·Pali Tert society
SADDHAMMAPPAKASINI
COMMENTARY ON THE
PAȚISAMBHIDAMAGGA
VOL. II.
EDITED BY
C. V. JOSHI, M.A.
PROFESSOR OF PALI, STATE COLLEGE, AND
KEEPER OF STATE RECORDS, BARODA
London
HUMPHREY MILFORD
OXFORD UNIVERSITY PRESS
AMEN HOUSE, E.C. 4
1940

·PRINTED IN GREAT BRITAIN ·NOTE BY GENERAL EDITOR In view of slow postal transport under war conditions I have taken on myself to pass Professor Joshi's proofs through press, and these conditions have compelled me to do so separated from my library. Hence any uncorrected errors should not be imputed to him. One more volume will complete his edition.

·No text on this page.

·CONTENTS
390
391
395
Saccañāņacatukkadvaya-niddesa-vaņņanā
Suddhikapatisambhidāñāņa-niddesa-vaņņanā
Indriyaparopariyattañāņa-niddesa-vannanā
Asayānusayañāņa-niddesa-vaņņanā
Sabbaññutaññāņa-niddesa-vaņņanā
Assādadiţthi-vaņņanā
Attānudiţthi-vaņņanā
Anāpānassatikathā-vannanā
429
435
445
467
vii

·No text on this page.

·Saddhammappakāsini PATISAMBHIDĀMAGGATTHAKATHA [SACCANĀŅACATUKKADVAYA NIDDESA-VAŅŅANĀ.] Saccañāņacatukkadvaya-niddese: Dukkhassa pīlanattho adini vuttatthān' eva. [119] Maggasamangissa ñānan dukkhe pietan nānan 'ti ādi ānantaracatukke viya ekābhisamayavasena vuttaŋ. Duvidhan hi saccañāņaŋ: lokiyaŋ,2 lokuttarañ ca. Lokiyan? duvidhan: anubodhañāņaŋ, paccavekkhaņañāņañ ca. Anubodhañāņay ädikammikassa anussavādivasena nirodhe magge ca pavattati, dukkhe samudaye ca ārammaņakaraṇavasena paccavekkhaņañāņaŋ. Pațividdhasaccassa catūsu 'pi saccesu ārammaņakaranavasena lokuttaraŋ pațivedhañāņaŋ nirodham ārammaņaŋ katvā kiccato cattāri saccāni pațivijjhati. Yath' āha: “Yo bhikkhave dukkhaŋ passati, dukkhasamudayam 'pi so passati, dukkhanirodham 'pi passati, dukkhanirodhagāminī-patipadam 'pi passati 'ti,” sabban vattabban. Idhā-pi iminā vārena idam eva vuttaŋ. Tam pana lokuttaram 'pi dukkhe ñāņan 'ti ādīni nāmāni labhati, 'ti dassanatthaŋ vuttan.3 Idha pana lokikañāņam eva adhippetan. 2. Tasmā yeva ca Tattha kataman dukkhe ñūnan ? 'ti ādim āha. Tattha: Dukkhan ārabbhā 'ti dukkhasaccan ālambitvā, ārammaņaŋ katvā 'ti attho. Paññā 'ti ādisu tassa tassa atthassa pākațakarana-sankhātena paññāpanatthena pañña; tena vā aniccādinā pakārena dhamme pajānati 'ti paññā. Idamassa sabhāvapadan. Pajānanākāro pajānanā. Anicсādīni vijānātī ’ti vicayo. Pavicayo 'ti upasaggena padaŋ vaddhitan, pakārena vicayo 'ti attho. Catusaccadhamman vicināti 'ti dhammavicayo. Anicсādinan 1 These bracketed figures refer to page in Patisambhidāmagga text, vol. i. 2 K -kaij. 3 K omits vuttan. 4 K saccadhamman. 1 II.

·388 Saddhammappakäsinī [119, 7-9 sammā lakkhanavasena sallakkhanā. Sā eva upasagganānattena upalakkhaņā, paccūpalakkhanā, ’ti vuttā; bhusan lakkhaņā. Te te aniccadi-dhamme pațicca upalakkhaņā 'ti attho. Paņạitabhāvo pandiccan. Kusalabhāvo kosallan. Nipunabhāvo nepuññan. Anicсādinay vibhāvanavasena vebhavyā. Anicсādīnan cintanakavasena cintā, yassa uppajjati taŋ aniccādīni cintapetī 'ti 'pi cintā. Anicсādīni upaparikkhatî 'ti upaparikkhā. Bhūrī 'ti pathavi. Ayam 'pi sanhatthena ca vitthataţthena ca bhūri viyā ’ti bhūrī; athavā paññā yeva bhūte atthe ramati 'ti bhūri 'ti vuccati. Asani viya siluccaye, kilese medhati hiņsati ’ti medhā; khippan gahanadhāraṇatthena vā medhā. Yassa uppajjati tan sattahitapatipattiyan sampayuttadhamme ca yathāvalakkhanapațivedhe pariņāmeti 'ti pariņāyikā. Dhamme aniccādivasena vividhā passati 'ti vipassanā. Sammā pakārehi aniccādīnil jānāti 'ti sampajāno. Tassa bhāvo sampajaññan. Uppathapatipanne sindhave vithin āropanatthan patodo viya, uppathe dhāvanakaŋ kūtacittaŋ vīthiņa āropaņatthaŋ vijjhati 'ti patodo viya patodo. Dassanalakkhane Indaţthan karoti 'ti indriyan.3 Paññāsankhātaŋ indriyaŋ paññidriyan. (Kiŋ vuttaŋ hoti ? Na idan purisassa indriyan purisindriyan ’ti ādi viya paññāya indriyan paññindriyan! Atha kho paññā eva paññindriyan 'ti vuttan hoti.) Avijjāya na kampati ’ti paññābalay. Kilesacchedanaţthena paññā 'va satthan paññāsatthay. Accuggataţthena paññā 'va pāsādo paññāpāsādo. Alokanatthena paññā 'va āloko pañña-āloko. Obhāsanaţthena paññā ’va obhāso paññā-obhāso. Pajjotanatthena paññā 'va pajjoto paññāpajjoto. Paññāvato hi ekapallankena nisinnassa dasasahassī lokadhātu ekālokā, ekobhāsā ekapajjotā hoti, tena tan vuttan. Imesu pana tīsu padesu ekapadenā-pi ekasmiy atthe siddhe ---yāni pan'etani Bhagavatā, “Cattāro 'me bhikkhave ālokā. Katame cattāro ? Candāloko, suriyāloko, aggāloko, paññāloko; ime kho bhikkhave cattāro alokā. Etad-aggan bhikkhave imesaŋ catunnaŋ ālokānaŋ yad-idan paññāloko, 1 K -dīnaz. 2 B, SH vīthi.. 3 B, K paññindriyaŋ.

·>> 119, 10–20] Saccañanacatukkadvaya-niddesa-vannanā 389 tathā, Cattāro 'me bhikkhave obhāsā," Cattāro 'me bhikkhave pajjotā,” ’ti sattānan ajjhāsayavasena suttāni desitāni—tadanurūpen'eva idha-pi therena desanā katā. Attho hi anekehi ākārehi vibhajjamāno suvibhatto hoti; aññathā ca añño bujjhati, aññathā añño 'ti. Ratikaraņaţthena pana ratidāyakatthena ratijananatthena cittikataţthena dullabhapātubhāvaţthena atulaţthena anomasattaparibhogaţthena ca paññā 'va ratanan paññāratanan. Na tena sattā muyhanti, sayaŋ vā ārammaņe na muyhati 'ti amoho. Dhammavicaya padan vuttattham eva. Kasmā pan' etaŋ vuttan? 'ti: Amohassa mohapatipakkhabhāva-dipanatthan. Ten' etaŋ dīpeti, “Yvā-yaŋ amoho so na kevalan mohato añño dhammo, mohassa pana pațipakkho dhammavicaya-sankhāto amoho nāma idha adhippeto," 'ti. Sammaditthāl 'ti yāthāva-niyyānika-kusaladițțhi.2 3. Tattha kataman dukkhasamudaye ñānan? Tattha katama, dukkhanirodhe ñāņaŋ? Tattha katamaŋ dukkhanirodhagāminiyā patipadāya ñāņan ?" ?ti pucchāvacanāni sankhepavasena vuttānī ’tī. Saccañāņacatukkadvaya-Niddesa-Vaņņanā Niţthitā. 1 K Tāsmā ditthi 'ti. 2 SH yāthāvaditthi niyyānikā kusaladitthi.

·[SUDDHIKAPAȚISAMBHIDANANA- NIDDESA-VAŅŅANĀ.] Suddhikapatisambhidāñāņaniddese: Imesaŋ ñāņānan pabhedābhāvato yeva hetthā viya pabhedan adassetvā 'va Atthesu ñānan atthapațisambhidā 'ti ādi vuttan. Paññāpabhedābhāve 'pi attanā pațividdha-catusaccadhammamattavasena nānattasabbhāvato Atthanānatte paññā atthapatisambhidāñānan 'ti adi vuttan. Tattha: Nānatte 'ti atthādīnaŋ anekabhāve. Vavatthāne 'ti atthādīnaŋ nicchayane. [120] Sallakkhane 'ti atthādinaŋ sammā dassane. Upalakkhane 'ti atthādīnaŋ bhusaŋ dassane. Pabhede 'ti atthādinaŋ nānābhede. Pabhāvane 'ti atthādīna, pākatikaranena uppādane. Jotane 'ti atthādinaŋ dīpane. Virocane 'ti atthādinaŋ vividhan- dīpane. Pakāsane 'ti atthādīnaŋ pabhāsane. 6 Nānatte 'ti mūlapadaŋ katvā sabbasādhāraṇavasena vuttan; vavatthāne 'ti sotāpannassa vasena; sallakkhane, upalakkhane 'ti sakadāgāmissa vasena; pabhede, pabhāvane' 'ti anāgāmissa vasena; jotane, virocane, pakāsane, 'ti arahato vasena vuttan 'ti evam 'pettha yojanā kātabbā 'ti. Suddhikapatisambhidāñāņa-Niddesa-Vaņņanā Niţthitā. 1 B vividha-; K, SM vividhā. 390 ·27 [INDRIYAPAROPARIYATTANĀŅA- NIDDESA-VAŅŅANĀ. [121] Indriyaparopariyattañāņa-niddese: Tathāgatassā 'ti vacane Uddese sarūpato avijjamāne 'pi, “Cha ñāņāni asādhāraṇāni sävakehi," 'ti vuttattā, "Tathāgatassā,' vuttam eva hoti. Tasmā Uddese atthato siddhassa Tathāgata-vacanassa Niddese gahaņa, kataŋ. Satte passatī ’ti rūpādīsu chandarāgena sattatāya laggatāya sattā. Te satte indriyaparopariyattañāņena cakkhunā passati oloketi. Apparajakkhe 'ti paññāmaye akkhimhi appaŋ rāgādirajo etesan 'ti vāt apparajakkhā, appan rāgādirajo etesan 'ti vā apparajakkhā. Te apparajakkhe. Mahārajakkhe 'ti paññāmaye akkhimhi mahantaŋ rāgādirajo etesan ’ti mahārajakkhā, mahantaŋ rāgādirajo etesan 'ti vā mahārajakkhā. Tikkhindriye mudindriye 'ti tikkhāni saddhādīni indriyāni etesan 'ti tikkhindriyā, mudūni saddhādīni indriyāni etesan 'ti mudindriyā. Svākāre dvākāre ’ti sundarā saddhādayo ākārā kotthāsā etesan 'ti svākārā. Kucchitā garahitā saddhādayo ākārā koţthāsā etesan 'ti dvākārā. Suviññāpaye duviññāpaye 'ti ye kathitaŋ kāraṇaŋ sallakkhenti, sukhena sakkā honti viññāpetuŋ te suviññāpayā. Tabbiparītā dubiññāpayā. Appekacce paralokavajja-bhayadassāvino 'ti api eke paralokañ ceva rāgādivajjañ ca bhayato passante. Imassa pana padassa niddese lokass' eva vutta ttā, khandhādiloke ca rāgādivajje ca paraŋ bālhan bhayan passanasīlā 'ti vā paralokavajja-bhayadassāvino, te paralokavajja-bhayadassāvino 'ti evam attho gahetabbo. Appekacce na paralokavajja-bhayadassāvino 'ti tabbiparīte. Loko 'ti ca lujjanīyaţthena,3 vajjan 'ti ca vajjanīyaţthena. Ettāvatā uddesassa4 niddeso5 kato hoti. 1 K, SM omit vā. 3 K palujjanatthena. 2 K paralokass' eva na vuttattā. 4 K omits. 5 K uddeso. 391 ·mahantattā mahārajakkho Araddhan viriyam anenā 'ti 'ti paññavā. Somona-rajassa ceva mohamülakassa sesa- 392 Saddhammappakāsini [121, 7-12 2. Puna niddesassa paținiddesaŋ karonto Apparajakkhe mahārajajakkhe 'ti ādim āha. Tattha tīsu ratanesu okappana-sankhātā saddhā assa atthí ’ti saddho. So saddhāsampanno puggalo asaddhiyarajassa? ceva assaddhiyamūlakassa sesākusalarajassa ca appakattā apparajakkho. N'atthi etassa saddhā 'ti assaddho. So vuttappakärassa rajassa āraddhaviriyo. So kosajja-rajassa ceva kosajjamülakassa sesākusala-rajassa ca appakattā apparajakkho. Hinaviriyattā kucсhitena ākārena sīdati 'ti kusīdo. Kusīdo kusīto. So vuttappakārassa rajassa? mahantattā mahārajakkho. Arammaņan upecca thitā sati assā 'ti upatthitasati. So mutthasacca-rajassa ceva mutthasaccamülakassa sesākusala-rajassa ca appakattā apparajakkho. Mutthā natthā sati assā 'ti mutthassati. So vuttappakārassa rajassa mahantattā mahārajakkho. Appaņāsamādhinā, upacārasamādhinā vā, ārammaņe samaŋ sammā āhito thito 'ti samāhito, samahitacitto 'ti vā samāhito. So uddhacca-rajassa ceva uddhaccamülakassa sesäkusala-rajassa ca appakattā apparajakkho. Na samāhito asamāhito. So vuttappakārassa rajassa mahantattā mahārajakkho. Udayatthagāminī paññā assa atthī kusala-rajassa ca appakattā apparajakkho. Mohamūļhattā dutthā paññā assā 'ti duppañño. So vuttappakārassa rajassa mahantattā mahārajakkho. 'va 3. Saddho puggalo tikkhindriyo 'ti bahulaŋ uppajjamānāya balavatiyā saddhāya saddho. Ten' eva saddhindriyena tikkhindriyo. Assaddho puggalo mudindriyo 'ti bahulan uppajjamānena assaddhiyena assaddho. Antarantarā uppajjamānena dubbalena saddhindriyena mudindriyo. Esa nayo sesesu 'pi. 4. Saddho puggalo svākāro 'ti tāya eva saddhāya sobhanākāro. Assaddho puggalo dvākāro 'ti teneva assaddhiyena virūpākāro. Esa nayo sesesu 'pi. 1 K assaddhiyassa. 2 K sīdarajassa.

·122, 3–29] Indriyaparopariyattañāņa-niddesa-vannanā 393 5. Suviññāpayo ’ti sukhena viññāpetuŋ sakkuneyyo. Duviññāpayo 'ti dukkhena viññāpetuŋ sakkuņeyyo. [122] 6. Paralokavajjabhayadassāvī ’ti ettha yasmā paññāsampannass' eva saddhādīni suparisuddhāni honti, tasmā suparisuddhasaddhādi-sampanno taŋsampayuttāya suparisuddhasaddhādi-sampanno 'pi vā tappaccayāya paññāya paralokavajjabhayadassāvī hoti. Tasmā eva hi saddhādayo 'pi cattāro paralokavajjabhayadassāvi 'ti vuttā. 7. Idāni 'Paralokavajjabhayadassāvi' 'ti ettha vuttan lokañ ca bhayaña ca dassetuŋ Loko 'ti ādim āha. Tattha khandhā eva lujjanatthena loko 'ti2 khandhaloko. Sesadvaye pi es' eva nayo. Vipattibhavaloko 'ti apāyaloko. So hi anitthaphalattā virūpo lābho3 'ti vipatti, bhavatī ’ti bhavo; vipatti eva bhavo vipattibhavo; vipattibhavo eva loko vipattibhavaloko. Vipattisambhavaloko 'ti apāyāpagaŋ kammaŋ. Taŋ hi sambhavati etasmā phalanti Sambhavo; vipattiyā sambhavo vipattisambhavo; vipattisambhavo eva loko vipattisambhavaloko. Sampattibhavaloko 'ti sugatiloko. So hi itthaphalattā sundaro lābho3 'ti sampatti; bhavati 'ti bhavo; sampatti eva bhavo sampattibhavo; sampattibhavo eva loko sampattibhavaloko. Sampattisambhavaloko 'ti sugatūpagaŋ kammaŋ. Taŋ hi sambhavati etasmā phalanº ’ti sambhavo; sampattiyā sambhavo sampattisambhavo; sampattisambhavo eva loko sampattisambhavaloko. Eko loko 'ti ādīni hetthā vuttatthān' eva. 8. Vajjan 'ti napuņsakavacanaŋ asuko 'ti anidditthattā katan. Kilesā ’ti rāgādayo. Duccaritā ?ti pāņātipātādayo. Abhisankhārā 'ti puññābhisankhārādayo. Bhavagāmikammā Pti attano vipākādā navasena bhavan gacchanti ’ti bhavagamino; abhisankhāresu 'pi vipākajanakān'eva kammāni vuttānī. Itī 'ti vuttappakārạnidassanan. Imasmin ca loke imasmin ca vajje 'ti vuttappakāre loke ca vajje ca. Tibbā 1 B, K, SM vajjaŋ. 3 K loko, 2 K omits Loko 'ti. 4 K omits phalan, ·6 394 Saddhammappakāsini [122, 29-32 bhayasaññā 'ti balavatı bhayasaññā. Tibbā 'ti panat saddassa attho vutto, Bhayasaññā ?ti bhaya-saddassa; lokavajja-dvayam 'pi hi bhayavatthuttā abhayañ ca. Bhayattās bhayaŋ bhayam' iti sañña bhayasaññā. Paccupatthitā hotā ’ti tan taŋ pațicca upecca țhitā hoti. Seyyathā 'pi ukkhittāsike vadhake 'ti yathā nāma paharituŋ ucсāritakhagge paccāmitte tibbā bhayasaññā paccupaţthitā hoti, evam eva loke ca vajje ca tibbā bhayasaññā paccupaţthitā hoti. Imehi paññāsāya akārehĩ 'ti apparajakkha-pañcakādīsu dasasu pancakesu ekekasmiņ pañcannaŋ pañcannaŋ ākārānaŋ vasena paññāsāya ākārehi. Imāni pañcindriyānī 'ti saddhindriyādīni pañcindriyāni. Jānātā 'ti Tathāgato paññāya pajānāti. Passatī 'ti dibbacakkhunā ditthaŋ viya karoti. Aññātā 'ti sabbākāra-mariyādāhi jānāti. Pativijjhatī 'ti ekadesaŋ asesetvā niravasesadassanavasenapaññāya padāļeti 'ti. Indriyaparopariyattañāņa-Niddesa-Vannanā Niţthitā.3 1 B bhaya-; SH para, 2 K nissesaa to o B, K Sayañ ca bhayattā. 3 Volume I of K ends here.

·eva. [ASAYĀNUSAYANĀŅA-NIDDESA- VAŅŅANĀ] [123] 1. Āsayānusayañāņaniddese: Idha Tathāgato 'ti adi pañcadhā ţhapito niddeso. Tattha āsayānusayā vuttatthā Caritan 'ti pubbe kataŋ kusalākusala-kamman. Adhimuttin 'ti sampati kusale akusale vā cittavossaggan. Bhabbābhabbe 'ti bhabbe ca abhabbe ca. Ariyāya jātiyā sambhavanti jāyanti 'ti bhabbā, vattamānasamīpe vattamānavacanan. Bhavissanti jāyissanti vā 'ti bhabbā, bhājanabhūtā ?ti attho. Ye ariyamaggapațivedhassa anucchavikā upanissayasampannā te bhabbā. Vuttapațipakkhă abhabbā. 2. Katamo ca sattānan āsayo ? 'ti ādi niddesassa paținiddeso. Tattha: sassato 'ti nicco loko 'ti attho. Idha sarīraŋ yeva nassati, attā pana idha paratthat ca so yevā 'ti maññanti. So hi sayaŋ yeva aloketī ’ti katvā loko 'ti maññanti. Asassato 'ti anicco attā. Sarīren' eva saha nassati 'ti maññanti. Antavā 'ti paritte kasiņe jhānan uppādetvā tan parittakasiņārammaņaŋ cittaŋ sapariyanto attā’ti maññanti. Anantavā 'ti appamāṇe kasine jhānan uppādetvā taŋ appamāņakasiņārammaņaŋ cittaŋ apariyanto attā 'ti maññanti, Tan jīvay tay sarıran 'ti jīvo ca sarīrañ ca tan yeva. Jīvo 'ti attā, lingavipallāsena napuŋsakavacanaŋ kataŋ. Sarīran ’ti rāsaţthena khandhapañcakaŋ. Aññan jīvan aññan sarīran 'ti añño jīvo, aññan khandhapañcakan. Hoti Tathāgato param maranā 'ti khandhā idh' eva vinassanti, satto maranato paraŋ hoti, vijjati, na nassati. Tathāgato ’ti c' ettha sattādhivacanan'ti keci. Keci pana, Keci pana, "Tathāgato 'ti arahā,' 'ti vadanti. Ime na hoti' 'ti pakkhe dosan disvā evaŋ ganhanti. Na hoti Tathāgato param maraņā 'ti khandhā 'pi idh' eva nassanti, Tathāgato ca maraṇato paraŋ na hoti, ucchijjati vinassati. Ime 'hoti' 'ti pakkhe dosaŋ disvā SH parassa. 2 SH Sattha.. 395 ·396 Saddhammappakāsinī [123, 13-14 evaŋ ganhanti. Hoti ca na hoti cā ’ti ime ekekapakkhapariggahe dosaŋ disvā ubhayapakkhaŋ ganhanti. Neva hoti na na hotī ’ti ime ubhayapakkhapariggahe ubhayadosāpattiņ disvā, “Hoti 'ti ca na hoti, neva hoti 'ti ca na hoti," 'ti amarāvikkhepapakkhaŋ ganhanti. Ayam pan' ettha atthakathānayo: Sassato loko 'ti cā 'ti ādimhil dasah' äkārehi ditthipabhedo 'va vutto. Tattha: Sassato loko 'ti ca khandhapañcakan loko’’ti gahetvā ayan loko nicco dhuvo sabbakāliko 'ti ganhantassa 'sassatan’’ti gahaņākārappavattā ditthi. Asassato 'ti tam eva lokaŋ ucchijjati vinassati 'ti ganhantassa ucchedagahaņākā - rappavattā ditthi. Antavā 'ti parittakasiņalābhino suppamatte vā sarāva-matte vā kasiņe samāpannassa antosamāpattiyan pavattita-rūpārūpadhamme‘loko''ti ca kasiņaparicchedantena antavā? 'ti ca ganhantassa antavā loko ?ti gahaņākārappavattā. ditthi. Sā sassatadiţthi pi hoti, ucchedadițțhi 'pi. Vipulakasiņalābhino pana tasmiŋ kasiņe samāpannassa antosamāpattiyan pavattita-rūpārūpadhamme loko ’ti ca, kasiņaparicchedānantena ca Na antavā3 ’ti ganhantassa anantavā loko 'ti gahaņākārappavattā ditthi. Sā sassatadiţthi 'pi hoti, ucchedadiţthi ’pi. Taŋ jivan taŋ sarīran 'ti bhedanadhammassa sarīrass' eva jīvan 'ti gahitattā sarīre ucchijjamāne jivam 'pi ucchijjatī ʼti uccheda-gahaņākārappavatta ditthi. Dutiyapade sarīrato aññassa jīvassa gahitattā sarīre ucchijjamāne 'pi jīvan na ucсhijjati 'ti sassata-gahaņākarāppavattā ditthi. Hoti Tathāgato 'ti ādīsu satto Tathāgato nāma. So param maraņā hoti 'ti gaṇhato dutiyā ucchedadithi. Hoti ca na ca hoti 'ti ganhato tatiyā ekaccasassatā ditthi. N'eva hoti na na hoti 'ti ganhato catutthā vikkhepaditthit 'ti. Itī ’ti vuttappakāra-diţthinissayanidassanaŋ. Bhavaditthisannissitā vā sattā honti vibhavaditthisannissitā vā 'ti: bhavo vuccati sassato, sassatavasena uppajjamānā ditthi bhavadiţthi. 'Bhavo 'ti ditthī' 'ti vuttaŋ hoti. Vibhavo vuccati 1 Bādīhi. 8 B Anantavā for Na antavā. 2 B, SH v.l. -cchedantena. 4 B amarāvikkhapa-, ·6 66 123, 14-16] Asayānusayañāna-niddesa-vannanā 397 ucchedo, ucchedavasena uppajjamānā ditthi vibhavadiţthi. Vibhavo 'ti ditthi' 'ti vuttan hoti. Vuttappakārā dasavidhā ditthi bhavadiţthi, vibhavadiţthi cā, ti dvidhā 'va hoti. Täsu dvisu ekekaŋ sannissitā, asannissitā, 1 allīnā sattā honti. Ete vā pana ubho ante anupagammā ’ti ettha: “ Aggito vā udakato vā mithubhedā vā," 'ti ādīsu viya vā-saddo samuccayattho. Ete vuttappakāre sassat-ucchedavasena dve pakkhe ca na upagantvā. Anallīyitvā pahāyā 'ti attho. Anulomikā vā khanti” ?ti vikappatthe vā. Idappaccayatāpaticcasamuppannesū 'ti: imesan jarāmaraņādīnaŋ paccayā idappaccayā. Idappaccayā eva idappaccayatā, idappaccayānan vā samūho idappaccayatā. Lakkhanam pan ettha saddasatthato pariyesitabban. Te te paccaye paticca saha sammā ca uppannā paticcasamuppannā. Tassā idappaccayatāya ca tesu paticcasamuppannesu ca dhammesu. Anulomikā ’ti lokuttaradhammānaŋ anulomato anulomikā. Khantī 'ti ñāņay. Nāņay hi khamanato khanti. Patiladdha hotī ’ti sattehi adhigatā hoti. Idappaccayatāya khantiyā ucchedattānūpagamo hoti paccayuppanna-dhammānaŋ paccayasāmaggiyaŋ āyattavuttittā, paccayānuparamadassanena phalānuparamadassanato. Paticcasamuppannesu dhammesu khantiyā sassatattānūpagamo hoti paccayasāmaggiyaŋ navanavānan paccayuppannānaŋ dhammānaŋ uppādadassanato. Evam ete ubho ante anupagamma paticcasamuppāda-pațiccasamuppannadhamma-dassanena 'Na ucchedo,' Na sassato' ?ti pavattaŋ sammādassanay anulomikā khantī 'ti veditabbā. Evan hi tad-ubhayadiţthi-pațipakkhabhūtā mmādiţthi vuttā hoti. sa- Yathābhūtay vã ñānan 'ti yathābhūtay yathāsabhāvan neyyaŋ. Tattha pavattañāņam ’pi visayavohārena yathābhūtaŋ ñāņan 'ti vuttaŋ. Tam pana sankhārūpekkhāpariyantaŋ vipassanāñāņa, idhādhippetan. Hetthā pana yathābhūtañāņadassanan 'ti bhayatūpatthānañāņaŋ vuttan. Yathābhūtaŋ vā ñāņaŋ sattehi patiladdhan hotī, 'ti sambandho. 1 B apassayitā.

·6 5 cā, tie 398 Saddhammappakasinī [223, 17-29 Idāni Sassato loko''ti adīhimicehāditthiparibhävitaŋ, Ete vā panā' 'ti ādihi sammāditthiparibhāvitan sattasantānay dassetvā Kāman sevantañ ñevā 'ti ādīhi sesākusalehi, sesakusalehi ca, paribhāvitan sattasantānan dasseti. Tattha: 'Kāmaŋ sevantan yeva puggalan tathāgato jānātī 'ti yojanā kātabbā. Sevantan 'ti ca abhiņhasamudācāravasena sevamānan. Pubbe asevitavasena kilesakāmo garu assā 'ti kāmagaruko. Tath' eva kāmo āsaye santāne assā 'ti kāmāsayo. Santānavasen' eva kāme adhimutto laggo 'ti kāmādhimutto. Sesesu'pi es' eva nayo. Nekkhammādini vuttatthān' eva. Kāmādihi ca tihi ses-ākusalā, nekkhammādihi tihi sesakusalā gahitā vā hontī ’ti veditabbā. Ayan sattānan āsayo 'ti tidhā vuttan santānam eva dasseti. Ayam panettha Atthakathānayo: "Iti bhavadiţthisannissitā vā 'ti evan sassatadiţthiŋ vā sannissitā, sassatadithi hi ettha bhavadiţthi 'ti vuttā, ucchedadiţthi ca vibhavadiţthì 'ti. Sabbadiţthīnaŋ hi sassat-ucchedadiţthihi sangahitattā sabbe 'pi 'me dițthigatikā sattā imā 'va dve ditthiyo sannissitā honti. Vuttam 'pi c'etan, 'Dvayanissito khvāyaŋ, Kaccāna ! loko yebhuyyena. Atthitan ceva, natthitañ Ayan tāva vattanissitānan āsayo. Idāni vivaţtanissitānan suddhasattānaŋ āsayaŋ dassetaŋ, Ete vā pana ubho ante anupagammā,' 'ti ādi vuttan. Tattha: Ete vā panā 'ti ete yeva. Ubho ante 'ti. Sassat-Uccheda-sankhāte dve ante. Anupagammā 'ti na allīyitvā. Idappaccayatā-pațiccasamuppannesu dhammesū ’ti idappaccayatāya c'eva paticcasamuppannesu dhammesu? ca. Anulomikā khanti 'ti vipassanănāņaŋ. Yathābhūtañ ñāņan 'ti maggañāņaŋ. Idan vuttan hoti: "Yā paticcasamuppāde ceva pațiccasamuppannadhammesu ca ete ubho sassatuccheda-ante anupagantvā vipassanā pațiladdhā, yaŋ ca tato uttariŋ maggañāņaŋ, ayan sattānaŋ āsayo. Ayan vattanissitānañ ca sabbesam ?pi sattānaŋ āsayo, idaŋ vasanatthānan,'2 'ti. Ayan ācariyānan samānatthakathā. 1 B -Ppanne dhamme. 2 B thapana- ·123, 29–30] Asayānusayanāņa-niddesa-vannanā 399 Vitandavādi pan' āha: “Maggo nāma vāsan viddhaŋsento gacchati. Tvan, Maggo vāso, ti vadesi ?" 'ti. So vattabbo, “Tvan Ariyavāsabhāņako hosi ? na hosī ?" 'ti. Sace, “Na homi," 'ti vadati; “Tvan abhāņakatāya na jānāsi," 'ti vattabbo. Sace, "Bhānako 'smi," 'ti vadati; Suttaſ āharā,” iti vattabbo. Sace āharati, icc-etaŋ kusalaŋ. No ce āharati, sayan āharitabban: “Dasa yime, bhikkhave, ariyavāsā yadariyā āvasiņsu vā, āvasanti vā, āvasissanti vā," 'ti. Etaŋ hi suttaŋ maggassa vāsabhāvan dipeti, tasmā sukathitam ev'etan 'ti. Imam pana Bhagavā sattāna, āsayan jānanto imesañ ca ditthigatāna, imesañ ca vipassanāñaņa-maggañāņānaŋ appavattikkhame 'pi jānāti eva, tasmā yeva ca, “Kāmaŋ sevantan yeva jānāti," 'ti ādi vuttan 'ti. esa 3. Anusayaniddese anusayā 'ti: Ken’atthena anusayā ? Anusayanaţthena. Ko Anusayanatthonāmā ? ?ti. Appahīņaţtho. Ete hi appahīņaţthena tassa tassa santāne anusenti nāma. Tasmā anusayā 'ti vuccanti. Anusenti 'ti anurūpaŋ kāraṇan labhitvā uppajjanti 'ti attho. Athā-pi siyā: "Anusayanaţtho nāma appahīņākāro. So ca uppajjatī 'ti vattuŋ na yujjati. Tasmā na anusayā uppajjanti ?” 'ti. Tatridam pațivacanaŋ: Na’ appahīņākāro. Anusayo 'ti pana appahīņaţthena thāmagatakileso vaccati. So cittasampayutto sārammaņo sappaccayaţthena sahetuko ekantākusalo atīto 'pi hoti, anāgato 'pi, paccuppanno 'pi. Tasmā Uppajjati 'ti vattuŋ yujjati. Tatr idaŋ pamāņaŋ.3 Idh. eva tāva Abhisamayakathāya: “ Paccuppanne kilese pajahati ?” 'ti pucchaŋ katvā anusayānaŋ paccuppannabhāvassa atthitäya, " Thāmagato4 anusayan pajahati," "ti vuttan. Dhammasangaņiyan mohassa padabhājane, Avijjānusayo A B yāya Ca. 8 B dhammappamānan. 2 B omits Na. 4 B -gatan.

·[123, 30-33 66 400 Saddhammappakāsini avijjāpariyutthānaŋ avijjālangi moho akusalamūlan. Ayan tasmiŋ samaye moho hoti," 'ti akusalacittena saddhin mohassa uppannabhāvo vutto. Kathāvatthusmiŋ, Anusayā abyākatā, anusayă ahetukā, anusayā cittavippayuttā,” 'ti sabbe vādā patisedhitā. Anusayayamake sattannan vārānan? aññatarasmiŋ uppajjanavāre, Yassa kāmarāgānusayo uppajjati tassa patighānusayo uppajjatī, " 'ti ādi vuttan. Tasmā anusentī ’ti anurūpaŋ kāraṇaḥ labhitvā uppajjanti ’ti yan vuttaŋ, tan iminā tantippamāṇena yuttan’ti veditabban. Yam 'pi, Cittasampayutto ārammaņo," 'ti ādi vuttan, tam 'pi suvuttam eva Anusayo hi nām esa parinipphanno, cittasampayutto, akusaladhammo 'ti nittham ettha gantabban. Kāmarāgānusayo 'ti ādīsu: kāmarāgo ca so appahīņaţthena anusayo cã 'ti kāmarāgānusayo. Sesapadesu 'pi es' eva nayo. Kāmarāgānusayo c' ettha lobhasahagacittesu sahajātavasena, ārammaņavasena ca, manāpesu3 avasesa-kāmāvacaradhammesu ārammaņavasen' eva uppajjamāno lobho. Patighānusayo ca domanassasahagatacittesu sahajātavasena, ārammaņavasena ca manāpesuº avasesa-kāmāvacaradhammesu ārammaņavasen' eva uppajjamāno doso. Mānānusayo ditthigatavippayutta-lobhasahagatacittesu sahajātavasena, ārammaņavasena ca, dukkhavedanāvajjesu avasesakāmāvacaradhammesu, rūpārūpāvacaradhammesu ca, ārammaņavasen' eva uppajjamāno māno. Ditthānusayo catūsu dițțhigatasampayuttesu; vicikicchānusayo vicikicchāsahagate; avijjānusayo dvādasasu akusalacittesu sahajātavasena, ärammaņavasena ca; Tayo 'pi avasesa-tebhūmakadhammesu ārammaņavasen'eva uppajjamānā ditthi-vicikicchā-mohā. Bhavarāgānusayo catūsu ditthigatavippayuttesu uppajjamāno 'pi sahajātavasena na vutto. Arammaņavasen' eva pana rūp-ārūpāvacaradhammesu uppajjamāno lobho vutto. Idāni yathāvuttānan anusayānan anusayanatthānan dassento 'Yan loke' 'ti ādim āha. Tattha: Yan loke piyarū- 1 B mahāvārānan. 3 SH amanā pesu. 2 B suvattan. 4 SH manāpesu.

·upasankamanti. Attano sadise sāruppe bhikkū yeva upa- 123, 33–124, 12] Asayānusayañāna-niddesa-vannanā 401 pan yan imasmiŋ loke piyajātikan piyasabhāvan. Sātarūpan ’ti sātajātikan assādapadatthānaŋ itthārammaņaŋ. Ettha sattānan kāmarāgānusayo anusetī 'ti etasmiŋ itthārammaņe sattānaŋ appahīņatthena kamarāgānusayo anuseti. Piyarūpaŋ sātarūpan 'ti ca idha kāmāvacaradhammo yeva adhippeto. Yathā nāma udake nimuggassa hetthā ca upari ca samantā udakam eva hoti, evam eva itthārammane rāguppatti nāma sattānaŋ āciņņa-samāciņņā, tathā anitthārammaņe patighuppati. [124] Iti imesu dvīsu dhammesū 'ti evaŋ imesu dvīsu itthānitthārammanadhammesu. Avijjānupatitā ?ti kāmarāga-patighasampayuttā hutvā ārammaņakaraňavasena avijjānupatitā anugatā. a Avijjā anupatitā anugatā ?ti vicchedaŋ katvā 'pi pāțho. Tadekattho ’ti tāya avijjāya sahajekatthavasena ekato thito. Māno ca ditthi ca vicikicchā cā 'ti navavidha-māno, dvāsaţthividhā ditthi, atthavatthukā vicikicchā. Tadekattho māno ca, tadekatthā ditthi ca, tadekatthā vicikicchā cā, 'ti yojanā. Datthabbā ’ti passitabbā avagantabbā. Tayo ekato katvā bahuvacanan kataŋ. Bhavarāgānusayo pan’ ettha kūmarāgānusayen' eva sangahīto 'ti veditabbo. 4. Caritaniddese: Terasa cetanā puññābhisankhāro. Dvādasa apuññābhisankhāro. Catasso āneñjābhisankhāro. Tattha kāmāvacaro parittabhūmako, itaro mahābhūmako. Tīsu 'pi vă etesu yo koci appavipāko parittabhūmako, mahāvipāko mahābhūmako 'ti veditabbo. 5. Adhimuttiniddese: Santī ti saŋvijjanti. Hinādhimuttikā 'ti lāmakajjhāsayā. Panītādhimuttikā 'ti kalyāṇajjhāsayā. Sevantā ti nissayanti allīyanti Bhajantā ’ti upasankamanti. Payirupāsantā ?ti punappunaŋ upasankamanti. Sace hi ācariyūpajjhāyā na sīlavanto honti, antevāsika2-saddhivihārikā sīlavanto; te attano ācariyūpajjhāye ?pi na sankamanti. Sace ’pi ācariyūpajjhāyā sāruppa, bhikkhū itare asāruppā, te 'pi na ācariyūpajjhāye upasankamanti. Attano 1 As it is in the Tect. a to Not in SH. 2 B tadantevāsika-.

·402 Saddhammappakāsinī [124, 12-32 sadise hinādhimuttike yeva upasankamanti. Evan upasankamanam pana na kevalaŋ etarahi yeva, atītānāgate 'pi 'ti dassetun, Atītam’pi addhānan, 'ti ādim āba. Tattha: Atītam 'pi addhānan 'ti atītasmiŋ kāle. Accantasaŋyogatthe upayogavacanan. Sesan uttanattham eva. “ Idam pana dussīlānan dussilasevanam eva, sīlavantānan sīlavantasevanam eva, duppaññāna, duppaññasevanam eva, paññavantānan paññāvantasevanam eva ko niyāmeti ?" ?ti. Ajjhāsayadhātu niyāmeti 'ti. 6. Bhabbäbhabbaniddese: Chaddetabbe pathamay niddisitvā, gahetabbe pacchā niddisituŋ Uddesassa uppațipāțiyā pathamaŋ abhabbā niddiţthā. Uddese pana dvandasamāse accitassa ca mandakkharassa ca padassa pubbanipātalakkhaṇavasena. Bhabba-saddo pubbaŋ payutto. Kammāvaranenā 'ti pañcavidhena ānantariyakammena. Samannāgatā 'ti samangībhūtā. Kilesāvaranenā 'ti niyatamicchādiţthiyā. Imāni dve sagga-maggāna, āvaraṇato avaraṇāni. Bhikkhunidūsakādi-kammāni 'pi kammăvaraſen' eva sangahītāni. Vipākāvaranenā 'ti ahetukapațisandhiyā. Yasmā pana duhetukānam 'pi ariyamaggapațivedho n'atthi, tasmā duhetukā pațisandhi vipākāvaraṇam evā ?ti veditabbā Assaddhā 'ti Buddhādīsu saddhārahitā. Acchandikā 'ti kattukamyatā-kusalacchanda-rahitā. Uttarakurukā manussā acchandikatthānan pavitthā. Duppaññā 'ti bhavangapaññāya parihinā. Bhavangapaññāya pana paripuņņāya 'pi yassa bhavangan lokuttarassa pädakan na hoti, so ’pi duppañño yeva näma. Abhabbā niyāman okkamitun kusalesu dhammesu sammattan ti kusalesu dhammesu sammattaniyāma-sankhātaŋ ariyamaggan okkamituŋ abhabbā. Ariyamaggo hi sammā sabhāvo 'ti sammattan. So yeva anantaraphaladāne sayam eva vā acalabhāvato niyamo. Tan okkamitunt pavisituŋ abhabbā. 7. Na kammāvaranenā 'ti ādīni vuttavipariyāyen' eva veditabbani 'ti. Asayānusayañāņa-Niddesa-Vaņņanā Niţthitā. 1 SH -bhāvato niyāmetuŋ okka-.

·vangacittāni vattanti, tasmā yeva yugalā hutvā aggikkh [YAMAKAPĀTIHĀRIYANĀŅA- NIDDESA-VAŅŅANA.] [125] Yamakapāțihāriyañāņaniddese: Asädhāranan sävakehì 'ti sesāsādhāraṇañāņaniddese aññavacanehi okāsābhāvato na vuttan, idha pana aññavacanābhāvato vuttan 'ti veditabban. Uparimakāyato 'ti nābhiyā uddhaŋ sarirato. Aggikkhandho pavattatī ’ti tejokasiņārammaņaŋ pādakajjhānaŋ samāpajjitvā utthāya, Uparimakāyato aggijālā vutthātā,' ’ti āvajjitvā parikamman katvā abhiññāñāņena, Uparimakāyato aggijālā vutthātū,! 'ti adhiţthite saha adhiţthānā uparimakāyato aggijālā vutthāti. Să hi idha rāsaţthena khandho 'ti vuttā. Hetthimakāyato ti nābhito heţthā sarito. Udakadhārā pavattatī ’ti āpokasiņārammaņa, pādakajjhānan samāpajjitvā vutthāya, Hetthimakāyato udakadhārā vutthātu,' 'ti āvajjitvā parikamman katvā abhiññāñāņena, 'Hetthimakāyato udakadhārā vutthātā,' 'ti adhiţthite saha adhitthānā heţthimakāyato udakadhārā vutthāti. Ubhayatthā-pi abbocchedavasena 'Pavattatī’ 'ti vuttan. Adhitthānassa ca āvajjanassa ca antare dve bhandha-udakadhārā pavattanti, antaraŋ na paññāyati. Aññesaŋ pana bhavangaparicchedo n'atthi. 6 Puratthimakāyato 'ti abhimukhapassato. Pacchimakāyato 'ti pitthipassato. Dakkhinakkhito, vāmakkhito 'ti ādi samasapāțho yeva, na añño. Dakkhinanāsikāsotato, vāmanāsikāsotato 'ti pāțho sundaro. (Rassaŋ katvā pi pathanti.) Aysakūtato ’ti ettha abbhuggataţthena kūto viyā ’ti kūțo. Aŋso yeva küto aŋsakūto. Angulangulehi 'ti angulihi angulīhi. Angulantarikāhi 'ti angulīnan antarikāhi. Ekekalomato aggikkhandho pavattati, ekekalomato udakadhārā pavattatā 'ti ubhayatthā-pi āmeņditavacanena sabbalomānaŋ pariyādi- 1 B cchinna.. 403 ·404 Saddhammappakäsin [125, 4-126, 4 nnattă ekekalomato ?va aggikkhandha-udakadhārā yugalā yugalā hutvā pavattanti 'ti vuttaŋ hoti. Lomakūpato lomakūpato [126] aggikkhandho pavattati, lomakūpato lomakūpato udakadhārā pavattatā 'ti etthā-pi es' eva nayo. (Kesuci potthakesu, “Ekekalomato aggikkhandho pavattati, lomakūpato lomakūpato udakadhārā pavattati; lomakūpato lomakūpato aggikkhandho pavattati, ekekalomato udakadhārā pavattati," "ti likhitaŋ. Tam 'pi yujjati yeva. Pāțihirassa atisukhumattadīpanato pana purimapātho yeva sundarataro.) Idāni: Channan vannānan 'ti ko sambandho? Hetthā, uparimakāyato 'ti ādīhi anekehi sarīrāvayavă vuttā. Tena sarīrāvayavasambandhol pavattati 'ti vacanasambandhena ca, yamakapāțihīrā2-dhikārena ca channaŋ vaņņānaŋ sarīrāvayavabhūtānaŋ raŋsiyo yamakā hutvā pavattantī ’ti vuttaŋ hoti. Sāmivacanasambandhena ca avassan Rasmiyo’’ti pāțhaseso icchitabbo yeva. Nīlānan 'ti ummāpupphavaņņānaŋ. Pitakānan ’ti kaạikārapupphavaņņānan. Lohitakānan 'ti indagopakavaņņānaŋ. Odātānan 'ti osadhitārakāvaņņānan. Mañjitthānan 'ti mandarattavaņņānan. Pabhassarānan 'ti pabhassarapakatikānan vaņņānan. Pabhassaravaņņo3 visuŋ avijjamāno4 'pi vuttesu pañcasu vaņņesu ye ye pabhāsamujjalā te te pabhassarā. Tathā hi: "Tathāgatassa yamakapāțihiraŋ karontassa yamakapāțihirañāņabalen' eva kesamassūnañ ceva akkhinañ ca nilatthānehi nīlarasmiyo nikkhamanti, yāsaŋ vasena gaganatalaŋ añjanacuņņasamākinnan viya, ummāpupphaniluppaladalasañchannaŋ viya, vītipatanta-maņitālavaņțaŋ viya, pasāritamecakapatan viya ca hoti. Chavito c'eva akkhinañ ca pītakatthānehi pītarasmiyo nikkhamanti, yāsaŋ vasena disābhāgā suvaņņarasa-nisiñcamānā viya, suvaņņapatapasāritā viya, kunkumacuņņa-kaņikārapuppha-sampakiņņā viya ca virocanti. Maŋsalohitehi ceva akkhinañ ca rattaţthānehi 1 B -sambandhena ca. 2 B -hāriyā- (so infra). 3 B -yanne. 4. māne. B kunkuttha; BM kunkutthacuņņa; SM kukuntacuņņa. 5 ·126, 4-5] Yamakapāțihāriyañāna-niddesa-vannanā 405 lohitarasmiyo nikkhamanti, yāsaŋ vasena disābhāgā Cīnapitthacuņņarañjitā viya, supakkalākhārasa-nisiñcamānā viya, rattakambalaparikkhittā viya, jayasumana-pāļibhaddakalbandhujīvaka-kusumasamparikiņņā viya ca virocanti. Atthihi c'eva dantehi ca, akkhinañ ca setatthānehi odātarasmiyo nikkhamanti, yāsa, vasena disābhāgā rajatakūtehi āsiñcamānā, khīradhārāsamparikiņņā viya, pasāritarajatapattavitānā viya, vītipatantarajatatālavaņtā viya, kunda-kumudasinduvära-sumana-mallikādi-kusumasañchannā viya ca virocanti. Hatthatalapādatalādīhi mandarattatthānehi mañjittharasmiyo nikkhamanti, yāsaņ vasena disābhāgā pavāļajālaparikkhittā viya, rattakuravakakusumasamokiņņā3 viya ca virocanti. Uņņādāthānakhādīhi“ pabhassaraţthānehi pabhassararasmiyo nikkhamanti, yāsaŋ vasena disābhāgā osadhītārakāpuñjapuņņā viya, vijjupatalādiparipuņņā viya ca virocanti." 6 Bhagavā cankamati 'ti ādihi Bhagavato ca nimmitānañ ca nānā-iriyāpathakaranan yamakapāțihiren' eva hoti 'ti dassanatthaŋ vuttan. Tesan hi nimmitānan iriyāpathā yugalā hutvā vattanti. Yadi nimmitā bahukā honti, nimmito º'ti ādi kasmā ekavacanan katan? 'ti ce: Nimmitesu 'pi ekekassa nānāiriyāpathabhāvadassanatthan. Bahuvacanena hi vutte sabbe 'pi nimmitā sakiŋ ekeka-iriyāpathikā viya honti; ekavacanena pana vutte nimmitesu ekeko nānā-iriyāpathiko 'ti ñāyati. Tasmā ekavacananiddeso kato. Cūlapanthakatthero 'pi tāva nānā-iriyāpathikabhikkhūnaŋ sahassaŋ māpesi Kiŋ pana Bhagavā yamakapāțihīre bahunimmite na karissati? Cūlapanthakattheraŋ muñcitvā aññesaņ sāvakānan ekāvajjanena nānā-iriyāpathikānaŋ nānārūpānañ ca nimmāņaŋ na ijjhati, aniyāmetvā hi nimmitā iddhimatā sadisā va honti. Thãnanisajjādĩsu và bhasitatunhibhāvadisu vã yan yaŋ iddhimā karoti, taŋ tad eva karonti. Visadisaka- 1 B pāricchattaka-. 8 B -kuvalaya-; BM -kuraka-. 5 SH v.l. icchati. 2 BM sindhara. 4 SH omits dāthā.

·406 Saddhammappakäsini [126, 5-16 raņaŋ, nānākiriyākāraṇañ ca “ Ettakā idisā hontu, ettakā imaŋ nāma karontū ” ?ti visu, visuŋ āvajjitvā adhiţthānena ijjhati. Tathāgatassa pana ekāvajjanādhiţthānen' eva nānappakāranimmāņaŋ ijjhati. Evam evaŋ aggikkhandha-udakadhārānimmāņe nānāvannanimmāņe ca veditabban. Tattha: Bhagavā cankamati 'ti ākāse vā pathaviyan vā cankamati. Nimmito 'ti iddhiyā māpitabuddharūpaŋ. Titthati vā 'ti ādīni 'pi ākāse vā pathaviyan vā. Kappetī ’ti karoti. Bhagavā titthati 'ti adīsu 'pi es' eva nayo 'ti. Yamakapāțihāriyañāņa-Niddesa-Vannana Niţthitā.

·[MAHĀKARUŅĀNĀŅA-NIDDESA- VAŅŅANĀ.] 1. Mahākaruņāñāņaniddese: Bahukehi akārehĩ 'ti idāni vuccamānehi ekūnanavutiyā pakārehi. Passantānan 'ti ñaşacakkhunā ca buddhacakkhună ca olokentānan. Okkamatā 'ti otarati pavisati. Aditto 'ti dukkhalakkhanavasena pīļāyogato santāpanatthena ādipito. "Yad aniccaŋ taŋ dukkhan 'ti vuttattā sabbasankhatassa ceva dukkhalakkhaṇavasena pīļitattā, dukkhassa ca karuņāya mūlabhūtattā pathaman dukkhalakkhaṇavasena āditto 'ti vuttan, 'ti veditabbaŋ. Rāgādīhi ădittatay pana upari vakkhati. > Athavā: Aditto ’ti rāgādihi yeva āditto. Upari pana tassa, "Natth' anño koci nibbāpetā.” 'ti antāpekkhanavasena? puna vuttan, 'ti veditabban. Lokasannivāso ’ti pañcakkhandhā lujjanatthena lokā. Tanhāditthivasena sannivasanti ettha sattā 'ti sannivāso. Loko 'va sannivāso lokasannivāso. Dukkhitaŋ khandhasantānaŋ upādāya sattavohārasabbhāvato lokasannivāsayogato sattasamūho 'pi lokasannivāso. So 'pi ca sahakhandhako yeva. Uyyutto 'ti anekesu kiccesu niccabyāpāratāya katayogo kata-ussāho. Sattakiccesu sa-ussukko 'ti attho. Ghatanayutto 'ti vā uyyutto. a Payāto 'ti pabbateyyā nadi viya anavatthitagainanena maraņāya yatu, äraddho. 1 Batthāpekkhana-. 2 SH Satata-. a to o B Payāto 'ti pabbate yāto pabbateyyå. 407 ·408 Saddhammappakasini [126, 31-127, 1 Kummaggapati panno 'ti kucchitaŋ micchāmaggan pațipanno. Upari pana Vipathapakkhanto 'ti nānāpadehi visesetvā vuttan. Upaniyatā ?ti jarāvasena maraņāya upanīyati hariyati. Jarā hi āyuno saŋhānī ’ti vuttā. Adhuvo 'ti na-tthiro, sadā tatho 'va na hoti. Yasmā adhuvo tasmā upanīyati, 'ti purimassa kāraṇavacanam etan. Etena sakārañan jarādukkhaŋ vuttan. Taŋ jarādukkhan disvā jarā pārijuññarahitā 'pi viññā pabbajanti. Atāno 'ti tāyituŋ rakkhitun samatthena rahito. Anārakkho 'ti vuttan hoti. Anabhissaro 'ti abhisaritvā abhigantvā byāharañena assāsetu, samatthena rahito. Asahāyo 'ti vā attho. Idha: Yasmā anabhissaro tasmā atāno 'ti purimassa kāraṇavacanam etan. Etena sakāraṇan piyavippayogadukkhan vuttan. Tay piyavippayogadukkhan disvā ñātipārijuññarahitā 'pi viññū pabbajanti. Assako 'ti sakabhaņdarahito. [127] Sabban pahāya gamanīyan ʼti: sakabhandan 'ti sallakkhitaŋ sabban pahāya lokena gantabban. Yasmā sabban pahāya gamaniyaŋ tasmā a-ssako 'ti purimassa kāranavacanam etan. Etena sakāraņaŋ maraņadukkhan vuttan. Taŋ disvā bhogapārijuññarahitā 'pi viññū pabbajanti. Atth' aññattha, "Kammassakā māņava sattā " 'ti vuttan. Idha ca, Ratthapālasutte ca “ Assako loko “Assako loko" 'ti vuttan. Taŋ kathaŋ yujjati 'tice: pahāya gamanīyah sandhāya Assako 'ti vuttan. Kammaŋ pana na pahāya gamaniyaŋ, tasmā Kammassako 'ti vuttan. Ratthapälasutte yeva ca evam etaŋ vuttan: * Tvan pana yathākamman gamissasī 'ti. 73 Uno 'ti pāripūrirahito. Atitto ’ti bhiyyo bhiyyo patthanāya 'pi na suhito. Idaŋ ūnabhāvassa kāraṇavacanaŋ. Tanhadāso 'ti taṇhāya vase vattanato taṇhāya dāsabhūto. Idaŋ atittabhāvassa kāraṇavacanaŋ. Etena icchārogāpade- 1 Brahito.

·sattahi sallehi. Tassā 'ti tassa lokasannivàsassa. Sallam ? 127, 1-9] Mahäkarunāñāna-niddesa-vannanā 409 sena sakāraṇaŋ vyādhidukkhan vuttan. Taŋ byādhidukkhan disvā byādhipārijuññarahitā 'pi viññū pabbajanti. Atāyanol 'ti puttādīhi 'pi tāyanassa abhāvato atāyano, anārakkho, alabbhaneyyakhemo vā. Aleño 'ti alliyitun nissituŋ anaraho. Allīnānam 'pi ca lenakiccākārako. Asarano 'ti nissitānan na bhayahārako, na bhayavināsako. Asaranībhūto ’ti pure uppattiyā3 attano abhāven' eva asarano. Uppattisamakālamº eva asaraṇībhūto 'ti attho. Uddhato 'ti sabbākusalesu uddhaccassa uppajjanato sattasantāne ca akusaluppattibāhullato akusalasamangi loko tena uddhaccena uddhato. Avūpasanto ’ti avūpasamanalakkhaņassa uddhaccass' eva yogena avūpasanto bhantamigapatibhāgo. Upaniyati loko 'ti adīsu catūsu ca'uddhato loko 'ti ca pañcasu thānesu ' Loko? ?ti āgatan, sesesu Lokasannivāso''ti. Ubhayathā 'pi 'Loko’yeva. Sasallā 'ti pīļājanakatāya antotudanatāya dunnīharaṇīyatāya ca sallā 'ti sankhay gatehi rāgādīhi sallehi sahavattanako. Viddho 'ti migādayo kadāci parehi viddhā honti, ayaŋ pana loko niccaŋ attanā 'va viddho. Puthusallehi 'ti. “Satta sallāni: rāgasallaŋ, dosasallaŋ, mohasallaŋ, mānasallaŋ, dițțhisallaŋ, kilesasallaŋ, duccaritasallan," 'ti vuttehi uddhatāt 'ti tesaŋ sallānaŋ sattasantānato uddharitā puggalo. Aññatra, mayā ’ti manj thapetvā. Ye Bhagavato sāvaka sallāni uddharanti tesan Bhagavato vacanen' eva uddharanato Bhagavā uddharati nāma. Avijjandhakārāvarano 'ti: avijjā eva sabhävadassanacchadanena andhan viya karoti 'ti avijjandhakāro. So 'va sabhāvāvagamananivāraṇena āvarañan etassā 'ti avijjandhakārāvaraņo. Kilesapañjarapakkhitto 'ti kilesā eva kusalagamanasannirujjhana-tthena pañjaro 'ti kilesa pañjaro; Avi- 1 Text atāņo. 8 SH upapatti- 2 B-ssaraņo; SH -sārako. 4 Text uddhato; SH uddhutã.

·jjāpabhave kilesapañjare pakkhitt 410 Saddhammappakasini [127, 12-16 'ti paññalokaŋ dassanasilo; paññalokadassetā 'ti vă attho. Avižjāgato 'ti avijjaŋ gato pavittho; na kevalaŋ avijjāya āvaraṇamattam eva, atha kho gahanagato viya, avijäkosassa anto pavittho 'ti purimato viseso. Andabhūtot 'ti ādayo ca viseso yeva. Andabhūtol 'ti aņde bhūto, nibbatto. Yathā hi ande nibbattā ekacce sattā' andabhūtā ''ti vuccanti evam ayan loko avijjandakose nibbattattā 'andabhūto ' 'ti vuccati. Pariyonaddho 'ti tena avijjandakosena samantato onaddho, baddho, vethito. Tantākulajāto 'ti tantan viya ākulabhūto; yathā nāma dunnikkhittaŋ musikacchinnan pesakārānan tantan tahiŋ tahiŋ ākulan hoti; idan aggan, ida, mūlan 'ti aggena vă aggaŋ, mūlena vā mūlaŋ samānetun dukkaran hoti; evam eva sattā paccayākare ca khalitan ākutabyākutā honti, na sakkonti paccayākāraŋ ujuŋ katun. Tatha tantan paccattapurisakāre thatvā sakkā 'pi bhaveyya ujun kātun. Thapetvā pana dve bodhisatte, añño satto attano dhammatāya paccayākāraŋ ujuŋ kātu, samattho nāma natthi. Yathā pana akulatantaŋ kiñcikana datvā kocchena pahatan tattha tattha kulakajātan hoti ganthibandhan; evam ayaŋ loko paccayesu pakkhipitvās paccaye ujuŋ katun asakkonto dvāsatthidiţthigatavasena kulakajāto hoti gamthibandho; ye hi keci ditthiyo nissitā sabbe te paccayaŋ ujuŋ katuŋ asakkonti yeva. Gulāgunthikajāto4 'ti gulāgunthikaŋt viya bhūto. Gulāgunthikaŋ vuccati pesakārakiñcikasuttan. Gulā nāma sakuņikā tassā kulāvako ti 'pi eke. Gulikasakunikā-kulāvako pti eke. Yathā tadubhayan pi akulaŋ aggena vā aggaŋ, mūlena vă mūla, samanetun dukkaran 'ti purimanayen' eva yojetabban. Muñjapabbajabhūto 'ti muñjatiņaŋ viya pabbajatinan viya ca bhūto. Munjatiņa-pabbajatiņasadiso jato. Yathā tāni tiņāni kottetvā kottetvā katarajju jinnakāle katthaci patitan gahetvā tesaŋ tiñanaŋ idaŋ aggaŋ, idaŋ mūlan 'ti aggena vā aggan, mūlena vā mūlaŋ samānetun dukkaraŋ, taŋ pi 1 l'ext reads andhabhūto and gives this as v.l. B reads... bhūtā visesa 2 SH kañji-. 3 SH pakkhalitvā. 4 SH -gundika·yonīsu, pañcasu cas gatīsu, sattasu ca3 viññānaţthitīsu, ritabhūtena bhusay. httoo 127, 16-24] Mahākarunāñana-niddesa-vannanā 411 paccatta purisakāre thatvā sakkā bhaveyya uju, kātuŋ. T'hapetvā pana dve bodhisatte añño satto attano dhammatāya paccayākāra, ujuŋ kātuŋ samattho nāma n'atthi. Evam ayaŋ loko paccayākāraŋ ujuŋ katuŋ asakkonto dvāsaţthiditthigatāvasen' eva ganthijāto hutvā Apayan duggatin vinipātay saysaran nātīvattati. Tattha apāyo 'ti nirayo tiracchānayoni pettivisayo asurakāyo. Sabbe ’pi hi te buddhisankhātassa? ayassa? abhāvato apāyo'ti vuccanti. Tathā dukkhassa gatibhävato duggati. Sukhassa samussayato vinipatitattā vinipāto. Itaro pana: 132. Khandhānaŋ ca pațipăți Dhātu-āyatanāni ca Abbocchinna, vattamānan Sansāro 'ti pavuccati. Tan sabban 'pi nātirattati nātikkamati. Atha kho cutito pațisandhiŋ, pațisandhito cutin 'ti evan punappunan cutippațisandhiyo ganhamāno tisuca bhavesu, catūsu ca3 navasu ca sattāvāsesu mahāsamudde vā pakkhittanāvā viya, yantayuttagono viya ca paribbhamati yeva. Avijjāvisadosasallitto4 ’ti avijjā yeva akusaluppādanena kusalajīvitanāsanato visan' ti avijjāvisan, tad eva santānadūsanato avijjāvisadoso; tena anusayapariyutthānā-ducca- Kilesakalalībhūtoß 'ti avijjadimülakā kilesā eva osīdanatthena kalalaŋ kaddamo 'ti kilesakalalan, tad assa atthi 'ti kilesakalali, evaŋ bhūto. Rāgadosamohajațājațito7 'ti lobhappatighāvijjāsankhātā rāgadosamohā eva rūpādīsu ārammaņesu hetthūpariyavasena punappunaŋ uppajjanato saŋsibbanathena veļugumbādinaŋ sākhājālasankhātā jaţā viyā ti jātā, tāya ragadosamohajaţāya jaţito. Yathā nāma velujaţadīhi veļu-ādayo evaŋ tāya jatāya ayan loko jaţito vinividdho8 saŋsibbito ’ti attho. Jatay vijateta9 'ti imaŋ evaŋ 5 1 SH Tevatta- 4 Text -sallito. ? Text -mohajatito. 2 SH āyassa. 5 SH -tto. 8 SH vinaddho. 3. SH, SM omit ca. 6 Text -kalibhūto. 9. Text vijatitā.

·peti 'ti 412 Saddhammappakāsini [127, 24-128, 6 tedhātukaŋ lokaŋ jatetvā ţhitaŋ jațaŋ vijatetā sañchinditā sampadaļayitā. Taṇhāsanghātappatimukko’ti tanhā eva abbocchinnaŋ pavattito sanghatitaţthena sanghāto 'ti taṇhāsanghāto; tasmiŋ taṇhāsanghāțe patimukko anupavittho antogato 'ti taṇhāsanghātappatimukko. Taṇhājālena otthatol 'ti taṇhā eva pubbe vittanayena saŋsibbitaţthena jālan 'ti taṇhājālaŋ; tena taṇhājālena otthiţo, samantato chādito, paļivedhito. Tanhāsoten vayhatā 'ti taṇhā eva saņsāre ākaddhanatthena soto 'ti tanhāsoto; tena tanhāsotena vuyhati akaddhiyati. Tanhāsanyojanena sayyutto 'ti taṇhā eva lokan vattasmiŋ sanyojanato bandhanato tanhāsaņyojanan; tena taṇhāsa yojanena saŋyutto baddho. Tanhānusayena anusato 'ti taṇhā eva anusayanatthena anusayo 'ti taṇhānusayo; tena tanhānusayena anusato anugato thāmagato. Tanhāsantāpena santappatī ti taṇhā eva pavattikāle phalakāle ca lokaŋ santāsantāpo tena taṇhāsantāpena santappati santāpiyati. Taṇhāparilahena [128] paridayhatā 'ti taṇhā eva balavabhūtā pavattikale phalakāle ca samantato dahanatthena mahāparilāho 'ti taṇhāpari?aho tena taṇhāparilahena paridayhati samantato dayhati. Ditthisanghātādayo iminā ’va nayena yojetabbā. Anugato ’ti anupavittho. Anusato 'ti anudhāvito. Abhi bhūto'ti pīlito. Abhihato 'ti abhi-āhato abhimukhan bhusay pahāto. Dukkhe patitthito ’ti dukkhe khandhapañcake sukhavipallāsena patiţthito abhiniviţtho. Tanhāya uddito: 'ti taṇhāya ullanghito; cakkhu hi taṇhārajjunā āvunitvā rūpanāgadante uďditaŋ.3 Sotādīni taṇhārajjunā āvunitvā saddādināgadantesu udditāni, tansamangi puggalo4 uddito yeva nāma. Jarāpākāraparikkhitto 'ti anatikkamaņiyaţthena pākārabhūtāya jarāya parivārito. Maccupāsena parikkhitto ti dummocanīyaţthena pāsabhūtena marañena baddho.5 Mahābandhanabaddho5 'ti dalhattā ducchedattā ca mahantehi bandhanehi baddho.5 Rāgabandhanenā ’ti rāgo eva bandhati, saņsārato calitun na deti 'ti rāgabandhanaŋ, tena rāgabandhanena. Sesesu ’pi es' eva nayo. Kilesabandhanenā 'ti 2 3 B utti- 1 Text ottato. 4 SH loko 'pi. B, SH Abbhāhato. 5 B bandho.

·128, 18—129, 14] Mahākarunāñāna-niddesa-vannanā 413 yutta 'vasesena kilesabandhanena. Duccaritabandhanena 'ti tividhena duccaritabandhanena.1 Sucaritan pana bandhanamokkhassa hetubhūtaŋ bandhanamokkhabhūtaŋ ca atthi, tasmā tan na gahetabban. Bandhanan mocetā ?ti tassa bandhanaŋ mocetā. (Bandhanā mochetā 'ti 'pi pătho. Bandhanato 'ti attho.) Mahāsambadhapatipanno 'ti kusalasañcārapilanena mahāsambādha-sankhataŋ rāga-dosa-moha-māna-diţthi-kilesaduccarita-gahanaŋ pațipanno. Okāsan dassetā 'ti lokiyalokuttarasamadhipaññokāsan dassetā. Mahāpalibodhena palibuddho 'ti mahānivāraṇena nivuto; mahālepena vā litto. Paļibodho 'ti ca rāgādi-sattavidho eva. Tanhädiţthipalibodho 'ti eke. Palibodhan chedetā 'ti taŋ palibodhan chinditā. Mahāpapāte 'ti pañcagatipapāte jatijarāmaraṇapapāte vā. Tan sabbam 'pi duruttaraţthena papāto. Papātā uddhatā 'ti tamhā papātato uddharita. Mahākantārapatipanno 'ti jatijarā- byadhi-marana-soka-parideva-dukkha-domanass-upāyāsa-kantāraŋ patipanno. Sabbam ' petan duratikkamaņatthena kantāro. Taŋ kantāraŋ tāretā. (Kantārā taretā 'ti 'pi patho.) Mahāsaņsārapatépanno ’ti abbocchinnan khandhasantānan patipanno. Sansārā mocetā 'ti saņsārato mocetā. (Saņsārā mocetā iti vā pātho.) Mahāvidugge 'ti saņsāravidugge. Saņsāro yeva hi duggamanaţthena viduggo. Samparivattatā 'ti bhusan nivattitva carati. Mahāpalipe 'ti mahākāmakaddame.3 Kāmo hi osīdanatthena palipo. Palipanno 'ti laggo. (Mahāpalipapalipanno 'ti 'pi pāțho.) [129] Abbhāhato 'ti sabbopaddavehi* abbhāhato. Rāgagginā 'ti rāgādayo yeva anudahanaţthena aggi, tena rāgagginā. Sesesu 'pi es' eva nayo. Unnātako 'ti uggahetvā uggahetvā5 nīto jātiyā uggahetvā jarādi-upaddavāya nīto 'ti attho. Ka-kāro panettha anukampāya daţthabbo. Haññati niccam atāno 'ti parittāyaṇena rahito satatan piliyati. Pattadando ’ti rājādīhi laddha-āņo. Takkāro 'ti coro. Vajja- 1 SH omits, 2 SH (-namocetā bandhanato taŋ mocetā 'ti attho). 3 SH mahante kāma.. 4 B sabbehi madda vehi. 5 SH does not repeat. A SH -kena.

·414 Saddhammappakäsini (129, 1419 bandhanabandho? ?ti rāgādivajjabandhanehi bandho. Aghātanapaccupatthito 'ti maraņa-dhammagandikatthānaŋupecca thito. Koci mocetā (koci bandhanā mocetā 'ti 'pi pătho). Anātho 'ti n'atthi etassa nātho issaro, sayaŋ vă na nātho issaro 'ti anātho; assaraño 'ti vā attho. Paramakāpaññapatto3 ?ti jarādipaţibāhane appahutāya atīva kapaņabhāvan patto. Tāyetā 'ti rakkhitā. Tāyitā 'ti vā patho sundaro).4 Dukkhābhitunno 'ti jātīdukkhādīhi anekehi dukkhehi abhituņņo abhibyādhito atikampito. Cirarattapīlito 'ti dukkheh? eva dīgham addhānaŋ pīļito, ghattito. Gadhito 'ti gedhena viddho abhijjhākāyaganthena vā ganthito. Niccan pipāsito 'ti: pātuŋ bhuñjituŋ icchā pipāsā. Tanhāpipāsāya nirantaraŋ pipäsito. Andho 'ti dassanatthena cakkhū 'ti sankhan gatāya paññāya abhāvato kāņo; paññāya. hi dhammasabhāvan passati. Acakkhuko 'ti tan pana andhattan na pacchā sambhūtaŋ, pakatiyā eva avijjamānacakkhuko 'ti tam eva andhattan viseseti. Hatanetto ?ti nayanatthena nettan 'ti sankhātāya paññāya abhāvato yeva vinaţthanettako. Samavisamaŋ dassentan attabhavan netī ’ti nettan 'ti vuttan. Paññāya duggatin? ca agatin ca neti. Hatanettattā yeva 'ssa netuŋ abhävan dassento aparināyako 'ti āba avijjamānanettako ’ti attho. Añño 'pi 'ssa netă na vijjatī 'ti vuttaŋ hoti. Vipathapakkhanto 'ti viparīto visamo vā patho vipatho, taŋ vipathan pakkhanto pavittho patipanno ti vipathapakkhanto; micchāpatha-sankhātan micchadiţthiŋ patipanno ?ti attho. Añjasāparaddho 'ti añjase ujumaggasmiņ majjhimapatipadāya aparaddho viraddbo. Ariyapathan ānetā ?ti ariyan attha-angikaŋ maggaŋ upanetā patipādayitā. Mahoghapakkhanto 'ti yassa saŋvijjanti taŋ vattasmiŋ ohananti osīdāpentī 'ti oghā, pakati-oghato mahantā oghā 'ti mahoghā, te kāmogho, bhavogho, ditthogho, avijjogho 'ti catuppabhedā. Te te mahoghe pakkhanto pavittho 'ti mahoghapakkhanto. Saņsāra-sankhātaŋ mahoghaŋ vă pakkhanto. 1 SH -baddho. 2 B-ganthi-. Text -kāruñña-. 4 B Tāretā 'ti rakkhita. (Tāritā 'ti pātho na sundaro:) 5 SH gedhagiddho. 6 SH paññā. 7 SH sugatin.

·129, 24–27] Mahākarunāñāņa-niddesa-vannanā 415 Idāni ekuttarikanayo: Tattha dvīhi ditthigatehā 'ti sassatucchedadiţthihi. Tattha ditthi yeva ditthigatan, gūthagatan, muttagan ’ti ādīni viya. Gantabbābhāvato vā ditthiyā gatamattam ev'etan 'ti ditthigatan. Ditthīsu gataŋ idan dassanaŋ dvasaţthidiţthi-antogadhattā 'ti pi ditthigatan. Dvāsatthi-tesatthiditthiyo ’pi hi sassataditthi-ucchedaditthi 'ti dve 'va ditthiyo honti. Tasmā sankhepena sabbā ditthiyo antokaronto dvihi ditthigatehi 'ti vuttan. Pariyutthito 'ti pariyutthānan patto, samudācāran patto; uppajjituŋ appadānena kusalācārassal gahanapatto 'ti attho. Vuttan h' etan Bhagavatā: “Dvīhi bhikkhave, dițthigatehi pariyutthitā devamanussā olīyanti, eke atidhāvanti, eke cakkhumanto ca passantī” 'ti ādi. Tīhi duccaritehī ’ti tividhakāyaduccaritena ca catubbidha-. vacīduccaritena ca tividhamanoduccaritena ca vippati panno 'ti virūpan patipanno micchāpatipanno 'ti attho. Yogehi yutto ?ti vattasmiŋ yojenti ’ti yogā 'ti; iti-atthena vā yogā. Tehi yogehi yutto samappito. Catuyogayojito 'ti kāmayogo, bhavayogo, ditthiyogo, avijjāyogo ’ti imehi catūhi yogehi sakatasmin gāvo2 viya vattasmiŋ yojito. Pancakamaguņiko rāgo kāmayogo, rūpārūpabhavesu chandarāgo, jhānanikantisassat-ditthi-sahajāto rāgo, bhavavasena patthanā bhavayogo, Dvāsaţthiditthiyo ditthiyogo, Atthāsu ţhānesu aññāņa, avijjāyogo, Te eva cattāro balavabhūtā oghā, dubbalabhūtā yogā. Catühi ganthehi 'ti yassa saŋvijjanti tan cutipaţisandhivasena vattasmiŋ ganthenti ghatenti 'ti ganthā. Te abhijjhākāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaņsaccābhiniveso kāyagantho 'ti catuppabhedā. Abhijjhāyati etāya, sayan vā abhijjhāyati, abhijjhāyanamattam eva vā esā 'ti abhijjhā, lobho yeva. Nāmakāyan gantheti cutipațisandhivasena vaſtasmiŋ ghațetī ’ti kāyagantho. Byāpajjati tena cittan pūtibhāvan gacchati, byāpādayati vā vinayācāra-rūpasampatti-hitasukhādīnī ’ti byāpādo. Ito bahiddhā samaņabrāhmaṇāna, sīlena suddhi, vatena suddhi, sīlabbatena suddhi 'ti parāmasanay sīlabbataparāmāso. Sabbaññubhāsitaŋ ’pi patikkhipitvā sassato 1 SH kusala varassa. SH yogo.

·at sukatadukkatakāranehi gammati 416 Saddhammappakāsini [129, 27–130, 2 loko, idam eva saccan, mogham aññan' ti ādinā ākārena abhinivisati ’ti idaņsaccābhiniveso. Tehi catūhi ganthehi ganthito, baddho 'ti attho, 1 Catūhi upādānehì 'ti bhusan ādiyanti dāļhaggāhaŋ ganhanti 'ti upādānā. Te kāmūpādānaŋ, ditthūpādānaŋ, silabbatūpādānay, attavādūpādānan ’ti catuppabhedā. Vatthusankhāta, kāmaŋ upādiyatī 'ti kāmūpādānay; kāmo ca so upādānaŋ cā 'ti 'pi kāmūpādanan. Ditthi ca să upādānan cā 'ti dițthūpādānan; ditthiŋ upādiyati ?ti pi ditthūpādānan. Sassato attā ca loko cā 'ti ādīsu purimadiţthiŋ uttaradiţthi upādiyati. Silabbatan upādiyatı 'ti sīlabbatupādānan; "Sīlabbataŋ ca taŋ upādānaŋ cā ’ti ’pi sīlabbatupādānan. Gosila-govatādīni hi evaŋ visuddhi 'ti abhinivesato sayam eva upādānāni. Vadanti etenā 'ti vādo; upādiyanti etenā 'ti upādānan. Kiŋ vadanti upādiyanti vā ? Attānaŋ. Attano vādūpādānan attavādūpādanaŋ; attavādamattam eva vā attā 'ti upādiyanti etenā 'ti attavādūpādānan. Thapetvā imā dve ditthiyo sabbā 'pi ditthi ditthūpādānan. Tehi catūhi upādānehi upādiyantā 2 'ti bhusaŋ ganhanti. (Upādiyati2 'ti vā pāțho.) Loko upādānehi tan tan ārammaņaŋ bhusay ganhāti 'ti attho. upasankamiyati ’ti gati; sahokāsakā khandhā. Nirayo, tiracchānayoni, pettivisayo, manussā, devā ’ti imā pañca gatiyo vokkamanabhāvena3 bhusan ārūlho Pañcahi kāmagunehī ’ti rūpa-sadda-gandha-rasa-photthabbasankhātehi vatthukāmakotthāsehi. Rajjatā ?ti āyonisomanasīkāraŋ paticca rāguppādanena tehi rañjiyati; sāratto karīyati 'ti attho. Pañcahi nīvaranehi 'ti: cittan nīvaranti pariyonandhanti 'ti nīvaraņā, kāmacchanda-byapāda-thinamiddhauddhaccakukku cca-vicikicchāsankhātehi pañcahi nīvaraņehi. [130] Otthato 'ti uparito otthato pihito. Chahi vivādamülehi 'ti chahi vivādassa mūlehi. Yathā 'ha: “Cha yimāni, bhikkhave, vivādamūlāni. Katamāni cha ? Idha, bhikkhave, bhikkhu kodhano hoti upanāhi. Yo so, bhikkhave, bhikkhu 1 B ganthito bandho. 2. Text gives the reading in the brackets (). a to 6 Not in SH. 3 SH v.l. avo-.

·130, 2] Mahākarunāñāņa-niddesa-vannanā 417 kodhano hoti upanāhī, so satthari 'pi agāravo viharati appatisso, dhamme 'pi ... sanghe 'pi ... sikkhāyā 'pi na paripūrakāri; sol sanghe vivādan janeti. So hoti vivado bahujanassa ahitāya, bahujanassa asukhāya, bahuno janassa anatthāya, ahitāya dukkhāya devamanussānaŋ. Evarūpan ce? tumhe, bhikkhave, vivādamūlaŋ ajjhattaŋ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha tatra tumhe bhikkhave tass' eva pāpakassa vivādamūlassa pahāņāya vāyameyyātha. Evarūpan cez tumhe bhikkhave vivādamūlaŋ ajjhattaŋ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha, tatra tumhe, bhikkhave, tass' eva pāpakassa vivādamūlassa āyatiŋ anavassavāya patipajjeyyātha. Evam etassa pāpakassa vivādamūlassa pahāņaŋ hoti, evam etassa päpakassa vivādamūlassa āyatin anavassavo hoti. Puna ca paran bhikkhave bhikkhu makkhī hoti palāsī, issuki hoti maccharī, satho hoti māyāvī, pāpiccho hoti micchādiţthi, sanditthiparāmāsī hoti ādhānaggāhī, duppatinassaggi. Yo so bhikkhave bhikkhu sanditthiparāmāsī hoti ādhānaggāhi duppatinissaggi so satthari 'pi . . .pe ... āyatin anavassavo hotī” 'ti. Tattha: Kodhano 'ti kujjhanalakkhaņena kodhena samannāgato. Upanāhī ’ti vera-appatinissajjanalakkhaṇena upanāhena samannāgato. Ahitāya dukkhāya devamanussānan ''ti dvinnaŋ bhikkhinan vivādo kathan devamanussānaŋ ahitāya dukkhāya saŋvattati ? Kosambakakkhandhake viya, dvīsu bhikkhūsu vivādan āpannesu tasmiŋ vihāre tesan antevāsikā vivadanti, Tesan ovādaŋ ganhanto bhikkhubhikkuņīsangho3 vivadati. Tato tesan upatthākā vivadanti. Atha manussānaŋ ärakkhadevatā dve kotthāsā honti. Dhammavādinaŋ ārakkhadevatā dhammavādiniyo honti, adhammavādinan adhammavădiniyo. Tato ārakkhadevatānan mittā bhummaţthadevatā bhijjanti. Evaŋ paramparāya yāva brahmalokā, thapetvā ariyasāvake, sabbe devamanussā, dve kotthāsā honti. Dhammavādihi pana adhammavādino paripūra- 1 SH adds yo so bhikkhave bhikkhu satthari agāravo kārī before so. 2 SH ca. 3 SH omits bhikkhu-.

·[130, 2-4 na 6 418 Saddhammappakāsinī 'va bahutarā honti. Tato yan bahukehi gahitan. vissajjetvā bahutarā 'va adhamman ganhanti. Te adhamman purakkhetvă viharanto apāyesu nibbattanti. Eva, dvinnan bhikkhūnaŋ vivado devamanussānan ahitāya dukkhāya hoti. Ajjhattaŋ vā 'ti tumhākaŋ abbhantaraparisāya vā. Bahiddhā vā 'ti paresan parisāya vā. Makkhi 'ti paresan gunamakkhaņalakkhaṇena makkhena samannāgato. Palāsī 'ti yugaggābalakkhanena palāsena samannāgato. Issuki 'ti paresaŋ sakkārādi issāyanalakkhaņāya issāya samannāgato. Macchari 'ti āvāsamacchariyādīhi pañcahi micchariyeh i samannāgato. Satho 'ti kerātiko. Māyāvi 'ti katapāpappaticchädako. Pāpiccho 'ti asantasambhāvanicchako dussilo. Micchādiţthi 'ti natthikavādi ahetukavadī akiriyavādi. Sandiţthiparāmāsī ’ti sayaŋ ditthim eva parāmasati. Ādhānaggāhīti dāhaggahi. Duppatinissaggi 'ti sakka hoti gahitaŋ vissajjāpetuŋ. Khuddakavatthuvibhange pana, Tattha katamāni cha vivādamūlāni? Kodho, makkho, issā, sātheyyaŋ, pāpicchatā, sanditthiparāmāsitā. Imāni cha vivādamūlānī” ’ti padhānavasena ekeko yeva dhammo vutto. Chahi tanhākāyehi 'ti rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoţthabbataṇhā, dhammataṇhā 'ti vuttāhi chahi taṇhāhi. Tattha yasmā ekekā yeva tanhā anekavisayattā ekekasmiŋ pi visaye punappunaŋ uppattito anekā honti, tasmā samūhatthena kāya-saddena yojetvā taṇhākāyā 'ti vuttan. Tanhākāyā 'ti vutte 'pi tanhā eva. Rajjati ’ti sayan ārammaņe rajjati, sāratto hoti. Chahi ditthigatehī ’ti Sabbāsavasutte vuttehi. Vuttaŋ hi tattha: “Tassa evan ayoniso manasikaroto channaŋ ditthinaŋ aññatarā ditthi uppajjati. Atthi me attā 'ti vā assa saccato thetato dițthi uppajjati; n'atthi me attā 'ti vā assa saccato thetato dițthi uppajjati; attanā vā attānaŋ sañjānāmī ’ti vā assa saccato thetato ditthi uppajjati; annattanā 'va attānay sañjānāmi 'ti vā assa saccato thetato ditthi uppajjati; Athavā pan' assa evaŋ ditthi hoti, Yo me ayan 1 SH adds sabban taŋ saccan 'ti dhammaŋ after gahitan. 2 B -maccharādīhi.

·pakatibhāvan 130, 4] Mahākarunāñāņa-niddesa-vannanā 419 attā vado vedeyyo, tatra tatra kalyāṇapāpakānaŋ kammānan vipākaŋ patisaŋvedeti, So kho pana me ayaŋ attā nicco, dhuvo, sassato, avipariņāmadhammo, sassatisamaŋ tath' eva thassati' 'ti. Tattha: Atthi me attā 'ti sassatadiţthi sabbakālesu attano atthitan gaṇhāti. Saccato thetato 'ti bhūtato ca thirato ca Idaŋ saccan''ti sutthu daļhabhāvenā 'ti vuttan hoti. N' atthi me attā 'ti ucchedadiţthi sato sattassa tattha tattha vibhavagahaņato. Athavā: purimā 'pi tīsu kālesu atthi 'ti gahanato sassatadiţthi; paccuppannam eva atthi’ti gahanato ucchedadiţthi. Pacchimā 'piatītānāgatesu n'atthi’ti gahaņato bhasmantā2 āhutiyo 'ti gahitadiţthigatikānaŋ viya ucchedadiţthi. Atīte eva n'atthi ganhatol adhiccasamuppannikassa viya sassatadiţthi. Attanā 'va attānaŋ sañjānāmi 'ti saññakkhandhasīsena khandhe attā 'tigahetvā saññāya avasesakkhandhe sañjānato iminā attanā iman attānan sañjānāmī 'ti hoti. Attanā 'va attānan 'ti: Saññakkhandhan yeva attā 'ti gahetvā, itare cattāro 'pi anattā 'ti gahetvā, saññāya te sañjānato evaŋ hoti. Anattanā 'va attānan 'ti: saññākkhandhan anattā 'ti gahetvā, itare cattāro 'pi attā ?ti gahetvā, saññāya te sañjānato evaŋ hoti. Sabbā 'pi sassat-ucchedadiţthiyo 'va. Vado, vedeyyo 'ti ādayo pana sassatadiţthiyā eva abhinivesākārā. Tattha: vadati 'ti vado; vacīkammassa kārako 'ti vutta, hoti. Vedayati 'ti vedeyyo; jānāti, anubhavati cā 'ti vuttaŋ hoti. (Kiŋ vedeti? Tatra tatra kalyāņapāpakāna, kammānaŋ vipākaŋ patisaŋvedeti.) Tatra tatrā 'ti tesu tesu yoni-gati-thiti-nivāsa-nikāyesu, ārammaņesu vā. Nicco 'ti uppādavayarahito. Dhuvo 'ti thiro, sārabhūto. Sassato 'ti sabbakāliko. Avipariņāmadhammo ’ti attano kārataŋ nāpajjati. Sassati saman 'ti canda-suriya-samuddamahāpathavī-pabbat-ālokavohārena sassatiyo 'ti vuccanti. Sassatīhi samaŋ Sassatisaman. Yāva sassatiyo titthanti tāva tath' eva thassati 'ti gaṇhato evaŋ ditthi hoti. 1 SH ganhanti. 2 SH V.Z. bhassattā. II.

·420 Saddhammappakäsinī [130, 7-8 Khuddakavatthu-vibhange pana, " Tatra tatra dīgharattan kalyāṇapāpakānaŋ kammānaŋ vipākaŋ paccanubhoti, na so jāto n-āhosī; na so jāto na bhavissati; nicco, dhuvo, sassato, avipariņāmadhammo 'tī vā panassa saccato thetato diţthi uppajjatī," 'ti cha ditthi evan visesetvā vuttā. Tattha: Na so jāto n-āhosĩ 'ti so attā ajātidhammato na "jāto'nāma. Sadā vijjamāno yevā 'ti attho. Ten' eva atīte n-āhosi, anāgate na bhavissati; yo hi jāto so 'ahosi,' yo ca jāyissati so 'bhavissati' 'ti vuccati. Athavā: Na so jāto n-āhosī ’ti so sadā vijjamānattā atſte 'pi na jātu n-ahosi, anāgate 'pi na jātu na bhavissati. Anusayā vuttaţthā. Sattahi sanyojanehì 'ti Suttanipāte vuttehi. Vuttaŋ hi tattha: “Satt imāni, bhikkhave, saŋyojanāni. Katamāni satta ? Anusayasayyojanaŋ, patighasanyojanaŋ, ditthisanyojanaŋ, vicikicchāsayyojanaŋ, mānasayyojanaŋ, bhavarāgasaŋyojanaŋ, avijjāsaŋyojanan. Imāni kho bhikkhave satta sayyojanāni. Tattha: Anusayasayyojanan 'ti kāmarāgasaŋyojanan. Sabbān' ev' etāni bandhanaţthena sanyojanāni. Sattahi mānehĩ 'ti Khuddakavatthuvibhange vuttehi. Vutta, hi tattha: “Māno, atimāno, mānātimāno, omāno, adhimāno, asmimāno, micchāmāno," ’ti. Tattha: Māno 'ti seyyādivasena puggalan anāmasitvā jāti-ādīsu vatthuvasen' eva uņņati. Atimāno 'ti Jāti-ādīhi mayā sadiso n'atthi' 'ti atikkamitvā unnati.1 Mänātimāno 'ti' Ayaŋ pubbe mayā sadiso, idāni ahaŋ settho, ayaŋ hinataro' 'ti uppannamāno. Omāno ’ti jāti ādīhi attānan heſthā katvā pavattamāno. "Hino 'ham asmī’’ti māno yeva. Adhimāno 'ti anadhigate yeva catusaccadhamme adhigato’ti māno. Ayam pana adhimāno parisuddhasilassa kammatthāne appamattassa nāmarūpaŋ vavatthapetvā paccayapariggahena vitiņnakankhassa tilakkhanaŋ äropetvā sankhāre sammasantassa āraddha- 1 SH unnati.

·130, 8–12] Mahākarunāñānā-niddesa-vannanā 421 vipassakassa puthujjanassa uppajjati, na aññesaŋ. Asmimāno 'ti rūpādīsu khandhesu Asmi'" 'ti māno. Ahan rūpan' 'ti ādivasena appannamāno ’ti vuttan hoti. Micchāmāno 'ti pāpakena kammāyatanādinā uppannamāno. Lokadhammā vuttatthā. Samparivattatī 'ti lokadhammehi hetubhūtehi lābhādīsu catūsu anurodhavasena, aläbhädisu catūsu pațivirodhavasena bhusaŋ nivattati, pakatibhāvan jahati 'ti attho. Micchattā ?pi vuttatthā. Niyyāto 'ti gato pakkhanto abhibhūto 'ti attho. Atthahi purisadosehì 'ti Atthakanipāte upamāhi saha, Khuddakavatthuvibhange upamaŋ vinā vuttehi. Vuttan hi tattha: “Katame attha purisadosā ? Idha bhikkhū bhikkhuŋ āpattiyā codenti, so bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno 'na sarāmi, na sarāmi? 'ti asatiyā 'va nibbetheti.? Ayaŋ pathamo purisadoso. Puna ca paraŋ bhikkhū bhikkhuŋ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūbi āpattiyā codiyamāno codakan yeva pațippharati, Kin nu kho tuyhan bālassa abyattassa bhaạitena? Tuvam 'pināma maŋ bhaạitabbaŋ maññasī ?' 'ti. Ayaŋ dutiyo purisadoso. Puna ca paraŋ bhikkhu.. codakaŋ yeva paccăropeti, Tvam 'pi kho 'si itthannāmaŋ āpattiŋ äpanno, tvan tāva pathaman paţikarohī,” ’ti. Ayan tatiyo purisadoso. Puna ca codiyamāno aññen' aññaŋ pațicarati, bahiddhā kathan apanāmeti, kopañ ca dosañ ca appaccayañ ca pātukaroti. Ayan catuttho purisadoso. Puna ca codiyamāno sanghamajjhe bāhāvikkhepakan bhaņati. Ayaŋ pañcamo codiyamāno anādiyitvā sanghan, anādiyitvā codakaŋ, sāpattiko 'va yenakāmaŋ pakkamati. Ayan chattho codiyamāno neva 'Ahan āpanno 'mhi', na panā- Han anāpanno 'mhi', 'ti so tuņhībhūto sanghan viheseti. Ayaŋ sattamo codiyamāno evam āha: Kin nu kho tumhe āyasmanto atibālhaŋ mayi byāvaţā ? Idānv 1 B, SM nibbedheti (throughout).

·tvam 'pi kho 'sī ’ti ādīni vadanto pati-aropeti. Patikarohī 422 Saddhammappakäsini [180, 12 āhaŋ sikkhaŋ paccakkhāya hīnāyā-vattissāmī' pti. So sikkhan paccakkhāya hīnāyā-vattitvā evam āha: Idāni kho tumhe āyasmanto attamanā hothā! 'ti. Ayan aţthamo purisadoso. Ime attha purisadosā 'ti." Tattha: Purisadosā 'ti purisānaŋ dosā. Te pana purisasantāna, dūsenti 'ti dosā. Na sarāmi 'ti mayā etassa kammassa katatthānan na ssarāmi, na sallakkhemi 'ti evan asatibhāvena nibbetheti moceti. Codakan yeva patippharati *ti pațiviruddho hutvā pharati, pati-āņibhāvena tiţthati. Kin nu tuyhan? 'ti tuyhaŋ bālassa abyattassa bhanitena nāma kiŋ? Yo tvan n'eva vatthuŋ, na āpattiņ, na codanan jānāsī! ?ti dípeti. Tvam 'pi nāma evaŋ kiñci ajānanto bhaạitabbaŋ maññasīti aj ti ajjhottharati. Paccăropetī 'ti *ti desanāgāminiŋ desehi, vutthānagāminito vutthāhi, tato suddhattepatiţthito aññaŋ codessasi 'ti dīpeti. Aññen' aññan paticarati ti aññena kāranena vacanena va aññan kāraṇaŋ vacanaŋ vā pațicchädeti. Apattiŋ āpanno ’ti vutto, Ko äpanno ? Kiŋ āpanno? Kismiŋ āpanno ? Kathan āpanno ? Kan bhanatha ? Kin bhanathā ? 'ti vadati. Evarūpaŋ kiñci tayā ditthan? 'ti vutte, Na suņāmi 'ti sotan apaneti.? Bahiddhā katha, apanāmeti 'ti: Itthannāmaŋ āpattiŋ āpanno 'sī ? ’ti puttho, Pāțaliputtaŋ gato 'mhĩ 'ti vatvā; puna, Na tāva Pāțaliputtagamanan pucchāma, āpattiŋ pucchāmā 'ti vutte, Tato Rājagahaŋ gato 'mhi 'ti. Rajagahan vã yāhi, Brahmanagahan vã, apattin apanno sĩ ? 'ti. Tattha me sūkaramaŋsaŋ laddhan 'ti ādīni vadanto kathaŋ bahiddhā vikkhipati. Kopan ti kupitabhāvan. Dosan 'ti duţthabhāvan. Ubhayam petaŋ kodhasseva nāmaŋ. Appaccayan 'ti asantuţthākaray; domanassass' etaŋ nāman. Pătukaroti 'ti dasseti pakāseti. Bāhāvikkhepakaŋ bhanati 'ti bāhan vikkhipitvā vikkhipitvā alajjivacanaŋ vadati. Anādiyitvā 'ti cittikārena agahetvā avajānitvā, anādaro hutvā 'ti attho. 1 B, SM suddhante. 2 SH, SM upa-.

·carati. 130, 12–15] Mahākarunāñāna-niddesa-vannanā 423 Viheseti 'ti vihetheti bādhati. Atibālhan 'ti atidalhaŋ atippamāņaŋ. Mayi byāvațā 'timayi byāpāraŋ āpannā. Hināy? āvattitvā 'ti hīnassa gihībhāvassa atthāya āvattitvā; gihi hutvā ’ti attho. Attamanā hothā 'ti tutthacittā hotha, mayā labhitabban labhatha, mayā vasitabbatthāne vasatha, phāsuvihāro vo mayā kato 'ti adhippāyena vadati. Dussatā 'ti duttho hoti. Navahi āghātavatthūhī ’ti sattesu uppattivasen' eva kathitāni. Yath' āha: “Nava yimāni bhikkhave āghātavatthūni. Katamāni nava ? Anatthaŋ me acari 'ti āghātan bandhati, anatthay me carati 'ti... carissati ’ti . . . Piyassa me manāpassa anatthan acari ... carati. carissati 'ti apiyassa me amanāpassa atthaŋ acari carissati 'ti āghātaŋ bandhati. Imāni kho bhikkhave nava āghātavatthūnī” 'ti. Tattha: Āghātavatthūni 'ti āghātakāraṇāni. Āghātan 'ti c'ettha kopo. So yeva uparūpari kopassa vatthuttā āghātavatthu. Aghātan bandhati 'ti kodhan bandhati karoti uppādeti. “Atthaŋ me n-ācari ... na carati . na carati ... na carissati, piyassa me manāpassa atthan n-ācari appiyassa me amanā passa anatthaŋ n-ācari , na carati na carissati" 'ti Niddese vuttāni aparāni 'pi nava āghātavatthūni imeh' eva hi sangahītāni. Āghātito 'ti ghattito. Navavidhamānehữ 'ti katame navavidhamānā ? Seyyassa seyyo 'ham asmī 'ti māno, seyyassa sadiso ... hino sadisassa seyyo sadiso hīno. hīnassa seyyo sadiso.. hino 'ham asmí 'ti māno. Ime navavidhamānā. Ettha pana: Seyyassa seyyo 'ham asmi 'ti mäno rājūnañ ceva pabbajitānañ ca uppajjati. Rājā hi raţthena vā dhanena vā vādhanehi vā, “Ko mayā sadiso atthi?” 'ti etaŋ mānaŋ karoti. Pabbajito 'pi siladhutangādīhi, Ko mayā sadiso atthi?” 'ti etaŋ mānay karoti. Seyyassa sadiso 'ham asmi 'ti māno 'pi etesaŋ yeva uppajjati. Rājā hi 66 ·424 Saddhammappakāsinī [130, 15-18 Tatthena và Añíarājūhi saddhiŋ mayhan kiŋ nānākaranan ?” 'ti etan māna, karoti. Pabbajito 'pi siladhutangādīhi, " Aññena bhikkhunā mayhaŋ kiŋ nānākaraḥan ?" pti etan mānaŋ karoti. Seyyassa hino 'ham asmi 'ti māno 'pi etesan yeva uppajjati. Yassa hi rañño raţthaŋ vā dhanan và vẫhanādini vã natisampannāni honti so, “Mayhan raja 'ti vohārasukhamattakam eva! Kiŋ rājā nāma ahan!" ’ti etaŋ mānan karoti. Pabbajito 'pi appalābhasakkāro, "Ahan dhammakathiko bahussuto mahāthero 'ti kathāmattam eva! Kiŋ dhammakathiko.. bahussuto mahāthero nāmā-han, yassa me lābhasakkāro n'atthi?” 'ti etaŋ mānaŋ karoti. Sadisassa seyyo 'ham asmi 'ti mānādayo amaccādīna, uppajjanti. Amacco hi raţthiyo vā bhogayānavāhanādīhi, “Ko mayā sadiso añño rājapuriso atthi ?" 'ti vā; "Mayhan aññehi saddhiŋ kiŋ nānākaraṇan ?" ti vã; “Amacco ti nămam eva mayhan, ghasacchādanamattam ’pi me n'atthi! Kiŋ amacco nāmā-han!” 'ti vā etaŋ mānan karoti. Hinassa seyyo 'ham asmi 'ti mānādayo dāsādina, uppajjanti. Dāso hi, “Mātito vā pitito vā ko mayā sadiso añño dāso nāma atthi? Añño jīvituŋ asakkonto kucchihetu dāsā nāma jātā; aham pana paveni-āgatattā seyyo, Paveņi-āgatabhāvena ubhatosuddhikadāsattena asukadāsena nāma saddhiŋ mayhaŋ kiŋ nānākaranan ?" 'ti vā; “ Kucchivasenā-haŋ dāsabyan upagato; mātāpitukoţiyā pana me dāsatthānan n'atthi. Kiŋ dāso nama ahan !" 'ti vā mānaŋ karoti. Yathā ca dāso, evaŋ pukkusacandālādayo 'pi etaŋ mānaŋ karonti yeva. Ettha ca: Seyyassa seyyo ’ham asmī ’ti uppannamāno ’va yāthāvamāno, itare dve ayāthāva-mānā. Tathā, Sadisassa sadiso Pham asmi 'ti, Hinassa hino 'ham asmi 'ti uppannamānā 'va yāthāva-mānā. Itare dve ayāthāva-mānā. Tattha yāthāva-mānā arahattamaggavajjhā, ayāthāva-mānā sotāpattimaggavajjhā 'ti. 'ti vā; Tanhāmülakā vuttā yeva. Rajjatā 'ti na kevalaŋ rāgen? eva rajjati, atha kho taṇhāmülakāna, pariyesanādīnam 'pi sambhavato tanhāmülakehi sabbehi akusaladhammehi rajjati. Yujjati bajjhati 'ti adhippāyo.

·130, 18-25] Mahākarunāñāņa-niddesa-vannanā 425 Dasahi kilesavatthūhi 'ti: Katamāni dasa kilesavatthūni? Lobho, doso, moho, māno, dițthi, vicikicchā, thinaŋ, uddhaccan, ahirikay, anottappan 'ti imāni dasa kilesavatthūni. Tattha: Kilesă eva kilesavatthūni. Vasanti vä ettha akhīņāsavā sattā lobhādīsu patiţthitattā 'ti vatthūni. Kilesā ca te tappatitthānan sattānan vatthūni cã 'ti kilesavatthūni. Yasmā cettha anantarapaccayādi-bhāvena uppajjamānā 'pi kilesā vasanti eva nāma, tasmā kilesānaŋ vatthūni ’ti 'pi kilesavatthūni. Lubbhanti tena, sayaŋ vā lubbhati, lubbhanamattam eva vā tan 'ti lobho. Dussanti tena, sayaŋ vā dussati, dussanamattam eva vā tan 'ti doso. Muyhanti tena, sayaŋ vā muyhati, muyhanamattam eva vā tan 'ti moho. Maññati 'ti māno. Diţthi-ādayo vuttatthā 'va. Na hiriyati 'ti ahiriko, tassa bhāvo ahirikan. Na ottappati 'ti anottāpī, tassa bhävo anottappan. Tesu ahirikaŋ kāyaduccaritādīhi ajigucchanalakkhanan, anottappan teh' eva asārajjanalakkhanan. Kilissati 'ti upatā piyati vibädhiyati. Dasahi āghātavatthūhi 'ti pubbe vuttehi navahi ca, ' Atthāne vā pan-āghāto jāyatī’ ti vuttena cā 'ti dasahi. Anatthan me acari 'ti adīni 'pi hi avikappetvā khāņukantakādimhi 'pi atthāne āghāto uppajjati. Dasahi akusalakammapatheni 'ti: Katame dasa akusalakammapathā ? Pāņātipāto, adinnādānaŋ, kämesu micchacāro, musāvādo, pisuņā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiţthi. Ime dasa akusalakammapathā. Tattha akusalakammāni ca tāni pathā ca duggatiyā 'ti akusalakammapathā. Samannāgato 'ti samangibhūto. 3 Dasahi sanyojanehì ?ti: katamāni dasa saŋyojanāni ? Kāmarāgasanyojanan, patigha māna ditthi vicikiccha silabbataparāmāsa bhavarāga issä macchariya avijjāsaŋyojanaŋ. Imāni dasą saņyojanāni. . .

·n'atthi to antabhāvan, gaṇhāti 'ti alka. Atha vā antassa gāho 426 Saddhammappakāsini [130, 25-26 Micchattá vuttā yeva. Dasavatthukāya micchāditthiyā 'ti: Katamā dasavatthukā micchādiţthi ? N'atthi dinnaŋ, n'atthi yiţthaŋ, n' atthi hutan, 'n atthi sukatadukkațānaŋ kammānan phalan vipāko, n'atthi ayan loko, n'atthi paro loko, n'atthi mātā, n'atthi pitā, n'atthi sattā opapātikā, n'atthi loke samaņabrāhmaṇā sammaggată sammāpatipannā ye imañ ca lokaŋ parañ ca lokaŋ sayay abhiññāya sacchikatvā pavedenti. Ayan dasavatthukā micchădiţthi. Tattha Dasavatthukā 'ti: dasa vatthüni etissä 'ti dasavatthukā. N'atthi dinnan 'ti dinnan nāma atthi sakkā kassaci kiñci dātun 'ti jānāti, dinnassa pana phalay vipāko mahāyāgo, taŋ yajituŋ sakkā ’ti jānāti, yitthassa pana phalan vipāko n atthi 'ti gaṇhāti. Hutan 'ti āhunappāhuna mangalakiriyā, taŋ kātuŋ sakkā ’ti jānāti, tassa pana phalaŋ vipāko n'atthi 'ti gaṇhāti. Sukațadukkațānant ’ti ettha dasa kusalakammapathā sukatakammānii nāma, dasa akusala-kammapatha dukkatakammānil nāma, tesaŋ atthibhāvan jānāti phalaŋ vipāko pana n' atthi 'ti gaṇhāti. N' atthi ayaŋ loko 'ti paraloke thito imaŋ lokaŋ n'atthì 'ti ganhāti. Natthi paraloko 'ti idhaloke ţhito paralokan n'atthi 'ti gaṇhāti. N'atthi mātā n' atthi pitā 'ti mātāpitu-atthibhāvan jānāti, tesu katappaccayena koci phalan vipāko n'atthi 'ti gaṇhāti. N'atthi sattā opapātikā 'ti cavanaka-uppajjanakāsattā n'atthĩ 'ti ganhāti. Sammaggatā sammāpatipannā 'ti anulomapațipadan patipannā dhammikasamaņabrāhmaṇā lokasmiŋ n'atthi 'ti gaṇhāti. Ye imañ ca lokay...pe . pe ... pavedayanti ’ti imañ ca parañ ca lokaŋ attanā 'va abhivisitthena ñāņena ñatvā pavedanasamattho sabbaññū buddho n'atthĩ 'ti gaṇhati. Antaggāhikaya ditthiyā 'ti sassato loko 'ti ādikan ekekan antaggaho. Antaggaho assā atthi 'ti antaggahikā, tāya antaggāhikāya. Sā pana vutta yeva. 1 B-kata- 2 B upapajjakasatti. 3 SH antaŋ bhāgan.

·130, 27-28] Mahākarunāñāņa-niddesa-vannanā 427 Atthasatataṇhāpapañcasatehi 'ti: atthuttaraŋ satay atthasatan. Saņsāre papañceti ciran vasāpetī ’ti papañco. Taṇhā eva papañco taṇhāpapañco. Ārammanabhedena punappunaŋ uppattivasena ca taṇhānaŋ bahukattā bahuvacanaq katvā taṇhānaŋ papañcānan satan taṇhāpapañca satay. Tena tanhāpapañcasatenā 'ti vattabbe vacanavipallāsavasena taṇhāpapañcasatehi ’ti bahuvacananiddeso kato. Atthasatan 'ti sankhātena tanhāpapañcasatenā 'ti attho datthabbo. Attha abbohārikāni katvā satam eva gahitan ’ti veditabban. Khuddakavatthuvibhange pana tanhāvicaritāni 'ti āgatan. Yath' aha:- Atthārasa tanhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, aţthārasataṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya, tad ekaccant abhisayyūhitvā abhisankhipitvā chattiņsa taṇhāvicaritāni honti. Iti atītani chattiŋsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiŋsa tanhāvicaritāni, paccuppannāni chattiŋsa tanhāvicaritāni, tad ekajjhaŋ abhisayyūhitvā abhisarkhipitvā atthasataş taṇhāvicaritana hoti" "ti. Taṇhāpopañcā yeva pan' ettha taṇhāvicaritāni 'ti vutta, tanhāsamudācārā taṇhāpavattiyo ti attho. Ajjhattakassa upādāyā ’ti ajjhattikaŋ khandhapañcakay upādāya. Idan hi upayogatthe sāmivacanan. Vitthāro pan'assa tassa niddese vuttanayen eva veditabbo. Ayan pan' ettha aparo nayo: Rūpārammaņā yeva kāmatanhā, bhavataṇhā, vibhavatanhā 'ti tisso tanhā honti. Tathāsaddādi-ārammaņā 'ti chasu ārammaņesu atthārasa taṇhā honti. Ajjhattārammaņā atthārasa, bahiddhārammaņā atthārasā 'ti chattinsa honti. Tā eva atītārammaņā chattiņsa, anāgatāramaņā chattiņsa, paccuppannāramaņā chattiņsā 'ti attha tanhavicaritasatan hoti. Papañcito'ti ärammane saņsāre vā papañcito ciravāsito. Dvāsaţthiyā ditthigatehi 'ti: "Katamāni dvāsatthiditthigatāni? Brahmajāle veyyākaraḥe vuttan Bhagavata, cattāro sassatavādā, cattāro ekaccasassatavādā, cattāro antā- 1 SH ekajjhan. 2 SH atthatanhāvicaritasatan.

·(131, 7 are 428 Saddhammappakāsinā nantikā, cattāro amarāvikkhepikā, dve adhiccasamuppannikā, soļaşa saññīvādā, attha asaññīvādă, aſtha nevasaññi-nāsaññīvādā, satta ucchedavādā, pañcaditthadhammanibbāņavādā ?ti,” imāni dvāsatthiditthigatāni Brahmajāle veyyākarane vuttāni Bhagavatā 'ti. Vitthāro pan' ettha Brahmajālasutte vuttanayen' eva veditabbo. Ahan d'amhi tiņno 'ti ahañ ca caturoghan saņsārasamumutto. Danto 'ti nibbisevano nipparipphando. Santo 'ti sītībhūto. [131] Assattho 'ti nibbāņadassanenat laddhassāso. Parinibbuto 'ti kilesaparinibbāņena parinibbuto. Pahomi 'ti sammattho 'mhi. Kho iti ekansatthe nipāto. Pare ca parinibbāpetun ’ti ettha 'Pare ca saddo pare ca taretun ?ti ādīhi 'pi yojetabbo 'ti. Mahākaruņānāņaniddesa-Vannanā Nitthitā. 1 SH, SM -dassane.

·[SABBANNUTANNĀŅA-NIDDESA- VAŅŅANĀ.] 1. Sabbaññutaññāņaniddese: kataman Tathagatassa sabbaññutaññanan? ’ti pucchitvā, tena samagatikattā, ten' eva saha 'Anāvaraņaññāņa, nidditthan. Na hi anāvaranaññānaŋ dhammato visuŋ atthi. Ekam eva h’etan ñāna, ākārabhedato dvedhā vuccati, saddhindriyasaddhābalādīni viya. Sabbaññutaññāņam eva hi, n'atthietassa avaranan 'ti kenaci dhammena, puggalena vā, āvaraņakātuŋ asakkuņeyyatāya anāvaranan 'ti vuccati, āvajjanappaţibaddhattā sabbadhammānaŋ. Aññe pana āvajjitvā 'pi na jänanti, Keci pan' āhu, Manoviññāņa, viya sabbāramaņikattā sabbaññutaññāņay. Taŋ yeva, ñāņaŋ Inda-vajiran viya, visayesu appațihatattā, anāvaraņaññāņaŋ. Anupubbasabbaññutāppatikkhepo sabbaññutaññāņaŋ; sakiŋ sabbaññutāppatikkhepo anāvaraņaññāņaŋ. Bhagavā sabbaññutaññāņappațilābhenā 'pi sabbaññā 'ti vuccati ; na ca anupubbasabbaññū. Anāvaraņaññāņappațilābhenā 'pi sabbaññā 'ti vuccati; na ca sakiŋsabbaññā 'ti. Sabbay sankhatam asankhatan anavasesan jānātī 'ti : ettha Sabban 'ti jātivasena sabbadhammānaŋ nissesapariyādānan. Anavasesan 'ti ekekass' eva dhammassa sabbākāravasena nissesapariyādānaŋ. Sankhatam asankhatan 'ti dvidhā pabhedadassanan. Sankhataŋ hit eko pabhedo; paccayehi sangamma katan "ti sankhataŋ khandhapañcakan. Tathā na sarkhatan 'ti asankhataŋ nibbāņaŋ. Sankhatan aniccadukkhānattādīhi ākārehi anavasesaŋ jānāti. Asankhatan suññatānimittāppanihitādīhi ākārehi anavasesan jānāti. N atthi etassa sankhatassa, asankhatassa ca avaseso 'ti anavasesan. Sankhataŋ asankhatañ ca anekabhedă 'pi, paññattipaccayehi akatattā asankhatapakkhan bhajati. Sabba- 1 SH 'ti. 429 ·430 Saddhammappakāsini (131, 10-133, 6 ññutaññāņaŋ hi sabbā 'pi paññattiyo anekabhedato jānāti. Atha vā Sabban 'ti sabbadhammagahaņaŋ ; anavasesan ’ti nippadesagahanan. Tattha āvaranan natthi'ti: tattha tasmiŋ anavasesa-sankhatāsankhate nissangattā sabbaññutaññāṇassa āvaranay n'atthi 'ti tad eva sabbaññutaññāņaŋ anūvaranaññānan nāmā 'ti attho. Idāni anekavisayabhedato dassetuŋ Atītan ’ti ādim āha. Tattha atītay, anāgatay, paccuppannan 'ti kālabhedato dassitan. Cakkhuñ c'eva rūpā ca 'ti ādi vatthārammaņabhedato. Etaŋ sabban 'ti tesaŋ cakkhu-rūpānaŋ anavasesapariyādānan. Evan sesesu. 2. Yāvata ?ti anavasesapariyādānan. Aniccaţthan 'ti ādi sāmaññalakkhanabhedato dassitan. Aniccatthan 'ti ca aniccākāraŋ; paccatte vā upayogavacanan. Esanayo edisesu. Rupassā 'ti ādi khandabhedato dassitan. [132] Cakkhussa pe : jarāmaranassā 'ti hetthāvutta-peyyālanayena yojetabban. 3. Abhiññā 'ti adisu hetthāvuttaññāņān' eva. Abhiññatthan ’ti abhijānanasabhāvan; esa nayo edisesu. Khandhanan khandhatthan ’ti adi hetthāvuttanayan' eva veditabbaŋ. 4. Kusale dhamme 'ti adi kusalattikavasena bhedo. Kamāvacare dhamme'ti ādi catubhummikavasena.1 (Ubhayathā 'pi sabbe jānāti 'ti bahuvacanapătho sundaro. Ekavacanasote patitattā pana potthakesu ekavacanena likhitan.) Dukkhassā 'ti ādi cuddasannaŋ Buddhaññāņānaŋ visayabhedo. [133] 5. Indriya paropariyatte wānan 'ti ādīni cattāri ñāņāni vatvā sabbaññutaññāņaŋ kasmā na vuttan? 'ti ce: vuccamānassa sabbaññutaññānattā. Visayabhedato hi? sabbaññutaññāņe vuccamāne tan ñāņaŋ na vattabban hoti. Sabbaññutaññāņaŋ pana sabbaññutaññāṇassa visayo hoti yeva. 6. Puna Kõlakärāmasuttantādīsu vuttanayen' eva sabbaññutaññāṇabhūmiņ: dassento, yavatā sadevakassa lokassā 'ti adim aha. Tattha saha devehi sadevakassa, saha Mārena 1 SH -bhūmi-. 2 SH 'ti. 8 SH -bhūmi.

·133, 10] Sabbaññutaññāna-niddesa-vannanā 431 samārakassa; saha Brahmunā sabrahmakassa lokassa, saha samaņa-brāhmaṇehi, sassamanabrāhmaniyā; saha devamanussehi sadevamanussāya pajāya; pajātattā pajā 'ti sattalokassa pariyāyavacanam etan. Tattha sadevaka-vacanena pancakāmāvacaradevagahana), samāraka-vacanena chakāmāvacaradevagahanan, sabrahmaka-vacanena Brahmakāyikādi-Brahmagahaņaŋ, sassamaņabrāhmaṇi-vacanena sāsanassa paccatthika-ppaccamitta-samaņa-brāhmaṇagahanan, samitapāpabāhitapāpa-samaņabrāhmaṇagahanañ ca, рараvacanena sattalokagahanan, sadevamanussa-vacanena sammutideva-sesamanussagahanan veditabban. Evam ettha tihi padehi okāsaloko, dvihi pajāvasena sattaloko gahito 'ti veditabbo. Aparo nayo: sadevakagahaņena arūpāvacaraloko gahito, samārakagahaņena cha kāmāvacaradevalokā,1 sabrahmakagahanena rūpāvacarabrahmaloko. Sassamaņabrāhmaṇādigahanena catuparisávasena sammutidevehi vă saha manu- Ssaloko, avasesasattaloko vã. Apic? ettha sadevakavacanena ukkatthaparicchedato sabbassa lokassa ditthādi jānanabhāvan sādheti. Tato yesan siyā: “Māro mahānubhāvo chakāmāvacarissaro vasavatti, kiŋ tassā-pi ditthādiņ jānāti ?" 'ti tesaŋ vimatiŋ vidhamento samarakassā 'ti āha. Yesaŋ pana sīyā: " Brahmā mahānubhāvo ekanguliyā ekasmiŋ cakkavālasahasse alokan pharati, dvihi ... pe... dasahi angulihi dasāsu cakkavā - lasahassesu alokan pharati, Anuttarañ ca jhānasamāpattisukhan patisaŋvedeti, kiŋ tassā-pi ditthādin jānātī ?” ?ti tesaŋ vimatiŋ vidhamento sabı ahmakassā 'ti āha. Tato yesaŋ siyā: “ Puthu samaņabrāhmaṇā sāsanapaccatthikā, kiŋ tesam 'pi ditthādiņ jānāti ?” 'ti tesaŋ vimatiŋ vidhamento sasamaņabrahmaniyā pajāyā 'ti āha. Evaŋ ukkatthānan ditthādijānanabhāvaŋ pakāsetvā atha sammutideve avaseca upādāya ukkatthaparicchedavasena sesasattalokassa ditthadijānanabhāvan pakāseti. Ayam ettha anusandhikkamo. Porāņā pan' āhu: Sadevakassā 'ti devatāhi saddhin samanusse IB-loko.

·432 pakkhipitvā puna 69 Saddhammappakāsinī [133, 10-12 avasesalokassa, samārakassā 'ti Mārena saddhiŋ avasesalokassa; sabrahmakassā 'ti Brahmehi saddhiŋ avasesalokassa. Evaŋ sabbe 'pi tibhavūpage satte tih' ākārehi tīsu padesu brahmaniyā pajāya sadevamanussāyā ’ti vuttan. Evan pañcahi padehi tena tena ākārena tedhātukam eva pariyadānana hoti'ti. Ditthan 'ti rūpāyatanan. Sutan 'ti saddāyatanan. Mutan ?ti patvā gahetabbato gandhāyatanan, rasāyatanaŋ, photthabbāyatanan. Viññātan 'ti sukhadukkhādidhammārammanan. Pattan ’ti pariyesitvā vā apariyesitvā vā pattaŋ. Pariyesitan 'ti pattaŋ vā apattavā pariyesitan. Anuvicaritan manasā 'ti cittena anusañcaritaŋ. Sabban jānāti 'ti iminā etaŋ dasseti: yaŋ aparimāņāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa nilan, pitan 'ti ādi rūpārammaņaŋ cakkhudvāre āpāthan āgacchati, ayan satto imasmiŋ khaņe imaŋ nāma rūpārammaņaŋ disvā sumano vā, dummano vā, majjhatto vā jāto 'ti tan sabban Tathāgatassa sabbaññutaññānan jānāti. Tathā yaŋ aparimāņāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa bherisaddo, mudingasaddo 'ti ādi saddārammaņaŋ sotadvāre āpātham āgacchati; mūlagandho, tacagandho 'ti ādi gandhārammaņan ghāņadvāre apātham āgacchati; mūlaraso, khandharaso 'ti ādi rasārammaņaŋ jivhādvāre apătham āgacchati; kakkhalaŋ, mudukan 'ti ādi pathavidhātu-tejodhātu-vāyodhātubhedan photthabbārammaņaŋ kāyadvāre āpātham āgacchati; ayan satto imasmiŋ khaņe imaŋ nāma photthabbārammaņaŋ phusitvā sumano vā. pe ... jāto ’ti sabban Tathāgatassa sabbaññutaññānan jānāti. Tathā 'yan aparimāņāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa sukha-dukkhādibhedaŋ dhammārammaņaŋ manodvāre āpāthaŋ āgacchati; ayaŋ satto imasmiŋ khane imaŋ nāma dhammārammaņaŋ vijānetvā sumano vā, dummano vã, majjhatto và jāto ti sabban Tathagatassa sabbaññutaññāņaŋ jānāti. Imassa pana mahājanassa pariyesitvā apattam 'pi atthi, pariyesitvā pattam ’pi atthi, apariyesitvā apattam 'pi atthi, 1 SH pariyādātun. 2 SH -dinnan.

·a Pacanopādāne nipāto. adhikena sabbaññutaññāņena jāni pațibijjhi. Etthet 133, 12-17] Sabbaññutaññāna-niddesa-vannanā 433 apariyesitvā pattam 'pi atthi; sabbaŋ Tathāgatassa sabbaññutaññāņena apattan nāma n' atthi 'ti. Puna aparena pariyāyena sabbaññutaññanabhāvasādhanatthani Na tassă 'ti gātham āha. Tattha: Na tassa adittham idh' atthi kiñcī 'ti tassa Tathāgatassa idha imasmiŋ tedhătuke loke, imasmin v paccuppannakale, paññācakkhunī aditthan năma kiặci appamattakam 'pi na atthi, na saŋvijjati. Atthi 'ti idan vattamānakalikan ākhyātapadan. Iminā paccuppannakālikassa sabbadhammassa ñātabhāvaŋ dasseti. Gāthābandhasukhatthan pan' ettha dha-kāro saññutto. Aviññātan 'ti atītakālikana aviññātaŋ nāma kiñci dhammajätan. 'Nā-hosī' 'ti pathaseso. Abyayabhūtassa atthisaddassa gahaņe pāthasesaŋ vinā 'pi yujjati yeva. Iminā atītakālikassa sabbadhammassa ñātabhāvaŋ dasseti. Ajānitabban ’ti anāgatakālikaŋ ajānitabbaŋ năma dhammajātaŋ na bhavissati, n'atthi vā. Iminā anāgatakālikassa sabbadhammassa ñātabhāvaŋ dasseti. Jānanakiriyāvisesanamattam evettha a-kāro. Sabban abhiññāsi yad atthi neyyan van tekalikan vã kālavemuttan vỡ neyyan janitabban kiñci dhammajātaŋ atthi, taŋ sabbaŋ Tathāgato abhiññāsi, saddena tekālikassa kālavimuttassa gahaņaŋ; Atthisaddo abyayabhūto yeva datthabbo. Tathāgato tena samantacakkhū ’ti kālavasena okāsavasena ca nippadesattā samantā sabbato pavatta3-ññānacakkhu assā 'ti samantacakkhu. Tena yathāvuttena kāranena Tathāgato samantacakkhu; sabbaññü 'ti vuttan hoti. 7. Imissā gāthāya puggabādhitthānāya desanāya sabbaññutaññānaŋ sādhitaŋ. Puna Buddhaññāņānan visayavasena sabbaññutaññāņaŋ dassetukāmo, samantacakkhū 'ti ken' aţthena samantacakkhū ? 'ti ādim āha. Tattha gāthāya samantacakkhū 'ti vuttapade yan taŋ samantacakkhu, tan ken' aťthena samantacakkhú? ?ti attho. Attho panassa ti са 2 SM atītaŋkā. 1 SH sabbaññutabhāvadassanatthan. 3 SH pavattan; SM, SH v.l. pavatti-.

·Sabbaññutaññāņaŋ hi samantamalkhu. saba ditthon 434 Saddhammappakāsini [133, 18--134, 29 'Yavatā dukkhassa dukkhattho '* 'ti ādihi vutto yeva hoti. ntacakkhu vuccati sabbaññutaññāņan ’ti. Tasmiy sabbaññutaññāņaţthe vutte samantacakkhu-attho vutto yeva hoti 'ti. Buddhass' eva ñāņāni 'ti buddhaññānāni. Dukkhe ñānadini pi hi sabbakarena Buddhassº eva Bhagavato pavattanti. Itaresan pana ekadesamatten' eva pavattanti. Sārakasādhāraṇānī ’ti pana ekadesenā-'pi; atthitan sandhāya vuttaŋ. [134] 8. Sabbo nato 'ti sabbo ñāņena ñāto. Aññāto dukkhattho n'atthi 'ti vuttam eva atthan patisedhena vibhāveti. Sabbo dittho 'ti na kevalaŋ ñātamattol yeva, atha kho cakkhunā dittho viya kato. Sabbo vidito 'ti na kevalaŋ ditthamatto yeva, atha kho pākațo kato.2 Sabbo sacchikato 'ti na kevalaŋ vidito yeva atha kho tattha ñāņappațilābhavasena paccakkhaŋ kato. Sabbo phassilo3 'ti na kevalan sacchikato yeva atha kho punappunaŋ yathāruci samudācāravasena phuttho 'ti. Atha vā ñāto sabhāvalakkhanavasena. Dittho sāmaññalakkhanavasena. Vidito rasavasena. Sacchikato paccupatthānavasena. Phassito padatthānavasena. Atha vã ñato ñãnuppādavasena. Dittho cakkhuppadavasena. Vidito paññuppādavasena. Sacchikato vijjupādavasena. Phassito alokuppādavasena. Yāvatā dukkhassa dukkhattho yāvatā sadeva kassa lokassa ... pe. anuvicaritan manasā sabban ñātan añātan n'atthā ’ti ādinā nayena ca vitthāro veditabbo. Pathamay vuttagāthānigamanavasena puna vuttā. Taŋnigamane yeva hi kate ñāņanigamanam 'pi katam eva hoti 'ti. Sabbaññutaññāna-Niddesa-Vannanā Nitthitā. Saddhammappakāsiniyā Pațisambhidāmaggatthakathāya Ñāņaniddesa-Vaņņanā Nitthitā. * l'ext page 132, 1. 27. 1 B ñāņā.. :: SH omits. 3 B phusito.

·[ASSĀDADIȚTHI-VAŅŅANĀ.] [135] 1. Idāni ñāņakathānantaraŋ kathitāya Ditthikathāya anupubbānuvaņņanā anupattā. Ayaŋ hi ditthikathā, ñāņakathāya kataññāņaparicayassa samadhigatasammādiţthissa micchādiţthimalavisodhanā sukarā hoti, sammādiţthica suparisuddhā hotī ’ti, ñāņakathānantaran kathitā. Tattha: Kā ditthi ? 'ti adikā pucchā; Ditthĩ 'ti, abhinivesaparāmāso ditthī ’ti ādikan pucchitapucchāya vissajjanaŋ; Kathan abhinivesaparāmāso dițthì 'ti ādikol vissajjitavissajjanassa vitthāraniddeso; Sabbā 'va tā ditthiyo assādaditthiyo 'ti ādikā ditthisuttasaŋsandanā; 'ti evam ime cattāro paricchedā. Tattha pucchāparicchede tāva Kā ditthi ? 'ti dhammapucchā sabhāvapucchā. Kati ditthitthānūnā ? ’ti hetuppaccayapucchā.? Kittakāni ditthinaŋ kāraṇānī? ’ti attho. Kati ditthhipariyutthānāni ? 'ti samudācārapucchā, vikārapucchā.3 Ditthiyo eva hi samudācāravasena cittan pariyonandhantiyo utthahanti ’ti Ditthi-pariyutthānāni nāma honti. Kati ditthiyo ? ?ti dițțhīnaŋ sānkhyāpucchā gañanāpucchā. Kati ditthābhinivesā ? 'ti vatthuppabhedavasena ārammaņanānattavasena ditthippabhedapucchā. Ditthiyo eva hi tan tan vatthuŋ tan tan ārammaņaŋ abhinivisanti parāmasanti 'ti Ditthiparāmāsā ’ti vuccanti. Katamo ditthatthānasamugghā to ? ’ti dițțhinan patipakkhapucchā, pahāņūpāyapucchā. Ditthīnaŋ kāraṇāni hi khandhādīni ditthisamugghātena tāsaŋ kāraṇāni na honti 'ti tāni ca kāraṇāni samugghātitāni nāma honti, tasmā ditthitthānāni. Sammā bhusan haññanti etenā 'ti dițţhitthānasamugghāto 'ti vuccati. Idāni etāsay channan pucchāna, Kā ditthi 'ti adini cha vissajjanāni. Tattha: kā ditthī? ?ti vissajjetabbapucchā. Abhinivesaparāmāso ditthi 'ti vissajjanan. Sa pana aniccā- 1 SH ādito. 3 SH omits. 2 SH hetupucchā paccayapucchā. 435 II.

·436 Saddhammappakāsini [135, 6-19 dike vatthusmin niccādivasena abhinivisati patitthahati daļhaŋ gaṇhātī ’ti abhiniveso. Aniccadi-ākāraŋ atikkamitvā niccan ’ti ādivasena vuttamāno parato āmasati gaṇhāti 'ti parāmāso. (Atha vā niccan 'ti ādikan paraŋ uttamaŋ saccan 'ti āmasati gaṇhāti 'ti parāmāso. Abhiniveso ca so parāmāso cā 'ti Abhinivesaparāmāso. Evan pakāro ditthi 'ti kiccato ditthisabhāvaŋ vissajjeti.) Tini satan 'ti tiņi satāni. Vacanavipallāso kato. Katamo ditthitthānasamugghato ? 'ti pucchaŋ anuddharitvā 'va sotāpattimaggo ditthitthānasamugghāto 'ti vissajjanaŋ kataŋ. 2-8. Idāni Kathan abhinivesaparāmāso ? ?ti ādi vitthāraniddeso. Tattha rūpan 'ti upayogavacanan. Rūpaŋ abhinivesaparāmāso 'ti sambandho. Rūpan 'ti c' ettha rūpūpādānakkhandho, kasiņarupañ ca. Eta, mamā ’ti abhinivesaparāmāso dițthi; Eso ham asmī ’ti abhinivesaparāmāso dițțhi; Eso me attā ?ti abhinivesaparāmāso ditthā 'ti paccekan yojetabban. Etan 'ti sāmaññavacanaŋ; teneva Vedanan etan mama sankhāre etan mamā 'ti napunsakavacanaŋ ekavacanañ ca kataŋ. Eso!! 'ti pana vattabbaŋ apekkhitvā pullingavacanan katan. Eta, mamā 'ti tanhāmaññanāmūlikā diţthi; Eso 'ham asmă ’ti mānamaññanāmālikā ditthi; Eso me attā 'ti ditthimaññanā eva. (Keci pana Etaŋ mamā ’ti mamankārakappanā,1 Eso 'ham asmi ?ti ahankārakappanā, Eso me attā ’ti ahankāra-mamankāra-kappito attābhiniveso 'ti ca; tathā yathākkamen' eva taṇhāmūlaniveso mānappaggāho, taṇhāmūlanivittho māna- Ppaggahito attābhiniveso 'ti ca sankhārānaŋ, dukkhalakkhaņa-dassanan sankhārānaŋ, aniccalakkhaņadassanan sankhārānan 'ti aniccalakkhaņadassanahetuko2 attābhiniveso ?ti ca; dukkhe asubhe ca sukhan subhan 'ti vipallāsagatassa, anicce niccan’ti vipallāsagatassa, catubbidhavipallasagatassa attābhiniveso 'ti ca; pubbenivāsañāṇassa ākārakappanā, dibbacakkhuñāṇassa anāgatapatilābhakappanā, pubbantā- 1 SH maminkāra-. 2 SH omits anicca, ·135, 19–138, 15] Assādaditthi-vannanā 437 paranta - idappaccayata - paticcasamuppannesu dhammesu kappanissitassa attābhiniveso ’ti ca; nandiyā atītam anvāgameti, nandiyā anāgatan patikankhati, paccuppannesu dhammesu saŋhīrati attā bhinivesenā 'ti ca pubbante aññānahetukā ditthi; aparante aññāņahetukā ditthi, pubbantāparante idappaccayatā - paticcasamuppannesu dhammesu aññāņahetuko attābhiniveso; 'ti ca etesan tiņņa, vacanānan atthaŋ vaņņayanti.) Ditthiyo panettha pathaman pañcakkhandhavatthukā, [136] tato cha ajjhattika-bāhirāyatana-viññāņakāya-samphassakāyal-vedanākāya-saññākāya-cetanākāya-tanhākāya-vita - kka-vicāra-dhātu-dasakasiņa-dvattiņsākāravatthukā ditthiyo vuttā. [137] Dvattiņsākāresu ca yattha visuŋ abhiniveso na yujjati, tattha sakalasarīrābhinivesavasen' eva visu, adhiniveso viya kato 'ti veditabban. Tato dvādasāyatanaatthārasadhātu-ekūnavīsati-indriyavasena yojanā katā, na tīni ekantalokuttarindriyāni yojitani. Na hi lokuttaravatthukā ditthiyo honti. Sabbatthā-pi ca lokiya-lokuttaramissesu dhammesu lokuttare ţhapetvā lokiyā eva gahetabbā. Anindriyabaddharūpañ: ca na gahetabbam eva. 9-10. [138] Tato tedhātukavasen' eva,4 tividhabhavavasena, jhāna-brahmavihāra-samāpattivasena, paticcasamuppādangavasena ca yojanā katā. Jātijarāmaraņānan visuņ gahaņe parihāro vuttanayo eva. Sabbāni c' etāni rūpādikāni jarāmaraṇantāni atthanavutisatapadāni bhavanti. 11. Diţthitthānesu: khandhā 'pi ditthitthānan 'ti visativatthukāya 'pi sakkāyadiţthiyā pañcakkhandhānaŋ yeva vatthutta; “Ye hi keci bhikkhave samaņā vā brāhmaṇā vā attānaŋ samanupassamānā samanupassanti sabbe te pañcupādānakkhandhesu yeva samanupassanti etesaŋ vā aññataran ” ?ti vuttattā ca; pañcūpādānakkhandbā ditthinaŋ kāraṇan. Avižjā pi ditthitthānan 'ti avijjāya andhikatānaŋ ditthi-uppattito: “ Yā 'yan bhante ditthi asammā- 1 SH phassa. 4 SH omits. 2 B omits. 5 SH navavidhavasena. 3 SH -bandha-. 6 SH -satan padāni.

·438 Saddhammappakāsini [138, 15-18 sambuddhesu sammāsambuddhā ” 'ti; " Ayan nu kho bhante ditthi kiŋ pațicca paññāyati ?" ti; “Mahatī kho esā Kaccāna dhātu, Yad idaŋ avijjādhātu. Hinan Kaccāna dhātun paticca uppajjati hìnā saññā, hīnā ditthi”; 'ti vacanato ca avijjā ditthinaŋ kāraṇan. > Phasso pi ditthitthānan 'ti tena phassena phutthassa ditthiuppattito, "Ye te bhikkhave samaņabrāhmaṇā pubbantakappikā pubbantānudiţțhinol pubbantan ārabbha anekavihitāni adhimuttipadāni abhivadanti tad api phassapaccayā," 'ti vacanato ca phasso dițţhīnaŋ kāraņaŋ. Saññā 'pi ditthitthānan 'ti ākāramattaggahaņena ayathāva-sabhāvaggāhahetuttā saññāya. Yani ca tīņi yāni ca satthi Samaņappavādasitāni bhuripaññā Saññakkhara-saññānissitāni Osaraṇāni viccyya oghatam agā," 'ti vacanato: “Saññānidānā hi papañcasankhā ” ?ti vacanato ca saññā ditthinaŋ kāraṇaŋ. Vitakko 'pi ditthitthānan 'ti ākāraparivitakkena ditthi-uppattito, Na heva saccāni bahūni nānā Aññatra saññāya saccāni loke; Takkaŋ ca ditthīsu pakappayitvā Sacca, musā 'ti dvayadhammam āhū,"3 'ti vacanato ca vitakko ditthinaŋ kāraṇay. Ayoniso manasikāro 'pi ditthitthānan 'ti ayoniso manasikārassa akusalānaŋ sādhāraṇahetuttā,4 tass' eva Ayoniso manasikaroto channaŋ ditthinaŋ aññatarā ditthi uppajjati 'ti vacanato ca, ayoniso manasikāro ditthinaŋ kāranan. Pāpamitto 'pi ditthitthānan ’ti pāpamittassa ditthānugatiāpajjanena ditthi-uppattito; " Bāhiraŋ bhikkhave angan ’ti karitvā5 na aññaŋ ekangam 'pi samanupassāmi, yan evaņ mahato anatthāya saŋvattati, yathā yidan bhikkhave pāpa- 1 SH omits. 3 SN 886. 2 SN 538, which reads vineyya. 4 SH asādhāraṇa-. 5 B karitvāna.

·Assādaditthi-udle" o agatan.) 138, 18-29] 439 mittatā,” ?ti vacanato ca pāpamitto dițthinaŋ kāraṇaŋ. Parato 'pi ghoso ditthitthānan 'ti durakkhātadhammassavaņena ditthi-uppattito; “Dve 'me bhikkhave hetū, dve paccayā micchäditthiyā uppādāya: parato ca ghoso, ayoniso ca manasikāro," 'ti vacanato ca parato ghoso micchädiţthikato micchādiţthipațisanyuttakatol ditthīnaŋ kāraṇaŋ. Idāni Diţthitthānan 'ti padassa atthaŋ vivaranto khandhā hetu khandhā paccayo 'ti ādim āha. Khandhā eva ditthinan Uppādāya? janakahetu c'eva3 upatthambhakappaccayo cā 'ti attho. Samutthānatthenā 'ti samutthahanti uppajjanti etena ʼti Samuţthānaŋ kāraṇan 'ti attho. Tena samutthānaţthena; tena thitikāraṇabhāvenā4 'ti attho. 12. Idāni kiccabhedena ditthibhedan dassento katamāni atthārasa ditthipariyutthānāni ? ’ti adim āba. Tattha: Ya ditthì 'ti idāni vuccamānānaŋ atthārasannaŋ padāna, sādharaņaŋ mūlapadaŋ. Yā ditthi tad eva ditthigatan, yā ditthi tad eva ditthigahanan 'ti sabbehi sambandho kātabbo. Ayāthāvadassanatthena ditthi; tad eva ditthisu gataŋ dassanan, dvāsatthiditthi-antogadhattā 'ti ditthigatan. Hetthā 'pi 'ssa attho vutto yeva. Dvinnan antānan ekantagatattā ?pdiţthigatan. Sā eva ditthi duratikkamaņaţthena ditthigaha- Tiņagahaņa-vanaghaņa-pabbatagahaņāni viya. Sāsanka-sappatibhayatthena ditthikantāraŋ, corakantāraŋ, vālakantaraŋ, nirudakakantāraŋ, dubbhikkhakantāraŋ viya. (Dhammasanganiyaŋ Ditthikantaro 'ti sakalingen' eva āgatan.) Sammāditthiyā vinivijjhanaţthena pațilomaţthena ca ditthivisūkan. Micchādassana, hi uppajjamānaŋ sammādassanaŋ vinivijjhati ceva vilometi ca. (Dhammasanganiyan Ucchedassa gahaņato ditthiyā virūpaŋ phanditan 'ti ditthivipphanditan. Diţthigatiko hi ekasmiņ patitthātuŋ na sakkoti, kadáci sassatan anussarati, kadāci ucchedan. Ditthi yeva anatthe saŋyojetī "ti ditthisayyojanan. Ditthi yeva anto tudanaſthena duņņiharaṇīyaţthena ca sallan 'ti ditthinan. 1 SH v.l. -katā. 3 SH -betum eva ca. 2 Text upādāya. 4 SH ditthikāraṇabhavenā.

·'ti vatthu patitthā etissā ’ti sakkāyavatthukā. hoa; antag@ho vào atthi 'ti antaggahika. Atita-sankha- 440 Saddhammappakäsinā [138, 30-139, 9 sallay. Diţthi yeva pīļākaraṇatthena sambūdho? ?ti ditthisambūdho. Ditthi yeva mokkhāvaraņaţthena palibodho 'ti ditthipalibodho. Ditthi yeva dummocanīyatthena bandhanan 'ti ditthibandhanay). Ditthi yeva duruddharaţthena papāto 'ti ditthipapāto. Diţthi yeva thāmgataţthena anusayo ditthānusayo. Ditthi yeva attānan santapetī ti ditthisantāpo. Ditthi yeva attānaŋ anudahati 'ti ditthipariļāho. Ditthi yeva kilesakāyan ganthetī 'ti ditthigantho. Diţthi yeva bhusaŋ ādiyatī ’ti ditthūpādanan. Ditthi yeva saccan 'ti ādivasena abhinivisati 'ti ditthābhiniveso. Ditthi yeva idan paran 'ti ämasati, parato vā āmasati 'ti ditthiparāmāso. [139] 13. Idāni rāsivasena soļasaditthiyo uddisanto Katamā solasaditthiyo ? 'ti ādim āha. Tattha sukhasomanassa-sankhate assāde ditthi assādaditthi. Attānaŋ anugatā ditthi attānuditthi. N'atthí ’ti pavattattā viparitā ditthi micchaditthi. Sati kāye ditthi, santi vā kaye ditthi sakkāyaditthi. Kāyo 'ti cettha khandhapañcakan. Khandhapañcaka- Sassatan 'ti pavattā dițthi sassataditthi. Ucchedo 'ti pavattā ditthi Ucchedaditthi. Sassatādi-antay gaṇhāti 'ti antaggatan pubbantan anugatā ditthi pubbantānuditthi. Anāgatasankhātaŋ aparantaŋ anugatā ditthi aparantānuditthi. Anatthe sáŋyojetī 'ti sanyojanikā. Ahankāravasena Ahan 'ti uppannena mānena ditthiyā mūlabhūtena vinibandhā ghatitā uppāditā ditthiahan ti mānavinibandhā ditthi. Tattha mamankāravasena Maman 'ti uppannena mānena vinibandhā ditthi maman iti mānavinibandhā ditthi. Attano vadanay kathanaŋ attavādo. Tena patisanyuttā baddhā2 diţthi attavāda patisanyuttă ditthi. Attānan yeva3 loko 'ti vadanay kathanaŋ lokavādo, tena patisaŋyuttă dițțhi, lokavāda patisanyuttā ditthi. Bhavo vuccati sassatan; sassatavasena uppajjamānā* ditthi bhavaditthi. Vibhavo yuccati ucchedo; ucchedavasena uppajjamānāt ditthi vibhavaditthi. . 1 SH thāmagatatthena anusambadho; SM palikaraṇatthen' anusambadhã. 2 B, SM bandhā. 3 SH, SM omit. 4 SH, SM uppajjana-.

·139, 9-140, 13] Assādaditthi-rannanā 441 14-16. Idāni tīņi sataŋ ditthābhinivese niddisitukāmo Katame tiņi satan ditthābhinivesā ? 'ti pucchitvā te avissajjetvā 'va visuŋ visuŋ abhinivesa-vissajanen' eva te vissajjetukāmo, Assūdaditthiyā katīk' ākārehi abhiniveso hoti? 'ti ādinā nayena soļasannaŋ diſthinaŋ abhinivesākāraŋ pucchitvāl puna assādaditthiyā pañcatiysāya ākārehi abhiniveso hotī 'ti tasaŋ solasannaŋ ditthīnan abhinivesākāragahanan? vissajetvā, puna tāni gañanāni vissajento. [140] Assādaditthiyā katamehi pañcatinsāya ākārehi abhiniveso hotā 'ti ādim āha. Tattha: Rūpan pațiccā ’ti rūpakkhandhaŋ paticca. Uppajjati sukhan somanassan 'ti ayaŋ me kāyo idiso ʼti rūpasampadan nissāya gehassitaŋ rāgasampayuttaŋ sukhaŋ somanassan uppajjati. Hetthā vutten' aţthena sukhañ ca somanassañ ca tan yeva. Rūpassa assādo ’ti rūpanissayo assādo. Tan hi sukhan taṇhāvasena assādīyati upabhuñjīyatī ’ti assādo. Abhinivesa parāmāso ditthi 'ti so assado sassato 'ti vā ucchi- Jissati ti vã sassatan vỡ ucchijjamānan vã attāna) sukhitan karoti 'ti vā abhinivesaparāmāso hoti; tasmā yā ca ditthi, yo ca assādo 'ti assādassa ditthibhāvābhāve 'pi assādaŋ vinā sā ditthi na hoti 'ti katvā ubhayam ’pi samuccitaŋ. Assādaditthĩ 'ti assāde pavattā ditthĩ 'ti vuttan hoti. Idāni nānāsuttehi saŋsandetvā micchäditthiŋ micchāditthikañ ca garahitukāmo assādaditthi micchăditthĩ 'ti adim āha. Tattha ditthivipattī ’ti sammādiţthivināsaka-micchaditthisankhāta-ditthiyā vipatti. Ditthivipanno 'ti vipannā vinatthā sammādiţthi assā ?ti ditthivipanno. Vipannadiţthí ti vuttan hoti. Micchādiţthiyā vā vipanno vinaţtho 'ti dițţhivipanno. Na sevitabbo upasankamanena; na bhajitabbo cittena; na payirupāsitabbo upasankamitvā nisīdanena. Tay kissa hetā ? ’ti taŋ sevanādikan kena kāraṇena na kātabban? 'ti tassa kāraṇapucchā. Ditthi hi 'ssa pāpikā 'ti kāraṇavissajjanan. Yasmā assa puggalassa ditthi pāpikā, tasmā taŋ sevanādikaŋ na kātabban 'ti attho. Ditthiyā rāgo 'ti Sundarā me ditthi' 'ti ditthiŋ ārabbha ditthiyā uppa- 1 SH abhinivesā kāragahanaŋ na pucchitvā; SM abhinivesākāranan na puochitvā. 2 B, SM-gananan.

·442 Saddhammappakāsinī [140, 13-22 jjanarāgo. Ditthirūgaratto'ti tena ditthirāgeṇa rangena rattan? vatthaŋt viya ratto. Na mahapphalan ’ti vipākaphalena; na mahānisansan ’ti nissandaphalena. Purisapuggallassā 'ti purisa-sankhātassa puggalassa. Lokavohāreņa2 hi punë vuccati sarīraŋ, tasmiŋ pusmiŋ reseti* pavattati 'ti Puriso. Puŋ vuccati nirayo; taŋ puŋ galati gacchati 'ti puggalo. Yebhuyyena hi sattā sugatito cutā duggatiyan yeva nibbattanti. Tan kissa hetū ? 'ti tan na mahapphalataŋ kena kāraṇena hoti ? Ditthi hi 'ssa pāpikā ti yasmā assa puggalassa ditthi pāpikā, tasmā na mahapphalaŋ hoti 'ti attho. Dve 'va gatiyo 'ti pañcasu gatīsu dve 'va gatiyo. Vipajjamānāya ditthiyā nirayo, sampajjamānāya tiracchānayoni. Yañ c'eva kāyakamman 'ti sakalingadhāraṇa-patipadānuyoga - abhivādana-paccupatthānaañjalikammādikāyakammaŋ. Yañ ca vacīkamman 'ti sakasamayapariyāpuņņa - sajjhāyana - desanā-samādāpanādivací - kamman. Yañ ca manokamman ’ti idhalokacintāpațisaŋyuttañ ca paralokacintāpatisanyuttañ ca, katākatacintāpatisaŋyuttañ ca manokamman. Tiņakatthadhaññabījesu sattadițghidānānuppadāna-pațiggahaņaparibhogesu ca kāyavacimanokammāni. Yathāditthì 'ti yā ayaŋ ditthi tassă anurūpaŋ. Samattan ti paripuņņaŋ. Samādinnan 'ti gahitaŋ. Atthakathāyaṇ pana vuttaŋ: tad etaŋ yathādiţthiyaŋ thitakāyakamman, dițțhisahajātakāyakamman, ditthānulomika-kāyakamman 'ti tividhaŋ hoti. Tattha pāņaŋ hanato, adinnan ādiyato, micchā carato, n'atthi tatonidānaŋ pāpan; natthi pāpassa āgamo 'ti; yaŋ evanditthikassa sato pāņātipāta-adinnādāna-micchācārasankhāta, kāyakammaŋ; idaŋ yathādițțhiyaŋ thitakāyakammaŋ nāma. Pāņaŋ hanato, adinnan ādiyato, micchā carato, n'atthi tatonidānaŋ pāpaŋ, n'atthi pāpassa āgamo 'ti yaŋ imāya ditthiyā, iminā dassanena sahajātaŋ kāyakammaŋ, idaŋ ditthisahajātakāyakamman nāma. Tad eva pana samatta, samādinnaŋ gahitan parāmaţthaŋ ditthānulomika-kāyakamman nāma. Vacī- 1 SM rattavannan. 3 SH, SM puri. 2 SH, SM lokika-. $ SH omits. SH, SM purismiŋ seti.

·141, 1] Assādaditthi-rannanā 443 kamma-manokammesu 'pi es' eva nayo. Ettha pana musā bhanato, pisunay bhanato, pharusan bhanato, samphappalapato, abhijjhāluno, byāpannacittassa, micchādiţthikassa sato n' atthi tatonidānan pāpaŋ, n'atthi pāpassa āgamo, 'ti yojanā kātabbā. Lingadhāraņādi-pariyāpuņņādi-lokacintadivasena vuttanayo c' ettha sundaro. Cetanādīsu dițțhisahajātāl cetanā cetanā nāma. Ditthisahajātā patthanā patthanā nāma. Cetanāpatthanānan vasena cittaţthapanā panidhi nāma. Tehi pana cetanādihi sampayutta phassādayo sankhārakkhandhapariyāpannā dhammā sankhārā nāma. Anitthāyā 'ti ādihi dukkham eva vuttan. Dukkhan hi sukhakāmehi sattehi na esitattā anitthan; appiyattā akantan; manaso avaddhanato, manasi avikappato vā? amanāpay; ayatiŋ abhaddatāya ahitan; pīļanato dukkhan 'ti. Tan kissa hetū ? 'ti taŋ evan-saŋvattanan kena kāramena hoti ? 'ti attho. Idāni 'ssa kāraṇan: ditthi hi 'ssa pāpikā 'ti yasmā tassa puggalassa ditthi pāpikā, lāmakā, tasmā evan saŋvattati 'ti attho. Allāya pathaviyā nikkhittan ti udakena tintāya bhūmiyā ropitaŋ. Pathavīrasan, [141] āporasan 'ti tasmin tasmin thāne pathaviyā ca sampadaŋ, āpassa ca sampadan. Bījanikkhittaţthāne hi na sabbā 'va pathavi, na sabbo apo ca bījaphalaŋ gaṇhāpeti, yo pana tesaŋ padeso bījaŋ phusati so yeva bījaphalaŋ gaṇhāpeti. Tasmā bījaposanāya paccayabhūto yeva so padeso pathavīraso, āporaso ’ti veditabbo. Rasa-saddassa hi sampatti attho. Yath' āha: Kicca-sampatti-atthena Raso nama pavuccati 'ti. Loke ca suraso gandhabbo 'ti vutte susampanno gandhabbo 'ti attho ñāyati. Upādiyatē 'ti gaṇhāti. Yo hi padeso paccayo hoti, taŋ paccayaŋ labhamānaŋ bijan taŋ gaṇhāti nāma. Sabban tay 'ti sabban tan rasajātay. Tittakatāyā 'ti so pathavīraso āporaso ca atittako samāno 'pi, tittakaŋ bījan 1 SM -gata-. 2 SH, SM avisappanato ca.

·444 Saddhammappakāsini (141, 1–143, 14 nissāya nimbarukkhādīna, tesaŋ phalānañ ca tittakabhāvāya saŋvattati. Katukatāyā 'ti idaŋ purimass' eva vevacanan. Vannagandharasūpeto Ambo 'yan ahuvā pure; Tam eva pūjaŋ labhamāno Ken' ambo katukapphalo ?* 'ti agatatthāne viya hi idhāpi tittakam eva appiyaţthena katukan 'ti veditabban. Asātatāyā? 'ti amadhurabhāvāya. (Asāduttāyās 'ti 'pi pāțho. Asādubhāvāyā3 ’ti attho. Sādū4 ?ti hi madhuraŋ.) Bījan hi 'ssā 'ti assa nimbādikassa bījaŋ. Evam evans 'ti evam eva. Yasmā sukhā vedanā paramo assādo, tasmā micchādiţthiyā dukkhā vedanā-vasena ādinavo dassito 'ti. Puna atthārasa-bhedena ditthiyā ādīnavaŋ dassetuŋ assādaditthi micchäditthū 'ti adim aha. Taŋ vuttattham eva. 17. [142-143] Imehi atthārasahi ākārehi pariyutthitacittassa sanyogo 'ti dițthiyā eva saņsāre bandhanaŋ dasseti. Yasmā pana ditthibhūtāni 'pi sayyojanāni atthi, adiţthibhūtāni 'pi tasmā tan pabheday dassento. 18. Atthi sanyojanāni cevā 'ti ādim aha. Tattha yasmā kāmarāgasaŋyojanass' eva anūnayasanyojanan ti āgatatthānam ?pi atthi, tasmā anunayasanyojanan 'ti vuttaŋ. Kāmarāgabhāvan appatvā pavattaŋ lobhan sandhāya evan? vuttan 'ti veditabban. Sesakhandhāyatanádimülakesu 'pi vāresu iminā ’va nayena attho veditabbo. Vedanāparamattă ca assādassa vedanāpariyosānā eva desanā katā. Saññādayo na gahitā. Imehi pañcatinsāya ākārehi 'ti pañcakkhandhā, ajjhattikāyatanādīni pañca-chakkāni cā 'ti imāni pañcatiņsavatthūni nissāya uppānna-assādārammaņavasena pañcatiņsāya ākārehi. Assādadiţthi-Vannanā Nitthitā. * Dadhivāhana-J. 1 SH, SM sampavattati. 2 Text asā ratāya. 3 SM Asādhu-. 4 SM sādhū. 7 SM etan. 5 Text Evam eva. 6 SH evan evan).

·[ATTANUDIȚTHI-VAŅŅANA.] 19. Attānuditthiyan: assutavā puthujjano 'ti "Āgamādhigamābhāvā, Ñeyyo assutavā iti.” Yassa hi khandha-dhātu-āyatana-sacca-paccay-ākāra-satipaţthānādīsu uggaha-paripucchā-vinicchayavirahitattā attānuditthipațisedhakaro neva āgamo, patipattiyā adhigantabbassa anadhigatattā n'eva adhigamo atthi, so āgamādhigamānan abhāvā ñeyyo assutavā iti. Sutan 'ti hi Buddhavacanāgamo ca sutaphalattā hetuvohāravasena adhigamo ca, taŋ sutan assa atthi 'ti sutavā. Na sutavā asutavā. Svā-yan Puthūna, jananādihi, Kāraņehi puthujjano; Puthujjanantogadhattā, Puthu vā 'yan jano iti.* So hi puthūnay nāņappakārānaŋ kilesādinan jananādihi kāraņehi puthujjano. Yath' āha: “ Puthū kilese jānenti 'ti puthujjanā; puthu-avihatasakkāyadiţthikā 'ti puthujjanā; puthu-satthārānaŋ mukha-ullokakā 'ti puthujjanā; puthu nānāgatīhi avatthitā 'ti puthujjanā; puthu-nānābhisankhāre abhisankharontī ’ti puthujjanā; puthu-nānā-oghehi vuyhanti Pti puthujjanā; puthu-nānāsantāpehi santapantī ’ti puthujjanā; Puthu-nānāpariţāpehi paridayhantī ’ti puthujjanā; Puthu-pañcakāmagunesu gathitāmucchitā ajjhopannā laggā laggitā paļibuddhā 'ti puthujjanā; Puthu-pañcahi nīvaraņehi āvuta nivutā ovutā pihitā paticchannā patikujjitā 'ti puthujjanā" ?ti. Puthūnan va gañanapatham atītānaŋ ariyadhammaparammukhānañ nīcadhammasamudācārānan antogadhattā 'pi puthujjanā; puthu vā 'yan visuŋ yeva ca * Same as St. 88, p. 205, vol. i. 1 B, SM gadhitā. 445 ·[143, 17-18 446 Saddhammappakāsinī sankhaŋ gato visaŋsaţtho sīlasutādigunayuttehi ariyehi jano 'ti 'pi puthujjano. Evam etehi assutavā. Puthujjano 'ti dvihi pakārehiz ye te : Duve puthujjanā vuttā Buddhen' ādiccabandhunā; Andho puthujjano eko Kalyān eko puthujjano, 'ti dve puthujjanā vuttā, tesu andhaputhujjano vutto hoti 'ti veditabbo. Ariyānan adassāvī ’ti ādīsu ariyā ’ti ārakattā kilesehi, anayena iriyanato, aye ca irīyanato, sadevakena ca lokena araniyato, buddhā? ca, paccekabuddhā ca, buddhasāvakā ca vuccanti; Buddhā eva vā idha ariyā, yath' āha: Sadevake bhikkhave loke ... pe ... Tathāgato ariyo 'ti vuccati” 'ti. * 66 Sappurisānan 'ti ettha pana paccekabuddhā, Tathāgatasāvakā ca sappurisā 'ti veditabbā. Te hi lokuttaraguņayogena sobhanā purisā 'ti sappurisā; sabbe yeva vā ete dvedhā 'pi vuttā, Buddhā 'pi hi ariyā ca sappurisā ca; paccekabuddhā, buddhasāvakā 'pi; yath' āha: Yo ve kataññū katavedi dhīro Kalyāṇamitto dalhabhatti ca hoti, Dukkhitassa sakkacca4 karoti kiccan Tathāvidhan sappurisaŋ vadanti 'ti. (Ettha hi kataññā, katavedī, dhīro 'ti paccekasambuddho vutto; kalyāṇamitto dalhabhatti că 'ti buddhasāvako; dukkhitassa sakkacca karoti kiccans 'ti sammāsambuddho 'ti.) 97 Idāni yo tesaŋ ariyānan adassanasilo na ca dassane sādhukārī, so ariyānan adassāvī 'ti veditabbo. So ca cakkhunā adassāvi, ñāņena adassāvi 'ti duvidho. Tesu ñāņena ada- * Same as St. 89, p. 205, vol. i. 3 SH Dukhi.. 1 SH, SM padehi. B, SM -kaccan. 2 SM buddho. 5 BM kacoan.

·>> 143, 18] Attānuditthi-vannanā 447 ssāvi idhā-dhippeto. Maŋsacakkhunā hi, dibbacakkhunā vā ariyā ditthā 'pi aditthā ’va honti; tesaŋ cakkhūnan vannamattagahanato, na ariyabhāvagocarato. Soñasigālādayo 'pi hi cakkhunā ariye passanti, na ca te ariyānay sassävino. Tasmā cakkhună dassanay na dassanan, ñāņena dassanam eva dassanaŋ; Yath' äha: “Kin te Vakkali! iminā pūtikāyena ditthena ? Yo kho Vakkali, dhamman passati so man passati” 'ti. Tasmā cakkhunā passanto 'pi ñāņena ariyehi ditthaŋ aniccādilakkhaņaŋ apassanto ariyādhigatañ ca dhammaŋ anadhigacchanto ariyakaradhammānaŋ ariyabhāvassa ca aditthattā ariyānan adassāvī ’ti veditabbo. Ariyadhammassa akovido ’ti satipatthānādibhede ariyadhamme akusalo. Ariyadhamme avināto 'ti ettha pana: “Duvidho vinayo nāma, Ekamek’ ettha pañcadhā, Abhāvato tassa ayan Avinīto 'ti yuccati.” Ayan hi saŋvaravinayo, pahāņavinayo, 'ti duvidho vinayo. Ettha ca duvidhe 'pi vinaye ekameko vinayo pañcadhā bhijjati. Saŋvaravinayo 'pi hi sīlasaŋvaro, satisaŋvaro, nānasaŋvaro, khantisaŋvaro, viriyasaŋvaro 'ti pañcavidho. Pahāņavinayo 'pi tadangappahāņaŋ, vikkhambhanappahăņaŋ, samucchedappahāṇan, pațippassaddhippahāņaŋ, nissarañappahānan 'ti pañcavidho. Tattha: "Imină pătimokkhasaŋvarena upeto hoti samupeto” ?ti ayaŋ sīlasaŋvaro. Rakkhati cakkhundriyaŋ, cakkhundriye saŋvaraŋ āpajjatī” ’ti ayan satisaŋvaro (M. 27, 11). “Yâni sotāni lokasmiŋ, (Ajitā 'ti Bhagavā) Sati tesaŋ nivāraṇay; Sotānaŋ saŋvaraŋ brūmi, Paññāy' ete pithiyare," (SN. 1035) 'ti ayaŋ ñānasaŋvaro. "Khamo hoti sītassa unhassā," 'ti ayan khantisaŋvaro (M. 2, 6). "Uppannakāmavitakkan n-ādhivāseti," "ti ayaŋ viriyasaŋvaro (M. 2, 8). Sabbo 'pi cā-yaŋ saŋvaro yathāsakan saŋvaritabbānan vinetabbānañ 66 ·448 Saddhammappakāsini [143, 18 ca kāyaduccaritādīnaŋ saŋvaraṇato saņvaro, vinayanato vinayo 'ti vuccati. Evan tāva saŋvaravinayo pañcadhā bhijjati 'ti veditabbo. Tathā 'yan nāmarūpa-paricchedādīsu vipassanāñāņesu patipakkhabhāvato, dīpālokena viya tamassa, tena tena vipassanāñāņena tassa tassa anatthassal pahāņaŋ; seyyathīday: nāmarūpavavatthānena sakkāyadiţthiyā, paccayapariggahena ahetu-visamahetuditthīnaŋ, karkhāvitaraņena kathankathibhāvassa, kalāpasammasanena ahaŋ-mamā-tigahassa, maggāmaggavavatthānena amagge maggasaññāya, udayadassanena ucchedadiţthiyā, vayadassanena sassatadi. ţthiyā, bhayadassanena bhaye abhayasaññāya, ādīnavadassanena assādasaññāya, nibbidānupassanena abhiratisaññāya, muccitukamyatāññaņena? amuccitukamyatāya, upekkhāñāņena anupekkhāya, anulomañāņena dhammatthitiyā, nibbāņe3 ca pațilomabhāvassa, gotrabhunā sankhāranimittaggahassa pahāņaŋ. Etan tadangappahāṇan nāma. Yaŋ pana upacāra-ppaņābhedena samādhinā pavattibhāvanivāraṇato, ghatappahārena viya udakapitthe sevālassa, tesan tesan nīvaraņādidhammānan pahāņaŋ, idan vikkhambhanappahāņaŋ nāma. Yan catunnan ariyamaggānan bhāvitattā taş taş maggavato attano attano santāne “diţthigatānaŋ pāhāņāyā" 'ti ādinā nayena vuttassa samudayassa pakkhikassa kilesaganassa accantaŋ appavattibhāvena pahāņaŋ, ida, samucchedappahāņay nāma. Yan pana phalakkhane pațippassaddhattan kilesānaŋ, idaŋ patippassaddhippahāņaŋ nāma. Yan sabbasankhatanissațattā pahīnasabbasařkhatan nibbānaŋ; idaŋ nissaraṇappahāņaŋ nāma. Sabbaŋ pi c'etan pahāņaŋ, yasmā cāgatthena pahāņaŋ, vinayanatthena vinayo; tasmā pahāņavinayo 'ti vuccati. Tan tan pahāņaŋ gato4 vā tassa tassa vinayassa sabbhāvato5 'p etaŋ pahāņavinayo 'ti vuccati. Evaŋ pahāņavinayo 'pi pañcadhā bhijjati 'ti veditabbo. 2 1 SH angassa. SH, SM muñci- for mucchi. 3 SM nibbānena. B, SM tan-tan-pahānagato. 5 SH, SM sambhavato.

·143, 18–20] Attānuditthi-vannanā 449 Evam ayaŋ sankhepato duvidho, pabhedatoł ca dasavidho vinayo bhinnasaŋvarattā pahātabbassa ca appahīņattā yasmā etassa assutavato puthujjanassa n'atthi, tasmā abhāvato tassa ayaŋ avinito 'ti vuccati 'ti. Esa nayo sappurisānan adassāvī sappurisadhammassa akovido, sappurisadhamme avinito 'ti etthā-pi. Ninnānākarañaŋ hi etan atthato. Yath' āha: “Ye ca te ariyā te 'va te sappurisā; ye ca te sappurisā te 'va te ariyā. Yo ca so ariyānaŋ dhammo so 'va so sappurisānaŋ dhammo; yo ca so sappurisānaŋ dhammo so 'va so ariyānaŋ dhammo; ye ca te ariyānaŋ vinayā te 'va te sappurisānaŋ vinayā; ye ca te sappurisānaŋ vinayā te 'va ariyānan vinayā. Ariye 'ti vā sappurise 'ti vā ariyadhamme 'ti vā sappurisadhamme 'ti vā ariyavinaye 'ti vā sappurisavinaye ’ti vā; esese ekekatthe same samabhāge tajjāte vā taññevā," 'ti. Kasmā pana thero, attānuditthiyā katamehi visatiyā ākārehi abhiniveso hotī ’ti pucchitvā taŋ avissajjitvā 'va “Idha assutavā puthujjano " 'ti evaŋ puthujjanaŋ niddisī ? ?ti. Puggalādhiţthānāya desanāya taŋ atthaŋ āvikātuŋ pathamaŋ puthujjanaŋ niddisi 'ti veditabbaŋ. Evaŋ puthujjanaŋ niddisitvā idāni abhinivesuddesan dassento "Rūpaŋ attato samanupassati” 'ti ādim aha. Tattha: rūpay attato samanupassati 'ti rūpakkhandhan kasiņarūpañ ca attā 'ti ditthipassanāya samanupassati. Niddese pan' assa rūpakkhandhe abhiniveso pañcakkhandhādhikārattā pākațo 'ti taŋ avatvā kasiņarūpam eva rūpan 'ti sāmaññavasena vuttan 'ti veditabbaŋ. Rūpavantay vā attānan 'ti arūpay attā 'ti gahetvā tasmiŋ attani rūpansamanupassati. Attani vā rūpan ’ti arūpam eva attā 'ti gahetvā tasmin attani rupan samanupassati. Rupasmin cũ att@nam Pti arūpam eva attā ti gahetvā taŋ attānaŋ rupasmiŋ samanupassati. 2 SH eke ekatthe. 1 SH pabhedo. 3 B tan attānan rüpavantan. a to b SH, SM omit.

·450 Saddhammappakäsinī [143, 21-144, 29 Tattha: rūpam attato samaupassati 'ti suddharūpam eva atta ºti kathita. Rupavantan vỡ attănay, attani vã rũpan, rūpasmiŋ vā attānaŋ; vedanay attato samanupassati. Saññan sankhāre ... viññāņay attato samanupassatī ’ti imesu sattasu ţhānesu arūpaŋ attā ’ti kathitaŋ. Vedanāvantant vā attānan, attani vã vedanay, vedanāyas vā attānan 'ti evan catūsu khandhesu tiņņaŋ tiņnan vasena dvādasatthānesu rūpārūpamissako attā kathito. Tā pana vīsati 'pi ditthiyo maggāvaraņā, na saggāvaraņā, sotāpattimaggavajjhā. 20. Idāni tan niddisanto, Kathan rūpan 'ti ādim āha. Tattha: pathavīkasinan 'ti pathavīmaņdalakaŋ, taŋ nissāya uppāditaŋ patibhāganimitta-sankhātaŋ sakalapharaṇavasena pathavikasiņay. Ahan 'ti attānam eva sandhāya gaṇhāti. Attan 'ti attānan. Telapadīpassā 'ti telayuttassa padipassa. Jhāyato 'ti jalato. Yā acci [144] so vanno 'ti ādi acciŋ muccitvā vannassa abhāvatovuttan. Ya ca ditthi pañca vatthū 'ti tadubhayan ekato katvā rūpavatthukā attānuditthi vuccati 'ti attho. Alokakasiņādīni* nissāya uppāditakasiņa-nimittän' eva; paricchinnākāsakasinan pana rūpajjhänassa ärammaņay hontam 'pi ākāsakasinan Pti vuccamāne arūpajjhānārammaņena kasiņugghātimākāsena sankiņņaŋ hotī 'ti na gahitan ’ti veditabban. Rūpādhikārattā viññāņakasiņaŋ na gahetabbam evā 'ti. 21. Idh' ekacco vedanan saññan sankhāre viññānan attato samanupassati 'ti cattāro khandhe abhinditvā ekato gahanavasena vuttan. So hi citta-cetasikānaŋ visuŋ visuŋ karane asamatthattā sabbe ekato katvā attā 'ti gaṇhāti. Iminā rūpeņa rūpavā 'ti ettha sarīrarūpam ?pi kasiņarūpam 'pi labbhati. Chāyāsampanno' ti chāyāya sampanno avirūlho. Tam enā 'ti ettha, ena-saddo nipātamattan, tan 'tib vā attho. Chāyāvā 'ti vijjamānacchāyo. Rūpam attā 1 Text viññāņavantan. 2 Text viññāņay. 3 Text viññānasmiŋ. 4 SH Apokasiņādīni āpādīni. 5 SH, SM omit. a to o Tam enan 'ti ettha enaŋ saddo nipātamattan, tam etan 'ti.

·144, 29—149, 4] Attānuditthi-vannana 451 'ti agahite 'pi rūpan amuccitvā ditthiyā uppannatā rūpavatthukā 'ti vuttan. [145] 22-23. Attani rūpay samanupassati 'ti sarirarūpassa, kasiņarūpassa ca cittanissitattā tasmiŋ arūpasamudāye attani taŋ rūpan samanupassati. Ayan gandho 'ti ghāyitagandham āha. Imasmin pupphe 'ti pupphanissitattā gandhassa evam āha. Rūpasmin attānan samanupassatī ’ti yattha rūpan gacchati, tattha cittaŋ gacchati; tasmā rūpanissitaŋ cittan gahetvā tam arūpasamudaya, attānan tasmiŋ rūpe samanupassati. Oļārikattā rūpassa olārikādhāraŋ karandakam äha. 24. Idhekacco cakkhusamphassaja, vedanan 'ti ādīsu visuŋ visuŋ vedanāya ditthigahane asati 'pi vedanā 'ti ekagahaņena gahite sabbāsaŋ vedanānaŋ antogadhattā visun visuŋ gahitā eva honti 'ti visuŋ visun yojanā katā 'ti veditabbā. So hi anubhavanavasena vedanāya oļārikattā vedanan yeva attā 'ti gaṇhāti. WA [146] 25-27. Saññay sankhāre viññānan rupay attato samanupassatā 'ti saññādayo arūpadhamme rūpañ ca ekato katvā attānay anupassati. Ummattako viya hi puthujjano yathā yathā upaţthāti tathā tathā ganhāti. 28-31. Cakkhusamphassajan saññan 'ti ādīsu sañjānanavasena saññāya pākațattā saññaŋ attā ’ti gaṇhāti. Sesan vedanāya vuttanayena veditabbay. [147-149] 32-39. Cakkhusamphassajan cetanan 'ti ādīsu sankhārakkhandhapariyāpannesu dhammesu cetanāya padhānattā, pākațattā ca, cetanā eva nidditthā; tāya itare 'pi nidditthā ’va honti. So pana cetasikabhāvavasena pākatattā cetana, attā’ti gaṇhāti. Sesaŋ vuttanayam eva. Cakkhuviññānan 'ti ādisu vijānanavasena cittassa päkațattā, citta, attā 'ti gaṇhāti. Sesam etthā-pi vuttanayam eva. Attānudiţthi-Vannanā Niţthitā. 1 SH, SM attā 'ti samanupassati. II. 5 16570 ·sattā opapātikā 'ti kammahetukan upapattiņ patikkhipati. 452 Saddhammappakāsini (149, 5–151, 5 40. Micchäditthi hetthä vuttaţthā yeva. Ayam pana aparo nayo: N'atthi dinnan 'ti ucchedadiţthikattă dānaphalan patikkhipati. N'atthi yitthan 'ti ettha: yiţthan ’ti khuddakayañño. Hutan 'ti mahāyañño; dvinnam 'pi phalan paţikkhipati. N'atthi sukațadukkatānan kammānan phalan vipāko ’ti dānaphalassa pațikhittattā sīlādīnaŋ puññakammāna, pāņātipātādinan pāpakammānan phalaŋ patikkhipati. N'atthi ayan loko 'ti pure katena kammena. I N'atthi paro loko 'ti idha katena kammunā. N'atthi mātā no atthi pitā 'ti tesu katakammānaŋ phalan patikkhipati. N'atthi Natthi loke samaņabrāhmanā ... pe... pavedentā 'ti idhalokaparaloke passituŋ abhiññāpațilābhāya pațipadaŋ pațikkhipati. Idha pāliyan pana n' atthi dinnan 'ti vatthun 'ti n'atth dinnan? 'ti yuccamānadānaŋ; tassā ditthiyā vatthū2 'ti attho. Evay vādo micchā 'ti evaŋ n'atthi dinnan 'ti vādo vacanaŋ micchā viparīto. 41-42. Sakkāyadiţthi’ti pana attānudiţthi yeva. Aññattha āgatapariyāyavacana-dassanatthay vuttā 'ti veditabbā. Sakkāyavatthukāya sassataditthiya 'ti kammadhāraya-samāso. Rūpavantan vā attānan 'ti ādīnan paņņarasannaŋ vacană nan ante samanupassatī’ti sambandho kātabbo. Pātho vā aññathā hi na ghatīyati 'ti. Evaŋ “rūpavantaŋ vā attānan samanupassati" 'ti ekam eva dassetvā sesă cuddasa sankhitta. [150] 43. Sakkāyavatthuka-ucchedaditthiyā. [151] Eran rūpan attato samanupassata 'ti ekam eva dassetvā sesă catasso sankhitta. 44-48. Antaggāhikāya ditthiyā pathamavāre ākārapucchā, dutiye ākāragahaņaŋ, tatiye ākāravissajjanaŋ. Tattha: loko 'ti attā; so anto 'ti aññamaññapatipakkhesu sassat-ucche- 1 SH, SM kammunā. 2 SH, SM vatthun.

·152, 25-154, 6] Attānuditthi-vannanā 453 dantesu sassatagāhe sassatanto, asassatagāhe ucchedanto. [152] Parittan okāsan 'ti suppamatta, vā sarāvamattaŋ vā khuddakaŋ thānan. Nilakato pharată ʼti nilan ti ārammaņaŋ karoti. Ayan loko 'ti attānay sandhāya vuttan. Parivațumo 'ti samantato paricchedavā. Antasaññi 'ti antavā 'ti saññí. Anto assa atthi'ti anto 'ti gahetabban. Yay pharatī 'ti yan kasiņarūpaŋ pharati. Tan vatthun c'era loko cā 'ti taŋ kasiņarūpaŋ ārammaņañ ceva lokiyatthenal loko ca. Yena pharatē 'ti yena cittena pharati. So attā ceva loko cā 'ti attānam apekkhitvā pullingan katan. Taŋ cittaŋ attā ceva lokiyaţthenaloko cā 'ti vuttaŋ hoti. Antarā 'ti anto. Obhāsakato2 pharati 'ti ālokakasiņavasena, tejokasiņavasena, odātākasiņavasena vā obhāso 'ti pharati. Nilādinaŋ pañcannan pabhassarakasiņānan yeva gahitattā, pathavī-āpo-vāyo-kasiņavasena attābhiniveso na hoti 'ti gahetabban. [153] Vipulay okāsan 'ti khalamandala-mattādivasena na mahantaŋ thānan. Anantavā 'ti vuddha-anantavā. Apariyanto 'ti vuddha3-apariyanto. Anantasaññi 'ti ananto 'ti saññi. 49-50. Tam jīvan 'ti so jīvo; lingavipallāso kato. Jivo ’ti ca attā eva. Rūpādīni pañcā 'pi parivatumaţthena sariran. Jīvay na sarīran 'ti attā-sankhāto jīvo rūpa-sankhāta, sarīraŋ Esa nayo vedanādīsu. na hoti. [154] 51. Tathāgato 'ti satto; arahan 'ti eke. Parammaraņā 'ti maranato uddhan; paraloke 'ti attho. Rūpan idh eva maranadhamman 'ti attano pākațakkhandhasīsena pañcakkhandhagahaņaŋ; tan imasmiŋ yeva loke nassanapakatikan 'ti attho. Sesakkhandhesu 'pies' eva nayo. Kāyassa bhedā 'ti khandhapañcaka-sankhātassa kāyassa bhedato paran. Iminā vacanena parammaraņā 'ti etassa uddessassa attho vutto hoti. 'Pi 'ti-ādīsu hotī 'ti mūlapadan; catūsu 'pi api-saddo sumuccayattho. Titthatī ti sassatattā tiţthati; na cavati 'ti attho. Hoti 'ti padassa vā atthavisesanatthan 2 B Obhāsato. 1 SH āloki-; SH v.l. aloka-. 3 SH buddha-, ·454 Saddhammappakāsinī [154, 18—155, 16 Tiţthatī’ti padaŋ vuttan 'ti veditabban. Uppajjatā 'ti aņdaja-jalābuja-yonippavesavasena uppajjati nāma. Nibbattati 'ti saŋsedaja-opapātika-yonippavesavasena nibbattati nāmā 'ti atthayojanā veditabbā. 52. Ucchijjatī ’ti pabandhābhāvavasena. Vinassatā 'ti bhangavasena. Na hoti parammaraņā 'ti purimapadānan atthavivaranan; cutito uddhan na vijjati ’ti attho. 53. Hoti ca na ca hotī 'ti ekaccasassatikānaŋ ditthi; ekena pariyāyena hoti, ekena pariyāyena nal hoti 'ti attho. Jivabhāvena hoti, pubbajīvassa abhāvena na hoti 'ti vuttan hoti. 54. N'eva hoti, na na hotī ’ti amarāvikkhepikānaŋ dițthi. Hoti 'ti ca na hoti, na hotī 'ti ca na hoti 'ti attho. Anuvādabhayā, musāvādabhayā ca, mandattā, momūhattā ca pubbe vuttattha-dvayassa? patikkhepamattan karoti. [155] Imehi paññāsāya ākārehi ’ti yathāvuttānaŋ dasannan pañcakānaŋ vasena paññāsāya akārehi 'ti. Antaggāhikadiţthi-Vaņñanā Niţthitā. 55. Pubbantāparantānuditthīsu: sassataŋ vadanti 'ti sassatavādā. Atha vă vadenti etenā 'ti vādo, diţthigatassº etan adhivacanan. Sassatan’ti vādo 'pi sassatayogena sassato, sassato vādo etesan 'ti sassatavādā. Tathā ekaccan sassatan 'ti vādo. Ekaccasassato; so etesan atthi ’ti ekaccasassatikā. Tathā antavā anantavā, antavā ca anantavā ca, n' eva antavā nā-nantavā 'ti pavatto vādo antānanto, so etesan atthi 'ti antānantikā. Na marati 'ti amarā. Kā sa ? * Evan pi me no’’ti adinā nayena pariyantarahitassa ditthigaţikassa ditthi c'eva vācā ca. Vividho khepo vikkhepo; amarāya ditthiyā, vācāya vā vikkhepo. Amarāvikkhepo; so etesaŋ atthi 'ti amarāvikkhepikā. Aparo nayo: amarā nāma 1 BM omits na. 2 SH pubbavuttanayassa.

·155, 16–156, 12] Attānuditthi-vannanā 455 maccajāti. Sā ummujjana-nimujjanādivasena? udake sandhāvamanā gahetuŋ na sakkā hoti. Evam eva, ayam 'pi vādo ito c' ito ca sandhāvati, gāhaŋ na upagacchati 'ti amarāvikkhepo 'ti vuccati ; so etesaŋ atthi 'ti amarāvikkhepikā. Adhiccasamuppanno ’ti: akāraṇasamuppanno attā ca loko cā 'ti dassanay adhiccasamuppannaŋ, taŋ etesan atthi 'ti adhiccasamuppanniko. 56. Saññiŋ vadanti 'ti saññīvādā; asaññiŋ vadanti 'ti asaññīvādā; nevasaññiŋ nāsaññiŋ vadanti 'ti nevasaññināsaññīvādā. Athavā saññi 'ti pavatto vādo saññīvādo; so etesaŋ atthi 'ti te saññivādā; tatthā asaññīvādā, nevasaññināsaññivādā ca. Ucchedan vadanti'ti ucchedavādā. Ditthadhammo 'ti paccakkhadhammo; tattha tattha patiladdhaattabhāvass? etaŋ adhivacanan. Ditthadhamme nibbānan ditthadhammanibbānan; imasmiŋ yeva? attabhāve dukkhavūpasamo 'ti attho; taŋ vadanti 'ti ditthadhammanibbanavādā. Imasmin pan’ atthe vitthāriyamāne, sāţthakathaŋ sakalaŋ Brahmajālasuttan vattabban hoti. Evañ ca sati atipapañco hoti ?ti na vitthārito. Tadatthikehi taŋ apekkhitvā gahetabbo. 57. Yasmā sanyojanikā ditthi sabbadiţthisādhāraņā, tasmā tassā sabbadiţthisayyojanattā, sabbadiţthisādhāraņo attho niddittho. So hetthāvuttadiţthi-pariyutthānen' eva veditabbo 2 58. Mānavinibandhaditthīsu: cakkhun ahan 'ti abhinivesaparāmāso 'ti mānapubbako abhinivesaparāmāso; na hi ditthi mănasamipayutta hoti; ten' eva ca mūnavinibandha 'ti vuttaŋ; mānavinibandhamülakā3 'ti attho. c [156] 59. Cakkhuy maman 'ti abhinivesaparāmāso 'ti etthāpi es' eva nayo. Ettha pana mamā? ?ti vattabbe, 'maman 'ti anunāsikāgamo veditabbo. Ahan''ti mānavinibandhā- 2 SH omits. 1 B uppajjanādivasena. 8 SH mānapatibandhā mānamülakā.

·yeva vasena oliyanan: atidhāvanan 't Jathāvuttadiţthīnan 456 Saddhammappakäsini [156, 12–157, 22 ya rūpādīni 'pi ajjhattikān' eva. Na hi kasiņarūpaŋ vinā bāhirāni ahan ’ti gaṇhāti. Maman’’ti mānavinibandhāya pana bābirāni 'pi labbhanti, bābirāni 'pi hi maman ’ti ganhăti. Yasmā pana dukkhā vedanā anitthattā mānavatthu na hoti, tasmā cha vedanā, tāsaŋ mūlapaccayā cha phassā ca na gahitā. Saññādayo paņa idha paricchinnattā na gahita 'ti veditabbā. 60. Attavādapațisanyuttă ditthi attānudiţthi yeva, attā 'ti vādena patisaŋyuttattā puna evaŋ vuttā. [157] 61. Attā ca loko cā 'ti so eva attā ca lokiyatthena? loko cā 'ti attho. Sassato 'ti sassatavādānaŋ ditthi; Asassato 'ti ucchedavādānan. Sassato ca asassato cā 'ti ekaccasassatikānaŋ; n'eva sassato nāsassato ’ti amarāvikkhepikānan; antavā 'ti parittakasiņalābhīnan takkikānaña ca nigganthājivakānañ ca. Atha vā ucchedavādino, satto jātiyā pubbantavā maranena aparantava " 'ti vadanti. Adhiccasamuppannikā "satto jātiyā pubbantavā” 'ti vadanti. Anantavā ?ti appamāṇakasiņalābhīnan. Sassatavādino pana pubbantāparanto n'atthi; tena anantavā " 'ti vadanti. Adhiccasamuppanikā aparantena anantavā ?ti vadanti, Antavă ca anantavā cā 'ti uddham adho avaddhitvā tiriyaŋ vaddhitakasiņānaŋ. N'eva antavā n-ānantavā 'ti amarāvikkhepikānaŋ etan. 62. Bhava-vibhavaditthînan yathāvuttadiţthito visu, abhisituŋ pucchan akatvā 'vat oliyanābhiniveso bhavaditthi; atidhāvanābhiniveso vibhavaditthi 'ti āha. Tattha: bhavanirodhāya dhamme desiyamāne cittay na pakkhandati 'ti vuttan. Oliyanābhiniveso sassatasaññāya nibbāṇato sankocanäbhiniveso 'ti attho. Bhaven' eva kho pan eke aţțiyamānā harāso 66 &6 1 BM alokatthena; SH ālokana. 2 SH v.l. titthiyānañ. 4 SH omits 'va; SH v.l. ca. 3 SH 017- (throughout).

·157, 22–158, 23] Attānuditthi-vannanā yamāna jigucchamānā vibhavay abhinandanti 'ti vuttan. Atidhāvanābhiniveso, ucchedasaññāya nirodhagāmini-pațipadātikkamanābhiniveso 'ti attho. Idāni tāva bhava-vibhavadiţthiyo sabbaditthīsu yojetvā dassetuŋ assadaditthiya 'ti adim aha. Tattha: yasmā assādadiţthikā sassataŋ vā ucchedaŋ vā nissāya "n'atthi kāmesu doso" 'ti ganhanti, tasmā pañcattiņsākārā 'pi assādadițțhiyo siyā bhavaditthiyo siyā vibharaditthiyo 'ti vuttā. Tattha: yasmā ekekā 'pi ditthiyo sassatagāhavasena bhavaditthiyo bhaveyyun, ucchedagāhavasena vibhavaditthiyo bhaveyyun ’ti attho. Attānuditthiyā rūpaŋ attato samanupassati ... vedanan vedanan... saññan... sankhāre ... viññāņaŋ attato samanupassati 'ti pañcasu rūpādito attano anaññattā tesu ca ucchinnesu attā ucchinno 'ti gahanato pañca vibhavaditthiyo 'ti vuttaŋ. Sesesu pañcadosāsu thānesu rūpādito attano aññattā tesu ucchinnesu 'pi attā sassato 'ti gahanato pannarasa bhavaditthiyo 'ti vuttan. Micchaditthiyā sabbā 'ra tāt vibhavaditthiyo 'ti ucchedavasena pavattattā antavā-nantavādiţthīsu parittārammaņaappamāṇārammanajjhānalābhino dibbacakkhunā rūpadhātuyā cavitvā satte aññattha upapanne passitvā, bhavadiţthiŋ apassitvā vibhavaditthiŋ ganhanti. [158] Tasmā tattha siya bhavaditthiyo, siyā vihbavaditthiyo, 'ti vuttan. Hoti ca na ca hotī 'ti ettha: Hoti că 'ti bhavaditthi; Na ca hoti 'ti vibhavaditthi. Neva hoti, na na hotī 'ti ettha: N' eva hoti 'ti vibhavaditthi; Na na hoti 'ti bhavaditthi; tasmā tattha "siyā" ?ti vuttan. Pubbantānuditthiyā ekaccasassatikā sassatañ ca paññāpenti, asassatañ ca paññāpenti, tasmā sā bhavaditthi ca vibhavadiţthi ca hoti. Cattāro antānantikā antānantan attānan paññāpenti, tasmā sā attānuditthisadisā, bhavadiţthi ca vibhavadiţthi ca. Cattāro amarāvikkhepikā bhavaditthiŋ vā vibhavadiţthiŋ vānissāya vācāvikkhepan āpajjanti, avasesā pana bhavaditthiyo 'va; tasmā te te san- 1 Text sabbāvatā (throughout). 2 SH kā.

·vuttā. Saņyojanikā pana ditthi avatthābhedena Sabzira cchäditthiyo; khandhavatthukatta e 458 Saddhammappakāsinī [158, 23–159, 2 dhāya siyā 'ti vuttan. Aparantānuditthiyā satta ucchedavādā vibhaditthiyo, avasesā bhavaditthiyo, tasmā te te sandhāya siyā 'ti vuttaŋ; Sayyojanikaditthiyā sabbadiţthinaŋ vasena siyā 'ti vuttan. Ahan ’ti māna-vinibandhāya ditthiyā cakkhādinan 'ahan' 'ti gahitattā, tesaŋ vināse, attā 'pi vinaţtho hotil; tasmā sabbā 'va tā vibhavaditthiyo 'ti vuttan. Attänudiţthiyā viya maman ʼti mānavinibandhūya ditthiyā cakkhādito attano aññattā, tesa, vināse 'pi attā na vinassati 'ti sabbā 'va tā bhavaditthiyo 'ti vuttan. Lokavāda patisanyuttayā ditthiyā sassato attā ca loko cā 'ti ādinā nayena vuttatā bhavavibhavadiţthi pakațā yeva. Ettāvatā assādaditthādikā vibhavadiţthipariyosānā soļasaditthiyo tīņi satañ ca ditthābhinivesā niddiţthā honti. Attānudiţthi ca, sakkāyadiţthi ca, attavādapatisanyuttā dițthi ca atthato ekā; pariyāyena Idāni: sabbā 'va tā ditthiyo assādadiţthiyo 'ti ādi aññena pariyāyena yathāyogan ditthisaŋsandanā? hoti.3 Tattha: sabbā 'va tā ditthiyo 'ti yathāvuttā anavasesā ditthiyo diţthirāgarattattā taṇhāssādanissitattā ca assādaditthiyo; attasinehānugatattā attānuditthiyo; viparītadassanattā miantassa gahitattā antaggāhikā ditthiyo. [159] Anattasaŋyojanikattā sanyojanikā ditthiyo; attavādena yuttattā attavādapațisanyuttā ditthiyo 'ti imā satta ditthiyo sabbaditthisangāhikā. Sesā pana nava dițțhiyo na sabbadiţthisangāhikā. Idāni: vitthārato vuttā sabbā 'va tā ditthiyo dvīsu yeva ditthisu sankhipitvā, sattānaŋ dițțhidvayanissayaŋ dassento bhavañ ca diţthin ’ti gātham* āha. Sabbā ’pi hi tā ditthiyo * Printed like prose in the Text, p. 159, II. 2-4, bhavatthiyo to 'ti should be read as follows : Bhavañ ca ditthiy vibhavañ ca ditthiņ Etan dvayan takkitā nissitā ye; Tesa, nirodhambi na hº atthi ñānan Yatthāyan loko viparītasaññ. 1 SH hotī 'ti. 2 SH v.l. ditthi tattha sansadanā. 3 SH omits.

·159, 3-4] Attānuditth2-rannanā 459 bhavaditthi vā honti, vibhavadiţthì vā. Bhavañ ca ditthin vibhavañ ca ditthin 'ti ettha pana ca-saddo dițțhim eva samuccinoti, na nissayan; na hi eko bhava-vibhavadiţthidvayaŋ nissayati. Yath' āha: "Iti bhāvaditthisannissitā vā sattā honti vibhavadiţthisannissitā vā" 'ti. Takkikā 'ti takkena vadanti 'ti takkikā; te hi ditthigatikā sabhāvapațivedhapaññāya abhāvā kevalaŋ takkena vattanti. Ye 'pi ca jhānalābhino abhiññālābhino vā dițțhiŋ ganhanti, te 'pi takketvā gahaṇato takkikā eva. Nissitāset 'ti nissitā 'ti attho; ekam eva padaŋ; Se 'ti nipātamattaŋ vā. Tesan nirodhamhi n'atthia ñānan 'ti, ditthinissayassa kāraṇavacanam etan. Sakkāyadiţthinirodhe, nibbāņe yasmā tesan ñaņaŋ n'atthi tasmā, etaŋ dițțhidvayan nissitā 'ti attho. ("Na hi atthi ñānan” 'ti ettha hi-kāro kāraṇopadese nipato.) Yatthā-yay loko viparītasaññā ’ti yattha sukhe, nirodhamhi ayaŋ sadevako loko dukkham iti viparitasaññi hoti, tasmiy nirodhamhi na hatthi ñānan 'ti sambandho. Dukkham iti viparītasaññitaya idaŋ suttan: Rūpā saddā rasā gandhā Phassā dhammā ca kevala, Itthā kantā manāpā ca Yavat 'atthi' 'ti vuccati; Sadevakassa lokassa Ete te sukhasammatā; Yattha cete nirujjhanti Taŋ tesan dukkha-sammataŋ. Sukhan taŋ ditthi pariyeti Sakkāyassūparodhanan?; Paccanikam idan hoti Sabbalokena passatan. * Cf. Sayyutta IV, 127-128. 1 Text Nissitā ye. 2 SH na h' atthi. 3 SH, SM Sukhan tan dukkham ariyehi, Sakkā yassūparodhanan.

·. Ta- 460 Saddhammappakāsini [159, 4-8 Yay pare sukhato āhu Tad ariyā āhu dukkhato; Yaŋ pare dukkhato ähu Tad ariyā sukhato 'pi ca.1 Passa dhammaŋ durājānan Sammūļh' ettha aviddasū; Nivutānay tamo hoti Andhakāro apassatan. Satañ ca vivațan hoti Aloko passatām idha; Santike na vijānanti Magă dhamma-akovidā.2 Bhavarāgaparetehi Bhava-sotānusārīhi Māradheyyānupannehi N-āyaṇ dhammo Susambuddho. Ko nu aññatra ariyehi Padan sambuddham arahati ? Yan padaŋ sammad aññāya Parinibbanti anāsavā 'ti. 63. Idāni sabbāsaŋ dițthīnaŋ ditthidvayabhāvaŋ ditthisamugghätakañ ca sammādiţthiŋ suttato dassetukāmo Dvīhi bhikkhave 'ti suttan āhari. Tattha: devā 'ti brahmuno 'pi yuccanti. Oliyantı 'ti sankucanti. Atidhāvantā 'ti atikkamitvā gacchanti. Cakkhumanto 'ti paññāvanto. Ca-saddo atirekattho. Bhavāramā 'ti bhavo ārāmo, abhiramaņatthānaŋ etesan 'ti bhavārāmā. Bhavaratā 'ti bhave abhiratā. thāgatena vā Tathāgatasăvakena vā desiyamāne. Na pakkhandati 'ti dhammadesanan vā bhavanirodhaŋ vā na pavisati. Na pasidatī ti tattha pasādaŋ na pāpuņāti. Na 2 B ariyā āhu sukhato, 2 SH, B v.l. dhammassa 'kovidā.

·nenā 'ti attho. Asati 'pi cetth? 159, 14-24] Attānuditthi-vannano 461 santitthatī 'ti tattha na patitthāti. N-adhimuccati 'ti tattha ghanabhāvan na pāpuņāti. Ettāvatā sassataditthi vuttā. Attīyamānā 'ti dukkhay păpuņamānā. Harāyamānā 'ti lajjan päpuņamānā. Jigucchamānā 'ti jigucchan pāpuņamānā. Vibhavan abhinandantā ’ti ucchedaŋ pațicca tussanti; ucchedaŋ patthayanti 'ti vā attho. Kirā 'ti anussavatthe nipāto. Bho 'ti ālapanamattan. Santan 'ti nibbutan. Paħītay 'ti dukkhābhāvato paņītan; padhānabhāvan nītan1 'ti vā paņītaŋ. Yāthāvan 'ti yathāsabhāvan. Ettāvatā ucchedaditthi vutta. Idhā 'ti imasmiņ sāsane. Bhūtan 'ti hetuto sañjātan khandhapañcaka-sarkhātaŋ dukkhan. Bhūtato passatī 'ti idan bhūtaŋ dukkhan 'ti passati. Nibbidāyā 'ti vipassanatthāya. Virāgāyā 'ti ariyamaggatthāya. Nirodhāyā ’ti nibbāņatthāya. Pati panno hotī 'ti, tadanurūpan pațipadan patipanno hoti. Evan passantī 'ti iminā pakārena pubbabhāge lokiyañāņena, pațivedhakāle lokuttarañāņena passanti. Ettāvatā sammādiţthi vuttā. Idāni dvihi gathāhi tassā sammāditthiyā ānisaŋsaŋ sandasseti.3 Tattha: Yo bhūtay bhūtato disvā ’ti dukkhaŋ pariññābhisamayena abhisametvā 'ti attho. Bhūtassa ca atikkaman 'ti nirodhay sacchikiriyābhisamayena abhisametvā 'ti attho. Yathābhūte 'dhimuccatī 'ti maggabhāvanābhisamayavasena yathāsabhāve nirodhe, Etaŋ santan, etaŋ paņītan? 'ti adhimuccati. Bhavataṇhā-parikkhayā 'ti samudayassa pahāyatte disvā 'ti pubbakālikavacanaŋ saddhiŋ pubbabhāga-4 patipadāya vohāravasena vuttan ’ti veditabban. Na hi pubban passitvā pacchā adhimuccati; catusaccābhisamayo samānakālam eva hoti. Samānakāle 'pi vā pubbakālikāni padāni bhavanti 'ti na doso. . 1 SH -bhāvanītan. 3 B dasseti. SH -samayasamāna.. 2 SH „sankhātadukkhan. SH -bhāge. 4 5 ·462 Saddhammappakāsinī [159, 25—160, 12 Sa ve 'ti ekaŋsena so arahan. Bhūtapariññātol 'ti dukkhan pariññātavā. Vītataṇho 'ti vigatataṇho. Bhavābhave'ti khuddake ca mahante ca bhave. Vuddhi-atthe 'pi hi akārassa sambhavato abhavo 'ti mahābhavo ; so pana khuddaka-mahantabhāvo upādāyāpādāya veditabbo. (Atthavā: Bhave 'ti sassate; abhave 'ti ucchede; tadubhaye 'pi diţthirāgābhāvena vītatanho.) Bhūtassa vibhavā 'ti vattadukkhassa samucchedā. N-agacchati punabbhavan 'ti arahato parinibbāņaŋ vuttan. [160] 64. Tayo puggalā ʼti ādi micchādiţthia-garahaņatthan sammādiţthi -pasaŋsanatthay ca vuttan. Tattha virūpabhāvaŋ pannā gatā ditthi etesan 'ti vipannaditthi. Sundarabhāvan pannā gatā dițthi etesan’ti sampannaditthī. Titthiyo 'ti: titthaŋ vuccati ditthi; tan patipannattā titthe sādhu; titthaŋ yassa atthi 'ti vā titthiyo. Ito bahiddhā pabbajjūpagato. Titthiyasāvako ti tesan ditthānugatim āpanno gahattho. Yo ca micchāditthiko 'ti tadubhayabhāvan anupagantvā yāya kāyaci ditthiyā micchādiţthiko. Tathāgato 'ti sammāsambuddho; paccekabuddho 'pi etth' eva sangahito. Tathāgatasāvako 'ti maggappatto, phalappatto ca. Yo ca sammāditthiko 'ti tadubhayavinimutto lokiyasammāditthiyā sammāditthiko. Gāthāsu: Kodhano 'ti yo abhiņhaŋ kujjhati so; upanāhā 'ti tam eva kodhaŋ vaddhetvā upanandhanasilo. Pāpamakkhī 'ti lāmakabhūtamakkhavā. Māyāvī ’ti katapāpapaticchādanavā. Vasalo 'ti hīnajacco. Visuddho 'ti ñāņadassanavisuddhiyā vissuddho. Suddhatan gato ’ti maggaphala-sarkhātaŋ suddhabhāvaŋ gato. Medhāvī ti paññavā. Imāya gāthāya lokuttarasammādiţthisampanno eva thomito. 65. Vipannaditthiyo, sampannaditthiyo 'ti puggalavohāraŋ pahāya dhammam eva garahanto thomento ca aha. Etan maman 'ti tanhāmaññanavasena ditthi. Eso 'ham asmi 'ti 1 B, SM Bhūtan pariññā so; Text Bhūtassa pariññā. 2 SH .ditthika..

·160, 23—161, 3] Attänuditthi-rannanā 463 mānamaññanamülikā ditthi. Eso me attū 'ti ditthimaññānam eva. 66. Etan maman 'ti kā ditthi? 'ti ādihi tissannaŋ vipannadiţthinaŋ vibhāgañ ca, gananan" ca, kālasangahañ ca pucchitvā vissajjanaŋ katan. Tattha: Kā ditthi ? 'ti anekāsu ditthisu katamā ditthi ?' 'ti attho. Katamantānuggahitā 'ti pubbantāparanta-sankhātakāladvaye katamena kālena anuggahitā; anubaddhā2 'ti attho. Yasmā etan maman 'ti parāmasanto, “etaŋ mama ahosi, evaŋ mama ahosi, ettakay mama ahosī” ’ti atītan vatthuŋ apadisitvā parāmasati, tasmā pubbantānuditthi hoti, pubbantānuggahitā ca tā ditthiyo honti. Yasmā eso 'ham asmā 'ti parāmasanto, " Iminā 'haŋ silena vā vatena vā tapena vă brahmacariyena vā eso 'haŋ3 visujjhissāmī,” 'ti anāgataŋ phalan upādāya parāmasati; tasmā aparantānuditthi hoti, aparantānuggahitā ca tā ditthiyo honti. [161] Yasmā eso me attā 'ti parāmasanto atitānāgatan upādinnasantatiŋ upădāya “Eso me attā” ?ti parāmasti, sakkāyadiţthivasena ca parāmasati; tasmā sakkāyaditthi hoti, pubbantāparantanugghita ca tā ditthiyo honti. Yasmā pana sakkāyadiţthipamukhā yeva dvāsatthidiţthiyo honti; sakkāyadiţthisamugghātena ca dvāsatthidiţthiyo samugghatay gacchanti, tasmā sakkāyaditthipamukhena dvāsatthi ditthigatānā 'ti vuttan. Sakkāyadiţthipamukhena sakkāyadiţthidvārena dvāsatthidiţthigatāni honti 'ti attho. (Sakkāyadiţthipamukhāni* 'ti pāțho sundarataro. Sakkāyadiţthi pamukhā ādikā etesan ?ti sakkāyadiţthipamukhāni. Kāni tāni? Dvāsaţthi ditthigatāni.) Kā ditthi 'ti pucchāya visativatthuka attānuditthi vīsativatthukā sakkāyaditthā 'ti visajjanaŋ katan. Kati ditthiyo 'ti * As in the Text. 2 B bandhā. 1 B bhavañ ca gamanañ. 3 SH v.l. eso 'ham asmi; SH eso 'smi.

·[161, 3-8 etanis etesan nāmāni. 464 Saddhammappakäsinī pucchāya sakkāyadiţthipamukhāni dvāsatthiditthigatānī ’ti vissajjanaŋ. Sā yeva pana sakkāyadiţthi, Eso me attā"ti vacanasāmaññena attānuditthi 'ti vutta. Tassă vuttāya attavādapatisanyuttā ditthi 'ti 'pi vuttā eva hoti. 68.* Ye keci bhikkhave 'ti ādi suttäharanan sampannaditthipuggala-sambandhena sampannadiţthipuggala-visesaldassanatthaŋ katan. Tattha nitthan gatā 'ti maggañāņavasena, sammāsambuddho Bhagavā 'ti nicchayan gatā, nibbematikā 'ti attho. (Nitthāgatā 'ti patho samāsapadan hoti; attho pana so yeva.) Ditthisampannā 'ti ditthiyā sundarabhāvan gatā. Idha nitthā ’ti imissā kāmadhātuyā parinibbāņaŋ. Idha vihāya nitthā 'ti imaŋ kāmabhavaŋ vijahitvā suddhāvāsabrahmaloke parinibbāņan. Sattakkhattuŋ paramā sattavāraparamā bhavūpapatti attabhāvagahaņaŋ assa, tato paraŋ atthaman bhavan nādiyati 'ti sattakkhattuparamo, tassa sattakkhattuparamassa sotāpannassa. Kolankolassā 'ti kulato kulan gacchati 'ti kolankolo. Sotāpattiphalasacchikiriyato hi paţthāya nice kule upapatti2 nāma n'atthi; mahābhogakulesu yeva nibbattati 'ti attho; tassa kolankolassa sotāpannassa. Ekabājassā 'ti khandhabījaŋ nāma kathitan. Yassa hi sotāpannassa ekaŋ yeva khandhabījaŋ atthi, ekaŋ attabhāvagahanan, so ekabīji nāma, tassa ekabījissa sotāpannassa. Ettaka, hi thānaŋ gato sattakkhattuparamo nāma hoti, ettakaŋ kolankolo, ettakan ekabīji ’ti Bhagavatā etesan nāmaŋ gahitan. Bhagavā hi ayaŋ ettaka, thānan na gamissati; ayan ettakaŋ thānan gamissati ’ti ñatvā tesan tesan4 tāni tāni nāmāni aggahesi. Mudupañño hi sotāpanno sattabhave nibbattento sattakkhattuparamo nāma. Majjhimapañño paraŋ chatthaŋ bhavan nibbattento kolankolo * Text omits figure 67 through oversight. 1 SH -vibhāga- 8 SH -vasen' eva tāni. 2 SH uppatti. 4 SH, SM omit na.

·161, 8-141 Attānuditthi-vannanā 465 nāma. Tikkhapañño ekay bhavaŋ nibbattento ekabiji nāma. Taŋ pan' etaŋ tesaŋ tesan? mudumajjhimatikkhapaññatan pubbahetu niyāmeti. Ime tayo 'pi sotāpannā kāmabhavavasena vuttā; rūpārūpabhave pana bahukā 'pi pațisandhiyo ganhanti. Sakadāgāmissā 'ti pațisandhivasena sakiŋ kāmabhavaŋ agacchati 'ti sakadāgāmi; tassa sakadăgāmissa. Ditthe 'va dhamme arahā 'ti imasmiy yeva attabhāve arahā. (Arahan 'ti 'pi pātho.) Idha nitthā 'ti kāmabhavan saņsarante yeva sandhāya vuttaŋ; rūpārūpabhave uppannā pana ariyā kāmabhave na uppajanti, tatth’eva parinibbāyanti. Antarāparinibbayissā 'ti āyuvemajjhassa antarā yeva kilesaparinibbāņena parinibbāyanato2 antarāparinibbāyi. So pana uppannasamanantarāparinibbāyi; āyuvemajjhaŋ appatvā parinibbāyi, āyuvemajjhaŋ patvā parinibbāyī ’ti tividho hoti. Tassa antarāparinibbāyissa anāgāmino; upahaccaparinibbāyissā 'ti āyuvemajjhan atikkamitvā vā, kālakiriyan upagantvā vā, kilesaparinibbānena parinibbāyantassa anāgāmino. Asankhāraparinibbāyissā 'ti asankhārena appayogena adhimattappayogaŋ akatvā 'va kilesaparinibbānena parinibbāyanadhammassa anāgāmino. Sasankhāraparinibbāyissä 'ti sasankhārena dukkhena kasirena adhimattayogan3 katvā ’va kilesaparinibbānena parinibbāyanadhammassa anāgāmino. Uddhaysotassa akanitthagāmino 'ti uddhaŋ vāhībhāvena uddhamassa tanhāsotaŋ vattasotaŋ vā 'ti uddhaysoto; uddha vā gantvā pațilabhitabbato uddhamassa maggasotan 'ti uddhaŋsoto ; akanitthaŋ gacchati 'ti akanitthagāmī, tassa uddhaŋsotassa akanitthagāmino anāgāmissa. Ayam pana anāgāmi catuppabhedo hoti:1 yo hi avihato patthāya cattaro brahmaloke sodhetvā akaniţthan gantvā parinibbāyati, ayaŋ uddhaŋsoto akanitthagāmi nāma. Yo hetthā tayo brahmaloke sodhetvā sudassībrahmaloke thatvā parinibbāyati, ayan uddhaŋsoto na akanitthagāmī nāma. Yo ito akaniţtham eva gantvā parinibbāyati, ayan na uddhaŋsoto akanitthagāmī nāma. Yo heţthā catūsu brahmalokesu 1 SH omits. 2 B -yanto. 3 SH -ppayogan.

·466 Saddhammappakāsini [161, 14-28 tattha tatth' eva parinibbāyati ayan na uddha,soto na akaniţthagāmī nāmā ’ti. Ime pañca anāgāmino suddhāvāsan gahetvā vuttā. Anāgāmino pana rūparāg-ārūparāgānan appahinattā ākankhamānā sesarūp-ārūpabhavesū 'pi nibbattanti. Suddhāvāse nibbattā pana aññattha na nibbattanti. 69. Aveccappasannā 'ti ariyamaggavasena jānitvā bujjhitvā ā acalappasādena pasannā. Sotāpannā ’ti ariyamaggasotaŋ āpannā; iminā sabbe 'pi ariyaphalatthā puggalā sangahital 'ti. Saddhammappakāsiniyā Patisambhidāmaggatthakathāya. Ditthikathā-Vaņnanā Nitthitā. 1 SH gahitā.

·[ĀNĀPĀNASSATIKATHA-VAŅŅANĀ.] ca [162] 1. Idāni ditthikathānantaran kathitāya Anāpānassatikathāya apubbatthānuvaņñanā anuppattā. Ayan hi Ānāpānassatikathā; Diţthikathāya suvidita-ditthādinavassa, micchādiţthimala-visodhanena suvisuddhaсittassa vathābhūtāvabodhāya samādhibhāvanā sukarā hoti, sabbasamādhibhāvanāsu sabbasabbaññū-bodhisattānan bodhimūle iminā 'va samadhinā samāhitacittānay yathābhūtāvabodhato ayam eva samādhibhāvanā padhānā iti ca; Ditthikathānantaraŋ kathitā. Tattha: solasaratthukan ānāpānasatisamādhin bhāvayato samādhikāni dve mānasatāni uppajjantī 'ti ñāņagaņaņaniddeso?; attha paripanthe ñāņānī 'ti ādi ñāņagañananiddeso. Katamāni attha paripanthe ñāņānī 'ti ādīni imāni ekavīsati vimuttisukhe wānānā 'ti pariyantay sabbañāņānaŋ vitthāraniddeso; ante solasavatthukay anāpānasatisamādhin bhāvayato 'ti ādi nigamanan 'ti evaņ tāva pālivavatthāna, veditabban. Tattha gananuddese gañanavāre tāva Solasavatthukan 'ti digha -rassa - sabbakāyapatisaŋvedi-passambhayan-kāyasankhārana 'ti kāyānupassanācatukkan. Pitipatisaŋvedi-sukhapatisaŋvedi-cittasankhārapatisaŋvedī-passambhayaŋ-cittasankhāran 'ti vedanānupassanācatukkan. Cittapatisaŋvedī, abhippamodayaŋ cittaŋ, samādahan cittaŋ,3 vimocayan cittan 'ti cittānupassanācatukkan. Aniccānupassī, virāgānupassī, nirodhānupassī, paținisaggānupassi 'ti dhammānupassanācatukkan 'ti imesan catunnaŋ catukkānaŋ vasena solasa vatthūni patitthā ārammaņāni assā 'ti Solasavatthuko; tan solasavatthukay; samāsavasena pan' ettha vibhattilopo kato. Anan 'ti abbhantaran pavisanavāto. Apānan 'ti bahinikkhamanavāto. Keci pana vipariyāyena vadanti. 2 SH uses separate words. 1 SH -gananuddeso. 3 B reads passambhayan. II 407 6 ·2 ņāni. Neboldanulomañānāni 'ti nibbidāya anukūlāni ñāņāni. 468 Saddhammappakāsini [162, 9-21 Apānay hi apetan ānato ’ti Apānan' ti vuccati.] Niddese apana pakārass' eva dīghattam ajjhupekkhitvā, apanan 'ti' vuttaŋ. Tasmiŋ ānāpāne sati, Ānāpānasati; assāsapassāsapariggāhikāya satiyā etaŋ adhivacanan. Anāpānasatiyā yutto samādhi, ānāpānasatiyaŋ vā samādhi Anāpānassatisamādhi. Taŋ bhāvayato 'ti nibbedhabhāgiyaŋ bhāventassa. Samadhikānī'ti saha adhikena vattanti 'ti samadhikāni, sātirekānī 'ti attho. Ma-kāro panettha padasandhikāro. (Keci pana saŋ-adhikānī 'ti vadanti. Evaŋ sati dve ñāņasatāni yeva adhikāni cā ?ti āpajjati. Taŋ na yujjati. Imāni hi visati-adhikāni dve ñāṇasatāni honti 'ti.) Pari panthes ñāņānī 'ti paripanthan4 ārammaņaŋ katvā pavattañāņāni. Tathā upakāre upakkileseñānāni. Vodāne ñānāni 'ti vodāyati tena cittan parisuddhay hotī ’ti vodānan. Kiŋ taŋ? ñāņaŋ. Vodānañāņani 'ti vattabbe, sutamaye ñāņan 'ti adisu viya “Vodāne ñānānī ti vuttan. Sato sampajāno hutvā karoti 'ti satokārī; tassa satokārissas ñānāni. Nibbidāñāņāni 'ti nibbidābhūtāni ñā- (Nibbidānulomi-ñāņāni 'ti pi pāțho. Nibbidānulomo etesan atthi 'ti nibbidānulomi 'ti attho.) Nibbidāpatippassaddhiñāņānī ’ti nibbidāya patippassaddhiyan ñāņāni. Vimuttisukhe ñāņāni 'ti vimuttisukhena sampayuttāni ñāņāni. Gananavāra-Vannanā Nitthitā. 6 2. Katamāni atthā 'ti ādīhi paripantham-upakārānaŋ pațipakkhavikkhepa7-yugalattā tesu ñāņāni sah' eva niditthāni. Kāmacchanda-nekkhamādini hetthā vuttatthāni. Upakaran 'ti ca lingavipallāsavasena napunsakavacanaŋ katan. Sabbe hi akusalā dhammā 'ti vuttāvasesā ye keci akusalā dhammā; 1 SH vuccanti. a to b SH pan' assa nākārassa dīghattan ... ānan 'ti. 2 SH sama-. 3 SH v.l. Paribandhe. 4 SH v.1. paribandhan. 5. Text satokārīsu. 6 SH v.l. -bandha. 7 SH, SM -vipakkha-.

·cchanti. Keci pana niyyāṇan 'ti maggo 'ti vadanti. Idha 162, 21-163, 14] Anūpānassatikathā-vannanā 469 tathā sabbe 'pi nibbedhabhāgiyā kusalū dhammā. Paripantho upakāran 'ti ca tay tad eva apekkhitvā ekavacanan kataŋ. Ettha ca pari panthe ñānāni ca upakāre ñānāni ca pucchitvā tesaŋ ārammaņān'eva vissajjetvā, teh' eva tāni vissajjitāni honti 'ti tadārammaņāni ñāņāninigametvā dassesi. Upakkilese ñāņādīsu 'pi es? eva nayo. Solasahi ākārehi 'ti ubhayapakkhavasenaa vuttehi solasahi ñāņakotthāsehi. Udutay cittan; samuducittant 'ti upacārabhūmiyaŋ cittaŋ uddhaŋ citan), sammā uddhan citan; uparūparikataparicayan sammā uparūparikataparicayan 'ti attho. (Udujitaŋ cittaŋ samudujitan 'ti 'pi pātho. Uparibhāvāya jitaŋ uparibhāvakarehi vā ñāņehi jitaŋ udujitan. Samudujitan 'ti sammā uparibhāvāya uparibhāvakarehi vā ñāņehi jitan. Sammā 'ti cettha visamabhāvapaţikkhepo. Imasmiņ pāthe u, dū, ?ti dve dve upasaggā honti. Udājitan cittaŋ samudājitan 'ti 'pi pātho. Etthä-pi jitattho yeva. Udā 'ti idaŋ pana nipātamattam evā ’ti vadanti. Vīnopamatthakathāya tajjitaŋ sutajjitan 'ti ca attho vutto; so idha na yujjati.) Ekatte santitthatā 'ti upacārabhūmiyan tāva nānārammaņavikkhepābhāvena ekatte patitthāti. [163] 3-4. Niyyānāvaranaťthena nīvaranā 'ti ettha aratie pi sabbe pi akusalā? āvaraņaţthena nivāranatthenas nīvaraņā 'ti vuttā. Niyyāṇāvaranatthenā 'ti niyyāṇānan agamanamagga-pidahanatthena. (Niyyāṇāvāraṇatthenā ’ti 'pi pātho, niyyāņapatipakkhatthenā9 'ti attho.) Nekkhamman ariyānan niyyānan 'ti maggatthānaŋ ariyānaŋ niyyāna-sarkhātassa ariyamaggassa hetuttā phalūpacārena ariyānan niyyāņaŋ. Tena ca hetubhūtena maggakkhaṇe ariyā niyyanti niggaupacārassa adhippetattā maggakhane ca alokasaññāya sabba- 2 1 SH omits. SH, SM ñānapakkha-. 3 Text Uddhatan cittay; SH, SM Udu citan. SH, SM -citan. 5 B Nīvaraṇatthena nīvaraṇānī. 6. Bāyatim. 7 B adds dhammā. 8. Not in SH, SM. SN, SM niyyāṇānang patikkhepanatthenā. 9 ·nikanti 'ti 470 Saddhammappakāsini [163, 14-164, 12 kusaladhammānañ ca abhāvā tay na yujjati. Nivutattā 'ti pațicchannattā. Na pajānātā ’ti puggalavasena vuttaŋ. Solasañāņa-Niddesa-Vannanā Nitthitā. Visuddhaсittassā 'ti upacārabhūmiyaŋ yeva. [164] Khanikasamodhānā ’ti cittakkhaṇe cittakkhaņel uppajjanato khaņo etesan atthi ’ti khaṇikā upakkilesā; khaṇikānaŋ samodhāno samāgamo sambandho khaṇikasamodhāno; tasmā khanikasamodhānā. Uppajjamānā upakkilesā khaṇikappabandhavasena, khaṇikaparamparāvasena uppajjanti, na ekacittakkhanavasenā 'ti vuttan hoti. 5. Pathamacchakke assāsādimajjhapariyosānan 'ti abbhantarapavisanavātassa nasikaggan vã mukhanimittan và adi, hadayaŋ majjhan, nābhi pariyosānan. Tan tassa? ādimajjhapariyosānan. Satiyā anugacchato yogissa ţhānanānattānugamanena cittan ajjhattan vikkhepaŋ gacchati, taŋ ajjhattavikkhepagatan cittan ekatte3 asanthahanato samādhissa paripantho. Passāsādimajjhapariyosānan 'ti bahinikkhamaņavātassa näbhi ādi, hadayan majjhay; nāsikaggaŋ vā, mukhanimittan vā, bahi-ākāso vā pariyosānaŋ. Yojana pan' ettha vuttanayen' eva veditabbā. Assāsapați kankhanā nikanti tanhācariyā 'ti nāsikāvātāyattam idaŋ kammatthānan 'ti sallakkhetvā oļārikoļārikassa assāsassa patthana-sankhātā nikāmanā eva taṇhāpavatti. Taṇhāpavattiyā sati ekatte3 asanthahanato samādhissa paripantho. Passāsapatikan khanā sankhātā nikanti. Sesaŋ vuttanayen' eva yojetabban. Assāsenābhitunnassā 'ti atidīghaŋ, atirassaŋ vā assāsan karontassa assāsamülakassa kāyacittakilamatthassa sabbhāvato, tena assāsena viddhassa pīļitassa. Passāsapatilābhe mucchanā 'ti assāsena pīļitattā yeva passāse assādasaññino passāsan patthayato, tasmin passāsapatilābhe rajjanā. Passāsa-mūlake 'pi es' eva nayo. 1 SM does not repeat. 3 SH v.l. ekagge. 2 SM antassa. 4 SM sambhāvato.

·164, 13-165, 10] Anāpānassatikathā-vannanā 471 Vuttass' eva atthassa anuvannanatthaŋ vuttesu gāthābandhesu: anugacchati 'ti anugacchamānā. Satī 'ti ajjhattabahiddhā vikkhepahetubhūtā sati. Vikkhipati anena cittan 'ti vikkhepo. Ko so? Assäso. So ajjhattan vikkhepo ajjhattavikkhepo. Tassa ākańkhanā ajjhattavikkhepākankhanā.* Asammāmanasikāravasena ajjhattavikkhepakassa assāsassa äkankhanā ’ti vuttan hoti. Eten' eva nayena bahiddhā vikkhepapatthanā veditabbā. Yehī ’ti yehi upakkilesehi. Vikkhepamānassā ’ti vikkhepiyamānassa, 1 vikkhepan āpādiyamānassa. No ca cittan vimuccati 'ti cittan assāsārammaņe ca nādhimuccati, paccanīkadhammehi ca na vimuccati. “Cittaŋ no ca vimuccati parapattiyā ca hontī” 'ti sambandho. Vimokkhay appajānantā ’ti so vā añño vã ārammaņavimuttivimokkhan ca vipaccanīkavimuttivimokkhañca evaŋ appajānantā. Parapattiyā 'ti parapaccayan,3 parasaddahanane arahanti, na attappaccakkhan ñānan ’ti. Parappaccayikā” 'ti vattabbe parapattiyā ’ti vuttan. Attho pana so yeva. 6. Dutiyacchakke, nimittan 'ti assāsapassāsānan phussanatthānaŋ. Assāsapassāsā hi dīghanāsikassa nāsaputan ghaţțento pavattanti, rassanāsikassa uttarotthaŋ. Yadi hi ayan yogi taŋ nimittam eva āvajjati; tassa nimittam eva āvajjamānassa assāse cittan vikampati, na patitthāti 'ti attho. Tassa tasmiŋ citte appatiţthite samadhissa abhāvato tan vikampanaŋ samādhissa paripantho. Yadi assāsam āvajjati tassa cittay abbhantarapavesanavasena vikkhepaŋ āvahati, nimitte na patitthāti; tasmā nimitte vikampati. Iminā nayena sesesu 'pi yojanā kātabbā. eva [165] Gāthāsu: vikkhipates ?ti vikkhepīyati vikkhepan āpādīyati. * So correct in the Test. 2 SH paccanīka-- 1 SH, SM vikkhipiya-. 3 B apappaccayan. 4 SH v.l. parasaddagahanan. 5 SH, SM -ppate.

·472 Saddhammappakäsini [165, 10—166, 29 7. Tatiyacchakke atītānudhāvanan cittan 'ti phusanatthānaŋ atikkamitvā gataŋ, assāsaņ vā passāsaŋ vā anugacchamānaŋ cittan. Vikkhepānupatitan 'ti vikkhepena anugatay, vikkhepan vā sayan anupatitan anugatan. Anāgatapațikankhanan cittan 'ti phusanatthānaŋ appattaŋ assāsaŋ vā passāsaņ vā patikankhamānaŋ paccāsiņsamānan cittaŋ. Vikkhepitant 'ti tasmiŋ appatitthānen' eva vikkhepena vikampitan. Līnan 'ti atisithilaviriyādīhi sankucitaŋ. Kosajjanupatitan 'ti kusitabhāvānugatan. Atipaggahitan 'ti accāraddhaviriyatādī hi ati-ussāhitaŋ.? Uddhaccānupatitan ’ti vikkhepānugatan. Abhinatan 'ti assāsvatthūsu bhusaŋ natan allīnaŋ. Apanatan ’ti nirassādāvatthūsu patihatan, tato apagatan vā apagatanataŋ va. Na tato apagatan 'ti attho. Rāgānupatitan 'ti ettha assāsapassāsanimittaŋmanasikaroto uppannapītisukhe vā, pubbe hasita-lapita-kīļitavatthūsu vā rāgo anupatati. Byāpādānupatitan ti ettha manasikāre nirassāda-gatacittassa uppannadomanassavasena vā, pubbe samudāciņnesu āghātavatthūsu vā, byāpādo anupatati. Gāthāsu: na samādhiyatī ’ti na samāhitan hoti. Adhicittan 'ti cittasīsena niddittho adhiko samādhi. 8. Ettāvatā tīhi chakkehi atthārasa upakkilese niddisitvä, idāni tesaŋ upakkilesānan samādhissa paripanthabhāvasādhanena ādinavay dassento puna assāsādimajjhapariyosānan 'ti ādim āha. Tattha: Kāyo pi cittam 'pi sāraddhā cat hontā ?ti vikkhepasamuţthānarūpānan vasena rūpakāyo 'pi vikkhepasantativasena cittam 'pi mahatā khobhena khubhitā sadarathā ca4 honti. Tato mandatarena iñjitā kampitā; tato mandatarena phandită calitā honti. Balavā5 ?pi,4 majjhimo 'pi, mando 'pi khobho hoti yeva, na sakkā khobhena na bhävitun 'ti vuttan hoti. [166] Cittan vikampitattā 'ti cittassa vikampitattā. 1 Text Vikkhambhitar; SH vikampitan. 2 SH ussāpitan. 4 B, SM omit. 3 B -passāsäni. 5 SM Phalavā.

·x Gäthäsu: paripunnāl abhāvita 'ti yathā paripuņņā hoti 166, 29-167, 14] Anāpānassatikathā-vannanā 473 tathā abhāvitā. Iñjito ’ti kampito. Phandito 'ti mandakampito. Hetthā nivaraṇāna, anantarattā, imehi ca pana nīvaranehi* 'ti accantasamīpanidassanavacanaŋ katan. Idha pana nigamane nivaraņānasantarattā, tehi ca pana nīvaranehi 'ti parammukha-nidassanavacanaŋ katan. Upakkilesañāņa-Niddesa-Vannanā Nitthitā. 9. Vodāne ñāņānī 'ti visuddhañāņāni. Tan vivajjayitva 'ti yan pubbe vuttan atītānudhāvanan cittaŋ vikkhepānupatitan taŋ vivajjayitvā 'ti sambandhitabban. Ekatthāne samādahatī ’ti assāsapassāsānan phusanatthāne sama, ādahati patitthāpeti. [167] Tatth' eva adhimocetî 'ti ekatthāne 'ti vutte assāsapassāsānan phusanatthāne yeva sanniţthāpeti sanniţthānaŋ karoti. Pagganhītvā 'ti dhammavicaya-pitisambojjhangabhāvanāya paggahetvā. Vinigganhitvā 'ti passaddhi - samādhi - upekkhāsambojjhangabhāvanāya vinigganhitvā; satindriya-viriyindriyehi paggahetvā; satindriya-samādhindriyehi viniggahetvā 'ti pi vadanti. Sampajāno hutvā 'ti asubhabhāvanādihi. Puna sampajāno hutvā 'ti mettābhāvanādīhi. Yena rāgena anupatitan, yena byāpādena anupatitan taŋ pajahatā 'ti sambandho. Taŋ cittan idisan’ti sampajānanto tappațipakkhena rāgaŋ pajahati, byāpādan pajahati 'ti vā attho. Parisuddhan 'ti nirupakkilesanan. Pariyodātan 'ti pabhassaraŋ. Ekattagatan hotī 'ti tan taŋ visesaŋ pattassa tay tay ekattan gataŋ hoti. 10. Katame te ekattā 'ti idha yujjamāne pi ekatte ekato katvā pucchati. Dānūpasagg-upatthān-ekattan 'ti dānavatthu-sankhātassa dānassa upasaggo vossajjanaŋ dānūpasaggo, dānavatthupariccāgacetanā; tassa upatthāna, ārammaņakaraņávasena upagantvā ţhānaŋ dānupasagg-upaţthānan; tad' eva ekattan, tena vā ekattan ekaggabhāvo dānupasaggupaţthān - ekattan. (Dānavossagg - upatthān - ekattan2 'ti * Text page 163, last line. 1 Text apari- SH paripuņņaŋ. 2 So in the Text.

·474 Saddhammappakāsinī (167, 14-15 pāțho sundarataro; so evº attho.) Etena paduddhāravasenal cāgānussatisamādhi vutto. Paduddhāravasenal vutto 'pi c esa, itaresan tiņnam ?pi ekattānaŋ upanissayapaccayo hoti. Tasmā idha niddiţthan 'ti vadanti. ara- Visākhā 'pi hi mahā-upāsikā āha: Idha bhante, disāsu vassaŋ vuttha bhikkhū Sāvatthiŋ āgacchsissanti Bhagavantan dassanāya; te Bhagavantan upasankamitvā pucchissanti, “Itthannāmo bhante bhikkhu kālankatoa; tassa kā gati ? ko abhisamparāyo ?” 'ti. Taŋ Bhagavā byākarissati sotāpattiphale vā, sakadāgāmiphale vā, anāgāmiphale vā, a hatte vā. Ty-āhaŋ upasankamitvā pucchissāmi, "Āgatapubbā nu kho bhante tena ayyena Sāvatthi?” 'ti. Sace me vakkhanti, " Agatapubbā tena bhikkhunā. Sāvatthi” 'ti; niţtham ettha gacchissāmi; nissaŋsayaŋ kho paribhuttan tena ayyena vassikasatika vã, agantukabhattan vỡ, gãmikabhattan vã, gilãnabhattan vã, gilãnupatthakabhattan vỡ, gilānabhesajjaŋ vā, dhuvayāgū vă 'ti. Tassā me tad anussarantiyā pāmojjan jāyissati, pamuditāya pīti jāyissati; pītimanāya kāyo passambhissati, passaddhakāyā sukhan vediyissāmi, sukhiniyā cittan samādhiyissati. Sā me bhavissati indriyabhāvanā, balabhāvanā, bojjhangabhāvanā? ?ti. Atha vā ekattesu, pathaman upacarasamādhivasena vuttan, dutiyaŋ appaņāsamādhivasena, tatiyan vipassanāvasena, catutthay maggaphalavasenā ’ti veditabban. Samathassa nimittaŋ samathanimittay. Vayo bhango lakkhaņaŋ vayalakkhanan. Nirodho nibbāņaŋ. Sesam etesu tisu vuttanayen' eva yojetabbaŋ. Cāgūdhimittānay 'ti dāne adhimuttānan. Adhicittan 'ti vipassanāpādakasamādhi. Vipassakānan 'ti bhangānupassanato patthāya tīhi anupassanāhi sankhāre vipassantānan. Ariyapuggalānan 'ti atthannan. Dutīyādini tīņi ekattāni ānāpānassativasena sesakammatthānavasena ca yujjanti. Catūhi thānehì 'ti catūhi kāraņehi. Samādhi-vipassanā-magga-phalānan vasena eka- 1 SH saddhu- 2 SH kālakato. 3 SH pāmujjaŋ.

·167, 22-168, 4] Anāpānassatikathā-vannanā 475 ttagatan cittan pati padāvisuddhipakkhandañl ceva hoti upekkhānubrūhitañ ca ñānena ca sampahansitan "ti uddesapadāni. 11. Pathamassa jhānassa ko ādi 'ti ādīni tesan uddesapadānan vitthāretukāmatā-pucchā-pubbargamāni niddesapadāni. 12. Tattha: Patipadāvisuddhipakkhandan 'ti pațipadā eva nīvaranamalavisodhanato visuddhi, tan patipadāvisuddhin pakkhandaŋ pavitthaŋ. Upekkhānubrūhitan 'ti tatramajjhattupekkhāya brūhitan vaddhitaŋ. Nāņena sampahansitan 'ti pariyodāpakena ñāņena sampahaŋsitan pariyodāpīta, visodhitaŋ. (Patipadāvisuddhi nāma sasambhāriko upacāro, upekkhānubrūhanā nāma appaņā, sampahansanā nāma paccavekkhanā 'ti evam eke vannayanti.) Yasmā pana ekattagataŋ cittaŋ pațipadāvisuddhipakkhandañ c'eva hotī 'ti ādi vuttaŋ, tasmā anto-appaņāyam eva āgamanavasena pațipadāvisuddhi. Tatramajjhattupekkhāya kiccavasena upekkhānubrūhanā, dhammānan anativattanādi-bhāvasādhanena pariyodāpakassa ñāṇassa kiccanipphattivasena? sampahansanā veditabbā. Kathaŋ? Yasmin hi samaye: appaņā uppajjati tasmiŋ yo nivarana-sankhāto kilesagaņo tassa jhānassa pari pantho tato cittan visujjhati, visuddhattā avaraṇavirahitan hutvā, majjhiman samathanimittan pati pajjati. Majjhiman samathanimittaŋ nāma samappavatto appaņāsamādhi yeva. Tadanantaraŋ pana purimacittaŋ ekasantatipariņāmanayena tathattan upagacchamānan majjhimasamathanimittaŋ pațipajjati nāma. Evan patipannattā tathattūpagamanena tattha pakkhandati nāma. [168] 13. Evaŋ tāva purimacitte vijjamānākāranipphādikā pathamassa jhānassa uppādakkhaṇe yeva āgamanavasena 1 Text -pasannañ; SH, SM -pakkhannañ (throughout). 2 B-nibbatti-. 3 SH väre.

·476 Saddhammappakāsinī [168, 4-26 pațipadāvisuddhi veditabbā. Evan visuddhassa pana tassa puna visodhetabbābhāvato visodhane byāpāraył akaronto visuddhan cittan ajjhupekkhati nāma. Samathabhāvūpagamanena samathapatipannassa puna samādhāne byāpāran akaronto ca samathapati pannan ajjhupekkhati nāma. Samathapatipannabhāvato eva cassa kilesasaysaggan pahāya ekattena upatthitassa puna ekattupatthāne byāpāra, akaronto ekattupatthānan ajjhupekkhati nāma. Evaŋ tatramajjhattupekkhāya kiccavasena upekkhānubrūhanā veditabbā. 14-16. Ye pan' ete evaņ upekkhānubrūhite tattha jātā samādhipaññā-sankhātā yuganandhadhammā aññamaññan anatikkamamānā hutvā pavattā, yāni ca saddhādīni indriyani nānākilesehi vimuttattā vimuttirasena ekarasāni hutvā pavattāni, yaŋ c' esa tadupagaŋ tesaŋ anatiyattana-ekarasabhāvanaŋ anucchavikan viriyaŋ vāhayati, yā c'assa tasmin khane pavattā āsevanā, sabbe ?pi te ākārā yasmā nāņena sankilesa-vodānesu tan taŋ ādinavañ ca ānisaŋsant ca disvā tathā tathā sampahaŋsitattā nipphannā, tasmā dhammānan anativattanādibhāvasādhanena pariyodāpakassa ñāṇassa kiccanipphattivasena sampahaŋsanā veditabbā ’ti vuttan. Tattha yasmā upekkhāvasena ñāņaŋ pākațaŋ hoti; yath? āha: "Tathā paggahitan cittan sādhukan ajjhupekkhati upekkhāvasena, paññāvasena paññindriyan adhimattan hoti upekkhāvasena, mānattakilesehi cittan vimuccati vimokkhavasena, paññāvasena paññindriyan adhimattan hoti, vimuttattā te dhammā ekarasā honti, ekarasaţthena bhāvanā" 'ti. Tasmā ñāņakiccabhūtā sampahaysanā pariyosānan 'ti vutta. Evan tivattagatan ’ti ādīni tass' eva cittassa thomanavacanāni. Tattha: Evaŋ tivattagatan 'ti evaŋ yathāvuttena vidhinā patipadāvisuddhipakkhandana - upekkhānubrūhanā ñāņa-sampahansanāvasena tividhabhāvan gatan. Vitakka- 1 SH v.1.; SM byāpādan. 3 SH, SM anativattamānā. 5 SH anuyattana.. 2 B samādāne. 4 SH omits.

·>? 168, 26–170, 33] Ānāpānassatikathā-vannanā 477 sampannan 'ti kilesakkhobhavirahitattā vitakkena sundarabhāvan paññan gataŋ. Cittassa adhitthānasampannan ti tasmiŋ yeva ārammaņe cittassa nirantarappavatti-sankhatena adhitthānena sampannaŋ anūnan yathā adhitthānavasiyaŋ adhitthānan 'ti jhānappavatti, tathā idhā pi cittassa adhitthānan 'ti cittekaggatā 'pi yujjati. Tena hi ekasmin yeva ārammaņe cittaŋ adhitthāti, na ettha vikkhippati 'ti. Samādhisampannan 'ti visuŋ vuttattā pana vuttanayen' eva gahetabbaŋ. Athava samadhiss' eva jhānangasangahitattā cittassa adhiţthānasampannan ’ti jhānangapañcakavasena vuttan. Samādhisampannan ’ti indriyasangahitattā indriyapañcakavasena. Dutiyajjhānādīsu pana alabbhamānā 'ti padāni pahāya labbhamānakavasena pītisampannan 'ti ādi vuttan. [169] 17-20. Aniccānupassanādīsu aţthārasasu mahāvipassanāsu vitakkādayo paripuņņā yeva. Tāsan kāmāvacarattā, etāsu ca appaņāya abhāvato. Patipadāvisuddhi-ādayo khaṇikasamādhivasena yojetabbā. Catūsu maggesu pathamajjhānikavasena vitakkādīnaŋ labbhanato labbhamānakavasen'eva vitakkādayo paripuņņā vuttā. Dutiyajjhānikādisu hi maggesu vitakkādayo jhānesu viya parihāyanti'ti. Ettāvatā terassa vodānañāņāni vitthārato nidditthāni honti. Kathan ? Ekatthāne samādahanena, tatth' eva adhimuccanena, kosajjapajahanena, uddhaccapajahanena, rāgapajahanena, byāpādapajahanena sampayuttāni cha ñāņāni ca; catūhi ekattehi sampayuttāni cattāri ñāņāni; patipadāvisuddhi- upekkhānubrūhanā - sampahansanābhisampayuttāni tīņi ñāņāni'ti. Evaŋ terasa ñāņāni nidditthāni. [170] 21. Evaŋ sante ’pi ānāpānasatisamādhi-bhāvanāvasena tesaŋ nipphattin dassetukāmo tāni ñāņāni anigametvā 'va Nimittan assāsapassāsā 'ti ādinā nayena codanā pubbangaman ānāpānasatisamādhi-bhāvanā vidhin dassetvā ante tāni ñāņāni nigametvā dassesi. Tattha: nimittan vuttam eva. Anārammana-m-ekacittassā'ti anārammanā ekacittassa.

·>> rukkhacchedanakiriyan. Visesam adhigacchatī 'ti 478 Saddhammappakāsinī [170, 33-171, 23 Ma kāro panettha padasandhikaro. (" Anārammaņam ekacittassa 'ti 'pi pāțho. Ekassa cittassa ārammaņay na bhavanti ’ti attho). Tayo dhamme 'ti nimittādayo tayo dhamme. Bhāvanā 'ti ānāpānasatisamādhi bhāvanā. [171] 22. Kathan 'ti pathamaŋ vuttāya codanāgāthāya, anantaran vuttāya parihāragāthāya atthaŋ kathetukamyatāpucchā. Na cime 'ti na ca ime. (“Na ca 'me” 'ti 'pi pāțho. So yeva padacchedo.) Kathaŋ na ca aviditā honti ? Kathaŋ na ca cittan vikkhepan gacchatī? 'ti evaŋ kathan saddo sesehi 'pi pañcahi yojetabbo. Padhānan paññāyatī ’ti ānāpānasatisamādhi-bhāvanārambhakan viriyan sandissati. Viriyan hi padahanti tenā ’ti padhānan ’ti vuccati. Payogañ ca sādhetī ti nīvaraṇavikkhambhakaŋ jhānañ ca yogit nipphädeti. Jhānaŋ hi nīvaraṇavikkhambhaņāya payuñjīyatī 'ti payogo ’ti vuttan. Visesam adhigacchatī ’ti saŋyojanappahāņakaraŋ maggañ ca pațilabhati. Maggo hi samathavipassanānan ānisaŋsattā viseso 'ti vutto. Visesassa ca pamukhabhūtattā ca-kārena samuccayo na kato. Idāni tan pucchitam atthaŋ upamāya sādhento Seyyatha 'pi rukkho 'ti ādim āha. Tass' attho: yathā năma kakacena phälanatthaŋ vāsiyā tacchitvā rukkho phālanakāle niccalabhāvatthan same bhūmi-ppadese payogakkhaman katvā thapito. Kakacenā 'ti hatthakakacena. Agate 'ti rukkhan phusitvā attano samīpabhāgan āgate. Gate 'ti rukkhan phusitvā parabhāgana gate. Vā-saddo samuccayattho. Na aviditā hontī 'ti rukkhe kakacadantehi phuţthan purisena pekkhamānaŋ thānaŋ appatvā tesaŋ āgamana-gamanābhāvato sabbe 'pi kakacadantā viditā 'va honti. Padhānan 'ti upamāya n'atthi.* Upanibandhanānimittan ’ti upanibandhanāya satiyā nimittabhūtaŋ kāranabhūtaŋ nāsikaggan vā, mukhanimittaŋ vă. Upanibandhati etāya ārammaņe * This justifies the omission mentioned in footnote 2 of the Text. 1 SH v.l. yo hi. 2 SH v.l.; SM-bhāvan.

·maggo vutto. Ekacittassa ārammaņadvayābhāvassa, avutte 171, 23–192, 9] Anäpānassatikathā-vannanā 479 cittan'ti upanibandhanā nāma, sati. Nāsikagge và 'ti dighanāsiko nāsikagge, mukhanimitte vā 'ti rassanāsiko uttaroţthe. Uttarottho hi mukhe satiyā nimittan 'ti mukhanimittan 'ti vutto. Agate 'ti phutthatthānato abbhantaran āgate. Gate ’ti phutthatthānato bahiddhā gate. Na aviditā hontī 'ti phusanatthānaŋ appatvā assāsapassāsānan āgamanagamanābhāvato sabbe 'pi te viditā eva honti. 23. Kammanīyaŋ hotī 'ti yena viriyena kāyo pi cittam 'pi kammanīyan bhāvanākammakkhamaŋ bhāvanākammayoggan hotī, idan viriyan padhānan nāmā 'ti phalena kāraṇaŋ vuttaŋ hoti. Upakkilesā pahīyantī 'ti vikkhambhanavasena nivaraņāni pahīyanti. Vitakka vūpasammanti 'ti nānārammaņacarino anavatthitā vitakkā vũpasaman gacchanti. Yena jhānena upakkilesā pahiyanti, vitakkā vūpasammanti ayan payogo ’ti payogam apekkhitvā pullinganiddeso kato. Sanyojanā pahīyantī 'ti tan tam maggavajjhā saŋyojanā samucchedappahāņena pahīyanti. Anusayā byantīhontł 'ti pahiņānan puna anuppattidhammakattā vigato uppādanto vā, vayanto etesan 'ti byantā. Pubbe abyantāł byantā honti 'ti byantihonti; vinassanti 'ti attho. Sanyojanappahāņaŋ anusayappahāņena hoti, na aññathā ?ti dassanatthaŋ anusayappahāņam āha. Yena maggena saŋyojanā pahīyanti, anusayā byantihonti, ayan viseso 'ti attho. Catutthacatukke ariyamaggassā-pi nidditthattā idha ariya- 'pi siddhattā taŋ avissajjetvā ’va Evan ime tayo dhammā ekacittassa ārammanā na [172] honti 'ti nigamanan katan. 24. Idẫni tan bhavanāsiddhisadhakan yogāvacaran thunanto Anāpānasati yassā 'ti gāthan vatvā tassā niddesam āha. Tattha ānāpānasatiyo yathā Buddhena desitā tathā paripunnā subhāvitā anupubban paricitā yassa atthi saŋvijjati, so iman lokan pabhāseti. Kiŋ viya? Abbhā mutto 'va candimā. Yathā abbhādīhi mutto candimă imaŋ okāsalokan pabhāseti, tathā so yogāvacaro imaŋ khandhādilokaŋ 1 SH v.l.; SM abyanti. 2 SH v.7. obhāsa-.

·[172, 9–27 480 Saddhammappakāsinī pabhāseti 'ti gathāya sambandho. Abbhā mutto 'va candimā 'ti ca padassa niddese mahikādīnam pivuttattā ettha ādi-saddalopo kato 'ti veditabbo. Gathāniddese no passāso no assāso 'ti so yeva attho, pațisedhena visesetvā vutto. Upatthānan satī ’ti asammussanatāya tam eva assāsaŋ upagantvā ţhānaŋ sati nāmā 'ti attho. Tathal passāsaŋ. Ettāvată ănāpānesu sati ānāpānasati 'ti attho, vutto hotī. Idāni sativasen' eva Yassā 'ti vuttan puggalan niddisitukāmo Yo assasati tass' upatthāti, yo passasati tass' upatthātē 'ti vuttaŋ. Yo assasati tassa sati assāsaŋ upagantvā tiţthati, yo passasati tassa sati passāsaŋ upagantvā tiţthati 'ti attho. Paripunnā 'ti jhāna-vipassanā-maggaparamparāya arahattamagguppattiyā paripuņņā. Te yeva hi jhāna-vipassanā. magga-dhamme sandhāya pariggahaţthenā 'ti ādim āha. Te hi dhammā iminā yoginā pariggayhamānattā pariggahā, tena pariggahatthena paripunnā. Tattha sabbesaŋ cittacetasikānaŋ aññamaññaparivārattā parivāratthena paripunnā. Bhāvanāpāripūrivasena paripūratthena paripunnā. Catasso bhāvanā 'ti ādini subhāvitā ’ti vuttapadassa atthavasena vuttāni. Catasso bhāvanā hettha vuttā yeva. Yānīkatā 'ti yuttayānasadisā katā. Vatthukatā 'ti patitthatthena vatthusadisā katā. Anutthitā ’ti paccupaţthitā. Paricitā ?ti samantato citā upacitā. Susamāraddhā ’ti sutthu samāraddhā sukatā. 25. Yattha yattha akankhatī ’ti yesu yesu jhānesu, yāsu yāsu vipassanāsu sace icchati; tattha tatthā 'ti tesu tesu jhānesu, tāsu tāsu vipassanāsu. Vasippatto 'ti vasībhāvan bahubhāvaŋ patto. Bala--ppatto ?ti samathavipassanā bala?- ppatto. Vesārajjappatto ’ti visāradabhāvan pākațabhāvan patto. Te dhammā 'ti samathavipassanādhammā. Āvajjanapatibaddhā 'ti āvajjanāyattā. Avajjitamatte yeva tassa santānena ñāņena vā sampayogaŋ gacchanti 'ti attho. Akan- 1 SH v.l.; SM Tato. 2 SH v.l. phala-.

·Catuttho visesattho 'pi vutto. Tattha: satiyā parin 172, 27-173, 3] Anūpānassatikathā-vannanā 481 khanapatibaddhā? 'ti ruci-āyattā; rocitamatte yeva vuttanayena sampayogan gacchanti 'ti attho. Manasikāro pan? ettha āvajjanāya cittuppādo, ākańkhanāya vevacanavasena atthavivaraṇatthay vutto. Tena ruccati yānīkatā 'ti evaŋ katattā yeva te yuttayānasadisā katā hontī ʼti vuttan hoti. Yasmin yasmiy vatthusmin ’ti solasavatthūsu ekekasmiz. Svādhitthitan 'ti suppatitthitan. Supatthitā 'ti sutthu upatthitā. Sampayuttacitta-satīnan sah'eva sakasakakiccakaraṇato anulomapațilomavasena yojetvā te dve dhammā dassitā. Tena vuccati vatthukatā 'ti evan-bhūtattā yeva katapatitthā honti 'ti vuttaŋ hoti. Yena yena cittan abhinīharatā 'ti pubbapavattito apanetvā yattha yattha bhāvanāvisese cittan upaneti. Tena tena sati anuparivattatī ’ti tasmiy tasmiŋ yeva bhāvanāvisese sati anukālā hutvā pubbapavattito nivattitvā pavattati. Yena tenā 'ti cettha “ Yena Bhagavā ten' upasankami 'ti ādīsu viya bhummatthe veditabbo. Tena vuccati anutthitā ’ti evan-karaṇato yeva taŋ tay bhāvanay anugantvā thitā honti 'ti vuttaŋ hoti. Anāpānasatiyā satipadhānattā? vatthukatānutthita-padesu satiyā saha yojanā katā 'ti veditabba. Yasmā pana paripuņņā yeva paribhāvitā honti vaddhitā laddhā sevanā, tasmā paripuņņā 'ti pade vuttā tayo atthā paricitā ’ti pade 'pi vuttā. 'ti sampayuttāya, pubbabhāgāya vā, satiyā pariggahetabbe parigganhanto yogi. [173] Jināti pāpake akusale dhamme 'ti samucchedavasena lāmake kilese jināti abhibhavati; ayañ ca puggalādhitthānā dhammadesanā. Dhammesu hi jinantesu taŋ dhammasamangi-puggalo 'pi jināti nāma. Te ca dhammā satiŋ avihāya attano pavattikkhane jinitum äraddha jitā 'ti vuccanti, yathā bhuñjitum āraddho bhutto 'ti vuccati. Lakkhaṇam pan' ettha saddasatthato veditabban. Evaŋ sante ’pi parijitā ’ti vattabbe ja-kārassa ca-karan 1 Text -ppatibandhā. 2 SH v.l.; SM -patthānattā.

·[173, 3-9 482 Saddhammappakāsinī katvă paricitā 'ti vuttan. Yatha: sammā gado assā 'ti Sugato 'ti atthavikappe da-kārassa ta-kāro niruttilakkhaņena kato, evam idhā-pi veditabbo. Imasmiŋ atthavikappe paricitā 'ti padaŋ kattusādhanaŋ, Purimāni tīņi kammasādhanāni. Cattāro susamaradana 'ti cattāro susamāraddhatthā 'ti vuttan hoti. Attha-saddassa lopo datthabbo. Susamāraddhā 'ti padassa atthā 'pi bi idha susamāraddhā 'ti vuttā 'ti veditabbā, susamā āraddhadhammā vā. Catur-atthabhedato cattāro vuttā 'ti veditabbā, dhammabhedato. Yasmā pana subhāvitā yeva susamāraddhā honti, na aññe; tasmā tayo bhāvanatthā* idhā-pi vuttā. Asevanattho 'pi tīsu vuttesu vutto yeva hoti, tasmā tan avatvā tappaccanikānaŋ samūhatattho vutto. Paccanīkasamugghātena hi āraddhapariyosānaŋ paññāyati. Tena susamāraddhassa sikhāppatto attho vutto hoti. Tattha: Tappaccanīkānan 'ti tesaŋ jhānavipassanāmaggānaŋ patipakkhabhūtānan. Kilesānan 'ti kāmacchandādīnaŋ niccasaññādisampayuttanan sakkāyaditthādinañ ca. Susamūhatatta 'ti vikkhambhana-tadangasamucchedavasena sutthu samūhatattā nāsitattā. (Potthakesu pana susamugghātattā† 'ti likhanti, taŋ na sundaran.) Puna tass' eva padassa aññam 'pi atthavikampaŋ dassento susaman 'ti adim aha. Tattha: Tattha jātā 'ti tasmiŋ sikhāppattabhāvanāvisese jātā. Anavajjā 'ti kilesānaŋ ārammanabhāvānupagamanena kilesadosavirahitā. Kusalā 'ti jātivasena kusalā. Bodhipakkhiyā 'ti bujjhanaţthena bodhi 'ti laddhanāmassa ariyassa pakkhe bhavattā bodhipakkhiyā. Pakkhe bhavattā ?ti hi upakārabhāve thitattā. Te ca: cattāro satipatthānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañc' indriyāni, pañca balāni, satta bojjhangā, ariyo atthangiko maggo 'ti sattatiņsa dhammā. Idan saman 'ti idan maggakkhane dhammajāta, samucchedavasena kilese sameti vināseti 'ti samaŋ nāma. * See Text, p. 172, 1. 14. * So in Text.

·173, 15–16] Ånäpānassatikathā-vannanā 483 Nirodho nibbānan 'ti dukkhanirodhattā nirodho. Vänasankhātāya tanhāya abhāvā nibbānan. Idan susaman 'ti idaŋ nibbāņaŋ sabbasankhata-visamāpagatattā suţthu saman 'ti susamay nāma. Ñātan 'ti bodhipakkhiya-sankhātaŋ saman asammohato ñāņena ñātan. Nibbāņa-sankhātan susama, ārammaņato ñāņena ñātan. Tad eva dvayan vā ten' eva cakkhunā viya ditthan. Viditan 'ti tad eva dvayan santāne uppādanena ārammaņakarañena ca pațiladdhan. Nātan viya paññāya sacchikatan phassitañca. Asallanan, asammutthā, asāraddho, ekaggan 'ti purimapurimassa padassa atthappakāsanan. Tattha: Āraddhan 'ti patthapitan. Asallinan 'ti asankucitaŋ. Upatthitā 'ti upagantvā țhitā. Asammutthā 'ti avinatthā. Passaddho 'ti nibbuto. Asäraddho 'ti niddaratho. Samāhitan 'ti samaył thapitaŋ.4 Ekaggan 'ti avikkhittan. Cattāro susamāraddhā 'ti adi sakalassa susamāraddhavacanassa mūlattho, atthi saman 'ti ādi pana susama-vacanassa. Ñātan 'tiādi āraddha-vacanassa vikappatthā. Tatthāyaṇ padatthasansandanā: Samā ca susamā ca dhammā “samasusamā " 'ti vattabbe ekadesa-sarūpekasesaŋ katvā “susamā" icceva vuttā, yathā "Nāmañ ca rūpañ ca nāmarūpañ ca, nămarūpan” ?ti. Idaŋ saman, idan susaman 'ti pana anaññāpekkhaŋ katvā napuŋsakavacanaŋ katan. Yasmā pana ñātam 'pi siddhan 'ti vuccati, äraddhañ ca atthato ekan, vidita-sacchikata-phassitāni pana ñāta-vevacanāni; tasmā ñātan 'ti āraddhattho yeva vutto hoti. Araddhaŋ hoti viriyaŋ asallinan 'ti ayam pana araddhavacanassa ujukattho yeva. Upaţthitā sati 'ti ādini pana sampayuttaviriyassa upakāradhamma dassanatthaŋ vuttani, na āraddha-vacanassa atthadassanatthan. Purimena atthena sutthu samāraddhā 'ti susamāraddhā ca, iminā atthena susamā āraddhā 'ti susamāraddhā ca ekasese kate susamaraddhā 'ti vuccanti. Imam atthan pariggahetvā tena vuccati susamāraddha 'ti vuttan. 1 B omits. 2 SH 'pi. 3 B passitan. 4 B samappitan. 7 II.

·sabbaññutan 484 Saddhammappakāsinā (173, 31-174, 6 26. Anupubban 'ti yathākkamenā 'ti attho; pubban pubban anū ’ti vuttan hoti. Dīghan assāsavasenā 'ti dīghan 'ti vutta-assāsavasena. Purimā purimā 'ti purimā purimā sati, purimāt purimāl samādhi.1 Etena pubban 'ti padassa attho vutto hoti. Pacchimā pacchimā 'ti sati yeva. Etena anū 'ti padassa attho vutto hoti. Ubhayena pubbañ ca anu ca paricitā ’ti attho vutto hoti. Upari soļasa vatthūni vitthāretvā vacanato idha sankhipitvā paținissaggānupassī 'ti antimama eva dassitan. Yasmā sikhāppattabhāvanassa sabbā ?pi ānāpānasatiyo punappunan yathāruci pavattanato anuparicitā 'pi honti, tena vuttan: Aññamaññan paricitā ceva honti anuparicitā cā ?ti. 27. Yathatthā ?ti yathāsabhāvatthā. Attadamattho 'ti arahattamaggakkhane attano nibbisevanattho. Samathattho 'ti sītibhāvattho. Parinibbānattho ’ti kilesaparinibbānena. Abhiññattho 'ti sabbadhammavasena. Pariññātatthādayo maggañāņakiccavasena. [174] Saccābhisamayattho catunnan saccānan ekapațivedhadassanavasena. Nirodhe patitthāpakattho ārammaņakaraṇavasena. 28. Buddho 'ti padassa abhāve 'pi “ Buddhenā" ?ti pade yo so buddho taŋ niddisitukāmena Buddho 'ti vuttaŋ. Sayambhū 'ti upadesaŋ vină sayam eva bhūto. Anācariyako 'ti sayambhū-padassa atthavivaranan. Yo hi ācariyaŋ vinā saccāni pațivijjhati, so sayambhū nāma hoti. Pubbe ananussutesū ti ādi anācariyakabhāvassa atthappakāsanay. Ananussutesū ’ti ācariya, ananussutesu. Sāman 'ti sayam eva. Abhisambujjhì ?ti bhusan sammā pațivijjhi. Tattha ca păpuni. Yathā saccāni pațivijjhantā sabbaññuno honti, tathā saccānan pațividdhattā evaņ vuttan. (Sabbaññutan patto 'ti 'pi pātho.) Balesu ca vasībhāvan 'ti dasasu ca tathāgatabalesu issarabhāvaŋ pāpuņi. Yo so evambhūto so Buddho 'ti vuttan hoti. Tattha sabbesu dhammesu appațihata -ñāņanimittanuttara - vimokkhādhigama - paribhāvitan 1 SH omits. 2 B antima padan.

·174, 6–14] Ănāpānassatikathā-vannanā 485 khandhasantānan upādāya paņņattiko, sabbaññutapadatthānaŋ vā saccābhisambodhiŋ upādāya paņņattiko sattaviseso buddho. Ettāvatā atthato Buddha-vibhāvanā katā hoti. Idāni byañjanato vibhāvanto Buddho ti ken' atthena buddho ? 'ti ādim āha. Tattha yathā loke avagantā? avagato? 'ti vuccati, evaŋ bujjhitā saccānī 'ti buddho; yathā paņņasosā vātā paņņasusā ’ti vuccanti evaŋ bodhetā pajāyā 'ti buddho. Sabbaññutāya buddho 'ti sabbadhamma-bujjha. nasamatthāya buddhiyā Buddho 'ti vuttan hoti. Sabbadassāvitāya buddho 'ti sabbadhammānaŋ ñāņacakkhunā ditthattā Buddho 'ti vuttan hoti. Anaññaneyyatāya buddho 'ti aññena abodhanīyato sayam eva buddhattā Buddho 'ti vuttan hoti. Visavitāya buddho 'ti nānāguņavisavanatoa padumam iva visavanaţthena3 13 Buddho ?ti vuttan hoti. Khīņāsava-sankhātena buddho 'ti ādihi chahi pariyāyehi cittasankocakara-dhammappahāņena niddākkhayavibuddho puriso viya sabbakilesa-niddākkhayavibuddhattā Buddho 'ti vuttaŋ hoti. Sankhā4 Sankhānan5 'ti atthato ekattā sankhātenā 'ti vacanassa kotthāsenā 'ti attho. Taṇhālepa-ditthilepābhāvena nirūpalepas-sankhātena. Savāsanānan sabbakilesānaŋ pahīņattā ekantavacanena visesetvā ekantavītarāgo 'ti ādi vuttan. Ekantanikkileso 'ti rāgadosamohavisesehi sabbakilesehi nikkileso. Ekāyanamaggay gato 'ti buddho 'ti gamanatthānan dhātūnan bujjhanatthattā, bujjhanatthā 'pi dhātuyo gamanatthā honti tasmā, ekāyanamaggaŋ gatattā Buddho 'ti vuttan hoti. Ekāyanamaggo 'ti c' ettha: Maggo pantho patho pajjo Añjasaŋ vatumāyanan, Nāvā uttarasetū ca Kullo ca bhísi sankamo 1 Bāgantā āgato. 2 B-vikasanato; SM-visesanato. 3 B, SM vikasana-. 4 B sankhatan. 5 B Sankhātan. 6 Text nirupadhi; B nilleparūpa.

·486 Saddhammappakāsini [174, 14-17 'ti maggassa bahūsu nāmesu āyananāmena vutto. Tasmä ekamaggabhūto maggo, na dvedhāpathabhūto 'ti attho. Athavā ekena ayitabbo maggo 'ti ekāyanamaggo. Ekenā 'ti gaṇasangaņikan pahāya pavivekena cittena. Āyitabbo 'ti patipajjitabbo. Āyanti vā etenā 'ti āyano. Saņsārato nibbānan gacchantī 'ti attho. Ekesaŋ ayano Ekāyano. Eke 'ti setthā. Sabbasattasetthāl ca sammāsambuddha.2 Tasmā ekāyanamaggo 'ti sammāsambuddhānan āyanabhūto maggo 'ti vuttan hoti. Ayatī ’ti vā āyano, gacchati pavattati attho. Ekasmin āyano maggo 'ti Ekāyanamaggo. Ekasmiŋ yeva Buddhasāsane pavattamāno maggo, na aññatthā 'ti vuttaŋ hoti. Api ca ekan āyati 'ti ekāyano; pubbabhāge nānāmukhabhāvanānaya-ppavatto, aparabhāge ekan nibbāņam eva gacchati 'ti vuttan hoti. Tasmā Ekāyanamaggo ’ti ekaribbānagamanamaggo 'ti attho. Eko anuttaran sammāsambodhin abhisambuddho 'ti Buddho 'ti na parehi buddhattās buddho, kiŋ pana sayam eva anuttaran sammāsambodhin abhisambuddhatta Buddho 'ti vuttan hoti. Abuddhivihatattā buddhipatilābhā Buddho 'ti: Buddhi, buddhaŋ, bodho 'ti pariyāyavacanam etay. Tattha yathā nīlarattaguņayogā “ Nilo pațo, ratto pato” ?ti vuccati, evaŋ buddhiguņayogā Buddho 'ti ñāpetuŋ vuttaŋ hoti. Tato paraŋ: Buddho 'ti n' etaŋ nāman 'ti ādi attham anugatā ayan paññatti 'ti ñāpanatthay vuttan. Tattha: mittā sahāyā. Amaccā bhaccā. Ñātī pitupakkhikā. Sālohitā mātupakkhikā. Samaņā pabbajjūpagatā. Brāhmaṇā bhovādino, samitapāpa-bāhitapāpā ca. Devatā Sakkādayo, brahmāno ca. Vimokkhantikan 'ti vimokkho arahattamaggo, vimokkhassa anto arahattaphalaŋ, tasmin vimokkhante bhavay vimokkhantikan nāma. Sabbaññubhāvo nāma hi arahattamaggena sijjhati, arahattaphalodaye siddho hoti. Tasmā sabbaññubhāvo vimokkhante bhavo hoti. Taŋ nemittikam ’pi nāma, vimokkhante bhavan nāma hoti. Tena 2 SH -buddho. 1 SH -settho. 3 B paresay vibuddhattā.

·174, 25-175, 1] Anäpānassatikathā-vannanā 487 vuttaŋ: Vimokkhantikam etan buddhānay bhagarantanan 'ti. Bodhiyā müle saha sabbaññutañānassa patilābhā 'ti mahabodhirukkhamūle yathāvuttakkhaṇe sabbaññutañānassa pațilabhena saha. Sacchikā paññattī 'ti arahattaphalasacchikiriyāya, sabbadhammasacchikiriyāya vā, jātā paññatti. Yad iday Buddho 'ti yā ayan Buddho 'ti paññatti. 29. Yatha Buddhena desita 'ti gāthāpadassa pana iminā padabhājaniye vuttatthena ayaŋ saņsadanā: Anāpānasatiyo ca yathā Buddhena desitā, yena pakārena desitā, yathāsaddena sangahitā dasa yathatthā ca yathā Buddhena desitā, yena pakārena desitā 'ti pakāratthassa ca yathā-saddassa sabhāvatthassa ca yathā-saddassa sarūpekasesavasena ekasesaŋ katvā yathā ’ti vuttan ’ti veditabban. Padabhājanīye pan'assa yathatthesu ekekassa yojanāvasena desito 'ti ekavacanaŋ katan. So hi gahattho vā hoti pabbajito vā 'ti vuttattã adipade ºpi yassa gahatthassa va pabbajitassa vã 'ti vuttam eva hoti. Loka-ttho vutto yeva. 30. Pabhāsetī ’ti attano ñāṇassa pākațaŋ karoti 'ti attho. Abhisambuddhattā ?ti sāvakapāramiñāņena 'pi pațividdhabhāvena. [175] Obhāsetī’ti kāmāvacarabhūtaŋ lokan. Bhāsetī 'ti rūpāvacarabhūtaŋ lokaŋ. Pabhāsetī 'ti arūpāvacarabhūtaŋ lokan. ca 31. Ariyañanan 'ti arahattamaggañāņaŋ. Mahikāmutto 'ti mahikāya mutto. Mahikā 'ti nīhāro vuccati. (Mahiyā mutto 'ti 'pi pāțho.) Dhūmarajā mutto 'ti dhūmato ca rajato mutto. Rahugahanā vippamutto ’ti rāhuno candassa āsannūpakkilesattā dvihi upasaggehi visesetvā vuttan. Bhāsate iti sa-obhāsaţthena. Tapate iti satejaţthena. Virocate iti ruciraţthena. Evam evant 'ti evan evaŋ. Yasmā pana cando 'pi sayaŋ bhāsanto tapanto virocanto imaŋ okāsalokaŋ obhāseti, bhikkhu ca paññāya bhāsanto tapanto virocanto iman khandhādilokaŋ paññāya obhāseti, tasmā ubhayatrā-pi bhāsati 'ti avatvā bhāsate icc-eva vuttan. Evan hi vutte hetu-attho vutto hoti. 1 Text eva. 2 As given in vv.ll. in Text.

·488 Saddhammappakāsinī (175, 1-18 “Ativisadatarābhat-suriyopaman agahetvā kasmā candopamā gahitā "'? 'ti ce: Sabbakilesaparilāhavūpasamena santassa bhikkhuno santaguņayutta-candopamā anucchavikā 'ti gahitā ’ti veditabban. Evaŋ ānāpānasati-bhāvanāsiddhisādhakaŋ yogāvacaraŋ thunitvā imāni terasa ñāņani 'ti tāni ñāņāni nigametvā dasseti 'ti. Vodānañāņa-Niddesa-Vaņņanā Niţthitā. 32. Satokāri-ñāņaniddese*: mātikāyan Idha bhikkhū 'ti imasmiņ sāsane bhikkhu. Ayaŋ hi ettha idha-saddo sabbappakāra-ānāpānasati-samādhinibbattakassa puggalassa sannissayabhūta-sāsanaparidīpano, aññasāsanassa tathābhāvapațisedhano ca. Vuttaŋ h' etan: “Idh' eva bhikkhave samaņo ... suññā parappavādā samaņehi aññe” 'ti. Araññagato vā, rukkhamülagato vā, suññāgāragato vā 'ti idam assa ānāpānasatisamādhi - bhāvanānurūpa-senāsanapariggahaparidīpanaŋ. Imassa hi bhikkhuno dīgharattaŋ rūpādīsu ārammaņesu anuvisațaŋ cittam sammā? ānāpānasatisamadhi-ārammaņaŋ abhirūhituŋ na icchati. Kuțagoņayuttaratho viya uppatham eva dhāvati. Tasmā seyyathā ’pi nāma gopo kūţadhenuyā sabbaŋ khiraŋ pivitvā vaddhita, kūtavacchaŋ dametukāmo dhenuto apanetvā ekam-ante mahantan thambhaŋ nikhanitvā tattha yottena bandheyya, ath'assa so vaccho ito c ito ca vipphanditvā palāyituŋ asakkonto tam eva thambhan upanisīdeyya vā upanipajjeyya vā; evam evaŋ iminā bhikkhunā dīgharattaŋ rūpārammaņādi rasapānavaddhitan dutthacittaŋ dametukāmena rūpādi-ārammaņato apanetvā araññan vã rukkhamulan vã, suññāgāran vã, pavesetvã tattha assāsapassāsa-thambhe satiyottena bandhitabban. Evam assa taŋ cittaŋ ito cito ca vipphanditvā 'pi pubbe āciņņārammaņaŋ alabhamānaŋ satiyottaŋ chinditvā palāyi- * Compare Visuddhimagga VIII. 3. 1 B Ativicaranta, rāgay; SM ativītarābhan. 2 SH omits.

·175, 19] Anāpānassatikathā-vannanā 489 tuŋ asakkontaŋ tam ev' ārammaņa, upacāra-ppaņāvasena upanisīdati ceva upanipajjati ca. Ten' āhu porāņā: Yathā thambhe nibandheyya Vacchan dammaŋ naro idha, Bandheyy evan sakaŋ cittan Satiyā-rammaņe daļhan (Vis. Magga. VIII.) 1 'ti. Evam assa taŋ senāsanan bhāvanānurūpaŋ hoti. Atha vā yasmā idaŋ kammatthānappabhede muddhabhūtaŋ sabbabuddha-paccekabuddha-buddhasāvakānay visesādhigama - ditthadhammasukhavihāra - padatthānaŋ, ānāpānasatikammatthānaŋ, itthipurisa - hatthi - assādisaddasamākulaŋ gāmantaŋ apariccajitvā na sukaran bhāvetun, saddakanțakattā jhānassa; agāmake pana araññe sukaran yogāvacarena idan kammatthānan pariggahetvā ānāpāna-catutthajjhānan? nibbattetvā tad eva pādakan katvā sankhāre sammasitvā aggaphalaŋ arahattaŋ pāpuņituy; tasmā tassa anurūpan senāsanaŋ upādisanto Bhagavā, “Araññagato vā” 'ti ādim āha; tath' eva thero. Vatthuvijjācariyo viya hi Bhagavā, so yathā vatthuvijjācariyo nagarabhūmiņ passitvā, sutthu upaparikkhitvā, "Ettha nagaran māpethā ” 'ti upadisati, sotthinā ca nagare niţthite rājakulato mahāsakkāraŋ labhati; evam eva yogāvacarassa anurūpaŋ senāsanaŋ upaparikkhitvā, ettha kammatthānaŋ anuyuñjitabban 'ti upadisati. Tato tattha kammatthānam anuyuttena yoginā kamena arahatte patte, Sammāsambuddho vata so Bhagavā ! 'ti mahantan sakkāraŋ labhati. Ayaŋ pana bhikkhu dīpisadiso 'ti vuccati. Yathā hi mahādīpirājā araññe tiņagahanan vā, vanagahanan vā, pabbatagahanan vā nissāya nilīyitvā vanamahisa-gokannasūkarādayo mige ganhāti; evam eva ayaŋ araññādīsu kammatthānam anuyuñjanto bhikkhu yathākkamena sotāpattisakadāgāmi-anāgāmi-arahattamagge c'eva ariyaphalāni ca gaṇhāti 'ti veditabbo. Ten' āhu porāņā: 2 1 SH v.l. mukha.. B, SM catukka..

·490 Saddhammappakāsinī [175, 19-23 Yathā 'pi dīpiko nāma Nilīyitvā gaṇhatet mige, Tath' evāyaṇ buddhaputto Yuttayogo vipassako Araññaŋ pavisitvāna Gaṇhāti phalam uttaman 'ti. (Vis. Magga. VIII.) Ten' assa parakkamajavayoggabhūmiņ: araññasenāsanan dassento, araññagato vā 'ti ādim āha. Tattha: araññagato 'ti upari-vuttalakkhanan yañ kiñci pavivekasukhaŋ araññan gato. Rukkhamūlagato ’ti rukkhasamīpaŋ gato. Suññāgāragato ti suññaŋ vivittokāsaŋ gato. Ettha ca ţhapetvā araññañ ca, rukkhamūlañ ca, avasesan-sattavidha-senāsanan gato 'pi suññāgāragato 'ti vattuŋ vattati. Navavidhan hi senāsenan, yath' āha: “So vivittan senāsanaŋ bhajati, araññaŋ, rukkhamūlaŋ, pabbataŋ, kandaran, giriguhan, susānaŋ, vanapatthan, abbhokāsan, palālapuñjan ʼti." Evam assa ututtayānukūlan, dhātucariyānukūlañ ca ānāpānasatibhāvanānurūpan senāsana, upadisitvā alinānuddhaccapakkhikan santam iriyāpathay upadisanto nisīdatī ʼti āha. Atha 'ssa nisajjāya daļhabhāvaŋ, assāsapassāsānan pavattanasamatthatan, ārammaņapariggahūpāyañ ca dassento pallankan ābhujitvā 'ti ādim āha. Tattha: Pallankan ?ti samantato ūrubaddhāsay. Ābhujitvā 'ti bandhitvā. Ujun kāyar) panidhāyā 'ti uparimasarīraŋ ujukan thapetvā atthārasa-pitthikanțaka-kotiyā koţin pațipădetvā. Evaŋ hi nisinnassa cammamansanahārūni na panamanti. Ath' assa yā tesaŋ paņamanapaccayā khane khane vedanā uppajjeyyuŋ, tā na uppajjanti. Tāsu anuppajjamānāsu cittaŋ ekaggan hoti, kammatthānaŋ na paripatati, 4 vuddhiņ phātin upagacchati. Parimukhan satin upatthapetvā 'ti kammatthānābhimukhaŋ satiņ thapayitvā. So sato 'vat assasati, sato passasati 'ti so bhikkhu evaņ nisīditvā, evañ ca satiŋ upaţthapetvā taŋ satiŋ avijahanto sato eva assasati, sato passasati. Satokārī hoti ti vuttan hoti. 1 SH, SM - tī. 3 B yoggam eva bhūmiņ. 2 B Ganhate. 4 B paripūrati for na paripatati.

·175, 23-27] Anāpānassatikathā-vannanā 491 Idāni yehi pakārehi satokārī hoti te pakāre dassetun Dīghay vă assasanto 'ti ādim āha. Tattha: dighaŋ assasanto 'ti dīghaŋ assāsaņ pavattayanto, tathā rassay. Yā pana tesaŋ dīgharassatā, sā kālavasena veditabbā. Kadāci hi manussā hatthi-ahi-ādayo viya kālavasena dīghaŋ assasanti ca passasanti ca, kadāci sunakhasasādayo viya rassan. Aññathā hi cuņņavicuņņā assāsapassāsā dīgharassā nāma na honti. Tasmā te dīgha, kālaŋ pavisantā ca nikkhamantā ca dighā, rassaŋ kālaŋ pavisantā ca nikkhamantă ca rassā 'ti veditabbā. Tatrāyan bhikkhu upari vuttehi navah? ākārehi dīghan assasanto passasanto ca, dīghan assasāmi passasāmī 'ti pajānāti; tathā rassan Evan pajānāto ca: Dīgho rasso ca assāso Passāso 'pi ca tādiso, Cattāro vaņņā vattanti Nāsikagge 'va bhikkhuno, (Vis. M. VIII.) 'ti catunnañ d'assa ākārānan ekenäkārena kāyānupassanāsatipatthānabhāvanā sampajjati 'ti veditabbā. Sabbakāyapatisanvedī assasissāmī ti sikkhati, sabbakāyapatisanvedī passasissāmī ti sikkhatî 'ti sakalassa assāsakāyassa ādimajjha-pariyosānaŋ viditan karonto, pākataŋ karonto, assasissāmi'ti sikkhati; sakalassa passāsakāyassa, passasissāmi 'ti sikkhati. Evay viditaŋ karonto, pākațaŋ karonto, ñānasampayuttacittena assasati ceva passasati ca, tasmā “Assasisissāmi passasissāmi” ?ti sikkhati 'ti vuccati. Ekassa hi bhikkhuno cuņņavicuņņavisațe” assāsakāye, passāsakāye vā, ādi pākato hoti, na majjha-pariyosānaŋ. So ādim eva pariggahetuŋ sakkoti, majjha-pariyosāne kilamati. Ekassa majjhaŋ pākațaŋ hoti, na ādi-pariyosānaŋ, so majjham eva pariggahetuŋ sakkoti, ādi-pariyosāne kilamati. Ekassa pariyosānaŋ pākatan hoti, na ādi-majjhan. So pariyosānam yeva pariggahetuŋ sakkoti, ādi-majjhe kilamati. Ekassa sabban pākațaŋ hoti, so sabbam 'pi pariggahetum 1 SH navannan. 2. B cuņņavikate; SM cunnavinane.

·492 Saddhammappakāsinī (175, 27-29 sakkoti, na katthaci kilamati. Tādisena bhāvitabban 'ti dassento āha: Sabbakāyapatisaŋvedi 'ti ādi. Tattha: sikkhati 'ti evaŋ ghatati vāyamati. Yo vā tathābhūtassa saŋvaro ayam ettha adhisīlasikkhā; yo vā tathābhūtassa samādhi ayaŋ adhicittasikkhā; yā tathābhūtassa paññā ayan adhipaññāsikkhā; 'ti imā tisso sikkhāyo tasmin ārammane tāya satiya tena manasikārena sikkhati äsevati bhāveti bahulikarotī'ti evam ettha attho datthabbo. Tattha yasmā purimanayena kevalan assāsitabban passāsitabbam eva ca, na aññan kiñci kātabban, ito patthāya pana ňāņuppādanādīsu yogo karaņiyo; tasmā tattha assasāmi ’ti pajānāti, passasāmi 'ti pajānāti 'ti ceva vattamānakālavasena pāļiŋ vatvā ito patthāya kattabbassa ñāņuppādādino ākārassadassanatthan sabbakāyapatisaŋvedi assasissāmi 'ti ādinā nayena anāgatakālavasena pāļi āropitā 'ti veditabbā. Passambhaya, kāyasan khāran ... pe ... sikkhatī’ti olārika, assāsapassāsa-sankhātaŋ kāyasankhāraŋ passambhento patippassambhento nirodhento vūpasamento assasissāmi, passasissāmī ’ti vā sikkhati. Tatr evaŋ olārikasukhumatā ca passaddhi ca veditabbā: Imassa hi bhikkhuno pubbe apariggahitakāle kāyo ca cittañ ca sadarathā honti olārikā. Kāyacittānaŋ olārikatte avūpasante assāsapassāsā 'pi oļārikā honti, balavatarā hutvā pavattanti, nāsikā na ppahoti, mukhena assasanto 'pi, passasanto 'pi, titthati. Yadā pan? assa kāyo 'pi, cittam ’pi pariggahītā honti, tadā te santā honti vūpasantā. Tesu vūpasantesu? assāsapassāsā sukhumā hutvā pavattanti, “ Atthi nu kho n'atthi”? 'ti vicetabbākārapattā honti. Seyyathā ’pi purisassa dhāvitvā, pabbatā vã orohitva, mahābhāran va sĩsato äropetva thitassa olarika assāsapassāsā honti ... pe? titthati, yadā pan' esa tan parissamaŋ vinodetvā, nahātvā ca pivitvā ca, allasāțakan hadaye katvā sītāya chāyāya nipanno hoti, ath'assa te assāsapassāsā sukhumā honti, "Atthi nu kho n'atthi?” 'ti vicetabbākārappattā. Evam eva imassa bhikkhuno apari- I B santesu. 2 All editions repeat in full.

·ggahītakāle olārikoļārike kāyasarkhāre passambhd pari.. 175, 29] Anāpūnassatikathā-vannanā 493 ggahītakāle 'ti vitthāretabban. Tathā hi 'ssa pubbe ābhogasamannāhāra-manasikāro n'atthi, pariggahītakāle pana atthi. Ten’assa apariggahītakālato pariggahitakāle kāyasankhāro sukhumo hoti. Ten’āhu porāņā: Sāraddhe kāye citte ca Adhimattaŋ pavattati. Ashraddhamhi kāyamhi Sukhumaŋ sampavattati 'ti. (Vis. M. VIII.) Pariggahel 'pi olāriko, pathamajjhānūpacāre sukhumo. Tasmim 'pi olāriko, pathamajjhāne sukhumo. Pathamajjhāne ca dutiyajjhānūpacāre ca oļāriko, dutiyajjhāne sukhumo. Dutiyajjhāne ca tatiyajjhānūpacāre ca oļāriko, tatiyajjhāne sukhumo. Tatiyajhāne ca catutthajjhānūpacāre ca oļāriko, catutthajjhāne atisukhumo, appavattim eva pāpuņāti. Idan tāva Dighabhāņaka-Saŋyuttabhāņakānan matay. Majjhimabhāņakā pana, “ Pathamajjhāne olāriko, dutiyajjhānūpacāre sukhumo," 'ti evan heţthimaheţthimajjhānato uparūpari jhānūpacāre 'pi sukhumataran icchanti. Sabbesaŋ yeva pana matena apariggahitakāle pavattakāyasankhāro pariggahītakāle pațippassambhati; pariggahitakāle pavattakāyasankhāro pathamajjhānūpacāre ре catutthajjhāne patippassambhati. Ayaŋ tāva samathe nayo. Vipassanāya pana apariggahītakāle pavattakāyasarkhāro 0., mahābhūtapariggahe sukhumo. So ?pio., upādārūpapariggahe su. So 'pi O., sakalarūpapariggahe arūpapariggahe rūpārūpapariggahe paccayapariggahe sappaccayanāmarūpadassane . lakkhaņārammaņikavipassanāya dubbalavipassanāya olāriko, balavavipassanāya sukhumo. Tattha pubbe vuttanayen' eva purimassa purimassa pacchimena pacchimena pațippassaddhi veditabbā. Evam ettha oļārikasukhumatā, patippassaddhi 1 B, SM Pariggahitakāle.

·494 Saddhammappakäsinī [175, 29 veditabbā. Ayan tāv ettha kāyānupassanā vasena vuttassa pathamacatukkassa anupubbapadavannanā. ca Yasmā pan’ ettha idam eva catukkan ādikammikassa kammatthānavasena vuttaŋ, itarāni pana tīņi catukkāni ettha pattajjhānassa vedanā-citta-dhammānupassanāvasena; Tasmā imaŋ kammatthānay bhāvetvā ānāpānacatukkajjhānapadatthānāya vipassanāya saha patisambhidāhi arahattan pāpunitukāmena ādikammikena kulaputtena Visuddhimagge vuttanayena silaparisodhanādīni sabbakiccāni katvā sattangasamannāgatassa ācariyassa santike pañcasandhikaŋ kammatthānay uggahetabban. Tatr’ime pañca sandhāyo: uggaho, paripucchā, upatthānaŋ, appaņā, lakkhanan ’ti. Tattha: Uggaho nāma kammatthānassa ugganhanan. Paripucchā nāma kammatthānassa paripucchanan. Upatthānaŋ nāma kammatthānassa upaţthānan. Appaņā nāma kammatthānassa appaņā. Lakkhanan nāma kammatthānassa lakkhaņā. Evaŋ-lakkhaṇam idaŋ kammatthānan 'ti kammatthāna-sabhāvūpadhāraṇan 'ti vuttan hoti. Evaŋ pañcasandhikan kammatthānaŋ ugganhanto attanā 'pi na kilamati, ācariyam 'pi na viheseti.1 Tasmā thokan uddisāpetvā bahun kāla, sajjhāyitvā evaņ pañcasandhikaŋ kammatthānay uggahetvā ācariyassa santike vă aññattha vā atthārasadosayutte vihāre vajjetvā pañcangasamannāgate senāsane vasantena upacchinna-khuddakapaļibodhena katabhattakiccena bhattasammadan pațivinodetvā sukhanisinnena Ratanattaya-guņānussaraṇena cittaŋ sampahansetvā ācariyuggahato ekapadam 'pi aparihāpentena idan ānāpānasati-kammatthānaŋ manasikātabban. Tatrā-yaŋ manasikāravidhi: Gananā anubandhanā Phusanā ţhapanā sallakkhaņā Vivaţtanā pārisuddhi Tesañ ca pațipassanā 'ti. (Vis. M. VIII.) 1 B vihetheti.

·ganetabban. Antarā khaņdaŋ na dassetabban. Pañcannan 175, 29] Anāpānassatikathā-vannanā 495 Tattha: Gananā 'ti gananā yeva. Anubandhanā 'ti anugamanā. Phusanā 'ti phutthatthānan). Thapanā 'ti appaņā. Sallakkhanā 'ti vipassanā. Vivaţtanā 'ti maggo. Pārisuddhi 'ti phalan. Tesañ ca pațipassanā 'ti paccavekkhaņā. Tattha iminā ādikammikena kulaputtena pathaman gananāya idaŋ kammatthānaŋ manasikātabbay. Ganentena pana pañcannaŋ hetthā na thapetabban. Dasannan upari na hetthā ţhapentassa hi sambādhe okāse cittuppādo vipphandati, sambādhe vaje sanniruddhagogaņo viya. Dasannan upari nentassa ganananissito cittuppādo hoti. Antarā khandan dassentassa, “Sikhāppattaŋ nu kho me kammatthānan ?" 'ti cittan vikampati. Tasmā ete dose vajjetvā ganetabban. Gaņentena ca pathamaŋ dandhagananāya dhaññamāpakagananāya gañetabban. Dhaññamāpako hi nāļiŋ pūretvā “Ekan" 'ti vatvā okirati. Puna pūrento kiñci kacavaraŋ disvā chaddento " Ekan ekan” 'ti vadati. Es eva nayo “Dve dve " 'ti ādīsu. Evam eva iminā 'pi assāsapassāsesu yo upaţthāti, taŋ gahetvā Ekan ekan” 'ti ādiņ katvā yāva "Dasa dasā ” 'ti pavattamānaŋ pavattamānaŋ upalakkhetvā 'va gañetabban. Tassa evan gaņayato nikkhamantā ca pavisantā ca assāsa passāsā påkață honti. Athā-nena taŋ dandhaganaŋ dhaññamāpakagananaŋ pahāya sīghagañanāya gopālakagañanāya gañetabban. Cheko hi gopālako sakkharāyo ucсhangena gahetvā rajjudandahattho pāto vajan gantvā gāvo pitthiyan paharitvā palighatthambhamatthake nisinno dvāraŋ pattaŋ pattan yeva gāviŋ “Eko dve" ?ti sakkharaŋ khipitvā khipitvā ganeti. Tiyamarattin sambādhe okāse dukkhavuttha-gogamo nikkhamanto aññamaññaŋ upanighaŋsentovegena vegena puñjapuñjo hutvā nikkhamati. So vegena, "Tīni, cattāri, pañca, dasā 'ti gaņeti yeva. Evam assā-pi purimanayena gaņayato assāsapassāsā pākatā hutvā sīghan sighaŋ punappunaŋ sancaranti. Tato tena punappunan sañcaranti 'ti ñatvā anto ca bahi ca agahetvā dvāraŋ pattaŋ pattan yeva gahetvā 166 ) 1 B ghaŋsanto.

·purimanayen'eva vegena ganetabbaŋ. Anto pavisanavā- 496 Saddhammappakāsinī [175, 29 "Eko, dve, tīņi, cattāri, pañca; Eko, ре pañca, cha, satta, attha, nava, dasā" ?ti sīghan sīghaŋ gametabbam eva ca. Gañanāpaţibaddhe hi kammatthāne gañanābalen' eva cittan ekaggaŋ hoti, arittupatthambhanavasena candasote nāvāthapanam iva. Tass' evaŋ sīghan sīghaŋ gaņayato kammatthānaŋ nirantaraŋ pavattaŋ viya hutvā upatthāti. Atha nirantaran pavattatī ’ti ñatvā anto ca bahi ca vātan apariggahetvā tena hi saddhiŋ cittaŋ pavesayato abbhantaran vātabbhāhatay medapuțan viya hoti. Bahi-nikkhamanavātena saddhiŋ cittaŋ niharato bahiddhā puthuttārammaņe cittan vikkhipati.2 Phutthokāse pana satiŋ thapetvā bhāventass' eva bhāvanā sampajjati. Tena vuttan: "Anto ca bahi ca pe gaņetabban” 'ti. Kiva ciran pan' etaŋ ganetabban ? 'ti. Yāva vinā gañanāya assāsapassāsārammaņe sati patitthāti. Bahivisatavitakka-vicchedaŋ katvā assāsapassāsārammaņe satisanthāpanatthan yeva hi gananā 'ti. . Evaŋ gananāya manasikatvā anubandhanāvasena manasikātabban. Anubandhanā nāma gañanan patisaŋharitvā satiyā nirantaraŋ assāsapassāsānaŋ anugamanan. Tañ ca kho pana na ādi-majjha-pariyosānānugamanavasena. Adimajjha-pariyosānāni tantassā-nugamane ādinavā ca heţthā vuttān'eva. Tasmā anubandhanāya manasikarontena na ādimajjhapariyosānavasena manasikātabban. Api ca kho phusanāvasena ca thapanāvasena ca manasikātabban. Gananā-nubandhanāvasena viya hi phusanā-thapanāvasena visuŋ manasikāro n'atthi. Phutthaphuttha-tthāne yeva pana gaņento gananāya ca phusanāya ca manasikaroti. Tatth' eva gañanaŋ patisaŋharitvā te satiyā anubandhanto appaņāvasena ca cittaŋ thapento anubandhanāya ca phusanāya ca thapanāya ca manasikaroti 'ti vuccati. Sv-āyamattho Atthakathāsu vutta-pangula-dovārikopamāhi, idh' eva pāliyan vutta-kakacūpamāya ca, veditabbo. 1 SH -pūritan. B vikkhambhati.

·175, 29] Anāpānassalikatha-raynanā 497 Tatrā-yaŋ pangulopamā: Seyyathā 'pi pangulo dolāya kiļataŋ mātāputtānan dolaŋ khipitvā tatth' eva dolathambhamūle nisinno kamena āgacchantassa ca gacchantassa ca dolāphalakassa ubho koţiyo majjhañ ca passati, na ca ubhokotimajjhānaŋ dassanatthaŋ byāvațo hoti; Evam eva bhikkhu sativasena upanibandhanatthambhamūle thatvā assāsapassāsadolaŋ khipitvā tattheva nimitte satiyā nisīdanto kamena āgacchantānañ ca, gacchantānañ ca phutthațțhāne assāsapassāsānan ādi-majjha-pariyosānaŋ satiyā anugacchanto tatth' eva cittan thapetvā passati, na ca tesan dassanatthay byāvațo hoti. Ayan pangulopamā. Ayaŋ pana dovārikopamā: Seyyathā 'pi dovāriko nagarassa anto ca bahi ca purise,1 "Ko tvaŋ? Kuto āgato ? Kuhiŋ vā gacchasi? Kiŋ vā te hatthe?" "ti na vīmaņsati, na hi tassa te bhārā, dvārappattaŋ dvārappattan yeva pana vīmaņsati; evam eva imassa bhikkhuno antopavitthavātā ca bahinikkhantavatā? ca na bhārā honti, dvārappattā dvārappattā yeva bhārā 'ti. Ayan dovārikopamā. Kakacūpamā pana, Nimittaŋ assāsapassāsā” 'ti ādinā nayena idha vuttā yeva. Idha pan' assa āgatāgatavasena amanasikäramattam eva payojanan 'ti veditabban. Idan kammatthāna, manasikaroto kassaci na ciren' eva nimittañ ca uppajjati, avasesajjhānanga-paţimandită appaņā-sankhātā thapanā ca sampajjati. Kassaci pana gananāvasen' eva manasikārakālato ppabhuti yathā sāraddhakāyassa mañce vā pīthe vā nisidato mañcapīthan onamati, vikūjati, paccattharanaŋ valiŋ gaṇhāti; asāraddhakāyassa pana nisidato n' eva mañcapīthan onamati, na vikūjati, na ... gaṇhāti; tūlapicupūritaŋ viya mañcapīthan hoti; (Kasmā ? yasmā asāraddhakāyo lahuko hoti.) evam evaŋ gananāvasena manasikārakālato ppabhuti anukkamena olārika-assāsapassāsanirodhavasena kāyassa darathe vūpasante kāyo 'pi cittam 'pi lahukan hoti; sarīraŋ ākāse langhanākārappattaŋ viya hoti. Tassa olārika-assāsapassāse niruddhe sukhuma-assāsa - 1 B, SH v.l. omit. 2 B-nikkhamana-, ·498 Saddhammappakāsinī (175, 29 passāsa-nimittārammaņaŋ cittaŋ pavattati. Tasmim ?pi niruddhe aparāparato sukhumataraŋ assāsapassāsa-nimittārammaņaŋ pavattati yeva. Sv-āyam-attho uparivutta-kaysathālopamāya veditabbo. Yathā hi aññāni kammatthānāni uparūpari vibhūtāni honti, na tathā idaŋ. Iday pana uparūpari bhāventassa? sukhumattan gacchati, upaţthānam pi na upagacchati. Evaŋ anupatthante pana tasmiŋ tena bhikkhunā, " Ācariyan pucchissāmi ?ti “Natthaŋ dāni me kammatthānan ?ti vā utthāyāsanā na gantabban. Iriyāpathan vikopetvā gacchato hi kammatthānan navana. eva hoti. Tasmā yathānisinnen' eva desato āharitabban. > va, vam Tatrā-yaŋ āharaṇūpāyo: Tena bhikkhunā kammatthānassa anupatthānabhāvaŋ ñatvā iti pațisañcikkhitabbaŋ, "Ime assāsapassāsā nāma kattha atthi? Kattha n'atthi? Kassa vā atthi? Kassa vā n'atthì ?" ?ti. Ath' evaņ pațisañcikkhato," Ime anto-mātukucchiyan n'atthi, udake nimuggānay n'atthi. Tathā asaññibhūtānaŋ, matānaŋ, catutthajjhānaŋ samāpannānaŋ, rūpārūpabhavasamanginan, nirodhasamā pannānan," ?ti ñatvā evaŋ attanā ?va attā paticodetabbo, “Nanu tvaŋ paņạita, n'eva mātukucchigato, na udake nimuggo, na asaññibhūto, na mato, na catutthajjhānaŋ samāpanno, na rūpārūpabhavasamangi, na nirodhasamāpanno. Atthi yeva te assāsapassāsā; mandapaññatāya pana pariggahetuŋ na sakkosī " 'ti. Athā-nena pakatiphuţthavasena cittaŋ ţhapetvā manasikāro pavattetabbo. Ime hi dīghanāsikassa năsāputay ghattento pavattanti, rassanāsikassa uttarotthay. Tasmā 'nena, Idaŋ nāma thānaŋ ghattenti” ’ti nimittaŋ thápetabban. Imam eva hi atthavasaŋ pațicca vuttaŋ Bhagavatā: Nā-han bhikkhave mutthassatissa asampajānassa ānāpānasati-bhāvanaŋ vadāmī " 'ti. Kiñ cā-pi hi yan kiñci kammatthānan satassa sampajānass' eva sampajjati, ito aññan pana manasikarontassa påkataŋ hoti. Idam pana ānāpānasati-kamma- 1 B repeats twice.

·175, 29] Anāpānassatikathā-vannanā 499 tthānaŋ garukan, garukabhāvanan, buddha-paccekabuddhabuddhaputtānan mahāpurisānan yeva manasikārabhūnibhūtaŋ, na c'eva ittaran, na ca ittaraf-sattasamāsevitan. Yathā yathā manasi-kayirati, tathā tathā santaŋ ceva hoti sukhumañ ca. Tasmā ettha balavati sati ca paññā ca icchitabbā. Yathā hi matthasațakassa tunnakaranakāle sūci 'pi sukhumā icchitabbā, sūcipāsavedhanam 'pi tato sukhumataran; evam evat matthasāțakasadisassa imassa kammatěhānassa bhāvanākāle sūcipaţibhāgā sati 'pi, sūcipā savedhanapatibhāgā3 taŋsampayuttā paññā 'pi balavatī icchitabbā. Tāhi ca pana satipaññāhi samannāgatena bhikkhunā na te assāsapassāsā aññatra pakatiphutthokāsā 'vat pariyesitabbā. Yathā hi kassako khettaŋ kasitvā balivadde muñcitvā gocaramukhe katvà chāyāya nisinno vissameyya, ath' assa te balivaddā vegena ataviŋ paviseyyun; yo hoti cheko kassako, so puna te gahetvā yojetukāmo na tesaŋ anupadan gantvā ataviŋ āhiņdati; atha kho rasmiñ ca patodan ca gahetvā ujukam eva tesaŋ nipātanatitthank gantvā nisidati vā, nipajjati va; atha te gone divasabhāgaŋ caritvā nipātanatitthane otaritvā, nahātvā ca pivitvă ca paccuttaritvā thite disvā, rasmiyā bandhitvā patodena vijjhanto ānetvā yojetvā puna kamman karoti; evam eva4 tena bhikkhunā na te assāsa passāsā aññatra pakatiphutthokāsā pariyesitabbā. Satirasmiŋ pana paññāpatodañ ca gahetvā pakatiphutthokāse cittan thapetvā manasikāro pavattetabbo. Evaŋ hi 'ssa manasikaroto na cirass' eva te upatthanti nipātanatitthe viya goņā. Tato tena satirasmiyā bandhitvā tasmiŋ yeva thāne yojetvā paññāpatodena vijjhantena punappunaŋ kammatthānaŋ anuyuñjitabban. Tass'evam anuyuñjato na cirass' eva nimittan upatthāti. Tam pan' etaŋ na sabbesan ekasadisaŋ hoti. Apica kho kassaci sukhasamphassan uppādayamāno tūlapicu viya, kappāsapicu viya, vātadhārā viya ca upatthāti 'ti ekacce āhu. 1 SH itara. 3 B -pāsaka-. 5 B omits. 4 SH, 2 B -kariyati. SM evan. 6 SH, SM nipānatitthan (throughout). 8 II ·66 500 Saddhammappakkāsinī (175, 29 Ayam pana Atthakathāsu vinicchayo: Idaŋ hi kassaci tārakarūpan viya, maņigūļikā viya, muttāguļika viya ca; kassaci kharasamphassan hutvā kappāsaţthi viya, dārusārasūci viya ca; kassaci dighapāmangasuttan viya, kusumadāmaŋ viya, dhūmasikhā viya ca, kassaci vitthaŋ makkatakasuttan viya, vaļāhakapatalaŋ viya, padumapupphan viya, rathacakkan viya, candamandalan viya, suriyamandalan viya, ca upatthāti. Tañ ca pan'etan yathā sambahulesu bhikkhūsu suttantaŋ sajjhāyitvā nisinnesu ekena bhikkhunā, Tumhākaŋ kīdisan hutvā idan suttan upaţthātī ?". ?ti vutte eko, " Mayhaŋ mahati pabbateyyā nadi viya upatthātī” 'ti āha; añño, "Mayhan ekā vanarāji viya”; añño, "Mayhan eko sītacchāyo sākhāsampanno phalabhārabhārito rukkho viyā," 'ti tesaŋ hi taŋ ekam eva suttan saññānānatāya nānato upatthāti; evan ekam eva kammatthānan saññānānatāya nānato upatthāti. Saññajaŋ hi etan saññānidānaŋ, saññāpabhavan. Tasmā saññānānatāya nānato upatthāti 'ti veditabban. Evan upaţthite pana nimitte tena bhikkhunā ācariyasantikaŋ gantvā ārocetabban: Mayhan bhante evarūpaŋ nāma upatthāti” ?ti. Acariyena pana, “Nimittam idaŋ āvuso, kammatthānaŋ punappunay manasi-karohi sappurisā !" ?ti vattabbo. Athā-nena nimitte yeva cittan thapetabban. Evam assā-yaŋ itoppabhuti ţhapanāvasena bhāvanā hoti. Vutta, hetan porāņehi: Nimitte thapayan cittan Nānākāraŋ vibhāvayan Dhiro assāsapassāse Sakaŋ cittan nibandhati 'ti. (Vis. M. 286.) Tass evaŋ nimittupatthānato pabhuti nīvaraṇāni vikkhambhitān' eva honti, kilesā sannisinnā 'va, cittaŋ upacārasamādhinā samāhitam eva. Athā-nena taŋ nimittaŋ n'eva vannato manasi-kātabban, na lakkhaṇato paccavekkhitabbaŋ. Api ca kho khattiyamahesiyā cakkavattigabbho viya kassakena sāliyavagabbho viya ca āvāsādīni satta asappāyāni vajjetvā, tan' eva satta sappāyāni sevantena sādhukaŋ rakkhitabban.

·1975, 29] Anāpānassatikathā-vannanā 501 Atha nan evan rakkhitvā punappunan manasikāravasena vuddhiņ virūļhiŋ gamayitvā dasavidhaŋ appaņākosallay sampādetabban, viriyasamatā yojetabbā. Tass' evaŋ ghatentassa Visuddhimagge vuttānukkamena* tasmin nimitte catukka-pañcakajjhānāni nibbattanti. Evan nibbatta-catukka-pañcakajjhāno panettha bhikkhu sallakkhaņā-vivattanāvasena kammatthānaŋ vaddhetvā pārisuddhin pattukāmo tad eva jhānan pañcah'ākārehi vasippattay paguņaŋ katvā, nāmarūpaŋ vavatthapetvā vipassanan patthapeti. Kathan ? So hi samāpattito vutthāya assāsapassāsānaŋ samudayo karajakāyo ca cittañ cã 'ti passati. Yathā hi kammāragaggariā dhamamānāya bhastañ ca purisassa ca tajjan vāyāman paticca vāto sañcarati, evam eva kāyañ ca cittañ ca paticca assāsapassāsä 'ti; tato assāsa passāse ca kāyañ ca rūpan 'ti; cittañ ca taŋsampayutte ca dhamme arūpan 'ti vavatthapeti. Evaŋ nāmarūpan vavatthapetvā tassa paccayaŋ pariyesati. Pariyesanto ca tan disvā tīsu 'pi addhāsu nāmarūpassa pavattiŋ ärabbha kankhaŋ vitarati. Vitiņņakankho kalāpasammasanavasena aniccaŋ, dukkham, anattā ’ti tilakkhaņaŋ āropetvā udayabbayānupassanāya uppanne obhāsādayo dasa vipassanūpakkilese pahāya, upakkilesavimuttaŋ udayabbayānupassanāñāņaŋ Maggo 'ti vavatthapetvā, udayan pahāya bhanganupassanan patvā, nirantaran bhangānupassanena bhayato upatthitesu sabbasankhāresu nibbindanto virajjanto vimuccanto, yathākkamena cattāro ariyamagge păpuşitvā arahattaphale patiţthāya ekūnavisatibhedassa paccavekkhaņañāṇassa pariyantappatto sadevakassa lokassa aggadakkhiņeyyo hoti. Ettāvatā cassa gañanaŋ ādiņ katvā patipassanāpariyosānā ānāpānasatisamadhibhāvanā samatta hoti'ti. Ayan Sabbākārato Pathamacatukka-Vaņņanā. * VM, page 286.

·pen'eva vedanā. Dvīsu cittasankhāra-padesu sanna? 502 Saddhammappakāsint (175, 29—176, 1 Itaresu pana tīsu catukkesu yasmā visuŋ kammatthānabhāvanānayo nāma n'atthi, tasmā anupadavaņņanānayen' eva tesan evam attho veditabbo: Pītisanvedīti pītiņ patisaŋviditaŋ karonto pākatan karonto, Assasissāmi ... passasissāmī ’ti sikkhati. Tattha dvih' äkārehi pīti patisaŋveditā hoti: ārammaņato ca asammohato ca. Kathaŋ ārammaņato pīti pațisaŋvedită hoti ? Sappītike dve jhāne samāpajjati. Tassa samāpattikkhaņe jhānapatilābhena ārammaņato pīti patisaŋviditāł hoti tadārammaņassa patisaŋviditattā. Katha, asammohato ? Sappitike dve jhāne samāpajjitvā vutthāya jhānasampayuttan pītiŋ khayato vayato sammasati. Tassa vipassanākkhaņe lakkhaņapațivedhena asammohato pīti pațisaŋviditā hoti.1 Eten’eva nayena avasesapadāni 'pi atthato veditabbāni. Idan panettha visesamattay: Tiņņa, jhānānan vasena sukhapatisaŋveditā hoti, catunnam 'pi jhānānaŋ vasena cittasankhārapatisaŋveditā veditabbā. Cittasankhāro 'ti vedanā-saññākkhandhā. [176] Passambhayan kāyasankhāran 'ti (oļārikan oļārikan cittasankhāran) passambhento, nirodhento 'ti attho. So vitthārato kāyasankhāre vuttanayena veditabbo. Api c ettha pīti-pade pīti-sisena vedanā vuttā. Sukha-pade sarūvedanā ca cetasikā. Ete dhammā cittapatibaddhā cittasankhārā” 'ti vacanato, "saññāsampayuttā vedanā ” ?ti evaŋ vedanānupassanānayena idan catukkan bhāsitan 'ti veditabban. Tatiyacatukke 'pi catunnan jhānānaŋ vasena cittapațisaŋveditā veditabbā. ca Abhippamodayan cittan ti cittan modento pamodento bhäsentoº pabhäsento® Assasissämi. passasissāmi 'ti sikkhati. Tattha dvih'ākārehi abhippamodo hoti: samādhivasena ca vipassanāvasena ca. Kathaŋ samādhivasena ? 1 SH -veditā; SM -viditā (throughout). a to o B olārikacittasarkhāran. 2 B hāsento. 3 B pahasento.

·veditabbā, aniccānupassanā vedi- 176, 1-3] Anāpānassatikathā-vannanā 503 Sappītike dve jhāne samāpajjati, so samāpattikkhane sampayuttapītiyā cittaŋ āmodeti pamodeti. Kathaŋ vipassanāvasena ? Sappītike dve jhāne samāpajjitvā vutthāya jhānasampayuttan pītiŋ khayato vayato sammasati." Evan vipassanākkhaṇe jhānasampayuttan pītiņ ārammaņan katvā cittaŋ āmodeti pamodeti. Evan patipanno, abhippamodayaŋ cittaŋ... .. sikkhati 'ti yuccati. Samādahan cittan 'ti pathamajjhānādivasena ārammaņe cittan saman adahanto saman thapento. Tấni vã pana jhānāni samāpajjitvā vutthāya jhānasampayuttan cittan khayato vayato sammasato vipassanākkhane lakkhanapativedhena uppajjati khanika-cittekaggatā. Evan uppannāya khaņikacittekaggatāya vasena 'pi ārammane cittan saman ādahanto, saman thapento," samādahan cittan assasissämi passasissami 'ti sikkhati " 'ti vuccati. Vimocayan cittan 'ti pathamajjhānena nīvaraņehi cittan mocento vimocento, dutiyena vitakkavicārehi, tatiyena pītiyā, catutthena sukhadukkhehi cittaŋ mocento vimocento; tăni vã pana jhãnăni samāpajjitva vutthaya jhãnasampayuttan cittana khayato vayato sammasati. So vipassanākkhane aniccānupassanāya niccasaññāto cittan mocento vimocento; dukkhānupassanāya sukhasaññāto, anattanupassanāya attasaññāto, nibbidānupassanāya nandito, virāgānupassanāya rāgato, nirodhānupassanāya samudayato, patinissaggānupassanāya ādānato cittaŋ mocento vimocento assasati ceva passasati ca. Tena vuccati: Vimocayan cittaŋ... 'ti sikkhati'ti. Catutthe catukke pana aniccānupassĩ 'ti ettha tāva anitabbā, aniccānupassí veditabbo. Tattha: aniccan 'ti pañcakkhandhā. Kasmā ? Uppāda-vaya-ññathattabhāvā. Aniccatā 'ti tesaŋ yeva uppāda-vaya-ññathattaŋ, hutvā abhāvo vã. Nibbattanan ten ev akarena athatvaº khanabhakgena 2 B jhānasampayuttadhamme. 1 B sampassati. .3 B ahutva; SH v.l. thatra, ·504 Saddhammappakäsinī (176, 3-4 bhedo 'ti attho. Aniccānupassanā 'ti tassā aniceatāya vasena rūpādīsu aniccan’ti anupassanā. Aniccānupassi 'ti tāya anupassanāya samannāgato. Tasmā evambhūto assasanto passasanto ca idha "aniccānupassi ... sikkhati" 'ti veditabbo. Virāgānupassī ’ti ettha pana dve virāgā: khayavirāgo ca accantavirāgo ca. Tattha khayavirāgo ’ti sankhārāna, khaṇabhango. Accantavirāgo’ti nibbāņaŋ. Virāgānupassanā 'ti tadubhayadassanavasena pavattā vipassanāca maggo ca. Tāya duvidhāya 'pi anupassanāya samannāgato hutvā assasanto passasanto ca “Virāgānupassi sikkhati" 'ti veditabbo. Nirodhānupassi-pade 'pi es' eva nayo, Patinissaggānupassĩ 'ti etthā pi dve paținissaggā: pariccāgapatinissaggo ca pakkhandanapatinissaggo ca. Patinissággo yeva anupassanā patinissaggānupassanā. Vipassanāmaggānam etaŋ adhivacanan. Vipassanā hi tadangavasena saddhiŋ khandhābhisankhārehi kilese pariccajati, sankhatadosadassanena ca tabbiparīte nibbāņe tanninnatāya pakkhandati 'ti pariccāgapatinissaggo ceva pakkhandanapatinissaggo cā-ti vuccati. Maggo samucchedavasena saddhin khandhābhisankhārehi kilese pariccajati, ārammaņakaraṇena? nibbāne pakkhandati 'ti pariccāgapatinissaggo ceva pakkhandanapatinissaggo ca-ti vuccati. Ubhayam 'pi pana purimañāņānananu-anupassanato anupassanā 'ti vuccati. Tāya duvidhāya 'pi patinissaggānupassanāya samannāgato hutvā assasanto ca passasanto ca patinissaggānupassī sikkhati" 'ti veditabbo. 66 Ettha ca aniccānupassī 'ti tarunavipassanāya vasena vuttan. Virāganupassi 'ti tato balavatarāya sankhāresu virajjanasamatthāya: vipassanāya vasena; nirodhānupassi 'ti tato balavatarāya kilesanirodhanasamatthāya vipassanāya 1 B -karanavasena. 2 SH purimapurima-. 8 B yiyattana..

·176, 6–10] Anāpānassatikathā-vannanā 505 vasena; paținissaggānupassí ’ti maggassa āsannabhūtāya titikkhāya? vipassanāya vasena vuttan 'ti veditabban. Yattha pana maggo 'pi labbhati so abhiñño yeva. Evam idaŋ catukkan suddhavipassanā vasena vuttan, purimāni pana tīņi samathavipassanāvasenā 'ti. Anāpānasatimātikā -Vannanā Nitthitā. 33. Idāni yathānikkhittaŋ mātikan pațipățiyā bhājetvā dassetu, Idha 'ti imissä ditthiyā 'ti ādi āraddhay. Tattha: Imissā ditthiyā 'ti ādīhi dasahi padehi sikkhattaya-sarkhātan sabbaññubuddhasāsanam eva kathitaŋ. Tay hi Buddhena bhagavatā ditthattă ditthi 'ti vuccati. Tay yeva khamanavasena khanti, ruccanavasena ruci, gahanavasena ādāyo, sabhāvaţthena dhammo, sikkhitabbaţthena vinayo, tadubhayena 'pi dhammavinayo, pavuttavasena pāvacanaŋ, setthacariyaţthena brahmacariyaŋ, anusitthidānavasena satthusāsanan ’ti vuccati. Tasmā imissā ditthiyā 'ti ādīsu imissā buddhadiţthiyā, imissā buddha-khantiyā, imissā buddharuciyā, imasmin buddha-ādāye, imasmiy buddha-dhamme, imasmin vinaye. dhammavinaye... pāvacane. .brahmacariye, imasmin buddha-satthusāsane 'ti attho veditabbo. Api cettha sikkhattaya-sankhātaŋ sakalapāvacanan Bhagavatā ditthattā sammāditthipaccayattā sammādiţthipubbangamattā ca ditthi, Bhagavato khamanavasena khanti, ruccanavasena ruci, gahanavasena ādāyo, attano kārakaŋ apāye apatamānan dhāreti 'ti dhammo, tass' eva sankilesapakkhan vineti 'ti vinayo, dhammo ca so vinayo cā 'ti Dhammavinayo. Kusaladhammehi vā akusaladhammānaŋ esa vinayo 'ti Dhammavinayo. Teneva vuttan: “Ye ca kho tvaŋ Gotami dhamme jāneyyāsi, ime dhammā virāgāya saŋvattanti, no sarāgāya pe. ekaŋsena Gotami dhāreyyāsi, eso dhammo, eso vinayo, etan satthusāsanan 'ti.'') Dhammena vā vinayo, na daņņādihi 'ti Dhammavinayo. Vuttam 'pi c'etan: 1 SH atitikkhāya.

·vinayo, na bhavabhogānisansatthan. Ten, 506 Saddhammappakāsini [176, 10-14 Danden' eke damayanti Ankusehi kasāhi ca; Adandena asatthena Nāgo danto mahesinā 'ti. Tathā: Dhammena niyyamānāna, Kā usāyā vijānatan? 'ti. Dhammāya vā vinayo Dhammavinayo. Anavajjadhaāha Bhagavā: "Na yidan bhikkhave brahmacariyan vussati janakuhanatthan " 'ti vitthāro. Punnatthero 'pi āha: "Anupādā parinibbāņatthan kho āvuso Bhagavati brahmacariyan vussatī 'ti. Visuddhay và nayati 'ti Vinayo. Dhammato vinayo Dhammavinayo. Saņsāradhammato hi, sokādidhammatoề vā esa visuddhan nibbāņaŋ nayati. Dhammassa vā vinayo, na titthakarānan 'ti Dhammavinayo. Dhammabhūto hi Bhagavā, tass' ev' esa vinayo. Yasmā vā dhammās eva abhiññeyyā, pariññeyyā,3 pahātabbā, bhāvetabbā,3 sacchikātabbā3 ca, tasmă esa dhammesu4 vinayo, na sattesu, na jīvesu cā 'ti Dhammavinayo. Sätthasabyañjanakādihi aññesan vacanato padhānan vacanan 'ti pavacanan. Pavacanaŋ eva pāvacanan. Sabbacariyāhi visitthacariyabhāvena brahmacariyaŋ. Devamanussānaŋ satthubhūtassa Bhagavato sāsanan 'ti Satthusāsanan. Satthubhūtan' vā sāsanan Satthusāsanan. “Yo vā Ananda maya dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā " 'ti hi dhammavinayo ca satthā 'ti. Evaņ tesaŋ padāna, attho veditabbo. Yasmā pana imasmiy yeva sāsane sabbākāra-ānāpānasatisamadhi-nibbattako bhikkhu vijjati, na aññatra, tasmā tattha tattha imissā ’ti ca, imasmin 'ti ca ayay niyamo kato ’ti veditabbo. Ayan idha ?ti mātikāya niddesassa attho. Puthujjanakalyānako vā 'ti ādinā ca bhikkhu-saddassa vacanatthaŋ avatvā idhā-dhippetabhikkhu yeva dassito. 2 B lokādi.. 3 B -0. SH naya-. 4 B dhamme. 6 B Satthūsu.

·nisajjāraho, yo koci cammakhando. 176, 14-20] Anāpānassatikathā-vannanā 507 Tattha puthujjano ca so kilesõnaŋ asamucchinnattā, kalyāņo ca sīlādipatipattiyuttattā 'ti puthujjanakalyāno. Puthujjanakalyāņo eva puthujjanakalyānako. Adhisilādīni sikkhati 'ti sekho; sotāpanno vā, sakadāgāmi vā, anāgāmī vā. Akuppo calayitum asukkuņeyyo arahattaphaladhammo assā ’ti akuppadhammo. So 'pi hi imaŋ samādhiŋ bhāveti. Araññaniddese vinayapariyāyena tāva " Thapetvā gāmañ ca gāmūpacārañ ca avasesaŋ araññan" 'ti āgatan. Suttantikapariyāyena araññakan bhikkhun sandhāya - Araññakan nāma senāsanan pañcadhanusatikan pacchiman” 'ti āgatan. Vinayasuttantā pana ubho 'pi pariyāyadesanā nāma. Abhidhammo nippariyāyadesanā ’ti abhidhammapariyāyena araññan dassetu, nikkhamitvā bahi indakhila 'ti vuttan. Indakhīlato bahi nikkhamitvā ?ti attho. Nikkhamitvā bahi indakhilan 'ti 'pi pāțho. Indakhilan atikkamitvā bahí ’ti vuttan hoti.) Indakhilo 'ti cettha gāmassa vā nagarassa vā ummāro. Rukkhamūlaniddese rukkhamūlassa pākațattā taŋ avatvā 'va yatthā ?ti ādim āba. Tattha: yatthā ’ti yasmiŋ rukkhamūle. Asanti nisīdanti etthā ?ti āsanan. Paññattan ti thapitan. Mañco vā 'ti ādīni asanassa pabhedavacanāni. Mañco 'pi hi nisajjāya 'pi okāsattā idha āsanesud vutto. So pana masārabundikābaddha-kulīrapādaka-āhaccapādakānan aññataro. Pīļhay tesaŋ aññataram eva. Bhisī'ti uņņābhisicolabhisi-vākabhisi-tiņabhisi-paņņabhisīna, aññatarā. Tattikāti tālapaņņādihicinitvā katā. Cammakhando 'ti ņādīni gumbetvās katā. Tatthā 'ti tasmiŋ rukkhamūle. Cankamati vā 'ti ādīhi rukkhamūlassa catu-iriyāpathapavattana-yoggatā kathitā. Yatthā 'ti ādīhi sabbapadehi rukkhamūlassa sandacchāyatā, janavivittatā ca vuttā hoti. Kenacī 'ti kenaci samūhena. Taŋ samūhan bhinditvā vitthārento gahatthehi vā pabbajitehi vā 'ti āha. Anākinnan 1 B sāsane. 2 B masāraka-bandikā-. 3 B gunthitvā.

·508 Saddhammappakāsini [176, 20-24 'ti asankiņnan asambādhan. Yassa senāsanassa samantā gāvutam 'pi addhayojanam 'pi pabbatagahanaŋ vanagahanan nadīgahanan hoti, na koci avelāya upasankamituŋ sakkoti, idaŋ santike 'pi anākiņņaŋ nāma. Ya, pana addhayojanikan vā yojanikaŋ vā hoti, idaŋ dūratāya eva anākiņnan nāma. Vihāro 'ti addhayogādimuttako avasesāvāso. Adąhayogo 'ti supaņņavankagehaŋ.Pāsādo 'ti dve kaņņikā gahetvā. kato dīghapāsādo. Hammiyan 'ti upari ākāsatale patiţthitakūtāgāra pāsādo yeva. Guhā ?ti itthakāgubā, silāguhā, dāruguhā, paysuguhā 'ti evaŋ hi Khandhakatthakathāyan vuttan. Vibhangaţthakathāyan pana: "Vihāro 'ti samantā parihārapathan, anto yeva rattitthāna-divātthānāni ca dassetvā katasenāsanan; guhā 'ti bhūmiguhā, yattha rattindivan dīpaŋ laddhuŋ vattati, pabbataguhā " 'ti idaŋ dvayan visesetvā vuttan. Mātikāya sabbakālasādhāraņa-lakkhaṇavasena nisīdati* 'ti vattamānavacanaŋ kataŋ. Idha pana nisinnassa bhāvanārambhasambhāvato2 nisajjārambha - pariyosāna - dassanatthaŋ nisinno 'ti niţthānavacanaŋ katan. Yasmā pana ujuŋ kāyaṇ paņidhāya nisinnassa kāyo ujuko hoti, tasmā byañjane ādaraŋ akatvā adhippetam eva dassento ujuko 'ti ādim āha. Tattha: thito supanihito ?ti ujukan paņihitattā thapitattā ujuko hutvā țhito; na sayam evā 'ti attho. Pariggahattho’ti pariggahitaţtho. Kiņ pariggahītan? Niyyāņaŋ. Kiŋ niyyāņay? Anāpānasatisamadhi yeya yāva arahattamaggā niyyāņaŋ. Ten' āha niyyāṇattho 'ti. Mukha-saddassa jetthakatthavasena saņsārato niyyāṇattho vutto. Upatthānattho 'ti sabhāvattho yeva. Sabbehi pan' etehi padehi pariggahitaniyyāņaŋ satin katvā 'ti attho vutto hoti. (Keci pana pariggahattho ’ti satiyā pariggahattho; * Text, p. 175, $ 32, line 3. 1 SH v.l. suvaņņa-; B subanna. 2 B -rabbhasambha-.

·passambhanasabhāvatoº vuttaŋ. Pāmojjan uppni ti 176, 24–1999, 17 Anāpānassatikathā-vannanā 509 niyyāņaţtho 'ti assāsapassāsānan pavisananikkhamana-dvaraţtho 'ti vaņņayanti.) Pariggahita-assāsapassāsaniyyāņaŋ satiŋ upatthapetvā 'ti vuttaŋ hoti. 34. Dvattinsāya? [177] ākārehī’ti tāsu tāsu avatthāsu yathakkamena labbhamānānan anavasesa - pariyadānavasena vuttan. Dīghan assāsavasenā 'ti mātikāya Dighan 'ti vuttaassāsavasena. Evaŋ sesesu. Ekaggatan 'ti ekaggabhāvan. Avikkhepan 'ti avikkhipanaŋ. Ekaggatā eva hi nānārammaņesu cittassa avikkhipanato avikkhepo 'ti vuccati. Pajānato 'ti asammohavasena pajānantassa, vindantassā 'ti vā attho. “Avikkhepo me patiladdho" 'ti ārammaņakaranavasena pajānantassa vā. Tāya satiyā ’ti tāya upaţthitāya satiyā. Tena ñānenā 'ti tena avikkhepajānanañāņena. Satokārī hotī ’ti ettha yasmā ñānasampayuttā eva sati sati 'ti adhippetā (Yath' āha: “ satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato " 'ti), tasmā sato 'ti vacanen' eva ñāņam 'pi gahitam eva hoti. 35. Addhānasankhāte 'ti dīghasankhāte kāle. Dīgho hi maggo addhāno 'ti vuccati. Ayam 'pi kālo dīghattā addhāno viya addhāno 'ti vutto. Assasatā 'ti ca, passasatī ’ti ca assāsañ ca passāsañ ca visuŋ visu, vatvā 'pi bhāvanāya nirantarappavattidassanatthaŋ assasati 'pi passasati 'pī, 'ti puna samāsetvā vuttan. Chando uppajjati 'ti bhāvanābhivuddhiyā bhiyyobhāvāya chando jāyati. Sukhumataran 'ti bhāvanāpāripūriyā pīti jāyati. Assāsapassāsā 'pi cittan vivattatā 'ti assāsapassāse nissāya pațibhāganimitte uppajjante pakati-assāsapassāsato cittaŋ nivattati. Upekkhā santhātī 'ti tasmiņ patibhāganimitte upacārappaņā-samādhippattiyā puna samădhāne byāpārābhāvato tatramajjhattupekkhā santhāti nāma. Navah' ākārehi 'ti ettha bhāvanārambhato pabhuti pure chanduppādā assasati 'pi passasati 'pī ’ti vuttā tayo ākārā, chanduppādato pabhuti pure pāmojjupādā tayo, pāmojjuppādato pabhuti tayo 'ti nava ākārā.4 1 Text Ba.. 3 SH pāmu- (throughout). 2 B-sabbhā-; SH v.l. -sambha-. 4 SH navākārā.

·kkassa kāyānupassanāvasena vuttatta Pl imassa catuen 2 vuttaŋ hoti. nap 510 Saddhammappakāsini [179, 33-178, 20 Kāyo 'ti cuņņavicuņņā 'pi assāsapassāsā samūhatthena kāyo. Pakati-assāsa-pakatipassāse nissāya uppannanimittam 'pi assāsapassāsā 'ti nāmaŋ labhati. Upatthānan satī 'ti tan ārammaņaŋ upecca tiţthatī ti sati upaţthānan nāma. Anupassanā ñāņan 'ti samathavasena nimittakāyānupassanāvipassanāvasena nāmakāya-rūpakāyānupassanā ñāņan 'ti attho. Kāyo upatthānan 'ti so kāyo " Upecca tiţthati ettha sati ?ti Upatthānan nāma. No satī ’ti so kāyo sati nāma na hoti 'ti attho. Tāya satiyā 'ti idāni vuttāya satiyā. Tena nānenā 'ti idāneva vuttena ñāņena. Ta, kāyan anupassatā 'ti samathavipassanāvasena yathāvuttan? kāyaṇ anugantvã jhãnasampayuttašänena vã vipassanāñönena vã passati. Mātikāya kāyādinaŋ padānaabhāve 'pi imassa catu- Kāye kayānupassanā-satipatthānabhāvanā 'ti vacanaŋ sandhāya kāya-padaniddeso kato. Kāye kāyānupassanā 'ti bahuvidhe kāye tassa kāyassa anupassanā; athavā kāye Anicca-dukkh-ānatt-āsubhato? kāye na nicca-sukh-att-asubhānupassanā. Atha kho anicca-dukkh-ānatt-āsubhato kāyass' eva anupassanā. Athavā kāye ahan 'ti vā, maman 'ti vā, itthĩ 'ti vā, puriso 'ti vā gahetabbassa kassaci ananupassanato tass' eva kāyamattassa anupassanā 'ti vuttaŋ hoti. Upari vedanāsu vedanānupassanā 'ti ādisu tisu 'pi es' eva nayo. Sati yeva upatthānay satipatthānay. Kāyānupassanaŋ. Tassa bhāvanā kāyānupassanāsatipatthāna-bhāvanā. [178] 36. Tan kāyan 'ti aniddiţthe 'pi nā marūpakāye kāyasaddena tassā-pi sangahitattā niddiţthaŋ viya katvā vuttan. Aniccānupassanādayo hi nămarūpakāye eva labbhanti, na nimittakāye. Anupassanā ca bhāvanā ca vuttatthā eva. 37. Dīghan assāsapassāvasenā ’ti ādi ānāpānasatibhāvanāya ānisaŋsaŋ dassetuŋ vuttaŋ. Tassā-pi hi sativepullatā 1 B yathākkama, vuttan. 2 B-bhabhūte.

·Vidita pākatā hoti. Vitakko ñāņapațirupa dassa viditatte yeva vissajjite veddha ya viditattaŋ vissajjitan ti ce: saññāmülakattā vitakkassa. 178, 20–24] Anūpānassatikathā-vannanā 511 ñāņavepullatā ca ānisaŋso. Tattha: cittassa ekaggatan avikkhepan pajānato 'ti pațiladdhajhānassa vipassanākāle citteudayadassanena viditā vedanā. Viditā upatthahantā 'ti khayato vayato suññato viditāl upațghahanti. Viditā abbhatthay gacchantī 'ti sāmaññato vayadassanena viditā vināsaņ gacchanti, bhijjanti 'ti attho. Saññāvitakkesu 'pi es' eva nayo. Imesu pana tīsu vuttesu sesārūpadhammā 'pi vuttā honti. “Kasmā pana ime tayo eva vuttā ?" 'ti ce: duppariggahattā. Vedanāsu tāva sukhadukkhā pākațā. Upekkhā pana sukhumā duppariggahā, na suţthu pākațā. Sā 'pi c' assa pākațā hoti. Saññā ākāramattagāhakattā na yathāsabhāvagāhiņi, sā ca sabhāvasāmaññalakkhaņa-gāhakena vipassanāñāņena sampayuttā ativiya apākatā, sā 'pi c' assa katvā duppariggaho, nāņapaţirūpako hi vitakko. Yath āha: “Ya o'āvuso Visākha, sammādiţthi, yo ca sammasankappo, ime dhammā paññākkhandhe sangahītā ” 'ti. Yo ?pi cassa vitakko pākațo hoti ?ti evaņ duppariggahesu vuttesu sesā vuttā 'ya honti 'tī. 38-40. Imesaŋ pana padānaŋ niddese: Kathan viditā vedanā uppajjantī ? 'ti pucchitvā taŋ avissajjetvā 'va vedanuppāhoti 'ti, Kathan vedanāya uppādo vidito hotī? 'ti ādim āha. Sesesu 'pi es' eva nayo. Avijjāsamudayā qეეშnirodhā 'ti ādayo heţthā vuttattā eva. Iminā 'va nayena saññā-vitakkā 'pi veditabbā. Vitakkavāre pana Phassasamudaya phassanirodhā'ti avatvā phassaţthāne. Saññāsamudayā ... saññānirodhā 'ti vuttan. “Taŋ kasmā ?” uppajjati sankappanānattan " 'ti hi vuttan. 2 . Aniccato manasikaroto 'ti ādīsu ca vedanaŋ aniccato manasikaroto 'ti ādinā nayena tasmiŋ tasmiŋ vāre so so yeva dhammo yojetabbo. Yasmā pana vipassanāsampa- 1 B omits.

·6 parivattentena viya ca ādāy and Ditakkena ākotentena viya Sankhārārammaņan, maggakkhane 512 Saddhammappakāsini [178, 24–180, 4 yuttā vedanā vipassanākiccakarane asamatthattā vipassanāya anupakārikā, tasmā yeva ca bodhipakkhiyadhammesu nāgatã. Vipassanāsampayuttaya pana saññāya kiccam eva aparibyattaŋ, tasmā sā vipassanāya ekantam upakārikā eva. Vitakkan pana vinā vipassanākiccam eva n'atthi. Vitakkasahāyā ’pi vipassanā sakakiccaŋ karoti. Yath' āha: Paññā attano dhammatāya aniccaŋ, dukkhan, anattā 'ti ārammaņaŋ nicchetuŋ na sakkoti. Vitakke pana ākotetvā ākotetvā dente sakkoti. Yathā hi heraññiko kahāpaņan hatthe thapetvā sabbabhāgesu oloketukāmo samāno 'pi na cakkhutalen' eva parivattetun sakkoti, angulipabbehi pana parivattetvā parivattetvā ito cito ca oloketuŋ sakkoti; evam va paññā attano dhammatāya aniccādivasena ārammaņaŋ nicchetuŋ na sakkoti, abhiniropanalakkhanena sakkoti. Tasmā vedanāsaññānay vipassanāya anupakāratta lakkhaṇamattavasen' eva dassetuŋ, vedanāya [179]... saññāyā 'ti tattha tattha ekavacanena niddeso kato. Yattako pana vipassanāya bhedo tattako eva vitakkassā 'ti dassetuŋ vitakkānan 'ti tattha tattha bahuvacanena niddeso kato 'ti vattuŋ yujjati. [180] 41. Puna dīghan assāsapassāsavasenā 'ti ādi ānāpānasatibhāvanāya sampattiŋ bhāvanāphalañ ca dassetun vuttan. Tattha: samodhānetī 'ti ārammaņaŋ ţhapeti, ārammaņaŋ patitthāpeti 'ti vā attho. Samodahanabyāpārābhāvel 'pi bhāvanāpāripūriyā eva samodahati nāma. Gocaca phalakkhane ca nibbāņārammaņan. Samatthan ’ti samam eva attho, samassa vā attho 'ti samattho, tan samatthay. Sesesu 'pi es' eva nayo. Maggan samodhānetī ’ti maggaphalakkhaņe yeva. Gocaran nibbāņam eva. Ayan puggalo ’ti ānāpānasatibhāvanan anuyutto yogāvacaro 'va. Imasmin ārammaņe 'ti ettha pana kaye 'ti padena sangahite nāmarūpakāya-sankhāte sankhatārammaņe. 1 B Samodahanan byā-.

·ārammanassa 180, 20-237 Anāpānassatikathā-vannanā 513 Ten' eva kamena magge nibbāņārammane ca. Yay tassā 'ti ādīhi ārammana-gocara saddānay ekatthatā vuttā. Tassā ’ti tassa puggalassa. Pajānātī ti puggalo pajānāti pajānanā paññā ?ti puggalo paññāya pajānati 'ti vuttan hoti. Ārammanassa upatthānan 'ti vipassanākhane sankhārārammanassa, maggaphalakhaņe ca nibbāņārammaņassa upatthānan sati.2 Ettha kammatthe sāmivacanaŋ, yathā: Rañño upatthānan ’ti. Avikkhepo ’ti samādhi. Adhitthānan 'ti yathāvuttasankhārārammaņaŋ nibbāņārammaņañ ca, tay hi adhiţthāti ettha cittan 'ti adhitthānan. Vodānan ’ti ñāņaŋ. Taŋ hi vodāyati visujjhati tena cittan 'ti vodānaŋ. Līnapakkhiko samādhi alīnabhāvappattiyā samabhūtattā saman. Uddhaccapakkhikan ñāņaŋ anuddhatabhāvappattiyā samabhūtattā saman. Tena vippassanā-maggaphalakkhanesu samathavipassanānaŋ yuganandhatā vuttā hoti. Sati pana sabbatthikattā tadubhayasamatāya upakārikā 'ti saman. Arammaņaŋ samathādhitthānattă samaŋ. Anavajjattho ’ti vipassanāya anavajjasabhāvo. Nikkilesattho 'ti maggassa nikkilesasabhāvo. (Nikkilesattho3 'ti vā pātho.) Vodānattho 'ti phalassa parisuddhasabhāvo. Paramattho 'ti nibbānassa sabbadhammuttamasabhāvo. Pativijjhatā 'ti tan sabhāvan asammohato pațivijjhati. Ettha ca Etth' eva ca vodānatthapațivedhassa vuttattā tena ekalakkhaņā anavajjattha-nikkilesattha-paramatthā lakkhaņāhāravasena vuttā yeva honti. Yath' āha: Vuttamhi ekadhamme Ye dhammā ekalakkhaņā keci Vuttā bhavanti sabbe; Iti vutto lakkhaņohāros 'ti. Anavajjattho, nikkilesattho cettha avikkhepa-sankhatassa samassa attho payojanan 'ti samattho. Vodānattho vipa- 2 SH Saman 'ti. 1 SH omits. 4 B, SH v.l. tena. 3 So in Teat. 5 B, SH v.l. -Dāhāro.

·ddhiyo maggaphalakkhane yeva, vimokkho ca vilja 514 Saddhammappakāsini [180, 23—183, 13 ssanāmaggavodānaŋ sandhāya samam eva attho 'ti samattho. Phalavodānaŋ sandhāya maggavodāna-sankhātassa samassa attho 'ti samattho. Paramattho pana samam eva attho 'ti vā nibbāņapayojanattā sabbassa samassa attho 'ti vā samattho. Taŋ vuttappakāraŋ samañ ca samatthañ ca ekadesasarūpekasesaŋ katvā samatthay ca pațivijjhatīt 'ti vuttan. 42-45. Indriya-bala-[181-182]bojjhangadhammā vipassanāmaggaphalakkhaṇe 'pi labbhanti. Maggo ca tisso visuyañāņañ ca maggakkhane yeva, vimutti ca anuppāde ñāņañ phalakkhane yeva, sesā vipassanākhane 'pī ’ti dhammavāre ime dhamme imasmiŋ ārammaņe samodhānetī ’ti, nibbāņaŋ ţhapetvā sesa yathāyogaŋ veditabbā. Idan pana yebhuyyenavasena vuttan. Avuttatthā panettha hetthā vuttā eva. Ekekacatukkavasen ettha niyyāṇe dassite 'pi catukkantogadhassa ekekassā-pi bhāgassa niyyāṇassa upanissayatta ekekabhāgavasena niyyāņaŋ dassitaŋ, na hi ekekan vinā niyyāņaŋ hoti 'ti. Dīghaŋ-Assāsapassāsa-Niddesa-Vaņņanā Niţthitā. ca 46-47. Rassaniddese: ittarasankhāte 'ti paritta-sankhāte kāle. Sesam ettha vuttanayena veditabbaŋ.? [183] 48. Sabbakāyapațisanvedē-niddese arūpadhammesu vedanāya olārikattā sukhagahaņatthay pathaman itthānitthārammaņa-saŋvedikā vedanā vuttā. Tato yaŋ vedeti tay sañjānāti 'ti evaŋ vedanāvisayassa ākāragāhikā saññā; tato saññāvasena abhisankhārikā cetanā; tato “Phuttho vedeti, phuţtho sañjānāti, phuttho ceteti " 'ti vacanato phasso; tato sabbesaņ sādhāraṇalakkhaṇo manasikāro; 'ti cetanādīhi sankhārakkhandho vutto. Evan tisu khandhesu vuttesu 1 B patipajjati. 2 B inserts after this, Rass-assāsapassāsa-niddesavannanā, ·mattho. Tam pana cakkhu, sotaŋ, ghānan, viya. Nimittaro ca upanibandhanā 'ti sati-upanibandhanāya sanimittakāyā, vipassanākhane avasesarūpārūpakāyā āra 183, 13–23] Ānāpānassatikathā-vannanā 515 tannissayo viññānakkhandho vutto 'va hoti. Nāmañ cā 'ti vuttappakāraŋ nāmaŋ ca. Nāmakāyo cā 'ti idan pana nāmena nibbāṇassā-pi sangahitattā lokuttarānañ ca avipassanūpagattā taŋ apanetuŋ vuttan. Kāyo 'ti hi vacanena nibbāņaŋ apanītaŋ hoti nibbānassa rāsivinimmuttattā. Ye ca vuccanti cittasan khārā 'ti saññā ca vedanā ca cetasikā; ete dhammā cittapaţibaddhā. Cittasankhārā ’ti evaņ vuccamānā 'pi cittasankhārā idha nāmakāyen' eva sangahitā 'ti vuttan hoti. Mahābhūtā ’ti mahantapātubhāvato mahābhūtasāmaññato mahāparivārato mahāvikārato mahantabhūtattā cā 'ti mahābhūtā. Te pana pathavī, āpo, tejo, vāyo 'ti cattāro. Catunnan mahābhūtānan upādāya rūpan 'ti upayogatthe sāmivacanan. Cattāro mahābhūte upādāya nissāya amuñcitvā jivhā, kāyo, rūpaŋ, saddo, gandho, raso, itthindriyaŋ, purisindriyan, jīvitindriyan, hadayavatthu, ojā, kāyaviññatti, vacīviññatti, ākāsadhātu, rūpassa lahutā, mudutā, kammaññatā, upacayo, santati, jaratā, aniccatā 'ti catuvisatividhan. Assāso ca passāso cā 'ti pākatiko yeva. Assāsapassāse nissāya uppannan patibhāganimittam 'pi tad eva nāman labhati pathavikasiņādīni viya. Rūpasarikkhakattā rūpan 'ti ca nāmaŋ labhati, bahiddhā rūpāni passatī” 'ti ādīsu nimittabhūta, assāsapassāsānan phusanatthānaŋ. Ye ca vuccanti kāyasankhārā ’ti assāsapassāsā kāyikā ete dhammā kāyapaţibaddhā kāyasankhārā ’ti evaŋ vuccamānā 'pi kāyasankhārā idha rūpakāyen' eva sangabītā 'ti vuttan hoti. 49. Te kāyā patividitā hontī ’ti jhānakkhaṇe assāsapassāmmaņato pațividitā honti, maggakkhane asammohato patividitā honti. Assāsapassāsavasena patiladdhajhānassa yogissa uppannavipassanāmagge ’pi sandhāya dīghan assāsa- 66 i B adds yeva. II.

·516 Saddhammappakäsinī [183, 24—185, 1 passāsavasenā 'ti ādi vuttan. Avajjato pajānato 'ti ādīni silakathāyaṇ vuttatthāni. [184] Te vuttappakāre käye antokaritvā sabbakāyapațisanvedī ’ti vuttan. 50. Sabbakāyapatisanvedī assāsapassāsānan sanvaratthenā'ti ādīsu sabbakāyapatisaŋvedi 'ti vutta assāsapassāsato uppajjanajhānavipassanāmaggesu saŋvaro yeva saŋvaraţthena sīlavisuddhi. Avikkhepo yeva avikkhepatthena cittavisuddhi. Paññā yeva dassanatthena ditthivisuddhi. Jhānavipassanāsu virati-abhāve 'pi pāpābhāvamattam eva saŋvaro nāmā ?ti veditabban. 51. Passambhayan 'ti adinaŋ niddese: kāyikā ’ti rūpakāye bhavā. Kāyapatibaddhā'ti kāyaṇ pațibaddhā, kāyan nissitā; kāye sati honti, asati na honti. Tasmā yeva te kāyena sankhariyanti ?ti kāyasankhārā. Passambhento 'ti nibbāpento sannisīdāpento. Passambhanavacanen' eva oļārikāna, passambhanaŋ siddhan. Nirodhento 'ti oļārīkāna, anuppādanena nirodhento. Vūpasamento 'ti oļārike yeva ekasantatipariņāmanayena santabhāvaŋ nayanto. Sikkhatā 'ti adhikāravasena assasissāmi ti sikkhatî 'ti sambandho; tisso sikkhã sikkhati 'ti vā attho. Idäni olārikapassambhanan dassetun yathārūpehi 'ti ādim āha. Tattha: yathārūpehi 'ti yādisehi. Anamanā 'ti pacchato namanā; vinamanā 'ti ubhayapassato namanā; sannamanā 'ti sabbato 'pi namantassa sutthu namanā; panamanā 'ti purato namanā; iñjanā 'ti kampanā; phandanā 'ti isakay calanā; [185] pakampanā 'ti bhusan kampanā. “Yathārūpehi kāyasankhārehi kāyassa ānamanā ре pakampanā tathārūpan kāyasankhāraŋ passambhayan Pti ca, "yā kāyassa anamanā ... pe... pakampanā, tañ ca passambhayan" 'ti ca sambandho kātabbo. Kāyasankhāresu hi passambhitesu kāyassa ānamanādayo ca passambhita yeva honti 'ti yathārūpehi kāyasankhärehi kāyassa na ānamanā-dikā hoti, tathārūpan santan sukhumam 'pi kāyasankhāran passambhayan 'ti ca; yā kāyassa na ānamanādikā, tathārūpaŋ santay sukhumaŋ pasambhayan 'ti ca samban- ·185, 10–20] Ånāpānassatikathä-vannanā 517 dhato veditabban.1 Santaŋ sukhuman 'ti ca bhāvanapunsakavacanam etan. Iti kirā 'ti ettha: Iti evam-atthe; kira yadi-atthe. Yadi evaŋ sukhumake 'pi assāsapassāse passambhayan assasissāmi . passasissāmī ti sikkhatî 'ti codakena codanā āraddhā hoti. Athavă kirā” 'ti codakavacanattā asaddahanatthe, parokkhattheca yujjati yeva. evaŋ sukhumānam 'pi passambhanaŋ sikkhati 'ti na saddahămi, apaccakkhan me ’ti vuttan hoti. CG 66 Evan sante 'ti evaŋ sukhumānaŋ passambhane sante. Vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā na hotī ’ti assāsapassāsavātassa upaladdhiyā. Upaladdhi 'ti viññāņan. Assāsapassāsavātan upalabbhamānassa tadārammaņassa bhāvanā, viññānassa pabhāvanā uppādanā na hoti; tassa ārammaņassa bhāvanā na hoti ’ti attho. Assāsapassāsānañ ca pabhāvanā na hotē 'ti bhāvanāya sukhumakānam 'pi assāsapassāsānan nirodhanato tesaŋ ca uppādanā pavattanā na hoti 'ti attho. Anāpānasatiyā ca pubhāvanā na hotī 'ti assāsapassāsabhāvato yeva tadārammaņāya bhāvanāviññāṇasampayuttāya satiyaca pavattanā na hoti; tasmā yeva tansampayuttassa ānāpānasatisamādhissa ca bhāvanā na hoti. Na ca nan tan 'ti ettha ca nan 'ti nipātamattaŋ, "bhikkhu ca nan” ’ti ādīsu viya. Taŋ vuttavidhan samāpattin panditā na samāpajjanti 'pi, tato na vutthahanti 'pī 'ti sambandho. Codanā pakkhassa parihāravacane: iti kiră 'ti evam eva Ettha eva-kāratthe kira saddo-datthabbo. Evan sante 'ti evan passambhane sante eva. Yathā kathan viya 'ti yathā tan vuttavidhānan hoti, tathā taŋ kathaŋ viyā ? 'ti upaman pucchati, Idāni: seyyathā 'pī 'ti taŋ upamaŋ dasseti. Kayse 'ti kansamayabhājane. Nimittan 'ti tesaŋ saddānaŋ ākāraŋ. Nimittan" 'ti ca sāmi-atthe upayogavacanan; Nimittassā 'ti attho. Saddanimittañ ca saddato anaññan. Suggahitattā 'ti sutthu uggahitattā. (Sugahitattā ?ti ?pi pāțho. Sutthu gahitattā 'ti attho.) Sumanasi katattā 'ti sutthu āvajjitattā. Sūpadhāritattā 'ti suțțhu citte thapitattā. Su- 1 SH vedita bbo. 2 B kansabhājane.

·Khumasaddanimittārammanattā pīti tadā sukhumānam "pi 518 Saddhammappakāsinī [185, 20–187, 4 saddānaŋ niruddhattā aanuggahitasaddanimittassa anārammaņāó 'pi sukhumataray saddanimittaŋ ārammaņaŋ katvā sukhumataraŋ saddanimittārammaņam 'pi cittan pavattati; sukhumatarasadda-nimittārammanabhāvato 'pi 'ti vā attho. Iminā 'va nayena appaņāyam 'pi attho veditabbo. [186] Passambhayan ’ti ādīsu: " Passambhayan kāyasankhāran 'ti vuttā assāsapassāsā kāyo 'ti” vā; “passambhayan kāyasankhāran 'ti ettha assāsapassāsā kāyo 'ti” vā yojanā veditabbā. 52. Bhāvanāvisuddhiyā kāyasankhāre passambhamāne ?pi “Oļārikan kāyasankhāraŋ passambhemī” ti yogino ābhoge sati tenādarena ativiya passambhati, anupatthahantam 'pi sukhumaŋ su-ānayan hoti. Attha anupassane ñāņānī ?ti dīghaŋ, rassan, sabbakāyapatisaŋvedī, passambhayan kāyasankhāran 'ti vuttesu catūsu vatthūsu assāsavasena catasso, passāsavasena catasso 'ti attha anupassanāñāņāni. Attha ca upatthānānussatiyol 'ti dīghan assāsavasena cittassa ekaggatan avikkhepan pajānato sati upatthitā hotī ’ti ādina nayena vuttesu catūsu vatthūsu assāsa vasena catasso, passāsavasena catasso ?ti attha ca upatthānānussatiyo.2 Cattāri suttantikavatthūnī'ti Bhagavatā Anapānasatisuttante vuttattā pathamacatukkavasena cattāri suttantikavatthūni'ti. Pathamacatukka-Niddesa-Vannanā Nitthita. 53-54. Dutiyacatukkassa pītipațisazvedī-niddese uppajjati pītipāmojjans 'ti ettha: Piti 'ti mūlapadaŋ, pāmojjan 'ti tassa atthapadaŋ, pamuditabhāvo ’ti attho. [187] Yā pūtia to o B anuggahitattā saddanimittassa anārammaņaŋ. 1 B upatthānānupassiyo. 2 B-nupassiyo. Attha cupatthānānupassatiyo 'ti 'pipātho. SM adds Attha o upatthānānussatiyo 'ti pi pātho. 3 SH -pāmujja (throughout).

·187, 188, 6] Ānāpānassati kathā-vannanā 519 pāmojjan 'ti ādīsu yā pītī ’ti ca pāmojjan 'ti ca evamādīni nāmāni labhati, sā pīti 'ti vuttan hoti. Tattha: Pīti 'ti sabhāvapaday. Pamuditabhāvo pāmojjaŋ. Āmodanākāro āmodanā, pamodanākāro pamodanā. Yathā ca bhesajjānan vã, telãnan vã, unhodakasitodakānan vã ekatokarana modanā 'ti vuccati, evam ayam 'pi dhammānaŋ ekatokaranena modanā. Upasaggavasena padaŋ mandetväl amodanā pamodanā 'ti vuttā. Hāseti 'ti haso, pahāseti 'ti pahāso. Hatthapahatthākārānam etaŋ adhivacanan. Vittī iti vittan, dhanass' etaŋ nāman. Ayan pana somanassapaccayattā vittasarikkhatāya vitti. Yathā hi dhanino dhanan paticca somanassan uppajjati, evan pītimato 'pi pītiņ paticca somanassan uppajjati, tasmā vitti 'ti vuttā. Tutthisabhāvasanthitiyā hi pītiyā etaŋ nāmaŋ. Pītimā pana puggalo kāyacittānay uggatattā abbhuggatattā udaggo ?ti vuccati. Udaggassa bhāvo odagyan. Attano manatā attamanatā. Anabhiraddhassa hi mano dukkhapadatthānattā na attano mano nāma hoti. Abhiraddhassa sukhapadatthānattā attano mano nāma hoti. Iti attano manatā attamanatā, sakamanabhāvo 'ti attho. Sā pana yasmā na aññassa kassaci attano manatā, cīttass' eva pan' eso bhāvo cetasiko dhammo, tasmā attamanatā cittassā'ti vuttā. Sesam ettha ca upari ca hetthāvuttanayena yojetvā veditabbaŋ. 55-57. Sukhapatisanvedanā-niddese: [188] Dre sukhāni 'ti samatha-vipassanābhūmidassanatthaŋ vuttan. Kāyikan hi sukhan vipassanāya bhūmi, cetasikan sukhan samathassa ca vipassanāya ca bhūmi. Kāyikan 'ti pasādakāyan vinā anuppattito kāye niyuttan ti kāyikan. Cetasikan 'ti avippayogavasena cetasi – niyuttan ti cetasikan. Tattha kāyika-padena cetasikan sukhan patikkhipati, sukha-padena kāyikan dukkhan. Tathā cetasika-padena kāyikan sukhan patikkhipati, sukha-padena cetasikan dukkhan. Sātan 'ti madhuraŋ sumadharan. Sukhan 'ti sukham eva; na dukkhan. Kāyasamphassajan 'ti kāyasamphassajātan. Sātan 2 SH pasādakāyan. Tan vinā. 1 SH vaddhetvā. 3 SH, SM adhi..

·520 Saddhammappakāsinī [188, 6-189, 37 sukhan vedayitan ’ti sātaŋ vedayitaŋ, na asātaŋ vedayitaŋ, sukhaŋ vedayitan, na dukkhaŋ vedayitan. Parato tini padani itthilingavasena vuttāni: sātā vedanā na asātā, sukhā vedanā na dukkhā 'ti. Ayam eva pan' ettha attho. Cetasikasukha-niddeso vuttapatipakkhanayena yojetabbo. Te sukhā 'ti lingavipallāso kato. Tāni sukhāni 'ti vuttan hoti. Sesam ettha-catukke hetthā pathamacatukke vuttanayen' eva veditabban. [189] Cattāri suttantikavatthūni dutiya-tatiya-catukkavasena veditabbānī 'ti. Dutiyacatukka-Niddesa-Vannanā Niţthitā. 58. Tatiyacatukkaniddese: cittan ’ti mūlapadaŋ, viññanan 'ti atthapadan. Yan cittan ’ti ādi pītiyan vuttanayena yojetabban. Tattha: cittan 'ti ādīsu cittatāya cittaŋ. Ārammaņay minamānan jānāti 'ti mano. Mānasan 'ti mano yeva. Antaļikkhacaro poso Yvā? yan carati mānaso," ’ti hi ettha pana sampayuttakadhammo mānaso 'ti vutto. 6. Kathaŋ hi Bhagavā tuyhan Sāvako sāsane rato Appattamānaso sekkho Kāla, kayirā janesu tā ?” 'ti arahattan mānasan 'ti etthaa ca vuttan. Idha pana mano 'va mānasan, byañjanavasena h' etan padaŋ vaddhitaŋ.3 Hadayan 'ti: "cittaŋ vā te khipissāmi, hadayan vā te phālessāmi" 'ti ettha uro hadayan 'ti vuttaŋ: "hadayā hadayaŋ maññe aññāya tacchati” 'ti ettha cittan;" Vakkan hadayan" 'ti ettha hadayavatthu. Idha pana cittam eva abbhantaratthena hadayan 'ti vuttan. Tad eva parisuddha- 1 B, SM Svā- 2 SH, SM omit. 3 SM vaddhati.

·189, 37–191, 6] Anāpānassatikathā-vannanā 521 abu: ţthena pandaran. Bhavangan sandhāy' eta, vuttan. Yath' āha: "Pabhassāram idan bhikkhave cittan. Tañ ca kho āgantukehi upakkilesehi upakkiliţthan" ?ti. Tato nikkhittay pana akusalam 'pi gangāya nikkhittā nadi Gangā viya, Godavarito nikkhitta Godavari viya ca pandaran 't' eva vuttan. Yasmā pana ārammaņavijānana-lakkhaņaŋ cittan upakkilesena kileso na hoti, sabhāvato parisuddham eva hoti, upakkilesayoge pana sati upakkiliţthaŋ nāma hoti, tasmā 'pi pandaran 'ti vattuŋ yujjati. [190] Mano manāyatanan ?ti idha pana manogahanan manass'eva āyatanabhāvadīpanatthan. Ten' etan dīpeti: Na yidan devāyatanan viya manassa āyatanattā manāyatanaŋ. Atha kho mano eva āyatanaŋ manāyatanan 'ti. Ayatanattho hetthā vutto yeva. Manate iti mano, vijānāti 'ti attho. Atthakathācariyā pan? nāliyā minamāno viya, mahātulāya dhārayamāno viya ca ārammanan jānāti 'ti mano. Tad eva mananalakkhane indatthaŋ karoti 'ti indriyan. Mano eva indriyan manindriyan. Vijānāti 'ti viññānan. Viññānam eva khandho viññānakkhandho. Rūlhito khandho vutto. Rāsatthena hi viññāņakkhandhassa ekadeso ekan viññāņaŋ. Tasmā yathā rukkhassa ekadesan chindanto rukkhaŋ chindati 'ti vuccati, evam eva viññānakkhandhassa ekadesabhūtaŋ ekan 'piz viññāņaŋ rūļhito viññāņakkhandho 'ti vuttaŋ. Yasmā pana rāsattho yeva khandhattho na hoti kotthăsattho 'pi khandhattho yeva, tasmā kotthāsatthena viññāņakotthāso 'ti 'pi attho. Tajja manoviññāņadhātā ?ti tesaŋ phassādīnaŋ sampayuttadhammānaŋ anucchaviko- manoviññāņadhātu. Imasmiŋ hi pade ekam eva cittan minanatthena mano, vijānanaţthena viññāna, sabhāvatthena nissattatthena và pi dhātu ti tihi nāmehi vuttan. 59. Abhippamodo 'ti adhikā tuţthi. 60. [191] Samädhi-niddese: acalabhāvena ārammaņe tiţthati 'ti thiti. Parato padadvayan upasaggavasena vaddhi- 1 SH, SM omit. 2 B-kā.

·titthati ?ti santhiti. Ārammaņaŋ ogāhetvā 522 Saddhammappakāsini [191, 6-30 tan. Api ca sampayutte dhamme ārammaņamhi sampiņditvā titthati 'ti avatthiti. Kusalapakkhasmiŋ cattāro dhammā ārammaņaŋ ogāhanti: saddhā, sati, samādhi, paññā. Ten' eva saddhā okappanā ’ti vuttā, sati apilāpanā 'ti, samādhi avatthiti 'ti, paññā pariyogāhanā 'ti. Akusalapakkhe pana tayo dhammā ārammaņan ogāhanti: taṇhā, ditthi, avijjā 'ti. Ten' eva te oghā 'ti vutta. Uddhaccavicikicchāvasena pavattassa visāhārassa patipakkhato avisāhāro, avisāharaṇan 'ti attho. Uddhaccavicikicchāvasen' eva gacchantan cittan vikkhipati nāma, ayan pana tathā na hoti ’ti avikkhepo. Uddhaccavicikicchāvasen' eva cittan visābatan2 nāma hoti, ito cito ca harīyati, ayan pana aavisāhatassa manassa sabhāvoº 'ti avisāhatamānasatā.3 Samatho ’ti tividho samatho: cittasamatho, adhikaranasamatho, sabbasankhārasamatho 'ti. Tattha atthasu samāpattīsu cittekaggatā cittasamatho nāma, taŋ hi āgamma cittacalanan cittavipphandanaŋ samati vūpasamati; tasmā so cittasamatho 'ti vuccati. Sammukhāvinayādi sattavidho adhikaraṇasamatho nāma, tan hi āgamma tāni tāni adhikaraṇāni samanti adhikaranasamatho 'ti vuccati. Yasmā pana sabbe sankhārā nibbāņaŋ āgamma samanti tan sabbasankhārasamatho iti vuccati. Imasmiŋ atthe cittasamatho adhippeto. Samādhilakkhane indaţthan karotī ’ti samādhindriyan. Uddhaccena na kampatī ’ti samādhibalan. Sammāsamādhi 'ti yathāvasamādhi, niyyānikasamādhi, kusalasamadhi. 61. Rāgato vimocayan cittan 'ti adīhi dasahi kilesavatthūhi vimocanaŋ vuttan. Thīna-gahaņen'eva cettha middhagahaņaŋ, uddhacca-gahaņen' eva ca kukkuccagahaņaŋ katan hoti 'ti ? Aññesu pāthesu sahacārittā kilesavatthuto vimocanavacanen' eva pathamajjhānādīhi nīvaraņādito vimocanan, aniccānupassanādīhi niccasaññādito ca vimocanan vu- 2 B visatan. 1 SH -ha-, a to o B avisāhassa mānasassa bhāvo. 3 Teoct -ta-.

·191, 30—192, 15] Anūpānassatikathā-vannanā 523 ttam eva hoti 'ti. Kathay tan cittan anupassatī ?* 'ti ettha peyyāle ca aniccānupassanāyal niccasaññādīnan pahāņaŋ vuttam eva. Cattāri suttantikavatthūni tatiya-catukkavasena veditabbāni'ti. Tatiyacatukka-Niddesa-Vannanā Nitthitā. ca 62. Catutthacatukkaniddese: "Aniddiţthe napunsakan 'ti vacanato asukan 'ti anidditthattā aniccan'ti kin aniccan? 'ti napuņsakavacanena pucchā katā. Uppādavayatthenā 'ti uppādavaya-sankhātena atthena, uppādavayasabhāvenā 'ti attho. Ettha ca pañcakkhandhā sabhāvalakkhanan, pañcannan khandhānaŋ uppādavayā vikāralakkhaņaŋ. Etena hutvā-abhāvena aniccan? ti vuttan hoti. a Teneva Atthakathāya sankhatalakkhanavasena “aniccatā 'ti tesaŋ yeva uppāda-vaya-ññathattan " "ti ca vatvā ’pi “hutvāabhāvo cā" 'ti vuttan. Etena hutvā-abhāvākāro aniccalakkhanan 'ti vuttan hoti. [192] Pañcannan khandhānan udayabbayan passanto imāni paññāsa lakkhanāni 'ti peyyālaŋ katvā vuttan. Dhammā ’ti saññākkhandhādayo yathāvuttadhammā 'va. 63. Virāgānupassi-niddese: Rūpe ādīnavay disvā 'ti bhangānupassanato patthāya parato vuttehi aniccatthādīhi rūpakkhandhe ādīnavaŋ disvā. Rūpavirāge 'ti nibbāne, nibbāņaŋ hi āgamma rūpaŋ virajjati apunaruppattidhammatan apajjanena nirujjhati. Tasmā nibbāņaŋ rūpavirāgo ti vuccati. Chandajāto hotī 'ti anussavavasena uppanna-dhammacchando hoti. Saddhādhimutto ?ti tasmiŋ yeva nibbāņe saddhāya ca adhimutto nicchito. Cittañ cassa svādhitthitan 'ti assa yogissa cittaŋ khayavirāga-sankhāte rūpabhange ārammaņa- * Text, p. 100, 1. 14. 1 B-ssanādīhi; SM -ssanā-. a to o B omits. 2 SH aniocā. 3 SH omits.

·524 Saddhammappakāsinī [192, 15-193, 7 vasena accantavirāga-sankhāte rūpavirāge nibbāne anussavavasena sutthu adhitthitan, sutthu patitthitant hoti 'ti sambandhato veditabban. Rūpe virāgānupassī ’ti rūpassa khayavirāgo rūpe virāgo 'ti pakatibhummavacanena vutto. Rūpassa accantavirāgo rüpe virāgo 'ti nimittatthe bhummavacanena vutto. Taŋ duvidhim 'pi virāgan ārammaņato ajjhāsayato ca anupassanasilo rūpavirāgānupassĩ 'ti vutto. Esa nayo vedanā-disu. 64. Nirodhānupassī-padaniddese 'pi es' eva nayo. 65. Katīh' ākārehĩ 'ti adi panettha viseso. Tattha avijja-dīnaŋ paticcasamuppādangānaŋ ādīnavanirodhadassanen' eva rūpādīnam 'pi ādinavanirodhā dassitā honti. Tesam 'pi paticcasamuppādangānātivattanato. Iminā eva ca visesavacanena virāgānupassanato nirodhānupassanāya visitthabhāvovutto hoti. [193] Tattha: aniccatthenā 'ti khayaţthena, chutvā-abhāvaţthena vā. Dukkhatthenā 'ti bhayaţthena, pațipīļanatthena vā. Anattaťthenā 'ti asārakatthena avasavattanatthena vā. Santāpatthenā 'ti kilesasantāpanatthena. Vipariņāmatthenā 'ti jarā-bhangavasena dvidhä pariņāmanatthena. Nidānanirodhenā 'ti mūlapaccayābhāvena. Nirujjhatī ’ti na bhavati. Samudayanirodhenā 'ti āsannapaccayābhāvena, mūlapaccayo hi byādhissa asappāyabhojanan viya nidānan 'ti vutto. Asannapaccayo byādhissa vātapittasemho viya samudayo 'ti vutto. Nidānaŋ hi nicchayena dadāti phalam iti ni-dānaŋ, samudayo pana sutthu udeti etasmā phalam iti sam-udayo. Jātinirodhenā 'ti mūlapaccayassa uppatti-abhā. vena. Pabhavanirodhenā 'ti āsannapaccayassa uppatti-abhāvena. Jāti Jäti yeva hi pabhavati etasmă dukkhan 'ti pabhavo ’ti vattuŋ yujjati. Hetunirodhenā 'ti janakapaccayābhā- Paccayanirodhenā 'ti upatthambhaka-paccayābhāvena. Mülapaccayo 'pi hi ásannapaccayo ca janakapaccayo vena. 1 B panidhitan. a to o B omits. 2 SH bha vati.

·193, 7–194, 29] Anāpānassatikathā-vannanā 525 ca upatthambhakapaccayo ca hoti yeva. Etehi tikkhavipassanākhane tadanganirodho, maggakkhane samucchedanirodho vutto hoti. Ñānuppādenā 'ti tikkhavipassanāñāṇassa vā, maggañānassa vā, uppādena. Nirodhūpatthānenā 'ti vipassanākkhane paccakkhato khayanirodhassa anussavavasena nirodha-sankhātassa nibbānassa upatthänena. Etehi visaya-visayaniyamo 'va kato hoti, tadanga-samucchedanirodho ca vutto hoti. [194] 67. Patinissaggānupass7-niddese: Rūpan pariccajatī ti ādīnavadassanena nirapekkhatāya rūpakkhandhan pariccajati. Pariccāgapatinissaggo 'ti pariccāgaţthena patinissaggo 'ti vuttan hoti. Etena patinissagga-padassa pariccāgaţtho vutto. Tasmā kilesānaŋ pajahanan 'ti attho. Ettha ca vutthānagāmini vipassanā kilese tadangavasena pariccajati, maggo samucchedavasena. Rūpanirodhe nibbāne cittay pakkhandată 'ti vutthānagāmini tanninnatāya pakkhandati, maggo ārammaņakaraṇena. Pakkhandanapatinissaggo 'ti pakkhandanaţthena paținissaggo 'ti vuttan hoti. Etena patinissagga-padassa pakkhandanattho vutto. Tasmā cittassa nibbāņe vissajjanan 'ti attho. Cattāri suttantikavatthūni catutthacatukkavasena veditabbāni. Imasmiŋ catukke jarāmarane vattabban heţthā vuttanayen' eva veditabban. Satipatthānesu ca, “kāye kāyānupassanā, citte cittānupassanā 'ti kāya-cittānan ekattavohāravasena ekavacananiddeso kato. "Vedanāsu vedanānupassanā, dhammesu dhammānupassanā.” ?ti vedanā-dhammānaŋ nānattavohāravasena bahuvacananiddeso kato 'ti veditabbo 'ti. Catutthacatukka-Niddesa-Vannanā Niţthitā. Nitthitä сa Satokāriñāņa-Niddesa-Vannanā. 27 68. Idāni chahi rāsīhi udditthañāņesu catuvisati-samādhiñāņaniddese tāva kāyānupassanādinaŋ tiņnaŋ catukkānan vasena dvādasannan vatthūnan ekekasmin assāsavasena 1 B -padaniddese.

·526 Saddhammappakäsinī [194, 29—195, 23 eko, passāsavasena eko 'ti dve dve samādnī ti dvādasasu vatthūsu catuvīsati samādhayol honti. Jhānakkhane tehi sampayuttāni catuvīsati samādhi-vasena ñānāni. Dvāsattativipassanā-ñāņaniddese: dīghan [195] assāsā 'ti dīghan 'ti vutta-assāsato. Kiņ vuttan hoti ?2 Dīghan assāsahetu jhānaŋ pațilabhitvā samāhitena cittena vipassanākkhaṇe aniccato anupassanatthena vipassanā 'ti vuttan hoti. Esa nayo uttaratrā3-pi. Tesaŋ yeva dvädasannan vatthūnan ekekasmiŋ assāsavasena tisso, passāsavasena tisso 'ti cha anupassanā 'ti dvādasasu vatthūsu dvāsattati anupassanā honti. Tā eva dvāsattati anupassanā dvāsattati vipassanāvasena ñānāni. Nibbidāñāņaniddese: aniccānupassi assasant ’ti aniccānupassi hutvā assasanto, aniccānupassi hutvā vattanto 'ti attho. Assāsan 'ti ca idaŋ vacanaŋ hetu-atthe datthabban. Yathābhūtan jānāti passatā 'ti nibbidānāņan 'ti kalāpasammasanato patthāya yāva bhangānupassanā pavattavipassanāñāņena sankhārānan yathāsabhāvan jānāti, cakkhună dittham iva ca ten' eva ñāņacakkhunā passati. Tasmā nibbidāñāņaŋ nāmā 'ti attho. Sankhāresu nibbidāñāņaŋ nāmā 'ti vuttan hoti. Upari bhayatūpatthānādīnan, muñcitukamyatādīnañ ca nāņānay visuŋ āgatattă idha yathāvuttan' eva vipassanāñāņāni nibbidāñāņānī ’ti veditabbānī. Nibbidānulomañāņaniddese: aniccānupassī assasant 'ti aniccānupassino assasantassa, sāmi-atthe paccattavacanan. Bhayatūpatthāne paññā 'ti vacanen' eva bhayatūpatthānaādīnavānupassanā-nibbidānupassanāñāņāni vuttani honti Tinnaŋ ekalakkhaṇattā imāni tiņi nāņāni anantarā vuttānan nibbidāñāņānan anukūlabhävena anulomato nibbidānulomañāņānī ’ti vuttani. Nibbidāpatippassaddhiñāņa-niddese : aniccānupassī assasant 'ti anantarasadisam eva. Patisankhā santitthana paññā 2 B 'ti vuttan hoti. 1 B, SM-dhiyo. 4 B, SH assāsan. 3 B, SM uttaratthā. 5 B kusalabhāvena.

·'ti. Santitthanā 'ti vacanena maggañāņam pi sancavhati. 195, 23—196, 12] Ānāpānassatikathā-vannanā 527 ?ti vacanen' eva muñcitukamyatā-patisarkhānupassanā-sankhārūpekkhāñāņāni vuttāni honti. Tiņņaŋ ekalakkhaṇattā patisankhā-santiţthanā 'ti vacanen' eva anulomañāņa-maggañāņāni ?pi gahitāni honti. Sankhārūpekkhāñāņa-anulomañāņāni 'pi hi nibbidāya sikhāpattattā nibbidājananabyāpārappahāņena nibbidāpatippasaddhi-ñānāni nāma honti. Maggañāņaŋ pana nibbidāpatippassaddhante uppajjanato nibbidāpațippassaddhiñāņaŋ nāma hoti 'ti ativiya yujjati 'ti nibbidā-nulomañāņesu viya ādibhūta, muñcitukamyatāñāņaŋ agahetvā patisankhā-santiţthanā 'ti ante ñāņadvayagahaņaŋ maggañāṇasangahaņatthan. Muñcitukamyatā 'ti hi vutte anulomañāņaŋ sangayhati, na maggañanan. Maggañāņay hi muñcitukamyatā nāma na hoti, kiccasiddhiyan santiţthanato pana santitthanā nāma hoti. Atthakathāyam 'pi ca phussanā 'ti appaņā 2." 'ti vuttan. Idan ca maggañāņaŋ nibbāņe appaņā 'ti katvā santiţthanā nāma hotī Nibbidānulomañāņāni 'pi atthato nibbidāñāņān' eva honti 'ti tāni 'pi nibbidāñāņehi sangahetvā nibbidā-pațippassaddhiñāņānī ʼti nibbidāgahanam eva katan, na nibbidānulomagahanan. Tisu 'pi cetesu ñāņaţthakaniddesesu1 catutthassa dhammānupassanācatukkassa vasena vuttānaŋ catunnaŋ vatthünan ekekasmiŋ assāsavasena ekan, passāsavasena ekan 'ti dve dve ñāņānī ’ti catūsu vatthūsu attha ñāņāni honti. samu- Vimuttisukhañāņa-niddese: pahīņattā ’ti pahāņaŋ dassetvā tassa pahāṇassa samucchedapahāņattaŋ dassento cchinnattā āha. Vimuttisukhe ñānan 'ti phalavimuttisukhasampayutta-ñāņañ ca phalavimuttisukh-ārammaņapaccavekkhaņa-ñāņañca. Anusayavatthussa kilesassa pahāņena pariyutthāna-duccaritavatthupahāņaŋ hotī ʼti dassanatthaŋ puna anusayānan pahāņaŋ vuttan. [196] Ekavīsati-phalañāņaŋ sandhāya pahāņakilesagananāya 'pi ñāņagananā katā hoti. 1 B-ttika- ·528 Saddhammappakāsinī (196, 12 Paccavekkhaņāñāņañ ca sandhāya pahiņakilesa-paccavekkhanagamanāya phalapaccavekkhaņañāņagananā katā hotī 'ti. Ñāņarāsichakka-Niddesa-Vaņņanā Niţthitā. Saddhammappakāsiniyā Pațisambhidāmagga-tthakathāya Anāpānassatikatha-Vaņņanā Niţthitā.* * Here ends the corresponding Text of the Patisambhidāmagga, vol. i. CENTRALE New Deldi Printed in Great Britain by Billing and Sons Ltd., Guildford and Esher