·इदं पुस्तकं भावनगरस्थ
लल्लुभाई-तनूज-गुलावचन्द्रेण
स्वकीय "आनन्द प्रीन्टींग प्रेस"
नाम्नि मुद्रणालये मुद्रितम् ।
.
तच्च भावनगरीय-श्री जैन
आत्मानन्दसभाकार्याधिकारिणा
गांधी त्रिभुवनदासात्मनेन
वल्लभदासेन प्रकाशितम्।

·500.50.05 Novosiwooo ॥ न्यायांभोनिधि-श्रीमद्विजयानन्दसृरिः॥ winocococOSO000000000000000000000000000000000 Co060000000000000000000000000000000000000000 जन्म १८९३. स्वर्ग १९५२. cococococoococatokore मान श्रीटी प्रेस-वनमः

·इदं पुस्तकं भावनगरस्थ
लल्लुभाई-तनून-गुलाबचन्द्रेण
स्वकीय "आनन्द प्रीन्टींग प्रेस"
नाम्नि मुद्रणालये मुद्रितम् ।
.
4
wr
तच भावनगरीय-श्री जैन
आत्मानन्दममाकार्याधिकारिणा
गांधी त्रिभुवनदागागनेन
वारदागेन प्रकाशित

·را راه رو روده که به رایانه
روهاولاته))
॥न्यायांभोनिधि-श्रीमद्विजयानन्दसृरिः॥
ع ع ع ) )excccccccc
مرمر زرادران زراع0000000

·ર લત ભાષામાં લખાએલ પ્રસ્તાવના આદિ હોય તે એકવાર પુસ્તક ડાથમાં આવ્યા પછી બીલકુલ ઉપેક્ષા ન થઈ શકે અને પરિ ગામે મૂળ ગ્રંથ તરફ રૂચિ આકર્ષાય.” ઈત્યાદિ કારણ ઉપર વિચાર ીિ અત્યાર સુધીની અમારી ચાલુ પદ્ધતિ બદલી માતૃભાષામાં જ પ્રસ્તાવના કે વિષયાનુક્રમણિકા આપવાને અમે વિચાર કર્યો છે. મૂલગ્રન્થ–પ્રસ્તુત પુસ્તક દેવેન્દ્રનરકેન્દ્ર નામનું પ્રકરણ છે. જે આર્ય-પદ્યમય છે. તેની કુલ ગાથાઓ ૩૭૮ છે. ભાષા પ્રાકૃત અને સરલ હાઈ સુબોધ છે. વિષય એને દેવ અને નરકનાં મુખ્ય સ્થાને છે કે અનુકમેવિમાન અને નરકાવાસના નામથી ઓળખાય છે તે છે. માત્ર મુખ્ય સ્થાનેનું જ નહીં પણ દેવ અને નારકી સાથે સંબંધ ધરાવતા બીજા અનેક વિષયે આ ગ્રંથમાં ચચેલા છે. જે વિષયે બહુધા બીજા કોઈ પણ ગ્રંથમાં અદ્યાપિ જોવામાં આવ્યા નથી. વિષયની માહિતી માટે વાચકે વિષયાનુક્રમ તરફ દ્રષ્ટિ ફેરવવી. વિષયની દ્રષ્ટિએ આ ગ્રંથ તદ્દન અપૂર્વ છે. કારણ આ પ્રકરણમાં ચર્ચાએલ વિષય બહુધા અંગ કે ઉપાંગમાં દષ્ટિ- ગોચર થતો નથી. એટલું જ નહીં પણ શ્રીમાન જિનભદ્રગણ ક્ષમાશ્રમણ કૃત સંગ્રહણની ટીકામાં શ્રીમાન અલયગિરિ રિએ અને શ્રીચન્દ્રીય સંગ્રહણુની ટીકામાં મલધારગચ્છીય શ્રીદેવ- ભદ્રસૂરિએ પ્રસ્તુત પ્રકરણની અનેક ગાથાઓ પ્રસંગે પ્રસંગે વિષયપુષ્ટિઅર્થે ઉધધૂત કરેલી છે. આ ગ્રંથ બે વિભાગમાં વિભક્ત એલે છે તેમાં દિથી ૧૨૭ ગાથામાં નરકેન્દ્ર અને ૧૨૮ થી ૩૭૮ સુધીમાં દેવેંદ્રક છે. આધાર–પ્રસ્તુત ગ્રંથમાં વર્ણવેલ વિષય અંગ-ઉપાંગમાં બહુધા ઉપલબ્ધ નથી એ સાંભળતાં જ પ્રશ્ન થાય છે કે ત્યારે આ ગ્રંથ શાના આધારે રચાયે? તેનો ઉત્તર ટીકાકાર પોતે જ આપે ·છે. તે કહે છે કે-વિમાનપ્રજ્ઞપ્તિ-નરકવિતિ આદિ પ્રકીર્ણ કના ઉદ્ધાર રૂપે પ્રસ્તુત ગ્રંથની રચના થઈ છે. જે ઉક્ત મહાન થામાં પ્રવેશ કરવા માટે ઉપયોગી છે. આ સ્થલે પ્રશ્ન થાય છે કે તે આધારભૂત વિમાનપ્રજ્ઞપ્તિ અને નરકવિભક્તિ એ બે પ્રક- કે ક્યાં ? તે ઉપલબ્ધ છે અગર કયાંઈએ તેનો ઉલ્લેખ મળે છે ? આનો ઉત્તર એ છે કે-એ બે પ્રકીર્ણ કાનું નામ પ્રસ્તુત પ્રક- રણની ટીમ સિવાય અન્યત્ર જેવામાં આવ્યું નથી. શ્રીમાન મલ- ગિરિરિએ અને શ્રીદેવભદ્રસૂરિ સુધાં પોતે પોતાની સંગ્રહ- ની ટીકામાં દેવેંદ્રનરકેંદ્ર પ્રકરણે જોવાની જ ભલામણ કરે છે. યાઈ ઉક્ત બે પ્રકીર્ણ કોને ઉલ્લેખ કરતા નથી. પ્રસ્તુત પ્રકરણના ટીકાકારે એના આધાર તરીકે ઉના બે પ્રકીર્ણક આદિનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. તે બાબતમાં તેમને કોઈ પ્રમા મળેલું હોવું જોઈએ. ગમે તેમ હોય પણ અત્યારે તે પ્રકા ઉપલબ્ધ નથી. નંદીસૂત્ર અને પાક્ષિકસૂત્રમાં ચોરાસી જ આ વમનાં નામો છે જેમાં કુલિવિમાનવિભકિત અને મહતી વિમાનવિભતિ એ બે ના મળે છે. સંભવ છે કે પ્રસ્તુત ૬ --દુfધમાનનરસિમૃિતિ - તારાપાત્ત પઢિપુનમન- નિરજ મૂર્વ વેદ,પં – ત્તિ પ્રવૃત્તિ :- ૬ ! ફની . તેT--HTTY - पीसत्याओ२ चंदण ३ पडियमणं ४ दाउमगो सा! કરિ મ – ૬ ફાર मतपपिरं महायप्पनुपं ४ ओघायं ५ रापप्पलेपारंजीदा- it હ : ૮ = 1 ન ૬s 11TY ·४ પ્રકરણના આધારભૂત ઉક્ત બે પ્રકીર્ણ પૈકી વિમાન પ્રાપ્તિ નંદી અને પાકિસૂત્રમાં ઉદ્વિખિત તે બે પ્રવિભક્તિઓમાંથી એકાદ હાય, પણ આશ્ચર્યની વાત છે કે આ બે સૂત્રમાં ઉદ્વિખિત આગમનામાવલીમાં નરવિભક્તિ નામ મળી આવતું નથી. ११ देविदत्थओ १२ तंदुलवेयालियं १३ चंदाविज्झयं १४ पमाय- प्पमायं १५ पोरिसीमंडलं १६ मंडलप्पवेसो १७ गणिविजा १८ विजाचारणविणिच्छओ १९ झाणविभत्ती २० मरणविभत्ती २१ आयविसोही २२ संलेहणासुयं २३ चीयरागसुर्य २४ विहारकप्पो २५ चरणविही २६ आउरपचक्खाणं २७ महापञ्चक्खाणं २८...! कालियं भगत तंजहा-उत्तरज्झयणाई १ दसाओ २ कप्पो यवहारो ४ इसिभासिआई ५ निसीहं ६ महानिसीहं ७ जंबुद्दीव- पन्नत्ती ८ सूरपन्नत्ती ९ चंदपन्नत्ती १० दीवसागरपन्नत्ती ११ खुड़ि- याविमाणपविभत्ती १२ महल्लियाविमाणपविभत्ती १३ अंगचूलि. याए. १४ वग्गलियाए १५ विवाहचूलियाए १६ अरुणोववाए १७ यरुणोववाए १८ गरुलोववाए १९ धरणोववाए २० वेसमणोववाए २१ वेलंधरोववाए २२ देविदोषवाए. २३ उट्ठाणसुए २४ समुठ्ठाण- मुप. २५. नागपरियावणियाणं २६ निरयावलियाण २.१ कप्पियाणं २८ कप्पडिसियाणं २९ पुष्फियाणं ३० पुप्फचूलियाणं ३१ वहिआणं ३२ वहिदसाणं ३३ आसीविसभावणाणं ३४ दिट्ठी- विसभावणाणं ३५. चारणसुमिणभावणाणं ३६ महासुमिणभावणार्ण ३७ तेयगनिसग्गाणं ३८........ दुयालमंगं गणिपिडगं भगतं तंजहा-आयारी १ मूयगडा २ ठाणं३ समयाओ४ वियाहपन्नत्ती५ नायाधम्मकहाओ ६ उया. मगदमाओ७ अंतगडदमाओ ८ अणुत्तरोययाइयदमाओ९ पण्डा- घागरणं १० विवागमुयं ११ दिट्टीयाओ १२॥" इति मुद्रितसटीकपाक्षिकसूत्रे ।

·૫ કઈ પણ કર્તા–પ્રસ્તુત પ્રકરણના કર્તા કોણ હતા? તે સંબંધમાં સ્થળે પ્રમાણ મળી આવતું નથી. આ પ્રકરણના ટીકાકાર સુધાં આને ચિરંતન આચાર્યની કૃતિ તરીકે ઓળખાવે છે. ચિરં તનાચાર્ય ગમે તે હોય પણ તે બહુ પ્રાચીન હોવા જોઈએ. અને તેઓ પૂર્વધર યા તે વિશેષ આગમસ હોવા જોઈએ. ટીકા અને ટીકાકાર–પ્રસ્તુત પ્રકરણ ઉપર બે ટકાઓ લખાયાની સાબિતી મળી આવે છે. જેમાંની એક ટીકા શ્રીમાન મલયગિરિરિએ કરેલી જે અત્યારે ઉપલબ્ધ થતી નથી. તેનો ઉલ્લેખ સ્વયં શ્રી મલયગિરિ મહારાજે શ્રીમાન જિનભદ્રગણિ- ક્ષમાશ્રમણવિરચિત સંગ્રહણુની ટીકામાં કરેલો છે. બીજી ટીકા મૂળગ્રંથ સાથે જ મુદ્રિત કરવામાં આવી છે, જે અતિ- વિસ્તૃત કે અતિસંક્ષિપ્ત નથી. જો કે ગાથાઓની વ્યાખ્યા બહુધા છાયા રૂપે જણાય પણું તે સકારણ છે. પ્રસ્તુત પ્રકરણમાં અનેક વિષયે હાઈ એક વિષય ઉપર જ્યારે ઘણું ગાથાઓ હોય ત્યારે તે દરેક ગાથાનું સંક્ષિપ્ત અર્થ કથન કરી વિષય સમાપ્ત થતાં તેને સઘળે ભાવાર્થ એક સાથે કહી દેવાની પ્રાચીન અને પુનરૂક્તિ વિનાની પદ્ધતિ સ્વીકારાએલી છે. ટીકાની ભાષા અને પદ્ધતિ સુંદર છે. આ ટીકાના કર્તા શ્રીમાન મુનિચંદ્રસૂરિ છે. જેમની ઓળખાણ નીચે પ્રમાણે છે. (૬) ભગવાન શ્રી મહાવીરસ્વામિથી દ૨૦ વર્ષ પછી ૧૬ મી પાટે એટલે વિકમની બીજી સદીમાં દશપૂર્વધર શ્રી વજુ- १“वृत्तादीनां च प्रतिपृथिवि परिमाणं देवेन्द्रनरकेन्द्र प्रप- चितमिति नेह भूयः प्रपञ्चते, ग्रन्थगौरवभयात् ।" इति मुद्रितसंग्रहणीटीका २६३ तमगाथावृत्तौ पृष्ठ-१०६ ।।

·સ્વામિના પ્રશિષ્ય શ્રી ચંદ્રસૂરિ દ્વારા પ્રસિદ્ધ થએલ ચંદ્રકુલમાં અનુક્રમે ૩૪મી પાટે શ્રી ઉદ્યોતનસૂરિ થયા. તેમના હાથે વિક્ર- મની દશમી સદીમાં વડગચ્છ (વૃહદ્ગ) ની સ્થાપના થઈ. આ ગચ્છમાં પ્રસ્તુત પ્રકરણની ટીકાના પ્રણેતા શ્રીમાન મુનિચંદ્રસૂરિ થયા. જેમની જાતિ જન્મભૂમિ ઉમરનું પ્રમાણ આદિ અનેક બાબ- તમાં કાંઈ માહિતી મળતી નથી. પણ તેમને સ્વર્ગવાસ વિક્રમ સંવત ૧૧૭૮માં થયાનું નિશ્ચિત પ્રમાણ મળે છે. તેમની વિદ્વત્તા १ "श्रीयज्रसेना१५च्च ततो बभूव कुलानि चत्वारि सुविस्तृतानि। नागेन्द्रचान्द्रे अथ नैर्वृतं च वैद्याधरं वादिजसूरिनाना ॥२॥ विचित्रशाखाकुलगच्छमूलं नैके बभूवुर्गुरवश्च तेषु । प्रणम्य तान् चन्द्रकुलेऽथ सूरीन् स्तवीमि काँश्चित्क्रमतो गणेन्द्रान् ॥ २५॥ नखर्तुवर्षेऽथ ६२० जिनादिवं स श्रीवज्रसेनोऽधिगत: श्रेयेऽस्तु । श्रीचन्द्रसूरिश्च १६ पदे तदीयेऽभवद्गुरुश्चन्द्रकुलस्य मूलम् ॥२६॥ इति मुद्रितगुर्वाल्यां पृष्ठ-३। २“उद्योतनः सूरि ३४ रवद्यहीनविद्यानदीविश्रमसिन्धुनाथः॥४५॥ चतुर्नवत्याभ्यधिकैः शरच्छतैः श्रीविक्रमान्निवभिः स सूरिराट् । पूर्वावनीतो विहरन्नथाऽऽगमधात्राकृते तस्य गिरेरुपत्यकाम् ॥५३॥ टेलीखेटकसीमसंस्थितवटस्याधः पृथोस्तत्र सः प्राप्तः श्रेष्ठतम मुहूर्तमतुलं ज्ञात्वा तदाऽतिष्ठिपत् । सूरीन सौवकुलोदयाय भगवानष्टौ जगुस्त्वेककं केचिद् वृद्धगणोऽभवद्वटगणाभिख्यस्तदादि ९९४ त्वयम्॥५४॥" इति मुद्रितगुर्वावल्यां पृष्ठ-५। ३ "अष्टहयेशमिते११७८ऽब्दे विक्रमकालाहिवं गतो भगवान् । श्रीमुनिचन्द्रमुनीन्द्रो ददातु भद्राणि संघाय ॥७२|| " इति मुद्रितगुर्याषल्यां पृष्ठ-७।

·કાઢતા બ્રિરકાર આદિને વિચાર કરતા કેમ અટકી ચાટ
છે કે–તેનું વય પદ-૬૦ વર્ષથી ઓછું ન હોવું જોઈએ. તે
શ્રી ભગવાન શ્રી મહાવીરસ્વામિની 3 ની રે : કી
સર્વદેવસૂરિલી ઇધર આ ચા યા તેમાં ત્રીસ
ને ૪૧ મી પાટે આચાર્ય થયા.
(ર) શ્રી મુનિચદ્રસુરિ જી વિનયચંદ્ર વાચકન બિક
હતા. તે પછી નેમિચંદીરને હા પાડ્યા છે. તેના
t
૪િ =gs :-
નિત્તાન ::: /
કંદર જિ નિ
જા જા જ કરજે ?
જ કરી :
rrrrrr:11: : ' ;

·૧૦ પણ તે નિશુદ્ધ ગાીિ અને પ્રખર તપસ્વી ડા. કારણ કે તેઓને આજીવન વળી લિપિને રાગ કા વિગેરે ગુણથી તે સમયમાં તેઓ ગત તુ ગાગાના. વળી તેઓશ્રીએ પિતાના પગ ગુરૂ બંધોને રીસા આપી પાન પાડન કરાવી - પદે સ્થાપિત કર્યા હતા. (૪) શ્રી મુનિચંદ્રસૂરિની કુતિઓ | ઉપલબ્ધ છે. એ ઉપરાંત બીજી કૃતિ હોવાનો સંભવ છે. તેઓની કૃતિઓ સ્વતંત્ર અને ટીકાત્મક એમ બે ભાગમાં વહેંચાઈ જાય છે. (૧) સ્વતંત્ર–૧ અંગુાિરી ૨ આવશ્યક સામતિ કે વન- સ્પતિસપ્તતિ ૪ ગાથાકેશ ૫ અનુશાસનાંકુશકુવક, ૬ ઉપદેશામૃત- કુલ ૭ ઉપદેશામૃત કુલક બીજું ૮ ઉપદેશપંચાશિકા ૯ ધર્મોપદે- શકુલ ૧૦ ધર્મોપદેશકુલક બીજું ૧૧ પ્રભાતિકસ્તુતિ સંસ્કૃત ૧૨ મોપદેશપંચાશિકા ૧૩ રત્નત્રયકુલ ૧૪શકહરઉપદેશકુલક ૧૫ સમ્યકત્પાદ વિધિ ૧૬ સામાન્યગુણોપદેશકુલ ૧૭ હિતે- પદેશકુલ ૧૮ કાલશતક ૧૯ મંડલવિચારકુલ ૨૦ દ્વાદશવર્ગ. (૨) ટીકાત્મક–૧ લલિતવિસ્તરાખંજિકા ૨ અનેકાન્તજ- सीवीरपायीति तदेकवारिपानाद् विधिज्ञो बिरुदं वभार। जिनागमाम्भोनिधिधौतबुद्धिर्यः शुद्धचारित्रिषु लब्धरेखः ॥६६॥ संविनमौलिविकृतीः समस्तास्तत्याज देहेऽप्यममः सदा यः। વિદસ્ટિવૃતમાં: ઇમાગુઃ વિરુ તમામઃ IIળા आनन्दसूरिप्रमुखा मुनीश्वराः मलाघ्या न केषामिह तस्य बन्धवः। ये दीक्षिताः श्रीमुनिचन्द्रसूरिणा પ્રતિષિતાઃ ફૂદ્દેિ શિક્ષિત ૭૬ ” इति मुद्रितगुर्वावल्यां पृष्ठ ७१

·No text on this page.

·૧૨
કરી શકીએ તેમ કરતાં આપણે આપણામાં પૂર્ણતા માનવાને
કેળ કર્યો ગણાય. આ રીતે જે ગમે તે વિશે હોય તેનું શા
મેળવવું અને તે સંબંધી જુદી જુદી માન્યતાઓ જાણી લેવી
વિશેષ જિજ્ઞાસુનું પ્રાથમિક કક્ષાનું હતું જોઈએ. સ્વર્ગ અને નરક
કપના માત્ર ને શાસ્ત્રમાં નથી દુનીયા ઉપરના પુનર્જવા
દરેક સંપ્રદાયે સ્વર્ગ અને નરકનું સામાન્ય તત્વ સ્વીકારેલું
તેથી તે સંબંધીની કરન માન્યતા એવા ઈછનારને આ ગ્રંથ ખાન
ઉપયોગી છે. નશાસ્ત્રના ખાસ અભ્યાસિઓને તે આ ગ્રંથમાં
સ્વર્ગ નરકને લગતું જેટલું વર્ણન મળશે તેટલું બીજે કયાંઈથે
મળવું કઠણ છે. જેમાં સ્વર્ગ નરકની પુરાણુગત વૈદિક તથા બ
માહિતી ધરાવતા હોય તેઓને પણ સરખામણી ખાતર તે વિ
ચના બધા જેન જેવાને શ્રમ આ એકજ ગ્રંથથી બચી શ
છે. દિગંબર શાસ્ત્રના અભ્યાસીઓ પણ આ ગ્રંથથી ઘણું જાણ
શકે છે. કારણ આ એકજ ગ્રંથના અવલોકનથી સ્વર્ગ નરઃ
સંબંધી ભવેતાંબરીય સકલ શાસ્ત્રનું મંતવ્ય અનાયાસે જાણ
શકાય છે. જૈન શાસ્ત્રના અધ્યાપકોને તે આ ગ્રંથ ઘણીજ નવ
આબતે શિખવી શકે છે. તેથી આ ગ્રંથ કેટલે ઉપગી છે એ
વાત દરેક વાચકને લક્ષમાં આવી શકશે. ઉપયોગીતાને આધાર
અધિકારી ઉપર છે. જે વસ્તુ અમુક માટે બહુ ઉપયોગી હોય તે
બીજા માટે ઉપયોગી ન પણ હોય તેથી કાંઈ તેની સામાન્ય ઉપ
ગીતા બાધિત થતી નથી.
આ રીતે જોતાં સ્વર્ગ અને નરકના વિશેષ જિજ્ઞાસુઓ માટે
આ ગ્રંથ ખાસ ઉપયોગી જણાયાથી તેને પ્રકાશિત કરવા પ્રયાસ
લીધેલ છે. સાથે સાથે એક પ્રાચીન અને અપૂર્વ ગ્રંથને ઉદ્ધાર
થઈ જાય છે,

·૧૩ તે પુસ્તક પ્તિ–પ્રસ્તુત ગ્રંથ તૈયાર કરવામાં ત એકજ હસ્ત લિખિત પ્રતિને પાશ્રય લીધેલ છે. કારણ કે અનેક સ્થળે શોધ કર્યો છતાં બીજ પ્રતિ મળી શકી નહી. જે પ્રતિ મળી હતી પૂનાના ભાંડારકર ઇટ્યુટની છે. આ પ્રતિ શ્રીયુત-જિન- વિજયૂજી મારતે મેળવી છે તે બદલ તે સંસ્થા અને શ્રીયુત- જિનવિજયજી છે અને આભાર માનીએ છીએ. અંતિમ નિવેદન–અમને જે પ્રતિ મળી છે તેનાં ૧૦૨ પત્ર છે. ૧૩ ઇંચ લાંબી સપને પાંચ ઇંચ પહોળી છે. તેના દરેક પેજમાં સત્તર લઈને આવેલી છે. આ પ્રતિ સુંદર જેન લિપિથી • લખાએલ છે. આ પ્રતિમાં ત્રણ ગ્રંથો લખેલા છે. તેમાં પત્ર ૧ થો ૪૩ સુધી શાસ્ત્રવાર્તાસમુચ્ચય પ્રજ્ઞા ટીકા સાથે, ૪૩ થી ૬૪ સુધીમાં શ્રાવકધર્મવિધિ પ્રકરણવૃત્તિ અને ૬૪ થી ૧૦૨ સુધીમાં દેવેન્દ્રનરકેટશ્ચકરણ સટીક છે. આ પ્રતિની અંતિમ લઈને કોઈ નાડા કર્યો છે. નહીં તો પ્રતિ લખ્યા સંવત્ અને લેખકનું નામ કામાદિ મળી આવવા સંભવ હતા. આ પ્રતિની સ્થિતિ અને લિપી લેતાં ૪૦૦ વર્ષ પહેલાની હવાને સંભવ છે. ==ા પ્રતિ ઘણજ અશુદ્ધ હતી. તેમજ ઘણે ઠેકાણે પાઠે પરાતિ ઘરેલા અને પાટો પડી ગયેલા હતા. જેના ઉપરથી પ્રસ્તુત પુસ્તકને શુરૂપમાં મૂકવાનું કામ મારા માટે જે કે હું કહ્યું હતું તથપિ સહ ગિ મુનિની ખાસ સહાય મળવાથી =ા પુસ્તક કહે ભારે ગુરૂપ થઈ ગયું છે. પુસ્તકનું સંપાદન કરતી વખતે બનતી કાળજી રાખ્યા છતાં કે ટિ નહીં રહી હોય તેમજ રજક કે દષ્ટિ દોષથી કે ર નહીં રહે છેએમ કહી શકાય નહીં તે વિશેષ દકિએ. સપન કરી દેશે એમ ત્રણ વિ. લેખક-ન્સ પડદક.

·૧૪ દેવેન્દ્ર–નરકેન્દ્રક પ્રકરણનો વિષયાનુક્રમ. ગાથા. વિષય. નરકેન્દ્ર પ્રકરણ. મંગળ અને ગ્રંથનું વક્તવ્ય. ૨-૧૩ રત્નપ્રભાદિ નરકમાં નરકેન્દ્રોની સંખ્યા, તેનાં નામ અને એકંદર સંખ્યા. ૧૪-૧૯ દિશા અને વિદિશામાં રહેલ શ્રેણિગત નરકાવાસનું કેમોક્રમથી સંખ્યા પ્રમાણે, ૨૦-૨૪ સીમતક આદિ નરકેન્દ્રની પૂર્વાદિ દિશામાં રહેલ શ્રેણિગત આa નરકાવાસનાં નામે. ૨૫-૩૪ સીમંત, આદિ નરકેન્દ્રની પૂર્વાદિ દિશામાં રહેલ શ્રેણિગત દ્વિતીયાદિ નારકાવાસનાં નામ. ૩૫-૩૬ પ્રકીર્ણક નરકાવાસનાં નામોનો નિર્દેશ. ૩૭–૩૮ નરકના પ્રસ્તાની એકંદર સંખ્યા અને પ્રથમ પ્રસ્તટમાં રહેલ શ્રેણિગત નારકાવાસનું પ્રમાણ ૩૯-૪૨ રનપ્રભાદિ નરકેના દ્વિતીયાદિ પ્રસ્તામાં રહેલ શ્રેણિબદ્ધ નરકાવાસોની સંખ્યા જાણવાની રીત. પંક્તિબદ્ધ નરકાવાસની સંખ્યા ઉપરથી તેટલા નરકાવાસે કઈ તરફના કયા પ્રતટમાં છે એ જાણવાની રીત. જ-૪૮ સમી નરકના અપ્રતિદાન પ્રસ્તટયો નરકાવાસની સંખ્યા ૪૩ જાણવાની રીત. ૪૯–પપ પ્રત્યેક તથા સમગ્ર નરકના પતિબદ્ધ નરકાવાસો જાણવાની રીત- પક-કપ રત્નપ્રભાદિ નરકમાં રહેલ પંક્તિબદ્ધ તથા પંકિતબાહ્ય (પ્રકીર્ણ) નરકાવાસોની જુદી જુદી સંખ્યા. ૩-૬૭ પ્રકીર્ણ તથાથી નરકાવાસનું સ્થાન.

·No text on this page.

·ܗܢ܇ કે. કે. 5.1] !" એ. *: ': - છે ને !: !) પંડિનબદ્ધ નાદ વિમાનને મે દર એ ખ્યા જાણવાની રી. નામે છે ને ? . ૧ 15 જળ + ભાન છે જિ. ૧૬૨- 1 • : : ( 1 ) 1-1 પ્રક ( ધન એ છે કે ' બા કિક માન- "[- આ ઘટ ના પ્રકીગ વિ ૧૮૧-૧૮ગવ ભલે ના આ કામ પછી અને ઉમ" ૧૮૪-૧૯ પ્રક ધન-મથા મા પતિબદ્ધ વિમા નદિ પ્રમાણે જ પાન ત. ૧૯૭-૨૦૨ પ્રત્યેક દલાકના નાંદ ( મન માન્યા. ૨૦-૨૦૮ સર્વ દલ ને , રામા તેમજ મારે દિશામાં vlcs illu\ \; \'. . tir, L - A ': 9le | l)n • 1}મ mn ' , 35-1-2-3 tl \ ; –મ કે, I !!... કk ૦/- તેની સખ્યા. ૨૧૫ ૨૦૦-૫૪ રાંધર્મ રાન કુમાર અને મહેન્દ્ર દેવલોકમાં જે જે ઈતનાં છે તેના વિભાગ. જબ આદિ દેવકના ,વાનાં વિમાનનો વિભાગ ૨૧૬ રાધમ ઈશાન દેવલ, ના માને વિભાગવાર નિશ. ૨૧૭-૨૨૬ રાંધર્મ ઈશાનનાં વૃદ્ધિ વિમાને વિભાગવાર પ્રમાણે વાની રીત અને તેની સંખ્યા.

·No text on this page.

·cly lich
રીત તથા તેને આયુબન નિંદણ.
૧૧- મધમે આદિમાં દરેક પ્રકામાં જન્મ દિ એમ જાણવાની
નર કબાલેમાં ઇ.
.
: h! --1 - - e jesh - e+
Ali ( leel ) - 'w.
- to i vieles sitelj. Kujte ciicimid) liebj iimiles il-thieti
in - - ll
' 'vil, tet ), ' 'l: + ' | A,
-~- Ple: . “ 'f r 'in, tj, the
ને e ek) lh (9) F ) : - ૬ : " **
4. ' . ... * w is th}} ક ..
vi j - A '( : )}}% ૧ ) 1, 11- 11...* * ! “ “ કે
• wwh « ;

·॥ अहम् ।।
न्यायाम्भोनिविधीमहिनयानन्दमूरिभ्यो नमः ।
श्रीमन्मुनिचन्द्रमूरिविरचितत्तिसमेत
देवेन्द्र-नरकेन्द्रप्रकरणम्।
(तत्र नरकेन्द्रप्रकरणम्)
पूज्यनामाणमशिनकर्मपाकाथानप्रपञ्चनपर प्रमगर यग्य !
भयोनी निलामतयाग्विाही, वाग्विलनाननया जाना..
नयन्त्रयामनिमुपत्रमे ।
किगिक पदेग. बानुप्रतीतये ॥ : ॥
भागमाया पोऽमित पो सकियो ।
सामागमा
नायकाका
༤. པf ; ཎ ཏྟརཱ;fཏནྟཔ'
...
.

·- (२) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेत तया च मङ्गलं प्रेक्षावत्प्रवृत्त्यर्थ चाभिधेयं सामथ्योक्षितं प्रयोजनं संबन्ध चोपदिदर्शयिपुरादावेवेमां गाथामाह- सिद्ध निद्धंतरए, केवलवरनाणदंसणसमिद्धे । अभिवंदिऊण सिरसा, विमाणणरइंदए वोच्छं ।। १ ।। सिद्धान् । “पिधू शास्त्रे माङ्गल्ये च" इतिवचनाद् भवजलधि- मध्यमन्जजनजातसमुत्तारणप्रवणप्रवरप्रवहणप्रतिमप्रवचनानुशासकान ई- तिदुर्भिक्षमारिप्रभृतिविविधविप्लववारनिवारकातिशायिशुभानुभाववशेन प्राप्तपरममङ्गलभावांश्चाहत इति, यद्वा "पिधू संराद्धौ " इतिवचनासि- व्यन्ति स्म-निष्टितार्था अभूवन्निति सिद्धाः--शिवाचलाल्जादिस्थानव- तिनो जीवविशेषास्तान् । उभयानपि कीदृशान् ? इत्याह-निर्मा- तरजसः ' नितरामपुनर्भविप्णुतया ध्मातं-ज्वलज्ज्वलनज्वालाकल्पावि- कल्पशुक्लध्यानतो भस्मभावमापादितम् , एकत्र जीववमनरञ्जकत्वाद्रजो- रागवेदनीयं कर्म तत्क्षयाक्षिप्तक्षयत्वेन शेवघातिकर्म च, अन्यत्र च जीवावगुण्डकत्वेन रजोरूपत्वादनः-सर्वमपि कम यन्ते तथा तान् । अथवा निर्गते-विनष्टे ध्वान्तरते-अज्ञानकामक्रीडालक्षणे सर्वदोपहेतू येषां ते तथा तान् । केवले-ज्ञानान्तरविरहितत्वादसहाये वरे-क्षायि- कत्वात्प्रधाने ये ज्ञानदर्शने-विशेपसामान्यावबोधरूपे ताभ्यां समृद्धाः- सम्यग्वृद्धिमनुप्राप्ता ये ते तथा तान् । किम् ? इत्याह---'अभिवन्ध' प्रणत्य 'शिरसा' मस्तकेन विमाननरकेन्द्रकान् ‘वक्ष्ये' अभिधास्ये । विमानेन्द्रका नाम-उडुविमानादयः सर्वार्थसिद्धिविमानपर्यवसाना आव- लिकाप्रविष्टविमानमालागणनामूलभूतत्वेन विमानेपु मध्ये इन्द्रा इवेन्द्रका ऊर्बलोकगता द्वापष्टिः, तदेकश्रेणिप्रतिबद्धतया चोपचारादन्यान्यप्या- ·नरकेन्द्रप्रकरणम् । (३) पलिकाप्रविष्टानि विमानानि विमानेन्द्रका इत्युच्यन्ते । एवं नरकेन्द्रका अपि सीनन्तकादयोऽप्रतिछानान्ता अधोलोकगता एकोनपञ्चाशत् , नन्मूलकाश्चान्येऽप्यावलिकागता नरकावासा नरकेन्द्रका वाच्या इति । अत्र “मिद्धानमिवन्ध" इति मङ्गलमुक्तन् . सिद्धाभिवन्दनन्य सकला- कुशलकलापनि लोन्मूलनक्षमत्वेन भावमङ्गलत्वात् । “विमाननरकेन्द्रान कत्ये"इत्यनेन त्वभिधेयन् तेपामेवात्राभिधातुमभिलपितत्वाता संबन्ध- नवनिधानाभिधेयलक्षणोऽभिधेयनिर्देशनवावगत इति न माक्षादुक्तः। प्रयोजनं पुनः शास्त्रप्रणवनस्य परार्थतया प्रवृत्तत्वेन कर्तुरनन्तरं सत्ता- नुग्रहः, श्रोतुत्र्य प्रकरणााधिगमः; परम्परं तृभयोरपि ममस्तातकपादि- कलोऽपवर्गः, सकलम्पापि कुशलानुटानस्य सिद्धिसौधरोहं प्रत्यवन्ध्य- कारणत्वादिति ।। १ ।। मांप्रतं यञ्चाचितं हयोः" इति न्याया- हिनानेन्द्रकाणां प्रथनमुपन्यामेऽपि गुणस्थानकानामिव हीनादिक्रमतः सर्वभावानां शास्त्रे प्रज्ञापननिति नरकेन्द्रकानेव प्रथमतः प्रज्ञापयवाह--- दह तियअहिया एगाहिया व नव सत्त पंच तिय एगो । रणदए कमो पलु. ओसरमाणो उ रपणाई ॥२॥ दहा त्यधिका नरकेन्द्रकात्रयोदशेतिभावः, तथैकाधिका ददोत्यनु- बनले एकाददोति. यावत् नव मत पञ्च उपएको नरपेन्द्रक. उरूपः, कारान्तताऽत्र "प होई अपाने" इति भारतलक्षणवान् । 'मनः 'ग्यापरिपाटिलक्षणः खलः वाक्पालदारे अपनं द्विशतान्या हीपमान एव । पीटशः ? त्याह- रत्नादिः पदेकदेशेऽपि दरम्- बायोपचारात्मनाधितीप्रतियः । दमनं भवति-लप्रमाधिपांत्र- पोदया नाकेन्द्रमाः, दर्द रामनापानेकाददा, एवं पादत्तनलनः नापा-

·No text on this page.

·नरफेन्द्रप्रकरणम् । (५) पावसंत्रान्त इन्द्रकः ७ ॥१॥ विभ्रान्तश्च ( तथा त्रस्तो ९. धर्मायां असितस्ततः १०। वभ्रान्तश्च ११ ए(वभ्रान्तश्चाथ)वक्रान्तो :२. विक्रान्तश्च १३ त्रयोदशः ॥२॥" ॥५॥ अथ शर्कराप्रभायाम्- यणिए थणए य तहा, मणए वणए य होइ णायवै। पट्टे तह संघहे. जिन्भे अवजिन्भए चेव ॥ ६ ॥ लोले लोलावत्ते, तहेव यणलोलुए य बोधव्वे । बीयाए पुढवीए. एकारस इंदया एते ।। ७ ।। स्तनितः स्तनकश तथा मनकः ३ वनका ४ भवतिज्ञातव्यः। यहः तथेति ममुच्चये महहः ६ जितः अपजिहः ८ चैवेति ||६|| तोला लोलावतः । तथैवम्तनलोलुपश्च वोडव्यः । हिनी- यायां दाराप्रभायां पृथिव्यामेकादा 'इन्द्रकाः नरकेन्द्रका प्त इति । पतेऽप्यन्यत्र किञ्चिनामभेदेनेत्यमवलोक्यन्ने. यथा--" नरकः : लनकोव २. मनको ३ वनकम्तथा ४ । घाट ५ संघाटनामानी ६. जिहाल्यो मिहिकाभिधः ॥ १ ॥ लोलन ९ लोनुपापि !... नयान्त्यः स्तनलोल्पः । वंगायामिन्द्रका ोते. जिनकदोदितः ॥ २ ॥" इति !! ॥ अथ वालुकाप्रमापाम: नत्ती नविना नरणी, च नावणी पंचमो बिदाह य । ट्ठा जग पजलिको. इसलिलो मत्तमा को ।। || संजलिला बहनको. मंगजलियो य एवममा समां । नपाए पुहीए. एने रणव होनि गरिंदा ।।३।। ननः प्रथमः : नापितो हिनीयः २ नाननीयः :. : म ·. (2) সুলিশ সিপিলিমালিনমণ गेको नरकेन्द्रक इति ॥२॥ साम्प्रतं प्रतिनरकशिवि त्रयोदशादीनन न्तरमेवोदिष्टान क्रमेण नरकेन्द्रकान्नामग्राहमभिनित्सुगोगादशकमाह- सीमंतर त्य पढमो, वी यो उगा गंगर ति नायत्री । भंती उग न्य तइयो, चउत्ययो होड उभंती ॥३॥. संभंतमसभेती, किभंतो चेव सत्तमा गारयो । अट्ठमओ तत्तो पुण, गावमी मीउ नि गोयची ।। ४ ।। वकंतपयकंती, विकंती व गंगा गाग्यो। पढमाए पुढीए, तेरस नईदया एते ॥५॥ 'मीमन्तकः' मीमन्तकनामा ' अत्र' नरकेन्द्रका मध्ये 'प्रथमः आदिभृतः । — द्वितीयः ' द्वितीयसायास्थानवर्ती 'पुनः ' विशेषण रोरुकः : रोरुकनामा ज्ञातव्यः । भ्रान्तः पुनरत्र नृतीयः । चतुर्थकः ' भवति' मम्पद्यते उद्घान्त इति ॥ ३ ॥ संभ्रान्तः पञ्चमः, लिङ्गव्यत्ययश्च प्राळतत्वात् , ज्ञातव्य इत्युत्तरेण योगः, एवं सर्वत्र । असंभ्रान्तः पठः, विभ्रान्तश्चैव मतमः 'नरकः इति पदेकदेशेऽपि पदसमुदायोपचारान्नरकेन्द्रकः । अष्टमकम्तप्तः, पुनर्नवनः शीत इति ज्ञातव्यः ॥ ४ ॥ वक्रान्तो दशमः, लिङ्गव्यत्ययः प्राग्वत् । अवक्रान्त एकादशः, विक्रान्तो द्वादशः, चैवेति समुञ्चये, रोरुकत्रयोदशः 'नरकः : नरके- न्द्रकः । एते च प्रथमायां पृथिव्यां त्रयोदश' इति सङ्ख्या 'नरकेन्द्रकाः महानगराकाराः क्लिटसत्त्वावासाः, 'एते ' पूर्वोक्ता भवन्तीति । एत एव किञ्चिन्नामपरावृत्त्यान्यत्रैवं दृश्यन्ते, यथा--" सीमन्तको मतः ? पूर्वो, नरको २ रोरुकस्ततः ३ । भ्रान्तो ४ दान्तौ ५ च संभ्रान्तः ६, an

·নমস্কামু।
(५)
न्याइसंत्रान्त इन्द्रकः ७ ॥३॥ विभ्रान्तश्च ८ तथा त्रस्तो ९. धर्मायां
त्रसितस्ततः १० । वभ्रान्तश्च ११ एचिभ्रान्तश्चाध)वक्रान्तो १२.
विक्रान्तश्च १३ त्रयोदशः ॥ २ ॥ "॥५॥ अथ शर्कराप्रभायाम्-
यणिए थणए य तहा, मणए वणए य होइ णायव्वै ।
घट्टे तह संघहे, जिन्भे अवजिन्भए चेव ॥६॥
लोले लालावत्ते. तहेव थणलालुए य वोधव्वे ।
बीयाए पुखीए, एकारस इंदया एते ॥ ७ ॥
तन्तिः
१ म्तनकार तथा मनकः ३ वनकश्य ४ भवति ज्ञातव्यः।
पः । तथेति मनुच्चये महः ६ निहः ७ अपजिहः ( चैवेति ॥६॥
लोल: लोलावतः।
तथवन्ननलोलुपश्च ११ चोद्धव्यः । हिती-
पायां शर्कराप्रभायां पृथिव्यामेकादश 'इन्द्रका नरकेन्द्रका एत इति ।
पतेऽप्यन्यत्र किञ्चिन्नामभेदेनेत्यमवलोक्यन्ते. यथा--" नरकः ।
लनकश्चैव २. ननको । वनकम्तथा । घाट ५ मंघाटनामानौ ६,
निदायो ' निहिकाभिधः ८ ॥ १ ॥ लोलश्च ९ लोलुपश्चापि १,
नयान्त्यः स्तनलोल्टुपः । । । वंशायामिन्द्रका ह्येते. जिनरेकादशोदिताः
॥ २ ॥" इति ॥ ७॥ अथ वालुकाप्रभायाम्-
नत्ता नवित्री नवणो, य नावण पंचमा णिदाही य ।
छटा जग! पन्जलिओ. उजलिना मत्तमा णग्यो ।।८॥
संजलियो अट्ठमत्रो. संपजलियो य णवमभो गरमा ।
याए /पुवीए. एते णव होति णग्रंदा ॥३॥

·पृथिव्याम् । एतदेवान्यत्र किञ्चिद्विशेषेण वा नरकेन्द्रकाश्चतुर्थी नर
मुनिबन्मसूरिविरचितवृत्तिसमेतं
भये, तापनश्रतुर्थः ४ पनमो निदाघ ५ पठः पुनः प्रचलितः
उज्ज्वलितः मत्तमः ७ . नरका
इति नरकेन्द्रकः ॥ ८॥
संञ्चलितोऽष्टमकः ( संप्रयलिना नयमको नग्कः ९ । नृती-
वालुकाप्रभायां पृथिव्यामेने व भवन्ति नकेन्द्रकाः । अन्यत्राप्य
धायि-..."तप्तश्च नपितशान्यम
उपनम्नापन परः। पञ्चमध निद्राया
वटः प्रज्वलितो मतः ॥ १ ॥ नवोऽज्वलितो ज्ञेयम्ततः संज्वलि
ऽष्टमः । संप्रज्वलित इन्यन्त्यम्:तीयाया नवेन्द्रकाः ॥ २॥"
।। ९ । अधुना पङ्कप्रभायान-
आरे तारे मारे. बच्चे नमए य ।
खाडखडे य खडखडे. इंदयगार
आर: १ तार २ मार. ३ वर्च;
ग्वाडखडश्च ६ बडबड 9 'इन्द्रकनक
लारश्च मारश्च. वर्चम्कम्तमकम्तथा । ग्वण्डः खडबड
नितीन्द्रकाः || || " इति ॥ ॥ धूमप्रभायां
खाए नमए य तहा, असे य अंधे य तह य
एते पंचमपुढवीएँ पंच णग्इंदया होति ।। ११
वादः ।
तमकच २ तथा झषश्च ३ अन्धक
तमित्रः ५ 'च' पूरणे । एते पञ्चमटथिव्यां पञ्च नरके
एतदेव मविशेषमन्यत्राप्यवाचि-. तमो भ्रमो झपो.
अत्यमी म्मृताः । इन्द्रका नगराकाराः. पञ्चम्यां पञ्चसंमि
इति ॥ ?' || तमःप्रभामहातमःप्रभयोस्तु--
हानि गोयव्ये ।
पा उयीए ॥ १०॥
नमकश्च ५ भवति ज्ञातन्न
पत्यपाति. तद्यथा-"
सप्त. न्युश्चतुथ्य
पुनः--
तेमिसे य।
-11
ति.
त
४ तथा
का भवन्ति
तमित
काः ॥३॥

·नरकेन्द्रप्रकरणम् । (७) हिमबहलललके. तिरिण य गइंदया इव्हीए । एको य सत्तमाए. बोधवा अप्पडाणी ॥ १२ ॥ हिन : बादल २ लल्लकाः ३. एकार: प्रातत्वेन । एते त्रयो नरकेन्द्रकाम्नु पच्यन् । एकश्च सप्तम्यां वोडव्योऽप्रतिष्टानो नरकेन्द्रक इति । अन्यत्रायुक्तन--"हिन : वादल २ ललकारत्रयः ३ पच्या. मपीन्द्रकाः । सप्तम्यामप्रतिटानमेकमेवेन्द्रकं विदुः ॥ ॥" इनि ॥ १२॥ इन्यं प्रतिष्टथिवि इन्द्रकाणां कथमीमन्नकाद्याग्यानां मंगयां नामानि चाभिधाय माग्प्रतं मनग्या पत्रानुवीक्रमं वाभिभिमुराद- एवं पुत्रपुचीऍ दया होनि अगापगगानं । पन्छागुपुत्र्यिाए उगा. एगादि दुगना गिन्या ॥१३॥ एवं त्रयोदयभ्यो हाभ्यां छाभ्यां हीनतया मदत क इत्यनेन ब.मेण । पूर्वानुमुव्या ' ग्नप्रभापतिलपाणया कर मीमन्नान केन्द्रकादयोऽप्रनिधानासाना मदन्ति दी कि रन्या -... एकोनपनापन ' एन हाका मानिनि । ' पन्या पुन तमाम प्रभाभिवाप्रतिणया : न्या. मीराः इत्या ----- FATE हो रही ना. निग्य निर्ग- पर- वन्य दक्षिकाना बनाना सार . रा.पा मारा: re. SEE: राम :: ::::

·प्रथिव्याम। एतदेवान्यत्र किनिदियो'नहाया नन्त खाए तमा य तहा, मम य अंध य तह या मिसेय। अत्यमी म्मृताः । इन्द्रका नगगकाग, पञ्चम्यां पञ्चमंमि. 1. 11१1" g+far1 मगे, THE : TE: :: :: : J 24 | ममागिन: "...पा ॥२॥" डार H १ .113. if it troni nfrina - Hit | गायन गड रिनो मन ।। 11 . || जना पपमागम भारे नारे मार, जय माग ग्याइवरे य बदग्य. दयगर आर ..::.शानिय. यो मामिनी afa पानीए ॥१०॥ . त्यपाति तया---'" आर. सप्त. म्युशनुथ्या- ग्वाडवडA. बहर इन्दकन म्नारश्च मारश्र. वर्गम्यम्नमकम्तथा। बाद मारपद नितीन्द्रकाः ।। ) || " इति ।। . . || मप्रभाया एते पंचयपुढवीएँ पंच गाग्इंदया हानि ।। ?? तमकक्ष २ तथा झपश्य 3 अन्धक तमिम्रः ५ 'च' पृरणे । पते पञ्चमष्टथिव्यां पञ्च नरके एतदेव सविशेषमन्यत्राप्यवाचि तमो भ्रमा झपो इति ॥ ११ ॥ तमःप्रभामहातमःप्रभयोस्तु- ग्वादः । दान भवन्ति। या तस्ति- ·नरकेन्द्रप्रकरणम् । (७) हिमवदललल्लके, तिरिण य णरइंदचा उ छट्ठीए । एको य सत्तमाए, बोधव्यो अप्पइटाणो ॥ १२ ॥ हिम १ वार्दल २ लष्ठकाः ३, एकारः प्रारुतत्वेन । एते त्रयो रकेन्द्रकास्तु षष्ठचाम् । एकश्च सप्तम्यां बोहव्योऽप्रतिष्ठानो नरकेन्द्रक ति । अन्यत्राप्युक्तम्-~~-"हिम १ वार्दल २ लडकास्त्रयः ३ षष्ठ्या- पीन्द्रकाः । सप्तम्यामप्रतिष्ठानमेकमेवेन्द्रकं विदुः ॥ १॥" इति । १२ ॥ इत्थं प्रतिष्टथिवि इन्द्रकाणां लब्धसीमन्तकाद्याख्यानां संख्यां नामांनि चाभिधाय साम्प्रतं सर्वसंख्या पश्चानुपूर्वीक्रमं चाभिधित्सुराह- एवं पुवणुपुब्बीऍ इंदया होति अउणपण्णासं । पच्छाणुपुल्चिए उणा, एगादि दुरुत्तरा णिरया ॥१३॥ एवं त्रयोदशभ्यो द्वाभ्यां द्वाभ्यां हीनतया यावदन्त एक इत्यनेन क्रमेण पूर्वानुपूर्व्या · रत्नप्रभाप्रभृतिलक्षणया — इन्द्रकाः सीनन्तकनरकेन्द्रकादयोऽप्रतिष्ठानावसानाः भवन्ति' वर्तन्ते, कियन्तः? इत्याह--' एकोनपञ्चाशत् ' एकेन हीना पञ्चाशदिति । पश्चानु- पूर्ध्या पुनः 'तमस्तमःप्रभाष्टथिवीप्रभृतिलक्षणया एकादयः ' एकम- तयः, कीडशाः ? इत्याह----‘युत्तराः द्वौ वावुत्तरी-वृडौ येषु ने तथा. 'निरयाः निर्गतं-अपोटं अयः-इष्टफलं कर्म येभ्यस्ते तथा नर- केन्द्रका इति भावः । तद्यथा---एकम्तमस्तमःप्रभायान् . जयन्तमःप्रभा- वान् , पञ्च धूमप्रभायान् एवं दयुत्तरवृद्धचा यावत्रयोदश रत्नप्रभावान् . एवमप्येकोनपञ्चाशत् । अत्र च मीमन्तकादिनरकेन्द्रमसंबन्धालन- श्रेणिव्यवस्थितनरकादासरूपाः प्रस्ता अप्येतलामान एतत्संन्याशा वगन्तव्या इति ॥ १३ ॥ इत्यनिन्द्रकप्ररूपणां प्रतिपाद्य ऋण ..

·(८) मुनिचन्द्रसूरिपिरचितवृत्तिसमेतं विदिक्षु चावलिकाप्रमाणं प्रमाणतो गणनाप्रमाणतश्च प्रतिपादयन् गाथा- हयमाह एगृणपन्नणिरया, सेढी सीमंतगस्स पुग्वेण । उत्तरमओ अवरेण य, दाहिणो चेव बोधव्वा।। १४ ।। एकोनपश्चाशन्निरया 'श्रेणिः' पतिः 'सीमन्तकस्य' इति विभक्ति- व्यत्ययात् सीमन्तकात नारकावासात् 'पूर्वण' पूर्वस्यां दिशि 'उत्त- रतः' उत्तरस्यां दिशि · अपरेण च ' अपरम्यां दिशि ' दक्षिणतश्चैव' दक्षिणस्यां च दिशि — बोदव्याः' एकोनपञ्चाशन्निरया प्रत्येकं श्रेणि- तिव्या इति ॥ १४ ॥ अडयालीसं णिरया, सेढी सीमंतगस्स वोधव्वा । पुन्बुत्तरेण णिरया, एवं सेसासु विदिसासु ॥ १५ ॥ अष्टचत्वारिंशत् — निरयाः ' नारकावासाः, किम् ? इत्याह-'श्रेणि' पतिः 'सीमन्तकस्य' इति सीमन्तकाद् रत्नप्रभाप्रथमप्रस्तटप्रथमनरका- चासान्तमवधीकृत्येत्यर्थः, विभक्तिव्यत्ययश्च प्राकृतत्वात् , 'चोडव्याः' विज्ञेयाः ‘पूर्वोत्तरेण ' पूर्वोत्तरस्यां दिशि १ ईशानकोणयित्यर्थः । अतिदेशमाह-'निरयाः ' उक्तलक्षणाः ' एवं ' अनेन प्रकारेणाष्टच- त्वारिंशल्लक्षणेन ' शेपासु ' उत्तरपश्चिमा २ पश्चिमदक्षिणा ३ दक्षि- णपूर्वालक्षणासु ४ विदिक्षु श्रेणयो भवन्ति । अत्र चैकोनपश्चाशदष्टच- त्वारिंशल्लक्षणं प्रमाणप्रमाणम् , प्रत्येकं ताश्चतस इति गणनाप्रमाणम- वगन्तव्यमिति ॥१५॥ एवं दिक्षु विदिक्षु च प्रतिप्रस्तटं श्रेणीषु प्रवृत्तास सर्वपर्यन्तवर्तिनि प्रस्तटे यत्संपन्नं तदाह- -

·No text on this page.

·नान पमान: पानरमा २ offion*ff*77771 Thiiri विला निलप गाए, भागाए नागा य बोदव्ये । कलिकालागिगावित, गगा बागगी ने ॥ २६ ॥ विलग ॥ वोदय काल : . गि अगनि: १० इन्द्रा पनि : ॥ - मपविय से मुक्ति पनि काम लानामि य । ग्यरफलम अग्गिविग. उट्टा ने विष्ट 8) ॥२७॥ मर्प ? • विमी । : मठिन . ४ प्रमूलिनी १५ तथा च लोम- हपश्च ? ६ ग्बरपाए ? ५ अग्नि , पिना १२. उद्दग्धः २० चव विदग्धः २१ इति ॥ २५ ॥ उब्वेयणए विजनविमुहे नह विन्छा विहगणू य । ओलट्टणपत्र्भट्ट, महविन्द्र य नह य ॥२८॥ उहननकः २. विजल : विमुग्यो - ४ तथा विच्छविः २५ व्यधज्ञः २६ च अवलटन २५ प्रभ्रष्टो ८ मष्ट २९ विरुष्टी ३० च नष्टः ३१ चति ॥ २८ ॥ विगए विणए मंडलजिम्भे जगप नहब पज्जगए । अपइट्टिए य खंडे, पप्फुडिए पारदंडे य ॥ २६ ॥ विगतः ३२ विनयः ३३ मण्डल ३४ निही ३५ ज्वरकः ३६ तथैव प्रज्वरकः ३७ अप्रतिष्टितः १८ च वण्डः ३९ प्रस्फुटितः ४० पापदण्डः ४१ चेति ॥ २९ ॥ ड, तहेव वाचव्ये । तह लोलपच्छे य ।। ३०॥

·नरवेन्द्रप्रकरणम्। (१५) कौसानेर, (रासपमाना। पर्पटकपाचकः ४२ घातक १३ च तथैव स्फुटितः ४४ वोडव्यः। कालः ४५ क्षारश्च ४६ नथा लोलः ४७ तथा लोलपाक्षश ४८ ॥ अत्र च गाथापञ्चके चादय. अन्न कचिद्गाथापृरणफलाः कचित्समुच्च- याांश्च व्यव्येयः इति ॥:... वं पूर्वदिक श्रेणिनरकावामनामानि निक्ष्यि प्रन्दने योजयन पनि प्रणिवृत्तान्ताभिधानायाह- .. एवं पुर्गन्छनाए. विनास निग्याण नामनिसो । नीमंतगईलु उ. नेल मं जाण ॥ ३१ ॥ 'एवम् ' उनकग पोल्य या' पूर्वभ्यां दिशि निरयाणां नाम.. नर्देश अवलिका प्रविष्टान क । ' मीमन्तकश्रेणिषु तु ' सीमन्त- कान्प्रवृत्तानु श्रेणीषु पुन विनु ' उत्तरपश्चिमदक्षिणदिग्भागव्यव- न्धिनानु या वयमग ' क्रयाटिं जानीहीति ॥३१॥ यथा--- मझा उत्तपाने, भावना अवरो मुणयन्या । मिट्ठा दाहिणपाने. पविल्लामा विभइयच्चा ।। ३२ ॥ यसाडोपपत नपार्श्वे विलयविलात्मप्रभृतयो नर- कावामा बनेकप्रविष्टा दिय । त एव · आवर्ताः ' आवर्तोपपदाः साम्य देशि मुनिव्या । तथा 'शिष्टाः इति शिष्ट- लोपपद बयानर एव दक्षिणपार्श्वे. किमुक्तं भवति ? -पौर- न्यात नकदममहनद इन्छन्ति ( इन्धं त्रिः ) · विभक्तव्याः, नामान्यपंथाच याद दोविन्दनिनो विभागवन्तो विधेया नरका- पाना । समुन, भवनि शिष्टनामानोऽरचयाशिदपि नाक याच्याः । उत्तरम्यां पुनर्मध्यविलयो सध्ददिलाम मध्यन्ननित इत्यादि । अपग्न्यामावर्तविलय आवर्तवि- . पूर्वन्या दिल्यो विलान्मा स्तनितः, एचमव- ·(१६) syftentifsftfartyfareri म नागिन मा aeriffren: सिविलम निरनियादीनि ॥ ३२ ॥ तद्वाना समेगा-.. सिलपाईगा पुलावलीमा मझार उनग़वलिया । भावनाई भाग, सिहा दाहिगावलिया ॥ ३३ ॥ इयं न गाया भाविताणोति ।। २३ । इयं प्रथमप्रस्तटे नतमृयु दिनानिकामतनमानामनामागभिनाय शेषमनिटेग्यपि तान्यभिधा- सेसा ते नेव भवे, गामा पुलावलीएँ जे भगिया । गारगावासाग पुणो, गामाई समासो सुणसु ॥ ३४ ॥ 'शेषाणि · रोरुकादिलल्डकपर्यन्तप्रस्तटावलिकागतद्वितीयादिनरका- वाससंबन्धीनि तानि चव भवेयुः · नामानि ' अभिधानानि, तानि कानि ? इत्याह- पूर्वावलिकायां · सीमन्तकसबन्धिन्यामुपलक्षणत्वा- च्छेपदिगावलिकामु च यानि भणितानि, तानि चैवम्-यथा पूर्वावलि- कायां विलयो विलात्मा स्तनित इत्यादि, उत्तरम्यां मध्यविलयो मध्य- विलात्मा मध्यस्तनित इत्यादि, अपरस्यामावर्तविलय आवर्तविलात्मा आवर्तस्तनित इत्यादि, दक्षिणम्यां पुनः शिष्टविलयः शिष्टविलात्मा शिष्टस्तनित इत्यादि । किन्तु सीमन्तकादधोऽधः प्रतिप्रस्तटं सर्वावलि- कासु पर्यन्ते नरकावासहानिक्रमेण नामहानिर्वाच्या।ये च रोल्कादीन्द्र- कासन्नवर्तिनश्चत्वारश्चत्वारो नरकावासाम्तेषां “एवं नामविभत्ता" (गाथा २२) इत्याद्युक्तग्रन्यन्यायेन नामनिर्देशोऽभिधानीय इति । एवं तावत्प्र- तिप्रस्तटं नामनिर्दिशो नेयो यावलडकेऽष्टचत्वारिंशत्तमप्रस्तटे लडकप्रभः लडकमध्यमः लहक्कावर्तः ललकावशिष्टः इद्रकानन्तरवर्तिनश्चत्वारो

·No text on this page.

·(१८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं दुष्टमुत्तरं-पर्यवमानफलं यम्य स तथा, तथाविधप्रयोजनारम्भे तनाम- श्रवणेऽमङ्गलभावात् । केषां ? इत्याह-' सर्वाशुभनामां ' विश्वेषां दुष्टा- भिधानानाम | मंख्यातरूपाणि चैतानि मोक्षग्मंयोगानां मम्यानत्वेन मर्वशुभाशुभनाम्नामपि संख्येयक पत्यात । अव किश्चिद्विशेषमाह- नरकाम्नु · नरकावामा पुन ' मुणिनव्या 'योडव्या 'बहुविधाः ' नानाप्रकाग एककनाम्नि कम्मिन ज्याध्यादिनाग्नि, यदेकम्य नाम नहहना नामेन्यर्थ ।। ६ ।। मापन मामा-यन प्रम्नरप्रमाण प्राम पम्नटालिकागतनरकाबामप्रमाण चाभिधि मगह एवं तु पथदा ग्वन्नु. अउणापगगां तु हानि निग्या । निगिया मया गिण ग्यागा, अगणागा उई य पत्यार ।। ३७ ।। पवन मामलजाय पदमा इत्याटिना पुचक्रमणव 'पम्नट! पना.. या कानाजाना गलगकाग वात भया- बन पा . मान 44 mins 'न न.491 नाना पातार प्रया वयन । पारपदयायन, पदम पम्या ।हात सामन दिनमा यया मिस गागा या गागा ।। १८॥ Fire tion fire at:Hri * .... - in tml finition .

·No text on this page.

·- (२०) मुनिचन्द्रसूरिबिर चितवृत्तिसमेतं तत्तत्रावलिकागतनरकावासप्रमाणं भवति । एवं तावन्नेयं यावदप्रतिष्ठान- प्रस्तटेऽवशिष्टाः पञ्च नरकावासा इति ॥४०॥ एवं सीमन्तकादधम्ता- दिष्टप्रतरगतावलिकानरकावासप्रमाणं प्रतिपाद्य संप्रत्यप्रतिष्टानादृध्वं तत्प्र- तिपादयन्नाह- जइमं इच्छसि सेणि, उपरिमहुत्तो उ टाइए तइमं । सा सेढी स्वृणा, अगुण सपंचगं पयरं ।। ४१ ।। जइमं ' ति यत्प्रमाणां 'इच्छसि ' वाञ्छसि ' ज्ञातुम् , काम् ? इत्याह- श्रेणिं' श्रेणिगतनरकावासप्रमाणबत्तया प्रस्तटं 'वरिमहु- तो उ' ति ऊर्ध्वाभिमुखं पुनः ' स्थापयेः ' न्यसेः त्वं ' तइमं ' ति तत्प्रमाणाम् , ततः सा 'श्रेणिः' प्रतरप्रमाणरूपा रूपोनाऽष्टगुणा ‘स पञ्चगं' ति सपञ्चका 'प्रतरं ' प्रतरगतावलिकानरकावासप्रमाणं जा- नीहि । यथा-अप्रतिष्ठानादुपरि द्वितीयप्रस्तटो हिरूपः स्थाप्यते, स वैकोनः सात एककः, तस्मिन्नष्टगुणे सपञ्चके च जातं प्रकृतं प्रस्तट- नरकावासप्रमाणं त्रयोदश । एवं सर्वत्र, यावत्सीमन्तके त्रीणि शतान्ये- कोननवतानि नरकावासानामिति ॥ ४१ ॥ सांप्रतं " नरइंदयम्मि जो जम्मि " इत्यादि (३९-४०) गाथाद्वयोक्तमेवार्थ प्रत्येक रत्नप्रभादि- पृथ्न्याश्रयेणाह- रूवृणमिट्टपयरं, अद्वगुणं पढमपत्थडग्गायो । सोहेत्तु जमवसेस, णिस्यगं रयणमाईणं ॥४२॥ 'रूपोनं' रूपहीनम् 'इष्टप्रतरं ' इष्टप्रतरसंख्यां त्रयोदशैकादशन- वाद्यन्तर्गतम् , किम् ? इत्याह-अष्टगुणं सन्तं 'प्रथमप्रस्तटाग्रात्' प्रथम- प्रस्तटगतावलिकाप्रविष्टनरकावासप्रमाणात् ‘सोहेत्तु' त्ति अपनीय यद-

·No text on this page.

·. (२२) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं पञ्चाशत्तमः प्रस्तटः । तत्र किल पञ्च नरकावासाः, तेषु प्रथमप्रस्तटा- ग्राच्छोधितेषु शेषं त्रीणि शतानि चतुरशीत्यधिकानि, तेषु चाष्टाभि- विभक्तेषु लब्धाऽष्टचत्वारिंशद्रूपाधिका कृता संजाता एकोनपञ्चाशत् ४९, सा चेप्टप्रतरप्रमाणं भवतीति ।। ४३ ॥ संप्रत्यप्रतिष्टानादूर्दमुखं प्रस्तुतप्रस्तटप्रमाणानयनायैवाह- णिरयग्गे पंचूणे, अहविभत्तम्मि रूबसहियम्मि । हेट्ठा वियाण पयरं, तं पि य रूवृणयं सोहे ॥ ४ ॥ 'निरयाग्रे' नरकप्रमाणे कस्मिंश्चिद दृष्टे ततः 'पञ्चोने' पञ्चभिरूने कृते 'अष्टविभक्ते' अष्टभिर्हतभागे यल्लब्धं तस्मिन् रूपसहिते सति अधस्तात् ' तलभागात 'विजानीहि ' अवबुध्यस्व 'प्रतरं' इष्टप्रत- रसंख्यामूर्व सीमन्तकनरकावासं यावत् । इत्थमधम्तात्प्रतरप्रमाणानयनं प्रतिपाद्योपरिष्टादपि भङ्गयन्तरेण तत्प्रतिपादयन्नाह-' तदपि च ' तदेव प्रतरप्रमाणं पूर्वप्रकारलब्धं 'रूपोनक' रूपमात्रहीनं 'शोधयेत् ' अप- नयेत, प्रतरप्रमाणादौधिकादेकोनपञ्चाशल्लक्षणादिति गम्यते । ततो यत्त- त्रावशिष्टं तदुपरितनभागादधोभिमुखं प्रतरप्रमाणं भवति । यथा-नर- काग्रेऽप्रतिष्टानप्रस्तटसंबन्धिनि पञ्चकलक्षणे पञ्चोने रते स्थितं शून्यम् , तस्मिन्नष्टाभिविभक्त खस्य गुणनादिके खम्" इति वचनात् लब्धं शून्यमेव, तम्मिन रूपसहिते जात एककः, अधस्तादृर्ध्वक्रमापेक्षयाऽप्रति- प्टानः प्रथमः प्रस्तटो भवतीत्यर्थः । एवं तावन्नेयं यावन्नरकाग्रे सीमन्त- कनरक्यस्तटसंबन्धिनि पञ्चोने कते सत्यष्टाभिविभक्ते लब्धाष्टचत्वारि- शत, तस्यामेककमहितायां नातकोनपञ्चाशत् , तावत्तिथोऽप्रतिष्टानात्सी- मन्तक्यस्तटो भवति । यदा तदेव प्रस्तटप्रमाणमुपरिष्टादधोमुर्ख वि- ·नरकेन्द्रप्रकरणम्। (२३) वश्यते तदानन्तरकरणलब्धमेव प्रमाणं रूपोनं सच्छोधयेदेकोनपञ्चाश- लक्षणात्सर्वप्रतरप्रमाणात्, ततो यत्तत्रावशिष्टं तत्प्रतरप्रमाणं भवति । यथा अप्रतिष्ठानमन्तटप्रमाणमेककलक्षणम् , तच रूपोनं संजातं शू- न्यन्, तस्मिनेकोनपञ्चाशतः शोधिते "राशिरविकतः खयोजनापगते" इति वचनात् स्थिता एकोनपश्चाशदेव, ततश्च सीमन्तकादप्रतिष्टान- स्तावत्तियो भवति । एवं ताक्नेयं यावदेकोनपञ्चाशद रूपोना जाता अष्टचत्वारिंशत् , तम्यां सर्वप्रतरप्रमाणाच्छोधितायामवशिष्ट एकः. तत्प्र- माणः सीमन्तकः प्रतरो भवतीत्यर्थः॥४४॥ अर्थकोनपञ्चाशति नरकप्र- स्तटेऽन्तिमधनसर्वधने येन करणेनागच्छतस्तसिद्धये परिभाषामाह--- पंचेव हवइ आई. अद्वेव य उत्तरं मुणयन् । अरणापरणं गच्छो. णरयावलि त(इ)त्तिया चेव ॥४५॥ पञ्चव नरकावासाः भवन्ति' संपद्यन्ते 'आदिः मृलन् । पति- घानादूर्ध्व नरकावामवृद्धिचिन्तायां · अष्टव च ' अटप्रमाणमेव 'उत्तर प्रतिप्रतरं नरकावासवृद्धिलक्षणं 'मुणितव्यं ज्ञातव्यम् , तकोनापा- सद गच्छ: ' सर्वप्रतरप्रमाणलक्षण होच्यते । तथा • नरकादल्यः' नरफणय एककम्यां दिशि सप्तम्यपि नरकटथ्वी' 'दत्यद एक- नपचाशत्प्रमाणा एव. स्वरूपज्ञापनमेतदामामिति ॥ ४५ ॥ इदानी करणमुच्यते-- गन्छुत्तरसंवणे. उत्तगीणम्मि पवियाई । अंतिमधनमारपं. गन्धलगुणं तु सवपणं !! ४६ ।। सादिः ५ उत्तरं नर: ९त: गरोसरतोः दी। याने मालानि त्रीनिहिनाभिकानिद६६.

·No text on this page.

·नरकेन्द्रप्रकरणन्। (२५) उत्तरं ८. त्रयोदन प्रस्ता गन्दः १६. ततो गच्छोत्तायोः संवर्ग जातं चतुरून शतन् । २४. तन्निन्नुजन्होंने पण्पतिप्रमाणे ने आदिना विनवत्यधिकद्विशतप्रमाणेन युक्ते मति लब्धं मीमन्तकमनमिदम्- ३८६ । ना अत एव गोः प्रधाच्या सर्वधनमानेमिप्यते नदासो गशिदियुक्तो विधीयने जातं ६८२. तो गल्छन्य त्रयो- दशलक्षणयार्थ्यानावाबुत एव राशि कियने जातं ३४. तन्मिन गच्छे गुणिने लय मधनं ४४३३ । एवं शर्कगप्रभाविष्वपि आदि- प्रना, गच्छामानं च विनाय पूर्वक्रमेणान्तिमधनं च स्वयमेवाभ्यूह्य पाच्यनिति !! १ !! मांप्रतनापुत्तन्छवान्त्यमध्यमस्र्वधनानि यथा नायन्ने तथा करपनाह- गच्छगुणमुत्तरं उनलणियं भाइसहियमंतयां । भाविपदं मजिसमवयं गच्चाहयं सव्वं ॥४॥ सगुण महान्यन्तं 'उजर उतरूपमेव क्रियते, तनम्नदेव उत्तप्रमाणदिनोनीतं सदा अादिनहितं ' आदि- विधीयते तदा अन्वयनं' पर्यन्तवकिरनापान- तथा आदिलाई वैवादियुनान्य बदई दलम मध्ययन' मध्यवर्तिनानका भवति। - नियम्यानन्तद्रष्टव्यः, नर नाचनमेव सायले पुनः · सर्व ' इति सबंधनं । ༢ མ༌ཀ''༩ sའི; इकोजन्ही विमानं च विपने दानातनिद देव सन्त्वनन । ८६ सपने महिलाविलेला ·(२४) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेत उत्तरहीने' उत्तरेण-अष्टरूपेण हीने सति 'प्रक्षिपेत् ' न्यसेत् आदि' पञ्चकरूपम् , ततो जातमिदम् ३८९, तदिदं 'अन्तिमधनं' सीमन्ताख्यपर्यन्तप्रम्तटनरकावासप्रमाणं संपद्यते । यदा त्वन्त्यधनमेव आदियुतं' मूलसमेतं चतुर्णवतित्रिशतप्रमाणं सन् ‘गच्छाईगुणं तु' गच्छस्यैकोनपञ्चाशल्लक्षणम्याडेन-दलेन संगुणितं पुनः क्रियते तदा 'सर्वधनं' सर्वप्रस्तटनरकावासप्रमाणं भवतीति ॥ ४६ ॥ " गच्छाई- संगुणं" इत्युक्तम् , अयं च गच्छो विषमपदव्यवस्थितत्वेनार्द्धन विभक्तुं न] शक्यते, अतः किं कर्त्तव्यम् ? इत्याह जो गच्छु न देअद्धं, तस्स उ रासाऍ गिरिहऊणद्धं । गच्छगुणं सवधणं, एवं सत्तगह वि करंजा ॥४७॥ यो ‘गच्छः' एकोनपञ्चाशल्लक्षणः 'न' व 'दत्ते' प्रयच्छति 'अर्द्ध' द्विभागरूपं तम्य तु' गच्छम्य पुनः संबन्धिनः ‘राशेः' गुण्यस्य ‘गृहीत्वा' आदाय ‘अद्ध ' उक्तलक्षणं । गच्छगुणं' कुर्यात् ततः सर्वधनं भवति । यथा-एकोनपञ्चाशल्लक्षणे गच्छेऽद्धमददाने तेन यो राशिर्गुणयितुमिष्टः चतुर्णवतशतत्रयमानः ३९४, तम्याई सप्तनव- त्यधिकशतमानं १९७ गृहीत्वा गच्छेनैकोनपञ्चाशल्लक्षणेन गुण्यते जा- तानि षण्णवतिशतानि त्रिपञ्चाशदधिकानि ९६५३, एतच्च सर्वधन- प्रमाणमिति । एवमविभागेनावलिकाप्रविष्टनरकावामप्रमाणं प्रतिपाद्य सांप्रतं प्रतिष्टथिवि तदेवातिदिशन्नाह-' एवं ' सामान्यन्यायेन 'सप्ता- नामपि ' रत्नप्रभादीनां पृथ्वीनां प्रत्येकं करणं 'कुर्याद ' विदधीत, ततश्चान्तिमधनं सर्वधनं चागच्छति । यथा-रत्नप्रभायां पर्यन्तप्रस्तटे आवलिकागतनरकावासप्रमाणं हे शते त्रिनवते २९३ एप किलादिः, ' .

·नरकेन्द्रप्रकरणम्। (२५) उत्तरं ८, त्रयोदश प्रस्तटा गच्छः १३, ततो गच्छोत्तरयोः संवर्गे जातं चतुरुत्तरं शतम् १०४, तम्मिन्नुत्तरहीने पण्णवतिप्रमाणे को आदिना त्रिनवत्यधिकद्विशतप्रमाणेन युक्ते सति लब्धं सीमन्तकधनमिदम्- ३८९ । यदा अत एव राशेः प्रथमष्टथ्टयाः सर्वधनमानेतुमिप्यते सदामो राशिरादियुक्तो विधीयते जातं ६८२, ततो गच्छस्य त्रयो- दशलक्षणम्या भावादुक्त एव राशिर क्रियते जातं ३४१, तम्मिन् गच्छे गुणिते लब्धं मर्वधनं ४४३३ । एवं शर्कराप्रभादिप्वपि आदि- प्रमाणं गच्छप्रमाणं च विज्ञाय पूर्वक्रमेणान्तिमधनं च स्वयमेवाभ्यूह्य वाच्यमिति !! ४७ ॥ मांप्रतमाधुत्तरगच्छक्रमेणैवान्त्यमध्यमसर्वधनानि यथा ज्ञायन्ते तथा करणमाह- गन्छगुणमुत्तरं उत्तरूणियं आइसहियमनधणं । आदिजुपद्धं मजिसमधणं तु गच्छायं सव्वं ॥४८॥ 'गच्छगुणं' गच्छाभ्यन्तं 'उत्तरं ' उक्तरूपमेव क्रियते. तनन्तदेव 'उत्तरोनितं. उत्त प्रमाणराशिनोनीतं मधदा 'आदिसहितं' आदि- राशिना युक्तं विधीयते तदा 'अन्त्यधनं' पर्यन्तपर्तिपतरनाकापास- प्रमाणं भवति । तथा 'आदिगुताई तस्यैवादियुक्तम्य यदाई दलन तत्किम् ? इत्याह.---' मध्यमधनं ' मध्यवर्तिप्रसन्नरकानं भवति । तु- मल्दो मिनक्रमे गच्छाहतमित्यम्यानन्त द्रष्टव्यः, तत्प मध्यानमेव गच्छाहतं तु गच्छाभ्यन्तं पुनः मर्द इति मुबंधनं भवति । यथा-लेनकोनपशाराहक्षणेन गुणितमुत्तमष्टलकजातं३९:. ई- तदेवोत्तरहीने पञ्चपलक्षणादिनहितं च त्रियते तदा जातन्दि ३८६. नदेव चान्त्वयनम । यदा अपमेद गदिगदिलोहारनदा - .

·(२४) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेत 'उत्तरहीने' उत्तरेण-अष्टरूपेण हीने सति 'प्रक्षिपेत् ' न्यसेत् 'आदि' पञ्चकरूपम् , ततो जातमिदम् ३८९, तदिदं 'अन्तिमधनं' सीमन्ताख्यपर्यन्तप्रस्तटनरकावासप्रमाणं संपद्यते । यदा त्वन्त्यधनमेव 'आदियुतं' मूलसमेतं चतुर्णवतित्रिशतप्रमाणं सत् ‘गच्छाईगुणं तु' गच्छस्यैकोनपञ्चाशल्लक्षणभ्याडेन-दलेन संगुणितं पुनः क्रियते तदा 'सर्वधनं' सर्वप्रस्तटनरकावासप्रमाणं भवतीति ॥ ४६॥ “गच्छार्द्ध- संगुणं" इत्युक्तम् . अयं च गच्छो विषमपदव्यवस्थितत्वेनार्डेन विभक्तुं न] शक्यते, अतः किं कर्त्तव्यम् ? इत्याह - जो गच्छु न देअद्धं, तस्स उ रासाएँ गिरिहऊणद्धं । गच्छगुणं सव्वधणं, एवं सत्तगह वि करेजा ॥ ४७ ॥ यो ‘गच्छः ' एकोनपञ्चाशल्लक्षणः 'न' व 'दत्ते' प्रयच्छति 'अई' द्विभागरूपं 'तम्य तु' गच्छम्य पुनः संबन्धिनः ‘राशेः' गुण्यम्य ‘गृहीत्वा ' आदाय 'आई' उक्तलक्षणं ' गच्छगुणं' कुर्यात् ततः सर्वधनं भवति । यथा-एकोनपञ्चाशल्लक्षणे गच्छेऽर्द्धमददाने तेन यो राशिर्गुणयितुमिष्टः चतुर्णवतशतत्रयमानः ३९४, तम्याई सप्तनव- त्यधिकशतमानं १९७ गृहीत्वा गच्छेनेकोनपञ्चाशल्लक्षणेन गुण्यते जा- तानि षण्णवतिशतानि त्रिपञ्चाशदधिकानि ९६५३, एतच्च सर्वधन- प्रमाणमिति । एवमविभागेनावलिकाप्रविष्टनरकावासप्रमाणं प्रतिपाद्य सांप्रतं प्रतिष्टथिवि तदेवातिदिशन्नाह-' एवं ' सामान्यन्यायेन 'सप्ता- नामपि ' रत्नप्रभादीनां पृथ्वीनां प्रत्येकं करणं ' कुर्याद ' विदधीत, ततश्चान्तिमधनं सर्वधनं चागच्छति । यथा-रत्नप्रभायां पर्यन्तप्रस्तटे आवलिकागतनरकावासप्रमाणं हे शते त्रिनवते २९३ एष किलादिः, ·नरकेन्द्रप्रकरणम्। (२५) उत्तरं त्रयोदश प्रन्तटा गच्छः १३, ततो गच्छोत्तरयोः संवर्गे जातं चतुरुत्तरं शतम् १०४, तस्मिन्नुत्तरहीने पण्णवत्तिप्रमाणे कृते आदिना विनवत्यधिकद्विशतप्रमाणेन युक्ते सति लब्धं सीमन्तकधनमिदम्-~- ३८९ । यदा अत एव राशेः प्रथमदृश्याः सर्वधनमानेतुमिप्यते तदासौ राशिरादियुक्तो विधीयते जातं ६८२, ततो गच्छस्य त्रयो- दशलक्षणन्या भावादुक्त एव राशिरीक्रियते जातं ३४१, तम्मिन् गच्छे गुणिते लब्धं मर्वधनं ४४३३ । एवं शर्कराप्रभादिप्वपि आदि- प्रमाणं गच्छप्रमाणं च विज्ञाय पूर्वक्रमेणान्तिमधनं च स्वयमेवाभ्यूह्य वाच्यमिति ॥ ४७ ॥ सांप्रतमाधुत्तरगच्छक्रमेणैवान्त्यमध्यमसर्वधनानि यथा ज्ञायन्ते तथा करणमाह- गच्छगुणमुत्तरं उत्तरुणियं आइसहियमंतधणं आदिजुयद्धं मज्झिमधणं तु गच्छाहयं सव्वं ॥४८॥ गच्छगुणं गच्छाभ्यन्तं 'उत्तरं उक्तरूपमेव क्रियते. ततस्तदेव 'उत्तरोनितं' उत्तरप्रमाणराशिनोनीतं सद्यदा 'आदिसहितं आदि- राशिना युक्तं विधीयते तदा 'अन्त्यधनं' पर्यन्तवर्तिप्रतरनरकावास- प्रमाणं भवति । तथा 'आदियुताई तस्यैवादियुक्तस्य यदई दलम् , तत्किन् ? इत्याह---' मध्यमधनं ' मध्यवर्तिप्रतरनरकानं भवति । तु- शब्दो भिन्नक्रमे गच्छाहतमित्यन्यानन्तरं द्रष्टव्यः, ततश्च मध्यमधनमेव 'गच्छाहतं तु गच्छाभ्यन्तं पुनः · मर्व इति सर्वधनं भवति । यथा-च्छेनकोनपञ्चााहक्षणेन गुणितमुत्तरनष्टलक्षणं जातं ३९२. यदे- तदेवोत्तरहीन पञ्चकलक्षणादिसहितं च क्रियते तदा जातनिदै ३८९, रातदेव चान्त्यधनन् । यदा अयमेव राशिादियुतोऽर्हास्तन्न्दा नात- .

·No text on this page.

·नरकेन्द्रप्रकरणम्। (२७) बोद्धव्यमिति ॥ ४९ ॥ इदानीं मुखभूमिप्रमाणानि पटसु पृथ्वीपु स्वयमेव ग्रन्धकार आह- तिरिण सय अउणनउया, दो तेणग्या य होंति पढमाए । दो सय पंचासीया, पंचोत्तर दोगिण वितियाए ॥५०॥ सत्ताणच्यं च सयं, तेत्तीस सयं सयं च पणुवीसं । सत्तत्तरि अउणत्तरि, सत्तत्तीसा य उणतीसा ॥ ५१ ॥ तेरस मुहभूमिओ. दो दो रयणादिछट्टिअंताणं । सेहिंदयाण करणं, सेहिंदयवज्जिया सेसा ॥ ५२ ॥ त्रीणि शतान्येकाननवतानि ३८९ वे शते विनवत्यधिके च २९३ भवतः 'प्रथमायां ' रत्नप्रभायामित्यर्थः, यथाक्रमं मुखभूमिप्रमाणमे- तत् । तथा द्वे शते पञ्चाशीते २८५ पञ्चोत्तरे हे शते २०५ 'द्विती- यायां : शर्कराप्रभायामित्यर्थः ॥ ५० ॥ तथा सप्तनवतं च शतं १९७ त्रयस्त्रिंशं शतम् ११३ एतत्तृतीयायामिति । तथा शतं च पञ्चविंशं १२५ सप्तसप्ततिः ७७ चतुर्थ्याम् । तथा एकान्नसप्ततिः ६९ सप्तत्रिंशच्च ३७ पञ्चम्यान् । तथा एकान्नत्रिंशत् २९ ॥ ११ ॥ त्रयोदश १३ पठ्यान् । किम् ? इत्याह- मुखभूमी ' यथाक्रमं मुखभूमिप्रमाणे भवतः । कथम् ? इत्याह-हे हे यथाक्रमम् , कासान् ? इत्याह- 'रत्नादिषष्ट्यन्तानां ' रत्नप्रभादीनां पटसृथ्वीपर्यन्तानां पृथ्वीनाम् । यञ्च पूर्व "प्रथमायां द्वितीयायां" इति भणनेऽपि पुनरिह तयोरुपादानं छतं तत्समुदायधर्मानुवर्तनार्थन् । ततः किम् ? इत्याह-' श्रेणीन्द्र- काणां: भावलिकागतनरकावासलक्षणानां प्रमाणानयनाय उपायविशेषः “ मुहभृनिसमासद्ध " (गा० ५४ ) इत्यादिलक्षणं ? 'करणं ·-- " (२८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं वर्तते । इत्थं पष्ठी यावत्करणवीजमुक्तं सप्तम्यां का वार्ता ? इत्याह- ' श्रेणीन्द्रकवर्जिता ' आवलिकागतनरकावासविहीना ' शेषा ' सप्तम पृथ्वी, तस्यां दिक्ष्वेकैकस्यैव नरकावासरय मावाद हिप्रभृतीनां च लोके शास्त्रे च श्रेणित्वेन रूढत्वादिति ॥ १२ ॥ इत्थं प्रतिष्टथिवि मुख- भृमिप्रमाणा [ नि ] प्रतिपाद्येदानीं सर्वपृथ्वीगतावलिकाप्रविष्टनरका- वासप्रमाणानयनायैतदेवाह- पत्थडतेरे पढमिल्लुयम्मि भूमी उ सा भवे णियमा । माघवतीते पणगं, मुहं पुणो तं वियाणाहि ।। ५३ ।। 'पत्थडतेरे ' त्ति प्रस्तटत्रयोदशके रत्नप्रभाप्टथ्वीसंवन्धिनि 'पढ- मिल्लुयम्मि ' त्ति यः प्रथमप्रस्तटस्तत्र याऽऽवलिकागतनरकावाससंख्या, किम् ? इत्याह-' भूमिस्तु' भृमिरेव सा 'भवेत्' स्यात 'नियमात् ' निश्चयेन । तथा 'माघवत्यां' सप्तमष्टथिव्यां यत्पञ्चकं नरकावासानां 'मुख ' आदिः पुनः तत् ' पञ्चकं । विजानीहि ' अवबुध्यस्व । अत्राह रत्नप्रभादिष्टथिवीप्वाद्यन्तप्रस्तटनरकावाससंख्ये मुखभूमितयोक्ते, इह तु किमिति तद्वैपरीत्येन मुखभूमिप्रज्ञापना कता ? अत्रोच्यते, विचित्रविवक्षाप्रधानत्वाच्छास्त्रकाराणामित्थमपि न कश्चिद्दोषः, परमा- थतस्तुल्यफलत्वाद। एवमन्यत्रापि व्यत्ययनिर्देशहेतुर्वाच्य इति ॥५३॥ पृथक्प्टथक् पृथ्व्याश्रयेण मुखभूमियन्त्रकमिदम्- नरकनागरत्नप्र० । शर्करा वालुका पंकन | धूमप्र० तमःप्र० भूमिः ३८९/ मुखानि.| ३८९ / २८५ १. १९७ | १२५ / ६९ । २९ भूमयः । २९३ | २०५ / १३३ । ७७ । ३७ । १३ मुसम्. ५ इत्थं करणोपयोगिनी परिभाषां प्रतिपाद्य करणमाह- -1 पेक्षया तु ·नरकेन्द्रप्रकरणम् । (२९) मुहभूमिसमासद्धं. अवलंवगसंगुणं तु सवगं । पुटवीए पुर्वाए, गिरयाणं एस संखेवो ॥ ५४ ॥ 'मुखमम्योः “पत्थडनेरे" (गा ५३) इत्यादिना प्रतिपादितम्वरूप- योर्यः समासः नीलकम्तन्याई-दलम् . किम् ? इत्याह-'अवलम्बकसंगुणं तु अवलम्बकेन-सर्वष्टथिवीप्रन्तटप्रमाणलक्षणेन नं-एकीभावेन गुणितं पुनः ‘मर्वाय समस्तपृथ्वीगतावलिकाप्रविष्टनरकावासप्रमाणं भवति । यथा सामान्येन तथा विनाङ्गेना(विशेपेणापि प्रमाणं मन्तव्यमित्याह- 'पृथिव्यां पृथिव्यां ' प्रतिष्टथिवीत्यर्थः । निरयाणां नरकावामान 'एप:' " मुखमृनिमनामाईम्" इत्यादिक्रमगतः ‘संक्षेपः सर्वान्चलक- जो भवति । नवरं त्रयोदर्शकादशादिलक्षणोऽवलम्बको दृश्य इति ॥५॥ सन्या एव गाथायाः पूर्वार्द्ध व्याचष्टे- भूमिमुहागतेनि, समाससद्देण मेलो होइ । मिलियम्सद उणपराणोलंवगुणं तु सव्वगं ॥ ५५ ॥ भृमिमुग्वयोः । एतयोः 'उक्तप्रमाणयोः समासादेन भीको नय नि मणिनः । नतो मिलितग्य यदई नदेयोनपशाददलवकर : पुनरर्थः मदार भवति । यथा-रत्नप्रभा प्रथम प्रतटे नाकावरून पन दान्जयप्रमाणं भमिः, मायक्तीमत्वन कावामपन मुवन, न्य- मल्ने चरने जातं १९७. तायदोनपाराला १६ गुपने जातानि त्रिपादादिकानि पनि नि ९६५६ प्रधामपि न मादीनां पालभमिनमामाईन्य हो माने प्रेमिगतनरयावासमा परमिक ५.८ . मीन मानिमिताना- ·निरनि मामा, mar निगम, वे अन frry ॥ nि नागेन । Mantrit "ALA...... मोना, न F या माणित जय पगा। पाममाया - माया दगमाया ifr या AREA पाभि नाकामिक | InHIया पाना || १ ॥ मामा.. Hf बी या कामासानागप्रमाणे भारिपाय ममति नागरिकामा कायामा प्रमाणत: प्रतिपादय- गाथाममा महा पंच मपा. पगाग: मरम्म लाग्य दगानीमं । गयगाए मेटिगया, नांयाल मया द नाग ।। १७ ।। 'सनपटान' मतपटवाधिकानि पञ्च मतानि पनवनि महमाणि लक्षा एकोनविंगत पदेकदेशेऽपि पदममुदायोपचागन · रत्नायां' रत्नप्रभायां क्ष्यमाणविशेषणान्यथानुपपत्तिवर्शन श्रेणिवाया नरकावासा योद्धव्याः, अङ्गनश्च २९.०२५६५ । श्रेणिगता नम्कावामाश्चतुश्चत्वा- रिंशच्छतानि, ' तु · विशेषणार्थः, ' त्रयस्त्रिंशानि ' त्रयस्त्रिंशत्सम- धिकानि भवन्ति, अतोऽपि ५४३३ ॥ ५५ ॥ सत्तारण उइ सहस्सा, चवीस लरख तिसय पंचहिया । पीयाए सेटिंगया, छच्चीस सया उ पणण्उया ।। ५८ ॥

·4 नरकेन्द्रप्रकरणम्। (३१) सप्तनवतिः सहस्राणि चतुर्विंशतिर्लक्षास्त्रीणि शतानि पञ्चाधिकानि द्वितीयायां' शर्कराप्रभायामावलिकाबाह्यानरकावासप्रमाणमेतत् , अङ्क- तोऽपि [२४९७३०५ । श्रेणिगता नरकावासा पड्विंशतिः शतानि पञ्चनवत्यधिकानि, 'तुः पुनरर्थः, भवन्ति, अङ्कतश्च ] २६९९ ॥५॥ . पंच सया परणारा, अडणउति सहस्स लक्ख चोइस य । तइयाए सेटिंगया, पणसीया चोइस सया उ ॥५६ ॥ पञ्च शतानि 'पण्णार ' त्ति पञ्चदशाधिकान्यष्टानवतिः सहसाणि लक्षाश्चतुर्दश च 'तृतीयायां' वालुकाप्रभातथिव्यामावलिकाव्यतिरिक्त- नरकावासप्रमाणं भवति, असापेक्षयापि १४९८५१५ । श्रेणिगता नरकावासाः पञ्चाशीतानि चतुर्दश शतानि, ' तुः ' पुनरर्थः, भवन्ति चोदव्याः, अङ्कतोऽपि १४८५ ॥ ५९ ॥ तेणग्या दोरिण सया, णरणति सहस्स णव य लवखाई। पंकाए सेटिंगया, सत्त सया होति सत्तहिया ॥६० ॥ त्रिनवते हे शते नवनवतिः सहसाणि नव लक्षाणि 'पसायां' पर- प्रभायां चतुर्थप्रथिव्यां श्रेणिवर्जितनिरयावासप्रमाणमेतत् , अतोऽपि ९९९२९३ । श्रेणिगता निरयाः सप्त शतानि भवन्ति सप्ताधिकानि, अहतोऽपि ७०७ ।। ६० ।। सत्त सया पणतीसा, गवणति सहस्स दो च लवरवाई । धूमाए सेटिंगया, परणट्ठा दो सया होंति ॥६१ ॥ सप्त शतानि पञ्चत्रिंशानि नवनवतिः सहसाणि हो च लक्षी धूमायां ' धूमप्रभायां पचमटपिव्यानावलिकाविफलनिरयावासप्रमाण- ·. (३२) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं मिदम्, अङ्कतश्च २९९७१६ । श्रेणिगता नरकावासाः पञ्चपटे हे शते भवतः, अङ्कनोऽपि २६२ ।। ६? } णवण च सहम्मा, गाव य मया वंति बत्तीसा। पुढवीए छडीए, पडगगागागाम मंग्ववा ।। १२ ॥ सेटिंदयणग्या गां, नेवट्ठी ग्वलु हनि छडीए । पंचेव सत्ताप, पइरागागा गाव्यि वाचव्या ।। १३॥ नवनवनिश्च महत्राणि नव चव शतानि भवन्ति हात्रिंशानि 'ए- थिव्यां पठ्या ' नमःप्रभाभिधानायां : प्रकीर्णकानां ' श्रेणिवाडनरका- वासानां — एषः 'अनन्तरीक्तः । संक्षेपः । मंक्षिप्यते-वस्त्वियत्तयाऽ- वध्रियतेऽनेनेति मंशेषः-प्रमाणं भवतीति, अङ्कतोऽपि ९९९३२||६२|| श्रेणीन्द्रकनकाः ' आवलिकाप्रविष्टनरकाबामाः । णं' इति वाक्या- लकारे त्रिपष्टिः ६३ । ' ग्बन्ट' इति निश्चये · भवन्ति ' संपद्यन्ते पष्टयाम , पुन पष्टपथ्वीग्रहणं विम्मरणशीलगिप्यावबोधार्थम् । तथा पञ्चैच मप्तभ्यां दिग्गताः । · प्रकीर्णकाः ' विप्रकीर्णनम्कावामा न स- न्तीति बोहव्या इति ॥ ? || इन्धं प्रत्येकं पृथ्वीप्वावलिकाबाह्यानां तदितरपां च नरकावामानां प्रमाणं प्रतिपाद्य मंप्रति मर्वावलिकाबाह्य- नरकावामप्रमाणं तदितरप्रमाणमुभयप्रमाणं चाभिधित्मुर्गाथाद्वयमाह- गवं पड़गाभागां, नौनि हानि सयमहम्माई । गाई वावि महया, निगिगा मया चेव मीयाला ।। ६४ ॥ गाव चेव महम्माई, चव मया यंनि नेवगगा । सेदियणिग्यागां, 'यो वि चुलसीनि ।। ६५ ।।

·नरकेन्द्रप्रकरणम्। (३५) प्रतरप्रमाणे रूपहीनैः परिहीणानि स्वमुखान्येवैकानपञ्चाशदादीनि भू- भयो भवन्ति सप्तत्रिंशत्पड्विशतिसप्तदशादिका इति ॥ ६८ ॥ एवं सति यानि प्रमाणानि मुखभूम्यो रवालम्बानि तानि दर्शयितुमाह- अरणापण्णं छत्तीसा पणुवीसा दुअट्ट नव चउरो। सत्तत्तीस छन्चीसा, सत्तर दस पंच दो य दिसि ॥६॥ एकान्नपञ्चाशत् पत्रिंशत् पञ्चविंशतिः 'दुअट्ट 'त्ति अष्टद्वयः षो- इश इत्यर्थः, नव चत्वार इति मुखानि । भूमयः पुनः सप्तत्रिंशत् पड़- विंशतिः 'सत्तर: ति सप्तदश दश पञ्च हौ च दिन्विति ॥६९॥ स्था- पना-इत्थं दिक्षु मुखानि भूमीश्च नरकनामा० रत्न शर्करा० बालु० पंक० धूम तमः. प्रतिपाद्य विदिक्षु | मुखानि ४९ तथैव प्रतिपादयन् करणमाह- अडयालीसं पहम, सेसा परपयररहिय होति मुहा । सगपयरेहिं विरहिया, स्वृणेहिं मुहा भूमी ॥७॥ अष्टचत्वारिंशन्नरकावासाः प्रथमं मुखमिति गम्यते । 'शेपाणि' शर्कराप्रभाप्रभृतिष्टथ्वीसंबन्धीनि परप्रतररहितानि भवन्ति मुखानि । किमुक्तं भवति ? रत्नप्रभामुखमष्टचत्वारिंशत्संज्यम् , शर्करामभायां पुनः परप्रतर रत्नप्रभासंदन्धिभिरत्रयोदशभिरूनीस्तं रत्नप्रभामुखमेव मुखं भवति, तच पञ्चत्रिंशद्रूपम् । एवं राराप्रभामुखं स्माररहिनं चालुकाप्रमाया मुखं भवति, एतच चतुर्विशतिः । एवं तापनेयं पातु पष्टीति । इत्थं मुखान्यभिधाय भूमीः प्रतिपादयलाह ३६ ४ भूमयः । १० .

·(१४) मुनिचन्द्रमूरिविरचितगृतिसमेतं 'सीमन्तकम्नु' मीमन्नकनामेव नरकेन्द्रकः 'उपरि' प्रथम इत्य- थः, 'सर्वाधः ' मर्वपामिन्द्रकाणामधोभागवर्ती भवति 'अप्रतिटानः' सप्तमप्य्वीन्द्रकः । शेराणां का वा ना ! इत्याह-'मर्वेषां' निरयाणा- मावलिकागतानां मध्ये एक ' इनि गकेको नरकावामः 'कानुः' सम- श्रेणिव्यवस्थिततयाऽभिमुग्य , कम्य ! इत्याह एककम्य नरकावास- स्य । इदमुकं भवति-पर्वेऽपीन्द्रकनकावामाः ममश्रेणितया उर्ला- धोभावेन व्यवस्थिताः, ये च शेषा आवलिकाप्रविष्टा नरकावासास्तेऽ- प्येवमेवेति ॥ ६७ ॥ अथावलिकाप्रविष्टेवेव वृतत्र्यप्रचतुरामनरकावा- सप्रमाणप्रतिपादनायेकदिगपेक्षया प्रतिष्टथिवि मुग्वभूमिप्रमाणानयनाय करणं तावदाह- अउणापरणं पहमं, सेमा परपयरहिय होति मुहा । सगपयरेहि विरहिया, रूबृणेहिं मुहा भूमी ॥ ८ ॥ एकोनपञ्चाशत्प्रथमं मुखम् । ‘शेषाणि' शर्कराप्रभादिष्टथिवीसंब- न्धीनि 'परप्रतररहितानि' उपरितनपृथ्वीप्रस्तटप्रमाणरहितानि उप- रितनष्टथ्वीमुखान्येव भवन्ति मुखानि । तथा 'स्वकप्रतरैः' त्रयोद- शादिभिः ‘विरहितानि' परित्यक्तानि, कीदृशैः? इत्याह-रूपोनैः' रूपरहितैादशादिप्रमाणैरिति भावः, 'मुखानि' विवक्षितप्टथ्योगता- न्येव भूमयः' तलानि भवन्ति । अयमत्र तात्पर्यार्थः-यथा रत्नप्र- भायामेकान्नपञ्चाशन्मुखम् , एतदेव शर्कराप्रभायां रत्नप्रभाप्रतरहीनं संजातपट्त्रिंशत्संख्यं मुखम्, एतदेव वालुकाप्रभायामेकादशलक्षणश- कराप्रभाप्रतररहितं पञ्चविंशतिलक्षणं मुखम् । एवं तावन्नेयं यावत्तमः- प्रभायां चत्वारो मुखमिति । एवं त्रयोदशेकादशनवकादिलक्षणैः स्व- - ·नरवेन्द्रप्रकरणम् । प्रमाणे रुपहीनः परिहोणानि स्वमुखान्येवकानपनामदादीनि भृ- नयो भवन्ति मात्रिंशत्पविशतिसप्तदशाविका इति ॥ ६८ ॥ एवं मति यानि प्रमाणानि मुखमम्यो व लम्बानि तानि दायिनुमाई.- अरुणापरणं छत्तीला पाणुवीसा दुअ नव वगे। मनीन छन्वीना, सनर दन पंच दो य दिनि ॥६६॥ एकानपश्चागत पत्रिंशन पञ्चविंशतिः 'वुमति अहयः पो- माइत्यर्थः. नव चन्दार पनि मुलानि । ममयः पुनः मतत्रिंगत य- किंगनिः मनर' ति मनदादा पम्न हीच दिग्विति ॥२९॥ पना- विक्ष मुम्बानि भमीनामा माग पर का प्रतिपाद्य विदिक्ष मुनि व प्रतिपादयन पायाला पर्म, मेगा परपसाय नि मा। माप विजया. म्मा भी ।। ५ ।। आरयालिया दामाः गं गुणमिति | संगपभापनि दीवानानि प्रदान कर दिनः राति: ममता :- म; भिकर :

·(३६) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं हितानि, कथंभूतैः ? इत्याह-रूपोनैः मुखानि भूमयो भवन्ति । यथा-रत्नप्रभायामष्टचत्वारिंशन्मुग्बम , तदेव म्वप्रत रूपोनॆादशप्र- माणेरूनीकतं नाता पत्रिंगत , इयभेव नत्र भूमिः । तथा शर्कराप्रभा- मुखं पञ्चत्रिंशद्रूपं म्वकपतर सुपोनेरूनीकृतं [संजाता पञ्चविंशतिः, इयमेव तत्र भूमिः । नथा वालुकाप्रभामुग्यं चतुर्विशतिरूपं स्वकप्रतरै रूपोनेरूनीकतं] मंजाताः पोडश, एत एव तत्र भृमिः । एवमन्या- स्वपि पृथ्वीपु स्वमुग्वेभ्यो रूपोनम्वप्रतरहीनेभ्यो भृमयः माच्या इति ॥ ७० ॥ अथ पूर्वगाथोक्तोणयलब्धमेव मुग्वप्रमाणं भृमिप्रमाणं च क्र- मेण प्रतिपादयन्नाह- शनव चत्वार ए- ४८ ८ अडयाला पणतीसा, चवीसा पनरसह तिपणेव । छत्तीसा पणुवीसा, सोलस णव चउर एगं च ॥ ७१ ॥ अष्टचत्वारिंशत् पञ्चत्रिंशत् चतुर्विशतिः पञ्चदशाष्टौ त्रय एवेति रत्नप्रभादिपु षट्सु पृथ्वीपु विदिक्षु [ मुखानि ], भूमयस्तु पत्रिंशत् पञ्चविंशतिः पोड-नरकनामा रन शर्क० /वाल | पंक० | धूम० तमः कश्चेति विदिश्वशा- मुखानि २४ / १५ न्यादिपु स्थापना- भूमयः ३६ / २५ १६ | ९ | सप्तमप्टथिव्यां तु एकत्वात्प्रतरस्य मुखभूमिकल्पनाया अभाव इति ॥७१॥ इत्थं करणोपयोगिनीर्मुखभूमीः प्रतिपाद्य गाथासप्तकेन करणमाह- मुहभूमिसमासद्धं, दिसाण विदिसाण होति रुचूणं । सयपयरेहि गुणेयं(उं), सोहणयं सोहय इमं तु ॥ ७२ ॥ मुखभूमिसमासाई - दिशां विदिशां' इति दिग्वर्तिनां विदिग्व- ४ १

·No text on this page.

·(३८) मुनिचन्द्रसुरिविरचितवृत्तिसमेतं
एतत् ' शोधनकं 'बाहाग्रात ' मुखभूमिममासाईम्य प्रतरगुणनेन
लव्धनरकपमाणलक्षणात्सकाशात ' अपनीय ' त्यक्त्वा यच्छेषं तत्रि-
भिर्विभज्य यल्लब्धं तत्रिपु म्थानेषु स्थापयित्वा · शोधनकस्यापि '
हिरूपम्य हर भागम् ॥ ५५ ॥ केः ? इत्याह-
तिहि चैत्र सयाकालं, जं लद्धं तं तिहा उ काळणं ।
दो भागा ऊ तंसे, पक्खेवा एग चउरंसे ॥ ७६ ।।
त्रिभिश्चैव सदाकालं
यदा यदा वृत्तादिसंख्याऽऽनेतुमिप्यते
सदा तदेत्यर्थः । ततो यल्लब्धं तत 'त्रिधा तु' त्रिधैव कृत्वा ततोऽपि
'द्वौ भागौ तु ' त्रिभागलक्षणो पुनः · त्र्यने ' त्र्यनराशौ प्रक्षिप्यत
इति प्रक्षेपः-न्याम्यो राशिविधेः, तथा एको भागश्चतुग्ने प्रक्षेप इति
।। ७६ ॥ आह यदा शोधनकं त्रिभिरपि विभक्तं न शुष्यति तदा
का वार्ता ? इत्याह-
सोहण दो उद्धरिया, तत्थेगो तसि एग चउरंसे ।
एगुद्धरियं तंसे, एगा वाहा हवति एसा ॥ ७७ ॥
शोधनके ' उक्तलक्षणे यदा द्वावुद्धरितौ लभ्येते तदा ' तत्र
तयोर्मध्ये एकोऽङ्कः ' त्र्यो ' त्र्यम्रराशौ एकः 'चतुरस्ने' चतुरस्रराशी
प्रक्षिप्यने । अथ एकं'एकरूपमङ्कस्थानमुद्दरितं वर्तते तदा तत्त्र्यस्ने प्रक्षे-
पणीयम् । एवं सति किं सिद्धम् ? इत्याह--एका दिग्गता विदिग्गता
च 'बाहा' नरकावासश्रेणिलक्षणा ‘भवति ' संपद्यते । एषा' पूर्वोक्ता
॥ ७७ ॥ ततोऽपि किं सपन्नम् ? इत्याह-
एयं एगदिसग्गं, चउसंगुणियं तु होइ सव्वग्गं ।
पुढवीए पुढवीए, वट्टा तंसा य चउरंसा ॥ ७८ ॥

·4 नरकेन्द्रप्रकरणम्। (३९) एतत् ' पूर्वक्रमलब्धं 'एकदिग' पूर्वाद्येकदिग्गतनरकावास- प्रमाणं भवति, उपलक्षणत्वाद्विदिनयं च । 'चतुःसंगुणितंतु चतुर्भि- गुणितं पुनरेतदेव भवति' जायते 'सर्वानं सर्वदिग्विदिग्पर्तिनरका- वासप्रमाणन्, ? इत्याह-एथिल्या प्रथिन्या रत्नप्रभादिषु पठ- पृथ्वीपर्यन्तास्विति भावः । किमुक्तं भवति ? इत्याह-वृत्तारूयताः चारोः भितक्रमे ततश्चतुरताश्च नरकावाला भवन्ति ॥ ७८|| अयमन्य गाथासप्तऋन्य भार:- यथा रत्नप्रभायां पूर्वन्यां दिश्येकालपञ्चाशरकावासा मुखन्, सप्तत्रिंगभूमिः, ततो मुखभृमिलमासा जाता त्रिचत्वारिंशत् ४३ । अस्यां त्रयोदशभिगुणितायां नातानि पञ्चशतान्येकोनपटानि ५५९. एतदेव च बाहानन् । अन्माच त्रयोदयाप्रस्तटप्रमाणं शोधनकं शोध- नीयन । ननु केऽनी त्रयोदा ये शोव्यन्ते? इत्युच्यते-सर्वन्तःप्रमाणे रत्नमनायां त्रयोदरा. तावतो वारांश्च प्रथमअन्तप्रथम दिग्गनरक.दा- सपनाणमेकोनपश्चासत्संस्यगंध येककोनत्या संस्थाप्यते पावसातत्रि- शत्. तत एतेषु राशिपु प्रत्येकं त्रिनिर्विनक्तेषु यथार मुखोपन्- {------------2-१ एवं पचानाक- कानां चतुपांच हिकानां मीलने जातं प्रश्नाटदीपन्ततुल्यं दोधन- पन् । तच पाहामानछोधितं ततो जाननिद ५४६. अन्य विभि- ने यही शतन, तव वृत्तावर पहिले त्रिभु स्या- नेषु स्थाप्यते तता दोधनाम्यादि पोदर त्रिनिर्भय म.है..--मगा। . ४... ।

·(४०) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं दीयते, लब्धश्चतुप्कक एकश्चावशिष्टः, स च चतुष्ककस्त्रिपु स्थानेषु स्थाप्यते, तत्र च द्वौ चतुष्कौ त्र्योपु क्षिप्येने एकश्च चतुप्कश्चतुर- स्रेषु, यश्चैकोऽवशिष्टः स त्र्योपु क्षिप्यते, ततो जातं रत्नप्रभायां पूर्व- दिग्गतवृत्तादिराशित्रयम् , तच्चेदम्-१८२-१९१-१८६। यदा चतु- दिगपेक्षया चिन्त्यते तदेतदेव राशिवयं प्रत्येकं चतुर्भिगुण्यते, ततश्च वृत्तादीनां सर्वाग्रं भवति, तच्चाग्रे स्वयमेव शास्त्रकारः प्रतिपादयिष्यति । विदिक्षुः पुना रत्नप्रभाप्रथमप्रस्तटे ऐशान्यामष्टचत्वारिंशन्नरकावासाः, तेऽप्येकैकहान्या दिग्गतनरकावासक्रमेण स्थाप्यन्ते यावत् पत्रिंशत् , ततश्चैतेषु राशिषु प्रत्येकं त्रिभिर्भक्तेपु लब्धमवशिष्टं यथाक्रमन्- ०-२-१-०-२-१-०-२-१-०-२-१-० । एवं चतुर्णा हिकानामेककानां च मीलने द्वादशरूपं शोधनकं भवति, शेषं सर्व दिग्वद्वोद्धव्यम् । एवमन्यास्वपि पृथ्वीपु सर्वा करणभावना कार्येतिः।। संप्रति प्राक्करणेन साधितान् वृत्तादिनरकावासान प्रतिष्टथिवि गाथा- षट्केन कथयन्नाह--- अडवीसा चोसट्टा, चोयाला सत्त सत्त य सया उ । वारस चोयालाया, अडवीसहिया उ विदिसासु ॥ ७६ ॥ अष्टाविंशानि चतुःषष्टानि चतुश्चत्वारिंशानि, कानि ? इत्याह- सप्त सप्त शतानि चशब्दतुशब्दौ पूरणार्थो । इदमुक्तं भवति-रत्नप्रभाया- मष्टाविंशानि सप्त शतानि वृत्तानाम्, चतुःषष्टानि सप्त शतानि त्र्यला- णाम्, चतुश्चत्वारिंशानि सप्तैव शतानि चतुरस्राणां नरकावासानां दिक्षु सर्वाग्रं भवतीति । तथा 'वारस चोयालाया अडचीसहिय' ति द्वादश- भिश्चतुश्चत्वारिंशताऽष्टाविंशत्या चाधिकानि सप्त सप्त शतानीति संबध्यते, ·नरकेन्द्रप्रकरणम् । (४१) 'तुः : पूर्ववत् । इदमत्र हृदयम्-द्वादशाधिकानि चतुश्चत्वारिंशदधि- कान्यष्टाविंशत्यधिकानि च सत्त शतानि यथाक्रम वृत्तत्र्यनचतुरलप्रमाण भवति 'विविक्षु विदिग्विषये । एवं सर्वत्र । अङ्गतोऽपि दिनु १० ७२८, त्र्य ७६४, च० ७४४ । विदितु ३० ७१२, श्या ७४४. च ७२८ ॥७९॥ एतद्रत्नप्रभायान । शर्कगप्रमायां पुन:-- बत्ता र अदृसट्टा, छप्पन्नहिगा र चर चर सया । चाचीला छप्परागा. चत्तालहिगा य विदिसामु ॥८० ।। चत्वारिंशानि 'च: ' पूर्ववत , अष्टपष्टानि परपसागदाधिकानि च चत्वारि [चत्वारि दातानि 'तुः पूर्ववत , दिल १४०-१६८-१५६। नया चतुर्विशानि पटपञ्चाशानि चत्वारिंशदधिकानि च चन्यानि - न्यारि गनानीति मंबध्यने विदिश्विनि, १९४-१५६-६४८} सय नृतीयायाम- चना चहा या. भावगमा दागिता कामिला। सीमा वावराणा, चहिया व दिदिलाए । ८६ ॥ पत्यारिलो चनापार चकागेः भिनत्र में हलो कापार नगनेन एव गते पुनर्भदनो विधा : १५०-६६ -- ६.८ : : नयामादि हापशाचवादिदि ६८.२५:--: दिदिशिपति॥१॥ चाय वालं. बीमारियं ना मर रहा! पानी वाय. दागीय वेद विना !! ८२ . རཀར་བྷུསྶ. r : སཱམཱ་ནེ༔ ཨཱ དེ ཨཡ པོ པས པ སྒྲ सारामा ::

·(४२) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं चतुरधिकं विंशत्यधिकं हादशाधिकं चैव शतं १०४-१२०-११२ विदिन्विति || (२ ॥ चत्ताला बावराणा, अडयाला पंचमीएँ पुढवीए । वतीसा अडयाला, चत्नाला चैव विदिमासु ।। ८३ ॥ चत्वारिंगहापञ्चाशदष्टचत्वारिंशत्पञ्चभ्यां पृथिव्याम ४०-५२- ४८, एतद्दिक्षु । द्वात्रिंशदष्टचत्वारिंशन्चत्वारिंगच्चब ३२-४८-४० विदिश्चिति ॥ ८३ ॥ अट्ठ य सोलस वाग्स, बट्टाइ दिसामु छट्ठपुढवीए । चर वाग्म ह य तहा, बट्टादी हानि विदिसामु ॥ ८४ ॥ अष्टौ · च' पृरणे पोडश द्वादश च ८-१६-१२ - वृत्तादयः वृत्तत्र्यम्रचतुरस्रा दिक्षु षष्टष्टथिव्याम । चत्वारो द्वादशाष्टौ च ४-१२- तथेति पूर्ववत वृत्तादयः ' वृत्तत्र्यनचतुरस्राः ' भवन्ति ' जायन्ते नरकावामा विदिश्विनि ।। ८४ ॥ इत्थं ग्न्नप्रभादिष्टथ्वीपु दिक्षु वि. दिक्षु च प्रत्येकं वृत्तत्र्यम्रचतुरस्रनरकावामप्रमाणं प्रतिपाद्य संप्रति ता- स्वेव ममुदायेन वृत्तादिमख्यानयनायोपायं बक्कामो मुन्वभृमिप्रमाणं शोधनकानि चाभिधातुं गाथात्रयमाह- सत्ताड होउ मुह, सत्तरि तिहि अहियया भवं भूमी । इगमत्तरि होड मुहं, भूमी उगवन बीयाए । ८५ || एगृगापन्न नेतीमा मुह भूमी य नइयपुढवीए । इगतीमेगुगावीमा. मुहभूमीया चरीए ।। ८ ।। पंचमपुवा मत्तर, नव मत्त नियं च छटपुटीए । पणुवीय निर्वाम हार र एक्कार छ य माझ ।। ८७ ॥ . -

·No text on this page.

·(२)
पनिsfied
मार्ग भने ।
N
.
.
जनाला नालागा. पाला A Trm |
गनीमा अगाना. नाला र विहिगार ॥ ३ ॥
नाम
५८, दाने11-५८१.
विलिनी
अपमालग नाग, बहार हिगागु उपाए ।
पर पागा, महानि विदिमाग ।।८४ ॥
माटी · तो पो :::
उत्तादयः
नयममा पिटायया । यादमाटी ।।१-१२-
नयनि १ - नाय
पाव्यमा भनि ' नायन्ते
नगमायामा चिनियति ॥ १५ ॥ अथ ममाणिवीए दिक्ष वि-
दिक्षु च प्रत्यक वृत्तव्यमानाकावामप्रमाण पनिपान सप्रति ता-
स्येव ममुदायेन वृनादिमण्यानयनायोपाय कामो मुम्बभृभिप्रमाण
शोधनकानि चाभिधातुं गायात्रयमाह
सत्ताउड होर मुहं. मरि निहि अहियया भवे भूपी ।
इगमरि हाइ मुह, भूमी इगवन्न वीयाए ॥ ५ ॥
एगृणपन्न तेत्तीमा मुह भूमी य तझ्यपुढवीए ।
इगतीसेगुणीमा, मुहभूमीओ चउत्थीए ।। ८६ ॥
पंचमपुर्वी सत्तर, नव सत्त तियं च छटपुढवीए ।
पणुवीस तिवीस हार तेर एकार छ. य सोझं ॥७॥

·No text on this page.

·No text on this page.

·नरकेन्द्रप्रकरणम्। (४५) क्षिप्यन्ते, ततो जातं रत्नप्रभायां दिग्विदिग्वर्ति वृत्तादिराशित्रयम् . तच्चेदम्-वृ० १४५३, त्र्य. १५०८, च० १४७२ । एवं शेषा- खपि एथिवीपु सक्रीयमुखभृमिशोधनकान्यपेक्ष्य भावना कार्येति ॥ छ ।। इदानीं “ मुहभूमिसमासद्धं " ( गा० ८८ ) इत्यनेन करणेन दिग्विदिशां योगपद्येन वृत्तादिनरकावासप्रमाणं यदागतं तद्रत्नप्रभादि- पृथ्वीपु पृथक्टथप्रदर्शयन् गाथापट्कमाह- चोइस सय तेवण्णा. पण्णरस सया उ अहमद्दिगा । चोइस सय बावत्तर, वाई होति रयणाए ।।१०।। चतुर्दश शतानि त्रिपञ्चाशानि, पञ्चदश शतानि 'तुः' पुनरर्थः, अष्टभिरधिकानि, मकारोऽलाक्षणिकः, 'तुः' पूरणार्थः, चतुर्दश शतानि हासप्ततानि. किम् ? इत्याह-' वृत्तादयः । यथाक्रमं वृत्त १४५१- व्यरू १५०८ चतुरझाः १४७२ नरकावामा भवन्ति 'रत्नायां रत्नप्रभायामिति ॥ ६ ॥ सह सय पंचहत्तर, नव चेव समा होति चवीसा। छरागउया मह सया, यहादी होति दीयाए ॥ ११ ॥ अष्ट शतानि पञ्चमततानि. नव चंद तानि “दुः ' पुनार्थी भवन्ति चतुर्दिशानि. पण्णवतान्यष्टी शतानि. किम् ? इत्यार- वृतादयः पृत ८७५ व्या ९५ चतुगः ८९६ भी द्वितीयायां एथिव्यामिति ॥९॥ च सय मनजर पंच मोल चा सपा पारया। पुवीए तापाए. का तंसा र चना ॥२२॥ पारितानि मामाहानि. सालति पर नि. मी ·(४६) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं शतानि 'तुः' पुनरर्थः वानवतानि पृथिव्यां तृतीयायाम्, किम् ? इत्याह----वृत्ताः ४७७ अस्राः ५१६'चः' समुच्चये चतुरस्राश्च ४९२ नरकावासा भवन्तीति ॥ ९२॥ तेवीसा वावण्णा, वत्तीसा दोरिण दोगिण य सया उ । पुढवीइ चउत्थीए, बट्टादी होति णायवां ॥१३॥ त्रयोविंशे द्वापञ्चाशे द्वात्रिंशे ' दोणि दोण्णि य ' ति द्वे द्वे च शते 'तुः' पूर्ववत् पृथिव्यां चतुर्थ्याम्, किम् ? इत्याह--'वृत्तादयः' वृत्त २२३ त्र्यस्र २५२ चतुरस्राः २३२ नरकावासा भवन्ति ज्ञातव्या इति ॥ ९३ ॥॥ सत्तत्तरी सयं चैव तह य णिरयाण अहसीती य । पुढवीऍ पंचमीए, वट्टादी होति णायव्वा ॥ १४ ॥ सप्तसप्ततिः शतं चैव ' तथा च' इति पूरणे निरयाणामष्टाशी- तिश्च पृथिव्यां पञ्चम्यां ' वृत्तादयः ' वृत्त ७७ व्यत्र १०० चतुरस्राः भवन्ति ज्ञातव्याः॥ ९४ ॥ परणरस अहवीसा, वीसा वट्टादि छट्टपुढवीए । एगो वट्टो तंसा, चउरो खलु सत्तमीए उ ॥६५॥ पञ्चदश अष्टाविंशतिविंशतिः 'वृत्तादयः' वृत्त १५ त्र्यस्र २८-' चतुरस्राः २० षष्ठप्टथिव्यां भवन्ति । तथा एकः 'वृत्तः' इन्द्रकरू- पः १ त्र्यसाश्चत्वारः ४ 'खलुः' वाक्यालङ्कारे सप्तम्यां तु एथिव्यामिति ॥९॥ इत्थं प्रत्येकं रत्नप्रभादिपु वृत्तादिपरिमाणं प्रतिपाद्य सप्तस्वपि यौगपद्येन तत्प्रतिपादयितुमुपायमाह-- .

·. नरकेन्द्रप्रकरणम् । (४७) मुहभूमीओ सव्वा, दिसिविदिसा सबमेलियाणदं । उणपन्नडयालगुणं, दिसिविदिसा चैव सव्वगं ॥ १६ ॥ इह दिशां विदिशां च पृथक्टथग्वृत्तादिपरिमाणमानेतुमिष्टमास्ते, ततो मुखभूमयः सर्वाः : समस्ताः । सामन्त्यमेव भावयति-'दिसि- चिदिस' ति दिशां विदिशां च संवन्धिन्य एकोनपञ्चाशदेककाष्टचत्वा- रिंशदेककलक्षणाः स्वयमेव ज्ञातव्याः । ततः किम् ? इत्याह-'सर्वमी- लितानां ' सर्वासां मुखभूमीनां संश्लिष्टानां यदर्द्धम् , तत्किम् ? इत्याह- एक्रोनपञ्चाशदष्टचत्वारिंशद्गुणं कियते ततो यथासंख्यं दिशां विदिशा चेच 'सर्वाग्रं ' सर्ववृत्तादिनरकावासप्रमाणं भवति । शेष शोधनकाप- नयनादि पूर्ववत् । यथा चैतत्समागच्छति तथोपरिष्टात्सविशेष वक्ष्याम रति ॥ ९६ ॥ सर्वाग्रमेव प्रमाणतो गाथाद्वयेन प्रतिपादयन्नाह- परणरस असहा, सया उ तह चेव सतरस सयाई । सोलस वत्तीसाई, दिसाण वहादिसव्वगं ॥१७॥ परणार सया चउराहिया उ सोलस सया उ बत्तीसा । पगणारट्ठी वि य, वहादी विदिसि सन्वगं ॥१८॥ पञ्चदशाष्टपष्टानि शतानि 'तुः ' पुनरर्थः, 'तथा चैव ' इति समुच्चये, सप्तदश शतानि शुद्धान्येव, पोडश द्वात्रिंशानि शतानीत्यनु- पर्तते, किम् ? इत्याह---'दिशां' चतमृणामपि संवन्धि वृत्तादि- सर्वान' वृत्त १५६८ यत्र १७०० चतुरस्र १६३२ नरकावासप्रमाणं भवतीति ।। ९७ ॥ पञ्चदश शतानि चतुरधिकानि तु पोडश शतानि तु द्वात्रिंशानि तुशब्दो पूर्ववत्, पञ्चदश शतानि 'अष्टपष्टिरपि ' अष्टपष्टयधिका- ·(४६) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं शतानि ' तुः' पुनरर्थः द्वानवतानि पृथिव्यां तृतीयायाम्, किम् ? इत्याह-वृत्ताः ४७७ अस्राः ५१६ 'चः' समुच्चये चतुरस्राश्च ४९२ नरकावासा भवन्तीति ॥ ९२ ॥ तेवीसा वावरणा, बत्तीसा दोरिण दोरिण य सया उ । पुढवीइ चउत्थीए, बट्टादी होति णायव्वा ॥१३॥ त्रयोविंशे हापञ्चाशे द्वात्रिंशे ' दोण्णि दोण्णि य' त्ति द्वे द्वे च शते 'तुः' पूर्ववत् टथिव्यां चतुर्थ्याम्, किम् ? इत्याह—'वृत्तादयः' वृत्त २२३ त्र्यस २५२ चतुरस्राः २३२ नरकावासा भवन्ति ज्ञातव्या इति ।। ९३ ॥॥ सत्तत्तरी सयं चेव तह य णिरयाण अहसीती य । पुढवीऍ पंचमीए, वट्टादी होति णायव्वा ॥ १४ ॥ सप्तसप्ततिः शतं चैव ' तथा च' इति पूरणे निरयाणामष्टाशी- तिश्च पृथिव्यां पञ्चम्यां ' वृत्तादयः ' वृत्त ७७ व्यस्र १०० चतुरस्राः ८८ भवन्ति ज्ञातव्याः ॥ ९४ ॥ पगणरस अट्टवीसा, वीसा वट्टादि छटपुढवीए । एगो वट्टो तंसा, चउरो खलु सत्तमीए उ ॥ १५ ॥ पञ्चदश अष्टाविंशतिविंशतिः 'वृत्तादयः' वृत्त १५ त्र्यस्र २८. चतुरस्राः २० षष्ठप्रथिव्यां भवन्ति । तथा एकः 'वृत्तः' इन्द्रकरू- पः १ व्यस्राश्चत्वारः ४ 'खलुः' वाक्यालङ्कारे सप्तम्यां तु पृथिव्यामिति ॥९५॥ इत्थं प्रत्येकं रत्नप्रभादिपु वृत्तादिपरिमाणं प्रतिपाद्य सप्तस्वपि योगपद्येन तत्प्रतिपादयितुमुपायमाह- : ---.

·- नरकेन्द्रप्रकरणम् । (४७) मुहभूमीमो सव्वा, दिसिविदिसा सबमेलियाणदं । उणपन्नडयालगुणं, दिसिविदिसा चेव सचगं ॥१६॥ इह दिशां विदिशां च पृथस्टयम्वृत्तादिपरिमाणमानेतुमिष्टमास्ते, ततो मुखभूमयः सर्वाः ' समस्ताः । सामन्त्यमेव भावयति-'दिप्ति- विदिस : त्ति दिशा विदिशांच संबन्धिन्य एकोनपञ्चाशदेककाप्टचत्वा- शिदेवकालक्षणाः स्वयमेव ज्ञातव्याः । ततः किम् ? इत्याह----'मर्वमी- लितानां : सर्वासां मुखभूमीनां संश्लिष्टानां यदर्डम् , तत्किम् ? इत्याह- एकोनपञ्चाशदष्टचत्वारिंशगुणं क्रियते ततो यथासंख्यं दिशां विदिशा व सर्वानं सर्ववृत्तादिनरकावासप्रमाणं भवति । शेषं शोधनकाप- नयनादि पूर्ववत् । यथा चैतत्समागच्छति तथोपरिष्टात्सविशेषं वक्ष्याम इति ॥ ९६ ॥ सर्वाप्रमेव प्रमाणतो गाथाद्वयेन प्रतिपादयन्नाह- परणरस असहा, सया उ तह चेव सतरस सयाई । सोलस वत्तीसाई, दिसाण वट्टादिसल्वगं ॥१७॥ परणार सया चउराहिया उ सोलस सया उ बत्तीसा । परणारहट्ठी वि य, वहादी विदिसि सत्वगं ॥१८॥ पञ्चदशाप्टषष्टानि शतानि 'तुः : पुनरर्थः, 'तथा चैव ' इति समुच्चये, सप्तदश शतानि शुद्धान्येव, पोडश द्वात्रिंशानि शतानीत्यनु- वर्तते, किन् ? इत्याह-'दिशां चतसृणामपि संबन्धि 'वृत्तांदि- सर्वातं' वृत्त १५६८त्र्यन्त्र १७०० चतुरन १६३२ नरकावासप्रमाणं भवतीति ।। ९७ ॥ पञ्चदश शतानि चतुरधिकानि तु पोडश शतानि तु द्वात्रिंशानि. शब्दो पूर्ववत्, पञ्चदश शतानि 'नष्टपष्टिरपि । अष्टषष्टाधिका- ·(४६) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं शतानि 'तुः' पुनरर्थः दानवतानि पृथिव्यां तृतीयायाम्, किम् ? इत्याह-वृत्ताः ४७७ अस्राः ५१६'चः' समुच्चये चतुरनाश्च ४९२ नरकावासा भवन्तीति || ९२ ॥ तेवीसा वावण्णा, वत्तीसा दोगिण दोरिण य सया उ । पुढवीइ चउत्थीए, वहादी होति णायव्वा ॥२३॥ त्रयोविंशे द्वापञ्चाशे द्वात्रिंशे 'दोणि दोण्णि य' त्ति द्वे द्वे च शते 'तुः' पूर्ववत् पृथिव्यां चतुर्थ्याम् , किम् ? इत्याह-'वृत्तादयः' वृत्त २२३ त्र्यन २५२ चतुरन्नाः २३२ नरकावासा भवन्ति ज्ञातव्या इति ॥ ९३ ॥॥ सत्तत्तरी सयं चेव तह य णिरयाण अहसीती य । पुढवीऍ पंचमीए, वट्टादी होति णायव्वा ॥ ६४ ॥ सप्तसप्ततिः शतं चैव ' तथा च ' इति पूरणे निरयाणामष्टाशी- तिश्च पृथिव्यां पञ्चम्यां ' वृत्तादयः ' वृत्त ७७ त्र्यन्न १०० चतुरस्राः ८८ भवन्ति ज्ञातव्याः॥ ९४ ॥ परणरस अहवीसा, वीसा वट्टादि छट्टपुटवीए । एगो वट्टो तंसा, चउरो खलु सत्तमीए उ ॥१५॥ पञ्चदश अष्टाविंशतिर्विशतिः 'वृत्तादयः' वृत्त १५ त्र्यन्न २८- चतुरस्राः २० षष्ठप्रथिव्यां भवन्ति । तथा एकः ' वृत्तः' इन्द्रकरू- पः १ त्र्यनाश्चत्वारः ४ 'खलुः' वाक्यालकारे सप्तम्यां तु पृथिव्यामिति ॥९५ ॥ इत्थं प्रत्येकं रत्नप्रमादिपु वृत्तादिपरिमाणं प्रतिपाद्य सप्तस्वपि योगपद्येन तत्प्रतिपादयितुमुपायमाह- - ·नरकेन्द्रप्रकरणम् । इति ॥ छ । इत्थं दिशु विदितु च पृथकप्टथवृत्तादिप्रमाणे प्रतिपाद्य संप्रति दिन विदिक्षु च योगपद्येनैव सर्वष्टथिवीगतं वृत्तादिप्रमाणे प्रति- पिपादपिपुराह- पणुवीसं पण्णगुणा, चवीसगुणा तहेव गुणपरणा। वारस पणुवीसाई, छहत्तरंगारससयाई ॥१६॥ पञ्चविंशतिरेकोनपञ्चाशद्गुणा क्रियते इत्येको राशिः । चतुर्विशतिगुणा तकोनपञ्चाशदिति द्वितीयः । यदनपोर्जातं तद्दर्शयति-द्वादश पञ्च- दिशानि प्रथमे १२२५ । द्वितीये पुनः पसातान्येकादशशतानीति ११७६ ।। ९९ ॥ यत्र विधेयं तदर्शयन्नाह- एएसिं तु समाते. सत्ताणइं च सोहणं पाडे । सेसं तिहि भाजगं, लद्धा अट्टहि सत्त सया ॥१०॥ 'एतयोः रादयोः 'तुः' पुनरर्थः समाले : मीलने को सति सप्तनवतिं च शोधनकं दिग्विदिहशोधनकनिप्पतं पातयेत् , ततो जात- मिदं २३०४ । एवं शोधनके शोषिते 'शेष अमुमेव राशि त्रिमि- विभज्य धान्यष्टपष्टानि सप्तशतानि ७६८ । ततः प्रामुदिष्टन्याये- नेतेषु त्रिपु स्थिाने न्यापितेषु शोधनकस्य सतनवतिलक्षणस्य त्रिनि- भीगो देयः, लल्या हात्रिंशदेवल्यावशिष्टः, ततो द्वात्रिंशभियु स्थानेषु स्थाप्यते, तत्र च हात्रियमेककाश्ना श्यतराशी क्षिप्येते. एका च द्वात्रिंशचतुरसरासादिति ॥ १०॥ ततरिवपि राशिपु चट गृततकीचकोनाचारादिन्द्रकप्रक्षेपे पहब्धं तदाह- पदी पानी पनि" तिसपसरूर!

·(२८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं नीत्यर्थः, किम् ? इत्याह-विभक्तिव्यत्ययात् 'वृत्तादीनां वृत्त १५०४- त्र्यस्र १६३२ चतुरस्राणां १५६८ विदिक्षु मर्वाग्रं भवति ॥ ९८ ॥ गाथात्रयस्यापि भावना- रत्नप्रभाप्रथमप्रस्तटेकदिग्गतनरकावामप्रमाणं मुखम् ४९, तमन्नमा- पृथिव्येकदिग्गतनरकावामः) पुनर्भूमिम्तच्चेदम्-१, अनयोः समासः ५०, तदद्धं च २५ एकोनपञ्चाशल्लक्षणावलम्बकगुणितं जातमिदं १२२९, अस्माच्छोधके एकोनपञ्चाशल्लक्षणे पातिते शेपराशौ त्रिभिविभक्त लव्धमिदं ३९२, पुनरस्मिन्नेव राशौ त्रिपु स्थानेषु वृत्तत्र्यन्नचतुरन्न- संज्ञितेषु स्थापिते शोधनकमपि त्रिभिर्विभज्यते, लब्धः पोडशक एक एकश्चावशिष्टः, स च षोडशकः त्रिपु स्थानेषु स्थाप्यते, तत्र हौ षोडशकावेककश्च त्र्यसराशौ क्षिप्यन्ते, एकश्च षोडशकश्चतुरस्रराशी नि- क्षिप्यते, ततस्त्रिप्वपि राशिषु दिक्चष्टयगुणनाडम्यते यथानिर्दिष्टं वृत्ता- दिपरिमाणामिति । विदिक्षु पुनरष्टचत्वारिंशन्मुखम् , षष्टप्टथ्वीचरमप्रन्त- टविदिग्नरकावासो भूमिः स चैकः, अनयोः समास एकोनपञ्चाशत् , ततो- ऽढदानाभावादवलम्बकराशिरष्टचत्वारिंशडक्षणोर्ट्सक्रियते नाता चतु- विंशतिः, ततोऽनयो राश्योः परस्परगुणने जातमेकादश शतानि पट्- सप्तत्यधिकानि, अङ्कतोऽपि ११७६, ततोऽस्मादष्टचत्वारिंशलक्षणे शोधनके शोधिने त्रिभिश्च भागे पातिते लब्धं ३७६, एतच्च वृत्तत्र्य- सचतुरनलक्षणेषु त्रिषु स्थानेपु स्थाप्यते, शोधनकराशिरपि त्रिभिर्वि- भज्यते लब्धः षोडशकः, स च त्रिषु स्थानेषु स्थाप्यते, ततो हौ पोड- शकौ त्र्यम्रस्थाने क्षिप्येने, एकश्च पोडशकश्यतुरस्रस्थान इति, ततस्त्रि- प्डपि राशिषु विदिक्चतुष्टयगुग्ने वृत्तादिपरिमाणमुक्तलक्षणं लम्यन + ·मारना :- नरकेन्द्रप्रकरणम् । (४९) इति ॥ छ । इत्थं दिन विदिक्षु च पृथवष्टयम्वृत्तादिप्रमाण प्रतिपाच संप्रति दिन विदिनु च योगपयनैव सप्टथिवीगतं वृत्तादिप्रमाणं प्रति- पिपादयिपुराह- प[वीस पराणगुणा, बच्चीसगुणा तहेव गुणपण्णा । वारस पणुवीसाई, छहत्तरंगारससयाई ॥१॥ पञ्चविंशतिरेकोनपञ्चाशनुमा क्रियते इत्येको राशिः। चतुर्विशतिगुणा तकोनपञ्चाशदिति द्वितीयः । यदनपोनीत तदर्शयति-हाइश पञ्च- दिशानि प्रथमे १२२९ । द्वितीये पुनः पदमतान्येकाशाशतानीति ११७६ ॥ ६६ ।। यत्र विधेयं तदीयबाह-~- एएतिं तु समाते. सत्ताई च सोहणं पाडे । सेसं तिहि भाजगं, लदा अहहि सत्त सया ॥१०॥ एतयोः ' रादयोः 'तुः पुनरर्थः समासे मीलने ते मति समनदतिं च शोधनकं दिग्विदिशोधनक निप्पलं पानयेत. ततो नात- निदं २३०४ । एवं शोधनके शोधिते ' से 'अमुमेव राम विनि- दिनाय सत्यान्याएपष्टानि मतदातानि ७६८ | ततः प्रापिस्न्याद- नोपु त्रिषु स्थानेषु स्थापितेषु सोधनकस्य सतनपतिलाव निमि- भौगो देवः. त्या हाजिदेवयावविधः, तो शानिधि ने मान्यते तत्र चहानियवापार या क्षिपेते. रा . हासिमरा विनि ! तामिति सारिनु अत्तोपोनालिसादे पाय - ·(१८) मुनिनन्द्रमूरिविरजितत्तिसमेतं नीत्यर्थः, किम् ? इत्याह-विभक्तिव्यत्ययात् 'वृत्तादीनां' वृत्त १६२४- त्र्यत्र १६३२ चतुरस्राणां १९६८ विदिक्षु सर्वाग्रं भवति ।। ९८ ॥ गाथात्रयम्यापि भावना---- रत्नप्रभाप्रथमप्रम्नटेकदिग्गतनरकावामप्रमाणं मुखम् ४९, तमन्नना- पृथिव्येकदिग्गतनरकावत्मः) पुन मिस्तचेदम्-१, अनयोः समासः ५०, तदन्द्धं च २५ एकोनपञ्चाशलक्षणावलम्बकगुणितं जातमिदं १२९५, अन्माच्छोधके एकोनपञ्चाशल्लक्षणे पातिते शेपराशी त्रिभिभिले लव्धमिदं ३९२, पुनरम्मिन्नेव राशौ त्रिपु स्थानेषु वृत्तत्र्यनचतुरन- संज्ञितेषु स्थापिते शोधनकमपि त्रिमिविभज्यते, लब्धः षोडशक एक एकश्यावशिष्टः, म च पोडशकः त्रिपु स्थानेषु स्थाप्यते, तत्र हौ पोडशकावेककश्च त्र्यसराशौ क्षिप्यन्ते, एकश्च पोडशकश्चतुरस्रराशौ नि- क्षिप्यते, ततस्त्रिप्वपि राशिपु दिक्चष्टयगुणनालम्यते यथानिर्दिष्टं वृत्ता- दिपरिमाणमिति । विदिक्षु पुनरष्टचत्वारिंशन्मुखन् , पष्टष्टीचरमपन्त- टविदिग्नरकावासो भूमिः स चैकः, अनयोः समास एकोनपञ्चाशन , ततो- ऽर्द्धदानाभावादवलम्बकराशिरष्टचत्वारिंशल्लक्षणोऽहींक्रियते जाता चतु- विशतिः, ततोऽनयो राश्योः परस्परगुणने जातमेकादश शतानि पट- सप्तत्यधिकानि, अङ्कतोऽपि ११७६, ततोऽस्मादष्टचत्वारिंशडक्षणे शोधनके शोधिते त्रिभिश्च भागे पातिते लब्धं ३७६, एतच्च वृत्तत्र्य- सचतुरस्रलक्षणेषु त्रिषु स्थानेषु स्थाप्यते, शोधनकराशिरपि विभिर्वि- भज्यते लब्धः पोडशकः, स च त्रिषु स्थानेषु स्थाप्यते, ततो द्वौ पोड- शकौ त्र्यलस्थाने क्षिप्येते, ऐकश्च पोडशकश्चतुरस्रस्थान इति, ततस्त्रि- प्दपि राशिषु विदिक्चतुष्टयगुल्ने वृत्तादिपरिमाणमुक्तलक्षणं लम्यत ·नरकेन्द्रप्रकरणम्। विनाणा पुबी. सगपयरहि तिसहस्सगुणिराई । मा नबणियपयरमाझ्या पत्यतयं ।। १०३ ॥ हान्यां मालाभ्यां पाहल्यमपेयेति गम्यते. जना पृथ्वी रत्न- भाविका कता मनी 'स्वकप्रतः : निजप्रस्तःकोदशः ? इत्याह- निसहन गुणकना. नया रूपोनिनप्रतरभाजिता, किन ? इत्याद- 'अन्नान्नक' अन्नदात्मनस्यान्तरानं भवति । यथा-लप्रमायां मानिमहलाधिक मा.ल्या. नाथम्तनेनोपन्तिनेन च महनजोनं कलं जातमाटममनिमामाधिक सक्षम, तदनु त्रयोदगनु अन्नर प्रमाणितन्यपनीनेषु योऽवमिष्टो गनिम्नम्य म्यानमान नेन गाने ने मध्य योजनानामेकादा सामाणि पनि यसीनानि, आनाऽपि १५८.अवमिष्टमिदं- उमयम्यापि च- पन्न गंपन्नो योगनत्रिभागः. स चायं । बसन्यायति मागण्यानव्यानानि ॥३॥ यदभिप्रायेण प्रतिमा मिलियत समिधायप्रकारागाया--- काम मारमं. प्पि संदय मारमगं तु । म तिर सारण निरिण मारमिया गया ॥१॥ क पाय पायक मंदर रिट मा दिन- ·अहार सालसटु य, सहस्म लकवाचार कुन्जा ॥१०२॥ विभक्तिव्यत्ययात् प्रथमायां' रत्नपभाभियानायां अशीतिसह- वाणि "लक्षोपरि कुयात्" इत्युतरेण योगः, अमोतिसहस्राधिकं लक्षं पाहल्यमम्या इति गर्भः । तद्नु क्रमेण द्वितीयानि पृथ्वी द्वात्रिंशतं अष्टाविंशतिं विंशतिं च अष्टादश पोडश अटो महत्राणि लक्षोपरि (५०) मुनिचन्द्र रिविरगितगृतिसमेतं इगतीमा इगवीमा, नेनीम मया य होनि बत्तीसा । वत्तीमं नेत्र मया, मनमु यहाइमन्वगं ॥ ११ ॥ एकत्रिंगञ्छनान्येकविशानि त्रयनिगलनानि च भवन्ति द्वात्रि- शानि हात्रिंगचंब अतानि शुहानि मनम् नरकथ्वीषु · वृत्तादि- मर्यानं ' यथामन्यं वृत्तव्यन्त्र चनुग्नप्रमाणं भवतीनि, अतोऽपि ३१-३33:-१२० । यदा पुनग्नदेव गणित्रयं मील्यते तदाऽऽवलिकागतनकायामप्रमाणं त्रिपघागदधिकपण्णवतिशतरूप ९६२३ मंपद्यत इति ॥ १० ॥ इन्थमावलिकाप्रविष्टांग्नदिनगनुभयरूपानाबलिकाप्रविष्टेवपि वृत्त- यत्रचतुग्नान्प्रतिष्टथिवि समुदायेन च नकावामान्प्रतिपाद्य संप्रति रथिवीनामेव बाहल्यप्रमाणं प्रतिपादयन्नाह- पढमामीतिमहस्मा वतीमा अट्टीम वीमाय। कुर्यात् , एवं च कृते आसामेतदेव बाहल्यप्रमाणं भवतीति । अङ्क तोऽपि प्रथमायां १८००००, द्वितीयायां १२८०००, चतुया १२००००, पञ्चम्यां ११६०००, सप्तम्यां १०८००० ॥१०॥ अन्तटान्तरप्रमाणानयनायोपायमाह- शी १ त ३२०००, तृतीयायां ११८०००, पटयां फल २ ॥ अथ सर्वष्टथ्वीपु ·नरकेन्द्रप्रकरणम् । विसहस्राणा पुखी, सगपयरहिं तिसहस्सगुणिएहि । अणा वृणियपपरभाझ्या पत्थडंतरयं ।। १०३ ।। द्वान्यां सहस्राभ्यां वाहल्यमपेत्येति गम्यते. जना 'पृथ्वी रत्न- प्रभादिका कृता सती 'स्वक्पतरः : निजप्रस्तटेः कीदृशैः ? इत्याह- त्रिसहलगुणेरूना, तथा रूपोनितप्रतरभाजिता, किन् ? इत्याह- प्रस्तान्तरकं प्रस्तात्मन्तटस्यान्तरालं भवति । यथा-रत्नप्रभायां लममशीतिज्ञहलाधिकं चाहल्यन्, तचायन्तनेनोपरितनेन च सहस्रेणोनं खतं जातनरसप्ततिसहस्राधिक लक्षन्, तदनु त्रयोदशतु स्वअन्तटेषु निसहनगुणितेचपनीतेषु योऽवशिष्टो राशिस्तस्य न्वान्तप्रमाणेन रूपोनेन भागे हो लब्धं योजनानामेकादश सहस्राणि पञ्चशतानि न्यशीतानि, अङ्गतोऽपि ११९८३, अवशिष्टमिदं- उभयस्यापि च- तुनिरपवर्तने संपनो योजनविभागः, स चायं । एवमन्यास्वपि अन्तवान्तराण्यानेतन्यानीति ॥ १०३ ॥ यदभिप्रायेण स्वप्रतरविसह- वगुणितरित्युक्तं तदभिप्रायप्रकाशनायाह- हेटा यणा सहस्सं, उप्पिं संकुच सहस्समेगं तु । मझे तुसिर सहस्सं, तिगिण सहसिया णरया ॥१०॥ अधन्तात् तलभागे 'घनाः: निम्छिद्राः सहलं पादयोजनानां नर्वेऽपि नरकावासाः । 'उपिति उपरि संकुचन्तीति संकुचाः संकुचिता इत्यर्थः महनं 'एकंतु एकमेव । तथा मध्दे मध्यभागे 'पिराः रन्द्र- नापभानः सहस्रन्। एवं त्रीणि सहलाणि उदिताः प्रत्येक विनहरू- पाल्पा इत्यर्थः 'नरकाः इति नरकावासमन्तवा इति ॥१०॥ संमति प्रतिष्टविवि पत्भन्तवान्तरं तसूत्रकार मायादेवदर्शयद गायापकमाह- .

·अदि (५२) मुनिचन्द्रगिविरचितसिसमेत तेसीया पंच सया, एकारस चैव जोयगासहस्सा । रयणा पत्यतरमेगा वि य जोयणतिभागी ॥१०॥ सत्ताणउइसयाई, वितियाए पत्यतरं होति । पासत्तय तिगिण सया, वारस य सहस्स तझ्याग ।।१०६॥ छावहि सयं सोलस, सहस्स पंकाए दो तिभागा य । अड्डाइजसयाई, पणुवीस सहस्स धूमाए ॥ १०७ ।। वावराणसहस्साई, पंचव य होति जायणसयाई । पत्यडमंतरमेयं, तु छटपुटवीऍ गायव्यं ॥ १०८ ॥ त्र्यशीतानि पञ्च शतानि एकादश चैव योजनसहस्राणि 'रत्नायाँ रत्नप्रमायां 'प्रस्तटान्तरं ' प्रस्तटात्प्रस्तटम्यान्तरालम् , एकः च' इति समुच्चये योननत्रिभागो भवतीति, [अङ्कतोऽपि ११५८३४ ॥१०५ ॥ सप्तनवतिशतानि द्वितीयायां पृथिव्यां प्रस्तटान्तरं भवति, अवतोऽपि ९७००। एवं पञ्चसप्ततानि त्रीणि शतानि द्वादश च सहस्राणि तृतीयायां एथिव्याम्, अङ्कतोऽपि १२३७५ ॥ १०६ ॥ पट्पष्टं शतं पोडश सहस्राणि 'पसायां' पदप्रभायां एथिव्यां हो भागौ त्रिभागलक्षणौ योजनस्य, अङ्कतोऽपि १६१६६३ ।' चः समुच्चये । तथा 'अर्द्धतृतीयानि शतानि ' हे शते पञ्चाशदम्यधिक इत्यर्थः, पञ्चविंशतिः सहस्राणि 'धूमायां' धूमप्रभायामिति, अङ्कतोऽपि २५२५० ॥ १०७ ॥ द्विपञ्चाशत्सहस्राणि पञ्चैव च भवन्ति योजन- शतानि प्रस्तटान्तरं मकारोऽलाक्षणिकः, एतच 'तुः' पुनरर्थः पट- पृथिव्यां ज्ञातव्यमिति, अङ्कतोऽपि ५२५०० ॥ १०८ ॥ सप्तम्यां च कश्चिद्विशेषः समस्तीति तं दर्शयन्नाह-- ·नरकेन्द्रप्रकरणम् । छसु व हवति अंतर-मेयं चिय सत्तमाए हेटुवरि । निरयरहियं मुणेजा, सेसेसु निरंतरा निरया ॥ १०६ ॥ पदन्वेवप्रथिवीषु भवति अन्तरं प्रस्तदात्प्रस्तटस्य, यत एक एव प्रस्तटः सप्तम्यां वर्तते । ततोऽवधारणफलमाह-'एयं चिय' त्ति एतदेव पूर्वोक्तं प्रमाणं साईद्विपञ्चाशत्सहसस्वरूपं 'सप्तम्यां' नहातमःप्रभायां 'हेटुचरिं ' ति अधस्तादुपरि च, किम् ? इत्याह- निरवरहियं ति त्रिसहसरूपनरफावासरहितं मन्वीत । इदमत्र तात्पर्यम्-पटस्वेव पृथिवीप्वनेकप्रस्तटसद्भावादन्तरालं भवति । सप्तभ्यां त्वेक एव, ततश्च यत्प्रमाणमष्टसहस्राधिकलक्षस्वरूपं तत्सहलत्रयरूप- अन्तटप्रमाणरहितं द्विधारतं सदधस्तादुपरि च साईद्विपञ्चाशत्सहरू- लक्षणं क्षेत्रं नरकरहितं बोद्धव्यम् , असत्तोऽपि ५२५०० । अन्तरा- लविरहिते स्थाने का वार्ता ? इत्याह- शेषेपु ' अन्तरालविरहितेषु नियतक्षेत्रविभागेषु निरन्तरा निरया भवन्तीति ॥ १०९ ॥ संप्रति सीमन्तकमस्तटादप्रतिष्टानप्रस्तटं यावदेकस्यां दिशि विदिशि च विव- क्षितश्रेणौ वृत्तादयो ये नरकावासाम्तानुपजिज्ञासोरतिदिशन्नाह- एगदिसं जं सेदि, इच्छसि जे तत्य होति णिरया उ । तिगभइयसुद्धवट्टा, इग तसे दो य चउरंसे ॥ ११० ।। एकदिशि' पूर्वादिकायां उपलक्षणत्वाद्विदिशि चाग्नेय्यादिकायां या श्रेणिर्व्यवस्थिता विभक्तिव्यत्ययश्च प्रास्तत्वात् , 'इच्छसि' अभि- लपसि 'जे' इति यावन्तः तत्र' श्रेणौ भवन्ति नरकावासास्तान् ज्ञातुं 'तुः' पुनरर्थः, ततः किम् ? इत्याह-' त्रिकभक्तशुद्धवृत्ताः त्रिकमक्तायां श्रेणौ शुद्धाः-त्रिभागलब्धा वृत्ता भवन्ति, न कश्चित्तत्र -- ·. नहा मकर (५१) मुनिनामनिर्गमा प्रहरी कार्य इति भाव । गनि गम्पिनिमांगे पानी पलोमियने गले नसियने दोनोनि रदा हामिटी मानना नजारा यक क्षिप्त इति। इदमुकं भवति यदा पीमन्नका नित्याना या शिशि विदिदि ना ननादिनरावामप्रमाण जाणिनि नहा या कानिदेवोनपनाग दादिका उटनाग्गिानिका वाणिसालभ्यने तम्या विभिविभकामं लय तनत्यमनतरम्पलाए त्रिर स्थानेर व्याप्यने. यदि न विभ- कशेष एकको भवति तदा प्रयनगमी क्षिप्यने. ही पुनर्विभक्तशेर यदा भवनम्नटकम्यने एकथनग्ये निक्षिप्यते, ततो गुनादिप्रमाणं म्फुटं भवतीति || १ || पब मनन्वपि पृथ्वीप नरकावामन्वरूप मप्रपञ्च प्रतिपाद्य मानत नान्वेव मामान्येन प्रतिमन्नटं विद्योग चायुरुल्लष्टतो नबन्यता प्रतिपादयितुमिन्गाथायोडमक्रमाद एग नि सत्त दम मत्व वाम नह य नेनीमा । ग्यगादमु पुढवी मुं. उकाम टिनी : अयगगि ॥ ??? ।। एकं त्रीणि मत दा मतदाब हाविधानि तथा च वयस्त्रिंशत. अतगणीत्युत्तरेण संबन्धः, किन ! इत्याह - -- रत्नादिपु रत्नप्रभादियु पृथ्वीपु उत्कृष्टा स्थितिः · उत्कर्यप्राप्तमवस्थानं . तुः । पूरणार्थः 'अतराणि ' मागगेपमानीति ॥22॥ अथ जयन्या स्थितिरुच्यते- दसवाससहस्साई, एग ति मत्त दस तह य मत्तग्स । वावीसा अयगई, रयणार्डणं जहराणणं ॥ ११२ ।। दशवर्षमहस्राणि एकं त्रीणि मप्त दश तथा च सप्तदश द्वाविंशतिः 'अतराणि · सागरोपमानि, किन् ? इत्याह-रत्नादीनां रत्नप्रभा- . --

·No text on this page.

·মনিসংশিলাসিম दशभागाः, दश दशभागाः सागरोपगमेनेलार्थः । इन गापारलव्य तात्पम्-पप्रस्तटे ही दगभागी सागरोगमग जगन्गा, अगषोल्लया। सप्तमप्रस्तटे जयः मागरोपमदशभागा नान्गा जलार उल्लष्टा स्थितिः। एवं पूर्वप्रस्तटोत्कष्टान भागान नगन्गादे शापयता समान्यांत्रीकेन दशभागेनाम्गधिकानुल्लष्टपदे कुर्वता तावलेगं गायत्रयोदशप्रस्तटे नय सागरोपमदशभागा जान्गा, उल्टष्टा तु [दश] दशभागा इति ॥११५॥ इत्थं प्रथमप्टथिव्यां प्रतिप्रस्तट जान्यामुत्सष्टां च स्थितिं प्रतिपाद शेपास्वप्युल्लष्टां तां तावत्प्रतिपादयन्नाह---- उपरिखिटिइविसेसो, सगपयरविभाग इच्छसंगुगियो । उवरिमखिइठिइसहिओ, इच्छियपयरम्मि उकोसा ॥११६।। [उपरिक्षितिस्थितिविश्लेपः] उपरिक्षितिस्थितेः पात इत्यर्थः, स्वक- प्रतरविभागः क्रियते यश्च तत्र लभ्यते भागः सः 'इच्छासंगुणितः' इच्छ- याऽभीष्टप्रतरसंख्यालक्षणया गुणितः सन् 'उपरिमक्षितिस्थितिसहितः' सागरोपमादिपाश्चात्यष्टथ्वीस्थितिसमन्वितः [ 'इच्छितप्रतरे' ] अभीष्ट- प्रतरे उत्कृष्टा स्थितिर्भवति। इयमत्र भावना-यदा शर्कराप्रभायां प्रथम- प्रस्तट एवोत्कृष्टा स्थितिआतुमिप्यते तदा शर्कराप्रभाया उत्कृष्टस्थितेः सागरोपमत्रयलक्षणाया मध्याद्रत्नप्रभोत्कृष्टा स्थितिः सागरोपमलक्षणा पात्यते, ततो जातं सागरोपमद्वयम् , तच्चैकादशभिः शर्कराप्रभापतरे- रपहृतम् , अपहृते च लब्धौ द्वौ सागरोपमेकादशभागौ, तौ चेष्टप्रतर- प्रमाणेनैकलक्षणेन गुणिते “एकगुणं तत्तियं चेव" इति वचनात् तन्मात्र- स्थितावुपरितनक्षितिस्थित्या सह संयोजने तयोर्जातमिदमेकं साग- रोपमं द्वौ सागरोपमस्यैकादशभागौ, इयं च तत्रोत्कृष्टा स्थितिः ।

·नरकेन्द्रप्रकरणम् । (५७) एवं तावतेयं यावदेकाजामन्तटे हौसागरोपमैकादशभागावभीनतरसं- ल्ययादशलक्षणया गुणितो. ततो जाता द्वाविंशतिः सागरोपकादश- नागाः, तेषां चैकादशभिर्भागे हते लव्धे हे सागरोपमे. तत उपरितन- क्षित्या एकसागरोपमलक्षणया सह मीलने जातानि त्रीणि मागरोपमानि, इयमेव च तत्रोत्कृष्टा स्थितिः। एवमन्यातपि पृथ्वीषु प्रतिप्रस्तंटे परिमाव्योत्स्टा स्थितिरानेयेति ॥ ११६ ॥ इयं च भागवृद्धिः कातु कातु पृथ्वीपु भवति का च न नपति? इति दायलाह- रपणादीपुटवीणं, णायला जा खिई चयी ३ ॥ पंचमियाइवितेसो, जहएणसहियं फलं होइ ।। ११७ ॥ रत्नादिष्टवीनां प्रत्तदेषु ज्ञातव्या भागलिन्तापवायत् 'नितिः' स्थ्दी चतुर्थी । 'दुः' पूर्ववत् । ततः परं का वार्ता ? इत्याह-'पद्ध- स्यादिविदोपः । पञ्चम्यादिष्टथ्वीपु विशेषः प्रारथिव्यपेक्ष्या प्रलटे- वायुद्धी वर्तते. स चायन-भारष्टथ्वीचन्तनोपरितनन्धितियो- (से) पन्य स्वतभागापहारे सान्तदेषु भागलम पासीन । पवनीप्रति तु प्रथमत एव सभागसागरोपमलामः । यथा-पनी बा नागरोपमानि, पक्षम्यां तु मतददा पर स्थिति..तपादिः () जातं मत सागरोपमानि. तेषां पसनष्टध्वीतः पमिति ने मागरोप हौ च सागरोपममान्य पचभागो, वंदुमनिटकर- मंस्पया यदा मुल्यते तदा कपन पतं भवतीति विन्तदेवोत्रसमितिमा माहोस्पिरिन्पोऽपि विद मम्ति ! पाह-पन्यासहित 'रूकीजवानिनिनि "र- रितिथितिविद ):"इत्याविना नपाकन- ·4 (५८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं फलं' उत्कृष्टस्थितिलक्षणं भवतीति ॥ १७ ॥ आह विदितमे- तद्यदुदितं पञ्चम्याः प्रभृति विशेषः, परं द्वितीयादिपृथ्वीयु पष्ठादिप्रस्तटेयु भागगणनया यदा मागगेपमं लभ्यने नदा च का वार्ता ? इत्याह- पयम्मि जम्मि अयरं, सयलं बड्डा गणिजमागम्मि भाहिं तो करणं, छेयविभत्तं फलं होड ॥ ११८ ॥ प्रतरे यस्मिन · अतरं' मागगेपमं 'मकलं ' परिपूर्ण · वर्धते वृद्धिं याति, कथंभृते सति ? इत्याह- गण्यमाने ' संख्यायमान इत्यर्थः, तदनन्तरं किं विधेयम् ? इत्याह-भागस्ततः करणं वाह्यते, तत इष्टप्रतरे ये लब्धा भागास्ते छेदेन विभज्यन्ते, ततश्छेदविभक्तं फलं भवति । अयमत्र भावः-यथा द्वितीयष्टथिव्यामिष्टप्रतरे पष्टे एकादश- भक्तसागरोपमभागद्वयस्य मूलप्रतरलब्धस्य पड़भिगुणने जाता द्वादश भागाः, एतेषामेकादशभिर्भागे लब्धमेकं मागगेपममवशिष्टश्चैकादशभा- गः । ततः सप्तमप्रस्तटे तस्मिन्नवशिष्टंकादशभागे मूलप्रतरलब्धं भागद्वयं क्षिप्तं जातास्त्रय एकादशभागाः । अष्टम एतत्रयमध्ये हयक्षेपे पञ्च | नवमे पञ्चकमध्ये द्वयक्षेपे सप्त । दशमे मप्तसु द्वयक्षेपे नव । एकादशे तु नवसु द्वयक्षेपे जाता एकादश भागाः, एषां चकादशभिर्भागे दत्ते लब्धं पुनः सागरोपमम् , तस्मिंश्च षष्टप्रतरलब्धमागरोपमक्षेपे रत्नप्रभा [सागरोपम- क्षेपे च] सागरोपमत्रयम् , एतदेव च तत्रोत्कृष्टा स्थितिः । एवमन्यास्त्र- पि पृथ्वीषु स्वस्वभागक्षेपेण भावना कार्येति ।।? १८॥ इदानी द्वितीया- दिष्टथ्वीप्रस्तटेपु पत्रिंशत्संख्येपु प्रमाणं जघन्यमुल्कृष्टं च दर्शयन्नाह-- अयरोवमं जहरणं, वितियाए पत्थडम्मि पढमम्मि | अयरोवममुक्कोसं, एकारसभाग दो अण्णे ॥ ११६ ॥ -- ·नरकेन्द्रप्रकरणम्। (५९) न तीर्यत इत्यतरः-सागरस्तेनोपमा यस्य तदतरोपमं 'जघन्यं' जघन्यस्थितिप्रमाणन् . के ? इत्याह-द्वितीयायाः पृथिव्याः संवन्धिनि प्रस्तटे प्रथमे । तथा 'अतरोपन' उक्ततरूपमेव 'उत्कृष्टं स्थितिप्रमा- णमेकादशभागौ द्वावन्याचिति ॥११९॥ अस्यामेव शेषप्रतरातिदेशमाह- एवं विउत्तराए, बड्डीए नाव तिरिण अथराई । ताई चिय तझ्याए. पढने पयरे जहरणेणं ॥ १२० ।। ताई चिय उकोसा. चरो णवभाग होति अरगगे । चउरुत्तरिया बड्डी, रणेचन्या जाव सत्तयरा ।। १२१ ॥ सत्तेव चवीए, अयरांवम टिति जहरिगाया होइ । सत्तेव य उकोसा. तिरागोय य सत्तभागा उ ॥ १२२ ॥ ' एवं 'प्रथमप्रतरवद ' हयुत्तरया वृद्ध्या ' प्रनिप्रतमपनपाभा- गहयवृद्धिलक्षणया तावन्नेयं यावदेकादशप्रस्तटे जातानि त्रीण्यना.. एकन्य सागरोपमम्य रत्नप्रभाष्टथ्वीगत येहानुवर्तनाहयोग्य भागवृद्धि- वशेन लब्धत्वान । अथ वालुका प्रतीत्याह- तानि व श्रीणि सागरोपमानि तृतीयायां पृथिव्यां प्रथम प्रो • जयन्येन जपन्यतः स्थितिर्भवतीति ।।१२०॥ • तान्येव त्रीणि मागोपनि उन्टष्टा ' उत्वविती थितिः । चत्वारो नवभागाः 'नयमानी रतस्य सागरोपमम्च चत्वारो भागा इत्यर्थः, भवन्ति । बन्दै मागरोपमत्रयातिरेकिणः पुनः प्रथमप्रतरे । घर प्रकारे त पेपि इत्याह-चतुरत्तरिया पावसानोमनाना क्षणे वृद्धिर्नतव्या याददममवरे कालान्तरमामा !:: मोद गयी पियां भाटे अगोपनानि विभिन्न ·॥ अहम् ॥ द्वितीयं देवेन्द्रप्रकरणम् । -HO- उक्ता नरकेन्द्रकाः । संप्रति देवेन्द्रकान् वक्तुकामः प्राक्सामान्येन कृतमङ्गलाभिधेयादिनिर्देशोऽपि विस्मृतिशीलशिप्यसंस्मृत्यर्थमधिकारा- न्तरत्वाद्वा विशेषमङ्गलाभिधेयाभिधानायाह- तेलोकमत्थयत्थे, सिद्धे अभिवंदिऊण तिविहेण । देविंदया उ वोच्छं, गुरुबरसाणुसारेण ॥ १२८ ।। ' त्रैलोक्यमस्तकस्थान् ' सर्वासाधारणगुणग्रामरमणीयखरूपतया लोकत्रयोपरिवर्तिक्षेत्रव्यवस्थिततया च त्रिनगजनजातमौलिमाणिक्य- कल्पान् — सिद्धान् ' प्रागेव निरूपितनिरुक्तान् ' अभिवन्द्य ' प्रणाम- स्तवाम्यामभिवाद्य ' त्रिविधेन' मनोवाकायलक्षणेन करणेन, किम् ? इत्याह- देवेन्द्रकान् ' विमानावासविशेषान् ‘तुः ' पूरणे 'वक्ष्ये' अभिधास्ये 'गुरूपदेशानुसारेण' विमानप्रविभक्तिनामकाध्ययननिरू- पणनिपुणधिपणाधिकचिरन्तनाचार्यप्रवर्तितोपदेशानुवर्तनेन । अत्र च मङ्गलाभिधेयप्रयोजनसंवन्धचर्चः सामान्यमङ्गलाभिधायकादिसूत्रवत्खय- मेव वाच्य इति ॥ १२८ ॥ देवेन्द्रकानेव प्रमाणतोऽभिधित्सुराह- तेरस वारस छ पंच चेव चत्तारि चउसु कप्पेसु । गेवेज्जेसु तिय तिय, एगो उ अणुत्तरेसु भवे ॥ १२६ ॥ त्रयोदश सौधर्मेशानयोः प्रथमद्वितीयकल्लयोः समभूमिकयोः ।

·. . देवेन्द्रप्रकरणम्। (६३) द्वादश सनत्कुमारमाहेन्द्रयोस्तृतीयचतुर्थयोर्देवनिवासयोः समतयाऽव- स्थितयोः । पड़ ब्रह्मलोके पञ्चमदेवलोके । पञ्च चैव लान्तके पटे। चत्तारि ति चत्वारश्चत्वारो विमानेन्द्रकाः 'चतुर्यु ' चतुःसवयेषु, तद्यथा---शुक्र सप्तमे चत्वारः, सहलारेऽष्टमे चत्वारः, आनतप्राण- योन्समभूमिकयोश्चत्वारः, आरणाच्युतयोरपि समभूमिकयोश्चत्वारः । कल्पेषु ' देवाधिदानेपु-देवलोकप्रित्यर्थः, कल्पशन्नत्याधिवासपर्या- यस्यापि संभवात् , यथोत्तर--" सामर्थे वर्णनायां च, कल्पने छेदने था। औपन्ये चाधिवाले च, फल्पशब्दं विदुर्बुधाः ॥ १ ॥ तथा धेयकेषु : लोकाल्पग्रीवास्थानभयेयधम्तनमध्यमोपरितनसंहितेषु अन्येकमधातनामस्तनादिनदेन भिन्तेषु, नवनु दिमानविकोपेपु 'विक त्रिक' एकवम्मिन् नि, यात्रयः, सर्वे नयेत्यर्थः । “एकस्तु एकः पुनः • अनुत्तरेषु' सर्वदिमानोपन्विर्तितया प्राप्तानुत्तराभिधानेषु विमानभेदेषु, * भवेन' नायतेन्द्रक इति । एवं चने त्रयोदशादिमयमन्त्रकनीलने हापष्टिर्भवन्तीति । स्थापना चेयम्-१३।१२।६.५१४४४३३॥ २१ मर्वेऽपि ६२ ॥ १२९ ।। अत एवाह---- पावटि विमागिदा. परमावलिया वि तनिश व । एगट्टी पुणदीप, पेसा एकत्रपरिशीणा ॥ १० ॥ 'हापष्टिदिमानेका लोकदिमानादामपरका भवन्ति । तथा 'प्रथमावलियापि ' समागमतमध्यवर्ति (. १०..) विमानेयः प्रतीत्य र दिक्ष प्रहला दिशानन में- मालदिला. काहीद' कि । एकातिः पुनः दिनेमा पनि पुनः दिली

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। वनः २५ अञ्जन २६ वरमाल २७ बरिष्टाः २८ तथा च देवः २९ सोमः ३० च लाल ३१ बलभद्रः ३२ च, दीर्घत्वं च प्राक- तत्वात् । चक्रं ३३ गदा ३४ तस्तिकः ३६ नन्दावर्तः ३६ । इयं च पूर्वाईसमद्वितीयार्डा गोतिसंज्ञ गाया विशेयेति ॥ १३३ ॥ आभकरे य गिद्धी, के गल्ले य होइ बोधव्वे । वंभे भहिए पुण, वंभुत्तर लंतए चेव ॥ १३४ ॥ साभारः ३७ च गृद्धिः ३८ केतुः ३९ गल्डः ४० च भवति वोदल्यः । ब्रह्मा ४१ ब्रह्महितः पुनः ४२ ब्रह्मोत्तरः ४३ लोन्त- कः ४४ चैवेति ।। १३४ ॥ महसुकसहस्सारे, आणय तह पाणए य वोचव्वे । पुप्फमलंकारे बारणे य तह ऋचुर चेत्र ॥ १३५ ॥ महागुक्र ४५ सहलारो ४६ जानतः ४७ तथा प्राणतः ४८ च बोदव्यः । पुष्पं ४९ बलङ्कारः ६० जारणः ५१ च तथाऽच्युतः ५२ पेवेति ॥ ११९ ॥ सुदंसणे सुप्पबुद्धे, मणोरमे चैत्र होति वोपव्वे । ततो य सन्नोभहे. विसाले तुमणे इय ।। १३६ ॥ सुदर्शनः ५३ प्रबुद्धः ५४ मनोरमः ६६ चैव भवति वोडल्या 'ततश्च तदनन्तरं पुनः सर्वतोभद्रः ५६ विशालः ५७ सुननाः ५८ इति च । इयं च गाया "विपनाहरपादं च " इत्यादिगापालन- नुसारिणी विक्षेपेति ॥ १६६ ॥ वन्दन। राई ·(६६) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं सोमणसे पीइकरे, आइच्चे चैव होइ बोधव्ये । सचट्टसिद्धिणामे, सुरिंदया एते वावट्ठी ।। १३७ ॥ सौमनसः ५९ प्रीतिकरः ६० आदित्यः :६१ चैव भवति योद्धव्यः। सर्वार्थसिद्धिनामा ६२ । एवं ' सुरेन्द्रकाः ' विमानेन्द्रकाः ' एते ' ये प्रागुक्तास्ते द्वापष्टिवर्तत इति । अत्रोडुचन्द्रादीनि नामानि प्रस्तटानां प्रस्तटमध्यगतविमानानां च तुल्यतयाऽवबोद्धव्यानि । प्रस्तटा नाम समश्रेणितया व्यवस्थिता विमानावामा एव, न पुनम्तदाधारभृताऽन्या काचित्प्टथ्वी समम्ति, रत्नप्रभादीनामेवाधम्तात्सप्तानामेकम्याश्चेषत्प्रा- ग्भाराया उपरि पृथ्वीत्वेन शास्त्रे भणनादिति ॥ १३७ ॥ मंप्रत्याव- लिकागतविमानावासनामान्यभिधित्सुरिन्द्रकासन्नवर्तिचतुर्दिग्गतविमान- नामानि तावदाह- उडुप्पभं च पुग्वेण, उडुमझ दक्षिणे दिसाभागे । उडुयावत्तं अवरेणुडुसिटुं उत्तरे पासे ॥ १३८ ।। उडुप्रभं च ' [ उडुप्रभनामकं च 'पूर्वेण ' पूर्वम्यां दिशि, उडुमध्यं 'दक्षिणे दिग्भागे' दक्षिणस्यां दिशि, उडुकावतं 'अपरेण' अपरस्यां दिशि, ] उडुशिष्टं उत्तरे पार्थे । एपापि “ विषमाक्षरपादं च" इत्यादिगाथालक्षणानुयायिन्येवेति ॥ १३८ ॥ पूर्वदिग्गतावलिका- द्वितीयादिविमानानां नामनिर्देशायाह- पढमवितियादिपुव्वक्कमेण तह उडुपभस्स पुब्वेण । विज्जा नामविभत्ति, एगट्ठीए विमाणाणं ॥ १३६ ॥ प्रथमद्वितीयादिश्चासौ पूर्वक्रमश्च-पूर्वानुपूर्वीलक्षणम्तेन, तथेति पूर- णार्थः, 'उडुप्रभस्य ' अनन्तरमेवोपदर्शितस्य ‘पूर्वेण ' पूर्वस्यां दिशि - ·देवेन्द्रप्रकरणम्। (६७) विद्यात् : जानीयाद बुद्धिनान, कान् ? इत्याह नामविभक्तिः नामविभागं 'एकपष्टेः : एकपष्टिप्रमाणानां विमानानामिति ॥ १३९।। एनामेव गायापकेनाह- सत्यिय सिरिवच्छे बद्धमाणए अंकुसे झसे य जवे । छत्ते विमले कलसे, उसमे सीह समे सुरभी ॥ १४० ॥ स्वस्तिकः । श्रीवत्सः २ वईमानक: ३ अशः ४ झपः ५ च ययः ६ नं ७ ७ विमलः ( कलशः ९ वृपमः १० मिंहः ११ मनः १२ मुरभिः १३ इति ॥ १४० ।। जसहर सच्चोभहे, विमले सोचन्थिए मुभहे य । अगए विरए मुप्पभ, इंद महिंदे उपिंदे य ॥ १४१ ॥ यशोधरः ६४ मर्वतोभद्रः १५ विमलः १६ मौकम्निकः ।। मुभद्रश १८ अरजाः १९ विरजाः २० गुप्रभः कन्द्रः २२ मोन्द्रः २३ उपेन्द्रः २४ चेति ॥ १४ ॥ फसले पुमुद गालिगे. उप्पल परमेय पोरगए य । मोगंधिए तिगिच्चिय. वे.सर पंपग समोए य ॥३४॥ पगलं. ६५ कुमुद २६ नलिनं : उपर की चपीसी. २० च मोगन्धियः २६ निमित:::: परः ६१ लोपः ३५ क्षेति ॥ ३१ ॥ मानगर पं. गपादने हो, मी मलए । मंण लोगगने या. गामा सिधान !! मोठः :६१: :: : ६६ कटर

·No text on this page.

·ween १ देवेन्द्रप्रकरणम्। (६९) पूर्वस्यां दिशि विमानावासा उक्ता द्वितीयादयस्तदभिधाना एव दक्षि- गन्यां दिशि, परं मध्यशब्दोपपदा भणितव्याः, तद्यथा-मध्यखस्तिकः १ मध्यश्रीवत्सः २ मध्यवईमानकः ३ इत्यादि । एवमपरस्यां दिश्या- वर्तोपपदाः, यथा--आवर्तवस्तिकः १ आवर्तश्रीवत्सः २ आवर्त- वर्द्धमानकः ३ इत्यादि । एवमुत्तरस्यां शिष्टशब्दोपपदाः, यथा- शिष्टस्वस्तिकः १ शिष्टश्रीवत्सः २ शिष्टवर्धमानकः ३ इत्यादि । एवं चन्द्रादिशेपप्रस्तटेप्वपि स्वकीयेन्द्रकनामानुसारेण चन्द्रप्रभ १ चन्द्रमध्य- २ चन्द्रावर्त ३ चन्द्रशिष्टा ४ दिलक्षणेन पूर्वादिदिग्गतश्रेण्यादिभूत- विमानचतुप्कनामनिर्देशस्तावन्नेयो यावद् ग्रैवेयकपर्यन्तप्रस्तटे आदित्या- भिधाने-आदित्यप्रभ आदित्यमध्य आदित्यावर्त आदित्यशिष्ट इति । तथैतेप्वेव प्रस्तटेप्वावलिकाप्रविष्टद्वितीयादिविमानेषु दिक्चतुष्टयसंव- न्धिषु सर्वेषु स्वस्तिकमध्यस्वस्तिकावर्तस्वस्तिकशिष्टस्वस्तिकप्रभृतिर्नाम- निर्देशः श्रेणिपर्यन्त एकैकनामहान्या तावद्वाच्यो यावदादित्यप्रस्तटे स्वस्तिको मध्यस्वस्तिक आवर्तस्वस्तिकः शिष्टस्वस्तिक इति संभाव्यते, नरकप्रस्तटेप्वनेनैव क्रमेण नामनिर्देशादिति ॥ १४६ ॥ अथ प्रकीर्ण- काभिधानदेवावासघननामनिरूपणायाह- इट्टा वा सुभगा वा, णामा जे केइ अत्थि लोगम्मि । तन्नामगा विमाणा, भवंति वेमाणियसुराणं ॥ १४७ ।। इष्टाः : अभिलपणीयाः सर्वेन्द्रियाहादमाश्रित्य काकली- गीत-मयूररूप-कस्तूरिका-शर्करा-हंसतूलीप्रभृतयः, 'सुभगाः ' ख- भावत एव सुभगभावभाजः पुरन्दर-नरनाथ-पाथोनाथादयः, वाश- ब्दावन्योन्यसमुच्चये, के ? इत्याह-'नामाः परिणामा वस्तुविशेषा --

·No text on this page.

·- देवेन्द्रप्रकरणम्। (७५) न्यसेत् : आदि ' पञ्चलक्षणम् , ततः ' अन्तिमधनं ' सौधर्मप्रस्तटगत- विमानायं लभ्यते । तदेव यदा आदियुतं सद्गच्छाईगुणं क्रियते 'तुः' पुनरर्थः तदा 'सर्वधनं ' सर्वप्रस्तटश्रेणिगतविमानावासाग्रं संपद्यते । अयमत्र परमार्थ:-~-गच्छोत्तरयोः संवर्गे जाते हे शते अष्टचत्वारिंशे २४८, अत्र च चतुष्टयलक्षणे उत्तरेऽपनीते पञ्चकलक्षणे चादौ प्रक्षिप्ते लल्धे हे शते एकोनपञ्चाशदधिके २४९, एतत्सर्वार्थसिद्धयाख्यप्रथम- प्रस्तटापेक्षयाऽन्तिमो यः सौधर्माभिधानप्रथमकल्पे प्रथमप्रस्तटस्तत्र विमा- नाग्रं भवति । एतदेवादिना पञ्चलक्षणेन युक्तं सद्गच्छा नैकत्रिंशलक्ष गेन यदा गुण्यते तदाऽऽवलिकागतसर्वविमानानं संपद्यते, तच्चेदम्- अष्टसप्ततिशतानि चतुःसप्तत्यधिकानि ७८७४ ॥ १४९ ॥ यदा कश्चित्सौधर्मप्रथमप्रस्तटादुपरि गत्वा द्वितीयतृतीयादिप्रस्तटे विमानानं जिज्ञासति तदा कि विधेयम् ? इत्याह- जहिं पथडम्मि इच्छसि, सव्वविमाणाण सव्वसंखे । तं वावट्टिविसुद्धं, चउगुणिय सपंचगं पयरं ॥ १५० ।। ' द्वितीयादौ प्रस्तटे 'इच्छसि : अभिलषसि हे विमान- 'प्रमाणजिज्ञासो : 'सर्वविमानानां : आवलिकागतलक्षणानां 'सर्व- संक्षेपं ' समुदायसङ्ख्यां, तत्र किम् ? इत्याह-'ते' इष्टप्रतरं 'द्वाप- ष्टिविशुद्धं' द्वाषष्टेरपनीतं विधेहि, तत्र च यदवशिष्टं तत् 'चतुर्गुणितं चतुर्मिराहतं तदनु ' सपञ्चकं ' पञ्चकयुक्तं कृत्वा 'प्रतरं ' इष्टप्रतर- श्रेणिगतविमानाग्रमवबुध्यत । तथाहि-यदा कश्चिदिह पञ्चमप्रतरे विमानाग्रं बुभुत्सते तदा तत्सवचा पञ्चकलक्षणा द्वाषष्टेरपनीयते जाता सप्तपञ्चाशत् ५७, तम्यां चतुर्भिर्गुणितायां पञ्चकयुक्तायां च लब्धे द्वे न

·No text on this page.

·- देवेन्द्रप्रकरणम् । रोप्तानेर कालोना। ॥ १५२ ॥ पुनरप्युडुप्रस्तटमादौ रुत्वा प्रकारान्तरेण प्रस्तटप्रमाणाद्वि- मानप्रमाणानयनायाह इच्छा चउसंगुणिया, स्वहिया ऊणिया य पणगेणं । पत्ममुहाओ सुद्धा, माणं तं इटुपयरम्पि ।। १५३ ॥ इच्छा : अभीष्टप्रतरलक्षणा चतुःसंगुणिता रूपाधिका ' अनिता च 'उनीझता पुनः पञ्चकेन तथा 'प्रथममुखात् । सौधर्म [ प्रथम- प्रस्तटविमानावासाग्रलक्षणात् शुद्धा ' अपनीता सती यदवशिष्टं मानं श्रेणिगतविमानलक्षणं तत् इष्टप्रतरे ' पञ्चकादिरूपे.जा- नीहि । यथा--इच्छा सौधर्मपञ्चम ] प्रस्तटविमानप्रमाणलक्षणा चतुर्गुणा रूपाधिका पञ्चकोना सती संपत्तषोडशरूपा प्रथमप्रतटाया- देकोनपञ्चाशदधिकशतद्वयमानात् २४९ अपनीयते, यत्तत्रापनीतशेष त्रयस्त्रिंशदधिकशतद्वयलक्षण २३३ तत्तत्र प्रस्तटे श्रेणिगतविमानप्र- माणमिति ॥ १५३ ॥ संप्रतीष्टप्रमाणादेकदिग्गतविमानप्रमाणं सर्वार्थ- सिद्धप्रस्तटात्प्रस्तटप्रमाणं चाभिधित्सुराह- उडिं रूखूणं, चउभइयं तं भवेज एगदिसं । उवरिल्लाओ तइमं च पत्यहं तं वियाणाहि ॥ १५४ ॥ उद्दिष्टं ' विवक्षितं विमानप्रमाणं रूपोनं चतुर्विभक्तं क्रियते यत्तत्र लभ्यते तद्भवेदेकन्यां दिशि विमानमानं · उपरितनात् ' सर्वप्रस्तटो- परितनात्मस्तटात्सर्वार्थसिद्धाल्यात् 'तइमं ' ति तत्प्रमाणमनन्तरोक्त- न्यायलब्धेकदिग्गतविमानसमानसंख्यं 'चः: समुञ्चये प्रस्तटं तं यत्रैकादिम्गतदेवावासप्रमाणमानीतं 'विजानीहि ' अवबुध्यस्व । यथा केनचिढ़े शते त्रयस्त्रिंशदधिक विमानानामुपदर्शिते, ततस्तेषु विनाने ·(७८) मुनिचन्द्रमूरिविरचितवृत्तिसमेत मुद्दभूमिसमासद्धं, ओलंबगसंगुगं तु सव्वग्गं । वलए वलए य भवे, मुर्गगलयाणं तु संवेवो ॥ १६५॥ मुम्बभृम्योः-प्रनिकल्यं प्रागेवोक्तप्रमाणयोः ममामः-मीलनं तम्याद्धं- दलं मुखभृमिममामाह · अवरम्बकमंगुणं तु ' त्रयोदशद्वादशम्वप्रतर- प्रमाणगुणितमेव, किम ? इत्याह-... सर्वाग्रं 'आवलिकागतमर्वविमा- नप्रमाणं भवति । सर्वकल्पानुयाय्ययं व्यवहार इत्याह-'वलये वलये वलयाकारव्यवस्थितप्रम्नटसंबन्धासौधर्मादिदेवलोके, चकारः पुरणार्थः, भवेत् ' पूर्वोक्तकग्णन्यायाज्ञायेत · नरनिलयानां तु ' श्रेणिप्रतिब- द्धदेवावासानां पुनः · संक्षेपः सर्वाग्रलक्षणः । तथाहि-पौधर्मेशा- नयोर्मुखमेकोनपञ्चाशदधिकशतद्वयलक्षणं २४९, भूमिश्चकाधिकशत- द्वयस्वभावा २०१, अनयोः समासः पञ्चाशदधिकानि चत्वारि शतानि ४५०, एतददं पञ्चविंशत्यधिके हे शने २२५, एतच्च त्रयोदशलक्ष- णावलम्बकगुणितं सजातं सर्वाग्रं पञ्चविंशत्यधिककोनविंशच्छतलक्षण- मिति २९२५ । एवं शेषेप्वपि स्वधिया भावना कार्वेति ॥ १६ ॥ अथ प्रकीर्णकविमानप्रमाणानयनायाह- कप्पविमाणग्गाओ, सेढीवद्धे विसोहए सेसं। सयसयकप्पेसु भवे, पइयणगाणं परीमाणं ॥ १६६ ।। कल्पविमानाग्रात् ' सौधर्मादो यद्विमानायं द्वात्रिंशलक्षादिलक्षणं ततः सकाशात् , किम् ? इत्याह-'श्रेणिवद्धानि' आवलिकाश्रितानि विमानानि · विशोधयेत् । अपनयेत् । तत्र च यद ' शेषं ' उद्धरित तत् ‘स्वकस्वककल्पेषु ' सौधर्मादिपु 'भवेत् ' जायेत 'प्रकीर्णकानां पुप्पावकीर्णाभिधानविमानानां प्रमाणम् । तथाहि-सौधर्मेशानयोः क- .

·देवेन्द्रप्रकरणम् । (७९) स्पयोविमानानं पष्टिलक्षाः ६००००००, सन्माच्छ्रेणिप्रतिबद्धेषु पञ्च- विंशत्यधिककोनत्रिशच्छतलक्षणेप्वपनीतेषु यदवशिष्टमेकोनषष्टिलक्षस- तनवतिसहरुपञ्चसप्ततिलक्षणं तत्तयोः पुप्पावकीर्णायं भवति । अङ्क- तोऽपि ५९९७०७५ । एवं सर्वत्र भावना कार्येति ॥ १६६ ॥ अथ श्रेणिप्रतिवद्धानां पुष्पावकीर्णानां च प्रतिकल्पं कण्ठत एव प्रमाणानि प्रतिपादयितुं गाथाचतुर्दशकमाह- दो चेत्र सहस्साइं. सब चैव सयाई परणवीसाई । आवलियातु विमाणा, सोहम्मीसाणकप्पेसु ॥ १६७ ।। अरणहि सयसहस्सा, सत्ताणाई भवे सहस्साई । परणतरि विमाणा, हवंति पुप्फावकिरणाणं ॥ १६८ ।। हे चैव सहले नव चैव शतानि पञ्चविंशानि ‘ावलिकासु' श्रेणिपु विमानाः सौधर्मेशानकल्पयोर्वर्तन्त इति, अतोऽपि २९२५ ॥ १६७ ॥ एकोनषष्टिः शतसहताणि सतनवतिभवेयुः सहलागि पञ्चसप्ततिविनानानि भवन्ति पुपादकीर्णानां सौधर्मेशानयोरेवेति, महतोऽपि ५९९७०७५ ॥ १६८ ॥ दो चैव सहस्साई, सयमेगं चेव होइ णापव्वं । प्रावलियासु विमागा, सणकुमारे य माहेंदे ॥ १६६ ।। दस एव य सयसहस्सा, सत्ताणाई भवे सहस्साई । रणव य सया संपुरणा. हवंति पुप्फारफिरणाणं ॥ १७ ॥ द्वे व सहले शतमेकं चैव भवति ज्ञातव्यं नापलिकानु दिनानाः सनत्कुमारे चकारस्य व्यवहितसंबन्धानमाहेन्द्र चेति, जातोऽपि १०० ।। १६९ ।। 'दानव च सतनामानि एकोनलिहित्य

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (८३) चुलसीति सयसहस्सा. सत्ताणउई भवे सहस्साई । तेवीसं च विमाणा, उड़ेलोए समक्रवाया ॥ १८३ ॥ चतुरशीतिः शतसहस्राण्येकोननवतिर्भवेयुः सहस्राणि एकोन दिवड्ड : ति द्वयई साईमित्यर्थः, शतं तु पुप्पावकीर्णानामिति । ८४८९१४९ ॥ १८२॥ चतुरशीतिः शतमहलाणि सप्तनवतिभवेयुः महत्राणि त्रयोविंशतिश्च विमाना उर्वलोके समाख्याता इति । ८४९७०२३ ॥ १८३ ॥ अथोक्तमर्थ निगमयन् वृत्तव्यस्रचतुरल- प्रमाणप्रतिपादनाय प्रस्तावनामाह-~-- सोहम्पाईयाणं, अणुत्तरविमाणपज्जवसियाणं । युत्तं विमाणमाणं, इम्हि बट्टाइए चोच्छं ॥ १८४ ॥ सौधर्मादीनामनुत्तरविमानपर्यवसितानां देवस्थानविशेषाणां 'उक्तं' अभिहितं विमानमानम् । इदानीं 'सांप्रतमेव 'वृत्तादीनि वृत्तत्र्य- मचतुरस्राणि विमानानि 'वल्ये गणनाप्रमाणतो भणियानीति ॥ ८॥ एतत्प्रमाणानयनोपायभूने मुखभूमी प्रतिकल्पमेकादिदिगपेक्षया प्रतिमा- दचन तदानयनोपायभूतां गायां तावदाह- वावट्ठी खलु पदम, सेसा परपयररहिय होति मुता। सगपयर विगहिया. स्वहिं महा भूमी ॥ १५ ॥ हापष्टिविमानानि सौधर्मे मान प्रपनलगायलिशागलानि । निश्ये प्रथम आचं मुखमित्यर्थः । पाणि मनमहल- फाल्पद्वयनमलोपलान्तमादीनां पालानां संवन्धीनि परप्रतहिनि: अमेलनातनपल्सपेक्षया पर्वकल्पमत्वनोनीत निर्णय मुवान्देवोपरितनोपस्तिनपाए मपन्ति मुलानि । कान::

·P (1) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं स्वकीयस्वकीयदेवलोकप्रस्तटैः 'विरहितानि' उनीकतानि, किंविशिष्टः? इत्याह-'रूपोनैः' रूपरहितः, कानि? इत्याह—'मुखानि' आदय एव भूमयो भवन्ति । तथाहि-सौधर्मेशानयोझैपष्टिर्मुखम् । तदे सैनत्कुमारमाहेन्द्रकल्पापेक्षया परप्रतरेः सौधर्मेशानसत्केस्रयोदशभिर्विर- हितं लब्धैकोनपञ्चाशद्रूपं तयोः कल्पयोर्मुखं भवति । इदमेव च ब्रह्म- लोककल्पापेक्षया परप्रतरैः पूर्वकल्पद्वयसंबन्धिभिदशभिविरहितं लब्ध सप्तत्रिंशद्रूपं तत्र कल्पे मुखं भवति । एवं सर्वत्र | तथा सौधर्मेशान- त्वमुखं द्वापष्टिरूपं स्वकप्रतर रूपोनेः संपन्नद्वादशरूपैर्विरहितं लब्ध पञ्चाशद्रूपं भूमिर्भवति । एवं सनत्कुमारमाहेन्द्रकल्पयुगलकमुखमप्येकोन- पञ्चाशल्लक्षणं स्वकप्रतरै रूपोनैः संपन्नैकादशरूपैविरहितं लव्याप्टत्रिंश- द्रूपं भूमिर्भवति । तथा ब्रह्मलोके स्वमुखं सप्तत्रिंशद्रूपं स्वक्प्रतर रू. पोनेः संपन्नपञ्चकरूपैरूनीकृतं संपन्नद्वात्रिंशद्रूपं भूमिर्भवति । एवं सर्वत्र भावना कार्येति ॥ १८५ ॥ आह रत्नप्रभादिपु पृथ्वीपु दिन विदिक्षु च [ यथा पृथक् ] पृथग् मुखभूमिप्रज्ञापनोपलम्यते कल्पेञ्चपि किं तथैव प्रज्ञापना उत न ? इति (इत्याह )- मुहभूमीग्रो इणमो, दिसाण नो एत्थ होति विदिसाणं । जेण दिसावलियाओ, देवेमु ण होति विदिसामु ॥१८॥ मुखममयः ' इणमो' त्ति इमा अनन्तरमेव वक्ष्यमाणाः 'दिशां' पूर्वादिलक्षणानां संबन्धिन्यो भवन्ति । व्यवच्छेद्यमाह- न' न पुनः 'अत्र' देवलोकेषु भवन्ति विदिशां मुखभृमयः । कुनः ? इत्याद- 'येन ' कारणेन 'दिगावलिकाः ' दिवेव विमानश्रेणयः 'देवेषु ·- देवेन्द्रप्रकरणम्। (८५) देवाधिवासत्वेन देवलोकेपु, 'न' नैव भवन्ति विदित्वावलिका इति ॥ १८६ ॥ कण्ठत एव क्रमेण मुखभूमिप्रमाणानि गाथाद्वयेनाह- बावही उणपण्णा, सत्तत्तीस इगतीस छब्बीसा । बावीस द्वारा या, चोदस दस सत्त चउर मुहा ॥१८७॥ पण्णास अट्टतीसा, बत्तीसा सत्तवीस तेवीसा । उणवीस परणरेकारसेव अड पंच दो भूमी ॥ १८८ ॥ द्वापष्टिः सौधर्मेशानयोः, एकोनपञ्चाशत्सनत्कुमारमाहेन्द्रयोः, सप्त- त्रिंशदू ब्रह्मलोके, एकत्रिंशलान्तके, पविंशतिर्महाशुक्रे, द्वाविंशतिः सहस्रारे, ' अट्ठारा या ' त्ति अष्टादश चानतप्राणतयोः, चतुर्दशारणा- च्युतयोः, दशाधस्तन ग्रेवेयकत्रिके, सप्त मध्यमवेयकत्रिके, चत्वायु- परितनग्रेवेयकत्रिके ' मुखानि ' आदयः । सर्वार्थसिद्धौ त्वेककलक्षण- मुखसद्भावेऽपि मुखव्यतिरिक्तभूमिरहितस्य तस्य निष्फलत्वान्न भणनं रुतमिति ॥१८॥ पञ्चाशत्सौधर्मेशानयोः, अष्टत्रिंशत्सनत्कुमारमाहे- न्द्रयोः, द्वात्रिंशद ब्रह्मलोके, सप्तविंशतिर्लान्तके, त्रयोविंशतिर्महाशुक्रे, एकोनविंशतिः सहस्रारे, 'पण्णर त्ति पञ्चदशाऽऽनतप्राणतयोः, एकाद- शैवारणाच्युतयोः, अष्टावधस्तनग्रेवेयकत्रिके, [पञ्च मध्यमवेयकत्रिके, वे उपरितनग्रेवेयकत्रिके भूमयः । सर्वार्थसिद्धौ तु मुखव्यतिरि- क्तभूमेरभाव एवेति । मुखानि नावाचा ॥१८॥स्थापना- भूगयः अधुना गाथाष्टकेन फरणमाह- मुटभूमिसमासद्धं, सगपयरगुणं तु सोहागमुद्धं । तिहि भए तिर रानी, मोगद्गंगभागजया ॥ १८ ॥ ५०३८३२२७१९११ ·•० (८६) मुनिवन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं मुखमृमिसमामाई 'स्वकप्रतरगुणं तु ' सौधर्मादिस्वकीयप्रतरगुणित पुनः शोधनकशुद्धं क्रियते, ततस्त्रिभिर्भक्त तस्मिन् राशौ यलम्यते 'तिह रासि' त्ति तत्रिधा राशितया व्यवस्थाप्यते । ततः किं क्रियते ? इत्याह-शोधनककिकमागयुतौ त्र्यन्त्रचतुरन राशी क्रियते । अयमत्राभिप्रायः-सौधर्मशानयोमुखं द्वापष्टिः, भूमिश्च पञ्चाशत् , तत्समासादं षट्पञ्चाशत्, तम्यां खपतरेस्त्रयोदशमिगुणितायां जातानि सप्तशतान्यष्टाविंशत्यधिकानि, एतेभ्यश्चापनीते चतुर्दशलक्षणे शो- धनके जातानि सप्तशतानि चतुर्दशाधिकानि ७१४, पुनन्तेषु विभि- भक्तपु लब्धमष्टात्रिंशं शतद्वयम् , तम्मिन त्रिस्थानस्थिते शोधनकस्यापि चतुर्दशलक्षणस्य त्रिभिर्भागो दीयते, लब्धश्चतुप्ककः द्वौ चावशिष्टी, स च चतुष्ककस्त्रिषु स्थानेषु स्थाप्यते, ततो द्वौ चतुप्को व्यन्त्रेषु क्षिप्येते एकश्चतुरस्त्रेषु, यौ च द्वाववशिष्टौ तयोरप्येकल्यन्नेषु एकश्चतुर- नेप्विति ॥ १८९ ॥ यदा मुखभूमिसमासराशिः क्वापि कल्पे नार्थी- कर्तुं पार्यते तदा का वार्ता ? इत्याह- मुहभूमिसमासकए, रासी तु ण देज तत्य जो अद्धं । तस्स सगोलंबद्धं, गहेड गुण सेस जह पुव्वं ॥ १६० ।। मुखभूम्योः समासे कृते ‘राशिस्तु' राशिः पुनः 'न' नैव 'दद्यात प्रयच्छेत् 'तत्र' वृत्तादिप्रमाणानयने प्रक्रान्ते 'यः' कश्चित् ' अर्द्ध द्विरूपं भागं 'तस्य' राशेः 'खकावलम्वाई' निजकल्पप्रतरप्रमाणाई- लक्षणं 'गृहीत्वा' आदाय गुणय प्रस्तमेव राशिशेष (राशिं 'शेष') शोधनकशुद्ध्यादिकर्म 'यथा' इति दृष्टान्तार्थः 'पूर्व' नरकवक्तव्यता- यामिति ॥ १९० ॥ सौधर्मादिषु शोधनकप्रमाणमाह- ·देवेन्द्रप्रकरणम्। (८७) चोदन वारस छक्कं चारो पणगं च चउ तिनं पणगं । गजेनु तिय तियं. एको तेहि सन्ने वि ॥ १६१ ॥ चतुवंश माधदानयोः । द्वादश सनत्कुमारमाहेन्द्रयोः । पटकं कलेके । चत्वारि लालके । पञ्चकं च महाशुक्रे । 'चड 'ति चत्वानि महनारे । त्रिकमानतप्राणतयोः । पञ्चकमारणाच्युतयोः । 'प्रवे' यथाक्रममयन्तनमव्यमोपरितनेषु त्रिक त्रिकन । एका भनि। त्रिष्टिः सर्वेऽाति धापना-~-:४१२६।। २।। ३।५।३।३।३।२॥१९॥ यदनो विधेयं नाव- एवं वासनाओवर्णतु ले तिहा विभाजणं । नि वाम र सोरणमावि भानं ॥१२॥ पन्न सोधन बाहामात ' ज्यायोभाग विमानप्रमाणात प्रतिशल्यमापनीय निवासिय भनं हवा यनत्र लभ्यते तत्रि मसाने साथि ग्यादि । दुई दिनसम्म र भागम् ।। : ६६ निद ममा कालं. जल निका। को भागा न. पवार !! !! सर; --- མྨཡཔཎཡཔའ ན༌ མ; པ༌ ཝན: 4 -- 1.

·.
अनन्त-
(८८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं
गश्चतुरसे विमानराशावेव प्रक्षेप इति ॥ १९३ ॥ यदा शोधनकस्म
त्रिमिभक्तस्य किञ्चिदवशिप्यते तदा यत्कर्त्तव्यं तदाह-~
सोहणदोउवरिया, तत्थेगो तंसे (सि) एगो (ग) चउरंसे ।
एगुवरियं तंसे, एगा वाहा हवइ एसा ॥ १६४ ।।
यदा शोधनकस्य-चतुर्दशादिलक्षणम्य त्रिभिर्भक्तस्य द्वावुद्वरिती
भवतस्तदा । तत्र ' तयोरेकरूयने एकश्चतुरसे न्यसनीयः । यदा पुनः
एक-एककलक्षणमङ्कस्थानमुद्वरति लान्तकस्य सहवारस्य वा देवलोकम्य
संवन्धिनि चतुष्टयलक्षणे शोधनके तदैकमुद्वरितं त्र्यम्रराशौ न्यसेत् ।
एवं च कृते — एका ' पूर्वादिदिग्गता · वाहा ' मौधर्मेशानादिकल्प-
गतवृत्तत्र्यस्रचतुरस्रविमानप्रमाणलक्षणा श्रेणिर्भवति । एषा
रोक्तेति ॥ १९४ ॥ पूर्वोक्तमर्थ निगमयन मर्वदिग्गतवृत्तादिविमान-
प्रमाणानयनायाह-
एयं एगदिसम्ग, चउसंगुणियं तु होइ सबग्गं ।
वलए वलए एवं, वट्टा तंसा य चउरंसा ।। १६५ ।।
एतत् ' अनन्तरोक्तं ' एकदिगग्रं ' एकम्यां दिशि वृत्तादिपरि
माणम् , चतुःसंगुणितं ' तुः ' पुनरर्थे भवति सर्वाग्रमिति । एवं सति
यत्सिद्धं तदाह---'वलये वलये' सौधर्मशानकल्पद्वयादिलक्षणे · एवं
उक्तनीत्या वृत्तारूयस्राश्चकारस्य भिन्नक्रमत्वाच्चतुरस्राश्च गणनाप्रमाणतो
विज्ञातव्या भवन्तीति ॥ १९५ ॥ ये चात्रावलिकामध्यगता विमाने-
न्द्रकास्तेषां यद्विधेयं तदाह--
जे जत्तिया उ कप्पे, पत्यारा तत्तिया उ मज्मिल्ला ।
उपरिमरासीएते, पक्खेयव्वा जो वट्टा ॥ १६६ ॥

·देवेन्द्रप्रकरणम् । (८९) ये ' यावन्तः : त्रयोदशादिलक्षणाः 'तुः' पुनरर्थः ‘कल्पे' सौधर्मेशानादिलक्षणे 'प्रस्ताराः ' प्रस्तटाः ' तावन्तस्तु ' तावन्त एव 'मझिल्ल ति मध्यमा विमानेन्द्रकाः ‘उपरिमराशौ' वृत्तविमान- लक्षणे एते प्रक्षेप्तव्याः । अत्र हेतुमाह---'यतः यस्मात्कारणाद् वृत्तास्ते, उपरितनराशिश्च वृत्तसंवन्धी इति तेषां तत्र निक्षेप इति ॥ १९६ ॥ अस्य गाथाष्टकस्य भावना नरकेन्द्रककृतभावनानुसारेण स्वयमेवे- हावतारणीया । नवरं सुखाववोधार्थ पर्यन्तप्रस्तटभावनोच्यते--तत्र सर्वार्थसिद्धान्तटे एकस्यां दिश्येकस्यैव विमानस्य सद्भावात्तदेव मुखं तत्र भूमिः, ततो मुखभूम्योः समासाढे जात एकः, स च स्वपतरे- कलक्षणेन गुण्यते " एगगुणं तत्तियं चेव " ति वचनात्संभात एक एव, तम्माच्चैकलक्षणे शोधनके शोधिते स्थितं शून्यम् , तच वृत्तन्यस- चतुरललक्षणेषु त्रिषु स्थानेषु स्थाप्यते, ततः शोधनकस्याप्येकरूपस्य त्रिभिभागो दीयते. भागाभावाल्लब्धं शून्यमवशिष्ट ककः, तर अन्य त्रिपु म्यानेषु स्थाप्यते तत्र हे शून्ये त्र्यससंज्ञिने शून्यरागो क्षिप्येते, [एकं च चतुरममंज्ञिते. ततो “ राशिरविकतः खयोजनापगमे " इति वचनात उभयत्रापि स्थितं शुन्यमेव, यत्रककोऽगिट आमील यस. शून्ये क्षिप्यते लब्धमेकं त्र्यसविमानम् , एतदेव च तत्रैकाविमालदिनान- प्रमाणम् . दिवप्रतिवणवृत्तचतायो तत्राभावः । यदा देवदेव चतुर्मिण्यने मध्यवर्ती च वृत्तेन्द्रको मध्ये शिष्यते तदा पसल परन्तरे दिमानानं भवतीति । मंप्रत्यनेन करसेन पत्र का पद मादिप्रमामायाले लामाक्षादेव दरमिक मादाकार .

·(८८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेत
गश्चतुरसे विमानराशावेव प्रक्षेप इति ॥ १९३ ॥ यदा शोधनकम्म
त्रिभिर्भक्तम्य किञ्चिदवशिष्यते तदा यत्कर्तव्यं तदाह-
सोहणदोउरिया, नत्थेगो से (मि) एगो (ग) चउरंसे ।
एगुवरियं तंसे, एगा बाहा हवइ एसा ॥ १६४ ॥
यदा शोधनकम्य-चतुर्दशादिलक्षणम्य त्रिभिभक्तस्य हावुद्धरितौ
भवतस्तदा । तत्र ' तयोरेकरुयने एकश्चतुरले न्यसनीयः । यदा पुनः
एक-एककलक्षणमङ्कस्थानमुद्वरति लान्तकस्य सहस्रारम्य वा देवलोकम्य
संवन्धिनि चतुष्टयलक्षणे शोधनके तदेकमुद्दरितं त्र्यनराशौ न्यसेत् ।
एवं च कृते — एका ' पूर्वादिदिग्गता · वाहा ' सौधर्मेशानादिकल्प-
गतवृत्तत्र्यसूचतुरस्रविमानप्रमाणलक्षणा श्रेणिर्भवति 'एषा
' अनन्त-
रोक्तेति ॥ १९४ ॥ पूर्वोक्तमर्थ निगमयन् सर्वदिग्गतवृत्तादिविमान-
प्रमाणानयनायाह----
एयं एगदिसम्ग, चउसंगुणियं तु होइ सव्वग्गं ।
वलए वलए एवं, वहा तंसा य चउरंसा ।। १९५ ॥
एतत् ' अनन्तरोक्तं ' एकदिगग्रं' एकम्यां दिशि वृत्तादिपरि-
माणम् , चतुःसंगुणितं 'तु: ' पुनरर्थे भवति सर्वाग्रमिति । एवं सति
यत्सिद्धं तदाह-'वलये वलये' सौधर्मेशानकल्पद्वयादिलक्षणे · एवं'
उक्तनीत्या वृत्तारूयसाश्चकारस्य भिन्नक्रमत्वाच्चतुरस्राश्च गणनाप्रमाणतो
विज्ञातव्या भवन्तीति ॥ १९५ ।। ये चात्रावलिकामध्यगता विमाने-
न्द्रकास्तेषां यद्विधेयं तदाह---
जे जत्तिया उ कप्पे, पत्यारा तत्तिया उ ममिल्ला ।
उवरिमरासीएते, पक्वेयन्वा जो वट्टा ॥ १६६ ॥

·ये ' यावन्तः . देवेन्द्रप्रकरणम् । (८९) त्रयोदशादिलक्षणाः 'तु: : पुनरर्थः 'कल्पे' सौधर्मशानादिलक्षणे 'प्रस्ताराः ' प्रस्तटाः ' तावन्तस्तु ' तावन्त एव 'मझिल्ल ति मध्यमा विमानेन्द्रकाः 'उपरिमराशौ: वृत्तविमान- लक्षणे एते प्रक्षेप्तव्याः अत्र हेतुमाह 'यतः यस्मात्कारणाद् वृत्तास्ते, उपरितनराशिश्च वृत्तसंबन्धी इति तेषां तत्र निक्षेप इति ॥ १९६ ॥ अन्य गाथाष्टकस्य भावना नरकेन्द्रकरुतभावनानुसारेण स्वयमेवे- हावतारणीया । नवरं सुखाववोधार्थ पर्यन्तप्रन्तटभावनोच्यते- सर्वार्थसिहअन्तटे एकम्यां दिश्येकम्येव विमानस्य सद्भावात्तदेव मुलं तत्र भूमिः, ततो मुखभूभ्योः समासाः जात एकः, स च स्वभतरे- पैकलक्षणेन गुण्यते " एगगुणं तत्तियं चेव " ति वचनात्संनात एक एव, तम्माञ्चकलक्षणे शोधनके शोधिते स्थितं शून्यन् . तब वृत्तत्र्यव- चतुरसलक्षणेषु त्रिषु स्थानेषु स्थाप्यते. ततः शोधनकस्याप्येकरूपस्य त्रिभिभागो दीयते. भागाभावाल्लब्धं शून्यमवशिष्ट ककः, तर अन्य त्रिपु स्थानेषु स्थाप्यते तत्र हे शून्ये त्र्यसमंझिने गन्यागी जिले, [एपं. च चदरममंज्ञिते.) ततो " राशिरविस्तः खयोजनाम" इति वचनात उभयत्रापि स्थित शन्यमेव, यवेककोऽवशिष्ट सनील - शुन्ये क्षिप्यने नल्यमेवं व्यसदिमानम् , एतदेव च कविगत दिन- प्रमाणम्. दिवानिवृत्तपदरम्यो तागायः । यदा देव चमिण्यने मध्यवर्ती न दत्तेन्द्रको नये डिपदे तदा परब पर्यन्तरे दिमाता भवतीति ! मंचन करेन बाद गादिप्रमाणमाया मायदेव दीपिका-

·(९०) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं
पराणहमसीया, दुसत्तरगा य णव गाव सया उ ।
सोहम्मे ईसाणे, वहा तंसा य चउग्सा ॥ १७ ॥
पञ्चषष्टानि, मकारोऽलाक्षणिकः अष्टागीतानि हिमप्तत्यग्राणि च
नव नव शतानि 'तुः' पृरणे मौधर्मे ईशाने वृत्तारूयम्राश्चकारम्य व्यव-
हितसंबन्धाच्चतुरस्राश्च, एवमुत्तरत्रापि चकारम्य संबन्ध, यथामवयं
भवन्ति । म्थापना-९६५ । ९८८ । ९७२ ॥ १९७ ||
छ च सया वाणउया, सत्त सया वाग्मुत्तग होति ।
छ च सया छगणउया, वट्टादि सणंकुमारमादि || १९८ ।।
षट् च शतानि द्वानवतानि, सप्त शतानि हादगोत्तगणि भवन्ति,
षट् च शतानि षण्णवतानि, किम् ? इत्याह-... वृत्तादि · वृत्तत्यन
चतुरस्रप्रमाणं ' सनत्कुमारमाहेन्द्रे' उभयरूपे देवनिवेशे ६९२ ।
७१२ । ६९६ । इयं च गाथा गीतिसंज्ञा योद्धव्येति ॥ १९८ ॥
चोवत्तर चुलसीया, छसत्तरग्गा दुवे दुव सया उ ।
कप्पम्मि वंभलोए, बट्टा तंसा य चउरंसा ॥ १६६ ।।
चतुःमप्ततानि चतुरशीतानि पट्सप्तत्यग्राणि 'दुवे दुव ' ति हे हे
तुशव्दम्यावधारणार्थस्येह संवन्धाढे एव शते कल्पे ब्रह्मलोके वृत्तारूय
नाश्चतुरस्राश्च विमाना भवन्तीति । २७४ । २८४।२७६ ॥१९९ ॥
तेणग्यं चेव सयं, दो चैव सया सयं च वागाउयं ।
कप्पम्मि लंतगम्मी, बट्टा तंसा य चउरंसा ॥२०० ।।
त्रिनक्तं चैव शतं, हे चैव शते अन्यूनाधिके, शतं च द्वानवतं
कल्पे लान्तके वृत्तारूयस्राश्चतुरस्राश्च विमाना भवन्तीति । १९३ ।
२०० । १९२ ॥ २०० ॥

·, देवेन्द्रप्रकरणम् । (९१) अहावीसं च सय, छत्तीस सयं सयं च बत्तीसं । कप्पम्मि महासुको वट्टा तंसा य चउरंसा ।। २०१॥ [अष्टाविंशं च शतं, षट्त्रिंशं शतं, शतं च 'द्वात्रिंशं' द्वात्रिंशद- धिकं कल्पे महाशुक्रे वृत्तारूयस्राश्चतुरस्राच विमाना भवन्तीति । १२८ । १३६ । १३२] || २०१ ।। अद्भुत्तरं च सोलं, अह सयं चैव होअणूणं तु । कप्पम्मि सहस्सारे, बट्टा तंसा य चउरंसा ॥ २०२॥ अष्टोत्तरं च शतं 'पोडशं' इति षोडशोत्तरं [ शतं ] 'अष्टशतं चैव : अष्टाभिरधिकमेव शतं भवत्यन्यूनाधिकं, 'तुः ' पुनरर्थे भिन्न- क्रमश, ततः कल्पे सहस्रारे पुनर्वृत्ताज्यस्राश्चतुरस्राश्चेति । १०८1 ११६ । १०८ ॥ २०२॥ अडसीती वाणई, अट्ठासीती य होंति वोधन्वा । आणयपाणयकप्पे, वट्टा तंसा य चउरंसा ॥ २०३ ।। अष्टाशीतिॉनवतिरष्टाशीतिश्च भवन्ति योद्धव्या आनतप्राणतकल्पे वृत्तास्यसाश्चतुरस्राश्चेति । ८८ । ९२ । ८८ ॥ २०३ ॥ चउसही बावत्तरि, अट्ठी चैव होइ वोधन्वा । मारणअच्चुयकप्पे, बट्टा तंसा य चउरंसा ।। २०४ ॥ चतुःपष्टिसिप्ततिरष्टपष्टिश्चैव भवति योद्धव्या आरणाच्युतकल्प वृत्तारुयसाश्चतुरसाम्रोति । ६४ । ७२ । ६८ ॥ २०४ ॥ पणतीसा चत्ता पा. छत्तीसा हहिमम्मि गन्ने । नेवीस टावीसा. चवीसा चेव मज्झिमए ॥ २० ॥ यं गाया मजाद पता श्रीमानल्पवित्रा निरनिविदा

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (९१) अट्ठावीसं च सय, छत्तीस संयं सयं च बत्तीसं । कप्पम्मि महासुके, बट्टा तंसा य चउरंसा ॥ २०१॥ [अष्टाविंशं च शतं, पत्रिंशं शतं, शतं च 'डात्रिंश' द्वात्रिंशद- धिकं कल्पे महाशुक्रे वृत्तारुयलाश्चतुरस्राश्च विमाना भवन्तीति । १२८।१३६ । १३२॥ २०१॥ अंदुत्तरं च सोलं, अट्ठ सयं चेव होअणूणं तु । कप्पम्मि सहस्सारे, बट्टा तंसा य चउरंसा ॥ २०२॥ अष्टोत्तरं च शतं 'पोडशं' इति पोडशोत्तरं [ शतं ] 'अष्टशतं चैव 'अष्टाभिरधिकमेव शतं भवत्यन्यूनाधिकं, 'तु: ' पुनरर्थे भिन्न- क्रमश्व, ततः कल्पे सहस्रारे पुनर्वृत्तारूयस्राश्चतुरस्राश्चेति । १० अडसीती वाणई. अट्ठासीती य होति बोधव्वा । आणयपाणयकप्पे. वट्टा तंसा य चउरंसा ।। २०३ ॥ अष्टाशीतिनवतिरष्टाशीतिश्च भवन्ति बोडव्या आनतप्राणतकल्पे वृत्तास्यताश्चतुरताश्चेति । << 1 ९२ / ८८ ॥ २०३ ॥ चउसही वावत्तरि, अट्ठी चेव होइ वोधन्वा । भारणअच्चुयकप्पे. वहा तंसा य चउरंसा ॥ २०४ ॥ चतुःषष्टि सप्ततिरष्टपष्टिश्चैव भवति बोद्धव्या आरणाच्युतकरूपे वृत्तारुयलाचतुरसायेति । ६४ । ७२ । ६८ ॥ २०४ ॥ पणतीसा चत्ता या. छत्तीसा हहिमम्मि गैजे । तेवीस हावीसा, चवीसा चेव मज्झिमए ॥२०५ ॥ १ इ गाया मजाद पतिता पर श्रीनन्मलगिरिविर हत्संग्रहरित्तिनोज तिखिता।

·No text on this page.

·- देवेन्द्रप्रकरणम्। (९३) नैकत्रिंशद्रूपेण गुण्यते ततो जातान्येकोनविंशतिशतानि त्रिपञ्चाशद- धिकानि, तेभ्यश्च शोधनकं त्रिषष्टिः शोध्यते ततो जातान्यष्टादशशतानि नवत्यधिकानि १८९०, अस्य च राशेस्त्रिभिर्भागे दत्ते लब्धानि षट् शतानि त्रिंशदधिकानि ६३०, एतानि च वृत्तव्यस्त्रचतुरस्रलक्षणेषु त्रिषु स्थानेषु स्थाप्यन्ते, तदनु शोधनकस्यापि त्रिभिर्भागो दीयते लब्धा एकविंशतिः २१, इयमपि त्रिपु स्थानेषु न्यस्यते, ततो वे एकविंशती त्र्यस्त्रेषु क्षिप्येते एका च चतुरस्रेषु, एवं च कृते लब्धं यथाक्रममेक- दिक्प्रतिवद्धवृत्तव्यस्रचतुरस्रविमानमानमिदम्-वृत्त० ६३० त्र्यम् ६७२ चतुरस्र० ६५१ । यदा त्वेतदेव राशित्रयं प्रत्येकं चतुर्भिर्गु- ण्यते वृत्तराशौ च द्वापष्टिरिन्द्रकाः क्षिप्यन्ते तदा सर्वदेवस्थानप्रति- बददिक्चतुष्टयवर्त्तिवृत्तादिविमानप्रमाणं भवतीति ॥ २०७॥ तदेव साक्षादभिधातुमाह- पणुवीसं वासीया, छन्वीसं चेव अट्टसीयाई । छब्बीसं चउरहिया, वहादीयाण सव्वगं ।। २०८।। पञ्चविंशतिः शतानीति गम्यते वाशीतानि, पविंशतिवाटा- शीतिः, पइविंशतिशतानि चतुरधिकानि, किम् ? इत्याह-वृत्तादीनां विमानानां सर्वाग्रं भवतीति । २५८२।२६८८१२६०१ ॥२०८11 रत्वं वृत्तादिविमानप्रमाणे प्रत्येक सामन्येन च प्रतिपाय मंतिमी- मेंशानयोः सनत्कुमारमाहेन्द्रयोश्च कल्पयोर्यानि विमानानि यन्येन्द्रमा ऽऽभवन्ति तत्प्रतिपादनायाह---- पावही पावलिया. पुजिमा दक्षिणा य बाय । सपारस पत्रवाणं. एना सादी पामपाए ।। २०६॥

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (९३) नैकत्रिंशद्रूपेण गुण्यते ततो जातान्येकोनविंशतिशतानि त्रिपञ्चाशद- धिकानि, तेभ्यश्च शोधनकं त्रिषष्टिः शोध्यते ततो जातान्यष्टादशशतानि नवत्यधिकानि १८९०, अस्य च राशेस्त्रिभिर्भागे दत्ते लब्धानि षट् शतानि त्रिंशदधिकानि ६३०, एतानि च वृत्तत्र्यनचतुरसलक्षणेषु त्रिषु स्थानेषु स्थाप्यन्ते, तदनु शोधनकस्यापि त्रिभिर्भागो दीयते लब्धा एकविंशतिः २१. इयमपि त्रिपु स्थानेषु न्यस्यते, ततो हे एकविंशती त्र्यनेषु क्षिप्येते एका च चतुरस्रेषु, एवं च कृते लब्धं यथाक्रममेक- दिक्प्रतिबद्धवृत्तत्र्यस्रचतुरनविमानमानमिदम्-वृत्त० ६३० त्र्यस ६७२ चतुरस्त्र ० ६५१ । यदा त्वेतदेव राशिवयं प्रत्येकं चतुर्भिगु- ण्यने वृत्तराशौ च द्वापष्टिरिन्द्रकाः क्षिप्यन्ते तदा सर्वदेवस्थानप्रति- वददिक्चतुष्टयवर्त्तिवृत्तादिविमानप्रमाणं भवतीति ॥ २०७ ॥ तदेव साक्षादभिधातुमाह- पणुवीसं वासीया, छन्वीसं चेव अहसीयाई । छन्वीसं चउरहिया, वहादीयाण सव्वगं ॥ २०८।। पञ्चविंशतिः शतानीति गम्यते द्वाशीतानि, षड्विंशतिश्चैवाष्टा- शीतिः, पडूविंशतिशतानि चतुरधिकानि, किम् ? इत्याह-वृत्तादीनां विमानानां सवाग्रं भवतीति । २५८२ | २६८८१२६०४॥२०॥ इत्यं वृत्तादिविमानप्रमाणं प्रत्येकं सामन्त्येन च प्रतिपाद्य संप्रति सौध- मेंशानयोः सनत्कुमारमाहेन्द्रयोश्च कल्पयोर्यानि विमानानि यस्येन्द्रन्या- ऽऽभवन्ति तत्प्रतिपादनायाह- वावट्ठी आवलिया. पुरच्छिमा दक्षिणा य अवरा य । सबस्स पत्यडाणं. एसा बादी पहमपाए ॥ २० ॥ - -

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (९७) विशत्यधिकसप्तशतलक्षणः शक्रस्याऽऽभवतीति ।। २१६ ।। इत्थं सामा- न्यतो वृत्तादिविमानानामाभवव्यवहारं प्रतिपाद्य संप्रति पूर्वोक्तमर्थ निगमयन् वृत्तादिविमानाऽऽभवद्रव्यवहारमेव संख्यया प्रतिपादयितुकामः संबन्धमारचयन् गाथाद्वयमाह--- एवं एते भणिया, वहा तसा तहेब चउरंसा । सोहम्माईयाणं, सन्वेसि आणुपुचीए ॥ २१७ ।। संपइ पुण सोहम्मे, ईसाणे चैव सकराईणं । वट्टाई केवड्या, कस्स त्ति अओ परं वोच्छं ॥ २१८ ॥ एवं : अनेन प्रकारेण 'एते' विमानाः ‘भणिताः ' उक्ता वृत्तारूयतास्तथैव चतुरस्राः, केयान् ? इत्याह-'सौधर्मादीनां 'सोध- मेंशानद्वयादिकल्पानां 'सर्वेषां समस्तानां 'आनुपूर्त्या अनुक्रमेणेति ॥२१॥ संपति पुनः सौधर्मे ईशाने चैव सक्कराईणं' ति शकः शक्र एक, ततोऽप्यतिशयेन राजनादाना-ईशानेन्द्रः, ततः शकरान- योः-सौधर्मेशाननायकयोरित्यर्थः, 'वृत्तादयः विमानविशेपाः क्रियन्तः कस्य ' इति शक्रादेः ' इति । एतत् 'अतः परं' एतदूर्द्ध 'वाये भणियनीति ॥ २६८ ॥ एतदुपयोगि तावत्करणनाह- मुहभूमिसमासद्धं. मोलम्बगुणं ससोहणगरयिं । तिहि भइए तिह रासी. सोहणगदुर्गगभागजुया ॥२१॥ मुखभूनिसनामाई 'अदलम्बगुणं' अवलम्बकेन त्रयोदयरूले गुपितं न्दशोधनकरहितं क्रियते, ततोऽन्निद दो त्रिनिर्मक्ते वल्लभ्यते तत् तिहानि ति त्रिप्रकारमादित्या व्यवसायते। एलेवेव

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (९९) पादित्यर्थः, गुणयेन ' तायेत ततः तदनन्तरं दोढं नि विभक्तिव्यत्ययाहाभ्यामिति ॥ २२२ ॥ एतदेव भावयन्नाह- जो तत्य तंसरासी, परंसाणं व जो भवे रासी । एने दोरिण विगी, दोहि गुणे व तीहि तु ।।२२३।। यः । तत्र 'त्रिषु गमिषु नव्ये ! स्थित लयलगागिः चतुरना। व विमानानां यो भवेत्राशिः. एतौ हावपि गमो हास्यां गुपयन । नादो कन्यमाणो भित्तमः, ततः कति वृत्तविनानि पुनः त्रिभिगुणवदिति ।। २२३ । नतो चन्दलं नवाद-. गगनी निगो. नेग्म मस्मिल्लगा : नो पन्छा। पववेचन्या बंग चव होनालिविकाणा ॥२२४ ।। याकगणितिगुः सनो यदा भवति नदा यो र हनन्काः पुनम्नत्र निगुणितान्न पाया गया कि नो भवन्ति • आपतिविमानाः गया न। मदन याचा कि विनासनिप्रायः मानिन:- - विमानानि नानि रम्यक सामा:: मिस दिन मानी :: गरेका མདཔrས་ . । .

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम् । (१०३) एकत्रिंशत् 'शतसहताणि लक्षाः अष्टानवतिर्भवेत्सहस्राणि द्वे च शते विनवते सौधर्मे 'पुप्पकीर्णानां' पुष्पप्रकरवद्विप्रकीर्णरूपाणां पुप्पावकीर्णानामित्यर्थः, सौधर्मसामान्यविमानेभ्यो द्वात्रिंशलक्षप्रमाणेभ्यः सप्तदशशतानां सप्तोत्तराणां श्रेणिप्रतिवद्धविमानानां शोधने शेषस्य पुप्पावकीर्णराशेरेतत्संख्यन्य संभवादिति ॥ २३२ ॥ सत्तावीस लक्खा, अट्ठाणतिं भवे सहस्साई । सत्त सया वासीया, ईसाणे पुप्फकिरणाणं ।। २३३ ॥ सप्तविंशतिलक्षा अष्टानपतिर्भवेयुः सहस्राणि सप्त शतानि व्य- शीतानीशाने पुप्पकीर्णानाम् , अत्रापि ईशानविमानेभ्योऽष्टाविंशति- लक्षप्रमाणेभ्योऽष्टादशाधिकद्वादशशतप्रमाण श्रेणिप्रतिबद्धविमानशोधनके रुते प्रस्तुतविनानसंख्यासंभव इति ॥ २३३ ॥ अथ सनत्कुमारमा- हेन्द्रयोःश्रेणिगतविमानप्रमाणानयनाय करणं करणफलं चगाथाष्टकेनाह- अउणापरणडतीसामुहभूमिसमास अद्धगं णेच्छे । वारसत्रो अोलंबो, तस्तद्धं गेपिंह गुणए ॥ २३४ ।। एकोनपञ्चाशदष्टत्रिंशलक्षणयोर्मुखभूम्योः समासः सप्ताशीतिलक्षणः अर्द्धक-अर्द्धभावलक्षगं 'न' नैव 'इच्छति प्रतिपद्यते यतः ततः 'द्वादशकोऽवलम्बः प्रस्तप्रमाणलक्षणो यो वर्तते तम्याई गृहीत्वा तेन गुणयेन्मुखभूमिसमासा मेवेति ।। २६४ ।। तो वारस सोहणयं. प्राणहि तिहिं च तो हरे भाग । भागहिए जलद्धं, तत्य सर्व सत्तरं होई ।। २३५ ॥ ततोऽवलम्बाईगणितमुखभूमिसनामरा संपलद्वाविंशत्यधिकपञ्च- हादशाशोधनकं अपनय मध्य, विभिश्व 'ततः राममार

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (१०५) पंच सया बावीसा, तिरणेव सया उ होंति छप्पण्णा । तिरिण सया अडयाला, सणंकुमारस्स चट्टादी ॥ २३६ ॥ पञ्च शतानि द्वाविंशानि, त्रीण्येव शतानि तु भवन्ति षट्पञ्चाशानि, त्रीणि शतान्यष्टचत्वारिंशानि 'सनत्कुमारस्य' तृतीयकल्पप्रभोः 'वृत्ता- दीनि वृत्तन्यत्रचतुरसाणि विमानानि यथासंख्यं भवन्तीति ।। २३९ ।। मादित्यो रासी, पुच्वं पडिरासिजण जो विओ। तत्य उ वट्टगरासिं, एगगुणं दुगुणमियरं तु ॥ २४० ॥ माहेन्द्रस्यः ‘राशिः वृत्तत्र्यलचतुरतसंज्ञितः ‘पूर्व' सनत्कुमार- वृत्तादिविमानानयनावसरे प्रतिराश्य द्वितीयराशिरूपतया कृत्वा यः स्थापित आसीत् 'तत्र तु' तस्मिन् राशित्रये पुनर्वृत्तकराशिमेस्गुणं कुर्यात् , औदीच्यश्रेणिगतविमानानामेव माहेन्द्रनान्न इन्द्रस्याऽऽभाव्य- त्वात् । हिगुणं 'इतरं तु' इतरं पुनः-त्र्यसराशिं चतुरसराशिं च कुर्यात् , यतो माहेन्द्रस्य औदीच्य [B] यसराशिश्चतुरसराशिश्च शुद्ध एवाऽऽभवति, पौरस्त्यपाश्चात्ययोवार्डम मिति कृत्वा द्विगुणावेतौ राशी क्रियेते इति ॥ २४० ॥ एवं सति यदापनं माहेन्द्रे तदर्शयलाह- सत्तर संयं अण्णं, तिरणेव सया हवंति छप्पण्णा। तिरिण सया अडयाला, वट्टादि महिंदसकस्स ॥२४१।। सप्ततं शतं शतं सप्तत्यधिकमित्यर्थः अनूनं परिपूर्ण त्रीण्येव दातानि भवन्ति पट्पञ्चादशानि, त्रीणि रातान्पष्टचत्वारिंशानि [ 'वधादि ति] विभक्तिलोपात् वृत्तादीनि वृत्तव्यलाचतुरमाणि माहेन्द्रदासस्य' माहेन्द्रनाको नाकनायकम्येति ॥ २१ ॥ सांप्रतं इयोरपि कल्पयोपोवती श्रेणिगतविमानसंख्या मंपना तांददापितुनाह- -

·No text on this page.

·.. देवेन्द्रप्रकरणम्। (१०७) सर्वेषु प्रस्तटेषु ' उडुप्रस्तटप्रभृतिहापष्टिप्रमाणेषु मध्ये वृत्तम् , 'अनन्तरं ' वृत्ताव्यवहितमेव व्यसम्, ततः 'एयंतरं ' ति एतद- नन्तरं चतुरखं विमानं भवति, 'पुनरपि ' चतुरस्रानन्तरं वृत्तं तत- रूयसमित्यादिक्रमेण तावन्नेयं यावच्छ्रेणिपर्यन्त इति ।। २४५ ॥ इत्थं तिर्यगवस्थानमभिधाय सांप्रतमूविस्थानस्वरूपनिर्देशायाह- व वस्सुवरिं, तसं तंसस्स उप्परि होइ । चरंसे चउरंसं. उड्टुं तु विमाणसेहीओ ॥ २४६ ।। वृत्तं सर्वमेवावलिकाप्रविष्टविमानं वृत्तविमानस्योपरि भवति । त्र्यलं व्यत्तस्य ' उप्परिं : ति उपरि भवति । 'चतुरस्त्रे ' इति विभ- क्तिव्यत्ययाचतुरस्रस्य चतुरतमुपरि भवति । 'उर्व [ तु]' अर्व पुनः ‘विमानश्रेणयः 'आवलिकारूपा इत्थं भवन्तीति । औडुमस्तरे तु नाम्त्ययं व्यवहारः, अधोविमानानां तरा(तवाड)संभवादिति ॥२४६॥ वृत्तादिस्वरूपमेवाह- व ध वलयगं पित्र. तंसं सिंघाडगं पित्र विमाणं । चउरंसविमाणं पुण, अक्खाडगसंठियं भणियं ।। २४७।। वृत्तं विमानं 'थ' इति वाक्यालद्वारे 'वल्यमिव : शहदन्तादि- घटितवलयाकारमित्यर्थः । त्र्यमं शृङ्गाटकमिव विमानम् . नाटकं नाम जलनस्त्रिकोणः फलविशेषः । चतुरलविमानं पुनरक्षपाटकमंस्थितं भणि- तम्. अक्षपाटको नाम प्रेक्षणकप्रेक्षणप्रवृत्तननाथानयोग्यः स्थानविशेषः, म किल चतुरस्रो भवतीति ॥ २४७ ॥ एतेवेव द्वारनियमनायाह---- सवे वहविभाणा, एगद्वारा हवंति विरुणेचा । निरिण व तंसविनाणे, पत्तारिय होनि वने ॥२४८ ·. (१०६) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं वारस सय छच्चीसा, कप्पम्मि सणंकुमार आवलिया । अट्ट सया चोवत्तर, विमाण माहिद आवलिया ॥२४२|| हादश शतानि पड़विंशानि · कल्पे ' मनत्कुमारे ‘आवलिका' इति आवलिकागतविमानसंव्या । तथाष्टशतानि चतु:मप्ता (तता) नि विमान ' इति विभक्तिलोपाद्विमानानां माहेन्द्र चतुर्थदेवलोके आवलिका भवतीति ॥ २४२ ॥ अनयोरेव कल्पयोः मामान्यविमान- संख्यायाः श्रेणिगतविमानानामपर्षे यः शेषः पुप्पावकीर्णगशिम्तत्प्रमाणं प्रतिपादयितुं गाथाद्वयमाह - एकाग्म लकवाई. अहाणानि भवे महम्माई । सन मया चांवत्तर, वंति पुप्फावकिराणाणं ॥ २४३ ।। एकादश लक्षा अष्टानवनिर्भवेयुः महम्राणि मप्त शतानि चतुः- सप्ता(प्रना)नि भवन्ति पुष्पावकीणानां मनत्कुमारदेवलोके इति ॥२४ ३]] गावगाउई बलु भयं महम्माई। मयमगं दधीमं, हवड उ पुष्फाकिराणागां ॥ २४४ ।। मप्तव शतमहस्राणि नवनि : बन्दु ' वाक्यालङ्कारे भवेयुः मह- स्राणि यनमकं पदविंशं भवनि तु पुष्पावकीर्णानां माहेन्द्रदेवलोके । द्वादशलक्षप्रमाणाया अष्टलक्षप्रमाणायाश्च कल्पवयपनिवडमर्वविमान- संन्याया मकामाद्यथाक्रममनन्तगनिहितश्रणिगतविमानमग्यापनयने यथोकपुष्पावकीर्णमध्याममवादिनि २४४ || पलानि च तादि. विमानानि नियम्यथा स्थितानि गव्यंग पारंग, मन्म. , ग्रगांगर नगं । पयंदा नारंग, पृणा वि बट नो नगं ।। २१५ ॥ सत्तंत्र मयमहम्मा, । प्रतिपादयन्ताह ·.. देवेन्द्रप्रकरणम्। (१०७) सर्वेषु प्रस्तटेषु ' उडुप्रस्तटप्रभृतिद्वापष्टिप्रमाणेषु मध्ये वृत्तम् . 'अनन्तरं । वृत्ताव्यवहितमेव व्यतम् , ततः 'एयंतरं ' ति एतद- नन्तरं चतुरसं विमानं भवति, 'पुनरपि चतुरस्रानन्तरं वृत्तं तत- रुयसमित्यादिक्रमेण तावनेयं यावच्छेणिपर्यन्त इति ॥ २४५ ॥ इत्थं तिर्यगवस्थानमभिधाय सांप्रतमूविस्थानस्वरूपनिर्देशायाह---- वटै वस्सुवरि. तसं तसस्स उप्परि होइ। चरंसे चरंसं, उटुं तु विमाणसेडीओ ॥ २४६ ॥ वृत्तं सर्वमेवावलिकाप्रविष्टविमानं वृत्तविमानस्योपरि भवति । त्र्यलं यन्त्रस्य उपरि : ति उपरि भवति । 'चतुरले ' इति विभ- तिव्यत्ययाचतुरतस्य चतुरतमुपरि भवति । 'उर्व [ तु पुनः ‘विमानश्रेणयः 'आवलिकारूपा इत्थं भवन्तीति । औडप्रस्तटे तु नास्त्ययं व्यवहारः, अधोविमानानां तरा(तत्राs)संभवादिति ॥२४६॥ वृत्तादिस्वरूपमेवाह- वटुं ध वलयगं पित्र, तंसं सिंघाडगं पिर विमाणं । चरंसविमाणं पुण, अक्खाडगसंठियं भणियं ॥२४७॥ वृत्तं विमानं ' ' इति वाक्यालङ्कारे 'वल्यमिव : शहदन्तादि- घटितवलयाकारमित्यर्थः । त्र्यवं गृहाटकमिव विमानन् , नाटकं नान जलजस्त्रिकोणः फलविशेषः । चतुरलविमानं पुनरक्षपाटकमंस्थितं भणि- तन, अक्षपाटको नाम प्रेक्षणकप्रेक्षणप्रवृत्तजनावन्यान्योन्यः स्थान विशेषः, म क्लि चतुरस्रो भवतीति ।। २४७ ॥ एतेवेव द्वारनियमनायाह- सव्वे विमाणा. एनवारा हवंति बिएणचा । तिरिण य सविनाणे, चत्वारि र होति चले ॥२४॥ -

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्।
(१०९)
नन्द्यावर्तवङ्गचक्राविचित्ररूपभाति संस्थानानि-आकारा येषां ते तथा,
मर्वेषां प्रशन्ताकाराणां तेषु क्वचित्तस्यचिद्भावादिति ॥२५॥ एतान्यपि
पुष्पावकीर्णानि कन्यां दिशि सन्ति कन्यां न सन्तीति निदर्शयन्नाह-
पुप्फारकिरणगा खलु, दाहिणनो पच्छिमेण उत्तरो।
पुषेण विमाणिदस्स णत्यि पुप्फावकिरण त्य ॥२५२॥
पुपावकीर्णका विमानाः 'खलुः' वाच्यालङ्कारे 'दक्षिणतः दक्षि-
गन्यां दिशि श्रेणिगतविमानक्षेत्रपरिहारेण 'पश्चिमेन' पश्चिमत्यां
दिशि 'उत्तरतः उत्तरस्यां दिशि इन्द्रकविमानपेक्षया वर्तन्ते। 'पूर्वेण'
पूर्वस्यां दिशि विमानेन्द्रस्य उडोविमानादेः 'न' नैव 'सन्ति' वर्तन्ते
पुप्पावकीर्णविमा-
नाः 'अत्र' एनेषु
O
प्रस्तोपडप्रभृति-
विति ।।२५२॥
स्थापना यन्-
एतानि श्रेणिगत-
OL
दिमानानि येषां
O
हीपनमुनामामुप-
पिातीनि ती
(0 0 0 0
0 0
0 0 () () 0
दक्षिण
0 0
पार्श कालिया, नीने पर मसामम्मि।
नई परिहि विकासा, कालिपाहाः ॥ १३ ॥

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम् ।
(१०९)
नन्द्यावर्तखङ्गचक्रादिचित्ररूपभाञ्जि संस्थानानि-आकारा येषां ते तथा,
सर्वेषां प्रशस्ताकाराणां तेषु क्वचित्कस्यचिद्भावादिति ॥२५१॥ एतान्यपि
पुप्पावकीर्णानि कस्यां दिशि सन्ति कस्यां न सन्तीति निदर्शयन्नाह-
पुप्फावकिरणगा खलु, दाहिणो पच्छिमेण उत्तरओ।
पुव्वेण विमाणिदस्स णत्यि पुप्फावकिरण त्य ॥२५२॥
पुप्पावकीर्णका विमानाः 'खलुः ' वाक्यालङ्कारे 'दक्षिणतः दक्षि-
णम्यां दिशि श्रेणिगतविमानक्षेत्रपरिहारेण 'पश्चिमेन' पश्चिमन्यां
दिशि 'उत्तरतः उत्तरस्यां दिशि इन्द्रकविमानपेक्षया वर्तन्ते। 'पूर्वेण'
पूर्वस्यां दिशि 'विनानेन्द्रस्य उडोविमानादेः 'न' व 'सन्ति' वर्तन्ते
पुप्पावकीर्णविमा-
नाः 'अत्र' एतेषु
प्रस्तटेपृड्डप्रभृति-
बिति ।।२५२॥
स्थापना चेयम्-.
एतानि श्रेणिगत-
OI >
विमानानि येषां
हीपसमुद्राणामुप-
रिपातीनि ती
.
स.
00000
0 0 0 0
0 () 0 0 0
00
0 0 0
O
दक्षिण
a
यत्राह-
O
दावही काबलिया. नीसेसर सपनामणम्मि।
उ परिहि दिमाहा. जे कालियापहा ॥ २३ ॥

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (१०९) नन्द्यावर्तखङ्गचक्राविचित्ररूपभाजि संस्थानानि-आकारा येषां ते तथा, मर्वेषां प्रशन्ताकाराणां तेषु क्वचित्कस्यचिद्भावादिति ॥२५१॥ एतान्यपि पुपावकीर्णानि कम्यां दिशि मन्ति कस्यां न सन्तीति निदर्शयन्नाह- पुष्फावकिरणगा खलु, दाहिणयो पच्छिमेण उत्तरत्रो । पुष्यण विमाणिदस्स त्यि पुप्फावकिरण त्य ।।२५२॥ पुनावकीर्णका विमानाः 'खलुः' वाक्यालकारे 'दक्षिणतः दक्षि- णम्यां दिगि श्रेणिगतविमानक्षेत्रपरिहारेण 'पश्चिमेन ' पश्रिमत्यां विदिश 'उत्तग्नः' उत्तरस्यां दिशि इन्द्रकविमानपेक्षया वर्तन्ते । 'पूर्वेण' पूर्वम्यां दिशि 'विमानेन्द्रम्य उद्योर्विमानादेः 'न' व 'सन्ति' वर्तन्ते पुप्पादकीर्णविमा- ना: 'अत्र' पनेषु प्रग्नोपडप्रभूनि- दिति ॥२५॥ थापना चेयम्--. पतानि णिमत- OL विमानानि O मामुप- सिमानानि बार O पत्र OIKO000 N दादी मालिश ईतिहालिस !!

·(१०८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं सर्वे वृत्तविमानाः 'एकद्वागः' एकप्रवेशनिगममार्गा भवन्ति विज्ञेयाः। त्रीणि च हाराणि त्र्यस्रविमाने । चत्वारि द्वाराणि भवन्ति चतुरन इति ॥ २४८ ॥ एतानि च यत्परिक्षिप्तानि भवन्ति तदर्शनायाह--- पागारपरिक्वित्ता, बट्टविमाणा हवंति मन्वे वि । चरंसविमाणाणं, वरहिसि वेडया होति ॥ २४६ ॥ प्राकारपरिक्षिप्तानि ' प्राकार:-वप्रः शाल इत्येकोऽर्थः, स च स्वभावत एवोत्तुङ्गकपिशीर्षकविभूषितोपरिननभागः चर्यावक(चक्र)- द्वाराट्टालकादिम्वावयवमंपन्नम्नेन परिक्षिप्ता वृत्तविमाना भवन्ति । स- र्वेऽपि ' मर्वनम्नटवर्तिनोऽपि । चनुग्मविमानानां · चतुर्दिशि ' चन- मृप्वपि दिक्ष वेदिका भवन्ति, वैदिका नाम मुण्डप्राकार इति ॥ २४९ ॥ नथा- जत्ती बविमागाा, नत्तो नसम्म येडया हाइ । पागागं बोद्धव्यो, अवमेमेहिं तु पामेहि ॥ २५० ।। यम्यां दिशि वृत्तविमानाः । ततः । नम्यां दिगि यो वेदिका भवति । 'प्राकागे' उकलमणी बोडव्यौ च शेषयो पाईयो । चतुर्थपाश्चं तु नाम्नि त्र्यम्रत्वादिनि ॥ २६ ॥ मप्रति मामन्येन विमानाकारप्रतिपादनायाह- श्रावलियामु विमाणा, बट्टा तमा नहब चउर्गमा । पुष्पावकिगगागा उगा, अगोगविहरूवमटाणा ॥ २५१॥ 'आलिकाम · मर्वप्रम्तटेगु पूादिदिग्गनामु विमाना गुनासा) त्र्यमाम्नयब चढ़ाना भवन्ति, आकागन्तामानो विमानम्य तागु कदाचनाप्यभावात । पुष्पावकीर्णकाः पुनर्विमाना अनेकविध पाणि-- . यनः ·देवेन्द्रप्रकरणम्। (१०९) नन्द्यावर्तसङ्गचक्रादिचित्ररूपभाजि संस्थानानि-आकारा येषां ते तथा, मर्वेषां प्रशन्ताकाराणां तेषु क्वचिकन्यचिद्भावादिति ॥२५॥ एतान्यपि पुप्पाचकीर्णानि कम्यो दिशि सन्ति कस्यां न सन्तीति निदर्शयन्नाह-~- पुष्फावकिरणगा खलु, दाहिणो पच्छिमेण उत्तरओ । पुल्वेण विमाणिंदस्स णत्यि पुप्फावकिरण त्य ॥२५२॥ पुप्पावकीर्णका विमानाः खलुः' वाक्यालङ्कारे 'दक्षिणतः दक्षि- णम्यां दिशि श्रेणिगतविमानक्षेत्रपरिहारेण पश्चिमेन' पश्चिमस्या दिशि 'उत्तरतः उत्तरस्यां दिशि इन्द्रविमानपेक्षया वर्तन्ते । 'पूर्वेण' पूर्वस्यां दिशि 'विमानेन्द्रस्य उडोर्विमानादेः 'न' नैव 'सन्ति' वर्तन्ते पुप्पावकीर्णविना- पूर्व नाः 'जत्र' एतेषु प्रस्तटेपूडप्रभृति- विति ॥२५॥ स्थापना चेयम्-. एतानि श्रेणिगत- OM दिनानानि चेपां O द्वीपसमुद्राणानुप- रिपातीनि तद्ददी- दलाह- स० 00000 .... A 0000 00000 0. दक्षिण 00 000 0 0 0 0 0 0 0 0 0 00000 वावहीं प्रापलिया, तीते अदं संयंभुरमणम्मि । उर्ल्ड पडिहि दिमाखा, जे आपलियापट्टा ॥ २५३ ।।

·(१०८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं सर्वे वृत्तविमानाः 'एकडागः' एकप्रवेशनिगममागा भवन्ति विज्ञेयाः । त्रीणि च द्वाराणि त्र्यस्रविमाने । चत्वारि द्वाराणि भवन्ति चतुरन इति ॥ २४८ ॥ एतानि च यत्परिक्षिप्तानि भवन्ति नदर्शनायाह-~- पागारपरिक्वित्ता, विमाणा हवंति मध्ये वि । चउर्गमविमाणाणं, वहिमि वेडया हानि ॥ २४६ ॥ प्राकारपरिक्षिप्तानि । प्राकार:-वप्रः शाल इत्येकोऽर्थः, स च स्वभावत एवोत्तुङ्गकपिशीर्षकविभूषितोपरितनभागः चांवक्र(चक्र)- द्वाराट्टालकादिम्बावयवमंपन्नम्नेन परिक्षिता वृत्तविमाना भवन्ति 'म- र्वेऽपि ' मर्वप्रम्तटवर्निनोऽपि । चतुरनविमानानां · चतुर्दिशि ' चत- सृप्वपि दिक्षु वेदिका भवन्ति, वेदिका नाम मुण्डाकार इति ॥ २४९ || नथा--- जत्ता बविमागा, तत्ता सम्म वेडया होइ । पागागं वाव्या, अवमेमेहि तु पामेहि ॥ २५० ॥ यतः · यम्यां दिशि वृत्तविमानाः । ननः ' तम्यां दिगि त्र्यम्ने वेदिका भवति । 'प्राकागै' उक्तलक्षणी बोहल्यौ च शेपयो पार्श्वयोः । चतुर्थपाच 7 नास्ति त्र्यम्रत्वादिनि ॥ २० ॥ मंप्रति मामम्त्येन विमानाकारप्रतिपादनायाह- श्रालियामु विमागाा, बट्टा सा तव चर्गमा । पुष्पावकिरागागा उगा, अगोगविहरूयमंठाणा || २५१ ॥ 'प्रालिकाम् । मर्वप्रम्तटेषु पूर्वादिदिग्गतामु विमाना वृत्त(त्ता) त्र्यबाम्नथैव चतुरम्बा भवन्ति, आकागन्तग्मानो विमानम्य ताम कदाचनाप्यभावात । पुण्यावकीर्णकाः पुनर्विमाना अनेकविधरूपाणि-

·No text on this page.

·(१०८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं सर्वे वृत्तविमानाः 'एकहागः' एकप्रवेशनिगममागा भवन्ति विज्ञेयाः । त्रीणि च द्वाराणि त्र्यस्रविमाने । चत्वारि द्वाराणि भवन्ति चतुरन इति ॥ २४८ । एतानि च यत्परिक्षिप्तानि भवन्ति नदर्शनायाह- पागारपरिक्वित्ता, बट्टविमाणा हवंनि मब्वे वि । चउरंसविमाणाणं, चरहिम वेडया होनि ॥ २४ ॥ 'प्राकारपरिक्षिप्तानि । प्राकार:-वप्रः शाल इत्येकोऽर्थः, मच स्वभावत एवोत्तुङ्गकपिशीर्षकविभूषितोपरितनभागः चयांवक्र(चक्र)- द्वाराट्टालकादिम्बावयवमंपन्नम्नेन परिक्षिप्ता वृत्तविमाना भवन्ति · म- र्वेऽपि ' सर्वप्रस्तटवर्तिनोऽपि | चतुरस्रविमानानां । चतुर्दिशि ' चत- सृप्वपि दिक्षु वेदिका भवन्ति, वैदिका नाम मुण्डप्राकार इति ॥ २४९ ।। तथा--- जत्तो वट्टविमाणा, तत्ता तंसम्म वेइया होइ । पागारी वाद्रव्यो, अवमेसेहिं तु पामेहिं ।। २५० ।। यतः · यम्यां दिशि वृत्तविमानाः । ततः ' तम्यां दिशि त्र्यले वेदिका भवति। 'प्राकागै' उक्तलक्षणी बोडव्यौ च शेषयोः पार्श्वयोः । चतुर्थपाच तु नाम्ति त्र्यमत्वादिति ॥ २५० ॥ मंप्रति मामन्येन वेमानाकारप्रतिपादनायाह- आवलियामु विमाणा, वट्टा तंमा तहंब चउरमा । पुप्फावकिरागागा उण, अणंगविहस्वसंठाणा || २५१ ।। आवलिकामु ' मर्वप्रम्तटेपु पूर्वादिदिग्गतासु विमाना वृत्त(त्ताः) साम्तथैव चतुरम्बा भवन्ति, आकारान्तरभानो विमानस्य तासु दाचनाप्यभावात् । पुष्पावकीर्णकाः पुनर्विमाना अनेकविधरूपाणि- .

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (१०९) नन्द्यावर्तखङ्गचक्रादिचित्ररूपभाञ्जि संस्थानानि-आकारा येषां ते तथा, सर्वेषां प्रशन्ताकाराणां तेषु क्वचित्कस्यचिद्भावादिति ॥२५१॥ एतान्यपि पुष्पावकीर्णानि कस्यां दिशि सन्ति कस्यां न सन्तीति निदर्शयनाह- पुष्फावकिरणगा खलु, दाहिणो पच्छिमेण उत्तरो। पुव्वेण विमाणिंदस्स णत्यि पुप्फावकिरण त्य ॥२५२॥ पुप्पाक्कीर्णका विमानाः 'खलुः' वाक्यालङ्कारे 'दक्षिणतः' दक्षि- णम्यां दिशि श्रेणिगतविमानक्षेत्रपरिहारेण 'पश्चिमेन' पश्चिमस्यां दिशि 'उत्तरतः' उत्तरस्यां दिशि इन्द्रकविमानपेक्षया वर्तन्ते। 'पूर्वेण' पूर्वस्यां दिशि 'विमानेन्द्रस्य' उडोर्विमानादेः 'न' नैव 'सन्ति' वर्तन्ते पुप्पावकीर्णविमा- नाः 'जन' एतेषु प्रस्तटेपूडप्रभृति- विति ।।२५२॥ स्थापना चेयम्-. एतानि श्रेणिगत- OL विमानानि चेपां O हीपनमुद्राणामुप- रिपातीनि तददी- . स० 0 0 0 0 00) 0000 0000 0 0 . दक्षिण 00 000 0 0 0 0 पावडी बावलिया, तीतेपदं सभामणम्नि । उ परिहि विमारला. जे कालियापाहा : ॥ २५३ ।।

·(१०८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं सर्वे वृत्तविमानाः 'एकद्वाराः' एकप्रवेशनिगममार्गा भवन्ति विज्ञेयाः । त्रीणि च द्वाराणि त्र्यस्रविमाने । चत्वारि द्वाराणि भवन्ति चतुरन इति ॥ २४८ ॥ एतानि च यत्परिक्षिप्तानि भवन्ति नद्दर्शनायाह-.. पागारपरिक्खित्ता, वझविमाणा हवंति सव्वे वि । चउरंसविमाणाणं, चरहिसि वेइया होति ।। २४६ ॥ प्राकारपरिक्षिप्तानि' प्राकार:-वप्रः शाल इत्येकोऽर्थः, सच स्वभावत एवोत्तुङ्गकपिशीर्षकविभूषितोपरितनभागः चर्यावक्र(चक्र) द्वाराहालकादिम्वावयवसंपन्नम्तेन परिक्षिप्ता वृत्तविमाना भवन्ति । म र्वेऽपि ' सर्वप्रम्तटवर्तिनोऽपि । चतुरस्रविमानानां ' चतुर्दिशि ' चन- सृप्वपि दिक्षु वेदिका भवन्ति, वेदिका नाम मुण्डप्राकार इति ॥ २४९ ॥ तथा--. जत्तो विमाणा, तत्ता तंसस्स येइया हाइ । पागार्ग बोद्धव्यो, अवसेसेहिं तु पासेहिं ॥ २५० ।। यतः · यम्यां दिशि वृत्तविमानाः । ततः ' तम्यां दिशि श्यने वेदिका भवति । 'प्राकारौ' उक्तलक्षणो बोडव्यौ च शेपयोः पार्थयो । चतुर्थपाश्वं तु नास्ति त्र्यसत्वादिति ।। २५० ॥ मंप्रनि मामम्त्येन विमानाकारप्रतिपादनायाह--- आलियासु विमाणा, बट्टा तंसा तहव चउग्या । पुष्फाकिगगागा उगा, अगोगविहरूबसंठाणा ॥ २५१ ।। आवलिकामु ' सर्वप्रम्तटेपु पूर्वादिदिग्गतामु विमाना नाना ) त्र्यम्राम्तथैव चतुरस्त्रा भवन्ति, आकारान्तरभानो विमानम्य नासु कदाचनाप्यभावात् । पुप्यावकीर्णकाः पुनर्विमाना अनेकविधरूपाणि- ·देवेन्द्रप्रकरणम्। (१०९) नन्द्यावर्तवाचक्राविचित्ररूपभाजि संस्थानानि-आकारा येयां ते तथा, सर्वेषां प्रशान्ताकाराणां तेषु वचित्कस्यचिद्गावादिति ॥२५१॥ एतान्यपि पु-पावतीर्णानि कन्यां दिशि मन्ति कन्यां न सन्तीति निदायन्नाह-~- पुष्फावकिरणगा खलु, दाहिणनो पच्छिमेण उत्तरओ । पुर्वण विमादिस्स णत्यि पुप्फावकिरण त्य ॥२५२।। पुसावीणा विनानाः खलः' वाक्यालकारे 'दक्षिणतः दक्षि- पन्यां दिशि श्रेणिगतविमानक्षेत्रपरिहारेण 'पश्चिमेन' पश्चिमन्यां दिशि 'उत्तरत' उत्तरन्यां दिशि इन्द्रकविनानपेक्षया वर्तन्ते। 'पूर्वेण' पूर्वस्यां दिशि 'विमानेन्द्रन्य उडोविनानादेः 'न' व 'सन्ति' वर्तन्ते पुपाक्कोणविना- नाः 'जन' एतेषु प्रस्तटेपूडप्रवृति- विति।।२२२॥ स्थापना चेयम्--- एतानि श्रेणिगत- दिनानानि येषां O द्वीपसमुद्रागानुप- रिपातीनि तद्दी- यत्राह- 0 0 0 0 000 0 0 0 0 0 0 0 0 0 HAL ० 0 0 0 0 000 0000 00 0 00 वावही आपलिया, तीते अद्धं संयंभुरमणम्मि । उ8 पडिहि विनाणा, जे श्रावलियापट्टा उ ॥ २५३ ।।

·- (१०८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं सर्वे वृत्तविमानाः 'एकद्वाराः' एकप्रवेशनिगममार्गा भवन्ति विज्ञेयाः। त्रीणि च हाराणि त्र्यसविमाने । चत्वारि द्वाराणि भवन्ति चतुरस्र इति ।। २४८ ।। एतानि च यत्परिक्षिप्तानि भवन्ति नदर्शनायाह- पागारपरिक्वित्ता, बट्टविमाणा हवंति मध्ये वि । चउरंसविमाणाणं, चहिसि वेड्या हॉनि ॥ २४६ ॥ 'प्राकारपरिक्षिप्तानि' प्राकार:-चप्रः शाल इत्येकोऽर्थः, सत्र स्वभावत एवोत्तुङ्गकपिशीर्षकविभूषितोपरितनभागः चर्यावक्र(चक्र)- द्वाराट्टालकादिम्बावयवसंपन्नम्तेन परिक्षिप्ता वृत्तविमाना भवन्ति । स- र्वेऽपि ' सर्वप्रस्तटवर्तिनोऽपि । चतुरस्त्रविमानानां · चतुर्दिशि ' चन- सृप्वपि दिक्षु वेदिका भवन्ति, वेदिका नाम मुण्डप्राकार इति ॥ २४९ ॥ तथा- जत्तो वट्टविमाणा, तत्तो तंसस्स वेइया होइ । पागारो बोद्धव्यो, अवसेसेहिं तु पासेहि ॥ २५० ।। यतः ' यस्यां दिशि वृत्तविमानाः । ततः नम्यां दिगि त्र्यन्ने वेदिका भवति । 'प्राकारौ' उक्तलक्षणौ बोडव्यौ च शेषयो. पाश्रयो । चतुर्थपावं तु नास्ति त्र्यसत्वादिति ।। २५० ॥ मंप्रति मामन्येन विमानाकारप्रतिपादनायाह-- आवलियासु विमाणा, वट्टा तंसा तहेव चरंमा । पुप्फावकिराणगा उण, अणेगविहरुवसंठाणा ॥ २५१ ॥ आवलिकासु' सर्वप्रस्तटेपु पूर्वादिदिग्गतासु विमाना वृत्ताता) त्र्यतास्तथैव चतुरस्त्रा भवन्ति, आकारान्तरभानो विमानस्य तासु कदाचनाप्यभावात् । पुप्पावकीर्णकाः पुनर्विमाना अनेकविधरूपाणि- ·देवेन्द्रप्रकरणम्। (१०९) नन्द्यावर्तसङ्गचक्रादिचित्ररूपभाञ्जि संस्थानानि--आकारा येषां ते तथा, सर्वेषां प्रशन्ताकाराणां तेषु क्वचित्कस्यचिद्भावादिति ॥२५१॥ एतान्यपि पुप्पावकीर्णानि कस्यां दिशि सन्ति कस्यां न सन्तीति निदर्शयन्नाह---- पुष्फावकिरणगा खलु, दाहिणो पच्छिमेण उत्तरो। पुषेण विमाणिंदस्स णत्यि पुप्फावकिरण स्थ ॥२५२॥ पुप्पावकीर्णका विमानाः 'खलुः' वाक्यालङ्कारे 'दक्षिणतः' दक्षि- णस्यां दिशि श्रेणिगतविमानक्षेत्रपरिहारेण 'पश्चिमेन' पश्चिमस्यां दिशि 'उत्तरतः उत्तरस्यां दिशि इन्द्रकविमानपेक्षया वर्तन्ते । 'पूर्वेण' पूर्वस्यां दिशि विमानेन्द्रस्य उडोविमानादेः 'न' नैव 'सन्ति' वर्त्तन्ते पुप्पावकीर्णविमा- पूर्व नाः 'जन' एतेषु प्रस्तटेपूडुप्रभृति- विति॥२५२॥ स्थापना चेयम्-- एतानि श्रेणिगत- विमानानि चेपां O द्वीपसमुद्राणामुप- रिपातीनि तद्दर्श- यवाह- . ०००० ००० DIK 0.०० 0. 0 a . दक्षिण 000 loo ००० 00 ०००० ००० ००० 1. वावही त्रावलिया. तीसे अदं संयंभुरमणम्मि । उ8 पडिहि विमाणा, जे प्रावलियापाटा उ ॥ २५३ ।।

·(१०८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं सर्व वृत्तविमानाः 'एकहागः' एकप्रवेशनिगममार्गा भवन्ति विज्ञेयाः । त्रीणि च हागणि त्र्यम्रविमाने । चत्वारि द्वाराणि भवन्ति चतुरस्र इति ॥ २४८ ॥ एतानि च यत्परिक्षिप्तानि भवन्ति तदर्शनायाह- पागारपरिक्वित्ता, वट्टविमाणा हवंति मन्ये वि । चउग्मविमाणाणं, वरहिम येड्या हानि ॥ २४६ ॥ प्राकारपरिक्षिप्तानि ' प्राकार:-वप्रः शाल इत्येकोऽर्थः, म च स्वभावत एवोत्तुङ्गकपिशीर्षकविभृपितोपग्तिनभागः चयांवक्र(चक्र)- द्वाराट्टालकादिम्वावयवसंपन्नम्तेन परिक्षिप्ता वृत्तविमाना भवन्ति । म- र्वेऽपि ' मर्वप्रस्तटवर्तिनोऽपि । चतुरस्त्रविमानानां · चतुर्दिगि · चन- सृप्वपि दिक्षु वेदिका भवन्ति, वेदिका नाम मुण्डग्राकार इति ॥ २४९ ॥ तथा--- जत्तो वट्टविपाणा, तत्ता सस्स वेड्या होइ । पागारो बोद्धव्यो, अवसेसेहिं तु पासेहिं ॥ २५० ।। यतः ' यम्यां दिशि वृत्तविमानाः । ततः ' तम्यां दिगि त्र्यन्ने वेदिका भवति । 'प्राकारौ' उक्तलक्षणौ वोडव्यौ च शेषयोः पार्श्वयोः । चतुर्थपार्श्व तु नास्ति त्र्यसत्वादिति ॥ २६ ॥ मंप्रति सामन्येन विमानाकारप्रतिपादनायाह- आवलियासु विमाणा, वट्टा तंसा तहेव चउरंमा । पुप्फावकिराणगा उण, अणेगविहस्वसंठाणा ।। २५१ ।। आवलिकासु' सर्वप्रस्तटेषु पूर्वादिदिग्गतासु विमाना वृत्त(त्ताः) त्र्यस्रास्तथैव चतुरस्त्रा भवन्ति, आकारान्तरभानो विमानस्य तासु कदाचनाप्यभावात् । पुष्पावकीर्णकाः पुनर्विमाना अनेकविधरूपाणि-

·No text on this page.

·(१०८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तित्समेतं सर्व वृत्तविमानाः 'एकहागः' एकप्रवेशनिगममार्गा भवन्ति विज्ञेयाः त्रीणि च द्वागणि त्र्यम्सविमाने । चत्वारि द्वाराणि भवन्ति चतुरस इति ॥ २४८ ॥ एतानि च यत्परिक्षिप्तानि भवन्ति नदर्शनायाह- पागारपरिक्वित्ता, बट्टविमाणा हवंति मव्वे वि । चगंमविमाणाणं, बरहिसि वेड्या होति ॥ २४६ ॥ प्राकारपरिक्षिप्तानि प्राकार:-वप्रः शाल इत्येकोऽर्थः, सच स्वभावत एवोत्तुङ्गकपिशीर्षकविभृषितोपरितनभागः चर्यावक्र(चक्र)- द्वाराट्टालकादिम्बावयवसंपन्नम्तेन परिक्षिप्ता वृत्तविमाना भवन्ति । स- र्वेऽपि ' मर्वप्रम्तटवर्तिनोऽपि | चतुरस्रविमानानां ' चतुर्दिशि ' चत- सृष्वपि दिक्षु वेदिका भवन्ति, वेदिका नाम मुण्डप्राकार इति ॥ २४९ ।। तथा--- जत्तो वट्टविमाणा, तत्तो तंसस्स वेइया होइ । पागारो बोद्धब्बो, अवसेसेहिं तु पासेहिं ॥ २५० ।। यतः ' यस्यां दिशि वृत्तविमानाः । ततः ' तम्यां दिशि व्यस्ले वेदिका भवति। 'प्राकारौ' उक्तलक्षणौ योद्धव्यौ च शेषयोः पार्श्वयोः । चतुर्थपार्श्व तु नास्ति त्र्यसत्वादिति ॥ २५० ॥ मंप्रति मामम्त्येन विमानाकारप्रतिपादनायाह- आवलियासु विमाणा, वट्टा तंसा तहेव चउरंसा । पुप्फावकिराणगा उण, अणेगविहरूवसंठाणा ॥ २५१ ॥ आवलिकासु ' सर्वप्रस्तटेपु पूर्वादिदिग्गतासु विमाना वृत्त(ताः) यस्रास्तथैव चतुरस्ता भवन्ति, आकारान्तरभाजो विमानस्य तासु कदाचनाप्यभावात् । पुप्पावकीर्णकाः पुनर्विमाना अनेकविधरूपाणि- .

·. देवेन्द्रप्रकरणम्। नन्द्यावर्तवङ्गचक्राविचित्ररूपभाजि संस्थानानि-आकारा येषां ते तथ मषां प्रशान्ताकाराणां तेषु चित्तस्यचिद्भावादिति ॥२५९॥ एतान्य पुस्पारकीर्णानि कन्यां दिदि सन्ति कन्यां न मन्तीति निदर्शयानाह- पुफावकिएणगा खलु. दाहिणो पच्छिमेण उत्तरो। पुण विभारिणदत्त णत्यि पुप्फावकिएण त्य ॥२५२।। पुचाकाणका दिनानाः खलुः वाश्यालङ्कारे 'दक्षिणतः दति पन्यां दिगि श्रेणिगतविमानक्षेत्रपरिहारेण 'पश्चिमेन: पश्चिम दिशि 'उत्तरतः उत्तस्यां दिशि इन्द्रकविनानपेक्ष्या वर्तन्ते। 'पूर्वे पूर्वन्यां दिदि 'विमानेन्द्रन्य'उडोविमानादेः 'नव 'सन्ति' वर्त पुनावकोणदिना- नाः 'त्र' एनेषु प्रस्तदेहप्रभृति- विति॥२२॥ थाना चेयर-. एतानि प्रेजिमन- विमानानि देषां होममुकायामुप- कितीनि त (1) 0 () -ODKI OI 0 0 0 10000 O काही मालिका, नीने का मनमामि । ईपति विकारा. मालिपासा ॥२१६ !!

·(१०८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं सर्वे वृत्तविमानाः 'एकद्वागः' एकप्रवेशनिगममार्गा भवन्ति विज्ञेयाः । त्रीणि च हागणि त्र्यम्रविमाने । चत्वारि द्वाराणि भवन्ति चतुरस इति ॥ २४८ ।। एतानि च यन्परिक्षितानि भवन्ति नद्दर्शनायाह- पागारपरिक्ग्वित्ता, बविमाणा हवंति मन्ये वि । वग्यविमाणाणं, चहिमि वेडया होनि ॥ २४६ ॥ प्राकारपरिक्षिप्तानि । प्राकार:-वप्रः शाल इत्येकोऽर्थः, म च स्वभावत एवोत्तुङ्गकपिशीर्षकविभूषितोपरितनभागः चांवक्र(चक्र)- द्वाराट्टालकादिम्वावयवसंपन्नम्तेन परिक्षिप्ता वृत्तविमाना भवन्ति । म- र्वेऽपि ' सर्वप्रम्तटवर्तिनोऽपि । चतुरस्रविमानानां · चतुर्दिशि ' चन- सृप्वपि दिक्षु वेदिका भवन्ति, वेदिका नाम मुण्डप्राकार इति ॥ २४९ ॥ तथा--- जत्तो वट्टविमाणा, तत्ता तंसम्स वेइया होइ । पागारो बोद्धव्यो, अवसेसेहिं तु पासेहिं ।। २५० ।। यतः : यम्यां दिशि वृत्तविमानाः । ततः ' तम्यां दिशि त्र्यने वेदिका भवति । 'प्राकारौ' उक्तलक्षणो बोडव्यौ च शेषयोः पार्श्वयो । चतुर्थपावं तु नास्ति त्र्यसत्वादिति ॥ २५० ॥ मंनि मामम्त्येन विमानाकारप्रतिपादनायाह-- श्रावलियासु विमाणा, वट्टा तंसा तहेब चउरंमा । पुप्फावकिराणगा उण, अणेगविहरूबसंठाणा ॥ २५१ ॥ 'आवलिकासु ' सर्वप्रस्तटेषु पूर्वादिदिग्गतासु विमाना वृत्ताना) त्र्यस्रास्तथैव चतुरस्ता भवन्ति, आकारान्तरभानो विमानस्य तासु कदाचनाप्यभावात् । पुप्पावकीर्णकाः पुनर्विमाना अनेकविधरूपाणि- ·१ देवेन्द्रप्रकरणम्। (१०९) नन्द्यावर्तखगचक्रादिचित्ररूपभाञ्जि संस्थानानि-आकारा येषां ते तथा, मर्वेषां प्रशस्ताकाराणां तेषु क्वचित्कस्यचिद्भावादिति ॥२५१॥ एतान्यपि पुप्पाकीर्णानि कम्यां दिशि सन्ति कस्यां न सन्तीति निदर्शयन्नाह- पुष्फारकिरणगा खलु, दाहिणो पच्छिमेण उत्तरओ। पुव्येग विमाणिदस्स णत्यि पुप्फावकिरण त्य ॥२५२|| पुष्पावकीका विमानाः खलुः' वाक्यालङ्कारे 'दक्षिणतः' दक्षि- णम्यां दिशि श्रेणिगन विमानक्षेत्रपरिहारेण 'पश्चिमेन' पश्चिमन्यां दिशि 'उत्तन्तः उत्तरम्यां दिशि इन्द्रकविमानपेक्षया वर्तन्ते। 'पूर्वेण' पूर्वम्यां दिशि 'विमानेन्द्रस्य 'उडोविमानादेः 'न' व 'मन्ति' वर्तन्ते पुष्पावकीर्णविमा- ना. 'अत्र एतेषु प्रम्नटेपप्रभृति- विति ।। २५२॥ स्थापना चेयम्--- पतानि भूणिगत- OL विमानानि मेगा दीपसमुदाणामुप- शिवानीन न. O I MO A > C " - बाकी कालिदान नई पनि हाल्पाहा!!! --- ·(१०८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं सर्वे वृत्तविमानाः 'एकहागः' एकप्रवेशनिगममागा भवन्ति विज्ञेयाः । त्रीणि च द्वाराणि त्र्यस्रविमाने । चत्वारि द्वाराणि भवन्ति चतुरस्त्र इति ॥ २४८ ॥ एतानि च यत्परिक्षिप्तानि भवन्ति नदर्शनायाह--- पागारपरिक्वित्ता, वट्टविमाणा हवंति मव्वे वि । चउग्सविमाणाणं, चरहिम वेडया होनि ॥ २४६ ॥ प्राकारपरिक्षिप्तानि ' प्राकार:-वप्रः शाल इत्येकोऽर्थः, म च स्वभावत एवोत्तुङ्गकपिशीर्षकविभूषितोपग्तिनभागः चावक(चक)- द्वाराट्टालकादिम्बावयवमंपन्नम्नेन परिक्षिप्ता वृत्तबिमाना भवन्ति । म- वेऽपि ' मर्वप्रम्तटवर्तिनोऽपि । चतुरस्रविमानानां · चतुर्दिशि · चन- मृप्वपि दिक्षु वेदिका भवन्ति, वेदिका नाम मुण्डप्राकार इनि ॥ २४९ ॥ तथा---- जत्तो वट्टविमाणा, तत्ता सम्म वेडया होइ । पागागं बाब्वो, अवमेमेहिं तु पामेहिं ।। २५० ।। यतः · यम्यां दिगि वृत्तविमानाः । ततः ' तम्यां दिशि त्र्यम्ने वेदिका भवति । 'प्राकागै' उक्तलक्षणी बोडव्यौ च शेपयो पाश्चयो । चतुर्थपाश्वं तु नास्ति त्र्यम्रत्वादिति ॥ २०॥ मप्रति मामम्त्येन विमानाकारप्रतिपादनायाह- आलियामु विमागणा, वडा नंमा तहव चउग्मा । पुप्फाकिगगागा उण, अणंगविहस्वसंठाणा ।। २५१ ।। 'आवलिकाम् ' मर्वप्रम्तटेपु पूर्वादिदिग्गतासु विमाना वृन' ना ) त्र्यम्राम्तथैव चतुरम्बा भवन्ति, आकारान्तरभानो विमानम्य ताम् कदाचनाप्यभावान | पुप्पावकीर्णकाः पुनर्विमाना अनेकविधरूपाणि- ·- - देवेन्द्रप्रकरणम्। (१०९) नन्द्यावर्तखड्गचक्रादिचित्ररूपभाञ्जि संस्थानानि-आकारा येषां ते तथा, सर्वेषां प्रशस्ताकाराणां तेषु क्वचित्कस्यचिद्भावादिति ॥२५१॥ एतान्यपि पुप्पावकीर्णानि कस्यां दिशि सन्ति कस्यां न सन्तीति निदर्शयन्नाह---- पुप्फावकिराणगा खलु, दाहिणो पच्छिमेण उत्तरो । पुग्वेण विमाणिंदस्स णत्थि पुप्फावकिरण त्थ ॥२५२॥ पुष्पावकीर्णका विमानाः 'खलुः' वाक्यालङ्कारे 'दक्षिणतः' दक्षि- णस्यां दिशि श्रेणिगतविमानक्षेत्रपरिहारेण 'पश्चिमेन' पश्चिमस्यां दिशि 'उत्तरतः' उत्तरस्यां दिशि इन्द्रकविमानपेक्षया वर्तन्ते । 'पूर्वेण' पूर्वस्यां दिशि 'विमानेन्द्रस्य' उडोर्विमानादेः 'न' नैव 'सन्ति' वर्तन्ते पुप्पावकीर्णविमा- नाः 'अत्र' एतेषु प्रस्तटेषूडप्रभृति- विति ।।२५२॥ स्थापना चेयम्-. एतानि श्रेणिगत- O विमानानि येषां 10 हीपसमुद्राणामुप- रिपातीनि तद्दर्श- यनाह-- O Chu पूर्व स० 0 0 0 0 0 0000 OKI ००० 0000 00 उतर . 0 0 0 00 00 दक्षिण 00 0000 ०० ००००० वावही पावलिया, तीसे श्रद्धं संयंभुरमणम्मि । उ8 परिहि विमाणा, जे पावलियापट्टा उ ·मुनि সিপাশিশী भाट्रिनिगानानि 'आलिका' गा उअन्तटपनियादा तस्याः गई ' इत्यापमाणा एकसिंगदित्यः वयंभूरमणे' स्वयंभुवो नाम देवाने मन्ने कीटलि गत्र म तमा तत्र-मपर्यन्तवर्तिनि नीर- मिली, किगत्या:---.'उन्न' जवां दिशमाश्रित्य पतन्ति विमाना से भावनिकापविष्टा · तुः ' पुरणार्थः । इदमुक्तंभवति-सौधर्मदेवलोके गभगमनटे गा द्वापष्टिविमानप्रमाणाशतम आवलिकाः प्रवृत्तास्तासा- महंगाई म्वयंभरमणगलोरुपरितनभागेऽवतरति । शेयं चार्वाचीनहीप- समुद्रप्यिति मागागम्यत इति ।। २५३ ॥ इदमेव सविशेषमाह- तिगिगा य दीये तिगगगेच समुहे वाहिरे अवाहाए । जेसि पडिहि विमाणा, ने प्रावलियापइट्टा उ || २५४ ।। त्रींच द्वीपान त्रीनेव समुद्रान ‘बाह्यान' समुद्रचक्रवालबहिर्वतिनः प्रतीत्य 'अबाधया ' इन्द्रकविमानादन्तरालभावेन वर्तते, शेषद्वीपस- मुद्रजातमिति गम्यते । के च ते त्रयो डीपाः समुद्राश्च ? अत आह-- येपामूध्वं पतन्ति विमानाः 'ते' ये प्राक् त्र्यसचतुरस्रवृत्तरूपतया निरू- पिताः 'आवलिकाप्रविष्टाः' आवलिकागताः 'तुः' पूरणार्थः ॥२५४॥ तानेव नामग्राहं दर्शयन् गद्यं सूत्रमाह--- देवे दीये १ नागे समुद्दे २ जक्खे दीवे ४ भूए य समुद्दे ८ सयंभुरमणे दीवे १६ सयंभुरमणे समुद्दे य ३१ ॥ यथा 'देवः' देवाभिधो द्वीपस्तदनु नागसमुद्रस्ततोऽपि जक्षो द्वीप- [स्ततोऽपि ] भूतश्च समुद्रस्ततोऽपि स्वयंभूरमणो द्वीपः [ ततोऽपि ] स्वयंभूरमणप्समुद्रश्च । अत्र च देवादिपु स्वयंभूरमणद्वीपपर्यन्तेषु पञ्चद्वी- पसमुद्रपु शेषाण्येकत्रिंशद्विमानान्येकं द्वे चत्वारि अष्टौ पो:- ·देवेन्द्रप्रकरणम् । (१११) क्रमेणोपरिभागे स्थितिमवलम्बन्ते । शेषद्वीपसमुद्राश्यावलिकागतवि- मानशून्योपरितनभागा एवेति । एतेषां च श्रेणिगतविमानानां यावद- न्तरं तत्प्रतिपादयितुमाह- केइ विमाणिंदम्मि विमाणा तेसिनन्तरं जंतु | सो संखेजइभागो, उठेंलोयस्स वोधको ।। २५५ ॥ ये केचिद 'विमानेन्द्र इन्द्रकविमानसमाननामन्युडुप्रस्तटादौ अन्तविशेषे 'दिमानाः' वृत्तादयन्तेषां 'अन्तरंः परस्परमन्तरालं यत्पुनर्वतते स संत्येषनागः, फस्य ? इत्याह-उलोकस्य विस्तार- क्षेत्रापेक्षया, अनुस्वारश्च प्रास्तत्वात् , 'वोडव्यः' मन्तव्यः । इदमुक्तं भवति-यानि श्रेणिगतविमानानि यत्रो लोके वर्तन्ते तस्य यद्वि- स्तारमनाणं तस्य संल्येयभागन्तेषां विमानानां परस्परमन्तरालप्रमाण- निति ॥२५९॥ अधुना यापन्ति प्रत्तटान्तराण्यूज़लोकमपेक्ष्य वर्तन्ते तदर्शयितुमाह- वारकारस दस सत्त तिरिण तिरणेच पत्थडाणं तु । दोरहं दोरहं कप्पाण अंतरा अट्ठ गेवेना ॥ २५६ ॥ द्वाददा सौधर्मेशानयोः, त्रयोदशानां प्रस्तवानां तत्र सद्भावनेय- तामेवान्तरा भावात् । एवमेकादश सनत्कुमारमाहेन्द्रयोः। ददा ब्रह्म- लोकलान्तकयोः । सत शुक्रमहत्तारयोः । त्रीण्यानतप्रापत्योः । त्रीज्यवारणाच्युतयोः । 'प्रस्तटानां तु 'अन्तटानां पुनईयोर्डयोः कल्प- पोरनन्तरनिहव भादितयोः 'अन्तरापि' विचारूपानि वन्ने । तथाटीपाणि देवकनबन्धीन्यन्तराजीति ॥२६॥ प्रति तिलोकतात्कियरे उडदिनानमिति दर्शवलाह- - +

·No text on this page.

·-- -- देवेन्द्रप्रकरणम्। नीनां विमानानामिति ॥ २५९ ॥ आदिमान्ययोर्विमानेन्द्रयोः प्रमाणं प्रतिपादयन्ना--- पदम विमाणं, पणयालीसं भवे सयसहस्सा । एगं च सयसहस्सं, भणियं सट्टसिद्धं तु ॥ २६० ॥ 'प्रथम' प्रथमप्रस्तटवर्तितया, 'उडुक्मिानं' श्रेणिगतविमान- प्रज्ञापनाविधिभूतं पञ्चचत्वारिंशद्भवेच्छतसहस्राणि योजनानामायामतो विष्कम्भतश्च, सर्वतो वृत्तरूपत्वात्तस्य । 'एकं च ' एकं पुनर्योजनानां शतसहस्रं भणितं 'सवार्थसिद्ध' समस्तविमानोपरिवति । 'तुः : पादपूरणार्थः ॥ २६ ॥ शेपेन्द्रकप्रमाणप्रतिपादनायाह-- ते परं सेसाणं, पयराणं जे भवे विमागिदा । विन्धारेण असंखाई सयसहस्साई वित्यिगणा 'तेन परं' इति ततः परं 'शेपाणां' उप्रस्तट [ सर्वार्थमिद्ध- प्रस्तट ] व्यतिरिकानां प्रतराणां संबन्धिनो ये भवेयुः । विमानन्द्राः । इन्द्रकनामानो विमानाः, [ते ] किम् ? इत्यात-दिनारेणा मलयानि योजनानां शतसहमाणि विस्तीर्णा इति ॥ २६ ॥ संप्रतीन्द्रपति- तालियाप्रतिवपुप्पायकीणविमानविस्ताप्रमाणप्रतिपादनापा- आवलिचाहिँ विमागा. विल्यारेग भणिया सेना। संपेजमसंखेजा, भणिया पुप्फायकिण्णा 3 ।। २६२ ।। आयलिकामु दिमागा विस्तारेण भगिताः अपाः' - नवाजाप्रमाणाः । मांसपेज 'तिमायोजनविला. ग्गयोगदितावश भपिता पुत्पादकीर्णन्द !! २६ः ।। ॥

·No text on this page.

·A देवेन्द्रप्रकरणम् । णीनां विमानानामिति ॥ २५९ ॥ आदिमान्ययोविमानेन्द्रयोः प्रमाण प्रतिपादयन्नाह- पदमं उडविमाणं. पणयालीसं भवे मयसहस्सा। एगं च सयसहस्सं, भणियं सबसिदं तु ॥ २६० ।। ' प्रथम ' प्रथमप्रन्नटवर्तितया 'उडुविमान ' श्रेणिगतविमान- प्रज्ञापनाविधिभूतं पञ्चचत्वारिंशद्भवेच्छमहाणि योजनानामायामतो विष्कम्भतश्च, सर्वनो वृतरूपत्वात्तस्य । एकं च ' एकं पुनयोजनानां दानमहलं भणितं 'मवार्थमिद्धं ' ममन्नविमानोपरिवति । तु पादपरणार्थः ॥ २६ ॥ शेपेन्द्रकप्रमाणप्रतिपादनायाह- नेगा परं सेनागां, पयगणं जे भये विमागिता । विन्धारा अमंग्वा सचमहमा विनियाणा ।। ६१ ॥ नेन पनि नत परं पाणां उनम्नर प्रम्ना व्यतिरिक्ताना प्रतराणां संबन्धिना ये भवेय · विजनता इन्द्रकनामानी विमानाने किम , त्या-दिग्नामा पानि योजनाना शतमामाणि विम्नी अनि ६ ॥ मनीन्द्रकनी तालियापतिबहपुप्यावाणदिमानदिम्लारप्रमाणपादनायाः গাৱালা নিনায়, বিশ্বায় যায় । मंन्देजमसरवजा, भणिया पुप्पापिया || ६. ! भावनिका दिमाम दिल्लन भनि ཨཱས : Tri | • ན ་ ༌ ༌ “ཝན༌མསྶཔས: मोनादिनारा भार प्रदर्शन • ६ . ! . p

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (१६५) पमाणंगुलमो पुढवाइपमाणा आणिति ते पमाणंगुलविक्सम्भेण आ- यव्या न पमाणंगुलसूईए " ति । प्रमाणागुलविष्कम्भः सार्होत्से- धाङ्गुलद्वयप्रमाणः, अनेनैव च प्रमाणागुलप्रमाणेन कूणिकस्य प्राप्तपरि- मितवर्षप्रमाणराज्यस्य वैशालीनगरीमात्रसाधनेऽपि लनद्वादशवर्पस्य तद- न्वर्वाचीनदेशाऽऽक्रमेण भरतक्षेत्राई विजित्य वैताट्यवर्तितिमिलगुहा- गमनमुपपद्यते, न पुनरन्यथा । यतोऽत्र सहसगुणत्वे किञ्चिदधिकाष्ट- त्रिंशत्सहलाधिकलक्षद्वयप्रमाणं भरताई लभ्यते । चतुःशतगुणत्वे च किञ्चिदधिकानि पञ्चनवतिर्योजनसहलाणि । एतावत्तावच्छरप्रमाण- क्षेत्रम् । यत्पुनरर्वाचीनदेशभ्रमणक्रमेण धनुप्टष्टक्षेत्रप्रमाणमुत्पद्यते तद- तिबहु. एतच कूणिककालमाविभिस्तुच्छदेहप्रमाणैस्तुच्छगमनशक्तिभिश्न सैनिकैनातिक्रमितुं पार्यते । यतश्न "प्रद्योतनलेखाहरिको लोहजहन्नाना लोहोपमानजद्दतया प्राप्तयथार्थाभिधानः प्रभातसमये भत्कच्छादुत्थित आदित्यास्तसमये उज्जयिनीमार्ग पञ्चविंशतियोजनप्रमाणं महता प्रयत्लेन प्रोडहितवान् " इत्यावश्यकचूर्णी श्रूयते, न च ततोऽपि तदा कश्चि- च्छीघ्रगतिरभवत् । अतोऽन्येषां तद्गमनापेक्षयात्रिभागादिगमनाना- मेतावतः क्षेत्रत्य कथञ्चिदुल्लद्दनं न संभाव्यते । न च साईद्विगुण- त्वेऽपि प्रमाणामुलल्य चक्रवर्तियामनगरादीनि भरतक्षेत्रे न मान्ति, पाटीगणितागतगणितपदापेक्षया क्षेत्रप्रमाणानयने सङ्गत्तवृत्त्यैव ग्रामन- गरादीनां मानसंभवात् । तत्त्वं पुनः केवलिनो विदन्तीति ॥ संप्रति शक्रादीनामीशानादीनां च पञ्च विमानानि यान्यालन मवाभाव्यानि तेषां नामनिर्देशाय गाधापञ्चश्माह- पुव्वेण उ वेरुलियं, रूपगं पुण दक्षिणे दिसी (सा) भागे। अवरेण असोगं पुण, मसकसारं च उचरमो ।। २६३ ॥

·No text on this page.

·- देहावरणमा (१) निलोपा प्रायनयान । 'नदिगि वनमा दिन भवन्ति नया विमानानीति ।। २६२ ॥ एवंणामा : भवे. कम्पविभागा वंति विगणया। जे उत्तरंग इंद्रा, नेमि खलु होति पत्तेयं ॥ २६६ ॥ इयं न गाया व्याख्याताथैव, परं ये तु उत्तरेणेन्द्रास्ते इंशानमाहे- न्द्रलान्तकमहनारप्रापताच्युतनामानः पड़ वक्ताच्या इति ।। २६६॥ यत्र च प्रस्तटे एतानि या मध्यविमानन्य नाम तद्दर्शयितुमाइ- पंच वि कप्पविमागा. उपरि कप्पाण होति नायव्वा । मग्मिल्ला य विमाणा, कप्पसरिसनामया होति ।। २६७ ।। पञ्चापि न केवलमेन्द्धचादय इत्यपिशव्दार्थः, कल्पविमानाः उपरि ति उपरितनप्रस्तटे त्रयोदशद्वादशादी ‘कल्पानां' स्वदे- वलोजानां भवन्ति ज्ञातव्याः। दाक्षिणात्यानामिन्द्राणां दक्षिणस्यां दिशि, औदीच्यानामुत्तरस्यां दिशि । मच्यनाव : मव्यविमानाः पुनः कल्पसदृशनामका भवन्ति. केचित्सौधर्मेशानादिकल्पसमाननामान इत्यर्थः । यथा सौधर्मावतंसक ईशानावतंसक इत्यादीनि ॥ २६७ ॥ संप्रति त्रायस्त्रिंशेन्द्रसामानिकादिसंबन्धिविनानवक्तव्यतामाह- तावत्तीसाण : कंचणाइँ सामाणियाण सयकंता । पत्यविमाणा दक्खिणेण कप्पेस तिस होति ॥ २८॥ त्रायस्त्रिंशानां तु' त्रायविंशनान्नां त्रयस्त्रिंशत्संख्यानां च पितृ- व्यादिमहत्तरस्थानीयदेवानां पुनः काञ्चनानि काञ्चनमयत्वेन प्राप्त- काक्षनाभिधानानि 'सामानिकानां इन्द्रसमानरूपायुप्कादिगुणग्रामाणां देवविशेषाणामेव 'शतकान्तानि शतकान्तरत्नविशेषमयानि 'प्रत्ये- . ram

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। १७) दोगानेर, (राजा) पश्च प्रास्तत्वात् । 'चतुर्दिशि चतसृषु दितु भवन्ति चत्वारि नानीति ॥ २६९ ॥ एवंणामा उ भवे, कपविमाणा हवंति वियणेया। जे उत्तरेण इंदा, तेसिं खलु होति पत्तेयं ॥ २६६ ॥ इयं च गाथा व्याख्याताथैव, परं ये तु उत्तरेणेन्द्रास्ते ईशानमाहे- लान्तकसहलारप्राणताच्युतनामानः षड़ वक्तव्या इति ॥२६६॥ यत्र प्रस्तटे एतानि यच्च मध्यविमानन्य नाम तदर्शयितुमाह- पंच वि कप्पविमाणा, उवरि कप्पाण होति नायव्वा । मझिल्ला य विमाणा, कप्पसरिसनामया होति ।। २६७ ॥ पञ्चापि न केवलमेजद्वयादय इत्यपिशव्दार्थः, फल्पविमानाः उपरि : ति उपरितनप्रस्तटे त्रयोदशद्वादशादौ 'कल्पानां' स्वदे- बलोकानां भवन्ति ज्ञातव्याः। दाक्षिणात्यानामिन्द्राणां दक्षिणस्यां दिशि. औदीच्यानामुत्तरस्यां दिशि । 'मध्यमाश्च' मध्यविमानाः पुनः कल्पसदशनामका भवन्ति. केचित्सौधर्मेशानादिकल्पसमाननामान इत्यर्थः । यथा सौधर्मावतंसक ईशानावतंसक इत्यादीनि ॥ २६७ ॥ संप्रति त्रायस्त्रिंशेन्द्रसामानिकादिसंबन्धिविमानवक्तव्यतामाह- तावत्तीसाण उ कंचणा सामाणियाण सयकता। पत्तेयविमाणा दक्खिणेण कप्पेसु तिसु होति ॥ २६८ ॥ 'बायस्त्रिंशानां तुत्रायस्त्रिंशनानां त्रयस्त्रिंशत्संख्यानां च पितृ- व्यादिमहत्तरस्थानीयदेवानां पुनः 'काश्चनानि काञ्चनमयत्वेन प्राप्त- काञ्चनाभिधानानि 'सामानिकानां इन्द्रसमानरूपायुप्कादिगुणग्रामाणां देवविशेषाणामेव ' शतकान्तानि: शतकान्तरत्नविशेषमयानि 'प्रत्ये- ..

·No text on this page.

·No text on this page.

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। १७) टोकानेर, राजपुताना) पश्च प्रारुतत्वात् । 'चतुर्दिशि चतसृषु दिन भवन्ति चत्वारि नानीति ॥ २६५ ॥ एवंणामा उ भवे, कपविमाणा हवंति विएणेया। जे उत्तरेण इंद्रा, तेसिं खलु होति पत्तेयं ॥ २६६ ॥ इयं च गाथा व्याख्याताथैव, परं ये तु उत्तरेणेन्द्रास्ते ईशानमाहे- लान्तकसहलारप्राणताच्युतनामानः षड़ वक्तव्या इति ॥२६६॥ यत्र प्रस्तटे एतानि यच्च मव्यविमानन्य नाम तद्दर्शयितुमाह- पंच वि कप्पविमाणा, उवरि कप्पाण होति नायव्वा । मझिल्ला य विमाणा, कप्पसरिसनामया होंति ॥ २६७ ॥ पञ्चापि न केवलमेकडयादय इत्यपिशव्दार्थः, कल्पविमानाः उवरिति उपरितनप्रस्तटे त्रयोदशहादशादौ 'कल्यानां ' स्वदे- बलोकानां भवन्ति ज्ञातव्याः । दाक्षिणात्यानामिन्द्राणां दक्षिणन्यां दिशि, औदीच्यानामुत्तरस्यां दिशि । 'मध्यमाश्च' मध्यविमानाः पुनः कल्पसदृशनामका भवन्ति, केचित्सौधर्मेशानादिकल्पसमाननामान इत्यर्थः । यथा सौधर्मावतंसक ईशानावतंसक इत्यादीनि ॥ २६७ ॥ संप्रति त्रायस्त्रिंशेन्द्रसामानिकादिसंबन्धिविमानवक्तव्यतामाह- तावत्तीसाण उ कंचणाइँ सामाणियाण सयकता । पत्तेयविमाणा दक्खिणेण कप्पेसु तिसु होति ॥ २६॥ त्रायस्त्रिंशानां तुत्रायविंशनानां त्रयस्त्रिंशत्संख्यानां च पित- म त नीयदेवानां पुनः ‘काञ्चनानि काञ्चनमयत्वेन प्राप्त- 'सामानिकानां इन्द्रसमानरूपायुप्कादिगुणग्रामाण 'शतकान्तानि शतकान्तरत्नविशेषमयानि 'प्रत्ये- woman- ·+1 U

·No text on this page.

·No text on this page.

·, देवेन्द्रप्रकरणम् । (१२) 'परिपदः ' पारिपचदेवा आत्मरक्षा अनीताश्च 'एकविमाने साधारण- रूप एव सामानिकाश्च । 'तथा' इति समुच्चये, लोकपालाश्चेति ॥ २७६ ॥ एतदेव व्याख्यातुमाह- परिसाईया सवे, एगविमाणे हवंति नियमाओ । कप्पे सणंकुमारे. माहिदे बंभलोगे य ॥ २७७ ॥ 'परिषदादिकाः : पारिपद्यप्रभृतयोऽनन्तरोक्ता देवविशेषाः सर्वे निरक्शेपा एकविमाने भवन्ति 'नियमानो'त्ति नियमेन, केषु देवलो- केषु ? इत्याह-कल्पे मनत्कुमारे माहेन्द्रे ब्रह्मलोके चेति ॥ २७७ ॥ अवार्थे उपपत्तिमाह- परिसाईया सव्वे, स्वरिं तु वंति कारणं किं तं ?। भएणइ जं वरिमया, कप्पेतु न पेम्पराइल्ला ॥ २७८ ।। परिपदादिकाः सर्वे 'उपरि तु' उपरितनदेवलोकेषु पुनरेकप भवन्तीत्यत्र कारणं किं तवन् ? ' भण्यते । उच्यते-'पद: यस्मात्कारणात् उपरिमका देवाः कल्पेषु ' स्वापासविमानलानेषु 'न नेद • पेम्बराइल 'त्ति प्रेमरागिणः । रागाल्देनात्र मत्सर पर विवक्षितः । नात्यन्तं सोधर्मशानदेवा इव परम्परागपदन्तो दर्तन्त प्रत्येकदिनानेऽपि दमतां तेषां तथाविधरागद्वेपाभावेन पुस्करसनाधानलान एवेति ॥२७॥अपलान्तफादिषु स्वपारिपधादिदेवानामवस्थानमाह- तेण परं दे देवा, परिसाईया वसति ते सव्वं । इंदविमाणेतुं चिप, ईसाईदोसरहियत्ता ।। २८ ॥ ततः परं देवाः परिलाई 'ति पारिसदादाः । यन्ति पपस्थिति भन्ने सर्वे 'निरोपाः, इ. इत्याह- इंददि- , ,

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम् । (१२३) शक्रस्य देवरानस्य देवीनां भवति 'अवरोधः' अन्तःपुरम् , पोडशानां सहनाणामष्टाभिर्गुणने एतावत्याः संख्यायाः संभवादिति । अतोऽपि १२८००० ॥२८१ ॥ संप्रति सौधर्माधिपतौ स्वस्थितिकालं परिपा- त्यति सत्युत्कष्टादिस्थितयो देव्यः सौधर्मवास्तव्या यावत्यस्ततश्यवन्ते तदर्थप्रतिपादनाय गाथासप्तकमाह----- सकस्स देवररणो, आउठिई जाव खिज्जए ताव । अच्छरगणपरियट्टा, हवंति जावंतिया सुणसु ॥ २८२ ॥ शक्रस्य देवरानन्य 'आयुःस्थितिः सागरोपमद्वयलक्षणा यावत्क्षीयते तावत् 'अप्सरोगणपरिवर्ताः नवनवोत्पादलक्षणा भवन्ति यावन्तस्तान शविति ॥ २८२ ॥ चत्तालसयसहस्सा, कोडीणं होति स्वमभहिया । अच्छरगण परिया, बोधव्वा वजपाणिस्स ॥ २८३ ॥ चत्वारिंशच्छतमहताः कोटीनां भवन्ति 'रूवमन्भहिय' त्ति रूपे- णाधिकानामुत्कृष्टरूपाणामित्यर्थः, मकारोऽलाक्षणिकः, अप्सरोगणानां विभक्तिव्यत्ययलोपौ प्रास्तत्वात् 'परिवर्ताः ' परिवृत्तयो वोडव्याः 'बत्रपाणेः ' शकल्येति ॥ २८३ ॥ चत्तालसयसहस्सा, कह होता ? सुणसु भण्णए एवं । पलिओचमा दोरणी, तिपंचसुण्णजुए कारं ॥ २८४ ॥ चत्वारिंशच्छतसहस्राणि कोटीनामिति गम्यते, अप्सरोगणपरिवर्ताः कथं भवन्ति ? इति प्राह शिप्यः, आचार्योऽप्युत्तरमाह-शृणु भण्यते एवं ' यथा, पल्योपमे हे 'त्रिपञ्चशून्ययुते' पञ्चदशशून्यसहिते कृत्वाविंशतिपल्योपनकोटीकोटी व्यवस्थाप्येत्यर्थः ॥२८४॥ ततः-

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम् । (१२५) मग पा. लदा वनालकोडीलक्खाओ। माय नि पुलो. मी य ता परमत्वात्रो ॥ २८७ ।। मान्य ' यसमा पागलपन्य भागहारगोः नृत्यं त- विनियोगकोटीमा माध्यगो: ' पातयित्वा' अपनीय १ नव्यायनिकोटिनया देवीपरिवतीनामिति । cccc | रुपाधिका इति यदुक्तं तद -:'इनि पुनः कम्मलन : इन्याह-यतताः TE HER:15|| मोटस्थिनिदेवापन्वितंत्रमा दिलीपग्निनातिपादनायाह.--- गहना, यायावति परिया। MAITHI. कोलकाता नावानं ।। २८८॥

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (१२५) समसुराणं पाई, लद्धा चत्तालकोडीलक्खाओ। स्वभहिय त्ति पुणो, जो य ता परमवाओं ॥ २८७ ।। समशून्यं : यत्प्रमाणं पञ्चाशलक्षणम्य भागहारराशेः शून्यं तच्च- कमेव विंशतिपल्योपमकोटीप्रमाणानाज्यराशेः 'पातयित्वा' अपनीय पश्चात्पञ्चभिर्भागे लब्धाश्चत्वारिंशत्कोटिलक्षा देवीपरिवर्तानामिति । असतोऽपि ४०००००००००००००। रूपाधिका इति यदुक्तं तद व्याचष्टे-'रूपाधिकाः' इति पुनः कन्मादुक्तन् ? इत्याहयतश्चताः' अप्सरसः परमरूपा इति ॥ २८७॥ अथोल्लटस्थितिदेवीपरिवतंप्रमाण निगमयन् जघन्यस्थितिदेवीपरिवर्तप्रमाणप्रतिपादनायाह- उकोसगहितीणं, एवझ्या चेव होति परियहा । जाओ जहराणठीया, कोडाकोडीओ ता वीस ॥ २८८ ॥ उत्कृष्टस्थितीनां' पञ्चाशत्पल्योपनायुप्काणां देवीनां ' एतावन्त एव ' उक्तप्रमाणा एव भवन्ति परिवाः। तथा याः 'जघन्यत्यितयः? पल्योपमप्रमाणायुष्का देव्यः कोटीकोन्यः प्रसिद्धरूपा एव 'ताः' इति विभक्तिव्यत्ययात् तासां विंशतिः परिवत्तीनाम् , यावन्ति शक्रायुः- कालराशो पल्योपमानि तावन्तो जघन्यस्थितीनां देवीनां परिवर्ती इति भावः । अतश्च २००० ००० || २८॥ एताश्च देव्यः किं सर्वकल्पेषु भवन्ति ? उत न ? इति उच्यते- नेति, तर्हि व भवन्ति ? सौधर्मेशानयोरिति चूमः । तत्रापि किं. प्रत्येकविमानवास्तव्याः साधारणविमानवान्तच्या वा ? उच्यते-उभय- थापि न दोषः । यदि प्रत्येकविमानवास्तव्यास्तहि कियन्ति विमा- नानि ? इत्याह--

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (१२७) त्योपमस्थितयस्ताः सौधर्मदेवानां प्रवीचारयोग्या वर्तन्ते । एवमीशा- नेऽपि याः साधिकपल्योपमादारभ्य यावन्नवपल्योपमस्थितयस्तास्तद्देव- लोकदेवानामेव प्रवीचारविषयतामायान्ति । अन्याः पुनः पल्योपमसा- विकपल्योपमस्थितेरारभ्य यावद्दशपञ्चदशपल्योपमप्रमाणस्थितयस्तावद्य- थाक्रमं सनत्कुमारमाहेन्द्रदेवानाम् । ततोऽपि याः समयावधिकदश- पञ्चदशपल्योपमस्थितयो यावद्विंशतिः पञ्चविंशति ]श्च पल्योपमानि तावत्ता ब्रह्मलोकलान्तकदेवानाम् । ततो याः समयाद्यधिकस्थितयो यावत्रिंशत्पञ्चविंशच पल्योपमानि तावत्ताः शुक्रसहतारदेवानाम् । अतोऽपियाःसमयाद्यधिकस्थितयोयावञ्चत्वारिंशत्पञ्चचत्वारिंशच तावत्ता आनतप्राणतदेवानाम् । अतोऽपि याः समयाद्यधिकस्थितयो यावत्पञ्चाशत् पञ्चपञ्चाशच तावत्ता आरणाच्युतदेवानां प्रवीचारयोग्या भवन्तीति । प्रवीचारक्रमश्च ___" दो कायप्पवियारा कप्पा" (गा० ३४७) इत्यादिना त्यत इति ।। शेपविमानवक्तव्यतामाह- सोहम्मे ईसाणे, जे सेसा मीसगा उ ते सव्वे । तेण परं जे सेसा, सणंकुमारादि णिम्मीसा ॥ २६० ॥ सौधर्मे ईशाने [च] देवलोके ये ' शेषाः' पड़भ्यश्चतुर्म्यश्च देवी- विमानशतसहस्रेम्यो व्यतिरिक्ताः ‘मिश्रकास्तु' देवदेवीलोकसंकुला एव ते सर्वे विमानाः । तेन' इति ततः परं ये शेषाः ‘सणंकुमा- राइ' ति सनत्कुमारादिषु देवलोकेषु 'निर्मिश्राः देवानामेव तत्रोत्पादः, नवपत्योपनस्थितीनामीशानदेवभोग्यत्वं देवीनामुलं तत् परिगृहोता आथित्व संभाव्यते। भन्ययाऽपरिषदीतानां पत्योपमायुप्कारा साधिकपल्योपमायुःकारसमेत कमेत सौपने-

·No text on this page.

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (१२९) केचित्सल्याता केचिदसंख्यातायोजनकोटयः 'मानेन' आयामविक- भलक्षणेन प्रमाणेनेति ॥२९॥ अथ प्राक्तयोरेव विमानयोः परिधिमाह- ऊयालं चिय लक्खा, सहस्स वावगण अड सय सियाला। छ बेगहिया धणुसय, परणहद्धंगुलं परिही ॥ २६४ ॥ एकोनचत्वारिंशञ्चैव लक्षाः सहलाणि द्वापञ्चाशद् अष्ट शतानि सप्त- चत्वारिंशानि योजनानां षट् चैकाधिकानि धनुःशतानि तथाङ्गुलानां पञ्चषष्टिरद्धांगुलं च परिधिः । अत्तोऽपि योजनानि] ३९५२८४७ धपि ६०१ अं० ६५ । अयं च-"विकंभ वग दहगुण करणी वहम्म परिरओ होइ।" इत्यनेन करणेनोत्पादनीय इति ॥२९॥सं- प्रतिमा देवजातीराश्रित्य शरीरप्रमाणं प्रतिपादयितुं गायायमाह- भवणवणजातिसोहम्मीसाणे होति सत्त रयणीयो। एकेकहाणि सेसे, दुद्गे र दुगे चउके च ॥ २६५ ॥ भवनवनज्योतिःमोधर्मेशाने' भवनपतिपु व्यन्तरेषु ज्योतिका मोधर्मदेवलोके शाने च भवन्ति सप्त रत्नयः । हस्ताः, उत्सेधा- अलनिष्पनाश्यते गृपन्ते. “ उम्मेहपमाणो निणनु देहं " इति वच- नान । अतः परं का वानी ? इत्याह-एफैकहानिः दोये 'दुदुगे य' तिहिक हिके च हिरे. चतुके चपकारी समुचपायौँ । इदमत्र- पर्यन-भदनपत्यादीशानान्तानां देवानां मत हन्ताः दारीरममाणन् । मनकुमारमान्द्रियोः पट् । बमलोकलान्तस्योः पछ । शुकहलारयो- दारः । लानताकारणारगुतेपू देवानां यो हन्ताः शरीरमाण- - ·,

·۱۱۰
.
من 24: پلاة : انه
کی سند شش دلت هند شدن دمنوشته :
1
و
: د. ممد ::
نه به د
تب وہ مشین۔ ,مشتی . . شنت -
متن تن . تسد. متروی تشتیت تیت ته نشد
می نشین نباشيد تشتئ ته نه شي
من با من با
متن تن
نتي . نت ، تبيين شبش دی۔

·پا ·देवेन्द्रप्रकरणम्। (१३३) इत्याह-['एकादि] एक आदिः-प्रथमो यस्य स तथा तम्, पुनः नीदशन् ? इत्याह-'एकाधिक एकेनाधिकमिति ॥३०२॥ ततोऽपि कि कार्यम् ? इत्याह--- तं आईसंजुत्तं, हिटिमरयणीनो गच्छठाणसमा । टावेत्तु घेत्तुमेगं, एकारसभाग काउमहे ॥ ३०३ ॥ 'त' एकावधिकतया स्थापितं गच्छराशिं आदिना-आदो स्थापिते- नेच राशिना संयुक्तं समेतं कुर्यात् । तथा 'अधस्तनरत्नीन्' प्राग्देवलोक- देहरमाणहन्तान् सत्तादिलक्षणान , कथंभूतान् ? इत्याह- गच्छस्थान- समान : प्राविन्यस्तशोधयिप्यमाणराशिस्थानप्रमाणान् तदुपरिष्टादेव स्थापयित्वा' तावत्सु स्थानेषु विन्यस्येत्यः, ततो गृहीत्वा एकं रलिं नेभ्य एवरनिन्यः सकाशान्तं चैकादशभागान कृत्वा 'अधः इति तेन्य पब रत्निभ्योऽधम्तास्थापयेति ॥ ३०३ ॥ ततोऽपि किन् ? इत्याह--- आदीसहियं सोहे, एकारसहित्तु (हिं तु ) तत्य जं सेसं । नं संसरयरिणसहियं, अहिअहियतरुस्सयं जाण ॥ ३०४ ॥ आदिना-प्रागुक्तस्वरूपेण सहित-च्छस्थानसमं न्यापितं 'शोध- देत अपनयेत् । प्रारुलतेभ्य एकादशभ्यन्तु भागेन्यन्तत्र शुद्धे यच्छेषं तत् ' शेपरनिसहितं ' उहरितहस्तममन्वितं अधिकाधिकाऽतरोच्छ्यं' अधिकाधिक पु-पूर्वपूर्वकल्पम्धितेहादिसागरोपनलक्षणाया एकादिक्रमेण पतिमुपागतेप्वतरेपु-सागरोपमेपूच्यं देहगत जानीहि ॥ ३०४ ॥ ज्यमय गाथाष्टकम्य भावार्थ:-- माधानकाल्पयन्थिलेटिनागोपनरूपायाः सनकुमारमाहेन्द्रक- र सहयधिश मतमागरोपमरूपाया विशेषः पश, केन्यकन्निन

·No text on this page.

·३ भागहानि हिस्ताः सिंगाः पादयिषुः विदाः ११ गाथाडयमाह-- कादशराशेः पात्य-११११ तेऽवशिष्टाः पञ्चकादशभागाः . देवेन्द्रप्रकरणम्। नेयं यावत्सप्तसागरोपमस्थितीनां देवानां पहन्तः दारीरोज्यो भवतीनि । स्थापना-सागरो ४ । अय सम्पयामेर FELS कण्ठत एवं प्रतिषि- ४ | ।११/११ अयरोवमाई जेसिं, दोरिण ठिती तेसि सत्त रयगात्रो । सत्तेकारसभागा, रयणीए हाणि तइयम्मि ।। ३०५ ॥ अह चरत्ये नव चेव, पंचमे हाणि दस य छम्मि । छ चेव य रयणीयो, पुण्णाओ सत्तमे अयरे ।। ३०६ ॥ अतरोपमे' सागरोपमे 'येषां देवानां 'हे' हिप्रमाणे 'स्थितिः' आयुष्कालस्तेषां सप्त ' रत्नयः ' हत्ता देहोच्छ्यः । अयमभिप्राय:- पल्योपमादारभ्य यावह्निसागरोपमस्थितिकालः पूर्यते तावत्सप्तव हम्ना देहमानन् । सप्तकादशभागा 'रत्ने:: हस्तस्येकादशभागीरतस्य हानिः क्रियते तृतीये सागरोपमे, सागरोपमत्रयायुप्काणां देवानां पड़ा हन्ताश्चत्वारश्चैकादशभागा देहनानमित्यर्थः ॥ ३०५ ॥ अटकादशभा- गाश्चतुर्थे सागरोपमे नव चैव पञ्चमे हानिर्दश च पष्टे सागरोपमे पट व च रत्नयः पूर्णाः सप्तमेऽतर इति ॥ ३०६ ॥ यदा तु ब्रह्मलोकलान्तकयोर्देवदेहमान जिज्ञास्यते तदा सन्तानां चतुर्दशानां च सागरोपमाणामुत्कृष्टस्थितिरूपाणां विशे(छ)पो विधीयते, सच सात सागरोपमाणि, तस्मादेक रूपं गृह्यतेऽवशिष्टाः षट्, तब रूपमेकादशभिर्भागैविभज्यते तदधश्चैकादशच्छेदः । अयं च राशिदिशा स्थाप्यते, यथा- ११ तत्र पडूरूपो यः शेषराशिः स प्रमादे.

·No text on this page.

·No text on this page.

·। (१३८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितपृत्तिसमेत थितः सर्वकनकमयः । म चानेः पञ्चवणे: कपिशीर्षक योजनागाम रईयोजनयिम्तैः किश्चिदनयोजनोन्न्तिर्मणिमयेरुपशोभितः । तथ्य नकम्यां वाहायामेककं द्वारमहमं भवनि | तानि च द्वाराणि पश्यो- जनगनोच्छितानि अननीययोजनगतविम्तानि नावत्प्रमाणप्रवेशानि गन्नानकमयानि | चिमानमध्यभागनिवःयमाणलक्षणा उपकारिकलगानो- परिणामाता पोतरणा दिगि योननशनायामा पागद्योगनविनना योजनगतव्यला ममा गरमा-या या भवनि । उपकारिकलयनमा न मुलप्रामाद पञ्चयो बनानाज . मननीययोजनमाविम्न त गवं गंगाजिदपाङ्ग मानादेवोपन यो । नदई । मच नमर. बजारियाचान्य । पनामचोक दारमाण मागदपालमा मनानम्ममा यतामान तापमान यानि ॥ . ( || नया मादमागी. चानचा आवगाग्गिा नंगा . | गगन गगन मा. विपामा गिाय या ॥३॥ थानापन मनपामादापकार या पान कि ' इत्या 1.1.1 नगद किन नमान मानान नपा- दिई । १५41133 माना नानि कानन दरसामागरम गणपती (नामा न it काला stot .

·- देवेन्द्रप्रकरणम्। (१३९) परं मूलप्रासादापेक्षया अर्हाईप्रमाणा आयामविष्कम्भोच्चत्वे द्रष्टव्याः ॥ ३०९ ॥ अथ कल्पेप्येव वक्तव्यान्तरमूचिका द्वारगाथामाह--- कप्पाण पड्डाणं, संठाणविमाणवाह उच्चत्तं । संखेजवित्थडा विच, वराणे माणे य गंधे य ||३१०॥ कल्पानां' सौंधादिलक्षणानां प्रतिष्ठन्ति-प्रतिठां लभन्ते विमा- नान्यस्मिन्निति प्रतिष्ठान ' धनोदध्यादि तत्स्यरूपत्तो वाच्यम् । तथा मंस्थानविमानाबाधोच्चत्वं तत्र मंन्यानं वृत्तादि. विमानानि विप्क- म्भतः परिक्षेपतश्च, बाधा अवन्तविपर्ययादवआधा-शावतभाव इत्यर्थः. उनत्वं विमानानां तत्पीठानां चोचभावो वक्तव्यः । तथा मंग्यात- विन्तग अपिचेतिशब्दादमंत्र्यातविस्तगश्च । तथा 'वर्णः ' आदिः 'मानं प्रतिष्टानबाहल्यविमानोचत्वसंयोजने 'चममुगाये गयः घाणेन्द्रियग्राह्यो गुणः, चशब्दाम्पादिश यत्ताच्या इति ।। ३. !! मांप्रतमतान्येव हागणि व्याचिण्यामुर्गाथादशकमार पणउदादिपटाणा. दोलादिलनु निनु वयवाला। नीम् य तदभयमी. आगामपदहिया नेगा ॥ ३१ ॥ धनः-निविड: म चामायुदधिश्च कपिनोमि पनि. उनलाणं येषां ने घनोदधिप्रतिष्टाना दिनाना होगा दिल्ली : तथा · त्रिपुर ' मनकुमारमान्वियमलोक पुनः नः घनदानप्रतिहिता दिनाना इत्यर्थः । हीद नि बिदा सकामालारेषु पुनः तदुभये 'पदोदधिपत्यारिले 'भाका प्रतिष्टिताः' गुहायालयाविधानाः ''t देवलोदिमानाः मातीनि । उत्तर - . . Fre .

·. (११०) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं होति दोसु कप्पेसु । तितु वायपट्टाणा, तदुभयम् पइट्ठिया तीसु ॥१॥ तेण परं उवरिमया, आगासंतम्पइट्ठिया सव्वे । एस पट्टाण- विही, उड़हलोए बिमाणाणं ॥२॥" इति ॥ ३१॥ ननु तिष्टत्ता(तिटतु तावत्मांप्रतं प्रस्तावप्राप्तमपि संन्यानद्वारन, एतद्वयं ज्ञातुमिच्छामः-किमतान्यावलिकाप्रविष्टानि विमानानि पुष्पा- वकीर्णानि च सर्वदेवावायेषु भवन्ति ? उतान्ति कश्चिद्विशेष इति ?, अत्रोच्यते-- त्रावलियपविटा बाहिरा य जा चम्मिा गरजा । प्रावलियपविष्टा वऽगुत्नग जे विमागावग ॥ ३१२ ।। आवलिकाप्रविष्टा बाह्याश्च • प्रतीतरूपा एवं विमानाः, किन ? इत्याह-यावदुपरिमाणि · तुः ' पृणायः ग्रेवेयकाणि, सौधर्मशाना- म्यामाग्भ्य यावदुपग्मिाणि ग्रंयकाणि नावन्मदेवलोकेवावलिका- विष्टानि तदितगणि च विमानानि मन्तीति भावः । एतन्त्र पायो व्यवहागपेक्षमेव, यनोऽधम्तनवयकत्रिके आवलिकाप्रविष्टान्येव विमा- नानि मन्तीनि । आवलिकाप्रविष्टाश्चेव · अगुत्तराः 'न विद्यन्ते उत्तराणि- प्रधानानि वर्णगन्धग्मन्पगादिभिगुणविनानानि येन्यते ये' इति ममयप्रपिहाः, अत एवाह - विनानवराः : प्रधानविमानाः माथमिडमनटविमाना इति भावः ॥ ११२॥ उक्त- मपि प्राक मर्वविमानसंन्यानं हाग्गाथोपन्यम्नसंस्थानद्वागनुरोयेनाह-. नन्यावलियपविटा, वडा नंमा नव वर्गमा । पुप्फावकिरागागा पुगण, अगंगविहल्यमंटागा ॥ ३१३ ॥ व्याव्यातार्थेवेयं गाथा । एतद्वागेपन्यामः किमर्थमिह ? इति चेत्,

·No text on this page.

·-
(१४२)
मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं
परिमाणं ' ति ॥
क्रम पादविक्षेपे” इति वचनात् क्रमः--पादविक्षे-
पलक्षणस्तस्य परिमाणं भवति, इदं क्षेत्रतः क्रमपरिमाणम् । कालतस्तु-
अहाइ छम्मासियं तु कालस्स ' ति दिवसमादि कृत्वा पण्मासं
यावदनेन क्रमेण गमनं तत् पाण्मासिकं क्रमपरिमाणं कालतो भवति ।
'आयामपरिहिवित्थर' त्ति आयामः-दयं परिधिः-परिक्षेपः विस्तारः-
विष्कम्भस्तान् यथासंभवं 'देवगतिभिः ' चण्डादिकाभिः पूर्वोक्तक्रम-
परिमाणयुक्ताभिमिमीत इति संवन्धः । " चंडाए विकंभो, चवलाप
तह य होइ आयामो । अम्भितर जयणाए, वाहिरपरिही उ वेगाए
॥१॥ मातव्या इति क्रियायोगः । " चत्तारि वि सकमेहि, चंडा-
इगईहि जति छम्मासं | तह वि न वि जंति पारं, केसिंचि सुरा
विमाणाणं ॥१॥" अत्र चाभ्यन्तरपरिधिविमानप्राकारमध्यभागमपेक्ष्य
वाह्यपरिधिस्तु विमानष्टथ्वीपर्यन्तमपेक्ष्य मन्तव्य इति । तथा 'जीवाः'
एकेन्द्रियाः पृथिवीकायिकरूपाः चकारस्य व्यवहितसंबन्धात् 'पुद्गलाच'
औदारिकादिवर्गणारूपाः ‘व्युत्क्रामन्ति' निरन्तरं विमानतयोत्पद्यन्ते,
उपलक्षणाच्च्यवन्ते न तु विमानाकारः । यत एवं ततस्तानि शाश्वतानि
विमानानि द्रव्यरूपतया वर्तन्त इति ॥ ३१४ ॥ अथोच्चत्वद्वारं
गाथाद्वयेनाह-
सोहम्मे ईसाणे, उच्चत्तं पंच जोयणसयाई ।
सेसाण वि सब्वेसि, सयपरिवड्डीऍ नेयव्वं ॥ ३१५ ॥
'सौधर्मे ईशाने' सौधर्मेशानयोः कल्पयोरित्यर्थः, उच्चत्वं विमा-
नमध्यवर्तिप्रधानप्रासादानां पञ्च योजनशतानि | शेपाणामपि कल्पानां
सर्वेषां शतपरिवृद्धयोच्चत्वं नेतव्यमिति ॥ ३१५ ॥

·-~- देवेन्द्रप्रकरणम्। (१४३) सोहमीसाणेसु, विमाणपुढवीण होइ वाहल्लं । सत्तावीस सयाई, सयपरिहीणा य सेसेसु ॥ ३१६ ।। सौधर्मशानयोः 'विमानष्टथ्वीनां' घनोदधिलक्षणा (ण) प्रतिष्ठानो- परिभागगतानां विमानपीठबन्धरूपाणां भवति 'बाहल्यं पिण्डः, किय- संख्यम् ? इत्याह-सप्ताविंशतिशतानि । शतपरिहीणाश्च विमान- पृथिव्यः 'शेपेषु ' देवलोकेषु ।। ३१६ ॥ अयमस्य गाथाद्वयस्याभिप्रायः-प्रथमकल्पद्वये पञ्चशतोच्छ्याः प्रा- सादाः, सताविंशतिशतानि च वाहल्यतो विमानष्टथिव्यः । सनत्कु- मारमाहेन्द्रयोस्तु षट्शतान्युच्छ्यो विमानानाम् , पड्विंशतिशतानि च पृथ्वीवाहल्यन् । एवं ब्रह्मलोकलान्तकयोः सप्तशतानि विनानोच्छ्यः पञ्चविंशतिशतानि च पृथ्वीबाहल्यम् । एवमेकैकशतवृद्धो विमानो च्छ्यः एकैकशतहीनं च पृथ्वीवाहल्यं तावद्वाच्यं यावत्सर्वार्थसिद्धप्र- न्तटे एकादशशतानि विमानोच्छ्यः, एकविंशति [ शतानि च पृथ्वीवाहल्यम् । उभयमीलने च सर्वत्र द्वात्रिंशत्संपद्यत इति ॥ अधुना संख्यातासंख्यातविस्तरद्वारम् -- सव्ये वि विमाणा खलु, संखमसंवेजवित्यडा होति । नवरं अणुत्तरेखें, एने संखेजविच्छिन्ने ।। ३१७ ।। सर्वेऽपि विमानाः खलुः : वाक्यालकारे 'मखमसंखेबवित्थड' त्ति केचिसंख्येयविस्तराः फेचिदसंख्येयविन्तराः सर्वप्रस्तटेपु भवन्ति । नवरं ' अनुत्तरेषु' पञ्चतु विमानेषु मध्ये 'एकः' सर्वार्थमिद्धविनानः 'संख्येयविस्तीर्णः लक्षयोजनप्रमाणविस्तारः । दशेपास्तु चत्वारः मान- दिसंख्येययोजनविस्तारा इति ।। २१७ ॥ अथ वर्णद्वार- -- ·दो दो कप्पा तुल्ला, (१४४) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं पढमेसु पंचवण्णा, एकगहाणी उ जा सहस्सारो। तेण परं पोंडरीयाई ।। ३१८ ।। प्रथमयोईयोर्देवलोकयोः पञ्च-कृष्णनीलरक्तलोहितशुक्ललक्षणाः व- र्णाः-चक्षुरिन्द्रियग्राह्या गुणविशेषा येषां ते पञ्चवर्णा विमाना वर्तन्ते तदुपरि का वार्ता ? इत्याह-' एकैकहानिम्तु ' एकैकवर्णहानिः पुन- वक्तव्या, कियत्दूरं यावद ? इत्याह-यावत् ' सहस्रारः' अष्टमः कल्पः, आह किं प्रतिकल्पमेकैकवर्णहानिः ? उत कथञ्चिदन्यथा ?, अन्यथेति ब्रूमः । कुतः ? यतः-' द्वौ द्वौ ' सनत्कुमारमाहेन्द्रादिलक्षणौ 'तुल्यौ' सदशवर्णतया समानौ कल्पौ वर्तते । एतदुक्तं भवति-सनत्कुमारमाहे- न्द्रयोश्चतुर्वर्णाः, ब्रह्मलोकलान्तकयोस्त्रिवर्णाः, शुक्रसहस्रारयोढिवर्णा वि- माना भवन्ति । तदुपरि विधिमाह-'तेन' इति ततः-सहतारात् 'परं' अग्रत आनतप्रभृतिमर्वार्थमिद्धपर्यन्तानि 'पुण्डरीकाणि' धव- लानि शङ्खन्दुकुन्दतुषारहारममवर्णानीति भावः ॥ ३१८ ॥ संप्रति मानहारम्- होइ पमाणं सव्वेसु चैव वत्तीस जोयणसयाई । सोहम्मादीयाणं, वाहल्लुचत्तसहियाणं ॥ ३१६ ॥ भवति प्रमाणं सर्वेषु चैव विमानेषु द्वात्रिंशद्योजनशतानि, केपाम् ? इत्याह- सौधर्मादीनां' [ सौधर्म ] देवलोकादीनां 'बाहल्योञ्चत्व- सहितानां ' योनितपीठवाहल्यप्रसादोच्छ्याणामिति ॥ ३१९॥ इदानीं गन्धद्वारं चशब्दाक्षिप्त (प्तानि) द्वारान्तराणि चाह-- १ अत्र “लोहित" स्थाने "हारिद्र" इति भाव्यम् ।

·.
..
.
--
देवेन्द्रप्रकरणम्।
(१४५)
अचंतसुरहिगंधा, फासे नवणीयमउयसुहफासा ।
निच्चुजोया रम्मा, सयंपभा ते विराति ॥ ३२० ॥
अत्यन्तं-अतिशयेन सुरभिः-मृगमदधनसारागुरुप्रभृतिसुगन्धिद्रव्य-
कलापोपमानो गन्धो येषां तेऽत्यन्तसुरभिगन्धाः, 'स्पर्शे स्पर्शविषये
नवनीतवन्मृदुकः शुभः स्पर्शो येषां ते नवनीतमृदुकशुभस्पर्शाः, तथा
'नित्योद्दयोताः' शशाका दिबिम्बवनिरन्तरस्फुरत्तारतेजःपुञ्जप्रकाशि-
तदिचकाः, अत एव 'रम्याः रमणीयाः ‘स्वयम्प्रभाः ' स्वयं-आत्म-
नेवान्यनिरपेक्षा प्रभा-प्रभावो येषां ते तथा 'ते' विमानाः 'विरा-
जन्ते' चकासतीति ।। ३२० ॥ इत्यं विमानस्वरूपगतां द्वारगाथामुप-
न्यस्य व्याख्याय चेदानी तद्गतदेववक्तव्यताप्रतिवद्धां द्वारगाथामाह---
उपवायपरीमाणं, अवहारबत्तमेव संघयणं ।
संगणगंधफासे, असासो वेव साहारो ॥ ३२१ ।।
उपपातेन सह परीमाणं, कुतो देवा उत्पद्यन्ते ? किञ्च तेषां परि-
माणन् ? इत्येवलक्षणन् । अपहारश्चोञ्चत्वं चापहारोञ्चत्वम् , ' एवः
समुच्चये । तत्रापहारो नाम वर्तमानसमयदेवलोकदेवानां समयापहारेणा-
पहारकालः । 'उच्चत्वं ' शरीरप्रमाणन् । संहननं : अस्थिसञ्चय-
विशेषः । संस्थानं च गन्धश्च स्पशेश्च संस्थानगन्धम्पर्शाः । उच्छ्वासः
'चैव' इति भिन्नकम (मे)तत जाहारश्चैव वाच्य इति ॥३२॥ एना-
मेव द्वारगायां व्याचित्यातुर्गाथाचतुर्दशकनाह-
सोहम्मीसाणतुं, उववाओं अकम्भकम्मभूमीणं ।
पंचिंदियतिरियनरहिं कम्मभोमेहि तेसाणं ॥ ३२२ ॥

·.. - (१४६) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं सौधर्मशानयोः कल्पयोः उपपातः ' उत्पत्तिः कुतः सकाशात् ! इत्याह-कर्म-कृप्यादि मोक्षसाधकं वा सम्यग्ज्ञानदर्शन चारित्राराधनरूपं तत्प्रतिपेधादकर्म, कर्म चोक्तलक्षणमेव, ततोऽकर्मणः कर्मणश्च योग्या भूमयोऽकर्मकर्मभूमयः । तत्र त्रिंशद्देवकुर्वादिका अकर्मभूमयः, पञ्चदन भरताद्याः कर्मभृमयः, तासां संवन्धिम्यः पञ्चेन्द्रियतिर्यग्नरेभ्यः संनि- तिर्यग्म्यो नरेभ्यश्चेत्यर्थः। शेषकल्पनिहोरणार्थमाह-कर्मप्रथाना भूनिः- जन्मक्षेत्रं येषां ते कर्मभूमास्तेभ्यः पञ्चेन्द्रियतिर्यग्नरेभ्य एव सकाशाडु त्पत्तिः ‘शेषाणां' इति विभक्तिव्यत्ययात् शेषेषु-सनत्कुमारादिदेवलो- केप्विति ॥ ३२२ ॥ तथापि विशेषमाह- पंचेंदियतिरियाणं, उववाओ होइ जा सहस्सारो । सेसाण सुरगणाणं, होइ मणुस्साह उववाग्रो ॥ ३२३ ॥ 'पञ्चेन्द्रियतिरश्चां' संज्ञिरूपाणामुपपातो यावद्भवेत् सहवारः, सहस्रारं यावदित्यर्थः । ‘शेषाणां ' आनतप्राणतादिसंबन्धिनां सुर- गणानां भवति मनुष्येभ्य उपपात इति ।। ३२३ ॥ संजयमीसगअस्संजयाण उववायो अच्चुत्रो जाव । गेवेज मीसरहिया, तेण परं संजया चेव ॥ ३२४ ॥ संयतमिश्रकाऽसंयतानामुपपातः ‘अच्युतो यावत् ' अच्युतं याव- दित्यर्थः । तत्र संयताः-सर्वथा पड्जीवनिकायवधव्यावृत्ताः ब्रह्मचा- रिणो निगृहीतेन्द्रियकषायाः सम्यक्प्रत्युपेक्षणाद्यनुष्टानपरायणाः प्रम- त्ताद्याः प्राणिविशेषाः । मिश्रकाः-संयमानुष्ठानान्मिश्रभावमापन्ना देश- विरता इति यावत् । असंयताः-देशसर्वसंयमशून्या मिथ्यादृष्टयाद- योऽविरतसम्यग्दृष्टिपर्यन्ताः, परं सम्यग्मिथ्यादृष्टिवर्ना इह गृह्यन्ते, . .

·' देवेन्द्रप्रकरणम् । (१४७) * न सम्ममिच्छो कुणइ कालं" इति वचनात् तेषां क्वचिदप्युपपा- ताभावात् । 'गेवेन्ज : त्ति ग्रैवेयकेपु मिश्ररहिताः' असंयताः संयत्तात्वर्थः। तत्रासंयता ये खलु ऋद्धिपूजायशस्कामा नैर्ग्रन्थं लिङ्ग- मापन्ना आरव्धपरिपूर्णयतियोग्यक्रियाकाण्डा अन्तरङ्गभावशून्यास्त एव गृह्यन्ते । यथोक्तम्-"जे दसणवावन्ना, लिंगग्गहणं करेंति सामन्ने । तेसि पि य उववाओ, उक्कोसा जाव गेवेना ॥ १ ॥ " 'तेन परं इति ततः-अवेयकेभ्योऽने संयताश्चैवोत्पद्यन्ते, नासंयता नापि संयता- संयता इति ॥ ३२४ ॥ अथ परिमाणद्वारम्- उक्कोसेण असंखा, उववज्जती जहन्नएणेगो । जा सहसारो कप्पो, तेण परं जाण संखेजा ।। ३२५ ।। 'उत्कर्पण ' प्रकर्षवृत्त्या असंख्याः ‘उपपद्यन्ते ' जायन्ते देवतया तिर्यग्मनुप्या एकसमयेन । जघन्येन 'एकः तिर्यगादिः, कियदूरमयं व्यवहारः ? इत्याह-यावत्सहतारः कल्पः । तेन परं' सहलारा- कल्पादूर्व जानीहि यथा संख्येया एवोत्पद्यन्ते, यतः संजिमनुप्या-. णामेव तत्रोत्पत्तिस्तेषां च प्रत्येव संख्यातरूपत्वादिति ॥ ३२५ ॥ संपत्यपहारद्वारम्-- ओसप्पिणिउस्सप्पिणि, संखाईयाहि जा सहस्सारो। तेण परं अवहारो, पलियनसंखेजभागेणं ॥ ३२६ ॥ अवसर्पिण्युत्सर्पिणीभिः विभक्तिलोपन प्राकृतत्वात् , संख्यातीता- भिरपहार इत्युत्तरेण योगः, यावत्सहसारः, प्रतिसमयापहारेण तत्रोल- नोत्पधमानदेवानामपहियमाणानानसंख्यातावसर्पिग्युत्सर्पिणीमनः स- दोपहारो भवतीति भावः । तेन परं : आनतादिकल्पे-चपहारः ·'एपा' सप्तहस्तादिका देहावगाहना उत्कृष्टा भवति ज्ञातव्येति 'उस्सेहपमाणओ मिणसु देहं" इति वचनात् । शेषदेवस्थानदेहो- आनतप्राणतारणाच्युतेपु त्रय इति ॥ ३२७ ॥ ग्रैवेयकेषु सर्वेष्वपि 'भवधारणीया ' भवं यावद्वार्यते या सा भवधारणीया-स्वाभाविकी (१४८) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं पल्याऽसंख्येयभागेन' अद्धापल्योपमस्यासंख्येयतमांशेन । अवर भावः-असंख्यातासूत्सर्पिण्यवसर्पिणीपु यावन्तः समयास्तावन्तः सौध- मादिषु सहस्रारान्तेषु कल्पेषु प्रत्येकं समुदायेन च प्रागुत्पन्नोत्यय- मानका देवा लम्यन्ते । पल्योपमासंख्येयभागसमयप्रमाणाश्चानतादिष्ट सर्वार्थसिद्धबहिर्वतिविमानपर्यन्तेष्विति ॥३२६ ॥ अधुनोञ्चत्वद्वारम्- सोहम्मे ईसाणे, उच्चत्तं होइ सत्त रयणीयो । एकेकहाणि सेसे, दुदुगे य दुगे चउके य ।। ३२७ ॥ गेवेज्जेसुं दोगणी, एका रयणी अणुत्तरेसु तु । भवधारणिज्ज एसा, उक्कोसा होति णायव्वा ॥ ३२८ ॥ सौधर्मे ईशाने 'उच्चत्वं' शरीरोच्छ्यो भवतीति देवानाम् । कियान् ? इत्याह---सप्त · रत्नयः ' हस्ताः, उत्सेधाङ्गुलापेक्षमेतत्, च्छ्यसिद्धयर्थमाह --' एकैकहानिः' एकैकस्य हस्तस्य परिहाणिः व्या, क्व ? इत्याह-' सेसे' ति वचनव्यत्ययात् ' शेषेपु' सनत्कुमा- रादिषु । कथम् ? इत्याह-हिके द्विके चकारस्य भिन्नक्रमत्वाहिके च चतुप्के च । अयमत्र भावः-सौधर्मशानयोः सप्त हस्ताः, सनत्कुमार माहेन्द्रयोः षट् , ब्रह्मलोकलान्तकयोः पञ्च, शुक्रसहस्रारयोश्चत्वारः, द्वौ । एको रनिरनुत्तरेषु, लिङ्गव्यत्ययः प्रारुतत्वात् । 'तुः' पुनरर्थः । -- ॥ ३२८ ॥ अथेतेपामेव जघन्यामवगाहनामाह- ·अकुलनामा 4 देवेन्द्रप्रकरणम्। (१४९) अंगुलभागसंतो. नुराण ओगाया जाता। सन्तु रुपमहतं. इत्तनि ज्ञासा ।। ३२९ ॥ मलेवः नुगः देवना जन्या 'छा'दुःपूर्वनन्, इयं को जिले मते । क्रिया पुनन्यिदेव काह-मधु देवल्यान्ह महत योजना कानुनविलियोटाबाहना नाति ! उजर- वैनियनमन्या वडुनसलेवनानमा यादवेन न्य नयी- जोवनवनाकादिति ॥ ३९ ॥ भय महनन हार- नंयतण नगला, असंचयी महावना नूगा । लामा महानुभावा. अलिदियगुना विग्यनि ।। ३३० ॥ महननेन याविष पिक विन्दन नः नाना देवमाता किन ? इत्यह-निनः ' बनाना ननविकरा. शिवरत्वेन वन्य व्यकिय दियय बनव। पर जन--"नेवी ने निगवेक का हाल प्रद हननकानन्तः नः संनतनन्दन नर- तिः यः कवयः कानुनकः अन्यात यावसानिरदिना:: मईय- पायनियनः मन्नः विजनं 'वन्द लि। हरिदेवन, अन्य नदेन कानुन- नलदिन : हन्द- मा.नवनबह ! नदिए. नाविन्द।। ३३१ - ·, . (१५०) मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं 'सर्वेषां' जघन्यमध्यमोत्कृष्टभेदभाजां भवनपत्यादिभेदभानां वा संस्थानं ' शरीराकारः समाः-शरीरलक्षणानुवर्तनेनाविषमाश्चतस्रोऽ- खयः-देहपार्श्वलक्षणा यत्र तत्समचतुरस्त्रम् , महान् अर्घः-विशिष्टार्थ- साधकत्वसंभावनालक्षणो यस्य तत्तथा तादृग्माहात्म्यं यस्य तन्महार्य- माहात्म्यम् । भवधारणीयशरीरापेक्षमेतत् । उत्तरक्रियं पुनः शरीरं नानाविधरूपाणि-समचतुरनन्यग्रोधपरिमण्डलादीनि संस्थानानि यत्र तत्, नानाविधरूपसंस्थानत्वादस्यति ॥३३१॥ संप्रति गन्धद्वारम् - गंधेण सुरहिगंधा, सुहफासा विन्दयं जणंतहियं । सिंवलिख्यभहिया, अणोवमा अरयलंविच्छा ॥ ३३२ ॥ 'गन्धेन' घ्राणेन्द्रियग्राह्यगुणलक्षणेन यदा पर्यालोच्यन्ते तदा किम् ? इत्याह-' सुरभिगन्धाः' मृगमदकपूरागुरुपभृत्यि]तिशायि- देहसौगन्ध्यभाजः । अथ म्पर्शद्वारम्-सुखहेतुत्वात्सुखः शुभो वा स्पर्शः शरीरप्रभवो येषां ते सुखस्पर्शाः, 'विस्मयं ' अहो ! किमेत- दिति चित्तचमत्कारलक्षणं 'जनयन्ति ' वितन्वते 'अधिक' शेपशु. भभावननितविस्मयापेक्षातिरिक्तं दृष्टाः सन्तः, पुनः म्पर्शमेव व्यनक्ति- शाल्मलीरूताभ्यधिकाः' शाल्मलेर्वृक्षस्य यद रुतं अतृलादिभ्योऽपि सुकुमालप्रति ततोऽभ्यधिकसौकुर्मायाः, 'अनुपमाः दिगुणविषयेणाऽप्युपमातुमशक्याः । वर्णकप्रस्तावादपरमप्याह--'अर- यलंविच्छ ' ति अरजसः-शरीरवस्त्रादिषु मललक्षणरजोरहिताः, अल- म्वेच्छाः-संपन्नसन्द्रियार्थतया प्रकृतिपुरुपतया चाविद्यमानतथाविधा. कायाः । एतदपि महडिकदेवापेक्षं प्रायेणेति ॥ ११२ ॥ इदानीमु. च्यामाहारद्वारे युगपदेवाह- . रुपलावण्या- , ·देवेन्द्रप्रकरणम्। जइ जस्सयराई ठिदी, तदि मासद्धेहि तस्स उस्सासो। तदि वाससहस्सेहि य, आहारो उवरिमसुराणं ॥ ३३३ ॥ मह ' ति यावन्ति यस्य ' अतराणि' सागरोपमाणि] स्थितिः तइति तावद्भिः 'मासाद्धैः । पञ्चदशदिनरूपैः । तस्य ' देवस्य उच्छासः । इति उच्छासनिःश्वासौ प्रवर्तते । तथा 'तइ ' ति तावद्भिः स्वस्थितिसागरोपमप्रमाणैर्वर्षसहसैः 'चः' पुनरर्थः ‘आहारः मानसाभ्यवहारलक्षणः संपद्यते । केषाम् ? इत्याह-' उवरिमसुराणं' ति उपरितनसुराणां सौधमोदिवास्तव्यदेवानाम् । प्रायःपक्षापेक्षमेतत् , अन्यथा चमरवल्योरप्येकसागरोपमसाधिकसागरोपमस्थितितया पक्षणो- च्छामो वर्षसहस्रेण चाहारः प्रवर्तते । सागरोपमाघःस्थितीनां तु देवा- नानाभ्यां गाथाभ्यामाहारोच्छासविधिविज्ञेयः-" दसवाससहस्साई, जहण्णमाउं धरन्ति जे देवा । तेसि चउत्थाहारो, सत्तहि थोवेहि जम्मामो ॥ ६ ॥ दसवाससहरूमाई, समयाई जाव सागरं ऊणं । दिवसमुहुनपुहुत्ता, आहारूमास सेसाणं ॥ २ ॥" इति ॥ ३३३ ॥ अब वक्तव्यान्तरविवक्षया द्वारगाथामाह- लेस्सा दिट्ठी नाणे, उवमओगे चेव होइ जोगे य । तत्तो य समुन्यानो, विउवणा साय इड्डी य ॥ ३३४ ॥ लेश्या तेजोलेश्यादिका दृष्टिः - मिथ्याटष्टयादिका 'ज्ञान' मत्यादिकं उपयोगय साकारानाकारभेदो भवति वक्तव्यः। 'योग' मनोवाकाययोगादिः ततश्न' तदनन्तरं 'समुहातः वैक्रियसमुद्धातः विकणा वक्रियकरणशक्तिममाणं मातं'सुखं 'ऋडिश' परि- वारादिति ॥३३१|| अधनामेव द्वारगाया गाधादशकन व्याचष्टे-~- ·. fragranti thits-मनिकनीमा किन कि 'माण : ना. मगि ' मग मानवी निजामति . मासोधियो सामान पर परामगोपनमा प्रानपरिगगनयनतारयो. मालीगारगोन योनि पासोमाणविषयोग- गोकारो पनाकामियशेगेनिया पोषागगनलपिमध्यम- मोहनिमग्नमोनियमावणाने यागदोदयोपगमगं सागम्या- स्यगुत्पयने ततोऽनन्तगुणमेव मीधर्मेनानादिदेवानां कायादिप्रवीचा- गनुगारेणोक्तरूपेण संभोगगु जायत इति । इत्थं कल्पवक्तव्यतामभि- भाय कल्पातीतादेवलोकवताव्यतामाद- 'उपरि ' ग्रेयेयकानुत्तरेषु वि- मानेषु देवानां 'प्रवीचारणा ' वेदोदयोपशमार्थव्यापाररूपा 'नास्ति' न विद्यते, अत्यन्तमन्दपुरुषवेदोदयत्वे तल्लतोपतापाभावात् ॥३४७॥ अथायुारम्--- दो साहि सत्त साही, दस चोदस सत्तरेव अयराई । सोहम्मा जा मुको, तदुवरि एकेकमारोवे ॥ ३४८॥ हे तथा हे साधिके एव तथा सप्त 'साहि । ति साधिकानि स- तेव दश चतुर्दश सप्तदशैव ' अतराणि ' सागरोपमाणि देवानामुपरि स्थितिः। किमादिः? किंपर्यवसानश्चायं व्यवहारः? इत्याह-सौधर्मा- द्यावच्छुक्रस्तावत् क्रमेणेति। तदूर्व का गतिः ? इत्याह-'तदुपरि' सहस्रारानतप्राणतारणाच्युतेपु नवसु ग्रेवेयकेपु क्रमेण 'एक' सागरो- पमं पूर्वपूर्वस्थितरुपरि समारोपय यावन्नवमवेयके एकत्रिंशत्सागरो- .

·देवेन्द्रप्रकरणम्। . .. .. पमाणि । विजयादिषु चतुर्यु पुनर्यद्यप्यनेन क्रमेण द्वात्रिंशदेव सागरो- पमाण्युत्कृष्टा स्थितिः प्राप्नोति तथापि तत्र त्रयस्त्रिंशदेव, जघन्येन त्वेकत्रिंशत् । " तेत्तीस सागराई. उकोलेणं ठिई भवे चउसु । विन: याइतु विनेया, जहण्णयं एगतीसं तु ।। १ !" इति ॥ ३४८ ॥ अथ जघन्यामाह- पलिय अहियं दो सार साहिया सत्त दस य चोदस य । सत्तरस सहस्सार, तदुवरि एककपारोवे ॥ ३४६ ॥ 'पलियं ' ति पल्योपमं सौधर्ने। अधिकं साधिकं पल्योपमं ई- शाने । 'दो सार त्ति द्वे सागरोपमे सनत्कुमारे । साधिके द्वे सागरो- पमे माहेन्द्रे । सत्त ब्रह्मलोके । दश लान्तके । [ चतुर्दश शुक्र ] सागरोपमानि । सप्तदश सहतारे कल्पे । 'तदुपरि' लान्तकादिषु (आ- नतादिषु ) देवस्थानककमारोपयेत्तावद्यावद्विनयादिवेकत्रिंशदिति ॥ ३४९॥ सांप्रतं च्यवनद्वारम्---- एको व दो व तिरिण व, संखमसंखा व एगसमएणं । देवा चयंति नियमा, उववाओं अनओ परं वोच्छं ॥ ३५० ॥ एको वा द्वौ वा नयो वा · संखमसंखा व 'त्ति संख्याता असं- ख्याता वा ' एगसमएणं' ति एकसमयेनेत्यर्थः । देवाः 'सामान्यतो भवनपत्यादयः प्रक्रमानुगताः सौधर्मादिदेवलोकवासिनो वा 'च्यन्ते। इसन्ति 'नियमात् : अवश्यन्तयेति । उपपातं ' उत्पादं जीवा अनोपयन्त इत्येवंरूपमतः परं कश्य इति ॥ ३६० ॥ मिन्छा सासणविट्ठी, सम्मदिही य तिविह जीवा तु । ममतापविला. संघपणवितेसतो व गदी ।। ३५१ ॥ ..

·No text on this page.

·- देवेन्द्रप्रकरणम्। (१६१) हेहा गेविजाणं, पुढवी खलु सकरप्पभा होइ । हेटा अणुत्तराणं. पुढवी रयणप्पभा होइ ।। ३५३ ॥ अधस्तात् 'वेयकाणां: अष्टानां ग्रैवेयकप्रस्तटानां पृथ्वी खलु शर्कराप्रभा भवति । तथा अधस्ताद् 'अनुत्तराणां' पञ्चानां विमानानां पृथ्वी रत्नप्रभा भवति ॥३५३॥ एवं च सति किं सिद्धम् ? इत्याह- उपरि लोगताओ, सत्त वि खलु लंबियाओं पुढवीओ। उडुचंदविमाणाणं, एयम्मि उ अंतरे खुटुं ॥ ३५४ ।। उपरि' अवलोके 'लोकान्तात् ' सिद्धिक्षेत्रपर्यन्तभागलक्षणात् सत्तापि खलुः वाक्यालङ्कारे 'लम्बिताः' मुक्ताः 'एथिव्यः : रत्न- प्रभादिकाः टीपिण्डमपेक्ष्य, किम् ? इत्याह-'उडुचन्द्रविमानानां: काञ्चनरुचिरापरनामनवमदशमप्रस्तटगतविमानानां संबन्धिन्येतस्मिन्नन्तरे 'खुढे ति निष्टा प्राप्ताः पिण्डपातमपेत्य । इह च प्रस्तुतयोरेवोडच- न्द्रनाप्नोः प्रथमद्वितीयप्रस्तव्योरन्तरेऽभ्युपगम्यमाने वक्ष्यमाणन्य नवम- अन्तटान्तरे सप्तमष्टीपिण्डन्य पातानुपपत्तेः ॥ ३५४ ॥ इत्यमेताः पृथिव्यो लम्बिताः कल्पानामधोभागे पतन्ति । अथ के नाम प्रस्त- टान्तरेषु पतन्ति ? इत्याह---- एएहिं अंतरहिं, इमेहि भागेहि सत्तगच्छेओ । सहाणमृतियात्रो, सव्वत्य पदंति पुवीओ ॥ ३५५ ।। 'एतेषु' वत्यमाणे (पु) नवाष्टादशादिपु 'अन्तरेषु' अन्तर- विवरलक्षणेषु, तत्रापि एतेषु दत्यमाणे वेद · भागेषु पञ्चकादिर परं तेषां भागानां मतकम्छेदः कार्यः, नवनान्तरस्य मतभागास्तन्य

·(१६८)
,
मुनिचन्द्रसूरिविरचितवृत्तिसमेतं
णानां पड्भागानां पूर्वस्थितेः सप्तसागरोपमलक्षणया ( णायाश्च )
मीलने एतत्संख्यासंभवादिति ॥ ३६९ ।।
दस अयराइँ जहण्णा, पढमे पयरम्मि लंतगस्स ठिती।
उक्कोसा दस अयरा, चत्तारि य पंचभागा उ ॥ ३७० ॥
दशातराणि जघन्या प्रथमे प्रतरे लान्तकस्य स्थितिः । उत्कृष्टा
दशातराणि चत्वारि च पञ्चभागाः 'तुः ' पूर्ववत् ॥ ३७० ॥
चउरुत्तरिया वुड्डी, वितियानो पारभेत्तु भागेहिं ।
करणं ता णेयव्वं, चोइस अयराइँ पंचमए ॥ ३७१ ।।
चतुरुत्तरिका' प्रतिप्रतरं पञ्चभागचतुष्टयोपलक्षणा वृद्धिर्द्वितीया-
त्प्रस्तटादारभ्य भागैस्ततः करणं तावन्नेतव्यं यावच्चतुर्दशातराणि पञ्चमके
प्रतर इति, विंशतिप्रमाणानां पञ्चभागानां दशानां च प्राकल्पस्थिति-
सागरोपमाणां मीलने एतत्संख्यासंभवादिति ॥ ३७१ ॥
चोदस अयर जहरणा, पढमे पयरम्मि ठिइ महासुक्के ।
ते चेव उ उकोसा, तिरिण चउरभाग अण्णे उ ॥३७२।।
चतुर्दशातराणि जघन्या प्रथमे प्रतरे [स्थितिः] महाशुक्रे । तान्येव च
चतुर्दशसागरोपमाण्युत्छष्टा स्थितिस्त्रयश्चतुर्भागा अन्ये त्विति ॥३७२।।
एवं तिगवुड्डीए, वितियायो आरभेत्तु भागेहि ।
करणं ता नेयवं, सत्तरसयरा चउत्थम्मि ॥ ३७३ ॥
एवं त्रिकवृद्ध्या द्वितीयात्प्रस्तटा]दारभ्य भागः करणं तावन्नेतव्यं
यावत्सप्तदशातराणि चतुर्थे महाशुक्रग्रस्तट इति ॥ ३७३ ।।
सत्तरस जहगणा उ, पढमे पयरम्मि दिइ सहस्सारे ।
ताई चिय उकासा, चउत्थभागो मुगोयव्यां ॥ ३७४ ॥

·देवेन्द्रप्रकरणम्। (१६९) सातदश जघन्या 'तुः पूरणे प्रथमे प्रतरे स्थितिः सहस्रारे । तान्येव च सप्तदश सागरोपमाणि उत्कृष्टा स्थितिश्चतुर्थभागः सागरो- पनायकत्य मुणितव्य इति ॥ ३७४ ॥ एगुत्तरबुड्डीए, नेयव्वं जा चउत्ययं पयरं । अट्ठारस अयराई, डि उझोसा चत्यम्मि ॥ ३७५ ॥ एकोत्तरवृद्ध्या' एकजन्य चतुर्भागस्योपचयेन नेतव्यं यावर- तुर्थकं प्रतरं तत्राष्टादशातराणि स्थितिष्टा चर्य इति ।। ३७६ ।। चउपयरा णायचा, कप्पा चत्तारि प्राणयाईया । अहार जहरणाई भागुत्तरबुष्टि फलमाह ।। ३७६ ॥ चतुजतरा ज्ञातव्याः कल्पाश्चत्वारः 'आनतादिकाः आनतमा- पताऽऽरणाऽच्युताः । तत्रानतप्रतरचतुष्टयविमानेप्वित्यर्थः, अष्टादश नपन्या ‘आइ ' ति आदिप्रतरे । अथ भागुत्तर •ति प्रतिप्रतरम- करा परमागरोपचित भागाभ्यधिकां · वृद्धिं 'जघन्यन्थिनेरेवो- पचयलक्षणान् , विभक्तिलोपन प्राम्वत् . किन् ? इत्याह- -फलं बाह उजावानुत्स्ष्टस्थितिरूपतया गणरादिरिति । तच चतुर्थप्रतरे एकोन- विंशतिसागरोपनलक्षणन् , चतुणी चतुर्भागानामष्टादशसागरोपनाणां च मौलने एतत्संत्र्याभवात् । एवं प्राणताऽऽरणाऽच्युतेवपि स्वदन्य- स्थितिमपेय प्रतिप्रतरं नागरोपनचतुर्भागद्धोत्दष्टचितिनादना कति ॥ ३७६ ॥ अर्थतेनेव जपन्यस्थितिमाह- गुणवीला संपुण्णा, इगलि ठिपाहिया जहारमसा । नायरा भागुत्तरछुट्टी का उपरिगवजा ॥ ३७७ ।। एकोनविंगतिः पुग्न' तिनो विगतिरेव एकदेतिनंन्या - * ·{ १७०) मुगिचन्द्रसूरिपिरनितशिसमेतं मितियांग्याता यथाक्रमशः' यथासंग्यं प्राणताऽऽरणानि । मा योगकानिटत्याऽऽह- नपातराणि ' नर प्राग गे सानि पिया मोरेयकाणि भागोत्तरदधा पसागरोगमनमा (PIT! 'मारिगोणपति उपरितोयसाणि यापयानि14 मागरोगगनदमा पर्यन्त गोगो; एकशिमागगेपमा }} 3', '• || मां नगरनुपदेशमाह - मियागा गंगो, गुरु गगगगगहा । यो अंगनी गा, भागाकत ॥ ३७८ || iii 'Toil. Milli - 'नागा : ? . . fit पार gift:} grlls... iii. -fi...' 11.2.1.1 krit: Gift 1. निगम || - Fitti it aff नजनिति॥

·देवेन्द्रप्रकरणम् । (१७२) अथ प्रशस्तिः। श्रीमचन्द्रकुलावतंसकसनः श्रीमान् बृहत्संज्ञिते गच्छेऽभूदिह सर्वदेवमुनिपश्चारित्रपात्रं परन् । विहल्लोकमनश्चमल्छतिछतः पाण्डित्यतो विश्रुत- स्तस्मादप्यननि प्रभुव्रतवतां श्रीनेमिचन्द्राभिधः ।।१।। श्रीविनयचन्द्रनामाऽध्यापकशिप्यास्तदन्वये जाताः । श्रीमुनिचन्द्रमुनीन्द्रास्तरेपा विरचिता वृत्तिः ॥ २ ॥ श्रीमचक्रेश्वररिपुङ्गवेरपरकोविदसहायैः । अणहिलपाटकनगरे विशोध्य नीता प्रमाणनियन् ॥ ६ ॥ प्रत्यक्षरं निरूप्यास्य ग्रन्थमानं विनिश्चितन् । अनुपां (भा) सहले द्वे पट्शती च नवाधिक ॥ ४ ॥ निपत्तिमागतेयं दवङ्गहरोख्यवत्सरे पठ्यान् । लगायां तु सहन्ये सोहिकसोकसत्कवमती ॥ ५ ॥ ६०: ಅದರ್ಪ ॥श्रीमन्मुनिचन्द्रसूरिकृतवृत्तियुतं देवेन्द्रनरकेन्द्रकप्रकरणं समाप्तम् ।। גגגגגגגגגנל ·1 उपयोगी पुस्तको। કુંવરજટાચા–આ કથા દાક્ષિણ્યાંક શ્રી નવિ એ પ્રાકૃત- ભાષામાં રચેલી છે ઉપરથી ત્રીરત્નમારિ એ સુંદર સરલ સંસ્કૃતમાં ગદ્ય પર મય રચી છે. પ્રારંભિક સંરક્તના અભ્યાસકાને માટે આ કથાનું વાચન અત્યંત લાભકારક છે. કિંમત રૂા. ૧-૮-૦ ચૈત્યમામાન્ય—આ ગ્રંથ પ્રાતમાં ગાયાવંધ શ્રીમાન શનિ રિએ રચ્યો છે આ ગ્રંથમાં ચૈત્યવંદન વિધાનતેમજ ત્યવંદન સૂનું સર્વ- ગપૂર્વ સહેતુક વિવેચન છે. આ ગ્રંથને સર્વજન લાભ લઈ શકે એ ઉદ્દેશથી તેને છાયા તેમજ ઉપયોગી ટિપ્પન આદિથી વિભૂષિત કરવામાં આવેલ છે. કિંમત ૧-૧ર-૦ પાતર્શન તથા ફારસીવા-આ બન્ને ગ્રંથો સાથે છપાવેલ છે. પહેલે મહર્ષિ વતન્નતિ કૃત અને બીજે શ્રમિક કૃત છે બન્ને ગ્રંથની ટીકા રચનાર ગ્રાચાર્ય શ્રીમાન વિજય છે આ બન્ને અલભ્ય ગ્રને ઘણા પરિશ્રમથી શુદ્ધ કરી તૈયાર કર્યા છે. સાથે સંસ્કૃતના અને ભ્યાસી તસ્વરસિક આ ગ્રંથને લાભ લઈ શકે એ હેતુથી તેનું વિવેચન હેંદી ભાષામાં આપેલ છે. તેમજ ગના વિષયમાં એક મહાન નિબંધ પણ આ ભમાં દાખલ કરેલ છે. કિંમત ૧-૮-૦ વીર જૈન સેવલાદ ક્રિતીમાજ–આ ગ્રંથનું સંપાદન કાર્ય શ્રીમાન સિવિનયલ એ ઘણી જ યોગ્યતા પૂર્વક કર્યું છે. આ સંગ્રહમાં શત્રુ જ્ય, ગિરનાર, આબુ, તારંગા આદિ મહાતીર્થોના લગભગ ૬૦૦ પુરાતન શિલાલેખો આવેલા છે પાછળ તેને લગતી ઉપયોગી વિસ્તૃત નોંધ આપેલી છે. આ ગ્રંથ કેવો ઉપયોગી છે તે સંબંધમાં વિશેષ નહીં જણાવતાં સતી સાહિ- –વૃદ્ધિારા આદિ માસિકના તંત્રીઓના અભિપ્રાય વાંચવાનીજ માત્ર ભલામણ કરીએ છીએ. આ ગ્રંથની માત્ર પાંચસો કોપી છપાવવામાં આવી છે જેમાંથી ઘણી ખરી ને ખપી ગઈ છે એટલે જેઓને આ ગ્રંથની આવશ્યકતા લાગે તેઓએ સમય ચૂક ન જોઈએ નહતિ જેમ અત્યારે આ ગ્રંથના પ્રથમ ભાગની માગણી આવે છે પણ તે ખલાસ થઈ જવાથી ઘણા નિરસ થયા છે- તેમ થશે મોટું પુસ્તક તૈયાર થઈ ગયા પછી બીજી વખત તેની આવૃત્તિ થવી એ કેટલી અશક્ય છે તે કહેવાની આવશ્યક્તા નહોય. આ ગ્રંથ ડેમી ૯ ફા મનો અને સુશોભિત પાકા બાકીંગથી અંલંકૃત કરવામાં આવ્યો છે જ્યાં કિંમત ૩-૮-૦

·No text on this page.