·No text on this page.

·66 گاو و اسب و پرندگان آن زمین بما خوشبختي و پیروزی بدل ماكينة نورزد - ما ما و - آنکه . روي و برنج و جو است آنکه م - تو ای زمین وسيع شله مکل بزرگی برای زندگی هستی تندی و کارو حرکت تو شدید است - ایندرا (indra) كبير تورا بدون شکست حفاظت میکند ای زمین تو مارا مانند طلا درخشان بساز - هيچکس بر 0 - بوی خوش مردم که از آن تو است - خوشباكني و پیروزی که در زنان و مردان و اسبان و در پهلوانان و جانوران و فیل ها است و آن زيبائي و شکوهی که در دختران است که از آن تو است اي زمين را با آن پاك كن میچکس بر کینه نورزد - آن غذا روی آن پنج بوم مردم است به أن زمین که زن (زوجة) پرجنيا (parjanya) است و مغز اشخوانان آن باران است درود و سلام فراوان بان - حامل مردم بسیار که با زبانهای مختلف است و با آثين بر طبق مقامشان زمین برای من هزاران نہر ثروت جاری نماید مانند گاوي ثابت بدون شکست - (مانند گاوی که منشا فایده سرشار و تمام نشدنی است) - ۸- راههای مختلف برای مسافرت بشر در روی تو است برای عرابه های جنگی و کاری در روی تر است که بوسیله آن مردم اعم از خوب و بد مسافرت می کنند - أن راه براي ما از دشمن و از دزد خالي باشد و تو بما انچه خجسته نیکو است عطا کنی - . و روش ز موتلف و راههای ا ·65 te 8. ye sahasram dhārā draviņasya me duhām dhruveva ध्रुवेव दुहां मे धारा द्रविणस्य सहस्रं 42 dhenur anapasphuranti धेनुरनपस्फुरन्ती॥ rathasya bahavo janāyanā panthāno रथस्य जनायना बहवो पन्थानो ते ये vartmānasas ca yātave वानसश्च yaiḥ saficaranty ubhaye bhadrapāpās tam panthānam पन्थानं संचरन्त्युभये : jayemānamitram ataskaram yac chivam tena no mțda 47 यच्छिवं जयमानमित्रमतस्करं It | भद्रपापास्तं तेन नो मूड ॥ زمین است . این سرود زمین یکی از شیریں تریں قطعات ادبیات سنسکریت در این قطعه میبینیم که ارینها تا چه اندازه بزمین علاقه منه بودند و براي زندگي کردن در زمین اهمیت بسیار قائل بودند - این سرورد داراي ۹۳ بند است و چند بند آن در اینجا براي نمونه داده میشود - ا- باوجود جمعیت مردم زیاد تنگ نشره زمین که دارای پستي و بلندي زياد و جا های هموار میباشد و در آن گیاههای باقوه مختلف میروید بگذار برای ما وسیع و پهن بشود - ومارا بپروراند - ۲ - أن زمینی که در روي آن دریا و رودخانه و آب پدید امده برود و مردم پدید آمده اند ان زميني آن موجودات زنده حرکت , کار میکنند آن زمین ما را مقام درجه اول بدهد ٣ - آن زميني که در روی آن مردم قدیم زندگی کردند أن زميني که در روی آن خدایان بدیوها حمله کردند - آن محل زندگی که ان غذا در روی آن زمینی که در روی وه ·64 5 प्र gavām asvānām vayasaś ca vişthā bhagam varcaḥ गवामश्वानां वयसश्च विष्ठा भगं वर्चः pşthivi no dadhātu पृथिवी नो दधातु॥ 4. mahat sadhastham mahati babhūvitha mahān vega महत् सधस्थं महती बभूविथ महान् वेग ejathur vepathuște एजथुर्वेपथुष्टे। mahāṁs tvendro rakṣaty apramādam महांस्त्वेन्द्रो रक्षत्यप्रमादम्। sā no no bhūme pra rocaya hiraṇyasyeva sandrsi सा नो भूमे रोचय हिरण्यस्येव सन्दृशि mā no dvikșata kascana 18 मा नो द्विक्षत कश्चन। 5. yas te gandhaḥ purușeșu strīsu puṁsu bhago ruciḥ यस्ते गन्धः- पुरुषेषु स्त्रीषु पुंसु भगो yo aśveņu vīreșu yo mrgeşūta hastisu. यो अश्वेषु वीरेषु यो मृगेषु हस्तिषु। kanyāyām varco yad bhūme tenāsmān api sam mrja कन्यायां व! यद्भूमे तेनास्मानपि संमृज mā no dvikşata kascana 25 द्विक्षत कश्चन ॥ 6. yasyām annam vrīhiyavau yasyā imāḥ pañca, krstayaḥ यस्यामन्नं व्रीहियवौ यस्या इमाः पञ्च कृष्टयः। bhūmyai parjanyapatnai namo 'stu varşamedase 42 भूम्य पर्जन्यपल्य नमोऽस्तु 7. janam bibhrati bahudhā vivācasam nānādharmāņam जनं विवाचसं नानाधर्माणं pfthivi yathokasam पृथिवी यथोकसम्। रुचिः। मा नो वर्षमेदसे ॥ बिभ्रती. बहुधा ·63 ۴ - هما نطور که پرندگان در هوا روز بروز از غليونج میگریزند همانطور که از شير که میغرد میگریزند هما نطور ای طبل جنگا۔ بخت نظارت دارند بوسیله که در جنگ بر بخت نظارت بگذار تمام خدایان که دهل جنگ و پوست آهو دشمنان را بترسانند عليه قشون دشمن کمان و دهل جنگ که و - بگذار صدای زه که در صف جنگ قدم میزنند و مغلوب شده اند بصد امانه شنیده شود - کر I. 2 ا : Prthivi पृथिवी asambādham badhyato mānavānām yasyā udvatalı असंबा, बध्यतो मानवानां यस्या 3 : pravataḥ samam bahu ya: समं nānāviryā oşadhir yā bibharti prthivi naḥ नानवीर्या ओषधीय बिति पृथिवी नः prathatām rādhyatām naḥ प्रथतां राध्यातां 2. yasyām samudra uta sindhur apo yasyām annam यस्यां समुद्र उत सिन्धुरापो यस्यामन्नं krštayaḥ sambabhūvuḥ 26: संबभूवुः। yasyām idam jinvati prāņad ejat să bhūmil यस्यामिदं जिन्वति प्राणदेजत् सा नो भूमिः pūrvapeye dadhātu पूर्वपेये ۹۶ / 3. yasyām pūrve pūrvajanā vicakțite yasyām devā यस्यां पूर्वे पूर्वजना विचक्रिरे . यस्यां देवा asurān abhyavartayan असुरानभ्यवर्तयन् । F.9 10 3 ·82 ما एवा त्वं و 3. yathā výkād ajāvayo dhāvanti bahu bibhyatiḥ यथा वृकाद जावयो धावन्ति बहु बिभ्यतीः। evā tvam dundubhe 'mitran.. दुन्दुभेऽमित्रान् . 4. yathā Śyenāt patatriņaḥ sarvijante ahardivi simhasya यथा श्येनात् पतत्रिणः संविजन्ते अदिवि सिंहस्य stanathor yathā स्तनथोर्यया। evā tvam dundubhe 'mitrān. 6 दुन्दुभेऽमित्रान् . 5. parāmitrān dundubhinā hariņasyājinena ca परामित्रान् दुन्दुभिना हरिणस्याजिनेन 4 | sarve devā atitrasante sangrāmasyesate सर्वे देवा अतित्रसन्ते संग्रामस्येशते॥ 6. jyaghosa dundubhayo 'bhi krosantu ya disab ज्याघोषा दुन्दुभयोऽभि क्रोशन्तु या दिशः। senā) parājitā yatir amitrāņām anikaśaḥ : पराजिता यतीरमित्राणामनीकशः। एवा त्वं 9 دل جنگ این سرود را و بطبل جنگ کرده است تا دشمنان را بترساند - ا- بدشمنان راجع به ناامیدی و گیجی صحبت کن اي دهل جنگ - ما در دشمنان متنفر, گیجی و ترس ایجاد میکنیم ای دهل انها را دور کن - ۲ - مثل اینکه جانوران جنگلی از مردم میگیزند همانطور نيز اي دهل جنگ بدشمنان صدا کن و ایشان را بترسان و انکار شان را پریشان بساز - ۳ - همانطور که بزها و گوسفندان با ترس شدید از گرگ میگریزند هما نطور ای دل جنگا...........

·61 تاج گذاري پادشاه ا - پادشاهی با شکوه و جلال بتر رسیده است - در خاور طلوع کن (ظهور کن) مثل خداوند مردم مثل شاه یگانه - أي شاه بگذار تمام مردم ترا بخوانند - که سزاوار نزديك اسبان و پرستش باشی ۲ - بگذار مردم ترا بپادشاهي بپذیرند - پنج قسمت اسمان ترا بپذیرد تر در بالا در سر پادشاهی آسوده باشي بعد مرد نیرومندی شده بما ثروت بلي ٣ - حخويشان تو ترا خوانده بسوی تو آنند - اگني (agni-اتش) پیامبر فعال تر برود - زنان و پسران با تو صمیمی باشند سپس نیرومند شوی و خراج بسیار بگیری - ۳- راهها با ثروت فراوان و شکلهای مختلف بهم پیوسته شوند و برای تو جای وسیع بسازند همه آنها بهم پیوسته شوند و ترا بخوانند نیرومند و مهربان شوی به ده ها سال برسي 2 I dundubbih fa: I. vihfdayam vaimanasyam vadāmitreşu dundubhe gi वदामित्रेषु वैमनस्यं विहृदयं vidveşam kaśmasam bhayam amitreşu nidadhmasy fein- मित्रेषु भयम कस्मशं विद्वेषं avainam dundubhe jahi If 1 दुन्दुभे स्यवैनं 2. yathā mrgāḥ samvijanta āraṇyāḥ puruşad adhi आरण्याः पुरुषा संविजन्त HT: यथा pra evā tvam dundubhe 'mitrān abhi kranda क्रन्द मित्रानभि दुन्दुभे träsayātho cittāni mohaya त्रासयाथो चित्तानि मोहय ।। fal एवा त्वं ·I. اکم प्राङ राजन् प्रदिशो I 2 . विशो वृणतां na ततो न 2 4 Nrpavaranam नृपवरणम् tvā gan rāștram saha varcasodihi prāå visām आ त्वा गन् राष्ट्र सह वर्चसोदिहि विशां patir ekarāț tvam virāja पतिरेकराट् त्वं विराज। sarvās tvā rājan pradiso hvayantūpasadyo सर्वास्त्वा ह्वयन्तूपसद्यो namnasyo bhaveha नमस्यो भवेह ।। tvām viso všpatām rājyāya tvām imāḥ pradiśaḥ त्वां राज्याय त्वामिमाः प्रदिशः pafica krstayah पञ्च कृष्टयः। varşman rāştrasyå kakudi srayasva tato ugro वष्म॑न् राष्ट्रस्य ककुदि श्रयस्व उग्रो vi bhajā vasūni वसूनि ॥ 3. accha tvā yantu havinaḥ sajātā agnir dūto ajiraḥ अच्छ त्वा यन्तु हविनः सजाता अग्नि तो अजिरः ca rātau सं च राती॥ jāyāḥ putrāḥ sumanaso bhavantu bahum balim जायाः पुत्राः सुमनसो भवन्तु बहुं बलिं prati paśyāsā ugraḥ 3 प्रति पश्यासा उग्रः॥ 4. pathyā revatir bahudhā virūpāḥ sarvāḥ sangatya पथ्या रेवती बहुधा विरूपाः सर्वाः सङ्गत्य varīyas te akran वरीयस्ते अक्रन्। tās tvā sarvāḥ samvidānā hvayantu dagamim ugraḥ तास्त्वा सर्वाः संविदाना ह्वयन्तु दशमीमुग्रः sumanā vabeha सुमना वशेह॥ वि भजा sam 7 60 ·57 7 दिवः। 14. Somaḥ सोमः 9 113 kāsyapo māricaḥ parktih काश्यपो मारीच । पंक्तिः 1. yatra jyotir ajasram yasmin loke svar hitam यत्र ज्योतिरजस्रं यस्मिन् लोके स्वहितम् । tasmin mām dhehi pavamānāmpte loke akṣita तस्मिन् मां धेहि पवमानामृते लोके अक्षित indrāyendo pari srava इन्द्रायेन्दो परि स्रव ।। 2. yatra rājā vaivasvato yatrāvarodhanam divah यत्र राजा वैवस्वतो यत्रावरोधनं yatrāmūr yahvatir āpas tatra mām amptam यत्रामूर्यतीरापस्तत्र माममृतं krdhindrāyendo pari stava कृधीन्द्रायेन्दो परि स्रव॥ 3. yatrānukāmam caraṇam trināke tridive divah यत्रानुकामं चरणं त्रिनाके त्रिदिवे दिवः। lokā yatra jyotişmantas tatra mām amệtam लोको यत्र ज्योतिष्मन्तस्तत्र माममृतं .krdhindräyendo parisrava कृधीन्द्रायन्दो परि स्रव॥ 4. yatrānandās ca modās ca mudaḥ pramuda asate यत्रानन्दाश्च मोदाश्च प्रमुद आसते। kāmasya yatrāptāḥ kāmās tatra mām amptam कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं kfdhindrāyendo pari srava कृधीन्द्रायेन्दो 8 9 II परि स्रव।

·56 ۱۳ - رودرا Rudra رودرا خدائی است که نسبت بدشمنان بد رفتار و نسبت باشخاص نيك خوش رفتار است - أو تیر و کمان و داروهائی با انواع در دست دارد - ما کور ا - ای رودرا با داروهای سودمند که تو دادی من بصل سالگي خواهم رسید - دشمنی را از ما دور بدار - رنج زحمت را از بدار و امراض را از هر جهت از ما دور کن - ۲ - تیر های رودرا از ما دور ماند بد خواهی شدید اشخاص ترسناك از ما دور ماند اسلحه ساخت خودت را از پرورنده (ما) دور کن - ای بخشنده به بچه ها و نوه های ما مهربان باش - . 10 no 44: 13. Yamah yamo vaivasvataḥ 41 49497: triştup foc I4 naisā viveda prathamo gātum yamo नैषा विवेद प्रथमो गातुं नो यमो gavyūtir apabhartavā u गव्यूतिरपभर्तवा yatrā naḥ pūrve pitaraḥ pareyur enā jajñānāḥ SITE: परेयुरेना पितरः पूर्वे pathyā anu svāḥ 2 पथ्या अनुस्वाः॥ پما .Yama يما پسر ویوسوت (vivasvat) , پادشاه بهشت است که در آن اشخاص نیك پس از مرگ میروند از اول مردي بود که نخست بانجا راه یافت. بدین سبب میتوان گفت که او پیغمبر دین ود است - يما نخست برای ما راه را پیدا کردن این چراگاه قابل راندن نیست . آنجا که نيا كان قدیم ما بانجا رفتند کسانیکه بعد زنده شدند خود برا های جداگانه میرند .

·55 ۱۱ - بهگا bhaga بهگا خداي بزرگ است که بشر را شاد میسازد و بان نعمت فراوان میباشد - ا- ای بهگا راهنما - ای بهگا با ثروت راست - اي بهگا بکشنده بما این فکر را حمایت کن (یعنی این دعا را) ای بهگا ما را با گاوها و اسبها ثروتمند بساز - ای بهگا ما دارای پسران نیرومند باشیم ۲ - ای خدا يان البته تنها بهگا ثروتمند باشد - بواسطة آن ما نیز ثروتمند با شیم - ای بهگا البته همه أن تو را میخوانند ای بهگا تو اینجا در جلوي ما حر حرکت کن - I 2 1. 12. Rudrah : trișțup farceur grtsamadah 4G: 33 tvädattebhi rudra samtamebhiḥ satam himā aśīya हिमा अशीय शतं शंतमेभिः रुद्र त्वादत्तेभी bheșajebhiḥ sof: 1 amho vy amivās cātayasvā vy vy asmad dveşo vitaram व्यमीवाश्चातयस्वा व्यहो वितरं व्यस्मद्वेषो vişūcih faga: 11 tveşasya heti rudrasya vịjyāḥ pari 2. pari no त्वेषस्य परि परिणो हेती रुद्रस्य gāt durmatir mahi दुर्मतिर्मही गात्। ava sthiră maghavadbhyas tanuşva midvas tokāya मीढ्वगस्तोकाय अव स्थिरा मघवद्भ्यस्तनुष्व tanayāya mfla 14 2 :Tة ا 40 7414 F. 8 ·54 Apām napāt ام - نواده آب ( اپام نپات) اين خدا صورتي از اتش است که در آب متولد شده و در اب زندگی میکند گفته شده است که او بچه ای مورد علاقه دختران جوان که اطراف او می ایستند و از او نگاهداري ميكنند ا - دختران جوان بدون تبسم (یعنی أبها) در اطراف این جوان سیایستند و او را روشن و درخشان می سازند - او با شعله شفاف نور مي باشد و بدون هیزم در آب با جامه کره پخته میتابل ۲-بان خدای ثابت سه زن آسماني ،يخواهند غذا بدهند زیرا او مثل اینکه بطرف مادرش در ابها کشیده میشود - او شیرینی بهشتي از دست انهائي مخورد که او را اول بدنیا آورده اند - II. Bhagaḥ HT: triştup Faroe vasisthah afts: 4I 7. bhagemām 1. bhaga prañetar bhaga satyarādho भगेमां सत्यराधो प्रणेतर्भग TT . dadan nak dhiyam ud avā धियमुदवा ददन् नः bhaga bhaga -pra ņo janaya gobhir agvair गोभिरश्वैर्भग जनय णो भग pra npbhir nțvantaḥ syāma 3 प्र नृभिनृवन्तः स्याम॥ tena vayam devās 2. bhaga eva bhagavān astu वयं देवास्तेन एव भगवानस्तु भग bhagavantaḥ syāma भगवन्तः स्याम। no bhaga tam tvã bhaga sarva ij johaviti sa भग नो सर्व इज्जोहवीति स त्वा भग bhaveha puraetā ** 1 पुरएता 3 5 ·53 - اسوين Asvin اسوين ها جفت خداها که صورت ظاهر مانند یکدیگرند و همیشه با یکدیگر حرکت میکنند . آنها آنها پزشکهائی هستند که اشخاصی را از خطر نجات میدهند و امراض انسان را رفع میکنند - سوريا (Surya) دختو خدا سوريا (Sirya) وقتی که ایشان در يك مسابقه عرابة ثی جنگي بردند آنها را بشوهری قبول کرد - - دختر سوريا بعد از بردن با يك اسب روی عرابه جنگی شما مثل کسی بهدف رسیده بالا رفت - مهمة خد اما از دل و جان این را پذیرفتند - اي ناستيا (nasatya) (یعنی avin) شما بروشنائی بسته شديد - ۲ - ای دو پهلوان براي ويسرا (visvaka) پسر کریشنا (krsna) که شما را ستوده است ویشناپوا (vispapva) را آورد و برای گوشا (ghosa) که با پدرش در منزلش زندگی میکرد وقتی پیر شد او را شوهر دادند - 2. I. 10. Apām napāt 3791 7477 triseup fast grtsama.dab raa: 35 tam asmerā yuvatayo yuvānam marmrjyamānāḥ मम॒ज्यमानाः युवानं युवतयो तमस्मेरा pari yanty äpah परि यन्त्यापः। sa śukrebhiḥ sikvabhi revad asme didāyānidhmo दीदायानिध्मो शिक्वभी रेवदस्मे स शुक्रेभिः ghrtanirrig apsul 4 घृतनिर्णिगप्सु ।। devāya nārit avyathyāya tisto asmai नारीर्देवाय अव्यथ्याय तिस्रो •अस्मै devir didhişanty annam देवीदिधिषन्त्यन्नम्। pīyüşam apsu prasaste hi kṛtā ivopa स पीयूषं अप्सु हि प्रसा इवोप GT dhayati pūrvasūnām 5 धयति पूर्वसूनाम् ॥ 2. sa ·52 اوشس Usas اوشس فجر است که بعنوان يك دختر جوان بسیار زیبا توصیف شده است و دارای لباس قشنگ و بعنوان رقاص زن است وزن شامل چهار سطر از ۱۲ سیلاب ساخته شده است - ا- او مانند رقاص زن اندام خود را بیاراید - او سینه خود را مثل گاو شیر دهنده پستانش را نمایش میدهد - به تمام دنیا روشنائی ميبخشد - اوشس تاریکی را میگشاید مثل گاو خانه خود را - ۲ - ای الهه با اسبهای کام زین بسرعت دور دنیا بگرد - ای فجر حيوانات و دو پا و چهار پاي را از خواب بیدار کن تا در اطراف حرکت کنند شلة 9. Asvinau 37feqrit 1. 1, समु श्रिया triştup faren kaksivan #afrat 116 ā vām ratham dubitā sūryasya kārşmevātişthad arvatā कामवातिष्ठदर्वता दुहिता सूर्यस्य आ वां रथं jayanti जयन्ती । visve devā anvamanyanta brdbhiḥ sam usriyā हृद्भिः अन्वमन्यन्त देवा विश्वे nāsatyā sacethe 17 नासत्या सचेथे॥ vişņāpvam kršniyāya stuvate narā yuvam विष्णावं कृष्णियाय स्तुवते नरा युवं dadathur višvakāya ददथुर्विश्वकाय। ghoṣāyai cit pityşade durone patim jūryantyā जूर्यन्त्या पतिं दुरोणे चित् पितृषदे घोषायै 2. 7 asvinav adattamں अश्विनावदत्तम् ॥

·51 ورونا Varuņa و ورونا از قوی ترین و دانشمند ترین خدایان است حوزه فرمانروایش تمام عالم را فرا میگیرد - او در غروب پرستیده میشود - ا- نه بخاك حکومت تو این پرندگان که پرواز میکنند میرسند و نه به نیروی تو و نه بخشم تر نه این ابهاکه پیوسته در جریانند نه آنکسانیکه قوه باد را اندازه میگیرند - ۲ - با اواز ترا تمجيد نموده از تو آنرا خواهش میکنم - پرستنده بانقدیم پیشکش ها آن را خواهش میکند ای ورونا اینجا بدون خشم باش (خشم نگیر) ای قابل تمجيد بسیار عمر مارا کوتاه مردان - م - آن کسی که موقعیت پرندگان را که پرواز میکنند میشناسد آنکسی که کشتی ها را در دریا میشناسد jagati Fiat I 1. na 8. Usas jqR राहूगणः गोतमो 92 gotamo rahuiganah adhi pesāmsi vapate nſtür ivāporņute vakşa वक्ष नृतूरिवापोर्तुते वपते अधि पेशांसि usreva barjaham उसेव बर्जहम्। jyotir viſvasmai bhuvanāya kpņvati gāvo गावो कृण्वती भुवनाय ज्योतिर्विश्वस्मै vrajam vy uşā āvar tanah 4 aTax: 1 tristup fas vamadeyah Ha: SI 4 ştayugbhir agvaiḥ pariprayātha 2. yuyam hi devir परिप्रयाथ हि देवीर्ऋतयुग्भिरश्वैः यूयं bhuvanāni sadyal भुवनानि सद्यः। prabodhayantīr uşasaḥ sasantam dvipāc catuṣpāc द्विपाच्चतुष्पा- ससन्तं प्रबोधयन्तीरुषसः carathāya jīvam 5 च्चरथाय जीवम्॥ व्रजं व्युषा ·50 - ۴- ای میترا کسیکه با پیش کش بدستور تو فرمانبردار میباشد ای پسر اديتي (aditi) بمقام بالا برسد او که از طرف تو حمایت میشود کشته نمیشود و بر او کسي غالب نمیگردد با و از دور و نزديك گناه نمیرسد - 7. Varunah वरुणः I 24 sunahsepah शुनःशेपः tristup त्रिष्टुप् I. वयश्चनामी -- na hi te ksatram na saho na manyum vayascanāmi न हि ते क्षत्र न सहो न मन्यु. patayanta āpuḥ पतयन्त आपुः। nemā āpo animişam carantir na ye vātasya नेमा आपो अनिमिषं चरन्तीन ये वातस्य praminanty abhyam 6 प्रमिनन्त्यभ्वम् । tat tvā yāmi brahmaņā vandamānas, tadā sāşte तत्त्वा यामि ब्रह्मणा वन्दमानस्तदा शास्ते yajamāno havirbhiḥ यजमानो हविभिः ahelamāno varuņeha bodhy urugamsa mā अहेळमानो वरुणेह बोध्युरुशंस न āyuḥ pra moşīḥ मोषीः॥ 2. na II आयुः प्र gayatri गायत्री. I 25 3. vedā yo यो वेदा vinām padam antarikşeņa patatām. वीनां पदमन्तरिक्षण पतताम्। veda nāvaḥ samudriyah 7 वेद नाव: समुद्रियः॥

·49 سوريا مثل مردي که زن جوانی را دنبال می نماید) فجر درخشنده را تعقیب میکند - جائی که مردان که به خدایان علاقه دارند یوغ عرابه جنگی را ثابت میکند که از خوشبختی بگوشتی دیگر بروند - وز 3 1. हव्यं 6 Mitrah fa: viśvāmitrah fazaif47: triştup face mitro dădhāra mitro janän yātayati bruvāņo दाधार मित्रो जनान् यातयति ब्रुवाणो मित्रो Prthivim uta dyānı पृथिवीमुतद्याम् । mitraḥ kṛṣtīr animişābhi caşte mitrāya havyam मित्राय as कृष्टीरनिमिषाभि fia: ghſtavaj juhota Rasha | pra sa mitra marto astu prayasvān yas ta āditya आदित्य यस्त अस्तु प्रयस्वान् स मित्र मों siksati vratena शिक्षति व्रतेन। amiho nainam jiyate tvoto na hanyate जीयते त्वोतो नैनमहो न हन्यते aśnoty antito na dūrät 7 7 || अश्नोत्यन्तितो I 2. प्र na 2 میترا Mitra میترا خداي خورشيدي است - او دوست انسانهاي و انسان را بکوشش و ادار میکند و باز نجات میدهد- او صبح زود پرستیده میشود - ا- میترا فرمان دهنده انسان را بكوشش و ادار میکند - میترا زمین و آسمان را نگاهداشته است - میترا مردم را بدون چشمك زدن نگاه میکند - بميترا پیشکشی باکره پخته بدهید - ·48 ست ا- در حال گردش کردن از جاده هاي تاريك جاريد ان و مردنی را آسوده میگذارد باعرابه جنگ طلائی خدا سويتا میاید و بدنیا مینکرد - ۲ - با دستهای طلائي و با راهنمایی خوبی و با لطف و مهربانی و خداوند خود و اسورا (asura) با ينجا بیاید و دیوها و جادوگرها را براند و خداي ستوده شده بسوی غروب ایستاده است I I. I 2 Suiryah : kutsa angirasal SY gifsxer: triseup faq IIS citram devānām udagād anikam cakşur mitrasya चक्षुर्मित्रस्य चित्रं देवानामुदगादनीकं varuņasyāgneh वरुणस्याग्नेः। antarikşam sürya ātmā āprā dyāvāprthivi आत्मा सूर्य अन्तरिक्षं आप्रा द्यावापृथिवी jagatas tasthuşaś ca जगतस्तस्थुषश्च ॥ maryo rocamānām uşasam devīm sūryo मर्यों रोचमानां देवीमुषसं सूर्यो na yoșām abhyeti pagcāt पश्चात्। न योषामभ्येति vitanvate yugāni devayanto yatrā वितन्वते युगानि देवयन्तो नरो यत्रा bhadram bhadrāya prati * || भद्राय प्रति 2. naro 2 و سوريا Surya , سوریا خورشید است و این کلمه و قسمت اول كلمه حضورشید یکی است - صورت عيجيب خدایان و چشم میترا (mitra) و ورونا , آتش بالا رفت - سوريا که و هر چه که حرکت میکند هر چیز که ثابت است زمین و آسمان و ناحيه بين آنهارا پر میکند (varuna) و ·47 ويشنر Vişnu ترين اشخاص میتوا ويشنو عالی ترین خدای ودا است که مکانش بلند ترین نقطه جهان است - او تمام دنیا را با سه قدم میپیماید جاي او را فقط عاقل میتوانند بینند - بعلت نيرويش ويشنو ستوده میشود که مانند جانور سهمناك در کوه زندگی میکند و باطراف میگردد و تمام جهان در سه محل پیمودنش زندگی میکند ۲ - ويشتر اين را پیمود و اثر پای خود را باقي گذاشت این جهان) در جاي پاي او که پر از خاك است نگاهداشته میشود - م - دانشمندان بلند ترین جایگاه ویشنو را همیشه میبینند و مانند چشمي در آسمان ثابت است - سع 1, 4. Savita #fani 35 Hiranyastupa anigirasal fever arfs: triseup fas 1. ā kļşņena rajasā vartamāno niveśayann amptam martyam ca मत्यं आ कृष्णेन रजसा वर्तमानो निवेशयन्नमृतं hiraṇyayena savitā rathenā devo yāti bhuvanāni paśyan 2 4 || सविता रथेना देवो याति भुवनानि हिरण्ययेन 2. hiraṇyahasto asuraḥ sunīthaḥ sumſlīkaḥ svavān yātv arvān हिरण्यहस्तो असुरः सुनीथः सुमुळीकः स्ववाँ यात्वर्वाङ् । apasedhan raksaso yātudhāgān asthād devah यातुधानानस्थाद्देवः रक्षसो अपसेधन् pratidoşam grņānaḥ [VII: 1 प्रतिदोषं Is سریتا Savita سويتا خدای خورشیدی است که تمام جهان را می پیماید طلوع و غروب می کند و تمام دنیا نگاه میکند . این کلمه ؟ الهام كننده معنی میدهد - او صبح و غروبه و ظهر پرستیده میشود - F. 7 ·46 - ۳ - هیچکس مانند تو در دنیا نیامده است نه در زمین و نه در آسمان نخواهد آمد - اي اينكرا بكشنده ! ما خواستاران اسبها و گاوها و جنگجویان تورا میخوانیم . بند با دو وزن مختلف است و این دو مین شعر با این ترکیب است- وزن اين بند و به دو قسمت تقسیم میشود از چهار سطر ساخته شده است هر قسمت دارای يك خط است ۱۲ سیلابي که سطر دوم آن هشت سیلابی و در دنبال آن قرار گرفته است - you as (pragatha) 43617 - - 3. Visnuh विष्णुः dirghatamas दीर्घतमस् I 154 tristup त्रिष्टुप् I. 2 विश्वा॥ pra tad vişnuḥ stavate viryeņa mrgo na प्रतद्विष्णुः स्तवते वीर्येण वीर्येण मृगो मृगो न bhimaḥ kucaro girişthāḥ भीमः कुचरो गिरिष्ठाः। yasyoruşu trișu vikramaņeșv adhikşiyanti यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्वधिक्षियन्ति bhuvanāni visvā भुवनानि 22_methātithih kānvah मेथातिथिः काण्वः gayatri गायत्री 2. idam vişnur vi cakrame tredhā ni dadhe padam. इदं विष्णुविचक्रमे त्रेधा नि दधे पदम्। samūlham asya pärasure 17 पांसुरे॥ 3. tad vişņoh paramam padam sadā paśyanti sūrayaḥ. तद्विष्णोः परम पदं सदा पश्यन्ति · सूरयः। divīva cakşur ātatam दिवीव चक्षुराततम् ॥ I समूहळमस्य 20 ·45 2 . yo hatvāhim ariņāt sapta sindhūn yo gā सप्त सिन्धून् यो गा यो हत्वाहिमरिणात् udājad apadhā valasya act | उदाजदपधा yo aśmanor antar agnim jajāna samvřk samatsu समत्सु जजान संवृक् यो अश्मनोरत्नरग्नि sa janāsa indraḥ स जनास इन्द्रः।। 3 7 3. pragatlah (satobrhati) vasiştaḥ 32 TI%: (HYIaEdit) afts: na tvāvān anyo divyo no pārthivo na jāto na janișyate न जातो न जनिष्यते। न त्वावा अन्यो दिव्यो न पार्थिवो tvä agvāyanto maghavann indra vājino gavyantas वाजिनो गव्यन्तस्त्वा अश्वायन्तो मघवन्निन्द्र 23 havāmahe हवामहे ।। ایندرا Indra اسلحه اذرخش ایندرا خدای نیرومند است که وجرا (vajra) یعنی را در دست میگیرد و دیوها را میکشد و آب را در رودخانه بجريان میاندازد - او زمین و آسمان را ثابت نگاه میدارد - وزن در بند اول از چهار سطر وهر سطر از یازده سیلاب تشکیل شده است . ا - آنکه زمین لرزان را ثابت کرد و آنکه کو ههاي آشفته را آرام نمود و آنکسی که فضای وسیع بین زمین و آسمان را پیمود , آن کسی که آسمان را نگاهداشت ای مردم آن ايندرا است - ۲ - آنکسی که پس از کشتن مار هفت رودخانه را آزاد کد و آن کسي که از مخفی گاه والا (vala) کارها را برون آورد و آنکسی که آتش را بین دو سنگ ایجاد نمود و آنکسی که در جنگ پیروز است - ای مردم ای مردم آن اینکر است - فاتح و ·4 آتش نگاه دار خانه است آتش مهم ترین خدای آرین ها است و بیشتر از يك چهارم سرودها ریگودا (Rigveda) ستایش آنست - او یکی از همکاران در آئین پرستش شمرده میشود و خدایان را بمکل پرستش میآورد , پیشکش پرستنده را بخدایان میبرد و گاهی این هم گفته میشود که چون خدایان پیشکشي را که در آتش انداخته شده است میخورند او دهان خدایان است او بهترین دوست انسان صاحب شعله او مثل شاخ گاو نر است و او مانند گاو نربلند صدا میکند - او براي انسان فراوانی و پیروزی میسازد - در این وزن بندها ۳ سطر دارد و هر يك سطر دارا ۸ سیلاب است - - خدای آتش را میستایم که جلو گذاشته و همکار در آئین پرستش و خواننده (خدایان) و بهترین گوهردهنده است ۲ - آتش سزاوار ستایش از طرف دانشمندان قدیم است و از طرف جدید نیز از خدایان را اینجا بیاورد - ٣ - ای آتش أن تو (یعنی تو اینگونه ستوده شده برای ما مانند پدر برای پسر آسانس باشی - برای بهبودی ما بپهلوی ما بمانی۔ 2. Indraḥ 35 12. 2. tristup fas grtsamadah [s: 1. yah pfthivim vyathamānām adſmhad yaḥ parvatān पर्वतान् यः पृथिवीं व्यथमानामदृहद्यः yo antarikşam vimame variyo yo dyām astabhrāt sa वरीयो यो घामस्तभ्नात् विममे यो अन्तरिक्ष janāsa indraḥ 2: || जनास स 2 ·دیباچه مطلب ذيل از كتابي بنام ریگودا (Rigveda) انتخاب شده است ریگودا یکی از چهار قسمت ادبیات ودا (veda) است و این ودا قدیمترین قسمت ادبیات سنسکريت است - اين کتاب شامل سرودهائی است که خطاب بخدایان مختلف میباشد و تمام ان شعر است - عدة مصنفین - که این کتاب را نوشته اند بسیارند و وزن اشعار مهم مختلف است - ریگودا به دو قسمت تقسیم میشود که ماندالا (mandala) ناميده ميشود و هر قسمت دارای چند سرود و هر سرود دارای چند بند است - تمام ریگودا شامل ۱۰۱۷ سرود و تقریبأ ۱۰۵۰۰ بند است اول اسم خدا داده میشود سود خطاب بآنست در خط بعل شماره قسمتهای ریگودا و شماره سرودها بوسیله عده نشان داده شده است - بعد اسم مصنف و اسم وزن هم داده شده است - شماره بندها در سرود بعد از بند داده شده است - شرح مختصری نیز راجع به خدا و وزن داده شده است - 1. Apni afin: 1, I Gāyatri Madhucchandas गायत्री मधुच्छन्दस् 1. agnim iļe purohitam yajñasya devam ftvijam. देवमृत्विजम् । यज्ञस्य पुरोहितं अग्निमीळे hotāram ratnadhātamam रत्नधातमम् होतारं 2. agniḥ pūrvebhir rşibhir idyo nūtanair uta. नूतनैरुत। अग्निः पूर्वेभिर्ऋषिभिरीड्यो sa devän eha vaksati स देवा sa naḥ piteva sügave 'gne sūpāyano, bhava. 3, *al सूपायनो स नः पितेव . सूनवेज्ने sacasvā naḥ svastaye स्वस्तये :: 43 2 एह वक्षति و

·49
- از آن دوست باید گریخت که پشت سر انسان کار شکنی
میکند و پیش روی تعریف و
تمجید مینماید - آن دوست
مانند خمره ئی پر از زهر است که در آن با شير پركرده
باشند
.
و
ه - آدم حریص را با پول و شخص عصبانی را با تعظیم و احترام و
شاخص احمق را با رفتار و کردار مطابق او و شخص دانشمند
را با حقیقت میتوان تكت اختيار آورد -
؟ - بقیه بدهی و بقیه آتش , بقيه ناخوشی چون بعد از مدتی
زیاد میشود نبایستی باقی بگذاري -
٧ - بسیار خوردن و به چیز کم قانع شدن و خوش خوابی و
تیز هوشی و باوفا بودن نسبت بصاحب و دلیری این شش
صفت را از سگ باید بدانی -
٨- بدون استراحت بار کشیدن و سردی و گرمی تحمل نمودن و
همیشه راضی بودن این سه صفت را از خر بایستی آموخت -
و - تا زنده هستي خوشحال زندگی کن - قرض نکن و چیز های
چرب و لذيذ بكور - بدن که خاکستر شد از کجا برمیگردد
يعني پس از مرگ که بدن را میسوزانند چگونه بر
میگردد) -
۱۰ - البته از ثروت بسیار و مکر جمع آوري شده همه کارها
پیشرفت میکند مثل رودخانه ها که از کوهها سرچشمه
میگیرد -
۱۱ - کار هیچ کس بدون ثروت و هوش پیشرفت نمي كند مثل
نهر كوچك در تابستان -
۱۲ - کسیکه ثروتمند است دارای دستها میباشد کسیکه ثروتمند
است فامیل دارد کسیکه ثروتمند است جوانمرد است و کسیکه
ثروتمند است دانشمند است

·41 कुतः॥ avigrāmam vahed bhāram sitosnam ca na vindate अविश्राम वहेद्भारं शीतोष्णं च न विन्दते। sasantosas tathā nityam trīņi sīkşeta gardabhāt 8 ससन्तोषस्तथा नित्यं त्रीणि शिक्षेत गर्दभात् ॥ -yāvajjīvam sukham jīved rņam kļtvā ghrtam pibet यावज्जीवं सुखं जीवेदृणं कृत्वा घृतं पिबेत् । bhasmībhūtasya dehasya punar āvartanam kutaḥ 9 भस्मीभूतस्य देहस्य पुनरावर्तनं arthebhyo hi vivęddhebhyaḥ sambhrtebhyas tatas tatah अर्थेभ्यो हि विवृद्धेभ्यः संभृतेभ्यस्ततस्ततः। kriyāḥ sarvāḥ pravartante parvatebhya ivāpagāh 10 क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः ।। arthena hi vihinasya puruşasyālpamedhasaḥ अर्थेन हि विहीनस्य पुरुषस्याल्पमेधसः । vicchidyante kriyāḥ sarvā grişme kusarito yathā II विच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्म कुसरितो यथा ॥ yasyārthās tasya mitrāņi yasyārthās tasya bāndhavāḥ यस्यास्तिस्य मित्राणि यस्यास्तिस्य बान्धवाः। yasyārthāḥ sa pumān loke yasyārthāḥ sa ca panditaḥ यस्यार्थाः. स पुमान् लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः॥ - پند و امثال ا- آن دانشی که شخص بی هنر دارد و آن ثروتی که آدم بازو که شاخص ترسو دارد هر سه خسیس دارد و آن نيروي در جهان بی نتیجه است - ٣- احمق وقتي که لباس بلند پوشید از دور میدرخشد احمق. تا موقعی که حرف نزده است (جلوه میدرخشد م - بطشش زینت دست است راست گوئی زیور حلق است و علم (such - زیور گوش - ·sāktayah-सूक्तयः 2 भूषणं भूषणम्। apragalbhasya yā vidyā krpanasya ca yad dhanam अप्रगल्भस्य या विद्या कृपणस्य च यद्धनम्। yac ca bāhubalam bhīror vyartham etat trayam bhuvi यच्च बाहुबलं भीरोर्व्यर्थमेतत् त्रयं भुवि ॥ dūrataḥ sobhate mūrkho lambaśātapațāvſtaḥ दूरतः शोभते मूर्यो लम्बशाटपटावृतः। tāvac ca gobhate mürkho yāvat kiñcin na bhāșate तावच्च शोभते मूर्यो यावत् किञ्चिन्न भाषते ॥ hastasya bhūşanam dānam satyam kaņthasya bhūsanam हस्तस्य दानं सत्यं कण्ठस्य Srotrasya bhūşaņam sāstrambhūşanaih kim prayojanam 3 श्रोत्रस्य भूषणं शास्त्र भूषणः कि प्रयोजनम् ।। parokse kāryahantāram pratyakṣe priyavādinam परोक्ष कार्यहन्तारं प्रत्यक्षे प्रियवादिनम्। varjayet tādřsam mitram vişakumbham payomukham 4 वर्जयेत् तादृशं मित्रं विषकुम्भ पयोमुखम् ॥ lubdham arthena gļhṇīyāt kruddham añjalikarmaņā लुब्धमधून गृह णीयात् क्रुद्धमञ्जलिकर्मणा। mūrkham chandānuvpttena tathā satyena panditam 5 मूर्ख छन्दानुवृत्तेन तथा सत्येन पण्डितम् ।। rnageso 'gniģeşas ca vyādhiţeşas tathaiva ca ऋणशेषोऽग्निशेषश्च व्याधिशेषस्तथैव punas ca vardhate yasmāt tasmāt seşam na kārayet 6 पुनश्च वर्धते यस्मात् तस्मात् शेषं न कारयेत् ॥ bahvagī svalpasantuștaḥ sunidraḥ śighracetanaḥ बह्वशी स्वल्पसन्तुष्टः शीघ्रचेतनः prabhubhaktaś ca gūras ca jñātavyāḥ șat suno guņāḥ 7 प्रभुभक्तश्च शूरश्च ज्ञातव्याः षट् शुनो गुणाः॥ 40 च। सुनिद्रः

·39
و - همینکه کلنگ ماهی بزرگ را بروي سنگ برای کشتن قرار داد
ماهي بزرگ با هوش فورأ بدون تردید گلويش را پاره کرد -
و سپس به دریاچه باز
گشته
و ماجرا را برای سایر ماهی ها
باز گفت - ماهی ها نیز با کمال مسرت
مشاهده کردند که جان
خود را بدو ملیون می باشند برای تبریک گفتند
تبصره
این بندها از کتابهای مختلف انتخاب شده اند و بعضی
از آن و بندهای دیگر مانند آن در کتابهاي مختلف مثل پنچاتنترا
(paficatantra) برمیخوریم -
F.6

·38 مي نیرومندي بمعني درايت , موش است ا- سابقا در یکی از دریاچه هائي که در آن ماهی بسیار یافته شد کلنگ زندگي ميكرد و ماهی ها از ترس كلنگ همواره در وحشت بسر برده و از سر راه او میگریختند ٢- کلنگ که نمي توانست ماهی ها را بچنگ بیاورده حيله اي بکار برده و بماهیها گفت که بزودي مردی بکنار این دریاچه خواهد آمد و با تور خود ماهی ها را بقتل خواهد رساند ٣ - این مرد بزودی همه شماره با تور خود گرفته و خواهد کشت پس بهتر است اگر بین اطمینان داری بسخنان من گوش فرا دهید ۴- در این نواحی دریا چه ای وجود دارد که داراي آب زلال و پاکیست و ماهی گیران از وجود آن بیخبراند ، من یکی یکی شما را با خود بأنجا خواهم برد - ماهی ها که عقل درستی نداشتند پس از شنیدن این سخنان از شدت ترس و بیم گفتند ما همه بتو اطمینان داریم و مارا بدان دریا چه ببر - ۲ - آنگاه كلنگ مکار ماهی ها را یکی پس از دیگری با خود برده سنگ انداخت و آنها را خورد - ۷ - یکی از ماهی های بزرگ که جریان را ملاحظه میکرد از کلنگ پرسید که این ماهی ها را کجا میبری ۸- کلنگ باز هم سخنان را که به سایر ماهی ها گفته بود برای او نقل کرد - و آن ماهی بزرگ که دچار بيم و ترس شده بود به كلنگ گفت که مرا هم و - كلنگ نیز که از حرص گوشت آن ماهی از خود بیخود شده بود او را بدهان گرفته و بقصد کشتنش بطرف سنگ برد ۱۰ - ولي همينکه ماهی بزرگ استخوان سایر ماهی ها را دید متوجه شد که کلنگ اول اعتماد آن ماهی ها را بخود جلب کرده و بعد آنها را کشته است - زری آنجا ببر ·37 6 tato bakas tān ekajkam matsyān nitvā silātale ततो बकस्तानेकै मत्स्यान् नीत्वा शिलातले। vinyasya bhakṣayāmāsa sa bahūn vipralambhakaḥ विन्यस्य भक्षयामास स बहून् विप्रलम्भकः॥ dřstvā mīnān nayantam tam makaras tatsarogatah दृष्ट्वा मीनान् नयन्तं तं मकरस्तत्सरोगतः। तम् ।। eko bakam tam papraccha nayasi kva timīn iti 7 एको बकं तं पप्रच्छ नयसि क्व निमीनिति॥ tatas tam sa tad evāha bako matsyān uvāca yat ततस्तं स तदेवाह बको मत्स्यानुवाच यत् । tena bhīto jhaşo. 'vocat sa 'mām api nayeti tam 8 तेन भीतो झषोऽवोचत् स मामपि नयेति so 'pi tanmāṁsagardhāndhabuddhir ādāya tam bakah सोऽपि तन्मांसगन्धिबुद्धिरादाय तं बकः। utpatya prāpayati tad yāvad vadhyaşilātalam 9 उत्पत्य प्रापयति तद्यावद्वध्यशिलातलम् ॥ tāyat tajjagdhamīnāsthisakalāny atra vikșya saḥ तावत्तज्जग्धमीनास्थिशकलान्यत्र वीक्ष्य सः। tam budhyate sma makaro bakam visvāsya bhakşakam 1o तं बुध्यते स्म मकरो बक विश्वास्य भक्षकम् ॥ tataḥ silātalanyastamātras tasya sa tatkşanam ततः शिलातलन्यस्तमात्रस्तस्य स तत्क्षणम्। bakasya makaro dhīmāms cakartāvihvalaḥ sirah बकस्य मकरो धीमांश्चकर्ताविह्वलः gatvā ca seşamatsyānām yathāvat sa gagamsa tat गत्वा च शेषमत्स्यानां यथावत् स शशंस तत् । te cāpy abhinanandus tam tuştāḥ prāņapradāyinam 12 ते चाप्यभिननन्दुस्तं तुष्टाः प्राणप्रदायिनम् ।। शिरः॥

·36 A و - هنگامیکه در نزدیکی دريا چه رسیدند مردم شهر در غاز حامل سنگ پشت را دیدند ٨- مردم با کمال تعجب فریاد کشیدند و پرسیدند که آیا این دو غاز آنرا حمل میکنند و - سنگ پشت ناگهان دهان باز کرد که بگوید که این همه سرو صدا برای چیست که سرنگون گردیده و بدست مردم x5 سنگ پشت چیست -dioskas prajnā nāma balam प्रज्ञा नाम बलम् तस्य 2 āsīt ko 'pi bakaḥ pūrvam matsyādhye sarasi kvacit आसीत् कोऽपि बकः पूर्व मत्स्याढये सरसि क्वचित् । matsyās tatra palāyante tasya dřstipathād bhayāt I मत्स्यास्तत्र पलायन्ते दृष्टिपथाभयात् ॥ aprāpnuvams ca mithyā tān sa matsyān abravid bakaḥ अप्राप्नुवंश्च मिथ्या तान् स मत्स्यानब्रवीद्बकः। ihāgato matsyaghātſ puruṣaḥ ko 'pi jālavān इहागतो मत्स्यघाती पुरुषः कोऽपि जालवान् ॥ sa jālenācirād yuşmān grhītvā nihanişyati स जालेनाचिरायुष्मान् गृहीत्वा निहनिष्यति। tat kurudhvam mama vaco visvāso vo 'sti cen mayi 3 तत् कुरुध्वं मम वचो विश्वासो वोऽस्ति चन्मयि ।। asty ekānte saraḥ svaccham ajñātam iha dhīvaraih अस्त्येकान्ते सरः स्वच्छमज्ञातमिह eta tatra nivāsārtham nitvaikaikam ksipāmi vaḥ 4 एत तत्र निवासार्थ नीत्वैक क्षिपामि वः॥ tac chrutvā sabhayairūce matsyais tair jadabuddhibhiḥ तच्छ्रत्वा सभयेरूचे मत्स्यैस्तैर्जडबुद्धिभिः। evam kuruşva visvastā vayam tvayy akhilā iti एवं कुरुष्व विश्वस्ता वयं त्वय्यखिला धीवरैः। इति।।

·35 :| kramāc ca tatsaro 'bhyarnam prāptau tau kūrmahārinau प्राप्तौ तौ कूर्मधारिणौ। तत्सरोऽभ्यर्ण क्रमाच्च 7 dadīsus tadadhóvartinagarāsrayiņo janāḥ sn: \\ ददृशुस्तदधोवर्तिनगराश्रयिणो kim etan niyate citram hamsābhyām iti tair janaiḥ हंसाभ्यामिति तै चित्रं किमतन्नीयते 8 kriyamāņam kalakalam sa kūrmaś capalo ’sșņot स कूर्मश्चपलोऽशृणोत् ॥ कलकलं क्रियमाणं kutaḥ kalakalo 'dhas tād iti vakträd vihāya tāın RTH वक्त्राद्विहाय कुतः कलकलोऽधस्तादिति yaşțim sa prcchan hamsau tau bhrasto jaghne janair - जघ्ने तौ भ्रष्टो हंसौ स पृच्छन् यष्टि و bhuvi fa | سنکاتا طرح دوستي معه عقل که نیست جان در خطر است ا - حکایت میکنند که در دریا چه ای سنگ پشتي بنام كمبوگريو بود - وی با دو غاز بنام ويكاتا ریخته بود - ۲ - وقتی که بعلت کمي آب دریاچه خشك شد سنگ پشت به دو غاز که در صدر مهاجرت به دریا چه دیگري بودند گفت - ٣ - بجائی که میروید مرا هم ببرید - بمكض شنیدن این دو غاز به رفیق خود سنگ پشت گفتند ۴- دریاچه ای که ما مي رويم خیلی دور دورتر از دور) است - اگر مایل به رفتن آنجا هستید مطیع حرف ما باشید . ه - و باید چوبی را گیریم محکم نگهداشته و هنگام پرواز در آسمان ساکت باشی وگرنه پائین افتاده نابود مي شوي - - سنگ پشت این شرایط را پذیرفته و د, غاز چوب را از دو طرف گرفته با سنگ پشت که چوب را با دهان گرفته بود پر از کردند - که ما ۶ و ·क्वापि सरस्यभूत्। ludhināsād vinaśyati बुद्धिनाशाद्विनश्यति tathā ca kanbugrivākhyah kūrmaḥ kvāpi sarasy abhūt तथा च कंबुग्रीवाख्यः कूर्मः tasyāstām suhțdau hamsau nāmnā vikațasarkațau i तस्यास्तां सुहृदौ हंसौ नाम्ना विकटसंकटौ॥ eka dāvagrahakşīņajale sarasi tatra tau एकदावग्रहक्षीणजले सरसि तत्र hamsāv anyat saro gantukāmau kūrmo jagāda saḥ 2 हंसावन्यत् सरो गन्तुकामौ कूर्मो जगाद सः॥ yuvām yatrodyatau gantum nayatam tatra mām api युवां गन्तुं नयतं तत्र . मामपि। tacchrutvā tāv ubhau hamsau kūrmam tam mitra- तावुभौ हंसौ कूर्म तं मित्रmācatuh 3 तौ। यत्रोद्यतौ . तच्छ्र त्वा मूचतुः॥ दिवि ब्रजन्। saro dūrãd daviyas tad yatrāvām gantum udyatau सरो दूराद्दवीयस्तद्यत्रावां गन्तुमुद्यतो। tatrāyātum tavecchā cet kāryam asmadvacas tvayā 4 तत्रायातुं तवेच्छा चेत् कार्यमस्मद्वचस्त्वया ॥ asmaddhftām gfhītvaiva dantair yaştim divi vrajan अस्मद्धृतां गृहीत्वैव दन्तर्यष्टि niralapo 'vatistetha bhrasto vyapatsyase 'anyathā 5 निरालापोऽवतिष्ठेथा भ्रष्टो व्यापत्स्यतेऽन्यथा॥ tatheti tena dantāttayaștinā saha tau nabhaḥ तथेति तेन दन्तात्तयष्टिना सह तो नभः। kürmeņotpetatur hamsau prāntayor āttayaşţikau कर्मेणोत्पेततुहंसी । प्रान्तयोरात्तयष्टिको। 34 6

·33
است خواهم کرد - (۱۸) خرگوش او را بطرف چاه راهنمایی کرد و
گفت آن شیر که حریف تر است اینجا زندگی میکنم - (۱۹) وقتیکه
در چاه نگاه کرد عکس خود را در چاه دیل گمان کرد شیر دیگریست
بلند گفت تو کيستی (۲۰) همان انعکاس صوت را شنید
و با عصبانیت خود را روي او انداخت که بکشد او را بمكض
افتادن در چاه زندگی خود را از دست داد خرگوش هوشمند
گرچه از شیر کوچکتر بود ولی قویتر بود -
و
تبصره
و
كنها - سريت
این قسمت
قسمت بعدي منتخب از کتابی بنام کتها -
سويت • سا گرا katha
-
sarit
-
sagara
باشد
سا گرا یا اقیانوس (ساگرا) رود خانه های (سريت) حکایات (کتها)
کتابی است شامل حکایات گوناگون و همچنین شامل حکایات
زيادي از پنچاننترا که کتاب اصلی کلیله و دمنه است می باشد -
ما

·32 کلمات جدا I. 2. sakalaih. preritaḥ anicchan. kadacit. varah. vyākulitahfdayaḥ yāvat. tāvat. 5. svabudhyā asmin. 6. atha asau. 7. sinhah api. kopavistah. 8. atilaghuh. ca atikranta. na ayam. mama aparādhaḥ. mārgamadhye apareņa, sim- 12. gacchāmi iti. 13. tena uktam. 14. atra ānaya. hena aham. II. .ucciah .و1 .bhasurakah . 18. sasakah . nitva_avadat . sah .17 kaḥ. 20. tat. tasya upari. 21. buddhiḥ. laghoh. saktih. حکایت ۳ قسمت دوم گذشت بچه - ا (ه) من k آنکه موش دارد قوه دارد (1) روزي طبق قرار داد نوبت به بچه خرگوش رسید (۲) جانوران او را مجبور برفتن نمودند او آهسته آهسته . راه میپیمود و بوسایل کشتن شیر میاندیشید وقتی خرگوش از توسن میلرزید در راه که میرفت چاه را مشاهده نمود - (۳) چون از بالای چاه عبور نمود عکس خویش را درآن چاه ديل (۴) او فکر کرد و آنرا وسیله كار يافت بهاسور کا (bhasuraka) را خشمگین مینمایم و با هوش و زیرکی او را باچاه خواهم انداخت (۹) بعد از ظهر نزد بہاسور کا رسید (۷) شیر از گذشتن وقت بشدت عصبانی بود - (۸) بچه خرگوش ! وقت گذشته است و اکنون تو موجود کوچلا آمدگی - (۹) بنا همه جانوران را میکشم و ميخورم - (۱۰) بچه خرگوش با کمال خضوع گفت (۱۱) ای ملك تقصیر من نیست - (۱۲) بین راه شیر دیگری مرا متوقف ساخت - (۱۳) با و اطلاع دادم که نزد پادشاه میروم (۱۴) او گفت من پادشاه ایں جنگل هستم - شاهت را اینجا بیاور - (۱۵) اگر او ترا در حضور من بخورد من او را نیز خواهم خورد و در نتیجه را نیز خورده ام - (۱۹) اگر بزودی بر نگردی تمام حیوانات جنگل را نابود خواهم ساخت (۱۷) بها سورکا گفت مرا نزد او راهنمائي کن انچه شایسته کردن دربين ·Lon 31 na 16. yadi sighram यदि शीघ्र sakalān api सकलानपि pratyāgamișyasi prātaḥ प्रत्यागमिष्यसि प्रातः sattvān nasayisyami-iti. सत्त्वान् नाशयिष्यामि--इति । vanyān वन्यान 17. bhāsuraka āha; भासुरक mām आह। मां karta vyam कर्तव्यं tasya samīpam तस्य समीपं tat karisyami-iti. तत् करिष्यामि--इति। naya; नय। yat यत् 18. Sasakastam शशकस्तं kūpasya pārgvam nītvāvadatmatra कूपस्य पावं नीत्वावदत्-अत्र pratidvandvi simhah-iti. प्रतिद्वन्द्वी स सिंहः--इति। tava sa vasati वसति तव eya 19. gadā kūpe avalokayati tadā svapratibimbam यदा कूपे अवलोकयति तदा स्वप्रतिबिम्बमे dřstvā simhāntaram matvä uccair व दृष्ट्वा सिंहान्तरं मत्वा उच्चैरavadat. kas tvam-iti. कस्त्वम्-इति। वदत्। 20. tad eva vacanam pratidhvanirūpeņa Srutvā तदेव वचनं प्रतिध्वनिरूपण श्रुत्वा kopāt tam ghātayitum ātmānam tasyopari कोपात् . तं. घातयितुमात्मानं तस्योपरि praksipya kūpe patitah prāņān mumoca. प्रक्षिप्य कूपे पतितः प्राणान् मुमोच। 21. yasya buddhir abhavat tasya laghor api यस्य बुद्धिरभवत् लघोरपि sasakasya simham atiricya saktir abhavat. . शशकस्य सिंहमतिरिच्य शक्तिरभवत् ॥ F. 5 तस्य ·30 re re IO. II. 6. athāsav aparāhne bhäsurakasamīpam prāptah. अथासावपराले भासुरकसमीपं प्राप्तः। 7. simho 'pi velātikramena kopāvista aha. सिंहोऽपि वेलातिक्रमण कोपाविष्ट आह। 8. sagaka tvam atilaghur eva रे रे शशक त्वमतिलघुरेव prāptah; velä cātikrāntā. प्राप्तः। वेला चातिक्रान्ता। 9. tat prātaḥ sakalān api तत् प्रातः सकलानपि mrgān vyāpādya bhaksayisyami-iti. मृगान् व्यापाद्य भक्षयिष्यामि--इति। Sagakah savinayam uvāca. शशकः सविनयमुवाच। svämin nāyam mamāparādhah; mārgamadhye स्वामिन् नायं ममापराधः। मार्गमध्ये 'parena simhenāham nivaritah. ऽपरेण सिंहनाहं निवारितः। svāminah sakāśam gacchāmiti mayā niveditan. स्वामिनः सकाशं गच्छामीति मया निवेदितम्। 13. tenoktam-ahamasmin rājā. तेनोक्तम्-अहमस्मिन् वने राजा। 14. svāminam atrānaya. तव स्वामिनमत्रानय। 15. yadi purataḥ यदि पुरतः स tvām bhakşayişyati tarhi tam api त्वां भक्षयिष्यति तहि तमपि bhakşayişyāmi; tathā ca भक्षयिष्यामि। तथा च tvām api bhakṣitavān bhavisyami. त्वाम पि भक्षितवान् भविष्यामि। 12. vane tava mama sa .

·29 - - بشما میاید - (۸) چون این عمل انجام شود هم روزی شما بدون زحمت خواهد رسید - (9) , هم ما از اضطراب , انہدام رهائی خواهیم یافت (۱۰) پس از شنیدن بیانات ایشان بہاسورها گفت - (11) نیکو میگوئيد- (۱۲) ولی اگر هر روز يك جانور برای من که اينجا میا پستم نیاید همه جانوران را خواهم خورد - (۱۳) آنها همه قول دادند , ازان پس بدون ترس در جنگل بگردش پرداختند (۱۰) یکی از آنها میآمل (۱۴) هر روز يك جانور بنوبت نزن شیر هر روز ظهر و يا پیری و متاثر و بيمناك از مرگ زن و فرزند بنزن رفت - tasya II I. 2. sa buddhir yasya balam बुद्धिर्यस्य बलं . तस्य atha kadācij jātikramāt śasakasya vāra ayatah. अथ कदाचिज्जातिकमात् शशकस्य वार आयातः। sakalair mțgaiḥ prerita anicchann api स सकलैर्म गैः प्रेरित अनिच्छन्नपि mandam mandam gatvā simhasya vadhopāyam मन्दं मन्दं गत्वा सिंहस्य वधोपायं cintayan velātikramam kftvā vyākulitahſdayo yāvad चिन्तयन् वेलातिक्रम कृत्वा व्याकुलितहृदयो यावद् gacchati tāvan mārge kūpah sandrstah. गच्छति तावन्मार्गे कूपः 3. yada kūpopari yāti tadā यदा कूपोपरि याति तदा kūpasyäntar ātmanah pratibimbam dadarsa. कूपस्यान्तरात्मनः प्रतिबिम्ब ददर्श। tena cintitam-ayam upāyo 'sti. तेन चिन्तितम्--अयमुपायोऽस्ति । 5. aham bhāsurakam prakopya अहं भासुरकं प्रकोप्य svabuddhyāsmin kūpe patayisyami-iti. स्वबुद्धयास्मिन् कूपे पातयिष्यामि--इति । सन्दृष्टः।

·28 II. 12. te vane bhavadbhiḥ sādhy abhihitam भवद्भिः। साध्वभिहितं kintu mamātropaviștasya nityam yady eko यद्यको नित्यं किन्तु ममात्रोपविष्टस्य bhaksayisyami, nāgamișyati sarvan api mrgo भक्षयिष्यामि। सर्वानपि नागमिष्यति मृगो prāptās nirvợtim pratijnāya tathaiva 13. HTT- निवृति प्रतिज्ञाय तथैव ते paryatanti. nirbhayāḥ stasmin पर्यटन्ति । fa: वने - स्तस्मिन् mīgah pratidinam krameņāyāti 14. ckas ca 41- क्रमेणायाति प्रतिदिनं HT: एकरच sokagrasto vā vairāgyayukto vā 15. (rddhr) शोकस्तो वा वैराग्ययुक्तो वा वृद्धो madhyāhnasamaye va vā putrakalatranāgād bhīto मध्याह्नसमये वा भीतो वा पुत्रकलत्र नाशाद् teşām ekas tam upatişthate. तेषामेकस्तमुपतिष्ठते। Ca. حکایت ۳ قسمت اول آنکه هوش دارد قوه دارد (هوشمند نیرومند است) (1) در جنگلی شیری بنام بهاسورها (bhasuraka) زندگانی میکرد - (۲) بواسطه زور و قوت هر روز عده ثی از جانوران وحشی مختلف را میکشت و از اینکار باز نمیایستاد روزی کلیه جانوران که در آن جنگل میزیستند باهم جمع شده نزد شير رفتند و گفتند - (۳) اي پادشاه از کشتن همه جانوران شما را چه حاصل (5) در صورتیکه هر روز يك حيوان برای شما کافی خواهد بود (1) بنا بر این ممکن است با ما موافقت کنید - (۷) باینطریق که از امروز درخانه خود بنشینید و هر روز يك حيوان برای خوراك (۳) ·tasya I buddhir yasya balam बुद्धिर्यस्य बलं तस्य I. kasmimscid aranye bhāsurako nama. simho 'vasat. कस्मिश्चिदरण्ये भासुरको नाम सिंहोऽवसत्। 2. athasau vīryātirekān nityam evānekān अथासौ वीर्यातिरेकान्नित्यमेवानेकान् vanyamſgān vyāpādya nopararāma. वन्यमृगान् व्यापाद्य नोपरराम। 3. anyedyus tadvanavāsino mirgāḥ sarve अन्येद्युस्तद्वनवासिनो मृगाः सर्वे militva tam abhyupetyocuh. मिलित्वा तमभ्युपेत्योचुः। 4. Svāmin kim anena sakalamſgavadhcna ? स्वामिन् किमनेन सकलमृगवधेन। 5. nityamevaikenāpi_mrgena tava. typtir bhavisyati. नित्यमेवैकेनापि मृगेण तव तृप्तिर्भविष्यति । 6. tad asmābhih saha samayah kriyatām. तदस्माभिः सह समयः क्रियताम् । 7. adyaprabhști tavātra svāvāse upavişțasya pratidinam अद्यप्रभृति तवात्र स्वावासे उपविष्टस्य प्रतिदिनं eko mrga āhārārtham āgamișyati. एको मृग आहारार्थमागमिष्यति। 8. evañ ca kşte tava klegam vinā prāņayātrā bhavisyati. एवञ्च कृते तव क्लेशं विना प्राणयात्रा भविष्यति। 9. asmākaſi ca sarvoccbedo 'pi syāt. अस्माकञ्च सर्वोच्छेदोऽपि न स्यात् । ro. atha teşām vacanam grutvā bhāsurako 'vadat. अथ तेषां वचनं श्रुत्वा भासुरकोऽवदत्। 27 na ·26 تبصره از اینجا کلمات جمله ها طبق دستور باهم چسپیده میشود اما در این حکایت کلماتی که اینطور چسپیده شده جداگانه داده میشود - buddhiḥ كلمات جدا kasrihscit. bhasurakah. sinhah. avasat. 2. atha asau. viryātirokāt. eva anekān. na upararāma. 3. anyedyuḥ tadvanavāsinaḥ. abhyupetya ūcuḥ. s. eva ekena api. tfptiḥ. 6. tat. 7. tava atra. mfgah. 8. evam. 9. asmākam. sarvocchedaḥ. 10. hliāsurakaḥ avadat. II. sādhu. 12. mama atra upatistasya. yadi ckah mrgah na agamisyati. 13. tatha eva. prāptāh. 14. ckaḥ kramcna āyāti. 15. Vrddhaḥ vairāgyayuktaḥ śckagrastah putrakalatranägāt bhitaḥ. ekah.

·25 saḥ Ca : : hatab. taih RS: | anyeşām parityajya अन्येषां परित्यज्य hanyate. anyaiḥ Ram : 37: pakşam पक्षं sah ātmanaḥ आत्मनः yāti याति 17. evam एवं 18. yaḥ 2: pakşam पक्षं H: حکایت ۴ شغال در تغار رنگ سیاه (1) شغالی در شب تاریکی در اطراف شهر بازادي میگشت و در تغار رنگ سباه افتاد - (۲) پس نتوانست از آن بالا برود و خود را مرده شود - (۳) صبح زود صاحب تغار آنرا بالا آورد و درجای دوری گذاشت - (۲) سپس بجنگل رفت و چون رنگ خود را سیاه دید انديشيل (0) که چگونه بوسیله این رنگ سیاه برای خود مقام عالی بدست آورد - (۶) افکار مختلف از نظر او گذشت بعد شغالها را صدا کرده گفت - (۷) من از طرف آفريننده بوسیله ایں رنگ تازه بعنوان پادشاه جنگلها انتخاب شده ام - (۸) از این ببعد کلیه جانوران باید مطیع فرمان من با شنل - (۹) آنها حرف او را باور کردند و باو احترام گذاشتند و گفتند و گفتند - (۱۰) آنگونه که فرمان دهی بان عمل خواهیم کرد - (۱۱) سپس شیرها و ببرها و دیگر حیوانات وحشی که نمیدانستند شغالی بیش نیست مطیع فرمان او شدند - (۱۲) چون مقام اور بالا رفت بی احترامی نسبت بشغالهای دیگر را آغاز نمود - (۱۳) شغال پیري گفت - (۱۴) چاره اینکار اینست یکروز عصر همه شما دور هم جمع شوید و صدا کنید (زوزه بکشید) (15) او نیز چون صدای شما را بشنود صدا خواهد کرد - (۱۹) و باینوسیله شیرها و ببرها او را میشناسند و او را میکشند (۱۷) و با ينطريق بدست آنها کشته خواهد شد - (۱۸) کسیکه دوش خود را رها کرده راه و روبه دیگران را پیش برد بدست دیگران کشته خواهد شد - - ·24 mama ücuh. II. ca eva 8. adyaprabhrti ājñayā sarve अद्यप्रभृति मम आज्ञया सर्वे mfgāḥ vartitavyah. मृगाः वर्तितव्याः। 9. te etat visvasya tam pranamya ते एतत् विश्वस्य तं प्रणम्य ऊचुः। 10. yatha ājñāpayati mahārājah यथा आज्ञापयति महाराजः tathā karişyāmaḥ-iti. तथा करिष्यामः-इति। tataḥ vyāghrāḥ simhāḥ anye ततः व्याघ्राः सिंहाः अन्ये च krūrajantavaḥ api sah srgālaḥ क्रूरजन्तवः अपि सः सृगालः एव iti ajñātvā tasya parijanāḥ abhavan. इति -अज्ञात्वा तस्य परिजनाः अभवन् । imām unnatām padavim ārūdhaḥ sah इमां उन्नतां पदवीं आरूढः सः kramena spgālän avajñaya parityaktavān. क्रमण सृगालान् अवज्ञाय 13. vfddhah srgālah avadat. वृद्धः कोऽपि सृगालः अवदत् । 14. atra upāyaḥ asti. kasmirscit dine yüyam अत्र उपाय । अस्ति; कस्मिंश्चित् दिने यूयं militāḥ sāyam ärävam kuruta. सर्वे मिलिताः सायं आरावं कुरुत। I5. tam grutvā saḥ api ārāvam karisyati. तं श्रुत्वा सः अपि आरावं करिष्यति। 16. tena simhāḥ vyāghrāḥ tam srgālam तेन सिंहाः व्याघ्राः सृगालं abhijānanti, tam ghātayanti अभिजानन्ति तं घातयन्ति च। 12. परित्यक्तवान्। ko 'pi sarve . ca. तं Ca.

·23 pilībhānde नीलीभाण्डे patitah पतितः Srgālah सृगालः I. kascit srgālaḥ कश्चित् सृगालः nagarasya upānte नगरस्य उपान्ते tataḥ ततः 2. paścāt पश्चात् ātmānam आत्मानं rātrau tamasi svecchayā रात्रौ तमसि स्वेच्छया bhraman nilibhānde papāta. भ्रमन् नीलीभाण्डे पपात। utthātum asamarthaḥ उत्थातुं असमर्थः mrtavat aganayat. मृतवत् अगणयत् । tasya svāminā utthāpya तस्य स्वामिना उत्थाप्य nitvā parityaktah. नीत्वा परित्यक्तः। 3. atha अथ prātaḥ प्रातः dūram दूरं asau असो आत्मानं 4. tataḥ vanam gatvā ātmānam ततः वनं गत्वा nilavarnam avalokya acintayat. नीलवर्ण अवलोक्य अचिन्तयत् । 5. katham aham etena 'vatnena. कथं अहं. एतेन 'वर्णन svotkarşam sādhayāmi-iti. स्वोत्कर्ष साधयामि-इति। 6. bahuvidham ālocya anantaram srgālān बहुविधं आलोच्य अनन्तरं सृगालान् sarvän āhūya avadat. सर्वान् आहूय अवदत् । vedhasa etena varmena navena अहं वेधसा एतेन वर्णेन नवेन vanasya akhilasya api nāthaḥ krtah. वनस्य अखिलस्य अपि नाथः कृतः। F.4 7. aham ·22 upāyena anyaḥ ekena ۳: उपायेन एकेन āyāti. apāyaḥ आयाति। अपायः 17. ittham इत्यं maḥattarah महत्तरः 18. yah sah : cintayati चिन्तयति cintayet. चिन्तयेत् ॥ upāyān उपायान् api अपि apāyān अपायान् حکایت - ۱ کاروانك و مار (1) در جنگلی درخت وتا (vata) بزرگی است - (۲) بسیاری از . کاروانکها در شاخه هایش زندگی میکردند - (۳) در سوراخ همان درخت ماری بود که به کاروانکها را بمحض زائیدن میخورد - (۴) یکی از آنها از غصه مرگ بچه ها در کنار دریاچه مجاور ایستاده بود و اشک میریخت و گریه میکرد - (۵) خرچنگی او را دید و از او پرسید برای چه گریه میکني- (۷) مرا دوست خود بشمار- (۸) من برای رفع اندوه تو چاره ثی نشان میدهم - (۹) کاروانك جواب داد (۱۰) ماري درین درخت وتا زندگی میکند که هر روز بچه های مارا میکورد - (۱۱) اندوه من برای آنست - (۱۴) خرچنگ گفت - (۱۳) از این دریاچه ماهی را بگیر قسمت قسمت کن و از سوراخ نکس (موش مصری) تا سوراخ مار بگذار - (۱۴) نكس دنبال آن قسمت هاي ماهي بسوراخ مار رفته او را خواهد کشت - (15) کاروانك چنین کرد - (۱۶) نكس اول مار را کشت سپس هر روز بهمان درخت وتا رفت و بچه های کاروان را نیز خورد - (۱۷) باینطريق در نتیجه جلوگیری از يك . خطر خطر بزرگتر دیگری پیش آمد - (۱۸) کسی که بپاره خطر می اندیشد بايستي به خطر دیگر نیز بیاندیشد - ·21 10. vasan asmin अस्मिन् dine दिने vatavřkse वटवृक्षे asmākam अस्माकं वसन् sisun शिशून् šarpaḥ dine सर्पः दिने bhakşayati. भक्षयति। me II. tataḥ ततः idrsi mahati ईदृशी महती vyatha-iti. व्यथा में इति। 12. kuliraḥ कुलीरः avadat. अवदत् । tain . 13. स. grhītvā गृहीत्वा ataḥ अतः asmāt sarasaḥ matsyam अस्मात् सरसः मत्स्यं khandam khandam kftvā खण्ड खण्डं कृत्वा nakulasya bilāt etasya नकुलस्य . बिलात् एतस्य yāvat tān khandan यावत् तान् खण्डान् nātidūre नातिदूरे kotaram कोटरं safpasya सर्पस्य ksipa. mārge मार्गे क्षिप। 14. nakulah tan नकुलः तान् koțaram gatvā कोटरं गत्वा matsyakhandān anusftya sarpasya मत्स्यखण्डान् अनुसृत्य सर्पस्य hanisyati-iti. तं हनिष्यति---इति। tam 15. bakah tathā akarot. बकः तथा अकरोत्। 16. nakulah prathamam sarpam नकुलः . प्रथम सर्प pratidinam tatra प्रतिदिनं तत्र एव bakānām sisūn api बकानां शिशून् अपि eva hatva pascāt हत्वा पश्चात् vațatarau gatvā वटतरी गत्वा abhaksayat. अभक्षयत्।

·bakah ca. sarpaḥ सर्पः बकः 2. अवसन्। eva ca I. kasmimscit aranye mahan vațataruh vartate. कस्मिंश्चित् अरण्ये महान् वटतरुः वर्तते । tasya säkhāsu bahavaḥ bakāḥ avasan, तस्य शाखासु बह्वः बकाः 3. tasya. vikșasya koțare krūraḥ ko 'pi तस्य एव वृक्षस्य कोटरे क्रूरः को ऽपि sarpaḥ abhūt yaḥ bakānām सर्पः অনু यः बकानां vatsan jātān jātān abhakşayat. वत्सान् जातान् जातान् अभक्षयत् । 4. teşām ekah bālānām nāśāt duḥkhena samipe तेषां एक: बालानां नाशात् दुःखेन समीपे sarasah tīre sthitvā bāșpam visrjya. arodit. सरसः तीरे स्थित्वां बाष्पं विसृज्य अरोदीत्। 5. tam dřstvā kascit kulīraḥ aprcchat. दृष्ट्वा कश्चित् कुलीरः अपृच्छत् । 6. kimartham tvam evam rodisi. किमर्थं त्वं एवं रोदिषि। तं 7. tava mām मां mitram मित्रं ganaya. गणय। तव 8. aham अहं kam api क म पि tava duhkhasya nivſttyai तव दुःखस्य निवृत्त्यै upāyam darsayisyami-iti. उपायं दर्शयिष्यामि-इति। pratyavadat. प्रत्यवदत् । 20 9. bakaḥ बक:

·19
ایں قصه ها را از کتابی بنام پنچا تنترا (Paficatantra) گرفته
اند که کتاب اصلی کلیله و دمنه است - این پنچا تنترا یا پنج راه
یا سیاست گفته میشود - زیرا ایں داراي پنج فصل است -
(1) دشمن ها را از یکدیگر جدا کردن -
(۲) دوست ها را بدست آوردن
(۳) جنگ
و صلح
(۴) بنا بود کردن آنچه بدست آمده است -
(۵) کارنا اندیشیده کردن
زبان این کتاب بسیار مشکل است و داستانها همچنیں
بسیار طولاني هستند - اینجا زبان آنرا ساده و قصه ها را بسیار
کوتاه کرده است - كلمات و عبارت جملات اصلی تا آنجا که ممکن
بوده محفوظ مانده است -

·تبصره از اینجا ترجمه تمام درس جمله به جمله زير درس داده میشود و درمتن و در ترجمه در هر درجا شماره هم داده شده است ·i چقدر ملت گذشته khalu kālaḥ 16. kiyan कियान् atitah अतीतः खलु I: مال من اینجا مال آمده حالا mama atra āgatasya; आगतस्य। idānim इदानीं मम গণ اجازه بلي دیگر منزل را باز برای رفتن anujānihi अनुजानीहि gamanāya punaḥ 5: gpham गृहं prati प्रति गमनाय جلو برود آقا 17. agrataḥ 3G: aham yātu यातु bhavan; *۹ : अहं دنبال البته أمل خواهم eva anupadam अनुपदं āgamisyāmi आगमिष्यामि एव نا معلوم شنیده میشوند مال پرندگان 18. asphutah śrūyante श्रूयन्ते : امة vihangamănām विहङ्गमानां ازدور صداها dūratah 5«: ārāvāḥ : وه ·16 مال معلم نصيحت را گرفته آنطور 11. guroh tathā upadegam उपदेशं gphītvā गृहीत्वा तथा :ج خواهند کرد بهترين شاگردان uttamāḥ karişyanti करिष्यन्ति şişyāḥ farsart: HT: پدر در شانزدهم درسال ایستاده را sthitam 12. pita पिता şodase षोडशे vayasi वयसि स्थितं - پسر را دو عدت مثل باید بشمرد putram पुत्रं mitravat मित्रवत् ganayet गणयेत् بر کوهها گوشه نشین ها جنگلی ها را زندگی کننده vasantaḥ 13. munayah मुनयः girişu गिरिषु vanyāni वन्यानि H۳: ها را میوه خورنده زندگی میکنند phalāni फलानि bhakşayamāṇāḥ भक्षयमाणाः jīvanti जीवन्ति با شش و پنجاه ما با روبی فريدة اين اسب rūpyaiḥ aśvaḥ 14. satpaficagata षट्पञ्चाशता krītaḥ te: ayam अयं :م aa: آنکه را آنقدر که خر اسمش داری و آنها را tāni IS. yāni यानि yāvanti ca icchasi यावन्ति च इच्छसि तानि بگیری و آنقدر را تورا هيچکس نه جلوگیری بکند na ko 'pi tavanti ca grhana; तावन्ति च गृहाण। tvām pratibadhniyāt त्वां प्रतिबध्नीयात् न कोऽपि ·15 در جنگل حرکت کنندگان حيوانات 6. vane वने carantaḥ चरन्तः mrgāḥ HTTT: در شبها بواسطه ببرها کشته میشوند vyāghraih nisāsu निशासु : rsة hanyante हन्यन्ते درخیابان مال روندگان مال مرد مان در راه 7. rathyāyām gacchatām रथ्यायां गच्छतां janānām जनानां mārge मार्गे اینها برای خوردن پسران میاورند و برنج را ete bhakşaņāya भक्षणाय bālāh arsT: एते odanam ओदनं āharanti आहरन्ति درباغچه برای بازی کنندگان براي پسران 8. udyāne उद्याने krīdadbhyah क्रीडद्भ्यः bālebhyah ang: برای نوشیدن أبرا بیاوری jalam pātum पातुं ānaya आनय شهر را برزگران رفته karsakah nagaram gatva .و در بازار ها را میوه ST: नगरं apare आपणे phalāni फलानि TIT. فروخته با آن بایول برنج را میگرنک vikriya विक्रीय tena तेन dhanena tandulam krinanti धनेन तण्डुलं क्रीणन्ति کردنی آنرا فقط 10. yat kartavyam tat eva यत कर्तव्यं तत् एव میکند خوب kurute कुरुते sādhuḥ साधुः janah st: F. 3 ·ب14 نکته های مختلف درس ششم : از خانواده آمده افزوده میشود بوسیله دانش شهرت 1. kulāt āyātam yagaḥ vidyayā आयातं RT: विद्यया vardhate वर्धते कुलात् بدست می آورند مقصود ها را خودرا مرد مان بوسیله موش svān 2. prajñayā प्रज्ञया janāḥ HT: arthān अर्थान् Jabhante लभन्ते स्वान् آقا اينجا بمانی مال دریاچه atra 3. bhavān भवान् tişthatu; तिष्ठतु aham अहं sarasaḥ सरसः अत्र کنار را رفته أبرا خواهم آورد tīram तीरं gatvā गत्वा jalam जलं āharişyāmi आहरिष्यामि زاغ ها غذا ها را برای آوردن āhārān ānetum 4. vayasab वायसाः आहारान् आनेतुं از درخت شهر را هیوند vfkşāt वृक्षात् nagaram नगरं gacchanti गच्छन्ति صبح بلند شوی پس مال رودخانه کنار را 5. prātaḥ uttiştha; srs: paścāt पश्चात् nadyāḥ RE: tiram तीरं اه رسیده با أب صورت را بشوي prāpya प्राप्य jalena जलेन mukham मुखं prakşälayasva प्रक्षालयस्व ·13 خداوند میدهد شیرینی ها را برای بچه ها 15. prabhuḥ **: sisubyah शिशुभ्यः modakān मोदकान् dadāti ददाति وزیر با چوبها براي پادشاه منزل ما را کرد 16. sacivah nrpaya सचिवः नृपाय dārubhiḥ दारुभिः prāsādān प्रासादान् akarot अकरोत् ماه درشب ها مال ستارگان 17. induḥ 3g: nisāsu निशासु tārāņām ताराणां درمیان میدرخشاند جهان را madhye मध्ये prakāśayati प्रकाशयति lokam लोकम् دشمن ها با پادشاه براي جنگ 18. arayah अरयः Arpena नृपेण yuddhāya युद्धाय شمشیر ها را در بازو (دست) میبرند asin असीन् bähau बाहो vahanti वहन्ति گوسفندان مال درخت ها در سایه ها 19. avayah aa: tarūņām तरूणां chāyāsu छायासु . درظهر برای استراحت مینشینند madhyāhne मध्याह्ने vibramāya विश्रमाय nişīdanti निषीदन्ति خورشید در روزها آتش 20. ravih fa: induh divasesu दिवसेषु ام إلى agnik gif: :م میل من درشبها مان برای مرد روشنائی را ca nisasu ca martyebhyah prakākam मयेभ्यः प्रकाशं निशासु dadati ददाति च ·12 در آتش چوبها را انداختم dārūn 6. agnau an" akşipam अक्षिपम् दारुन् پادشاهان دشمن ما را فتح کردند 7. nrpāḥ ۹T: arīn अरीन् ajayan अजयन् بچه ها مال با ما را شستید 8. sisūnām शिशूनां arghrin, अङ्घ्रीन् akşālayatha अक्षालयथ په میکند برای دانشمندان sibhyah# .و احترام را pūjām पूजां karoti करोति ऋषिभ्यः با بازو (دست) برنج ها را برمیدارم 10. bāhunā tandulān तण्डुलान् ādadāmi आददामि बाहुना دشمن ها از مرگ میترسند 11. satravah 54: mftyoḥ #re: trasyanti त्रस्यन्ति پسر با دست خاك را میبرن bāhunā 12. sinuk : pārnsum पांसु vahati वहति बाहुना یاد میگیرند کتابها را شاگردان در نزدیکی مال دانشمندان 13. rsinam ऋषीणां sannidhau sişyāḥ सन्निधौ शिष्याः granthan pathanti ग्रन्थान् पठन्ति جانوران مال کوه در اطراف حرکت کردند acaran 14. pasayah T; gireh f: pārsveșu पार्वेषु अचरन् ·11 درخت باد جانور دشمن taru pagu पशु vāyu वायु satru शत्रु तरु پسر بچه ینی sūnu pāmsu पांसु सूनु হিত্য ماه بازو خداوند ديوان bāhu jantu indu इन्दु prabhu प्रभु बाहु जन्तु مرگ خورشيد bhānu mftyu मृत्यु ripu रिपु भानु از کوه درختها افتادند I, gireh taravah तरवः :چf apatan अपतन् بچه ها را با دست ها راهنمائی کردم 2. sigūn शिशून् pāņibhiḥ affar: anayama अनयाम گوشه نشين ها بر کوهها زندگی کردند ayasan 3. munayah मुनयः girişu गिरिषु अवसन् أتش درختها را سوختند) 4. vahnih afR: tarūn तरूत् adāhayat अदाहयत عرابه ران را راه را پرسیدید 5. sårathim सारथि mārgam मार्ग aprcchatha aqaee ·10 آن پائیز که در آن درشبها 16. sa sarat शरत् yasyām यस्यां nisāsu निशासु सा ماه روشن میدرخشد candrah subhrah **: rājati राजति ۶۰۶: که درآن مان مرد میکرو ابند آن sā 17. yasyām यस्यां janāḥ HT: svapanti स्वपन्ति nisā निशा सा که برآن بر پادشاهان علاقه مند 18. yesu येषु nfpeşu नृपेषु cito prajāḥ XvT: anuraktāh अनुरक्ताः مال آنها فرمان ها را ما میبرند teşām तेषां ājñāḥ 3TISIT: Sīrse afs vahanti वहन्ति .به ختم میشوند درس پنجم : اسماء مذکر که به فعل زمان گذشته بمعنى " براي ديگر کوه گوهر انش ; giri गिरि pāni पाणि maņi मणि vahni वन्हि عرابه ران نزدیکی دانشمند آتش sārathi सारथि sannidhi सन्निधि rşi ऋषि agni अग्नि دشمن پا گوشه نشین مرغ ari असि anghri अंघ्रि muni मुनि vyādhi व्याधि شمشير خورشید گوسفند . گنج asi असि ravi रवि avi अवि nidhi निधि ·9 مال کی اين تاج گل (است) ابن eşā mala ? II. kasyah कस्याः eşā एषा एषा HTTL مال آن مال دختر تا گل که او را mala tasyāḥ तस्याः kumāryāḥ कुमार्याः yām यां माला أن بچه راهنمائي ميکند bālah sah: H: nayati नयति st: باد در مدت که در آن : سرد آن زمستان 12. yasmin यस्मिन् kāle काले vātaḥ af: sitalah sah af: hemantah हेमन्तः أن فصل باران که در آن ابها میبارند I 3. sā varsa वर्षा ، yasyām यस्यां meghāh varşanti st: वर्षन्ति सा .که درآن درختان 14. yasmin यस्मिन् kāle काले vfksāḥ RT: Syāmāh TH: هستند آن بهار (است) -bhavanti भवन्ति saḥ HT: vasantah : . که درآن در ملت خورشید 15. yasmin यस्मिन्. samaye समये sūryah : سخت آن : تابستان (است). tiksnah Raw: sáḥ $: grişmah ग्रीष्मः ·8 کدام بهترين آن راه (است) بهترين 7. kah uttamah H: mārgaḥ ? saḥ HT: uttamaḥ SH: a: HT: 1 که با آن راه (است) مان بزرگ مرد حرکت میکنند märgah yena : येन mahājanāḥ महाजनाः caranti चरन्ति کلام این این درخت (است) أن 8. kah a: eşah TS: vrksah ? **: esah : saḥ R: برشاخها که مال و درخت (است) زاغ ها زندگی میکنند vikşah **: yasya यस्य śākhāsu शाखासु vāyasāḥ vasanti वायसाः वसन्ति مال که مال پسران اين قصة ( است) 9. keşām kathā ? kumārāņām कुमाराणां eşā एषा केषां art 1 ابين مال آن مال پسران قصه (است) kathā eşā एषा teşām तेषां kumārāņām कुमाराणां कथा که ایشان را پادشاه آفرین میگوید yān यान् npah 9: prasarisati प्रशंसति باكه با راه میروی با آن با راه 10. kena केन mārgeņa ' gacchasi ? gacchasi ? tena मार्गेण If 1 तेन mārgeņa मार्गेण که او را معلم میگوید gacchāmi गच्छामि yam यं ācāryah आचार्याः vadati वदति ·کدام براي براي دختر آن را تاج گل را میدهی dadasi ? 3: kasyai कस्यै bālikāyai बालिकायै tām तां mālām माला fa کرای آن دختر برای میدهم تاج گل را این را tasyai तस्यै bālikāyai बालिकायै etām एतां mālām मालां cadāmi ददामि ک& وزیر مال در منزل زندگی میکند ya sacivasya सचिवस्य prāsāde प्रासादे vasati वसति या مال که مال أن اسب (است) این پسر مالی 4. kasya कस्य aśvaḥ ? eşah V: tasya तस्य bälasya बालस्य :و3 اپن آن که او را اسب (است) میبرد eşaḥ yam aśvaḥ अश्वः sah : :لا ,تنہ rahati वहति دانشمند آن را کیست مردمان دانشمند را . panditah पण्डितः kah? janāḥ tam तं panditan पण्डितं :ة :ات میشوند که مال او ثروتها ganayanti गणयन्ति yasya यस्य arthāh aref: santi सन्ति از که میترسی از آنها از دزدها 6. kebhyah .میترسم trasyasi ? tebhyah corebhyaḥ trasyāmi अस्यसि। त्रस्यामि :خ= که جمر شبها این را ده رد می آیند ye ये F2 nisasu निसासु etam एतं gramam ग्राम ägacchanti आगच्छन्ति ·6 دختر بواسطة شرم ذه میگوید na 17. putri पुत्री lajjayā लज्जया vadati वदति न سلاد - دختران توپهارا خوشحالی میکنند در بازیها 18. kumāryah kandukānām कुमार्यः कन्दुकानां krīdāsu hțşyanti क्रीडासु हृष्यन्ति وزیر مال پادشاه درجلسه میدهد نصيكت مارا 19. sacivah nrpasya सचिवः नृपस्य sabhāyām upadeśān सभायां उपदेशान् dadāti ददाति ستارگان در آسمان میدرخشند 20. tārāḥ ākāse आकाशे lasanti लसन्ति RT: درس چهارم - ضمير وه خانه را کدام را میری آن را رود خانه را I. kām कां nadim नदी gacchasi ? tām तां nadim नदी fe که مال آن وان (است) یواش (است) gacchämi गच्छामि yasyāḥ **: pravāhah प्रवाहः mandaḥ #r: در کلام کرده در آن زندگی میکنید 2. vasatha ? kasmin कस्मिन् dege देशे tasmin तस्मिन् al درده که مال آن زندگی میکنیم در نزدیکی dese देशे vasāmah HTH: yasya यस्य samiīpe समीप اینها درختها هستند ete एते vfkşāḥ *T: santi सन्ति ·5 مال منزل در پشت بام مهتاب را لذت میبریم 8. prāsādasya candraśālāyām candrikām anubhavāmaḥ प्रासादस्य चन्द्रशालायां चन्द्रिकां अनुभवामः شرم را مال دختران می بینی 9. nāri putriņām पुत्रीणां lajjām लज्जा paśyati पश्यति नारी وزیران مال پادشاهان خشمگین میشوند از توهين 10. saciyah सचिवः nfpāņām नृपाणां nindāyāḥ निन्दायाः krudhyanti क्रुध्यन्ति مادر مال دختران قصه ها بر قه میکند خوشحالي بر kathāsu II. janani kumarinar जननी कुमारीणां harşam हर्ष karoti करोति कथासु از فرمانها مال پادشاهان وزیر ان میترسند na 12. sacivah nrpanam सचिवाः नृपाणां ājñäbhyah आज्ञाभ्यः trasyanti त्रस्यन्ति مال ماء روشنائی را مهتاب را میگویند 13. candrasya चन्द्रस्य sobhām शोभां candrikām चन्द्रिका vadanti वदन्ति مال وزبير برای دختر گل را تاج میلی 14. sacivasya सचिवस्य putryai पुश्य mālām मालां dadasi ददसि مال پادشاه مال دختر گردن بندهارا بینید می بینید hārān Is. nfpasya नृपस्य kumāryāḥ कुमार्याः paśyatha पश्यथ हारान् کبوتران سنگها روی نشینند 16. kapotāḥ कपोताः silāsu शिलासु nişīdanti निषीदन्ति ·به پرچم جلسه ستاره ساخن زمین sabha tārā patākā पताका vāni वाणी přthivi पृथिवी सभा तारा مادر دختر زمین و زمین janani जननी kumāri कुमारी nārī नारी kşoņi क्षोणी urvi उर्वी پیچک ها بر درخت ها ميروينل 1. latah RT: výkşeșu वृक्षेषु rohanti रोहन्ति تالار را با تاج گلها میترایبم 2. salām शालां mālābhiḥ मालाभिः alamkaromi अलंकरोमि دختر براي دانش میکوشد 3. putri पुत्री vidyāyai विद्यायै vyavasyati व्यवस्यति مال درختها درسایه ها استراحت میکنیم 4. výkşāņām वृक्षाणां chāyāsu छायासु viśramāmaḥ विश्रमामः مال پادشاهان صبر 5. nrpanam नृपाणां kşamā क्षमा alamkāraḥ अलंकारः وي زمين مردمان زندگی میکنند 6. pfthivyām पृथिव्यां janāḥ T: jivanti जीवन्ति دفتر مال مادر سخنرا میشنود 7. kumāri कुमारी jananyāḥ ST: vānīm वाणी śrņoti शृणोति ·3 پسر ها مال پادشاه از منزل پائین می آیند 13. nrpasya नृपस्य putrāḥ AT: prāsādāt प्रासादात् avataranti अवतरन्ति وزیران با اسبها کمیونې توی دهکده ها 14. saciyah afgT: asvaiḥ ars: grāmeșu ग्रामेषु gacchanti गच्छन्ति زاغ ها از دهکده ما غذا هارا میاورند 15. vāyasāḥ वायसाः grāmebhyaḥ āhārān HT:: आहारान् ānayanti आनयन्ति صياد براي کيوتر دام را میاندازد 16. vyādhaḥ kapotāya कपोताय pāśam पाशं kşipati क्षिपति :Tة بچه با عصا اب را میزند 17. bālah dandena दण्डेन aśvam अश्वं tādayati ताडयति SI: دهکده ما در مردمان از گرگها میترسنل 18. grāmeşu ग्रामेषु janāḥ T: víkebhyah वृकेभ्यः trasyanti त्रस्यन्ति 7 و ختم میشوند تالار اسماء مونث که به 4 درس سوم : سنگ بازی روشنائی پیچك latā sala silā शिला krida क्रीडा sobhā शोभा शाला صبر مہتاب توهین شوم پشت بام candrasälā kşamā क्षमा candrikā चन्द्रिका nindā निन्दा lajjā लज्जा चन्द्रशाला دانش فرمان احترام مسایه katha vidyā विद्या ឱjā आज्ञा pājā chāyā छाया कथा पूजा ·2 درس دوم: فعل - زمان حال بمعنى ’’ برای دیگر‘‘) بازی میکنند بادشاه بچها پیروز می شود I. bālāḥ बालाः kridanti क्रीडन्ति 2. nrpah ۹: jayati जयति زندگی میکنیم در دهکده اسب ميدود 3. grāme ग्राम vasāmaḥ वसामः 4. aśvaḥ अश्वः dhāyati धावति با را فیل ما می بینی دهکده را ميرويد 5. gajān गजान् paśyasi पश्यसि 6. grāmam ग्राम gacchatha गच्छथ طوطی را میپرسهم اسب را میزنیم 7. sukan शुकं přcchämi पृच्छामि 8. agvam अश्वं tādayāmaḥ ताडयामः كبوترها بر درختها زندگی میکنند 9. kapotāḥ कपोताः vřkşeşu वृक्षेषु vasanti वसन्ति اسبها بچه ها را میبرند 10, asvāh bālān बालान् vahanti वहन्ति :آaq باغ ها برنج ها را میدهید dadatha II. vāyasebhyah वायसेभ्यः tandulan तण्डुलान् ददथ پادشاه وزیر را میپرسل 12, nfpaḥ : sacivam सचिव prcchati पृच्छति ·درس اول اسماء مل کرکه به 4 ختم میشوند GLIS- فیل بچه صیاد برنم پادشاه bāla gaja गज tandula तण्डुल vyadha व्याध nrpa नृप बाल غذا وزیر دام (بند) درخت āhāra asva pāśa पाश saciva सचिव vřksa वृक्ष आहार अश्व زاغ طوطی منزل suka danda दण्ड vāyasa वायस BUILDS grāma ग्राम prāsāda प्रासाद शुक کبوتر گرگ بچه vatsa kapota कपोत vška वृक वत्स ۲ - ایں کلمات را بشناسید bālāh grāme ग्राम बालाः grāmān ग्रामान् pāśena पाशेन sukena शुकेन saciveşu सचिवेषु prāsāde प्रासादे gajān nfpah aśvāḥ गजान् नृपः अश्वाः kapotaih vyādhasya āhārāya कपोतैः व्याधस्य आहाराय vfkşāņām dandaiḥ grāmāt वृक्षाणाम् दण्ड: ग्रामात् nfpebhyaḥ bālasya नृपेभ्यः बालस्य

·No text on this page.

·بخش دوم
قرائت
تبصره - در شش درس اول تنها معانی لغاتی که در جملات از آنها
استفاده شده در نظر داشته ام نه معانی خود جملات
, این لغات فقط برای شناختن حالات آنها مفيد
میباشد

·98
۲- همه دیگر مثل اسم
که به حرف a ختم میشود
1
۲
۳
جنس
حرف آخر
حالت
عدد
علامت
مؤنث
مفرد
syai
9,5
رو
şyāḥ
ور
syām
همه دیگر مثل اسم که به حرف ة ختم میشود
خنثی
ا ,۹
مفرد
کلمه اصلی
ار۳
جمع
ni
تثنية
e
صرف ضمیر دیگر بی قاعده است

·g7 २ 8 3. F علامت عدد حالت حرف آخر جنس اه وه r مذکر مؤنث خنثی و يا ۲ a r , u , i (بترتيب) ا یا ۲ r, u, i دد ni و یا ۲ , u, i, a غنتی e تثنية ا یا ۲ ni ور ایا ۲ r, u, i . دو a و یا ۴ مؤنث an و یا ۲ 1 دو u , i (بترتيب اپا ۲ u, i مذکر و مؤنث 2u حرف دیگرا یا ۲ 19 مذ کر yat, kim, ctat, tat ۲ - صرف ضمير من کر جمع مفرد smai ۴ smāt (şām) şām 9 smih مفرد V ·96 د نم 0 جنس حرف آخر حالت عدد علامت مذکر a " دد ya حرف دیگر وو a at ده a ها وو sya وسط 9,5 eh دو u ۹,۰ oh ود r ه ,۹ ده uh اکم مذکر ۷ مفرد u, i رو au حرف دیگر وه منث 1, a ai ور امر ۳ ود ai (يامثل مل کر) i, a ۹۰ āh ود امر 9,5 وو مثل من کر) ah یا i, a ۷ و i ود (يامثل مل کر) ām مذکر in, an i , a (بترتیب) ·95 جدول علامت های صورت مختلف صرت اسم و ضمير ا- صرف اسم 3 ۳ جنس حرف آخر حالت عدد علامت میلا شهید ۴,۳,ه تثنية bhyām ,ه bhyaḥ ۷,9 ob 9 ām جمع V (șu) su س (al گاهي ah) مذکر و مؤنث دو مفرد m ḥ h u ā ود i وو مذکر مذکر و مؤنث مؤنث a مفرد i (گاهی ih) ود n مذکر u , i , a ,؟ جمع h دد مهمة مؤنث مذکر مفرد na همسة جو دیگر وم محد مهاد همتی . وه و ·94 māna ختم میشوند در صورت تانيث ۹- بوجوده وصفی که با پسوند a اضافه میشود - راضي شونده نگاه کننده modamānā मोदमाना modamānaḥ मोदमानः ikşamāņā ईक्षमाणा ikşamāṇaḥ ईक्षमाणः ۱۰ - از اعداد ترتیبی از یکم تا سوم مؤنث را باضافه پسوند a میسازند - مؤنث دوم مؤنث اول مذکر مذکر dvitīvā द्वितीया dvitīyaḥ द्वितीयः prathamā प्रथमा prathamaḥ प्रथमः trtiyā तृतीया trtīyaḥ तृतीयः ) - مؤنث اعداد ترتیبی از چهارم ببالا باضافه پسوند 1 ساخته میشود - پنجم چهارم pancami पंचमी paticamaḥ पंचमः caturthi चतुर्थी caturthaḥ age: 1 ·.. 99 د - کلماتی که با آوردن ة بأخر مذکر مونث میشوند مؤنث مادیان اسپ نر شريف مذکر مونث مذکر شريف assr aśvah āryā आर्या āryaḥ art: अश्वा 354: بچه (دختر) بچه (پسر) بچه (دختر) بچه (پسر) vatsā vatsah bāla bälah वत्सा TH: बाला TS: - کلماتی که باضافه پسوند 1 بمذکر مونث میشوند رقاص زن رقاصه مرد nartaki नर्तकी nartakah नर्तकः mānusi मानुषी mānuşaḥ मानुषः بچه (دختر) بچه (پسر) شیر ماده شیرنر kumārī kumāraḥ simhī simhaḥ सिंहः कुमारी कुमारः सिंही 1 ۷ - اگر بخواهند از وجه وصفی کلمات مذکر که به پسوند ant ختم میشوند مؤنث , بسا زند حرف ت به آنها اضافه میکنند - گویان گویان دو أن و ان vadanti gacchan vadan वदन् gacchanti गच्छन्ती वदन्ती 10 ۸- كلما تیکه معنی فعلي دارند و با پسوند t ختم میشوند در تانیث بأنها پسوند 1 اضافه میشود ونله کننده ganta kartri karta gantri गन्त्री गन्ता की कर्ता ·92 با دل پسنديده دیوها و خلاها میوه و گل و برگ devāsura prahrştamanas प्रहृष्टमनस् patra-kusuma--phala पत्रकुसुमफल देवासुर کلمات مؤنث 1 - کلماتی که به قوت ختم میشود مونث است مثلا - تاج ساکن رود خانه بینگ گل nadi Sila mālā vāni वाणी नदी शिला माला استعمال ۲ - کلمانیکه معنا ماده باشند مونث مادر میشوند من - دختر خواهر mātf svas duhitſ दुहित मातृ स्वसू ٣ - تانیث بعضي از کلمات بکلی سماعی است (يعني تانيث آن نه از شکل کلمه فهمیده میشود نه از معنی) - جاده یا مقام روشنائی ruci bhumi rātri रात्रि padavi पदवि रुचि भूमि ثروت پرست ساخن تاج تا گل tvac vāc dis sampad संपद् sraj स्रज् त्वच वाच दिश् * ۴- کلماتی که با پیوند ti ختم میشوند مونث اند - مرگ استماع نگاه رفتار فکر śruti mati mrti मृति drșți दृष्टि gati गति श्रुति मति ·91 أن لباسش سفید هست śvetāmbaraḥ श्वेताम्बरः ambaram yasya sah 3: यस्य अम्बरं śvetam श्वेतं گال سرخ raktapuspam रक्तपुष्पम् raktam puşpam पुष्पम् रक्तं در نزدیکی مال دریا upasamudram उपसमुद्रम् samudrasya samīpe समीपे समुद्रस्य شبها triratram त्रिरात्रम् tisraḥ rätrayaḥ TH: f: دستور های کلمات مركب بسیار مشکل است و لازم هست که در این کتاب مقد ماتی نوشته شود فقط از راه نشان دادن چند نمونه این مطلب روشن می شود - زندگی در شهر بیم از پسر رفته به قفس مثل پدر puravāsa पुरवास simhabhīti सिंहभीति pafijara-gata पञ्चरगत pitr-sadrsa पितृसदृश پا ,دست زمین و آسمان شوهر زن شب و روز dyāvābhūmi pāņipādam पाणिपादम् द्यावाभूमि jāyāpati जायापति ahorātram अहोरात्रम् کسیکه ثروت باعث افتخار است) (مصمم) گناه-جدا شده (بيگناه) ثروت-احترام تصميم کرده باعمت بزرگ vigatapāpa mahābāhu mānadhana मानधन kptaniscaya कृतनिश्चय विगतपाप महाबाहु آب سرد پادشاه بزرگ دوست عزیز مرد نيك sitodaka शीतोदक mahārāja महाराज priyamitra प्रियमित्र sādhujana साधुजन ·90 آنها را آنها را tän tān as tān स्तान् तान् तान् ۱۲ - تکرار حروف حروف n , i پس از حرف صد ان ار کوتاه و قبل از حرف صدادار تک میشود - این در أن sminn idarn = tasmin + idam इदम् तस्मिन् तस्मिन्निदम् باشد زنده vann āste jīvan + aste आस्ते जीवन जीवन्नास्ते میایستد بطرف شمال udan + äste आस्ते उदङ idarn aste उदास्ते ور کلمه که در کلمات مرکب در جمله بملخصوص نسبت نزديك دارد باهم يك كلمه مرکب میشود و در اینصورت کلمه اول پسوند نمی گیرد و پسوند در آخر مرکب میآید - زندگی میکنم در منزل مال پدر vasāmi pitřgſhe vasāmi वसामि पितृगृहे gſhe गृहे pituh fa: वसामि پسر و پدر ca pityputrau पितृपुत्री pită ca putraḥ : بلکہ पिता च آن که در دستش عصا هست daņdapāņi” दण्डपाणिः dandaḥ pāņau yasya saḥ F: यस्य पाणी وج ·89 در شعر ** kavi + su कवि kavişu कविषु ۰ - بدنی بینی شدن حروف بیصدا در پنج دسته حرف بی صدا حرف اول قبل از حرف بینی خود آن حرف بینی میشود - مال من سخن حرف میشود حرف kk i me vān vāk + inc वाक् 4 वाङ् में نوان شش n ود şat + navati नवति षट् San-navati षण्णवति دوست نيك t دد دد د sat + mitram मित्रम् सत् san-mitram सन्मित्रम् پر از بیمه m !و دد وو maya मय ap अप् am-maya अम्मय 19 - تغير ملخصوص دستور این تغیرات کمی مشکل است و بهتر آنست که این نمونه ها حفظ شود - در یکی kasmin + cit चित् कस्मिन् kasmirscit कस्मिश्चित् آنها را و tān to ca tātins ca तान् तांश्च * - ایں تغير بعد از پیشوند e در ضمیرو در پسوندهای حالت ششم و هفتم و مانند آن صورت می گیرد - ·88 اینجا مردی jano + atra अत्र जनो jano tra = जनोऽत्र 9 - n و s حرف n و $ ميشود میکند n پس از + و و و حرف n ميشود kr + no + ti ति नो कृ kļņoti कृणोति پشده pūrņa = pūr + na न पूर्ण میابراین puş + nā + ti ति ना पुष् puşņāti पुष्णाति 1. vške + na مت vpkeņa خنثی اگر حرف صداداری با حرف نیم صدا داری با حرف حلقی یا لبی میان و یا r بيا ؟ و حرف n واقع شود این تغيرات حاصل میشود - با گرگ حرف ke میان ؟ مال کردینا حرف ya باگل حرف pe پدران را به پادشاهان را اما حرف n در اخر کلمه این تغیر نمیابد مثلا pitrn {: و f وه kāryā + nām kāryāņām f ود pușpeņa = puşpe + na • nrpan, و این گاه گاه حرف و پس از حرف صدا دار غير انه؟ میشود e + sah = S eşaḥ g: : ए این تغير بعد از پیشوند e در ضمیر, در پسوندهای حالت ششم و هفتم و مانند آن صورت می گیرد - ·87 میآیند پادشاهان ! پس از کشیده و قبل از حرف صدا nrpa ayanti = nrpah + ayanti انتل - دار یا حرف بیصدای نیم می اینجا پادشاهان ست nrpa atra नृपा आयान्ति : الم आयान्ति nạpāḥ + atra ۹T: 3 नृपा জন্ম اينها پادشاهان nrpa ete=nrpahlete ۹T: एते नृपा एते میروند مردها janā yānti=janāḥ+yānti जना यान्ति जनाः यान्ति مردها میروند janā gacchanti=janāḥ+gacchanti जना गच्छन्ति गच्छन्ति :تا آنجا بچه ها bālās tatra=bālāḥ+tatra बालास्तत्र बालाः h قبل از t حرف s میشود S فیل حرکت میکند gajaś carati=gajah+carati गजश्चरति गजः चरति ما قبل از ع حرف s میشود S او sa gacchati=saḥ+gacchati स गच्छति गच्छति میرود ! در cgah , sab قبل از هر حرف غیر از ۵ می هم نهاد حروف دیگر a پس از e و میگردد در و میافتد a کوتاه پس از e ما A جنگل **vane tati = vane + ațati इटति वने अटति و :چه ** نشانه (۱) بجلی a افتاده علامت مخصوص مینویسد F. 12 ·86 میگوید آنرا = tat f vadati tad vadati तद्वदति तत् वदति - حرف t قبل از حرف c باحرف ا آن حرف t قبل از c حرف c میشود c tac ca = tat t ca च तत् तच्च تفسير بزرگ حرف ۲ قبل از ! حف و میشود brhattila = brhat + tika बृहत् टीका बृहट्टीका ۷- هم نهاد حرف ط این مردی jano atra=janaḥtatra ah قبل ۵ کوتاه و حرف بيصدای نوم حفہ مشيرد 37 0 जनो अत्र :تا میرود مردی jano yāti=janah+yāti जनः याति जनो याति میدهد پادشاه nrpo dadati=nrpah+dadati ददाति ۹: नृपो ददाति اينجا مردی ا پس از به کوتاه و قبل از حرف صدا دار jana iha = janahtiha** دیگر یا حرف بی صدای نم میافتد میاید پادشاه इह : जन इह nrpal + eti एति : nrpa eti नृप एति - - در صورت افتادن ! اگر دو حرف صدادار هم روبرو شوند تغیر پابني - نوي - ·85 سرد برنج sita udana शीतौदन śīta todana शीत ओदन a با , au حرف au میشود تلخ دوا ی مد tiktausadha = tikta + ausadha तिक्तौषध तिक्त औषध شکیب دمش kşamaudārya क्षमौदार्य kşamā + audārya क्षमा औदार्य هم نهاد حرف بی صدا کم شدن درف بیصدا صدا حرف اول قبل از حرف صدادار و حرف در پنج دسته حرف بی صدا و نرم حرف نرم میشود - بي معنی سخن حرف k حرف g میشود vägartha वागर्थ vāk +- artha वाक् अर्थ شرق طرف ست prāgdesa = prāk + desa प्राग्देश प्राक् देश بیماری پست tyagroga = tvak + roga त्वग्रोग त्वक रोग أن اینجا tad atra = tat tatra तत् अत्र میشود d حرف t حرف तदत्र از شیر simhād bhayam सिंहाद्भयम् = simhat + bhayam सिंहात् भयम् ·4ة برنج asty odanam=astitodanam अस्त्योदनम् अस्ति ओदनम् آمده خوش u پیش از حرف صدا دار دیگر ۷ میشود svigata = su + agata स्वागत सु आगत بنشینیل اینجا tişthatav iha=tişthatu+iha तिष्ठत्विह तिष्ठतु इह اینطور باشد bhavaty evam==bhavatutevam भवत्वेवम भवतु एवम् در جنگلها (گیاهی که برای دو ابکار میرود) گیاه vanesv oşadhih=vaneșu foşadhih वनेष्वोषधिः वनेषु ओषधिः م - حرف با و و و all ai , e و .6 با e ز a نزديك میاید مه upaiti उपेति a با e و نه حرف ai میشود upa + eti उप एति این تاج گل mālā + eşā ست mālaisā मालेषा माला एषा یکدلی مردم janaikya =jana + aikya जनैक्य जन ऐक्य ·قم همنہاد حروف صدادار ا- حروف صدا دار مانند میاید اینجا کشیده میشود و یا د حروف ة iha + āyāti مد i hāyāti इहायाति इह आयाति شاعر ود 1 kavīša कवीश kavi + isa कवि ईश : با i حرف 1 گفته خوب وو :: sūkta = su - ukta सूक्त सु उक्त u با u حرف ت ۲ - حرف a با i اینجا این ته atredam अत्रेदम् = atta + idam 33 इदम् میشود a با i حرف e آنجا گفته ود tatroktam तत्रोक्त = tatra tuktam নম্ব उक्तम् . با u حرف ) م - حرف u , i پیش از حرف صدادار دیگر آنجا هست : پیش از حرف صدا دار دیگر میشود asty atra = asti + atra अस्त्यत्रम अस्ति अत्र آب هست asty udakam=astitudakam अस्त्युदकम् अस्ति उदकम् این هست asty eşaḥ=astiteșah अस्त्येषः अस्ति एषः ·82 آیا کجا شاید آیا kaccit kva kamam kimu कच्चित् क्व कामम् किम بلكه البته هر وقت kimuta kila khalu jātu जातु किमुत किल खलु خوشبختانه بنام درست معمولا nama nūnam prāyaḥ distyā दिष्ट्या नाम ननम् प्रायः بسیار وقت بی نتیجه باهم در همان وقت) mudha yugapat prāyena प्रायण bhūyas भूयस् मुधा युगपत् بهتر بے نتيجه همیشه varam Śaśvat vşdhā वृधा वरम् शश्वत् حالا با امروز فردا پس فردا دیروز adya svah paraśvaḥ hyah अद्य 54: परश्वः 4: و affet sandhi هم نهادی در سانسکریت در حرف صدا دار روبروی یکدیگر قرار نمیگیرد اگر دو حرف صدا دار بهم برسند يا هر دو باهم تشكيل يك حرف میدهند یا یکی از اندو حرف بی صدا میشود با یکی از آنها میافتد حروف بیصدا هم در اینصورت تغير مييابد اين تغيرات مختلف خرف هم نهادگی در سانسکریت (sandhi) میگویند يغني sam dhi ” نہاد در دستور ملی زیر حروف ,i , a , کوتاه و کشیده است و اختلافات ذکر شده است - اور و ·81 nipata निपात Spain as this cons حرف عطف ۔ پا پا " ca uta āliosvit च उत आहोस्वित् ولی اگر tu cet तु चेत् اگر نه nocct na cet नोचेत् नचेत् البته پا hi vai vā हि वै वा ۲ - حرف ندا - - ای are re bhoh he hi aho अहो अरे ayc अये ayi अयि रे भोः indi हा اف ’’برای تحذي dhik धिक् Gy Lina = hanta हन्त bata बत - م - كلمات مؤتلف هم با نیز چرا یعنی بلی atha kim atha api अपि अथकिम् अथ اینطور البته یا فقط اينجا ایا همچنین evam eva iha iva . . iti इति एवम् api nāma. अपिनाम एव इह इव ·80 مال غروب مال قديم sāyantana सायंतन cirantana चिरंतन 19 - ya مال - مال مشرق مال شمال مال مغرب prācya udicya उदीच्य praticya प्रतीच्य प्राच्य ta.tra अत्र atra kutra यत्र कुत्र anyatra STEUET itaratra ECTET وز paratra 9237 ۲۰ - tra جا معنی حالت هفتم انجا اينجا ككا yatra که انجا درجای دیگر ۲۱۰ - tha طور (این پسوند tha گاهی tham یا dha میشود) - +2) ittham• اينطور چطور ]yatla gg بطوریکه itara tha بطور دیگر بدو طور بهر دو طور तथा tathā آنطور कथम् katham अन्यथा anyathā इतरथा بيك طور ekadhã ubhayatha dvidhā द्विधा एकधा उभयथा بسه طور بچهار طور به بسیار طور tridhā caturdhā bahudhā विधा चतुर्धा बहुधा ۲۲ - sah طور يك بيك کم کم بطرق بسیار یا در مواقع بسیار ekagah alpasah bahubah RE: 3TeaT: बहुशः ·و طبیعتا خاکستر میکند یعنی ميسوزد bhasmasāt karoti करोति भस्मसात् :a - 15, ۱۴ و clanini زمان - در آن زمان GIFTH taalaniti1 तदा tadā در این زمان در کدام زمان در این زمانیکه kadā ic:aniil इदानीम yadā यदा कदा اد tah از - معنی حالت بناكم از آنجا از اینجا از کجا که از آنجا tatah atah kutah yatah as: RST: :ه* 7: از پسر از پادشاه putratah 37: nrpatah नृपतः ۱۷ - tya مال (فقط از کلماتی که معنی ’’جا دارد) - مال آنجا مال اینجا مال کجا tatratya तत्रत्य atratya अत्रत्य kutratya त्रत्य مال مشرق مال جنوب مال مغرب paurastya पौरस्त्य dākṣiṇātya दाक्षिणात्य pāścātya पाश्चात्य ۱۸ tana مال (فقط از کلماتی که معنی "زمان زمان دارد) - مال همیشه مال این زمان مال امروز idānīmtana इदानींतन adyatana अद्यतन sadātana सदातन 3. 11 د فط ·78 vat مثلا = مشتل پسر putra पुत्र putravat 14 سنگریزه مثل سنگریزه losta लोष्ट lostavat लोष्टवत् 19 - in يا min vin دارای يا با - ثروت ثروتمند - باثروت dhana dhanin धनिन् धन هوش هوشمند - با موش medha मेधा medhāvin मेधाविन سخن ساخنور - با ساکن väk vāgmin वाग्मिन् वाक् ۱۲ - maya ازان ساخته - از چوب ساخته (چوبین) ازگل ساخته (گلین) dārumaya दारुमय mrnmaya मृन्मय از آهن سا خته (آمنين) از طلا ساخته (زرين) ayomaya hiranmaya हिरण्मय ب۱۳ - sat طبيعت طبیعتا آتش میکند يعني ميسوزد karoti करोति agnisāt भबिसात् ·77 ۲ - t'a يا taz وضع دلیری دایر śūratā یا śūratva sū1:2 शूरता शूरत्व शूर فقیری فقیر يا daridrata daridratva दरिद्रत्व caridra दरिद्र दरिद्रता ۷ - italan وضع - بزرگی بزرگ 111aalaint mahiman महिमन् महन्त् سنگینی سنگین gariman guru गरिमन् سردی سرد sītiman शीतिमन् śīta शीत ثروتمند - با ثروت 3 - nant یا vant دارا یا با - ثروت dhana dhanavant धनवन्त् धन هوشمند - باهوش مهوش dhimant धीमन्त् dhi धी دانشمند - با دانش دانش vidyāvant विद्यावन्त् vidyā विद्या دارای عمر با عمر دراز عمر āyuşmant आयुष्मन्त् äyus आयुस् ·76 ٣- a نسبت مال پسر putra पुत्र pautra पौत्र زمین دارای نسبت بزمين يعنی پادشاه prthivi पृथिवी pārthiva पार्थिव چشم دارای نسبت با چشم يعني مورد چشم cakşus चक्षुस् cākşuşa चाक्षुष م - في وضع - تمیز تميزي suci शुचि sauca शौच جوان جوانی yuvan युवन् yauvana यौवन ۲ - ya نسبت - جنگل جنگلي vana vanya वन्य वन ه - ya وضع - فقیر فقیری daridra दरिद्र dāridrya दारिद्रय دلبر دلبری süra saurya शौर्य शूर ·75 ۱۸- هو اسم بمعنی خواهش و اين مونث است - خواهش برای کردن بمعنی تشنگي خواهش برای نوشیدن cikirşā चिकीर्षा pipāsā पिपासा - sd اسم بمعنی خواهشمند - خواهشمند برای عبور کردن خواهشمند برای رفتن titirşu तितीर्घ yiyāsu यियासु خواهشمند برای کرکان خواهشنند برای دادن cikirşu चिकीर्षु ditsu दित्सु ۲۰- aka اسم بمعنى فاعل کننليه سرود خواننده راهنمایی کننده يعني رئيس kāraka gāyaka गायक nāyaka नायक ۲۱ - tr اسم بمعنی فاعل- کننده ونله دهنده dātſ karti कर्तृ gants गन्तु दातृ Taddhita afast پسوند با اسم پسوندها باسم و صفت و ضمیر برای معانی گوناگون اضافه میشود - iya مال - مال او مال من مال تو که نویسنده کتاب اصلی دستور زبان سانسکریت بود مال پا نيني tadiya तदीय madiya मदीय tvadiya त्वदीय pāņiniya पाणिनीय ·74 ۱۳ - ana اسم بمعنی ریشه میشود و گاهی معنی وسیله را هم دارد این خنثی است رفتار وسیله راهنمائی (چشم) ساکن قنادن زدن دهش gamana गमन vacana nayana नयन वचन dāna tādana patana पतन ताडन दान ۱۳ - ti اسم بمعنی ریشه و این مونث است - رفتار رهنمائی فکر ساخن ياد شنيدن gati गति mati niti नीति ukti उक्ति मति smſti स्मृति śruti श्रुति ۱۳ - as اسم بمعنی ریشه و این خنثی است - فكريا خاطر ساکن بام نشستن يعني جلسة manas vacas sadas मनस् वचस् सदस् 19 - man اسم بمعنی ریشه و این خنثی است - كار زندگی پوشش (یعنی(ره) varman karman कर्मन् janman जन्मन् वर्मन् و 19 - tra اسم بمعنی وسیله چشم طرف اين خنثی است - گوش داس چتر netra नेत्र dātra pātra पात्र chatra srotra श्रोत्र दात्र یعنی وسیله راهنمائی و نوشیدن و شنیدن و بریدن و پوشیدن از آفتاب) (ترتیب) ۱۷-ة اسم بمعنی ریشه و این مؤنث است بازی پرستاري krīdā क्रीडा sevā सेवा ·73 ه - vant ,حه , صني معدوم - بمعنى ’’برای دیگر vant و ناده دهنده کننلة dadant (5: 41:11t गच्छन्त् kuryant कुर्वन्त ददन्त् 11 - با i taa HT7:11 وجه وصفي معلوم بمعنی برای خود تاه کنان کنان 1:1ksa1111113 वीक्षमाण kuryāna कुर्वाण ۷ - 1 : 21 : 11t وجه وصفی - بوسيله اين پسوند ریشه متعلی نیز معلوم میشود - کرده رفته خوابیده ایستاده krit11111 gatavant suptavant सुप्तवन्त् sthitayant स्थितवन्त कृतवन्त् गतवन्त् سه بسونک های زیر معني لياقت (قابل - شایسته) را دارد - 8 - قابل رفتن قابل دادن قابل دیدن قابل کردن gaya y: गम्य dfśya दृश्य kārya कार्य deya देय و gamaniya aniya गमनीय darganiya दर्शनीय karaniya करणीय 10 م tayya gantavya drastavya dātavya kartavya कर्तव्य गन्तव्य द्रष्टव्य दातव्य 11 - 2 اسم بمعنی ریشه میشود و همیشه مذکر است - کشتن رهنمائی پختن بالا رفتن باهم رسیدن پائین آمدن vadha Inaya pāka udaya ayatāra samgama संगम वध पाक नय अवतार उदय ·72 ۲ - ta برای وجه وصفی - اگر با مفعول باشد مجهول میشود و الا معلوم است رفته کرده ديدة داده datta gata गत krta कृत dřsta दृष्ट दत्त م - tva برای وجه وصفی - این پسوند معنی ’’پس چیز دیگری کرد را دارد - رفته کرده كم داده دیده datvā gatva गत्वा kṛtvā कृत्वा drstvā दृष्ट्वा दत्वा مش رفته بشه gatah Ta: nagaram नगरं ولی دیل پسر را رفته بشهر nagarain gatva putram apafyat يعني بشهر رفته پسر را دید अपश्यत् पुत्रं गत्वा नगरं ta اگر بعد از جمله دیگری نباشد پسوند اول يعني ta , اگر جمله دیگری باشد پسوند دوم یعنی tva استعمال میشود 2 - ya در مورد استعمال فوق اگر ریشه حرف اضافه داشته باشد . بجای باهم رسیده درست کرده پسوند tvā پسوند ya می آید برداشته samgamya संगम्य ādāya आदाय samskrtya संस्कृत्य مي زد گربه را جد اشته عصارا بچه mārjāram atādayat अताडयत् माारं adaya आदाय yaştim यष्ट्रि bālah 46:

·71 باز - دیکر برمیگردد جواب 111aati pratinivariato प्रतिनिवर्तते prativacana प्रतिवचन جدائی تقسیم میکند جدائی vibhajatc विभजते vigama विगम بخوبی باخوبی نگاه میکند پیروزی بزرگی vikşatc वक्षिते vijaya विजय باهم باهم میآید باهم رسيدن S2112 samāyāti समायाति samāgama समागम بلسمشکل مشکل برای رفتن راه بن clur durgama दुर्गम durnaya दुर्नय فوب - آسان آسان برای رفتن آسان براي کردن sukara Su sugama सुगम सुकर مثلا اينها معانی معمولی است و معانی دیگری نیز وجود دارد - بازی دفع کردن کشتن خوراك زدن āhāra parihāra परिहार vihāra विहार sathāra संहार prahāra प्रहार आहार कृत् kft پسوند با ريشه پسوندها برای ساختن مصدر و وجه وصفی و اسم بريشه اضافه میشوند - ا . tum برای مصدر دامن رفتن کردن ویدن gantum dātum kartum कर्तुम् draştum द्रष्टुम् F. 10 गन्तुम् दातुम् ·70 سروی میاید بسوی خو اعش - ارزو abhi abhy-eti अभ्यति abhilāşa अभिलाष پائین پائین می رود پائین آمدن ava avatarati avatāra अवतरति अवतार نزديك میاورد آينليه ة āharati आहरति āgāmin आगामिन् بالا بالا ميكهد احترام - بلند شدن ut utpatati उत्पतति utkarsa उत्कर्ष نزديك می آید نزديك آمدن upa upaiti उपैति upayāna उपयान پائین پائین می افتد پائین آمدن ni nipatati निपतति nivesa निवेश بیرون میرود بیرون رفتن nir niryāti नियति nirgama निर्गम کور دور ميرود دور رفتن parā parāvartate परावर्तते parāvartana परावर्तन دور دور میزند دور زدن pari parigacchati परिगच्छति parivartana परिवर्तन خوب بخوبی میوه بخوبی شدن - بلند شدن pra prayāti प्रयाति prabhāva प्रभाव ·69 شخص مفرد تثنية (۳) kathayamcakara कथयांचकार kathayāmcakratuḥ kathayāmcakruḥ कथयांचक्रतुः कथयांचक्रुः م - بمعنی برای خود با kr كردن (1) kathayāmcakre kathayāmcakṣvahe kathayīmcakrmaho कथयांचवे कथयांचकृवहे कथयांचकृमहे (1) kathayāmcakşşe kathayāmcakrāthe kathayāmcakrdlive कथयांचकृषे कथयांचक्राथे कथयांकृट्वे () kathayāmcakre kathayāmcakrāte kathayāmcakrire कथयांचके कथयांचकाते कथयांचक्रिरे حروف اضافه upasarga Vert حروف اضافه قبل از ریشه میاید و معني ريشه را عوض میکند بان طرف تجاوز میکند زیاد شیرین زبان به آن طرف atimadhura ati atikramati अतिक्रमति अतिमधुर میایستد روی اختیار دی - بر adhikāta adhi adhitişthati अधितिष्ठति अधिकार دنبال میرود وفق دنبال anuväda and anusarati अनुसरति अनुवाद کشیده دور میبره جدا - دور apakrsta अपकृष्ट apaharati अपहरति ара سرپینچ روی دوی میگذارد - میپوشد apidhāna अपिधान apidadhāti अपिदधाति api ·68 ا - بمعنی برای دیگر با as بودن شخص مفرد تثنيه ܒܲܝ (1) (1) kathayāmāsa कथयामास kathayāmāsitha कथयामासिथ kathayāmāsa कथयामास kathayāmāsiva kathayāmāsima कथयामासिव कथयामासिम kathayāmāsathuḥ kathayāmāsa कथयामासथुः कथयामास kathayāmāsathuḥ kathayānāsuḥ कथयामासथः कथयामासुः ۲ - بمعنی برای دیگر با bhi بودن kathayāmbabhūviva कथयांबभूविव (1) kathayānababhūva कथयांबभूव kathayāmbabhūvima कथयांबभूविम () kathayāmbabhūvitha कथयांबभूविथ kathayāmbabhūva कथयांबभूव (u) kathayāmbabhūva कथयांबभूव kathayāmbabhūvuh कथयांबभूवुः ka thayāmbabhūvathuḥ कथयांबभूवथुः kathayambabhūvatuḥ कथयांबभूवतुः م - بمعنی برای دیگر با kr - کردن تثنية oria (1) kathayamcakāra कथयांचंकार kathayāmcakſva kathayāmcakſma kathayāmcakara कथयांचकृव कथयांचकृम कथयांचकर (*) kathayāmcakartha kathayāmcakrathuḥ kathayāmcakra कथयांचकर्थ कथयांचकथुः कथयांचक्र ·67 (१) apacisyah अपचिष्याः apacișyata अपचिष्यत apacișyathāb अपचिष्यथाः apacișyātām अपचिष्याताम् apacişyāthām अपचिष्याथाम् apacișyātām अपचिष्याताम् apacişyetām अपचिष्येताम् (C) apacisyat अपचिष्यत् apacișyata अपचिष्यत apacişyadhvam अपचिष्यध्वम् apacișyan अपचिष्यन् apacișyanta अपचिष्यन्त " ۱۰ - زمان آینده - بمعني خواهد پخت این هم بسیار ساده است (1) pacisyami पचिष्यामि pacişyāvaḥ पचिष्याव: pacişyāmah पचिष्यामः pacişye पचिष्ये pacișyāvahe पचिष्यावहे pacișyathaḥ पचिष्यथः (1) pacisyasi पचिष्यसि pacișyāmahe पचिष्यामहे pacișyatha पचिष्यथ pacişadhvc पचिष्यध्वे pacişyase पचिष्यसे pacișyethe पचिष्येथे (1) pacisyati पचिष्यति pacișyataḥ पचिष्यतः pacișyanti पचिष्यन्ति pacișyate पचिष्यते pacişyete पचिष्येते pacişyante पचिष्यन्ते در صرف بعضی از ریشه ها تکرار نمیشود - اینها و ریشه های که میانوند aya دارند صرف مخصوصی دارند در این صرف اول بجای پسوند معمول حرف am اضافه میشود بعدا اگر متعلق بصرف بودن معنی برای دیگر باشد صرف ریشه های kr كردن و as بان نیز اضافه میشود و اگر متعلق بصرف معنی برای خوب باشد تنها صرف ریشه kr کردن را قبول میکند در زیر صرف ريشه - bhū " , ·66 بمعنى ’’برای خود شخص مفرد تثنيه (1) (1) apakthāḥ अपक्थाः apākṣīt अपाक्षीत् apakta अपक्त apakşāthām अपक्षाथाम् apāktām अपाक्ताम् apakşātām अपक्षाताम् apagdhvam अपग्ध्वम् apākṣuḥ अपाक्षुः apakşata अपक्षत (-) - ۸- زمان آینده - بسیار نادر است بمعنی برای خرد“ (1) (1) paktāsmi पक्तास्मि paktāhe पक्ताहे paktāsi पक्तासि paktāsvah पक्तास्वः paktāsyahe पक्तास्वहे paktāsthaḥ पक्तास्थः paktāsmaḥ पक्तास्मः paktāsmah पक्तास्महे paktāstha पक्तास्थ بمعنی برای دیگر (1) (1) paktāsc पक्तासे paktā पक्ता paktā पक्ता paktāsāthe पक्तासाथे paktārau पक्तारी paktārau पक्तारौ paktādhve पक्ताध्वे paktāraḥ पक्तारः paktāraḥ पक्तारः و - زمان آینده شرطي - بمعنی ”اگر پخته بود‘‘ - این ساده است - (1) apacisyam अपचिष्यम् apacişye अपचिष्य apacişyāva अपचिष्याव apacişyāvahi अपचिष्यावहि apacișyāma अपचिष्याम apacisyāmahi अपचिष्यामहि ·65 - زمان گذشته بمعنی پخته است این صرف بسیار مشکل و پیچیده است و فقط سوم شخص آن استعمال میشود معمولا در اين صرف ريشه را مکرر میآورند - بمعني ”برای خود بمعنى ’’برای تثنیه دیگر شخص pece pecivahe pecimahe पेचिमहे पेचिवहे पेचे peciva pecima पेचिम पेचिव (1) papāca पपाच papaca पपच pecișe pecāthe pecidhve पेचिध्वे पेचिषे पेचाथे (۲) pecitha pecathuḥ peca पेचिथ पेच papaktha : पपक्थ pecāte pecire पेचाते पेचिरे Pece पेचे pecatuḥ pecuḥ 47: पेचतुः (w) papāca पपाच ۷- زمان گذشته بمعنی پخت این مشکلتین صرف است چند نوع دارد - بطور نمونه اینجا صرف يك ريشه pac پختن داده میشود معمولا در این صرف تنها سوم شخص ’’بعمنی برای دیگر استعمال میشود - و بمعنی برای دیگر تشنيع مفرد شخص apākşma अपाक्ष्म apāksva अपाक्ष्व (1 ) apākşam अपाक्षम् apākşih अपाक्षी: (۲) apākta अपाक्त apāktam अपाक्तम् apāktam अपाक्तम् apākṣuḥ अपाक्षुः apakşīt अपाक्षीतं (۳) ·64 بمعنی ”براء خود تثنية مفرد (1) paceja पचेय pacevahi pacemahi पचेमहि pacedhvam पचेध्वम् (१) पचेवहि paceyāthām पचेयाथाम् paceyā tām पचेयाताम् pacethāḥ पचेथाः () paceta पचेत paceran पचेरन् ه - وجه تمنائی (1) pacyāsma पच्यास्म (1) "ojissi" pacyāsam pacyāsva पच्यासम् पच्यास्व pacyāḥ pacyāstam पच्याः पच्यास्तम् pacyāt pacyāstām पच्यात् पच्यास्ताम् pacyāsta पच्यास्त () pacyāsuḥ पच्यासुः بمعني ”برای دیگر (1) paksiya पक्षीय (१) pakşīşthāḥ पक्षीष्ठाः paksista पक्षीष्ट pakṣīvahi paksimahi पक्षीवहि पक्षीमहि paksiyāsthām pakşīdhvam पक्षीयास्थाम् पक्षीध्वम् pakşiyāstām pakşıran पक्षीयास्ताम् पक्षीरन् (c) , صرف وجه شرطی در اول و دوم شخص و وجه تمنائی کم استعمال میشود- ·63 (1) apacāvahi apacāmahi арасе अपचे अपचावहि apacathāḥ apacethām अपचामहि apacadhvam अपचध्वम् अपचथा: अपचेथाम् (1) apacata apacetām apacanta अपचत अपचेताम् अपचन्त - - وجه امري - اول شخص این صرف خیلی کم استعمال شاخص هر دو در صورت دارد - میشود و دوم شاخص - و سرم (1) pacāni pacāva पचानि पचाव pacāma पचाम pacai pacāvahai pacāmalai पचे पचावहै पचामहै (+) paca पच pacatāt पचतात् pacatam pacata pacasva pacethām pacadhvam पचतम् पचत पचस्व पचेथाम् पचध्वम् (s) pacatu पचतु pacatāt पचतात् pacatām pacantu pacatām pacetām pacantām पचताम् पचन्तु पचताम् पचेताम् पचन्ताम् ٣- وجه شرطی - گاهی معنی امر هم دارد بمعنی ”براء دیگر شخص مفرد تثنية (1) paceyam पचेयम् paceva पचेव pacema पचेम paceh पचेः paceta. पचेत CM ) pacetam पचेतम् pacetām पचेताम् pacet पचेत् paceran पचेरन् F.9 ·62 بمعنی برای دیگر شخص مفرد شنبه ( ۱ ) pacāvah qqa: pacāmi पचामि pacasi पचसि pacāmaḥ पचामः pacatha पचथ (۲) pacathah पचथः (۳) pacati पचति pacataḥ पचतः pacanti पचन्ति بمعنی برای خود تقنية مفرد (۱) pace पचे pacāvahe पचावहे pacethe पचेथे pacāmahe पचामहे pacadhve पचध्वे (۲) pacase पचसे (۳) pacate पचते pacete पचेते pacante पचन्ते ۴- زمان گذشته بمعنی ’’می پخت“ و زیان بکار میرود - در این این صرف نیز بسیار ساده است صرف معنی مخصوص دیده نمیشود - نکته که باید در نظر داشته برای پخت و می پخت و پخته است باشیم اینست که این صرف بود همه شان استعمال میشود - پخته (۱) apacam apacāva अपचाव apacāma अपचाम अपचम् (۲) apacata apacah अपचः अपचत apacaniam अपचनम् apacatım अपचताम् (۳) apacat apacan अपचन् अपचत् ·61 ریشه های فوق گاهی بدون میانوند بهمین معنی صرف میشود و آن وقت صرف بمعنی برای دیگر است ولی این استعمال نادر است - bhū شدن bobhaviti یا bobhoti زبان میشود बाभवीति बोभोति dā دادن پا dādāti زيان ميدهد dadeti दादेति दादाति از اسم باصفت با میانوند ya فعل نیز ساخته میشود مثلا زحمت زحمت میکشد بمعنی ”براء خود manda Hr کند duhkha : duhkhāyate guarid Ogurine dis mandāyate rapid بمعنی ”براء خود 97 putra پسر putriyati garafa ميگر اهل صاحب پسر شود بمعنى ’’براء دیگر چه [sabda3 صدا fabdayate 5 / SGTH صدا میکند بمعنى ’’براء خود اینها گاه صرف بمعنى ’’برای دیگر وه صرف بمعنى ’’برای خود میگیرند - در تمام صرف فعل ادبیات سانسکريت كلاسيك صرف فعل ساده است ولی در این ادبیات صرفهای دیگر نیز دیده میشود، بنابراین صرف کامل يك ريشه pac پختن در زیر داده میشود (1) صرف زمان حال میپزن- این خیلی ساده است و زیادہ استمال میشود - ·60 ti+ya+a+ka tha 395 kathayati कथयति میشود و برای تاكيد معنی کی میگوید ایناسته با دسته اول مشترك است و پس از ریشه و قبل از میانوند ya میانوند دیگر 2 مم میاید تمام حرثها بمعني وأداری همینطور ساخته میشود 65و1 فعل مشتق برای معانی مختلف میانوندهای گوناگون به ریشه اضافه معانی در حرفهای دیگر نیز ممکن است ولی بیشتر در صرف زمان حال صورت میگیرد - kr کردن ا- میانوند s2 بمعنی خواهش cikirsati faqlf میخواهد بکند jigamisati Gafhgfa میخواهد برود gan رفتن ighrksati fseefa میخواهد بگیرد grh گرفتن ditsati میخواهد بدهد da دادن दित्सति ۴- میانوند ya بمعنی زیاد - اين همیشه بصرف بمعنی برای خود متعلق است - dā دادن dediyate देदीयते देदीप्यते dīp درخشیدن نوشیدن bhu بودن ياشدن زیاد میدهد dedipyate زیاد میدرخشد زیاد مینوشد زیاد میشود pā पपीयते pepīyate bobhūyate ·59 چهارم ti+yalnas 140 naśyati नश्यति خراب میشود میانوند (ya) 7 میاید پنجم ti + nutci 35 cinoti चिनोति میچنید میانوند (nu) } است که (ar ( no میشود ششم ti+a+ vis = 145 visati विशति داخل میشود مثل دسته اول در اینجا نیز ه ميادوند است ولی در دسته اول فشار (accent) برریشه و اینجا برمیانوند میافتد مثلا اگر این دیشه جزو دسته اول بود فشار بر ریشه میافتاد و تلفظ كلمه vesati ميشد هفتم + chid ti+na chinatti 25 छिनति ميبرد میانوند na داخل ریشه میشود na chinatti=ti+chinadti + d +na+ chi هشتم ti +u+kr karoti IO करोति میکند میانوند u هست - در اینجا ریشه کمی تغیر میابد ti + nā + pri و6 prīņāti प्रीणाति راضي میکند میانوند na است ·58 6 5 supyate bālena बालेन suptam सुप्तम् balena बालेन सुप्यते خواب است ازطرف بچه خواب شل ازطرف بيه 8 7 sthitam स्थितम् ācāryeņa आचार्येण sthitaḥ स्थितः ācāryaḥ आचार्य: ایستادگی شد ازطرف معلم ایستاده معلم 9 sthiyate स्थीयते ācāryeņa आचार्येण ایستادگی است ازطرف معلم ده نوع ساختمان فعل در دستور زبان سانسکریت تقریبا به دو هزار ریشه برمیخوریم که به به دسته تقسیم میشوند بعضی از ریشه ها بین دو یا سه دسته مشترك اند و در ساختمان ریشه ها کمی تغیر مییابند ومیان رندهای مختلف پس از ریشه و قبل از پسوند میایند همین تقسیم در اوستا نیز دیده میشود ترتیب دسته اول ساختمان عدد ريشه tita tbhr тобо bharati भरति میبرد در اینجا میانوند (a) است دوم titas asti अस्ति 70 در این دسته هیچ میانوند نیست bhrbhr bib har = بندرم 25 bib barti बिति میبره در این دسته ریشیه را مکرر و بدون ميانوند میا ورند وبعد پسوند اضافه میشود ریشه هم تغبر میبایل ·57 سوم میگیرد مث؟ ولای bälena supyatc xlos این فعل ’’بمعنی مفعول است وقتی فعل معنی مفعول دارد صرف آن همیشه بمعنی برای خود است وفاعل حالت در جمله pacalena odanam pacyate چون درآن فاعل میاید اصطلاح (مجہول) برای آن درست نیست و ناچار جمله را چنین ترجمه میکنیم (برنج بواسطه یا از طرف آشپز پخته میشود) ولی که از فرط ناچاری اصلاح (مجہول) و (معلوم) را بکار برده ام - در زبان سانسکریت در اینمورد شکل سومی هم وجود دارد و آن اينکه فعل شكل صرف ’’بمعنی مفعول دارد در حالیکه خود مفعول است مت کر معنی کلمه supyate با بطراب رفتن فرق دارد - در فارسی میگوئيم (كودك بكواب میرود) اما معنی دقیق حمله سانسکریت چنیں است - balena (بواسطه كودك) supyate (خواب است در اینجا فاعل سوم میگید وفعل همیشه بصورت سوم شخصی فرد است - اما اگر بجای فعل وجه وصفی استعمال میشود این حالت اول مفرد میگیرد و همیشه خنشی است این ترتیب مخصوص زبان سانسکریت است و میگویند که فعل ’’معنی ریشه دارد در این سردر صورت فوق همواره پس از ریشه میان وند ya افزوده میشود و بعد پسوند میاید چند نمونه ما بنام بمعنی ریشه حالت 2 I gatam nrpena gatah nſpaḥ ۹: गतम् नृपेण II: رفتار شد ازطرف پادشاه رفته پادشاه 3 bälah suptah सुप्त gamyate गम्यते nrpena नृपेण s(: خوابیده باية رفتار است از طرف پادشاه ·56 چند ريشه که تنها يك معنی دارد با آوردن حرف اضافه معنی آن عوض میشود بمعنی برای خود، معنی برای دیگر با آوردن حرف اضافه ni مینشیند nivisate داخل میشود visati विशति निविशते با آوردن حرف vi خوب فتح میکند vijayate vi فتح میکند jayati विजयते जयति با آوردن حرف pra عازم میشود pratisthati میایستی tisthati प्रतिष्ठते तिष्ठति س8 بناء فعل فعل در زبان سانسکريت بيا با مفعول است مانند candram payati ماه را میبیند) یابی مفعول‘‘ مانند balah kridati (بچه بازی میکند) گه فعلی که در زبان فارسی مفعولش غير صريح است در زبان سانسکريت مفعول صریح دارد مثلا nagaram gacchati (بشهر میرود) دراین جمله nagaram بشهر) مفعول صریح است و حالت دوم میگید - چند ریشه دو مفعول صریح دارد مانند balam grham nayati بچه رابخانه راهنمائی میکند. در این جمله balam (بچه را) , grham بطانه) مرد, مفعول صریح است و حالت دوم میگیرد صرف فعل یا ’’بمعنی فاعل ويا به معنی مفعول‘‘ است واین همانست که در زبان فارسی (معلوم) , (مجہول) نام داره درجمله pacakah odanam pacati (آشپز برنج را میپر) وقتی مگوئیم pacati (میپزن) کسی وجود دارد که این فعل از او سر میزند یعنی هر فعل pacati (میپرد) فاعلى مستتر است از اینجا میگوئیم که خود pacati (میپر) هم فاعل است و با اینکه فعل pacati (میپزن) ’’بمعنی فاعل است - برخلاف جمله odanam pacyate (برنج پخته میشود) برای پرسش kim (چه) جواب این است odanam (برجد) یعنی مفعول و میگویند ·55 اینجاهم میان رند Spa وسط بريشه و پسوند اضافه میشود آمری (۱) paca sva पचस्व pacadhvam पचध्वम् pacantām पचन्ताम् pacethām पचेथाम् pacetāın पचेताम् pacatām पचताम् شرطی اینجاهم صورتهای دیگر لازم نیست paceran पचेरन् (1) paceyātām पचेयाताम् paceta पचेत کو معنی صرف فعل چند ريشه فقط بمعنی ( برای دیگر) صرف میشود مثلا krudhyati क्रुध्यति jahāti जहाति atti अत्ति bhavati भवति دفع میکند ميشود خشمگین میشود میخورد دور می اندازد چند ریشه فقط بمعنی برای خود صرف میشود sikşate शिक्षते locate रोचते modate मोदते میدرخشد راضی میشود چند ریشه بهر در معنی صرف میشود kathayati कथयति tanoti तनोति rājati राजति pacati पचति میگوید پهن میکند tanute kathayate कथयते pacate पचते مه rājate राजते dinaachia तनुते میگوید پهن میکند F.8 ·54 برای این نوع صرف بعد از ریشه میان وند ya اضافه میشود وبعد پسوند های صرفهای مختلف میاید این صرف معنی برائی دبگر) (برای خود) هر دو استعمال میشود يك نوع صرف فعل دیگر هست که منفی خواهش وزیادتی درد مثلا بمعنى ’’میخواهد بپزد‘‘ , زياد ميزد، که فعلا لازم نیست و اینجا از ذکر آن خودداری میشود - ولی در آخر این داده میشود ۲ بمعنی ’’ برای خود - زمان حال تقنية مغرد شخص pacāvahe pace पचे (1) pacāmahe पचामहे pacadhve पचध्वे पचावहे pecethe पचेथे pacase पचसे (۲) pacante पचन्ते pacete पचेते pacate पचते (۳) زمان گذشته арасе अपचे (۱) apacāmahi अपचामहि apacadhvam अपचध्वम् apacāvahi अपचावहि apacethām अपचेथाम् apacetām अपचेताम् apacathāḥ अपचथाः (۳) apacanta अपचन्त apacata अपचत (۳) زمان آینده تثنية مفرد (1) pacișyāmahe पचिष्यामहे pacișyadhve पचिष्यध्वे pacişyante पचिष्यन्ते pacișyāvahe पचिष्यावहे pacișyethe पचिष्येथे pacişyete पचिष्यते (۲) pacişye पचिष्ये pacișyase पचिष्यसे pacișyate पचिष्यते ·53 امر pacate पचत pacatam पचतम् (۱) paca पच pacantu पचन्तु pacatām पचताम् (۲) pacatu पचतु در سوم شخص معنی فعل امر باید بپزد میشود ولی اول شاخص در صرف امر لازم نیست و کم استعمال میشود شرطی FacGyuh पचेयुः pacetām पचेताम् (1) pacet पचेत् فعل شرطی اسی معنی امر میدهد , اول شخص و دوم شخص بسیار کم آمده است نظیر صرف فوق بمعنی برای دیگر آمده است ولی این فرق تنها از نظر دستور زبان است و در زبان این فرق رعایت نمیشود در زمان گذشته دو نوع صرف دیگری وجود دارد دریکی از آن بسوم شخص بر میخوریم وريشه مکرر میشود جمع تثنية مفرد ( شخص) pecuh पेचुः pècatuh पेचतुः papaca पपाच چون زمان آینده و زمان گذشته از این نوع صرف خيلي کم استعمال شده است احتیاجی بن کر آن نیست واداری به پختن وادار میکند pācayate पाचयते pācayati पाचयति برای خرد برای دیگر ·52 صرف زمان حال از ریشه pac پختن مفرد تثنية اول شخص pacāmi पचामि pacāvah पचावः pacāmaḥ quTH: ميپزيم pacasi دوم شخص pacatha pacathah पचथः पचसि पचथ میپزيل میپزی pacati سوم شخص pacataḥ q4R: pacanti पचन्ति पचति میپزن میپزند تثنيه برای دو نفر و جمع به بیشتر از دو نفر دلالت میکند شخص صرف زمان گذشته (۱) apacāva अपचाव apacāma अपचाम apacam अपचम् apacaḥ अपचः (۳) apacatam apacata अपचत अपचतम् (۳) apacatām apacat अपचत् apacan अपचन् अपचताम् صرف زمان آینده (1) pacișyāmi पचिष्यामि (۲) pacisyasi पचिष्यसि (۳) pacisyati पचिष्यति pacişyāvah पचिष्यावः pacişyathaḥ पचिष्यथः pacișyataḥ पचिष्यतः pacișyāmah पचिष्यामः pacișyatha पचिष्यथ pacişyanti पचिष्यन्ति در زمان حال میانوند sya پس از ریسته اضافه میشود و پسوندها پس از آن میاید و برای هم آهنگي حرف i گاهی پیش sya از میایند ·51 صرف فعل نمی فعل ۳ شخصي و ز صرف فعل در سانسکریت و اوستا خيلي مشکل است و در ترکیب کلمات ريشه بسیار تغیر میباید لیکن پسوندها پابند م عدد ۳ زمان وچند وجه دارند فعل سه بناء دارد شرح آن در جاي حدود میآید ریشه های فعل سانسکریت سه نوع هستند - اولي بمعنی ( برای دیگر) و دومی ( برای خود بخود میگیرد و سومی برای هر دو مشترك است بنابرین فعل ۲ صرف دارد یکی بمعنی ( براي ديگر) ودوسی بمعنی ( براي خود ) است مطابق ترکیب كلمات ريشه ۱۰ دسته تقسیم شده است - فعل سه زمان دارد حال و گذشته آینده غبارتند از وجه شرطی - امری - دعائی چون صرف فعل باین وجه پیچیده است ياد گرفتن آنها اجباری نیست برای یاد گرفتن افعال تنها چند زمان كفایت میکند زمان آینده از زمان حال بآسانی ساخته میشود - زمان حال زمان گذشته زمان آینده امری شرطي دعائي كل و وجود فعل و که رویهمرفته صرف فعل سانسکريت ده نوع است - صرف فعل ک» براي بمعنی ” براي ديگر درفارسی براي ساختن فعل مصدر را در نظر میگیرند و بعد از ان نعل میسازند در سانسکريت فقط ریشه فعل را در نظر میگیرند مثل pac وگاهی زمان حال سوم شخص مفردا بجای ریشه میگیرند مثل pacati (میپزد) ·50 vimsati विंशति 20 حالت I 2 3 virśatiḥ विंशतिः 4 vimšatyai विशत्य 5 vimsatim विंशतिम् 6 vimśatyāḥ विंशत्याः vimšatyā विशत्या 7 vimśatyām विंशत्याम् vimšatyaḥ विंशत्याः پا vimśataye विशतये vimśateh विशतेः vimśateh विशतेः vimśatau विंशतो هشت صرف १ AMAY از نوزده صرف فقط مفرد دارد- از نوزده هشت صرف اعداد مثل - samana vimsati si oides trimsat FERIG 30 trimsat نه تاسی , جیست است سی trimsat त्रिंशत् trimsatä त्रिंशता trimsat त्रिंशत् trimsataḥ त्रिंशतः tritrate त्रिशते trirnsati त्रिंशति trimśataḥ त्रिंशतः اعدادیکه با این مرکب میشود صرف ان مثل trimsat است 50 40 paſcāśat पंचाशत् catvārirsat चत्वारिंशत् واعدادیکه با این ترکیب میشود صوف أن مثل vinbati یعنی بیست است 90 80 70 60 navati नवति asiti अशीति saptati सप्तति şaşti षष्टि 1000 I00 sata शत sahasra सहस्त्र satam शतम् satena शतेन śatāya शताय satam शतम् satät शतात् sata satasya शतस्य sate शते است مثل sahasra सहस्त्र ·49 şaqbhyaḥ षड्भ्यः şaņņām şatsu षण्णाम् षट्सु sapta सप्त 7 saptabhyah सप्तभ्यः sapta सप्त sapta सप्त saptabhih सप्तभिः saptabhyaḥ सप्तभ्यः saptānām सप्तानाम् saptasu सप्तसु صرف این عدد گامی در صورت دارد asta अष्ट8 asta aşta अष्ट aștabhiḥ अष्टभिः aștabhyaḥ अष्टभ्यः अष्ट aștabhyah aştānām अष्टभ्यः अष्टानाम् aştābhiḥ अष्टाभिः asta su अष्टसु aştābhyaḥ अष्टाभ्यः aştau अष्टो aştau अष्टौ aşțābhyaḥ अष्टाभ्यः aşțāsu अष्टसु nava नव १ nava nava navabhiḥ नवभिः । navabhyaḥ नवभ्यः नव नव navasu navabhyah नवभ्यः navānām नवानाम् नवसु dasa दश 10 daśabhyaḥ दशभ्यः dasa dasa daśabhiḥ दशभिः दश दश daśabhyah दशभ्यः daśānām दशानाम् daśasu दशसु از یازده تاهیجده صرف اعلان مثل dasa (مه) است - ·48 حالن ميشود استعمال Laas sasuo tuolesaliitri त्रि 3 I من کر خنثی مونث 2 3 4 trayah trin tribhik tribhyaḥ tribhyah त्रयः जीन् त्रिभिः त्रिभ्यः त्रभ्यः 6 7 trīņi trīņi trayāņām trişu त्रीणि त्रीणि त्रयाणाम् त्रिषु tisraḥ tisraḥ tisrbhiḥ tispbhyaḥ tisębhyaḥ तिस्रः तिस्रः तिसृभिः तिसृभ्यः तिसृभ्यः tisſņām tisſsu तिसृणाम् तिसृषु catur चतुर 4 catvāraḥ caturaḥ caturbhiḥ caturbhyaḥ caturbhyaḥ चत्वारः चतुरः चतुभिः चतुर्थ्यः चतुर्व्यः مذکر خنثی مونت catvāri catvāri caturņām caturşu चत्वारि चत्वारि चतुर्णाम् चतुर्यु catasrah catasrah cataspbhiḥ catasbhyaḥ चतस्रः चतस्रः चतसृभिः चतसृभ्यः catasșbhyah cataspņām catasșu चतसृभ्यः चतसृणाम् चतसृषु Customic xam siro se do aaj pafica पंच 5 حالت I 2 pañca पंच 5 3 4 pafica. pañcabhiḥ pañcabhyaḥ पंच पंचभिः पंचभ्यः 6 7 pañcabhyah pañcānām pañcasu पंचभ्यः पंचानाम् पंचसु sas षष्त şaț şadbhiḥ şadbhyaḥ षट् षड्भिः षड्भ्यः şat षट् ·47 oooo0. Too0oo00 madhya मध्य oooooo. Io0oo0 parārdha परार्ध از عدد و این عدد sahasra (هزار ) تا parardha هريك از اين اعد أ۵ برابر اعداد بالائی است parardha بالا ترین عدد شناخته شده است که دارای شانزده صفراست - عدد بالاتر از صد اينطور ساخت ميشود مش uttara + ( ۲۰ ) virsati ( بالا) + sata صل که میشود یعنی بیست بالا ازصل قواعد دیگری نیز هست که حالا ياد گرفتن آن بیمورد است . vimśati-uttara-śata صرف عدد * eka صرف این عدد مثل صرف ضمیر است مفرد :ekah ve مذکر حالت اول ekasyai re مونث-حالت چهارم ekasmin vafa مذکر حالت هفتم ekre # 2 dvi . ایں فقط تثنیه دارد 2 حالت dvau द्वौ I dvau द्वौ مذکر 4 3 dvābhyām dvābhyām dvābbyām द्वाभ्याम् द्वाभ्याम् द्वाभ्याम् 7 6 dvayoh dvayoh g: g: خنثی و dve dve مونث à Thus F. 7 ·46 Ioo. Sata शत 200. dvisata द्विशत 300. trisata त्रिशत IOOO. I000०. sa hasra सहस्त्र ayuta अयुत lakşa लक्ष I00000. IO०००००. prayuta प्रयुत koţi कोटि I0000000. Toooooooo. arbuda अर्बुद kharva खर्व 1000000 ००. 100000000000. nikharva निखर्व 10000000000०. Io००००००००००. mahāpadma महापम sankha शंख jaladhi जलधि I000000000000०. 100000000000000. antya अन्त्य ·45. ekonapancāsa एकोनपंचाश ekonaşaşțitama एकोनषष्टितम 42. dvicatvarimsat द्विचत्वारिंशत् 48. astacatvarimsat अष्टचत्वारिंशत् 49. ekonapaficasat एकोनपञ्चाशत् 50. paficasat पञ्चाशत् 51. ekapañcāśat एकपञ्चाशत् 58. astapaficasat अष्टपञ्चाशत् 59. ekonasasti एकोनषष्टि 60. sasti षष्टि 69. ekonasaptati एकोनसप्तति 70. saptati सप्तति 79. ekonasiti एकोनाशीति 80. asiti अशीति 89. ekonanavati एकोननवति 90. navati नवति 99. ekonasata एकोनशत برای عدد ترتیبی از پنجاه ونه حف tama با علت اصلی اضافه میشود - - ·44 - ekonatrimsa एकोनत्रिंश : همچنین ازبست ونه تا پنجاه و فعشت حرفه در آخر میافته 27. saptavimśati सप्तविंशति 28. astavimati अष्टाविंशति 29. ekonatrimsat एकोनत्रिंशत् 30. trimsat त्रिंशत् 31. ekatritisat एकत्रिंशत् 32. dvātrimsat द्वात्रिंशत् 33. trayastrimsat त्रयस्त्रिंशत् 34. catustrimsat चतुस्त्रिशत् 35. paficatrimsat पञ्चत्रिंशत् 36. şaţtrimśat ट्त्रिंशत् 37. saptatritnsat सप्तत्रिंशत् 38. astatrimsat अष्टत्रिंशत् 39. ekonacatvarimsat एकोनचत्वारिंशत् 40. catvarimsat चत्वारिंशत् 41. ekacatvārimśat एकचत्वारिंशत् ekonacatvärimsa एकोनचत्वारिंश ·19 13. trayodaśa त्रयोदश I4. caturdaśa از یازده تا هیجده عدد اصلی و ترتیبی یکی است - चतुर्दश 15. pancadasa पञ्चदश 16. şodaśa षोडश. 17. saptadasa सप्तदश 18. astadasa अष्टादश 19. ekonavimšati एकोनविंशति virisati विंशति ekavimšati एकविंशति dvāvinnsati द्वाविंशति 23. trayovimśati त्रयोविंशति ekonavirinsa एकोनविंश 20. عدد مثل نوزده و بیست و نه تا نودو نه اینطور ساخته میشود 2I. 22. هشت حرف ti بیست از نوزده تا در آخر که در عده اصلی است در عدد ترتیبی میافتد - 24. caturvimšati चतुर्विंशति 25. pañcavimšati पंचविंशति 26. sadvitsati षड्विंशति ·42 عدد از یازده تا هیجده عده اصلی , ترتیبی یکی است عدد دو نوع است اصلی , ترتيبي مثل اول دوم سوم و دو سه ترتیبی اصلی مثل يك و دو سه ترتیبی Chhot eka I. 2 . एक dvi द्वि 3. tri त्रि prathama प्रथम dvitiya द्वितीय tftiya तृतीय caturtha चतुर्थ pañcama पञ्चम şaştha षष्ठ 4 . catur चतुर 5. pañca पञ्च 6. şaş षष् 7. sapta सप्त saptama सप्तम 8. asta अष्ट aştama अष्टम navama 9. nava नवम नव daśama IO. dasa दशम दश II. ekādaśa एकादश ekādaśa एकादश dvādaśa 12. द्वादश ·41 چطور طوری katham kathamcit ( kathamcana kathamcana .. kathan api कथंचित् कथंचन कथमपि कथम् از کجا kutah از جائی kutaścit ukutaścana kuto'pi कुतश्चित् कुतश्चन कुतोऽपि 7: مثل ضمير است نه مثل اسم صرف کلمات sarva visya. katara katama Sarna सर्व विश्व कतर कतम सम چه از دو چه از جمع برابر ekatara ekatama anya अन्य anyatara अन्यतर anyata ma अन्यतम एकतर एकतम یکی از دو دیگر یکی از جمع یکی از جمع یکی از دو itara para avata pūrva पूर्व dakşiņa दक्षिण इतर पर अवर دیگر پیش دیگر جنوبا uttara adhara Sva cka apara अपर उत्तर अधर स्व एक شمال زیر دیگر مال خود یکی ubhaya neina katipaya कतिपय paraspara anyonya परस्पर अन्योन्य उभय = هر دو چنل يك ديگر یکدیگر نیم sarva یعنی sarva در حالت اول جمع مثل te میشود sarve نه همینطور حالت چهارم مفرد sarvasmai میشود :: janāh de sarvẫh و ·40 حالت ۳ بعضی از مردها را با چند مرد را kān api janan जनान् kāriscana कांश्चन kāriscit कांश्चित् कानपि 3 با بعضی از مردها با با چند مرد janaih : kair api कैरपि kaiscana कैश्चन kaiścit कैश्चित् موه برای با از بعضی مرد یا برای با از چند مرد kebhyaścit kebhyaścana kebhyo'pi janebhyaḥ जनेभ्यः केभ्योऽपि केभ्यश्चन केभ्यश्चित् ។ مال بعضی از مردها يا مال چند مردها kaşām api janānām जनानाम् केषामपि keşāmcit keşāmcana केषांचन केषांचित्.. در بعضی از مردها یا در چند مردها janeșu जनेषु keşv api केष्वपि keşucana केषुचन kesucit केषुचित् وهمچنین به ضمير مونث و خنثی نیز این حروف اضافه و معنی آنها را معانی فوق میدهد كلمات بی صرف (غير منصرف) نیز این حروف اضافه میشود - چه وقت وقتی kada kadācit 6 kkadācana kadāpi कदापि कदाचन कदाचित् कदा کجا kutra درجائی , kutracit kutracana kutrāpi कुत्रापि कुत्रचन कुत्रचित् kvāpi kvacana kvacit.' क्वापि क्वचन क्वचित् कुत्र kva क्व ·89 معاني غير معلوم चन , चित् cit ५ us, aisa firs Site ALLSIS of siha Aiicorylam Ais api अपि , cana عمومیت داده می شود مثلا حالت مفرد مردی m nah जनः با kascana ko 'pi janah kascit कश्चित् कश्चन कोऽपि जन: مردرا مردی را یا janam जनम् kamcit कंचित् kamcana कंचन kamapi janam कमपि जनम् بامرد با مردی پا janena जनेन kenacit केनचित् kenacana केनचन ų kenāri jane na केनापि जनेन برای مرد برای مردی janāya जनाय kasmaicitų kasmaicana la kasmai api janāya कस्मैचित् कस्मैचन कस्मैअपि जनाय از مرد از مردی janāt जनात् kasmāccit 12 kasnāccana kasmädapi janāt कस्माच्चित् कस्माच्चन कस्मादपि जनात् از مد مال مردی janasya kasyacitų kasyacana kasyāpi janasya जनस्य कस्यचन कस्यापि जनस्य कस्यचित् کمر مرد مر مردی jane जने kasmimścitų kasmimścana ų kasminnapi jane कस्मिश्चित् कस्मिंश्चन कस्मिन्नपि जने و بعضی از مردها با چند مد kecit केचित् F.6 kecana केचन ke'pi केऽपि janāḥ जनाः . .

·38 mat asmat मत् avābhyām आवाभ्याम् nah āvayoh नः आवयोः ។ mama अस्मत् asmākam अस्माकम् me nau मम मे asmāsu mayi मयि अस्मासु کوم شخص yusmat युष्मत् مفرد حالت -- تثنية tvam त्वम् -- tvām tvā " त्वाम् त्वा yüyam yuvām यूयम् युवाम् yuşman vaḥ vām युष्मान् वः वाम् yuşmābhih yuvābhyām युष्माभिः युवाभ्याम् yuşmabhyam vaḥ vām युष्मभ्यम् वः वाम् 3 tvayā त्वया २ " tubhyam te तुभ्यम् ते tvat " yuşmat युष्मत् त्वत् ។. tava te vām वाम् तव ते yuşmākam vah yuvayoḥ युष्माकम् वः युवयोः yuşmāsu युष्मासु " tvayi त्वयि حالت دوم وچهارم وششم در صورت دارد - ·37 Uium s kim किम् kāni कानि kim कि ११ ke के Jhere - xs yat यत् yāni यानि yat " ७ ye यत् ये idam val idam इदम् imāni इमानि " " ime इमे इदम् of adah अदः amu " adah अद: amūni अमूनि अम् صرف ضمیر اول شخص ow asmat अस्मत् حالت مفرد تقنية aham āvām अहम् आवाम् । mām mä nau " vayam वयम् asmān nah अस्मान् asmābhiḥ अस्माभिः माम् मा नौ P mayā मया āvābhyām आवाभ्याम् २ mahyam me मह्यम् मे asmabhyam nah अस्मभ्यम् nau नो ·Gal idam इदम् 36 حالت iyam इयम् imāḥ इमाः ime इमे १ imām imāḥ इमाः इमाम् 3. anayā अनया asyai अस्यै asyāḥ अस्याः ābhiḥ आभिः ābhyah आभ्यः ābhyaḥ आभ्यः ābhyām आभ्याम् ५ āsām asyāḥ अस्याः आसाम् anayoh अनयोः āsu asyām अस्याम् आसु صرف ضمیر خنثی ""-, tat वत् مفرد تقنية حالت اول و دوم tat " tāni तानि te ते तत् etat Syno-, etat एतत् etāni एतानि ete " " एतत् एते ·35 yābhih yaya ३ यया yasyai यस्य yasyāḥ यस्याः याभिः yābhyaḥ याभ्यः yābhyah याभ्यः yābhyām याभ्याम् १ yasyāḥ यस्याः yāsām यासाम् yayol ययोः yasyāın यस्याम् yāsu यासु Gadah अदः حالت asau असौ amūḥ अमूः amū अमू amām अमूम् amūḥ अमूः ۳ २ ainūbhyām अमूभ्याम् amuyā अमुया amuşyai अमुष्य amușyāḥ अमुष्याः amușyāḥ अमुष्याः amūbhih अमूभिः amūbhyah अमूभ्यः amübhyaḥ अमूभ्यः amūsām अमूषाम् ។ amuyoh अमुयोः amuşyām अमुष्याम् amūsu अमूषु ·134 ។ etasyāḥ एतस्याः etāsām एतासाम् etayoh एतयोः v etāsu etasyām एतस्याम् -- एतासु (Vinus) xsikim किम् حالت kā kāh काः का ke के - kām . kāh काः -- काम् :: 3. - kaya, कया kasyai कस्यै kasyāḥ कस्याः kābhiḥ काभिः kābhyah काभ्यः kābhyah काभ्यः kābhyām काभ्याम् ។ kasyāh कस्याः kāsām कासाम् --- kayoh कयोः kasyām कस्याम् kāsu कासु (Jyoys) as yat यत् حالت ya या ye yāḥ याः ni yāḥ याः ये yām याम् ·83 صرف شمير- مؤنث دور | tat तत् مفرد حالت sä सा täh ताः tām ताम् - te ते tāḥ ताः 3. tayā तया tābhiḥ ताभिः tābhyah ताभ्यः tābhyaḥ ताभ्यः tābhyam ताभ्याम् tasyai तस्यै tasyāḥ तस्याः tasyāḥ तस्याः tasyām तस्याम् ។ tāsām तासाम् tāsu तासु tayoḥ तयोः eduars - etat एतत् حالت مفرد - etāḥ eşā एषा एताः ete P etām एते एताम् etayā एतया etasyai एतस्यै etasyāḥ एतस्याः etāḥ एताः etābhih एताभिः etäbhyaḥ एताभ्यः etābhyah एताभ्यः etābhyām एताभ्याम् ·al idam इदम् 32 نم amuna अमुना amuşmai अमुष्मै amuşmāt अमुष्मात् amībhiḥ अमीभिः amībhyaḥ अमीभ्यः amībyaḥ अमीभ्यः amūbhyām अम्भ्याम् ។ amuşya अमुष्य amisām अमीषाम् amuyoḥ अमुयोः amisu amuşmin अमुष्मिन् अमीषु حالت : مفرد : ayam अयम् ime इमे imau इमो imam इमम् anena अनेन imān इमान् ebhiḥ एभिः ebhyaḥ एभ्यः ebhyaḥ asmai अस्मै ābhyām आभ्याम् asmāt अस्मात् asya अस्य eşām एषाम् anayoh अनयोः eşu asmin अस्मिन् एषु ·31: yat aa که (موصول) تثنية مفرد حالت ye ये yaḥ : yau यौ yam यम् yena येन نم yān यान् yaih : yebhyaḥ :: yebhyah :: yasmai " yābhyām याभ्याम् यस्मै yasmāt यस्मात् yasya यस्य yayoḥ g: yeşām येषाम् yeşu येषु . ومنyasm यस्मिन् أ - اگر پیش از ضمیر سوم شخص بمعنی دور حرف e اضافه شود ضمير بمعنی نزديك ميشود - اگر بجای حرف s یا t در ضمیر سوم شخص بمعنی دور حرف بیاید میشود ضمیر پرسش و همچنین اگر بجای حرف و یا t حرف y بیاید ضمیر موصول میشود - ٣ - ضمیر اشاره بمعني نزديك , دور دیگر بهم وجود دارد که مثل اینها ساده نست - در ضمیر adah بمعنی ان , indan بمعنی این قبلا گفته شد و غیر از ایندو ضمیر دیگر باین معنی آمده است :: ul adah 3: حالت مفرد تشنیع ami अमी asau असौ amü अमू amin : अमून् amum अमुम् F. 5 ·30 3. २ etena एतेन etasmai एतस्मै etasmāt etaih एतैः etebhyaḥ एतेभ्यः etebhyaḥ एतेभ्यः etābhyām एताभ्याम् एतस्मात् ५ etasya एतस्य eteşām एतेषाम् etayoḥ एत यौ etasmin एतस्मिन् eteșu एतेषु Uns as kim किम् حالت مفرد تثنية kah ke के kau को kam kān कम् kena केन kasmai कस्मै kasmāt कस्मात् कान् kaih कैः kebhyaḥ केभ्यः kebhyaḥ केभ्यः kābhyām काभ्याम् kasya कस्य kasmin कस्मिन् keşām केषाम् keşu केषु kayoh कयोः ·29 -Cine Mahirui tat तत् حالت مفرد تثنية te saḥ सः ते tau । tam tān तम् तान् tena तेन tasmai तस्मै tasmāt तस्मात् taih तैः tebhyah तेभ्यः tebhyah तेभ्यः tābhyām ताभ्याम् ० ។ tasya तस्य teşām तेषाम् tayoḥ तयोः tasmin तस्मिन् teşu तेषु etat एतत् - Uakiryani حالی مفرد تثنيه ete eşah एषः एते etau एतो etān etam एतम् एतान् ·28 *dūra daviştha दविष्ठ daviyas दवीयस् دور uru varistha वरिष्ठ variyas वरीयस् وسيع bahu bahiştha बहिष्ठ bahiyas बहीयस् बहु زیان śreştha श्रेष्ठ śreyas श्रेयस् *praśasya प्रशस्य محترم jyestha ज्येष्ठ jyāyas ज्यायस् yaviyas यवीयस् yaviştha यविष्ठ yuvan युवन् جو ان kaniştha टकनिष्ठ vasiştha वसिष्ठ kaniyas कनीयस् vasiyas वसीयस् *vasu वसु فراوان کلمائيکه با این نشانه آمده است فقط صفت تفصیلی و عالی موجود است وصفات مطلق ازین رفته است صرف ضمير - سوم شخص مذکر ضمیر بر سه قسم است اول شخص دوم شخص سوم شخص - ضمیر سوم شخص مذکر و مونث وخنثی دارد - ضمایری دیگری نیز هست مثل که ” پرسش ‘‘ که ’’ موصول ‘‘ که سه جنس دارد ضمیر سوم شخص بجای اشاره دور و نزديك استعمال شده است - ·27 ۴- پس از این کلمه أسم یا در حالت دوم است یا سوم یا پنجم vina विना بی - بکون - - پس از کلاری زیر اسم در حالت ششم میاید purastāt puratah qYS: agratah 3: agre अग्रे परस्तात् جلو فيها paścāt पश्चात् پس از انسوی parastāt परस्तात् parataḥ परतः kſte कृते برای درجات و انواع صفات بجای ترو ترین پسوند tama , tara بصفت اضافه میشود و پسوند دیگری است که بچند صفت اضافه میشود که بدین قرار است - gariştha mfess garīyas गरीयस् guru गुरु سنگین و دراز laghiştha लधिष्ठ laghīyas लघीयस् laghu लघु کوتاه يا سبك gediştha नेदिष्ठ nediyas नेदीयस् *antika अन्तिक نزديك ·26 bhavanti भवन्ति sukhinah सुखिनः prajāh SIT: śāsti शास्ति میشوند خوشحال مردم نگاهداری میکند و حروف اضافه پس از حروف ظرف و - پس از حروف زیر اسم در اسم حالتهای مختلف دارد - حالت دوم استعمال میشود antarā paritaḥ परितः abhitaḥ अभितः antarena अन्तरेण अन्तरा بدور بدور میان بدون يا راجع به dhik धिक् nikasā निकषा samayā समया ubhayatah उभयतः حیف در نزدیکی در نزدیکی درهردوطرف anu prati प्रति अनु دنبال سوی یا به استعمال میشود ۲ - پس از حروف زیر اسم در حالت sārtham säkam samam समम् सार्थम् saha सह साकम् باهم = ٣ - پس از حروف زیر اسم در حالت پنجم میاید pūrvam पूर्वम् prāk प्राक् purā पुरा قبل أز= prabhști प्रभृति param anantaram parataḥ ürdhvam ऊर्ध्वम् a: अनन्तरम् परम् پس از rte ऋते bahih af: بيبرون ·25 د-حالت هفتم pitari पितरि puram gate putrah bahih f: yātah यातः पुरं गते 47: پسر وقتی که پدر بشهر رفته ( بود ) بیرون رفت adhāvan yuddhe युद्धे senāpatau hate sainikāḥ सेनापतौ हते सैनिकाः अधावन् فرار کردند لشکریان - وقتی که فرماندار در جنگ کشته (شد) asmin rājši pfthivim śāsati prajāh sukhinaḥ bhavanti अस्मिन् राज्ञि पृथिवीं शासति प्रजाः सुखिनः भवन्ति که این پادشاه کشوررا نگاه داشته باشد) وقتی میشوده خوشحال مردم āgateşu आगतेषु bhftyesu भृत्येषु prabhoh ādeśam nivcdayati y: आदेश निवेदयति وقتی که متعديها صاحب اطلاع میدهد فرمان آمده (اند) kruddhe क्रुद्ध pitari पितरि putrah 9: inaunam मौनं bhajate भजते وقتیکه پدر خشمگین شده است) میماند خاموش گفته شود - ممکن است که اینها طور دیگر نیز yadā यदा pitā पिता puram पुरं gatah GT; وقتیکه پدر بشهر رفته abhavat अभवत् putrah 7: bahih af: yātaḥ *T: بود r بیرون رفت yadā यदा asau: असौ rājā! राजा pfthivim पृथिवीं وقتی که .این پادشاه کشوردا ·24 حالت چهارم بعد از ریشه هائیکه دارای معانی HVI asuya= حسن irsya gef رشك & druh آسیب رساندن krudh خشمگین شدن باشند کسانیکه هدف این معانی قرار میگیرند در چهارم واقع میشوند - صاحب برمستخدم خشمگین میشود prabhuh bhrtyaya krudhyati حالت مردم بپادشاه أسيب نمیرسانند प्रभुः भृत्याय क्रुध्यति janāḥ rājñe na druhyanti जनाः राज्ञे न द्रुह्यन्ति durjanāḥ sacivebhyaḥ irșyanti दुर्जनाः सचिवेभ्यः ईय॑न्ति مردان بد بوزيران رشك ميبرند مردمان بد بوزيران حسد میبرند durjanah sacivebhyah aslyanti दुर्जनाः सचिवेभ्यः असूयन्ति با ریشه 67 nuc ’’علاقه داشتن یا علاقمند بودن’’ مورد علاقه درحالت اول و آن که علاقه دارد حالت چهارم میگیرد بچه شیرینی علاقه دارد bālāya modakaḥ rocate बालाय मोदकः रोचते حالت ولی باریشه sprh egg ’’علاقه داشتن مورد علاقه در چهارم استعمال میشود بچه بشيرينی علاقه دارد bālaḥ modakāya spfhayati बाल: मोदकाय स्पृहयति حالت ششم و هفتم - گاهی استعمال حالت ششم و هفتم مخصوصی است در معنی ” وقتیکه ، فاعل و وجه , صفی در حالت ششم یا در حالت هفتم استعمال میشود - -حالت ششم bhajate भजते maunam मौनं ācāryah आचार्यः chätrāņām छात्राणां srnvatām शृण्वतां خاموش ماند معلم وقتی شاگردان گوش (مینادند) ح ·23 استعمال حالت معمولا مفت حالت بمعنائی که قبلا گفته شده استعمال میشود ولی گھی بمعنای مخصوصی هم استعمال میشود - حالت اول - فاعل در بنا معلوم در حالت اول استعمال میشود ولی مفعول در بناء مجهول - ۲- حالت دوم - مفعول در بنا معلوم حالت دوم دارد ولی وتیکه حرف اضافه با فعل بیابد که ظرف بجاي حالت هفتم حالت دوم میگیرد خوابیدن با adhi در سنگ میخوابد ريشه si शी دد ريشه stha ایستادن در جنگل میایستد دد स्था śilāyām sete शिलायां शेते Silām adhi-sete शिलां अधिशेते vane tişthati वने तिष्ठति vanam adhi-tistati वनं अधितिष्ठति pure aste पुरे आस्ते puram ādhy-aste पुरं अध्यास्ते د دو ريشه بودن وه ās आस् در شهر هست ریشه vas زندگی کردن با upa درجنگل زندگی میکند vane vasati वस् उप دد وه با anu ده अनु vanam upa-vasati वनं उपवसति vanam anu-vasati वनं अनुवसति vanam adhi-vasati वनं अधिवसति vanam ā-vasati वनं आवसति با adhi دو अधि با a ود आ حالت سوم - غیر از بناء معلوم فاعل حالت سوم میگیرد F. 4 ·22 مثل حالت اول است تنها در مفرد کمی صرف در تثنيه فرق دارد- معمولا مثل من کر است صرف حالت ندا در مفرد خنثی صرف حالت ندا در مفرد مونث با i مثل من کر است ندا ४.15 jana जन kave कवे guro गुरो netah. नेतः jana जन kavi कवि guru गुरु 1netr नेतृ māla माला nadi नदी mahant महन्त् atman आत्मन् dhanin धनिन् vedhas वधस् māle माले nadi नदि mahan महन् ātman आत्मन् dhanin धनिन् vedhaḥ वेधः gauh गौः bhişak भिषक् vit विट vidvan विद्वन् गो bhisaj भिषज् vis विश् vidvas विद्वस् ·21 visā विशा više विशे vidbhiḥ विड्भिः vidbhyah विड्भ्यः vidbhyab विड्भ्यः vidbhyam विड्भ्याम् viſah विशः ५ višah विशः visām विशाम् viSoh विशाः visi विशि vitsu विट्सु vidvas विद्धस् - Omepri vas Ras Gutari دانشمند (مذکر) مغرد vidvān विद्वान् vidvātsaḥ विद्वांसः vidvātasau विद्वांसौ ३ vidvātasam विद्वांसम् vidusā विदुषा viduse विदुषे viduşab विदुषः viduşah विदुषः viduşaḥ विदुषः vidvadbhiḥ विद्वद्भिः vidvadbhyah विद्वद्धयः vidvadbhyaḥ विद्वद्भपः viduşām विदुषाम् vidvadbhyām विद्वद्भ्याम् १ viduşob विदुषोः viduşi विदुषि vidyatsu विद्वत्सु ·20 goh गोः gavām गवाम् gavo” गवोः gavi गवि goşu गोषु (Fin) diara bhisaj भिषज् opinis jan skaamire حالت مفرد bhişak भिषक् bhişajaḥ भिषजः bhişajau भिषजौ hhişajaḥ भिषजः 3. bhişajam भिषजम् bhişajā भिषजा bhişaje भिषजे bhişajaḥ भिषजः. २ bhişagbhiḥ भिषग्भिः bhişagbhyaḥ भिषग्भ्यः bhişagb hyaḥ भिषग्भ्यः bhişagbhyām भिषग्भ्याम् ។ bhişajah भिषजः bhișajām भिषजाम् bhişajoḥ भिषजोः bhişaji भिषजि bhişakşu भिषक्षु (Siraz vis विश् ayini saas samayo مفد حالي vit विट viśaḥ विशः višau विशौ visam विशम् višah विशः ·19 madhu -- vāri वारि मधु kartr कर्तृ kartſņā ३ vāriņā वारिणा madhunā मधुना कर्तृणा M kartrne vārinc वारिणे कतृणे vāriņah वारिणः madhune मधुने madhunah मधुनः madhunah मधुनः nadhuni मधुनि kartſnah कर्तृणः kartrnah कर्तृणः vāriņaḥ वारिणः karıfni vāriņi वारिणि. कर्तृणि (wala Lum)go गो چند اسمیکه بكرف دیگر ختم میشود صرف اسیكه باكرف 0 ختم میشود حالت مفرد saiks - gauḥ गौः gāvaḥ गाव: gāvau गावौ - gām गाम् . gāh गाः :.. 3. gavā गवा gave गवे goh गोः gobhiḥ गोभिः gobhyaḥ गोभ्यः gobhyah गोभ्यः gobhyām गोभ्याम् ·18 کلمه مختوم به حرف vari i اب وو ود variņi वारिणी variņi वारीणि vāri वारि کلمه مختوم به حرف annadhu Aga شراب madhu ور madhuni मधुनी madhuni मधनि मधु کلمه مختوم به حرف karty gr کننده دد دد kartřni कर्तृणी kartņņi कर्तणि kartſ कत ہ کلمه مختوم به حرف nahant HR = It بزرگ ود ور mahati महती mahānti महान्ति inahat महत् کلمه مختوم به sadman Rare an خانه sadna sadmani सद्मनी sadmāni सद्मानि وه सद्म کلمه مختوم به حرف payas G9gs شير گاو payasi पयसी payāmsi payah 3, و पयांसि :و کلمات خنثی با حروف (u , i ,؟) در آخر مفرد مثل من کر صرف نمیشود با در آخر با u در آخر با i در أخر madhu kart; कर्तृ vāri वारि मधु مفرد مفرد مغرد حالت madhu kartſ कर्तृ vāri वारि मधु ·17 کلمه یکه بكرف 1 ختم میشود nadi at رودخانه 1 مفرد حالت nadyaḥ : nadi नदी nadyau नद्यौ د nadiḥ : nadim नदीम् nadyā नद्या ۳ nadibbyāni नदीभ्याम् nadibhiḥ नदीभिः nadībhyah : nadībhyaḥ «: nadyai नद्यै nadyāḥ HT: nadinām ۹ nadyāb ET: नदीनाम् nadyoḥ Re: nadişu नदीषु nadyam नद्याम् صرف اسم خنثی صرف کلمه خنثی ساده است - حالت اول و حالت دوم همیشه یکی است حالت تا هفتم معمولا مثل مذكر است - به a مختوم است * vana جنگل مفرد حالت اول و ده و دوم اسی که تثنية vane वने vanāni वनानि vanam वनम् من حالت دیگر مثل صف همهز است ·16 vedhasā वेधसा २ vedhase वेधसे vedhasah वेधसः vedhobhiḥ वेधोभिः vedhobhyaḥ वेधोभ्यः vedhobhyaḥ वेधोभ्यः vedhobhyām वेधोभ्याम् vedhasām vedhasah वेधसः वेधसाम् vedhaso” वेधसोः vedhasi वेधसि vedhassu वेधस्सु صرف اسم مونث کلیدئيكه بكرف ة ختم میشود mālā ATT حالت مفرد māla mālāḥ मालाः माला mäle माले mālām मालाम् mālāḥ मालाः mālayā मालया mālābhiḥ मालाभिः inālābhyaḥ मालाभ्यः mälābhyah मालाभ्यः mālāyai मालाय mālāyāḥ मालायाः mālābhyam मालाभ्याम् ५ malānām mālāyāḥ मालायाः मालानाम् mālayoh मालयोः nālāsu inālāyām मालायाम् मालासु ·15 صرف کلمائيکه با پسوند ant ختم میشوند و معنای فاعلی دارد و با پسوند vant بمعنی دارا تقريبا یکی است - و نمونه کلمائيکه با پسوند ant هستند - vahant 11:4\'al111 नयन्त् vadant वदन्त gacchant गच्छन्त् वहन्त् برنده راهنما کننده و نله گوینده ۲ چند نمونه از کلمات با پسوند Vanit Svavant अश्ववन्त् putravant पुत्रवन्त् yaśasvant यशस्वन्त् dhanavant धनवन्त् اسپ دار پسر دار معروف ثروتمند ۳ چند نمونه از کلمات با حرف ais در اهر mahiman sunānan rājan राजन् gariman गरिमन् महिमन् सुनामन् پادشاه دارای نام خوب بزرگی سنگینی ۴ چند نمونه از کلمات با حرف in در اخر chatrin छत्रिन् vitapin विटपिन् paksin पक्षिन् rathin रथिन् دارای بال دارای جنگی دارای چتر داراي شاخ (درخت) (پرنده) کلمه تیکه به حرف و فتم میشود vedhas aer آفریننده حالت تثلية مفرد vedhasah se: vedhäḥ er: vedhasau वेधसौ ۲ vedhasah वेधसः vedhasam वेधसम् F. 3 ·atmani आत्मना itrnane आत्मने atmanah आत्मनः at mabhih आत्मभिः atmalhyah आत्मभ्यः ärnabhyah आत्मभ्यः ātmabhyām आत्मभ्याम् ५ atmanām atmanal आत्मनः आत्मनाम् ātmanoh tinasu आत्मनः itmani आत्मनि आत्मसु Miss dhanin निन् Orients in i xxx.sxams مفرد تثنية dhani धानी dhaninah धनिनः dhaninau धनिनौ dhaninah धनिनः dhaninam धनिनम् dlhanina घनिना dhaninc धनिने dhaninah धनिनः dhanibhiḥ धनिभिः dhanibhyaḥ धनिभ्यः dhanibhyaḥ धनिभ्य: dhanibhyām धनिभ्याम् dhaninah धनिनः Jhaninām धनिनाम् dhaninoh धनिनोः dhanini धनिनि dhanişu धनिषु ·13 t کلمائيکه بكرن بيصدا ختم میشود کلماتی که به حرف ا ختم میشود - mahant agr بزرگ صف کلمائيکه بكروف بی صدا ختم میشوند تقریبا بیك نوع همچنین صرف اسم مذکر و اسم مونث بطور نمونه چند کلمه که باکروف بی صدای مختلف ختم شده است برای مثال ز اورده شد - - مفرد حالت mahan mahāntaḥ महान्तः महान् nahāntau महान्तौ نم mahataḥ 17: mahadbhiḥ मद्भिः mahadbhyan महद्भ्यः mahadbhyaḥ महद्भ्यः mahāntam महान्तम् mahatā महता mahate महते mahataḥ महतः mahadbhyām महद्भ्याम् mahatām mahatah ។ महताम् महतः mahatoh agon: ۷ mahatsu महत्सु mahati महति کلمهثیکه به حرف له ختم میشود IT4 atman تشنیع مفرد حالت ātmānaḥ आत्मानः ātmā आत्मा ātmānau आत्मानौ ātmanaḥ आत्मनः ātmānam आत्मानम् ·12 ។ netrņām नेतणाम् letult : netroḥ : V netrşu नेतृषु neturi नेतरि - كلمات مثل pitr ( پدر ) bhraty ( برادر) معنی نسبت خانوادگی دارند و صرف در حالت اول جمع وتثنبه و در حالت مفرد , تثنيه بجای کشیده کوتاه میباشد pitr faa پدر تثنية مغرد pitarah पितरः pitā पिता حالت اول pitarau पितरौ pitaran पितरम् حالت دوم ۲ - در مونث مثل syasr ( خواهر در حالت دوم بجای حرف n در اخر حرف h میایل Svasr Raz قرار svasā svasāraḥ स्वसारः حالت اول स्वसा svasārau स्वसारौ svasāram svasph स्वसः حالت دوم स्वसारम् duhite gfa دختر duhitarah दुहितरः dubita दुहिता حالت اول duhitarau दुहितरी duhitę दुहितः duhitaram दुहितरम् حالت دوم ·11 3 guruņā गुरुणा gurave गुरवे guroh 7: gutubhih fa: gutubhyaḥ गुरुभ्यः gurubhyal गुरुभ्यः gurubhyaar77 गुरुभ्याम् ។ guroh :: gurūnām गुरूणाम् gurvoh a: gurau गुरौ gfus गुरुषु کلمائيکه بحرف ا ختم میشوند مثل کلمائيکه باكرف ۵ ختم میشوند معمولا مونث نیستند صرف کلمائيکه بحرف u ختم میشوند كلمادیکه بحرف ن ختم میشوند یکی هستند- تنها فرق اینها ناصرف اینست که بجای حرف ت حرف او بجای حرف ه حرف 9 و بجای و حرف ، مباید اما پسوندما bhyam , bhyah , bhih تغیر نمییابدi 0 و کلمائيکه بحرف r ختم میشوند - * nets پیشوا - رئیس مفد حالت netā नेता netāraḥ नेतारः netātau नेतारी مد حالا netāram नेतारम् 3 netrā नेत्रा netrn नेतृन् netfbhiḥ f: netrbhyah नेतृभ्यः netpbhyah नेतृभ्यः netre नेत्रे netfbhyam नेतृभ्याम् و netuḥ *g:

·10 کلمه pati (صاحب - شور - خداوند) اگرچه مذکر است ولی بطریق دیگر صرف میشود يعني از حالت سوم مفرد تمهفتم مفرد فرق دارد - صرف کلمائيکه به i ختم شده و مونث هستند بادب دیگر صرف میشود يعني در حالت دوم جم حالت سوم تا هفتم مفرد مثل mati « هوش صرف میشود - مفرد مفرد حالت mati मति pati पति د سد matīḥ #s: matyā मत्या patyrī पत्या ۳ matyai मत्य ۴ patye पत्ये matyāḥ HT: patyuh 46: 3 ។ matyāḥ HT: patyuḥ 6: matyām मत्याम् patyau पत्यो کلمائيکه بحرف ا ختم میشوند و guru معلم تثنيه مقره جمع حالت guravaḥ गुरवः guruh :چ guru गुरू د مد gurūn गुरून् gurum गुरुम् ·9 نگه janānām जनानाम् jana sya जनस्य مال دو مرد janayoh مال مردها مال مردی जनयोः V jenesu जनेषु jane जने دد حالت ۲ - در در در مبل در مردها در مردی - حالت سوم منفی بوسليه بواسطه ’’ دارد كانت اول و دوم و در سوم و چهارم و پنجم و در حالت ششم و هفتم تثنیه یکی است و همچنین در حرفهای دیگر - سم - كلماثیکه به حرف ، ختم میشود مونث نیستند م س منفی هفت حالت همیشه یکی است و بیك ترتیب نوشته میشود - کلمائيکه بحرف ن ختم میشوند kavi @fa شاعر مفرد حالت تهنيه kavi कवी سد kavayah aa: kavin कवीन् kavibhih कविभिः kavibhyaḥ कविभ्यः kavibhyah far: kavih afta: kavim कविम् kavinā कविना 1 kavaye kavibhām कविभ्याम् कवये kaveh : لعب kavyoh : kavinam कवीनाम् kavişu कविषु kaveh : kavau कचौ ·8 vatsāva dadāti حالت سوم - معنی آلت dandenna taqlayati avn arsaf باچوب میزند حالت چهارم - معنی قصد THIA Rifa برای بچه میدهد حالت پنجم - معنی جدائی - یعنی در موقع جده ای بین دو چیز آنچه که ثابت میماند این حالترا میگیرد مثلا safe :چvsksa girely patati axr : f درخت از کوه میافتد اینجا کوه در حالت (0) است - حالت ششم - معنی مال یعنی نسبت عمومی balasya granthah کتاب بچه حالت هفتم - معنی ظرف »ghe vasati & atf در منزل زندگی میکند صرف اسم مذکر كلمة ثیکه به a ختم میشود 5 Jana مرد مغرد حالت बालस्य ग्रन्थः تثنيه janāḥ GT: janah دو مرد SR: مردها जनौ janau مردی دو مرد را janan जनान् janam जनम् مدارا مدیرا janaiḥ 33: janena जनेन مر با مردما با مردی بانو مرد janābhyām जनाभ्याम् janebhyaḥ :: janāya जनाय برای مردها برای در مورد از دو مرد برای مردی janebhyaḥ जनेभ्यः janāt जनात् از مردها از مردی ·7 ما علامت Y7 را در پهلوی حرف اول مینویسند مثTy .ج - علامت حرف R قبل از حرف بیصدا این است - र क क RK R K اما اگر حرف R بعد از حرف بیصدا قرار گیرد علامت آن جداگانه است یعنی र क 3 KR R K چند حرف شکل مخصوصی دارد - क क्त a * KS Ñ + ) JÑ = 5q V 3S 5T ŚV -حروف K , KT = T + K + ؟ 21 5 قبل از حرف بيصدا مثل نوشته میشود - شکل شناسی خلاصه - كلمات سانسکریت مانند هر زبان دیگری بر دو نوع است : باصرف یا منصرف بی صرف یا غير منصرف - ٣-اسم-صفت-ضمير وفعل صرف میشوند ف اضافع-ظرف-عطف و ندا صرف نمیگردند - مصرف اسم وصفت مانند مهم است - 5-صرف ضمير تفاوت کمی با صرف اسم دارد - صرف اسم برطبق حرف آخر کلمه است-صرف اسم باحرف a در أخر معمول است و صرف کلمات دیگر با آن تفاوت دارد - ۷-اسم-صفت , ضمير: سه (۳) جنس " مذکر و مونث و خنثی سه عدد ” مفرد . مفرد - تثنية وجمع هفت حالت دارد - اسم ۷ حالت دارد و هر حالت معنی جداگانه دارد - حالت اول - معنی فاعل vatsah gacchati a : Tefa بچه میرود حالت دوم - معنی مفعول vatsam pasyami arti R4Tf4 بچه را میبینم ود و F. 2 ·6 چو تلفظJ است یاد داشت . ا- در دسته کامی تلفظ C است - JH , CH همین حروف یا H مخلوط است ۲ - در نمونه های فوق بعلامت کشیدگی و دماغی دانند آن که نقطه در پائین یا بالا یا خطے دربالاست توجه فرمائید خطوط مركب علامات حروف فوق وقتی بکار میرود که آنها تنها باشند ولی علامات حروف بیصدا دارای حرف A در اخر ميباشند بنابراین علامت و تنها K نیست بلکه KA است - اما اگر بخواهید حرف بیصدا را بدون A ياحرف صدا دار دیگر باید خطی مثل * در زیر حرف مزبور بگذارید علامت حروف صدادار ترکیبی غیر از علامات فوق است - امثله كامل ترکیبات حروف صدادار با * در زير داده میشود - ة KR KA KU को KAU कु KU को KO की KI के KAI कि KI के KE का KĀ क्लू KL ني KĀ حروف دیگر را نیز همانطور مینویسید - وقتی دو حرف بی صدا باهم ترکیب میشوند بدون اینکه حرفی صدادار در آنها باشد قسمت اول علامت حرف اول را با تمام علامت حرف دوم مینویسین - مثلا त T त्व TV य Y ग्य GY G ہوا ہے ہو Z ट T TH D DH ولی وقتی با حرفی غیر از حرف Ya ترکیب میشوند حرف دوم را در زیر حرف اول مینویسید مثلا N + K NK ·الفباء شاده حروف صدا دار کوتاه کشيله کوتاه کشیده کوتاه کشیده کوتاه کشیده کوتاه A Ā I بسه U U R R ऋ بل अ ch आ इ 2 लु حروف فرد : [E AIO AU RIF حروف صدادار ترکیبی ए ऐ ओ औं حروف بی صدا نرم ساده با م پیاده با م حلقي ا K ΚΗ G GH क T घ کامی ۲ C CH J JH झ ज Z و Z و Z و Z دماغی ۳ T TH D DH N ट Ho द ण دندانی ؟ T TH D DH N त थ द न P B PH फ BH प BH M म بها भ حروف نیم صدادار R Y य 3번 र V व حروف صغيري S $ S H श ष स ho 5 ·4 دسته است که به پنج ۲ - این چهار حرف بدو دسته است دو حرف مرکب 4 باi , دو حرف مرکب a با n است - چون i , a باهم مخلوط گردد • میشود و چون پهلوی هم قرار بگیرند ai میشود - 5 ,au نيز چنين ساخته میگده م - دو حرف کوچك عبارتند از له كوچك و كوچك ۲ - ۱۳ حرف صدادار را قبلا فکر کردیم - اکنون ۲۵ حرف پنج حرفی تقسیم میشود - این دسته ها عبارت است از ا- حلقی ۲ - کامی 3 - دماغی ۴۲ - دندانی 5 - لبى - در هر يك از این دستها دو حرف نخست ساخت و در حرف بعدی دو حرف نخست در دو قسمت ساده است ولی حروف بعدی هر يك بايك h ترکيب مييابد حرف پنجم بینی و نرم است ه - سپس چهار حرف نیم صدادار و پس از انها حرف صفیری است - از این سه از این سه حرف اخران ولا ش حرف اول ميان ايندو حرف است که در زبان فارسی وجود ندارد - حرف اخر است . نرم است و تلفظ و ·9 بمقام فوق زمینی از بیم کاربد از امور دنیائی روی بر تابد و گوشه انزوا گین - آدمی باید روبا روی گناه با يستد - و در کارهای خوب شرکت کند ز آنکس که از بیم گناه امور جهان را ترک میگوید هرگز بپایگاه روحانی صعود نمیکند - اینها نکات اصلی تمدن ودا veda است که در تمدن هند جدید نیز مقبول افتاده است ایرانیانی که خواهان در اندیشه تمدن هند انل ناگزیر باید ادبیات سانسکریت را فرا بگیرند و آنگاه مشاهده کنند که اندیشه تخيل شاعران و بنیان روح فرهنگ ایران و مند مختلف نینت - امید دارم کتابی که تقدیم میدارم در این طريق زهنمای مفیدی باشد و بوسیله آن دستور زبان و ادبیات سانسکریت باسانی اموخته شود - در پایان این نکته را نیز دیفزایم که دستور زبان سانسکریت نه تنها برای فرا رفتن اوستا Avesta و پارسی باستان سودمند است بلکه برای درک بهتر دستور زبان فارسی نیز كمك شا بانی است - حرف سناسي - خلاصه الفبای سانسکریت شامل ۲۸ حرف است که ۱۳ حرف آن صدا- ۳۳ حرفش بيصدا میباشد و ۲ حرف کوچک نیز وجود دارد جمعا ۲۸ حرف میشود - الفبای سانسکربت بطور علمی ترتیب یافته است - حروف صدا دار از حروف بیصدا کاملا جدا است و ترتیب این هر دو نوع حروف مطابق طبیعت و مخرج أنها میباشد - ا- سه حرفصدادار و ساده وجود دارد که هریک از آنها هم کوتاه وهم کشیده است سپس در حرف مرکب از نیم r باربع 4 و بعد از هردو انهاست (alo , ara) حرف اول کوتاه کشیده است و در این حرف مرکب کشیده a بعد از نیم کشیده میشود گرچه که ممکن است مرکب دوم که دار و پیش و ربع * کشیده نشود - ·9 و سپس فرا گرفت - آسانتر آنستکه ابتدا زبان سانسکريت جديد زبان ودا را بیاموزند زیرا پس از دستور سانسکریت جلبل که ساده تر است دستور زبان ودا را که دشوارتر است باسانی میتوان آموخت - قسمت مهم و اعظم ادبیات ودا با دین هند بستگی دارد ستایش فل ایان در ریگودا - Rigvada و ستودن اشياء دمسنيال كلي درجریان سوما Soma پرستی در یجور ودا و سرودها در ساماردا Samaveda امده است - قسمت چهارمی هم هست که با سرما پرستی کمی نسبت دارد و نام آن آتاروا ودا Atharva veda است این اسم از نام خانوادگی Atharvan گرفته شده و در آن از موضوعهای مختلف جهانی و افسونها ساخن رفته است . برای هر يك از این چهار قسمت تفسير هائی نیز نوشته شده که از جمله تفسیر مهم در پرستش Brahmana و در شرح فکر و فلسفه اوپانیشاد Upanishad نامیده میشود - تفسیرهای بسیار دیگری هم از ودا وجود دارد-در ادبیات سنسكريت جديد نيز کتب مختلفی یافت میشود - مهابهارتا Mahabharata و رامایانا Ramayana که کتابهای مهمی مانند شاهنامه اند و اساس داستانها و دانش قديم بشمار میروند پس از آن درام Drama , اشعار رزمی و انواع قطعات ادبی كوچك وارد ادبیات سانسکریت شده است - در زمینه نقد ادبی - دستور زبان - رموز عشق ورزی- هنرهای زیبا - اوزان - معماری و پیکر تراشی سیاست - اقتصاد - کشاورزی - ستاره شناسی - کتب بسیار تالیف کرده و در تن افسرده فرهنگ و تمدن تازه دمیده اند - أثار ادبی دینی و فلسفی نیز بسیار است و در کالبد همه انها نیز روح فرهنگ کهن هند وجود دارد که طبق آن : دنيا اصيل است و هرگز نباید آنرا ناچیز شمرد - آدمی ازتن و روان ترکیب یافته و در زندگی جهان ماده اهمیت برابری دارند - انکه کار نيك میکند بمقام روحی والا: میرسد و این نادرست است که برای رسیدن veda 10g ·مقدم زبان و ادبیات سانسکریت زبان سانسکریت دارای کهن ترین ادبیات آریائی .Ary an است قديم سرزمینهای کهنسالی چون مصر بابل و آسياء صغير نادر ولی آثار ادبیات سانسکریت بسیار متنوع و وسیع است از اينو ادبیات سانسکریت را میتوان بكق کهن ترین ادبيات درهمه آثار ادبی جهان دانست . و بچایان آمده ز این آثار دو قسمت است - قسمتی بسیار قدیم بنام ودا Veda وقسمتی پس ازان که ادبيات كلاسيك سانسکریت شمار می أيد - ادبیات ودا veda بدو هزار سال پیش از میلان مسیح تعلق دارد و چه بسا تاریخ آن از دو هزار سال پیش از میلاد نیز در میگزرد - نزديك بسي سال پیش در کناره رود سند Indus آثاری مربوط بتمدن باستانی پدید آمد و باستانشناسان از مشاهده آنها گمان کردند که تمدن قدیم نواحي سند همزمان با تمدن بابل بوده و نزديك بدو هزار سال پیش از مسی مسیح , آنگاه ادبیات ودا پیدا شده است حال آنکه ادبیات ودا تقریبا در زمان بودا Buddha یعنی پانصد سال پیش از میلاد بپایان رسیده و در آن هند زباني وجود داشت که همان سانسکریت كلاسيك است - زبان ودا Veda بزبان اوستا بسیار نزديك و دستور هردو زبان کم و بیش یکی است - پس از بودا زبان ودا ساده تر شده - بسیاری از اشکال قدیم از زبان بیرون افتاده کلمات تازه ائی جانشین آنها گردیده و ادبیات سانسکريت نيز بهمان نسبت ساده شده است - دستور زبان ود از دستور اوستا وسیعتر و برای آن بنیاد است بهمین سبب برای آموختن دستور زبان اوستا بهتر انستکه از دستور زبان سانسکریت آغاز کرد و با آنکه دستور هر دو زبانها دريك زمان هنگام در

·No text on this page.

·قسمت اول دستور زبانی

·No text on this page.

·(xiii) شاگردان در مراحل عالی دانشگاه گذرانده ام - از ایزد در تعلیم گرامر مقدماتی ویا متن هایی ساده به اشخاص مبتدی تجربه ای ندارم - من سنسکريت را در هنگام طفوليت فرا گرفته ام و آن روزها بسرعت از خاطر من مكر شده است و اکنون اطلاع عملی راجع بمطالعه يا آموختن سنسکریت در مراحل مقدماتي ندارم - وقتي من تهران آمدم این وظيفه (یعنی تعلیم ابتدائی سنسکریت) بمن تکلیف گردید و باین مشکل عدم اطلاع بزبان فارسی نیز اضافه گردید - بخاطر انجام این وظیفه شروع بأموختن زبان جديدي کردم – اما الطاف استادان و شاگردان که پیوسته شامل حال من میگرديد همچنین تشويقهائی که از طرف رئیس محترم دانشگاه تهران و وزارت فرهنگ هندوستان و نیز پروفسور پور دارد در مورد من میشد مرا قادر کرد که سنگینی این بار را تحمل کنم - اگر کار ناچیزی که من در این دانشگاه انجام داده ام و همچنین این کتاب ابتدائی گرامر سنسکریت بتواند در بهم پیوستگی در داشته باشد دیگانگي اين و را دوباره بوجود آورد، بزرگترین و گرانبهاترین پاداش زحمات من خواهد بود - (دکتر) -كنهن راجه قدیمی مند ایران و سہمی ملت سی ·(xli چندی پس از ورود من بتهران وزارت فرهنگ هند انجمنی بنام انجمن روابط فرهنگی تأسیس کرد , ریاست ادمین، جناب آقای دکتر باراني همراهي و كمك های ممکن را نسبت بمن نمودند چاپ چنین کتابی هرچند که کوچك است ولی مسلۂ مشکلی بیش أورد زیرا بسه زبان و شامل اصطلاحات فنی میباشد - , در هندوستان چاپخانه هائی که برای چنین کاری لوازم کافی داشته باشند زبان نیست - دکتر بارانی کوشش بسیار نمودند تا موفق شدند در چاپخانه اندیا پرس در الہ آباد آنرا بچاپ برسانند چنانچه توجه و مساعی دکتر بارانی در انجام این کار نمیبود معلوم نیست که این کتاب چه وقت بچاپ میرسید چاپخانه انديا پورس العآباد نیز وظیفه مشکل خود را بخوبی و بطورضایت بخشي انكبام داده است - چاپ این کتاب میبایست چندین ماه پیش باتمام رسیده باشد ولی اشکالاتی که در طبع آن موجود بود انتشار آنرا بتعريق انداخت . بدینوسیله از تمام کسانیکه در امر انتشار این کتاب کوچك مرا كمك و همراهی نموده اند نسبت بکار من توجه و علاقمندی نشان داده اند تشکر و سپاسگزاری مینمایم - تمام کتاب گرامر (دستور زبان سنسکریت و کتاب قرائت بوسیله اینجانب بزبان فارسی نوشته شده است و دو نفر از شاگردان ایرانیم در پاك نویس کردن و اصلاح فارسي ان بین کمک کرده اند - من بخصوص بايستي نام ربابه فرهنگ فر را ذکر نمایم - اونه تنها قسمت اول کتاب را پاك نویس نموده بلکه قسمت آخر را که توسط یکی دیگر از شاگردان نوشته شده بود اصلاح نمود - و با اینکه رئیس دبیرستان شهناز است و کار مائی زیاد إداري و تدريس برعهده دارد و شاگرد کلاس دوره دکتری نیز میباشد - باز او تمام کتاب را دید و در تجدید نظر کتاب با من كمك نمود - از كمك او بسیار متشکرم - من دوران کامل فعالیت ادبي خود را پس از روزهای مدرسه ام در محيط تحصیلات عالی تحقیق و تتبع و راهنمائی و تعلیم ·( xi ) 1 دانشگاه قرار گیرد و مرا مامور تدریس آن در این کلاسها نمودند جناب آقای دکتر سیاسی همچنین برای دعوت اینجانب از طرف دانشگاه تهران بعنوان دانشمند خارجي و نیز برای ترتیب و سايل راحت در دانشگاه اقدامات لازم کردند - جناب آقاي مولانا ابو الکلام آزاد، وزیر فرهنگ دولت هند از بدر ورود من بتهران نسبت بکار من فوق العاده اظهار علاقه فرمودند - ایشان شخصا مجموعه کاملی هستند از فرهنگ ممالك خاور میانه • علوم عربی زبان فارسی بانضمام فرهنگ باستانی هند - بزرگترین هدف ایشان پیوستگی فرهنگی بیشتر بین ممالك مختلف خاورمیانه است - جناب مولانا آزاد در انجام این کار همه گونه تسهیلات لازمه را فراهم ساختند - پروفسور ابراهیم پور داد که خود عهدهدار دعوت اینجانب بايران بوده اند ارزو دارند که زبان سنسکریت در دانشگاه تهران محل ثابتی بدست آورد - مااغلب اوقات با یکدیگر ملاقات میکنیم و درباره موضوعات مختلف مربوط به فرهنگ باستان هند گفتگو مینمائیم - در نظر ما مدر کشور های ایران و هند يك كشور واحد میباشد اختلافات سیاسی تاثیری در یگانگی ما نخواهد م و ایران داشت جناب آقای دکتر تارا چند سفیر دانشمند هند در ایران درر من اظهار علاقه و توجه خاصی فرموده آمده اند - بنده ابتداء برای مدت کوتاهی بطور موقت بایران بودم جناب آقای سفیر مهند اقدامات لازم فرمودند تا توانستم پس از پایان ماموریتم باقي بمانم و کارهایم را در اینجا ادامه دهم هنگامیکه بنده برای این منظور مامور ایران شدم جناب اقای دکتر تارا چند معاون وزارت فرهنگ هندوستان و مشاور فرهنگی دولت مند بودند - دکتر همایون کبیر که مدیر کل فرهنگ هند بودند و اينك بجای جناب آقای دکتر تارا چند میباشند نیز بکار من نهایت توجه را نشان دادند الطاف الیشان پیوسته شامل حال می برد - اد ·اتا جا سنسکریت بکار میرود آورده ام و آن اينست " فعلی با معنی فاعل و فعل با معنی مفعول ‘‘ - درسنسکرت نوع دیگری درسنسکرت نوع دیگری هم هست و آن شکلی است از فعل مجهول اما بدون مفعول , من اننزا فعل با معنی ریشه دامية ام - من اين اصطلاحات را با تفعيل كانی در این کتاب بیان کرده ام اما ناچار بعضی مواقع اصطلاح عربی یعنی معلوم و مجہهوم را آورده ام - گرامر اوستا با ويدا تقريبا يکیست همچنين بين زبان سنسکریت و فارسی باستان نزدیکی بسیاری است به آنچه از گرامر که امروز در زبان فارسی جدید موجود است دنباله گرامر فارسی باستان و سنسکريت ميباشد بهمان دلیل که گرامر فارسی جدید با سنسکريت بسيار نزديك است ، مطالعه در گرامر سنسکریت نیز كمك بزرگی به فرا گرفتن اوستا , فارسی باستان فارسی ارزه میباشد - قسمت گرامر این کتاب و همچنین متن هائی آن، تمام جملات سنسکریت را بخط لاتین و سنسكربت هر در داده ام - همچنین معنی انها را بفارسی نوشته ام - در درسهای خواندنی معانی فارسی تا درس ششم در زبر لغات سنسکریت داده شده - پس از آن معني فارسی در قسمت جداگانه در آخر سطور سنسکریت نوشته شده - در ترجمه سطور سنسکريت بفارسی اشکال زیادی موجود است - اگر سنسکریت را بدرستی بخوايم ترجمة کنیم ، برابر آن در فارسي لغات مفهوم و خوبی نخواهد شد و اگر بدرستی ترجمه نشود قواعد گرامر سنسکريت را روشن نخواهد کرد - جناب آقای دكر علي اکبر سیاسی رئیس محترم دانشگاه تهران در انجام این کار از هیچگونه كمك و تشویقی دریغ ننمودند ایشان بسیار علاقمند هستند که زبان سنسکريت مقام حقیقی خود را در ایران بیشتر احراز نماید من در اواخر زمستان ۱۳۲۸ بتهران آمدم تا در کلاسهائی که توسط انجمن ایرانشناسي اداره میگرديد بتدریس زبان سنسکريت بپردازم - پس از تعطیل تابستان مقرر شد که زبان سنسکرت جزو برنامه دوره دکتری ادبیات فارسی کلاری و ·( ix) ز پیدا کند پیشرفتهائي بکند اگر تمام آنرا باخط سنسکریت مطالعه نماید میتواند متن های چاپی سنسکريت رابأساني در مدت مطالعات بعدی بخواند زبان سنسکريت بدو دسته تقسیم میشود : قدیمترین قسمت آن ويدا نام دارد و قسمت جدیدتر را معمولا سنسکرت مینامند - گرامر ويدا بمراتب پیچیده تر از سنسکريت است بان چند ان شباهتي ندارد و برای خواندن متن هائی که باین زبان است میبایست تمام گرامر آترا فرا گرفت ولی پس از مطالعه گرامر سنسکريت يعنی طرز ساده آن بهتر است که گرامر ويدا نیز با رجوع به متون خوانده شود - بدینجهت در این کتاب راجع به گرامر ويدا چیزی گفته نشده تنها چند سطری از ویدا در آخر قسمتهای درسی آورده شده است - در دانشگاه تهران برای زبان اوستا و فارسی باستان در شهادتنامه منظور میشود - اگر سنسکريت هم مانند آنها محلی دانشجویان مطالعه آنرا در دوره دکتری ادامه دهند میتوان تمام این کتاب را بپایان رسانید - این کتاب برای مو سال تهیه شده است ولی فعلا منحصر است به یکسال در دوره دکتری اصطلاحاتی که در نوشتن این گرامر از آن استفاده کرده ام برای من مشکل بسیاری فراهم ساخت ، زیرا مقدار زیادی اصطلاحات عربی در زبان فارسي بکار میرود و من ناچار بودم آنهائی را بکار که مشكوك نباشد - تا آنجائیکه ممکن بود در انتخاب این اصطلاحات از گرامر سنسکريت استفاده کرده ام - همچنین حالات اسم و ضمایر را بترتیبی که در گرامر سنسکريت مرسوم است آورده ام معاني آنها را هم بر طبق گرامر سنکریت داده ام - در مورد افعال مفعولدار و دو مفعولي باز بهماں روشن سنسکریت رفتار کرده ام يعني آنها را بجلی اصطلاح عربی الازم و متعنیا آورده ام - برای نوع سوم آن هم در عربی اصطلاحی نیست - صیغه معلوم و مجہول در سنسکیت بکار نمیرود بلکه در مورد فعل مجہول فاعل سر جمله میاید و من در این مورد اصطلاحی را که در بی مفعول و ·( viii) و شاگردان را قادر به خواندن ادبیات عمومی سنسکریت نماید - برای آموختن تمام گراس باید آنرا بعنوان موضوع جداگانه ای مورد مطالعه قرار داد ويا بخاطر تحقیق در ادبيات فنی بمطالعه آن پرداخت - بدین ترتیب میتوان قسمتهائی را انتخاب کرد که بتواند دانشجویان قادر بخواندن متنهائی ساده ای نظیر مهابهاراتا Mahabharata رامایانا Ramayana یا حکایات پنچاننترا Panicatantra نماید - گرامی که تهیه شده است برای نشان دادن ساختمان گرامر سنسکریت ناقص است ولے از جهت آشنائی شاگردان با متن هائی ساده کافی بنظر میرسد - دانشجویان میتوانند پس از فرا گرفتن این مختصر کتابهای مفصل تری را در گرامر و همچنین قسمتهای مشکلتی را خود بخود بیاموزند . گذشته از این قواعدی در گرامر سنسکريت موجود است که بیان آنها بطريق ساده بسیار مشکل است و نمونه هائی این قواعد هم بسیار نادر میباشد و بهتر است که این نمونه ها را در متنهائی سنسکریت مطالعه کنیم و سپس آنرا از طريق قواعد بياموزيم - قواعد گرامر بایستی در جمله آموخته شود - هيچگاه کسی نميتواند يك جمله را بدون فرا گرفتن افعال و اسامی آن یاد بگیرد ولي در کتاب گرامر معمولا موضوعهائی مثل اسم، فعل... بایستی جداگانه بیایند - در این کتاب نیز موضوعها بطور جداگانه بصورت اسم - نعل آمده - اما متن هائی که برای خواندن انتخاب شده بطرز دیگری تهیه شده است - لازم است که هنگام آموختن قسمتهای گرامی يك کتاب آنرا داخل در متنهائی آن بیا موزیم - ابتدا بهتر است که قسمتهای طبیعی و باقاعده آموخته شود، سپس شاگردان میتوانند از سایر قسمتها بدون اینکه آنها را فرا گرفته باشند استفاده کنند کتابی که تهیه شده است برای يك دوره دو ساله است - اگر شاگردی این مقدار از گرامر را یاد بگید و متنهائی آنرا نیز تمام کند میتواند سپس خود بخود بدون اینکه از دیگری كمك بگیرد ضمیرو ·(vii) که در و تحصیل میکنند و اوقات بیشتری برای مطالعه در آن صرف مینمایند - اما در دانشگاه تهران دوره این درس یکسال و فقط برای يك كلاس آنهم در هفته در ساعت بیشتر نیست - بدینجهت کتبی دانشگاههای هندوستان با اروپا تدریس میشود متناسب با احتياجات دانشگاه تهران نمیباشد - در مدت دو سال اول، طرز تدريس من چنین بود که یاد داشتهائي تهیه میکردم و در کلاس از روی آن بشاگردان درس میدادم - سال دوم توانستم درسهارا تا آنجائی که دانشجویان در این دوره قادر بفرا گرفتن آن هستند تنظیم کنم - و پس از ۳ سال تمام گرامر را بطور خلاصه بانضمام چند متن برای خواندن تهیه نمودم - بمنظور اینکه آنرا بهاب نیز برسانم - خطی که زبان سنسکريت بأن نوشته میشود بسیار مشکل است بالخصوص پيوستن حروف بیصداي آن برای اشخاص مبتدی بسیار اشکال دارد - دانشجویان تنها بدین ترتیب میتوانند سنسکريت را باسانی بخوانند که ابتدا باخط آن آشنا شوند و سپس خود زبان را فرا گیرند . اشکال دیگری که در خط سنسکريت هست اینست که لغات برطبق قواعد فونتیك بیکدیگر متصل میشوند و از اینرو برای دانشجویان وقت زیادی لازم است تا تشخيص دهند که کجا يك لغت تمام میشود و دیگری شروع میشود - باز هم از نثر میتوان لغات را بطور منفصل از یکدیگر نوشت ولی در شعر اگر پیوستگی لغات از بین برود وزن آن نیز مغشوش میشود - برای اجتناب از این اشکالات لازم است آنرا ابتدا بخط لاتين بنويسيم - همچنین فقط تکه هائی از نثر را که بتوان لغات آنرا جداگانه نوشت بخوانیم گرامر سنسکریت یکی از مشکلترین گرامرهای دنیا است - هیچگاه نميتوان قسمت کوچکي از اين گرامر کامل و جامع را در مدت کوتاهی از یکسال آموخت اما در زبان سنسکيت خاصیتی است که در هيچيك از زبانهای دیگر نمیتوان آنرا يافت و آن اینست که برای مطالعه در ادبیات عمومي سنسكريت احتياجي بفرا گرفتن تمام این گرامر وسیع نیست - تنها قسمتی كوچك از اين گرامر کافی است که F. 3 ·مقيمة ( اواخر اسفند ۱۳۲۸ ’’ مطابق اواسط مارس ۱۹۵۰ ،۰ بود که من بتهران آمدم - پرفسور پور داد از سفارت هند خواسته بودند که شخصی را از هندوستان برای تعلیم زبان سنسکریت در کلاسهائي که تحت رهبری انجمن ایرانشناسي اداره میشک انتخاب و اعزام دارند - وزارت فرهنگ هندوستان مرا برای این منظور انتهاب نمود . هنگامیکه من بتهران آمدم نه تنها لغات ساده ای فارسی بلکه الفبای آنرا نیز نمیدانستم - من تصور میکردم با آشنائی و اطلاعی که بزبانهای انگلیسی و آلمانی و فرانسه دارم میتوانم کلاسهای دانشگاه را راهنمائی کنم - پس از تعطیل تابستان قرار شد که من در کلاسهای دوره دکتری ادبیات فارسی، سنسکریت را بعنوان يکي از مواد اختیاری تدریس کنم - آنگاه دریافتم که بدون اقل اطلاع کمی از زبان فارسی نمیتوانم این کار را بطرز رضایت بخش انجام دهم اما این تنها مشکل کار من نبود، زیرا من توانستم فارسی را باندازه ای که بتوانم موضوع درسم را بیان کنم فراگیرم - اشکال مهمتر، نداشتن کتابهای درسي مناسب بود - در دانشگاههای هندوستان کتابهای درسی بسیاری مورد استفاده قرار دارد ولي در آنجا دانش آموزان مطالعه در زبان سنسکریت را از ابتدای دوره متوسطه شروع میکنند و در برنامه ایشان چند ساعت در هفته این درس پیش بینی شده است و در نتیجه پیش از ورود دانشگاه برای مدت ۹ سال زبان سنسکریت را تحصیل میکنند و گذشته از این در زبان مادریشان نیز مقدار زیامی از لغات سنسکریت موجود است و همچنین اطلاعاتی مختصر از ادبیات سنسکريت دارند - اروپائیان مطالعه در زبان سنسکريت را در کلاسهای دانشگاه شروع میکنند ولی مطالعاتي که در گرامر یونانی و لاطین در طی دوره دبیرستان دارند، ایشان را در آموختن گرامر سنسکريت كمك میکند و گذشته از آن زبان سنسکريت را بعنوان يك ماده اصلی لا و vi ·(v) اوستایی اجرا کرده اينچنين يك جمله درست اوستایی ساخته است - از پرتو میں پیوند و خویشي است که دانشمند فرانسه بور نرف Burnouf از برای فهم اوستا بسانسکریت پرداخته و بیاری صرف و نكو و گنجينه لغات ایں زبان بستارا که بخشی است از اوستا بفرانسه گردانیده در سال ۱۹۳۳ میلادی انتشار داده است - از این تاریخ است که دانشمندان دیگر بیشتر بسانسکريت روی کرده تا اوستا و پارسي باستان پایه استوار علمی گرفت و بویژه اوستا از قید مفهوم سنتي بیرون آمد - دانشجویانی که اوستا و پارسی باستان و سانسکریت می آموزند خود باخوبی پیوستگي این سه زبان را بهمدیگر خواهند دریافت و بزودی خواهند دانست که بجاست سانسکريت را هم از سرچشمهای زبان کنونی مرز و بوم خود بشمار آوریم چه ریشه وتن هر يك از واژه های فارسی را که از مأخذ اوستایی و پارسی باستان نیا بیم از ماخذ اوستاد و سانسکریت خواهیم یافت . آنچنانكه يك دانشجوی ایرانی از میراث مقدس برادر هندوی خود بی نیاز نیست يك دانشجوی هندو هم از آنچه ازین مبرات برای برادر ایرانی دی بجای مانده بی نیاز نتواند بود - پورداود استاد اوستا و پارسی باستان در دانشگاه تهران ۱۷ شهریور ۱۳۳۶ = ۸ سپتامبر ۱۹۵۳ ·( 17 ) ما نوشتهای فراوان سانسکریت بهترین و استوار ترین پشتیبان زبانهای اوستايي و هخامنشی است. چنانکه مید انیم با پیش آمد های سهمگین در ایران نوشتهای ایرانی پیش از اسلام گزند ديله چهار يك اوستای بزرگ روزگار ساسانیان بما رسیده است - از زبان رایج روزگار هخامنشیان که پارسی باستان خوانیم ششصدر اندي واژه از شاهنشاهان آن خاندان که در سنگها کنده گري شده بیادگار مانده است - کم و کاست این در زمان باستانی ایران را با زبان دیگر آریابی که مند زبانزد برادران ممتاه بوده میتوان حیران کرد اگر نوشتهاي فراوان سانسکریت نبوه در بسياري از موارد بکشردن دشواریهای دو زبان باستانی ایران کامیاب نمیشدیم اسنادی که درطي هزاران سال در سرزمین هند بزبان سانسکریت فراهم شده بسر نوشت زشت استان ایرانی و چارنشله حتي صرف و نکو با گرامر که در صد ششم یا پنجم پیش از میلاد مسیح بزبان سانسکریت نوشته شده بنام گرامر پانینی هنوز در دست است گرامر دیگری که درتوضیح پانینی است پاتنجلی Patanjali خوانده میشود و زمان تالیفش در یکصد و پنجاه سال پیش از مسیح دانسته شده نیز موجود است این سرمایه هنگفت مندی از نظم و نثر چه دینی و چه داستانی و دانشی سرمایه معنوی هر دو گروه آریایی یعنی ایرانی , هند, بشمار است امروزه از برای اوستا و فارسی باستان داریم و کلید فهم این دو زبان کهنسال ایران گردیده در قرن اخیر از روی گرامر زبان سانسکریت ساخته شده است - چون این سه زبان خویشاوندی بسیار نزديك بهم دارند با اندك تفاوت لهجه هر سه از يك بنيان است صرف و نكو يكي از آنها برای دیگری بکار آید برخی از دانشمندان اوستا و سانسکریت (چون بار تولومه آلمانی Bartholomae) از برای نشان دادن پیوستگی زبان این دو گروه - يك جمله سانسکریت را برگزیده در زیر هر کلمه معادل اوستایی آن را نوشته و همان قاعدة صرف و نكوی سانسکريت را بأن كلمات Panini و گرامی x ·پنج در دانشگاه (1) و هنر این پیشگفتار گرد آورنده این نامه دکتركنهن راجا Dr. C. Kunhan Raja از استادان نامبرد ازمند است کتابی که در سال ۱۹۴۵ میلادی در مدراس Madras بپاس خدمات ایشان در هنگام بيست سال آنجا انتشار یافته و اينك در زیردست نگارنده است بخوبی نمودار پایه دانش استاد ارجمند است - در آن یاد نامه تألیفات گرانبهای ایشان بشرده شده این نامه کوچک در گرامر سانسکریت یادگار اقامت ایشان است در ایران از برای دانشجویان، امید است بازدر زمينه سانسکریت از بادگارهاي ديگر ايشان بهره ور شوند - دکتر راجا در بیستم اسفند ۱۳۴۸. (=|| مارس ۱۹۵۰) وارد تهران و درهنگام يك سال در آموزشگاه عالی إيرانشناسي گروهی از دانشجویان را بسانسکريت آشنا ساخت - چون آن آموزشگاه پس از سه سال پایداری بمشکلاتی بر خورده بسته شد - بیم آن بود که دیگر دانشجویان ما بزبان کهنسال برادران آریایی خود دست نیابند - جاي سپاس است که جناب دکتر علی اکبر سپاسی رئیس دانشمند دانشگاه تهران پیشنهاد نگارنده را پذيرفته کسی درس سانسکریت را در دوره دکتری دانشکده ادبیات برقرار داشتند - این سال است که سانسکریت در آنجا تدریس میشود , گروهی از دانشجویان ما باموختن زبان مقدس ويد Veda دلخوش اند - نگارنده نیز دلخوش است که بدرخواست وی دولت هند یکی از استان ان بزرگ آن کشور را برگزیده ایران فرستاد واموره دانشگاه تهران از هرسه کرسی زبانهاي آربابی - اوستا - پارسي باستان و سانسکریت برخوردار است - ر Dr. C. Kunhan Raja : Presentation Volume A (1) volume of Indological Studies, Madras 1946. 11

·Printed by P. L. Yadava
at the Indian Press Private Ltd.,
Allahabad.

·پرشین - سانسکریت گرامر
مولفه
: کنون راجه
داکثره
تهی

·No text on this page.

·PERSIAN-SANSKRIT
GRAMMAR
BY
DR. C. KUNHAN RAJA
PUBLISHED BY
THE INDIAN COUNCIL FOR CULTURAL RELATIONS
NEW DELHI

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.