·No text on this page.

·(
जयवल्लभं नाम वज्जालग्गं
संस्कृतच्छायासंवलितम् ।
Vajjalaggam.,
A work
Rhathione
fon
julio
Laber.
Far
Fin.

·वजालमा ।
।
-म.॥ ५॥मऊण सुयदेवि !
ঘানিশ লু सुयणाण सुहामियं वोच्छ ॥१॥
अपय पायकवं पढि मोउं च जे न-याणन्ति ।
स
"
३१ वन्ज नग विहिणा जयवनहं नाम ||
एकत्थे पत्यावे जत्थ पढिनन्ति परगाहात्रो।
तं वजालग्गं वज ति य पद्धई भणिया ॥४
एवं वब्जालग्गं सव्वं जो पढद अवसरम्भि मया ।
पायकव्यकई मौ होहि तह कित्तिमन्तो य॥५
सोयारवज्जा।
दुखं कौर कच्च
कवम्मि कए पउनणा दुकं ।
मन्ते पउन्नमाणे मोयारा दुबहा होन्ति ॥ ६ ॥
मक्ययमवयं पिछ अत्यो मोयारमङ्गमवमेण ।
जणे जं तं महच्छरियं ॥ ॥
गुमापन 1 मह वव : सम्मंघडियं ।
मोर मकुर म यदि पागड होद ॥८॥
पप्युचरमविभ
अद्धकरभणियह
अङ्कछिपेच्छियाई
नूणं मविलासमुद्धहमियाई।.
गाहाहि विणा न नचन्ति ॥८॥

·संस्कृतच्छाया । सर्वज्ञवदनपङ्कजनिवामिनौं प्रणम्य श्रुतदेवौं । धर्मादित्रिवर्गयुतं सुजनानां सुभाषितं वक्ष्यामि ॥ १ ॥ अमृतं प्राकृतकाव्यं पठितुं श्रोतुं च न जानन्ति । कामम्य तत्त्ववार्ता कुर्वन्ति ते कथं न लन्जन्ति ॥ ९ ॥ विविधकविविरचितानां गाथानां वरकुलानि ग्रहौत्वा । रचितं वज्जालग्गं विधिना जयवल्लभं नाम ॥ ३ ॥ एकार्थे प्रस्तावे यत्र पयन्ते प्रचुरगाथाः । तल्खल वज्जालग्गं वज्जति च पद्धतिर्भणिता ॥४॥ दूदं वज्जालग्गं सर्व यः पठत्यवमरे मदा। प्राचतकाव्यकविः म भविष्यति तथा कौर्तिमांश्च ॥ ५ ! श्रोतपद्धतिः। दुःखं क्रियते काव्यं काव्ये कृते प्रयुञानो दुःखं । मति प्रयुन्नाने श्रोतारो दुर्लभा भवन्ति ॥ ६ ॥ मंस्कृतमसंस्कनमपि खल्वर्थः श्रोहमङ्गमवशेन । अपूर्वरमविशेषं जनयति यत्तत्महाश्चर्य ॥ ७ ॥ मुकाफल मिव काव्यं खभावविमल सुवर्णमंघटितं । श्रोतकर्णकुहरे प्रकटितं प्रकटं भवति ॥ ८॥ - गाथापद्धतिः। अर्धाक्षरभणितानि नूनं मविलाममुग्धहमितानि । अर्धाधिप्रेषितानि गाथाभिविना न ज्ञायो॥॥

·वजालमां। मालद्वाराहि मलखणाधिनसरायरसियाति। गाहाहि पणदणीहि य खिजर चित्तं अदन्तौहिं ॥१॥ एवं चिय नवरि फुडं हिययं गाहाण महिलियाणं र अणरमिएहि न समद दविणं व विहीणपुलेहिं ॥११॥ मच्छन्दिया सरूवा मालद्वारा य सरसउलावा। वरकामिणि ब्व गाहा गाहिज्जन्ती रसं देव ॥१२॥ गाहाण रमा महिखाण विभमा करयणाण उलावा । कस्म न हरन्ति हिययं बालाण य ममतावा ॥ १३ ॥ सब्बो गाहा जणो वौमत्थो भणद् सब्बगोडीसु। परमत्यो जो ताणं मो नात्री महकरोहिं॥१४॥ गाहा रवद् वराई मिलिजन्ती गवारलोएहिं। जह गाई मन्ददोहेहिं ॥ १५॥ गाहे भब्बिहिमि तुम अहवा लड़यत्तणं पि पाविषिसि । गामारदन्तदिढकठिणपौडिया उच्कुजट्टि व ॥१६॥ गाहाणं गौयाणं तन्तीमहाण पोढमहिलाणं । ताणं चिय मो दण्डो ने ताण रसं न-याणन्ति ॥१०॥ बन्दं प्रयाणमाणेहि जा किया मानहोर रमणिया। किं गाहा अह सेवा श्रहवा गाहा वि सेवा वि॥१८॥ कौर लुचपनुश्चा कव्ववज्जा। चिन्तामन्दरमन्थाणमन्धिए वित्थरभि अथाहे। उपन्जन्ति कई हियवमायरे कवरयणारं१६॥

·संपतच्छाया।
साहाराभिः मलक्षणभिरन्योन्यरागरमिताभिः ।
गाथाभिः प्रणयिनौभिश्च खिद्यते चित्तमनागच्छन्नौभिः ॥१०॥
एतदेव केवलं स्फुटं पदयं गाथानां महिलानां च ।
अरमिकैन लभ्यते द्रविणमिव विहौनपुण्यैः ॥ ११
सन्दिता मरूपा मालङ्काराच मरमोलापा।
परकामिनीव गाथा पद्यमानानुभूयमाना च रसं ददाति ॥१२॥
गाथाना रमा महिलानां विभमा कविजनानामुखापाः ।
कस्य न परन्ति पदयं बालानां च मन्मनोलापाः ॥ १३॥
सर्वो गाथा जनो विश्वस्तो भणति सर्वगोष्ठीषु ।
परमार्थी बस्तामा म ज्ञातो महाविदग्धैः ॥ १४ ॥
गाथा रोदिति वराको शिक्ष्यमाणा ग्रामीणशोकः ।
क्रियते बुञ्चप्रलुच्चा यथा गोर्मन्ददोग्धभिः ॥ १५॥
गाथे भक्ष्यसे त्वमथवा लघुत्वमपि प्रास्यसि ।
पामौणदन्नदृढकठिनपीडिता यष्टिरिव ॥ १६ ॥
गाथानां गौतानां तत्रौशब्दानां प्रौढमहिलानां ।
तेषामेव म दण्डो ये तेषां रमं न जानन्ति ॥१७॥
छन्दोऽजानगिर्या कता मा न भवति रमणैया ।
किं गाथाथ सेवाथवा गाथापि सेवापि ॥१८॥
काव्यपञ्चतिः।
चिन्तामन्दरमन्थानमथिते विस्तरेऽस्था।
उत्पद्यन्ने कविपदयसागरे काव्यरबानि ॥ १९ ॥

·वजालगा।
रयजलपयमोहं तं कव्वं जं तवेद् पडिवक ।
पुरिमायन्तविला मिणि रमणादाम मिव रसन्तं ॥२०॥
पाइयकब्बम्मि रमो जो जाय तह व केयमणिएहिं।
उययस्म य वामियमौयलम्म तित्तिं न वच्चामो ॥२१॥
६.हकहवि रए पयं मग्गं पुलएर छेयमारहद ।
चोरो ब्व कई अत्थं घेत्तूण कहवि निव्वहद ॥ २२ ॥
मद्दावमद्दभौरू पए पए किंपि किंपि चिन्तन्तो।
दकेहि कहवि पावड
चोरो अत्थं कई कव्वं ॥ २३ ॥
सद्दपलोट्टे दोमेहि वज्जियं सुललियं फुडं महुरं ।
पुणेहि कहवि पाव छन्द कव्वं कलत्तं च ॥ २४ ॥
अणवरयबहलरोमञ्चकञ्चयं जणियजणमणाणन्दं ।
जं न धुणावद् मौमं कव्वं पेम च किं तेण ॥ २५ ॥
मो मोहद दूमन्तो कदयणरयाइ विविहकव्वाई।
जो भनिऊण कुवयं अनपयं सुन्दरं देव ॥२६॥
प्रत्यको रसरहियो देसविरुणो णुणामित्रो तुरित्रो।
मुहवञ्चको विरात्रो एए दोमा पढन्तम्म ॥२७॥
देमियमद्दपलोट्टं मडरकरछन्दमठियं ललियं ।
फुडवियडपायडत्थं पादयकव्वं पढेयव्वं ॥२८॥
ललिए महरकरए जुवईयपावन मसिङ्गारे ।
मन्ते पायकब्वे को मकर सक्कथं पढिउं ॥२६ ॥
अबुहा बुहाण
मझे
पढन्ति जे छन्दलखणविहणा।
ते भमुहाखग्गनिवाडियं पि सौमं न लकति ॥ ३ ॥

·मंस्कृतच्छाया। रत्नोज्चलपदशोमं तत्काव्यं यत्तापयति प्रतिपक्षं । पुरुषार निविलासिनौरशनादामेव रसन्तं ॥ २० ॥ प्राकृतकाव्ये रमो यो जायते तथा वा छेकणितैः । उदकस्य च वामित गौतलम्य हप्तिं न बजामः ॥२१॥ कथंकथमपि रचयति पदं मार्ग प्रलोकयति (छेक) छेदमारोहति चोर दव कविरथ ग्टहीत्वा कथमपि निर्वहति । २२ ॥ शब्दापशब्दभौकः पदे पदे किमपि किमपि चिन्तयन् । दुःखैः कथमपि प्राप्नोति चोरोऽर्थ कविः काव्यं ॥ २३ ॥ शब्दपर्यन्तं दोषेर्वर्जितं सुललितं म्फुटं मधुरं । पुण्यैः कथमपि प्राप्नोति छन्दमि काव्यं कलत्रं च । २४ ॥ अनवरतबालरोमाञ्चकञ्चुकं जनितजनमनशानन्दं । पन्न धूनयते शौर्ष काव्यं प्रेम च किं तेन ॥ २५ । दूषयन् कविजनरचितानि विविधकाव्यानि । यो भङ्का कुपदमन्यत्पदं सुन्दरं ददाति ॥ २६ ॥ अखिनो रमरहितो देशविहीनोऽनुनासिकस्त्वरितः । मुखावञ्चनो विराग एते दोषाः पठतः ॥२०॥ देशौशब्दपर्यस्तं मधुराचरच्छन्दःमंम्यितं ललितं । स्फुटविकटप्रकटार्थ प्राकृत काव्यं पठनौयं ॥ २८ ॥ ललिते मधुराक्षरे युवतिजनवल्लभे मङ्गारे । मति प्राकृतकाव्ये कः पानोति संस्कृतं पठितुं ॥२८॥ अबुधा बुधानां मध्ये पठन्ति ये छन्दोलक्षणविहीनाः । ते भूखड्गनिपातितमपि शौर्ष न लक्षयन्ति ॥ ३ ० ॥ म शोभते

·वब्जालगं।
G
पायकबम नमो पाइयकवं मिश्रियं वेद ।
नाचिय पणमामो
पढिऊण व जे विषाणन्ति ॥३१॥
सज्जणवज्जा।
माथि समौ महणधि सुरतरू माणसंभवा ली।
सयण उण कहस महं न-वाणिमो कत्थ संभूत्रो ॥ ३९
सुरणो मुद्धमहावो मदलिनन्तो वि दुजण्यणेण ।
छारेण दप्पणो विय अहिययरं निम्मको बोर॥३६॥
सुयणो न कुप्पद चिय यह कुप्पा मङ्गुलं न चिन्तेर ।
यह चिोद न अम्पर वह जम्पद् लज्जिरो होई ॥१४॥
दढरोसकलुसियस्म वि सुथणस्म मुहाउ विषियं कत्तो।
राजमुहमि वि ममिणो
किरण मयं चिय सुवन्ति ॥५॥
दिट्टा हरन्ति दुख जम्पन्ता देन्ति सयलमोखाई।
एवं विक्षिणा सकयं सुयणा जं निमिया भुवणे ॥ ३ ॥
न हसन्ति परं न थुणन्ति अप्पयं पिथसयार जन्पनि ।
एसो सुयणमहावो नमो नमो ताण पुरिमाणं ॥ ३ ॥
अकए वि कए वि पिए पियं कुणन्ता जयस्मि दौमन्ति ।
कयविषिए विपियं कुणन्ति ते दुलहा सुयणा ॥३८॥
सध्या
एक
पई पियथि उपाए पियं काउं ।
सयणम एह पई
अकए वि पिए पियं काउं ॥३८॥
फलन भणमि भणियो वि हससि हसिजण जम्पमि पियाई।
सवण तुला महावो म-थाणिमो कस्म सारिको ॥१०॥

·संखतच्छाया: प्रातकायाय नमः प्राकृतकाव्यं च निर्मितं येन । तेभ्य एवं प्रणमामः पठितं च ये विजानन्ति ॥ ३१ ॥ सज्जनपद्धतिः। मधने प्रशौ मथने सरतर्मथनमम्भवा लक्ष्मीः । सुजनः पुनः कथय मम न जानौमः क्व मम्भूतः ॥ ३९ ॥ सुजनः शुद्धखभावो मलिनौक्रियमाणोऽपि दर्जनजनेन । चारेण दर्पण दूवाधिकतरं निर्मलो भवति ॥ ३३॥ सुजनो न कुष्यत्येवाथ कुथति पापं न चिन्तयति। अथ चिन्नयति न जल्पत्यथ जन्मपति लज्जितो भवति ॥ ३४ ॥ दृढरोषकलुषितस्थापि सुजनस्य मुखाद् विप्रियं कुतः । राहुमुखेऽपि शशिनः किरणा अमृतमेव मुञ्चन्ति ॥ ३५ ॥ दृष्टा हरन्ति दःखं जल्यन्तो ददति मकलमौख्यानि । एतद्विधिना सुकृतं सुजना यनिर्मिता भुवने ॥ ३ ६ ॥ न इसन्ति परं न स्तुवन्यात्मानं प्रियातानि जल्पन्ति । एष सुजनस्वभावो नमो नमस्तेभ्यः पुरुषेभ्यः ॥ ३० प्रकृतेऽपि कृतेऽपि प्रिये प्रियं कुर्वन्तो जगति दृश्यन्ते । कृतविप्रियेऽपि खलु प्रियं कुर्वन्ति ते दुर्लभाः सुजनाः ॥ ३८॥ मर्वस्यैषा प्रकृतिः प्रिय उत्पादिते प्रियं कर्तु । सुजनस्यैषा प्रकृतिरकृतेऽपि प्रिये प्रियं कर्तु ॥ ३८ ॥ परुषं न भणसि भणितो ऽपि हसमि हसित्वा जल्पमि प्रियाणि । सम्बन तव खभावो न जानौमः कस्य मदृक्षः ॥ ४० ॥ .

·वज्जालगं।
नेछमि परयवयारं परवयारं च निश्चमावहामि ।
अवराहेहि न कुपसि सुयण नमो तुह सहावस्म ॥४१॥
दोहिं पिय पज्जतं बहुएहि वि किं गणेहि सयणम्म ।
विजफुरित्रो रोसो
मित्तौ पाहाणरेह ब्व ॥ ४२ ॥
रे रे कलिकालमहा - गन्दगलगजियम को कालो।
अन्न वि सपुरिसकेसरि - किमोरचलणकिया पुहवी ॥४३॥
दौणं अशुद्धरिउ पत्ते मरणगए पियं काउं ।
प्रवरद्धेस वि खमिउं सुयणो च्चिय नवरि जाणे ॥ ४ ४ ॥
बे पुरिमा धरह धरा अहवा दोहिं पि धारिया धरणौ।
उवयारे जम्म मई उवयरियं जो न पन्हुमद् ॥ ४ ॥
पडिवजन्ति न सुयणा पह पडिवजन्ति कहवि दुकेहिं ।
पत्थररेह व्व समा मरणे वि न अनहा होइ ॥ ४६॥
सेला चलन्ति पलए मज्जायं सायरा वि मेलन्ति ।
सुयणा तहिं पि काले पडिवचं नेय मिढिलन्ति ॥ ४॥
चन्दपतरु व्व सुषणा फलरहिया जर विनिभिया विहिणा
तक वि कुणन्ति परत्यं निययसरौरेण लोयम्म ॥४८॥
दुज्जणवज्जा।
हयदजणम्म वयणं निरन्तरं बहलकञ्जलछायं ।
मंकुद्धं भिडिजुयं कयावि न इ निम्मलं दिलु ॥ ४६ ॥
थलो वग्गौवो अवञ्चित्रो विममदिट्टिदुष्पेच्छो ।
अहिणवरिद्धि व खलो मुलाहित्रु ब्व पडिहार ॥ ५० ॥

·मंम्कतच्छाया।
११
.
नेकसि परापकारं परोपकारं च नित्यमावहामि ।
अपराधैर्न कुष्यसि सुजन नमस्तव स्वभावाय ॥ ४ १ ॥
द्वाभ्यामेव पर्याप्तं बहुभिर्गुणैरपि किं सुजनस्य ।
विद्युत्स्फुरितो रोषो मैचौ पाषाणरेखेव ॥ ४२ ॥
रे रे कलिकासमहागजेन्द्रगलगर्जितस्य कः कालः ।
अद्यापि सुपुरुषकेसरिकिशोरचरणाङ्किता पृथ्वी ॥ ४३ ॥
दौनमभ्युद्धत प्राप्ते शरणागते प्रियं कर्तुं ।
अपराद्धेष्वपि चमितुं सुजन एव केवलं जानाति ॥ ४ ४ ॥
वौ पुरुषो धरतु धराथवा द्वाभ्यामपि धारिता धरणौ ।
उपकारे यस्य मतिर्यचोपकतं न विस्मरति ॥४५॥
प्रतिपद्यन्ते न सुजना अथ प्रतिपद्यन्ते कथमपि दुःखैः ।
प्रस्तररेखेव ममा मरणेऽपि नान्यथा भवति ।। ४६ ॥
शैलावलन्ति प्रलये मर्यादा सागरा अपि मुञ्चन्ति ।
सुजनास्तस्मिन्नपि काले प्रतिपच्चं नैव शिथिलयन्ति ॥४७॥
चन्दनतरुरिव सुजनाः फलरहिता यद्यपि निर्मिता विधिना ।
तथापि कुर्वन्ति परार्थ निजकशरौरेण लोके ॥ ४८ ॥
दुर्जनपञ्चतिः।
हतदुर्जनस्य वदनं निरन्तरं बहलकनलच्छायं ।
संक्रुद्धं भृकुटियुतं कदापि न
खलु
निर्मलं दृष्टं ॥ ४६॥
स्तन्धो वक्रयौवोऽवाञ्चितो विषमदृष्टिदःप्रेक्ष्यः ।
अभिनवर्डिरिव खलः शूलाभिन व प्रतिभाति ॥ ५० ॥

·१२
ৰসাৰৰ
महमामभेयजणणो दाहो अविखण्डणसमत्थो।
तह वि मज्झावलियो नमह खलो नहरणमरिच्छो ।। ५१ ॥
अकुलोणो दोमुहरो ता महरो भोयणं मुहे जाव ।
मुरउ ब्व खलो जिमम्मि
भोयणे विरसमारमद ॥५२॥
निम्मो गुणरहित्रो ठाणविमुक्को य लोहमभूत्रो।
विन्ध जणम्म हिययं पिसुणो बाणु ब लग्गन्तो ॥ ५ ३ ।
जम्मे 'विजन इयं
नइ होमद जंच जम्मलके वि।
तं जम्पन्ति तह चिय पिणा जह होड मारिच्छं ॥ ॥ ४ ॥
गुणिणो गुणेहि विश्वेहि विहविणो होन्त गब्विया नाम ।
दोसेहि नवरि गयो खलाण मग्गो च्चिय उव्वो ॥ ५५ ॥
मन्तं न देन्ति वारन्ति देन्तयं दिवयं पि हारन्ति ।
अणिमित्तवहरियाण खलाण मग्गो च्चिय उव्वो ॥५६॥
परविवरबद्धलके चित्तलिए भौसणे जमलजौहे।
वङ्कपरिमिकिरे गोण से ब्व पिसणे मुहं कत्तो ॥ ५ ॥
असमत्थमन्ततन्ताण कुलविमुक्काण भोयहोणाणं ।
दिवाण को न बौहद् विन्तरसप्पाण व खलाणं ॥५॥
एवं चिय बहलाहो जीविजद जं खलाण मज्झमि ।
लाहो न डमिन्जद भुयनपरिवेढिए चलणे ॥१८॥
न सहर भत्थणियं अमर गया पि पिट्टिमंमार ।
दटूण भासुरमुहं खलमोहं को न बोहेद ॥ ६
मा वच्चह वौमम्भं पमुहे बहुकूङकवडभरियाणं ।
निव्वत्तियकमपरम्मुहाण मुणयाण व खलाणं ॥ ६१ ॥

·संस्कृतकाया ।
नखमांसभेदजननो दुर्मुखोऽस्तिग्वण्डनममर्थः (अस्थि ० )।
तथापि खलु चित्तवक्रो (मध्यावलितो) नमत खलो नखिमदृच्छः ॥५१॥
अकुलौनो दिमुखस्तावन्मधुरो भोजनं मुखे यावत् ।
मुरज व खलो जीर्ण भोजने विरममारमति ॥ १२ ॥
निर्धमी गुणरहितः स्थाणविमुकच लोभमभूतः (लोह ०)।
विष्यति जनस्य हृदयं पिशुनो बाण दव लगन् ॥ ५३॥
जन्मन्यपि यन्त्र भूतं न खलु भविष्यति यच्च जन्मल क्षेऽपि ।
तब्जल्पन्ति तथैव पिशुना यथा भवति मदृतं ॥ ५४॥
गुणिनो गुणैर्विभवैविभविनो
भवन्तु
गर्विता नाम ।
दोषैर्नवरं गर्वः खलानां मार्ग एवापूर्वः ॥१५॥
मन्त्र ददाति वारयन्ति ददतं दत्तमपि हारयन्ति ।
अनिमित्तवैरिण खलानां मार्ग एवापूर्वः ॥ ५६
परविवरलब्धलचे नानाचित्ते (चित्रले) भौषणे यमसजिव्हे ।
वक्रगमनमौले गोनम दुव पिशुने सुखं कुतः ॥ ५॥
असमर्थमन्त्रतन्त्रेभ्यः कुलविमुक्म्यो भोगहीनेभ्यः ।
दृष्टेभ्यः को न बिभेति व्यन्तरसभ्य इव खलेभ्यः ॥ ५८॥
एतदेव बहुलाभो जौव्यते यत्वलानां मध्थे ।
लाभो यन्त्र दम्यते भुजङ्गपरिवेष्टिते चरणे ॥ ५८ ॥ [पृष्ठमांसानि ।
न महतेऽभ्यर्थनं (अश्वस्तनितं) प्रश्नाति गतानामपि (गजानामपि)
दृष्ट्वा भासुरमुखं खलमिहं को न बिभेति ॥ ६ ॥
मा व्रजत विश्रम्भं प्रमुखे बडकूटकपटभूतानां ।
निवर्तितकार्यपराङ्मुखानां शनकानामिव खसानां ॥ ६१ ॥

·१४
बज्नालगं।
जेहिं चिय उमविया जाण पसारण निग्गयपथावा ।
समरा डहन्ति विज्ञ
खलाण मग्गो चिय अउवो ॥६॥
मरमा वि दुमा दावाणलेण डमन्ति सकसंवलिया ।
दमणमङ्गे पत्ते सुयणो वि सुहं न पावेद ॥ ६॥
खलमजणाण दोमा गणा य को वसिउं तरह लाए।
जह मवरि नायरात्रो दोहिं जौहामहम्महि ॥ ६४ ॥
मित्तवज्जा।
एक चिय मलहिना दिणेमदियहाण नवरि निवाएं।
पा जन्म एकमेकेहि जेहि विरहो च्चिय न दिवो ॥६५॥
पडिवन दिणयरवासराण दोपहं अखण्डियं सुहद ।
सूरो न दिणेण विणा दिणो वि न ह मूरविरहभि ॥६६॥
मित्तं पयतोयममं मारिच्छं जन होइ किं तेण ।
अहियाएर मिलन्तं श्रावद् श्रावट्टए पढमं ॥ ६ ॥
तं मित्त कायव्वं जंकिर वमणम्मि दमकालमि।
प्रालिहियभित्तिवाउलयं व न परम्मुहं ठाइ ॥ १८ ॥
तं मित्तं कायब्वं जंमित्तं कालकम्बलौमरिसं ।
उथएण धोयमाणं महावरङ्ग न मेजर ॥ ६८ ॥
मगुणाण निग्गुणाण य गल्या पांगन्ति जंजि पजिवन ।
पेह वमहेण समं परेण वोलावित्रो अप्या ॥..॥
विच सौमं पर होउ बन्धणं चयर मबहा लच्छौ।
पडिवबपासणे सुपुरिमाण जं होड होउ ॥ ७१ ॥

·संखतछाया ।
सरमा अपि
येरेवोलता येषां प्रमादेन निर्गतप्रतापाः ।
जबरा दहनि विन्ध्यं खलानां मार्ग एवापूर्वः ॥ ६ ॥
द्रुमा
दावानलेन दह्यन्ते शुष्कर्मवलिताः ।
दर्जनमङ्गे प्राप्ने सुजनोऽपि सुखं न प्राप्नोति ॥ ६ ॥
खलसुजनयोदोषान् गुणांश्च को वर्णयितुं तरति लोके ।
यदि नवरं नागराजो द्वाभ्यां जिह्वामहस्राभ्यां ॥६४ ॥
मिचपद्धतिः।
॥
एकमेव बाध्यते दिनेशदिवमयोनिर्वहणं ।
श्रा जन्म एकैकाभ्यां याभ्यां विरह एव न दिष्टः ॥६५॥
प्रतिपक्ष दिनकरवामरयोईयोरखण्डितं शोभते ।
सूर्यो न दिनेन विना दिनमपि न खलु सूर्यविरहे ॥ ६॥
मिचं पयस्तोयसमं मदृशं यत्र भवति किं तेन ।
अधिकायते मिलदायात्यावर्त प्रथमं ॥६७ ॥
तमित्र कर्तव्यं यकिन व्यसने देने काले च।
प्रालिखितभित्तिपुत्रक दव न परामुखं तिष्ठति ॥ ६८॥
तमित्रं कर्तव्यं यन्मित्रं कालकम्बलौमदृशं ।
उदकेन धाव्यमानं स्वभावरङ्ग न मुञ्चति ॥६॥
मगुणानां निर्गुणानां च गुरवः पालयन्ति यदेव प्रतिपत्र ।
प्रेचत वृषभेण समं हरेणातिकामित श्रात्मा ॥ ७० ॥
विद्यतां शौर्षमथ भवतु बन्धनं त्यजतु सर्वथा पायौः ।
प्रतिपक्षपाखने सुपुरुषाणां यद्भवति तद्भवतु ॥ ७१ ॥

·१६
वज्जालगं ।
दिढलोहमालाणं अवाण वि विविहपासबन्धाणं ।
ताणं चिय पहिययर वायाबन्धं कुलोणम ॥ ०२
नेहवज्जा।
चन्दो धवलिजर पुसिमाए अह पलिमा वि चन्देण ।
समसहदकार मणे पुषेण विणा न समन्ति ॥ ३ ॥
एक्लाए नवरि नेहो पयामित्रो विजयणमि जोण्हाण ।
जा झिजद झोणे मसहरस्मि वड्डेड वन्ते ॥ ७४ ॥
मिजद झोणमि मया
वडा वडन्तर्याम्म मविसेम
सायरमसौण छजर
जयथि पडिवचनिब्वहणं ॥७॥
पडिवन जेण ममं पुवनिोएण होड जौवस्म ।
दूरडिनो न दूरे जह चन्दो कुमुयमण्डाणं ॥ ७६ ॥
दूरडिया न दूरं मजणचित्ताण पुन्वमिलियाणं ।
गयणटिश्रो वि चन्दो श्रामामह कुमुयमण्डाई ॥ ७ ॥
दिले विहु होइ सह जह विन पावन्ति अङ्गमनाई।
दूरडिनो वि चन्दो सणिन्वुदं कुणद कुमुयाणं ॥ ७८ ॥,
एमेव कहवि कस्म वि केण वि दि?ण होई परिमोमो ।
कमलायराण रणा
किं कन्नं जेण वियमन्ति ॥ ७८ ॥
कत्तो जग्गमद रवौ कत्तो वियमन्ति पडायवणाई।
सुयाण जत्थ नेहो न चला दूरट्टियाणं पि ॥ ८ ॥

·संस्कृतच्छाया।
दृढलोहटवलेभ्योऽन्येभ्योऽपि विविधपाशबन्धेभ्यः ।
तेभ्य एवाधिकतरं वाग्बन्धनं कुलौनस्य ॥ ७२ ॥
स्नेहपद्धतिः।
चन्द्रो धवलौक्रियते पूर्णिमयाथ पूर्णिमापि चन्द्रेण ।
समसुखदुःखानि मन्ये पुष्णेन विना न लभ्यन्ते ॥ ७३ ॥
एकया नवरं खेहः प्रकाशितस्विभुवने ज्योत्स्नया ।
या चौयते चौणे शशधरे वर्धते वर्धमाने ॥७8 ।
चौयते चौणे सदा वर्धते वर्धमाने मविशेषं
मागरमशिनो राजते जगति प्रतिपत्रनिर्वहणं ॥७५॥
प्रतिपत्रं येन समं पूर्वनियोगेन भवति जीवस्य ।
दूरस्थितो न दूरे यथा चन्द्रः कुमुदषण्डानां ॥ ७६ ॥
दूरस्थिता न दूरं सज्जनचित्तानां पूर्वमिलितानां ।
गगनस्थितोऽपि चन्द्र श्राशाम्ते कुमुदषण्डानि ॥ ७७॥
दृष्टेऽपि खलु भवति सुखं यद्यपि न प्राप्नुवन्यङ्गमङ्गान् ।
दूरस्थितोऽपि चन्द्रः सुष्टु निर्वृतिं करोति कुमुदानां ॥ ७८ ॥
एवमेव कथमपि कस्यापि केनापि दृष्टेन भवति परितोष ।
कमलाकराणां रविण किं कार्य येन विकमन्ति ॥ ७९ ॥
कुत उगच्छति रविः कुतो विकमन्ति पङ्कजवनानि ।
सुजमानां यत्र हो न चलति दूरस्थितानामपि ॥ ८ ॥

·१७ वज्जालगं । नाइवज्जा खमा वरं जं जम्म मसभेयं चालिजन्तं च दूमए हिययं । तं तस्म कणकडुयं कुलेस जाया न जम्पन्ति ॥ १ ॥ मन्तेहि प्रमन्तेहि य परस्म किं जप्पिएहि दोसेहिं । अत्यो जसो न लभद मो वि अमित्तो को होर ॥२॥ अपहियं कायवं जद मक्क परहियं च कायम् । अपहियपरहियाणं अपहियं चेव कायब्वं ॥ ८३ ॥ पुरिसे सचम मिद्धे अलियपमुक्के महावमंत? । तवधमनियममदए विसमा वि दमा समा होद ॥४॥ मौवं वरं कुलाभो दालिदं भव्वयं च रोगात्रो।. विना रनाउ वरं सुट्ठ वि तवाश्रो ॥५॥ मौलं वरं कुलाबो कुलेण किं होद विगयसौलेण । कमलाइ कहने संभवन्ति न हुनि मलिणाई ॥ ८॥ जंजि खमेदू समत्थो धणवन्तो जं न गत्वमुक्वहद् । अंच मविघ्नो नमिग तिसु तेसु अवडिया पुहवी ॥ ८७। छन्दं जो अणुवट्टर ममं रकइ गुणे पयासेड । देवाण वि वलहो हो ॥८॥ वणवञ्चणेण वरिसो नाम दिवसे कुभोयणे भुत्ते । कुकलतेण य जो नामद धम्मो अधमोण ॥ ८ ॥ धयं पयर्ड च पोरिसं परकलत्तवञ्चणयं । गचणरहित्रो भयो राढादत्ताण संपडद ॥१०॥ सो नवरि माणुसाणं

·संस्कृतच्छाया।
१९
नौतिपद्धतिः।
यद्यस्य मर्मभेदं चास्यमानं च दूयते हदयं ।
तत्तस्य कर्णकटुं कुलेषु जाता न जल्पन्ति ॥ ८
॥ ८१.॥
मभिरमद्भिश्च परस्य किं जल्पितेदोषैः ।
अर्थी यशो न लभ्यते म चामित्रोचतो भवति ॥८॥
प्रात्महितं कर्तव्यं यदि शक्यते परहितं च कर्तव्यं ।
आत्महितपरहितयोरात्महितं चैव कर्तव्यं ॥ ३ ॥
पुरुषे मत्यसमृद्धेऽलोकप्रमुक्ने स्वभावमंतुष्टे ।
तपोधर्मनियममये विषमापि दशा ममा भवति ॥ ८४॥
शौलं वरं कुलाद्दारिद्रं भयं च रोगात् ।
विद्या राज्यावरं क्षमा वरं सुष्वपि तपमः ॥८॥
गौवं वरं कुलात्कुलेन किं भवति विगतशोलेन ।
कमलानि कर्दमे संभवन्ति न खल भवन्ति मसिनानि ॥८६॥
यदेव क्षम्यति ममी धनवान्यगर्व नोदहते।
यच्च मविद्यो नमस्त्रिभिरेभिरलता पृथ्वौ ॥ ८ ॥
छन्दं योऽनुवर्तते मर्म रक्षति गुणान् प्रकाशयति ।
म केवलं मानुषार्ण देवानामपि वल्लभो भवति ॥२८॥
वणवञ्चनेन वर्षा नश्यनि दिवसः कुभोजने भुक्त।
कुकलचेण च जन्म नभ्यति धर्मोऽधर्मेण ॥ ८ ॥
छवं धर्म प्रकटं च पौरुषं परकलत्रवञ्चनं ।
कलकरहितं जन्म भयात्मना संपद्यते ॥१०॥

·२०
वज्जालग्ग ।
धौरवज्जा।
अपाणं अमुयन्ता
जे प्रारम्भन्नि दुग्गमं कन्न।
परमुहपलोइयाणं ताणं कह होइ जयलच्छौ ॥६१॥
सिग्धं पारुह कज्ज पारद्धं मा कहिं पि मिढिलेसु ।
पारद्वमिढिलिया कन्जाइ पुणो न सिज्झन्ति ॥६॥
अछाता इयरजणो अङ्गे चिय जादू पञ्चभूयाई ।
ताई चिय लज्जिज्जर पारद्धं परिहरन्तेण ॥८३ ॥
गौणविहवा वि सुयणो सेवर रणं न पत्थए अन्न ।
मरणे विश्रामहग्धं न विक्किण मामाणिकं ॥१४॥
बे मग्गा भुवणयले माणिणि माणुचयाण पुरिमाणं ।
अहवा पावन्ति मिरिं अहव भमन्ता समपन्ति ॥६५॥
बेलि विडन्ति गईश्रो साहमवन्ताण धौरपुरिमाणं ।
बेलहलकमकात्या रायमिरी अहव पव्वच्चा ॥८६॥
अहवा मरन्ति गुरुवमणपेशिया खण्डिऊण नियजौहं ।
नो
गन्नूण
खलाणं चवन्ति दौणकरं धौरा ॥६॥
वह सुपर पिथमालिङ्गिण उत्तुङ्गथोरथणवढे ।
अह नरकरङ्कककालमडले भौमणमसाणे ॥६८॥
अह मुन्ना मह पियकामिणकि कसोलथानसिप्पौहिं।
अहवा विमलकवाले भिवं भमिऊण पेयवणे ॥८॥
नमिजण जं विढप्पर खखचलणं विजयणं पि किं तेण ।
माणेण जं विढप्पर तणं पि तं निव्वुदं कुणद ॥१०॥

·संखतछाया।
२१
धौरपद्धतिः।
वात्मानममुञ्चन्तो य प्रारभ्यन्ते दुर्गम कार्य ।
परमुखावलोकिनां तेषां कथं भवति जयलक्ष्मीः ॥६१ ॥
गौघमारह कार्य प्रारम्धं मा कथमपि शिथिलय ।
प्रारथिथिलितानि कार्याणि पुनन सिध्यन्ति ॥९॥
प्रास्तां तावदितरजनोऽङ्ग एव यानि पञ्चभूतानि ।
तेभ्य एव लन्यते प्रारब्धं परिहरता ॥ ३ ॥
चौविभवोऽपि सुजन: सेवतेऽरण्यं न प्रार्थयतेऽन्यं ।
मरणेऽप्यतिमहा न विक्रोणति मानमाणिक्यं ॥८४ ॥
द्वौ मार्गी भुवनतले मानिनि मानोन्त्रतानां पुरुषाण ।
अथवा प्राप्नुवन्ति श्रियमथवा धमन्तः समाप्यन्ते ॥६५॥
देऽपि भवती गती साहसवतां धौरपुरुषाणां ।
कोमलकमशहस्ता राजौरथवा प्रव्रज्या ॥८६॥
अथवा प्रियन्ते गुरुव्यसनचिताः खण्डयित्वा निमजिहां ।
नो गत्वा खसाना जल्पन्ति दौनाक्षरं धौराः ॥६॥
अथ सुप्यते प्रियामालिय उत्तुङ्गपृथुस्तनपृष्ठे ।
अथ नरकरङ्गकङ्कालमडले भौषणमाशाने ॥८॥
अथ भुङ्क सह प्रियकामिनौभिः कचोलस्थालशक्तिभिः ।
अथवा विमलकपाले भिक्षां धावा प्रेतवने ॥६॥
नत्वा यदय॑ते खखचरणस्त्रिभुवनमपि किं तेन ।
मानेन यदय॑ते बणमपि तबितिं करोति ॥ १० ॥

·२२
वज्जालन्ग
ते धना ताण नमो ते गल्या माणिणो थिरारम्भा ।
जे गरुयवमणपडिपेल्लिया वि अन्नं न पत्थन्ति ॥१.१॥
तुङ्गो चिय होद मणो मणमिणो अन्तिमास वि दसास ।
अत्यन्तस्म वि रविणो किरणा उद्धं चिय फुरन्ति ।। १ ० २ ॥
ता तुङ्गो मेरुगिरी मयरहरो ताव होड दुत्तारो।
ता विममा कन्जगई जाव न धौरा पवनन्ति ॥ १०३ ॥
ता वित्थिलं गयणं ताव चिय जलहरा अदगहौरा।
ता गरुया कुलसेला जाव न धौगेहि तुबन्ति ॥ १४ ॥
मेरं तिथं व मग्गं घरजणं हत्थचित्तं गयणायलं ।
वाहशिया समुद्दा
साहमवन्ताण पुरिमाणं ॥ १०५ ॥
संघडियघडियविडिय घडन्तविघडन्तमंघडिजन्नं ।
श्रवहत्थिजण दिव्वं करेर धौरो ममारद्धं ॥ १.६॥
-
साहसवज्जा।
साहममवलम्बन्तो पावर हियइच्छियं न मन्देहो।
जेणुत्तमामेत्तेण राणा कवलिश्रो चन्दो ॥ १०७ ॥
तं किं पिसाहम साहसेण माहन्ति माहममहावा ।
जं भविऊण दिवो परम्मुहो धुणद नियमोसं ॥ १ ० ८ ॥
थरहरह धरा खुन्ति मायरा हो विम्हलो दवा।
असमववसायसाहस संखद्धजमाण धौराणं ॥ १०६ ॥
अगणियसमविसमाणं माहसतङ्गे ममारहन्ताणं ।
रस्कर धौराण मणं पासबभयाउलो ददवो ॥ ११ ॥

·संखतच्छाया। २३ ते धन्यास्तेभ्यो नमस्ते गुरवो मानिनः स्थिरारम्भाः । ये गुरुव्यसनप्रतिप्रेरिता अप्यन्यं न प्रार्थयन्ते ॥ १ ० १ ॥ तुङ्गमेव भवति मनो मनखिनोऽन्तिमाखपि दशास। अस्तमयमानस्यापि रवेः किरण ऊर्ध्वमेव म्फरन्ति ॥ १ ० २ ॥ तावत्तुङ्गो मेरुगिरिर्मकरग्रहं तावद्भवति दस्तारं । तावदिषमा कार्यगतिर्यावन धौराः प्रपद्यन्ते ॥ १०३ ॥ तावदिस्तीर्ण गगनं तावदेव जलधरा अतिगम्भौराः । तावद्गुरुकाः कुलशेखा यावत्र धोरेनुच्यन्ते ॥ १.४॥ मेरुस्तृणमिव स्वर्गी यहाङ्गणं हस्तस्पृष्टं गगनतलं । तुद्रनद्यः समुद्राः माहमवतां पुरुषाणां ॥ १०५ ॥ संघटितघटितविघटितघटमानविघटमानसंघयमानं । अपहत्य दैवं करोति धौरः समारब्धं ॥१०॥ साहसपद्धतिः। साहसमवलम्बमानः प्राप्नोति हृदयेप्सितं न मन्देहः । चुनोत्तमागमाचेण राहुण कवलितश्चन्द्रः ॥ १०७॥ तकिमपि माहसं साहसेन माधयन्ति माहमखभावाः । यद्भावयित्वा दैवं परामुखं धूनयति निजशिरः ॥ १०८ ॥ कम्पते धरा क्षभ्यन्ति मागरा भवति विहलं दैवं । अममव्यवमायमाहमसंलब्धयामेभ्यो धौरेभ्यः ॥ १०६ ॥ अगणितममविषमाणां माहमतङ्गे समारोहतां । रक्षति धौराणां मन चासत्रभयाकुलं दैवं ॥ ११ ॥ .

·वज्जालमां।
तं किं पि कम्मरयणं धौरा ववमन्नि माहसवसेणं ।
जं बम्महरिहराण वि लग्ग चित्ते चमकारो॥१११॥
धौरेण समं मममौसिया रे दिव्व पारुहन्तस्म ।
होधित किंपिकलङ्क धुव्वन्नं जं न फिट्टिहिद ॥ ११२ ॥
जह जह न समप्पर विहि वसेण विहडन्तकनपरिणामो।'
तह तह धौराण मणे वडद बिउणो समुच्छाहो ॥ ११३ ॥
फलसंपत्तौ समोपायाद तुङ्गाद फलविपत्तौए ।
पिययार सुपुरिमाणं महातरूण व सिहराई ॥११४ ॥
हियए जात्रो तत्थेव वडियो नेय पयडियो लाए।
ववमायपायवो सुपुरिमाण लखिन्नद फलेहिं॥११५ ॥
ववसायफलं विहवो विहवस्म य विहलगणसमुद्धरणं ।
विहद्धरणेण जसो जसेण भण किं न पन्जतं ॥ ११६ ॥
वाढत्ता सप्पुरिसेहि तनववसायदिनहियएहिं ।
कबारम्भा होहिन्ति निष्फला कह चिरं कासं ॥ ११॥
म महमहणस्म वच्छे माझे कमलाण नेय खौरहरे।
ववसायसायरे सुपुरिमाण लच्छौ फुडं वमद ॥ ११८ ॥
तद्दियहारम्भवावडाणं मित्ककन्जरसियाणं ।
रविरहतरयाण व सुपुरिमाण न इहिययवौमामो ॥ ११९ ॥
दिव्ववज्जा।
अत्यो विज्जा पुरिमत्तणं च प्रवाह गुणमहम्माई।
दिव्वायत्ते कब्जे
सव्वाद नरस्म विडन्ति ॥१२॥

·संखतच्छाया ।
२५
तकिमपि कर्मरनं धौरा व्यवम्यन्ति माहमवणेन ।
यहाहरिहराणामपि लगति चित्ते चमत्कारः ॥ १११॥
धौरेण समं स्पर्धया रे देवारहतः ।
भविष्यति कोऽपि कलको धाव्यमानेो यो न यास्यति ॥ ११९ ॥
यथा यथा न ममाप्यते विधिवशेन विघटमानकार्यपरिणामः ।
तथा तथा धौराणां मनमि वर्धते द्विगुणः समुत्साहः ॥ ११३ ॥
फलसंपत्त्या ममवनतानि तुङ्गानि फलविपत्त्या ।
हृदयानि सुपुरुषाणां महातरूणामिव शिखराणि ॥ ११४॥
हृदये जातस्तत्रैव वर्धितो नैव प्रकटिता लोके ।
व्ययमायपादपः सुपुरुषाणां लक्ष्यते फलैः । ११५ ॥
व्यवसायफलं विभवो विभवस्य च विकलजनममुद्धरणं ।
विहलोद्धरणेन यशो यशमा भण किं न पर्याप्तं ॥ ११६ ॥
पारधाः सत्पुरुषैस्तुङ्गव्यवसायदत्त हृदयः ।
कार्यारम्भा भविष्यन्ति निष्फलाः कथं चिरं कालं ॥ ११७॥
न मधुमथनस्य वक्षस मध्ये कमलाना नैव चौरनिधौ
व्यवमायमागरे सुपुरुषाणां लक्ष्मीः स्फुटं वसति ॥ ११८॥
तहिवमारम्भव्याप्तानां मित्रैककार्यरमिकानां ।
रविरथतुरगाणामिव सुपुरुषाण न खलु हदयविश्रामः ॥ ११८ ॥
दैवपद्धतिः।
अर्थी विद्या पौरुषत्वं चान्यानि गुणमहस्राणि ।
दैवायत्ते कार्य मर्वाणि नरस्य विघटन्ते ॥ १२ ॥

·२६
वज्जालम्ग ।
सत्यये पडियम वि मोषां एद किंपितं कच्चं ।
जंन कहिउं न महिउं
न चेव पच्छाउं तरह ॥१२॥
जर विसद विनमविवरे लहद उदहिं करे ववसायं ।
तह विड फालं न पावद पुरिमो दिव्वे पराजुत्ते ॥१९॥
नग्धन्ति गुणा विहडन्ति बन्धवा वलहा विरज्वन्ति ।
ववमात्रो न समप्पर
नरस्म दिब्वे पराहुते ॥१२३॥
जांजा डाला लम्बन हत्थं गहिऊण वौसमद जत्थ ।
सा मा तडत्ति तुट्ट नरस्म दिब्वे पराडते ॥१२॥
जं नयणेहि न दौमदू हियएण विजं न चिन्तियं कहवि ।
तं तं सिरभि निवड नरस्म दिवे पराहुत्ते ॥११॥
विहिवज्जा।
-
खण्डिब्जद विहिणा सम - हरो वि सूरम्म होर अत्यमणं ।
हा दिवपरिणईए कवलिब्जद को न कालेणं ॥१२॥
को एत्य मया सहियो कस्म व लौथिराइ पेशाई।
कस्म व नहोइखलणं
भण को हुन खण्डियो विहिणा ॥१२॥
उन्नय नौया नौया विवथा इन्ति तकण येव ।
विहिपरिणषियक हरिहरबन्हा न थाणन्ति ॥१५॥
विहिणा जं चिथ लिहियं नलाडवट्टौ तेण ददवेण ।
पछा सो वि पसनो अवह करिउं न ममत्यो ॥१२॥
किं करह किर वरात्रो साहसववसायमाणगरुषो वि ।
पुरिमो भग्गपयावो
विरिण विवरौषरवेण ॥१३॥

·मंस्कृतच्छाया। २७ वस्थार्थ पतितस्थापि मध्येनैति तकिमपि कार्य। यन्त्र कथयितुं न सोढुं न चैव प्रच्छादयितुं शक्नोति ॥१९१॥ यदि विशति विषमविवरे लत्युदधिं कुरुते व्यवसायं । तथापि खलु फलं न प्राप्नोति पुरुषो देवे पराङ्मुखे ॥१२॥ नांर्घन्नि गुणा विघटन्ने बान्धवा वल्लभा विरज्यन्ते । व्यवसायो न समायते नरस्य देवे पराङ्मुखे ॥१२३॥ यां यां शाखां लम्बते हस्तेन ग्रहीत्वा विश्राम्यति यस्यां । सा मा तटेति चुन्यति नरस्य दैवे पराङ्मुखे ॥१२४॥ यायनाभ्यां न दृश्यते इदयेनापि यत्र चिन्तितं कथमपि । तत्तच्छिरसि निपतति नरस्य देवे परामुखे ॥१२५॥ विधिपद्धतिः। खण्यते विधिना धरोऽपि सूर्यस्य भवत्यस्तमनं । हा दैवपरिणत्या कवलौक्रियते को न कालेन ॥१२६॥ कोऽत्र सदा सखितः कस्य वा लक्ष्मीस्थिराणि प्रेमाणि । कस्य वा न भवति स्खलनं भण कः खलु विधिना खण्डितः ॥१२॥ उन्नता नौचा नौचा अयुबता भवन्ति तत्क्षणादेव । विधिपरिणमितकार्य हरिहरब्रह्माणो न जानन्ति ॥१२८॥ विधिना यदेव लिखितं ललाटपट्टे तेन देवेन । पश्चामोऽपि प्रमत्रोऽन्यथा कर्तुं न खलु समर्थः ॥१२६॥ किं करोति वराकः किल माहसव्यवसायमानगुरुरपि । पुरुषो भनप्रतापो विधिमा विपरौतरूपेण ॥११॥ .

·वज्जालग्ग ।
बेषि वि महणारम्भे पेच्छह जं पुवकम्मपरिणामो।
उप्पज्जद हरह विमं कण्हम्म घणस्थणा लछौ ॥१३१॥
विहिविहियं चिय लभद
श्रमयं देवाण महमहे लच्छौ।
रयणायरश्मि महिए हरस्म भाए विमं जायं ॥१३॥
दौनवज्जा।
परंपत्थणापवन मा जणणि जाणेसु एरिमं पुत्तं ।
उयरे विमा धरिजम पत्थणभङ्गो को जेण ॥१३३॥
ता एवं ताव गुणा
लज्जा मच्च कुलकमो ताव ।
ताव चिय अहिमाणो देहि त्ति न भन्मए जाव ॥१२४॥
तिणवलं पि हु लड़यं दौणं ददनेण निम्मियं भुवणे ।
वाएण किं न नौयं
अप्याणं पत्थणभएण ॥१३॥
थरथरथरेड हिययं जोहा घोले कण्ठमझम्मि ।
नामद मुहलावलं देहि त्ति परं भणन्तम्स । १३६॥
किमिणिज्नन्ति लयन्ता उदहिजलं जलहरा पयत्तेण ।
धवलीडन्ति र देन्ता
देन्तलयन्नन्तरं पेच्छ ॥ १३ ॥
दारिद्दवज्जा।
दारिदय तुज्झ गुणा गोविजन्ता वि धौरपुरिसेहिं।
पाहणएसुकणेसु य
वमणेस य पायडा हुन्ति ॥१३॥
दारिदय तुज्न नमो जन्म पसाएण एरिमौ रिद्धी।
पेच्छामि मयललोए ते मह लोया न पेच्छन्ति ॥१३८॥

·संखतछाया।
२६
द्वावपि मथनारम्भे प्रेक्षत यत्पूर्वकर्मपरिणामः ।
उत्पद्यते हरस्य विषं कृष्णम्य धनस्तना लक्ष्मौः ॥१३१॥
विधिविहितमेव लभ्यतेऽस्तं देवानां मधुमथने लक्ष्मीः ।
रवाकरे मथिते हरस्य भागे विषं जातं ॥१३२॥
दौनपद्धतिः।
परप्रार्थनाप्रपन्नं मा जननि जनयखेदृशं पुत्रं ।
उदरेऽपि मा ध्रियख येन प्रार्थनाभङ्गः कृतः ॥१३३॥
तावद्रूपं तावद्गुण लज्जा मत्यं कुलक्रमस्तावत् ।
तावदेवाभिमानो देहौति न भण्यते यावत् ॥१३४॥
वणवलमपि खलु लघु दौनं दैवेन निर्मितं भुवने ।
वातेन किं न नौतमात्मानं प्रार्थनाभयेन ॥१३५॥
कम्पते हृदयं जिला पूर्णते कण्ठमध्ये ।
नश्यति मुखचावण्यं देहौति परं भणतः ॥१३॥
कृष्णौभवन्ति ग्रन्त उदधिजलं जलधराः प्रयत्वेन ।
धवलौभवन्ति खन्नु ददतो दददृतदन्तरं प्रेक्ष ॥१३॥
दारिद्र्यपद्धतिः।
दारिद्र्य तव गुणा गोप्यमाना अपि धौरपुरुषैः ।
पाहुणेषु क्षणेषु च व्यसनेषु च प्रकटौभवन्ति ॥१३८॥
दारिद्र्य तुभ्यं नमो यस्य प्रमादेनेदृश्पृद्धिः ।
प्रेचामि सकललोकांस्ते मां सोका न प्रेक्षन्ति ॥१३६ ॥

·३. वज्जालम्ग। - जे जे गुणिणो जे जे वि माणिणो जे वियड्समाणा । दालिद रे विवरण ताण तमं माणरात्रो सि ॥१४ ० ॥ दौसनि जोयसिद्धा पञ्जणमिद्धा वि केवि दौसन्ति । दारिहजोयसिद्धं मं ते लोया न पेच्छन्ति ॥१४ . ॥ जे भग्गा विहवममौरणेण वकं ठवनि पयमग्गं। ते नूणं दालिद्दोमहेण जर् पञ्चलिनन्ति ॥१४ २॥ किंवा कुलेण कौरह किं वा विणण किं व रूवेण । धणरहियाणं सन्दरि नराण को श्रायरं कुणदू ॥१४३॥ जाई रूवं विना तिथि वि गच्छन्तु कन्दरे विवरे । त्यो चिय परिवउ जेण गुणा पायडा हुन्नि ॥१४४॥ धव्यत्यकामरहिया ने दियहा निद्दणाण वोलौणा। जर ताद गणेद विही गणेड न एरिसं जुत्तं ॥१४॥ मंकुयद संकुयन्ते वियमदू वियमन्तयभि सुरभि । सिमिरे रोरकुडुम्ब पायलौलं ममुबहद ॥१४६॥ पहुवज्जा। बद पडम ललियं पिया माणो खमासमत्या । जाणमास व भणियं मोणं च श्रयाणमाणम ॥१४॥ सचन्दं बोलिवर किचर जं नियमणम्म पडिहार। पजसस न वौहिनद पडत्तणं तेण रमणिकं ॥१४८॥ অয়ি ঘলিয় - भएण दिव्बन्ति धार उच्छा। पक्षणो नौयरवा मचे तं चौरमाणं ॥१४॥ .

·संखातच्छाया।
ट
ये ये गुणिणो ये येऽपि मानिनो ये विदग्धसंमानाः ।
दारिय रे विपक्षण तेषु वं मानुरागोऽमि ॥१४॥
दृश्यन्ते योगमिद्धा पचनसिद्धा अपि केचन दृश्यन्ते ।
दारिद्र्ययोगसिद्धं मां ते लोका न प्रेक्षन्ते ॥१४१॥
ये 'भमा विभवममौरणेन वक्र स्थापयन्ति पदमार्ग।
ते नूनं दारिद्र्यौषधेन यदि प्रानला भवन्ति ॥१ ४२॥
किं वा कुलेन क्रियते किंवा विनयेन किं वा रूपेण ।
धनरहितानां सन्दरि नराणं क पादरं करोति ॥ १४३॥
जाती रूपं विद्या चौथपि गच्छन्तु कन्दरे विवरे ।
अर्थ एव परिवर्धतां येन
गणाः
प्रकटौभवन्ति
॥१४४॥
धर्मार्थकामरहिता ये दिवमा निर्धनानामतिकान्ताः ।
यदि तान् गणयति विधिर्गणयत न खल्बौदृशं युक्त ॥१४॥
मंकुचति संकुचति विकमति विकसति सूर्य ।
भिगिरे दरिद्रकुटुम्ब पङ्कजलौला समुदहति ॥१४६ ॥
प्रभुपद्धतिः।
राजते प्रभोललितं प्रियाया मानः क्षमासमर्थस्य ।
जानतय भणितं मौनं चाजानतः
॥१४॥
खच्छन्दं कथ्यते क्रियते यनिजमनमः प्रतिभाति ।
अयशसो न भौयते प्रभुत्वं तेन रमणीयं ॥१४॥
जन्मदिवसे स्तननिपतनभयेन दौयन्ने धायुत्मङ्गे ।
प्रभवो यौचरता मन्ये तत्सौरमाहाम्यं ॥१४॥

·३२
वज्जालग्ग ।
ढेि जडनिवहं तह य सुपत्ताई उत्तमङ्गसु ।
जह हो तक तह जदू पणो ता किं न पज्जतं ॥१५॥
सेवयवज्जा।
जं मेवयाण दुखं चारित्तविवज्जियाण नरणाह ।
तं होउ तुह रिजणं हवा ताणं पिमा होउ ॥११॥
भूमौसयणं जरचौरबन्धणं बम्भचेरयं भिका ।
मुणिचरियं दग्गयसेवया धम्मो परं नस्थि । १५२॥
जद नाम कहब मोक होद तुलग्गेण मेवयजणम्म ।
तं खवणयमग्गारोहणं व विग्गोवयमएहिं ॥१५३॥
भोलग्गियो मि धमामि होज्ज एण्हिं नरिन्द वच्चामो ।
पालिहियकुञ्जरस्म व तुह पड दाणं चिय न दिटुं । १५४॥
आमत्रफलो फणसो
व्व नाह मयलस्म सेवयजणम्म ।
अन्हं पुण पत्थिव पत्थिश्रो वि तानो तमं जात्रो ॥१५॥
फणसेण समं महिमण्डलम्भि का तस्वराण ममसौमौ।
करिकुम्भमच्छहं मग्गणाण जो देव फलनिवहं ॥१५६ ॥
वरिमिहिमि तमं जलहर भरिहिमि भुवणन्तराई नौसेमं ।
तहासमियसरौरे मुयम्मि वष्यौहयकुडुम्बे ॥१॥७॥
देहि ति कह न भन्दू सुपुरिमववहारबाहिरं वयणं ।
सेविन्नद विणएणं एम चिय पत्थणा लोए ॥१५८॥
भुनन्ति कमण्डमणा अनन्तरमंठिया गईन्दम्म ।
ने पुण विरसहाया ते धवला बाहिर लेव ॥१५८ ॥

·संकतछाया ३३ 2 अधोऽधो जडनिवहं तथा च सुपत्राण्युत्तमाङ्गेषु । यथा भवति तरुस्तथा यदि प्रभवस्तम्मात्किं न पर्याप्नं ॥१५॥ सेवकपद्धतिः। यत्मेवकानां दुःखं चारित्रविवर्जितानां नरनाथ । तद्भवत नव रिपूणामथवा तेषामपि मा भवतु ॥१५१॥ भूमौशयनं जरचौरबन्धनं ब्रह्मचर्य भिता । मुनिचरितं दर्गतसेवकानां धर्मः परं नास्ति ॥१५२॥ यदि नाम कथमिव मौख्यं भवति काकतालीयेन सेवकजनस्य । तक्षपणकखर्गारोहणमिव व्याकुलभावशतैः ॥१३॥ अवलनोऽसि धर्म भूया दूदानौं नरेन्द्र व्रजामः । प्रालिखितकुञ्जरम्येव तव प्रभो दानमेव न दृष्टं ॥१५४॥ धासत्रफलो पनम दुव नाथ सकलस्य सेवकजनस्य । अस्माकं पुनः पार्थिव प्रार्थितोऽपि तालत्वं जातः ॥१५॥ पनसेन समं महौमण्डले का तरुवराणां स्पर्धा । करिकुम्भमदृक्ष मार्गणानां यो ददाति फलनिवहं ॥१५६॥ वर्षियमि त्वं जलधर भरिष्यमि भुवनान्तराणि निःशेषं । हष्णाशोषितारौरे मृते चातककुटुम्बे ॥१॥७॥ देहौति कथं नु भण्यते सुपुरुषव्यवहारबहिर्भूतं वचनं । सेव्यते विनयेनैव प्रार्थना लोके ॥१५॥ भुचते कृष्णदशना अभ्यन्तरमंस्थिता गजेन्द्रस्य । ये पुनर्विधुरसहायास्ते धवला बहिरेव । १५८॥

·वज्जासम्ग।
तम्बाउ तिनि सुपत्रो - हगउ चत्तारि पक्कलबदला ।
निष्पना राणयमनरौउ सेवा सुहं कुणउ ॥ ११ ॥
मन्बो कुहिनो मोहदू मढदेउस्लमन्दिरं च चवरयं ।
नरणा मह कुडुम्बं कुहकुहियं दुव्वलं होर ॥ १६१ ॥
सुघडवज्जा
जं दिन्नर पहरपरब्बसेहि मुच्छागएहि पयमेकं ।
तह नेहम पयस्म व न याणिमो को समभरियो । १६२ ॥
भग्गे वि बले वलिए वि माहणे मामिए निरुच्छाहे ।
नियमुयविक्कममारा थक्कन्ति कुलुग्गया सुहडा ॥ १६३ ॥
वियलदू धणं न माणं झिज्जा अङ्गं न झिज्जद पयावो ।
रूवं न चलदू फुरण सिविणे वि मणंमिमत्थाणं ॥ १६४ ॥
अवमाणिषो ब्व संमाणित्रो ब्व नवसेवत्रो ब्व कुविधो ब्व ।
पहर कयावराहो ब्व निमश्रो को वि मङ्गामे ॥ १६ ॥
उयरे सिकपरिए अन्तोहे निवडियाम्म चलणेसु ।
भमद भडो जसलुद्धो ससङ्कलो मत्तहत्थि ब्व ॥ १६६ ॥
दाहिणकरेण खग्ग वामेण मिरं धरे निवडन्तं ।
अन्तावेढियचलणो धाद भडो एकमेकस्म ॥ १०॥
अन्ज वि विडरो सुपह अच्च वि पहरनि सुहडसंघाया ।
अन्न वि मन्मत्था जयसिरौ वि ता जीव मा वञ्च ॥१६॥
नेच्छद मग्गग्गमणं कुवर भडो सुरवहहि निब्जन्तो।
गमयपडिवखपेलिय - मामियकले अणिमाए ॥१६॥

·संखतछाया ।
३५
गावस्तिसः सुपयोधराश्चत्वारः ममर्थवृषभाः ।
निष्यवा रालकमचर्यः सेवा सुखं करोतु ॥ १६ ॥
सर्वोः (चुधितः) धवलितः शोभते मठदेवकुलमन्दिरं च चत्वरं ।
नरनाथ मम कुटुम्ब चुधितं दुर्बलं भवति ॥ १६१ ॥
सुभटपद्धतिः
यहीयते प्रहारपरवागतैः पदमेकं ।
तथा खेहस्य पयसो वा न जानौमः किमभ्यधिकं ॥ १६ ॥
भग्रेऽपि बले वलितेऽपि माधने खामिनि निरुत्माहे।
निजभुजविक्रमसाराम्तिष्ठन्ति कुलोइताः सुभटाः ॥ १६३ ॥
विगलति धनं न मानः चौयतेऽहं न क्षौयते प्रतापः ।
रूपं न चलति स्फुरणं खप्रेऽपि मनखिमार्थानां ॥ १६४ ॥
अपमानित दुव मंमानित व नवसेवक व कुपित दुव ।
प्रहरति कृतापराध व निर्भयः कोऽपि मनामे ॥ १६५ ॥
उदरेऽमिदारितेऽन्त्रौघे निपतिते चरणयोः ।
भ्रमति भटो यशोलुब्धः मटङ्खलो मत्तहस्तोव ॥ १६६ ॥
दक्षिणकरेण खड्गं वामेन शिरो निपतद्धारयति ।
मन्त्रावेष्टितचरणो धावति भट एकैकस्य । ११७॥
अद्यापि विधुरः सुप्रभुरद्यापि प्रहरन्ति सुभटसंघाताः ।
अद्यापि मध्यस्था जयश्रौरपि तस्मान्जीव मा ब्रज ॥ ११ ॥
नेछति वर्गगमनं कुष्यति भटः सुरवधूभिनयमानः ।
गुरुकप्रतिपक्षविप्नखामिकार्य निर्मिते ॥ १६६ ॥

·३६
वज्जानग्ग।
एक्को वि को विनियगोतभूमणो धरउ जणणिज्यरमि ।
जो रिउघडाण समुहो परम्मुहो परकलत्ताणं ॥ १७० ॥
वियर्ड सो परिमकाउ मामिपमायं च मो ममुबहउ ।
दुब्बारवेरिवारण – निवारणा जन्म भुयदण्डा ॥ १७१ ॥
एक दन्तम्मि पयं बौयं कुम्भम्मि तदयमलहन्तो ।
बलिबन्धविलमियं मह महस्स पालम्बए सुहडो। १७२ ॥
चलचमरकमचालिर - विजिज्जन्तो भडो गहन्दण ।
श्रो सुवद मामिकयकन्जनिभरो दन्तपल्लङ्के ॥ १७३ ॥
गाढासणस्म कस्म वि उयरे नियम्म मण्डलग्गेण ।
अर्द्ध महोण पडियं तुरङ्गपिडिट्टियं श्रद्धं ॥ १०४ ॥
सम्भावे पड़हियए जीए मग्गे जमे जए मयने ।
उविए रणमि मौसे कयकब्जो नच्चित्रो सुहडो ॥ १७५ ॥
लिने रणम्मि बहुपडपमायमानापडिच्छिरे मौसे ।
उत्तिलगरुयभारं व नच्चियं नरवरकबन्धं ॥ १७६ ॥
पस्काणिलेण पहुणो विरमउ मुच्छ ति पामपडिएण ।
गिद्धन्तकणं दूसहं पि माहिना भडेण ॥ १७ ॥
वच्छत्थलं च सुहडम्स रुधिरकुङ्कुमविलित्तयङ्गम्म ।
वरकामिणि ब्व चुम्बड उरे निमन्ना मिवा वयणं ॥ १७८ ॥
धवलवज्जा
मंचुलियथोरजुयप्पहारमंजणियगायकिणमोहो ।
भवनम महाभरकडणाद कन्धो चिय कहेद ॥ १०८ ॥

·मंस्कृतकाया। एकोऽपि कोऽपि निजगोत्रभूषणो धियते जनन्युदरे । यो रिपुघटानां ममुखः पराङ्मुखः परकलत्रेभ्यः ॥ १७० ॥ विकटं म परिकामतु खमिप्रमादं च म ममुबहतु । दुर्वारवैरिवारण निवारण यस्य भुजदण्डाः ॥ १०१ ॥ एक दन्ते पदं द्वितीयं कुम्भे हतौयमलभमानः । बलिबन्धविलसितं मधुमथ पालम्बते सुभटः ॥ १७२ ॥ चलचमरचालनमोलकर्णवौज्यमानो भटो गजेन्द्रेण । अहो खपिति खामिकृतकार्यनिर्भरो दन्नपत्यके । १०३ ॥ गाढामनस्य कम्याप्युदगे निहतम्य मण्डलायेण । अर्ध मयां पतितं तुरङ्गपृष्ठस्थितमध ॥ १७ ॥ मनावे प्रभुत्वदये औवे स्वर्ग यमि मकले जगति । स्थापिते रणे शिरसि कृतकार्यों नर्तितः सुभटः ॥ १०५ ॥ छिन्ने रणे बहुप्रभुप्रमादमालाप्रतौचणगौले शिरसि । उत्तीर्णगुरुकभारमिव नर्तितं नरवरकबन्धं ॥ १०६ ॥ पक्षानिलेन प्रभोविरमत मूईति पार्श्वपतितेन । धान्नाकर्षणं दुःमहमपि मयते भटेन ॥ १७७ ॥ वक्षःस्थलं च सुभटस्थ रुधिरकुडमविलिप्ताङ्गस्थ । वरकामिनीव चुम्वत्युरसि निषला भिवा वदनं ॥ १७८ ॥ धवलपद्धतिः संचर्णितपृथुयुगप्रहारसंगनितगुरुककिणशोभः । धवलस्य महाभरकर्षणानि स्कन्ध एव कथयति । १०८ ॥

·बज्जालमग यह मरद धुरालग्गो संचुलियसन्धिबन्धो धवलो । म पामरस्म विडरे धारापरिघट्टणं महद ॥ १८ ॥ यह तोडर नियकन्धं ग्रह कट्टर गुरुभरभि दव्योन। धवलो धुरभि जुत्तो न सहद उच्चारियं रक्कं ॥ १८१ ॥ चिक्षणचिकलचाडचक्कथक्के भरभि जाणिहिमि । अविसेमणय गहवद परशुहो जं सि धवखाणं ॥ १८२ ॥ अमुणियगुणो न जुष्पद् न मुणिचद् म य गुणो अजुत्तम । थक्के भरे विसूरद अउब्बवग्ग गनो धवलो ॥ १८३ ॥ मो चिय मयडे सो चिय हलम्मि सो चिय वहेद पिठौए । बहुगोधणो वि इलित्री नन्दद एक्केण धवलेण ॥ १४ ॥ कत्तो नभन्नि धुरंधराइ धवलाइ भरममत्थाई । घरविहरे गुरुभारं कडन्ति य खौलमत्ताए ॥ १८ ॥ विझवज्जा दन्तच्छोई तडवियडमोडणं मरमपलवुलिहणं । जर विमो चिय न मद्ध ता करिणो कत्थ वञ्चन्ति ॥ १८६ ॥ सा रेवा ताई पाणियार ते शेव करिणिसंधाया । सा समद सल्लर गय वरम्म विझं मुयन्तस्य ॥ १८७ ॥ विशेण विणा वि गया नरवरभुवणेसु गोरविवन्ति । विमो न हो अगो गएहि बडएहि वि गएकिं ॥१८॥ गोमहिमतरकाणं पसण सव्वाण जुब्बए ठाणं । अह विझो पह महाराभो ॥ १८ ॥ दडगइन्दाण पुणे ·संस्कृत छाया। अथ वियते धुरालग्नः संचर्णितमन्धिबन्धनो धवलः । न खस्नु पामरस्थ विधुर धारापरिघट्टणं महते ॥ १६० ॥ अथ चोटयति निजखन्धमथ कर्षति गुरुभरे दर्वाह्यं । धवलो धुरि युक्तो न सहत उच्चारितं प्रेरणं ॥ ११ ॥ चित्राणचिखलमनचक्रस्थिते भरे ज्ञास्थमि । अविशेषज्ञ सहपते परामुखो यदसि धवलेभ्यः ॥१८२ ॥ अज्ञातगुणो न युज्यते न ज्ञायते स च गुणोऽयुक्तस्य । स्थिते भरे खिद्यतेऽपूर्ववलगां गतो धवलः । १८३ ॥ स एव भकटे स एव इले स एव वहति पृष्ठ्यां । बडगोधनोऽपि हालिको नन्दत्येकेन धवलेन ॥ १८४ ॥ कुतो लभ्यते धुरंधरा धवला भरसमर्थाः । प्रतिविधुरे गुरुभरं कर्षन्ति च लोलामात्रेण ॥ १८५ ॥ विन्ध्यपद्धतिः दनक्षोभं तटविकटमोटनं सरमपल्लवोलेखनं । यदि विन्ध्य एव न सहते तदा करिण: कुतो व्रजन्ति ॥ १८६॥ मा रेवा तानि पानौथानि त एव करिसंघाता. । मा शल्लको प्रयायते गजवरस्य विन्ध्यं मुञ्चतः ॥ १७ ॥ विन्ध्येन विनापि गजा नरपतिभुवनेषु गौरविता भवन्ति । विन्ध्यो न भवत्यगजो गडभिरपि गतैः ॥ १८ ॥ गोमषितराणां पशूनां सर्वाणां युज्यते स्थानं । दग्धगजेन्द्राणं पुनोऽथ विन्ध्योऽथ महाराजः ॥ १।

·. बब्जालग। गयवज्जा " वियषियमरण गयजोव्वणेण सन्नदन्तमुमलेण । अन्न वि वणं सणारं जूहाहिब पर जियन्तेण ॥ १८ ॥ अन वि संभरह गरो मन्जन्तो मरवरम्मि लोलाए । जं करिणिकरग्गम्मलिएण पहनो मुणालेण ॥ १८ १ ॥ मा सुमरसु चन्दणपल्लवाण करिणाह गएह विणकवलं । जंजह परिणमद दमा तंतह धौरा पउिच्छन्ति ॥ १६२ मा झिजस अणुदियहं करिणिविनोएण मूढकरिणाह । सोक न होर कस्म वि निरन्तरं एत्थ संसारे ॥ १८३ ॥ जायासुयविरहविठुलस्म जुहाहिवस्म विझम्मि । ते सरमपल्लवा मलई विसकवलसारिच्छा ॥ १८ ॥ गरुयकुहाउलियस्म य वालहकरिणौसुहं भरन्तम्म । मरसो मुणालकवलो गयस्म हत्ये चिय विलौणो ॥ १६५ ॥ ता नौसमियं जहादिवेण चिरविलसियं भरन्नेण । करगहियं तिणकवलं हरियं जह अत्ति पञ्चलियं ॥ १८ ॥ विरहपत्तिो रे वर-गन्द मा भन्न मयलवणराई। उम्मूखिए वि विझे विरहावत्था तह चेय ॥ १८ ॥ जूहात्रो वणगहणं गहणाउ सरं सराउ गिरिसिहरं । सिहरा हितो पुहवी निएर हत्थौ पियाविरहे ॥ १८८ ॥ करिणिकरप्पियनवसरममाबाईकवलभोयणं दनौ जहन मरर समरतो ता किं किमित्रो विमा होउ ॥१९६॥ -

·संखताया।
४१
गजपद्धतिः
विगचितमदेन गतयौवनेन चलहनमुमलेन ।
अद्यापि वनं मनाथं यूथाधिप त्वया जीवता । १८ ॥
अद्यापि संस्मरति गजो मज्जन सरोवरे खौलया ।
यत्करिणैकराग्रोन्मलितेन प्रहनो मृणालेन ॥ १८१ ॥
मा स्मर चन्दनपलवानां करिणाथ ग्रहाण बणकवलं
या यथापरिणमति दया तां तथा धौरः प्रतीच्छन्ति ॥ १२ ॥
मा चौथखानुदिवस करिणिवियोगेन मूढकरिनाथ ।
सौख्यं न भवति कस्यापि निरन्तरमत्र संसारे ॥ १८३ ॥
जायासुतविरहविसंस्थुलस्य यथाधिपतेविन्ध्ये ।
ते सरसपानवाः शलक्या विषकवसमदृक्षाः ॥ १८४ ॥
गुरुक्षुधाकुलितस्य च वालभाकरिणौसुखं स्मरतः ।
सरसो मृणालकवलो गजस्य हस्त एव विलौनः ॥ १९५ ॥
तथा निःश्वमितं यथाधिपेन चिरविलमितं स्मरता।
करसहोतंवणकवलं हरितं यथा झटिति प्रज्वलितं । १८६ ॥
विरहप्रदौलो रे वरगजेन्द्र मा भन्नख सकलवनराजौः ।
उन्मूलितेऽपि विन्ध्ये विरहावस्था तथैव ॥ १८७ ॥
यथादनगहनं गहनात्मरः मरमो गिरिशिखरं ।
शिखरेभ्यः पृथिवौं पश्यति हस्तौ प्रियाविरहे । १९८॥
करिणौकरार्पितनवमरसमलकोकवनभोजनं दनौ ।
यदि न वियते मरंम्तदा किं कृशोऽपि मा भवतु ॥ १९८॥

·वज्जालग्ग ।
सौहवज्जा
किं करदु कुरङ्गी बहु-सएहि ववसायमाणरहिएहिं ।
एक्कण वि गयघडदारणेण सिंहौ सुहं सवद ॥ २० ॥
जाइविसुद्धाण नमो ताण मन्दाण अहह जियलोए ।
जे जे कुनधि जाया ते ते गयकुम्भनिद्दलणा ॥ २१ ॥
मा जाणह जद तुगत्तणेण पुरिमाण हो सोण्डौरं ।
मडहो वि मइन्दो करि-वराण कुम्भस्थलं दलद ॥ २०२ ॥
बेलि वि रणुष्पना बञ्झन्नि गया न चेव केसरिणो ।
संभाविज्जद मरणं न गचणं धौरपुरिमाणं ॥ २३ ॥
वाहवज्जा
एक्कमरपहरदारिय-मादन्दगदन्दजुज्झमाभिडिए ।
वाहिन लनमि नचमि दोहग्गे पायडिज्जन्ते । २.४ ॥
कत्तो तं रायघरेसु विलमियं जं घरमि वाहम्म ।
गयकुम्भवियारियमोतिएहि जं जङ्गलं किणद ॥२.1॥
अन्न कपत्थो दियहो वाहवह रूवजोब्वणुमदया ।
मोहग्गं धणरुपच्छलेण रच्छास विकिरद ॥ २०६ ॥
घोखिपद मण्डलमारुए गेहङ्गाउ वाहीए।
मोहम्गषयवडाद व धणुरषो सम्परिञ्छोलौ ॥ २.७ ॥
जह जह वन्ति थण तह तह निम्नति पञ्चवथणि ।
मन्नं पर कोयण्डं पलिजुवाण भवत्तौ ॥ २०८ ॥

·संस्कृतछाया।
४३
सिंहपद्धतिः
किं करोति कुरङ्गी बहुमुतैर्व्यवमायमानरहितैः ।
एकेनापि गजघटदारणेन सिंहौ सुखं खपिति ॥ २..।
जातिविशुद्धेभ्यो नमस्तेभ्यो मृगेन्द्रभ्योऽहह जौवलोके ।
ये ये कुले जातास्ते ते गजकुम्भनिर्दलनाः ॥ २० ॥
मा जानौत यदि तङ्गत्वेन पुरुषाणां भवति शौण्डौर्य ।
लघुरपि मृगेन्द्रः करिवराणां कुम्भस्थलं दालयति ॥ २०२ ॥
उभयेऽप्यरण्योत्पत्रा बध्यन्ते गजा नैव केसरिणः ।
संभाव्यते मरणं न गञ्जनं धौरपुरुषाणां ॥ २०३ ॥
व्याधपद्धतिः
एकशरप्रहारदारितमगेन्द्रगजेन्द्रयुद्धे प्रवृत्ते ।
व्याधि न लजसे नृत्यसि दौभाग्ये प्रकटौ क्रियमाणे ॥ २० ४ ॥
कुतस्तद्राजन्टहेषु विस्वसितं यद्हे व्याधम्य ।
गजकुम्भविदारितमौक्तिकैर्यजङ्गलं क्रीयते ॥ २० ॥
अद्य कृतार्थों दिवसो व्याधवधू रूपयौवनोन्मत्ता ।
मौभाग्यं धनुरुलिखनच्छलेन रथासु विकिरति ॥ २०६ ॥
महो शिष्यते मण्डौमारुतेन गेहाङ्गणाड्याधववाः ।
मौभाग्यध्वजपताकेव धनूरजस्वक्पतिः ॥ २० ॥
यथा यथा वर्धते स्तनौ तथा तथा शौयन्ने पञ्चवस्तूनि ।
मध्यं पतिः कोदणं पलियुवानः सपत्न्यः ॥ २०८ ॥

·वन्जालमग ।
॥
जह जह वडन्ति थणा वियमह मयणो मवमहा दिहौ।
तह तह वाहजुवाणो दियहे दियहे धणुग्लिहर ॥ २० ॥
जह जहन चडद चावो उमिन करह पलिणाहम्म ।
तह तह सुण्हा विष्फुल्लगण्डविवरम्मुहौ हसद ॥ २ १० ॥
दिन थणाण अग्धं करिणौजूहेण वाहवयाए ।
रण्डतणं न पत्तं हे सुन्दरि तुह पमाएणं ॥ २११ ॥
मिहिपेडणावयंसा वडया वाहम्म गबिरी भमद ।
गयमुत्तागहियपसाहाण मज्झे मवत्तौणं ॥ २१२ ॥
वाणियय हत्यिदन्ता कत्तो अन्हाण वग्धकित्तौत्रो।
उत्तुङ्ग थोर यणवट्टमासमा जं वह सुवद ॥ २१ ॥
वग्धाण नहा मौहाण केसरा मोत्तिया गन्दाणं ।
कत्तो वाणिय अन्हं मयचमपरिग्गहो न त्थि ॥ २१४ ॥
हरिणवज्जा
हरिणा जाणन्ति गणा रले वमिऊण गेयमाहणं ।
ताणं चिय न त्थि धणं जौयं वाहस्स अप्पन्ति ॥ २१५ ॥
अन्हाण तिणकुरभोयणाण न हु किं पि संचियं दविणं ।
मह मम पिण्डतुट्टो जद वच्चद् ता अहं धनो ॥ २१६ ॥
एक्केण वि सरख मरेण वाह किं बीयएण गहिएण ।
एक पिवमद जौयं हयास दोहिं पि य मरौरे ॥ २१ ॥
मरसलिएण भणियं कन्धं धुणिऊण जुलहरिणेण ।
गिच पुणे वि गिाउ जाव य कण्ठठिो जौवो ॥ २१८ ॥

·संखातछाया।
यथा यथा वर्धते स्तनौ विकसति मदनः समन्मथा दृष्टिः ।
तथा तथा व्याधयुवा दिवसे दिवसे धनुरुलिखति ॥ २० ॥
यथा यथा न चटति चापो भ्रश्यते करात्पलिनाथस्य ।
तथा तथा खुषा विस्फालगण्डविपराभुखौ हसति ॥ २१० ॥
दत्तं स्तनयोर करिणैयथेन व्याधवध्वाः ।
रडत्वं न प्राप्तं हे सुन्दरि तव प्रमादेन ॥११॥
शिखिपिच्छावतंसा वाधस्य गर्वमतौ धाम्यति ।
गजमुक्काग्रहीतप्रमाधनानां मध्ये सपत्नीनां ॥ २ १२ ॥
वाणिजक हस्तिदन्ताः कुतोऽस्माकं व्याघ्रवत्यः ।
उत्तुजपृथुस्तनपृष्ठमालमा यदधुः खपिति ॥ ११३ ॥
व्याघ्राणां नखाः सिंहाना केमरा मौक्रिकानि गजेन्द्राण ।
कुतो वाणिजाम्माकं मृगचर्मपरियहो नास्ति ॥ २१४ ॥
हरिणपतिः
हरिणा जानन्ति गणानरण्य उषित्वा गेयमाहात्म्यं ।
तेषामेव मास्ति धनं जौवं व्याधस्यार्पयन्ति ॥ २१५॥
अस्माकं बणाकुरभोजनानां न खलु किमपि संचितं द्रविणं ।
मम मांसपिण्डतुष्टो यदि ब्रजति तदाहं धन्यः ॥ २१॥
एकेनापि पूर्यता गरेण व्याध किं द्वितीयेन रहौतेन ।
एकमपि वमति जौवं हताश द्वयोरपि च भरौरे ॥ २१७ ॥
परमस्थितेन भणितं स्वन्धं धूत्वा जीर्णहरिणा ।
गौयतां पुनर्गीयता यावच्च कण्ठस्थितो जीवः ॥ २१.८ ॥

·४६
वजालग्ग ।
घाएण मत्रो मद्देण मई चोजेण वाहवया वि।
अबठम्भिऊण धणुई वाहेण वि मुकिया पाणा ॥ २१९ ॥
करहवज्जा
कलिपल्लवो वेलमणहरे जद वि नन्दणे चरद ।
करहस्म तह वि माविलमियाद पियए खडुक्कन्ति ॥ २२ ॥
ते गिरिमिहरा ते पौलुपलवा ते करौरकसरक्का ।
खभनि करह माविलमिया कत्तो वणेत्यस्मि ॥ २२ ॥
पुणरत्तपसारियदोहकन्धरो करह किं पलोएमि ।
कत्तो लन्ति महत्वलौउ दिव्ये पराहुत्ते ॥ १२२॥
दौडाहपउरनौसामसोसियासपौलुमयसिहरे ।
कवलं पि न पहसि करह मुद्ध किं चकियमव्वं ॥ २२३ ॥
उन्नयकन्धर मा जूर करह ता धरस किंचि चरिजण ।
तुह जोग्गा अक्कमहत्यलीउ तुङ्गा तरू कत्तो ॥ २२४ ॥
जंजीहा विलग्गं किंचि वरं मामि तम्म तं दिटुं।
थुक्केर चखिउं वण-मयाद करहो धुयग्गीवो ॥ २२५ ॥
अबेहिं पि न पत्ता
पत्तलकरहेहि करह सा वेली।
को एसो तुज्य गहो जं चिन्तमि विझमिहराई ॥ २२६ ॥
मालइवज्जा
तरतु विरहे माजर महिमण्डलवन्दणिध्नमयरन्दे ।
परिमोणं भमरउन मह जायं ममयवन्दं व ॥ २२७॥

·संखतष्ठाया।
घातेन मृगो शब्देन म्हग्यापर्यण व्याधवधरपि ।
अवष्टभ्य धनुधेिनापि मुक्ताः प्राणाः ॥ २१८ ॥
करभपद्धतिः
कडूलिपल्लवो बिल्वमनोहरे यद्यपि नन्दने चरति ।
करभस्य तथापि माविलमितानि उदय प्राविर्भवन्ति ॥ २२ ॥
तानि गिरिशिखराणि ते पिलपल्लवास्ते करौरकुमलाः ।
लभ्यन्ते करभ माविलसितानि कुतो वनेऽत्र ॥ २२१ ॥
पुनस्क्रप्रसारितदौर्घकन्धरः करभ किं प्रलोकयसि ।
कुतो लभ्यन्ने मत्स्यख्यो दैवे पराङ्मुखे ॥ २२२ ॥
दोघोष्णप्रचरनिःश्वासशोषिताशेषपौलुशनशिखरे ।
कवसमपि न पक्षामि करभ मुग्ध किमाखादितमपूर्व ॥ २२३॥
उन्नतकन्धर मा खिद्यख करभ तस्माद्धरख किंचिच्चरित्वा ।
तव योग्या अर्कमकस्थत्यस्तुकास्तरवः कुतः ॥ २२४ ॥
यनिहायां विलयं किंचिद्वरं मामि तस्य तहष्टं ।
थूल्करोत्याखादयितु वनशतानि करभो धुतग्रौवः ॥ २२५ ॥
अन्यैरपि न प्राप्ता काकरभैः करभ मा वल्ली।
क एष तव ग्रहो यच्चिन्तयसि विन्ध्यशिखराणि ॥ २२६ ॥
मालतीपद्धतिः
तथा तब विरहे मालति महौमण्डलवन्दनीयमकरन्दे ।
परिचौणं धमरकुलं यथा जातं मशकवृन्दमिव ॥ २२७ ॥

·G
वज्जालम्ग ।
वडस मालकलिए
निभरमयरन्दपरिमलम्गारे ।
मुधन छप्पया मेसकुसुमसेवाकिलेसरमा ॥ २२८॥
विथमन्तु नाम गन्धु राउ समाउ कुसुमजाईयो ।
इन्दिन्दिरस्म रणरणयकारणं मालइ वेव ॥ ९९८ ॥
मडई मालइकलियं मडयर दह्ण किं पराडत्तो।
एत्तो पसरह भुवणन्तराद् गन्धो वियम्भन्तो॥१३॥
मालिया कि वह दमौत किंवा दलेहि तलिणेहिं
धामोए मडयर मालई जाणिहिसि माहण्यं ॥ २३१ ॥
तह वामियं वणं मालई कुसुमेहि निधरं मरए ।
जह रत्थ तत्य कत्थवि भमरा दखहि लकन्ते ॥ २६९
का समसौसो मह मालईमेमाण कुसुमजाईणं ।
जस्म वि गन्धविलित्ता भमला ममलेहि पिम्नन्ति ॥२१॥
कलियामिसेण उभेवि अङ्गुलिं मालई महमाहियं ।
धरह धरणसमत्यो
धरणममत्थो मह एन्तो महुयरजुवाणणे ॥ २३४ ॥
पक्रकेवं नहसूदखण्डणं भमरभरममुव्वहणं ।
उय महद्द थरहरन्तौ वि दव्वला माल खेव ॥ २ ३५ ॥
इन्दिन्दिरवजा।
इन्दिन्दिर कृष्णय भसल भमर भमित्रो मि काणणं मयलं ।
मालदसरिसं कुसमं जदू दिलु किं न ता भणमि ॥ २३६ ॥
कत्थ वि दवं न गन्ध कत्थ वि गन्धो न पउरमयरन्दो।
एबकुसममि मध्यर बे तिधि गुण नसन्ति ॥२३॥

·संस्कतछाया।
88
द
॥
वर्धख मालतौकलिके निर्भरमकरन्दपरिमलोहारे ।
मुञ्चन्तु षट्पदाः शेषकुसुमसेवाक्लेशात् ॥ २२८॥
विकसन्तु नाम गन्धोद्धराः शेषाः कुसुमजातयः ।
इन्दिन्दिरस्य रणरणककारणं मालत्येव ॥ २२८i
लज्वौं मालतौकलिका मधुकर दृष्ट्वा किं परामखः ।
इतः प्रसरति भुवनान्तराणि गन्धो विज़म्भमाणः ॥ २३ ॥
लघुतया किं तवैतम्याः किं पत्त्रस्तलिनैः ।
प्रामोद मधुकर मालत्या जाम्यमि माहात्म्यं ॥ २३१ ॥
तथा वामितं वनं मालत्याः कुसुमैनिर्भर गरदि।
यथात्र तत्र कुत्रापि भ्रमरा दुःखेलक्ष्यन्ते ॥ २ ३ २ ॥
का प्रतिस्पर्धा मह मालत्या शेषाणां कुसुमजातीनां ।
यस्थापि गन्धविलिप्ता भ्रमरा भ्रमरैः पौयन्ते ॥ २३३ ॥
कलिकामिषेणोवा कृत्याङ्गुलिं मालत्या कथितं ।
धारयत यो धरणममों माम् प्रत्यागच्छन्तं मधुकरयुवानं ॥२३४॥
पक्षोपं नखचिखण्डनं भ्रमरभरममुदहनं ।
पश्य सहते कम्पमानापि दुर्बला मालत्येव ॥ २३५ ॥
इन्दिन्दिरपद्धतिः।
इन्दिन्दिर षटपद भमल भ्रमर भ्रान्तोऽसि काननं मकलं ।
मालतीसदृशं कुसुमं यदि दृष्टं किं न तदा भणसि ॥ २३६ ॥
कुत्रापि दल न गन्धः कुत्रापि गन्धो न प्रचरमकरन्दः ।
एककुसुमे मधुकर द्वौ त्रयो गुण न लभ्यन्त ॥ २३७ ॥

·.
वजालमां।
एवं मडयरहिययं तं चिय पुण मालई पडिरुद्धं ।
सेमा
फुलन्तु फलन्तु पायवा को निवारे ॥ २३८ ॥
मालर पुणो वि मालद हा माल माल ति जम्पन्तो।
अम्बिग्गो भमा अलौ हिण्डन्तो सयलवणराई ॥ २३८ ॥
रणरण वक्षर वेबर पखउडं धुण खिव अङ्गाई ।
मालकलियाविरहे पञ्चावत्यं गत्रो भमरो ॥ १४ ॥
मालविरहे रे तरुणभमन मा वसु निभलकण्ठं ।
वालहवित्रीयदुवं मरणेण विणा न वोमरद ॥ २ ४ १ ॥
जाव न वियम सरमा वर न ईसपि मालई कलिया।
अविौयमहुयरेहिं ताव च्चिय पाउमारद्धा ॥ २४२॥
विद्यमन्तमरमतामरसभसल वियसे मालई जाव ।
ता जत्थ व तत्थ वजह व तह व दियहा गमिघ्नन्ति ॥ २४३॥
छप्पय गमेसु कालं वासवकुसुमार ताव मा मुयसु ।
मन नियन्तो पेच्छमि पउरा रिडी वसन्तस्म ॥२४४॥
मा इन्दिन्दिर तङ्गसु पश्यदलनिलय मालई विरहे।
तुम्बिणिकुसमार न म-पडन्ति दिब्बे पराडत्ते ॥२४॥
दयरकुसमेसु मइयर दे बन्ध रदं विमुञ्च रणरण्यं ।
झायन्तो चिय मरिहिमि कत्तो ते मालई सरए ॥२४६॥
भमरो भमरो ति गुणोझिएहि कुसुमेहि लाइनो दोसो।
लहिण मालई पुण सो निउणो भमउ जद भमद ॥२४॥
कुन्दलयामउलपरिट्टिएण भरिऊण मालविलास ।
तह नौममियं इन्दिन्दिरेण जहमा वि पब्लसिया ॥२४॥

·संस्कृताया। एकं मधुकरहदयं तदेव पुनर्मात्या प्रतिरुद्धं । शेषाः फुलन्तु फलन्तु पादपाः को निवारयति ॥ १३८॥ मालति पुनरपि मालति हा मालति मालतौति जल्पन् । उद्विग्नो धमत्यलिण्डिमानः सकलवनराजौः ॥ २३८ । गणरुणायते वनति वेलति पक्षपुटं धुनोति विपत्यङ्गानि । मालतीकलिकाविरहे पञ्चावस्थां गतो धमरः ॥२४॥ माखतौविरहे रे तरुणधमर मा रोदौर्निरोत्कण्ठं । वल्लभवियोगदःखं मरणोन विना न विस्मयते ॥ ० ४ १ ॥ यावन विकमति सरमा वृणोति नेषदपि मालतीकलिका । अविनीतमधुकरैस्तावदेव पातमारधा ॥ २ ४ २ ॥ विकसत्मरमतामरमभ्रमर विकसति मालतो यावत् । तावद्यत्र वा तत्र वा यथा वा तथा वा दिवमा नौयन्ते ॥ २४ षट्पद गमयख कालं वासवकुसुमानि तावन्मा मुच्च । मन्ये जीवन् पश्यसि प्रचुरद्धौर्वसन्तस्य ॥ २४ ॥ मेन्दिन्दिर भ्राम्य पङ्कजदलनिलय मालतौविरहे। तुम्बिनौकुसुमानि न संपतन्ति दैवे परामुखे ॥ २४५॥ इतरकुसुमेषु मधुकर हे बन्ध रतिं विमुच्च रणरणकं । ध्यादव मरिष्यसि कुतस्ते मालती शरदि ॥२६॥ भ्रमरो भ्रमर इति गुणोज्झितैः कुसमैरारोपितो दोषः । सन्चा मालतों पुनः म निपुणे भ्रमत यदि भ्रमति ॥ २४७ ॥ कुन्दलतामुकुलपरिस्थितेन स्मृत्वा मालतौविलास । तथा निःश्वसितमिन्दिन्दिरेण यथा सापि प्रज्वलिता ॥२४॥ .

·वन्जालमा ।
वोमबहलपरिमल-केयमयरन्दवासियङ्गस्म ।
रियच्छियपियलम्मा चिरा मया कम्म जायन्ति ॥ २४६ ॥
वियलियदलं पि गन्धोज्झियं पि विरस पि मालई विडवं ।
भमलेहि नेय मुक्कं पढमरसं संभरन्तेहिं ॥ २५ ॥
ढङ्खर सेसो वि ड महयरेहि मुक्को न मालई विडवो।
दरवियमियकलियामोयबहलिमं मंभरन्तेहिं ॥ २५१ ॥
निविडदलमंठियं पिहु कलियं वियमाविऊण सविसेमं ।
जे पढम तौण रस पियन्ति ते छप्पया छेया ॥२५॥
सुरतरुविवेसवज्जा।
वमिऊण मग्गलोए गन्धं गहिऊण पारिजायस्म ।
रे भसल किं न लज्जमि चुम्बन्तो दयरकुसुमाई ॥ २५३ ॥
कत्तो लवङ्गकलिया दूच्छ पूरे छेयभमलस्म ।
अमरतत्मचरिरमेण जम्म प्राणन्दियं हिययं ॥ २५४ ॥
भमर भमन्लेण तए अणेयवणगहणकाणणुद्देमं ।
दिट्टो सुत्रो य कत्थ वि सरिमतरू पारिजायस्म ॥१५॥
अमरमरुकुसुममञ्जरि वाउया मडयरेण जं रमिया ।
तबद्धरसेण को संकप्पो सेसकुसुमाणं ॥ २५६ ॥
हंसवज्जा।
इंसो मि महासरमण्डणो मि धवलो सि धवल किं तुज्छ ।
खलवायमाण मज्झे ता हंसय कत्थ पडियो मि ॥२७॥

·संखतछाया।
विकसितवहलपरिमलकेतकौमकरन्दवासिताङ्गस्य ।
जदयेष्ठप्रियलम्माश्चिराः मदा कस्य जायन्ते ॥ २४६ ॥
विगलितदलमपि गन्धोज्झितमपि विरसमपि मालतौविटपं ।
भ्रमरैनैव मुक्र प्रथमसरं संस्मरद्भिः ॥ २५ ॥
ध्वानरसैषोऽपि खलु मधुकरैर्मुको न मालतीविटपः ।
दरविकमितकलिकामोदबाहुल्यं संस्मरद्भिः ॥ १५१ ॥
निविडदलमंस्थितामपि खल कलिकां विकास्य मविशेषं ।
ये प्रथमं तस्या रसं पिबन्ति ते षट्पदान्छेकाः ॥ २५२ ॥
सुरतरुविवेषपद्धतिः।
उषित्वा वर्गलोके गन्धं ग्रहौवा पारिजातस्य ।
रे भ्रमर किं न सनसे चुम्बनितरकुसुमानि ॥ २५३ ॥
कुतो लवङ्गकलिकेच्छां पूरयति छकभ्रमरस्य ।
अमरतामनरौरसेन यस्थानन्दितं पदयं ॥ २४ ॥
भ्रमर भ्राम्यता त्वयानेकवनगहनकाननोद्देशं ।
दृष्टः श्रुतश्च कुचापि सदृक्षतरुः पारिजातस्य ॥ २५ ॥
अमरतरुकुसुममञ्जरी वायुहता मधुकरेण यद्रसिता ।
तलधरसेन कृतः संकल्पः शेषकुसमानां ॥ २५६ ॥
इसपद्धतिः।
हंसोऽसि महासरमण्डनममि धवलोऽसि धवल किं तव ।
खलवायमानां मध्ये तस्माद्धंस कुतः पतितोऽसि ॥२१॥

·५४
वनाखमा ।
हमो ममाणमज्यो कात्रो जर वम पड्कायवणभि ।
तह वि हंसो सो कात्रो कात्रो च्चिय वरात्रो ॥२५८
अहिणवणउच्छलिया सवित्थग जर वि पाश्मवसेण ।
ता विकि सेविज वाहलिया रायहंसेहिं ॥ २५६ ॥
वे वि मपका तह वे वि धवलया बे विमरवरनिवासा ।
तह वि हमबयाणं आणिज्जद अतरं गरुयं ॥ २६ ॥
नवनलिणमुणानुलोलमालियं हंस माणभं मोत्तुं ।
सबा कह न मूत्रो सेवन्तो गामवाहलियं ॥ २१ ॥
एक्कण य पासपरिडिएण हंसेण होद जा मोहा।
तं मरवरी न पावर बहुएहि वि ढेकसत्येहिं ॥ २६२॥
माणसमररहियाणं जह न सुहं होदू रायहंसाणं ।
तह तस्म वि तेहि विण तौरुच्छङ्गा न मोहन्ति ॥२६॥
चन्दवज्जा।
सम्बायरेण रखा
तं पुरिसं जत्थ जयमिरी वसर ।
अत्यमिय चन्दबिम्बे ताराहि म कौरए जोपहा ॥२६॥
जह जा बढेर समौ तह तह भी पेच्छ घेप्पर मरण ।
वयणिज्जवब्जियात्रो करम वि जद हुन्ति रिद्वौत्रो ॥२६५ ॥
जह चन्दो किंबहतारएहि बडएहि किं तेण विणा ।
जस्म पयायो खोए धवलेर महामहीवटुं ॥२६॥
चन्दरम खो न तारयाण रिद्वौ वि तमा न ताणं ।
गरयाण चडापन
इयरा उण निष पडिया य ॥२१॥

·संस्कृताया। तथापि खनु इंसः महानमध्ये काको यदि वमति पानवने । तथापि खलु हंसो इंसः काकः काक एव वराकः ॥ ९५८॥ अभिनवधनोचलिता सविस्तरा यद्यपि प्राशेन । कि सेव्यते क्षुद्रनदी राजहंमैः ।। २५६ ॥ द्वापि सपक्षौ तथा दावपि धवलौ दावपि सरोवरंनिवासी तथापि खलु हंसबकयो यतेऽन्तरं गुरुकं ॥ ९६ . ।' नवनखिनमृणालोलोलमालितं हंस मानसं मुक्का । लब्नया कथं न मृतः सेवमानो ग्रामक्षुद्रनदौं ॥ २६१ ॥ एकेन च पार्श्वपरिस्थितेन सेन भवति या शोभा । तां मरोवरों न प्राप्नोति बहुभिरपि ढेङ्कसाथैः ॥ २६२ ॥ मानसमरोरहितानां यथा न सुखं भवति राजहंमः । तथा तस्यापि तैर्विना तौरुत्मना न शोभन्ते ॥ २५ ॥ चन्द्रपद्धतिः। सर्वादरेण रचत तं पुरुषं यत्र जयश्रीर्वमति । अस्तमिते चन्द्रबिम्बे ताराभिर्न क्रियते ज्योत्स्ना ॥ २६४ ॥ यथा यथा वर्धते अशी तथा तथाहो पश्य रायते मृगेण (मदेन) वचनीयवर्जिताः कस्यापि यदि भवन्यद्धयः ॥ ३६॥ ॥ यदि चन्द्रः किं बहतारकैडभिः किं च तेत विना । यस्य प्रकाशो खोके धवलयति महामहोपृष्ठं ॥९६६॥ चन्द्रस्य चयो न खल तारकाणामृद्धिरपि तस्य न खल तेषां । गुरुकाणं घटनपतनमितरे पुनः नित्यं पतिता एव ॥२६॥ .

·बज्जालगं।
रयणायरभि जम्मो हरमिरतिलो सहोयरा लच्छौ ।
विडियकलाकलावो दसिया वि समौहए चन्दो ॥ ९६८ ॥
हरमिरमरणमि गत्रो लुक्वन्तो तह जडाण मन्झम्मि ।
तह वि गिलिजा चन्दो विहिविहियं को निवारे ॥२६८ ॥
छल्लवज्ज ।
नयरं न हो अट्टालएहि पायारतङ्गमिहरेहिं ।
गामो विहोर नयरं जत्थ छल्लो जणो वसद ॥ १७० ॥
निवसन्ति जत्थ छया खलियकरकव्वबन्धणे कुमला ।
जाणन्ति वकभणियं सन्दरि नयरं न सो गामो ॥२०१॥
जो जम्पिजण जाण
जम्पियमत्तं च जाणए प्रत्यं ।
देखो तेण पवित्तो पच्छउ नयरं वमन्तेण ॥२०२ ॥
गुरुविहवलहिया अवि प्रावद पत्ता वि बाउरमण वि ।
मिविशन्तरे विकेथा नियकज्जं नेय मिढिलन्ति ॥२०३॥
प्रबं धरन्ति हियए अन वाया कौरए अन्नं ।
केयाण पत्थिवाण य खलाण मग्गो चिय अउब्बो ॥२०४॥
केयाण जेहि कब्ज नहु होसर जेहि जम्मलके वि ।
देहि पि तेहि मरिसं-मरिस च्चिय हुन्नित उलावा ॥२७॥
सम्भाववाहिरेहिं तह कह वि पियकरेहि जम्पन्ति ।
जह बन्धव त्ति कलिउं
नोए मौसेहि वुमन्ति ॥ २०६॥
दिट्ठौतुखा भुवणं तुलन्ति जे चित्तचेलए निहियं ।
को ताण केयवाणिज्जयाण भण खण्डणं कुणद ॥२०७॥

·संखतच्छाया। रबाकरे जन्म हरशिरस्तिलकः महोदरा समोः । विघटितकलाकलापो दशामपि समौहते चन्द्रः ॥२६॥ हरशिरापरणे गतो निलयंस्तथा जटानां मध्ये । तथापि गिज्यते चन्द्रो विधिविहितं को निवारयति ॥ २६६ ॥ विदग्धपद्दतिः। शिखरैः . नगरं न भवत्यट्टालिकाभिः प्राकारता यामोऽपि भवति नगरं यत्र विदग्धो जनो वमति ॥ २७॥ निवमन्ति यत्र केका ललिताक्षरकाव्यबन्धने कुशलाः । जानन्ति वक्रमणितं सुन्दरि नगरं न म ग्रामः ॥ २०१॥ यो जस्पितुं जानाति जल्पितमात्रं च जानात्यर्थ । देशस्तेन पवित्र श्रास्ता नगरं वमता ॥ ९७२ ॥ गुरुविभवलहिता प्रयापदं प्राप्ता अप्यातरमनमोऽपि । स्वप्नान्तरेऽपि केका निजकार्य नैव शिथिचयन्ति ॥२७३ ॥ अन्यद्धरन्ति पदयेऽन्यदाधि क्रियतेऽन्यत् । छकानां पार्थिवानां च खलाना मार्ग एवापूर्वः ॥ २७४ ।। छकानां यः कार्य न खलु भविष्यति थैर्जन्मलक्षेऽपि । इयोरपि तयोः मदृशंसदृशा एव भवत्युलापाः ॥ २७५ ॥ सद्भावबाहितैस्तथा कथमपि प्रियाक्षरर्जन्यन्ति । यथा बान्धवा रति करित्या लोके गिरोभिरुह्यन्ते ॥ ९७६ ॥ दृष्टतया भुवनं तुक्षयन्ति चे चित्तचापाचे निहितं । कस्तेषां केकवणिज भण खण्डनं करोति ॥२७७ ।।

·बन्जालमां।
५.
म स्थितं न इयं नहोस चविडयण मयले।
तं विहिणा विन विहियं जन नायं छल्लेहिं ॥ २७८ ॥
जह पढमदिणे तह पछिममि फरमाइ नेय जयन्ति ।
अन्यो
महाणुभावा
विरज्नमाणा वि दुलखा ॥ २०८ ॥
बडकूडकवडभरियाण पुत्ति छयाण जो पिडे पडद ।
मो सुनो सुन्नमणो मिविणे विन पावए सुकं ॥ २८ ॥
जद् कहवि ताण बप्पलयाण तणुयङ्गि गोयरे पडमि ।
ता थोरवसहदाहेकमण्डिया दुक्करं जियसि ॥२८॥
मा पुत्ति वश्वकं जम्पस पुरो बदललोयाणं हियए।
जंच निहितं तं पि हयामा मुणन्ति सबुद्धौए ॥ २८॥
लौलावलोयणेण वि मुणन्ति जे पुत्ति हिययपरमत्थं ।
ते कारिमध्वयारेहि कह नु छेया कलिन्नन्ति ॥ २८३ ॥
सहमत्तिजन दिवो सरलमहावेहि न पालत्तो।
उवयारो जन को तं चिय कलियं छरलेहिं ॥ २८४ ॥
पञ्चमवज्जा।
कण्ठमन्तरंनिग्गव - दरघोलिरघुरहुरन्तकारं ।
खलिरखरं पि मारह पन्थिय मा पञ्चमं सुणस ॥ २८५॥
घोसन्ततारवणुजलेण वरतरुणिकललग्गेण
लोयजुयलेण व पञ्चमेण भण को न संतवित्रो ॥ २८६ ॥
प्रवेवि गामराया गिजन्ता देन्ति मथलमोलाई।
एयस्म पुणे हयपञ्चमस्म अषो चमकारो ॥१८॥

·संस्कृतछाया।
तनास्ति तन्त्र भूतं न खल्नु भविष्यति यच्च त्रिभुवने सकले ।
तविधिनापि न विहितं यत्र खलु जातं विदग्धैः ॥ २० ॥
यथा प्रथमदिने तथा पश्चिमे परुषाणि नैव जल्पन्ति ।
अहो महानुभाव विरज्यमाना अपि दुर्लक्ष्याः ॥ २७८ ॥
बड़कूटकपटभूतानां पुत्रि छकानां यः पिण्डे पतति ।
म शून्यः शून्यमनाः स्वप्नेऽपि न प्राप्नोति सुखं ॥ २८० ॥
यदि कथमपि तेषां षट्प्रज्ञानां तन्वनि गोचरे पतमि ।
तदोत्कृष्टवृषभदाहेकमण्डिता दुष्करं जीवमि ॥ २८१ ॥
मा पुचि वक्रवकं जल्प पुरत छेकलोकानां पदये ।
यच्च निहितं तदपि हताशा जानन्ति खबुद्या ॥२८२ ॥
लोलावोकनेनापि जाननि ये पुत्रि उदयपरमार्थ ।
ते कृत्रिमोपकारैः कथं नु काश्छल्थन्ने ॥ २८३ ॥
सहसा या दृष्टः सरलखभावेन यत्रालपितः ।
उपकारो यन्त्र कृतस्तदेव कलितं छेकैः ॥ १८४ ॥
पञ्चमपद्धतिः।
कण्ठाभ्यन्तरनिर्गतदरपूर्णमानघुरघुरायमानहुङ्कारं ।
स्खलिताक्षरमपि मारयति पथिक मा पञ्चमं श्रावौः ॥२८॥
घूर्णमानतारवर्णज्वलेन वरतरुलकर्णलग्नेन ।
खोचनयुगलेनेव पञ्चमेन भण को न संतापितः ॥ २८६ ॥
अन्येऽपि ग्रामरागा गौयमाना ददति सकलमौख्यामि।
एतस्य पुनो हतपञ्चमस्यान्यचमत्कारः ॥२८॥

·१. वजालम्। अप्पणकब्जेण वि दौहरछि थोरयरदौहरणरणया। पञ्चमसरपसरुग्गारगभिण एन्ति नौमासा ॥ २८८॥ तं वञ्चित्रो सि पिययम तौए वाहोहसंवलिन्नन्ता। न मया नौमामखान्तमन्थरा पञ्चमतरङ्गा ॥ २८ ॥ सुबह पञ्चमगेयं पुजिब्जद वसहवाहणो देवो । पियरच्छितो रमिनर मंसारे इत्तियं सारं॥२८॥ नयणवज्जा। - नयणा समाणियपत्तखाइ परपुरिमजीवहरणाई । अमियमियाद य मुद्धे खग्गाद व क न मारन्ति ॥ २८१॥ जत्तो नेहरम भरो तत्तो निवडन्ति कमणधवलाई । चलचलयकोडिमोडा - कराह नया तरणोणं ॥ २८२ ॥ मवियारमविभमरहसवमविमट्टन्तमबहाद्दामा। मयणउखाण दिट्ठी सकिन्नर लकमामि ॥२८३ ॥ जत्तो विलोलपहल धवलाइ चलन्ति नवर नयणाई। पायलपूरियमरी तत्तो चिय धावद अणङ्गो ॥ २८४ ॥ कम न भिन्दह हिययं पणजसरधोरण व निवडन्ती। बाला वलियलोयण - फुरन्तमयणालमा दिट्ठौ ॥ ९ ८ ५ ॥ नयणाद तुज्य सन्दरि विसेण-भरियाद् निरवसेमारं। एमद मारे जणं अलनि किं कन्नलं देहि ॥ २८६ ॥ सौसिदिनकन्चल नौनुप्पसमच्छ हेहि नयणेहिं। वाहमत्ता बाना मस्या दूव भमद उत्तड्डा ॥२६॥ -

·संस्कृताया।
प्रात्मकार्येणापि दौचि विस्तीर्णतरदौरिणरणकाः ।
पञ्चमस्वरप्रमरोगारगर्भिता पायान्ति निःश्वामाः ॥२८॥
वं वञ्चितोऽसि प्रियतम तथा बाष्योधर्मवल्यमानाः ।
श्रुता निःश्वासस्खलन्मन्थराः पञ्चमतरङ्गाः ॥ २८ ॥
श्रूयते पञ्चमगेयं पूज्यते वृषभवाहनो देवः ।
पदयेमितो रम्यते संसारैतावत्मारं ॥ २८० ॥
॥
नयनपद्धतिः।
नयने ममानिततौक्षणे(० णो) परपुरुषजीवहरणे(०ौ)
अमितसितेभितौ च मुग्धे खगाविव कं न मारयतः ॥ २८१ ॥
यत्र नेहस्य भरस्तत्र निपतन्ति कृष्णधवलानि ।
चञ्चलकोटिमोटनकराणि नयनानि तरुणौनां ॥१९॥
मविकारसविधमरभसवणविकसन्मनोहरोदामा ।
मदनाकुलाना दृष्टिलक्ष्यते लक्षमध्ये ॥ २६ ॥
यतो विलोलपकालधवलानि चलन्ति नवरं नयनानि ।
आकर्णपूरितभरस्तत एव धावत्यनङ्गः ॥२८४ ॥
कस्य न भिनत्ति हृदयमनङ्गारधोरणीव निपतन्तौ।
बालाया वखितलोचनस्फुरन्मदनालमा दृष्टिः ।। २८५ ॥
नयने तव सुन्दरि विषेण मृते निरवशेषे ।
एवमेव मारयतो जनमलजे किं कब्जलं ददासि ॥ २८६ ॥
ईषदौषदत्तकजसनौलोत्पलसदृक्षाभ्यां नयनाभ्यां ।
मन्मथमत्ता बाखा मृगौव धमत्युचस्ता ॥२८॥

·१२
वजाल
वङ्केहि पित्रो सरलेहि सन्नो उज्जुएहि मन्नत्यो
जायम्बिरेहि रिउणणे नयणाद चविहा उन्ति ॥ २८८॥
नयाण पडउ वच्न अहवा वजाउ वडिलं किं पि।
अमुणियजणे वि दिढे अणुरायं जाइ पावन्ति ॥ २९८ ॥
धावन्ति तम्मुई धारिया वि वलियाइ तम्मि वलमाणे ।
जणसङ्घले वि मच्चावियाद तेणम्ह नयणाई ॥ ३० ॥
घणवज्जा।
उड्डा खलो ब्व सयको
ब्व संगया नरवदू व मण्डलिया।
थणया तह दुग्गयचिन्तियं व हियए न मायन्ति ॥ ३.१॥
अमुहा खलो ब्व कुडिला मज्ज्ञ से किविणदाणमारिच्छा
थणया सप्पुरिसमणोरस व हियए न मायन्ति ॥ ३.२॥
तुलो ब्व समा मित्तो ब्व मंगया असत्रो व्य अकलिया।
सुयो ब्व मत्थहावा महडो व समुट्ठिया थणया ॥३.३ ॥
ममउत्तुङ्गविसाला उमन्धियकणयकलसमकामा ।
कामनिहाणो ब्व थणा पुषविहणाण दुप्पेच्छा ॥ ३४ ॥
उत्तुङ्गघणनिरन्तर पक्काइयमाउशिङ्गमारिच्छा ।
मारन्ति वासभूमिथ - नहो ब्व विज्जुनला थणया ॥ ३०॥
उम्बिम्बे थणहारे रेहर बाला घोलिरो हारो।
हिमगिरिवरसिहरात्रो खलित्रो गङ्गापवाहो व ॥१०॥
मगं पिय अलहन्तो हारो पौणुत्रयाण थणयाणं ।
उम्बिम्बो भमद परे जउणानदफेणपुत्रो ब्व ॥ ३० ॥

·संस्कृताया। ६३ वः प्रियः सरसैः मन्जन सुजुभिर्मध्यस्थः । पाता रिपवो नयनानि चतुर्विधानि भवन्ति ॥ २९८॥ नयनयोः पततु वज्रमथवा वज्रादधिकं किमपि । अज्ञातजनेऽपि दृष्टेऽनुरागं ये प्रामुतः ॥ २८६ ॥ धावतस्तन्मुखं धारितेऽपि वलिते तस्मिन्वलति । जनसंकुलेऽपि नर्तिते तेनास्मन्नयने ॥ ३ ० ० ॥ स्तनपद्धतिः। स्तब्धौ खल दव सुजन व संगतौ नरपतिरिव मण्डलितौ। स्तनौ तथा दुर्गतचिन्तेव हृदये न मातः ॥ ३ ० १ ॥ प्रमुखौ खख दुव कुटिलौ मध्येऽस्थाः कृपणदानमदृचौ। स्तनौ सत्पुरुषमनोरथा व इदये न मातः ॥ ३ ० २ ॥ तुलेव ममौ मित्रमिव संगतावुनतमिवास्खलितौ। सुजन व मत्वभावौ सुभट व समुत्थितौ स्तनौ ॥३०३ ॥ समोत्तुङ्गविशालौ दग्धकनककलशमशाशौ। कामनिधानमिव स्तनौ पुण्यविहौनानां दुःप्रेक्षौ ॥ ३ ० ४ ॥ उत्तुङ्गधननिरन्तरौ पक्वौकतमातलिङ्गमदृक्षौ। मारयतो वर्षभूषितमभ दव विद्युदुज्वलौ स्तनौ ॥ ३ ० ५ ॥ उद्भटे स्तनभारे राजते बालाया घूर्णमानो हारः। हिमगिरिवरशिखरात्खलितो गङ्गाप्रवाह दव ॥३०॥ मार्गमेवासभमानो हारः पौनोबतयोः स्तनयोः । भौतो चमत्युरसि यमुनानदौफेनपुच इव । ३ ० ७ ॥

·वजालम् ।
अल्मा नौलकञ्चय-- भरिउम्परियं विवाद थणवई ।
जलभरियजनहरन्तर - दरुग्गत्रो चन्दबिम्बो व ॥३०॥
अमया मत्रो ब्व समया ममि बहरिकरिमिरो ब्व चकलया।
किविणभत्थणविमुहा पसयच्छि पत्रोहरा तुज्य ॥ ३०॥
अब्बो न इन्ति थणया मज्दासरौरे सवत्तिणा जाया।
वाशिङ्गणे वि पत्ते दूरे वि पियं निवारेनि ॥ ३१० ॥
थशय तो निरन्तरं पि तारिस पडियं।
मा करउ को वि गव्वं एत्य असारथि संसारे ॥ ३११ ॥
का नाम तौण तं तह महावगरुषो वि थाहरो पडियो।
पहवा महिलाण चिरं पियए को नाम मंठार ॥ ३१॥
लावमवज्जा।
पल्लवियं करयखपल्लवेहि पप्फुषियं व नयणेहिं ।
फलियं मिव पौणपत्रोहरेहि अज्या लावसं ॥ ३१३ ॥
तह चम्पिऊण भरिया विहिणा लावलएण तणुयङ्गौ।
जह से चिरतरङ्गा अङ्गुलिमग्गो ब्व दौसन्ति ॥ ३१४ ॥
अवं लमहत्तणयं अन चिय कावि बाइपायकाया।
मामा सामनपया - वणो रेह चिय न होर ॥ ३१५ ॥
करचरणगण्डलोयण - बाङलया हणमण्डसुद्धरियं ।
बङ्गस अमायन्तं रख तौण सावखं ॥ २१६ ॥
मामा नियमगरुया थणजहणुव्वहणमन्दसंचारा ।
लखिब्बर मयणनराशिवम संचारिणि कुडिब्ब ॥२१॥

·संखतछाया।
६५
प्रौढयुवत्या नौलकञ्चकमृतोदरितं विभाति म्तनपढें ।
जलमृतजलधरान्तरदरोगतं चन्द्रबिम्बमिव ॥ ३.८॥
अमृतौ (श्रमदौ) मृग व ममदौ (ममृगौ) शौव हरिकरिशिर
दव चक्कलौ।
कएणाभ्यर्थनविमुखौ मृगाक्षि पयोधरौ तव ॥ ३०६ ॥
अहो न भवतः स्तनौ मध्यशरीरे मपत्न्यौ जातो।
आलिङ्गनेऽपि प्राप्ने दूरेऽपि प्रियं निवारयतः ॥ ३१० ॥
स्तनयुगलं तस्या निरन्तरमपि दृष्ट्वा तादृशं पतितं ।
मा करोतु कोऽपि गर्वमम्मिानमारे मंसारे ॥ ३११ ॥
कथं नाम तस्याम्तत्तथा खभावगुरपि स्तनभरः पतितः ।
अथवा महिलानां चिरं हृदये को नाम संतिष्ठति ॥ ३१२ ॥
लावण्यपद्धतिः।
.
पल्लवितं करतलपलवः प्रफुन्नितमिव नयनाभ्यां ।
फलितमिव पौनपयोधराम्या तरुणा लावण्यं ॥ ३१ ॥
तथा चर्चित्वा भृता विधिना लावण्येन तम्बकी।
यथास्थाश्चिकुरतरङ्गा अङ्गुलिमार्ग व दृश्यन्ते ॥ ३१४ ॥
अन्यलडहत्वमन्यैव कापि बाहुलताछाया ।
श्यामा गामान्यप्रजापते रेखैव न भवति ॥ ३१५ ॥
करचरणगण्डलोचनबाहुलताजघनमण्डलोद्भुतं ।
अलेवमादितस्ततवमति तस्या लावण्यं ॥ ३१६ ॥
ध्यामा नितम्बगुरुका स्तनजघनोदहनमन्दमंचारा।
लक्ष्यते मदननराधिपस्य संचारिणे कुटोव ॥३१॥

·वज्जालग्ग। सेयच्छलेण पेच्छह तणए अङ्गम्मि से श्रमायन्तं लावलं असरद ब्व तिवलिमोवाणपन्तौहिं ॥ ३१८॥ सुरयवज्जा। दखूण तरुणसुरयं विविहपलोदृन्तकरणमोहिलं । दौवो वि तग्णयमणो गयं पि तेन्नं न लकद ॥३१॥ मस्मरमार ति भणन्तियाण सरयम्मि केलिमामे। पामट्टिी वि दौवो महसा हल्लष्फलो जाश्रो ॥ ३२ ॥ सुबह वलयाण रवो नेउरमहो वि निमरो जात्रो। कस्म वि धनस्म घरे महिला पुरिमत्तणं कुणादू ॥ ३२१॥ रयणिमझे बहुविकरणहि निमरं सरयं । शोधुणद् दीवत्रो विम्भश्रो ब्व पवणाहो मौसं ॥ ३२२ ॥ दन्तनहरयमहियं निग्घायपडन्तवलयनिग्घोस । वणामौहाण व जझं वृत्तं तं तारिमं सुरयं ॥ ३२ को सुम्मड वामहरे विवरीयरयाण पोढमहिलाए । चलवलयकरप्फालण कणन्तमणिमेहलामहो ॥ ३२४ ॥ नवि तह पढमममागम सुरयसहे पाविए वि परित्रोमो। जह बौदियहमविलकलकिए वयणकमलम्मि ॥ ३२ ॥ मरहसरमणसमप्पण कलयचिरकणन्तनियमिक्कारं । लभ कुलवहसरए थवको मयलमोखाणं ॥ ३२६ ॥ झणझण कणयडोरो तुर हारो गलन्ति रयणाई। पण्डवभडमलामो पाढत्तो पोढमहिलाए ॥ ३२७॥ -

·संस्कृतच्छाया।
६०
खेदच्छलेन प्रेक्षत तनुकेऽङ्ग तस्या प्रमात् ।
लावण्यमपमरतौव चिवलिसोपानपङ्किभिः ॥३१८॥
सुरतपद्धतिः।
दृष्ट्वा तरूणसुरतं विविधप्रवर्तमानकरणशोभायुकं ।
दौपोऽपि तहतमना गतमपि तैनं न लक्षयति ॥२१८ ॥
मस्मस्मारत्ति भणन्याः सरते केलिमकामे ।
पार्थस्थितोऽपि दोपः महमा कम्पनौलो जातः ॥ ३२ ॥
श्रूयते वलयानां रवो नूपुरशब्दोऽपि निर्भरो जातः ।
कस्थापि धन्यस्य ग्रहे महिला पुरुषायितं करोति ॥३०१ ॥
दृष्ट्वा रजनौमध्ये बहुविधकरणैर्निर्भर सुरतं ।
अहो धुनोति दोपो विस्मित दून पवनाहतः शिरः ॥ ३२२ ॥
दन्तनखक्षतमहितं निर्घातपतवलयनिर्घोष ।
वनमिहयोरिव युद्धं वृत्तं तं तादृशं सुरतं ॥ ३२३ ॥
अहो श्रूयते वामग्टहे विपरौतरतायाः प्रौढमहिलायाः ।
चलदलयकराम्फालनकणमणिमेखलाशब्दः ॥ ३२४ ॥
नापि तथा प्रथमममागमसुरतसुख प्राप्तेऽपि परितोषः ।
यथा द्वितौयदिवसे मविलक्षलक्षिते वदनकमले ॥३२५ ॥
मरभसरमणममर्पणकलकलशीलकणविमतगौत्कारं ।
लभ्यते कुलवधूसुरते समूहः मकलसौख्यानां ॥ ३२६॥।
झणझणायते कनककाञ्चौ त्रुश्यति हारो गलनि रबानि ।
पाण्डवभटसङ्ग्राम पारब्धः प्रौढमहिलायाः ॥ ३२७॥

·६ब्जालग्ग।
गेहद सुरयवमाणे
अद्भुस्तित्तो सणेउरो चलणो।
जिणिऊण कामएवं समुझिया धयवडाद ब्व ॥३२८
पम्मवज्जा
पेम्मं अणादपरमत्थपयडणं महमहो व बहुभयं ।
मोहाणुरायजणयं अव्वो किं वन्दिमो निच्चं ॥ ३२८ ॥
घालावणेण उलावणेण मङ्गण कोउहलेण ।
मोवाणपएहि व पिय - गुणेहि पेग्मं ममारुहद ॥ ३३ ॥
प्रारम्भो जम्म दूमो श्रासन्नासाममोमियमरौरो।
परिणामो कह होस न याणिमो तम्म पेम्मम्म ॥
दाएं न देह न करे चाडुयं कहद नेय मभाव ।
दंमणमेत्तेण वि किं पि माणमं श्रमयमारिच्छं ॥ २०१॥
जत्थ न उजग्गरो
जत्थ न ईसा विसरणं माणं
मभावचाडुयं जत्थ न स्थि नेहो तहिं न त्थि ॥ ३३३ ॥
दाडिमफलं व पेयं एके पके य होद मकसायं ।
जाव न बौनी रचर ता कि महरत्तणं कुणद् ॥ ३३४ ॥
न तहा मारेड विसं खन्नन्तं पलसयं पिकवलेहिं।
जह चकुरायरतं
मारे मविभम पेम्मं ॥ ३३ ॥
अब्बो जणामि अहं अतणहियएण प्रवाहियथाई।
मा कों वि कह वि रचउ दकुब्वहणाइ पेसाई ॥ ३३६ ॥
अद्दिष्टे रणरणत्रो
दिडे ईमा विडम्बणा नाह ।
होद न उन्नु व वकं पेग्मं जह चञ्च कौरस्म ॥ ३३ ॥

·संखतच्छाया
राजते सुरतावमानेऽत्क्षिप्तः मनूपुरश्चरणः ।
जित्वा कामदेव ममुज्झिता ध्वजपताकेव ॥३२८॥
प्रेमपद्धतिः।
प्रेमानादिपरमार्थाकटनं मधुमथन इव बहुभेदं ।
मोहानुरागजनकमहो किं वन्दामहे नित्यं ॥ ३२८ ॥
पालापनेनोमापनेन मङ्गन कौतूहलेन ।
सोपानपटैरिव प्रियगुणे: प्रेम समारोहति ॥ ३ ३ ० ॥
श्रारम्भो यस्यदृष्ण श्रासन्नाश्चामशोषितगरौरः ।
परिणामः कथ भविष्यति न जानौमस्तस्य प्रेमनः ॥ ३३१ ॥
दानं न ददाति न करोति चाटुकं कथयति नैव सद्भावं ।
दर्शनमात्रेणापि किमपि मानुषममृतमदृशं ॥ ३३२ ॥
यत्र नोज्जागरको यत्र नेा विसूरण मानः ।
मद्भावचाटुकं यत्र नाम्ति स्नेहस्तच नास्ति ॥ ३ ३ ३ ॥
दाडिमफलमिव प्रेमैकम्मिन्पक्षे भवति सकषायं ।
यावन द्वितीयो (बौजो) रज्यते तावत्किं मधुरत्वं करोति ॥३३४॥
न तथा मारयति विषं खाद्यमानं पल शतमपि कवलः ।
यथा चरागरनं मारयति सविधमं प्रेम ॥ ३३५ ॥
अहो जानाम्यहमात्महदयेनान्यहृदयानि ।
मा कोऽपि कथमपि रज्यत दुःखोदहनानि प्रेमाणि ॥ ३३६ ॥
अदृष्टे रणरणको दृष्ट ईर्थी विडम्बना नाथ ।
भवति नजु वा वक्रं प्रेम यथा चञ्चुः कौरस्य ॥ ३३ ॥

·वज्जालग्ग ।
अद्दिढे रणरणत्रो दिट्टे ईसा सुटिए माणं ।
दूरट्टिए वि दुक पिए जणे भण सुहं कत्तो ॥ ३३८ ॥
ताव चिय होड सह जाव न कौर पित्रो जणो को वि ।
पियमङ्गो जेहि को
दुकाण
ण ममप्पिो अप्पा ॥ ३३ ॥
दूरं गए वि कयविप्पिए वि अन्नत्थ बद्धराए वि।
अत्य मणं न नियत्तद् तं पेम परिचत्रो सेसो ॥ ३४ ॥
मो सवद् सुहं मो दुकवजिश्री सो सुहाण मयखाणौ ।
वाए मणेष कारण जम्म नहु वलहो को वि ॥ ३४१ ॥
उम्मवउ को विमहिमण्डलमि जो तेण न त्थि मणडियो।
खरपवणचाडुचालिर - दवग्गिमरिसेण पेमेण ॥ ३४२ ॥
मो को वि न दौमद् भामलङ्गि एयम्मि दड्डहयलोए ।
जस्म समष्पिवि हिययं सुहेण दियहा गमिन्जन्ति ॥ ३४३ ॥
अवो तहिं तहि चिय गयणं भमिऊण वौसमन्क्षण ।
बोहित्यवायसेण व हमाविया दडपेमेण ॥ ३ ४ ४ ॥
जाए माणपसरे फिट्ट नेहे गयम्मि मभावे ।
अमत्थणा पेमं कौरन्तं केरिमं हो ॥ ३४५॥
बसणेषा पदसणेण दिडे अणलवन्तेण ।
माणेण पवमणेण व पञ्चविहं झिज्जए पेक ॥ ३४६॥
असणेण बालय सड वि नेहाणुबद्धमणमाणं ।
हत्थउडपाणियादव
कालेण गलन्ति पेम्माणि ॥ ३४७ ॥
पेमाम विरोहियसंधियम पच्चकदिवविलियम्म ।
उययस्म व तावियमौयसम्म विरसो रसो होई ॥३४॥

·संरकतच्छाया।
८
अदृष्टे रणरणको दृष्ट ईO सुखस्थिते मानः ।
दूरस्थितेऽपि दुःखं प्रिये जने भण सुखं कुतः ॥ ३ ३ ८ ॥
तावदेव भवति सुखं यावन क्रियते प्रियो जनः कोऽपि ।
प्रियमङ्गो यः कृतो दःखेभ्यः समर्पित प्रात्मा ॥ ३३८ ॥
दुरं' गतेऽपि कृतविप्रियेऽप्यन्यत्र बद्धरागेऽपि ।
यत्र मनो न निवर्तते तत्प्रम परिचयः पोषः ॥ ३४० ॥
म खपिति सुखं म दाखवर्जितः म सुखानां शतखानिः ।
वाचि मनमा कायेन यम्य न खलु वनभः कोऽपि ॥ ३ ४ १ ॥
उलपतु कोऽपि महीमण्डले यम्तेन नास्ति मनटितः ।
खरपवन चाटचालनशीलदवाग्निमदृशन प्रेन्ना ॥ ३ ४ २ ॥
म कोऽपि न दृश्यते श्यामलायेतस्मिन्दग्धहतलोके ।
यम्य ममर्प्य पदयं मुखेन दिवमा गम्यन्त ॥ ३४३ ॥
अहो तत्र तत्रैव गगनं भ्रान्वा विश्रमता।
प्रवहणवायसेनेव हामिता दग्धप्रेमा ॥ ३ ४ ४ ।।
जाते मानप्रसरे भ्रष्टे स्नेहे गते मद्भाव ।
अभ्यर्थनया प्रेम क्रियमाणं कौदृग्मवति ॥ ३ ४ ५ ॥
श्रदर्शनेनातिदर्शनेन दृष्टेऽनालपता।
मानेन प्रवमनेन वा पञ्चविधं क्षौयते प्रेम ॥ ३४६॥
श्रदर्शनेन बालक सुष्वपि खेहानुबद्धमनमोः ।
हस्तपुटपानौयानौव कालेन गलन्ति प्रेमाणि ॥३४॥
प्रेखो विरोधितमंधितस्य प्रत्यक्षदृश्यलोकस्य ।
उदकस्येव तापितशीतलस्य विरसो रमो भवति ॥ ३ ४ ८ ॥

·७२
वज्जालगा।
ताव य पुत्ति छदलो जाव न पेमस्म गोयरे पड़ा।
नेहेण भवरि छेयत्तणम्म मूला खणिज्नन्ति ॥ ३४८ ॥
मागवज्जा।
अलियपयम्पिरि अणिमित्तकोवणे असणि सुणसु मह वयणं ।
एकग्गाहिणि मोकेकबन्धवं गलद तारमं ॥ ३५० ॥
प्रग्याहि मई दे गेएह चन्दणं असणि सुणसु मह वयणं ।
माणोण मा नडिब्जस
माणमिणि गल छणराई ॥ ३५१ ॥
ए दहन मह पसिन्जस
माणं मोत्तूण कुणसु परिश्रोमं ।
कयसेहराण सुम्मद
श्रालावो झत्ति गोमम्मि ॥३५२ ॥
निद्दाभङ्गो श्रावण्डुरत्तणं दौहराय नौसामा।
जायन्ति जस्म विरहे तेण ममं केरिमो माणो ॥ ३५३॥
नहपूरमच्छहे जोव्वणम्मि दियहेसु निचपहिए ।
अणियत्तासु वि राईस पुत्ति किं दडमाणेण ॥ ३५४ ॥
जद्माणो कौम पित्रो अहव पित्रो कौम कौरए माणे।
माणिणि दोवि गहन्दा एकरकम्मे न बज्झन्ति ॥ ३ ॥५॥
माणिणि मुएस माणं जदू वि पित्री
जद् वि पित्रो मुटु वलहो तुज्म ।
कारणवसेण कूवो न नमद मुद्धे तुला नमद ॥ ३५६ ॥
माणं अवलम्बन्तौ मरिहिमि मुद्धे वसन्तमाममि ।
माणो पुणो वि किन्जदू छणदियहा दुलहा हुन्ति ॥ ३५०
मा पुत्ति कुणसु माणं दो हिययमि निठुरमहावो ।
कन्दलिमरिसं पेग्मं ढमत्ति सुटुं न संघडर ॥३५॥

·मस्कृत छाया। ७३ तावदेव पुचि विदग्धो यावत्र प्रेखो गोचरे पतति । बेहेन केवलं छेकत्वस्य मूलानि खन्यन्ते ॥ ३ ४८ ॥ मानपद्धतिः। अलीकप्रजल्पनशोले निमित्तकोपनेऽनाकर्णनशील आकर्षय मम व- एकाग्राहिणि सौख्येकबान्धवं गलति तारुण्यं ॥ ३५ ॥ चिनं। श्राजिघ्र मधुं हे ग्रहाण चन्दनमनाकर्णनशौले श्टणु मम वचनं । मानेन मा नदेर्मनखिनि गलति क्षणराचौ ॥ ३५१ ॥ हे दयिते मह्यं प्रमोद मानं मुक्ता कुरु परितोषं । कुक्कटानां श्रूयत गालापो झटिति प्रभाते ॥ ३५९ ॥ निद्राभङ्ग पापाण्डरत्व दौर्घाश्च निःश्वामाः । जायन्ते यम्य विरहे तेन मम कौदृग्मानः ॥ ३ ॥३॥ नदौपूरसदृक्षे यौवने दिवसेषु नित्यपथिकेषु । अनिवृत्तावपि रात्रिषु पुत्रि किं दग्धमानेन ॥ ३५४॥ यदि मानः किं प्रियोऽथवा प्रियः किं क्रियते मानः । मानिनि दावपि गजेन्द्रावेकस्तम्भे न बध्यते ॥ ३५५ ॥ मानिनि मुञ्च मानं यद्यपि प्रियः सुष्टु वल्लभस्तव । कारणवशेन कूपो न नमति मुग्धे तुला नमति ॥ ३५ मानमवलम्बमाना मरिष्यमि मुग्धे वसन्तमासे । मानः पुनरपि क्रियते क्षणदिवसा दुर्लभा भवन्ति ॥ ३५ ॥ मा पुत्रि कार्पोमानं दयितो पदये निठुरखभावः कन्दलीमदृशं प्रेम झटिति चुटितं न संघटते ॥ ३५८ ॥ 10

·वज्जालम्ग ।
दढनेहनालपरिसंठियस्म मभावदलसुयन्धम्म ।
पेग्मुष्पलम्स माए माणतुमारो चिय विणासो ॥ ३५८ ॥
मुय माणं माण पियं पियसरयं जाव वच्चए मरयं ।
मरए सरयं सुरयं च पुत्ति को पावद अउलो ॥३६॥
तुङ्गो थिरो विमालो जो रहश्रो माणपब्वश्रो तौ।
मो दयदिट्टिवजामणिम्म घायं चिय न पत्तो॥३६१ ॥
पायवडियो न गणित्री पियं भनन्तो वि विप्पियं भणियो।
वञ्चन्तो न निरुद्धो भण कम्म कए को माणो ॥ ३६॥
माणम्मि तम्मि किज्जदू जो जाणद विरहवेयणादखें ।
श्रणरमियनिञ्चिसे से कि कौर पत्थरे माणो ॥ ३६३ ॥
उज्जग्गिरम्म तणयत्तणम्म सुमियम दौहरुसम्म ।
एयाण उरं दाऊण पुत्ति माणं कुणिज्नासु ॥ ३६ ४ ॥
पवसियवज्जा।
कम किर खरहियो पवसिहिद पित्रो ति सबह जणमि ।
तह वड्ड भयवर निसे
जह से काम चिय न हो ॥३६॥ ॥
जह वञ्चसि वच्च तुमं को वारद तुज्म सुहव जन्तस्म ।
तुह गमणं मह मरणं लिहिय पमत्था कयन्तण ॥३६६ ॥
जद वच्चमि वच्च तुमं एहिं वजहणोण न कन्नं ।
पावाभियाण मडयं किविकण मङ्गलं होई ॥३॥७॥
वसिऊण मन्त्र हियए जौयं गहिजण अन्न चलिषो मि ।
महवामहरविडम्बण गङ्गामि गत्रो न सुज्झिहिसि ॥३६८ ॥

·सकतछाया। ७५ द दृढस्नेहनालपरिमंस्थितस्य सद्भावदलसुगन्धस्य । प्रेमोत्पलस्य मातर्मानतुषार एवं विनाशः ॥ ३५८ । मुञ्च मानं मानय प्रियं प्रियमरकं यावद्रूजति शरत् । शरदि मरकं सरतं च पुत्रि कः प्राप्नोत्यपुण्यः ॥ ३६० ॥ तुङ्गः स्थिरो विशालो यो रचितो मानपर्वतस्तथा । म दयितदृष्टिवत्राशनेर्धातमेव न प्राप्तः ।। ३६१ ॥ पादयोः पतितो न गणित: प्रियं भणन्नपि विप्रियं भणितः । वजन निरुद्धो भण कम्य कृते कृतो मानः ॥ ३६२ ॥ माने तम्मिन क्रियते यो जानाति विरहवेदनादःखं । अरमिकनिर्विशेषे किं क्रियते प्रस्तरे मानः ॥ ३६३ ॥ उज्जागरस्थ तनुत्वस्य शोषितस्य दौधरुदितस्य । एतेषामुरो दत्वा पुत्रि मानं कुर्याः ॥ ३ ६ ४ ॥ प्रवसितपद्धतिः। कन्य किल खरहदयः प्रवस्यति प्रिय इति श्रूयते जने । तथा वर्धख भगवति निशे यथा तस्य कल्यमेव न भवति ॥ ० ६ ५ ॥ यदि ब्रजसि व्रज त्वं को वारयति तव सभग यान्तस्य । तव गमनं मम मरणं लिखिता प्रशस्तिः कृतान्तेन ॥ ३६६ ॥ यदि ब्रजमि ब्रज वमिदानौमवगू हनेन न खलु कार्य। प्रवमतां मटकं कुवामङ्गलं भवति ॥ ३६॥ उषित्वा मम इदये जौवं ग्रहौत्वाद्या चलितोऽसि । सहवासराइविडम्बन गङ्गायां गतो न शुधिष्यसि ॥ ३६८

·वज्जालम्ग।
जडू वच्चमि वञ्च तुम अञ्चल गहिरो य कुष्पसे कोस ।
पढम चिय मो मुश्चद
जो जीव तुह विश्रोएण ॥ ३६८ ॥
न मए रुमं न कयं अमङ्गलं होन्त मयलसिद्धौत्रो।
विरहग्गिधमकंडुयाइयाद पयलन्ति नयणाई ॥ ३७० ॥
रेममिवाहणवाहणा मा पवमस एरिमम्मि कालमि।
सेलच्यासुयवाहण – घणमद्दो जत्थ उच्छला ॥ ३०१॥
रे ममिवाहणवाहण वारिज्जन्तो न ठामि जद सुहय ।
ता लच्छिवामवामं अन्हाणं वच्च दाऊण ॥ ३७९ ॥
दूय पन्थे मा वचस गयवणियं भुयं पमारेवि ।
पन्थिय पियपयमुद्दा मदलिजदू तुज्य गमणेण ॥ ३ ०३ ॥
विरहवज्जा।
अध्न चेय पउत्थो उज्जागरो जणम्म अजेय ।
अब्जेय हलहौपिञ्चराद् गोला बहाई ॥ ३७४ ॥
अज्ज चेय पउत्थो अनं चिय सनयादू जायाई।
रच्छामुहदेउलचच्चराद अन्हं च हिथयाई॥ ३७५ ॥
अन्नं चिय तेण विणा इमोप्र प्रायम्बधवल कसणाई।
जावन्धमोतियार व दिमासु घोलन्ति नयणा ॥३७६ ।
अनं गयो तिनं गयो वि अज्ज गत्री त्ति लिहिरोए।
पढम चिय दियहढे कुड्डो रेहाहि चित्तलिया ॥३१॥
अवहिदियहागममदिरोहिं महियाहि तौ लिहिरोए ।
दो तिथि तह च्चिय चोरिया रेहा फुसिब्बन्ति ॥३०८॥

·संस्कृतच्छाया। ७७ यदि व्रजमि व्रज त्वमञ्चले ग्रहौतश्च कुष्यसि कस्मात् । प्रथममेव म मुच्यते यो जीवति त्वदियोगेन ॥ ३६॥ न मया रुदितं न कृतममङ्गलं भवन्तु सकलमिद्धयः । विरहानिधूमकटुकौलते प्रगलतो नयने ॥ ३७० ॥ रे शिवाहनवाहन मा प्रवसेदृश काले । शैलसुतासुतवाहनघनशब्दो यत्रोच्छलति ॥ ३७१ ॥ रेशभिवाहनवाहन वार्यमाणो न तिष्ठमि यदि सुभग । तदा लक्ष्मौवामवासमम्मभ्यं व्रज दत्वा ॥३१॥ अस्मिन्पथि मा व्रज गतपतिभणितं भुज प्रमार्य । पथिक प्रियपदमुद्रा मस्तिनौक्रियते तव गमनेन ॥ ३०३ ॥ विरहपद्धतिः। अद्यैव प्रोषित उन्नागरो जनस्याद्यैव । अद्यैव हरिद्रापिञ्चराणि गोदावर्यास्तटानि ॥ ३७ ४ ॥ अद्यैव प्रोषितोऽद्यैव शून्यानि जातानि । रथ्यामुखदेवकुलचत्वराण्यस्मद्भुदयानि ॥ ३७५ ॥ अद्यैव तेन विनतस्था प्राताम्रधवलकृष्णे। जात्यन्धमौक्तिके इव दिक्षु घूर्णतो नयने ॥ ३७६ ॥ अद्य गत इत्यद्य गत इत्यद्य गत इति लिखनौलया प्रथम एव दिवसाधं कुछ रेखाभिश्चित्रितं ॥ ३० ॥ अनधिदिवसागमनमौलाभिः मखौभिस्तस्यां लिखनौलायां । वे तिलस्तथैव चौरिकथा प्रोञ्छन्ते ॥ ३०८॥ -

·वज्जालग।
'कहया गो पित्रो' 'पुत्ति प्रज्ज' 'अजेय कद् दिणा होन्ति' ।
‘एको' 'एदहमेत्तो' भणिउं मोहं गया बाला ॥ ३७६ ॥
तह कह वि कुमुद्धत्ते निवट्टर वन हो जौयन्ताणं ।
जह फुडियमिप्पिसंपुड - दलं व बीयं न संघडद् ॥ ३८ ॥
विरहेण मन्दरेण व हिययं दुद्धोदहिं व महिऊण ।
उम्मूलियाद अब्बो
अम्ह रयणाद व सुहाई ॥३८१ ॥
प्रज्ज पुला अवहौ करेसु मुहमण्डणं पयत्तेपणा ।
अज्ज समप्पद विरहो इन्ते वि पिए अदन्ने वि ॥ ३८२ ॥
खणमेत्तं संतावो सेत्रो मौयं तहेय रोमञ्चो ।
अब्बो दूमहणिज्जो पियविरहो मनिवाश्रो ब्व ॥ ३८३ ॥
उण्हुण्हा रणरणया दप्पेच्छा दूमहा दरालोया )
मंवच्छरमयमरिसा पियविरहे दग्गमा दियहा ॥ ३८४ ॥
मयणाणलमंधुक्किय – नेहिन्धणदुमहदूरपज्जलिश्रो।
उहई महि पियविरहे जलको जलको चिय वरात्रो॥३८५ ॥
थोरंसमलिलमित्तो हियए पजल पियवित्रोयस्मि ।
विरहो हले हयामो अवजलपो कत्रो विहिणा ॥ ३८६ ॥
विसहरविमग्गिममग्गदमित्रो डहह चन्दणो डहउ ।
पियविरहे महचोच्नं श्रमयमत्रो जं ममौ डहद् ॥ ३८ ॥
श्रोसरस मयण घेत्तूण जोवियं हरडयामणुचरियं ।
पियविरहजलणजालावलौहि महमत्ति डमिहिमि ॥ ३८८॥
जेहिं मोहग्गनिहौ दिट्ठो नयणेहि ते चिय स्वन्तु ।
अङ्गार अपावियमङ्गमाद ता कौम झिजन्ति ॥ ३८ ॥

·संखतछाया ।
कदा गतः प्रियः पुयद्याद्येव कति दिनानि भवन्ति ।
एकमेतावन्याचं भणिवा मोहं गता बाला ॥३७८ ॥
तथा कथमपि कुमुहर्त निवर्तते वल्लभो जौवतां ।
यथा स्फुटितक्किमम्पुटदलमिव द्वितीयं न संघटते ॥ ३८ ॥
विरहेण मन्दरेणेव हृदयं दुग्धोदधिमिव मथित्वा ।
उन्मूलितान्यहोऽस्माकं रत्नानीव सखानि ॥ ३८१ ॥
अद्य पूर्णोऽवधिः कुरुष्व मुखमण्डनं प्रयत्नेन ।
अद्य ममाप्यते विरहो याते ऽपि प्रियेऽयाते ऽपि ॥ ३८॥
क्षणमात्र मंतापः खेदः शतं तथैव रोमाञ्चः।
प्रहा दःमहनीयः प्रियविरहः मनिपात इव ॥ ३८३ ॥
अपणोषणा रणरण का दष्प्रेक्ष्या दुःसहा दरालोकाः ।
संवत्सरशनमदृक्षाः प्रियविरहे दर्गमा दिवमाः ॥ ३८४ ॥
मदनानिलसंधुक्षितस्नेहेन्धनदुःसहदूरप्रज्वलितः ।
दहति मखि प्रियविरहे चलनो ज्वलन एव वराकः ॥ ३८५ ॥
थोरात्रुसलिलमिनो हृदये प्रज्वलति प्रियवियोगे
विरहो हले हताशो ऽपूर्व ज्वलनः कृतो विधिना ॥ ३८६ ॥
विषधरविषानिसंसर्गदूषितो दहति चन्दनो दहतु ।
प्रियविरहे महदाश्चर्यममृतमयो यच्छशौ दहति ॥ ३८७॥
अपसर मदन ग्टहीत्वा जौविसं हरहताशनोच्चरितं ।
प्रियविरहज्वलनज्वालावलौभिः महमा धक्ष्यसे ॥ ३८८॥
याभ्यां मौभाग्यनिधिदृष्टो नयनाभ्यां तावेव रूदतां ।
अङ्गान्यप्राप्तसङ्गमानि तावत्कस्मात्यौयन्ते ॥ ३८६ ॥

·वज्जालम्ग ३ अङ्गत्वज्जा। अत्रो को वि महावो वमहमिहिणो हला हयासम्म । विज्झाद नौरमाणं हियए मरमाण पज्जलद ॥ ३८ ॥ दिट्टी दिवीपसरो पसरेण रई रई मभावो। मभावेण य नेहो पञ्च वि बाणा अणम ॥ ३६१ ॥ उरि महं चिय वमह पञ्च वि बाणा निसंस रे मुक्का । प्रश्न उण तरुणिजणं कि हणिहिमि चावलट्ठौए ॥३८ २ ॥ इच्छा नियत्तपमरो कामेा कुलबालियाण किं कुणर् । मौहो ब्व पञ्चरगी अङ्ग च्चिय झिजर वरात्रो ॥ ३८३ ॥ ए कुसुममरा तुह डज्झिहिन्ति मा भणसु मयण न हु भणियं । पियविरहतावतविए मह हियए परिकवन्तम् ।। ८४॥ महरा मयङ्ककिरणा महमास कामिणोण उन्नावो। तलवग्गों कामदेवम्म ॥ ३८५ ॥ वमह पसंमणिज्जो मि वन्दणिज्जो मि गुणमहग्धो सि। गोरी हरम्म टेबद्धवामिणौ जेण निम्मविया ॥ ३८६ ॥ सच्चं अणङ्ग कोयण्डवावडो सरपत्तलरको मि। तरुणौचलतलोयण - पुरषो जह कुणमि संधाणां ॥ ३८७॥ पुरुसउल्लासवज्जा। कह मा न संभलिब्जद जत्थ वि निवसन्ति पञ्च वत्थूणि । वीणावमालावणि - पारावयकोलालवियं ॥ ३८॥ कह सा न संभलिब्जद जा सा अत्तत्तकणयतणुसोहा। तिवलौतरङ्गममा रह मणं वरमहन्दाणं ॥ ३८ ॥ पञ्चममरा गो ·संस्कृतच्छाया। ८१ अनङ्गपद्धति। अन्यः कोऽपि खभावो मन्मथशिखिनः मखि हताशस्य । विध्याति नौरसानां हृदये मरमानां प्रचन्नति ॥ ३६ ० ॥ दृष्टिदृष्टिप्रसरः प्रसरेण रतौ रत्या सद्भावः । मांवेन च खेहः पञ्चापि बाणा अनङ्गस्य ॥ ३८१ ॥ उपरि ममैव मन्मथ पञ्चापि बाणा नृशंम हे मुक्काः । अन्य पुनः तरुणौजनं किं हनिर्यास चापयध्या ॥ ३८२ ॥ छानिवृत्तप्रमरः कामः कुलबालिकानां किं करोति । सिंह देव पचरगतोऽङ्गेव चौयते वराको ॥ ३६३ ॥ हे कुसुमारास्तव धक्ष्यन्ति मा भण मदन न खलु भणितं । प्रियविरहतापत मम हृदये प्रक्षिपतः ॥ ३८४ ॥ मदिरा मगाङ्ककिरणा मधुमामः कामिनौनामुभापः । पञ्चमस्वरस्य गेयं तलवर्गः कामदेवस्य ॥३६॥ मन्मथ प्रशमनौयोऽमि वन्दनीयोऽमि गुणमहा?ऽसि । गौरौ हरस्य देहार्धवामिणी येन निर्मिता ॥ ३८६ ॥ मत्यमनङ्ग कोदण्डव्याप्तः परप्रभूतलचोऽसि । तरुणौचललोचनपुरतो यदि करोषि संधानं ॥ ३८७॥ पुरुषोल्लासपद्धतिः । कथं मा न संमार्यते यत्रापि निवसन्ति पञ्चवस्तूनि । बौणावशाखापिनौपारावतकोकिलाखपितं ॥३८॥ कथं भा न संपर्यते या माततकनकतनुशोभा । चिवलौतरजमध्या हरति मनो वरमतीन्द्राणं ॥३६८ 11

·२
वज्जालम् ।
कह मान संभलिज्जर जा मा नवनलिणिकोमला बाला
कररुहतणुछिपन्तौ अकाल घणभद्दवं कुणदू ॥ ४ ० . ॥
कह सा न संभलिज्जद जा मा घरबारतोरणनिसन्त्रा।
हरिणि ब्व जूहभट्ठा अच्छद् मग्गं पलोयन्तौ ॥ ४ ० १ ॥
कह सा न संभलिब्जद जा मा नौमाममोमियमरौरा।
प्रामामिजद सा मा जाव न मामा ममप्पन्ति ॥ ४ ० २ ॥
पियाणुरायवज्जा।
मुहरायो चिय पयडड जो जम्म पित्रो किमेत्य भणिएण ।
माहेइ अङ्गणं चिय घरम्म श्रमन्तरे लच्छौं ॥ ४.३ ॥
उज्झन्ति कढन्ति समूममन्ति श्री मात्र सिमिमिमायन्ति ।
जीवन्ति जीवसेमा जे रमिया पोढमहिलाहिं ॥ ४०४ ॥
कम्पन्ति वलन्ति समूममन्तिो मात्र मिमिमिमायन्ति ।
प्रजाई तम्म पुरो
न याणिमो कह धरिन्नन्ति ॥ ४०५ ॥
नोममिउक्कम्पियपुलइएहि जाणन्ति नचिउं धन्ना ।
अम्हारिमौण दिटे पियपि अप्पा वि वीमरह ॥ ४. ६ ॥
अच्छउ ता फंमसुहं
अमयरमात्रो वि दूररमणिन् ।
दंमणमेत्तेण वि पिययमम्म भण किं न पज्जनं ॥ ४०७ ।।
अच्छउ ता लोयणगोयरम्मि पडिएण तेण जं मोक
श्रायलिए वि पियमहि पिए जणे होटू निव्वाणं ॥ ४.८॥
हत्यफसेण वि पिययमम्म जा होदू मोस्कमपत्तों ।
मा सरभसगाढालिङ्गिए वि इयरे जणे कत्तो ॥ ४.८ ॥

·संस्कतच्छाया।
२३
कथं मा न संस्मर्यते या मा नवनलिनौकोमला बाला।
करराहतनुस्प शक्यकाले घनभाद्रपदं करोति ॥ ४ ० ० ॥
कथं मा न मंमार्यते या मा घरद्वारतोरणनिषणा ।
हरिणौव
यूथभ्रष्टा
तिष्ठति मार्ग प्रलोकयन्तौ ॥ ४९१ ॥
कथं मा न संस्मर्यते या मा निःश्वामशोषितगरौरा।
पाश्चास्यते मा मा यावन्न वामाः ममाप्यन्ते ॥ ४.
प्रियाणरागपद्धतिः।
मुखराग एव प्रकटयति यो यस्य प्रियः किमत्र भणितेन ।
कथयत्यङ्गणमेव ग्रहस्याभ्यन्तरे लमों ॥ ४ ० ३ ॥
दह्यन्ते क्वथ्यन्ते ममुच्छूमन्यहो मातः सिमिसिमायन्ते ।
जीवन्ति जीवशेषा ये रमिताः प्रौढमहिलाभिः । ४.४ ॥
कम्पन्ते वक्षन्ति ममुच्छ्रमन्नि हे मातः मिमिसिमायन्ते ।
बङ्गानि तस्य पुरतो न जानौमः कथं धायन्ते ॥ ४.५॥
निःश्वमितोत्कम्पितपुलकितैर्जानन्ति नतितं धन्याः ।
अस्मादृश्यो दृष्टे प्रिय प्रात्मापि विस्मयते ॥४०६ ॥
तिष्ठतु तावत्स्पर्शसुखममृतरमादपि दूरं रमणीयं ।
दर्शनमात्रेणापि प्रियतमस्य भण वि न पर्याप्तं ॥ ४ ० ७ ॥
प्रास्तां तावलोचनगोचरे पतितेन तेन यत्सुखं ।
धाकर्णितेऽपि प्रियमखि प्रिये जने भवति निर्वाणं ॥ ४.८॥
हस्तस्पर्शनापि प्रियतमस्य या भवति मौख्यसंपत्तिः ।
मा भरभरगाढानिनितेऽ पौतरस्सिनने कृतः ॥ ४०६॥

·वज्जालम्ग।
ता किं करेमि माए लोयणजुयलस्म हयमहावस्म ।
एकं मोत्तूण पियं लखवि न लखए लकं ॥ ४ १ ० ॥
ता किं करेमि पियसहि पियस्म मोहग्गभारभमिरम्म ।
रायङ्गणं व खुबह जस्म घरं दूदसंघेहिं ॥ ४ ११ ॥
तह तेण वि मा दिहा तौए तह तम्स पेमिया दिट्ठी।
जह दोपह वि समयं चिय निव्वत्तरयाद जायाई ॥ ४॥२॥
दूईवज्जा।
दूद तुम चिय कुमला ककडमउयाइ जाणसे वोत्तुं ।
कण्डस्यपण्डुरं जह
न हो तह तं कुणिज्जासु ॥ ४१३ ॥
कित्तियमेत्तं एवं एमावत्थाउ महि मरौरम्म ।
महिला महिलाण गई जं जाणसि तं कुणिनामु ॥ ४ १४ ॥
जंतुह कब्न भण तं मह त्ति जं जाणिर्ड भणज्जास।
श्रो मनवयणेण तं मि पारं गया अज्ज ॥ ४१५ ॥
तिलयं विलयं विवरौयकञ्चयं सेवभिन्नसब्वङ्गं ।
पडिवयणं अवहन्ती दुई कलिऊण मा हसिया ॥४१६ ॥
जर मो न ए गेहं ता दूद अहोमुहौ तमं कौस ।
मो होहो मम पित्रो जो तुज्झ न खण्डए वयणं ॥ ४१७॥
ममागममेडल यङ्गि दरमियमिचयधम्मिले ।
थणजहणकवोलनहखएहि नाया मि जह पडिया ॥ ४१८॥
दय रखमाण वि फुडं दूर न खन्जन्ति
दूर न बज्जति दूदया लोए ।
अह एरिमो अवस्था गवाण अन्द वसे जाया ॥ ४१८ ॥

·संखतच्छाया।
८५
ततः किं करोमि मातचिनयगलम्य हतस्वभावस्य ।
एक मुका प्रियं लक्षयित्वा न लक्षयति लक्षं ॥ ४१ • ॥
ततः किं करोमि प्रियमखि प्रियस्य सौभाग्यभारभ्रमणशौचम्य ।
राजाङ्गणमिव क्षुभ्यते यस्य ग्टहं दूतिमंधैः ॥ ४ १ १ ॥
तां तेनापि मा दृष्टा तया तथा तस्य प्रेषिता दृष्टिः ।
यथा इयोरपि मममेव निवृत्तरतानि जातानि ॥ ४१२॥
दूतौपद्धतिः।
दूति त्वमेव कुशला कठिनमृदूनि जानासि वक्नु ।
कण्डयितपाण्डुरं यथा न भवति तथा कुर्याः ॥ ४ १३ ॥
कियन्मात्रमेतदेषावस्था हे सखि शरीरस्य ।
महिला महिलानां गतिर्यन्नानामि तत्कुर्याः ॥ ४ १४ ॥
यत्तव कार्य भण तन्मह्यं यज्ञातुं भणेः ।
हे दूति सत्यवचनेन त्वमसि पारं गताद्य ॥ ४ १५ ॥
तिलकं विलयं गतं विपरीतकञ्चुकं खेदभिन्नसर्वाङ्ग ।
प्रतिवचनमलभमाना दूतौ कलयित्वा मा इमिता ॥ ४ १६ ॥
यदि म नैति गेहं ततो दूत्यधोमुखौ त्वं किं ।
म भविष्यति मम प्रियो यस्तव न खण्डते वचनं (वदनं)॥४१७॥
दूति समागमखेदाङ्गोषत्वस्तसिचययतकेशपाशे ।
स्तनजघनकपोलनखचातानि यथा पतितामि ॥ ४१८॥
एवं राक्षसानामपि स्फुटं दूति न खाद्यन्ते दूतिका लोके ।
अदृश्यवस्था गतानामस्माकं वो जाता ॥४१८ ॥

·६
वज्जालमा
अच्छउ ताव मविश्भम-कडकविखवजम्पिरौ दुई ।
तग्गामकुडिलसुणहिलया वि दिट्ठा सुहावेद ॥ ४२० ॥
वेलहलालाववियकणा अडयणपउत्तिहरणाो ।
मो रलो नो गामो जस्थ न दो तिनि दुई प्रो ॥ ४२१॥
आलुग्गावियवज्जा।
तुज गोत्तायलणवियडरमणपज्झरियरमजलेणं व ।
रहमन्दिरकि बाला अमुकन्तौ परिभमद ॥ ४२२ ॥
तुह मजमदोहस्लिो तौफ मोहग्गविम्भियामाए ।
नवमियमयाद देन्ती सुहयदेवा वि न हु पत्ता ॥ ४२३ ॥
तह पन्नेमणकन्नम्मि सहय मा हरिमवियमियकवोला ।
जं जत्य न त्थि तं तत्थ मग्गमाणौ चिरं भमिया ॥४२४॥
अगणियसेमजुवाणा बालय वोलौणलोयमज्जाया ।
अह मा भमद दिसामुह-पसारियच्छौ तुह कएण ॥ ४२५॥
नयणाद तुह विरोए घोलिरबाहाद सुहय तणईए।
हिययष्ट्रियसोयडयामधूमभरियाद व गलन्ति ॥ ४२६ ॥
वमग्गपेसियाई तौए नयणाद तम्मि वोलौणे ।
अब्ज वि गलन्ति पडिलग्गकण्टयाद व श्री सुहय ॥ ४२०॥
मंभरिफण य रुलं तो तमं तह विमुक्कपुकारं ।
निय जह सहियस्म वि जणम्म भो निवडियो बाहो ॥४२८॥
एक्ककमवदवेढिय-विवरन्तरतरलदिन्ननयणए ।
नए वोलन्त बालय पञ्चरमजणायं तौए ॥ ४२८॥

·मखतच्छाया ।
C७
श्रास्तां तावत्सविचमकटाक्षविक्षेपजन्यनशीला दूतौ
तवामकूटशनकापि दृष्टा सुखयति ॥ ४२० ॥
विकमदालापविचक्षणा श्रमतौप्रवृत्तिहारिण्यः ।
तदरणं न ग्रामो यत्र न दे तिस्रो दूत्य ॥ ४२१ ।
अवरुग्णपद्धतिः।
त्वद्गोत्राकर्णनविकटरमणप्रसुतरसजलेनेव ।
रतिमन्दिरे बालाभ्युक्षन्तौ परिभ्रमति ॥ ४ २२ ॥
तव मंगमदोहदवत्या तया मौभाग्यविजृम्भिताशया ।
उपयाचितकशतानि ददत्या सुभगदेव्यपि न खलु प्राप्ता ॥ ४२३ ।
तवान्वेषणकार्य सुभग सा हर्षविकसितकपोला ।
यद्यत्र नास्ति तत्तत्र मार्गयन्तौ चिरं चमिता ॥ ४२४ ॥
अगणितशेषयुवजना बालकातिक्रान्तलोकमर्यादा ।
अथ मा भ्रमति दिङ्ग्वप्रसारिताचौ त्वत्कृते ॥ ४२५॥
नयने त्वदियोगे प्रमारितबाष्ये सुभग तव्याः ।
इदयस्थित शोकातामधूममृत दुव गलतः ॥ ४२६ ॥
वृतिमार्गप्रेषिते तस्या नयने तम्मिन्नतिकान्ते
अद्यापि गलतः प्रतिलग्नकण्टके दूव हे सुभग ॥ ४२०॥
संस्मृत्य व रुदितं तथा त्वां तथा विमुक्तपत्कारं ।
निर्दय यथा सुखितस्यापि जनम्याहो निपतितो बाष्यः ॥ ४२८ ।
एकैकवतिवेष्टितविवरान्तरतरलदत्तनयनया ।
वय्यतिकान्ते बालक पञ्चरशकुनिवदाचरितं तया ॥ ४२८ ॥

·वज्जालग। नयणमन्तरघोलन्तबाहभरमन्थराफ दिट्ठौए । पुणवत्तपेच्छिरोए बालय ता किं न भणिश्रो मि ॥ ४ ३ ० ॥ सुहय गयं तुह विरहे तिस्मा हिययं पि वेविरं श्रन्न । करिचलणचन्यणुच्छलियत छतोयं मिव दिमासु ॥ ४ ३ १ ॥ मा तर महत्यदिवं अज्ज वि श्री सुहय गन्धरहियं पि । उबमियनयरघरदेवय व्व श्रोमालयं वहद ॥ ४३२ ॥ तह झोण तुह विरहे अणुदियहं सुन्दरण तणुयङ्गौ । जह मिढिलवलयनिवडण-भएण उभियकरा भमद ॥ ४ ३ ३ ॥ तुह विरहतावियाए तिम्मा बालाप थणहरोच्छौं । दिज्जन्तौ अणुदियहं मुणालमाला छमच्छमद् ॥ ४ ३ ४ ॥ मा तुम कए गयमय-विलेवणा तह वणेकमाहारा । जाया निद्दय जाया मामाहारा पुलिन्दि ब्व ॥ ४३५ ॥ हत्यट्टियं कवालं न मुयद् नूणं खणं पि खट्टङ्ग । मा तुह विरहे बालय बाला कावालिणौ जाया ॥४३६।" तह झौणा जह मउलिय-लोयणउडविहडणे वि श्रममत्था । मक्सिहिद दुक्करं घर-गयं पि दटुं तमं बाला ॥ ४ ३ ७ ॥ नाहं दूई न तुम पित्रो त्ति को एत्थ मज्म वावारो। मा मरद तुज्य अजसो ति तेण धमकरं भणिमो॥४८॥ बहुमो वि कहिनन्तं तुह क्यणं मम हत्थमंदिहें । न मुबं ति जम्पमाणे पुणरुत्तमयं कुणदू बना ॥ ४३६ ॥ B ·मखतछाया। नयनाभ्यन्तरघोलवाष्यभरमन्थरया दृष्ट्या । पुनः पुनः प्रेक्षणशीलया बालक ततः किं न भणिनोऽसि ॥४३ ॥ सुभग गतं तव विरहे तम्या हदयं वेपनशीलमद्य करिचरणाक्रमणोच्छातिततच्छतोयमिव दिक्षु ॥ ४ ३ १ ॥ मा त्वया खहस्तदत्तामद्याप्यहो सुभग गन्धरहितामपि । उद्वामितनगरग्रहदेवतेव निर्मान्यकं वहति ॥ ४३२ ॥ तथा क्षीणा बदिरहेऽनुदिवमं सुन्दराङ्ग तन्वी। यथा शिथिल्लवलयनिपतनभयेनोवोकृतकरा भ्राम्यति ॥ ४३३ ॥ बढिरहतापितायास्तस्या बालायाः स्तनभरोत्मङ्गे । दीयमानानुदिवस मृणालमाला कमच्छमायते ॥ ४३४ ॥ मा त्वत्कृते गतमदविलेपना ( गजमदं) तथा पानौयैकसाहारा । (वनैकसाधारा) जाया निर्दय जाता मामाहारा (मामाहारा) पुलिन्दीव ॥३३॥ हस्तस्थितं कपालं न मुञ्चति नूनं क्षणमपि खट्वायामङ्ग (खट्वाङ्ग)। मा त्वदिरहे बालक बाला कापासिनो जाता ॥४३६ ॥ तथा चौणा यथा मुकुलितलोचनपुट विघटनेऽप्यममर्था । पक्ष्यति दुष्करं रहगतमपि द्रष्टुं त्वां बाला ॥ ४ ३७ ॥ नाहं दूतौ न त्वं प्रिय इति कोऽत्र मम व्यापारः । मा म्रियते तवायश इति तेन धर्माक्षरं भणामः ॥४३८॥ बहशोऽपि कथ्यमानं तव वचनं मम हस्तमंदिष्ठं । न श्रुतमिति जल्पमाना पुनरुतशतं करोत्यर्या ॥ ४ ३६ ॥. 12

·वज्जालग्ग।
पवसियवज्जा।
मज्झापहपत्थियस्म वि गिम्हे पहियस्म हरद संतावो
हिययट्टियजायामुह-मयङ्कजोपहाजलुप्पोलो ॥ ४ ४ ० ॥
मा उपहं पियसु जलं विरहिणिविरहाणलेण संतत्तं ।
एत्य मरे ए पन्थिय गयवदवड्याउ मनविया ॥ ४४१ ॥
को देसो उव्वमित्रो को वमित्रो सहय जत्थ चलित्रो सि ।
श्रो पहिय पन्थदौवय पुणो तुम कत्य दौमिहिमि ॥ ४४२ ॥
दिट्टो मि जेहि पन्थिय जेहि न दिट्ठो सिबे वि ते मुमिया ।
एकाण हिययहरणं अन्नाण वि निष्फलं जयं ॥ ४१३ ॥
खरपवणचाडुचालिर-कण्ठडियदिनकप्पडो पहिो ।
दइयादसणतरित्रो अद्भुडौणो ब्व पडिहाइ ॥ ४ ४ ४ ॥
दइयादमणतिषहालुयस्म पहियस्म चिरनियत्तस्म ।
नयरासने धुक्कोडिया वि हियए न मायन्ति ॥ ४४५ ॥
धागवज्जा।
ते धना गरुयनियम्बबिम्बभारालमाहि तरुणैहिं।
फुरियाहरदरगग्गर-गिराहि जे संभरिनन्ति ॥ ४ ४ ६ ॥
ते धन्ना कढिणुत्तुङ्गथोरथणवौढभारियङ्गोहिं ।
मन्नावने हक्कण्ठिरौहि जे संभरिब्बन्ति ॥ ४४७॥
ते धना ताण नमो
ते चिय जीवन्ति वम्महपमाया ।
ईमौहमन्तनौवौ-उलाहि जे संभरिवन्ति ॥ ४४८॥
ते धबा समयगहन्दलोलचौलायरोहि अणवरयं ।
कणवासरममहरवयणियाहि जे मंभरिनन्ति ॥ ४४९ ॥

·संस्कृतच्छाया।
प्रवसितपद्धतिः।
मध्याकस्थितस्यापि गौमे पथिकस्य हरति संतापः ।
पदयस्थितजायामुखमगाङ्कज्योत्स्नाजन्नोत्यौडः ॥ ४४० ॥
मोष्णं पिब जसं विरहिणौविरहानलेन मंतप्तं ।
अमरसि रे पथिक गतपतिवध्वो मन्जिताः ॥४४१॥
को देश उद्यमितः को वसितः सुभग यत्र चलितोऽमि ।
हे पथिक पान्थदीपक पुनः त्वं कुत्र द्रक्ष्यसे ॥ ४ ४२ ॥
दृष्टोऽसि यैः पथिक यैनं दृष्टोऽसि दावपि तौ मुषितौ ।
एकेषां पदयहरणमन्येषामपि निष्फलं जन्म ॥ ४४३ ॥
खरपवनचाटुचालनशीलकण्ठस्थितदत्तकपटः पथिकः ।
दचितादर्शनवरितोऽडिौन व प्रतिभाति ॥ ४ ४ ४ ॥
दयितादर्शनष्णालोः पथिकम्य चिरनिवृत्तस्य ।
नगरामले संशया अपि इदये न मान्ति ॥ ४४५ ॥
धानपतिः।
ते धन्या गुरुनितम्बबिम्बभारालमाभितरुणौभिः ।
स्पुरिताधरदरगद्गदगौर्भिर्य संस्मर्यन्ते ॥ ४ ४ ६ ॥
ते धन्याः कठिनोत्तुजविस्तीर्णस्तनपौढभारिताङ्गीभिः ।
सद्भावलेहोत्कण्ठितमौलाभिर्य मंस्मयन्ते ॥ ४ ४७ ॥
ते धन्यास्तेभ्यो नमस्त एव जीवन्ति मन्मथप्रसादतः ।
ईषत्संगमाननौवीव्याकुलाभिर्य मंस्मर्यन्ते ॥ ४४८॥
ते धन्याः समदगजेन्द्रलौलाखौखाचरन्तीभिरनवरतं ।
क्षणवासरमधरवदनाभिर्य संस्मर्यन्ने ॥ ४४८॥

·६२
वजालग्ग ।
मा माणं
हिययसंवरणवज्जा।
झिजउ हिययं फुट्टन्तु लोयणा होउ अब्ज मरणं पि ।
मयणाणलो वियम्भव
रे हियय ॥ ४५ ॥
हा हियय झौणमाइम
वियलियमाहप्पचिन्त भन्नेमि ।
जत्थ गत्रो न गणिजमि तत्थ तुम बन्धसे नेहं ॥ ४५.१.॥
हा हियय किं किल्लम्ममि
दुलहजणगरुयमङ्गमासाए ।
अघडन्त जुत्तिकजाणबन्धकरणे सुहं कत्तो ॥ ४ ५२ ॥
अप्पच्छन्दपहाविर दुखहलाभं जणं विमग्गन्नो ।
श्रायास व भमन्तो मुहा वि केणावि खचिहिमि ॥ ४५३ ॥
डज्मसि उज्यसु कडुमि कड्स ग्रह फुडमि हियय ता फुडस ।
जेण पुणो न कयाय
अनामते मई कुणमि ॥ ४५४ ॥
सुघरिणौवज्जा।
भुना भुञ्जियसेमं सुप्पटू सुप्पमि परियणे मयले ।
पढमं चेय विबुज्म घरम्म लच्छौ न मा घरिणौ ॥ ४५५ ॥
तुच्छ तवर्णि पि घरे घरिणौ तह कह वि ने वित्थारं ।
जह ते वि बन्धवा जलणिहि ब्व थाहं न यान्ति ॥ ४ ॥६॥
दुग्गयघरभि घरिणौ रकन्तौ पाउलत्तणं पणो ।
पुच्छियदोहलमद्धा उययं चिय दोहलं कहा ॥ ४५ ॥
पत्ते पियपाहुणए मङ्गलवलयां विक्विणन्तौए ।
दुग्गयघरिणौकुलबालिया गेवाविश्रो गामो ॥ ४५८ ॥
बन्धवमरणे वि हम दुग्गयघरिणौ वि न नहा नखं ।
अप्पत्तबलिविलक वजहकाए समुहोणे ॥ ४५८ ॥

·संखतछाया
१३
हृदयसंवरणपद्धतिः।
खिद्यत् हृदयं स्फुटतां लोचने भवत्वद्य मरणमपि ।
मदनानलो विजम्भतां मा मानं मुञ्च रे हृदय ॥ ४५ ॥
हा उदय चौणसाहस विगलितमाहात्म्यचिन्त भज्यसे
या गतं न गण्यसे तत्र त्वं बध्नामि स्नेहं ॥ ४५१ ॥
हा हदय किं नाम्यसि दर्लभजनगुरुसंगमाशया ।
अघटमानयुकिकार्यानुबन्धकरणे सुखं कुतः ॥ ४ ५ २ ॥
प्रात्मच्छन्दप्रधावनगौल दुर्लभलाभं जनं विमार्गयत् ।
श्राकाशमित्र भ्रमझुधैव केनापि खादिष्यसे |॥ ४ ५३ ॥
दासे दाख क्वथ्यसे कथ्यखाथ स्फुटसि हदय तदा स्फुट ।
येन पुनर्न कदाप्यन्यामने मतिं करोषि ॥ ४५ ४ ॥
सुग्रहणौपचतिः।
भुझे भुक्तशेषं खपिति सुप्ने परिजने मकले ।
प्रथममेव विबुध्यते रहस्य लक्ष्मौर्न मा रहिणौ ॥ ४५५॥
तुच्छ व्ययमपि ग्रहे ग्रहिणौ तथा कथमपि नयति विस्तार ।
यथा तेऽपि बान्धवा जलनिधिरिव स्ताघं न जानन्ति ॥ ४ ५६ ॥
दुर्गतग्र हे ग्रहिणणे रक्षण्याकुलत्वं पत्युः ।
पृष्टदोहदश्रद्धा उदकमेव दोहदं कथयति ॥ ४ ५७ ॥
प्राप्ते प्रियप्राघुणके मङ्गलवलयानि विक्रौयमानया ।
दुर्गतग्रहिणौकुलबालिकया रोदितो ग्रामः ॥ ४५८ ॥
बान्धवमरणेऽपि हाहा दुर्गतग्रहिण्यापि न तथा कदितं ।
अप्राप्तबलिविलचे वजभकाके ममुद्दीने ॥ ४ ५८ ॥

·3
वज्जालग
अमुणियपियमरणाए वायसमुड्डाविरोछ घरिणौए ।
रोवाविनर गामो अणुदियहं बद्धवेणौए ॥ ४६ . ॥
डिम्भाण भुत्तसेमं कुहा कितन्ता वि देद दहियाणं ।
कुलगोरवेण वरईड रोरघरिणौउ झिनन्ति ॥ ४६
अहियारमाणिणो दग्गयस्म छाहिं पदम्दा रखन्ती ।
नियवन्धवाण जरह
घरिणौ विहवेण पत्ताणं ॥ ४६२ ॥
सईवज्जा।
उमेर अङ्गुलौ मा
विलया जा मह पई न कामेड ।
मो को वि जम्पउ जुवा
जम्म मए पेमिया दिट्ठी ॥ ४६३
चच्चरपरिणी पियदंगणा वि तरुणौ पउत्थवद्या वि।
प्रमईसदाझिया दुग्गया
वि नइखण्डियं मौलं ॥ ४६ ४ ॥
अमरिमचित्ते दियरे सुद्धमणा पिययमे विमममोले ।
न कहदू कुडम्बविहडा भएण तणुयायए मुद्धा ॥ ४६ ५ ॥
घरवावारे घरिणी वेसा सुरयम्मि कुलवह सुयणे ।
परिणरमज्यपि महौ विडरे मन्ति ब्व भिच्चो छ ॥ ४६६
कुलवालिया पेच्छह जोवणलावविधमविक्षामा ।
मध्वे विभग्गचलिया पियम्मि कनिच्छए गन्तुं ॥ ४६॥
पुरिमविसे सेण महत्तणा न कुलकमेण महिलाणं ।
सम्गं गए वि हाले न मुयर गोला पहाणं ॥४१॥
इहपरलोयविरुद्धेण कलकडएण गरहणिजेण ।
उभय कुलदूसणिण दूर किं तेण भणिएण ॥ ४६६ ॥

·भंस्कृतच्छाया।
प्रजातप्रियमरणया वायस मुड्डापनमौलया रहिण्या ।
रोद्यते ग्रामोऽनुदिवस बद्धवेण्या ॥ ४६ ० ॥
डिभानां भुक्तशेषं बुधालान्तापि ददाति दुःखितेभ्यः ।
कुलगौरवेण वराक्यो रङ्गटहिण्यः चीयन्ते ॥ ४६१ ॥
अभिजातिमानिनो दुर्गतस्य छायां पत्य रचन्तौ ।
निजबान्धवेभ्यः क्रुध्यति यहिणौ विभवेन प्राप्तेभ्यः ॥ ४६ ९ ॥
सतीपद्धतिः।
ऊर्धीकरोबङ्गुलबौं मा वनिता या मम पनि न कामयते ।
म कोऽपि कथयतु युवा यस्य मया प्रेषिता दृष्टिः ॥ ४६ ३ ॥
चत्वरग्रहिणी प्रियदर्शनापि तरुणौ प्रोषितपतिकापि ।
श्रमतीपातिवेमिका दुर्गतापि न खस्नु खण्डितं सौलं ॥ १६ ४ ॥
असदृशचित्ते देवरे शुद्धमना प्रियतमे विषमशौले ।
न कथयति कुटुम्वविघटनभयेन तनूभवति मुग्धा ॥ ४६ ५ ॥
हव्यापारे पहिणौ वेश्या सुरते कुलवधः सुजने ।
परिणतिमध्ये सखौ विधुरे मन्त्रीव मृत्य इव ॥ ४६६ ॥
कुलबालिकायाः प्रेक्षत यौवनलावण्यविभ्रमविलामाः ।
सर्वेऽप्यग्रचलिताः प्रिये कृतनिश्चये गन्तुं ॥ ४६ ७ ॥
पुरुषविशेषेण सतीत्वं न कुलक्रमेण महिलानां ।
स्वर्ग गतेऽपि हाले न मुञ्चति गोदावरी प्रतिष्ठानं ॥ ४६८ ॥
इपरलोकविरुद्धेन कर्णकटुकेन गर्होयेन ।
उमयकुलदूषणैयेन दूति किं तेन भणितेन ॥ ४६८ ॥

·९६
वज्जालग्ग।
जद सो गुणणुराई गुणचुत्रो मह गुणे पसंसेई।
पढम चिय जडू श्रमई गुणगणणा का तह चेय ॥ ४७० ॥
जदू उत्तमो वि भम मह पुरषो मो वि सुयण प्रणदियहं ।
मामि न उत्तमपुरिमा परम्म दाराद पेच्छन्ति ॥ ४०१ ॥
असईवज्जा
नियडकुडङ्ग पच्छचदेउलं बहुजुवाणमंकिस्मं ।
थेरो पद त्ति मा स्वस पुत्ति दिवा मि सुग्गामे ॥ ४७२॥
मा रुवस घोणयमुही धवलायन्तेसु मालिकेत्तेसु
हरियालमण्डियमुहा नड व्व सणवाडया जाया ॥ ४७३ ॥
पुब्वेण मणं पच्छेण व ला दाहिणेण वडविडत्रो ।
पुत्तिय पुलेहि विणा न लभए एरिमो गामो ॥ ४७४ ॥
पेकह महाणुचोज्ज काणापरिणौ जं कयं कनं।
चुम्बेवि न लड़ नयणं
घडति नौमारित्रो जारो॥४०५ ॥
पउरजुवाणो गामो
महमामो जोवणं पई थेरो।
जुम्मसुरा साणा धमई ... किं मरउ ॥ ४७६ ॥
देवाण बम्भणाण य पुत्ति पमाएण पत्तियं कालं ।
न जात्रो अन्ह घरे कदया वि महत्तणकलको ॥ ४०॥
मवौत्र होइ मुहवा मएण रम्भत्तणं च पावेद।
पुले जारमहस्से
इन्दो श्रद्धामणं देह ॥ ४७८ ॥
जदू फुड एत्य मुयाणं जम्मफलं होड किं पि पन्हाणं ।
ता तेस कुडङ्गेस ह तेण ममं तह नु कौलेज्जा ॥ ४७८ ॥

·संस्कृतच्छाया : १७ यदि म गुणानुरागौ गुणज्ञो मम गुणान् प्रशंसति । प्रथममेव यद्यमतो गुणगणना का तदैव ॥ ४.० ॥ यद्युत्तमोऽपि भषय ते मम पुरतः मोऽपि सुतन्वनुदिवमं : मामि नोत्तमपुरुषाः परम्य दारान पश्यन्ति ॥ ४७१ ॥ असतो-पद्धतिः। निकटकुटङ्गक प्रच्छन्नदेवकुलं बहुयुवमकोण । स्थविरः पतिरिति मा रोदीः पुत्रि दत्तासि सुग्रामे ॥ ४१७ ॥ मा रोदौरवनतमुखौ धवलौभवत्सु शालिक्षेत्रेषु । हरितालमण्डितमुखा नटोव गणवाटिका जाता ॥ ४० ॥ पूर्वम्यां पण पश्चाद् वचुला दक्षिणेन वटविटपः । पुत्रिके पुण्यर्विना न लभ्यतेदृक्षो ग्रामः ॥ ४.० ४ ॥ प्रेक्षध्व महदाश्चय काणटहिण्या यत्कृतं कायें । चुम्बित्वा न लघु नयनं झटिति निःमारितो जारः ॥ ४७५ ॥ प्रचुरतकणो ग्रामो मधुमामो यौवनं पतिः स्थविरः । जोर्णसुरा खाधौनामती मा भवतु किं घियतां ॥ ४.०६ ॥ देवानां ब्राहाणानां च पुचि प्रमादेन एतावत्कालं । । खलु जातो ऽस्मद्हे कदाचित्मतौत्वकलङ्गः ॥ ४७७ ॥ ध्या भवति सुभगा शतेन रम्भात्वं च प्राप्नोति । पूर्ण जारमहल इन्द्रोऽर्धामनं ददाति ॥ ४७८ ॥ यदि म्फुटमच मृताना जन्मफलं भवति किमण्यस्माकं । ततम्तेषु कुडङ्गेषु हा तेन समं तथाहो क्रौडेयं ॥ ४७८ ॥ 13

·१८
वज्जालग्गं ।
जो जं को पावर
मोतं मोऊण निग्गया श्रमई ।
रमियव्वं तेण मम नत्थ जइच्छा ता एण्हिं ॥ ४८० ॥
प्रमईचि मई भणिया निडयं होऊण कपमूलथि ।
नरयं वञ्चमि पावे परपुरिमरमं श्रयाणन्तौ ॥ ४८१ ॥
जत्थ न खुन्जयविडयो न नई न वर्ण न उज्जडो गेहो ।
तत्थ भण कह वसिन्जर सुविमत्यविवज्जिए गामे ॥ ४८२॥
रे रे विडप्प मा मुय - स दजणं गिलस पुस्लिमायन्दं ।
अमयमयं मुञ्चन्तो
याम दौहाउरो होमि ॥ ४८३ ॥
किन्नं पुणो वि किन्नड महमहचक्कण राहणो मौमं ।
गिलिश्रो जेण विमुक्को श्रमईणं दुमो चन्दो ॥ ४८४ ॥
तं किं पि कहवि होहिह लगद पुहवौ वि हिण्डमाणेहिं ।
जेणोस हेण चन्दो जौरिजई पुषिमामहियो । ४८५ ॥
कि विहिणा सुरलोए पक्का वि न घुमलि त्ति निम्मविया ।
माहोणो जेण ममी न बोलियो नौलरङ्गम्मि ॥ ४८६ ॥
पमरद जेण तमोहो फिट्टर चन्दम्म चन्दिमा जेण ।
तं मिद्ध समरि मिरिप- ब्वयाउ प्राणोमहं कि पि ॥ ४८७॥
मा पत्तियं पि दिन्नसु पुंमलि मिविणे वि कामडहणम्म ।
जी अन्हाण प्रमित्तं चन्दं मौसे ममुबहह ॥ ४८८ ॥
अमईणं विधिय रे गव्वं मा वहस पुलिमायन्द ।
दौमिहिमि तुमं कदया जह भग्गो वलयखण्डो ब्व ॥ ४८९ ॥
अब्बो धावस तुरियं कन्जल भरिजण बे वि हत्थाई ।
दिवो कुवापडियो अमईणं दूहनो चन्दो ॥ ४८ .॥

·सस्कृतच्छाया । ६६ यो यत्करोति प्राप्नोति स तच्छ्रुत्वा निर्गतासतौ । रमितव्यं तेन समं तत्र यदृच्छया तत इदानौं ॥ ४८० ॥ असतीभिः मतौ भणिता निभृतं भूत्वा कर्णमूले । नरकं व्रजमि पापे परपुरुषरसमजानाना ॥ ४८१ ॥ यत्र न कुजविटपो न नदी न वनं नोदमं गेहं । तत्र भण कथमुष्यते पुश्चलविवर्जिते ग्रामे ॥ ४८२ ॥ रे रे राहो मा मुञ्च दर्जनं गिल पूर्णिमाचन्द्र । अम्तमयं भुनम्हताश दौर्घायुभविष्यमि ॥ ४८३ ॥ छिन्नं पुनोऽपि विद्यतां मधुमथनचक्रेण राहोः शिरः । गिलितो येनापि मुक्तो ऽमलौनां दूषकश्चन्द्रः । ४८४ ॥ तकिमपि कथमपि भविष्यति लभ्यते पृथ्वीमपि हिण्डमानः येनौषधेन चन्द्रो जोर्यते पूर्णिमामहितः ।। ४८५ ॥ कि विधिना सरलोक एकापि न पुंश्चली निर्मिता । स्वाधौनो यया शशौ न निमनितो नौलरङ्गे ॥ ४८६ ॥ प्रमरति येन तमघोघो भंगते चन्द्रम्य चन्द्रिकायेन । तमिद्ध स्मृत्वा श्रोपर्वतादानयोषध किमपि ॥ ४८७ ॥ मा पत्रिकामपि दद्याः पुंश्चलि स्वप्नेऽपि कामदहनस्य । योऽस्माकममित्रं चन्द्र शिरमि ममुदहति ।। ४८८ ॥ अमतौनां विप्रिय रे ग मा वहस्ख पूर्णिमाचन्द्र । द्रक्ष्यसे त्वं कदापि यथा भनो वलयखण्ड दुव ॥ ४८६ ।। अहो धाव त्वरितं कजलेन मृत्वा द्वावपि हस्तौ । दृष्टा कूपपतितोऽसतौनां दूषकश्चन्द्रः । ४८० ॥

·वज्जालग्गं ।
मडएहि कौम पन्थिय जद हरमि नियंमणं नियम्बात्रो ।
माहेमि कम्म पुरत्रो गामो दूरे अहं एका ॥ ४६ १ ॥
अत्ता बहिरन्धलिया बङ्गविहवीवाहसङ्कलो गामो ।
मज्या पई य विएसे
को तुज्म वामरियं देह ॥ ४८२ ॥
जणमलं न सर्व कमह अत्ता न देव पोवामं ।
ता वच्च पहिय मा म ग्ग वामयं एत्थ मज्म हरे ॥ ४६३ ॥
कह लभर मत्थरयं अम्हाण य पहिय पामरघरम्मि ।
उन्नयपत्रोहरे पे-छिऊण जर वममि ता वमस ॥ ४८५ ॥
वम पहिय अङ्गण च्चिय फिट्ट ता तुज्झ वमणदोहली।
दह गामे हेमन्तो नवरं गिन्हम्म मारिच्छो । ४८५ ॥
इत्तो निवमद् अत्ता
एत्य अहं एत्थ परियणो मयलो .
ए पहिय रतियन्वय मा मह मयण निमज्जिहिमि ॥४८६॥
जोइसियवज्जा।
अङ्गारए पणडे
दौहरखडियाहत्यो जोड मित्रो भमह नयरममम्मि ।
जाणद सकस गह गणदू जद गणावए को वि ॥४८॥
जोइमिय मा विलम्बस खडियं घेत्तूण गणमु मह तुरियं ।
सकस गई तह चेय ॥ ४८८ ॥
अयि घर च्चिय गणत्रो विचित्तकरणेहि निहुरं गणदू ।
न जाणदू सुक्कगई तेातुह घरे पत्ता ॥ ४९८ ॥
जोभिय कौम चुक्वामि विवित्तकरणा जाणमाणो वि ।
तह कवि कुणस सिग्धं जह सकं निचलं होद ॥ ५० ॥

·मंस्कृतच्छाया ।
१०१
मधूकः किं पथिक यदि हरमि निवमनं नितम्बात् ।
कथयामि कस्य पुरतो ग्रामो दूगेऽहमेका ॥ ४८१ ॥
श्वर्बधिरान्धा बहुविधविवाहसंकुलो ग्रामः ।
मम पतिश्च विदेश को तव वाम ददाति ॥ ४६२ ।।
जनमंकुल न शून्यं यति श्वश्रून ददात्यवकाश
ततो व्रज पथिक मा मार्गय वामकमत्र मम रहे ॥ ४६३ ॥
कथं लभ्यते ग्रस्तरकं (खम्थरत) अस्माकं पथिक पामररहे ।
उन्नतपयोधरान (मेघान-स्तनौ) दृष्ट्वा यदि वममि तदा वम ॥ ४८ ४॥
वम पथिकाङ्गण एव अभ्यत ततस्तव वमनदोहदः ।
अत्र ग्रामे हेमन्तो नवरं गौमम्य मदृतः ॥ ४६५ ॥
इतो निवसति श्वश्रूरचाहमत्र परिजनः सकलः ।
हे पथिक रायन्ध मा मम शयने निमंक्ष्यसे ॥ ४८६ ॥
ज्गतिषिक-पद्धति ।
दौर्घखटिकाहस्तो (दौर्घसेफहम्तो) ज्योतिषिको भ्राम्यति नगरमध्ये ।
जानाति शुक्रस्य गति (वौर्यम्य स्तम्भन ) गणयति ( यमति )
यदि प्रतिपादयति ( याभयति) कोऽपि (कापि) ॥ ४६॥
ज्यौतिषिक मा विलम्बख खटिकां ग्रहौत्वा गणय मम बरितं ।
अङ्गारके (अङ्गरते) प्रनष्टे शुक्रम्य गतिस्तथैव ॥ ४८८ ॥
अस्ति ग्रह एव गणको विचित्रकरणैनिठुरं गणयति ।
न खलु जानाति शुक्रगतिं तेनाहं तव रहे प्राप्ता ॥ ४६१ ॥
ज्योतिषिक किं भ्रममि विचित्रकरणानि जाननपि ।
तथा कुरु कथमपि शौघं यथा शुक्रो निश्चलो भवति ॥ ५० ॥

·१०२
वज्जालगं।
विवरोए रबिम्ब नकत्ताणं च ठाणगहियाणं ।
न पडद जलम्म बिन्दू सुन्दरि चित्तट्टिए सुक्के ॥ ५ ० १ ॥
विउल फलयं थोरा
मलायया तुं पि गणय कुमलो सि ।
तहविन पात्रो सक्को म चिय सुनहियो मि ॥ ५०२ ॥
डझाउ मो जोदमित्रो
विचित्तकरणाद जाणमाणो वि ।
गणित्रं मयवारं मे
उद धूमो गणन्तम ॥ ५.०३ ॥
जर गणमि पुणो वि तमं विचित्तकरणेहि गणय मविसेमं ।
सुकादमेण रहियं नहु लग्ग मोहणं होई ॥ १०४ ।।
J
मोक्षण करणगणियं अङ्गलिमत्तेण जद वि मो गणदू ।
अनिउणो जोड मित्रो कट्टा नाडौगयं सक्कं ॥ ५०५ ॥
भणिो वि जद न कुप्पमि जद न तुम होमि कूडजोदमित्रो।
ता कौम तुज्झ जाया गणद् जद गणावए को वि ॥ ५० ६ ॥
अङ्गारयं न यामि
न बुज्तमि हत्थचित्तमचारं ।
कह जाणदु सुक्कमचारं ॥ ५० ॥
दय माद कूडगणो
नेहयवज्जा।
ममि मलिऊण न-याणमि लेहणि गहिऊण मूढ खखिो मि।
सोमरस कूडलेहय मुलजियपत्तं विणामिहिमि ॥ ५.८ ॥

·संस्कृतच्छाया।
विपरीते रविबिम्बे (रतिबिम्बे ) नक्षत्राणां (नखक्षतानां) च
म्यानम्यहोतानां।
न पतति जलम्य (बौजन्य) बिन्दः सुन्दरि चित्रास्थे (चित्तस्थे)
शुक्र ॥ ५० १ ॥
विपुलं फलक (रतिमन्दिर) दौर्घा शलाका (दीर्घः प्रजापतिः)
बपि गणक कुशलोऽमि (यभने प्रवीणोऽसि) ।
तथापि नागतः एकः सत्यमेव शून्यहृदयोऽसि ॥ ५ ० २ ॥
दातां म ज्योतिषिको विचित्रकरणानि जानानोऽपि ।
गणथित्वा शतवारं ममोत्तिष्ठति धमो गणयतः ॥ ५ ० ३ ॥
यदि गणयमि पुनरपि त्वं विचित्रकरणैर्गाय मविशेषं ।
परक्रक्रमेण रहितं न खलु लम भोभनं भवति || ५ ० ४ ॥
मुक्का करणगणितमङ्गलिमात्रेण यदि मोऽपि गणयति ।
प्रतिनिपुणो ज्योतिषिकः कर्षति नाडौंगतं शुक्र ॥ ५०५ ।।
भणितोऽपि यदि न कुमि यदि न त्वं भवमि कूटज्योतिषिकः ।
ततः किं तव जाया गणयति यदि प्रतिपादयति कोऽपि ॥ ५०६ ।
अङ्गारकं (अगरत) न जानामि न खलु बुध्यमि हस्तचित्रासंचारं
(हस्तचित्तसंचार)
इति मातः कूटगणकः कथं जानाति शुक्रसंचार
(बौजस्तम्भनं ) ॥ ५० ७ ॥
लेखक-पद्धतिः।
ममौं (वौय) मर्दितं न जानामि लेखनौं (शेफ) ग्रहोतं
मूढ स्खलितोऽमि ।
अपसर कूटलेखक सुललितपत्वं ( गय्याप्रच्छादनपट)
विनाशयिष्यसि ॥ ५०८ ॥

·१०४
बज्जालगं।
ढलिया य ममौ भग्गा य लेहणौ खरडियं च तलवट्ट ।
धिद्धि त्ति कूडलेहय पन वि लेहत्तणे तण्हा
५.८॥
पिडलं ममिभायणयं अस्थि ममौ वित्थर च तलवड़े।
अम्हारिमाण कब्जे हयलेहय लेहणौ भग्गा ॥ ५१० ॥
विज्जवज्जा।
विघ्न न एमो जरो न य वाहौ एम को वि मभूत्री ।
उवममद मलोणेणं विडङ्गजोयामयरसेणं ।। ५ ११ ॥
सच्च जर कुमलो मरसुप्यन्ना य लकमे वाहौ।
एयं पुणो वि अङ्गं विज विडङ्गेहि पनत्तं ॥ ॥ १२ ॥
पुक्कारयं पउञ्जस
बालाप रसवात वाहौए ।
पन्न अणज्न निम्न - ज्ज विज पेज्जा न हु कन्जं ॥ ५१३ ॥
मामा खामा न महे ६ मद्दणं विज्ज कि वियप्पणं ।
अग्गङ्गुलौ दिजउ
अवलेहो माउलिङ्गम्म
(माउ लिङ्गम्म) । ५१४ ।
पुक्कारएण विजय
निविला तुह य दौहमासेग ।
मा वारिजउ बाला भुनउ अन्न जहिलाए ॥ ५१५ ॥
गहवदूसण्ण भणियं उब्वविजत्तणं हयासेणं ।
जेण पउन्नद पुक्का - रयं पि पत्तियाण पि ॥ १६ ॥
विघ्न तुहागमण चिय मुक्का जरएण किं न परिमुणमि ।
ता नियस मन्न अङ्ग मंपद मेश्री ममुप्पनो ॥ ५१७॥
विजय पत्र वारं मह भरो मयरएण पत्रत्तो।
जर तुं नेच्छमि दा
ता किं छामौ विमा होउ ॥ ५१८॥

·संस्कृतच्छाया ।
१०५
स्खलिता च ममौ (वौय) भग्ना च लेखनौ (शेफो] भग्नं च
तालपत्र ( शय्याप्रच्छादनपटं) ।
धिग्धिगिति कूटलेखकाद्यापि लेखने ( यभने ) वृष्णा ॥ ५ ०८॥
पृथुलं ममौभाजनमम्ति ममौ विस्तरं च तालपत्रं ।
अम्मादृशौनां कार्य हतलेखक लेखनौ भग्ना ॥ ५॥ • ॥
वैद्य-पद्धतिः।
वेद्य नेष ज्वरो न च व्याधिरेष कोऽपि मभूतः ।
उपशाम्यति मलवणेन विडङ्गयोगामृतरसेन ॥ ५११ ॥
मत्यं वरे कुशलः सरमोत्याचंच लक्षसे व्याधि ।
इदं पुनरप्यङ्गं वैद्य विडङ्गः प्रजनं ॥ ५१२ ॥
पुक्कारयं ( पुंस्कारक) प्रयुच्च बालाया रमोद्भवायाः व्याधेः ।
अद्यानार्य निर्लज्ज वैद्य पेयया (प्रेयमा) न बस्नु कायें ॥५१३॥
यामा खामा न महते मर्दनं वैद्य किं विकन्येन ।
अपाङ्गुल्या दीयतामवलेहो मातलिङ्गस्य (मातर्लिङ्गस्य ) ॥ १४॥
पुकारयेण वैद्य निर्विमा तव च दौर्घश्वासेन ।
मा वार्यतां बाला भुङ्कामवं ( अन्य विटं) यथेच्छ या ॥ ५१५ ॥
ग्रहपतिस्तेन भणितमपूर्ववैद्यकं हताशेन
येन प्रयके पुक्कारयं ( फूत्काररत) अपि ( प्राप्तानामपि ) ॥५१ ६ ॥
वैद्य तवागमन एव मका ज्वरेण किं न जानामि ।
ततः पश्य मदों मम्प्रति खेद: ममुत्पन्नः ॥ ५१७ ॥
वैद्यान्यं वारं मम ज्वर श्रोषधेन (प्रतरतेन) प्रजनः ।
यदि त्वं नेच्छमि दातुं तदा कि तक्रमपि ( षडशौतिरपि )
मा भूत् ॥ ५१८ ॥

·वज्जालग्गं ।
बालं जराविलङ्गि कलमहरपलाविणिं नियन्तस्म ।
विज्जम्म सुसुत्रो सू-सुत्रो वि महमत्ति पनट्ठो ॥ १८ ॥
मोत्तूण बालतन्न
तह य वमौकरणमन्ततन्नेहिं ।
सिद्धत्थेहि महम्मद
तरुण तरुण विजेण ॥ १२ ॥
अवं न रुचद चिय
मज्झ पियामा पूरियं हिययं ।
नेहसरयमयङ्ग तुह सरयं विज्ज पडिहाइ ॥ ५९१ ॥
धम्मियवज्जा।
जो धमित्रो न पावद कुरयं मन्दारयं च मुग्गरय ।
मो गहियकरण्डो च्चिय कत्तो धुत्तौरय लहद् ॥ ५२० ॥
धुत्तौरएण धम्मिय जद इच्छमि लिङ्गपूरणं का।
ता एनसु मज्म परो-हडम्मि सुरम्मि प्रमिए । ५२३ ॥
धुत्तौरयम्स कब्जे गहिराणि परोहडाइ वचनो।
धम्भिय सरङ्गकामो कुरयाण वि नवरि चुकिहिमि ॥५ • ४ ॥
धुत्तौरयाण कन्जे
ण धम्मिश्री परपरोहडे भमद ।
अन्नेहि विलुप्यन्तं निययाराम 'न लरकेद ॥ ५२५ ॥
घेत्तूण करण्डं भम - इ वावडो परपरोहडे नूणं ।
धुत्तौरएस रत्तो
एका विन मेलए धमौ ॥ ५२६ ॥

·मंस्कृतच्छाया।
1: ।
.
बाला ज्वराविलागौं कलमधुरप्रसापिनौं पश्यतः ।
वैद्यस्य सुश्रुतः सुश्रुतोऽपि अटिति प्रनष्टः ॥ ५ १८ ॥
मुक्का बालतन्त्र तथा च वशीकरणमन्त्रतन्त्रैः
मिद्धार्थैर्महम्मद तरुणी तरुणेन वैद्येन ॥ ५२० ॥
(अन्य ) अन्नं न रोचत एव मम प्रियाया पूरितं हृदयं ।
बहसुरतार्दाङ्ग तव सुरतं वैद्य प्रतिभाति ॥ ५२१ ॥
धार्मिक-पद्धतिः।
यो धार्मिको न प्राप्नोति कुरवकं (कुरतं) मन्दारक (मन्दारत)
च मुहरक (मुग्धारतं)।
म ग्रहौतकरण्ड एव ( करग्टहौतमाधने ) कुतो धनूरक
(धूर्तारतं) लभते ॥ ५९२ ॥
धत्तूरकेन (धूर्तारतेन ) धार्मिक यदीच्छमौश्वरपूरणं (ोफ० ) कतुं ।
नत पागच्छर्मम गृहपश्चाद्धागे सूर्यास्तमिते ॥ ५२३ ॥
धत्तूरकम्य कार्य (धूर्तारतम्य) गभौरान ग्रहपश्चाद्भागान्ब्रजन् ।
धार्मिक सुरङ्गात् (सरतकार्ये) कुरवकेभ्योऽपि (कुरतेभ्यो)
केवल भंशियसि ॥ ५२४ ॥
धत्तूरकाणं (धूर्तारतानां ) कार्येण धार्मिको परग्रहपश्चाद्भागा-
न्धमति ।
पन्यैर्विनुष्यमानं ( रम्यमाणां ) मिजारामं ( प्रात्मनो जायां )
न लक्षयति ॥ ५२५ ॥
ग्रहोवा करण्डं भ्राम्यति व्यापृतः परग्रहपश्चाद्भागे नूनं ।
धत्तूरकेषु (धूर्तारतेषु ) रक्त एकमपि (एकामपि ) न मुञ्चति
धर्मों ॥ ५२६॥

·१०८
वज्जालग्गं ।
सुलहाद परोहडस - ठियाइ धुत्तौरयाड मोत्तूणं
कुरयाण कए रवं पेच्छह कह भित्री भमद ॥ ५२० ॥
कञ्चौरएहि कणवौ -- रएहि धुत्तौरएहि बहुपहिं ।
जद इच्छमि देहरयं धम्मिय ता मह घरे एज्ज ॥ ५० ॥
मन्दारयं विवज्जर कुरवं परिहरह चयह भङ्गरयं ।
धुत्तौरयमलहनो गहियकरण्डो गणो भमद ॥ ५२८ ॥
वियमियमुहाइ वर्ण
ज्जन्ना मयरन्दपायडिजाई।
धुत्तौरथाद् धम्मिय पुलेहि विणा न लमन्ति ॥ ५३ ० ॥
पक्कण वि जह धुत्तौ-रएण लिङ्गम्म उवरि लग्गेण ।
मन्दारयाणा धमिय
कोडौफ न त सुहं होई ॥ ५३१ ॥
सिमिरमयरन्दपज्झर - णपउरपमरन्तपरिमलुबाद ।
कणवीरयार गहम
धम्मिय मभावरत्ताद ॥ ५३२ ॥
जन्तियवज्जा।
अन्तिय गुलं विमग्गमि
न य मे इच्छा वाहसे अन्तं ।
अरमन किं न यामि
न रसेण विणा गुलं
होर ॥ ५३३ ॥

·मंस्कृतच्छाया : सुखभान् ग्टहपश्चाद्भागमंस्थितान्धत्तुरकान् (धूर्तापतानि ) मुक्का । कुरवकाणां (कुरताना) कृतेऽरण्यं पश्यत कथं धार्मिको भ्रमनि ॥५२॥ कञ्चौरएहि ( काञ्चौरतैः) करवौरकैः ( कन्यारतैः) धत्तूरकैः (धूरितैः) बहुभिः । यदीच्छमि देवदह (देहरत) धार्मिक तदा मम ग्रहमागच्छेः ॥ २८ ॥ मन्दारकं (मन्दारत ) विवजयति कुरवकं (कुरतं) परिहरति त्यजति मङ्गारक (भङ्गरत)। धत्तूरकमलभमानो (धूर्तारत) ग्टहौतकरण्डो ( करग्टहीतमाधनो) गणो भ्रमति ॥ ५२८ ॥ विकसितमुखानि (विहमित ० ) वर्णज्वलानि मकरन्दप्रकटानि । धत्तूरककुसमानि (धूर्तारतानि ) धार्मिक पुण्यर्विना न लभ्यन्ते ॥ ५० एकेनापि यथा धत्तूरकेन (धारतेन ) लिङ्गम्योपरि लग्नेन ( माधनस्पष्टेन ।। मन्दारकाणां (मन्दारताना) धार्मिक कोश्या न तत्मखं भवति ॥५.१॥ शिशिरमकरन्दप्रक्षरणप्रचुरप्रमरपरिमलार्द्राणि । करवौराणि (कन्यकारतानि) ग्रहाण धार्मिक मनावरकानि ॥ ५३२ ॥ यान्त्रिक-पद्धतिः। यान्त्रिक (मैथनकर्तर) गुलं (द्रवौकरणत्वं ) विमार्गयसे न च ममेच्छया वहसे यन्त्रं ( मैथुनं )। अरमज्ञ किं न जानामि न रमेन ( शोभनमेथुनेन ) विना गुलो भवति । ३२ ॥

·११०
वज्जालगं।
वियडा वि जन्तवाया
मउत्रो नालो रमाउलो उच्चू ।
लट्ठी वि सप्पमाणा
किं जन्तिय ऊणयं वहमि ॥५२४॥
महालयं मरूवं वित्थिमं वररमं सुमद्दमहं ।
जं एरिमयं जन्तं तत्थ सुहं जन्तिो लहर ॥ ५३॥
तह जन्तिएण जन्तं अवन्तं नेहनिभररसेण ।
जह पढम चिय कुण्डौ भरिया एकण घाएण ॥ १३६ ॥
त जन्तं सा कुण्डौ मो उच्च वहलपत्तलच्छाश्रो ।
पौलावय तुज् गुणो
प्रज्ज वि ऊणो रमो जात्रो ॥५३॥
मुसलवज्जा।
चन्दणवलियं दिढक-ञ्चिबन्धण दौहरं सुपरिमाणं ।
होदू घरे माहोणं मुमल धन्नाण महिलाणं ॥ ५३८॥
थोरगरुयाइ सुन्दरि कञ्चौजुत्ताइ हुन्ति नियंगहे ।
धबाण महिलियाणं उकलमरिमाड मुमलाई ॥ ५३६ ॥
मुहभारियाइ सह
वि
सुडू,
वि कञ्चौ” दिढनिबद्धवाई ।
'अन्नाहि पिड जम - कलम्मि भजन्ति मुमनाई ॥ ५४० ॥
भमित्रो चिरं असेमो गामो मह महियो मयंवारं।
गेडकनपरिमाणे - मामि मुमलं चिय न दिट्ठ ॥५४१॥
भद्दमुहमण्डण चिय दरपिडलं तह य कश्चिमोहिम् ।
अनेमि पिय मुसलं पडिछन्दं तेण वच्चामो ॥ ५ ४२ ॥
बालासंवरणवज्जा।
जम्म तुम अणुरत्ता मो तुज्म य मन्दनेहश्रो पुत्ति ।
नई दिनह ताली दौ
हरछि एक्केण इत्येण ॥ ५ ४३ ॥

·संस्कृतच्छाया । विकटा अपि यन्त्रपादा मृदुको नालो रमाकुन्न इचुः । यष्टिरपि सप्रमाणा किं यन्त्रिकोनकं वहमि ॥५१४॥ शब्दालयं मरूपं विस्तीर्ण वररमं सुमर्दसहं । यदौदृशं यत्र तत्र सुखं यान्त्रिको लभते ॥ ५१५॥ तथा यान्त्रिकेण यन्त्रमाकान्तं स्नेहनिर्भररसेन । यथा प्रथममेव कुण्डौ मृतकेन घातेन ॥ ५३ ६ ॥ तद्यन्त्र मा कुण्डौ म इक्षुर्बहुलपत्रच्छायः । यान्त्रिक तव गुणोऽद्याप्यनो रमो जातः ॥ ५३ ७ ॥ मुसल-पद्धतिः। चन्दनवलितं दृढकाञ्चौबन्धनं दोघे सुपरिमाणं । भवति घरे स्वाधीनं मुमलं धन्यानां महिलानां ॥ ५१८॥ स्थलदौघांणि सुन्दरि काञ्चौयुतानि भवन्ति निजगेहे । धन्यानां महिलानामुदूखलमपानि मुसलानि ॥ ५३८ ॥ मुखभृतानि सुष्वपि सुष्वपि काश्या दृढनिबद्धानि । पन्याभिरपि खलु जीर्णोदूखले भज्यन्ति मुमलानि ॥ ५४ ० ॥ धान्तश्विरमशेषो ग्रामो मया सख्यः प्रतवारान । गेहोदूखलपरिमाणेन मामि मुसलमेव न दृष्टं । ५४ १ ॥ भद्रमुखमण्डनमेवेषत्पृथुलं तथा च काञ्चिशोभितं । अन्येषामेव मुमलं प्रतिच्छन्दं तेन ब्रज़ामः ॥ ५४२ ॥ बालासंवरण-पद्धतिः। यस्य त्वमनुरक्ता स त्वथि च मन्दवेहः पुचि । न खलु दौयते तालिका दौर्घाक्ष्येकेन हस्तेन ॥ ५४३ ॥ - ·११२ वज्जालग्गं । जत्थ गो तत्थ गश्रो सामलि मौहो न जुष्पर हलम्मि । मप्युरिमो वि तह चिय घुमस नयणार मा सलं ॥ ५४४ ॥ तया वारिज्जन्नौ पियहि पदं अभिरीहि अच्छोहिं। एण्हि विरहावत्था पुणो वहन्तौ किलामिहिमि ॥ ५४५ ॥ मा स्वसु पुत्ति केया ण अग्गए खिज्जिहिन्ति नयणाई। नहु झिजर ताण मणं सेन मिव मलिलपूरेणं ॥ ५ ४६॥ दाणं न देन्ति बहन ने दरिमन्ति नेय हरिमन्ति । गेण्हन्ति न देन्ति मणं पुत्ति छेया दराराहा ॥ ५४ १॥ रचन्ति नेय कम्म वि रत्ता पमयच्छि न विरचन्ति । दिणयरकर ब्व छया दिट्टदोमा वि रचन्ति ॥ ५४८ ॥ रचावन्ति न रचहि हरन्ति हिययं न देन्ति नियहिययं । केया भुयङ्गमरिमा डसिऊण परम्मुहा होन्ति ॥ ५४८ ।। रचावन्ति न रचहि दन्ति अमोकं न दकिया हुन्ति । असयविणय ति एपिह दग्काराहा जए केया ॥ ५५ ॥ रत्ते रत्ता कमण -म्मि कमया धवलयम्मि तह धवला । फसिहमणि ब्व करना हुन्ति जणे पुत्ति मंपुमा ॥ ५५१ ॥ कुट्टिणोसिरकावज्जा। दरहमियकडकनिरि - कणाद मिङ्गारकम्मममिणाई। एयाइ पुणो मिरकसु निरुवममोहग्गदहयाई ॥ ५ ५२ ॥ मग्गन्ती मूलियमू-लियाद मा भमस घरहरं पुत्ति । छन्दाणवत्तणं पिय - यमम्म एयं वमौकरणं ॥ ५५३ ।।

·संस्कृतच्छाया।
यत्र गतस्तत्र गतः श्यामले सिंहो न युज्यते हले ।
सत्पुरुषोऽपि तथैव प्रोञ्छ, नयने मा रुद्यतां ॥ ५४४ ॥
तदा वार्यमाणा पिव पतिमाभ्यामचिभ्यां ।
इदानौं विरहावस्था पुनर्वहमाना कमिव्यमि ॥ ५ ४५ ॥
मा रोदौः पुत्रि केकानामये खस्येते नयने ।
न खलु चौयते तेषां मनः शैल इव मलिलपूरेण ॥ ५४६ ॥
दानं न ददति बहुलं स्नेहं दर्शयन्ति न च हर्षन्ते ।
सहन्ति न ददति मन: पुत्रि केका दराराधाः ॥ ५४ ॥
रज्यन्ते नेव कस्मिन्नपि रकाः प्रस्ताक्षि न खस्नु विरज्यन्ते ।
दिनकरकरा दव केका अदृष्टदोषा अपि रज्यन्ते ॥ ५४८॥
रनयन्ति न रज्यन्त हरन्ति हृदयं न ददति निजादयं ।
केका मुजङ्गमदृशा दट्वा परामुखा भवन्ति ॥५४८ ॥
रचयन्ति न रज्यन्ते ददत्यसौख्यं न दुःखिता भवन्ति ।
अश्रुतविनया इतोदानों दुःखाराध्या जगति केकाः ॥ ५५ • ॥
रके रकाः कृष्णे कृष्णा धवले तथा धवला: ॥
स्फटिकमणिरिव केका भवन्ति जने पुत्रि संपूर्णाः ॥ ५५१॥
कुदिनौशिक्षा-पद्धतिः।
ईषद्धमितकटाक्षनिरीक्षणानि ङ्गारकर्ममरणानि ।
एतानि पुनः शिक्षय निरुपमसौभाग्यदयितानि ॥ ५५ २ ॥
मार्गयमाणा मूलिका मूलिका मा धम रहं एवं पुचि ।
छन्दानुवर्तनं प्रियतमस्यैतदशीकरणं ॥ ५५३ ॥

·वज्जालगं।
भूमणपसाहणाड - बरेहि मा विवस पुत्ति अप्पाणं ।
रश्चिब्जद जेण जपो ने चिय ते अलङ्कारा ॥ ५५४ ॥
अनामते वि पिए अहिययरं पायरं कुणिज्जासु ।
उछि वेयणार वि न मन्ति चरिवार वि गणेहिं ॥५५५
न विणा मभावेणं घेपर परमत्थजाणत्रो लोत्रो।
को जुल्मनरं क-निएण वेयारिउ तरह ॥ १५६ ॥
जेण विणा न वलिजद अणुणिज्जद सो कयावराहो वि।
पत्ते वि नवरदाहे
भण कस्म न वाहो अग्गी ॥ ५५७ ।।
अब्बो जाणामि ग्रह
तुम्ह पसाएण चाडुयमयाइ ।
एवं नवरि न जाणे निनेहे रमणपज्झरणं ॥ १५ ॥
ताव चिय ढलहलया जाव चिय नेहपूरियमरौरा।
मिद्धत्था उण केया नेहविक्षणा खलौहन्ति ॥ ५५८ ॥
वेसावज्जा।
अहिणि ब्व कुडिलगमणा रोरहरे दौवत्र ब्व निबहा ।
सुकवि ब्व अत्थलुद्वा वेमं दटूण वन्दामि ॥ ५६ • ॥
वलड्डा मुहरसिया नेहविहणा वि लग्गए कण्ठं ।
पच्छा करर वियारं बलहट्टयमारिमा बेमा ॥ ५ ६ १ ॥
महा मलोहा घणघा-- यताडणं तह य वाणमंबन्ध ।
कुण्ठि ब्व पउरकुडिला वेमा मुट्ठीण मंवह ॥ ५५२ ॥
जात्रो पियं पियं पर एक विज्झाइ त चिय पतितं ।
होह अवरस्थिश्रो चिय बेमामत्थो निणग्गि ब्व ॥ ५६३ ॥

·संस्कृतच्छाया।
९९५
भूषणप्रसाधमाडम्बरैर्मा हिप पुग्यात्मानं ।
रयते थेन जनो ऽन्य एव ते ऽखङ्काराः ॥ ५५४ ॥
प्रन्यासके ऽपि प्रिये ऽधिकतरमादरं कुरूयाः ।
ऊर्ध्वाक्षि वेदना अपि न मन्त्रिचरिता अपि गुणैः ॥ ५ ५५ ॥
न विना मडावेन रहते परमार्थं जानानो लोकः ।
को जौणमार्जारं काचिकेन प्रतारयितुं तरति ॥ ५५६ ॥
येन विना न स्थौयते ऽनुनौयते म कृतापराधोऽपि ।
प्राप्नेऽपि नगरदाहे भण कम्य न वल्लभोऽग्निः ॥ ५५७ ॥
अहो जानाम्यहं युमत्प्रसादेन चाटुशतानि ।
एक केवलं न जाने निःबहे रमणप्रक्षरणं ॥ ५५८ ॥
तावदेव मुदका यावंदेव स्नेहरितारौरा: (तेल . ) ।
सिद्धार्था: पुनश्छेकाः (सर्षपाः) स्नेहविहीना खलीभवन्ति ॥५५८ ॥
वेश्या-पद्धतिः।
अहिरिव कुटिलगमना दरिद्रग्रहे दीपक व निःस्नेहा ।
सुकविरिवार्थलुब्धा वेश्यां दृष्ट्वा वन्दे ॥ ५६० ॥
वर्णाच्या मुखरमिका स्नेहविहीनापि लगति कण्ठे ।
पश्चात्करोनि विकारं चणकरोटिकामदृक्षा वेश्या ॥ ५६ १ ॥
महते सलोभा (मलोहा) घनघातताइन तथा च पाणसबन्ध ।
मंदंशिकेव प्रत्र कुटिला वेश्या मुश्या समुच्यते ॥ ५६२ ॥
यातः प्रियं प्रियं प्रति (पदं पदं प्रति) एक निर्वाति तदेव प्रदीप्तं ।
भवत्यपर स्थित एव वैश्यामार्थस्तणाग्निरिव ॥ ५.६३ ॥

·वज्वालग्गं ।
घणमच्या मुगुण्या
मसिय व बेसा
निम्बसपवित्तहारा बडलोहा पुलइएण अङ्गण ।
खग्गसय ब वेसा
कोसेण विणा न संवहह ॥ ५६४ ॥
निबद्धलोहा भुयजमहणिना।
ठाणं चिय लोहवित्तम ॥ ५६५ ॥
न गणेद ववन्त न कुलोणं नेय रूवमंपन्न ।
बेसा वाणरिमरिमा जत्थ। फलं तत्थ संकमह ॥ ५६६ ॥
अनुवरायरमियं
श्रामत्रपत्रोहरं गणविहर्ष ।
घड्ढे महाववई
वेमाहिययं सुरधणु व ॥ ५६७ ॥
कवडेण रमन्ति जणं पियं पयम्पन्ति प्रत्यलोहेण ।
ताण नमो वेसाणं
अप्पा विन वामहो जाण ॥ ५६८ ॥
कुललञ्छणं कित्तौ प्रथम खत्रो प्रमौलमवासो
गन्तु पिय बेसहर
न जजए पण्डियाजणम ॥ ५६८ ॥
संपत्तिया कालं गमेसु सुलहा अप्पमुलाए ।
देखसवाडयपत्तं तुट्टणमौवं प्रमहग्धं ॥ ५१० ॥
वेसाण कवडमयपू-रियाण सम्भावनेहरहियाणं ।
अस्थरहित्रो न सच्चई पञ्चको कामदेवो वि ॥ ५७१ ॥
प्रत्वस्म कारणेणं चुम्बन्ति मुहार वङ्गविरमाई ।
प्रणा वि जाण वेमो
को ताण परो पिचो हो ॥५०॥
सुपमाणा य सुमत्ता बजरूवाताय कोमला सिमिरे ।
कत्तो पुहि विणा वेसा पडिय व संपडद् ॥५७३ ॥
कुडिसत्तणं च वर-तणं च वञ्चत्तणं असई छ ।
प्रमाण इति दोमा वेसाण पुणो अलद्वारा ॥ ५.०४॥

·संस्कृतच्छाया।
निर्मलपवित्रहारा (धारा) बहुलोभा (० लोशा) पुनकिताहेन ।
खगलतिवेव वेश्या कोमेन (प्रत्याकारेण) विना न समुह्यते ॥ ५६४ ॥
धनसंचया सराया निबद्धलोभा (कोहनिबद्धवा) भुजङ्गमहनौया ।
मधूषिकेव वेश्या स्थानमेव लोभवित्तस्य (लोह) ॥ ५६५ ॥
न गणयति रूपवन्तं न कुखौनं नैव रूपसंपन ।
वेश्या वानरौमदृक्षा यत्र फलं तत्र संक्रामति ॥ 14६ ॥
अन्योन्यरागरमितमामनपयोधरं गुणविहीनं ।
म्तधं खभाववकं वेश्या हदयं सुरधनुरिव ॥५६॥
कपटेन रमयन्ति जन प्रियं प्रजन्यन्यर्थलोभेन ।
ताभ्यो नमो वेश्याभ्य वात्मापि न वनभो यामां ॥५६ ८ ॥
कुललाञ्छनमकौ तिरथस्य क्षयोऽशौलमंवामः ।
गन्तुमेव वेश्याग्रहं न युज्यते पण्डितजनस्य ॥ ५६८ ॥
बालया कालं गमय सुलभयाल्पमून्यया ।
देवकुलवाटकपात्रं त्रुटनशीलमतिमहाघ ॥ ५७० ॥
वेश्याभ्यः कपटशतपूरिताभ्यः स्वभावस्नेहरहिताभ्यः ।
अर्थरहितो न रुच्यते प्रत्यक्षः कामदेवोऽपि ॥ १७१ ॥
अर्थस्य कारणेन चुम्बन्ति मुखानि वक्रविरमानि ।
घात्मापि यामां देव्यः कस्तामां परः प्रियो भवति ॥ १९॥
सुप्रमाणा च सुसूत्रा बडरूपा तथा च कोमला शिशिरे ।
कुतः पुण्येविना वेश्या पटिकेव संपद्यते ॥ १०३ ॥
कुटिलत्वं च वक्रत्वं च वञ्चकावमसत्यं च ।
अन्येषां भवन्ति दोषा वेश्यानां पुनरसदाराः ॥ ५० ॥

·वज्जालग्गं ।
मरमा निहमणमारा गन्धड्डा बडभुयङ्गपरिमलिया ।
चन्दणलय व वेसा भषा कस्म न वहा हो ॥ ५५ ॥
मा जाणह मह सहयं वेमाहिययं समयणलावं ।
मेवाललितपत्थर - मरिमं पडणेण जाणिहिमि ॥ ५७६ ॥
एकं खायद मडयं अन्नच कडकरकियं धरद ।
अन्नस्म देव दिट्ठी
ममाणमिवमारिमा वेसा ॥५०॥
गहिजण मयलगन्थं मोकं झायन्ति तग्गयमणाश्रो ।
वेमा मुणिमारिच्छा निचं चिय कवलियाहत्या ॥ ५७८ ॥
किविणवज्जा।
न कम वि देन्ति धणं असं देन्तं पितह निवारन्ति ।
अत्था किं किविणत्या सत्थावत्था सुयन्ति ब्व ॥ ५०८ ॥
निहन्ति धणं धरणी - यलम्मि दय जाणिऊण किविण जणा।
पायाले गन्तब्वं ता गच्छउ अग्गठाणं पि ॥५८० ॥
करिणो हरिनहरविया -रियम्म दौसन्ति मोतिया कुम्भे ।
किविणाण नवीर मरणे पयड चिय हन्ति भण्डारा ॥ ५ ॥
परिमुमद करयलेण वि पेच्छद अच्छौहितं मया किविणो ।
प्रालिहियभित्तिबाउ-लयं व न हु भुनिउं तर ॥५८९ ॥
पुचिजन्ता नियपरि-यणेण पयन्ति नेय तं प्रत्थं ।
मन् पि धणं मयित्ति जे भणन्ता महाधौरा ॥५८३॥
प्रत्यं धरति वियला न देन्ति पूयन्ति मयलभूयाई।
पुखखएपसिब्जद
न संपया चायभोएण ॥५८४॥

·संस्कृतच्छाया।
मरमा निघर्षणमारा गन्धाच्या बहुभुजङ्गपरिमृदिता ।
चन्दनलतेव वेश्या भण कस्य न वबभा भवति ॥ ५७५ ॥
मा जानौत मम सुभगं वेश्याहदयं समन्मनोल्लापं ।
शेवाललिप्तप्रमतरसदृशं पतनेन ज्ञाम्यमि ॥ ५७६ ॥
एक खादति मृतकमन्यं च कटाक्षरक्षितं धारयति ।
अन्यस्य ददाति दृष्टिं मानशिवासदृशा वेश्या ॥५१॥
ग्यहोवा मकलग्रन्थं मोक्ष यान्ति तहतमनमः ।
वेश्या मुनिमदृत्ता नित्यमेव कवलितहस्ताः (कपालहस्ताः) । ५७८॥
कृपण-पतिः।
न खल कस्यापि ददति धनमन्यं ददानमपि तथा निवारयन्ति ।
अर्थाः किं कृपणम्याः स्वस्थावस्था: स्वपन्तीव ॥ ५७८ ॥
निखनन्ति धनं धरणोतल दूति जात्वा कृपणजनाः ।
पाताले गन्तव्यं ततो गच्छत्वग्रस्थानमपि ॥ ५८० ॥
करिणो हरिनखरविदारितम्य दृश्यन्ते मौक्तिकानि कुम्भे ।
कृपणानां केवलं मरणे प्रकटान्येव भवन्ति भाण्डागाराणि ॥ ५८१॥
परिमशति करतलेनापि पश्यत्यक्षिभ्यां तत्मदा कृपणः ।
प्रालिखितभित्तिपञ्चालिकामिव न ग्वल
भो तरति ॥ ५८२॥
पृच्छ्यमाना निजपरिजनेन प्रकटयन्ति नेव तमर्थ ।
मदपि धनं नास्तीति ये भणन्ति ते महाधौराः ॥ १८ ॥
अर्थ धरन्ति विकला न ददति पूजयन्ति सकलभूतानि ।
पुष्पवयेण चौयते न मम्पत्त्यागभोगाभ्यां ॥ ५८४ ॥

·१२०
वज्जालम्ग।
देमि न करम वि जम्पद उद्दारजणम्म विविहरयणार !
चाएण विणा वि नरो पुणेवि लच्छौ पमुक्को ॥ ५८५ ॥
• छहद दढं कुद्दालं प्रदगमणे पाउल व पेन्द ।
विलिहर दो वि तडौथो आणद हियपाणियं उड्डो॥ ५८
मिरजाणुए निउत्तो उड्डो हत्थेण वणणाकुमनेण ।
कुद्दालेण य रहियं कह उड्डो आणए उययं ॥ ५८७ ॥
नियकुद्दालहत्थ - यमज्मबहुलछलन्तजलमोतं ।
उड्डो बहफरिमो भरिय पि न मेलए वाविं ॥ ५८॥
कुद्दालघायघणता- डोण पज्झरद वसहन हु चोज ।
मो उड्डो जम्म विदं-मणेण वडवा जलं देव ॥ ५८८ ॥
कराइवज्जा।
कुमलं राहे सहियो मि कम कंमो कहिं कहिं राहा।
इय बालिथा भणि विलकहमिरं हनिमह ॥ ५९॥
तं नमह जम्म गोडे मयणाणनताविया गोवौत्रो।
पायडकण्ठग्गहम-ग्गिरौउ रिट्ट पममन्ति ॥ ५८ ॥
कणहो जय जुवाणो राहा जन्मत्तजोवणा जय ।
जउणा वखतरङ्गा
ते दियहा तेत्तिय चव ॥५८. ॥
विजयणमित्रो विहरी निवडद गोवालिया चलणेसु।
मचं चिय नेहनिर -वलेहि दोमा न दौमन्ति ॥ ५८ ३ ॥

·मंस्कृतच्छाया। १२९ ददामि न कस्यापि निवेदयत्यदारजनस्य विविधरनानि । त्यागेन विनापि नरः पुनरपि लक्ष्या प्रमुकः ॥ ५८५॥ उड-पहतिः। क्षिपति दृढं कुहालमतिगमन पाकुलमिव प्रेरयति । विलिम्वति देअपि तव्यावानयति हृदयेमितं पानीयमुखः॥ ५८६ ॥ गिरोजानुके नियुक उड्डो हस्तेन खननकुशलेन । कुद्दालेन च रहितं कथमुडु पानयत्यदक ॥ ५८७॥ निर्दयकुद्दालहस्तकमध्यबहलोच्छन्नजन्नस्रोतम । उड्डो लब्धस्पो भृतामपि न त्यजति वापौं। ५८८॥ कुद्दालघातघनताडनेन प्रक्षरति वसुधा न खल्वाश्चय । म उड्डो यस्य दर्शनेन वडवा जलं ददाति ॥ ५८६ ॥ कृषा-पद्धतिः कुशलं राधे मुखितोऽमि कंस कम: कक्क गधा। इति बलिकया भणिते विलक्षहमनौलं हरिं नमत ॥ ५८ ॥ तं नमत यस्य गोष्ठे मदनानलतापिता गोप्यः । प्रकटकण्ठग्रहमार्गणशौला अरिष्ठं प्रशमन्ति ॥ ५८१ ॥ कृष्णो जयति युवा राधोन्मत्तयौवना जयति । यमुना बहुलतरक्षा ते. दिवसातादृशा एव ॥ ५८९ ॥ त्रिभुवननमितोऽपि हरिनिपतति गोपालिकायाः चरणयोः । मत्यमेव खेहान्धेषा न दृश्यन्ते । ॥ ५८ ३ ॥ 16

·१२२
बज्जालग्गं
,
"
काहो कएको मिसि च--दवप्निया निविडवेडमा जउणा ।
भमरौ होहो जदू लह-मि पुत्ति वयणम्म गन्धेषा ॥ ५६४॥
केमिवियारणसहिर-बकुष्पाग्यमणलञ्छणग्य वियं ।
न मुएर् कएह जुलं पि कञ्चयं अन्ज वि विमाहा ॥ ५८५॥
• राहाण कवोलतल-छलन्तत्रोणहानिवायधवलङ्गो ।
रदरहसवावडाए धवलो प्रालिङ्गियो कण्हो ॥ ५८ ६
धवलं धवलच्छोए महरं मऊराउरौ मास्मि ।
तकं विक्वन्तौए कहो कणहो त्ति बाहरित्रो॥ ५८ ५ ॥
मच्चं चेय भुयङ्गो विमाहिया कणह तहहा हो ।
मन्ने वि विणयतणए जौए घुमावित्रो त सि ॥ ५८ ८ ॥
केमव पुराणपुरिमो मच्चं चिय तं मि जं जणो भणद ।
जेणं विमाहियाए भमि मया हत्थलग्गा ॥ ५८८ ॥
किमित्रो सि कौम केमव किन कित्रो धनमंगहो मृढ ।
कत्तो मणपरिषोसो विमाहियं भुन्नमाणस्म ।। ६ ० ० ॥
विहड मण्डलिबन्धी भन्ज उ रामो न मुञ्चए कणह ।
नवमियमएहि बद्धो तुह हत्थो मज्झ इत्येण ॥ ६ ० १ ॥
कण्हो देवो देवा वि पत्थरा सुयण निमविजन्ति ।
अमूहि न मउदन--न्ति पत्थरा कि व रुपेण ॥ ६ . २ ।'
महरारने विहरी
न मुया.गोवालियाण त पेयं ।
खण्डन्ति न मरिमा
पणयपरूढाइ पेसाई ॥
मचं चिय चवर जणो अमुणियपरमथनन्दगोवालो।
क्षणजौवणे मि केसव भाभौरो मस्थि संदेहो ॥६.४॥

·संस्कृतच्छाया।
१२३
कृषण: कृष्णो निशा चन्द्रवर्जिता निविडवेतमा यमुना।
भ्रमरी भव यदि लभसे पुत्रि वदनम्य गन्धेन ॥ ५८ ४ ॥
केशिविदारणरुधिरा कूपरोद्धर्षणलाञ्छनपूर्ण ।
न त्यजति कृष्ण जौर्णमपि कञ्चकमद्यपि विशाखा ॥ ५८५॥
राधया कपोलतलोच्छलज्ज्योत्स्नानिपातधवलाङ्गः ।
रतिरभमव्यापृतया धवल श्रालिङ्गितः कृष्णः ॥ ५८६॥
धवलं धवलाच्या मधुरं मथुरापुर्या मध्ये ।
तकं विक्रौणानया कृष्ण कृयाति व्याहतं ॥ ५८ ॥
मत्यमेव भुजङ्गी विशाखा कृष्णषणका भवति ।
मत्यपि विनतातनये यया पूर्णापितस्वमसि ॥ ५८८ ॥
केशव पुराणपुरुषः मत्यमेव त्वममि यं जनो भणति ।
येन विशाखया' भ्रममि मढा हस्तननया ('यश्चा)॥ ५९॥
कृगोऽमि किं केशव किं न कृतो धन्यासंग्रहो (धान्य.) मढ ।
कुतो मनःपरितोषो गोपौं (बिमाधिक) भुञानस्य ॥ ६.
विघटत मण्डलिबन्धो भज्यतां रामो न मुच्यते कृष्ण ।
नवमितशतधस्तव इस्तो मम हस्तेन ॥ ६.१ ॥
कृष्णो देवो देवा पपि प्रस्तराः सतनु निर्मिता भवन्ति ।
अश्रुभिर्न मृदूभवन्ति प्रस्तराः किं वा फदितेन । ६०२ ॥
मथराराज्येऽपि हरिन मुञ्चति. गोपालिकानां तत्प्रेम ।।
ग्वण्डयन्ति न सत्पुरुषाः प्रणयप्ररूढानि प्रेमाणि ॥ ५ ० ३ ॥
सत्यमेव वदति जनो ऽजातपरमार्थमन्दगोपालः ।
स्तन्यजीवनोऽसि केशवाभौरो नास्ति संदेहः ॥ ६ ० ४ ॥

·१२४
वज्जालम्गं ।
मंभरसि कण कालि-न्दिमजणे मह कडिलपङ्गरणं ।
एहि महरारज्जे पालावणम्म वि संदेहो ॥६.५ ॥
रुद्दवज्जा।
रदकलहकुविथगोरौ- चलणाहयनिवडिए जडाजडे ।
निवडन्तचन्दसम्भण - विलोलहत्थं हरं नमह ॥ ६ ० ६ ॥
परिहासवामकोडण-करकिमलयबद्धनयणजयलम्म ।
रहस्म तद्यनयणं पव्वदपरिचुम्बियं जयद ॥ ६ ० ७ ॥
संझासमए परिकुवि - यगोरियामुद्दविहडणं विउल ।
अद्भुभिलपलोय - ललोयणं तं हरं नमह । ६ ० ८ ॥
चन्दाहयपडिबिम्बा - " जा मुक्कट्टहासभौया ।
गोरौ माणविहाण - घडन्तदेहं हरं ममह ॥ ६ ०८ ॥
नमिऊण गोरिवयण - म्म पनवं ललियकमलमरभमरं ।
कयरदमयरन्दकलं ललियमुहं तं हरं नमह ॥ ६ । ।
हियालोवज्जा।
विवरीयरया लच्छौ बम्भं दण नाहिकमलत्थं।
परिणो दाहिणनयणं रमाउला कौम झम्पद् ॥ ६१ ॥
ढक्कमि हत्येण मुहं जं जम्पमि प्रणिमिमं पलोयतो ।
हमिरं च वहमि वयणं तुह नाह न निवुया दिट्ठौ ॥ ६ १२ ॥
जद मा महौहि भणिया
तुम मुहं पुखबन्दमारिच्छे ।
ता कौम मुद्धामुही करेण गण्डत्यलं 'मह ॥ ६ १३ ॥

·संस्कृतच्छाया।
१२५
संस्मरमि कृष्ण कासिन्दौमनने मम कटौवस्त्रप्रावरणं ।
इदानौं मथराराज्य पालापनस्थापि संदेहः ॥१०५।
रुद्र-पतिः।
।
॥
रतिकलहकुपितगौरौचरणाहतनिपतिते जटाजूटे ।
निपतचन्द्ररोधनविलोलहस्तं हरं नमत ॥ ६.६ ॥
परिहामवासच्छोटनकरकिमलयरुडूनयनयुगलम्य ।
स्ट्रस्य हतौयनयनं पार्वतीपरिचुम्बितं जयति ॥ ६ ० ७॥
सन्ध्याममये परिकुपितगौरौमुद्राविघटन विपुलं ।
अन्मौलप्रलोकयलोचनं तं हरं नमत ।। ६ • ८॥
चन्द्राहतप्रतिबिम्बाया जाते मुकाट्टहासभौतायाः
गौर्या मानविघटनघटमानदेहं हरं नमत ॥६०८॥
नत्वा गौरौवदनस्य पल्लवं ललितकमलमरोभमरं ।
कृतरतिमकरन्दकलं ललितमुखं तं हरं नमत ॥१०॥
हृदयालो-
-पद्धतिः।
विपरौतरता लमौर्बयाणं दृष्ट्वा नाभिकमलस्थं ।
हरेर्दक्षिणनयनं रसाकुला किं पिदधाति ॥ ६११॥
छादयमि हस्तेन मुखं यनन्यस्यनिमिषं प्रलोकयन् ।
हसनगौसंच वहसि वदनं तव नाथ न निता दृष्टिः ॥ ६१२ ॥
यदि मा मखौभिर्भणिता तव मुखं पूर्णचन्द्रमदृत्वं ।
ततः किं मुग्धमुखौ करेण गण्डस्थलं पति ॥६१३॥

·वज्जालग्गं ।
हन्तण वरगइन्दं
धुवर सरं पियर जलं
पचौहि पदं मिहिणे-हि दियवरं गुरुयणं नियम्बेण ।
तिवि वि जुरेर वह
न थाणिमो केण कब्जेण॥ ६॥ ४ ॥
जद सा पदणा भपिया
तिलयं विरएमि अत्तणो तुज्झ ।
ता कौस मुद्दडमुहौ हसिऊण परमही ठाइ ॥ ६ १५ ॥
हियए रोमुग्गिणं पायपहारं मिरम्मि पत्यन्तो।
तह उत्ति पित्रो माणं-- मिणौफ थोरसयं रुकं ॥ ६१ ६ ॥
तं
दहूण
जवाणं परियणममम्मि पोढमहिलाए।
उप्फुसदलं कम
करेण मउलायं कौम ॥ ६ १७ ॥
वाहो एकण नवरि बाणेण ।
तं जाणहु केण कज्जेणा ॥ ६१८
कुडुमकयङ्गरायं पडिहन्थपोहरी कुरङ्गछौ।
मयणमि नावगूहर रमणं भण केण कब्जेण ॥ ६१८ ॥
मावतयं पयं ऊ-रूएस तह कज्जलं च चलणेस ।
पट्ठी तिलयमालं वहन्त कह मे रयं पत्तो ।। ६२ ॥
अहिणवपेम्मममागम -- जोवणरिद्वौवमन्तमामम्मि ।
पवसन्तस्स वि पदणो भण कम्म पलोइयं भौम॥ ६ . । ।
जद् देवरेणा भणिया स्वग्ग घेत्तण राउले वच्च ।
ता कौम मुद्धडमुही हमिकण पलोया मेज्ज। ६..॥
जद मासया भणिया पियवहिं पुत्ति दौवयं देहि ।
ता कौम मुद्धडमुहौ हमिकण पन्नोयण हिययं ॥ ६ ॥३॥
जह मा महौहि भणिया तुझ पई सत्रदेउलममाणो ।
ता कौम मुडमुहौ अहिययरं गब्वमुव्वद ॥६२४ ॥

·संस्कृतच्छाया।
१२७
प्रतिभ्यां पतिं स्तमाभ्यां द्विजवरं गुरुजनं नितम्बेन ।
बौयपि निन्दति वधून जानौमः केन कार्येण ॥ १४ ॥
यदि सा पत्या भणिता तिलकं विरचयाम्यात्मनम्तव ।
ततः किं मुग्धमुखौ हसित्वा परामुखौ तिष्ठति ॥ १५ ॥
हृदये रोषोगौण पादप्रहारं शिरसि प्रार्थयमानः ।
तथैवेति प्रियो ममखिन्या स्थूलाच रुदितं ॥ ६ १६॥
नं दृष्ट्वा युवानं परिजनमध्ये प्रौढमहिल्या ।
उत्फुलदलं कमलं करेण मुकुलोकतं कम्मात् ॥ ६१० ॥
हत्वा वरगजेन्द्रं व्याध एकेन केवल बाणेन ।
धावति शरं पिबति जल तब्जानौत केन कार्यण ॥१८॥
कुडुमकृताङ्गरागं पूर्णपयोधरा कुरङ्गाहौ।
जयने नावगृहनि रमणं भण केन कार्येण ॥ ६ १८ ॥
मालककं पदमम्तिया कज्जलं च चरणयोः ।
पृष्ठे तिसकमालां वहन्कथं तस्या रतं प्राप्तः ॥ ६२० ॥
अभिनवप्रेमसमागमयौवन िवसन्तमासे ।
प्रवमतोऽपि पत्युभण कुतः प्रलोकित शिरः । ६ : १ ॥
यदि देवरेण भणिता खगं यहोवा राजकुले ब्रज।
ततः किं मुग्धमुखौ हसित्वा प्रलोकयति शय्या ॥ ६२.।
यदि श्वश्रा भणिता प्रियवमतौ, पुचि दोपकं देहि।
ततः किं मुग्धमुखौ हमित्वा प्रलोकयति उदयं ॥ ६२०॥
यदि मा मखौभिर्भणिता नव पतिः शून्यदेवकुलममानः ।
ततः किं मुग्धमुख्थधिकतरं गर्वमुदहति ॥ ६९४ ॥

·१२८ वज्जालग्गं । ससयवज्जा दुरुङलन्तो रछा - मुहेस वरमहिलियाण हत्येस । खन्धारहारिमसत्रो ब्ब पुत्ति दो न कुट्टिहिद ॥ ६२५॥ तिलतसमेत्तेण विवि-पिएण तह हो गस्यसतायो । सुख्य विवज समो चपछेषण वि वरात्री ॥ ६२६ ॥ दह इन्दधण दर मे-हगजिपं दह मिहीण उल्लावो। पत्रिो हारौ ममत्रो ब्व पाउसे कह न भालेड ॥ ६.७॥ जा इछा कावि मणे-पियम्म तग्गयमणमि पुच्छामो । समय वहिलो मि तुम जोविज्जद अनहा कत्तो ॥ ६९.८ ॥ अलिएण व मझेण व गेणहसि नाम पि दडगमणस्म । सुहय विवज्जद ममत्रो चम्मच्छएका वि वरात्रो ॥ ६२' वसन्तवज्जा। वणयतरयाहिरूढो अलिउलझंकारवरनिग्योसो । पत्तो वमन्तरात्रो परजयवरघुट्ठजयमद्दो ॥ ६३ ० ॥ परिधूसरा वि महया - रमन्नरौ वहउ मञ्चरौनाम । नौसेसपमूणपर.-शुहं कयं जौछ भमरउलं ॥ ६ ६ १ ॥ उभिब्बर महयारो वियमदू कुन्दो य वियस असोत्रो । मिमिरपरिणामसहियं उमौवं पायं महमा ॥६३२॥ रुन्दारविन्दमन्दिर-मयरन्दाणन्दियालिरिकोलो। रणझण कमणमणिमे -इस व महमामलछौए । ६३३ ।

·मंस्कृतच्छाया । शशक-पइतिः। परिधमन रथ्यामुखेषु वरमहिलाना हस्तेषु । स्कन्धावारहारिणशक दव पुत्रि दयितो न छुट्टति ॥ ६९५॥ तिलतुषमात्रेणापि विप्रियेण तथा भवति गुरुसंतापः । सुभग विपद्यते पाकश्चर्मच्छेदेनापि वराकः ॥६२६॥ अवेन्द्रधनुरत्र मेघगर्जितमत्र शिखिनामुलापः । पथिको हारिशक व प्रवृषि कथं न पश्यति ॥ ६२७॥ येच्छा कापि मनःप्रियस्य तहतमनमि पृच्छामः । शशक शौघोऽमि त्वं जौव्यतेऽन्यथा कुतः ।। ६२८॥ प्रलोकेन वा सत्येन वा ग्रहामि नामापि दग्धगमनस्य । सुभग विपद्यते शकश्चमच्छेदेनापि वराकः ॥ ६२६॥ वसन्त-पद्दतिः। वनजतुरगाधिरूढो ऽलिकुलझंकारदरनिणेषः । प्राप्तो वसन्तराजः परभृतवरघष्टजयशब्दः ॥ ६३० ॥ परिधूमरापि सहकारमनरौ वहतु मञ्जरौनाम । निःशेषप्रसूनपरामुखं कृतं यया भ्रमरकुलं ॥ ६३ १ ।। उइच्छति सहकारी विकसति कुन्दश्च विकसत्यशोकः । शिशिरपरिणाममुखितमुन्मौलं पङ्कजं महमा ॥६३२॥ विपुलारविन्दमन्दिरमकरन्दानन्दितालिपतिः । रणझणति कृषणमणिमेखलेव मधुमासलत्याः ॥ ६३३ ॥ 17

·वज्जालग्गं ।
संधुक्किन्नर हियए परिमलयाणन्दियालिमालाहिं ।
उल्लाहि वि दिमिमणिम -अरौहि लोयम्म मयणग्गी ॥६२४
गहिऊण च्यमनरि
कौरो परिभमद पत्तलाहत्यो ।
श्रीसरस मिमिरनरवर लद्धा पुहवी वसन्तेण ॥ ६३५ ॥
किं करद तुरियतरियं अलिउलघणवम्मलो य महयारो।
पहियाण विणासास-जिय ब लच्छौ वसन्तम ॥ ६२६॥
लङ्कालयाण पुत्तय
वसन्तमाममिम बहुपमराणं ।
भावौयज्ञोहियाणं बौहे जणो पलामाणं ॥ ६३७॥
एक्को चिय दुविसहो विरहो मारे गयवई भौमो ।
किं पुण गहियमिलीमुह -- समाहवो फग्गुणो पत्तो ॥ ६३८ ॥
होमदू किस माहारो साहारे अङ्गणम्मि वडन्ते ।
पत्ते वसन्तमासे वसन्तमामाद मोमेद ॥ ५३६ ॥
किङ्करि करि म अजुत्तं
जणण जंबालश्री त्ति भणिो मि
धवलतं देन्तो क- एटयाण माहाण मलिणतं ॥६४. ॥
मा रच मुहंजणए मोहचणए य दिमत्तमि ।
भनिहिमिय साहसिया मा हमिया सव्वलोएण || ६ ४१ ॥
गिम्हवज्जा।
अवरेण तवर सूरो सूरेण च ताविया तवद रेणू ।
सुरेणऽपरेण पुणे दोहिं पिताविया पुहवी ॥१७॥

·संस्कृतच्छाया।
१३१
संधुच्यते छदये परिमलानन्दितालिमालाभिः ।
श्राभिरपि दिमणिमनरौभिलॊकस्य मदनानिः ॥ ६३ ४ ॥
ग्टहीत्वा चूतमञ्जरौं कौरः परिभ्रमति प्रतौहारः ।
अपमर शिशिरनरवर लब्धा पृथिवी वमन्तेन ॥ ६३५॥
किं करोति त्वरितत्वरितमलिकुलघनशब्दश्च सहकारः ।
पथिकानां विनाशाशङ्कितेव लक्ष्मौर्वमन्तस्य ॥ ६२६ ॥
शाखालयेभ्यो (लकालयेभ्यः) पुत्रक वसन्तमासे (वमानमांसे)
नवप्रसरेभ्यः ।
श्रापौतलोहितेभ्यो (० रुधिरेभ्यो) बिभेति जनः पलाशेभ्यः
(राक्षसेभ्यः) ॥६३७॥
एक एव दुर्विषहो विरहो (विरथो) मारयति गतपतौः (गजपतौन्)
भीमः ।
किं पुनो ग्टहीतभिलौमुख (बाण) ममाधवः फालानः (अर्जुन:)
प्राप्तः ॥ ६३८॥
भविष्यति किल साधारः महकारेऽङ्गणे वर्धमाने ।
प्राप्ने वसन्तमासे वमान्त्रमामानि गोषयति ॥३८॥
किङ्करि कुरु मायुक्त जनेन यहालक इति भणितोऽसि ।
धवचत्वं ददानः कण्ट कानां भाखानां मलिनत्वं ॥६४० ॥
मा रज्य शुभंजनके शोभाञ्चनके च दृष्टमात्र ।
भयस इति माहसिका मा हमिता सर्वलोकेन ॥ ६४१ ॥
ग्रीष्म-पद्धतिः।
अपरेण (यौमेण) तपति सूर्यः सूर्येण च तापिता तपति रेणुः ।
सूर्येणापरेण पुनर् द्वाभ्यामपि खनु तापिता पृथिवी ॥१४२॥

·१३२
वज्जालग्गं ।
गिन्हे दवग्गिममिमद - लियाद दौमन्ति विझसिहराई ।
प्रामसपउत्थवदए न इन्ति नवपाउमभाई ॥ ६ ४ ३ ॥
डहिजण निरवसेमं ममावयं सुकरकमारूढो ।
कि सेमं ति दवग्गी पुणो वि रमं पलोएड ॥ ६४४ ॥
मूलाहिंतो माहा पा निग्गमो होड मयलरुकाणं ।
माहाहि मूलबन्धो जेहि कत्रो ते तरू धना ॥ ६४ ॥
पाउसवज्जा।
भग्गो गिम्हप्पमरो मेहा गज्जन्ति लद्धममाण ।
मोरेहि वि उग्घुटुं पाउमराया चिरं जयउ ॥ ६ ४ ६ ॥
कस्कायपिङ्गलच्छो कमणङ्गो चडुलविन्जुजोहालो ।
पहिय घरिणो दिट्टो मेहो उकापिसाश्रो ब्व ॥ ६४७॥
गन्नन्ति घणा भग्गा य पन्थ या पमरियाउ मरियात्रो ।
अज्ज वि उज्जयमौले पियम्म पन्थं पलोएसि ॥ ६४ ८ ॥
अणुद्धिज्जिरौउ पालो - दऊणा पहियस्म पहियजायाओ ।
धारामोकनिहेणं मेहाण गलन्ति अंमूणि ॥६४८॥
उच्चं उच्चावियक -धरेषा भणियं व पाउसे मिक्षिणा ।
के के इमे पउत्था मोत्तूण घरेस घरिणैत्रो ॥ ६५० ॥
जा नौलजलहरोदा - रगजिए मरद नेय तह जाया ।
ता पश्यि तुरियतरियं वह वह उल्लवद् कलकण्डौ ॥११॥
अमुणियपयसंचारा दौमन्ति भयंकरा भुयङ्ग ब्व ।
विसविसमा दुलहा मेहा महिमण्डले लग्गा ॥ ६१९ ॥

·संस्कृतच्छाया। १३३ ग्राभे दवाग्निमधोमलिनौकतानि दृश्यन्ते विन्ध्यमिखराणि । श्राश्वसिहि प्रोषितभड़के न भवन्ति नवप्रावृडधाणि ॥ ६ ४ ३ ॥ दग्ध्वा निरवशेष सश्वापदं शुष्कवृक्षमारूढ़ः । किं शेषमिति दवामिः पुनरप्यरण्यं प्रलोकयति ॥ ६ ४ ४ ॥ मुलेभ्यः शाखानां निर्गमो भवति मकलवृक्षाणां । शाखाभिर्मूलबन्धो यैः कृतस्ते तरवो धन्याः (ऋगये) ॥ ॥ ४५ ॥ प्रारट-पद्धतिः। भनो गौमप्रमरो मेघा गर्जन्ति लब्धमन्मानाः । मयूरैरप्युहुएं प्राङ्गाजश्चिरं जयतु ॥ ६४ ६ ॥ कषायपिङ्गालाक्षः कृष्णाङ्गश्चदुखविद्युज्जितः । पथिक रहिण्या दृष्टो मेघ उल्कापिशाच दूव ॥ ६ ४७ ॥ गर्जन्ति धना भनाश्च पन्थानः प्रसूताः सरितः । अद्याज़शोले प्रियस्य पन्थानं प्रलोकयसि ॥ ६ ४ ८ ॥ अनुचौणगौला पालोक्य पथिकस्य पथिकजायाः । धारामोचनिभेन मेघानां गजन्यश्रूणि ॥ ६४ ८ ॥ प्रत्यूर्वोकृतकन्धरेण भणितमिव प्राववाले शिखिना । के क दमे प्रोषिता मुक्का ग्रहेषु यहिणैः ॥ ५० ॥ यावौलजलधरोदारगर्जिते मियते न तव जाया । तावत्पथिक त्वरितत्वरितं वह वहेत्युलपति कलकण्ठौ ॥ ६॥१॥ अज्ञातपदसंचारा दृश्यन्ते भयंकरा भुजङ्गा दव। विषविषमा) दुर्लङ्या मेघा महौमण्डले खनाः ॥ ६५९ ॥ ४

·१३०
वज्जालग्गं ।
सरयवज्जा।
सुस व पकं न वह-न्ति निज्मरा बरहिणो न नचन्ति ।
तणयायन्ति नई यो अत्यमिए पाउसनरिन्दे ॥ ६ ५३ ॥
उयह नरूकोटरात्रो गच्छन्तौ पूमयाण रिछोली।
मरए जरित्रो व्व दुमो पित्तं व मलोपियं वमद् ॥६५॥
हेमन्तवज्जा।
जाणिजद न उ पियम-प्पियं पि लोयाण तमि हेमन्ते
सुयणसमागम वग्गो
निचं निचं सुहावेद । ६ ५५ ॥
सिसिरवज्जा।
उज्झन्तु मिमिरदियहा पियमप्पियं जणो वहद ।
दहवयणम्म व हियए मौयायवणकत्रो जाभो ॥ ६५६ ॥
अवधूययलखणध- मराउ दौसन्ति फरमलुकायो ।
उय मिमिरवायलया अलकणा दौणपुरिम ब्व ॥६५॥
चोराण कामुयाण य पामरपहियाण कुक्कुडो रडद ।
रे पलह रमह वाहय - ह वहह तणुदूलए रयणौ ॥ ६५८ ॥
जरावज्जा।
ता धणरिद्वौ ता स-न्दरत्तम ता वियड्डिमा लोए ।
जा तरुणैयण कडुय - तणाद न इन्ति पलियाद ॥ ६५८ ॥
न तहाखोयपि कड-खियम्मिन जम्पियं तह वेव ।
जह जह तरणीयणलो-यणेसु मौसे पडताणं ॥६६॥

·संस्कृतच्छाया ।
१३५
शरत्-पद्धतिः।
शुष्यतीव पक्षं न वहन्ति निर्झरा बहिणो न नृत्यन्ति ।
तनुकायन्ते नद्यो ऽस्तमिते प्रावट्वालनरेन्द्रे ॥ ६५३ ॥
पश्यत तरकोटरागच्छन्ती शुकानां पतिः ।
शरद्वि ज्वरित इव दुमः पित्तमिव सलोहितं वमति ॥ ६५.४ ॥
हेमन्त-पद्धतिः।
जायते न तु प्रियमप्रियमपि लोकानां तस्मिन्हमन्ते ।
सुजनसमागम इवानिनित्यं नित्यं सुखयति ॥ ६ ५५ ॥
शिशिर-पद्धतिः।
दह्यान्तु शिशिरदिवमाः प्रियमप्रियं जनो वहति ।
दशवदनस्येव हृदये मोता. (शीत) तपनक्षयो जातः ॥ ६५६ ॥
अवधूतालक्षणधमरा दृश्यन्ते परुषकक्षाः ।
पश्य शिशिरवातपरिहिता अलक्षणानि दौनपुरुषा इव ॥ ६ ५७॥
चौराणां कामुकानां च कर्षकाणां पथिकानां च कुक्कटो रटति ।
रे पलायत रमध्वं वाहयत (क्षेत्राणि) वहत मार्ग तनूभवति
रजनी ॥६॥
जरत्-पद्धतिः।
तावद्धनर्द्धिम्तावमुन्दरत्वं तावविदग्धता लोके ।
यावतरुणौजनकटुकत्वानि न भवन्ति पलितानि ॥ ६५८ ॥
न तथालोके कटाक्षे न खलु जल्पितं तथैव ।
यणा यथा तरुणैजनालोचनेषु मौर्षे पतत्सु ॥ ६६ ॥

·वज्जाला।
रमियं जहिच्छियाए धूलोधवलम्मि गाममज्झम्मि ।
डिम्मतणम दियहा
यणं कया जरय दियह ब्व ॥६६॥
मंकुरयकम्पिरङ्गो समझिरो टिन्नमयलपयमग्गो ।
पलियाण लब्जमाणो
न गणेद् प्रदत्तए दिवं ॥ ६६२ ॥
बमाभकणदिवो-महौष अङ्ग कुणह जगराओ ।
पेछह निठुरहियत्री
एहिं मेवेड तं कामो ।। ६३ ।'
उजास विमयं परिहर -सु दक्कयं कुणस नियमणे धम्मं ।
ठाऊण कलमुले इटें मिटुं व पलिएण ॥ ६६ ४ ॥
जीयं जलबिन्दुममं उप्पजद जोवणं मह जराए ।
दियहा दियहेहिममा न हुन्ति किं निगे लोश्रो ॥ ६६ ५ ॥
वरिममयं नरयाज तम्म वि अद्रेण हुन्ति राईप्रो.।
प्रद्धरम य अद्धयरं हर जरा बालभावेण ।। ६६६ ॥
को एत्य मया सहित्रो कम्स व लच्छौ थिरार पेमाई।
कस्म व न हो पलियं
भण को न क खपिड़त्री विहिणा
महिलावज्जा।
गहचरियदेवरियं ताराचरियं चराचरे चरियं ।
जाणन्ति मयलचरियं महिलाचरियं न यान्ति ॥ ६६८ ॥
बडकूडकवडभरिया मायावेण रचए हिययं ।
महिलाए मभावं अन नि बहवो न याणन्ति ॥६६८ ॥
घेणर माण पए
पायासे परिकणो य पथमग्गो।
एक नवरि न घेणर दशक कामिणौहिययं ॥ ६ ७ ० ॥

·संस्कृतच्छाया । '१३७ मितं यथेभितं धूलोधवले ग्राममध्ये . 'इम्भवम्य दिवमा ननु कता जर दिवमा दव ॥ ६ ६१ ॥ मकुचितकम्पनगौलाङ्गः मशगनगौलो उत्तम कलपदमार्गः । पलितेशमितानां खगेन गणयति-दत्तं ।। ६६२ ॥ मन्मथभक्षणदिव्याने बान्दोति जराराजः । प्रेक्षध्वं निठुरहृदय इदानी १५यति तं कामः ॥ ६ ६ ७ ॥ त्यज विषयं परिहर दष्कृतं कुरु निजमनमि धर्म । स्थित्वा कर्णमूल दृष्टं कथितमिव पलितेन ॥६६४ ॥ जौवं जलबिन्दुमममुत्पद्यते यौवनं मह जरया । दिवमा दिवमः ममा न भवन्ति किं निठुरो लोकः ॥ ६६५ ॥ वर्षशतं नरायुम्तम्याप्यर्धन भवन्ति रात्रयः अर्धम्य चातरं हरति जग बालभावेन ॥६६६ ॥ कोऽत्र मदा सम्वित: कम्य वा लक्ष्मीः (म्यिग) स्थिराणि प्रेमाणि । कन्य वा न भवति पनि भाग को न ग्दल ग्वण्डितो विधिना . महिला-पद्धतिः। ग्रहचरित देवचरितं तागरितं चराचरे चरितं । जानन्ति मकलचरितं महिन्नाचरितं न जानन्ति । ६८ ॥ बडकृटकपटभरिता मा याक पेग रुनयति हृदयं । महिलायाः मद्भातमद्यापि बहवो न जानन्ति ॥ १८ ॥ ग्टह्यते मन्यानां पयम्या का प'नणय पदमार्ग: । एक नवरं न रह्यत दर्लक्ष्य कामिनोहदयं ॥ ६ १० ॥ Is

·वजालग्गं।
पुवकयकम्मवज्जा।
दह लोए चिय दौमा मग्गो नरम्रो य किं परत्तेण ।
१
1
.
धणविम्ल मियाण मग्गो नरो दालिहिराष्ट्र
दिन्नं २
विडन्ति सुया विड-न्ति बार इर् मंचि प्रत्यो।
कण-
एक नार न विहडद नरम्म पुब्वक्कथं कम्मं ॥ ६०२॥
अवहरर जन विहियं
जं विहियं तं पुणो न नासेर् ।
प्रदणिउणो नवरि विहौ मित्यं पि न वडि देह ॥ ६ ७२ ।
जंचिय विहिणा लिहियं तं चिय परिणमह मयललोयस्म
इय जाणिजण धौरा विहरे वि न कायरा इन्ति ॥
पाविना जत्थ सुहं पाविजह मरणबन्धणं जत्थ ।
तेण तहिं चिय निन्जा नियकम्मगन्नत्यित्रो जौवो ॥ ६.५ ।
ना किं भएण किं चि - न्तिएण किं जूरिएण बहुएण ।
जर मो चैव वियम्भर पुवकत्रो पुखपरिणामो ॥६७६ ॥
को दाऊण ममत्थो को वा हरिऊण जम्म जं विहियं ।
परिणमद फलं पुत्तय पुवकमाणमारेण ॥ ६७०॥
थाणवज्जा।
रायङ्गणमि परिमं-ठियम्स जा कुचरम माइप्यं ।
विभमिहरमि न तहा ठाणेसु गुणा विमट्टन्ति ॥ ६ ७८ ॥
प्रमाकवोलपरिमं-ठियम जह चन्दणम्म माहप्पं ।
मायमिहरे वि न नहा ठाणेस गुणा विमट्टन्ति ॥ ६ ०८ ॥

·संस्कृतच्छाया।
२३८
पूर्वछतकर्म-पद्धतिः।
रह लोक एव दृश्यते वर्गो नरकच किं परत्रेण ।
धनविलमितानां स्वर्गो नरको ददिद्र जनानां ॥ ६ ॥
विघटन्ते सता विघटन्ने बान्धवा विघटते मंचितोऽर्थः ।
एवं वन विघटते नरम्य पूर्वकृतं कर्म ॥६.९॥
अपहरति यन्न विहितं यद्विहितं तत्पुनर्न नाशयति ।
प्रतिनिपुण: केवलं विधिः मिक्थमपि न वर्धितं ददाति ॥ १० ॥
यदेव विधिना लिखितं तदेव परिणमति मकललोकम्य ।
इति ज्ञात्वा धौरा विधुगेऽपि न कातरा भवन्ति ॥ ६७४ ॥
प्राप्यते यत्र सुखं प्राप्यते मरणबन्धनं यत्र ।
तेन तत्रैव नौयते निजकर्मगलहस्तितो जौवः ॥ ६ ७५ ।।
ततः किं भयेन किं चिन्तितिन कि खिन्नेन बहना ।
यदि म एव विजम्भते पूर्वकृतः पुण्यपरिणामः ॥ ६ ० ६ ॥
को दातुं ममर्थः को वा हत यम्य यदिहित ।
परिणमति फलं पुत्रक पूर्वकर्मानुमारेण ॥ ६ १७॥
स्थान-पद्धतिः।
राजाङ्गणे परिमंस्थितम्य यथा कुचरम्य माहात्म्य ।
विन्ध्यशिखरे न तथा स्थानेषु गुणा विघट्टन्त ॥ ६ ०८।
प्रौढयुवतीकपोलमंस्थितम्य यथा चन्दनम्य माहात्म्यं ।
मलयशिखरेऽपि न तथा स्थानेषु गुणा विघट्टन्ते ॥ ६०८ ॥

·वज्जालग्ग २४० वरतरुणिनयणपरिम-ठियम जह कन्जनम्म माहम। दौवमिहरे वि न तहा ठाणस गुणा विमट्टन्ति ॥ ६८ ॥ केसाण दन्तनहठ - कुराण वहुयाण बहुयणे तह य । थणयाण ठाणचक्का ण मामि को श्रायरं कुणदू ॥ ६८१॥ ठाणं न मुयह धौरो ठकरमंघम्स दृट्ठवग्गम्म उन्नं पि दे जुझ ठाण ठाणे जम महद् ॥ ६८२ ॥ गहियविमुक्का तेयं जिणन्ति मामादणो नरिन्दाण । दण्डो तह चिय ट्ठिय आमलो हणद टड्कारो । ६८३ ॥ उवहिवडवाणलाएं परोप्परन्ह तणमोमणमणाएं । श्रमणियमझपजलणा - वदयरो भिणड जियलोए ॥ ६८४॥ गुणवज्जा। जा नत्थि गुणा ता कि कुन्ने रण गणिणो कुल्ने न कन्जं । कुलमकलङ्गं गणव - जियाण गम्यं चिय कलाकं ॥ ६८५ ॥ गुणहौणा जे पुरिमा कुलेण गम्यं वहन्ति ते मुढा । वंसुष्मनो वि धण गुणरहिए नत्थि टङ्कारो ॥ ६८६ ॥ जम्मन्तरं न गत्यं गरुयं पुरिमम्म गुणगणारुहणं । मुत्ताहलं हि गरुयं न इ गस्य मियिमंपुडयं ॥ ६८७॥ खरफरुमं मिप्पिउडं रयणं तं. होर जं अणग्धेयं । जाई. किं व किज्जइ गुणे हि दोमा फुमिनन्ति ॥ ६८८ ॥ जं जाण भणदू जों गुणाण विहाण अन्तरं गत्यं । लभ गुणति विवो ॥ ६८८ ॥ विहि गुणा न घेपन्ति

·मस्कृतच्छाया।
१४१
पताणोनयनपरिमंस्थितम्य कन्जलम्य यथा माहात्म्य ।
दोपशिखरेऽपि न तथा म्यानेषु गुणा विघट्टन्ते ॥ ६८० ॥
कंशानां दन्तनखठकुराणां बहनां वधजने तथा च ।
म्तनानां म्यानभ्रष्टानां मखि क आदरं करोति ॥ ६८१ ॥
स्थानं न मुन्नति धौरः ठकरमंघम्य दृष्टवर्गम्य ।
तिष्ठदपि ददाति युद्धं म्याने म्याने यगो लभते । (८२ ॥
ग्टहीतविमुकास्तेजो जयन्ति मामाजिका नरेन्द्राणां ।
टगडम्तथैव स्थित श्राम हन्ति टङ्कारः ॥ ६८३ ॥
उदधिवडवानलयोः परम्परविध्यापन शोषणमनमोः ।
प्रजातमध्यप्रचलनयोयतिकरी जर्थात गोवलोके ।। ६८४ ॥
गुण-पतिः।
यदि न मन्ति गुणाम्ततः किं कुलेन गणिनः कुन्ने न न बन कायें ।
कुल्लमकल गुणवर्जितानां गुरुकमेव कन्नझं ॥ ६८५ ॥
गुणहौना ये पुरुषाः कुलेन गवं वहन्ति ते मढाः ।
वंशोत्पन्ने ऽपि धनुषि गुणरहिते नाम्ति टङ्कारः ॥ ६ ८६ ॥
जन्मान्तर न गुरू पुरुषम्य गुणगणारोहणं ।
मुक्राफलं गुरु न खल्ल गुरु शुक्रिसपुटकं ॥ ६८१॥
अतिपरुषं शक्तिपुटं रत्नं तद्भवति यदनयं
जात्या किमिव क्रियते गणदेोषाः प्रोञ्छपन्ते ॥ ६८८ ॥
यन्नानाति भणति जनो गुणानां विभवानामन्तरं गुरुक ।
लभ्यते गणेविभवो विभवेन गुणा न सह्यन्त ॥ ६८८ ॥

·२४२
वज्जालगं
ठाणं गुणेहि लभद
ता गुणगहणं अवम्म कायव्यं ।
हारो वि नेय पावह गुणरहित्रो तरुणिथणवढं ।। ६८ ॥
पामपरिमंठियम वि गुणहोणे किं करेड गुणावन्तो।
जायन्धयम्म दोवो इत्थको निष्फनो च्चेव ॥ ६८ ॥
परम्लीयगयाणं पिह पच्छत्तात्रो न ताण पुरिमाणं ।
जाण गुणुच्छाहेणं जियन्ति वसे ममुष्पना ॥ ८ ॥
गुणनिन्दावज्जा।
मुत्ताहलं व पडतो गुणिणो किं करद वेहरहिंयम्म ।
जत्य न पविमह सूई तत्थ गुणा बाहिर चेय ॥६८३ ॥
पियकेलिमजमोमा-रिएण हारेण चिन्तियं एयं ।
अवमररहिया गुणव न्तया नि दूरे धरिजन्ति ॥ ६८ ४ ॥
ता निग्गणो च्चिय वरं
पहनवनम्मेण जाण परित्रोमो ।
राणिणो गुणाणरूवं फलमलहन्ता किलिमन्ति ॥ ६८५ ॥
निग्गुणगणेहि नियनि- गुणत्तणं देहि अम्ह मड्डौए ।
कलिकाले कि कौरह गुणेहि पहुणो न घेपन्ति ॥ ६६६ ॥
सम्वत्तो वमद धरा
मन्ति नरिन्दा गुणा वि अग्यन्ति ।
ता कि महन्नि गर्हणणो अणायरं अथवन्ताणं ॥ १८ ॥
गुणसलाहावज्जा।
जन्म न गेपनि गुणा सुयणा गोडौस रणमुई सहड़ा।
नियजणणिजोषणा- रणेण किं तेण जाण ॥ ६८८ ॥

·संस्कृतच्छाया।
२४३
म्यानं गुणेलभ्यते ततो गणग्रहणमवश्यं कर्तव्य ।
शरो ऽपि नैव प्राप्नोति गणरहितम्तरुणौस्तनपढें ॥ ६८० ॥
पार्श्वपरिमंस्थितो ऽपि गुणहोने किं करोति
गुणवान् ।
नात्यन्धस्य दीपो हस्तकृतो निष्फल एव ॥ ६८१ ॥
परलोकगतामामपि खल पश्चात्तापो न तेषां पुरुषाणां ।
येषां गणोत्माहेन जीवन्ति वंशे ममुत्पन्नाः ॥ ६८२ ॥
गुर्णान्दा-पञ्चतिः।
मुक्ताफलं प्रभोगुणिनः किं करोति वेधरहितम्य ।
यत्र न प्रविशति सूचौ तब गणा बहिरेव ॥ ८८३ ॥
प्रियकेलिमंगमावसारितेन हारेण चिन्तितमेतद् ।
अवसररहिता गुणवन्तोऽपि दूरे नियन्ते ॥ ६८ ४ ॥
ततो निर्गुणा एव वरं प्रभुनवलम्भन येषां परितोषः ।
गुणिनो गुणानुरूपं फलमलभमानाः क्रिश्यन्ति ॥ ६८५ ॥
निर्गण गुणनिजनिर्गुणत्वं देयम्मभ्यं द्रव्यविनिमयेन ।
कलिकाले किं क्रियते गुणैः प्रभवो न Zमन्ते ॥ १८ ॥
सर्वत्र वमति धरा मन्ति नरेन्द्रा
गा
अप्ययन्ते ।
नतः किं महन्ति गुणिनो ऽनादरमर्थवता ॥ ६८०॥
गुणलाधा-पञ्चतिः ।
यम्य न ग्रान्ति गुणान् सृजना गोष्टौषु रणमुग्वे सभटाः ।
नित्रजननौयौवनोबूर पेन किं तेन जातेन ॥ ६८ ८ ॥

·२४४
वज्जालग्गं ।
किं तेण जाडण्ण वि पुरिमे पयपूरणे वि श्रममत्थे
जेण न जमेण भरिय
मरि ब्व भुवणन्तरं मयलं ॥६॥
दसे गामें नया रायपहे तियचउक्कमग्गे वा।
जम्म न पमरद कित्तौ धिरत्य कि तेण जाएण ॥ ० ० ० ॥
किं तेण पाइएण व
किवा पमच्छि तेण व गए ।
जम्म कए रणरणयं
नयरे न घराघर्ष होद ॥७०१॥
पुरुसनिन्दावज्जा।
उडूं वच्चन्ति अहो वयन्ति मलङ्कर ब्व भुवणम्मि ।
विजाहियए कत्तो कुल्नाहि पुरिमा ममुप्पन्ना ॥ ७० ९ ॥
नियकम्महि वि नौयं उच्च पुरिमा नहन्ति मंठाण।
सुरमन्दिरकृवयग उद्धमुहा य वच्चन्ति ॥ १० ॥
एक्कमि कुले एक-म्मि मन्दिरे पककुरिकमभृया।
एको नरमयमामो अन्नो एकम्म श्रममत्यो ॥ १०४ ॥
मजणमलाहणिजे पर्याम्म अप्पा न ठावित्री जेहिं ।
सुममत्था जे न परो-वयारिणो तेहि विन कि पि॥७०५ ॥
कमलवज्जा।
हिट कयकण्टयाणं पडियकोमाण मित्तममुहाणं ।
मामि
যথা
रण कह कमले वमउ न ह कमला ॥ 9 ॥
प्रमाणलग्गकम्प तपरियण निहयगुरूजडाजाने
मित्तालोयणहिण कह कमले वमउ न इ कमला ॥ १० ॥

·मंस्कृतच्छाया * तेन जातिमतापि पुरुषेण पदपरणे ऽप्यममर्थन । यन न यामा भुतं मरिदिव भुवनान्तरं मकन्नं ॥ ६८६ ॥ दश ग्रामे नगरे राजपथ त्रिकचतुष्कमार्ग वा। यम न प्रमरति कौतिर्धिगम्त किं तेन जातेन ॥ ७० ॥ क तेनागतेनैव किं वा प्रसूतानि तेनैव गतेन । यम्र कृते रणरणाको नगरे न रहे यह भवति ।। १०. ! पुरुषनिन्दा-पद्धति । - उ ब्रजन्यधो व्रजन्ति मनाङ्करा इव भुवने । विद्याधिके कुतः कुलात्पुरुषा: ममुत्पन्नाः ॥ १२ ॥ 'नजकर्मभिरपि नौ नमुच्च पुरुषा लभन्त संस्थान मरमन्दिरकृपतग ऊर्धाधोमुग्वाश्च ब्रजन्ति ॥ १०३ || एक मान्कुन्न एकम्मिन्मन्दिर एकम्यां कुनी ममुड़ती। एको नातखाम्यन्य कम्याममर्थः । १०४॥ मन्जनयाघनौये पद अात्मा न भ्यापितो यः । सममथा ये न परोपकारिणतरपि न किमपि ॥ १०॥ कमल-पतिः। अधःकृतकण्टकानां (दर्जगनां ) प्रकटित को गानां मित्रमंमुखानां । मरिख गाणवतां कथं कमले वमतु न वन्न कमन्ना (श्रोः)॥ १०६ । अन्योन्यनग्रकृतपत्र परिजने (प्रजानन्नग्रकृतपात्रपरिजने) निहत- गुरुजटाजाले। मित्रालोकनसुखिते कमले कथं वमत न खल कमला ॥ १०

·१४४
वज्जालग्गं ।
पडियकोमगुणड्डे तह य कुलोणे सुपत्तपरिवारे ।
एवंविहे वमन्तौ कमले कमले कयत्था मि ॥२०॥
जाडमवाहियफरम - तणम्म निहवियनियगुणोहस्म ।
रे कमल तुझ कमला निवमद रत्ताण पत्ताण ॥ ७० ॥
जह पलहिगुण परिछि - इकायणे तह नु कमन जदू तुज्ह्य।
ता दह मयले लोए का उवमा तुह विज्नन्ति ॥ ७१०॥
कमलनिन्दावज्जा।
अनिवालावे वियम -नकमल कलित्रो मि रायसेहि।
ता सन्दरं न हौ तुज्न फलं कालपरिणामे । ११ ॥
अप्पा परं न यामि नूण मणो मि लच्छिपरियरित्री।
उजन्नममुही पेच्छह
ना वयणं पि हु न ठावेद ॥ ७१२॥
लच्छौए परिगहिया
अट्टमहा जद न हुन्ति ता पेच्छ ।
जेहि चिय पट्टविया तं चिय नालं न पेच्छन्ति ॥ १३ ॥
लच्छिनिमयत्तणत्ता वयण गणिणो मयाणलग्गम्म ।
नियनालम्म वि विमुहो ना पदय कम्म ममुही मि ॥ १४ ॥
वडावियकोमो जे मि कमल परिमोमिहि पत्तहिं ।
अच्छउ ता चच्छिवो
तं चिय नामपि हागिहिमि ॥ १५ ॥
मित्तो सुरो कयप
तपरियरो लच्छियालश्रो कमलो।
पयहोणम्म महारो कणावि न मक्किो निमिमं ॥ १६ ॥
मरमा मूरपरिमं-ठियाण कमलाण कौम उवयारो।
उकयमूला सुरु -- न्तपक्या कह न संठविया ॥ १० ॥

·मंस्कृतच्छाया।
२४७
प्रकटितको शगुणा
तथा च कुलौने सुपत्त्रपरिवारे (सुपात्र.) ।
विधे वसन्तौ कमले हे कमले कतार्थासि ॥ ७०८ ॥
जडुमवाहितपरुषत्वस्य निहुतनिजगुणौधम्य ।
रे कमल तव कमला निवमति रकानां पत्त्राणां (पात्राणां)
यया कामगुणा: परिच्छिद्रच्छादने तथाहो कमल यदि तव ।
नत दह मकले लोके काउपमास्तव म्यायन्त ॥ १० ॥
कमलनिन्दा-पद्धतिः।
अत्यालापे (पलौक?) विकमकमल कलितोऽमि राजहमः ।
ततः सुन्दरं न भविष्यति तव फल कालपरिणामे ॥ ११ ॥
अत्मानं परं च न जानौष नूनं मगुणो मि नन्मौपरिकरितः ।
उञ्चन्नममहः(!) पग्यत ततो वदनपि वल न स्थापयति । ५१ २ ॥
नम्या परिग्रहीतान्यर्ध्वमुग्वानि यदि न भवन्नि ततः पश्य ।
यवोोकतानि तान्येव नालानि न पश्यन्ति ॥ १३ ॥
जन्मौनिलयनोत्तानवदन गणिनः मदानुननम्य ।
निजनालस्यापि विमुखस्ततः पङ्कज कम्य मंमुग्योऽमि ॥ १४ ॥
वर्धितकोशो यदमि कमन्न परिशोषितः पत्रः ।
प्रास्तां तावनच्यौपदं तदेव नामापि हारियमि॥१५॥
मित्रं सूर्यः कृतपत्त्रपरिकरो लक्ष्म्यालयः कमन्नः ।
पदहौनस्य मधारः केनापि न शके निमिषं ॥१॥
मरमानां सूर्यपरिमंस्थितानां कमलानां कौदृगुपकारः ।
उत्खातमुखाः एम्यन्तः परजाः कथं न प्रस्थापिताः ॥ १०॥

·२३ ज्जालग्ग । हंसममाणवज्जा। कण्डिजद हम मर कत्तो वामो परम्मुई दिब्वे । जाव न ठवेह चन्नण कृडवत्री मथए हि ॥ १८॥ पदम चिय जे विगया घणागमे माह ताण हमाण । जेहि न दि उच्चा - मट्टियं बल्लवयकुडम्ब ॥ १६ ॥ इयविहङ्गम्पयप तिचित्तला जत्थ पुलिणपेरन्ता । नन्थ मरे नहु जत्तं वमियन रायमा ॥ १२. विविहविहङ्गममिवई ग मण्डियं पच्छिकण कमन्नवर्ण : मक्क माणरिण - हि माणमं गया मे हिं! ०२१ ॥ चकवायवज्जा। अटुथमिण मरे अदरक होड चकनायम्म । नं होउ तुह रिऊण प्रहवा ताणं पि मा होउ १०॥ भूमौगय न चत्ता मूर दट्टण चकवाण्ण । जोयग्गल व दिवा मुणालिया विरहभौएण ॥ ०९३ ॥ अग्गि व्व पउममगडं चिर व ननिणों मडो व अप्पाणं । चकण पियाविरह ममाणमरिक मरं दिदं ॥ २४ ॥ श्रामामिज चको जलगयपडिबिम्बदमणमाए । त पिहरन्ति तरङ्गा पेच्छह निउणतणं विहिणी ॥ १२५ ॥ बामन्ति मङ्गमामा गन्ति रणिं सहेण चकाया । दियहा न हुन्ति विश्रो- यकायरा कह नु वोलन्नि।

·मंस्कृपच्छाया।
हंससमान-पद्धतिः।
यज्यते हम मरः कुतो वाम: परामख देवे।
यावन्न स्थापयति चरणौ कूटबको मम्तक रदानौं ॥ ७१ ८॥
प्रथममेव ये विगता घनागमे माधु तेषां हमानां ।
यन दृष्टमुच्चामनस्थितं वनबककुटम्बं ॥ १८ ॥
इतरविहङ्गमपदपङ्किचित्रला यत्र पुलिनपर्यन्ताः ।
नत्र मरमि न खन्नु युक्रे मितव्यं गजमानां ॥ १०० ॥
विविधविहङ्गमनिवहेन मण्डित प्रेक्ष्य कमन्नवन ।
मुकं मानभतर्मान राजहंम' ॥ २१ ॥
-
चक्रवाक-पतिः।
अधास्तमिते सूर्य यदुःम्ब भवति चक्रवाक्रम्य ।
नद्भवत नव रिप्रणामथवा तेषामपि मा भवतु ॥ २२ ॥
भूमिगतं न त्यका मूयं दृष्ट्वा चक्रवाकेन ।
जौनागला दत्तेव मृणालिका विरहभौतेन ॥ १३ ॥
अांग्रग्वि पाषण्ड चितव नलिनों मृतकमिवात्मा ।
चक्रेण प्रियाविरहे सणानमदृश मरो दृष्टं ॥ १९४ ।'
पाश्चास्यते चको जगतप्रतिबिम्बदनाशया।
नामपि हरन्ति तरङ्गा: पश्यत निपुणत्वं विधः ॥ २५ ॥
आमते मङ्गमागा गमर्यान्त रजनौ सखेन चक्रवाकाः ।
दिवमा न च भवन्ति वियोगकातराः कथं नु व्यतिक्रान्ति ॥१२॥

·বলল
अनियंजम्पर जणो जपेम्मं हो पत्थलोहेण ।
मेवालजीवियाणं को धणं चकवायाणं ॥ ७२७॥
चन्दरणवज्जा।
-
सुमिएण निहमिएण वि तह कह वि चन्दणेण महहियं
मरमा वि कुसममाला जा जाया परिमलविसरका ॥२८॥
परसयपहरण - निहमणो नेय उझिया पथई ।
चन्दण मनयमोमो तेण तुमं वन्दए लोत्रो॥ ०२८॥
उत्तमकुलेस जम तु चन्दण तस्वराण मज्झम्भि।
दन्नौहाण खन्नाण य निच्चं चिय तेण अणरत्तो ॥ २३ ॥
एको चिय दोमो ता -- रिसम्म चन्दणदमम्म विहिडियो।
गौम दभुयङ्गा खणं पि पामं न मेन्ति ॥ ७३१ ॥
बहुतस्वराण मज्ने चन्दणविडयो भुयङ्गदोमेण ।
विनर निगवराहो माड व प्रमाहुमण ॥ ७
वरवज्जा।
जाधो मि कौस पन्थे अहवा आत्रो मि कौम फलियो मि ।
घर फलित्रो मि महादम
ता मउणविडम्बणं महस ॥ ७३३॥
नौरभकरौरखरखद् - रमङ्कुले विसमममिमकद्देसे ।
का होज गई पहिया -- जसि वडपायव न होतो॥ ७३४॥
भूमौगोण वडपा- यवम्म जर निमा रहं होस् ।
तह वि फलाण रिवी होसह बौथाणुमारेण ॥ ७.५॥

·संस्कृतच्छाया।
१५१
कलौक जन्पति जनो यत्प्रेमा भवत्यर्थलोभेन ।
वालजीविकानां कुतो धनं चक्रवाकानां ॥ २०॥
चन्दन-पतिः।
चन्दन प्रस्त।
जोषितेन निर्षितेनापि तथा कथमपि
खलु
मरमापि कुसममाला यथा जाता परिमलविलक्षा। ०२८।'
परशुच्छेदप्रहरणेन निघर्षणेनैव त्यका प्रतिः ।
चन्दन मनतभिरास्तेन त्वां वन्दते लोकः ॥ ०२८ ॥
उत्तमकुलेषु जन्म तव चन्दन तरुवराणां मध्ये ।
डिजिहाना खलानां नित्यमेव तेनानुरकः ॥१३॥
एक एव दोषम्तादृशम्य चन्दनद्रुमख विधिघटितः ।
यम्य(!) दष्टभुजङ्गाः क्षणमपि पाये न मुञ्चन्ति ॥ ३१ ॥
बहतस्वराणां मध्ये चन्दनविटपो भुजङ्गदोषेण ।
विद्यते निरपराधः माधुरिवामाधुमङ्गेन ॥ ७६.२ ॥
बट-पद्धतिः।
जातोऽमि किं पथथवा जातोऽमि किं फलितोऽमि ।
अथ फलितोऽसि महाद्रुम तदा शकुन विडम्बनां महस्व ॥ ॥३॥
नौरमकरौरखरखदिरमङ्कले विषमशमीमरहेगे।
का भवेदतिः पथिकानां यदि वटपादप नाभविष्यः ॥ १३४ ॥
भूमिगुणेन वटपादपस्य यदि तुङ्गवमिह भवति ।
तथापि खस्नु फलानामृद्धिर्भविश्यति बौजानुसारेण ॥ २३ ५ ॥

·१५२
मज्जालगं ।
तालवज्जा।
कि तान तुज्म तुड़-तणण गयण दुसद्धमग्गेण ।
छहजलणतावियेहि वि
उहप्पम जन पहिहिं || १३८ ।
कायारहियम्म निरा-मयम्म दुरयरदावियफलम्म ।
दोमेदिममा जा का-वितङ्गिमा तुज्म ने ताल ॥ १३ ॥
जेहिं नौ प्रो वढूि
ताली मयमलिलदाणमेवाण ।
नाव जो न फलियो मो फलियो कह न अन्नम्म || ७.८
पलामवज्जा।
मउन्नन्नम्म य मुक्का
तुझ पनामा पलाम मणहिं
जेण मडमामममण नियवयणं अत्ति मामलियं ॥ ३ ॥
पछउ ता फलनिवरं फलदियहम्मि कलुमियं वयणं ।
दय कलिकण पलामो झत्ति मुक्को मपत्तेहिं ।। १० ॥
टट्टण किंसयामा - हा त बाला कौम वेलवित्री।
अहवा न तुज्य टोमो
को न इलिश्रो पलामेहिं । ७४१ ॥
गुरुविहन नित्थरुत्थ-भिरे वि किविणम्मि अस्थिणो विहल्ला ।
भण फलिए वि पन्नासे मणोरंहा कम्म जायन्ति ॥ १४२ ॥
मच्चं पलाम जंफ-मित्रो मि फक्षित्रो मि रहनिउन्नस ।
अद होञ्ज सम्वन्नफनो मणं पिता तुज्म को मुबो ॥ १४३ ॥

·मंस्कृतकाया :
ताल-पतिः।
'क तास तव तुङ्गत्वेन गगनार्धरुद्धमार्गण ।
जधाज्वलनतापितरप्यपग्रामे यन्न पथिकः ॥ १३६ ॥
कायारहितस्य निराश्रयम्य दूरतरदर्शितफलम्य ।
दोषेः ममं यत्किमपि तङ्गत्व तव रे ताल ॥ ५३॥
ये तो वृद्धि तान्नः शतमनिलदान सेवया ।
नन्येव यो न फलितः म फलितः कथं न अन्यम्य ॥ ३८॥
पलाश-पइतिः।
मुकुन्नयतश्च मुनाम्तव पन्नागाः पालाश शकुनः ।
येन मधुमामममय निजवदन झटिति श्यामनितं ॥ ३८ ॥
भाम्नां तावत्फलनिवहः फुजर्नादव कन्नषितं वदनं ।
इति कलयित्वा पन्नाशो झटिति मुक्र: म्वपत्त्रैः ॥ १४ ॥
दृष्ट्वा किंशक शाखाम्त्वं बालया कि वञ्चितः ।
अथवा न तव दोषः को न वन्न
कलितः पन्नाश: ॥
गुरुविभवविम्तरोत्तम्भन शोलेऽपि कृपणेऽर्थिनी विफन्नाः ।
भण फलितेऽपि पन्नाश मनोरथाः कम्य जायन्त ॥ १४२ ।
मन्यं पलाश यत्पुष्पितोऽमि फनितोऽमि रहोनिकुनेछ ।
यदि भवेः सम्बाद्यफलो मनागपि ततम्तव किं मन्धं ॥ १४ ॥

·१५३
वज्जालग्ग।
बरवागलवज्जा।
मांमणमई उ निवास वडवाणल मुणद नाव न समुहो।
जाव य जाणिहिर फडं तान तमं नेय मुवणयसं ॥ ०४ ४ ।
का मममौषौ नियमि-न्दयाण वडवाणलम मरिममि ।
अवममियमिहोपमरो मयरहरो इन्ध जस्म ॥ ०४५ ॥
रयणायरवज्जा।
रयणायरेण ग्यणं परिमुक्कं जर वि अमुणियगणो ण ।
तह विमरगयखण्डं जत्य गयं तत्य वि महग्धं ॥ ७४६ ।
जलणिहिमुक्केण वि कु. त्युहेण पत्तं मुरारिवच्छयलं ।
तेण पुण तम्म ठाणे न याणिमो को परिविश्री ॥७४.०॥
मा दोमं चिय गाहह विरले वि गुणे पममह जणम्म ।
प्रकपउरो विउवहौ भण्ड ग्यणायरो लोए । ०४८॥
वसामानकम्मो-लबियं जड वि गिरिणदं पत्तं ।
अणमरद मग्गलग्गं
पुणो वि रयणायो रयणं ॥ ७४६ ॥
फ विणा रयणा
यरम्म गम्भौरिमा तह चैव ।
मा लछौ तेण विणा भण कम्म न मन्दिरं पत्ता ॥ १५ ॥
वडवाणलेण गरियो महिमो. सरासुरेहिं मयले हिं।
लछौफ उहि मुक्को पेच्छह गम्भौरिमा तम्म ॥ ७५१ ॥
जलयां जलं अमियं विसं च कण्हो मदा नवो वेव ।
खौरोयहि तुज्म नहा
परमहिमा अहिययहिययरो ॥५२॥

·संस्कृतच्छाया।
वस्वानल-पहतिः।
शोषणमतिर्निवम वडवानल जानाति यावन ममुद्रः ।
यावत्ममुद्रो ज्ञास्थति म्फटं तावत्र त्वं नैव भुवनतसं ॥ ०१४ ॥
का स्पर्धा त्रिदशेन्द्राणां वडवानलेन मा।
उपमितशिविप्रमरो मकरग्रह इन्धनं यम्य ॥ ४५ ॥
रत्नाकर-पद्धतिः।
रत्नाकरण रत्वं परिमुकं यद्यप्यज्ञातगुणेन ।
तथापि खन्न मरकतखण्डं यत्र गतं तत्रापि महाध ॥ १४ ६ ॥
जलनिधिमुक्केनापि कौस्तुभेन प्राप्तं मुरारिवक्षःस्तनं ।
तेन पुनम्तम्य म्याने न जानौमः कः परिस्थापितः ॥ १४ ॥
मा दोषमेव ग्टहीत विरलानपि गुणन् प्रांसत जनम्य ।
अक्षप्रचुरोऽप्युदधिः कथ्यते रत्नाकरी लोके ॥ २४८ ॥
वेलापृथुलकबोलप्रेरितं यद्यपि गिरिणदौं प्राप्तं ।
अनुमति मार्गलग्नं पुनरपि रखाको रवं ॥०४८ ॥
लम्या विना रनाकरम्य गम्भीरता तथैव
मा लक्ष्मौम्तेन विना भण कम्य न मन्दिरं प्राप्ता ॥ १५ ॥
वडवानलेन ग्रहोतो मथितः खरामरैः सकलैः ।
लत्स्योदधिर्मुकः पश्यन गम्भीरता तम्य ॥ ०५१ ॥
चलनं जलं चामृतं विषं च कृष्ण: मदा नव एव ।
चौरोदधे तव तथा परमहिमाधिकोऽधिकतरः ॥ १५॥

·२५४
बन्जालग्गं ।
पुखरकण्ण खिजद
ग्यणहि निरन्नर-रिहि ग्यणायरम्म न गब्बो
करिणो मुत्ताहनमं- मा वि मयभिमला दिहौ ।। ७ ५ ३ ॥
अणवरयं देन्तम वि तुट्टन्नि न मायरे वि रयणाई।
नइ लच्छौ चायभोएहिं ॥ १४ ॥
ग्याणायरम्म न हो -- तुतिमा निग्गएहि रयणहि
नह विचन्दमरिच्छा विग्ला ग्यणायगे रयणा ॥ ५५ ॥
ग्यणायरचनेण वि पत्तं चन्दण हरह तिलयत्तं ।
नेण उण तम्म ठाणे न याणिमो को पग्टुिवित्रो ॥५६॥
जह वि कानवमेण ममौ ममुद्दात्री कह वि विडियो ।
नह वि तम्म पयावं पाणन्दं कुणड दूरे वि ॥ १५ ॥
ग्यपाइ सराण मम-णिण वडवाणलम्म कुहियम
अप्पा दन्तण तण ममुह मुद्दडियं भुवर्ण ॥ ०५८॥
धवला रयणायरम्म संभया ।
न ताण महलड्डौ जा जाया पञ्चजनम्म ॥१५८ ॥
जाण्ण तेण धवनौ-कमोमि नणं ममुह मङ्कण ।
अस्थित्तणण हत्थं पमाग्यिं जन्म कण्हेणं ॥ ६ ॥
-
समुद्दमिन्दावज्जा।
माहोणामयरयणो अमरमरोर च भुवणमकोन्तो
अमिरौहिन लमि नहरौहितरङ्गिणौनाह ॥ ०६१॥
रयणायर त्ति नाम वहन्त ता उहि किं न सुमित्रो मि ।
मण्ने न जाणवत्तौ प्रथयौ गया पारे ॥१६॥

·मंकतच्छाया।
२५७
पत्र
निन्नरपरित रत्नाकरम्य न खल गर्वः ।
करणो मुक्राफलसंशयेऽपि मदविहला दृष्टिः ॥ ०५ ३ ।
ननरत ददतोऽपि शौयन्नं न मागोऽपि रत्नानि ।
प यक्षयेण क्षौयते न खन्नु लन्मौम्यागभोगाभ्यां ॥ १५ ४ ।
रत्नाकरम्य न खन्न भवति तुच्छत्व निर्गत रतः ।
तथापि वन चन्द्रमदृक्षाणि विग्लानि रत्नाकरं रत्नानि ॥ ० ५.५ ॥
पत्राकरत्यकनापि प्राप्त चन्द्रण हरम्य तिलकत्वं ।
तन पनम्नम्य स्थाने न जानौमः कः परिस्थापितः ॥ १६ ॥
यद्यपि बल कानवान शशौ ममुद्रात्कथमपि निरहितः' ।
नयाप वन्नु तम्य प्रतापमानन्दं करोति दुगेऽपि ॥ १५ ॥
रत्नानि सरेभ्यः ममर्ण्य वडवानलम्य चधितम्य ।
श्रात्मानं ददता त्वया ममुद्र मुद्राझिन भुवनं ॥ ०५८ ।
मनाममा: गवा धवला रत्नाकरे मभृताः ।
न वन्नु तेषां शब्दनश्चियां जाता पाञ्चजन्यम्य ॥ १५८ ।
जातेन तेन धवलौकृतोऽमि नूनं ममुद्र शङ्खन ।
अर्थिवन हम्तः प्रमारितो यम्य कृषा न ॥ १६ ॥
समुद्रनिन्दा-पद्धतिः।
स्वाधौनामृतरत्नोऽमरमरङ्क च भुवनमकुर्वन् ।
उनमनगौलाभिन लजसे लहरोभिम्तरङ्गिणनाथ ॥१६।।
रत्नाकर इति नाम वहन्तत उदधे कि न शुष्कोऽमि ।
मध्य न यानवर्तिनोऽार्थिनो यदताः पारे ॥४॥

·२५६ वज्जालग्ग। उहिलहरीहि गब्बिर - गजन्तो किं न दौह सुमित्रो सि । जौसे गिम्हपिवामा वलनि वि वराहा पहिया । ७६ ॥ मायर बजाए कह न मुषो चिन्ताए कह न विमत्रो । पद हुन्ले बोहित्थिय-चिकित्रो जलमंगहो पत्रो ॥७६४ ॥ बद्धो मि तुम पौत्रो मि पव्वयं लडियो मि तं उवहि । किंगन्नमिलियजए न लज्जमे उयहि किं भणिमो॥१६॥ निद्धोयउदयकविर पन्थिय मा वञ्च मायरो एम । जत्थ नियत्तर ताहा अन्न च्चिय ते मकद्देमा ॥ १६६ ॥ " सुवमवज्जा। जलपवेमो चामो - यरम्म कह महि न जज्जा काउं । हवौ जम्म परिक - न्ति पत्थरा नवरि गुणनिवह ॥ १६ ॥ जलणडहणेण न तहा पत्थरघमणे खण्डणे तह य । गन्नाहलममतुलणे जं दरकं होद कणयम्म ॥ १६८ ॥ মুন্সির শিন সহ किं न जरा प्रावए अकालम्मि । जह मरकर तुन्ना बलौ निरस्करी कञ्चणं खण्ड ! १६४ ॥ नाराय निरकर लो हवन्त दोमुह य तुम किं भणिमो । गन्ना मम कणय तोलन्तो कह न लमि ॥ १० ॥ जह कणय नह पडिमाणपत्थरं पेच्छ तुल नारात्री। वाहवा निरकराणं गणदोमवियारण कत्तो ॥ १०१ ॥ -

·संस्कृतच्छाया।
२५६
पुढधे लहरौभिर्गादानशीलगर्जन् किं न दीर्घ शुष्कोऽमि ।
यम्माद्रौनपिपामा वलन्यपि परामुखाः पथिकाः ॥ १ ६ ३ ॥
भागर लम्बया कथं न मृतश्चिन्तया कथं न विषमः ।
बथि सत्यपि प्रवहणस्थितैः कृतो जलमंग्रहोऽन्यः ॥ १६४ ॥
बद्धोऽमि त्वं पौतोऽसि पर्वतं लहितोऽमि त्वमुदधे ।
किं गजमेऽनौकजगति न लज्जमे उदधे किं भणामः ॥ १६ ॥
निर्धातोदककाणशौल पथिक मा व्रज मागरोऽयं ।
यत्र निवर्तते हष्णान्य ण्व ते मरउहणाः ॥१६
सुवर्ण-पतिः।
ञ्चालनप्रवेशश्चामौकरम्य कथं मवि न युज्यते कने ।
हा धिग्यस्य परीक्षयन्ति प्रम्तगः केवलं गणनिवहं ।। १६॥
चलनदहनेन न तथा प्रस्तरघर्षणेन खगडने तथा च ।
गुनाफलममतुलने यदुःखं भवति कनकम्य । १८ ।
विद्यते किं न जगति किन जरागच्छत्यकाले ।
यथा मातरमतुल्लयति खटिकां निरक्षरः काञ्चनम्वः ॥ १८ ॥
नाराच निरक्षर लोहवन्दिमुख च तव कि भगणामः ।
गुनाफलेन ममं कनकं तोन्नयन' कथ न लज में !! ११०
यथा कनकं तथा प्रतिमानप्रम्तरं पश्य तोन्नयन नागचः ।
अथवा निरक्षराणां गुणदोषविचारणा कुतः ॥ ११॥

·वज्जालग। आदित्तवज्जा। मित्रो मि भमि मिहिमि अणढिण पामम्मि मेरुमिहरम जह पामि कञ्च -मय पिता मूर मूरो मि ॥ ११.! विनियतेषण निमम हंगा जह दमित्रो दिणे अप्पा । तह जर ग्याप तुम ता मनं सुर मुरो मि ॥१३॥ उयणं भुवणक्रमण अस्थमणं एकदिवममम्मि । मरम्म वि तिन्नि दमा का गणणा इयरनोयम्म ॥ १.१। दौवयवज्जा। मगणी नेहमरणो नोदजी लायन्दोयणाणन्दो। नामियनमोहपमा कि सुयणो नेह जोहरको ॥१५ । जादको गिलह तम नं चिय उग्गिनद कन्जलमिमेणं । प्रहना सहमहावा हिया कलमं न धारेन्ति ॥ १६॥ निययान्नएस मलिणा कुणन्ति मलिणतणं जहच्छाए । गणनेहकनिजत्तय न जज तुम जोडरक ॥ १७ ॥ नियगणनेहवयंकर मनिणं निययालयं कुणन्तम्म । जोदरक तुम छाया परिचत्ता तेण सयहिं । ११८॥ किं तुम पहार कि गणेण कि दौव तुज्न नेहेण । काय जम्म विमिटा दूरे वि चयन्ति निन्दन्ता ॥ ७७८ ।

·संस्कृतच्छाया। आदित्य-पद्धतिः। भ्रान्तोऽसि भ्रममि अमिष्यम्यनुदिवमं पार्श्व मेरुशिखरम्य । यदि प्राप्नोषि काञ्चनमाषकमपि तत: सूर्य सूर्योऽमि । ०७९॥ विगलिततेजमापि शशधरेण यथा दर्शितो दिन प्रात्मा । तथा, यदि रजन्यां त्वं ततः मत्यं सूर्य सूर्योऽमि ॥ ७७३ ॥ उदयो भुवनाक्रमणमस्तमनमेकदिवममध्ये । भरम्यापि तिस्रो दशाः का गणनेतरलोकम्य ॥ १४ ॥ दोपक-पद्धतिः। मगणाः बेहसंपूर्ण पालोकवालों कलोचनान्दः (मवर्तिकः तेन मपूर्ण: उद्योतयुक्रः)। नाशिततमोधप्रसरः किं सुजनो न हि ज्योतिष्कः ॥ १७५ । ज्योतिको गिलति तमम्तदेवोनिलति कज्जलमिषण | अथवा गद्धस्वभावा हृदये कलषं न धारयन्ति ॥ ०७ ६ ॥ निजालयेषु मनिनाः कुर्वन्ति मलिनत्वं यदृच्छया । गणनहकान्तियुक न युज्यते तव ज्योतिष्क ॥ १७ ॥ निजगणस्नेहक्षयंकर मलिनं निजालयं कुर्वतः । ज्योतिष्क तव छाया परित्य का तेन सजनः ॥ १०८ ॥ किं तव प्रभया किं गुणेन किं दौप तव नेहेन । कायां यम्य विशिष्टा दूगेऽपि त्यजन्ति निन्दन्तः ॥ ६ ॥ 21

·वज्जालगं ।
पियोल्लासवज्जा।
yrm विणा पियमा
- मेषा बहुयाद् इन्ति दुखाई ।
धान्नम्मो रणरणत्रो निद्दा पुलो मसज्झमत्रो ॥७८० ॥
एक्कण विणा पियमा ~णुमेण मभावनेहभरिएणं ।
जगममा वि पुहवी अन्वो रमं व पडिहाद ॥७८१॥ .
मो कत्थ गमो मो सुय - वामहो मो सुहाण मयखाणौ।
मो मयणग्गिविणासो मो मो मोमेद मह हिययं ॥ १० ॥
मो होहिद को विदिणो जत्थ पिषो बाझपनरविलौणो ।
रदरहमवेयश्विनो निझरद पवामदग्काई ॥ ७ ८३ ॥
प्राविहिर पित्रो चुम्बिहि - द निद्रुरं चुम्बिकण पुछिदि ।
दरण कुमल त्ति तुमं नमो नमो ताण दिवमाणं ॥ १८ ।'
धनं तं चव दिणं मा रयणी मयललरकाणमाउला ।
श्रमयं तं पि मुहत्तं
जन्य पित्रो प्रति दौमिहिर ॥१८५॥
दूरयरदेमपरिस-ठियम्स पियमझम महन्नम्म ।
श्रामाबन्धो चिय मा मम्म अवलम्बए जौवं ॥ ७८६ ॥
हिययट्टिी वि सहवो तह विहु नयणाण होद दष्पेको।
मेच्छा निहिणा न कया मह किया जालयगवरका ॥१८॥
दोमियतज्जा।
दौलएहं बहस-तरुन्दय कडियलम्मि सहजणयं ।
तह वामंच महग्धं दोमिय कडिपम्ह पडिहाइ ॥७८८॥

·मंस्कृतच्छाया।
प्रियोल्लास-पडतिः।
एकन विना प्रियमानुषेण बहनि भवन्ति दुःखानि ।
धान्नम्यं रणरणकोऽनिद्रा पुलकः समाध्यमः ॥ ७८० ॥
एकेन विना प्रियमानुषेण महावखेहमतेन।
जनसङ्कलापि पृथ्व्यहोरण्यमिव प्रतिभाति ॥७८१ ॥
म कुत्र गतः म सुजनवालभः म सुखानां शतखानिः ।
म मदनाग्निविनाशकः म स शोषयति मम उदयं ॥ ७८२ ॥
म भविष्यति कोऽपि दिवसो यत्र प्रियो बाइपचरविलौनः ।
गतिरभमखेदखिनः प्रचरति प्रवामदःखानि ॥ ७ ८३ ॥
श्रागमिष्यति प्रियः चुम्बिस्थति निष्ठुरं चुम्बित्वा प्रक्ष्यति ॥
दयिते कुशलेति त्वं नमो नमस्तेभ्यो दिवसेभ्यः ॥ ७८४ ॥
धन्यं तदेव दिन मा रजनौ मकललक्षणमंपूर्णा ।
अमृतं मोऽपि मुहा यत्र प्रियो झटिति द्रक्ष्यते ॥ ७८५ ॥
दुरतरदेशपरिमंस्थितस्य प्रियमङ्गमं महतः ।
आशाबन्ध एव मानुषस्थावलम्बते जौवं ॥ ७ ॥
हृदयस्थितोऽपि सुभगस्तथापि खलु नयनयोर्भवति दष्येचः
प्रेचत विधिना न कृता मम हृदये जान्नकगवाक्षाः ॥ १८ ॥
दोसिय-पद्धतिः।
दोघं बक्षणं बहुसूचविपुलं कटितले सुखानकं ।
तथा वासव महाघ दोमियाधोवम्बमममभ्यं प्रतिभाति ॥ ७८८॥

·वज्जालग्गं ।
माणविहणं इन्दौ- छोडयं मिलधोयगयकार
जवमणं न सुहावद
मुय दूरं नम्पयाडं तं ॥ ७८८ ॥
पम्मुहसुतं अट्ठी- सुहावयं जणियरायपुलदछ ।
दोमिय दिन्नन्तं पि नारङ्ग अन्ह पडिहाइ ॥ ७८ • ॥
जं पकालियमार जंगल्यं चेव खममहग्घच ।
ने दोमिय अम्हाणं दंमिज्जउ कि वियारेण ॥७८१॥
दोमिथ घणगुणमारं सविणौयं सह मोहमंजणयं ।
दंमहिमा कुण खेयं तं अन्ह जणेद परित्रोमं ॥७९॥
जह पढमे तह दौमद प्रमाणे माडयम निव्वहणं ।
अन्ह नियम्बे दोमिय फट्ट पि पडिहाइ ॥ ०६३ ॥
नं
इय करयणेहि रहए वज्जालए मयललोयभिट्टिए ।
पत्थावे गोद्दिष्ट्रिय-च्चियगाहा पढिन्जन्ति ॥१४॥
एयं वन्जालग्ग ठाणं गहिऊण पढद जो को वि।
नियठाणे पत्थाव गरुत्तणं लहड मो पुरिभो ॥ ७८ ५ ॥

·मंस्कृतच्छाया।
मानविहीनं रुद्रत्वेन इखं शिलाधौतगतच्छायं ।
यहसनं न सुखयति मुच्च दूरं नर्मदातटे तत् ।। ७८८ ॥
प्रामखसूत्रमस्थिसुखजनक जनितरागपुलकितं ।
दोसिय दौयमानमपि खलु नारजमस्मभ्यं प्रतिभाति ॥७६ ० ॥
यत्प्रक्षालितसारं यद्गुरूकं चैव महाहाघ च ।
नहीतां दोमियाम्मभ्यं किं विचारेण ॥ ७८१ ॥
दोसिय घनगुणमारं सविनीतं सुष्टु शोभामंजनकं ।
दर्शय मा कुरु खेदं तदस्माकं जनयति परितोषं ॥ ७८२ ॥
यथा प्रथमे तथा दृश्यतेऽवसाने शाटकस्य निर्वहणं ।
तत्स्फुटमम्मभ्यं नितम्बे दोमिय स्फुटितमपि प्रतिभाति ॥ ७ ८ ६ ॥
दति कविजमे रचिते वज्जालये मकललोकाभीष्टे ।
प्रस्ताबे गोष्ठौस्थिते मितगाथाः पच्यन्ते ॥७८४॥
इदं वज्जालग्गं स्थानं ग्रहौत्वा पठति यः कोऽपि ।
निजस्थाने प्रस्तावे गुरुत्वं लभते म पुरुषः ॥ १८५ ॥

·No text on this page.

·EXTRACTS FROM THE (OMMEXTIRY.
१ श्रुतदेवतां मरखतौं। मर्वजो जिनः ।
१२ मच्छन्दिया गाथापक्षे बन्दःशास्त्रं तत्महिता कामिनौ-
पने छन्दानुवर्तनं गाहिज्जन्ती पद्यमानानुभूयमाना च।
.१६ यथक्षुष्टिर्भक्ष्यमाणा लघभवति तथा मरवण पन्यमाना
गाथा लघूभवति मर्वाक्षरानुचरणान् ।
। एतेषां रसमजानाना देवहनका उदरमारयो वधेयाः ।
• ८ छन्दं छन्दःशास्त्रं पक्षे छन्दानुवर्तन ।
२१ पूरणगुणमहितार्थानां कर्तिरि षष्ठी ते नोदकेन हप्निं
न जाम ।
२३ किमपि
निन्नयन मकल वृत्तं :-धाम्या'।
कथमितोऽथं ग्टहीत्वा याम्ामि ।
०४ कन्द कन्दानुनतने च ।
• मस्कृतादपि प्राकृतमतिरिच्यत पाबालगोपालप्रमिद्धत्वा-
सुगमत्वाच तम्य ।
३ . मखात्मनो जतया कन्दोल्लक्षणविहीन गाथादिकं पठतो
विलोक्य पण्डिता क्षिनिकोचनेन तानपहमान
४० दृढमत्रेतिह्य यथा कमरिणि मति मत्तम्यापि हस्तिनो
विम्फर्जित न विनमल तथा मत्पुरुष भुवनमालकुर्वति
कलि कालविलमितं न परिर्गत।
४६ अथ कथमपि प्रतिपद्यन्ने तदा दुःखें: कृच्छ्रेणा तेषा
प्रतिपत्तिः प्रस्तररेखाममा ।
-

·१६०
EXTRACTS FROM THE COMMENTARY,
४. उकं च दिग्गजकमठकुलाचलफणिपतिविधतापि चलन
वसुधेयं प्रतिपत्रममलमनमां न चलति पुंसां युगान्तेऽपि
४८ यथा चन्दनतरुनिष्फलस्तथापि निजारौरपेषणपङ्कन
दाघार्तानां तापोपशान्तये भवति तद्वद् दर्गतोऽपि
मजनो दःखितानां लोकानां निजगरौरेण ।
५१ नवमांमभेदजनको द्वयोरपि प्रोत्या मिलितयोनखमांमयों
नि भेदनं वियोजन जनयतौति जनको ) दर्मर
पश्चादन्यत्पुरश्चान्यदादौ-- मध्या वलितश्चित्तवक्रः - भेदः
केदनं- मथावलितो मध्ये वोकृतः )
५२ अकुलौनो जारजातो दिमुखो द्विजिहः -- यादव
भोजनादि दीयते तावन्मधुरो इष्टः - अकुलौनोऽस्पृष्ट
भृमियतोऽके धृत्वा वाद्यते ।
५३ निर्धर्मो धर्मशब्टेन धनुरुच्यते -- स्थानानि पालोद
शाखप्रत्यालौढादौनि।
५४ अयमत्र भावो यत्कदाचिवचित्र मंघटते तहटमानमित्र
मावाजल्पन्ति ।
५७ परम्य विवरं छिद्रंतत्र लबलचे पचे परविवरं भने.न
मषकादिना कृतं विवरं-वकपरि. मौकगत्यर्थी
वकगमनमोले।
५८ श्रममर्याणि मन्चतन्त्राणि येषु ते- अकुलीनेभ्यः पञ्डौ
नागानां कुलानि तयतिरिक्रम्य:- नि:फणेभ्यः ।
६१ एनकपक्षे निर्वर्तितं कार्य सुरतं तत्र परामखाना

·EXTRACTS FROM THE COMMENTARY.
स्वभाव एष तेषां कृतसरता योनिम्बितमेहना अपि
पराभूखा भवन्ति ।
-
१० यथा हरः
हरः मतभुवनाधिपनिहत्य श्वादि परिहत्यागत
वृषभमङ्गौचकार तथा निर्गुणं मगणमपि पुरुषं महान
प्रतिपद्यत इति ।
६५ समाप्यन्त म्रियन्ते।
१०६ विधिना पुगकृतकर्मणा ।
१३५ श्रयं याचको मामपि याचिष्यते नौत: मन्त्रित न नौयते
। ४५ सुन्दर ण्यमिति पाठः ।
१४६ पङ्कजनौला कमलमादृश्यं । विकमति विकाम लभते
हस्तपाद प्रमारयति शौनाभावात् ।
१४ सपत्राणि विदषः ।
१५३ उकं च यतः। मंवया धनमिच्छद्भिः सेवकः पश्य यटतं ।
स्वातन्त्र्यं यच्छरौरस्य मढतदपि हारितं ॥
१५५ तानश्च गतवर्षे यावदेकदा फल्लनि ।
१५८ अयमत्र भावः । कृषणमलिनचित्ताः प्रभोरभ्यन्तरस्थिता
विभवजातं भुचते, ये पुनः शुद्धस्वभावाम्त बहिः स्थिता
एव केव कामनुभवन्ति ।
१६. मंवया पर्याप्नं
भावः धेनुवृषभरालेकधान्येषु
विद्यमानेषु मेवयान ।
१०२ उक्र च। एक्को पास पयाले बाघो वभंडमंडल विनग्यो ।
नदी रोमफुरतो
वलिबधे वामणो जय ॥

·११० ENTRIES FROM THE COMMENTARY. . 1 ०८ संचर्णितशासौ विस्तीर्णशोभश्चेति कर्मधारयः । १८७ मा रेवा नर्मदा। करिणौसंघाला गणिकारिकावृन्दानि • १८ मृत इत्यथाहाय। नन्दने वने। मरुविलमितानि कण्टकिजालभक्षणानि । .. ५. कश्चन युवा कांचनापूर्वी तरुणीमवलोक्य विरुद्धामपि प्रव रमितामनाकम्नय्य तामलभमान: शिरो धूनयति थल्क रोति च तं ताशावलोक्य मा रूपवतो मखौं प्रति ब्रूते। इयं ममग्यौ रन्तु मौभाग्ययुक्तरपि युवभिर्न प्रापे बड़ा ग्याच्च खयमप्यागतामिमां किमित्यवगणयमि यदन्याम- नलोकम, को नाम तवाग्रह इति ध्वन्यते । २२७ भावार्थ स्वयं । कांचन नायिकामागत्य दूतौ वक्रि है महीमण्डलस्थित युवप्रार्थनौये सौभाग्यवति खटिरहे मकलमपि युवजातं तथा नाममालम्बते यथा दिने दिनेम्वनियभाग्भविष्यतोति । .२८ भावार्थः पुनरेषः । हे तामरसाधि निर्भरयौवनरमणीये भवतौं मतियकढप्रौढयौवनामवलोक्य मर्वेऽपि युवान- स्वामेवाहमहमिकया वाञ्चन्त भविष्यत्प्रौढतारुण्यारूढां नायिका प्रति मखौवाक्यमिति । २२६ अयमभिप्रायो; भवन्तः मा अपि स्त्रियो, यूनः पुनः कस्यचित्कर्णान्तविश्रान्तलोचना कुचयुगलपौद्यमानचिबुका सन्पककलिकागौरावतौर्णतारुण्या युक्ती रणरणक- हेतुर्भवति । .

·EXTRACTS FROM THE COMMENTARY. ११ अयं भावः । कश्चिद्युवानवतीर्णतारुण्यां नायिकां दृष्ट्या तामवाञ्छस्तत्मख्योच्यते । हे युवन किं पराव मंजातो ऽस्यस्याः ? म कोऽपि यौवनभरः ममुमसिष्यति येन सकलनगरनारीरप्यनिशेव्यत इति । २.३१ अयं भावः । कञ्चन युवासंपूर्णकुचयुगलां मुग्धा वामाचौ- मालोक्य तत्मख्योच्यत । म्याः सरतपाण्डित्यन गणा- निशयं ज्ञास्यस्थतां लचौं मुग्धा मा जामारिति । २ ३ ४ भावोऽयं । काचन मारी मर्वाङ्गरूपवती सुभगा गर्वण वकि। मपश्रियमवलोक्यायं युवा मामागच्छति तमेतं निवारयत कश्चन यस्य शक्रिस्ति । २४. अयं भावः। काचन माथिकानवतौर्णतामण्यापि प्रियः पातमारब्धा। २४७ अयं भावः। मकला अपि नारौर्दशेंदशं परिभ्रम परमेका- मपि न कामयते माङ्गसन्दगैमलभमान. एवं स्थिते काचन वक्रि सर्वच परिभ्रमति पर कापि स्थितिं न विधताय- मित्यपालभ्यते । तदपालम्भं श्रुत्वान्यः कश्चन व्रते यदि मनो- गतां सर्वगुणपरिपूर्णां प्राप्नोति नहि न भ्राम्यतीत्यर्थः । २४. श्रयं भ्रमरः भ्रमन् रौतौति भ्रमर इति । २ ५० अयमों यथा कसन' युवातिकान्ततारुण्यामपि युकां नारौं प्रथमोपभुकां न त्यजति । २५. यथा कश्चित्कामुकः कांचनानवतीर्णतारुण्यां कथापन युक्त्या सुरतक्षा विधाय तामुपभु म निपुणो भवेत् गणगण- ·२०२ EVIRTOIS FROM TILE (OMMENTARY. १३ अयं भावः प्रधानस्थितां निविडकुचयुगलभरभज्यमान- मध्यां मध्यवयस नारौं रमिलेदानौं चेतरनारौं कामय मानो न लजसे हे यवनित्यपालभोमिः । २५४ मर्वगणपरिपूर्णायाः कर्णान्तविश्रान्तलोचनाया: सरतेन सखौकृतहदयम्य यूनो हृदयं सामान्यनारौरतं यदा नानन्दयति तदा केनचिदेवमुच्यते । . २५५ मंकल्पो नियमः। २५. अयमभिप्रायो; यथा कश्चिद्विपश्चित्प्रकाण्डः मकलपरि- षन्मण्डनभूतः मन्जनशिरोमणिदर्जनममन्मध्यगतः केन- चिंदेवमुच्यते। २६ १ दयं ग्रङ्गारे वर्तते यया कश्चन युवा कांचन विदग्ध- वनितां चलचमुरुचचषमुपभुज्य निकृष्ट कामयमानः केनचित्मत्येवमुच्यते । २६ ५. यथा यथा पुमानर्थन गुणगणेन परिपूर्णो भवति तथा तथा गर्वायत इति निर्मदो भाग्यवानेको न तु म लक्ष्मौपरिता दति। २६ ० महतां हानिवृद्धौ भवत: क्षुद्राणां सर्वदा लघुनां हानिरेवेत्यर्थः । .७२ जन्पितुं जानात्यर्थावक्रमणितौः। २८६ वरतरुणौकर्णलनेन कर्णन्त विश्रान्तेन पुनः कथंभूतेन घोलन्तौ तारा कनौनिकाया वर्णम्तनोज्वलं तेन तथा।

·EXTRACTS FROM THE COMMENTARI. १७३ ८ ० १ यथा दरिद्रचिन्ता इदये न मानि दर्गतमनोरथा बहवोऽपि निष्कला भवन्तीत्यर्थः । 3 । ६ अन्यदपि पानौयादि भिन्नानि स्थानानि मंपूर्णकृत्योद्धृत मदितः प्रसरतौति। ३ ० १ अयं भावः । स्वभावसरते वलयनूपुरयो रवो न मंगछते श्रतः कारणाद् द्वापि श्रुत्वा कम्यापि धन्यम्य पुरुषायितं क्रियमाणं वर्तत इत्यनुमौयते । ३ ५ १ यथा पाण्डवकौरवो युद्धोद्यतौ किमपि न गणयतम्तथा सुरतममर्दनौ दम्पती। ०४४ इदमत्र ताव । काचिनारी कम्मिंश्चिदुर्लभेऽनुरका तमलभमाना मानमवलम्ब्य पुनरन्यं नाञ्चलो पुनस्त- शानुरका मतौ जनान् हामयति । ३५. मखौशिक्षोकिरियमथवा भर्तुः कृतापराधम्य । .५१ अयं भावः। कश्चिधुवा कांचन स्त्रियं गते दिवम उपभुज्य द्वितीयदिनरात्रौ मानमवलम्ब्य स्थितां वामाक्षौं मद्य पात्रपुष्पाद्युपभोगवस्त्वानौय तामनुनयन्निदमाह । ३५३ इति मखौशिक्षोकिनायिकां प्रति । ३५ ५ गजेन्द्रतुल्यौ मानभर्तारौ प्रतीहि इति मखौशिक्षोक्रिः । १५६ तुला जलोदश्चनघटोकाष्ठदवरकं यस्याने ढेङ्कलौति कथ्यते। ३०१ शिनो वाहनमौश्वरस्तस्य वाहनं वृषभः। शैलसुतायाः पार्वत्याः ः सुतः षन्मुखस्तस्य वाहनं मयूरः । प्रायवाले।

·१.98 EXTRAITS FROV TILE COMMENTARY. • ७१ लतम्या वासः कम तस्य वाम: पानीयं । ३०४ अयं भावः । काचिनारौ तत्क्षणादेव प्रवमितं प्रियं दृष्ट्वा विरहासहत्वात्पलपितुमिदमारब्धवतो। तस्मिन् मत्प्रिये प्रोषिते जनस्थाद्योजागरः चोरभयत्वात् तेन सुभटेन निना को नाम रक्षां करोत्यचैव हरिद्रापिञ्चराणि गोदावर्यास्तटानि तस्मिन् मति सर्वा अपि नार्य : श्रात्मवपूंषि हरिद्रापिञ्चराणि प्रत्यहं चक्रुरिदानौं च तमिमन् प्रोषिते किमनेन हरिद्रारागेणामाकमिति गोदावयीं ताक्षणादन गत्वाचालयनिति नदीतटपौतत्वं, तू तटं। २७५ अयं भावः। पूर्व नगरनार्यस्तद्रूपं दिदृक्षालालमाः मत्यो यत्र यत्र गमनागमनं म मप्रियो विधत्ते स्म तत्र तन रथ्यामुखदेवकुलचत्वेरम्वादावेवागत्यास्थुरिदानौं तु तमिन् प्रोषिते पदयेन माकं शून्यान्यभूवधिति निजपुरुषम्य रूपमौभाग्यप्रकटनोक्तिः । ३०६ तम्याम्तेन पत्या विना रसितामितप्रातमध्ये मथने मर्वत्र परिभमतः परं कापि न पश्यतो; मौकिकमपि कूटत्यक मत्सर्वत्र पतितं न कोऽपि स्वाति । ३८. ध विरह उभयथापि समाप्तिं यास्यति : यदि प्रियो ऽद्यागात् तर्हि दिशा मण्डनं, उत नायासीत् तदाक्य- मण्डनं भावौति। ३८३ कुलबालिकाः कामं इव मारयन्तौति भावः ।

·EXTRACTS FROM THE COMMENTARY. १७५ . 31 0 अयं भावः। तावदेव कामः खपरवशी दम्पती मार- यति यावत्कामिनौकटाक्षबाणपूरिताङ्गो न भवति : पश्चात्सोऽपि तादृग्विधः खैरेव वाणैर्यिते प्रत्युतेति ! • ।। यं सभगयुवावर्तमं सर्वा अपि नार्यो दूतौः प्रेषयित्वा प्रत्यहं कामयन्ते तत्र मादृशो जनस्य मानवैरौ कथम- वका लभतामिति । ४१३ तथा त्वं कुर्या यथा खयमेव प्रियमपि समारेऽप्येति लघुतां यथा न यामि कार्य च यथा मियतीति कण्डयितपाण्डुरं यथा न संपद्यत इति । ३ १४ मम भर्तुः परसहस्रापराधास्तेषु मत्सु यदि मानमवलम्बेयं तहि पारीरस्येयमवस्थात: कारणादेवविध व्यतिको वमन मम पारणं, येन केन प्रकारेण मागच्छति नदि दधौथा इति भावः । 81.यस्तव वचनं न खण्डिव्यते नवादशं करिष्यति । चिस्त्रिया प्रेषिता दूतौ प्रियं प्रति तचैव तेन मह सरतमुखमनुभूय खण्डिताधरैवंविधं मुखं कथ दर्शया- मौत्यधोमुख्यागतवती तां च तथाविधामवलोक्य मान्तः भित्रा हे मखि कथमधोमुखौ भवमि यस्वददनोष्ठ खण्डयति मम , प्रियः त्वां सेवमानो मम कया- वैरौति भावः । ४९२ • विकटकटिस्थतास्वत • । ४४५ जौवन्तौं मृतां वा प्राणेश्वरौं द्रक्ष्यामौति पदये मंशयाः।

·१७६ EXTRACTS FROM THE COMME YTARY. - ४५० काचित्खण्डिता मानमवलम्बमाना विरहावस्थाममहमाना च खहदयं मंवृणोति । ४५१ काचित्कंचन वाञ्चन्ती तेनाप्यवगणिता हत्य प्रतौदमाहेति । ४ ५८ । अप्राप्तवलिदाने वालभागमनसूचके क्षुधात उड्डोने (:., (. अयं भावो वामभागमनार्थ पृष्टः काकः किन्न स्वरचेष्टाविशेषण तदागमनं शकुनमवकथयति । तत्यू- जाथ बल्यर्थ तकिमपि नास्ति येन बलि पाद्य तम्मै निवेदयति । पश्चात्तम्मिन्नुड्डौने ऽहोऽहं दर्भगशिरो मणिर्यहम्मे प्रियाकुनमूचकाय कवनमपि न न्यवेदय भिति तारतारं गोद । ४६. वायममागत बौक्ष्य प्रोषितपतिभ्राधादय स्त्रिय एव कुर्वन्तोनि तामां स्वभावः । ४ ६ २ छायां शोभां मम पत्युदारियेण भोजनादिपूजामकुर्वतो मानहानिम्नेषु बान्धवेष्वागतेषु मा भूदिति तानपि दृष्टि । ४६८ अयमर्थः। काचन दूतो केनचित्पुरुषेण प्रेरिता मतौम- तमिकामागत्यामुकं भवेत्युक्रवती तां चैव ब्रुवाणां प्रत्युत्तरयति । ४७० मम गणान बहु मन्यतेऽहं चामतौ भवेयं यदि तदा मम क दम गुणाः। ४०१ काचन सत्यमावुत्तमस्वगुणान् बहु मन्यत इति अवाण दूतौं प्रत्युत्तरयति ।

·I'XTRACTS FROM THE COMMENTARY. १७७ १३ जय यत १ प्रन्यवाख्यानान्तरमौदृशानां गयानां श्री चभुवनपाल- विवृतितम्बकोक्रिविचारलौलायां (E) लेखक एन । ४८१ कर्ण लगित्वेत्यर्थः । पत्रिकामपि मा दद्याः पूजां मा कृथाः । ४८. काचन स्वैरिण कूपान्तःम्यां चन्द्र प्रतिमामवनीक्य मखौमुवाचेति कन्जले नामुं मलिनं कुम् येन ज्योत्स्नाजान न विकिरति । ४८. अयं भावः। श्वश्रस्तावन्न पश्यति न पटणोति मामलोकच रहे विवाहव्ययो मम पश्चिात्र नास्ति तम्मात्मवतोऽपि भौतं परित्यज्य सकलां रात्रिमारमखेति भयोकवतो - काचन कुन्नटा । ४८. भावार्थ स्वयं । हे पथिक एतत्यानं जनमकुम्न न ते शून्यमेवात्ता न मष्यति ददाति स्वप्नुमवकाशं तदा मा व्रज किं तु वामं याचम्बात्र मम रहे ४८५ कोऽर्थः। यद्यत्र वत्स्यमे तदा मत्कुत्तोमणा गनगौतो गतामपि रात्रि न जाम्यम इत्यर्ण: ४८८ करणानि वववालवादोनि मत । त्वं तथा कुर्वाथा यथा शुक्रो निश्चल: स्यादिति । ५ ० १ मंचारः कोकप्रणीतोऽत्र बोद्धव्यो ग्रन्थगौरवभयान लिख्यते ऽवेति । ५. ८ कश्चन यधमनिपुण: कयाचिनायिकयेवमुच्यते । ...?

·२७८ EXTRACTS FROM THE COMNENTARY, १०२ माचिकभाषभावितप्रमबद्रवत्पानौयानि कन्यकारतानि । 18। अयं भावः । मर्वमपि ग्रामं परिभानामि परमात्मभग- योग्य कस्यापि माधनं न दृष्टं । ५४४ काधन खण्डिता या मानमवलम्ब्य यावत्तिष्ठति तावदागत्य भनिनौतापि मानं न तत्याज गतः मोऽपि निजरहे। एवं विधे व्यतिकरे कामपरवशा यावन्न पतिर्मानं त्यजति तावद्रोदितुं प्रवृत्ता मतौ मायोच्यत एवमिति । १४६ त्वद्रोदने नेतेषां केकानां मनो नो दूयते प्रत्यन कृत- करोदनेन मां प्रसारयोति मन्यन्ते । 1४८ दिनकरकिरणपने दोषा गनियन्ते । ५।। रके ऽनुरके जने रका कृष्ण दृष्टहदये कृष्णा धवन्ने शुद्धपदये धवला: । ५६. सुकविरथी ऽभिधेयम्तत्र यः। दृष्ट्वा दूरत एव । ५६१ वर्णावा सकपा। पक्षे वर्णव्या पौतकवित्वात् । मुम्वे रमिका पागच्छ प्राणनाथ मां दामौं किमिति दृशापि न ममानयमोति । पक्षे मुखर मिका भक्ष्य- माणा स्वादर्भवति । स्नेहविहानापि कण्ठे लगति कृत्रिमप्रेमप्रकटनान। पक्षे तैलादिरहिता तालुनि नगातिकतत्वात् । पश्चात्करोति विकार द्रयं पुरूष कृपा विकारं कुर्वन्ति वेश्या निष्काम- -- ·EXTRACTS FROM THE COMMENTARY. १७६ यन्तीत्यर्थः । पक्ष पश्चादिकारमुदरागमने ऽजोति- मारादिकं करोति । ४ न संवहति न वोभवति । मंजातरोमाञ्चनाङ्गन पर- द्रव्यं दृष्ट्वोत्कण्ठितारौरा। ५६५ निबद्ध लोभा। पक्षे प्राकृते पूर्वनिपातो लोहेन निबद्धा । स्थानमेव लोभ एव वित्तं लोभद्रव्यं । ५६. नानजनरागि। पक्षे ऽन्योना योऽमौ गग: पञ्चवर्णत्वात्। ५६८ ८ प्रात्मानं द्रव्यलोभेन कुष्ठिने ऽयर्पयन्ति । ५०२ यद्यात्मा देव्यो न भवेत् ततः कुरूपान् कुष्ठिनोऽपि कथं भजन्ति । ५ १६ यथा शैवान लिप्तप्रस्तर पतनं दग्वाय मंपद्यते तथा वेण्याइदयविश्वामः । ५०० मृतकमात्मवशीभूतं मृतकप्रायमिव । अन्य चाजिगमिषं व्यममिन कटाक्षरक्षित धारयति । अमौ धनौ यद्या- गच्छति तदात्मवशमानयामोति दृष्टिं ददाति । पन ऽन्यभ्य च दृष्टिं ददानि श्वः परश्वः कं मृतक भक्षयिष्यामि। ५ १८ ग्रन्थमर्थ मोक्ष तम्माडामनिनो थायन्ति । कलित- हता कग्नितमव भत्तमिदमत्र हस्तो यम्या: मा। ग्रन्थ शाम् । मोक्ष शिवं शान्ति । तहतमनमः नमन मोक्ष पन गतं मनी येषां ते । १८. विद्यमानर्माप धनं नोपयितुं कथं शक्यत इति भावः ।

·१८० EXTRACTS FROM THE COMMENTARY. ५८६ जडो तडागख नकः । भूमावनिगमने । यथा कामो माधनं विनिक्षिप्य द्वे तयौ भगम्य विशिख्य येप्पिन पानीयमानयति ट्रानयतीत्यर्थः ५८८ यथा कश्चन कामुकः लब्धस्पर्शसुखो निर्दयालिङ्गनबह- लोच्छलतमं नारौं द्रवीभतामपि पुनरालिङ्गाति । ५८८ नार। द्वादशाङ्गुलप्रमाणलिङ्गदृढघातेन यत्प्रट्रवति तना श्चर्यकारि। यस्य दर्शनेनैव द्रवति म कामुकः कुशलः । ५८ ० काञ्चन गोपवालिकां गधानाबा हरिरालपते म्म कुशन्न राधे। तईि मा क्रोधाविष्टा सुखितोऽमि कमेति हरि प्रत्यवादीत्। ततो भगवान् चमत्कारं परावृत्त्य कमः क्वात्रति पप्रच्छ । ततः मा राधिकापि कास्तेऽति प्रत्युत्तरमदादिति । ५६। दावयेतो यमुनायां चिरं चिौडतुर्येषु दिवसेषु ते तादृशा दिवमाम्तदानौमभवन् न तु इदानौमिति । काचन गोप्यम्बा कम्याश्चिमाविरहितायाः कृष्णलाभो. पायं निवेदयति । ५८ ! विभाखतेन दानवारेनारायणसभटप्रकाण्डस्य वलभा- मोति गर्वायते स्म । ५८. कगाचिढ़ोया। ५६ . भगवति गतचित्ता धनलमपि न कृष्ण मिति भगवतो ५८ नाम हाति। - रुचिरं वस्तु यथा २ भुज्यत तयार हष्णा वर्धतेतरां

·EXTRACTS FROM TIR COMENTARY
११
६. ७ ग्वलया गौ!स्मल नितम्बबिम्बकुचयुगलादिदरोगा।
गन्थिच्छोटनमकार्षातमिच कृते मा ममाङ्गष्टिममौ
पश्यत्वति ।
4
११ लक्ष्मीः किन्न कामानां ब्रह्माणमपि नाभी कमलस्थित
दृष्ट्वा सुरतमुखं त्यामपारयन्तौ लज्जामन्जद दनक मना
कथममा परमेमो मामेवाण द्रक्ष्यत त्यम्य भगवतो
नयनद्वयौ किन्ल सूर्यान्द्रममौ ताई यत्र सूर्यम्तत्र
कमल विकमति तमिश्चास्तमयमाने पयोजमपि
संकुचत्यतो नाभीपयोक्हं नारायणदक्षिणनयनसूर्या
छादनेन मंकुचविति नयन पिदध भगवत्यधिजेति ।
१२ एतावता मापराधो भवानमि ।
६१. इदमुत्त। मम मुग्वं तातकतकीकर्षरधूनिधवन्न
पूर्णिमाचन्द्रश्च मुगलन्मादूषितम्ततो गाडम्यले
कुतस्य कब्जनं लगति यन्मवं मगाशाल व पान ममौत
इति ।
६. ४ स्तनाभ्यां निरुद्धवादमुष्य ब्राहामा नमस्कारसूचक
शिरोनमनं मम न भवतीति । अमुना नितम्बन
दर्व हेन मम चरितं गमनं न मंगच्छते श्वशगदः स्पर्श:
कथं रचितव्य इति ।
६ १॥ इदमुत्तरं। पतिस्तस्यास्तिलककरणव्याजेन मुखं चुम्बि-
पति मा चेदानौमहमृतमयसिम पग्य मधिराम मम
मम
वाममिति पराङ्मुखौ भवति ।

·१२ PEXTRACTS FROM THE COMMENTARY. ६ १६ अम्य इदयेऽन्या निवसति तस्याः पादप्रहारममौ महि व्यते नो वेति यावदुत्यापयति प्रहत पादं तावविरमि प्रत्यैच्छत्ततस्तथेति नान्यथा मम प्रति किं करोमांति स्थलाश्रुभौ करोढ यतः रूदितमुचितमस्त्रं योषिता विग्रहेषु । ६।७ परिजनमस्थितं पूर्वमेव याचितसरतमात्मवालभमव- लोक्य कथं प्रत्युत्तरयामीति करकमलकत्रितं लोला- नलिनं मुकुलयामास सूर्यास्तमनेऽमनि मुकुलोभविष्यान्न नत: परतम्वया ममागन्तव्यमिति कमलमुकुलने हेतु एकनैव बाणेन वरगजेन्द्रहनने मम शकिरम्ति मा जानात कोऽपि विषाकन गरेणामुं मतहस्तिन जघानेति परप्रक्षालनपिवनं प्रत्ययाय विषाके पारजले पौते ममन मृत्युभवति । ११८ कुङ्कुमरागोऽप्यङ्गस्पर्शसुखान्तरायायावयोर्मा भूदिति ६०० एतेन तम्याः सर्वबन्धवेत्तृत्वं प्रकटौक्रियते । ६२ १ अभिनवप्रेमममागमद्वयोरपि यौवन िवमन्तमासे मति कथममौ वृषभो नो वा यदेवंविधां मां परित्यज्य याति देशान्तरमिति शावम्य शिरमि स्तो नो वेति शिरोऽवलोकतं। ६२२ कौचिद्राजपुत्रौ विद्यते तयोः कनिष्ठेन प्रजावतो राजरले मचातः स्थाने त्वं ब्रजेत्युका मतौ अद्या- मुभा देवरेण विपरीतर मम शय्याप्रच्छादनपटस्थित- ·EXTRAOIS FROM THE COMMENTARY. १८३ चरणकुमलाञ्छनेन ज्ञात्वा महातःकार्य त्वया कृत- मित्यजामौत्। ६०३ प्रियम्य तावन्मम पदये वामस्तच दोपकः कथं दौयत इति दयावलोकनं। ६.२ ४ श्राभिर्मम भर्ता रन्तुं याचितस्ततः ता: सुभगा पर नपुंमकोऽमौत्युत्तरं चके। ततो धन्यहमिति यम्या भान्यां न कामयत रति गर्वमुवाह । ६२१ प्राववाले हि शकपथिको दःखितौ भवतः । ६.८ प्रेमारूढं वचनेनैव कमलनालवत्रुश्चत्यतिकोमलत्वात् । ६२८ काचिद्विरपिण्यायवक्षमता पश्चात्तमिन्वर्धमाने प्रलपति । माधारी महाधारत्वं । शोषयति मम । ६४८ काचिन्मुग्धा विरहिणौ निरन्तरं वर्षति वारिदे मरि सूभयकूनकषासु मनौव्वात्मौयप्राणश्वरम्य गमनं वाञ्चन्नो कयाचित्मत्येवमुच्यते । ६ ५३ यथा कस्मिंश्चिन्प्रधानपुरुष विनष्टं शोकात्तनतनुरूमाढयो भवन्ति तापरिवारस्य । ६५४ शुकशरीरम्य हरितत्वेन चञ्चोय नौहित्येन मलोहित पित्तमिवोत्प्रेक्ष्यते । ६६४ पूर्व हि जरा कर्णमलमेव ममागच्छति । ६७४ विधिना पूर्वकृतकर्मणा । ६ १८ यत्पन्न वस्तु नत्र तथा न शोमते यथान्यच म्याने शोभतेनरा ।

·१४ EXTRACTS FROM THE (OMMENTARY. ७०. कृपस्थिततुला रिक्रमृता मतो नौचोलस्थानं प्राप्नोति ७०६ कोशोऽत्र कमलान्तरवर्तिनी कर्णिका .१४ यः वल लक्ष्म्यालिङ्गित: म यद्यात्मौयान् प्रति नि:फनः म परान प्रति कथं मफलो भविष्यति । ७१८ कश्चिन्मनखी क्वापि मर्वप्रधाने ग्रामे वमन केनचि- देवमुच्यते । 916 वरमन्यत्र गमनं विदुषो न तु मूर्खम, क्रियमाण: मत्कागो दृष्य । ', २५ चक्रवाकः किनेयं मम प्राणवमति खकोयं प्रतिबिम्ब जन्नस्थितमालोक्योढश्वमौत् । २७५ यद्यपि भूमिगुणेन वटवक्षो इखः प्रजातस्तथापि फल प्राचार्य तथा भविश्यति यथा सर्वेऽपि प्राणिनः मुखिता भविष्यन्ति । ७३ ६ यः कोऽपि धनौ भवति म वृद्धिं वजन याच्यमानश्चद्ध- दनचन्द्र कोपकलङ्कितं विधने तम्याशी याचकास्यन्ति। यः कोऽपि मुखं कलुषितं विधत्ते शुभवचनदानेऽप्यास्तां दानप्रस्तावः म स्वकीयेरेव पुस्त्यज्यते । ० ४ ४ कश्चिदुष्टो दौश्यं तावत्करोति यावदन्यः मत्पुरुषः নন্থিীনা कोपाटोयमकुटिलताकतललाटो जानाति । तेन च जातेन तदानौं न दृष्टो न चान्यः कोपोति १४६ यदि केनापि मर्वशिरोमणिना ग्रामीणग्रामणिना न -

·EXTRACTS FROM THE COMMENTARI.
१८५
.
१५
कश्चिदिपश्चिनाकाण्डम्यक्र: मोऽन्यत्र गतः मकल नर नाथ
मूर्धवन्दनौयचरण: किं न भविष्यतीति ।
• ५ अपि तु शुनौव रहे रहे परिभ्रमति ।
०५॥ यः कोऽपि पुरुषमिहः कष्टदशामाप्तः केनापि याचमानः
मपत्त्यको ऽप्यात्मौयं गाम्मौर्य न त्यजति ।
यथा कोऽपि वदान्यः पात्रेभ्यः मर्वमपि वजात
विश्राण्य कमांचनावशिष्टयाचकायात्मानमर्पयन मन
जगन्मण्डलं स्वयामा पूरयति जौमतवाहनवा ।
५६ । यः कश्चिदिभवप्राचुर्यनिर्जितधनदः परमददान' कमपि
म एवमुच्यते ।
'६५ बद्धोऽमि त्वं पवतः पोतोऽमि त्वमगम्तिना नशा हितो
ऽमि नानादिभिः ।
८ मानौ जनश्छेद नदाहघर्षणादिक महंत न पुनरममान
जनेन मह माम्यं ( reul महान्यां ) ।
कश्चिदममौक्ष्यकारी निरक्षरो लोभनान म नाचन
ममं मत्पुरुषं विद्यामं करोति म एवमुच्यते ।
७७२ अमुश्मात्ममेगोर्लवमपि सुवर्ण न लम्यम ।
११५ इतरलोकम्य कोटतुन्यम्य का गणना ।
9१८ विद्वांसः किल दोपकायां न रहन्ने । दोपच्छाया
गजच्छाया खट्वाच्छाया तथैव ति ।
७८८ एवंविधां स्त्रियमम्मभ्यं योजयेति गम्यं ।
24

·१८४ EXTRACTS FROM TIE COVIMINTARY. १८ कश्चन काम्येवं विधं स्त्रीरत्नमनभमानो यदि न प्राप्नोति तदेवं वकि। २८. ससूचमथिम्पर्शसुखकारि अनितप्रौतिपुलकित दौय- मानमपि स्वारन रङ्गरहितं चेत्तदा यथा कम्यापि न रोचते तददिदमपि । ४. मान्यदानन खेदं कार्यतत्ताद गिविधमस्माकं जन- यति मंतोष ।

·VARIOUS READINGS. : .. - • अमियं F-तत्तवत्तिं G- विरइयोओ गाहायो कुलाउ A ; विरझ्याई D एवं वज्जा- लग्गं विहियं A; वज्जावग्गं B: विज्जालग्गं D. ४ गत्ये D-पवर. A-तं पिब A : तं पिड D -- वग्गालगं B, F-- पन्जत्ति D, F. ५ एवं A, G-अवसरे पत्ते A-पाईकब० A - होही A, D ६ कर वि कब्बे D. ७ मक्कयबसकायं V, F. १. मगोहराहिD FH-सासोहि छंदातौहिं .... कामिगोहि .A, H; पणयगोहिV, F, डभाइ हिययं A, D, II, भिज्जा F, जिज्जा G. - अयंतीहिं A, C, D, E, F, G : व्यमन्तौहिं ।।. ११ एवं B जह दविणं पुसहोणेहि ।||: जह दवणं पुस्म- होणाणं D. १२ छंदडिया A-सुरूवा C. १३ रमं A-बिभमं A- वयगाड A. ID: पालावा ।। -चित्तं C. २४ पटक विसत्यो य A, D.-- मवणगृहौर A : मयगागोहीम 1) म चिय नाओ छालेहिं A: मो उगा नाओ क्यालेहि D. १५ रूह B; रूयहD--- अगाहा D, P--- गमार.A. ('; गवाल. १. गुयाल D-किज्जा A, ]) - तुंचविनुंचौ ...-- गावी H. १६ लवत्त A--. यावहसि C, E--- इक A, P: इच्छ. G. १७ तं दंडं A. यागा A. F. .

·२८८ VARIOTS READINGS. - . १८ कया .1, ID --रामगोया V. ID, F -- किं गाहाण A. I). १६ अत्यावे B . मुक्रवि. D. २. पिव D. F, कव्वस्म ग्मं A, D, F. . जो जाणइ A, D, F, भणियाई । D-तावि(य)मौयलस्म तत्तिं A-. यावेह D. २२ गहि पयं A-- चोर ब्व A, B, C, D, G-दुरकं घेत्तण ).! २३ भौयो D. F, II-... दुम्केग D, H. २४ पण्यहि नवDि.- लभा A, D. २५ बहुल B. २६ मोहा मोD PH. दुस्संतो :- कुपयं D, H. २७ मुभंगगे AD: मुह उंचगो : महवंचगो अचवलो विगो B: विगतो (': यनवलो. २८ देम - 1) - पदोयलं E २ को मक्कायतदय पटा .!: मक्कायतिडितिहिं पढड D~-पटियं B.E. ३० वहा बहागा B. ('विहोगा D, P-भूअग्गखग्गलग्गी' मोम बनियंग यागांति :A: ते भउहा. B. C; ते भिमुहखम्ग निडियं पि ): तं भमुह. E.P: भउडि० .. न यानि . ३१ जेहिं । ताग पि ह नमिऊ हं ... ३२ मवो महमहायो .1.- मां B: मम (: महं असंभवो D, 1. उप्पनो ... ३३ सवणो .. दूमिज्जतो वि D. H. - इव D, H: चिय C. E, हिम्मलं जा A. ३४ बिप्पियं .1: अमंगलं - लज्जयो. भमह A, D. ३५ मुवगास्स . मुहा बिप्पियं A.

·VARIGI'S RIDINGS १८६ . . . कुगान A, D . - .. , पियमहा--- एसो जागा सहाओ A. F. - म वगा . : अकयत्यकयस्थकर A--- अकयस्थर विप्यियं : : करविप्पिए । राम (': एमा E--- पई ... H : पई (:- . पिउं 1, C, D. म यगास्म कावि पई अपिर वि कए D, [- . पानावया A, I'. D. I'.- अवराहेन A : अवयागेगा D, || ३२ दाहिं वि F, (i- - पुज्जत्ता ... - बहुवेहि A. किं पि.! विजफरियं व 8: आफुरियो (': •फरिय ब्व .A : फरि उं E: ० फुरिउ D: : फुरियं F. H, (i. ३२ गयंद C,-पुङवो E दोग अम्भहर D, H. . अन्भुद्धरियो A: अभद्धरियं ।' पिउं (G-अवगहेम D. ||-खामिय: खमियो । . मवर्ग A ; मयणं ), H-नवर D--- जागति A, ID, II. ५ वि A: वे C. E: B ): दो . उवर्या उंE : जोयुव यारं न B - पुम्हमा .1: पम्हमह E.. १६. मगोगा न A-- इंति A. , अचला .. मानाया मायरं वि लंध्रुति .1: मेहंति ।' नह । 1c पलहिया इ निम्मि० ... - कुर्गदि पर कुं । उबला . लोया .!: लोयमुहं B. P : लोग म् ('. १६ वहक. A; बहुल. D, E, I': वहल । 'मयं दिटुं .: वियमियं दि8 D. थट्टो D. (: ठहो । अधिगे .1, D: अवंचिऊ (': अवच्चियो G-- पिच्छो ... I. I. ग्विौग ]) - मूली भिन्न व ... मूनौदिन्न ब्व I', ', मुलाभिन्नो ब ). ११ मम.A, ('. !'- लोहटिखंडगा. .! दमहर E ..भाय गागो B. ५२ भायां (-- मुरज ब्व V. ० - , ·. VARIOUS READINGS. ५३ अ लोह. C, E,G: य अलोह. B-बाणो ब D: बाण च A.V, F. ५४ जण_F -- होही )- यि F-तं पि य जति फुडं D- मबमारिच्छD. ५५ नवर B.EG-विहवेग D. ५६ दें CE: तियं D- अदिमयं (', E-वेरियागं D.E; वरियागंE: वहरिण G. ५७ चित्तलग A, D, G- जमलि• B, F; जुवल० --सो घोण- मधिमणो A; घोणस व BE: गोगासप्पं F: गोणस व C, D. : - परिमिरिकरे A: पडिसकरे D. ५८ कुलबिहाण भोयमुक्का A. .)--भोयवंतागा H-वित्याग 13 ET A, V, D, F, H Mato D. ५६ गवं ६. ग्वनमा है ।।. ६१ चाइयंम भरियाग A; बहुचाडकूड० ) -- मगहाण F. १२ जगणं D. II उपिया A: निम्मविया 11. - जस्म D, H- लहमाहप्पं .1: पभावा. (+--- भमग!: मबग F. H- दहति ।) - व्यंझ । मंगु चिय ... १३ मक्का.), II, . - मंमिलिया .. - खलमंग मंपत्ते A : जाग D. || मवणो .1 : मया पाविति D. H. ६४ गुणा । को मियं । नवा B.E: गावरे (. ६५ एक .क.। विहागा E: दिशाहाना B-जहि जहिं विगिट्टिो । . महा 1. B. D.:. ६६ जुनं : दिहि । ६ मिलतो B.;.:.

·VARIO ITS READINGS. २६९ । उवएगा A, B, (', E--मल्हेइ A: मिलेह BE- धोवमाणं (. 2. जंच (' -- पिच्छह A. (', E. १ सप्परिमाण A. २ दढ० (+--- संकुलाण य A- कुलोणाणं A 'धो A ३ पुनिमार A- तह A. D--- दुरस्काण? जर .1: दुकारण ? मणे B, C, F, CH: दस्काइ जर D. H. ४ इको विA- - नवर D-तिवणम्मि .1 जुम्हागा .1 : जोनाग (-कोणे E. - कुमुह । ५ किन्नड B; भिज्भर D... खौगाम्मि: - वहा वइंत. (:: वडा तह वडियाम्म : वड्ड उयहिंमि तह य ) बड़ा व्य उमि तह य H. ६ घड जं जे A. D देयस्स A : जीयम्म (: दृग्यो वि |) खाडा ('.E. १ कामिलिया। खंडाई । ८ दिद्वेण विA, D जाव न '-पाविति ) विनिवड .: कुमुयाण निव्वद कुगाइD 16 एमेय D. कमलायगय B.T: कमलाहगा।' विणा 1. H: माविमा ( तेगा B . वियम्मति : विहमति || गई B... वियति A: विहमति ।। जरा हो । दुरे वि ट्ठिा महाविति D. II. १ मम्मवेहं )-दुम्मए A, E कड्य कमां । २ अमेहि अं(' - विमित्तो (::. ३ पहियं यि तो कुज्जा । अहिवं मह " 8 अनियम्हेि H: विमुक ) महए (': नियमसम्ममा .A. D: धम्मौर।। होति E. II ८ ·. VARIOUS READINOS. . - cy लहुयसरोयाउ ), H -- तहाउ A. c६ इन D मइलाई H. ८७ मरिसेह जं समत्यो र A: जं जो BE: जंच (': जं जं - - खमा B - जस। २... गब्बयो होड 1. F२ तिम गरि B. (', E, . ८८ अगावत A... सका .1. E. F. (E-- गुण - सो गवर . (', (:: मो गाव : मोन H - वि व दुलहो B; वि दाबहो: यवलही . ६ सम..! - इन्दियकु. .। व जम्मो A--- अहम्मेण A, D. F... ६० परिम परकलत्तपरिहरणं A, D, H.-..गहियं जम्म . गाढाताण , II.-निबहाA. D. H ६१ अभुगता .1; अमुअांता : कह गई. १० कई खगम्मि ).- सिढिलेह ) मिठिलियाA. (', (.. १३ अच्चिय , : अङ्गट्टिय A.B, ('.E जाय (:-- तेहि ..: तागं D हितागं .1: परिहातेहिं D. ८४ पुरिमो .. -नो . ..न जपर दीगो A-विक्कयाइB: विकणा (E: वौकिगह A. ६५ वे B, (', F. CH: दुवे E -- सिरौA-- भवता A-निवत्तति A, ६६ दुनि ! : द चिय D: दोणि : वेणि B, C, CG - उत्तिम- परिमाण मागवाण A - बिल्लहल. A: वलहल. D: विल्लहल ... 9 अहिवं. ॥ परिया E-.पिडिऊण A : कट्टिण D. H.. नौय D. H-अशांति A: पवंति E: वदंति (G- लब्ना- महामत्ता A : दौगास्करा E. .

·No text on this page.

·No text on this page.

·De JRU SALAS 24WIDE

·No text on this page.

·No text on this page.