Bharatiya Vidya Bhavan Library, Mumbai
The Anguttara Nikaya Vol-i
Front matter
TIesperti
Nalanda-Devanāgari-Päli-Series
THE
ANGUTTARA NIKĀYA
(EKAKANIPĀTA, DUKANTPĀTA & TIKANIPĀTA)
General Editor
BHIKKHU J. KASHYAP
THET
PĀLI PUBLICATION BOARD
(BIHAR GOVERNMENT)
B. E. 2504
V.E. 2017
1960
Sole Agents:
MOTI LAL BANARASI DAS,
Nepal. Klapara,
Post Box No 75,
Varanasi,
(India)
(S. 1. 38204
RATIVO
ros
GENERAL PREFACE The teaching of the prophets is generally distorted by the beliefs of the world and the interpretations of the priests If we wish to ascertain what the founders of great religions taught, we have to get back to the onginal sources Buddhism in all its forms goes back to the life and teaching of the Buddha While the austerities practised by him till he attained enlightenment appeal to the Hinayāna, the Palt, or the Southern school, his life of service and compassion for 45 years after the attainment of enlightenment is the authority for the Mahāyāna, the Sanskrit or the Northern school The religious quest springs from the consciousness of the imperfection and suffering of the world The questions which worried Tolstoy in the fiftieth year of his life disturb all thinking men "What is Life? Why should I live? Why should I do anything ? Is there any meaning in lfc that can overcome inevitable death?! Nijinzky summcd up the whole problem in lus Diary when he wrote «The whole life of my wife and of all manlınd is death” How can we be saved from the body of this death > This is the problem of religion The Buddha traces suffering to selfish desire Suffering is the result of tension between a living creature's essential Impulse to try to make itself into the centre of the universe and its cssential dependence on the rest of creation Craving is that which binds the indayidual to the creatic process The individual with selfish desire becomes thic slaic of the universe We can os crcomc suffering only if we get rid of třşná or tanha To attempt to get nd of suffering through the ranous devices of self deception u not to ccasc to suffer but to suffer in a different way The Buddha formulates tic aght fold path of morality which helps us to clirunate sclfish desire and overcomir suffer.
11 GENERAL PREBACE ing When the Upanisads declare, "Thnt thou art", lat toam asi, it 19 not a mere statement of fact It is a call to action Make thyself that which thou know thou canst be Whereas the Hindu mind believes in a permanent clement in the indtvidual which can stand firm and unshaken in the midst of change the Buddhist stresses the dynamic character of the sell No change is possible with an unchanging conscious ness We can achieve the possibilities in us by the exertion of the well rather than by the play of the intellect Religion is not a creed, but a vital process It is no use railing against Cod or destiny when we are ourselves the authors of our dis grace If few are chosen, it is because few choose to be chosen The Buddha laid stress on the creative freedom of man The Buddha did not encourage dependence on the supernatural IIe could not conceive of a being capable of creating a world for the express purpose of its creatures prausing him The ten veramanis or prohibitions or abstinences called datasla or dafasıksapada which the novices in the path of Buddhism utter are given in these words "I take upon myself the abstinence, (1) from destroying life, (2) from taking what is not given (3) from leading an unchaste life, (4) from speaking untruth, (5) from giving myself to intoxicating drugs, (6) from cating at rregular hours, (7) from secing musical and dancing performances and other shows and pageants, (8) from wearing garlands, perfumes, unguents and other bodily decorations, (9) from using high couches and seats, (10) from accepting gifts of gold and silver" The first five are the Buddlust pancasila Pänālipālā veramani sikkhāpadam samadıyamı Adinnādānā veramani sikkhăpadam samnādıyāmi Kāmesu micchācārā veramanı sikkhäpadam samādıyamı Musāvādā veramanı sikkhāpadam samādıyamı Surā merayamajja pamādatthānā. veramaſı sıkkhāpadam samādryamı Conflicts in the world are conflicts in the liuman soul en larged lf men were at peace within theinselves, the outer conflicts between nations would inevitably cease By practising the Buddha's pancasila we will develop paticnce, courage, love GENERAL PREFACE lii and unselfishness The Buddha teaches us that even in an age of anxicty and violence, it is possible to gain and maintain inner harmony, which is not at the mercy of outward circumstance. Nirtānam paramam sukhan : Nirvāṇa is the highest bliss. It is not a negative state of annihilation but a positive state of joy, consciousness grown from an unhappy to a beatific onc. The Buddha docs not tell us that man is but a bubble on the turbulent surface of nature and that he has no destiny save to undergo dissolution. The Hindu aflirms that man can realise his identity with Brahman, the ground of all being; the Buddhist says that ran can live in a transfigured world where samsara and nirrāna are, one. In Maha-saccaka Sutta, the Buddha himself is reported to have described the supreme triumph of rca ing the goal of his quest as follows : "When this knowledge, this insight had arisen within me, my heart was set free from intoxication of lusts, set free from the intoxication of becomings, set frec from the intoxication of ignorance. In me, thus emancipated, there arose the certainty of that emancipation. And I came to know : "Rebirth is at an end. The higher life has been fulfilled. What had to be donc has been accomplished. After this present life there is no further for this or that. This last insight did I attain to in the last watch of the night. Ignorance was beaten down, insight arose, darkness was destroyed, the light came, inasmuch as I was there strenuous, earnest, master of myself." Thus cnded the struggle of six long years. The Buddha is said to be a physician. Even as the physician strives to restore to health a sick man, the Buddha tries to restore us to our normal condition. If our leaders become normal, we may be able to replace the present social order in which division, falsehood and violence prevail, by a new one in which humanity, truth and brotherhood will reign. On the occasion of the 2,500th anniversary of the Buddha's parinirvāna, the Government of India decided to publisti iv GENERAL PREFACE standard versons in Devanāgari script of the complete Pali and the Sanskrit texts of the two scuols, Southern and Northem, in the hope that some of the readers of these books may be impelled to love the good, to practise altruisra and hold their spirit aloof from the desires and ambitions of the tyorld. S. Radhakrishnan INTRODUCTION 1. Tho Pali Tipitaka After the passing away of the Buddha at Kusinārā, the disciples had assembled to pay their last homage to him. The Vencrable Maha Kassapa, the chief of the congregation, was delivering words of consolation to the bereaved assembly, reminding them of the declaration of the Buddha:--"It is the very nature of all things near and dear to us that we must divide oursclves from them.” Subhadra, a monk who had received ordination in an advanced age, however, did not look gloomy. He took a perverted vicw of the situation and spoke-- "Do not grieve, brothers, for now we are definitely released from the restraint of the Great Teacher and his too rigid disciplinc. While thc Teacher lived, we were constantly rebuked for failing to observe the hard rules; but, now we are at liberty to do as we please; therefore, do not grieve." These words soundcd a note of warning against thc futurc possiblc distortion of the Dhamma at the hands of faithless members of a similar category. The Venerable Maha Kassapa felt an urgent need for convening a Grand Council of the lcading Elders of the Sanglia lo make a full collection of the teachings, and also to adopt means for their right preservation and transmission to posterity. He addressed the Bhikkhus thus:-"Come, friends, let us chant together the Dhamma and the Vinaya..." The Venerablc Mahā Kassapa drew a list of five hundred names of the topmost disciples to be appointed as members of the Council, At first, the name of the Venerablc Ananda was Icft out in vicw of the fact that he had not attained Arbat-liood till then. But, as no one else in the Sangha had the privilege of listening to the Teacher so very closely and for such a long period of time, his participation was deemed nccessary and important. He was, consequently, asked to go to a suitable abode and develop insight, so as to become an Arbat and be able in time to join the Council, King Ajātasattu made nccessary arrangements for the accommodation and convenience भ०१-क VI INTRODUCTION of the convention at Rājagaha, a favourite resort of the Teacher himself. A spacious beautiful pavilion was raised for the mecting at the entrance of the Sattapaņņi cave, on the northern side of the Vebhāra Hill. Vencrable Ananda madc the best efforts to train himself in developing insight. He kept walking up and down for the whole night absorbed in deep meditation; and, carly in the morning, as he was going to stretch himself on the bed, his fcct had left the ground and the head had not reached the pillow, at that moment, as if by a flash of light, darkness was dispelled and the sublime light of saint-hood dawned upon him. And, through his miraculous superhuman power of an Arhat, he appeared all of a sudden on his appointed scat in the hall, as if emerging out of the ground, exactly as the proceedings were going to be started. With the permission of the Sangha, Venerable Mahā Kassapa asked Upāli questions on Vinaya, relating to the different monastic transgressions; the matter, the occasion, the individuals concerned, the principal rules (pafiñatti), the amended rules (anupaññatti) and all other details about them. In this, the Vinaya text was agreed upon and settled. Then, again, with the permission of the Sangha, he asked Ananda questions on the Dhamma; the occasion of a sermon and the person or persons with reference to whom it was preached The commentary, Atthakatha, of a much later datc, assumes that the Abludhamma-Pitaka was also included in the collection of the Dhamma, and that the Tipitaka, as it is available to us, was finalised at this very stage. A century after the passing away of the Buddha, a great controversy arose in the Sangha concerning the interpretation of some Vinaya rulcs. This necessitated the holding of the Second Council at Vesāli. Seven hundred leading Elders from distant parts of the country assembled to take part in 1. Cullavagga, Chapter 11. 2. Sumangalavilāsini, Nidānakatha.
INTRODUCTION VII it; and they had drawn up a new edition of the Scripture, resulting in the fixing up of the Pițakas, Nikāyas, Angas and Dhammakkhandhas'. A century after, when King Asoka embraced Buddhism and gave patronage to its propagation, the richly furnished monasteries became centres of attraction even for the members of other sects. They donncd the yellow robe, either by proper ordination or stealthily, and went about 18 Bhikkhus enjoying the privileges and honour given to them. They could not, however, leave their own inclinations behind, and began to twist and distort the Doctrine in their own ways. This led to a state of confusion and it bccamc difficult to distinguish the true principles from the coloured ones. The Elders felt the necessity of safeguarding the purity of the Dhamma by affecting a total purge of the alien elements in the philosophical life of the Sangha. This task was entrusted to the Venerable Moggaliputta Tissa, a saint, a thinker and a writer. He compiled a book called the Katlāvatthu, refuting all the foreign theorics, which was adopted as a book of the Tipitaka at the Third Council held at Pāšaliputta under his presidentship. After the council, Asoka despatched missionaries to the then civilised parts of the world for a wide propagation of the Dhamma Prince Mahinda and Princess Sänglamittă renounced the world and joined the Order to lead a mission to Sihaladípa (Ceylon). Since then, the island became a strongliold of Buddhism, and, even up to this day, has maintained the tradition of Pali Tipitaka with all religious zeals. Up till then, the Tipitaka was traditionally handcd down orally from teachers to pupils. The complete Scripture was compiled in the form of books for the first time in Ceylon in 29 B.O., under the patronage of king Vattagāmani Abhaya, with all the detailcd classifications that are now obtained in the Pali Tipitaka of thc Theravada School. This was done at the 2. Malāvashsa, clinpite v. 1. Cullavagga, chapter XI. 3. Mfahāvarsa, op. cit, VIII INTRODUCTION Council convened for the purpose, known as the Fourth Great council The Fifth Council, according to orthodox tradition, was held at Mandlay, Upper Burma, in 1871, under the patronage of king Mindon. In this Council the entire Pāli Tipitaka was reviscd, re-edited and finally engraved on 729 marble slabs as follows Vinaya; 111 slabs Sutta: 410 slabs Abhidhanima: 208 slabs Now, in this present age, the necessity of bringing out an upto-date edition of the Tipitaka printed on modern machines was felt. This task was taken up by the Burmese Claţtha Sangāyana, the Sixth Great Council, held in Rangoon, which opened on the 17th May, 1954 in the artificially built Rock Cave, especially constructed for the purpose, at a little distance from the city. Two thousand and five hundred of the most erudite Bhikkhus, from all parts of the world, participated in chanting the Tipitaka together. A modern printing press was installed in a separate building and there the texts were printed as soon as thcy roccived the sanction of the Sangāyana. The Council kept functioning for two years, and concluded on the fullmoon day, May 1956, synchronising with the 2500th Jayanti of the Buddha. In Ceylon, Burma, Thailand and Cambodia the principal religion of the people is Thcravada Buddhism, that adheres to Pāli Tipitaka as its Scripture. There, they have been having cditions of it in their own scripts. Pāli Text Society, London, has been able to complete publication of a major portion of it in Roman characters. But, as yet, it is not fully available in any script of India. It is with a view to removing this want that the Government of India and thie State Government of Bihar have jointly sanctioned a scheme of editing and publishing the entire Pāli 1. Makadamsa, chapter X-XXII. 2. ata qit 2004, 8€48, P. 35, INTRODUCTION TX Tipitaka in Devanāgari, which will be complete in 40 volumes of about 100 pages each. This task has been entrusted to the Devanāgari Tripitala Publication Department, Nalanda. It aims at presenting a co-ordinated edition of the text based on the printed books in Roman, Sinhalese, Burmese and Siamese scripts. The following chart will show the distribution of books in the literature: TIPITAKA Vinaya Pitaka Sutta Pitaka Abhidhamma Pitaka 1, Mahāvagga 1. Dīghan käya 1, Dhammasargani 2. Cullavagga 2. Majjhimanikāya 2. Vibhanga 3. Pārājika 3. Samyuttanikāya 3. Dhātukathā 4. Pacittiya 4. Anguttaranikāya 4. Puggalapaññatti 5. Parii ära 5. Khuddakanikāya 5. Kathāvatthu which contains the 6. Yamaka following fifteen 7. Patthāna books: i. Khuduakapātha ii. Dhammapada iii. Udāna iv. Itivuttaka Suttanipāta vi. Vimānavatthu vii. Petavatthu viü. Theragāthā ix. Therigāthā .. Jātaka xi. Niddesa xii. Pațisambliidāmagga xü, Apadāna xiv. Buddhavarasa & xv. Cariyāpitaka 2. Tho Present Book Tliis big book, covering four volumes in our scries, is the fourth Nikaja of the Sulla Pițaka. The very name of the book, V.
INTRODUCTION 'Anguttara' reveals that the method of treatment in it is characterised by grouping numerical classifications of principles in the gradual ascending order As far as the spirit and contents of its discourses are concerned, it is very much one with the other books of this Pataka There are altogether eleven chapters in it, constituting so many groupings or Nipātas, making a collection of short Suttas arranged in divisions or Vaggas As an important book like the Milindapañha calls it by the name of 'Ekotiara', it is evident that this title of it also must have been in vogue at a time or in 1 circle, which expresses a meaning not different from that of Anguttara' The Chinesc translation of this book, in the collection of the Sanskrit version of the Tripitaka of the Sarvastıvada literally means the same as Ekottara' This style of grouping numerical classifications of priniciples is not ediew ſeature only of tłus Nelaya, though here it forms the chief basis of the composition of the entire work The samc method has been adopted at previous places, like the Sangıtıparıyāya Sutta and the Dasuttara Sutla of the Digha Nikaya, the Kumārapanha Sulla of the Khuldakapatha, the Theragathā, the Thengätha, the Itouttaka and others in the Abhidhammapusaka the method of such numerical classification becomes very prominent throughout Specially, about the Puggalapafiñall, it can be asserted that it is so similar to the Anguttara Nikāya, that it is even possible to get the entirc book assimilated In it without causing any loss either to the contents or the style The Thānanga Sutla of the Präkrta Agana literature comes so near to the Anguttara Nikaya~in spirit, language, style and contents -- that it would not even be improper to call it a Jain cution of it Even from the old Brahmimical literature, it us not difficult to collect portions purallel to these It seems that during those days, when, for the prescrvason of their liter ry traditions, memory was 1 chicf resort, this style of numcrical classification was greatly helpful Rather, it would bc I cry valuable if a scholar undertakes to make studies in such INTRODUCTION XI numerical classifications on a comparative hasis in the diffcrent traditions of Indian literature If we follow our usual plan in writing the introduction, as adopted in the previous volumes, we are committed to give a summary of the book at this place But, it seems, it would be nether managable nor profitable to do that in the case of this book, containing as many as 2308 small Suttas The best we can do here is to give a cursory bird's eye view of it, as one would open it here and there YOLUME I Ekaka Nipāta (Collection of clāssifications by one) One thing is very strong that arrests the heart of a man or woman-the form or sound of the opposite sex? $$ ## One thing leads to the arising of the 'hindrances—a perverted thought One thing leads to the suppression of the same--a disciplined thought' * One thing is restless most of all-our own mind ** thc "The mind in itself is pure and bright, it is due to foreign impurites that it gets dcfiled * ** One thing-Loving kindness (Mella)-practised even for the fraction of a sccond-yields great merita *+ * #* One thing--association with the noble-yields great results ** Ip9 2 p 4,5 3 PG 4 P 10 5 p 10 6 p 13 XII INTRODUCTION One thing must be developed with vigilence-wisdom; for, it is much more valuable than wealth and property ** The only person who can turn the wheel of the Dhamma so well as the Tathagata is Säriputtaa ** One who excells all in having long experience is Anna Kondañña in Wisdom 15 Sänputta in having psychic powers is Mahu Moggailānu in leading a coarse life is Mahakassapa in having supernatural vision is Aniruddha in coming from a high family is Bhaddiya Kaligodha having a sweet voice is Lakuntaka in makug roarous proclamation is Pandola Bhāraduaja in delivering sermons IS Manlānpultas in The watery bcnigs are far greater in number than those that live on land Just, so, the number of other species is far greater than those who are born as human beings Just so, thc ignorant are far greater in number than those that arc Just so, those that remain in bondage are far greater Il number than those that are liberated wise 2. Duka Nipāta (Collection of classifications by two) There are two evils of a bid action-of this world, and of thic other Due to a bad action one is subjected to reproach in the society and purushment in the court this is the first, and, is born in a oweful state—this is the second Man must be afraid of both, and refrain from committing a bad acts 45 There are two atutudes--gratefulness, and ungrateful- 163 A good man remains obliged to one who has done good to 1 p It 2 P 23 3 p 23 + p 35 5 P. 46 INTRODUCTION TI1I him—this is the first; and, a bad man does not remain suchthis is the second". ** ** * There are two, whose obligation one cannot be frecd of - mother, and father. Even if one were to carry about one's mother and father on the lead, nursing them as best as possible, there can be no freedom from their obligation. Such great is the obligation of mother and father. The only possibility of it is by helping them to see the truth and to follow the right path'. ** There are two statuses-of the elder, and of the youngster. This is not determined by the age of a person, but by the goodness one has. There are tivo conditions of the criminal becoming powerful over the goverrunent, and of the government being powerful over the criminal. Just so, there are two conditions in the Order—of the bad monks becoming powerful over the good, and of the good monks being powerful over the the bad ** There are two states in an association when the members remain undivided, and when there is a division amongst them". There are two assemblies that in which the members do not pay heed to 2 deep sermon on the Dhamma, but do that to a shallow flowery lecture of a common speaker; and that in which the members do otherwise ** ** 25 Two persons are born for the good of the many—the Perfectly Enlightened One and the Cakkaratti Ling?. ** 2 p. 59. 3 ps4 1. P ES. 5 p 66 67 68 1. P 59 7. p. 71. म.- XIV INTRODUCTION Two persons do not get shaken at a sudden roar of the thunder--the Buddha, and a lion of the forest. (The Buddha, because he is free from all egoism; and the lion, because his egoism is very strong). ** There are two states of blissfulness-that of the householder, and that of the homeless. The second is much superior to the first * ** There are two principles-mind, and matter*. ** There are two principles-shame in committing evil, and fear in it, ** There are two fools-one who does not discharge a duty that is his own, and one who undertakes upon himself a duty that is of some one else'. Two hopes are difficult to give up of gain, and of life. *** Two persons are rare in this world-one who does first good to other, and one who iemains grateful?. ## # There are two gifts-of the articles, and of the Dhamma. The second is superior to the first*. + There are two quests-of tl.c things, and of the truth. The second is superior to the first'. Tika Nipāta (Collection of classifications by threc) Thicre are tluce places the king is always reminded of 1. p 72. 2. p 74 3. p. 77. 4. p. 77. 5. p. 78. 6 p. 80. 7. pon. 8. p. $t. 9 p. 65.
INTRODUCTION XY of his birth, of his coronation, and of his victory Just so, there are three places the Bhikkhu is always reminded of-of his ordination, of his attainment of insight into the truth, and of his attainment of ultimate liberation1 fet There are thrce persons-hopeless, lopeful, and frec from hope One who has no high ambition is the first, one who has it is the second, and one who has risen above all temptations—the saint-15 the third Three things arc cssential for a good monk-mastery over the senses, moderation in food, and awakefulness There are thrcc persons, whose obligation is very greatduc- to whom one gets faith in the Triple Gem, due to whom one gets the right view, and due to whom one is able to realise the ultimate freedom There are three persons—like a rotting a sore on the body, like thc lightening, and like a diamond An easily imtatable man is the first, who, like a rotting sore on the body, bursts forth being hurt even slightly The second is one, who has got glimpse into the four noble truths, like a lightering in the sky, that makes visible all round in the dark The Atkal 1. the third, who, like the diamond, does not get hurt by any external agency 08 + There are three persons-blind, one cved, and twocyed Ore who is neither Wise in wordly dealings nor in a spintuality is blind of both the eyes One who wI5C in Worldly deal ngs, but has no cntcrance in the spiritual life is blind of one eve And one, who is WISC in both, is like a two-cyed person ** . . 2 p 9 sr 104 1 r 113 5 p 114 I p 95 6 p118 XVI INTRODUCTION There are three protections of the thief-a hiding in a place difficult to approach, a hiding in a thick jungle, and the support of the government authorities. t+ ** Kesamulli Sulla: 'O Kálāmas, not by heresay, not by tradition, not by customary, not by bookish authority, not by mere sophistry, not by an example, not by a grand form, not by the glamour of a philosophical view, not by grandeour, and not with the thought that one's teacher should be respected. But, O Kālāmas, be guided by your own knowledge and conviction''. #* . There are three trainings--in conduct, in concentration, and in insight. * One should realise the three-that there does exist pleasure in the world, that there are evils in it, and, that there is a freedom from the evils There are three persons like the mark inscribed on stone, like the mark drawn on the ground, and like the mark drawn on the surface of water. The first is one whose anger is as strong as the mark inscribed on rock. The second is one whose anger is as short-lived as the mark drawn on the ground, which disappears quickly hy wind or water. And, the third is one who does not get offended at all, like the mark that disappears out no sooner it is drawn on the surface of water. There are thrce qualities of a truc friend-readiness to offer whatever he has, readiness to render his best possible service, and not minding cyen a serious offence VOLUME II Gatukka Nipata (Collection of classifications by four) the shortcomings in a judicial authority, 2 p 17+ p 212. 4 P 240 5 p 263 GP 266 Tour arc INTRODUCTION XVII giving decision by his own desire, by ill will, by dullness, and by fear1 Four qualities are necessary for kecping others favourable to oneself-offering presents, sweet speech, assistance, and equal treatment: There are four ways of disposing of a question--answered absolutely, answered with reservation, answered by a counter question, and by paying no heed to it * Thcrc arc four pervertions of a view-taking the tran sitory to be permanent, taking the miserable to be a bliss, taking the non ser to be self, and taking the dirty to be clean There are four defilernents of the sun and the moon, duc to which their brilliance get dullcd-cloud, must, dirt, and eclipse . There are four marital relwions-ugly with ugly, ugly with beautiful, beautıful with ugly, and beautiful with bcautiful If both the husband and wife arc immoral, it is 1 first type of tinc rclation If the wife is moral but the husband is not, it is the second typc If the husband is moral but the wife is not, it is tlie third type And, if both of them are good, it is the fourth type Tour gifts arc gu on by one 10 males a gift of foodlifc, beauty, liappiness, and strength? Four things are cry rarc-carung by fair means, famc, if comcd by fur means, long laſe, if earned by fair mous, trol 11 p 20 2P 35 3 p 18 4 P51 Spss 6 P 61 7 P 16 XVIII INTRODUCTION and also having got faire, attainment of heuven, if the above conditions are fulfilled 1 44 There are four families of the scrpent king-V'ırūpakkha, Eräpatho, Chahapulla, and hanhāgolamaka One should developed loving kindness (Melta) with them, and be safe from a danger from their side If the government is bad, the officers also become bad, the society becomes brd Due to a bad state of ffrirs in the life of the world, there is 1 disturbance even in the natural agencies, which Icad to 7 oneful state 3 RO * # There are four qu»lities of a good man-hc docs not spcal ngunst others cien being asled, he does readily speak in prisc of others even without being aslcd, he discloscs one's own fault een without being asked, and he fects shy in dis closing one's own merits eren being asked 6+ 65 There are four persons dark destined to darkness, dark destined to light, light destined to dzkness, and, light destined to light The first person is one who is born in a low family, and is also gach to immoral dceda The second person is one who is born in z low family, but is devoted to self-cliscipline and a progiese I:fc Ti e third person is onc Who is lom in z hugh family, but is leading a bad life And, the fourth person is arc ko is dok: 0831 18* * figli fimis and IS so leiding 2 lugh life D Micrc vc four clauds--that wuch tltunders but does not run, that wlucli runs but does not thunder, that wuch heuther thunders nor rins, and, that wlich both thunders and runs Comprred to these, there are four persons Lonciho speaks but clocs not ct, one who ucts but does Ip 79 Spa INTRODUCTION XIX not speak, one who neither spcaks nor acts, and, one who does both act and speak. There are four places that the devoted disciple should visit and get inspired—Where the Buddha was born, where he attained Perfect Enlightenment, where he turned the wheel of the Dhamma, and, where he got Maha Parinibbāno' tt There arc four paths--difficult and slow, difficult but quick, casy but slow, and both casy and quick®. Thcrc are four originations-love from love, liatrcd from love, love from hatred, and hatred from hatred. One loves a man who loves him—this is thic first. Onc hatcs a man who docs ill of a person dear to him--this is the second. Onc loves him who is the cocmy of his cnemy—this is the third. One hatos a man who hates him- this is the fourth! .. There are four postures--the posture of a corpse, lying flat on the back; thc posture of the sensual man, lying on thic left side; the posture of the lion, lying on thc right; and, the posturc of the Tathāgata, absorbed in different stages of Jhana. Tour things are greatly bcncficial to a man-association of tlic noble, listening to a discourse on the Dhamma, right rcficction, and a Dhammika life! $ 4. Onc, having the following four things in him, is destined to go to hcl-commits a crime, encourges others to commit a crimc, ſecls happy at a crime, and speak in praise of a crime? S. p 157 SP 23. 1 r 107. 6 P 20. 2 P 126 1.263.
INTRODUCTION Pancaka Nipāta There are five strengths of the learner (Sekha) faith, shame in committing evil, fear in the same, energy, and insight. Purity of life cnsurcs right concentration, right concentration ensures insight and ultimate realisation, insight and ultimate rcalisation ensure detachment and renunciation, and, detachment and ultimate rcalisation ensure the realisation of emancipation There are five advantages in charity--love of people, association of the noble, name and fame, fulfilment of the duties of a houscholder, and birth in heaven hereafter. There are five opportunic charities--given to a visitor, given to one who is departing, given to an ailing patient, given during famine, and of a new yield of crop given to the unulamished monks There are five wealths-of faith, of purity in conduct, of learning, of renunciation, and, of wisdom. $$ One must constantly reflect on the five facts--that old age is sure to come, that disease is difficult to avoid, that there is an undoubted surity of death, that there is bound to be a separation from the near and dear ones, that one's own actions are the cause of one's state and destiny, . .. There are fisc soldiers--one who gets unncsved at the very sight of a battle from a distance, one who gets unnervcd 2. p.223. 1. 8 273 6. p. 34. •p ĐG. 4. P507. 5. p. 318.
INTRODUCTION XXI the approach of the battle, one who gets unnerved which dered to charge, one who get unnerved at the very attack the enemy, and one who stands all these and is able to fight I the victory is won', Therc arc five factors that make a dacoit bold to carry his crime-he is able to hide himself in an unapproachable acc, hc is ablc to hide himself in thick jungles, when caught is able to get himself freed with the support of the ministers the government, he is able to give big bribes and to get soself freed, and he carries on all alone without a partener. Thesc arc thc five qualities of an assistant accompaning onk-goes behind neither too far nor too close, holds what is it in the bowel, farbids while speaking undesirably, docs It drop in while talking to some onc clsc, is wise and sharp'. .. .. There are the five factors of a paticnt being casy to be aited upon--takes only wiat which is for the good of his alth, is moderate in taking that, is ready to take mcdicine, not shy in communicating his cxact symptoms and, is able bear the pain and agony of the discase. . Tlucre are the fise requisite qualities of onc, who waits son a paticntis able to administer the medicine; knows hat is good and what is bad for the patient; waits upon with fccling of loving Lindness, not with a gced of any gain; Des not hesitate in remosing the commode or the washing wel of the patient; and, is able to deliser religious discourse him from ume to time". These fic factors are not conducive to the longevity fa man-takes that which is larmful, is not moderate in 1 p 350 S32 XI1 INTRODUCTION taking that which is healthy, is an over cater, roams about untmely, is not controlled m the senses' ** A devotional talk looks vain to the faithless, an cthical tall looks vain to the criminal, a learned talk looks vain to the ignorant, a tall on charity looks vain to the miser, and, a talk of wisdom looks vain to a fool The preacher should liave the following five qualities in hım--ability to make a speech graduated, giving apt siules, compassion for the congregation, having no desire for fees, and, making the speech as impersonal as possibles Gotamn had seen the following fac dreams just beforc getung Buddha hood—that he was sleeping flat on India, the Himalayas being his pillow, his right hand dipped the western sca, lus left hand in the castern sen, and the feet in the southern sch, that i certain kind of reeds spring up from lus n'ivel and stood spreading on high in the sky, that cluster of ants, of whute body and bluch hcad, coucrcd his feet up to thc konccs, Ihnt birds of various colours come up to him from different dirccuons and tumed white at his ſect, that he was walkang on a lull of dung being unpolluted by it These are thic foc fictors that make a speech good and perfect-spoken timely, consistently, softly, mcaningfully, and, losingly Mere we five di intages in using 2 tuig slick us tooth brush--1t is good for the cycs, it rcmoucs bad smell, ile tastcbuds get toned up, it noids food bearg mured up with cough or bile, and, at miles the food agrccabic .. . Ir 19 1 P431 5 85 INTRODUCTION XXIII There are five faults in a chatterer he speaks lie, he indulges in back biting, his speech is rough, he goes on gossiping, is born in hell after death There are five evils in Madhură (modern Mathura)-the land is uneven, it is full of dust, the dogs are fierce, therc arc evil spirts, and it is difficult to obtain alms' # There are five disadvantages in undertaking unnecessary long journeys- unable to attend new lessons, is unablc to revise the old lessons, is timid before others, is caught by some serious disease, and has no group of friends #C . Just like the black serpent, the woman has five cvils in her-excessive anger, revengefulness, poison, being doubletongucd, and, unfaithfulness VOLUME DDT Chakka Nipāta (Collection of classifications by sıx) The following six arc disadvantageous to a lcarnerhaving too much of business, gossiping, too much of slcep, 11ning 1 large comprny, unrestraint in the senses, and, lack of modernuon in foods There are six roots of action-Grccd, ill will and dullness ITC the roots of bad actions, renunciation, landness and Wisdom arc the roots of good actions! Pürama fassaja hias taught six classes of pcoplc-'freedclass' is of those who have a bad lischhood, 'bluc-class' is of 2 p 21 3 p 195. + P 499 3. Lip ir 49 GP XXIV INTRODUCTION those who have a difficult livelihood, fred class' 13 of those who are the followers of Nigantha #0 A monk who has the following six qualities in him is sure to make progress in spirituality contentedness, devotion, punty of character, energy, mindfulness and wisdom' * ** There are the six impossibilities—that the person of night vien would breve disregud for the Buddha, for the Dhamma, for the Sangha, for the teaching, would fall in 2 wocful state, and would take an eighth birth Sattaka Nipata (Collection of classifications by seven) These are the scven strengths-futh, energy, modesty, discretion, mindfulness, concentration, and insght . There are the seven points in the Vws that make them undeflatable--assembling together very often, assembling together with un animuty, not breaking their tradition, respect- 10g their superiors, not muslchaving with the girls and ladies of the community, worshipping their shrines, and giving protection to the sunts" . There we thc sesen points that lead a las disciplc to prosper-docs not neglect sijung the monks, listens to the religious discourse, truns Jumself in good conduct, is strong in deration, does not indulge in secing frults of the monks, does not look clsess liere for gwdance, und offers tus services for the good of the Order' .. t. These Te the seven qualities of a truc friend--is ready 4152 SP 163. C 173 INTRODUCTION XXV to make his best sacrifice, is ready to render his best services, does not mind a fault of his, reveals the hidden to him, Lceps his secrecy, does not desert during adversity, and keeps regards for him even when he is striken by poverty. Seven are the assessories of Samādhi--right vicw, right resolution, right speech, right action, right livelihood, right effort, and right mindfulness. V Aggi Sutta, : gives a description of bloody sacrifice, at which thousands of animals were brought near the sacrificial post for being slaughtered. The Buddha gave a spiritual interpretation of the procedure of the sacrifice, and converted the Brahmara'. .. There are seven kinds of wives-like an cxccutioner, like a thief, like a grand mother, like a mother, like a sister, like a friend, and like a servant. A bad wiſe, fraving connection with someonc elsc, ready even to murder her husband is the first. The wife who always tries to get money and ornaments from her husband, and is never ready to give him any from it—is the second. The wife who is lazy, inactive, easily irritatable, and keeps her husband in hard control—is the third. The wiſe who is full of compassion for her husband is the fourth. The wife who has great regards for her husband is the fifth. The wife who is faithful and friendly--is the sixth. And the wife who is always afraid of lier husband, standing in obedience is the seventh Therc arc scien arrangements in a frontier city--a strong post at the gate, decp and wide moic all round, high and wide rond all round, collection of arms, military cantonment, closer gate-kecper, high and wide boundary wall running all round. 1. p. 177. 2. p. 184. 3 P 181. 4. p .. 5. p. 234 XXYI INTRODUCTION Atthaka Nipāta (Collection of classifications by eight) There are eight advantages in the practice of loving kindness (Metta) -sleeps peacefully, awakes pcacefully, has no bad dreams, becomes lovable to men, the same to spirits, the gods give protection, fire or poison or wcapon can do no harm, is atleast bom in the plane of the Brahması $$ There are eight ways of the world-gain, loss, fame, blame, dispraise, praise, pleasure and pain ** 6 Siha Sutta Narrates the conversion of the famous Niganha disciple-Captain Suha #1 There are cight 'impurities-non revision is the impurity of a memorised stanza, lack of upkeep is the impurity of a building, sloth is the impurity of beauty, negligence is the mpurity of a watch man, misconduct 18 thc impurity of the wife, misery is the impurity of the charitable, evil deeds are the impurity of this world and the next, and ignorance is the worst of all impurities 45 Woman has the following eight ways to entangle the hcart of man-weeping, smling, talking, moving on one side, twisting the brows, perfumes, offering good food and touchings #t There are eight wonderful ponts in the ocem-gradual depth, not nsing beyond the shore, not betting a corpse stignate in it, accommodating the water falling from the different rivers, constancy of volume, unity of saltish taste, treasure of all percious stoncs, and abode of huge beings 1 Tliere are eight kinds of gift-given due to attachuent, Ip 270 2 p 275 3 p 293 4 p 305 5 P 306 6 P $13 XXVII INTRODUCTION given due to some hope from him, given considering it to be good, given to the monks thinking it to be proper, given for fame, and given for self-purification'. 00 As the seeds do not take root in a ground faulty in eight ways, so the charity does not yield good resultant that is given to one who is underscrving in eight ways' VOLUME IV Navaka Nipāta (Collection of classifications by ninc) Four strengths beget freedom from fivc fcars Thc four strengths arc-wisdom, energy, unblemishness and winning people in favour. The five fears that are got rid of by these are---ſcar of livelihood, of bad name, of people going against, of death, and of falling in a bad state'. ** There are nine person - Arhat; one who is on the path of Arliat-liood; Anāgāmi; one who is on the path of thc realisation of thc fruition of Anagami; Sakadāgāmi; one who is on the path of the realisation of the fruition of it; Solahanna; one who is on the path of the realisation of the fruition of it; and the Puthujjana', .. .. Thiese nine reflcctions, if das cloped and cultured, yield great results-reflection os cr thc impurities of one's own body, over death, otcr abominableness of food, over non-attachment towards the world, over transitorincss, over all transitory states being misery, over all miserablc stalcs bcing non-substance, os cr thcfeclings of getting rid of, and, 01 cr rcnunciation'. Hic family having the following nine mazuiets mist not Le visited by thic monks that does not greet respectfully, that does not pay due regard, that does not offer honourable scats, that docs not give recognition to existing qualitics, that offers little even if it is plenty, that offers bad things in 1. A 335. 2. p 331. J. LIV.D. 12-14, XXVIII INTRODUCTION if it has good, that offers with disregard, that does not come near, and that does not pay heed to the Dhamma that is being preached ** These are the wine considerations that cause one to get hurt--that he did harm to me, that he does harm to me, that he will do harm to me, that he did harm to my dear one, that he does harm to my dear one, that he will do harın to my dear one, that he did good to my enemy, that he does good to my chemy, and that he will do good to my enemy ** ** These are the nine graduated cessation-worldly desires cease in him who has got the l'irst Jhāna, mental application ceascs in him who has got the Second Jhāna, thrill ceases in him who has got the third Jhāna, respiration ceases in liim who has got the Fourth Jhāna, sense of Rūpa ceases in him who has got the Akāsānaſcāyatana, Seise of space ceases in him who lias got the Vifiñānaftcayalana, sense of consciousness ceases in him who has got the Akiñcaññāyatana, sense of nothingness ceases in him who has got Nedasaññānäsaññāyalana, cognition and affcction ccase in him who has got Safiñāvedayilanirodha”. 65 ** With the lieip of the simile of a young calf taking a jump in an unknown direction and thus falling off, it has been taught that, in the process of a meditative practice, one should not be impatient to take a step further, without first getting firmness in the acquired stages. .. Nibbana is realised with a concentration, atleast as strong as that of the first stage of Jhāna. It is much better if the concentration is of the strength of the higher stages Dasaka Nipāta (Collection of classifications by ten) Purity of character generates non-repentedness; that 3. P.32. 2. p. 43. 3. D. 49. 4. P. 57 5. p 61.
INTRODUCTION XXL generates joy, that generates thrill, that generates tranqulity, that generates ease, that generates concentration, that generates insight, that generates detachment, that cnsures the realisation of emancipation ? . $. . A man of impure character is repentful A repenting man has no joy Without joy there is no thrill Without thrill there is no tranquility Without tranquility there is no ease Without ease there is no nght concentration Without right concentration there is no realisation of the truth Without rcalisation of the truth, there is no detachment Without detachment there is no realisation of Emancipation It would be very frutful if a Bhikkhu, having the five qualities in him, dwells in an abode suitable in fivc ways .. There are ten fetters, that keep a being in the bondage of birth & death-static view of existence (sakkajadiah), doubt (orakiccha), indulgencein rituals thunking that the performance of these would yield liberation (srlabbalaparāmāsa), desirc (kõmacchanda), all will (bopada), attachment for the blissful states of the Repe Jhāna, for thic Arapa Jhana, egoism, distracted. ness, and ignorance . The universe is thousands of timcs bigger than this system in which there moic the sun and the moon Tlie planc of Alaha Brahma is the highest of all Excn that is not beyond thic limitation of the law of transitonness One should develop non-attachment cien towards that " .. The Tallagata l'is laid down the rules of Pålurokkta with a vient to the following ten purposes--for the well being of the Order, for the conscience of the Order, for restrains the rough, for the destrucuon of the evils hereafier, for generating fath in the fasthless, for des cloping fath in the faithful, 1 p. 98. ? A 101 3 p. 109 Pilt INTRODUCTION XXXI - sub-headings and adopting a method of punctuation, thereby making the text more useful for the modem reader. (a) Headings In the old-fashioned books, no headings have been given in the beginning of a section. Instead, it is at the end that we have words like...nitthilan. But, to the modern reader, this presents a difficulty in forming a complete picture of the text as an organic unity. We have, thercfore, ventured to provide headings, numbered and arranged, with the purpose of bringing to relief the order and sequence in the parts of it, As far as possible, the headings have been constructed with words picked up from the body of the text, the chief objective being to indicate at the outset what does the section contain, Our readers should note that they have been supplied by us and that they do not belong to the original text. The principal headings have been printed in 20pt. Black and are numbered. Suttas contained in it have been printed in 16pt. Mono Black, and are numbered. In the folio of odd pages, only Suttas have been mentioned. (b) Selection of readings In selecting a reading for our text out of the variants available, philological justification, no doubt, has been the chief consideration; but, at the same time, we have not lost sight of the importance of the historical usage. When different forms are both grammatically correct and current in use, we have put one in the text and mentioncd the others in the footnotes. In such cases, selection of one form does not mean the rejection of others. () Punctuation marks Originally, no punctuation marks were used in Pāli, except, perhaps, one for full-stop. The Siamese edition has followed the same tradition. But, as the syntax of Pāli is, at times, so very diflicult and complicated, the use of the modern marks of punctuation is decidedly advantageous in making out the meaning explicit and in bringing out clearly the inter-connections between the different constituent clauses INTRODUCTION XXX for the long life of the Dhamma, and in the best interest of the Discipline 1 0 A Bhikkhu must avoid entering the inner compartments of the royal palace, for the following ten considerations--a smule on his face in the presence of the queen might be misunderstood by the king, the king might suspect him of having caused conception in the queen, forgetting that it was actually done by himself, he mught get involved unnecessarily in a case of theft, he miglit be suspected of having divulged thc secrecy of the government etc Ekādasaka Nipāta (Collection of classifications by eleven) There are eleven merits in loving kindness (Metta)-hc sleeps peacefully, gets up peacefully, does not see a bad drcam, he wins the love of men, of the spirits, the gods givc protection, is not harmed by fire or poison or weapon, attains concentration casily, gets a glowing face, has a peaceful death, and atleast he attains to the plane of Brahma 3. The Present Edition This presents a co-ordinated edition in Devanāgari of thie Angultara Nikaya of the Sutta Pisoka based on the following versions of the text-Burmese, Chattha sangāyana publication, 1956, Srimesc, Maltāmakuta Government publication, 1926, Sinhalcsc, cdited by Sui Devamutta Mahināyaka Thera, 1929, and Roman, edited by Rey Richard Morris (PTS 1885 ) For prepving our MSS, we have adopted the Chattha. singāyanı cdition as our basic text, an cdition that has been brought out by the efforts and sanction of an international Sangha constituting of the zealous holders of the orthodox Therūdi tradition Very often, wc have agreed in selecting the readings and in paragraph-arrangement, but, we have brolen new grounds by providing a system of headings and I p. 134 1 p 103 SP 383 INTRODUCTION XXXI sub-hcadings and adopting a method of punctuation, thereby making the text more useful for the modern reader. (a) Headings In the old-fashioned books, no headings have been given in the beginning of a section. Instead, it is at the end that we have words like...nilthilan. But, to the modern reader, this presents a difficulty in forming a complete picture of the text as an organic unity. We have, therefore, ventured to provide headings, numbered and arranged, with the purpose of bringing to relief the order and scqucnce in the parts of it. As far as possible, the headings have been constructed with words pícked up from the body of the text, the chief objective being to indicate at the outset what does the section contain. Our readers should note that they have been supplied by us and that they do not belong to the original text. The principal headings have been printed in 20pt Black and are numbered. Suttas contained in it have been printed in 16pt. Mono Black, and are numbered. In the folio of odd pages, only Suttas have been mentioned. (6) Selection of readings In selecting a reading for our text out of the variants available, philological justification, no doubt, has been the chief consideration; but, at the same time, we have not lost sight of the importance of the historical usage. When different forms are both grammatically correct and current in use, we have put one in the text and mentioned the others in the footnotes, In such cases, sciliun of one Grm ubes mut mear the rejcction of others. () Punctuation marks Originally, no punctuation marks were used in Pāli, except, perhaps, one for full-stop. The Siamese edition has followed the same tradition. But, as the syntax of Pali is, at times, so very difficult and complicated, the use of the modern marks of punctuation is decidedly advantageous in making out the meaning explicit and in bringing out clcarly the inter-connections between thc different constituent clauscs XXXII INTRODUCTION and phrases, which, in thier absence, would have remained obscure, if not misleading We have, therefore, uscd all the modern marks freely, not in a mechanically rigid manner, but, only with a view to facilitating the correct understanding of the gentences And in this, we have tried to be systematic and consistent The following marks have been used-full stop of Devanagarı (1), comma (,), Colon ( ), semicolon (.), note of interrogation (?), note of interjection ('), hyphen (), dash 6), double inverted commas (" "), and single inverted commas () (d) Abbreviations In the foot note, the abbreviation to stands for the Sinhalesc edition, to for the Siamese edition, tto for the Roman edition and to for the Burmese edition In the margin, the abbreviation 'R' stands for the Roman, and 'B' for the Burmese editions They indicate that the page number put by its side begins from that line. Reference to the page numbers of the Roman edition will facilitate the use of the PTS Tāli English Dictionary, as well as other modern publications in or on Pali, in which references are made to the books of the Roman edition (e) Cornet references On odd pages of the book, the corner numbers refer to the Nipata, Vagga and Sutta number occuring at the end of the page, and on even pages they refer to those occuring at the beginning of the page Spelling About the mode of our spelling, it is necessary to note that we have generally treated the indecluable particles va, At and h as independent words, as the initial vowels of ea, apt and it are very often dropped in Pāli The Parasavarna combination has essentially been made when occuring in the same words, as-Sangha, Kifici, Pañca etc At other places, this combination has been generally INTRODUCTION XXXIII avoided as-toam pi, kamman ti etc. But, to show that the other forms are also grammatically valid, we have on occasions, used this form also_dambi, kammanti ctc. Some western cditors have accepted the same method of spelling; but, in cases where 'ti' is preceded by 'P' or 'pis by 'd' they have applied the Sanskrit rule of sandhi-akah sabarre dirghah; and have spelt the indeclinable particles together with the preceding words; 25—desesiti and tassāpi. But, in such cises also, we have spelt them separately, as—desesi ti and tassā pi. The lengthening of the preceding vowels before ti and pi may well be explaincd by the rulc-Byafijane digharassa (Moggallăna 1.33), which allows lengthening of a short vowel, if it precedes a consonant; as in—muni+care=muni care; Khanti+paraman=Khanti paraman; Gotama+ti=Gotomā ti. Hoti+ti Hoti li. + The basic MSS have been edited by the Venerable Acharya D. Sasanasiri, Principal, International Pali Institute, Mahabodhi Society, Sarnath, and finally revised by our Icarncd Editor, Shree Birbal Sharma, M. a., who has also vigilently supervised the work of printing. My best thanks are due to them for their prompt and valuable cooperation. Bhikkhu J. Kashyap अङ्गुत्तरनिकायपालि ४ ६uniasan. ७ ४१ (एफक-दुक-तिकनिपाता) सूची पिट्टा १. एककनिपातो १६. (क) एकधम्मपालि ३ १. रूपादिवग्गो ३ (ख) एकधम्मपालि २. नीवरणप्पहानवग्गो (ग) एकचम्मपालि ३.अकम्मनियवग्गो (घ) एकधम्मपालि. ६ ४. अदन्तवग्गो १७. पसादकरवग्गो ५. पणिहितग्नच्छवग्गो १६. अपरअच्छरासङ्घातवग्गो ३ १६. कायगतासतिवणो ६. अच्छरासङ्घातवग्गो ७. विरियारम्भवग्गो २०. अमतवागो १२ ८. कल्याणमित्तादिवगो १३ २. दुकनिपातो ६.पमादादिवग्गो १५ १. कम्मकरणवग्गो १०. दुतियपमादादिवग्गो १७ १. वज्जसुत्तं ११. अधम्मवग्गो २० २. पधानसुत्तं १२. अनापत्तिवग्गो २० ३. तपनीयसुत्तं १३. एकपुग्गलवग्गो २२ ४. अतपनीयसुत्तं १४. (फ) एतदग्गवागो २३ ५. उपजातसुत्तं (स) एतदग्गवग्गो २४ ६. संयोजनसुत्तं (ग) एतदग्गवार २४ ७. कण्हसुतं ४६ (प) एतदग्गवगो सुक्कसुतं (1) एतदग्गयागो ६. चरियमुत्तं (च). एतदग्गवग्गो २६ १०. वस्सूपनायिकमुत्तं (८) एतवग्गवग्गो सस्सुद्दानं १५. (क) अट्ठानपाति २७ १. फम्मफरणवग्गो (स) मट्ठानपालि २. प्रधिकरणवरगो (ग) पढानपाति ३. वातवग्गो ४८ ४८ ४६ २५ ४६ २६ २८ ५० है [ २ ] . पिटा ७४ ७८ १०० १०२ १०४ १०५ ८४ १०६ १०७. 15 १०६ ४. समचित्तवग्गो ५. परिसबागो तस्सुद्दानं ६. पुग्गलबग्यो ७. सुखवग्यो पं.सनिमित्तवरगो ६. धम्मवो १०. बालबागो ११. आसाटुप्पजहबग्गो १२. पायाचनवगो १३. दानवग्गो १४. सन्थारवग्गो १५. समापत्तिवायो १६. कोधवग्गो १. कोधपेय्यालं २. अकुसलपेग्यालं १७. अत्यवसवरगो १. विनयपेय्यालं २. रागपेय्याल ३. तिकनिपातो १. बालवग्गो १. भयसुतं २. लक्खणसुतं ३. चिन्तीसुतं ४. अच्चयसुत्तं ५. अयोनिसोसुत्तं ६. अकुसलसुत्तं ७. सावजसुत्तं ६. सब्यावज्झसुत्तं ८८ १०. मलसुतं तस्सुद्दानं २. रथकारवग्गो १. भातसुत्तं २. सारणीयसुत्तं ३. प्रासंससुत्तं ४. चक्कवत्तिसुतं ५. सचेतनसुत्तं ६. अपण्णकसुत्तं ७. अत्तब्यावाधमुत्तं ८. देवलोकसुतं ६. पठमपापणिकसुत्तं १०. दुतियपापणिकसुत्तं तस्सुद्दानं ३. पुग्गलवग्गो १. समिद्धसुतं २. गिलानसुत्तं ३. राहारसुतं ४. बहुकारसुतं ५. बजिरूपमसुत्तं ६. सेवितब्बसुत्तं ७. जिगुच्छितब्बसुत्तं गूथभाणीसुत्तं ६. अन्धसुत्तं १०. अवकुज्जसुत्तं तस्मुद्दानं ४. देवदूरवाणो १. सब्रह्मकसुत्तं २. श्रानन्दसुत्तं .३, सारिपुत्तसुत्त ८६ १०८ १०८ ६० ११२ ११३ ८. ११७ १२२ १२२ १२२ १२२ १२३ ६. खतसुतं पिट्टा १५३ . . १६० १६० १६० १६७ १७१ १७४ १७६ १३६ ४. निदानसुत्तं ५. हत्यकसुत्तं ६. देवदूतसुत्तं ७. यमराजसुत्तं ८. चतुमहाराजसुत्तं ६. सुखुमालसुत्तं १०. प्राधिपतेय्यसुत्तं तस्सुद्दानं ५. चूळवग्गो १. सम्मुखीभावसुतं २. तिट्ठानसुतं ३. अत्यवससुत्तं ४. कथापयत्तिसुतं ५. पण्डितसुत्तं ६. सीलवन्तमुत्तं ७. सङ्घतलक्खणसुत्तं ८. असह्वतलयखणसुत्तं ६. पव्यत्तराजमुत्तं १०. आतप्पकरणीयमुत्तं ११. महाचोरसुत्तं तस्सुद्दानं ६. ब्राह्मणवग्मो १. पठमवेब्राह्मणसुतं २. दुतियद्वेप्राह्मणनुतं ३. प्रज्जतसाहामुतं ४. परिव्याजकमुतं ५. निचुतमुतं ६. पलोकमुतं पच्छगोत्तनुतं तिम्णमुतं पिडा १२४ ६. जाणुस्सोणिसुत्तं १२६ १०. सङ्गारवसुत्तं १२८ तस्सुद्दानं ७. महावग्गो १. तित्यायतनमुत्तं १३४ २. भयसुत्तं ३. वेनागपुरमुत्तं १३८ ४. सरभमुत्तं १३८ ५. केसमुत्तिसुत्तं १३८ ६. सान्हमुत्तं १३८ ७. कथावत्युसुतं १३३ सञ्जतित्यियमुतं १३६ ६. अकुसलमूलमुत्तं १०. उपोसयमुत्तं तस्सुद्दानं ८. प्रानन्दवगो १४० १. छन्नसुत्तं १४० २. आजीवकानुत्तं १४० ३. महानामसनकमुत्तं ४. निगण्ठमुत्तं १४२ ५. निवेसकनुतं १४२ ६. पठमभवमुत्तं १४२ ७. दुतियमयनुतं १४३ ८. मौलव्यामुत्तं ६. गन्यजातगुतं १४५ १०. चूळनियागुतं वग्गुदान ६. समयणो १४८ १. समणगुतं १५.० २. गद्रनगुनं १५४ १८६ १६० १६६ १६६ . २०१ . २०४ २०५ २०६ २०७ २०८ २०० ૨૧૨ [४] २४२ २४३ २४४ २४६ २४७ २४७ २४७ २४७ २४७: ३. खेत्तसुतं ४. वज्जिपुत्तसुत्तं ५. सेक्खसुत्तं ६. पठमसिक्खासुतं ७. दुतियसिक्खासुत्तं ततियसिक्खासुत्तं ६. पठमसिक्खत्तयसुत्तं १०. दुतियसिक्वत्तयसुत्तं ११. सङ्कवामुत्तं तस्सुद्दानं १०. लोणकपल्लवग्गो १. अच्चायिकसुत्तं २. पविवेकसुत्तं '३. सरदसुत्तं ४. परिसासुतं ५. पठमयाजानीयसुत्तं ६. दुतियाजानीयसुतं ७. ततियनाजानीयसुतं ८. पोत्यकसुत्तं ६. लोणकपल्लसुत्तं १०. पंसुधोवकसुत्तं ११. निमित्तसुत्तं तस्सुद्दानं ११. सम्बोधवग्गो १. पुब्वेवसम्बोधसुतं २. पठमअस्सादसुत्तं - ३. 'दुत्तियग्रस्सादसुतं ४. समणब्राह्मणसुतं ५. रुग्णसुतं ६. अतित्तिसुत्तं ७. अरविखतसुत्तं २१३ ८. व्यापनसुतं २१४ ६. पठमनिदानसुतं २१४ १०. दुतियनिदानसुत्तं तस्सुद्दानं १२. श्रापापिकवग्गो २१८ १. आपायिकसुत्तं २१८ २१९ २. दुल्लभसुत्तं २२२ ३. अप्पमेय्यसुत्तं ४. आनेञ्जसुत्तं २२२ ५. विपत्तिसम्पदासुतं २२२ ६. अपण्णकसुत्तं २२३ ७. कम्मन्तसुत्तं २२४ ८. पठमसोचेय्यसुत्तं २२५ २२६ ६. दुतियसोचेय्यसुतं २२७ १०. मोनेव्यसुतं २२७ रास्सुद्दानं २२८ १३. कुसिनारवग्गो २३० १. कुसिनारसुतं २३४ २. भण्डनसुत्तं २३७ ३. गोतमकचेतियसुत्तं २३६ ४. भरण्डुकालामसुत्तं ५. हत्थकसुत्तं ६. कटुवियसुत्तं २४० ७. पठमअनुरुद्धसुत्तं २४० ८. दुतियअनुरुद्धसुतं २४१ ६. पटिच्छन्नसुत्तं २४१ १०. लेखसुतं २४१ तस्मुद्दानं २४६ २५० २५१ २५२ २५३ २५४ २५५ +- २५५ २५६ २५७ २५७ २५६ २६० २३६ २६२ 4 २६३ [२] १४. योघाजीववग्गो २६४ २. सावज्जतुत्तं १. योघाजीवसुत्तं २६४ ३. विसमसुत्तं २. परिसासुत्तं २६६ ४. असुचिसुत्तं ३. मितसुत्तं २६६ ५. पठमखतसुत्तं ४. उप्पादासुत्तं २६६ ६. दुतियखतसुत्तं ५. केसकम्बलसुतं २६६ ७. ततियखतसुत्तं ६. सम्पदासुत्तं '२६७ ८. चतुत्यखतसुत्तं ७. वुद्धिसुत्तं २६७ ६. वन्दनासुतं ८. अस्सखलुङ्कसुतं २६७ १०. पुबहसुत्तं ६. अस्सपरस्ससुत्तं २६६ वस्सुद्दानं १०. अस्साजानीयसुतं २७० १६. अचेलकवग्गो ११. पठममोरनिवापसुत्तं २७१ तस्सुद्दानं १२. दुतियमोरनिवापसुतं २७१ १३. ततियमोरनिवापसुतं २७२ १७. कम्मपयपेय्यालं तस्सुद्दानं २७२ तस्सुद्दानं १५. मङ्गलवग्गो २७२ १८. रागपेट्यालं १. अकुसलसुत्तं २७२ तस्सुद्दानं २७२ २७३ २७३ २७३ २७३ २७४ २७४ २७४ ૨૭૪ २७५ . २७५ २७७ . २७७ २७६ २७६ २८० THE PĀLI ALPHABET IN DEVANĀGAR AND ROMAN CHARACTERS VOWELS qa भाव g น கம் एe ato कka na सkha cha аса 51 ນິ້ວ a ta CONSONANTS WITH VOWEL "A" Iga ugha от ја * jha o the 7 da dha ૬ da घdha + pha ba 7 bha ra ल la यva णna तta tha T na म ma я ра यya sa ha a la TEL VOWELS IN COMBINATION वाka feki ki ku ků ke s ko 8 kha khã fơ khi đi khi “khu khu ở khe đi kho Tkka mba #mbha tama mya ET ILha kya ft kri बत ka kva FT khya Ft kliva ha yha Filla ग्गgga Fulya aggha CONJUNCT-CONSONANTS ৮ম ic dva न्य icha Edhya nja dhva 71,5ājha mynta हट्ट ta न्दर ntva tha - ntha Bodda nda इ.ddha ndra na FT ndha ntha 77, nna End3 nha nha appa utta 5 ppha rttha Pya wpla tya Abba tra Ta buna idda bya ddha bra dya 7 mp3 dra IT rapha Felha ह vha gya Enya Igra 7 na sta FTS ankha Ft 51a m3 asya 7, T nga Fængha сс Fcchin -zija 77, * jjha Flima Thiha + . . ૨ 2 S $ 5 6 7 8 9 0
सुत्तपिटके
अङ्गुत्तरनिकायो
(एकक-बुक-तिकनिपाता)
नमो तत्समपदतो अव्हतो सन्नासम्वुरस्त R.rol.I,I - 5 अजुत्तरनिकायपालि १. एककनिपातो १. रूपादिवग्गो १. एवं मे सुतं । एक समयं भगवा सावत्थियं. विहरति ....! वने अनाथपिण्डिकस्स पारामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि. पक्सवो" ति ।"भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं । भगवा दवोच- "नाह, मिक्सवे, अनं एकरूपं पि समनुपस्सामि यं एवं रास्स चित्तं परियादाय तिट्ठति यथयिदं, मिक्खवे, इत्यिरूपं । यरूपं, भिक्खवे, पुरिसस्स चित्तं परियादाय तिट्ठती" ति । २. “नाह, मिक्सवे, अझं एकतई पि समनुपस्सामि यं एवं सस्त चित्तं परियादाय तिट्ठति यायदं, भिक्सवे, इत्यिसहो । थसहो, भिक्सवे, पुरिसस्स चित्तं परियादाय तिद्वती" ति । ३. "नाहं, भिक्सवे, अनं एकगन्वं पि समनुपस्सामि यं एवं 'सस्स चितं परियादाय तिट्ठति यययिदं, मिक्सवे, इत्थिगन्धो : यगन्धो, भिवरावे, पुरिसस्स चित्तं परियादाय तिलुतो" ति । ४. "नाहं, भिक्खये, अशं एकरसं पि समनुपस्लामि यं एवं एसम्म चित्तं परियादाय तिट्ठति यययिदं, भिक्सवे, इत्यिरसो। इत्यि- है, भिनलवे, पुरिसस चित्तं परियादाय तिद्वती” ति । ५. "नाहं, भिक्ववे, अन्नं एकफोहब्बं पि समनुपस्नामि पुरिमस चित्तं परियादाय तिट्ठति यथपिदं, भिक्मवे, इत्यिफोहन्यो। यफोद्वन्यो, भिक्सवे, पुरिमस्न चित्तं पग्यिादाम तिट्ठतो" ति । ६. "नाह, मिक्सवे, अखं एकरपं पि ममनुपस्सामि यं एवं यया चित्तं परियादाय तिट्टति यययिदं, भिक्पर्व, पुरिणम्पं । पुरिम- ', भिकरावे, इत्यया नित्तं परिपादाय निद्रुती" ति । 10 R.2 5 M 5 पडपुतरनिकायो ७ "नाह, भिक्खवे, अा एकसद्द पि समनुपस्सामि य एव इत्थिया चित्त परियादाय तिट्ठति यथायद, भिक्खवे, पुरिससहो । पुरिस- रादो, भिक्खवे, इत्थिया चित्त परियादाय तिद्वती" ति । "नाह, भिक्सवे, अझ एकगन्ध पि समनुपस्सामि य एवं 5 इत्थिया चित्त परियादाय तिट्टत्ति यथपिद, भिक्खवे, पुरिसगन्धो । पुरिसगन्धो, भिक्खवे, इत्थिया चित्त परियादाय तिद्वती" ति । E "नाह, भिक्खवे, अन्ा एकरस पि समनुपस्सामि य एव इत्थिया चित्त परियादाय तिट्ठति यथायद, भिक्खवे, पुरिसरसो । पुरिसरसो, भिक्खवे, इत्थिया चित्त परियादाय तिद्वती" ति । १० "नाह, भिक्खवे, अन्ज एकफोटब्ब पि समनुपस्सागि य एव इत्थिया चित्त परियादाय तिट्ठति यर्थायद, भिक्खवे, पुरिसफोटुब्बो' । पुरिसफोटुब्बो', भिवखवे, इत्थिया चित्त परियादाय तिट्ठतो" ति । 10 , -0 RS २. नीवरणप्पहानवग्गो १ "नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पन्नो वा कामच्छन्दो उप्पज्जति उप्पन्नो वा कामच्छन्दो भिय्यो- Is भावाय वेपुल्लाय सवत्तति यथयिद, भिक्सवे, सुनिमित्त । सुनिमित्त, भिक्खवे, अयोनिसो मनसि करोतो अनुप्पन्नो चेव कामच्छन्दो उप्पज्जति उप्पन्नो च कामच्छन्दो भिय्योभावाय वेपुल्लाय सवत्तती" ति । २ "नाह, भिक्खवे, अञ्च एकधम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पप्नो वा ब्यापादो' उप्पज्जति उप्पनो वा ब्यापादो भिय्योभावाय 20 वैपुल्लाय सवत्तति यथायद, भिवखवे, पटिनिमित्त । पटिधनिमित्त, भिक्खवे, अयोनिसो मनसि करोतो अनुप्पनो चेव व्यापादो उप्पज्जति उप्पनो च व्यापादो भिग्योभावाय वेपुल्लाय सबत्तती' ति । ३ "नाह, भिक्खवे, अझा एकधम्म पि समनुपस्सा मि येन अनुप्पन वा थीननिद्ध उप्पज्जति उप्पन्न वा थीनमिद्ध भिय्योभावाय 25 वेपुल्लाय सवत्तति ययिद, भिक्खवे, परति तन्दि विजम्भिता भत्त- सम्मदो चेतसो च लीनत्त । लोनचित्तस्स, भिक्खवे, अनुष्पन्न चेव १ पुरिराफोडल्य - रोन २ भीग्योभावाय - सी०। ३ व्यापादो - सी, रो। ४ दिनमिड़-म०, स्या । ५ विजम्भिवा-सी०, स्या०, गे ।
५ R1 १२६] नोवरणप्पहानवाणो थीनमिद्ध उपलति उम्पन्न च थीनमिद्ध मिय्योमावाय वैपुल्लाय सवत्तती" ति । ४ "नाह, भिक्ववे, अज एकधम्म पि समनुपम्सामि येन अनुप्पन्न वा उदच्चकुक्कुच्च उप्पज्जति उपन्न वा उद्धच्चकुक्कुच्च भिय्योभावाय वैपुल्लाय सवत्तति यर्यायद, भिक्सवे, चेतनो अबूपममो। 5 अपसन्तचित्तस्म, भिक्सवे, अनुप्पन चैव उद्धच्चकुक्कुच्च उप्पजति उप्पन्न च उद्धच्चकुक्कुच्च भिय्योभावाय वेपुल्लाय सवत्तती" ति । ५ "नाह, भिक्खये, अज्ज एकधम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पन्ना वा विचिकिच्या उप्पज्जति उप्पन्ना वा विचिकिच्छा भिय्यो- भावाय वैपुल्लाय सवत्तति यययिद, भिक्सवे, अयोनिसो मनसिकारो। 10 अयोनिसो, भिक्षदे, मनसि करोतो अनुप्पना चैव विचिकिच्छा उप्प- ज्जति उप्पन्ना च विचिकिच्छा भिय्योभावाय वेपुल्लाय सवत्ततो" ति । ६ "नाह, मिक्ववे, अज्ज एकधम्म पि समनुपस्नामि येन अनुप्पन्नो वा कामन्छन्दो नुप्पज्जति उप्पनो वा कामच्छन्दो पहीयति यथयिद, भिववे, अनुभनिमित्त । असुभनिमित्त, भिक्खदे, योनिनो 15 मनसि करोतो अनुप्पनो चेव कामच्छन्दो नुप्पज्जति उप्पनो च काम- च्छन्दो पहीयती" ति । ७ “नाह, भिक्सवे, अज्ञ एकघम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पनो वा व्यापादो नुप्पज्जति उप्पनो वा व्यापादो पहीयति यययिद, भिक्सवे, मेत्ता चैतोविमुक्ति । मेत, भिक्सवे, चेतोविमुत्ति योनिसो 20 : 4 मनमि परोतो अनुप्पनो चेव व्यापादो नुप्पज्जति उपनों च व्यापादो पहीयनी" ति। ५ "नाह, भिक्सवे, अज्ज एवघम्म पि यमनुपस्सामि येन अनुप्पन या धीनमिद नुप्पजति उप्पन वा योनमिद्ध पहीयति ययिद, भिस्ववे, प्रारम्भपातु निरामयातु पकामयातु । आन्दविग्यिन्न', भिक्सवे, अनुप्पन चेव चीनमिद्ध नुप्पजति उत्पन्न च पीनमिद पहीयनी" ति । ६ "नाह, भिक्यो, अन्न एण्यम्म पि ममनुपम्नामि येन अनुप्पन वा उसच्चम्युच्च नुप्पज्जति उप्पन या उच्चारच 25 म्म पि समनुपस्मामि य सवत्तति यययिद, मिक्खवे, लीकत महनो अनत्याय vignor 4 GSH-NO CVB-NO -12 म पि समनुपन्तामि य यथाविद भिक्ववे, चित्त । य सवत्तती" ति। [ पि नमनुपम्सामि य ययिद, मिक्खवे, चित्त। प्वाह होती" ति । । पि समनुपस्सामिय यिद, भिदखवे, चित्त। होती" ति । 10 P B6 १. अदन्तवग्गो १ "नाह, भिक्खवे, अज्ज एकवम्म पि समनुपम्मामि य अदन्त महतो अनत्याय सवत्तति यययिद, भिक्सवे, चित्त । चित्त, 19 क्ववे, अदन्त महतो अनत्याय सवत्तती" ति । २ "नाह, भिक्ववे, अन्न एकपम्म पि समनुपस्मामि य । दन्त महतो अत्याय सवत्तति यययिद, भिववे, चित्त । चित्त, क्खिवे, दन्त महतो प्रत्याय सवत्तती" ति । ३ "नाह, भिक्ववे, अन्न एक्यम्म पि समनुपस्नामि य 20 R' व अगुत्त महतो अनत्याय सवत्तनि ययिद, भिक्ववे, चित्त । चित्त, विवे, अगुत्त महतो अनत्याय सवत्ततो" ति । ४ "नाह, मिक्खवे, अन्न एकसम्म पि समनुपम्मामि च व गुत्त महतो प्रत्याय सवत्तति यर्थायद, भियवे, चित्त । चित्त, पक्खवे, गुत्त महतो प्रत्याय सवत्तती" ति । ५ "नाह, मिक्ववे, अन्न एवम्म पि समनुपन्नामि य व अरविवत महता अनत्याय मवत्तति ययविद, निपखवे, चित्त । चित्त, क्यवे, अरक्षित महनो अनत्याय सवत्ततो" ति । । दुस्साह - सी ६ मडगुत्तरनिकायो [१२६- पहीयति यथयिद, भिक्खवे, चेतसो वूपसमो । वूपसन्तचित्तस्स, भिक्खवे, अनुप्पन्न चैव उद्धच्चकुक्कुच्च नुप्पज्जति उप्पन्न च उद्धृच्चकुक्कुच्च पहीयती" ति । १० "नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि येन 5 अनुप्पन्ना वा विचिकिच्छा नुप्पज्जति उप्पन्ना वा विचिकिच्छा पहीयति ययिद, भिक्खवे, योनिसो मनसिकारो। योनिसो, भिवखवे, मनसि करोतो अनुप्पन्ना चैव विचिकिच्छा नुप्पज्जति उप्पन्ना च विचिकिच्छा पहीयती" ति । R 5 BU 15 ३. अकम्मनियवग्गो १ "नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि य 10 एव प्रभावित प्रकम्मनिय' होति यथयिद, भिक्खवें, चित्त । चित्त, भिवखवे, अभावित अकम्मनिय होती" ति । २ "नाह, भिक्खवे, असा एकधम्म पि समनुपस्सामि व एव भावित कम्मनिय होति यथयिद, भिक्खवे, चित्त । चित्त, भिक्खवे, भावित कम्मनिय होती" ति । ३ "नाह, भिक्सवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि य एव प्रभावित महतो अनत्याय सवत्तति यथयिद, भिक्खवे, चित्त । चित्त, भिक्खवे, प्रभावित महतो अनत्याय सवत्तती" ति । ४ "नाह, भिक्खवे, अज्ज एकधम्म पि समनुपस्सामि य एव भावित महतो प्रत्याय सवत्तति यथयिद, भिक्खवे, चित्त । चित्त, 20 भिक्सवे, भावित महतो अत्याय मवत्तती" ति । ५ "नाह, भिक्सवे, अन्न एकथम्म पि समनुपस्सामि य एव प्रभावित अपातुभूत महतो अनत्याय सवत्तति यथायद, भिक्सवे, चित्त । चित्त, भिक्पवे, प्रभावित अपातुभूत महतो अनत्याय सवत्ततो" ति। ६ "नाह, भिवमवे, अज्ज एक्थम्म पि समनुपस्सामि य एच भावित पातुभूत गहतो प्रत्याय मवतति ययिद, भिक्सवे, चित्त । चित, मिपावे, भायित पातुभूत महतो प्रत्याय सवत्तती" ति । १ माम्मीर - रा.. २ सौ., रा.गायोसुनाए। LE 23 ७ ज म्म पि तमनुपस्सामि य ववत्तति ययिद, भिक्सवे, लोकत महतो अनत्याय 6154-No CVB-No -12 NO- प पि समनुपस्सामि य यययिद भिक्सवे, चित्त । पय सवत्तती" ति । I पि समनुपस्मामि य ययिद, भिक्सवे, चित्त। प्वाह होतो" ति । । पि समनुपस्मामि य यिद, मिक्सवे, चित्त । होती" ति । 10 + P B6 ४. प्रदन्तवग्गो १ "नाह, भिक्खवे, अन्न एकचम्म पि समनुपम्सामि य अदन्त महतो अनत्याय सवत्तत्ति ययिद, भिक्सवे, चित्त । चित्त, 15 खवे, अदन्त महतो अनत्याय सवत्तती" ति । २ "नाह, भिक्सवे, अज एकवम्म पि समनुपस्मामि य व दन्त महतो प्रत्याय सवत्तति ययिद, भिक्ववे, चित्त । चित, क्तिवे, दन्त महतो प्रत्याय सवतती" ति । ३ "नाह, भिक्खवे, अञ्ज एकवम्म पि समनुपस्मामि य 20 R' व अगुत्त महतो अनत्याय सवत्तति यथायद, मिक्ववे, चित्त । चित्त, क्यवे, अगुत्त महतो अनत्याय सवत्तती" ति । ४ "नाह, निवखवे, अज एकघम्म पि समनुपम्यामि य व गुत्त महतो प्रत्याय मवतति यथयिद, भिक्सवे, चित्त । वित्त, क्विवे, गुत्त महतो अत्याय सबत्तती" ति । ५ "नाह, भिक्खवे, अन एवघम्म पि समनुपम्मामि य व अरविवत महतो अनत्याय मवत्तति ययविद, भिक्सवे, चित्त। चित्त, क्मवे, अरक्षित महतो अनत्याय सवत्तवी" ति । दुस्ववाह - ही। 25 ८ अडगुत्तरनिकायो [१४६- ६ "नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि य एव रक्खित महतो प्रत्थाय सवत्तति यथयिद, भिक्खवे, चित्त । चित्त, भिक्खवे, रक्खित महतो अत्याय सवत्तती" ति । ७ "नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि य 5 एव असवुत महतो अनत्थाय सवत्तति यथयिद, भिक्खवे, चित्त । चित्त, भिक्खवे, असवुत महतो अनत्याय सवत्तती" ति । ८ “नाह, भिक्सवे, अञ एकधम्म पि समनुपस्सामि य एव सवुत महतो अत्थाय सवत्तति यथयिद, भिक्खवे, चित्त । चित्त, भिक्खवे, सवुत महतो अत्थाय सवत्तती" ति । ६ “नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि य एव अदन्त अगुत्त अरक्खित असवुत महतो अनत्याय सवत्तति यथायद, भिक्खवे, चित्त । चित्त, भिक्खवे, अदन्त अगुत्त अरविखत असवुत महतो अनत्थाय सवत्तती" ति । १० “नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि य 15 एव दन्त गुत रबिखत सवुत महतो अत्याय सवत्तति यथायद, भिक्खवे, चित्त । चित्त, भिक्खवे, दन्त गुत्त रक्खित सवुत महतो अत्थाय सवत्ततो" ति। 07 10 ५. पणिहितअच्छवग्गो १ "सेय्यथापि, भिक्खवे, सालिसूक वा यवसूक चा मिच्छा- पणिहित हत्येन वा पादेन वा अक्फन्त हत्थ वा पाद या भेच्छति' लोहित 20 वा उप्पादेस्सती ति नेत ठान विज्जति । त किस्स हेतु ? मिच्छापणि- हितत्ता, भिक्खवे, सूकस्स' । एवमेव खो, भिक्खवे, सो वत भिक्खु मिच्छापणिहितेन चित्तेन अविज्ज भेच्छति, विज्ज उप्पादेस्सति, निब्वान सच्छिकरिस्सती ति नेत ठान विज्जति । त किस्स हेतु ? मिच्छापणि- हितत्ता, भिक्सवे, चित्तस्सा" ति । २ "सेय्यथापि, भिक्सवे, सालिसूक वा यवसूक वा सम्मापणि- हित हत्येन वा पादेन वा अक्कन्त हत्य वा पाद वा भेच्छति लोहित वा उप्पादेस्राती ति ठानमेत विज्जति । त किस्स हेतु ? सम्मापणिहितत्ता, भेजति - सी०, भिन्जिसति - स्याः । २ गानिसूफ्स्य - स्पा० रो। 25 .
६ ? १५६] पणिहितमच्छवग्गो भिक्खवे, सूकरस । एवमेव खो, भिक्खवे, सो वत भिक्खु सम्माणि- हितेन चित्तेन अविज्ज भेच्छति, विज्ज उप्पादेस्सति, निब्यान सच्छि- करिस्सती ति ठानमेत विज्जति । त किस्स हेतु ? सम्मापणिहितता, भिक्खवे, चित्तस्सा" ति। ३ "इधाह, भिक्खवे, एकच्च पुग्गल पदुद्दचित्त एव चेतसा 5 चेतो परिच्च पजानामि - 'इमम्हि चे अय समये पुग्गलो काल करेय्य, यथाभत निक्खित्तो एव निरये । त किस्स हेतु ? चित्त हिस्स, B 8 भिक्खवे, पट्ट । 10 R9 "चेतोपदोसहेतु' पन, भिक्खवे, एवमिषेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जन्ती'' ति । ४ "इधाह, भिक्खवे, एकच्च पुग्गल पसन्नचित्त एव चेतसा चेतो परिच्च पजानामि – 'इमम्हि चे अय रामये. पुग्गलो काल करेग्य, यथाभत निक्खित्तो एव सर्गे' । त किस्स हेतु ? चित्त हिस्स, भिक्खवे, पसन्न । "चेतोपसादहेतु पन, भिक्खवे, एवमिवेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा 15 पर मरणा सुगति सग्ग लोक उपपज्जन्ती" ति । ५ "सेव्यथापि, भिक्खवे, उदकरहदो प्राविलो लुलितों' कललीभूतो तत्थ चक्खुमा पुरिसो तीरे ठितो न पस्सेय्य सिप्पिसम्बुक पि सवखरकठल पि मच्छगुम्ब पि चरन्त पि तिट्ठन्त पि । त किस्स हेतु ? प्राविलत्ता, भिक्खदे, उदकस्स । एवमेव खो, भिक्खवे, सो वत 20 भिक्खु माविलेन चित्तेन अत्तत्य वा अस्सति परत्य वा शस्राति उभयत्य वा जस्सति उत्तरं वा मनुस्सधम्मा अलमरियाणदस्सनविसेस राच्छि- करिस्सती ति नेत ठान विज्जति । त किस्स हेतु ? आविलत्ता, भिवखवे, चित्तस्सा" ति । ६ "सेय्यथापि, भिक्खवे, उदकरहदो अच्छो विप्पसन्नो अना- 25 विलो तत्थ चक्खुमा पुरिसो तीरे ठितो पस्सेय्य सिप्पिसम्वुक पि सक्खर- कठल पि मच्छगुम्व पि चरन्त पि तिद्वन्त गि । त किस्स हेतु ? अना- विलत्ता, भिक्खवे, उदकस्स । एवमेव खो, भिक्खवे, सो वत भिक्खु अनाविलेन चित्तेन अत्तत्थ वा अस्सति परत्य वा अस्सति उभयत्य वा १ . पदोसहेतुच्च - सी०, रो०, ० पदोसहेतु च -स्या० । २ उप्पज्जन्ती-सी०, रोः । ३ लुलितो- सी०, स्या, रो। ४ . कपस - स्था। 7 अडगुत्तरनिकायो [१५६ जस्सति उर्त्तार वा मनुस्सधस्मा अलमरियजाणदस्सनविसेस सच्छि करिस्सती ति ठानमेत विज्जनि। त किस्स हेतु ? अनाविलत्ता भिक्सवे, चित्तस्सा ति । ७ "सेय्यथापि, भिक्खये, यानि कानिचि स्वखजातान 5 फन्दनो तेस गगमक्खायति यदिद मुदुताय चेव कम्मज्ञताय च एवमेव सो अह, भिक्खवे, नाझ एकधम्म पि समनुपस्सामि य ए भावित बहुलीकत मुदु च होति कम्मा च यथयिद चित्त । चित्त भिक्खवे, भावित वहुलीकत मुदु च होति कम्मच च होतो" ति । ८ "नाह, भिवखवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सा 10 य एव लहुपरिवत्त यथयिद चित्त । यावञ्चिद, भिक्खवे, उपमा । न सुकरा याव नहुपरिवत्त चित्त 'ति । ६ "पमस्सरमिद, भिक्खवे, चित्त । त च खो आगन्तुको उपविकलेसेहि उपविकलिट्ठ' ति । १० “पभस्सरमिद, भिक्खवे, चित्त । त च खो आगन्तुके 15 उपस्किलेसेहि विप्पमुत्त" ति । RO 20 ६. अच्छरासद्धातवग्गो १ "पभस्सरमिद, भिक्खचे, वित्त । त च खो आगन्तुके। उपपिपलेसेहि उपवियलिट्ठ । त अस्सुतवा पुयुज्जनो यथाभूत नप जानाति । तस्मा अस्सुतवता पुथुज्जनस्स चित्तभावना नत्यो । वदामो" ति। २ "पभस्सरमिद, भिक्सवे, चित्त । त च सो प्रागन्तुके उपपिाले हि विप्पमुत्त । त सुत्वा अरियसावको यथाभूत पजानाति तम्मा गुतवतो अरियमावरन्स चित्तभावना अत्यी ति वदामी" ति । ३ "प्रच्छरागड्ढातमत पि चे, भिक्सवे, भिक्षु मताचि पारोपति, प्रय बुचति, भिक्षरे - 'भिानु अरितज्ज्ञानो विहरति सत गागनपरो प्रोगदपतिपरो', ममोप ग्लूपिण्ड भुजति' । यो पन या ये न वानीरगन्ती" ति । 15 .
B10 R11 ६१.] प्रच्छरासद्धातवग्गो ४ "अच्छरासङ्घातमत्त पि चे, भिक्खवे, भिक्खु मेत्ताचित्त' विति, अय वुच्चति, भिक्खवे - 'भिक्खु अरित्तज्झानो विहरति सत्थु- सनकरो अोवादपतिकरो, अमोघ टुपिण्ड भुजति' । को पन वादो न बहुलीकरोन्ती" ति । ५ "अच्छरासङ्घातमत्त पि चे, भिक्खवे, भिक्खु मेत्ताचित्त । नसि करोति, अय बुच्चति, भिक्सवे - 'भिक्खु अरित्तज्झानो विहरति थुसासनकरो अोवादपतिकरो अमोघ रटुपिण्ड भुञ्जति' । को पन दो ये न बहुलीकरोन्ती" ति । ६ "ये केचि, भिक्खये, धम्मा अकुसला अकुसलभागिया कुसलपक्खिका, सब्वे ते मनोपुब्बङ्गमा । मनो तेस धम्मान पठम 10 पज्जति, अन्वदेव अकुसला धम्मा" ति । ७ "ये केचि, भिक्खवे, धम्मा कुसला कुसलभागिया कुसल- देखका, सव्वे ते मनोपुब्बङ्गमा । मनो तेस धम्मान पठम उप्पज्जति, बदेव कुसला धम्मा" ति । ८ "नाह, भिक्खवे, असा एकधम्म पि समनुपस्सामि येन 15 गुप्पन्ना वा अकुसला धम्मा उप्पजन्ति उत्पन्ना वा कुसला धम्मा परि- यन्ति यथयिद, भिक्खवे, पमादो । पमत्तस्स, भिक्खवे, अनुप्पन्ना चेव कुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना च कुसला धम्मा परिहायन्ती" ति । & "नाह, भिक्सवे, अञ्ज एकधम्म पि समनुपस्सामि येन तुप्पन्ना वा कुसला धम्मा उपपज्जन्ति उप्पन्ना वा अकुसला धम्मा परि- 20 यन्ति ययिद, भिक्खवे, अप्पमादो। अप्पमत्तस्स, भिक्खवे, अनुप्पन्ना व कुसला धम्मा उम्पज्जन्ति उप्पन्ना च अकुसला धम्मा परि- यन्ती" ति। १० "नाह, भिक्खवे, अन एकधम्म पि समनुपस्सामि येन तुप्पन्ना वा अकुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना वा कुसला धम्मा 25 रेहायन्ति यर्थायद, भिक्खवे, कोसज्ज । कुसीतस्स, भिक्खवे, अनुप्पन्ना व अकुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना च कुसला धम्मा परि- यन्ती" ति। १ मेत्त चित्त - सौ०, स्या०, मेत्तचित - रो।
DIL, R12 प्रडगुत्तरनिकायो [१७१- ७. विरिगारम्भवग्गो १ "नाह, भिक्खवे, अन एकधम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पन्ना वा कुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना वा अकुसला धम्मा परि- हायन्ति यथयिद, भिक्खवे, विरियारम्भो । भारद्धविरियस्स, भिक्खवे, अनुप्पन्ना चेव कुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पन्नर च अकुसला धम्मा 5 परिहायन्ती" ति । २ "नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पन्ना वा अकुसला धम्मा उपज्जन्ति उप्पन्ना वा कुसला धम्मा परि- हायन्ति ययिद, भिक्खवे, महिच्छता । महिच्छस्स, भिक्खवे, अनुप्पन्ना चेव अकुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना च कुसला धम्मा परि- 10 हायन्ती" ति । ३ "नाह, भिघखवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पन्ना वा कुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना वा अकुसला धम्मा परि- हायन्ति, यथयिद, भिक्सवे, अप्पिच्छता । अप्पिच्छस्स, भिक्खये, अनु- प्पना चेव कुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना च अकुसला धम्मा परि- 15 हायन्ती" ति । ४ "नाह, भिवखवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पना वा अकुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना वा कुसला धम्मा परि हायन्ति ययिद, भिक्खवे, असन्तुद्विता । असन्तुट्ठस्स, भिक्खवे, अनुप्पन्ना चेच असला धम्मा उपजन्ति उप्पन्ना च कुसला धम्मा परि 20 हायन्ती" ति। ५ "नाह, भिक्खवे, अन्ज एकधम्म पि समनुपस्सामि ये अनुप्पाना या कुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना वा अकुसला धम्मा परि हायन्ति यर्थायद, भिक्सवे, सन्तुट्ठिता । सन्तुटुस्स, भिक्खवे, अनुष्पन्ना चेर दुसला धम्मा उपन्जन्ति उप्पन्ना च प्रकुसला धम्मा परिहायन्ती"ति ६ “नाह, भिक्सवे, अश्ल एकधम्म पि समनुपस्सामि ये अनुप्पप्ना वा असला धम्मा उप्पजन्ति उप्पन्ना वा कुसला धम्म परिहायन्ति ययमिद, गिक्सवे, अयोनिसो मनसिकारो। अयोनिसो भिपये, मनसि करोतो अनुप्पन्ना चेच असला धम्मा उप्पज्जन्नि उप्पाना च पुसला धम्मा परिहायन्तो" ति । R13 15 B12 A 5 १८२] कल्याणमित्तादिवतो ७ “नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पना वा कुसला घम्मा उप्पजन्ति उप्पन्ना वा अकुसला धम्मा परिहायन्ति यथायद, भिक्खवे, योनिसो मनसिकारो। योनिसो भिक्खवे, मनसि करोतो अनुप्पन्ना चैव कुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना च अकुसला घम्मा परिहायन्ती" ति। ८ "नाह, भिक्खवे, अझ एकवम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पना वा अकुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पना वा कुसला धम्मा परिहायन्ति यययिद, भिक्खवे, असम्पजा। असम्पजानस्स, भिक्खवे, अनुप्पन्ना चेव अकुसला घम्मा उप्पज्जन्ति उत्पन्ना च कुसला धम्मा परिहायन्ती" ति। ६ “नाह, भिक्खवे, अञ्ज एकवम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पना वा कुसला घम्मा उभ्यजन्ति उप्पन्ना वा अकुसला धम्मा परिहायन्ति यर्थायद भिक्खवे, सम्पजज्ञ। सम्पजानस्स, मिक्खवे,. अनुप्पना चेव कुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पना च अकुमला धम्मा परिहायन्ती" ति। १० "नाह, भिक्खवे, अञ्ा एकचम्म पि समनुपस्मामि येन अनुप्पन्ना वा अकुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पना वा कुसला धम्मा परि- हायन्ति यथयिद, भिक्खवे, पापमित्तता । पापमित्तस्स, भिक्सवे, अनुप्पता चेव अकुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पना च कुसला धम्मा परि- हायन्ती" ति । 10 15 20 R 14 ८. कल्याणमित्यादिवग्गो १ "नाह, भिक्सवे, अञ्च एकधम्म पि समनुपस्सामि येन अनुपना वा कुसला धम्मा उप्पजन्ति उत्पन्ना वा अकुसला धम्मा परिहायन्ति यययिद, भिक्खवे, कल्याणमित्तता। कल्याणमित्तस्स, भिक्खचे, अनुप्पना चैव कुसला पम्मा उप्पजन्ति उप्पना च अकुसला धम्मा परिहायन्ती" ति । २ "नाह, भिक्खवे, अञ्ज एकपम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पना वा अकुसला घम्मा उप्पजन्नि उप्पता वा कुमला धम्मा परिहायन्ति ययिद, भिक्सवे, अनुयोगो अकुसनान धम्मान, अननुयोगो कुसलान धम्मान । अनुयोगा, भिक्सवे, अकुसलान घम्मान, अननुयोगा 25 अडगुत्तरनिकायो [१६२- दुसलान धम्मान अनुप्पन्ना चेव नकुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना च कुसला धम्मा परिहायन्ती" ति । ३ "नाह, भिक्सवे, अज्ञ एकधम्म पि समनुपस्सामि यन अनुप्पना वा कुसला धम्मा उप्पजन्ति उप्पन्ना वा अकुसला धम्मा 5 परिहायन्ति यथायद, भिक्खवे, अनुयोगो कुसलान धम्मान, अननुयोगो अकुसलान धम्मान । अनुयोगा, भिक्खवे, कुसलान धस्मान, अननुयोगा अकुसलान धम्मान अनुप्पन्ना चेव कुसला धम्मा उप्पल्जन्ति उप्पना च अकुसला धम्मा परिहायन्ती" ति । ४ "नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि 10 येन अनुप्पन्ना वा बोज्झङ्गा नुप्पज्जन्ति उप्पन्ना वा बोज्झना न भावना- पारिपूर्ति गच्छन्ति यथयिद, भिक्खवे, अयोनिसो मनसिकारो। अयो- निसो, भिनरसवे, मनसिकरोतो अनुप्पन्ना चेव बोज्झङ्गा नुप्पज्जन्ति उप्पना च धोज्झङ्गा न भावनापारिपूरि गच्छन्ती' ति । ५ "नाह, भिक्सवे, प्रा एकधम्म पि समनुपस्सामि येन 15 अनुप्पना वा वोज्झङ्गा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना वा वोज्झना भावनापारि- पूरि गच्छन्ति यमयिद, भिक्खचे, योनिसो मनसिकारो। योनिसो, भिक्पवे, मनसि करोतो अनुप्पना चैव वोज्झङ्गा उप्पन्ति उप्पना च बोझङ्गा भावनापारिपूरि गच्छन्ती" ति । ६ "अप्पमत्तिया एसा, भिक्सवे, परिहानि यदिद नाति- 20 परिहानि । एत पतिफिट्ट, भिक्खवे, परिहानीन यदिद पन्ना- परिहानी" ति। ७ "अप्पपत्तिका एसा, भिक्सवे, वुद्धि यदिद नातिबुद्धि । एतदग्ग, भिापये, बुद्धीन यदिद पन्लावुद्धि । तस्मातिह, भियसवे, एव मिविरतव्य - 'पञ्जावुद्धिया वद्धिस्सामा" ति । 2. भिवासवे, मिविसतम्ब" ति । ८ "अप्पमत्तिरा एमा, भिक्सवे, परिहानि यदिद भोगपरि- दानि । एत पतिपिट्ट, भियन्वये, परिहानीन यदिद पजा- परिहानी" ति। R15 एव हि वो, BH १६६] पमादादिवग्गो ६ "अप्पमत्तिका एसा, मिक्खवे, बुद्धि यदिद भोगवुद्धि । एतदग्ग, भिक्खवे, वुद्धीन यदिद पावुद्धि । तस्मातिह, भिक्खवे एव सिक्खितब्ब -- 'पञ्जावुद्धिया वद्धिस्सामा' ति । एव हि वो, भिक्खवे, सिक्खितव" ति । १० "अप्पमत्तिका एसा, भिक्खवे, परिहानि यदिद यसो- 5 परिहानि । एत पतिकिलिट्ट, भिक्खये, परिहानीन यदिद पचापरि- हानी" ति। ६. पमादादिवग्गो R16 १ "अप्पमत्तिका एसा, भिक्खवे, वुद्धि यदिद यसोवुद्धि । एतदग्ग, भिक्खवे, बुद्धीन यदिद पञ्जावुद्धि । तस्मातिह, भिक्खवे, एव सिक्खितब्ब - 'पञ्जावुद्धिया वद्धिस्सामा'ति । एव हि वो, भिक्खचे, 10 सिविखतव्य" ति । २ "नाह, भिक्खवे, अन्न एकधम्म पि रामनुपस्सामि यो एव महतो अनत्याय सवत्तति यययिद, भिक्खवे, पमादो । पमादो, भिक्सवे, महतो अनत्याय सवतती" ति । ३ "नाह, भिक्खवे, अञ एकधम्म पि समनुपस्सामि यो । एव महतो प्रत्याय सवत्तति यथयिद, भिक्खये, अप्पमादो । अण्णमादो, भिक्खवे, महतो प्रत्याय सवत्तती" ति । ४ "नाह, भिक्खबे, अन्य एकधम्म पि समनुपस्यामि यो एव महतो मनत्याय सवत्तति पर्यायद, भिक्खवे, कोसज्ज । कोराज्ज, भिक्खवे, महतो अनत्याय सवत्ततो" ति । ५ "नाह, भिक्खवे, अञ्ज एकधम्म पि समनुपस्सामि यो एव महतो प्रत्याय सवत्तति यथयिद, भिक्सवे, विरियारम्भो। विरिया- रम्भो, भिक्सवे, महतो प्रत्याय सवत्तती" ति । ६ "नाह, भिक्सवे, अन्न एकधम्म पि समनुपम्सामि यो एव महतो अनत्याय सवत्तति यययिद, भिक्खवे, महिच्छता । । महिच्छता, भिक्सवे, महतो अनत्याय सवत्तती" ति । 20 १ पीरिवारम्पो-म०।२ पा-सी०।
015 10 प्रगुत्तरनिकायो [१९५- ७ “नाह, भिक्खवे, अञ्च एकधम्म पि समनुपस्सामि यो एव महतो अत्याय सवत्तति यथयिद, भिक्खवे, अप्पिच्छता । अप्पि- च्छता, भिक्खवे, महतो अत्थाय सवत्ततो" ति । ८ "नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि 5 यो एव महतो अनत्थाय सवत्तति यथयिद, भिक्खवे, असन्तुट्टिता । अस- न्तुट्टिता, भिक्खवे, महतो अनत्थाय सवत्तती" ति । ६ “नाह, भिवखवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि यो एव महतो अत्याय सवत्तति यथयिद, भिक्खवे, सन्तुद्विता । सन्तुट्टिता, भिक्खवे, महतो अत्थाय सवत्तती" ति । १० "नाह, भिक्खवे, अञ एकधम्म पि समनुपस्सामि यो एच महतो अनत्थाय सवत्तति यथयिद, भिक्सवे, अयोनिसो मनसिकारो। अयोनिसो मनसिकारो, भिक्खवे, महतो प्रनत्थाय सवत्तती" ति । ११ “नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि यो एव महतो प्रत्याय सवत्तति यथयिद भिक्खवे, योनिसो मनसिकारो । 15 योनिसो मनसिकारो, भिक्सवे, महतो अत्थाय सवत्तती" ति । १२ "नाह, भिक्खवे, अञ्च एकधम्म पि समनुपस्सामि यो' एव महतो अनत्याय सवत्तति यथायद, भिवखवे, असम्पजन्न। अमम्पजन, भिक्ववे, महतो अनत्याय सवतती" ति । १३ "नाह, भिक्खवे, अज्ज एक्यम्म पि समनुपस्सामि यो 20 एव महतो प्रत्याय सवत्तति ययिद, भिक्खवे, सम्पज । सम्पजञ्ज, भिक्सवे, महतो अत्याय सवततो" ति । १४ “नाह, भिक्सवे, अज्ज एवधम्म पि समनुपस्सामि यो एव महतो मनत्याय सवतति यययिद, भिवसवे, पापमित्तता । पाप- मित्तता, भिक्सवे, गहतो अनत्याय सवत्तती" ति । १५ "नाह, भिवयवे, अन्न एपधम्म पि समनुपस्सामि यो एप महतो प्रत्याय मवत्तति यर्यायद, भिवपवे, यल्याणमित्तता । रल्याणमित्तता, भिक्पये, महतो प्रत्याय सपत्तती" ति । HIG25 १६-गी।
। १२] दुतिपमानादिवग्गो १६. "नाह, भिक्खवे, अन्नं एकधम्म पि समनुपस्सामि एवं महतो अनत्याय संवत्तति यययिदं, भिक्सवे, अनुयोगो अकुमलान रानं, अननुयोगो कुसलानं धम्मानं । अनुयोगो, भिक्खवे, अकुसलान पानं, अननुयोगो कुसलानं धम्मानं महतो अनत्याय मंवत्तती" ति । १७. "नाहं, भिक्सवे, अनं एकधम्म पि समनुपस्मामि यो महतो प्रत्याय संवत्तति यययिदं, भिक्खवे, अनुयोगो कुसलानं धम्मानं, नुयोगो अकुसलानं धम्मान । अनुयोगो, भिक्सवे, कुमलान घम्मान, नुयोगो अकुसलानं धम्मान महतो प्रत्याय सवत्तती" ति । 5 P.11 १०. दुतियपमादादिवग्गो १. "अज्झत्तिकं, भिक्खवे, अङ्गं ति फरित्वा नानं एकटं समनुपस्सामि यं एवं महतो अनत्याय संवत्तति यययिदं, मिक्सवे, to दो। पमादो, भिक्खवे, महतो अनत्याय सवत्तती" ति । २. "अज्झत्तिकं, भिवखवे, अङ्ग ति फरित्वा नान्न एकङ्ग समनुपस्सामि पं एवं महतो प्रत्याय संवत्तति यथयिद, भिक्खये, मादो । अप्पमादो, भिक्सवे, महतो प्रत्याय संवत्तती" ति । ३. "अन्झत्तिकं, भिवसवे, अङ्गं ति करित्या नान्न एफल' ।। समनुपस्सामि यं एवं महतो अनत्याय संवत्तति यायद, भिक्यवं, ज्जिं । कोमज्ज, भिक्सवे, महतो अनत्याय मंवत्तनी" ति । ४. “अझतिर्फ, भिक्सवे, अनंति परित्या नाम्न एएन समनुपम्सामि यं एवं महतो प्रत्याय गंवत्तति पययिद, स्वये, विरियारम्भो । विरियाम्मो, मिरगये, महतो प्रत्याय : त्तती" ति । ५-१२. प्रशत्तिा, भिवपये, अननि गरित्या नाम्ग एमन गमनुपम्नामि एप मनो अनन्याय मंयत्तति पयपिद, मिसमय, न्यता ..पेल... प्रणिन्यता.. मगनुट्टिना ... रानुट्टिना .. पोनिगा मिमारो...योनिमो मनभिरारी.. अगम्पजन्न... गगना... १ एराम-रो मझगुत्तरनिकायों [११०.१३- १३ "बाहिर, भिक्खवे, अङ्गति करित्वा नाञ एकड़ पि समनुपस्सामि य एव महतो अनत्थाय सवत्तति यथयिद, भिवखवे, पाप- मित्तता । पापमित्तता, भिक्खवे, महतो अनत्थाय सवत्तती" ति । १४ "बाहिर, भिक्खवे, अङ्ग ति करित्वा नाा एकङ्ग पि । समनुपस्सामि यो एव महतो अत्थाय सवत्तति यथायद, भिक्खवे, कल्याण- मित्तता । कल्याणमित्तता, भिक्खवे, महतो अत्याय सवत्तती" ति । १५ "अज्झत्तिक, भिक्खवे, अङ्ग ति करित्वा नाम एकन पि समनुपस्सामि य एव महतो अनत्थाय सवत्तति यथयिद, भिवखवे, अनुयोगो अकुसलान धम्मान, अननुयोगो कुसलान धम्मान । अनुयोगो, 10 भिक्खवे, अकुसलान धम्मान, अगनुयोगो कुसलान धम्मान महतो अनत्याय सवत्तती" ति। १६ "अज्झत्तिक , भिक्सवे, अङ्ग ति करित्वा नाज एकङ्ग पि समनुपस्सामि य एव महतो अत्थाय सवत्तति यथायद, भिक्खवे, अनु. योगो कुसलान धम्मान, अननुयोगो अकुसलान धम्मान । अनुयोगो 15 भिक्खवे, कुरालान धम्मान, अननुयोगो अकुसलान धम्मान महतो प्रत्याय सवत्तती" ति । १७ “नाह, भिक्खवे, अञ्ज एकधम्म गि समनुपस्सामि यं एव राद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय सवत्तति यथयिद, भिक्खवे पमादो । पमादो, भिक्खवे, सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानार २० सवत्तती" ति। १८ "नाह, भिवखवे, मज एकधम्म पि समनुगस्सामि यं एव सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय सवत्तति पर्याय भिक्खवे, अप्पमादो । प्रणमादो, भिक्खवे, सद्धम्मस्स ठितिया असम्मो साय अनन्तरधानाय सवत्तती" ति । १६ "नाह, भिक्खवे, अझा एकधम्म पि सगनुपस्सा यो एव सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरघानाय सवतति ययिद, भिवखर्ट कोसज्ज । कोसज्ज, भिक्खवे, सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधाना सवत्तती" ति। R18 D.1825 ११०४२] दुनियदमाशदिवमो भिक्सवे, विरियारम्भो। विरियारम्भो, भिवपवे, मद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय सवत्तती" ति । २१-३१ "नाह, भिक्खने, अझ एउधम्म मि समनुपम्सामि यो एव सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरवानाय सवत्तति यथायिद, भिक्खवे, महिच्छता पे० अप्पिच्छता असन्तुट्टिता सन्तुट्ठिता अयोनिसो । मनसिकारो योनिसो मनसिकारो असम्पजन्ज सम्पजन पाप- मितता कल्याणमित्तता अनुयोगो अकुसलान धम्मान, अननुयोगो कुसलान धम्मान । अनुयोगो, भिक्सवे, अदुमलान धम्मान, अननुयोगो कुसलान धम्मान सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय सवत्तती" नि । ३२ “नाह, भिवक्षवे, अन्न एकचम्म पि समनुपस्सामि यो 10 एव सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अगन्तरधानाय सवत्तति यययिद, भिनखवे, अनुयोगो कुसलान धम्मान, अननुयोगो अवुमलान घम्मान । अनुयोगो, भिक्खये, कुसलान बम्मान, अननुयोगो अकुसलान धम्मान सद्धम्मम्म ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय सवत्तती" ति । ३३ "ये ते भिक्खवे, भिक्खू अधम्म धम्मो ति दीपेन्ति ते, 15 भिक्सवे, भिक्बू बहुजनअहिताय पटिपना बहुजननसुखाय, बहुनो जनस्स मनत्याय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्सान । बहु च ते, भिक्सवे, भिवसू अपुझ पसवन्ति, ते चिम' सद्धम्म अन्तरघापेन्ती" ति । ३४ "ये ते, भिक्सवे, भिक्खू धम्म अधम्मो ति दीपेन्ति ते, भिक्खवे, भिक्खू बहुजनहिताय पटिपना बहुजनग्रसुखाय, बहुनो जनस्स 20 अनत्याय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्सान । बहु च ते, भिक्खवे, भिक्खू अपुज्ञ पसवन्ति, ते चिम सद्धम्म अन्तरवापेन्ती" ति । ३५-४२ "ये ते, भिक्सवे, भिक्सू अविनय विनयो ति दीपेन्ति पे० विनय अविनयो ति दीपेन्ति पै. अभासित गलपित तथागतेन भासित लपित तथागतेना ति दीपेन्ति पे० भामित लपित 25 Rm तथागतेन अभासित अलपित तथागतेना ति दीपेन्ति पे० अनाचिण्ण तथागतेन प्राचिण्ण तथागतेना ति दीपेन्ति पे० प्राचिष्ण तथागतेन अनाचिण्ण तथागतना ति दीपेन्ति पं० अपन्नत्त तथागतेन पन्जत तथागतैना ति दीपन्ति पं० पन्नत्त तथागतेन अपनत्त तथागतना १ पिन -सी-1 B19 अडगुत्तरनिकायो [११०४२- ति दीपेन्ति ते, भिक्खवे, भिक्खू बहुजनहिताय पटिपन्ना बहुजन- असुखाय, बहुनो जनस्स अनत्याय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्सान । बहु च ते, भिक्खवे, भिक्खू अपुचा पसवन्ति, ते चिम सद्धम्म अन्तर- धापेन्ती" ति । 5 ११. अधम्मवग्गो १ "ये ते, भिक्खवे, भिक्खू अधम्म अधम्मो ति दीपेन्ति ते, भिक्खवे, भिक्खू बहुजनहिताय पटिपन्ना बहुजनसुखाय, बहुनो जनस्स प्रत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सान । बहु च ते, भिक्सवे, भिक्खू पुञा पसवन्ति, ते चिम सद्धम्म ठपैन्ती" ति । २ “येते, भिक्खवे, भिक्खू धम्म धम्मो ति दीपेन्ति ते, भिक्खवे, 10 भिक्खू बहुजनहिताय पटिपन्ना बहुजनसुखाय, बहुनो जनस्स अत्याय हिताय सुखाय देवमनुस्सान । बहु च ते, भिक्खवे, भिक्खू पुञ्च पसवन्ति, ते चिम सद्धम्म ठपेन्ती" ति । ३-१० “ये ते, भिक्खवे, भिक्खू प्रविनय अविनयो ति दीपेन्ति पे० विनय विनयो ति दीपेन्ति पे० अभासित 15 अलपित तथागतेन अभासित अलपित तथागतेना ति दीपेन्ति पे० भासित लपित तथागतेन भासित लपित तथागतेना ति दीपेन्ति पे० अनाचिण्ण तथागतेन अनाचिण्ण तथागतेना ति दीपेन्ति पे० प्राचिण्ण तथागतेन प्राचिण्ण तथागतेना ति दीपेन्ति पे० अपञत्त तथागतेन अपञ्जत तथागतेना ति दीपेन्ति प० पत्त तथागतेन पात्त तथागतेना ति दीपेन्ति ते, भिक्खये, भिक्ख् बहुजनहिताय पटिपन्ना बहुजनसुखाय, बहुनो जनस्स अत्याय हिताय सुखाय देवमनुस्सान । बहु च ते, भिक्सवे, भिक्खू पुन पसवन्ति, ते चिम राद्धम्म ठपेन्ती" ति । 120 R20 20 १२. अनापचिवम्गो १ "ये ते, भिक्खवे, भिक्खू अनापत्ति आपत्ती ति दीपेन्ति 5 ते, भिक्सवे, भिक्खू बहुजनग्रहिताय पटिपन्ना बहुजनअसुखाय, बहुनो जनस्स अनत्थाय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्सान । बहु च ते, भिक्खवे, भिक्पू अपुा पसवन्ति, ते चिम सद्धम्म अन्तरघापेन्ती" ति ।
२१ R21 121 ११२२०] अनापत्तिवग्यो २ "ये ते, भिक्खवे, भिक्खू आपत्ति अनापत्ती ति दीपेन्ति ते, भिक्खवे, भिक्ट वहुजनअहिताय पटिपना बहुजनअसुखाय, बहुनो जनस्स अनत्याय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्सान । बहु च ते, भिक्खवे, भिक्खू अपुजा पसवन्ति, ते चिम सद्धम्म अन्तरघापेन्ती" ति । ३-१० "ये ते, भिक्खवे, भिक्खू लहुक आपत्ति गरुका 5 आपत्ती ति दीपेन्ति पे० गरुक आपत्ति लहुका आपत्ती ति दीपेन्ति पे० दुडुल्ल आपत्ति अदुठुल्ला आपत्ती ति दीपेन्ति पे० प्रदुछुल्ल आपत्ति दुछुल्ला आपत्ती ति दीपेन्ति पे० सावसेस अापत्ति अनवसेसा आपत्ती ति दीपेन्ति पे० अनवसेस आपत्ति सावसेसा आपत्ती ति दीपेन्ति पं० सप्पटिकम्म पापत्ति अप्पटिकम्मा आपत्ती 10 ति दीपेन्ति पे० अप्पटिकम्म प्रापत्ति सप्पटिकम्मा आपत्ती ति दीपेन्ति ते, भिक्खवे, भिक्खू बहुजनप्रहिताय पटिपन्ना बहुजनप्रसुखाय, बहुनो जनस्स अनत्याय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्यान । बहु च ते, भिक्सवे, भिक्खू अपुन पसबन्ति, ते चिम सद्धम्म अन्तरधापेन्ती" ति । ११ "ये ते, भिक्खये, भिक्खू अनापत्ति अनापत्ती ति दीपेन्ति 15 ते, भिक्खवे, भिक्खू बहुजनहिताय पटिपन्ना बहुजनसुखाय, बहुनो जनस्स अत्याय हिताय सुखाय देवमनुस्सान । बहु च ते, भिक्सवे, भिक्खू पुन पसवन्ति, ते चिम सद्धम्म ठपेन्ती" ति । १२ “येते, भिक्खचे, भिक्खू आपत्ति आपत्ती ति दीपेन्ति त, भिक्खवे, भिक्खू बहुजनहिताय पटिपन्ना बहुजनसुखाय, बहुनो जनस्स 20 अत्याय हिताय सुखाय देवमनुस्सान । बहु च ते, भिक्खये, भिक्खू पुज्ज पसवन्ति, ते चिम सद्धम्म ठपेन्ती" ति । १३-२० "ये ते, भिक्खये, भिक्खू लहुक अापत्ति लहुका आपत्ती ति दीपेन्ति गरुक आपत्ति गरका आपत्ती ति दीपेन्ति दुल्ल आपत्ति दुडुल्ला आपत्ती ति दीपेन्ति अदुल्ल आपत्ति अदुट्ठन्ता । आपत्ती ति दीपेन्ति सावसेस आपत्ति सावसेसा आपत्ती ति दीपेन्ति अनवसेस आपत्ति अनवसेसा आपत्ती ति दीपेन्ति सप्पटिकाम आपत्ति राप्पटिकम्मा आपत्ती ति दीपेन्ति अप्पटिकम्म आपत्ति अप्पटियम्मा आपत्ती ति दीपन्ति ते, भिक्सवे, भित्रखू बहुजनहिताय पटिपना बहुजन- पि-स्था।
२२ प्रगुत्तरनिकायो [१.१२.२० सुखाय, बहुनो जनस्स प्रत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं । बहुं च ते भिक्खये, भिक्खू पुनं पसवन्ति, ते चिमं सद्धम्म ठपेन्ती" ति । R.22 B22 मर १३. एकपुग्गलवग्गो १. "एकपुग्गलो, भिक्खवे, लोके उप्पज्जमानो उप्पजति बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय अत्याय हिताय सुखाः 5 देवमनुस्सान । कतमो एकपुग्गलो? तथागतो अरहं सम्मासम्बुद्धो । अ खो, भिक्खये, एकपुग्गलो लोके उप्पज्जमानो उप्पज्जति बहुजनहिता बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं" ति २. "एकपुग्गलस्स, भिक्खवे, पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि कतमस्स एकपुग्गलस्स' तथागतस्स अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स । 10 खो, भिक्खवे, एकपुग्गलस् पातुभावो दुल्लभो लोकस्गि" ति । ३. "एकपुग्गलो, भिक्खवे, लोके उप्पज्जमानो उप्पा अच्छरियमनुस्सो। कतमो एकपुग्गलो ? तथागतो अरह सम्मासम्बुद्धो प्रय खो, भिक्खवे, एकपुग्गलो लोके उणज्जमानो उप्पज्जति अच्छरिय मनुस्सो" ति । ४. “एकपुग्गलस्स, भिक्खवे, कालकिरिया बहुनो जनस्र अनुतप्पा होति । कतमस्स एकपुग्गलस्स ? तथागतस्स अरहतो सम्मा सम्बुद्धस्स । इमस्स खो, भिक्खवे, एफपुग्गलस्रा कालकिरिया बहुन जनस्स अनुतप्पा होती" ति । ५. "एकपुग्गलो, भिक्खवे, लोके उप्पज्जमानो उप्पज्जति अदुतियो असहायो अप्पटिमो अप्पटिरामो. अप्पटिभागो अणटिपुग्गलं असमो असमसमो द्विपदानं' अग्गो। कतमो एकपुगलो? तथागतो अरा सम्मासम्बुद्धो । अय खो, भिक्खवे, एकपुग्गलो लोके उप्पज्जमानं उप्पज्जति अदुतियो असहायो अप्पटिमो अप्पटिसमो अप्पटिभागो अप्पटि पुग्गलो असमो असमसमो द्विपदान अग्गो" ति । ६-१७ "एकपुगलस्स, भिक्खवे, पातुभावा महतो चपखुस्त पातुभावो होति, महतो पालोकसस पातुभावो होति, महतो प्रोभासस्स 15 20 23 १. दिपदान - सी०, स्या०, रो!
R23 7 5 ११४८] एतशारो पातुभावो होति, छन अनुत्तरियान पातुभावो होति, चतुन पटिसम्भिदान सच्चिकिरिया होति, अनेकवातुपटिवेधो होति, नानाधातुपटिवेघो होति, विज्जाविमुत्तिफलसन्धिकिरिया होति, सोतापत्तिफलसच्छिकिरिया होति, सकदागामिफलसच्छिकिरिया होति, अनागामिफलसच्छिकिरिया होति, अरहत्तफलसच्छिकिरिया होति । कतमस्त एकपुग्गलस्स तथागतस्स अरहतो सम्मासम्बुद्धस्म । इमस्स सो, भिवखवे, एक- पुग्गलस्स पातुभावा महतो चक्नुस्म पातुभावो होति, महतो आलोकस्स पातुभावो होति, महतो श्रोभारास्स पातुभावो होति, छन्न अनुत्तरियान पातुभावो होति, चतुम्न पटिसम्भिदान सच्छिकिरिया होति, अनेकघातु- पटिवेधो होति, नानाधातुपटिवेघो होति, विज्जाविमुत्तिफलसच्छि- 10 किरिया होति, सोतापत्तिफलसच्छिकिरिया होति, सकदागामिफलसच्छि- किरिया होति, अनागामिफलसन्छिकिरिया होति, अरहत्तफलसच्छि- किरिया होती" ति । १८ "नाह भिक्खवे, अझ एफपुगल पि समनुपस्सामि यो एव तथागतेन अनुत्तर धम्मचक्क पवत्तित सम्भदेव अनुप्पवत्तेति यथायद, 15 भिक्सवे, सारिपुत्तो। सारिपुत्तो, भिक्सवे, तयागतेन अनुत्तर धम्म- चक्क पवत्तित सम्मदैव अनुप्पवत्तेती" ति । 20 १४. (क) एतदग्गवग्गो १ "एतदग्ग, भिक्सवे, मम सावकान भिसून रत्तथून यदिद नग्जासिकोण्डो''। महापञान यदिद सारिपुत्तो। इद्धिमन्तान यदिद महामोग्गल्लानो। धुतवादान यदिद महाकस्सपो। दिवचाबुवान यदिद अनुरुद्धो । ६ उच्चायुलिपान यदिद भद्दियो याळिगोयाय' पुत्ती । मन्जुस्मरान यदिद लकुण्डकभदियो । सीहनादियान यदिद पिण्डोलभारद्वाजी। २ ३ ७ । पन्नारोमो-मी०, सा, रो। २ शरिणापाप-पी. रो। -- गी०सार, रो.
मागुतरनिकायो [११४१- है धम्मकथिकान यदिद पुण्णो मन्ताणिपुत्तो। १० "एतदग्ग सवित्तेन भासितस्स वित्यारेन अत्य विभजन्तान यदिद महाकच्चानो" ति । R24 (ख) एतदग्गवग्गो १ "एतदग्ग, भिक्खवे, मम सावकान भिक्खून मनोमय 5 काय अभिनिम्मिनन्तान यदिद चूळपन्थको" । २. चेतोविचट्टकुसलान' यदिद चूळपत्थको । રે सज्ञाविवट्टकुसलान यदिद महापन्थको । अरणविहारीन यदिद सुभूति । दक्खिणेय्यान यदिद सुभूति । प्रारझकान यदिद रेवतो खदिरवनियो । झायीन यदिद कतारेवतो। पारद्धविरियान यदिद सोणो कोळिविसो' । कल्याणवाक्करणान यदिद सोणो कुटिकण्णो । लाभीन यदिद सीलि । ११ "एतदग्ग सदाधिमुत्तान यदिद वक्कली" ति । ५ 10 ७ द 8 15 B25 ३ (ग) एतदग्गवग्गो १ "एतदग्ग, भिक्खवे, मम सावकान भिक्खून सिक्खा- कामान यदिद राहुलो" । २ सद्धापब्बजितान यदिद रट्ठपालो। पठम सलाक गण्हन्तान यदिद कुण्डधानो। पठिभानवन्तान यदिद वगोसो। समन्तपासादिकान यदिद उपसेनो वगन्तपुत्तो। ६ सेनासनपापकान यदिद दब्बो मल्लपुत्तो। देवतान पियमनापान यदिद पिलिन्दवच्छो । खिप्पाभिमान यदिद बाहियो दारुचीरियो । १ घुस्लप परो- सी०, रो०१२ चेताविवशत्रुसलान - रो० । ३ कोलिविसो - रो। 20 ७ C १.१४.४] एतवागवतो है. ... चित्तकथिकानं यदिदं कुमारकस्सपो । १०. “एतदगं ... पटिसम्भिदाप्पत्तानं यदिदं महाकोट्टितो" ति । . 5 R25 (घ) एतदग्गवग्गो १. "एतदग्गं, भिक्खवे, मम सावकानं भिक्खून बहुस्सुतानं यदिदं पानन्दो" ! २.... सतिमन्तानं यदिदं आनन्दो । ३.... गतिमन्तानं यदिदं आनन्दो । ४. ... घितिमत्तानं यदिदं प्रानन्दो । ५. ... उपट्ठाकानं यदिदं अानन्दो । ६. ... महापरिसानं यदिदं उरुवेलकस्सपो । ७. ... कुलप्पसादकानं यदिदं काळुदायो'। अप्पावापानं यदिदं वाकुलो'। ६. ... पुबेनिवासं अनुस्सरन्तानं यदिदं सोभितो । १०. ... विनयघरानं यदिदं उपालि । ११. ... मिक्सुनोवादकानं यदिदं नन्दको । १२. ... इन्द्रियेसु गुत्तद्वारानं यदिदं नन्दो । १३. ... भिक्खुनोवादकानं यदिदं महाकप्पिनो। १४. ... तेजोधातुफुसलानं यदिदं सागतो । १५. ... पटिभानेय्यकानं यदिदं राघो। १६. "एतदग्गं ... लूखचीवरवरानं यदिदं मोपराजा" ति । 10 126 15 . (1) एतदागवग्गो १. "एतदग्गं, मिक्ववे, मम माविकानं भिक्सुनीनं रत्तन्नूनं 20 यदिदं महापजापतिगोतमी"। २. ... महापञ्जानं यदिदं सेमा । ३.... इद्धिमन्तीन' यदिदं उप्पलवण्णा । विनयधरानं यदिदं पटाचारा। १.मानुपी~गी. रो० । २ सालो-गी, सा, रो३. स्मिान-ते। ४. पटापा-शी..
५ १ अडगुसरनिकायो [११४५- धम्मकथिकान यदिद धम्मदिना । झायीन यदिद नन्दा। आरद्धविरियान यदिद सोणा । दिब्बचक्खुकान यदिद बकुला'। खिप्पाभिञान यदिद भद्दा कुण्डलकेसा । १० पुब्बेनिवास अनुसरन्तीन यदिद भद्दा कापिलानी । ११ महाभिशप्पत्तान यदिद भद्दकच्चाना । १२ लूखचीवरधरान यदिद किसागोतमी। १३ "एतदग्ग सदाधिमुतान यदिद सिङ्गालकमाता" ति 5 B 37 10 R26 (च) एतदग्गवग्गो १ "एतदग्ग, भिवखवे, मम सावकान उपासकान पठम सरण गच्छन्तान यदिद तपुस्सभल्लिका वाणिजा" । २ दायकान यदिद सुदत्तो गहपति अनाथपिण्डिको । ३ धम्मकथिकान यदिद चित्तो गहपति मच्छिकासण्डिको । चतूहि सङ्गवत्यूहि परिस सङ्गण्हन्तान यदिद हत्थको' Is आळवको। पणीतदायकान यदिद महानामो सवको । ६ मनापदायकान यदिद उग्गो गहपति वेसालिको। सङघुपट्ठाकान यदिद हत्यिगामको उग्गतो गहपति । प्रवेच्चप्पसन्नान यदिद सुरवन्वों । पुग्गलप्पसन्मान यदिद जीवको कोमारभच्चो । १० "एतदम्ग विस्सासकान यदिद नकुलपिता गहाती 'ति । ५ " ७ . 20 है (छ) एतदगावग्गो १ "एतदग्ग, भिक्खवे, मम साविकान उपासिकान पठम मरण गच्छन्तीन यदिद सुजाता सेनियघीता"। १ सकुला - सौ. स्याः रो। १ सिंगाजमाता - रो०१३ हट्टको - रो० । ४ मालवको-सी० । ५ सी० रो० पोपसु नत्यि । ६ सूरो यम्बट्टा--सी० स्पा०, रो। सेनानीधिता-सी०, सेनानिधीता-रो।
२७ १.१५.४] मट्ठानपाति २. ... दायिकानं यदिदं विसाखा मिगारमाता । ३. ... वहुस्सुतानं यदिदं खुज्जुत्तरा । ४. ... मेत्ताविहारीनं यदिदं सामावती। ५. ... झायीनं यदिदं उत्तरानन्दमाता । ६. ... पणीतदायिकानं यदिदं सुप्पवासा कोलियधीता'। ७. . गिलानुपट्टाकीनं यदिदं सुप्पिया उपासिका । ८. ... प्रवेच्चप्पसन्नानं यदिद कातियानी । ६. ... विस्सासिकानं यदिदं नकुलमाता गहपतानी । १०. "एतदग्गं ... अनुस्सवप्पसन्मानं यदिदं काळी उपासिका कुलपरिका" ति। 5 D.28 10 R.27 १५. (क) अट्टानपालि १. "अट्ठानमेतं, भिक्सवे, अनवकासो यं दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो कञ्चि सह्वारं निच्चतो उपगच्छेय्य । नेतं ठानं विज्जति । ठानं च सो एतं, भिवसवे, विज्जति यं पुधुज्जनो कञ्चि सखारं निच्चतो उप- गच्छेय्य । ठानमेत विज्जती"ति । २. "अट्टानमतं, भिक्सवे, अनवकासो यं दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो 15 कञ्चि सखारं सुखतो उपगच्छेय्य । नेतं गनं विग्जति । टानं च खो एतं, भिमदवे, विज्जति यं पुथुज्जनो कञ्चि सहारं नुसतो उपगच्छेग्य । ठानमेत विज्जती" ति । ३. "अडानमेतं, मिस्सवे, अन्वकासो यं दिद्वितम्पानो पुम्गलो फञ्चि धम्म अत्ततो उपगच्छेय्य । नेतं ठानं विज्जति । ठानं च तो 20 एतं, मिक्सवे, विज्जति यं पुथुज्जनो कञ्चि धम्म अत्ततो उपगच्छेय्य । ठानमेतं विज्जती" ति । ४. "अट्ठानमेतं, भिकन्यवे, अनयकामो पं दिट्ठिगम्पन्नो पुगसो मातरं जीविताचोरोपेथ्य । मतं ठानं विज्जति । ठगनं च यो, भिषमये, एत विज्जति में पुयुन्जनो मातरं जीविता वोरोपेय्य । ठानमेतं । विज्जती" ति। १ योनिया-रो। २.गति - गो.। .पुगपटिरा- मौक, ग्रा, रो। ४. म.पीमच।
२८ 129 5 प्रमतरनिकायो [११५५- ५ "अट्ठानमेत, भिक्खवे, अनवकासो य दिद्विसम्पन्नो पुग्गलो पितर जीविता वोरोपेय्य । नेत ठान विज्जति । ठान च खो एत, भिक्खवे, विज्जति य पुथुज्जनो पितर जीविता वोरोपेय्य । ठानमैत विज्जती" ति । ६ "अट्ठानमंत, भिक्सवे, अनवकासो य दिद्विसम्पन्नो पुग्गलो अरहन्त जीविता वोरोपेय्य । नेत ठान विज्जति । ठान च खो एत, भिक्खवे, विज्जति य पुथुज्जनो अरहन्त जीविता वोरोपेय्य । ठानमेत विज्जती" ति । ७ "अट्ठानमेत, भिक्खवे, अनवकासो य दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो 10 तथागतस्स पचित्तो' लोहित उप्पादेय्य । नेत ठान विज्जति । ठान च खो एत, भिक्खवे, विज्जति य पुयुज्जनो तथागतस्स पचित्तो लोहित उप्पादेय्य । ठानमेत विज्जती" ति । "अट्ठानमेत, भिक्खवे, अनवकासो य दिद्विसम्पन्नो पुग्गलो सङ्घ भिन्दैय्य । नेत ठान विज्जति । ठान च खो एत, भिक्सवे, विज्जति य पुथुज्जनो सङ्घ भिन्देय्य । ठानमेत विज्जती" ति । ६ "अट्ठानमेत, भिक्खवे, अनवकासो य दिट्ठिसम्पन्नो पुग्गलो अन्न सत्यार उद्दिसेय्य । नेत ठान विज्जति । ठान च सो एत, भिक्खवे, विज्जति य पुथुज्जनो अन्ज सत्यार उद्दिसैय्य । ठानमेत विज्जती" ति । १० "अट्ठानमेत, भिक्खवे, अनवकासो य एकिस्सा लोक- R 20 20 धातुया द्वे अरहन्तो सम्मासम्बुद्धा अपुब्ब अचरिम उप्पज्जेय्यु । नेत ठान विज्जति । ठान । सो एत, भिक्खवे, विज्जति य एकिस्सा लोक धातुया एको व अरह सम्मासम्बुद्धो उप्पज्जेय्य । ठानमेत विज्जती" ति । ८ 15 (स) अट्ठारपालि १ "अट्टानमंत, भिक्यवे, अनदवासो य एकिस्सा लोक- पातुया द्वे राजानो नावती अपुच अनरिम उप्पज्जैय्यु । नेत ठान 25 विग्जति । टान चमो एत, भिक्सवे, विग्जति य एक्स्मिा लोक- पानुपा एको राजा चस्प यत्ती उपज्जेय्य । टानमेत विज्जती" ति । १ न रितेत - सी., रा.
२६ ११५३] भट्ठानपासि २ "अट्ठानमेत, भिक्यवे, अनवकासो य इत्यो अरह अस्स मम्मासम्बुद्धो । नेत ठान विज्जति । ठान च खो, एत, भिक्सवे, विज्जति य पुरिसो अरह अस्स सम्मासम्बुद्धो । अनमेत विज्जती" ति । ३ "अट्ठानमेत, भिक्सवे, अनवकासो य इत्यो राजा अस्म चक्करती। नेत ठान विज्जति । ठान च खो एत, भिक्खवे, विज्जति 5 य पुरिसो राजा अस्स चक्कवत्ती। ठानमेत विज्जती" ति । ४-६ "अट्ठानमेत, भिक्खवे, अनवकामो य इत्यी सक्कत्त कारेय्य पे० मारत्त कारेय्य पे० ब्रह्मत्त कारेय्य । नेत ठान विज्जति । ठान च खो एत, भिक्खये, विज्जति य पुरिसो सक्क्त्त कारेय्य पं० भारत्त कारेय्य पै० ब्रह्मत्त कारेय्य । ठानमेत विज्जती" ति । "अट्ठानमेत, भिक्सवे, अनवकासो य यदुच्चरितस्स इट्ठो कन्तो मनापो विपाको निव्वत्तय्य । नेत गान विज्जति । ठान च खो एत, भिक्सवे, विज्जति य कायदुचरितस्स अनिट्ठो अफन्तो अमनापो विपाको निव्वत्तेय्य । ठानमेत विज्जती" ति । ८-६ “अट्ठानमत, भिक्खवे, अनवकासो य वचोदुचरि- 15 तस्स पे० य मनोदुचरितस्रा इट्ठो वन्तो मनापो विपायो निबत्तेय्य । नेत ठान विज्जति । ठान च सो एत, मिक्सवे, विज्जति य मनोदुच्चरितस्स अनिट्ठो अपन्तो अमनापो विपाको निव्वतय्य । छानमेत विज्जती"ति। 10 (ग) अट्ठानपाति १ "अट्ठानमेत, भिक्सवे, अनवरासो य यायमुचरितमा अनिट्ठो अपन्तो अमनापो विपाको निध्यत्तस्य । नेत ठान विज्जतिः । यान च सो एत, भिक्य, विज्जति य पायसुचरितस्स इट्टो पन्नो मनापो विपायो निव्वतय्य । ठानमेत विज्जती" ति । २-३ "अट्टानमत, भिवपर्व, अनवकासो य यीमुचरितम्ग पे० मनोमुनन्तिम्म पनिट्ठों परन्तो ममनापो रिपो निम्यतेय ।। नेन टान किमी ठाम च सो एत, भियगवे, बिजनि य मनोगुम्सिम्म स्टो पन्तो मनापो पिरो निन्यसम्प । टानमन पिरतो"ff| अमृतरनिकायो [११५४. 1 5 ४ "अट्ठानमेत, भिक्खवे, अनवकासो य कायदुच्चरित- समङ्गी तन्निदाना तप्पच्चया कायस्स भेदा पर मरणा सुगतिं सग्ग लोक उपपज्जेय्य । नेत ठान विज्जति । ठान च खो एत, भिक्खवे, विज्जति य कायदुच्चरितसमगी तन्निदाना तप्पच्चया कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जेय्य । ठानमेत विज्जती" ति । ५-६ "अट्ठानमेत, भिक्खवे, अनवकासो य वचोदुच्चरित- समङ्गी पै० य मनोदुच्चरितसमङ्गी तन्निदाना तप्पच्चया कायस्स भेदा पर मरणा सुगति सग लोक उपपज्जय्य । नेत ठान विज्जति । ठान च खो एत, भिक्खवे, विज्जति य मनोदुच्चरितसमङ्गी तन्निदाना 10 तप्पच्नया कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उप- पज्जेय्य । ठानमेत विज्जती" ति । ७ "अट्ठानमेत, भिक्खवे, अनवकासो य कायसुचरितसमझी तन्निदाना तप्पच्नया कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जेय्य । नेत ठान विज्जति । ठान च खो एत, भिक्खवे, 15 विज्जति य कायसुचरितसमगी तन्निदाना तप्पच्चया कायस्स भेदा पर मरणा सुगति सग्ग लोक उपपज्जेय्य । ठानमेत विज्जती" ति । ८-६ "अट्ठानमेत, भिक्खवे, अनवकासो य वचीसुचरित- समगी पे० य मनोसुचरितसमझो तन्निदाना तप्पच्चया कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जेय्य । नेत ठान R 30 20 विज्जति । ठान च सो एत, भिक्खवे, विज्जति य मनोसुचरितसमङ्गी गनिदाना तप्पच्चया कायस्स भेदा पर मरणा सुति सग्ग लोक उप- पज्जेय्य । ठानमेत विज्जती" ति । - १६. (क) एकधम्मपालि १ "एक्षम्मो, भिक्सवे, भावितो बहुलोफ्तो एपन्त- निविदाय विगगाय निरोयाय उपसमाय अभिन्याय सम्वोधाय निवा- 25 नाय सवत्तति । स्तमो एक्थम्मो बुद्धानुस्सति । अय सो, भिवयवे, एपधम्मो भावितो बहुलीयतो एक्न्तनिम्बिदाय विरागाय निरोधाय उपसमाय अभिगाय मम्योपाय निच्चानाय सवत्तती" ति । ?
एक्यम्मानि २-१०. "एकदम्मो, भिक्यवे, भारितो बहुलीक्लो एकन्तनिधि- य विरागाय निरोपाप उपसमाय अभिनाय नम्बोयाय निवानाय बत्तति । कलभो एकवम्मो ? घम्मानुत्तति . ० . उड्डानुस्तति लानुम्सति ... चागानुस्सति देवतानुस्मति आनापानस्नति रणस्सति ... कायगतासति ... उपसमानुत्तति । अय तो, निक्खवे, । कधम्मो भावितो वहुलोकतो एकन्तनिविदाय विरागाय निरोधार पसमाय अभिजाय सम्बोधाय निव्यानाय सवत्तती" ति । (स) एकधम्मपालि १. "नाह, भिक्सवे, अन्नं एकधम्म पि समनुपस्सामि येन नुमन्ना वा अकुसला धम्मा उम्पज्जन्ति उत्पन्ना वा अकुसला धम्मा इय्योभावाय' वैपुल्लाय सवत्तन्ति यययिद, भिक्सवे, मिच्छादिट्टि । 10 पच्यादिट्ठिकस्स, निदखवे, अनुणन्ना चेव अकुमला धम्मा उप्पज्जन्ति प्पन्ना च अकुसला धम्मा भिय्योभावाय वैपुल्साय सवत्तन्ती" ति । २ "नाह, भिक्सवे, अज एकधम्म पि समनुपस्सामि येन नुमन्ना वा कुसला धम्मा उप्पज्जन्ति उम्पन्ना या कुसला धम्मा भिय्यो- विाय वेपुल्लाय संवत्तन्ति ययिद, भिक्खये, सम्मादिट्ठि । सम्मा- 15 1 1 ट्टिकम्स, भिक्सवे, अनुप्पना चेव कुमला धम्मा उम्पज्जन्ति उपना च सला धम्मा भिय्योभावाय वेपुल्लाय सवत्तन्ती" ति । ३ "नाह, भिवसवे, अञ्ज एफघम्म पि समनुपस्नामि येन नुप्पना वा कुसला धम्मा नुप्पज्जन्ति उत्पन्ना वा कुसला धम्मा परि- यन्ति यथयिद, भिवन्ववे, नियादिट्टि । मिच्छादिट्टिकस्स, भिक्सवे, 20 133 नुप्पना चेन पुसला धम्गा नुप्पज्जन्ति उपना च नुसता धम्मा परि- यिन्ती" ति। ४. "नाह, भिक्पये, अन्जा एकपम्म पि समनुपरसामि येन- नुप्पप्ना वा अकुमता धम्मा नुप्पजन्ति उप्पमा वा मकुमला धम्मा रिहायन्ति यथपिद, भिापये, सम्मादिष्टि । सम्मादिलिपस्न, भिवपर्व, । नुप्पना व अकुराला घम्मा नुप्पज्जन्ति उपना न अमला पम्मा रिहायन्ती" ति । भीम्बोमावाय-गी।
३२ अडगुत्तरनिकायो ५ "नाह, भिक्सवे, अच एकधम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पन्ना वा मिच्छादिट्ठि उप्पज्जति उप्पन्ना वा मिच्छादिट्ठि पवड्डति यथायद, भिक्खवे, अयोनिसो मनसिकारो। अयोनिसो, भिवखवे, मनसि करोतो अनुप्पन्ना चेव मिच्छादिट्टि उप्पज्जति उप्पन्ना च मिच्छादिट्टि 5 पबद्धृती" ति । ६ "नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि येन अनुप्पन्ना वा सम्मादिट्ठि उप्पज्जति उप्पन्ना वा सम्मादिट्ठि पवति यथयिद, भिक्खवे, योनिसो मनसिकारो। योनिसो, भिक्खवे, मनसि करोतो अनुप्पन्ना चेव सम्मादिट्टि उप्णज्जति उप्पन्ना च सम्मादिद्धि 10 पवद्वती" ति । ७ "नाह, भिक्खवे, अझ एकधम्म पि समनुपस्सामि येन सत्ता कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उप्पज्जन्ति यथयिद, भिक्खवे, मिच्छादिट्ठि । मिच्छादिट्ठिया, भिक्खवे, समन्नागता सत्ता कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय 15 उप्पज्जन्ती" ति। ८ "नाह, भिक्खवे, या एकधम्म पि समनुपस्सामि येन सत्ता कायस्रा भेदा पर मरणा सुगति सग्ग लोक उप्पज्जन्ति यथायद, भिक्खये, सम्मादिट्ठि । सम्मादिट्ठिया, भिक्खवे, समन्नागता सत्ता कायस्स भेदा पर मरणा सुगति सग्ग लोक' उप्पज्जन्ती" ति । ६ "मिच्छादिट्टिकस्स, भिवखवे, पुरिसपुग्णलस्स य चेव वायरम्म यथादिट्टि समत्त समादिन्न य च वचीकम्म पै. मनोरम्म ययादिट्टि समत्त समादिन या च चेतना या च पत्थना यो च पणिधि ये च सहारा सब्बे ते धम्मा अनिट्ठाय अकन्ताय अमनापाय अहि ताय दुस्साय सवत्तन्ति । त किस्स हेतु ? दिट्ठि हिस्स, भिक्सवे, पापिका । 25 मेय्ययापि, भिक्सवे, निम्बवीज वा कोसातक्विीज वा तित्तफ्लावुबीज वा अन्लाय पर्यावया निक्सित्त य चेव पथवीरस उपादियति य च आपोरम उपादियति सव्व त तित्तपत्ताय फटुकत्ताय असातत्ताय सवत्तति । त रिस्म हेतु' वीज हिस्स, भिक्सवे, पापक । एवमेव खो, भिवखवे, मिच्छादिनिस्म पुरिमपुग्गलस्स य चेव कायवम्म ययादिट्ठि समत १ सोरे-रा०।२ पविया - सी०, रो। ३ पटवीरस-सी०, रा०। R32 20 . यच 131 ११६२] एक्वन्मपालि समादिन्नं यं च वचीकम्मं .. पे० .. यं च मनोकम्मं ययादिट्टि नमत्तं समादितं या च चेतना या च पत्यना यो च पणिधि ये च मल्हारा मटने ते घम्मा अनिट्ठाय अकन्ताय अमनापाय अहिताय दुक्खाय मवत्तन्ति । त किस्रा हेतु ? दिट्ठि हिस्स, भिक्सवे, पापिका" ति । १०. "सम्मादिट्टिकस्म, भिक्ववे, पुरिनपुग्गलम्ग यं व काय- 5 कम्मं ययादिट्ठि समत्तं समादिन्नं य च वचौकम्म पे० . य व मनोक्म्म ययादिढि समत्तं समादिन्नं या च चेतना या च पत्थना यो च पणियि ये च सह्वारा सव्वे ते धम्मा इट्टाय क्न्ताय मनापाय हिताय गुखाय संवत्तन्ति । तं किस्म हेतु ? दिट्टि हिम्म, भिवववे, नदिका । सेय्ययापि, भिक्सवे, उच्छुयीजं वा सालिबीजं वा मुहिवायीज वा अल्लाय पर्यावया 10 निक्वित्तं यं चेव पथबीरस उपादिवति य च आपोरस उपादियति सव्वं तं मयुरत्ताय सातत्ताय असेचनकत्ताय संवत्तनि । त विस्म हेतु ? वीज हिस्न', मिक्सचे, भद्दा । एवमेव सो, निन्दवे, सन्मादिट्टिपन्न पुरिसपुग्गलस्म यं चैव कायकम्म ययादिट्टि नमत्त सनादिन्न य च वची- फम्म .. पे.... यं च मनोरम्म ययादिट्टि नमत्तं ननादिन्न या च चेतना 15 या च पत्थना यो च पणिधि ये च मह्वारा सब्वे ते पन्ना इट्टाय कन्नाय मनापाय हिताय मुखाय संवतन्ति । त दिन्न हेनु ? दिट्टि दिन्न, भिक्सवे, महिका" ति । ०- RU (ग) एपयन्मपाति १. "एक पुग्गलो, निश्ववे, लोके उपमनानो उम्पति वहजनग्रहिताय बहुजनअनुदाय, बहुनो जनन अनन्याय अदिताया दुक्याय देवमनुन्मान । पनमो एक्पुणनो निचादिट्टिी होनि विपरीतदम्मनो । सो बहुजन नबन्ना बट्टाचा असम्म पनिट्टापनि । अय गो, भिमपये, एक मुगलो नोरे उन्नमनानो पनि यद्ददन- अहिताय बहुजनमानुपाय, बहुनो जनन प्रन पात्र प्रहिताय दुरपाय देवमनुन्मान" नि। २ एरपुगतो, भिग्यवे, नारे बननमानो न बदननहिताय बहुग्नमुनाप, बलो ननन न्यार हिनाय मुगार १ मी.परन्न ।
प्रगुतरनिकायो मनुस्सान । कतमो एकपुग्गलो ? सम्मादिट्ठिको होति अविपरीत- दस्सनो । सो वहुजन असद्धम्मा वुढापेत्वा सद्धम्मे पतिद्वापेति । अय खो, भिक्खवे, एकपुग्गलो लोके उप्पज्जमानो उप्पज्जति वहुजन- हिताय बहुजनसुखाय, बहुनो जनस्स अत्याय हिताय सुखाय देव 5 मनुस्सान" ति । ३ "नाह, भिक्खवे, अन एकधम्म पि समनुपस्सामि य एव महासावज्ज यथयिद, भिक्खवे, मिच्छादिट्ठि। मिच्छादिटिपरमानि, भिक्खवे, महासावज्जानी" ति । ४ "नाह, भिक्सवे, अञ्ा एकपुग्गल पि समनुपस्सामि यो 10 एव बहुजनग्रहिताय पटिपन्नो वहुजनप्रसुखाय, वहुनो जनस्स अनत्याय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्सान यथयिद, भिक्खवे, मक्खलि मोघपुरिसो। सेय्यथापि भिवखवे, नदीमुखे खिप्प उड्डेय्य वहून मच्छान महिताय दुक्खाय अनयाय व्यसनाय, एवमेव खो, भिक्खवे, मवखलि मोधपुरिसो मनुस्सखिप्प मधे लोके उप्पनो बहून सत्तान अहिताय दुक्खाय अनयाय 15 व्यसनाया" ति। ५ "दुरपसाते, भिक्सवे, धम्गविनये यो च समादपति य च समादपेति यो च समादपितो तथताय पटिपज्जति सव्वे ते बहु अपुभ पसवन्ति । त किस्स हेतु ? दुरवसातत्ता, भिक्खवे, धम्मस्सा" ति । ६ "स्वाक्खाते, भिक्खवे, घम्मविनये यो च समादपेति य 20 च समादपेति यो च समादपितो तथत्ताम पटिपज्जति सब्बे ते बहु पुन्न पसन्ति । त फिस्स हेतु ? स्वाक्सातत्ता, भिवखवे, धम्मस्मा" ति । ७ "दुरस्साते, भिक्सवे, धम्मविनये दायरेन मत्ता जानि- ता, नो पटिग्गाहवेन । क्स्सि हेतु ? दुरवसातत्ता, भिक्सवे, धम्मस्सा" ति । ८ "स्वाक्याते, भिक्सवे, धम्मविनये पटिंगाहोन मता जानित बा, नो दायकेन । त विम्स हेतु ? स्वावसातत्ता, भिक्सव, धम्मस्मा" ति । ६ “दुपसाते, निरपवे, धम्मविनये योग्राद्धविरियो सो दुवम विहरति । त विस्स हेतु ? दुरस्तातता, भिवसवे, धम्मस्सा" ति । R31 ? D36 25 १.१६३j एक्याम्मति १०. "स्वाक्खाते, भिक्खवे घम्मविनये यो कुसोतो सो दुवसं विहरति । तं किस्स हेतु ? स्वाक्सातत्ता, भिक्खवे, धम्मस्सा" ति । .११. "दुरस्साते, भिक्सवे, धम्मविनये यो कुसोतो सो सुखं विहरति । तं किस्स हेतु ? दुरसातत्ता, भिक्खवे, धम्मस्सा" ति । १२. "स्वापखाते, भिक्खवे, धम्मविनये यो पारद्धविरियो । सो सुसं विहरति । तं किस्स हेतु ? स्वाक्षातत्ता, भिक्खवे, धम्मस्सा" ति । १३. "सैय्यथापि, भिक्सवे, अप्पमत्तको पि गूयो दुग्गन्धो होति; एवमेव सो अहं, भिक्सवे, अप्पमतकं पि भवं न वण्णेमि, अन्तमसो अच्छरासद्धातमतं" पि। १४-१७ “सेय्यथापि, भिक्सवे, अप्पमत्तकं पि मुतं दुग्गन्वं होति .... अप्पमत्तको पि खेळो दुग्गन्यो होति ... अप्पमत्तको पि पुबो दुग्गन्यो होति ... अप्पमतकं पि लोहितं दुग्गन्य हौति; एवमेव सो अहं, भिवपर्व, अप्पमत्तकं पि भवं न यण्णेमि, अन्तमसो अच्छरासवातमत्तं" पि । 10 R.35 (घ) एकपम्मपाल १. "सैय्ययापि, भिक्यवे, अप्पमत्तकं इमस्मि जम्बुदोपै पाराम- 15 !" रामणेय्यकं वनरामणेय्यकं भूमिरामणेय्यक पोक्सरणीरामणेग्यफ; अथ सो एतदेय बहुतरं यदिदं उक्लयिकूलं नदीविदुग्गं सागुकण्ट- फट्ठान' पब्बतविसमं; एवमेव सो, मिक्सचे, प्रणका ते सत्ता ये यलजा, प्रय सो एतेष सत्ता बहुतरा मे प्रोदका"। २. ... एवमेय सो, भिक्सवे, अणका ते सत्ता ये मनुस्मु : पच्याजागन्ति; अय यो एतेय सत्ता बहुतरा ये प्रसार मनुस्तेहि पच्चा- जापन्ति । एवमेव सो, भिगार्व, अप्पा ते गत्ता ये मशिनु जनपदेमु पञ्चामापन्ति; अप पो एतेय मत्ता बहुनरा ये पच्चन्तिमनु जनपदेगु पच्पाजापन्ति प्रविमातारेनु मिलरोनु । ३. ... एवमेव गो, भिापये, प्रयास ते मला पे पन्नयन्तो । प्रजळा प्रनेळगूगा' पटियला नुमागिताम्मानितम प्रत्पमन्यानु: १rent-re, गो.। २. योगा-गी. - 5 ६ R36 B38 ७ - अमृतरनिकायो [११६३- अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा ये दुप्पना जळा एळमूगा न पटिवता सुभासितदुव्भासितस्रा अत्यमातु । एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये अरियेन पञ्ञाचक्खुना समन्नागता, अथ खो एतेव सत्ता वहुतरा ये अविज्जागता सम्मूव्हा । एवमेव खो, भिक्खबे, अप्पका ते सत्ता ये लभन्ति तथागत दस्सनाय, अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा ये न लभन्ति तथागत दस्रानाय। एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता में लभन्ति 10 तथागतप्पवेदित धम्मविनय सवनाय, अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा येन लमन्ति तथागतप्पवेदित धम्मविनय सवनाय । एवमेव खो, भिक्खये, अप्पका ते सत्ता ये सुत्वा धम्म पारेन्ति , अथ सो एतेव सत्ता बहुतरा ये सुत्वा धम्म न धारेन्ति । एवमेव खो, भिक्सवे, अप्पका ते सत्ता ये घातान 15 घम्मान प्रत्य उपपरिक्खन्ति, अय खो एतेव सत्ता बहुतरा ये धातान धम्मान अत्य न उपपरिवखन्ति । एवमेव खो, भिक्खये, अप्पका ते सत्ता ये अत्यमजाय धम्मगनाय धम्मानुधम्म पटिपज्जन्ति, अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा ये अत्यमन्नाय धम्मममाय धम्मानुधम्म न पटिपजन्ति । १० एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये सर्वजनियेसु ठानेसु सविज्जन्ति, अथ सो एतेव सत्ता वहुतरा ये सवेजनियेसु ठानेसु म सविज्जन्ति । एवमेव यो, भिक्खवे, अप्पया ते सत्ता ये सविग्गा योनिसो पदहन्ति, अथ सो एतेव सत्ता बहुतरा ये सविग्गा योनिसो न 2- पदन्नि। एवमेव सो, भिवसवे, अप्पका ते सत्ता ये चस्मम्गा- रम्मण परिवा लनन्ति समाघि लन्ति चित्तस्सेक्ग्गत, अथ सो एतेव सता बहुतग ये ववस्मगारम्मण परित्या न लभन्ति समाधि न चित्तस्सेपगत। ८ 20 ... B.39 - १.१६.२६] एक्यामपालि १३. एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये अन्नग्ग- रसग्गानं लाभिनो; अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा ये अन्नग्गरसग्गानं न लाभिनो, उञ्छेन कपालाभतेन यापेन्ति । १४. ... एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये प्रत्यरसस्स धम्मरसस्स विमुत्तिरसस्स लाभिनो; अय खो एतेव सत्ता बहुतरा ये 5 अत्यरसस्स धम्मरसस्स विमुत्तिरसस्स न लाभिनो। तस्मातिह, भिक्खवे, एवं सिविखतव्व अत्यरसस्त धम्मरसस्स विमुत्तिरसस्स लामिनो भविस्सामा ति । एवं हि वो, भिक्खवे, सिदिखतव्व ति । १५-१७. "सेय्ययापि, भिक्खवे, अप्पमत्तकं इमस्मि जम्बुदीपे आरामरामणेय्यकं वनरामणेय्यकं भूमिरामणेय्यक पोक्खरणीरामणेय्यकं; 10 अथ खो एतदेव बहुतरं यदिदं उक्कूलविकूलं नदीविदुग्गं खाणुकण्टकट्ठानं पन्चतविसमं । एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये मनुस्सा चुता मनुस्सैमु पच्चाजायन्ति, अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा ये मनुस्सा चुता निरये पच्चाजायन्ति पे०... तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति ...पे०... पेत्तिविराये पच्चाजायन्ति"। १५-२०. .. एवमेव खो, भिक्खने, अप्पका ते सत्ता ये मनुस्सा चुता देवेसु पच्चागायन्ति; अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा ये मनुस्सा चुता निरये पच्चाजायन्ति ... तिरच्छानयोनिया पञ्चाजायन्ति ... पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति । २१-२३. ... एवमेव स्रो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये 27 देवा चुता देवेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा ये देवा चुता निरये पच्चाजायन्ति ... तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति ... पत्ति- विसये पच्चाजायन्ति । २४-२६. ... एवमेव खो, भिक्खवे, अण्पका ते सत्ता ये देवा चुता मनुस्सैमु पच्चाजायन्ति; अथ सो एतेय सत्ता बहुतरा ये देवा 25 चुता निरये पच्चाजायन्ति तिरन्छानयोनिया पच्चाजायन्ति ... पैत्तिविसये पच्चाजायन्ति । २७-२६. ... एवमेव खो, भिक्सवे, अणका ते सत्ता ये निरया चुता मनुस्सैमु पच्चाजायन्ति; अथ सो एतेव सत्ता बहुतरा ये निरया चुता निरये पच्चाजायन्ति ... तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति ... पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति । 15 ... 30 ३८ B40 5 अगुत्तरनिकायो [११६३०२ ३०-३२ एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये निरया चुता देवेसु पच्चाजायन्ति, अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा ये निरया चुता निरये पच्चाजायन्ति तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति पेत्तिविराये पच्चाजायन्ति । ३३-३५ एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सता ये तिरछानयोनिया चुता मनुस्रीसु पच्चाजायन्ति, अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा ये तिरच्छानयोनिया चुता निरये पच्चाजायन्ति तिरच्छान- योनिया पच्चाजायन्ति पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति । एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये 10 तिरच्यानयोनिया चुता देवेसु पञ्चाजायन्ति, अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा ये तिरच्छानयोनिया चुता निरये पच्चाजायन्ति तिरच्छान- योनिया पच्चाजायन्ति पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति । ३६-४१ एवमेव सो, भिक्खये, अप्पका ते सत्ता ये पेत्तिविसया चुता गनुस्सेतु पच्चागायन्ति, अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा 15 ये पेत्तिविसया चुता निरये पच्चाजायन्ति तिरच्छानयोनिया पच्चा- जायन्ति पेत्तिविस पच्चाजायन्ति । ४२-४४ "सेय्गथापि एवमेव खो, भिक्सवे, अप्पा ते रात्ता ये पेत्तिविसया चुता देवेमु पच्चाजायन्ति , अथ खो एतेव सत्ता बहुतरा ये पेत्तिविराया चुता निरये पच्चाजायन्ति तिरच्छानयोनिया पच्चा- 20 जायन्ति पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति" । R33 . १७. पसादकरधम्मवग्गो १-१६ “अदमिद, भिवसवे, लाभान यदिद प्रारग्नि- पत्त' पं० पिपातिपत पमुलिचत्त तेचीवरिपत्त पगिरत्त वियपरत्त वाहमच्च थावरेय्य प्रावप्पसम्पदा परिवारममा महापरियारता वोलपुत्ति वण्णपोषारता 2. ल्यापारपा प्रणिन्छना अप्पावाधना" ति । मलm-ton.।
३६ B41 5 R39 ११८२५] अपरमच्छरासातवग्गो १८. अपरश्रच्छससङ्घातवग्गो १ "अच्छरासङ्घातमत्त पि चे, भिक्खवे, भिक्खु पठम झान भावेति, अय वुच्चति, भिक्सवे - 'भिक्खु अरित्तज्झानो विहरति, सत्यु- सासनकरो अोवादपतिकरो, अमोघ टुपिण्ड भुञ्जति' । को पन वादो ये न बहुलीकरोन्ती” ति । २- अच्छरासङ्घातमत्त पि चे, भिक्सवे, भिक्खु दुतिय झान भावेति पे० ततिय झान भावेति पे० चतुत्थ झान भावेति पे० मेत चेतोविमुत्ति भावेति पे० करुण चेतोविमुत्ति भावेति पे० मुदित चेतोविमुत्ति भावेति पे० उपेक्ख चेतो विमुत्ति भावेति पे० ६-१२ काये कायानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो 10 सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्स पै० वेदनासु वेदनानु- पस्सी विहरति चित्ते चित्तानुपस्सी विहरति धम्मेसु धम्मानुगस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्स १३-१६ अनुप्पन्नान पापकान अकुसलान धम्मान अनु- प्पादाय छन्द जनेति वायमति विरिय' आरभति चित्त परगण्हाति 15 पदहति उप्पन्नान पापकान अकुसलान धम्मान पहानाय छन्द जनैति वायमति विरिय पारभति चित्त परगण्हाति पदहति अनुप्पन्नान कुसलान धम्मान उप्पादाय छन्द जनेति वायमति विरिय प्रारभति चित्त पग्ग- हाति पदति उत्पन्नान कुसलान धम्मान रितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया छन्द जनेति वायमति 20 विरिय आरभति चित्त परगण्हाति पदहति । १७-२० छन्दसमाविपधानसवारसमन्नागत इद्धिपाद भावेति विरियसमाधिपधानसवारसमन्नागत इद्धिपाद भावति चित्तसमाधि- पधानसङ्खारसमनागत इद्धिपाद भावेति वीमसासमाधिपधानसह्वार- समन्नागत इद्धिपाद भावेति २१-२५ सद्धिन्द्रिय भावति विरियिन्द्रिय भावति सतिन्द्रिय भावेति समाथिन्द्रिय भावेति पन्जिान्द्रिय भावेति । 25 1 बोरिय - म..
B.43 5 10 ११८ ११] प्रारमच्यासद्धातवग्गो समतिकमा पटिघसज्ञानं अत्थङ्गमा नानत्तसज्ञानं अमनसिकारा अनन्तो आकासो ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति समसो आकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म अनन्त विजाण ति विनाण- ञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति सव्वसो विज्ञाणञ्चायतन समति- कम्म नत्थि किञ्चो ति पाकिञ्चायतन उपसम्पज्ज विहरति सब्बसोआकिञ्चमायतन समतिकाम्म नेवसन्मानासज्ञायतन उप- सम्पज्ज विहरति . सब्यसो नेवसञानासञआयतन समतिक्कम्म सञ्जावेदयितनिरोध उपसम्पज्ज विहरति ६२-७१. पथवीकसिण' भावेति प्रापोकसिण भावेति मजोकसिणं भावेति. वायोकसिण भावेति नीलकसिण भावेति पोतकसिणं भावेति .. लोहितकसिणं भावेति प्रोदातकसिण भावेति आकासकसिणं भावेति .. विज्ञाणकसिण भावेति ७२-८१. असुभसा भावेति मरणसञ्ज भावेति आहारे पटिकूलसा भावेति सबलोके अनभिरतिसज्ञ भावेति अनिच्चसा भावेति .. अनिच्चे दुक्खसा भावेति दुक्खै अनत्त- स भावेति .. पहानसञ्ज भावेति विरागसञ्ज भावेति निरोधसा भावेति ... । ८२-६१. अनिच्पस भावेति मनत्तसा भावति मरणसञ्ज भावेति . आहारे पटिकूलसा भावेति सब्बलोके अनभिरतिसच भावति . अट्ठिकस भावेति पुळवकसन' 20 भावति विनीलकसञ्ज भावेति . विच्छिद्दकासा भावेति .. उद्घमातकसा भावेति..। ६२-१०१. बुद्धानुस्सति भावति .. धम्मानुस्सति भावेति . समानुस्सति भावेति. सोलानुसति भावेति . चागानुस्सति भावेत्ति. देवतानुस्सति भावेति पानापानस्सति भावेति भावेति ... कायगतासति भावेति ... उपसमानुस्सति भावेति ।। १०२-१११. पठमज्ञानमहगत सद्धिन्द्रियं भाति .. विरि- यिन्द्रियं भावेति सतिन्द्रियं भावेति .. समाधिन्द्रिय भावेति 15 R.42 .. . मरणसति' 25 ... B14 .. . ३ मरणमति- १. पविकसिश - सी., रो०। २ पुलवक्सन्य-सी। सी। म.
B42 R40 5 10 अडगुतरनिकायो [११८२६- २६-३०. सद्धाबल भावेति विरियवल भावेति सतिबल भावेति समाधिबल भावेति पजाबल भावेति ३१-३७ सतिसम्बोज्झङ्ग भावेति धम्मविचयसम्बोज्झङ्ग भावति विरियसम्बोज्झन भावेति पोतिसम्बोज्झङ्ग भावेति पस्सद्धिसम्बोझन भावेति समाधिसम्बोज्झङ्ग भावेति उपेक्खा- सम्बोज्झङ्ग भावेति ३८-४५ सम्मादिट्ठि भावेति सम्मासङ्गप्प भावेति सम्मावाच भावेति सम्माफम्मन्त भावेति सम्मायाजीव भावेति सम्मावायाम भावेति सम्मासति भावेति सम्मासमाधि भावेति । ४६-५३ अज्झत्त रूपसी बहिद्धा रूपानि पस्तति परित्तानि सुवण्णदुब्धण्णानि । 'तानि अभिभुय्य" जानामि पस्सामी' ति - एक्सची होति अज्झत्त रूपसझी बहिद्धा रूपानि पस्सति अप्पमाणानि सुवण्णदुब्बण्णानि । 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति - एवसन्नी होति अज्झत्त अरूपसभी बहिन्द्धा रूपानि पस्सति 15 परित्तानि सुवण्णदुब्बण्णानि । 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति - एवसजी होति अज्झत्त अरूपसञी बहिद्धा रूपानि पस्सति अप्पमाणानि सुवग्णदुवण्णानि । 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति - एक्सची होति प्रज्झत्त अरूपसची बहिद्धा रूपानि पस्सति नीलानि नीलवण्णानि नीलनिदम्सनानि नीलनिभासानि । 'तानि अभि- 20 भुय्य जानामि पस्सामी' ति - एक्सी होति अज्झत्त अरूपसी बहिद्धा रूपानि पस्सति पीतानि पीतवण्णानि पीतनिदस्सनानि पीतनिभा- सानि । 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति – एवसी होति अज्झत्त अरूपसझी बहिद्धा रूपानि पस्सति लोहितकानि लोहितक- वण्णानि लोहितकनिदस्सनानि लोहितकनिभासानि । 'तानि अभिभुय्य 25 जानानि पस्सामी' ति एवसची होति अज्झत्त अरूपसञ्जी बहिला रूपानि पस्सति प्रोदातानि प्रोदातवण्णानि योदातनिदस्सनानि ओदात- निभासानि । 'तानि अभिभुय्य जानामि पस्सामी' ति - एक्सी होति । ५४-६१ रुपीरूपानि परसति अज्झत्त ग्ररूपसञी बहिद्धा 30 स्पानि पस्सति सुभ तेच अधिमुत्तो होति सब्वसो रुपसज्ञान १ अभिभूप्य - सी। R ...
४१ B13 5 10 - ११८ ११] प्रारमच्चरासङ्घातबग्गो समतिकमा पटिघसानं अत्यनमा नानत्तराञानं अमनसिकारा अनन्तो अाकासो ति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति सचसोमाकासानञ्चायतनं रागतिक्कम्म अनन्तं विज्ञाणं ति विश्नाण- ञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति .. सब्बसो विनाणञ्चायतन समति- कम्म नत्यि किञ्ची ति आकिञ्चमायतनं उपसम्पज्ज विहरति सब्यसो आकिञ्चचायतनं समतिक्कम्म नेवसानासञ्चायतन उप- सम्पज्ज विहरति ... सब्यसो नेवसज्ञानासञ्चायतन समतिक्कम्म सञ्जावेदयितनिरोपं उपसम्पज्ज विहरति ६२-७१. पथवीकसिण' भावेति आपोकसिण भावेति. नेजोकसिणं भावेति ... वायोकसिणं भावेति नीलकसिण भावेति पीसकसिणं भावेति ... लोहितकसिणं भावेति प्रोदातकसिण भावति . आकासकसिणं भावेति ... विज्ञाणकसिण भावेति ७२-८१. असुभसा भावेति • मरणसा भावेति पाहारे पटिकूलसनं भावेति ... सब्बलोके अनभिरतिसञ्झ भावेति . अनिच्चसझं भावति ... अनिच्चे दुक्खसञ भावेति दुक्खे अनत्त- 15 सनं भावति ... पहानसम्ञ भावेति विरागसञ भावेति निरोधसनं भावेति ... । ८२-६१. अनिच्चसञ्ज भावेति अनतसज्ञ भावेति मरणसञ्ज भावेति ... अाहारे पटिकूलसम्ञ भावति सव्यलोके अनभिरतिसगं भावेति .. अट्टिकसम् मावेति , पुळवकसन' 20 भावेति ... विनीलकसन्नं भावेति ... विच्छिद्दकसञ्ज भावेति ... उद्धमातकसन्नं भावेति..! २२-१०१. बुद्धानुम्सति भावेति ... धम्मानुस्मति भावति .. सहानुस्सति भावेति ... सोलानुस्सति मावति ... चागानुस्मति भावति ... देयतानुस्सति भावेति पानापानस्सति भावेति भावेति ... कायगतासति भावति ... उपसमानुस्सति भावेति ... १०२-१११. पठमझानमहगतं सद्धिन्द्रियं भावति ... पिरि- यिन्द्रियं भावेति सतिन्द्रियं भावति ... समाधिन्द्रियं भावेति ... . R.42 मरणस्तति' ... - १. पयिरगिन - मी...। . पुनगरमा - गौ । मो..
-- ४२ प्रहगृतरनिकायो [११८१११- पञ्जिन्द्रिय भावेति सद्धावल भावेति विरियवल भावेति सतिवल भावेति समाधिवल भावेति पशाबल भावेति ११२-१८१ "दुतियज्झानसहगत पे० तत्तियज्झानसहगत पे० चतुत्यज्झानसहगत पे० मैत्तासहगत पे० करुणासहगत पे० मुदितासहगत पे० उपेक्सासहगत पे० सद्धिन्द्रिय भावेति विरियिन्द्रिय भावेति सतिन्द्रिय भावेति समाधिन्द्रिय भावेति पञ्जिन्द्रिय भावेति सद्धावल भावेति विरियवल भावेति सतिवल भावेति समाधिबल भावेति पञावल भावेति। अय वुच्चति, भिक्खवे,-'भिक्खु अरित्तज्झानो विहरति सत्युसासनकरो अोवादपतिकरो, 10 अमोघ रटुपिण्ड भुजति' । को पन वादो ये न वहुलीकरोन्ती" ति ' S R.43 15 १६. कायगतासतिबग्गो १ “यस्स कस्सचि, भिवखवे, महासमुद्दो चेतसा फुटो अन्तो- गधा तस्स कुन्नदियो या काचि समुद्दङ्गमा, एवमेव सो, भिक्खवे, यस्स कस्सनि कायगता सति भाविता बहुलीकता अन्तोगधा तस्स कुसला धम्मा ये केचि विज्जाभागिया" ति । २-८ "एकधम्मो, भिक्सवे, भावितो वहुलीकतो महतो सवेगाय सवत्तति महतो अत्याय सवत्तति महतो योगसमाय सवतति सनिगम्पजन्नाय सवत्तति जाणदस्सनप्पटिलाभाय रावत्तति दिट्ठ- धम्ममुसविहाराय सवत्तति विज्जाविमुत्तिफलसच्छिवि रियाय सयत्तति । पनमो एधम्मो ? कायगता सति । अय सो, भिक्सवे, २० एपधम्मो भावितो वहुलीकतो महतो सर्वगाय सवत्तति, महतो प्रत्याय नवत्तति, महनो योगमाय सवत्तति, सतिसम्पजजाय मयत्तनि, नागदस्तनप्पटिलाभाय सवत्तति, दिट्ठधम्ममुसविहाराप सयतति, विज्जाविमुत्तिफ्तसन्दिरिरियाय सवत्तती" ति । ६ "एपथम्मे, भिवाव, नावित बहुलोपते पायो पि पस्न- " भनि, पित पि पम्मम्भति, वितया विचारा पि वूासम्मन्ति, वैधता पि विग्जाभागिग धम्मा भायनापारिपूरि गच्छन्ति । पतन्मि एरधम्मे पापगाय गतिया। मम्मि गो, भिववे, एरपाम भाचिन पानी पापो पि पम्सम्मति, पित विपन्नम्भति, वितरपिपारा AU 10 १.१६.२१] कायगतासतिवणो पि वूपसम्मन्ति, केवला पि विज्जाभागिया धम्मा भावनापारिपूरि गच्छन्ती" ति । १०. "एकघम्मे, भिक्सवे, भावित वहुलोकते अनुप्पन्ना चैव अकुसला धम्मा नुप्पजन्ति, उप्पन्ना च अकुसला धम्मा पहीयन्ति । कतस्मि एकधम्मे ? कायगताय सतिया । इमस्मि खो, भिक्खवे, 5 एकथम्मे भावित वहुलीकते अनुप्पना चेव अकुसला धम्मा नुप्पज्जन्ति, उप्पदा च अकुसला धम्मा पहीयन्ती" ति । ११. "एकधम्मे, भिक्खवे, भाविते वहुलोकतै अनुप्पन्ना चेव कुसला धम्मा उप्पज्जन्ति, उप्पन्ना च कुसला धम्मा भिय्योभावाय वेपुल्लाय संवत्तन्ति । कतमस्मि एकपम्मे ? कायगताय सतिया । इमस्मि खो, भिक्खवे, एकघम्मे भाविते वहुलीकते अनुपन्ना चेव कुसला धम्मा उप्पज्जन्ति, उप्पन्ना च कुसला धम्मा भिय्योभावाय वैपुल्लाय संवत्तन्ती" ति। १२. “एकघम्मे, भिक्खवे, भाविते बहुलोकते अविज्जा पहीयति, विज्जा उप्पज्जति, अस्मिमानो पहीयति, अनुसया समुग्घातं 15 गच्छन्ति, संयोजना पहीयन्ति । कतमस्मि एकघम्मे ? कायगताय सतिया । इमस्मि खो, भिक्खवे, एकधम्मे भावित बहुलीकते अविज्जा पहीयति, विज्जा उप्पज्जति, अस्मिमानो पहीयति, अनुसया समुग्घातं गच्छन्ति, संयोजना पहीयन्ती" ति । १३-१४. “एकधम्मो, भिक्खये, भावितो वहुलीकतो पञ्जा- 20 पभेदाय संवत्तति ... अनुपादापरिनिब्बानाय सवत्तति । कतमो एकवम्मो? कायगता सति । अयं खो, भिक्खवे, एकधम्मो भावितो वहुलीकतो पज्ञापभेदाय संवत्तति, अनुपादापरिनिबानाय सवत्तती" ति । १५-१७. “एकधम्में, भिक्सवे, भावित बहुलोकते अनेकधातु- पटिवेयो होति...नानाधातुपटिवेघोहोति... अनेकधातुपटिसम्भिदा होति। 25 कतगरिंग एकधम्मे ? कायगताय सतिया । इमस्मि सो, भिवखवे, एकघम्मे भावित बहुलोकतै अनेकधातुपरिवेघो होति, नानाधातु- पटियेघो होति, अनेकधातुपटिसम्भिदा होती" ति । १८-२१. "एकाधम्मो, भिक्खवे, भावितो बहुलीकतो सोता- पत्तिफलसच्छिकिरियाय संवत्तति ... सकदागामिफलच्छिकिरियाय 30 । 846 R.15 प्रगुतरनिकायो [१-१६.२१- संवत्तति ... अनागागिफलसच्छिकिरियाय संवत्तति ... अरहत्तफलसच्छि- किरियाय संवत्तति । कतमो एकधम्मो ? कायगता सति । अयं खो, भिक्सवे, एकधम्मो भावितो बहुलीकतो सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाय संवत्तति, राकदागामिफलसच्छिकिरियाय संवत्तति, अनागामिफल- 5 सच्छिकिरियाय संवत्तति, अरहत्तफलसच्छिकिरियाय संवत्तती" ति । २२-३७ “एकधम्मो, भिक्खवे, भावितो वहुलीकतो पञ्जा- पटिलाभाय रावत्तति . . पञ्जावुद्धिया संवत्तति ... पञ्जावेपुल्लाय संव- तति...महापञ्जताय संवत्तति .. पुथुपञ्चताय संवत्तति ... विपुलपञ्जताय संवत्तति ... गम्भीरपञताय संवत्तति ... असमन्तपञताय' संवत्तति ... 10 भूरिपञ्चताय संवत्तति ... पञ्जावाहुल्लाय संवत्तति ... सीघपञ्चताय सवत्तति .. लहुपञ्जताय सवत्तति ... हासपञ्जताय संवत्तति ... जवन- पञ्जताय सवत्तति ... तिक्खपञ्चताय सवत्तति ... निव्वेधिकपाताय सयत्तति । कतमो एकधम्मो ? कायगता सति । अयं खो, भिवखवे, एकधम्मो भावितो वहुलोकतो पापटिलाभाय संवतति, पवुद्धिया 15 संवत्तति, पजावेपुल्लाय सवत्तति, महापञ्चताय संवतति, पुथुपन- ताय सवत्तति, विपुलपञ्चताय सवत्तति, गम्भीरपञताय सवत्तति, असमन्तपञ्भताय सवतति, भूरिपञताय संवत्तति, पञ्जावाहुल्लाय रावत्तति, सीघपञ्जताय सवत्तति, लहुपञ्जताय संवत्तति, हास- पन्नताय सवत्तति, जयनपञ्जताय सवत्तति, तिक्खपञ्जताय सवत्तति, 20 निधिकपन्नताय सवत्तती" ति । 147 २०. अमतवग्गो १ "अमत ते, गियसवे, न परिभुज्जन्ति कायगतासात न परिभुञ्जन्ति । अमत ते, भिक्सवे, परिभुन्जन्ति ये कापगतासक्ति परिभुज्जन्ती" ति । २. "यगत तेरा, भिवसवे, अपरिभुतं येसं कायगताति - अपरिभत्ता । अमत तेरा, भिवराय, परिभुत्त येस कायगतासति परित भुत्ता" ति। १. भगामा...।
१२०१२ समनवगो ४५ P 10 ३ "अमत तेस, भिक्खवे, परिहीन येस कायगतासति परिहाना। अमत तेस, भिक्खवे, अपरिहीन येस कायगतासति अपरिहीना" ति । ४ "अमत तैम, भिववे, विरद्ध'येस कायगतासति विरद्धा। मत तेस, भिक्सवे, पारद्ध येस कायगतामति प्रारद्धा" ति । ५ "अमत ते, भिक्सवे, पमादिसु ये कायगतासति पमादिसु। । अमत ते, भिक्सवे, न पमादिनु ये कायगतासति न पमादितु"। ६ "अमत तेम, भिवसवे, पमुटु येरा कायगतासति पमुट्ठा । अमत तेस, भिखवे, अप्पमुटु थेस कायगतासति गप्पमुट्ठा" ति । ७ "अमत तेस, भिक्सवे, अनासेवित येस कायगतासति अनासेविता । अमत तेस, भिक्खने, मासेवित येम कायगतासति आसे- विता" ति । ८ "अमत तेम, भिस्ववे, अभावित येस कागतासति अभा- विता । प्रमत तेस, भिक्खवे, भावित येस कायगतातति भाविता" ति। ६ "अमत तेस, भिक्खवे, अबहुलीकत येस कायगतासति अवहुलीकता । अमत तेस, भिक्सवे, वहुलीकत येस कायगतासति बहुलीकता" ति । १० "प्रमत तेस, भिक्खवे, अनभिज्जात येस कायगतासति अनभिज्ञाता । श्रमत तेस, भिक्खवे, अभिजात येस कायगतासति अभिजाता" ति । ११ “अमत तेस, भिवखवे, अपरिजात पेस कायगतासति 20 अपरिज्ञाता । अमत तेस, भिववे, परिजात पेस कायगतासति गरिजाता" ति । १२ "अमत तेस, भिवषवे, असच्छित पेस कायगतासति असच्छिकता । अमत तेस, भिमवे, सच्छिात येस कायगतासति नन्छि- कता" ति। इदमवोध भगवा । प्रतमना ते भिक्खू भगवतो भासित अभिनन्दु ति। एकदानिपातो निहितो । 15 25 १ विरुद्ध-रो॥
R47 5 २. दुकनिपातो १. कम्मकरणवग्गो १. वज्जसुत्तं । एव मे सुत । एक समय भगवा सावस्थिय विहरति जतवने अनाथपिण्डिकस्स आराम । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्खवो' ति । “भदन्ते' ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसु । भगवा एतदवोच- "वैमानि, भिक्खवे, वज्जानि । कतमानि द्वे ? दिठ्ठधम्मिक च वज्ज सम्परायिक च वज्ज । कतम च, भिक्खवे, दिट्ठधम्मिक वज्ज ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पस्सति चोर प्रागुचारि राजानो गहेत्वा विविधा कम्मकारणा कारेन्ते, कसाहि पि ताळेन्ते, वेत्तेहि पि ताळेन्ते, अद्धदण्ड- केहि पि ताळेन्ते, हत्य पि छिन्दन्ते, पाद पि छिन्दन्ते, हत्थपाद पि छिन्दन्ते, 10 कण्ण पि छिन्दन्ते, नास पि छिन्दन्ते, कण्णनास पि छिन्दन्ते, विलङ्ग- थालिक पि करोन्ते, सङ्घ मुण्डक पि करोन्ते, राहुमुख पि करोन्ते, जोति- मालिक पि करोन्ते, हत्यपज्जोतिक पि करोन्ते, एरकवत्तिक पि करोन्ते, चीरकवासिक पि करोन्ते, एणेय्यक पि करोन्ते, बळिसमसिक' पि करोन्ते, फहापणिक पि करोन्ते, खारापतच्छिक पि करोन्ते, पलिघपरिवत्तिक 15 पि करोन्ते, पलालपीठक पि करोन्ते, ततेन पि तेलेन प्रोसिञ्चन्ते, सुन- खेहि पि खादापेन्ते, जीवन्त पि सूले उत्तासेन्ते, असिना पि सीस छिन्दन्ते । "तस्स एव होति – 'यथारूपान खो पापकान कम्मान हेतु चोर प्रागुचारि राजानो गहेत्वा विविधा कम्मकारणा कारेन्ति, कसाहि पि ताळेन्ति, वेत्तेहि पि ताळेन्ति, अद्धदण्डकेहि पि ताळेन्ति, हत्थ पि छिन्दन्ति, 20 पाद पि छिन्दन्ति, हत्यपाद पि छिन्दन्ति, कण्ण पि छिन्दन्ति, नास पि छिन्दन्ति, कण्णनास पि छिन्दन्ति, विलङ्गथालिफ पि करोन्ति, सङ्ख- मुण्डिक पि करोन्ति, राहुमुस पि करोन्ति, जोतिमालिक पि करोन्ति, हत्यपज्जोतिक पि करोन्ति, एरकवत्तिक पि करोन्ति, चीरफवासिक पि करोन्ति, एणेय्यक पि करोन्ति, वळिसमसिक' पि करोन्ति, कहापणिक पि करोन्ति, खारापच्छिक पि करोन्ति, पलिघपरिवत्तिक पि करोन्ति, पलालपीठक पि करोन्ति, ततेन पि तेलेन प्रोसिञ्चन्ति, सुनखेहि पि १ बलिमममित्र-रो। R48 100 R49 २१२] कम्मरणवम्यो खादापेन्ति, जीवन्त पि सूले उत्तासेन्ति, असिना पि सीस छिन्दन्ति । अह चेव खो पन एवरुप पापकम्म करेय्य, म पि राजानो गहेत्वा एव- रूपा विविधा कम्मकारणा कारेय्यु, कसाहि पि ताळेय्यु पे० असिना पि सीस छिन्दव्यु' ति । सो दिट्ठधम्मिकस्स वज्जस्स भीतो न परेस पाभत विलुम्पन्तो' चरति । इद वुच्चति, भिक्सवे, दिट्ठधम्मिक बज्ज । । "कतम च, भिक्खवे, सम्परायिक वज्ज ? इध, भिक्खवे, एकच्चो इति पटिसञ्चिक्खति - 'कायदुच्चरितस्स खो पन पापको दुक्खो विपाको अभिसम्पराय, वचीदुच्चरितस्स पापको दुवखो विपाको अभिसम्पराय, मनोदुचरितस्स पापको दुक्खो विपाको अभिसम्पराय । अह चेव खो पन कार्यन दुच्चरित चरेय्य, वाचाय दुच्चरित चरैय्य, 10 मनसा दुच्चरित चरेय्य । किं च त याह न कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जेय्य' ति । सो राम्परायिकस्स वज्जस्स भीतो कायदुच्चरित पहाय कायसुचरित भावेति, वचीदुच्चरित पहाय वचीसुवरित भावेति, मनोदुच्चरित पहाय मनोसुचरित भावेति, सुद्ध अत्तान परिहरति । इद वुच्चति, भिक्खवे, सम्परायिक वज्ज । "इमानि खो, भिक्खवे, द्वे वज्जानि । तस्मातिह, भिक्खचे, एव सिक्खितब्ब - 'दिट्ठधम्मिकस्स वज्जस्स भायिस्साम, सम्परायिकस्स वज्जस्स भायिस्साम, वज्जभीरुनो भविस्साम वज्जभयदस्साविनो' ति । एव हि वो, भिक्खवे, सिक्सितन्य । वज्जभोरुनो, भिक्खवे, वज्जभय- दस्साविनो एत पाटिकल य परिमुच्चिस्सति सव्ववज्जेही" ति । २ पधानसुतं । "वैमानि, भिक्खवे, पधानानि दुरभिसम्भवानि लोकस्मि । कतमानि द्वे ? य च गिहीन अगार अज्झावसत चीवरपिण्ड- पातसेनासनगिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारानुप्पादानस्थ पधान, य च अगारस्मा अनगारिय पचजितान सब्बूपधिपटिनिस्सग्गत्य' पधान । इमानि खो, भिक्खवे, द्वे पधानानि दुरभिसम्भवानि लोकस्मि । "एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन पधानान यदिद सबूपधिपटि- निस्सग्गत्य पधान । तस्मातिह, भिक्खचे, एव सिखितब्व - 'सबूपधि- पटिनिस्सग्गत्य पधान पदहिस्सामा ति । एव हि वो, भिक्खवे, सिक्खि- तब्ब" ति । १ पलुम्पन्तो-सो,रो। २. पटिनिस्सगत्याय-सी०,रो०, सन्दुपपि.- रया। 15 B51 20 25 ४६ . 50 अडगुत्तरनिकायो [२१३- ३ तपनीयसुतं । "द्वमे, भिक्सवे, धम्मा तपनीया। कतमे वे ?इध, भिक्खवे, एकच्चस्स कायदुच्चरित कत होति, अफत होति कायमचरित , वचीदुच्चरित कत होति, शकत होति वचीसुचरित, गनोदुचरित कत होति, अफत होति मनोमुचरित । सो 'कायदुच्चरित मे क्त' । ति तप्पति, 'अक्त मे गायमुचरित' ति तप्पति , 'वचीदुन्चरित में कत' ति तप्पति, 'अकत मे वचीसुचरित' ति तप्पति, 'मनोदुच्चरित मे अत' ति तप्पति, अकत मे मनोमुचरित' ति तप्पति । इगेखो, भिक्खवे, द्वेधम्मा तपनीया" ति। ४ अतपनोयसुत्तं । "द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा अतपनीया । कतमे द्वे? 10 इध, भिक्सवे, एकच्चस्स कायनुचरित कत होति, अवात होति कायदुच्च- रित, वचीमुचरित कत होति, अकत होति वचीदुच्चरित, मनोसुचरित कत होनि, अकन होति मनोदुच्चरित । सो ‘कायसुचरित मे कत' ति न तप्पति, 'ग्रकन मे कायदुच्चरित' ति न तप्पति, 'वचीमुचरित मे कत' ति न तप्पति, 'अकत मे वचीदुच्चरित' ति न तप्पति, 'मनोसुचरित मे कत' 15 ति न तप्पति, 'अकत मे मनोदुच्चरित' ति न तप्पति । इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा अतपनीया" ति । ५ उपभ्भातसुत्त । "द्विन्नाह, भिक्खवे, धम्मान उपासि-या च असन्तुट्टिता कुमलेसुधम्मेमु, या च अप्पटिदानिता पधानस्मि । अप्पटिवान सुदाह, भिक्सवे, पदहामि - 'काम तचो' चन्हार' च अट्टि च प्रयसिस्सतु, सरीरे उपसुस्सतु मसलोहित, य त पुरिसथामेन पुरिसविरियेन' पुरिस- परकामेन पत्तब न त अपागुणित्वा विरियस्स सण्ठान भविस्सती' ति । तस्प मह, भिक्खवे, अप्पमादाधिगता सम्बोधि', अप्पमादाधिगतो अनु तरो योगक्लेमो । तुम्हे चे पि, भिक्खबे, अप्पटिनान पदहेय्याथ -- 'काम तचो च न्हारु च अट्ठि च अवमिस्सतु, सरीरे उपगुस्सतु मसलोहित, 25 य त पुरिसयामेन पुरिसविरियेन पुरिमपरक्कमेन पत्तव्व न त अपापु- णित्वा विरियस्ग सण्ठान भविस्तती' ति, तुम्हे पि, भिक्खवे, नचिरस्सेव - यस्सत्याय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारिय पवजन्ति तदनुत्तर - ब्रह्मचरियपरियोमान दिट्ठव धम्मे सय अभिज्ञा सच्छिकत्वा उप- सम्पज्ज विहिस्सथ । तस्मातिह, भिवखवे, एव सिविसतब्ब-'अप्पटिवान 1- तचो नहार - स्मा०, रा., तचा च नहार - सो०। २ • बोरियन - - 852 - 20 म.1३ बोधि-सी०, स्या, रो।
४४ 8.51 २.१६] कम्मरणवम्यो पदहिस्साम । काम तचो च न्हारु च अट्टि च अवसिस्सतु, सरीरे उप- सुस्सतु मसलोहितं, य तं पुरिसयामैन पुरिसविरियेन पुरिसपरक्कमेन पत्तव्यं न तं पापुणित्वा विरियस्स सण्ठान भविस्सती' ति । एव हि वो, भिक्सवे, सिक्तितव्य" ति । ६. संयोजनसुत्तं । “ढमे, भिवसवे, धम्मा । कतमे द्वे ? या च । संयोजनियेसु धम्मसु अस्सादानुपस्सिता, या च सयोजनियेसु धम्मेसु निधिदानुपस्सिता । संयोजनियेसु, भिक्सवे, धम्मेसु अस्सादानुपस्सी विहरन्तो रागं न' पजति', दोस न पजहति, मोह न पजहति । राग अप्पहाय, दोसं अप्पहाय, मोह अप्पहाय न परिमुच्चति जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनस्रोहि उपायासेहिं । न 10 परिगुच्चति दुक्सस्मा ति वदामि । "सयोजनियेसु, भिस्खवे, धम्मेसु निच्चिदानुपस्सी विहरन्तो राग पजहति, दोस पजहति, मोह पजहति । राग पहाय, दोस पहाय, मोह पहाय, परिमुच्चति जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनस्सेहि उपायासैहि । परिमुच्चति दुक्खस्मा ति वदामि । इमे खो, 15 भिक्खवे, द्वे धम्मा" ति । ७ कण्हसुत्तं । "द्वमे, भिक्खवे, धम्मा कण्हा । कतमे द्वे अहिरिक च अनोतप्प च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा कण्हा" ति । ८. सुक्कसुतं । "द्वमे, भिवखवे, धम्मा सुक्का । कसमे द्वे ? हिरी' च प्रोत्तप्प च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा सुक्का" ति । ६. चरियसुतं । “मे, भिक्खवे, धम्मा'सुक्का लोक पालेन्ति । कतमे द्वे ? हिरी च प्रोत्तप्प च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे सुक्का घम्मा लोक नपालेय्यु, नयिध पनायेथ माता ति वा मातुच्छा ति वा मातुलानी ति बा आचरियभरिया ति वा गरून दारा ति वा । सम्भेद लोको अगमिस्स, यथा अजेळका' कुक्कुटसूकरा सोणसिङ्गाला । यस्मा च खो, भिक्खवे, इमे 25 दे सुक्का धम्मा लोक पालेन्ति तस्मा पञ्चायति माता ति वा मातुच्छा ति वा मातुलानी ति का आचरियभरिया ति वा गरुन दारा ति वा" B53 २ 20 - १-१ नप्पजति - सी०, रो01२ हिरि - सी०, रो० । ३-३ मुक्का घम्मा - सी०, स्या०, रो०। ४ अजेलका - सी०, स्या! प०१-७ ५० अडगुत्तरनिकायो [२११०- १० वस्तूपनायिकसुत्तं । "द्वेमा, भिक्खवे, वस्सूपनायिका । कतमा द्वे ? पुरिमिका च पच्छिमिका च । इमा' खो, भिक्खवे, द्वे वस्सूपनायिका" ति । कम्मकरणवगो पठमो। तस्सुद्दान वज्जा' पधाना' द्वे तपनीया, उपजातेन पञ्चम । सयोजन च कण्ह च, सुक्क चरिया वस्सूपनायिकेन वग्गो । RS2 5 . 351 २. अधिकरणवग्गो १ "द्वैमानि, भिक्खवे, बलानि । कतमानि द्वे ? पटिसलान- वल च भावनावल च । कतम च, भिक्खवे, पटिसवानवल ? इथ, भिक्सवे, एकच्चो इति पटिसञ्चिक्सति – 'कायदुच्चरितस्स खो पापको विपाको दिढे चेव' धम्मे अभिसम्पराय च, वचीदुच्चरितस्स पापको 10 विपाको दिढे चेव धम्मे अभिसम्पराय च, मनोदुच्चरितस्स पापको विपाको दिट्टे चेव चम्भे अभिसम्पराय चा' ति । सो इति पटिसवाय कायदुच्चरित पहाय कायसुचरित भावति, वचीदुच्चरित पहाय वची- सुचरित भावति, मनोदुच्चरित पहाय मनोसुचरित भावेति, सुद्ध भत्तान परिहरति । इद वुच्चति, भिवसवे, पटिसङ्खानवल । "कतम च, भिवसवे, भावनावल । तन, भिवखवे, यमिद भावनावल सेखानमेत वल । सेख हि सो, भिक्खये, वल आगम्म राग पजहति, दोस पजति, मोह पजहति । राग पहाय, दोस पहाय, मोह पहाय य अकुत्तल न त करोति, य पाप न त सेवति । इद वुच्चति, भिप पये, भावनावल । इमानि खो, भिक्सवे, द्वे वलानी" ति । २ "द्वैमानि, भिवपये, बलानि । बत्तमानि द्वे ? पटिराद्यान- पल च भावनापल च । यतम न, भिवखर्व, पटिनदानवल ' इप, भिपये, एरच्यो इति पटिनञ्चिदसति - 'कायदुचरितस्रा सो पापयो गावो दिट्टे चैय धम्मे अभिनम्पराय च, यचीदुच्चरितस्स पापको पिपारो दिढे चैव धम्मे अभिसम्पराय न, मनोदुच्चरितस्स पापयो म -0.1 २-२ पापण्याना -त.। ४ भारत- 7.1 ५-१ - सी., रा. मंत्र - सी.। 15 ३ उपमान - रा..
? R53 २२३] मधिकरणनगो 38204 विपाको दि? चेव धम्मे अभिसम्पराय चा' ति । सो इति पटिसवाय कायदुच्चरित पहाय कायसुचरित भाति, वचीदुच्चरित पहाय वची- सुचरित भावेति, मनोदुच्चरित पहाय मनोसुचरित भावेति, युद्ध प्रतान परिहरति । इद बुच्चति, भिक्खवे, पटिसङ्खानवल । "कतम च, भिक्खवे, भावनावल इध, भिक्खवे, भिक्षु । सतिसम्वोज्झङ्ग भावेति विवेकनिस्सित विरागनिस्सित निरोध- निस्सित वोसग्गपरिणामि, धम्मविचयसम्बोज्झङ्ग भावेति विरिय- सम्बोज्झङ्ग भावेति पीतिसम्बोज्झङ्ग भावेति पस्सद्धिसम्बोझङ्ग भावेति समाधिसम्वोज्झङ्ग भावेति उपेक्खासम्बोझन भाति विवेकनिस्सित विरागनिस्सित निरोधनिस्सित वोसग्गपरिणामि । 10 इद बुच्चति, भिक्सवे, भावनावल । इमानि खो, भिषखवे, द्वे बलानी" ति । ३ "द्वमानि, भिक्खवे, वलानि । कतमानि वे ? पटिराद्धान- बल च भावनावल च । पन्तम च, भिवववे, पटिसह्वानवल ? इध, भिक्सवे, एकच्चो इति पटिसञ्चिक्खति - 'कायदुच्चरितस्स सो पापको 15 विपाको दिढे चेव धम्मे अभिसम्पराय च, वचीदुचरितस्स खो पाण्को विपाको दिढे चेव धम्मे अभिसम्पराय च, मनोदुच्चरितस्स खो पापको विपाको दिढे चेच धम्मे अभिसम्पराय चा' ति । सो इति पटिसवाय कायदुच्चरित पहाय कायसुचरित भावेति, वीदुच्चरित पहाय वची- सुचरित भावेति, मनोदुच्चरित पहाय मनोसुचरित भावेति, सुद्ध अत्तान 30 परिहरति । इद वुच्चति, भिक्खवे, पटिसङ्खानवल । "कतम च, भिक्खवे, भावनावल इध, भिक्खवे, भिक्खु विविच्चेव कामेहि, विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्क सविचार विवेकज पीतिसुख पठम झान उपसम्पज्ज विहरति । विलक्कविचारान वूपसमा अज्झत्त सम्पसादन चेतसो एकोदिभाव अवितवक अविचार 23 समाधिज पीतिसुख दुतिय झान उपसम्पज्ज विहरति । पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहरति सतो च सम्पजानो, सुख च कायेन पटि- सवेदेति, य त अरिया आचिवखन्ति -- 'उपेक्खको रातिमा सुखविहारो' ति ततिय झान उपसम्पज्ज विहरति । सुखस्स च पहाना दुक्सस्स च B55 ।
B56, . R 54 अडगुत्तरतिकायो [२२३- पहाना पुष्वेव सोमनस्सदोमनस्सान अत्यङ्गमा अदुवखमसुख उपेक्खा- सतिपारिशुद्धि चतुत्थ झान उपसम्पज्ज विहरति । इद वुच्चति, भिवखवे, भावनावल । इमानि खो, भिक्खवे, द्वे बलानी" ति । ४ "द्वेमा, भिक्खवे, तथागतस्स धम्मदेसना । कतमा द्वे ? 5 सवित्तेन च वित्थारेन च । इमा खो, भिक्खवे, द्वे तथागतस्स धम्म- देसना" ति । ५ "यस्मि, भिक्खवे, अधिकरणे आपनो न भिक्खु चोदको च भिक्खु न साधुक अत्तना व अत्तान पच्चवेक्सति तस्मत, भिक्सवे, अधिकरणे पाटिकस दीघत्ताय खरत्ताय वाळत्ताय सवत्तिस्सति, भिवखू 10 च न फासु विहरिस्सन्ती ति । यस्मि च खो, भिक्खवे, अधिकरणे आपन्नो च भिक्खु चोदको च भिक्खु साधुक अत्तना व अत्तान पच्चवेवखति तस्मत, भिक्सवे, अधिकरणे पाटिकङ्घ न दीपत्ताय खरत्ताय वाळत्ताय सवत्ति- स्सति, भिक्सू च फासु विहरिस्सन्ती ति । "कथ च, भिवखवे, आपनो भिक्खु साधुक अतना व अत्तान 15 पच्चवेक्खति? इध, भिक्सवे, आपन्नो भिक्खु इति पटिसञ्चिवखति 'ग्रह खो अकुसल आपनो कञ्चिदेव देस कायेन । म सो भिवख्नु अद्दस अकुसल प्रापज्जमान कञ्चिदेव देस कायेन । नो चे ग्रह अकुसल प्राप- ज्जेय्य कञ्चिदेव देस कार्यन, न म सो भिक्सु पस्सेय्य अकुसल आपज्ज- मान कन्निदेव देस कायेन । यस्मा च सो, ग्रह अकुसल आपन्नो कञ्चि- 20 देव देस कायेन, तस्मा म सो भिक्सु अद्दस असल आपज्जमान पञ्चि- देव देस कार्यन । दिस्वा च पन म सो भिक्षु अकुसल प्रापज्जमान कञ्चिदेव देस कायेन अनत्तमनो ग्रहोति । अनत्तमनो समानो अनतमन- वनन म सो मिक्यु अवच। मनत्तमनवचनाह तेन भिक्सुना वुत्तो समानो प्रनतमनो अहोसि । अनत्तमनो समानो परेस पारोचेंसि । इति ममेय । तत्य अच्चयो अच्नगमा सुझदायय' व भण्डस्मि ति । एव सो, भिक्खये, आपनो गिपगु गाधुर गत्तना य अत्तान पच्चवसति । "ाय च, भिापये, चोदयो भियागु साघुक अतना य अत्तान पच्चर रति श्य, भिररचे, चोदयो भियगु इति पटिसचिवमति - 'अप गो नितु प्रयुत प्रापनो पश्चिदेव देस पायेग । प्रह' इम मपरगा - रा० । २. पारिट - राक। ३ मुमति - गी०, स्या, •४ ताई-ग 7 ५३ R55 B.57 २.२.६) प्रपिपरगणी भिा अद्दन अकुमलं यापजमानं कञ्चिदेव देसं कायेन । नो चे अयं मिासु अकुरालं आपज्जय्य कन्निदेव देसं कार्यन, नाहं श्मं भिवतुं पन्सेय्यं असलं प्रापज्जमानं कन्यिदेव देसं कायेन । यस्मा च मो, अयं भिक्षु अकुमलं आपनो कञ्चिदेय देसं कायेन, तस्मा ग्रहं इमं भिनसु अहस प्रकुमलं नापज्जमानं कञ्चिदेव देमं कायेन । दिस्वा च पनाहं इम 5 भिखं असतं प्रापज्जमानं कञ्चिदेव देसे कायेन अनत्तमनो अहोसि । अनतमनो ममानो अत्तमनवचनाह इमं भिवयं अवचं । अनत्तमन- बचनायं नित्यु मया चुत्तो ममानो अनतमनो महोमि । अनत्तमनो समानो परसंगारोचेसि । इति ममेव तत्य अच्चयो अच्चगमा नुदायक व भण्डस्मि ति । एवं खो, भिरपये, चोदको मिक्सु साधुकं अतना व 10 अत्तानं पच्चवेश्यति । "यस्मि, भिवववे, अधिकरणे आपनो च भिक्सु चोदको च भिक्यु न साधुकं अतना व अत्तानं पञ्चवेयषति तस्मैतं, भिरखवे, अधि. करणे पाटिकई दीपत्ताय सरत्ताय वाळताय संत्तिस्सति, भिक्सू च न फासु विहरिस्सन्ती ति । यस्मि च सो, भिक्सवे, अधिकरणे आपन्नो 15 च निम्बु चोदको च भिक्षु मायुकं प्रत्तना व अत्तानं पच्चवेक्खति तस्मेतं, भिखवे, अधिकरणे पाटिकटंग दोपत्ताय खरत्ताय वाळत्ताय संवत्तिम्मति, मिन्यू च फानु विहरिस्नन्ती" ति । ६. अय सो अभ्यतरो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उप- सङ्कमित्वा भगवता यदि मम्मोदि। सम्मोदनीयं कयं सारणीय' वीति- 20 गारेत्वा एकमन्तं निमोदि । एकमन्तं निसिन्नो खो सो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच - "को नु खो, भो गोतम, हेतु को पच्चयो येन मिषेकच्चे सत्ता कायस्म भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उप- पज्जन्ती" ति? "अचम्मचरियाविसमचरियाहेतु खो, ब्राह्मण, एवमिकच्चे 25 सत्ता कायस्म भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उप- पज्जन्ती" ति । "को नु खो, भो गोतम, हेतु को पच्चयो येन मिचेकच्चे सत्त कायस्न मैदा परं मरणा मुगति सन्र्ग लोकं उपपज्जन्ती" ति? मी०, स्था०, रो। २. सारानीय - सौ०, स्था, रो. १. अनत्तमनबरनाह R55 मडगुत्तरनिकारो [२२६- "धम्मचरियासमचरियाहेतु खो, ब्राह्मण, एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा सुगति सग्गं लोकं उपपज्जन्ती" ति । "अभिक्कन्त, भो गोतम ! अभिक्वान्तं, भो गोतम ! सेय्यथापि, भो गोतम, निक्कुन्जित वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेग्य, मूम्हस्स 5 वा मग्ग प्राचिखैय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं घारेय्य – 'चरखुमन्तो रूपानि दक्खन्ती' नि, एवमेव भोता गोतमेन अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो। एसाह भवन्त' गोतम सरण गच्छामि धम्मं च भिवसु- राध च । उपासक म भव गोतमो धारेतु अज्जतम्गे पाणुपेत सरणं B.50 गत" ति । 10 ७ अथ खो जाणुस्सोणि ब्राहाणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उप- सङ्घमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वोति- सारेत्वा एफगन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो भगवन्त एतदवोच - "को नु खो, भो गोतम, हेतु को पच्चयो येन मिधे- कच्चे सत्ता कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उप- 1 पज्जन्ती" ति? "कतत्ता च, ब्राह्मण, अफतत्ता च । एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जन्ती" ति । "को पन, भो गोराम, हेतु को पच्चयो येन मिधेकच्चे सत्ता कायस्ग भेदा पर मरणा मुगति सग्ग लोक उपपज्जन्ती" ति ? "कतत्ता च, ब्राह्मण, अक्तत्ता च । एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा पर मरणा गुत्ति सगं लोकं उपपज्जन्ती" ति । "न पो ग्रह इमस्स भोतो गोतमस्स ससित्तेन भासितस्त वित्या- रैन अत्य अविभतस्स वित्यारेन अत्य आजानामि । साधु मे भय गोतमो तया धम्म देमेतु यया ग्रह इमस्न भोतो गोतमस्स सद्वित्तेन भागितस्रा 25 रित्यारेन परयं अविभत्तस्स वित्यारेन सत्वं नाजानेय्य" ति । "तेन हि, ग्राह्मण, मुणाहि, माधुफ मनति करोहि, भासिरसामी" ति । "एवं गो" ति गो पापुम्सोणि ब्राह्मणो भगवतो पच्चस्गोमि । गगया एतयोच- 20 ५५ . 10 B59 २२८] अधिधारणवग्गो "इध, ब्राह्मण, एकच्चस्स कायदुच्चरित कत होति, अकत होति कायसुनरित, वचीदुच्चरित कत होति, अकत होति वचीसुचरित, मनो- दुच्चरित कत होति, अकत होति मनोसुचरित । एव खो, ब्राह्मण, कतत्ता च अकतत्ता च एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जन्ति । इध पन, बाह्मण, एकच्चस्स वाय- 5 सुचरित कत होति, अकत होति कायदुच्चरित, वचीसुचरित कत होति, अफत होति बचीदुच्चरित , मनोसुचरित कत होति, अकत होति मनो- दुच्चरित । एव खो, ब्राह्मण, कतत्ता च अकतत्ता च एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा पर मरणा सुगति सग्ग लोक उपपज्जन्ती" ति । "अभिक्कन्त भो गोतम पे० उपासक म भव गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपंत सरण गत" ति । ८ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्घमि , उपसङ्क- मित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एवमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्न खो आयस्मन्त मानन्द भगवा एतदवोच – “एकसेनाह, आनन्द, अकरणीय वदामि कायदुच्चरित वचीदुच्चरित मनोदुच्चरित" ति । “यमिद, भन्ते, भगवता एकसेन अकरणीय अवखात काय- दुच्चरित वचीदुच्चरित मनोदुरित तस्मि अकरणीये कयिरमाने को श्रादीनवो पाटिकटो" ति? "यमिद, आनन्द, मया एकसेन अकरणीय अक्खात कायदुच्चरित वचीदुच्चरित मनोदुच्चरित तरिंग अकरणीये वायिरमाने श्य आदीनवो 20 पाटिकङ्को – अत्ता पि अत्तान उपवदति, अनुविच्च वि मरहन्ति, पापको कित्तिसद्दो अन्मग्गच्छति, सम्मूव्हो काल करोति, कायस्त भेक्षा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जति । यमिद, आनन्द, मया एकसेन अकरणीय अवखात कायदुच्चरित वचीदुच्चरित मनोदुच्च- रित तस्मि अकरणीये कयिरमाने अय प्रादीनदो पाटिको ति । "एकसेनाह, आनन्द, करणीय वदामि कायसुचरित वची- सुचरित मनोसुचरित" ति । “यमिद, भन्ते, भगवता एक्सेग करणीय अवसात कायसुचरित वचीसुचरित मनोसुचरित तस्मि करणीये कायरमाने को प्रानिससो पाटि- कहो" ति? 15 25 R53 30 B60 प्रगुतरनिकायो [२१८- "यमिद, आनन्द, मया एकसेन करणीय अक्खात कायसुचरित वचीसुचरित मनोसुचरित तस्मि करणीये कयिरमाने अय पानिससो पाटिको - अत्ता पि अत्तान न उपवदति, अनुविच्च विजू पससन्ति, कल्याणो कित्तिसद्दो अभुग्गच्छति, असम्मूव्हो काल करोति, कायस्स 5 भेदा पर मरणा सुगति सग्ग लोक उपपज्जति । यमिद, आनन्द, मया एकसेन करणीय अक्खात कायसुचरित वचीसुचरित मनोसुचरित तरिम करणीये कयिरमाने अय आनिससो पाटिकहो" ति । ६ "अकुसल, भिक्खवे, पजहथ । सक्का, भिक्खवे, अकुसल पजहितु । नो चेद, भिक्खवे, सक्का अभविस्स अकुसल पजहितु, नाह 10 एव वदेय्य – 'अकुसल, भिक्खवे, पजथा' ति । यस्मा च खो, भिक्सवे, सक्का अकुसल पजहितु तस्माह एव वदामि – 'अकुसल, भिवखवे, पजथा' ति। अकुसल च हिद, भिक्खवे, पहीन अहिताय दुवखाय सवत्तेय्य नाह एव वदेय्य – 'अकुसल, भिक्खवे, पजथा' ति । यस्मा च खो, भिक्खवे, अकुसल पहीन हिताय सुखाय सवत्तति तस्माह एव वदामि - 15 'अकुसल, भिक्खवे, पजहथा' ति । "कुसल, भिक्खवे, भावेथ । सक्का, भिक्खवे, कुसल भावेतु । नो चेद, भिक्खवे, सक्का अभविस्स कुसल भावेतु, नाह एव वदेय्य 'कुसल भिक्खवे भावेथा' ति । यस्मा च खो, भिक्सवे, सत्ता कुसल भावेत तस्माह एव वदामि – 'कुसल, भिक्सवे, भावेथा' ति । कुसल 20 च हिद, भिक्खवे, भावित अहिताय दुक्खाय सवत्तेय्य, नाह एव वदेश्य - 'कुराल, भिक्खवे, भावेथा' ति । यस्मा च खो, भिक्खचे, कुसल भावित हिताय सुखाय सवत्तति तस्माह एव वदामि भावेथा" ति । १० "मे, भिक्खवे, धम्मा सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तर- 25 बानाय सवत्तन्ति । कतमे द्वे ? दुनिक्खित्त च पदव्यञ्जन' अत्थो च दुन्नीतो । दुन्निक्खित्तस्स, भिक्खवे, पदव्यञ्जनस्स अत्थो पि दुनयो होति । इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा सद्धम्मस्स सम्मोसाय अन्तरधानाय सवत्तन्ती" ति । ११ "द्वे मे, भिक्खवे, धम्मा सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय 30 अनन्तरधानाय सवत्तन्ति । कतमे द्वे सुनिक्खित्त च पदव्यञ्जन अत्यो कुसल, भिक्खवे, RU १ पदव्यम्जन-रो०।
बालवायो च मुनीतो । सुनिक्खित्तस्स, भिक्खवे, पदव्यञ्जनस्स अत्यो पि सुनयो होति । इमे सो, भिक्खदे, द्वे चम्मा सद्धम्मस्स ठितिया असम्मोसाय अनन्तरधानाय सवत्तन्ती" ति । 161 Raa ३. वालवग्गो १ "मे, भिक्खवे, वाला ! कतमे द्वे ? यो च अच्चय अच्च- यतो न पस्सति, यो च अच्चय देसेन्तस्स यथाघम्म नप्पटिग्गण्हाति' । । इमे खो, भिक्खवे, द्वे वाला ति । "द्वमे, भिक्सवे, पण्डिता । कतमे द्वे ? यो च अच्चय अच्च- यतो पस्सति, यो च अच्चय देसेन्तस्स यथाधम्म पटिग्गण्हाति ? इमे खो, भिक्खवे, द्वे पण्डिता" ति । २ "मे, भिक्सवे, तथागत अमाचिक्सन्ति । कतमे द्वे ? 10 दृट्ठो वा दोसन्तरो, सद्धो वा दुग्गहितेन । इमे खो, भिक्सवे, द्वे तथागत अभाचिक्खन्ती" ति । ३ "मे, भिक्सवे, तयागत अभाचिवसन्ति । कतम द्वे ? यो च अभासित अलपित तथागतेन भासित लपित तयागतेना ति दीपेति, यो च भासित लपित तयागतेन अभासित अलपित तथागतेना 15 ति दीपेति । इमे खो, भिक्खवे, द्वे तथागत अभाचिपसन्ती ति । "द्वमे, भिक्सवे, तथागत नान्भाचिक्पन्ति । क्तमे द्वे ? यो च अभासित अलपित तथागतेन प्रभासित अलपित तथागतेना ति दीपेति, यो च भासित लपित तथागतेन भासित लपित तयागतेना ति दीपेति । इमे खो, भिक्सवे, द्वे तथागत नाम्भाचिक्खन्ती" ति । ४ "मे, भिक्सवे, तथागत अभाचिवसन्ति । तमे T? यो च नेय्यत्य सुत्तन्त नीतत्यो मुत्तन्तो ति दोपैति, यो च नीतत्थ नुतन्त नेय्यत्यो सुत्तन्तो ति दीपेति । इमे सो, भिक्खये, द्वे तथागत प्रभा- चिक्सन्ती" ति । ५ "मे, गिाराचे, तथागत नामाचिकान्ति । यतमे द्वे यो च नेय्यत्य सुत्तन्त नेय्यत्यो गुत्तन्तो ति दीपेति, यो च नीतस्य मुत्तन्न १नपति-सी। 20 । - 25 अडगुत्तरनिकायो [२३५- नीतत्थो सुतन्तो ति दीपेति । इमे खो, भिक्खवे, द्वे तथागत नाभा- चिक्खन्ती" ति। ६ "पटिच्छन्नकम्मन्तस्स, भिक्खवे, द्विन्न गतीन अञ्चतरा गति पाटिकङ्खा - निरयो वा तिरच्छानयोनि वा ति । अप्पटिच्छन्न- 5 कम्मन्तस्स, भिक्खवे, द्विन्न गतीन अञ्जतरा गति पाटिकवा - देवा वा मनुस्सा वा” ति । B62 R.61 ७ "मिच्छादिट्ठिकस्स, भिक्खवे, द्विन्न गतीन अञ्जतरा गति पाटिका - निरयो वा तिरच्छानयोनि वा" ति । ८ "सम्मादिद्विकस्स, भिक्खवे, द्विन्न गतीन अञ्जतरा गति 10 पाटिकवा - देवा वा मनुस्सा वा" ति । ६ “दुस्सीलस्स, भिक्खवे, द्वे पटिग्गाहा निरयो वा तिरच्छानयोनि वा। सीलवतो, भिक्खवे, द्वे पटिंग्गाहा'- देवा वा मनुस्सा वा" ति । १० "द्वाह, भिक्खवे, अत्थवसे सम्पस्समानो अरञ्जवन- 15 पस्थानि' पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि । कतम द्वे ? अत्तनो च दिट्ठधम्मसुखविहार सम्पस्समानो, पच्छिम च जगत अनुकम्पमानो । इमे खो प्रह, भिक्खवे, द्वे अत्थवसे सम्पस्समानो अरावनपत्यानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामी" ति । ११ "द्वे मे, भिक्खवे, धम्मा विज्जाभागिया । कतमे द्वे ? २० समथो च विपस्सना । । समथो, भिक्खवे, भावितो कमत्यमनुभोति' चित्त भावीयति । चित्त भावित कमत्थमनुभोति ? यो रागो सो मही- यति । विपस्सना, भिक्खवे, भाविता कमत्थमनुभोति ' पञ्जा भावी- यति । पञा भाविता कमत्थमनुभोति ' या अविज्जा सा पहीयति । रागुपक्किलिट्ठ वा, भिक्खवे, चित्त न विमुच्चति, अविज्जुपविकलिट्ठा 25 वा पन्ना न भावीयति । इति खो, भिवखवे, रागविरागा चेतोविमुक्ति, अविज्जाविरागा पञ्जाविमुत्ती" ति । १ पटिंगहा-सी०, स्या० । २. परश्न वनपत्यानि -- सी०, रो। ३ इमा-रो।
B63 10 P 62 २४३] समचित्तवायो ४. समचित्तवगगो १ "सप्पुरिसभूमि च वो, भिक्सवे, देसम्सामि' सप्पुरिसभूमि च। त सुणाथ, साधुक मनसि करोथ । भासिस्सामी" ति । "एव भन्ते" ति खोते भिक्खू भगवतो पन्त्रस्सोसु । भगवा एतदवोच- "कतमा च, भिक्खवे, असप्पुरिसभूमि ? असप्पुरिसो, भिक्ववे, अकतन् होति अकतवेदी । असभि हेत, भिक्खचे, उपञ्चात अदिद 5 अकतञ्जता अकतवेदिता । केवला एसा, भिक्सवे, असप्पुरिसभूमि यदिद अकतञ्अता अकतवेदिता । सप्पुरिसो च खो, भिक्सवे, वन होति कतवेदी। सभि हेत, भिक्सवे, उपज्ञात यदिद कतजुता कतवेदिता । केवला एसा, भिवखवे, सप्पुरिसभूमि यदिद वातञ्जुता कतवेदिता" ति। २ "द्विनाह, भिक्ग्ववे, न सुपतिकार वदामि । कतमेस द्विन्न ? मातु च पितु च । एकेन, भिक्ववे, असेन मातर परिहरेथ्य, एकैन प्रसेन पितर परिहरेश्य बस्ससतायुको वस्ससतजीवी सो च नेम' उच्छादनपरि- मद्दनन्हापनसम्वाहनेन । ते च तत्थैव मुत्तकरीस चजेय्यु । न त्वेद, भिक्खवे, मातापितून कत वा होति पटिकत वा । इमिस्मा च, भिक्यवे, 15 महापथविया पहूतरतरतनाय मातापितरो इस्मराषिपच्चे रज्जे पतिद्वा- पेय्य, न त्वेव, भिक्सवे, मातापितून कत वा होति पटिक्त वा । त किस्म हेतु ? बहुकारा, भिक्सरे, मातापितरो पुत्तान प्रापादका पोसका इमस्य लोकस्स दस्सतारो । यो च खो, भिक्सवे, मातापितरो अस्मद्धे सद्धा- सम्पदाय समादपेति निवसति पतिट्ठापति, दुस्सीले सीलसम्पदाय समाद- 20 पति निवेसेति पतिट्टापति, मच्छरी चागसम्पदाय समादपति निवसैति पतिद्वापेति, दुप्पो पजामम्पदाय समादपेति निवेसेति पतिट्टापति, एतावता खो, भिक्सवे, मातापितून वत च होति पटिपत चा" ति । ३ अथ खो अन्जतरो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपमवमि, उप- सङ्कमित्वा भगवता सद्धि मम्मोदि । सम्मोदनीय क्थ पे० एकमन्त । निसिनो खो सो ब्राह्मणो भगवन्त एतदवोत्र - "पिंवादी भव गोतमो क्मिक्वायी" ति? है दसिरगामि-सी, रा.१२ सुग-रो०१३ पतिवन-रा -४ पत मतरतनाप-सी०, स्था, रो.।
BG 10 R63 मडगुत्तरनिकापो [२४३- "किरियवादी चाह, ब्राह्मण, प्रकिरियवादी चा" ति । "यथाकथ पन भव गोतमो किरियवादी च अकिरियवादी चा" ति? "अकिरिय खो, अह, ब्राह्मण, वदामि कायदुच्चरितस्स वची- 5 दुच्चरितस्स मनोदुच्चरितस्स, अनेकविहितान पापकान अकुसलान धम्मान अकिरिय वदामि । किरिय च खो अह, ब्राह्मण, वदामि काय- सुगरितस्स वचीसुचरितस्स मनोसुचरितस्स, अनेकविहितान कुसलान धम्मान किरिय वदामि। एव खो ग्रह, ब्राह्मण, किरियवादी च अकिरिय- वादी चा" ति । "अभिक्कन्त, भो गोतम पे० उपासक म भव गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेत सरण गत" ति । ४ अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि। एकमन्त निसिनो खो अनाथपिण्डिको गहपति भगवन्त एतदवोच – “कति नु खो, भन्ते, लोके दक्खिणेय्या, कत्थ च दान दातब्ब" ति? "द्वे खो, गहपति, लोके दक्खिणेय्या सेखो च' असेखो च । इमे खो, गहपति, द्वे लोके दक्खिणेय्या, एत्य स दान दातब्ब" ति । इदमवोच भगवा । इद चत्वान' सुगतो अथापर एतदवोच सत्था "सेखो असेखो च इमस्मि लोके, पाहुनेय्या यजमानान होन्ति । ते उज्जुभूता कायेन, वाचाय उद चेतसा । खेत्त त यजमानान, एत्थ दिन्न महप्फल" ति ।। ५ एव मे सुत । एक समय भगवा सावत्थिय विहरति जेतवने अनाथपिण्डिवस्स मारामे । तेन खो पन समयेन आयस्मा सारिपुत्तो सावस्थिय विहरति पुयारामे मिगारमातुपासादे। तन खो प्रायस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि - "प्रावुसो भिक्सवे" ति । "प्रादुसो" ति खो ते भिक्सू गायस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोस् । आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच - "अज्झत्तसयोजन च, यावुसो, पुग्गल देसेस्सामि वहिद्धा- १ पत्या-गो, रो। 20 25 ६१ 7 165 10 R 64 २४५] समचित्तदायो सयोजन च । त सुणाथ, साघुक मनसि करोथ, भासिस्सामी" ति । "एवमात्रुसो" ति खो ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स पन्चस्सोसु । प्रायम्मा सारिपुत्तो एतदवोच - "कतमो चाक्सो, अज्झत्तत्तयोजनो पुग्गलो ? इधावुसो, मिक्खु सीलवा होति, पातिमोक्तसवरसवृतो विहरनि आचारगोचरसम्पन्नो, अणुमत्तेमु वजेसु भयदस्सावी, समादाय । सिवखति मिक्खापदेसु । सो कायम्स भेदा पर मरणा अझतर देव- निकाय उपपज्जति । सो ततो चुतो आगामी होति, अागन्ता इत्यत्त । अय वुचति, आवुसो, अज्दात्तनयोजनो पुग्गलो आगामी होति',आगन्ता इत्यत्त । "क्तमो चासो, वहिद्धासयोजनो पुग्गलो? इवायुसो, निक्यु सीलवा होति, पातिमोक्लसवरसदुतो विहरति प्राचारगोचरसम्पन्नो, अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्क्षति सिक्खापदेनु । सो अञ्जतर सन्त चेतोविमुत्ति उपसम्पज्ज विहति । सो कायस्स भेदा पर मरणा अञ्जतर देवनिकाय उपपज्जति । सो ततो चुतो अनागामी होति, अनागन्ता इत्थत्त । अय वुच्चताबुसो, वहिद्धारायोजनो पुग्गलो अनागामी होति, अनागन्ता इत्थत्त । "पुन च पर, भिवपये, सीलवा होति पै० समादाय सिक्वति सिक्खापदेसु । सो कामानयेव निन्धिदाय विरागाय निरोघाय पटिपन्नो होति । सो भवानयेव निविदाय विरागाय निरोधाय पटिपनो होति । सो तण्हाक्खयाय पटिपनो होति । सो लोभक्तयाय पटिपनो होति । सो कायम्स भेदा पर मरणा अनतर देवनिकाय उपपज्जति । सो ततो चुतो अनागामी होति, अनागन्ता इत्यत्त । अय वुच्चतायुसो, वहिदा- सयोजनो पुग्गलो अनागामी होति, अनागन्ता इत्यत्त" ति । अथ सो सम्बहुला समनित्ता देवता येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु, उपसमित्वा भगवन्त अभिवादेवा एवमन्त असु । एकमन ढिला • खो ता देवता भगवन्त एतदवोचु - "एसो, भन्ते, प्रायस्मा सारिपुत्तो पुयारामे मिगारमातुपासादे भिक्सून अज्झत्तसयोजन च पुमगल देनैति बहिदासयोजन च । हट्टा, भन्ते, परिसा। साधु, भन्ने, भगवा येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसमतु अनुकम्म उपादाया" ति । अधिवासि भगवा 15 25 १ सी०, स्या, रो. पोयसु नपि ।
B 6G R65 10 15 प्रश्गुत्तरनिकायो [२४५- तुण्हीभावेन'। अथ खो भगवा - सैय्यथापि नाम वलवा पुरिसो सम्मि- जित वा बाह पसारेय्य, पसारित वा बाह सम्मिञ्जय्य, एवमेव - जेतवने अन्तरहितो पुब्बारामे मिगारमातुपासादे पायस्मतो सारिपुत्तस्स सम्मुखें पातुरहोसि । निसीदि भगवा पञ्चत्ते आसने । आयस्मा पि 5 खो सारिपुत्तो भगवन्त अभिवादेत्या एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्न खो आयस्मन्त सारिपुत्त भगवा एतदवोच "इध, सारिपुत्त, सम्बहुला समचित्ता देवता येनाह तेनु- पराङ्कमिसु, उपसङ्कमित्वा म अभिवादत्वा एकमन्त अट्ठसु। एकमन्त ठिता खो, सारिपुत्त, ता देवता म एतदवोचु – 'एसो, भन्ते, पायस्मा सारिपुत्तो पुब्बारामे मिगारमातुपासादे भिक्खून अज्झत्तसयोजन च पुग्गल देसेति बहिद्धासयोजन च । हट्ठा, भन्ते, परिसा । साधु, भन्ते, भगवा येन प्रायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसद्धमतु अनुकम्प उपादाया' ति । ता खो पन, सारिपुत्त, देवता दस पि हुत्वा वीस पि हुत्वा तिस पि हुत्वा चत्तालीस' पि हुत्वा पञ्जास पि हुत्वा सढि पि हुत्वा पारग्गकोटि- नितुदनमत्ते पि तिद्वन्ति, न च अज्ञमञ्च ब्याबाधेन्ति । सिया खो पन, सारिपुत्त, एवमस्स – 'तत्थ नून तास देवतान तथा चित्त भावित येन ता देवता दस पि हुत्वा वीस पि हुत्वा तिस पि हुत्वा चत्तालीस पि हुत्वा पञ्जास पि हुत्वा सट्टि पि हुत्वा पारग्गकोटिनितुदनमत्ते पि तिट्ठन्ति न च अञ्जम ब्यावाधेन्ती' ति । न खो पनेत, सारिपुत्त, एव दट्टब्ब । 20 इधेव खो, सारिपुत्त, तास देवतान तथा चित्त भावित, येन ता देवता दस पि हुत्या पे० न च अशमा ब्याबाधेन्ति । तस्मातिह, सारिपुत्त, एव सिविखतब्य - 'सन्तिन्द्रिया भविस्साम सन्तमानसा' ति । एव हि वो, सारिपुत्त, सिक्खितब्ब । सन्तिन्द्रियान हि वो, सारिपुत्त, सन्तमानसान सन्तयेव बायकम्म भविस्सति सन्त वचीकम्म सन्त मनोकम्म। सन्तयेष 25 उपहार उपहरिस्साम सब्रह्मचारीसू ति । एव हि वो, सारिपुत्त, सिविख- तब्ब । अनस्सु खो, सारिपुत्त, अतित्थिया परिब्वाजका ये इम धम्गपरियाय न अस्सोसु" ति । ६ एव मे सुत । एक समय आयस्मा महाकच्चानो वरणाय विहरति भद्दसारितीरें । अथ खो आरामदण्डो वाहाणो येनायस्मा महा- ? तुहि - स्या० । २ समिञ्जित - म०, स्या०, रो० । ३ पमुखे ४ वीसति -सी०, स्वा. रो०। ५ चत्ताळीस - स्या० चतारीस -- सी०, री० । ६ घ्यावान्ति - रो०। ७ रद्दमदहतोरे - सी०, स्या, रो० । REG - रा०।
, B67 २४.६] समचित्तबग्यो कच्चानो तेनुपसङ्कमि, उपसमित्वा प्रायस्मता महाकच्चानेन सद्धि सम्मोदि । सम्मोदनीय कय सारणीय वीतिसारेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिनो खो आरामदण्डो ब्राह्मणो आयस्मन्त महाकच्चान एतदवोच – “को नु खो, भो कच्चान, हेतु को पच्चयो येन खत्तिया पि खत्तियेहि विवदन्ति, ब्राह्मणा पि ब्राह्मणेहि विवदन्ति, गहमतिका पि 5 गहपतिकेहि विवदन्ती" ति? "कामरागाभिनिवेसविनिबन्धपलिगेधपरियट्ठानझोसानहेतु खो, ब्राह्मण, सत्तिया पि खत्तियेहि विवदन्ति, ब्राह्मणा पि ब्राह्मणेहि विवदन्ति, गहपतिका पि गहपतिकेहि विवदन्ती" ति । "को पन, भो कच्चान, हेतु को पच्चयो येन समणा पि समणेहि 10 विवदन्ती" ति? "दिद्विरागाभिनिवेसविनिवन्धपलिगेधपरियुटानझोसानहेतु खो, ब्राह्मण, समणा पि समणेहि विवदन्ती" ति । "अत्थि पन, भो कच्चान, कोचि लोकस्मि यो इम चेव कामरागाभिनिवसविनिवन्वपलिगेधपरियुट्टानझोसान समतिक्कन्तो, ७ इम च दिहिरागाभिनिवेसविनिवन्धपलिगेधपरियुट्ठानज्झोसान समति- ववन्तो" ति? "अत्यि, ब्राह्मण, लोकस्मि यो इम चैव पामरागाभिनिवेस- विनिरन्धपलिगेपपरियुद्धानज्झोसान समतिक्कन्तो, इम च दिट्ठिरागाभि- निवेसविनिवन्धपलिगेधपरियुद्धानझोसान समतिक्कन्तो" ति । "को पन सो, भो कच्चान, लोकस्मि यो इम चेव कागरागा- भिनिवेसविनिवन्धपलिगेधपरियुट्ठानज्झोसान समत्तिक्वन्तो, इम च दिट्टि- रागाभिनिवेसविनिरन्थपलिगेधपरियुट्ठानझोसान समतिक्कन्तो" ति ? "अत्यि, ब्राह्मण, पुरस्थिमेसु जनपदेसु सावरिय नाग नगर । तत्थ सो भगवा एतरहि विहरति अरह सम्मासम्बुद्धो । सो हि, ब्राह्मण, 25 भगवा इम चैव कामरागाभिनिवेसविनिवन्धपलिगेधपरियुट्ठानझोमान समतिकान्तो, इम च दिद्विरागामिनिवसविनिवन्धपलिगेयपरियद्वानझो- मान ममतिक्फन्तो" ति । एव वुत्ते आरामदण्डो ग्राह्मणो उट्टापामना एक्न उत्तरामन परित्वा दक्षिण जाणुमण्डल पविय' निहन्त्वा येन भगवा तेनन्जति . पणामत्वा तिपतु उदान उदागि १ पुपिय - हो, रो. 20 r 67 ६४ B.68 प्रत्युत्तरनिकायो [२४६ "नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स, नमो तस्स भग- वतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स, नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मा- सम्बुद्धस्स । यो हि सो भगवा इगं चेव कामरागाभिनिवेसविनिवन्धपलि; गेधपरियुट्टानझोसान समतिक्कन्तो, इमं च दिद्विरागाभिनिवेसविनि- 5 बन्धपलिगेधपरियुट्टानज्झोसानं समतिक्फन्तो ति । "अभिक्कन्तं, भो कच्चान, अभिक्कन्तं, भो कच्चान ! सेय्य- थापि, भो कच्चान, निक्कुज्जितं वा उपकुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूव्हस्स वा मगं प्राचिकलेय्य, अन्धकारे का तेलपज्जोतं धारेय्य -'चक्खु- मन्तो रूपानि दरखन्ती' ति, एवमेवं भोता कच्चानेन अनेकपरियायेन 10 धम्मो पकासितो। एसाह, भो कच्चाग, तं भवन्तं गोतम सरणं गच्छामि धम्मं च भिक्खुसङ्घ च । उपासकं मं भव कच्चानो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गत" ति । ७ एक समयं प्रायस्मा महाकच्चानो मधुरायं विहरति गुन्धा- वने । अथ खो कन्दरायनो ब्राह्मणो येनायस्मा महाकच्चानो तेनुपसङ्कमि, 15 उपसङ्कमित्वा प्रायस्मता महाकच्चानेन सद्धि ...०... एकमन्तं निसिन्नो खो कन्दरायनो ब्राह्मणो आयस्मन्तं महाकच्चानं एतदवोच - "सुतं मेतं, भो कच्चान, 'न समणो कच्चानो ब्राह्मणे जिण्णे बुद्धे महलके अद्धगते वयोअनुप्पत्ते अभिवादेति वा पच्चद्वेति वा आसनेन वा निमन्तेती' ति । तयिदं, भो कच्चान, तथैव ? न हि भवं कच्चानो ब्राह्मणे जिण्णे बुद्धे 20 महल्लके अद्धगते वयोअनुप्पत्तै अभिवादेति वा पच्चुटुंति वा आसनेन वा निमन्तेति । तयिदं, भो कच्चान, न सम्पन्नमेदा" ति । "अस्थि, ब्राह्मण, तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मा- सम्बुद्धेन बुद्धभूमि' च अवसाता दहरभूमि च । वुद्धो चे पि, ब्राह्मण होति प्रासीतिको वा नातिको व वस्ससतिको वा जातिया, सो च कामे 25 परिभुञ्जति काममज्झावराति कामपरिळाहेन परिडव्हति कामवित- केहि खज्जति कामपरियेसनाय उस्सुको । अथ खो सो बालो' न थेरो- त्वेव सङ्घयं गच्छति । दहरो चे पि, ब्राह्मण, होति युवा सुसुकाळकेसो भद्रेन योब्वनेन समन्नागतो पठमेन वयसा । सो च न कामे परिभुजति १. भगवन्त - सो०, रो० । २. गुन्दवने - सी०; गुन्दावने - रो० । ३. बुद्धिभूमि- स्या । ४.कामगदो वसति - स्था०,रो। ५-५ बालो वेव - सी०, रो०। ६. भट्टेन - R68 B.69 २४६] समचिसदगो न काममज्झावसति, न कामपरिळाहेन परिदहति, न कामवितकेहि खज्जति, न कामपरियसनाय उम्मुको । अब खो सो पण्डितो थेरोल्वेव - सवय गच्छनी" ति। एव वुत्ते कन्दरायनो ब्राह्मणो उहायागना एकग उत्तरामग करित्वा दहरान सत' भिक्खून पादै सिरसा वन्दति – "वुद्धा भवन्तो, 5 वुद्धभूमिय ठिना । दहरा मय, दहरभूमिय टिना" ति । "अभिक्कन्त, भो कच्चान पे० रूपामक भव कच्चानो धारेतु अज्जनग्गे पाणुपेत सरण गत" ति । ८ "यस्मि, भिक्सवे, समये चोरा बलवन्तो होन्नि, राजानो तस्मि समये टुब्बला होन्ति । तस्मि, भिक्ववे, समय रज्जो न फासु 10 होति प्रतियातु वा निय्यातु वा पच्चन्तिमे वा जनपदे अनुमज्ञातु । ब्राह्मणगहपतिकान पि तस्मि समये न फानु होति अतियातु वा निय्यातु वा वाहिरानि वा कम्मन्नानि पटिवेस्वितु । एवमेव खो, भिक्ववे, यस्मि समये पापभिक्खू बलवन्नो होन्ति, पेसला भिरखू तस्मि ममये दुबला होन्ति । तम्मि, भिक्खवे, समये पेमला भिक्खू तुण्हीभूता तुहीभूता व 15 सङ्घमझे सङ्कसायन्लि पच्चन्तिमे वा जनपदे अच्छन्ति । तयिद, भिक्खवे, होति वहुजनाहिताय वहुजनामुग्वाय, बहुनो जनस्स अनत्याय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्सान । "यस्मि, भिक्षवे, समये गजानो वनवन्तो होन्ति, चोरा तम्मि समये दुब्बला हॉन्ति । तम्मि, भिक्सवे, समये लो फासु होति अति- 20 यातु वा निय्यातु वा पच्चन्तिमे वा जनपदें अनुसज्जातु। ब्राह्मणगहपति- कान पि तस्मि समये फामु होति अतियातु वा निय्यातु वा बाहिगनि वा यम्मन्तानि पटिवैक्षित । एवमेव खो, भिववे, यम्मि समय पेनला भिस्यू बलवन्तो होन्ति, पापभिक्बू तम्मि ममये दुबला हान्ति। तम्मि, भिस्ववे, समये पापभिवू तुम्हीभूता तुम्हीभूता कमसमज्ये समायन्ति, 25 येन वा पन तेन पक्कमलि । तयिद, भिस्वचे, होति बहुजनहिताय बहुजनमुखाय, वहुनो जनम्म प्रत्याय हिताय मुखाय देवमनुम्मान' ति । & "द्विनाह, भिववे, मिच्छापटिपत्ति न वण्णेमि, मिहिम्न वा परजितम्रा पा । गिही या, भिक्दवे, पचन्तिो वा गिन्दापटिपनो मिच्छापटिपत्ताधिकरणहेतु न आरायको होनि जाप धम्म कुरान । मुर-मी., म्या०, रा.। २ मति - सारु, म्या०, रा.1 RC9 10 " 201..
६६ अइगुतरनिकायो [२४६- "द्विन्नाह, भिक्खवे, सम्मापटिपत्ति वण्णेमि, गिहिस्स वा पब्ब- जितस्स वा । गिही वा, भिक्खवे, पव्वजितो वा सम्मापटिपन्नो सम्मा- पटिपत्ताधिकरणहेतु पाराधको होति जाय धम्म कुसल" ति । १० "ये ते, भिक्खवे, भिक्खू दुग्गहितेहि सुत्तन्तेहि ब्यजन- 5 पतिपकेहि अत्य च धम्म च पटिवाहन्ति ते, भिक्खवे, भिक्खू वहुजना- हिताय पटिपन्ना बहुजनासुखाय, बहुनो जनस्स अनत्थाय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्सान । बहु च ते, भिक्खवे, भिक्खू अपुञ्ज पसवन्ति, ते चिम सद्वम्म अन्तरघापेन्ति । "ये ते, भिक्खवे, भिक्खू सुम्गहितेहि सुत्तन्तेहि ब्यानप्पति- 10 रूपकेहि अत्थ च धम्म च अनुलोमेन्ति ते, भिक्खवे, भिक्खू बहुजनहिताय पटिपन्ना बहुजनसुखाय, बहुनो जनस्स अत्थाय हिताय सुखाय देवमनु- स्तान । बहु च ते, गिक्खवे, भिक्सू पुञ्ज पसवन्ति, ते चिम सद्धम्म ठपेन्नी" ति । R70 ५. परिसवग्गो १ "द्वेमा, भिक्खवे, परिसा । कतमा द्वे ? उत्ताना च 15 परिसा गम्भीरा च परिसा । कतमा च, भिक्खवे, उत्ताना परिसा ? इध, भिरखवे, यस्स परिसाय भिक्खू उद्धता होन्ति उन्नळा चपला मुखरा विकिण्णवाचा मुटुस्सती असम्पजाना असमाहिता विभन्तचित्ता पाक- तिन्द्रिया । अय वुच्चति, भिक्खवे, उत्ताना परिसा । "कतमा च, भिक्खवे, गम्भीरा परिसा ? इध, भिक्खवे, यस्स २० परिसाय भिक्खू अनुद्धता होन्ति गनुनळा अचपला अमुखरा अविकिण्ण- वाचा उपट्टितस्राती सम्पजाना समाहिता एकग्गचित्ता सवुतिन्द्रिया । अय वुच्चति, भिक्खवे, गम्भीरा परिसा । इमा खो, भिक्खवे, द्वे परिसा । एतदग्ग, भिग्यवे, इमास द्विन्न परिसान यदिद गम्भीरा परिसा" ति । २ "द्वेमा, भिक्खवे, परिसा । कतमा द्वे? वग्गा च परिसा 25 समग्गा च परिसा। कतमा च, भिवखवे, वग्गा परिसा? यस्म परिसाय भिक्खू भण्डनजाता कलहजाता विवादापन्ना अञ्जमा मुखसत्तोहि' वितुदन्ता विहरन्ति । अय वुच्चति, भिक्खवे, वम्गा परिसा । १ मुखमल्थीहि - रो। 171 ? इध, भिक्खवे, २.५४] परितवाणी r. 15 "कतमा च, भिक्सवे, समग्गा परिसा इध, भिक्सवे, यस्त परिसाय भिक्यू समन्गा सम्मोदमाना अदिक्दमाना खीरोदकीभूता अज्जमा पियवाहि सम्पस्सन्ना विहरन्ति । अयच्चति, भिवन्दरे, संमग्गा परिसा । "इमा खो, भिक्खये, द्वे परिना । एतदग्ग, भिवग्ववे, इमात 5 द्विन्नं परिसान यदिद समग्गा परिमा" ति । ३ "मा, भिस्पवे, परिना । पतमा द्वे ? अनगदती च परिसा अग्गवती च परिमा। यतमा च, भिमन्यवे, अनग्गवती परिमा? इध, भिक्खवे, यस्म परिमाय थेरा निवू वाहुलिका होन्नि मालिका, प्रोक्कमने पुबङ्गमा, पविवेके निस्वित्तधुरा, न विरिय पारन्ति 10 अप्पत्तस्न पत्तिया अनधिगतस्स अधिनमाय अमन्छिवतन्त तच्छि- किरियाय । तेम पच्छिमा जनता दिट्ठानुगति प्रापज्जति । सा पि होति याहुलिका सालिका, प्रोक्कमने पुव्वगमा, पविवेक निरिसत्तधुरा, न विरिय पारभति अप्पत्तस्न पत्तिया अनविनतम्न अधिगमाय असन्दि- कतस्त सच्छिकिरियाय । अय वुच्चति, भिवलवे, अनग्गदनी परिसा । "क्तमा च, भिक्खवे, अग्गवती परिमा? इच, भिवग्मवे, यम्स परिसाय थेरा भिश्बू न बाहुलिका होनिन नानिमा, प्रोक्मने निवित्तत्त- पुरा, पविवेक पुबगमा, विग्यि प्रारमन्ति अप्पतम्स पत्तिया अनधि- गतस्म अधिगमाय अतन्दिनतस्स मच्छिपिरियाय । तेस पच्छिमा जनता दिट्ठानुगति प्रापज्जति । सा पि होति न वाहुलिया न सालिया, प्रोपर- गने न निमित्तधुग, पविवेके पुनगमा, विग्यि वाग्मति सप्पत्तम्रा पतिया अनधिगतम्म अधिगमाय अगन्दिातम्स मन्दिर्शिग्याय । प्रय वुच्चति, मिक्सवे, अग्गवनी परिला । इमा सो, भिषयो, द्वे परिसा । एतदग्ग, भिस्सवे, इमाम हिन्न परिमान यदिद नग्गवती पन्तिा" नि । ४. "मा, भिवपर्व, पग्गिा। पामा? अनग्पिा र परिमा । मरिया च परिमा । कलमा, निाव, अनग्यिा पम्मिा ? मिक्लवे, यम्म पग्मिाय भिमन्यू 'इद दुर' ति ययामा नपजानन्ति, 'प्रय दुस्मसमुदयो' नि ययाभूत नपजाननि, 'अय दुलनिगरो नि ययाभूत नपजाननि, 'मय दुपनिगेवगामिनी पटिपदा ति ययाना नप्पनानन्ति । पय युच्चति, मि, मनरिक्षा परिना । 20 072 क ६८ ? R72 अडगुतरनिकायो [२५४- "कतमा च, भिक्खवे, अरिया परिसा इध, भिक्खवे, यस्स परिसाय भिक्खू 'इद दुक्ख' ति यथाभत पजानन्ति, 'अय दुवखसमुदयो' ति यथाभूत पजानन्ति, 'अय दुवखनिरोधो' ति यथाभूत पजानन्ति, 'अय दुयखनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूत पजानन्ति । अय 5 बुच्चति, भिक्खवे, अरिया परिसा । इमा खो, भिवखवे, द्वे परिसा । एतदम्ग, भिक्खवे, इमास द्विन्न परिसान यदिद अरिया परिसा" ति । ५ "द्वमा, भिक्खवे, परिसा । कतमा द्वे ? परिसाकसटो' च परिसामण्डो च । कतमो च, भिवखवे, परिसाकसटो? यस्स परिसाय भिवखू छन्दागति गच्छन्ति, दोसागति गच्छन्ति, मोहा- 10 गति गच्छन्ति, भयागति गच्छन्ति । अय वुच्चति, भिवखवे, परिसा- इध, भिवखवे, कसटो। ? "कतमो च, भिक्खवे, परिसामण्डो? इध, भिवखवे, यस्स परि- साय भिक्खू न छन्दागतिं गच्छन्ति, न दोसागतिं गच्छन्ति, न मोहागति गच्छन्ति, न भयागतिं गच्छन्ति । अय वुच्चति, भिक्खवे, परिसामण्डो । 15 इमा खो, भिक्खवे, द्वे परिसा । एतदग्ग, भिवखवे, इमास द्वित परिसान यदिद परिसामण्डो" ति । ६ "द्वमा, भिक्सवे, परिसा। कतमा द्वे ? ओक्काचितविनीता परिसा नो पटिपुच्याविनीता, पटिपुच्छाविनीता परिसा ना मोक्काचित- विनीता । कतमा च, भिक्खये, प्रोक्काचितविनीता परिसा नो पटि- 20 पुच्चाविनीता? इध, भिक्खवे, यस्स परिसाय भिक्खू ये ते सुतन्ता तथा- गतभागिता गम्भीरा गम्भीरत्या लोकुत्तरा सुजतापटिसयुत्ता तेसु भन्नमानेसु न सुम्मूमन्ति न सोत प्रोदहन्ति न अनाचित्त उपट्ठपेन्ति न च ते धम्मै उग्गहेत व परियापुणितव्य मज्जन्ति । ये पन ते सुत्तन्ता पयिता' कावेय्या चित्तसरा चित्तव्यन्जना वाहिरणा सावकभासिता 25 तेगु भन्नमानेसु सुस्मूसन्ति सोत प्रोदहन्ति अन्नाचित्त उपट्टपेन्ति, ते धम्मे उग्गहेत र परियापुणित र मन्जन्ति, ते च त धम्म परियापुणित्या म चैव अम्ममञ्ज पटिपुच्छन्ति न च पटिवियरन्ति - 'इद पथ, इमस्म को प्रत्यो' ति? ते अविवट चैव न विवरन्ति, अनुत्तानीपत च न उत्तानीारोन्ति, मनेर विहितेमु च यह्वाठानियेमु धम्मेमु कसम D73 १परिकाम्दा- सीकसान, रा .२ पविस्ता-शीन, स्था..
२.५७] परिसायो पटिविनोदेन्ति । अय वुन्चति, भिक्यवे, प्रोक्काचितविनीता परिसा नो पटिपुच्याविनीता । "क्तमा च, भिक्खवे, पटियुन्छाविनीता परिसा नो प्रोक्का- चितविनीता? इय, भिक्ववे, यस्त परिमाय भिक्खू ये ते नुत्तन्ता कविता कावेय्या चित्तक्खग चित्तव्यञ्जना वाहिरका सावकभामिना । तेसु भञ्जमानेसु न मुस्मूमन्ति न सोत प्रौदहन्ति न अज्जाचित उपट्ठ- पेन्ति, न च ते धम्म उग्गहेतन्द परियापुणितब्ब मन्जन्ति । ये पन ते सुसन्ता तथागतभामिना गम्भीरा गम्भीरत्या लोकुत्तरा गुन्जतापटि- सयुत्ता तेनु भन्जमानेमु मुम्यूमन्ति सोत अोदहन्ति अन्नाचित्त उपट्ट- पेन्नि, ते च घम्मे उग्गहेतव्य परियापुणितव्व मन्नान्ति । ते त धम्म 10 परियापुणित्या अन्नमल पटिपुन्छन्ति पटिविवरन्ति' - 'इद क्य, इमस्म को अत्यो' ति ? ते अविवट चे विवरन्ति, अनुत्तानीवत च उत्तानीकरोन्ति, अनेकविहितेसु च कराटानियेमु धम्मेसु कह पटि- विनोदैन्ति । अय वुच्चति, भिक्यवे, पटिपुच्छाविनीता परिसा नो पोरकाचिनविनीता । इमा यो, भिक्खवे, द्वे परिमा। एतदाग, मिक्यवे, ।। इमान द्विन्न परिमान यदिद पटिपुच्याविनीता परिमा नो प्रोक्काचित- बिनीता" ति । ७ "द्वमा, भिक्खवे, परिसा। कनमा द्वे ? प्रामिमगर परिसा नो सद्धम्मगरु, मद्धम्मगर परिना नो पामिनगरु । क्नमा च, भिकनवे, आमिसगरु परिमा नो उद्धम्मगरु ? इघ, भिक्यचे, यन्न पग्सिाय मिक्व 20 गिहीन ग्रोदातवमनान नम्ममा अन्जमजमवण भासन्ति – 'अनुको नित्य उभतोभागविमुत्तो, असुको पन्जाविमुत्तो, असुरो कायमविय, अनुको दिटिप्पत्तो, अनुको महाविमुत्तो, अमुको घम्मानुमारी, अगुको मद्धानुगारी, अनुरो सोलवा कल्याणयम्मो, अनुमो दुम्सीलो पाप- धम्मों' ति । ते तेन लाभ लभन्नि । ते त' लाभ लभित्वा गयिता' मुच्छिता अझोपना अनादीनवदम्नायिनो अनिम्नग्पपन्ना परि- मुन्जन्ति । अय बुचनि, भिरनवे, आमिमगर पग्मिा नो सदनगर । "क्नमा च, भिरसवे, मदम्मगर परिना नो पामिसगा' म, भिमने, यस्म पग्मिाय भिक्यू गिहीन प्रोदातरमनान नम्युमा अन्य .74 R 74 10 इध, भिक्सवे, R75 माडगुत्तरनिकायो २५४- गचस्स वण्ण न भासन्ति – 'असुको भिक्खु उभतोभागविमुत्तो, असुको पचाविमुत्तो, असुको कायसक्खि, असुको दिट्टिप्पत्तो, असुको सद्धा- विमुत्तो, असुको धम्मानुस्सारी, प्रसुवो सद्धानुसारी, असुको सीलवा कल्याणधम्मो, असुको दुस्सीलो पापधम्मो ति । ते तेन लाभ लभन्ति । 3 ते त लाभ लभित्वा अगथिता अमुच्छिता अनज्झोपन्ना आदीनवदस्साविनो निस्सरणपञा परिभुञ्जन्ति । अय वुच्चति, भिवखवे, सद्धम्मगरु परिसा नो आमिसगरु । इमा खो, भिक्खवे, द्वे परिसा । एतदग्ग, भिक्खवे, इमास द्विन्न परिसान यदिद सद्धम्मगरु' परिसा नो पामिस- गरू" ति । ८ "द्वमा, भिक्खवे, परिसा । कतमा द्वे ? विरामा च परिसा समा च परिसा । कतमा च, भिक्खये, विसमा परिसा? यस्स परिसाय अघम्मकम्मानि पवत्तन्ति धम्मकम्मानि नप्पवत्तन्ति, अविनयकम्मानि पवत्तन्ति विनयकम्मानि नप्पवत्तन्ति, अधम्मकम्मानि दिप्पन्ति धम्मकम्मानि न दिप्पन्ति, अविनयकम्मानि दिप्पन्ति विनय- 15 कम्मानि न दिप्पन्ति । अय वुच्चति, भिवखवे, विसमा परिसा । "कतमा च, भिक्खवे, समा परिसा ? इध, भिक्खवे, यस्स परिसाय धमाकम्मानि पवत्तन्ति अधम्मकम्मानि नप्प- वत्तन्ति, विनयकम्मानि पवत्तन्ति अविनयकम्मानि नप्पवत्तन्ति, धम्मकम्मानि दिन्ति अधम्मकम्मानि न दिप्पन्ति, विनयफम्मानि २० दिप्पन्ति अविनयकम्मानि न दिप्पन्ति । अय चुच्चति, भिक्खवे, समा परिसा । इमा खो, भिक्सवे, द्वे परिसा। एतदग्ग, भिक्खवे, इमास द्विन्न परिसान यदिद समा परिसा" ति । ६ "द्वैमा, भिक्सवे, परिसा । कतमा द्वे ? अधम्भिका च परिसा धम्मिका च परिसा । इमा खो, भिवसवे, द्वे परिसा । एतदग्ग, 25 भिक्सवे, इमास द्विन्न परिसान यदिद धम्मिका परिसा" ति । १० "द्वेमा, भिपसवे, परिसा । क्तमा द्वे ? अधम्मवादिनी च परिसा धम्मवादिनी च परिसा । वतमा च, भिक्सवे, अधम्मवादिनी । मरम्मगर - रो एप रो पात्यो प्रय धियो पाटो दिरगान - विसमा निगारे, परिमार पपामामानि नामानि मतति, अधिनपरम्मानि पपतन्ति दिनपसम्मानि नणपति, पम्मामानिदिति पम्माम्मानि न दिन्ति, पश्निमानि रिपनि पिनसम्मान दिन्ति । nU 7 . ७१ R76 २६१] पुग्गलदगो परिसा ? इध, भिववे, यस्स परिसाय भिक्खू अधिकरण आदियन्ति घम्मिक वा अधम्मिक वा। ते त अधिकरण प्रादियित्वा न चैव अज- मन्न सज्ञापेन्ति न च सञ्जत्ति उपगच्छन्ति, न च निज्झापेन्ति न च निज्झत्ति उपगच्छन्ति । ते असलत्तिवला अनिझन्तिवला अप्पटि- निस्सगमन्तिनो तमेव अधिकरण थामसा परामासा अभिनिविस्स 5 वोहरन्ति – 'इदमैव सच्च मोघमञ्ज'ति । अय वुच्चति, भिक्खवें, अधम्मवादिनी परिसा। "कतमा च, भिक्खवे, धम्मवादिनी परिसा? इच, भिक्खवे, यम्स परिसाय भिक्खू अधिकरण आदियन्ति घम्मिक वा अघम्मिक वा । तेत अधिकरण आदियित्वा अजमना सज्ञापेन्ति चेव 10 सत्ति च उपगच्छन्ति, निज्झापेन्ति चेव निज्झत्ति च उपगच्छन्ति । ते सत्तिवला निग्झत्तिवला पटिनिस्मगमन्तिनो, न तमेव अधिकरण थामसा परामासा' अभिनिविस्स वोहरन्ति – 'इदमेव सच्च मोघमन्ना ति । अय वुच्चति, भिवग्ववे, धम्मवादिनी परिसा । इमा खो, भिक्सवे, द्वे परिसा। एतदग्ग, भिक्खवे, इमास द्विन परिसान यदिद धम्मवादिनी । परिसा" ति। परिसवग्गो पञ्चमो। तस्मुद्दान उत्ताना वग्गा अग्गवती, अरिया कगटो च पञ्चमो। प्रोकाचितग्रामिस चेव, विसमा अधम्माघम्मियेन चा ति ।। पठमो पण्णासको समत्तो। B10 ६. पुग्गलबग्गो १ "मे, भिक्सवे, पुग्णसा लोरे उप्पज्जमाना उप्पजन्ति बहुजनहिताय बहुजनमुखाय, बहुनो जनम्प प्रत्याय हिताय सुखाय देव- 20 मनुस्मान । कनमे द्वे तथागतो च अरह सम्मामम्बुद्धो, राजा च चस्मयती । इमे खो, भिस्यवे, द्वे पुग्गला लोके उप्पज्जमाना उप्प- ज्जन्ति बहुजनहिताय बहुजनमुवाय, रहनो जनस्त अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्मान" ति। १ परामम्ग-सी० स्था०, रो।
७२ R77 5 0 । मागुतरनिकायो [२६२- २ "द्वमे, भिक्खवे, पुग्गला लोके उप्पज्जमाना उप्पज्जन्ति अच्छरियमनुस्सा । कतमे द्वे ? तथागतो च अरहं सम्मासम्बुद्धो, राजा च चक्कवत्ती । इमे खो, भिक्खवे, द्वे पुग्गला लोके उप्पज्जमाना उप्पज्जन्ति अच्छरियमनुस्सा" ति । ३ "द्विन्न, भिक्खवे, पुग्गलान कालकिरिया बहुनो जनस्स अनु तप्पा होति । कतमेस द्विन्न ? तथागतस्स च अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स, रञ्जो च चक्कवत्तिस्स । इमेस खो, भिक्खवे, द्विन्न पुग्गलान काल- किरिया बहुनो जनस्स अनुतप्पा होती" ति । ४ "द्वेमे, भिक्खवे, थूपारहा। कतमे द्वे ? तथागतो च अरह सम्मासम्बुद्धो, राजा च चक्कवत्ती । इमे खो, भिक्खवे, द्वे थूपारहा" ति । ५ "मे, भिक्खवे, बुद्धा । कतमे द्वे ? तथागतो च अरह गम्मासम्बुद्धो, पच्चेकबुद्धो च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे बुद्धा" ति । ६ "द्वेमे, भिक्खवे, असनिया फलन्तिया न सन्तसन्ति । कतमे भिवखु च खीणासवो, हत्याजानीयो' च । इमे खो, भिक्खवे, 15 द्वे असनिया फलन्तिया न सन्तसन्ती" ति । ७ "द्वेमे, भिक्खवे, असनिया फलन्तिया न सन्तसन्ति । कतमे द्वे ? भिवखु च खीणारावो, अस्साजानीयो च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे असनिया फलन्तिया न सन्तसन्ती" ति । ८ "मे, भिक्खवे, असनिया फलन्तिया न सन्तसन्ति । कतम २० द्वे ? भिक्सु च खोणासयो, सीहो च मिगराजा। इमे खो, भिक्खवे, हे असनिया फलन्तिया न सन्तरान्ती" ति । ६ "द्वेमे, भिवखवे, अत्थवसे सम्पस्समाना किंपुरिसा मानुति वाच न भासन्ति । कतमे द्वे ? गा च मुसा भणिम्हा, मा च पर अभूतेन अभाचिक्सिम्हा ति । इमे सो, भिवखवे, द्वे अत्यवसे सम्पस्समाना किपुरिसा मानुसि वाच न भासन्ती" ति । १० "द्विन्न धम्मान, भिक्सवे, अतित्तो अप्पटिवानो मातुगामो याल करोति । यतमेस द्विन्न ? मेथुनसमापत्तिया' च विजायनस्स च । १ हपाजानिपो-पा० । २ भम्भाचियम्हा - सी० । ३ मेनपम्म स्या., रो. द्व ? 177 1 25 R0 .-सी २६११] पुगतवम्यो इमेस खो, भिक्खवे, द्विन्न धम्मान अतित्तो अप्पटिवानो मातुगामो काल करोती" ति । ११ "असन्तसन्निवास च वो, भिरखदे, देसेस्सामि' सन्तसन्नि- वास च । त मुणाय, साधुक मनसि क्रोथ, भासिस्सामी" ति । "एव भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चम्सोसु । भगवा एतदवोच - 5 "कय च, भिक्खवे, अमन्नमनिवासी होति, कय च असन्तो सन्निवसन्ति? इच, भिरखवे, थैरम्स भिक्खुनो एव होति -'थेरो पि म न वदेय्य, मज्झिमो पि म न वदेय्य, नवो पि म न वदेय्य, थेरम्पाह न वदेय्य, मज्झि- मम्पाह न वदेय्य, नवम्पाह न वदेय्य । थेरो चे पि म वदेय्य अहितानु- कम्पी म वदेय्य नो हितानुकम्पी, नो ति न वदेय्य विहेठेय्य' पस्मम्पिस्स' 10 नप्पटिकरेय्य । मज्झिमो चे पि म वदेय्य पे० नवो चे पि म वदेय्य अहितानुकम्पी म वदेय्य नो हितानुकम्पी, नोति न वदेय्य विहेठेय्य पस्स- पिस्स नप्पटिकरेय्य' । मज्झिमस्स पि भिक्खुनो एव होति पै. नबस्स पि भिक्खुनो एव होति – 'थेरो पि म न वदेय्य, मज्झिमो पि म न वदेय्य, नवो पि मन वदेय्य,थेरम्पाह न वदेय्य, मज्झिमम्पाह न वदेय्य, 15 नवम्पाह न वदेय्य । थेरो चे पि म वदेय्य ग्रहितानुकम्पी म वदेय्य नो हितानुकम्पी नो ति न वदेय्य विहेटेय्य पस्सम्पिस्स नप्पटिकरेय्य । मज्झिमो चे पि म वदेय्य नवो चे पि म वदेय्य अहितानुकम्पी म वदेय्य नो हितानुकम्पी, नो ति न वदेय्य विहेठेय्य पस्सम्पिस्रा नप्पटिकरेय्य' । एव खो, भिक्खवे, असन्तसन्निवासो होति, एव च अरान्तो मनिवसन्ति। 20 "कय च, भिक्सवे, सन्नसन्निवासो होति, कथ च सन्तो सन्नि- मसन्ति ? इम, भिक्सवे, शेरस्स भिवस्तुनो एव होति -- 'थेरो पिस वदेय्य, मज्झिमो पि म बदेय्य, नवो पि म वदेय्य, थैरम्पाह वदेय्य, मज्झिमम्पाह वदेय्य, नवम्पाह वदेय्य । थेरो चे पि म वदेय्य हितानु- कम्पो म वदेय्य नो अहितानुकम्पी, साधू ति न वदेय्य न न विहेठेय्य 25 पस्सम्पिम्स पटिकरेय्य। मज्झिमो चे पि म वदेय्य पे० नवो चे पि म वर्देय्य हितानुकम्पी म वदेय्य नो अहितानुकम्पी, साधू ति न वदैय्य न न विहेठेय्य पस्सम्पिस्स परिकरैय्य' । मज्झिमस्स गि भिक्खुनो एव होति पे० नवस्स पि भिक्खुनो एव होति-थेरो पि म वर्दय्य,मज्झिमो १ सिस्सामि - सी०, स्या०।२ विहेसय्य पि-सी०, स्या, रो। पसम्पिस्स-सी०, स्या०, रो.। R 79 B ०१-१० ७४ प्रगुत्तरनिकायो [२६११- पि म वदेय्य, नवो पि म वदेय्य, थेरम्पाह वदेय्य, मज्झिमम्पाह वदेय्य, नवम्पाह वदेय्य । थेरो चे पि म वदेय्य हितानुकम्पी म वदेय्य नो अहि- तानुकम्पी, साधू ति न वदेय्य न न विहेठेय्य पराम्पिस्स पटिकरेय्य । मज्झिमो चे पि म वदेय्य पे० नवो चे पिम वदेय्य हितानुकम्पी म 5 वदेय्य नो अहितानुकम्पी, साधू ति न यदेय्य न न विहठेय्य पस्सम्पिस्स पटिकरेय्य' । एव सो, भिक्खवे, सन्तसन्निवासो होति, एव च सन्तो सन्निवसन्ती" ति । १२ "यस्मि, भिक्खवे, अधिकरणे उभतो वचीससारो दिट्ठि- पळासो' चेतसो आघातो अप्पच्चयो अनभिरद्धि अज्झत्त अपसन्त 10 होति, तस्मत, अधिकरणे पाटिकस - 'दीपत्ताय खरत्ताय वाळत्ताय सवत्तिस्सति, भिक्खू च न फासु विहरिस्सन्ति' । यस्मि च खो, भिक्ववे, अधिकरणे उभतो वचीससारो दिट्ठिपळाशो चेतसो बाघातो अप्पच्चयो अनभिरद्धि अज्झत्त सुवूपसन्त होति, तस्मत, भिक्सवे, अधिकरणे पाटिकर – 'न दीघत्ताय खरताय वाळत्ताय सवत्तिसति, 15 भिक्खू च फासु विरिस्सन्ती'" ति । I10 --0 179 20 ७. सुखवग्गो १ "द्वैमानि, भिक्खवे, सुखानि । कतमानि द्वे ? गिहिसुस च पवजितसुस' च । इमानि सो, भिक्सवे, द्वे मुखानि । एतदग्ग, भिस्ववे, इमेस द्विन्न सुखान यदिद पव्यजितमुख" ति । २ "द्वेगानि, भिक्सवे, मुसानि । कतमानि द्वे ? कामसुख च नेवसम्मसुख च । इमानि सो, भिक्खये, द्वे सुसानि । एतदग्ग, भिक्सवे, इमैस द्विन्न सुसान यदिद नेक्सम्मसुख" ति । ३ "द्वैमानि, भिक्पवे, मुयानि । क्तमानि द्वे ? उपधिसुख च निरपधिमा च । इमानि खो, भिक्सवे, द्वे सुसानि । एतदग्ग, मिापये, इमेन द्विग्न मुवान यदिद निस्पधिगुस" ति । ४ "द्वैमानि, भिररवे, मुगानि । क्तमानि द्वे ? सामवनुन ा धनागममुग च । मानि मो, भिक्पये, द्वे मुसानि । एतदग्ग, भिारपे, मेग द्विग्न मुवान यदिद अनामयगुष" ति । १ पिता - मा, स्या। २ पपायागुर - गी०, स्या, राI RI 29 ? २७१३] सुखबम्मो ५ "द्वमानि, भिक्खवे, सुखानि । कतमानि द्वे ? सामिस च सुख निरामिस च सुस । इमानि सो, भिक्खवे, द्वे मुखानि । एतदम्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न सुखान यदिद निरामिस सुख" ति । ६ "द्वैमानि, भिक्सवे, सुखानि । कतमानि द्वे ? अरियसुख च अनरियसुख च। इमानि खो, भिक्खवे, द्वे सुखानि । एतदग्ग, भिक्खवे, 5 इमेस द्विन्न सुखान यदिद अरियसुख" ति । ७ "द्वैमानि, भिक्खवे, सुखानि । कतमानि द्वे ? कायिक च सुखं चेतसिक च सुख । इमानि खो, भिक्खवे, द्वे सुखानि । एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न सुखान यदिद चेतसिक सुख" ति । ८ "द्वैमानि, भिक्सवे, सुखानि । कतमानि द्वे ? राप्पीतिक 10 च सुख निप्पीतिक च सुख । इमानि खो, भिक्सवे, द्वे सुखानि । एत- दग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न सुखान यदिद निप्पीतिक सुख" ति । & "मानि, भिक्खवे, सुखानि । कतमानि द्वे? सातसुख च उपेक्खासुख च । इमानि खो, भिक्खवे, द्वे सुखानि । एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न सुखान यदिद उपेक्खासुख" ति । १० "द्वमानि, भिक्खवे, सुखानि । कतमानि द्वे ? समाधि- सुख च असमाधिसुख च । इमानि खो, भिक्खवे, द्वे सुखानि । एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न सुखान यदिद समाधिसुख" ति । ११ "द्वैमानि, भिक्खवे, सुखानि । कतमानि द्वे ? सप्पोतिका- रम्मण च सुख निप्पीतिकारम्मण च सुख । इमानि खो, भिक्खये, द्वे सुखानि । एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न सुखान यदिद निप्पीतिका- रम्मण सुस" ति। १२ "द्वैमानि, भिक्खवे, सुखानि । कतमानि द्वे ? साता- रम्मण च सुख उपेक्सारम्मण च सुख । इमानि खो, भिक्खवे, द्वे सुखानि। एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न सुखान यदिद उपेक्वारम्मण सुख" ति । 25 १३ "द्वैमानि, भिक्खवे, सुखानि । कतमानि द्वे ? च सुख अस्पारम्मण च सुख । इमानि खो, भिक्खवे, द्वे सुखानि । एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न सुखान यदिद अस्पारम्मण सुख" ति । 15 B 20 20 R82 स्पारम्मण ७६ 10 अडगुत्तरनिकायो [२८१- ८. सनिमित्तवग्गो १ "सनिमित्ता, भिक्खवे, उप्पज्जन्ति पापका अकुसला धम्मा, नो अनिमित्ता । तस्सेव निमित्तस्स पहाना एव ते पापका अकुसला घम्मा न होन्ती" ति । २ "सनिदाना, भिक्खवे, उप्पज्जन्ति पापका अकुसला धम्मा, 5 नो अनिदाना। तस्सेव निदानस्स पहाना एव ते पापका अकुसला धम्मा न होन्ती” ति । ३ "सहेतुका, भिक्खवे, उप्पज्जन्ति पापका अकुसला धम्मा, नो अहेतुका । तस्सेव हेतुस्स पहाना एव ते पापका अकुसला धम्मा न होन्ती' ति । ४ "ससङ्खारा, भिक्खवे, उप्पज्जन्ति पापका अकुसला धम्मा, नो असङ्खारा । तेसयेव सवारान पहाना एव ते पापका अकुसला धम्मा न होन्ती" ति । ५ "सप्पच्चया, भिक्खवे, उप्पज्जन्ति पापका अकुसला धम्मा, नो अप्पच्चया । तस्सेव पच्चयस्स पहाना एव ते पापका अकुसला धम्मा 15 न होन्ती” ति । ६ “सरूपा, भिक्खवे, उप्पज्जन्ति पापका अकुसला धम्मा, नो अरूपा । तस्सेव रूपस्स पहाना एव ते पापका अकुसला धम्मा न होन्ती" ति। ७ “सवेदना, भिक्खये, उप्पज्जन्ति पापका अकुसला धम्मा, २० नो अवेदना । तस्सायेव वेदनाय पहाना एव ते पापका अकुराला धम्मा न होन्ती” ति। ८ "ससञ्चा, भिक्सवे, उप्पज्जन्ति पापका अकुसला धम्मा, नो असा । तस्सायेव सज्ञाय पहाना एव ते पापका अकुसला धम्मा न होन्ती" ति । E "सविनाणा, भिक्खवे, उप्पज्जन्ति पापका अकुसला धम्मा, नो अविजाणा। तस्सेव विनाणस्स पहाना एव ते पापका अकुसला धम्मा न होन्ती" ति । B8r R83 25 ७८ १०. B89 अद्भगुत्तरनिकापो [२१०१- बालवग्यो १ "मे, भिक्खवे, बाला । कतमे द्वे ? यो च अनागत भार वति, यो च प्रागत भार न वहति । इमे खो, भिक्खदे, द्वे बाला" ति । २ "द्वमे, भिक्खवे, पण्डिता । कतमे द्वे ? यो च अनागत भार न वहति, यो न आगत भार वहति । इमे खो, भिक्सवे, द्वे 5 पण्डिता" ति। ३ "मे, भिक्सवे, बाला । कतमे द्वे ? यो च नकप्पिये कप्पिय- सनी, यो च कप्पिये अकप्पियसनी । इमे खो, भिक्खके, द्वे बाला" ति । ४ "देमे, भिक्खवे, पण्डिता । कतमे द्वे ? यो च अकप्पिये 10 अकप्पियसनी, यो च कप्पिये कप्पियसनी। इमे खो, भिक्खये, द्वे पण्डिता" ति । ५ "द्वेमे, भिक्खवे, बाला। कतमे द्वे ? यो च अनापत्तिया आपत्तिसञ्जी, यो च आपत्तिया अनापत्तिसञी । इमे खो, भिरखवे, द्वे बाला" ति । ६ "मे, भिक्खवे, पण्डिता । कतमे द्वे ? यो च अनापत्तिया अनापत्तिसञी, यो च आपत्तिया अापत्तिसञी । इमे खो, भिक्खवे, द्वे पण्डिता" ति। ७ "ढमे, भिक्खवे, बाला । कतमे वे? यो च अधम्मे धम्म- सञ्ची, यो च धम्मे अधम्मसनी। इमे खो, भिक्खवे, द्वे वाला" ति । ८ "द्वमे, भिक्खवे, पण्डिता । कतमे वें? यो च धम्मे धम्म- सनी, यो च अधम्म अधम्मसञ्जी। पण्डिता" ति। & "द्वेमे, भिक्खवे, बाला । कतमे द्वे ? यो च अविनये विनय- सी, यो च विनये अविनयसञ्जी। इमे सो, भिक्खवे, द्वे 23 बाला" ति। १० "ढमे, भिक्सवे, पण्डिता । कतम द्वे ? यो च अविनये अविनयसञी, यो च विनये विनयसञी। इमे खो, भिक्खवे, द्वे पण्डिता" ति। 15 R85 20 खो, भिक्खवे, द्वे २.१०२० बालबागो . 204 J R 8G ११ "द्विन्न, भिक्खये, आसवा वडन्ति । कतमेस द्विन्न ? यो च न कुक्कुच्चायितव्व कुक्कुच्चायति, यो च कुक्कुच्चायितव्व न कुक्कुच्चायति । इमेस खो, भिक्खये, द्विन्न आसवा बड्डन्ती" ति । १२ "द्विन्न, भिक्खवे, आसवा न वडन्ति । कतमेस दिन्न । यो च न कुक्कुच्चायितब्य न कुक्कुच्चायति, यो च कुक्कुच्चायितव कुक्कु- च्चायति । इमेस खो, भिक्खवे, द्विन आसवा न वड्डन्ती" ति । १३ "द्विन्न, भिक्खये, आसवा वठ्ठन्ति । कतमेस द्विन्न ? यो च अकप्पिये कप्पियसञी, यो च कप्पिये अकप्पियसञ्जी। इमेस खो, भिक्खवे, द्विन्न पासवा वड्डन्ती" ति । १४ "द्विग्न, भिक्खवे, पारावा न वड्डन्ति । कतमेस द्विग्न ? यो 10 च अकप्पिये अकप्पियसनी, यो च कप्पिये कप्पियसञ्भी। इमेस खो, भिक्खवे, द्विन्न पासवा न वसन्ती" ति । १५ "द्विन्न, भिक्खवे, आसवा वड्डन्ति । कतमेस द्विन्न ? यो च आपत्तिया अनापत्तिसञ्जी, यो च अनापत्तिया अापत्तिसञी । इमेस खो, भिक्खवे, द्विन्न आसवा वड्डन्ती" ति । १६ "द्विन्न, भिक्खके, प्रासवा न बद्धन्ति । कतमेस द्विग्न ? यो व आपत्तिया अापत्तिराञी, यो च अनापत्तिया अनापत्तिसम्मी । इमेस खो, भिक्खये, द्विन्न आसवा न वड्डन्ती" ति । १७ "द्विन्न, भिक्खये, आसवा बड्डन्ति । कतमेस द्विन्न ? यो च मवम्मे धम्मसी, यो न धम्मै अधम्मसी। इमेस खो, भिक्खवे, 20 द्विन्न पासवा वड्डन्ती" ति । १८ "द्विन, भिक्खवे, पासवा न वडन्ति । कतमेस द्विन्न ? यो च धम्मे धम्मसञी, यो च अषम्मे अधम्मसी। इमेस खो, भिक्सवे, द्विन्न सासवा न वडन्ती' ति । १६ "द्विन्न, भिक्सवे, आसवा वडन्ति । कतमेस द्विन्न ? यो 25 B.85 च अविनये विनयसनी, यो च विनये अविनयसनी । इमेस खो, भिक्खवे, द्विन्न आसवा वड्डन्तो" ति । २० "द्विन्न, भिक्सवे, ग्रासवा न वड्डन्ति । कतमेस द्विन्न? यो 15 १ B87 R88 २१२४] मायाचनको ६ “मे, भिक्षवे, पच्चया सम्मादिट्ठिया उप्पादाय । कतमें द्वे? परतो च घोसो, योनिसो च मनसिकारो। इमे सो, भिक्सवे, द्वे पच्चया सम्मादिविया उप्पादाया" ति । १० "देमा, भिक्सवे, आपत्तियो । कतमा द्वे ? लहुका च आपत्ति, गरका च आपत्ति । इमा खो, भिसवे, द्वे आपत्तियो" ति । ११ "द्वेमा, भिक्सवे, यापतियो। कनमा द्वे ? दुठुल्ला च आपत्ति, अदुठुल्ला च आपत्ति । इमा सो, भिक्लवे, वे आपत्तियो" ति । १२ "द्वैमा, भिक्सवे, अापत्तियो । कतमा द्वे ? सावसैसा च आपत्ति, अनवसेसा च आपत्ति । इमा खो, भिक्सवे, वे आपत्तियो" ति । 5 १२. पायाचनवग्गो १ "सद्धो, भिक्ववे, भिक्सु एव सम्मा प्रायाचमानो पाया- 10 चेय्य - 'तादिसो होमि यादिसा सारिपुत्तमोग्गल्लाना' ति । एसा, भिक्खवे, तुला एत पमाण मम सावकान भिक्खून यदिद सारिपुत्त- मोग्गल्लाना" ति । २ "सद्धा, भिक्खवे, भिक्खुनी एव राम्मा अायाचमाना' आया- चेय्य – 'तादिसी' होमि यादिसी खेमा च भिक्सुनी उप्पलवण्णा चा ति । 15 एसा, भिक्खवे, तुला एत पमाण मम साविकान भिक्खुनीन यदिद खेमा च भिक्खुनी उप्पलवण्णा चा" ति । ३ "सद्धो, भिक्सवे, उपासको एव सम्मा अायाचमानो आया- चेय्य -'तादिसो होमि यादिसो चित्तो च गहपति हत्यको च आळवको' ति। एसा, भिक्खवे, तुला एत पमाण मग सावकान उपासकान यदिद 20 चित्तो च गहाति हत्यको च आळवको" ति । ४ "सद्धा, भिक्खये, उपासिका एव सम्मा पायाचमाना अाया- चेय्य -- 'तादिसी होमि यादिसी खुज्जुत्तरा च उपासिका वेळुकण्डकिया' च नन्दमाता' ति । एसा, भिक्खवे, तुला एत पमाण मम साविकान B88 R 89 १ पायाचमातो-रो। २ तादिसा - सी०, स्या० रो०।३ वेक्टविया - सी०, स्या०, रोन पर१-११ अद्भगुत्तरनिकायो [२१०२०- च अविनये अविनयसञी, यो च विनये विनयसजी । इमेस खो, भिक्सवे, द्विन्न पासवा न वड्डन्ती" ति । दुतियों पण्णाराको समत्तो। BB6 7 लाभासा R87 5 ११. प्रासादुप्पजहवग्गो १ "द्वैमा, भिक्खवे, आसा दुप्पजहा । कतमा द्वे च जीवितासा च । इमा खो, भिक्खवे, द्वे आसा दुप्पजहा" ति । २ "द्वेमे, भिक्खवे, पुग्गला दुल्लमा लोकस्मि । कतमे द्वे यो च पुबकारी, यो च कतञ्चू कतवेदी । इमे खो, भिक्खके, द्वे पुग्गला दुल्लभा लोकस्मि" ति। ३ "द्वेमे, भिक्खवे, पुग्गला दुल्लभा लोकस्मि । कतमे द्वे ? तित्तो च तप्पेता च। इमे खो, भिक्खवे, द्वे पुग्गला दुल्लभा 10 लोकस्मि" ति। ४ "मे, भिक्खये, पुग्गला दुत्तप्पया । कतमे द्वे ? यो च लद्ध लद्ध निक्खिपति, यो च लद्ध लद्ध विस्सज्जेति । इमे खो, भिक्खवे, द्वै पुग्गला दुत्तप्पया" ति । ५ "द्वेमे, भिक्खवे, पुग्गला सुतप्पया । कतमे द्वे ? यो च 15 लद्ध लद्ध न निक्खिपति, यो च लद्ध लक्ष न विस्सज्जेति । इमे खो, भिक्खवे, द्वे पुग्गला सुतप्पया" ति । ६ "द्वेमे, भिक्खवे, पच्चया रागस्स उप्पादाय । कतमे द्वे ? सुभनिमित्त च अयोनिसो च मनसिकारो। इमे खो, भिक्खवे, द्वे पच्चया रागस्स उप्पादाया" ति । ७ "मे, भिक्खवे, पच्चया दोसरस उप्पादाय । कतमे द्वे ? पटिघनिमित्त च अयोनिसो च मनसिकारो। इमे खो, भिक्ख, द्वे पच्च्या दोसस्स उप्पादाया" ति । "मे, भिवखवे, पच्चया मिच्छादिट्टिया उप्पादाय । कतम द्वे? परतो च घोसो अयोनिसो च मनसिकारो । इमे खो, भिक्सवे, द्वे पञ्चया मिच्छादिट्ठिया उप्पादाया" ति । 20 ८ 25 ८३ २१२६] मापाचनवापी द्वीहि धम्मेहि समनागतो पण्डितो वियत्तो सगुरिसो अक्वत अनुपह्त अत्तान परिहरति, अनवज्जो च होति ग्रननुवज्जो च विनून, बहु च पुज्ज पसवती" ति। ७ "द्वीसु, भिक्खये, मिच्दापटिपज्जमानो वालो अव्यत्तो अमणुरिसो खत उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो 5 च विनून, बहु च अपुज्ज परावति । कतमेसु द्वीमु ? मातरि च पितरि च । इमेसु खो, भिक्खवे, द्वीसु मिच्छापटिपज्जमानो वालो अब्यतो असप्युरिसो सत उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति मानुवज्जो च विलून, बहु च अपुन्ा पसवती ति । "द्वीसु, भिक्सवे, सम्मापटिपज्जमानो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिमो 10 अक्खत अनुपहत अत्तान परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विश्नून, बहु च पुत्र पसवति । कतमेमु द्वीसु? मातरि च पितरि च । इमेसु खो, भिक्षये, द्वीसु सम्मापटिपज्जमानो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अवखत अनुपहत असान परिहरति, अनवज्जो च होति अननु- वज्जो च विन, बहु च पुन पसवती" ति । ८ "द्वीसु, भिक्सवे, मिच्छापटिपज्जमानो वालो अव्यत्तो असप्पु- रिसो खत उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विचून, बहु च अपुन पसवति । कतमेसु द्वीसु ? तथागते च तथागतसावके च । इमेसु खो, भिक्खवे, मिच्छापटिपज्जमानो वालो अत्यत्तो असप्पुरिसो सत उपहत प्रत्तान परिहरति, सावज्जो च होति 20 सानुवज्जो च विन्मून, बहु च अपुञ पसवती ति । "तीसु, भिक्खवे, सम्मापटिपज्जमानो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्सत अनुपहत अत्तान' परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विझून, बहु च पुञ पसवति । कतमेसु द्वीसु ? तयागने च तथागत- सावके च । इमेसु खो, भिक्खवे, द्वीमु सम्मापटिपज्जमानो पण्डितो 25 वियत्तो सप्पुरिसो अक्खत अनुपहत अत्तान परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विनून, बहु च पुन्ज पसवतो" ति । & "मे, भिक्खवे, धम्मा। कतमे द्वे ? सचित्तवोदान च न च किञ्चि लोके उपादियति । इमै खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा" ति । 15 R91 190 १ अनतान- रो।
८२ 10 प्रद्रगुत्तरनिकायो [२.१२४- उपासिकान यदिद खुज्जुत्तरा च उपासिका वेळकण्डकिया च नन्द- माता" ति । ५ "दीहि, भिक्खवे, घम्मेहि समन्नागतो वालो अव्यत्तों असणुरिसो खत उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो , च विशून, बहु च अपुझ पसवति । कतमेहि द्वीहि ? अननुविच्च अपरियोगाहेत्वा अवणारहस्स वण्ण भासति, अननुविच्च अपरियो- गाहेत्वा वण्णारहस्स अवण्ण भासति । इमेहि खो,भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो बालो अव्यत्तो असप्पुरिसो खत उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विझून, बहु च अपुञ पसवती ति । "दोहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो' सप्पु- रिसो अक्खत अनुपहत अत्तान परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विझून, बहु च पुच पसवति । कतमेहि द्वीहि ? अनुविच्च परियोगाहेत्वा अवण्णारहस्स अवण्ण भासति, अनुविच्च परियोगाहेत्वा वण्णारहस्स वण्ण भासति । इमेहि खो, भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि समन्ना- 15 गतो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खत अनुपहत अत्तान परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विन, बहु च पुञ परावती" ति । ६ "तोहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो वालो अब्यत्तो असप्पु- रिसो खत उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विझून, बहु च अपुञ पसवति । कतमेहि द्वीहि ? अननुविच्च 20 अपरियोगाहेत्वा अप्पराादनीये ठाने पसाद उपदसेति, अननुविच्च अपरियो- गाहेत्वा पराादनीये ठाने अप्पसाद उपदसेति । इमेहि खो, भिक्खवे, द्वोहि धम्गेहि रामन्नागतो बालो अव्यत्तो प्रसप्पुरिसो खत उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विचून, बहु च अपुजा "धीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियतो सप्पु. रिसो अक्खत अनुपहत अत्तान परिहरति, अनवज्जो च होति अननु- वज्जो च विभून, बहु च पुञ पसवति । कतहि द्वीहि ' अनु विच्च परियोगाहेत्वा अप्पसादनीये ठाने अप्पसाद उपदसेति, अनुविच्च परियोगाहेत्वा पसादनीये ठाने पसाद उपदसैति । इमेहि खो, भिक्खवे, १ अन्यतो-रो०। २ यतो - सो०, स्या०,व्यत्तो - रो०। ३ रो० पोत्यरे पसवती ति। 25 n89 R90 नत्यि।
२१४६ सन्धारदगो ८ "द्रुमे, भिक्खवे, सङ्गहा । कतमे द्वे ? आमिससङ्गहो च धम्मसङ्गहो च । इमे खो, भिखने, द्वे सङ्गहा । एतदग्ग, भिक्सवे, इमेस द्विन राङ्गहान यदिद धम्मसङ्गहो" ति । & "द्वेमे, भिक्खवे, अनुग्गहा । कतमे द्वे ? आमिसानुग्गहो च धम्मानुग्गहो च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे अनुगहा । एतदग्ग, भिक्खने, 5 इमेस द्विन्न अनुगहान यदिद धम्मानुग्गहो" ति । १० "देमा, भिवखवे, अनुकम्पा । कतमा द्वे ? आमिसानुकम्पा च धम्मानुकम्पा च । इमा खो, भिक्खवे, द्वे अनुकम्पा । एतदग्ग, भियखवे, इमास द्विन्न अनुकम्पान यदिद धम्मानुकम्पा" ति । 10 R93 192 १४. सन्यारवग्गो १ "दमे, भिक्खये, सन्यारा । कतमे द्वे ? मानिससन्थारो च धम्मसन्यारो च। इमे खो, भिक्खवे, द्वे सन्यारा । एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विग्न सन्यारान यदिद धम्मसन्थारो" ति । २ "मे, भिक्खवे, पटिसन्यारा । कतमे द्वे? आमिसपटि- सन्यारो च धम्मपटिसन्यारो च । इमे खो, भिक्सवे, द्वे पटिसन्यारा । एतदग्ग, भिक्सवे, इमेस द्विन्न पटिसन्यारान यदिद धम्मपटि- 18 सन्थारों" ति। ३ "द्वेमा, भिक्सवे, एसना । कतमा द्वे ? आमिसेसना च धम्मेसना च । इमा सो, भिक्खवे, द्वेएसना । एतदम्ग, भिक्सवे, इमास द्विग्न एरानान यदिद धम्मेसना" ति । ४ "देमा, भिक्खवे, परियेसना । कनमा द्वे ? ग्रामिसपरि-20 येसना च धम्मपरियेसना च । इमा खो, भिक्सवे, द्वे परियेसना । एत- दगं, भिक्सवे, इमास द्विन्न परियेसनान यदिद धम्मपरियेसना" ति । ५ "द्वेमा, भिक्खवे, परियट्टियो । कतमा द्वे ? लामिसपरि- येट्ठि च धम्मपरियट्ठि च । इमा खो, भिक्खवे, द्वै परियेटियो । एतदग्ग, भिक्खवे, इमास द्विन्न परियेट्ठीन यदिद धम्मपरियट्ठी" ति । ६ "द्वमा, भिवस्त्रये, पूजा । कतमा द्वे ? ग्रामिसपूजा च धम्म- पूजा च । इमा सो भिक्सवे, द्वे पूजा । एतदग्ग, भिक्सवे, मात द्विन्न पूजान यदिद धम्मपूजा" ति। 25 अगुत्तरनिकापो [२१२१०० १० "द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा । कतमे द्वे ? कोधो च उपनाहो च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा" ति । ११ "मे, भिक्खवे, धम्मा । कतमे द्वे ? कोधविनयो च उपनाहविनयो च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा" ति । 5 R92 १३. दानवग्गो १ "द्वैमानि, भिक्खवे, दानानि । कतमानि द्वे? आमिसदान च धम्मदान च । इमानि खो, भिक्खवे, द्वे दानानि । एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न दानान यदिद धम्मदान" ति । २ "मे, भिक्सवे, यागा । कतमे द्वे ? आमिसयागो च धम्म- यागो च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे यागा । एतदग्ग, भिक्सवे, इमेस द्विन्न 10 मागान यदिद धम्मयागो" ति । ३ "मे, भिक्खवे, बागा । कतमे द्वे ? आमिसचागो च धम्मचागो च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे चागा । एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न चागान यदिद धम्मचागो" ति । ४ "मे, भिक्खवे, परिच्चागा । कतमे द्वे ? आमिसपरि- 15 च्चागो च धम्मपरिच्चागो च । इमे खो, भिक्खये, द्वे परिच्चागा । एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न परिच्चागान यदिद धम्मपरिच्चागो" ति । ५ "द्वेमे, भिक्खवे, भोगा । कतमे द्वे ? आमिसभोगो च धम्मभोगो च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे भोगा । एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न भोगान यदिद धम्मभोगों" ति । ६ "मे, भिक्खवे, सम्भोगा । कतमे द्वे ? प्रामिससम्भोगो च धम्मसम्भोगो च। इमे खो, भिक्खदे, द्वे सम्भोगा। एतदग्ग, भिक्खवे, इमेरा द्विन्न सम्भोगान यदिद धम्मसम्भोगो" ति । ७ "मे, भिक्सवे, सविभागा। कतमे द्वे ? आमिससविभागो च धम्मराविभागो च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे सविभागा । एतदग्ग, 25 भिक्खवे, इमेस दिन्न सविभागान यदिद धम्मसविभागो" ति । D 91 20 २१४६] सन्यारवग्गो ८ "द्वेमे, भिक्खवे, सङ्गहा । कतमे द्वे ? प्रामिससङ्गहो च धम्मसङ्गहो घ । इमे सो, भिक्खवे, द्वे सङ्गहा । एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न सङ्गहान यदिद धम्मसङ्गहो" ति । & "द्वमे, भिक्सवे, अनुग्गहा । कतमे द्वे ? आमिसानुग्गहो च अम्गानुग्गहो च । इमे खो, भिक्खचे, द्वे अनुगगहा । एतदग्ग, भिवखवे, इमेरा द्विन्न गनुग्गहान यदिद धम्मानुगहो" ति । १० "द्वेमा, भिक्खवे, अनुकम्पा । कातमा द्वे ? आमिसानुकम्पा च धम्मानुकम्पा च । इमा सो, भिक्खवे, द्वे अनुकम्पा । एतदम्ग, भिक्सवे, इमास द्विन्न अनुकम्पान यदिद धम्मानुकम्पा' ति । 5 T93 Dy १४. सन्यारवग्गो १ "द्वमे, भिक्खवे, सन्यारा । कतमे द्वे ? ग्रामिससन्यारो 10 च धम्मसन्यारो च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे सन्थारा । एतदग्ग, भिक्खवे, इमेस दिन सन्यारान यदिद धम्मसन्यारो" ति २ "द्वेमे, मिक्खये, पटिसन्यारा । कतमे द्वे ? ग्रामिसपटि- सन्यारो च धम्मपटिसन्यारो च । इमे सो, भिक्सवे, द्वे पटिसन्थारा । एतदग्ग, भिक्सवे, इमेस द्विन पटिसन्यारान यदिद धम्मपटि- 15 सन्थारों" ति । ३ "द्वेमा, भिक्खवे, एसना । कतमा द्वे ? आमिसेसना च धम्मसना च । इमा सो, भिक्खवे, द्वे एसना । एतदग्ग, मिक्सवे, इमास द्विन एसनान यदिद धम्मेसना" ति । ४ "द्वेमा, भिक्सवे, परियेसना । कनमा द्वे' प्रामिसपरि- 20 येसना च धम्मपरियेसना च । इमा सो, मिक्सबे, द्वे परियेसना । एत- दम्ग, भिक्सवे, इमास द्वित पग्येिसनान यदिद धम्मपरियेसना" ति । ५ "द्वेमा, मिक्ववे, परियेट्ठियो । कतमा द्वे ? प्रामिसपरि- येट्टि च धम्मपरियेट्टि च । इमा सो, भिक्यवे, द्वे परियेट्ठियो। एतदग्ग, भिायवे, इमास द्विन परिपट्टोन यदिद धम्मपरियट्ठी" ति । ६ "द्वैमा, भिक्सचे, पूजा । फ्तमा द्वे' प्रामियपूजा च धम्म- पूजा च । इमा सो भिषय, द्वे पूजा । एतदग, निपपये, इमार दिन पूजान यदिद धम्मपूजा" ति । 25 R94 अगुत्तरनिकायो [२१४१५- ७ "द्वैमानि, भिक्खवे, आतिथेय्यानि । कतमानि द्वे? आमि- सातिथेय्य च धम्मातिथेय्य च । इमानि खो, भिक्सवे, द्वे आतिथेय्यानि । एतदाग, भिक्खवे, इमेस द्विन्न प्रातिथेय्यान यदिद धम्मातिथेच्य" ति । ८ "द्वमा, भिक्खवे, इद्धियो । कतमा द्वे ? आमिसिद्धि च 5 धम्मिद्धि च । इमा खो, भिक्खवे, द्वे इद्धियो। एतदग्गं, भिक्खवे, इमास द्विन्न इद्धीन यदिद धम्मिद्धी" ति । ६ "द्वेमा, भिक्खये, वुद्धियो' । वातमा द्वे ? आमिसवुद्धि च धम्मवुद्धि च । इमा खो, भिक्सवे, द्वे वुद्धियो । एतदग्ग, भिक्खवे, इमास द्विन्न वुद्धीन यदिद धम्मवुद्धी" ति । १० "द्वैमानि, भिक्खवे, रतनानि । कतमानि द्वे ? आमिसरतन च धम्मरतन च । इमानि खो, भिक्खवे, द्वे रतनानि । एतदग्ग, भिक्सवे, इमेस द्विग्न रतनान यदिद धम्मरतन" ति । ११ "मे, भिक्खवे, सन्निचया । कतमे द्वे ? ग्रामिससन्निचयो च धम्मसनिचयो च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे सन्निचया । एतदग्ग, 15 भिक्खवे, इमेस द्विन्न सन्निचयान यदिद धम्मसन्निचयो" ति । १२ 'द्वैमानि, भिक्खवे, वेपुल्लानि। कतमानि द्वे ? आमिस- वेपुल्ल च धम्मवेपुल्ल च । इमानि खो, भिक्खवे, द्वे वेपुल्लानि । एत- दम्ग, भिक्खदे, श्मस द्विन्न वेपुल्लान यदिद धम्मवेपुल्ल" ति । D93 10 । ७ ? १५. समापात्तग्गो १ "मे, भिक्खवे, धम्मा । कतम द्वे ? समापत्तिकुसलता 20 च समापत्तिबुट्ठानकुसलता च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा" ति । २ "मे, भिवखवे, धम्मा । कतमे द्वे ? अज्जव' च मद्दव च । इमे स्रो, भिक्खवे, द्वे धम्मा" । ३ "देमे, भिक्खचे, धम्मा । कतमे द्वे ? खन्ति च सोरच्च च। इमे खो, भिक्सवे, द्वे धम्मा"। १ वृडियो - स्या०, रो। २ प्रान्जव -स्याः ।
समापतियो C. T.94 10 R१७ ४. "द्वमे, भिक्खये, धम्मा 1 कतमे द्वे ? साकल्यं च पटि- सन्यारो च । इमे खो, भिक्सवे, द्वेधम्मा"। ५. 'ढमे, भिक्म्दवे, घम्मा । कतमे द्वे ? अहिमा च सोचेय्यं च । इमे सो, भिक्सवे, द्वे धम्मा"। ६. "ढमे, भिक्सवे, धम्मा। कतमे द्वे ? इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारता 5 च भोजने अमतनुना च । इमै सो, भिक्सवे, हे धम्मा" । ७. "ढमे, भिक्सवे, धम्मा । कतमे द्वे ? इन्द्रियेमु गुत्तद्वारता च भोजने मत्तञ्जुता च । इमे खो, भिक्यवे, द्वे धम्मा"। ८. "द्वमे, भिक्सवे, घम्मा । कतमे द्वे ? पटिसद्धानबन च भावनावलं च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा" । ६. "द्वमे, भिस्पके, धम्मा। कतमेढे ? सतिबलं च समाधियल च। इमै सो, भिक्सवे, वे धम्मा"। १०. "हेमे, भिक्यवे, धम्मा । कतम द्वे ? ममयो च विपरगना च । इमे सो, भिक्सवे, द्वे धम्मा"। ११. "टेमे, भिक्सवे, धम्मा। कनमें ढे? गोलविपति च दिट्टि- विपति च । इमे खो, भिवमवे, दे धम्मा"। १२. "ढमे, भिलवे, पम्ना । फनमे द्वे? नीलमनदा च दिद्वि- सम्पदा च । इमेयो, भिवपर्व, द्वे धम्मा"। १३. "मे, मिायवे, धम्मा! कतने द्वे ? मौलविगुदि न दिदिविमुदि न । इमे सो, भिागये, दे धम्मा"। १४. "द्वेम, भिापये, धम्मा । रनमे द्वे ? दिद्विविमुनि न ययादिट्टिम्यान पयानं । मे गो, नियम, धम्मा" १५. "देमे, भिाग, धम्मा । मम ? प्रमहिना न गुमलेगु घम्मेग, प्रभाटियानिता र पधानम्मि । मेगो, भिागये, पन्ना"। १६ " में, भिलवे, पगा। कनमें मगनपर जम् ।। श्मे गो, भिरपरपम्मा"। 15 ."
अगुत्तरनिकायो [२१५१७- १७ "द्वमे, भिक्सवे, धम्मा। कतमेद्वै? सति च सम्पजा च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा" ति । ततियो ५०णासको समत्तो। 1895 माया 5 . 10 १६. कोधवग्गो (१) कोधपेय्यालं १-५ "द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा । कतमे द्वे ? कोधो च उप- नाहो च पे० भक्खो च पलासोंच इस्सा चमच्छरिय च च साठेय्य च अहिरिक च अनोत्तप्प च । इमे खो, भिवखवे, द्वे धम्मा"। ६-१० "द्वमे, भिक्खवे, धम्मा । कतमे द्वे ? अक्कोधो च अनुपनाहो व अमक्खो च अपलासो च अनिम्सा च अमच्छरिय अमाया च असाठेय्य च हिरी च प्रोत्तप्प च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा"। ११-१५ "बीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो दुस्ख विहति । कतमेहि द्वीहि ? कोधेन च उपनाहेन च मक्खेन च पलासेन च इस्साय च मच्छरियेन च मायाय च साठेय्येन च अहिरिकेन च अनोत्तप्पेन च । इमेहि खो, भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि समन्नागतो दुक्ख विहरतो" ति । १६-२० "दीहि, भिक्खये, धम्मेहि समन्नागतो सुख विहरति । कतमेहि द्वीहि ? अक्कोधेन च अनुपनाहेन च अमक्खेन च अपलासेन च अनिस्साय च अमच्छरियेन च च हिरिया च प्रोत्तप्पेन च । इमेहि खो, भिक्खवे, हीहि धम्मेहि समतागतो सुख विहरती” ति । २१-२५ "द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय सवत्तन्ति । कतमे द्वे ? कोधो च उपनाहो च इस्सा च मच्छरिय च माया च साठेय्य च अहिरिक च मनोत्तप्प च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा सेखस्स भिक्खुनो परिहानाय 25 सवत्तन्ती" ति। R90 15 अमायाय च अरााय्येन 20 मक्खो च पलासो च १ पळासो-रो।
5 च ID D R97 15 २.१६ १००] कोपवमो २६-३० “द्वमे, भिक्सवे, धम्मा सेखम्स भिक्सुनो अपरिहानाय सवत्तन्ति । कतमे द्वे ? अबकोयो । अनुपनाहो च अमक्खो च अपलासोच अनिस्सा च यमच्चरिय च प्रमाया च साठय्य च हिरी च अोतप्प च । इमे सो, भिक्सवे, द्वै धम्मा सेखस्स भिक्खुनो अपरिहानाय सवत्तन्ती" ति । ३१-३५ "द्वीहि, भिक्सवे, धमेहि समतागतो ययामत निक्खित्तो एव निरये । कतमेहि द्वीहि ? कोघेन च उपनाहेन मक्खन च पलासेन च इस्साय च मच्छरियेन च मायाय च भाटय्येन च अहिरिकन च अनोत्तप्पेन च । इमेहि खो, भिक्सवे, द्वीहि पम्मेहि समन्नागतो अभाभत निक्सित्तो एव निरये"। ३६-४० "द्वीहि, भिक्सवे, धम्मेहि ममनागनो यथामत निक्यितो एव सणे । क्तमेहि द्वीहि ? अकोधेन च अनुपनाहेन च अमरसेन च अपलासेन च अनिस्साय च अमछरियेन च अमायाय च अमाठेय्येन च हिरिया च प्रोत्तप्पेन च । इमेहि खो, निस्ववे, द्वीहि धम्मेहि समनागतो यथाभत निक्लित्तो एव सग्गे” । ४१-४५ "हीहि, मिक्वे, पम्मेहि समनागतो इपच्ची कायम्म भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपग्नति । कनमेहि द्वीहि ? कोधेन च उपनाहेन च मक्खेन च पलानेन च इस्माय च पटरियेन च मायाय च साठेय्येन त्र अहिरिपेन च अनोतप्पेन च । इमेहि सो, मिक्लवे, द्वीहि घम्मेहि गमनागतो इपेपन्चो 20 कायम्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उप- पज्जती" ति। ४६-५० "द्वीहि भिपये, पम्मेहि समन्नागतो इयरच्चो कायस्म मैदा पर मरणा सुगति नग्ग लोर उपपज्नति । पतमेहि द्वीहि प्रासोधेन प अनुपनाहन च समान न अपलामेन च अनिम्माय न प्रमच्छरियनच प्रमापार च प्रमाटेम्पेन च हिंगिस न प्रोतणेन च । इमेहि मो, निर सवे, द्वीहि धम्महि समाना तो इधै- बच्चों पायल भेदा पर मरणा मुगति मग र उपपती" नि। २सतपस्यात ५१-१०० "मे, निारय, पम्मा ममता पम्मा पुगना । द्वेमे, मिपावे, पम्मा सारना । दम, निग्य, 7 25 11-12 है. 98 । मे, अंगुत्तरनिकायो २१६ १०- धम्मा अनवज्जा । द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा दुक्खुद्रया । द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा सुखुद्रया । द्वमे, भिक्खवे, धम्मा दुक्खविपाका भिवखवे, धम्मा सुखविपाका । द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा सव्यावज्झा' द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा अब्याबज्झा । कतमे वे ? अक्कोधो च अनुपनाहो 5 च अमक्खो च अपलासोच अनिस्सा च अमच्छरिय च अमाया च अमाठेय्य च हिरि च प्रोत्तप्प च । इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा अब्यावज्झा" ति । । 3 97 १७. अत्थवसवग्गो १ विनयपेय्या १-१० "द्वमे, भिक्खवे, अत्थवसे पटिच्च तथागतेन सावकान सिक्खापद पञत्त । कतमे द्वे ? सङ्घसुठुताय ससफासुताय 10 दुम्मडकून पुग्गलान निग्गहाय, पेसलान भिक्खून फासुविहाराय दिट्ठ- धम्मिकान आसवान सवराय, सम्परायिकान आसवान पटिघाताय दिधम्मिकान वेरान सवराय, सम्परायिकान वेरान पटिघाताय दिट्ठ- धम्मिकान वज्जान सवराय, सम्परायिकान वज्जान पटिघाताय दिट्ठ- धम्मिकान भयान सवराय, सम्परायिकान भयान पटिघाताय दिट्ठ- 15 धम्मिकान अकुमलान धम्मान सवराय, सम्परायिकान अकुसलान धम्मान पटिघाताय गिहीन अनुकम्पाय, पापिच्छान भिक्खून पक्खुपच्छेदाय अप्पसन्नान पसादाय, पसन्नान भिय्योभावाय सद्धम्मद्वितिया विनया- नुग्गहाय । इमे खो, भिक्खवे, द्वे अत्यवसे पटिच्च तथागतेन सावकान सिक्खापद पञत्त" ति । ११-३०० "द्वमे, भिक्खचे, अत्थवसे पटिच्च तथागतेन सावकान पातिमोक्ख पयत्त पे० पातिमोक्खुद्देसो पञतो पातिमोक्खट्टपन पञ्जत पवारणा पश्चात्ता पवारण?पन पञ्मत्त तज्जनीयकम्म पञ्जत नियस्सकम्म पञत्त पब्वाज- नीयकम्म पञ्जत्त पटिसारणीयवम्म पञ्चत्त उक्खेपनीयकम्म पात्त • परिवासदान पञ्चत्त . मूलाय पटिकस्सन पञ्चत्त 20 Rgg 25 १ सन्यासम्झा-सी०, स्पा., सव्यापज्दा - . रो।
२१७१७०] प्रत्यवसवग्गो ग्रभान पञ्चत्त मानत्तदान पात्त प्रोसारणीय पञ्चत्त निस्सारणीय पञ्जत्त उपसम्पदा पञ्जत्ता अतिकम्म पञत्त आत्तिदुतियकम्म पञ्जत । अत्तिचतुत्यकम्म पञ्जत अपञ्जत्ते पञत्त पञत्ते अनुपझत्त सम्मुखाविनयो पञ्चत्तो सतिविनयो पञ्चत्तो अमूव्हविनयो पञ्जत्तो पटि- 5 जातकरण पत्त येभुय्यसिका पञ्जत्ता तस्सपापियसिका पञ्जत्ता तिगवत्थारको पञ्जत्तो। कतमे द्वे ? सङ्घसुकृताय, सफासुताय दुम्मड्कून पुगलान निग्गहाय, पेसलान भिक्खून फासुविहाराय दिम्मिकान आसवान सवराय, सम्परायिकान आसवान पटिघाताय दिवम्मिकान वेरान सवराय, सम्परायिकान 10 बेरान पटिघाताय दिट्ठधम्मिकान वज्जान सवराय, सम्परायिकान वज्जान पटियाताय दिट्ठधम्मिकान भयान सवराय, सम्परायिकान भयान पटियाताय दिट्ठधम्भिकान अकुसलान धम्मान सवराय, सम्परा- यिकान अकुसलान धम्मान पटिघाताय गिहीन अनुकम्पाय, पापिच्छान भिक्खून पक्खुपच्छेदाय अप्परान्नान पसादाय, पसनान भिय्योभावाय सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय । इमे खो, भिक्खवे, हे अत्यबसे पटिच्च तथागतेन सावकान तिणवत्यारको पञ्जत्तो" ति । R 100 15898 20 २ रागपेय्याल १ "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय द्वे धम्मा भावेतब्बा । कतमे वे? समथो च विपस्सना च । रागस्स, भिवखवे, अभिज्ञाय इमे द्वे धम्मा भावेतब्वा" ति । २-१० “रागस्स, भिक्खवे, परिझाय परिक्वयाय पहानाय खयाय वयाय विरागाय निरोधाय चागाय पटिनिस्सगाय द्वे धम्मा भावतच्या पे० ११-१७० "दोसस्स पे० मोहस्स कोधस्स उपना- मदलस्स पलासस्स इस्लाम मन्दरियन्स मायाय साठेय्यस्स थम्भस्स सारम्भस्स मानस्स अतिमानस्स मदस्स पमादस्स अभिजाय परिन्याय परिक्सयाय पहानाय खयाय वयाय चिरागाय निरोधाय चागाय 34
भडगुतरनिकायो
[२.१५.१७०-
पटिनिस्सग्गाय द्वे पम्मा भावेतब्बा । कतम द्वे ? समयो च
विपस्सना च । पमादस्स, भिक्खवे, पटिनिस्सग्गाय इमे दे धम्मा
भावेतब्बा" ति।
इदमवोच' भगवा । अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासितं
अभिनन्द ति।
दुकनिपातो निहितो.
5
१-१ सो०.स्मा०, रो० पोत्यम् नायि ।
B99, R 101 ३. तिकनिपातो १. बालवग्गो १. भयमुत्तं । एव मे सुत । एक समय भगवा सावत्यिय विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – "भिक्खवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्च- स्सोसु । भगवा एवंदवोच - "यानि कानिचि, भिक्खवे, भयानि उप्पज्जन्ति सब्वानि तानि । बालतो उप्पज्जन्ति, नो पण्डिततो । ये केचि उपद्दवा' उप्पज्जन्ति सन्चे ते वालतो उयज्जन्ति, नो पण्डिततो। ये केचि उपसग्गा उप्प- ज्जन्ति सव्वे ते वालतो उप्पज्जन्ति, नो पण्डिततो। सेय्यथापि, भिक्खवे, नळागारा वा तिणागारा वा अग्गिमुत्तो कूटागारानि पि डति उल्लित्ता- वलित्तानि निवातानि फुसितग्गळा नि पिहितवातपानानि, एवमेव खो, 10 भिक्खवे, यानि कानिचि भयानि उप्पज्जन्ति सवानि तानि बालतो उप्प- ज्जन्ति, नो पण्डिततो। ये केचि उपद्दवा उप्पज्जन्ति सब्बे ते वालतो उप्पज्जन्ति, नो पण्डिततो। ये केचि उपसम्गा उप्पज्जन्ति सब्वे ते वालतो उप्पजन्ति, नो पण्डिततो । इति खो, भिक्खवे, सप्पटिभयो बालो, अप्पटिभयो पण्डितो । सउपद्दवो चालो, अनुपद्दयो पण्डितो । सउप- 15 सग्गो वालो, अनुपसग्गो पण्डितो । नत्थि, भिक्खवे,पण्डिततो भय, नस्थि पण्डिततोउपद्दवो, नत्थि पण्डिततो उपसग्गो । तस्मातिह, भिक्खये, एव सिक्खितब्ब - 'यहि तीहि धम्मेहि समन्नागतो वालो वेदितव्यो ते तयो धम्मे अभिनिवज्जेत्वा, येहि तीहि धम्मेहि समवागतो पण्डितो देदितब्दो ते तयो धम्मे समादाय पत्तिस्सामा' ति । एव हि वो, भिक्सवे, सिक्सि- तब" ति । २. लक्खणसुतं । “कम्मलखणो, भिक्सये, बालो, कम्म- लक्खणो पण्डितो, अपदानसोभनी पञ्जा ति । तीहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो बालो वेदितब्बो । कतमेहि तीहि ? कायदुच्चरितेन, वची- B.100 20 R. 102 १ उपमम्गा-सी०, रो। २ नळागारो-मी01 ३ अगिमुक्को-सौ०, स्या, रो। दहति - रो०। ५ अपदाने सोमति-स्या, रो० ।
RY 10 प्रपत्तरनिकायो [३१२- दुच्चरितेन, मनोदुच्चरितेन । इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि घम्मेहि समना- गतो वालो वेदितब्दो । “तोहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वेदितब्बो । कतमेहि तीहि ? कायसुचरितेन, वचीसुचरितेन, मनोसुचरितेन । इमेहि 5 खो, भिक्सवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वैदितब्बो। तस्मातिह, भिक्सवे, एव सिक्खितब्ब - 'येहि तीहि धम्मेहि समन्नागतो वालो वेदि- तब्बो ते तयो धम्म अभिनिवज्जेत्वा, येहि तीहि धम्मेहि समभागतो पण्डितो वेदितब्बो ते तयो धम्म समादाय वत्तिस्सामा' ति । एव हि वो, भिवखवे, सिक्खितव्व" ति । ३ चिन्तीसुत्त । "तीणिमानि, भिक्खवे, वालस्स बाललक्स- णानि वालनिमित्तानि वालापदानानि । कतमानि तीणि ? इध, भिक्सवे, वालो दुच्चिन्तितचिन्ती च होति दुभासितभासी च दुष्कट- कम्मकारी' च।नो चंद', भिक्खवे, वालो दुच्चिन्तितचिन्ती च अभविस्स दुब्भासितभासी च दुक्कटकम्मकारी च, केन न पण्डिता जानेय्यु - 'यालो अप भव प्रसप्पुरिसो' ति ? यस्मा च सो, भिक्सवे, वालो दुच्चिन्तितचिन्ती च होति दुभासितभासी च दुक्कटकम्मकारी च तस्मा म पण्डिता जानन्ति – 'वालो अय भव असप्पुरिसो' ति । इमानि सो, भिक्सवे, तीणि वालस्स बाललक्सणानि बालनिमितानि वालापदानानि । “तोणिमानि, भिक्सवे, पण्डितस्स पण्डितलक्सणानि पण्डित- निमित्तानि पण्डितापदानानि । यतमानि तीगि? इध, भिक्सवे, पण्डितो मुचिन्तितचिन्ती च होति सुभासितभासी च सुस्तफम्मकारी च । नो चेद', भिवपर्व, पण्डितो सुचिन्तितचिन्ती च अभविस्स सुभासितभासी च सुातपम्मपारी च, वेन न पण्डिता जानेय्यु – 'पण्डितो अय भव 2 सप्पुरिमो' ति? यस्मा च सो, भिक्सवे, पण्डितो सुनिन्तितचिन्ती नहाति मुभासितभामी च मुक्तकम्मपारी च तस्मा न पण्डिता जानन्ति - 'पण्डिनो अय भव गप्पुरिमो' ति । इमानि सो, भिक्सवे, तीगि पण्डितम्न पण्डितसम्मणानि पण्डितनिमित्तानि पण्डितापदानानि । तम्मातिर गिरिमतव" ति । D101 15 20 R 101 १-.1: दुपारी-गा। पा- रहा।
बालबागो 5 10 R 102 ४ अच्चयसुत्तं । "तीहि, भिक्सवे, पम्मेहि समन्नागतो वालो दत्तन्यो । कतमेहि तीहि ? अच्चय अच्चयतो न पम्सति, अच्चय चयतो दिस्वा यथावन्म नप्पटिकरोति, परस्स खो पन अच्चय न्तस्म यथावम्म नपटिग्गाहाति । इमेहि खो, भिक्सवे, तीहि मेहि समन्नागतो बालो वेदितब्बो । "तोहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वेदितब्बो । मेहि तीहि ' अच्चय अच्चयतो पस्सति, अच्चय अञ्चयतो दिस्वा धम्म पटिकरोति, परस्स खो पन अच्चय देसेन्तस्स ययाधम्म पटि- पहाति । इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो दंतव्यो । तस्मातिह सिक्खितव" ति । ५ अयोनिसोसुत्तं । "तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो बालो इतब्बो । कतमेहि तीहि ? अयोनिसो पञ्ह कत्ता होति, अयोनियो ह विस्सज्जेता होति, परस्स खोपन योनिसो पञ्ह विस्सज्जित परि- डलेहि पदव्यन्जनहि' सिलिट्टेहि उपगतेहि नाभनुमोदिता होति । हि खो, भिक्खये, तीहि धम्मेहि समन्नागतो वालो वेदितव्यो । "तीहि, भिलवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वेदितव्यो । मिहि तीहि योनिसो पञ्ह कत्ता होति, योनिसो पन्ह विस्सज्जेता ते, परस्स खो पन योनिसो पन्ह विस्राज्जित परिमण्डलेहि पद- जनेहि मिलिट्टेहि उपगतेहि अब्भनुमोदिता होति । इमेहि खो, क्सवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वेदितव्यो । तस्मातिह विखतब्ब" ति। ६ अकुसलसुत्तं । “तीहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो वालो दतव्यो । कतमेहि तीहि ? अबुसलेन कायकम्मेन, अकुसलेन वची- मेन, अकुसलेन मनोकम्मेन । इमेहि खो, भिक्खये, तीहि घम्मेहि नागतो वालो वेदितव्यो । "तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वेदितव्यो । मेहि तीहि ? कुसलेन कायकम्मेन, कुसलेन वचीकम्मेन, बुसलेन कम्मेन । इमेहि खो, भिवखवे, तोहि धम्महि समन्नागतो पण्डितो दतव्यो । तस्मातिह सिक्खिनन्ब" ति । 15 20 R104 25 ? १ पदव जनहि-रा।
B 103 R 105 अगुत्तरनिकायो [३१७- ७ सावज्जसुत्तं । “तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो बालो वेदितब्बो । कतमेहि तीहि ? सावज्जेन कायकम्मेन, सावज्जेन वची- कम्मेन, सावज्जेन मनोकम्मेन पे० अनवज्जेन कायकम्मेन, अन- वजन वचीकम्मेन, अनवज्जेन मनोकम्मेन । तस्मातिह 5 सिक्खितब्ब" ति। ८ सन्याबज्झसुत्तं । "तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो बालो वेदितब्बो । कतमेहि तीहि ? सब्याबझेन' कायकम्मेन, सन्या- वज्झेन वचीकम्मेन, सब्याबज्झेन मनोकम्मेन पे० अब्यावज्झन काय- कम्मेन, अव्याबज्झेन वचीकम्मेन, अव्यावज्झेन मनोकम्मेन । इमेहि, 10 खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वेदितब्बो । "तस्मातिह, भिक्खवे, एव सिक्खितब्ब – 'येहि तीहि धम्मेहि समन्नागतो बालो वेदितब्बो ते तयो धम्मे अभिनिवज्जेत्वा, येहि तीहि घम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वेदितब्बो ते तयो धम्मे समादाय वत्तिस्सामा' ति । एव हि वो, भिक्खवे, सिरिखतब्ब" ति । ६ खतसुत्तं । “तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो बालो अव्यत्तो' असप्पुरिसो खत उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विझून, बहु च अपुञ्ज पसवति । कतमेहि तीहि । कायदुच्चरितेन, वचीदुच्चरितेन, मनोदुच्चरितेन । इमेहि खो, भिक्खये, तीहि धम्मेहि समन्नागतो वालो अव्यत्तो असप्पुरिसो खत उपहत अत्तान २० परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विळून, वहु च अपुजा पसवति । "तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो सणु- रिसो अक्सत अनुपहत अत्तान परिहरति, अनवज्जो न होति अननुवज्जो च विन्झून, बहु च पुञ्ज पसवति । कतमेहि तीहि ? कायसुचरितेन, 25 यचीसुचरितेन, मनोसुचरितेन । इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि रामनागतो पण्डितो वियत्तो मप्युरिसो अक्खत अनुपहत अत्तान परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विजून, बहु च पुज पसवती" ति। १० मलसुतं । “तीहि, भिक्सवे, धम्मेहि समनागतो त .. मले अप्पहाय ययाभत निक्सित्तो एव निरये। कतमेहि तीहि ? दुस्सीत १ सयापन -गा०, रयाः, समारन-रा०।२ प्रयतो - गोरा. 15 १७ 17] स्यकारवम्गो च होति, दुम्पील्यमल चम्म अप्पहीन होति, इस्सुकी च होनि, इस्लामल चम्स अप्पहीन होति, मन्चगे च होति, मच्छरमल चत्त अप्पहीन होति । इमेहि मो, भिक्सवे, तोहि पम्मेहि समन्नागतो इमे तयो मले अप्पहाय यथाभत निक्वित्तो एव निरये । "तीहि, भिक्पये, धम्मेहि समतागतो तयो मले पहाय ययामत । निविन्वत्तो एव सगे । क्नमेहि तीहि ? सोलवा च होति, दुस्सील्यमल चस्म पहीन होति , अनिम्मुकी व होति, इम्मामल चम्म पहीन होति, अमन्दरी च होनि, मन्टेग्मल चम्म पहीन होति । इमेहि सो, भिक्खवे, तोहि धम्मेहि समनागनो इमे तयो मले पहाय ययाभत निक्वित्तो एव सग्गे" ति। बालवम्गो पठमो। BIH - 10 तस्मुद्दान भय लस्खणचिन्ती च, अच्चय च अयोनिसो । अकुसल च सावज्ज, सन्याबन्झसत मल ति ।। R 106 २. रयकारवग्गो १ आतमुत्तं । "तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो जातो' मिक्सु बहुजनहिताय पटिपन्नो होति बहुजनदुक्खाय', बहुनो जनस्स अनत्याय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्सान । क्तमेहि तीहि अननुलोमिके 15 कायकम्मे ममादपति, अननुलोमिके वचीकम्मे समादति, अननुलोमि- के पम्मेसु समादपति । इमेहि खो, भिक्खये, तीहि पम्मेहि समभागतो जानो भिक्छ वहुजन हिताय पटिपन्नो होति वहुजनदुक्खाय, बहुनो जनस्स अनत्थाय अहिताय दुक्खाय देवमनुस्तान । "तीहि, भिक्खवे, घम्मेहि समन्नागतो जातो भिक्खु बहुजन- 20 हिताय पटिपनो होति बहुजनसुखाय, वहुनो जनस्स प्रत्याय हिताय सुखाय देवमनुस्सान । कतमेहि तीहि ? अनुलोमिके कायकम्मे समाद पेति, अनुलोमिके वचीकम्मे समादपेति, अनुलोगिफेसु धम्मेसु समाद- पैति । इमेहि खो, भिक्खने, तीहि धम्मेहि समन्नागतो जातो भिक्खु - १. भानका - सी०, स्या, रो०। २ बहुजनासुधाय - मो०, स्था०, रो। अ०१-१३ अगुत्तरनिकायो [३२१- बहुजनहिताय पटिपन्नो होति बहुजनसुखाय, वहुनो जनस्स प्रत्याय हिताय सुखाय देवमनुस्सान" ति । २ तारणीयसुत्तं । "तीणिमानि, भिक्खवे, रञ्नो सत्तियस्स मुद्धावसित्तस्स यावजीव सारणीयानि भवन्ति । कतमानि तीणि ? 5 यस्मि, भिक्खवे, पदेसे राजा खत्तियो मुद्धावसित्तो जातो होति । इद, भिक्खवे, पठम रओ खत्तियस्स मुद्धावसित्तस्स यावजीव सारणीय .105 होति । - R 107 "पुन च पर, भिक्खवे, यस्मि पदेसे गजा खत्तियो मुद्धावसित्तो होति । इद, भिक्खवे, दुतिय रओ खत्तियस्स मुद्धावसित्तस्स यावजीव 10 सारणीय होति । "पुन च पर, भिक्खवे, यस्मि पदेसे राजा सत्तियो मुद्धावसित्तो सङ्गाम अभिविजिनित्वा विजितसङ्गामो तमेव सङ्गामसीरा अज्झा- वसति । इद भिक्खवे, ततिय रञो खतियस्स मुद्धावसित्तस्स याव- जीव सारणीय होति । इमानि खो, भिक्खवे, तीणि रो खत्तियस्रा 15 मुद्धावसित्तस्स यावजीव सारणीयानि भवन्ति । “एवमेव खो, भिक्सवे, तीणिमागि भिक्सुस्स यावजीव सारणी- यानि भवन्ति । कतमानि तीगि ? यस्मि, भिक्सवे, पदेरो भिक्खु पेस- मस्सु अोहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारिय पव्यजितो होति । इद, भिक्सवे, पठम भिक्खुस्स यावजीव सारणीय होति । "पुन च पर, भिक्सवे, यस्मि पदेसे भिक्षु 'इद दुक्ख' ति यथा- भूत पगानाति, 'अय दुक्ख समुदयो' ति यथाभूत पजानाति, 'अय दुपख निरोधो' ति ययाभूत पजानाति, 'अय दुवरानिरोपगामिनी पटिपदा' ति ययाभूत पजानाति । इद, भिक्सवे, दुतिय भिक्शुस्स यायजीव सारणीय 23 होति। "पुन च पर, भिक्सवे, यस्मि पदेसे भिक्खु पासवान खया अनासव चैतोविमुत्ति पन्नाविमुत्ति दिडेय धम्मे सय अभिन्ना सच्चिरत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इद, भिवरसवे, ततिय भिषग्रस यावजीव सारणीय होति । इमानि सो, भिक्सवे, तौणि भिवपुरम 30 यावजीव सारणीयानि भवन्ती" ति। 20 १६-रा..
रपसारवगो १४ B. 106 5 R 108 25 ३. प्रासंतसुत्तं । "तयोमे, भिक्खवे, पुणला सन्तो संविज्ज- माना लोकस्मि । कतमे तयो ? निरासो, पारांसो, विगतासो । कतमो च, भिक्सवे पुग्गलो निरासो? इध, भिक्खवे, एकच्चों पुग्गलो नीचे कुले पच्चाजातो होति, चण्डालकुले वा वेनकुले वा नेसादकुले वा रथकारकुलै वा पुक्कुसकुले वा दलिद्दे अप्पन्नपानभोजने कसिरवृत्तिके, मत्य कसिरेन पासच्छादो लन्भति' । सो च होति दुबण्णो दुद्दसिको प्रोकोटिमको वहावाधों काणो वा कुणी वा खजो वा पक्खहतो वा, न लाभी अन्नस्स पानसरा वत्यस्स यानस्स मालागन्यविलेपनस्स सेय्या- यसयपदीपेय्यस्स । सो सुणाति - 'इत्यनामो फिर खत्तियो खत्तियेहि खत्तियाभिसेकेन अभिसित्तो' ति । तस्स न एव होति – 'कुदास्सु' नाम 10 मम पि खत्तिया खत्तियाभिसेकेन अभिसिञ्चिररान्ती' ति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, पुग्गलो निरासो। "कतमो च, भिक्खवे, पुगलो आसंसो? इध, भिवखवे, रजो खत्तिमस्स मुद्धावसित्तस्स जेट्टो पुतो होति आभिसेको अनभिसित्तो अचलप्पत्तों | सो सुणाति 'इत्यन्नामो किर खत्तियो खत्तियेहि खतियाभिसेकेन अभिसित्तो' ति । तस्स एवं होति -"कुदास्सु नाम ममं पि खत्तिया खत्तियाभिसकेन अभिसिञ्चिस्सन्ती' ति ! अयं वुच्चति, भिक्खवे, पुग्गलो आसंसो। "कतमो च, भिक्खवे, पुग्गलो विगतासो? इध, भिवखवे, राजा होति खत्तियो मुद्धावसित्तो । सो सुणाति - 'इत्यनामो किर खत्तियो 20 खत्तियेहि खत्तियाभिसेकेन अभिसित्तो' ति। तस्स न एवं होति - 'कुदास्सु नाम ममं पि खत्तिया खत्तियाभिसेकेन अभिसिञ्चिस्सन्ती' ति तं किस्स हेतु ? या हिस्स, भिक्खवे, पुब्बे अनभिसित्तस्स अभिसेकासासा' पटि- प्पस्सद्धा। अय वुच्चति, भिक्खवे, पुग्गलो विगतासो। इमे खो, भिक्खवे, तयो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । "एवमेव खो, भिक्खवे, तयो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना भिक्खूमु । कतम तयो ? निरासो, आसंसो, विगतासो । कतमो च, भिक्खवे, पुग्गलो निरासो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो दुस्सीलो होति पापवम्मो असुचि सङ्कस्सरसमाचारो पटिच्छन्नकम्मन्तो अस्समणो १. लमति - रो०।२. बह्वाबाघो-स्या, रो० । ३. कदास्तु - रया। ४. मचल- पत्ती - सी०, रो०। ५-५. अभिसका सास्स -स्या०, अभिरोकाया सास्स - सी०, रो। 25 2107 R 109 अगुतरनिकापो [३२३- समणपटिञ्चो अब्रह्मचारी ब्रह्मचारिपटिओ अन्तोपूति' अचम्सुतो कसम्बुजातो । सो सुणाति -- 'इत्थन्नामों किर भिक्खु आसवान खया अनासव चेतोविमुत्ति पनाविमुत्ति दिढेच धम्म सय अभिमा सच्छि- कत्वा उपसम्पज्ज विहरती' ति । तस्स न एव होति – 'कुदास्सु नाम 5 ग्रह पि आसवान खया अनासव चेतोविमुत्ति पनाविभुत्ति दिवेव धम्मे सय अभिमा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरिस्सामी' ति । अय वुच्चति, भिवखवे, पुग्गलो निरासो। "कतमो च, भिवखवे, पुग्गलो आससो? इध, भिवखवे, भिक्खु सोलवा होति कल्याणधम्मो । सो सुणाति - 'इत्यनामो किर भिक्षु 10 पासवान सया अनासव चेतोविमुत्ति पञाचिमुत्ति दिद्वैव धम्मे सय अभिज्ञा सच्छिवात्वा उपसम्पज्ज विहरती' ति । तस्म एव होति- 'युदास्सु नाम अह पि आमवान खया अनाराव चेतोविमुत्ति पञ्चा- विमुक्ति दिट्टेव धम्मे सय अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विह- रिस्सामी' ति । अय वुच्चति, भिक्खवे, पुग्गलो आससो। "कतमो च, भिक्सवे, पुग्गलो विगतासो? इध, भिक्सवे, भिक्खु अरह होति खोणासवो। सो सुणाति - 'इत्यनामो फिर भिक्सु पासवान सया अनासव चेतोविमुत्ति पनाविमुत्ति दिद्वेव धम्मे सय अभि- जा सच्छिपत्वा उपसम्पज्ज विहरती' ति । तस्स न एव होति - 'कुदास्सु नाम अह पि पासवान सया पे० सच्छिक्त्वा उपसम्पज्ज 20 विहरिस्सामी ति ' त किस्स हेतु ? या हिस्स, भिक्खये, पुने अविमुत्तस्रा चिमुत्तासा सा' पटिप्पस्सद्धा। अययुच्चति, भिक्सवे, पुग्गलो विगतासो । इमें पो, भिक्सवे, त्यो पुग्गला सन्तो सविज्जमाना भिक्खूसू" ति । ४ चक्रवत्तिसुत्त । “यो पि सो, भिक्सवे, राजा चक्रपत्ती पम्मिो धम्मराजा सो पि न अराजक चक वत्तेती" ति । एव युत्ते " प्रभातरो भिपसु भगवन्त एतदवोच - "यो पन, भन्ते, रत्र्यो नपर- यत्तिग धम्भिवम धम्मरो राजा" ति ? "धम्मो, भिवयू," ति भगया अयोच - "इघ, भिषा, राजा पवस्वती धम्मिको धम्मराजा धम्मयेय निस्माय धम्म सयरोन्तो घम्म गर परोन्तो धम्म अपचाय- गानो धम्मदगो पम्मनु पामाधिपतेय्यो पन्मिय रपसावरणगुत्ति सवि- १ गती - ए.।३ सापामा-- रा.। 15 "103 ३ भाग्म-गौमारो..
R110 ३२४] रथकारवग्गो 38204 १०१ दहति अन्तोजनस्मि । पुन च पर, भिक्खु, राजा चक्रवत्ती धम्मिको धम्मराजा धम्मयव निस्साय धम्म सक्करोन्तो धम्म गरु करोन्तो धम्म अपचायमानो धम्मद्धजो धम्मकेतु धम्माधिपतेय्यो धम्मिक रवसावरण- गुत्ति सविदहति खत्तियेमु, अनुयन्तेसु', वलकायॉम, ब्राह्मणगहपतिकेसु, नेगमजानपदेसु, समणब्राह्मणेसु, मिगपतीसु । स खो सो भिक्खु राजा । चक्कवत्ती धम्मिको धम्मराजा धम्मयेव निस्साय धम्म सक्करोन्तो धम्म गरु करोन्ती धम्मं अपचायमानो धम्मद्धजो धम्मकेतु धम्माधि- पतेय्यो धम्मिक रक्खावरणगुत्ति सविदहित्वा अन्तोजनस्मि, धम्मिक रखावरणगुत्ति सविदहित्वा खत्तियेसु, अनुयन्तेसु, बलकायस्मि, ब्राह्मण- गहपतिकेसु, नेगमजानपदेसु, समणग्राह्मणेसू, मिगपवसीसु, धम्मेनैव 10 चक्क वत्तेति । त होति चक्क अप्पटिवत्तिय केनचि मनुस्तभूतेन पच्च- स्थिकेन पाणिना । "एवमेव खो, भिक्खु, तथागतो अरह सम्मासम्वुद्धो धम्मिको धम्मराजा धम्मयेव निस्साय धम्म सक्करोन्तो धम्म गरु करोन्तो धम्म अपचायमानो धम्मद्धजो धम्मकेतु धम्माधिपतेय्यो धम्मिक खखावरण- 15 गुत्ति सविदहति कायकम्मस्मि – 'एवरूप कायकम्म सेवितब्ब, एवरूप कायकम्म न सेवितब ति । "पुन च पर, भिक्खु, तथागतो अरह सम्मासम्वुद्धो धम्मिको धम्मराजा धम्मयेव निस्साय धम्म सक्करोन्तो धम्म गर करोन्तो धम्म अपचायमानो धम्गजो धम्गकेतु धम्माधिपतेय्यो धम्मिक रक्खावरण- 20 गुत्ति सविदहति वचीकम्मस्मि – 'एवरूप वचीकम्म सेवितव्य, एवरूप वचीकम्म न सेवितव्य' ति पे० मनोरुम्मास्मि - 'एवस्प मनोकम्म सेवितन्त्र, एवस्प मनोकम्म न सेवितव्य' ति । "स खो सो, भिक्खु, तथागतो अरह सम्मासम्बुद्धो धम्मिको धम्मराजा धम्मयेव निस्साय धम्म सक्करोन्तो धम्म गर करोन्तो धम्म 25 अपचायमानो धम्मद्धजो धम्मकेतु धम्माधिपतेय्यो धम्मिक रवसावरण- गुत्ति सविदहित्वा कायकम्मस्मि, धम्मिक पखावरणगुत्ति सविदहित्या वचीकम्मस्मि, धम्मिक रक्सावरणगुत्ति सविदहित्वा मनोकम्मस्मि, धम्मनेव अनुत्तर धम्मचक्क पवत्तेति । त होति चक्क अप्पटिवत्तिय - B109 । अनुयुत्तेसु - सी, रो।
JII मडगुतरनिकायो [३२४- समणेन वा ब्राह्मणेन वा देवेन वा मारेन वा ब्रह्मना वा केनचि वा लोकस्मि" ति। ५ सचेतनसुत्तं । एक समय भगवा वाराणसिय विहरति इसि- पतने मिगदायै । तन खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्खयो" ति । 5 "भदन्ते" तिते भिवसू भगवतो पच्चस्सोसु । भगवा एतदवोच - "भूत- पुव्व, भिवसवे, राजा अहोसि सचेतनो' नाम । अथ खो, भिवखवे, राणा सचेतनो रथकार आमन्तसि - 'इतो मे, सम्म रथकार, छन्न मासान अच्चयेन सङ्गामो भविस्सति । सक्खिस्रासि' मे, सम्म रथयार, नव चकवयुग पातु' ति ? 'सक्कोमि देवा' ति खो, भिवखवे, रथकारो रओ 10 सचेतनस्स पच्चर सोसि । अथ खो, भिक्खवे, रथकारो छहि मासेहि छारत्तूनहि एप चाय निट्ठापेसि । अथ खो, भिक्खवे, राजा सचेतनो रथवार अामन्तेसि – 'इतो मे, सम्म रथकार, छन्न दिवसान अच्चयेन राङ्गामो भयिरसति, निहित नव चक्कयुग' ति ? 'इमेहि खो, देव, धहि मासेहि छारत्तूनेहि एक चक्क निद्वित' 1s ति। 'सरिखस्ससि पन में, सम्म रथकार, इमेहि यहि दिवसेहि दुतिय चाप निट्ठापेतु' ति ? 'सपकोमि देवा' ति खो, भिवरावे, रथकारो छहि दियसेहि दुतिय चयर निट्ठापत्या नव चयययुग प्रादाय येन राजा सचेतनो तेनुपसमि, उपसमित्वा राजान सचेतन एतदवोच - 'इद रो, देप, २० नय नपायुग निट्ठित' ति । 'यञ्च ते इद, सम्म रथयार, चक्र छहि माहि निहित चारतू- नेहि यञ्च ते इद पर छहि दिवसेहि निद्वित, इमेस पिं नानाारण नेसाह' पिश्चि नानापरण पस्सामी' ति । 'प्रत्येस, देव, नानापरण । पस्सतु देवो नानापरण' ति । "अय गो, भिापर्व, रथयारो य त चपप घहि दिवसेहि निहित त पपत्तेमि। त पर्यात्तत समान यावतिका अभिसद्वारस्स गति तातिा गन्या गिहालायित्वा भूमिय पपति । य पन त चपर यहि मारोहि निट्टिा पारत्तूहि त पक्रोसि । त पपत्तित समान यावतिरा अभि- महाररस गति तातिर गन्त्या अवसाहत मम्मे गट्टासि । पा -1 गी.रसा-रो.1२ रास्तमि 7 0.110 25 RI गी. रसा., . - रयकारदागो १०३ 'को नु खो, सम्म रथयार, हेतु को पन्चयो यमिद चक्क छहि दिवसेहि निहित त पवत्तित समान यावतिका अभिसङ्घारम्स गति ताव- तिक गन्त्वा चिङगुलायित्वा भूमिय पपति' को पन, सम्म रथकार, हेतु को पच्चयो यमिद चक्क छहि माहि निद्रित छारतूनहि त पत्तित समान यावतिका अभिसवात्स्स गति तावतिक गन्त्या अक्साहत मञ्जे 5 अट्ठासी' ति? 'यमिद, देव, चक्क छहि दिवसेहि निहित तस्म नेमि पि सवङ्का सदोसा सकमावा, मरा पि सवड्डा सदोसा सकसावा, नाभि पि सदद्धा सदोसा राकमावा । त नेमिया पि सवकत्ता सदोसत्ता समसावत्ता, अरान पि सवद्धता सदोसत्ता सकसावत्ता, नाभिया पि सवङ्कत्ता सदोसत्ता 10 सकसावत्ता पवत्तित ममान यावतिका अभिसवारस्स गति तावतिक गन्त्वा चिगुलायित्वा भूमिय पपति । य पन त, देव, चक्क छहि मासेहि निहित छारतूनहि तस्स नेमि पि अववा अदोसा असावा, अरा पि अवदा अदोसा अकसावा, नाभि' पि अवज्ञा अदोसा अकसावा । त नेमिया पि अयकता अदोसत्ता अकसावत्ता, अरान पि अवश्ता अदो- 15 सत्ता अकसावत्ता, नाभिया पि अवकता अदोसत्ता अकसावत्ता पवत्तित समान यावतिका अभिसवारस गति तावतिक गन्त्वा अक्खाहत मन्ने अट्ठासी' ति । "सिया सो पन, भिक्सवे, तुम्हाय एवमस्स तेन समयेन सो रथकारी अहोसी' ति । न खो पनेत, भिक्सवे, एव 20 दद्वब्द । ग्रह तेन समयेन सो रथकारो अहोसि । तदाह भिवरावे, कुसलो दारुपकान दारदोसान दास्कसावान । एतरहि सो पनाह, भिखत्रे, अरह सम्मासम्बुद्धो कुसलो कायवद्वान कायदोसान काय- कसावान, मुसलो वचीयवान वचीदोसान वचीकमायान, कुसलो मनो. बहान मनोदोसान मनोकसावान । यस्स कम्मचि, भिवावे, भिक्युस्म 23 या भिक्युनिया वा वायवो अप्पहीनो पायदोसो कायकमावो, वचीपदो अप्पहीनो वचीदोमो वचीवसायो, मनोववो अप्पहीनो मनोदोसी मनो- क्सावो, एव पपतिता ते, भिक्सवे, इगस्मा धम्मविनया, सेय्यथापि त चक्र बहि दिवसेहि निहित । 'प्रजो नून B1 R113 नाभी-रो।२ तदा पनाह - मो०, रा.
10 प्रदगुत्तरनिकायो [३२५- "यस्स कस्सचि, भिक्खवे, भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा काय- वड्वो पहीनो कायदोसो कायकसावो, वचीवको पहीनो वचीदोसो वची- कसावो, मनोवदो पहीनो मनोदोसो मनोकसावो, एव पतिट्ठिता ते, भिक्खवे, इमस्मि धम्मविनये, सेय्यथापि त चक्क छहि मासेहि निहित 5 छारत्तूनेहि । "तस्मातिह, भिक्खवे, एव सिक्खितव्व – 'कायवड् पजहिस्साम कायदोस कायकरााव, वचीवङ्क पहिस्साम वचीदोस वचीकसाव, मनो- वत्र पजहिस्साम मनोदोस मनोकसाव' ति । एव हि वो, भिक्खवे, सिक्खितब्ब" ति। ६ अपण्णकसुत्त । "तीहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अपण्णकपटिपद' पटिपन्नो होति, योनि चस्स आरद्धा होति पासवान खयाय । कतमेहि तीहि ? इध, भिक्खवे, भिवग्वु इन्द्रियेसु गुत्तद्वारो होति, भोजने मत्त होति, जागरियमनुयुत्तो होति । "कथ च, भिवखवे, भिक्खु इन्द्रियेसु गुत्तद्वारो होति ? इध, 15 भिक्सवे, भिक्खु चक्खुना रूप दिस्वा न निमित्तग्गाही होति नानुव्यञ्ज- नग्गाही । यत्वाधिकरणमेन' चक्सुन्द्रिय असवुत विहरन्त अभिज्झा- दोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्यु तस्स सवराय पटिपज्जति, रक्सति चक्सुन्द्रिय, चक्सुन्द्रिये सवर आपज्जति । सोतेन सद्द सुत्वा घानेन गन्ध पायित्वा जिव्हाय रस सायित्वा कायेन फोटु व 20 फुरित्या मनसा धम्म विज्ञाय न निमित्तग्गाही होति नानुव्यञ्ज नगाही । यत्वाधिकरणमेन मनिन्द्रिय अरावुत विहरन्त अभिज्जा. दोमनस्मा पापया असला धम्मा अन्वास्रावय्यु तस्स सवराय पटि- पज्जति, रक्सति मनिन्द्रिय, मनिन्द्रिये सवर आपन्जति । एव सो, भिपवे, भिक्यु इन्द्रियेमु गुत्तद्वारो होति । "क्य च, भिक्यवे, भिक्षु भोजने मत्तलू होति भिपरपे, भिक्षु पटिससा योनिमो आहार आहारेति - 'नेच दवाय न मदाय न मण्डनाय न विभूमनाय, यायदेव इमस्स वायरस ठितिया पापनाय विस्नूिपतिया' ब्रह्मरियानुग्गहाय, इति पुराण च वेदन पटिरवामि', नव नवेदन न उप्पादेम्मामि, यात्रा च में भविस्तति १ पास-गा., . सगभिारणमन - सी०।३ मिति - स. पम्पिदामि B112 R.IN ? रिसा १०५ ? ३२८] रपकारवग्यो अनवज्जता च फामुविहारो चा' ति । एव खो, भिक्खवे, भिक्षु भोजने मत्तन्नू होति । "कय च, भिक्खवे, भिक्खु जागरिय अनुयुत्तो होति भिक्सवे, भिक्षु दिवस चमेन निसज्जाय आवरणीयेहि धम्मेहि चित्त परिमोवेति, रत्तिया पठम याम चड्वमेन निसज्जाय आवरणीयेहि' 5 धम्मेहि चित्त परिसोघेति, रत्तिया मज्झिम याम दक्षिणेन पस्सेन सीहसेय्य कप्पेति पादे पाद अच्चाधाय सतो सम्पजानो उट्ठानगन्न मनसि करित्या, रत्तिया पच्छिम याम पच्चट्ठाय चमेन निसज्जाय आवरणग्येहि धम्मेहि चित्त परिसोवेति । एव खो, भिक्सवे, भिक्खु जागरिय अनुयुत्तो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि वम्मेहि नमना- 10 गतो भिक्खु अपण्णकपटिपद पटिपन्नो होति, योनि चस्म प्रारद्धा' होति आसवान खयाया" ति । ७ अत्तच्याबाधसुत्त । “तयोमे, भिवतवे, धम्मा अत्तव्या- बाधाय पि सवत्तन्ति, परव्याबाधाय पि सवत्तन्ति, उभयच्याबाधाय पि संवत्तन्ति । कतमे तयो ? कायदुच्चरित, वचोदुच्चरित, मनोदुच्च- 15 रित । इमे खो, भिक्खवे, तयो धम्मा अत्तन्यावाघाय पि सवत्तन्ति, परव्याबाधाय पि सवत्तन्ति, उभयव्यावाधाय पि सवत्तन्ति । तयोमे, भिक्खवे, पम्मा नेवतव्यावाधाय पि सवत्तन्ति, न परव्याबाधाय पि सवत्तन्ति, न उभयच्याबाधाय पि सवत्तन्ति । कतम तयो' वाय- सुचरित, वीसुचरित, मनोसुचरित । इमे सो, भिक्सवे, तयो घम्मा 20 नेवत्तव्यावावाय पि सवत्तन्ति, न परव्यावाघाय पि मवत्तन्ति, न उभय- न्यावाधाय पि सबत्तन्ती" ति । ८ देवलोकसुत्त। "मचे वो, भिक्सवे, अजतिथिया परि. वाजवा एव पुच्छेय्यु - 'देवलोकूपपत्तिया, पावुतो, समणे' गान' ब्रह्मचरिय बुरसथा' ति ? ननु तुम्हे, भिस्खवे, एव पुट्ठा अट्टीयेय्यार हरायेय्याथ जिगुच्छेय्याया" ति ? “एव, भन्ते"। "इति किर तुम्हे, भिक्ववे, दिन आयुना अट्टीयथ हरायय जिगुच्छय, दिव्येन वर्णन दिव्वेन मुखेन दिव्येन यसेन दिव्येनाधि- १ भादम्पिहि - स्वा० । २ पारदा - रा०।३ मा पोनुमो-स्या.. B113 R.115 25 रा.। ०१-१४ अडगुत्तरनिकायो [३२८० पतेय्येन अट्टीयथ हायथ जिगुच्छथ , पर्गव खो पन, भिक्खवे, तुम्हेहि कायदुच्चरितेन अट्टीयितब्ब हरायितब्ब जिगुच्छितब्ब, वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन अट्टीयितब्ब हायितब्ब जिगुच्छितब्ब" ति । ६ पठमपापणिकसुत्तं । “तोहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो 5 पापणिको अभब्बो अनधिगत वा भोग अधिगन्तु, अधिगत वा भोग फाति' कात' । कतमेहि तीहि ? इध, भिक्खवे, पापणिको पुब्बण्ह समय न सक्कच्च कम्मन्त अधिट्टाति, मज्झन्हिकसमय' न सक्कच्च कम्मन्त अधिट्टाति, सायन्हसमय न सक्कच्च कम्मन्त अधिट्ठाति । इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि अङ्गेहि समन्नागतो पापणिको अभब्बो अनधिगत 10 वा भोग अधिगन्त, अधिगत वा भोग फाति वातु । "एवमेव खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिवखु अभव्वो अनधिगत वा कुसल धम्म अधिगन्तु, अधिगत वा कुसल धम्म फाति कातु । कतमेहि तीहि ? इध, भिक्खवे, भिक्खु पुब्बण्हसमय न सक्कच्च समाधिनिमित्त अधिट्ठाति, मज्झन्हिकसमय न सक्कच्च समाधिनिमित्त 15 अधिट्टाति, सायन्हसमय न सक्कच्च समाधिनिमित्त अधिट्ठाति । इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अभब्बो अनधिगत वा कुसल धम्म अधिगन्तु अधिगत वा कुसल धम्म फाति कातु । "तीहि, भिक्सवे, अङ्गेहि समन्नागतो पापणको भब्बो अनधिगत वा भोग अधिगन्तु, अधिगत वा भोग फाति कातु । कतमेहि तीहि 20 इध, भिक्खवे, पापणिको पुटवण्हसमय सक्कच्च कम्मन्त अधिट्ठाति, मज्झन्हिकसमय पे० सायन्हसमय सक्कच्च कम्मन्त अधिट्ठाति । इमेहि खो, भिक्खये, तोहि अङ्गहि समन्नागतो पापणियो भन्यो अनविगत या भोग अधिगन्तु, अधिगत या भोग फाति कातु । "एवमेव सो, भिक्सवे, तीहि धम्मेहि रामन्नागतो भिक्षु 23 भयो अनधिगत या कुसल धम्म अधिगन्तु, अधिगत वा दुसल धम्म फाति कातु । यतमेहि तीहि इध, भिक्सवे, भिक्षु पुब्बण्हसमय सक्रच्च समाधिनिमित्त अधिट्ठाति, मज्ज्ञन्हिक्समय पे० सायन्ह समय सक्कच्च समाधिनिमित्त अधिट्टाति । इमेहि खो, भिक्सवे, तीहि १-१ तिवत्तु - सी० फातिमातु - स्या०, रो० । २ मन्तिपसमय - शोक स्या, रो०1३ सायम्ह - सी०, स्याः, रो॥ B 114 R 11G ? ?
१०७ R 117 ३२१०] रयकारवमो धमेहि समन्नागतो भिक्खु भब्बो अनधिगत वा कुसल धम्म अधिगन्तु, अधिगत वा कुसल घम्म फाति कातु" ति । १० दुतियपापणिफसुत्तं । "तीहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्ना- गतो पाणिनो नचिरस्मेव महत्त वेपुल्लत्त पापुणाति भोगेसु । क्तमेहि तीहि । इध, भिक्ववे, पापणिको चक्खुमा च होति पिघुरो च निम्सय- 5 सम्पन्नो च । कय च, भिक्खवे, पापणिको चक्खुमा होति ? इध, भिक्खये, पापणिको पणिय जानाति – 'इद पणिय एव कीत, एव विक्कयमान, एत्तक मूल भविस्सति, एत्तको उदयो ति । एव खो, भिक्खवे, पापणियों चक्खुमा होति। "कथ च, भिक्खवे, पापणिको विधुरो होति ? इच, भिक्खवे, 10 पापणिको कुसलो होति पणिय केतु च विकेतु च 1 एव खो, भिवग्ववे, पापणिको विधुरो होति । "कथ च, भिक्खवे, पापणिको निस्मयसम्पन्नो होति ? भिक्खये, पापणिक' ये ते गहपती वा गहपतिपुत्ता वा अड्डा महीना महाभोगा ते एव जानन्ति – 'अय खो भव पापणिको चक्खुमा विधुरो 13 च पटिवलो पुत्तदार च पोरोत, अम्हाक च कालेन काल अनुप्पदातु' ति । ते न भोगेहि निपतन्ति' ~ 'इतो, सम्म पापणिक, भोगे करित्वा' पुत्तदार व पोसेहि, अम्हाक च कालेन वाल अनुपदेही ति । एव खो, भिक्सवे, पापणिको निस्सयसम्पनो होति । इमेहि सो, भिक्सवे, तीहि अङ्गेहि समन्नागतो पापणिको नचिरस्सेव महत्त' वैपुल्लत्त पापुणाति 20 भोगे। "एवमेव सो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समनागतो भिक्खु न चिरस्सेव महत्त वेपुल्लत पापुणाति कुसलेनु धम्मेनु । क्तमेहि तीहि । इथ, भिक्खचे, भिक्खु चक्तुमा च होति विघुरो च निम्सयसम्पनी च । स्थ च, भिक्सवे, भिक्खु चक्खुमा होति? इथ, भिक्खवे, भिक्षु इद 25 दुक्व' ति यथाभूत पजानाति, अय दुक्ससमुदयो' ति यथाभूत पजानाति, 'अय दुक्खनिरोधो' ति यथाभूत पजानाति, 'अय दुवनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूत पजानाति । एव खो, भिक्सवे, भिक्सु चक्खुमा होति । १ पापभिरो-मी., स्पा० रो०।२ तेन-सी- सा, रो।३निपति- ०।४ हरिया - स्या०, सी011 महन्दत- सी., रोः । B 115 १०८ 5 अडगुत्तरनिकायो [३२१७. "कथ च, भिक्खवे, भिक्खु विधुरो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु आरविरियो विहरति अकुमलान धम्मान पहानाय, कुसलान धम्मान उपसम्पदाय, थामवा दन्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो कुसलेसु धम्मसु । एव खो, भिक्खवे, भिक्खु विधुरो होति । "कथ च, भिक्सवे, भिक्खु निस्सयसम्पन्नो होति ? इध, भिक्खवे, भिक्खु ये ते भिक्खू वहुस्सुता आगतागमा धम्मधरा विनयधरा मातिकाधरा ते कालेन काल उपसमित्वा परिपुच्छति परिपञ्हति- 'इद, भन्ते, कय, इमस्स को अस्थो ति? तस्स ते प्रायस्मन्तो अविवट चेव विवरन्ति, अनुत्तानीकत च उत्तानीकरोन्ति, अनेकविहितेसु च करवा- 10 ठानियेसु धम्मेसु कस पटिविनोदेन्ति । एव खो, भिवखवे, भिक्खु निस्सयसम्पन्नो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो नचिरस्सेव महत्त वेपुरलत्त पापुणाति कुसलेसु धम्मेसू” ति । पठमभाणवारो निहितो। रथकारवग्गो दुतियो । तस्सुद्दानं जातो सारणीयो' भिवखु, चक्कवत्ती सचेतनो । अपण्णकत्ता देवो च, दुवे' पापणियेन चा ति ।। R 118 D1G 15 ३. पुग्गलवग्गो १ समिसुत्तं । एव मे सुत । एक समय भगवा सावत्यिम विहरति जेतवने अनाथपिण्डिक्स्स प्राराम 1 अथ खो आयस्मा च समिद्धो पायस्मा च महाकोट्ठिको येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्घमिसु, उपसमित्वा प्रायस्मता सारिपुत्तेन सद्धि सम्मोदिसु । सम्मोदनीय मथ सारणीय वीतिसारेत्या एकमन्त निसीदिसु । एकमन्त निसिग्न 20 यो मायस्मन्त समिद्ध आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच "तयोमे, प्रावुसो गमिद्ध, पुग्गला सन्नो सविज्जमाना लोमि। गनम तयो ? पायमपित, दिद्विपत्तो, माविमुत्तो। इमे सो, प्रायुसो, खानिग - रसा., सरहानीयेगु -रो० । २ सरपीयो -या। 13- स.।४ गारिटी - सीक, सा, रो।।
2 B |17 ? R 119 ३३१] पुगिलवग्गो तयो पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि । इमेस, आवुसो, तिण्ण पुग्गलान कतमो ते पुग्गलो खमति अभिक्कन्ततरो चपणीततरो चा"ति? "तयोमे, भावुसो सारिपुत्त, पुगला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि । कनमें तयो ? कायसविख, दिटुिप्पत्तो, सद्धाविमुत्तो । इमे खों, आवुसो, तयो पुगला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि । इमेस, 5 अावुसो, तिण्ण पुग्गलान वाय पुग्गलो राक्षाविमुत्तो, अय में पुग्गलो खमति इमेस तिण्ण पुग्गलान अभिवकन्ततरो च पणीततरो च । त किस्स हेतु ? इमस्स, आवुसो, पुग्गलस्स सद्धिन्द्रिय अधिमत्त" ति । अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो आयस्मन्त महाकोटिक एतदवोच- "तयोमे, भावुसो कोट्टिा', पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि । 10 कतम तयो ? कायसक्खि, दिटिप्पत्तो, सद्धाविमुत्तो। इमे खो, मावुसो, तयो पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि । इमेस, आवुसो, तिषण पुरगलान कतमो ते पुग्गलो खमति अभिक्क्न्ततरो च पणीततरो चा" ति? "तयोमे, आवुसो सारिपुत्त, पुग्गला सन्तो सविज्जमाना 15 लोकस्मि । कतमे तयो ? वायसविख, दिटिप्पत्तो, सदाविमुत्तो । इमे खो, लावुसो, तयो पुग्गला सन्तो राविज्जमाना लोकस्मि । इमेस, प्रासो, तिण्ण पुग्गलान य्वाय पुग्गलो कायसविख, अय में पुग्गलो समति इमेस तिग्ण पुग्गलान अभिक्कन्ततरो च पणीततगे च । त किस्स हेतु ? इमस्स, आवुसो, पुग्गलस्स समाधिन्द्रिय अधिमत्त" ति । अथ खो आयस्मा महायोट्टियो प्रायस्मन्त सारिपुत्त एतदवोच- "तयोमे, आवुसो सारिपुत्त, पुग्गला सन्तो विज्जमाना लोकस्मि । कतम तयो? कायसक्ति, दिटिप्पत्तो, सद्धाविमुत्तो। इमे खो, आवुसो, तयो पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि । इमेस, यावुसो, तिष्ण पुगलान कतमो ते पुग्गलो खमति अभिवान्ततरो त्र पणीततरो 25 चा" ति? "तयोमे, श्रावुसो कोटिक, पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि । कतमे तयो ? कायसक्सि, दिटिप्पत्तो, सद्धाविमुत्तो । इमे खो, यावुसो, तयो पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि । इमेस, श्रावुसो, तिण्ण पुग्गलान य्याय पुग्गलो दिटिप्पत्तो, अय मे पुग्गलो खमति 30 । कोट्ठिर - सी, स्या, रो। . 20 .
5 118 120 अडगुत्तरनिकायो [३.३ १- इमेसं तिण्णं पुग्गलानं अभिक्कन्ततरो च पणीततरो च । तं किस्स हेतु ? इमस्स, पावुसो, पुग्गलस्स पञ्जिन्द्रियं अधिमत्तं" ति । अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो आयस्मन्तं च समिद्धं प्रायस्मन्तं च महाकोट्ठिकः एतदवोच - "व्याकतं खो, ग्रावुसो, अम्हेहि सब्बेहेव यथासक पटिभानं । प्रायामावुसो, येन भगवा तेनुपसङ्घमिस्साम; उपसवामित्वा भगवतो एतमत्थं पारोस्साम । यथा नो भगवा व्या- करिस्सति तथा न धारेस्सामा" ति । "एवमावुसो" ति खो प्रायस्गा च समिद्धो आयस्मा च महाकोट्ठिको प्रायस्मतो सारिपुत्तस्स पच्च- स्सोसु । अथ खो प्रायस्मा च सारिपुत्तो आयस्मा च समिद्धो आयस्मा 10 च महाकोट्टिको येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिनु । एकमन्तं निशिन्नो खो प्रायस्मा सारिपुत्तो यावतको अहोसि पायस्मता च समिद्धेन आयस्मता च महा- कोटिकेन सद्धि कथासल्लापो तं सब्बं भगवतो आरोसि । "न ख्येत्य, सारिपुत्त, सुकरं एकसेन व्याकातुं - 'अयं इमेसं 15 तिणं पुग्गलानं अशिक्कन्ततरो च पणीततरो चा' ति । ठानं हेतं, सारिपुत्त, विज्जति, वायं पुग्गलो सद्धाविमुत्तो स्वास्स' अरहत्ताय पटिपन्नो, वाय पुग्गलो कायसक्खि स्वास्स सकदागामी वा अनागामी वा, यो चायं गुग्गलो दिटिप्पत्तो सोपम्स सकदागामी वा अनागामी वा । "न स्वेत्य, सारिपुत्त, सुकरं एकसेन व्याकातु २० तिष्णं पुग्गलानं अभिक्कन्ततरो च पणीततरो चा' ति । ठानं हेतं, सारि- पुत्त, विज्जति य्वायं पुग्गलो कायसविख स्वास्स अरहत्ताय पटिपन्नो, ग्वायं पुग्गलो सद्धाविमुत्तो स्वास्स सकदागामी वा अनागामी वा, यो चायं पुग्गलो दिटिप्पत्तो सोपस्स सकदागामी या अनागामी वा । "न स्येत्य, सारिपुत्त, सुकरं एकसेन व्याकातुं - 'अयं इमेस २७ तिण्णं पुग्गलानं अभिवकन्ततरो च पणीततरो चा' ति । ठानं हेतं, सारि- पुत, यिज्जति प्यायं पुग्गलो दिटिप्पत्तो स्वास्स अरहत्ताय पटिपनो, ग्वायं पुग्गलो साविमुत्तो स्वास्स सकदागामी वा अनागामी वा, मो चायं पुग्गलो कायसरिस सोपस्स सकदागामी वा अनागामी वा । "न रवेत्य, मारिपुत्त, सुकरं एकसेन व्याकातुं - 'अयं इमेसं 10 तिनं पुग्णलानं अभियन्ततरो च पणीततरो ना" ति । स्था, रा 'अयं इमेस - R 121 । 119 10 ३३२] पुग्गलवग्गो २ गिलानमुत्त । "तयोमे, भिक्सवे, गिलाना सन्तो सविज्ज- माना लोकस्मि । कतमे तयो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो गिलानो लभन्तो वा सप्पायानि भोजनानि अलभन्तो वा सप्पायानि भोजनानि, लभन्तो वा सप्पायानि सज्जानि अलभन्तो वा सप्पायानि भेसज्जानि, लभन्तो वा पतिरप' उपट्ठाक अलभन्तो वा पतिरूप उपट्ठाक नेव 5 वुट्ठाति तम्हा आवाधा। "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो गिलानो लभन्तो वा सप्पायानि भोजनानि अलभन्तो वा सप्यायानि भोजनानि, लभन्तो वा सप्पायानि भेसज्जानि अलभन्तो वा सप्पायानि भेसज्जानि, लभन्तो वा पतिस्प उपट्ठाक अलभन्तो वा पतिस्प उपट्ठाक बुट्ठाति तम्हा आवाघा । "इध पन, भिक्खवे, एकन्चो गिलानो लभन्तो व सप्पायानि भोजनानि नों अलभन्तो, लभन्तो व राप्पायानि भेसज्जानि नो अलभन्तो, लभन्तो व पतिर प उपट्ठाक नो अलभन्तो युट्ठाति तम्हा आवाधा। "तन, भिक्खवे, वाय गिलानो लभन्तो व सप्पामानि भोज- नानि नो अलभन्तो, लभन्तो व सप्पायानि भेसज्जानि नो अलभन्तो, 15 लभन्तो व पतिस्प उपट्ठाक नो अलभन्तो वुट्ठात्ति तम्हा आवाध', इम खो, भिवखवे, गिलान पटिच्च गिलानभत्त अनुज्ञात गिलानभेसज्ज अनुज्ञात गिलानुपट्ठाको अनुज्ञातो । इम च पन, भिवग्ववे, गिलान पटिच्च अञ पि गिलाना उपट्ठातव्या । इमे खो, भिक्खवे, तयो गिलाना सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि । "एवमेव सो, भिक्खवे, तयोमे गिलानूपमा पुग्गला सन्तो मुविजमारा लोकस्मि । कतम तयो ? इध, भिक्खये, एकच्चो पुग्गलो लभन्तो या तथागत दस्सनाय अलभन्तो या तथागत दस्सनाय, लभन्तो वा तथागतप्पवेदित धम्मविनय सवनाय अलभन्तो वा तथागतप्पवेदित धम्मविनय सवनाय नेव प्रोक्वामति नियाम कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्त । "श्थ, पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो लभन्तो वा तथागत दस्सनाय अलभन्तो वा तथागत दस्सनाय, लभन्तो वा तथागतप्पवेदित धम्मविनय सबनाय अलभन्तो वा तथागतप्पवेदित धम्मबिनय सवनाय प्रोक्कमति नियाम कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्त । 20 25 १ पटिरूप स्वा०, रो।
0 120 R 122 अडगुत्तरनिकायो [३३२- "इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो लभन्तो व तथागत दस्सनाय नो अलभन्तो, लभन्ती व तथागतप्पवेदित धम्मविनय सवनाय नो अलभन्तो प्रोक्कमति नियाम कुसले धामेसु सम्मत्त । "तन, भिक्खव, य्वाय पुग्गलो लभन्तो व तथागत दस्सनाय 5 नो अलभन्तो, लभन्तो व तथागतप्पवेदित धम्मविनय सवनाय नो अलभन्तो प्रोकर्मात नियाम कुसलेसु धम्मेसु सम्मत्त, इम खो भिक्खवे, पुग्गल पटिच्च धम्मदेसना अनुज्ञाता । इम च पन, भिक्खर्व, पुग्गल पटिच्च अञ्जेस पि धम्मो देसेतब्बो । "इमे खो, भिक्खवे, तयो गिलानूपमा पुगगला सन्तो सविज्ज- 10 माना लोकस्मि" ति। ३ सद्धारसुत । "तयोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो सविज्ज माना लोकस्मि । कतमे तयो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सव्या- वज्झ' कायसवार अभिसरगेति, राव्यावज्झ वचीसङ्खार अभिगव- रोति, सव्यावज्झ मनोसलार गभिसङ्खगेति । सो सब्यावज्झ काय- 15 सङ्खार अभिसरित्वा, सव्यावज्झ वचीसङ्घार अभिसङ्घरित्वा, सव्या- वज्झ मनोसवार अभिसङ्करित्वा सब्यावज्ञ लोक उपपज्जति । तमेन सव्यावज्झ लोक उपपन्न समान सव्यावज्झा फस्सा पुसन्ति । सो राव्यावज्झेहि फस्सेहि फुट्ठो समानो सव्यावज्झ वेदन वेदयति एकन्त- दुक्स, सेय्यथापि सत्ता नेरयिका । "ध पन, भिक्खये, एकच्चो पुग्गलो अव्यावज्झ कायसवार अभिसङ्घरोति, अव्यावज्ज्ञ वचीसङ्खार अभिसङ्करोति, अव्यायज्ञ मनो- सद्वार अभिसरोति । सो अव्यावज्झ कायराद्धार अभिसह्वरित्वा, अव्यावज्ज्ञ वचीसरहार अभिसद्धरित्वा, अव्यावज्ञ मनोसलार अभि- सलरित्या गव्यावझ लोक उपपज्जति । तमेन अव्यावन्झ लोर उप- 25 पन समान अव्यावज्झा पम्सा फुसन्ति । सो अव्यावज्जेहि फस्सेहि फुट्ठो समानो अव्यावज्ज वेदन वैदयति एक्न्तसुख, सेय्यथापि देवा गुपिहा । "घ पन, भिक्पो, एपच्चो पुग्गलो सव्यायम पि अव्यावग्य पिकापनादार अभिमहरोति, सन्यायज्ज्ञ पि अव्यावज्ज्ञ पि बचीनद्वार अभिनवर्गशि, मन्यावमा पि अन्यायज्ञ पि मनोमवार अभिनल- 20 TIPN-गा०, ग्या. मम्बारम-रा."
R 123 - 121 पुग्गलवाणी रोति । सो राव्यावज्झ पि अव्यावज्झ पि कायसङ्खार अभिसङ्करित्वा, सव्यावज्झ पि अव्यावज्झ पि वचीसवार अभिराक्षरित्वा, सव्यावज्झ पि अव्यावज्झ पि मनोसवार अभिसङ्घरित्वा सव्यावज्झ पि अव्यावज्झ पि लोक उपपज्जति । तमेन सव्यावज्झ पि अव्यावझ पि लोक उपपन्न समान सव्यावज्झा पि अव्यावज्झा पि फस्सा फुसन्ति। सो सब्यावझेहि । पि अव्यावज्झेहि पि फस्सेहि पृट्टो ममानो सव्यावज्ा पि अव्यावज्झ पि वेदन वेदयति वोकिण्णसुखदुक्ख, सेय्यथापि मनुस्सा एकच्चे च देवा एकच्चे च विनिपातिका । इमे खो, भिक्खवे, तयो पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि" ति । ४ बहुकारसुत्तं । “तयोमे, भिक्खवे, पुग्गला पुग्गलस्स बहु- 10 कारा । कतमे तयो ? य, भिक्खवे, पुग्गल आगम्म पुग्गलो बुद्ध सरण गतो होति, धम्म सरण गतो होति, सङ्घ सरण गतो होति, अय, भिक्खवे, पुग्गलो इमस्स पुग्गलस्स बहुकारो। "पुन च पर, भिक्सवे, य पुग्गल आगम्म पुग्गलो 'इद दुक्ख' ति यथाभूत पजानाति, 'अय दुक्खसमुदयो' ति यथाभूत पजानाति, 'अय 15 दुक्खनिरोधो' ति यथाभूत पजानाति, 'अय दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूत पजानाति, अय, भिक्खवे, पुग्गलो इमस्स पुग्गलस्स बहुकारो । "पुन च पर, भिक्खवे, य पुग्गल पागम्ग पुग्गलो आसवान खया अनासव चैतोविमुत्ति पाविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सय अभिज्ञा 20 सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति , अय, भिक्सवे, पुग्गलो इमस्स पुग्ग- लस्स बहुकारो। इमे खो, भिक्खवे, तयो पुग्गला पुग्गलस्स बहुकारा । "इमेहि च पन, भिक्खवे, तीहि पुग्गलेहि इमस्स पुग्गलस्स नत्थो पुग्गलो वहुकारो ति वदामि। इमेस पन, भिक्खवे, तिण्ण पुग्गलान इमिना पुग्गलेन न सुप्पतिकार' वदामि, यदिद अभिवादन- 25 पच्चुट्ठानअञ्जलिकम्मसामींचिकम्मचीवरपिण्डपातसेनासनगिलानपच्चय- भैसज्जपरिक्खारानुप्पदानेना" ति । ५ वजिरूपमसुत्तं । "तयोमे, भिक्सवे, पुग्गला सन्तो सविज्ज- माना लोकस्मि । कतम तयो ? अरुकूपमचित्तो' पुग्गलो, विजूपम- चित्तो पुग्गलो, वजिरूपमचित्तो पुगलो। कतमो च, भिवखवे, अरकूपम- 30 १ सुप्पटिवार-रो०, स्पा० । २ महकुपम० -स्या । . R 124 अ०१-१५ B 122 । ११४ अडगुत्तरनिकायो [३३५- चितो पुग्गलो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो कोधनो होति उपायास- वहुलो अप्प पि वुत्तो समानो अभिसज्जति कुप्पति व्यापज्जति पति- त्थीयति' कोप च दोस च अप्पच्चय च पातुकरोति । सेय्यथापि, भिवखवें दुट्ठास्को कट्टेन वा कठलाय या घट्टितो भिय्योसोमत्ताय आसव देति, 5 एवमेव खो, भिक्खये, इधेकच्चो पुग्गलो कोधनो होति उपायासवहुलो अप्प पि वुत्तो समानो अभिराज्जति कुप्पति व्यापज्जति पतित्थीयति कोप च दोस च अप्पच्चय च पातुकरोति । अय वुच्चति, भिक्खवे, अस्कूपम- चित्तो पुगलो । "कतमो न, भिक्खये, विज्जूपमचित्तो पुग्गलो? इध, भिक्खवे, 10 एकच्चो पुग्गलो 'इद दुवख' ति यथाभूत पजानाति, 'अय दुक्खसमुदयो' ति यथाभूत पजानाति, 'अय दुक्खनिरोधो' ति यथाभूत पजानाति, 'अय दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूत पजानाति । सेय्यथापि भिक्सवे, चक्खुमा पुरिसो रत्तन्धकारतिमिसाय विज्जन्तरिकाय स्पानि पस्सेय्य, एवमेव खो, भिक्सवे, इधेकच्चो पुग्गलो 'इद दुक्ख' ति यथा- 15 भूत पजानाति पे० 'अय दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथा- भूतं पजानाति । अय वुच्चति, भिक्खवे, विज्जूपमचित्तो पुग्गलो । "कतमो च, भिक्खवे, वजिरूपमचित्तो पुग्गलो? इध, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो आसवान खया अनासव तोचिमुत्ति पञ्जाविमुक्ति दिट्टेव धम्मे सय अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । सेय्य- 20 थापि, भिक्खवे, वजिरस्स नरिय किञ्चि अभेज्ज मणि वा पासाणो वा, एवमेव खो, भिक्खवे, इधैकच्चो पुग्गलो पासवान खया पे० उपसम्पज्ज विहरति । अय बुच्चति, भिक्सये, वजिरूपमचितो पुग्गलो "इमे खो, भिक्खये, तयो पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोवास्मि" ति। ६ सेवितव्यसुत । “तयोमे, भिपखवे, पुग्गला सन्तो सविज्ज- माना लोवस्मि । यतमे तयो ? अत्थि, भिक्सवे, पुग्गलो न सेवितव्यो न भजितव्यो न पयिरुपासितबो । अत्यि, भिक्खवे, पुग्गलो सेवितव्यो भजितन्यो पपिरुषासितव्यो । अत्यि, भिवसवे, पुग्गलो सात्वा गह रत्वा सेवितव्यो भजितव्यो पयिापासितव्यो । कतमो च, भिक्पवे. ७ पुग्गलो नमवितो न भगितव्यो न पायरपासिंतब्बो? । पग्लियवि - रा.। २ नाम - रो। - 25 R 125 1 11 भिपण, पुगतदगो ३३७] ११५ एकच्चो पुग्गलो होनो होति मीलेन समाधिना पञ्जाय । एवस्पो भिवग्यवे, पुग्गलो न सेवितव्यो न भजितब्बो न पयिरुपासितो अजन अनुद्दया अञ्जन अनुकम्पा । "क्तमो च, भिक्खवे, पुग्गलो सेवितव्यो भजितब्बो परिस्पासि- तब्बी। इध, भिक्सवे एकच्चो पुग्गलो सदियो होति सीलेन समा- 5 धिना पञ्चाय । एवरुपो, भिस्ववे, पुग्गलो सेवितब्बो भजितब्बो पयिरुपासितव्यो । त किस्स हेतु ? सीलमामागतान सत सीलकथा च नो भविस्सति, सा च नो पत्तिनी' भविस्सति, सा च नो पासु भविस्सति । समाधिसामञ्जगतान सत समाधिकथा च नो भविस्सति, सा च नो पत्तिनो भविस्सति, सा च नो फासु गविस्राति । पञ्चा- 10 सामन्जगतान सत पञ्जाकया च नो भविस्सति, सा च नो पवत्तिनी भविम्सति, सा च नो फामु भविस्सती ति । तस्मा एवस्पो पुग्गलो सेवितब्बो भजितब्बो पयिरुपासितव्यो। "कतमो च, भिक्खवे, पुग्गलो सक्कत्वा गरु कत्या सेवितव्यो भजितव्यो पयिस्पासितो? इध, भिवखवे, एकच्चो पुग्गलो अधिको 15 होति सीलेन समाधिना पञ्चाय । एवरूपो, भिक्खवे, पुम्गलो सक्क्त्वा गरु कत्वा सेवितव्यो भजित वो पयिरुपासितव्यो । त किस्स हेतु ? इति अपरिपूर वा सीलक्खन्य परिपूरस्तागि, परिपूर वा सीलक्खन्य तत्य तत्य पआय अनुग्गहेस्सामि, अपरिपूर वा समाधिक्खन्य परिपूरेस्सामि', परिपूर वा समाधिक्सन्ध तत्य तत्य पञ्जाय अनुग्गहेस्सामि, अपरिपूर ३० वा पञ्ज्ञाक्सन्ध परिपूरैस्सामि, परिपूर वा पञ्जावखन्ध तत्थ तत्य पज्ञाय अनुग्गहेस्सामी ति । तस्मा एवरूपो पुग्गलो सवकत्वा गरु कत्वा सेवितम्बो भजितब्बो पयिरुपासितव्वो। इमे खो, भिक्खवे, तयो पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि ति । "निहींयति पुरिसो निहीनसेवी, न च हायेय कदाचि तुल्यसेवी । सेट्टमुपनम उदेति खिप्प, तस्मा प्रत्तनो उत्तरि भजेथा" ति । ७ जिगुन्छितब्बसुत्त । “तयोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मि । कतम तयो ? अत्यि, भिक्सचे, पुग्गलो 30 १ पबत्तनी- रो०। २ अनुग्गहिस्सामि-रो। ३ परिपूरिस्सामि - रो। 25 R 126 B124 7 - मडगुत्तरनिकायो जिगुच्छितब्बो न सेवितब्वो न भजितब्बो न पयिरुपासितब्बो। अस्थि, भिक्खवे, पुग्गलो अज्झुपेक्खितब्यो न सेवितब्बो न भजितब्बो न पयि रपासितब्बो । अत्थि, भिक्ख, पुग्गलो सेवितब्बो भजितब्बो पयिरुपाति- तब्बो । कतमो च, भिक्खवे, पुग्गलो जिगुच्छितब्वो न सेवितब्बो न 5 भजितब्बो न पयिरुपासितब्वो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो दुस्सीलो होति पापधम्मो असुचि सङ्कस्सरसमाचारो परिच्छन्नकम्मन्तो, अस्स मणो समणपटिशो, अन्नहाचारी ब्रह्मचारीपटिनो, अन्तोपूति अव- स्सुतो कसम्बुजातो । एवरूपो, भिवखवे, पुग्गलो जिगुच्छितब्बो न सेवितव्यो न भजितब्बो न पयिरुषासितब्बो । त किरा हेतु ? कि 10 चा पि, भिक्खवे, एवरूपस्स पुग्गलस्स न दिट्ठानुगति प्रापज्जति, अथ सो न पापको वित्तिसद्दो अन्झुग्गच्छति – 'पापमित्तो पुरिसपुग्गलो पाप- सहायो पापसम्पवतो' ति । सेय्यथापि, भिक्खवे, अहि गूथगतो किं चा पि न दसति', अथ खो न मखेति , एवमेव खो, भिक्खये, कि चा पि एवरूपस्स पुग्गलस्स न दिट्ठानुगति प्रापज्जति, अथ खो न पापको 15 कित्तिसद्दो अम्भुग्गच्छति – 'पापमित्तो पुरिसपुग्गलो पापसहायो पाप सम्पयड्रो' ति । तस्मा एवरूपो पुग्गलो जिगुच्छितव्वो न सेवितव्यो न भजितब्बो न पयिरपासितव्यो । “कतमो च, भिक्पवे, पुग्गलो अझुपेरिखतव्यो न सेयितव्यो न भजितबो न पयिरुपासितव्वो 7 इध, भिक्सये, एकच्चो पुग्गलो 20 पोधनो होति उपायासबहुलो, अप पि वुत्तो समानो अभिसज्जति दुष्पति व्यापज्जति पतित्यीयति, पोप च दोस च अप्पच्चय च पातु: परोति । सेय्ययापि, भिक्सवे, दुहारयो' पढेन वा कठलाय या घट्टितो भिय्योसोपत्ताय आसव देति, एवमेव खो, भिक्खये पे० । रोग्य- धापि, भिरारे, तिन्दुकालात' बढेन या कठलाय वा घट्टित भिय्योसो 25 मत्ताय चिच्चिटायति चिटिचिटायति, एवमेव सो भिक्सवे पे० । सय्ययापि, भिपपर्व, मूथयूपो बढेन या यठलाय वा पट्टितो भिय्यो गोमत्ताय दुग्गन्धो होति, एवमेव सो, भिक्सवे, श्धेपच्ची पुगता पोधनो होति उपायामबहुलो, अप्प पि युत्तो समानो अभिसरजति युपति व्यापजति पति घीति, योप च दोस च अप्पच्चम च पातुपरोति ! 12 एपम्पो, भिकाये, पुगसो अन्गुपिपतव्यो न सेवितव्यो न जिनम्यो ११-या० रा.। २ नारा सौ. मिना R 127 015 - 10 ३.३८] पुष्पलबन्यो न पयिरुपासितब्बो । त किस्स हेतु ? अक्कोसय्य पि म परिभासेय्य पि म अनत्थ पि म करेय्या ति । तस्मा एवरुपो पुग्गलो अज्झुपेक्खितव्यो न सेवितब्बो न भजितब्बो न पयिरुपासितव्यो। "कतमो च, भिक्खवे, पुग्गलो सेवितब्बो भजितब्बो पयि- रुपासितब्वो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो सीलबा होति कल्याण- 5 धम्मो । एवल्मो, भिक्सवे, पुग्गलो सेवितब्बो भजितब्बो पयिरुपासि- तब्बो । त किस्स हेतु ? किञ्चा पि, भिक्खवे, एवरूपस्स पुग्गलस्स न दिवानुगति प्रापज्जति, अथ खो न कल्याणो कित्तिसद्दो अन्भुग्गच्छति - 'कल्याणमित्तो पुरिसपुग्गलो कल्याणसहायो कल्याणसम्पवट्दो' ति । तस्मा एवरूपो पुग्गलो सेवितब्बो भजितब्बो पयिरुपासितब्बो । "इमे खो, भिक्खवे, तयो पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोफरिम "निहीयति पुरिसो निहीनसेवी, न च हायेथ कदाचि तुल्यसेवी । सेट्टमुपनम उदेति खिप्प, तस्मा अत्तनो उत्तरि भजेथा"ति ।। ८ गूथभाणीसुतं । “तयोमे, भिक्सवे, पुग्गला सन्तो सपिज्ज- माना लोकस्मि । कतमे तयो' गूथभाणी, पुप्फभाणी, मधुभाणी । कतमो च, भिक्खवे, पुग्गलो गूथभाणी? इध, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो सभगतो' वा परिसरगतो वा ज्ञातिमझगतो वा पूगमञ्झगतो वा 20 राजकुलमज्झगतो वा अभिनीतो सविखपुट्ठो - 'एहम्भो' पुरिस, य जानासि त वदेही ति । सो अजान वा आह 'जानामी' ति, जान वा आह 'न जानामी' ति, अपस्स वा आह 'पस्सामी ति, परस वा पाह 'न पस्सामी' ति, इति अत्तहेतु वा परहेतु वा प्रामिसकिञ्चिवखहेतु वा सम्पजानमुसा भासिता होति । अय वुच्चति, भिक्खवे, पुग्गलो गूथ- 25 भाणी । "कतमो च, भिक्खवे, पुग्गलो पुप्फभागी ? एकच्चो पुग्गलो सभग्गतो वा परिसरगतो वा जातिमझगतो वा पूग- मज्झगतो या राजकुलमन्सगतो या अभिनीतो सक्सिपुट्ठो – 'एहम्भो १ सभागतो-स्या ! २ परिणगतो-स्या । ३ एव भो-रो०, एह भो- 15 R 128 B 126 इथ, भिन्सवे, स्था०॥
0 120 अगुत्तरनिकापो [३.३.८- पुरिस, यं पजानासि' तं वदेही' ति, सो अजानं वा आह 'न जानामी ति, जानं वा आह् 'जानामी' ति, अपस्सं वा माह 'न पस्सामी' ति, परसं वा आह 'गस्सामी' ति; इति अत्तहेतु वा परहेतु वा आमिसकिञ्चिवख- हेतु वा न सम्पजानमुसा भासिता होति । अयं बुच्चति, भिक्सवे, 5 पुग्गलो पुप्फमाणी। "कतमो च, भिक्खवे, पुग्गलो मधुभाणी ? इध, भिक्सवे, एफच्चो पुग्गलो फरुसं वाचं पहाय फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति; या सा वाचा नेला' कण्णसुखा पेमनीया हदयङ्गमा पोरी बहुजनकन्ता बहुजनमनापा तथारूपं वाचं भासिता होति । अयं वुच्चति, भिक्खये, 10 पुग्गलो मधुभाणी। इमे खो, भिक्खवे, तयो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति। ६. अन्धसुत्तं । "तयोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि । कतमे तयो ? अन्धो, एकचक्खु, द्विचक्खु । कतमो च, भिक्खये, पुग्गलो अन्धो ? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स तथारूपं चक्खु न होति यथारूपेन चक्खुना अनधिगतं वा भोगं अधिगच्छेश्य अधिगतं वा भोगं फाति करेय्य ; तथारूपं पिस्स चक्खु न होति यथारूपेन चक्खुना कुसलाकुसले धम्मे जानेय्य, सावज्जानवज्जे धम्मे जानेय्य, हीनप्पणीते धम्मे जानेय्य, कण्हसुक्कसपटिभागे धम्म जानेय्य । अयं युच्चति, भिवसवे, पुग्गलो अन्धो । "कतमो च, भिवखवे, पुग्गलो एकचपखु ? इध, भिक्सवे एकच्चस्स पुग्गलस्स तथारूपं चक्खु होति यथारूपेन चवखुना अनधिगतं वा भोगं अधिगच्छेय्य अधिगतं वा भोगं फाति करेय्य ; तथारपं" पनस्स' चक्षु न होति यथार पेन चक्खुना कुसलाकुसले धम्मे जानेय्य, सावज्जानवज्जे धम्मे जानेय्य, होनप्पणीते धम्मे जानेय्य, कण्हसुपफ- 25 सपटिभागे धम्मे जानेय्य । अयं वुच्चति, भिक्सवे, पुग्गलो एकाचक्षु । "कतगो च, भिक्यवे, पुग्गलो द्विचक्सु ? इध, भिक्सवे, एक- ज्वरस पुग्गलस्रा तथा पं चपसु होति यथास्पेन चक्सुना अनधिगतं या भोगं अधिगच्छेय्य, अधिगतं वा भोग फाति फरेय्य; तयारपं पिस्स लागु होति यथा-पेन चक्गुना फुसलाकुराले धम्मे जानेम्य, शायज्जान- १ जानागि- गी०, स्पा । २ परमा -रो. गेडा-गे, स्वा.। ४-४. पारमि - पाम तगम पिरग-रो। 15 20 1127 ११६ 5 10 ॥ पुग्णालयागो वज्जे धम्म जानेय्य, हीनप्पणीते धम्मे जानेय्य, कण्हसुक्कसप्पटिभागे धम्मे जानेय्य । अय वुच्चति, भिक्खवे, पुग्गलो द्विचक्खु । "इमे खो, भिक्सवे, तयो पुग्गला सन्तो सविज्जमाना लोकस्मिति । "न चेव भोगा तथारुपा, न च पुञानि कुब्यति । उभयत्य कलिग्गाहो, अन्धस्स हतचक्खुनो । "अयापराय अक्खातो, एकचक्खु च पुग्गलो । धम्माधम्मेन सठोसो', भोगानि परियेसति ।। "येय्येन कूटकम्मेन, मुसावादेन चूभय । कुसलो होति रावातु', कामभोगी च मानवो। इतो सो निरयं गन्त्वा, एकचक्खु विहमति ॥ "द्विचक्खु पन अक्खातो, सेट्ठो पुरिसपुग्गलो । घम्मलद्धेहि भोगेहि, उट्ठानाधिगत धन ददाति सेट्ठसङ्कप्पो, अव्यग्गमानसों' नरो। उपेति भद्दक ठान, यत्य गन्त्वा न सोचति ॥ "अन्ध च एकचवखु च, पारका परिवज्जये । द्विचक्खु पन सेवेथ, सेट्ठ पुरिसपुग्गल" ति ।। १० अवकुज्जसुत्तं । “तयोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो सविज्ज- माना लोकस्मि । कतमे तयो? अवकुज्जपलो पुग्गलो, उच्छङ्ग- पञ्चो पुग्गलो, पुथुपञ्चो पुगलो। कतमो च, भिक्सवे, अवकुज्ज- 20 पञ्चो पुग्गलो ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो पाराम गन्ता होति अभिक्खण भिक्खून सन्तिके धम्मस्सवनाय । तस्स भिक्सू धम्म देसेन्ति आदिकल्याण मज्झेकल्याण परियोसानकल्याण सात्य सव्यञ्जन, केवल- परिपुण्ण परिसुद्ध ब्रह्मचरिय पकासेन्ति। सो तरिम प्रासने निसिन्नो तस्सा कथाय नेवादि मनसि करोति, न मज्झ मनसि करोति, न परियो- 25 सान मनसि करोति, वुद्वितो पि तम्हा आसना तस्सा कथाय नेवादि मनसि करोति, न मज्झ मनसि करोति, न परियोसान मनसि करोति । १ कलिगहो - स्याः, रो० ॥२ ससट्ठी - सी०, स्या०, रो० । ३ सहातु - स्याः । ४ धम्म-रो०।५ . मनसो-सी०, स्या०, अव्यमामनसा-रो०। ६ सविज्जमानो R.130 15 B 122 , -रो०।
१२० 10 अडगुतरनिकायो सेय्यथापि भिक्खवे, कुम्भो निक्कुज्जो तन उदक आसित्त विवट्टति, नो सण्ठाति, एवमेव खो, भिक्खवे, इथेकच्चो पुग्गलो आराम गन्ता होति अभिक्सण भिक्खून सन्तिके धम्मस्सवनाय । तस्स भिक्खू धम्म देसेन्ति आदिकल्याण मज्झकल्याण परियोसानकल्याण सात्य सब्यञ्जन, केवल- 5 परिपुण्ण परिसुद्ध ब्रह्मचरिय पकासेन्ति । सो तस्मि अासने निसिनो तस्सा कथाय नेवादि मनसि करोति, न मज्झ मनसि करोति, न परियो सान मनसि करोति, वुद्धितो पि तम्हा आसना तस्सा कथाय नेवादि मनसि करोति, न मज्झ मनसि करोति, न परियोसान मनसि करोति । अय वुच्चति, भिक्खवे, अवकुज्जपो पुग्गलो । "कतमो च, भिक्खवे, उच्छङ्गपो पुग्गलो? इध, भिवखवे, एकच्चो पुग्गलो पाराम गन्ता होति अभिक्खण भिक्खून सन्तिके धम्मस्सवनाय । तस्स भिक्खू धम्म देसेन्ति आदिकल्याण मझेकल्याण परियोसानकाल्याण सात्थ सव्यञ्जन, केवलपरिपुण्ण परिसुद्ध ब्रह्मचरिय पकासेन्ति । सो तस्मि आसने निसिन्नो तस्सा कथाय श्रादि पि 15 मनसि करोति, मज्झ पि मनसि करोति, परियोसान पि मनसि करोति, वुट्टितो च खो तम्हा आसना तस्सा कथाय नेवादि मनसि करोति, न मज्झ मनसि करोति, न परियोसान मनसि करोति । सेय्यथापि, भिक्खवे, पुरिसस्स उच्छङ्गे नानाखज्जकानि आकिण्णानि - तिला तण्डुला मोदका वदरा । सो तम्हा आसना वुट्ठहन्तो सतिसम्मोसा B 129 20 पकिरेय्य । एवमेव खो, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो आराम गन्ता होति अभिक्खण भिक्खून सन्तिके धम्मस्सवनाय । तस्स भिवखू धम्म देसेन्ति प्रादिकल्याण मज्झकल्याण परियोसानकल्याण सात्य सव्यञ्जन, केवलपरिपुण्ण परिसुद्ध ब्रह्मचरिय पकासन्ति । सो तस्मि आसने निसिनो तस्ता वयाय आदि पि मनसि करोति, मज्झ पि मनसि क्रोति, परियो 25 सान पि मनसि करोति , वुट्टितो च खो तम्हा आसना तस्सा कथाय नेयादि मनसि करोति, न मज्न मनसि करोति, न परियोसान मनात परोति । अय बुच्चति, भिक्सवे, उच्छङ्गपञ्नो पुग्गलो । "क्तमो च, भिक्सवे, पुयुपज्जो पुग्गलो एकच्चो पुग्गलो आराम गन्ता होति अभिक्खण भिक्सून सन्तिके धम्म- 30 स्मवनाय । तस्म भिक्खू धम्म देसेन्ति प्रादिपल्याण मज्झेकल्याण परि- योसानवल्याण सात्य सव्यञ्जन, येवलपरिपुण्ण परिसुद्ध ब्रह्मचरिम R 131 ? इध, भिक्खये, १२१ 15 ३.३.१०] पुगलवणी पकासेन्ति । सो तस्मि अासने निसिन्नो तस्सा कथाय आदि पि मनसि करोति, मज्झ पि मनसि करोति, परियोसान पि मनसि करोति, वुट्टितो पि तम्हा आसना तस्सा कथाय आदि पि मनसि करोति, मज्झ पि मनसि करोति, परियोसान पि मनसि करोति । सेय्यथापि, भिक्खवे, कुम्भो उक्कुज्जो तत्र उदक आसित्त सण्ठाति नो विवट्टति, एवमेव खो, भिवखवे, 5 इधकच्चो पुग्गलो पाराम गन्ता होति अभिक्खण भिक्खून सन्तिके धम्मस्सवनाय । तस्स भिक्खू धम्म देसेन्ति प्रादिकल्याण मज्झेकल्याण परियोसानकल्याण सात्य सव्यञ्जन, केवलपरिपुण्ण परिसुद्ध ब्रह्मचरिय पकासेन्ति । सो तस्मि आसने निसिन्नो तस्सा कथाय आदि पि मनसि करोति, मज्झ पि मनसि करोति, परियोसान पि मनसि करोति, वुट्टितो 10 पि तम्हा आसना तस्सा कथाय आदि पि मनसि करोति, मज्झ पि मनसि करोति, परियोसान पि मनसि करोति । अय वुच्चति, भिक्खवे, पुयु- पओ पुगलो। "इम खो, भिक्खवे, तयो पुग्गला सन्तो सबिज्जमाना लोकस्मि ति । "अवकुज्जपओ पुरिसो, दुम्मेधो अविचक्खणो । अभिक्षण पि चे होति, गन्ता भिवखून सन्तिके । "आदि कथाय मज्झ च, परियोसान च तादिसो। उग्गहेतु न सक्कोति, पज्ञा हिस्स न विज्जति ।। "उच्छङ्गपञ्चो पुरिसो, सेय्यो एतेन वुच्चति । अभिक्खण पि चे होति, गन्ता भिक्खून सन्तिके ।। "आदि कथाय मज्झ च, परियोसान च तादिसो । निसिन्नो आसने तस्मि, उग्गहेत्वान व्यञ्जन । वुट्टितो नप्पजानाति, गहित पिस्स मुस्सति ॥ "पुथुपो च पुरिसो, सेय्यो एतेहि वुञ्चति । अभिक्खण पि चे होति, गन्ता भिक्खून सन्तिके ।। "आदि कथाय मज्झ च, परियोसान च तादिसो। निसिन्नो आसने तस्मि, उग्गहेत्वान व्यञ्जन ।। "धारैति सेट्ठसङ्कप्पो, अव्यग्गमानसो नरो। धस्मानुधम्मपटिपन्नो, दुक्खस्रान्तकरो सिया" ति ।। पुग्गलवम्गो ततियो । 20B 130 25 50 । ०१-१९ १२२ अडगुत्तरनिकायो [३.३.१०. तस्सुद्दानं समिद्ध गिलान सङ्घारा, बहुकारा वजिरेन च । सेवि जिगुच्छ गूथभाणी, अन्धो च अवकुज्जता ति ।। R.132 D 131 ४. देवदूतवग्गो १. सब्रह्मकसुत्तं । "सब्रह्मकानि, भिक्खवे, तानि कुलानि येसं पुत्तानं मातापितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति। शपुब्बाचरियकाति, 5 भिक्खवे, तानि कुलानि येसं पुत्तानं मातापितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । साहुनेय्यानि', भिक्खवे, तानि कुलानि येसं पुत्तानं मातापितरो अज्झागारे पूजिता होन्ति । 'ब्रह्मा' ति, भिक्सवे, मातापितूनं एतं अधि- वचनं । 'पुब्बाचरिया' ति, भिक्सवे, मातापितूनं एतं अधिवचनं । 'पाहुनय्या' ति, भिक्खवे, मातापितूनं एतं अधिवचनं । तं किस्स 10 हेतु ? बहुकारा, भिक्खवे, मातापितरो पुत्तान, पापादका पोराका, इमस्स लोकस्स दस्सतारो ति । "ब्रह्मा ति मातापितरो, पुल्याचरिया ति बुच्चरे । पाहुनेय्या च पुत्तानं, पजाय अनुकम्पका ॥ "तस्मा हि ने नमस्सेय्य, सक्करेय्य'च' पण्डितो । पानेन, वत्येन सयनेन च । उच्छादनेन' न्हापनेन', पादानं धोवनेन च ॥ "ताय न पारिचरियाय", मातापित्सु पण्डिता । इधैव नं पसंसन्ति, पेच्च सग्गे पमोदती" ति ।। २. प्रानन्दसुत्तं । अय सो आयस्मा आनन्दो येन भगवा 20 तेनुपममि; उपसमित्या भगवन्तं अभिवादेत्या एवमन्तं निसीदि । एकमन्त निमिग्लो यो प्रायस्मा मानन्दो भगवन्तं एतदवोच - "सिपा नु सो, भन्ते, भिक्युनो तथास्पो समाधिपटिलाभो यया इमस्मि में मविश्नाण कार्य अहङ्कारममवारमानानुसया नास्नु, यहिबार गनिमित्तम अहवारमगारमानानुसया नास्नु यं च चेतोयिमुक्ति १. गानेपानि - गी०, स्याः, रो।। २-२. सारेमाप - सी., रो. ५-३. उस्मान्ने नहाले- गौ०; दादन म्हानेन - 1 ४-r. 4-स्वामा रो.1 परिपरिपार - सी., स्या, 15 अन्नेन अथ U192 ३.४.३] देवदूतबगो १२३ पञ्जाविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरतो अहङ्कारममङ्कारमानानुसया न होन्ति त च चेतोविमुत्ति पञ्चाविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरेय्या" ति ? "सिया, आनन्द, भिक्खुनो तयारुपो समाधिपटिलाभो यया इमस्मि च सविज्ञाणके कार्य अहकारममद्वारमानानुसया नास्सु, बहिद्धा च सब्बनिमित्तेसु अहवारममङ्कारमानानुसया नास्सु, य च । चेतोविमुत्ति पझाविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरतो अहङ्कारममद्वारमाना- नुसया न होन्ति त च चेतोविमुत्ति पझाविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरेग्या" ति । “यया कय पन, भन्ते, सिया भिक्खुनो तथारूपो समाधिपटि- लाभो यथा इमस्मि च सविज्ञाणके कार्य अहङ्कारममवारमानानुसया 10 नास्सु, बहिद्धा च सवनिमित्तेसु अहङ्कारममङ्कारमानानुसया नास्सु, य च चैतोविमुत्ति पञ्जाविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरतो ग्रहद्धारमगङ्कार- मानानुसया न होन्ति त च चेतोविमुत्ति पझाविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरेय्या" ति ? "इधानन्द, भिक्खुनो एव होति - 'एत सन्त एत पणीत यदिद 15 सब्बसह्वारसमथो सव्वूपधिपटिनिस्सग्गो तोहारखयो विरागो निरोधो निब्वान' ति । एव खो, आनन्द, सिया भिक्खुनो तथारूपो समाधि- पटिलाभो यथा इमस्मि च सविचाणके कार्य अहवारममङ्कारमाना- नुसया नास्सु, वहिद्धा च सव्वनिमित्तेसु अहङ्कारममङ्कारमानानुसया नास्सु, य च चेतोविमुत्ति पाविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरतो अहवार- 20 ममङ्कारमानानुसया न होन्ति त च चेतोविमुत्ति पनाविमुक्ति उप- सम्पज्ज विहरेय्या ति। "इद च पन मैत, आनन्द, सन्धाय भासित पारायने पुण्णकपल्हे- 'सह्वाय लोकरिम परोपरानि', यस्सिञ्जित नत्यि कुहिञ्चि लोके । सन्तो विधूमो अनीघो' निरासो, अतारि सो जाति जर ति मो'" ति ॥ ३ सारिपुत्तसुतं । अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसद्धमित्वा भगवन्तं अभिवादेवा एकमन्त निसीदि । एकमन्तं निसिन्नं खो आयस्मन्तं सारिपुत्तं भगवा एतदवोच- "ससित्तैन १ परोवरानि - सी०, रो। २ भनियो - स्मा०, रो० । R1 25 १२४ D 133 R134 अङगुतरनिकायो [३४३- पि खो ग्रह, सारिपुत्त, धम्म देसैय्य, वित्थारेन पि खो ग्रह, सारिपुत्त, धम्म देसेय्य , सवित्तवित्थारेन पि खो अह, सारिपुत्त, धम्म देसेय्य, अज्ञातारो च दुल्लभा" ति । "एतस्स, भगवा, कालो, एतस्स, सुगत, कालो य भगवा सङ्खि- 5 तेन पि धम्म देसेय्य, वित्थारेन पि धम्म देसेय्य, सवित्तवित्यारेन पि धम्म देसेय्य । भविस्सन्ति धम्मस्स अज्ञातारो" ति । "तस्मातिह, सारिपुत्त, एव सिक्खितब्ब – 'इमस्मि च सवि- चाणके काये अहङ्कारममद्वारमानानुसया न भविस्सन्ति, बहिला च सम्बनिमित्तेसु अहङ्कारममङ्कारमानानुसया न भविस्सन्ति, य च 10 चेतोविमुत्ति पनाविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरतो अहङ्कारममदार- मानानुसया न होन्ति त च चेतोविमुत्ति पञआविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरिस्सामा' ति । एव हि खो, सारिपुत्त, सिक्खितब्ब । “यतो च खो, सारिपुत्त, भिवखुनो इमस्मि च सविज्ञाणके काये ग्रहदारममङ्कारमानानुसया न होन्ति, बहिद्धा च सधनिमित्तेसु 15 अहङ्कारममङ्कारमानानुसया न होन्ति, य च चेतोविमुत्ति पाविमुक्ति उपसम्पज्ज विहरतो अहङ्कारममधारमानानुसया न होन्ति त च चेतो- विमुत्ति पञ्जाविमुत्ति उपसम्पज्ज विहरति, अय बुच्चति, सारिपुत्त - "भिक्खु अच्छेच्छि' तण्ह, विवत्तयि सयोजन, सम्मा मानाभिसमया अन्त- मकासि दुक्खस्स' । इद च पन मेत, सारिपुत, सन्धाय भासित पारायने' 20 उदयपन्हे - 'पहान कामसज्ञान', दोमनस्सान भय । थीनस्स' च पनूदन, कुक्कुच्चान निवारण ।। 'उपेक्खासतिससुद्ध, धम्मतववपुरेजव । अज्जाविमोक्स पमि, अविज्ञाय पभेदन" ति ॥ ४ निदानसुत्त । "तौणिमानि, भिक्सवे, निदानानि पम्मान समुदयाय । यतमानि तोणि लोभो निदान सम्मान समुदयाय, दोसो निदान पम्मान समुदयाय, मोहो निदान पम्मान समुदयाय । "य, भिपराचे, लोमपक्त पम्म लोभन लोभनिदान लोमसमुदय, पत्यम्ग मतभावो नियत्तति तत्य त यम्म विपच्चति । यत्य त पम्म १ सम्पति सी., रो.।। पारायणे - ४ रामम्पदा-रो.1 पिनस्म - 1 25 - स्याः।२ पावतपि १२५ B134 5 . R 135 10 ३.४.४] देवदूतबागो विपच्चति तत्थ तस्स कम्मस्स विपाक पटिसवेदेति, दिट्टे वा धम्मे उपपज्ज' वा अपरे वा परियाये। "य, भिक्खवे, दोसपकत कम्म दोसज दोसनिदान दोससमुदय, यत्यस्स अत्तभावो निव्वत्तति तत्थ त कम्म विपच्चति । यत्य त कम्म विपच्चति तत्थ तस्स कम्मस्स विपाक पटिसवेदेति, दिढे वा धम्मे उपपज्ज वा अपरे वा परियाये। "य, भिक्खवे, मोहपकत कम्म मोहज मोहनिदान मोहसमुदय, यत्यस्स अत्तभावो निव्वत्तति तत्य त काम विपच्चति । यत्य त कम्म विपच्चति तत्थ तस्स कम्मस्स विपाक पटिसवेदेति, दिद्वे वा धम्मे उपपज्ज वा अपरे वा परियाये । "सेय्यथापि, भिक्खवे, वीजानि अखण्डानि अपूर्तीनि अवातातप- हतानि सारादानि सुखसयित्तानि सुखैत्ते सुपरिकम्मकताय भूमिया निक्खित्तानि । देवो च सम्माधार अनुप्पवेच्छेय्य । एवस्सु तानि, भिक्खवे, बीजानि वुद्धि विरूहि वैपुल्ल आपज्जेय्यु । एवमेव खो, भिक्खके, य लोभपकत कम्म लोभज लोभनिदान लोभसमुदय, यत्यस्स 15 अत्तभावो निब्बत्तति तत्थ त कम्म विपच्चति । यत्थ त कम्म विपच्चति तत्य तस्स कम्मस्स विपाक पटिसवेदेति, दिह्र वा धम्मे उपपज्ज' वा अपरे वा परियाये । “य दोसपकत कम्म पे० य मोहपकत कम्म मोहज मोहनिदान मोहसमुदय, यत्यस्स अतभावो निव्वत्तति तत्थ त कम्म 20 विपच्चति । यत्थ त कम्म विपच्चति तत्य तस्स कम्मस्स विपाक पटि- सवेदेति, दिढे वा घम्मे उपपज्ज वा अपरे वा परियाये। इमानि खो, भिक्खवे, तीणि निदानानि कम्मान समुदयाय । "तीणिमानि, भिक्खवे, निदानानि कम्मान समुदयाय । कत- मानि तीणि ? अलोभो निदान कम्मान समुदयाय, अदोसो निदान 23 कम्मान समुदयाय, अमोहो निदान कम्मान समुदयाय । "य, भिक्सवे,अलोभपकत कम्म अलोभज अलोभनिदान अलोभ- समुदय, लोभे विगतै एव त कम्म पहीन होति उच्छिन्नमूल तालावत्युवत अनभावङ्कत प्रायति अनुपादधम्म । १ उप्पज्जे - रोग, उपपज्जे सी०, स्था.। २ दहि- स्था०, रो। ३ अनमायक्त - सी०, रो।
११६ [३४४- II 135 R 136 10 15 अडगुत्तरनिकायो "य, भिक्खवे, अदोसपकत कम्म अदोसज अदोसनिदान अदोस- समुदय, दोसे विगते एव त कम्म पहीन होति उच्छिन्नमूल तालावत्थुकत अनभावत आयति अनुप्पादधम्म । "य, भिक्खवे, अमोहपकत कम्म अमोहज अमोहनिदान अमोह 5 समुदय, मोहे विगते एव त कम्म पहीन होति उच्छिन्नमूल तालावत्युक्त अनभावङ्गत आयति अनुप्पादधम्म । "सेय्यथापि, भिक्खवे, बीजानि अखण्डानि अपूतीनि अवाता तपहतानि सारादानि' सुखसयितानि । तानि पुरिसो अग्गिना डहेश्य । अग्गिना डहित्वा मसिं करेय्य । मसि करित्वा महावाते वा प्रोफुय्य' नदिया या सीघसोताय पवाहेय्य । एवस्सु तानि, भिक्खचे, बीजानि उच्छिन्नमूलानि तालावत्थुकतानि मनभावङ्कतानि प्रायति अनु प्पादधम्मानि । एवमेव खो, भिक्खवे, य अलोभपकत कम्म अलोभज प्रलोभनिदान प्रलोभसमुदय, लोभे विगते एव त कम्म पहीन होति उच्छिन्नमूल तालावत्थुकत अनभावकत आति अनुप्पादधम्म । “य अदोसपकत कम्म पे० य अमोहरकत कम्म अमोहण अमोहनिदान अमोहसमुदय, मोहे विगते एव त कम्म पहीन होति पे० आयति अनुप्पादधम्म । इमानि खो, भिक्खवे, तीणि निदानानि कम्मान समुदयाया ति। "लोभज दोसज चेव, मोहज चापि विसु । य तेन पकत कम्म, अप्प वा यदि वा बहु । इधैव त वेदनिय, वत्थु अञ्ज न विज्जति ।। "तस्मा लोभ च दोस च, मोहज चापि विद्दसु । विज्ज उप्पादय भिक्खु, सव्वा दुग्गतियो जहे" ति ॥ ५ हत्यकसुत्त । एव मे सुत । एक समय भगवा आळविय 25 विहरति गोमग्गे सिंसपावने पण्णसन्थरे । अथ खो हत्यको आळवको जवाविहार अनुचकुममानो अनुविचरमानो अद्दस भगवन्त गोमणे सिसपावने पण्णसन्यरे निसित । दिस्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसमित्वा भगवन्त अभिवादेवा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिनो सो हत्ययो प्राळवको भगवन्त एतदवोच - "कच्चि, भन्ते, 20 भगवा सुसमसयित्या" ति? १ सारानि-रयाः रो। २ पोपुगेय - सी• भोजनम्य - ग्या, मोम- रो। -' • पारविमु - म०। 20 २२७ B135 R 137 । 10 देवदूतवमो "एव, कुमार, सुखमसयित्य । ये च पन लोके सुख सेन्ति, अह तेस अञ्जतरो" ति। "सीता, भन्ते, हेमन्तिका रत्ति, अन्तरटुको हिमपातसमयो, सरा गोकण्डकहता भूमि, तनुको पण्णसन्यरो', विरळानि रुक्खस्स पत्तानि, सीतानि कासायानि वत्यानि, सीतो च वेरम्भों वातों वायति । 5 अथ च पन भगवा एवमाह - ‘एव, कुमार, सुखमसयित्थ । ये च पन लोके मुख सेन्ति, अह तेस अतरो" ति । "तेन हि, कुमार, तओवेत्य पटिपुच्छिस्सामि । यथा ते रामेय्य तथा न ब्याकरेय्यासि । त किं गजसि, कुमार, इधस्स गह- पतिस्स वा गहपतिपुत्तस्स वा कूटागार उल्लित्तावलित्त निवात फुसि तग्गळ पिहितवातपान । ततस्स पल्लको गोणकत्यतो पटिकत्यतो पटलिकत्थतो कदलिमिगपवरपच्चत्थरणो रच्छदो उभतो कूपधानो, तेलप्पदीपो चेत्य झायेय्य, चतस्सो च पजापतियो मनापा- मनापेन पच्चुपट्ठिता अस्सु । त कि मसि, कुमार, सुख वा सो सयेय्य नो वा ? कथ वा ते एत्थ होती" ति ? "सुख सो, भन्ते, सयेय्य । ये च पन लोके सुख सैन्ति, सो तेस अझतरों" ति । "त किं मनासि, कुमार, अपि नु तस्स गहपतिस्स वा गहपति- पुत्तस्स वा उप्पज्जैय्यु रागजा परिळाहा कायिका वा चेतसिका वा येहि सो रागजेहि परिळाहेहि परिडरहमानो दुक्स सयेय्या" ति ? "एव, भन्ते" ति । "यहि खो सो, कुमार, गहपति वा गहपतिपुत्तो वा रागर्जेहि परिळाहेहि परिडम्हमानो दुक्ख सयेय्य, सो रागो तथागतस्स पहीनो उच्छिनमूलो तालावत्युकतो अनभावतो प्रायति अनुप्पादधम्मो । तस्माह सुखमसयित्य । "त कि मञ्चसि, कुमार, अपि नु तस्स गहपतिस्स वा गहपति- पुतस्स वा उप्पज्जेय्यु दोसजा परिळाहा पै० मोहना परिळाहा कायिका वा चेतसिका वा यहि सो मोहजेहि परिळाहेहि परिडरहमानो 15 20 25 दुक्ख सयेय्या" ति? रो। ३-३ पेरम्भबातो - सी., पणस पारो रो०।२दिरतानि स्या०, रो। ४ फुसिवगत - सौ. ।
१२८ B.137 R. 138 10 अडगुत्तरनिकायो [३४५- "एवं, भन्ते" ति । "ये हि खो सो, कुमार, गहपति वा गहपतिपुत्तो वा मोहर्जेहि परिळाहेहि परिडरहमानो दुक्खं सयेय्य, सो मोहो तथागतस्स पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अनभावतो आयति अनुप्पादधम्मो । 5 तस्माहं सुखमसयित्यं ति । "सब्बदा वे सुखं सेति, ब्राह्मणो परिनिबुतो । यो न लिम्पति' कामेसु, सीतिभूतो निरूपधि ॥ "सव्वा पासत्तियो छेत्वा, विनेय्य हृदये दरं । उपसन्तो सुखं सेति, सन्ति पप्पुय्य चेतसो" ति ।। ६ देवदूतसुत्तं । “तीणिमानि, भिक्सवे, देवदूतानि । कत- मानि तीणि? इध, भिक्सवे, एफच्चो कायेन दुच्चरितं चरति, वाचाय दुच्चरितं चरति, मनसा दुच्चरितं चरति । सो कायेन दुचरितं चरित्वा, वाचाय दुचरितं चरित्वा, मनसा दुच्चरितं चरित्वा कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरयं उपपज्जति । तमेनं, भियसवे, 15 निरयपाला नानावाहासु गहेत्वा यमस्स रञो दस्सैन्ति – 'अयं, देव, पुरिसो अमत्तेय्यो अपेत्तेय्यो असामओ अब्रह्मभो, न कुले जेद्वापचायो। इमस्स देवो दण्डं पणेतू' ति । "तमेनं, भिक्खवे, यमो राजा पठमं देवदूतं समनुयुञ्जति समनु- गाहति समनुभासति - 'अम्भो, पुरिस, न त्वं भद्दस मनुस्सेसु पठमं देवदूतं 20 पातुभूतं' ति ? सो एवगाह – 'नाइस, भन्ते' ति । "तमनं, भिक्खवे, यमो राजा एवमाह - 'अम्भो पुरिस, न त्वं अद्दस मनुस्सेसु इत्यि या पुरिसंवा पासीतिकं वा नातिक" वा वस्रा- गतिकं वा जातिया जिणं गोपानसिवई, भोग्गं दण्डपरायणं पवेधमान गच्छन्तं आतुरं गतयोञ्चनं सण्डदन्तं पलितकेसं विलूनं सल्लितसिर' २७ वलितं तिलकाहतगतं' ति ? सो एयमाह - 'अहसं, भन्ते' ति । "तमेनं, भिकबवे, यमो राजा एवमाह - 'अम्भो, पुरिस, तरस ते विन्नुम्ग मतो महरनपस्म न एतदहोसि - प्रहं पि सोम्हि जराधम्मो जरं अनतीतो, हन्दाहं कल्याणं करोमि, कार्यन वाचाय गनसा' ति ? मो एवमाह - 'नागपिसस्म, भन्ते । पमादस्सं, भन्ते ति । ! गिति - सा०, रो.। २ मिसाला- रो। 2. नटि - स्मारो । ४. सरित हिरो - सी., रोनिगिर - नार मनिराग-रो.। 118 ३४६] देवदूतबग्यो "तमेन, भिक्खवे, यमो राजा एवमाह - 'अम्भो, पुरिस, पमाद- ताय न कल्याणमकासि कायेन वाचाय मनसा । तग्घ त्व, अम्भो पुरिस, तथा करिस्सन्ति यथा त पमत्त । तखो पन ते एत पापक्म्म नेव मातरा कत, न पितरा कत, न भातरा कत, न भगिनिया कत, न मित्तामच्चेहि कत, न जातिसालोहितेहि कत, न देवताहि कत, न समणब्राह्मणेहि । कत, अथ खो तयावेत पापकम्म कत, त्वमेवेतस्स विपाक पटि- सवेदिस्रासी" ति। "तमेन, भिक्सवे, यमो राजा पठम देवदूत समनुयुजित्वा समनुगाहित्वा समनुभासित्वा, दुतिय देवदूत समनुयुञ्जति समनुगाहति समनुभासति – 'अम्भो पुरिस, न त्व अद्दस मनुस्सेसु दुतिय देवदूत पातु- 10 भूत' ति? सो एवमाह - 'नाइस, भन्ते' ति । "तमेन, भिक्खवे, यमो राजा एवमाह --'अम्भो पुरिस, न त्व अद्दस मनुस्सेसु इत्यि वा पुरिस वा आवाधिक दुक्खित वाव्हगिलान, सके मुत्तकरीसे पलिपन्न सेमान, अञ्जेहि बुट्ठापियमान, अलेहि सवेसियमान' ति ? सो एवमाह -- 'अहस, भन्ते' ति । "तमेन, भिक्खये, यमो राजा एवमाह - 'अम्भो पुरिस, तस्स ते विजुस्स सतो महल्लकस्स न एतदहोसि - अह पि खोम्हि व्याधि- धम्मो व्याधि अनतीतो, हन्दाह कल्याण करोमि कायेन वाचाय मनसा' ति? सो एवमाह – 'नासक्खिस्स, भन्ते । पमादस्स, भन्ते' ति । "तमेन, भिक्खवे, यमो राजा एवमाह - 'अम्भो पुरिस, पमाद- 20 ताय न कल्याणमकासि कायेन वाचाय मनसा । तग्य त्व, अम्भो पुरिस, तथा करिस्सन्ति यया त पमत्त । त खो पन ते एत पापकम्म नेव मातरा कत, न पितरा कत, न भातरा कत, न भगिनिया कत, न मित्तामचंहि कत, न नातिसालोहितेहि कत, न देवताहि कत, न समणदाह्मणेहि कता, अथ खो तयावेत पापकम्म कत । त्वञ्चेवेतस्स विपाक पटि- 25 सवेदिस्ससी' ति । "तमेन, भिक्खवे, यमो राजा दुतिय देवदूत समनुयुजित्वा समनुगाहित्वा समनुभासित्या, ततिय देवदूत समनुयुञ्जति समनुगाहति समनुभाराति – 'अम्भो पुरिस, न त्व अड्स मनुस्सेसु ततिय देवदूत पातुभूत' ति ? सो एवमाह - 'नाद्दम, भन्ते' ति । १ पटिसवेदियणी - रो०।२ च्याधिधम्मो-रा। 15 RH0 D 139 30 ०१-१७ 5 तग्य त्व, अम्भो अडगुत्तरनिकायो "तमैन, भिक्खवे, यमो राजा एवमाह -- 'अम्भो पुरिस, न त्व अद्दस मनुस्सेसु इत्यि वा पुरिस वा एकामत वा द्वीहमत वा तोहमत वा उद्घमातक विनीलक विपुवकजात' ति ? सो एवमाह - 'अहस, भन्ते ति। "तमन, भिवखवे, यमो राजा एवमाह - 'अम्भो पुरिस, तस्स ते विझुस्स सतो महल्लकस्स न एतदहोसि - अह पि खोम्हि मरण- धम्मो मरण अनतीतो, हन्दाह कल्याण करोमि कायेन वाचाय मनसा' ति? सो एवमाह - 'नासक्खिस्स, भन्ते । पमादस्स, भन्ते' ति । "तमेन, भिक्खवे, यमो राजा एवमाह 'अम्भो पुरिस, पमाद- 10 ताय न कल्याणमकासि कायेन वाचाय मनसा । पुरिस, तथा करिस्सन्ति यथा त पमत्त । त खो पन ते एत पापकम्म नेव मातरा कत, न पितरा कत, न भातरा कत, न भगिनिया कत, न मित्तामच्चेहि कत, न जातिसालोहितेहि कत, न देवताहि क्त, न समणब्राह्मणेहि कत, अथ खो तयावेत पापकम्म कत । त्वमेवेतस्स 15 विपाक पटिसवेदिस्ससी' ति । "तमैन, भिक्खवे, यमो राजा ततिय देवदूत समनुयुजित्वा समनु- गाहित्वा समनुभासित्वा तुम्ही होति । तमेन, भिवखवे, निरयपाला पञ्चमिधवन्धन नाम कारण करोन्ति । तत्त अयोखिल' हत्थे गमेन्ति । तत्त अयोखिल दुतियस्मि हत्ये गन्ति । तत्त अयोखिल पादे गमेन्ति । 20 तत्त अयोखिल दुतियस्मि पादै गन्ति । तत अयोखिल मज्झे उरस्मि गन्ति । सो तत्य दुक्सा तिव्या' खरा कटुका वेदना वेदियति, न च ताव काल क्रोति याव न त पापपम्म' व्यन्तीहोति । "तमेन, भिक्सवे, निरयपाला सट्टित्वा कुधारीहि तच्छेन्ति । सो सत्य दुक्मा तिव्या खरा कटुवा वेदना वेदियति, न च ताव काल करोति 25 याव न त पापक्म्म व्यन्तीहोति । "तमन, भिवपये, निरयपाला उद्धपाद अधोसिर गहेत्वा' वासीहि तदन्ति प० । तमन, भिक्सवे, निरयपाला रथे योजेत्या प्रादित्ताय भूमिया समजलिताय मजोतिभूताय सारेन्ति पि पच्चासारैन्ति पि पं० । तमेन, भिक्खवे, निरयपाला महन्त अङ्गारसम्बत ग्रादित्त सम्पन्न R 141 B 140 १ प्रापीत - रो। २णि-गौ.1 ३ पाप पम्प - सी. । मित्रा-गोसा.रा.! ५ गरीहि - सी०, सा०, रा.। ६ नन्दति - गा", पसार, प.1 या - स्वा०, रो.।
10 R 142 ३४८] देवदूतदम्पो लितं सजोतिभूत आरोपेन्ति पि ओरोपेन्ति पि.. पे० . J तमेन, भिक्खवे, निरयपाला उद्धपाद अघोसिर गहेत्वा तताय लोहकुम्भिया पक्विपन्ति, प्रादित्ताय सम्पज्जलिताय सजोतिभूताय । सो तत्य फेणुद्देहक * पच्च- मानो सकि पि उद्ध गच्छति, सकि पि अधो गच्छति, सकि पि तिरिय गच्छति । सो तत्थ दुक्खा तिब्बा खरा कटुका वेदना वेदियति, न च । ताव कालं करोति याव न त पापकम्म व्यन्तीहोति । तमेन, भिवखवे, निरयपाला महानिरये पविखपन्ति । सो खो पन, भिक्सवे, महानिरयो- "चतुक्कण्णो चतुद्वारो, विभत्तो भागसो मितो । अयोपाकारपरियन्तो, अयसा पटिकुज्जितो। "तस्स अयोमया भूमि, जलिता तेजसा युता । समन्ता योजनसतं, फरित्वा तिट्ठति सब्बदा" ति ।। ७ यमराजसुत्तं । “भूतपूव्वं, भिक्खवे, यमस्स रजो एतद- होसि - 'ये किर, भो, लोके पापकानि कम्मानि करोन्ति ते एवरुपा विविधा कम्मकारणा करीयन्ति । अहो वताह मनुस्सत्त लभेय्य, तथा- गतो च लोके उप्पज्जेय्य अरह सम्मासम्वुद्धो, त चाह भगवन्त पयि- 15 रुपासेय्य । सो च मे भगवा धम्म देसेय्य, तस्स चाह भगवतो धम्म आजानेय्य' ति । तं खो पनाह, भिक्खवे, न अञस्स समणस्स वा ब्राह्मणस्स वा सुत्वा एवं वदामि, अपि च खो, भिक्खवे, यदेव मे साम ज्ञातं सामं दिटुं सामं विदित तदेवाहं वदामी ति । "चोदिता देवदूतेहि, ये पमज्जन्ति माणवा । ते दोघरत सोचन्ति, हीनकायूपगा नरा ।। "ये च खो देवदूतेहि, सन्तो सप्पुरिसा इध । चोदिता नप्पमज्जन्ति, अरियधम्म कुदाचन ।। "उपादाने भय दिस्वा, जातिमरणसम्भवे । अनुपादा विमुच्चन्ति, जातिमरणसङ्खये ॥ "तै अप्पमता' सुखिनो', दिद्वयम्माभिनिवृता । सब्बवेरभयातीता, सब्बदुक्ख उपच्चगु" ति ।। ८. चतुमहाराजसुत्तं । "अट्ठमियं, भिक्सवे, पक्खस्स चतुन्नं महाराजानं अमच्चा पारिसज्जा इमं लोकं अनुविचरन्ति -- 'कच्चि बहू १ 'सो व्रत्य पेनुदेव पच्ची' ति अधिो पाठो गी०, स्पा, रो पोयरेनु पिस्सनि । २. पैनुद्देहक - सी०, स्या०, रो। ३ खेमप्पता - रया, रो, तापमता - मो०। ४ मुखिता- सी०, स्या०, रो। 20 11141 I 25 १३२ R 143 प्रहगुत्तरनिकायो [३४८- मनुस्सा मनुस्सेसु मत्तेय्या पेत्तेय्या सामञ्जा ब्रह्मचा कुले जेट्ठा- पचायिनो उपोसथ उपवसन्ति पटिजागरोन्ति पुज्ञानि क्रोन्ती' ति । चातुसि, भिक्खवे, पक्खस्स चतुन्न महाराजान पुत्ता इम लोक अनु- विचरन्ति – 'कच्चि बहू मनुस्सा मनुस्सेसु मत्तैय्या पेत्तेय्या सामना 5 ब्रह्मा कुले जेट्टापचायिनो उपोसथ उपवसन्ति पटिजागरोन्ति पुज्ञानि करोन्ती' ति । तदहु, भिक्खवे, उपोसथे पन्नरसे चत्तारो महा- राजानो सामञ्जव इम लोक अनुविचरन्ति - 'कच्चि बहू मनुस्सा मनुस्सेसु मत्तेय्या पेत्तेय्या सामना ब्रह्मा कुले जेट्टापचायिनो उपोसथ उपवसन्ति पटिजागरोन्ति पुज्ञानि करोन्ती' ति । "राचे, भिक्खवे, अप्पका होन्ति मनुस्सा मनुस्सेसु मत्तैय्या पेतेय्या सामना ब्रह्मज्ञा कुले जेट्टापचायिनो उपोसथ उपवसन्ति पटिजाग- रोन्ति' पुआनि करोन्ति । तमेन, भिक्खवे, चत्तारो महाराजानो देवान तावतिसान सुधम्माय सभाय सन्निसिन्नान सनिपतितान भारोचेन्ति - 'अप्पका खो, मारिसा, मनुस्सा मनुस्सैसु मत्तेय्या पेत्तेय्या सामना 15 ब्रह्मन्ना कुले जेट्ठापचायिनो उपोसथ उपवसन्ति पटिजागरोन्ति पुआनि करोन्ती' ति। "तेन खो, भिक्खचे, देवा तावतिसा अनत्तमना होन्ति 'दिव्या यत भो काया परिहायिस्सन्ति, परिपूरिस्सन्ति असुर 10 B 17 काया' ति । 20 "सचे पन, भिक्खवे, वह होन्ति मनुस्सा मनुस्सेसु मत्तैय्या पेत्तेय्या सामग्ला ब्रह्मजा कुले जेट्ठापचायिनो उपोसथ उपवसन्ति पटिजाग रोन्ति पुज्ञानि करोन्ति । तमेन, भिक्खवे, चत्तारो महाराजानो देवान तावतिसान सुधम्माय सभाय सनिसिनान सनिपतितान आरोन्ति - 'बहू सो, मारिसा, मनुस्सा मनुस्सेसु मत्तेय्या पेत्तेय्या सामना ब्रह्मा 25 युले जेट्ठापचायिनो पोसथ उपवसन्ति पटिजागरोन्ति पुन्जानि परोन्ती' ति । तेन, भिक्सवे, देवा तातिसा अत्तमना होन्ति - 'दिव्या वत, मो, काया परिपूरिस्रान्ति, परिहायिरसन्ति असुरकाया' ति । "भूतपुत्र, भिवसवे, सपनो देवानमिन्दो देव तावतिरो अनुनय- मानो ताय वेलाय म गाथ प्रभासि- १ परिवागोनि-रा.
३४] R 141 10 2143 15 देवदूतदागो 'चातुद्दसि' पञ्चदसि', या च पक्खस्स अट्ठमी । पाटिहारियपवख च, अहङ्गसुसमागत । उपोसथ उपवसेय्य, योपिरस मादिसो नरो' ति ।। “सा खो पनेसा, भिक्खवे, सक्केन देवानमिन्देन गाथा दुग्गीता न मुगीता दुभासिता न सुभासिता ! त किस्स हेतु ? सबको हि, 5 भिक्सवे, देवानमिन्दो अवीतरागो अवीतदोसो अवीतमोहो । "यो च खो सो, भिक्खदे, भिवखु अरह खीणासवो चुसितवा बहाचरियो' कतकरणीयो मोहितभारो अनुप्पतसदत्यो परिवखीणभव- सयोजनो सम्मदम्ञा विमुत्तो, तस्स खो एत, भिवखवे, भिवखुनो कल्ल वचनाय - 'चातुद्दसिं पञ्चदर्शि, या च पक्सस्स अट्ठमी । टिहारियपक्ख च, अट्टङ्गसुसमागत । उपोसथ उपवसेय्य, योपिस्रा मादिसो नरो ति ।। "त किस्स हेतु ? सो हि, भिक्खये, भिवखु वीतरागो पीत- दोसो वीतमोहो ति। "भूतपुत्र, भिवखवे, सक्को देवानमिन्दो देवे तातिसे अनु- नयमानो ताय वेलाय इम गाथ अभासि- 'चातुसि पञ्चदसि, या च पक्पस्स अट्टमी । पाटिहारियपक्ख च, अट्टङ्गसुसमागत। उपौसय उपक्सेय्य, योपिस्स मादिसो नरो' ति ।। "सा खो पर्नेसा, भिक्सवे, सक्केन देवानमिन्देन गाथा दुग्गीता न मुगीता दुभासिता न सुभासिता ! त किस्स हेतु ? सक्को हि, भिक्खदे, देवानमिन्दो अपरिमुत्तो जातिया जराय मरणेन सोहि परिदेवेहि दुवक्षेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि, अपरिमुत्तो दुक्खस्मा ति वदामि । "यो च खो सो, भिक्सवे, भिक्खु अरह खीणासको वुसिनवा कतकरणीयो मोहितभारो अनुप्पत्तरादत्यो परिक्खीणभवसयोजनो सम्म- दळा विमुत्तो, तसा खो एत, भिक्खये, भिक्सुनो क्ल्ल वचनाय - 'चातुसि पञ्चदसिं, या च पक्सस्स अट्ठमी । पाटिहारियपक्स च, मट्ठद्गसुसमागत । उपोसथ उपवसेय्य, योपिस्स मादिसो नरोति ।। 1-1 चातुइसी पञ्चदसी - रो० ॥ २ यापन - सो, स्या, रा.१३ स्या, रो० पोत्यरेमुन दिसति । 40 25 145 30 5 DIH 10 अडगुत्तरनिकायो [३४: "त किस्स हेतु ? सो हि, भिक्खवे, भिक्खु परिमुत्तो जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुवखेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि, परि- मुत्तो दुक्खस्मा ति वदामी" ति । ६ सुखुमालसुत्तं । “सुखमालो ग्रह, भिक्खवे, परमसुखुमालो अच्चन्तसुखुमालो । मम सुद, भिक्खवे, पितु निवेसने पोक्सरपीयो कारिता होन्ति । एकत्य सुद, भिक्सवे, उप्पल वप्पति, एकत्य पदुम, एकत्य पुण्डरीक, यावदेव ममत्थाय । न खो पनस्साह, भिक्सवे, अका- सिक' चन्दन धारेमि । कासिक, भिक्खवे, तु मे त वेठन होति, कासिका कञ्चुका, कासिक निवासन, कासिको उत्तरासङ्गो । रत्तिन्दिव खो पन में सु त', भिक्सवे, सेतच्छत्त धारीयति – 'मा न फुसि सीत था उपह वा तिण वा रजो वा उस्सावो वा' ति । "तस्स मरह, भिक्खवे, तयो पासादा अहेसु - एको हेमन्तिको, एको गिम्हिको, एको वस्सिको । सो खो अह, भिक्खचे, वस्सिके पासादे वस्सिके चत्तारो मासे निप्पुरिसेहि तूरियेहि परिचारयमानो न हेट्ठापासाद 15 ओरोहामि । यथा खो पन, भिक्खचे, अञ्जेस निवेसने' दासकम्मकर- पोरिसस्रा कणाजक भोजन दोयति विलगदुतिय, एवमेवस्तु में, भिक्सवे, पितु निवेसने दासकम्मकरपोरिसस्स सालिमसोदनो दीयति । "तस्स मय्ह, भिक्खवे, एवरूपाय इद्धिया समन्नागतस्स एवर पेन च मुसुमालेन एतदहोसि – 'अस्सुतवा खो पुथुज्जनो अत्तना जराधामो २० समानो जर अनतीतो पर जिष्ण दिस्वा अट्टीयति हरायति जिगुन्छति प्रतानयेव प्रतिसित्वा, अह पि खोम्हि जराधम्मो जर अनतीतो । प्रह चैव सो पन जराधम्मो समानो जर अनतीतो पर जिप्ण दिस्वा अट्टीयेग्य हरायेय्य जिगुच्छेय्य न मेत प्रस्स पतिस्प' ति । तस्स मव्ह, भिवपर्व, इति पटिमञ्चिक्सतो यो योचने योग्बनमदो सो सच्चसो पहीयि । "अस्गुतवा सो पुथुज्जनो अत्तना व्याधिधम्मो समानो च्यायि अनतीतो पर व्याधित दिस्वा पट्टीयति हरायति जिगुन्यति मत्तानयेव प्रतिसित्या - 'अह पि सोम्हि व्याधिधम्मो व्याधि अनतीतो, ग्रह चेय पो पन व्याधिधम्मो ममानो व्याधि अनतीतो पर ब्याधिप दिन्वा मट्टी. पेय हगयेय्य जिगुच्येय्य, न मेत प्रस्स पतिस्पति । तम्म मह भिक्पर्य, पनि पटिमञ्चिायती यो पारोन्ये प्रारोग्यमदो सो मचनो पहीपि । । पुर्ण - मी. रा.१२ रामिक - 4.1 ३-३ मु मे 1-1 , रा। रिनेम - मी... R.146 १३५ D 145 ३.४.६] देवदूतदगो "अस्मुतवा खो पुथुज्जनो अत्तना मरणधम्मो समानो मरणं अनतीतो पर मद दिस्वा अट्टीयति हरायति जिगुच्छति अत्तानयेव अति- सित्वा – 'अहं पि सोम्हि मरणधम्मो, मरणं अनतीतो, ग्रह चेव खो पन मरणधम्मो समानो मरण अनीतो परं मतं दिस्वा पट्टीयेय्य हरायेय्य जिगुच्छेय्य, न मेत अस्स पतिरूपति । तस्स मरह, भिक्सवे, इति पटि- 5 सञ्चिक्खतो यो जीवितै जीवितमदो सो सब्यसो पहीयो ति । "तयोमे, भिक्खवे, मदा । कतमे तयो? योव्यनमदो, आरोग्य- मदो, जीवितमदो। योब्बनमदमतो वा, भिक्सवे, अस्सुतवा पुथु- ज्जनो कायेन दुच्चरितं चरति, वाचाय दुच्चरित चरति, मनसा दुचरित चरति । सो कार्यन दुचरितं चरित्या, वाचाय दुच्चरित चरित्वा, 10 मनसा दुच्चरितं चरित्वा कायस्स भेदा परं मरणा अपाय दुग्गति विनि- पातं निरयं उपपज्जति । प्रारोग्यमदमत्तो वा, भिक्खये, अस्मुतवा पुथुज्जनो ... पे० .. जीवितमदमत्तो वा, भिवसवे, अस्मुतवा पुथुज्जनों कायेन दुच्चरितं चरति, वाचाय दुचरितं चरति, मनसा दुचरित चरति । सो कार्यन दुच्चरित चरित्वा, वाचाय दुचरित चरित्या, 15 मनसा दुच्चरित चरित्वा कायस्स गेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनि- पातं निरयं उपपज्जति । योब्बनमदमतो वा, भिक्पये, भिषा सिम्प पच्चरसाय हीनायावत्तति । प्रारोग्यमदमतो वा, भिवसवे, भिवसु ....... जीवितमदमत्तो वा, भिक्मवे, मिक्मु सिरस पच्चासाय हीना. यावत्तती ति। "व्याधिधम्मा जराधम्मा, अथो मरणम्मिनी । पयाधम्मा तथामन्ता', जिगुच्छन्ति पुथुग्जना ।। "अहं चेत जिगुच्छेय्य, एवथम्मेगु पाणिनु । न मतं पनिम्परा, मम एवविहारिनो ॥ "सोह एवं बिहरन्तो, जत्या पम्म निम्पपि । पारोग्य योचम्मिन, जीवितम्मिच ये मदा ।। "राव्ये मदे अभिभोस्मि, नासम्मै छ मेमत'। तस्म में अह उम्माहो, निन्यानं अभिपगनी ॥ "नाहं भन्नों एतरहि. कामानि पटियां। मनिवत्ति विम्मामि, महापग्यिपगो"ति ।। तपागता-मी.। २ गंमा - गो. रो.। Rm 20 .
B 14G । R 113 सप्पेव नाम इमस्रा फेवलस्स दुक्खक्खन्यस्स अन्तकिरिया पनायेया' पनाय लोकनियामो । महन्तस्मि सो पन लोकसनिवासे सन्ति समय- प्रगुत्तरनिवायो १० श्राधिपतेय्यसुत्तं । "तोणिमानि, भिक्खवे, आधिपते- य्यानि । कनमानि तीणि ? अत्ताधिपतेय्य, लोकाधिपतेय्य, धम्माघि- पतेय्य । कतम च, भिक्खवे, अत्ताधिपतेय्य ? इध, भिक्सवे, भिक्खु अरञ्जगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुझागारगतो वा इति पटिसञ्चि- 5 क्खति -- 'न खो पनाह चीवरहेतु अगारस्मा अनगारिय पन्यजितो। न पिण्डपातहेतु, न सेनामनहेतु, न इतिभवाभवहेतु अगारस्मा अनगारिय पवजितो । अपि च खोम्हि मोतिष्णो जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवहि दुखैहि दोमनस्सेहि उपायासेहि, दुक्खोतिण्णो दुक्सपरेतो । अप्पेव नाम इमस्स केवलस्स दुक्सक्खन्धस्स अन्तकिरिया पञ्चायथा 10 ति । अह चेव सो पन यादिसके कामे ओहाय अगारस्मा अनगारिय पव्यजितो तादिसके वा कामे परियेसेय्य ततो वा पापिटुतरे, न मैत पतिस्प' ति । सो इति पटिसञ्चिक्सति – 'पारद्ध खो पन में विरिय भविस्सति असल्लीन, उपट्टिता राति असम्मुट्ठा, पस्सद्धो कायो असारखो, समाहित चित्त एकग्ग' ति । सो अत्तानयेव अधिपति करित्वा अकुसल 15 पजहति, कुसल भावेति, सावज्ज पजहति, अनवज्ज भावेति, सुद्ध ग्रतान परिहरति । इद वुच्चति, भिवखवे, अत्ताधिपतय्य । "कतम च, भिासवे, लोकाधिपतेय्य ? इध, भिक्सवे, भिवसु अरजगतो वा रुखमूलगतो वा सुचागारगतो वा इति पटिसञ्चि- वसति – 'न सो पनाह चीवरहेतु अगारस्मा अनगारिय पव्यजितो । न 20 पिण्डपातहेतु, न सेनासनहेतु, न इतिभवाभवहेतु अगारस्मा अनगारिय पव्यजितो । अपि च सोम्हि प्रोतिणो जातिया जराय मरणेन सोहि परिदेवेहि दुयसेहि दोमनत्सेहि उपायासेहि, दुवयोतिण्णो दुरखपरेतो, ति । अह चैव खो पन एव पाजतो समानो कामवितरक वा वितायेग्य, 23 व्यापादयितया वा वितव्य, विहिसायितका या वितकोग्य, महा सो ब्राह्मणा इद्धिमन्तो दिदनप्पना परित्तविदुनो । तें दूरतो पिपररान्नि, आगता पिन दिन्ति, चेतसा पिचित्त जानन्ति । ते पिम एव जानेम्यु- 'पस्मय, भो, इम बुलपुत्त सदा अगारमा नगारिय पयजितो समानो » वारिणो विहति पापयहि प्रयुगहि महो' ति । देवता पिसो रानि इसिगनिनियो दिखचामा पवितबिदुनियो । ता दूरतो कि पम्गन्ति, मामला पि न दिस्मन्ति, चैतमा पि चित्त जानन्ति । ता पि । BT - R119 ३.४१०] देवदूतवणो म एव जानेय्यु – 'पस्सथ, भो, इम कुलपुत्त सद्धा अगारस्मा अनगारिय पवजितो समानो वोकिण्णो विहरति पापकेहि अकुसलेहि धम्मेही ति । सो इति पटिसञ्चिखति 'पारद्ध सो पन मे विरिय भविस्सति असल्लीन, उपट्टिता सति प्रसम्मट्ठा, पस्सद्धो कायो असारद्धो, समाहित चित्त एकग्ग' ति । सो लोकयेव अधिपति करित्वा अकुसल पजहति, 5 कुसल भावेति, सावज्ज पजहति, अनवज भावेति, सुद्ध अत्तान परि- हरति । इद वुच्चति, भिक्खवे, लोकाधिपतेय्य । "कतम च, भिक्खवे, धम्माधिपतेय्य ? इध, भिासवे, भिक्खु अरञ्जगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुझागारगतो वा इति पटिसञ्चि- क्खति – 'न खो पनाह चीवरहेतु अगारस्मा अनगारिय पव्वजितो । न 10 पिण्डपातहेतु, न सेनासनहेतु, न इतिभवाभवहेतु अगारस्मा अनगारिय पनजितो। अपि च खोम्हि प्रोतिण्णो जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुखेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि, दुक्खोतिण्णो दुक्खपरेतो । अप्पेव नाम इमस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स अन्तकिरिया पञ्जायेथा ति । स्वाक्खातो भगवता धम्मो सन्दिट्ठिको अकालिको एहिपस्सिको ।। प्रोपनेय्यिको पच्चत्त बेदितब्बो विही ति । सन्ति खो पन मे सब्रह्म- चारी जान पस्स विहरन्ति । ग्रह चेव खो पन एव स्वाक्खाते धमविनये पवजितो समानो कुसीतो विहरेय्य पमत्तो, न मेत अस्स पतिरूप' ति । सो इति पटिसञ्चिक्खति - 'पारद्ध खो पन मे विरिय भविस्सति असल्लीन, उपट्टिता सति असम्मुट्ठा', परसद्धो कायो असारद्धो, समाहित 20 चित्त एकग्ग' ति । सो धम्मयेव अधिपति करित्वा अकुसल पजहति, कुसल भावेति, सावज्ज पजत्ति, अनवज्ज भाति, सुद्ध अत्तान परि- हरति । इद बुच्चति, भिक्खवे, धम्माधिपतय्य । इमानि खो, मिक्खये, तीणि आधिपतेय्यानी ति । "नत्यि लोके रहो नाम, पापकम्म पकुब्बतो । अत्ता ते पुरिस जानाति, सच्च वा यदि चा मुसा ॥ "कल्याण वत भो सक्खि, अत्तान अतिमझसि । यो सन्त अत्तनि पाप, अत्तान परिग हसि ।। "पस्सन्ति देवा च तथागता च, लोकस्मि बाल विसम चरन्त । 25 B I48 R 150 SO सी०, अप्पमुद्दा स्था० । १ माम्मुद्रा प्र०१-१८ 5 मगुप्तरनिकायो [३४१०- तस्मा हि अत्ताधिपतेय्यको' च, लोकाधिपो च निपको च झायो । "धम्माधिपो च अनुधम्मचारी, न हीयति सच्चपरक्कमो मुनि । पसरह मार अभिभुय्य अन्तक, यो च फुसी जातिक्खय पधानवा । सो तादिसो लोकविदू सुमेधो, सब्बेसु धम्मसु अतम्मयो मुनी" ति ॥ देवदूतवग्गो चतुत्यो। तस्सुद्दानं ब्रह्म प्रानन्द सारिपुत्तो, निदान हत्थकेन च । दूता दुवे च राजानो, सुखुमालाधिपतेय्येन चा ति ।। 10 ५. चूळवग्गो १ सम्मुखीभावसुत्तं । "तिण्ण, भिक्खवे, सम्मुखीभावा सो कुलपुत्तो बहु पुत्र पसवति । कतमेस तिष्ण ? सद्वाय, भिक्सवे, सम्मुखीभावा सद्धो कुलपुत्तो बहु पुज्ञ पसवति । देय्यधम्मस्स, भिक्खवे, सम्मुखीभावा सद्धो कुलपुत्तो बहु पुञ्ज परावति । दक्षिणेय्यान, 15 भिक्सवे, सम्मुखीभावा सद्धो कुलपुत्तो वहु पुञ्ज पसवति । इमेस खो, भिक्खवे, तिण्णं सम्मुसीभावा सद्धो कुलपुत्तो बहु पुन पसवती" ति । २ तिद्वानसुत्तं । “तीहि, भिक्खवे, ठानेहि सद्धो पसन्नो वेदि- तब्बो । कतमेहि तीहि ? सीलवन्तान' दस्सनकामो होति, सद्धम्म 10 सोतुकामो होति, विगतमलमच्छरेन चेतसा अगार अज्झावसति मुक्त- चागो पयतपाणि वोस्राग्गरतो याचयोगो दानसविभागरतो । इमेहि खो, भिक्सवे, तीहि ठानेहि सद्धो पसन्नो वेदितब्बो । "दस्सनकामो सीलवत, सद्धम्म सोतुमिच्छति । विनये मच्छरमल, ससद्धो ति वुच्चती" ति ॥ १ मताधिपको सो चरे - सी., स्या०, रो. 1 २ सोलदन - रोः । ३ दिनम- सी०,०1४-४ सचे-रो। B149 R,151 ३.५.७] चूदगो ३. प्रत्यवससुत्तं । “तयो, भिक्खवे, अत्थवसे सम्पस्समानेन अलमेव परेसं धम्म देसेतुं । कतम तयो? यो धम्मं देसेति सो अत्यप्पटि- संवेदी च होति धम्मप्पटिसंवेदी च । यो धम्म सुणाति सो अत्यप्पटि- संवेदी च होति धम्मप्पटिसंवेदी च । यो चैव धम्म देसेति यो च धम्म सुणाति उभो अत्यप्पटिसंदेदिनो च होन्ति धम्मप्पटिसंवेदिनो च । इमे 5 खो, भिक्खवे, तयो अत्यवसे सम्पस्समानेन अलमेव परेरा धर्म देरोतु" ति। ४. कयापत्तिसुत्तं । “तीहि, भिक्खवे, ठानेहि कथा पत्तिनी होति । कतमेहि तीहि ? यो धम्मं देरोति सो अत्यप्पटिसर्वदी च होति धम्मपटिसंवेदी च । यो धम्म सुणाति सो अत्यप्पटिसवेदी च होति 10 धम्मप्पटिरांवेदी च । यो चेव धम्मं देसेति यो च धम्म सुणाति उभो अत्यप्पटिसर्वेदिनो च होन्ति धम्मप्पटिसर्वेदिनो च । इमेहि खो, भिवखर्व, तीहि ठानेहि कथा पवत्तिनी होती" ति । ५. पण्डितसुत्तं । "तीणिमानि, भिक्खवे, पण्डितपातानि सप्पुरिसपञ्चत्तानि । कतमानि तीणि ? दानं, भिक्खवे, पण्डित- 15 पन्नत्तं सप्पुरिसपञत्तं । पन्बज्जा, भिक्सवे, पण्डितपञ्चत्ता सप्पुरिसपञ्चत्ता । मातापितून, भिक्सवे, उपट्ठानं पण्डितपञ्चत्तं सप्पुरिसपञ्चत्तं । इमानि खो, भिक्खवे, तोणि पण्डितपञ्जतानि सप्पुरिसपञत्तानी ति। "सभि दानं उपञ्चतं, अहिंसा संयमो दमो। मातापितु उपट्टानं, सन्तानं ब्रह्मचारिनं ॥ "सतं एतानि ठानानि, यानि सेवेय पण्डितो। धरियो दस्सनसम्पनो, स लोकं भजते सिवं" ति ।। ६. सीलवन्तसुतं । “यं, भिक्खवे, सीलवन्तो पनजिता गामं वा निगम वा उपनिस्ताय विहरन्ति । तत्य मनुस्सा तोहि ठानेहि वहुं 25 पुओं पसवन्ति । कतमेहि तीहि ? कायेन, वाचाय, मनसा । मं, भिक्सवे, सीलवन्तो पचजिता गामं वा निगमं वा स्पनिम्साय विह- रन्ति । तत्य मनुस्सा इमेहि तीहि ठानेहि बहुं पुन्छ पमवन्ती" ति । ७. सङ्घत्तलक्सणगुतं । "तीणिमानि, भिक्सवे, सततस्स सरहतलक्खणानि । कतमानि तोणि ? उप्पादो पन्जाति, वयो १ B.250 20 R.152 १४० 5 B.151 प्रडगुत्तरनिकायो [३.५.:- पायति, ठितस्स अञथत्तं पञ्जायति । इमानि खो, भिक्खये, तीणि सङ्घतस्स सङ्घतलक्खणानो" ति । ८. प्रसङ्घतलक्खणसुत्तं । "तीणिमानि, भिक्खवे, असङ्खतस्स असङ्घतलक्खणानि । कतमानि तोणि ? न उप्पादो पञ्जायति, न वयो पञ्चायति, न ठितस्स अथत पञ्चायति । इमानि सो, भिक्खवे, तोणि असङ्घतस्स असङ्घतलक्खणानी" ति । ६. पब्बतराजसुत्तं । "हिमवन्त, भिक्खवे, पब्बतराज निस्साय महासाला तीहि वड्डीहि वड्डन्ति । कतमाहि तीहि ? साखापत्तपलासेन वडन्ति, तचपपटिकाय वड्डन्ति, फेग्गुसारेन वट्ठन्ति । हिमवन्तं, भिक्खबे, 10 पब्बतराज निस्साय महासाला इमाहि तीहि वष्टीहि वड्डन्ति । "एवमेव खो, भिक्खवे, सद्धं कुलपति निस्साय अन्तो जनो तीहि वड्डीहि वड्डति । कतमाहि तीहि ? सद्धाय वट्टति, सीलेन वड्डति, पञ्चाय वड्डति । सद्धं, भिक्खवे, कुलपति निस्साय अन्तो जनो इमाहि तीहि वड्डीहि वकृती ति । “यथा पि पब्बतो सेलो, अरास्मि ग्रहावने । तं रुक्खा' उपनिस्साय, वड्डन्ते ते वनप्पती ।। "तथैव सीलसम्पन्नं, सद्धं कुलपति इध । उपनिस्साय वट्टन्ति, पुतदारा च बन्धवा । अमच्चा जातिसङ्घा च, ये चस्स अनुजीविनो ।। "त्यास्स सीलवतो सोलं, चागं सुचरितानि च । पस्समानानुकुब्बन्ति, अत्तमत्यं विचक्खणा ।। "इध धम्म चरित्वान, मग सुगतिगामिनं ।। नन्दिनो देवलोकस्मि, मोदन्ति कामकामिनो" ति ।। १०. प्रातप्पकरणीयसुत्तं । "तीहि, भिक्खवे, ठानेहि आतप्प करणीयं । कतमेहि तीहि ? अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय प्रातप्पं करणीयं, अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय आतप्पं करणीयं, उप्पन्नानं सारीरिकानं वेदनानं दुक्खानं तिव्यानं खरान कटुकानं असातानं अमनापानं पाणहरानं अधिवासनाय आतप्पं करणीयं । इमेहि तीहि, भिक्खवे, ठानेहि पातप्पं करणीयं । ५. एक्स - रो० । २ वनस्पति - सी०, रो। ३. ये भवन्ति - सी०, स्पा 15 20 R 153 25 रो.
१४१ । 152 २ ३५११] यामो "यतो खो, भिक्खवे, भिक्खु अनुप्पन्नान पापकान अकुसलान धम्मान अनुप्पादाय आतप्प करोति, अनुप्पन्नान कुसलान घम्मान उप्पा- दाय आतप्प करोति, उप्पन्नान सारीरिकान वेदनान दुक्खान तिब्बान खरान कटुकान असातान अमनापान पाणहान अधिवासनाय सातप्प करोति । अय बुच्चति, भिक्खवे, भिक्खु आतापी निपको सतो सम्मा 5 दुवस्स अन्तकिरियाया" ति । ११ महाचोरसुतं । “तीहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो महाचोरो सन्धि पि छिन्दति, निल्लोप पि हरति, एकागारिक पि करोति, परिपन्थे पि तिट्ठति । कतमेहि तीहि इध, भिक्सवे, महाचोरो विसमनिस्मितो च होति, गहननिस्सितो च होति, वलवनिस्सितो च 10 होति । कय च, भिस्ववे, महाचोरो विसमनिस्सितो होति' इध, भिक्खवे, महाचोरो नदीविदुग्ग वा निस्मितो होति पव्वतबिसम वा । एव खो, भिक्खवे, महाचोरो विसमनिस्सितो होति । "कय च, भिक्खवे, महाचोरो गहननिस्राितो होति ? इध, भिक्खवे, महाचोरो तिगगहन वा लिस्राितो होति, रुक्खगहन वा रोध' 15 वा महावनसण्ड वा । एव खो, भिक्खवे, महाचोरो गहननिस्सितो होति । "कय च, भिक्सवे, महाचोरो बलवनिराितो होति ? इध भिक्खवे, महाचोरो राजान वा राजमहामत्तान वा निस्सितो होति । तस्म एव होति -- 'सचे म कोचि किञ्चि वक्खति, इमे मे राजानो वा 20 राजमहामत्ता वा परियोपाय अत्य भणिस्सन्ती' ति । सचे न कोचि किञ्चि पाह, त्यास्स राजानो वा राजमहामत्ता वा परियोयाय अत्य भणन्ति । एव खो, भिक्खदे, महाचोरो वनवनिस्सितो होति । इमे खो, भिक्खवे, तीहि अनेहि समनागतो महाचोरो सन्धि पि हिन्दति, निल्लोप पि हरति, एकागारिक पि करोति, परिपन्य पि तिट्ठति । "एवमेव खो, मिक्ववे, तीहि अङ्गेहि समनागतो पापभिक्नु सन उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विन्नून, वहु च अपुञ पसवति । स्तमेहि तीहि इध, भिक्खवे, पापभियमु विसमनिस्सितो च होति गहननिस्मितो च बलवनिस्गितो च । R 151 25 १ गेय - सी, रो०।२ घम्मेहि-सौ, रो।
१४२ B 159 5 प्रहगुत्तरनिकायो ६३५११- "कथ च, भिक्खवे, पापभिवखु विसमनिस्सितो होति । इध, भिक्खवे, पापभिक्खु विसमेन कायकम्मेन समन्नागतो होति, विसमैन वचीकम्मेन समन्नागतो होति, विसमैन मनोकम्मेन समन्नागतो होति । एव खो, भिक्खवे, पापभिक्खु विसमनिस्सितो होति । "कथ च, भिक्खवे, पापभिक्सु गहननिस्सितो होति । इध, भिक्खवे, पापभिक्खु मिच्छादिट्ठिको होति, अन्तग्गाहिकाय दिडिया समन्नागतो होति । एव खो, भिक्सवे पापभिक्खु गहननिस्सितो होति । "कथ च, भिक्खवे, पापभिक्खु बलवनिस्सितो होति ? इध, भिक्खवे, पापभिक्खु राजान वा राजमहामत्तान वा निस्सितो होति । 10 तस्स एव होति -- 'राचे म कोचि किञ्चि ववखति, इमे मे राजानो वा राजमहामत्ता चा परियोधाय अत्थ भणिस्सन्ती' ति । सचे न कोचि किञ्चि आह, त्यास्त राजानो वा राजमहामत्ता वा परियोधाय प्रत्य भणन्ति । एव खो, भिक्खवे, पापभिक्खु बलवनिरिसतो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो पापभिक्खु खत उपहत अत्तान 13 परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विभून, बहु च अपुळा पसवती" ति। ? R 155 चूळवग्गो पञ्चमो। तस्मुद्दान सम्मुखी ठानत्थवस, पवत्ति पण्डित सीलव । सङ्खत पब्बतातप्प, महाचोरेनेकादसा ति ॥ पठमपण्णासको समत्तो। B154 ६. ब्राह्मणवग्गो १ पठमबाह्मणसुत्त । अथ खो द्वे ब्राह्मणा जिण्णा बुद्धा' 20 महल्लका अद्धगता वयोअनुप्पत्ता वीसवस्रासतिका जातिया येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु, उपसमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदिसु । सम्मोदनीय काय सारणीय वौतिसारेत्वा एकमन्त निसीदिसु । एकमन्त निसिना खो ते ब्राह्मणा भगवन्त एतदवोचु – "मयमस्सु, भो गोतम, ग्राहाणा १ वटा - रोसाराणीय - सी०, स्पा०, रो01 1 10 ३.६.२] ब्राह्मणवानी जण्णा बुद्धा महल्लका अद्धगता क्योअनुप्पत्ता वीसवस्रासतिका जातिया , ने चम्हा अकतकल्याणा अक्तकुसला अकतभीरत्ताणा । प्रोवदतु नो भव गोतमो, अनुसासतु नो भव गोतमो य अम्हाक अस्स दीघरत हिताय सुखाया" ति । "तग्घ तुम्हे ब्राह्मणा जिण्णा बुद्धा महल्लका अद्धगता वयोअनु- 5 प्यत्ता वीसवस्ससतिका जातिया, ते चत्य अक्तकल्याणा अकतकुसला अकतभीरत्ताणा । उपनीयति खो अयं, ब्राह्मणा, लोको जराय व्याधिना मरणेन । एव उपनीयमाने खो, ब्राह्मणा, लोके जराय व्याधिना मरणेन, यो इध कायेन रायमो वाचाय संयमो मनसा सयमो, त तस्स पेतस्स ताण च लेण च दीप च सरणं च परायणं चा ति । "उपनीयति जीवितमप्पमायु, जरुपनीतस्स न सन्ति ताणा । एत भय मरणे पेक्खमानो, पुज्ञानि कयिराथ सुखावहानि ।। "योष कायेन सयमो, वाचाय उद चेतसा । त तस्स पेतस्स सुखाय होति, यजीवमानो पकरोति पुज"ति ।। २. दुतियवाह्मणसुत्तं । अथ खो द्वे ब्राह्मणा जिण्णा बुद्धा महल्लका अद्धगता वयोअनुष्णता वीसवस्ससतिका जातिया येन भगवा तेनुपसमिसु, उपसङ्कमित्वा भगवन्त अभिवादत्वा एकमन्त निसी- 20 दिसु । एकमन्त निसिना खो ते वाहाणा भगवन्त एतदवोच - "मय- मस्सु, भो गोतम, ब्राह्मणा जिण्णा वुद्धा महल्लका अद्धगता वयोअनुप्पत्ता वीसवस्ससतिका जातिया; ते चम्हा अकतपल्याणा अकतकुसला अकतभीरत्ताणा । ओवदतु नो भव गोतमो, अनुसासतु नो भव गोतमो यं अम्हाकं अस्स दीपरत्तं हिताय सुसाया" ति । "तग्घ तुम्हे, ब्राह्मणा, जिण्णा बुद्धा महल्लका अद्धगता वयो- अनुप्पत्ता बीसवस्ससतिका जातिया, ते चत्य अवतरल्याणा अयतकुमला सकतभीरत्तागा । आदित्तो सो अयं, ब्राह्मणा, लोको जराय व्यापिना मरणेन । एवं प्रादित्ते सो, ब्राह्मणा, लोके जराय व्याधिना मरणेन, यो इच कायेन संयमो वाचाय संयमो मनना संयमो, तं तस्स पेतस्स ताण 30 च लेणं च दीपं च सरणं च परायणं चा ति । 15 2155, R156 23 अडगुत्त रनिकायो 5 B 156 [३६२- "आदित्तस्मि अगारस्मि, य नीहरति भाजन | त तस्स होति प्रत्याय, नो चय तत्थ डव्हति ।। "एव आदित्तो खो लोको, जराय मरणेन च । नीहरेथेव दानेन, दिन्न होति सुनीहत ।। “योध कायेन सयमो, वाचाय उद चेतसा । त तस्स पेतस्स सुखाय होति, य जीवमानो पकरोति पुज" ति । ३ अतरब्राह्मणसुत्तं । अथ खो अन्तरो' ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्घमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि पे० 10 एकमन्त निसिन्नो खो सो ब्राह्मणो भगवन्त एतदवोच – 'सन्दिट्टिको धम्मो सन्दिट्ठिको धम्मो' ति, भो गोतम, वुञ्चति । कित्तावता नु खो, भो गोतम, सन्दिट्ठिको धम्मो होति अकालिको एहिपस्सिको अोपनेय्यिको पच्चत्त वेदितब्बो विजूही" ति ? "रत्तो खो, ब्राह्मण, रागेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो अत्त 15 ब्याबाधाय पि चेतेति, परव्यावाधाय पि चैतेति, उभयच्याबाधाय पि चेतेति, चेतसिक पि दुक्ख दोमनस्स पटिसर्वदेति । रागे पहीने नेवत्त- व्याबाधाय पि चेतेति, न पख्याबाधाय पि चेतति, न उभयब्याबाधाय पि चेतेति, न चेतसिक दुवख दोमनस्स पटिसवेदेति । एव पि खो, ब्राह्मण सन्दिट्टिको धम्मो होति पे० । दुट्टो खो, ब्राह्मण, दोसेन अभिभूतो ५० परियादिग्नचित्तो अत्तव्याबाधाय पि चेतेति, परब्यावाधाय पि चेतेति दोसे पहीने नेवत्तव्याबाधाय पि तेति, न परव्याबाधाय पि चेतेति, उभयब्यावाधाय पि चेतेति, चेतसिक पि दुक्ख दोमनस्स पटिसर्वदेति । न उभयच्याबाधाय पि चेतेति, न चेतसिक दुक्ख दोमनस्स पटिसर्वदेति । एव पि खो, ब्राह्मण, सन्दिट्टिको धम्मो होति पे० 25 ब्राह्मण, मोहेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो अत्तव्याबाधाय पि चेतेति, परल्याबाधाय पि चेतेति, उभयव्याबाधाय पि चेतेति, चेतसिक पि दुक्ख दोमनस्स पटिसवेदेति । मोहे पहीने नेवत्तव्याबाधाय पि चेतेति, न परल्यावाधाय पि चेतेति, न उभयव्याबाधाय पि चेतेति, न चेतसिक दुक्ख दोमनस पटिसवेदेति । एव खो, ब्राह्मण, सन्दिट्टिको धम्मो होति R 157 । मूम्हो खो, B 157 १ प्रचार-रो।
३६.४] ब्राह्मणवमो अकालिको एहिपस्सिको ओपनेय्यिको पच्चत्त वेदितव्यो विज्यूही" ति । "अभिकन्त, भो गोतम, अभिक्कन्त, भो गोत्तम । सेय्ययापि, भो गोतम, निक्कुज्जित वा उक्कुज्जेय्य, पटिन्छन्न वा विवरेय्य, मूव्हस्स वा मग्ग आचिरखेय्य, अन्धकारे या तेलपज्जोत धारेय्य – 'चक्नुमन्तो रुपानि दक्वन्ती' ति, एवमेव भोता गोतमेन अनेकपरियायन धम्मो पकासितो । एमाह भवन्त गोतम सरण गच्छामि घम्म च भिक्खुसङ्घ च । उपासक म भव गोतमो वारेतु अज्जतग्गे पाणुपेत मरण गत" ति । ४ परिव्याजकसुत्त । अथ सो अञ्जतरो ब्राह्मणपरियाजको येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसक्षमित्वा पे० एक्मन्त निसिन्नो सो सो ब्राह्मणपरिबाजको भगवन्त एतदवोच – ""सन्दिट्टिको धम्मो 10 सन्दिढिको धम्मो' ति, भो गोतम, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भो गोतम', सन्दिट्ठिको घम्मो होति अकालिको एहिपस्सिको नोपय्यिको पच्चत्त वेदितव्यो विजूही" ति ? "रत्तो खो, ब्राह्मण, रागेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो अत्त- व्यायाधाय पि चेतेति, पख्यावाचाय पि चेतेत्ति, उभयव्यावाधाय पि चेतेति, चेतसिक पि दुक्स दोमनस्स पटिसवेदेति । रागे पहीने नेवत्त- व्यावाधाय पि तेति, न परव्याबाधाय पि चेतेति, न उभयव्यावाधाय पि चेतेति, न चेतसिक दुक्ख दोमनस्स पटिसवेदेति । "रत्तो खो, ब्राह्मण, रागेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो कायेन दुचरित चरति, वाचाय दुच्चरित चरति, मनसा दुच्चरित चरति । 20 रागे पहीने नेव कायेन दुच्चरित चरति, न वाचाय दुच्चरित चरति, न मनसा दुच्चरित चरति । "रतो खो, ब्राह्मण, रागेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो अत्तत्य पि यथाभूत नप्पजानाति, परत्य पि ययाभूत नप्पजानाति, उभयत्य पि यथाभूत नप्पजानाति । रागे पहीने अतत्य पि यथाभूत पजानाति, 25_1 198 परस्य पि ययाभूत पजानाति, उभयत्य पि ययाभूत पजानाति । एव पि खो, ब्राह्मण, सन्दिट्टिको धम्मो होति पे० दुट्टो खो, ब्राह्मण, दोसेन पै० मूल्हो खो, ब्राह्मण, मोहेन अभिभूतो परियादिनचित्तो अत्तन्यावाचाय पि तेति, परव्यावाधाय पि तेति, उभयन्यायाधाय पि चेतेति, चेतसिक पि दुक्ख दोमनस्स पटिसवेदेति । मोहे पहीने नेवत्त- 12 १ मोपनपिगे सी०, रा.। २ गावपा-रा०। 15 R 156 भ०१-१६ ब्याबाधाय पि चेतेति, न परब्याबाधाय पि चेतति, न उभयब्याबाधाय १४६ - अडगुत्तरनिकायो [३६४- ब्याबाधाय पि चेतेति, न परव्याबाधाय पि चेतेति, न उभयन्याबाधाय पि चेतेति, न चेतसिक दुक्ख दोमनस्स पटिसवेदेति । मूव्हो खो, ब्राह्मण, मोहेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो, कायेन दुच्चरित चरति, वाचाय दुच्चरित चरति, मनसा दुच्चरित चरति । मोहे पहीने नेव कायेन 5 दुच्चरित चरति, न वाचाय दुच्चरित चरति, न मनसा दुचरित चरति । मूव्हो खो, ब्राह्मण, मोहेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो अत्तत्थ पि यथा भूत नप्पजानाति, परत्थ पि यथाभूत नप्पजानाति, उभयत्य पि यथाभूत नप्पजानाति । मोहे पहीने अत्तत्थ पि यथाभूत पजानाति, परस्थ पि यथाभूत पजानाति, उभयत्थ पि यथाभत पजानाति । एव खो, ब्राह्मण 10 सन्दिट्टिको धम्मो होति अकालिको एहिपस्सिको प्रोपनेय्यिको पच्चत्त वेदितब्बो विही" ति । "अभिक्कन्त, भो गोतम पे० उपासक म भव गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेत सरण गत" ति । ५ निब्बुतसुत्तं । अथ खो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो येन भगवा 15 तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त नितीदि । एकमन्त निसिन्नो खो जाणुगोणि ब्राह्मणो भगयन्त एतदवोच -- "सन्दि ट्टिक निब्बान सन्दिट्ठिक निब्बान' ति, भो गोतम, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भो गोतम, सन्दिट्टिक निब्बान होति अकालिक एहिपस्सिक अोप नेय्यिक पच्चत्त वेदितब्ब विही' ति ? "रत्तो खो, ब्राह्मण, रागेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो अत्त व्याबाधाय पि चेतेति, परब्याबाधाय पि चेतेति, उभयब्याबाधाय पि चेतेति, चेतसिक पि दुक्ख दोमनस पटिसवेदेति । रागे पहीने नेवत पि चेतैति, न चेतसिक दुक्ख दोमनस्स पटिसवेदेति । एव पि खो, ब्राह्मण 25 सन्दिट्टिक निब्बान होति । दुलो खो ब्राह्मण ब्राह्मण, मोहेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो अत्तव्याबाधाय पि चेतेति, परब्यावाधाय पि चेतेति, उभयब्याबाधाय पि चेतेति, चेतसिक पि दुवस दोमनस्स पटिसवेदेति । मोहे पहीने नेवत्तब्याबाधाय पि चेतेति, न परब्यावाधाय पि चेतेति, न उभयव्याबाधाय पि चेतति, न चेतसिक 30 दुक्स दोमनस्स पटिसवेदेति । एव पि खो, ब्राह्मण, सन्दिट्टिक' निव्वान होति । १ सन्दिट्टिको - रो D159 20 R 159 पे० मूम्हो खो १४७ 160 R 150 ब्राह्मणवागो "यतो खो अय, ब्राह्मण, अनवसेस रागक्सय पटिसवेदेति, अनवसेम दोसक्खय पटिसवेदेति, अनवसेस मोहक्सय पटिसवेदेति, एव खो, ब्राह्मण, सन्दिट्टिक निव्वान होति अवालिक एहिपस्सिक प्रोप- नेय्यिक पच्चत्त बेदितव्य विही" ति । "अभिक्कन्त, भो गोतम पे० उपासक म भव गोतमो धारेतु 5 अज्जतग्गे पाणुपंत सरण गत" ति । ६ पलोकसुत्त । अथ खो अज्ञतरो ब्राह्मणमहासालो येन भगवा तेनुपसङ्कमि पे० एकमन्त निसिनो खो सो ब्राह्मणमहा- सालो भगवन्त एतदवोच - "सुत मेत, भो गोतम, पुबकान ब्राह्मणान बुद्धान महल्लकाल आचरियपाचरियान भासमानान -- 'पुब्ने सुद अय 10 लोको अवीचि मञ्ने फुटो अहोसि मनुस्सेहि, कुक्कुटसपातिका गाम- निगमराजधानियो' ति । को नु खो, भो गोतम, हेतु को पच्चयो येनेतरहि मनुस्सान खयो होति, तनुत्त पञ्चायति, गामा पि अगामा होन्ति, निगमा पि अनिगमा होन्ति , नगरा पि अनगरा होन्ति, जनपदा पि अजनपदा होन्ती" ति ? "एतरहि, ब्राह्मण, मनुस्सा अधम्मरागरत्ता विसमलोभाभिभूता मिच्छाधम्मपरता । ते अधम्मरागरत्ता विसमलोभाभिभूता मिच्छा- धम्मपरेता तिहानि सत्यानि गहेत्वा अज्ञमा जीविता वोरोपेन्ति, तेन बहू मनुस्सा काल करोन्ति । अय पि खो, ब्राह्मण, हेतु प्रय पच्चयो येनेतरहि मनुस्सान खयो होति, तनुत्त पन्चायति, गामा पि अगामा 20 होन्ति निगमा पि अनिगमा होन्ति, नगरा पि अनगरा होन्ति, जनपदा पिअजन्पदा होन्ति । "पुन च पर, ब्राह्मण, एतरहि मनुस्सा अधम्परागरत्ता विराम- लोभाभिभूता मिच्छाधम्मपरेता । तेस अधम्मरागरत्तान विसमलोभाभि- भूतान मिच्छाधम्मपरतान देवो न सम्माधार अनुष्णवेच्छति । तेन 25 दुभिक्ख होति दुस्सस्स सेतट्टिक सलाकावुत्त । तेन बहू मनुस्सा काल करोन्ति । अय पि खो, ब्राह्मण, हेतु अय पच्चयो येनेतरहि मनुस्सान सयो होति, तनुत्त पलायति, गामा पि अगामा होन्ति, निगमा पि अनिगमा होन्ति, नगरा पि अनगरा होन्ति, जनपदा पि अजनपदा हान्ति । "पुन च पर, ब्राह्मण, एतरहि मनुस्सा अधम्मरागरता विसम- 30 लोभाभिभूता मिच्दाधम्मपरता । तेस अघम्मरागरतान विसम- 15 १४८ B 161 R161 अगुतरनिकायो लोभाभिभूतान मिच्छाधम्मपरेतान यक्खा वाळे अमनुस्से प्रोस्सज्जन्ति, तेन बहू मनुस्सा काल करोन्ति । अय पि खो, ब्राह्मण, हेतु अय पच्चयो येनेतरहि मनुस्सान खयो होति, तनुत्त पञ्चायति, गामा पि अगामा होन्ति, निगमा पि अनिगमा होन्ति, नगरा पि अनगरा होन्ति, जनपदा 5 पि प्रजनपदा होन्ती" ति । "अभिक्कन्त, भो गोतम पे० उपासक म भव गोतमो धारेतु अज्जतम्गे पाणुपंत सरण गत" ति । ७ वच्छगोत्तसुत्तं । अथ खो वच्छगोत्तो परिब्बाजको येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसमित्वा भगवता सद्धि सम्मोदि । 10 सम्मोदनीय कथ सारणीय वीतिसारेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो वच्छगोत्तो परिब्बाजको भगवन्त एतदवोच - "सुत मेत, भो गोतम, समणो गोतमो एवमाह - 'मय्हमेव दान दातब्ब, नाशेस दान दातब्ब, मय्हमेव सावकान दान दातब्ब, ना स सावकान दान दातब्ब', महमव दिन्न महप्फल, नाञ्जेस दिन्न महप्फल, मह- 15 मेव सावकान दिन्न महप्फल, ना स सावकान दिन्न महप्फल' ति । कच्चि ते भोतो गोतमस्स वुत्त- वादिनो च भवन्त गोतम अभूतेन अब्भाचिक्खन्ति, धम्मस्स चानुधम्म व्याकरोन्ति, न च कोचि सबम्मिको वादानुपातो गारय्ह ठान भाग- च्छति ? अनभक्खातुकामा हि मय भवन्त गोतम" ति । "ये ते, वच्छ, एवमाहसु – 'समणो गोतमो एवमाह - महमेव दान दातब्ब पे० ना स सावकान दिन्न महफल' ति न मे ते वुत्तवादिनो । अभाचिक्खन्ति च पन म असता अभूतेन । यो खो, वच्छ, पर दान ददन्त वारेति सो तिण्ण अन्तरायकरो होति, तिण्ण पारि- पन्यिको । कतमेस तिष्ण ? दायकस्स पुजन्तरायकरो होति, पटि- 25 गाहकान लाभन्तरायकरो होति, पुब्वेव उपहतो च । यो खो, वच्छ, पर दान ददन्त वारेति सो इमेस तिण्ण अन्तरायकरो होति, तिष्ण पारिपन्थिको । "अह खो, पन, वच्छ, एव यदामि - ये हि ते चन्दनिकाय वा ओलिगल्ले वा पाणा, तन पि यो थालियोवन वा सरावधोवन वा छईति- ७० ये तत्य पाणा ते तेन' यापेन्तू ति, ततो निदानम्पाह, यच्छ, पुञ्जस्स १ वाले -सी०, वा - रो। २ येन - रो। ये ते, भो गोतम, एवमाहसु 20 पनस्स अत्ता खतो च होति 1 162 ७ R 102 ब्राह्मणवायो आगम वदामि । को पन वादो मनुस्सभूते । अपि चाह, वच्छ, सोल- वतो दिन्न महप्फल वदामि, नो तथा दुस्सीलस्स,सो च होति पञ्चङ्ग-. विप्पहीनो पञ्चङ्गसमन्नागतो। "कतमानि पञ्चङ्गानि पहीनानि होन्ति ? कामच्छन्दो पहीनो होति, व्यापादो पहीनो होति, धीनमिद्ध' पहीन होति, उद्धच्चकुक्कुच्च 5 पहीन होति, विचिकिच्छा पहीना होति । इमानि पञ्चङ्गानि विप्प- हीनानि' होन्ति । "कतमेहि पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतो होति ? असेबखेन सीलक्सन्धेन समन्नागतो होति, असेक्खेन समाधिवखन्धेन समन्नागतो होति, असेम्खेन पञ्चाक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेबखेन विमुत्ति- 10 क्खन्धन समन्नागतो होति, असेक्खेन विमुत्तिजाणदस्सनवखन्धन समन्ना- गतो होति, इमेहि पञ्चहि अङ्गेहि समन्नागतो होति । इति पश्चग- विप्पहीने पञ्चगसमन्नागते दिन्न महप्फल ति वदामी ति । "इति कण्हासु सेतासु, रोहिणीसु हरीसु वा। कम्मासासु सरूपासु, गोसु पारेवतासु वा ॥ "यासु कासुचि एतासु, दन्तो जायति पुङ्गवो । गोरव्हो बलसम्पन्नो, कल्याणजवनिक्कमो । तमेव भारे युजन्ति, नास्स वण्ण परिक्खरै ।। "एवमेव मनुस्सेसु, यस्मि कस्मिञ्चि जातिये । खत्तिये ब्राह्मणे वेस्से, सुद्दे चण्डालपुक्कुसे ।। "यासु कासुचि एतासु, दन्तो जायति सुब्बतो । धम्मष्टो सोलसम्पन्नो, सन्जयादी हिदीमतो।। "पहीनजातिमरणो, ब्रह्मचरियरा केवली । पन्नभारो विसयुत्तो, कतकिञ्चो अनासवो ।। "पारगू सम्बधम्मान,* अनुपादाय निव्वुतो। तस्मियेव विरजे खेत्ते, विपुला होति दक्खिणा ॥ "वाला च अविजानन्ता, दुम्मेधा अस्सुताविनो। बहिद्धा देन्ति दानानि, न हि सन्ते उपासरे । १ दुस्सीले सौ. रो॥ २ पिनमिद - म०। ३ पहीनानि - रो। ४ भरोखेन - रो। ५ कासु च - सौ०, रो। ६ हिरिमनो - सी०। ५ ददन्ति - 15 20 25 B163 - सी०, रो।
R 163 5 - भाव अवितक्क अविचार समाधिज पीतिसुख दुतिय झान उपसम्पज्ज अड्युत्तरनिकायो [३६७- "ग्रे च सन्ते उपासन्ति, सप्पञ्चे धीरसम्मते । मद्धा च नेस' सुगते, मूलजाता पतिट्टिता ॥ "देवलोक च ते यन्ति, कुले वा इध जायरे । प्रनुपुब्बेन निब्बान, अधिगच्छन्ति पण्डिता" ति ।। ८ तिकण्णसुतं । अथ खो तिकण्णो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि पे० एकमन्त निसिनो खो तिकण्णो ब्राह्मणो भगवतो सम्मुखा तेविज्जान सुद ब्राह्मणान वण्ण भासति - "एव पि तेविज्जा ब्राह्मणा, इति पि तेविज्जा ब्राह्मणा" ति । "यथाकथ पन, ब्राह्मण, ब्राह्मणा ब्राह्मण तेविज्ज पचा- 10 पेन्ती" ति? "इध, भो गोतम, ब्राह्मणो उभतो सुजातो होति मातितो च पितितो' च, ससुद्धगहणिको याव सत्तमा पितामयुगा, अक्खित्तो अनुपक्कुट्ठो जातिवादेन, अज्झायको, मन्तधरो, तिण्ण वेदान पारगू सनिघण्डुकेटुभान साक्वरप्पभेदान इतिहासपञ्चमान, पदको, वेय्या- 15 करणो, लोकायतमहापुरिसलक्खणेसु अनवयो ति । एव खो, भो गोतम, ब्राह्मणा तेविज्ज पञापेन्ती" ति । "प्राथा खो, ब्राह्मण, ब्राह्मणा ब्राह्मण तेचिज्ज पन्नापेन्ति, अाथा च पन अरियस्स विनये तेविज्जो होती" ति । "यथा कथ पन, भो गोतम, अरियस्स विनये तेविज्जो होति' 20 साधु मे भव गोतमो तथा घम्म देसेतु यथा अरियस्स विनये तेविज्जो होती" ति । "तेन हि, ब्राह्मण, सुणाहि, साधुक मनसि करोहि, भासि- स्सामी" ति । "एव, भो" ति खो तिकण्णो ब्राह्मणो भगवतो पच्च- स्सोसि । भगवा एतदवोच - "इध, ब्राह्मण, भिक्खु विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्क सविचार विवेकज पोतिसुख पठम झान उपसम्पन्न विहरति । वितक्कविचारान वूपसमा अज्झत्त सम्पसादन चेतसो एकोदि- विहरति । पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहरति सतो च सम्प- 30 जानो, सुख च कायेन पटिसवेदेति, यत अरिया आचिक्खन्ति – 'उपेक्खो १ तेस - रो। २ पिततो - रो। 25 ॥ 164 .
१५१ R 164 ६ । 10 ब्राह्मणवम्गो सतिमा मुखविहारी' ति ततिय झान उपसम्पज्ज विहरति । सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना, पुवेव सोमनस्सदोमनस्सान अत्यङ्गमा, अदुक्खमसुख उपेक्खासतिपारिसुद्धि चतुत्थ झान उपसम्पज्ज विहरति । "सो एव समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतू- पक्किलेसे' मुदुभूते कम्मनिये ठिते आगेजप्पत्ते' पुबेनिवासानुस्सति- जाणाय चित्त अभिनित्रामेति । सो अनेकविहित पुयेनिवास अनुस्रा- रति, सेय्यथीद -एक पि जाति द्वे पि जातियो तिस्सो पि जातियो चतस्सो पि जातियो पञ्च पि जातियो दस पि जातियो वीस' पिजातियो तिस पिजातियो चत्तारीस पि जातियो पञ्चास पि जातियो जातिसत पि जातिसहस्स पि जातिसतसहस्रा पि, अनेके पि सचट्टकप्पे अनेके मि विवट्टकप्पे अनेके पि सवट्टविवट्टकप्पे -- 'अमुनासि एवनामो एवगोत्तो एववण्णो एवमाहारो एवसुखदुक्खप्पटिसवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो अमुन उदपादि । तत्रापासि एवनामो एवगोत्तो एववण्णो एवमाहारो एवसुखदुक्खप्पटिसवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो इधूपपन्नो' ति । इति साकार सउद्देस अनेकविहित पुवेनिवास अनुस्सरति । 15 अयमस्स पठमा विज्जा अधिगता होति, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो यथा त अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। "सो एव समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतू- पक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठित पानेञ्जप्पत्ते सत्तान चुतूपपातत्राणाय 20 चित्त अभिनिन्नामेति । सो दिन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुस- केन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने होने पणीते सुवण्णे दुबणे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानानि- 'इमे वत भोन्तो सत्ता काय- दुच्चरितेन समन्नागता पे० मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरियान उपवादका मिच्छादिट्टिका मिच्छादिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपन्ना । इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता, वचीसुचरितेन समनागता, मनो. सुचरितेन समभागता अरियान अनुपवादका सम्मादिट्टिका सम्मा- दिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा पर मरणा सुगति सग्ग लोक उपपन्ना' ति । इति दिवेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्वन्तमानुसकेन १ विगतु - सी. । २ कम्पनीये - रो। ३ मानेग्मपत्ते - सी०, रो। 25 D 165, R 165 90 ४ सेप्यपिद-म०।५ वीसति - रो०।६ सा इति-रो।
१५२ 5 , प्रयत्तरनिकायो सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे, सुगत दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति । अयमस्स दुतिया विज्जा अधिगता होति, अविज्जा विहता', विज्जा उत्पन्ना, तमो विहतो, पालोको उप्पन्नो यथा त अप्पमत्तस्स प्रातापिनो पहितत्तस्स विहरतो। “सो एव समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतू पक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते आसवान खयजाणाय चित्त अभिनिनामति । सो 'इद दुक्ख' ति यथाभूत पजानाति, 'अय दुक्खसमुदयो' ति यथाभूत पजानाति, 'अय दुक्खनिरोधो' ति यथाभूत पजानाति, 'अय दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूत पजानाति 10 'इमे प्रासया' ति यथाभूत पजानाति, 'अय पासवसमुदयो ति यथाभूत पजानाति, 'प्रय पासवनिरोधो' ति यथाभूत पजानाति, 'अय पासव निरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूत पजानाति । तस्स एव जानतो एव पस्सतो कामासवा पि चित्त विमुच्चति, भवासवा पि चित्त विमुञ्चति, अविज्जासवा पि चित्त विमुच्चति, विमुत्तरिम विमुत्तमिति जाण 15 होति । 'खीणा जाति, वुसित ब्रह्मचरिय, कत करणीय, नापर इत्य त्ताया' ति पजानाति । अयमस्स ततिया विज्जा अधिगता होति, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, पालोको उप्पन्नो यथा त अप्प मत्तस्स प्रातापिनो पहितत्तस्स विहरतो ति । "अनुच्चावचसीलस्स, निपकस्स च झायिनो । चित्त यस्स वसीभूत, एकग्ग सुसमाहित ।। "त वे तमोनुद धीर, तेविज्ज मच्चुहायिन । हित देवमनुस्सान, आहु सब्बप्पहायिन । "तीहि विज्जाहि सम्पन्न, असम्मूहविहारिन । बुद्ध अन्तिमदेहिन', त नमस्सन्ति गोतम ।। "पुब्बेनिवास यो वेदी, सग्गापाय च पस्सति । अथो जातिक्खय पत्तो, अभिजावोसितो मुनि ।। "एताहि तीहि विज्जाहि, तेविज्जो होति ब्राह्मणो । तमह वदामि तेविज्ज, नाझ लपितलापन ति ।। "एव खो, ब्राह्मण, अरियस्स विनये तेविज्जो होती" ति । २ पच्चपहायिन - रो। ३ अन्तिमसरीर - सी० स्या 20 B 166 25 R 106 १ विगता - रो। रो।
5 10 ३६६] ब्राह्मणवम्यो "अभया, भो गोतम, ब्राह्मणान तेविज्जो, प्राथा च पन प्ररियस्स विनये तेविज्जो होति । इमस्स च पन, भो गोतम, अरियस्स विनये तेविज्जस्स ब्राह्मणान तेविजो कल नाग्पति सोळसि । "अभिक्कन्त, भो गोतम पे० उपासक म भव गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेत सरण गत" ति । ६ जागुस्सोणिसुत्त । अथ खो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धि पे० एकमन्त निसिनो सो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो भगवन्त एतदवोच – “यस्सस्सु, भो गोतग, यो सद्ध वा थालिपाको वा देय्यधम्म वा, तैविज्जेसु ब्राह्मणेसु दान ददेय्या" ति। "यथा कथ पन, ब्राह्मण, ब्राह्मणा तेविज्ज पज्ञापेन्ती" ति? "इध खो, भो गोतम, ब्राह्मणो उभतो सुजातो होति मातितो च पितितो च ससुद्धगहणिको याव सत्तमा पितामहयुगा अक्सित्तो अनु पक्कुट्ठो जातिवादेन, अज्झायको मन्तधरो, तिण्ण वेदान पारगू सनि- घण्डकेटुभान साक्सरप्पभेदान इतिहासपञ्चमान, पदको, वैय्याकरणो, ।। लोकायतमहापुरिसलक्सणेसु अगवयो ति । एव खो, भो गोतम, ब्राह्मणा तेविज्ज पञ्जापेन्ती" ति । "अगथा खो, ब्राह्मण, ब्राह्मणा ब्राह्मण तेविज्ज पज्ञान्ति, अाथा च पन अरियस्स विनये तेविज्जो होती" ति । "यथा कथ पन, भो गोतम, अरियस्स विनये तेविज्जो होति ? साधु मे भव गोतमो तथा धम्म देसेतु यथा अरियस्स विनये तेविज्जो होती" ति। "तेन हि, ब्राह्मण, सुणाहि, साधुक मनसि करोहि, भासि- स्सामी" ति । “एव, भो" ति खो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो भगवतो पच्च- स्सोसि । भगवा एतदवोच- "इध पन, ब्राह्मण, भिक्खु विविच्चेव कामेहि पे० चतुत्य झान उपसम्पज्ज विहरति । "सो एव समाहित चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतू- पक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठित मानेञ्जप्पत्तै पुर्वेनिवासानुस्सति- नाणाय चित्त अभिनिन्नामेति । सो अनेकविहित पुवेनिवास अनुस्सरत्ति, 20 AIN 25 107 30 अ०१-२० अडगुसरनिकायो [३६६- 5 सेय्यथीद' - एक पि जाति द्वे पि जातियो पे० इति साकार सउद्देस अनेकविहित पुबेनिवास अनुस्सरति । अयमस्स पठमा विज्जा अधिगता होति, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना , तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो यथा त अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। "सो एव समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतू पक्किालेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते सत्तान चुतूपपातजाणाय चित्त अभिनिन्नामेति । सो दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन पे० यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति । अयमस्स दुतिया विज्जा अधि गता होति अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको 10 उप्पन्नो यथा त अप्पमत्तस्स प्रातापिनो पहिततस्स विहरतो । "सो एव समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतू पक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते पारावान खयाणाय चित्त अभिनिन्नामेति । सो 'इद दुक्ख' ति यथाभूत पजानाति पे० 'प्रय दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूत पजानाति, 'इमे 15 पासवा ति यथाभूत पजानाति पे० 'अय पासवनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूत पजानाति । तस्स एव जानतो एव पस्सतो कामा सवा पि चित्त विमुच्चति, भवासवा पि चित्त विमुच्चति, अविज्जासमा पि चित्त विमुच्चति विमुत्तस्मि विमुत्तमिति आण होति । 'खीणा जाति, वुसित ब्रह्मचरिय, कत करणीय, नापर इत्यत्ताया' ति पजानाति । 20 अयमस्स ततिया विज्जा अधिगता होति, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पना, तमो विहतो, आलोको उप्पनो यथा त अप्पमत्तस्स प्रातापिनो पहितत्तस्स विहरतो ति। "यो' सीलब्बतसम्पन्नो, पहितत्तो समाहितो। चित्त यस्स वसीभूत, एकग्ग सुसमाहित ।। "पुम्बेनिवास यो वेदो, सग्गापाय च पस्सति । अथो जातिक्खय पत्तो, अभिज्ञावोसितो मुनि ।। "एताहि तीहि विज्जाहि, तेविज्जो होति ब्राह्मणो । तमह वदामि तेविज्ज, नाझ लपितलापन ति ॥ "एव' खो, ब्राह्मण, अरियस्स विनये तेविज्जो होती" ति । - 8 168 25 R 163 १ सेय्यथिद-मः। २ सो-रो। ३ एवमेव - रो० ।
5 ब्राह्मणवग्यो "अञथा, भो गोतम, ब्राह्मणान तैविज्जो, अाथा च पन अरियस्स विनये तेविज्जो होति । इमस्स च, भो गोतम, अरियस्स विनय तेविज्जस्स ब्राह्मणान तेविज्जो कल नाग्धति सोळसि । "अभिक्फन्त, भो गोतम पे० उपासक भव गोतमो धारेतु अज्जतग्गै पाणुपेत सरण गत" ति । १० सङ्गारवसुत्त । अथ खो सङ्गारवो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्या भगवता सद्धि सम्मोदि । राम्मोदनीय कथ सारणीय वीतिसारेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो सङ्गारवो ब्राह्मणो भगवन्त एतदवोच – “मयमस्सु, भो गोतम, ब्राह्मणा नाम । यज्ञ यजाम पि यजापेम पि । तन, भो गोतम, यो चैव यजति 10 यो च यजापति सब्वे ते अनेकसारीरिक पुञप्पटिपद पटिपन्ना होन्ति, यदिद याधिकरण । यो पनाय, भो गोतम, यस्रा वा तस्स वा कुला अगारस्मा अनगारिय पब्बजितो एकमतान दमेति, एकमत्तान रामेति, एकमत्तान परिनिव्वापेति, एवमस्साय एकसारीरिक पुप्पटिपद पटिपतो होति, यदिद पब्बज्जाधिकरण'ति । "तेन हि, ब्राह्मण, तशेवेत्य पटिगुच्छिस्सामि । यथा ते खमेय्य तथा न व्याकरेय्यासि। त कि मञ्जसि, ब्राह्मण, इध तथागतो लोके उप्पज्जति अरह सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोक- विदू अनुत्तरी पुरिसदम्मसारथि सत्या देवमनुस्सान बुद्धो भगवा । सो एवमाह - 'एथाय मग्गो अय पटिपदा ययापटिपन्नो अह अनुत्तर ब्रह्म- 20 चरियोगध सय अभिमा सच्छिकत्वा पदेमि, एथ, तुम्हे पि तथा पटि- पज्जथ, यथापटिपन्ना तुम्हे पि अनुत्तर ब्रह्मचरियोगध सय अभिञ्जा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरिस्सथा' ति । इति अय चेव सत्था धम्म देसेति, परे च तथत्थाय पटिपज्जन्ति, तानि खो पन होन्ति अनेकानि मि सतानि अनेकानि पि सहस्सानि अनेकानि पि सतसहस्सानि । "त किं मनसि, ब्राह्मण, इच्चाय एव सन्ते एकसारीरिका वा पुचप्पटिगदा होति अनेकगारीरिका वा, यदिद पव्वज्जा. धिकरण" ति? "इच्चाय पि, भो गोतम, एव सन्ते अनेकसारीरिका पुन- प्पटिपदा होति, यदिद पब्वज्जाधिकरण" ति। १ सोलसि - रो। २ व्याकरेग्यासि-मी०, रो। 15 8169 R 169 25 90 मडगुत्तरनिकायो एव वुत्ते आयस्मा आनन्दो सङ्गारव ब्राह्मण एतदवोच -- 'इमास ते, ब्राह्मण, द्विन्न पटिपदान कतमा पटिपदा खमति अप्पत्यतरा' च अप्पसमारम्भतरा च महप्फलतरा च महानिससतरा चा" ति? एव बुत्ते सङ्गारवो ब्राह्मणो प्रायस्मन्त आनन्द एतदवोच – “सेय्यथापि 5 भव गोतमो भव चानन्दो। एते मे पुज्जा, एते मे पाससा" ति । दुतिय पि सो आयस्मा मानन्दो सङ्गारव ब्राह्मण एतदवोच -- "न खो त्याह, ब्राह्मण, एव पुच्छामि – 'के वा ते पुज्जा के वा ते पाससा' ति ? एव खो त्याह, ब्राह्मण, पुच्छामि – 'इमास ते, ब्राह्मण, द्विन्न पटि- पदान कतमा पटिपदा खमति अप्पत्थतरा च अप्पसमारम्भतरा च मह- 10 प्फलतरा च महानिससतरा चा" ति ? दुतिय पि खो सङ्गारवो ब्राह्मणो आयस्मन्त आनन्द एतदवोच - "सेय्यथापि भव गोतमो भव चानन्दो । एते में पुज्जा, एते मे पारासा" ति । ततिय पि खो आयस्मा मानन्दो सङ्गारव ब्राह्मण एतदबोच - "न खो त्याह, ब्राह्मण, एव पुच्छामि – 'के वा ते पुज्जा के वा ते पाससा' 15 ति? एव खो त्याह, ब्राह्मण, पुच्छामि - 'इमास ते, ब्राह्मण, द्विन्न पटिपदान कतमा पटिपदा खमति अप्पत्थतरा च अप्पसमारम्भतरा म महफलतरा च महानिससतरा चा" ति ? ततिय पि खो सङ्गारवो ब्राह्मणो आयस्मन्त आनन्द एतदवोच – “सेय्यथापि भव गोतमो भव चानन्दो । एते मे पुज्जा, एते मे पारासा" ति । अथ खो भगवतो एतदहोसि - "याव ततिय पि खो सङ्गारवो ब्राह्मणो आनन्देन सहधम्मिक पञ्च पुट्ठो ससादेति नो विस्सज्जेति । यन्नूगाह परिमोचेय्य" ति । अथ खो भगवा सङ्गारव ब्राह्मण एतदवोच- "का न्वज्ज', ब्राह्मण, राजन्तेपुरे राजपुरिसान सन्निसिन्नान सग्नि- पतितान अन्तराकथा उदपादी" ति ? "अय ख्वज्ज, भो गोतम, राजन्तेपुरे राजपुरिसान सन्निसिन्नान सनिपतितान अन्तराकथा उदपादि – 'पुब्बे सुद अप्पतरा चेय भिक्खू अहेसु बहुतरा च उत्तरि मनुस्सधम्मा इद्धिपाटिहारिय दस्सेसु, एतरहि पन बहुतरा चेव भिक्खू अप्पतरा च उत्तरि मनुस्सधम्मा इद्धिपाटिहारिय दस्सन्ती' ति । अय स्वज्ज, भो गोतम, राजन्तेपुरे राजपुरिसान सन्नि- सिन्तान सन्निपतितान अन्तराकथा उदपादी" ति । १ अप्पटुतरा -- रो० ॥ २-२ कानुज - सी०, का नुन्ज - रो० । ३ राजपरिसाय - D 170 R 170 20 25 30 सी०, स्पा०, रोन ३.६१०] पासपथगो "तीणि सो इमानि, ब्राह्मण, पाटिहारियानि । कतमानि तीणि ? इद्विपाटिहारिवं, आदेसनापाटिहारिय, अनुसासनोपाटि- हारियं । कतमं च, ब्राह्मण, इद्धिपाटिहारियं ? इध, ब्राह्मण, एकच्चो अनेकविहितं इद्धिविघं पच्चनुभोति –'एको पि हुत्ला बहुधा होति, बहुधा पि हुत्वा एको होति; आविभावं, तिरोभावं; तिरोकुड' तिरोपाकार 5 तिरोपव्यतं असज्जमानो गच्छति, सेय्यचापि आकासे, पथचिया पि उम्मुज्जनिमुज्जं करोति, सय्यथापि उदके, उदके पि अभिज्जमाने' गच्छति, मेय्यपापि पथवियं ; अाफासे पि पल्लईन कमति, सेय्यथापि पस्वी सफुणो; इमें पि चन्दिममुरिये एवमहिद्धिक एवमहानुभावे पाणिना परिमराति परिमज्जति, याव ब्रह्मलोका पि कार्यन वस वत्तति'। 10 इदं वुच्चति, ब्राह्मण, इद्विपाटिहारियं । "क्तमं च, ब्राह्मण, पादेसमापाटिहारिय ? इच, ब्राह्मण, एकच्ची निमित्तेन प्रादिसति – 'एव पि ते मनो, इत्थ पि ते मनो, इति पि ते चित्तं' ति । सो बहु चे पि आदिसति तथैव त होति, नो अथा । "इघ पन, ग्राह्मण, एकच्चो न हेव खो निमित्तन प्रादिसति, ts Em. अपि च खो मनुस्सान वा अमनुस्सान वा देवतान वा सद्द सुत्वा प्रादि- सति – 'एवं पि ते मनो, इत्य पि ते मनो, इति पि ते चित्त' ति । सो बहुं चे पियादिसति तथैव तं होति, नो अज्ञथा । "इध पन, ब्राह्मण, एकच्चो न हेव सो निमित्तैन मादिसति न पि मनुस्सानं वा अमनुस्सानं वा देवतान वा सद्द सुत्वा प्रादिसति, 20 अपि च सो वितक्कयतो विचारयज्ञो वितवकविप्फारसद्द सुत्वा यादि- सति – 'एव पि ते मनो, इत्प पि ते मनो, इति पि ते चित्त' ति । सो बहु चेपि अादिसति तथैव तं होति, नो राजथा । "इघ पन, ब्राह्मण, एकच्चों न हेब खो निमित्तेन आदिसति, न पि मनुस्सान वा अमनुस्सान वा देवतानं वा सद्द सुत्वा आदिसति, न 25 पि वितक्कयतो विचारयतो वितक्कविष्फारसदं सुत्वा प्रादिसति, अपि च खो प्रवित अविचारं रामाधि समापन्नस्रा चेतसा तो परिच्च पजानाति -- 'यथा इमस्स भोतो मनोसङ्खारा पणिहिता इमस्स चित्तस्स अनन्तरा अमु नाम वितरक वितरकेस्सती" ति । सो वहुंचे पि अादिसति तयेव तं होति, नो अञया । इद वुच्चति, ब्राह्मण, प्रादेसनापाटिहारियं । 30 १ तिरोध-म० । २ अभिजमानो-रो०] ३ वितक्विस्सती-रो। R 171 प्रत्युत्तरनिकायो [३६१- । 172 "कतम च, ब्राह्मण, अनुसासनीपाटिहारिय? इध, ब्राह्मण, एकच्चो एवमनुसासति – 'एव वितक्केथ, मा एव वितक्कयित्य, एव मनसि करोथ, मा एव मनसाकत्य, इद पजहथ, इद उपसम्पज्ज विहरथा' ति । इद वुच्चति, ब्राह्मण, अनुसासनीपाटिहारिय । इमानि खो, ब्राह्मण, तीणि पाटिहारियानि । इमेस ते, ब्राह्मण, तिग्ण पाटिहारियान कतम पाटिहारिय खमति अभिक्कन्ततर च पणीततर चा" ति? "तत्र, भो गोतम, यदिद पाटिहारिय इधैकच्चो अनेकविहित इद्धिविध पच्चनुभोति पे० याव ब्राह्मलोका पि कायेन वस वत्तेति, इद, भो गोतम, पाटिहारिय यो व न करोति सो व न पटिसवेदेति, यो व 10 न करोति तरसेव त होति । इद मे, भो गोतम, पाटिहारिय मायासह धम्मरूप विय खायति । “य पिद, भो गोतम, पाटिहारिय इधेकच्चो निमित्तेन प्रादिसति- 'एव पि ते मनो, इत्थ पि ते मनो, इति पि ते चित्त' ति, सो बहु चे पि आदिसति तथैव त होति, नो अजथा। इध पन, भो गोतम, एकच्चो 15 न हेव खो निमित्तेन आदिसति, अपि च खो मनुस्सान वा अमनुस्सान वा देवतान वा सद्द सुत्वा प्रादिसति पे० न पि मनुस्सान वा अमनु स्सान वा देवतान वा सद्द सुत्वा आदिसति, अपि च खो वितवक्यतो विचारयतो वित्तक्कविष्फारराइ सुत्वा प्रादिसति पे० न पि वित क्यतो विचारयतो वितक्कविष्फारसह सुत्वा आदिराति, अपि च खो 20 अवितक्क अविचार समाधि समापन्नस्स चेतसा चेतो परिच्च पजानाति- 'यथा इमस्स भोतो मनोसङ्घारा पणिहिता इमस्स चित्तस्स अनन्तरा अम्ह नाम वितक्क वितत्केस्सती' ति, सो बहु चे पि आदिसति तथेव त होति, नो अनथा। इद पि, भो गोतम, पाटिहारिय यो व न करोति सो वन पटिसवेदेति, यो व न करोति तस्सेव त होति । इद पि में, भो 25 गोतम, पाटिहारिय मायासहधम्मस्प विय सायति । "य च खो इद, भो गोतम, पाटिहारिय इधैकच्चो एव अनु. सासति – ‘एव वितक्केथ, मा एव वितवकपित्थ, एव मनसि करोय, मा एव मनसावत्य , इद पजहय, इद उपसम्पज्ज विहरथा' ति । इदमेव, भो गोतम, पाटिहारिय खमति इमेस तिण्ण पाटिहारियान अभिवन्ततर R172 ३० च पणीतर च।
. - ब्राह्मणवागो "अच्छरिय, भो गोतम, अभुत, भो गोतम! यावसुभासितमिद भोता गोतमेन इमेहि च मय तीहि पाटिहारियेहि समन्नागत भवन्त गोतम धारेम । भव हि गोतमो अनेकविहित इद्धिविध पच्चनुभोति पे० या ब्रह्मलोका पि कायेन वस वत्तेति, भव हि गोतमो अवितरक अविचार समाधि समापन्नस्स चेतसा चेतो परिच्च पजानाति – 'यथा । इमस्स भोतो मनोसहारा पणिहिता इमस्स चित्तस्स अनन्तरा अमु नाम वितक्क वितक्केस्सतो' ति । भव हि गोतमो एवमनुसासति 'एव वितक्कोय, मा एव वितक्कयित्य, एव मनसि करोथ, मा एव मगसा- कत्य, इद पजय, इद उपसम्पज्ज विहरथा" ति । "श्रद्धा खो त्याह', ब्राह्मण, यासज्ज उपनीय वाचा भासिता, 10 1 173 अपि च त्याह व्याकरिस्सामि । अह हि, ब्राह्मण, अनेकविहित इद्धिविध पच्चनुभोमि पे० याव ब्रह्मलोका पि कायेन वस वत्तेमि । अह हि, ब्राह्मण, अवितक्क अविचार समाधि समापन्नस्स चेतसा चेतो परिच्च पजानामि – 'यथा इमस्स भोतो मनोसह्वारा पणिहिता, इमस्स चित्तस्स अनन्तरा अमु नाम वितक्क वितक्केस्सती' ति । अह हि, ब्राह्मण, एचमनु- 15 सामामि -- 'एव वितक्केध, मा एव वित्तक्कयित्य , एव मनसि करोथ, मा एव मनसाकत्थ, इद पजहथ, इद उपसम्पज्ज विहरथा" ति । "अत्यि पन, भो गोत्तम, अञ्नो एकभिक्खु पि यो इमेहि तीहि पाटिहारियहि समन्नागतो, अझन भोता गोतमेना" ति ? "न खो, ब्राह्मण, एकयेव सत न । रातानि न तीणि सतानि न 20 चत्तारि सतानि न पञ्च सतानि, अय खो भिय्योव, ये भिक्खू इमेहि तीहि पाटिहारियेहि समन्नागता" ति । भो गोतम, एतरहि ते भिक्खू विहन्ती" ति ? "इमस्मियेव खो, ब्राह्मण, भिक्खुसद्धे" ति । "अभिक्कन्त, भो गोतम, अभिक्कन्त, भो गोतम । सेय्यथापि 25 भो गोतम, निक्कुज्जित वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन वा विवरेय्य, मूव्हम्स वा मग्ग आचिखेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोत पारेय्य - 'चवसुमन्तो रूपानि दक्खन्ती' ति, एवमेव भोता गोतमैन अनेकपरियायन धम्मो पकासितो । एसाह भवन्त गोतम सरण गच्छामि, धम्म च भिवखुसङ्घ च । उपासक म भव गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपंत सरण गत" ति । 30 ब्राह्मणवो हो। "कह पन, R 173 १ त्याय-सी01 8174 15 'य किं चाय पुरिसपुग्गलो पटिसवेदेति सुख वा दुक्ख वा अदुक्ख मसुख 20 हायस्मन्तो पाणातिपातिनो भविस्रान्ति पुब्बेकतहेतु, अदिनादायिनो वादिनो भविस्सन्ति पुब्वेकतहेतु, पिसुणवाचा भविस्सन्ति पुटवेर तहेतु, फरुसवाचा भविस्सन्ति पुवकतहतु, सम्फप्पलापिनो भविस्सन्ति पुस्बे- कतहेतु, अभिज्झालुनो भविस्सन्ति पुब्वेकतहेतु, व्यापनचित्ता' भवि- अडमुतरनिकायो [३६१०- तस्सुद्दानं द्वे ब्राह्मणा चमतरो, परिब्वाजकेन निबुत । पलोकवच्छो तिकण्णो, सोणि सङ्गारवेन चा ति ।। ७. महावग्गो १ तित्थायतनसुत्तं । "तीणिमानि, भिक्खवे, तित्यायतनानि यानि पण्डितेहि समनुयुजियमानानि समनुगायिमानानि समनुभा- 5 सियमानानि पर पि गन्त्वा अकिरियाय सण्ठहन्ति । कतमानि तीणि सन्ति, भिक्खवे, एके समणब्राह्मणा एववादिनो एवदिहिनो – 'य कि चाय पुरिसपुग्गलो पटिसवेदेति सुख वा दुवख वा अदुक्खमसुख वा सच त पुच्येकतहेतू' ति । सन्ति, भिक्खवे, एके समणब्राह्मणा एववादिनो एवदिट्ठिनो – 'य कि चाय पुरिसपुग्गलो पटिसर्वदेति सुख वा दुक्ख व 10 मदुक्खमसुख या सब्ब त इस्सरनिम्मानहेतू' ति । सन्ति, भिक्सवे, एके रामणग्राह्मणा एववादिनो एवदिट्ठिनो -- 'य किं चाय पुरिसपुग्गलो पटिसवेदेति सुख वा दुक्ख वा अदुवखमसुख वा सब्व त अहेतु अप्पच्चया' ति। "तत्र, भिवखवे, ये ते समणब्राह्मणा एववादिनो एवदिविनो- वा सब्ब त पुठवेफतहेतू' ति, त्याह उपसमित्वा एव वदामि - ‘सत्व किर तुम्हे आयस्मन्तो एववादिनो एवदिट्ठिनो- य किं चाय ! पटिसर्वदेति सुख वा दुक्ख वा अदुक्खमसुख वा सव्य त पुब्वेकतहेतू' ति" ते च मे एव पुट्ठा 'आमा" ति पटिजानन्ति । त्याह एव वदामि - तेन- भविस्सन्ति पुबेकतहेतु, अब्रह्मचारिनो भविस्सन्ति पुब्वेकतहेतु, मुसा पुरिसपुग्गलो R 14 5 स्सन्ति पुव्वेकतहेतु, मिच्छादिट्टिका भविस्सन्ति पुबेकतहेतु' । प्रामो-सी०। २ व्यापनचिता-रो।
B 175 ३७१] महावग्गो "पुब्बेकत सो पन, भिक्सवे, सारतो पच्चागच्छत न होति छन्दो वा बायामो वा इद या करणीय इद वा अकरणीय ति। इति करणीयाकरणीये खो पन सच्चतो थेततो अनुपलब्भियमाने मुट्ठस्सतीन अनारक्खान विहरत न होति पच्चत्त सम्मिको समणवादो । प्रय खो मे, भिक्सवे, तेसु समणब्राह्मणेसु एववादोसु एवदिट्ठीसु पठमो 5 सहधम्मिको निग्गहो होति । "तन, भिमखदे, ये ते समणब्राह्मणा एववादिनो एवदिहिनो- 'य किं चाय पुरिसपुग्गलो पटिसवेदेति मुख वा दुक्ख वा अदुक्खमसुख वा सच त इस्सरनिम्मानहेतू' ति, त्याह उपसङ्कमित्वा एव कदामि - 'सच्च किर तुम्हे प्रायस्मन्तो एववादिनो एवदिट्टिनो - य किं चाय 10 पुरिसपुग्गलो पटिसर्वदेति सुख वा दुक्स वा अदुक्खमसुख वा सब त इस्मरनिम्मानहेतू' ति ? ते च में एव पुट्ठा 'आमा' ति पटिजानन्ति । त्याह एव पदामि - 'तेनहायस्मन्तो पाणातिपातिनो भविस्सन्ति इस्सर- निम्मानहेतु, अदिन्नादायिनो भविस्सन्ति इस्सरनिम्मानहेतु, अब्रह्म- चारिनो भविस्सन्ति इस्सरनिम्मानहेतु, मुसावादिनो भविस्सन्ति इस्सर- 15 निम्मानहेतु, पिसुणवाचा भविस्सन्ति इस्सरनिम्मानहेतु, फरसवाचा भविस्सन्ति इस्मरनिम्मानहेतु, सम्पप्पलापिनो भविस्सन्ति इस्सर- निम्मानहेतु, अभिज्झालुनो भविस्सन्ति इस्सरनिम्मानहेतु, व्यापन्न- चिता भविस्सन्ति इस्सरनिम्मानहेतु, मिच्छादिट्टिका भविस्सन्ति इस्सर- निम्मानहेतु। "इस्सरनिम्मान खो पन, भिक्खवे, सारतो पच्चागच्छत न होति छन्दो वा वायामो वा इद वा करणीय इद वा अकरणीय ति। इति करणीयाकरणीये खो पन सच्चतो थेततो अनुपलब्भियमाने मुट्ठ- स्सतीन अनारक्सान विहरत न होति पच्चत्त सहपम्मिको समणवादो । अय खो मे, भिक्सवे, तेगु समणब्राह्मणेसु एववादीसु एवदिट्ठीसु दुतियो 23 महम्मिको निग्गहो होति । "तन, भिक्सवे, ये ते समणब्राह्मणा एववादिनो एवदिटिनो- 'य किं चाय पुरिसपुग्गलो पटिसर्वदेति सुख वा दुक्ख वा अदुक्खमसुख वा सब्ब त अहेतु-अप्पच्चया' ति, त्याह उपसमित्वा एव वदामि- 'सच्च फिर तुम्हे आयस्मन्तो एववादिनो एवदिट्टिनो -- य किं चाय पुरिस- 30 . पुग्गलो पटिसर्वदेति सुख वा दुक्ख वा अदुक्खमसुख वा सब्ब त अहेतु- १ प्रमुखमदुक्स-रो। 20 R 175 अ०१-२१ B 176 10 ति । इति खो पनेत वृत्त । किं चेत पटिच्च वुत्त ? छथिमा, भिक्सवे, विज्ञाणधातु । इमा छ धातुयो ति, भिक्खवे, मया धम्मो देसितो अडगुत्तरनिकायो अप्पच्चया' ति? ते च मे एव पुट्ठा 'आमा' ति पटिजानन्ति । त्याह एव वदामि – 'तेनहायस्मन्तो पाणातिपातिनो भविस्सन्ति अहेतु- अप्पच्चया पे० मिच्छादिट्ठिका भविस्सन्ति अहेतुअप्पच्चया' । "अहेतु-अप्पच्चय' खो पन, भिक्खवे, सारतो पच्चागच्छत न 5 होति छन्दो वा वायामो वा इद वा करणीय इद वा अकरणीय ति । इति करणीयाकरणीये खो पन सच्चतो घेततो अनुपलब्भियमाने मुट्ठ स्सतीन अनारक्खान विहरत न होति पच्चत्त सहधम्मिको समणवादो । अय खो मे, भिक्खवे, तेसु समणब्राह्मणेसु एववादीसु एवदिट्ठीसु ततियो राहम्मिको निग्गहो होति । "इमानि खो, भिक्खवे, तीणि तित्यायतनानि यानि' पण्डितेहि समनुयुञ्जियमानानि सगनुगाहियमानानि समनुभासियमानानि पर पि गन्त्या अकिरियाय सण्ठहन्ति । "अय खो पन, भिक्खवे, मया धम्मो देसितो अनिग्गहितो असकि- लिट्ठो अनुपवज्जो अप्पटिकुट्ठो समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । कतमो च, 15 भिक्खवे, मया धम्मो देसितो अनिग्गहितो असकिलिट्ठो अनुपवज्जो अप्पटिकुट्ठो समणेहि ब्राह्मणेहि विहि ? इमा छ धातुयो ति, भिक्खवे, मया धम्मो देसितो अनिग्गहितो असकिलिट्ठो अनुपयज्जो अप्पटिकुट्ठो समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । इमानि छ फस्सायतनानी ति, भिक्सवे, मया धम्मो देसितो अनिग्गहितो असकिलिट्ठो अनुपवज्जो 20 अप्पटिकुट्ठो समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । इमे अद्वारस मनोपविचारा ति, भिक्खवे, मया धम्मो देसितो अनिग्गहितो असकिलिट्ठो अनुपवज्जो अप्पटिकुट्ठो समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । इमानि चत्तारि अरिय- सच्चानी ति, भिवखवे, मया धम्मो देसितो अनिग्गहितो असकिलिट्टो अनुपवज्जो अप्पटिकुट्ठो समणेहि ब्राह्मणेहि विहि । “इमा छ धातुपो ति, भिक्खवे, मया धम्मो देसितो अनिहितो असकिलिट्ठो अनुपवज्जो अप्पटिकुट्ठो समणेहि ब्राह्मणेहि विही धातुपो - पथवीधातु, आपोधातु, तेजोधातु, वायोधातु, आकासधात ? 25 R 176 १ महेतुपणचया - सी०, स्या०, रो। २ यानि तानि - सी., रो० । ३ पनी धातु - सी० स्था,रो।
B 177 7 5 10 ३७१] महावाणी अनिग्गहितो असकिलिट्ठो अनुपवज्जो अप्पटिकुट्ठो समणेहि ब्राह्मणेहि विजूही ति । इति य त वुत्त, इदमेत पटिच्च वृत्त । “इमानि छ फस्सायतनानी ति, भिक्खवे, मया धम्मो देसितो अनिग्गहितो असकिलिट्ठो अनुपवज्जो अप्पटिकुट्ठो समणेहि ब्राह्मणेहि विही ति । इति खो पनेत वृत्त । किं चेत पटिच्च वृत्त छयिमानि, भिक्खवे, फस्सायतनानि - चक्खु फ्स्सायतन, सोत फरसा- यतन, घान फम्सायतन, जिव्हा फस्सायतन, कायो फरसायतन, मनो फरसायतन । इमानि छ फस्सायतनानी ति, भिवखवे, मया धम्मो देसितो अनिग्गहितो असकिलिट्ठो अनुपवज्जो अप्पटिकुट्ठो समणेहि ब्राह्मणेहि विही ति । इति य त वुत्त, इदमेत पटिच्च वुत्त । "इमे अट्ठारस मनोपविचारा ति, भिक्सवे, मया धम्मो देसितो अनिग्गहितो असकिलिट्ठो अनुपवजो अप्पटिकुट्ठो समणेहि ब्राह्मणेहि विझूही ति । इति खो पनेत वुत्त । किं चेत पटिच्च वृत्त । चक्खुना रूप दिस्व सोमनस्सट्ठानिय स्प उपविचरति दोमनरसट्ठानिय रूप उप- विचरति उपेक्खाट्ठानिय रूप उपविचरति, सोतेन सद्द सुत्वा गन्ध घायित्वा जिव्हाय रस सायित्वा कायेन फोटुब्ब फुसित्वा मनसा धम्म विनाय सोमनरसट्ठानिय धम्म उपविचरति दोमनररा- ट्ठानिय धम्म उपविचरति उपेवखावानिय धम्म उपविचरति । इमें अट्ठारस मनोपविचारा ति, भिक्सवे, मया धम्मो देसितो अनिहितो असकिलिट्ठो अनुपवज्जो अप्पटियुट्टो समणेहि ब्राह्मणेहि विश्नूही 20 ति । इति य त वुत्त, इदमेत पटिच्च वृत्त । "इमानि चत्तारि अरियसचानी ति, भिक्खवे, मया धम्मो देसितो अनिग्गहितो असकिलिट्ठो अनुपवज्जो अप्पटिकुट्टो समणेहि ब्राह्मणेहि विही ति । इति तो पनेत वृत्त । कि चेत पटिच्च वृत्त छन, भिक्खवे, धातून उपादाय गम्भस्सावक्कन्ति होति, 25 प्रोक्कन्तिया सति नामरूप, नामस्पपच्चया सळायतन, सळायतन- पच्चया फस्सो, फस्सपच्चया वेदना । वेदियमानस्स खो पनाह, मिवखवे, इद दुक्ख ति पञ्झामि', अय दुक्खसमुदयो ति पन्जामि, अय दुक्सनिरोधो ति पज्ञामि, अय दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा ति पज्ञामि । १ पञ्जमि - घानेन 15 ? 30 १६४ R 177 B 178 - - अड्युतरनिकायो [३७१- "कतमं च, भिक्खवे, दुक्खं अरियसच्चं? जाति पि दुक्खा, जरा पि दुक्खा, ब्याधि' पि दुक्खो', मरणं पि दुखं, सोकपरिदेवदुक्ख- दोमनस्सुपायासा पि दुक्खा, अप्पियहि सम्पयोगो दुक्खो, पियहि विप्पयोगो दुक्खो, यम्पिच्छ न लभति त पि दुक्खं । सवित्तेन पञ्चुपादान- 5 क्खन्धा पि दुक्खा । इद वुच्चति, भिक्खवे, दुक्ख अरियसच्च । "कतम च, भिक्खवे, दुक्खसमुदय' अरियसच्च ? अविज्जा- पच्चया सहारा, सवारपच्चया विमाण, विचाणपच्चया नामरूप, नामरूपपच्चया सळायतन, सळायतनपच्चया फस्सो, फरसपच्चया वेदना, वेदनापच्चया तण्हा, तण्हापच्चया उपादान, उपादानपच्चया भवो, भव- 10 पच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरण सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा सम्भवन्ति । एवमेतस्स केवलस्स दुक्सक्खन्धररी समुदयो होति । इद वुच्चति, भिक्खवे, दुक्खसमुदय अरियसच्च । "कतम च, भिक्खवे, दुक्खनिरोध अरियसच्च ? अविज्जाय त्वेव अरोसविरागनिरोधा सवारनिरोधो, सङ्घारनिरोधा विज्ञाण- 15 निरोधो, विज्ञाणनिरोधा नामरूपनिरोधो, नामरूपनिरोधा सळायतन- निरोधो, सळायतननिरोधा फस्सनिरोधो, फस्सनिरोधा वेदनानिरोधो, वेदनानिरोधा तण्हानिरोधो, तण्हानिरोधा उपादाननिरोधो, उपादान- निरोधा भवनिरोधो, भवनिरोधा जातिनिरोधो, जातिनिरोधा जरामरण सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा निरुज्झन्ति । एवमेतस्स केवलस्स 20 दुक्सक्सन्धस्स निरोधो होति । इद वुच्चति, भिक्खवे, दुक्खनिरोध अरियसच्च । "कतम च, भिक्सवे, दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा अरियसच्च अयमेव अरियो अटुङ्गिको मग्गो, सेय्ययीद’- सम्मादिहि, सम्मासद्धपो, सम्मावाचा, सम्माकम्मन्तो, सम्मानाजीवो, सम्मावायामो, सम्मासति, ३७ सम्मासमाधि । इद बुच्चति, भिक्सवे, दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा अरियसच्च । 'इमानि चत्तारि प्ररियसच्चानी' ति, भिक्खवे, मया धम्भो देसितो अनिग्गहितो असकिलिट्ठो अनुपयज्जो अप्पटिकुट्ठो समणेहि ब्राह्मणेहि विनंही ति । इति य त वृत्त इदमेत पटिच्च वुत्त" ति । २. भयमुत्तं । "तीणिमानि, भिक्खवे, अमातापुत्तिकानि 3 भयानी ति अस्सुतवा पुथुज्जनो भासति । कतमानि तीणि ? होति सो, 1-१, २-२ म. पोत्सरे नत्यि । ३ दुक्खसमुदयो- स्या० । ४ सेप्यपिर - म० । R.179 819 . ३७२] महादग्गो भिक्खवे, समयो य महाअग्गिडाहो' बुवाति । महामग्गिडाहे खो पन, भिक्सवे, वुट्टिते तेन गामा पि डव्हन्ति निगमा पि डहन्ति नगरा पि डरहन्ति । गामसु पि डव्हमानेसु निगमेसु पि डरहमानेसु नगरेसु पि डव्ह- मानेसु तत्थ माता पि पुत्त नप्पटिलभति, पुत्तो पि मातर नप्पटिलभत्ति । इद, भिक्सवे, पठम अमातापुत्तिक भय ति अस्सुतवा पुथुज्जनो भासति । 5 "पुन च पर, भिक्खवे, होति सो समयो य महामेघो वुट्ठाति । महामेघे खो पन, भिक्खवे, वुट्टिते महाउदकवाहको सजायति । महा- उदकवाहके खो पन, भिक्खवे, सजायन्ते तेन गामा पि वुय्हन्ति निगमा पि वुय्हन्ति नगरा पि बुटहन्ति । गामेसु पि वुव्हमानेसु निगमेसु पि वुय्हमानेसु नगरेसु पि वुरहमानेसु तत्थ माता पि पुत्त नप्पटिलभति, 10 पुतो पि मातर नप्पटिलति । इद, भिक्खवे, दुतिय प्रमातापुत्तिक भय ति अस्सुतवा पुथुज्जनो भासति । "पुन च पर, भिक्खवे, होति सो समयो य भय होति अटविसद्धोपों, चक्कसमारल्हा जानपदा' परियायन्ति । भये सो पन, भिक्खवे, सति अविसङ्कोपे चक्कसमारूव्हेसु जानपदेसु परियायन्तेसु तत्थ माता पि 15 पुत्त नप्पटिलभति, पुत्तो पि मातर नप्पटिलभति । इद, भिक्खये, ततिय प्रमातापुत्तिक भय ति अस्सुतवा पुथुज्जनो भासति । इमानि खो, भिक्खये, तीणि अमातापुतिकानि भयानी ति अस्सुतवा पुथुज्जनो भासति । "तानि खो पनिमानि, भिक्खवे, तीणि समातापुत्तिकानियेव 20 भयानि अमातापुत्तिकानि गयानी ति अस्सुतवा पुथुज्जनो भासति । कतमानि तीणि? होति सो, भिवस्त्रवे, समयो य महाअग्गिडाहो वट्ठाति । महामग्गिडाहे खो पन, भिक्खवे, वुट्टिते तेन गामा पि डव्हन्ति निगमा पि डव्हन्ति नगरा पि डव्हन्ति । गामेसु पि डव्हमानेसु निगमेसु पि डरहमानेसु नगरेसु पि डरहमानेसु होति सो समयो य कदाचि करहचि ३ पुत्त पटिलभति, पुत्तो पि मातर पटिलभति । इद, भिक्खवे, पठम समातापुत्तिकयेव भय अमातापुत्तिक भय ति अस्सुतवा पुयुज्जनों भासति । "पुन च पर, भिक्खवे, होति सो समयो य महामेघो वट्ठाति । महामेधे सो पन, भिक्खये, वुट्टिते महाउदकवाहको सजायति । महा १ महामगिदाहो-रो । २ प्रवि-सहपो-रो० अट्टवीसहकोपो - स्था। ३ जनपदा-रो४ पनपदेसु-रो। माता R 179 B TO 30 अडगुत्तरनिकायो [३७२- उदकवाहके खो पन, भिक्खवे, सजाते तेन गामा पि वुम्हन्ति निगमा' पि वुय्हन्ति नगरा पि बुरहन्ति । गामेसु पि बुम्हमानेसु निगमेसु पि बुरहमानेसु नगरेसु पि बुरहमानेसु होति सो समयो य वादाचि करहचि माता पि पुत्त पटिलभति, पुत्तो पि मातर पटिलभति । इद, भिवखवे 5 दुतिय समातापुत्तिक्येव भय अमातापुत्तिक भय ति अस्सुतवा पुथुज्जनो भासति । "पुन च पर, भिक्खवे, होति सो समयो य भय होति अवि सोपो, चक्कसमारूल्हा जानपदा परियायन्ति । भये खो पन, भिक्खधे सति अटविसङ्कोपे चक्कसमारूल्हेसु जानपदेसु परियायन्तेसु होति सो 10 समयो य कदाचि करहचि माता पि पुत्त पटिलभति, पुत्तो पि मातर पटिलभति । इद, भिक्खवे, ततिय समातापुत्तिकयेव भय अमाता पुत्तिक भय ति अस्सुतवा पुथुज्जनो भासति । "इमानि खो, भिक्खवे, तीणि समातापुत्तिकानियेव भयानि अमातापुत्तिकानि भयानी ति अस्सुतवा पुथुज्जनो भासति । "तीणिमानि, भिक्खये, अमातापुत्तिकानि भयानि । कतमानि जराभय, ब्याधिभय', मरणभय ति । न, भिक्सवे, माता पुत्त जीरमान एव लभति – 'अह जीरामि, मा मे पुत्तो जीरी' ति, पुत्तो वा पन मातर जीरमान न एव लभति – 'अह जीरामि, मा मे माता जीरी' ति। "न, शिक्खवे, माता पुत्त व्याधियमान एव लभति – 'प्रह व्याधियामि, मा मे पुत्तो व्याधियी' ति, पुत्तो वा पन मातर व्याधियमान न एव लभति – 'अह ब्याधियामि, मा मे माता व्याधियी ति । "न, भिक्खवे, माता पुत्त मीयमान एव लभति – 'अह मीयामि, मा मे पुतो मीयो" ति, पुत्तो वा पन मातर मीयमान न एव लभति - 25 'अह मीयामि, मा मे माता मीयो' ति । इमानि खो, भिक्खवे, तीणि अमातापुत्तिकानि भयानी'ति । "अत्यि, भिवखवे, मग्गो अस्थि पटिपदा इमेस च तिण्ण समाता पुत्तिकान भयान इमेस च तिष्ण प्रमातापुत्तिकान भयान पहानाय समति क्फमाय सवत्तति । कतमो च, भिक्सवे, मग्गो कतमा च पटिपदा 30 इमेस च तिण्ण समातापुत्तिकान भयान इमेस च तिण्ण अमातापुतिकान १ व्यापिभय -मी० रो०।२ मोयी-स्या. रो। 15 तीणि ? 20 R 180 1181 ? ३७३] महावग्यो १६७ भयान पहानाय समतिक्कमाय सवत्तति ? अयमेव अरिया अङ्गिको मागो, सैय्यथीद' - सम्मादिट्टि, सम्मासपो, सम्मावाचा, सम्मा- कम्मन्तो, सम्मायाजीवो, सम्मावायामो, सम्मासति, सम्मासमाधि । अय खो, भिक्खवे, मग्गो अय पटिपदा इमेस च विष्ण समातापुत्तिकान भयान इमेस च तिण्ण अमातापुत्तिकान भयान पहानाय समतिक्कमाय । सवत्तती" ति ३ वेनागपुरसुत्त । एक समय भगवा कोसलेसु चारिख चरमानो महता भिक्खुसवेन सद्धि येन देनागपुर नाम कोसलान ब्राह्मणगामो तदवसरि । अस्सोसु सो वेनागपुरिका ब्राह्मणगहातिका – “समणों खलु, भो, गोतमो सवयपुत्तो सक्यकुला पवजितो वेनागपुर अनुप्पत्तो । 10 त खो पन भवन्न गोतम एव कल्याणो कितिसद्दो अन्भुग्गतो – 'इति पि सो भगवा अरह सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पनो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्या देवमनुस्सान बुद्धो भगवा' ति । सो इम लोक सदेवक समारक सब्रह्मक सस्समणब्राह्मणि पज सदेवमनुस्स सय अभिजा सल्छिकत्वा पवेदेति । सो धम्म देसेति आदिकल्याण 15 मझेकल्याण परियोसानकल्याण मात्थ सव्यञ्जन, केवलपरिपुण्ण परि- मुद्ध ब्रह्मचरिय पफासेति । साधु खो पन तयारुपान अरहत दस्सन होती" ति । प्रय खो वेनागपुरिका ब्राह्मणगहपतिका येन भगवा तेनुपसङ्क:- मिसु, उपसमित्वा अप्पेकच्चे भगवन्त अभिवादेत्वा एक्मन्त निसी• 20 दिसु, अप्पेकच्चे भगवता सद्धिं सम्मोदिसु, सम्मोदनीय कथ सारणीय' वीतिसारेत्वा एकमन्त निसीदिसु, अप्पकच्चे येन भगवा तेनञ्जलि पणामेत्या एकमन्त नितीदिगु, अणेकच्चे नामगोत्त सावत्वा एवमन्त निसीदिसु, अप्पेकच्चे तुण्हीभूता एकमन्त निसीदिसु । एकमन्त निसिनो खो नागपुरिको वच्छगोत्तो ब्राह्मणो भगवन्त एतदवोच "अच्छरिय, भो गोतम, अभुत, भो गोतम ' यावञ्चिद भोतो गोतमस्स विप्पसनानि इन्द्रियानि, परिसुद्धो छविवणो परियोदातो। सेम्पयापि, भो गोतम, सारद वदरपण्डु' परिसुद्ध होति परियोदात, एवमेव भोतो गोतमस्स विप्पमनानि इन्द्रियानि परिमुद्धो छविवष्णो परियो- दातो । सेय्ययापि, भो गोतम, तालपक्क सम्पति वन्यना पमुत्त'परि- 30 १ सम्ययिद-मः। २ सारापीय -मी०, स्वा०, रो। ४-४ बपनामुत-सी०, रो। R.181 25 BE ३ भदर.-रा..
१६८ । अडगुत्तरनिकायो सुद्ध होति परियोदात, एवमेव भोतो गोतमस्स विप्पसन्नानि इन्द्रियानि परिसुद्धो छविवष्णो परियोदातो। सेय्यथापि, भो गोतम, नेक्ख जम्बोनद दक्खकम्मारपुत्तसुपरिकम्गकत उक्कामुखे' सुकुसलसम्पह?' पण्डुकम्बले निक्खित्त भासते च तपते च विरोचति च, एवमेव भोतो गोतमस्स 5 विप्पसन्नानि इन्द्रियानि परिसुद्धो छविवण्णो परियोदातो । यानि कानि, भो गोतम, उच्चासयनमहासयनानि, सेय्यथीद - आसन्दि पल्लको गोनको चित्तको पटिका पटलिका तूलिका विकतिका उद्दलोमी एकन्त- लोमी कट्टिस्स कोसेय्य कुट्टक हत्यत्थर अस्सत्थर रथत्थर अजिनप्पवेणी कदलिमिगपवरपच्चत्यरण' सउत्तरच्छद उभतोलोहितकूपधान, एव- 10 रूपान नून भव गोतमो उच्चासयनमहासयनान निकामलाभी अकिच्छ- लाभी अकरािरलाभी" ति । "यानि खो पन तानि, ब्राह्मण, उच्चासयनमहासयनानि, सेय्य- थीद दुल्लभानि तानि पब्बजितान लद्धा' च पन न कप्पन्ति । "तीणि खो, इमानि, ब्राह्मण, उच्चासयनमहासयनानि, येसाह 15 एतरहि निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी । कतमानि तीणि ? दिब्ब उच्चासयनमहारायन, ब्रह्म उच्चासयनमहासयन, अरिय उच्चासयन- महासयन । इमानि खो, ब्राह्मण, तीणि उच्चासयनमहासयनानि, येसाह एतरहि निकामलाभी अकिच्छलाभी प्रकसिरलाभी" ति । "कतम पन त, भो गोतम, दिब्ब उच्चासयनमहासयन, यस्त 20 भव गोतमो एतरहि निकामलाभी अकिच्छलाभी अकतिरलाभी" ति ? "इघाह, ब्राह्मण, य गाम वा निगम वा उपनिस्साय विहरामि, सो पुब्बग्रहसमय निकासेत्वा गत्तचीवरमादाय तमेव गाम वा निगम वा पिण्डाय पविसामि । सो पच्छाभत्त पिण्डपातपटिक्कन्तो वनन्त व पविसामि । सो यदेव तत्थ होन्ति तिणानि वा पण्णानि वा तानि एकज्ज्ञ सङ्घरित्वा निसीदामि पल्लङ्क प्राभुजित्वा उजु काय पणिधाय परिमुख सति उपट्टपेत्वा । सो विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुरालेहि धम्मेहि सवितक्क सविचार विवेकज पीतिसुख पठम झान उपसम्पज्ज विहरामि, वितक्कविचारान वूपसमा अज्झत्त सम्पसादन चेतसो एकोदिभाव अवि- तयस अविचार समाविज पोतिसुख दुतिय झान उपसम्पज्ज विहरामि, 50 पोतिया च विरागा उपेक्खको च विहरामि सतो च सम्पजानो सुस १-१ बुसनसम्पद-स्याः रो० २ वादलि-सी०, स्याः। ३ सदानि - R.182 I 183 25 च मा०, स्या०1४ पवारपामि-सी०, स्या०,रो।
RIES ३७.३] महावग्गो कायेन पटिसंवेदेमि, यं तं अरिया आचिक्खन्ति 'उपेक्त्रको सतिमा सुखविहारी' ति ततियं झानं उपसम्पज्ज विहामि, सुखस्न च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सान अत्यङ्गमा अदुक्वममुख उपेक्खासतिपारिसुद्धि चतुत्यं ज्ञानं उपसम्पज्ज विहरामि । सो चे अह, ब्राह्मण, एवंभूतो चकमामि, दिव्बो मे एसो तस्मि समये चकमो होति । 5 सो चे अहं, ब्राह्मण, एवंभूतो तिहामि, दिल्ब मे एत तस्गि समये ठान होति । सो चे अहं, ब्राह्मण, एवभूतो निसीदामि, दिश्व में एत तस्मि समये प्रासनं होति । सो चे अह, ब्राह्मण, एवमूतो सेय्य कप्पेमि, दिन्ब मे एतं तस्मि समये उच्चासयनमहासयनं होति । इद खो, ब्राह्मण, दिव्यं उच्चासयनमहासयनं, यस्साहं एतरहि निकामलाभी अकिच्छ- 10 लाभी अकसिरलाभो" ति । "अच्छरियं, भो गौतम, अब्भुत, भो गोतम । को चन्नो एवरूपस्स दिव्वस्स उच्चासयनमहासयनस्स निकामलाभी भविस्सति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, अञ्जय भोता गोतमैन । "कतमं पन तं, भो गोतम, ब्रह्म उच्चासयनमहासयन, यस्स भव । गोतमो एतरहि निकामलाभी अकिन्छलाभी अकसिरलाभो" ति ? "इवाह, ब्राह्मण, यं गाम वा निगम वा उपनिस्साय विहरामि, सो पुवण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय तमेव गाम वा निगम वा पिण्डाय पविसामि । सो पच्छाभत पिण्डपातपटिक्वन्तो वनन्तन्लेव पविसामि । सो यदेव तत्थ होन्ति तिणानि वा पण्णानि वा तानि एपज्झ 20 सद्यरित्या निसीदामि पल्लई प्राभुजित्वा उजूं काय पणियाय परिमुख सति उपट्ठपेत्वा । सो मेत्तासहगतेन चेतसा एकं दिस फरित्वा विहरामि, तथा दुतियं, तया ततियं, तथा चतुत्यं', इति उद्धमधो तिरिय सवधि मबत्तताय सव्वावन्तं लोकं मेतासहगतेन चेतसा विपुलेन महागतेन अप्पमाणेन अबेरेन अव्यावज्झेन फरित्वा विहरामि । करुणासहगतेन 2 चेतसा ...पे० . मुदितासहगतेन चेतमा उपेक्नामहगतेन चेतसा एकं दिमं फरित्वा विहरामि, तथा दुतियं, तथा ततिप, तथा चतुत्य, इति उद्धमवो तिरिय सञ्चधि सम्बत्तताय सब्वावन्त लोक उपेक्यासहगतेन चेतसा विपुलेन महगतेन अप्पमाणेन अवेरेन अत्र्यावझेन फरिवा विहरामि । सो चे अह, ब्राह्मण, एवंभूतो चमामि, ब्रह्मा' मे एखो तस्मि 10 २ त माझा-सी., स्था०, रा.। ३ च-मो०, रो। ४ मध्यान्झेन-सी०, रा. ब्रह्म-मौ०इया-गे। EIBE १.पपगमा-रा। म०१-२२ 3 भो गोतम, निक्युज्जित वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्न वा विवरेग्य, 'चक्मुमन्तो म्पानि दक्खन्ती" ति, एवमेव सो भोता गोतमन १७० अडगुत्तरनिकायो [३७३- समये चद्धमो होति । सो चे अह, ब्राह्मण, एवभूतो तिहामि पे० निसीदामि पे० सेय्य कप्पेमि, ब्रह्म मे एत तस्मि समये उच्चासयन- महासयन होति । इद खो, ब्राह्मण, ब्रह्म उच्चासयनमहासयन, यस्साह एतरहि निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी" ति । "अच्छरिय, भो गोतम, अभुत, भो गोतम ! को चो एवरूपस्स ब्रह्मस्स उच्चासयनमहासयनस्स निकामलाभी भविस्सति अकिच्छलाभी अकसिरलाभी, अञ्चत्र भोता गोतमेन । "कतम पन त, भो गोतम, अरिय उच्चासयनमहासयन, यस्स भव गोतमो एतरहि निकामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी" ति" "इधाह, ब्राह्मण, य गाम वा निगम वा उपनिस्साय विहरामि, सो पुब्बण्हसमय नितासेत्वा पत्तचीवरमादाय तमेव गाम वा निगम वा पिण्डाय पविसामि । सो पच्छाभत्त पिण्डपातपटिक्कन्तो वनन्तशेब पविसामि । सो यदेव तत्थ होन्ति तिणानि वा पण्णानि वा तानि एकण्झ सद्धरित्वा निसीदामि पल्लङ्क प्राभुजित्वा उजु काय पणिधाय परिमुख 15 सति उपट्ठपेत्या । सो एव जानामि' - 'रागों मे पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अनभावकतो' प्रायति अनुप्पादधम्मो, दोसो मे पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्युकतो अनभावसतो आति अनुप्पादधम्मो, मोहो में पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्युकतो अनभावतो प्रायति अनुप्पादधम्मो' । सो चे ग्रह, ब्राह्मण, एवंभूतो चद्धमामि, परियो में 20 एसो तस्मि समये चड्डमो होति । सो चे अह, ब्राह्मण, एवभूतो तिहामि पे० निसीदामि पे० सेय्य कप्पेमि, अरिय में एत तस्मि समय उच्चासयनमहासयन होति । इद खो, ब्राह्मण, अरिय उच्चासयनमहा- सयन, यस्साह एतरहि निवामलाभी अकिच्छलाभी अकसिरलाभी" ति । "अच्छरिय, भो गोतम, अन्भुत, भो गोतम | को चलो एव. 25 स्पस्म अरियस्स उच्चासयनमहासयनस्रा निकामलामी भविस्सति अरि- च्छलाभी अपसिरलाभी, अन्ना भोता गोतमेन । "अभियन्त, भो गोतम, अभिक्कन्त, भो गोतम | सेय्ययापि, मूहम्स वा मग प्राचिक्सेय्य, अन्वकारे वा तेलपज्जोत धारेश्य पजानामि-मोरया,रो०-२पनमासना-गी.रा..- R184 10 II 185 गी०रा.
R 181 - BIG ३७४] महारगो १७१ अनेकपरियायन धम्मो पकासितो। एते मय भवन्त गोतम मरण गच्छाम धम्म च भिक्खुसङ्घ च । उपासके नो भव गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेते सरण गते" ति । ४ सरभसुत्त । एव मे सुत । एक समय भगवा राजगहे विह- रति गिज्झकूटे पब्बते । तेन खो पन ममयेन मरभो नाम परिबाजको 5 अचिरपक्कन्तो होति इमम्मा घम्मविनया । सो राजगहे परिसति' एव याच भासति "ग्रजातो मया समणान सक्यपुत्तिकान' घम्मो। अज्ञाय च पनाह समणान सक्यपुत्तिकान धम्म एवाह तस्मा धम्म- विनया अपान्तो" ति । अथ खो सम्बहुला भिक्खू पुटवण्हसमय निया- सेत्या पत्तचीवरमादाय राजगह पिण्डाय पविसिसु । अस्सोसु सो ते 10 भिक्खू सरभस्स परिव्वाजकस्स राजगहे परिसति एव वाच भास- मानस्स - "अज्ञातो मया समणान सक्यपुत्तिकान धम्मो। अजाय च पनाह समणान सक्यपुत्तिकान घम्म एवाह तस्मा धम्मविनया अपक्फन्तों" ति । अथ खो ते भिक्खू राजगहे पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत पिण्ड- 15 पातपटिक्कन्ता' येन भगवा तेनुपसङ्कमिसु, उपसमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदिसु । एकमन्त निसिना खो ते मिक्खू भगवन्त एतदबोचु -- "सरभो नाम, भन्ते, परिबाजको अचिरपक्वन्तो इमस्मा घम्मविनया । सो राजगहे परिमति एव वाच भासति-- 'मलातो मया समणान सम्यपुत्तिकान धम्मो । अज्जाय च पनाह समणान 20 सक्यपुत्तिमान धम्म एवाह तस्मा धम्मविनया अपक्यन्तो' ति । साधु भन्ते, भगवा येन सिप्पिनिकातीर परिबाजकारामो येन सम्भो परि- गजको तेनुपसङ्कमतु अनुक्म्म उपादाया" ति । अघियासेराि' भगवा तुण्हीभाषेन । अथ यो भगवा सायन्हसमय पटिसल्लाना बुट्टितो येन सिप्पि- 23 निकातीर परियाजकारामो येन मरभो परिवाजको तेनुपसङ्कमि, उपसवामित्वा पञ्जते प्रासने निसीदि । निसज्ज सो भगा गरम परिवाजक एतदवोच-"मच्च विर त्य, मग्भ, एव वनि-'अम्जातो गया समणान मस्यपुत्तिमान धम्मो । प्रनाम चपनाह समपान मस्य- १ परिमादि-मीरो... मानिरान-गो, मारो। सन्ना-र-४ पिनिमा तीरे-12-01- सौ.या। ...
" जानतो इसे पासया अपरिक्सीणा' ति. तमह तत्य साधुप समनुयुग्म परिप्याडसा राजगढ़ा -रो !२ रो. पोपरे मरिच । परिवारो- १७२ [३७४- D 107 अथ खो भगवा सरभ परिब्वाजक तुण्हीभूत मडकुभूत पत्तवसन्ध चरिस्सति, यहिद्धा वय अपनामेस्सति, कोप च तोस च अप्पच्चय च पातुररिस्सति, तुण्हीभूतो मयुभूतो पत्तरसन्यो अधोमुसो पज्झायन्टो "यो सोम, परिब्याजपा, एव वदेय्य - 'सीणारावस्स ते पटि- प्रगुत्तरनिकायो पुत्तिकान धम्म एवाह तस्मा धम्मविनया अपक्कन्तो" ति ? एव वुत्ते सरभो परिव्वाजको तुण्ही अहोसि । दुतिय पि खो, भगवा सरभ परिब्बाजक एतदवोच - "वदेहि, सरभ, किन्ति ते अज्ञातो समणान सक्यपुत्तिकान धम्मो ? सचे हे 5 अपरिपूर भविस्सति, अह परिपूरस्सामि। सचे पन ते परिपूर भविस्सति, ग्रह अनुमोदिस्सामी" ति । दुतिय पि खो सरभो परिवाजको तुम्ही अहोसि । ततिय पि खो भगवा सरभ परिब्वाजक एतदवोच - "वदेहि, रारभ, फिन्ति ते अज्ञातो समणान सक्यपुत्तिकान धम्मो ? सचे ते अपरिपूर भविस्सति, अह परिपूरेस्सामि । सचे पन ते परिपूर भवि- 10 स्सति, अह अनुमोदिस्सामी" ति । ततिय पि खो सरभो परिवाजको तुण्ही अहोसि । पथ खो ते परिवाजका' सरभ परिब्वाजक एतदवोचु - "यदेव खो त्व, आवुसो सरभ', समण गोतम याचेय्यासि तदेव ते समणो गोतमो पवारेति । वदेहावुसो सरभ, किन्ति ते अजातो समणान सवयपुत्ति- 15 कान धम्मो' सचे ते अपरिपूर भविस्सति, समणो गोतमो परिपूरस्सति । सचे पन ते परिपूर भविस्सति, रामणो गोतमो अनुमोदिस्सती" ति । एव वुत्तै सरभो परिव्वाजको तुण्हीभूतो मडकुभूतो पत्तक्खन्धो अधोमुखो पज्झायन्तो अप्पटिभानो निसीदि । २० अधोमुख पज्झायन्त अपटिभान विदित्वा तै परिवाज एतदवोच- “यो खो म, परिवाजका', एव वदेय्य - 'सम्मासम्बुद्धस्स पटिजानतो इमे धम्मा अनभिराम्बुद्धा' ति, तमह तत्य साधुष रामनु, युज्ञेय्य समनुगाहेय्य समनुभासय्य । सो वत मया साधुर समनुयुञ्जिय मानो रामनुगाहियगानो समनुभासियमानो अट्ठानमेत अनचासो य 23 सो तिग्ण ठानान नानतर ठान निगच्छेय, अज्जेन वा प्रज पटि- पप्पटिभानो निसीदिस्सति, सैय्यथापि सरभो परिव्याजमो । ? से R 187 - रो। श्रीमत-सी सार।
१७४ 23 न्तिपा, मा भबस्पताय, मा रामणो नो गरुति। यदा तुम्हें, कालामा, अतना व जानय्याय -'इम धम्मा असला, इम धम्मा सावज्जा, इमे गात-मी,स्या,रा०।२ पोषित-सी.सा.रो.भरता R189 110 -सी., स्पारा अडगुत्तरनिकायो [३७५- ५. केसमुत्तिसुत्तं । एव मे सुत । एक समय भगवा कोरालेसु चारिक चरमानो महता भिक्खुसङ्घन सद्धि येन केसमुत्त' नाम कालामान निगमो तदवसरि । अस्सोसु खो केसमुत्तिया कालामा – “समणो खलु, भो, गोतमो सक्यपुत्तो सक्यकुला पब्बजितो केसमुत्त अनुप्पत्तो । त खो 5 पन भवन्त गोतम एव कल्याणो कित्तिसद्दो अन्झुग्गतो - 'इति पि सो भगवा पे० साधु खो पन तथारूपान अरहत दस्सन होती" ति । अथ खो केसमुत्तिया कालामा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु, उपसङ्कमित्वा अप्पेकच्चे भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदिसु, अप्पेकच्चे भगवता सद्धि सम्मोदिसु, सम्मोदनीय कथ सारणीय चीति- 10 सारेत्वा एकमन्त निसीदिसु, अप्पेकच्चे येन भगवा तेनञ्जलि पणामेत्या एकमन्त निसी दिसु, अप्पेकच्चे नामगोत्त सावेत्वा एकमन्त निसीदिसु, अप्पेकच्चे तुण्हीभूता एकमन्त निसीदिसु । एकमन्त निसिन्ना लो ते केरामुत्तिया कालामा भगवन्त एतदवोचु . "सन्ति, भन्ते, एके समणब्राह्मणा केसमुत्त आगच्छन्ति । ते सकयेव 15 वाद दीपेन्ति जोतेन्ति, परप्पवाद पन खुसन्ति वम्भेन्ति परिभवन्ति अोमक्खि करोन्ति । अपरे पि, भन्ते, एके समणब्राह्मणा केसमुत्त आगच्छन्ति । ते पि सकयेव वाद दीपेन्ति जोतेन्ति, परप्पवादै पन खुसेन्ति वम्भेन्ति परिभवन्ति प्रोमक्खि करोन्ति । तेस नो, भन्ते, अम्हाक होतेव कहा होति विचिकिच्छा - 'को सु नाम इमेस भवत' समण- 20 वाह्मणान सच्च आह, को मुसा" ति ? "अल हि वो, कालामा, कसितु अल विचिकिच्छितु । कासनी- येव पन वो ठाने विचिकिच्छा उप्पन्ना। एथ तुम्हे, कालामा, मा अनुस्रावेन, मा परम्पराय, मा इतिफिराय, मा पटकसम्पदानेन, मा तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा प्रकारपरिवितस्केन, मा दिद्विनिशानक्स- धम्मा विन्गरहिता, इमे धम्मा ममता रामादिना अहिताय दुक्साप मयत्तन्ती' ति, अब तुम्हे, यालामा, पजहय्याथ । “त वि मजय, पालामा, लोभी पुरिसरस अज्झत्त उणज- " मानो उप्पज्जति हिताय वा प्रहिताय वा" ति ?
३७५] १७५ 5 महादगो "अहिताय, भन्ते"। “लुद्धो पनाय, कालामा, पुरिसपुग्गलो लोभेन अभिभूतो परिया- दिन्नचित्तो पाण पि हनति, अदिन पि आदियति, परदार पि गच्छति, मुसा पि भणति, पर पि तथत्ताय समादपेति, य स होति दीपरत्त अहिताय दुक्खाया" ति । "एव, भन्ते") "त कि मनथ, कालामा, दोसो पुरिसस्स अज्झत्त उप्पज्ज- मानो उपज्जति हिताय वा अहिताय चा" ति ? "अहिताय, भन्ते"। "दुट्टो पनाय, कालामा, पुरिसपुग्गलो दोसेन अभिभूतो परिया- 10 दिन्नचित्तो पाण पि हाति, अदिन्न पि आदियति, परदार पि गच्छति, मुसा पि भणति, पर पि तथत्ताय समादपेति, य स होति दीघरत्त अहिताय दुक्खाया" ति । "एव, भन्ते"। "त किं भजथ, कालामा, मोहो पुरिसस्स अज्झत्त उप्पज्जगानी 15 उप्पज्जति हिताय वा अहिताय वा" ति ? "अहिताय, भन्ते"। "मूव्हो पनाय, कालामा, पुरिसपुग्गलो मोहेन अभिभूतो परिया- दिन्नचित्तो पाण पि हनति, अदिन्न पि आदियति, परदार पि गच्छति, मुसा पि भणति, पर पि तथत्ताय समादपेति, य स होति दीघरत्त अहिताय 20 दुक्खाया" ति। "एव, भन्ते"। "त कि मञ्चथ, कालामा, इमे धम्मा कुसला वा अकुसला वा" ति? "अकुसला, भन्ते"। “सावज्जा वा अनवज्जा वा" ति? "सावज्जा, भन्ते। "वि गरहिता वा विअप्पसत्या वा" ति? "वि गरहिता, भन्ते"। "समता समादिन्ना अहिताय दुक्खाय सवत्तन्ति, नो वा कथ वा एत्य होतो" ति? R 190 25 7 30 8 191 [१५५- । पे० अमोहो पुरिसस्त अज्झत उप्पज्जमानो अडगुत्तरनिकायो "समत्ता, भन्ते, समादिना अहिताय दुक्खाय सवत्तन्ती ति । एव नो एत्थ होती" ति । "इति खो, कालामा, य त अवोचुम्हा - 'एथ तुम्हे, कालामा मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इतिकिराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा 5 तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा प्राकारसरिवितक्केन, मा दिद्धिनिज्झानवखन्तिया, मा भब्बरुपताय, मा समणो नो गरु ति । यदा तुम्हे कालामा अत्तना व जानेय्याथ – 'इमे धम्मा अकुसला, इमे धम्मा सावज्जा, इमे धम्मा विगरहिता, इमे धम्मा समत्ता समादिन्ना अहिताय दुक्खाय सवत्तन्ती ति, अथ तुम्हे, कालामा, पजहेय्याथा' ति, इति य त वृत्त, इदमेत 10 पटिच्च वृत्त । "एथ तुम्हे, कालामा, मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इतिकिराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा तवकहेतु, मा नयहेतु, मा प्राकार परिवितक्केन, मा दिट्ठिनिज्झानक्खन्तिया, मा भब्वस्पताय, मा समणो नो गरु ति । यदा तुम्हे, का लामा, अत्तना व जानेय्याथ – 'इमे धम्मा Is कुसला, इमे धम्मा अनवज्जा, इमें धम्मा विअप्पसत्था, इमे धम्मा समत्ता समादिना हिताय सुखाय सवत्तन्ती' ति, अथ तुम्हे, कालामा, उपसम्पज्ज विहरेग्याथ । "त कि मञथ, कालामा, अलोभो पुरिसस्स अज्झत्त उप्पज्ज मानो उप्पज्जति हिताय वा अहिताय वा" ति ? "हिताय, भन्ते"। "अलुद्धो पनाय, कालामा, पुरिसपुग्गलो लोभेन अनभिभूतो अपरियादिन्नचित्तो नेव पाण हनति, न अदिन्न आदियति, न परदार गच्छति, न मुसा भणति, न' पर पि तथत्ताय समादपेति, य स होति दीपरत्त हिताय सुखाया" ति । "एव, भन्ते। "त कि माथ, कालामा, अदोसो पुरिरास्स मानो उप्पज्जति उपजति पै० हिताय सुसाया" ति । "एव भन्ते"। "त वि मन्जय, पालामा, इमे धम्मा कुसला वा असता पा" ति? 20 R191 25 प्रज्झत्त समग्र 30 १ मी., स्यार, र.पपरगु नचि।
१७७ 5 7 कथ B 192 10 ३७५] महावमयो "कुसला, भन्ते"। "सावज्जा वा अनवज्जा वा" ति ? "अनवज्जा, भन्ते। "विशुगरहिता वा विअप्पसत्था वा" ति ? "विअप्पसत्या, भन्ते"। "समता समादिना हिताय सुखाय सवत्तन्ति नो वा वा एत्य होती" ति? "समत्ता, भन्ते, समादिना हिताय सुखाय सवत्तन्ति । एव नो एत्य होती" ति । "इति खो, कालामा, य त अवोचुम्हा - 'एथ तुम्हे, कालामा । मा अनुरसवेन, मा परम्पराय, मा इतिकिराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा प्राकारपरिवितक्केन, मा दिट्ठिनिज्झानक्खन्तिया, मा भन्नस्पताय, मा समणो नो गरु ति । यदा तुम्हे, कालामा, अत्तना व जानेय्याथ -- इमे धम्मा कुसला, इमे धम्मा अनवज्जा, इमे धम्मा विश्नु प्पसत्या, इमे धम्मा समत्ता समादिना हिताय सुखाय सवत्तन्ती ति, अथ 15 तुम्हे, कालामा, उपसम्पज्ज विहरेय्याथा' ति, इति य त वृत्त इदमेत पटिच्च वृत्त । "स खो सो, कालामा, अरियसावको एव विगताभिज्झो विगत- ब्यापादो असम्मूम्हो सम्पजानो पतिरसतो मेत्तासहगतेन चेतसा एक दिस फरित्वा विहरति, तथा दुतिय, तथा ततिय, तथा चतुत्थ, इति 20 उद्धमयो तिरिय सम्बधि सम्बत्तताय सब्बावन्त लाक मेत्तासहगतेन चैतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अव्यावज्झेन फरित्वा विहरति । करणासहगतेन चेतसा पे० मुदितासहगतेन चेतसा पे० उपेक्खासहगतेन चेतसा एक दिस फरित्वा विहरति, तथा दुतिय, तथा ततिय, तथा चतुत्य, इति उद्धमघो तिरिय सवधि सव्वत्तताय 25 सन्यावन्त लोक उपेक्खासहगतेन चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अव्यावज्झेन फरित्वा विहरति । "स खो सो, कालामा, अरियसावको एव अवेरचित्तो एव अव्या- बज्झचित्तो एव असकिलिटुचित्तो एव विसुद्धचित्तो। तस्स दिद्वैव धम्मे चतारो अस्सासा अधिगता होन्ति । 'सचे खो पन अस्थि परो लोको, .. अस्थि सुकतदुक्कटान फम्मान फल विपाको, अथाह' कायस्स भेदा पर १ यानमह - सी०, रो०, गनमेन - स्या। R [92 प्र०१-२३ "म यो मो, भन्ने, परियमावो एव प्रवर्गचत्तो एव पत्र- B 193 २ 10 ""सचे सो पन परोतो करीयति पाप, न सो पनाह -स्मचि पाप चेतेमि, अपरोन्त सो पन म पापय म्म पुतो दुक्स फुसिस्सी' नि, "पचे मोपन परोनोनवरीयति पाप, अथाह उभयनय विनर १०८ अगुत्तरनिकायो मरणा सुगतिं सग्ग लोक उपपज्जिस्सामो' ति, अयमस्स पठमो अस्सासो अधिगतो होति । "सचे खो पन नत्थि परो लोको, नथि सुकतदुक्कटान कम्मान फल विपाको, अथाह' दिद्रुव धम्मे पर्वर प्रव्यावज्झ अनीघ सुखि 5 अत्तान परिहरामी' ति, प्रयमस्स दुतियो अस्सासो अधिगतो होति । "सचे सो पन करोतो करीयति पाप, न खो पनाह कस्सचि पाप चेतेमि । अकरोन्त खो पन म पापकम्म कुतो दुक्ख फुसिस्सती' ति, अयमस्प ततियो अस्सासो अधिगतो होति । "सचे खो पन करोतो न करीयति पाप, अथाह उभयेनेव विमुद्ध अत्तान समनुपस्सामी' ति, अयमस्त वतुत्यो अस्सासो अधिगतो होति । "स खो सो, कालामा, अरिपसावको एव अवेरचित्तो एव अन्या- वज्झचित्तो एव असकिलिटुचित्तो एव विसुद्धचित्तो। तस्स दिद्वैव धम्मे इमे चत्तारो प्रस्सासा अधिगता होन्ती" ति । “एवमेत, भगया, एवमेत, सुगत । स खो सो, भन्ते, अरिय- 15 सावको एव प्रवेरचित्तो एव अव्यावझचित्तो एव असकिलिट्ठचित्तो एव विसुद्धचित्तो। तस्स दिवेव धम्मे चत्तारो अस्सासा अधिगता होन्ति । 'सचे सो पन अत्यि परो लोको, अत्यि सुकतदुक्कटान कम्मान पल विपाको, अथाह कायस्स भेदा पर मरणा सुगति सग्ग लोग उपज्जि स्सामी' ति, अयमस्स पठमो अस्सासो अधिगतो होति । ""सचे खो पन नत्यि परो लोको, नत्यि सुक्तदुवकटान यम्मान फल थियो, अथाह दिद्रुव धम्मे सवेर अव्यावज्ज्ञ अनीघ सुसि प्रतान परिहरामी' ति, अयमस्स दुतियो अस्सासो अधिगतो होति 2. अयमस्स ततियो अस्मासो अधिगतो होति । R 193 20 - अतान गमनुपम्मानो' ति, प्रगमम्स चतुत्यो प्रसासो अधिगतो होनि - तारो प्रम्मामा प्रधिगता होन्ति । 17- मी.. साह - FATA, 0.1२ गुग - गो.।
१५ " R 194 ? ३७६] महाबागो. "अभिक्कन्त, भन्ते पे० एते मय, भन्ते, भगवन्त सरण गच्छाम धम्म च भिक्खुसङ्घ च । उपासके नो, भन्ते, भगवा धारेतु अज्जतग्मे पाणुपेते सरण गते" ति । ६ साहसुत्तं । एव में सुत । एक समय आयस्मा नन्दको सावत्थिय विहरति पुब्बारामे मिगारमातुपासादे । अथ खो साव्हो च 5 मिगारनत्ता साणो' च सेखुनियनत्ता' येनायस्मा नन्दको तेनुपसङ्घमिसु, उपसमित्वा प्रायस्मन्त नन्दक अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदिसु । एकमन्त निसिन्न खो सान्ह मिगारनत्तार आयस्मा नन्दको एतदवोच- "एथ तुम्हे, सान्हा, मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इति- किराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा आकारपरि- 10 वितक्कैन, मा दिट्ठिनिज्झानवखन्तिया, मा भब्बरुपताय, मा समणो नो गरू ति । यदा तुम्हे, साब्हा, अत्तना व जानेय्याथ 'इमे धम्मा अवुसला, इमे धम्मा सावज्जा, इमे धम्मा विजुगरहिता, इमे धम्मा समत्ता समा- दिन्ना अहिताय दुक्खाय सवत्तन्ती' ति, अथ तुम्हे साल्हा पजहेव्याथ । त कि मनाथ, साब्हा, अत्थि लोभो" ति "एव, भन्तें"। "अभिज्झा ति खो ग्रह, साब्हा, एतमत्य वदामि । लुद्धो खो अय, साल्हा, अभिज्झालु पाण पि हनति', अदिन पि आदियति, परदार पि गच्छति, मुसा पि भणति, पर पि तथत्ताय समादपेति, य स होति दीघरत अहिताय दुक्खाया" ति । "एव, भन्ते"। "त किं मजथ, साम्हा, अत्थि दोसो" ति? "एव, भन्ते"। "व्यापादो ति खो अह, साव्हा, एतमत्थ वदामि । दृट्ठो सो अय, साल्हा, व्यापनचित्तो पाण पि हनति', अदिन्न पि आदियति, परदार 23 पि गच्छति, मुसा पि भणति, पर पि तथत्ताय समादपेति, य स होति दीघरत्त अहिताय दुक्खाया" ति । “एव, भन्ते" "त किं मनथ, साल्हा, अस्थि मोहो" ति? “एव, भन्ते"। १ रोहणो-सी०, रो०, रोह्नो-स्याः । २ पेतु.-सी०, स्या०, पेराणियनत्ता रो। ३ हन्द्रि-रो। 15 20 D195 । 30 १८० 5 10 ? परिवितक्कन, मा दिट्ठिनिज्झानस्खन्तिया, मा भब्बस्पताय, मा समगो समत्ता समादिना हिताय सुसाय संवत्तन्ती ति, अय तुम्हे, सान्हा, : प्रगुत्तरनिकायो [ ३.७६- "अविज्जा ति खो अहं, सान्हा, एतमत्थं वदामि । मून्हो खो अयं, साव्हा, अविज्जागतो पाणं पि हनति, अदिन्नं पि आदियति, परदारं पि गच्छति, मुसा पि भणति, परं पि तथत्ताय समादपेति, यं स होति दीघरत्तं अहिताय दुक्खाया" ति । "एवं, भन्ते"। "तं किं मजथ, साब्हा, इमे धम्मा कुसला वा अकुसला वा" ति? "अकुसला, भन्ते"। "सावज्जा वा अनवज्जा वा" ति ? "सावज्जा, भन्ते"। "विअगरहिता वा विझुप्पसत्या वा” ति ? "विअगरहिता, भन्ते"। "समत्ता समादिना अहिताय दुक्खाय संवत्तन्ति, नो वा कथं वा एत्थ होती” ति? "समत्ता, भन्ते, समादिन्ना अहिताय दुक्खाय संवत्तन्ती ति । एवं नो एत्य होती" ति । "इति खो, साब्हा, यं तं अवोचुम्हा - 'एथ तुम्हे, सान्हा, मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इतिकिराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा आकारपरिवितक्केन, मा 20 मा भव्वरूपताय, मा समणो नो गरु ति। यदा तुम्हे, सान्हा, अत्तना व जानेय्याथ - इमे धम्मा अकुसला, इमे धम्मा सावज्जा, इमै घम्मा विश् गरहिता, इमे धम्मा समत्ता सगादिन्ना अहिताय दुक्खाय संवत्तन्ती ति. अय तुम्हे, साल्हा, पजहेय्याथा' ति, इति यं तं वुत्तं इदमेतं पटिच्च युतं । "एय' तुम्हे, साव्हा, मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इति- 23 फिराय, मा पिटकसम्पदानेन, मा तक्कहेतु, नो गरु ति । यदा तुम्हे, साव्हा, अत्तना व जानेय्याथ - ‘इमे धम्मा कुसला, इमे धम्मा अनवज्जा, इमे धम्मा विन्झुप्पसत्या, इमे पम्मा 1 उपसम्पज्ज विहरेय्याय । R. 195 15 दिट्ठिनिज्झानखन्तिया, मा नयहेतु, मा प्रारार १. एव -रोका .. १८१ 15 ३७६] महावों "त किं मजय, साव्हा, अत्थि अलोमी" ति? "एव, भन्ते"। "अनभिज्झा ति खो अह, साव्हा, एतमत्य वदामि । अलुद्धो खो अय, साल्हा, अनभिज्झालु नैव पाण हनति, न अदिन्न प्रादिति, न परदार गच्छति, न मुसा भणति, पर पि न तथत्ताय समादपति, य स 5 होति दीघरत्त हिताय सुखाया" ति । "एव, भन्ते"। "त किं माथ, साव्हा, अस्थि अदोसो" ति ? "एव, भन्ते"। "अब्यापादो ति खो अह, साव्हा, एतमत्थ वदामि । अदृट्ठो 10 खो अय, साब्हा , अव्यापन्नचित्तो नेव पाण हनति, न अदिन्न आदियति, न परदार गच्छति, न मुसा भणति, पर पि न तथत्ताय रामादपेति, य स होति दीपरत्त हिताय सुखाया" ति । "एव, भन्ते"। "त कि मञथ, साव्हा, अत्थि अमोहो" ति ? "एव, भन्ते"। "विज्जा ति खो प्रह, सान्हा, एतमत्थ वदामि । अमूल्हो खो अय, सान्हा, विज्जागतो नेव पाण हनति, न अदिन आदियति, न परदार गच्छति, न मुसा भणति, पर पि न तथताय समादपति, य स होति दीघरत हिताय सुखाया" ति । "एव, भन्ते"। "त कि मञ्जथ, साहा, इमे घम्मा कुसला वा अकुराला वा" ति? "कुसला, भन्ते"। "सावज्जा वा अनवज्जा वा" ति ? "अनवज्जा, भन्ते"। "विन्जुगरहिता वा विचुप्पसत्था वा" ति ? "विञ्झुप्पसत्या, भन्ते"। "समत्ता समादिना हिताय सुखाय सवत्तन्ति, नो वा वा एत्थ होती" ति? "समत्ता, भन्ते, समादिन्ना हिताय सुखाय सवत्तन्ती ति । एच मो एय होती" ति । R196 20 15 ? क्य 30 १५२ B197 'एव अहोसि अतीतमद्धान' ति । अनागत वा , भिक्खवे, अद्धान प्रारम्भ अडगुत्तरनिकायो [३७६- "इति खो, साल्हा, य त अवोचुम्हा' - 'एथ तुम्हे, सान्हा, मा अनुस्सवेन, मा परम्पराय, मा इतिकिराय, मा पिटक्सम्पदानेन, मा तक्कहेतु, मा नयहेतु, मा आकारपरिवितक्केन, मा दिदिनिज्झानवखन्तिया, मा भव्वरूपताय, मा समणो नो गरू ति। यदा तुम्हे, साव्हा, अत्तना व 5 जानेय्याथ – इमे धम्मा कुसला, इमे धम्मा अनवज्जा, इमे धम्मा वि- प्पसत्था, इमे धम्मा समत्ता समादिन्ना दीघरत्त हिताय सुखाय सवतन्ती ति, अथ तुम्हे, साल्हा, उपसम्पज्ज विहरेय्याथा' ति, इति य त बुत्त इदमेत पटिच्च वुत्त "स खो सो, साहा, अरियसावको एव विगताभिज्झो विगत- 10 व्यापादो असम्मून्हो सम्पजानो पतिस्सतो मेत्तासहगतेन चेतसा पे० करुणा मुदिता उपेक्खासहगतेन चैतसा एक दिस फरित्वा विहरति, तथा दुतिय, तथा ततिय, तथा चतुत्थ, इति उद्धमधो तिरिय रावधि सब्बत्तताय सब्बावन्त लोक उपेक्खासहगतेन चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अब्याबज्झेन फरित्वा विहरति । सो एव पजानाति - 15 'अत्यि इद, अत्थि हीन, अत्यि पणोत, अत्थि इमस्स सागतस्स उत्तरि' निस्सरण' ति । तस्स एव जानतो एव पस्सतो कामासवा पि चित्त विमुच्चति, भवासवा पि चित्त विमुच्चति, अविज्जासवा पि चित्त विमु- च्चति विमुत्तस्मि विमुत्तमिति जाण होति । 'खीणा जाति, वुसित ब्रह्मचरिय, कत करणीय, नापर इत्यत्ताया' ति पजानाति । "गो एव पजानाति– 'प्रहु पुब्बे लोभो, तदहु अकुसल, सो एतरहि नत्थि, इच्चेत कुसल अहु पुब्बे दोसो पे० अहु गुब्बे मोहो, तदहु अकुसल, सो एतरहि नरिथ, इच्चेत कुसल' ति । सो दिद्वैव धम्मे निच्छातो निब्बुतो सीतिभूतो सुखप्पटिसवेदी ब्रह्मभूतेन अत्तना विहरती" ति । 25 कतमानि तोणि ? अतीत वा, भिक्खवे, अद्धान प्रारम्भ कथ कथेव्य ७ कथावत्युसुत्तं । तीणिमानि, भिक्खवे, कथावत्थूनि । कथ कयेय्य – 'एव भविस्सति अनागतमद्धानति । एतरहि वा, भिवखवे, पच्चुप्पन्न अद्धान प्रारम्भ कय कयेय्य – 'एव होति एतर्ग मद्धान' ति। R 197 20 । नप्पन- १८३ R 199 ३७७] महावायो "कथासम्पयोगेन, भिक्खवे, पुग्गलो वेदितव्यो यदि वा कच्छो यदि वा अकच्छो ति । सचाय, भिक्सवे, पुग्गलो पञ्च पुट्ठो समानो एकसव्याकरणीय पञ्ह न एकसेन व्याकरोति, विभज्जव्याकरणीय पन्ह न विभज्ज व्याकरोति, पटिपुच्छाव्याकरणीय पन्ह न पटिपुच्छा व्याकरोति, ठपनीय पञ्ह न ठपेति, एव सन्ताय, भिक्खवे, पुग्गलो अकच्छो । होति । सचे पनाय, भिक्ख, पुग्गलो पन्ह पुट्ठो समानो एकसव्या- करणीय पञ्ह एकरोन ब्याकरोति, विभज्जव्याकरणीय पन्ह विभज्ज व्याकरोति, पटिपुच्छाव्याकरणीय पञ्ह पटिपुच्छा व्याकरोति, ठपनीय पञ्न्ह ठपेति, एव सन्ताय, भिक्सवे, पुग्गलो कच्छो हाति। "कथासम्पयोगेन, भिक्खवे, पुग्गलो वेदितब्बो यदि वा कच्छो 10 यदि वा अकच्छो ति । सचाय, भिक्खवे, पुग्गला पन्ह पुट्ठो समानो ठानाठाने न सण्ठाति परिकप्पे न सण्ठाति अन्ञातवादे न तण्ठाति पटिंपदाय,न सण्ठाति, एव सन्ताय, भिक्खवे, पुग्गलो अकच्छो होति । सचे पनाय, भिक्खवे, पुग्गलो पञ्ह पुट्ठो समानो ठानाठाने सष्ठाति परिकप्पे सण्ठाति अज्ञातवादे' सण्ठाति पटिपदाय सण्ठाति, एव सन्ताय, 15 भिक्सवे, पुग्गलो कच्छो होति । "कथासम्पयोगेन, भिक्खवे, पुग्गलो वेदितब्बो यदि वा कच्छो यदि वा अकच्छो ति । सचाय, भिक्खवे, पुग्गलो पञ्च पुट्ठो समानो अब्जेनापटिचरति, बहिद्धा कथ अपनामेति, कोप च दोस च अप्प- च्चय च पातुकरोति, एव सन्ताय, भिक्सवे, पुग्गलो अकच्छो होति । सचे पनाय, भिक्खवे, पुग्गलो पञ्च पुढो समानो न अन्भेनञ्ज पटिचरति न बहिद्धा कथ अपनामेति, न कोप च दोस च अप्पच्चय च पातुकरोति, एव सन्ताय, भिक्सवे, पुग्गलो कच्छो होति । "कथासम्पयोगेन, भिक्सवे, पुग्गलो वेदितब्बो यदि वा कच्छो यदि वा प्रकच्छो ति । सचाय, भिरसवे, पुग्गलो पम्ह पुढो समानो अभिहरति अभिमद्दति अनुपजग्घति खलित गण्हाति, एव सन्ताय, भिक्खवे, पुग्गलो अकच्छो होति । सचे पनाय, भिक्खवे, पुग्गलो पन्ह पुट्ठो समानो नाभिहरति नाभिमद्दति न अनुपजग्यति न सलित गण्हाति, एव सन्ताय, भिक्खवे, पुम्गलो कन्छो होति । "कथासम्पयोगेन, भिक्खवे, पुग्गलो वैदितब्बो यदि वा सउप- 30 E tsp निसो यदि वा अनुपनिसो ति । अनोहितसोतो, भिक्खवे, अनुपनियो १ अनदादे-सी०, स्या०, रा.! २ अन्नान-स्या०, रो। 20 2a मन्यमनस्सामि०-सी०, रो०।३ अरिय चरिता-गी०1४ घनपादिन-सी रो०, मनुतिग्णन-स्या०।५ अपलासो-सी० रो०१६ अनुसुय्यमानो-स्या, रो। १८४ R 199 10 प्रहगुत्तरनिकायो [३७७ होति, अोहितसोतो सउपनिसो होति । सो सउपनिसो समानो अभि- जानाति एक धम्म, परिजानाति एक धम्म, पजहति एक धम्म, सच्छि- करोति एक धम्म । सो अभिजानन्तो एक धम्म, परिजानन्तो एक धम्म, पजहन्तो एक धम्म, सच्छिकरोन्तो एक धम्म सम्माविमुत्ति फुसति । 5 एतदत्या, भिक्खवे, कथा, एतदत्या मन्तना, एतदस्था उपनिसा, एतदत्थ सोतावधान, यदिद अनुपादा चित्तस्स विमोयखो ति । "ये विरुद्धा सल्लपन्ति, विनिविट्ठा समुस्सिता । अनरियगुणमासज्ज, अझोविवरेसिनो'॥ "दुइभासित विक्खलित, सम्पमोह पराजय । अञ्जोजस्साभिनन्दन्ति', तदरियो कथनाचरे ।। "सचे चस्स कथाकामो, कालमज्ञाय पण्डितो । धम्मपटिसयुत्ता, या अरियचरिता' कथा ।। "त कथ कथये धीरो, अविरुद्धो अनुस्सितो । अनुन्नतेन मनसा, अपळासो' असाहसो । "अनुसूयायमानों सो, सम्मदनाय भासति । सुभासित अनुमोदेय्य, दुभट्टे नापसादये ।। "उपारम्भ न सिक्खेय्य, खलित च न गाहये । नाभिहरे नाभिमद्दे, न वाच पयुत भणे ॥ "अज्ञातत्य पसादत्थ, सत वे होति मन्तना । एव खो अरिया मन्तेन्ति, एसा अरियान मन्तना । एतदञाय मेधावी, न समुस्सेय्य मन्तये" ति ।। ८ अञतिस्थियसुतं । "सचे, भिक्सवे, अतित्थिया परिब्बाजका एव पुच्छेय्यु – 'तयोमे, आधुसो, धम्मा । कतमे तयो । रागो, दोसो, मोहो - इमे खो, भावुसो, तयो धम्मा । इमेस, आवुसो, 25 तिण्ण धम्मान को विसेसो को अधिप्पयासो' कि नानाकरण' ति ? एवं पुट्टा तुम्हे, भिवखवे, तेस अचतित्थियान परिबाजकान किन्ति च्या- फरेय्याथा" ति? 15 20 T 200 १ अजमञ्ज विवरेसिनो - सौ. रो। २ अञ्जमनाभिनन्दन्ति - स्या ७ नावसादये-सी०,०। ८ अघिपायो-सी०, मपिप्पायसो-स्या, अधिष्पापासो- . रो।
R 200 - ३७८] महावग्यो "भगवम्मूलका नो, भन्ते, धम्मा भगबन्नेत्तिका भगवम्पटि- सरणा । साधु वत्त, भन्ते, भगवन्तयेव पटिभातु एतस्स भासितस्स अत्यो । भगवतो सुत्वा भिक्खू धारेस्सन्तो" ति । "तन हि, भिक्सवे, सुणाथ, साधुक मनसि करोथ, भासिस्सामी" ति । "एव, भन्ते" ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोर । भगवा 5 एतदवोच "सचे, भिक्खवे, अज्ञतित्थिया परिवाजका एव पुच्छेय्यु 'तयोमे, भावुसो, धम्मा । कतम तयो' रागो, दोसो, मोहो-इमे खो, पावुसो, तयो धम्मा, इमेस, भावुसो, तिण्ण धम्मान को विसेसो को अधिप्पयासो किं नानाकरण 'ति? एव पुट्ठा तुम्हे, भिक्खये, तेस अच- 10 तित्थियान परिवाजकान एव व्याकरेय्याथ 'रागो खो, आवुसो, अप्पसावज्जो दन्धविरागी, दोसो महासावज्जो खिप्पविरागी, मोहो महासावज्जो दन्धविरागी' ति । 'को पनावुसो, हेतु को पच्चयो येन अनुप्पनो वा रागो उप्पज्जति उप्पन्नो वा रागो भिय्योभावाय वैपुल्लाय सवत्तती' ति ? 'सुभनिमित्त तिस्स वचनीय । तस्स सुभनिमित्त अयोनिसा मनसि करोतो अनुप्पन्नो वा रागो उप्पज्जति उप्पनो वा रागो भिय्यो- भावाय वेपुल्लाय सवत्तति । अय खो, आवुसो, हेतु अय पच्चयो येन अनुप्पन्नो चा रागो उप्पज्जति उप्पन्नो वा रागो भिय्योभावाय वैपुल्लाय सवत्तती' ति। 'को पनावुसो, हेतु को पच्चयो येन अनुप्पन्नो वा दोसो उप्पज्जति उप्पन्नो वा दोसो भिय्योभावाय वेपुल्लाय सवत्तती' ति ? 'पटिघनिमित्त तिस्स वचनीय । तस्स पटिघनिमित्त अयोनिसो मनसि करोतो अनुप्पन्नो वा दोसो उप्पज्जति उप्पन्नो वा दोस्रो भिग्यो- भावाय चेपुल्लाय सवत्तति । अय खो, आवुसो, हेतु अय पच्चयो येन 25 अनुप्पन्नो वा दोसो उप्पज्जति उप्पनो वा दोसो भिय्योभावाय वेपुल्लाय सवत्तती' ति। 'को पनावुसो, हेतु को पच्चयो येन अनुप्पनो वा मोहो उप्पज्जति उप्पन्नो वा मोहो भिय्योभावाय वेपुल्लाय सवत्ततो' ति? 'अयोनिसो मनसिकारो तिस्स वचनीय । तस्स अयोनिसो 50 मनसि करोतो अनुप्पन्नो वा मोहो उप्पजति उप्पन्नो वा मोहो भिय्यो- 15 20 1201 म.१-२४ R.201 10 "यदपि, भिक्खये, लोभो तदपि अकुसलमूल, यदपि लुद्धो अभिसङ्घरोति कायेन वाचाय मनसा तदपि अकुसल, यदपि लुद्धो लोभेन बन्धनेन वा जानिया वा गरहाय वा पब्बाजनाय वा बलवम्हि बलत्यो अभिभूतो परियादिन्नचित्तो परस्स असता दुक्ख उप्पादयति वधेन वा इति पि तदपि अनुसल । इतिस्समे लोमजा लोभनिदाना लोभ- अडगुत्तरनिकायो [३७६- भावाय वेपुल्लाय सवत्तति । अय खो, आवुसो, हेतु अय पच्चयो येन अनुप्पनो वा मोहो उपपज्जति उप्पन्नो वा मोहो भिय्योभावाय वैपुल्लाय सवत्तती' ति । 'को पनावुसो, हेतु को पच्चयो येन अनुप्पन्नो चेव रागो नुप्प- 5 ज्जति उप्पन्नो च रागो पहीयती' ति ? 'असुभनिमित्त तिस्स वचनीय । तस्स असुभनिमित्त योनिसो मनसि करोतो अनुप्पन्नो चैव रागो नुप्पज्जति उप्पन्नो च रागो पही- यति । अय खो, आवुसो, हेतु अय पच्चयो येन अनुप्पन्नो चेव रागो नुप्पज्जति उप्पन्नो च रागो पहीयती' ति । 'को पनावुसो, हेतु को पच्चयो येन अनुप्पन्नो चेव दोसो नुप्प- ज्जति उप्पन्नो च दोसो पहीयती' ति ? 'मत्ता चेतोविमुत्ती तिस्स वचनीय । तस्स मेत्त चेतोविमुत्ति योनिसो मनसि करोतो अनुप्पन्नो चेव दोसो नुप्पज्जति उप्पन्नो च दोसो पहीयति । अय खो, आवुसो, हेतु अय पच्चयो येन अनुप्पश्नो चैव दोसो 15 नुप्पज्जति उप्पन्नो च दोसो पहीयती' ति । 'को पनावुसो, हेतु को पच्चयो येन अनुप्पन्नो चेव मोहो नुप्पज्जति उप्पन्नो च मोहो पहीयती' ति ? 'योनिसो मनसिकारो तिस्स वचनीय । तस्स योनिसो मनसि करोतो अनुप्पन्नो चेव मोहो नुप्पज्जति उप्पन्नो च मोहो पहीयति । 20 अय खो, भावुसो, हेतु अय पच्चयो येन अनुप्पन्नो वा मोहो नुप्पज्जति उप्पन्नो च मोहो पहीयती" ति । ६ अकुसलमूलसुत्तं । “तीणिमानि, भिक्खबे, अकुसलमूलानि । कतमानि तीणि लोभो अबुसलमूल, दोसो अकुसलमूल, मोहो अकुसलमूल । B202 . 25 30 समदया लोभपच्चया अनेके पापका अकसला धम्मा सम्भवन्ति ।
१८७ R202 ३७६] महावग्गो "यदपि, भिक्खवे, दोसो तदपि अकुसलमूल, यदपि दृट्ठो अभि- रावरोति कायेन वाचाय मनसा तदपि अकुसल , यदपि दुट्ठो दोसेन अभिभूतो परियादिनचित्तो परस्स असता दुक्ख उप्पादयति' वधेन वा वचनेन वा जानिया वा गरहाय वा पब्वाजनाय वा बलवम्हि वलत्थो इति पि तदपि अकुसल । इतिस्समे दोसजा दोसनिदाना दोससमुदया 5 दोसपच्चया अनेके पापका अकुसला धम्मा सम्भवन्ति । "यदपि, भिक्सवे, मोहो तदपि अकुसलमूल यदपि मूव्हो अभि- सङ्घरोति कायेन वाचाय मनसा तदपि अकुराल, यदपि मून्हो मोहेन अभिभूतो परियादिनचित्तो परस्स असता दुक्ख उप्पादयति वधेन वा बन्धनेन वा जानिया वा गरहाय वा पयाजनाय वा वलवम्हि बलत्यो 10 इति पि तदपि अकुसल । इतिस्रामे मोहजा मोहनिदाना मोहसमुदया मोहपच्चया अनेके पापका अकुराला धम्मा सम्भवन्ति । एवरुपो चाय, भिक्खवे, पुग्गलो वुच्चति अकालवादी ति पि, प्रभूतवादी ति पि, अनत्य- वादी ति पि, अधम्मवादी ति पि, अविनयवादी ति पि । "कस्मा चाय, भिक्खवे, एवरुपो पुग्गलो वुच्चत्ति अकालवादी 15 ति पि, अभूतवादी ति पि, अनत्थवादी ति पि, अधम्मवादी ति पि, अविनयवादी ति पि ? तथाहाय', भिवखवे, पुग्गलो परस्स असता दुक्ख उप्पादयति वर्धन वा बन्धनेन वा जानिया वा गरहाय वा पव्याज- नाय वा बलवम्हि बलत्यो इति पि । भूतेन खो पन वुच्चमानो अब- जानाति, नो पटिजानाति, अभूतेन वृच्चमानो न आतप्प करोति, तस्स 20 निब्बेठनाय इतिपेत अतच्छ इतिपत प्रभूत ति । तस्मा एवस्पो पुग्गलो वुच्चति अकालवादी ति पि, अभूतवादी ति पि, अनत्यवादी ति पि, अधम्म- चादी ति पि, अविनयवादी ति पि । "एवरूपो, भिक्खदे, गुम्गलो लोभजेहि पापकेहि अकुसलेहि धम्मेहि अभिभूतो परियादिन्नचित्तो दि? चेव धम्मे दुक्ख विहरति, 25 सविघात सउपायास सपरिळाह । पायस्स च भेदा पर मरणा दुग्गति पाटिकहा। "दोसजेहि १० मोहजेहि पापकेहि अकुसलेहि धम्मेहि अभिभूतो परियादिनचित्तो दिढे चैव धम्मे दुक्ल विहरति, सविघात सउपायास सपरिळाह । कायस्स च भेदा पर मरणा दुग्गति पाटिकवा। 50 १ उपदति-सी०, स्यारो०१२ व्याय-सी०, स्पा, रो। B203 अमोहसमुदया अमोहपच्चया अनेके कुसला घम्मा सम्भवन्ति । एवरूप १८८ R 203 मोहेन अनभिभूतो अपरियादिनचित्तो न परस्स असता दुक्ख उप्पादयति वन वा बन्धनेन वा जानिया वा गरहाय वा पव्वाजनाय वा वलवम्हित बलत्यो इति पि तदपि कुसल । इतिस्समे अमोहजा अमोहनिदाना अडगुत्तरनिकायो [३७६- सेय्यथापि, भिक्खवे, सालो वा धवो वा फन्दनो वा तीहि मालुवालताहि उद्धस्तो' परियोनद्धो अनय आपज्जति, व्यसन आपज्जति, अनयव्यसन आपज्जति, एवमेव खो, भिक्खवे, एवरूपो पुग्गलो लोभजेहिं पापकेहि अकुसलेहि धम्मेहि अभिभूतो परियादिन्नचित्तो दिद्वे चेव धम्मे दुक्ख 5 विहरति, सविघात सउपायास सपरिळाह । कायस्स च भेदा पर मरणा दुग्गति पाटिकवा । "दोसजेहि पे० मोहजेहि पापकेहि अकुसलेहि धम्मेहि अभिभूतो परियादिन्नचित्तो दिवे चेच धम्मे दुक्ख विहरति सविघात सउपायास सपरिळाह । कायस्स च भेदा पर भरणा दुग्गति पाटिकवा । 10 इमानि खो, भिक्खवे, तीणि अकुसलमूलानी ति । "तीणिमानि, भिक्सवे, कुसलमूलानि । कतमानि तीणि । अलोभो कुसलमूल, अदोसो कुसलमूल, अमोहो कुसलमूल । "यदपि, भिक्खवे, अलोभो तदपि कुसलमूल', यदपि अलुसो अभिसङ्खरोति कायेन वाचाय मनसा तदपि कुसल, यदपि अलुद्धो 15 लोभेन अनभिभूतो अपरियादिन्नचित्तो न परस्स असता दुवख उप्पादयति बधेन वा बन्धनेन वा जानिया वा गरहाय वा पब्बाजनाय वा बलवम्हि बलत्यो इति पि तदपि कुसल । इतिस्सम अलोभजा अलोभनिदाना प्रलोभसमुदया अलोभपच्चया अनेके कुसला धम्मा सम्भवन्ति । "यदपि, भिक्खवे, अदोसो तदपि कुसलमूल, यदपि अदुवो 20 अभिसङ्घरोति कायेन वाचाय मनसा तदपि कुराल, यदपि अदुट्ठो दोसेन अनभिभूतो अपरियादिन्नचित्तो न परस्स असता दुवख उप्पादयति वर्धन वा बन्धनेन वा जानिया वा गरहाय वा पब्बाजनाय वा बलवम्हि बलत्यो इति पि तदपि कुराल । इतिस्समे अदोसजा अदोसनिदाना अदोस समुदया अदोसपच्चया अनेके कुसला धम्मा सम्भवन्ति । "यदपि, भिक्सवे, अमोहो तदपि कुसलमूल, यदपि अमूहो अभिसङ्घरोति कायेन वाचाय मनसा तदपि कुसल, यदपि अमूह B204 . 25 + R 201 90 १ उद्धसेतो - स्या०, उद्धसैता - रो० । २ कुसन - सी०, स्या, रो० ।
१४ B205 10 ३७६] महावग्गो चाय, भिक्खवे, पुग्गलो वुच्चति कालवादी ति पि, भूतवादी ति पि, अत्यवादी ति पि, धम्मवादी ति पि, विनयवादी ति पि । "कस्मा चाय, भिक्सवे, एवस्पो पुग्गलो बुच्चति कालवादी ति पि, भूतवादी ति पि, अत्यवादी ति पि, धम्मवादी' ति पि', विनयवादी ति पि? तथाहाय, भिक्खवे, पुग्गलो न परस्स असता दुवस्व उप्पादयति 5 वषेन वा वन्यनेन वा जानिया वा गरहाय वा पब्बाजनाय वा वलवम्हि बलत्यो इति पि । भूतेन खो पन वुच्चमानो पटिजानाति नो अवजानाति, अभूतेन वुच्चमानो आतप्प करोति तस्स निब्बेठनाय – 'इतिपेत अतच्छ, इतिपेत अभूत' ति । तस्मा एवरुपो पुग्गलो युच्चति कालवादी ति पि, अत्थवादी ति पि, धम्मवादी ति पि, विनयवादी ति पि । "एवरूपस्स, भिक्सवे, पुग्गलस्स लोभजा पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिनमूला तालावत्युकता अनभावकता प्रायति अनुप्पादघम्मा। दिढेव धम्मे सुख विहरति अविघात अनुपायास अपरिळाह । दिटुंब धम्मे परिनिव्वायति । "दोसजा पे० परिनिव्वायति । मोहजा पे० परिनि- 15 ब्बायति । सेय्यथापि भिक्सवे, सालो वा धवो वा फन्दनो वा तीहि मालुवालताहि उद्धस्तो परियोनद्धो । अय पुरिसो आगच्छेय्य कुदाल- पिटक' प्रादाय । सो त मालुवालत मूले छिन्देय्य, मूले छत्वा पलि- खणेय्य, पलिखणित्वा मूलानि उद्धरेय्य, अन्तमसो उसीरनाळिमत्तानि पि। सो त मालुवालत खण्डाखण्डिक छिन्देय्य, खण्डाग्वण्डिक छत्वा 20 फालेग्य, फालत्वा सकलिक सकलिक करेय्य, सकलिक मालिक करित्वा वातातपे विसोसेय्य, वातातपे विसोसत्वा अग्गिना व्हेय्य', अग्गिना डहित्वा मसि करेय्य, मसि करित्वा महावाते वा ओफुणेय्य नदिया वा सीधसोताय पबाहेय्य । एवमस्स ता, भिक्खवे, मालुवालता उन्छिन- मूला तालावत्युकता अनभावङ्कता आयति अनुप्पादधम्मा । एवमेव 25 खो, भिवखवे, एवस्पस्स पुग्गलस्स लोभना पापका अकुमला धम्मा पहीना उच्चिनमूला तालाबत्युक्ता अनभावकता आति अनुप्पाद- धम्मा । दिद्वैव धम्मे सुस विहरति अविघात अनुपायास अपरिळाह । दिटुंब धम्मे परिनिव्यायति । १- म० पाया मयि । २ उद्दालपिटा - सी०, स्वा. रा.१३ उजीरनार मतानि- मी०, स्पा०, उमीरनारमत्तानि - रो०। ४ दय-मी., ०।५ एवमम्म R 205 -सी०।
. '-स्या०, रो०।२ प्रमुरिम - रो०।३ प्रपसु-सी०, रो01 B206 . R 206 25 १ निय्यादेला ४ तेन लोभेन-सी. स्या०, रो। अडगुत्तरनिकायो [३७६- "दोसजा पे० मोहना पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभायङ्कता आर्यात अनुप्पादधम्मा । दिदेव धम्मे सुख विहरति अविधात अनुपायास अपरिळाह । दिद्वेव धम्मे परिनिब्बायति । इमानि खो, भिक्सवे, तीणि कुसलमूलानी" ति । १० उपोसयसुत्तं । एव मे सुत । एक समय भगवा साद त्यिय विहरति पुब्बाराम मिगारमातुपासादे । अथ खो विसाखा मिगार- माता तदहुपोसथे येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्न खो विशाख मिगारमातर भगवा एतदवोच - "हन्द कुतो नु त्व, विशाखे, आगच्छसि 10 दिवा दिवस्सा" ति? "उपोसथाह, भन्ते, अज्ज उपवसामी" ति । "तयो खोमे, विसाखे, उपोसथा । कतम तयो ? गोपालकु- पोसथो, निगठ्ठपोसथो, अरियुपोसथो । कथ च, विसाखे, गोपालकुपोसथो होति । सेय्यथापि, विसाखे, गोपालको सायन्हसमये सामिकान गावो 15 निय्यातेत्वा' इति पटिराञ्चिक्खति – 'अज्ज खो गावो अमुकस्मि' च अमुकस्मि च पदेसे चरिंसु, अमुकस्मि च अमुकस्मि च पदेसे पानीयानि पिविसु, स्वेदानि गावो अमुकस्मि च अमुकस्मि च पदेसे चरिस्सन्ति, अम्- कस्मि च अमुकस्मि च पदेसे पानीयानि पिविरसन्ती' ति, एवमेव खो, विसाखे, इधेकच्चो उपोसथिको इति पटिसञ्चिक्खति - 'अह ख्वज्ज 20 इद चिद च सादनीय खादि, इद चिद च भोजनीय भुञ्जि, स्वे दानाह इद चिद च खादनीय खादिस्सामि, इद चिद च भोजनीय भुजिस्सामी ति । सो तेन अभिज्झासहगतेन चेतसा दिवस अतिनामेति । एवं विसाखे, गोपालकुपोसथो होति । एव उपवुत्थो खो, विसाखे, गोपालकु- पोसथो न महप्फलो होति न महानिससो न महाजुतिको न महाविप्फारो। "कथ च, विसाखे, निगण्ठपोसथो होति ? अत्थि, विसाखे, निगण्ठा नाम समणजातिका । ते सावक एव समादन्ति – 'एहि त्व, अम्भो पुरिस, ये पुरथिमाय दिसाय पाणा पर योजनसत तेसु दण्ड निक्खि- पाहि, ये पच्छिमाय दिसाय पाणा पर योजनसत तेगु दण्ड निविखपाहि, ये उत्तराय दिसाय पाणा पर योजनसत तेसु दण्ड निक्खिपाहि, ये दविख- 3207 5 ३.७१०] महावग्गो १६१ णाय दिमाय पाणा परं योजनसत तेसु दण्ड निक्सिपाही' ति । इति एकच्चानं पाणान अनुद्दयाय अनुकम्पाय समादपेन्ति, एकच्चान पाणान नानुयाय नानुकम्पाय समादपेन्ति । ते तदहुपोसथै सावक एव समाद- पेन्ति - 'एहि त्व, अम्भो पुरिस, सब्बचेलानि निवितपित्वा एव वदेहि- नाह क्वनि' कस्सचि किञ्चनतस्मि, न च मम क्वचनि त्यचि' किन्चनतत्यी" ति । जानन्ति सो पनस्स मातापितरो- 'अय अम्हाक पुत्तो' ति, तो पि जानाति – 'इमे मय्ह मातापितरो' ति । जानाति खो पनस्स पुत्तदारो -- 'अय मय्ह भत्ता ति, सो पि जानाति – 'अय मह पुतदारो' ति । जानन्ति खो पनस्स दासकम्मकरपोरिमा - 'प्रय ब्रम्हाक अय्यो' ति, सो पि जानाति - 'इमे मम्ह दासकम्मकरपोरिसा' ति । 10 इति यस्मि समय मच्चे समादपेतब्बा मसावादे तस्मि समये समादपेन्ति । इद तस्स मुसावादस्मि वदामि । सो तस्सा रत्तिया अच्चयेन भोगे अदिन येव परिभुञ्जति । इद तस्न अदिनादानसिंग बदामि । एव खो, विशाखे, निगण्ठपोसयो होति । एव उपवुत्यो खो, विसाखे, निगण्ठपोसथो न महप्फलो होति न महानिससो न महाजुतिको न महाविष्फारो। "कयं च, विशाखे, अग्युिपोसथो होति ? उपविकलिस्स, यिसाखे, चित्तस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । कथ च, बिमाखें, उपविकलिट्ठस्स चित्तस्स उपक्कमेन परियोदपना होति ? इध, विसाखे, अरियसावको तथागत अनुस्सरति - 'इति पि सो भगवा अरह सम्मा- राम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविद् अनुत्तरी पुरिसदम्मसारथि 20 सत्या देवमनुस्सान बुद्धो भगवा' ति । तस्स तथागत अनुस्सरतो चित्त पसीदति, पामोज्ज उप्पज्जति । ये चित्तस्स उपविकलेसा है पहीयन्ति, सेय्यथापि, विसासे, उपक्किलिटुस्स सीरास्स उपक्कमेन परियो- दपना होति । "कय च, विसावे, उपक्किलिट्ठस्स सीसस्स उपक्कमेन परियो- 22 दपना होति ? कक्क च पटिच्च मत्तिक च पटिच्च उदक च पटिच्च पुरिसस्रा च तज्ज वायाम पटिच्च, एव खो, विसाखे, उपक्किलिटुस्स सीसस्म उपक्कमेन परियोदपना होति । एवमेव सो, विसासे, उपविय- लिट्ठस्स चित्तस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । १ क्वचन - मौ०, क्यनिनि- त्या०, रचि - रो।-२ कल्यचिरिञ्चनया नत्यी-सी०, दिस्मिञ्चि विञ्चनत्थी- स्था, सचि विचन नत्यि-रो। ३ मन्द- रो। ४ अन्वयेन ते-सौ०,स्याः,रो। R207 ?
१९२ ? D 200 अय बुच्चति, विसाखें पच्चत्त वेदितब्बो विहीं ति । तस्स धम्म अनुस्सरतो चित्त पसीदति, अडगुत्तरनिकापो "कथ च, विसाखे, उपविकलिट्ठस्स चित्तस्स उपक्कमेन परियो- दपना होति इध, विसाखे, अरियसावको तथागत अनुस्सरति - 'इति पि सो भगवा अरह सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवमनुस्सान बुद्धो भगवा' । ति । तस्स तथागत अनुस्सरतो चित्त पसीदति, पामोज्ज उप्पज्जति, ये चित्तस्स उपक्किलेसा ते पहीयन्ति । 'प्ररियसावको ब्रह्मपोसथ उपवसति, ब्रह्मना सद्धि सवसति, ब्रह्म चरस प्रारम्भ चित्त पसौंदति, पामोज्ज उप्पज्जति, ये चित्तस्स उपषिकलेसा ते पहीयन्ति' । एव खो, पिसाखे, उपविकलिट्ठस्स चित्तस्स उपक्कमेन 10 परियोदपना होति । "उपक्किलिटुस्रा, विसाखे, चित्तस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । कथ च, विसाखे, उपविकलिट्ठस्स चित्तस्स उपक्कमेन परियो- दपना होति ? इध, विसाखे, अरियसावको धम्म अनुस्सरति – 'स्वा- क्खातो भगवता धम्मो सन्दिट्ठिको अकालिको एहिपस्सिको प्रोपनेय्यिको Is पच्चत्त वेदितब्यो विधेही' ति । तस्स धम्म अनुस्सरतो चित्त पसीदति, पामोज्ज उप्पज्जति, ये चित्तस्स उपक्किलेसा ते पहीयन्ति, सेय्यथापि, विसाखे, उपक्किलिट्ठस्स कायस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । "कय च, विसाखे, उपविकलिट्ठस्रा कायस्स उपक्कमेन परियो- दपना होति ? सोत्ति च पटिच्च, चुण्ण च पटिच्च, उदक च पटिच्च, 20 पुरिसस्स च तज्ज वायाम पटिच्च । एव खो, विसाखे, उपक्किलिटुस्स कायस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । एवमेव खो, विसाखे, उपविक- लिट्ठस्रा चित्तस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । "कथ च, विसाखे, उपक्किलिटुस्स चित्तस्स उपक्कमेन परियो- दपना होति इध, विसाखे, अरियसावको धम्म अनुस्सरति - 'स्वा. 25 क्खातो भगवता धम्मो सन्दिट्टिको अकालिको एहिपरिसको अोपनेय्यिको' 1208 ? पामोज्ज उप्पज्जति, ये चित्तस्स उपिक्किलेसा ते पहीयन्ति । अय चुच्चति, विसासे, 'अरियसावको धम्मुपोसथ उपवसति, धम्मेन सद्धि सवसति, धम्म चस्स पारल्भ चित्त पसीदति, पामोज उप्पजति, ये 30 चित्तरस उपविकलेसा ते पहीयन्ति । एव खो, विसाखे, उपक्किलिट्ठस्स चित्तस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । १ अोपनदिलो-सी0 1 २ पामुग्ज- सो०, रोः ।
8209 10 R209 ३७१०] महावमो "उपक्किलिट्ठस्स, विसाखे, चित्तस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । कथं च, विसाखे, उपविकलिटुस्स चित्तस्स उपक्कमेन परियो- दपना होति ? इध, विसाखे, अरियसावको सङ्घ अनुस्सरति - 'सुप्पटि- पन्नो भगवतो सावकसङ्घो, उजुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, जाय- प्पटिपन्नो भगवतो सावकसनो, सामीचिप्पटिपन्नो भगवतो सावक- 5 सङ्घो, यदिद चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठ पुरिसपुग्गला एस भगवतो सावक- सङ्घो पाहुनेय्यो पाहुनैय्यो दक्खिणेय्यो अलिकरणीयो अनुत्तर पुज- क्खेत्त लोकस्सा' ति । तस्स सव अनुस्मरतो चित्त पसीदति, पामोज्ज उप्पज्जति, ये चित्तस्स उपक्किलेसा ते पहीयन्ति, सेय्यथापि, विसाखे, उपक्किलिट्ठस्स वत्थस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । "कथ न, विसाखे, उपक्किलिट्ठस्स वन्थस्स उपक्कमेन परियो- दपना होति ? उस्म' च पटिच्च, खार च' पटिच्च, गोमय च पटिच्च, उदक च पटिच्च, पुरिसस्स च तज्ज वायाम पटिच्च । एव खो, विसाखे, उपक्किलिट्ठस्स वत्थस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । एवमेव खो, विसाखे, उपक्किलिट्ठस्स चित्तस्म उपक्कमेन परियोदपना होति । "कथ च, विसाखे, उपविकलिट्ठस्स चित्तस्स उपवकमेन परियो- दपना होति ? इध, विसाखे, अरियसाचको सङ्घ अनुस्सरति - 'सुप्पटि- पन्नो भगवतो सावकसङ्घो पे० अनुत्तर पुक्खेत्त लोकस्सा' ति । तस्स सङ्घ अनुस्सरतो चित्त पसीदति, पामोज्ज उप्पज्जति, ये चित्तस्स उपक्किलेसा ते पहीयन्ति । अय वुच्चति, विसाखे, 'अरियसावको 20 सधुपोसथ उपवसति, सङ्घन सद्धि सवसति, सङ्घ चस्स प्रारम्भ चित्त पसीदति, पामोज्ज उप्पज्जति, ये चित्तस्स उपक्किलेसा ते पहीयन्ति । एव खो, विसाखे, उपक्किलिट्ठस्स चित्तम्स उपक्कमैन परियोदपना होति । "उपक्किलिट्ठस्स, विसाम्खे, चित्तस्स उपक्कमेन परियोदपना 25 होति । कथ च, विसाखे, उपविकलिट्ठरस चित्तस्रा उपक्कमेन परियो- दपना होति ? इध, विसाखे, अरियसायको गत्तनो सीलानि अनुस्सरति अखण्डानि अच्छिद्दानि असवलानि अकम्मासानि भुजिरसानि विलुप्प- सत्यानि अपरामट्ठानि समाधिसवत्तनिकानि । तस्स सील अनुस्स- रतो चित्त पसीदति, पामोज्ज उप्पज्जति, ये चित्तस्स उपक्किलेसा ते 30 15 ? D210 १-१ ऊसञ्च-स्याः, ऊरा खारञ्च - रो। भ०१-२५ 30 नअनुस्सरतो चित्त पसीदति, पामोज्ज उप्पज्जति,ये चित्तस्स उपक्कि R210 20 देवा तुसिता, सन्ति देवा निम्मानरतिनो, सन्ति देवा परनिम्मितव वत्तिनो, सन्ति देवा ब्रह्मकायिका, सन्ति देवा ततुत्तरि । यथारूप सद्धाय समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्युपपन्ना', मह पि तथार 25 ता देवता इतो चुता तत्युपपन्ना, मय्ह पि तथारूप सुत सविर्जा यथारूपेन चागेन समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्युपपन्ना, मरह तथारूपो चागो सविज्जति । यथारूपाय पञ्चाय समन्नागता ताई इतो चुता तत्थुपपन्ना, मह पि तथारूपा पञ्जा सविज्जती। तस्स अत्तनो च तास च देवतान सद्ध चसील च सुतच चाग चप. अडगुत्तरनिकायो पहीयन्ति, सेय्यथापि, विसाखे, उपक्किलिट्ठस्स आदासस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । "कथ च, विसाखे, उपक्किलिटुस्स पादासस्स उपक्फमेन परियो दपना होति ? तेल च पटिच्च, छारिक च पटिच्च, वालण्डुपक च पटिच्च 5 पुरिसस्स च तज्ज वायाम पटिच्च । एव खो, विसाखे, उपक्किलिदुर आदासस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । एवमेव खो, विसाखे उपक्किलिट्ठस्स चित्तस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । “कथ, च विसाखे, उपक्किलिट्ठस्स चित्तस्स उपक्कमेन परिय दपना होति ? इध, विसाखे, अरियसावको अत्तनो सोलानि अतुस्सरी 10 अखण्डानि पे० समाधिसवत्तनिकानि । तस्स सील अनुस्सर चित्त पसीदति, पामोज उप्पज्जति, ये चित्तस्स उपविकलेसा ते पहीयन्ति अय वुच्चति, विसाखे, 'अरियसावको सीलपोसथ उपवसति, सीले राद्धि सवसति, सोल चस्स प्रारम्भ चित्त पसीदति, पामोज्ज उप्पर्जा ये चित्तस्स उपक्किलेसा ते पहीयन्ति' । एव खो, विसाखे, उपक्यिालिटर 15 चित्तस्रा उपक्कमेन परियोदपना होति । “उपक्किलिट्ठस्स, विसाखे, चित्तस्स उपक्कमेन परियोदप होति । कथ च, विसाखे, उपक्किलिट्ठस्स चित्तस्स उपक्कमेन परिर दपना होति ? इथ विसाखे, अरियसावको देवता अनुस्सरति - 'सा देवा चातुमहाराजिका', सन्ति देवा तावतिसा, सन्ति देवा यामा, सद्धा सविज्जति । यथारूपेन सीलेन समन्नागता ता देवता इतो ई तत्थुपपन्ना, मय्ह पि तयारूप सील सविज्जति । यथारूपेन सुतेन समन्नार . 8211 n211 ? - ३७१०] महावगो ते पहीयन्ति, सेय्यथापि, विसाखे, उपविकलिटुस्स जातस्पस्स उपवकमन परियोदपना होति । "कथ च, विसाखे, उपविकलिटुस्स जातस्पस्स उपयकमेन परि- योदपना होति ? उक्क च पटिच्च, लोण च पटिच्च, गेरक च पटिच्च, नाळिकसण्डास' च पटिच्च, पुरिसस्स च तज्ज वायाम पटिच्च । एव 5 खो, विसाखे, उपरिकलिट्ठस्स जातरूपस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । एवमेव खो, विसाखे, उपविकलिट्ठस्स चित्तस्स उपक्कमेन परियोदपना होति । "कथ च, विसाखे, उपविक्रलिट्ठस्स चित्तस्स उपक्कमेन परियो- दपना होति ? इथ, विसाखे, अरियसावको देवता अनुस्सरति -- 'सन्ति 10 देवा चातुमहाराजिका, सन्ति देवा तावतिसा पे० सन्ति देवा ततुत्तरि । यथारूपाय सद्धाय समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्युपपन्ना, मय्ह पि तथाल्पा सद्धा सविज्जति । यथास्पेन सीलेन सुतेन चागेन पञ्चाय समन्नागता ता देवता इतो चुता तत्थुपपन्ना, मय्ह पि तथास्पा पन्ना सविज्जती' ति। तस्स अत्तसो च तास च देवतान सद्ध च सील च । सुत च नाग च' पञ च अनुसारतो चित्त पसीदति, पामोज्ज उप्पज्जति, ये चितस्स उपविकलेसा ते पहीयन्ति । अय वुच्चति, विसारो, 'अरिय- साबको देवतुपोसथ उपवसति, देवत्ताहि सद्धि सवसति, देवता प्रारम्भ चित्त पसीदति, पामोज्ज उप्पज्जति, ये चित्तस्स उपरिकलेसा ते पहीयन्ति । एव खो, विसाखे, उपविकलिटुस्स चित्तस्स उपक्कमेन 20 परियोदपना होति । "स खो सो, विसाखे, अरियसावको इति पटिसञ्चिवसति 'पावजीच अरहन्तो पाणातिपात पहाय पाणालिपातर पटिविरता निहित- दण्डा निहितसत्था लज्जी दयापन्ना सव्वपाणभूतहितानुवापी विहरन्ति, अहम्पज्ज इम च रति इम च दिवस पाणातिपात पहाय पाणातिपाता 25 पटिविरतो निहितदण्डो निहितसत्यो लज्जो दयापन्नो सब्वपाणभूत- हितानुकम्पी विहरामि । इमिना पि' अनेन अरहत अनुकरोमि, उपोसथो च में उपवुत्थो भविस्सति । 'यावजीव अरहन्तो अदिन्नादान' पहाम अदिनादाना पटि- विरता दिन्नादायी दिनपाटिरही, अथेनेन सुनिभूतेन अत्तना विहरन्ति, 30 १ नाडिसास-सी०, स्था, नाळिव-रो.। २ पह-मीः। ३ प्रशिदान -रो०। - 1212 5 R212 'यावजीवं अरहन्तो उच्चासयनमहासयनं पहाय उच्चासयन- 30 सयनमहासयना पटिविरतो नीचसेय्यं कप्पेमि मञ्चके वा तिणसन्यारके वा । इमिना पि अङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्यो अडगुत्तरनिकायो [३७१- अहम्पज्ज इमं च रत्ति इमं च दिवसं अदिन्नादानं पहाय अदिनादाता पटिविरतो दिन्नादायी दिन्नपाटिकवी, अथेनेन सुचिभूतेन अत्तना विह- रामि । इमिना पि अङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोसथो च मे उप- वुत्थो भविस्सति । 'यावजीवं अरहन्तो अब्रह्मचरियं पहाय ब्रह्मचारी आराचारी' विरता मेथुना गामधम्मा; अहम्पज्ज इमं च रत्ति इमं च दिवस अब्रह्म- चरियं पहाय ब्रह्मचारी प्राराचारी विरतो मेथुना गामधम्मा । इमिना पि अङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्यो भविस्सति । 'यावजीवं अरहन्तो मुसाबादं पहाय मुसावादा पटिविरता 10 सच्चवादी सच्चसन्धा थेता पच्चयिका अविसंवादका लोकस्स; अहम्पज्ज इमं च रत्ति इमं च दिवरां मुसावादं पहाय मुसावादा पटिविरतो सच्चवादी सच्चसन्धो थेतो पच्चयिको अविसंवादको लोकस्स । इमिना पि अङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्थो भविस्सति । 'यावजीवं अरहन्तो सुरामेरयमज्जपमादट्टानं पहाय सुरा- 15 मेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरता, अहम्पज्ज इमं च रत्ति इमं च दिवस सुरामेरयमज्जपमादट्ठानं पहाय सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना पटिविरतो । इमिना पि अङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्थो भविस्सति । 'यावजीवं अरहन्तो एकभत्तिका रत्तूपरता विरता विकालभोजना, अहम्पज्ज इमं च रत्ति इमं च दिवसं एकभत्तिको रतूपरतो विरतो विकाल- 20 भोजना । इमिना पि अङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्थो भविस्सति । 'यावजीवं अरहन्तो नच्चगीतवादितविसूकदस्सनमालागन्धविले- पनधारणमण्डनविभूसनहाना पटिविरता; ग्रहम्पज्ज इमं च रति इमं च दिवसं नच्चगीतवादितविसूकदस्सनमालागन्धविलेपनधारणमण्डन- 25 विभूसनहाना पटिविरतो। इमिना पि अङ्गेन अरहतं अनुकरोमि, उपोसथो च मे उपवुत्थो भविस्सति । महासयना परिविरता नीचसेय्यं कप्पेन्ति मञ्चके वा तिणसन्थारके वा; अहम्पज्ज इमं च रत्ति इमं च दिवसं उच्चासयनमहासयनं पहाय उच्चा भविस्सती' ति । १. मनाचारी- रोन B213 5 R213 10 ३७१०] महायग्नो “एव स्रो, विमाखे, अरियपोसयो होति । एव उपवुत्यो सो, विसाखे, अरियुपोराथो महप्फलो होति महानिमसो महाजुतिको महा- विप्फारों"। "कीवमहाफलो होति कीवमहानिसमो कीवमहाजतिको कीव- महाविप्फारो" ? "मेय्ययापि, विमाखे, यो इमेस सोळमन्न महाजनपदान पहूतरत्तरतनान इस्सरियाविपच्च' रज्ज कारेय्य, सेय्यथीद' - अङ्गान, मगधान, कानीन, कोसलान, बज्जीन, मल्लान, चेतीन, वङ्गान, कुन्न, पन्चालान, मच्यान, सूरसेनान, अस्सकान, अवन्तीन, गन्धारान, कम्बो- जान, अट्ठङ्गममन्नागतस्त उपोमयस्स एत' कल नाग्पति सोळसि । त किम्स हेतु ? कपण विमाने, मानुमक रज्ज दिव्य मुख उपनिवाय यानि, विसाखे, मानुसकानि पज्जास वस्सानि, चातुमहागजियान देवान एमो एको रत्तिन्दिवो। ताय रत्तिया तिसरत्तियो मासो। तेन मासेन द्वादसमासियो सवन्दरो। तेन सवच्छरेल दिव्वानि गच्च वम्स- सतानि चातुमहाराजिकान देवान प्रायुप्पमाण । टान सो पनेत, विनासे, 15 विज्जति य इधेकच्चो इत्यी वा पुरिसो वा अट्ठङ्गतमन्नागत उपोसय उसवसित्वा कायस्स भेदा पर मरणा चातुमहाराजिकान देवान मयत उपपज्जेय्य । इद खो पनेत, विमान्ने, मन्याय भासित- 'क्पण मानुमक रज्ज दिव्य मुख उपनिवाय' । "य, विसापे, मानुसक वस्ममत, तावर्तिमान देवान एमो एका 20_rus त्तिन्दिवो। ताय रतिया तिसरत्तियो मासो । तेन मानेन द्वादम- मासियो सवच्छरो। तेन सवच्छरेन दिव यम्मनस्म तावर्तिमान देवान यायुप्पमाण । ठान यो पनेत, दिमागे, विज्जति य इषच्चो इत्यो वा पुगिसो वा ग्रट्टङ्गसमनागत उपौनय उपमित्वा पायन्स भेदा पर मरणा तावर्तिनान देवान मयत उपपज्जेय्य । इद सो पनेत, 25 चिनाचे, मन्याय भासित – 'कपण मानुमक रज्ज दिव्य गुव उपनियाय' । "यानि, विमामे, मानुनवानि द्वे वनवनानि, यामाग देवान एनो एको रत्तिन्दिवो। ताय रत्तिया निमर्गतयो मानी। तेन मामेन द्वादममामियो मच्छरो। तेन मवच्छरेन दियानि द्वे यननम्मानि या मान देवान आयुष्पमाण । ठान यो पर्नेत, विनाय, निग्नति य इथे- 1 १ इमरापिरन्न-रो। कोम-रो । गापा-म.IYT- रा०।५ मी., स्था, रा.पेप] नप ।
R 214 वसवत्तीन देवान एसो एको रत्तिन्दिवो । ताय रत्तिया तिसरतियो 25 गत उपोसथ उपवसित्वा कायस्स भेदा पर मरणा परनिम्मितवसवत्तीन देवान सहब्यत उपपज्जय्य । इद खो पनेत, विसाखे, सन्धाय भासित १६८ अगुसरनिकायो कच्चो इत्थी वा पुरिसो वा अट्टङ्गसमन्नागत उपोसथ उपवसित्वा कायस्स भेदा पर मरणा यामान देवान सहव्यत उपपज्जेय्य । इद खो पनेत बिसाखे, सन्धाय भासित - 'कपण मानुसक रज्ज दिब्ब सुख उपनिधाय' । "यानि, विसाखे, मानुसकानि चत्तारि वस्ससतानि, तुसितान 5 देवान एसो एको रत्तिन्दिवो। ताय रत्तिया तिसरत्तियो मासो । तेन मासेन द्वादसमासियो सवच्छरो। तेन सवच्छरेन दिब्बानि चत्तारि वस्ससहस्सानि तुसितान देवान आयुप्पमाण । ठान खो पनेत विशाख विज्जति य इधेकच्चो इत्यी वा पुरिसो वा अट्ठङ्गसमन्नागत उपोसथ उपवसित्वा कायस्स भेदा पर मरणा तुसितान देवान राहव्यत उपपज्जेय्य । 10 इद खो पनेत, विसाखे, सन्धाय भासित - 'कपण मानुसक रज्ज दिव सुख उपनिधाय'। "यानि, विसाखे, मानुसकानि अट्ठ वस्ससतानि, निम्मानरतीन देवान एसो एको रत्तिन्दिवो। ताय रत्तिया तिसरत्तियो मासो । तेन मासेन द्वादसमासियो सवच्छरो। तेन सवच्छरेन दिब्बानि अट्ठ वस्स 15 सहस्सानि निम्मानरतीन देवान प्रायुप्पमाण । ठान खो पनेत, विसाखे विज्जति य इधेफच्चो इत्थी वा पुरिसो वा अदृङ्गसमन्नागत उपोसथ उपवसित्वा कायस्स भेदा पर मरणा निम्मानरतीन देवान सहव्यत उपपज्जेय्य । इद खो पनेत, विसाखे, सन्धाय भासित -- 'कपण मानुसक रज्ज दिव्ब सुख उपनिधाय' । "यानि, विसाखे, मानुसकानि सोळस वस्ससतानि, परनिम्मित मासो। तेन मासेन द्वादसमासियो सवच्छो । तेन सवच्छरेन दिव्यानि सोळरा वस्ससहस्सानि परनिम्मितवसवत्तीन देवान आयुप्पमाण । ठान खोपनेत, विसाखे, विज्जति य इधेकच्चो इत्यी वा पुरिसो वा अट्टङ्गसमता - 'कपण मानुसक रज्ज दिब्व सुख उपनिघाया' ति । "पाण न हो न चदिन्नमादिये, मुसा न भासे न च मज्जपो सिया । अब्रह्मचरिया विरमेय्य मेथुना, रतिं न भुजेय्य विकालभोजन ॥ १ हाने-सी रो०।२ चादिय-स्या रो०। 1215 20 R2530 - २८१] मानन्ददगो 5 10 "माल न धारे न च गन्यमाचरे, मञ्चे छमाय व मयेय सन्यते'। एत हि अट्टङ्गिकमाहुपोसय, बुद्धेन दुक्खन्तगुना' पकासित ।। "चन्दो च मुरियो च उभो मुदस्सना, योभामय' अनुपरियन्ति यावता । नमोनुदा ते पन अन्तलिक्खगा, नभै पभामन्ति दिसाविरोचना ।। "एतस्मि य विति अन्तरे घन, मुत्ता मणि' वेलुरिय च भद्दक । सिगी सुवण अय वा पि कञ्चन, य जातस्प हटक ति बुच्चति ।। "अट्ठङ्गपेतस्म उपोमथम्स, फल पि ते नानुभवन्नि सोळनि । चन्दप्पभा तारगणा च सन्॥ "तम्मा हि नारी च नरो च मोलवा, अट्ठङ्गुपैत उपवस्मुपोसय । पुन्नानि पत्वान मुमुद्रयानि, अनिन्दिता सग्गमुन्नि ठान" ति॥ महायागो सत्तमी। तस्मुहान नित्यभय'च बेनागो, सरभो वेगमुत्तिया । मान्हो चा पि क्यावत्यु, तिस्यियमूलुपोमयां ति। 2216 15 70 ० अानन्दवग्गो १ पनमुतं । एष ममय भगवा नापिय विरति जावने अनाथपिडिपन्न ागर्म । प्रय गो छनो पग्यिायो नाममा प्रानन्दो तेनुपमहमि, अगदमित्या मारमना मानन्दन गदि मम्मोदि। १ - ग.....-..--.- 1--0.12-1 , R216 . B217 . 25 वाधाय पि चेतेति, उभयव्यावाधाय पि चेतति, चेतसिक पि दुक्ख दोमनस्स पि चेतेति, न उभयव्यावाधाय पि चेतेति, न चेतसिक दुक्ख दोमनस्स पटिसवेदेति । मूव्हो खो, ग्रावुसो, मोहेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो कायेन दुच्चरित चरति, वाचाय दुच्चरित चरति, मनसा दुच्चरित २०० अगुत्तरनिकायो [३८१- सम्मोदनीय कथ सारणीय वीतिसारत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो छन्नो परिब्याजको आयस्मन्त अानन्द एतदवोच - "तुम्हें पि, पावुसो आनन्द, रागस्स पहान पचापेथ, दोसस्स पहान पजापेथ, मोहस्स पहान पज्ञापेथा ति । मय खो, आवुसो, रागस्स पहाने पञापेम, दोसस्स पहान पज्ञापेम, मोहस्स पहान पज्ञापेमा ति । किं पन तुम्हे, आवुसो, रागे आदीनव दिस्वा रागस्स पहान पापेथ, कि दोसे आदीनव दिस्वा दोसरस पहान पापेथ, किं मोहे आदीनव दिस्वा मोहस्स पहान पञापेथा" ति ? "रत्तो खो, आवुसो, रागेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो मत्त- 10 ब्यावाधाय पि चेतेति, परब्याबाधाय पि चेतेति, उभयव्याबाधाय पि चेतेति, चेतसिक पि दुक्ख दोमनस्स पटिसवेदेति, रागे पहीने नेवत्त- व्याबाधाय पि चेतेति, न परव्याबाधाय पि चेतेति, न उभयव्याबाधाय पि चेतेति, न चेतसिक दुक्ख दोमनस्स पटिसर्वदेति । रत्तो खो, आयुसो, रागेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो कायेन दुच्चरित चरति, वाचाय 15 दुच्चरित चरति, मनसा दुच्चरित चरति , रागे पहीने नेव कायेन दुच्चरित चरति, न वाचाय दुच्चरित चरति, न मनसा दुच्चरित चरति । रत्तो खो, मावुसो, रागेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो अत्तत्थ पि यथाभूत नप्पजानाति, परत्थ पि यथाभूत नप्पजानाति, उभयत्थ पि यथाभूत नप्पजानाति, रागे पहीने अत्तत्थ पि यथाभूत पजानाति, परस्थ पि 20 यथाभूत पजानाति, उभयत्य पि यथाभूत पजानाति । रागो खो, आवुसो- अन्धकरणो अचक्खुकरणो अचाणकरणो पानिरोधिको विधात- पक्खिको अनिब्बानसवत्तनिको । "दुट्ठो खो, आवुसो, दोसेन पे० मूल्हो खो, भावुसो, मोहेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो अत्तव्याबाधाय पि चेतेति, परव्या- पटिसवेदेति, मोहे पहीने नेवत्तव्यावाधाय पि चेतेति, न परव्याबाधाय 30 परति, मोहे पहीने नेव कान दरित चरति, न वाचाय दुचरित , २०१ R.217 T21B 10 ३८.२] मानन्दवग्गों अभिभूतो परियादिन्नचित्तो अत्तत्य पि यथाभूतं नष्पजानाति, परस्थ पि ययाभूतं नप्पजानाति, उभयत्यं पि ययाभूतं नप्पजानाति, मोहे पहीने अत्तत्यं पि यथाभूत पजानाति, परत्य पि यथाभूतं पजानाति, उभयत्य पि ययामूतं पजानाति । मोहो खो, भावुसो, अन्धकरणो अचक्करणो अजाणकरणो पञ्जानिरोधिको विघातपक्खिको अनिश्चानमवत्त- 5 निको। इदं खो मयं, अावुसो, रागे आदीनव दिस्वा रागस्त पहान पन्नापेम । इदं दोसे आदीनवं दिस्वा दोमम्स पहान पशापेन । इदं मोहे आदीनवं दिस्वा मोहस्स पहान पज्ञापेमा" ति । "अत्यि पनाबुसो, मगो अत्यि पटिपदा एतस्स रागस्त दोसस्त मोहस्म पहानाया" ति? "प्रत्यावुसो, मग्गो अत्यि पटिपदा एतन्न रागन्स दोमस्स मोहत्म पहानाया" ति । "कतमो पनावुसो, मग्गो कतमा पटिपदा एतन्स रागरस दोनस्त मोहस्स पहानाया" ति? "अयमेव अरियो अङ्गिको मग्गो, सेय्याद - सम्मादिष्टि । ...०.. सम्मासमाधि । अय खो, पाबुनो, मग्गो प्रय पटिपदा एतस्स रागस्स दोसस्स मोहस्स पहानाया" ति । "भद्दको खो, आवुसो, मग्गो भद्दिका पटिपदा एतन्स रागरम दोसम्म मोहम्न पहानाय । अलं च पनायुमो प्रानन्द, अप्पमादाया" ति । २. प्राजीवकसुतं । एक समय प्रायम्मा मानन्दो कोम्दिय । विहरति घोमितागमे । अय खो अन्जतरो प्राजीवक्मावको गहपति येनायस्मा मानन्दी तेनुपनमि, उपममित्या प्रायम्मन्त आनन्द अभिवादत्वा एकमन्त नितीदि । एकमन्नं निमिन्नो यो सो प्राजीव- मावको गहपति प्रायम्मल ग्रानन्द एतदवोच- "केगं नो, भन्ने ग्रानन्द, धम्मो बाक्माता? के मुष्पटि- पन्ना ? के लोके नुकता" ति ? "तेन हि, गहपनि, तन्वत्य पटिपुच्छिमामि, यथा ते गमय्य तया नं व्याकरेग्यासि । त कि मन्नान, गहनि, ये गगन पहानाय धम्म देनेन्ति दोसम्म पहानाय धम्म देनेन्लि मोहम्म पहानाय यग्न देगेन्ति, तसं धम्मो म्याक्तातो नो या ययं वा ते एत्य होतो" नि ? 25 १ मुला-मोरासर, रो 401-२६ भविस्सति, न च परधम्मापसादना । आयतनेव धम्मदेसना, अत्थो च 30 धम्म देसथ, दोसस्स पे० मोहस्स पहनाय धम्म देसथ । तुम्हाका 1219 पा 10 रागो पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्युकतो अनभावकतो आति 25 मूलो तालावत्युकतो अनभावकतो' आयति अनुप्पादधम्मो, ते लोके "मच्छरिय, भन्ते, अभुत, भन्ते । न चेय नाम सधम्मुक्कसता २०२ अडगुत्तरनिकायो [३८२- R218 "ये, भन्ते, रागस्स पहानाय धम्म देसेन्ति दोसस्स पहानाय धम्म देसेन्ति मोहस्स पहानाय धम्म देसेन्ति, तेस धम्मो स्वावखातो । एव मे एत्थ होती" ति। "त कि मञ्जसि, गहपति, ये रागस्स पहानाय पटिपन्ना दोसस्स । पहानाय पटिपन्ना मोहस्स पहानाय परिपन्ना, ते लोके सुप्पटिपन्ना नो कथ वा ते एत्थ होती" ति? "ये, भन्ते, रागस्स पहानाय पटिपन्ना दोसस्स पहानाय परिपन्ना मोहस्स पहानाय पटिपन्ना, ते लोके सुप्पटिपन्ना। एव मे एत्य होती" ति । "त किं मनसि, गहपति, येस रागो पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्युक्तो अनभावतो प्रायति अनुप्पादधम्मो, येस दोसो पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अनभाववृतो पायति अनुप्पादधम्मो, येस मोहो पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अनभावतो आयति अनु- प्पादधम्मो, ते लोके सुकता नो वा ? कथ वा ते एत्य होती" ति? "येस, भन्ते, रागो पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अन- 15 भावतो आयति अनुप्पादधम्मो, येस दोसो पहीनो पे० मेस मोहो पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अनभावतो आयति अनुप्पाद- धम्मो, ते लोके सुकता । एव मे एत्थ होती" ति । "इति खो, गहपति, तयावेत' ब्याकत पहानाय धम्म देरोन्ति दोसस्स पहानाय धम्म देसेन्ति मोहस्स पहानाय 20 धम्म देसेन्ति, तेस धम्मो स्वाक्खातो'ति । तयावेत ब्याकत --'ये, भन्ते, रागरस पहानाय पटिपन्ना दोसस्स पहानाय पटिपन्ना मोहस्स पहानाय पटिपन्ना, ते लोके सुप्पटिपन्ना' ति । तयावेत व्याकत -- 'येस, भन्ते, अनुपादधम्मो, येस दोसो पहीनो पे येस मोहो पहीनो उच्छिन- सुकता" ति। 'ये भन्ते, रागस्त - वृत्तो, अत्ता च अनुपनीतो। तुम्हे, भन्ते प्रानन्द, रागस्स पहानाय R219 १ तथा चेत - सी०, रो। २ मनभाववतो - सी०, रो।
मानन्दवरो २०३ नने आनन्द, धम्मो म्याक्चानो। तुम्हे, भन्ने प्रानन्द, नगरस पहानाय पटिपन्ना, दोनस पे० मोल्न पहानाय परिपन्ना । तुम्हे, भन्ते, लोके मुष्पटिपन्ना ! तुम्हाक, भन्ने प्रानन्द, रागो पहीनो तन्निमूलो तालाव युक्नो अनभावतो प्रायति अनुप्पादधम्मो, तुम्हाक दोसो पहीनो .पे० सुम्हाक मोहो पहीनो सन्दिनमूलो तालावत्यक्तो । अनभाववतो प्रायति अनुप्पादधम्मो। तुम्हे लोके सुक्ना । "अभिक्कन, भन्ने, अभिन्न, भन्ने । सेव्ययापि, भन्ने, निक्कुज्जित वा उक्कुज्जेय्य, पटिन्छन्न वा विवरेय्य, मूहन्न वा मन्न ग्राचिस्वेग्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोत' वारेय्य - 'चक्लुमन्तो स्पानि दक्चन्नी' ति, एवमेव अय्येन अानन्देन अनेक्परियायन धम्मो पका- 10 सितो । एमाह, भन्ने प्रानन्द, त भगवन सरण गन्छामि घम्म व मिाबुसङ्घ च । उपासक म अध्यो आनन्दो धारेत, अज्जनग्गे पाणुपत्र मरण गत" ति । ३ महानामसक्कसुतं । एव मे मुत । एक समय भगवा सक्केतु विहरति कपिलवयस्मि निग्रोधारामे । तेन सो पन समयेन 15 भगवा गिलानवुद्वितो' होनि अधिखुट्ठितो गेलना । अथ सो महा- नामो सक्को येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपमहामित्वा भगवन्त अभि- वादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो महानामो सबको भगवन्त एतदवोच - "दीपरत्ताह, भन्ने, भगवता एव धम्म देसित आजानामि - 'मगाहितम्म जाण, नो असमाहितम्सा' ति । समाघि नु सो, भन्ते, पुन्बे, पच्छा जाण, उदाहु जाण पुन्चे, पच्छा समाधी" ति? अघ सो प्रायस्मतो आनन्दस्स एतदहोसि - "भगवा सो गिलानट्टितो अचिर- बुद्वितो गेला । प्राय च महानामो सवको सरवन्त प्रतिगम्भीर पन्ह पुच्छति । यन्नूनाह महानाम सर एपमन्त अपनेत्या धम्म देसय्य" ति। अप सो प्रायम्मा मानन्दो महानाम मदक वाहाय' गहत्या एकमन्न अपनेत्वा महानाम मक्क एतदवोच - "मेस पि सो, महानाम, सील वृत्त भगवता, ममेरा पि सील वुत्त भगवता, सेखो पि नमाधि वृत्तो भगवता, असेमो पि ममाधि वुतो भगवता, मेगा पि पञ्या वृत्ता भगवता, असेसा पि पन्ना युत्ता भगवता । पतम च, महानाम, स सेस सील? इघ, महानाम, मिक्यु नीलया होरि पातिमोरनवग्मयुनो १ तेलम्मम्मोउ -स्वामिना-सीमा, हर-मी.। 40 5 F20 ?
२०४ . 5 . पि सील वृत्त भगवता, असेख पि 'चरतो च में तितो च सुत्तस्स च जागरस्स च सतत समित जाणदस्सन "तिस्सो खो इमा, अभय, निज्जरा विसुद्धियो तेन भगवता सोक्परिदेवान समतिक्कमाय दुक्खदोमनस्सान अत्थङ्गमाय जायरस अगृतरनिकायो [३८३- विहरति पे० : समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । इद वुच्चति, महा- नाम, सेख सील । "कतमो च, महानाम, सेखो समाधि ? इध, महानाम, भिक्खु विविच्चेव कामेहि पे० चतुत्थ झान उपसम्पज्ज विहरति । अय वुच्चति, महानाम, सेखो समाधि । "कतमा च, महानाम, सेखा पञ्जा इध, महानाम, भिवसु इद दुक्ख ति यथाभूत पजानाति पे० अय दुस्खनिरोधगामिनी पटिपदा ति यथाभूत पजानाति । अय बुच्चति, महानाम, रोखा पञ्ज्ञा । "स खो सो, महानाम, अरियसावको एव सीलसम्पन्नो एव 10 समाधिसम्पन्नो एव पञ्जासम्पन्नो आसवान खया अनासव चेतोविमुत्ति पाविमुत्ति दिदेव धम्मे सय अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । एव खो, महानाम, सील युत्त भगवता , सेखो पि समाधि वुत्तो भगवता, असेखो पि समाधि वुत्तो भगवता, सेखा पि पञ्जा वुत्ता भगवता, असेखा पि पञ्जा बुत्ता 15 भगवता" ति । ४ निगण्ठसुतं । एक समय आयस्मा आनन्दो वेसालिय विह- रति महावने कूटागारसालाय । अथ खो अभयो च लिच्छवि पण्डित कुमारको च लिच्छवि येनायस्मा आनन्दो तेनुपसङ्घमिसु, उपसङ्कमित्वा आयस्मन्त आनन्द अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदिसु । एकमन्त निसिन्नो २० खो अभयो लिच्छवि आयस्मन्त मानन्द एतदवोच - "निगण्ठो', भन्ते, नाटपुत्तो सब्बञ्जू सब्बदस्सावी अपरिसेस माणदस्सन पटिजानाति - पच्चपट्टित' ति । सो पुराणान कम्मान तपसा व्यन्तीभाव पापेति नवान कम्मान प्रकरणा सेतुघात । इति कामक्खया दुक्खरखयो, दुख- 25 क्खया वेदनाक्खयो, वेदनाक्खया सब्ब दुक्ख निजिण्ण भविस्सति एवमेतिस्सा सन्दिट्टिकाय निज्जराय' विसुद्धिया समतिक्कमो होति । इध, भन्ते, भगवा किमाहा" ति ? जानता पस्सता अरहता सम्माराम्बुद्धेन सम्मदक्खाता सत्तान विसुद्धिया R221 - B222 । निगन्यो- स्या० । २ नायपुती-सी०, स्या, रो। ३ निचरा - सी०, रो• । ४ सोरपरिवान- सी०, रो। ५ प्रत्यगमाप -ही, रो।
5 ३.५] मान ददगो २०५ अधिगमाय निब्बानस्स सच्छिकिरियाय । कतमा तिम्सो? इध, अभय, भिक्खु सीलवा होति पे० समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । सो नव च कम्म न करोति, पुराण च कम्म फुस्स फुस्रा व्यन्तीकरोति । सन्दि- टिका निज्जरा अकालिका एहिपस्सिका प्रोपनेरियका पच्चत्त वेदितव्वा विही ति। "स खो सो, अभय, भिक्खु एव सीलसम्पन्नो विविच्चेव कामेहि पे० चतुत्य झान उपसम्पज्ज विहरति । सो नव च कम्म न करोति, पुराण च कम्म फुस्स फुस्स व्यन्तीकरोति । सन्दिट्टिका निज्जरा अका- लिका एहिपस्सिका अओपनेय्यिका पच्चत्त वेदितव्या विन्नूही ति । "स खो सो, अभय, भिक्खु एव समाधिसम्पन्नो पासवान खया 10 अनासव चेतोविमुर्ति पझाविमुत्ति दिढेव धम्मे सय अभिजा सच्छि- कत्या उपसम्पन्ज विहरति । सो नव च कम्म न करोति, पुराण च कम्म फुस्स फुस्स व्यन्तीकरोति । सन्दिट्टिका निज्जरा अकालिका एहिपस्सिका प्रोपर्नेय्यिका पच्चत्त वेदितव्वा विही ति। इमा' खो, अभय, तिस्सो निज्जरा विसुद्धियो तेन भगवता जानता पस्सता 15 अरहता सम्मासम्बुद्धेन सम्मदक्खाता सत्तान विसुद्धिया सोकपरिदेवान समतिकमाय दुक्खदोमनस्सान अत्यङ्गमाय आयस्स अधिगमाय निव्वा- नस्स सच्छिकिरियाया" ति । एव वुत्ते पण्डितकुमारको लिच्छवि अभय लिच्छवि एतदवोच . "कि पन त्व, सम्म अभय, प्रायस्मतो पानन्दस्स सुभासित मुभासिततो 20 नाभनुमोदसी" ति? "क्याह, सम्म पण्डितकुमारक', आयस्मतो आनन्दस्स सुभा- सित सुभासिततो नान्भनुमोदिस्सामि मुद्धा पि तस्स विपतेय्य यो प्रायस्मतो आनन्दस्स सुभासित सुभासिततो नाभनुमोदेय्या" ति । ५ निवेसकसुत । प्रय खो प्रायस्मा अानन्दो येन भगवा 238 229 तेनुपस कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्न खो प्रायस्मन्त प्रानन्द भगवा एतदवोच- "ये', आनन्द, अनुकम्पेय्याय ये च सोतव मज्लेय्यु मित्ता वा अमच्चा वा जाती वा सालोहिता वा ते वो, आनन्द, तोसु ठानेगु समाद- पेतव्या निवसेतवा पत्तिट्टापेतब्बा । कतमेसु तीमु' बुद्धे प्रवेच्चप्पसादे 32 R222 - १मे-सी० । २ सी०, स्या०, रो० पात्यक नपि । ३ य-सी०, स्या, रो। 4 अगुत्तरनिकायो [३८५- समादपेतन्या निवेसेतब्वा पतिछापेतब्वा – 'इति पि सो भगवा अरह सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्म- सारथि, सत्या देवमनुस्सान, बुद्धो भगवा' ति, धम्मे प्रवेच्चप्पसादे समादपेतब्बा निवेसेतब्बा पतिद्वापेतब्बा - 'स्वाक्खातो भगवता धामो 5 सन्दिट्टिको अकालिको एहिपस्सिको अोपनेय्यिको पच्चत्त वेदितव्वो वियूही ति, सङ्के अवेच्चप्पसादे समादपेतब्बा निवेसेतव्वा पतिद्वा पैतब्बा - 'सुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो उजुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो जायप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो सामीचिप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, यदि चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठ पुरिसपुग्गला एस 10 भगवतो सावकसङ्घो आहुनेय्यो पाहुनय्यो दविखणेय्यो अञ्जलिकर- णीयो अनुत्तर पुञ्जक्खेत लोकस्सा' ति । "सिया, आनन्द, चतुन्न महाभूतान अज्ञथत - पथवीधातुया' आपोधातुया तेजोधातुया वायोधातुया, न त्वेव बुद्धे प्रवेच्चप्पसादेन रामन्नागतस्स अरियसावकस्स सिया अअथत्त तत्रिद अजयत्त । 15 सो वतानन्द, बुद्धे अवैच्चप्पसादेन समन्नागतो अरियसावको निरय वा तिरच्छानयोनि वा पेत्तिविसय वा उपपज्जिस्सती ति नेत ठान विज्जति । "सिया, आनन्द, चतुन्न महाभूतान अझथत्त – पयवीधातुया प्रापोधातुया तेजोधातुया वायोधातुया, न त्वेव धम्मे पे० न त्वेय सहे प्रवेच्चपसादेन समन्नागतस्स अरियसावकस्स सिया अायत्त 1 224 20 तत्रिद गथत । सो वतानन्द, सङ्गे प्रवेच्चप्पसादेन रामनागतो यरियमावको निरय वा तिरच्छानयोनि वा पतिविसय वा उपपज्जि- स्सती ति नेत ठान विज्जति । "ये, आनन्द, अनुकम्पेय्याथ ये च सौतब्ब मञय्यु मित्ता वा अमच्या वा जाती या सालोहिता वा ते यो, आनन्द, इमेसु तोतु ठानेसु 25 समादपेतम्या निवसेतब्बा पतिद्वापेतब्वा" ति । ६ पठमभवसुतं । अथ सो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनु पसमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एक्मन्त निशीदि । एपमन्त निसिनो खो प्रायस्मा आनन्दो भगवन्त एतदवोध - "भवो भयो ति, भन्ते, पुश्चति । पित्तावता नु सो, भन्ते, भवो होती" ति? "पामयातुर्यपक्क च, ग्रानन्द, पम्म नाभविस्स, अपि नु तो यामभवो पन्जायथा" ति? R223 30 १ पश्वी.-सी, स्यारो।
२०७ 10 8224 ३८७] मानन्दवन्यो "नो हेत, भन्ते"। "इति खो, गानन्द, कम्म खेत्त, विजाग वीज, तण्हा स्नेहो' । प्रविज्जानीवरगान सत्तान तण्हासयोजनान हीनाय धातुया विज्ञाण पतिहित एव आपति पुनब्भवाभिनिव्यत्ति होति । "स्पधातुवेपक्क च, आनन्द, कम्म नाविस्स, अपि नु खो । रूपभवो पजायेथा" ति? "नो हेत, भन्ते"। "इति खो आनन्द, कम्म खेत्त, विज्ञाण वीज, तण्हा स्नेहो । अविज्जानीवरणान सत्तान तण्हासयोजनान मज्झिमाय धातुया विआण पतिहित एव आयति पुनव्भवाभिनिव्वत्ति होति । "अरूपधातुवेपवक च, आनन्द, कम्म नाभविस्स, अपि नु खो गरपभवो पञ्चायथा" ति? "नो हेत, भन्ते"। "इति खो, आनन्द, कम्म खेत्त, विज्ञाण वीज, तण्हा स्नेहो । अविज्ञानीवरणान सत्तान तण्हासयोजनान पणीताय धातुया विज्ञाण 15 पतिट्टित' एव प्रायति पुनभवाभिनिव्वत्ति होति । एव सो, आनन्द, भवो होती" ति । ७ दुतियभवसुत्तं । अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि पे बायस्मा आनन्दो भगवन्त एतदवोच - "भवो गवो ति, भन्ते, वुच्चति । पित्तावता नु स्रो, भन्ते, भवो होती" ति ? "कामधातुवैपक्क च, आनन्द, कम्म नामविस्स, अपि नु सो कामभवो पजायथा" ति ? "नो हेत भन्ते"। "इति सो, अानन्द, कम्म सेत्त, विज्ञाण वीज, तण्हा स्नेहो । अविज्जानीवरगान सत्तान ताहासयोजनान हीनाय धातुया चेतना पति- 25 द्विता पत्यना पतिहिता एप अाति पुनभवाभिनिब्बत्ति होति । "म्पधातुवैपक्क च, आनन्द, कम्म नाभविस्स, अपि नु सो साभवो पन्नामेया" ति? "नो हेत, भन्ते"। 8225 20 १ सिनेहा-मो०, म्या, रो० ।
२०८ R225 तेनुपममि, उपसमित्वा भगवन्तं अभिवादेवा एकमन्त निसीदि । अजगुतरनिकायो [३६७- "इति खो, आनन्द, कम्मं खेतं, विनाणं वीजं, तण्हा स्नेहो । अविज्जानीवरणान सत्तानं तण्हासंयोजनानं मज्झिमाय धातुया चेतना पतिट्ठिता पत्थना पतिहिता एव आयति पुनब्भवाभिनिव्वत्ति होति । "अरूपधातुवेपक्क च, आनन्द, कम्मं नाभविरस, अपि नु खो 5 अरूपभवो पञ्चायथा" ति ? "नो हेत, भन्ते"। "इति खो, आनन्द, कम्मं खेतं, विज्ञाणं बीजं, तण्हा स्नेहो । अविज्जानीवरणान सत्तान तण्हासंयोजनान पणीताय धातुया चेतना पतिट्टिता पत्थना पतिहिता एव प्रायति पुन भवाभिनिब्वत्ति होति । 10 एव खो, आनन्द, भवो होती" ति । ८ सीलब्बतसुत्तं । अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्न खो प्रायस्मन्त आनन्द भगवा एतदवोच - "सव नु खो, आनन्द, सीलब्बत जीवित ब्रह्मचरियं उपट्ठानसारं सफल" ति "न ख्वेत्थ', भन्ते, एकसेना" ति । "तेन हानन्द, विभजस्सू" ति । “य हिस्स, भन्ते, सीलब्बतं जीवितं ब्रह्मचरियं उपट्ठानसार रोवतो अकुसला धम्मा अभिवठ्ठन्ति कुसला धम्मा परिहायन्ति, एवरुप सीलब्बत जीवित ब्रह्मचरियं उपट्टानसारं अफलं । यं च स्वास्स 20 भन्ते, सीलव्यत जीवित ब्रह्मचरियं उपट्टानसार रोवतो अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवडन्ति, एवस्पं सीलब्बतं जीवित ब्रह्म- चरिय उपट्टानसारं सफल" ति । इदमवोच आयस्मा अानन्दो, समनु जो सत्या अहोसि । अथ सो प्रायस्मा यानन्दो "समनुनो मे सत्या" ति, उद्या 25 यासना भगवन्त अभिवादेवा पण वा पकामि । अथ सो भगवा अचिरपक्कन्ते प्रायरमन्ते प्रानन्दे भिवसू अामन्तैसि -- “मेसो, भिक्यवे, अानन्दो, न च पनस्स मुलभस्पो समसमो पलाया" ति । ६ गन्धजातसुत्तं । अथ यो आयस्मा मानन्दो येन भगया १ 15 B 220 - " एकमन्त निमिन्नो यो प्रायस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच- २०६ R226 IU ३८६] मानन्दवम्यो "तीणिमानि, भन्ते, गन्यजातानि, येस अनुवातयेव' गन्धो च्छति, नो पटिवात। कतमानि तीणि ? मूलगन्धो, सारगन्धो, फ्फगन्यो - इमानि सो, भन्ते, तीणि गन्यजातानि, येस अनुयातयेव न्धो गच्छति, नो पटिवात । अत्यि नु खो, भन्ते, किञ्चि गन्धजात स्स अनुवात पि गन्धो गच्छति, पटिवात पि गन्धो गच्छति, अनुवात- 5 टिवात पि गन्धो गच्छती" ति? "अत्यानन्द, किञ्चि गन्धजात यस्स अनुवात पि गन्धो गच्छति, टिवात पि गन्धो गच्छति, अनुवातपटिवात पि गन्धो गच्छती" ति । "कतम च पन, भन्ते, गन्धजात यस्स अनुवात पि गन्धो गच्छति, टिवात पि गन्धो गच्छति, अनुवातपटिवात पि गन्धो गच्छती" ति ? “इधानन्द, यस्मि गामे वा निगमे वा इत्थी वा पुरिसो वा वुद्ध रण गतो होति, धम्म सरण गतो होति, सङ्घसरण गतो होति, पाणाति- ता पटिबिरतो होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छा- रा पटिविरतो होति, मुसावादा पटिविरतो होति, सुरामेरयमज्ज- मादट्ठाना पटिविरतो होति, सीलवा होति कल्याणधम्मो, विगतमल- 15 च्छरेन चैतसा अगार अज्झावसति मुत्तचागो पयतपाणि वोस्सग्गरतो चयोगो दानसविभागरतो, तस्स दिसासु समणब्राह्मणा वण्ण भासन्ति - मुकस्मि नाम गामे वा निगमे वा इत्यी वा पुरिसो वा बुद्ध सरण तो होति, धम्म सरण गतो होति, सङ्घसरण गतो होति, पाणातिपाता टेविरतो होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा 20 टेविरतो होति, मुसायादा पटिविरतो होति, सुरामेरयमज्जपमाद- ना पटिविरतो होति, सीलवा होति कल्याणधम्मो, विगतमल- च्छेरेन चेतसा अगार अज्झावसति मुत्तचागो पयतपाणि वोस्सग्गरतो चयोगो दानसविभागरतो ति। "देवता पिस्स वण्ण भासन्ति - 'अमुकस्मि नाम गाम वा निगमे 25 इत्थी वा पुरिसो या बुद्ध सरण गतो होति, धम्म सरण गतो होति, सद्ध एण गतो होति, पाणातिपाता पटिविरतो होति पं० सुरामेरयमज्ज- नादाना पटिविरतो होति, सीलवा होति कल्याणघम्मो, विगतमल- ग्छरेन चैतसा अगार अज्झावसति मुत्तचागो पयतपाणि वोस्सग्गरतो चयोगो दानसविभागरतो' ति। इद सो त, आनन्द, गन्यजात 9 D227 १ अनुवावस्व - सी। म०१-२७ 51 R227 1228 "तेनहानन्द, सुणाहि, साधुक मनसि वरोहि, भासिस्सा। 30 ति। "एव, भन्ते" ति सो आयस्मा अानन्दो भगवतो पच्चरमा अडगुत्तरनिकायो यस्स अनुवात पि गन्धो गच्छति, पटिवात पि गन्धो गच्छति, अनुवात- पटिवात पि गन्धो गच्छती ति । "न पुप्फगन्धो पटिवातमति, न चन्दन तगरमल्लिका वा। सत च गन्धो पटिवातमति, सब्बा दिसा सप्पुरिसोपवायती" ति ॥ १० चूळनिकासुत्त । अथ खो आयस्मा मानन्दो येन भगव तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्त अभिवादेत्या एकमन्त निसीदि एकमन्त निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्त एतदवोच - "सम्मुखा 10 मेत, भन्ते, भगवतो सुत सम्मुखा पटिग्गहित' - 'भगवतो, आनन्द सिखिस्स अभिभू नाम सावको ब्रह्मलोके ठितो सहस्सिलोकधातु सरे विज्ञापेसी' ति । भगवा पन, भन्ते, अरह सम्मासम्बुद्धो कोवत पहोति सरेन विज्ञापेतु" ति ? "सावको सो, आनन्द, अप्पमेय्या तथागता" ति । दुतिय पि खो आयस्मा मानन्दो भगवन्त एतदवोच - "सम्मुर मेत, भन्ते, भगवतो सुत सम्मुखा पटिग्गहित - 'भगवतो, भान सिखिस्स अभिभू नाम सावको ब्रह्मलोके ठितो सहस्सिलोकधातु सरे विज्ञापेसी' ति । भगवा पन, भन्ते, अरह सम्मासम्बुद्धो कीवत पहोति सरेन विज्ञापेतु" ति "सावको सो, आनन्द, अप्पमेय्या तथागता" ति । ततिय पि खो आयस्मा आनन्दो भगवन्त एतदवोच - "सम्मुर मेत, भन्ते, भगवतो सुत सम्मुखा पटिग्गहित – 'भगवतो, आनन्द, सिखि अभिभू नाम सावको ब्रह्मलोके ठितो सहस्सिलोकधातु सरेन विज्ञापेर ति । भगवा पन, भन्ते, अरह सम्मासम्बुद्धो कीवतफ पोति स 25 विजापतु" ति? "मुता' ते, आनन्द, सहस्सी चूलनिवा' लोक्यातू" ति "एतस्स, गगया, कालो, एतस्स, गुगत, कालो । य भर भासेय्य । भगवतो सुत्वा भिक्सू धारेस्सन्ती" ति । 15 20 R228 8229 10 15 ३६१०] मानन्दवम्पो भगवा एतदवोच – “यावता, आनन्द, चन्दिमसुरिया' परिहरन्ति, दिसा भन्ति विरोचना, ताव सहस्सधा लोको। तस्मि सहस्सधा लोके सहस्स चन्दान, सहस्स सुरियान, सहस्स सिनेरुपव्यतराजान, सहस्स जम्बु- दीपान, सहस्स अपरगोयानान, सहस्स उत्तरकुस्न, सहस्स पुविदेहान, चत्तारि महासमुद्दसहस्सानि, चत्तारि महाराजसहस्सानि, सहस्स चातु- : महाराजिकान, सहस्स तावतिसान, सहस्स यामान, सहस्स तुसितान, सहस्स निम्मानरतीन, सहस्स परनिम्मितवसवत्तीन, सहस्स ब्रह्मलोकान - अय बुच्चतानन्द, सहस्सी चूळनिका लोवधातु । “यावतानन्द, सहस्सी चूळनिका लोकपातु ताव सहस्सधा लोको । अय बुच्चतानन्द, द्विसहस्सी मज्झिमिका लोकधातु । "यावतानन्द, द्विसहस्सी मज्झिमिका लोकधातु ताव सहस्सधा लोको । अय बुच्चतानन्द, तिसहस्सी महासहस्सी लोकधातु । "आकलमानो, आनन्द, तथागतो तिसहस्सिमहासहस्सिलोव- धातु' सरेन विज्ञापेय्य, यावता पन प्राकबेय्या" ति । "यथा कथ पन, भन्ते, भगवा तिसहस्सिमहासहस्सिलोकधातु सरेन विज्ञापेय्य, यावता पन अाफहय्या" ति ? "इधानन्द, तथागतो तिसहस्सिमहासहस्सिलोक्यातु प्रोभासन फरेय्य । यदा ते सत्ता त आलोक सञ्जानेय्यु, अथ तथागतो घोरा करेय्य सद्दमनुस्सावेय्य । एव खो, आनन्द, तथागतो तिसहस्सिमहा- राहस्सिलोकधातु सरेन विज्ञापय्य, यावता पन आकढय्या" ति । एव वुत्ते आयस्मा प्रानन्दो प्रायस्मन्त उदायि एतदवोच-"लाभा वत मे, सुलत बत मे, यस्स में सत्था एवमहिद्धिको एवमहानुभावो" ति । एव वुत्ते आयस्मा उदायी प्रायस्मन्त आनन्द एतदवोच - "विं तुम्हेत्य', आवुसो आनन्द, यदि ते सत्या एवमहिद्धिको एवमहानुभावो" ति' एव वुत्ते भगवा प्रायस्मन्त उदायि एतदवोच - "मा हेव, उदायि, 28 मा हेव, उदायि । सचे, उदायि, आनन्दो अवीतरागो वाल करेग्य, तेन चितप्पसादेन सत्तक्सत्तु देवेसु देवरज्ज कारस्य', सत्तक्सत्तु इमरिमयेव जम्बुदीपे महारज्ज पारय्य । अपि च, उदायि, आनन्दो दिट्ठव धम्मे परिनिब्वायिरसती" ति । आनन्दगो अट्ठमो। १ पन्दिममूरिया -म.। २-२ स्रारोपोयामु मयि । ३ विगहागी महाराहस्सीसारपातु मी०, रा. पिद्दति महा हमि सारपात रो। ५ तुम्हेप -सी । करेग्य - सी., रो। 20 - D 0 230, 18.220 20 असं भिक्खून, न तादिसो छन्दो होति अधिपनासिक्सासमादाने सेय्यथापि अनेसं भिक्खूनं । सो भिक्खुसवयव पिट्टितो पिढितो अद्रगुत्तरनिकायो तस्सुद्दानं छन्नो आजीवको सक्को, निगण्ठो च निवेसको । दुवे भवा सीलब्बतं, गन्धजातं च चूळनी ति ॥ है. समणवग्गो १ समणसुत्तं । "तीणिमानि, भिक्खवे, समणस्स समणि- यानि' समणकरणीयानि । कतमानि तीणि ? अधिसीलसिक्खासमादानं, 5 अधिचित्तसिक्खासमादानं, अधिपञ्जासिक्खासमादानं - इमानि खो, भिक्खवे, तीणि समणस्स समणियाति समणकरणीयानि । "तस्मातिह, भिक्खवे, एवं सिक्खितब्बं – 'तिब्बो नो छन्दो भविस्सति अधिसीलसिक्खासमादाने, तिब्बो नो' छन्दो भविसति अधिचितसिक्खासमादाने, तिब्बो नो छन्दो भविस्सति अधिपशा- 10 सिक्खासमादाने' ति । एवं हि वो, भिक्खवे, सिक्खितब्ब" ति । २ गभसुत्तं । "सेय्यथापि, भिक्खवे, गद्रभो गोगणं पिडितो पिट्टितो अनुवन्धो होति - 'अहं पि दम्मो', अहं पि दम्मो" ति। तस्स न तादिसो वण्णो होति सेय्यथापि गुन्नं, न तादिसो सरो होति सेय्यथापि गुन्नं, न तादिसं पदं होति सेय्यथापि गुन्नं । सो गोगणंयेव पिट्टितो पिट्टितो 15 अनुबन्यो होति - 'अह पि दम्मो, अहं पि दम्मो' ति । "एवमेव खो, भिक्खवे, इधेकच्चो भिक्खु भिवखुसङ्घ पिद्वितो पिट्ठितो अनुबन्धो होति - 'अहं पि भिक्सु, अहं पि भिक्खू' ति । तस्स न तादिसो छन्दो होति अधिसोलसिखासमादाने सय्यथापि अभ्ने भिक्खून, न तादिसो छन्दो होति अधिचित्तसिक्सासमादाने सेय्यपापि BUI अनुबन्यो होति – 'अहं पि भिक्सु, अहं पि भिक्खू' ति । "तस्मातिह, भिक्सवे, एवं सिक्सितव्यं - 'तिव्यो नो छन्दो भयित्सति अधिसीलसिपसासमादाने, तिच्यो नो छन्दो भविरसति १ सी., रो० पोपोगु नपि । २ नो-रो पोत्यो गांध। ३. अनुरो- गौ, २०४-४ गो पहा मागोमा ति - सील पहा हा महाठि - - २६४] समणवणों R230 - - अधिचित्तसिक्सासमादाने, तिब्बो नो छन्दो भविस्सति अधिपन्ना- सिक्खासमादाने ति । एव हि वो, भिक्खवे, सिक्खितव" ति । ३ खेत्तसुत्तं । “तीणिमानि, भिक्खवे, कस्सकस्स गहपतिस्स पुब्बे करणीयानि । कतमानि तीणि ? इच, भिक्खवे, कस्सको गहपति पटिकच्चैद खेत्त सुकट्ठ करोति सुमतिकत । पटिकच्चेव खैत्त सुकट्ठ 5 करित्वा सुमतिकत कालेन वीजानि पतिद्वापेति । कालेन वीजानि पतिद्वापेत्वा समयेन उदक अभिनेति पि अपनेति पि । इमानि खो, भिवखवे, तीणि कस्सकस्स गहपतिस्स पुटवे करणीयानि । "एवमेव खो, भिक्खवे, तौणिमानि भिक्खुस्स पुब्वे करणीयानि । कतमानि तीणि ? अधिसीलसिक्सासमादान, अधिचित्तसिखासमादान, 10 अधिपचासिक्खासमादान इमानि खो, भिक्खवे, तीणि भिवसुस्स पुब्वे करणीयानि । "तस्मातिह, भिक्सवे, एव सिक्खितब्ब 'तिब्बो नो छन्दो भविस्सति अधिसीलसिक्खासमादाने, तिव्यो मो छन्दो भविस्राति अधि- चित्तसिक्खासमादाने, तिब्बो नो छन्दो भविस्सति अधिपचासिक्खा- 15 समादाने' ति । एव हि वो, भिक्खवे, सिक्खितब्ध" ति । ४ वज्जिपुत्तसुतं । एक समय भगवा वैरालिय विहरति महा- वने कूटागारसालाय । अथ खो अनतरो वज्जिपुत्तको भियतु येन भगना तेनुपसद्धमि, उपसङ्कमित्या भगवन्त अभिवादेत्या एपमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो सो वज्जिपुत्तको भियसु भगवन्त एतद- 20 वोच "साधिकमिद, भन्ते, दियदृसिक्खापदसत' अन्वद्धमास उद्देस प्रागच्छति । ताह, भन्ते, एत्व सक्कोमि सिविसतु" ति । "सक्सिस्ससि पन त्व, भिक्सु, तीसु सिक्खामु सिविसतु अधिसीलसिक्खाय, अधिचितसिक्खाय अधिपन्नासियसाया" ति ? "सक्कोमह, भन्ते, तीसु सिक्खासु सिक्सितु - अविगील- 25 सिक्साय, अधिचित्तसिक्साय, अधिपञ्जासिक्साया" ति । "तस्मातिह त्व, भिक्सु, तोसु सिक्सामु सिक्यम्मु-अधिसील- सिक्खाय, अधिचित्तसिपसाय, अधिपज्जासिक्ताय । यतो यो त्व, भिक्षु, अधिसील पि सिक्खिस्ससि, अधिचित्त पि मिविससमि, अधि- पन्न पि सिक्सिस्समि, तस्म तुम्ह भिवायु अधिसील पि सिक्यतो अधि- 31 १ दिया सिक्सापदसत-सी । २ सती-सौ०, मागि-रो। 1232 हि मेत्य, भिक्पवे, अभव्यता वुत्ता। यानि च सो तानि सिक्सापदानि R231 पदसत अन्वद्धमास उद्देस आगच्छति,यत्थ अत्तकामा कुलपुत्ता सिक्रान्ति। तिस्सो इमा, भिक्खवे, सिक्खा यत्थेत सब समोधान गच्छति । स्तमा तिस्सो ? अधिसीलसिक्खा, अधिचित्तसिक्सा अधिपञ्जासिवखा- "इय, भिक्खवे, भिक्सु सीलेसु परिपूरवारी होति समाधिस्मि मत्तसो पारी पञ्याय मत्तसो वारी। सो यानि तानि सुदानुसुयानि मिक्रयापदानि तानि प्रापज्जति पि हाति पि । त विस्स हेतु न २१४ अगुत्तरनिकायो चित्त पि सिक्खतो अधिपञ पि सिक्खतो रागो पहोयिस्सति, दोसो पहीयिस्सति, मोहो पहीयिस्सति । सो त्व रागस्स पहाना दोसस्स पहाना मोहस्स पहाना य अकुसल न त करिस्ससि, य पाप न त सेविस्ससी" ति । अथ खो सो भिक्खु अपरेन समयेन अधिसील पि सिक्खि, अधि- 5 चित्त पि सिक्खि, अधिपञ्ज पिसिक्खि । तस्स अधिसील पि सिक्खतो अधिचित्त पि सिक्खतो अधिपञ्ज पि सिक्खतो रागो पहीयि, दोसो पहीयि, मोहो पहीयि । सो रागस्स पहाना दोसस्स पहाना मोहस्स पहाना य अकुसल त नाकासि, य पाप त न सेवी ति । ५ सेक्खसुत्तं । अथ खो अनतरो भिक्खु येन भगवा तेनुप- 10 सङ्कमि, उपसङ्घमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिनो खो सो भिक्खु भगवन्त एतदवोच- "सेखो, सेखो' ति, भन्ते, वुच्चति । कित्तावता नु खो, भन्ते, सेखो होती" ति? "सिक्खती ति खो, भिक्खु, तस्मा सेखो ति बुच्चति । किञ्च 15 सिक्सति ? अविसील पि सिक्खति, अधिचित्त पि सिक्खति, अधिपञ्चा पि सिक्खति । सिक्खती ति खो, भिक्खु, तस्मा सेखो ति वुच्चती ति । "सेखस्स सिक्खमानस्स, उज्जुमग्गानुसारिनो। खयस्मि पठम भाण, ततो अश्या अनन्तरा ॥ "ततो अज्ञा विमुत्तस्स, आण वे होति तादिनो । अनुप्पा मे विमुत्ती ति, भवसयोजनवखये" ति ।। ६ पठमसिक्खासुत । "साधिकमिद, भिक्खवे, दियद्यसिक्खा- 23 इमा खो, भिक्सवे, तिस्सो सिक्खा, यत्येत सव्व समाधान गच्छति । 20 B233 - २१५ R232 ३६६] समपदग्यो आदिब्रह्मचरियकानि ब्रह्मचरियतारप्पानि, तत्य धुवतीलो' च होति ठितसीलो'च, समादाय सिक्वति सिक्खापदेनु । सो तिग्ण सयोजनान परिक्खया मोतापन्नो होति अविनिपातवम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो । "इव पन, भिक्सवे, भिक्यु सीलेसु परिपूरकारी होति समा- विस्मि मत्तमो कारी पन्याय मत्तसो कारी। सो यानि तानि 'खुद्दानु- खुद्दकानि मिक्सापदानि तानि आपज्जति पि वट्ठाति पि । त किन्स हेतु ? न हि मेत्य भिक्वत्रे, अभब्बता वृत्ता । यानि च खो तानि सिक्खा- पदानि आदिब्रह्मचरियानि ब्रह्मचरियसारप्पानि तत्य धुवसीलो च होति निसीलो च, समादाय मिवन्वति सिवखापदेसु । सो तिम्ण मयोजनान परिक्खया रागोममोहान तनुता सकदागामी होति, सति- 10 देव इम लोकं आगन्त्वा दुक्खस्मन्त करोति । "इथ पन, भिक्सवे, भिक्यु सीलेसु परिपूरकारी होति गमा- विस्मि परिपूरकारी पन्जाय भत्तसो कारी । सो यानि तानि सुद्दानु- सुद्दकानि सिक्खापदानि तानि आपज्जति पि वुट्टाति हेतु ? न हि मेत्य, भिक्ख, अभब्बता वुत्ता। यानि च खो तानि मिक्सा- 15 पदानि आदिब्रह्मचरियकानि ब्रह्मचरियसा रुप्पानि तत्य घुवमीलो च होति ठितमीलो च, ममादाय मिक्वति सिवन्नापदेनु । मो पच्चन औरम्भागियान सयोजनान परिक्खया प्रोपपातिको होति तत्य परि- निब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । "इघ पन भिक्सवे, भिक्षु मीलनुपरिपूरकारी होति ममाथिम्मि 20 परिपूरकारी पन्जाय परिपूरकारी। सो यानि तानि खुट्टानुसुद्दकानि सिकनापदानि तानि प्रापज्जति पि वट्टाति पि । त पिम्स हेतु न हि मेत्य, भिक्सचे, अभब्यता वुत्ता। यानि च सो तानि मिक्वापदानि आदिब्रह्मचग्यिकानि ब्रह्मपग्यिमान्प्पानि तन्य धुवसीलो च होनि ठिननीलो च, समादाय सिक्वति मिन्यापदेनु । मो ग्रानवान मया । अनामव चेतोयिमुति पज्जाविमुर्ति दिद्वैव धम्मे मय अभिन्ना मन्छि- पत्या उपनम्पज विहति । "इति गो, भिमपर्व, पदेन पदेमकारी प्रागति परिपूर परिपूरकारी । अवन्झानि' त्वेवाह, भिक्यवे, सिम्यापदानि बदामी" ति। । त विस्म 1231 7 १ पुवनीती-मो०।२ टिनमानी-मो.। ३ पेच -मो.मार- R233 - ? पञ्चन योरम्भागियान मयोजनान परिक्सया ससद्वारपरिनिनापी उपन्यपरिनिन्चायो होति । सो पञ्चत मोरम्भागियान सयोजनान अडगुत्तरनिकायो [ ३६७- ७ दुतियसिक्खासुतं । "साधिकमिद, भिक्खवे, दियड्डसिवखा- पदसत' अन्वद्धमास उद्देस पागच्छति यत्य अत्तकामा कुलपुत्ता सिक्खन्ति । तिस्सो इमा, भिक्सवे, सिक्खा यत्थेत सब्ब समोधान गच्छति । कतमा तिस्सो ? अघिसीलसिक्खा, अधिचित्तसिक्खा, अधि- 5 पासिक्खा इमा खो, भिक्खवे, तिस्सो सिवखा यत्थेत सब्ब समोधान गच्छति । "इध, भिक्खवे, भिक्खु सीलेसु परिपूरकारी होति समाधिस्मि मत्तसो कारी पज्ञाय मत्तसो कारी । सो यानि तानि सुहानुखुद्दकानि सिक्खापदानि तानि आपज्जति पि वुट्टाति पि । त किस्स हेतु ' न 10 हि मत्थ, भिक्खवे, अभव्यता वुत्ता । यानि च सो तानि सिक्खापदानि आदिब्रह्मचरियकानि ब्रह्मचरियसाप्पानि तत्थ धुवसीलो च होति ठितसीलो च, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । सो तिण्ण सयोजनान परिक्सया सत्तखत्तुपरमो होति । सत्तक्खत्तुपरम देवे च मनुरसे च सन्यावित्वा समरित्या दुक्खस्सन्त करोति । सो तिण्ण सयोजनान 15 परिक्खया कोलकोलो होति, द्वे वा तोणि वा कुलानि सन्यावित्वा ससरित्वा दुक्खस्सन्त करोति । सो तिण्ण रायोजनान परिक्सया एक्वीजी होति, एकयेव मानुसक भव निव्वत्तेत्वा दुसरान्त करोति । सो तिण्ण रायोजनान परिक्खया रागदोसमोहान तनुत्ता सक्दागामी होति, सकिदेव इम लोक आगन्त्वा दुःखस्सन्त करोति । "इध पन, भिवसवे, भिवसु सीलेसु परिपूरकारी होति समा- विस्मि परिपूरवारी पञ्जाय मत्तसो कारी । सो यानि तानि सुद्दान- खुद्दकानि सिक्सापदानि तानि प्रापज्जति पि वुढाति पि । त विस्त हेतु ? न हि मेत्य, भिक्सवे, अभव्यता वुत्ता । यानि च सो तानि सिक्सापदानि प्रादिब्रह्मचरियकानि ब्रह्मचरियसारप्पानि तत्य धुवसीलो 23 न होति ठितसीलो च, रागादाय सियराति सिक्सापदेसु । सो पञ्चत भोरम्भागियान रायोजनान परिक्सया उद्धसोतो अपनिट्ठगामी । सो हाति । सो पन्चन पोरम्भागियान मयोजनान परिवपया असबार परिनियायी होति । सो पञ्चन मोरभागियान योजनान परिवरया "235 20 ? परिपाया अन्तरापरिनिव्यायी होति । १ दिया मिनारग] - मी.।
३.४८] समणवागो 1234 10 E236 "इध पन, भिक्सवे, भिक्खु सीलेसु परिपूरकारी होति समा- घिस्मि परिपूरकारी पन्नाय परिपूरकारी । सो यानि तानि खुद्दानु- खुद्दकानि सिक्खापदानि तानि आपज्जति पि बट्ठाति पि । त किस्स हेतु न हि त्य, भिक्ववे, अभब्बता वुत्ता । यानि च खो तानि मिक्खापदानि ग्रादिब्रह्मचरियकानि ब्रह्मचरियसारप्पानि तत्थ धुवसीलो 5 च होति ठितमीलो च, ममादाय सिक्लति सिक्खापदेसु । सो पासवान खया अनासव चेतोविमुत्ति पन्जाविमुत्ति दिदेव घम्मे सय अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपमम्पज्ज विहरति । "इति ग्दो, भिक्खबे, पदेस पदेमकारी पाराति, परिपूर परि- पूरकारी, अबझानि त्वेवाह, भिक्खवे, सिक्खापदानि वनामी नि। ८ ततियसिक्सासुत्तं । “साधिकमिद, निक्रवे, दियट्ट- सिस्वापदसत अन्वद्धमास उद्देस पागच्छति यत्य अतकामा पुलपुत्ता सिक्खन्ति । तिस्सो इमा, भिक्खये, सिक्खा यत्त नब तमोपान गच्छति । कतमा तिस्सो ? अधिमीलमिक्खा, अधिचित्तसिाता, अघि- पञ्चासिकमा - इमा खो, भिक्सवे, तिस्सो सित्ता यत्येत सन्च समो- ० घान गच्छति । "इध, भिक्सवे, भिक्खु सीलेसु परिपूरकारी होति ममाधिम्मि परिपूरकारी पन्जाय परिपूरकारी । सो यानि तानि खुद्दानुखुट्टकानि सिस्वापदानि तानि आपज्जति पि वुट्टाति पि । त किम्म हेतु न हि मेत्य, भिक्ववे, अभन्यता वुत्ता। यानि च खो तानि सिक्खापदानि 20 यादिब्रह्मचरियकानि ब्रह्मचरियसारप्पानि तत्थ धुवसीलो च होति ठिनमीलो च, समादाय सिक्खति सिक्खापदेनु । सो पासवान खया अनासव चैतोविमुक्ति पाविमुत्ति दिट्टेव धम्मे सय अभिला सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । त वा पन अनभिसम्भव अप्पटिविज्झ पन्चन्न औरम्भागियान सयोजनान परिक्वया अन्तरापरिनिव्वायी होति । त वा पन अनभिसम्भव अप्पटिविज्झ पञ्चन ओरम्भागियान सयोजनान परिक्सया उपहच्चपरिनिवायी होति । त वा पन अनभि- मम्भव अप्पटिविज्झ पञ्चन पोरम्भागियान सयोजनान परिचखया असवारपरिनि बायी होति । त वा पन अनभिसम्भव अप्पटिविह पचनोरम्भागियान सयोजनान परिक्खया ससवारगिनिवायी होति । । तवा पन अनभिसम्भव अप्पटिविज्झ पञ्चन ओरम्भागियान मयोजनान परिक्सया उद्धसोलो होति अकनिट्ठगामी त वा पन अनभिसम्भव अप्पटि- म०१-२८ २१८ R233 10 गामिनी पटिपदा' ति यथाभूत पजानाति । अय वुच्चति, भिसपे, प्रगुत्तरनिकापो विज्झ तिग्ण सयोजनान परिक्खया, रागदोममोहान तनुत्ता सकदागामी होति, सकिदेव इम लोक आगन्त्वा दुक्खस्सन्त करोति । त वा पन अनभिसम्भव अप्पटिविज्झ तिग्ण सयोजनान परिक्खया एकबीजी होति, एकयेव मानुसक भव निब्बत्तेत्वा दुक्खस्सन्त करोति । त वा पन 5 अनभिसम्भव अप्पटिविज्झ तिण्ण सयोजनान परिक्खया बोलकोलो होति, द्वे वा तीणि वा कुलानि सन्धावित्वा ससरित्वा दुनसस्सन्त करोति । त वा पन अनभिसम्भव अप्पटिविज्झ तिण्ण सयोजनान परिवखया सत्तक्खत्तुपरमो होति, सत्तक्सतुपरम देवे च मनुस्से च सन्धावित्वा ससरित्वा दुक्खस्सन्त करोति । "इति खो, भिक्खवे, परिपूर परिपूरकारी आराधेति पदेस पदेसकारी । अवञ्झानि त्वेवाह, भिक्सवे, सिक्खापदानि वदामी ' ति । ६ पठमसिक्सत्तयसुत्त । "तिस्सो इमा, भिक्खये, सिदखा । फतमा तिस्सो' अधिसीलसिक्खा, अधिचित्तसिक्खा, अधिपञ्चा• "कतमा च, भिक्सवे, अधिमीलसिक्खा ? इथ, भिक्सव, भिक्खु सोलवा होति पे० समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु । अप युच्चति, भिक्खवे, अधिसीलसिक्खा । "क्तमा च, भिक्खवे, अधिचित्तसिक्खा ? इय, भिक्सवे, भिमसु विविच्चैव यामेहि पे० चतुत्य झान उपसम्पज्ज विहरति । अय चुच्चति, भिक्यवे, अधिचित्तसिक्सा । "यतमा च, भिक्सवे, अधिपन्जासिरसा ? भिामु 'इद दुक्स' ति ययाभूत पजानाति पे० 'अय दुयसनिरोप- 1237 सिक्खा। 15 20 इध, भिवरपये, 25 अधिपन्यासिरसा । इमा सो, भिवसये, तिस्सो सिपसा" ति । १० बुतियसिक्खत्तयगुत्त । "तिस्सो इमा, भिवपये, मिया पतमा तिम्गो । अधिसोलसिया, प्रयिनित्तरिस्सा, अधिपमा मिररा।
R236 B 238 10 ३६११] समपनमो "कतमा न, भिक्सवे, अधिचित्तसिवखा ? इध, भिवखवे, शिक्नु विविच्चैव कामेहि पे० चतुत्थ' झान' उपसम्पज्ज विह- रति । अय वुच्चति, भिवखवे, अधिचित्तसिवखा । "वातमा च, भिक्खवे, अधिपज्ञासिवखा ? इध, भिक्खवे, भिक्खु नामवान खया गनाराव चेतोविमुत्ति पन्जाविमुत्ति दिवैव 5 धम्मे सय अभिजा सच्छिक्त्वा उपसम्पज्ज विहरति । अय वुच्चति, भिक्खवे, अधिपञ्चा सिक्खा। इमा खो, भिक्खवे, तिनसो सिवखा ति। "अधिसील अधिचित्त, अधिपन च विरियवा । थामवा घितिमा झायी, सतो गुत्तिन्द्रियो चरे ।। "यया पुरे तथा पच्छा, यया पच्छा तथा पुरे । यथा अधो तथा उद्ध, यथा उद्ध तथा अधो॥ "यथा दिवा तथा रत्ति, यथा रत्ति तथा दिवा । अभिभुय्य दिसा सव्या, अप्पमाणसमाधिना ।। "तमाहु सेख पटिपद, अथो ससुद्धचारिय' ।। तमाहु लोके सम्बुद्ध, धीर' पटिपदन्तगु ॥ "विन्माणस्स निरोघेन, तम्हाक्खयविमुत्तिनो । पज्जोतस्सेव निब्बान, विमोबखो होति चेतसो" ति ।। ११ सङ्कवासुत । एक समय भगवा कोसलेस चारिक चर- मानो महता भिक्खुसङ्घन सद्धिं येन सङ्कवा' नाम कोसलान निगमो तदवसरि । तत्र सुद भगवा सड़वाय विहरति । तेन खो पन समयेन 20 कस्सपगोतो नाम भिक्खु सड़वाय आवासिको होति । तन सुद भगवा सिक्खापदपटिसयुक्ताय धम्मिया कथाय भिक्खू सन्दरसेति समादपति समुत्तेजेति सम्पहरोति । अथ खो कस्सपगोत्तस्स भिवखुमो भगवत्ति' सिक्खापदपटिसयुत्ताय धम्मिया कयाय भिक्खू सन्दरसेन्ते समादपेन्ते समुत्तेजेन्ते सम्पहसेन्ते अहुदेव अखन्ति अहु अप्पच्चयो - "अधिसल्लि- 25 खतेवाय" समगो" ति । अथ खो भगवा सङ्कवाय यथाभिरन्त विह- रित्वा येन राजगह तेन चारिक पक्कामि । अनुपुब्वेन चारिक चरमानो येन राजगह तदवसरि । तन सुद भगवा राजगहे विहरति । 15 R237 १-१ चतुत्वज्झान - सी०, रो०।२ वीरियवा-मः। ३ ०चारण - सी०, रो०, चारिण-स्या १४ वीर -सी ।५ पाषा-सी०, स्या०, रो। ६ भगवता - सी, रो०। ७ अघिसल्फेखतेवाप- स्या०। ८ विहरति गिज्झकूटे पब्बते-सी०, रो।
२२० B239 म्मेन्ते ममादपेन्ते समुतेजेन्ले मम्महसेन्ने अहुदेव प्रक्पन्ति ग्रह अणमायो- पदगुत्तरनिकायो [३६११- अथ खो कस्सपगोत्तस्स भिक्खुनो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो अहुदेव कुक्कुच्च अहु विप्पटिसारो- "अलाभा वत मे, न वत मे लाभा, दुल्लद्ध वत मे, न वत मे सुलद्ध, यस्स मे भगवति सिक्खापदपटिसयुत्ताय धम्मिया कथाय भिक्खू सन्दस्सेन्ते समादपेन्ते समुत्तेजेन्ते सम्पहसेन्ते 5 अहुदेव अक्खन्ति अहु अप्पचयो – 'अधिसल्लिखतेवाय समगो' ति । यन्नूनाह येन भगवा तेनुपसङ्कमेय्य, उपसङ्घमित्वा भगवतो सन्तिके अच्चय अच्चयतो देसेय्य" ति । अथ खो कस्सपगोत्तो भिक्खु सेनासन ससामेत्वा पत्तचीवरमादाय येन राजगह तेन पक्कामि । अनुपुग्वेन येन राजगह येन गिज्झकूटो पब्बतो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसमित्या 10 भगवन्त अभिवादेत्या एकमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्नो खो कस्सप- गोत्तो भिक्खु भगवन्त एतदवोच - "एकमिद, भन्ते, समय भगवा सङ्कवाय' विहरति, सड़या नाम कोसलान निगमो । तन, भन्ते, भगवा सिक्खापदपटिसयुताय धम्मिया कयाय भिक्खू सन्दस्सेसि समादसि समुजेसि सम्पहसेसि । 15 तस्स मरह भगवति सिक्खापदपटिसयुत्ताय धम्मिया कथाय भिक्सू सन्दस्सेन्ते समादपेन्ते समुत्तेजेन्ते सम्पहसेन्ते अहुदेव अक्सन्ति ग्रह अप्यच्चयो – 'अधिसल्लिखतेवाय समणों' ति । अय खो भगवा राबवाय यथाभिरन्त विहरित्वा येन राजगह तेन चारिक पक्कामि । तस्स मम्ह, भन्ते, अचिरपक्कन्तस्स भगवतो बहुदेव कुक्कुच्च बहु विपटिसारो 20 'अलाभा वत में, न वत मे लाभा, दुल्लद्ध वत मे, न यत मे सुलद्ध, यस्म मे भगवति सिक्खापदपटिसयुत्ताय धम्मिया पयाय भिक्यू सन्द स्सेन्ते समादपेन्ते समुत्तेजेन्ने सम्पहसेन्ते अहुदेव अक्सन्ति अह अप्प ञ्चयो – 'अघिसल्लिसतवाय रामणो' ति । यन्नूनाह येन भगवा तेनुप रामेय्य, उपसमित्वा भगवतो सन्तिके अच्चय अच्चयतो देखेंग्य २७ ति । अच्चयो म, भन्ने, अच्चगमा यथावाल यथामूहि यथापयुमन यस्ग मे भगवति सिक्सापदपटिसयुत्ताय घम्मिया ययाय भिप मन्द 'अधिनियतेवाय ममणो' ति । तस्म में, भन्ने, भगवा पत्र प्रच्चयो पटिग्गाहात्, प्रायति सवराया" ति । - R213 २२१ ६ ३६.११] समणवग्गो भिवसू सन्दसन्ते समादपेन्ते समुत्तेजेन्ते सम्पहसेन्ते अहुदैव अक्सन्ति अहु अप्पच्चयो – 'अविगल्लिखतेवाय समणो' ति । यतो च खो त्व, कस्सप, अच्चय अच्चयतो दिस्वा यथाधम्म पटिकरोसि, त ते मय पटि- गण्हाम । वुद्धि हेसा, क्स्सप, अरियस्स विनये यो अच्चय अच्चयतो दिस्या यथाधम्म पटिकरोति, पायति सवर प्रापज्जति । "थेरो चे पि, कस्सप, भिक्षु होति न सिक्खाकामो न सिवखा- समादानस्स वग्णवादी, ये चओ भिक्खू न सिक्खाकामा ते च न सिक्खाय रामादपेति, ये चञ्चे भिक्खू सिक्खाकामा तेस च न वण्ण भगति भूत तच्छ कालेन, एवरूपस्साह, कस्सप, थेरस्स भिक्खुनो न वण्ण भणामि । त किस्स हेतु ? सत्या हिस्स वग्ण भणती ति अञ्ने न भिक्खू भजेय्यु, 10 ये न भजेय्य त्यास्स दिवानुगति प्रापज्जेय्यु, य्यास्स दिट्टानुगति आप- ज्जेय्यु तेस त अस्स दीघरत अहिताय दुक्खाया ति । तस्माह, कस्सप, एवरूपस्स थेरस्स भिक्खुनो न वष्ण भणामि । "मज्झिमो चे पि, कस्सप, भिक्खु होति पे० नवो चे पि, कस्सप, भिक्खु होति न सिक्खाकामो न सिक्खासमादानस्स वणवादी, 15 ये चञ्ने भिक्खू न शिक्खाकामा ते च न सिक्खाय समादपति, ये चम्ने भिक्खू सिक्खाकामा तेस च न वण्ण भणति भूत तच्छ कालेन, एवरूप- स्साह्, कस्सप, नवस्स भिक्खुनो न वण्ण भणामि । त किस्स हेतु ? सत्या हिस्म वण्ण भणती ति प्रभे न भिक्खू भजेय्यु, ये न भजेय्यु त्यास्स दिट्ठानुगति प्रापज्जेय्यु, प्यास्स दिट्टानुगति प्रापज्जेय्य तेस त 20 अस्स दीघरत्त अहिताय दुक्खाया ति । तस्माह, कस्सप, एवरूपस्स नवस्स भिक्खुनो न वण्ण भणामि । "थेरो चे पि, कस्सप, भिक्खु होति सिक्खाकामो सिवखासमा- दानस्रा, वण्णवादी, ये चचे भिक्खू न सिक्खाकामा ते च सिक्खाय समादपेति, ये चने भिक्खू सिक्खाकामा तेस च वण्ण भणति भूत 25 तच्छ कालेन, एवरूपस्साह, कस्सप, रस्स भिक्खुनो वण्ण भणामि । त किस्स हेतु सत्था हिस्स वण्ण भणती ति अझे न भिक्खू भजेम्यु, ये न भजेय्यु त्यास्स दिट्टानुगति प्रापज्जेय्यु, य्यास्स दिट्टानुगति झाप- ज्जेय्यु तेस त अस्स दीघरत्त हिताय सुखाया ति । तस्माह, करसप, एवरूपस्स थेरस्स भिक्खुनो वण्ण भणामि । "मज्झिमो चे पि, कस्सप, भिक्ख होति सिक्खाकामो नवो चे पि, कस्सप, भिक्खु होति सिक्खाकामो सिक्खासमादानस्स वण्ण- R239 1241 ? 30 २२२ मगृतरनिकायो वादी, ये चम्झे भिक्खू न सिक्खाकामा ते च सिवसाय समादपेति, यो चचे भिक्खू सिक्खाकामा तेस च वण्ण भणति भूत तच्छ कालेन, एवरूपस्साह, कस्सप, नवस्स भिवखुनो वण्ण भणामि । त किस्स हेतु सत्था हिस्स वष्ण भणती ति अञ्चे न मिक्सू भजेय्यु, ये न भजेय्यु 5 त्यास्स दिट्ठानुगति प्रापज्जेय्य, य्यास्स दिहानुगति आपज्जेय्य तेस त अस्स दीघरत्त हिताय सुखाया ति । तस्माह, कस्सप, एवरपस्स नवस्स भिक्खुनो वण्ण भणामी" ति । समणवरगो नवमो। तस्सुद्दानं रामणो गद्रभो खेत्त, वज्जिपुत्तो च सेक्सक । तयो च सिक्खना वुत्ता, द्वे सिक्खा सङ्कवाय चा ति ॥ 10 । B210 R210 १०. लोणकपल्लवग्गो १ अच्चायिकसुत । "तीणिमानि, भिक्सवे, वरसकस्स गह- पतिस्स ग्रच्चायिकानि करणीयानि । क्तमानि तीणि ? इध, भिक्सवे, पस्सनो गहपति सीघ सीघ खेत्त सुवट्ठ करोति सुमतिक्त । सीप सीघ सेत्त मुपट्ठ करित्या सुमतिक्त सीध सीप वीणानि पतिद्वापति सीघ सीघ बीजानि पतिट्ठापेत्या सीघ सीघ उदय अभिनेति पि अपनेति 15 पि । मानि गो, भिक्सवे, तीणि पराकस्स गहपतिस्स अच्चा थियानि पग्णीयानि । तत्म यो त, भिासये, क्सक्स्म गहपतिस्स नल्यि गा इद्धि या प्रानुभायो वा - 'अज्जेव में धन्नानि जायन्तु, स्वेय गमीनि होन्तु, उत्तरस्येव पच्चन्तू' ति । अथ सो, भिवस, होति सो ममयो य तम्स यस्गरस्म गहपतिस्न तानि धज्ञानि उतुपरिणामीनि' जायन्ति 20 पिगम्भीनि' पि होन्ति पच्चन्ति पि । "एवमेव सो, भियावे, तोणिमानि भिक्स्स अच्चामियानि परपीयानि । सामानि तोणि अधिसीलगिपसागमादान, सपि. चिगिरणागमादान, अधिपारिपसाममादान भिाये, तोणि भिषाम्म मच्चापियानि परणीयानि । राम्ग सो त, मिााये, भिालो नाथ मा ददि वा अनुगायो या - 'मजेच मे माः मानिसो, - - ३१०२] समणवरगो २२३ पादाय आसवेहि चित्त विमुच्चतु स्वे वा उत्तरस्वे वा' ति । अथ खो, भिक्सवे, होति सो समयो य तस्स भिक्सुनो अघिसील पि सिक्यतो अविचित्त पि सिक्खतो अधिपा पि सिक्खतो अनुपादाय पासवेहि चित्त विमुच्चति । "तस्मातिह, भिक्खवे, एव सिम्खितव्य 'तिब्बो नो छन्दो 5 भविस्सति अधिमीलसिक्खासमादाने, तिन्वो उन्दो भविस्सति अधि- चितसिक्खासमादाने, तिब्बो छन्दो भविस्सति अधिपञ्जासिक्खा- तमादाने' ति । एव हि वो, भिक्सवे, सिक्खितब्ब" ति । २ पविवेकसुत्त । तीणिमानि, भिक्खवे, अञ्जतित्थिया परिवाजका पविवेकानि पञापेन्ति । कतमानि तीणि ? चीवर- 10 पविवेक, पिण्डयातपविवेक, सेनासनपविवेक । "तनिद, भिक्खवे, अञ्जतित्थिया परिवाजका चीवरपवि- वैकस्मि गजापेन्ति, साणानि पि धारेन्ति, मसाणानि पिधारेन्ति, छवदुस्सानि पिघारेन्ति, पनुकूलानि पि धारेन्नि, तिरीटानि' पि घारेन्ति, अजिन पिधारेन्ति, अजिनक्खिप पि धारेन्ति, कुतचीर पि धारेन्ति, 15 वाकचीर पि धारेन्ति, फ्नकचीर पि धारेन्ति, केसकम्बल पि धारेन्ति, वाळकम्बल पि धारेन्ति, उलूकपक्सि पि धारेन्ति । इद खो, भिक्खवे, अतित्यिया परिवाजका चीवरपविवेकरिम पञ्चापेन्ति । "तत्रिद, भिक्खवे, अझतित्थिया परिवाजका पिण्डपात- पविवेकस्मि पापेन्ति । साकभक्सा पि होन्ति, सामाकभक्खा पि 20 होन्ति, नीवारभक्खा पि होन्ति, ददुलभक्खा पि होन्ति, हटभम्खा पि होन्ति, कणभक्सा पि होन्ति, आचामभक्खा पि होन्ति, पिनाकभक्खा लि होन्ति, लिपाला पि होन्ति, गोमयभरखा पि होन्ति, वनमनपाला- हारा यापेन्ति प्रवत्तफलभोजी । इद खो, भिक्खवे, अतित्यिया परिबाजका पिण्डपातपविवेकस्मि पन्नापेन्ति । "तनिद, भिक्खवे, अातित्थिया परिव्वाजका सेनासन- पविवेकस्मि पजापेन्ति अरञ रुक्खमूल सुसान वनपत्थ अन्भोकास पलालपुञ्ज भुसागार। इद खो, भिक्खदे, अन्नतित्थिया परिबाजका सेनासनपविवेकस्मि पापेन्ति । इमानि खो, भिक्सवे, तीणि अज्ञ- नित्यिया परिब्याजका पविवेकानि पजापन्ति । १ तिरीटानि -सो, से०। २ अजिनानि-सी., रो। ३ बारम्बल - सी०, रो। B243, R241 25 0 २२४ अगुप्तरनिकायो [३१०२- "तीणि खो पनिमानि, भिक्खवे, इमम्मि धम्मविनये भिक्खुनो पविदेकानि । कतमानि तीणि ? इध, भिक्खवे, भिवसु सीलवा च होति, दुस्सील्य चस्स पहीन होति, तेन च विवित्तो होति, सम्भादिद्विको च होति, मिच्छादिदि चस्स पहीना होति, ताय च विवित्तो होति, खीणा- 5 रावो च होति, सासवा चस्स पहीना होन्ति, तेहि च विवित्तो होति । यतो खो, भिक्सवे, भिक्खु सीलबा होति, दुस्सील्य चरस पहीन होति, तेन च विवित्तो होति, सम्मादिट्टिको च होति, मिच्छादिद्वि चरस पहीना होति, ताय च विवित्तो होति, खीणासयो च होति, पासवा चस्स पहीना होन्ति, तेहि च विवित्तो होति । अय युच्चति, भिक्सवे, 10 'भिक्खु अग्गप्पत्तो सारप्पत्तो सुद्धो सारे पत्तिद्वित्तो' । "सेय्यथापि, भिक्खवे, कस्सकस्स गहपतिस्स सम्पन्न सालिक्खेत्त । तमेन कस्सको गहपति सीप सोप लवाय्य' । सीध सीघ लवापत्वा सीप सोघ सहरापेय्य । सीघ सीघ सङ्घरापेत्वा सीध सीप उन्बहापेय्य । सीघ सीघ उब्बहापेत्वा सीघ सीघ पुञ्ज कारापेय्य । सीघ सीध पुज्ज 15 कारापेत्वा सींघ सौंप महाय्य । सौघ सीघ महापेत्या सीप सोप पलालानि उद्धरापेय्य । सीघ सीप पलालानि उद्धरापेत्वा सीघ सीप भुसिक उद्धरापेय्य । सीघ सीघ भुसिक उद्धरापेत्वा सीध सीध अोपुना- पेय्य । सीध सीघ प्रोपुनापेत्वा सीघ सीघ अतिहरापेय्य । सीघ सीप अतिहरापेत्या सीघ सीप कोट्टापेय्य । सीघ सीघ कोट्टापेला सीध सीम zo घुसानि उद्धरापेय्य । एवमस्सु तानि, भियखये, कस्सररस गहपतिरस पज्जानि' अग्गप्पत्तानि सारपत्तानि सुद्धानि सारे पतिहितानि । "एरमेय सो, भिवर, यतो भिक्षु सोहवा न होति, दुरसील्य चस्म पहीन होति, तेन च विवित्तो होति, सम्मादिट्टिको च होति, मिच्छा- दिट्टि चम्स गहीना होति, ताय च विवित्तो होति, सीणासवी च होति, 25 प्रासया चम्म पहोना होन्ति, तेहि च विवित्तो होति । अय वृत्तति, भिपग "भिक्स नग्गणतो मारप्पत्तो सही मारे पतिट्ठितो" D211 IRZ42 8245 ३१०४] लोपापल्लको दस्सनुप्पादा, भिक्खवे, अरियसावकस्स तीणि सयोजनानि पहीयन्ति नक्कादिट्टि, विचिकिच्छा, सीलव्यतपरामासो। "अथापर द्वीहि घम्मेहि निय्याति अभिज्झाय च व्यापादेन च । तो विविच्चैव कामेहि विविच्च असलेहि धम्मेहि सवित्तक्क सविचार विवेकज पीतिसुख पठम झान उपसम्पज्ज विहरति । तस्मि चे, भिक्सवे, 5 समये अरियसावको काल करेग्य, नत्थि त सयोजन येन सयोजनेन सयुत्तो अरियसावको पुन इम लोक प्रागच्छेय्या" ति । ४ परिसासुत्तं । “तिस्सो इमा, भिक्सवे, परिसा । कतमा तिस्सो? अग्गवती परिसा, वग्गा परिसा, समग्गा परिसा। "कतमा च, भिक्सवे, अग्गवती परिसा ? इध, भिवसवे, यस्स 10 R 43 परिसाय थेरा भिक्खू न बाहुलिका होन्ति न सालिका, पोषकमने निक्सित्तघुरा पवियेक पुव्वद्गमा, विरिय प्रारभन्ति अप्पत्तस्स पत्तिया अनविगतरस अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय, तेस पच्छिमा जनता दिवानुगति प्रापज्जति । सा पि होति न वाहुलिका न सालिका प्रोक्कमने निक्खित्तधुरा पविवेके पुन्वङ्गमा, विरिय प्रारभति अप्पत्तरस ।। पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । अय वुच्चति, भिक्सवे, अग्गवती परिसा । "कतमा च, भिक्खवे, वग्गा परिसा ? इध, भिक्खवे, यरस परिसाय भित्रखू भण्डनजाता कसहजाता दिवादापना अञ्जमा मुखसत्तीहि वितुदन्ता विहरन्ति, अय वुच्चति, भिवखवे, वग्गा परिसा । 20 "कतमा च, भिक्सवे, समग्गा परिसा ? इध, भिक्सवे, यरस परिसाय भिक्खू समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना खीरोदकीभूता अजमझ पियचक्खूहि सम्पस्सन्ता विहरन्ति, अप बुच्चति, भिवसवे, समग्गा परिसा। "यस्मि, भिक्खवे, समये भिक्सू समग्गा सम्मोदमाना अविवद- 25 माना खीरोदकीभूता अजमझ पियचयसूहि सम्पस्सन्ता विहरन्ति, बहु, भिक्खवे, मिक्खू तस्मि समये पुञ पसवन्ति । ब्रह्म, भिवखवे, विहार तस्मि समये मिक्सू विहरन्ति, यदिद मुदिताय चेतोविमुत्तिया । पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कापा पस्सन्मति, पत्सवायो सुख वेदियति, सुग्विनो चित्त समाधियति । "सय्यथापि, भिक्खवे, उपरिपते बुल्लफूसितके देवे यस्मन्तै त उदक यथानिन पवत्तमान पब्बतकन्दरपदरसाखा परिपूरैति, पब्बत- 30 #०१-२६ B244 अडगुत्तरनिकायो [३१:२- "तीणि खो पनिमानि, भिवखवे, इमस्मि धम्मविनये भिवखुनो पविवेकानि । कतमानि तीणि ? इध, भिक्खवे, भिवखु सीलवा च होति, दुस्सील्य चस्स पहीन होति, तेन च विवित्तो होति, सम्मादिटिके च होति, मिच्छादिट्ठि चस्स पहीना होति, ताय च विवित्तो होति, खीणा 5 सवो च होति, आसवा चस्स पहीना होन्ति, तेहि च विवित्तो होति यतो खो, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति, दुस्सील्य चरस पहीन होति तेन च विवित्तो होति, सम्मादिट्ठिको च होति, मिच्छादिट्टि चर पहीना होति, ताय च विवित्तो होति, खीणासवो च होति, प्रासर चस्स पहीना होन्ति, तेहि च विवित्तो होति । अय वुच्चति, भिक्ख 10 'भिक्खु अग्गप्पत्तो सारप्पत्तो सुद्धो सारे पतिट्टितो' । "सेय्यथापि, भिक्खवे, कस्सकस्स गहपतिस्स सम्पन्न सालिक्खेत्त तमेन कस्सको गहपति सीघ सीघ लवापेय्य । सीघ सीध लवापेल सीघ सीध रावरापेय्य । सीघ सीघ सङ्घरापेत्वा सीघ सीघ उब्बहापेथ्य सीघ सीघ उब्बहापेत्वा सीघ सीघ पुञ्ज कारापेय्य । सीघ सीघ पुत्र 15 कारापेवा सीघ सीघ महापेय्य । सीघ सीघ महापेत्वा सीघ से पलालानि उद्धरापेय्य । सीध सीघ पलालानि उद्धरापेत्वा सीध र्स भुसिक उद्धरापेय्य । सीघ सीध भुसिक उद्धरापेत्वा सीघ सीघ प्रोपुन पेय्य । सीघ सीघ ओपुनापेत्वा सीघ सीघ अतिहरापेय्य । सीघ से अतिहरापेत्या सीघ सीघ कोट्टापेय्य । सीघ सीघ कोट्टापेत्वा सीध र्स 20 थुसानि उद्धरापेथ्य । एवमस्सु तानि, भिक्खवे, कस्सकस्स गहपति धन्नानि अग्गप्पत्तानि सारप्पत्तानि सुद्धानि सारे पतिट्ठितानि । "एवमेव खो, भिक्खवे, यतो भिक्खु सीलवा च होति, दुस्सी चस्स पहीन होति, तेन च विवित्तो होति, सम्मादिट्ठिको चहोति, मिन दिट्टि चस्स पहीना होति, ताय च विवित्तो होति, खीणासवो च हो 25 ग्रासवा चस्स पहीना होन्ति, तेहि च विवित्तो होति । अय वुच्चति, भिवर 'भिक्सु अग्गप्पत्तो सारप्पत्तो सुद्धो सारे पतिहितो" ति । R242 B245 R243 ३१०४] लोणरुपल्लवमो दस्सनुप्पादा, भिक्खवे, अरियसावकस्स तीणि रायोजनानि पहीयन्ति मक्कायदिहि, विचिकिच्छा, सीलव्वतपरामासो। "अथापर द्वीहि धम्मेहि निय्याति अभिण्झाय च व्यापादेन च । सो विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धर्महि सवितक्क सविचार विवेकज पीतिसुख पठग झान उपसम्पज्ज विहरति । तस्मि चे, भिक्खये, 5 ममये अरियसावको काल करेग्य, नत्थि त सयोजन येन सयोजनेन सयुतो अरियसावको पुन इम लोक आगच्छेय्या" ति । ४ परिसासुत । "तिस्सो इमा, भिक्सवे, परिसा । कतमा तिस्सो? अग्गवती परिसा, वग्गा परिसा, समग्गा परिसा । "कतमा च, भिवखवे, मगवती परिसा। इध, भिवसवे, यस्स 10 परिसाय थेरा भिवखू न वाहुलिका होन्ति न साथलिका, प्रोवकमने निक्सित्तधुरा पविवेके पुब्बङ्गमा, विरिय प्रारभन्ति अप्पत्तस्स पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय असच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय, तेस पच्छिमा जनता दिट्टानुगति प्रापज्जति । सा पि होति न बाहुलिका न साथलिका प्रोक्कमने निक्खित्तधुरा पविवेके पुव्यङ्गमा, विरिय पारभति अप्पत्तस्स Is पत्तिया अनधिगतस्स अधिगमाय अराच्छिकतस्स सच्छिकिरियाय । गय वुच्चति, भिक्खवे, अग्गवती परिसा । "कतमा च, भिक्खवे, वग्गा परिसा ? इध, भिवखवे, यरस परिसाय भिक्खू भण्डनजाता कलहजाता विवादापना असमा मुखसत्तीहि वितुदन्ता विहरन्ति, अय वुच्चति, भिवखवे, वग्गा परिसा । 20 "कतमा च, भिक्खबे, समग्गा परिसा ? इध, भिरखवे, यरस परिसाय भिक्खू समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना खीरोदकीभूता अन्जमझ पियचक्खूहि सम्पस्सन्ता विहरन्ति, अय बुच्चति, भिक्सवे, समग्गा परिसा । "यस्मि, भिक्खवे, समये भिक्खू समग्गा सम्मोदमाना अविवद- 25 माना खीरोदकीभूता अञ्चमझ पियचक्खूहि सम्पस्सन्ता विहरन्ति, बहु, मिक्खवे, भिक्खू तस्मि समये पुन पसवन्ति । ब्रह्म, भिवखवे, बिहार तस्मि समये भिपसू विहरन्ति, यदिद मुदिताय चेतोविमुत्तिया । गमुदितस्स पीति जायति, पोतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकार्या सुरा बेदियति, सुखिनो चित्त समाधियति । "सेय्यथापि, भिक्खवे, उपरिपचते धुल्लफुसितवे देवे वस्सन्ते त उदक यथानिन्न पक्त्तमान पचतवन्दरपदरसासा परिपूति, पब्बत- न०१-२६ २२६ B246 R.241 सम्पन्नो अणुमत्तेगु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्सति सिसा- "कयं न, भिक्सवे, भिक्खु वलसम्पनी होति? इथ, भिवराचे "वयं च, भिपपवे, भिक्षु जवसम्पनो होति ? श्य, भिवाय » भिवा 'इदं दुर्गति पयामृतं पजानाति; 'मयं दुपसगमुदयो' तियपान अत्तरनिकायो [३.१०.१- कन्दरपदरसाखा परिपूरा कुसोन्भे' परिपूरेन्ति, कुसोभा परिपूरा महा- सोन्भे परिपूरेन्ति, महासोमा परिपूरा कुन्नदियो परिसूरैन्ति, कुन्नदियो परिपूरा महानदियो परिपूरेन्ति, महानदियो परिपूरा समई परिपूरन्ति; एवमेव खो, भिक्खवे, यस्मि समये भिक्खू समग्गा सम्मोदभाना अविवद- । माना खीरोदकीभूता अचमनं पियचक्खूहि सम्पस्सन्ता विहरन्ति, बहुं, भिक्खवे, भिक्खू तस्मि समये पुझं पसवन्ति । ब्रह्म, भिक्सवे, विहारं तस्मि समये भिक्खू विहरन्ति, यदिदं मुदिताय चेतोविमुत्तिया । पमुदितस्स पीति जायति, पीतिमनस्स कायो पस्सम्भति, पस्सद्धकायो सुखं वेदियति, सुखिनो चित्तं समाधियति । इमा खो, भिवखवे, 10 तिस्सो परिसा" ति । ५. पठमाजानीयसुतं । "तीहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रओ भद्रो' अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रङको अङ्ग तेव' सह्वयं गच्छति । कतमेहि तीहि ? इध, भिवखवे, रनो भद्रो अस्साजानीयो वण्णसम्पन्नो च होति वलसम्पन्नो च जवसम्पन्नो च । 15 इमेहि सो, भिक्खवे, तीहि अङ्गेहि समन्नागतो रओ भद्रो अस्सा- जानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रमो अङ्गं तेव सवयं गच्छति । एवमेव खो, भिक्सवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु प्राहुनेग्यो होति पाहुनेय्यो दक्सिणेय्यो अञ्जलिकरणीयो अनुत्तरं पुजयखेत्तं लोफरस । फन्तमेहि तीहि ? इध, भिक्खवे, भिक्षु वण्णसम्पन्नो च होति बत- 20 सम्पन्नो च जवसम्पन्नो च । "कयं च, भिक्सवे, भिक्खु वण्णसम्पन्नो होति ? इध, भिवसये, भिवग्वु सौलवा होति, पातिमोक्ससंवरसंवुतो विहरति पानारगोचर- पदेमु । एवं सो, भिवसवे, भिक्सु वण्णसम्पन्नो होति । भिनय पारविरियो विहरति अकुसलानं धम्मानं पहानाय पुसमा धम्मानं उपगम्पदाय थामवा दम्हपत्यफमो अनिविपत्तधुरो युसर्सन पम्मेगु । एवं मो, भिपरावे, भिवगु वलसम्पन्नो होति । 25 1217 १ पुग्गुग्भे-मी., रो, गुप्भ - सा। २ भरी - रो। -1 २२७ R245 5 10 ? इव, भिक्खवे, 15 लोपपल्तदापो पजानाति; 'अयं दुक्सनिरोपो' ति यथाभूतं पजानाति , 'अय दुक्खनिरोध- गामिनी पटिपदा' ति ययाभूतं पजानाति । एवं खो, भिक्सवे, भिक्खु जवसम्पन्नो होति । इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि घम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति पाहुनेय्यो दक्खिणेय्यो अलिकरणीयो अनुत्तरं पुजाक्सत्तं लोकस्सा" ति । ६. दुतियाजानीयसुत्तं । “तीहि, भिक्सवे, अङ्गेहि समना- गतो रो भद्रो अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रलो अङ्गं तेव सङ्खच गच्छति । कतमेहि तीहि ? इध, भिवखवे, रो भद्रो अस्साजानीयो वण्णसम्पन्नो च होति वलसम्पन्नो च जवसम्पन्नो च । इमेहि सो, भिक्खवे, तीहि अङ्गेहि समन्नागतो रञ्नो भो अस्सा- जानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रञ्नो अङ्ग तेव सह्वय गच्छति । एवमेव सो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्षु आहुनेथ्यो होति ..पे०... अनुत्तरं पुनवेत्तं लोकस्स । कतमेहि तीहि ? इध, भिवखवे, भिक्सु वण्णसम्पन्नो च होति वलसम्पन्नो च जवसम्पन्नो च । "कथ च, भिक्सवे, भिक्खु वण्णसम्पन्नो होति भिक्खु सीलवा होति . पे० समादाय सिवखति सिक्खापदेसु । एव खो, भिक्ग्ववे, भिक्खु वण्णसम्पन्नो होति । "कय च, भिक्खवे, भिक्ख वलसम्पन्नो होति ? इध, भिवखदे, भिक्खु आरविरियो विहरति अकुसलान धम्मान पहानाय कुसलान धम्मान उपसम्पदाय थामवा दव्हपरक्कमो अनिविखत्तधुरो कुसलेसु 20 धम्मसु । एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु वलसम्पन्नो होति । "कथं च, भिक्खवे, भिक्खु जवसम्पन्नो होति ? इध, भिवस्त्रवे, भिक्खु पञ्चन्न प्रोरम्भागियान सयोजनान परिक्खया प्रोपपातिको होति तत्य परिनिन्वायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । एव खो, भिवखवे, भिक्नु जवसम्पन्नो होति । इमेहि खो, भिक्सवे, तीहि घमेहि समन्नागतो 25 भिक्खु पाहुनेय्यो होति .. पं० . अनुत्तर पुनवखेत्त लोक्स्सा" ति । ७ ततियाजानीयसुत्तं । “तीहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो रनो भद्रो अस्साजानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रज्जो अङ्ग तेव सङ्घचं गच्छति । कतमेहि तीहि ? इध, मिक्सवे, रञ्लो भद्रो अस्साजानीयो वष्णसम्पन्नो च होति बलसम्पन्नो च जवसम्पन्नो च। 30 इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि अङ्गेहि समन्नागतो रम्लो भद्रो प्रस्सा- जानीयो राजारहो होति राजभोग्गो, रञ्नो अङ्ग तेव सवय गच्छति । B248 R245 २२८ 5 - सेम्पपापि सो, भिक्रये, पोत्थको दुक्ससम्फम्सा तयूपमाह, भिक्सवे, प्रात रनिकायो [३१०३- एवमेव खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेय्यो होति पाहुनैय्यो दक्खिणेय्यो अलिकरणीयो अनुत्तर पुजाक्खेत्त लोकस्स । कतमेहि तीहि ? इध, भिक्खवे, भिवखु वण्णसम्पन्नो च होति वलसम्पन्नो च जवसम्पन्नो च। "कथ च, भिक्खवे, भिक्खु वण्णसम्पनो होत्तिइध, भिक्खवे, भिक्खु सीलवा होति, पातिमोक्ससवरसवुतो विहरति प्राचारगोचर- सम्पन्नो अणुमत्तेसु वजेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिवखा- पदेसु । एव खो, भिक्खये, भिक्खु वण्णसम्पन्नो होति । "कथ च, भिक्खवे, भिक्खु बलसम्पन्नो होति ? इध, भिक्सवे, 10 भिक्खु पारद्धविरियो विहरति अकुसलान धम्मान पहानाय कुसलान धम्मान उपसम्पदाय थामवा दव्हपरक्कमो अनिक्खित्तधुरो फुसलेसु धम्मसु । एव खो, भिक्खवे, भिक्खु बलसम्पन्नो होति । "कथ च, भिक्खवे, भिक्खु जवसम्पन्नो होति ? इध, भिक्सवे, भिक्खु पासवान खया अनासव चेतोविमुत्ति पञ्चाविमुक्ति दिडेव 15 घम्मे सय अभिञ्ज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । एव खो, भिक्सवे, भिक्खु जवसम्पन्नो होति । इमेहि खो, भिक्सवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु आहुनेथ्यो होति पे० अनुत्तर पुमक्खेत्त लोकस्सा" ति। ८ पोत्यकसुतं । "नवो पि, भिक्खवे, पोत्यको दुव्बण्णो च होति दुक्ससम्फम्सो च अप्पग्यो च, मज्झिमो पि, भिक्खवे, पोत्यको दुव्यण्णो च होति दुक्ससम्फस्सो च गप्पग्यो च, जिण्णो पि, भिक्खये, पोत्थको दुबष्णो च होति दुश्ससम्फस्सो च अप्पग्धो च । जिष्ण पि, भिक्खवे, पोत्यक उक्सलिपरिमज्जन' का करोन्ति सकाराटे या न' "एवमेव खो, भिक्सवे, नवो चे पि भिक्खु होति दुस्सीलो पाप- धम्मो । इदमरस दुघण्णताय वदामि । सेय्यथापि सो, भिरसवे. पोत्ययो घणो तथूपमाह, भिक्खये, इम' पुग्गल वदामि । ये तो पनस्म सेवन्ति भजन्ति पविरुषासन्ति दिवानुगति आपञ्जन्ति, तेरा त होति दीपरत्त अहिताय दुग्याय । इदमस्स दुससम्पन्सताय वदामि । D249 20 छट्टेन्ति । 25 R241 । उम्गशिरिमन - रा०1३ तु - सी०1३ - रो।
२३० 18210 "पथम्पस्म, भिरपवे, पुग्गलस्स तादिसपेव अपमत्तर पाप- मिराव, एपच्चो पुग्गलो नायितयायो होति मावितगीलो भाक्तिचित्तो प्रहगुसरनिकायो पुग्गल वदामि । येस खो पन सो पटिग्गण्हाति चीवरपिण्डपातसेनासन- गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खार, तेस त महप्फल होति महानिसस । इदमस्स महग्यताय वदामि । सेय्यथापि त, भिक्खवे, कासिक वत्थ महन्ध तथूपमाह, भिक्खवे, इम पुग्गल वदामि । मज्झिमो चे पि, भिक्खवे, भिक्खु होति पे० थेरो चे पि, भिक्खवे, भिक्खु होति पे० पुग्गल वदामि । "एवरूपो चाय, भिक्खवे, थेरो भिक्खु सङ्घमझे भणति । तमन भिक्खू एवमाहसु – 'अप्पसदा आयस्मन्तो होथ, थेरो भिक्खु धम्म च विनय च भणती' ति । तस्मातिह, भिक्खवे, एव सिक्सितम्ब 10 'कासिकवत्यूपमा भविस्साम, न पोत्यकूपमा' ति । एव हि वो, भियखवे, सिक्खितब्ब" ति । ६ लोणकपल्लसुत्त । "यो, भिक्खवे, एव वदेय्य 'यथा यथाय पुरिसो कम्म करोति तथा तथा त पटिसवेदियती' ति, एव सन्त, भिक्खवे, ब्रह्मचरियवासो न होति, प्रोकासो न पञ्जायति सम्मा 15 दुक्खस्स अन्तकिरियाय । यो च खो, भिक्खये, एव वदेय्य - 'यथा यया वेदनीय अय पुरिसो कम्म करोति तथा तथा तस्स विपाक पटि- सवेदियती' ति, एव सन्त, भिक्खवे, ब्रह्मचरियवासो होति, अोरासो पञ्जायति सम्मा दुक्खस्स अन्तकिरियाय । इध, भिक्खये, एकच्चस्त पुग्गलस्स अप्पमत्तक' पि पापकम्म कत तमेन निरय उपनेति । 20 पन, भिक्सवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स तादिसपेव अप्पमतक पापमम्म पत दिट्टधम्मवेदनीय होति, नाणु' पि' खायति, किं बहुदेव । "वयस्पस्स, भिक्सवे, पुग्गलस्स अप्पमत्तर पि पापफम्म पत तमेन निरय उपनेति? इध पन, भिक्खये, एपच्चो पुग्गलो प्रभावितपायो होति प्रभावितगीलो प्रभावितचित्तो प्रभावितपम्यो परितो अप्पातुमो । प्रभाविहारी । एवम्पस्स, भिक्सवे, पुग्गलस्स अप्पमत्तय पि पापपम्म क्त तमेन निरय उपनेति । पम्म यत दिट्टधम्मवेदनीय होति, नाणु पि सायति, पिं बहुदेय ' इस 1251 इध है पनिर - 1.। २-२ नागि गी।
R.250 10 ३१०६ लोणवपल्लवम्यो भावितपञो अपरित्तो महत्तो' अप्पमाणविहारी। एवस्पस्स, भिक्खदे, पुग्गलस्स तादिसयेव अप्पमत्तक पापकम्म कत दिट्ठधम्मवेदनीय होति, नाणु पि खायति, किं बहुदेव । "सैय्यथापि, भिक्खवे, पुरिसो लोणकपल्ल' परित्ते उदक- कपल्लके पक्खिपेय्य । त कि मञथ, भिवखवे, अपि नु त परित्त । उदक अमुना लोणकपल्लेन लोण अस्स अपेय्य" ति ? "एव, भन्ते"। "त किस्स हेतु" ? "अर्दु हि, भन्ते, परित्त उदककपल्लकै उदक, त अमुना लोण- कपल्लेन लोण अस्स अपेय्य" ति । "सय्यथापि, भिक्खवे, पुरिसो लोणकपल्लक गङ्गाय नदिया पक्तिपेय्य । त कि मञ्जय, भिक्खवे, अपि नु सा गङ्गा नदी अमुना लोणकपल्लेन लोणा अस्स अपेय्या" ति? "नो हेत, भन्ते"। "त किस्स हेतु"? "असु हि, भन्ते, गङ्गाय नदिया महा उदकक्खन्धो सो अमुना लोणकपल्लेन लोणो न अस्स अपेय्यो" ति । "एवमेव स्रो, भिक्खवे, इधैकच्चस्स पुग्गलस्स अप्पमतक पि पापकम्म कत तमैन निरय उपनेति । इय, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स तादिसयेव अप्पमत्तक 'पापकम्म कत दिट्टयम्मवेदनीय होति, नाणु'पि' 20 खायति, किं बहुदेव । "कयरूपस्स, भिक्खवे, पुग्गलस्स अप्पमत्तक पि पापकम्म वत तमेन निरय उपनेति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो प्रभावितकायो होति प्रभावितसीलो प्रभावितचित्तो प्रभावितपनो परित्तो अप्पा- तुमो अणदुक्सविहारी । एवरपस्स, मिक्खवे, पुग्गलस्स अप्पमतर ५ पि पापकम्म कत तमेन निरय उपनेति । "कयरूपस्स, भिक्सवे, पुग्गलस्स तादिसयेव अप्पमत्तक पाप- कम्म कत दिदुधम्मवेदनीय होति, नाणु पि वायति, किं बहुदेव ? इध, १ महन्तो - सी., महत्ता - स्या, रो०।२ लोशन- सी०, स्वा०, रो। ३ उदरमन्तके - सी०, स्या, रो ४ मप्पम-सी-1 ५ एप्पमत्तिर-रा। ६-६ नाम्पि 15 B252 ? सी.
5 R251 तमन निरय उपनेति ? इध, भिवखवे, एकच्चो पुग्गलो अभाषितकायो अडगुत्तरनिकायो [३१०/- भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो भावितकायो होति भावितसीलो भावितचित्तो भावितपओ अपरित्तो महत्तो' अप्पमाणविहारी । एवरूपस्स, भिक्खवे, पुग्गलस्स तादिसयेव अप्पमत्तक पापकम्म कत दिट्ठधम्मवेदनीय होति, नाणु पि खाति, किं बहुदेव । "इध, भिक्खवे, एकच्चो अड्डकहापणेन' पि बन्धन निगच्छक्ति, कहापणेन पि बन्धन निगच्छति, कहापणसतेन पि बन्धन निगच्छति । इध, भिक्खवे, एकच्चो अड्डकहापणेन पि न बन्धन निगच्छति, कहा- पणेन पि न वन्धन निगच्छति, कहापणसतेन पि न बन्धन निगच्छति । "कथरूपो, भिक्खवे, अड्डकहापणेन पि बन्धन निगच्छति, कहा- 10 पणेन पि वन्धन निगच्छति, कहापणसतेन पि बन्धन निगच्छति ? इध, भिक्सवे, एकच्चो दलिद्दो होति अप्पस्सको अप्पभोगो । एवरूपो, भिक्खवे, अड्डकहापणेन पि बन्धन निगच्छति, कहापणेन पि वन्धन निगच्छति, कहापणसतेन पि वन्धन निगच्छति । "कथरूपो, भिक्खवे, अट्ठकहापणेन पि न वन्धन निगच्छति, .5 कहापणेन पि न वन्धन निगच्छति, कहापणसतेन पिन बन्धन निगच्छति' इध, भिवखवे, एकच्ची अड्डो होति महद्धनो महाभोगो । एवरूपो, भिक्खवे, अड्डकहापणेन पि न बन्धन निगच्छति, कहापणेन पि न बन्धन निगच्छति, कहापणसतेन पि न बन्धन निगच्छति । एवमेव खो, "भिक्खवे, इधेकच्चस्स पुग्गलस्स अप्पमत्तक पापकम्म कत । तमेन 20 निरय उपर्नेति । इध, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स तादिसयेव अप्पमत्तक पापकम्म कत दिदुधम्मवेदनीय होति, नाणु पि खायति, किं बहुदेव । "कथर पस्स, भिक्खये, पुग्गलस्स अप्पमत्तक पापफम्म मत 2. होति प्रभावितसीलो प्रभावितचित्तो अभावितपळो परित्तो अप्पातुमो अप्पदुक्सविहारी। एवर परस, भिपपये, पुग्गलस्स तादिसयेव अप्पमत्तक पापफम्म पत तमेन निरय उपनेति । "क्यरूपस्स, भिक्सये, पुग्गलस्स तादिसयेव अप्पमत्तक पाप- Tम्म क्त दिट्टधम्मवेदनीय होति, नाणु पि सायति, पि बहुदेय ' इध, १ महना-री०, महता-सा०, रो० । २ पदाहापणन-पी०, माहान- ४०।३ महापनमना -10।४ दटिहो- प्र.। D253 R252 ३.१०.६] लोणपन्लवन्पो भिक्खचे, एकच्चो पुग्गलो भावितकायो होति भावितसीलो भावितचित्तो भावितपजो अपरित्तो महत्तो अप्पमाणविहारी । एवर पस्स, भिक्खवे, पुग्गलस्स तादिसंयेव अप्पमत्तकं पापकम्म कतं दिट्ठधम्म- वेदनीयं होति, नाणु पि सायति, किं बहुदेव । "इघ, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो भावितकायो होति भावित- 5 सीलो भावितचित्तो भावितपञ्जो अपरित्तो महत्तो अप्पमाणविहारी । एवरूपस्स, भिक्खवे, पुग्गलस्स तादिसंयैव अप्पमत्तक पापकम्म क्त दिट्ठधम्मवेदनीयं होति, नाणु पि सायति, कि बहुदेव । सेय्ययापि, भिक्सवे, ओरम्भिको वा उरभघातको वा अप्पेकच्च उरभ अदिन्न अादियमानं पहोति हन्तुं वा वन्चितु वा जापेतु वा यथापच्चय वा कात, 10 अप्पेकच्चं उरल्भं अदिन्न आदियमान नप्पहोति हन्तु वा वन्धितु वा जापेतुं घा यथापच्चयं वा कातु । "कयंस्प, भिक्खवे, ओरम्भिको वा उख्भघातको वा उरन्भ अदिन्नं आदियमानं पहोति हन्तु वा वन्वितु वा जापेतु वा यथापच्चय वा कातुं ? इध भिक्खवे, एकच्चो दलिद्दो होति अप्पस्सको अप्पभोगो। 15 एवस्पं, भिक्खवे, औरम्भिको वा उरव्मघातको वा उरम्भ अदिन्न आदियमान पहोति हन्तु वा बन्धितुं वा जापेतु वा यथापच्चय वा कातु । "कथंस्पं, भिक्खवे, पोरम्भिको वा उरभघातको वा उरभ अदिन्नं आदियमानं नप्पहोति हन्तु वा बन्चितु या जापेतु' वा यथा- पच्चय वा कातु। इव, भिक्सवे, एकच्चो अड्डो होति महदनो महा- 20 1 234 भोगो राजा वा राजमहामत्तो वा । एक्स्प, भिक्खवे, ओरम्भिको वा उरभघातको वा उरभ अदिन आदियमान नप्पहोति हन्तु वा वन्धित वा जापेतु वा यथापच्चयं वा कातु । अञ्जदत्यु पञ्जलिको न याचति - 'देहि मे, मारिस, उरम्भ वा उरभधन वा' ति । एवमेव सो, भिक्खये, इधेकच्चस्स पुगलस्स तादिसयैव अप्पमत्तक पि पापकम्म क्त तमेन 25 निरय उपनेति । इध पन, भिक्खवे, एकच्चस्स पुग्गलस्स तादिसयेव अप्पमत्तक पापकम्म कतं दिवघम्मवेदनीय होति, नाणु पि खायति, कि बहुदेव । "कथंरूपस्रा, भिक्खदे, पुग्गलस्स अप्पमत्तकं पि पापकम्मं पत तमेनं निरय उपर्नेति ? इथ, भिक्सवे, एफच्चो पुग्गलो प्रभावितकायो 32 १ मापेतु - रो।
२३४ - 253 7 10 वा धोदति सन्धोवति निद्धोवति । तस्मि पहीने तस्मि व्यन्तीक्ते सन्ति तमेन पसुघोषको वा पसुधोकन्तेवासी वा घोवति सन्धोवति निद्धो- वति । तस्मि पहीने तस्मि व्यन्तीकते अथापर सुवण्णसिस्तावसिस्सन्ति । 25 तमेन मुबण्णतारो वा सुवणकारन्तेयासी वा जातरूप मूसाय पवित- पित्या धमति सन्धमति निद्धमति । त होति जातस्प धन्त सन्धत अंडगुत्तरनिकायो [३१०९- होति प्रभावितसीलो अभावितचित्तो अभावितपओ परित्तो अप्पा- तुमो अप्पदुक्सविहारी। एवरूपस्स, भिक्खवे, पुग्गलस्स अप्पमत्तक पि पापकम्म कत तमेन निरय उपनेति । "कथरूपस्स, भिक्खवे, पुग्गलस्स तादिसयेव अप्पमत्तक पाप- 5 कम्म कत दिट्ठधम्मवेदनीय होति, नाणु पि खायति, कि बहुदेव ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो भावितकायो होति भावितसीलो भावितचित्तो भावितपञ्चो अपरित्तो महत्तो अपमाणविहारी। एवरूपस्स, भिवलवे, पुग्गलस्स तादिसयेव अप्पमत्तक पापकम्म कत दिट्ठधम्मवेदनीय होति, नाणु पि खायति, किं बहुदेव । "यो भिक्खवे, एव वदेय्य – 'यथा यथाय पुरिसो कम्म करोति तथा तथा त' पटिसवेदेती' ति, एव सन्त, भिक्खवे, ब्रह्मचरियवासो न होति, प्रोकासो न पळायति सम्मा दुवखस्स अन्तकिरियाय । यो च खो, भिक्खये, एव वृदेय्य -- 'यथा यथा वेदनीय अय पुरिसो कम्म करोति तथा तथा तस्स विपाक पटिसदेती' ति, एव सन्त, भिक्खवे, ब्रह्मचरिय- 15 वासो होति, मोकासो पञ्चायति सम्मा दुवखस्स अन्तकिरियाया" ति । १० पसुधोक्कसुत्तं । “सन्ति, भिक्खवे, जातरूपस्स प्रोळा- रिका' उपयिकलेसा पसुवालुका' राक्खरकठला । तमेन पसुधोयको वा पसुधोचकन्तेवासी या दोणिय आविरित्वा धोवति सन्धोवति निद्धोवति । तस्मि पहीने तस्मि व्यन्ती कते सन्ति जातर पस्स मज्झिमसहगता उपरिकलेगा २० सुखुमसक्खरा यूलवालुका । तमेन पसुधोवको वा जातस्पस्स मुन्धुममहगता उपस्किलेसा सुसुभवालुफा काळजल्लिया। D255 पसुधोवकन्तेवासी 4251 निद्धन्त' अनिइन्तपमाव', न चेव मुदु' होति न च फम्मनियन पभस्सर पभगु च, न च सम्मा पैति माय । होति सो, भिवरावे, १-०२पारिता -सी। ३ पगुवालिरा - मी०, स्पा, रो। ४ पारिल्लिा - गी, रोनित निहित भनिगिरासाय - परित परिति मनिम्नतिषणाय - स्या, राम-७ रम्मनीष - रो ।
B256 ३१०१०] लोपापल्लवमो समयो य नुवण्णकारो वा सुवण्णकारन्तवासी वा जातरूप धमति सन्धमति निद्धमति । त होति जातस्प पन्त सन्धन्त निद्धन्त निद्धन्त- कमाव, मुदु च होति कम्मनिय च पभस्सर च, न च पभङ्ग, सम्मा उपेति कम्माय ! यस्मा यस्मा च पिलन्धनतिपतिया ग्राबवति – यदि पट्टि- काय', यदि कुण्डलाय, यदि गीवेय्यकैन, यदि सुवण्णमालाय – त चस्स 5 प्रत्य अनुभोति । "एवमेव सो, भिक्खवे, सन्ति अधिचित्तमनुयुत्तस्स भिक्खुनो ओळारिका उपविकलेसा कायदुच्चरित वचीदुच्चरित मनोदुच्चरित, तमन सचेतत्तो भिक्षु दन्बजातिको पजति विनोदेति व्यातीकरोति अनभाव गर्मति । तस्मि पहीने तस्मि व्यन्तीक्ते सन्ति अधिचित्तमनु- 10 युत्तम्स भिक्खनो मज्झिमसहगता उपक्किलेसा कामवितवको व्यापाद- वितको विहिंसावितक्को, तमेन सचेतसो भिक्खु दव्यजातिको पजहति विनोदेति व्यन्तीकरोति अनभाव गति। तस्मि पहीने तस्मि व्यन्तीकते सन्ति अधिचित्तमनुयुत्तस्स भिक्खुनो सुखुमसहगता उपक्किलेसा जाति- वितको जनपदवितवको अनवन्नतिपटिसयुत्तो वितक्को, तमन सचेतसो भिक्खु दनजातिको पजहति विनोदेति व्यन्तीकरोति अनभाव गमेति । तस्मि पहीने तस्मि व्यन्तीकते अथापर धम्गवितवकोवसिस्मृति'। सो होति समाधि न चैव सन्तो न च पणीतो नप्पटिप्पस्मद्धिलद्धो न एकोदिभावाधिगतो सराह्वारनिग्गरवारितगतो होति । सो, भिवसवे, समयो य त चित्त अज्झत्तयेव सन्तिति सन्निसीदति एकोदि' होति' 20 रामाधियति । सो होति समाधि सन्तो पणीतो पटिप्पस्सद्धिलद्धो एकोदिभावाविगतो न ससवारनिग्गरहवारितगतो । यस्स यस्स च अभिज्ञासच्छिकरणीयस्स धम्मस्स चित्त अभिनितामेति अभिसञ्जा- सच्छिकिरियाय तत्र तत्रैव सक्खिभव्वत पापुणाति सति सतिग्मायतने । "सो सचे आकङ्घति – 'अनेकविहित इद्धिविध पच्चनुभवेय्य - एको पि हुत्वा वहुरा अस्स, बहुधा पि हुत्वा एको अस्स , प्राविभाव, तिरोभाव, तिरोड तिरोपाकार तिरोपव्वत असजमानो गच्छेय्य, सेय्यथापि आकासे, पयविया पि उम्मुज्जनिमुज्ज करैय्य, सेय्यथापि १ पट्टवाय - रो२ जातिः - रो। ३ धम्मदिरासम्मति - सी०, स्या०, रो०। ४ नप्पटिप्पस्मदादो-सी०, रो01 ५ . दतो - सी०, स्या०, रो। ६-६ एरोदिमाव पच्दति - सी०, एकोदिमाशे होति - स्पा०1७ निरीकुट्ट- म० । ८ पठविया - सौ०, रो०। 15 R250 25 B257 प्रडगुत्तरनिकायो [३१०१- उदके, उदके पि गभिज्जमानो गच्छेय्य, सेय्यथापि पथविय, आकासे पि पल्लड्वेन कमेय्य, सेय्यथापि पक्खी सकुणो, इमे पि चन्दिमसुरिये एव- महिद्धिके एवमहानुभावे पाणिना परिमसैय्य परिमज्जेय्य, याव ब्रह्म- लोका पि कायेन वस वत्तेय्य ति, तत्र तत्रैव सक्सिभन्वत पापुणाति सति 5 सतिप्रायतने । "सो सचे माकद्धति – 'दिव्वाय सोतधातुया विसुद्धाय अति- कफन्तमानुसिकाय उभो सद्दे सुणेय्य दिवे च मानुसे च ये दूरे सन्तिके चा' ति, तर तव मक्खिभब्वत पापुणाति सति सतिप्रायतने । "सो सचे आकङ्क्षति – 'परसत्तान परपुरगलान चेतसा चेतो 10 परिच्च पजानेय्य - सराग वा चित्त सगग चित ति पजानेय्य, वीतराग वा चित्त वीतराग चित ति पजानेय्य , सदोस वा चित्त सदोस चित्त ति पजानेय्य, वीतदोस वा चित्त वीतदोस चित्त ति पजानेय्य , रामोह वा चित्त समोह चित्त ति पजानेय्य, वीतमोह वा चित्त वीतमोह चित्त ति पजानेय्य , ससित्त वा चित्त सवित्त चित्त ति पजानेय्य, विक्खित वा 15 चित्त विक्खित्त चित्त ति पजानेय्य, महग्गत वा चित्त महग्गत चित्त ति पजानेय्य, अमहगत वा चित्त अमहगत चित्त ति पजानेग्य , सउत्तर वा चित्त सउत्तर चित्त ति पजानेय्य, अनुत्तर वा चित्त अनुत्तर चित्त ति पजानेय्य , समाहित वा चित्त समाहित चित्त ति पजानेय्य, असमाहित वा चित्त असमाहित चित्त ति पजानेय्य , विमुत्त वा चित्त विमुत्त चित्त 20 ति पजानैय्य, अविमुत्त वा चित्त अविमुत्त चित्त ति पजानेय्य' ति, तम तोव मपिसभन्नत पापुणाति सति सतिग्मायतने । "सो मचे आपल्लति – 'अनेकविहित पुच्चेनिवास अनुस्सरेग्य, रोग्ययोद'- एक पि जाति द्वे पि जातियो तिस्सो पिजातियो चतरसो पि जातियो पन्च पि जातियो दस पि जातियो वीस पि जातियो तिस पि as जातियो गत्तालीस पि जातियो पन्जास पिजातियो जातिसत पि जाति- सरस्म पि जातिमतसहस्स पि अनेके पि सवट्टयप्पे अने पि विवट्टयप्प पने पि नवयियट्टवणे - अमुनासि एवनामो एवगोत्तो एपवतो एवमाहारी एवनुयदुक्सप्पटिसवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुनो समुत्र उदपादि', तयापासि एवनामो एवोतो एयवाणो एपमाहारो १ भायमन - म.1२ गरि - म०१३ परिः- . ! ४ उप- - 15 फिर..रा..
२३७ 5 B 258 ३१०११] लोणरुपल्लवग्यो एवसुखदुक्खप्पटिसवेदी एवमायुपग्यिन्तो, सो ततो चुतो इधूपपन्नो ति, इति साकार सउद्देस अनेकविहित पुबेनिवास अनुस्सरेय्य' ति, तर तनेव सक्खिभन्नत पापुणाति सति सतिप्रायतने । "सो सचे आकाङ्क्षति - "दिव्वेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्त- मानुसकेन सत्ते पस्सेय्य चवमाने उपपज्जमाने हीने पणोते सुवण्णे दुव्बणे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानेय्य - इमे वत भोन्तो सत्ता काय- दुश्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समना- गता अरियान उपवादका मिच्छादिट्टिका मिच्छादिटिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपन्ना, इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन 10 समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियान अनुपवादका सम्मा- दिट्टिका सम्मादिट्टिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा पर मरणा सुगति सम्ग लोक उपपन्ना ति, इति दिब्वेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्त- मानुसकोन सत्ते पस्सेय्य चवमाने उपपज्जमाने होने पणीते सुवणे दुवणे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानेय्य' ति, तन तनेव 15 सक्खिभन्वत पापुणाति सति सतिआयतने । "सो सचे प्राकसति – 'आसवान खया अनाराव चेतोविमुत्ति पञ्जाविमुत्ति दिद्वैव धम्मे सय अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विरेय्य' ति, तन तव सक्खिभब्वत पापुणाति मति सतिप्रायतने 'ति । ११ निमित्तसुत्त । "अधिचित्तमनुयुत्तेन, भिक्खवे, भिवखुना 20 तीणि निमित्तानि कालेन काल मनसि कातब्वानि -कालेन काल समाधि- निमित्त मनसि कातब्ब, कालेन काल पम्पहनिमित्त मनसि कातब्ब, कालेन काल उपेक्खानिमित्त मनसि कातव । सचे, भिक्खने, अधि- चित्तमनुयुत्तो भिवखु एकन्त समाधिनिमित्तयेव मनसि करेग्य, ठान त चित्त कोसज्जाय सवत्तेय्य । सचे, भिक्सवे, अधिचित्तमनुयुत्तो भिवखु 25 एकन्त परगहनिमित्तयैव मनसि करेग्य, ठान त चित्त उद्धच्चाय सवत्तय्य । सचे, भिक्खवे, अधिचित्तमनुयुत्तो भिक्तु एकन्त उपेवसानिमित्तयैव मनसि करेय्य, ठान त चित्त न सम्मा समाधियेय्य यासवान खयाय । यतो च खो, भिक्खवे, अधिचित्तमनुयुत्तो भिक्खु कालेन काल समाधि- R257 १ . पटिसवेदी - सी०, रो।
रामनीय-रा.। २ बपति-मी. रया. रा.पा- B259 निमित्तानि कालेन काल मनसि कातव्यानि - कालेन वाल समाधि- मर्च, मिक्पवे, अधिचितमनुयुत्तो मित्र एपन्न उपेक्सानिमित्तव गो, भिवपर्व, अधिचितमनुयुत्तो भिक्षु कालेन काल ममाधिनिमित्त अगुतरनिकायो [३१०११- निमित्त मनसि करोति, कालेन काल परगहनिमित्त मनसि करोति, कालेन काल उपेक्खानिमित्त मनसि करोति, त होति चित्त मुदु च कम्मनिय' च पभस्सर च, न च पभडगु, सम्मा समाधियति पासवान खयाय । "सय्यथापि, भिक्खवे, सुवण्णकारो वा सुवण्णकारन्तेवासी वा 5 उक्क वन्धेय्य', उक्क वन्धित्वा उक्कामुख आलिम्पेय्य', उक्कामुख प्रालिम्पेत्वा सण्डासेन जातरूप गहेत्वा उक्कामुखे पविखपेय्य, उपका- मुखे पक्खिपित्वा कालेन काल अभिधमति, कालेन काल उदकेन परि- म्फोसेति, कालेन काल अज्झुपेक्खति । सचे, भिक्खवे, सुवण्णकारो वा सुवण्णकारन्तेवासी वा त जातरूप एकन्त अभिधर्मय्य, वान त जातस्प 10 डहेय्य । सचे, भिक्खवे, सुवण्णकारो वा सुवण्णकारन्तेवासी वा त जातस्प एकन्त उदकेन परिप्फोसेय्य, ठान त जातरप निव्वापेय्य । सचे, भिक्खवे, सुवष्णकारो वा सुवग्णकारन्तेवासी वा त जातरूप एकन्त अज्झुपैरखेय्य, ठान त जातस्प न सम्मा परिपाक गच्छेय्य । यतो च खो, भिक्सवे, सुवण्णकारो वा सुवण्णकारन्तेवाशी वा त जातरूप कालेन 13 काल अभिधमति, कालेन काल उपकेन परिप्फोसेति, कालेन काल अज्झु- पेक्सति, त होति जातस्प मुदु च कम्मनिय च पभस्सर च, न च पभाग, राम्मा उपेप्ति कम्माय । यस्सा यस्सा च पिलद्धनविकतिया पाकवति । यदि पट्टिकाय, यदि कुण्डलाय, यदि गीवेय्यवेन, यदि सुवण्णमालाय. त चस्स अत्थ अनुभोति । "एवमेव खो, भिक्खवे, अविचित्तमनुयुत्तेन भिक्सुना तोणि निमित्त मनसि कातन, कालेन काल पग्गहनिमित्त मनसि वात ब, पाला काल उपेन्सानिमित्त मनसि कातव्व । सचे, भिक्खवे, अधिचित्त गनुयुत्ता भिवतु एफन्त समाधिनिमित्तयेव मनसि रेग्य, ठान त २७ चित्त पोमज्जाय सवत्तेय्य । सचे, भिक्सवे, अधिचित्तमनुयुत्तो नियर परन्त पग्गनिमित्तयेद मनसि परेय्य, ठान त चित उद्धच्चाय सवत्तेश्य । मनगि करेय्य, ठान त चित्त न सम्मा समाधियेय्य सामवान सपाय । यता 20 R258 स्याल, रो० । ४ निन्दायम्य - दी। पाप-1 परनिमित- रो।
B260 ३१११] लोपरपल्लको मनसि करोति, कालेन काल पग्गहनिमित्तं मनसि करोति, कालेन काल उपेक्खानिमित्त मनसि मरोति, त होति चित्त मदु च कम्मनिय च पमस्सर च, न च पभग, सम्मा समाधियति पासवान सयाय । यस्स यस्स च अभिञ्यासच्छिकरणीयस्स धम्मस्स चित्त अभिनिन्नामेति अभिज्ञा- सच्चिफिरियाय, तर तव सक्खिभव्वत पापुणाति सति सतिप्रायतने । 5 "सो सचे प्रापासति - 'अनेकविहित इद्धिविध पच्चनुभवय्य पे० (छ अमिश्ना वित्यारेतब्बा ) आसवान खया पे० सच्छि- कत्वा उपसम्पज्ज विहरेग्य' ति, तर तनेव सविखभव्वत पापुणाति सति सतिप्रायतने" ति । लोणक्पल्लवम्गो दसमा । तस्सुद्दान अच्चायिक पविवेक, सरदो' परिसा तयो' । लाजानीया पोत्यको च, लोण धोवति निमित्तानी ति।। दुतियो पण्णासको समत्तो। 10 D261 ११. सम्बोधवग्गो १ पुन्देवसम्बोधसुत्त । "पुब्वेच मे, भिवखवे, सम्वोधा अनभि- सम्बुद्धस्स बोधिसत्तस्सेव सतो एतदहोसि - को नु खो लोके अस्सादो, को प्रादीनवो, कि निस्सरण' ति? तस्स मरह, भिक्खये, एतदहोसि - 'यसो लोक पटिच्च उपज्जति सुख सोमनम्स, अय लोके अस्सादो । 15 य लोको' अनिच्चो दुग्लो विपरिणामधम्मो, अय लोके आदीनवो। यो लोके छन्दरागविनयो छन्दरागप्पहान, इद लोवे निस्सरण' ति । याव- कीवञ्चाह, भिक्सवे, एव लोकस्स अम्साद च अस्सादतो आदीनब व यादीनवतो निस्सरण च निस्सरणतो यथाभूत नाभन्नामि, नेव तावाह, मिक्खवे, सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणताहाणिया 20 पजाय सदेवमनुस्माय 'अनुत्तर सम्मासम्बोधि अभिसम्बुद्धो' ति पच्च- ज्जासि । यतो चहा, भिम्सवे, एव लोयम्स अम्माद च अस्मादतो १ सरदा - स्या०।२ विस्यो - स्याः। ३-३ व्या पासानिया ये, पार महासमुनहानि -स्याः । ४ लोरे - सी., स्या०, रो। ५ लो- सी०, स्या०, रो। ६ सोमह- सी०, रो०. सोद-स्था । R259 २४० 1262 अत्थि लोके अस्मादो, तस्मा सता लोके सारज्जन्ति । नो चंद, भिवपये, अडगुत्तरनिकायो [३१११- आदीनव च आदीनवतो निस्सरण चनिस्सरणतो यथाभूत अभञ्चासिं, अथाह, भिक्खवे, रादेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय 'अनुत्तर सम्मासम्बोधि अभिसम्वुद्धो' ति पच्च- नासि । जाण च पन मे दस्सन उदपादि - 'अकुप्पा मे विमुत्ति', 5 अयमन्तिमा जाति, नत्थि दानि पुनभवो'" ति । २ पठमप्रसादसुत्तं । “लोकस्साह, भिक्खवे, अस्सादपरि- येसन नचरि'। यो लोके अस्सादो तदज्झगम । यावतको लोके अस्तादो, पञ्चाय मे सो सुदिट्ठो । लोकस्साह, भिक्खवे, आदीनवपरियेसन अचार । यो लोके आदीनवो तदझगम । यावतको लोके आदीनवो, 10 पञ्चाय मे सो सुदिट्ठो । लोकस्साह, भिक्खवे, निस्सरणपरियेसन अचार । य लोके निस्सरण तदज्झगम । यावतक लोके निस्मरण, पञ्चाय मे त सुदिट्ट । यावकीववाह, भिक्सवे, लोकस्स अस्साद च अस्सादतो यादीनव च आदीनवतो निस्सरण च निस्सरणतो यथाभूत नाभमासि, नेव तावाह, भिक्खये, सदेवके लोके समारके समाके 15 सस्समणग्रााणिया पजाय सदेवमनुस्साय 'अनुत्तर सम्मासम्बोधि अभि- सम्बुद्धो' ति पच्चासि । यतो च स्वाह, भिक्खवे, लोकम्स अस्साद च अस्सादतो यादीनव च प्रादीनवतो निस्सरण च निस्सरणतो ययाभूत अभञासिं, अथाह, भिक्सवे, सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणनामणिया पजाय सदेयमनुस्साय 'अनुत्तर मम्मासम्योधि 20 अभिसम्बुद्वो' ति पच्चमासि । जाण च पन में दस्तन उत्पादि- 'अनुप्या में विमुत्ति, अयमन्तिमा जाति, नत्यि दानि पुनभयो" ति । ३ दुतियमस्सादसुतं । “नो चेद', भिवखवे, लोके अस्सादो अभविस्स, नयिद सत्ता लोके सारज्जेय्यु । यस्गा च खो, भिक्पये, 3 लोो यादीनवो अभविस्त, नयिद सत्ता लोरे निश्चिन्देय्यु । यस्मा च यो, भिक्पये, अत्यि लोपे आदीनयो, तस्मा मत्ता लोपे निचिन्दन्ति । नो नेद, भिषपये, लोये निम्नरण अविस्स, नयिद सत्ता लोरम्हा निम्नरेग्यु । यम्मा च मो, भिक्प, अत्यि सोपे निस्मरण, तत्मा सत्ता १ तारिति-मी., रो० । २ पापार - रा, रो। ऐन - स्पा । R200 ४ मोहा-रा-1 सम्बोपर B.261 10 लोकम्हा निम्सानि । यावकीवञ्च, निक्तव, सत्ता लोकम्न अत्ताद च अम्मादतो आदीनव व दीनवतो निस्सरण व निस्तरणतो ययाभूत नाभञ्जानु, नेव ताव, भिक्ववे, सत्ता सदेवका लोका समारका नमका सस्समणवाझणिया पजाय सदेवमनुस्साय निम्मटा विमयुत्ता विप्पमुत्ता विमरियादीकतेन' चैतसा विह- 5 रिनु। यतो व खो, निक्लवे, सत्ता लोकस्स अस्साद च अस्सा- दतो प्रादीनव च आदीनवतो नित्सरण च निस्सरणतो यथाभूत अभञ्ज्ञासु, अय, भिक्सवे, सत्ता सदेवका लोका समारका सब्रह्मका सस्समाह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय निस्तथा विसयुत्ता विप्पमुत्ता विमरियादीकतेन चेतसा विहरन्ती" ति । ४ समणब्राह्मणसुतं । “ये' केचि, भिक्सवे, समणा वा ब्राह्मणा वा लोकस्स अस्साद च अस्सादतो आदीनव च आदीनवतो निस्सरण च निम्सरणतो यथाभूत नपजानन्ति, न मे ते, भिक्सवे, समणा वा ब्राह्मणा वा समणेसु वा समणसम्मता ब्राह्मणेसु वा ब्राह्मणसम्मता, न च पन ते आयस्मन्तो सामञ्चत्य वा ब्रह्मात्य वा दिद्वैव घम्मे 15 सय अभिआ सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरन्ति । ये च खो केचि, भिक्सवे, समणा वा ब्राह्मणा वा लोकस्स अस्साद च अस्सादतो आदीनव च आदीनवतो निस्सरण च निस्सरणतो यथाभूत पजानन्ति, ते खो, भिक्खवे, समणा वा ब्राह्मणा वा समणेसु वा समणसम्मता ब्राह्मणेसु वा ब्राह्मणसम्मता, ते च पनायस्मन्तो सामञ्जत्य च ब्रह्मात्य च 20 दिदे॒व धम्मै सय अभिज्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरन्ती" ति । ५ रुपणसुत्त । "रुण्णमिद, भिक्खवे, अरियस्स विनये यदिद गीत । उम्मत्तकमिद, भिक्खवे, अरियस्स विनये यदिद नच्च । कोमा- रकमिद, भिक्सवे, अरियस्स विनये यदिद प्रतिवेल दन्तविदसकहसित । तस्मातिह, भिक्खवे, सेतुधातो गीते, सेतुघातो नच्चे, अल वो धम्मप्प- 25 मोदितान सत सित सितमत्ताया" ति। ६ अतित्तिसुत्त । “तिण', भिक्खवे, पटिसेवनाय नस्थि तित्ति । कतमेस तिण्ण ? सोप्पस्त, भिक्खवे, पटिसेवनाय नत्थि तिति । १ विमरियादिक्तेन - सी० रो। २ ये हिं - सी० रो०1३ ग्राह्यम्नत्य - ४ विहरिस्सत्ती - सी०, रो०। ५ दन्तविदस सित - सी. दन्तविदस्तक हसित - रो०। ६ धम्मपमोदितान- सी०, स्या, रो०। ७ तिन - सीः । प०१-३१ R 2017 रो०।
२४२ D264 अरक्सितमनोकम्मन्तस्स कायकम्म पि अवस्सुत होति, वचीवम्म पि हाति । तस्स पूतिमायकम्मन्तस्स पूतिवचीकम्मन्तस्स मूतिमनोरम्मन्तस्म “चित्ते, गहपति, रक्सिते पायपम्म पि रक्सित होति, वचीयम्म 7 पि रक्सित हाति, मनोरम्म पि रस्सित होति । तस्म रतिराय अडगुत्तरनिकायो [३११६- सुरामेश्यपानस्स, भिवखवे, पटिसेवनाय नत्यि तित्ति । मेथुनधम्म समापत्तिया, भिक्खवे, पटिमेवनाय नयि तित्ति । इमेस, भिक्सवे, तिष्ण पटिसेवनाय नत्यि तित्ती" ति । ७ अरक्षितसुत्त । अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति येन 5 भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्घमित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एवमन्त निसीदि । एकमन्त निसिन्न खो अनाथपिण्डिक गहपति भगवा एतदवोच- "चित्ते, गहपति, अरक्खिते कायकम्म पि अरक्खित होति, वचीकम्म पिअरक्खित होति, मनोकम्म पिअरक्खित होति। तस्स अरक्खितकाय कम्मन्तस्स अरक्खितवत्रीकम्मन्तस्स अरक्खितमनोकम्मन्तस्स काय 10 कम्म पि अवस्सुत होति, वचीकम्म पि अवस्सुत होति, मनोकम्म पि अवस्सुत होति । तस्स अवस्सुतकायकम्मन्तस्स अबस्सुतवचीकम्मन्तरस अवस्सुतमनोकम्मन्तस्स कायकम्म पि पूतिक होति, वचीकम्म पि पूतिक होति, मनोकम्म पि पूतिक होति । तस्स पूतिकायकम्मन्तस्स पूतिवची कम्मन्तस्स पूर्तिमनोकम्मन्तस्स न भद्दक मरण होति, न भद्दिका काल 15 विरिया। "सेय्ययापि, गहपति, कूटागारे दुच्छन्ने कूट पि अरक्खित होति, गोपानसियो' पि अरक्खिता होन्ति, भित्ति पि अरविखता होति, कूट पि अवस्सुत होति, गोपानसियो पि अवस्सुता होन्ति, भित्ति पि अवस्तुत होति, फूट पि पूतिक होति, गोपानसियो पि पूतिका होन्ति, भित्ति पि 20 पूतिका होति । एवमेव खो, गहपति, चित्ते अरक्सिते कायकम्म पि अरक्खित होति, वचीकम्म पि अरक्सित होति, मनाकम्म पि अरक्सित तस्स अरखितकायकम्मन्तस्स अरपिखतवचीकम्मन्तरण अवस्सुत होति, मनोकम्म पि अवस्सुत होति । तस्स अवस्सुतकाच 3 यम्मन्तस्स अवस्तुतयचीसम्मन्तस्स अवस्मुतमनोक्म्मन्तस्स कायम पि पूतिर हाति, वचोकम्म पि पूतिक होति, मनोकाम पि पूनिय न भद्दप गरम होति, न भद्दिमा कादिरिया । १ बाहिरिदा - रा.१२ गोशामियो R267 होति । -रा.।
२४३ ३ ११८] सम्बोधवम्गो कम्मन्तस्स रक्सितवचीकम्मन्तस्स रक्खितमनोकम्मन्तररा कायकम्म पि अनवस्सुत होति, वचीकम्म पि अनबस्सुत होति, मनोकम्म पि अनवस्सुत होति । तस्स अनवस्सुतकायकम्मन्तस्स अनवस्सुतवचीकम्मन्तस्स अन- वस्सुतमनोकम्मन्तस्स कायकम्म पि अपूतिक होति, वचीकम्म पि अपूतिक होति, मनोकम्म पि अपूतिक होति । तस्स अपूतिकायकम्मन्तस्स 5 अपूतिवचीकम्मन्तस्स अपूतिमनोकम्मन्तस्स भद्दक मरण होति, भद्दिका कालङ्किरिया । "सेय्यथापि, गहपति, कूटागारे सुच्छन्ने कूट पि रक्खित होति, गोपानसियो पि रक्खिता होन्ति, भित्ति पि रक्खिता होति, कूट पि अनवस्सुत होति, गोपानसियो पि अनवस्सुता होन्ति, भित्ति पि अन- 10 वस्सुता होति, कूट पि अपूतिक होति, गोपानसियो पि अपूतिका होन्ति, भित्ति पि अपूतिका होति । एवमेव खो, गहपति, चित्ते रविखते कायकम्म पि रक्खित होति, वचीकम्म पि रक्खित होति, मनोकम्म पि रविखत होति । तस्स रक्खितकायकम्मन्तस्स रखितवचीकम्मन्तस्स रविखत- मनोकम्मन्तस्रा कायकम्म पि अनवस्सुत होति, वचीकम्म पि अनवरसुत 15 होति, मनोकम्म पि अनवस्सुत होति । तस्स अनवस्सुतकायकम्मन्तस्स अनवस्सुतवचीकम्मन्तस्स अनवस्सुतमनोकम्मन्तस्रा कायकम्म पि अपू- तिक होति, वचीकम्म पि अपूतिक होति, मनोकम्मं पि अपूतिक होति । तस्स अपूतिकायकम्मन्तस्स अपूतिवचीकम्मन्तस्स अपूतिमनोक्म्मन्तस्स भद्दत मरण होति, भद्दिका कालविरिया" ति । ८ ब्यापन्नसुत्तं । एकमन्त निसिन्न खो अनाथपिण्डिक गहपति भगवा एतदवोच - "चित्ते, गहपति, व्यापन्ने' कायकम्म पि व्यापन होति, बचीकम्म पि व्यापन्न होति, मनोकम्म पि व्यापन्न होति । तस्स ब्यापन्नकायकम्मन्तस्स व्यापनवचीकम्मन्तस्स व्यापन्नमनोकामन्तस्स न भद्दक मरण होति, न भद्दिका कालकिरिया । सेय्यथापि, गहपत्ति, 25 कूटागारे दुच्छन्ने कूट पि व्यापन्न होति, गोपानसियो पि व्यापन्ना होन्ति, भित्ति पि च्यापन्ना होति, एवमेव खो, गहपति, चित्ते च्यापने कायकम्म पि व्यापन होति, वचीकम्म पि व्यापन्न होति, मनोरम्म पि व्यापन्न होति । तस्स व्यापनकायकम्मन्तस्स व्यापलवचीकम्मन्तस्स व्यापन्न- मनोकम्मन्तस्स न भद्दक मरण होति, न भद्दिमा बालदिरिया । १ च्यापने-सी, रोन 20 R203 B2CG 90 २४४ R.264 5 10 मानि तीणि ? अलोभो निदानं कम्मानं समुदयाय, अदोसो निदानं फुमतं तं कम्मं मनवजं तं कम्मं सुगविपाक, तं कम्म कम्मनिरोपाय मंवत्तति, नतं कम्म कम्मममुदयाय संवत्तति । य, भिक्सवे, पदोसपपतं अडगुत्तरनिकायो [३ ११.५- "चित्ते, गहपति, अव्यापन्ने कायकम्म पि अन्यापन्नं होति, वचीकम्मं पि अब्यापन्नं होति, मनोकम्म पि अब्यापन्नं होति । तस्स अव्यापनकायकम्मन्तस्स अब्यापन्नवचीकम्मन्तस्स अन्यापनमनोकम्म- न्तस्स भकं मरणं होति, भद्दिका कालनिरिया । सेय्यथापि, गहपति, कूटागारे सुच्छन्ने कूटं पि अव्यापन्नं होति, गोपानसियो पि अध्यापन्ना होन्ति, भित्ति पि अव्यापन्ना होति, एवमेव खो, गहपति, चित्ते अध्यापने कायकम्म पि अव्यापन्नं होति, वचीकम्मं पि अव्यापन्नं होति, मनोकम्म पि अव्यापन्नं होति । तस्स अब्यापन्नकायकम्मन्तस्स ... पं०... अध्यापन्न- मनोकम्मन्तस्स भद्दकं मरणं होति, भद्दिका कालविरिया" ति । ६. पठमनिदानसुतं । "तीणिमानि, भिक्खवे, निदानानि कम्मानं समुदयाय । कतगानि तीणि ? लोभो निदानं कम्मानं समु- दयाय, दोसो निदानं कम्मानं समुदयाय, मोहो निदानं कम्मानं समुदयाय। यं, भिक्खवे, लोभपकतं काम्मं लोभज लोभनिदानं लोभसमुदयं, तं कम्म अकुसलं तं कम्मं सावजं तं कम्मं दुक्खविपाक, तं फम्म कम्मरामुः 15 दयाय संवत्तति, न त कम्म कम्मनिरोधाय संवत्तति । यं, भिक्खवे, दोसपकतं कम्गं दोसजं दोसनिदानं दोससमुदयं, तं कम्मं असलं त कम्म सावज्जं तं कम्मं दुक्खविपाक, तं कम्म कम्मरामुदयाय संवत्तरित, न त कम्म कम्मनिरोधाय संवत्तति । यं, भिक्खवे, मोहपकतं फम्म मोह मोहनिदानं मोहसमुदयं, तं कम्मं अकुसलं तं कम्मं सावज्ज 20 तं कम्मं दुक्खविपाक, तं फम्म कम्मसमुदयाय संवत्तति, न तं कम्म कम्मनिरोधाय संवत्तति । इमानि खो, भिवखवे, तीणि निदानानि "तोणिमानि, भिक्सवे, निदानानि कम्मानं समुदयाय । गतः कम्मान समुदयाय । ७ कम्मानं समुदयाय, अमोहो निदानं कम्मानं समुदयाय । य, भिपसवे, अलोभपफनं कम प्रलोभन अलोभनिदान प्रलोभसमुदयं, तं पम्म " प्रनयनं तं यम्म मुसपिपाम, तं कम्म कम्मनिरोपाय संवतति, न त ३१११.] सम्बोपवायो 5 7 + ? कम्म कम्मसमुदयाय सवत्तति । य, भिक्खवे, अमोहपकत कम्म अमोहज अमोहनिदान अमोहसमुदय, त कम्म कुसल त कम्म अनवज्ज त कम्म सुखविपाक, त कम्म कम्मनिरोधाय सवत्तति, न त कम्म कम्म- समुदयाय सवत्तति । इमानि खो, भिक्सवे, तीणि निदानानि कम्मान समुदयाया" ति । १० दुतियनिदानसुत्त । "तीणिमानि, भिक्खदे, निदानानि कम्मान समुदयाय । कतमानि वीणि' अतीत, भिवखवे, छन्दरागट्ठा- निये धम्म प्रारम्भ छन्दो जायति, अनागते, भिक्खवे, छन्दरागट्ठानिये धम्म प्रारम्भ छन्दो जायति , पच्चुप्पन्ने, भिक्खवे, छन्दरागट्ठानिये धम्मे प्रारम्भ छन्दो जायति । कथ च, भिक्खवे,अतीते छन्दरागट्ठानिये धम्मै 10 प्रारम्भ छन्दो जायति ? प्रतरते, भिक्खये, छन्दरागट्टानिये धम्मे प्रारम्भ चेतसा अनुवितवकेति अनुविचारेति । तस्स अतीते छन्दरागट्ठानिये धम्मे प्रारभ चेतसा अनुवितक्कयतो अनुविचारयतो छन्दो जायति । छन्दजातो तेहि घम्मेहि सयुत्तो होति । एतमह', भिक्खवे, सयोजन वदामि यो चेतसो सारागो। एव खो, भिक्खवे, प्रतीते छन्दरागट्ठानिये 15 घम्मे प्रारम्भ छन्दो जायति । "कय च, भिक्खवे, अनागते छन्दरागट्ठानिये धम्मे आरम्भ छन्दो जायति ? अनागते, भिक्खवे, छन्दरागट्ठानिये धम्मे आरस्म चेतसा अनुवितवकेति अनुविचारेति । तस्स अनागते छन्दरागट्ठानिये धम्म प्रारभ चैतसा अनुवितक्कयतो अनुविचारयतो छन्दो जायति । 20 छन्दजातो तेहि धम्मेहि सयुत्तो होति । एतमह, भिक्खवे, सयोजन वदामि यो चेतसो सारागो । एव खो, भिवसवे, अनागते छन्दरागट्ठानिये घम्मे प्रारम्भ छन्दो जायति । "कय च, भिक्खवे, पच्चुप्पन छन्दरागट्ठानिये धम्म प्रारम्भ छन्दो जायति ? पच्चुप्पने, भिक्ववे, छन्दरागट्ठानिये धम्म प्रारम्भ 23 चेतसा अनुवितकेति अनुविचारेति । तस्स पच्चुप्पने छन्दरागट्टानिये धम्मे प्रारम्भ चैतसा अनुवितक्कयतो अनुविचारयतो छदो जायति । छन्दरागतो तेहि धम्मेहि सयुत्तो होति । एतमह, भिक्खवे, सयोजन वदामि यो चेतसो सारागो। एव खो, भिक्सवे, पच्चुप्पने छन्दरागट्टानिये 1203 १ एवाह -- रो।
R.265 + २४६ अडमुत्तरनिकायो धम्मे आरब्भ छन्दो जायति । इमानि खो, भिक्सवे, तौणि निदानानि कम्मानं समुदयाय । "तीणिमानि, भिक्खवे, निदानानि कम्मानं समुदयाय । कत- मानि तीणि ? अतीते, भिक्खवे, छन्दरागट्ठानिये धम्मे आरम छन्दो 5 न जायति, अनागते भिक्खवे, छन्दरागट्ठानिये धम्मे प्रारम्भ छन्दो न जायति, पच्चुप्पन्ने, भिक्खवे, छन्दरागट्टानिये धम्मे प्रारम्भ छन्दो न जायति । कथ च, भिक्खवे, अतीते छन्दरागट्ठानिये धम्म प्रारम्भ छन्दो न जायति ? अतीतानं, भिक्खवे, छन्दरागट्टानियानं धम्मानं आयति विपाकं पजानाति । प्रायति विपाकं विदित्वा तदभिनिवत्तेति । तद- 10 भिनिवत्तेत्वा' चेतसा अभिनिविज्झित्वा पञ्जाय अतिविज्झ पस्सति । एवं खो, भिक्खवे, अतीते छन्दरागट्ठानिये धम्मे आरम्भ छन्दो न जायति । "कथं च, भिक्खवे, अनागते छन्दरागट्ठानिये धम्मे प्रारम्भ छन्दो न जायति ? अनागतान, भिक्खवे, छन्दरागट्ठानियानं धम्मानं प्रायति विपाकं पजानाति । आयति विपाक विदित्वा तदभिनिवत्तेति । 16 तदभिनिवत्तेत्वा चेतसा अभिनिविज्झित्वा पञ्जाय अतिविज्झ पस्सति । एवं सो, भिक्खवे, अनागते छन्दरागट्टानिये धम्मे प्रारम्भ छन्दो न जायति । "कथ च, भिक्खवे, पच्चुप्पन्ने छन्दरागट्ठानिये धम्मे प्रारम्भ छन्दो न जायति ? पच्चुणन्नानं, भिक्सवे, छन्दरागट्ठानियानं धम्मानं 20 प्रायति विपाक पजानाति, प्रायति विपाकं विदित्वा तदभिनिवत्तेति, तदभिनिवत्तेत्या चैतमा अभिनिविज्झित्वा पाय अतिविज्म पस्मति । एवं खो, भिक्सवे, पच्चुगन्ने छन्दरागट्ठानिये धम्मे प्रारम्भ छन्दो न जायति । इमानि खो भिक्सवे, तीणि निदानानि कम्मानं समुदयाया" ति। राम्रोधवग्गो एकादसमो। तस्सुद्दानं पुचव' दुवै अस्सादा', समणो रुण्णान्चमं । प्रतिति द्वे च युत्तानि', निदानानि अपरे दुये ति ॥ B.200 23 .- - पदेगा - रो। २. दुबे ग्दा.! यानि - रया." १-१ तदमिनियति, अभिनिएजेया - गोल, स्यासदनिनिरि, समिति - स्पा०। ३-३. मनुस्मै प्रगाशे-स्याः। ४. परिणा- २४७ R266 ३१२१] प्रापामिरवागो १२. पापायिकवग्गो १ अापायिकसुतं । “तयोमे, भिक्सवे, आपायिका नेरयिका इदमप्पहाय । कतमे तयो ? यो च अब्रह्मचारी ब्रह्मचारिपटिलो, यो च सुद्ध ब्रह्मचरिय चरन्त अमूलकेन अब्रह्मचरियेन अनुद्धमेति, यो चाय एववादी एवदिट्टि - 'नत्यि कामेसु दोसो' ति, सो' ताय कामेतु' पातयत' प्रापज्जति । इमे खो, मिक्खवे, तयो पापायिका नेरयिका 5 इदमप्पहाया” ति। २ दुल्लभसुत्तं । "तिण्ण, भिक्सवे, पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि । कतमस तिष्ण ? तयागतस्न, भिस्सवे, अरहतो नम्मा- मम्वुद्धस्स पातुभायो दुल्लभो लोकम्मि, तयागतप्पवेदितम्म धम्मविन- यस्स देरोता पुग्गलो दुल्लभो लोकस्मि, कतलू कतवेदी पुग्गलो दुल्लभो 10 लोकस्मि । इमेस सो, भिक्सवे, तिण्ण पातुभावो दुल्लभो लोकस्मि" ति । ३. अप्पमेय्यसुत्तं । "तयोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो सविज्ज- माना लोकस्मि । कतम तयो ? सुप्पमेथ्यो, दुप्पमैय्यो, अप्पमेय्यो । कतमो च, भिक्पवे, पुग्गलो सुप्पमेय्यो ? इध, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो उद्धतो होति उनळो' चपलो मुखरो विकिष्णवाचो मुट्ठस्सति 15 अनम्पजानो अममाहितो विन्भन्तचित्तो पाकतिन्द्रियो । अय बुच्चति, भिक्सवे, पुग्गनो सुप्पमेय्यो। "कतमो च, भिक्खवे, पुग्गलो दुष्पमेय्यो इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अनुद्धतो होति अनुनळो अचपलो अमुखरो अविकिरण- वाचो उपढितस्मति सम्पजानो समाहितो एकगचित्तो सतिन्द्रियो । 20 अय वुञ्चति, भिक्खवे, पुग्गलो दुप्पमेय्यो । "कत्तमो च भिक्खवे, पुग्गलो अप्पमेय्यो ? इय, भिक्सवे, भिक्खु अरह होति खीणासा। अय चुच्चति, भिक्सवे, पुग्गलो अप्पमेय्यो । इमे खो, भिक्सवे, तयो पुग्गला सन्तो सविग्जमाना लोकस्मि" ति । ४ पानेञ्जसुत्तं । "तयोमे, भिक्खवे, पुग्गला सन्तो सविज्ज- माना लोकस्मि । कतमे तयो? इव, भिक्सवे, एकच्चो पुग्गलो सम्बसो ? 0270 25 7" १-१ खौ काममु-सी०, रा० । २ पानवत - सी०, रा.। ३ उपा-सी।
२४८ प्रडगुतरनिकायो [३१२४- रूपसज्ञान समतिककमा पटिघसज्ञान अत्यङ्गमा' नानत्तसज्ञान अमनसिकारा 'अनन्तो प्राकासो' ति आकासानञ्चायतन उपसम्पज्ज विहरति । सो तदस्सादेति त निकामेति तेन च वित्ति आपज्जति, तन ठितो तदधिमुत्तो तब्बहुलविहारी अपरिहीनो काल कुरुमानो आका 5 सानञ्चायतनूपगान देवान सब्यत उपपज्जति । आकासानञ्चाय तनूपगान, भिक्खवे, देवान वीसति' कप्पसहस्सानि आयुप्पमाण । तत्य' पुथुज्जनो यावतायुक ठत्वा यावतक तेस देवान आयुप्पमाण त सव्य खेपेत्वा निरय पि गच्छति तिरच्छानयोनि पि गच्छति पंत्तिविसय पि गच्छति । भगवतो पन सावको तत्थ यावतायुक ठत्वा यावतक तेस 10 देवान प्रायुप्पमाण त सब्ब खेपेत्वा तस्मियैव भवे परिनिव्वायति । अय खो, भिक्खवे, विसेसो अय अधिप्पयासो' इद नानाकरण सुतवतो अरियसायकस्स अस्सुतवता पुथुज्जनेन, यदिद गतिया उपपत्तिया । "पुन च पर, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो रावसो आकासा नञ्चायतन समतिककम्म 'अनन्त विज्ञाण' ति विज्ञाणञ्चायतन 15 उपसम्पज्ज विहरति । सो तदस्सादेति त निकामेति तेन च वित्ति पापज्जति, तत्र ठितो तदधिमुत्तो तब्बहुलविहारी अपरिहीनो काल गुरमानो विज्ञाणञ्चायतनूपगान देवान सहव्यत उपपज्जति'। विज्ञापन्चायतनूपगान, भिक्खवे, देवान चत्तारीस कप्पसहस्सानि प्रायुप्पमाण । तत्य पुयुज्जनो यावतायुक ठत्वा यावतक तेस देवान 20 प्रायुप्पमाण त सब्ब खेपेत्वा निरय पि गच्छति तिरच्छानयोनि पि गच्छति पेत्तिविसय पि गच्छति । भगवतो पन सावको तत्थ यावतायुक् उत्या यावतर तेस देवान प्रायुप्पमाण त सव्व सेपेत्वा तस्मियेव भये परिनियायति । अय खो, भिक्सवे, विसेसो अय अधिप्पयासो इद नानापरण सुतवतो अरियसाववस्स प्रस्तुतवता पुथुग्जनेन, यदिद 25 गतिया उपपत्तिया । "पुन च पर, भिक्सवे, इधेयच्चो पुग्गलो सनसो विजाग- ञ्चायतन ममतिसम्म 'नत्य पिच्ची' ति प्राषिञ्चन्नायतन उप- मम्पग्ज विदति । सो तदस्सादेति त निवामेति तेन च वित्ति प्राप- 8271 R269 ! पायामा- रा१२ योमति - रा! तत्र - गो. रो-17 पापा-गी. गे. उतिया गाद - गो. रोना उगाव - it ३.१२.५] प्रापापियो ज्जति, तत्र ठितो तदधिमुत्तो तव्बहुसविहारी अपरिहीनो काल कुरुमानो आकिञ्चन्नायतनूपगानं देवानं सहव्यतं उपपज्जति । प्राकिञ्चज्ञा- पतनूपगानं, भिवखवे, देवानं सट्ठि' कप्पसहस्सानि प्रायुप्पमाणं । तत्य पुयुज्जनो यावतायुकं ठत्वा यावतकं तेसं देवानं अायुप्पमाणं त सब्द खेपेला निरमं पि गच्छति तिरच्छानयोनि पि गच्छति पंत्तिविसयं पि। गच्छति । भगवतो पन सावको तत्य यावतायुकं ठत्वा यावतक तेसं देवानं आयुप्पमाणं तं सच खेपेत्वा तस्मियेव भवे परिनिव्वायति । अयं खो, भिक्सवे, विसेसो, अयं अधिप्पयासो इदं नानाकरणं सुतवतो अरियसावकस्स अस्सुतवता पुयुज्जनेन, यदिदं गतिया उपपत्तिया । "इमे खो, भिक्खये, तयो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना 10 लोकस्मि". ति। ५. विपत्तिसम्पदासुतं । "तिस्सो इमा, क्सवे, विपत्तियो। कतमा तिस्सो ? सीलविपत्ति, चित्तविपत्ति, दिढिविपत्ति । कतमा च, भिक्खवे, सीलविपत्ति ? इध, भिक्सवे, एकच्चो पाणातिपाती होति, अदिनादायी होति, कामेसुमिच्छाचारी होति, मुसावादी होति, पितुगवाचो होति, फरुसवाची होति, सम्फप्पलापी होति । अयं वुच्चति, मिक्खवे, सीलविपत्ति । "कतमा च, भिक्खवे, चित्तविपत्ति ? इच, भिक्सवे, एकच्ची अभिज्झालु होति व्यापनचित्तो । अयं वुच्चति, भिक्खवे, चित्तविपत्ति । "कतमा च, भिक्सवे, दिट्ठिविपत्ति ? इच, भिवखवे, एकच्चो 20 मिच्छादिट्ठिको होति विपरीतदस्सनो- 'नत्य दिन्नं, नत्यि यिटुं, नत्यि हुतं, नत्यि सुकतदुक्कटान', कम्मानं फलं विपाको, नत्यि अयं लोको, नत्यि परो लोको, नत्यि माता, नत्यि पिता, नत्यि सत्ता प्रोपपातिका, नत्थि लोके समणब्राह्मणा सम्मग्गता सम्मापटिपन्ना ये इमं च लोकं परं च लोकं सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदेन्ती' ति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, 25 दिट्ठिविपत्ति । सीलविपत्तिहेतु वा, भिक्सवे, सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ति; चित्तविपत्तिहेतु वा, भिक्खवे, सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गति विनिपातं निरयं उपपज्जन्ति; दिट्ठिविपत्तिहेतु वा, भिक्खवे, सत्ता कायस्स भेदा 15 B.272 R.269 १. सट्टि-- सी रो० २. सुरट. - सौ. रो०।३. सममता-रो। म०१-३२ २५० 10 30 अभिज्झालु होति च्यापन्नचित्तो । अय वुच्चति, भिक्सवे, चित्तविपत्ति । अडगुत्तरनिकायो [३ १२५- पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जन्ति । इमा खो, भिक्खवे, तिस्सो विपत्तियो ति । "तिस्सो इमा, भिक्सवे, सम्पदा । कतमा तिस्सो ? सील सम्पदा, चित्तसम्पदा, दिट्टिसम्पदा । कतमा च, भिक्खवे, सीलसम्पदा ? । इध, भिक्सवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, मुसावादा पटि- विरतो होति, पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, फरुसाय वाचाय पटि विरतो होति, सम्फप्पलापा पटिविरतो होति । अय वुच्चति, भिक्खवे सीलसम्पदा । "कतमा च, भिक्खवे, चित्तसम्पदा? इध, भिक्खवे, एकच्चो अनभिज्झालु होति अब्यापन्नचित्तो । अय चुच्चति, भिक्खवे, चित्त- सम्पदा । "कतमा च, भिक्खवे, दिट्ठिसम्पदा ' इध, भिक्खवे, एकच्चो सम्मादिट्ठिको होति अविपरीतदस्सनो – 'अत्थि दिन्न, अत्थि पिट्ठ, 15 अत्थि हुत, अत्थि सुकतदुक्कटान कम्मान फल विपाको, अत्यि अय लोको, अत्यि परो लोको, अस्थि माता, अस्थि पिता, अस्थि सत्ता प्रोप पातिका, अस्थि लोके समणब्राह्मणा सम्मग्गता सम्मापटिपन्ना ये इम च लोक पर च लोक सय अभिज्ञा सच्छिकत्वा पर्वदन्ती' ति । अय वुच्चति, भिक्सवे, दिट्ठिसम्पदा । सीलसम्पदाहेतु वा, भिक्खवे, सत्ता 20 कायस्स भेदा पर मरणा सुगति सग्ग लोक उपपज्जन्ति, चितसम्पदाहेतु वा, भिक्सवे, सत्ता कायस्स भेदा पर मरणा सुगति सग्ग लोक उप पन्जन्ति, दिट्ठिसम्पदाहेतु वा, भिक्सवे, सत्ता कायस्स भेदा पर मरणा सुगति सग्ग लोक उपपज्जन्ति । इमा खो, भिवखवे, तिस्सो ६ अपग्णरुसुत्त । "तिस्सो इमा, भिक्खवे, विपत्तियो । फतमा तिस्सो सोलविपति, चित्तविपत्ति, दिट्ठिविपत्ति । क्तमा च भियखवे, सोलविपति? इध, भिक्सवे, एकच्ची पाणातिपाती होति पे० सम्फपसापी होति । अय वुच्चति, भिवखवे, सीलविपत्ति । "क्तमा च, भिक्सवे, चित्तविपत्ति R270 1273 सम्पदा" ति । 25 इध, भिक्खवे, एपच्चा २१२ विपत्ति । R.271 "कतमं च, भिक्सवे, वचीसोचव्यं? इथ, भिक्सवे, एकच्चों अगुतरनिकायो [३.१२७- च, भिक्खवे, कम्मन्तविपत्ति ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाती होति ... पे०... सम्फप्पलापी होति । अयं वुच्चति, भिवखवे, कम्मन्त- "कतमा च, भिक्खवे, आजीवविपत्ति? इध, भिक्खवे, एकच्चो 5 मिच्छाम्राजीवो होति, मिच्छाप्राजीवेन जीविकं कप्पेति । अयं बुच्चति, भिक्खवे, प्राजीवविपत्ति। "कतमा च, भिक्खवे, दिद्विविपत्ति? इध, भिवखवे, एकच्चो मिच्छादिट्ठिको होति विपरीतदस्सनो - 'नत्थि दिन्नं, नत्थि यिष्टुं ... पै.... ये इमं च लोकं परं च लोक सयं अभिजा सच्छिकत्वा पवेदेन्ती' ति । 10 अयं वुच्चति, भिक्खवे, दिट्ठिविपत्ति । इमा खो, भिक्खये, तिस्सो विपत्तियो ति। "तिस्सो इमा, भिक्खवे, सम्पदा । कतमा तिस्सो? कम्मन्त- सम्पदा, आजीवसम्पदा, दिट्ठिसम्पदा । कतमा च, भिक्खवे, कम्मन्त- सम्पदा ? इध, भिक्खवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति 15 ... पे०... सम्फप्पलापा पटिविरतो होति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, कम्मन्तसम्पदा । "कतमा च, भिक्खवे, आजीवसम्पदा? इध, भिक्खवे, एकच्चो सम्मानाजीवो होति, सम्मााजीवेत जीविकं कप्पेति । अयं वुच्चति, भिक्खबे, माजीवसम्पदा । "कतमा च, भिक्खवे, दिटुिसम्पदा ? इध, भिक्सवे, एकच्चो सम्मादिट्ठिको होति अविपरीतदस्सनो 'अत्थि दिन्नं, अत्यि बिटुं .पे.... ये इमं च लोकं परं च लोक सयं अभिजा सच्छिकत्वा पर्व- देन्ती' ति । अयं वुश्चति, भिक्सवे, दिविसम्पदा । इमा खो, भिवखये, तिस्सो सम्पदा" ति। ८. पठमसोचेय्यसुतं । "तीणिमानि, भिक्सवे, सोचेप्यानि । कतमानि तोणि ? कायसोचेम्यं, वचीसोचेय्यं, मनोसोचैय्यं । पतम च, भिकरावे, फायसोचेय्यं ? इध, भिक्सवे, एकच्चो पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिग्नादाना पटिविरतो होति, कामेसुमिच्छाधारा परिविरतो होति । इदं वुच्चति, गिक्सवे, कायसोचेय्यं । मलाना परिसितो होनि पिसणाय वाचाय परिविरतो होति, फरसाय ? 20 B.275 25 २५३ R272 10 ३ १२६] पापायिकदम्पो वाचाय परिविरतो होति, सम्फप्पलापा पटिविरतो होति । इद बुच्चति भिक्खवे, वचीसोचेय्य। "कतम च, भिक्खये, मनोसोचय्य ? इध, भिवखवे, एकच्चो गनभिज्झालु होति अव्यापन्नचित्तो सम्मादिट्टिको । इद वुच्चति, भिवखवे, मनोसोचेय्य । इमानि खो, भिक्ख, तीणि सोचेय्यानी" ति। 5 ९ दुतियसोचैय्यसुत्त । "तीणिमानि, भिक्खवे, सोचैय्यानि । कतमानि तीणि ? कायसोचेय्य, वचीसोचेय्य, मनोसोनेय्य । कतम च, भिक्खवे, कायसोचेय्य? इध, भिवखवे, भिक्खु पाणातिपाता पटि- विरतो होति, अदिन्नादाना पटिविरतो होति, अब्रह्मचरिया पटिविरतो होति । इद वुच्चति, भिक्खवे, कायसोचेय्य । "कतम च, भिवखवे, वचीसोचेम्य ? इध, भिक्खवे, भिवसु मुसाबादा पटिविरतो होति, पिमुणाय वाचाय पटिविरतो होति, फरसाय वाचाय पटिविरतो होति, सम्फप्पलापा पटिविरतो होति । इद वुच्चति, भिक्खवे, वचीसोचेय्य । "कतम च, भिक्खवे, मनोसोचेय्य ? इध, भिक्खवे, भिक्खु ७ सन्त वा अज्झत कामच्छन्द-'अत्यि मे अज्झत्त कामच्छन्दो' ति पजा- नाति , असन्त वा अज्झत्त कामच्छन्द - 'नत्य में अज्झत्त कामच्छन्दो' ति पजानाति, यथा च अनुप्पनस्स कामच्छन्दस्स उप्पादो होति, तच पजानाति, यथा च उम्पन्नस्स कामच्छन्दस्स पहान होति, त च पजानाति, यथा च पहीनस्स कामच्छन्दस्स प्रायति अनुप्पादो होति, 20 त च पजानाति, सन्त वा अज्झत्त व्यापाद - 'अत्थि मे अज्झत्त व्यापादो' ति पजानाति, असन्त वा अज्झत्त व्यापाद - 'नत्यि में अज्झत्त व्यापादो' ति पजानाति, यथा च अनुप्पन्नस्स व्यापादस्स उत्पादो होति, त च पजानाति, यथा च उप्पन्नस्रा व्यापादस्स पहान होति, त च पजानाति, यया च पहीनस्स व्यापादस्स प्रायति अनुप्पादो होति, त च पजानाति, सन्त वा अज्झत थीनमिद्ध'--'अस्थि में अज्झत्त थीनमिद्ध' ति पजानाति, असन्त वा अज्झत्त थीनमिद्ध -'नत्यि मे अहात्तथीनमिद्ध' ति पजानाति, यथा च अनुप्पन्नस्स थीनमिद्धस्स उप्पादोहोति, त च पजानाति, यथा च उप्णनस्स थीनमिदस्स पहान होति, त च पजानाति, यया च पहीनस्स १ यिनमित-मन - D276 25 २५४ अडगुत्तरनिकायो [३१२ - R279 - - - थीनमिद्धस्स आयति अनुप्पादो होति, त च पजानाति, सन्त वा अज्झत्त उद्धच्चकुक्कुच्च - 'अस्थि में अज्झत्त उद्धच्चकुक्कुच्च' ति पजानाति, असन्त वा अज्झत्त उद्धच्चकुक्कुच्च 'नथि में अज्झत्त उद्धच्च- कुक्कुच्च' ति पजानाति, यथा च अनुप्पन्नस्स उद्धच्चकुक्कुच्चस्स 5 उप्पादो होति, त च पजानाति, यथा च उप्पन्नस्स उद्धच्चकुक्कुच्चस्स पहान होति, त च पजानाति, यथा च पहीनस्स उद्धच्चकुवकुच्चस्स आयति अनुप्पादो होति, त च पजानाति, सन्त वा अज्झत्त विचिकिच्छ – 'अत्यि' मे अज्झत्त विचिकिच्छा' ति पजानाति, असन्त वा अज्झत्त विचिकिच्छ 'नत्थि मे अज्झत्त विचिकिच्छा ति पजानाति, यथा च अनुप्पनाय 10 विचिकिच्छाय उप्पादो होति, त च पजानाति , यथा च उप्पन्नाय विचि- किच्छाय पहान होति, त च पजानाति, यथा च पहीनाय विचिकिच्छाय आयति अनुप्पादो होति, त च पजानाति । इद बुच्चति, भिक्खये, मनोसोचेय्य । इमानि खो, भिक्खवे, तीणि सोचेय्यानी ति । "कायसुचिं वचीसुचि', चेतोसुचि अनासव । सुचि सोचेय्यसम्पन्न, पाहु निन्हातपापक" ति ।। १० मोनेय्यसुत्त । "तीणिमानि, भिक्खवे, मोनेय्यानि । कतमानि तोणि? कायमोनेय्य, वचीमोनेय्य, मनोमोनेय्य । कतम च, भिक्खवे, कायमोनेय्य ? इघ, भिक्खवे, भिक्खु पाणातिपाता पटिविरतो होति, अदिनादाना पटिपिरतो होति, अग्रहह्मचरिया पटि- 20 विग्तो होति । इद बुच्चति, भिक्सवे, कायमोनेय्य । "क्तम च, भिक्सवे, वचीमोनेय्य ? इध, भिक्सवे, भिक्षु मुसायादा पटिविरतो होति, पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, फरसाय याचाय पटियिरतो होति, सम्फापलापा पटिविरतो होति । इद वुच्चति, भिगवे, वचीमोनेय्य । "यतम च, भिक्सवे, मनोमोनेय्य ? इध, भिक्सवे, भिक्षु पासवान सया अनामय चेतोविमुत्ति पन्नाविमुक्ति दिद्वैव धम्मे राय अभिन्या सच्छित्वा उपसम्पज्ज विहरति । इद वुच्चति, भिक्रापे, मनोमोनेय्य । इमानि सो, भिक्सवे, तीणि मोनेय्यानी नि । 15 B277 25 । पाचागुधि-गो २५५ फुसिनारयग्गो "कायमुनि वचीमुनि, चेतोमुनि अनासवं । मुनि मोनैय्यसम्पन्नं, पाहु सब्बप्पहायिन" ति ।। आपापिकवग्गो द्वादसमो। तस्सुद्दानं नापायिको दुल्लभो अप्पमेय्यं, पानेञविपत्तिसम्पदा । अपणको' च कम्मन्तो', द्वे सोचेय्यानि मोनेय्यं ति ।। O 5 R274 १३. कुसिनारवग्गो १. कुसिनारसुतं । एक समयं भगवा कुसिनाराय विहरति तहरणे वनसण्डे । तत्र खो भगवा भिवसू अामन्तेसि - "भिक्खवो" । “भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसु । भगवा एतदवोच- "इध, भिक्खवे, भिक्खु अञ्चतरं गामं वा निगम वा उप- -साय विहरति । तमनं गहपति वा गहपतिपुत्तो वा उपसङ्कमित्वा तनाय भत्तेन निमन्तेति । अाफलमानो, भिक्सवे, भिक्खु अधि- 10 .. 278 ति । सो तस्सा रतिया अच्चयेन पुवण्हसमयं निवासेत्वा चीवरमादाय येन तस्स गहपतिस्स वा गहपतिपुत्तस्स वा निवेसन सङ्कमति; उपसङ्कमित्वा पञ्जते आसने निसीदति । तमेन सो पति वा गहपतिपुत्तो वा पणीतेन सादनीयेन भोजनीयेन सहत्या प्पेति सम्पवारेति । तस्स एवं होति – 'साधु वत म्याय गहपति 15 पाहपतिपुत्तो वा पणीतेन खादनीयेन भोजनीयन सहत्था सन्तप्पेति बारेती'ति । एवं पिस्स होति – 'अहो वत म्याय गहति वा तिपुत्तो वा पायति पि एवरूपन पणीतेन सादनीयेन भोजनीयेन था सन्तप्पेय्य सम्पवारेय्या' ति ! सोतं पिण्डपातं गथितों मुच्छितो तोपन्नो अनादीनवदस्सावी अनिस्सरणपञो परिभुञ्जति । सो तत्य 20 वितक्कं पि वितक्केति, व्यापादवितक्क पि वित्तक्केति, विहिंसा- क्कं पि वितक्केति । एवरुपस्साहं, भिक्खवे, भिक्खुनो दिन्नं न मह- ति वदामि । तं किस्स हेतु ? पमत्तो हि, भिक्सवे, भिक्खु विहरति । १-१ अपण्णकम्मनो - स्या०। २. माय - सी०, रो। ३-३. खादनियन नयंत-रो०1४. गघितो-स्या.
. अमृतरनिकायो [३१३१- "इघ पन, भिक्खवे, भिक्सु अञतर गाम वा निगम वा उपनिस्साय विहरति । तमेन गहपति वा गहपतिपुत्तो वा उपसमित्वा स्वातनाय भत्तेन निमन्तैति । प्राकलमानो, भिवखवे, भिक्षु अधि- वासेति । सो तस्सा रत्तिया अच्चयेन पुव्यव्हसमय निवासेत्या पत. 5 चीवरमादाय येन तस्स गहपतिस्रा वा गहपतिपुत्तस्स वा निवेसन तेनुप- सङ्कमति, उपसमित्वा पाते प्रासने निसीदति । तमन सो गहपति वा गहपतिपुत्तो वा पणीतेन सादनीयेन भोग्नीयेन सहत्या सन्तणेति सम्पबारेति । तस्स न एव होति – 'साधु वत म्याय गहपति वा गहपतिपुत्तो वा पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्या सन्तप्पैति 10 सम्पवारेती' ति । एव पिस्स न होति - 'अहो वत म्याय गहपति वा गहपतिपुत्तो वा आयति पि एवरूपेन पणीतेन सादनीयेन भोजनीयेन नहत्था सन्तप्पय्य सम्पवारेय्या' ति । सो त पिण्डपात अगथितो प्रमु- च्छितो अनज्झोपन्नो' प्रादीनवदस्सावी निस्सरणपो परिभुजति । सो तत्य नेक्सम्मयितका पि वितफ्षेति, अव्यापादवितवय पि वितपति, 15 प्रविहिमाविताफ पि वितपवेति । एयरपस्साह, भियस, भिमसुनो दिन्न महाफल ति यदामि । त फिस्स हेतु ? अप्पमत्तो हि, भिवरावे, frm विदरतो" ति। R275 "279 २५७ R276 B.280 ३१३४] कुसिनारवाणी "यस्स पन, भिक्सवे, दिसाय भिक्खू समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना सीरोदकीभूता अजमन पियचपखूहि राम्पस्सन्ता विहरन्ति, गन्तु पि में एसा, भिक्खवे, दिसा फासु होति, पर्गव मनसि कातु | निट्ठगेत्य गच्छामि – 'अद्धा ते आयस्मन्तो तयो' धम्मे पजहिंसु, तयो धम्मे बहु नमकम् । कतमे तयो धम्मै पहिंसु ? कामवितवक, । व्यापादविता, विहिंसावितक्क - इमे तयो धम्मे पहिंसु । कतमे तयो धम्मे बहुलमकसु ? नेक्खम्पवितक्क, अव्यापादवितक्क, अविहिंसा- वितक्क - इमे तयो धम्मे बहुलमकसु' । यस्स, भिवखवे, दिसाय भिक्खू समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना खीरोदकीभूता अज्ञमञ पिय चक्सूहिं सम्पस्सन्ता विहरन्ति, गन्तु पि में एसा, भिक्खवे, दिसा फासु 10 होति, पगेव मनसि कातु ' नि?मत्य गच्छामि - ‘ग्रद्धा ते प्रायस्मन्तो इमे तयो धम्मे पहिंसु, इमे तयो धम्म बहुलमकसू'" ति । ३ गोतमकचेतियसुत्त । एक समय भगवा वेसालिय विह- रति गोतमके चेतिये । तन खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि -- "भिक्खयो' ति । "भदन्ते" ति ते भिक्सू भगवतो पच्चस्तोसु । भगवा एतदवोच - 15 "अभिज्ञायाह, भिक्सवे, धम्म देसेमि, नो अनभिज्ञाय । सनिदानाह, भिक्खवे, धम्म देसेमि, नो अनिदान । सप्पा टिहारियाह, भिक्खवे, धम्म सेमि, नो अप्पाटिहारिय । तस्स मरह, भिक्खवे, अभिज्ञाय धम्म देसयतो नो अनभिज्ञाय, सनिदान धम्म देसयतो नो अनिदान, सप्पाटिहारिय धम्म देसयतो नो अप्पाटिहारिय, फरणीयो अोवादो, 20 करणीया अनुसासनी । अल च पन चो, भिक्खवे, तुट्टिया, अल अत्त- मनताय, अल सोमनस्साय - 'सम्मासम्बुद्धो भगवा, स्वाक्खातो धम्मो, सुप्पटिपन्नो सङ्घो" ति । इदमवोच भगवा । अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासित अभि- नन्दु ति । इमस्मि च पन वेण्याकरणरिंम भनमाने सहस्सी लोकधातु 25 अकम्पित्या ति । ४ भरण्डुकालामसुत्त । एक समय भगवा कोसलेस चारिक चरमानो येन कपिलवत्यु तदवसरि । अस्सोसि खो महानामो सबको - "भगवा किर कपि तवत्यु अनुप्पत्तो' ति । अथ स्रो महानामो सवको १ इमे तपो-रो। अ०१-३३ २५६ R275 8279 मडगुत्तरतिकायो "इध पन, भिक्खवे, भिक्खु अझतर गाम वा निगम वा उपनिस्साय विहरति । तमेन गहपति वा गहपतिपुत्तो वा उपसमित्वा स्वातनाय भत्तेन निमन्तेति । नायव मानो, भिवखबे, भिक्खु अधि वासेति । सो तस्सा रत्तिया अच्चयेन पुब्बण्ड्समय निवासत्वा पत्त 5 चीवरमादाय येन तस्स गहपतिस्स वा गहपतिपुत्तस्स वा निवेसन तेनुप सङ्कमति, उपसङ्कमित्वा पञत्ते आसने निसीदति । तमेन सो गहपति वा गहपतिपुत्तो वा पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्या सन्तप्पेति सम्पवारेति । तस्स न एव होति – 'साधु क्त म्याय गहपति वा गहपतिपुत्तो वा पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्मेति 10 सम्पवारेती' ति । एव पिस्स' न होति – 'अहो वत म्याय गहपति वा गहपतिपुत्तो वा प्राति पि एवरूपेन पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सह्त्या सन्तप्पेय्य सम्पवारेय्या' ति | सो त पिण्डपात अगथितो अमु च्छितो अनन्झोपनो' आदीनवदस्तावी निस्सरणपो परिभुजति । सो तत्य नेक्सम्मवितक्क पि वितक्केति, अव्यापादवितवक पि वितश्केति, is अविहिमावितक्क पि वित्तक्केति । एवर पस्साह, भियखवे, भिवसुनो दिन महाफल ति वदामि । त विस्स हेतु ? अप्पमत्तो हि, भिवखवे, भिक्खु विहरती" ति। २ भण्डनसुत्त । “यस्स, भिवसवे, दिसाय भिक्खू भण्डनजाता मलहजाता विवादापना अनामझ मुससत्तीहि यितुदन्ता विहरन्ति, * मनसि पातु पि में एसा, भिक्सवे, दिसा न फासु होति, पर्गव गन्तु निट्ठमेत्य गच्छामि - 'श्रद्धा ते आयस्मन्तो तयो धम्मै पहिंसु, तया धम्मे बहुलमकसु' । कतम तयो धम्मे पहिंसु ? नेक्सम्मवितपम, अव्यापादयितया, अविहितावितप्प - इमे तयो घम्मे पहिनु । कतमे तयो घम्मे बहुलमपसु ' सामवितका, व्यापादयितव, विहिंसावितवर - इमे तयो धम्मे बहुलमयसु' । यस्रा, भिक्सवे, दिसाय भिवरा भण्डन गाता यनहजाता विवादापना अजमन मुससतीहि वितुदन्ता हिर्गन, मनाम पातु पि में एसा, भिवस, दिसा न फामु होतिपोय गन्तु । निद्रुमेत्य गच्छामि – 'अद्धा ते प्रायस्मन्तो इमे तयो धम्मे पर हिंगु, मे तयो पम्मे बहुलमानु। १ SI-Tी. २ वामीमरगु-या, रो।
R276 B.280 कुसिनारयणो "यस्स पन, भिक्सवे, दिसाय भिक्सू समग्गा सम्मोदमाना अविषदमाना सीरोदकीभूता अञ्जमा पियचपखूहि सम्पस्सन्ता विहरन्ति, गन्तु पि मे एसा, भिक्खवे, दिसा फासु होति, पगेव मनसि फातु | निद्रुमैत्य गच्छामि – 'अद्धा ते प्रायस्मन्तो तयो' धम्मे पजहिंसु, तयो धम्मे बहुलमकसु। कतमे तयो धम्मै पजहिंसु ' कामवितवक, 5 व्यापादवितव, विहिंसावितक्य - इमे तयो धम्मे पहिंसु । कतम तयो धम्म बहुलमामु नेवसम्मवितक्क, अव्यापादवितक्क, अविहिंसा- वितक्क - इमे तयो धम्मे वहुलमय सु' । यस्स, भिक्खवे, दिसाय भिवसू समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना सीरोदकीभूता अमन पिय- चक्सूहि सम्पस्सन्ता विहरन्ति, गन्तु पि मे एसा, भिक्खवे, दिशा फासु 10 होति, पगेव मनसि कातु | निट्ठमेत्य गच्छामि - 'अद्धा ते प्रायस्मन्तो इमे तयो धम्मे पहिंसु, इमे तयो धम्मे बहुलमकसू" ति । ३ गोतमकचेतियसुत । एक समय भगवा वेसालिय विह- रति गोतमके चेतिये । तन खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्खयो' ति । "भदन्ते" ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसु । भगवा एतदवोच - 15 "अभिजायाह, भिक्खवे, धम्म देसेमि, नो अनभिज्ञाय । सनिदानाह, भिक्खवे, धम्म देसेमि, नो अनिदान । सप्पाटिहारियाह, भिक्खवे, धम्म देसेमि, नो अप्पाटिहारिय । तस्स मरह, भिक्खवे, अभिनाय धम्म देसयतो नो अनभिनाय, सनिदान धम्म देसयतो नो अनिदान, सप्पाटिहारिय धम्म देरायतो नो अप्पाटिहारिय, करणीयो अोवादो, 20 करणीया अनुसारानी । अल च पन वो, भिक्ववे, तुट्ठिया, अल अत्त- मनताय, अल सोमनस्साय' – 'सम्मासम्बुद्धो भगवा, स्वावखातो धम्मो, सुप्पटिपन्नो सङ्घो" ति । इदमबोच भगवा । अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासित अभि- नन्दु ति । इमस्मि च पन वेय्याकरणस्मि भजमाने सहस्सी लोकधातु अकम्पित्या ति। ४ भरण्डुकालामसुत्त । एक समय भगवा कोसलेस चारिक चरमानो येन कपिलवत्यु तदवसरि । अस्सोसि खो महानामो सक्को - "भगवा किर कपिलवत्यु अनुप्पत्तो" ति । अथ खो महानामो रावको 25 १ इमे सयो-रो० २५८ -- R.277 1.281 अडगुत्तरनिकायो [३१३४- येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्टासि । एकमन्तं ठित खो महानामं सक्कं भगवा एतदवोच . "गच्छ, महानाम, कपिलवस्मि, तथारूपं आवसथं जान यत्थज्ज मयं एकरत्ति विहरेय्यामा" ति । "एवं, भन्ते" ति खो महा- 5 नामो सक्को भगवतो पटिस्सुत्वा कपिलवत्थु पविसित्वा केवलकप्पं कपिल- वत्युं अन्वाहिण्डन्तो नाद्दस कपिलवत्थुस्मि तथारूपं आवसथं यत्यज्ज भगवा एकरत्ति विहरेय्य । अथ खो महानामो सक्को येन भगवा तेनुप- सङ्कमि; उपसमित्वा भगवन्तं एतदयोच - "नत्यि, भन्ते, कपिल- वत्थुस्मि तथारूपो आवसथो यत्यज्ज' भगवा एकरत्ति विहरेय्य । अयं, 10 भन्ते, भरण्डु कालामो भगवतो पुराणसब्रह्मचारी । तस्सज्ज भगवा अस्समे एकरत्ति विहरतू" ति । "गच्छ, महानाम, सन्यरं पज्ञापही" ति । "एवं, भन्ते" ति खो महानामो सक्को भगवतो पटिस्सुत्वा येन भरण्डुस्स' कालामस्रा अस्समो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा सन्थरं 15 पञ्जापेत्वा उदकं उपेत्वा पादानं धोवनाय येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपस इमित्वा भगवन्तं एतदवोच - "सन्यतो, भन्ते, सन्यारो, उदकं ठपितं पादानं धोवनाय । यस्सदानि, भन्ते, भगवा कालं माती" ति । अथ खो भगवा येन भरण्डुस्स कालामस्स अस्समो तेनुपसमि उपसङ्कमित्वा पञ्चत्ते प्रासने निसोदि । निसज्ज खो भगवा पादे १० पक्यालेसि । अथ खो महानामस्स सक्कस्स एतदहोसि - "अकालो ग्वो अज्ज भगवन्तं पयिरपासितुं । क्लिन्तो भगवा। स्वे दानाहं भगवन्तं पयिरुपासिस्सामी" ति भगवन्तं अभिवादेत्वा पदविखणं चत्वा पक्कामि । प्रय सो महानामो सवको तस्सा रत्तिया अच्चयेन येन भगधा 15 तेनुपमङ्कमि, उपराक्रमित्या एकमन्तं निसोदि । एकमन्तं निसिप्तं गो महानाम समकं भगवा एतदवोच - "तयो सोमे, महानाम, सत्यारो गन्तो संयिज्जमाना लोकस्मि । तमे तयो ? इध, महानाम, एकच्चो सत्या कामानं परिन् पाति; न स्पानं परिनं पजाति, न वेदनानं परिज पञ्ञापेति । इय पन, महानाम, एकच्चो मत्या 1 मामानं परिश्तं पापति, पानं परिन् पन्नापेति; न येदनानं । पप - मो, रा.। २ भरणाम - रो।
10 B202 दुशिनात्यागो २५६ परिज पभाति । इध पन, महानाम, एकच्चो सत्या कामान परिस्म पन्जापति, रुपान परिज पञ्जापति, वेदनान परिज्ञा पजाति । इमे सो, महानाम, तयो सत्यारो रान्तो सविज्जमाना लोस्मि । "इमेस, महागाम, तिण्ण सत्यारान एका निट्ठा उदाहु पुयु । निट्ठा" ति? एव वुत्ते भरण्डु कालामो महानाम सक्क एतदवोच - "एका ति, महानाम, वदेही" ति । एव वुत्ते भगवा महानाम सक्क एतदवोच - "नाना ति, महानाम, वदेही" ति । दुतिय पि खो भरण्डु कालामो महानाम सक्क एतदबोच - "एका ति, महानाम, यदेही" ति । दुतिय पि खो भगवा महानाम सपक एतदवोच - "नाना ति, महानाम, यदेही" ति । ततिय पि खो भरण्डु कालामो महानाम सक्क एतदवोच- "एका ति, महानाम, वदेही" ति । ततिय पि खो भगवा महानाम सक्क एतदवोच - "नाना ति, महानाम, वदेही" ति । प्रय खो भरण्डुकालामरस एतदहोसि -. "महेसवखस्स वतम्हि महानामस्स सक्कस्स सम्मुखा समणेन गोतभेन यावततिय अपसादितो। 15 यभूनाह कपिलवत्युम्हा पक्कमेय्य" ति । अय खो भरण्डु कालामो कपिलवत्थुम्हा पक्कामि । य कपिलवत्थुम्हा पक्कामि तथा पक्कन्तो व अहोसिन पुन पच्चागच्छो' ति। ५ हत्थकसुत्त । एक समय भगवा सावत्यिय विहरति जेत- वने अनाथपिण्डिकस्स पारामे । अथ खो हत्यको देवपुत्तो अभिक्क- 20 न्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णों केवलकप्प जेतवन प्रोभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा - "भगवतो पुरतो ठस्सामी" ति प्रोसीदतिमेव ससीदतिमेवरे, न सक्कोति सण्ठातु । सेय्ययापि नाम सप्पि वा तेल वा वालुकाय' प्रासित्त प्रोसीदतिमेव ससीदतिमेव', न सण्ठाति, एवमेव हत्थको देवपुत्तो - "भगवतो पुरतो ठस्सामी" ति 25 ओसीदतिमेव ससीदतिमेव, न सक्कोति सण्डातु । अथ खो भगवा हत्थक देवपुत्त एतदवोच - "अोळारिक', हत्यक, अत्तभाव अभिनिम्मिनाही' ति । “एव, भन्ते" ति, खो हत्थको १ पच्चागछी-सी० पच्यागञ्छी - रो पच्छागन्छो - स्या०।२ अभिस्कन्त- ० चैत्र - सी० रो०, ओसीदति-स्मा०। ४ . चेद - सी, रो० सीदति - स्या० ।५ पालिकाय - रो०६-६ प्रोसीदति ससीदति - सो०,रो। ७ पोलारिक-सी०। . R279 वण्णा-सी० रो०।३ . अगुतरनिकायो [३१३५- देवपुत्तो भगवतो पटिस्सुत्वा अोळारिक अत्तभाव अभिनिम्मिनित्वा भगवन्त अभिवादेत्वा एकमन्त अट्टासि । एकमन्त ठित खो हत्थक देवपुत्त भगवा एतदवोच - "ये ते, हत्थक, घम्मा पुञ्चे मनुस्सभूतस्स पवत्तिनो अहेसु, अपि 5 नु ते ते' धम्मा एतरहि पवत्तिनो" ति ? "ये च में, भन्ते, धम्मा पुब्वे मनुस्सभूतस्स पत्तिनो अहेसु, ते च मे धम्मा एतरहि पवत्तिनो, ये च मे, भन्ते, धम्मा पुटवे मनुस्स- भूतस्स नप्पवत्तिनो आहेसु, ते च मे धम्मा एतरहि पवत्तिनो । सेय्यथापि, भन्ते, भगवा एतरहि प्राकिण्णो विहरति भिक्खूहि भिक्खुनीहि उपास- 1 203 10 केहि उपासिकाहि गजूहि' राजमहामत्तेहिं तित्थियेहि तित्थिय- सावकेहि, एवमेव खो अह, भन्ते, आकिण्णो विहरामि देवपुत्तेहि । दूरतो पि, भन्ते, देवपुत्ता आगच्छन्ति हत्यकस्स देवपुत्तस्स सन्तिके 'धम्म सोस्सामा' ति। तिण्णाह, भन्ते, धम्मान अतित्तो अप्पटिवानो कालङ्कतो'। कतमेस तिग्ण ? भगवतो अह, गन्ते, दस्सनस्स अतितो 15 अप्पटिवानो कालङ्कतो, सद्धम्मसवनस्साह, भन्ते, अतित्तो अप्पटिवानो कालङ्कतो, सङ्घस्साह, भन्ते, उपट्ठानस्स अतितो अप्पटियानो काल- कतो । इमेस खो अह, भन्ते, तिण्ण धम्मान प्रतितो अप्पटिवानो कालइतो ति। "नाह भगवतो दस्सनरा, तित्तिमज्क्षगा" कुदाचन । सङ्घस्स उपट्टानस्स, सद्धम्मसवनस्स "अधिशील' सिक्खमानो, सद्धम्मसवने रतो । तिण्ण धम्मान अतित्तो, हत्यको अविह गता" ति ॥ ६ फटुवियसुत्तं । एक समय भगवा वाराणसिय विहरति इसिपतने मिगदाये । अथ सो भगवा पुयाहसमय नियासत्या पत्तचीवर 25 मादाय वाराणसि पिण्डाय पाविसि । पिलक्सस्मि पिण्डाय चरमानो अनतर भिक्सु रित्तस्साद वाहिरस्ताद मुटुम्सति असम्पजान असमाहित विभन्तचित्त पायतिन्द्रिय । दिस्वा त भिक्षु एतदवोच- १. ध - मी.। २ राम-सी., जाहि-रा। ४ दम्मनार - रोनित्ति पदा-सामितिमा अधिगीने - रा-1 रिताम-पी। ८ मम्मति-101 . 20 1250 अहसा सो भगवा गोयोग- ३साता-..
२६२ B285 ? अगुत्तरनिकायो [ ३१३ ५- एकमन्त निसिन्नो खो आयस्मा अनुरुद्धो भगवन्त एतदवोच -- "इधाह, भन्ते, दिब्वेन चक्खुना विसुद्धेन यत्तिक्कन्तमानुसकेन येभुय्येन परसामि मातुगाम कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुर्गात विनिपात निरय उप- पज्जमान । कतिहि नु खो, भन्ते, धम्मेहि समन्नागतो मानुगामो 5 कायस्स भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उप पज्जती" ति? "तीहि खो, अनुरुद्ध, धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो कायरस भेदा पर मरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जति । कतमेहि तोहि इध, अनुरुद्ध, मातुगामो पुब्वण्हसमय मच्छरमलपरियुट्टितेन 10 चेतसा अगार अज्झावसति, मज्झन्हिकसमय' इस्सापरियुट्टितेन चेतसा अगार अज्झावसति, सायन्हसमय' कामरागपरियुट्टितेन चेतसा अगार अज्झावसति । इमेहि खो, अनुरद्ध, तीहि धम्मेहि समन्नागतो मातुगामो कायस्स भेदा पर गरणा अपाय दुग्गति विनिपात निरय उपपज्जती" ति । ८ दुतियग्ननुरुद्धसुत्त । अथ खो आयस्मा अनुरद्धो येनायस्मा 15 सारिपुत्तो तेनुपसरमि, उपसमित्वा प्रायस्मता सारिपुतेन सद्धि सम्मोदि । राम्मोदनीय कथ सारणीय' वीतिसारेत्वा एकमन्त गिसीदि । एकमन्त निसिनो खो प्रायस्मा अनुरुद्धो प्रायस्मन्त सारिपुत्त एतदवोच - "इधाह, आयुसो सारिपुत्त, दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुस- फेन राहस्स लोक अोलोकेमि । आरद्ध सो पन में विरिय असल्लीन 20 उपट्ठिता सति ग्रसम्मुट्ठा, पस्राद्धो कायो असारझो, समाहित चित्त एवाग्ग । अयं च पन मे नानुपादाय आसवेहि चित्त विमुच्चती" ति । “य खोते, भावुमो अनुरुद्ध, एव होति - 'अह दिव्येन चवखुना विसुद्धेन अतिक्क्न्तमानुरान सहस्स लोक बोलोकेमी' ति, इद ते मानस्मि । य पिते, भावुसो अनुरुद्ध, एव होति - 'आरद्ध सो पन म - विरिय असल्सीन, उपट्ठिता सति असम्मुट्ठा, पम्सद्धो यायो असारसो समाहित चित्त एपण ति, इद ते उद्धच्चस्मि । य पि ते, आयुसो अनुरद्ध, एव होति - 'अय च पन में नानुपादाय प्रासयेहि चित्त विम् चनी' ति, इद ते सुयुच्चमि । साधु वतायमा अनुरझो इमे १ मम्मनिर गमय - सी०, रा. . मापनमय - मो०, रा.! ! गागौर- R282 128/ पी., यारो.।
२६३ 10 - R283 ३१३१०] कुसिनारवग्यो तयो धम्मे पहाय, इमे तयो धम्मे अमनसिकरित्वा अमताय घातुया चित्त उपसहरतू" ति । अथ सो आयस्मा अनुरदो अपरेन समयेन इमे तयो धम्मे पहाय, इमे तयो धम्मे अमनसिकरित्वा अमताय धातुया चित्त उप- सहरि' 1 अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो एको वूपकट्ठो अप्पमत्तो पातापी 5 पहितत्तो विहरन्तो नचिरस्सैव - यस्सत्याय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारिय पब्वजन्ति, तदनुत्तर – ब्रह्मचरियपरियोमान दिलैव धम्मे सय अभिजा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहासि । "खीणा जाति, वुसित ब्रह्मचरिय, कत करणीय, नापर इत्यत्ताया" ति अन्भज्ञासि । अातरो च' पनायस्मा अनुरुद्धो अरहत अहोसी ति । ९ पटिच्छन्नसुत्तं । "तीणिमानि, भिक्खवे, पटिच्छन्नानि आव- विवटानि । कतमानि तीणि ? मातुगामो, भिवखवे, पटि- च्छन्नो आवहति, नो विक्टो, ब्राह्मणान, भिक्खवे, मन्ता पटिच्छन्ना श्रावहन्ति, नो विवटा, मिच्छादिट्टि, भिक्खवे, पटिच्छन्ना आवति, नो विवटा । इमानि खो, भिक्खवे, तीणि पटिच्छन्नानि अावहन्ति, नो 15 विवटानि। "तीणिमानि, भिक्खवे, विवटानि विगेचन्ति, नो पटिच्छन्नानि । कतमानि तीणि ? चन्दमण्डल, भिक्खवे, विवट विरोचति, नो पटि- च्छन्न, सुरियमण्डल, भिक्खवे, विवट विरोचति, नो परिच्छन्न, तथा- गतप्पवेदितो धम्मविनयो, भिक्सवे, विवटो विरोचति, नो पटिच्छन्नो । 20 इमानि खो, भिक्खवे, तीणि वियटानि विरोचन्ति, नो पटिच्छन्नानी" ति । १० लेखसुतं । “तयोमे, भिक्खये, पुग्गला सन्तो सविज्ज- माना लोकस्मि । कतमे तयो ? पासाणलेखूपमो पुग्गलो, पथवि- लेखपमों पुग्गलो, उदकलेखूपमो पुग्गलो। कतमो च, भिक्खवे, पासाणलेखूपमो पुग्गलो? इध, भिक्यवे, एकच्चो पुग्गलो अभिण्ह 25 कुज्झति । सो च स्वस्स कोधो दीघरत्त अनुसेति । सेय्यथापि, भिक्खवे, पासाणे लेखा न खिप लुज्जति वातेन वा उदकेन वा, चिरहि- तिका होति, एवमेव सो, भिक्खवे, इधेकच्चो पुग्गलो अभिव्ह कुशति । १ उपसहामि - स्था०, रोः । २ पट्टी-रो। ३ वहन्ति - सी०, स्या, रो०।४ पठवि.-सी०, रो। 1281 ૨૬૪ R284 प्रनं तय मार गच्छति । एवमेव यो, भिरावे, तीहि माहि समना- अडगुप्तरनिकायो [३.१३ १०- सो च स्वस्स कोथो दीपरत्तं अनुसेति । अयं वुच्चति, भिक्खवे, पासाण- लेखूपमो पुग्गलो। "कतमो च, भिक्खवे, पथविलेखूपमो पुग्गलो? इध, भिक्खवे, एकच्चो पुग्गलो अभिण्डं कुज्झति । सो च ख्वस्स कोधो न दीपरत्तं 5 अनुसेति । सेय्यथापि, भिक्खवे, पथविया लेखा खिप्पं लुज्जति वातेन वा उदकेन वा, न चिरदितिका होति; एवमेव खो, भिक्सवे, इधेकच्चो पुग्गलो अभिण्हं कुल्झति । सो च स्वस्स कोधो न दीघरतं अनुसेति । अयं वुच्चति, भिक्खये, पथविलेखूपमो पुग्गलो । "कत्तमो च, भिक्खवे, उदकलेखूपमो पुग्गलो ? इध, भिवखवे, 10 एकच्चो पुग्गलो आगाव्हेन पि वुच्चमानो फरुसेन पि युच्चगानो अमनापेन पि वुच्चमानो सन्धियतिमेव संसन्दतिमेव सम्मोदतिमेव । सेय्ययापि, भिक्खवे, उदके लेखा खिप्पंयेव पटिविगच्छति', न चिरहितिका होति; एवमेव खो, भिक्खवे, इधेफच्चो पुग्गलो आगान्हेन पि वुच्चमानो फरुसेन पि वुच्चमानो अमनापेन पि बुच्चमानो सन्धियतिमेव संसन्दति- 15 मेव सम्मोदतिमेव । अयं वुच्चति, भिक्खवे, उदकलेखूपमो पुग्गलो। इमे खो, भिक्खये, तयो पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मि" ति । कुसिनारवग्गो तेरसमो। तस्सुद्दानं कुसिनारभण्डना चेव, गोतमभरण्डुहत्यको । कटुवियं द्वे अनुरुद्धा, पटिच्छन्नं लेसेन ते दगा ति ।। १४. योधाजीववग्गो १. योधागोयसुत्तं । “तीहि, भिक्सवे, अनेहि समन्नागतो ० योधाजीवो राजारहो होति राजभोग्गो, रलो अङ्ग तेव या गच्छति । फ्तमेहि तीहि ? इध, भिक्सवे, योगाजीवो दूरे पाती प होति अरमणधी व महतोच पायम पदालेगा । इमेहि, सो, भियगये, सोहि भन्नेहि ममन्नागतो योघानीयो गजान्हो होति गजभोगो, रसको 1200 - १. गनीतिमा-गी; गधीपतित-..२ परिणनि-रो।
२६५ ? योधाजीववामो गतो भिक्खु आहुनेग्यो होति पे० अनुत्तर पुञक्सेत्त लोकरस । कतमेहि तीहि इध, भिक्खवे, भिक्खु दूरै पाती च होति अवखणवेधी च महतो च कायस्स पदालेता। "कय च, भिवखवे, भिवखु दूरे पाती होति ? इध, भिक्स, भिक्खु य किञ्चि रूप अतीतानागतपच्चुप्पन्न अज्झत वा बहिदा वा । ओळारिक वा सुखुम वा हीन वा पणीत वा य दूरे' सन्तिके वा, सब रूप -नेत मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता' ति एवमेत यथाभूत सम्मप्प- ज्ञाय पस्सति । या काचि वेदना प्रतीतानागतपच्चुप्पन्ना अज्झत्ता वा वहिद्धा वा पोळारिका वा सुखुमा वा हीना वा पणीता वा या दूरे सन्तिके वा, सब वेदन - 'नेत मम, नेसोहमस्मि, न मेसो प्रता' ति एवमेत 10_R 205 यथाभूत सम्मप्पज्ञाय पस्सति । या काचि सज्जा अतीतानागतपच्च- प्पन्ना अज्झता' वा वहिद्धा वा पोळारिका' वा सुखुमा वा हीना वा पगीता वा या दूरे रान्तिके वा, सब राज'- 'नेत मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता' ति एवमेत यथाभूत सम्मप्पञ्जाय पस्सति । ये वैचि सहारा अतीतानागतपच्चुप्पन्ना अज्झत्ता वा वहिद्धा वा अोळारिका वा 15 सुसुमा वा हीना वा पणीता या ये दूरे सन्तिको वा, सबै सवारे - 'नेत मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता' ति एवमेत यथाभूत सम्मपज्जाय पस्मति । य किञ्चि पिजाण अतीतानागतपच्चुप्पन अज्झत वा वहिदा वा पोळारिक वा सुखुम वा हीन वा पणीत या य दूरे सन्तिके वा, सच विजाण - 'नेत मम, नमोहमस्मि, न मेसो अत्ता' ति एवमेत 20 ययाभूत सम्मप्पाय पस्राति । एव खो, भिक्सवे, भिवसु दूरे पाती होति । "क्थ च, भिक्सवे, भिमसु अवसणवेधी होति ? इध, मिपरावे, भिक्षु 'इद दुरस' ति यथाभूत पजानाति, 'आय दुक्ससमुदयो' ति यथाभूत पजानाति, 'अय दुक्मनिरोधो' ति यथाभूत पजानाति , 'प्रय .. दुपरा निरोपगामिनी पटिपदा' ति ययाभून पजानाति । एय गो, भिकरवे, भिवसु अपवणवेधी होति । "श्य च, भियपये, मिरमु महतो पापम्म पालेता होति ? घ, भिषपये, भिगा महन्त अपिज्जारा पदालेति । एव गो, १रया--. पात-पागे... पति-मी- - सो०।५-५ पम्मा गगा-मी. पा.,रो।
R206 - १. परिपुग्दा.-रो ।२.पादनसाविती-सी०, रो..भिमरे प्रगुत्तरनिकायो [३ १४ १- भिक्खवे, भिक्खु महतो कायस्स पदालेता होति । इमेहि खो, भिवखवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु बाहुनेय्यो होति ... पे० .. अनुत्तरं पुचक्खेत्तं लोकस्सा" ति। २. परिसासुतं । “तिस्सो इमा, भिवखवे, परिसा । कतमा 5 तिस्सो? उक्काचितविनीता परिसा, पटिपुच्छा विनीता' परिसा, यावता- विनीता' परिसा - इमा खो, भिक्खवे, तिस्सो परिसा" ति । ३. मित्तसुत्तं । "तीहि, भिक्सवे, अङ्गेहि समन्नागतो मित्तो मेवितव्यो । कतमेहि तीहि ? दुद्ददं ददाति, दुक्करं करोति, दुक्खमं समति – इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि अङ्गेहि समन्नागतो मित्तो सेवि- 10 तब्वो" ति । ४. उप्पादासुत्तं । “उप्पादा वा, भिक्खवे, तथागतानं अनु- प्पादा वा तथागतानं, ठिता व सा धातु धम्मद्वितता धम्मनियामता । सब्वे सङ्खारा अनिच्चा । तं तथागतो अभिसम्वुज्झति अभिसमेति । अभिसम्वुज्झित्या अभिसमेत्वा आचिवखति देसेति पजाति पट्टपैति 15 विवरति विभजति उत्तानीकरोति – 'सव्वे सवारा अनिच्चा' ति । उप्पादा वा, भिक्खवे, तथागतानं अनुप्पादा वा तथागतानं ठिता व सा धातु धम्मद्रुितता धम्मनियामंता । सब्बे सङ्खारा दुवखा । तं तथागतो अभिसम्बुज्झति अशिममेति । अभिसम्युज्सित्वा अभिसमेत्वा आदि- वसति देमेति पन्जापेत्ति पट्ठषेति विवरति विभजति उत्तानीकरोति - 20 'सव्ये राहारा दुक्खा' ति । उप्पादा वा, भिक्खवे, तथागतान अनुप्पादा वा तथागतानं ठिता व सा धातु धम्मद्वितता धम्मनियामता । सब्बे धम्मा घनत्ता । तं तथागतो अभिसम्युज्झति अभिसमेति । अभिसम्यु- ज्झित्वा अभिसमेत्वा आचिवखति देरोति पनापति पट्ठपेति विवरति विभजति उत्तानीकरोति - 'सचे धम्मा अनत्ता" ति । ५ फेसकम्बलसुतं । "सेय्यथापि, भिवसचे, यानि मानिचि तन्तावृतानं वत्यानं, वेसकम्बलो तेरा पटिपिट्ठो अवसायति । येस. कम्बलो, भिवपर्व, सीते सीतो, उन्हें उण्हो, दुचण्णो, दुग्गन्धो, दुवस: सम्फस्यो । एवमेव सो, भिक्सवे, यानि कानिचि पुथुममणग्राह्मणवादान' free-४ नेम पारागन - मी० । ५. पुपममणगान -गी, स्पा, D290 25 R287 ३१४८] योघापीवदागो २६७ मक्खलिवादो तेम पटिकिट्ठो अक्खायति । मक्खलि, भिवसचे, मोघ- पुरिसो एववादी एवदिट्ठि- 'नत्यि कम्म, नस्थि किरिय, नस्वि विरिय" ति । ये पि ते, भिक्खवे, अहेसु अतीतमद्धान अगहन्तो सम्मासम्बुद्धा, ते पि भगवन्तो कम्मवादा चैव अहेसु किरियवादा च विरियवादा च । ते पि, भिक्सवे, मक्खलि मोधपुरिसो पटिबाहति - 'नथि कम्म, नत्यि । किरिय, नत्यि विरिय' ति । ये पि ते, भिक्खवे, भविस्सन्ति अनागत- मद्धान अरहन्तो सम्मासम्बुद्धा, ते पि भगवन्तो कम्मवादा चेव भवि- स्सन्ति किरियवादा च विरियवादा च । ते पि, भिवसवे, मक्सलि मोधपुरिसो. पटिवाहति – 'नत्यि कम्म, नत्यि किरिय, नत्यि विरिय' ति । अह पि, भिक्खवे, एतरहिं अरह सम्मासम्बुद्धो कम्मवादो चैव 10 किरियवादो च विरियवादो च । म पि, भिम्बवे, मक्सलि मोघपुरिसो पटिबाहति - 'नत्यि कम्म, नत्यि किरिय, नत्यि विरिय' ति । "सैय्पथापि, भिक्षवे, नदीमुम्बे खिप्प उद्धेय्य* बहून' मच्छान अहिताय दुक्लाय अनयाय व्यसनाय, एवमेव बो, भिवखवे, मवखलि मोघपुरिनो मनुस्नखिप्प मञ्भे लोके उप्पन्नो वहून सत्तान अहिताय 15 दुक्खाय अनयाय व्यमनाया" ति । ६ सम्पदासुत्त । "तिस्सो इमा, भिवत्रवे, सम्पदा । क्तमा सद्धासम्पदा, सीलसम्पदा, पञ्जासम्पदा इमा खो, भिवखवे, तिस्सो सम्पदा" ति । ७ दुद्धिसुत्तं । "तिस्सो इमा, भिवखवे, दुद्धियो। यतमा 20 तिम्सो ? सद्धावुद्धि, सोलवुद्धि, पञ्जावुद्धि इमा भिक्सवे, तिस्सो वुद्धियो" ति । + अस्ससळसुत्तं । “तयो च, भिक्सवे, असापळुछ देसे- स्सामि तयो व पुगिसखळु । त गुणाथ, साधुक मनसि बरोय, भासिस्सामी" ति । “एव, भन्ते" ति खो ते भिक्कू भगवतो पच्चम्मोसु । ३ भगवा एतदवोच- "कतम च, भिक्सवे, तयो अस्ससा एफच्चो अस्मपनुको जवसम्मतो होति, न वण्णमम्पनो, न आरोह- परिणाहसम्मनो। इध पन, भिक्खये, एवच्चो अन्नबद्धो जवनम्पनी दारिय-म.. २ माप - मी ।। इन - मा, 7, रा.। ४ पुरिसराहा - सा, परिहो मम्मानि - रो। "201 तिस्सो? १ इय, भिकपचे, R223 May २६८ इध, भिक्खवे, 10 1292 भडगुत्तरनिकायो [३१४८- च होति वण्णसम्पन्नो च, नारोहपरिणाहसम्पन्नो। इध पन भिक्खवे, एकच्चो अस्सखळुको जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च आरोह- परिणाहसम्पन्नो च । इमे खो, भिक्खवे, तयो अस्सखळुड़ा। "कतमे च, भिक्खवे, तयो पुरिसखङ्का 5 एकच्चो पुरिसखळुडो जवसम्पन्नो होति, न वण्णसम्पन्नो, न प्रारोह- परिणाहसम्पन्नो। इध पन, भिक्खवे, एकच्चो पुरिसखळुको जव- सम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च, न आरोहपरिणाहसम्पन्नो। इध पन, भिक्सवे, एकच्चो पुरिसखळुड्दो जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च प्रारोहपरिणाहसम्पन्नो च । "कय च, भिक्खवे, पुरिसखळुको जवसम्पन्नो होति, न वण्ण- सम्पन्नो न प्रारोहपरिणाहसम्पनो ? इध, भिक्खचे, भिक्खु 'इद दुवख' ति यथाभूत पजानाति पे० 'प्रय दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति ययाभूत पजानाति । इदमस्स जस्मि वदामि । अभिधम्मे खो पन अभिविनये' पञ्ह पुट्ठो ससादेति, नो विस्सज्जेति । इदमस्स न 15 वणस्मि वदामि । न खो पर लाभी होति चीवरपिण्डपातसेनासन- गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारान । इदमस्स न आरोहपरिणाहस्मि वदामि । एव खो, भिक्खवे, पुरिसखळुछो गवसम्पन्नो होति, न वण्णसम्पन्नो, न प्रारोहपरिणाहसम्पन्नो । "कथ च, भिक्सवे, पुरिसखळुङ्को जवसम्पन्नो च होति वण्ण- २० सम्पन्नो च, न आरोहपरिणाहसम्पनो ? इध, भिक्खवे, भिक्खु 'इद दुक्ख' ति यथाभूत पजानाति पे० 'अय दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा' ति यथाभूत पजानाति । इदमस्स जवस्मि वदामि । अभि- धर्म सो पन अभिविनये पन्ह पुट्ठो पिस्सज्जेति, नो ससादेति । इदमस्स वणस्मि वदामि । न पन लाभी होति चीपरपिण्डपातसेना- 2- मनगिलानप्पच्चयमेसज्जपरिवषारान । इदमस्स न प्रारोहपरि- णाहस्मि वदामि । एव खो, भिक्सवे, पुरिमसळुको जवसम्पप्नो च होति वण्णसम्पन्नो च, न प्रारोहपरिणाहसम्पन्नो । "क्य च, भिक्खवे, पुरिमखो जवसम्पन्नो च होति यण मम्पन्नो च मारोहपरिणाहसम्पनो च? इध, भिक्सवे, भिया 'द R280 १ भिदिन - रो..
] दुन्द ति ययान्तं पनानाति-०. और दुनिरोमानिनी पति- पवा' ति पयागढ़ पानादि । इकमन्न दिनि । मन्शिने वो पन अभिविनने पर पुट्टो विमति, नो स्वाति । समस वान दानिलामी चोपन होति कीवरविमाननानिमितान- प्पचपने वनपरिवारान । इकनम्न मारेलरिणामि तानि ।। एवं खो, मिक्लवे, परिसदनो बासन्नन्नो व होति वजन्मनो च आरोहरिपातम्पन्नोन । इभे सो, मिक्लवे, तयो पुरिमसा" ति । ६. अस्नपरस्सनुतं । "त्यो च, निकलने, भत्तारसे' देलें- स्मामि तपो च पुन्सिपरन्ने । त नुगाय, तावुक मनति करोप, नागिन्यानो" ति । “एव, मन्ते" ति खो ते भिर भगवतो पच्च- 10 सोनुं । भगवा एतदवोच- "क्तमें च, भिक्सवे, तयो अत्सपरत्सा ? इध, भिक्सवे, एकच्चो अस्तपरस्नो जवनम्पन्नो होति, न वणसम्पन्नो न मारोह- परिणाहसम्पन्नो। इस पन, निक्लवे, एकच्चो पत्तपरसो जवसम्पासो होति वणनम्पन्नो च, न प्रारोहपरिणाहसम्पन्नो । इध पन, भिक्सवे, एकच्चो अम्मपरस्सो जवसम्पन्नो च होति बप्पसम्पन्नो न मारोह- परिणाहसम्पनो च । इमे खो, भिक्सवे, तयो मत्सपरस्सा । “कतमे च, भिक्सवे, तयो पुरिसपरस्सा ? इध, भिवसवे, एकच्चो पुरिसपरत्तो जवसम्पनो होति, न वष्णसम्पन्नो न मारोह- परिणाहसम्पन्नो । इच पन, भिक्सवे, एकच्चो पुरिसपरत्तो जवसम्पभो । च होति वण्णसम्पन्नो च, न मारोहपरिणाहसम्पन्न । इध पन, भिवरावे, एकच्चो पुरिसपरस्सो जवसम्पन्नो च होति वणतम्पनो च मारोह- परिणाहसम्पन्नो च। "कथ च, भिक्सवे, पुरिसपरस्सो जवसम्पनो होति, न वा- सम्पन्नो, न पारोहपरिणाहसम्पन्नो' इथ, भिपसये, भिक्षु पञ्चार . पोरम्भागियान सयोजनान परिक्सया पोपपातिको होति तरप परि- निवायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोगा। इदमस्त जवस्मि वदामि । अभिधम्मे सो पन अभिविनिये पन्ह पृट्ठो ससादेति, नो विस्सजेति । R.NO पहामदासे -सौ०मा०, रो। २ देधिागामि -ही.।। मिसम्म - रा, स्यारो २७० 5 1291 अडगुत्तरनिश्श्यो इदमस्स न वणस्मि वदामि । न खो पन लाभी होति चीवरपिण्डपात. सेनासनगिलानप्पचयभेसज्जपरिवखारान । इदमस्स न प्रारोहारि- णाहस्मि वदामि । एव खो भिक्खवे, पुरिसपरस्सो जवसम्पनी होति, न वण्णसम्पन्नो, न प्रारोहपरिगाहसम्पन्नो । "कथ च, भिक्खवे, पुरिसपरस्सो जवसम्पन्नो च होति वण्ण- सम्पन्नो च, न आरोहारिणाहसम्पन्नो ? इध, भिक्खवे, भिनखु पञ्चन्न अोरम्भागियान सयोजनान परिक्खया प्रोपपातिको होति तत्थ परि- निब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका । इदमस्स जवस्मि वदामि । अभिधम्मे खो पन अभिविनये पन्ह पुट्ठो विस्सजेति, नो ससादेति । 10 इदमस्स वणस्मि वदामि । न खो पन लाभी होति चीवरपिण्डपात- सेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारान । इदमस्स न प्रारोहपरिणा- हस्मि वदामि । एव खो, भिवखवे, पुरिरापरस्सो जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च, न आरोहपरिणाहसम्पन्न । "कथ च, भिवसवे, पुरिसपरस्सो जवसम्पन्नो च होति वण्ण- 15 सम्पन्नो च प्रारोहपरिणाहसम्पन्नो च? इध, भिक्खवे, भिक्खु पञ्चन्न अोरम्भागियान सयोजनान परिपया प्रोपपातिको होति तत्य परि- निव्यायी अनावत्तियम्मो तस्मा लोका । इदमस्स जवस्मि पदामि । अभिधम्म सो पन अभिविनये पम्ह पुटो विस्सज्जेति, नो ससादेति । इदमस्स वणस्मि वदामि । लाभी खो पन होति चीवर पिण्डपात- 20 सेनासतगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवसारान । इदगास प्रारोहपरिणाहस्मि वदामि । एय सो, भिक्सवे, पुरिसपरस्सो जवसम्पन्नो च होति यण्ण- राम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नो च । इमे खो, भिवसवे, तयो पुरिस- परस्ता" ति । 21 देगेगामि तयो च भद्रे पुरिसाजानीये । त सुणाथ, साधुग मनन १० प्रस्थानानोयतुतं । "तयो च, भिकपर्व, भद्रे' अस्साजानीये परोय, भासिस्सामी" ति । "एव, भन्ते" ति सो ते भिपज्यू भगवती पच्चस्सोमु । भगवा एतस्योग "क्तमे च, निकाय, तयो भद्रा अनाजानीया ? इध, भियपये, एएच्चो भद्रो मम्गाजानीयो पं. जवसम्पनो च होति यणसम्पनी 1 मीरा देगतम-गी। - २७१ ३ १४.१२] पोधाजीश्वग्मो चारोहपरिणाहसम्पन्नो च । इमे खो, भिक्सवे, तयो भद्रा अस्सा- जानीया । 3 8295 15 "कतमे च भिक्खवे, तयो भद्रा पुरिसाजानीया ? भिक्खवे, एकच्चो भद्रो पुरिसाजानीयो .. पे० . जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नौ च । "कथं च, भिक्खवे, भद्रो पुरिसाजानीयो .. पे०... जवसम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च आरोहपरिणाहसम्पन्नो च? इध, भिवसवे, भिक्खु पासवानं खया अनासवं चेतोविमुत्ति पनाविमुक्ति दिद्वेव धम्मे सयं अभिना सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहरति । इदमस्त जवस्मि वदामि । अभिधम्मे खो पन अभिविनये पन्हं पुट्ठो विस्सजेति, नो 10 संसादेति । इदमस्स वणस्मि वदामि । लाभी खो पन होति चीवर- पिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिवखारानं । इदमस्स प्रारोह- परिणामि वदामि । एवं खो, भिक्खवे, भद्रो पुरिसाजानीयो जव- सम्पन्नो च होति वण्णसम्पन्नो च ग्रारोहपरिणामम्पन्नो च । इमे सो, भिक्खवे, तयो भद्रा पुरिसाजानीया" ति । ११. पठममोरनिवापसुत्तं । एक समयं भगवा राजगहे बिह- रति मोरनिवा परियाजकाराम । तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि - "भिक्सवो" ति । "भदन्ते" ति ते भिवत भगवतो पच्चरसोतुं । भगया एतदवोच- "तीहि, भिक्सवे, घम्मेहि समन्नागतो भिवपु प्रच्चन्तनिट्ठो : होति अच्चन्तयोगरोनी अच्चन्तब्रह्मचारी अञ्चन्तपनियोमानो सेट्टो देवमनुस्मानं । क्तमेहि तीहि ? अमेवयन' नीलपपापन, अर्मपरीन समाधिमन्वन, अमेक्पेन पन्नापगन्धेन । इहि मो, मिक्पये, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिषगु प्रचन्ननिट्ठो होति प्रचन्त- योगसेमी प्रच्चन्तब्रह्मचारी मच्चन्नपरियोमानोगेट्ठो देवमनुग्नानं" ति। १२. दुतियमोरनिवापसुतं । "तीहि, निश्पये, पम्महि गमना- गतो भिक्षु प्रच्चन्तनिट्ठो होति प्रचन्नयोगामी प्रचन्तग्रहाचारी प्रच्चन्तपरियोगानो मेट्ठो देवमनुम्गानं । गनमेरि तीहि ? रि- पाटिहारिपेन, पादननापाटिनारियन, अनुगामनीपाटिहाग्पिन - महि 1 प्रमी-रो। । - ૨૭૨ प्रत्युत्तरनिकापो [३१४१२- खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्स् अच्चन्तनिट्ठो होति अच्चन्तयोगक्लेमी अच्चन्तब्रह्मचारी अच्चन्तपरियोसानो सट्टो देव- मनुस्सान" ति। १३ ततियमोरनिवापसुत्तं । “तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्ना- 5 गतो भिक्खु अच्चन्तनिट्ठो होति अच्चन्तयोगवखेमी अच्चन्तब्रह्मचारी अच्चन्तपरियोसानो सेट्ठो देवमनुस्सान । कतमेहि तीहि ? सम्मा- दिट्ठिया, सम्माजाणेन, सम्माविमुत्तिया - इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि घम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अच्चन्तनिट्ठो होति अच्चन्तयोगवखेमी अच्चन्तब्रह्मचारी अच्चन्तपरियोसानो सेट्ठो देवमनुस्सान" ति । योधाजीववागो चुइसमो तस्सुद्दानं योपो परिसमित्तं च, उप्पादा केसकम्बलो । सम्पदा वुद्धि तयो, अस्सा तयो मोरनिवापिनो ति ।। 8296 10 १५. मङ्गलवग्गो १. अकुसलसुत्तं । "तीहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो यथा- भत निक्सित्तो एवं निरये । फतमेहि तीहि ? अफुसलेन कायकम्मेन- अकुसलेन वचीकम्मेन, अकुसलेन मनोकम्मेन - इमेहि सो, भिक्खये, 15 तीहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभत निविसत्तो एवं निरये । "तीहि, भिषयवे, धमेहि समन्त्रागतो यथाभतं निरिसत्तो एवं सगे । कनहि तोहि ? पुसलेन कायकम्मेन, कुमलेन धीगम्मेन, कुसलेन म्मेन - इमेहिने भिक्सवे, तीहि । ययाभत निक्यितो एव सन মন্নান B 297, R293 5 10 मनावग्गो वचीकम्मेन, अनवज्जेन मनोकम्मेन - इमेहि खो, भिक्सवे पे० एव सगे" ति । ३ विसमसुत्तं । “तीहि, भिक्खवे पे० विसमेन कायकम्मेन, विसमेन वचीकम्मेन, विसमेन मनोकम्मेन - इमेहि खो पे० एव निरये। "तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि पे० समेन कायकम्मेन, समैन वचीकम्मेन, समैन मनोकम्मेन - इमेहि खो पे० एव सग्गे" ति । ४ असुचिसुत्तं । “तीहि, भिक्खवे पे० असुचिना काय- कम्मेन, असुचिना वचीकम्मेन, असुचिना मनोकम्मेन – इमेहि खो पे० एव निरये। "तीहि, भिक्खये पे० सुचिना कायकम्मेन, मुचिना वची. कम्मेन, सुचिना मनोकम्मेन - इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभत निविखत्तो एव सगे" ति । ५ पठमलतसुत्तं । "तीहि, भिक्सवें, धम्मेहि समनागतो वालो अव्यत्तो असप्पुरिसो खत उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति 15 सानुवज्जो च विघ्न, बहु च अपुञ पसवति । कतहि तीहि ? अकुसलेन कायकम्मेन, अकुसलेन वचीकम्मेन, अकुसलेन मनोरमेन इमेहि खो, भिक्सवे, तीहि धम्मेहि समनागतो वालो अन्यत्तो प्रसप्पुरिसो खत उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विनून, बहु च अपुझ पसवति । "तीहि, भिक्सवे, घम्मेहि समनागतो पण्डितो विपत्तो' सप्पु- रिसो अक्सत अनुपहत प्रतान परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विजन, बहु च पुज्ज पसवति । क्तमेहि तीहि ? कुसलेन कायकम्मेन, कुसलेन वचीकम्मेन, कुसलेन मनोकम्मेन पे० बहु च पुज्ज परावती" ति। ६ दुतियखतसुत्त । तीहि, भिक्सवे पे० सावज्जेन याय- कम्मैन, सावज्जेन वचौकम्मेन, सावज्जन मनोक्म्मेन • प० । तीहि, भिक्पवे पे० अनवजन पायकम्मेन, अनवग्जेन वचीकम्मेन, अनबज्जेन मनोरम्मन प० । - 20 25 १ पत्ता -रा.।
२७२ प्रडगुत्तरनिकायो खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्ख अच्चन्तनिट्ठो होति अच्चन्तयोगक्खमी अच्चन्तब्रह्मचारी अच्चन्तपरियोसानो सेट्ठो देव- मनुस्सान" ति । १३. सतियमोरनिवापसुतं । “तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्ना- 5 गतो भिक्खु अच्चन्तनिट्ठो होति अच्चन्तयोगक्खेमी अच्चन्तब्रह्मचारी अच्चन्तपरियोसानो सेट्ठो देवमनुस्सानं । कतमेहि तीहि ? सम्मा- दिट्ठिया, सम्माजाणेन, सम्माविमुत्तिया इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो भिक्खु अच्चन्तनिट्ठो होति अच्चन्तयोगक्षेमी अच्चन्तब्रह्मचारी अच्चन्तपरियोसानो सेट्ठो देवमनुस्सान" ति । योपाजीयवग्गो चुद्दसमो। तस्सुद्दानं योधो परिसमित्तं च, उप्पादा केसकम्बलो । सम्पदा वुद्धि तयो, अस्सा तयो मोरनिवापिनो ति ॥ - B296 10 १५. मङ्गलवग्गो १. अकुसलसुतं । “तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथा- भतं निक्खित्तो एवं निरये । कतमेहि तीहि ? अकुसलेन कायकम्मेन, अकुसलेन वीकम्मेन, अकुसलेन मनोकम्मेन - इमेहि खो, भिक्खये, 15 तीहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये । "तीहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निविखत्तो एवं सग्गे । कतमेहि तीहि ? कुसलेन कायकम्मेन, कुसलेन पचीकम्मेन, कुरालेन मनोकम्मेन - इमेहि सो, भिवखवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्खित्तो एवं सगे" ति । २. सायज्जसुत्तं । "तीहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो यया- भतं निक्खित्तो एव निरये । कतमेहि तीहि ? सावज्जेन कायकामेन, सापज्जेन वचीकम्मेन, सावज्जेन मनोकम्मेन तीहि धम्मेहि समप्नागतो यथाभतं निविपत्तो एवं निरये । “तोहि, भिक्सवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभतं निक्सित्तो 2 एवं सणे । कतहि तीहि ? अनयज्जेन फायकम्मेन, अनवजेन 20 - इमेहि सो, भिक्खवे, २७३ B297 R293 5 10 मङ्गलषणो वचीकम्मेन, अनवज्जेन मनोकम्मेन - इमेहि खो, भिक्सवे पे० एव सग्गे" ति । ३ विसमसुत्त । "तीहि, भिक्खवे पे० विसमेन कायकम्मेन, विसमेन वचीकम्मेन, विसमैन मनोकम्मेन - इमेहि सो पे० एव निरये। "तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि पे० समैन कायकम्मेन, समेन वचीकम्मेन, समेन मनोकम्मेन - इमेहि खो पे० एव सग्गे" ति । ४ असुचिसुत्त । “तीहि, भिक्खवे पे० असुचिना काय- कम्मेन, असुचिना वचीकम्मेन, असुचिना मनोकम्मेन - इमेहि खो पे० एव निरये। 'तीहि, भिक्खवे पे० सुचिना कायकम्मेन, सुचिना वची- कम्मेन, सुचिना मनोकम्मेन ~ इमेहि खो, भिक्सवे, तीहि धम्मे हि समन्नागतो यथाभत निक्खित्तो एव सग्गे" ति । ५ पठमसतसुत । "तीहि, मिक्खये, धम्मेहि समनागतो वालो अव्यतो असप्पुरिसो खत उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति 15 सानुवज्जो च विझून, बहु च अपुन पसवति । कतमेहि तीहि ? असलेन कायकम्मेन, अकुसलेन वचीकम्मेन, अकुसलेन मनोकम्मेग इमेहि खो, भिक्खये, तीहि धम्मेहि समनागतो यालो अव्यत्तो असप्पुरिसो खत उपहत अत्तान परिहरति, सावज्जो च होति सानुवज्जो च विझून, बहु च अपु पसवति । "तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समनागतो पण्डितो विपत्तो' सप्यु- रिसो अक्खत अनुपह्त अत्तान परिहरति, अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विजून, बहु च पुज्ज पसवति । कतमेहि तीहि ? कुसलेन कायकम्मेन, कुसलेन वचीकम्मेन, कुसलेन मनोकम्मेन ० वह च पुञ्ब पसवती" ति। ६ दुतियवतसुत्त । तोहि, भिक्षवे पे० सावज्जेन याय- कम्मेन, सावज्जेन वचीकम्मेन, सावज्जैन मनोरम्मन · पे० तीहि, भिक्सवे पे० अनवग्जेन कायफम्मेन, अनवजन वचीकम्मेन, अनवज्जन मनोकम्मेन पं० । 20 25 120 १ ध्यता-० २७४ 1291 5 इमा खो, भिक्खवे, तिस्सो अडगुत्तरनिकायो [३१५५- ७ ततियखतसुत्तं । तीहि, भिक्खवे पे० विसमेन काय- कम्मेन, विसमेन वचीकम्मेन, विसमेन मनोकम्मेन प० । तीहि, भिक्खये पे० समेन कायकम्मेन, समेन वचीकम्मेन, समेन मनोकरमेन प० । ८ चतुत्थखतसुत्तं । "तीहि, भिक्खवे पे० असुचिना काय- कम्मेन, असुचिना वचीकम्मेन, असुचिना मनोकम्मेन पे । "तीहि, भिक्सवे पे० सुचिना कायकम्मेन, सुचिना वची- कम्मेन, सुचिना मनोकम्मेन - इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो पण्डितो वियत्तो सप्पुरिसो अक्खत अनुपहत अत्तान परिहरति, 10 अनवज्जो च होति अननुवज्जो च विघ्न, बहु च पुझा पसवती" ति । ६ वन्दनासुतं । "तिस्सो इमा, भिक्सवे, वन्दना । क्तमा तिस्सो? कायेन, वाचाय, मनसा वन्दना" ति। १० पुब्बण्हसुत्तं । "ये, भिक्खवे, सत्ता पुटबण्हसमय कायेन 15 सुचरित चरन्ति, वाचाय सुचरित चरन्ति, मनसा सुचरित चरन्ति, रुपुष्यण्हो, भिक्खवे, तेस सत्तान । "ये, भिवखवे, सत्ता मज्झन्हिक्समय' कायेन सुचरित चरन्ति, वाचाय सुचरित चरन्ति, मनसा सुचरित चरन्ति, सुमज्झन्हियो, भिक्खवे, तेस सत्तान । "ये, भिक्सवे, सत्ता सायन्हसमय' यायेन सुचरित चरन्ति, वाचाय सुचरित चरन्ति, मनसा सुचरित चरन्ति, सुसायन्हो', भिक्सवे, तेस सत्तान ति। "सुनवसत्त सुमङ्गल, मुप्पभात सुहुट्टित । सुसणो सुमुहुत्तो च, मुयिट्ठ ब्रह्मचारिसु ।। "पदसिण पायकम्म, वाचापम्म पक्सिण । पदविपण मनोमम्म, पीधि' ते पदविसणे। पदक्षिणानि त्वान, लभन्तत्ये पदक्षिणे ।। १ मशिगमप - मी), मानिरममय - १०।२ मा हगमन -गी, स. मुमाप-बी०, रा. ४ मा - ग्या। - पापा पग-गो पाया कि - D290 20 23 1 गुपति - मौ०, रा.
प्रचेलस्वप्पो २७५ "ते अत्यलद्धा सुसिता, विरम्हा बुद्धसासने । अरोगा सुखिता होय, सह सर्वेहि जातिभी" ति ।। मङ्गलवम्गो पनरसमो। तस्सुहान . असलं च मावज्ज, विसमासुचिना सह । चतुरो' खता' वन्दना, पुब्बण्हेन' च ते दसा ति ।। ततियो पण्णासको समत्तो । R.299 १६. अचेलकवग्गो १-७ "तिस्सो इमा, भिक्सवे, पटिपदा । कतमा तिस्सो ? __n. 500, पागाव्हा पटिपदा, निझामा पटिपदा, मज्झिमा पटिपदा । क्तमा च, भिक्खवे, आगान्हा पटिपदा ? इध, भिक्सवे, एकच्चो एषवादी होति एवंदिट्ठि - 'नत्यि कामेसु दोसो' ति । सो कामेसु पातव्यत प्रापज्जति । अयं वुच्चति, भिक्सवे, आगव्हा पटिपदा । "कतमा च, भिक्सवे, निझामा पटिपदा ? इध, भिक्सवे, 10 एकच्चो अचेलको होति मुत्ताचारी, हत्यापलेसनो', न एहिभदन्तिको, न तिट्ठभदन्तिको, नाभिहट न उहिस्सकत न निमन्तन सादियति । मो न कुम्भिमुसा पटिग्गाहाति, न कळोपिमुखा' पटिंग्गाहाति न पळव- मन्तर न दण्डमन्नर न मुमलमन्तर न द्विग्न भुजमानान न गम्भिनिया न पायमानाय न पुरिमन्तग्गताय न सद्वित्तीगु न यत्य मा उपट्टिनी होति ।। न यत्य मसिका सण्डसण्डचारिनी न मच्छ न मंस न मुर न मेरयं, न थुसोदकं पिवति । गो एमागारिको वा होति एकालोपियो, द्वागाग्यिो वा होति द्वालोपिको सत्तापारिको वा होति सत्तालोपितो, एरिम्मा पि दतिया याति, द्वीहि पि दत्तीहि याति..सत्तहि पि दत्तोहि याति; एकाहिकं पि प्राहार माहारेति, द्वादिकं पिपाहार आहारति ...मत्ताहिक पि पाहाराहारेति - इति एवम् प्रहमामिम पि पग्यिापमतमोज- नानुयोगमनुयुत्तो विहरति । मो सायमरी पिहोति, मामाक्भपगो १-१ पशुगताप-दा.1 २-२ अनदेन -श.। गनी- स्रो ।। रातोषिभूषा - गी० परिमा- साः। रमन- मो.। १. दिन-रो.10 गुमागिर-गे।
२५६ R295 1301 " वापमति विरियं प्रारति चित्तं परगण्हाति पदहति; उप्पग्नानं पापमान अयुत्तरनिकायो पि होति, नीवारभक्खो पि होति, ददुलभवखो पि होति, हटभक्खो पि होति, कण्हभक्खो पि होति, आचामभक्खो पि होति, पिनाकभक्खो पि होति, तिणभक्खो पि होति, गोमयभक्खो पि होति, वनमूलफलाहारो यापेति पवत्तफलभोजी। सो साणानि पि धारेति, मसाणानि पि 5 धारेति, छवदुस्सानि पि धारेति, पंसुकूलानि पि धारेति, तिरीटानि पि धारेति, अजिनं' पि धारेति, अजिनक्खिपं पि धारेति, कुसचीरं पि धारेति, वाकचीरं पि धारेति, फलकत्रीरं पि धारेति, केसकम्बलं पि धारेति, वाळकम्बलं' पि धारेति, उलूकपक्खिकं पि धारेति, केसमस्सुलोचको पि होति' केसमस्सुलोचनानुयोगमनुयुत्तो, उभट्टको पि होति आसन- 10 पटिक्सित्तो, उक्कुटिको पि होति उपकुटिकप्पधानमनुयुत्तो, कण्टका- पस्सयिको पि होति कण्टकापस्सये सेय्यं कप्पेति, सायततियक पि उदकोरोहनानुयोगमनुयुत्तो विहरति - इति एवरूपं अनेकविहितं कायस्स आतापनपरितापनानुयोगमनुयुत्तो विहरति । अयं वुच्चति, भिवखवे, निज्झामा पटिपदा। "कतमा च, भिक्खवे, मज्झिमा पटिपदा ? इध, भिक्खवे, भिक्खु कार्य कायानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं; वेदनासु ... पे०... चित्ते ... पं०... घम्मेसु धम्मानुपस्सी विहरति प्रातापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्स । अयं वुच्चति, भिक्खवे, मज्झिमा पटिपदा । इमा 20 खो, भिक्सवे, तिस्सो पटिपदा ति । "तिस्सो इमा, भिक्खवे, पटिपदा । कतमा तिस्सो? आगान्हा पटिपदा, निझामा पटिपदा, मज्झिमा पटिपदा । कतमा च, भिवखवे, आगान्हा पटिपदा .... पे०... अयं वुच्चति, भिक्खवे, आगाम्हा पटिपदा । "कतमा च, भिक्सवे, निझामा पटिपदा ...पे०... अयं वुच्चति, 23 भिवखवे, निज्झामा पटिपदा । "कतमा च, भिक्खवे, मज्झिमा पटिपदा ? इध, भिक्सवे, भिपतु अनुप्पन्नानं पापकानं अकुससानं धम्मानं अनुप्पादाय छन्दं जनेति प्रफुसलानं धम्मानं पहानाय छन्दं जनेति वायमति पिरियं प्रारभति चित्तं १. परिनाल - सी., रो० । २. वासकम्ग - सी., रो० ॥ १-३. वेगमम्गुभोवतो- 15 रो.1४. सार्प विपर-रो।
129 ३१.१] शम्मपवग्याल पग्गण्हाति पदहति, अनुप्पनान कुमलान धम्मान उप्पादाय छन्द जनैति वायमति विरिय प्रारभति चित्त पग्गाहाति पदहति, उप्पनान कुसलान धम्मान ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारि- पूरिया छन्द जनेति वायमति विरिय प्रारमति चित्त पग्गाहाति पदहति । "छन्दसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागत इद्धिपाद भावेति विरिय- 5 समाधि पे० चित्तसमाधि पे० वीमसासमाधिपधानसहार- समन्नागत इद्धिपाद भावेति प० । "सद्धिन्द्रिय भावेति विरियिन्द्रिय भावेति सतिन्द्रिय भावेति समाधिन्द्रिय भावेति पशिन्द्रिय भावेति । "सद्धावल भावेति विरियवल भावेति रातिवल भावेति समाधिवल भावेति पञ्जावल भावेति "सत्तिसम्बोज्झङ्ग भावेति धम्मविषयसम्बोझन भावेति पिरियसम्योज्झङ्ग भावेति पीतिसम्बोसङ्ग भावेति पस्सद्धि- सम्बोझङ्ग भावेति समाधिसम्बोज्झन भावेति उपेक्सा सम्बोशन भावेति "सम्मादिट्टि भावेति सम्मासप्प भावेति सम्मावाच भादेति सम्माकम्मन्त भावेति सम्मामाजीय भावति मम्मा- वायाम भावेति सम्मासति भावेति सम्मासमाधि भावेति प्रय युच्चति, भिक्सवे, मज्झिमा पटिपदा । इमा सो, भिवसवे, तिस्सो पटिपदा" ति । असत्यम्गो सोरसमो। 10 37 15 - 20 तस्मुद्दान सतिपट्टान सम्मप्पधान, इद्धिपादिन्द्रियेन च । वल योजङ्गो मग्गो च, पटिपदाय योजये ति ॥ ०- १७. कम्मपथपेय्याल १-२० "तीहि, मित्रवे, धम्मेहि गममा नो यमामा निपिपत्तो एव निरये । गतमहि तीहि पता ग पानिपri होति, पर चपागातिपाते रामादपति, पागतिपोच समनु- नोह।
२५८ - 0303 R290 अडगुत्तरनिकायो इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि धम्मेहि समन्नागतो यथाभत नियिखत्तो एव निरये । "तीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्नागतो यथाभत निविखत्तो एव सगे। कतमेहि तीहि ? अत्तना च पाणातिपाता पटिविरतो होति, पर 5 च पाणातिपाता वेरमणिया समादपेति, पाणातिपाता वेरमणिया च समनुचो होति एव सगे । "अत्तना च अदिन्नादायी होति, पर च अदिनादाने समादपेति, अदिनादाने च समनुज्ञो होति एव निरये । "अत्तना च अदिन्नादाना पटिविरतो होति, पर च अदिन्नादाना 10 वेरमणिया समादपति, अदिनादाना वेरमणिया च समनुओ होति एव समो। "प्रत्तना च कामेसुमिच्छाचारी होति, पर च कामेसुमिच्छा- चारे समादपेति, कामेसुमिच्छाचारे च समनुचो होति एव निरये । "अत्तना च मेसुमिच्छाचारा पटिविरतो होति, पर च कामेसु- 15 मिच्छाचारा वेरमणिया समादपति, कामेसुमिच्छाचारा बेरमणिया च समनुनो होति एव सग्गे । "अत्तना च मुसावादी होति, पर च मुसाचादे समादति, मुसावादे च समनुलो होति एव निरये । "अतना च मुसावादा पटिविरतो होति, पर च मुसावादा १० वरमणिया रामादपेति, मुसावादा वेरमणिया च रामनुज्ञो होति एव सगे। "अत्तना च पिसुणवाचो' होति, पर च पिसुणाय वाचाय समादपेति, पिसुणाय वाचाय च समनुओ होति "प्रतना च पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, पर च पिगु- गाय याचाय वेरमणिया समादपेति, पिसुणाय वाचाय वेरमणिया च समालो होति एव मार्ग। "अत्तना न फरसयाचो होति, पर च पग्गाय या राय ममादपेति, परमाय याचाप च गमनुभो होति ! रिपो-गी..।२ परमापापो-मी., रो। एम नित्ये। एव निग्ये ।
२०४ 5 IO ३११] रागपेप्याल "अत्तना च फरमाय वाचाय पटिविरतो होति, परं च फरसाय वाचाव वेरमणिया ममादपति, फरमाय वाचाय वेर- मणिया च समनुलो होति .. एवं सगे। "अत्तना च सम्फप्पलापी होति, परं च सम्फप्पलापे समाद- . पेति, सम्पप्पलापे च समनुथ्नो होति . . एवं निरये । "अत्तना च सम्पप्पलापा पटिविरतो होति, पर च सम्पप- लापा वेरमणिया समादपेति, सम्पप्पलापा वेरमणिया च समनुन्नो होति ... एवं सग्गे। "अत्तना च अभिज्झाल होति, पर च अभिज्ज्ञाय ममादति, अभिज्झाय च समनुब्लो होति .. एव निरये । "अतना च अनभिज्झाल होति, पर च अनभिज्ज्ञाय ममाद- पेति, अनभिज्झाय च समनुजो होति . एव सग्गे । "अत्तना च व्यापन्नचित्तो' होति, पर अ व्यापादे समादपेति, व्यापादे च समनुयो होति ... एव निरये । "अत्तना च अत्र्यापनचित्तो होति, पर च अव्यापादे समादपति, ।। अन्यापादे च समनुन्नो होति .. एव राग्गे । "प्रत्सना व मिच्छादिट्ठिको होति, पर च मिन्दादिट्टिया ममादति, मिच्छादिट्टिया च समनुलो होति एव निग्ये । "अत्तना च सम्मादिट्टिको होति, पर च नम्मादिट्टिया समाद- पति, मम्मादिट्टिया च नमनुब्लो होति । इमेहि यो, भिवरवं, तोहि 20 धम्मेहि समन्नागतो ययानत निक्वित्तो एव मगे" ति । रम्मपथपेयार निहित । तम्मुद्दानं पाग अदिग्नमिच्छा च, मुमावादी च पिमुणा । फरमा सम्पप्पलापो च, अभिग्दा व्यापाददिट्टि च । कम्मपनु पेयालं, निक्षेन नियोजये ति ।। 2395 R290 १८, रागपेयाले १-१७ "गगम्म, मित्यये, अभिज्ञापनों घम्ना नावेतन्या। 25 क्लने तयो ? मुलतो नमाधि, प्रनिमित्तो नमावि, मननिहितों ममाथि - रागम्न, नित्यदे, निन्याय दम नयो यम्मा मानना । १ पापिनी-मोरी।
B305 5 10 थम्भस्स २० प्रगुतरनिकायो [३१८१- "रागस्स, भिक्खवे, अभिज्ञाय तयो धम्मा भावेतब्बा । कतम तयो ? सवितक्कसविचारो समाधि, अवितक्कविचारमत्तो समाधि, अवितवकाविचारो समाधि – रामस्स, भिवखवे, अभिनाय इमे तयो धम्मा भावेतब्बा । "रागस्स, भिक्खवे, परिझाय पे० परिक्खयाय पहानाय खयाय व्याय विरागाय तिरोधाय चागाय पटिनिस्सग्गाय इमे तयो धम्मा भावेतब्बा । "दोसस्स मोहस्स कोधस्स उपनाहस्स मवखरस पलासस्स' इस्साय मच्छरियस्स मायाय साठेय्यस्स सारम्भस्स मानस्स अतिमानस्स मदरस पमा- दस्स अभिआय परि परिक्खयाय पहानाय खयाय वयाय विरागाय निरोधाय चागाय पटिनिस्सग्गाय इमे तयो धम्मा भावेतब्बा" ति । इदमवोच भगवा । अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासित 15 अभिनन्दु ति । रागपेन्याल निहित । तस्सुद्दीन राग दोस च मोह च, कोधूपनाहपञ्चम । मक्खपलासइस्सा च, मच्छरिमायासाठय्या ।। थम्भसारम्भमान च, अतिमानमदस्स च । पमादा सत्तरस वुत्ता, रागपेय्यालनिस्सिता ।। एते अोपम्मयुत्तेन, आपादन अभिज्ञाय । परिचाय परिक्खया, पहानक्खयब्बयेन । विरागनिरोधचाग, पटिनिस्सग्गे इमे दस । सुजतो अनिमित्तो च, अप्पणिहितो च तयो । समाधिमूलका पेय्यालेसु पि ववत्थिता चा ति ।। तिकनिपातो निद्वितो। 20 पनामम्मरो।
बिसेसपदान अनुक्कमणिका अन्नुचौगों, कुसलान पम्मान अनिट्टगामी २१७ | मनदवासा, भट्टानमेव अकालवादी, पुगलो १८७, अनाथपिस्टिबन्न पाराम, देवने ३.६०, १३, १६ अस मूलानि, ताधि १८६ अनायपिन्डिको, पहाठि २६,६०,०४२२४३ यमलमूल, दोमो १८६ अनापत्ति प्रारत्ति -मोहो १८६ ' मनिन्नाच्या -सोमो १८६ अनिमित्ता, समाधि मरसता धम्मा, सतारम्ममा मनुकमा, -मनिशाना ७६ मनुगहा, ८५ -सनिमित्ता ७६ नुप्पादनम्नो -सप्पच्चया ७६ अनुपागा, अन्तान धम्नान -सपा ७६ मनान धम्नान सवियाणा ७६ अनुरुद्धा, प्रायस्मा २३, २६१,२६३ -सवेदना ७६ मनुमाउनीमारिहारिय १५७, १८,२०१ -ससन्ना अनात्तप्य ७६ -सहेतुका पन्तुरापरिनिबारी २१६,२१७ महान १२७ मन्तरापारा, विन १४ मन्दापिकानि रणीयानि, तीणि २२२ मन्धा, पुपला अन्यत्तनयोजनो, पुगला भारनापानान ६१ २११ भासिन्डन्नो प्रनिहिता, समाधि अङ्गिको मनो, भरियो २०१ मप्यमादा २४७ पट्टानमेत, प्रवासी २७-३० प्रथमेग्या, पुस्पता महिवमन्ना अणावाचता मतपनीया पम्मा, ४%मपिच्छता १२, १६, २८ मत्तापिपनेच १३६ प्रन्यापावितका २५६१५७ प्रदोनो, निदान वम्मान समुदयाय २४ प्रनया, लिच्छवि भवम्मवादी, पुगलो १८० पभिन्पा, ऋदिय मधिचित्तसिक्ता २१३, २१४,२१६-२१९ मभिमू, रिबिन्न मारा अधिचित्तसक्दासमादान २१२, २२२ अनूवादी. पुला मषिपञ्जारिक्सा २१३.२१४,२१६-२१६ मनादानुत्तिरानि माति, दीति मधिरम्नासिक्नाममादान २१२, २२२ ममाहो, निदान सम्मान समाचार प्राषिनीलसिम्या २१३,२१४,२१६-२१मचानिमोमगारो,१६,१४,१६,., Et मधिसोलसिसासमादान २१०, २२२ पनत्तमम्मा ४१ अरिस्पन्नानि, मारि म.१-३६ ૨૮ ४ [ २ ] १२, १६ | आपत्तियो, दे मरियसञ्च, दुवखनिरोधमामिनी पटिपदा १६४ | पाकिञ्चमायतन - दुक्खनिरोध १६४, आगाल्हा, पटिपदा २७५, २७६ -दुक्खसमुदय १६४ श्राजीवविपत्ति २५१, २१२ -दुक्स १६४ | माजीयसम्पदा मरियपोसयों १६०, १६१ प्रातिर्थय्यानि, परियो, अट्टङ्गिको मग्गो २०१ यादीनवपरियेरान २४० अरुकूपचितो, पुग्गलो ११३, ११४ | प्रादेसनापाटिहारिय १५७,२७१ प्रलोमो, निदान कम्मान समुदयाय २४४ | आधिपतय्यानि, तीणि अवकुज्जपो, पुग्गलो ११६,१२० अानन्दो, मायस्मा २५,५५,१२२,१५६, १९९-२०१ प्रवन्तीन १९७ आनापानस्सति अविरसेपो अापत्ति, अदुल्ला प्रविनयवादी, पुग्गलो १ १८७ -यनवसेसा मविहिंसापितषको २५६,२५७ -गहवा पवूपसमी, चेतसो ५ आपत्ति, दुल्ला पसख्तस्स प्रसद्धतलक्खणानि, तीणि १४० लहवा भसद्वारपरिनिवापी ८१ २१६,२१७ -सावसेसा भसनिया फसन्तिया न रान्तान्ति, ७२ मापत्तिकुसलवा मसन्तुहिता मसप्पुरिसभूमि ५६ यापत्तियुद्धानकुसलता प्रतापजन्य २१ १३, १६ पापति अनापत्ति मगुनिमित्त भाषायिका, वयो २४७ ममुनसम्ना मापोवसिण प्रस्कान १९७ पापोधातु २६७ पामगन्धो मात्मपरस्सा, लयो २६६ मामिसचामो पस्साजानीया ७२ मामिसदान EX परसादरियरान २४० पामिसपटिरान्यारो मामिसपरिचागो -यतिमा १७८ प्रामिसपरिवेष्टि भामियपरियेसना -पठमा १७८ प्रामिसपूजा पहिरि मामिसभागो पहे प्रगम्पया मामिसयायो E मामिमटि t ३८ पामिमदेवुन पारागागित ४. पामिनहा पातमा १६२/ प्रामिममन्यारा भागनिसान मामिगविषया पस्सनमा २६१ EY परसासो, पतु पा EL -इतिया १६. प्रामिमरतन CX ' [ ३ ] ग्रामिससम्भोगो ८४ | इद्धिपाद, छन्दसमाधिपधानमद्धारममनागत ३६, ग्रामिसस विभागो २७७ आमिसातिय - विरियसमाधिपधानसद्वारसभनागन ३६, प्रामियानुकम्पा पामिसानुग्गही -वीममासमाधिपधानसद्वारसमसागत ३६, ग्रामिसिद्धि ८६ २७० प्रामिसेसता ८५ | इदियो, ८६ प्रायस्मा, अनुरुद्धो २६१-२६३ इन्द्रियेसु गुतद्वारो, मिस्तु -मानन्दो २५.५५,१२२,१५६, इसिपतने, मिगदाये १०२,२६० १६१-२०१, २०४] इस्सरनिम्मानहेतु -चदायी २११ उ -नन्दको -महारच्चानो ६२, ६४/ वापिदिनीता, परिसा २६६ - महाबोट्टिको १०८-११० उम्गडो, गहपति -समिद्धी उग्गो, गहुपति २६ • सारिपुत्तो ६०-६२, १०८-११०, उच्चाययनमहासयन, पविनम्पदेपी -परिय १२३, २६२ भारगिपत्त -मस्सत्थर ३८ प्रारम्मपातु -धासन्दि ५ पायमदण्डो, ब्राह्मणो -उद्दनोमी मारोग्यमदो - उमतोलोहितापमान १३५ पासवनिरोपगामिनी, पटिपदा -एक्न्तलोनी १६ ११८ पासवनिरोपो -पदनिमिगपवरपच्चत्परण १८ पासवसमुदयो १५२ १९८ पासवा १५२ १६८ आसवान सयजाण --गोनशे -पिता माससो, पुग्गलो १६,१०० माहारे परिवलसम्ना -जूलिया १६५ - पट्टिारा १५२ -बांगेम 20 मासा, ४१ ३ ११८ ११८ -पषिरा इरिषगन्यो -पटिस इदियफोदुन्यो ३ हरिपरसो ३ इरियम ३ -लापर इस्पिसहो ३ दिपाटिहारिक १५७,२७१ इदिपार, घिससमापिपपानरद्वारगमनागत ३६ २४ महामोनो ११८ १८ [४] २१५-२१५ २७ पोरम्भागियानि सयोजनानि, पञ्च २६३ मोलिगल्ले क २४ उत्तरा, नन्दमाता उदरलेखूपमो, पुग्गलो उदायी, प्रायस्मा उद्धमातकसभा उद्धसोतो उपसमानस्सति उपहच्चपरिनिव्यापी उपेक्खानिमित्त उपेरखासम्योज्झङ्ग उपोसया, तयो उपोसयो उप्पलवण्णा उरुवेलरमापो ४६ १५२ २५७ ११७ २५१,२५२ २५२ ए २१६, २१७ | कलारेवतो ४१ कच्चानो २१६, २१७ कण्हा धम्मा, द्वे २३७ यथावत्यूनि, तौणि ४०,२७७ / कन्दरायनो, ब्राह्मणो १६० कपिलदत्यु १६६ कम्बोजान २५, ८१ | कम्मन्तविपत्ति २५ / कम्मन्तसम्पदा वल्याणमितता कल्याणगित्तो, पुग्गलो ११५ | कल्याणवाकरणता ३०-३२, ४२-४ | कल्याणसम्पदको, पुगतो ३१ कल्याणसहायो, पुग्गलो कस्सपगोत्तो, भिवस रहापणिक कातियानी ३१ कामभयो ३१ पामवितको कामासदा पापयतासति ३१, ३२ / कायसक्सि, पुग्गलो वायसीचेग्य ३१, ३२ / पालवादी, पुग्गलो पामीन २१८ ४९ एक्चर, पुग्गलो एषधम्मो -मानापानस्सति - उपसमानुस्सति -पायातासत्ति - चागानुस्राति -देवतानुस्सति - पम्मानुस्मति -दुखानुस्मति == মনি - मिरुधादिष्टि - सहानुत्तति -सम्मादि -सीरानुस्मति २७ २५५, २५७ २२-२५४ t 21 -निनो,उडदा ६ ७ १. २०६. १२ [ ५ इंडिया, बान्न १७४/ चागा, दे १७४ चागानुस्पति डोनि ३६ | चातुमहाराजिका, देवा २१८ चित्तविपत्ति ११,१५, १७ चित्तसम्पदा कोनन्दिर, पोस्टिायनी २०१६ चित्तो, मात्र कोडमान १६७ वित्त, मुत १६.२० -मदन्त कोपनुवारिक वरलाना, ना १६,१०४,०१९ -मस्थित व -मत म्याराच्छिक ४६ नामावदी ૨ -पनस्सर सुण्डठरा, सामिका २७, ८१ हना, निस्वनी --रहित -रिजन ग -कुट मन्यवाहानि, तीन चौरतरिक गन्धारानं महानि, प्रतापरिन्टिको २४२, मको गह्ननिल्लियो, पापनि १२/दलो, यसको गहननिम्मिती, महाबोरो १४०,१४१ गिग्नकूटी, पन्चती १७.२२० गुन्धाबने गुषमाणी, पुग्गलो ११७ ॥ गोठमके, चेतिये २५७ । पादुको Iो परिमाण गोपानसिपङ्क १२८ एफस्तानी गोपालकुपोसयो गोयोगपिलक्वस्मि २१. जबुहीरान घ जराभ - घोसितारामो, होसम्विप २०१ जागरि अनुरतो, भिरा मास्सोमि, दामो जीरो, रोमारमन्यो १.७जीवितमो ४२, १२५ जोगितामा चतारि, परियसच्चानि १५२, १६३ रने, अनापपिपिरम्म मारामे -महाभूतानि चन्दनिराय १४जोतिपातिक १ गोतमो ज २१॥ १९ नासुमा, पापणियो चतुत्य पान २०६ १.८.११ [ - दुतिय - २७४ १५६ २०६ श तिण, सम्मुखीमावा ८० झान, चतुत्य १५१ वित्तो तित्यायतनानि, तीणि १६० ततिय १५१ तिस्सो, निजरा विमुद्धियो २०४, २०५ १५० -पटिपदा २७५,२७६ १५० गठम -परिसा २२५ म -चन्दना भारिपरिहानि -विपत्तियो २४१-२५१ शातिबुद्धि -पुद्धियो १४ -सम्पदा २५०, २५९,२६७ -सिक्खा २१५-२१८ ठानेहि, तीहि १३८-१४० तोणि, मकुसलमूलानि -प्रच्चायिकानि करणीयानि २२२ - अमातापुत्तिकानि भयानि वतिय, झान -असहतरस असतलक्खणानि ततुत्तरि, देवा १६४,१६५ -आधिपतेय्यानि १०२ तथागतो च अरह सम्मासम्बुद्धो, पुरगलो ७२ - कथावत्यूनि २१३ तथागत प्रभाचिरसन्ति, द्वे - कस्सकस्स पुबै करणीयानि सयागत नाभाविखन्ति, दे - कुसलमूलानि तन्द्रि -गन्धजातानि तपनीया पम्मा, ४८ -तित्यायतनानि तपुस्समल्लिका, वाणिजा -निदानानि सप्ता -निमित्तानि २३७ तयो, अत्यवसे १३६ -पटिच्छन्नानि -अस्सपरस्सा २६६ - पण्डितपातानि सप्पुरिसपञ्जतानि १३६ सापायिका २४७ -पाटिहारियानि -उपोसथा -विवटानि -धम्मा १०५, १८४,१८५ - सलतस्स सहतलक्खणानि -पुग्गला ६६,२४६ -समणकरणीयानि -पुरिसपररा - समातापुत्तिकानि मयानि -मद्रा मस्साजानीया २७० -सोचेय्यानि -भद्रा पुरिसाजानीया -सयोजनानि -मदा १३५ सुसिता, देवा तालावत्युकतो २०२ तेचीवरिकत्त सावतिसा, देवा १६४, १९५, २११ | तेजोकसिण तिरप्पो, ब्राह्मणी १५० | तेजोषातु तिषण, अन्तरायनरो १४८ | तेविज्जो, भरियस विनये - पातुभायो दुल्लभो लोकस्मि २४७ -ब्राह्मणान -पारिसन्धिको १४० -ब्राह्मणो ८० २६३ २६३ २६६ २१२ १६४, १६५ २५२-२५४ २१५,२१६, २१% १६४, २११ १५३, १४ १५३, १५५ [७] थ थावरेय्यं ७२ ८६ यूपारहा, द्वे,असनिया फलन्तिया न सन्तसन्ति -प्रातियग्यानि ७२-मापत्तियो -प्रासा -इद्धियो -एसना ८४ -चागा ૨૪ -तयागतस्स धम्मदेखना २३० -तथागत प्रभाचिदन्ति - नामाचिसन्ति ८५ १२ ५७ ५७ द दब्दो, मल्लपुतो दानानि, द्वे दारचीरियो दिट्ठयम्मवेदनीय दिपम्मिकं, यज्ज दिट्टिप्पत्तो, पुग्गलो दिविविपत्ति दिट्टिसम्पदा हुक्तनिरोयगामिनी, पटिपदा दुरखनिरोधी दुक्तसग्ना दुक्खसमुदयो १०६-यूपारहा ७२ २४६-२५१ -दानानि २५०,२५१ -धम्मा १५२ -असला १५२ -पनवजा -अब्यावन्झा १५२ Et ६० दुवं १५२ st YE ६० है. ८. ८६ ४८ ६० ६. ८. दुर्तियज्ञानसहगत दुतिय, झान हुत्तणया, पुम्गला दुप्पमेय्यो, पुग्गलो पुरक्तातत्ता, धम्मस्स देवतानुस्मति देवपुत्तो, हत्यको देवा, चानुमहाराजिता -नुत्तरि -तापतिसा -तुसिता -निम्मानरतिनी परनिम्मितवसत्तिनो -ब्रह्मायिया -पामा दोवचस्सता दोसो निदान, सम्मान समुदयाय हिचरस, पुलनो दिन, न मुष्पतिवार दे, मनुवम्मा -पनुम्पहा -कुसला ૪૨ तपनीया १५० दुपरारिपाका ८० -दुक्यूद्रया २४० -विन्जामाथिया ३४ -सय्यावज्दा ४१ -सावग्जा २५६ -मुक्षा १६४, १६५ -सुपविपाग १६४, १६५ -सुखदया १६४,१६५ - पञ्चा -परिपाहा १६४ |-पटिसम्यारा १६४1-पण्डिता ११४ -पधानानि -परिचाया -परिट्टियो २४-परिमा ११%-परिणा ५९ -पुष्पाता ८५-पूजा ८५-दनानि ct ८५ ८१ [८] बाला १,१७४ ४८ ८६,१२ -बुद्धा -भोगा पम्मा, असला -प्रतप्पनीया, द्वे ६४ -अनवज्जा, ८४ -अव्यावज्झा, -पुसला, ६. धम्मा, तपो ४६ पम्मा, दुपखविपापा, -दुक्खुदया, -यागा रतनानि - लोने वितणेच्या -~बज्जानि -बस्नपनायिका - वृद्धियो - वेपुल्लानि ८t,१८२ १० १० ४६,७७,८३, ८६ -संन्यारा सजिनया -सम्भोगा - सुखानि -सविभागा १७४ ८६, १७४ १० घ ८५ ८५ ८८ -वि गरहिता -विअप्परात्था -सव्यावज्झा -समत्ता -सावज्जा, दे ७४ - सुखविपारा, दे -सुसुद्रया, द्वे धम्मावियेय्य धम्माधिपतेय्य ३८ घम्मानुकम्पा ८४ घम्मानुम्गहो ५४ घम्मानुस्सति २६ पम्मिद्धि ५५ | धम्मसना ५४ | धम्मो, मक्कोधी -भज्जद ८५ -अनिस्सा ८५ - अनुपनाहो ८४ -अपलासो - अप्पटिवानिता -अमबखो १८६ -अमच्छरिय -प्रमाया ८६ असन्तुहिता -मसम्पजम्म -प्रशाठय्य - अहिंसा - इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारता गुत्तद्वारता ८६ धम्मकधिकत्त धम्मचागो धम्मदान धम्मदिना धामपटिरान्थारो धम्मपरिच्चागो पम्मपरिपट्टि धम्मपरियसना धम्मपूजा धम्मभोगी धम्मयागो धम्मरतन धम्मवादी, पुग्गली धम्मविचयसम्बोज्झङ्ग धम्मबुद्धि धम्मवेपुल्ल धम्मसङ्गही धम्मरान्थारो धम्मसविचयो धम्मसम्मोगो घम्मसविभागो ८८ GE ८८ 65 ८७ ८७ FU ८७ ७ ८८ [] २६ ६८ - २५, १७६ १ ૨૬ ८७ २५ धम्मो, उपनाहविनयो - उपनाहो -प्रोत्तप्प -बोधविनयो --कोचो -रानि -दिदिविपत्ति - दिहिविमुद्धि -दिट्ठिसम्पदा - पटिंगद्वानवाल --पटिसन्यारी -पसासो -भावनावल -भाजने ममत्तन्मुता --भत्तन्ता -मस्मो -मचरिय -महब -माया - मुद्रगच्च - ययादिविसा पपान -विपस्सना -सति - सन्दिट्टिको -समयो -समापिवत - समापतिकुसलता 1-समापत्तिबुटानकुसलता न ४, ८६ | नानापिता, गपति नकुलमाता, गहानानी नन्दरा,आयस्मा ८४, ८ गन्दमाता, उपासिका ६६ नन्दो नाम ८७ | नितमयातु ८७ | निगण्यासयो 2. निगलो, नाटपुत्तो नियोधारामा, कपिलवत्यस्मि निन्दामा, पटिपा ८७/निदानानि, तोणि ८३ | नियान, सन्दिट्टिक निभित्तानि, ठोणि ८८ निम्मानरतिनो, देवा ८६ निरासो, पुग्पला निम्मयसम्पनो, पापणिरा ८७ निस्सरणपरियसन नीलकसिण ८७ नेम्बम्मबितक्को नेवसज्जानासज्जापतन १४५,१४६ प ७ ८७ पमहानिमित्त ६ | पगाहा ५७ ५ ११०,१६१ २०४ २०३ २७५,२७६ २४४ २३७ १६४,२११ ६,१०० १०७,११७ २४० ८८ 5७ . २५६,२५७ ४१ २३७ 1-सम्पन्न २१५-२१७ 4. पन्नेबुद्धो ८७ पन्च,प्रारम्मागियानिसबनानि ५८ | पञ्चङ्गविप्पहीनो ८७ पन्चङ्गामनागतो पञ्चानान ८७ | पजापरिहानि ६७ पन्चावल १६पादिमृत्ति पन्जाद्धि पशासम्पदा १६२ पग्निन्दिय -सावल्य -साठेय्य - सीलविपति '-सोलविसुद्धि -सौलसम्पदा --सोचेय्य '--सोरच्च -हिरी धातु सलता धातुयो, छ म० १-३७ ४०,४२, २७७ १४,१५,२६७ २६७ ३६४२,२७७ [ १० 1 ३८ ६७ २२५ ७० ० पटिपदा, प्रागाव्हा ६७,२२५ ६७ ६६ ६६ २२५ ७८ २६६ ६६, २२५ पटाचारा २५ । परियेसता, द्वे पटिग्गाहा, दे ५८ परिवारसम्पदा पटिघनिमित्त ८०,१८५ | परिसा, अग्गवती पटिच्छतानि, तीणि - अधम्मवादिनी २७५,२७६ -प्रधम्मिका -तिस्सो २७५, २७६ - अनगवती -पासपनिरोगामिनी १५२ -अनरिया -दुरपनिरोधगामिनी १५२ -यरिया -निझामा २७५,२७६ -मामिसमह - मज्झिमा २७५, २७६ - उक्साचितविनीता पटिसह्वानवल ५० - उत्ताना पटिसन्यारा, दे - ग्रोक्काचितविनीता पठम, मान १५० - गम्भीरा पण्डितकुमारको, लिच्छवि २०४, २०५ -तिस्सो पण्डितपञ्जतानि, तीणि १३३ पण्डिता, ५७, ५८ -धम्मवादिनी पण्डितो, प्रकप्पिये प्रकणियसनी - पटिपुच्चाविनीता प्रधम्मे प्रथमासत्री -यावताविनीता -अनापत्तिया अनापत्तिाजी -वगा -अविनये अविनयसब्जी -विरामा •प्रापत्तिया अापत्तिसञ्जी ७८ -राद्धम्मगरु -कप्पिये कम्पियराजी -समम्मा -घम्मे धम्मसञ्झी -रागा -बिनये विनयसनी ७८ परिसाकसटो पथविलखूपमो, पुग्गला २६३, २६४ परिणामण्डो पथवीकसिण ४६ | पलासपीठक पयवीधातु १६२ पलिघपरिवत्तिक पवानाति, दे ४७ : पस्सविसम्बोझङ्ग पब्बतो, गिज्झकूटो १७१, २२० पाटिहारियानि, तीणि ११, १५, १७ , पापभिक्खु, महननिस्सितो परतो योसो -बलवनिस्सितो परनिम्मितवसपत्तिनी, देवा -विसमनिस्सितो परिच्चागा, द्वे ८४ पापभिसता परिबाजकारमे, मोरनिया २७१ | पारायने, उदवपन्हे --सिपिनिका तीरे १७१,१७३ -पुण्णकपञ्हे परिबाजको, पनी १९६,२०० पारिपन्यिको - बन्छगोतो १४८ | पाताणलेखूपमो -सरभो १७१,१७२ | पिण्डपातपविवर परियट्ठियो, ८५ पिण्डपातिक्त्त ७८ દ ६७,२२५ ७८ ७८ ४०,२७७ पमादो ८० १२४ १२१ १४ २२३ पिण्डोलभारद्वाजो पिलिन्दवन्दो पीतवासिण पीतिसम्बोझङ्ग [ ११ ] २३ | पग्णो, मन्ताणिपुत्तो २४ पुथुपनो, पुगलो ४१ पुष्फमाणी, पुग्गलो ४०, २७७ पुब्बाराम, मिगारमातुपासादे ६६, २४६ | पुच्चेक्तहेतु ८० पुग्वेनिवासानुरसतिभाण ७१ पुरिराखड्का ८० पुरिसगन्धो २४ ११६-१२१ ११७ ६०,६२१७६ पुग्गला, तयो -दुत्तप्पया २६८ ४ ४ ४ १८३ पुरिसपरस्सा, तमो ११८ | पुरिसफोब्यो २४७ पुरिसरसी ११३, ११४ पुरिसरूम ११६, १२० पुरिसमद्दो ६६, १०० | पुळवकसभा ११८, १२० | पूजा, २६३ पसुकूलिकत्त ११८ ३ ४ ३८ फ फस्सायतनानि, छ १६३ ११७ १०६ ७२ १०६ - सुतप्पया पुग्गलो, अकच्छो -अन्यो -अप्पमेय्यो - अरुकूपमचित्तो -अवबुज्नपञ्चो -प्राससो - उच्छङ्गपओ - उदरलेखूपमो -एकचक्खु -कच्छो -कल्याणमित्तो कायसविस • गूधभाणी - तथागतो सम्मासम्बुद्धो -विहिप्पत्तो -दुप्पमेय्पो -द्विचक्खु -निरायो -पथविलेखूपमो -पासाणलेखूपमो -पुयुपश्यो -पुष्फमाणी - मधुमाणी -राजा चक्वत्ती -वजिरूपचित्तो -विगतासो -विज्जूपमचित्तो --सद्धाधिमुत्तो -सुप्पमेष्यो पुजापटिपदा, अनेसारीरिका -एकसारीरिका बकुला बलवनिस्थितो, पापभिक्षु -महानोरो २६ १४२ २४७ बलानि, द्वे २५५ UE ११७ ७८ ११८ रलिहरणे, धनसण्डे १६, १०० बहिदासपोजना, पुग्गलो २६३,२६४ वाराणतिय विहति, भगवा २६३, २६४ बाला, द्वे ११६, १२१ बालो, अकप्पिये कप्पियसञ्त्री --अपम्मे पम्मसञ्ची -मनापत्तिथा आपत्तिसनी ७२ अविनये विनयसनी ११३, ११४ -मापत्तिया मनापत्तिसनी ६६,१०० -कप्पिये अरप्पियसनी ११३,११४ -घम्मे अधम्मसनी -विनये अविनयसन्धी + ७ ७८ ७० २४७ | बाहुसच्च १५५ बुझा, १५५ बुद्धानुरराति [ १२ ] ब्याधिमय च्यापादवितको ब्रह्मरापिरा, देवा ब्रह्मवरियतामो ग्राह्मणपरिबाजको प्राह्मणो, मारामदण्डौ - कन्दरामनो -जाणुस्सोणि -तिषणो -विज्जो -राङ्गारवो ७३ १६२ २५२-२५४ ४ १६६ ! मन्धान १७ २५६ मज्सिमा, पटिपदा २७५, २६ १२४,१६५ | मदा, तयो २३० । म भाणी, पुग्गलो १४५ मयुराय विहरति, महाकच्चानो ६३ | मनसिकारकुसलता ६४, ६५ | मनोपविचारा, अट्ठारस ५४,१४६,१५३ | मनोसोचेय्य मरणभय मरणराया ४१ १५५ मरणसति महाकच्चानो, मायस्मा महाकप्पिनो, पायस्मा २५ महाकस्सपो, पापस्मा २३ महाकोट्टितो, प्रायस्मा २५, १००, ११० महाचोरो, गहननिस्सितो ૨૬ - बलवनिस्सितो -विसमनिस्रािती २७० महानामो, सस्को २६२0१,२५७,२५८ २५८,२६६ | महापजापती, गौतमी महापन्यको १५२ महापरिवारता ५० महामोग्गल्लानो, थायरमा २६५ महावने, कूटागारसामाय २२६ महिच्छता २६५ मिगदामे, इसिपतने २६५ मिगारमातुपासादे २२६ मिच्छादिट्टि १९१ मैतानाविभूति १४ मेयुनसमापत्तिया, पटिसेवनाप नरिप तित्ति १५ मोपराजा ८४ मोरनिदा, परिबाजरारामे १०४ पाही, निदानं पम्मान समृध्याय २५ २४ ७७ मतसम्मदो भत्ताच्चाना महसारितीरे मदा, कापिलानी भदियो, गालिगोधाय पुता भद्रा अस्साजानीया, तयो भरण्ड, बालामो भवदिवि भवासवा भावनाबल मिक्सु, पक्राणवेधी -जबसम्पन्न -दूदे पाती - महती सायरस पदालता -बगसम्पनी भूतवादी, पुग्गला भोगपरिहानि भागवृद्धि पोगा भोजने भानू, भिर मोरना -विर मतिप -गानिममोरनो २०४, २१३ २४२ २५ २७१ २४ १३४ पगोपरिहानि पमावृद्धि ११ म यागा मागनि, मापारिलो मा १४, १६७यामा, देवा १.९७ ! यावदाविनीता, परिणा TRY, २१॥
[ १४ ] समायदिट्टि २२५ | सम्मादिट्ठि ४०,१६४,२७७ सक्येसु विहरति, भगवा २०३ सम्मावाचा ४०, १६४,२७७ सक्को, महानामो २५७, २५८ सम्मावायामो ४०, १६४, २७७ सङ्कवा, फोसलान निगमी २१९ सम्माणो सहतलक्खगानि, तीणि १३६ सम्मासति ४०, १६४, २७७ सब मुण्डक ४६ | सम्मासमाधि ४०,१६४,२७७ ८५ सम्मुखीभावा, तिण्ण सङ्गारवो, श्राह्मणो १५६ सरभो, परिवाजको १७१,१७२ सवानुस्सति ४१ सससारपरिनिब्वायी २१६, २१७ सचितवोदान १३ | रायम्मिको, ततियी १६२ सचेतनो, राजा १०२ दुतियों सतिन्द्रिय २७७ पठमो रातिबल ४०,४२, २७७ सागतो २५ सतिसम्योज्झङ्ग ४०, २७७ सामावती सत्तखतुपरमो २१८ सारिपुत्तमोग्गल्लाना सदावल ४०, ४२, २७७ सारिपुत्तो, आयस्मा सदापिमुतो, पुग्गलो १०६ १२३,२६२ सदावुद्धि २६७ / सावको अभिभू, सिखिस्स २१० सद्धासम्पदा २६७ सापत्यि, नगर राद्विन्द्रिय ३६,४१, २७७ सावत्यिय विहरति, नन्दको १७६ रान्तुट्टित -भगया ८५ १३, १०८, १९०, १५,२५६ समिया, ८६ साल्हो, मिगारनता १७६-101 रापुरिसभूमि सिक्ता, तिस्सो २१५, २१८ सम्बतोते, अनभिरतिसञ्या ४१ सिणिनितातीरे, परिब्बाजवारामो १७१,१७३ रामणवरणीयानि, तीणि २१२ सौलम्वतपरामासो २२५ समाधि, प्रवितापविधारी २८० सीसविपत्ति २४६, २५० - सवितस्यसचिनारी २८० सीखवृद्धि २१७ समाधिन्द्रिय ३६, ४१, २७७ , सोलानुस्राति रागापियल ४०,४२, २७७ सीलसम्पदा समापिगम्योनाङ्ग ४०, २७७ । सीहो, गिगराजा समातापुत्तिवानि भयानि, तीणि १६४, १६५ | सुशायामा,टे समिती, मापस्मा १०८, ११० मुसानि, है समाजश १३, १६ मुस, मनरिक सम्परा,तिरमा २५०, २५, २६७ -परिव रामारापि, बरज -अस्पारमण गम्भोगा, -मममापि सम्मापातली ४०, १६४.२७० मुग, उपधि प्रमारतो ४०,१६४,२७, सन्यारा, २५०, २५१,२६५ ७२ Yt ७४ ७ ७५ -गया सुप, ओमरम्मन ७४ -गिर्द -निष्पीगिराम -निरामिग -निराग -निषि -गम्म -समाधि -मामिम -रम्म --गणीशिरारम्मण -मातारम्मत [ १ ] ७५ | मुरामपानम्न पाटोपनाय नपि वित्ति ७४ गुरमेशने ७५ अंगा, पश्या ७५ मेगो, गमापि २०० ५५ मेग, सील ५५ सेनुपागे, गीते २४॥ -नाचे २४१ ७४ मनामनाविवर २२३ 6 मोरेयानि, तीगि २५२-५४ ७५ सोग ७५ मतो. सुटिरनो -गतिविमा मेनियनता ७५ मापस्म पर्टिगेयनाय नरिप नित्ति २४१ ७५ मोववस्मता ७७ ७४ मयोजनानि, सीनि २१५, २१६,२१८ २६ सविभागा, २३१ स्वाागातत्ता, पम्मा ३४ १७ Co -मांग मुजाता, मेनिपपीता मुज्जती, गमापि मुनगयो, पुणलो गुपमेम्बो, पुग्णतो गुणवागा, कोधिपीठा मुणिया, सिरा मुनिमित्त सुभूति २५० ૨૪૭ २७ हपी, देवपुत्तो २७ -माळवरो ४,८०,१८५ हत्यपग्जोतिक २४ हत्यारानीयो २६ 'हिरी सुरबपी ७२ ४६,७७ मगत चासोतस्मि मनातत्य पसाहत्य प्रदमुपेतस्म उपोसथस्स प्रयापराय माखाती मषिसील भरचित प्रचितील सिरसमानी मनुग्दावचसीसास अन्यायमानो सो मन्य च एनचाच अवकुलपयो पुरियों यह घेत जिगुईप गाथायों २६१/ मादितरिम प्रयास्मि १६४ मादि श्याय पाच इति पहासु सेतासु ११६ च धम्म चरित्वान २९ उच्छङ्गमञो पुरिया २६० उपनायति जीवितमप्पमा १५२ उपादाने मय विस्वा १५४] उपारम्भ न सिवखेम्य ११६ उपेक्यासतिसमुद्ध १२१/ एतस्मिय दिउजति अन्तरे धन १३५ ' एताहि तौहि विजाहि १४० १२१ १४३ १२४ १९१ -- ११५,११७ २७४ १२४ १४६ १२१ १४६ एवमेव मनुस्सेसु एचआदित्तो सोलोको कटुवियकतो मिक्खु कल्याण वत भो सविख कायमुनि वचीमुनि कायसुचि बचीसुचि गामे वा यदि वारको चतुकण्णो चतुद्वारो चन्दो च सुरियो च उभो मुदस्सना चातुदसि पञ्चदसि चोदिता देवदूतेहि ततो सम्भाविगुत्तस्स तथैव सीलराम्पन्न तमाहु रोख पटिपद तस्मा लोभ च दोराच तस्मा हि नारीच नरोन सीलवा तस्मा हिने नमस्सेय्य तरा भयोमया भूमि ताय न पारिचरियाय तीहि विज्जाहि सम्पक्ष ते प्रत्यलद्धा सुखिता ते अप्पमत्ता सुखिनो से उज्जुभूता कार्यन त कथ वये धीरो तवे तमोनुद भीर स्वास्स सीलवतो सील घेव्येन कूटकम्मेन ददाति सेदुसङ्कप्पो दस्सनकामो सीलवत दुम्मासित विक्खलित देवलोकवते यन्ति द्विचक्खु पन प्रक्खातो धम्माधिपो च अनुधम्मचारी पारेति सेट्टसहप्पो म चेव भोपा तयारूपा नत्यि लोये रहो नाम न पुष्फगन्यो पटिवासमेत नाह भगवनी दस्सनस्स १४६ गाह भब्बो एतरहि १४४ | निहींयति पुरिसो निहीनसेवी २६१ | पदक्षिण कायकम्म १३७ । पस्सन्ति देवा च तथागताच २५५ पहान कामसज्ञान २५४ | पहीनजातिमरणो २६१ पाण न हज्जेन चदिसमादिये १३१ पारगू सम्बधम्मान १६६ गुयुगो चपु रिसो पुब्बेनिवास यो वेदी १३१ बाला च अविजानन्ता २१४ व्याधिधम्मा जराधम्मा १४० ब्रह्मा ति मातापितरो २१९ मालनपारेमचगन्धमाचरे १२६ यथा दिवा तथा रत्ति यथा पि पब्बतो सेलो पया पुरे तथा पच्छा १२२ यासु कासुचि एतासु ये च खो देवदूतेहि १५२ येच सन्ते उपासन्ति २७५ ये सीलेन सम्पना ये विरुद्धा सल्लपन्ति ६० योष कायेन सयमो १८४ यो सीलब्वतसम्पनी १५२ लोभज दोसज चेव १४० ११६ । विनागरस निरोधेन ११६/ सहाय लोकस्मि परोपरानि १३८ सचे चस्स कथाकामो १८४ | सत एतानि ठानानि सवदा वे सुख सेति ११६ सुव्वा पासत्तियो छेत्वा १३८ सब्बै मदे अभिभौस्मि १२१ सभि दान उपञ्चत ११६ सुनक्तत्त सुमङ्गल १३७ सेखस्स सिक्खमानस्स १६६ ! सेखो प्रसेखो च इमस्मि लोवे २६० । सोह एव विहरेम्प १२२ १६९ २१९ १४० २१९ १४६ १३१ १४३, १४४ १२६ २१६ १५४ १२८ १९ २७४ ६० १३५ [ १० ] उपमायो १५७, २३५ सेम्बयापि मम्स मिक्चून सेप्पयापि मासे मेयपापि, पाबुसो सरम, मन्दसञ्चरी 'पुरिसारविउ रविसामो दि सेप्पयापि, प्राचुसो सरम, सभी मुझाव गोसानाय गम्भीर नदितव मजति • सेय्ययापि, मावसोसरन,बोहारने जरसिङ्गाली 'तीहनाद नदिस्सामी'। सेम्बयापि उदके सेम्ययापि, गहपति, कुटागारे दुच्यने रुट पि प्ररश्चित हानि सेम्पयापि, गहपति, कूटागारे दुच्छने कट पि व्यापन हाति सेम्पयापि, गहाति, कटागारे सुन्छने कूट पि अन्वारन हाति सेय्पयान, गहाति, कुटागारे सुच्चले क्ट पि रक्षित हाति १५७,२३५ ૨૪૨ २१२ सेम्पयापि गुन २३० २२६ ૨૨૬ ११२ ६२ -५६ १५७,२३६ २६. १५६ ३५ सेय्पयापित चक्क बहिदिवसेहि निहित रोपवापि त, मित्रे, कासिकराय महप तयूपमाह निस्ववे,इम पुगल वदामि सेप्पयादित,निश्सा,कासिक बत्य ववन्त तयूपमाह, भिववे, इस पुगगल पदामि सैय्ययापि व.भिस्वदे, कासिक वय मुखमम्स तयूपमाह भिक्खने, दम पुगल बदामि सैय्ययापि देवा सुमकिम्हा सेप्यपागि नाम दलवा पुरिसो सम्निश्चित वा वाह पसारेग्य सेय्यपापि नाम सपिदा तेल या वायुकाय मामित पानीदतिनैव सजीदनिमेष सेम्पयापि पक्षी सकुलो सेय्पयापि पपविष सेप्ययापि, मन्ने, निक्कुग्जित वा उज्वैय्य सेम्पयापि, मन्त, भगवा एतरहि माफिी दिहाति मिक्वहि मिक्सुनीहि सेय्ययापि भव गौतमौ भव चानन्दो सेम्पयापि, मिक्ववे, अप्पमतको पि तेठो दुम्गधी होति सेय्यवापि, मिक्तवे, मममत्तको पि गूथो दुग्णधो होति सेम्पयापि, मिक्वडे, मधमत्तको पिपुब्बा दुग्ग पो होति सेप्यपापि, मिक्सरे, अप्पमतक इस्मि जम्बुदोपे भाराभरामय्यत सेय्पयापि, भिनवे, अप्पमतक पिमुत्त दुगन्ध हादि सेम्बयापि, मिक्खदे, अप्पमतक पितोहित दुगध हानि सेप्पयापि, मिक्सरे, अहि गूयातो रिश्चापि न दसति सैघयापि मिश्वर, उच्ीज वा सालिंदीत्र या मुदिकाबीज वा भन्सार पयदिशा निस्वित सेम्ययापि, मिस्वदे, बदकरहदो अन्यो विपसनो मनाविलो सैय्ययापि, निक्लवे, उदको माविलो सुद्धिजो बनतीभूतो सेययापि, मिश्खरे, उदके लेखा सिप्पयेव परिधिगपति सेम्पमापि, मिावदे, अरिपन्दते युल्लकुमितके देवे वमन्ने त उरक ययानिन सेम्पयापि, निक्सरे, कुम्मो उपकुज्यो ता उदक पाशित साति ३५ ३३ ६ । १० [ १८] सेय्ययापि, मिक्खवे, कस्सकस्स गहपतिस्स सम्पन्न सालिक्खेत २२४ सैय्यथापि, भिस्खवे, गद्रभो गोगण पिट्टितो पिढितो अनुबन्धो होति... २१२ सेय्ययापि, भिक्खबे, गूधकूपो कट्टेन वा कठलाय वा पट्टितो भिय्योसोमत्ताय दुग्गन्धो होति... सेय्यथापि, भिक्खवे, चनखुमा पुरिसो रतन्धकारतिमिसाय ... सेयथापि, भिक्षवे, छाएको कट्टेन वा कठलाय वा पट्टितो भिय्योसोमत्ताय पासव देति... सेय्पयापि, भिक्सवे, नदीमुखे खिप उड्डेय्य बहून मन्छान अहिताय ... सेय्यथापि, भिक्खये, नळागारा वा तिणागारा पा अग्गिमुतो कूटागारानि पिउहति... सेय्यथापि, भिक्खवे, निम्बबीज वा कोसातकिबीजवा तित्तकलाबुवीज वा अल्लाय पथविया निक्तित्त सेय्यथापि, भिक्खये, पथविया लेखा खिप्प लुज्जति वातैन वा उदकेन वा... २६४ सैय्यथापि, भिक्खवे, पासाणे लेखा न सिप्प सुज्जति बातेन वा उदकेन वा... २६३ सेय्यथापि, भिक्सवे, पुरिसस्स उच्छङ्गे नानाखज्जकानि आकिण्णानि.... सेय्यथापि, भिक्खवे, पुरिसो लोणकपल्लक गङ्गाय नदिया पक्खिपेय्य २३१ सेम्पयापि, मिक्खवे, पुरिसो लोणकपलं परिते उदकपल्लके पक्खिय्य २३१ रोम्पयापि, भिक्खये, बीजानि अखण्डानि अपूतीनि अवातातपहतानि सारादानि... सेय्यथापि, भिवखवे, यानि कानिचि तन्तावृतान बत्थान, केसकम्बलो वेस पटिकिट्ठो भक्सापति . . २६६ सेय्यथापि, भिक्सवे, यानि कानिचि रक्खजातान फन्दनो तेस अगमक्खायति... सेय्ययापि, भिक्सवे, दजिरस्स नस्थि किञ्चि प्रभेज मणि वा... सेय्यथापि, भिक्खये, सरदसमये विद्ध विगतवलाहके देवे आदिवो नभ भन्भुस्सकमानो... २२४ रोम्यथापि, भिक्खये, सालिसूक वा यवसूक वा मिच्चापणिहित हत्थेन वा पादेन का प्रस्कन्त... सेग्यथापि, भिक्खये, सालिक वा यवसूक या सम्मापणिहित हत्येत वा पादेन या प्रक्यान्तं रोग्ययापि, भिक्खये, सालो वा धवो वा फन्दनौ या तीहि मालुवालताहि उद्धस्तो... १८८,१८६ सम्ययापि, भिवखवे, सुवण्णकारो वा सुवण्णकान्तेवासी वा उक्क बन्धेम्य... २३० सेय्ययापि, मो गौतम,निक्कुज्जित वा उज्जेम्य पटिन्छन वा विबरेय्य. . ५४,६४,१४५,१५६,१७० रोम्यथापि, भी गोतम, नेक्स जम्बोनद दक्सकम्मारपुत्तमुपरिकम्मकत उक्कामुखे . सेय्यथापि, भी गोतम, सारद बदरपण्डु परिसुद्ध होति परियोदात ... सैय्ययापि मनुस्सा, एफच्चे घ देवा एकच्चे च विनिपातिका... सेम्ययापि, विसाखे, उपविकनिस्स भादासस्स उपक्कमेन परियोदपना होति १६४ मेय्ययापि, दिसाखे, उपक्किलिटुस्स कायस्स उपक्कमेन परियोदपना होति सैग्यथापि विसासे, उपक्किलिगुस्स जातरूपस्स उपक्कमैन परियोदपना होति १९५ सैम्पथापि, विसाझे, उपक्किलिट्ठस्स पत्यस्स उपफमेन परियोदपना होति सेय्यथापि, विशाखे, उपक्किलिदृस्स सीसस्स उपक्कमेन परियोदपना होति... सेय्यपापि, विप्तासे, गोपालको सायन्हसमये सामिकान गादी निय्यातत्वा... सम्ययापि, विसास, यो इमेस सोळपन महाजनपदान पहूतरतरसनान इस्सरियाधिपच्चं रज कारेम्य... १६७ सम्यपापि सत्ता मेरयिका... रोम्पपापि सरमा परिन्दाजको सेम्पयापि सो, मिरखवे, पोत्यको मप्पग्यो तयूपमाई, भिस्ववे, इम पुग्गल पदामि सैय्यपापि सो, भिरडवे, पोत्यको दुबग्यो तथूपमाह, भिवलवे, इम पुग्गल पदामि ८ .. १६३ २२६ २२८,२२६ BHARAT [१९] ते प्रलोभ ३ पिट्टे पन्तियं प्रसुझपाठी ६ पतिकिलिट्ठ त २४ (अघो) कुसलान . चेतो लजो ४३ भावित २ जतपने ४६ १८ अनोतप्प ७२ १४ a १६ (सिरो) समापातरमो ६५ १२ पदितब्बो १०॥ २२ १२२ ११ दस्सतारो १४४ १७ गरहो सुद्धिपण्णं सुखपाठो पिढे पन्तिय प्रसुद्धपाटो सुद्धपाठो पतिकिट्ठ १५५ २६ इच्चाय १६३ १४ दिस्व दिस्या • कुसलान १७२ १२ पथ प्रथ चेती- १६१ १८ साहा साळ्हा तेजो० १८८ १८ प्रलोभ० भाविते १६१ २२ ते जेसबने २६० २२ गता गतो अनोत्तण २६१ २५ सीलन सीलेन २६१ २५ पन्नायूपरामरता समे रता सूनापत्तिवग्गो २४.१ २६ तनुप० तेनुप.० वेदितब्बो ४ कतिहि काहि कतमे २६४ २३ राजभोगो राजभोगो दस्सेताये २७७ १४ उपेवखासम्बोसङ्ग उभेक्खासम्बोधन धोरम्हो २७८ २० परमणिया वेरमणिया कतम -10 INDIAN (S.I..
प्रकाशक-भिक्षु जगदीश काश्यप, मन्त्री, पालि प्रकाशन मण्डल,
बिहार, नालन्दा (पटना)
मुद्रक-श्रीकृष्णचन्द्र बेरो, विद्यामन्दिर प्रेस (प्राइवेट लिमिटेड,
हो० १५५२४,मानमन्दिर, वाराणसी-1