·प्रकाशक- रसिकलाल छोटालाल परीख मंत्री, गु० पुरातत्त्व मन्दिर, अमदाबाद. मुद्रक- केशव रावजी गोंधळेकर, 'जगद्धितेच्छु' प्रेस, ५०७, शमवार पेठ, पुणे.

·प्रास्ताविक नोंध पालीभापा ए बौद्धसाहित्यनी प्रधान मापा छे. सम्यक्संबुद्ध अर्हत् मगवान् सिद्धार्थ गौतमना जगत्कल्याणकर उपदेशो अने आदेशो मुळ पालीमाषामां ग्रथित थएला छे. बौद्ध धर्म भारतवर्षमाथी घणा सेकाओ पूर्व लगभग सर्वथा अदृश्य थई गरलो होवाथी, तेनां साहित्य अने भापाथी जोके भारतवासियो तो आने प्रायः बिलकुल अपरिचित छे, तो पण सिलोन, सियाम अने बर्मा जेवा भारतना उपनिवेशोमां ए धर्मनां साहित्य अने भाषानो अद्यापि घणो सारो प्रचार रहेलो छे. थोडां वर्ष थयां मुंबई अने कलकत्ता युनिवर्सिटिए पोताना अभ्यासक्रममां पाली- साहित्यने पण ऐच्छिक विषयमा स्थान आप्यु छे, तेथी आपणा देशमा पण दर वर्षे ५-२५ विद्यार्थी ए साहित्यना अभ्यासी निकळवा लाग्या छे. आर्य विद्या अने धर्मना अभ्यासीने जेम संस्कृत भाषाना अध्ययननी परमावश्यकता छ, तेम प्राकृत अने पाली भाषाना अध्ययननी पण परमावश्यकता छे. जेम संस्कृतना अध्ययन विना पुरातन आर्यधर्मनी एक शाखा के जेने आपणे ब्राह्मणधर्मना नामथी संबोधिए छीए, तेना स्वरूपर्नु यथार्थ ज्ञान थई शकतुं नथी, तेम प्राकृत अने पाली भाषामा अध्ययन विना ए ज चिरंतन आर्य धर्मनी बीनी चे शाखाओ, मेने आपणे जैन अने बौद्धना नामे संबोधिए छएि, तेना स्वरूपर्नु पण यथार्थ ज्ञान थई शकतुं नथी; अने ए त्रणे धर्मना ·पालिपाठावली स्वरूप ज्ञान प्राप्त थया सिवाय आर्यधर्मर्नु समग्र अने संपूर्ण दर्शन थई शके तेम नथी; तेथी गुजरातना राष्ट्रीय विद्यापीठे पोताना आर्य- विद्यामन्दिरमा विद्यार्थिओ माटे संस्कृत साथे प्राकृत अने पाली भाषाना अध्ययनने पण आवश्यकीय स्थान आप्यु छे. तदनुसार ए विद्यामान्दिरना विद्यार्थिओना प्रथम वर्षना पालीभाषाना अभ्यास माटे प्रस्तुत 'पालि पाठावली' नी योजना करवामा आवी छे. आ पाठावली 'नी योजना खास करीने कोपनहेगन युनिवर्सिटिना प्रो० डिनेस एन्डसन, पीएच्. डी. ए पालीभाषाना अभ्यास माटे ज तैयार करेला Pali Render नामना पुस्तकना आधारे करवामां आवी छे. तेथी आ ठेकाणे मजकुर प्रोफेसर महाशयनो खास आभार मानवा- मा आवे छे. तेम ज प्रेसकॉपि अने प्रुफपत्र तपासवा विगेरेना काममा मददगार तरीके पुरातत्त्वमन्दिरना-राजचंद्र-ज्ञानभण्डार नामना-पुस्तका- लयना व्यवस्थापक भाई श्री नानालाल नाथाभाई शाहे ने भाग भनन्यो छे, ते बद्दल तेमनो पण मारे अहिं आभार मानवो जोईए. - -मुनि जिनविजय ·अनुक्रमणिका ... .... .... २ ... ७ .... .... .... .... ... .... .... .... .... .... १. सुंसुपारजातक २. वानरिन्दजातक ३. वकजातक ४. सीहचम्मजातक ५. राधजातक ६. नच्चजातक ७. उलूकजातक ८. कुरुहमिगजातक ९. जवसकुणजातक १०. ससजातक ११. मतकमतजातक १२. वावेरुजातक १३. बलाहरसजातक १४. सुप्पारकजातक १५. सीलानिसंसजातक १६. चम्मसाटकजातक १७. उच्छङ्गजातक १८. वेदभजातक १९. राजोवादजातक २०. मखादेवजातक २१. महोसघस्स आवाहो.. २२. महोसघस्स विनिच्छयो २३. सक्कासुरयुद्धं २४. महामायाय सुपिनं २५. बुद्धस्स उप्पत्ति २६. चत्तारि पुब्बनिमित्तानि २७. महाभिनिक्खमनं १७ १९ २० २२ २७ ... २९ .... .... ३८ ४२ ४३ .... ४५ .... .. ४८ ४९ ....

·८ पालिपागवली .... ५४ ६० .... ७१ ७२ ७२ .... .... ... २८. पटिच्चसमुप्पादो २९. धम्मचकपवत्तनसुत्त ३०. यसपब्बज्जा ३१. आदितपरियायं ३२. मारकस्सक ३३. सुंदरिमारणं ३४. देवदत्तन बुद्धोपरि द्वेसो ३५. बुद्धस्स चुन्दगिहे गमनं ३६. बुद्धनिब्याणं ३७. दससीलानि ३८. सरीरस्स ३२ विभागा ३९. सामणेरपञ्हानि ४०. सेक्खधम्मा ४१. सूकरपेतकथा ४२. पेसकारधीताकया ४३. उत्तियपहा ४४. मालुक्यापुत्तस्स युद्धोदेसो ४५. बुद्धस्स वच्छगोत्तेन संवादो ४६. सम्मादिहि ४७. पानसुत्त ४८. धानियसुत्त ४९. धम्मपद ५०. मालुक्यापुत्तगाथा ५१. महापजापतीगोतमीगाया ५२. कपिराजचरियं ५३. महाकस्सपस्स संगीति ५४. सिंहलविजय ५५. बुदघोस .... ८२ ८५ ... ..." .... .... .... ९२ ९४ ... .... .... ९८ ९९ .... .... १०२ १०५ ...

·।। नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासंधुद्धरस ॥ पाठा वली पालि १. सुंसुमार-जातक -२ AP PO-- अतीते वाराणसिय बलदत्ते रज्ज कारेन्ते हिमान्तपढ़ेमे वोवि- मत्तो कपियोनिय निबत्तित्वा नागवलो थामसन्पन्नो महासरीरो सोभागप्पत्तो हुत्ला गडानिवत्तने अरन्नायतने वासं कप्पेसि । तदा गगाय एको मुंसमारो वसि । अत्थस्स भरिया बोधिमत्तम्म सरीरं 5 दिम्वा तम्स हदयमंसे दोहळं उप्पादेत्वा सुंसुमारं आह 'अहं सामि, एतम्म कपिगनम्स हृदयममं स्वादितुकामा ति । भद्दे, मयं नल- मोचरा, एम थलगोचरो, ति किं सं गाप्तुिं सक्खिस्सामा' ति । 'येन तेन उपायेन गप्ह, सचे नलभिस्सामि मरिम्मामी'ति । तेन हि मा भायि, अत्येको उपायो ति वाटापेम्मामि ने तम्म हृदयमम' ति 10 मुसुमारि समम्मामेत्या बोधिमत्तम्म गद्गाय पानीय पिवित्वा गङ्गा- तीरे निमिन्नकाले मन्तिम गन्त्वा एवमाह- वानरिन्द, इमम्मि पदेसे कमटफलानि खादन्तो किं त्वं विष्णहाने येर चरमि, पारग- गाय अम्बल्युनादीनं मधुरफलानं अन्तो नत्थि, जिते तत्य गन्त्वा फलाफलं खादितुं न वट्टतीति । गम्भीलरान,गगा महोदिक्षा 15 वित्तिण्या, कयं तत्व गमिम्मामी ति । भने गमि अहं तं मम पिट्टि आरोपेन्या नेम्मामी ति । सो तं सदहित्या 'माधू ति सम्पटि- च्छित्या तेन हि एहि, पिष्टि मे अमिता' तिच बुरो त अभिरूहि । मुंसमारो थोक नेत्या उदो ओमीटापेमि । बोयिमत्तो माम. उटके म ओमीदापेमि, किमु सो एतं ति आर । नाई त धर्म सुधम्म.

·पालिपागवली ताय महेत्वा गच्छामि, भरियाय पन मे तव हदयमसे दोहळो उप्पन्नो त अह तव हदय खादापेतुकामो' ति । 'सम्म, क्येन्तेन ते सुन्दर क्त, सचे हि अम्हाक उदरे हदय भवेय्य साखग्गसु चर न्तान चुण्णविचुण्ण भवेय्या' ति । 'वह पन तुम्हे ठपेथा ' 5ति बोधिसत्तो अविदूरे एक उदुम्बर पक्कफलपिण्डिसम्पन्न दस्सेन्तो ‘पस्सेतानि अम्हाक हदयानि एकस्मि उदुम्बरे ओलम्बन्ती' ति । 'सचे मे हृदय दस्ससि अह त न मारेस्सामी'ति । तेन हि 'एत्थ नेहि म, अह ते रुक्खे ओलम्बन्त दस्सामी ति । सो त आदाय तत्थ अगमासि । बोधिसत्तो तस्स पिडितो उप्पतित्वा 10 उदुम्बररुक्खे निसादित्वा ‘सम्म बालसुसुमार, इमेस सत्तान हदय नाम सखग्गे होतीति सञ्जी अहोसि, बालोसि, अह त वश्चेसेिं, तव फलाफल तमेव होतु, सरीरमेव पन ते महन्त, पन्ना पन नत्थी ति वत्वा इममत्थ पकासेन्तो इमा गाथा अवोच- अलं एतेहि अम्बेहि जम्बूहि पनसहि च । यानि पार समुदस्स वरं मह उदुम्बरो॥ महती वत ते बोन्दि न च पञ्च तदृपिका । सुसुमार, वाचतो सि गच्छ दानि यथासुखं ति ।। सुसुमारो सहस्स पराजितो विय दुक्खी दुम्मनो पज्झायन्तो अत्तनो निवेसनहानमेव गतो! 15 २. वानरिन्द-जातक- 20 अतीते बाराणसिय ब्रह्मदत्ते रज्ज कारेन्ते बोधिसत्तो कपियोनिय निव्वत्तित्वा वुद्धिं अन्वाय अस्सपोतप्पमाणो थामसम्पन्नो एकचरो हुत्वा नदीतीरे विहरति । तम्सा पन नदिया वेमझे एको दीपको नानप्पकारेहि अम्बपनसादीहि फलरुक्खेहि सम्पन्नो।

·। वानरिन्द जाता ३ बोधिमत्तो नागवलो थाममम्पन्नो नदिया ओरिमतीरतो उप्पतित्वा दीपकम्म ओरतो नदीमझे एको पिट्टिपासाणो अत्थि तम्मि निपतति, ततो उप्पतित्वा तम्मि दीपो पतति । तत्थ नानप्प कारानि फलानि खादित्वा साय तेनेव उपायेन पञ्चागन्त्वा अत्तनो 5 वसनट्टाने वसित्वा पुनदिवमे पि तथैव करोति । इमिना निनामेन तत्य वास कप्पेति । तम्मि पन काले एको कुम्भीले सपनापतिको तम्मा नढिया वमति । तम्म सा भरिया बोधिमत्त अपरापर गन् दन्त दिम्वा बोधिसत्तम्स हहयमसे दोहळ उप्पारेत्वा कुभीर आह- 'मह खो अय्य, इमम्म वानरिन्दम्म वयममे दोहळा उप्पन्नो ति। 10 कुम्भीलो 'माधु होति, लच्छमी ति वन्वा अन त माय दीपस्तो आगच्छन्तमेव गहिम्सामीति गन्त्वा पिडिपासाणे निपनि । बोधिसत्तो दिवस चरित्वा सायण्हसमये दीपके ठितो व पामाण ओलो केत्वा 'अय पासाणो इटानि उच्चतरो ग्वायति, किन्नु कारण' ति चिन्तमि | तम्म विर उदरप्पमाण च पासाणप्पमाण च मुदक्त्या 15 पितमेव, तेनम्म एतदहोमि---- अन्न इमिम्सा नटिया उटक नेव हायति न वदति, अथ च पनाय पामाणो महा हुत्वा पन्जायति, कचि नु खो एत्य मय्ह गहणत्थाय कुम्भीलो निपनो ति, सो दीम सामि ताव न ति तत्येव टत्वा पामाणेन सद्धिं क्येन्तो विय भो पासाण' ति वत्वा पन्विचन अलभन्तो यावीतय पासाणा ' ति 20 आह । 'पासाणो पिं परिवचन न टम्सनी ति पुन पि न वानरो नि भो पासाण, अज्न मन्ह परिवचन न देमी'ति आह । कुम्भीगे अद्धा अलेसु दिवमेमु अय पामाणो वानरिन्दम्म परिवरन अटासि, ढम्मामि दानि म्म परिवचन 'ति चिन्तत्वा मि भो वानरिन्दा ति आह । 'को मि त्व ति । अह कुम्भीले ति। स्मित्य एत्य निपनो 25 सी नि । तब हढयमम पथयमानो ति। वोपिमत्तो नि नमि अन्लो मे गमनमगो नत्यि, अज्न मया एम कुम्भीगे बचेतना नि । पथ न एवमाह-मम्म कुम्भीर अह अत्तान तुह परिवनिम्मामि, त्व मुख विवरित्वा म तर मन्तिा आगतमारे गाहाही'ति । उम्भीगन ·पालिपागवली हि मुसविवटे अक्खीनि निमीतन्ति । सो त कारण असलवखेत्वा मुख वरि । अत्थम्स अक्खीनि पियिंसु । सो मुस विवरित्वा अर्ख नि निमालेत्वा निपजि। बोधिसत्तो तथाभाव अत्वा दीपका उत्पतितो गत्वा कुम्भार गम मत्या अकमित्या ततो उप्पतितो विजुलता दिय विज्जोतमानो परतीरे अट्टासि । कुम्भीलो त अच्छ रिय दिन्वा इमिना वारिन्टेन अतिअच्छेरक क्त' ति चिन्तेत्वा 'भो वानरिन्द, इमम्मि लोके चतृहि धम्मेहि सम नागतो पुग्गलो पच्चालित्ते अभिभ ति, ते सने पि तुम्ह अब्भन्तरे जत्थि, मझे ति वत्या इम गाथमाह-- यम्सेते चतुरो धम्मा वानरिन्द यथा तव । सचं सम्मो धिति चागो दिह सो अतिवद्धती ति॥ उम्भीलो बोधिसत्त पससित्वा अत्तनो वसनट्टान गतो । 10 ३. बक-जातक अतीने एकम्मि अरज्जायतेन बोधिसत्तो अनतर पदुमसर 1, निम्साय ठिते रक्खे रखवता हुत्वा निव्यत्ति । तदा अन्जत रम्मि नातिमहन्ते सरे निगममये उदक मन्द अहोमि, बहू चेत्य मच्छा होन्ति । अत्थेको यो ने मटि वा एक उपायेन इमे मच्छे पन्चेत्या स्वादिम्सामी ति गन्त्या उदक्परियन्ते चिन्तन्तो निसीदि । अथ त मच्छा दिया कि अग्य, चिन्तेन्तोनिसिन्नो सी' ति पुच्छिम् । 20 'तुम्हार चिन्तेन्तो निसिनोम्ही ति । अम्हार किंचिन्तेसि अग्या'ति । 'इमान मरे उद: परित्त गोचरो च मन्दो निदायो च म्हातो हानि मे मन्ठा िनाम करि सन्नी ति तुम्हार त्रितेन्तो निसिनो ही ति । • जारि रोम अया 'ति । तुम्हे सचे मरह वचन करेय्याथ अह वो एकेर मुन्नतुण्टके न गहेत्वा एक पञ्चवप्णपदमसन्छन्न महा- ·बक-जातक सरं नेत्वा विम्सग्नेय ति । अय्य पठमकप्पिकतो पट्टायमच्छान चिन्तन- कवको नाम नत्यि. त्वं अम्हेम एकेकं खादितुकामो सीति । 'नाई तुम्हे मव्ह सद्दहन्ते खादिम्मामि, सचे पन सरम्म अत्थिमावं मह न सदर एक मच्छं मया सद्धि सरं पम्मितुं पेमेथा 'ति। मच्छा तम्म 5 सद्दहित्वा · अयं जले पि यले पि ममत्यो' ति एक काणमहामच्छं अदंमु---'इमं महेत्वा गच्छया 'ति । सो तं गहेल्या नेत्वा सरे विस्मजेन्वा मञ्च सरं दम्मेन्या पुन आनेत्वा तेमं मच्छान मन्तिके विसम्मसि । सो तेसं मच्छानं सरम्स सम्पत्ति वाणमिते तम्म कथं सुत्वा गन्तुकामा हुत्वा 'माधु अय्य, अह्म गहित्वा गच्छाहीति 10 आईमु । वको पटमं तं काणमहामच्छमेव गहेत्वा मरतीर नेत्वा सरं दम्मेत्वा सरतारे जाते परणवम्बे निलायित्वा तं विटपन्तरे पक्विपित्वा तुण्डेन विशन्तो जीवितवयं पापेवा ममं खादित्वा कण्टके रुक्समूले पातेत्वा पुन गन्त्वा विम्मट्टो मे सो मच्छो, अन्यो आगच्छन्' नि । एतेनुपायेन एकेक गहेत्वा मन्त्रमच्छके सादित्वा 15 पुन आगतो एकमच्छम्पि नाद्दम । एको पनेत्य क्क्टको अवसिहो। वको तं पि खादितुकामो हुल्ला भो ककटक, मया सले ते मच्छा नेत्वा पदुममन्छन्ने महासरे विम्मनिता, एहितं पि नेम्मामीति । 'मं गहेत्वा गच्छन्नो कयं गहिम्ममी ति 'टसित्वा गम्हिम्मामी' ति। 'त्वं एवं गहेत्वा गच्छन्तो मं पानेम्ममि. नाहं तया मादि गमि- 20 म्मामी ति । ‘मा भायि अहं नं सुगहितं गहेत्वा गमिम्मामी ति। कक्कटको चिन्तेमि----मम्म मच्छे नेत्वा मरे विम्मजनं नाम नत्यि, मचे पन में सरे विम्मन्जेम्सति उचेतं कुमलं, नो चे विन्मज्ञम्मति गीवं अम्म छिन्दित्वा नीविनं हरिम्मामी' ति । अय नं एवं आह- ' मम्म बक. न ग्यो त्वं मुगहितं गहेतुं सक्विम्ममि, अम्हाकं पन 25 गहणं मुगणं, मचाई अन तब गीवं गहेतुं लामिम्मामि, तब गीवं मुगहिनं कन्वा तया सद्धि गमिम्मामी' नि । मातं वन्चेतुकामो एम में' ति अनानन्नो · माधू ' नि मम्पटिच्छि । कवटको अत्तमो अन्येहि कम्मारसण्डासेन विय तम्म गांव मुगहित कन्या 'इदानि ·६ पालिपाठावली गच्छा 'ति आह। सो त नेत्वा सर दस्सेत्वा वरणरुक्खाभिमुखो पायासि। क्कटको आह-मातुल, अय सरो एत्तो, व पन इतो नेसीति । बको पियमातुल्को अतिभागिनिपुत्तो सि मे त्व' ति वत्वा 'त्व एस म उक्विपित्वा विचरन्तो मय्ह दासो ' ति सम्ञ करोसि, मञ्चे, 5. पस्सेत वरणरुक्खमूले कण्टकरासिं, यथा मे ते सन्बमच्छा खादिता त पि तथैव खादिस्सामी'ति आह । सक्कटको एते मच्छा अत्तनो बालताय तया खादिता,अह पन ते म खादितु न दम्सामि, त अवपन विनास पापेस्सामित्व हि बालताय मया वञ्चितभाव न जानासि,मरन्ता उभोपि मरिस्साम,एस ते ससि छिन्दित्वा भूमिय खिपिम्सामी' तिक्त्वा 10 सण्डासन विय अमेहि तम्स गीव निप्पीकेसि । सो वत्तक्तेन मुखेन अक्खीहि अस्सुना पावरन्तेन मरणभयतज्जितो - सामि, अह त न खादिस्सामि, जीवित मे देही 'ति आह । ' यदि एव ओतरित्वा सरस्मि म विस्सज्नेही ति । सो निवत्तित्वा सरमेव ओतरित्वा कक्कम सरपरियन्ते पङ्कपिट्टे उपसि । कक्टको कत्तरिकाय कुम 15 दनळ कप्पेन्तो विय तस्स गांव कप्पेत्वा उदक पाविसि । त अच्छरिय दिस्वा वरणरक्खे अधिवत्था देवता साधुकार ढढमाना वन उन्नादयमाना मधुरस्सरेन इम गाथमाह-- नाचन्त निकतिप्पओ निक्त्या सुखमेधति । आराधे निकतिप्पन्बो वको वक्टकामिवा ति ॥ । . ४. सीहत्रम्म-जातक ५ 20 अतीते बाराणसिय ब्रह्मदत्ते रज्ज पारेन्ते बोधिसत्तो कम्सक कुले निब्बत्तित्वा वयप्पत्तो कसिकम्मेन जीवित कप्पे से । तस्मि काले एको वाणिजो गद्रभयारकेन वोहार करोन्तो विचरति । सो गतगतहाने गद्रभम्स पिडितो भाण्डिा ओतारेत्वा गद्रभ सहिचम्मेन ·राध-जातक पारुपित्वा सालियवखेत्तेसु विम्सनेति । सेत्तरक्सका नं दिस्वा साहो' ति मन्त्राय उपमंकमितुं न सकोन्ति । अर्थकदिवस सो वा- णिजो एकम्मिं गामद्वारे निवासं गहत्वा पातरासं पचापेन्तो ततो गदर्भ सहिचम्म पारुपित्वा यवग्वत्तं विम्मज्नेसि । खेत्तरक्खका 5 'सीहो' ति सन्भाय तं उपगन्तुं असक्कोन्ता गेहं गन्त्वा आरोचेसें। सकलगामवासिनो आवुधानि गहेत्वा संखे धमेन्ता भेरियो वादेन्ता खेत्त- समीपं गन्त्वा उन्नदिसु । गद्रभो मरणमयभीतो गद्रभरवं रवि । अथ'- म्स गभभावं अत्वा बोधिसत्तो पटम गाथमाह- नेतं सीहस्स नदितं न व्यग्घस्स न दीपिनो। 10 पारतो सीहचम्मेन जम्मा नदति गठमो ति ॥ गामवासिनो पि तम्स गद्रभभावं मत्वा अट्ठीनि मञ्जन्ता पोयेत्वा सहिचम्मं आदाय अगमंमु। अथ सो वाणिजो आगन्त्वातं व्यसनप्पत्तं ग्भं दिम्वा दुतियं गाथमाह- चिरं पि खो न खादेश्य गद्रभो हरितं यवं । पारुतो सीहचम्मेन खमानो च दूसयी ति॥ ना तम्मिं एवं वदन्ते येव गद्रभो तत्येव मरि, वाणिजो पि तं पहाय पक्कामि । 15 ५. राध-जातक -4 अतीते वाराणसियं ब्रह्मदत्ते रज्नं कारेन्ते बोधिसत्तो सुक- योनियं निन्नति, राघो' ति म्म नाम, कनिभाता पनस्स पोट्ठपादो 20 नाम । ते उभो पि तरुगकाले येव एको लुद्दको गाहेत्वा बाराणप्तिय अननरम्म ब्राह्मणम्स अदासि । ब्राह्मणो ते पुत्तट्टाने उपेत्वा पटि- नम्गि । ब्राह्मणम्म पन ब्राह्मणी अरक्सिना दुम्मीला । सो वोहार- ·पालिपाठावली आगच्छन्तान च गच्छन्तान करणत्याय गच्छन्तो ते सुकपोतके आमन्तेत्वा 'तात, अह वोहारत्या य गच्छामि, काले विकाले वा तुम्हाक मातु करणकम्म ओलोके- य्याथा' ति, अन्जस्स पुरिसस्स गमनभाव वा आगमनभाव वा जानेय्याथा ' ति ब्राह्मणिं सुकपोतके पटिच्छापेत्वा आगमाप्ति । 5 सा तस्स निक्खन्तकालतो पट्टाय अनाचार चरि, रत्तिं पि दिवापि। च पमाण नत्थि । त दिस्वा पोट्टपादो राध पुच्छि-~-'ब्राह्मणो इम ब्राह्मणि अम्हाक निय्यादेत्वा गतो, अय च पापकम्म क्रोति, वदामि न ' ति। राधो ‘मा वादी'ति आह । सो तम्स वचन अगहेत्वा 'अम्म, किं कारणा पापक्म्म करो 10 सी ति आह । सा त मारेतुकामा हुत्वा 'तात, त्व नाम मह पुत्तो, पट्ठाय न करिस्सामी ति, एहि तात तावा' ति पियायमाना विय न पक्कोसित्वा · आगत गहेत्वा त्व म ओवदसि अत्तनो पमाण न जानासी' ति गीव गहेत्वा मारेत्वा उद्धनन्तरेसु पक्खिपि । ब्राह्मणो आगन्त्वा विस्सामित्वा बोधिसत्त 'फि तात राध, माता वो अनाचार 15 करोति न करोती'ति पुच्छन्तो पठम गाथ आह— न खो पनेय सुभणं गिरं सच्चूपसंहितं । सयेथ पोहपादो व मुम्मुरे उपकूळितो ॥ एव बोधिसत्तो ब्राह्मणस्स धम्म देसेत्वा · मयापि इमम्मि ठाने वसितु न सका ' ति ब्राह्मण आपुच्छित्वा अरज्म एव पाविसि । ६. नच्च-जातक 20 अतीते पठमक्प्पे चतुप्पदा सीह राजान अक्सु, मच्छा आन न्दमच्छ, सकुणा सुवष्णहस । तस्स पन सुवण्णराजहसस्स धीता हसपोतिका आमरूपा अहोसी ति सो तस्सा वर अदासि । मा अत्तनो चित्तचित मामिक वारेसि । मराजा तस्सा वर दत्व ·उलूक जातक हिमवन्ते सब्बसकुणे सन्निपातोपेसि । नानप्पकारा हसमोरादयो सकुणगणा समागन्त्वा एकस्मि महन्ते पासाणतले सन्निप तिसु । हसराजा 'अत्तनो चित्तरुचित सामिक आगन्त्वा गण्हतू' ति धीतर पक्कोप्तापसि । सा सकुणसप ओलोकेन्ती माणवण्णगीव । चित्रपक्खुण मोरं दिम्वा अय मे सामिलो होतू' ति रोचसि सकुणसवा मोर उपसकमित्वा आहसु---'सम्म मोर, अय राजा धीता एत्तकान सकुणान मज्झे सामिक रोचेन्ती तयि रुचिं उप्पा- देसीति । मोरो अजापि ताव मे बल न पस्ससीति' अतितुडिया- हिरोत्तप्पं भिन्दित्वा ताव महतो सकुणसघस्स मज्झे पक्खे पसा- 10 रेवा नच्चितु आरभि, नञ्चन्तो अप्पटिच्छन्नो अहोसि । सुवण्णह- सराजा लज्जितो 'इमस्स नेव अज्झत्तसमुहाना हिरि अस्थि न बहि- द्धासमुहान ओत्तप्प, नास्स भिन्नहिरोत्तप्पस्स मम तिर दस्सा- मिति' सकुणसघमज्झे इम गाथ आह - रुदं मनुब्न रुचिरा च पिटि बेळुरियवण्णूपनिभा च गीवा । 15 व्याममत्तानि च पेक्खुणानि, नचेन ते धीतरं नो ददामीति ॥ हसराजा तस्मि येव परिसमज्झे अत्तनो भागिनेय्यहसपोतकस्स धीतर अदासि । मोरो हसपोतिक अलभित्वा रन्जित्वा ततो व उहित्वा पलायि । हसरानापि अत्तनो वसनद्वान एव गतो। -- ७. उलूक-जातक- अतीते पठमकप्पिका सन्निपतित्वा एक अभिरूप सोभागप्पत्त आणासम्पन्न सब्बाकारपरिपुण्ण पुरिस गहेत्वा रानान करिसु, चतुप्पदापि सन्निपतित्वा एक सीह राजान महासमुद्दे मच्छा आनन्द नाम मच्छ राजान अक्सु । ततो समू- करिंस, पापा २ ·" . १० पालिपाठावली गगणा हिमवन्तपदेसे एकस्मि पिडिपासाणे सन्निपतित्वा । मनुस्सस राना पायति, तथा चतुष्पदेसु चेव मच्छेमु च, अम्हाक पनन्तरे राजा नाम नत्थि । अप्पतिम्सवासो नाम वति, अम्हाकम्पि रानान लद्ध वट्टति, एक राजहाने उपेतव्वयुत्तक नानाया उति ते तादिस सकुण ओलोकयमाना एक उल्क रोचेत्वा · अय नो रुचतीति आहसु । अर्थको सकुणो सब्वेस अज्झासयगहणत्य तिक्तत्तु सावेसि । तस्स सान्तस्स द्वे सावना अधिवासेत्वा ततियसावनाय एको कालो उट्टाय ' तिट्ट ताव, एतस्स इमस्मि रानाभिसेककाले एवरूप मुखकुद्धस्स 10 कीदिस भविस्सतीति, इमिना हि कुद्धेन ओलोकिता मय तत्तक- पाले पक्खित्ततिला विय तत्य तत्येव भिज्जिस्साम । इम रानान कातु मय्ह न रुचतीति इम अत्य पकासेतु पठम गाथमाह- सन्धहि किर माताहि कोसियो इस्सरो कतो । सचे नातीहनुज्ञातो भणेय्याह एकवाचियं ति ।। अथ न अनुमातत्ता सकुणा दुतिय गाथमाहसु भण सम्म अनम्नातो अत्यं धमञ्च केवलं । सन्ति हिदहरा पक्खी पञ्भावन्तो जुतिन्धरा ति ।। सो एव अनुभातो ततिय गाथमाह - न मे रुच्चति भई वो उलूकस्साभिसेचनं । अकुदम्स मुखं पस्स, कर्य कुद्धो करिस्सती ति ॥ सो एव वत्वा मह न रुचति मह न रुचतीति विवरन्तो आकासे उम्पति । उलूको पि न उहाय अनुबन्धि । ततो पट्टाय ते अनमम्न वेर बन्धिम् । सकुणा सुवण्णहस रानान - 15 20 कत्वा 25 पकर्मि।

·कुरुनापिग-जातक कुरुङ्गमिग-जातक २ - अतीते मारणप्तियं ब्रह्मदत्ते रज कारेन्ते बोधिसत्तो कुरुशमियो हुत्या अरब्बे एकस्स सरस्स अविदूरे एकस्मि गुम्बे वासं कप्पेसि तस्सेव सरस्स अविदूरे एकस्मि रुखगे सतपत्तो निसादि । सरर्सि पन कच्छपो वास कप्पोसि । एवं ते तयो पि सहाया अनमर्ज 5 पियर्सवास वसिंध। अथेको मिगलुद्दको अरम्नेचरन्तो पानीयतित्थे बोधिसत्तस्स पदवलझं दिस्वा लोहनिगळसदिसं वद्धमयं पास ओहेत्वा अगमासि । बोधिसत्तो पानीयं पातुं आगतो पठमयामे येव पासे बज्झित्वा बद्धरावं रवि। तस्स तेन सद्देन लखम्गतो सत- पत्तो उदकतो च कच्छपो आगन्त्वा । किं नु खो कातब्ब' ति 10 मन्तर्यिसु । अथ सतपत्तो कच्छपं आमन्तेत्वा · सम्म तव दन्ता भत्यि, त्वं इमं पासं छिन्द, अहं गन्त्वा यथा सो नागच्छति सपा करिस्सामि । एवं अम्हहि द्वीहि पि कतपरकमेन सहायो नो नीवितं लमिस्सतीति इममत्यं पकासेन्तो पठम गाथमाह 'एक बदमयं पास छिन्द दन्तेहि कच्छप । महं तया कारस्सामि यया नेहिति लक्ष्कोति ।। कच्छपो चम्मवरत्तं खादितुं आरभि । सतपत्तो लुद्दकस्स वसन- गामं गतो । लुद्दो पच्चूसकाले येव सत्तिं गहेत्वा निक्खमि । सकुणो तस्स निक्खमनमावं मत्वा वस्तित्वा परखे पप्पोठेत्वा तं पुरेद्वारेन निक्समन्त मुखे पहरि । लुद्दको · कालकण्णिसकुणेनम्हि पहटो' 20 ति निवत्तित्वा थोक सयित्वा पुन सत्तिं गहेत्वा उद्यासि । सकुणो । अयं पठन पुरेद्वारेन निक्खन्तो, इदानि पच्छिमद्वारेन निक्सन्तो, इदानि पच्छिमद्वारेन निक्समिस्सतीति लत्वा गत्वा पच्छिमगेहे निसादि । लुहो पि पुरेद्वारेन मे निक्खमन्तेन कालकष्णिसकुनो दिट्ठो, इदानि पच्छिमद्वारेन निक्समिम्सामाति' पच्छिमहारेन 25 निक्खमि । सकुणो पुन वस्सित्वा गन्त्वा मुखे पहरि । लुदो 15 ·10 १२ पालिपाटावली पि काल्कणिसकुणेन पहटो न मे एस निक्खमितु देतीति निव- त्तित्वा याव अरुणुग्गमना सयित्वा अरुणवेलाय सत्तिं गहेत्वा निक्खमि । सकुणो वेगेन गन्त्वा लुद्दो आगच्छतीति' बोधिसत्तस्स कयेसि। तस्मिखणे कच्छपेन एक एव वद्ध ठत्वा ससवरत्ता खादिता 5 होन्त। दन्ता पनस्स पतनाकारप्पत्ता जाता, मुख लोहितमक्खित । वोधसत्तो लुद्दपुत्त सत्तिं गहेत्वा असनिवगेन आगच्छन्त दिस्वा त बद्ध छिन्दित्वा वन पाविसि । सकुणो रुक्सग्गे निप्तीदि।कच्छपो पन दुबलत्ता तत्थेव निपज्जि । लुद्दो कच्छप पसिब्बके पक्खि. पित्वा एकामै खानुके लग्गेसि । बोधिसत्तो निवत्तित्वा ओलोकेन्तो कच्छपस्स गहितभाव नत्वा 'सहायरस जीवितदान दस्सामी ' ति दुबलो विय हुत्वा तुद्दस्स अत्तान दस्सेसि । सो ' दुब्बलो एस मविस्सति, मारेस्सामि न ' ति सत्ति आदाय अनुवन्धि ।वोधे सत्तो नातिदूरे नाच्चासने गच्छन्तो त आदाय अरज पाविप्ति, दूर गतभाव नत्वा पद पञ्चेत्वा अझन मग्गेन वातवेगेन 15 गन्त्वा सिङ्गेन पसिब्वक उक्तिपित्वा भूमिय पातेत्वा फालेल्या कच्छप नीहरि । सतपत्तो पि रक्खा ओतरि । बोधिसत्तो द्विन्न पि ओवाद ददमानो · अह तुम्हे निस्साय जीवित भिं, तुम्हेहि पि सहायम्स कत्तल मय्ह क्त, इदानि लुद्दो आगन्त्वा तुम्हे गण्हेय्य, तस्मा सम्म सतपत्त त्व अत्तनो पुत्तने गहेत्वा अन्नत्य याहि, 20 त्व हि सम्म इच्छप उदर पविमा ' ति आह । ते तथा अरसु । फरपो पापिसी वारि, कुरुहो पाविसी वनं । सतपचो दुमग्गम्हा दूरे पुत्ते अपानयीति ॥ खुदो त टान आगन्त्वा कचि अपाम्मत्वा छिनपसिब्बक गहेत्वा दोमनस्मप्पत्तो अत्तनो गेह अगमामि । ते पि तयो सहाया याव 95 नीव विम्साम अउिन्दित्वा यथासम्म गता । .

·जवसकुण जातक १. जवसकुण-जातक १० अतीते वाराणसिय ब्रह्मटत्ते रज्ज कारेन्ते बोधिसत्तो हिमवन्त पदेसे रक्खकोडक्सकुणो हुत्वा निव्वत्ति । अथेक्स्स सहिस्स मस खादन्तस्स अट्टि गले लगि । गलो उद्धमाथि, गोचर गहितु न सकोति, सरा वेदना वत्तन्ति । अथ न सो सकुणो गोचरपसुतो 5 दिस्वा साखाय निलीनो : किं ते सम्म दुक्ख'ति पुच्छि । सो त अत्य आचिक्ति । अह ते सम्म एत अहि अपनेय्य, भयेन पन ते मुख पविसितु न विसहामि, खादेय्यासि पि म'ति ।' मा मायि सम्म, नाह त खादामि, जीवित मे देही'ति । सो · साधू ' ति त पस्सेन निपज्जापेत्वा को जानाति किं पेस करिस्सती ति चिन्तत्वा, 10 यथा मुख पिटाहतु न सकोति तथा तस्स अधरोहे व उत्तरोहे च दण्डक ठपेत्वा मुख पविसित्वा, अद्विकोटि तुण्डेन पहरि । अहि पतित्वा गत । सो अहिं पातेत्वा सीहस्स मुखतो निक्खमन्तो दण्डक तुण्डेन पहरित्वा पातेन्तो निक्खमित्वा साखग्गे निलीयि । सीहो नारोगो हुत्वा एक्टिक्स वनमहिस वधित्वा खादति । सकुणो वीम 15 सिस्सामि न 'ति तस्स उपरिभागे साखाय निलीयित्वा तेन सद्धिं सल्लपन्तो पठम गाथमाह अफरम्हसे ते किच्च य वल अहुवम्हसे । मिगराज नमो त्यत्थु, अपि किञ्चि लभामसे ॥ त सुत्वा सीहो दुतिय गाथमाह मम लोहितभक्सस्स निच्च लुदानि कुन्वतो । दन्तन्तरगतो सन्तो त वहुँ यं हि जीवसाति ॥ त सुत्वा सकुणो इतरा द्वे गाथा अभासि अकतन्जु अफतार कतस्स अप्पतिकारक । यस्मि क्तता नत्यि, निरत्था तस्स सेवना ॥ 20 ·पालिपाठावली यस्स सम्मुखचिण्णेन मित्तधम्मो न लब्भति । अनुसुय्यं अनकोस सणिकं तम्हा अपक्कमे ति ।। एवं क्त्वा सो सकुणो पक्कामि । १०. सस-जातक ९९ अतीते वाराणसियं ब्रह्मदत्ते रज कारेन्ते बोधिसत्तो ससयोनियं निब्बत्तित्वा अरब्जे वसति । तस्स पन अरज्मस एकतो पब्बत- पादो, एकतो नदी, एकतो पञ्चन्तगामको । अपरे पि स्स तयो सहाया अहेसु : मकये, सिगालो, उद्दो ति । ते 5 चत्तारो पिपण्डिता एकतो वसन्ता अत्तनो अतनो गोचरहाने गोचरं गहेवा, सायण्हसमये एकतो सन्निपतान्त । ससपण्डितो 'दानं दात सीलं रक्खितब्ब, उपोसथकम्मं कातळ' ति तिणं जनानं ओवादवसेन धम्म देसेति । ते तस्स ओवाद सम्पटिफित्वा अत्तनो अत्तनो निवासगुम्बं पविसित्वा वसन्ति । एवं काले गच्छन्ते 10 एकदिवसं बोधिसत्तो आकासं ओलोकेत्वा चन्दं दिस्वा से उपो- सथदिवसो' ति मत्वा इतरे तयो आह । स्वे उपोसयो । तुम्हे तयोपि जना सीलं समादियित्वा उपोसथिका होथ । सीले पतिद्वाय दिन्नदान महम्फलं होति, तस्मा याचके सम्पत्ते तुम्हेहि खादितन्ना- हारतो दत्वा सादेय्याया' ति । ते साधू ' ति सम्पटिच्छित्वा 15 अत्तनो वसनहानेसु वसित्वा पुनदिवसे तेसु उद्दो पातो व गोचरं परियेसिमसामी' ति निरसमित्या गद्गातीरं गतो। अथेको नालि. सिको सत्त रोहितमच्छे उद्धरित्वा वल्लिया आबुणित्वा नेत्या महातीरे पालिकाय पटिकादेत्वा मच्छे गण्हन्तो अधो गर मस्ति। उद्दो मच्छगन्धं घायित्वा पालिकं वियूहित्वा मच्छे दिस्वा नीहरित्या 20 'अस्थि नु खो इमेसं सामिको ति तिक्तत्तुं घोसेत्वा सामिकं अपस्सन्तो - ·5 संस-जातक १५ बछियं इप्सित्वा अत्तनो वसनगुम्बे उपेत्वा । वेलायं एव खादिम्सा- मीति' अत्तनो सीलं आवमन्तो निपनि । सिगालो पि निक्ख- मित्वा गोचरं परियेसन्तो एकम्म सेत्तगोपिकम्स कुटिये द्वे मंस- मूलानि एक गोघं एकच दधिवारकं दिखा · अत्यि नु खो एत- स्स सामिको ' ति तिक्खत्तुं घोसेत्वा सामिकं अदिस्वा दधिवार- कस्स उगहणरज्नुकं गीवाय पवेसेत्वा मंससूले च गोधश्च मुखेन उसित्वा नेत्या अत्तनो सयनगुम्ने उपेत्वा वेलोयमेव सादिम्सा- मीति' अत्तनो सील आवजन्तो निपन्जि । मन्टोपि वनसण्ड पवि. सित्वा अम्बपिण्डि आहरित्वा वसनगुम्ने उपेत्वा । वेलायमेव खादि- 10 स्मामी'ति अत्तनो सीलं आवजन्तो निपन्जि । बोधिसत्तो पन । वेलायमेव निक्समित्वा दलतिणानि खादिस्सामीति अत्तनो गुम्ने येव निपन्नो चिन्तेसि । मम सन्तिकं आगतानं याचकानं तिणानि दातुं न सका, तिलतण्डुलादयो पि महं नत्यि । सचे मे सन्तिक याचको आगच्छिम्सति, अत्तनो सरीरमंस दम्सामी'ति । तस्स सील- 15 तेनेन सक्कास पण्डुकम्बलसिलासनं उण्हकारं दोसि । सो आव. जमानो इमं कारणं दिस्वा । ससरानं वीमंसिम्सामी'ति पठमं उद्दम्स पसनद्वानं गन्त्वा ब्राह्मणवेसेन अट्टासि । 'ब्राह्मण, किमत्यं ठितोमीति प वुत्ते पण्डित, सचे किञ्च आहारं लभेय्य उपोसथिको हुत्वा समणधम्मं करेग्य ' ति । सो ' साधु, दस्सामि ते आहारं ' ति 20 तेन सद्धि सहपन्तो पठम गायमाह सत्त में रोहिता मच्छा उदका थलमुन्मता। इदं ब्राह्मण मे अत्यि, एतं भुत्वा वने वसा ति ॥ प्रामणो पातो व ताव होतु, पच्छा नानिम्सामी'ति सिगालम्स सन्तिकं गतो । तेनापि किमत्यं ठितो सांति वुत्ते तयेवाह । 25 सिंगालो ' साधु दस्सामी'ति तेन सार्द्ध सहपन्तो दुतियं गायमाइ दुस्सं मे खेत्तपालस्स रत्तिभ अपाभतं । मंससूला च वे गोधा एकं च दधिवारकं । इदं ब्राह्मण मे मत्यि, एतं भुत्वा वने वसा ति ।।

·. 5 । ब्राह्मण, १६ पालिपागवली ब्राह्मणो • पातो व ताव होतु, पच्छा जानिस्सामीति मक्टरस सन्तिक गतो । तेनापि स्मित्य ठितो सीति वुत्ते तथेवाह । मकटो ' साधु दम्मीति तेन सद्धिं सल्लपन्तो ततिय गाथमाह अम्बपकोदकं सीत सीतच्छाय मनोरम । इदं ब्राह्मण मे अस्थि, एतं भुत्वा वने वसा ति ॥ ब्राह्मणो 'पातो व ताव होतु पच्छा जानिस्सामीति ससपण्डितस्स सन्तिक गतो । तेनापि स्मित्य ठितो सी'ति वुत्ते तथेवाह । तं सुत्वा बोधिसत्तो सोमनस्सप्पत्तो । तेक्त आहारत्याय मम सन्तिक आगच्छन्तेन, अज्जाह मया अदिन्नपुब्ब दान दस्सामि । 10 त्व पन सीरवा पाणातिपात न करिस्सप्ति । गच्छ तात दारूनि संकड्डित्वा अङ्गारे क्त्वा मय्ह आरोचेहि । अह अत्तान परिध- जित्वा अझारगम्भे पतिस्सामि । मम सरीरे पक्के त्व मस खादित्वा समणधम्म करेय्यासी ति तेन सद्धिं सल्लपन्तो चतुत्य गाथमाह न ससस्स तिला अत्थिन मुग्गा नापि तण्डुला । इमिना अग्गिना पक मम भुत्वा वने वसा ति ॥ सको तस्स क्थ सुत्वा अत्तनो आनुभावेन एक अगररासि मापेत्वा बोधिसत्तस्स आरोसि । सो दबतिणसयनतो उट्टाय तत्य गन्त्वा सचे मे लोमन्तरेसु पाणा अपि ते मा मरिसूति वत्वा तिरखत्तु सरीर विधूनित्वा सम्लसरीर दानमुखे दत्वा लधित्वा पदुमपुळे 20 रानहसो पिय पमुदितचित्तो अररासिम्हि पति ।सो पन अग्गिवोधिस- तस्स सरीरे लोमकूपमत्तपि उण्ह कातु नासकिय हिमगन्मं पविट्ठो विय अहोसि । अथ सक आमन्तेत्वा 'ब्राह्मण, तया क्तो अन्गि अति. सीतलो, मम सरीरे रोमरूपमत्तपि उण्ड पातु न सफोति । कि नामेतति आह । पण्डित, नाह बामणो, सको अहमम्मि, तब 25 बीमसनत्याय आगतो'ति । 'सफ, व ताव तिट्ट, सग्लो पिपे लोमिनिवासी म दानेन वीमसेय्य ने मे अटातुशामत पम्मेप्या' ति बोधिसत्तो सहिनाद नदि । अथ न सको 'ससपण्डित, तव गुणो 15 ·मतकभत्त-जातक १७ . सकलकप्पं पारटो होतू ' ति पञ्चतं पाळेत्या पन्चनरसं आदाय चन्दमण्डले ससलक्खणं आलिखित्वा बोधिसतं आमन्तेत्वा तम्मि वनसण्डे तस्मि येव वनगुम्ने तरणदव्यतिणपिट्टे निपज्जापेवा अत्तनो देवट्ठानमेव गतो । ते पि चत्तारो पण्डिता सम्मोदमाना सीलं पूरेत्वा 5 उपोसथफम्म कत्वा यथाकम्मं गता। ११. मतकभत्त-जातक २० अतीते बाराणसियं ब्रह्मदत्ते रज कारेन्ते एको तिष्णं वेदानं पारगू दिसापामोक्खो आचरियो ब्राह्मणो मताभत्तं दस्सामी ति एक एळकं गाहापेत्वा अन्तेवासिके आह । ताता, इम एळकं नदि नेत्वा नहापेवा कण्ठे मालं परिक्खिपित्वा पञ्चङ्गलिकं दत्वा मण्डेवा 5 आनेथा' ति । ते साधू' ति पटिसुणित्वा तं आदाय नदि गन्त्या नहापेत्वा मण्डेल्वा नदीतीरे ठपेसु । सो एळको अत्तनो पुलकम्मं दिम्वा · एवरूपा नाम दुक्सा अज्ज मुचिस्सामी ' ति सोमनस्सनातो घटं भिन्दन्तो विय महाहसित हासत्वा, पुन 'अयं ब्राह्मणो मं घातेत्वा मया लद्धं दुक्ख लभिम्सती' ति ब्राह्मणे 10 कारूनं उम्पादेत्वा महन्तेन सद्देन परोदि । अथ नं ते माणवका पुच्छिंसु · सम्म एळक, त्वं महासद्देन हसि चेव रोदि च, केन नु कारणेन हसि केन कारणेन रोदी ति' । 'तुम्हे में इमं कारणं अत्तनो आचरिचस्स सन्तिके पुच्छेय्याथा' ति । ते तं आदाय गन्त्वा इदं कारणं आचरियस्स आरोचेसुं । आचरियो तेसं वचनं सुत्वा एळकं पुच्छि । कस्मा त्वं एळक हसि, कस्मा रोदी'ति । एलको अत्तना कतकम्मं जातिस्सरमाणेन अनुस्सरित्वा ब्राह्मणस्स कयोस । अहं ब्राह्मण पुब्बे तादिसो व पा.पा.३ 15 ·ब्राह्मण, १८ पालिपाठावली हुन्वा ' मतकभत्त दस्सामी'ति एळकं मारेत्वा अदासि | स्वाह एकस्स एळकस्स घातितत्ता एकेन्नेसु पञ्चसु अत्तभावसतेसु सीस च्छेद पापुणिं । अय मे कोटिय ठितो पञ्चसतिमो अत्तमावो । स्वाह ' अज एवरूपा दुक्खा मुच्चिम्सामी ति सोमनस्सनातो इमिना 5 कारणेन हसिं । रोदन्तो पन · अह ताव एक एकक मारेत्वा पञ्चनातिसतानि सीसच्छेददुक्ख पत्वा अन्ज तस्मा दुक्खा मुच्चि म्समि, अय पन ब्राह्मणो म मारेत्वा अह विय पञ्चनातिसतानि सास छेददुक्ख लभिस्सतीति तयि कारुआन रोटिं" ति । एळक, मा भायि, नाह त मारेस्सामीति' । 'ब्राह्मण,किं वदसि, तयि मारेन्ते 10 पि अमारेन्ते पि न सका अज्न मया मरणा मुच्चितु 'ति । 'एळक, मा मायि,अह ते आरक्ख गहेत्वा तया सद्धि येव विचरिस्सामी'ति । अप्पमत्तको तव आरक्खो, मया कतपाप पन महन्त बलवति । ब्राह्मणो एळक मुश्चित्वा 'इम एळक कस्सनि पि मारेतु न दस्सामा'ति अन्तेवासिके आदाय एळकेनेव सद्धि विचरि। एळको 15 विस?मत्तो व एक पासाणपिटु निम्साय जातगुम्बे गीव उक्तिपित्वा पण्णानि खादितु आरद्धो । त खण येव तस्मिं पासाणपिट्टे असनि पतिता । एका पासाणसकलिका छिज्जित्वा एकाम्स पसारितगीवाय पतित्वा सीस छिन्दि । महाजनो सन्निपति । तदा बोधिसत्तो तम्मि टाने लखदेवता हुत्वा निव्वत्तो । सो पम्सन्तम्सेव तस्स महा 20 जनम्म देवतानुभावेन आकासे पडकेन निसीदित्वा । एव पापम्म फल मानमाना अप्पेव नाम पाणातिपात न करेग्यु' ति मधुरेन सरेन धम्म देसेन्तो इम गाथमाह एवं चे सत्ता जानेग्यु 'दुपसायं जातिसर न पाणी पाणिनं हल्ले, पाणघाती हि सोचती ति॥ एव महासत्तो निरयभयेन तेजत्वा धम्म देसेसि । मनुस्सा त धम्म देसन मुत्वा नियमयभीता पाणातिपाता विरामिम । बोधिसत्तो पि घम्म देवा पतिटापेत्वा यथारम्म गतो । महा इमे सत्ता 25 महानन माले ·वावेरु-जातक मनो पि बोधिसत्तस्स ओबादे ठत्वा दानादीनि पुनानि कत्वा देवनगरं प्रेति । १२. वावेरु-जातक 73 भतीते वाराणसियं ब्रह्मदत्ते रज कारेन्ते बोधिसत्तो मोरयोनियं निब्बत्तित्वा बुद्धि अन्वाय सोभागप्पत्तो अरने विचरि । तदा एकचे वाणिना दिसाकाकं गहेत्वा नावाय बावरुरखें अगमंसु । तस्मि किर काले वावेरुरडे सकुणा नाम नपि । आगतागता 5 रहवासिनो तं कूपग्गे नितिनं दिखा परसध्यिमस्त छविवणं, गल- परियोसानं मुखतुण्डंकं मणिगुळसदिसानि अक्सीनीति काकमेव पसंसित्वा ते वाणिनके आहंसु 'इमं अय्यो सकुणं अम्हाकं देखें । अम्हाकं हि इमिना अत्यो, तुम्हे असनो अनं लमिस्सया' ति । तेन हि मूलेन गण्हया' ति । ' कहापणेन नोदेया' ति। 10 न देमा 'ति । अनुपुत्वेन व त्या 'सतेन देथा ' ति वुत्ते । अम्हाकं एस बहूपकारो, तुम्हेहि पन सद्धि मेती होत् । ति कहापणसतं गहेत्वा अदंसु । ते तं गहेत्वा सुवण्णपञ्जरे पक्सिपिल्ला नानप्पकारेन मच्छमसेन चेव फलाफलेन च पटिमग्गिसु । अनेसं सकुणानं अविजमानहाने दसहि असद्धम्मेहि समन्नागतो काको 15 लामग्गयसम्गप्पत्तो अहोसि । पुनवारे ते वाणिना एकं मपूररानानं गहेत्वा यया अच्छरासद्देन वासति पाणिप्पहारसद्देन नचति एवं सिक्खापेल्वा, बावेरुरदं अगमंसु । सो महानंने सन्निपतिते नावाय धुरे ठत्वा पक्खे विधूनित्वा मधुरस्सरं निच्छारेत्वा नचि । मनुस्सा ते दिस्वा सोमनस्स-जाता 'एतं अय्या सोमम्गमत्तं सुसिक्खित- 20 सकुणराजानं अम्हाकं देया' ति आहंसु । 'अम्हेहि पठमं काको

·पालिपाठावली
आनीतो, त गहित्य, इदानि एत मोरराजान आनायिम्ह, एत
पि याचथ, तुम्हाक रहे सकुण नाम गहेत्वा आगन्तु न सका 'ति।
होतु अय्यो, अत्तनो रहे अञ्ज लभिस्सथ, इम नो देयो ' ति
मूल वड्डेत्या सहस्सेन गहिसु । अथ न सत्त रतनविचित्ते पञ्जरे
5 उपत्वा मच्छमसफलाफलेहि चेव मधुरानसक्खरापानकादीहि चा
पटिनगिसु । मयूरराना लाभग्गयसम्गप्पत्तो जातो । तस्सागतकालते
पट्ठाय काकस्स लाभसक्कारो परियाहि, कोचि न ओलोकेतु पि न
इच्छि । काको खादनिय भोजनिय अलभमानो काका' ति वस्सन्तो
गन्त्वा उकारभूमिय ओतरि ।
अदस्सनेन मोरस्स सिखिनो मञ्जभाणिनो।
काकं तत्य अपूजेसु मंसेन च फलेन च ॥
यदा च सरसम्पन्नो मारो वावेरुमागमा ।
अथ लाभो च सकारो वायसरस अहाय य ॥
पाव नुप्पज्जति बुद्धो धम्मराजा पभङ्करो।
ताव अम्बे अपूजेसुं पुधू समणब्राह्मणे ॥
यदा च सरसम्पन्नो बुद्धो धम्मं अदेसाये ।
अय लाभो च सकारो तित्थियानं अहायथा 'ति ।।
10
15
१३. वलाहस्स-जातक
अतीते तम्वपष्णिदीपे सिरीसवत्युन्नाम यक्सनगर अहोसि । तत्य
यक्तिनियो पर्तिमु । ता भिन्ननावान आगतकाले अलक्तपटियत्ता
सादनिय मोननिय गाहापेत्वा दासिगणपरिवुता दारके अनादाय
घागिने उपसकमान्त । तेस मनुम्सनास आगत म्हा' ति सजा.

·५ वलाहस्स-जातक २१ ननत्य तत्य तत्थ कसिगोरवखादीनि करोन्ते मनुस्से गोगणे सुनने ति एवमादीनि दम्सेन्ति । वाणिनान सन्तिर गन्त्वा · इम यागु पिवथ, भत्त भुञ्जथ, खादनिय खादथा ' ति वदन्ति । वाणिजा अनानन्ता ताहि दिन परिभुञ्जन्ति । अथ तेस खादित्वा मुञ्जित्वा 5 विस्सामितकाले पटिसन्थार क्रोन्ति । ' तुम्हे क्त्यवासिमा, कुतो आगता, वह गच्छिस्सथ, केन कम्मेन इधागतत्या' ति पुच्छन्ति। 'मिन्ननावा हुत्वा इधागतम्हा ' ति बुत्ते च " साधु अय्या, अम्हाक मि सामिकान नाव अभिरूहित्वा गतान तीणि सवच्छरानि अतिकन्तानि, ते मता भविम्सति, तुम्हे मि वाणिजा येव, मय 10 तुम्हाक पादपरिचारिका भविस्सामा ' ति वत्वा ते वाणिजे इत्यि कुत्तहावभावविलासेहि पलोभेत्वा यक्खनगर नेत्वा, सचे पठमगहिता मनुस्सा अस्थि ते देवसखलिकाय बन्धित्वा कारणपरे पक्खिपन्ति । अत्तनो वसनट्ठाने मिन्ननावमनुम्से अलभन्तियो पन, परतो कल्याणि ओरतो नागदीपन्ति एव समुद्दतीर अनुविचरन्ति । अय तास धम्मता। 15 अकदिवस पञ्चसता मिन्ननावा वाणिजा ताप्त नगरसमीपे उत्तरिंसु। ता तेस सन्तिक गन्त्वा पलोभेत्वा यक्खनगरं आनेत्वा पठमगहित मनुस्से देवसखलिकाय बन्धित्वा कारणघरे पक्खिपित्वा, भेट्ठयक्खिनी अहवाणिन सेसा सेसेति ता पञ्चसता यक्खिनियो ते पञ्चसते वाणिने अत्तनो सामिके अकसु । अथ सा अट्ठयक्खिनी रतिभागे वाणिजे 20 अत्तनो सामिके अक्सु । अथ सा जेठ्ठयक्खिनी रत्तिभागे वाणिजे निद्द गते उद्याय गत्वा कारणघरे मनुम्से मारेत्वा मस खादित्वा आगच्छति । सेसापि तथेव करोन्ति । जेठ्ठयाक्खिनिया मनुस्समस खादित्वा आगतकाले सरीर सीतल होति । जेठ्ठवाणिनो परिगण्हन्तो तस्सा यक्खिनिभाव जत्वा · इमा पञ्चसतापि यक्खिनियो भवि 25 स्सन्ति, अम्हेहि परायितु वतीति । पुनदिवसे पातो व मुखघो वनत्याय गन्त्वा सेसवाणिनान आरोचेसि । इमा यक्खिनियो न मानुसियो । अओस भिन्ननावान आगतकाले ते सामिके क्त्वा । .

·२२ पालिपाठावली अम्हे खादिस्सन्ति; एथ, अम्हे पलायामा ' ति । तेसु अडतेय्यसता 'मयं एता विनाहितुं न सक्खिस्साम, तुम्हे गच्छय, मयं न पला- यिस्सामा ' ति आहेसु । जेट्टवाणिजो अत्तनो वचनकरे अड्डतेय्यसते गहेत्वा तासं भीतो पलायि । तस्मिं पन काले बोधिसत्तो बलाहस्स 5 योनियं निव्वत्ति, सब्बेसतो काकसीसो मुञ्जकेसो इद्धिमा वेहास- गमो अहोसि । सो हिमवन्ततो आकासे उप्पतित्वा तम्बपण्णिदीपं गन्त्वा तत्थ तम्वपाण्णिसरे पल्लले सयंजातसालिं खादित्वा गच्छति । एवं गच्छन्तो व जनपदं गन्तुकामा अत्थि, जनपदं गन्तुकामा अस्थीति ' तिक्तत्तुं करुणाय परिभावित मानुसिवाचं भासति । ते तस्स वचनं सुत्वा उपसङ्कमित्वा अञ्जलिं पग्गय्ह · सामि, मयं जन- पदं गमिस्सामा ' ति आहंसु । तेन ति महं पिट्टि अभिरूहथा' ति । अथेकचे अभिरूहिंसु, एकच वालधिं गाण्हिसु, एकञ्चे अञ्जलि पग्गहेत्वा अट्ठसु येव । बोधिसत्तो अन्तमसो अञ्जलिं पग्गहेत्वा ठिते सब्लेपि ते अड्डतेय्यसते वाणिजे अत्तनो आनुभावेन जनपदं नेत्व- 15 सकसकहानेसु पतिद्वापेत्वा अत्तनो वसनट्ठानं अगमासि । तापि खो यक्खिनियो अब्जेसे आगतकाले ते तत्थ ओहीनके अडतेय्यसते मनुस्से पधित्वा खादिसु । । 10 . १४. सुप्पारक-जातक २७ >ERE अतीते भरुरटे मरुराजा नाम रज कारेसि । मरकच्छं नाम पट्टनमामो अहोसि । तदा वोधिसत्तो भरकले निण्यामानेगुस्स पुत्तो हुत्वा निन्नति, पासादिको मुअण्णाष्णो । सुप्पारक कुमारो तिम्स नाम परिमु । सो महन्तेन परिवारेन इन्तो सोळसवस्स- ·। सुप्पारक-जातक २३ काले येव निय्यामकसिप्पे निप्फत्ति पत्त्वा अपरभागे पितु अच्चयेन निय्यामकोट्ठको हुत्वा विय्यामककम्म अमासि, पण्डितो आण- सम्पन्नो अहोसि, तेन आरूहनावाय व्यापत्ति नाम नत्यि । तम्स अपरभागे लोणजलपहटानि द्वेपि चक्खूनि नम्सिनु । सो ततो पाय 5 निय्यामकजेट्ठको हुत्वापि निय्यामरुकम्मं अकत्वा ' राजाने निस्साय जीविस्सामिति ' राजानं उपसंकमि । अथ नं राजा अपापनिय- कम्मे ठपेसि । ततो पट्ठाय रस्त्रो हत्यिरतन अस्सरतनं मुत्तसार- मणिसारादीनि अगापेति । अथेकदिवस · रब्बो मङ्गलहत्थी भवि- स्सतीति ' काळपासाणकूटवण्णं एकं वारण आनेहुँ । तं दिस्वा राना 10 पण्डितस्स दस्सेथा' ति आह । अथ नं तस्स सन्तिकं नयिंसु । सो हत्येन तस्स सरीरं परिमदित्वा · नायं मङ्गलहत्यी भवितुं अनुच्छविको, पच्छावामनरुधातुको एस, एतं हि माता विनाय- माना असेन पटिच्छितुं नासक्ति, तम्मा भूमियं पतित्वा पच्छिम- पादेहि वामनकधातुको जातो' ति आह । हत्यि गहेला आगते * सच्च पण्डितो कथेतीति । वर्दिसु । तं कारणं राजा सुत्वा तुट्टो तम्स अह कहापणे दापोस । पुनेकदिवस । रन्नो मङ्गलस्सो भविसतीति ' एक असं आनयिंसु । तम्पि राना पण्डि- तम्स तन्तिकं पेसेसि । सो हत्येन परामसित्वा । अयं मङ्गलस्सो भवितुं न युत्तो, एतस्स हि जातदिवसे येव माता मरि, तम्मा मातु- 20 खीरं अलमन्तो न सम्मा वड्डितो ' ति आह । सापि स्स कथा सच्चा व अहोसि तम्पि सुत्वा राना तुम्सित्वा अद्वेव कहापणे दापेसि । अथेकदिवसं । मङ्गलरयो भविम्सतीति । रयं आहरिंसु, तम्पि राजा तस्स सन्तिकं पेसेसि । सो त हत्येन परामसित्वा • अयं रयो सुसिरक्खेन कतो, तम्मा रञो नानुच्छ- 25 विको' ति आह । सापि स्म क्या सच्चा व अहोसि । राना तम्पि मुत्वा अद्वैव क्हापणे टापेसि । अथ स्स कम्बलरतनं महापं आन. यि । तम्पि तम्सेव पेमेसि । सो हत्येन परामप्सित्वा : इमम्म 15 पुच्छिम् । ते . , ·. साधु ताता पालिपाठावली मूसिकच्छिन्न एक ठान अत्थीति' आह । सोधेन्ता त दिस्वा रो आरोचेसु । राना तुम्सित्वा अटेव क्हापणे दापेसि । सो चिन्तेसि 'अय राना एवरूपानि पि अच्छरियानि दिस्वा अवेव कहा पणे दापेसि, इमम्स दायो नहापितदायो, नहापितस्स जातको भवि ० स्सत्ति, कि मे एवरूपेन गजुपट्टानेन, अत्तनो वसनट्ठानमेव गमिस्सा मीति' सो भरुच्छपट्टनमेव पञ्चागमि तस्मि तत्य वसन्ते वाणिजा नाव सजेत्वा । क निय्यामा करिस्सामा' ति मन्तेन्ता ' सुप्पा रक्पण्डितेन आरूहनावा न व्यापज्जति, एस पण्डितो उपायकुसलो अन्धो समानो पि सुप्पारस्पण्डितो व उत्तमो' ति त उपसकमित्वा 10 • निय्यामको नो होहीति ' वत्वा : ताता, अह अन्धो, कथ निय्यामाफम्म करिस्सामीति ' वुत्ते । सामि, अन्धापि तुम्हे येव अम्हाक उत्तमो ' ति पुनप्पुन याचियमामो । तुम्हेहि आरोचितसाय निय्यामको भविम्सामीति । तेस नाव अभिरूहि । ते नावाय महासमुद् पक्खन्दिसु । नावा सत्त दिव 15 सानि निरुपद्दवा अगमासि, ततो अकाल्वात उम्पन्जि, नावा चत्तारो मासे परतिसमुद्दपिढे विचरित्वा खुरमालसमुद्द नाम पत्ता, तत्य मच्छा मनुम्सममानसरीरा खुरनासा उदके उम्मुजनिमुज्ज करोन्ति । वाणिना ते दिम्वा महासत्त तम्स समुदस्स नाम पुच्छन्ता पठम गाथमाहसु उम्मुज्जन्ति निमुज्जन्ति मनुस्सा खुरनासिका । सुप्पारफन्तं पुच्छाम, समुदो कतमो अय ति । एव तेहि पुट्टो महासत्तो अत्तनो निय्यामकसुत्तेन ससन्देत्वा दुतिय गाथमाह - भरकच्छा पयातान वाणिनान धनेसिन । नावाय विपनहाय खुरमालीति बुच्चतीति ।। तम्मि पन समुद्दे वनिर उप्पजति । महासत्तो " सनाह अयं पनिरसमुहो' ति एव एतेम स्यम्मामि गेभेन बहु वनिर गम्हित्वा 20 25 ·सुप्पारक-जातक २५ नावं ओसीदापेम्सन्तीति " तेसं अनाचिक्वित्वा व नावं लग्गापेत्वा उपायेनेक योत्तं गहेत्वा मच्छगह्णनियामेन जालं खिपापेत्वा वनि- रसारं उद्धरित्वा नावाय पक्खिपित्वा अन्नं अप्परमण्डं छड्डापेसि। नावा तं समुदं अतिकमित्वा परतो अग्गिमालं नाम गता। सो 5 पनलितअग्गिबन्यो विय, मन्झन्तिकसुरियो विय च ओमासं मुञ्चन्तो अट्टासि । वाणिना यया अग्गीव सुरियो व समुदो पतिदिस्सति । सुप्पाकरन्तं पुच्छाम, समुद्दो फतमो अयं ति ॥ गाथाय तं पुच्छिमु । महासत्तो पि तेसं अनन्तरगाथाय कयेसि 10 'भरुकन्छा पयातानं ...पे ..अग्गिमालीति चुच्चतीति' तस्मि पन समुद्दे सुवणं उम्मन्नं अहोसि । महासत्तो पुरिमनयेनेव ततो पि सुवणं गाहापेत्वा नावाय पक्विपि । नावा तम्पि समुई अति- कमित्वा खीर विय दधि विय च ओमासन्तं दधिमाल नाम समुई पापुणि । वाणिना 15 'यथा दधि व खीरंवसमुद्दो पतिदिस्सति........पे........' गाथाय तम्स नामं पुच्छिसु । महासत्तो अनन्तरगाथाय आचिक्ति 'भरुकच्छा प्यातानं....पे....धिमालीति बुच्चत्तीति तम्मि पन समुद्दे रनतं उम्सन्न ।सो तम्पि उपायेन गहा पेत्वा नावाय पंक्विपापसि । नावा तम्पि समुदं अतिक्क मित्वा नीलकुसतिणं 20 विय सम्पन्नसस्समिव च ओमासमानं नीलवणं कुसमालं नाम समुदं पापुणि । वाणिना 'यथा कुस्सोव सस्सो व समुदो पतिदिस्सति पे....गाथाय तन्स पि नामं पुच्छिम् । सो अनन्तरगाथाय आचिक्खि 'भरुकच्छा पयातानं....पे.... कुसमालीति बुच्चतीति । तस्मि पन समुद्दे नालमणिरतनं उम्मन्नं अहोसि । सो तम्पि 25 उपायेन गाहापेत्वा नावाय पक्विपापेमि । मावा तम्पि समुई . पा.पा.४ ·२६ पालिपाठावली - 56 अतिकमित्वा नलवन विय च वेळुवन विय च खायमान नलमाल नाम समुद्द पापणि । वाणिजा यथा नलो व वेल्ल व समुद्दो पतिदिस्सति पे गाथाय तस्स पि नाम पुच्छिसु । महासत्तो अनन्तरगाथाय क्येति- भरुकच्छा पयातान पे नलमालीति वुच्चतीति' तस्मि पन समुद्दे वसरागवेळुरिय उस्सन्न । सो तम्पि गाहापेत्वा नावाय पक्खिपापसि । नाणिना नलमालि अतिकमन्ता वळभामुखसमुद्द नाम पम्सिसु, तत्थ उदक काडत्वा कड्डित्वा सव्वतोभागेन उम्गच्छति । तस्मिं सब्बतोमागेन 10 उग्गतोदक, सब्बतोमागेन छिन्नतटमहासोन्मो विय पनायति अमिया उम्गताय एक्तो पपातसदिस होति, भयजननो सदो उप्पजति । सोतानि भिन्दन्तो विय हदय फालेन्तो विय, त दिम्बा वाणिना भीततासता 'महाभयो भिंसनको सद्दो सुग्यतमानुसो । यथा सोन्भो पपातो च समुदो पतिदिस्सति पे गाथाय तस्स नाम पुच्छि। ' भरुका पयातान पे पळभामुखीति बुच्चतीति । बोधिसत्तो आचिक्खित्वा ताता, इम वळभामुख समुह पत्ता निवत्तितु समस्या नाम नत्यि, अय सम्पत्तनाव निमुजोपत्वा विनास पापतीति' आह । तन्न नाव मत्त मनुम्ससतानि अभि सहिंसु, ते सन्ने मरणभयभीता एक्पहारेनेव अवचिन्हि पन्च माना सत्ता विय अतिररणसर मुनिमु । महासतो . उपेवा म अन्नो एतेस सोत्थिमाव पातु समात्यो नाम नत्यि, सचरिरियाय 2 तेस सोयि कारिम्मामीति निन्तेत्वा ' ताता, म विष्प गन्धोद केन नहापेवा अहतमत्यानि निवामापेवा पुग्णपातिं मजेवा . 15 अनन्तरगायाय तम्स नाम 20 नावा ·सीलानिसंस-जातक २७ नावाय धुरे उपेथा ' ति । ते वेगेन तथा करिसु । महासत्तो उमोहि हत्योहि पुष्णपाति गहेत्वा नावाय धुरे ठितो सचकिरियं करोन्तो ओसानगायमाह- 'यतो सरामि अत्तानं यतो पत्तो स्मि विश्रुतं । नाभिजानाति संचिच्च एकपाणम्पि हिसितं । एतेन सच्चवज्जैन सोत्यि नावा निवचत'ति ।। चत्तारो मासे विदेस पक्सन्ता नावा निवत्तित्वा इद्धिमाविय इद्धानुमावेन एकदिवसेनेव मरुकच्छपट्टनं अगमासि, गन्त्वा च पन पले पि अट्ठसममत्तं टानं पक्सन्दित्वा नाविकस्स घरद्वारे 10 अट्टासि । महासत्तो तेसं वाणिजानं सुवण्णरनतमणिप्पवाळवनिरानि मानेत्वा अदासि, एत केहि वो रतनहि अलं, मा पुन समुई पविसित्या' ति च तेसं ओवादं दत्वा यावनीवं दानादीनि पुनानि कत्वा देवपुरं रेसि। १५. सीलानिसंस-जातक १८ अतीते कस्सपसम्मासम्बुद्धकाले सोतापन्नो अरियसावको एकेन नहा- पितकुटुम्बिकेन सद्धिं नावं अमिरूहि । तस्स नहापितस्स भरिया ' अय्य, इमस्स सुखदुक्खं तव मारो' ति नहापितं तस्स उपास- कस्स हत्ये निक्खिपि। अय सा नावा सत्तमे दिवसे समुद्दमो मिन्ना। 5 ते विद्वे जना एकस्मि फलके निपना एक दीपकं पापुर्णिम् । तत्य सो नहापितो सकुणे मारेत्वा पचित्वा स्वादन्तो उपासकस्सापि देति। ऊपासको · अलं महं' ति न खादति । सो चिन्तेति । इमम्मि मने अम्हाक, उपत्वा तीणि सरणानि, अन्ना पतिहर नत्योति सो तिणं रतनानं गुणे अनुसार । अप स अनुसरन्तस्स अनु.

·. २८ पालिपाठावली म्सरन्तम्स, तस्मि दीपके निबत्तो नागरामा अत्तनो सरीरं महानावं कत्वा मापेसि । समुद्ददेवता निय्यामको अहोसि । नावा सत्ताहि रतनेहि पूरयित्य । तयो कूपका इन्दनीलमणिमया अहेसुं, सोवष्ण- मयो लङ्कारो, रजतमयानि योत्तानि, सुवण्णमयानि पदरानि । समु- 5 हृदेवता नावाय ठत्वा · अत्थि जम्बुदीपगामिका ' ति घोसोसि । उपासको मयं गमिस्सामा ' ति आह । तेन हि एहि, नावं अभिरूहा' ति । सो नावं अभिरूहित्वा नहापितं पकोसि । समुह- देवता : तुम्हं येव लक्ष्मति न एतस्सा' ति आह । 'किं कारणा' ति । एतस्स सीलगुणाचारो नत्यि, तं कारणं, अहं हि तुम्हं 10 नावं आहरि म एतस्सा ' ति । ' होतु, अहं अत्तना दिन्नंदाने रक्खितसीले भावितभावनाय एतम्स पत्ति दम्माति' । नहापितो • अनुमोदामि सामीति ' आह । देवता । इदानि गहिस्सामीति' तम्पि आरोपेत्वा उभो पि जने समुद्दा निक्खमेवा नदिया वारा- णसिं गन्त्वा अत्तनो आनुभावेन द्विन्नं पिसं गेहे धनं पतिद्वापेत्वा 15 : पण्डितेनेव नाम सद्धि संसम्मो नाम कातलो ति, सचे हि इमस्स नहापितम्म इमिना उपासकेन सद्धि संसम्मो न भविस्स समुहमझे येव नस्सिस्सा ' ति पण्डितसंसम्गस्स गुणं कथयमाना इमा गाथा अवोच:- पस्स सद्धाय सीलस्स चागस्स च अयं फलं । 20 नागो नावाय वण्णेन सद्धं वहति उपासकं ॥ सन्भिरेव समारोय, सभि कुबेथ मन्यवं । सतं हि सनिवारोन सोयि गच्छति नहापिती' ति ।। एवं समुददेवता आपसे ठत्वा धम्म देसेत्या ओपदित्या नागरानानं गन्टित्या अत्तनो विमानमेर अगमामि ।

·चम्मसाटक-जातक २९ १६. चम्मसाटक-जातक 10 अतीते वाराणमियं ब्रह्मदते रजं कारेन्ते बोधिसत्तो एकस्मि वाणिजकुले निव्वत्तित्वा वाणनं करोति । तदा एको चम्मसाटको परिव्यानको वाराणसियं भिक्खाय चरन्तो एळकानं युज्झनट्ठानं पत्वा एळ ओसक्कन्तं दिखा : अपचिति मे करोतीति' सञ्जाय 5 अपटिक्कमित्वा · इमेसं एत्तकानं मनुम्सानं अन्तरे अयं एको एलको अम्हाकं गुणं जानतीति तस्स अञ्जलिं पहिावा ठितो पठम गाथमाह 'कल्याणरूपो वत यं चतुप्पदो सुभद्दको चेव सुपेरालो च । यो ब्राह्मणं जातिमन्तूपपन्न अपचायती मेण्डवरो यसस्सीति ।। तस्मि खणे आपणे निसिन्नो पण्डितवाणिजो तं परिबाजकं निसे- धेन्तो दुतियं गायमाह- 'मा ब्राह्मणा इत्तरदस्सनेन विस्सासमापज्जि चतुप्पदस्स। . दहापहार अभिसमानो अवसकती दस्सति सुप्पहारं' ति ॥ तस्स पन पण्डितवाणिनस्स कयन्तस्सेव मेण्डको वेगेनागन्त्वा उरुम्हि पहरित्वा तत्थेव वेदनामत्तं कृत्वा पातेसि । सो परिदेव- 20 मानो निपजि । सत्या तं कारणं पकासेन्तो ततियं गाथमाह- 'सत्यि भग्गा, वहितो खारिभारो' सव्वं भण्डं ब्राह्मणसीध मिन्नं । वाहा पग्गरद्द कन्दति आभिधावय, इन्वते ब्रह्मचारीति ॥ 15 ·३० पालिपाठावली चतुत्यं गायं परिब्बानको आह-. 'एवं सो निहतो सेति यो अपुजं नमस्सति । यथाहमज्ज पहतो हतो मेण्डेन दुम्मतीति ।। इति सो परिदेवन्तो तत्थेव जीवितक्खयं पत्तो ति १७. उच्छड्ग-जातक २ Kinnn nimIN अतीते वाराणसियं ब्रह्मदत्ते रज्नं कारेन्ते तयो जना अटवि. मुखे कसन्तीति सव्वं पुरिमसदिसमेव । तदा पन रजा ' तीतु जनेसु के इच्छसीति ' वुत्ते सा आह । तयो पि दातुं न सकोथ देवा' ति । आम न सकोमीति । सचे तयो दातुं न 5सकोथ मातरम्मे देवा ' ति । · पुत्तकं वा सामिकं वा गण्ह, किन्ते भातरा' ति च वुत्ता । एते नाम देव सुलभा, भाता पन दुल्लभो ' ति वत्वा इमं गाथमाह- उच्छले देव मे पुत्तो, पथे धावन्तिया पति। त देयं न पस्सामि यतो सोदरियमानये 'ति || 10 राना 'सचं एसा वदतीति ' तुट्ठचित्तो तयो पि जने बन्धनागरतो आनेत्वा अदासि । सा तयो पि ते गहेत्वा गता । . . १८. वेदव्भ-जातक २९ अतीते नाराणसियं ब्रह्मदत्ते रज कारेन्ते एकस्मि गामके अनतरो ब्राह्मणो वेदमं नाम मन्तं नानाति । सो किर मन्तो अनन्तो महारहो । नक्खत्तयोगे लढे तं मन्तं परिवत्तेत्वा आकासे उलोकिये ·, वेदम-जातकं ३१ आकासतो सत्तरतनवसं वस्सति । तदा बोधिसत्तो तस्स ब्राह्मणस्स सन्तिके सिप्पं उम्गण्हाति । अयेकदिवसं ब्राह्मणो बोधिसत्तं आदाय केनचिदेव करणीयेन अत्तनोगामा निवखामित्वा चेतियरटुंअगमासि। अन्तरामग्गे एकस्मि अरजहाने पञ्चसता पेसनकचोरा नाम पन्थ- 5 घातं करोन्ति । ते बोधिसत्तञ्च वेदम्भवाह्मणञ्च गहिसु । कस्मा पनेते पेसनकचोरा ति बुचन्ति, ते किर द्वे जने गहेत्वा एक धनाहरणत्याय पेसेन्ति, तम्मा पेसनकचोरा तेव वुच्चन्ति, ते पिच पितापुत्ते गहेत्वा पितरं । त्वं अम्हाकं धनं आहरित्वा पुत्तं गहेत्वा याहीति' वदन्ति, एतेनुपायेन मातुधीतरो गहेत्वा मातरं विस्स- 10 जेन्ति जेटककनिटे गहेत्वा जेट्टकमातिक विस्सजेन्ति आचरियन्ते वासिके गहेत्वा अन्तेवासिकं विम्सनेन्ति । ते तस्मि पि काले वेदभब्राह्मणं गहेत्वा बोधिसत्तं विस्सजेसुं। बोधिसत्तो आचरियं वन्दित्वा 'अहं एकाहद्वाहच्चयेन आगमिम्सामि, तुम्हे मा मायित्थ, अपि च खो पन मम वचनं करोथ, अन्ज धन- 15 वस्सापनकनक्वत्तयोगो भविस्सति, मा खो तुम्हे दुक्खं असहन्तो मन्तं परिवत्तेत्वा धनं वस्सापयित्थ, सचे वम्सापेम्सथ तुम्हे विमासं पापुणिस्सथ इमे च पञ्चसता चोरा' ति । एवं आचरियं ओव- दित्या धनत्याय आगमासि । चोरापि सुरिये अत्यं गते ब्राह्मणं वन्धित्वा निपज्जापेसुं । तं खणं येव पाचीनलोकधातुतो परिपुण्णं चन्दमण्डल उहि । ब्राह्मणो नक्खत्तं ओलोकेन्तो " धनवस्साप- नकनक्सत्तयोगो लद्धो, किम्मे दुक्खेन अनुभूतेन, मन्तं परिवत्तेत्वा रतनवसं वम्सापेत्वा चोरानं धनं दत्वा यथासुखं गमिस्सामाति चिन्तेत्वा चोरे आमन्तेसि भो चौरा, तुम्हे मं किमत्याय गण्हित्या' ति । धनत्याय अय्या' ति । सचे वो धनेन अत्यो खिप्पं में बन्धना मोचेत्वा सास नहापेत्वा अहतवत्थानि अच्छादेत्वा गन्धेहि विलिम्पापत्वा पुप्फानि पिलधापेवा ठपेया ' ति । चोरा तस्स कथं सुत्वा तथा अकंमु । बाह्मणो नक्खत्तयोगं नत्वा मन्तं परिव. सेवा आकासं उल्होकेसि । तावदेव आकासा रतनानि पर्तिम् । 20 25 ·, पालिपाठावली चोरा त धन सकड्डित्वा उत्तरास सु भण्डिक कत्वा पायंसु । ब्राह्मणो पि तेस पच्छतो व अगमासि । अथ ते चोरे अझे पञ्च सता चोरा गहिसु । स्मित्य अम्हे गण्हया 'ति च वुत्ता 'धन त्थाया' ति आहसु। । यदि वो धनेन अत्यो एत ब्राह्मण गण्हय, 5 एसो आमास उल्लोफेला धन वस्सापेसि, अम्हाक पेत एतेनेव दिन्न' ति । चोरा चोरे विस्सज्जेत्वा · अम्हापम्पि धन देहीति' ब्राह्मण गम्हिसु । ब्राह्मणो 'अह तुम्हार धन दढेय्य, धनवस्सापननिक्स त्तयोगो पन इतो सवच्छरमत्यके भविस्सति, यदि वो धनेन अत्यो अधिवासेथ, तदा धनवम्स वस्सापेस्सामीति ' आह । चोरा कुज्झि 10 त्वा · अम्भो दुब्राह्मण, अ स इदानेव धन वम्सापेत्वा अम्हे अञ सवच्छर अधिवासापेसीति ' तिण्हेण असिना ब्राह्मण द्विधा हिन्दित्वा मग्गे छड्दुत्वा वेगेन अनुवन्धित्वा तेहि चोरेहि सर्द्धि युज्झित्वा ते सने पि मारेत्वा वन आदाय पुन द्वे कोहासा हुत्वा अनमन्त्र युमित्वा अडतियानी पुरिससतानि घातेल्वा एतेन 15 उपायेन याव द्वै जना आवसिहा अहेसु ताव अमञ्च पातयिंसु। एव त पुरिससहस्स विनास पत्त । ते पन द्वे जना उपायेन तं धन आहरित्वा एकस्मि गामसमीपे गहनहाने धन पटिच्छादेवा एको खम्ग गहेत्वा रक्खन्तो निसदि, एको तण्डुले गहेत्वा भत्त पचा- पेतु गाम पाविसि । । नोभो च नामेस विनासमूल्मेवा ' ति सो 20 धनसन्तिके निसिनो चिन्तसि तस्मि आगते इम धन द्वे कोट्टासा भविम्सन्ति, यन्नूनाह त आगतगत्तमेव खगेन पहरित्वा पातेय्य ति सो खग्ग समरिहत्वा तस्स आगमन ओलोरेन्तो निसीदि । इतरो पि चिन्तेमि । त धन द्वे कोडासा भविम्सन्ति, यन्नुनाह भत्ते विसं परिवपित्वा त पुरिस भोनेत्वा जीवितस्वय पापेत्या 25 एको व धन गण्डेय्य' ति सो निहिते भत्ते सय भुजित्वा सेसके पित परिवपित्वा त आढाय तत्य अगमामि । त भत्त ओतारेत्वा ठितमत्तमेव इतरो नग्गेन द्विमा छैला त पटिच्ने ठाने त्या ·वेदम-जातक ३३ तञ्च मत्त मुन्नित्वा सयम्पि तत्येव जीवितक्खयं पाणि । एव त धन निस्साय सब्ने पि विनास पापुणिंसु । बोधिसत्तो पि खो एकाहद्वीहचयेन धन आदाय आगतो। तस्मि ठाने आचरिय अदिस्वा विप्पविष्ण पन धन टिम्वा 'आचरियेन मम वचन अक्त्वा 5 धन वम्सापित भविस्सति, सञ्बेहि विनासं पत्तेहि भवितब्ब' ति महामगेन पायासि । गच्छन्तो आचरिय महामगे द्विधा छिन्न दिम्बा । मम वचन अक्त्वा मतो' ति दारूनि उद्धरित्वा चितक क्त्वा आचरिय आप्त्वा वनपुप्फेहि पूजेत्वा परतो गच्छन्तो जीवि तक्खय पत्ते पञ्चसते परतो अड्डतियसते ति अनुकमेन अवसाने 10 द्वे जने नीवितक्खय पत्ते विस्वा चिन्तेसि । इम द्वीहि ऊन पुरिस सहस्स विनास पत्त, अहि द्वीहि चोरेहि भवितब्ब, ते पि सन्यम्भितु न सक्खिम्सन्ति, क्हन्नु खो ते गता' ति गच्छन्तो तेस धन आदाय गहनट्ठानपविट्टमग्ग दिस्वा गच्छन्तो भण्डिक्त्र द्धस्स धनस्स रासि दिस्वा एक भत्तपाति अवत्थरित्वा मत अद्दस्स। 15 ततो ' इट नाम तेहि कत भविम्सतीति ' सच नत्वा क्हन्नु खो सो पुरिसो' ति विचिनन्तो तम्मि पटिच्छन्ने ठाने अपविद्ध दिस्वा । अम्हाक आचरियो मम वचन अस्त्वा अत्तनो दुव्बचभा वेन अत्तनापि विनास पत्तो, अपरम्प तेन पुरिससहस्स विनासित, अनुपायेन वत अपारणेन अत्तनो वढेि पत्थयमाना अम्हाक आच 20 रियो विय महानासमेव पापुणिस्सन्तीति' चिन्तेत्वा इम गाथमाह- 'अनुपायेन यो अन्य इच्छति सो विहअति । चेता हनिसु वेदमं, सेब व्यसनमझगू' ति ।। एव बोधिसत्तो ' यथा अम्हाक आचरियो अनुपायेन अट्ठाने परक्कम करोन्तो धन वस्सापेत्वा अत्तना जीवितक्खय पत्तो अन्जे. 25 सञ्च विनासप्पञ्चयो जातो एवमेव यो अञ्जो पि अनुपायेन अत्तनो अत्य इच्छित्त्वा वायाम करिस्मति सव्वसो अत्तना च विनसिम्मति परेसच्च विनासप्पचयो भविस्सतीति' वन उन्नादेत्वा देवतासु . पापा ५ ·४ पालिपाठावली साधुकारं ददमानासु इमाय गाथाय धम्मं देसेत्वा तं धनं उपायेन अत्तनो गेहं आहरित्वा दानादीनि पुननि करोन्तो यावतायुकं ठत्वा जीवितपरियोसाने सम्मपथं पूरयमानो अगमासि ! १९. राजोवाद-जातक २४ अतीते बाराणसिय ब्रह्मदत्ते रज कारेन्ते बोधिसत्तो तस्स अग्गमहिसिया कुच्छिस्मिं पटिसन्धि गहेत्वा लद्धगन्मपरिहारो सोत्थिना मातुंकुच्छिम्हा निक्खमि । नामगहणदिवसे पन स्स ब्रह्मदत्तकुमारो त्वेव नामं अकंसु । सो अनुपुब्वेन वयप्पत्तो सोळ- 5 सवस्सकाले तकसिलं गन्त्वा सम्बसिप्पेसु निष्फत्ति पत्वा पितु अच्चयेन रज्जे पतिद्वाय धम्मेन समेन रज कारेसि । छन्दादिवसेन अगन्त्वा विनच्छयं अनुसासि । तस्मि एवं धम्मेन रज्ज कारेन्ते. अमञ्चापि धम्मेनेव वोहारं विनिच्छिनिसु । वोहारेसु धम्मेन विनिच्छि- यमानेसु कूटट्टकारका नाम नाहेसु । तेसं अभावा अदृत्याय राजगणे 10 उपरवो पच्छिजि । अमच्चा दिवसम्पि विनिच्छयट्ठाने निसीदिल्वा कञ्चि विनिच्छयत्थाय आगच्छन्तं अदिस्वा पक्मान्त । विनिच्छयद्यानं छड्खेतब्बभावं पापुणि । बोधिसत्तो चिन्तेसि मयि धम्मेन रज कोरेन्ते विनिच्छयत्याय आगच्छन्ता नाम नत्यि, उपरवो पच्छिन्जि, विनिच्छयट्टानं छड्डतब्बभावं पत्तं । इदानि मया अत्तनो अगुणं 15 परियोसितुं वति । । अयं नाम मे अगुणो' ति मत्वा तं पहाय गुणे येव वत्तिसामीति " । ततो पट्ठाय : अत्यि नु खो मे कोचि अगुणवादीति ' परिगण्हन्तो अन्तोवलकानं अन्तरे कच्चि अगुण- वादि अदिस्वा, अत्तनो गुणकथमेव सुत्वा, एते मय्हं भयेनापि अगुणं अवत्वा गुणमेव वेदस्यु ' ति बहिवटजनके परिगव्हन्तो ·. राजीवाद-जातक ३५ तनापि अदिम्वा अन्तोनगर परिगाह,बहिनगरे चतूस द्वारेसु द्वार गामके परिगण्हि । तनापि कच्चि अगुणवादि अदिस्वा अत्तनो गुणक्यमेव सुत्वा जनपद परिगहिस्सामीति ' अमच्चे रज पटि च्छापेत्वा रथ आरुय्ह सारथिमेव गहेत्वा अन्नातक्वेसेन नगरा 5 निक्समित्वा जनपटं परिगण्हमानो याव पच्चन्तभूमि गन्त्वा पश्चि अगुणवाहिँ अदिस्वा अत्तनो गुणस्थमेव सुत्वा पञ्चन्तसीमतो महा मम्गन नगराभिमुखो येव निवत्ति । तस्मि पन काले माहिको नाम कोसलरानापि धम्मेन रज्ज कारेन्तो अगुणगवेसको हुत्वा अन्तोवरञ्जका दिसु अगुणवादि अदिम्वा अत्तनो गुणस्थमेव सुत्वा जनपद परिग 10 ण्हन्तो त पटेस अगमासि । ते उभो पि एकस्मि निन्ने सकटमग्गे अभिमुखा अहेसु । रथस्स उनमनट्ठान नत्यि। अथ मल्लिकरम्मो मारथि वाराणसिरमो सारथिं तवरथ उच्च मापेहीति ' आह । सोपि · अम्मो सारथि, तव रथ उक्मापेहि, इमम्मि रथे वाराणसिरजमामिको ब्रह्मदत्तमहाराना निसिन्नो ' ति आह । इतरो पि • अम्मो सारथि, इमस्मि रथे कोसलरज्जसामिको मल्लिक्महाराजा निसिनो, तब रथ उक्मापेत्वा अम्हाक रनो रथस्स ओकास टेहीति' आह । बाराणसिरम्मो सारथि 'अयाम्प फिर राजा येव, किन्नु खो कातव्य ' ति चिन्तन्तो : अत्थेस उपायो । वय पुच्छित्वा दहरतरस्स रथ उक्मापेत्वा महल्कम्स 20 ओकास दापेम्सामीति ' सानिट्ठान क्त्वा त सारपि कोसलरम्बो वय पुच्छित्वा परिगण्हन्तो भिन्नम्पि समानवयभाव अत्वा, रज्जप रिमाण बल धन यस जातिगोत्तकुलपटेसन्ति सव्व पुच्छित्वा, उमो पि तियोजनसतिक्म्स रजस्स सामिनो समानबलधनयसनाति गोत्तकुलपदेसा' ति अत्वा, ' सीलवन्ततरस्स ओकास टम्सामी' 25 सो सारथि · तुम्हाक रओ सोलाचारो कीदिसो' ति पुच्छिति । सो · अयञ्च अयञ्च अम्हार रजो सीलाचारो' ति अत्तनो रो अगुणमेव गुणतो पासेन्तो पठम गाथमाह- 15 - ·पालिपागवली , दळ्हं दळहस्स खिपति मल्लिको, मुदुना मुहूं । साधुम्पि साधुना जोति, असाधुम्पि असाधुना । एतादिसो अयं राजा, मग्गा उय्याहि सारथीति'। अथ त बाराणसिरओ सारथि · अम्भो, किं पन तया अत्तनो 5 रनो गुणा कथिता ' ति वत्या, “ आमा ' ति वुत्ते, ' यदि एते गुणा अगुणा पन कीदिसा ' ति वत्वा, · एते ताव अगुणा होन्तु, तुम्हाक पन रजो कादिसा गुणा ' ति वुत्ते, ' तेन हि सुणाहीति' दुतिय गाथमाह- अकोधेन जिने कोथं, असाधु साधुना जिने । जिन कदरिय दानेन, सच्चेनालिकवादिनं । एतादिसो अयं राजा, मग्गा उय्याहि सारथीति' ॥ एव वुत्ते मल्लिकराजा च उभो पि रथा ओतरित्वा अस्से मोचेत्वा रथ अपनेत्वा बाराणसिरओ मम्ग असु वाराण सिराजा मलिकरओ नाम · इदञ्चिदश्च कातु वदृतीति । ओवाद 15 दत्वा वाराणसिं गन्त्वा दानादीनि पुआनि क्त्वा जीवितपरियोसाने सम्गपद परिग्गहेत्वा अत्तनो अगुणवादिं अदिस्वा व सकनगर गन्त्वा दानादीनि पुमानि क्त्वा जीवितपरियोसाने सग्गपदमेव पूरेसि । 10 २०. मखादेव-जातक २७ अतीते विटेहरटे मिथिलाय मखादेवो नाम राना अहोसि धम्मिको धम्मराना । सो चतुरासीतिवस्सप्तहम्सानि कुमारकोळ तथा ओपरज तथा महारज्ज क्त्वा दीघ अद्धान खेपेत्वा एकदिवम कम्पक आमन्तेसि 'यटा मे सम्म कप्पक सिरस्मि फलितानि पस्से ·.. . माखदेव-जातक यासि अथ मे आरोचेप्यासीति । कप्पो पि दीर अद्धान खेपेत्वा एकदिवस रजो अजनवण्णान केसान अन्तरे एकमेव फ लित विस्वा • देव, एक्न्ते पल्ति दिसतीति । आरो चेसि, तेन हि मे सम्म त फलित उद्धरित्वा पाणिम्हि ठपेहीति 5 च वुत्तो सुवण्णसण्डासेन उद्धरित्वा रोपाणिम्हि पतिद्वापेसि। तदा रञो चतुरासीति वम्ससहस्सानि आयु अवसिह होति । एव सन्ते पि फलित दिम्वा व मच्चुरानान आगन्त्वा समीपे ठित विय, अत्तान आदित्तपण्णसाल पविड विय चमजमानो संवेग आपजित्वा 'बाल मखादेव , याव फलितस्सुप्पाढा व इमे विरेसे जहितु नास 10 क्खीति ' चिन्तसि । तम्सेव फलितपातुभाव आवजन्तस्स अन्तो डाहो उम्पाजे, सरीरा सेटा मुचिंसु, साटमा पीळेत्वा अप नेतन्वाकारपत्ता अहेसु । सो ' अजेव मया निक्खमित्वा पवजितु वदृतीति' कप्पक्स्स सतसहम्सुटान गामवर दत्वा जेट्टपुत्त पक्कोसापेत्वा · तात, मम सांसे 15 फलित पातुमूत, महल्लको म्हि जातो, भुत्ता खो पन में मानुसमा कामा, इदानि दिब्बकामे परियेसिस्सामि, नेक्वम्मालो मय्ह, त्व इम रज्ज परिपज्ज, अह पन पब्बनित्वा मखादेवम्बवनुय्याने वसन्तो समणधम्म परिस्सामीति' आह । त एव पव्वजितुकाम अमचा उपसकमित्वा · देव, किं तुम्हावं 20 पवनाकारण ' ति पुच्छिम् । राजा फरित हत्थेन गहेत्वा अम चान इम गाथमाह- उत्तमगरहा माहं इसे जाता वयोहरा । पातुभूता देवदूता, पयज्जसमयो ममा ति ॥ सो एव वत्वा त दिवसमेव रज्ज पहाय इसिपव्वज 25 पञ्बनित्वा तम्मि व मखादेवम्बवने विहरन्तो चतुरासीतिवस्सस हस्सानि चत्तारो ब्रह्मविहारे भावत्वा अपरिहीनयाने ठितो काल क्त्वा ब्रह्मलोके निबत्तित्वा पुन ततो चुतो मिथिलाय येव निमि ·पालिपाठावली राजा हुत्वा ओसकमान अत्तनो वस घटत्वा तत्येव अम्बवने पब्ब जित्वा ब्रह्मविहारे भावेत्वा पुन ब्रह्मलोकूपगो व अहोसि । २१. महोसधस्स आवाहो २९ ततो पट्ठाय बोधिसत्तस्स यसो महा अहोसि, त सब्ब उदुम्बरा देवी येव विचारेति, सा तम्स सोळसवस्सकाले चिन्तेसि मम कनिहो महल्लको जातो, यसो पि स्स महा, आवाहमस्स कातु वतीति ' सा रञो तमत्थ आरोचेसि । राजा त सुत्वा सोमन 5 स्सप्पत्तो हुत्वा - साधु, जानापेहि न' ति आह । सा त जाना पेत्वा तेन सम्पटिच्छिते तेन हि तात कुमारिक आनेमा' ति आह । महोसघो ' कदाचि इमेहि आनीता मम न रुच्चेय्य, सयमेव ताव उपधारेमीति ' चिन्तेत्वा एवमाह 'देवि, कतिपाह मा विञ्चि रजओ वटेथ, अह एक टारिक सय परियेसित्वा मम चित्तरचित तुम्हाक 10 आचिक्खिस्सामीति' ।' एव क्रोहि ताता' ति-1 । सो देवि वन्दित्वा अत्तनो घर गन्त्वा सहायान सञ्ज अदत्वा अञ्जतरवेमेन तुन्नवायउपकरणानि गहेत्वा एक्को व उत्तरद्वारेन निक्खमित्वा उत्तरद्वारयवमज्मक पायासि । तदा पन तत्य पुराणसे हिकुल परिनिण्ण अहोसि, तम्स कुलस्स धीता अमरादेवी नाम 15 अभिरूपा सब्बलक्खणसम्पन्ना पुअवती, सात दिवस पातो व यागु पचित्वा आदाय · पितु क्सनट्ठान गमिस्सामीति' निक्खमित्वा तमेव मग्ग पाटपजि । महासत्तो त आगच्छन्ति दिस्वा · लक्षण सम्पना इत्थी, सचे अपरिग्गहा इमाय मे पादपरिचारिकाय भवितु वहतीति' चिन्तेसि । सापि त विस्वा व 'सचे एवरूपस्स पुरिसस्त 20 गेहे भवेय्य सका सिया कुटुम्ब सण्ठपेतु' ति चिन्तेसि । अथ महा - ·महोसघस्स आवाही ३९ ३ . . सत्तो । इमिस्सा सपरिग्गहअपरिग्गहभावं न जानामि, हत्यमुद्दाय पुच्छिस्सामि, सचे पण्डिता भविम्मति जानिम्सतीति' चिन्तेत्वा दूरे ठितो व मुहि अकाप्ति । सा · अयं मे सस्मार्मिकभावं पुच्यतीति' नत्वा हत्यं विकासेसि । सो अत्वा समीपं गत्वा · भद्दे, का नाम 5 त्वं ति पुच्छि । ' सामि, अहं अतीतानागते वा एतरहि वा यं नत्यितं नामिकाति'। ' भदे, लोके अमरनाम नत्यि, त्वं अमरा नाम भविस्ससीति ' । ' एवं सामीति' । ' भद्दे, कम्स यागु हर- सीति' सामि, पुलदेवताया ' ति । ' पुव्वदेवता नाम माता- पितरो, तब पितु हरिम्ससि मन्ने' ति । एवं भविसति सामीति' । 10 : तव पिता किं करोतीति'। ' एकं द्वे करोतीति' । 'एकम्म द्विधाकरणं नाम कसनं, कसति भद्दे ' ति । एवं सामीति'। कस्मि पन ठाने ते पिता कमतीति' । यत्य सकिं गता न ए- न्तीति । सकिं गतानं न पञ्चागमनट्टानं नाम सुसानं, सुसानस- न्तिके कसति भद्दे ' ति । एवं सामीति' । 'भदे, अजेव एस्स- 15 सीति । सचे एस्सति न एस्सामि, नोचे एस्सति एस्सामीति' पिता ते मजे नदीपारे कसति, उदके एन्ते न एस्ससि । अनेन्ते एस्ससीति । ' एवं सामीति' । एत्तकं : भद्दे अल्लापसल्लाप कत्वा अमरादेवी 'यागुं पिविस्ससि सामीति ' निमि- न्तेसि । महासत्तो । पटिविखपन्नाम अमङ्गलं ति चिन्तत्वा आम 20 पिविस्सामीति ' आह। सा यागुघर्ट ओतारेसि । महासत्तो · सचे पाति अघोवित्वा हत्यधोवनं अदत्वा व दम्सति एत्येव नं पहाय गमिस्सामीति' चिन्तसि । सा पन पातिया उदकं आहरित्वा हत्य. घोवनं दत्वा तुच्छपाति हत्ये अपेत्वा भूमियं करवा घटं आलो- लेत्वा यागुया पुरोसि । तत्थ पन सित्यानि मन्दानि । अथ नं महा. 25 सत्तो आह 'कि भद्दे, अतिबहला यागू ति । ' उदकं न लद्धं सा- मीति'। केदारेहि उदकं न लद्धं मविरसति मन्ने ति । सा एवं मामीति ' पितु यागु उपेत्वा बोधिसत्तरस अदासि । सो पिवित्वा मुखं विक्खालेवा । भद्दे, मयं तुम्हाकं गेहं गमिस्साम, मगं नो . , - ·- न पालिपाठावली आचिक्खा ' ति आह । सा - साधु ' ति वत्वा तस्स मग्ग आचि क्खित्वा पितु यागु गहेत्वा अगमासि । सो ताय कथितमम्गेन त गेहगतो। अथ न अमरादेविया माता दिस्वा व आसन दत्वा ' यागु वड्डेमि सामीति ' आह । 'अम्म, 5 कनिट्ठभगिनिया मे अमरादेविया थोका यागु दिन्ना ' ति । साधीतु मे अत्थाय आगतेन भवितब्ब' ति असि महासत्तो तेस दुग्गतभाव जानन्तो पि · अम्म, अह तुम्नवायो, अत्थि किञ्चि सिब्बितब्बति सामि अत्थि, मूल पन नत्थीति' ' अम्म, मूलेन क्म्म नत्यि, आनेथ सिब्बिस्सामीति'। सा नि 10 vणकानि पिलोतिकानि आहरित्वा अदासि । बोधिसत्तो आहटाहट निट्ठपेसि येव, पञवन्तान किरिया नाम इज्मति, अथ ' अम्म, वीथिसभागान आरोचेहीति' आह । सा सक्लगामे आरोचेसि । महासत्तो तुन्नकम्म क्त्वा एकाहेनेव सहस्स उप्पा देसि । महल्लिकापि स्स पातरासभत्त पचित्वा दत्वा साय ' तात 15 कित्ता पचामीति ' आह । · अम्म, यत्तका इमस्मि गेहे भुञ्जन्ति तेस पमाणेना ' ति । सा अनेक्सूपव्यञ्जन बहुभत्त पचि । अमरा देवी पि साय सीसेन दारुकलाप उच्छङ्गेन पण्ण आदाय अरलतो आगन्त्वा पुरे द्वारे दारूनि निक्खिपित्वा पच्छिमद्वारेन गेह पाविसि। पिता पनस्सा सायतर आगमि । महासत्तो नानग्गरसे पि भुञ्जि, 20 इतरा मातापितरो भोजत्वा पच्छा भुजिवा मातापितुन्न पादे धो वित्वा महासत्तस्स पादे धोवि । सो त परिगण्हन्तो कतिपाह तत्थेव वसि । अथ न मिसन्तो एकदिवस आह · भद्दे अमरादेवि, अड्ड नाळिक्मत्त तण्डुल गहेत्वा ततो मय्य यागु च पूर्व च भत्त च पचाहीति' । सा · साधू ' ति सम्पटिच्छित्वा ते तुण्डले कोद्देत्वा 27 मूलतण्टुलेहि यागु मज्झिमतण्डुलेहि भत्त कणिकाहि पूर्व पचित्वा तदनुरूप व्यञ्जन सम्पादेत्वा महासत्तस्स सव्यञ्जन यागु अढासि । यागु मुखे उपितमत्ता व रसहरणियो फरित्वा अट्टासि । सो तस्सा ।

·10 महोसपस्स आवाही वीममनत्यमेव । भद्दे, पचितुं अनानन्नी विमत्यं मन तण्डुले नासे- सीति ' यागु सह खेळेन निहाभिन्वा भूमियं पातेसि । सा अकुल झित्वा व सचे यागु न मुन्दरा पूर्व खाद सामीति । पूर्व अदा- सि । तम्मि तयेव अकामि । मत्ते पि तयेव पटिपजित्वा । त्वं 5 पत्रित अनानन्ती मम सन्नकं किमत्यं नामेमीति ' कुद्धो विय तीणि पि एकतो महित्वा तम्मा सीमतो पट्टाय सकलसरीरं विलि- पिल्ला द्वारे निसीदा'नि आह । मा अकुझिन्वा व ' साधु सामीति ' तथा अकासि । सो तस्मा निहतमानमावं मत्वा ' महे एहीति । आह । सा एगवचनेनेव आगता। महासत्तो पन आगच्छन्तो कहापणसहमसेन सद्धिं एक साटकं तम्बूलपसिसके उपेल्वा आगतो । अय सो तं साटकं नोहरीत्वा तस्सा हत्ये ठमेला भदे, तव सहायिकाहि साढ़े नहायित्वा इस साटकं नीवासत्वा एहीति ' आह ! सा तथा अकासि । पण्डितो उप्पादितधनं च आहटधनं च सनं तम्मा मातापितुनं दत्वा 15 ते समस्सासेत्वा तं आदाय नगरमेव गन्त्वा वीमसनत्थाय तं दोवा- रिकस्स गेहे निसीदापेत्वा दोवारिकमरियाय आचिक्तित्वा अत्तनो निवेसनं गन्त्वा पुरिसे आमन्तेला ' अमुक्गेहे इत्यि ठपेत्वा आगतो म्हि, इमं सहम्मं आदाय गन्त्वा तं वीमंसयाति सहसं दत्वा पेसेसि । ते तया कारसु । सा । इमं मम सामिकम्म पादरज 50 न अपतति ' म इच्छि। ते गन्स्वा पण्डितम्स आरोवेसुं । पुन पि याक्ततिय पेसेत्वा चतुत्ये वारे तेन हितं हत्ये गहेत्वा कड्डन्ता आनेत्या ' ति आह । ते तथा करिसु। सा महासत्तं महासम्पत्तिय ठित न संनानि, ओलोकत्याच पन हप्ति चेव रोदि च । सो उमि- नम्मि कारणं पुच्छि । अथ न सा एवमाह - सामि, अहं हसमाना 25 तव सम्पत्ति ओलोकेन्वा । अयं सम्पत्ति न अकारणेन लद्धा, पुरिममने पन कुसल कत्वा लद्धा मविस्मति, अहो पञ्मान फलं- नामा' ति हसि, रोदमाना पन । इदानि परम्स 02 पा.पा.

·- १३ १ पालिपागवली त्युम्हि अपरज्झित्वा निरयं गमिस्सतीति । तयि कालओन रोदि' ति । सो तं वीमंसित्वा सुद्धभावं मत्वा गच्छय, नं तत्थेव नेथा' ति क्त्वा पेसेल्वा पुन (नवायवेसं गहेत्वा गन्त्वा ताय सद्धिं तरत्ति सयित्वा पुन दिवसे पातो व राजकुलं पविसित्वा उदुम्बरादेविया 5 आरोसि । सा रज्जो आरोचेत्वा अमरादेवि सव्वालंकारेहि अलंकरित्वा महायोगे निर्मादापेत्वा महन्तेन सक्कारेन महासत्तम्स गेहं आनेत्वा मगलं कासि । राजा बोधिसत्तस्स सहस्समूलं पण्णाकारं पेसेसि । दोवारिके आदि कत्या सफलनगरवासिनो पाणा- कारे पहिणिमु । अमरादेवि रज्ञा पहित पप्णाकारं द्विधा 10 मिन्दित्वा एक कोटास रनो पेसेसि । एतेनुपायेन सकलनगर, बासीनम्पि पण्णाकार पेसेल्वा नगरं संगहि । ततो पट्ठाय महासत्तो । ताय सद्धिं समग्गवास वसन्तो रम्मो अत्यं च धम्म च अनुसासि । । । २२. महोसधस्स विनिच्छयो २० -RAS- एका इत्थी पुत्तं आदाय मुखधोवनत्याय पण्डितस्स पोक्खरणिं गन्त्वा पुत्तं नहापेत्वा अत्तनो साटके निप्सीदापेत्वा मुख धोपित्वा 15 नहायितुं ओतरि । तस्मि खणे एका यक्खिनी नं दारक दिस्वा खादितुकामा हुत्वा इत्थिवेसं गहेत्वा : सहायिके सोभति वनायं दारको, तवेतो पुत्तो ' ति पुच्छित्वा ' आम अम्मा ति वुत्ते पामि ने ति मत्वा पायेहीति' वुत्ता तं गहेत्वा यो कीळापेत्वा तं आदाय पलायितुं आरभि । इतरा तं दिवा 20 धावित्वा । कुहि मे पुत्ते नेसीति ' माहि । यक्खिनी 'कुतो तया पुत्तो लदो नसो पुलो" नि आह । त कलह अन्तिपो साल -द्वारेन गच्छन्ति । पडितो। कलहसई मुत्वा ता. पोसिला 'किमत' ·महोसधस्स विनिच्छयो ४३ ति पुच्छित्वा अई मुत्वा अक्खीनं अनिमिसताय चेव रत्तताय च य. क्खिनि यक्खिनीति मत्वापि मम विनिच्छ्ये टम्सथा' ति वत्वा 'आम- उस्सामा तिवुत्तेलेख कड़ित्वा,लेखामज्मे दारकं निपज्जापेत्वा,यविखीन- या हत्येमु मातरा पादेसु गाहापेत्वा द्वे पि आकडित्वा गण्हय, काडतुं 5 सकोन्निया एव पुत्तो' ति आह । ता उभो पि कडिम् । दारको कडियमानो दुक्खप्पत्तो हुत्वा विरवि । माता हदयेन फलितेन विय पुत्तं मोचेत्वा रोदमाना अहासि । पण्डितो महाननं पुच्छि : दारके मातुहृदयं मुद्रुकं होति उदाहु अमातुहृदयं' ति । मातुह- दयं पण्डिता । ति । ' इदानि किमेतं दारकं गहेत्वा ठिता 10 माता होति विस्सज्नेत्वा ठिता ' ति । विस्तज्नेत्वा ठिता पण्डिता' ति । । इमं पन दारकचोरिं तुम्मे जानाथा ति। न नानाम पण्डिता .' ति ।' यक्खिनी एसा दारकं खादितु गण्हीति' कि नाना सि पण्डिता । ति । अक्खीनं अनिमिसताय चेव रचताय च छायाय अमावेन च निरासंकताय 15 च निकरणताय चा' ति । अथ नं पुच्छि 'कासि त्वं' ति । यखि नि न्हि सामीति। कम्मा इमं दारकं गण्हीति' ।' खादितुं सामीति' । 'अन्धवाले, पुचे पि पापकं कत्वा यक्खिनी नातासि; इदानि पुन पि पापं करोसि, अहो अन्धवालासीति । ओवदित्वा पञ्चम् सालेमु पतिठापेवा उग्योनेसि । दारकमाता चिरं जीव 20 सामीति' पण्डित गोमेवा पुतं आदाय पकामि । । . . २३. सकासुरयुद्ध २६ S.NEK लागि काले जातिमभवने अमुरा प्रविमन्ति । समो देवराना • किं नो साधारणेन रजेना' ति अमुरे दिव्यपानं पायेत्वा मते ·पालिपाठावली समाने पादेसु गहेत्वा सिनेरुपपाते खिपापसि । ते असुरभवनमेव सम्पापुर्णिसु । असुरभवनं नाम सिनेरुस्स हेहिमतले तावतिंसदेवलो- कप्पमाणमेव, तत्थ देवानं पारिच्छत्तको विय चित्तपाटली नाम कप- ट्ठियरुक्खो होति । ते चित्तपाटलिया पुष्फिताय जानन्ति । नाय 5 अम्हाकं देवलोको, देवलोकस्मिं हि पारिच्छत्तको पुप्फीति' । अथ ते । जरसको अम्हे मत्ते कावा महासमुद्दपिट्टे खिपित्वा अग्हाकं देवगगरं गहि, मयं तेन सद्धिं युज्झित्वा अम्हाकं देवनगरमेव गहिस्सामा' नि किपिल्लिका विय थम्भ सिनेरुं अनुसञ्चरमाना उट्ठ- हिंसु । सक्को : असुरा किर उहिता' ति सुत्वा समुद्दपिढे येव 10 अन्भुगन्त्वा युज्झमानो तेहि परानितो दियडयोजनसतिकेन वेजय- न्तस्थेन दक्खिणसमुदस्स मत्थकमत्थकेन पलायितुं आरद्धो । अथस्स रयो समुद्दपिढेन वेगेन गच्छन्तो सिम्बलिवनं पक्खन्तो । तस्स गम- नमग्गे सिम्बलिवनं तालवनं विय छिज्जित्वा छिजित्वा समुद्दपिट्टे पतति । सुपण्णपोतका समुद्दपिढे परिवत्तेन्ता महारवं रविंसु । सको 15 मातलिं पुच्छि : सम्म मातलि, किं सदो नामेस, अतिकरुणो खो बत्ततीति । देव, तुम्हा स्थवेगविचुणिते सिम्बलिवने पतन्ते सुपण्णपोतका मरणभयतज्जिता एकविरवं विरवन्तीति' । महासत्तो ' सम्म मातलि, मा अम्हे निम्साय एते किलमन्तु, न मयं इस्स- रियं निस्साय पाणवधकम्मं करोम, एतेसं पन अत्याय मयं जीवितं 20 परिचनित्वा असुरानं दस्साम, निवत्तये तं रथं' ति वत्वा इमं गाथमाह- फुलावका मातलि सिम्बलिस्मि, ईसामुखेन परिवज्जयस्सु। कामं चजाम असुरेनु पाणं, मा यिमे दिना विकुलाबा अहेमुं' ति ॥ मातलि संगाहको तम्स वचनं सुत्वा रथं निवत्तेत्वा अञ्जेन मंगेन देवलोकाभिमुखं अकासि । अनुरा पन तं निवत्तयमानमेव - 25 ·. सकासुरयुद्ध ४५ दिस्वा · अद्धा अहि पि चकवालेहि सका आगच्छन्ति, वलं लभित्वा : रयो निवत्तो भविम्सतीति' मरणभयभीता पलायित्वा असुरभवनमेव पविसिसु । सक्को पि देवनगरं पविसित्वा द्वीसुदेवलोकेमु देवगणेन परिवुतो नगरमज्ञ अट्टासि । तस्मि खणे 5 पठविं मिन्दित्वा योजनसहम्सुवेधो वेनयन्तपासादो उहहि । विन- यन्ते उहितता वेनयन्तो त्वेव नामं अकंमु । अथ सको पुन असु- रानं आगमनत्थाय पञ्चसु ठानेमु आरक्खं ठपेसि । २४. महामायाय सुपिनं २२ तदा किर कपिलवत्यु-नगरे आसाव्हिनक्खत्तं धुढे अहोसि । महाजनो नसतं कीळति । महामाया देवी पुरे पुष्णमाय सत्तम- 10 दिवसतो पट्टाय विगतमुरापान मालागन्धविभूतिसम्पन्न नक्खत्तीळ अनुभवमाना सत्तमदिवसे पातो व उवाय गन्धोदकेन नहायित्वा चत्तारि सतसहस्सानि विस्सजेत्वा महादानं दत्वा सब्बालंकारवि- भूसिता वरभोननं भुन्नित्वा उपोसयङ्गानि अधिट्टाय अलंकतपटि- यत्तं सिरिगन्भं पविसित्वा सिरिसयने निपन्ना निदं ओक्ममाना इमं 15 सुपिनं अद्दस। चत्तारो किर ने महाराजानो सयनेनेव सद्धिं उक्तिपित्ला हिम- वन्तं नेत्वा सट्टियोनान के मनोसिलातले सत्तयोननिकम्म महामाल- रुखम्स हेट्ठा ठपेत्वा एकमन्तं अट्ठम् । अय नेसं देवियो आगन्त्वा देवि अनोतत्तदहं नेत्वा मानुममलहरणत्यं नहापेत्वा दिव्ववत्यं 20 निवासापेत्वा गन्धेहि विलिम्पापेत्वा दिवपुफानि पिलधापेत्या, ततो अस्टूिरे रनतपरतो तस अन्तो फनविमानं अस्थि, तत्य पाचीनसीस दिवसयन पन्नापेत्या निपज्ञापेमुं । अप .

·पालिपाठावली बोधिसत्तो सेतवरवारणो हुत्वा, ततो अविदूरे एको सुवण्णपब्बतो तत्थ चरित्वा, ततो ओरुय्य रजतपब्बत अभिरूहित्वा उत्तरदिसतो आगम्म रजतदामवण्णाय सोण्डाय सेतपदम गहेत्वा कोञ्चनाद नदित्वा कनकविमान पविसित्वा मातु सयन तिक्तत्तु पदक्षिण 5 कत्वा दक्खिणपक्ख ताळेत्वा कुच्छि पविट्ठसदिसो अहोमि । एव उत्तरासाव्हनक्खत्तेन पटिसन्धि गहि । पुनदिवसे पबुद्धा देवी त सुपिन रन्जो आरोचेसि । राना चतुसहिमत्ते ब्राह्मणपामोक्खे पक्कोसापेत्वा हरितुपत्याय लानादीहि क्तमङ्गलसकाराय भूमिया महारहानि आसनानि पञआपेत्वा तत्थ निसिन्नान ब्राह्मणान सप्पि. मधुसकरानिससतम्स वरपायासस्स सुवण्णरजतपातियो पूरेत्वा सुवण्णरजतपातीहि येव पटिमुज्जेत्वा अदासि, अब्जेहि च अहत वत्थरपिल्गाविदानादीहि ते सन्तप्पेसि । अथ तेस सब्बरामेहि सन्तप्पितान सुपिन आरोचेत्या कि भविम्सतीति' पुच्छि। ब्राह्मणा आहेसु — मा चिन्तयि महाराज, देविया ते कुच्छिन्हि 15 गम्भो पतिहितो, सो च खो पुरिसगभो न इत्थिगभो, पुत्तो ते भविस्सति, मो सचे अगार जज्झावसिस्सति राजा भविम्सति चक्क वत्ती, सचे अगारा निक्खम्म पञ्चनिम्सति बुद्धो भविस्सति लोके विवत्तच्छद्दो' ति। २५. बुद्धस्स उप्पत्ति र KAAR महामाया देवी, पत्तेन तेल विय, दसमासे युच्छ्यिा बोधिसत्त 20 परिहरित्वा परिपुष्णगमा नातिपर गन्तुसमा सुद्धोदनमहरामस्स आरोचेसि । 'इच्छाम ह देव कुलमन्तर देवदनगर गन्तुति। राना साधु ति सम्पटिच्छित्वा कपिलवत्युतो याव देवदहनगरा मग सम कारे- ·बुद्धस्स उप्पत्ति 8 त्वा कदादिपुग्णावटधनसतानीहि अटकारापेवा देवि सोपण- सिविकाय नितीदारेत्वा अमच्चाहरसेन सस्तिपापेल्वा मह- तेन परिवारेन पेसेसि । द्विनं पन नगरानं अन्तरे- उमयनगरवासीनं पि लुम्बिनिवनं नाम महलमालवनं अत्यि। 5 तम्मि समये मूलतो पट्टाय याव अन्गमासा सवे एक- फालिनुलं अहोसि, सामन्तरेहि चेव पुप्फन्तरेहि च पञ्चवष्णमर- गणा नानप्पकारा च सकुसंघा मधुरस्सरेन विकूनन्ता विचरन्ति । सकले लुम्निनियनं चित्तलतावनसदिस महानुभावस्स रम्नो सुस- जितापानमण्डलं विय अहोसि । देविया तं दिवा सालबननीळं 10 कीळितुकामता उदयादि । अमचा देवि गहेत्वा सालवनं पविसिसु । सा मङ्गलसालमूलं गन्त्वा सालसासायं गम्हितुकामा अहोसि । साल. साखा सुसेदितवेत्तम्गं विय ओणमित्वा देविया हत्यपथं उपगंच्छि। सा हत्यं पसारेत्वा साख अम्गहसि । तावदेव चस्सा कम्मनवाता चलिंसु । अथस्सा साणि परिक्तिपित्वा महाननो पटिकमि । साल- 15 सासं गहेत्वा तिहमानाय एव चम्सा गम्भवुटानं अहोसि । तं सण येव चत्तारो पि सुद्धचित्ता महावसानो सुवष्णनाल आदाय सम्पत्ता तेन सुवष्णनालेन बोधिसत्तं सम्पटिच्छित्वा मातु पुरतो उपेत्या · अत्तमना देवि होहि, महेसक्खो ते पुत्तो उम्पनो' ति आहेसु । यथा पन अब्ने सत्ता मातुच्छितो निक्खमन्ता पटिकलेन 20 अमुचिना मक्खिता निक्खमन्ति, न एवं वोधिसत्तो। बोधिसत्तो पन धम्मासनतो ओतरन्तो धम्माधिको विय निस्सेणितो ओतरन्तो पुरिसो विय चद्वे च हत्ये द्वे च पादे पसारेत्वा उितको मातुरुच्छि- सम्भवेन केनाचे अमुचिना अमरिखतो सुद्धो विमदो कासिम्पत्ये निक्खित्तमणिरतनं विय जोतन्तो मातच्छितो निस्वमि । एवं 25 सन्ते पि बोधिसत्तस प बोधिसत्तमातुया च सकारत्यं आकासतो द्वे.उदकधारा निक्वमित्वा बोधिसत्तम्म च मातु नस्स सरीरे उतुं. गाहापे ।

·पालिपागवली २६. चत्तारि पुबनिमित्तानि ३४ - अयेक दिवसं बोधिसत्तो उय्यानभूमि गन्तुकामो सारथिं आम- न्तेत्वा • रयं योनेहीति । आह । सो साधू ' ति पटिमुणित्वा महारहं उत्तमरथं सन्नालंकारेन अलंकरित्वा कुमुढपत्तवण्णे चत्तारो मंगलसिन्धवे योजत्वा बोधिसत्तस्स पटिवेदसि बोधिसत्ता देवविमान- 5 सदिसं रथं अभिरूहित्वा उय्यानाभिमुखो अगमाप्ति । देवता सिद्ध- त्यकुमारस्स अभिसम्वु-ज्यनकाले आसन्ने, पुब्बनिमित्त दम्सेस्सामा' ति एक देवपुत्तं जरानजरं खण्डदन्त पलितफेसं वंक ओभग्गसरीरं दण्डहत्यं पवेधमानं कत्वा दस्सेसुं । तं बोधिसत्तो चेव सारथि च पस्सन्ति । ततो बोधिसत्तो सारथिं सम्म, को नामेस पुरिसो, केसापि 10 स न यथा अम्बे' ति महापटाने आगतनयेन पुच्छित्वा तस्स वचनं सुचा धिरत्यु वत भो जातिया यत्र हि नाम जातस्स जरा पन्नायिम्सतीति' संविगह दयो ततो व पटिनिवत्तित्वा पासा- दमेव अभिरूहि । गना कि कारणा मम पुत्तो खिप्पं पटिनिवत्तीति । पुच्छि । 15 • निण्णं पुरिस दिम्वा देवा ति । निणं पुरिसं दिस्वा पबनिम्सतीति । म नासेथ सघिं पुत्तम्स नाटकानि सज्नेय, सम्पत्तिं अनुभवन्तो पब्बनाय सति न करिस्सतीति ' यत्वा आरक्खं बहेत्वा सब दिमासु नद्धयोनने अद्वयोनने ठपेसि । पुनेकदिवमं बोधिसत्तो 20 तयेव उय्यानं गच्छन्तो देवताहि निम्मित्त न्याधिन पुरिस दिवा पुरिमनयेनेव पुच्छित्वा संविणहदयो नियत्तित्वा पासाद अभि- रहि । रानापि पुच्छित्वा रेहावुत्तनयेनेव संविदहित्वा पुन पहेत्वा समन्ततो तिगावुतप्पमाणे पदेसे आरम उपेसि । अपरं पन एक- दिवसं बोधिसतो तपे उप्पानं गणतो देवासाहि मिम्मितं फाल.

·पचारि पुननिमियानि कतं दिवा पुरिमनयेनेव पुच्छित्या सविसाहदयो पुन निवत्तित्वा पासादं अभिरूहि । राजापि पुच्छित्वा हेहावुत्तनयेनेव संविदहित्या पुन वड्डत्वा समन्ततो योजनप्पमाणे पदेसे आरक्खे टपेसि। अपरं पन एकदिवस उय्यानं गच्छन्ते तव देवताहि निम्मित 5 सुनिवत्यं सुपारुते पव्वमितं दिल्या ' को नामेसो सम्मा' ति सा- रथिं पुच्छि । सारथि विश्चापि बुधुप्पादरस अभावा पयनितं वा पवजितगुणे प न जानाति, देवानुभावेन पन । पञ्चमितो नामेस देवा' ति वत्वा पत्रमाय गुणे वष्णेसि । बोधिसत्तो पन्चजाय रुचिं उप्पादेत्वा तं दिवसं उय्यानं अगमासि । दीवभागका पनाहु 10 पत्तारि निमित्तानि एकदिवसेनेव दिस्वा अगमासीति' २७. महाभिनिक्खमनं ३७. तस्मि समये । राहुलमाता पुत्तं विनाता ' ति मुत्वा सुद्धोदन- महाराजा ' पुतस्स मे तुहि निवेदेया ति सासन पहिणि । बोधि- सत्तो तं मुत्वा · राहुलो जातो, बन्धन जातं ' ति आह । राना कि मे पुत्तो अवचा ' ति पुच्छित्वा तं वचन मुत्वा · इतो पट्टाय 15 मे नत्तु राहुलकुमारो त्वेव नामं होतू ' ति । बोधिसत्तो पि खो रपवर आरुय्ह महन्तेन यसेन अतिमनोरमेन सिरिसोममोन नगरं पाविसि । तस्मि समये किसागोतमी नाम सत्तियकमा उपरिपासादवरतलगता नगरं पदक्षिणं कुरुमानस्स मोधिसत्तस रूपसिरि दित्वा पतिसोमनास जाता इमं टदानं उदा. १० नेति- निघता. नन मा. माजा., मिजा. नन. मो. पिता.। निम्ता नून सा नारी, यस्साय ईदिमो.नी ति॥

·पालिपागवळी- 3 - - बोधिसत्तों तं सुत्वा चिन्तसि । अयमेवं आह, एवरूपं अत्तमा पस्सन्तिया मातुहदयं निब्बायति, पितुहदयं निब्बायति पनापतीहदयं निब्बायति, कस्मिं नु खो निब्बुते हृदयं निब्बुतं नाम होतीति अिधस्स किलेसेसु विरत्तमानस्स एतदहोसि · रागन्गिम्हि निब्बुते निनुतं नाम होति, दोसग्गिम्हि मोहग्गिम्हि निब्बुते निव्वुतं नाम होति, मानदिविआदिसु सब्बकिलेसदरथेसु निब्बुतेमु निब्बुतं नाम होति, अयं मे सुस्सवनं सावेसि, अहं हि निब्बानं गवेसन्तो चरामि, अजेव मया घरावास छड्डत्वा निक्खम्म पञ्बनित्वा निब्बानं गवे- सितु वट्टति, अयं इमिस्सा आचरियभागो होतू ' ति कण्ठतो, ओ- 10 मुञ्चित्वा किसागोतमिया सतसहस्सग्धनकं मुत्ताहारं पेसेसि । सा सिद्धत्थकुमारो मयि पटिबद्धचित्तो हुत्वा पण्णाकारं पेसेताति' सोमनस्सजाता अहोसि । बोधिसत्तो पि महन्तेन सिरिसोभग्गेन अत्तनो पासादं अभि- रूहित्वा सिरिसयने निपनि । तावदेव ने सब्वालंकारपटिमण्डिता 15 नवगीतादिसु सुसिक्खिता देवकना विय रूपप्पत्ता इथियो नाना- तुरियानि गहेत्वा सम्परिवारयित्वा अभिरमापेन्तियो नच्चगीतवादि- तानि पयोनयिंसु । बोधिसत्तो किलेसेसु विरत्तचित्तताय नचादिसु अनाभिरतो मुहुत्तं निदं ओकमि । तापि इथियो । यस्स- त्थाय मयं नचादीनि पयोजयाम सो निद्द उपगतो इदा- 20 नि किमत्थं किलमामा ' ति गहितगहितानि तुरियानि अज्झो- त्यरित्वा निपजिंसु । गन्धतेलप्पदीपा झायन्ति । बोधिसत्तो पबु. ज्झित्वा सयनपिढे पल्लंकेन निसिन्नो अद्दस ता इत्थियो तुरियभ- ण्डानि अवत्यरित्वा निहायन्तियो, एकच्चा पग्धरितखेळा लालाकि- लिनगत्ता, एकचा दन्ते खादन्तियो, एकच्चा काकच्छन्तियो, एकचा 25 विप्पलपन्तियो, एकच्चा विक्टमुखा, एकचा अपगतवत्या पाकटवीमच्छ. सम्बाधट्टाना । सो तासंतं विप्पकारं दिस्वा मिय्यो सोमत्ताय कामेस विरजो अहोसि । ताम अलंकतपनियतं. सकभवनमदिमाम्पित. महा- तलं विप्पविद्धनानाकुणपभरितं आमकमुसानं विय उपवासि, तयो ·10 महामिनिक्खमनं मवा आदित्तगेहसदिमा विय सार्यिसु, ' उपद्रुतं वत मो, उपस्सई वत मो' ति सदानं पवत्ति, आतिविय पञ्चजाय चित्तं नमि । सो 'अजेव मया महामिनिक्समनं निक्समितुं वहतीति' सपना वुट्टाय द्वारसमीपं गन्त्वा को एत्या' ति आह । 5 उम्भारे सीस कत्वा निपन्नो छन्नो । अहं अन्यपुत्त छन्नो' ति आह ! ' अहं अज महामिनिक्खमनं निवसमितुकामो, एक मे अस्सं कप्पेहीति ' । सो ' साधू देवा' ति अम्समण्डकं गहेत्वा अस्ससालं गन्त्वा गन्धतेलप्पदीपसु नलन्तसु मुमनपट्टवितानम्म हेट्टा रमणीय भूमिमागे ठितं कवकं अस्सरानानं दिखा ' अन मया इममेव कप्पेतुं वहतीति' कन्धकं कप्पास । सो कप्पिय मानो व अन्नासि 'अयं कप्पना अतिगाव्हा, अञ्लेम दिवसेट उप्यान- काळादिगमने कप्पना विय न होति, महं अय्यपुत्तो अन्न महामिनिक्समनं निकसमितुकामो मनिस्सनीति । ' ततो तुट्टमानसो महाहसितं हसि । सो सहो सकलनगरं पत्यरित्वा गच्छेग्य, देवता 15 पन तं सई निरुम्मित्वा न कमावि सोतुं अदम् । बोधिसत्तो पि खो छन्नं पेसेत्वा व पुत्तं ताव पम्सिस्सामीति' चिन्तेत्वा निसि. नपाकतो बुट्टाय राहुलमाताय वसनहानं गन्त्वा गमद्वारं विवरि । तलि खणे अन्तोगत्से गन्धलप्पदीपो मायति । राहुलमाता सुमन- मल्लिकादीनं पुष्फानं अम्मणमत्तेन अभिप्पकिष्णसयने पुत्तस्स मत्यके 20 हत्यं टपेत्वा निदायति । बोधिसत्तो उम्मारे पाद टपेत्वा ठित- को व ओलोकेन्वा 'सचाहं देविया हत्यं अपनेत्वा मम पुत्तं गम्हि- स्सामि देवी पत्रुझिसति, एवं मे गमनन्नरायो भविन्सति, बुद्धो हुत्वा व आगन्त्वा पस्सिम्माीति' पासादतटनो ओतरि ।। - ·पालिपाटावली २८. पटिच्चसमुप्पादो २६ 10 तेन समयेन बुद्धो भगवा उरुवेलायं विहरति नेरजरायतीरे बोधिरवखमूले पठमाभिसम्बुद्धो । अथ खो भगवा बोधिरुक्खमूले सत्ताह एकपल्लंकेन निसादि विमुत्तिसुखपटिसंवेदी । अथ खो भगवा रतिया पठमं याम पटिचसमुप्पादं अनुलोमपटिलोमं मनसाकासि 56 अविज्ञापच्चया संखारा, संखारपञ्चया विनाणं, विमाणप- चया नामरूपं, नामरूपपच्चया सळायतनं, सळायतनपच्चया फस्सो, फरसपञ्चया वेदन, वेदनापञ्चया तव्हा, ताहापचया उपादानं, उपादानपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं सोक. परिदेवदुक्खदोमनर पायासा भवन्ति । एवमेतस्स केवलस्स दुक्ख- क्खन्धस्स समुदयो होति । अविज्जाय त्वेव असेसविरागनिरोधा संखारनिरोधो, संखारनिरोधा विनाणनिरोधो, विज्ञाणनिरोधा नामरूपनिरोधो, नामरूपनिरोधा सळायतननिरोधो,सळायतननिरोधा फस्सनिरोधो, फस्सनिरोधा वेदनानिरोधो, वेदनानिरोधा तण्हा. निरोधो, तव्हानिरोधा उपादाननिरोधो, उपादाननिरोधा भवनि- 15 रोधो, भवनिरोधा नातिनिरोधो, जातिनिरोधा जरामरणं सोकपरि- देवदुक्खदोमनस्सुपायासा निरुज्झान्ति । एवमेतस्स केवलस्स दुक्ख- क्खन्धस्स निरोधो होती ' ति । अथ खो भगवा एतमत्यं विदित्वा तायं वेलायं इमं उदानं उदानसि- यदा हवे पातुभवन्ति धम्मा आमापिनो शायतो ब्रामणस्स । अयस्म कहा वपयन्ति सध्या पतो पजानाति सहेतु धम्मं ति ।। 20 ·धम्मचकपचनशुष २९. धम्मचक्पवत्तनसुत्त ३७ एवं मे सुतं । एक समय भगवा वाराणतिय विहरति इसि- पतने मिगदायै । तत्र खो मगवा पञ्चवनिये मिक्खू आमन्तेसि द्वे मे मिक्सवे अन्ना पब्लनितेन न सेवितम्या । क्तमे द्वे । यो चार्य कामेमु काममुखाधिकानुयोगो होनो गम्मो पोयुञ्जानको अनरियो 5 अनत्यसंहितो, यो चार्य अत्तरिलमयानुयोगो दुक्खो अनरियो अनत्यसंहितो, एते खो भिक्सवे उमो अन्ते अनुपगम्म मझिमा पटिपढा तथागतेन अमिसम्बुद्धा चक्करणी माणकरणी उपसमाय अभिन्नाय मन्त्रोपाय निन्यानाय संवत्तति । कतमा च मा मिक्सवे मञ्जिमा पटिपदा तथागतेन अमिसम्बुद्धा चातुकरणी 10 माणकरणी उपममाय अभिन्नाय सन्बोधाय निसानाय मंवत्तत्तिा- यमेव अरियो अट्टशिकोमगो, सेव्ययईद-सन्मादिहि, सम्मासंकप्पो, सम्मावाचा, सन्माकम्मन्नो, सम्माआनीवो, सम्मावायामो, मन्मासति, सन्मासमाथि । अयं खो सा मिक्खने मझिमा पटिपदा तथागतेन 'अमिसम्बुद्धा चक्नुकरणी वाणकरणी उपसमाय अमिमाय सम्बो- 15 धाय निव्यानाय संवत्तति । इदं सो पन मिक्सवे दुक्सं अरिय- 'स-मानि पिदुक्वा: नरा सि दुक्खा, न्याधि पि दुक्सा, मरगं पि दुवर्स । अप्पियहि सम्पयोगो दुक्खो । पियेहि विप्मयोगों दुक्सो, यं पिच्छं न लमति तं पि दुक्खं, संसित्तेन पञ्चपादान- क्खन्धा पि दुक्या । इदं खो पन मिक्सवे दुक्खसमुदयं अरिय- 20 सच्च-यायं तम्हा पोनोन्मविश नन्दिरागतहगता तत्रतत्रामिनन्दिनी, सेन्यय ई-कामरम्हा, मवताहा, विमवनहा। इदं खो पत्र मि: क्सवे दुस्सनिरोध अरियसच्च-यो वासा येष तन्हाय असेसरि. रागनिरोधो चागो पटिनिस्सागो मुचि -अनारयो । इदं तो पन मिक्खवे दुक्मनिरोधगामिनी पटिपदा मरियमचं, अयमेव-भरियो - ·पालिपाठावेळी अहडिको मग्गो, सेय्यथ ईद---सम्मादिहि सम्मासंकप्पो सम्भावाचा सम्माकम्मन्तो सम्माआजीवो सम्मावायामो सम्मासति सम्मासमाधि। ३०, यसपब्बज्जा ३८ तेन खो पन समयेन बाराणसियं यसो नाम कुलपुत्तो सेद्विपुत्तो सुखुमालो होति, तस्स तयो पासादा होन्ति । एको हेमन्तिको 5 एको गिम्हिको, एको वस्सिको । सो वस्सिके पासादे चत्तरो मासे निप्पुरिसेहि तुरियेहि परिचारियमानो न हेट्ठा पासादा ओरोहति । अथ खो यसस्स कुलपुत्तस्स पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितस्स सम- निभूतस्स परिचारियमानस्स पटिगच्चेव द्दीन ओकमि, परिजन- स्सापि पच्छा निद्दा ओकमि, सब्बरतियो च तेलप्पदीपो झायति । 10 अप खो यसो कुलपुत्तो पटिगचेव पटिबुयित्वा अड्स सकं परि- जनं सुपन्त अम्निस्सा कच्छे वीणं अधिस्सा कण्ठे मुतिङ्गे अ- निस्सा कच्छे आलम्बरं अनं विकेसिकं अजं विक्खेळिकं वि. प्पलपन्तियो, हत्यप्पत्तं सुसानं मन्ने । दिखानस्स आदीनवो पातु- रहोसि, निविदायचित्तं सण्ठासि । अथ खो यसो कुलपुत्तो उदानं 15 उदानेसि : उपदुतं वत भो. उपस्सहूं वत भो' ति । अथ खो यसो कुलपत्तो सुवण्णपादुकायो आरोहित्वा येन निवेसनद्वारं तेनु- पसंकमि, अमनुस्ता द्वारे विवरिंसु ' मा यसस्स कुलपुत्तस्स कोचि अन्तराय अकाप्ति अगारस्मा अनगारियं पवजाया ' ति । अय खो यसो कुलपुत्तो येन नगरद्वारं तेनुपसंकमि, अमनुस्सा. द्वारं 20 विवरिंसु मा यसस्स कुलपुत्तस्स कोचि अन्तरायं अकासि अगा- रस्मा अनगारियं पलनाया 'ति । अथ खो यसो कुलपुत्तो येन इसिपतन मिगदायो तेनुपसंकमि । तेन खो पन समयेन मंगवा रतियां पच्च॑ससमयं पच्चट्ठाय अज्झोकासे चङ्कमति । अद्दस खो " ·यसपबजा. भगवा यस कुलपुत्तं दूरतो व आगच्छन्तं दिवान चङ्कमा ओरो- हित्वा पञ्चत्ते आसने निसीदि । अथ खो यसो कुलपुत्तो भगवतो अविदूरे उदानं उदानेसि 'उपहृतं वत मो, उपस्सलु वत मो' ति । अथ खो भगवा यस कुलपुत्त एतदवोच इदं खो यस अनुपुइत, इदं अनुपम्सद्वं, एहि यस निसीद, धम्म ते देसेसामी ' ति । अय खो यसो कुलपुत्तो ' इदं किर अनुपद्दतं, इदं अनुपस्सटुं' ति हट्टो उदग्गो सुवण्णपादुकाहि ओरोहिल्वा येन भगवा तेनुपसंकमि, उप- संकमित्वा मगवन्तं अभिवादेल्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसि नस्स खो यसस्स कुलपुत्तस्स भगवा अनुपब्विस्थ कयोस, सेययय 10 ईद-दानस्थं सीलस्यं सम्मकथं कामानं आदीन ओकारं संकि- लेस नेक्खम्मे आनिसंसं पकासि । यदा भगवा अञ्चासि यस कुलुपुत्तं कलाचे मुद्दचित्तं विनीवरणचित्तं उदम्गचित्तं पसन्न- चितं अथ या युद्धानं सामुळंसिका धम्मदेसना तं पकासेप्ति-दुक्स समुदयं निरोध मगं । सेय्यथा पि नाम सुद्धं वयं अपगतकाळ 16 सम्मदेवरजनं पटिगण्हेय्य एवमेव यसस्स कुलपुत्तस्स सस्मि येव आसने विरजं वीतमलं धम्मचक्खं उदपादि । ये किश्चि समुदयधम्म सव्वं तं निरोधधम्म' ति । अयं खो यसम्स कुलपुत्तस्स माता पासादं अभिरुहित्वा यमं कुलपुत्तं अप- स्सन्ती येन सेहि गहपति तेनुपसंकमि, उपमंकमित्वा सेटिं 20 गहपति एतदवोच · पुत्तो ते गहपति यमो न दिम्मती' ति । अय खो सेटि गहपति चतुद्दिसा अस्सदूते उय्यो- नेत्वा सामं येव येन इसिपतनं मिगदायो तेनुपसंकमि । अद्दस सो सेहि गहपति सुवष्णपादुकानं निकलेप, दिलान त येत अनुगमासि। अहस खो भगवा सेटिं गहपतिं दूरतो व आगच्छन्त, दिखान मग. 25.यतो एतदहोसि यं नाई तयारूपं इद्धाभिसंखार अभिसतारेग्य यया मेहि गहपति इथ निसिन्नो इप निसिन यस फुटपुतं म पसेय्या' ति । अथासो भगवा तयारूप- इटामिसंसारं अमिसं. - ·पालिपागवली खारेसि । अथ खो सेटि गहपति येन भगवा तेनुपसंकमि, उपसं- : कमित्वा भगवन्तं एतदवोच : अपि भन्ते भगवा यस कुलपुत्त पस्सेय्या ' ति । तेन हि गहपति निसीद, अप्पेव नाम इध नि- सिन्नं यस कुलुपुत्तं पस्सेय्यासीति । अथ खो सेहि गहपति इथे- 54 किराहं निसिन्नो इध निसिन्नं यस कुलपुत्तं पस्सिस्सामीति ' हट्टो उदम्गो भगवन्तं अभिवादेत्या एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसि- बस्स खो सेद्विस्स गहपतिरस भगवा अनुपुब्बिकथं कयोसि, सेय्यय ईद- दानकथं सीलकथं सग्गकथं कामानं आदीनवं ओकारं सङ्कि- लेस नेक्सम्मे आनिसंस अकासेसि । अथ खो सेट्टि गहपति दिट्ट- 10 धम्मो पत्तधम्मो विदितधम्मो पारियोगाव्हधम्मो तिष्णविचिकिच्छो विगतकयङ्कयो वेसारज्जप्पत्तो अपरप्पच्चयो सत्यु सासने भगवन्तं 5 एतदवोच ' अभिकन्तं भन्ते, अभिकन्तं भन्ते, सेय्यथा पि भन्ते निक्कुज्जितं वा उक्कुजेय्य, पटिच्छन्नं वा मग्गं आचिक्खेय, अन्ध- । कारे वा तेलपजोतं धारेय्य चक्खुमन्तो रूपानि दक्खिन्तीति' एव- 15 मेव भगवता अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो, 'एसाहं मन्ते भग- पन्तं सरणं गच्छामि, धम्मं च भिक्खुसंघ च । उपासकं मं भगवा धारेतु अज्जतमो पाणुपेतं सरणं गतं ' ति । सो व लोक पठमं उपासको अहोसि तेवाचिको । अथ खो यसस्स कुलपुत्तस्स पितुनो घम्मे देसियमाने ययादिडे यधाविदितं भूमि पञ्चवेक्खन्तस्स अनुपा- 20 दाय आसवेहि चित्तं विमुचि । अथ खो भगवतो एतदहोसि । य- सस्स कुलपुत्तस्स पितुनो धम्मे देसियमाने यथादिढे ययाविदितं भूमि पथवेस्खन्तस्स अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुत्तं, अभन्यो । सो यसो कुलपुत्तो हीनायावत्तित्वा कामे परिभुजितुं सेन्यथा मि । पुम्ने अगारिकमूतो, यं नूनाहं तं इद्धाभिससारं पटिप्पस्सम्भेयं ति। 25 लो भगवा इनामिसंचार पटिप्पस्मम्भे सि । अद्दस खो सेहि गह पति यस पुलपुत्तं निसिनं, दिलान यस कुलपुत्तं एतदवोच माता ते सात यस परिदेवसोकसम्पन्ना, देहि मातु जीवित ति। अब सो सो पुनो भावन्तं उठोकेसि । अय खो भगषा सेहि ।

·आदित्त परियायं ५७ गहपति एतदवोच तं किं मलसि गहपति, यसस सेम्बेन आणेन मेखेन दम्मनेन धम्मो दिडो सेव्यथा पि तया तस्स यपादिटु यथाविदितं भूमि पञ्चवक्सन्तम्स अनुपादाय आस- वेहि चित्तं विमुत्त, भलो नु वो यमो गहपति हीनायावत्तित्वा 5 कामे परिमुनि] सेय्यथा पि पुज्ने अगारिकभूतो 'ति । 'नो ह एतं मन्ते' । 'यसम्म यो गहमति कुपुत्तम्म सेखन जाणेन सेलेन दम्सनेन धम्मो दिट्टो मेय्यथा पि तया, तम्म यथादिद्वं ययाविदितं भूमि पञ्चवेबसन्तम्म अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुत्तं, अभलो खो गहपति यसो कुलपुत्तो होनायावत्तित्वा कामे परिभुजितुं सेय्यया 10 पि पुञ्चे अगारिकभूतो ' ति । लामा भन्ते यसस्स कुलपुत्तस्स, मुलदं भन्ते यसम्म कुल्लपुत्तम्स, यथा यसस कुलपुत्तस्स अनुपादाय आमवेहि चित्तं विमुत्त; अधिवामेतु मे मन्ते मावा अजननाय मत्तं यसेन कुलपुत्तेन पन्छासमणेना ' ति । अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन । अप ग्वो सेहि गहात्ति भगवतो अधिवासन 15 विदित्वा उडायामना भगवन्तं अभिवादेल्या पदाक्खिणं कत्वा पका- मि ! अथ यो यमो करपुत्तो अविरमकन्ते सेडिम्हि गहपदिन्हि मगमन्नं एतदवोच लभेव्याहं भन्ते, मंगवतो सन्ति- के पन्लज, लभेय्य उपसंपदं ' ति । एहि भिस्व 'ति भगवा अवोन : म्यास्वातो धम्मो, चर ग्रामवरिय, मम्मा दुक्सास अन्त- 20 किरियाया ति। मा व तरस आयम्मको उपमम्मदा अहोमि । तेन वो पन समयेन मत्तलोके अरहन्तो होन्नि । ३१, आदित्त परियाय ३६ अथ दो नगग उखेगार गाभिन्न विदित्वा येन गयामी तेन नारिफ पानि महला मिलोन मा भिमहम्नेन महेव पुगणमटिलेहि । तत्र मुई भगा गयायं विहरति 25 गयामामे मचि मिनिमहम्मेन । नत्र गो भगवा लिन आमन्नेमि ·प - - पालिपाठावली सब्ब मिक्खवे आदित्त। किंच भिक्खवे सब्ब आदित्त । चक्खु भिक्खवे आदित्त, रूपा आदित्ता, चविन्माण आदित्त, चक्खुसम्फ- स्सो आदित्तो, यदिद चक्खुसम्फन्सपञ्चया उप्पज्नति वेदयित सुख वा दुक्ख वा अदुक्खमसुख वा त पि आदित्त । केन 5 आदित्त-रागगिना दोसग्गिना मोहग्गिना आदित्त, जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्खहि दोमनन्सेहि उपायासेहि आदित्त ति वदामि। सोत आदित्त, सद्दा आदित्ता, घाण आदित्त, गन्धा आदित्ता, जिन्हा आदित्ता, रसा आदित्ता कायो आदित्तो, फोढुव्बा आदित्ता, मनो आदित्तो, धम्मा आदित्ता,मनो विआण आदित्त,मनो 10 सम्फम्सो आदित्तो यदिढ मनो सम्फम्सपञ्चया उप्पज्जति वेदायित सुख वा दुक्त वा अदुक्समसुख वा त पि आदित्त । केन आदित्त रागग्गिनाटोसग्गिना मोहग्गिना आदित्त,जातिया जरायमरणेन सोहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनम्सेहि उपायासेहि आदित्त ति वदामि । एव पस्स भिक्खवे सुतवा आरियसावको चक्लुसिं पि निम्विन्दति, 15 रूपेमु पि निम्विन्दति, चासुविज्ञाणे पि निम्विन्दति, यदिद चक्खुसम्फस्सपच्चया उपज्जति वेदयित सुख वा दुक्ख वा अदु क्समसुख वा तलि पि निजिन्दति । सोतस्मि पि निम्विन्दति, सत्तेसु पि निम्विन्दति, घानलिं पि निम्विन्दति, गन्धेमु पि निम्विन्दति, निहायपि निम्विन्दति, रसेमु पि निजिन्दति, कायम्मि पि निलि 20 न्दति, फोहब्बेमु पि निम्धिन्दति, मनम्मि पि निविन्दति, घम्मेसु पि निम्विन्दति मनोविज्ञाणे पि निनिन्दन्ति, मनो सम्फम्से पि निबिन्दति, यदिद मनोसम्फम्सपच्चया उपजति वेदयित मुख वा दुक्स वा अदुक्खममुख वा तम्मिं पि निन्नि न्दति, निबिन्द विरज्जति, विरागा विमुच्चति, विमुत्ताम्म विमुत्तम्हीति 25 लाण होति, खीणा जाति, धुसित ब्रह्मचरिय, क्त करणीय, नापर इत्यत्ताया ति पनानातीति ' । इमम्मि न पन वेय्यारणम्मि भजमाने तम्म भिसहम्ममा अनुपादाय आमवेहि नित्तानि विमुचिमु । आदित्तपरियाय निहित ।

·मारकस्सक प . , ३२. मारकस्सक ४० -- एक समय भगवा सावत्थिय विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकसस आरामे । तेन सो पन समयेन भगवा भिक्खू निश्वानपटिसयुत्ताय शमिया स्थाय सन्टम्सेति समादपेति समुत्तेनेति सम्पहसेति । ते व मिक्स्व अद्विक्त्वा ममासिकत्वा सव्वचेतसो समनाहरित्वा ओहि 5 तसोता धम्म सुणन्ति । अथ सो मारम्स पापिमतो एत-होति 'अय स्रो समणो गोतमो भिक्खू निश्वानपरिसयुत्ताय धम्मिया क्याय यन्नूनाह येन समणो गोतमो तेनुपसरमेय्य विचक्खुक- माया' ति । अथ यो मारो पापिमा क्म्सस्वण अभिनिम्मिान त्वा महन्त नङ्गल बन्ने करित्वा दी। पाचनहिं गहेत्वा 10 हटहन्मो साणमारीनिवत्यो कद्दममक्खितेहि पादेहि येन भगवा तेनुपमकमि, उपसामित्वा भगवन्त एतत्वोच ' अपि समण बलि- वहे अहसा ' ति । - वि पन पापिम ते बलिवदेहाति । । ममेव समण चक्खु मम रूपा मम चवुमम्मम्मविणायतन, कुहिं मे समण गन्त्वा मोक्खसि । ममेव समण सोत मम सद्दा प ममेव समण घाण मम गन्धा, ममेव समण निन्हा मम रसा, ममेव समण कायो मम फोडव्या, ममेव समण मनो मम धम्मा मम मनोसम्फ स्सविणायतन, कुहि मे समण गन्त्वा मोक्खसीति' पापिम चक्बु तव रूपा तव चक्खुसम्फस्सविभाणायतन, यत्य च खो पापिम नत्यि चक्खु नत्यि रूपा नत्थि चक्खुसम्पससविनाणा यतन अगति तब तत्थ पापिम । तदेव पापिम सोत तव सद्दा तव सोतसम्फम्सविनाणायतन, यत्य च खो पापिम नत्थि सोत नत्यि सदा नत्यि सोतमम्फम्मविभागायतन अगति तद तत्य पापिम । तवेव पापिम घान तव गन्धा तव घानसम्पम्साविनाणायतन, यस्य च खो पापिम नत्यि घान नत्यि गन्धा नत्यि घानसम्मरस -- 18 । 'सवेव 20 ·२० पालिपाठावली विमाणायतनं अगति तव तत्य पापिम | तवेव पामिम जिव्हा तव रसा तव जिन्हामम्फम्सविज्ञाणायतनं. ..प...., तवेव पापिम कायो तव फोट्ठन्वा तव कायसम्फस्सविआणायतनं........., तवेव पापिम मनो तव धम्मा तव मनोसम्फस्सविज्ञाणायतनं, यत्य च खो पापिम नत्यि मनो नत्यि धम्मा नस्थि मनोसम्फस्स- विनाणायतनं अगति तव तत्थ पापिमा' ति । 'यं वदन्ति मम-यिद ति ये बदन्ति ममं ति च । एत्य चे ते मनो अत्थि न मे समण मोक्खसीति'। यं वदन्ति न ते मरदं ये बदन्ति न ते अई । एवं पापिम जानाहि, न मे मग्गं पि ढक्खसीति' ॥ अय खो मारो पापिमा 'मानाति में भगवा, जानाति में सुगतो' ति दुक्खी दुम्मनो तत्थेवन्तरधायीति । 10 ३३. सुन्दरि-मारणं ४१ मगवतो फिर भिनवसंघम्म पञ्चन्नं महानदीनं महोयसदिसे लाभसकारे उप्पन्ने हतलाभसकारा अन्लतिथिया मुरियुगमन- 15 काले बजोपनकमटिसा निप्पभा हुत्या एस्तो सनिपतित्वा मन्त- यिम • मयं समणम्स गोतमम्म उप्पनकाललो पहाय हतलामस- धारा । न नो कोचि अत्यिमावम्पि जानानि । केन नु खो सदि एकतो हुत्वा समणम्स गोतमाम अवष्णं उप्पादेवा लामसबार- मस्स अन्तरघापेच्यामा ' ति । अथ नेसं एतदहोसि । मुन्दरिया 20 मादि एकनो हुत्या सणिम्मामा ' ति । ते एकदिाम मुन्दरिं तित्यिारामं पविमित्वा पन्दित्या ठितं नार पिंम् । सा पुनप्पुन सहपन्ती पि पटियननं गलभित्या : अपि नु अय्या केननि विहे. - ·. . सुन्दरि-मारणं ठितत्था ' ति पुच्छि । ' भागनि, समणं गोतमं अम्हे विहेठेत्वा हतलाभसकारे करित्वा विचरन्नं न पम्सीति ' । सा एवमाह मिया एत्य किं कातुं पट्टतीति । त्वं खो सि भागनि अभि- रूपा सोभागप्पत्ता, समणम्स गोतमम्म अयसं आरोपेत्वा महाननं 5 तव कथं गाहापेत्वा हतलाभमक्कार करोहीति ' | सा · साधू ' ति सम्पटिच्छित्वा वन्दित्वा पक्न्ता । ततो पट्ठाय मालागन्धविलेपनकप्पूरकटुकप्फलादीनि गहेत्वा, सायं महाजनम्म सत्यु धम्मदेसनं सुत्वा नगरं पविसनकाले, तवनाभिमुखी गच्छति । ' कहं गच्छसीति' च पुट्ठा · समणम्स 10 गोतमम्स सन्तिक, अहं हि तेन सद्धिं एकगन्धकु वसामीति' वत्वा अन्नतराम्म तित्यियारामे वसित्वा पातो व जेतवनमन ओतरित्वा नगराभिमुखी गच्छति । ' किं सुन्दरि, कहं गतासीति' च पुट्ठा समणेन गोतमेन सद्धि एकगन्धकुटियं वसित्वा तं किलेसरतिया रमापेत्वा आगतम्हीति ' वदति । अथ नं कति- 15 पाहच्चयेन धुत्तानं क्हापणे दत्वा · गच्छध, सुन्दर मारेत्वा सम- णस्स गोतमम्स गन्धकुटिसमीपे मालाकचवरन्तरे निक्खिपित्वा एया ' ति वदिसु । ते तथा अवंम् । ततो तित्थिया सुन्दरिं न पससामा ' ति कोलाहलं कन्वा रचो आरोचेत्वा ' कहं वो आ- संका' ति वुत्ता · इमे दिवमे जेतवनं गता ति, नत्रस्स पवत्ति न 20 जानामा ' ति क्त्वा । तेन हि गच्छय. नं निचिनथा ' ति रजा अनुजाता अत्तनो उपट्टाके गहेत्वा जेतवनं गन्त्वा विचिनन्ता मालारुचपरन्तरे दिखा मञ्चकं आरोपेत्वा नगर पबेसेत्वा " सम- णस्स गोतमस्स सावका । सत्यारा क्तपापकम्म पटिच्चादेम्सामा' ति सुन्दरि मारेत्वा मालाकचवरन्तरे निस्विपिसू " ति रम्ओ 25 आरोचयिंसु । राना - तेन हि गच्छ्य, नगरं आहिण्डया ' ति आह । ते नगरवी मु । पम्सथ समणानं सक्यपुत्तियानं कम्म' ति आदीनि विरवित्वा पुन रओ निवेसनद्वारं आगर्मिसु । राना सुन्दरिया सरीरं आमकमुसाने अट्टकं आरोपेत्वा रक्सापेसि । . .

·. 10 ६२ पालिपाठावळी सावत्यिवासिनो ठपेत्वा अरियसावके सेसा येभुय्येन : पस्सथ सम- णानं सक्यपुत्तियानं कम्मं ' ति आदीनि वत्वा अन्तोनगरे बहि- नगरे उपवनअरम्भेसु भिक्खू अकोसन्ता विचरन्ति । भिक्खू तं पवत्ति तथागतस्स आरोचेसुं । सत्था - तेन तुम्हे ते मनुस्से 5 एवं पटिचोदेथा' ति- अभूतवादी निरयं उपोत यो वापि कत्वा न करोमि ' चाह । उभो पि ते पेच्च समा भवन्ति निहीनकम्मा मनुजा परत्था ति ।। इमं गाथमाह । राजा ' सुन्दरिया अब्जेहि मारितमावं भानाथा' ति पुरिसे पयोजेसि। ते पि खो धुत्ता तेहि कहापणेहि सुरं पिवन्ता अचमनं कलहं करोन्ति; तत्थेको एवमाह त्वं सुन्दरि एकप्पहारेनेव मारेत्या मालाकचवरन्तरे निक्खिपित्वा, ततो लद्धकहापणेहि सुरं पिवसि । 15 · होतु होतू ' ति राजपुरिसा ते धुत्ते गहेत्वा रओ दस्समुं । अथ ने राना - तुम्हेहि सा मारिता ' ति पुच्छि । ति । केहि मारापिता ' ति । अझतित्थियहि देवा' ति । राना तित्थिये पक्कासापेत्वा · सुन्दरि उक्खिपापेत्वा गच्छथ, तुम्हे एवं वदन्ता नगरं आहिण्डथ--अयं सुन्दरी समणम्स गोतमस्स 20 अवष्णं आरोपितुकामेहि अम्हेहि मारापिता, नेव गोतमस्स न गोत. मसावकानं दोसो अत्थि, अम्हाफ दोसो 'ति । ते तथा अकंसु । बालमहाननो तदा सद्दहि ,तिस्थिया पि पुरिसवधदण्डेन पलिनुद्धा । ततो पट्टाय बुद्धानं सकारो महन्ततरो अहोसि । - आम देवा, ।

·३ देवदत्तस्स वुद्धोपरि देसो ३४. देवदत्तस्स बुद्धोपरि देसो : तेन खो पन समयेन भगवा महतिया परिसाय परिवुतो धर्म देसेन्तो निसिन्नो होति सरानिकाय परिसाय । अथ खो देवदत्तो उहायासना एकसं उत्तरासंग करित्वा येन भगवा तेनञ्जलिं पणा. मेत्वा भगवन्तं एतदवोच-'जिण्णो दानि मन्ते भगवा बुड्ढो महलको 5 अद्धगतो वयो अनुप्पत्तो, अप्पोम्सुक्को दानि भन्ते भगवा दिट्ट- धम्मसुखविहारं अनुयुत्तो विहरतु, मम भिक्खुसद्धं निम्सज्जतु, अहं मिक्खुसई परिहरिस्सामीति ' । 'अलं देवदत्त, मा ते रुचि मिक्खु- सद्धं परिहरितुं' ति । दुतियं पि खो देवदत्तो. ......ततिय पि खो देवदत्तो भगवन्त एतदवोच निण्णो दानि........परिहरिस्सा- 10 मीति ' | ' सारिपुत्तमोग्गल्लानानं पि खो अहं देवदत्त भिक्खुसङ्घ न निस्सजेय्यं, किं पन तुम्हं चवस्स खेळापकस्सा 'ति । अथ खो देवदत्तो सरानिकाय में भगवा परिसाय खेळापकबादेन अपसा- देति, सारिपुत्तमोग्गल्लानेव उकंसतीति । कुपितो अनत्तमनो भग- वन्त अभिवादेत्वा पदक्खिणं कस्वा पक्कामि । अयश्च तरहि देवद- त्तस्स भगवति पठमो आघातो अहोसि । अथ खो देवदत्तो येन अजातसत्तुकुमारो तेनुपसंकमि, उपसंक- मित्वा अनातसत्तुकुमारं एतदवोच — पुरिसे महाराज आणापेहि ये समणं गोतम जीविता वोरोपेस्सन्तीति ' । अथ खो अनातसत्तुकुं. मारो मनुस्से आणापेसि । यया भणे अय्यो देवदतो आह तया 20 करोया ' ति । अथ खो देवदत्तो एक पुरिसं आणापेसि गच्छा- वुसो, अमुकस्मिं ओकासे समणो गोतमो विहरति, तं जीविता घोरोपेत्वा इमिना मगेन आगच्छा' ति, तस्मि मगे द्वे पुरिसे उपसि । यो इमिना मग्गेन एको पुरिसो आगच्छया तं जीविता पोरोपेत्वा इमिना ममोन आगच्छया ति' । तस्मिं मगे चत्तारो पुरिसे 15 ·६४ पालिपागवली । उपसि ये इमिना मगेन द्वे पुरिसा आगच्छन्ति ते जीविता बोरो पेत्वा इमिना मग्गेन आगच्छथा' ति । तस्मि मग्गे अट्ठ पुरिसे उपेसि । ये इमिना मन्गेन चत्तारो पुरिसा आगच्छन्ति ते जीविता वोरोपेत्वा इमिना मग्गेन आगच्छथा ' ति । तस्मिं मग्गे 5 सोळस पुरिसे उपेसि ये इमिना मग्गेन अट्टपुरिसा आग च्छन्ति ते जीविता वोरोपेत्वा आगच्छथा ' ति । अथ खो सो एको पुरिसो असिचम्म गहेत्वा धनुफलाप सनहित्वा येन भगवा तेनुपसकमि, उपसामित्वा भगवतो अविदूरे भीतो उब्विग्गो उस्स की उत्रस्तो पत्थद्धन कायेन अट्टासि । अद्दसा खो भगवा त 10 पुरिस भीत उबिग्ग उस्साई उत्रम्त पत्थद्धेन कायेन ठित, दि. स्वान त पुरिस एतदवोच — एहि आवुसो, मा भायीति ' । अथ खो सो पुरिसो असिचम्म एक्मन्त करित्वा धनुकलाप निक्खिपि त्वा येन भगवा तेनुपसममि, उपसममित्वा भगवतो पादेसु सिरसा निपतित्वा भगवन्त एतदवोच ' अचयो म भन्ते अञ्चगमा यथा वाल यथा मूव्ह यथा अकुसल योह दुहचित्तो वधकचित्तो इधुपसकमन्तो। तस्स मे भन्ते भगवा अञ्चय अच्चयतो पटिगण्हातु आयति सवराया'ति। अथ खो भगवा तम्स पुरिसम्स अनुपुब्बिक्थ क्थेसि, सेय्यथ इद, दानस्थ पे अथ खो सो एको पुरिसो येन देवदत्तो तेनुपसरमि, उपसक 20 मित्वा देवदत्त एतदवोच । नाह भन्ते सक्कोमि त भगवन्त जीविता वोरोपेतु, महिद्धिको मो भगवा महानुभावो ' ति । ' अल आवुसो मा खो त्व समण गेतम नौविता वोरोपेसि, अहमेव समण गोतम जीविता वोरोपेस्मामीति । तेन खो पन समयेन भगवा गिटम्स पव्वतम्म पचायाय चमति । 25 अप खो देवदत्तो गिझर पब्बत अभिरूहित्वा महन्त सिर पपि यि । इमाय समण गोतम जीविता पोरोपेम्समीति 'द्वे पव्वत फूटा समागन्त्वा त सि सम्पनिच्छिम, ततो पपटिरा उम्पतित्या तभगवतो पाढे रहिर उप्पादेसि । अथ खो भगवा उद्ध उद्योकत्वा 15 .

·देवदचस्स घुद्धोपरि द्वेसो 'देवदत्तं एतदवोच पहुं तया भोधपुरिस अपुम्नं पसूत यंतं दुट्ट- चित्तो वयकत्रितो तयागतस्स रुहिरं उम्पादेसीति । अय सो भगवा मिक्त आमन्तेसि---'इदं भिक्सवे देवदत्तेन पटमै आनन्त- रिककम्म उपचितं यं दुदृचित्तेन वधकचित्तेन तपागतम्स लहिरं 5 उपादित ' ति। तेन खो पन समयेन रामगहे नालागिरी नाम हत्यी चण्डो होति मनुम्सवातको । अय खो देवदत्तो रानगहें पविसित्वा हत्यि. सालं गत्वा हस्थिभण्डे एतदवोच : मयं खो मणे राजमाता नाम पटिवला नीचठानियं उच्चे ठाने उपेतुं भत्तं पि वेतनं पि बट्टा- 10 पेतुं, तेन हि भणे यदा समणो गोतमो इमं रच्छं पटिपन्नो होति तदा इमं नालागिरि हत्यि मुश्चित्वा इमं रचं परिपादेया' ति । एवं भन्ते' ति खो ते हत्यिमण्डा देवदत्तम्म पञ्चम्सासु । अथ खो भगवा पुलहममयं निवासेत्वा पत्तचीवर आदाय सम्बहुलेहि मिक्सहि सद्धिं रामगह पिण्डाय पाविसि । अथ सो भगवा तं 15 रच्छ पटिपजि, अद्दसासु सो ते हत्यिमण्डा भगवन्त तं रच्छे पटिपन्नं, दिम्वान नालागिरि हत्यिं मुश्चित्वा तं रच्छ पटिपादेखें । अद्दसा खो नालागिरि हत्यी भगवन्तं दूरतो व आगच्छन्नं, दिम्बान सोण्डं उसापेत्वा पहलुकपणवालो येन भगवा तेन अभिधावि। अइसामु खो ते भिक्व नालागिरि हत्यि दूरतो व आगच्छन्तं 20 दिस्वान भगवन्तं एतदवोचु । अय मन्ते नालागिरि हत्यी चण्डो मनुम्सपातको इमं रच्छे पटिपन्नो, पटियमतु मन्ते भगवा, पटिकमतु मुगतो' नि । आगच्छत भिासने, मा भापित्य, अटानं एतं भिसवे अनवासो यो परूपकमेन तयागतं जीविता वोरोपेग्य, अनुपए मेन भिक्सवे तयागना परिनिव्यायन्तीति । सेन सो पन समयेन भनुम्मा पासादेमु पि हम्मियेम पिद- नेमुनि आव्हा अच्छन्ति । तत्य ये ते मनुन्सा असदा अन- समा दुम्नुदिनो ते एक्माहंमु अभिरूको मत भी महामगो 95 पा.पा.

·, ६६ पालिपाठोवली नागेन विहेठियिस्सतीति'। ये पन ते मनुस्सा सद्धा पसन्ना पण्डि- ता बुद्धिमन्तो ते एवमाहंमु : चिरस्सं वत भो नागो नागेन सङ्गा- मेस्सतीति । अथ खो भगवा नालागिरि हस्थि मेतेन चित्तेन फरि । अथ खो नालागिरि हत्थी भगवतो मेत्तेन चित्तेन फुट्ठो 5 सोण्डं ओरोपेत्वा येन भगवा तेनुपसंकमि, उपसंकमित्वा भगवतो पुरतो अट्ठासि । अथ खो भगवा दक्षिणेन हत्थेन नाला. गिरिस्स हथिस्स कुम्भं परामसन्तो नालागिरि हत्यिं गायाहि अज्झमासि- मा कुञ्जर नागमासदो, दुक्ख हि बुञ्जर नागमासो, न हि नागहतस्स कुञ्जर सुगति होति इतो परं यतो । मा च मदो मा चपामदो न हि पमत्ता सुगति विजन्ति ते, त्वं क्षेत्र तथा करिस्सास येन त्वं सुगति गमिस्तसीति ।। अथ खो नालागिरि हत्यी सोण्डाय भगवतो पादपंसूनि गहेत्त्वा उपरि मुद्धनि आकिरित्वा पटिकुटितो पटिसाकि याव भगवन्तं 15 अदिख । अथ खो नालागिरि हत्या हत्थिसालं गत्वा सके ठाने अट्टासि, तथा दन्तो च पन नालागिरि हत्थी अहोसि । तेन खो पन समयेन मनुस्सा इमं गाथं गायन्ति- दण्डेनेके दमयन्ति अडसेहि कसादि च । अदण्डेन असत्येन नागो दन्तो महसिना ति ॥ 10 - ३५. बुद्धस्स चुन्दगिहे गमनं २ -20 अप सो भगवा भोगनगरे यथाभिरन्तं विहरित्वा आयरमन्तं आनन्द आमन्तसि । आयामानन्द येन पावा तेनुसंकरिसामा ति। एवं भन्ते ' तिखो आयरमा आनन्दो भगवतो पञ्चरसोसि । , . .

·बुदरस चुन्दगिहे गमनं ६७ अप खो भगवा महता भिक्खुसवेन सद्धिं येन पाया तदवसरि । तभ सुदं भगवा पावायं विहरति चुन्दस्स कम्मा तस्स अन- वने । असोसि खो चुन्दो कम्मारपुत्तो - भगवा किर पावं अनु- प्पत्तो, पावायं विहराते महं अम्बवने ' ति । अथ खो चुन्दो 5 कम्मारइत्तो येन भगवा तेनुपसंकमि, उपसंकमित्वा भगवन्त अभि- वादेत्वा एकमन्तं निसीदि, एकमन्तं निसिन्नं खो चुन्दं कामारपुत्तं भगवा धम्मिया कथाय सन्दरसेप्ति समादपेमि समुसि समहं- सेसि । अथ खो चुन्दो कम्मारपुत्तो भगवता पम्मिया काय सन्द- सितो समादपितो समुत्तेनितो सम्पहसेितो भगवन्तं एतदवोच 10 : अधिवासेतु मे भन्ते भगवा स्वातनाय भत्तं सद्धिं भिवखुसंधेना' ति । अधिवासेसि भगवा तुम्हीभावेन । अथ चुन्दो कम्मारपुत्तो भगवतो अधिवासनं विदित्वा उहायासना भगवन्तं अभिवादोवा पदविखणं कस्वा पक्कामि । अय खो चुन्दो कम्मार तो तसा रतिया अच्चयेन सके निवसने पणीतं खादनिय भोगनिय पटिया- 15 दापेत्वा पहृतच्च सूकरमद्दवं भगवतो कालं आरोचापेसि । कालो भन्ते, निहितं भत्तं ' ति । अथ खो भगवा पुबहसमयं निवा- सेत्वा पत्तचीवर आदाय सद्धि भिवसंघेन येन चुन्दग्स कम्मार- सुत्तस्स निवेसनं तेनुपसंयमि, उपसंकमित्वा पञ्जत्ते आसनेनिसदि, निसन्ज खो भगवा चुन्दं कम्मारतं आमन्तेसि । यं ते चुन्द सकरमद्दवं पटियत्तं तेन में परिधिम, यं पनन्नं खाद- नियं भोननियं पटियत्तं तेन भिक्खुसंध परिबिसा' ति । एवं मन्ते' ति खो चुन्दो कम्मारपुत्तो भगवतो पटिम्मुत्वा यं अहोसि सूकर- महवं पटियत्तं तेन भगवन्तं परिविमि, यं परम्नं खादनिय मोज- नियं पटियत्तं तेन मिक्सुसंघ परिविमि । अथ खो भगवा चुन्द 25 कम्मारपुत्तं आमन्तसि यं ते चुन्द सूकरमहवं अवसिंह तं सोन्भे निक्सणाहि, नाहं पुन्द पत्सामि सदेयके लोके समारके सत्रम्हके सरसमणवामणिया पनाय सदेवमनुस्साय यस्स तं परिमृतं सम्मा- परिणामं गच्छेग्य अन्जन तथागतासा' ति। एवं मन्ते । ति 20 ·पालिपाठावली घुन्दो कम्मारपुत्तो भगवतो पटिस्मुत्वा य अहोसि सूकरमदयं अवसिह तं सोभे निखणित्वा येन भगवा तेनुपसंकमि, उपसंकमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एक्मन्तं निसादि, एवमन्त निसिनं खो चुन्दं कमा. रपुत्तं भगवा धम्मिया थाय सन्दरसेत्वा समादपेत्या समुत्तेगोवा 5 सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पछामि । अथ खो भगवतो धुन्दग्स कामारपुत्तस्स भत्तं मुत्ताविस खरो आराधो उप्पजि लोहितपक्ख. न्दिका, पवाव्हा वेदना वत्तन्ति मारणान्तिका । ता सुदं भगवा सतो सम्पनानो अधिवासेसि अविहलमानो, अप खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि • आयामानन्द, येन कुसिनारा तेनु- 10 पसंकमिस्सामा ' ति । एवं भन्ते । ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पचम्सोसि- चुन्दस्स भत्तं भजिला फम्मारस्ता ति में सुतं । आवाधं सम्फुसी धीरो पवाळ्हं मारणन्तिकं ॥ भुत्तस्स च मुकरमधेन व्याधिप्पयाकहा उदपादिसत्थुनो । 15 विरिचमानो भगवा अवोच 'गच्छामहं कुसिनारं नगरीति ॥ ३६. वुद्धस्स निवाणं ४ । अप खो भगवा आयम्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि । सिया खो पनानन्द, तुम्हाक एवमम्स " अतीतमत्युकं पावचनं, नथि नो सत्या' ति, न सो पनेनं आनन्द एवं ददुल्लं । यो यो आनन्द मया धम्मो घ दिनयो न देसितो पम्नत्तोसो यो ममचयेन सत्या। 20 यया मो पनानन्द एतरहि भिान असमन्नं आयुसोवादेन समु. दाचरन्ति न यो ममययेन एवं समुदाचरितध्वं, थेरतरेन आनन्द भिावना नवस्तरो भिानु नामेन या गोत्तेन या आयुसोपादेन वा समुदाचरितम्बो, नवरतरेन मिक्सुना धेरतरो मिस मन्ते ति या ·बुद्धस्स निवाणं - 10 भयरमा ति वा समुदाचरितच्यो । आक्खमानो आनन्द संयो मम- धयेन खुद्दानुखुइकानि सिक्खापदानि समूहन्तु । छन्नस्स आनन्द मिक्सुनो ममचयेन ब्रह्मदण्डो कातव्यो "ति । कतमो पन मन्ते ब्रह्मदण्डो 'ति । ' छन्नो आनन्द मिक्नु यं इच्छेय्य तं 5 वदेय्य, सो भिक्खूहि नेव वत्तव्यो न ओवदितब्बो न अनुमासि- तब्बो' ति । अथ सो भगवा मिक्खू आमन्तेसि सिया खो पन भिक्सवे एक भिक्खुस्स पि कंखा वा विमति वा बुद्धे वा धम् वा संत्रे वा ममो वा पटिपदाय वा, पुच्छय भिवखवे, मा पच्छाविपटि- मारिनो अहवत्य-सम्मुखीभूतो नो सत्या अहोसि, न मयं साक्सि- म्ह भगवन्तं सम्मुखा पटिपुच्छितुं । ति ! एवं वुत्ते ते भिक्खू तुम्ही अहेसुं। दुतियं पि....ततियं पि खो भगवा मुिक्ख आमन्तसि.... ततिय पि खो ते भिक्खू तुम्ही अहे । अथ भो मगवा भिक्खू भामन्तेसि · सिया खो पन मिक्सरे सत्युमारवेनापि न पुच्छे. प्याय, सहायको पि भिक्सवे सहायकस आरोपेत् । ति । एवं 15 वुत्ते ते भिक्खू तुम्ही अहेमुं । अथ सो आयस्मा आनन्दो भग- वन्तं एतदवोच • अच्छरिय भन्ते, अन्भुतं भन्ते, एवं पसनो अहं मन्ते, इमस्मि भिक्खुसंघ नत्थि एकामिक्वम्स पि कसा वा विमति का बुद्धे वा धम्मे वा सो वा मगे वा पटिपदाय वा 'ति ।' प. सादा खो वं आनन्द वदसि, नाणमेव हेत्य आनन्द तथागतम्स, 20 नत्यि इममि मिक्नुसंवे एकमिनुस्म पि कंवा वा विमति वा बुद्ध षा घम्मे वा संघे वा मन्गे या पटिपदाय वा, इमेमं हि आनन्द पञ्चनं भिक्खुमतानं यो पच्छिम भिक्खु सो सोतापन्नो अविनि- पातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायनो 'ति । अय खो मगवा मिस्तू आमन्टेसि । हन्द दानि मिक्सवे आमन्तयामि वो, वयधम्मा 25 संखारा, अप्पमादेन सम्पादेया' ति । अयं तथागनम्स पच्छिमा वाचा । अप खो मगदा पटमझानं समापन्नि, पठमझाना पुहि- त्या दुतिय झानं....ततियज्झानं....चतुत्पझानं....सनापति, चतु- त्यमाना हित्वा आमासानचायतनं समापले, आकासानन्याय- . .

·पालिपाठावली आफासानञ्चायतन तनसमापत्तिया बुट्टहित्वा विमाणञ्चायतनं समापजि, विमाणाश्चाय- यतनसमापरिया वुट्टहित्वा आविचम्नायतनं समापजि, आविश्व- आयतनसमापत्तिया वुहित्वा नेक्सझानासचायतनं समापति, नेवसमानासमायतनसमापत्तिया वुहित्वा सजावेदयितनिरोध 5 समापति । अथ खो आयरमा आनन्टो आयस्मन्तं अनुरुद्ध एत- दवोच परिनिबुतो भन्ते अनुरुद्ध भगवा ' ति । न आवृती आनन्द भगवा परिनिबुतो, सञआवेदयितनिरोधं समापन्नो' ति । अथ खो भगवा समावेद येतनिरोधसमापत्तिया वुट्ट- हित्वा नेवस्नानासचायतन आविचमायतन....विाण- 10 ञ्चायतनं चतुत्थज्झानं... ततियज्झानं. दुतियज्झानं पठमानं समापन्जि, पठमझाना वुहित्वा दति- यज्झान ततियज्मान चतुत्यामानं समापनि, चतुत्यज्झाना दुहित्वा समनन्तरा भगवा परिनिव्वायि । परिनिव्वुते भगवति सह परिनिन्याना महाभूमिचालो अहोसि, मिसनको लोमहंसो देव- 15 न्दाभियो च फलिंसु । परिनिबुते भगवति सह परिनिव्वाना ब्रह्मा महम्पति इम गार्थ अमासि- सव्वे व निस्विपिस्सन्ति भूता लोके समुस्सयं । यथा एताटिसो सत्या रोकै अप्पटिपगलो ॥ तथागतो यलप्पत्तो सम्मुद्धा परिनिन्चुतो ति ॥ परिनिव्वुते भगवति सह परिनिव्वाना सको देवानं इन्दो इमं गायं अभासि-- अनिचा वत सखारा उत्पादवयधम्मिनो। उप नित्वा निरुज्झन्ति तेसं यूपसमो सुखो ति ॥ परिनिव्वुते भगवति सह परिनिन्वाना आयन्मा अनुरदो इमा 25 गायायो अमासि- नाहु अस्सासपरसासो वित्तनित्तस्म तादिनो। अनेनो सन्ति आरम्भ यं फालं अफरी मुनी ।। 20 ·दस सीलानि ७१ असलीनेन चित्तेन वेदन अज्झवासयि । पज्जोतस्सेव निम्मान विमोखो चेतसो ति परिनिनुते भगवति सह परिनिव्वाना आयम्मा आनन्दो इम गाथ अभासि- तदासि यं निम्न तटासि रोमहसनं । सब्बामाग्वस्पेत समुद्ध परिनिव्वत ति ।। नमो तन्स भगरत्ने अरहतो सम्मासम्बुद्धन्स । 5 2 ३७. दससीलानि ->K- अथ सो भगवा कपिलपत्युग्मि ययाभिरन्त विहरित्वा येन सावत्यि तेन चारिक पकामि । अनु येन चारिर चरम नो येन सावत्यि 10 तदवसरि । तन मुढ भगवा सापत्थिय रिहरति नेत्वने अनाय पिदिकम्स आराम । तेन खो पन समरेन आयन्मतो सारिपुत्तन्स उपट्टाफकुर आयम्मतो सारिपुत्तम्स सन्तिो टारर पाहसि । इम टारर येरो पनानेतू ' ति । अथ खो आयम्मतो सारि तम्स एतदहोसि । भगवता सिरखापट पन्जत्त, न एरेन द्वे सामणेरा 15 उपहापेत या ति, अय च मे राहो सामणेगे, क्य नु पटिपजितब्य ' ति | भगवतो एतमत्य आरोमि । अनुना गामि भिक्सवे व्यत्तेन भिना पटिवलेन एकेन द्वे सामणेरे उपट्टापेतु, यावतो वा पन रसरति ओवदितु अनुसासितु तार तो उपदापेतु ' ति । अथ सो सामगन एतत्होसि • कति नु 20 सो अम्हार सिपापटानि, कस्य च असिसतन' ति। भगातो एतमत्य आरोचेमु । ' अनुनानामि भिगये मामणेरान . खो मया ·७० पालिपागवली दस सिक्खापदानि तेसु च सामणेरेहि सिक्खितुं-पाणतिपाता वेरमणी, अदिन्नादाना वेरमणी, अब्रह्मचरिया वेरमणी, मुसावादा वेरमणी, सुरामेरयमज्जपमादहाना वेरमणी, विकालभोनना वेरमणी, नचगीतवादितविसूकदम्मना वेरमणी, मालागन्धविलेपनधारणमण्डन. 5 विभूसनहाना वेरमणी, उच्चासयनमहासयना वेरमणी, जातरूपरज- तपटिग्गहणा वेरमणी, अनुजानामि भिक्सवे सामणेरानं इमानि दस सिक्खापदानि, इमेसु न सामणेरेहि सिक्खितुं' ति । ३८, सरीरस्स ३२ विभागा अत्यि इमसिं काये केसा लोमा नखा दन्ता तनो मंसं नहारु अहि अद्विमग्ना वकं हदयं यक्तं किलोमकं पिहर्क पप्फास अन्तं 10 अन्तगुणं उदरियं करीसं पित्तं सेन्हं पुब्बो लोहित सेदो मेदो अम्सु वसा खेळो सिद्धाणिमा लसिरा मुत्तं मत्यके मत्तलुझं । द्वतिसागरं । ३९. सामणेरपहानि ४७ •o5:02-- एकलाम किं ! सने सत्ता आहारहिति । द्वे माम कि! नामश, रूपच । तीणि नाम !ि तिम्मो वेदना । पत्तारि नाम 151! पत्तारि अरियसथानि । पञ्च नाम कि ! पशुपादानासन्या । छ नाम किं ! अझतिरानि आयतनानि । सत्त नाम कि! सरा मोझहा । अट्ट नाम कि ! अरियो अहनियो मागो । ना नाम नि सत्तावामा । दम नाम !ि दमहझेहि समनागनो आरहा ति दुधनि । कुमारपन् ।

·७३ सेक्खयम्मा ४०. सेक्खधम्मा सद्धिविहारिकेन भिनम्ववे उपआयदि सम्मावात्तितन्त्र, तनाय सम्मावतना-मालम्सेव उट्ठाय उपाहना ओमुचिचा एक्म उत्त रासह परित्या दन्तट्ट दातव्य, मुखोदक दातव्य, आसन पन्ना पेतल । सचे यागु होति मानन घोवित्वा यागु उपनामेतव्वा । 5 यागु पीतम्स उढक दत्वा भाजन परिम्गहेत्वा नीच क्त्वा माधुक अपरिघसन्तेन धोवित्वा परिमामतन्न । उपआयाम्हि दुहिते आसन उद्धरितच । सबै सो टेसो उहापो होति सो टेमो सम्मजिनलो। सचे उपझायो गाम पविसितुरामो होति निवासन दातच, पटि निवासन पटिम्गहेतच, कायवन्धन दातव्य, सगुण क वा सघाटियो 10 टासन्ना, घोवित्या पत्तो सउटको टातव्यो । सचे उपआयो पच्छा समण आकम्पति तिमण्डल पटिच्छादेन्तेन परिमण्टल निवासत्वा कायबन्धन वन्धित्वा सगुण क्त्वा मारियो पारपित्वा गण्टिक परिमुश्चित्वा धोवित्वा पत्त गहेत्वा उप मायम्म पचासमणेन हो तल । नातिदूरे गन्तब्न, न अघ्वासने गन्तव, पत्तपरियापन 15 पनिगाहेतव्य । न उपज्जायम्म मणमानन्स अतरन्तरा क्या ओपातेतला, उपआयो आपत्तिसामन्ता भणमानो निवारतज्यो । विवत्तन्तेन पटमन्तर आगन्त्वा आमन पन्मापेनच्च, पाटोद पार पीठ पादश्यरिक पनिक्लिपिनत्र, पच्नु वा पत्तचीवर परि. गहेतल, परिनिवासन दातन्त्र, निवामन परिमाहेतब्ब । मने चीयर 20 सित होति मुहुत्त हे ओतापेतब्ब, न हे धीवर निदार तल । नीवर सहरितन्त्र, नीवर सहरेन्तेन चतुरला कण उम्मा रेत्वा धीवर सहरितव्न, मा माझे मनो अहोमीनि, ओमेगे काय बन्धन पातञ्च । मने पिण्डपातो होति उपन्झायोन मुनिमुकामो होति उदर दत्या पिपातो उपनाममा । झायो पानियेन ·। पालिपाठापली पुच्छितब्बो । भुत्ताविस्स उदक दत्वा पत्त पंटिग्गहेत्वा नीच क्त्वा साधुक अपरिघसन्तेन धोवित्वा वोदक कत्वा मुहुत्त उप्हे ओतापे तब्बो, न च उण्हे पत्तो निदहितब्बो । पत्तचीवर निक्खिपितब्ब, पत्त निक्खिपन्तेन एकेन हत्येन पत्त गहेत्वा एकेन हत्थेन हेट्टामञ्च 5 वा हेडापीठ वा परामसित्वा पत्ते। निक्खिपितब्बो, न च अनन्तर हिताय भूमिया पत्तो निक्खिपितन्यो । चीवर निक्खिपन्तेन एकेन हत्थेन चीवर गहेत्वाएरेन हत्थेनचीवरवस वा चीवररज्जु वा पमज्जित्वा पारतो अन्त ओरतो भोग कत्वा चीवर निविखपितब्य । उप-झा यम्हि बुट्टिते आसन उद्धरितब्ब, पाटोटक पादपीठ पादक्थलिक 10 पटिसामेतब, सचे सो देसो उहापो होति सो टेसो सम्मज्जि तब्बो । सो उपज्मायो नहायितुकामो होति नहान पटियादेतब्ब, सचे सीतेन अत्यो होति सीतपटियादेतच, सचे उण्हेन अत्यो होति उण्ह पटियादेतच । सचे उपज्झायो जन्तावर पविसितुमामो होति चुण्ण सन्नेतन्नमत्तिका तेमेतब्बा, जन्ताघरपीठ आदाय उपझायरस 15 पिडितो पिद्रितो गन्त्वा जन्ताघरपीठ टत्वा चीवर पाटगहेत्वा एस मन्त निक्खिपितब्ब, चुष्ण दातव्व, मत्तिका दातव्या । सचे उम्स हति न त घर पविसितब्ब, नन्तावर पविसन्तेन मत्तिराय मुख मक्खेत्वा पुरतोच पच्छतो च पटिच्छादेवा जताघर पविसितध्व । न थेरेमिकवू अनुपग्वज निसादितच, न नवा भिक्खू आसनन पटिका 20 हेतवा । जन्तापरे उपझायन्स परिकम्म कात ब, जन्ताघरा निस्समन्तेन जन्ताघरपीठ आदाय पुरतो च पच्छतो च पटिरछा देत्या जन्ताघरा निमितन्न । उढरे पि उपायग्स परिक्म्म कातब्ब, नहातेन पटमतर उत्तरित्वा अत्तनो गत्त बोदर क्त्वा निवासत्ता उपायस्स गततो उदर पमन्जिब, निवासन दातल, सारि दातव्वा, नन्तापरपीठ आदाय पठमतर आगन्त्या आसन पन्नापेतच, पादोदक पादपीठ पादक्थलिक उपनिक्सिपि तर, उपसायो पानियेन पुच्छितन्यो । सने उदिसापेतुकामो होति 25 ·- सूकरपेतकथा ७५ उद्दिसापेतब्बो, सचे परिपुच्छितुकामो होति परिपुच्छितब्बो । यरिंग विहारें उपमायो विहरति सचे सो विहारो उक्लापो होति सचे उस्सहति सोधेतब्बो, विहारं सोधेन्तेन पठमं पत्तत्रीवरं नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितन्वं, निसीदनपञ्चत्थरणं नीहरित्वा एकमन्तं 5 निक्खिपितव्वं । मञ्चो नीचं कस्वा साधुकं अपरिघसन्तेन असंघट्ट- न्तेन कवाटपिट्ट नाहरित्वा एकमन्तं निक्सिपितब्बो। पीठं नाचं कत्वा साधुकं अपरिघसन्तेन असंघट्टन्तेन कवादपिट्ठ नाहरित्वा एकमन्तं निक्खपितव्वं । मञ्चपटिपादका नाहरित्वा एकमन्तं निक्विपितब्बा, खेळमल्लको नाहरित्वा एक्मन्तं निक्खिपितब्बो, 10 अप-सेनफलक नाहरित्वा एक्मन्तं निक्खिपितब्वं, मुम्म- त्थरणं यथापअ सल्लखेत्वा नाहरित्वा एकमन्तं निक्विपितव्यं । सचे विहारे सन्तानकं होति उद्धोका ठमपं ओहारेतब्व, आलोक- सन्धिकाणभागा पमन्जितव्या । सचे गेरुकपरिकम्मरता भित्ति कणकिता होति चोळकं तेमेत्वा पीढत्वा पमजितव्या, सचे काळ- 15 वण्णकता भूमि कण्णरिता होति घोळकं तैमेत्वा पीळेत्वा पमजि. तब्बा, सत्रे अकता होति भूमि उदकेन परिप्फोसित्वा सम्मजि- तन्ना, मा विहारो रजेन उहनीति । संकारं वित्रिनित्वा एकमन्तं छड्वेत । ४१ सूकरपेतकथा 'कायो ते सबसवण्णो ' ति । इदं सत्परि रानगह उप. 20 निस्साय येळुवने कलन्दकानेवाप विहरन्ते अनतरं सूकरमुसपेतं आरब्म वुतं । अतीते किर कम्मपम्म भगवतो सामने एको भिन्नु कायेन सम्मनो अहोमि, वाचाय अममतो मिक्स अकोसति परि.

·पालिपागवली 10 भासति । सो कालं कत्वा निरये निव्वत्तो । एकं चुद्धन्तरं तत्य पचित्वा ततो चवित्वा इमस्मि बुद्धप्पादे रानगहसमीपे गिझक्टे पव्वतपादे तस्सेव कम्मरस विपाकवसेन खुप्पिपासाभिभूतो पेतो हुत्वा निव्वत्ति । तस्स कायो सुवण्णवण्णो अहोसि, मुखं सूकरमुख- सदिसं । अथायस्मा नारदो गिज्झकूटपब्बते वसन्तो पातो व सरीरपटिजग्गनं करवा पत्तचीवरं चादाय राजगह पिण्डचारत्याय गच्छन्तो अन्तरामग्गे तं पेतं दिवा तेन कतकम्म पुच्छन्तो गाथमाह-- कायो ते सव्वसोवण्णो सब्या ओभासते दिसा। मुखं ते सूकरस्सेव किं कम्ममकरि पुरे ति ॥ [ तत्थ 'कायो ते सव्वसोवण्णो' तितव कायो देहो सम्बो सुवण्णवण्णो उत्तत्तकनकसन्निभो, “ सव्वा ओभासते दिसा' ति तस्स प्रभाय सव्वापि दिसा समन्ततो पभासति विज्जोतति, ओभा- सते ति वा अन्तोगधहेतु-अत्यं इदं पदं ति ते कायो सम्बसोवण्णो 15 सव्वा दिसा ओमासेति विज्मोतेतीति अत्यो दट्टब्बो । ' मुखं ते सारस्सेवा ' ति मुखं पन ते सूकरस्स विय सूकरमुखसदिसं तव मुखं ति अत्यो, किं कम्ममकरि पुरे' ति त्वं पुब्बे अतीतनातिय कीदिसं कम्मं अकासीति पुच्छति । ] एवं सो थेरेन पन पेतो कनकम्मं पुट्ठो गाथाय विम्मज्नेन्तो कायेन मन्नतो आसि, वाचागास असमतो। सेन मे तादिसो वणो यया पससि नारदा'ति ।। आह । [तत्य 'कायेन सञतो आसिं । ति कायिकेन सन्जमेन सम्मनो कायिकेन संवरेन संवुतो अहोसि वाचायासिं असञतो' ति वाचसिकेन असंवरेन समन्नागतो अहोसिं, 'तेना' ति तेन 25 उभयेन मनमेन न., मे,' ति महा । नादिसो. apply. ' नि. एतादिसो यया त्वं नारद पयक्खतो पम्ससि एवरूपो कायेन मनुम्ससण्ठानो सुवष्णवष्णो मुखेन सूकरसदिसो आसिं ति योजना, 20 . .

·७७ सूकरपेतकया वष्णसद्दोहि इध चविसष्ठाने व दट्ठलो । ] एवं पेतो थेरेन पुच्छितो तमत्थं विस्सजेत्वा तमेव कारणं कत्वा थेरेस ओवाद देन्तो गाथमाह--- 5 तं ताई नारद नाम 'सामं दिमिदं तया । पाकासि मुग्वसा पापं, मा खो] सुकरमुखो अह 'ति ।। [तत्य तं' ति तम्मा, 'ताहं 'ति ते अहं, 'नारद ' तिथे आलपति, भूमीति ' कयमि, ' सामं ' ति सयमेव, · इदं ' ति अत्तनो सरीरं सन्धाय वदति, अयं हेत्य अत्यो, यम्मा मन्ते नारद इदं मम सरीरं गलतो पट्टाय हेट्ठा मनुस्ससण्ठानं उपरि सूकर- 10 सण्ठानं तया पञ्चक्खतो ताव दिदै तम्मा ते अहं ओवादवसेन वदामि, किं इदं ति चेति आह ' माकासि मुखसा पापं, मा खो सूकरमुसो अहू ' ति, तत्य ' मा ' ति पटिसे निरातो : मुखसा' ति मुखेन, 'खो' ति अवधारणं, वाचाय पापक्रम मा आकासे, मा करोहि मा सो सूकरमुखो अहू ' ति, अहं विय सूफरमुखो 15 अहोसि येव, सचे पन त्वं मुखरो हुत्वा वाचाय पापं करेय्यासि एकसेन सूकरमुखो भवेय्याप्सि, तम्मा माकाप्ति मुखमा पाप ति फलपटिसेघनमुग्वेन ति हेतुमेव पाटसेघेति । ] अयायम्मा — भारदो रानगहे पिण्डाय चरित्वा पछाभतं पिण्डपानपटिक्न्तो चनुपरि- समझे निसिन्नरस सत्युनो तमत्यं आरोचेसि । सत्या नारद, 20 पुल्वेव मया सो सत्तो दिह्रो ' ति वत्या अनेकाकारोकार वचौदुचरितप्सन्निम्मितं आदीनवं वचीसुचरितपटिसंयुत्तं आनिसस पकासन्तो धम्म देससि । सा देसना सम्पत्तपरिसाय सात्विा अहोसि । सकरपेतवत्युवष्णना!

·पालिपाठावली ४२. पेसकारधीताकथा 0 1 अन्धभूतो ' ति इमं धम्मदेसन सत्था अगाळवे चेतिये विह. रन्तो एक पैसकारधीतरं आरब्भ क्यसि । एकदिवसं हि आळवि. वासिनो सत्यरि आळविं अनुप्पत्ते निमन्तेत्वा दानं अदंसु । सत्या भतकिच्चावसाने अनुमोदनं करान्तो । अदुवं जीवित, धुर्व मरण, 5 अवत्सं मया मस्तिव्यं, मरणपरियोसान मे जीवित, जीवितमेव अनियत, मरणं नियतं--ति एवं म णसतिं भावेथ, येसं हि मरणसति अभाविता ते पच्छिमे काले आसीविसं दिवा भीता रिसो विय सन्तासम्पत्ता भेरवर रचन्ता कालं करोन्ति, येसं न मरणसति भाविता ते दूरतो व आविसं दित्वा दण्डकेन गहेत्वा खेत्वा 10 ठितपुरिसो विय पच्छिमे काले न सन्तसन्ति, तस्मा मरणसति भावतेला ' ति आह । तं धम्मदेसनं सुत्वा अवसेसा जना सकि- चप्पसता व अहेमुं, एका पन सोळसवन्मुद्देसिका पेसवारीता ' अहो बुद्धानं क्या नाम अच्छरिया, मया मरणसति भावेतुं बट्ट. तीति । तिन्दिवं मरणसतिमेव भावसि । सत्था पि ततो निक्ख- 15 मित्वा नेत्वनं अगमासि । सा पि कुमारिका लीणि वस्सानि मर- णसतिं भावे से येव । अत्येकदिवस सत्या पच्चूससमये" लोकं ओलोकेन्तो तं कुमारिक अत्तनो आणनारस अन्तो पविढे दिवा किन्नु खो भविसतीति ' उपधारेन्तो इमाय बुमारिकाय मम धम्मदेसनं मुतदिवसतो पट्टाय ताणि दस्सानि मरणसति भाविता, 20 इदानाहं तत्य गन्त्वा इमं कुमारिकं चत्तारो प.हे इच्छित्वा ताय विसन्तिया व चतूमु दानेमु साधुमारं दत्वा इस गाभासि- स्सामि, सा गाथावसाने सोतापतिपले पतिसिति, तं नि:साय माननन्स पि सास्थिका देसना भविसतीति । अत्वा पञ्चासतभि. वखुपरिवारो नेतवना निवखमित्वा अनुपुलेन अग्गाळवविहारं अग- ·पेसमारपीतास्या 'मासि | आळविवासिनो सत्या आगतो "ति मृत्वा दिशारं गन्दा निमन्नयिंयु ! सा पि कुमारिका मत्यु आगमन मुत्वा आगतो किर मह पिना सामी आधरियो पुण्णचन्द्रमुग्यो महागोतमबुद्धो' • ति तुमानमा · इतो मे निष्ण संबच्छरानं मत्थके मुवष्णम्यो 5 सत्या दिपुल्यो, इदानि रस मुणवणं सरीरं ददु मधुरश्च वर- घमं सोतुं बभिन्मामीति ' चिन्तेसि । पिता पनामा सालं गच्छ- तो आह अम्म, परमन्तको मे माटो आरोपितो. तस दिदरियमत अनिहित,तं अन निटापेन्सामि,माधमेव तसर पढ़ेत्या आहरेण्यामीति। सा.चिन्तेप्ति 'अहं सन्यु धर्म सोलुकामा, पिता में एकमार, चिन्नु 10 खो सत्यु धम्म मुणामि, पितु तमरं वटुत्वा हामीति ' । अत्यामा एतदहोसि पिता में तमरे अनाहीयमाने पाचव्यापि पमारेय्यापि, तम्मा तसरं वोल्वा तम्स दत्वा पच्छा धनं मोन्मामानि ' पीटके निमोदित्वा तसरं बडेमि । आळविवामिनो पि सत्यारं परिविसिवा पतं गहेत्वा अनुमोदनन्याय अहमु, सत्या 'यमह पुलीनर 15 निम्साय तिमयोगनमन्गं आगतो मा अन्ज पि ओरामं न लभनि, ताय ओकामे लढे अनुमोदनं करि मार्माति ' तुप्तीमूनो निमोदि। एवं तुम्हीभूतं पन सत्यारं मदयेके लोके कोनि वतुं न दिम- हति । सा पि मो कुमारिका तमरं वटेला पन्छियं टपेत्वा पितु सन्तिकं गच्छमाना परिमपरियन्तं पन्या सस्थारं ओलोन्यमाना र 20 अगमामि । मन्या पिगौवं विपिन्वा तं ओलोमि । सा ओलोम्निागरनेव उन्नाति । सन्या एक्कसायं परिमायं निमी. दिवा में ओटोन्नो मागमन पञ्चामिमति, अततो सन्तिकं आग- मनमेवं पचार्मिसनीति ' । सा तमरपन्धि पे या मत्यु मन्तिक अगमामि । कला पन तं मत्या ओलोमांति । एवं रिरन्स अ. 25 होमि । एमा एनो गरमाना युद्धनसलारयं कन्या अनियत. गति माविम्मति, मम मन्तिम् आगन्या गळमाना पन' मोतार ·पालिपाठावली १ वाथ , - . त्तिफल पत्या नियतगतिका हुत्वा तुसितविमाने निब्बत्तिस्सतीति । तत्सा किर त दिवस मरणतो मुत्ति नाम नत्थि । सा ओलोक्ति सत्राणेनेव सत्यार उपसमित्वा छब्बण्णान रसीन अन्तर पवि सित्वा वन्दित्वा एक्मन्त अट्टासि तथारूपाय परिसाय मज्झे निसी- 5 दित्वा तुण्हीभूत सत्यार वन्दित्वा ठितकखणे येव त आह · कुमा- रिके, कुतो आगच्छसीति' । न नानामि भन्ते ' ति गमिस्ससीति' न जानामि भन्ते' ति । न जानासीति'। जानामि भन्ते' ति । नानासीति' । 'न जानामि भन्ते' ति। इति म सत्या चत्तारो पन्हे पुच्छि, महाजनो उज्यायि “ हम्मो 10 परसय, अय पेसकारीता समासम्बुद्धन सद्धिं इच्छितिच्छित कोति, किं नाम न इमाय — कुतो आगतामीति ' वुत्ते पेसकार गेहतो' ति वत्तव्ब, वह गच्छसीति ' वुत्ते । पेसकारसाल ' ति वत्तब्व सिया " ति । सत्था महाजन निस्सद्द करवा कुमारिके त्व कुतो आगच्छसीति । पुट्ठा कम्मा न 15 नानामीति' वदसीति " पुच्छि । " भन्ते तुम्हे मम पेसकार गेहतो आगतभाव जानाथ, ' कुतो आगतासीति' पुच्छन्ता पन कुतो आगन्त्वा इध निबत्तासीति ' पुच्छथ, अह पन न जा नामि कुतो आगन्त्वा इध निब्बत्ताम्ही ति" | अथम्सा सत्या साधु साधु कुमारिके मया पुच्छितपत्र्हो व तया विस्सजितो 'ति साधुकार दत्वा उत्तरिपि पुच्छि " क्त्य गमिस्ससीति ' पुट्ठा कम्मा न जानामीति ' वदेसीति " | " भन्ते, तुम्हे म तस रपच्छि गहेत्वा पेसकारसाल गच्छसीति ' जानाय, ' इतो पन गन्त्वा क्त्य निव्वत्तिस्ससीति ' पुच्छय, अह च इतो चुता न जानामि कत्य गन्त्वा निव्वत्तिस्सामीति"। अयम्सा सत्या 'मया 20 पुच्छितपञ्हो येव तया विम्सज्जितो ' ति दुतिय पि साधुगार दत्वा उत्तर पुच्छि " अय कम्मा म नानासाति ' पुट्ठा 'मानामीति' वदेसीते"।भन्ते, मम मरणभाव जानामि. तस्मा एव वदे. मीति' । अयम्सा सत्या पुच्छितपन्हो येव तया विम्सजितो' 20 .

·पेसारपीता कया .. नि साधुकारं दत्वा उचरिमि पुच्छि • भय कम्ना जानासानि' बुत्ते । न नानामीति वदनीति " | " मरणभावमेव अहं नानानि भन्ने, मम रत्तिन्दिवन्धुबम्हादिमु पन ‘अमुककाले नाम मरिस्सा- मीति न जानामि तम्मा एवं वदेमि " ति । अयम्मा सत्या • मया पुच्छिवान्हो येव तया कथितो ति चतुत्यं साधुकार दला परिसं आमन्नेमि एतरा नाम तुन्हे इमाय कार्यतं न जानाथ, केवलं उन्झायधेव; येमें हि पाच नत्यि ते अन्धा एव,येमं पञाचक्वं अत्यि ते एव वक्तुमन्तो 'ति वत्वा इमं गायमाह-- 10 A अन्धभूतो अयं लोको तनुकत्य विपस्सति । सकुन्तो जालमुत्तो व अप्पो सग्गाय गच्छत्तीति ।। [तत्य · अयं लोको' नि अयं लोकमहाननो पञाचक्सुनो अमावेन अन्धभूतो । ' तनुकेल्या ' ति तनुको एत्य न बहुजनो अनिच्चादिवसेन विपस्सति, : सकुन्तो जालमुत्तो वा ' ति यथा 15 चेकेन साकुणिकेन नालेन ओत्यरित्वा गव्हमानकेसु वट्टकेसु कोचि. देव जालतो मुच्चति सेसा अन्तोनालं एव पविसन्ति तथा मारना- लेन ओत्यटेसु सत्तेसु बहू अपायगामिनो होन्ति, अप्पो' कोचि- देव सत्तो ' सम्गाय गच्छते ' मुगति वा निव्वानं वा पापुणातीति अत्यो । ] देसनावसाने मा कुमारिका सोतापत्तिफले पतिद्वहि, 20 महाजनस्सापि साथिका देसना अहोसीति । सा पि तसरपच्छि गहेत्वा पितु सन्तिकं अगमासि । सो पि निसिन्नको व निद्दायि, तस्सा असलक्खेत्वा व तसरपछि उपनामेन्तिया तसरपछि वेम- कोटियं पटिहन्जित्वा सदं कुरुमाना पति । सो पज्झित्वा गहित- निमित्तेनेव वेमं कड्डि, वेमकोटि गन्त्वा तं कुमारिक उरे पहरि, सा 25 तत्येव कालं मत्वा पपता । अथस्सा पिता नं ओलोकेन्तो सकलस- रीरेन लोहितमक्खितेन पतित्वा मतं अहस । अथस्स महासोको उम्पाञ्जे, सोन मे सोकं अनो निवापेतुं मक्सिम्मतीति ।

·८२ पालिपाठवली रोदन्तो सत्यु सन्तिकं गन्त्वा तमत्यं ओरोचेत्वा । भन्ते, सोकं में निव्वापेथा ' ति आह । सत्या त समस्सासेत्वा मा सोचि, अन- मतम्गसि हि संसारे तव एवमेव धीतु मरणकाले पग्वरितं अस्सुं चतुन्नं समुद्दानं उदकतो अधिकतरं ' ति वत्वा अनमतम्गकथं । कयोसि । सो तनुभूतसोको सत्यारं पञ्चज्ज याचिरवा लद्धपब्वज्जूप- सम्पदो न चिरम्सेव अरहत्तं पापुणीति । पेसकारधीताय वत्थु । ४३. उत्तिय पहानि 2 अथ सो उत्तियो परिव्वानको येन भगवा तेनुपसंकमि, उप- संकमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि, सम्मोदनीय कयं साराणीयं वीति- सारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिनो खो उत्तियो परि. 10 लानको भगवन्तं एतदवोय : किन्नु ग्बो भो गोतम सस्सतो लोको, इदमेव सर्च, मो अन्नं 'ति । अन्यानतं सो एतं उत्तिय मया--मम्मतो लोको, इदमेव सच, मोघ अन्नं 'ति । *किंपन भो गोतम अमम्मतो लोको इदमेव सर्थ, मोपं अन्य' ति। ' एतं पि खो उत्तिय अन्याकन मया--असम्मतोलोको, इदमेव सचं, 15 मोचं अन्नं 'ति । किन्नु गो भो गोतम अन्तवा लोको....अन- न्तमालोको...तं जावं तं सरीरं... अन्ननीय अन्न सरीरं....होति तथागतो परम्मरणा न होति तथागतोपरम्मरणा....होति न न न होति ..नेव होति न न होनि तथागतो परम्मरणा इदमे सध मोपं अन्नं' ति । एतं पि मो उत्तिय अन्यारतं मया ---नेर होति न न सोति तथागतो परम्मरणा, इदमेव संध, मो अन्न नि । 'रिन्नु गोभी गोतम मम्मनो येरो, इदमेव सर्य, मो अन्नति इति पटो .... ।

·उत्तिय पमहानि
मेव सच, मोघ अन । ति वदोस । ' किं पन भो गोतम
असस्सतो रोको, इदमेव सच्च, मोघ अब्ज' ति इति पुट्ठो समानो
एत पि खो उत्तिय अन्याक्त मया असस्सतो रोको, इदमेव
सच्च, मोघ अञ' ति वसि । 'किन्नु खो भो गोतम अन्तवा
। लोको अनन्तवा रोको त जीव त सरीर अञ जीव अन्न
सरीर होति तथागतो परम्मरणा
न होति तथागतो परम्म
रणा होति च न च होति तथागतो परम्मरणा नेव होति न
न होति तथागतो परम्मरणा, ईदमेव सञ्च, मोर अञ' ति इति
पुट्ठो समानो । एत पि खो उत्तिय अन्याकत मया-नेव होति
10 न न होति तथा गतो परम्मुरणा, इदमेव सच्च, मोघ अन्ज ' ति
वढोस । अथ निश्चरति भोता गोतमेन व्याक्त" ति। अभि
ज्जाय खो अह उत्तिय सावकान धम्म देसेमि सत्तान विसुद्धिया
सोक्परिटेवान समतिकमाय दुक्खदोमनम्सान अत्यनमाय नायम्स
अधिगमाय निबानस्स सचिकिरियाया 'ति । य पनेत भव
15 गोतमो आभिजाय धम्म देसेसि सत्तान विमुद्धिया सोपरि
देवान समतिकमाय दुक्खदोमनस्सान अत्यगमाय मायस्स अधि
गमाय निश्वानस्स सच्चिकिरियाय, सव्वो च तेन लोको निय्यिस्सति
उपड्डो वा तिभागो वा ' ति । एव वुत्ते भगवा तुण्ही अहोसि ।
अथ खो आयम्मतो आनन्दम्स एताहोमि
20 उत्तियो परिबाजरो पापक दिहिगत परिलमति : सन्न सामुक्क
सिर वत मे समणो गोतमो पन्हं पुट्ठो ससादेति नो विम्सग्नेति,
न नून विसहतीति, ' तदस्स उत्तियस्स परिवाजक्स्स दीघरत्त
अहिताय दुक्खाया" ति । अथ खो आयम्मा आनन्दो उत्तय
परिव्यानक एतदवोच " तेन हावुसो उत्तिय उपमते करिस्सामिा
27 उपमाय इधेचे विनू पुरिसा भासितम्स अत्य आनानन्ति ।
सेय्याया पि आवुसो उत्तिय रजो पञ्चन्तिम नगर दहुद्दाप
टव्हपाकारतोरण. एकद्वार । तत्रम्स टोवारिको पन्निो व्यतो
मा हेव खो

·पालिपाठगवली - - मेघावी अन्नातान निवारेता जातान पवेसेता, सो तस्स नगरस समन्ता अनुपरियायपथ अनुक्ममानो न पस्सेय्य पाकारसन्धि वा पाकारविवर वा अन्तमसो बिळारनिस्सकनमत्तम्पि, नोच वास्स एव आण होति एत्तका पाणा इम नगर पविसन्ति वा निक्खमन्ति वा' 5 ति, अथ ख्वास्स एवमेत्य होति, ये खो केचि ओळारिका पाणा इम नगर पविसान्त वा निक्खमन्ति वा सब्बे ते इमिना द्वारेन पविसन्ति वा निक्खमान्त वा ' ति। एवमेव खो आवुसो उत्तिय न तथागतस्स एव उस्सुक होति 'सव्वो वा तेन लोको निय्यिरसति उपड्डो वा तिभागो वा ' ति, अथ खो एवमेत्य तथागतस्स होति 10 : ये खो केचि लोकम्हा निम्यिसु वा निय्यन्ति वा निय्यिस्सन्ति वा सले ते पञ्च नींवरणे पहाय चेतसो उपक्लेिसे पाय दुब्न लीकरणे चतूसु सतिपट्टानेसु सुपतिहितचित्ता सत्त बोझले यथाभूत भावत्वा एवमेते लोक्म्हा निम्यिासु वा निय्यान्त वा निय्यिस्सन्ति वा ' ति । यदेव खो त्व आवुसो उत्तिय भगवन्त पन्ह अपुच्छि 15 तदेव त पम्ह भगवन्त अम्ब्रेन परियायेन अपुक्छि । तस्मा ते त भगवा न व्याकासीति । [ पञ्चमे — तुम्ही अहोसीति ' सत्यूपलद्धिय ठत्वा अपुच्छ पुच्छतीति तुण्ही अहोप्ति, सब्यसामुक्कसिक वत मया सवपु च्छान उत्तम पुच्छ पुच्छितो समणो गोतमो ससादेति नो विस्स 20 ज्बेति, ननु न सका विस्सजेतु ' ति एव पापिक दिट्टि मा पटि रमतीति, ' तदस्सा ' ति त एष उम्पन्नदिद्विगत भवेय्य, 'पञ्च न्तिम' ति यस्मा मज्झिमदेसे नगरस्स उद्दापादीनि थिरानि वा होन्ति दुब्बलानि वा सव्यसा वा पन तेस पागारो न होति तम्मा त अगहत्वा पञ्चन्तिम नगर ति आह, 'दहुदापति घिरपा 25 कारपाट, ' दल्हपाकारतोरण ' ति थिरपागारचेर थिरपिट्ठसवार कञ्च - एक्द्वार ' ति क्स्मा आह, बहुद्वारस्मि हि नगरे बहूहि पण्डितदोवारिकेहि भवितव्य, एकद्वारे एको व वति, तथागतम्म ·मालुक्यापुत्तरस बुदोपदेसी व पनाय अन्नो सदिसो नत्यि. तम्मा मुटु पण्डितभावम्म ओपम्मत्यं एकं येत्र दोवारिफ दम्मेतुं एकद्वारं ति आह. । पण्डितो ति पण्टिवेन समनागतो. व्यतो 'ति देण्यति येन समन्नागतो, मेधाति 'ठगनुप्पत्तिा पञ्जासंसाताय मेधाय समन्नागतो, 'अनुपरियायप ति अनुपरियायनामकं मग. पाकारसन्धि 'ति द्विनं इहवानं अपगतहानं, पाकारविबरं' नि पाकारस्त छिन्नहान, ' तदेव तं पन्हं तितं येव सम्सतो लोसे ति आदिना नयेन पुढे टपनीय पन्हें पुन पि पुच्छि, 'सबो च तेन लोको' ति सत्तूपलद्धियं येव उत्स्वा अन्नेनाकारेन पुछतीति प . . . 10 टम्सेति । ४४. मालूक्यापुत्तस्स बुद्धोपदेसो ८०.२ s यो खो मालुक्यापुत्त एवं वदेष्य न तादाहं भगवति ब्रह्म चरियं चरित्सामि याव मे मावा न न्याकरिस्मति-सरसतो लोको ति वा असमतो लोको ति वा पे नेव होति नन होति तथागतो परम्मरमा ति वा 'ति, अन्याक- 15 तमेव तं मालुक्यापुत्त तथागतन अस, अथ मो पुम्गलो कालं करेग्य । सेय्यथा पि माटुंग्यायुक्त पुरिसो सद्धेन विद्धो अस सविसेन गाइपलेपनेन, तम्म मित्तामचा नातिप्तालो- हिता मिसक्कं मल्लकत्तं उपट्टपेय्यु, सो एवं वद्देश्य, 'न तावाहं इस सलं आहरिस्मामि याव न तं पुरिसं भानामि येनम्हि विद्धो- 20 सत्तियों या ब्राह्मणो वा देम्मो वा मुद्दो वा ' ति; सो एवं वदेय्य, न तावाहं इमं मलं आहरिम्सामि याव न तं पुरिसं जानामि येनम्हि विदो -एवंनामो एवंगोत्तो इति वा दीयो ·८४ पालिपाठावली , मेघावी अन्नातान निवारता जातान पवेसेता, सो तस्स नगर तस समन्ता अनुपरियायपथ अनुकममानो न पस्सेय्य पाकारसन्धि वा पाकारविवर वा अन्तमसो बिळारनिस्सकनमत्तम्पि, नोच ख्वास्स एव माण होति एत्तका पाणा इम नगर पविसन्ति वा निक्खमन्ति वा' 5 ति, अथ स्वास्स एवमेत्य होति, ये खो केचि ओळारिका पाणा इम नगर पविसान्त वा निक्खमन्ति वा सन्ले ते इमिना द्वारेन पविसान्त वा निक्खमान्त वा ' ति। एवमेव खो आवुसो उत्तिय न तथागतस्स एव उस्सुक होति सबो वा तेन लोको निय्यिस्सति उपड्डो वा तिभागो वा' ति, अथ खो एवमेत्य तथागतस्स होति 10 : ये खो केचि लोकम्हा निय्यिसु वा निय्यन्ति वा निम्यिस्सन्ति वा सले ते पञ्च नीवरणे पहाय चेतसो उपक्लेिसे पजाय दुन्न लीकरणे चतूसु सतिपट्टानेसु सुपतिहितचित्ता सत्त बोझले यथाभूत भावत्वा एवमेते लेक्म्हा निम्यिसु वा निय्यान्त वा निय्यिस्सन्ति वा ' ति । यदेव खो व आवुसो उत्तिय भगवन्त पन्ह अपुच्छि 15 तटेव त पञ्ह भगवन्त अम्बेन परियायेन अपुच्छि । तम्मा ते त भगवा न व्याकासीति"। [ पञ्चमे ' तुण्ही अहोसीति ' सत्यूपलद्विय ठत्वा अपुच्छ पुच्छतीति तुम्ही अहोसि, सन्यसामुक्कसिा वत मया सयपु च्छान उत्तम पुच्छ पुच्छितो समणो गोतमो ससादेति नो विस्स 20 जेति, ननु न सका विस्सजेतु ' ति एव पापिक दिट्टि मा परि रमतीति, ' तदस्सा ' ति त एव उप्पनदिद्विगत भवेय्य, 'पञ्च न्तिम ' ति यम्मा मज्झिमदेमे नगरस्म उद्दापादीनि विरानि वा होन्ति दुबलानि या सब्बसो वा पन तेम पागरो न होति तम्मा त अगहेत्वा पञ्चन्तिम नगर ति आह, 'दहुदापति घिरपा सारपात, ' दण्हपाकारतोरण ' नि थिरपामारचा चिरपिट्टापार पच ' एपहार ' ति यम्मा आह, बहुद्वारम्मि हि नगरे बहि पण्डितदोवारिकेहि भवितव्य, एकद्वारे एयो व वति, तथागतम्म + . 25 - .

·मालुक्यापुत्तरस मुदोपदेसो च पाय . अओ सदिसो नस्थि. तम्मा मुटु पण्डितभावम्म ओपम्मत्यं एकं येत्र दोवारिक दस्सेतुं एकद्वारं ति आह. । पण्डितो ति पण्डिश्चन समन्नागतो, 'व्यत्त' ति वेश्यत्ति- येन समन्नागतो, मेधावीति ' ठानुप्पत्तिया पञ्चासंखाताय मेधाय समन्नागतो, 'अनुपरियायपथ' ति अनुपरियायनामकं भगं, पाकारसन्धि ' ति द्विन्नं इदुकानं अपगतहानं, पाकारविवरं ति पाकारस्त छिन्नहानं, तदेव तं पन्हं ' तितं येव सम्मतो लोको ति आदिना नयेन पुई उपनीय पन्हं पुन पि पुच्छि, सनो च तेन लोको ' ति सत्तूपलद्धियं येव ठत्वा अभ्भेनाकारेन पुच्छतीति 10 दरसेति !] ४४. मालुक्यापुत्तस्स बुद्धोपदेसो ८९ " यो खो मालुक्यापुत्त एवं वदेश्य न तावाहं भगवति ब्रह्म- चरियं चरिस्सामि याव में भगवान ब्याकरिस्सति--सरसतो लोको ति वा असस्सतो लोको ति वा नेव होति न न होति तथागतो परम्मरणा ति वा ' ति, अन्याक- 15 तमेव तं मालुक्यापुत्त तथागतेन अस, अथ सो पुग्गलो कालं करेग्य । सेय्यथा लि मालुक्यापुत्त पुरिलो मल्लेन विद्धो अस सविसेन गाहालेपनेन, तरस मित्तामचा आतितालो- हिता मिसक सल्लकत्तं उपट्ठपेव्युं, सो एवं वदेय्य, 'न तावाहं इमं सद्धं आहरिस्सामि याव न तं पुरिसं मानामि येनम्हि विद्रो- 20 खत्तियो वा ब्राह्मणो वा बेरमो वा मुद्दो वा ' ति; सो एवं यदेय्य, 'न तावाहं इमं सलं आहरिमसामि यावन तं परिसं नानामि येनम्हि विदो एवंनामो एवंगोत्तो इति वा दीपो ....

·च्छवि वा.... ८६ पालिपागवली वा रस्सो वा मज्झिमो वा....काळो वा :सामो वा मड्गुर- ..असुकस्मि गामे वा निगमे वा नगरे वा....,याव न तं धनुं जानामि येनम्हि विद्धो यदि वा चापो यदि वा कोदण्डो...., याव न तं नियं जानामि यायम्हि विद्धो यदि वा अक्कास यदि वा 5 सण्ठस्स यदि वा नहारुस्स यदि वा मरुवाय यदि वा खरिपणिनो ..,याव न त कण्डं जानामि येनम्हि विद्धो यदि वा कच्छं यदि वा रोपिमं....यम्स पत्तेहि वानितं यदि वा गिज्यम्स यदि वा कङ्करस यदि वा कुललस्स यदि वा मोरस्त यदि वा सिथिलह- नुनो....यस्स नहारुना परिक्खित्तं यदि वा गवस्स यदि वा महि- 10 सस्स यदि वा रोरुवस्स यदि वा सेम्हारस्स....,यावः न तं सलं जानामि येनम्हि विद्धो यदि वासलं यदि वा खुरप्पं यदि का वेकण्टं यदि वा नाराचं यदि वा वच्छदन्तं यदि वा करवीरपत्तं ' ति, अतमेव तं मालुक्यापुत्त सेन पुरिसेन अम्स, अथ सो पुरिसो कालं करेग्य" सस्सतो लोको ति मालुक्यापुत्त दिहिया सति ब्रह्मचरिय- वासो अभविस्सा ति एवं नो, असस्सतो लोको ति मालुक्यापुत्त दिडिया सति ब्रह्मचरियवासो अभविस्सा ' ति एवम्पि नो, सस्सतो लोको ति मालुक्यापुत्त दिट्ठिया सति असमतो लोको ति का दिहिया सति अत्येव जाति अस्थि जरा अत्यि मरणं सन्ति सोक- 20 परिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा येसा हं दिढे वा धम्मे निघातं पत्र- पेमि । अन्तवा लोको ति....पे.....तं जीवं तं सरीरं ति........! होति तथागतो परम्मरणा ति....पे.... । होति च न च होति तथागतो परम्मरणा ति पे । तस्मा ति ह मालुसयापुत्त अन्यारतं च मे अन्यारुततो धारेय, व्याकतं च मे व्याकततो 25 धारेथ । किं च मालुक्यापुत्त मया अन्याकतं -सरसतो लोके ति मालुक्यापुत्त मया अन्याकतं, असस्सतो लोको ति....पे....नेव होति न न होति तथागतो परम्मरणा ति.मया अन्याकतं । कम्मा चेत मालुक्यापुत मया अत्याकत :-न हेते माटुंग्यापुत्त अत्यहितं 15

·बुद्धस्स वच्छगोतेन संवादो
नादिब्रह्मचरियिक, न निविदाय न विरागाय न निरोधाय न
उपसमाय न अभिन्माय न सम्बोधाय न निवानाय मवत्तत्ति,
तस्मा त मया अव्याक्त । विञ्च मालुक्यापुत्त मया व्याक्त-इट
दुक्स ति मालुक्यापुत्त मया व्याक्त, अय दुक्ससमुदयो ति अय
२ दुक्यनिरोधो ति अय दुक्खनिरोधगामिनी पटिपटा ति मया
व्याकत क्स्मा चेत मालुक्यापुत्त मया व्याक्त--
एत हि मालुक्यापुत्त अत्थसहित एत आदिब्रह्मचरियिक,
एत निन्नानाय विरागाय निराधाय उपसमाय अभिज्ञाय सम्बो
बाय निव्यानाय सवत्तति, तस्मा त मया व्याक्त
10 तस्मा ति ह मालुक्यापुत्त अन्यास्तव मे अन्यारततो
धारेथ, व्याक्तञ्च में व्याक्ततो धाग्या" ति । इदमवोच
भगवा । अत्तमनो आयम्मा मालुक्यापुत्तो भगवतो भासित
अभिनन्दीति।
।
४५. बुद्धस्स बच्छगोत्तेन संवादो ५२
एवम्मे सुत -----एक समय भगवा सावत्थिय विहरति नेतदने
15 अनाथपिण्डिक्म्म आरामे । अथ खो वच्छगोत्तो परिब्वानको येन
भगवा तेनुपसरमि, उपसममित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि, सम्मो.
टनीय क्थ साराणीय वीतिसारत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त
निसिनो खो वच्छगोतो परिबानको भगवन्त एतदवोच “चिन्नु
खो भो गोतमो, । सम्सतो लोश इदमेव सच,
मोप
20 अन्न । ति एवटिष्टि भव गोतमो " ति । " न खो

·८८
पाक्षिपाठापली
अह पच्छ एवदिद्वि --सम्सतो लोको, इदमेव सध, मोष
अन" ति । " किं पन असस्सतो लोको " पे
"किन्नु खो भो गोतमो : सस्सतो लोको ति एवटिहि समणो
गोतमो ति' इति पुट्ठो समानो -..--न खो अह वच्छ एवदिदि
पति वटेसि"। पे कि पन भव गोतमो आदीनव सम्पस्समानो
एव इमानि सव्यसो दिद्विगतानि अनुपगतो' ति । सस्सतो लोको ति
खो पच्छ दिद्विगतमेत दिद्विगहन टिडिकन्तार दिटिविसूर दिद्विवि
प्फदिन्त दिडिसयोमन, सदुक्ख सविधात सउपायास सपरिळाह न
निलिदाय न विरागाय न निरोधाय न उपसमाय न अमिम्बाय
10 न सम्बोधाय न निन्नानाय सवत्तति । असस्सतो लोको
ति .पे. । इम खो मह वच्छ आदीनव सम्पसमानो एव
इमानि सन्चसो दिहिगतानि अनुपगतो ति। । अपि पन भोतो
गोतमस्स विञ्चि दिद्विगत 'ति । दिहिगत तिखो वच्छ, अप
नीतमेत तथागतस्स । दिह हेत पच्छ तथागतेन - इति रूप, इति
1) रूपरस समुदयो, इति रूपस अत्यगमो, इति वेदना, इति वेदनाय
सटमुयो अत्यगमो, इति समा....इति सखारा इति विचाण
तस्मा तथागतो सबमञितान सलमथितान सञ्च-अहिंकार
मर्मिगार मानानुसयान खया विरागा निरोषा चागा परिनिम्सग्गा
अनुपाटा विमुत्तो ति बदामीति' । ' एव विमुत्तचित्ता पन भो
-0 गोतम भित्तु कुहिं उपपज्जतीति' । उपपज्जतीति खो वच्छ न
उपेति' । तेन हि भो गोतम न उपपजतीति । 'न उपप
जतीति खो वच्छ न उपेति' । तेन हि भो गोतम उपपञ्चति
पनच उपपज्जतीति। उपपन्नति ननन उपपजतीति सो
बच्चन उपेति' । तेन हि भो गोतम नेव उपपज्जति न न
20 उपपजनीति'। नेव उपपज्जति न न उपपजनीति ग्लो पण न
उपेति । य विमुत्तचित्तो पन भो गोतम मिस्र कुर्हि उप
पनीवि इति हो समानो-उपपजनीति सो वजन उपतति
पनि थाह भो गोतम भन्नाग मापाटि एला मम्मोह

·. बुद्धस्स वच्छगोत्तेन सवादो मापादि, या पि मे एसा भोतो गोतमस्स पुरिमेन कथासल्लापेन अहु पसादमत्ता सा पि मे एतरहि अन्तराहिता ' ति । ' अल हि ते वच्छ अञआणाय, अल सम्मोहाय । गम्भीरो हय वच्छ धम्मो दुइसो दुरनुबोधो सन्तो पणीतो अतकावचरो निपुणो पण्डितवेट 5 नियो, सो तया दुजानो अचदिदिकेन अन्नखन्तिकेन अरु चिकेन अननयोगेन अायाचरियकेन । तेन हि वच्छ त येवत्य पटिपुच्छिमामि, यथा ते खमेय्य तथा न व्यारेय्यासि । त किं मन्नास वच्छ, सचे ते पुरतो अग्गि जलेय्य जानेय्यासि त्व-अय मे पुरतो अग्गि जलतीति ' । सचे मे भो गोतम पुरतो अग्गि 10 जलेय्य जानेय्याह-अय मे पुरतो अग्गि जलतीति । सचे पन त वच्छ एव पुच्छेय्य ' यो ते अय पुरतो अग्गि जलति अय अग्गि किं पटिच्च अल्तीति, एव पुट्ठो त्व वच्छ किं ति ब्यारेय्यासीति ।। 'सचे म भो गोतम एव पुच्छेय्य एव पुट्टो अह भो गोतम एव ब्यारेय्य-~-यो मे अय पुरतो अग्गि जलति 15 अय अग्गि तिणस्कृपादान पटिश्च जलतीति । सचे ते पुरतो सो अम्गि निब्वायेय्य जानेय्यासि त्व-~अय मे पुरतो अग्गि निबुतो ' ति । ' सचे मे भो गोतम पुरतो सो अम्गि निब्बायेय्य जानेय्याह--अय मे पुरतो अग्गि निबुतो ति । सचे पन त वच्छ एव पुच्छेय्य यो ते अय पुरतो अग्गि निव्वतो सो अम्गि 20 इतो कतम दिस गतो, पुरथिम वा पच्छिम वा उत्तर या दक्षिण वा ति, एव पुट्ठो त्व वच्छ फि ति व्यारेय्यासीति' । न उपेति भो गोतम, य हि सो भो गोतम अम्गि तिनाटुपादान पटिच्च अनलि, तस्स च परियादाना अचस्स च अनुपहारा अनाहारो निन्बुतो तेव सख गच्छतीति । एव एव खो वच्छ येन रूपेन तथागत पपयमानो पापेय्य त रूप तथागतस्स पहीन उच्छिनमूल तालावत्युक्त अनभावकत आयति अनुप्यादधम्म रूपसखाविमुत्तो खो वच्छ तथागतो गम्भीरो अप्पमेय्यो दुप्परियो वच्छ 25 पापा १२ ·न . पालिपागवली गाहो सेय्यथा पि महासमुद्दो, उपपजतीति न उपेति, न उपपज्ज तीति न उपेति, उपपज्जति च च उपपजतीति न उपेति, नेव उपपजति न न उपपज्जतीति न उपेति । याय वेद- नाय तथागतं पापयमानो पापेय्य सा वेदना तथागतस्स पहीना... वेदनासंखाराविमुत्तो खोवच्छ तथागतो गम्भीरो....सेय्यथा पि महासमुद्दो, उपपजतीति न उपेति.... । या च सजाय.... । येहि संखारेहि... [ येन विआणेन....न उपेतीति । एवं वुत्ते वच्छगोत्तो परिबाजको भगवन्तं एतदवोच • सेय्यथा पि मो गोत- म गामस्स वा निगमस्स वा अविदूरे महा सालरुक्खो, तस्स अनि 10 चता साखापलास पलुजेय्य, तचपपटिका पलुज्जेय्यु, फेन्गु पलुजेय्य, सो अपरेन समयेन अपगतसा पलासो अपगततचपपटिको अपगत- फेगुको सुद्धो अस्ससारे पतिद्वितो, एवमेव इदं भोतो गोतमस्स पावचनं अपगतसाखापलासं.. सुद्धं सारे पतिठित । अमिक्वन्तं भो गोतम, अभिकन्तं भो गोतम, सेय्यथा पिभों गोतम निक्कुजितं वा 15 उक्कुञ्जय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूव्हस्स वा मग्ग आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोत धारेय्य 'चक्खुमन्तो रूपानि दक्खिन्तीति' एवमेव भोता गोतमेन अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो । एसाहं भवन्तं गोतम सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसंघञ्च, उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणगतं " ति | अग्गि-वच्छ- 20 गोत्त-सुत्तन्तं ।

·सम्मा दिहि
४६.सम्मा दिहि ९४
.
1
सावत्थिय विहरति । अथ म्वो आयम्मा कच्चायनगोतो येन
भगवा तेनुपसामि, उपसकमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त
निमीदि । एस्मन्त निसिनो खो आयम्मा कच्चायनगोतो भगवन्त
एतदवोच - सम्मादिहि सम्मादिट्टीति मन्ते बुच्चति, कित्तावता नु
खो भन्ते समादिहि होतीति " हय निम्सितो खो
य कच्चायन लोको येमुय्येन--अस्थितञ्चव नत्थितञ्च
लोक्समुदय खो कच्चायन ययाभूत सम्मप्पाय पस्सतो य
रोके नत्यिता सा न होति, लोकनिरोध खो कच्चायन यथाभूत
सम्मप्पाय पस्सतो या लेके अत्यिता सा न होति । उपायु
10 पादानाभिनिवेपनिबन्धो खो य उच्चायन रोरो येभुय्येन-~-
तञ्चाय : उपायुपाटान चेतसो अधिट्टानाभिनिवेमानुसय न उपेति
न उपादियति नाधिद्वाति अत्ता मे ति, दुक्खमेव उप्पजमान उप्प
ज्जति, दुक्खं निरुज्यमान निरज्यातीति' न कावति न विचिकिच्छति,
अपरप्पच्चया आणमेवम्स प्रत्य होति, एत्तावता खो चायन
15 सम्मादिद्धि होति । ' सब अत्यानि 'खो बच्चायन अयमेरो
अन्तो, सन्य नत्यीति' अयदुतियो अन्तो, एते ते कच्चायन उमो
अन्ते अनुपगम्म मझेन तथागतो धम्म देनेति---अविजापञ्चया
सम्वारा सखारप्पच्चया विन्माण से एवमेनम्स केवलस्स
दुक्खक्वन्धम्म समुदयो होति, अविजाय त्वेव असेसविरागनि
20 रोषा सखारनिरोधो, सखारनिरोषा विभाण निरोधी पे
एवमेतम्स केवलम्स दुक्वक्वन्धम्म निगेघो होतीति "।

·पालिपाठावली ४७. पधानसुत्त ५० तं [ मं] पधान पहितत्तं नदि नेरजरं पति । विपरकम्म झायन्तं योगक्षेमस्स पत्तिया ॥ १॥ नमुची करुणं वाचं भासमानो उपागमि । किसो त्वमसि दुब्बण्णो सन्तिके मरणन्तव ॥ २ ॥ सहस्सभागे मरणं एकसे तव जीवितं । जीव भो जीवितं सेय्यो जीवं पुञानि काहसि ॥ ३ ॥ चरतो च ते ब्रह्मचरियं अग्गिहुत्तञ्च जूहतो । पहूतं चीयते पुनं किं पधानेन काहसि ॥ ४ ॥ दुग्गो मग्गो पधानाय दुक्करो दुरभिसम्भवो । इमा गाथा भणं मारो अट्ठा बुद्धस्स सन्तिके ॥५॥ तं तथा वादिनं मारं भगवा एतदनवि। पमत्त बन्धु पापिम सेनत्येन इधागतो ॥ ६ ॥ अणुमत्तो पि पुझोन अत्यो महं न विजति । येसं च अत्यो पुञ्जानं ते मारो वत्तुमरहति ॥ ७ ॥ अस्थि सद्धा ततो विरियं पञ्जा च मम विजति । एवं म पहितत्ताम्प कि जीवमनुपुच्छसि ॥ ८ ॥ नदीनमपि सोतानि अय वातो विसोसये । किञ्च मे पहितत्तस्स लोहितं नूपसुस्सये ॥९॥ लोहिते सुस्समानम्हि पित्तं सेम्हञ्च सुस्सति । मंसेसु खीयमानेसु भिय्योचित्तं पसीदति । भिय्यो सति च पञ्जा च समाधि मम तिद्वति ॥ १० ॥ तस्स मेवं विहरतो पत्तस्सुत्तमवेदनं । कामे नापेक्खते चित्तं परस सत्तस्स सुद्धतं ॥ ११ ॥ कामा ते पठमा सेना दुतिया अरति वुच्चति । ततिया सुप्पिपासा ते चतुत्पी तण्हा पवुञ्चति ॥ १२ ॥ .

·पानसुत
९३
पञ्चमी थानमिद्धन्ते छहा भरि पवुञ्चति ।
सत्तमी विचिकिच्छा ते मक्खो थम्भो ते अठमो ॥ १३ ॥
लामो सिलोको सकारो मिच्छालद्धो च यो यसो
यो चत्तानं समुक्कसे परे च अवजानति ॥ १४ ॥
एसा नमुचि ते सेना कण्हस्साभिप्पहारिणी ।
ननं असूरो निनाति नेत्वा च लभते सुख ॥ १५ ॥
एस मुञ्ज परिहरे धिरत्यु इध जीवितं ।
समामे मे मत सेय्यो यच्चे जीवे पराजितो ॥१६॥
पगाव्हा एत्य [न ] दिसति एके समणब्राह्मणा ।
तञ्च मम्गं न जानन्ति येन गच्छन्ति सुब्बता ॥ १७ ॥
समन्ता धनिनं दिस्वा युत्तं मारं सवाहनं ।
युद्धाय पच्चुग्गच्छामि मा में ठाना अचावयि ॥ १८ ॥
यं ते तं न-प्पसहति सेनं लोको सदेवको ।
तं ते पाय भञ्जामि आम पत्तं व अम्हना ।। १९ ॥
वसिं करित्वा संकप्पं सतिञ्च सुप्पतिहितं ।
रहा रहुं विचरिस्सं सावके विनयं पुथु ॥ २० ॥
ते अप्पमत्ता पहितत्ता मम सासनकारका ।
अकामस ते गमिस्सन्ति यत्य गन्त्वा न सोचरे ॥ २१ ॥
सत्त वस्सानि भगवन्तं अनुवन्धि पदा पदं ।
ओतारं नाधिगच्छिस्सं सम्बुद्धस्स सतीमतो ।। २२ ॥
मेदवण्णं व पासाणं वायसो अनुपरियगा ।
अपेत्य मुदु विन्देम अपि अस्सादना सिया ॥ २३ ॥
अलद्धा तत्य अस्सादं वायसेत्तो अपक्कमि ।
काको व सेल आसज निविजापेम गोतमं ॥ २४ ॥
तस्स सोकपरेतस्स वीणा कच्छा अभस्सथ ।
ततो सो दुम्मनो यक्खो तत्थेवन्तरघायया ति ॥ २५ ॥

·२४ पाकि पाठावली ४८. धनियसुत्त ५० धनियो गोपो- पक्कोदनो दुद्धखीरो हमस्मि, अनुतीरे माहिया समानवासो । छन्ना कुटि आहितो गिनि, अथ चे, पत्ययसी पवस्स देव ॥१॥ अकोधनो विगतविलो हमम्मि, अनुतीरे महियेकरत्तिवासो । विवटा कुटि निबुतो गिनि, अथ चे पत्थयसी पवस्म देवा।२।। धनियो गोपो--- अन्धकमकसान विजरे, कच्छे सव्हतिणे चरन्ति गायो। 'बुट्टिम्पि सहे यु आगतं, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव ॥ ३ ॥ भगवा- भगवा- बद्धा हि भिसी सुसंखता, तिण्णो पारगतो विनेय्य ओघं । अत्यो भसिया न विचति, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव ॥४॥ धनियो गोपो- गोपी मम अस्सवा अलोला दीपरत्तं संवासिया मनापा । तस्सा न सुणामि किश्चि पापं, अथचे पत्थयसी पवस्स देव।।५!! -- भगवा चित्तं मम अस्सवं विमुत्तं, दीपरत्तं परिभावित सुदन्तं । पापम्पन मे न विजति, अथ चे पत्थयसी पवस्त देव ॥ ६ ॥ धनियो गोपो- अत्तवेतनमतो हमस्मि, पुत्ता च मे समानिया अरोगा। तेसं मे सुणामि किञ्चि पापं, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव ॥७॥ भगवा-- नाहं भतकोस्मि फरसचि, निबिडेन चरामि सव्वलोके । अत्यो भतिया न विजति, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव || ·धनियसुत्त धनियो गोपो- अस्थि वसा अत्यि धेनुपा गोधराणियो पवेनियो पि अस्थि । उसभोपि गवम्पती चअत्थि, अथ चे पत्ययसी पवम्स देव ॥९॥ भगवा- नात्य बसा नत्यि धेनुपा गोधरगियो पवेनियो पि नस्थि । उसभोपि गवम्पतीघ नत्थि, अय चे पत्ययसी पवम्स देव ॥१०॥ धनियो गोपो- खीला निखाता असम्पवेधी, दामा मुजमया नवा सुसम्ठाना । न हि सक्सिन्नि धेनुपापि छेत्तु, अथ चे पत्थयसी पवम्से देव भगवा- [॥११॥ उसमोरिव छेत्व बन्धनानि, नागो पूतिलतं व दालयित्वा । नाहं पुन उपेम्सं गम्भमेश्यं, अथचे पत्थयमी पदम्स देव॥ १२॥ निन्नञ्च थलश्च पूरयंतो, महामेघो पावम्सि तावदेव । सुल्ला टेवम्स वम्सतो इसमत्यं धनियो अमासय ॥ १३ ।। 'लाभा वत नो अनप्पका ये मयं भगवन्तं अहसाम । सरणं तं उपेम चक्तुम सत्या नो होहि तुवं महामुनि ॥१४॥ गोपी च अहश्च आसवा ब्रह्मचरियं सुगते चरामसे । जातिमरणम्स पारगा, दुक्खम्सन्तकरा भवामसे' ॥ १५ ॥ मारो पापिमा--- नन्दति पुत्तेहि पुत्तिमा, गोमिको गोहि तत्येव नन्दति । उपधी हि नरम्स नन्दना, न हि सो नन्दति यो निरूधि AM । भगवा-- सोचति पुत्तेहि युत्तिमा, गोमिको गोहि तथैव सोचति । उपधी हि ,नरम्स सोचना, न हि सो सोचति यो निरूपधीति१७

·९६
पाकिपागवली
४९, धम्मपद ।
यथापि भमरो पुप्फ वण्णगन्धं अहेठयं ।
पलेति रसमादाय एवं गामे मुनी चरे ॥ (४९)
न तेन भिक्खु भवति यावता भिक्खते परे ।
विसं धम्मं समादाय भिक्खु होति न तारता ॥ (२६६)
। यो ध पुञश्च पापञ्च बाहेत्वा ब्रह्मचरियवा ।
संखाय लोके चरति स वे भिक्खू ति वुच्चति ॥ (२६७)
न जटाहि न गोत्तेन न जच्चा होति ब्राह्मणो।
यम्हि सच्चञ्च धम्मो च सो सुची सो च ब्राह्मणों ॥ (३९३)
किन्ते जटाहि दुम्मेध किन्ते अजिनसाटिया ।
अब्भन्तरन्ते गहनं बाहिरं परिमजासि ॥ (३९४)
पंसुकूलधरं जन्तुं किसं धमनिसन्थतं ।
एकं वनस्मिं झायन्तं तमहं ब्रूमि ब्राह्मणं ॥ ( ३९५)
एक धम्म अतीतस्स मुसावादिस्स जन्तुनो ।
वितिण्णपरलोकस्स नत्थि पापं अकारियं ।। (१७६)
सुदस्सं वज्जमनेसं अत्तनो पन दुद्दसं ।
परेसं हि सो वजानि ओपुनाति यथा भुस ।
अत्तनो पन छादेति कलिं व कितवा सो ॥ (२५२)
अयसा व मलं समुट्टितं तदुट्ठाय तमेव खादति ।
एवं अतिधोनचारिनं सककम्मानि नयन्ति दुग्गति ॥ (२४०)
न हि पापं कतं कम्मं सज्नु खीरं व मुञ्चति ।
दहन्तं वालं अन्वेति भस्माछन्नो व पावको । (७१)
न हि वेरेन वेरानि सम्मन्तिध कुदाचनं ।
अपेरेन च सम्मन्ति, एस धम्मो सनन्तनो । (५)

·धम्मपद
मा पियेहि समागञ्छि अप्पियहि कुदाचन ।
पियानदस्सन दुक्स अप्पियानञ्च दम्सन ।। (२१०)
उदक हि नयन्ति नेत्तिका, उसुकारा नमयन्ति तेनन ।
दारु नमयन्ति तच्छया, अत्तान दमयन्ति पण्डिता ॥ (८०)
सेलो यया एक्वनो वातेन न समीरति ।
एव निन्दापमसासु न समिञ्जन्ति पण्डिता ॥ (८१)
यथा अगार सुच्छन्न वुट्टि न समतिविज्झति ।
एव सुमावित चित्त रागो न समतिविमति ॥ (१४)
यो वे उप्पतित कोष रथ भन्त व धारये ।
तमह सारयिं ब्रूमि रस्मिम्गाहोतरो जनो ॥ (२२२)
सेय्यो अयोगुळो भुत्तो तत्तो अग्गिसिखूपमो ।
यञ्चे भुजेय्य दुम्सीलो रहापण्ड असन्जतो ॥ ( ३०८)
यो सहस्स सहमसेन सङ्गामे मानुसे जिने ।
एकञ्च नेय्यमत्तान स वे सद्गामजुत्तमो ।। (१०३)
अचिर वतय कायो पठविं अधिसेम्सति ।
छुद्दो अपेतविणो निरत्य व कलिङ्गर ॥ (४१)
परिनिण्ण इद रूप रोगनिद्द पमङ्गण ।
भिजति पूतिसन्देहो मरणन्त हि जीवित ॥ (१४८)
दीया जागरतो रत्ती दीघ सन्तम्स योजन ।
दीरो वालान ससारो सद्धम्म अविजानत ॥ (१०)
सब्बे सखारा अनिच्चा ति यदा पञ्जाय पस्मति ।
अथ निम्विन्दती दुक्खे एस मग्गो विसुद्धिया ॥ (२७७)
सब्ने सखारा दुक्खा ति यदा पाय पस्सति ।
अय निम्विन्दती दुक्खे एस मगो विसुद्धिया । (२७८)
सब्बे धम्मा अनत्ता ति यदा पाय पस्मति ।
अथ निम्विन्दती दुक्खे एस मगो विमुद्धिया ।। (२७९) ।
पापा १३

·पीलिपाठावली
यो च बुद्धञ्च धम्मच संघञ्च सरणं गतो।
चत्तारि अरियसच्चानि सम्मप्पाय पत्सति ।।१२।।
दुक्खं दुक्खसमुप्पादं दुक्खस्स च अतिक्रमं ।
आरेयच्चद्वगिकं मग दुक्खूपसमगामिनं ।। (१९१)
एतं खो सरणं खेमं एतं सरणमुत्तमं ।
एतं मरणमागम्म सबदुक्खा पगुच्चति ।। (१९२)
दिवा तपति आदिच्चो रति आभाति चन्दिमा ।
सन्नद्धो सत्तियो तपति आयी तपति ब्राह्मणो ।
अथ सम्ममहरित्तिं वुद्धो तपति तेनसा ॥ (३८७)
इध नन्दति पेच नन्दति कतपुलो उभयत्य नन्दति ।
'पुनं मे कतं ' ति नन्दति भिय्यो नन्दति सुम्गतिं गते
५०. मालुक्यापुत्त गाथा ६२
मनुजस्स
पमत्तचारिनो तम्हा वड्डति मालुवा विय ।
सो पलवती हुराहुरे फलमिच्छ व वनस्मि वानरो ॥ १:
यं एसा सहति जम्मी तम्हा लोके विसत्तिा ।
सोका तम्स पवन्ति अभिव९ व वीरण ॥ २ ॥
यो चेतं सहती नाम्म तण्ह लोके दुरचर्य ।
सोका कण्हा पपतन्ति रविन्दु व पोखरा ॥ ३ ॥
तं वो वदामि मदं वो यावन्तत्य समागता।
ताहाय मूलं वणय उसीरत्यो व वारणं !
मा को नळ व मोतो व मारो मजि पुमन ॥ ४ ॥
करोय बुद्धवचनं रणो वे मा उपञ्चगा।
सणातीना हि सोचान्त निरयम्हि समपिता ॥ ५ ॥

·महापनापतीगोतमीगाया
पमादो रजो सचदा पमादानुपतितो रजो।
अप्पमादेन विग्जाय अव्येह सल्लमत्तनो ति ॥ ६ ॥
५१. महापजापतीगोतमीगाथा ६२
बुद्धवीर नमोत्यत्यु सव्वसत्तानमुत्तम ।
यो में
दुक्खा
पमोचेसि अन्झच्च वहुक जन ॥१॥
सबदुक्ख परिम्नात हेतुतण्हा विसोसिता।
अरियहङ्गिको मग्गो निरोधो फुसितो मया ॥ २ ॥
माता पुत्तो पिता माता अय्यिका च पुरे अहु ।
यथाभुच्च अनानन्ती ससरी ह अनिन्वित ॥ ३ ॥
दिवो हि मे सो भगवा आन्तिमोय समुन्सयो ।
विक्खीणो नाति ससारो नत्थि टानि पुनम्मवो ॥ ४ ॥
आरद्धविरिये पहितते निच दळहपरकमे ।
समग्गे सावके पम्स एसा बुद्धान वन्दना ॥ ५ ॥
वहून वत अत्याय माया नायि गोतम ।
व्याधिमरणतुनान दुक्सक्सन्ध व्यपानुदि ॥ ६ ॥
५२ कपिराजचारियं ५४
यदा अह कपि आसिं नदीकूले दरीसये ।
पीड़ितो सुमुमारेन गमन न लमामि ह ॥ १ ॥

·पीलिपांठावली
-
,
यम्होकासे अहं ठत्वा ओरपारं पतामहं ।
तत्यच्छि सत्युवधको कुम्भीलो रुद्ददस्सनो ॥ २ ॥
सो मं अससि एहीति' अहं एमीति' तं वदि ।
तस्स मत्थकमकम्म परकूले पतिद्वहिं ॥ ३ ॥
न तस्स आलक माणितं यथा वाचा अकासह ।
सचेन मे समो नात्ये एसा मे सच्चपारमीति ॥ ४ ॥
५३. महाकस्सपस्स संगीति ५५५
सत्तेव सतसहस्सानि मिक्तुसंघा समागता ।
अरहा सीणासवा सुद्धा सब्बे गुणम्गतं गता ॥ १ ॥
ते सब्बे विविनित्वान उचिनित्वा वरं वरं ।
पञ्चसतान थेरानं अकंसु संवसम्मतं ॥ २ ॥
धुतवादानं अम्गो सो कम्सपो निनसासने ।
बहुम्सुतानं आनन्दो विनये उपालिपण्डितो ॥ ३ ॥
दिव्यचक्खुम्हि अनुरुद्धो बङ्गीसो पटिभानवा ।
[ पुण्णो च धम्मकथिकानं विचित्रकथी कुमारकस्सपो ] || ४ ||
विमजनम्हि कच्चानो कोहितो पटिसान्भिटा ।
अञ्छे पत्थि महाथेरा अग्गनिलिवत्तरा बहू ॥ ५ ॥
तेहि चन्नेहि थेरेहि कतकिच्चहि साधुहि ।
पञ्चसतेहि थेरेहि धम्मविनयसंगहो ।
थेरेहि कतमंगहो थेरवाटो ति वुच्चति ॥ ६ ॥
उपालि विनयं पुच्छित्वा धम्ममानन्दसहयं ।
आंमु धम्मसंगहं विनयश्चापि भिक्खयो ॥ ७ ॥

·महाकस्सपस संगीति १०१ महाकम्सपयेरो च अनुरुद्धो महागणी । उपालियेरो सतिमा आनन्दो च बहुस्सुतो ॥ ८ ॥ अझे बहु-अभिजाता सावका सत्युवाणता । पत्तपटिसम्भिदा धीरा छळामिना महिद्धिका । समाविमानमनुचिष्णा सद्धम्मे पारमागता ॥१॥ सव्वे पञ्चसता थेरा नवङ्गं जिनसासन । उगहेत्वान धारेसु बुद्धसेद्वस्स सान्तके ॥ १० ॥ भगवतो सम्मुखा सुत्वा पटिगहेत्वा च सम्मुखा । धम्मच विनयश्चापि केवलं वुद्धदेसितं ॥ ११॥ धम्मधरा विनयधरा सच्चे पि आगतागमा । असंहीरा असंकुप्पा सत्युकप्पा सदा गरू ॥१२॥ [ अगसन्तिके गहेत्वा--अगधम्मा तथागता--] अग्गनिस्तित्तका थेरा अम्गं अकंसु संगहें । सब्बो पि सो थेरवाटो अम्गवादो ति बुञ्चति ॥ ३ ॥ सत्तपण्णगुहे रम्मे थेरा पञ्चतता गणी । निसिन्ना पविभाजिंसु नवङ्गं सत्युसासनं ॥ १४ ॥ [ सुत्तं गेय्यं वय्याकरणं गायुदानितिवुत्तकं । जातकम्मुतवेदल्लं नवमं सत्युसासनं ] ॥ १५ ॥ पविभज इमं थेरा सद्धम्म अविनासनं । वग्गपनासकन्नाम संयुत्तं च निपातकं । आगमापिटकं नाम अमु सुत्तसम्मतं ॥ १६ ॥ याव तिट्ठन्ति सद्धम्मा संगहं न विनम्सति । तावता सासनद्धान चिरं तिइति सत्युनो ॥ १७ ॥ [कत्वा धम्मश्च विनयं संगहं सासनारहं । संकाम्प अचला भूमि दव्हा अप्पटिवत्तिया ॥ १८ ॥ यो कोचि समणो चापि ब्राह्मणो च बहुम्मुतो परप्पवादकुसलो वालवेधी समागतो । न सको प्रटिवत्तेतुं सिनेरु व मुप्पतिद्वितो ॥ १९ ॥ है Mas7

·पालिपागवली
देवो मारो वा ब्रह्मा च ये केचि पठविठिता ।
म पस्सन्ति अणुमत्तं किञ्चि दुव्भासितं पदं ॥ २० ॥
एवं सब्बासम्पन्नं धम्मविनयसंगहं ।
सुविभत्तं सुपटिच्छन्नं सत्यु सब्बञ्जताय च ॥ २१ ॥
महाकस्सपपामोक्खा थेरा पञ्चसता च ते ।
मत्वा जनस्स सन्देहं अकंसु धम्मसंगहं ।। २२ ॥
५४. सिंहलविजयो ६५
सब्बलोकहितं करवा पत्वा सन्तिं खणं परं ।
पसिनिम्मान-मनहिनिएको लक्जएको ।।१
देवतासान्निपातम्हि महन्तम्हि महामुनि ।
सकं तत्र समीपहुं अवोच वदनं वरं ॥ २ ॥
" विनयो लाळविसयो सहिबाहुनरिन्दजो ।
एको लङ्कमनुप्पत्तो सत्तामञ्चसतानुगो ॥ ३ ॥
पतिहिस्सति देविन्द लङ्कायं मम सासनं ।
तस्मा सपरिवारन्तं रक्ख लकञ्च साधुकं " |॥ ४ ॥
तथागतस्स देविन्दो वचो सुत्वा विसारदो ।
देवस्सुप्पलवष्णस्स लकारवखं समप्पयि ॥ ५ ॥
सकेन वुत्तमत्तो सो लङ्कमागम्म सज्जुकं ।
परिवाजकवेसेन रुक्खमूलमुपाविसि ॥ ६ ॥
विनयप्पमुखा सन्चे ते उपेच अपुच्छिसुं।
। अयं भो को नु दीपो' ति; लङ्कादीपो' ति गन्नुवि ॥ ७ ॥
न सन्ति मनुजा एत्थ न च हेस्सति वो भयं।
इति क्त्वा कुण्डिकाय ते जलेन निसिञ्चिय ॥ ४ ॥
सुत्तञ्च तेसं हत्येसु लम्गत्वा नमसागमा ।
दस्सेसि सोणिरूपेन परिचारिक-यक्खिनी ॥९॥

·सिंहलविजयो एको तं वारियन्तो पि राजपुत्तेन अन्वगा । गामम्हि विजमानम्हि भवन्ति मुनखा ' इति ॥ १० ॥ तस्सा च सामिनी तत्य कुवेणी नाम यक्सिनी । निसीदि लखमूलम्हि कन्तन्ती तापसी विय ॥ ११ ॥ हिस्वान सो पोखराणि निसिन्न तश्च तापप्ति । तत्य नहात्वा पिवित्वा चादाय च मुळालयो ॥ १२ ॥ वारिश्च पोक्खरे हेव मा वुट्ठासि तमनुवि । । भक्खो ति मम, तिट्टा' ति आव्हारद्धो वसो नरो ॥१३॥ परित्तमुत्ततेनेन भक्खेतुं सा न सक्कुणि । याचियन्तो पि तं सुत्तं नादा यक्खिनिया नरो ॥ १४ ॥ तं गहेत्वा मुरुगाय रुदन्तं यक्खिनी खिपि । एवं एकेकसो तत्य खिपि सत्तसतानि पि ॥ १५ ॥ अनायन्तेसु सन्चेसु विनयो भयसङ्कितो। नद्धपञ्चायुधो गन्त्वा दिस्वा पोखरणि सुमं ॥ १६ ॥ अपस्सि मुत्तिण्णपदं हसन्तिश्चेव तापसिं । इमाय खलु मन्चा मे गहीता न ' ति चिन्तिय ॥१७॥ 'किन परमप्ति भये मे भाति त्वं' इति आह तं । • कि राजपुत्त भच्चेहि, पिव नहाया ' स्याह सा |॥ १८ ॥ ।यक्खिनी ताब जानाति मम नातं ' ति निच्छिनो। सीयं सनामं सावेत्वा धनुं सन्यायुपागतो ॥ १९ ॥ यक्ति आदाय गीवाय नाराच-वलयेन मो। वामहत्येन केसेसु गहिल्वा दक्षिणेन तु ॥ २० ॥ उस्विपित्वा असि आह ' मच्चे मे देहि दामि । मारेमीति ' भयडा सा जीवितं याचि यक्खिनी ॥ २१॥ जीवितं देहि सामि रज्नं दम्मामि ते अहं । फरिस्सामिस्थिकिचछ अन्नं कि यथिच्छितं ॥ २२ ॥ अद्भत्थाय सायं मोतं यक्खिं अकारपि। । आनेहि भये सी' नि वुत्तमत्ता व सा नयि ।। २३ ।। - .

·पालिपाठावली ' इमे छाता ति वृत्ता, सा तण्डुलोदि विनिहिसि । भक्खितानं वाणिज्ञानं नावटुं. विविधं बहुं ॥ २४ ॥ . भच्चा ते साधयित्वान भत्तानि व्यञ्जनानि च । राजपुत्तं भोजयित्वा सब्बे चापि अभुञ्जिसुं ॥ २५ ॥ दापित विजयेनग्गं यक्खी भुजिय पाणिता | सोळसवस्तिकं रूपं मापयित्वा मनोहरं ॥ २६ ॥ . रानपुत्तं उपागञ्छि सब्बामरणभूसिता। मापेसि रुक्खमूलस्मि सयनञ्च महारहं ॥ २७ ॥ साणिया सुपरिक्तित्तं वितानसमलंकतं । तं दिवा राजतनयो पेक्खं अत्थमनागतं ॥ २८ ॥ कत्वान ताय संवासं निपजि सयने सुखं । साणि परिक्खिपित्वान सब्बे भच्चा निपजिसुं ॥ २९ ॥ रत्तिं तुरियसद्दञ्च सुत्वा गीतरवञ्च सो। अपुच्छि सहसेमानं - किं सद्दो' इति यक्सिनिं ॥ ३०॥ रज्नञ्च सामिनो देयं सब्बे यक्खा च घातिया । मनुस्सावासकारणा यक्खा मं घातेस्सन्ति हि ॥३१॥ इति चिन्तिय यक्खी सा अनुवि राजनन्दनं । सिरीसवत्थुनामेन सामि यक्खपुरं इदं ॥ ३२ ॥ तस्थ जेट्टस यक्खस्स लकानगरवासिनी । कुमारिका इधानीता, तस्सा माता च आगता ॥ ३३ ॥ आवाहमङ्गले तत्थ इधापि उस्सवो महा । वत्तते तत्य सदोयं महा हेस्स समागमो॥ ३४ ॥ अजेव यक्खे धातेहि म हि सका इतोपरं'। सा आहा दिस्समाने ते घातस्सामि कथं अहं ' ॥ ३९ ॥ तत्य सदं करिस्सामि तेन सद्देन घातय । आवुधं मानुभावेन तेसं काये पतिस्सति ' ॥ ३६॥ . तस्सा मुत्वा तथा कत्वा सञ्चयक्खे अघातयि । सयम्पि विजयो लद्धा यक्खराज-पसाधनं ॥ ३७ ॥ .

·बुद्धयोस
पमाघनेहि सेमेहि तं तं मचं पमाधयि ।
कतिपाहं वमित्वेत्य तम्पष्णि उपागामि ॥ १८ ॥
मापयित्वा तम्बपण्णिनगरं विनयो तहिं ।
वामि यक्विनिया सद्धि अमच्चपरिवारितो॥ ३९ ॥
भागय भूमिमोतिण्णा विनयप्पमुग्वा तदा !
क्लिन्ता पाणिना भूमिमालम्बिय नितीदिमुं ॥ ४० ॥
तम्बभूमिरजोफुट्टा तम्त्रपण्णी यतो अहू ।
सो देना चेव दीपो च तम्बपप्णी ततो अहु ॥ ४१ ।।
महिलाहु नरिन्दो सो सीमाविष्णवा इनि ।
मीहलो तेन सम्बन्धा एते मञ्चे पि मीहला ॥ ४२ ॥
५५. बुद्धघोस ५१
>६-८
नोधिमण्डममीपम्हि जातो वामणमाणवा ।
विजामिष्पकगवेदी तीमु वेटेमु पारगो ॥ १ ॥
सम्माविनातममयो मन्यादविमारटो।
वादत्थी मञ्चद्वीपम्ही आहिण्इन्नो पवाढिनो । २॥
विहारमेकं आगम्म रत्ति पानझर्ग-मनं ।
परिवत्तेति मन्पुष्णपदं मुपरिमण्डनं ॥ ३ ॥
नत्येक रेनो नाम महारो विनानिय ।
महापन्नो अयं मत्तो दमेतुं वहतानि सो ॥ ४ ॥
को नु गद्रपरावेन विग्वन्नो नि अमुवि ।
गद्रमानं रवे अत्यं किमानामांति आह तं ॥५॥
अहं जाने ति वुत्तो मो ओतारेमि सम्म ।
वृत्तं चुतं पियामि विगेपन्मि प दम्मयि ॥ ६॥

·पालिषाठावली
तेन हि त्वं सकं वादमोतारेहि च चोदितो ।
पालिमाहाभिधम्मस्स अत्यमस्स न सोधिगा ॥ ७ ॥
आह कस्सेसो मन्तो ति बुद्धमन्तो ति सोत्रुवि ।
देहि मे तन्ति वुत्ते हिं गण्ह पव्बज तं इति ॥ ८ ॥
मन्तत्थी पब्बजित्वा सो उग्गहि पिटकत्तयं ।
एकायनो अय मग्गो इति पच्छा तमग्गहि ॥ ९ ॥
बुद्धस्स विय गम्भीरघोसत्ता न वियाकरूं ।
बुद्धघोसो ति सो सोभि वुद्धो विय महीतले ॥ १० ॥
तत्थ आणोदयं नाम कत्वा पकरण तदा ।
घम्मसङ्गाणियाकासि कण्ड सो अत्थसालिनि ॥ ११ ॥
परितकथञ्चेव कातु आरभि बुद्धिमा ।
तं दिम्वा रेवतो थेरो इदं वचनमब्रुवि ॥ १२ ॥
पालिमत्तमिधानीत नत्थि अदुकथा इध ।
तथाचरियवादा च भिन्नरूपा न विजरे ॥ १३ ॥
सीहलट्ठकथा सुद्धा महिन्देन मतीमता ।
सङ्गीतित्तयमारूळ्ह सम्मासम्बुद्धदेसित ॥ १४ ॥
सारिपुत्तादिगीतञ्च कथामन्गं समेक्खिय ।
कता सीहलमासाय सीहलेसु पवत्तति ॥ १५ ॥
तं तत्य गन्त्वा मुत्वा त्वं मागधान निरुत्तिया ।
परिवत्तेहि सा होति सबलोकहितावहा ॥ १६ ॥
एवं वुत्तो पसन्नो सो निक्खमित्वा ततो इमं ।
दीपमागा इमस्सेव रज्जो काले महामति ॥ १७ ॥
महाविहार सम्पत्तो विहार सव्वसाधुन ।
महापपानधरं गन्त्वा सघपालम्स सन्तिका ॥ १८ ॥
सीहलट्ठकथं सुत्वा थेरवादञ्च सब्बसो।
धम्मस्सामिम्स एसो व अधिप्पायो ति निच्छिय ॥ १९ ॥
सस्य संघ समानेत्या कातुमहकाय मम ।
पोत्यके देथ सब्बे ति आह, वीमासितुं स तं ॥ २० ॥

·वुद्धवोस १०७ संवो गाथाद्वयं तस्स दासि सामत्यियं तव । एत्य दम्महि त दिस्वा सञ्ने देमाति पोत्यके ॥ २१ ॥ पिटकत्तयमेत्येव सद्धिमहकथाय सो । विसुद्धिमग्गं नामाका संगहेत्वा समामनो ।। २२ ॥ ततो संघ समूहेत्वा सम्बुद्धमतकोविदं । महाबोधिसमीपम्हि सो तं वाचतुं आरमि ॥ २३ ॥ देवता तस्स नेपुन्नं पकासेतुं महानने छादेसुं पोत्यकं सो पि द्वत्तिक्खतुम्पि तं अका ॥ २४ ॥ वाचेतु ततिये वारे पोत्यके समुदाहटे | पोत्यकद्वयमलम्पि मण्टपे, तहिं मरू ॥ २५ ॥ वाचयिंसु तदा भिस्व पोत्यफत्तयमेकतो। गन्यतो अत्यतो वापि पुलापरवमेन वा ॥ २६ ॥ थेरवादेहि पालिहि पादेहि व्यञ्जनहि च । अन्जयत्तमहु नेव पोत्यकेमु पि तीमु पि ॥ २७ ॥ अथ उग्दोमाय मंयो तुहहहो विमेमतो । निम्संसयं स मेत्तेय्यो इति वत्वा पुनप्पुनं ॥ २८ ॥ सद्धिमट्ठकथायादा पोत्यके पिटकत्तये । गन्यारे वमन्तो सो विहारे दूरमङ्करे ॥ २९ ।। परिवत्तेसि सव्वा पि सीहट्ठकथा तदा । मब्वेमं मूलभामाय मागधाय निरुत्तिया ॥ ३० ॥ सत्तानं मन्चमामानं मा अहोमि हितावहा । थेरियाचरिया सच्चे पालि विय तमग्गहुं ॥ ३१ ॥ अथ कत्तवाकञ्चेमु गतेमु परिनिट्टिनिं । वन्दितुं मो महाबोधि जम्बुदीपमुपागमि ॥ ३२ ॥ || सिद्धिरम्तु गुममम्नु॥

·सूचना
संक्षिप्त पालि व्याकरण अने शब्द कोप
जुदा पुस्तक रूपे छपाय छे.