे तु स्तोकं कालमित्यतो दुर्लभ, तत्र तावत् पृथिव्यां 'पुढाविकायमतिगतो ॥२९४-३३६॥ वृत्तं, काय- १० पुदपि भूमी कायो जेसि ते पुढविकाइया, पुढपिकाप एव वा पुडविकाइया, एत्य कायसद्दो सरीरामिघाणे, पुढविकाए वा, तर स्थितिः तुमपत्र में प्रदपिकाइया पुढवीनि, पृथु विस्तारे विक्षिणा इति पुढवी, अतस्तं पुढविकायमतिगतो-अशुपविट्ठो उनकोस तासां सर्व- उत्कृष्ट जीवो तु संयसे,फालं संसातीत, संख्यामविक्रान्तमित्यर्थः, तत्थेव मरिउं उववज्जति असंखेज्जाओ उस्सप्पिणी(अवसप्पिणी तो ॥१८९॥ | कालतो, एसो य काली खेत्ततो विसेसिज्जति-असंखेज्जाणं लोगाण जावइया आगासपदेसा एवत्तियाणि पुढविककायमरणागि मरि तत्थेय नत्थेय च उवपन्जह ततो रोत्ततो असंखेज्जा लोगा, एवतियं कालं पुढचिक्काए उक्कोसेणं अच्छति । 'आउक्कापम- तिगतो० ॥२९५-३३३।। वृत्तं, 'अप' इति आऊ, सोकायो जेसि ते आउकाईया, आउकाए या भवा आउक्काइया, 'आप्लू व्याप्ती' इति आपः, अतो त आउकायमतिगतो, जहा पुढवित्रकायं, 'तेउपकायमतिगतो० ॥२९६-३३६॥ वृत्तं, तेजो फायो जेसि ते तेउ- फकाइया, 'तिज निशाने ठेउ, तइय या गतिगन्धनयोरिति वायुः तस्यवि तहेब, वन पण संभक्ताविति 'वणस्सइ०।२९८-३३६॥ एतस्य अर्णतकालं अणंताओ उस्सप्पिणीतो कालओ, ऐत्तओ अणंता लोगा, दव्यता असंखेज्जा पोरगलपरियडा, सबपोगला | जापतिएण कालेण सरीरफासप्रशनादीहि फासेन्जति सो पोग्गलपरियट्टो मवति, ते असंखेजा पोग्गलपरियट्टा वणस्सइकाए ||१८९॥ | अच्छनि, तस्स णं असंगजस्स परिमाणं आवलियाए असंखिज्जविभागो, आवलियाए असंसिज्जइमो भागो जावतिया समया एवतिया पोग्गलपस्पिट्टा वयस्सविकाये अच्छति॥'येइंदिय०।२९९-३३६॥ तेइंदिय० ॥३००-३३६॥ चर्रिदिएस०॥३०१-३३६॥ संखे- श्रीउचरा० । जकाल।। 'पचिंदिय० ॥३०२-३३६॥ निरिक्खजोगिएसु सनद भवग्रहणाणि, देवणेरहएम०॥३०३-३३६॥ एक्केवक मवम्गहणं, पंचन्द्रिय पूर्णी एवं (भव) संसारे०३०४-३३८॥ वृत्तं, एवमनेन प्रकारेण, भवनं भूतिर्वा भवः, संसरणं संमृति संसारः, भव एव संसारः भव- १० स्थितिः संसार-नरकादिः, अन्वे भवसंसारे संसरति परीति गच्छत्तीत्यर्थः, सुमासुभाणि सातअसावादीणि, क्रियते इति कर्म, जीवन इति जीवर, दुमपत्रके नरत्वादि पमादो मज्जपमादादि पंचविधो, बहुशः बहुलो, अतः समयमात्रमपि प्रमादं मा कुरु, यद्यपि कदाचित् तन्मानुष्यं लभति तदापि दुलेमता ॥१०॥ 'लगऽवि माणु (सत्तण) सं' ॥३०५-३३८।। वृत्तं, तत्रापि आर्यत्वं दुर्लभं, क्षेत्रार्यत्वं रायगिहमगहचंपादि, जतो पहरे दस्सुअ- मिलिषसुया, दस्पति दस्साइति वा दस्युः-घोरा, ते हि प्रत्यन्तवासिनो धर्माधर्मवहिप्कृता, 'मिलेक्युवा' म्लेच्छा अविस्पष्ट- मापिणः अनार्यमापाः, गम्यागम्पअपरिहारिणः शकपवनादयः, नि:संज्ञाः, तद्विधेन कि मनुष्यत्येन ? 'लखूणऽवि आरिपत्तण ॥३०६-३३८।। पृथ्वई कण्ठथं, विकलानि इन्द्रियाणि यस्य स भवति विकलेन्द्रियः 'दीसतित्ति प्रत्यक्षमेव दसिंति, अपूर्णेन्द्रिया एवं जायमानाः, जाता अपि च व्याघ्यपराध्यादिमिरुपक्रमविशेपैर्विनाशमिन्द्रियानि प्राप्नुवन्ति इत्यतः 'विगलिंदियता हु दिस्सइ' अतो धम्मस अजोगा, तं जाय अविकलेंदियणीरोगो वाव समयं गोयमा 'अहीणपंचिंदियत्तंपि से लभे० ॥३०७-३३०|| वृत्तं । यद्यपि अहीनेन्द्रियत्वं तम्पते, तथापि उत्तमघम्मसुती हु दुल्लभा' उत्तमा-अनन्यतुल्या सर्वज्ञोक्ता धर्मस्य श्रुतिः, श्रवणं श्रुतिः, 'कृतिस्थिणिसेवते जणे तीयेते तार्यते वा तीर्थ, कुत्स्यानि तीर्थानि शाक्यादीना, तान्येव तु निपेवते भूयिष्ठो जनो ॥१०॥ इत्यतः 'कुवित्यिणिसेवए जणे', अतु इदमस्मदीयं तीर्थ संसारार्णवतारणार्थमेव, माहा, समय गोयम मा प्रमादये 'लणवि उत्तमं सुई सद्दहणा पुणरावि दुल्लहा । मिच्छत्तणिसेवए जणे०॥३०८-३३६॥ मिच्छन्नं विवरीतमहो जहा अधम्मे धम्म- सम्रा धम्मे अहम्मसना एवमादि, अथवा वे अपत्य इह च परत्र च तत्थैव चिन्तणीयमिति, उक्त च-"प्रायेण हि यदपथ्यं । बलहानि धीउपरा पूर्णी वदेय पातुरजनप्रियं भवति। विषपातुरस्य जगतस्तथाऽनुकूला। प्रिया विषया॥१॥"अथवा इमं सुति कहेज्जमाणंपि स्वदोषोपहत्त्वात् । मिथ्यादर्शनमावितत्याच्च न गृह्णन्ति, उक्तञ्च-नह प(च)म्मकारसमिया छेदप्पा(चम्मापिया)छेदगाण बहुयाणं । धाता मधुव्वत- हमपत्रक जुत परमण गेच्छले मोचं ॥ १ ॥ अहवा-जह पिचवाहिगहितो तस्सुवसमणत्यमाणियं मधुरं । कडुगमिति मण्णमाणो ससकर निच्छए पोरं ॥ १ ।। तदेवं वायत् युतिमुचीर्य समतं गो०'धम्मपि हु सइईतया०॥३०९-३३८।। वृर्च, तै पुन किं कारणं ग ॥१९॥ फासति ।, उच्यते-'इह कामगुणेहिं मुच्छिता' 'इहे दि इह मनुष्यलोके कामगुणाः- शब्दादयः, मूलित व मच्छितः, जब पित्तमुखादिमुच्छितो इह लौकिके अपाये ण निवेति तथा श्रावकोषाद(पा) यावत् शुद्धास्त ते धर्मे दाय कामेष्वनायचो भूत्या समपं, इतश्च अप्रमादः करणीयः, कुतः ।, शरीरदौर्बल्यात्, इदं हि-'परिजूरति ते सरीरपं० ॥३१७-३३९।। वृत्त, परि सर्वतो मावे, समन्ताज्जीयते परिजूरति, व्याधिज्यरादिभिरुपक्रमविदोपैः, वीर्यते शरीरं, क्लिश्यन्त्येभिश्च क्लिष्टा, क्लेशयन्ति | चा कामिनः क्लेशा, ते तु पण्डुरा मदन्ति, इतीचवर्णान्तरसंक्रान्ता इत्यर्थः, से सोयबले हायति, मंद मन्दं भृणोतीत्यर्थः. समयं गोपमा!, एवं चक्सुषाणजिन्दाफासा. से सम्पबले ते, सञ्चयलं नाम एतेसिं चैव पंचण्हं इंदियाणं परिहाणीए सव्वबल- परिहाणी मपति, अथवा वलं निविह-सारीरं पाइयं माणसियं, सारीरं प्राणयले स्थानचंक्रमणादि च, वाचिकं पलं स्निग्धनीहा- रिसुस्वरता, सा हीरमाना रुक्षा मंदा अल्पा बहुमायासा च भवति, माणसियमपि ग्रहणधारणा सामर्थ्य मयति 'अरई गंडे ॥१९॥ पिसहया' ।। ३१६ ॥ वृत्त, गच्छतीति गण्डं, मचिरिब विदधतीति विवीचका, विविध दुक्खविशेषेरात्मानमङ्कयतीति आत-

सागस्य ।
श्रीउत्तरा० का, तेश्रोदीर्णः विहडति-विद्धंसति ते सरीरगं, समयं गोपमा । । पतवैवं व्याध्यादीनामातंकानां सामान्यमाथिरं च शरीर
नृणी
तस्माद चुच्छिद सिणेहमप्पणो० ॥ ३१७ ॥ वृत्चे, विविधं छिंद बोच्छिद, स्निपत इति स्नेहा, 'अप्पणो'चि आरमीयै
१०
घरीरे, कमनीयं कुमुद परदि जात शारदिक, पातव्यं पानीयं, 'ते सव्यसिणेहवज्जिए' सर्वस्नेहा नाम आत्मनि च चायेषु च
तुमपनक
य(स्तु)पु, सर्व एव वर्जयित्वा समय गोयमा। 'जि(चि)च्चाण(य)घणं च भारियं०॥३१८-३४०वृनं, 'चिच्या' त्यच्या धणं-
॥१९२॥ हिरण्णसुवष्णचतुप्पदादि, दधाति धीयते वा धन, धाभ)रयणीयासौ भार्यो, 'पञ्चदओ दु (हि) सि' प्रगतो गृहात् संसारातो
या पथ्यइओ, अणगारियं नास्यागार विद्यत इत्यनगारः अतः प्रभजितत्व अगगारियं, मा वंतं पुणोविआविए अमानोना।
प्रतिपधे, पंत मुत्तपडिगगलितं मा ते पुणोऽवि आदिए-आपिर, पुलाग(गुणगे)ज्यसमाकुलमणस्त मन्नंत भुजगमण्णा या । रोसवसविष्प-
मुक्कं ण पिवंति विसं (अगंधणया ) ॥ १ ॥ विसपियज्जियसीला । 'अवउझिय मित्तपंधर्व' ॥३१९.३४०॥ वृत्तं, 'अवउ-
ज्झियति छडेउं, मेज्जति मज्जति वा मित्र, सहजाता माया मित्ता, पाँधये हि अहिता निवर्तयति, ते च पुष्यपच्छा संधुता,
विपुलं विच्छिण्णं सुमहारासि संचयो हिरण्णस्स सुपण्णस्स चतुष्पदादेः कुवियस्य य मा तं वितियं गवेसए, समतं गोतमा ! ॥
इदं अनागतोमासितं सुलै-'ण हु जिणे अज दीसइ० ॥३२०-३४०॥ वृत्तं, पथप्येष्यत्काले आसने न च्यन्ति तथापि तैरिद-
मालंवगं कर्चव्यं 'पहुमए दीसह मग्गदसिए बहुमतो णाम पंथो, जहा गगरं अपेच्छनाणोवि पंथं पेच्छंतो जाणइ-इमेष पयेण
पगरं गंमति, एवं 'संपइ नेआउए पहे' 'संपति'चि साम्प्रवकाले, नयनशीलो नैयायिका, पथ्यत इति पन्थाः सम्यग्दर्शन-
मानचारित्रमया ते एवं मग असंदिग्धपन्या व्यवस्थितः सन् समयं गोयमा ! 'अवसोदिय० ॥३२१-३४१।। वृत्तं, दवकण्टका:
॥१९॥

श्रीउजुरा- 1/ चम्पूलकण्टकादि अपसोघेउ जहा गम्मति, एवं मावकण्टका हि तावसचरकपरिव्राजकयदि कुथुतिस्कन्धक, यथा तान् कुथुतिकण्ट-सवमशुद्धि कान् अबसोहिय उत्तिन्नोसि एवं महालपं अवतीर्णस्त्वं, पथं सम्यग्दर्शनचारित्रमय 'महालय'ति आलीयन्ते तस्मिनित्यालयः, चूर्णी प्रभृति १० महामार्ग इत्यर्थः, 'गच्छसि मग्गं विसोहिया' यास्यसि मार्ग-सम्पग्दर्शनशानचारित्रमयं विशोधयितुं, अतिचारविरहित द्वमपत्रके / कृत्येत्यर्थः, समय गोषमा In 'अपले जह भारवाहए० ॥३२२-३४१॥ वृत्तं, यथा अपलो भारवाहकः पर्वत दुर्ग पन्थानमवगाझ अवलत्वाचं सुवर्णमारं माण्डभारं घा गोव्यय स्वगृहं प्राप्तः, तैर्निर्धनत्याद्विमवहीनः पवादनुतप्यते, तद्वदेव भवानपि संयममारं ॥१९३|| मुज्या स पच्छा पच्छाणुतावर, समयं गौतमा ! ॥'तिण्णो हुसि अण्णवं महं०॥३२३-३४१॥ वृत्तं, तीर्णवान् तीर्गः तीर्यत इति । वा, अतरणशीलो वा अण्णवो, किं पुण चिट्ठसि तीरमागो, द्रव्याणेवः समुद्रा, भाषार्णवस्तु संवार एक, उक्कोसहितियाणि वा कम्मणि, तस्य भवार्णवस्य तीरं प्राप्तः, किमुक्तं भवति १- उक्कोसद्वितीयाणि सव्वाणि सवइत्ता थोषकम्मायसेस इत्यर्थः, अव- सेसाणं अभितुर पारं गमेनए, समयं गोतमा । 'अफलेवरसणिमूसिया०॥३२४-३४२||वृत्त, कलेवरं नाम सरीरं, न कडेवरं २, थयति तामिति श्रथि, अशरीरधेषिरित्यर्थः, सा त संजमवाणागि सेणी, तं संजमदाणसेगि उस्सविय उपरिमाई २ संजमहा- पाणि उपसरतो सिद्धि गौतम! लोगं गच्छति, सेमै शिव अणुत्तर, पत्यि ततो अनुचरति समयं गोतमा! ॥ 'बुद्ध परिणिब्बुए। घरे०॥३२५-३४२।। वृत्त, घम्मे युद्धो, परिगिलुवो गाम रागदोसपिमुक्के, चरेदिति अनुमवार्थे, उस चरे, गामे पगरे तु, तत्र जो ता प्रसति बुद्धपादीन् गुणानीति ग्रायः, नात्र करो विद्यत इति नकर, सम्यग् बजे, संतिमग्गं च चूहए शमनं शान्तिः, शान्तेः । ॥१९३ । मार्गः २, अथवा शान्तिरेव मार्गः शान्तिमार्गः, हयैत बृहये, बुद्धः परानपि बोधयेदित्यर्थः, समयं गोतमा।। ततः स भगवान्

बहुश्रुत-
पूजानां
निक्षेपाः
श्रीउपरा० गौतम एतत् 'युद्धस्स णिसम्म भासिय० ॥३२६-३४२||वृत्तं, 'युद्धस्स नि मगवतो तीर्थकरस्थ, निशम्येति श्रुत्वेत्यर्थः, भासित
गुणों
शोभन कथित सुकथितं, अर्थपदैरुपशोभित, अस्य फलंगागं दोसं च छिदिय, माया लोभी य रागो, क्रोष माणो य दोसो, 'सिद्धिं
गर्ति गती सिद्धाना गतिः सिद्गतिः, सिद्धानां गतिं गतो गौतम इति बेनि। नयाः पूर्ववत्।।वुमपत्तयं सम्मत्तं दसमझयशं१०॥
को अगुसासेति ।, बहुस्सुबो, ततो तेणं अशुसासितण बहुस्सुवस्स पूया कायच्या, अहवा अपमादवितेग बहुस्सुवस्स पूया
॥१९४॥
कायया, एतेण अभिसंबंधेण पहुस्सुतपुज्ज अन्झयणमागतं, तस्स चनारि अणुयोगद्दारा उपक्कमादी, नामनिष्फण्णे निक्लेवे बहु-
सुए पुज्ज०॥३१०-३४शनि,वस्य बई.पूया योगिक्सिविक्यांतीदोपदं गाम,तत्य गादा'बहुसुयपूया'गाहा ॥३१०॥ तत्व बई चउ-
विहं पामादि,दव्यबहु जाणगसरीरमवियसरीरवतिरित्वं पंच अस्थिकाया, एत्पवि जीया य पोग्गला य बहुगा चेव 'भावपहुगेण
पहुगा' गाया।। ३४३शाताव बहुस्सुजो चोदसपुची, अगंतगमजुत्तत्ति अतर्हि गमेहि जुत्ते नावे जाणति बेवानां भावानां पञ्जवे
जागति, किई पुज्वाणं अगंतगमा भवंतिी, तरय गिदरिसणं मणुस्सा दयादि ४, दवातोतं चेव मणुस्सदयं जाणति, खेलो
जमि रोते, कालवी असतेहि मवरगहणेहिं जुनं तं मणुस्सदयं जागति, भावतो कालादिपज्जाया स जाणाति, एवं सम्यं ज्ञेयं
अर्णतेहिं गमेहिं पज्जयेहि य सद्भुतं जाणति, गमा दयादि पज्जवा यासादि, मारे खओवसभिए सुतणाणं, खइयं केवलणाणं,
पहुमत्ति गतं, इदाणि मुत-तं चउच्चिई सामादि, जापगनवियसरीरवनिरित्नं दण्यगुर्व पचयपोत्थयलिहितं, अथवा सुत्न पंचविहं
पण अंड्यादि, भावसुतं दुविह पं० वजहा सम्मसुतं मिच्छसुतं च तत्थ सम्मसुत भवसिद्धिपाउ जीवा०॥३१३-३४४॥गाथा,
किं कारणं सम्मसुतं भणति ।, उच्यते, जम्हा कम्मरस सोधिकरं । इदाणि मिच्छसुतं, 'ता मिच्छविट्ठीजीवा ॥ ३१४ ॥ गाथा,
॥१९॥

बहुश्रुत पूजानां निक्षेपाः थीउमरा कम्हा मिच्छमुतं मण्णाति १, उच्यते-जम्हा कम्मस्स बंधणं भषियं, आदाणं नाम बंधणमित्यर्थः।।सुतंति गतं, इदाणिं पूया, सा पूणी चउचिहानामादि, दव्यपूजा दम्वनिमिर्त दव्यभूता वा, तत्थ गाथा ईसर तलवर० ॥३१५-३४४ा गाथा, दब्वनिमिर्च ईसरमाईणं ११ पिण्डरांदरदादीण च, ण ते हि गुणेहि जुत्ता तेग तेसिंदचपूजा (मावया)जरहतमाईप वेण तेति संसाराओउचारेविचि मावस्या,एत्य | बहुश्रुत चोइस पुखियाए अधिकारी,गतो नामनिष्फण्णो, सुनाणुगमे सुन उच्चारतव्यं, वे च सुत्तं इम-संजोगा विप्पमुक्कस्स०१।१३२७० -३४५/सिलोगो.पुष्पदं जहा विणय सुने,जायारं पाउपकरिस्सामि, यत्ति वा विणोचि वा/आयारोचि वाएगई, 'जे यावि होइ ॥१९॥ निविज्जे०।०३२८-३४६॥ सिलोगो, य इत्यनुद्दिष्टस्य निर्देशः, नास्य विद्या निन्विज्जेऽपिशब्दात्सरियोऽपि अविय एव भवति यः स्तन्धो मपति, उक्तञ्च "ज्ञानं मदनिर्मथनं मायवि यस्तेन दुचिकित्स्यः सः। अगदी यस विषायति तस्य चिकित्सा कुतोऽन्येन! | ॥ १ ॥ लुब्धो आहारादिपु, तद्विपाकं न जानीते, अणिग्गहे अंकुशभूता विद्या तस्या अभावादनिग्रहा, अभिक्खणं- पुणो पुणो उल्लपतिचि फुरकतेण आहिद्वारेण सुब्बति अम्हे पडिचोदेति, अविणीतो य भवति, केणी, जेण अबहुस्सुतो, यस्तु स. विद्यो भवति सो ण थन्मति त दोसं जाणंनो, अलुछो जिग्गहीतप्पा, विज्जा ठाणे उल्लवति विनीतो य भवति, बहुश्रुतत्वात्, तं च तं पायुतत्वं कर्ष ष उम्भात , इमेहि-अह पंचहि ठाणेहिं० १३३२९-३४५॥ सिलोगो, अथेत्यानन्तर्ये, पंचति संख्या, ठाणेहिति प्रकारा, जिहिं ति अणिदिवाण विद्देसो, मोक्खो, गहणसिक्खावि बत्ति, कतो आसेवणसिक्खा!, कवरे पंचढाणा !, उच्यन्ते-धमा कोहा पमादा रोगा आलसा, तत्थ ते णो कोइ पादेवि, इयरोथद्धचेण पवंदति, कोहा कोहणसीलो, पमादो पंच- वियो, वैजहा मज्जप० विसयप० कसायप० गिदाप० विगहापमादो, अत्याहारेण अपत्याहारेण वा रोगो भवति, आलसिगो य ।।१९५१ भीउतराग सम्भडि । कथं सम्मति ?, उसि घेय पिपच्चासेण । अधया इमेहि सम्भति- अह अहहिं ठाणैर्सि' १७३३०-३४५॥ सिलोगो, । अविनीत विनीत अत्यामन्त्रणे, शिक्षा नीलपवीति शिक्षाशीलो, गृणातीत्यर्थः, इसनशीलो इसिरो न हसिरोऽहसिरः, दंतो इंदियदमेण गोइंदि- খুর্থ स्थानांनि यदमेण य, ण प मम उदाहरति आयरियाणं बेण दुन्मिज्जति, गोशालो गृहस्थ इप, ण विशीलो भूतिकम्मादीहिं, ण सिया अब पायुना पूर्व अइलोलुए आहारविगतीहि, अकोहणे ण रूसति, सञ्चरतो ग मुसाबादी, संजमरतो वा, सिक्खासीलो जस्स सिक्स- ॥१९६॥ ५ यति परिसं गीलं,अविणणस ठाणाई अह चोइसहि ठाणेहिं०।०३३२-३४ासिलोगो,कण्डया अभिपवणं०१४३३३-३४७॥ पुणो पुगो रूपति, एवं च पचति-अच्चंत कुब्वति, तहा मित्तिज्जमाणो वमतित्ति जहा कोई मापणादि रंगिउ ग बाणेति, असो धम्मसद्धाए अब करेमिनि, इपरो प्रत्युपकारमया गच्छनि, सुर्य लखूण मज्जति अइवहुस्नुवोति । 'अवि पावपरिक्खेबी०' ।०३३४-३४७|| सिठोगो, ग पार्य परिखिपति, किंचि पडिचोदितो माइक्सवियाणि उन्गगेति,मिचाणवि रुस्सति, ससाणं च रुडो पेप, जाप मुद पितो मित्तो तस्स परंमुहस्स अयन्नं भासति रहेचि, जाहे न सुपामोति कोइ भपति, पाणादिसु उज्जुत्ते, सो इसरो पडिसी यो) माति, 'पहलवाई०४३३५-३४ासिलोगो, अपरिविसउं जस्स व वस्त्रय कईति, दुइणसीलो दुहिलो, महिसो वा दुदिलाने, पखे लखे अनिग्गहे पुष्पमणिता, असंविभागी आहारादिसु, अचियत्तोऽदरिसणो वा, अथवा तं तं भासति बाटोति वा जेण अचियतो भयति, अप्रिय इत्यर्थः, एवंगुणजातीओ अविणीओ। 'अह पन्नरसहिं ठाणैहि ॥७३३६-३४७॥ सिलोयो, १९६॥ पुम्बई कण्ठपं ‘णीयवत्ति'ति' गीपावित्ती, कथं 1, उच्यते-पीयं सेज्ज गती(ति) द्वाग, गायं च आसणागि य । णियं च पार्य दैग्जा, गीय कुज्जा य अंजलिं ॥ १।। 'अचवले'नि चवतो चढव्यिहो-गतिरै द्वाणरभासा३भावे, गविचवलो दवदवचारी, श्रीउचरा ठाणचपलो जो चलंतो अच्छति, गिवण्णो ण अच्छति,हत्यं वा पार्द या सीसे या पोलो)लिंखो अच्छति,अघवा सवं अंगं चालेति, विनीतस्था- अवदासणो वा, मासाचवलो चउपिहो, तंबहा-असप्पलावी असम्भप्पलावी असमिक्सपलावी अदेसकालप्पलावी, तस्य असप्प- नानि लावी नाम जो असतं उल्लावेति, असम्मण्यलावी जो असन्म उल्लावेति, खरफलसमक्कोसादि असम्भ, असमिक्खियपलावी | पहुश्रुत । असमिक्सिलं उल्लाचेति, ज से मुहातो एति तं उल्लावेति, प्रदेसकालपलावी जाहे किंचि कज्ज अतीवं वाहे भगति-जति पकरेंति सुंदर होतं, मए पुज्यं चैव चितितेलयं, तो(भाव) चपलो, सुचे अत्ये य, सुचे उद्दिष्टे असमचे चेव तसि जनं गेहति,एवं अत्थेऽवि, ॥१९७॥ 'अमाईचि जो मायं न सेवति, सा य माया एरिसप्पगारा, जहा कोइ मणुन भोयन लड्ण पतेण छातेति 'मा मेयं दाइयं संतं | दवणं सयमादिए' अकुतूहली विसएसु विज्जासु पावठाणचि प बद्दतितिा 'अप्पं च अहिक्विवति ॥३३७-३४७॥ सिलोगो, अल्पशब्दो हि स्तोके अमाचे वा, अअ अभावे द्रष्टव्यः, ण किंचि अधिविखवाते, नाभिक्रमतीत्यर्थः, पर्वधं च ण कुण(च)ति', अच्चतरुट्ठी न भवति, मिचिन्जमाणो मजति, प्रत्युपकारसमर्थः, उपकृतं वा जानीते, 'सुयं लडुं न मज्जति' तं दोसे जाणतो, जो 'न च पावपरिक्खेवी० ॥३३८-३४७॥ सिलोगो,ण छिद्दाति मग्गति, णो चोइता पमादक्सलियाई उग्गणेति,ण य मित्तेस फुपति, अण्णस्स न कुप्पति, किं पुण मित्तस्स ।, अप्पियस्सावि मित्तस्स रहे कल्लाणं भासइ सन्यस्सेव कल्लाणं भासइ, प्रियः अनुकूल इत्यर्थः, रहे'त्ति जड़ कोइ परंमुह किंचि मगिज्जा जहा गाणाइसु ण उज्जुत्तोचि तं पडिसेदेति । 'कलहडमर' ॥१९७) ॥३३९-३४७॥ कलह एव डमरं कलहडमर, कलहेति वा भडगेति वा डमरेवि वा एगहो, अहवा कलहो वाचिको डमरो हत्यारंभो, वज्जेति ण करेति, बुद्धो धम्मे विणवे य अभिजाणते, विणीतो कुलीणे या ही लज्जायां, लज्जति अचौखमायरंतो, पडिसलीणो| मीउत्तरा० सम्मति । कर्ष सम्मति !, सिं चेय पिपच्चासेण । अथवा इमेहि लब्भनि- अह अहहिं ठापौहि ॥१३३०-३४५।। सिलोगो, पूर्ण अधेत्यामन्त्रणे, शिया शीलपतीति शिक्षाशीतो, गृणातीत्यर्थः, हसनशीलो इसिरो न हसिरोऽइसिर, दंतो इंदियदमेण गोइंदि- विनीत स्थानानि यदर्पण य, प प में उदाहरति आपरियाणे जेण दुम्मिन्नति, गोऽशीलो गृहस्थ इय, म विशीलो भूतिकम्मादीहि, ण सिया अब- पथुतपू अइलोटुए आहारविगतीहि, अकोहणे ण रूमति, सच्चरतो ण मुसावादी, संजमरतो वा, सिक्सासीलो जस्स सिक्स- ॥१९६॥ पनि एरिस सील,अविणयस्व ठाणाई अह चोदसहि ठाणेहिं० ॥७३३२-३४ासिलोगो कण्ठमा अभिकवणं० ॥७३३३-३४७॥ पुणो पुणो रूसति, एवं च पसन्वति-अच्चतं कुञ्चति, तहा मित्तिज्जमाणो वमतित्ति जहा कोइ मायणादि रंगिउ ण याणेति, अन्नो धम्मसद्धाए अहं करेमिनि, इपरो प्रत्युपकारमया गच्छति, सुयं लभ्रूण मज्जति अइबहुस्सुतोति । 'अवि पावपरिक्वेवी' ।०३३५-३४७|| सिलोगो, प पार्य परिक्सिपति, किंचि पडिचोदिवो नाइक्सवियाणि उरगपति,मिचाणवि रस्सति, ससाणं च रुहो घा, जाव सुन्छु पिठो मिनो तस्स परंमुहस्स अवन्नं भासति रहोत्त, बाहे न सुप(पोति कोइ भणति, गागादिसु उज्जुत्ते, सो इतरो पडिसो यो) भाति, 'पइन्नवाई० ११०३३५-३४ासिलोगो, अपरिक्रािउं जस्स व तस्सव कदेवि, दुइणपीलो दुहिलो, महिसो या दुहिलाच. ध युद्ध अनिम्गहे पुष्पमाणिता, असंविभागी आहारादिसु, अचियत्तोऽदरिसगो घा, अथवा तं तं भासति बद्धति | जेण अचियतो भवति, अप्रिय इत्यर्थः, एवंगुणजातीओ अविणीओ। 'अह पन्नरसहि ठाणेहि.' ॥१३३६-३४७॥ सिलोयो, ॥१९॥ पुष्वद्ध फण्ठचं 'णीपवत्ति'ति' गीयावित्ती, कथं , उच्यते-'गीयं सेज्जगताति) द्वाण, गायं च आसणागि य 1 गियं च पायं वंदेज्जा, पीय कुज्जा प अंजलि ।। १ ।। 'अचवले चि चलो चडबिहो-गतिरसागरभासावमाये, गतिचवलो दवदवचारी, श्रीउचरा० । ठाणचवलो जो चलंतो अच्छति, पिवण्यो म अच्छति इत्थं या पाद वा सास ५॥ पालो)लितो अच्छति,अथवा सव्वं अंगं चालेति, विनीतस्था- चूर्णी अबद्धासणो घा, भासाचयलो चउध्विहो, जहा-असप्पलावी असम्भप्पलावी असमिक्सपलावी अदेसकालप्पलावी, वस्थ असप्प- नानि लावी नाम जो असत उल्लावेति, असन्मापलावी जो असम्भं उल्लावेति, सरफरसअक्कोसादि असन, असमिक्खियपलावी पहुश्रुत असमिक्खिउं उल्लापति, जे से मुहातो एति तं उल्लावेति, अदेसकालपलावी जाहे किंचि कजं बतीत नाहे मणति-जति पकौति । सुंदर होते, मए पुब्वं चेय चिंतितेल्लयं, तो(भाव) चवलो, सुत्ते अत्थे य, सुत्ते उद्दिढे असमत्वे चेव तसि अन्नं गेहति,एवं अस्येऽपि, ॥१९७|| 'अमाईति जो मायं न सेवति, सा य माया एरिसप्पगारा, जहा कोइ मणुन्नं भौयन लभ्रूण पत्रण छातेति 'मा मेयं दाइयं संत दणं सयमादिए' अकुतूहली विसएसु बिज्जासु पावठाणत्ति ण प्रवृतित्तिा अप्पं च अहिक्विवति०॥३३७-३४७॥ सिलोगो, अल्पशब्दो हि स्तोके अमावे वा, अत्र अभावे द्रष्टव्यः, ण किंचि अधिक्खियति, नाभिक्रमतीत्यर्थः, 'पर्वधं च ण कुण(व्व)ति', अच्चतरुट्ठो न भवति, मित्तिज्जमाणो मजति, प्रत्युपकारसमर्थः, उपकृतं वा जानीते, 'सुर्य लढुं न मज्जाति' तं दोस जाणतो, जो न च पायपरिक्खवी०॥३३८-३४७॥ सिलोगो,ग छिदाति मगति, णो चौइवी पमादक्खलियाई उम्गणेवि,ण य मित्तेसु फुपति, अण्णस न कुप्पति, किं पुण मित्तस्स ?, अप्पियस्सावि मित्तस्स रहे कल्लाणं भासइ सव्यस्सेव कल्लाणं मासई, प्रियः अनुकूल इत्यर्थः, 'रहे ति जइ कोइ परंमुहं किंचि भणिज्जा जहा जाणाइसु ण उज्जुनोत्ति त पडिसेहेति । 'कलहडमर' ।।१९७) ॥३३९.३४७॥ कलह एव उमर कलहडमरं, कलहेति वा मंडणेति वा डमरेति या एगट्ठो, अहवा कलहो वाचिको डमरोहत्यारंभो, बजेति-ण करेति, बुद्धो धम्मे विणये य अभिजाणते, विणीतो कुलीणे य, ही लज्जायां, लज्जति अचोखमायरंतो, पडिसलीणो | भी आपापगाणे दिययोईदिदि, एतेहिं गुणैर्दि उपपदो गुविणीतो पुच्चीव-ममति, किंबहुना , जद इमेहि गुणेहिं उपवेतो- बहुयुता- गा। पर गुरुङ्गले निर्ग०।३४०-३४८॥ मिलोगो, आयरिपसमीर अच्छति पिच्च सदाकालं, आह हि- "पागस होइ मागी थिर- नामुपमा परगी दंगो परिच या ना आयसहाए गुरुकुलयास न मुंचति ॥ १॥" जब जोगवं मपति, जोगो मणजोगादि संजमजोगो युग' पा, उज्जोग पदिगष्यवे फोड, उपधाणयं जो जो गुपस्स जोगो वं तईस फरेवि, पियं करोतीति पियंकरो, आधारउवाइमादीहि ॥१९८॥ इन्दापतोनेहिं पाठविणयमादोहिं था, 'पिर्ययादी ग किंचि अपियं वदति, से सिक्वं रदुमरिहति, नीम एवंगुराजावीते मीसे देति गुतं आपरिभो, सीमो पडिल्डंयो सोमति, विराजते इत्यर्थः, को दिद्वंदी 1, उच्यते 'जह संबंमि पयं निहिय' ॥३५१-३५३॥ मिलोगो, यपेत्यौपम्प संगमि' संसमायणे पर्य-गीरं निसि उपियं न्यस्तमित्पर्यः उभयतो दुहतो, संपो खीर प, मापा गमो जीरंप, सौर सखे ग परिस्सपति ग य अंरिल मपति, चिरायति - सोमति, एवं उपसंहारे, अणुमाणे पा) परसुर सुगविमारी जागा इत्यर्थः स एव मिक्स्, मायणे दंतस्स धम्मो भवति कित्ती या, सो तहा सुत्न अवाधिन भवति। अपसे देवस्म अगुतमेर मपति, अथवा इडलोगे परतोगे जसो मपति पचदाई(चि), अहया पर्वगुणजातीए भिक्खू पहुस्सुते भवति, पम्मो किसी बसो मति, गुपं बसे भगति, अघया इहलोए परलोए विराजति, अधया सीलेण य सुतेण य । भूयो रितिओ दिलो-जा में कंपोषाणं ॥३४२-३५।। मिलोगो, जहाण पगारण, सेचि णिसो, कंबोवेमु भवा कंबोजाः, असा इति पायरेषा, भाकोर्ने गुहिं मीतम्पपलादीहि य, कंपग, 'अस्सो' असेत्ति अस्सेति असति य आम पहातित्ति आसो, जवेण ॥१८॥ पपरोति जो दि सम्मो परमं विभूम जाती, जबोरवेतांचि मणिय होति, जहा सो आसा जावीजयोववेत्तणेण सेसेलु पहाजन बहुश्रुता- नामुपमा थीउपराजमति, एवं बहुस्सुतोपि सीलमुतवयोवपेतचे पूजनीयो मवति। जहाहन्नसमारूद ॥३४३-३५३॥सिलोगो, आइण्णो भणितो, सम्यगास्टा समास्ट, सूरे इटपरस्कमो, टपरक्कमो नाम आसणे दढो प(वय हारे परक्कमो य, उभयो पंदिघोसणं,उभयो । दोहि पाहि, अहबा आगितो पच्छितो य, दिघोसेत्ति मंदियोसो तस्त, कतो य नदियोसो, उच्यते, वे एरिसे अस्से दुरुहति | बथुवार तस्स गंदीपि माति, जहा सो अप्पाणं परं च रक्खात सत्तुपरसातो, एवं इमोऽवि परतित्यिएहितो रस्सति बहुश्रुतत्वात् ॥ 'जहा करेणुपरिकिण्णे०॥३४४-३५३॥ सिलोगो,करेणु हत्थिणियाओ ताहि परिकियोति छ-भूमी ते जरेती कुंजरं, हायणं परिसं, ॥१९॥ सद्विवरिसे, परं बलहीणो, अपक्षबलो परेण परिहाति, बलं पलेग मनो अपडिइनोति, अमेहिं सचेहिं प हम्मतिचि, एवं बहुस्सु- शेऽपि परप्पकाईदिन हम्मति। 'जहा से तिकखसिंगे०॥३४५-३५३|| सिलोगो, विक्ससिंगत्वात् जातस्कन्धत्वाच्च बनेहि ब- सभेहि गामिदविजाति शोमवे च एवं बहुस्सुतोपि परतित्थिय अंगनचेण शोमति ॥ जहा से तिक्खदादे॥३४६-३५३॥सिलो- गो, उदग्गं पयानं शोभनमित्यर्थः, उदगं वयसि वर्तमानं, जहा सो सीहो सब्वेहिं दुप्पईसणीयो, एवं बहुस्सुतोऽवि परतिस्थिय- मियातीहिं दुप्पहंसणीयो । 'जहा से वासुदेवे० ॥३४७-३५३॥ सिलोगो, जहा वासुदेवो सव्यस्थ अपरातिओ, एवं पहुस्सुतोवि वीथिएहि अपराजितो ।। 'जहा से चाउरते ॥३४८-३५३॥सिलोगो,चाउरतित्ति तिहिं दिसाहिं समुद्दोएगतो पव्यतो जहा सो | पक्कमट्टी महडिए मसिद्धीए, अपराजितो य, एवं बहुस्नुतोऽवि महईए सुयविभूतीए, न तीरइ य परप्पबाईहिं पराजिणि, 'जहा से सहस्सवखे० ॥३४९-३५३॥ सिलोगो, सहस्सक्वेत्ति पंच मंतितपाई देवाणं वस्त, देसि सहस्सो अक्खीण, तेसि | गीतिए दिइमिति, अहवा जे सहस्सेण अक्खाणं दीसति त सो दोहिं असीहिं अन्महिपतरायं पेच्छति, एवं बहुस्सुतोऽपि ।

बहुश्रुता
नासपमा
धीउचाला मुरणाणेणं अणते मावे जाणति ण पासति, जह य इंदो महन्तीए सुरविभूतीए बच्चति, एवं सोऽपि । 'जहा से तिमिरविद्धंसे'
पूर्णी
॥३५०-३५३॥ सिलोगो, विमिर-अन्धकार तं विद्धसति-विणासति, जाव मझग्णो ताव उडेवि, ताव से तेपलेसा पद्धति, पच्छा
११
परिहाति, अहया उचिट्ठतो सोमो मवति हेमविषयालयरिओ, एवं जद्दा आइचो तेएरा जलति एवं पहुस्सुतोऽवि तेजवान् ।
'जहा से उडुवई चंदे० ॥३५१-३६३|| सिलोगो, उडूई-गस्यताई तेसि पती उड्डपति, सो य बद्धपहे णिहपरिवारो (अट्ठमी.
॥२०॥ आइगु शेट्टपरिवारो) पढिपुग्णो हि पडिपुण्णमंडलो पुष्णमासीए अतीव सोमपति, एवं बहुस्सुतोऽपि चंद इव सोमलेसो सीस-
परिवारितो सोमपति, एवं एक्सेकेण गुणेन दिद्वंता मणिता । इमो अणेगेहि भण्पति-'जहा से सामाइयाण०१३५२-३५३॥
सितोगी, जहा कौडागारी पाणाविधाण धण्णाय गुपडिपुग्णो, एवं पहुस्सुवो गाणाविधाण सुतणाणविखेसाण सुपडिपुग्यो ।
'जहा सा वुमाण पवरा ॥३५३-३५३॥ सिलोगो, जहजेवू अमितफला देवावासो च, एवं बहुस्सुतोऽवि सुपगाणअमियफलो,
देवावि व से अभिगमगादीणि करति । 'जहा सा नईण पयरा०॥३२४-३५३॥ सिलोगो, जहा सीता सव्वणदीण महल्ला यहि
व जलासहिं च आइण्णा, एवं चोइसपुथ्वीविऽसेससुतगाणेण महान् प्राधान्ये वट्टति, अमेगे यण सुतत्थी उपसप्पंति । 'जहा
से णगाण पवरे०॥३५५-३५|| सिलोगो, जहा मन्दरो पिरो उस्सिओ दिसाओ य अस्य पवनति, एवं बहुसुतोऽवि बहुसुयत्तणेणेर
थपिरो उस्सिओ य दम्बादिसाभावदिसापभाषगो य । किं घगुणा !-'जहा से सयंभुरमगे' ॥३५६-३५३॥ सिलीगी, जहा
सपंरमणो समुदो अक्खयोदगे रवणाणि य अस्थि गंभीरो व, एवं बहुस्सुनोवि अक्खयसुयणागजलो गागादिरयणोववेतो सुव-
गाणगुणोक्येनगेण प गंभीरो, न हु उच्छुो । 'समुहगंभीरसमा ॥३५७-३५३॥ सिलोगो, जहा समुदो अवगाढचणेग गंभीरो
॥२०॥

हरिकेशवृत्त २०१॥ थाउत्तरा एवं बहुस्सुतोऽवि गंमीरो, ण उत्ताणसोयगत्थितसलिलामय पुलबुलात. पुरा . .... ज्ञाश्रयितुं परिसदेहिं पखादीहि पूर्ण च, यदुक्तं ग य सक्कति ते एतेहिं छिरे, अचक्किया ण सक्किया केणइ, दुप्पहंसिया दुक्खं पधसिजनिति दुप्पहंसिया, १२ यदुक्तं दुरापरिसा, करमानी- सुतस्स पुण्णा, विउलस्स विपुलं घोड्स पुच्या, विमलं निस्संकितं वायणोक्गयं वदर्थ वा हरिकेशी । विपूलं, ताती जारभपरोभयताती, ते हि भगवंतो तेण सुत्तेण तदुपदेशेण य 'खविन्तु कम्मं गइमुत्तमं गया' अप्पगारं सवित्तु उसमा पघाणा सिद्धिगती तं गता, जम्हा एते गुणा सुतस्स 'तम्हा सुयमहिद्वेज्जा०॥३५८-३५४|सिलोगो तस्मात्का- रणात् सुतं आदिदेज्ज-मुत्ते ठाएज्ज, उत्तमो अट्ठी-मोक्सो त उत्तमं अत्यं मोक्खं गवेलए, गुणो तस्स, 'जेणऽप्पाणं परं चेव' | वेणंति सुत्तेणं, अपाणति तस्स सुत्तस्स उपदेसं करेमाणो स्वयं, परस्सवि परस्स उवदेस देसमाणो, सिद्धिं संपाउणेज्जासि तेण सुत्तेण करणभूतेण संपाठणिज्जासि इति वेमि । गयाः पूर्ववत् ।। यहुस्सुतपुज्ज सम्मत्तं इक्कारसमं ११ ॥ स एव पूजादि अधिकारोऽनुवर्तते, उहा बहुस्सुतो पूइब्लति, सो य जहा जक्वेण हरिएसबलो पूइतो, अनेनाभिसम्बन्धे- मायावस्प तस्य हरिएसिज्जस्स चत्वारि अणुओगदारा उवपकमादी, तत्य गामनिष्फन्ने निक्खेवे हरिएसिज्ज, एत्थ गाहा 'हरिपसे निक्लेवो ॥३१८३५४।। गाथा, सो हरिएसो गामाति चउन्चिहो, तत्थ दवहरिएसो 'जाणगसरीर०॥३१९-३१४॥ वतिरित्तो विविधो-एगभवियादि, मावहरिएसो 'हरिएसनामगोप०॥३२०-३५४॥गाथा कण्ट्या, तस्स हरिएसस्स उप्पत्ती इमा- महुराए नयरीए संखो नाम राया, सो पञ्चतितो, विहरंतो य गयपुरं गतो, तहिं च ( भिक्खं ) हिंडतो एग रत्थं पत्तो, साय किर अतीव उण्हा मुम्मुरसमा, उण्हकाले ण सबकति कोऽपि ताहे वोलेउँ, जो तत्य अजाणतो उपदति सो विणस्सति तीसे पुण २०१॥

तेन्दु कयक्षः भीउन पाम नेर हयमहरत्या, तेण माहमा पुरोहियपुनो पुच्छिता-एसा रथा निचरति ?, सो पुरोहियस्स पुत्तो चिंतेति-एस डन्झउत्ति, पूर्णा भगति-निष्पहनि, सो पहिशो, इयरी य अलिंदडिओ पेच्छति अतुरियाए गईए वच्चंत, सो आसंकाए उइग्णो तं रत्थं, जार सा १२ वास चप्पमारेषं मीयाभूता, आउद्दी, अहो इमो महातपस्सी मए आमादिचो, उज्जापाठयं गन्तुं मणति-भगवं । मए पाव- परिवगाये सम्म कर्य, कई वा तस्स मुज्जामि , तेण मण्यति-पापह, पचहतो, जाविमर्ष रूपमयं च कार्ड मओ, देवलोगगमणं, चुओ ||२०२॥ संतो मपगंगाए तीरे पलकोसा नाम हरिएमा, तेसिं अहियई बलकोट्टो नाम, वरस दुरे भारियाओ-गोरी गघारी य, गोरीए कृतिमि उपाणी, मुमिणदंगणं, पसंतमासं पैग्छति, तस्य कुगुमियं चूपपायर्व पेच्छद, मुमिणपाढयाणं कड़ियं, तेहिं भणति- महणो ने पुगो भविस्गति, समरण पम्पा, दारगो जाओ कालो पिसओ पुष्यमवजाइरूपमयदोसणं, बलकोढ़ेगु जाउत्ति बलो से नाम कपं, मंडणसीलो राहणो, अन्नपा ने छपेण समागया भुजति सुरं च पियंति, सो अप्पियाणि करेइत्ति निछूटे। अच्छति समंनो पलोएंदो, जाप अही आगलो, उद्विया सहसा सभे, सो अही हि मारिओ, अणुमुहुनस्स मेरुडसप्पो आगतो, भेरुंडो नाम दियगो, भीया पुगो उडिया, गाए दिनगोनिकाऊण मुक्को, बलस्स चिंता जाया-अहो सदोसेण जीया फिलेसभागिणो भरवि, सदा-"मदएणे होयचं, पापति मदापि मदनो । सविसो हम्मती सप्पो, मेरुंडो तस्य मुञ्चति ॥ १॥ एवं चिततो संयुयो, पप्पविभो, पिहरंतो वागारसिं गयो, उज्जायं तेंदुपपणं, तेंदुर्ग नाम जक्साययणं, वत्थ गंदी तेंदुगो नाम जसो परिन । " ॥२०२।। सति, सो तत्प अशुष्णवेळ ठितो, जक्सो उपसंती, अण्णो जखो अपहिं वणे वमति, नस्यवि अण्णे यह साहुणो ठिया, सो य गंडीजसं पुन्छति-ण दीमसि पुगाईन, तेण मणिय-साई पन्जुवासामि, तत्य य तेंदुए दिवाणेग साहयो, सोऽवि उपसंतो, सो श्रीउतराल मणति-ममपि उज्जाणे यहवे साहू ठिया, एहि ते पासामो, ते गया, वे यासाय] समावचीए सागुणो विकई कहेमाणा अच्छति, सो भणति-"स्थीण कहास्य वट्टद, जणवयरायकहऽत्य बट्टई । पडिगच्छह रम्म तेंदुर्ग, अइसहसा बहुमुंडिए जणे ॥१॥" अह अग्णया हरिकेच्या पूर्ण जक्सापयणं कोसलियरायधूया भदानाम पुष्फध्यमादी गहाय अञ्चिउं निग्गया, पयाहिणं करेमाणी तं दहण कालं विगरालं हरिकेशीये / छिनिकाऊण निहति, जक्षेण रुद्वेण अण्णाइट्ठा कया, गीया घरं, आवेसिया भणति ते-गवरं मुंचामि जइणं तस्सेव देह, तं | च साइति-जहा एईए सो साह यूनिच्छ ढो, रण्यावि जीवउत्तिकाऊग दिया, महत्तरियाहि समं वत्यागीया,रनि तादि भणति- IR०३|| बच्च पतिसगासंति, पविद्या जवखाययणं, सो पडिमं ठिओ णेच्छति, ताहे सरिता, ताहे जवखोवि इसिसरीरं छाइऊण दिव्यरूवं दंसेति, पुणो मुणिरुयं, एवं सव्वानि विलंपिया, पभाए पेच्छएत्तिकाऊणं पविसंती सघरं पुरोहिएण राया भणिओ-एसा रिसि- मज्जा बंभणाणं कप्पहात्ति, दिष्णा तस्सेव । सो य जण्णे दिक्खिजिउकामो, सा अणेण लद्धा, सावि जण्णपत्तित्तिकाऊण दि- | क्सिया । गतो गामणिप्फरणो, सुवाणुगने सुचमुचारतव्यं तं च सुत्नं इम- 'सोवागकुलसंभूओ ॥३५९-३५९।। सिलोगो, शपति श्वसिति वा वा श्वेन पचतीति श्वपाकः तेर्सि कुले संभूतो, गुणं अनुचरं धारयनीति अणुचरगुणधरी, मनुने मन्यते वा धम्मा- धर्मानिति मुनिः, हरिएसपलो नाम हरति वियते वा हरिर हरिं एसतीति हरिएसो 'यलो' बल इति संज्ञा, नयति नीयते वा नाम, आसीत्, भिक्खु मणति, जियाई इंदियाणि जेण सो जिइंदिओ। 'हरिएसणभासाए ॥३६०-३५९॥सिलोगो, पुष्वद्धं कण्ठ्यं, 'जओ आयाणणिवरवैये' यत्नवान्-वतः, आदीयत इत्यादानं, निधिप्पत इति निक्षेपः, समं यतो संयतो, सेजमजोगेसु सम्ममाहिलो ॥२०३॥ समाहिओ । 'मणगुत्तो० ॥३६१-३५९॥सिलोगो, पुव्वद्धं कण्ठ्यं, भिक्खट्टा मिक्खनिमित्तं, यमगाण जणं इज्जत इति इज्जत छात्रवा- क्यानि श्रीउप चेय तस्स पुरोहितस्स जाणवाडमुपहितो । 'तं पासिजणमिज्जत०॥३६२-३५९॥सिलांगो, तयेण परिशोपित, बहिरंतश्य शोपि- पूर्ण तः, 'पतोयहिउवगरण' उपदधाति तीर्थ उपधिर, उपकरोतीत्युपकरणं, तं नाम जीर्णमलिनं उपहसन्ति, न आर्या अनार्याः । 'जाइमर्य पनिधन्दा ॥३६३-३५९॥सिलोगो कप्ठ्या,ते पुरोहितसिस्सा जेते जाणत्यमागता ते मति- कयरे तुर्म पसिध दित्तरूवें अथवा ते अन्नमत्र मणति-'कयरे आगच्छति दिचस्पति, दीप्तरूपं प्रकारवचनं, अदीप्तरूप इत्यर्थः, अथवा विकृतेन दौतरूपो ॥२०४॥ भवात पिशाचव, कालो वर्णता, विकरालो दंतुर, फोरकणासो नाम अग्गमूलनासो ओनयणासो, पाउए लक्खीयत इति, पलं, औम नाम स्तोक, अचेलोवि ओमचेलो भवति, अर्थ ओमचेलगो असर्वागप्रावृतः जीर्गवासो वा, पश्यति पावय(शय)ति या पांशुः, पिशितासः पिशाचा, पांशु पिशाचभूतः पांशुपिशाचभूता, पांशुपिशाचवत् (स) कालो वर्णतः विकरालो दन्तुरः, पुनव पांशुभिः सममिध्यस्तः, एपमेपोऽपि, 'संकरदूसं परिहरिय कठे' तृणपांशुभस्मगोमयादीनामुक्करः संकरः, तत्थ दूस संकरदूस उपरुडियासिचयमित्यर्थः, स भगवान् अनिक्षिप्तोपकरणस्यात् यत्र यत्र गच्छति तत्र तत्र तं पंतोवकरणं फंठे ओलंबेतुं गच्छई पतस्तेन आह-संकरदस परिहरिय कंठे । सत्रिकष्टं ते तमूनुः कयरे तुम इय अदंसणिज्जे०॥३६५-३६०॥द्रष्टन्यो दर्शनीयः न दर्शनीयः अदर्शनीया, आशंसति तमित्याशा, पुनरपि यः तथैवोचुः 'ओमचेलगा पंसुपिसायभूया गच्छ व खलाहि स्खल इति परिभवगमननिर्देशा, तयथा-'खलयस्सा उच्छज्जा', अथवा अवसर अस्मान स्थानान्, 'किमिहं ठितोऽसि' 'हहे ति इह द्वारा- गणे, इत्युक्ता स तैस्तूष्णी आयातः भगवान्, स च भगवान् यत्र यत्र गच्छति तत्र तत्रांतर्हितो भूत्वा स यक्ष तेन्दुकवृक्षवासी त- मनुगच्छति, अधासौ 'जक्खो तहिं तिंदुय० ॥३६६-३६०॥ वृत्त, तस्स तिदुगठागरस मझे महंतो विंदुगरुक्खो, नहिं सो भवति २०४॥

अध्यापको श्रीउपरा० यसति, तस्सेव हिट्ठा चेइयं, जत्थ सो साहू ठितो, सब्बतेण उद्वितो, 'अणुकंपतो तस्स महामुणिस्स' महंत मुणातीति महा- चूर्णी मुणी 'पच्छादापत्ता नियतं सरीरं दिव्यप्पभाषेण साचुसरीरमणुप्पविसइ, इमाणि वयणाणि उक्तवान्, पचनीयानि वाक्यानि, १२. समणो अहं संजओ यंभयारी ॥३६७३६०॥ सिलोगो, संजतर्वमचारित्रदणं चरकादिप्रतिषेधार्थ, समयो अहं संयतः, हरिकेशीये । हति घंहितो या अनेन धर्म इति, प्रचरणशीलो वा, अथया का श्रमणः, यः संयतः, का संयतः, यो ब्रह्मचारी, विरतो धनसयन- परिमाहाओ,दध्या(घा)नितं धीयते धीयन्ते वाऽनेनेति प्राणिन इति धनं, पचनं पाकः परिग्रदो-हिरण्णादि, परप्पवित्तो(वित्तस्स) ॥२०५॥ परार्थप्रवृत्ता अत्तत्यं किमि, आगोचिा, तदुच्यते अन्नस्स अट्ठा इहमागयोमि, इदं च 'वियरिज्जइ खजई पिज्जति(भुजई) प०॥३६८-३६०॥सिलोगो, पियरिज्जति णाम अनुज्ञायते दीयते वा,खाइमं खज्जति वा मोज्ज जति,वा, प्रभूतं अमित, भवता- णनेय'ति आसुष्मिकर्मतत्, अप्येवं विशेषतः जाण धम्म, 'जायणजीविणुति जीयते येन परिचतुं जीपति याचितेन वा जीवति जायणजीविणं, अहवा जाण धम्म, यथैषा जायणजीविगोत्ति, सेसावसेसं यदत्र भुक्तशेपं ।। इत्युक्तेऽध्यापक आह उवरखडं | भीषण०' ॥६६९-३६१|| वृत्तं, 'उवक्खडं ति उपसंस्कृतमित्यर्थः, 'अत्तट्टियं सिद्धमिहेगपो आत्मार्थ सिद्ध 'इहेति इह | यझे, एगपर नाम नाबामणेभ्यो दीयते, उक्तं हि-"न शूद्राय बलिं दद्यान्नोच्छिष्ट न हविः कृतम् । न चास्योपदिशेद् धर्म, न चास्य मतमादिशेत् ॥ १॥ यतश्चैव भणा ‘ण तु वयं एरिसमन्नदाणं, दाहामो तुज्झं किमिहं ठिओऽसि पानभूते- म्यस्तदीयते ब्राह्मणेभ्य इति । ततो यक्ष उवाच-यदि पुण्यार्थे दीयते तेन ममापि दीयता, कस्माद , जसो-'धलेसु बीयाई०' ॥३५०-३६२॥ वृचं, विष्ठति तस्मिन्निनि स्थलं, कृपतीति कर्षका, निन्न नाम हेटा, आसशा नाम जीविष्यामः, अनेन यदा मुष्टि- ||२०५॥

योक्ति Hiry गोड गा पाप माना गोदियां मंगाननि, मन्दाष्टी सपस्तनाना, पापि माना विनुद्धिरात्मनः तयापि वलभूते ममाथि दीपा, ननु भारपिदिनी मरिया, पता- 'आराहा पुण्गमिण तु गित । 'नेत्ताण अम्हे पहं वितियाणि लोए.' १२ (11७१०२६२।। , पर परम्, 'यी माहिया गाइपिजीवपेगा' जननं जायते वा जातिः, वेद्यतेनेनवि वेदा, वेदछपवेना, पंथानुनीमा मोरया, नाई तु गिताई तानि तु प्रारणममानि, धीपत इति धेनं, गुड्छु पेप्सलाणि गुपसलागि, योभन ॥२१॥ प्रतिगा, पर आपकोही ग मागी ग०॥३७२-३६|| गं, पुषद्ध फण्ड, कोहमाणागहणेग नारिविकाया घेणेति, परोपापा ममा भाग मगि से सामनावीरपित माहणा शाइपिज्जाविहीणा', कथं हीगो ?, जो दि अना गापिकीन करोनि गया कि जाया गदन पार, मरंगा दिमादिकर्मागा एवं बाई तुम्भे गेलाई मुपावगाई- मुद् पायगाई। पादतन, ननु वेदयंदाहगधरा पियाः पापानि मानि, उन हि-"सममत्रामणे दान, द्विगुणं यामपन्धुषु । सदरगुणमाचार्य, अमन पदपारंग ॥ १ ॥" अयोगने तुमित्य भो! मारहरा० ॥३७३-३६३।। वृन, मार धारयंतीवि मारपरा, गीयते गिरति नानि पा गिरा, तुम्मे कानमा गिरामा घोह अधीला यदान, पेन हि यो वेदेशून-"गह चै गशरीरस्यापमता मिपाप्रिययोरणiri, अगरीरं या धर्म विपाधिये परसाती"नि एमादीना मान्नः पटन्नोऽपि अर्थ न जाणंति, केरलमेव हिमायं उप- विशन्ति, न प हिंगया परीसि नित्यते, ये तु हिंसकार ने तु कारपतधेवतुल्या, जे पुण 'उच्चाययाई मुणिणो परन्ति' उस्मागर्ग नाम नानाप्रकारे, नानारिपानि नागि, प्रा उच्गावगानि शोमनशीलानि, मनुने मन्यते या मुनि, 'ताई तु गेता गुपेपटाई' पुग्यनिष्पादनामधानीत्यर्थः, उतम्तमप्यापर्क ने छाया णिमुरा इन्दोगुः-'अनसावयाण परिफूल. ॥२०६|| भद्रोक्तिः श्रीउत्तरा भासी० ॥३७४-३६४] वृत्तं, अध्यापयतीति अध्यापका, यद्यपि प्रभूतमेतदन्न 'अवि एवं विणस्सउ अन्नपाणं, न य पं चूर्णी दाहामु तुम नियंठा' नियंठा नाम नियन्यो, यक्ष उपाच- 'समितिसु (हिं) मज्झं सुसमाहियस्स० ॥३७५-३६४॥ वृत्त, कण्ठ्यं, एवं यक्षेणोक्तं अध्यापक आह-'के हत्य खता०॥३७६-३६४ाचं, क्षत्रा नाम क्षत्रियपुत्राः, ज्योतिषः समीपे(उपज्योतिपो, हरिकेशीये अध्यापका नाम ये तान्य अध्यापकाः, धोकाः, चट्टा छात्रा इत्यर्थः, एनं दण्डेन फलेन हत्वा, दण्ज्यतेऽजेनेति दण्डः कोप्पराभि- ॥२०७॥ पातः, फलं तु पाणीपातः। 'अज्झावयाणं वयणं सुणित्ता० ॥३७७-३६३॥चं, काम्यतिऽसौ काम्यति वा क्रीडत इति कुमारः, 'वंडेहि दव्यतेऽनेनेति दण्डः, वित्त इति संज्ञा, शक (फश) तीति शक्यः (कशः) समागताः, ऋषति धर्ममिति ऋषिः। 'रण्णो तहिं कोसलियरस घूया०' ॥३७८-३६५।। वृत्तं, कोसलायां मनः कोसलिका, भयो भाति वा भद्रा, अथवा भद्रेति वा संज्ञा, अङ्गयतेऽनेनेति अंगं, अनिंदितान्पंगानि यस्याः सेयमनिंदितांगी। 'तं पासिया संजप हम्ममाण कण्ठया, 'देवाभिओगेण निओइएण० ॥३७९-३६५।। वृत्तं, देवानामभियोगः २, अभिमुखं ध्याता अभिध्याता, मनसः अभिमता इत्यर्थः, नोऽप्रियेविकृत्वा | राज्ञा अहमस्मै दत्ता, तथापि जेनं भगवता नरिइदेविंदऽभिवंदितण 'जेणामि बंता इसिणास एसो एप ग्रहणं यो हि णाम | देवैरपि पूज्यते स कथं भवद्भिनिरस्यते, न भवनो एवं जाति, अहमेव वैनि, 'एसो हु सो उग्गतवो महप्पा०॥३८०-३६५॥ वृत्त। सो इति पूर्वोद्दिष्टस्य निर्देशः, संतप्यते येन संतापयति वा तपा, उन्ग-उग्रं तपो यस्य स भवत्युग्रतपः, महानात्मा यस्य स महात्मा, जितानि इन्द्रियाणि येन स भवति जितेन्द्रियः, सम्म जनोर, हत्ति वृहितो वा अनेनेति ब्रह्मा, ब्रह्मण ब्रह्म वा चर्य चरतीति ब्रह्मचारी, 'जो मे तया निच्छह दिज्जमाणी' कण्ठ्यं, 'महाजसो० ॥३८१-३६५।। वृत्त, कण्ठयं, महंति वमिति महान्, अश्नुते । २०७ स

भद्रोक्तिः
धीउत्तरा० सर्वलोकेपिति यशः, महान् यद्यो यस्य स भवति महायशाः, अणुभाव णाम शापानुग्रहसामध्ये, घूर्णत इति घोरल, परतः काम-
ती
नीति पराक्रमा, परं वा कामति, 'मा एवं होलेह अहलिणिज्ज 'हिछ (हील) विवाधायां सेसं कण्ठयम्, 'एयाइं तीसे०'
१२
॥३८२-३६८। पूर्त, पाति तामिति पत्निः, सोमणाणि भासिताणि सुभासिताणि, इसिनि या रिसिनि एगई, 'वेयावडियद्वाए
हरिकेशीये
विदारयति वेदारपति वा कर्म वेदावडिता, नैति क्षयमिति यक्षा, अन्येऽपि चास्य यक्षाः सहायका, काम्यतेऽसौ कामयति
॥२०॥ ४ या क्रीडनकानि कुमारः, विविध(निपातयंति विति(नि)पातयन्ति । ते घोररूवा टिअ अंतलिक्खे० ॥३८३-३६८।। वृत्तं, पौराणि
रूपाणि जेसि ते घोररूपा, अंतलिक्समाकाशं अंतलिपत्थं, असुरे भवा आसुरा, 'तहि ति तस्मिन् जन्नवाउट्ठाणे ते जणं'
छात्रतर्ण वाडयन्ति-हणति, ते च ब्राह्मणास्तैस्ताडिताः सन्तः भूमौ निहितविदारितदेहा रुधिरमतभलस्त धम्मेमाणा क्रन्दन्ति,
ततस्तै भिन्नदहाः, भिन्नी देहो जोस ते मिन्नदेहाः, इति मणतो उचा रुधिरं वमंतो-मुखेन उग्गिरंतो 'पासेत्तु भद्दा इणमाहु
मुज्जो । 'गिरि नहेहिं खणह॥३८३-३६८॥ सिलोगो, गिरिरिवि गुणाति गिरतिया तस्मिन् गिरी, नक्षीयांत नसाः, गिरी
गाम पव्यतोनि, न गिरि पहेहिं रागध, अपचीत्ययः, दस्यते एभिरिति दन्ताः, अयं-लोह तोह दैतेहिं खायह, जात एव ओ
जम्मकाल एव सो जायतेया-अग्गी, गतु जहा उदीतो सोमो(सूरो), मझण्हे तिहे, पजतेऽनेनेति पादः, अतो (तुन्भे) जाततेयं पादेहि
इणह जे मिक्खं अवमन्नह । 'आसीपिसो० ॥३८५-३६८॥ वृत्तम्, 'आसीविसो' दाढासु विसं जस्स स भवति आसीविसो, सच
पन्नगः, किं भपित होति ।, जहा सो आसीविसो आगलिने सितोवि भासाय, एवं सोवि भगवं, उग्गं तपो यः स भवति उग्र-
वपाः, प्रथानवपा इत्यथी, महांत एसवीति महेसी, निर्वाणमित्यर्थः, घोराणि बतानि यत्स्य धोरयतः, दुरनुचरानित्यर्थः, घोरः
॥२०८॥

अध्यापक
कृता
प्रसातिः
धोउचरा पराक्रमो यस्य स भवति घोरपराक्रमः, अनन्यसदृश इत्यर्थः, तं एवंगुणसंपन्नं तुम्भे 'अगणी व पक्वंद पयंगसेणा'
पूर्णा अग्गणं अन्गी, मिस आदितो वा खंदे परांदे, पंत पततीति पतंगा, सिनोति सीवते वाऽसिना चाऽसौ दानमानसक्कारादिभिः
१२
सेना, यथा तस्याः पतझसेनायाः अग्नि प्रस्कन्दत्या विनाशो भवति एवं भवतामपि जे भिक्खू भत्तकाले वहेह । ततस्ते तया-
हरिग्री
ऽनुशास्ताः किं चर्म इदानी १, सा चेव तानुवाच-'सीसेण एवं०॥३८६-३६८॥ वृत्तं, श्रिता तस्मिन् प्राणा इति शिरः, अतो तेण
||२०||
सीसेण, एतदिति एतं साधु, सरणं उवेह-उवागच्छह, सम्यगागता समागताः, सव्वजणेण तुम्भे जइ इच्छह जीवियं वा घणं वा,
एसो हु पियो वसुई डहिज्जा, उक्तं -"न नरं पदस्पेषु, यच्चाग्नौ पच्च मारुते । विषे च रुधिरवाने, साधौ च कृतनिधये
॥१॥ वनानि निघचे इति वसुधा । ततस्तै अबहेडिय० ॥३८७-३६८॥ वृत्तं, स्पृशति तो स्पृश्यते वाऽमाविति धष्ठिा, उत्तर्म
| अंग उत्तमगे, अवतोडितानि पृष्ठिं प्रति उत्तमंगानि येषां वे एते 'अबहेडियपिडिसउत्तमंगा', पसारिया याहु निकम्मचिद्वे,
णिमेरिपच्छे, गिन्भरितं-निर्गनित्यर्थः, अदनोवीत्याविरुच्यते, वर्मते रुधिरं, उड्डेमुहे निगतनीहणिचे, खन्यते तत् खनात वा
व मुरां, जापते जयति जिनति वा जिह्वा, नयतीति नेत्र, ते पासिया' ।।३८८-३६८॥ वृत्तं, खंडयन्तीति सण्डिका, कश्यतीति
फार्म, 'चिमणो बिसन्नो अह माहणो सो, इप्ति पसादेति सभारियाओं' भरणी मार्या, (या) हीलं च निन्दं च खमाह
भंते । यालेहिं मृदेहिं० ॥३८९-३६८|| वृचं, अवक्तवयसो बाला वेदश्रुतिषिमूढधीः, अत एव अजाणगा;"ज हीलिया तस्स |
खमाह भते! भयस्य भवस्य वा अन्तं गतः भवंतः 'महप्पसादा इसिणो भवति' महापसादो जेसि ते महापसादा २ नाम
समाहिमि(पाचा, 'ण हु मुणी कोवपरा मन्यते मनुते वा मुनिः, ततः स भगवान् तदानुशंक्रया मुनिराह पुचि च पच्छा व
.
॥२०॥

चूणी धीउत्तरा (इपिंह च) अणागयं च ॥३९०-३६९।। वृत्तं, पुचि णाम पूर्वकाले, विहेडनपुर्पकाळात्, परतः पश्चाद्विवडनकालात्, 'समो. मुनिकृत जाति विहंडनकाल एव, मना प्रदुप्यत इति मणप्पोसोन में अस्थि कोई, 'जक्खा मु(ह)वेयावडियं करेंति यान्ति क्षयमिति उपदेशः १२ यक्षः, पिदारयति वेदारयति वा कर्म वेदायडियं, 'तम्हा' तस्मात् एते निहताः कुमाराः । तव उपाध्यायप्रमुखा ब्राह्मणा ऊचुः- हरिकेशीये 'अत्यंच धम्मच विपाणमाणा० ॥३९१-३६९।। पृत्, इयति रक्षति वा अर्थी, शुभाशुभ:मविवाग रागद्वेषविपाकं वा धारय- ॥२१०॥ तीति धर्मः, सुतधम्म चरित्तधम्मं च, अहषा दसविहं समणधम्म, विशब्द नानाभावे, अनेकप्रकार जापमाणा, नित्यं आत्मनि गुरुशु चबहुवचनं । 'तुम्भे नवि कुप्पह भूपपणा' भृति मंगलं वृद्धिः रक्षा, प्रागररगेव) ज्ञायते अनवेवि प्रज्ञा, तत्र नङ्गले सर्व- मंगलोनमाऽस्य प्रज्ञा, अनन्तज्ञानवानित्यर्थः रक्षाया तु रक्षाभूताऽस्य प्रज्ञा सर्वलोकस्य सर्वसच्यानां वा, पच्छद्रं कण्ठ्यं । 'अच्चेमु ते महाभाग० ॥३९२-३६९।। वृत्तं, अर्चनीयं अचिमो, मुंजाहि सालिम शालिनीति शालिः शालिम्पो जावा शालिमा, नाना- प्रकाराजनैः संपुतः नानाव्यञ्चनसंयुतं । 'इमं च मे अस्थि पभूयमन्नं०॥३९३-३६९।। पूर्व, कण्ठां, प्रतिलाभिते तस्मिन् पंच दिन्याणि पाउन्भूयाणि, 'तहिय गंधोदयपुप्फवासं०।३९५-३६९|| चं, गन्धोदकवर्ष पुष्पवारिस, वानि [मास] रत्नानि वसूनां । धारा, पुष्फसवला पपात, पहताओ देवदुंदुहिओ, आगासे सुरेहि अहोदाणं पुढे । अथ ते ब्राह्मणा ऊचुः सक्खं खु बीसइ.' ॥३९५-३७०॥ वृच, साक्षात् दृश्यते तपम्प्रसादः, अघ वान् मुनिराइ- 'कि माहणा! जोइ समारभंता ॥३९६-७३२॥ पृचं, किंसदो पेवे पुच्छाए ययति, रोगो निंदा, एत्य निदाए, कि माहणा जोइसमारभंता, पुतते घोतिःसर्वमावेन आरमंता समारभंता, ||२१०॥ अग्निरित्यर्थः, अग्निसमारंभ करेंता, 'उदएण सोहिं पहियावि मग्गहा' उदकं-पानीयं, शुद्धत इति शोधिः, अतः तेन ब्राह्मण- । श्रीउतरा० । उदफेन या शोषिः सा पाह्या, उक्तं च-दुविधा सोपी दन्त्यसोधी भावसोधी य, दचसोधी मलिनं बखादि पानीयेन शुद्धयतो, भाषसोधी तसंजमादीहि अवविहफम्ममललित्तो जीवो सोधिज्जति, अदवसोधी भावसोधी, वाहिरियं जं तं जलेश बाहिर प्रश्ना १२ सोधी मगाइ, 'ण तं सुदिळे कुसला वयंति' न त सुदिदै कुसला वयंति, सुठु दिई सुदिलु कुसला वयंति, कुसा दुविहा-दव्य-मुन्युत्तरंच कुसा माकुसा य, दव्यपुसा दब्भा, भावकुसा अट्टप्पगार कम्म, ते भावकुसे लूनंतीति कुसला, इतस्ते कुशला बदति, इतय 'कुसं च जूवं च० ॥३९७ ३७२॥ वृत्त, कुसा-दमा, युवंति तेनात्मानः समुच्छ्तेिन युपा, तृणेटि तृण्वति वा तमिति तृणं, फत्थ- ॥२१॥ नीति का, सोय नाम पात्री, प्रातः-पूर्वाही अग्नि जुड्यंत इत्यर्थः, 'पाणाई भूयाई विहेडयंता' प्रागनं प्राणाः, जम्हा तिसु कालेसु भवन्ति अतो भूतानि, बहेडनं विनाशनं, मुज्जोऽपि पुनः पुनः, मन्दा मन्दबुद्धया परिसेण करेइ, पातयंतीति या पार्ष, कर्मेत्यर्थः, अधेत्यानन्वयें । बामणा पत्रच्छु। कहचरे भिक्यु० ॥३९८-३७२।वृत्त कथमिति केन प्रकारेण भिक्षो इत्या- मन्त्रणं, वपंजपामो चयमिति आत्मनिर्देशा,वयं जिन(त)वन्तः सेर्स कण्ठ्य मुनिराह'छज्जीवकाए असमारभंता ॥३९९-३७२।। वृच, इंदिपणोईदिएहिं । 'सुसंयुद्धो पंचहिं संवरेहि०१।४००-३७२|| वृत्त, सद्छु संखुढे पंचहि संवरेहि-अहिंसादीहि'इहे ति इह | मानुष्यलोके जीवितं असंजमजीचित 'अणवखमाणो' 'योमकाएं विविधमुत्सृष्टो विशिष्टो विशेषेण वा उत्सृष्टः कायः- मारी, शुचिः अनाश्रयः, असण्डचरित्र इत्यर्थः, त्यक्तदेह इस त्यक्तदेहो र नान निष्प्रतिकर्मशरीरः 'महाजय जयतीति जयः प्रधानो जयः महाजपः, जयंते यति वा वमिति यज्ञः स पन्नानां श्रेष्ठः,आह 'केते जोई के पते जोइठाणा०।४०१-३७४।वृत्तं, संतप्यतेऽनेनेति तापयति वा तपा, जीवो जोतिहाणं, ज्योतत इति ज्योति ज्योति स्थानं२, ज्योतिते ज्योति, [उत्तररूपमेतद् ध्या-

ब्राह्मण-
प्रश्नो
मुन्युत्तरंच
श्रीउपरा०, ख्यानमिति न चानष्ठिसन,अत्र तु ज्योतिस्तत्स्थानसुक्का पाषाशान्तिहोमप्रश्नपर सूत्री मुनिराह तवो जोई। ॥४०२.३७४॥
वृत्त, संतप्यतेऽनेनेति वापयति वा तपः, जीवो जोईद्वाणं, ज्योतन इति ज्योति, ज्योतेः स्थान ज्योनिस्थान, अग्निहोत्रमित्यर्थः,
१२
मनोवाक्काययोगा श्रुक्, शरीरं कारिपांग, क्रियते इति कर्म, कर्मेधाः कर्म द्रष्टव्यं, संयमयोगाथ, शान्तिः सर्वजीवानां आत्म-
हरिकेशीय
नाथ,एतद् होम जुहोम्यई 'इसिणं पसत्य' ऋपति धर्ममिति ऋषिः, एतदृषीणा, प्रशस्यते येनासौ प्रशस्तः, तीर्थमित्यर्थः, अव्या-
॥२१२॥ बाघस्तु मखत्रयोजनं गुणेषु च । भूप आहुः के ते हरए०॥४०३-३७४।। बुतं, हरतो नाम इटो, 'संतितित्यति शमनं शान्तिः,
शान्तिरेव वीर्थः, अथवा सन्तीति विद्यन्ते, फतराणि सति तित्थाणि?, सेस कण्ठयम्। मुनिराह धम्मे हरए०|४०४-३७१।। वृत्त,
अहिंसादिलक्षणो धर्मः, स एव भ्रवः (हर), हति मंहते बंहिते तेन धर्म इति ब्रह्म, तच्च ब्रह्माप्टादशप्रकार, शमनं शान्तिः,
विस्थं दुबिई- दयातिरथं भावनित्थं च, प्रभासादीनि द्रव्यतीर्थानि, जीवानामुपरोधकारीनीतिकृत्वा न शान्तितीर्घानि भवंति,
यस्तु आत्मनः परेसां च शान्तये तद्भावतीर्थ भवति ब्रह्म एव शान्तितीर्थ, अणाइले अकलुप-मिथ्यात्वरूपायकलुपरहितं,
आत्मनः, प्रशान्तोपशान्तलेसो, पीतशुक्लाया लेश्या, आत्मनः ग्रहणं न शरीरस्य वीर्षः, शरीरलेश्यासु हि अशुद्धास्थापि आत्म-
लेश्या शुद्धा भवंति, शुद्धा अपि शरीरलेश्या भजनीया, अथवा अत्त-दति या इप्टाः, ताथ पीतायाः, ताथ शुद्धा) अनिष्टास्तु
अगत्ताओ, उक्तं हि-'अत्ता इट्ठा कंता पिया मणुग्णा' ,अत्ता एव प्रसन्ना, अत्ताथ प्रसन्नाथ अत्तपसन्नलेस जहिं सि पहातो चिग-
तोऽस्य मल इति विमला, विगतं पापमस्येति विगतपापः, सुसीइभूतो भन्नति-मृशः जहामि दोसमिति पापं । एतं 'सिणाणं
कुसलेण(हि) दिटुं॥४०५-३७४॥ पुनं, एतदिति यदुक्तं सिणाणं, महासिणार्ण णाम सम्बकम्मक्खओ, तं महासिणाणं इसिणं
॥२१२॥

चित्रसंभूत-
पूर्ववत
श्रीउचरा पसत्य, जहिं सि हाता अहिंसादिलक्षणे धम्मे हरते विगतमला विमला, विगतमलत्वाच्च विशुद्धा, महारिसी उत्तमं ठाण- सिद्धिं
चूर्णी पत्ता इति घेमि । नयाः पूर्ववत् ॥ इति हरिकेशीयं वारसमं अज्झपणं समत्तं १२ ।।
११ चित्र- इदाणि चित्तसंभूइज्ज, तस्स चचारि अणुबोगद्दारा उवकमादि, तत्थ गामनिकने मिक्खे चित्तसंभूइज्जति तस्य
संभूती । गाहा-'चित्ते संभूमि अ०॥३२८-३७६|| गाथा, चित्तसंभूताणं णामादि चढच्चिहो मिक्लेवो, गामठवणाओ गयाओ, दव्य-
चिचसंभूना जाणगभवियादि तिविधा, भावचित्तसंभूता 'चित्तसंभूआउं वेअंतो० ॥३३०-३७६ गाथा कन्ठया, एवेसिं उम्पनी-
दहेब जंबुद्दीचे दीये भारहे वासे कोसलाजणवते साएते गगरे चंडवडंसओ गाम राया, तसा धारिणीए देवीए मुणिचंदो णाम
कुमारो, अण्णया चंडवडिसो नाम राया मुणिचंदकुमार रज्जे अभिसिंचिऊण पिवतो, विधुयकम्ममलो य परिणिन्बुतो ।
अण्पया सागरचंदणामा आयरिया बहुसिस्सपरिवारा साएते गगरे समोसरिता, परिसा णिग्गया, गया विणिरगतो, धम्मकथा य,
मुणिचंदो राया रज्जे पुत्तं अभिसिंचिऊण पचतिओ, तओ सागरचंदायरिया अन्नया अद्धाणं पदण्णा, मुनिचंदो य भत्तपाणनिमित्तं
एगागी पचतं गाममणुपविट्ठी, पहिता साधुणो, गहिवमत्तपाणी य अडविपहेण पट्टितो, पम्हढदिसामागो य रुखलतागुच्छ-
गुम्मगहणं अणेगसढुलसीहपवरं गिष्णुण्णतचलणिपंकबहुलं सावतसउणरुद्दसहसाणुणावि महंती विझाडीमणुपविट्ठो, तत्तो
गिरिदरीत हिंडमाणो उतणेसु पादवच्छादितेसु बगेस मुमद्दलअच्छमन्नारंगारिगिजु तेसु गिरिणियंचेसु हिंडमाणो बदिदे दिवसे |
उत्तिण्यो अडवि, तिसापारंगतसरीरो य सोखोदुकंठतालुगो एगाए रुक्खच्छायाए मुच्छावसणद्वचेद्दो संगि (विहितो, तिण्ही?)च
पाइदूरे गौउलं, ततो चचारि गोपालदारमा गोरसमावितेसु उदगं घेत्तूण गोरक्सणणिमित्तं णिग्गवा सोवाणि(आगता) तेहिं साधू पवड-
॥२३॥

श्रीउत्तरा० ) माणो दिडो, ततो अणुकंपापरेहिं तुरितं गंतूण परिसिचो सो साधू वेग सितियपाणएण, पिइतो वस्थप्पंतण, समासत्यो य प चित्रनभूति चूर्णी ज्जितो, उत्तितिप्पाडि)य णीतो गोउलं,पडिदि] परितो य तेहिं पराए भनीए वेगवि जिषदेसियं धम्मं गाहिता, तत्थ गाहा-'तण्हा- समागमः छुहाकिलंत०॥ ३३२ ॥ गाहा, उक्तार्था, 'तत्तो दुन्नि दुगुंछं काउं० ॥३३३.३३३|| गाथा,तेसिं गोवाणं दो गोया साधुदुगुंछाए संभूतीर्य गीतागोर्य फम्म गिव्वतंति, साधुअणुकंपाए सायगवणेण व सेवि चचारिवि मरिजणं देवलोगं गता । ततो जे ते अदु[छिणो वे ॥२४॥ कतिवि भवंतरियाचो सुसुमारपुरे माहणदारगा जाता, दुगुंछिणो पुण दसन्नाजणवते एगस्स माइणस्स दासा जाता, एवं सव्या घंभदत्ती हिंडी भाणितन्वा । गतो पामणिप्फग्गो, सुनाणुगमे सुत्तामुच्चारेयच्वं, तं च इमं सुत्तं-'जाईपराजिओ खलु० ॥४०६-३७६॥ सिलोगो, जाई चंडालजाती पुग्वं आसीत्, अथवा संसारजातयः गोपालदासाचा, वेहि दुवखेहिं पराइतो कासि नियाणं तु हत्पिणपुरंमि गगरंमि गतो, देवलोगं गतो, ततो नुतो कंपिल्लपुरे पगरे यंमस्स रपणो भारियाए चुलणीए चंमदचो आयातो पउमगुम्माती विमाणावो, 'कंपिल्ले संभूओ० ॥३०७-३८३|| सिलीयो, चित्तो पुण पुरिमवाले गगरे इम्मकुले पुचताए पचायातो. वहारूमाणं घेराणं अंतियं धम्मं सोऊण पव्यतितो, विदरंतो कंपिलपुरमागवो । तत्थ-'कंपिल्लंमि अनयरे० ॥४०८-३८३॥ सिलोगो कम्यः। 'चक्कयट्टी०॥४०६-३८४ा सिलोगो, महायसोनि, अस्सुते सर्वलोकमिति यशः, मायरं बहुमाणेण, बहुमानगहणे मानेन, न कुवकेन उपचारमात्रेण, काले(न) स्वार्थ इति श्रेष्ठः, इदं वचनमब्रवीत्-'आसिमो भायरा दोऽवि०' ॥४१०-३८४॥ सिलोगो कण्ट्या, 'दासा दसन्नये आसी १४११-३८४॥सिलोगो कण्ठ्या,दसणाजणवत्ते दासा आसि,मृग्येते इति ॥२१४॥ मृगः, निगा कालिजिरे णगे, न गद्धनीति नगः, पर्वत इत्यर्थः, 'हंसा मयंगतीराए इसन्तीति इंसा, गां गण्डवीति गंगा,

पूर्वभवाः
पदेशः
धीउपरामवगंगा-हेवाभूमीए गंगा, अण्णमण्णेहिं मग्गेहिं जेण पुव्वं चोदूर्ण पच्छाण वहति सा मतगंगा मण्णति, तस्यास्तीरं मतगंगातीरं,
पुणी
नरति नेणेति तीरं 'सोयागा कासिभूमिप' अयति स्वसिति वाचा पुनः पचंतीति धपाका, काशीजनपदभवंति, 'देवा य देव-
१३ विनः सोगमि० ॥४१२-३८५।। सिलोगो कण्ठ्या, तना अहमसा त्वया विना राजकुले जाना, राज्यं प्राप्य जातिमनुस्मृत्यानिति-पन्मया
संभूतीप साप पूर्ण सच्चसोअपपगडा०॥४१४-३८६४सिलोगो, सञ्जयो हितं सत्य, शुद्धयतेऽनेनेति सोय,अथवा अमायमासोऽयं शुद्धो वा
मनाम्युपगमः, अथवा सत्यमिति संयमः, शौचमिति तपा, कम्मा पगडा ते इति पूर्वोक्ता मासोपवासादयः तेषां फलं देवलोके-
॥२१५॥
अनुभूय हापि ते अद्यापि मंजामि, किं नु चित्तेवि से तहाँ किमिति परिमन्ने, नु वित, किं नु चित्रस्यापि एवंविधा ऋद्धि-
पंथा । स मुनिराह-ननु राजा 'सव्यं सुचिर्ण सफलं नराण०॥४१५-३८२|| वृचं, संसर्चि घावति वा सर्व, झोननं चीर्ण सुचीर्ण,
सह फलेन सफलं, 'कडाण कम्माण' बद्धपुष्या गिधत्तणिकाइयागंण मोक्सो अस्थि, यतः अत्यहि कामेहि अउत्तमेहि उत्तमाः-
सर्वत्रयानाः, 'जाया मम पुण्णफलीपयेओ । जाणाहि संभूप० ॥४१६-३८६|| वृत्तं, यथा त्वमात्मानं एवं मन्ये हे सम्भूत !
'मादिहदियं पुण्णफलोववेयं चित्तपि जाणाहि तहेब रायं । तावदयं पुरा भ्राता आसीत्, तत्कथं आत्मोपमया देव । न
जानीये 'हद्दी जुत्ती तस्सधि अप्पभुजा' स्याद्बुद्धिः कथमई श्रेष्ठिश्रियं विहाय प्रबजितः ।, उच्यते पुरिमतालसमोसरिताणं
थेराणं 'महत्वस्वा वयणं० ॥४१७-३८५|| वृन, महंत्यर्थपदरूपाणि महत्थरूवा, उक्तिर्वचनं, प्रभूतग्रहणं विकल्पशः एकैकमर्थ
कथयन्ति, स्याद्वादो न दृश्यते तेन रूपग्रहणं न कर्त्तव्यं, तत उच्यते-ते हि भगवन्तः पूर्वापरदोपविशुद्धाणि रूपाणि(निरूपणानि)
वचनानि दर्शयन्ति, उक्क हि-"नानामार्गप्रपा महन्वी रूपाण्यङ्गानि गच्छन् शक्तन्तु, गाथा तत्र गुणति वा व्यावृत्तः पदं
॥२१५॥

श्रीउत्तरा० नैति शान्ति तां गीयते वापसौ गाथा, अनु पश्चाद्भावे तोके वा, पूर्वजिनस्वच्छिप्पैश्य गीतान्यनुगावि गादाणुगीता, नृत्यत इति भोग- नर, समूहा संघातः, समूहग्रहणं न एकशः कथयति विगृह्य, नरसंघमज्झत्या स्वगुणवाचा अवदानवाचं कथयंति, पतच प्रार्थना १३ चिनी यथैव कथयन्ति तथैव चरन्तीत्यतः ‘ज भिक्षुणो सीलगुणोवबंया' यस्माच्डीलमेव गुणः 'इहे'ति इह प्रवचने, इइ आर्यय- संभूतीय थे, तेन तत्सकाशे श्रमणोऽहं जातः, क्वचित्तु पठन्ति 'इहज्जवं ते समणोऽम्हि जाओं यस्माद्भिक्षया शीलगुणोदवेया आर्य- ||२१६॥ त्यावस्थिवा इत्यतोऽई तान् दृष्ट्या पृष्ट्वा च तत्सकाशाद्धर्म श्रुत्वा सुमनो जातः, प्रसन्नमना इत्यर्थः, राजोवाच-साधु भगवन् ! यत् प्रनजितः, किन्तु मया दीयमानान् भोगान् भुइस्य, इमेसु पंचसु पासादएमु लल तावत्।। तंजहा उच्चोदए०१४१८३८६॥ पृच, अथवा ममते पंच प्रासादा तेषु तावद्विद्यन्ते, तंजहा उच्चोदए महू कक्के मध्ये ब्रह्मा भवेदिता आवसधा य रम्मा' देयै- धकिपुर सरैः प्रवेदिता इत्यर्थः, आपसंति तेष्वित्यावसहा, ते च नान्यमानप्रकाराः सव्ये ते, कामकमा नाम यत्र मम रोचते तत्र भवन्ति, अथ स्थितं तु 'इमं गिहं चित्त गिहोववेदं इममिति यन्नगरस्य मध्ये, गृणातीति गृह, धनं हिरण्यादि वित्तं तदेव सर्वलोकोपभोज्यं नवम्यो महानिधिम्यो आनीतं, पंचातानाम जनपदः तद्गुणान् विषयान् पञ्चलक्षणान् तैरुपपेतं तस्मिन् गृहे, वचीसतिवद्धेहि नाडगसहस्सेहि 'णदेहि गीतेहि य० ॥४१९-३८६॥ वृत्तं, पारीहि व आभरणविभूसियाहिं परिवारयंती, सेस । कण्ठधं, 'तं पुचनेहेण कयापुराग० ॥४२०-३८७॥वृत्त, कण्ठयं चित्र उवाच 'सव्वं विलवितं गीत०॥४२१-३८७|वृत्तं गीयं । लाप्पजाणि]तियं विलापपायमितिकृत्वा सम्बं विलविवं गीत, अथवा तथा कायि इस्थिया पत्रसितपतिया पतिणो (गुणे) सुमरमाणी ' ॥२१॥ तस्स समागमकखिया समरंती य भत्तुणो गुणे वित्थरओ पदोसपच्चुसेसु दहिया विलपति, मिच्च वा परस्म कवियस पसाद श्रीउपरा) गाणिमिर्च जाणि चपणाणि मासात, पणओ दासमावे अप्पाणं ठवेण, सोवि विलायतो, ते चैव इत्थी पुरिसो वा अण्णोष्णसमा-पीतादीनां पूर्ण | गममिलासी कुविदपसादीमिर्च वा जाओ कायमणोवातियाओ किरियामओ पउंजति ताओवि विजातिणवि(बोद्धाओ। विला- गीतंति पुच्चति, त पुण चिंतह किं विलापपसे नवतिः, अथवा यथा कारणा कारिज्जमाणो रोगाभिभूता वा इष्टवियोगाचा वा पत्वादि संभूती । पिलपति, तद्वदेवासो छउमण काया कारज्जमाणो रागवेदपाभिभूतो विषयप्रयोगे या गायन् विलपत्येव, अथवा कारणे कार्यपदुष- चारा कत्ता सर्व विलवितं गीत, यदेतद्गीयः अस्य हि ध्रुवो नरकादिषु विलापा, इदाणि 'सव्वं पार्ट विडंबणा' इति, इत्पी ॥२१७॥ परिसी या जो जक्साइटो परावरुद्धो वा मज्जपीतो या जाओ कायविक्सेवजातीओ दंसेति जाणि वा वयणाणि भासति विडंबणा, जद एवं तो जोऽवि हस्थी पुरिसो वा पद्गुणो परिओसणिमित्त पिउंजितो धणपतिणो वा विदुमजणगिद्ध विविधमणुसासितो पाणि- पादसिरणयणाधराति संचालेति सावि विडंबणा, परमत्येण आभरणा भारति गहेयवाणि, जो सामियो णियोगेण मउडादीणि | आमरणगाणि मला(त्ययोगवाणि बहेजा, सो अवस्सं पीलिज्जति मारण, जो पुए परविम्हायणणिमित्तं ताणि चेव जोग्गेसु सरीर- स्पेस समिवेसिवाणि सो रागेऽपि भार बहेज, यो से परिस्समो, मात्रमाणो कन्जगरुपताए ण मणेजा व भारं, वस्सवि मारो परमत्थतो, 'सव्ये कामा दुहावहत्ति कामा दुविहा-सदा रूवे य, तत्थ समुच्छितो मिगो सदसुहमि पुण्णमणो मृढताए वध- पंधणविणियातो अधयन्धमरणाणि पावनि तहेव इन्धी पुरिसो या सदाणुवाती सद्दे साधारणा मम वुद्धी, तस्स हेउं सारक्खणपरो परस्त कलाहियतो पदुस्सति, ततो रागपसपंथपडितो रपमादियति, तन्निमित्तं वा संसारे दुक्षमापणं भवति, नहा रचो रूप-2/ ॥२९७ मुच्छितो साधारणे विसए मम बुद्धी स्वामिणपरो परस्स पदुम्सति, सफिलिट्ठो सुचिन्तो य पावकम्ममज्जिणते, वप्पमवं मा उपदेश श्रीउचा संसरमाणो दुक्राभाषणं भवाते, एगग्गहणे तज्जातीयम्गहणं, एवं भोगेसुषि गंधरसकाससु सज्जमाणा परंमि य पदुस्संतो मूढ- सूण चाए कम्ममादियति, ततो जाइजरामरणपहल संसारं परिवति, वेण दुहावहा कामभोगा परिच्चयितव्या सेयस्थिणा ।। 'नरिंद! जाती० ॥४२३-३८॥वृत्तं, नरिंद इति वस्त्यामंतणं हे नरिंद, जावी अधमा णाम सब्बलहष्णा, शुनः पचंतीति वषाकाः, संभूतीय 'दुहतो'चि दोश्व जणा गता आमीन, पच्छद्रं कण्ठयं, 'सोवागनिवेसणाणिति सोपागधराणि । 'तीसे अईह उ ॥२८॥ पावियाए०॥४२४-३८८॥ वृत्त कण्ठयम् । 'सो दाणि सिं राय ! महाणुभागो०॥४२५॥ वृत्तं, 'सोदाणिचि स भगवान् पुरा सम्भूतः अणगारो आसीत् 'दाणि सि राय ! महाणुभागो' कण्ठयानि वाक्यानि, तत्पुनरपि एताई जहित्तु भोगाई अ- सासयाई, आदाणमेवं अणुचिंतयाहि, अथवा आदाणहेर्ड अभिणिक्यमाहि, आदाणं पाम चारित्त, तद्धेतु अभिषिक्खमाहि। 'इह जीविए राय०१४२६-३८९॥ वृत्तं, पुष्पद्धं कण्ट्यं, 'से सोअई मच्चमुहोवणीए' मरणं मृत्यु, खन्यते वा चत् सनंति वा लगिति, मृत्योर्मुसमुपनीतः, सेस काथ्या 'जहेह सीहो०१।४२७-३८९॥ वृत्तं, येन प्रकारेण यथा, 'हहेंति इह मनुप्पलोके, म्रियते इति मृगः, हि(नि)वमाणो न सिंहाय अलं तद्वद्वयमपि न मृत्यवे अलं,येऽपि वा मात्राधा ज्ञातया तेऽपि मतस्स कालमि तमसहरा भवंति, अंशो नाम दुःसभागः तमस्य न हरन्ति, अहया स्वर्जीवितांगेन ण तं मरत धारयति । 'न तस्स दुक्ख ॥४२८-३८९॥ वृत्त, कण्ट्यं, स तान् बन्धन विक्रोशतो हित्वा 'चिच्चा दुपयं च चउप्पयं च० ॥ ४२९ ॥ वृत्तं कण्डधं, 'तं इक्कगं तुच्छ- सररिग ॥४३०-३९०॥ नृतं, तुण्ठं गाम शून्यमित्यर्थः, केन तुच्छ , जीयेन, रहितमित्पर्धी, चीयत इति चितिका, भज्जाय ( ॥१८॥ पुत्तावि य नायओ य' कण्ठ्यं, दायारमन्नं अणुसंकमंति' ददातीति दाता, य एषां तद्विदीनानां वृत्ति ददाति, सोगो वा SC- राजे- उपदेशः श्रीउपरा० अणिज्जइ 'उचणिजइ जीविषमप्पमाय० ॥ ४३१-३९० ।।वृत्त, तस्म उपनायत नृत्यवे परलोकभयेनेत्येवोपवणं, जरावण्णो- पाँ अपदानादि, सर्वाधिकोऽन्यथा भवति, पंचालराया ! वयणं सुणाहि, मा कासि कम्माई (णि) महालयाई (णि) अनन्ता- मीत्यर्थः, दुम्र्मोनकरयाच्च चिरस्थितीयानि 'अहंपि जाणामि जहेह साह०॥४३२-३०९॥ वृत्त, कण्ठयं, जो एत्य सारो संभताय । भोगनु य सारो कदतीगर्मजलधुदसान्निभैःकिन्तु 'भोगा इमे संगकरा भवंति' संग कुर्वन्तीति संगकराः, जे पुष्वं ता अम्हा- रिसेहिं अज्जो असिद्विधा (या) नाम अविनीवतृप्या, आप इति साधोरामन्नणं, स्यात् कयं दुस्त्यजान , पूर्वनिदानदोपात, ॥२१९॥ 'हस्थिणपुरंमि पित्ताः ॥४३३-३९१॥ लोकदर्य कण्ठय, कानमोग सत्तत्वात् इच्छमपि न शक्नोति कामकादुचर्त, दृष्टान्त:- 'नागो जहा पंकजलायसन्नो० ॥४३५.३९१।। वृत्त, नास्य किंचिदगर्म नागा, स्यालापालं स्थरी, सेसं कण्ठयं, साधुराह-यदि | भोगान् न शक्नोति त्यक्तुं भिक्षुमार्गमनुयात, तेऽपि च भोगा वहन्तराया, तत्र मूलान्तराय एव मृत्युकालः, स चाय-'अच्चे- इ कालो० ॥४३६-३९१।। वृत्तं, अति एति अत्येति-स्वरित यान्ति, रात्रयो 'न यावि भोगा पुरिसाण निच्चा भूत्वा न भवन्ति रोगादिविषावैध, 'उविच्च भोगा पुरिसं जहंति' उपेत्य सुन्जंत इति भोगाः, पुरुष उक्तार्थः, जहंति-त्यजन्ति भाग्यहीन | दिद्रुतो-दुर्म जहा खीएफलंच परसी। 'जईऽसि भोगे चइउं असत्तो॥४३७-३९२।। चं, अज्जाई शान आयरियापि,धम्मे हितो अमगारपम्मे 'सध्यपयाणुकंपीचि छज्जीवणिकायाणुकंपगो, वा होहिसि देवो 'इतो' इति अस्माद् मनुष्यभवादनन्तरं 'विउ- ब्बी वैरियशरीर इत्यर्पः, 'ग तुझ भोगे०१४३८३९३|| सिलोगो, (वृत्त) पुवर्द्ध कठयं, मया तु मोई को, मोहो गामा- नर्यक एप, वीचारप्रलापो विलापो विप्रलापो । 'गच्छामि राय! आमंतिओऽसि' तमामन्न्य यथासुखं प्रविजहार इति । ।।२१९॥

इपुकार-
निक्षेप
श्रीवा
पूर्ण
१४
इपुकारीये
॥२२०)
'पंचालरायाऽविय प्रभदत्तो० ॥४३९-३९३।। वृचं, अणुत्तरे सौ नरए पविट्ठो,अप्पतिद्वाणे इत्यर्थः। 'चित्तोऽवि कामेहिं विरत्त-
फामो० ॥४४०-३९४॥ वृत्च, उदचं नाम प्रधान, तस्य चारित्रं तपो यः स उदत्तचारिचतपः, महात एसतीति महेसी, ता अणुत्तरं
संजमं पालयित्वा, वीतरागसंजममित्यर्थी, अणुचरं सिद्धिगई गोचि वेमि । नयाः पूर्ववत् ॥ चित्तसंभूइज्ज तेरसम अ-
ज्झयणं समत्तं ॥
सम्पन्यो-णिदाणदोस्रो तेरसमे, पोद्दसमे पुण अणियाणगुणा, एनेणाभिसंवघेणायातस्स चोदसमजायणस्स चत्वारि अणुओ-
गहारा उपक्रमादी, ते परवेऊण गामणिफण्णे णिक्खे उसुपारिज्जति, तत्य गाहा-'उसुआरे निवखेवो० ॥३५९-३९३॥
गाथा, उसुपारो चउव्यिहो-गामादि, णामउसुयारो जहा उसुयारपज्जातो, जस्स वा उसुयारेति नाम, ठपणा अक्राणिक्खेवो,
दप्यतो उसुयारो दुविधो-आगमओ गोआगमओ य, आगमओ जाणए अगुवउचो, गोआगमतो 'जाणग० ॥३६०-३९६॥ गाथा,
जाणगसरीरमवियसरीखतिरित्तो विविधो-एगभवियादि, माओउसुआरे इमा गाथा-'उसुआरनाम गोए(ती० ॥३६१-३९६॥
गाथा, कण्ठया, उसुपारस्स इमा उम्पत्ती-जे वे दोनि गोवदारया साहुअणुकरयाए लद्धसंमत्ता कालं काऊण देवलोगे चउप-
लिओचमट्टिा देवा उपवना, वे तो देवलोगाओ चइउं खिइाइद्वियनपरे उववन्ना, दोऽपि भायरो जाया, तत्थ तेसिं अनेवि
चत्वारि इन्मदारमा वयंसया (बाया), वत्थवि भोगे भुजिङ तहाल्वाणं थेराणं अतित धम्म सोऊण पपइया, सुचिरकालं संयम
अणुपालेऊण भत्तं पच्चरसाइउँ कालं काऊण सोहम्मे कप्पे पउमगुम्मे विमाणे छावि चणा चउपलिओवमठितिया देचा उबवण्णा,
तत्य जे ते गोपवजा चचारिवि देवा ते चइङण कुरुजणवए उसुपारपुरे नयरे एगो उसुयारो गाम राया जातो, बीओ तस्सेव
।
॥२२०॥

पुगयुगले योग/महादती गरलाई नाम गागा, ननियो माग गर राइनो मिगुणाम पुसाइना सापा, Issuun. पुरोयिस्स मारिया Til गंगा पागिट्टी गांगेय नगा नाम । गोप मिगु अगाणी गाउँ गप्पर आयनिमिन, उपपाणए देवयापि पुग्छद नेमिलिए। ने दोमरि पुनमा दामो यमाणा औदिया जामि जहा अम्हे एपस मिगुस्स पुरोहियस्म पुना मरिश्मामो, तओ परी गमगी फाऊा उपनया भिगुगमीर, मिगुणा ममारिएण पंदिया, मुहासगत्या य धम्म कति, नेहिं दोहिपि सायगरपाणि गदिगापि, पुहिएप मपनि-मगरं । वाई वानं होजागी, साहहिं मग्णति-भविस्मति यो दुवे दारगा, देय टहरगा ॥२२॥ पर पायमंति, नेमि गुमहिं गापामो प कापयो परयंताण, ते सुबई जणं संघोहिस्संवित्ति मणिऊण पडिगया देवा, जाति- पिरंग पाउन य नरम पुरोहिपस्म मारियाए वागिट्ठीर दुरे उदरे पञ्चायापा, वती पुरोहितो समारितो नगराओ विणिगतो, पायाम टिगो, वत्र मा मारिणी पस्या, दारगा जाया, तो मा पन्चइस्मंतिचिकाउँ मायाविनेग युग्गाहिज्जति-उदा एए पणापगा दियमाई गर्नु मारंनिपच्छा नेमि मैसं सापनि,तं मा तुम्मे कपाई एएनि झलियरसह । अन्नया वे तमि गामे रमंदा वादि निग्गा सोय-पदाणपटिरमा साहू आगच्छन्ति तयो वेदारगा साहू दखूण भयमीता पलायंता एगमि बडपायचे आरुदा, साहुणो गमारपीए गरियमनपाणा नीम पडपायपाहिडे ठिया, मुहवंच पीसमिऊगं जिउं पयचा, ते वदारदापासंति सामापियं भत्तपाणं,नत्यि मंगति उनी निति पपगा-ऋत्य अदेदि एयारिमावि रूपाने दिपुण्यापिचिों,जाई संमरिया, मउद्धा,साहुणो बंदिउँ गया सम्मापिउमर ॥२२१॥ मोर, मापापिगरं गेवोदिउप सइ मायाप्तिण पच्चाइया, देवी संयुद्धा,देवीए राया मंबोहिओ,वाणिरि पयायाणि, एवं वाणि छाति फेवलगाणं शापिऊन गिनाणमुरगगाभिाग ॥ पामगिफनो गिरसेपो गती, गुचाणुगमे मुनमुपारेयव्यं, तं च इमं गुन-देया भपित्ताण' पुत्रयो- भीउपरा० ॥५४१-३९७॥मिलोगो,'पुरे भवमीति अगतरे भो 'कयी चि नेसि छाई जणाण, पूर्यत इति पुरं, पुराण-चिरतणं, उसुआर नाम, पूर्ण । उगुकापुरमित्यधी, 'पात' प्रथितं समृद्ध पहिरन्तय सारण मुरतोगसरिसं मुहब(तोतणेण, काणगुज्जाणवाविपक्सरणीदि देव- , राग्पोक्तिः १४ सोगरम्म, सकम्मसेसेण०॥४४२-३९७।। पृणे, 'सकम्मसेसेणति देवलोगाओ अवसिदएण 'पुराकएणनि पुर्व कतेणे संज- पुजारीचे मेणं, प्लेग मुदत्त-उपगे पापा । उदनाई जाई जाईए कुलेण धणेग या उक्तं च "जाई इमाई फुलाई भवन्ति-अढाई दित्ताई०," ॥२२॥ संगार पर भपं संसारभयं तस्स णिविष्णो, जहाय भोगे मातापिपादयश्च 'जिणिंदमग्गों' णाम गाणदसणचारित्नाणि, सरणं परमा अन्नु लाए गता इत्यर्थः, पुमत्तमागम्म कुमारयोपो० ॥४४३-३९७॥ वृतं, तत्थ पूर्वभवे वयंसया पुमत्तमागम्मति माणुस्म, देशलोग, देवलोगा पुण माणुरसति, तमि माणुसे रोते दोषि कुमारा तेसि पिता पुरोहितो, तस्स पचीपि जसा णामतो, शिचम्मकिपी-विशालकीर्चि, राया उसुयारो, वा देवी कमलावइचि। 'जाईजरामच्चु०॥४४४-३९८॥ वृत्तं, जायत इति जातिः, जीर्यन इनि जरा, बाठी १ जा न जातिजरा, मृत्योर्भय २, अतस्तथा जातिजस्या मृत्युभयेन च अभिभूतो लोको, पहिं बिहारो मोपगो तस्म हेऊ णाणादौर तम्मि अभिनिवेसितं, दिन, संमारचकं छव्यिह, तनहा-जातो जरा सुई दुपरां जीवितं मरणं, तस्य विमोधार्थ, विषधम्तं दप्या कामतो ते मुविरचा, केते हैं, उच्चते-पियपुत्तगा० ॥४४५-३९८॥ वृत्त, पुरस्य हितः तथा 'मुचि. पर्णीति, गणिदापोइलं, सेस कण्ठय। ति कामभोगेमु०४४६-३९८॥वृत्ते, कामा दुविहा-सदारूवा य, मोगा विविधा-गंधा रसा फासा, 'त' इति वे दारया असज्जमाणा, मशुस्सना वाव सैलासवादी, दिव्यापि विधुला चपणधम्मा य, कथं ण सज्जति ?, ॥२२२॥ बेग मोक्यामिकची, अत्पर्य तीवा श्रद्धा, वात उवागम्म इमं उदाहु- 'असासयं ॥४४७-३९८॥ वृत्त, शमद्भवतीति शाश्वत श्रीउपरान शाश्वत अशाश्वतं,जतो ते ददुइम इति मथुस्सभवे, विहरण पिहार भोगा इत्यर्थः जतौ भन्नति भोगभोगाई भुजमाणो विहरति' 'पहुअंतराए नि ते भोगा अंतरायबहुला, व्याध्यादिभिरुपद्रवविशेषैः 'ण पदीहमायु' 'तम्हा' तस्मान् 'गिहसि न रई १४ लभामो 'आमंतपामो ति आपुच्छणा, चरिस्सामो मोणं जवाणि उपशम करिष्यामः, मुणिभावो मौन, संयममित्यर्थः, इपुकारीये । 'अह तायओ०॥४४८०३९९||वृत्तं, अथेत्यानन्तपैं, तबस्स पापायकर ययासी, सुक्रतो दरिसणओय, जहा 'इमं वयं वेयविओ वयंति, जहा न होई असुआण लोगो' इममिति प्रत्यक्षीकरणे 'वय' मिति वाग्, 'विद्न्नाने विदति तमिति वेदः, विज ॥२२३॥ जाणगा, चेदं जाणंतीति वेदविदु, किं वदन्तिी-अथ अपुत्रस्य लोक एव नास्ति, तस्मात् 'अहिज्ज वेए० ॥४४९-३९९।। वृत्तं, अ. धीत्य वेदान् श्राद्धादिपु च मोजयित्वा चित्रं पुत्रधि जनयित्वा ताश्व गृहेषु स्थापयित्वा, वीवाहयित्वेत्यर्थः, भोगाँव भुषा स्रोभिः साई, पच्छा अंतकाले वणप्पावेसं तावसादणि एतस्प्रवेशस्तं प्रशस्त प्रशस्यतो वा, नाती विपर्ययेनेति । 'सोअग्गिणा आयगुणिंधणेणं०।४५० ४०१॥ वृत्चं, शोक एवाग्निः शोकाग्निः अतस्तेन शोकाग्निना, आत्मगुणा रागादपः त एव च इंधनं 'मोहानिलापज्जलणाहिएण महाणगरदाहातीवि अधिअतरेम संतत्तभावी बस्स सम्यतो तप्पमाणं बहिरन्तश्च लोलुपमाणं सोलुपमानं मरणपोसयकुलसंवागेसु व तुम्मे मनिस्सहान, पहुघा-पुनः पुनः बहुं च बहुपगारं । 'पुरोहियं तं कमसोऽ- गुणंत०।४५१-४०१॥वृत्तं, अधिज्जवेदादिएहिं जहक्कम कामओ गुणेहिं सद्दादि भोच्चा सुतपदाणं च काउं, कुमारगा तस्स तं | वयणं सुबित्ता इदमुक्तवन्तः 'वंदा अघीता न भवति ताण ॥४५२-४०१॥ वृत्तं, कस्माद् ।, हिंसकत्वात, उक्तं च-'अकारण- अधौरानो, मासणस्तु युधिष्ठिरः । दुश्शीलेनाप्यधीयन्ते, शीते तु मम रोचते ॥ १ ॥' तथा शिल्पमध्ययनं नाम, वृत्वं ब्राह्मण- ॥२२३।

धोरण लक्षणम् । नास ग्रामनं प्राहुनगरान् वेदजीयान् ॥ २ ॥" 'मुत्ता दिया णिति तमं तमेणेति अजिईदिया हि भोजिना । कुमारोक्तिः (नमो) परगी तोपि च नमवमा उमि मिति, 'जाता य पुत्ता न भवति ताणं जहा- सदि पुत्तसहस्साई, सगरो किर मेदिणि । पोन गो ममयो पन्चतिनो, इस रास पुना ण तापाए, को नाम ते अशुमनिज्म वाक्या, एतदुक्तं त्वया-अधीता(स्प) वेदा, जे प कामगुणाव एरिया पगामित्तरस्या०।४५३-४०१॥ वृत्त प्रणामिति काल सो य सत्न उस्सासणीस्सासा एस थोपो एस एव सणो ॥२२॥ भन्नति, चायकालं गौरव्यं विषयेगु, पाठदुक्सा, कामभोगासक्ता हि नरकेधूपपचा, अनेकानि पल्पोपमानि सागरोपमाणि राममनिगि बसालदग्या, पगामदुमा पन्जनियगुस्सा, अणिकामसोक्खा ग पिकामं, अपर्याप्मसीख्या इत्यर्थः, गंगारसोस्याग रिपाभूता, प्रत्यनीकभूता इत्यर्थी, पाणी अणत्वाण उ कामभोगा, सनिः-आकरो य एकार्थ 'परि० १५५४-२०१।। पूर्ण, परिप्यपंनिनि याति योपनं वणियत्तफानो अणियनइच्छो 'अहो य रातो परितप्पमाणो परि-समंतातु, विम्यापः परितापः, विमर्श योगः नापः परितापः, असंपनीए सदादोग, अण्णप्पमत्तो आहारार्थ सु-भृशं मनो-मुच्छितो गिगाहिने अन्योरमने, अधरा गरीरापत्यदारादिपु प्रसमं मुच्छितो, धणं-हिरण्णादि त एसमाणे उपज्जिणमाणे उपज्जिए वा अपरिमीज पर प्राप्नोति मृत्युं पुरिगा बरं च प्राप्नोति, पयान्न शक्नोति तदुपभोक्तं, व्यर्थकमेवोपार्जनं भवति, अथवा एवं । परिन पनि इमं न मे अत्यि० ॥४५५-४०१।। वृत्तं, इमं च मे अस्थि सरीरे महिलाए. गृहोपभुज्ज था, इमं च णस्थितो तं उप ||२२|| जिगाम, इस फत इमं करेमि, अपना अच्छउ वा वं इमं अद्धकर्य, इमं वाव करेमि, तमि दरनिविते तं चेर, त एवमेवमत्यर्थ (ठालप्पमार्ग दरनीति दरम, मृत्परित्पर्यः, किंचाहिरा मृत्युना, नित्युच्यते, हरतीति हरा: व्यापया मुहनदिवमसंबच्छरा वा आई श्रीउत्तरा। हरति, उक्तं च-कि तेसिं ण बीभेया आसकिसोरीहिं सिंग्यलग्गाणं । आयुवलमोडयाणं दिवसाणं आवडताण ॥ १॥ एवं पञ्चा नास्तिक चों कह पमातो करेययो घम्मेऽपि ता?, 'धणं पभूतंगा४५६-४०२॥वृत्चं कण्ठ्यं । कुमारगाह 'धणेण किंधम्मधुराहि०॥४५७:४०२॥ बुर्च, धम्मधुरा-संजमधुरा, सयणो पुष्यसंयुयादि, कामगुणा सदादि। उक्त च-"छठेतृणं गम्मइ सारं दारं च पुत्रदारं च । अति-तरवडनं च इपुजारी गिपर्गपि सरीर छडेउमवस्स गंतवं ॥ १॥ 'समणा भविस्सामु गुणोधारी' गुणोहो-अट्ठारस स्रीलंगसहस्साणि धारता | 'यहि विहारा अभिगम्म भिहिस्खं' बहिर्विहारे स्थित्वा मिक्खारा भविस्सामो, बहिर्विहारो गाम अप्पडिबद्धविहारोपि २२५ ता। आइ-यदप्युक्त प्राकू विव्याणमन्गरस विपक्खभृता प्रत्यनीकभूता तं निर्वाणमेव नास्ति, कुतः 1, बंधाभावात्, कथं बन्यो नास्ति ?, जीवाभावात्, कथं जीवो नास्ति', 'जहा य अग्गी अरणीउऽसंतो० ॥४५८-४०२|| युत्तं, येन प्रकारेण यथा, अंगती- त्यग्निः उत्चराराणिसंयोगात् मध्यमानोऽभूत्वा सम्भवति, विद्यते उपलभ्यत इत्यर्थः, भूत्वा चोत्तरकालं न भवति, इत्येवं जीवोऽ- भूत्या भवति, उक्त च-'एतावानेव पुरुषो, यावानिन्द्रियगोचरः । भद्रे! वृकपदं खेतयद्वदन्ति बहुश्रुताः ॥ १॥ तथा क्षीरेऽपि कालान्तरपरिमाणावातथाऽनायेयपुरुषप्रयत्नाच्च सर्पिरुत्पद्यते अभूखा, उत्तरकालं च न भवति यथा, एवमात्माऽपि एवमेव जाता।" एवश्वधारणे,जाता इति पुत्रा, सरीरामे सचा समुण्ठिस्संति अजसंघातवत्, णासतिचि प्रलपमेति एवमात्मापि, एवं तेकाल)मपि, एवमेव खात्मा, त्याविधनामोपलब्धौ भस्म पिशुद्ध क्लेदात प्रेक्षित मिति, चित्तमात्र आत्मा, कुमारकावाहतु, पदुक्तं नास्त्वात्मा | ॥२२५॥ बदभावाच्य निर्वाणवैफल्पमिति, अत्रोच्यते-(आस्ति निर्वाण) हुताः ।, स्वमावब्यवस्थितत्वात, इह यो भावः येन भावेन व्यव- स्थितः सोऽस्ति, को दृष्टान्तः ?, यथा घटः स्वेन मावेन व्यवस्थितः, तस्मात् स्वभावव्यवस्धानात् पश्याम जीयोऽस्तीति, इतथ| धीउपरा० जीवोऽस्ति, कुता ?, प्राणापाननिर्मपोन्मेषजीवनमनोगतेन्द्रियान्तरविकारसुखदुम्योपलन्धे इत्यात्मनि एत भावा मवन्ति, को ।। नास्तिक पूर्ण शान्ता यथा यापुः, शाखामङ्गः करणैरप्रत्यधोऽप्यस्मदादिभिरुपलम्पते, तथा पारमा प्राणापाननिमपोन्मेपतीयनमनोगतेन्द्रि पक्ष १४ पावरविकारगुगदुरगच्छाईपप्रपत्नप्रभृतिभिः प्रत्यक्षैरनुर्मापते अस्ति स जीवो एषां भावानां कर्नेति, तस्मात् प्राणापाननिमेपो । तरखडनं च मेषजीवनमनोगतीन्द्रियांवररिकारमुखदुःपोपलब्धीपि पश्यामा, जीयोऽतीति, इतब जीवोऽस्ति, कुतः ।, पूर्वपचार्थस्मर- ॥२२॥ गान्, को दृष्टान्तः ।, पया पटः पूर्वश्चस्मा न मगति न च तयारमा, आत्मा हि इहलोकवृत्तानामर्थानां कश्चिच्च परलोक लानामप्पांना जातिस्मा भवति, तस्मात् पूर्ववृत्तस्मरणात् पश्यामा जीयोऽस्ति, ययस्वीति कथं निस्सरन् प्रविशन् वा नोपतम्पत !, उच्चदै नोइंदियाग्गिजमु० ॥१५९-४०३॥ वृत्तं, पोईदियग्राहा, कथं नोइंदियग्रायः, उच्यते, अमृतत्वात्, नोइन्द्रियं मना, मनथाय, अता प्रत्यक्ष एवायमात्मा, कस्मात् , उच्यते-बैकाल्यकार्यव्यपदेशाद, तद्यथा-काजा वयान जानेऽई मास्पेऽइमिति योऽयं विकाठपर्यव्यपदेशहेतुः अप्रत्ययोऽयमानुमानिको न, नागमिका, कि तर्हि ", स्वप्रत्यक्ष एवार्य, अनेनैवात्मनो प्रतिपावत्यान, नायमनारमके घटादापलम्यते, इन्द्रियातिरिक्तो विज्ञाता तदुपरमेऽपि तदुपरब्धार्थानुस्मरणान्। यो हि उपरमेऽपि तदुपतम्धमनुस्मरति स तस्मात् अर्घान्तरमुपठन्धा घटा, यथा-पंचवातायनोपसन्धार्थानुस्मा देवदत्त इति, भवः गोइंदियगिज्य अमुनमायादिति, अमर्नत्वाञ्च नित्या, आह-आकाशस्य निस्यस्यामूस्य कथं जीवस्य बन्यो भपति, ।।२२६॥ उन्पते, 'अन्भन्धहउँ णिततस्स पंध' आरमानं प्रति यद्वर्तते तद्ध्यात्म, उच्च रागद्वैषमोहीमध्यादर्शनाविरतिप्रमादकषाय- योगा', 'देउ'चि हेतुः कारप तु, अपदेशा-निमित, अस्मात् कारणाद् नित्यत्वामूर्तन्वसामान्येऽपि आकाशस्य सति वैशेषिको अनित्यता गई पर्मः अध्यात्मको पन्धहेतुः जीवस्य संसारहेता, कथं पन्धमा: 'जहा वयं धम्ममजाणमाणा०॥४६०-४०३|| वृत्तं, येन भीउपरा प्रकारेण पया, यसमित्यात्मनिर्देश नं धर्ममजानमानाः, पातयन्ति पासयति वा पापं रागद्वेपोद्भवं साधुपु उद्वेजननिमित्तक पुरा- प्रथमं क्रियत इति कर्म अफार्षीत्, ओरुज्झमाणा जं तुमहिं घषियं समं लभंता, परिरक्खिज्जता साधु एलका (संपक्का) १४ पित गंध मुज्जोऽपि समापरामो पावं गिहवासे परेति, किमर्थं गृहयासे रतिं न लमही, तेगति । अन्भाहयमि०॥४६१-४०३|| मिलोगो, यापुरादिवर्ग, जहा निगई वाइण अन्माइयं-चागुराए परिक्सित् असोइयानि पहरणागि पति, वन्यध्यानि ॥२२७॥ भूमीए यो पढ़ति, एवं अम्पाइते ठोके गिहरासे न रमायो । पुरोहित आह-कण अमाहओ लोओ० ॥४६२-४०४।। सिलोगो, पंटया, पुण्डाए कुमारकाइ- 'मच्चुणभाहओ लोओ० ॥१६३-४०१॥ वृत्तं, पुज्यपद्धं कण्ठय, अमोहा स्यपी, किं दिवसतो या मरति !, उच्यत लोकमिदं वन्मातीति (एति) बाहरंती य, अहवा सो न दिवसे विणा (रचीए) तेण रत्ती भण्णति, अपच्छिमत्वाद्वा गिगमा रनी, कहं मारेती , उच्यते 'जा जा वच्चइ रयणी' ॥४६४-४०४|| सिलोगो, 'जा जा' इति चीप्सा, सेसं कण्डयं, 'जा जायच्चारयणी० ॥४६५-४०४॥ मिलोगो, कण्ठः। आइ-सत्यमेनन्, किन्तु, किंचिकाल संवस) अतो एगट्ठा चेव पव्वयामो, उच्यते एगओ संयसित्ताण ॥४३६-४०५॥सिलोगो, 'एगतो' चि एगट्ठा, किंचिकालं संवसिचाणं 'दुहओपति अम्हे दोऽपि जणाई 'ममत्तसंजुतनि तुम्म पज्जयं धम्म गहाय पच्छा जाया । गमिस्सामो, अणिवत्तवासी गामे एगरातीओ गगरे पंचरा- नीयो भिसाहारा, आह-'जस्सऽस्थि मञ्चुणा सरखं०' ॥४६७-४०५॥ सिलोगो, 'जस्स'चि गिद्देसे 'अघ' इति आमन्त्रणं, सहयं-मिनढा, जस्स होज्न मच्चसय दिई तेणं, जस किल जनो मिचो सो तेग गिज्जमागो मगति-किंचिकालं सह ॥२२७] ब्राझणी प्रत्युक्ति पीउना पगाह, न य वेण उविक्सिन बच जेहिं वा गिलाको जणी घेप्पति, जो या जाणति अपरामरोड'सो हु कंखे सुए सिपा' जहा पूर्णा की जहामीगि 'अजेय धम्म परियज्जपामो० ॥४६८.४०६|सिलोगो, अद्येव साम्प्रतं, धम्मो समणधम्मो,पडिपज्जामी १४ अग्युपगच्छामो, न पुणभुषगच्छामो संसार, 'अणागयं नेच य अस्थि किंचि के अम्हेहिं न भुत्तपुर्व अणते संसारे देविंदचका पुकारी पद्वितणे देवेग, अथवा नास्ति मृत्योः कुनचिदगमा, न विद्यते किंचिदस्याज्ञातं, न भवति, अपागयं नेव च अस्थि किंची, एवं ॥२२८॥ मारया श्रद्धाक्षम श्रेयःकिनो विणहत्तु रागं, रागो-ममत्तभावो, उक्त्रं च-"अयं णं भंते ! जीवे एगमेगस्स जीवस्स माइचाए पियनाए भादगाए भगिगिचाए पुतनाए धूयत्ताए सुण्हताए माउताए सुहिसपणसंबंधसंधुयत्ताए उपपण्णपुग्ये १, ईचा गोयमा ! असावं अदुवा अणंदसुगो नि । यो त पुरोहित पव्यज्जाभिमुखं स्थितं ज्ञात्वा तस्य चंभणी धम्मपिग्ध करेति, तनो पुरोहितो भगति पहीणपुत्तस्स हु नस्थि यासो० ॥४६९-४०६॥सिलोगो, पहीणपुनस्स उ पत्थि वासो, गृहे इति वाक्यशेषः, वासिटि' सि आमन्त्रणं, निधो गर्या भिक्षुपयो, भिक्खाचरियाकालो पुरश्चरणकाल इत्यर्थः, उक्तंच-'प्रथम वयसि नाधीतं, द्वितीये ना- विवं धनम् । तृतीये न तपस्ततं, नतुर्थे किं करिष्यति ? ॥ १॥ दिढतो बहा दारूस सहाओ छायं (थाणु) सो सं सारसणं सहायकत्यं च कुर्वन्ति, छियो दि गम्मा पिपास च पार्वति, तहेव बाई धाशुभृतो, अन्नेवि दिद्रुता-पवाघिणो व जहेव पापी० ॥४७०-४० ६॥ वृत्त, पंसाविहीणो पसी पलापणे ण समत्यो मज्जारादीहिं विणासं पापति, संगामे वा उपट्टिते भिच्च- विहगो राया साहि पासिजवि, सारो घर्ग, विवनसारो वणिज इस समुदमझे पोतविणासेण पहीणपुत्तोमि तहा अहंपि, माइणी जाह सुसंभिपा०१७१.३०६/सिलोगो, मुठ्ठ संहिता मुसंहिता, मुसंस्कृता दूष्यादिभिरुपकरणदि कामगुणाः शब्दादयः २२८॥

प्रामणी प्रत्युक्तिः थीउपराइम इति ये साम्प्रतं गृहे वर्तन्ते, संपीडताः, सम्यक् पण्डिता, अग्गरसानां सुसानां वराः प्रधानाः प्रभूता-बहुकाः,'त एवं पूर्णी | गुणजातीए भुंजामु ता कामगुणे पगाम, पन्जनियं काम, गमिस्सामु पहाणमग पहाणमग्गो गाम ज्ञानदंसणचरिनाणि, दसविधो वा समगधम्मो, पहाणं या मग पहाणमग, तीर्थकराणामित्यर्थः, पुरोहित आह'भुत्ता रसा० ॥१७२-४०७॥ वृत्तं, के शुकारी व अत्ता ?, रसा भोगा इत्यर्थः, हे भवति जहाति तव यौवनमित्यर्थः, न असंजर्म, संजमहा जीवियणिमित्वं पजहामि भोगे, ॥२२॥ साभं अलामं च सुहं प दुरण्यं संविषयमाणो सहमाण इत्यर्थः, करिस्सामि मोणं मुनिमायो मौन, संयममित्यर्थः, माइणी आह माह तुम० ॥४०३-४०णाचं, मा पडिसेधे,ह पूरणे, समणो सोदरिया भावाति कामभोगा(वा) जुन्नो व हंसो गदीए पार्डसोयं गतुं अनायंती अणुसोतमेव गच्छति, एवं तुर्मपि दुरणुचरसंजमभारवहणअसमत्यो मायादीणं गोगाणं वा सुमरिहिसि, अनो 'मुंजाहि' कण्डयं, पुरोहित आह जहा य भोई०१४७४-१०८।। वृत्त, येन प्रकारेण यथा हे मोती! 'तनुजा तनुः-शरीरं भुजा- म्यां गल्छनीति भुजमा 'निम्मोअर्णि' कंचुकं 'हिच्चा' कहेता 'पलाइ' गच्छवि, मुत्तित्ति गिरवेक्खो, अपडियद इत्यर्थः, 'एमेएपि एपमैने भुजङ्गपत् 'जाया' इति पुत्रा 'पपईति भोए अत्यथं चर्यति पयहति, तेऽहं कहं नाणुगमिस्समिक्को, एगो रागदोसरहितो अहं सवणादी अपहाय, कई ना अहं एगो अचाहामि?, 'छिंदित्तु जालं०१४७५-४०९॥ वृत्त,जालं मच्छ- जालं अपलं दुष्यसमिनियावत् रोहिता मच्छा, एवं वर्ष मोहवाल छिदित्तु धूरि वहति धुर्यः संयमधुरावहणसीला तपांसि उदा- राखिउजमान थीगस्तपेश्वराः भिक्षोयरिया निक्खुचरिया अतो ते घीरा हु मिक्वापरियं चरंति, 'एवमेए'चि पुचेनु संजनगिद्वितमवीयु 'नहे व कुंचा० ॥४७६ १०९॥र्स, गमे-आकासे काँचाग पंजीओ आगच्छंतीओ तनाओ-वितताओ दलेत- ||२२९|| उपदेशः श्रीउजुरा । दिनु बोलेना(न्ति।एवं सतिपुचा पकण्डयं । सच्चाई पुरोहितं तं ससुर्य० ॥१७७ ४०९॥वृत्चं, पुष्प कण्ठर्थ,कुटुंबसारो हिरण्णा- राजीकृत दि विउलं-बहुगं उत्तम-पहाणं, अनभोगेहितो त राया गेण्हिउमारद्धो, पच्छा तेऽवि अभियान-पुणो पुणो, सम्म उपाय समुदाय, १४ फिमुवाच !, उच्यते-चंतासी पुरिसोराग० ||४७८-४०९॥ वृत्तं, च असिउँ शीलं यस्यासी बन्नाशी, पुरिसो उक्ताथे, हे सकारी राजन् ! ण सोहति पसंमितो, कह वंतासी मति ,जेण माइण परिच्चचं धणं कण्ठया सव्वं जगंजइ तुहं(तव). ॥४७९-४०९॥ ॥२३०॥ सिलोगो, कंण्ठया, गवरंगेव ताणाय तं तवत्ति परलोए, उक्तंच 'अत्येण गदराया ण ताइओ गोहणेण कुइअन्नो । घन्त्रेण विलय सेही पुनहिं न ताइओ सगरो ॥ १ ॥ किंच-'मरिहिसि राग ! जया ॥४८०-४०९।। सिलोगो, अवस्स यदा तदा दिया रात्री चा, उक्तंच 'धुर्य उई सणं कई घुनभिन्न मट्टियामयं माण। जावस्स धुचं मरणं तूरह हितमप्पणो काउं॥ १॥ मनो रमयन्तीति मनोरमा, फामगुणा सदादयो, अत्यर्थ जहाय-पहाय, ण ते अणुगच्छतित्ति मणि होति । 'इ(ए)को हु धम्मो नरदेव! ताण' एकको-पागदोसरविवो, अथवा स एव एकको धम्मो, नराण देव नरदेव ! ताणं भववि, नान्यः कचिचाणं भवति स्वजनादि, एवं स्वजनधनादि असरणादि गाउँ ‘गाहं रमे पक्षिणि पंजरे वा०॥४८१-४११।। वृष, पंजरो दुषसभूतो, एवं संसारो दुक्सभूतो, मेहसंवाण छिदिउँ नरिसामि मोग, मुनिमायो मौन, संजममित्यर्थः, किंचणं दव्ये भाये य, दव्यकिंचणं हिरण्णादि, भाषकिंचणं ॥२३०॥ कोहादि, 'उन्नुकडा' अमायी, पिरामिसा बहिरण्यसुवष्णिया, परिग्गहारंभकतेसु दोससु पियनयात्, 'दव्वाग्गिणा जहा | रप्पो० ॥ ४८२ ॥ सिलोगो, पुनद्धं कण्ठया, अन्ने सत्ता पमोयंति एरिस जति वाहादयो, दोस गच्छंति के तत्थ उन्झति, सचा रागद्वेषयसगा संतो. दखमानेप, 'एवमेव व महाप४८३-४१||सिलोगो कण्ट्या। भोगेसमोच्चा०11४८४-४१२॥

पुरारी थीउ सिलोगो, मोगान् मक्या दागि वमिचा-छडना लाहु-बातो बाटे भूवा लहुभुता, बहा सो वातो अपडिबद्धो सदा गच्छरपेव पूर्ण एवं अपाडियदविहारिणो आमोदमाणा मुदहरा, सो संजमे गदि मन्नति, दिया इति दो वारा जाता द्विजाः, पक्षिण इत्यर्थः, एसकारी अण्डवत्वेन पच्छा अण्डयं भिया जायते पक्षिणो, कामता, कामति स्वेच्छया इत्यर्थः, एवं लहुभूतविहारिणो आमोद- माणा विहग इस विप्पमुक्का जष्णं २ दिसं इच्छंति ते तणं दिस अप्पडिबद्धा गच्छंति-'इमे यलद्धा फंदति ॥१८५ ४११॥ शिलोगो, 'इमे' इति प्रत्यक्षं लद्धा-प्राप्ताः, के ते ।, शब्दादयो विषयाः पदंतीति(फंदा)चला-अणिच्चा, मम इति आत्मनिर्देशः, ॥२१॥ हत्यपत्ता, अज्ज इहि आमन्त्रणं अथवा अन्ज दियसे संपदुपपेता, वयं च सचा एतेसु कामेसु चलासु, एते अशासए, णिव्याणं, छडिहामी जहा इमेहिं छड्डिता । स्यात् किमर्थ छडिजतिी, उच्यते-'सामिसं कुललं दिस्सा०॥४८३-४११॥सिलोगो, सह आमिसेण सामिसो, कुसलो गिद्धो सउलिया था, मंसीपेसीए गहिताए अन्नाहिं सउलियाहिं वाहिज्जति, चत्तए ण वाहिज्जति, | अतो 'आमिसंसव्याज्झित्ता' कण्ठया। गिद्धोवमे यणच्या०॥४८७-४११॥सिलोगो, गिद्धण वा उवमा जैसि कामाणे ते इमे गिद्धोपमा, जहा सो गिद्धो सामिसो वारज्जति, पिरामियो ए वापज्जति, कामभोगसंपन्नो तद्विनिमित्तं वा धिज्जातिदाईयादीहिं, अतो गिदोयमे भोगे पञ्चाग, संसार वडेतिलि संसारपसणे, 'उरगो सुवण्णपासिब्ब' उरेण गच्छनीति उरगः, सप्पो-सुवष्णो गरुडो उत्सो वसा पासे, अन्भासे समीपे इत्यर्थः, संकमाणो-वीहमाणो तणु-मंद चरति, एवं विसयकसाएसु तणु अंब(संचारे 'नागुव्य(नागोया) पंधणं छित्ता०॥१८८-४११|| सिलोगो,जहा हत्यी वारीतो बंधणाई छत्ता यसहि अप्पणो वए, तस्स बसहि अहमी, उनमित्यर्थः, एवं सद्ध वसहि पए 'इति'ति यदुक्तं 'एतं पत्थं एतत् पथ्यं, यत् स्नेहपासं छेचा, हे महाराय ! उसुः श्रीउपरा० आत्ति मै सुतं, इति उपप्रदर्शनार्थे 'मे' इति मया श्रुतं, ज्ञातमित्यर्थः, किमुक्तं भवति । नाग इस स्नेहबन्धनं छिचा आत्मानं राजीकृत चूणों राई वसहिं नय, एतत् पथ्यं हे महाराजा!, एतत् मया श्रुतं साधुसमीपे। 'चहत्ता विपुलं रज्ज'१४८९-४११॥सिलोगो, त्यक्त्या उपदेशः १४ विपुलं-विस्तीर्ण राष्ट्र-राजं, काम्यत इति कामाः, प्राय॑न्त इत्यर्थः, मुज्यंत इति भोगाः, अतस्ते मोगा दुःसं त्यज्यन्त इति पुकारीये। दुस्त्यजाः, णिविसया सदादिविसयरहिया णिरामिसा-धणामिसेण रहिता निष्णेहा-पुत्नदाराइसु णिम्पमचा णिपडि- ॥२३२॥ गहा दुपदादिसु । 'सम्मं धम्म वियाणित्ता०॥४९०-४११|| सिलोगो, 'सम्म जहावस्थितं संसारे सम्भायो धम्मो ने सम्म वियाणिता जहा कामभोगा सयणघणादि वा न परित्राणाय अतो चिच्चा कामगुणे बरे, घरे-प्रघाने, तयं परिगृह्य इत्यर्थः, प्रकण गृह्य प्रगृह्या, 'अहग्वातंति यथा ख्यातं तथा प्ररूपित, अथवा काम वीतरागचरितमित्यर्थः, घोरं भयानक, कातराणां दुरनुचरं। घोरो परक्कमो जेसि ते घोरपरककमा, दुरनुचरपराक्रमा इत्यर्थ। एवं ते कमसो बुद्धा०॥४९१-४११॥ सिलोगो, एव- मनेन प्रकारेण कमसो-परिवाडीए युद्धा संबुद्धा सव्व-छावि जपा धम्मपरायणा-धोट्ठाता 'जम्ममच्चुभउब्धिग्गा' जननं जन्म, मरणं मृत्युः,जन्मश्च मृत्युश्च जन्ममृत्यू तावेव भयं जन्ममृत्युमयं तस्स, मयस्सुलिग्नो भीतोत्रस्तः दुरनुचर! 'दुख- स्संतगवेसिणो' दुक्सस्स अंतो-मोक्सो तं गवेसंति मार्गतीत्यर्थः, सासणि विगत० ९२-४११॥ सिलोगो,'शासु अनुशिष्टो' शास्तीति शासन, विगतमोहो-फेवलणाणी नेसि सासणे 'पुयि भावणाभाविया पुण्यभये संजमवासणाए माविता, विसेसिता इत्यर्थः, पुष्पद्धं कण्ठयं । इदाणि तेसि गामुक्कितणा किज्जइ राया सह देवीए० ॥४६३-४११।। सिलोगो, राया उसुपारो गाम १ ॥२२॥ सह कालावनीए महादेवीए, माहणो भिगू पुरोहितो, माहणी जसा, ते य दारगा, सब्वेवि एते परिणिग्जुता,निम्याणं निवृतिः,परि- संवन्या भीउचरा नियुए इति बेमि । गया। पूर्ववत् ।। चाइसण्ह उत्तरपणाण वुण्णी सम्मत्ता १४ ॥ पूर्णी उक्तं चतुर्दशमध्ययनं, इदानीं पंचदशामुच्यते तस्य कोऽभिसम्मन्यः ?, सम्बन्धो वक्तव्या, स च त्रिविधा, वद्यथा-सूत्र- १५ प्रकरणाध्यायसम्बन्धविविधः स्मृतः। केचित्तु अविशेषण, अतः सम्बन्ध इप्यते ॥ १॥ केचितु आचार्या अविशेषेण एकविधमेव सामि सम्पन्य व्याचक्षते, तयथा-पुत्रस्य सह सूत्रेण सम्बन्धः, यथा चतुर्दशमे धर्मकर्मसूत्र एवं परिणियुवेति, पंचदशमस्य आदि- सूर्यमाणं परिस्सामिनि, परिनियापं च मुनरेधतीत्येष सम्बन्धः, तथा प्रकरणसम्बन्धो यथा चतुर्दशने धर्मकथाप्रकरणं ॥२३३॥ पावते एवं पञ्चदशमेऽपि धर्मकथैव बर्थते, तथा अध्ययनसम्बन्धः-चतुर्दशमेऽध्ययने अनिदानस्य गुणा व्यवर्णिताः, एवं पप्रदशमेऽपि अनिदानगुणसंपन्न एव भिक्षुर्भवति, अथवा सामान्येनाध्ययनसम्बन्ध एव वयेते, अनेन सम्बन्धेनायावत्यास्याध्य- यनस्पानुयोगदारचतुष्टयं उपक्रमो निक्षेपः अनुगमो नय इति, 'कसु पादविक्षेपे' उपक्रमणमुपक्रनः उपक्रम्यते बाजेनेत्युपक्रमः, वथा | निशेपः क्षिप् प्रेरणे निक्षेपणं निक्षेप तथा अनुगमः ‘ग म प गतौ अनुगमनमनुगमा, अनुगम्यते वाऽनेनेत्यनुगमा, अनुग- गम्यते पाऽनेनेस्मिादि)त्यनुगमः, तथा नया 'पी प्रापणे नयन नया, नीयते वाऽनेनेति नया, उपक्रमो णामादिका पविधः, मायो दिविषःगुरुभावोपक्रमः शास्रोपक्रमय, अयं पुरुभावोपक्रमः-जो जेण पगारेण तुस्सति करति गयापुवित्तीहि । आराहणाए| मग्गो सोञ्चिय अन्माइतो तस्व ॥ १ ॥ शाखोपक्रमः आनुपुर्यादिकः पविधा, स च पूर्वोक्त एवमनुयोगद्वारे, निक्षेपविविधः, ओपनिष्पन्न नामनिप्पन्नः सूनालापकनिष्पन्नथेति, ओपनिष्पन्ना पूर्वोक्ता, नामनिष्पन्ननिक्षेपः समिक्षुकमिवि भिक्षुशब्दस्य निक्षेपः- 'निवर्गयो भिपर्युमी चउन्विहो० ॥३७३-४१३।गाथा, इत्यादि, नामस्थापने पूर्ववत्, द्रव्यभिबुद्विविधा-आगमनरेआगमान्या, २३३॥

१५ श्रीउत्तरा० आगमतः पूर्वोक, नोवागमतविविधः-वशरीर० मव्यशरीर० व्यतिरिक्तो, व्यतिरिक्ता निह्नवादि, मोक्षाधिकारशून्यवाद् द्रव्यं भिक्षु चूर्णी कुकमंग्रहस्त भिनत्ति असौ भावभिन्नुः, अथवा भेना मेदन भेत्तव्यं यत्ति द्रव्ये मात्र च, द्रव्ये मचा रहकारादि भेदनं परवादि । निक्षेपा। भेचव्यं काष्ठादि, भावतः मैत्ता साधुः मैदनं तपादि भत्तव्यानि अमूनि रागद्वेषौ दण्डासयः गौखात्रयः विकथाथत्वारः (तत्रः) समिक्षु० संज्ञायत्यारः (वसः) कपायाश्यत्वारः प्रमादाः पंच एचमादीनि मेचव्यानि, मिन्दं तु भावमिक्षुर्भवति, उक्तो नामनिष्पन्नो निक्षेपः। ॥२३४॥ इदानीं सत्रालापकनिष्पन्नो निक्षेपा(स च) अयसरप्राप्तोऽपि न निक्षिप्यते, कुत्तः, स्त्राभारात, असति सूत्रे कस्यालापकाः, सूत्र पत्रानुगमे, सत्रमुच्चारणीय, सोऽनुगमो द्विविधः सूत्रानुगमो निर्युल्यनुगमञ्च, सानुगमे सूत्रमुच्चारणीय अस्खलितादि, निर्यु- क्यनुगमस्त्रिविधः-निक्षेपनियुज्यनुगमः उपोद्घावनिर्मुच्यनुगमः सूत्रस्पार्शिकनियुज्यनुगमश्चेति, निक्षेपनियुज्यनुगतेय नामस्था- पन्नादिप्रपञ्चन, उपोद्घावनिर्युक्यनुगमः इमाहिं दोहिं मूलदारगाहाहिं अणुगंतव्यो 'उद्देस०॥ गाथा, 'किं कतिविघं०॥ गाथा, एषमयस्थिते वनस्पर्शिकादि चतुष्टवं युगपद्गच्छन्ति, उथा चोक्त-'एस्थ य सुनाणुगमो मुत्तालायगकतो य निक्लेवो । सुत्तफासिय- णिन्जुती गया य पतिसुत्तमायोज्या ॥ १ ॥ सूत्रानुगमे सूत्र, तन्नेद-'मोणं चरिस्सामि०' ॥ ४९४ ॥ वृत्त, मन्यते तिकाल- 1 वस्यिवं जगदिति मुनिः, मुनिमायो मौन, चरित्सामो 'चर गतिभक्षणयोः' मुनियमाचरिष्यामा, 'समिच्च धम्म' से एत्य ||२३४॥ समेत्य इण् गतौ धर्म प्राप्य इत्यर्थः श्रुतधर्म, चारित्रधर्म चरिस्सामो, ज्ञानदर्शनचारित्रतपोभिा 'उज्जुकडे' ऋजुमावं कृत्वा 'सोधी उज्जुयभावसति, 'णिपाणाछिपणे'त्ति दाब तपने प्रागातिपातादिबन्धकरणरहितः लिभवन्धनोऽभिधीयते, अप्रमत- (संयत इत्यर्थः, 'संथवं जहिज्ज' संस्तवो द्विविधा-संवाससंस्तवः वचनसंस्तवच, अशोमनैः सह संवासः, वचनसंस्तवम तेषा- लक्षणं श्रीउता मेप या तत्परित्यजेत्, 'अकामकामे' अकामा-अपगवकामा, कामो द्विविधः इच्छाकामो मदनकामय, अपगतकामस्य या पूर्णी इच्छा तां कामयावे, सा च कामेच्छा मोक्षं कामयताति, प्रार्थयतीत्यर्थः, 'अण्णायएसी परिव्वए' अनादेपी, अज्ञातमझातेन एपते-मिधः अमी बजातेपी, निश्रादिरहित इत्यर्थः, परिव्रजेत्-समन्ताद् बजे, सर्वप्रकार सर्वमावेनेत्यर्थः, य एवंगुणविशिष्टः गमिभुम मिधुमेरनि। 'राजोवरयं चरिज लादे०१४९५-४३०|| इत्यादि, राबादुपस्तं चरेत, फिमुक्तं भवति, रात्रौ न मुहते, रात्री गठाद क्रियां न कुर्याद, चिरते पिरतीमावात, पिरतिग्रहणाच्चारित्रं गृह्यते, पंच महाव्रतादिक कर्मचयरिक्तीकरणे चारित्रं, ॥२३॥ ये वेति वेदवित् , पदः श्रुतम्नानं, संपन्नो मौदित्यर्थः, अता रवितो चारित्रात्मरवितो भवेत् माज्ञो-विदुः, सपनो आयोपाय- विपिनो मत, उत्सर्गापवादद्रव्याद्यापदादिको य उपायः, अभिभूय परीसहान् अभिभूय तिरस्कृत्य, 'सव्वदंसी' आ- स्मयरसदिशी मयेन्, 'जे कम्हित्य न मुछिए' या कस्मिँधिदपि न मूर्छितो भवति, न रागं गच्छतीत्यर्थः, प्रतिपक्षण देपं न गच्छनीति म भिक्षुरिति।।'अफोसवहं०॥४९६-४२०॥ इत्यादि, एवं वक्ष्यमाणेषु रागद्वेषविनमुक्तन मवितव्यं, यदि कश्चिदाकोश- पति बन्धं या करोति, तद्विचिंतयित्वा आलोच्य धीरो भवेद, न क्षोमः करणीयः, कथम् - आक्रोशति मां पाला तत्र लाभ एव मन्तव्यः, दिष्टया या यद् मा न ताडपति, वाइयत्यपि वाले लाम एव मन्तव्यः, दिष्टया च यन्मां जीवितान्न व्यपरोपयति, एव- नादि, तया च "आकृष्टेन मतिमता तपार्थविचारणे मतिः कार्या। यदि सत्य का कोपा स्वादनुवं किन्नु कोपेन ! ॥१॥ मुनिर्भूत्या गच्छेत्, मानी भूत्वा संयम अव्यग्नमनाः चरेद, पापयनित्यमात्मगुप्तः, सचारित्रात्मको गुप्तो भवेत् इति, अव्यग्रमनसा अमंप्रदृष्टेन च भवितव्यं, कर्ष 1, दुःसे समुत्पने न शोकमर्चेन भवितव्यं, सुखे च समुत्पन्ने न प्रहृष्टेन भवितव्यं, एवं सर्वमपि | भिक्षु लक्षण BEZEN श्रीउपुरा गपारस पर मुझे धमन ग भिक्षुर्भवति । 'पतं सपणासपं०||४९७-४२०||इत्यादि, एएच कारणेषु अरक्तद्विष्टेन भवितव्यं, पंत-निहष्ट अशोभनं अपनागनानि भजित्या सेविला 'मञ् सेवावा भीतोष्णं च सेपित्वा, नानाप्रकारं च दंसमसकादि प्राप्प, नानाप्रकारं मयुगापशुपादादि, अव्यग्रमनसा असंप्रदृष्टेन भवितव्यं, रागद्वेषविप्रनुक्तेनेत्यर्थः, य एवम् कृत्स्नं परीस- मामि दवा माने ग भिक्षुर्भगति॥'नो सामिपमियद०॥४९८-४२०॥ इत्यादि, एषु च सत्कवादिपु रागो न करणीयः, यदि कश्चि- ||२३|| सरकारं करोति, अभूत्यानादिकं न वादिनन्न प्रार्थयेत्, गोमनो कारः सत्कारः स च न पूजामिच्छति, यसादिकं न बन्दन- फमिमाति, किमुक्त मानि । एए क्रियमाणेष्वपि राग न गच्छत्तीत्यर्थः, सा संयतः सुनतस्तपस्वी च भवति, यत्र ज्ञानादिसहितः पारिपारमगोपी पम मिदुर्भवनिजेण पुणो जहाइ जीवियं ॥४९९४२०॥ इत्यादि, 'योहार त्यागे येन प्रकारेण संयम श्रीषितं परित्यजति तय करोति, पेन मोहनीयः फर्म पनावि तच न करोति, कृत्स्नं सम्पूर्ण, कृष्णं च बशुभमित्यय:। 'निपरणति प्राप्नोति पनावात्पर्यः, वच्च न, जहाति, नरनारीप्रहाणार्थ परित्यागः, यच्च कौतुकं न गच्छति स भिक्षुर्भ- पति । 'जिनं सरं भोम०॥५००-४२०।। इत्यादि, एतानि च जानमपि न प्रकाशपेत्, छिन्नमिति बखच्छेदः काष्टादीनां वा छ- दान, उमाशुभ न प्रकाशपेन्, अधिकरणमितिकृत्या, एवं सर्वत्र अप्रकासवां, पुरुष दुंदुभिस्तो काकस्तरो वा एवमादिस्वर- प्पाकरण, मीमादित्वात् मोमा, अफाले जे पुष्फालं, स्थिराणां चलनं, प्रतिमानां जल्पनादि, अन्तरिक्षादियदादपशिष्टयादयः दिप्या प्रदपदादि, 'सुविण सनलक्षणं, तथा पुरुषत्रोदस्त्पधादिलक्षणं, इण्डो यो पस्मिन् अपराधे भवति, 'वत्युविज्जा' वास्तुतक्षणं, पुरुषादीनां अंगविकारा, सस्व कीदृशं अंग भोमनं भवति ।पर मगन्धारादीनां स्वराणां विजय अम्पास ॥२३६॥ ' - लक्षण श्रीउचरा इत्यर्थः, एवमादिमिविद्यादिमियों न जीवति स भिक्षुर्भवति। मंतं मूलं ॥५०२४२०॥ इत्यादि, मन्त्रान् साधुकरणान् ज्ञात्वापि चूगों न प्रकाशयेत्, एवं मूलानि, तथा विविधान् वैद्यचिन्तान् वमनविरेचनधूमनेत्रस्नानादिकान् न प्रकाशयेत् , तया आतुरशरणं विचिकित्सार्थ न कुर्यात्, तं जाणणापरिणाए परिजाणिऊं अगंतरं पच्चरसाणपरिमाए प्रत्याख्यानं करोति स भिक्षुर्भवति । समि 'खत्तिपगण०॥५०३-४२०॥इत्यादि, क्षत्रिया-राजानः गगा-मल्लगणादयः, उग्गा दण्डपाशिकादयः राजपुत्रा मामणमोगिका, विविधाच शिस्पिना, एतेषां निःशीलानां प्रशंसा पूजनं वा न करोति स भिक्षुर्भवति । गिहिणो० ॥ ९०३ ॥ इत्यादि, गृहस्था ॥२३७॥ ये प्रमजितेन दृष्टा; अप्रप्रजितेन वा, वेषां निःशीलानामिहलोकफला यः संस्तवं न करोति स भिक्षुर्भवति । 'सयपासण०' १५०६-४२०॥इत्यादि, शयनासनपानभोजनानि, परकीयं यदि त परो न ददाति प्रतिषेधयति वा, प्रतिपेधितो वा निर्वृत्तः सन् यः प्रदेपं न करोति स भिचुर्मवति। वे किंचाहार०॥६०५-४२०॥इत्यादि, यत्किंचिदाहारं परतो सध्या यस्तेन आचार्योपाध्यायादि त्रिविधेन नानुकम्पति, 'बइ मे अनुग्गह कुब्जा, साधू होज्जानि तारिओ यदि मनसा एवं चिंतयति, याचा सोदरेण यथापरि- पाट्या निमन्त्रयति, कायेन च परार्थेन ददाति स भिक्षुर्भवति, यः पुनर्मनसा वचसा कायेन च सुसंवृत्तः स भिक्षुर्भमति । 'आया- मगं चेक' ॥५०६ ४२०॥ इत्यादि, आयामादि प्रसिद्धमेव नौरस पिंड पानकंया लब्धा णो हीलये न द्वेपं गच्छेत्, प्रान्तकुलादि। च या परिवजात पर्यटति स भिक्षुर्मयति । 'सद्दा विविधा' ॥ ५०७ ॥ इत्यादि, शब्दा विविधा नानाप्रकारा लोके भवन्ति। दिव्या मानुष्यका वैराश्च भीमा भयानकाः भयमैरवाः सुतरां उबासनका ओराला-मांचा उपसर्गादिषु मति यस्तान् श्रुत्या संतेन न धीमेति स भिक्षुर्मवति । 'वायं विचिह' ।।१०८-५२०॥ इत्यादि, वादं विविध नानाप्रकारं समिच्च सं एत्य-ज्ञात्वा ॥२३७)

भिक्षु
लक्षण
3
श्रीउनरा० 'लोए' लोकप्रयाद श्रुत्या 'सहित' सहितो ज्ञानदर्शनचारित्रे स्याणुगतो-पेदन अनुगतो, खेदो पिनयवैयावृपयस्वाध्यायादिषु,
पूर्णा ।। प्रज्ञश्च एतेष्वेव कोविषप्पा-फोधिदात्मा ज्ञातम्येषु सर्वेपू, परिचेष्टित इत्यर्थः, प्राज्ञोऽभिभूय परीपहान, आत्मयत् सर्वेदी, उप-
शान्तो बिहेडनं प्रपञ्चनं, याचा कायेन च परापवाद इत्यर्थः, अनपवादी पूर्वोक्तगुणायुक्तच या असौ मिनुर्भवति । 'असिप्प-
सभिक्षु
जीबी० ।।१०९-४२०॥ इत्यादि, न शिल्पेन जीवनि, नास्य गृहं विद्यत इत्यगृहा, अमित्रः जितेन्द्रियः बाह्याभ्यन्तरसंगपिप्रमुत्रः
॥२३८॥ अणु-स्तोकं अल्पं, अल्पकपायी, लघूनि-निःसाराणि निष्पावादीनि तान्यपि अल्पानि भक्षने, शरीरगृहमपि त्यक्त्वा एके राग-
देषरहिता, एमिः गुगैर्युक्तो यः स मिथुर्भवति । इदानी नयाः-णीय प्रापणे, नयन्तीति नयाः, नयंति गमयंति प्राप्नुवंति वस्तु
ये ते नयाः, अथवा द्रव्यार्थिकपर्यायाधिको, अथवा निश्चयव्यवहारौ, अथवा सप्त नयाः, अथवा पंच नयाः, एकैका शतभेदः)
एवं सप्त पंच वा नयनशतानि भवन्ति, अथवा ज्ञाननपश्चरणनयश्च, एवमेत आत्मीयेनामिप्रायेण वस्तुगमका अस्मिन्नध्ययने
भयंतीति । अप शाननयः ‘णायंमि गिव्हियव्ये० ॥ गाहा, अयं पुनश्चरणनयः सव्वेसिपि नयाण ॥ गाधा, इति परिसमाप्ती
उपप्रदर्शने, येमि-त्रवीमि आचार्योपदेशात्, न समनीषिकषा ॥ पञ्चदशमध्ययनं समाप्तम् ॥
उक्तं पञ्चदशमध्ययनं, इदाणि पोडशम, तस्प कोऽमिसम्बन्धः १, सम्बन्धो वक्तव्यः, स सम्बन्धनिविधः, तद्यथा-सूत्र-
प्रकाणाध्याय इत्यादि, सूत्रप्रकरणसम्बन्धौ उौ, अध्यायसम्बन्धः निगुणाः पञ्चदशेम्यो वर्णिता, भिचुच प्रमचर्यन्यत्र-
स्थितो भवति, इह च पोडशेऽध्ययने ब्रह्मचर्य गुप्तयो वक्ष्यन्ति, अनेन सम्बन्धेन आयातस्यास्याध्ययनस्पानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद्
न्यावये नामनिष्फरणे निक्षेपे दशमचेरसमाहिहाणमिति गाम, दशशब्दस्य ब्रह्मशब्दस्य चरणशब्दस्य समाधिशब्दस्य स्था-
॥२३८॥

एकदशक श्रीउपरा० नशब्दस्य च निक्षेपः कर्तव्या,दश एकैन विना न भपन्तीत एकस्य तावनिक्षेपः क्रियते,स सप्तनकार णाम ठवणा०॥३७९-४२१।। पूर्णो इत्यादि। पामैककं देवदत्तादि, स्थापनैककं द्विविध-सद्भावे असद्भावे च, सद्भावस्थापनककं लेप्यइस्त्यादि, असद्भावे अक्खादि, समाधि १६ द्रव्यैककं सचित्तादि, मातृकापदैकक उप्परणेति वा० संग्रहककं ग्रामादि, पर्यायको एको जीवपर्यायो नारकादि, अजीवपर्यायो या निक्षेपाः माझचो० ॥ गन्धादि, मावैकक औदायको भाव इति । इदानी दशशब्दस्य निक्षेपः-'दससु अ छक्को० ॥३८०-४२२॥इत्यादि,नामदशा दश नामानि देवदचयज्ञदत्तादीनि, स्थापनादश स्थापनापा(दशा नां स्थापना, सद्भावे असद्भावे च, द्रव्यदश दश सचिवादीनि द्रव्यानि, ॥२३९॥ धेिनदश दश आकाशप्रदेशा दशसु वा क्षेत्रेषु यद् द्रव्यमवगाढं,कालदश दश समया दशसमयस्थिविकं वा यद् द्रव्यं भावदशा पयों यद्वदिशकी), जीवपर्याया अजीवपर्याचाथ,देशकालपर्याया, क्रोधादयः)नरकादिगतयश्चत्वारः, साकारोपयोगोऽनाकारोपयोगथ,अमी जीवपर्याया दश, अजीवपर्याया रूपरसगन्धस्पर्शशब्दाः शुभा शुभाथ पर्यायामयभमी उ चउर्फ॥३८१-४२।।इत्यादि,नामब्रह्म ब्रह्म इति यस्य नाम, ठपणावमें वण्णुपत्ती जहा पंभचेरेस, द्रव्यबझ अज्ञानीनां घस्विनिग्रहः, मोक्षाधिकारशून्यत्वात्, मावेऽपि बस्तिनिग्रह। एच ब्रह्मचर्यमभिधीयते ज्ञानिनां मोक्षपास्थिताना, तस्य रक्षणार्थममूनि वसत्यादीनि स्थानानि रक्षणीयानि सूत्रा- मिहितानि चरणे छक्को० ॥३८३-४२२।। इत्यादि, चरणे पट्को निक्षेपः, नामस्थापने पूर्ववत्, द्रव्यचर द्विविध-गती मध्ने च पते, गतौ भूम्यां गच्छति, चरणे मोदकादीन् भवयति, क्षेत्रचरण यस्मिन् क्षेत्र गच्छति भक्षयति वा, यस्मिन् वा क्षेत्रे चरण व्यावएयते, एवं कालचरणमपि, भावचरणं गुणानां चरणं ।' समाधीए उ चउको० ॥३८६-४२२।।इत्यादि समाधिशब्दस्य चतुर्धा । । ।२३९ । निक्षेपः, नामस्थापने पूर्ववत्, द्रव्यसमाधिः येन द्रव्येण समाधिः उत्पयते, भावसमाधिः ज्ञानदर्शनचारित्रवपआत्मिका, स्थाप- स्थान- निक्षेपः श्रीठचरा० ना(स्थान)शब्दस्य पञ्चदशनकारी निक्षेप नामं ठवणा० ॥३८५.४२२।।इत्यादि,नामस्थापना यो यस्य नाम्ना अहो, योग्य इत्यर्थः, चूणा स्थापनस्थापन यो यस्य स्थापनार्दो, यथाऽऽचार्यगुणोपेत आचार्यः स्थाप्यते, द्रव्यस्थानं सर्वद्रव्याणां स्थानमाकाशः, क्षेत्रस्थान १६ क्षेत्रमुरमाकाशमुख्यं तस्य यच्चारमस्थानं, 'अद्धा' इति कालस्याख्या तस्य स्थानं समयक्षेत्र अर्द्धद्वतीयद्वीपसमुद्ररूप, ऊर्ध्वस्थानं नवचयो साधो कायोत्सर्गस्थानं, 'उपरतिस्थाने' उपरपणसुपरतिः, प्राणातिपातादीनां पिरतिरित्यर्थः, वसतिस्थानं साधोः स्थानं, खी- ॥२४॥ पशुपएडकविवर्जिता वसतिः, संयमस्थानं संयमाध्यवसायविशेषाः, प्रग्रहस्थानं धनुपः खड्गस्य वा ग्रहणस्थानं, समपदं वैशास- मित्यादि, अचलस्थानं यस्मिन् स्थाने स्थितस्य चलनं न भवति, यथा सिद्धस्य, गणनास्थानं अक्ष एकादश शवं सहस्रमित्यादि, संधनास्थानं अयं मूलेन सह संबध्यते वस्तुनि, न अग्रं. अग्रेण सह, मूलं वा मूलेन सह संबध्यते, भावस्थानं, सर्वेषां भावाना- मौदयिकादीनां जीवे स्थान, आश्रय इत्यर्थः ॥ उको नामनिष्पन्नो निक्षेपः । इदानी सूत्रालापकस्य विषयः, स च अवसरप्राप्तो- अपि न निक्षिप्यते, कुतः १, सत्रामापात्, असति च सूत्रे कस्य आलापका?, सूत्रं च सूत्रानुगमे भविष्यति, सोऽनुगमो द्विविधः- सन्नानुगनो निर्युक्यजुगमय, निर्युक्यनुगमत्रिविधा-निधेपनियुक्तिः उपोद्घातनियुक्तिः सूत्रस्पर्शिकनियुक्तिय, निक्षेपनियुक्तिः अनुगतेव, उपोद्घावनियुक्तिः इमाहिं दोहिं मूलदारगाहादि अशुगंतव्या, तंबडा-"उद्देसे.|| गाहा।" किं कतिविई०।। गाहा, एवं यन्नानुगमो बालापकनिष्पन्नो निक्लेवो स्त्रस्पर्शिकनियुक्तिनयाय युगपद्गच्छन्ति, तया चोक्तं- एस्थ य सुत्ताणुगमो सुत्तालाब- पकयो य निक्लेवो । मुत्तफासियनिज्जुनी नया य पतिसुत्तमायोज्जा ॥ १॥ सूत्राणुगमे स्त्रमुच्चारणीयं, तञ्चेद-- "सुअं मे आउसी तेण भगवया एवमक्खायं० (सुन्नर-४४३) ॥ श्रुतं मया हे आयुष्मन् । तेन भगवता एवमाल्यातं, हे आयुष्मन्!

स्थान निक्षेपः भीउतराइति शिष्यामवणं, सत्सप्यन्येषु जात्मादिषु आमन्त्रणेषु आयुगेवं गरीयः, फुतः ।, आयुपि सति सर्वाण्येव जात्यादीनि भवति, चूर्णी के एवमाह-सुधर्मास्वामी, जम्मुनामान शिष्यमाथित्य प्रवीति, यथा मया भगयतः समीपे श्रुतं, अनेन शिष्याचार्यप्रबन्धः प्रद- १६ शितो भवति, अथवा श्रुतं मया आयुपि सति भगरता, जीवता भगवता एपमाख्यातमितियावत्, अनेन क्षणभड्गनिरासः कृतो मालपर्याः भवति, अथवा श्रुतं मया आपसताऽनु, समीपे निवसता इत्यर्थः, अनेन गुरुकुलवासः रूपापितो भवति, नित्यं गुरुकुलवासिना भवितव्यमिति, अधया श्रुतं मया आमृपता, गुरुपादाविति वाक्यशेपः, विनयेन मया लन्धं इतियावत्, अनेन विनयमूलो धर्मः ॥२४॥ प्रदर्शितो भवति, 'इह खलु धेरैहिँ' इत्यादि, इह अस्मिन् प्रवचने, खलु अवधारणे, इहैव नान्यस्मिन् प्रयचने, धमें स्थिरीक रणाव स्थविराः तैमंगवनिः स्वविरैः ऐश्वर्यादिसम्पदुषेतैर्दश ब्रह्मचर्यस्थानानि, प्रज्ञप्तानि कथितानीत्यर्थः, यानि भिक्षुः भिक्षुश- ब्दच पूर्वोक्ता, श्रुत्वा निशम्य, अवधार्येत्यर्थः, 'संजमयहुले' संयम -पृथिवीकायादिकः संपर पंच महानवानि समाधिः- ज्ञानादिका, बहुलशब्दः पुनः पुन करोत्यर्थः, एतानि ब्रह्मचर्यावस्थितः सर्वोण्येयाराधपति, तथा च या गुप्तो मनोवाकायैः, तथा इन्द्रियैः ब्रह्मचर्ये च गुप्तः सदा अप्रमत्तो विहरेद्, सः अमूनि स्थानानि आराधयतीति । इदानीं शिष्यः पृच्छति-कतराणि तानि दश ब्रह्मचर्यस्थानानि ।। (सूत्र३-४२४) ॥ आचार्यो निर्वचनं करोति-अमुनि तानि, वक्ष्यमाणानि, तबहा-'नो इत्थीपसु- पंडग' इत्यादि, 'न' इति प्रतिषेधे, खिया प्रसिद्धाः, पशषः गावीनहिणीअचगर्दभादि, पण्डका-नपुंसकाः, संसक्तानि-आकोदने | ते, शयनानि स्वानानि च, एतानि न सेवते यः स निग्रेन्यो भाति तं कथमित्यादि, तत्कयमिति चेत् कथ) एतानि स्थानानि | सेवमानो न निर्ग्रन्थो गति, उच्यते-एतानि स्थानानि सेवमानस्य ब्रह्मचर्ये शंका भवति, सेवामि न सेवामीति शङ्कामान, ॥२४॥ :-

श्रीउत्तरा०
निक्षेपः
14
चूणा
बह्मचयो
॥२४२॥
कांक्षा कतमा सेवामीति, किं दिव्या मानुष्याः तिरिधीर्वा कांक्षामात्र विचिकित्सा मतिविप्ठति धर्मज्ञस्य, किंजायते सेवमानस्य',
कर्म बध्यते, असेवमानस्य न बध्यते, ईदृशी विचिकित्सा समुत्पद्यते, भेद संयमाल्लभते, चारित्रखण्डनमित्यर्थः, उन्मादं वाऽऽप्नु
| यात्, ग्रहगृहीत एव भवेत्, केवलिपन्नत्ताओ वा धर्माद् अस्येत, धर्मो द्विविध श्रुतधर्मश्चारित्रधर्मय, अस्माद् द्विविधादपि धर्माद्
अस्यते, तस्माद्विदेव दोपजालं, ज्ञात्वा-पो इत्थीपसुपंडगसंसत्ताई सयणासणाई सेविता भवति से पिग्गथै, अवस्नुपनयः ।। तहा-'नो
इत्थीणं कहं कहिता भवइ से निग्गंधे भवति । (सून ४-४२५)1 या स्त्रीणां कथामपि न कथयति, सा च इत्थीण कथा
चतुर्विधा भवति, संसहा-जातिकहा कुल रूव० णेवस्थकहा, जातिकहा भणी पचिणी सोमणा असोमणा या, कुलकथा उग्गादि
दमिला मरहडिका, णेवस्थं जं जमि देसे सोमण वा असोभयं वा तं कहयति, तत्कथामिति चेत् यतः तै साई निवसतः शयनासन-
स्थानानि सेपिनः दोपजालं भवति । तथा कथामपि तथा कथयति तदेव दोपजाले सविशेषवरं भवति, तस्मात् कथापि स्त्रीणां
न कथनीया इति। 'नो इवीहिं सद्धिं संनिसिज्जागए विहरेत्ता भवतिः' (सूत्रं ५) ॥ यः स्त्रीमिः साई निसिज्जागतोन
तिष्ठनि, तत्कथमिति चेती यथा कथां कुर्वतः दोपजालं भवति तथा नैपवागतस्यापि,तस्मात् निषद्यागतनापि स्त्रीमिः सार्द्ध न स्यात-
व्यमिति । इन्द्रियाण्यपि न निरीक्षितव्यानि तासा, कस्मात', दोपजालमयान्, 'एवं नो इत्योण (सूत्र७-४२६५) कुईतरे वा
कुचिदादिसई गुणेचा(न)भवति स निग्रन्थो, पकेटकादि कुचं, केतुगादि भिनी, वनादि दुष्यं, कुपितशब्दं रत इत्यर्थः, शेपशब्दा
गतार्थाः, एवमादयः शब्दाः वीणां न श्रोतव्याः, पूर्वोक्तदोपजालभयान, एवं पूर्वरतक्रीडितानि न स्मर्तव्यानि, पूर्वदोपजाल-
भवात, एवं नो इत्थीगं कुईतरे ठातितव्यं, पूर्वोक्तदोपजालमयादेव, एवं प्रणीतं रसमोजनं न भक्षयेत्। दोपजालभयान, प्रणीत-
॥२४२॥

पनिक्षपः
पापश्रमा
घीउपरागलस्नेह वैरघृतादिभिः । तथा अतिमात्रं यावत् आहारो नाम्यपहरणीयः, अतिमात्राया अप्रणीतस्य कस्मादम्याहरणं न
पूर्णा क्रियते ?, उच्यते-पूर्वोक्तदोपबालभयादेव, तथा विभूतापि शरीरवस्त्रादिषु न करणीया, किमिति , विभूपित्तशरीराः स्त्रीणां अ.
भिलपणीया भवंति ततस्तदेव दोपजालमाप्नोति । तथा-शब्दरूपरसगन्यस्पशेषु यः सक्ति न करोति स निग्रन्यो भवति, कप-
मिति चेत् ।, उच्यते-गन्दादिपु प्रसक्तस्य तदेव पूर्वोकं दोपजालमापद्यते । इदानीं एतदेवार्थः श्लोकै प्रदर्शयति ।नयाः पूर्वपत् ।।
॥२४३॥
उक्तं पंमचेरसमाहिठाणं पोडशमध्यपनमिति ॥
इदामि समदर्श, तस्य कोऽभिसम्बन्धः १, सम्बन्धो वक्तव्या, सच सम्पन्धः विविधः, तद्यथा-सूत्रप्रकरणाध्यायः' इत्यादि,
पत्रपकरणसम्बन्यो उयो, अध्यायसम्बन्धः पोडशमे दश ब्रह्मस्थानानि वर्णितानि नै सम्प्रयुक्तः सुश्रमणो भपति, एवं श्रमणेन
फर्तव्यमिति, अनेन सम्बन्धेनायावस्यास्याध्ययनस्पानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद् व्यावयेते,नामनिफरणे निक्षेपे पावसमणिज्जति
पापशब्दो निशेतन्यः, श्रमणशब्दथ, पावे छह मित्यादि (३८९-४३१) पापशब्दस्य पदको निक्षेपः, नामादि, नामस्थापने पूर्ववदा,
द्रव्यपापं आगमनोआगमान्यो, आगमतः पापपदार्थज्ञः अनुपयुक्तः, नोयागमतः ज्ञशरीरभव्यशरीरव्यतिरिक्तः सचित्तादि,
सचिचं द्विपदादि, द्विपदानां पापमनुष्यादि, पापः पापसमाचारः, अशोभनसमाचार इत्यर्थः, एवं सर्वत्र पापं अशोभनमाभिधीयते,
चतुम्पदानां शृशालादि, अपदानां विपक्षकियाकफलादि, अचित्तानि एतान्येय जीवरहितानि, मिश्राणि एषामेव भागो जीव-
सहित भागो जीवरहितामिति, क्षेत्रपापं नरकानि, यस्मिन् या क्षेत्र नरकादिकं वयेते, कालपापं अतिदुम्समादि, यस्मिन् या
काले पार्ष पर्यते । 'भा पायं इणमो० ॥ ३८७.४३२ ॥ इत्यादि, मावपापं इमं प्राणातिपाता मृपाबादः अदत्तादानं
॥२४॥

श्रमण
निक्षेपः
धीउना अमन पग्ग्रिहः, क्रियते, तानि च शब्दादीनि पारस्थानानि अमियीचंते, कारणे कार्योपचार, तः पापं वध्यते इति, ततस्तानि ।
पूर्ण
पापम्थानानि अभिधीयते, यानि च रोशनीति, इदानीं श्रमणशब्द:-'समणे चउमनिरपेचोक ॥ ३८८-४३२ ॥
१७
इत्यादि, तस्य चतुफो निक्षेपः, नामादि, नामस्थापने पूर्ववत्, द्रव्यश्रमणः निणयादि, मापश्रमणो शानी चरित्रशुजन्य,
पापथन
'जे भाषा० ॥ ३८९-४३६ ।। इत्यादि, 'एगाई पाबाई।। ३९१-४३६ ।। इत्यादि, एतद्गायाद्वयं गतार्थ, ये मानावाशीमना'
||२४॥ यहाध्यपने पर्पिता तान् मेरमानो पापश्रमणोऽभिधीयते, उक्तो नामनिष्फग्गो निक्षेपः । इदानी शालापकम्य विषयो,
अम्माद् याउन् समानुगमे समुच्चारणीयं, एतत् पूर्वपद् द्रष्टव्यं, सूत्र चदं-'ज केइ उ (मे) पञ्चइए० ॥ ५२७-४३६ ॥
इत्यादि, या चिन् प्रयजितः अनिर्दिष्टस्वरूपः तस्येदं विषय, निम्रन्थी बापाम्यन्तयन्यचित्रमुगः, बायो ग्रन्धः दिपदच-
तुष्पदहिरण्यनुरादिकः, अम्यन्तरः क्रोधादि, श्रमणधर्म श्रुत्वा 'पिनयोपपन्नो' चानदर्शनचारित्रउपचारपिनयनम्पत्रो
इत्यर्थः, 'मुदुर्लमें समैज्जा ( उहिउँ ) योपिलामै संवेगरैराग्यमंम्पयः संयनं प्रति यतिनुमारब्धः, स एवंगुणविशिष्टोधपि भूत्वा
चरियावरणीयम्र्मोदयात् नीदितुमारब्धः वथामुख विहरति, उप चोदितः-कि स्वाध्यायादि न करोति !, पश्चात् सोदना यानि
वचनानि तान्यमा बछुमारब्धः 'सिग्मा दद्वा० ॥१२८-४३६।। इत्यादि, शय्या-चमतिः, सा च मे हद्धा निम्म्यंत, त्या निरसं
पाररपाणि च विद्यन्ने, अन्नपानादि च उम्पते, न कश्चिदतिशयो विद्यते, न च बहुश्रुतात्पथुतपोः कथिदिनेषः ततः किं मम
गलनारियोपण, निधर्मवचनमैतन्, पापश्रमणोऽपि स एव अभिधीयते, एतानि च पापानि झन् पापश्रमणोऽभिधीयते । 'जे
पेड़ उ' ।।१२६-४३६॥ इत्यादि 'निद्राशीला निद्राम्चनावः, निद्रा प्रमशः मेबने, मुक्या पीत्या च निरोध स्वपिति, न स्या-
॥२४॥

पापश्रमणं
लक्षणानि
श्रीउत्तराध्यापादि करोति, असो निद्राप्रमाद वत्तेमानः पापश्रमणो भवति। आयरिय० ॥५३०-४३६॥इत्यादि, श्रुतं पिनयं च या शिक्षा-
पूर्णी पितः वानेव सिंसति-परिमपति वाला-अज्ञः,अमावपि पापो भवतीति 'आयरिय० ॥५३१-४३६॥इत्यादि, तथा आचार्योपाध्या-
यानां सम्यक् प्रतिपत्तिं न करोति, पश्च न सम्यक् प्रतिपूजयति, स्तब्धश्च भवति,असो पापो भवति समदमाणे ||५६२-४३६॥
पापथमा
इत्यादि, तथा जीवेषु च या निरपेक्षः सन् समर्दयन् अगायुत्तो गच्छति, पाणिग्रह्णाद् द्वीन्द्रियादयः प्रसाः परिगृहीताः,
वीजहरितग्रहणात स्थावराः, यह असंयतः संयत इति आत्मानं मन्यते असावपि पापो भवति । 'संधारं०॥५३३-४३६॥ इत्यादि,
१२४५||
संथारे यन सुप्पते, फलग शयनं उपविशनं वा, पीई उपपिशनमेय, निपद्या पायावलादि वा,एनन् सर्व अपमज्जिता आरुमती,तथा
ग्रहण स्थापन अपमज्जित्ता यः करोति स पापो भवति। दवदवस्स०।९३४ ४३६॥इत्यादि, निक्कारणमेव त्वरितगामी, युगान्त-
प्रलोकी उपयुक्तच न भवतीत्यर्थः, क्या प्रमत्तश्च अन्यतरेण प्रमादेन पुनः पुनर्भवति, उल्लंघन पाटनमन्यतरस्य सत्यविशेषस्य
रोपाविष्ट करोति, चंदो रोपणः, नित्यं रोपणशीलय यः स पापो भवति । पडिलेहेइ०४५३५-४३६॥इत्यादि, तथा प्रतिलेखना
च यः करोति प्रमत्तः, अन्यतरेण प्रमादेन, पादकंपलादि च न प्रतिलेखयति, तदपि दोपदुष्टं अणायुक्तं प्रतिलेखयति यः स पापो
भवति । 'पडिलेहेइ ० १९५३६॥ इत्यादि, तथा प्रतिलेखयति प्रमचः, किंचिन्मनोहरकलरिमितादि शब्दं श्रुत्वा गुरुणा गोदितः
अन्जो न वदृति, ततस्तमेव गुरुं परिभवति यः स पापो भवति । बहुमाई' ॥५३७ ४३६॥इत्यादि, बहुमायी सर्वत्र प्रपोजनेषु
मायया व्यवहरति, न सुहृदया, प्रकर्षण मुखेन अरिमावहतीति मुखरी, तादृशं भापते येन सर्व एर अरिभवति, तथा स्तन्धः
लन्धश्च, यथा मापपा क्रोधेन मानेन लोभेन च न क्वचित् किंचित्करोति निग्रह, एतदुक्तं मवति सर्वमेव प्राणातिपातादि करोती-
॥२४५॥

पापश्रमणं
लक्षणानि
उत्तरा त्यर्थः, न कचित् विवेको पिरवियों विपते, न च संविभागशीलः, एतद्दोषदुष्टत्वात् न कस्यचित् प्रिया, असौ पापो भवति ।
पुणे विचाय च०॥५३८०४३६।इत्यादि, सामितविठसिताई अधिकरणाई उदीरवि, अन्वेषामुपशान्तानामिति विग्रहः उदीरयति, अप-
मशीलस्वान्, अदुवा अथवा स्वपर्व परपक्ष वा हति, व्युनडे कलहे वा युक्ता-आयुक्तः, विग्रहः सामान्येन कलहो वाचिकः,
Tখন
या एवंत्रकारः असौ पापो भाति अधिरासणे० ॥५३९-४३६॥ इत्यादि, स्थिरासनो न भवति, निकारणमेव इतश्वेतश्र वभ्रमीति,
१२४६॥ कुच परिसन्दने' दास्ताः क्रियाः करोति येन परस्य मोहमुत्पादयति, सुपडवीए प निसीएज्जति एनत्र स्मरति, आसनोर-
विष्टेनोपयुक्तेन भवितव्यं, तञ्च तथा न करोति यः स पापो भवति। ससरक्ख०॥५४०-४३६॥इत्यादि, स्वपन् पादौ न प्रमार्ज-
| यति संथारउचरपादौ पट्टी)न प्रतिलेखपति,संस्तारके च तिष्ठन् उपयुक्तो न भवति सर्वत्र च तिष्ठत्वा गच्छताच उपयुक्तेन भवितव्यं,
पर्व न करोति असो पापो भवति ।'दुदही० ॥५४१-४३६|| इत्यादि, विकृति-अशोभनं गति नयन्तीति विगतयः, वाय धीर
पिगत्या, विनवीमाहारयतः मोहोडवो भवति, न च कथंचिदपि अनशनादि तपः करोति असौ पापो भवति । 'अत्यंतमि
य' ॥५४२-४३६इत्यादि, अस्तमनकालेऽपि आहार नित्यमाहास्यति, यदि नान कश्चिच्चोदयवि किमिति मतं आहार नित्यमा-
हारयति म चतुर्थपष्टादि कदाचिदपि करोति ?, एवं चोदितः प्रतिचोदयति यः स पापो भवति । 'आयरिय०' ।।१४३-४३६।।
इत्यादि, आचार्यपरित्यागी परपापंडसेवकः 'गाणगणिए गया गणं संचरनि उपन्येन अपूर्वषनाने निष्कारणे असी गाणे-
गणिकोऽभिधीयते,'दुभूत' दुष्पा(?ष्टा)?, दुष्टं-अशोभनं मपनं यस्य, भग्नं वर्त्तनं करणमित्यर्थः, वा एवंप्रकारः स पापो भवति ।
'सपं गेहं० ॥५४४.१३६॥ इत्यादि, स्वयं गृहं परित्यज्य प्रवज्या गृहीत्वा परगृहेषु व्यापार करोति, निमिचादीनां च व्यापार
॥२४६॥

विकारः श्रीउपरा। करोति, एवं संयम प्रति सौदन् पापा भयातासनाइपिंड० ।५४५-४३६।।इत्यादिसन्नायपिंड जेमेइ जिबेन्द्रियासक्ता, सुखासक- चूगी व समुदान मिक्षापर्यटन नेच्छति एतच्च एतद्वयमपि न मपति तथा गृहस्यासनानि नित्यं सेवति यः असौ पापो भवति। एयारिसे ॥ ५४६/५३७५३७ ॥ इत्यादि, वृत्तवयं, इंदृशः 'पंच कुसीलसंवृत्तः पंच इति पासत्थोसष्णकुसीलणितियसंसक्तरूपधरा संपतीया इत्यर्थः, मुनीनां प्रयाणां हिटिमो निकृष्टो जघन्य इत्यर्थः, एवंप्रकारस्य आत्मा साधुलोफे विपममिव गर्हितो भवति, नासौ इहलोके पूज्यः, नापि परलोके, या पुनरैतान् दोपान् वर्जयति यदा स सुत्रतो भवति मुनीनां मध्ये, तस्यात्मा साधुलोके अमृत- ॥२४७॥ मिव पुज्यते, अमृत कियद्वर्णगन्धरसोपेतं वर्णवलपुष्टिसौभाग्यजननं सर्वरोगनाशनं अनेकगुणसम्पन्न कल्पवृक्षकलबदमृतमभिधीयते, स एयत्थविशिष्ट इहलोक परलोकं च आराधयतीति । इति परिसमाप्तौ उपप्नदर्शने च, गुरूपदेशात्, न स्वाभिप्रायेणेति । नयाः | पूर्वपत् ।। इति पापसमणं नाम सप्तदशमध्ययनमिति १७ ॥ उक्त सप्तदशमध्ययनं, इदानीमष्टादर्श, तस्य कोषभिसम्बन्धः ?, सम्बन्धो वक्तव्यः, स च त्रिविधः, तद्यथा-'सूत्रप्रकरणा- ध्याय' इत्यादि, सूत्रप्रकरणसम्बन्धौ उखौ, अध्यायसम्बन्धः सप्तदशमे पापश्चमणो व्यावर्णितः, इह पुनरष्टादशमे सुश्रमणो व्याव- |वते, अनेन सम्बन्धेनायातस्पास्य अध्ययनस्यानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद् व्यावर्ण्य नामनिष्फने निक्लेवे संजईज्ज, 'निक्खेयो | संजइज्जमि० ॥३९१-४३८।। इत्यादि, संजयशब्दस्य चतुर्विधो निक्षेप नामादि, यावद् जशरीरभव्यशरीरव्यतिरिक्तः विविधः, एकमविकादि, भावसंजओ आगमती नोआगमतो य, 'संजयनाम गोयं वेयंतो० ॥३९३-४३८॥ इत्यादि, उक्तो नामनिष्पन्नो निक्षेपः । इदानीं बनालापक इति, अस्माचावजय यावत् यत्र-'कपिल्ले नपरे ॥५४८॥ इत्यादि नियुक्तिगाथाः सूत्रगाथाथ 1॥२४७.

मयता. धिकार: श्रीउत्तरा प्रायसः प्रकटा एस, नियुक्तिकारः श्लोक्तमेवार्थ क्यचिदनुवर्तते, अतः परं गायानुसारेण प्रवेशः आख्यातकप्राय प्रायः भवि- पति, सो य संजओ राया कर्हि आनी १, कहिँ या तेण साहुनणं लद्ध, भणति -कपिल्लपुर० ॥३९४-४३८॥ इत्यादि, १८ संयतीपाकपिष्टपर नयर, तस्य य संजतो नाम राया, सो कइया मिगनहाए णिमातो चउविहेण सेन्नण हयेहि गएहि रहेहिं पुरिसहि य, नदेव चउम्यिई सेनं नासीरं भवइ, तस्य य कंपिलपुरवरस्स समीचे केसर नाम उज्जाणं, पणपडियकडच्छायं, तेण राहणा ते मिगा ॥२५॥ समनतो परुद्धा संता केसरुजाण परिहा,अप्फोयमंडये गद्दमालीणाम अणगारी झाणं शियायमाणो चिट्ठति, अप्फोव० १५५२-४३९।। इति, किमुक्तं भवति-आकीर्णः, वृक्षगच्छगुल्मलवासंघण्णे इत्यर्थः, सो य राया गच्छगते मिगे पधेति, वेसि च मिगाणं कति मिगा मीता तेसिं सरणमिव मग्गमाणा उपगता, तेग राइणो अन्दरीयमिति चिंता जाता-कि मणे इत्य कोइ होज्जा ?, ततो राया आसगतो ते मिगे हए अहए य पासति, तं च साधु दगुण संभंतो भीतो मगति-अहो मया मन्दपुण्णेणं मन्नेऽनगारो विधितोऽति- | रसगिट्टेण यत्तुणा' घातगसीउँनेत्यर्थः, सो रापा, आसं वितम्जइत्ताण० ॥५३५-४४०॥ तं साहुं विणएण वंदिऊण अवराई तु सामेति राया, ण जाणिया तुम्भे तो सरो घनितो मया, 'अह मोणक अहमोगमस्सितो सो अणगारो ण वाहरति तस्स, तम्भ- यमीती इणमत्थं सो उदाहरति-'कोपिल्लपुराहिवई० ॥ ४०० ४४० ॥ इत्यादि, सर्वा नियुक्तिगाथाः प्रकटार्थाः, मुनगाथा अपि प्रायसः प्रकटार्थी एव, यद्वक्तव्यं तदुच्यते तनो सो संवओ राया गहभालिस्स अतिए चेच्चा रज्जे पच्चइतो ग्रामसमुदायो राष्ट्रमभि- धीयते, तो तं पञ्चइत सोऊण तस्य सत्तिओ देवलोयचुतो सारिसतो वीमसाए पुच्छति-जहा ते दिसती रूब, पसनं ते जहा (२४८॥

क्षत्रियाय क्रियाग्रुप- थीउचरा मणौ ॥ फिनामे किंगोने, कस्सट्टाए व माह । कई पडियरसी बुद्धे, कहं विजीयत्ति बुच्चासः ॥ ५६८-४४३ ॥ उच्यते-संज- चूर्णी ओ नाम नामेण, अहं (तहा) गोत्तण गोयमो । गद्दभाली ममापरिया, विज्जाचरणपारगा ॥ ५६९,४४३ ॥ जम्हा सव्ये पाणिणो १८ में गहमि तम्हा माहगीन बुच्चामि, तथा पुनरपि क्षत्रिय जाह-क्रियावादिन आसीत शतं अक्रियावादिनां चतुरशीतिः अज्ञानिक संवतीया यादीनां सप्तपष्टि वैनयिकानां द्वात्रिंशत्, एमिश्चतुर्भिः स्थानः एकान्तवादिनः 'मितज्ञा' मितानिनः मिवशीलमुपचारः, मित परिमित स्वोकमित्यर्थी, ज्ञानिनः, कर्थ एवमैते परमार्थ ज्ञास्यन्ती, कथं या परस्योपदेश दास्पति, अज्ञानाच्च पापं कुर्वन्ति, ततो | ॥२४९ पद्दति गरए घोरे, पुनर्धर्ममाचरन्ति ते दिव्यां गतिं गच्छन्ति, सव्ये ते विदिता मज्झ इत्यादि गतार्धा, पुनरपि क्षत्रिय आह- अहमासी नालोके कल्प महाप्राणे चिमाणे घुतिमा बरिससतोवमा, किमुक्तं भवति -पल्योपमसागरोपमैयंत्रोपक्रमः क्रियते आयुए, पाली मर्यादा, या पज्योपमैः स्थितिः सा ।ली, या पुनः सागरोपमैः स्थितिः सा महापाली, सोऽहं बहूनि सागरोपमानि ब्रह्म- लोकाल्पे भोगान् मुस्मा इदं मानुप्यकं भवमायातः, इहापि मम ज्ञानमस्ति येनात्मनः परेषां च आयुं जाणामि: तंजहा- स एव क्षत्रिया संजयस्योपदेशं ददाति, नानाप्रकारी रुचिं च छदं च परिवर्त्य संजतो भवति जिनमते, एकग्गचिचो मन इत्यर्थः, ये च | अनास्तां सर्वा ज्ञात्वा परिवर्जयेत्, ये च साधिकरणप्रश्नाथ तेषां प्रतिक्रमे, अहो विस्मये, अहो माँ संयमे उत्थितः, अहोरात्रं सर्वमित्यर्पी, एतज्ज्ञात्वा तपः कुरु, यच्च मां पृच्छसि तत् तं कथयामि, क्रिया अस्तित्वं तत्र रुचि कुरूकथं ?, अस्ति माताऽ- स्वि पिता अस्ति सुकृतदुष्कृतानां कर्नयाँ फलविपाक इति, नास्तित्वं च परिवज्र्य, सम्बग्दष्टिभूत्वा धनेमाचर, एतत्पुण्यपदं | श्रुत्वा कृत्वा च वे मोक्षं गता तानई कीचिविष्यामि स्थिरीकरणार्थ, मरहोरि मरहवासं चेच्चा कामाणि पपइए इत्यादि, एवं- ।।२४९॥

M श्रीउत्तरा। चूणी १९ निक्षेपादि मृगापुत्रीय ॥२५०॥ मादाय धीरा धर्म कृत्या मोक्ष गता, ये पुनरहेतुभिर्वर्तन्ते उन्मत्तका इस पिचरन्ति, एतत् शुभाशुभं विशेष गृहीत्वा ये धीरा बुद्धिमंत्रो दृढपराक्रमाः ने शुभं प्रति प्रयत्तते, ये पुनरन्ये ते विपरीत पुर्वन्ति, एतज्जात्या मया आणिदाणखमचि-अनिदाणमय- न्धस्तक्षमा तत्समर्थास्तन्निष्पादका, यदा अवन्धारिमका सत्यभाषाभापिता, एतत् कुर्वतः त्रिप्वापि कालेषु परमां गतिं गताः, ये पुनरहेमिः वर्तन्ते । कर्ष शुभा गतिं यास्यन्तीति शेष नदेय नयाः पूर्ववत् ।। संजइज्ज अष्टादशमध्ययनं परिसमाप्तमिति१८॥ उत्वं अष्टादशम् इदानीमेकोनविंशतितमम् अत्र सम्बन्धः, अष्टादशमे भोगनदीपरित्यागानू सुश्रमणो भयवि, इहापि अप्रतिक- मशरीरस्यात् सुतरां थमपो भवति, अनेन सम्बन्धेनायातस्याध्ययनस्यानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद् व्यावर्ष नामनिप्पने निक्षेपे मिपापुत्तिज्जं, मृगशब्दः पुत्रशब्दश्च निक्षेप्तन्यः, 'णिक्वेवो अमिआए०॥४०५.४५१॥ इत्यादि गाथात्रयं गतार्थ । इदानीं नामनिरुक्ति प्रवीति-मिगदेवीपुत्ताओ॥४०८-४५१॥इत्यादि, गतार्था, उन्हो नामनिष्पनो निक्षपः। इदानीं सूत्रालापक इति, अस्माचावद्वक्तव्यं यावत्स्न्नं निपतित, सूत्रं चेद-'सुग्गीवे गयरे' ॥६०१-४५२॥ इत्यादि, पत्रोक्तमप्यर्थ नियुक्तिकारः पुनरपि ब्रवीति, कि', विवद्धं शु(सुबाई भवतीति, "सुग्गीवे णगरें' इत्यादि आख्यानकगाथाः प्रायसः गतार्या, 'उपणंदमाण' इति 'दुनदि समृद्धौ हृदयेन तुष्टिबहुमानो मोगसमृद्धः सः तुल्यो नान्य इति, दोगुंदक इति वायस्त्रिंशदेवा नित्यं भोगपरायणा ते दोगुंदगा इति मग्यन्ते, एवं सोअयि नित्यं भोगपरायण इति दोगुदगः, देहति-परंपति, संनिणाणमिति सजिना ज्ञानं संविज्ञानं तत्समुत्पत्र, जातिस्मरणमित्यर्थः, तेन जाइस्मरणेन स्मरति यथा मया अन्यस्मिन् जन्मनि संयमः कृत इति, पच्छा पुरा व जहि- ।२५०॥

निर्ग्रन्थ- निक्षेपाः श्रीउचरा यो, पर्यन्तकालो पुरा लघुवयस एव, यद्वा युष्माकं पश्चात्पुरतो वा, परित्यज्य, शेपं तावदेव जायते इति, नयाः पूर्ववत् ॥ एको- चूर्णी नविंशतितम मृगापुत्रीयं समाप्तम् ॥ २९ इदाणिं विंशतितम, तस्य कोऽयिसम्बन्धः, एकोनविंशतितमे अप्रतिकर्मशरीरता न्यावर्णिता, विंशतितमे महानिर्गन्यत्व- महा-मिति व्यावण्यते, अप्रतिकर्मशरीस्व महानिन्थो भवतीत्यनेन सम्बन्धेनायातस्यास्य अध्ययनस्वानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद्वया- नियंठिन वर्ण्य नामनिष्पने निक्षेप महानियंठित, सुड्डगणियंटिज्ज मग्णाति, क्षुल्लके अज्ञाते नो महान्वं शावते ततो क्षुल्लकज्ञापनार्थ ॥२५॥ 'नाम ठपणा०॥४२२ ४६६।।इत्यादि, नामक्षुल्लक क्षुल्लक इति यस्य नाम, स्थापनाक्षुल्लका असावे अक्षादि, सद्भावे काष्ठकर्मा- दिक्षुल्लकस्थापना, द्रव्यक्षुल्लकं जशरीरभव्यशरीरव्यतिरिक्तं सचिचादि, सचित्तं प्रथमममयोत्पन सूदमपनकनीवशरीरं, अचित्तं | परमाणु, मिथ तस्य पनकशरीरस्व परित्यागकाले केचित् सचिवाः केचिदचिताः शरीरप्रदेशा, क्षेत्रे धानकं आकाशप्रदेश, यस्मिन् वा क्षेत्रे क्षुल्लक व्यावयेते, योगः व्यापारः, स च शैलेश्यवस्थायां क्षुल्लको भवति, मायानामौपशमिक एव सु. लकः, सर्वस्तोक इत्यर्थः, एतेसिं क्षुल्लकानां प्रतिपक्षे महतगा होति, महंतशब्दोऽपि व्याख्यात एव । इदानीं नियंठशब्दस्य नि- धेपः-'निक्लेवो नियंटमि०॥४२३-४६६।।इत्यादि, गाथाद्वयं गतार्थ, मावनिर्ग्रन्थः पंचविधः पुलाका चकुशः कुशीलः निर्ग्रन्थः स्नातको, निम्रन्थः स च पंचविधः एभिर्वक्ष्यमाणैः द्रव्यैरनुगन्तव्यः, तानि चामूनि 'पण्णवण वेय रागे' इत्यादि गाथात्रयस- इगृहीतानि ॥ ४२५ ॥४२६।४२७-४७११ प्रज्ञापना-एता पुलाकादीनां स्वरूपकथनं, पुलाको पंचविहो पण्णचो, तंजहा-पाण- पुलाए दमणपुलाए चरित्रपुलाए लिङ्गपुलाए अहासुदुमपुलाए णाम पंचमो, तत्थ णाणपुलाओ ज्ञानस्य विराधनां करोति, कथं ।, श्रीउपरा० कालविनयबहुमानादीनि न सम्यक्करोति, तथा ज्ञानस्व ज्ञानिनां च निन्दानद्वैषमत्सरादीनि करोति, एवं ज्ञानं पुलाकीकरोति, पुलाका- निस्सारीकरोतीत्यर्थः, एवं सर्वत्र, दर्शनपुलाए शंकादिदोपसहित दर्शनं धारयति, गुणाधोपणादया, नात्र संम्यश्करोति, तथा दर्शनिनां च निन्दापढेपमत्सरादीनि करोति, एवं दर्शने पुलाकीकरोति, चरिचालायो चारित्रस्य देहे देशस्य खण्डनं सर्वखंडणं पणादीनि. नियंटिन्न या करोति, तथा चारित्रस्य चारित्राणां च निन्दाप्रद्वेपमत्सरादीनि करोति, एवं चारित्र पुलाफीकरोति, लिंगपुलाओ लिंग-रजी- 2. हरणमुरापत्रिकाणि वे अविधीए अणादरेण वा धारयति, निन्दानद्वेषमत्सरादीनि(पा)करोति, एवं दर्शनं पुलाकीकरोति-निस्सारी- १२५२॥ करोति, अहामुगुमनाए एषां चतुर्णामपि सूक्ष्मान् अतिचारान् करोति, एवं पुलाकी व्याख्यातः । अउसे पंचविहे पण्णत्ते, तजहा.. जाभोगयउसे अपाभोगवउसे संबुद्धबउसे असंवुडबउसे अहामुहुमवउसे गान पंचमे, बस इति किमुक्तं भवति :--रागेण सरीरो- पकरणादिषु विभूषा करोति, शरीरे देशस्नानं सर्वस्नानं वा करोति, केशादिषु संयमनं या करोति, शरीरस्य वर्णरूपगन्धादि वा करोति, तथा आभोगेन जानं करोति आभोगवकुशः, अनाभोगेन अजानन्-अलानीभूत्वा करोति अनाभोगरा, संवृत्तः सन् | करोति चारित्रावरणीयफमोदयात्, असंधृतवकुशः, असंवृतो वा करोति असावसंघृतवकुशः, अयाप्य(यथा)सुहुमं वा यत्किचिना- बन्माकरोति, एवं उपकरणसत्यादिषु करोति । कुसीले दुविद्दे पप्पाचे, जहा-पडिसेवगकुसीले कसायकुसीले य, पडिसेवघासीते जहा पुलार, नवरं कशीलशब्दोच्चारण कर्तव्यं कुत्सिवं शीलं कुशील मूलोचरगुणेपू, कपायकुचीले पंचविधे चेप जहा पुठाए, २५२।। नवर कपायशब्दोच्चारण कर्तव्यं, कपायानुगत शीलं । नियंठे पंचविहे पण्णते, जहा--पढमसमयनियंठे अपदमसमयनियंठे चरमसमपनियंठे अचरमममयनियंठे आहासुकुमणियंठे गाम पंचम, निर्गतग्रन्यो निम्रन्था, काष्टविध मिथ्यात्वाविरति दुष्टयोगाथ, पुलकादि- स्वरूपं. महा- श्रीउपरा० । यद्वा ग्रन्थो वायोऽभ्यन्तरय, यासः सजनवान्धवधनकनकरजतादि, अभ्यन्तरः क्रोधादि, अस्माद् ग्रन्थानिर्गतो निम्रन्थः, असौ पूर्ण प्रथमसमपोत्यन्नः प्रथमसमयनिग्रन्थोऽभिधीयते, आहासुहुमनियंठो निग्रन्थत्वं यत्किचित्तावन्मात्रेण वर्तते । सिणाने पंचविहे पण्ण- चे, ६० अच्छवी असपले अफम्र्मसो संसुद्धपाणदसणधरे अहा जिणो केवली अपरिस्तावी, छवि-सरीरे, नास्य छवि विद्यत इति | अच्छवि, कथं ?, यथा नास्य शरीरे मनागवि मूर्छा विद्यते, परित्यक्तशरीर इत्यर्थः, न चान्यशरीरप्रतिबन्धकः १, अशयलः शुभा- नियंटिक म नकर्मविनमुक्तः२, घातिकर्माणि प्रति नाव स्तोकोऽपि कर्मबन्धो विद्यत इति अकाश, घातिकर्माण्येव प्रति३, सशुद्धज्ञानदर्शन- ॥२५३॥ : पर, धायिकवानदर्शनधर इत्यर्थः४, देवासुरमनुजेन्यः पूजामईनीति अरहा, क्रोधादिजयाज्जिनः, केवलं-सपूर्ण ज्ञानदर्शनं धार- यतीति केवली, नास्य ज्ञानदर्शनमुसानि परिश्रय-तीति अपरिश्रावी५ । पुलाकादीनां स्वरूपकथनमुक्तम्, इदानीं तेपामेव पुलाकादीनां वेदचिंता-ते हि किं सवेदका अवेदका इति ?, वेदात्रयः सीपुनपुंसका इति, पुलाए सवेदए, णो अवेदए, जइ सवेदए किंधि- अपेदए पुरिसवेदए नपुंसवेदए ।, यो इत्थीवेदए, पुरुषवेदए वा गपुंसमवेदए वा होज्जा, बउसा पडिसेवगा तीहिवि सवेदए | होज्जा, कसायकुसीलए सवेदए अवेदए उयसन्तवेदए वा खीरावेदए वा होज्जा, संवेदए तीहिपि वेदेहिं वा होज्जा, णियंठो स- वेदए अवेदए होज्जा, जति अवेदए उपसंतवेदए वा सोपवेदए, जइ सवेदए तीहिंपि सवेदए, सिणायए अवेदए खीणवेदए। | होन्जा । पुलाकादयः सरागा चीतरागा। इति प्रश्नः ?, पुलाए सरातो, ण चीतरागो होज्जा, एवं जाय कसायकुसीले, गियठे गो | सरागो होज्जा, बीवरागे होज्जा, उपसंतवीतरागे सीणवीतरागो वा होज्जा, सिणाने खीणवीतरागे गिपठे होज्जा । पुलाकादयः किं स्थितकल्पे अस्थितकल्पे भवन्तीति भरने, कः स्थितकल्प?, पुरिमपश्चिमानां तीर्धकराणां तीर्थेषु नियमाव क्रियते अर्थ कल्पः ।।२५३॥

पुलकादि-
स्वरूप
२०
महा-
श्रीउतरा ततः स्थितकल्पोऽभिधीयते, शेषाणां अनियन, स चाय-आचैलक्कुद्देसिय सज्जायर रायपिंड फिीतकम्मा। बत जेह पडिक्कमणे मास
पज्जोसवणकल्पे ॥ १ ॥ कल्पशब्दश्च करण वर्तते, यथोक्तं-"सामध्ये वर्णनाकाले, छेदने करणे तथा । औपम्यै चाधिकारे (वासे)
च, कल्पशब्दं विदुयुधाः ॥ १॥" पुलाकादयः सर्वेऽपि स्थितकल्पे अस्थितकल्पे वा भवंतीति, अथवा कल्पसामान्यात पुलाए
किं जिणकप्पे थेरकप्पे कपातीते वा होज्जा!, णो जिणकप्पे, णो कप्पातीए, थेरकप्पे होज्जा, बउसे पडिसेवणाकुसीले व जिणकप्पे
नियंठिज्जा
धेरकप्पे वा होज्जा, गो कप्पातीते, कसायकुसीले तिहिवि होज्जा, णियंठे सिणातो कप्पतीते, पुलाए सामाईयसंजएण वा छेदोव-
॥२५॥ द्वावणियातो वा होज्जा, सेसेसु पडिसेधो, एवं बउसपडिसेवगावि, कसायकुसीलो आइग्लेसु चउसु संजमेसु होज्जा, गो अह-
खाए, भियंठसिणायगा णियमा अहक्सातसंजमे होज्जा। पुलाए कि पडिसेयए अपडिसेवए ।, णियमा पडिसेचते, जति पडिसे-
पए मूलगुणपडिसेवए उत्तरगुणपडिसेवए , मूलगुणेसु पंचण्हं महव्वयाचं अन्नपरं पढिसेविज्जा, उत्तरगुणेसु दसविहस्स पच्चक्खा-
गस्स अन्तरं पडिसेबिज्जा, बउसे उचरगुणपडिसेवए, नो मूलगुणपडिसवर, पडिसेपणाकुसीले जहा पुलाए, उवरिता विपिदि
अपडिसेवगा। पुलाए कतिहिं गाणेहि होज्जा , दोहिं वा तीहिं चा, बउसपडिसेगादि, एवं कसायकुसीले, णियंठया दोहि ।
तीहिं वा चउहि या होज्जा, पुलाओ न अपुच्चाई अहिज्जेज्जा, वउसो जहष्णेण अठपवयणमाताओ उक्कोसणं दस पुयाई अहि-
ज्जेज्जा, एवं पडिसेवोऽपि, कसायकुसीलो णियंठो य जहणेण अव पथयणमाताओ उक्कोसेणं चोद्दस पुलाई अहिज्जेज्जा,
सिगातो सुपवतिरित्तो । पुलायो तित्थे होज्जा, गो अतित्थे, एवं चउसपडिसेवगावि, कसायकुसीलो तित्थे वा अतित्थे चा होज्जा,
जति अविस्थे तित्थकरो वा पत्तेयबुद्धो वा होज्जा, एवं नियंउसिणायाचि। पुलाओ किं सलिंगे होज्जा अण्णेसि लिंगे वा होज्जा',
वा
॥२५॥

धीउपरा पुलकादि- स्वरूप दयलिंग पारुष मलिंग वा अन्नलिंगे या होज्जा, मावलिंगं पडच्च णियमा सलिंग होज्जा, एवं आप सिणातो । पुलातो कइहिं सरीरीईि होग्या, तीहि ओरालियातयाकम्मएईि, यउमपडिसेवगाणं घेउधियं अमहियं, कसापकुसीलो पंचहि सरीरेहि मय- पूती पाए, गिर्यटमिणावा जहा पुलाओ। पुलाओ कि कम्मभूमिए होज्जा ?, जम्मणं सतिभावं पडुप कम्मभूमिए होजा, गो अ- २० कामभूमीप होज्जा, एवं सेसापि, साहारण पञ्च कम्मभूमीए पा होज्जा अम्मभूमाए वा दोज्जा, (पुलाओ कमि काले होजा! निमंटिगरी जम्मर्ण गतिमायं च पडूच सुसमन्समाए दममगुसमाए इसमाए,) एवं समावि, साहरण पडुच्च उमुनि, जम्मेण) सुसमदुस्सपाए - गमगुममाए दुममाए तिमपि कालेगु होज्जा, उस्सपिणीए जम्मणं पडच्च दुस्समनुसमाए सुसमदुस्समाए य दोमु कालेगु हो- ज्जा, महाविदेई चतुर्थप्रतिमागे सर्वकालमेव मवेज्जा, संतिमा पडुच्च पदमदुगं छटो य कालो य पडिसिन्सति, सेसेसु होना, जम्मण जग काले जन्मोत्पत्तिः, संनिभावो यस्मिन् काले विद्यमानत्वं, एवं यउसकसीलनियंउसिणायावि साहारणं पडच्च गप्पत्य होज्जा, गवरं गियठसिणाताण साहरणं गस्थि। पुलाए कालगते समाणे कहिं उववज्जेज्जा , उहण्येणं सोहम्मे कप्पे, उनकोसणं सहस्सारे, वउमपडिसेनगाणं जहणणं तं चैव, उक्कोसणं अच्चुते कप्पे, कसायकुसीले जहणेणं तं चेत्र, उक्कोसेणं अगुते कणे, कमायातील जइम्योगं तं चैव, उनकोसणं अणुत्तरोपवाइएउ, निर्यठसा सन्माए, पडिसेविचा अहमिंदचाए उपवज्जे- ज्जा, सिगातो मिद्विगीर उपपज्जेजा, पलाए देवेसु उपपज्जेज्जा, पुलाए देवेनु उपयज्ञमागे कि इदत्ताए सामाणियचाए ता- यभीमनाए लोपाललाए अहमिंदत्ताए उपवज्जेज्जा ?, अपिराधणं पडुच्च एतेमु सन्येमु उपपज्जेज्जा अहमिदयञ्ज, विराहणं पररुप सम्पनरेगु उपपज्जेज्जा, एवं घउसपढिसयगापि, कसायकुखीले अहमिदनाए उववग्नेन्जा, गिर्य? अबष्णमणुक्कोसणं थौउजरा० । सम्बद्वसिद्धे उपपज्जेज्जा, एवं चउसपढिसेवगादि । पुलागस्स देवलोगडिती जहणणं पलिओवमपुहुन, उक्कोसमं अट्ठारससागरो-13 पुलकादि- चूगों बमाई, यउसपडिसेयगाणं जहष्णेणं तं चव, उक्कोसेणं बावीससागरोबमाई, कसायकुसीलस्स जहणेणं तं चैव, उक्कोतेणं तेत्तीस- सरूप. सागरीयमाई, गिचंठस्स अजहण्णमाक्कोसेपं तेत्तीससागरोयमाई । पुलागस्स असंरोज्जा संजमट्ठाणा, एवं जाव कसायकुसीलस्स, नियंटिज गियंठसिणाताण एंगे अजहण्णमणुककोसए संजमहाणे, एतेसि पुलागादीणं संजमट्ठाणाणं कतरे कतरेहितो अप्पगा वा बहुगा वा उभया वा विसेसाहिया वा ?, णियंठसिणावाणं अजहण्णमणुक्कोसा संजमट्ठाणा सव्यस्थोवा, दोण्हवि तुला, पुलागस्स असंखेज्ज- ॥२५॥ । गुणा, एवं बउसकुसीलाणं असंरोजगुणा, पुलागस्स अगता चारित्तपज्जवा, एवं जाब सिणातस्त, पुलागेगं पुलागस्त सहाण । सणिगासेणं चरितपज्जवेहि य सिय होणे सिय तुल्ले सियऊमहिते, जइ होणे वा अशतभागहोणे वा असंखेज्जमागहीणे चा सते. ' ज्जगुणही वा, एवं अम्माहियएवि, पुलाए बउसस्स परद्वाणसंनियासेणं चरित्तपज्जयेहिं हीणो, गो तुल्लो, णो अब्भहिए, जइ । होणे अशंतगुणहीणे सेसेहि, एवं पडि सेवगस्स कसायकुसीलस्स छहाणपडिए, णियंठसिणाता जहा बउसस्स, एवं सैसेहिवि सह संजोगो काययो, उपरिल्ला अब्भहिया हेडिल्ल(का होणा) पुलाए सजोगी तीहिवि जोगेहि, एवं जाव णियंठो,सिगातो सजोगी वा अजोगी चा। पुलाए सागारोवउत्ते चव अणागारोवउचे चेप, एवं जाय सिणातो । पुलाए सकसायी तं संजलणेहि चउहि, एवं जाव पडि- ॥२५६|| सेवओ, कसायकुशीलो छहिं, पियंठो एक्काने सुक्कलेसाए, सिणातो परमसुक्कलेसाए। ते पुलाए षड्डमाणा हीयमाणा अवहिताः । ताहिवि परिणामतेहि, एवं घउसकुसीलावि, णियंठसिगाता बड्डमाणा अवद्विवपरिणामा बा, पुलाए बद्धमाणपरिणामा जद्दण्ण एकं समवं, उनकोसेग अंतोमुहुन्न, एवं हीयमाणेवि, अचट्ठिए जहणे एकक समयं, उक्कोसेणं सुत्त समया, एवं जाव गिर्यठो .

(पुलकादि- श्रीउचरा सिपाती अगद्रियपरिणामए जहणणं अंतोमुहुर्त, उक्कोसणं देगूणा पुचकोडी । पुलाए आउयवज्जायो सत्त कम्मपगडीओ चूषों पंधति, वउसो सच वा बढुवा बन्धति, एवं पउिसेवएवि, कलायकुसीले सत्त या अह वा छ वा बन्धति, छ आउपमोइपिज्जवजा- यो यंघति, पियंठ एग वेदणिज्ज बन्धति, सिगाए बंधए वा अबंधए था, जति बंधए वेदणिज्ज एगंबन्धति, पुलाए अट्ट कम्म- महा- पगडीओ घेदति, एवं जाव कप्तायकुसीले, गिवंठो मोदणिज्जवचाशो सच वेदेति, सिमाए नेदणिज्जाउयणामगोपाजो नियंठिन चनारि वेदेति। पुलाए चेत्र वेदणिज्जाउअपज्जाओ छ उदीरेइ, बउमे सत्त वा छ चा उदीरति आउवेदगिज्जपज्जाओ छ उदीरेति, ॥२५७॥ एवं पडिसेपएवि, कसायकुसीले सत्त वा अट्ठया छ वा पंचवा उदीरेति, आउवेदणिज्जमोहणिज्जाज्जाओ पंच उदीरेति, (गिवंठे) पंच या दोनिया उदीरेति, दोन्नि उदीरमाणे भामं गोत्तं च उदीरेवि, सिगाए उदीरए वा अणुदीरए या, जति उदीरेति णाम गौचं च उदीरेति। पुलागे पुलाग चहना कसायकुसीलतं या असंजमं या उपसंपज्जति, पडिसेवओ पडिसेयं चइता वउसत्तं या कसायकुसीलतं वा असं जर्म या संजनासंवर्म वा उपसंपज्जइ, कसायफुसीले कसायकुसीलनं चइताण पुलागतं वा बउसनं या संजमं पा संजमासंजमं या उपसंपन्जति, णियंठनणं चहत्ता कसायकुसीलत्तं वा सिणायत्तं वा असंजमं वा उपसंपज्जति, सिणा- यतो सिणायत्तं चइत्ता सिद्धिगतिं उपसंपज्जति । पुलाए गोसंनोपउनो होज्जा, यउसपडिसेवणकसायकुसीला उभयं वापि । णियंठ- सिणाता बहा पुलाए आहारए होज्जा, एवं जाव णियंठे, सिमाते उभयहावि। पुलाए जहागणं एगं भव होज्जा, उनकोसणं तिष्णि भवग्गहणाई। यउसे जहणेणं एवं उनकोसेणं अड, एवं जहा कसायकुसीले, गियंठे जहा पुलाए, सिगाए एक्कं । पुलागरस एग-| मनग्गदगिया आगरिसा जहणेणे एक्को उपकोसेमं सतग्गसो, एवं जाव कसायकुसीलस, पियंठस्स जहणेणे एको उक्कोसेणं ॥२५७) श्रीउनमा दोनिसिणावस्स एकको, पुलागस्स पाणाभवग्गहालिया आगरिसा जहम्मेण दोनि उनकोसेणं सत्त, उसस जहणेणं दोनि पुलकादि- पूणी उफ्फोसेणं सहस्सग्गसो, एवं जाप कसाय कुसीलस्म, णियंठो जहणेणं दोन्नि उक्फोसे पंच, सिगातस्स णस्थि एक्कोऽवि। पुलाए स्वरूप पालओ फेचिरं होतिी, उहणणं अंतोमुहुर्च उक्कोसेणचि अंतोमुहतं, बउसे जहन्नेणे एक्कै समय, उक्कोसेणं देखूणा पुचकोडी, नियंडिज एवं जाप फमायकुरीले) णियंठे जहा पुलाए, सियाए जहा बउसे। पुलाका पहया, पुलाकत्वेन किपच्चिरं कालं तिरं] होति?, जइनेणं एककं समय, उक्कोरोग अंतोमुहुचं, एवं नियंठावि, अक्सेसा सव्यद्ध। पुलागस्स फेवतियं कालं अंतर होति ।, जद्दण्णेणं ॥२५८॥ है अंतीमुहुन उपकोसेणे अगतं कालं, अपडपोग्गलपरियई देखणं, एवं जाप णियंठस्स, सिणातस्स नस्थि अंतरं, पुलागाणं केवतिय कालं अंतर होति !, जहणेणं एक समयं, उनकोसेणं संरोज्जाई वासाई, एवं णियंठाणवि जहणण, उक्कासेणं छम्मासो, सेसाणं परिध अंतरं । पुलागरस तिनि समुग्याता पणना, तंजहा-वेदणा कसाया मारणतिया, घउसपडिसेवगाणं पंच, तिन्नि ते चेव, विउचिए नेपए प, कसायासीलस्स छ, पंच ते चेव, आहारए य, नियंठस्स नस्थि एककोऽये, सिणातस्स एक्को, केयलिसमु. ग्पातो। पुलाए लोगस कतिमाते होज्जा ?, किं संसेजतिमागे असंरोज्जतिभाए होज्जा संरोज्नेसु माएसु होज्जा असरोज्जेसु भाएनु होज्या सव्वलोएमु होज्जा ?, गोपमा। असंपेज्जतिभागे होज्जा, सेससु पडिसहो, एवं जाव णियंठे, सिणाते सव्वेसु होज्जा, एवं पउसमागरि। पुलागो रओपसमिवे मावे होज्जा, एवं जाय कसायकुसीले, णियंठे खइए वा उपसमिए या भाचे होज्जा, मिणाते राइए मारे होज्जा,एवं पुण माणा,(पुलाए ण पुण्यपडिवाणया)पिया पडिवज्जमाणयावि होज्जा, गोपमा सिय अस्थि, सिय ॥३५८|| गत्यि, जति अस्थि जहणे एकको वा दो वा तिन्नि वा उक्कोसेणं सयाहुत, पुष्वडिपतिया सिय अस्थि सिय णत्यि, जति अस्थि ।

महा. थीउतरा। जहणणं एकको या दो या तित्रि या, उक्कोसैणं सहस्सपुडुत्तं, वउसावि एगसमएणं केवतिया पडिवज्जमाणया, (सिय अस्थि सिय पुलकादि- पत्थि) जति अस्थि जहणणं एकको या दो वा तिन्नि वा, उक्कोसेणं सहस्सपुहूर्त, पुष्वपडियष्णया जहष्णेणं उक्कोसेणवि को- डिसयपुहुर्च, एवं युसीलपडिसेवगापि, कसायकुमौला पडिवज्जमाणया जति अस्थि जहणेनं एकको, उक्कोसेणं सहस्सपुढचं, पुष्पपढिपण्णया जहणेणाव उक्कोसेणपि कोढिसहस्सपहुचं, णियंठा पडिबजमाणया जति अस्थि जहणण एक्को वा दो वा नियंटिग्जो तिन्नि या, उसकोसेणं बायर्से तिमतं, सवगाणं चउप्पण्णा होति, उवसमगाण उ पुष्वपडिवण्णया जति अस्थि जहणेणे एक्को या ।।२५९॥ दो वा तिष्णि वा, उनकोमेणं सयपुहतं, सिणाया पडिबजमाणया जति अस्थि जहणणं एक्को या दो वा तिनि वा, उनकोसेणं अहमय, पडिवन्नस्त जहणण उक्कोसेणवि कोडियुहुन्न ! एते मते, पुलागवकुसकुसालगियंठ सिणायाणं कतरे कतरेहितो अप्पा वा बहुया वा तुल्ला वा विसेसहिया वा ?, गोतमा। सव्यस्थोया णियंठा, पुलागा संखेनगुणा, सिणाता संखे जगुणा, बउसा संसे- जगुणा, पडिसेषणाकुसीला संरोज्जगुणा, कसायकुशीला संरोज्जगुणा इति ।। उक्तो नामनिष्पन्नो निक्षपा, इदानीं सालापक- स्यायसरः, असति एत्रे कस्पालापका, सूत्रं च सूत्रानुगमे भविष्यति, तत्रानुगमो द्विविधः-मत्रानुगमो नियुज्यनुगमय, निर्यु- त्यनुगमत्रिविधः- निक्षेपनियुक्तिः उपोद्याननियुक्तिः सूत्रस्पर्शिकनियुक्तिश्थ, यो यस्य विषयः स पूर्वोक्ता, सूत्रादिचतुष्टय युगपद्गच्छति, एत्थ य सुत्ताणुगमो इत्यादि, मत्रानुगमे सत्रमुच्चार्यते,सच्चेद-सिद्धाण णमोकिच्चा' (६९५) इत्यादि, सिद्धस्यै- ॥२५९॥ पाध्ययनस्य प्रकटार्थस्यादि पत्किंचिद्वक्तव्यं तदुच्यते-सिद्धार्थानां परिनिष्ठितार्थानां नमस्कृत्वा संपतानां च, भावतः परमार्थता, धम्मवतां तथ्यां अनुशास्ति घृणुन मम, क एवमादा-सुधर्मास्वामी, आख्यानकप्रबंधन कथयति, अस्थि मगहाविसए राबगिई | धौउगा० ४ नयां, नग्थ मेपिओ राया विहारजनाते निग्गतो, पिहारजत्ता परिभणिया भण्णाति, तन्निमित्त निम्मतेण मंडिकुच्छीनाम चेइयं । निक्षेपाः पूर्ण नहि ठितो साह दिटो, शाणं शियायति, तत्थ नेसिं समुल्लायो-रणो साधुस्स य, एत्य अन्झयणे वणिज्जति, प्रायसः प्रकटार्थ पर, स राजा नं साधु दृष्ट्या परं विस्मयं गतः, अहो अस्य साधोः रूपसौभाग्यसौम्यवचा शांतिमुक्ति असंगपत्ता च मोगेषु समुद्र पा० लक्ष्पत, तस्य पादी प्रणम्य प्रदक्षिणं च कृत्वा नातिहरे निषण्णः, ततो बवीति, (कथं तरुणो रूपवान् प्रबजित, साधुरुवाच अना- ॥२६०॥ ४/ योऽ, मम गुहन विद्यते, अनुकंपको वा, ततो राजा प्रहसितः, एवंगुणसमेतस्य कथं नायो तप न विद्यते ?, अहं तव नाथो भवामि, साधुरुषाच-त्यमपि अनाथ एव, मम नाथत्वं कथं करिष्यसि', एवं साधो राजश्व संवादो वर्ण्यते, जाप विहरति वसुधं वि- गतपापोनि प्रीमि, नयाः पूर्ववत् ॥ विंशतितममध्ययनं महानियंटिजं २०॥ उन विचतितममध्ययनं, इदानी एकविंशतितम, तस्य कोमिसंबंधारी, पिंशतितमे निग्रंथोऽभिहिता, एकविंशतितमे विरिक्तचोऽभिधीयते, स च निधो विविक्तचर्यासहित एव भवतीति, नान्या, अनेन संबंधेनायातस्यास्पाध्ययनस्यानुयोगद्वार- पतुष्टयं यावर्षे नामनिष्फने निधेपे आदाणपदेन समुद्दासिज्ज नाम, अर्थतो विविक्तचर्यानामाध्ययनमिदानीं एकविंशतिनम, नामनिधेरै करोति 'समुद्रपालिय'मिति, नियसेवे' इत्यादि (४२९ ) नामादिको नतुर्दा निक्षेपः, नामस्थापनाद्रव्याणि ॥२६॥ पूर्ववत्, भावे समुद्रपालितादेतो भावतो तु गातन्वी, ततो समुद्वितमिणं समुद्दपालिज्जमन्सयणं, उक्नो नामनिष्पन्नो निक्षेपः, इदानी गनालापकस्यावसरा , अस्मायावत्यूनं निपतित दायद्वक्तव्यं , सूत्रं चेद-पाए पालिए नाम'मित्यादि । (७५९-४८४ ) स्योरमेवार्ध यत्पुनः नियुक्तिकारो नीति तत्पुनरुक्तं , तत् जापयति- वैराग्यभावना येन जायते -- , - समुद्रपाल- वृत्तं न तत्पुनरुक्तं , परसयमपुष्टिकारमेव भाति, तथा च आह- 'सन्झायन्झागतव० गाथा ॥ इदानीमास्यानकामधेन श्रीउपरा तस्योत्पनिसंधि कारणं चाभिधीयते-चपा णाम णगरी, तत्थ पालित्तो णाम सत्यवाहो, अहिगतो जीवा(दि)षु पदार्थेषु, आहेत. सासगरतो, सो अभया फयाई पोएणं पस्थिती, मणिमपरिमभरिएणं, गणिर्म पूगफलज्जातिफलकक्कोलादि, समुद्दतीरे पिहुंडं नाम नगरे संपचो, तत्थ व पाणिपएणं दाग्यिा दिना, विवाहिता य, अन्नया कपाइ तं पत्ति आवण्णसत्तं घेण पत्थितो निमंदिग्ण सदेसरा, सा समुदमज्झमि पसरती पुन पियदसणं लपपणजुत्तं, तस्स समुहपालेत्ति नाम कयं, पंचधाईहि परिषिपत्तो परिय- पपद्धति, पायसरिकलापंडितो जातो, ततो जुष्यणपतरस फुलरूवाणुसरिस चउसद्विगुणोपेतं रूविणीनामभारियं आणावेति, सो ॥९११॥ मपिजीए राहिलो दोगुदओ व देयो अंजलि भोए निरुचिग्गो। अह अन्नया कयाई सो ओलोयणचिहिते पासचि(नगर), बल्झ गीणि- की पानि, म दादगं रानी विदेगी गाणी गुफियदुक्कियाणं कम्माण जाणती फलविवागं, चरित्तावरणीयकम्मार्ण खोपसमे- को मा गएको सोगमशुगर प संपतो आपुच्छिऊण जणाणं णिवसंती, सापकिनीओ, फाऊण तवच्चरणं बहणि वासाणि सो धुप- | गिलेगो में ठाणे सापो जे संपणा य गोयंति, एपोऽध। मोऽभिहित एप, तथापि निर्मुक्तिकारेणामिहितः, विद्धं सुपद्धं भय- गाति । पानी परे परिकनिका पदू प्रवीमि 'जहितऽसग्गंध' ।। (७५९-६८६॥ इत्यादि ओहात्यागे त्यच्या असगन्ध | | यार्ग अशोभने फर्म अनुभफर्मागविपन्धात्मक, नाकतिर्यग्योनिप्रायोग्यमित्यर्थी, त, महान् क्लेशो यस्मिन् तं महाफ्लेग, महा- गोदो गस्मितनगडामोई, गण कृष्णलेश्यापरिणामि, भयानक असद्ग्रन्थ त्याच्या संथमपर्याये स्थित्या युवधर्मे अभिरुचि । फरोशि, प्रायनि- गद्दामवानिधौलानि प उचरगुणानि, तानि च अभिरोचयनि, तथा परीपहा सहति अहिंसयन्नित्यादि, सव्वेहि | २६॥

। २२ परमार्थपदानि-शानदर्शनचारिश्राणि, तेषु तिष्ठति, मिथ्यादर्शनादीनि श्रोतांसि छिनानि-अपगतानि तस्य, न क्वचित् ममीकारः, रंधनाम श्रीउपरा०६ ततः न किञ्चन विद्यते तस्य । 'विवित्ताणि ॥७८०-१८७|सीपशुपण्डकविवर्जितानि लयनानि सेवति, तान्येव विशेष्यन्ते, अकृ-निक्षेपादि चूणी तमकारितमसंकल्पितानि संयमोपघातविरहितानि पूर्वक्रापिभिः आचीर्णानि सेवति, तथा परीपहांश्च सहति, शोभनं ज्ञानं सज्ञान, सज्ज्ञानेन उपगतः महर्षिः, नास्य उत्चगे विद्यत इत्यनुतरं, सर्वप्रधान इत्यर्थः, त अनुतरं धर्मसंचयं चरेत्ता मूलगुणज्ञानधारी स्थनेमीचं। भ्राजते पूर्य इय अन्तरिक्षे, स एवंगुणविशिष्टः शुभाशुभकर्मविप्रयुक्तः संशुद्धज्ञानदर्शनधरः ती| संसार समुद्रमिव समुद्रपाले ॥२६३|| अपुणागनं गतिं गतोति, इति परिसमाप्तौ, नयाः पूर्ववत, नाम्याचार्योपदेशात् ।। एकविंशतितम अध्ययनं समास ॥ उक्त एकविंशतितम, इदानी द्वाविंशतितमं तस्य कोऽभिसम्बन्ध ?, एकविंशतितमे विविक्तचर्याऽभिहिता, द्वाविंशतितमे पनि(कृति)श्चरणं च पर्यते, सा म विविक्तचर्या धृतिमता चरणसहितेन च शक्यते कर्तुम् अनेन सम्बन्धेनायातस्यास्वाध्ययनस्यानुयोग- द्वारचतुष्टयं पूर्वपद् व्यापये नामनिष्फन्ने निदेपे रणमिज्जति रहनेमी नियुक्खयो० ॥४४॥४४४॥४४५-४८८।। इत्यादि। गाथात्रयं गतार्थ, तत्र कोऽसौ हरिरिह) णेमी?, तस्योत्पत्तिः गाथानुसारेणैव च विज्ञेया, सिवत्ति देवी अणोज्जंगी, कियुक्तं भवति?- | अनुपमाङ्गी, प्रथमाझी इत्यर्थः, रहनेमिस्स चचारि परिसशते गिहत्यनं, एग परिसं छउमत्थे, पंच वर्षशते केवली, उक्तो नाम- निप्पनो निक्षेपः । इदानी सूत्रालापकस्यायसरः, अस्मात् यावत् सूत्रं निपतितं तायद्वक्तन्यं, सूत्रं चेद-'सोरियपुरंमि नगरे०' ॥ ७८३-४९१ ।।इत्यादि, सर्व गाथानुसारेणेव णेयं पावर 'जहा से पुरिसोत्तमो त्ति मि, नयाः पूर्ववत्, प्रवीम्याचार्योपदेशात्, ॥२६॥ द्वाविंशतितममध्ययनं रहनेमिज समाप्तम् ।।

श्रीउजरा করি। ॥२६॥ उक्त द्वाविंशतितम, इदानीं त्रयोविंशतितम, तस्य कोऽभिसम्बन्धा , द्वाविंशतितमे धृतिश्चरणं च वाणित, सा धृतिर्धमें केशिगौतम कर्तव्या, परणं पुनश्चारित्रधर्म एव, अनेन सम्बन्धेनायातस्यास्याध्ययनस्पानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद् व्यावर्ष नामनिफणे निक्षेपे केसीगीतमिजति - 'निक्खेवो गोअमंमी घउक्कओ' ॥४५१||४५२१४५३-४९८॥ इत्यादि गाधात्रयं गतार्थ, उक्तो नामनिष्फग्णो निक्षेपः । इदानी मूत्रालापकस्यापसर, अस्माद् यावद् सूत्र निपतितं तावद्रोद्धव्यं, सुन्न चेदं जिणे पास ति सामे' इत्यादि (८३२-४९९) सर्व हृदि व्ययस्याप्प यत्किंचित् यतव्यं तदुच्यते, अस्प पार्थस्वामिनः केशी नाम शिष्यो, ज्ञान- चरगसंपन्नो बहुशिष्यपरिवारः श्रावस्त्यां तिदुकनाम उद्यानं तत्र समवस्ता, अथ तस्मिन्नेव काले बर्द्धमानस्वामिनः शिष्य इंद्र भूती गौतमगोत्रा, तस्यैव नगरस्य बहिः कोष्टकं नामोधानं तत्र स्थितः, दावणी अत्यर्थ लीनौ, मनावारकायगुसावित्यर्थः, सुस- माहितीनानादिसमाधियुक्तापित्यर्थः, उभयोरपि शिप्पाणां चिन्ता समुत्पन्ना-तुल्ये तीर्थकरत्वे किमिति शिक्षोपादाननानात्वी, अघ तौ तत्र विनाय शिक्षाणां प्रवितार्कितं समागमकृतमतीको द्वावपि कैरिगोतमा पूर्वतरं ज्येष्ठ इतिकत्या केशी गौतमा प्रति विनयाद् यावद् शिष्यपरिवृतो तिदुकोयानमुपगतः तस्येदानी केश्याचार्य (स्था अनुरूपां प्रतिपत्ति कर्तुमुद्यता, पलालांकुशतृणानि च साधुबायोग्यानि भूमौ निपद्यादुपरि निपद्यां च दापयति, तो कैशीगौतमौ मानेते चंद्रपूर्पसमप्रमौ । ती समागतौ ज्ञात्वा बहवः पापंडा गृहस्था देवदानवाथ समागता, वयोः किल विवादो भविष्यति, वतः केशी गौतम पृच्छति, गौतमोऽपि केशी प्रवीति । पृच्छ पृच्छति, यमा-महाबवानि, तप तत्र पार्थस्वामिना चत्वारि महाबतानि अभिधीयते, वानि वर्द्धमानस्वामिना पंच, एक- २६४॥ कार्यप्रवृत्तानो किमिति विसंवादसी, कार्य मोक्षः, काशमेव ष्ट्याणं गौतमः स प्रज्ञायते प्रज्ञा प्रन्नपा-ज्ञानेनालोच्य तन्धातवानां च ।

चिमत्स्य- कारणानि फैशिगात थीउपरा/पदार्थाना विनिमयं आलोच्य देशकालानुरूपं धर्म कथयति तीर्थकराः, कि तद्विप्रत्ययकारणं ?, तदुच्यते, द्वादश कारणानि, पूर्णी सूत्रोक्ता नि) एव निर्मुक्तिकारेण प्रोक्तानि, 'सिक्खा यया य' इत्यादि ( ४५५-६-७ ) गाथात्रयसंगृहीतानि, शिक्षापदानि पंच २३ महाप्रवानि, चत्वारि किमित्यभिहितानि प्रथम, तथा लिंगद्विविध्यं किमिति द्वितीय, आत्मा कपाया इंद्रियाणि च शस्त्रं तत्तृतीयं, पाशानां अवकर्शनं, नीच्छेदने पाशाना छेदनमित्यर्थः रागद्वैपादयः पाशः, चतुर्थ तंतूद्धरणबंधने, तनु-भवलता उद्धरण नाशनं तद् बंधने कृते भयलवाःउद्धृता)भवति. अग्निषिध्यायनं च पचर्म, अग्निः कपायः निर्वापणं श्रुतं शीलं च,दुष्टाश्चो मनः७, पथः । ॥२६॥ सम्यग्ज्ञानदर्शनचारमाणि तस्य परिज्ञानं ८, महापरिश्रोतानि-मिथ्यादर्शनापिरतिप्रमादकपाययोगाः तेषां निवारणं ९, संसारा- यस्य पारगमनं १०तमा-अन्नानं तस्य विघाट-प्रकाशीकरणं ११, मोक्षस्थानस्य उपसंपदा, मोक्षस्थानप्राप्तिरित्यर्थः१२, एवमेवानि द्वादश स्थानानि सवे व्याख्यातानि, पुरिमाण दुविसोझो उ इत्यादि, प्रथमतीर्थकरशिष्याणां दुर्विशोघ्यः संयमः, मजुजडत्वान्, पश्चिमतीर्थकरशिष्याणां दुरनुपालकः संयमः, वक्रजडत्यात्, मध्यमतीर्थकरशिप्याणां ऋजुप्रज्ञत्वात् सुविशोध्या सुसं चानुपाल्या, अतो-अनेन कारणेन द्विधा प्रकल्पितम'साधु गोतम इत्यादि, सर्वत्र पृच्छा उत्तरं च बोद्धव्यं, तथा (सोचेलको मध्यमतीर्थकरैः | साबचेलकः प्रथमपश्चिमैर्धभः प्रदर्शितः,लिंगद्वैविध्येऽपि इदमेव कारण,तथा च संयमयात्रार्थमात्रकरप्राइण)अग्रहणं भवितव्यमिति, परमार्थनस्तु ज्ञानदर्शनचारित्राणि मोक्षकारणं, न लिंगादीनि, एवं द्वादशसु कारणेषु व्याख्यातेपु फेश्याचार्यों गौतमस्य स्तुति करोति, साधु गोमत! पन्ना ते, छिन्नो मे संसओ इमो। नमो ते संसयातीत !, सब्यसत्तमहोदही ।। ९१६ ।। एवं तु संसए चिन्ने, केसी घोरपरक्कमो। बंदित्तु पंजलिउडो, गोतमं तु महामुणी ॥९१७|| पंचमहब्वयजुत्तं, भावतो ॥२६५॥ -.-14

गुप्तपः
प्रवचन
श्रीउत्तरा इंद्रियार्थाच्याक्षिप्तेन गंतव्यं, न च स्वाध्यायं कुर्वता गंवव्यं, तन्मूर्त्तिना तदेव पुरस्कृत्य गंतव्यं । इदानी भापासमितिः कोहे माणे
चूर्णी य' इत्यादि गाथाद्वयं(९२९-३०१५१७)कोधादिविरहितेन उपयुक्तेन भाषा मापणीया, तथा चोक्त-"पुच्चं बुद्धीए पासेचा,पच्छा वक-
२४ मुदाहारे दाणी एपणासमिति गवेसणाय'इत्यादि गाथाद्वया९३१-१९१७)अन्वेषणग्रहणपरिमोगे:त्रिभिः कारणैराहाररुपधिशय्या
विशाधयेत् उद्गमोत्पादना च गवेषणाऽभिधीयते,ततः ग्रहणं,ततः परिभोगः, घरके विशोधयेत्, संयोजना प्रमाणं अंगारः धूमै कारणे ।
च। इदानीमादाननिक्षेपणासामतिः "ओहोवहिबुग्गहिन" इत्यादि गाथाद्वय(९३३-४) द्विविधो उपधिः औधिको औपग्रहिकश्य,
॥२६॥
इमं विधि प्रयुंजीत-पूर्व चक्षुपा प्रतिलेख्य पश्चाद्यत्नेन मृदना प्रमार्जयेत्, इदानी प्रतिष्ठापनासमितिः 'उच्चारं पासवणे इत्यादि
गाथा(९३५।५१८)गतार्थ । उक्ताः सस्तियः, इदनी गुप्तयोऽभिधीयते,मनोगुप्तिःवचनगुप्तिः कायगुमिरिति, तत्र मनोगुप्तिचतुःप्रकारा,
सत्या मृपा सत्यामृपा असत्यामृपा चेति चतुर्विधा मनोगुप्तिः, संरमसमारंभात्मकं सत्यं न चिंतयति, एवं सत्यामुपं न चिंतयति,
'संकल्पः संरभः परितापकरो भवेत् समारमः आरंभः व्यापचिकरः शुद्धनयानां तु सर्वेषां॥१॥एवं वागुप्तिरिति विज्ञेया इदानी काय-
गुप्ति ठाणे निसियणे' इत्यादि गाथाचउकां९४४-७५२०) स्थानं कायोत्सर्गादि, निपादन त्वग्वर्ण ऊबलपनं उल्लंघन, उत्क्षेपणं ।
विक्षेपणं चेत्यर्थः इद्रियाणं पुंजन, स्थविरकल्पे जिनकल्पे वा स्थितः समारंभ आरंभे या कार्य वर्तमानं निपयेत् यत्नेन, समितयः
शरणस्य प्रवर्सने, गुप्तयः अशुभनिवृत्तये, ता एता प्रवचनमातरो यः समाचरति संसाराद्विमुच्यत इति,नयाः पूर्ववत्।।मार्गास्पं२४॥
इदानीं पंचविंशतितम, तस्य कोऽभिसंबंध चतुर्विंशतितमे समितयो गुप्तयश्च व्यावर्णिताः, पंचविंशतितमे ब्रह्मगुणा व्यावयेते,
तच्च नझ समितिमिर्गुप्तिभिर्विना नैव भवति, अनेन संबंधेनायातस्यास्याध्ययनस्यानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद्यापर्ण्य नामनिप्पन्ने
॥२६७॥

धोग निक्षेपे जनाज, गियापकयो जपणंमी'त्यादि गाधाइय(१६३-४१५२१)व्यतिरिक्त प्रानणादीनां जयनं,मापयन्न। तपःसंयमानुष्ठान, जोपस्प पण पनिहन गाया 'जपयोस' इत्यादि (४३५१५२१) गतार्या । उक्ती नामनिष्पना निक्षेपः, इदानी मनालापकस्यापारः, वैराग्यं पीमा प्रमापान एवं निपनि नामदनये,एस चेद-माहणफुलसंभूती (१४८५२३ इत्यादि प्रायसः गताप, तथापि यत्किंचिद्वक्तव्य गदपते,पया इद मन नपा मध्यंत-पागारमीए नगरीए दो पिप्पा मायरो य, जमलाऽऽसी,जयघोसो विजययोसो, तत्थ जयघोसो मागतो गंग, सत्य पेच्छति सप्पेण मंडलं गणिज्जत, सप्पोऽपि मज्जारण छनो, मज्जारी मापं अमिडं ठितो, वधावि सप्पो मंद पिपने सापेनि, मज्जारोपि सप्पं घउप्पडमाणं साति, तं प्रणमाम्यपाता इत्यादि सर्ग नियुक्तिगाथा गतार्था जापाई अगनीसा, 'मजमि'(पमतुल्ला यमया, मारणात्मकः, इंद्रियग्रामं निगृहाति, सम्यग्दर्शनादिमार्गगामी, अथ तस्मिन् काले पगोगेण या प्रग्नुगः, ततोगी (1)जयघोषः मामधपणपारण के मिलायं समुपस्थिता, तेनासौ प्रतिपिदा, न ते दास्यामि भो निधी, पनवेदविदो पिमा पेग पास्य पाजिनः ज्योतिषांगरिदों ये ना ये व धम्मस्य पारगाः॥१॥ ये ममीन उदत्त, आत्मानं परमेर मा । नेपानिदं तु दानप, अमदानं हितैपिणा॥२॥तचं वेदमुपं पक्षि, यशानामपि यन्मुख । नक्षत्राणां मुखं यच्च, धर्माणां पारि पन्ना से ममीय उदा, आत्मानं परमेव था। तेनापि न जानीपे, अघ नानी ततो भण||४|| अस्पापस्य उत्तरं दा प्रमका, तोगी गपरिवारः प्रीनिमगवन् दि मयं यथा वथा अग्निहोत्रमुगा वेदा, यज्ञार्थ वेदमा मुखं । नवत्राणां मुख या पाना पापपो सुई ॥ १ ॥ राहमुक्तं यथा चंद्र, नमसंति अचानकाः । ए वेदविदः केचिद, प्रश्नतत्वं न जानते ॥२६८॥ १२॥ पो गृहानिर्गतम्मन् न पुनानका मम्वनि, या प्राजन् न प्रोवति, आवायाचनं च रमते, रागद्वेषौ च न हसले, न वयं श्रीउपरा वैराग्यं सामाधारी ||२६९॥ कर्मब्राह्मणं प्राणातिपात्तादिपिरत, वयं इमं ब्राह्मणं पशुपादिपापकर्मरहितं, निरतं न वं ब्राह्मणं मा, एवं जयघोषण विजयुधोपस्य जययोपो भवति प्रतिपादिता, तस्यैव सकाझे प्रवजितः, तपः कृत्वा 'खवित्ता पुन्यकम्माई' इत्यादि गताः (९९१।५३१) नयाः पूर्ववत् ।। जगणइज्जं माम पंचवीसइममझपणं ॥ उक्त पंचविंशतितमं, इदानीं परविंशवित्रमं, तस्य कोऽभिसंबंधी, पंचविंशतितमे ब्रह्मगुणा व्यावणिता, पविंशतितमे सामा- चारी, ब्रह्मगुणावस्थितेन अवश्यमेव सामाचारी करणीया, अनेन संवर्धनायातस्यास्याप्यध्ययनस्यानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववढ्यावये नामनिष्पन्ने निक्षेपे सामाचारी निक्वेयो साममिइत्यादि गापाद्वयं(४८३-४।५३३)व्यतिरिक्त क्षीरशर्करादीनां सामभायो भावसामं इच्छामिच्छादिक, आयारे निक्ग्वेयो इत्यादिगाधात्रयं ४८७-८-९।५३३.व्यतिरिक्तो नामादि,नामने तिणिसलता धोक्ने हरिद्रारागः, पासने कपिटकादि, शिक्षापने शुकसारिकादि,मुकरणे सुवर्णादि लब्धि(दना सार्द्ध गुडाः एष द्रव्याचारः, भावे दशविधसामाचार्या- चरणं, उक्तो नामनिप्पनो निक्षेपः,इदानी सूत्रालापकस्यावसरः,अस्मायावत् सूत्रं निपतितं तायक्तव्यं, सूत्रं चेदं सामायारि पव- | खामि इत्यादि।९९२-५३४) सर्व प्रायः गतार्थ तथापि यत् किंचिद्वक्तव्यं तदुच्यते-दिवा पौरुपिनमाणं छायया ज्ञायते,आसाढमासे इत्यादि प्रयोगेण रात्रौ पुनः कथं नातं तद्, उच्यते,यन्नक्षत्रं रात्रि परिसमापयति तस्मिन्नक्षत्रे चतुर्भागे स्थिते प्रथमनहरः कालिक- श्रुते तस्य तस्मिन् स्वाध्यायः क्रियते, तस्मिन्नेव नक्षत्रे गभोमध्ये स्थिते अर्द्धरात्रा, तस्मिन्नेव नक्षत्रे चतुर्भागे शेपस्थिते पश्चिमः। ॥२६९॥ प्रहरः,दशविधा सामाचारी चक्रवालसामाचारी न अनामिहिता, ( ओघरूपा च ) तौ च आवश्यकानुसरेण ज्ञातव्यापिति, नयाः पूर्ववत्, पइविंशति-तमं सामाचारीनामकं समारं ॥ ARSEX.

निक्षेपादि शवदुष्टता च २७ इदानी सप्तविंशतितम, तस्य कोऽभिसंबंधः, पड्विंशतितमे सामाचारी अभिहितेति सप्तविंशतितमे अशठता व्यावर्णिता, पूजा सा च साधुना सर्वप्रयोजनेषु कर्तव्या, अनेन संबंधेनायावस्यास्याध्ययनस्यानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववयावर्प नामनिप्पन्ने निक्षेपे 'वसुंफिज्जमि' इत्यादि गाधाद्वयं (४९०-२१५४८) व्यतिरिक्तो बलीपदी मायी, खुलुंका गली मरालो शठो प्रतिलोमे अविनीत खलंकीय इत्येकार्थः, भावे रालुको प्रतिलोमो, सर्वेषु मोक्षप्रयोजनेषु सलप्रकार अबदाली' इत्यादि (४९२-५४८) अबदाली स्कंधानुयुगं योत्रंच ॥२७॥ गुधिष्णागति, उनमति, यो युगं च भांड भनक्ति, उत्पथेन गच्छति, विपथैन-विपमेण पथा गच्छति, 'जं किर दवं ग्वुज्ज'इत्यादि गाधाद्वय ४९३-५१५४८)गतार्थ, 'दसमसक' इत्यादि (४९५।५४८) दसमसकतुल्या जात्यादितुद्नसीला,जलूकतुल्या दोपग्राहिना) फपिकतुल्या असमाधिकारिणा, तीक्ष्णा' निषिशा मृदवः अत्यंत अज्ञाः चंडा-रोपणा! मादविका अत्यंतमलसा, एते भाव- खलुका । 'जकिर गुरुपतिणीया' इत्यादि गाधात्रय ४९६-७-८१५४८)गतार्थ उक्तो नामनिप्पन्नो निक्षेपः, इदानी पत्रालापकस्या- घसार, अस्मायावत् सूत्रं निपतितं तावद्वक्तव्यं सत्रं चंद- 'धेरै गणधरे गग्गे इत्यादि (१०४४ ५५०) स्थिरीकरणात् स्थविर, गण धारयतीति गणधर-गणी, गच्छआचार्य इत्यर्थ , गर्गसगोत्र इति, मन्यते त्रिकालावस्थितं जगदिति मुनिः, विशारद हेतोः, संग्रहो. पग्रहकील इत्यर्थः, गनिमाचं प्रति आकीण, सुदर्श आचार्यगुणोपतः, मानादिसमाधिकारका, स इदानीं आचार्यः शिष्यस्योपदेश ददाति-बहन-स्थादि चस्मिन् युक्तस्प बलीवदादेवंहत यातव्योपदेशः अभिवर्तते, अथ न बहवे तत् तस्यैवाशभनं भवति, एवं शिष्यस्यापि संयमयोगान् सम्यवहतः समारच्छेदो मवति, यः पुनः संयमयोगेषु अविनीतान् खडंकान् गोजयति अमौ विधि- चोदनामपि कुर्वन् शिश्यति, असमाधि च लभते, लापवं च प्रामोति, वक्ष्यमागवलीचर्दसच्या शिष्या भवंति, ते च इसे २७०॥ --

निक्षेपादि
शैक्षदुष्टता
२८
श्रीउपरान एग डसति पुच्छंमि'(१०४७ ५५२) इत्यादि गाथा सर्वा. एकं बलिवदेशिनं पुच्छे पीलपति, अन्यमभागंतुदयति, अन्यदतस्तत्र
चूर्णा दुष्टस्तत्कारणं कृत्वा पार्थस्थं उल्लन्य नश्यति, एवमादि फियत् वर्णपिप्यामि, यादृशास्ते दुष्टवलीवर्दा दुष्टशिक्षा अपि तादृशा
एक,
धर्मयाने या योजिता भज्यन्ते धृतिदुर्बला एभिः कारणेमज्यन्ते, सिद्धिरससावागुरुयात् , सबलशीलत्वात् , क्रोधनत्वात् ।
मोक्षमार्ग / भिक्षाऽनसिकत्वात्, स्वपक्षपरपक्षमानीलकत्वाद्भज्यन्तै, अन्यैः अनुशास्यमानोऽपि अन्तरभाषया दोषोघट्टनान् कुरुते, आचा-
याणां वचनं प्रतिकूलयति, कथं १, क्वचित् प्रेष्यमाणो नीति नासौ ममं अपनाति, अथवा नासौ मम दास्वनि, अथवा निर्गता
॥२७॥
सा एवमई मन्ये, अन्य तत्र प्रेम्यता, प्रेक्ष्यमानो प्रतिक्लयति, ततः स्वच्छन्दी सुखं विहरति, राजवेष्टिमिव मन्यमानो भृकुटिं
कुर्वति, आचार्षण वाचिता संगृहीता भकपानेन पौपिता जातपक्षा पलायंते हंसा इव दिशौदिशं, ततो आचार्या विचितयंति-
खलुकैः सह समागतः किं मम दुष्टशिष्य १, आत्मा मेऽवसीदति यादृशा मम शिप्यास्त, ताशा गलिगईमा । गलिगर्दर्भ परि-
त्यज्य, दृढ़ गृहात्यसौ उपाचार्यः मृदुर्गमारसुसमाहितः शीलसमाहिती विहरवीति,नया पूर्ववत् । सप्तविंशतितमं समाप्तम् ॥
उक्तं सप्तविंशतितम, इदानीमष्टाविंशतितम, तस्य योऽभिसगन्धा , साविंशतितमे अशउता व्यावर्णिता, अष्टाविंशतितने
मोक्षमार्गोऽभिधीयते, मोधमार्गोऽशठस्यैव भयति, अनेन सम्बन्धेनायातस्यास्याध्ययनस्यानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद्वयावर्ण्य नाम-
निष्पन्ने निक्षेप मोक्समन्गगती-णिक्खेयो मोवखंमि०॥४९९-५००-५५५। इत्यादि, गाथाद्वयं, सभव्येच्यतिरिक्तो निगलादिपु,
भावमोपलो अविहकम्ममुक्को नाययो मायमोक्खो, 'निक्खेवो मन्गमि० ॥५०१-२।२५५|| इत्यादि गाथाद्वयं, व्यतिरिक्तो
जले स्थले का, भावमागों ज्ञानदर्शनचारिमाणि, निक्खेयो उ गतीए०' । इत्यादि गाथात्रय ( ५०३.४५) व्यतिरिक्त जीवानां
॥२७॥

निक्षेपादि
शैक्षदुष्टता
सम्यवा.
k
श्रीउतरा। पगलानां वा गतिः, भावगती पंचप्रकारा, मोक्षगतीए अधिकारो, उक्तो नामनिष्पन्नो निक्षेपः, इदानी सूत्रालापकस्यावसर,
अस्माद् यावत् सूत्रं निपतितं तावद्वक्तव्यं, सूत्रं चेदं- 'मोरखमग्गगतिं तच्च ॥१०६१-५५६॥ इत्यादि सर्व प्रायः प्रकटार्थ,
तथापि यस्किचिहतच्यं तदुच्यते, चचारि कारणा शानदर्शनचारित्रतपांसि चतुष्टयमपि, ज्ञानदर्शनलक्षणं कथं , येन ज्ञान-
दर्शनाम्यां पिना आत्मभाव न लभत, गुणानामाश्रयो द्रव्यं, जीवद्रव्यस्य ज्ञानादयो गुणाः, अजीवद्रव्यस्य रूपादयः गुणा, द्रव्या
॥२७२॥ सूताः पर्यायामृताच, पर्यायाः गुणाश्रिताश्च, धर्माधर्माकाशानि एकद्रव्यानी,न तेषां स्वतः प्रदेशकल्पना विद्यते,जीवाः पुद्गलाः कालाच
अनन्तानि वर्तनालक्षणः कालः बालयुवायुद्धत्वादिभिलक्षणलक्ष्यते,पुगतलक्षणं तत्रान्धकारवानपोषोतादीनि, पर्यायलक्षणं एकत्वं पृथ-
स्व एकद्विव्यादिका संख्या संस्थान-आकारविशेषः, संयोगवियोगी, देवदत्तस्य गृहेण सह सम्बन्धः संयोगः, तस्माद् वियोगो
विभागः, जीयादयस्तथ्याः पदार्थाः, वस्था(ध्या)नां भावानां निसर्गादधिगमाद्वा शुद्धानां रुचिः सम्यग्दर्शनं, तद्दशनकारं निसगांदि,
कथं लक्ष्यने !, उचानां मावानां गुणोत्कीननेन सम्परज्ञानानुष्टानेन व्यापप्रदर्शनवर्जनेन च लक्ष्यते, सम्यग्दर्शनविरहित
चारित्रं न भवति, दर्शनं तु चारित्रविरहितमपि भवति, तथा ज्ञानं च दर्शनरहितं न भवति, ज्ञानेनापि विना चारित्रं न भवति,
| ज्ञानादिगुणविरहितस्य मो हो न भवति, अमुक्तस्य च निर्वृतिनास्ति, सुखं नास्तीत्यर्थः, ज्ञानादीनां विषयं प्रदर्शयति ज्ञानेन सर्व
पदार्थान जानाति, दर्शनेन तानेच गदत्ते, चाम्विावस्थितस्यापूर्वपापग्रहन न भवति, तपता पूर्वापाचस्व कर्मयः क्षयं करोति ।
नयाः पूर्ववत् ॥ अष्टाविंशतितम मोक्षमार्गगतिनामकमध्ययनं समाप्त ॥
उक्त अष्टाविंशतितम, इदानीमेकोनविंशत्तम: तस्य कोऽमिसम्बन्धी, अष्टाविंशतितमे मोक्षमार्गोऽभिहितः, एकोनत्रिंशत्तमे अवश्य-
॥२७॥

संवेगादि भेवाप्रमादः करणीयः, स एव मोक्षमार्गः, अनेन सम्बन्धनायातस्यास्वाध्ययनस्यानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद् व्यावर्य नामनिष्पने श्रीउत्तरा निक्षेपे अप्पमादज्झयणति, आदानपदेनेदमध्ययनं सम्यक्त्वपराक्रममभिधीयते, गौगी संज्ञा अप्रमादश्रुतामिति, अन्ये तु वीतरा- चूर्णी गश्रुतमिति, तत्र द्रव्ये पत्रादिलिखितं, अथवा व्यतिरिक्तं सूत्रं मंचनकार अंडवादि, उक्तो नामनिष्फण्णो निक्षेपः, इदानीं मूत्राला- तपोमार्ग. पकस्यावसरः,अस्मायावत् सूत्रं निपतितं तावद्वक्तव्यं सूत्रं चेदं सुतं मे आउसं तेण' १३२०५७२)मित्यादि सर्व, सम्यक्त्वसहितस्य पराक्रमः सम्यक्त्यपराक्रमः, पराक्रमः- उत्साहो, वक्ष्यमाणेषु प्रयोजनेषु उत्साहः करणीयः, प्रत्येककारणानि सिद्धयन्ति, संसार ॥२७३॥ स्थितय भवति संविना, ओबिजी मयचलनयोः' ससारोद्विग्ना, उक्तंच यथा मृगा मृत्युभयस्य भीता, उद्विग्नवासा न लभन्ति | निद्राम् । एवं बुधा ज्ञानवियोधितात्मा, संसारभीता न लमन्ति निन्द्रां ॥१॥" संवेगेन कृतेन को गुणो भवति ?, तदुच्यते-' संघ- ग भंते (जीव) िजणयति?, गोयमा! संवेगेणं रूद्वाजणयति (१५५०५९८ एवं सर्वेषु पदेपु पुच्छानिवन्धनं वाच्यं निव्वे | तेण सातासौख्यात् गृहस्वअनबन्धाच निवेदं करोति, निर्विनः सन् धर्मे उद्यम करोति, मावसत्यं प्रतिलेखनादिक्रियां यथोक्तां सम्यगुपयुक्तः करोति, योगा-मनोवाक्कायाः, सत्यमनोयोगः कर्त्तव्य, नासत्यमनोयोगः, एवं वागपि, काये लंघनप्लवनडेवनादि । न करोति, एवं यावत् संमोगभत्तपच्चक्खाणेणं अणियदि जणयति, अत्र प्रवृत्तौ प्रत्याख्यानशब्दो, यथा अम्युनतो, अनिवृत्तिव | तस्मिन् सयोग भवति ' सेलेसी पं भंते ! कि जणयति , अकम्मताए जीवा सिझति घुझति मुच्चंति परिनियायति सब- दुक्साणं अंत करेंति, ब्रवीमीति, नयाः पूर्ववत् ।। समाप्त एकोनत्रिंशत्तमम् ॥ उक्तं एकोनत्रिंशत्तम, तस्य कोषभिसम्बन्धः ?, एकोनविंशतमे आश्मादो व्यावर्णितः त्रिंशत्तमे तपोऽभिधीयते, तच्च तपः चपोवर्णनं. श्री अमादमाहितस्पर भपति, भनेन सम्बन्धनायातस्याध्ययनस्यानुयोगदारचतुष्टयं (११३-४-५-६१५९) पूर्ववद् व्यावM नामनिष्पत्रे पूर्ती निधेरै तपोमार्गगती 'णिक्यों तु तवमी' त्यादि, गाथाचतुष्टयं, व्यतिरिक्को पंचतपादि, भावे द्वादशाविषं तपः शेष गतार्थ, उक्ती नामनिष्फनो निक्षेपः, इदानी गुबालापकस्यायसरा, अस्माद् यावद् र निपतितं तावद्वक्तव्यं, सूत्रं चेदं 'जहा परमवि० ग पावगं कम्म 'इत्यादि(१०९८।६००)मयं, 'तप संतापे' तपसो मार्गः तपोमार्गः, गमनं गतिः, तपोमार्गस्य गतिः २, वो येन |२७॥ प्रकारेग क्रियते इत्यर्थः, पदि पूर्व संवृद्धाश्रवद्वारः ततः तपसा निःशेष कर्म धपति, प्राणियषादीन्याश्रवद्वाराणि, अनशन द्विविध-दरवरं यायरकथितं , इत्वरं चतुर्थादि, तदा अनेन प्रकारण पइविधं भवति श्रेण्यादि, चतुर्थषष्ठाष्टमादि पम्मासपर्यव- गाना थेगी, अंगी थेग्पा गुपिता प्रवरं भवति, प्रतरं श्रेण्या मुणितं धनं भवति, तदा घनो वर्गितो वर्गो मवति, सोऽपि वर्गः पुनरपि पर्पने ततो वगर्गों मपति, पष्टोऽपि चित्तो नानाप्रकारो प्रकीर्णनपोऽभिधीयते, तदन्यत्राभिहितं, शेषं दशवकालिक- पणी अभिहित, एवमेयं तु द्विषिषं, जे सम्म आयरे मुगी। से सिमं संसारा मुंचति पंडितेत्ति मि, नयाः पूर्ववत् ॥ इति शित्तम अपपनं समातम् उतं मिमम, अपकनिम, तस्य कोऽमिसम्बन्धी, विशनम तपोमार्गगतिरमिहिता, एकत्रिंशतमे चरणविधिरभिधीयते, उपमा ग पिना परणं नैर सम्पूर्ण भवति, अनेन सम्बन्धनायातस्यास्याध्ययनस्यानुयोगदारचतुष्टयं पूर्ववत् व्यापये नामनिष्फणे निधेप मरणपिपिरिति, निपनवे भरणम्मि इत्यादि गाया पंच (५१७-८.९.२०-२१।६११)व्यतिरिक्ते चैत्यवन्दनको गच्छति,मोदकं । ॥२४॥ मषपति, भाव पंचरिधमापारमाचरति, म्पनिरिक्त इन्द्रिरार्थानां विधिः, मादे संयमयोगस नपसत्र यो विधिः, उक्को नामनिक- धीउपराणा निक्षेपमा इदानीं सालापकस्यावसरण, अस्माद् यावद् घनं निपतितं वापद्वक्तव्यं, सत्रं चंद'चरणविधि पवस्वामि इत्यादि । असंयमादि चूर्णी (१९३५) सर्व, असंयमावू पिरतः, संयने प्रवर्द्धनं, मंडलग्रहणाचातुरंत. संसारः परिगृयते, नारकतियग्योनिमनुष्यामरभावः, ३२. पिंडणायां अपग्रहप्रतिमासु भयस्थानेषु ब्रह्मगुमिषु च एवं प्रतिक्रमणाघुसारेण नेयं, इत्येतेषु स्थानेषु यः प्रयत्न करोति असौ प्रमादश्रुतं । संसाराद् विमुच्यते इति श्रीमीवि, नयाः पूर्ववत् ।। इति एकत्रिंशत्तम अध्ययन समातम् ॥ उक्त एकविंशचम, इदानीं द्वार्निशनम, एकनिशनमे चाणविधिरभिहिता,दानिशचने प्रमादस्थानान्यमिधीयते,चरणं च अप्र- मावस्यैव सम्पूर्ण भवति, अनेन सम्बन्धेनायावस्पाध्ययनस्यानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद् व्यावप्पे नामीनपने निक्लेवे प्रमादस्थान, "मिक्वेयो उ पमाते' इत्यादि गाथा अष्ट ।। १५२२ ३-४५६-७-८-१६२० ।। व्यतिरिक्तो द्रव्यप्रमादः मधमधुप्रसन्नादि, भाव- प्रमादा निद्रा विकया कपाये इन्द्रियाणां च कियास्थानं पूर्वोक्त, तीर्थकराणा अप्रमत्तता व्यावर्ण्यते, अपमस्वामिनो वर्पसहस्रेऽपि संकतिन्जमागे अहोरात्र प्रमादा, पर्वमानस्वामिनः द्वादशसु वर्षेषु समधि संकलिजमाणे अन्दमुहूर्त प्रमादो, ये पुनर्नित्यं प्रमादास्ते संसारसागर पर्यटन्ति, उत्तो नामीनप्पन्ना निक्षेपो, इदानीं सूत्रालापकस्यावसरः, अस्माद् यावत् सूत्रं निपतित तावद् वक्तव्यं, में चेदं अच्चंतकालस्स० ॥११५६ ३२२॥इत्यादि, सर्व, अत्यन्तकालः अनीतोऽनागतो वर्तमानः परिगृह्यते, समूलस्प सबंदुरास्प या प्रमोशस्तस्य, समलस्पति दु सस्प मूलं कर्म, कर्मणो मूल रागद्धेपो, नौ छिचा मयति मोक्षो तन्मे प्रतिपादयितुः । एकान्तहितं भृणुत, त मोक्ष एवं भवति ज्ञानप्रभावनया अज्ञानमुपावर्जनेन रागद्वेषक्षयेण गुरवृद्धसेवया पालजनवर्जनेन साध्यापन ॥२७॥ भृत्या च भवति, तथा आहारेण मितेन एपणीयेन च, निपुगार्थे बुद्धिर्यस्य स सेव्यो गीतार्थः,निकानं स्थानं तद्विवेकयोग्य समाधि- श्रीउत्तरा प्रकल्प ॥२७७॥ यभिधीयन्ते, प्रमादयशगो जीयः कर्म वनाति, अनेन सम्बन्धनायातस्यास्याध्ययनस्यानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद् व्याव नाम-प्रमादपर्जन निष्पन्न निक्षेप कम्मपगडी 'कम्ममि निक्लेवो० ॥ इत्यादिगाथा अष्ट (६३०.१-२-३-४-५-६-७६४० नियुक्त)) व्यतिरिक्त कर्म द्रव्यं च नोकर्मद्रव्यं, अनुदयः कर्मणो, नोकर्मेद्रव्यं लेप्पकर्मादि, माये कर्मणां उदयः, व्यतिरिक्तो द्रव्यप्रकृतिः कर्मणो कर्मा- भ्यां कर्मणि अनुदयः, नोकर्म ग्रहणप्रायोग्यानि मुक्तानि द्रव्याणि, भाये मूलोत्तरमवीना उदया,- पतिहिति अणुभागो | पदेसकम्म च सुदु पाऊणं । एतेसि संदरे सलु उरणे उ सयाति इतन्।।१॥ उक्तो नामनिप्पो निक्षेपः, इदानी सालापरस्पा- यसरः, अस्मायावत्यत्रं निपतितं तायद्वक्तव्यं, सन्नं चंद-'अट्ठ कम्माई योच्छामी' त्यादि(१२६७-६४१) सर्व, नेपां कर्मणां चतु:- प्रकारो बन्धो भवति प्रतिवन्धः स्थितियन्ध अनुभागवन्ध प्रदेशबन्ध इति, प्रकृतिशब्देन सभावो भेदशाभिधीयते, स्थिति कालावस्थानं, अनुभावो यो यस्य कर्मणा शुभो अशुमो वा विपाका, प्रदेशबन्धः जीवप्रदेशानां कर्मपुद्गलानां च सम्बन्धा, वर प्रकृतिबन्धी विविधः मूलोत्तरभेदः, अष्टौ मूलप्रकृतयः, तद्यथा-ज्ञानावरणीयं दर्शनावरणीय वेदनीयं मोहनायं आयुष्फ नाम गोत्रं अन्तरायामिति, ज्ञानमावृणोतीति ज्ञानावरणीपं, दर्शनमावृणोतीति दर्शनावरणीयं, वेदनां करोतीति वेदनीय, मुह्यतीति मोहनीयं, पेन नारकादिभावस्तिष्ठति तदायुम्के, गतिजात्यादिभिः प्रकारेनीमयतीति नाम, प्रधानमप्रधान वा करोतीति गोत्रं, अन्तरायं करोनीति अन्तरापिफ, इदानी उच्चरप्रकृतपोभिधीयते ज्ञानावरण पंचप्रकार आमिनियोधिकथुवावधिमनःपर्यायकेपलानि, एपा ||२७७॥ मावरणं, दर्शनावरणं नवमेदं चक्षुरचक्षुरवधिक्षेवलानि नेपामावरण, निद्रा निद्रानिद्रा प्रचला प्रचलानचला स्त्यानद्धिरिति, एपामुदयं | करोनीति वेदनीयं सातमसातच तयोरुदयं करोतीति,मोहनीय अष्टाविंशतिमेदं,तत्समासदो द्विविध-दर्शनमोहं चरित्नमोई, दर्शनमोह भी कमी भडगे, रागटेयी फम्मपीजे, मोहनमय कर्म, कर्म र जानिमागस्य मूलं, जातिमरण दुःखमूलं, रागद्वेषी मोहल यया उद्धियते । प्रमादवर्जन गत याये, रमा ते धाम न निपश्मीया, आर्मपिता दीमिकरा मयन्ति, प्रीगिन कुर्वन्तीत्यर्थः, प्रीणितं च कामा समभिवन्ति, स [दू पपा साइकल दि पक्षिणः, यथा दयाग्निः प्रगुपनः ममारुती नोपशमं गच्छनि, नथेन्द्रियाग्निपि प्रकामभोजने शमन पनि सिरिताप्यागनपत्रिगानो ओमागणाप दमिनेन्द्रियाणा रागादयो नामिमान्ति चिनं, पराजितो व्याधिरिवौषधीभिः पे इन्द्रिपागा पिया मनोमा न ते राग करोति, अमनौनेषु च द्वेष, तदाऽमी समो भवति, पशु रूपं गृहाति, रूपेणापि गाते TH, र यो गदिमुनि नीयो ग गीयप पिनरपति, पालोकलोलो या पतंगा, रूपानुगतोऽमी घरानरमाणिनी हिनस्ति, . म्यादागानुगतस्य परियो दोपः, गस्प जापने परिग्रहादसाहारिय नतो मृगाबाद, पर रागद्वेषानुगतो बहकर्मगचयो भवनि, मासिकी पिशोको माति, दुगोपपरंपरेग म न लिष्पते, जलेन या पपिनीपत्रं, एवं श्रीप्रमाणजिलास्पर्शा, विनाशमागच्छति पलीक परनी के प, इनों के गारन् सम्दान् मगो प्राणान्मपुरः मण्डी जिलया गजो स्पर्शेन, इहलोक एवं विनाशमागच्छन्ति, नियन म ने दोषमुरादपन्नि, किन्तु पहलेष रागं देवं वा करोति स बध्यते, एस क्रोधादयोऽपि कर्मबन्धहेतवो भवन्ति, यः पुनास्तिनापःम कम्मदपेन न लिप्पने, ततः शुमा परमारिन धरकण्यनुप्ररंशः ततः क्रमेण मोहनीयवानावरणीयदर्शनावरणी- पागात धर्ष गते रेशन गम्प ज्ञानमुत्यते, तत आपुषः यथात् मादिकननन्तमन्यावा निर्वाणमुर्व प्राप्नोति, एवं अनादि २७६॥ प्रमाय भोषी पाया पेन आयनामिनः मया मन। इति अरमि, नशः पूर्ववत समाप्तं द्वात्रिंशतममध्ययन।। उन लगानी निगान उच्चत, तस्स कोऽभिसम्बन्धी, गाविसन प्रमादोऽभिहितः, अपमियम कम्मा- श्रीवचरा प्रकृत्य ॥२७७|| ण्यभिधीयन्तै, प्रमादवशगो जीवः कर्म वध्नाति, अनेन सम्बन्धनायातस्यास्याध्ययनस्यानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद् व्यावये नाम-प्रमादवर्जन निष्पन्ने निक्षेपे कम्मपगडी 'कम्ममि निक्खैचो० ॥ इत्यादिगाथा अष्ट (५३०.१-२-३-४-१-६-७६४० नियुक्ती) व्यतिरिक्त कम्मे द्रव्य च नोकर्मद्रव्य, अनुदयः कर्मणो, नोकर्मद्रव्यं लेप्यकादि, भावे कर्मणां उदयः, व्यतिरिको द्रव्यप्रकृतिः कर्मणो कर्मा- भ्यां कमीण अनुदयः, नौकर्म ग्रहणप्रायोग्यानि मुक्तानि द्रव्याणि, भावे मूलोचरप्रकृतीनां उदया:- पयतिद्विति अणुभागो पदेसकम्मं च सुद्छु णाजणं । एनेसि संवरे सलु खवणे उ सवारि जइतव्य।।१।। उक्तो नामनिष्पन्नो निक्षेपः, इदानीं सूखालापकस्या- यसरः, अस्मायावत्यत्रं निपतित तायद्वक्तव्य, सूत्रं चंद अट्ट कम्नाईवोच्छामी' त्यादि (१२६७-६४१) सर्वे, तेषां कर्मणां चतु:- प्रकारा पन्धो भवति प्रकृतिवन्धः स्थितिवन्ध अनुभागवन्ध प्रदेशवन्ध इति, प्रकृतिशब्देन सभावो भेदश्वाभिधीयते, स्थितिः कालावस्थानं, अनुमावो यो यस्य कर्मणः शुभो अशुभा वा विपाकः, प्रदेशबन्धः जीवनदेशानां कर्मपुद्गलानां च सम्बन्धः, तत्र प्रकृतिवन्धो द्विविधः मूलोचरभेदा, अष्टौ मूलप्रकृतयः, तद्यथा ज्ञानावरणीय दर्शनावरणीय वेदनीयं मोहनायं आयुष्फ नामं गोत्रं अन्तरायामिति, ज्ञानमावृणोतीति ज्ञानावरणीयं, दर्शनमावृषोतीति दर्शनावरणीयं, वेदनां करोतीति वेदनीयं, मुह्यतीति मोहनीय, येन नारकादिभावस्तिष्ठति तदायुष्क, गतिजात्यादिभिः प्रकार मयतीति नाम, प्रधानमप्रधानं वा करोतीति गोत्र, अन्तरायं करोतीति अन्तरायिकं, इदानीं उत्तरप्रकृतयोभिधीयते-ज्ञानावरणं पंचनकार आमिनियोधिकश्रुतावधिमनःपर्यायकेपलानि, एपा ॥२७७|| मावरण, दर्शनावरणं नवभेदं चक्षुरचक्षुरवधिकेवलानि नेपामावरण, निद्रा निद्रानिद्रा प्रचला प्रचलाप्रचला स्त्वानादरिति, एपामुदयं करोतीति वेदनीयं सातमसातं च तयोरुदयं करोतीति,मोहनीपं अष्टाविंशतिमेदं तत्समासो द्विविध-दर्शनमोहं चरित्तमोई, दर्शनमोह प्राप थी उभरा कामो भजते, रागडेयौ कमीजमोहनमय कर्म, कर्म च जातिमरणस्य मूलं, जातिनरणे दुःखमूल, रागद्वेषौ मोइश्च यथा उद्भियते । प्रमादवर्जन पूर्ण तमुपायं पक्ष्ये, रसा ते काम न निषेवणीया, आसेविता दीक्षिकरा भवन्ति, प्रीणितं कुन्तीत्यर्थः, प्रीणितं च कामा समभिद्रवन्ति, दुमं यथा स्वादुफलं हि पक्षिणः, यथा दवाग्निः प्रचुरेघनः समारतो नोपशम गच्छति, तथेन्द्रियाग्निरपि प्रकाममोजने शनं न | पनि, विविक्ताम्यासनयंत्रिवाना ओमासणाणं दमितेन्द्रियाणां रागादयो नामिभवन्ति चित्तं, पराजितो व्याधिरिखीपीमि। ये इन्द्रियाणां विषया मनोशा न तेषु रागं करोति, अमनोनेषु च द्वेष, उदाऽमौ समो भवति, चक्षु रूपं गृह्णाति, रूपेणापि गावे ॥३७६॥ पः, रूपेषु पो गदिमुपैति तीनां स शीघ्रमेव पिनस्पति, आलोकलोलो यथा पतंगा, रूपानुगतोऽसौ चराचरप्रागिनी हिनस्ति, तस्मादागानुगवस्य परिग्रहो दोपः, यस्य जायते परिग्रहादनाहारित्वं ततो मृपावाद, एवं रागद्वेषानुगतो बहुकर्मवंचयो भवति, रूपादिरको पिठोको भवति, दुःखौघपरंपरेण च न लिप्पते, जलेन या पविनीपत्रं, एवं श्रोत्रप्रागजिह्वास्सा, विनाशमागच्छति दलो के परलोके ग, इहलोके वावन् शम्दान् मृगो प्राणान्मधुकरः मच्छो जिलया गजो सन, इहलोक एवं विनाशमागच्छन्ति, निभयेन न ने दोपमुत्पादयन्ति, किन्तु यस्तेषु राग द्वेष वा करोति स बध्यते, एवं क्रोधादयोऽपि कर्मवन्धहेतवो भवन्ति, यः पुनरिक्तमायः स कर्मपन्येन न लिप्यते, वताः शुमाष्पपमायिनः क्षपकश्रेण्यनुप्रवेशः ततः क्रमेण मोहनीयन्नानावरणीयदर्शनावरणी- पांतराप धपं गतेषु फेरलं-सम्पूर्ण पानमुत्पधने, तत आयुषः धयात् सादिकमनन्तमव्यायाधं निर्याणसुयं प्राप्नोति, एवं अनादि- ||२७६।। कालप्रभवस्प मोधो व्याख्याता, येन अत्यन्तमुसिनः सूचा मन्ति । इति ब्रवीमि, नया पूर्ववत्।। समासं द्वात्रिंशत्तममध्ययन।। उन निगम, इदानी यासंगत्तम उच्यते, तस्य कोऽभिसम्बन्धी, द्वात्रिंशत्तम प्रमादोऽभिडितः त्रयविंशतम कर्मा- E थीउपरा ण्यभिधीयन्ते, प्रमादपशगो जीवः कर्म रजाति, अनेन सम्बन्धेनायातस्यास्याध्ययनस्यानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद् व्यावये नाम-1 प्रमादवजेनं निष्पन्न निषेपे कम्मपगडी 'कम्ममि निश्चयो । इत्यादिगाथा अष्ट (२३०.१-२-३-४-१-६-७॥६४० निर्युक्तौ) व्यतिरिक्त कर्म द्रव्यं च नोकर्मद्रव्यं, अनुदयः फर्मणो, नोकर्मद्रव्यं लेपादि, भावे कर्मणां उदयः, व्यतिरिको द्रव्यप्रकृतिः कर्मणो कर्मा- प्रकृत्य म्यां कर्मणि अनुदयः, नोकर्म ग्रहणनायोग्यानि मुक्तानि द्रव्याणि, भावे मूलोत्तरप्रकृतीनां उदया,- पयतिद्विति अशुभागो पदेसकम्मं च सुठु णाऊणं । एतेसि संघरे खलु खवणे उ सयावि जइतन्वं॥१॥ उक्तो नामनिप्पन्नो निक्षेपः, इदानीं सूत्रालापकस्या- ॥२७७|| यसरः, अस्नावावस्त्र निपतिवं तावद्वक्तव्यं, सूत्रं चेदं 'अट्ट कम्माई योच्छामी' त्यादि(१२६७-६४१) सर्व, तेषां कर्मणां चतु:- प्रकारा बन्धो भवति प्रतिवन्धः स्थितिबन्ध अनुभागबन्ध प्रदेशबन्ध. इति, प्रकृतिशब्देन स्वभावो मेदयाभिधीयते, स्थितिः | कालावस्थानं, अनुभावो यो यस्य कर्मणः शुभो अशुभी वा विपाकः, प्रदेशवन्धः जीवप्रदेशानां कर्मापुद्गलानां च सम्बन्धः, तत्र | प्रकृतिबन्धो द्विविधः मूलौत्तरभेदः, अष्टौ मूलप्रकृतयः, तद्यथा-ज्ञानावरणीय दर्शनावरणीय वेदनीयं मोहनाय आयुष्कं नाम गोत्र अन्तरायामिनि, ज्ञानमावृणोतीति ज्ञानापरगीर्थ, दर्शनमावृणोतांति दर्शनावरणीयं, वेदनां करोतीति वेदनीय, सुझतीति मोहनीय येन नारकादिभावस्तिष्ठति तदायुक, गविजात्यादिभिः प्रकारैर्नामयतीति नाम, प्रधानमनधानं वा करोतीति गोत्रं, अन्तरायं फरोतीति अन्तरायिकं, इदानी उत्तरप्रकृतयोभिधीयते ज्ञानावरणं पंचप्रकार आमिनियोधिकश्रुताबधिमनःपयोयकेवलानि, एपा ॥२७७॥ मारणं, दर्शनावरण नवभेदं चक्षुरचक्षुरवधिकेवलानि तेपानावरण, निद्रा निद्रानिद्रा प्रचला अचलापचता स्त्यानाई रिति, एपामुदा कोतीति वेदनीयं सातमसातं च तयोरुदयं करोतीति,मोहनीवं अष्टाविंशतिमेदं वत्समासतो द्विविध-दर्शनमोई चरित्तमोई, दर्शनमोह श्रीमा मरमेई अनन्नानुगन्धिन गोधमानमायासोभा राम्यक्त्वं सम्पग्गिध्यात्य मिथ्यात्वं, चरित्तमोहनीय एकविंशतिभेदं अग्रत्याख्याना है। प्रमादव ने कोषादयणत्वारः प्रत्यास्यानापरणा कोषादयश्चत्वारः संचलनकोपादयत्रत्वारः हास्यरत्यरतिमयशोकजुगुप्साखीपुनपुंसकोदा, नेप्यायः एषामुदयादेवानि भवन्ति, आयुर्फ चतुर्भदं नरकतिर्यग्यौनिमनुष्यदेवानि, एपामुदयात्, नाम द्विचत्वारिंशद्भदं शुममशुभं च अनपौरुदयात् । गोत्र विषय , शुममशुभं च अनयोरुदयात्, अन्तराय पंचप्रकार- दानलाममोगोपभोगवीर्याणि च, ॥२७८|| एतान्यपि नदपादेव भयंनि । इदानी स्थिनिरन्याभिधीयते गाणावरणीयस्य स्थितिः जयन्येनान्तर्मुहुनै उत्कृष्टेन त्रिंशत्साग- रोपमकोटाकोटयः प्रीणि च पर्पसहमागि आगधा अंतर मपति, पाप लोडने, न आधा आधा, तत्र उदयो न भवतीत्यर्थः, तत्र गरिस्पनिम्ना भवति, एवं दर्शनावरणीयान्तरायपो:, वेदनीयस्थिति धन्येन द्वादश मुहूर्मा उत्कृप्टेन त्रिंशत्सागरोपमकोटीकोव्या. शिर्ष ददेव, मोहनीष द्विविध-दर्शनमोहनीय चारित्रमोहनीयं च, दर्शनमोहनीयं जयन्येनान्तर्मुहुर्च उत्कृष्टेन चत्वारिंशत्सागरोपम- कोटी कोटपा, परतारि पपगहमाण्यापाया अन्तरं भवति, ऐपं सदेव चारित्रमोहनीस्य जयन्येनान्तर्मुहर्न उत्कृष्टन सप्ततिः सागरी- पनरोटाकोटा, गत वर्षसहस्राणि आपापा अन्तर मवनि, शेपं नदेय, आयुष्मस्य जघन्येनान्तर्मुहुर्च उत्कृष्टेन त्रयस्त्रिंशत्सागरोप- | मानि, नामगोषपोजेपम्पन गरी मुद्दा, उत्कटन विचतिः सागरोपमकोटाकोटया, वर्षसहसर्व आपाधा अंतरं भवतिशेप तदेव । इपियस्य फर्मपः स्थिीतपन्येन उत्कृष्टेन प समया, अनुभाषप्रदेशबन्धी पूक्लिो, कर्मबन्धकरणानां संदरः करणीया, पसाना धपन प्रति यत्नः कागीय इति, प्रवीमि, नयाः पूर्वयन् ॥ इति श्रयस्त्रिंशत्तममध्ययनं समाप्तम् ॥ ॥२७८|| उक्त अपागंशनम इदानीं चतुनिशनम उच्यते तस्स कोऽभिगम्बन्धी प्रयसिंशत्तमे कर्मोक, चतुर्विंश्चमे तत्कारणभूना लेश्या, प्रमादवजेनं अनगारा श्रीउत्तरा। अनेन सम्बन्धनायातस्याध्ययनस्यानुयोगद्वारचतुष्टयं पूर्ववद् व्यावर्ण्य नामनिष्पन्ने निक्षेप सज्झयणं, 'लसाणं निश्वयो।' चूर्णी (१३८-४७नि०६५१)इत्यादि गाथा दश, व्यतिरिक्ता द्रव्यलेश्या द्विविधा-कर्मलेश्या अकर्मेद्रव्यलेश्या,अकर्मेद्रव्यलेश्या द्विविधा- ३५ जीशनामजीवानांच, जीवलेश्या भव्यामध्ययो', सा सप्तविधा,कृष्णादयः, सप्तमा संयोगजा, लेश्याप्रायोग्यद्रव्याणि परिगृह्यन्तै,जोगा पक्षा वज्झंगा य पना उदीरणायालया(५४८)जीवलेश्या द्विविधा चन्दादि ग्रन्धन एव ज्ञायन्ते, कर्मदपलेश्या पड्विधा कृष्णादि, अत्रापि जीवसंवद्धानि द्रव्याणि परिगृह्यन्ते,भावलेश्या द्विविधा-विशुद्धा अविशुद्धाः उपशमे शये च, शेपं गतार्थ, उनको नामनिष्पन्नो २७९॥ निक्षेप, इदानी सत्रालापकस्पायसरः,अस्मायावत् सूत्रं निपतितं तावद्वक्तव्यं, सूत्रं चेदं-'लसज्झयणं पवस्वामी ॥१२९२-६५२।। इत्यादि सर्व लेश्यानां दश कारणानि नामादीनि वक्तव्यानि,कृष्णालेश्यावर्णःजीमूतो-मेघ ,स चस्निग्धः,गवलं-महिपं शृंग, रिष्ठो-द्रोण- काका कापोते कोहलछगो तेलंकरका,रसा जह कडुगतुंचगादी,गंधा गोमडाती,स्पशी जहा करगयादि,परिणामो उत्तमाघममव्यमखिविधः, स एव त्रिभिर्गुणितो नयभेदो भवति, नव त्रिभिगुणिताः सप्तविंशतिः, समविंशति त्रिनिर्गुणिता एकाशीति एकाशीतिनिभिर्गुणिता देशते चत्वारिंशे भवतः, कृष्णाद्यास्तिस्रो लेश्या दुर्गविगमनाय भवन्ति, लेण्यापरिणामस्य आदिसमये अन्तसमये या न कश्चित् । प्रियते, पदा तु अन्तर्मुहुर्ते गते शेष वा मपति तदा परभयं गच्छति, अपसस्थाओ परिवज्जेजा, पसत्थाओ अहेतुए मुणित्ति, वेमि, नयाः पूर्ववत् ।। इति चतुस्त्रिंशत्तमं अध्ययनं समाप्तम् उनं चतुस्विंशत्तमं, इदानीं पंचत्रिंशत्म, तस्य कोऽभिसम्बन्धः ।, चतुर्विंशत्तमे लेश्याभिहिता, पंचत्रिंशनमे अणगार- गुणा अभिधोपन्ते, अनगारच असमस्तलेश्याविहितो प्रशस्यलेश्यायुक्तो भवति, अनेन सम्बन्धनायातस्यास्याध्ययनस्य अनु. २७९|| - भी योगशरणाष्टमं पूर्ववत् म्यारण्य नामनिष्फन्णे निक्षेप अणगारमग्गगती 'अणगारे निक्ग्वेवो० ॥ ५४९-५०/६६३॥ इत्यादि प्रमादवर्जन पूर्ण गापार, पनिरन नियादि, मापे मम्पदधिः अगारपासाद्विनिर्मुक्का, उक्तो नामनिष्फग्णो निक्षेपः । इदानी मसालाए- १६ सम्पारगरः, अमापार एवं निपतितं तारहतप्प,एवं पदं 'सुणेह मे एगमणे' इत्पादि (१३५३-२६८)सर्व 'पंज संग ' एसो १ जोगायो गंग पाया परिवपिन् । एश्यन्ते, परंग बारमार्थहते पार्म नामिरोचपेन, नैव स्वयं गृहाणि जात नैय कारापयेत् नैवानुजानीयात, पामार मणस्पासागा हवा यथा, तपा मपान न करणकारणाणुमोदन ग्रमस्यावराणां यथा, इत्यनं प्राप्य पिसते अग्नि गरंगो पारप, गपमयापा, मुग्जीन, न रसा, न पन्दनपूजनादि प्राधयेत् । धर्मशुक्ले ध्यान सदा ध्यायेत्, पश्मेि काले जादारमरियाग करा, 'निर्ममी निरकारी, पौनरागी निराश्रमः । मप्राप्य केरलं मानं, शाश्वत परिनितः ॥ इति असीमि, नमा मात्र पनिंशत्तमं अपयनं समातम् ।। उर्क पर्षिान, इदानी पदविधर्म, गम्स कोऽभिगम्पन्धारी, पत्रविशतने अनगारगुणा अभिहिताः, पत्रिंशनने जीवा- जीवरिमन्दिरभिधीरणे, मणगारेन प जीवाजीरविमक्तिशातप्पा, अनेन सम्बन्धेनायातस्पास्त्र अध्ययनस्यानुयोगदारचतुष्टयं पर परम्पारन नामनिमय निस्परे जीवावीपरिमतिः, 'निरपेयी जीवमि०॥ (५५२-३॥६७१।। इत्यादि गाथाइयं, पतिरिक गुगारिरिपूर्ण चौपदम्पं, मारे गुणपर्यापमदिन, जीरपरिणामो दनविधः पंचेन्द्रियाणि कोपादयश्ररयार मनथ, मइवनिनो गुणाः, ॥२८०॥ सानिमा मा मात्रयममायाप्रमाना हानादयो,मनसा क्रोधादया पीया नरकादिभवाः, निकम्मेवीउ अजीब ||५५१-१।१७।। इत्पादि गापाम, पतिरिनं गुणरहित अवीवद्रव्यं, मारे गुणपयांपमति अत्रीवद्रव्य, परिणामोदरियामा अधिकारी- तर रूपसरसगन्धाः शुमा अनुमाघ । 'निरखेवो विभत्ती इत्यादि गाथा सप्त ५५३-६२।६७१) विभजनं विभक्तिः, जीवानाम- भीउचरा जीयानां च भेदप्रत्याख्यापन, जीवानां सिद्धानां असिद्धानां च, अजीवानां रूपीणामरूपीणां च, भावे भावानां विभक्तिः भाववि. पर्णी ३६ भक्ति भावानां भेदप्रत्याख्यापन, अाधिकारः जीवद्रव्यविभक्त्या अजीवद्रव्यविभक्त्या च, जे इति निर्देश, किलशन्दा परी- जीवजीवाभावाची, एवं किज आचार्याः कथयन्ति ये भव्यास्तेपामपि ये परीतसंसारिणो-भवाष्टाभ्यन्तरे सेत्स्यन्तो, पुनरपि मव्यग्रहणं येषां तदावरणीयकर्मणां क्षयोपशमी विद्यते,किल पठन्ति धीरा छत्तीस उतरल्झाए,सम्हा जिणपण ते अणंतगमपज्जवेहि संजुत्ते । अज्झाये 1॥२८॥ जबजोगा गुरुप्पसाया अहिर्जतिा।येषां सिदिर्भविष्यति, ये च गठियसत्वा रागद्वेषबहुला ये च अणंतसंसारिणते सकिलिङ्काम्मा कर्म- भिः ओतप्रोता ते अयोग्या उत्तराध्ययनानां तस्माज्जिनप्रज्ञप्तं अनन्तगमपर्यायैः संयुक्त तं स्वाध्याययोगेन यथायोग यथाविधिं युञ्जीत, यो यस्याध्ययनस्य योगः तेन गुरुप्रसादादधीने उक्तो नामनिष्पनो निक्षेपः । इदानीं सत्रालापकस्यायसरः,अस्मायावत्सूत्रं निपतितं । नावद्वक्तव्यं, सूत्र चेर्द-'जीवाजीवविभत्ती० ॥१३७४ ६७२|| इत्यादि,सर्व, विभजन विभक्तिः,भेदप्रत्याख्यापनमित्यर्थः, शृणुत नां मम, क एवमाइ-सुधर्मस्वामी जम्वृनाम अपीति, त० जीवाजीवात्मको लोकः, सच क्षेत्रकालभावादिभिरनुगन्तव्यः, अजीवाड- रूपिणो दशविधा, धम्मरियकायाधर्मास्तिफायः सम्पूर्णः परिगृह्यते, देशः त्रिभागचतुर्मागादि, प्रदेशो निरंशः एव धर्मास्तिकायः, आकाशं च, कालो, दश्धा, धाधनौं लोकालोकप्रमाणे, समयक्षेत्रे कालः, द्रव्यार्थिकनपाभिप्रायात्सर्व जनावपर्यवसितं, पर्याया- थिकस्य सादिपर्यवसित, रूपिणश्चतुर्विधा, स्कन्धो अचित्तमहात्कन्धादि सम्पूर्णः परिगृह्यते, देशविभागचभतर्भागादि प्रदेशोऽ- संख्येयत्तमोऽनन्ततमो वा प्रदेशः, परमश्वासावणुव परमाणु, निरंशः, क्षेत्रवः स्कन्धा, परमाणवः, लोकालोको मननीयो, कालतः १२८१॥

थाउमराण चूर्णा पातते परिनियुते । उनीच उत्तरायणे,मवसिद्धिय सप्णिये।।।ति, इति परिसमाती उपप्रदर्शने च,प्रादुःप्रकाशे, प्रकाशकृत्य-प्रज्ञाप- सिद्धभेदाः यित्वा बुद्धा-अवगवार्थः ज्ञातकः ज्ञातकुलसमुन्नवा बर्द्धमानस्सामी, ततः परिनिर्वाणं गतः किं प्रज्ञपयित्वा !, पत्रिंशदुत्तराध्यय- जीनाजोया । नानि भवसिद्धिकसमतानि-भवसिद्धिकानामेव संमतानि, नाभवसिद्धिकानामिति, नाम्पाचार्योपदेशात्, न समनीपिकया, नया। पूर्ववत् ॥ ॥२८॥ वाणिजकुलसंभूओ, कोडियगणिओ उ वयरसाहीतो। गोवालियमहत्तरओ, विक्खाओ आसि लोगमि ॥१॥ ससमयपरसमयावऊ ओयस्सी दित्तिमं सुगंभीरो। सीसगणसंपरिघुडो वक्वाणरतिप्पिओ आसी ॥ २ ॥ तेसिं सासण इम, उत्तरझयणाण चुपिणखंडं तु । रइयं अणुग्गहत्य, सीसाणं मंदबुद्धीगं ॥३॥ जं एत्थं उस्मत्तं, अपाणमाणया विरतितं होज्जा । तं अणुओमघरा मे, अणुनितेउं समारंतु ॥४॥ पविशोषराध्ययनी समाप्ता, ग्रन्थाग्रं ।। ५८५० ॥ उत्तराध्यपनर्णिः संमत्ता ॥ ॥२८॥ ----

इति श्रीउत्तराध्ययनानां पत्रिंशतभूर्णिः
* समाप्ता*
॥२८॥

Srimanti Uttaradyayanani

Author
Jindasganimahttar
Title
Srimanti Uttaradyayanani
File name
Srimanti Uttaradyayanani
Text
OCR done
Citation
1933
Published
2012/08
Publisher
Indore.,kehrimalji Shri Jain Bandu Mudranalaya
Language
Sanskrit
Pages
291
Library
Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai
DLI number
313199
Barcode
99999990321910.00
Scanning centre
Banasthali University
Digital publisher
Digital Library Of India
VMLT id
tWZGpc3fiSx
Download PDF

Srimanti Uttaradyayanani